evertis • et demum Batmanassar Babylonem eas τοῦτον δὲ Θεγλὰν Φασσὰρ πολλὰς τῶν πόλεων ἀναtranstulit. Neque reliquæ duæ tribus amendatæ sunt. Deus itaque suam ostendit humanitatem; ut et nos doceat illud ipsum deumonstrare. Tabs igitur, secun dum litteram, est Osen scopus, Spiritus autem retegal oculos nostres, quo et alia lungo mirabiliora, ab hoc tradita, percipere, atque per litteram ipsam, veluti speculam, quod ad Christum pertinet mysterium intueri possimus, et perspicers virtutis pulchritudinem, quae in eodem propheta emicat; nosque ad rectam provocat morum disciplinam. στάτους πεποιηκότος· τελευταῖον δὲ Σαλμανασάρ εἰς Βαβυλῶνα πάντας ἀποικίσαντος), οὔτε αἱ δύο φυλαὶ διωρθώθησαν. Ο μέντοι Θεὸς τὴν οἰκίαν φιλανθρωπίαν ἔδειξεν, ἵνα καὶ ἡμᾶς παιδεύσῃ τὸ αὐτὸ ἐπιδείκνυσθαι. Κατὰ μὲν οὖν τὸ γράμμα τοιοῦτος ὁ τῆς Ὀσης προφητείας σκοπός· τὸ δὲ Πνεῦμα ἀποκαλύψεις τοὺς ὀφθαλμοὺς ἡμῶν, πρὸς τὸ καὶ τὰ θαυμάσια ἐκ τούτου κατανοήσαι, καὶ ἐνοπτρί σασθαι μὲν καὶ τὸ κατὰ Χριστὸν μυστήριον διὰ τοῦ ἐσόπτρου τοῦ γράμματος, ἰδεῖν δὲ καὶ τὸ τῆς ἀρετῆς κάλλος αὐτῷ ἐμφαινόμενον, καὶ εἰς τὴν τῶν ἠθῶν κατακόσμησιν ἡμᾶς ἐκκαλούμενον. ΕΞΗΓΗΣΙΣ ΕΙΣ ΤΟΝ ΩΣΗΕ. COMMENTARIUS IN OSEAM. 9 CAPUT PRIMUM. Veus. 1. Verbum Domini, quod factum est ad Oscam filium Beri. Isaias quidem videt ', quo ma gis magisque terreat auditores, quasi ob oculos miała ipsa versentur: ad Oseam autem verbum fit, atque Deus, humanior uti magister, affatur inobedientes homines, eosque per ea quæ dicit et facit, permovęt. Verbum quoque Dei et Deus Sapientia Patris, accedere videtur ad Oseam, perque prophetam hunc verba facere. Ad omnes præterea, qui ea peragunt quæ ad salutem pertinent, fit Verbum, quod quidem in eis dominatur, atque rationis expertem animæ partem regit moderaturque. Λόγος Κυρίου, ὃς ἐγενήθη πρὸς Ωσηέ, τὸν τοῦ Βεηρεί. Ησαΐας μὲν οὖν ὁρᾷ, ἵνα πλέον πτοήσῃ τοὺς ἀκροατάς, ὡς ἤδη ἐν ὀφθαλμοῖς ὄντων τῶν κακῶν· πρὸς ἀσηὲ δὲ λόγος γίνεται, οἱονεὶ διδα σκάλου τινὸς πραότερον διαλεγομένου τοῦ Θεοῦ τοῖς ἀπειθέσι, καὶ ἐντρέποντος αὐτοὺς δι' ὧν λέγει, και δι' ὧν ποιεῖ. Εοικε δὲ καὶ ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ, καὶ Θεὸς ἡ σοφία τοῦ Πατρὸς, παραγενέσθαι πρὸς τὸν Ὡσης, καὶ αὐτὸς λέγειν διὰ τοῦ προφήτου. Καὶ πρὸς πάντα δὲ, τὸν τὰ πρὸς σωτηρίαν μετιόντα, δ Λόγος γίνεται, καὶ οὗτος ἐν αὐτῷ κατακρατεῖ, τὸ ἄλογον τῆς ψυχῆς κατατάττων In diebus Oziæ, et Joatkan, et Achaz, et Ezechiæ, Εν ἡμέραις Οζου, καὶ Ἰωάθαμ, καὶ ᾿Αχαζ, regum Juda, et in diebus Jeroboum, filii Jons, regis – καὶ Εζεκίου, βασιλέων Ιούδα, καὶ ἐν ἡμέραις Israel. Clare ostendit ad utrumque se regnum, Ιεροβοάμ, υἱοῦ Ἰωᾶς, βασιλέως Ισραήλ. Σαφώς docendi gratia, missum, tum ad illud quod erat δείκνυσιν, ὅτι ἀμφοτέραις ταῖς βασιλείαις ἐστάλη dugam tribaum, tum ad illud alterum, quod erat παιδευτής ὁ προφήτης, τῇ τε τῶν δύο φυλῶν, καὶ aliarum tribuum decem, quibas tum temporis im- τῇ τῶν δέκα, ὧν τηνικαῦτα ἦρχεν Ιεροβοάμ, ούχ peritabat Jeroboam, non ille qui populum olim ὁ πάλαι ἀποστήσας τὸν λαὸν (ἐκεῖνος γὰρ υἱὸς ἦν transversum egerat; ille namque, filius erat Nabat, τοῦ Ναβάτ, οὗτος δὲ τοῦ Ἰωάς)· διὰ γὰρ τὴν ὁμι hic, Joas: ob id enim patris ipsius nomen apponi- νυμίαν πρόσκειται καὶ τὸ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ ὄνομα - tur, quod communi uterque denominatione gaude- δείκνυσι δὲ καὶ ὅτι ἐπὶ πολὺν χρόνον παρέτεινε ret. Docetque praeterea se diu multumque prædi- κηρύττων, ἵνα δύο ταῦτα μάθωμεν· ἐν μὲν, ὅτι cando laborasse, duabus de causis. altera, ut καὶ ἡμᾶς οὕτω δεῖ ποιεῖν, καὶ τοῖς πταίουσιν ούχ intelligeremus, idem et nos facere oportere, non ἅπαξ, ἢ δὶς εἰπόντας, ἀπαλλάττεσθαι, ἀλλὰ πολλάκις, semel, bisve tantummodo delinquentes corripiendo, καὶ ἐπὶ μακρόν· ἕτερον δὲ, ἵνα μή τις κατηγορή sed crebroque diuque; altera, planum uti fieret, τοῦ Θεοῦ, πῶς ἄρδην ἀπώλεσε τοσοῦτον λαόν. Φαίneminem· incusare Deum debere, quod ingentem νεται γὰρ ἐν τούτων δικαία ἡ ἐπ' αὐτοῖς κρίσις, οι aded populum penitus deleverit. quum enim γε τοσοῦτον καιρὸν ἀνασχομένου αὐτῶν τοῦ Θεοῦ, justumque supplicium eis irrogatum fuisse, ex eo καὶ νουθετοῦντος, οὐ διωρθώθησαν. vel maxime apparet, quod cum eos tandiu tolerasset Deus, monuissetque, nunquam ad bonam frugem sunt redacti • Isa. r, 1.

Αρχή λόγου Κυρίου προς Ωσηέ Οὐδὲν ελλο, φησί, προ τούτου προσέταξεν· ἀλλ᾽ ἅμα τε ἤρξατο λαλ. ν μοι, καὶ ἐκέλευσε πόρνην λαβεῖν. Τινὲς δὲ ἐντεῦθεν ψήθησαν, τοῦτον πρῶτον ἄρξασθαι τοῦ ἐγγράφως προφητεῦσαι. Εν μὲν οὖν τοῖς ἀπὸ καιλίας φωνούσιν οὐκ ἔστιν ἀρχὴ τοῦ Λόγου, ἀλλο ἄρχουσιν ἐν αὐτοῖς ἢ ἀνθρώπινοι λογισμοί, ή δαι μονικοί· ἐν δὲ τῷ ἀληθινῷ τούτῳ προφήτῃ ἡ ἀρχὴ τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ ἦν, ἃ παρ' ἐκείνου ἐνεπνέετο, ταῦτα ὑπαγορεύοντι. ᾿Αλλὰ καὶ ἐν παντὶ σωζομένῳ πᾶσα ἡ ἀρχὴ τοῦ Λόγου ἐστὶν, ὥσπερ τινὸς βασι λέως, ἢ στρατηγοῦ, πᾶσιν ἐπιστατοῦντος. CAP. I. Vens. 2. Principium verbi Domini ad Ouam. Nihil profecto aliud, inquit,ante hoc mihi Deus imperavit, sed simul se loqui mihi cœpit, jussit, ut meretricem mihi adjungerem. Quidam autem hinc existimarunt, vatom kunc primum fuisse qui scriptis oracula mandare cœperit. In iis ergo qui ex ventre loquuntur, principium non est a Verbo, sed ab humanis, vel diabolicis cogitationibug: in hoc autem vero propheta, principium est a Dei Verbo; quippe, quæ divino ejus numine allatus norat, es denuntiabat. In iis item, quotquot salvantur, omne principium est a Verbo, quod, regis atque ducis instar, omnibus præest atque dominatur. Vade, accipe tibi ipsi uxorem fornicationis, et filios fornicationis. Ad rudes agrestesque homines Deus prophetas cum mitteret, haec los facere jubet. quibus ii maxime permoverentur. Ita enim et Isaia 10 præcepit, nudus pergeret, et sine calceis, suaque ita vaticinia funderet el Jeremie, calenas sibi circumponeret, et Εzechieli, murum perfoderet' egredereturque: ut, cum hæc talibus ab hominibus fieri illi cernerent, hand ɑmnino contemnerent, sed causam quærerent, cur ea fierent, qua cognita, ad bonam ipsi frugem rediges rentur. Ita et hoc loco [quidquid in contrarium sentiant Hebræorum magistri] meretricem Oscas uxorem ducit, ut intelligerent, se meretricem genlem esse, cum idolis sese dederent, Deumque, Synagoge sponsum, tolerare. Quod si turpe scortum est, ipsi quoque turpes sunt, seque vitamque suam emendare debent. Mirum autem est, prophetas vel in iis quæ adeo absurda videbantur atque νίtuperanda, morem Deo gerere: verumnenimvero ubi est Dei mandatum, ibi fœdi nihil est, nihilque sordidi, Nam et alias a fine res judicantur, quo fit, ut eadem sæpe, non amplius eadem videantur: ut nuptiarum et adulterii eadem est conjunctio, sed in nuptiis minime vituperanda, in adulterio contra, vel maxime punienda. Cain quidem ob fratris uecem condemnatus est, quod per iuvi - diam eum occidit "; Plinees contra justus est habitus, propterea quia zelo ductus similem cadem fecit. Furtum haud lege permittitur; attamen Jacob benedictionem surripuit ". Cibo abstineit Βάδιζε, λάβε σεαυτῷ γυναῖκα πορνείας, καὶ τέκνα πορνείας. Πρὸς ἀνθρώπους σκληρούς ἀποστέλλων ὁ Θεὸς τοὺς προφήτας, τοιαῦτα ποιεῖν ἐκέλευεν, ὁ ἐκείνους ἐντρέψαι ἔμελλεν· οὕτω γὰρ καὶ τὸν Ἡσαΐαν γυμνὸν καὶ ἀνυπόδετον τρέχοντα, πόσο εἶσθαι τὴν προφητείαν προσέταξε, καὶ τὸν Ἱερεμίαν κλοιούς περιθέσθαι, καὶ τὸν Ἰεζεκιήλ διορύξαι τὸν τοῖχον, καὶ ἐξελθεῖν, ὡς ἂν οἱ ὁρῶντες ταῦτα, παρά τοιούτων ἀνθρώπων γινόμενα, μὴ καταφρονῶσιν, ἀλλ᾽ ἐρευνῶσι τὰς αἰτίας, δι' ἃς γίνονται, καὶ μαν θάνοντες, σωφρονίζωνται. Οὕτω κἀνταῦθα, εἰ καὶ τοῖς διδασκάλοι; τῶν Εβραίων οὐ δοκεῖ τοῦτο, Ωσηέ λαμβάνει τὴν πόρνην, ἵνα μάθωσιν ὅτι αὐτοί εἰσιν ἡ πόρνη, καὶ ἀνέχεται αὐτῶν ὁ Θεὸς, νυμφίος ὤν, τοῖς εἰδώλοις συμφυρομένων· καὶ εἰ αἰσχρόν ἐστιν ἡ πόρνη, καὶ αὐτοί εἰσιν αἰσχροί, καὶ δεῖ αὐτοὺς μεταβαλέσθαι. Θαυμαστοὶ δὲ οἱ c προφῆται, ὅπως καὶ εἰς τὰ οὕτως ἀλλόκο ᾳ, καὶ ἐπίψογα, ὑπήκουον τῷ Θεῷ· ὅπου γὰρ Θεοῦ πρόσταγμα, οὐδὲν ἐκεῖ ρυπαρόν. ᾿Επεὶ καὶ ἄλλω; ἀπὸ τοῦ σκοποῦ τὰ πράγματα κρίνεται, καὶ διὰ τὴν σκοπὸν τὰ αὐτὰ πολλάκις, οὐ τὰ αὐτὰ δοκεῖ· οἷου γάμου καὶ μοιχείας τὸ αὐτὸ ἔργον, καὶ ἡ μίξις" ἀλλ' ἐν μὲν τῷ γάμῳ οὐ ψεκτόν, ἐν δὲ τῇ μοιχείᾳ καὶ κολαστέον. Καὶ Κάϊν μὲν φονεύσας, κατάκριτος, ὡς διὰ φθόνον· Φινεὶς δὲ, δίκαιος, ὡς διὰ ζῆλον· τὸ κλέπτειν οὐκ ἔννομον, ἀλλ᾽ Ἰακώβ έκλεψε την εὐλογίαν· ἐνήστευσεν Ἠλίας, ὡς ἐγκρατής· ἐνήστευσαν καὶ οἱ τοῦ Ναβουθαὶ καταμαρτυρήσαντες, ώς αυκοφάνται ηλέησεν ὁ Σαούλ τὸν ᾿Αγαγ. ἐν προσέταξεν ὁ Θεὸς ἀνελεῖν, καὶ κατεκρίθη (β)· ἀνεῖλε τοῦτον ὁ Σαμουήλ, καὶ εὐηρέστησε. Και Elias, uti temperans, idem fecerunt et ii qui conἐνταῦθα οὖν ὁ προφήτης οὐκ ἐπιθυμίᾳ είξας, ἀλλὰ Θεοῦ προστάγματι, τὴν πόρνην ἔλαβε, καὶ οὐκ ἐμιtra Naboth testimonium protulerunt, uti calummiatores ". Misertus est Saul Agag, queun ut occi- * Isa. xx, 2. • J.rem. xxx¡V, 1. * Ezech. vii, &. * Gen. iv, 8. | 'Num. xxv, 7. ¹¹ l¡ Reg. xx³, 43. Variæ lectiones et notæ. llæc et pleraque alia deprompsit interpres ex Theodoreto, ut in præfatione quoque monui1115. Innuit έγγαστριμύθους, valum genus omnibus notum. Ad quam pertinet dictum illud Ezech. xxxvIII, 2: Et tu, meretrix, audi verbum: fracta enim sunt in Egypto mammæ ejus, ut notat D. Hieron. ad hunc locum. Particula γάρ aut adversandi vim habet, ut 1. Gen. interdum apud Latinos enim; aut legendum, οὐ θαυ μαστοὶ δὲ οἱ προφῆται, εἴπως, κ. τ. λ. Ut enim inferius ad init. cap. ut in cod. Ven. ponitur particula negativa, ubi plane redundat, ita omitti facile potuit, ubi postuletur. Την συκοφαντίαν τυρεύοντες, struentes insidias, ut habet Theod. Rationem affert Theodoretus. Παράνομος γὰρ ἦν ἐκεῖνος ὁ ἔλεος, legi cuim repugnans erat ille misericordia.

τῶν Ἰσραηλιτῶν Συναγωγῇ. Οὕτως ἔνθα ἂν παρ ὁ λόγος τοῖς γινομένοις, κοσμεί ταῦτα, κἂν ἄλλως ἄκοσμα εἶεν. Καὶ ὁ νοῦς δὲ τοῦ σπουδαίου, τὴν πόρνην αἴσθησιν, ἀνοήτως πρότερον ἐγκεχυμένην [f. έκκεχ.] ἐπὶ πᾶν αἰσθητὸν ἡδὺ, καὶ τούτῳ συμπλεκομένην, καὶ ἓν πρὸς αὐτὸ γινομένην, λαμβάνει ἑαυτῷ γυναῖκα, πείθων νοεῖν τὸ αὐτοῦ ἀξίωμα, καὶ αὐτῷ συμπλέκεσθαι, καὶ μὴ ἀπατᾶσθαι τῷ φαινο μένῳ σχήματι τῶν αἰσθητῶν, ἀλλὰ κατανοεῖν τὴν αὐτῶν φύσιν, ὅτι παροδική ἐστι, καὶ ἄστατος, ὥσπερ καὶ αἱ πορνικαὶ περικοπαὶ ἄπιστοι, καὶ ἀβέβαιοι κἀντεῦθεν διδάσκων, μήτε τοῖς ἡδέσι χαυνοῦσθαι, μήτε τοῖς λυπηροῖς καταπίπτειν, διὰ τὸ ἐν ἀμφοτέροις ὀλιγοχρόνιον. deret jusserat Deus, eaque de causa condemnatus αίνετο ἐκ ταύτης, ὅτι μηδὲ Θεὸς, συνὼν τῇ ἀκολάστῳ est; eum ipsum postea interemit Samuel, Deoque propterea placuit. Simili ratione propheta non libidine captus, sed supremo Dei jussu ductus, meretricem uxorem ducit, neque propterea se corpusque suum polluit. Quemadmodum neque pollutus Deus est, cum sese impudicæ Israelitarum Synagogæ permiscuit. Ita si adsit ratio, exornat quæ geruntur, etiamsi minus honesta sint. Seduli quoque viri animus cupidinem neretricem quæ pridem ita effrenatæ corporis voluptati se dedidit, ut ei stulte ita dedita, unum atque idem eum ille esse videretur, talis, inquam, hominis animus, cupidinem meretricem uxorem sibi ducit, eique persuadet, ut suam dignitatem contempletur, sibique conjungi velit. Monetque præterea ne fallaci bonorum sensibilium specie se ipsa decipi patiatur; sed animadvertat bona hæc natura sua vieta esse atque caduca, ut et meretricii amplexus infidi sung instabilesque: propterea ne jucundis in rebus efferatur, neve in adversis dolore frangatur, cumi utraque cito dilabantur. Eo quod fornicans fornicabitur terra Domini, relicio eo. Verbum Ἐκπορνεύσειε pro Εξεπόρνευσεν usurpatur. Scoriata est, ait, 11 universa Israeliticarum tribuum regio; Domini scilicet ductum detrectans, idolis sese dedidit. Eadem forte vox ad futurum tempus declinatur. Per hoc autem innuere nobis voluit Judæorum in Dominum nostrum Jesum Christum perfidiam, qui terra merito dici possent, cum neque sublime quidquam, neque coeleste cogitare velint. Tantum autem aberat, ut Hi Christum sequerentur, ut alios potius, eum sequentes, cum viderent, ægre ferentes, alius ad alium indignatus diceret: En, mundus eum conseclantur. Cum ergo, qui nobis inest, humus, seu humile corpus nostrum, veri Domini, qui natura sua talis est, ductumn sequitur, tollitque crucem ejus, tum de ipso merito dici potest: Domini est terra et plenitudo ejus* [corporis autem plenitudo sive perfectio sita est in membris quæ ipsum perficiunt], cum contra Dominum Verbum sequi detrectat, alienigenarum dæmonum terra dici merito potest. Vans. 5, 4. Ει abiit, et accepit Gomer, filiam Decilaim, et concepit, et peperit ei flium, dixitque Dominus ad ipsum: Voca nomen ejus Jezrael. Ila:c reipsa vales egit, etiamsi, ut supra dictum est, Hebræi talia vere prophetam egisse negent, vere ipsi stulti: cum enim propheta manifeste dicat, Abii et accepi, quomodo, vel si cætera omnia falsa forent, id factum ipsi negent? Per ea vero innuere nobis voluit Deus Jurigorum Synagogam, quæ plures deos impensius coleret, ex qua, quod ad carnem attinet, genitus est Christus, qui Jezrael merito dicitur, cum idem ac Satio Dei, nomen hoc sonet, Christumque Spiritus sancti virtute genitum fuisse constat. Ad hæc si hominis animus assumpta sibi 12 | Reg. viii, **Psal. XXIII, 1. Διότι ἐκπορνεύουσα ἐκπορνεύσειεν ἡ γῆ ἀπὸ ὄπισθεν Κυρίου. Τό, Εκπορνεύσειεν, ἀντὶ τοῦ, Ἐξεπόρνευσε πᾶσα ἡ γῆ τῶν Ἰσραηλιτικῶν φυλῶν· τουτέστιν, ἐξετράπη ἀπὸ τοῦ ἀκολουθεῖν τῷ Κυρίῳ, καὶ εἰδώλοις ἠκολούθησε. Μήποτε δὲ καὶ εἰς τὸ μέλλον ἐγκέκλιται ἡ λέξις. Δίδωσιν ἡμῖν ὁ λόγος νοεῖν τὴν πρὸς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ἀσυνθεσίαν τῶν Ἰουδαίων, οἱ γῆ λεχθείεν ἂν, ὡς μηδὲν ὑψηλὸν καὶ οὐράνιον ἐννοεῖν ἐθελήσαντες. Οὗτοι τοίνυν τοσούτου ἐδεήθησαν ἀκολουθῆσαι ἐπίσω Χριστοῦ, ὥστε καὶ ἄλλους ἀκολουθοῦντας ὁρῶντες ἔλεγον, μανιωδῶς σχετλιάζοντες· Ἰδού, ὁ κόσμος ὀπίσω αὐτοῦ ὑπάγει. Οταν μὲν οὖν ἡ ἐν ἡμῖν γῆ, ἤτοι τὸ σῶμα τῆς ταπεινώσεως ἡμῶν, ἀκολουθί τῷ ἀληθινῷ Δεσπότῃ, καὶ φύσει Κυρίῳ, καὶ αἷμη τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, λεχθείη ἂν ἐπ' αὐτῇ· Τοῦ Κυρίου ἡ γῆ, καὶ τὸ πλήρωμα αὐτῆς· πλήρωμα δὲ τοῦ σώματος, τὰ μέλη, τὰ συμπληροῦντα αὐτά· ὅταν δὲ οὐκ ἀκολουθῇ τῷ φύσει Δεσπότῃ Λόγῳ γῆ ἂν λεχθείη τῶν ἀλλοφύλων δαιμόνων. " Καὶ ἐπορεύθη, καὶ ἔλαβε τὴν Γομέρ, θυγατέρα Δεκιλαεὶμ, καὶ συνέλαβε, καὶ ἔτεκεν αὐτῷ υἱὸν, καὶ εἶπε Κύριος πρὸς αὐτόν· Κάλεσον τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰεζ αέ!. Ο μὲν προφήτης ἐποίει ταύτα αἰσθητῶς, καν, ὡς καὶ ἀνωτέρω εἴρηται, οι Εβραίο οὐ δέχωνται ὅλως τὸ τοιαῦτα διαπράξασθαι τὸν προφήτην, ἀνόητοι ὄντως [f. ὄντες]· τοῦ γὰρ προφήτου σαφῶς λέγοντος, Επορεύθην, καὶ ἔλαβον, πώς φασιν αὐτοὶ μὴ γενέσθαι τὸ πρᾶγμα; Η καὶ τὰ ἄλλα πάντα ψευδή. Ἠνίττετο δὲ τὴν τῶν Ἰουδαίων Συναγωγὴν, τὴν εἰς πολυθεῖαν ἐγχυθεῖσαν [f. ἐκχ.]. ἐξ ἧς ἐγεννήθη Χριστὸς, τὸ κατὰ σάρκα, ὃς Ιεζραέλ ἑρμηνεύεται. Εξ ἁγίου δὲ Πνεύματος ὁ Χριστός γεγέννηται. ᾿Αλλὰ καὶ εἴ τι ὁ νοῦς γεννήσει, την Variæ lectiones et notæ. Sic codex; ego tamen scribendum puto περιπλοκαί, adeoque reddidi amplexus. Si hæc de naturali ratione intelligenda quis putet, non repugno.

- CAP. I τέως πόρνην αἴσθησιν πρὸς ἑαυτὸν λαβὼν, καὶ cupidine, quæ dudum meretrix erat, eaque sibi Ενώσας ἑαυτῷ, σπορὰ ἔσται Θεοῦ, ὡς ἀπὸ Θεοῦ καταβαλλόμενον, δ πάντως τῆς ἡμετέρας επιμελείας δεῖται εἰς τὸ αὐξηθῆναι καὶ τελεσφορηθῆναι. Οὕτως ὁ ἀπὸ μεγέθους καὶ καλλονῆς κτισμάτων, τὸν γενεσιουργὸν κατιδών, καὶ τὰ ἀόρατα αὐτοῦ, τοῖς ποιήμασι νοούμενα, κατασκεψάμενος, σποράν τί κτει Θεοῦ. Διότι ἔτι μικρὸν, καὶ ἐκδικήσω τὸ αἷμα τοῦ· Ιεζραέλ ἐπὶ τὸν οἶκον Ιηού. Εἰ καί τινα τῶν ἀντιγράφων, Ἐπὶ τὸν οἶκον Ἰούδα, ἔχει, ἀλλ' οὖν, Ἐπὶ τὸν οἶκον Ιηού, οφείλει γράφεσθαι, ὥσπερ καὶ ὁ νοῦς ἀπαιτεῖ· τὸ γὰρ, Ἰούδα, ἀνόητ τον. Πολλαὶ μὲν οὖν ἐξηγήσεις εἰς τοῦτο φέρονται, οὐκ εὔστοχοι δέ. Ἡ δὲ ἀνεπίληπτος, αὕτη· Ιεζραέλ ἐκαλεῖτο μὲν καὶ ὁ Ναβουθαὶ, ἐκαλεῖτο καὶ ὁ ᾿Αχάδ• συγγενεῖς γὰρ ὄντες άμφω, οἷόν τι προγονικὸν εἶχον τοῦτο. Φησὶ τοίνυν ὁ Θεὸς, ὅτι Ωσπερ εἰδωλολατροῦντος τοῦ ᾿Αχαβ, καὶ μυρίας ἄλλας ἀδικίας ἐργαζομένου, ἔστειλα τὸν Ἰηού, κολαστὴν αὐτοῦ, καὶ ὑπεσχόμην αὐτῷ ἐπὶ τετάρτην γενεὰν τὴν βασιλείαν τῶν δέκα φυλῶν, εἴπερ ἐξολοθρεύσει τὸ γένος τοῦ ᾿Αχαάβ· οὕτως νῦν τὸν οἶκον τοῦ Ἰηού, τουτἐστι τοὺς ἀπογόνους αὐτοῦ, βασιλεύοντας, καὶ αὐτοὺς ἔτι δεκαφυλεῖς, καὶ ποιοῦντας τὰ αὐτὰ τῷ ᾿Αχαάβ, τιμωρήσομαι, καὶ ἐκδικήσω τὸ αἷμα Ιεζραέλ, τουτἐστι τοῦ ᾿Αχαάβ· οὐχ ὅτι ἀδίκως τῇ ἀληθείᾳ ἐφονεύθη, ἀλλ' ὅτι ὁ οἶκος τοῦ φονεύσαντος ἐκεῖνον, τοῖς αὐτοῖς εἰσιν ἔνοχοι, καὶ δοκοῦσιν ἐξ ἀποτελέσματος, καὶ ἐκ τοῦ τὰ αὐτὰ μετιέναι ἐκείνῳ, ἀδίκως αὐτοὶ ζῇν, ἐκείνου ἀποθανόντος παρ' αὐτῶν, τῶν ὁμοιοτρόπων ἐκείνου· οὐ γὰρ ἐχρῆν παρ' αὐτῶν ἐκεῖνον φονευθῆναι, ἀλλὰ παρ᾽ ἄλλων δικαίων. Τοῦτο καὶ ὁ Απόστολος λέγει· 'Αναπολόγητος εἶ, ὦ ἄνθρωπε, πᾶς ὁ κρίνων· ἐν ᾧ γὰρ κρίνεις τὸν ἕτερον, σεαυτὸν κατακρίνεις. "Η λογίζῃ ὅτι σὺ ἐκφεύξῃ τὸ κρῖμα τοῦ Θεοῦ; consociata, procreet aliquid: hoe Deo satuin erit, utpote a Deo, quasi semen, jactum. Quod nostra maxime cura eget, ut adolescere perficique possit. lla qui ex magnitudine pulchritudineque creatarum. rerum Creatorem ipsum dignoscit, quique invisibilia ejus opera per ea quæ sensibus objiciuntur, contemplatur, is quoque Dei satum quoddam facit. Paulo post enim ulciscar sanguinem Jezrael super domum Jehu. Etiamsi quædam exemplaria super domum Juda præ se ferant, scribendum tamen est, super domum Jehu, ut et sensus postulat. Namı hoc de Juda intelligere absurdum est. Multæ porro in locum hunc afferuntur interpretationes, sed parum accommodate. Scite vero hæc. Jezrael appellabatur cum Naboth, tum Achabus. Cum enim consanguinei essent, eodem uterque nomine, quasi avito, gaudebant. Quemadmodum ergo, ait Deus, cum idola coleret Achabus, aliaque innumera facinora patraret, mittendum censui Jebu ¹³, qui supplicium de illo sumeret, pollicitusque sum, si 19 Achabi stirpem ipse deleret, ad quartam ætatem ei decem tribuum regnum me traditurum; ita nunc ego supplicium sumam de domo ipsiusmet. Jehu, posteris scilicet ejus, qui imperio potiebantur, deque cæterarum tribuum decem populis, qui eadem, quæ Achabus, facinora patrabant; ulcis carque sanguinem Jezrael, Achabi scilicet, nos quod injuste fuerit interfectus, sed quia domus ejus, qui eum interfecit, eisdem, quibus ipsemet Achabus, culpis est obnoxia. Qui propterea, quod ejusdem nequitiæ sunt participes, injuste ipsi vivere videntur, postquam Achabus interemptus ab his ipsis fuit, qui eisdem ac ille, imbuti moribus ætatem agunt. Par enim erat eum interfici, non ab istis hominibus nequam, sed ab aliis plaue bonis et honestis. Idipsum habet et Apostolus: Propter quod inexcusabilis es, o homo omnis, qui judicas. In quo enim judicas alterum, teipsum condemnas. An pulas, te judicium Dei declinaturum **? Καὶ καταπαύσω βασιλείαν οίκου Ισραήλ, καὶ ἔσται ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, συντρίψω τὸ τόσ ξον τοῦ Ἰσραὴλ ἐν τῇ κοιλάδι τοῦ Ἰεζραέλ. Ἐπειδὴ οἱ τοῦ Ἰηοὺ ἀπόγονοι βασιλεύοντες, ὡς εἴπομεν, ἐν τῷ Ισραήλ, ἀσεβεῖς καὶ παράνομοι ἐγένοντο, καὶ τὸν λαὸν εἰς τὰ αὐτὰ ἐξέκλιναν· φησίν, ὅτι Καταπαύσω τὴν βασιλείαν Ισραήλ· ὁ καὶ γέγονε· τοῦ τε Αζαὴλ ἐπελθόντος αὐτοῖς, καὶ ἄλ λων βασιλέων, καὶ τελευταῖον τοῦ Σαλμανασάρ, ὅτε δὴ καὶ πανωλεθρίαν ὑπέστη ἡ τῶν δέκα φυλῶν, ἤτοι τοῦ Ἰσραὴλ βασιλεία. Ἐν τῇ ἡμέρᾳ δὲ ἐκείνῃ, τῆς ἐκδικήσεως δηλαδή, συντρίψω καὶ τὸ τόξον τοῦ Ἰσραὴλ, ἤτοι τὴν δύναμιν ἐμφαντικῶς δὲ εἶπε, Τὸ τόξον, ἵνα δείξῃ, ὅτι ἐπὶ τῷ τόξῳ ἐθάρο βουν, καὶ οὐκ ἐπὶ τῷ Θεῷ. Τετηρήκαμεν δὲ παρὰ τῇ Γραφῇ ὑπὲρ τὰ ἄλλα ὅπλα τὸ τόξον ἀποβαλλό μενον, διότι τῷ δόλῳ μεγάλα συμβάλλεται. Διὸ ¹º ¡H Reg. xvi, 4. VERS. 4. 5. Et cessare faciam regnum domus Israel. Eritque in die illa, conteram arcum in valle Jesrael. Quoniam Jelu posteri, qui imperio potiebantur, pravi in Israelitico cœtu facti sunt, et impii, ut supra diximus, lotumque populum in eamdem nequitiam pertraxerunt; idcirco Subvertam, ait, regnum Israel 15, quod et revera contigit. Cum scilicet irruerunt in eos Hazael, et alii reges, et postremo Salmanasar, qua sane tempestate funditus eversum est decent tribuum, Israelis videlicet regnum. In die autem illa, ultionis scilicet, conteram et arcum Israel, potentiam nimirum Israelis. Quod eo dixit, ut emphatica ratione quadam ostenderet, eos in arcu, non in Deo, fiduciam locatam habuisse. Ex armis autem, arcum omnium maxime sacris in Litteris rejici comperimus, quod is dolo plurimum conferat. Quamobrem eo celebriores ** Rom. 11, 1 3. 18 IV Reg. ׳II, 2

THBOPHYLACTI BULGARIE ARCHIEP. Hebræ non utebantur, praeter impurum Beau et καὶ οἱ εὐδοκιμώτεροι Ἑβραῖοι, οὐκ ἐχρῶντο τούτῳ, fiños Ephræm, qui et arcus tendere, et jacula vibrare consueverant 1. In valle autem Jesrael confracturum se arcum istum dixit, quo auditores commonefaceret Achabi noçis, qua ob idololatriam, aliasque iniquitates affectus est, simulque deterreret ab istiusmodi flagitiis ejus asseclas æmulatoresque. Vindicatus item est sanguis Christi, qui vere Jezrael est, ut diximus, paulo post ejus niortem, siquidem penitus deleti sunt, qui clamarunt: Sanguis ejus super nos, et super filios nostros ¹. Vallem autem Jezrael intellige Christi abjectionem, humiliationemque, tum hujus ipsius tumulationem. Postquam enim se ipse demisit, humiliavitque usquo ad cruicem, sepultusque fuit, tum confregit arcum Israel, stukam scilicet in legis littera ja clantiam, cerumque calumnias, quibus eum, uti Dei adversarium, tanquam arcabus, confoderunt. Grave profecto scelus est per insidias configere virum 13 innocentem. Prorsus autem iunocens erat, qui peccatum non habebat, neque dolus ineenlus est in ore ejus 18, at et ipse de se testatur: Quis ex vobis arguet me de peccato "? In nobis item exstinguunt Dei semina humanæ cogitationes, quæ quidem plurimum pellere videntur, et quodammodo regnare domisarique, et, quosdam velut arcus, contorta sophismata gerere; sed in valle, divini scilicet Verbi humiliatione, conteruatur. Infirma enim quæque Dei, bumana cuncta consilio sapientiaque superant 19'. εἰ μὴ ἄρα ὁ Ἡσαῦ, ὁ βέβηλος, καὶ υἱοὶ Ἐφραὶμ, εντείνοντες, καὶ βάλλοντες τοῖς τόξοις. Ἐν τῇ κοιλάδι δὲ τοῦ Ιεζραέλ εἶπε συντρίψειν το τόξον, ἵνα τοῦ φίνου τοῦ Αχαάβ ἀναμνήσῃ, τοῦ διὰ τὴν εἰδωλολατρείαν καὶ τὰς ἄλλας ἀδικίας ἐπανελθόντες αὐτῷ, καὶ πείσῃ τῶν ἴσων Εργων ἀποστῆναι τοὺς ἐκείνου ζηλωτάς. Εξεδικήθη δὲ καὶ τὸ αἷμα Χρισ στοῦ, τοῦ τῷ ὄντι Ιεζραέλ, ὡς εἴρηται, μετ' ὀλίγον καιρὸν τοῦ θανάτου αὐτοῦ πανωλεθρία παραδοθέντων τῶν εἰπόντων· Τὸ αἷμα αὐτοῦ ἐφ' ἡμᾶς, καὶ ἐπὶ τὰ τέκνα ἡμῶν. Κοιλάδα δὲ Ἰεζραέλ, τὴν συγκατά βασιν Χριστοῦ καὶ ταπείνωσιν νόει, καὶ τὴν ἐν τῷ μνημείῳ κατάθεσιν. Συγκαταβὰς γὰρ, καὶ τα πεινωθεὶς ἄχρι σταυροῦ, καὶ ταφείς, τὸ τόξον τοῦ – Ισραήλ συνέτριψε, τουτέστι τὴν σχολιὰν αὐτῶν ἐν τῷ γράμματι τοῦ νόμου καύχησιν, καὶ τὰς συκοφαν τίας, ἂς ἐσυκοφάντουν αὐτὸν, ὡς ἀντίθεον, ἐντεί. νοντες τόξον αὐτῶν. Πράγμα πικρὸν τοῦ κατατο ξεῦσαι ἐν ἀποκρύφοις ἄμωμον· πάντως δὲ ἄμωμος ἦν, ὃς ἁμαρτίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὑρέθη δόσ λος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ· καθὼς καὶ αὐτὸς λέγει· Τις ἐξ ὑμῶν ἐλέγχει με περὶ ἁμαρτίας; Απ κτιννύουσι δὲ καὶ τὰ ἐν ἡμῖν τοῦ Θεοῦ σπέρματα ἀνθρώπινοι λογισμοί, δυνατοὶ δοκοῦντες εἶναι, καὶ οἷονεὶ βασιλεύειν, καὶ κρατεῖν, καὶ ὡς τινα τόξα ἔχειν τὰ καμπύλα σοφίσματα· ἀλλὰ τῇ κοιλάδι, καὶ τῇ ταπεινώσει τοῦ θείου Λόγου συντρίβονται. Τὸ γὰρ μωρὸν τοῦ Θεοῦ, σοφώτερον τῶν ἀνθρωπί Ο νων ἐστί, VERS. 6. Concepitque adhuc, el peperit filiam, et dixit ipsi: Voca nomen ejus, Non misericordiam consecutam: propterea quod non amplius addam, ut miserear domus Israel, sed adversans adversabor illís. Dictum hoc perspicuum est. Futuruin enim docet vates, ut adversus Israelem Deus non amplius solita benignitate utatur; sed in eum potius, uti rebellem et inimicum animadvertat; idque non leviter, sed acerrime, ut ostendunt ea, et Adversans adversabor eis. Filiam vero Non misericordiam consecutam intelligere commode poteris et Judeorum stirpem, quæ post Christi peregrinationem superstes fuit, quam haud amplius misertus Pater, acriter persecutus est, quod ejus Filium per injuriam perdidisset. In mentis quoque nostræ commotionibus, si qua feminea sit, appetitui plane similis, multaque `prædita· imbecillitate, ut non omnia per suos confirmantem discipulos Christum possit, haud ipsius miseretur Deus noster Verbum, sed ei maxime reluctatur adversaturque. VERS. 7. Filiornm autem Juda miserebor, et conservabo ipsos in Domino Deo suo. Nec servabo eos in arcu, neque gladio, neque bello, neque curribus, neque in equis, neque in equitibus. Clare per hæc ostendit, quæ in senacherim clade contigerunt; ea quippe tempestate victi sunt Assyri, non prælio allo, neque ullo conflietu, sed angelica tanΚαὶ συνέλαβεν ἔτι, καὶ ἔτεκε θυγατέρα, καὶ εἶπεν αὐτῷ· Κάλεσον τὸ ὄνομα αὐτῆς, οὐκ ήλεη μένη, διότι οὐ μὴ προσθήσω ὅτι τοῦ ἐλεῆσαι τὸν οἶκον Ισραήλ, ἀλλ' ἀντιτασσόμενος, ἀντιτάσε σομαι αὐτοῖς. Τὸ μὲν ῥητὸν σαφές· διδάσκει γὰρ ὅτι οὐκέτι τὸν Ἰσραὴλ ἀξιώσει φιλανθρωπίας, ἀλλὰ μᾶλλον ὡς ἀποστάτην καὶ ἐχθρὸν ἀμυνεῖται, καὶ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ μετὰ ἐπιτάσεως· τοῦτο γὰρ δηλοί τὸν ᾿Αντιτασσόμενος αντιτάσσομαι, θυγατέρα δὲ Οὐκ ἠλεημένην νοήσεις καὶ τὴν τῶν Ἰουδαίων. γενεάν, τὴν μετὰ τὴν ἐπιδημίαν Χριστοῦ, ἣν οὐκέτι . ηλέησεν ὁ Πατήρ, ἀλλ' αὐτὸς ἀντετάξατο αὐτοῖς· ἐπειδὴ εἰς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ ὕβρισαν. Καὶ ἐν τοῖς τοῦ νοῦ δὲ κινήμασιν, εἴ τι θῆλυ ἐστι, καὶ τῇ αἰσθήσει ἐοικὸς, καὶ ἀσθένειαν πολλὴν περικείμενον, καὶ μὴ πάντα ἰσχύον ἐν τῷ ἐνδυναμοῦντι τοὺς αὐτοῦ μαθητὰς Χριστῷ, οὐκ ἐλεεῖ αὐτὸ ὁ Θεὸς ἡμῶν Λόγος, ἀλλ' ἀντιτάσσεται αὐτῷ. Τοὺς δὲ υἱοὺς Ἰούδα ἐλεησὼ καὶ σώσω αὐτοὺς ἐν Κυρίῳ Θεῷ αὐτῶν, καὶ οὐ σώσω αὐτοὺς ἐν τόξῳ οὐδὲ ἐν ῥομφαίᾳ, οὐδὲ ἐν πολέμῳ, οὐδὲ ἐν ἅρμασιν, οὐδὲ ἐν ἵπποις, οὐδὲ ἐν ἱππεῦσι. Σαφώς διὰ τούτων ἐδήλωσε τὰ κατὰ τὸν Σεναχηρείμ γενόμενα· τότε γὰρ ἡττήθησαν οἱ Ασσύριοι, οὐ παρατάξεως γενομένης, η συμπλοκῆς, ἀλλ᾽ ἀγγελικής 18 Psal. Lxxvii, 7. 17 Matth. xxvit, 25. Petr. 11, 22. 1º Joan. 1, 46. 19* I Cor. 1, 25.

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. CAP. I. num millia cæsa sunt penitusque sublata”. Hæcc vero prænuntiat vates ", cum ut filios Juda magis magisque ad Dei dilectionem concitet (quanquam enim in ipsis essent quidam impii peccatoresque, aderant tamen alii, qui Deum pie colerent eique obsequerentur) tum ut filios Israel a nequitia deterreat, ut eos eorumque virtutem imitari velint, quo misericordiam ab ipso consequantur. Salutens vero consequuntur et ex Hebræorum stirpe, quotquot filii Juda, confessionis scilicet, atque pœnitentiæ facti sunt. Quos Paulus in Actibus sic affatur: Pænitentiam agite, et baptizetur unusquisque vestrum in nomine Jesu Christi ", qui cum ei sint obsecuti, salva facta sunt animarum circiter tria millia. Qui δυνάμεως, ἑκατὸν ὀγδοήκοντα πέντε χιλιάδας δια- tummodo vi, qua centum octoginta quinque homi - φθειράσης. Ταῦτα δὲ προλέγει, καὶ τοὺς υἱούς Ἰούδα πρὸς τὴν θείαν ἀγάπην προθυμοτέρους ποιῶν (εἰ γὰρ καὶ ἐν αὐτοῖς ἦσαν τινες ἀσεβεῖς καὶ ἁμαρτωλοὶ, ἀλλ' ὅμως ἦσαν καὶ οἱ τῷ Κυρίῳ δουλεύον τες), καὶ τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ ἐπιστρέφων ἀπὸ τῆς πονηρίας, καὶ πείθων μιμεῖσθαι ἐκείνους, καὶ τὴν ἀρετὴν μετιέναι, καὶ διὰ ταύτην ἀπολαύειν τοῦ παρ' αὐτοῦ ἐλέους. Σώζονται δὲ καὶ ἐκ τῆς γενεᾶς τῶν Εδραίων, ὅσοι εἰσὶ τοῦ Ἰούδα, τουτέστι τῆς ἐξομο λογήσεως καὶ τῆς μετανοίας, πρὸς οὓς καὶ Πέτρος ἐν ταῖς Πράξεσιν ἔλεγε· Μετανοήσατε, καὶ βαπτι σθήτω ἕκαστος ὑμῶν ἐπὶ τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ. Καὶ μέντοι καὶ ὑπακούσαντε; αὐτοῦ, ἐσώθησαν ὡσεὶ ψυχαί τρισχίλιαι. Σώζονται δὲ οὐκ ἐν σοφίᾳ Ἑλληνικῇ, οὐδὲ ἐν συλλογισμοῖς, οὐδὲ εὐπειθεῖς [γ. ἐν π.] ἀνθρωπίνης σοφίας λόγοις, ἐξ ὧν ἔρις, καὶ ζητήσεις, καὶ πόλεμοι· ἀλλ᾽ ἐν τῇ πίστει τοῦ Χριστοῦ, ὅς ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν. Καὶ ἐν ἡμῖν δὲ ἡ ἐξομολόγησις, τῆς σωτηρίας πρή ξένος· ἀλλὰ καὶ αὕτη ἡ ἐν Κυρίῳ Θεῷ, γινομένη, ὅπερ ἐστὶ μετὰ συντριβῆς καὶ ταπεινοφροσύνης. Εστι γὰρ καὶ λέγοντά τινα ἑαυτὸν ἁμαρτωλὸν μετά, εἰήσεως λέγειν, ὅπερ ἐστὶ ταπεινολογία, οὐ ταπεινοφροσύνη. Οὐκ ἐπὶ τοῖς ἔργοις, φησί, δεῖ θαῤῥεῖν, ἀλλ' ἐν Κυρίῳ Θεῷ, κατὰ τὸν λέγοντα· Ἐγὼ δὲ ἤλπισα ἐπὶ τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ εἰς τὸν αἰῶνα καὶ κατὰ τὸν Παῦλον· ᾿Αλλὰ ἠλεήθην ἐξ ἔργων γὰρ οὐ δικαιοῦται πᾶσα σάρξ. Τις γὰρ καυχήσε ται καθαρὸς εἶναι ἀπὸ ῥύπον, ἢ παρρησιάσεται ἐγνὴν ἔχειν τὴν καρδίαν; Πολλάκις γὰρ οὐδὲ αὐτὸ, Η δοκεῖ ποιεῖν καλῶς, ἀνεπίληπτόν ἐστι παρὰ Θεῷ. Εν πολλοῖς γὰρ, φησὶν, ἅπαντες ἁμαρτάνομεν· καὶ Οὐδὲν ἐμαυτῷ σύνοιδα, ἀλλ' οὐκ ἐν τούτῳ δεδικαίωμαι. quidem salutem adipiscuntur non per Gracan sapientiam, neque per ratiocinia, neque per humanæ sapientiæ Alexanimos sermones, ex quibus contentio, quæstiones et controversia profluunt; sed per Christi fidem, 14 qui est pas nostra 98. Confessio præterea, que in nobis fit, salutis origo est, dummodo tamen hæc in Domino Deo fiat, animo scilicet contrito, atque demisso. Accidit enim interdum, ut peccatorem se quis appellet, magnifice simul de se sentiens; sed hæc humilitatis ostentatio potius quam humilitas est. Non in operibus, ait, confidere nos oportet, sed in Domino Dea quemadmodum testatur cum Psalmista: E39 autem speravi in misericordia Dei in æternum”; tum Paulus, Sed misericordiam sum consecutus; ex operibus enim non justificatur omnis caro ". Quis enim gloriari potest, se mundum a sordibus esse? vel confidenter dicere, se mundum cor habere? Sæpenumero enim ne illud quidem, quod recte se agere videtur, tale omnino est, ut a Deo reprehendi minime possit. In multis enim, ait, offendimus omnes; et, Nihil mihi conscius sum, sed non in hoc justificatge sum $7 Καὶ ἀπεγαλάκτισε τὴν Οὐκ ἠλεημένην. Εξεργελία μεγάλη τῇ οὐκ ἠλεημένῃ γενεᾷ τῶν Εβραίων, τὸ ἀποστῆναι τοῦ νομικού γάλακτος, τοῦ τοὺς νησ πίους τρέφοντος, καὶ δεηθῆναι στερεάς τροφής, ἧς δέονται οἱ διὰ τὴν ἕξιν γεγυμνασμένην τὰ αι σθητήρια, πρὸς διάκρισιν καλοῦ, καὶ κακοῦ, καὶ τρέφεσθαι τῷ ἐξ οὐρανοῦ καταβάντι ἄρτῳ. Αλλά καὶ ἡμεῖς, ἕως μὲν νήπιοί ἐσμεν, τῷ κόσμῳ τούτῳ προσέχομεν, καὶ τούτῳ ἐντρυφῶμεν, ὡς γάλακτι, τά τε ἡδὺ ἔχοντι, καὶ ῥέοντι· ἐπειδὰν δὲ τὰ τελειότερα φρονήσωμεν, τότε ἀπογαλακτίζεσθαι λεγόμεθα, και τοῖς τοῦ παραδείσου καρποῖς τρέφεσθαι ζητοῦμεν. Συνέλαβεν ἔτι, καὶ ἔτεκεν υἱὸν καὶ εἶπε· Κά λεσον τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Οὐ λαός μου, διότι ὑμεῖς οὐ λαός μου, καὶ ἐγὼ οὐκ εἰμὶ ὑμῶν. Ὅρα, ὅτι ** Il Paralip. xxxii, 21. 21 183. χχχν, 36. 95 Rom. 11, 20. 36 Jur. 111, 2. 27 1 Cor. iv, 4. VERS. 8. Ablactavitque Non misericordiam consecutam. Magnum profecto beneficium in Hebreorum stirpem, quæ misericordiam non consecula dicitur, ex eo redundavit, quod a legali lacte quo nutriuntur infantes, fuerit abducta, egeatque soldiore nutrimento quo egent, qui se, boni malique dignoscendi causa, circa sensus instrumenta per habitum exercuerunt, nutriaturque pane qui e cœlo descendit. Nos item, quoad infantes sumus, adhe remus huic mundo, eoque, tanquam lacte, jucunditate multa scatente, oblectamur. Ubi autem adolevimus, perfectiora spectantes, tum ablactari dicimur, paradisique fructibus ali sustentarique avémus. VERS. 8, 9. Et concepit adhuc, et peperit filium, dixitque: Appella nomen ejus, Non populus meus: nam et vos non populus meus, et ego non sum 12 Act. x1, 38.» Ephes. xi, 14. Variæ lectiones et notæ. Sic legendum tamen γεγυμνασμένοι, exercitati. PATROL. GR. CXXVI. Psal. L, 10.

γίνονται οὐ λαὸς αὐτοῦ, καὶ τότε ὁ Θεὸς ἀφίσταται αὐτῶν, καὶ γίνεται οὐκ αὐτῶν. Ἔνθα μὲν γὰρ δεῖ οικειωθῆναι αὐτῷ, αὐτὸς καταδιώκει ἡμᾶς, ὡς καὶ Δαβὶδ λέγει· τὸ ἔλεός σου καταδιώξει με· και Πούλος, Κατελήφθην ὑπὸ Χριστοῦ· ἐπὶ δὲ τῆς ἀλλοτριώσεως, οὐχ οὕτως· ἀλλ' ἡμεῖς πρότερον ἀφιστάμεθα αὐτοῦ, καὶ οὕτω μόγις ἐκβιαζόμενος ἐκεῖνος, ἀφίσταται ἡμῶν. Παῦλος δὲ τὰ ἔθνη νοεί Οὐ λαόν, οἱ ὕστερον διὰ τῆς πίστεως ἐγένοντο λαός. Υἱοὶ δὲ λέγονται τῆς Συναγωγῆς, διότι οἱ ἐξ Ἰουδαίων τούτους διὰ τοῦ Εὐαγγελίου ἐγέννησαν. Καὶ ὅταν δέ τις συλλάβῃ πόνον, καὶ τέκῃ ἀνομίαν (οὐδὲ γὰρ τὰ ἔργα τῆς αἰσχύνης ἄνευ πόνων καὶ κόπων εἰσ!ν), οὐκ ἔστιν ἄξιος κληθῆναι τοῦ Θεοῦ. Οὐδὲ γάρ ἐστε κατὰ τὸν Ἰωσήφ, τὸν λέγοντα· Τοῦ Θεοῦ εἰμι ἐγώ. Διὸ οὐδὲ Θεὸς αὐτοῦ λέγεται, ὡς ἐλέγετο, Θεὸς Ἀβραάμ, καὶ ὡς ὁ Δαβὶδ ἔλεγε· Κύριος ὁ Θεός μου· καὶ, Ὁ Θεὸς τῆς καρδίας μου. vester. Animadverte, Iromines primum deserere πρότερον οἱ ἄνθρωποι ἀφίστανται τοῦ Θεοῦ, καὶ Deum, ejusque propterea populum esse desinere, atque tum demum Deum cos derelinquere, nec amplius esse ipsorum Deum. Cum enim id agitur, ut in ipsius amicitiam recipiamur, ipse nus pernovet ac persequitur, ut ait cum David: Misericordia tua persequetur me sh, tum Paulus, Comprehensus sum a Christo 39; cum contra de nostra a Deo defectione agitur, non ita se res habet. Scilicet nos primum ab eo recedimus, atque tum et ipse, quodaminodo coactus, a nobis ægre recedit. Paulus autem Non populum intelligit Gentilium coelus, qui postea per fidem facti sunt Dei populus, vocanturque Synagoge filii, propterea quod ab Judzis prognati, ipsos per Evangelium genuerunt. Cum item suscipit aliquis laborem, et parit iniquita tem (nam ne turpia quidem facinora labore carent et ærumnis), is profecto dignus non est, qui Dei esse dicatur. Nam ne ita quidem est affectus, uti Joseph, qui ait, Dei sum ego. Propterea ne Deus quidem ejus esse dicitur, uti dicebatur Deus Abraham ", et ut appellat eum David, Deus meus, et, Deus cordis mei ss. 15 VERS. 40. Eritque numerus filiorum Israel, velut arena maris, quæ non mensurabitur, neque numero comprehendetur. Ne putes, sit, Deum Hebrros ideo rejicere, quod pauci sint, exiguoque numero comprehensi; tot enim ii sunt, quot Deus ipse futuros Abrahamo promisit". Verum haud ingenti multitudine gaudet Deus; siquidem ubi sunt dus, vel tres, congregati in nomine ejus, ibi est in medio eorum ". Ita Nohemun omnibus hominibus anteposuit; ita Abrahamum, ita Moysem. llorum contra descendentes, licet omni numero superiores, eos tamen, Non populum ejus appellat. Arenæ vero maris comparat Judæorum Synagogam quæ Dominum occidit, cum quod hærent mari, bonisque turbulenti mundi hujus, nihilque cœleste cogitant [Quf fiat enim, ait, ut credatis vos, qui gloriam ab hominibus quæritis?] tum etiam quia nullo fœderis jure, neque fidei vinculo tenentur, uti sese habent et maris arenæ. Hæ quippe aliæ ab aliis secernuntur. Quod utinam ab hocce mundo non patiatur anima a Christo electa, quæ cœleste regimen obire jubetur, ut ne dicatur et de ipsa, Non mensurabitur, neque numero comΚαὶ ἦν ὁ ἀριθμὸς τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ, ὡς ἡ ἄμμος τῆς θαλάσσης, ἢ οὐκ ἐκμετρηθήσεται, οὐδὲ ἐξαριθμηθήσεται. Μη νομίσῃς, φησίν, ὁ ἀκούων, ὅτι διὰ τοῦτο ἀποβάλλεται τους Εβραίους δ Θεός, ὡς εὐαριθμήτους ὄντας, καὶ ὀλίγους· καὶ γὰρ τοσοῦτοι ἦσαν, ὅσους ἐπηγγείλατο ἔσεσθαι τῷ Αβραάμ. Αλλ' οὐ πλήθει χαίρει Θεός. "Οπου γάρ εἰσι δύο, ἢ τρεῖς, συνηγμένοι εἰς τὸ αὐτοῦ ὄνομα, ἐκεῖ ἐστιν ἐν μέσῳ αὐτῶν. Οὕτω καὶ τὸν Νῶς πάντων ἀνθρώπων προτίμησεν, οὕτω τὸν Ἀβραὰμ, οὕτω τὸν Μωϋσέα. Τοὺς δὲ ἐκείνων ἀπογόνους, καίτοι ἀριθμὸν νικώντας, Οὐ λαὸν αὐτοῦ καλεῖ. Εἰκά. ζει δὲ ἄμμῳ τὴν τὸν Κύριον ἀποκτείνασαν Συναγω γὴν, διά τε τὸ οἰκείους αὐτοὺς εἶναι τῆς θαλάσσης, καὶ τῶν ἀγαθῶν τοῦ ταραχώδους κόσμου τούτου, καὶ μηδὲν οὐράνιον φρονείν (Πώς γάρ, φησί, δύνασθε πιστεύειν, δόξαν παρὰ ἀνθρώπων ζητοῦντες;), καὶ ἔτι διὰ τὸ πρὸς ἀλλήλους ἀσύνθετον καὶ ἄσπον δον· ἐπεὶ καὶ αἱ ψάμμοι, τοιοῦτον· ἀπ' ἀλλήλων γὰρ διορίζονται. Ο μὴ πάθοι ψυχὴ ἐκ τοῦ κόσμου τούτου ἐκλεχθεῖσα ὑπὸ Χριστοῦ, καὶ τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ἔχειν προσταχθεῖσα, ἵνα μὴ λεχθῇ καὶ περὶ αὐτῆς, ὅτι οὐκ ἐκμετρηθήσεται, οὐδὲ ἀρι prehendetur. Virtus enin medium tenet, ideoque η θμηθήσεται. Η μὲν γὰρ ἀρετὴ μέτρον ἔχει τὴν neque ad dexteram declinans, neque ad sinistramı, media regiaque veluti via incedit. Vitio contra multi sunt ob!iqui tramites et anfractus. Et astra quidem numerat Dominus, claros videlicet homi nes, cosque jam perspectos habet, qui, fulgida veluti lumina, in hoc mundo vitæ rationem habent. Et alias, qui salvantur, pauci sunt, numerataque faciles; multi contra obscuriores homines, qui præcipites ad perditionem feruntur. Eritque in loco, ubi dictum est ipsis: Non populus meus vos, vocabuntur et ipsi filii Dei viventis. Beniss Psal. xxi, 6. 29 Philipp. 11, 3. Matth. χνμι, 20. xv, b. μεσότητα, καὶ οὔτε εἰς δεξιὰ, οὔτε εἰς ἀριστερὰ κλίνουσα, ὁδῷ μέσῃ καὶ βασιλικῇ πορεύεται· τῇ δὲ κακίᾳ αἱ ἀποκλίσεις, καὶ ἐκτροπαί, πολλαί. Καὶ τὰ μὲν ἄστρα ὁ Κύριος ἀριθμεί, τουτέστι τοὺς φωτο ειδεῖς ἀνθρώπους, καὶ γνωστούς αὐτοὺς ἔχει, οἱ εἰσιν, ὡς φωστῆρες, ἐν κόσμῳ λόγον ζωῆς ἐπέχοντες. Ἐπεὶ καὶ ἄλλως οἱ σωζόμενοι, ὀλίγοι καὶ ἀρι θμητοί· οἱ δὲ χυδαῖοι καὶ ἀπολλύμενοι, πολλοί. Καὶ ἔσται ἐν τῷ τόπῳ, οὗ ἐλέχθη αὐτοῖς. Οὐ λαός μου ὑμεῖς, κληθήσονται καὶ αὐτοὶ υἱοὶ θεοῦ 3 Gen. XXXI, 53. * Psal. Lxxit, 26.» Geat. 12. 10 Psal. vit, 15.

- CAP. I. ζώντος. Φιλάνθρωπος ὧν ὁ Θεὸς, τὴν ἱλαρωτέραν guus Deus cum sit, asperioribus dictis blandiora ἀπόφασιν τῇ αὐστηρᾷ επιφέρει, καὶ τοὺς ἀποξει verba adjungit, eosque suam in amicitiam recipit, φέντας οἰκειοῦται. Καὶ ὅρα χρηστότητα, ὅτι οὔ; quos dudum rejecerat. Qua in re animadverte ejus οὐδὲ τῆς τοῦ λαοῦ προσηγορίας ἀξίους ἔκρινε, του clementiam benignitatemque. Quos enim ne dignos τους υἱοὺς Θεοῦ ζῶντος ὀνομάζει νῦν. Τί δέ ἐστι τὸ, quidem censebat, qui populus ejus appellarentur, Ἐν τῷ τόπῳ, οὗ ἐλέχθη αὐτοῖς; Μάθε· Ἐν τῇ eos in præsentia filios Dei viventis appellat. Quid πατρίδι ὄντες, εἰδωλολάτρουν· διὸ καὶ ἐκεῖ ἐλέχθη vero sibi vult, In loco ubi dictum est ipsis? Sic αὐτοῖς· Οὐ λαός μου· ἐν τῷ μέσῳ δὲ εἰς Βαβυλώνα habeto: In patria cum ii versarentur, idola colere, ἀπαχθέντες αἰχμάλωτοι, οὔτε ἔθιον, οὔτε ᾖδον τὰς ibique propterea sibi dictum illud audire: Non ᾠδας Κυρίου. Πώς γάρ, φησίν, ᾄσομεν τὴν ᾠδὴν populus meus: captivi postea Babylonem adducti, Κυρίου ἐπὶ γῆς ἀλλοτρίας; Ἐπεὶ οὖν ἀπαναστάν neque sacrificia offerre, neque Dei laudes canere: τες ἐκ Βαβυλῶνος, πάλιν τῷ νόμῳ ἐχρῶντο, Quomodo enim, ait, cantabimus canticum Domini in καὶ πάντα ἔπραττον, ὡς ἐκλεκτοὶ καὶ υἱοὶ Θεοῦ, terra aliena 3*? Babylone vero reduces, lege rursus φησὶν ὅτι Εἰς τὰς πατρίδας ὑμῶν ἀνατωθήσεσθε, uti omnia legis ipsius imperata facere, tanquam καὶ εὐαρεστήσετε ἐκεῖ τῷ Θεῷ, ἔνθα πρότερον ὄντες, electi Deique filii: proptereaque ad eos ibidem Οὐ λαὸς αὐτοῦ ἐκλήθητε. Ἐπειδὴ δὲ ὁ νόμος, κατά dictum: in patriam quisque vestram incolumes μὲν τὸ γράμμα νοούμενος, ἀποκτείνει, κατὰ δὲ τὸ evadetis, ibique Deo placebitis, ubi antea cum esπνεῦμα, ζωοποιεῖ· εἰκότως ἐν τῷ ἐνὶ καὶ τῷ αὐτῷ selis, Non populus meus appellati estis. Quoniam τόπω, ποτὲ μὲν καλοῦνται οἱ Εβραίοι Οὐ λαός, autem lex secundum litteram occidit, secundum ὅταν τῷ γράμματι δουλεύωσι· ποτὲ δὲ Υἱοὶ Θεοῦ vero spiritum, vitam affert, jure quidem ac meζῶντος, όταν πνευματικῶς αὐτὸν νοήσαντες, και rito Hebræi in uno eodemque loco appellantur πιστεύσαντες Χριστῷ, τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος υἱοθε modo Non populus, 16 cum legis littera mordicus σίαν δέξωνται. Καὶ ψυχὴ δὲ ἁμαρτάνουσα, ἢ διὰ τῶν hærent, interdum Fitii Dei viventis, cum legis λογισμῶν, ἢ διὰ τῶν σωματικῶν ὀργάνων, Οὐ λαός ipsius spiritum penitius introspicientes, fidentesque καλεῖται Θεοῦ· διὰ δὲ τῶν αὐτῶν τούτων διορθωθέν- Christo, adoptionen, quæ per Spiritum f, couseτων, υἱὸς γίνεται τοῦ Θεοῦ, ὅταν ὁ αὐτὸς καὶ τῷ νοτ quuntur. Quisquis item peccat, vel per cogitatioδουλεύῃ νόμῳ Θεοῦ, καὶ τὰ μέλη παριστάνῃ ὅπλα nes, vel per corporea instrumenta, Non populus δικαιοσύνης τῷ Θεῷ· καὶ συνόλως εἰπεῖν, καθαρίσας Dei vocatur; idemque per eadem læc, si corrigenἑαυτὸν ἀπὸ παντὸς μολυσμοῦ σαρκὸς καὶ πνεύματος, tur, filius Dei fit, cum scilicet et mente divinæ δοξάζῃ τὸν Θεὸν ἐν τῷ σώματι αὐτοῦ καὶ ἐν τῷ legi obtemperat, et membra, tanquam justitia πνεύματι αὐτοῦ. Carma, Deo gerit; cum ad summam semetipsuni ab omni tum carnis, tum spiritus contagione ac sorde purgans, in corpore suo, Deum honore prosequitur. Καὶ συναχθήσονται οἱ υἱοὶ Ἰούδα καὶ οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ ἐπὶ τὸ αὐτό, καὶ θήσονται ἑαυτοῖς μίαν ἀρχὴν, καὶ ἀναβήσονται ἐκ τῆς γῆς. Τὴν ἀπὸ Βαβυλῶνος ἀνάβασιν προαγορεύει, καὶ ὅτι ἐκεῖθεν ἐπανελθόντες, οὐκέτι διῃρημένους ἕξουσι βασιλεῖς, ὥστε τὸν μὲν Ἰούδαν, τὸν δὲ Ἰσραὴλ ὀνομάζεσθαι· ἀλλ᾽ ἑνωθέντες, ἕνα ἐξουσιν ἄρχοντα, 8 γέγονεν ἐπὶ Ζοροβάβελ, ἀναβάντος τοῦ αἰχμαλωτισθέντος παντός λαοῦ ἐκ τῆς γῆς τῶν Βαβυλωνίων. Εθεντο μὲν οὖν καὶ οἱ ἐξ Εβραίων πιστεύσαντες ἑαυτοῖς ἀρχὴν μίαν, τὸν σταυρὸν, φημὶ, τοῦ Κυρίου, περὶ οὗ εἴρη ται· Οὗ ἡ ἀρχὴ ἐπὶ τοῦ ὤμου αὐτοῦ· οἱ συνήχθησαν εἰς Χριστὸν ὑπὸ τοῦ νόμου· ὁ γὰρ νόμος παιδαγωγός ἐστιν, εἰς Χριστὸν συνάγων ἡμᾶς. Αλλά καὶ ὅτε συνάξει τις τοὺς ἑαυτοῦ λογισμοὺς ἀπὸ τῆς περὶ τὰ ἔξω περιπλανήσεως, καὶ εἰς συναίσθησιν τῶν οἰκείων κακῶν συνελαθείς, υἱὸς Ιούδα γένηται, διὰ τῆς ἐξομολογήσεως, καὶ καθαρισθεὶς δι' αὐτῆς, υἱὸς Ἰσραὴλ ἀποδειχθῇ, ἤτοι Θεοῦ θεωρός· τότε τίθησιν ἑαυτῷ ἀρχὴν μίαν, τὸν Θεὸν, καὶ ὑπ' ἐκεί νου ἄγεται, λέγων ἀληθῶς αὐτῷ· Γενηθήτω τὸ ss Pal. CXXXVI, 4. 36 1 Esdr. xi, 2. atque spiritu VERS. 11. Congregabunturque flii Juda, et filii Israel, in idem, ac constituent inter se imperium unum, et ascendent de terra. Judæorum e Babylonis urbe regressum vates prænuntiat, simulque futurum denotat, ut illinc reduces, non amplius alii alios distinctos reges habeant, quorum alter rex Juda dicatur, alter rex Israel, sed in unum coeuntes, unius omnes imperio regantur, quod imperante Zorobabele evenit, cum scilicet universus ille captivus populus, e Babyloniorum regione, domum revertit ". Unum porro sibi constituerunt imperium [crucem scilicet Domini, de quo, Cujus imperium super humerum ejus "] et Hebræi, quotquot Christo crediderunt, quique per legem ad Christum ipsum perducti sunt: Pædagogus enim lex est, nos ad Christum perducens. Cum item suas quis cogitationes avertit a fallaci rerum externarum illecebra, suorumque scelerum intimo dolore correptus, fit per confessionem filius Juda atque ita purgatus, filius Israel declaratur, Dei scilicet contemplator: tum ille sibi constituit im6. 37 Isa. IX, Variæ lectiones et notæ. Hebraica enim vox Juda, teste D. Hieronymo, confessionem significat; et Israel idem sonat as Deum videns.

perium unum, Deum scilicet, cujus nutu regatur, & θέλημά σου· και, Κτηνώδης ἐγενόμην παρὰ σοι, cique ex animo dicat: Fiat volunias /ua s8; et, Jumento similis factus sum apud te: et ego semper fecum s, ut sit ei Deus omnia in omnibus, ita ja! affecto, ut nihil humani præ se ferat, sed semetipsum penitus abnegel, qualis fuit is qui dicit: Vivo ego, jam non amplius ego: vivit autem in me Christus *º¸ Tum enim et a terra, terrenisque rebus omnibus vere ascendit, virtute continuo proficiens, obliviκἀγὼ διαπαντὶς μετὰ σοῦ· ἵνα ᾗ ὁ Θεὸς αὐτῷ τὰ πάντα ἐν πᾶσι, μηδὲν ἀνθρώπινον ἔχοντα, ἀλλ' ἀπαρνησαμένῳ ἑαυτὸν, οἷος ἦν ὁ λέγων· Ζῶ δὲ οὐκ ἔτι ἐγώ, ζῇ δὲ ἐν ἐμοὶ Χριστός. Τότε γὰρ καὶ ἀναβαίνει ὄντως ἐκ τῆς γῆς καὶ τῶν γηίνων πραγ μάτων, ἀεὶ προκόπτων, καὶ τῶν μὲν ὄπισθεν ἐπι λανθανόμενος, τοῖς δὲ ἔμπροσθεν ἐπεκτεινόμε νος. sciturque eorum, quæ post terga relinquit, ad ea contendens, quæ suum ante conspectum sita cernit". Quoniam magna dies Jezrael. Quoniam, ait, magnum vobis irrogavi supplicium, eo die quo vindicata est cædes Jezrael; magno etiam vos salutari Beneficio afliciam, vosque a servitute in libertatem vindicans, in patriam quemque vestram reducam. Magna itaque facta est dies crueis, resurrectionisque Christi, qui Jezrael dicitur. Pariterque magna fit ei, qui sese terrenis a rebus extollit, virtute proficiens; magna, inquam, fit ei dies per lumen cognitionis Christi, ut vere dicere queat: Hæcdies Domini est [non mea, uçque meo parta labore, sed ejus ope atque beneficio]; ersultemus et lætemur in ea 63 17 CAPUT II. VERS. 1, 2. Dicite fratri vestro, Populus meus; el sorori vestra, Misericordiam consecuta; judicate & matrem vestram, judicate. Vos, ait, qui Babylone domum rediistis, judices estate mei, et matris vestræ, progenitorum scilicet vestrorum, qui me meaque jura violarunt. His similia reperiuntur et apud Isaiam: Et nunc, domus Juda, judicate inter me, et vineam meam Quia ipsa non uxor mea, el cgo uon vir ejus. Djvortium factum est inter me et ipsam, postquam tot a me beneficiis cumulata fuerat; cujus quidem divortii eausam attulit ipsa, non ego; quippe prior ipsa uxor mea esse desiit, proindeque et ego vir cjus esse destiti. Hæc eadem dici possunt et ad apostolos qui Christum secuti sunt, qui sedebunt super sedes duodecim, judicantes duodecim tribus Israel *, condemnantes videlicet quotquot e Synagoga [quæ sane mater istorum judicum erat] non crediderunt. Prisca item Hebræorum natio, cum ex Ægypto discessit, nondum legem habebat, neque tot tantisque Dei præceptis et sacrificiis gaudebat; proptereaque non vir ejus Dominus esse dicitur. Cum appetitus item a mente desciscit, neque mundo oblectatur ad Opificis gloriam, tumi a veris mentis conceptibus, qui a mente ac sensu "Οτι μεγάλη ἡ ἡμέρα τοῦ Ιεζραέλ. Επειδή μεγάλην ὑμῖν ἐπήγαγον τιμωρίαν, ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς ἐκδικήσεως τοῦ Ἰεζραέλ, μεγάλης ὑμᾶς ἀξιώσω καὶ σωτηρίας, καὶ τῆς δουλείας ἀπαλλάξας, εἰς τὴν πα τρίδα ἐπανάξω. Εγένετο μὲν οὖν μεγάλη ἡ ἡμέρα τοῦ σταυροῦ, καὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ, ἐς ἐλέχθη Ιεζραέλ. Γίνεται δὲ καὶ τῷ ἀναβαίνοντι ἀπὸ τῶν γηίνων, καὶ προκόπτοντι, μεγάλη ἡ ἡμέρα, διά τὸν φωτισμὸν τῆς γνώσεως τοῦ Χριστοῦ· ὥστε λέ γειν αὐτόν· Αὕτη ἡ ἡμέρα Κυρίου, οὐκ ἐμὴ, οὐδὲ δι' ἐμῶν κόπων, ἀλλὰ τῆς ἐκείνου χάριτος· ἀγκελο λιασώμεθα καὶ εὐφρανθῶμεν ἐν αὐτῇ. Εἴπατε τῷ ἀδελφῷ ὑμῶν, λαός μου, καὶ τῇ άδελφῇ ὑμῶν, Ἠλεημένη κρίθητε πρὸς τὴν μητέρα ὑμῶν, κρίθητε. Ὑμεῖς, φησίν, ἐκ Βαβυλῶνος ἐπανελθόντες, γίνεσθε κριταὶ τῆς μητρὸς ὑμῶν, καὶ ἐμοῦ, τουτέστι, τῶν προγόνων ὑμῶν, τῶν εἰς ἐμὲ πι - ρανομησάντων Τοιοῦτόν τι καὶ παρὰ τῷ Ἡσαΐα εὑρίσκεται· Καὶ νῦν, οἶκος Ἰούδα, κρίνατε ἀναμέσον ἐμοῦ, καὶ ἀναμέσον τοῦ ἀμπελῶνός μου. Ὅτι αὐτὴ οὐ γυνή μου, καὶ ἐγὼ οὐκ ἀνὴρ αύτῆς. Διαζύγιον, φησὶν, ἐγένετο μεταξὺ ἐμοῦ, καὶ αὐτῆς. τῆς τοσαῦτα ἀγαθὰ παρ' ἐμοῦ δεξαμένης, καὶ οὐκ ἐγὼ τὴν αἰτίαν τοῦ διαζυγίου δέδωχα, ἀλλ' ἐκείνη· αὐτὴ γὰρ γέγονεν οὐ γυνή μου πρότερον, εἶθ' οὕτως ἐγὼ οὐκ ἀνὴρ αὐτῆς. Λέγοιτο δ᾽ ἂν ταῦτα καὶ πρὸς τοὺς τῷ Χριστῷ ἀκολουθήσαντας ἀποστό λους, οι καθίσονται ἐπὶ δώδεκα θρόνους, κρίνον τες τὰς δώδεκα φυλὰς τοῦ Ἰσραήλ, ὅ ἐστι, κατακρί νοντες τοὺς μὴ πιστεύσαντας ἐκ τῆς τῶν Ἰουδαίων Συναγωγῆς, ἢ πάντως μήτηρ ἦν ἐκείνων τῶν κρίσ τῶν. Καὶ ἡ ἀρχαιοτέρα δὲ γενεά, ὅτε ἐξ Αἰγύπτου ἐξῆλθεν, οὔπω νόμον εἶχεν οὐδὲ τοσούτων ἀπο ήλαυσε τῶν τοῦ Θεοῦ δικαιωμάτων και θυσιῶν διὸ λέγεται οὐκ αὐτῆς ἀνὴρ εἶναι ὁ Κύ ριος. Καὶ ὅταν δὲ ἡ αἴσθησις ἀποστῇ τοῦ νοῦ, καὶ οὐκ ἀπολαύῃ τοῦ κόσμου προς δόξαν τοῦ Δημιουργού, ss Matth, vi. 10. 39 f'sal. LXXII, 22. ** Galat. x 20. * Philipp. m, 13. * Psal. cxví, 24. ** | a. v, 3 * Matth. xix, 28. " Παρονομαζομένων. Cod. Arg. Variæ lectiones et notæ. Verba hac οἱ καθίσονται ἐπὶ δώδεκα θρόνους, κρίνοντες τὰς δώδεκα φυλὰς τοῦ Ἰσραήλ, restituauus ex cod. Ven. et Bar. cum in Cod. Arg. deesserit. Nondum scilicet promulgatam. 'Απόλαυσιν, perceptionem Cod. Arg. Quot postea promulgata sunt Exod. xix, 20, Νουθεσιών, monitis. God. Arg.

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. - CAP. II. κατακρίνεται ὑπὸ τῶν ἀληθινῶν τοῦ νοῦ γεννημάτων, gignuntur ad Dei cognitionem, coudennatur. Videt τῶν ὑπὸ τοῦ νοῦ καὶ τῆς αἰσθήσεως γεννηθέντων πρὸς γνῶσιν Θεού. Οἷόν τι φημί· Οἶδέ τις τὴν κτίσιν, ὅτι καλὴ, καὶ μετὰ τοῦ ἰδὼν αὐτὴν ἐθαύμασε τὸν Ποιητήν εἶδεν ἄλλος ταύτην, καὶ ἐθεο ποίησε διότι μόνῃ τῇ αἰσθήσει μητρὶ ἐχρήσατο, ἀποστατησάσῃ τοῦ νοῦ. Ὁ τοιοῦτος κατακρίνεται ὑπὸ τοῦ προτέρου. Εἶδέ τις κάλλος σώματος, καὶ ἐθαύμασε τὸν τεχνίτην, πῶς ἐν πηλῷ καὶ στ προτ, τοιαύτην λαμπρότητα ετεχνήσατο· ἄλλος ἰδὼν, ἐμπαθῶς πρὸς αὐτὸ διετέθη, διότι τῇ αἰσθήσει Ακολούθησε, χωρὶς τοῦ νοῦ. "Αρ' οὖν οὐκ εἰς κατάκρισιν τούτου ἐκεῖνος ἔσται; quis, exempli gratia, venustam aliquam creaturam, eamque contemplatus, Conditorem admiratur. Hanc ipsam videt alius, eamque, veluti numen, colit, propterea quod solo sensu, qui a mente deficiat, utitur. Hic a priore illo condemnatur. Simili ratione videt quis corporis alicujus pulchritudinem, miraturque opificis potentiam, qui in Into atque putredine tantam condere potuerit claritatem: eam ipsam conspicatus alius, amore capitur, propterea quod appetitui soli, sine ullo mentis ductu, obsequitur. Nonne igitur hunc ille condemnat. Et auferam fornicationem ejus a facie mea, et adulterium ejus de medio uberum ejus. Divortium scilicet, quod cum ipsa feci, ad ejus utilitatem feci, quo ipsam a fornicatione, idololatria scilicẹt, averterem. Babylonem enim adducta, non am-· plius, ut antea, sacra faciet aureis juvencis quas erexerat Jeroboam *, nec ego amplius aspiciam ipsam, exsecranda istiusmodi idola colentem: 18 sed auferam fornicationem e medio uberum ejus, corde videlicet, ex quo pravi prodeunt affectus, invidia, caedes, adulteria, formicationes. Vel impudentiam per ubera demonstrat, qua ad flagitium omne perfricta fronte førebatur. Nuda enim, ait.. ubera prae se ferebat, atque ita in propatulo, nullo obductam velamine, suam profitebatur nequitiam. Omnis itaque Domini correctio et aversio, qua sese a nobis avertere videtur, nostram respicit utilita, tem, nos ab improbitate atque nequitia deterrens, juxta dictum illud: Bonum mihi, quia humiliasti me, ut discerem justificationes tuas s. fornicatio item erat eorum vox, qui dixerunt: Non habemns alium regem, nisi Cæsarem ", quique a vero Roge desciverunt, qui propterea a Domini conspectu ejecti sunt, eorumque ditioni et imperio subjecti, quos sibi reges concupierant. Fortasse etiam ubera sunt fex et prophetæ; quibus ex uberibus elementare litteræ lao llebræi sugebant. Sublata igitur est eorum fornicatio e medio talium uberum, non amplius enim eos norunt lex aut prophetæ, neque nutriunt. Quis vero non exoptet, e medio Lolli,, penitusque deleri fornicationem adeo bruti appeΚαὶ ἐξαρῶ τὴν πορνείαν αὐτῆς ἐκ προσώπου μου, καὶ τὴν πορνείαν αὐτῆς ἐκ μέσου μαστῶν αὐτῆς. Δείκνυσιν, ὅτι τὸ διαζύγιον, ὃ ἐποίησα πρὸς · αὐτὴν, εἰς ὠφέλειαν αὐτῆς ἐποίησα, πρὸς τὸ ἐλευθε ρῶσαι ταύτην τῆς πορνείας, ἤτοι τῆς εἰδωλολατρείας καὶ γὰρ ἀποικισθεῖσα εἰς Βαβυλῶνα, οὐκέτι θύ σε: ταῖς χρυσαίς δαμάλεσιν, αἷς ἔθνε πρότε ρου, ἀφ' οὗ ταύτας Ιεροβοὰμ ἐκεῖνος ἔστησεν, οὐδὲ δύεται αὐτὴν τὸ πρόσωπόν μου, λατρεύουσαν τοιούτοις βδελύγμασιν· ἀλλὰ πρόβδιζον τὴν πορνείαν. αὐτῆς ἀνασπάσω, ἐκ μέσου μαστῶν αὐτῆς, τουτέστι τῆς καρδίας ἐξ ἧς ἐξέρχονται διαλογισμοί πονηροί, φθόνοι, φόνοι, μοιχεῖαι, πορνείαι. Η τὴν ἀναισχυντίαν δείκνυσιν διὰ τῶν μαστῶν, ἣν εἶχον, γυμνῇ τῇ κεφαλῇ χωροῦντες πρὸς πᾶν κακόν. Γυμνοὺς γάρ, φησίν, ἐδείκνυ τοὺς μαστούς, καὶ οὕτω κατάδηλον καὶ ἀπερικάλυπτον ἐπεδείκνυτο την πονηρίας Πᾶσα οὖν παιδεία Κυρίου, καὶ ἡ δο κοῦσα ἀποστροφή, εἰς ὠφέλειαν ἡμῶν ἐστι, τῆς και κίας ἐλευθεροῦσα, κατὰ τὸ εἰρημένον· ᾿Αγαθόν μοι, ὅτι ἐταπείνωσάς με, ὅπως ἂν μάθω τὰ δικαιώματά σου. Πορνεία ἦν καὶ ἡ φωνὴ τῶν εἰπόντων, Οὐκ ἔχομεν βασιλέα, ἢ μὴ Καίσαρα, καὶ ἀποστάντων ἀπὸ τοῦ ὄντως Βασιλέως, οἳ καὶ ἤρθησαν ἀπὸ προσώπου Κυρίου, παραδοθέντες αὐτοῖς ἐκεί νοις, οὓς είλοντο βασιλεῖς εἶναι. Τάχα δὲ καὶ μαστοί, ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται, ἐξ ὧν τοῖς Ἑβραίοις τὸ στοιχειώδες γάλα τοῦ γράμματος. Εξήρθη οὖν ἡ πορνεία αὐτῶν ἐκ μέσου τῶν τοιούτων μαστῶν. Οὐκέτι γὰρ αὐτοὺς ἐπιγινώσκουσιν οὔτε νόμος, οὔτε προφῆται, οὐδὲ τρέφουσιν αὐτούς. Τίς δὲ οὐκ ἂν εἴ ξαιτο ἐξαρθῆναι καὶ ἐξαλειφθῆναι τὴν πορνείαν τῆς p litus, ne amplius in conspectu Dei appareat? 11 ἀνοή του αἰσθήσεως, ὥστε μὴ ἐμφανίζεσθαι τῷ προσώπῳ τοῦ Θεοῦ; Ο ἀνακλαιόμενος ὁ προφήτης, φησίν· Εθου τὰς ἀνομίας ἡμῶν ἐναντίον σου καὶ πάλιν ἀλλαχοῦ εὐχόμενος, Απόστρεψον τὸ πρόσωπόν σου, φησὶν, ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν μου. * III Reg. x11, 28. "Psal. cxvmi, 71. quod magnopere lugens Propheta: Posuisti, ait, iniquitates nostras ante te ". Et alibi rursus ita precatur Averte faciem tuam a peccatis meis **. Pecuniæ quidem adultera cupiditas alitur opulentia, gloriæ aviditas multarum urbium imperio ator Joan. xix, 15. 48 Psal. xc, 9. * Psal. E, 11. Variæ lectiones et notæ. bas. Cod. Arg. Καὶ ἰδὼν αὐτὴν, ἐθαυμάσθη τὸν Ποιητήν, camque conspiculus, Conditorem miratur. Cod. Arg. Αισχροποίησε, turpiter egit. Cod. Arg. Εν μικρῷ, in parvo. Cod. Arg. Codex Ven. addit oux, non, sed male. Θύσεις, o feres, et paulo post θυες, «fereΕκ μαστών, ex uperibus, cod. Arg. Theodoretus addit, παραδηλοῖ δὲ τὴν καρδίαν, τὴν ὑπὸ τοῖς μαστοῖς κειμένην, ostendit autem cor, sub uberibus situm. iv, omne, deest in cod. Arg. Πορνείαν, fornicationem. Col. Ven.

que regimine, corporis appetitus pulchritudine, et a Ἀλλὰ καὶ τρέφεται ἡ μὲν τῆς φιλαργυρίας πορνεία alia demum cupiditas alitur rebus aliis. Hæc sunt cuilibet affectui ubera. Maxime vero prodest homini, cum e medio tollitur improbitas atque nequitia, nec amplius istiusmodi materia, qua ali solet, sustentatur. VERS. 3. Et exspoliem eam nudam. Mea, inquit, ope eam spoliabo, efficiamque, ut ab hostibus victa, deformis evadat; ut eam contra, cum nuper defenderem, invictamque redderem, non speciosam modo, sed etiam maxime claram efficiebam. Ut statuam eam juxta diem nativitatis suæ. Quemadmodum scilicet Egyptiis paruit, ita et Asδιὰ τῆς πολυκτημοσύνης· ἡ δὲ τῆς φιλοδοξίας, διὰ τοῦ ἄρχειν ἐν βασιλείοι; καὶ πόλεσιν· ἡ δὲ σωματική πορνεία, διὰ τοῦ θεᾶσθαι τὰ κάλλη, καὶ ἄλλη δι' ἄλλων. Ταῦτά εἰσιν ἑκάστῳ πάθει μαστοί, καὶ ἀγαθὸν τῷ ἀνθρώπῳ, ὅταν ἐξαίρηται ἡ κακία, μὴ τρεφομένη ὑπὸ τῶν ταύτην τρέφουσῶν ὑλῶν. Οπως ἂν ἐκδύσω αὐτὴν γυμνήν. Τῆς ἐμῆς, φησί, σκέπης ἀπογυμνώσω αὐτὴν, καὶ ποιήσω ἀσχης μονεῖν, νικωμένην ὑπὸ τῶν ἐχθρῶν· ὥσπερ τούναντον πρώην σκέπων αὐτὴν, καὶ διατηρῶν ἀήττη τον οὐ μόνον εὐσχήμονα, ἀλλὰ καὶ ἐνδοξοτάτην, ἐποίουν. Καὶ ἀποκαταστήσω αὐτὴν, καθὼς ἡμέρα γεν syriis serviet. Diem vero nativitatis vocat Hebreo. νήσεως αὐτῆς. Τουτέστιν, ὥσπερ τοῖς Αἰγυπτίοις rum in Ægypto commorationem, quoniam ibi creverunt. Cum enin septuaginta quinque duntaxat eo descendissent, sexaginta millia evaserunt, consideratis iis duntaxat, qui arma ferre 19 poterant. Eos item, qui Christo fidem non habuerunt, nudavit Pater, omnem eis legis gloriam adimens, redigensque ad eum statum in quo erant, antequam legem acciperent; ii quippe neque templum habent, neque sacrificia offerunt, nec aliud quidquam lege præscriptum faciunt. Cum item per corpoream quis voluptatem Christum exuit, quem per sacrum fontis lavacrum induerat, exuit eum Deus gratia sua et adoptione, elicitque, ut carnalis, prorsusque corporeæ nativitatis proprietatibus, quasi signis, notetur, carnalem scilicet vitam degat, hominemque sese gerat. Ubi enim sunt contentiones, simultates atque dissidia, ibi carnatis vita vivitur, et homo apparet. Et ponam eam quasi desertam, el statuam cam, siculi terram sine aqua, et confciam eam siti. Descrtam, inquit, cam faciam, mea scilicet ope destitutam, neque meæ providentiæ aquam ci præbebo, sed eam siti conficiam, hostinm scilicet potestati tradam, meam sitientem opem, meoque prorsus auxilio destitutam. Deserta quoque facta est Hebraeorum, qui in praesentia sunt, Synagoga, omni videlicet bono destituta; bonum enim omne, et bonitas ipsa Dominus erat, quem cum interfecerint, qui fiat, ut alicujus unquam boni participes sint? Quibus profecto neque suppetit ea, quam Christus exhibere consuevit, aqua, saliens in vitam æternam *; quod intelligi debet de Spiritu quem accepturi erant, qui in ipsum crederent. Quot50. • Joan, iv, 10. ἐδούλευσεν, οὕτω καὶ τοῖς Αστυρίοις δουλεύσει, Ημέραν δὲ γεννήσεως καλεῖ τὴν ἐν Αἰγύπτῳ κατα αγωγὴν, διότι ἐκεῖ ἐπληθύνθησαν. Εβδομήκοντα γὰρ καὶ πέντε ψυχα! καταβάντες, εξακόσιαι χιλιά δες ἐγένοντο οἱ πολεμικοί μόνοι. Εγύμνωσε καὶ τοὺς ἀπιστήσαντας τῷ Χριστῷ ὁ Πατήρ, περιελὼν αὐτῶν τὴν πᾶσαν τοῦ νόμου δόξαν, καὶ ἀποκαταστήσας αὐτοὺς, ὥσπερ ἦσαν πρὸ τοῦ τὴν νόμον λαβεῖν. Οὔτε γὰρ ναὸν ἔχουσιν, οὔτε θύουσιν. οὔτ᾽ ἄλλο τι τῶν ἐν τῷ νόμῳ δρῶσι. Καὶ ὅταν δέ τις Χριστὸν ἐνδυσάμενος διὰ τοῦ βαπτίσματος, ἐκδυθῇ αὐτὸν διὰ τῆς κατ' αἴσθησιν ἡδονῆς απογυμνοί μὲν ὁ Θεὸς αὐτὸν τῆς αὐτοῦ χάριτος καὶ τῆς υἱοθε σίας, ποιεῖ δὲ αὐτὸν τοῖς τῆς σαρκικῆς καὶ ἐμπαθοῦς γεννήσεως ἰδιώμασι χαρακτηρίζεσθαι, ὅπερ ἐστὶ κατὰ σάρκα ζῆν, καὶ κατ᾽ ἄνθρωπον περιπατεῖν· ὅπου γάρ εἰσιν έριδες, καὶ ζῆλοι, καὶ διχοστασίαι, ἐκεῖ ἐστι τὸ σαρκικῶς ζῆν, καὶ κατ' ἄνθρωπον περιπατεῖν. Καὶ θήσω αὐτὴν ὡς ἔρημον, καὶ τάξω αὐτὴν, ὡς τὴν ἄνυδρον, καὶ ἀποκτενῶ αὐτὴν ἐν δίψει. Ερημον αὐτὴν, φησί, ποιήσω τῆς ἐμῆς βοη θείας, καὶ τὸ ὕδωρ τῆς ἐμῆς προνοίας οὐκ ἐπιχα ρηγήσω αὐτῇ, ἀλλ' ἀποκτενῶ αὐτὴν, τουτέστιν, εἰς θάνατον παραδώσω τοῖς ἐχθροῖς, διψῶσαν βοηθείας, καὶ στερουμένην τῆς παρ' ἐμοῦ συμμαχίας. Ερη μος γέγονε καὶ ἡ τῶν ῾Εβραίων Συναγωγή, παντὸς ἀγαθοῦ στερηθεῖσα· τὸ πᾶν γὰρ ἀγαθὸν, καὶ ἡ αὐτο αγαθότης ὁ Κύριος ἦν, ὃν ἀποκτείναντες, πῶς έσονται μέτοχοι τινος ἀγαθοῦ; Οὐδὲ ἔστιν ἐν αὐτοῖς τὸ ὕδωρ, δ δίδωσι Χριστός, αλλόμενον εἰς ζωὴν αἰώνιον. Τοῦτο δὲ ἔλεγε, φησί, περὶ τοῦ Πνεύματος, οὗ ἔμελλον λαμβάνειν οἱ πιστεύοντες εἰς αὐτόν. Οἱ οὖν τὸ ἀποκτένον γράμμα του νόμου κατέχον Variæ lectiones et notæ. ᾿Αλλὰ τρέφεται μὲν τῆς φιλαργυρίας ἡ πορνεία διὰ τοῦ ἔχειν κτήματα πολλὰ, καὶ ἡ φιλοδοξίας πορνεία διὰ τοῦ ἄρχειν ἐν βασιλείαις, alitur autem avaαritiæ fornicatio habendo multas opes, et ambitionis fornicatio imperando in regnis. Cod. Arg. "Ακτητον, a nemine possessam. Cod. Arg Circa numerum hunc sequitur Theophylaclus Septuaginta Interpretes, a quibus plurimum dis crepare Vulgatam eruditi norunt. Nodum præclare solvit D. Hieron, in Trad. Hebr. et S. Aug. quæst. ultima in Genesim. 'Αποστήσαντας. qui defecerunt. Col. Ven. Ὥσπερ. Col. Arg. ζωῆς, vitam. Cod. Ven. Κατὰ σάρκα, secundum carnem. Col. Arg Τίθημι, pono. Cod. Bas. Τὸ πᾶν γὰρ ἡ αὐταγαθέτης, omnc enim ipsu bonitas. Cod. Arg. et Bar.

CAP. II. τες καὶ τὸ πνεῦμα μὴ δεχόμενοι, εἰκότως γῆ quot præterea legis litteræ quæ animas perdit, μέν εἰσιν, ὡς κάτω κείμενοι, καὶ πάντα σωματικῶς νοοῦντες· ἄνυδρος δὲ, ὡς τὸ Πνεῦμα μὴ ἔχοντες, ὅπερ ἀπεδόθη εἶναι τὸ ὕδωρ. Καὶ ὁ ἁμαρτάνων δὲ, ἔρημος μὲν οὐ τίθεται, ὡς ἔρημος δὲ, ἵνα μὴ ἀπογνῷ, καὶ τάσσεται, ὡς γῆ ἄνυδρος διὰ τὴν αὐτ τὴν αἰτίαν. Θεὸς γὰρ εἰ καὶ οἶδε τὸ τέλος ἑκάστου, ὅμως οὐ φαίνεται ἀπαγινώσκων. Ο οὖν ἄχαρπον ἑαυτὸν ποιήσας, καὶ ἐκεῖνα εργαζόμενος, ἃ καὶ ὁ πλούσιος ἐκεῖνος, ὁ αἰτούμενος τὸν Ἀβραάμ, ἵνα πέμψῃ Λάζαρον, καὶ βάψας τὸ ἄκρον τοῦ δακτύλου αὐτοῦ ὕδατος καταψύξῃ αὐτὸν, ὡς γῆ Ερημός ἐστι καὶ ἄνυδρος. mordicus hærent, nec attendunt intimum legis ipsius spiritum: ii terra merito sunt, tanquam humi repentes, omniaque materiali quadam ratione capientes; eademque arida, tanquam Spiritu destituti, quem aquam esse superius diximus. Quisquis item peccat, relinquitur, non desertus quidem, sed quasi desertus, ut ne desperet; idemque, eamdem ob causam, efficitur velut aqua destitutus. Quamvis enim Deus cujusque finem prospiciat haud propterea tamen reprobare quempiam videtur. Qui ita sterilem semetipsum constituit, similiaque facit illi diviti, qui Abrahamum rogavit, ut Lazarum mitteret, qui summos digitos intingeret in aquam, ipsumque refocillaret”; is veluti terra deserta est atque arida Καὶ τὰ τέκνα αὐτῆς οὐ μὴ ἐλεήσω, ότι τέκνα πορνείας ἐστί. Τουτέστιν ἐξ εἰδωλολατρῶν πατέρων γεννηθέντες τὴν ἐκείνων εζήλωσαν βδελυρίαν· πορνείαν γὰρ δῆλον, ὡς τὴν εἰδωλολατρείαν καλεῖ. *Οτι ἐξεπόρνευσεν ἡ μήτηρ αὐτῶν. Οὐχ ἁπλῶς ἐπόρνευσεν, ἀλλ' ἐξεπόρνευσεν ὑπερβολικῶς, την εἰδωλολατρείαν καὶ κτισματολατρείαν ἀσπασαμένη· καὶ τῶν δένδρων γάρ, ὅσα μήκιστα, καὶ εὔσκια, καὶ τούτοις ἐθυμίουν [. μίων]. Κατῄσχυνεν ἡ τεκοῦσα αὐτά. Τουτέστι, πᾶν αἰσχρὸν ἐπετήδευσεν· ἢ τὰ τέκνα αὐτῆς κατῄσχυνεν, ἀπαῤῥησίαστα ταῦτα ποιήσασα, διὰ τοῦ καὶ γεννῆσαι αὐτὰ, καὶ παιδεῦσαι ἐν είδωλολατρεία. Οτι εἶπε, Πορεύσομαι ὀπίσω τῶν ἐραστῶν, τῶν διδόντων μοι ἄρτους μου, καὶ τὸ ὕδωρ μου, καὶ τὰ ἱμάτιά μου, τὸν οἶνον μου, καὶ τὸ ἔλαιόν μου, καὶ πάντα όσα μοι καθήκει. Ενόμισε, φησὶν, ὅτι παρὰ τῶν ἐραστῶν αὐτῆς, ἤτοι τῶν εἰδώ λων, έχει πάντα πρὸς ζωὴν αὐτῆς ἀναγκαῖά τε καὶ χρειώδη, καὶ οὐ παρ' ἐμοῦ τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ· διὰ τὰ τέκνα αὐτῆς ἀνάξια τοῦ ἐμοῦ ἐλέους ἐποίησε. Καὶ οἱ νῦν δὲ Ἑβραῖοι ὀπίσω τοιούτων ἐραστῶν πορεύονται, δαιμόνων, καὶ διδασκάλων, οι πλανῶσιν αὐτούς, ὅτι λήψονται τοὺς ἄρτους τῆς προθέσεως, καὶ τὸ ὕδωρ τοῦ ῥαντισμοῦ, καὶ τὰ ἱμάτια τὰ ἱερα τικά, καὶ τὸν οἶνον, τόν τε εἰς σπονδάς, καὶ τὸν κατὰ νόμον τῷ ἱερατικῷ γένει, ὡς ἀπαρχὴν καὶ δεκάτην. διδόμενον, καὶ τὸ ἔλαιον τῆς χρίσεως, καὶ πάντα τἄλλα, ὅσα τῇ κατὰ νόμον λατρεία προσήκει· Εἰ δὲ ἡ ἀδικία καὶ ἡ πλεονεξία δαιμόνων εἰσὶν ἐφευρέματα, ἡ μὴ ἄλλως οιόμενος ζῆται, ἢ πλεονάσαι τὸν αὐτοῦ βίον, εἰ μὴ δι᾿ ἀδικίας, δράτω, ὅτι καὶ αὐτὸς ὀπίσω τούτων πορεύεται, ὡς διδόντων αὐτῷ τοὺς ἄρτους, καὶ τὰ ἱμάτια, καὶ πάντα, ὅτα καθήκει. Σκόπει δὲ, οὐκ εἶπε, Τοὺς 8 Luc xvi, 24. VERS. 4. Neque filiorum ejus miserebor, quia filii fornicationis sunt. Ex idololatris videlicet parentibus prognati, eos, eorumque impietatem sectati sunt, perspicuum enim est, eum fornicationem ap. pellare idololatriam. VERS. 5. Quia perdile scortata est eorum mater. 20 Non scortala simpliciter est, sed perdite, summum .scilicet per flagitium; quippe quæ idola creaturasque impense colebat atque consectabatur. Vel ipsis enim arboribus, quæ maxime sublimes essent et umbros, thura adolebant. Confusa est, quæ peperit eos. Omne scilicet turpe facinus patravit: vel, liberos suos impudentes atque nefarios effecit, eos in idololatria procreando instituendoque. Quia dixit, Vadam post, amatores meos, qui danı panes meos, et aquam meam, et vestimenta mea, et linteamina mea, et oleum meum, et omnia quæ mihi necessaria sunt. Existimavit, ait, se suis ab amatoribus, idalis videlicet, non a me, vero Deo, cuncta ad vivendum necessaria et utilia accipere; proptereaque suos ipsius natos misericordia mea prorsus indignos effecit. Hebræi quoque nostrorum temporum, amatores istiusmodi consectantur, dæmones nimirum, atque doctores qui eos decipiunt. Hi quippe capiunt propositionis panes, et lustralem aquam, et sacerdotales vestes, et vinum, cum quod libationibus effunditur, tum quod ex legis præscripto sacerdotibus, primitiarum, atque decimæ nomine, tribui debet: unctionis item oleum abripiunt, et cætera omnia quæ ad legalem cultum pertinent. Porro si injustitia et rapina inventa dæmonum sunt, cum qui non alia ratione se vivere, victumque abunde sibi suppetere posse putat, nisi per injustitiam atque rapinam: animadvertat, se tum pravos istos spiritus conseetari, qui panem ei præbeant, et indumenta et Variæ lectiones et notæ. Ἔχοντες, habentes. Cod. Arg. et Ven. "Ανυδροι, αqua destituti. Cod. Arg. et Bav. Θεὸς γὰρ ᾔδει καὶ οἶδε, noverat noviique Deus. Cod. Arg. Γεννηθέντα, et paulo post εζήλωσε, ut ad neutrum τέχνα utrumque referatur. Πρόσκειται Cod. Bar, προκείμενα Cod. Arg Πλεονεξία προσέλκει, avaritia ad se trahit. Cod. Arg.

quecunqne sint ei necessaria. Aurimadvertas aut - άρτους, ἀλλὰ, Τοὺς ἄρτους μου, καὶ ἐπὶ πάντων tem oportet, eum non dicere Panes, sed Panes meos, idemque de cæteris. Qui enim ita, ut Deo placet, opibus utitur, nihil habet proprii: qui contra, dæmonum ductum hac in re sequitur, omnia sua facit. Ita et in Evangelio, qui thesauros sibi colligebat, non Deo, Bona mea dixit, et horrea mea³. Et alias enim victis bonis atque caducis maxime deditus erat is, qui et corruptionis expertem ipsius animam, quantum in eo est, corruptioni obnoxiam efficere studuit, carnalem eam constituendo. VERS. 6, 7. Propterea ecce ego obstruam viam ejus spinis, ct readificabo vias ejus, et semitam suam non inveniet. Et persequetur amateres suos, el mon apprehendet illos, et quæret eos, et non invewiet. Ipsum quoque Dei supplicium bonum et misericors est, quo finis impietati denuntiatur. Spi - nas enim, ait, ponam in via ejus, acerba scilicet ac savva mala multa inferam, bellum, captivitatein, servitutem atque ſamem quibus afflicti, non am plius aurcas juvencas colere poterunt. Quomodo enim id faciant, qui vel ipsa libertate destituentur, nec amplius consueta faciendi libertate gaudebunt, vel 21 si maxime velint? Tum itaque et demonum imbecillitatem cognoscent, cum cos in cala· mitatibus invocantes, nil inde solatii capient. ὁμοίως· ὁ μὲν γὰρ θεαρέστως τοῖς προσοῦς χρώμε νος, οὐδὲν ἴδιον ἔχει· ὁ δὲ ὀπίσω τῶν δαιμόνων πορευόμενος, πάντα ιδιοποιείται. Οὕτω καὶ ὁ ἐν τῷ Εὐαγγελίω θησαυρίζων ἑαυτῷ, καὶ μὴ εἰς Θεός πλουτῶν, Τὰ ἀγαθά μου, έλεγε, καὶ τὰς ἀποθήνας μου· καὶ ἄλλως γὰρ τοῖς φθαρτοῖς οἰκειότατος ἦ ὁ τοιοῦτος, ὅς γε καὶ τὸ ἐν αὐτῷ ἄφθαρτον την ψυ χήν, ὅσον τῷ [Γ. τε] ἐπ' αὐτῷ, φθαρτόν ἐφιλονεί κησε ποιῆσαι, κατασαρκώσας αὐτό. Διὰ τοῦτο ἰδοὺ ἐγὼ φράσσω τὴν ὁδὸν αὐτῆς ἐν σκόλοψι, καὶ ἀνοικοδομήσω τὰς ὁδοὺς αὐτῆς, καὶ τὴν τρίβον αὐτῆς οὐ μὴ εὕρῃ καὶ διώξεται τους ἐραστὰς, καὶ οὐ μὴ καταλάβῃ αὐτούς· καὶ ζητήσει αὐτοὺς, καὶ οὐ μὴ εἴρῃ αὐτούς. Καὶ αὐτὴ ή τιμωρία φιλανθρωπίας μεστή· προξενεῖ γὰρ αὐτῇ λῆξιν τῆς δυσσεβείας. Καὶ γὰρ, φησί, σχολο πας τίθημι ἐν τῇ ἐνῷ αὐτῆς, τουτέστι, Δυσχερή. καὶ πληκτικά πολλὰ ἐπάγω αὐτοῖς, πολέμους φημί, καὶ αἰχμαλωσίαν, καὶ δουλείας, καὶ λιμόν· ὑφ' ὧν συνεχόμενοι, οὐκέτι δουλεύειν δυνήσοντας ταῖς χρυσαῖς δαμάλεσιν. Πῶς γὰρ, οἴ γε καὶ τῆς έλευθερίας αὐτῆς ἑστεροῦντο, καὶ ἄδειαν οὐκ εἶχαν τὰ συνήθη τελεῖν, εἰ καὶ πάνυ ἤθελον; Μᾶλλον μὲν οὖν καὶ τὴν ἀσθένειαν τῶν δαιμόνων ἐπιγνώσονται, ὅτε ἐπικαλούμενοι αὐτοὺς ἐν ταῖς συμφοραῖς, οὐδὲν ἐξ αὐτῶν ὠφεληθήσονται. Καὶ ἐρεῖ· Πορεύσομαι, καὶ ἐπιστρέψω πρὸς τὸν ἄνδρα μου, τὸν πρότερον, ὅτι καλῶς μοι ἦν τότε, ἢ νῦν. Συμφοραΐς, φησί, προσπαλαίσασα, καὶ γνοῦσα τὴν ἀσθένειαν τῶν δαιμόνων, οι πρώην θε ραπευόμενοι ὑπ' αὐτῆς, τότε οὐκ ηδυνήθησαν αὐτὴν ἐξελέσθαι τῶν συμφορῶν, ἀναμνησθήσεται τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐπιστρέψει πρὸς αὐτὸν, δς φύσει μέν ἐστι Δε σπότης· ἄνδρα δὲ αὐτῆς ἀποκαλεῖ ἑαυτὸν, διότι πλείων ἡ τῆς γυναικὸς πρὸς τὸν ἄνδρα φιλοστοργία, ἢ ἡ τῶν δούλων πρὸς τὴν δεσπότην διάθεσις, καὶ βούλεται ὁ Θεὸς τοιαύτην ἐνεῖναι τοῖς ἀνθρώποις πρὸς αὐτὸν σχέσιν, οταν έχει γυνὴ πρὸς τὸν ἄνδρα· ἢ καὶ ὁ ᾿Απόστολος ἔοικε λέγειν· Ὁ κολλώμενος τῷ Κυρίῳ, ἐν Πνεῦμά ἐστι· καὶ πάλιν, Ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν· τὰ μυστήριον τοῦτο μέγα ἐστὶν, ἐγὼ δὲ λέγω εἰς Χριστὸν, καὶ Et dicet Vadam, et revertar ad virum meum priorem: quia melius mihi erat tunc, quam nunc. Calamitatibus, ait, aflicta, ubi darnonum imbecillitatem intelliget, qui pridem ab ea cum colerentur, a miseriis eam eripere non potuerint, Dei reminiscetur, seque ad eum recipiet, qui natura licet Dominus sit, vir tamen ejus appellatur, propterea quod cum major sit mulieris erga virum amor, quam servarum in dominum, ita erga se homines affectos esse Deus vult, ut mulier erga virum, quod et Apostolus innuere pur ea videtur, Qui adhæret Domino, unus Spiritus est ³ª. El rursus Erant duo in carne una. Sacramentum hoc magnum est; ego autem dico, in Christo, et in Ecclesia s. Praeclusi praeterea sunt et deicidis Judais aditus ad legalem cultum, cum hic penitus fuerit abrogatus; eisque spinæ fuerunt Romani qui ten- τὴν Ἐκκλησίαν. Ἐφράγησαν καὶ τοῖς Θεοκτό plum diruerunt, vel etiam Christi crux, quam una cum aliis duabus humi fixerant, quæ crux exitio eis fuit. Quærunt itaque hi suos amatores, sacerdotes atque pontifices et nuspiam eos inveniunt. Nec onim omnino sunt. Quare plerique de Synagoga sese recipient ad Christum, quem virum ejus jure diseris, quatenus ex ea homo natus est; * Luc. x1, 18 ss 1 Cor. vi, 17. 81 Ephes. νι, 31, 32 νοις Εβραίοις αἱ πρὸς τὴν νομικήν λατρείαν πάροδοι, καταργηθεῖσαν ἤδη. Σκόλοπες δὲ αὐτοῖς, οἱ τὸν ναὸν καταλύσαντες Ῥωμαῖοι· ἢ καὶ τάχα δ σταυρὸς τοῦ Χριστοῦ, ὃν σὺν ἄλλοις δύο ἔπηξαν, κατάλυσις αὐτοῖς γεγονώς. Διώκουσι τοίνυ τοὺς ἐραστὰς αὐτῶν ἱερεῖς, καὶ ἀρχιερεῖς, καὶ οὐδα μου εὑρίσκουσιν· οὐδὲ γάρ εἰσιν ὅλως. Διὰ καὶ Variæ lectiones et notæ. Οἰκεῖος, addictus. Cod. Bav. et Arg. Πληκτιστικά Codl. Arg. cum Bav. Αὐτῶν, ipsorum. Cod. Rav. Deest τὸ πάνυ in Cod. Arg Οταν ἔχειν δεῖ, qualem (affectum) habere oportel. Cod. Ven. Ιουδαίοις, Judais. Cod. Bas. et Arg. Νόμου, legis. Coll. arg. νομικήν, legalen Cod. Ven. Καταργηθεῖσαι, abrogata (vie scilicet) Cod. Bav. et Arg.

CAP. II. πολλοὶ τῆς Συναγωγῆς ἐπιστρέφουσιν εἰς Χριστὸν, Λ eumdemque priorem, quod, antequam homo feret, ὃν ἄνδρα μὲν αὐτῆς ἐρεῖς, καθὸ ἐξ αὐτῆς ἄνθρω uti Deus exsistebat. Orationem itaque interpunge πος ἐγένετο· τὸν πρότερον δὲ, καθὸ καὶ πρὶν post verba Ad virum, adde postea Priorem, qui γενέσθαι ἄνθρωπος, ἦν, ὡς Θεός. Στίξον οὖν, εἰς, scilicet jamn exsistebat, qui ante omnia, qui a prinΤὸν ἄνδρα· εἶτα εἰπὲ, Τὸν πρότερον, τουτέστι τὸν cipio erat. Alia quoque ratione Hebræorum Synaπροέντα, τὸν πρὸ πάντων, τὸν ἀπ' ἀρχῆς. Πλὴν ἀλλὰ gogæ Christus erat vir prior, ipse namque erat καὶ τῆς τῶν Εβραίων Συναγωγῆς ὁ Χριστὸς ἦν qui eos regebat, Omnipotentis dux, atque spiritaἀνὴρ πρότερος· αὐτὸς γὰρ ἦν ὁ διεξάγων αὐτοὺς lis, quæ eos consequebatur, petra ss. Prodigia ἀρχιστράτηγος Κυρίου τῶν δυνάμεων, καὶ ἡ πνευ quoque multa patrabantur per Dei potestatem; ματικὴ ἀκολουθοῦσα πέτρα. Καὶ τὰ σημεῖα δὲ ἐν Christus autem est Dei tum potestas, tum sapienti:. δυνάμει Θεοῦ ἐγίνοντο· Χριστὸς δὲ, Θεοῦ δύναμις, Quisquis item corporis viribus præfidens, tenipoκαὶ Θεοῦ σοφία. Ἀλλὰ καὶ πᾶς ὁ διὰ τοῦ εὐσωμα- ralibusque bonis elatus, Deum despicit, pravisque τεῖν, καὶ ἐμπλατύνεσθαι τοῖς αἰσθητοῖς, καταφρο sese dedit cupiditatibus; cum is in spinas, tempoνῶν τοῦ Θεοῦ, καὶ δουλεύων τοῖς πάθεσιν, ἐπειδὰν rales videlicet ærumnas, incidit, aut morbos, aut σκόλοψι καὶ δυσχερείαις βιωτικαῖς ἐμπαγῇ, ἢ να egestatem: haud amplius ad ca potest attendere, σήτας, ἢ ἀπορήσας, οὐκέτι τοῖς αὐτοῖς δύναται β sed ei præcluduntur ad pravos affectus istos adiπροσέχειν· ἀλλ᾽ ἐμφράττονται αὐτῷ αἱ πρὸς τὰ πάθη ἐκεῖνα ὁδο!, καν αὐτὸς διάθεσιν ἔχῃ πρὸς ταῦτα, καὶ διώχῃ αὐτά, καὶ ζητῇ, καὶ οὐκ ἐᾶται ἀπολαῦσαι τούτων, πιεζόμενος ὑπὸ δυσχερῶν tus, quantumvis impenso in ea studio feratur, eademque avide quærat atque consectetur; ærumnis que præpeditur, quominus hisce perfruatur. VERS. 8. Et ipsa nescivit, quod ego dederim ei frumentum, et vinum, et oleum, et argentum mulli- ·plicavi ei: ipsa autem argentea et aurea fecit ipi Baal. Eadem repetit, reprehenditque Israelitarum ingrati animi vitium, 22 quod acceptorum bonos rum copias haud ipsimet Deo dicarant, sed Baby - loniorum numini Baal, quem Græci Belum noniinarunt, eumdemque Jovem esse docebant. Hunc igitur, ait, cum in honore haberent, aurea ci et argentea donaria appendebant. Hebræis ergo dedia et victimas, et libationes, et primitias; eisdemque el argentum, legis videlicet atque prophetarum oracula tradidit. Cum itaque cernis Hebræos haud recte Scripturarum oraculis uti, neque ad Christi cognitionem per ea pervenire, nec ad eum referre quotquot ex bisce sunt aurea et argentea [quæ quidem aurea dicuntur, quod Christi divinitatem ostendant, argentea vero, quod naturam ipsius humanam declarent, quam in semetipso clariorem effecit omne peccati virus ab ea depellendo vel aurea Καὶ αὐτὴ οὐκ ἔγνω, ὅτι ἐγὼ ἔδωκα αὐτῇ τὸν σίτον, καὶ τὸν οἶνον, καὶ τὸ ἔλαιον, καὶ ἀργύριον ἐπλήθυνα αὐτῇ· αὐτὴ δὲ ἀργυρᾶ καὶ χρυσᾶ ἐποίησε τῇ Βάαλ. Ετι ἐπαναλαμβάνει, καὶ κατηγορεί τῆς ἁγνωμοσύνης τῶν Ἰσραηλιτῶν, οἱ οὐ τῷ Θεῷ ἀνετίθεσαν τὴν εὐπορίαν τῶν κεχορηγημένων αὐτοῖς ἀγαθῶν, ἀλλὰ τῇ Βάαλ, τουτέστι τῷ Θεῷ τῶν Βα Ευλωνίων, δν οἱ Ἕλληνες Βῆλον ὠνόμαζον, τὸν αὐ τὸν λέγοντες εἶναι τῷ Διί. Τοῦτον τοίνυν τιμῶντες, φησιν, ἀναθήματα χρυσά καὶ ἀργυρᾶ ἐποίουν αὐτῷ. Ἔδωκε τοίνυν τοῖς Ἑβραίοις καὶ τὰς σπου δάς, καὶ τὰς ἀπαρχάς, καὶ τὸ ἀργύριον, τουτέστι τὰ λόγια τοῦ νόμου, καὶ τῶν προφητῶν. Ὅταν οὖν ἴδῃς τοὺς Ἑβραίους τοῖς τῆς Γραφῆς μὴ καλῶς χρωμέ νους, μηδὲ εἰς ἐπίγνωσιν τοῦ Χριστοῦ ἐλθόντας, μηδὲ αὐτῷ ἀνατιθέντας τὰ χρυσᾶ, καὶ τὰ ἀργυρ (τὰ μὲν χρυσᾶ, ὡς τῆς Θεότητος, τὰ δὲ ἀργυρᾶ, ὡς τῆς ἀνθρωπότητος ἐνδεικτικά, ἣν ἐλάμπρυνεν ἐν ἑαυτῷ, πάντα τὸν τὸν τῆς ἁμαρτίας ἀποξύσας· ἢ τὰ μὲν χρυσᾶ, ὡς βίον καθαρὸν εἰσηγησαμένῳ, τὰ δὲ ἀργυρᾶ, ὡς διδασκαλίαν λαμπραν, καὶ δόγ ματα, ἐν οἷς τὸν νόμον τῶν ἐντολῶν κατήργησεν)· ἀλλὰ πάντα ἐκδεχομένους εἰς τὸν μέλλοντα, καὶ προσδοκώμενον αὐτοῖς ἄνθρωπον τῆς ἀνομίας, καὶ τούτῳ ἀνατιθέντας ταῦτα· τούτους νόμιζε είναι τους ἐνταῦθα κατηγορουμένους. Ἀλλὰ καὶ οἱ Ἕλληνες, καὶ οἱ ἐκ τῶν αἱρέσεων, τὸν νοῦν μὲν ὡς χρυσίον, τὴν δὲ εὐγλωττίαν ὡς ἀργύριον παρὰ Θεοῦ λαβόντες, καὶ τούτοις εἰς βλάβην πολλῶν ψυχῶν ἀποχρησάμενοι, καὶ ἀναθέντες ταῦτα, τουτέστι δόντες φυσικοῖς λέ γοις, καὶ διαλεκτικοῖς, καὶ σοφιστικοῖς, καὶ ἐξαρσήσαντες τὰ ἡμέτερα τῆς φύσεως, καὶ τῆς τῶν οὐ ρανίων κινήσεως, τοῖς ἐνταῦθα διαβαλλομένοις τοίκασι. Καὶ ὁ πλούσιος δὲ, ὅταν τῷ πλούτῳ οὐκ εἰς ἀντίληψιν ἐνδιῶν χρῆται, ἀλλ' εἰς τὸ καταδυνα - στεύειν μᾶλλον αὐτῶν, ἢ καὶ εἰς ἀσελγείας, και 43 I Cor. x, 5. ideo appellantur, quod puram is vitam invexit, et argentea, quod claram tradidit doctrinam, eaque dogmata per que mandatorum legem abrogavit;] cum, inquam, Hebræos ceruis haud recte oracul. ista capere, sed omnia ad futurum quem exspectant, impietatis hominem referre cique dicare, hos puia illos ipsos esse, qui hoc loci reprehendantur. Graeci quoque et hæretici [qui mentem, tanquam aurum et eloquentiam, tanquam argen-` tum a Deo acceperunt, hisque al multarum animarum perniciem abutuntur, ea dicando, addicendo nimirum, naturalibus disceptationibus, fallacibusque controversiis, nos resque nostras a natura motuque corporum cœlestium pendere docendo] isti, inquam, esse videntur hi, qui hoc eodem loco reprehenduntur. Dives itcm, cum

τιθέναι δοκεί. opibus utitur, non ad pauperum levandam ino- ἀκαθαρσίας, καὶ ὕβρεις, τὰ τοῦ Θεοῦ τῇ Βάαλ ανα piam, sed ad eorum oppressionem potius, vel ad luxuriam et flagitia et injurias, tum Dei munera ipsimet Baal appendere videtur. VERS. 9. Propterea convertar, et tollam triticum meum, in opportunitate sua,, el vinum meum in tempore suo, el auferam vestimenta mea, et linteamina mea, ne operiant turpitudinem ejus. Convertar, ait Alia scilicet asperiore via incedam, nec amplius muneribus eos meis donabo; sed et frumentuin, et vinum eis adimam, quodque gravius est, faciam in opportuno tempore, cum scilicet tempstivi planeque maturi fructus erunt, tum eos hisce privabo, quo magis magisque doleant atque crucientur. Vestimenta vero atque linteamina dicit, cum hæc, quæ sensibus subjiciuntur: in captivitatem enim abducti, nudi, omnique decore spoliati incedebant: tum [quæ mente percipiuntur] Dei protectionem et opem quam cum haberent, longe omnium gloriosissimi erant aliisque imperabant, neque eo, quo in praesentia, per servitutem dedecore afficiebantur. Judæorum quoque·Synagogæ ademit opportuno tempore, cum scilicet plenitudo temporis advenit, frugum primitias atque decimas quæ per frumentum 23 atque vinum significantur; hæc, inquam, eis abstulit opportuno tempore: tum enim carnem assumpsit, cum idoneum tempus exstitit. Cum nimirum expletum jam esset omne nequitiæ genus, ut ad ipsius cumulum nihil omníno deesset, sed suam omnem exeruisset pravitaten; tum advenit medicus, qui magnum Incarnationis suæ medicamentum morbo adhibuit. Quandoquidem autem Ecclesiæ quoque mysteria perficiuntur ex pane et vino quæ per benedictionem in corpus et sanguinem Christi convertuntur: secum ipsi reputent Hebræi, quemadmodum oraculum hoc vera de ipsis prædicet. Recte vero additur In opportunitate sua, el in tempore suo; nunc enim opportunum tempus est, quo mysteria hæc per panem, atque vinum perficiantur. In coelesti autem Regno perficientur alia ratione quadam arcana magis, magisque miranda. Sacro autem fontis lavacro destituti, destituentur et Christi vestibus: Quicunque enim baptizati sunt in Christo, Christum induerunt 56. Ab iis item qui in Ecclesiæ fide sunt, cum peccant, aufertur frumentum et vinum, sacrorum scilicet mysteriorum communio. Quoniam autem id fit pro peccatorum ratione, propterea dixit: In opportunitale sua, et, In tempore suo. Non omnibus enim peccatis, neque delictis quibusve supplicium hoe statutum est, quo delinquentes mysteriorum communione priventur, nec omnibus qui tali supplicio plectuntur, idem omnino tempus assignatur; sed aliis id produci, aliis contrahi constat. Tales σε Galat. 11, 17. Διὰ τοῦτο ἐπιστρέψω, καὶ κομιοῦμαι τὸν σιτίν μου καθ' ὥραν αὐτοῦ, καὶ τὸν οἶνόν μου ἐν καιρῷ αὐτοῦ, καὶ ἀφελοῦμαι τὰ ἱμάτιά μου καὶ τὰ ἐθὸ γιά μου, τοῦ μὴ καλύπτειν τὴν ἀσχημοσύνην αὐτῆς· — Ἐπιστρέψω, φησί· τουτέστιν, "Αλλην βαδιοῦμαι ὁδὸν, τὴν τῆς σκληρότητος, καὶ οὐκέτι τῶν ἀγαθῶν μου ἀξιώσω αὐτούς. ᾿Αλλὰ καὶ τὸν σίτον, καὶ τὸν οἶνον ἀφελῶ ἀπ' αὐτῶν, καὶ τὸ λυπηρήτερον, ὅτι ἐν καιρῷ· τουτέστιν, ὅταν ώριμοι γένωνται οἱ καρποὶ καὶ πέπειροι, τότε στερήσω αυτ τοὺς τούτων, ἵνα καὶ μᾶλλον ἀνιαθῶσιν. Ἱμάτια δὲ καὶ ὀθόνια, τάχα μὲν καὶ τὰ αἰσθητά ταύτά φησι· καὶ γὰρ αἰχμαλωτισθέντες, γυμνοὶ καὶ ἀσχήμονες περιήεσαν· τάχα δὲ καὶ τὴν σκέπην αὐτοῦ καὶ βοήθειαν, ἣν ἔχοντες, ἐνδοξότατοι ἦσαν, καὶ ἐκρά τουν τῶν ἄλλων, τὴν ἐκ τῆς δουλείας ἀσχημοσύνην οὐκ ἔχοντες, ἣν νῦν ἕξουσιν. Αφείλετο δὲ καὶ ἀπὸ τῆς Συναγωγῆς τῶν Ἰουδαίων ἐν καιρῷ τῷ δέοντι, καὶ ὅτε ἦλθε τὸ πλήρωμα τοῦ χρόνου, τὰς ἀπαρχὰς τῶν καρπῶν, καὶ τὰς δεκάτας, αἳ δηλοῦνται διά τε τοῦ σίτου καὶ τοῦ οἴνου. Τότε γὰρ ἐσαρκώθη, ὅτε καὶ ἐπιτήδειος καιρὸς ἦν, ὅτε πᾶσα κακία συνετελέσθη, καὶ οὐδὲν ἔτι ὑπελείπετο εἶδος αὐτῆς, ἀλλὰ καὶ τὴν οἰκείαν μοχθηρίαν ἐξέρρηξε. Τότε δὲ ἦλθεν ὁ Ἰατρὸς, τὸ μέγα φάρμακον τῆς αὐτοῦ στρο χώσεως ἐπάγων τῷ νοσήματι. Εἰ δὲ καὶ τὰ τῆς Εκκλησίας μυστήρια, ἐκ σίτου καὶ οἴνου τελοῦνται, τῶν εἰς σῶμα καὶ αἷμα τοῦ Χριστοῦ μεταποιουμέν νων διὰ τῆς εὐλογίας· σκοπησάτωσαν οἱ ἀπιστοῦντες Εβραίοι, ὅπως ἐπ᾿ αὐτοῖς ἀληθεύει ἡ προφη τεία. Καλῶς δὲ πρόσκειται τὸ, Καθ' ὥραν αὐτοῦ, καὶ, Εν καιρῷ αὐτοῦ. Νῦν γὰρ καιρὸν ἔχουσι, καὶ ὥραν, τὰ μυστήρια ταῦτα, τοῦ τελεῖσθαι διὰ σίτου καὶ οἴνου· ἐν δὲ τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, ἄλλον τινὰ τρόπον καινότερον καὶ μυστικώτερον τελευτήσονται [γ. τελεσθ.]. Στερούμενοι δὲ τοῦ βαπτίσματος, στεροῦνται καὶ τῶν ἱματίων τοῦ Χριστοῦ. Ὅσοι γὰρ εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσαντο, Χριστὸν ἐνεδύσαντο. ᾿Αλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ πιστῶν ἀφαι ρεῖται ἁμαρτανόντων ὁ σῖτος, καὶ οἶνος, ἦτο ἡ τῶν η μυστηρίων κοινωνία. Ἐπεὶ δὲ ἀναλόγως τοῖς ἁμαρ τήμασι γίνεται τοῦτο, διὰ τοῦτο εἶπεν· Ἐν καιρό, καὶ, Καθ' ὥραν. Οὔτε γὰρ πᾶσιν ἁπλῶς τοῖς ἁμαρ τήμασι καὶ τοῖς τυχοῦσιν, ἐπιτίμιον τέθει ται ἡ τῆς κοινωνίας στέρησις, οὔτε τοῖς ταύτην κατακρινομένοις ἁπλῶς πᾶσιν ὁ αὐτὸς και ρὸς ὑφήπλωται· ἀλλὰ τοῖς μὲν ἐπιτέταται, τοῖς δὲ συνέσταλται. Οἱ δὲ τοιοῦτοι ἀπογυμνοῦνται καὶ τῆς θείας χάριτος, καὶ βοηθείας, ἥτις ἕως μὲν ἡμῖν πάρεστι, ποιεῖ ἡμᾶς εὐσχημόνως περιπατεῖν, την ἀσθένειαν ἡμῶν περιστέλλουσα καὶ ἀκέπουσα Variæ lectiones et notæ. Fa de re vide, si placet, Basilium in ep. can. ad Amphilochium, et Greg. Nyss. in Ep. ad Leivium.

ἀφθεῖσα δὲ ἀφ᾿ ἡμῶν, καὶ ἐγκαταλιποῦσα ἡμᾶς, ἐὰ τὰ ἔργα τῆς αἰσχύνης ποιεῖν. Τάχα δὲ καὶ ἀπὸ τῶν ἐν τῇ ἱερατείᾳ ἁμαρτανόντων, καὶ καθαιρουμένων, ἀφαιρεῖ ὁ Θεὸς τὰ ἱμάτια αὐτοῦ, καὶ τὰ ὀθόνια, τὴν ἱερατικὴν λέγω στολήν· ὥστε μὴ ὑπὸ τούτων καλύπτεσθαι τὴν ἀσχημοσύνην αὐτῶν, φαινομένων αναμαρτήτων διὰ τοῦ ἱερουργεῖν. CAP. II. autem homines destituuntur etiam divina gratia et ope, quæ quoad in nobis reperitur, nostram tegens occultansque imbecillitatem, efficit, ut composite incedamus; cum contra nobis adimitur, ea nos deserens, sinit, ut turpia facinora patremus. lis item, qui in sacerdotio delinquunt, suoque de gradu propterea dejiciuntur, adimit Deus vestimenta sua et linteamina sacerdotalia, ut ne amplius eorum deformitas tegatur, qui pridem eo, quod sacra facerent, insontes omnino videbantur. Καὶ νῦν ἀποκαλύψω τὴν ἀκαθαρσίαν αὐτῆς ἔναντι τῶν ἐραστῶν αὐτῆς. Η τοῦτο λέγει, ὅτι Ὥσπερ ἐμὲ ἐγκατέλιπεν, οὕτω καὶ ἐκείνους έγκαταλείψει, γνοῦσα τὴν ἀσθένειαν αὐτῶν, καὶ φανήσε ται καὶ πρὸς ἐκείνους ἄπιστος, κατὰ τὸ "Εως πότε χωλανεῖτε ἐπ' ἀμφοτέραις ταῖς Ἰγνύαις; ἢ τῷ Θεῷ θεῷ, ἢ τῷ Βάαλ Βάαλ· *, "Οτε δείξω αὐτὴν οὕτως ἀσχημονοῦσαν, οὐχ ἔξουσι βοηθῆσαι αὐτῇ, ὡς ἀδύνατοι. "Ακουε δὲ καὶ τῶν ἑξῆς· Vers. 10. Et nunc revelabo immunditiam ejus, in conspectu amatorum ejus. Aut hoc dicit: Quemadmodum ea me deseruit, ita et illos derelinquet, eorum imbecillitatem perspectam habéns, ideoque et adversus eos infidelis apparebit, juxta illud, Quousque claudicatis atroque poplite? aut Deo Dev, aut Baal Baal s: aut sensus est: Cum ipsam decore ita destitutam ostendam, ei suam ob imbecillitatem succurrere non poterunt. Audi quæ sequuntur. Et nemo eripiet ipsam ex manu mea. Manum, divinam potentiam, supplicia inferenten, nominat: quam etiam experti sunt Domini occisores, traditi Romanis. Peccantes etiam traditi Satanæ ad interitum carnis, ut spiritus servetur, juxta eum qui Corinthi fornicatus erat, manum Domini experiuntur. Castigantem etenim eos vin, 24 secundur divinam dispensationen, vel permissionem Dei, manum vocabis. Sic et plage in corpore Job, Καὶ οὐδεὶς οὐ μὴ ἐξέληται αὐτοὺς ἐκ τῆς χειρός μου. Χεῖρα, τιμωρικήν [Γ. τιμωρητικ.] δύναμιν ὀνομάζει, ἧς ἐπειράθησαν καὶ οἱ Θεοκτόνοι, παραδοθέντες τοῖς Ῥωμαίοις· καὶ οἱ ἁμαρτάνοντες δὲ, καὶ παραδιδόμενοι τῷ Σατανᾷ εἰς ὄλεθρον τῆς σαρ κὸς, ἵνα τὸ πνεῦμα σωθῇ, κατὰ τὸν ἐν Κορίνθῳ περ πορνευκότα, τῆς χειρὸς Κυρίου πειρῶνται. Τὴν γὰρ σωφρονίζουσαν τούτους δύναμιν, κατ' οίκονομίαν θείαν, ἢ ἐκχώρησιν Θεοῦ, χεῖρα καλέσεις. Θὕτω καὶ Ἰώβ, Χεὶρ Κυρίου, φησὶν, ἔστιν ἡ ἁψα- divino permissu inflictæ, dicebantur manus Doμένη μου· καὶ βέλη Κυρίου ἐν τῷ σώματι αὐτοῦ ἐλέγοντο εἶναι αἱ παρὰ τοῦ ἐχθροῦ κατὰ συγχώρησιν θείαν ἐπαχθεῖσαι αὐτῷ πληγαί. Καὶ ἀποστρέψω πάσας τὰς εὐφροσύνας αὐτῆς, ἑορτὰς αὐτῆς, καὶ τὰς νουμηνίας αὐτῆς, καὶ τὰ Σάββατα, καὶ πάσας τὰς πανηγύρεις αὐτῆς. χμαλωτισθέντες γὰρ εἰς Βαβυλῶνα, οὔτε ἄλλως εὐφραίνεσθαι, ούτε ἑορτάζειν εἶχον καιρόν. Πῶς γὰρ ᾄσομεν, φησί, τὴν ᾠδὴν Κυρίου ἐπὶ γῆς ἀλλο τρίας, Ἐπειδὴ οὔτε τῷ Θεῷ καθαρῶς ἐλάτρευον, οὔτε τοῖς εἰδώλοις, ἀλλ᾽ ἐπαμφοτερίζοντες ἦσαν, φησὶν, ὅτι τοῖς Βαβυλωνίοις παραδοθέντες, οὔτε τῷ Θεῷ τελέσουσι τὰς ἑορτὰς, ἤτοι τὰ Σάββατα, καὶ τὰς νουμηνίας, οὔτε τῷ Βάαλ τὰς ἄλλας πανηγύρεις. Ιστέον μέντοι, ὅτι οὐκ ἔστι ταυτὸ πανήγυρις, καὶ ἑορτή. Εστι γὰρ εἶναι πανυγήριν, καὶ μὴ ἐπὶ ἑορ τῇ· ἑορτὴ μέντοι χωρίς πανηγύρεως, ἤτοι συνελεύ σεως, οὐκ ἔστιν εἶναι. Κοινότερον οὖν τὸ τῆς πανηγύρεως. Ταῦτα πεπόνθασιν οἱ Χριστοκτόνοι νῦν· οὐ γὰρ ἔστι χαίρειν τοῖς ἀσεβέσι. Ποῦ δὲ αὐτοῖς ἑορτή, Η νουμηνία, ἢ Σάββατον κατὰ τὸν νόμον; Ἀλλὰ καὶ οἱ ἁμαρτάνοντες, πενθεῖν καὶ σκυθρωπάζειν ὀφε!- λοντες, καὶ λούσιν ἐν δάκρυσι τὴν στρωμνήν, τῆς 37 III Reg. viii, 21. 58 Psal. cxxx`1, 4. Οὕτως (sic) Col. Ven. mini. VERS. 11. Avertam quoque omnia gaudia ejus, feslivitates ejus, et neomenius ejus, et Sabbata, et omnes conventus ejus. Nam ducti captivi Babylonem, neque in cæteris rebus exhilarandi sese, neque ſesta sua celebrandi opportunitatem habebant. Quomodo enim canemus, inquiunt, cantieum Domino in terra aliena 38? Quandoquidem neque Deo pure serviebant, neque idolis, sed utroque versum inclinabantur. Nam Babyloniis traditi, neque peragent festivitates suas, sive Sabbata, et neomenias, neque alias etiam ipsi Baal solemnitates celebrabunt. Est autem hic animadvertendum, festivitates et conventus, Græce ἑορτάς et πανηγύ ρεις, non esse idem. Siquidem panegyris esse potest, sive conventus, citra etiam ferias, 'Eopτα! autem, sive festivitates, sine panegyri, vel conventu non sunt. Communior itaque vox panegyris est. Hæc patiuntur etiamnum Christi Domini interfectores. Nec enim impiis gaudere licebit. Ubi enim hodie ipsis sunt feriæ, vel neomeniæ, vel Variæ lectiones et notæ. Οὕτω καὶ Ἰωή, χεὶρ Κυρίου, φησίν, ἔστιν ἡ ἀναμένη μου· καὶ βέλη, κ. τ. λ. Για et Job, Manus Domini, ait, tetigit me; et sagitta etc. He restituimus ex cod. Ven. cum et in Bav. et in eo quo usus est Lonicerus deessent. Incipit hinc interpretatio Joannis Loui ceri.

Γ.09 Sabbatum secundum legem? Praterea peccantes, πνευματικῆς εὐφροσύνης στερούνται, ούτε νουμη νίας έχοντες, τουτέστιν ἀρχήν τινα καὶ γένεσιν φων τισμοῦ πνευματικοῦ, οὔτε Σάββατα, ἤτοι ἀναπαύ σεις θείας· τὸ γὰρ συνειδὸς οὐκ ἐξ αὐτοὺς χρηστάς περὶ τῶν μελλόντων ἔχειν ἐλπίδας. qui lugere debebant et contristari, ac lavare in lacrymis stratum, spirituali lætitia orbantur, neque neomenias habentes, hoc est principium quoddanı, et generationem illustrationis spiritualis: peque Sabbata, sive divinas ferias. Conscientia enim non sinit, eos bonam futuris de rebus habere spem. VERS. 12. Ει exterminabo vineam ejus et ficus ejus, de quibus dicit: Mercedes hæ meæ sunt, quas dederunt mihi amatores mei. Dixit, inquit, Ab idolis accepi vitæ meæ commodantia, ut quæ præmium dederunt mihi cultus et adorationis, ut delicias percipiam ex bonis hisce. Perdam ergo, ait Dominus, ista: quandoquidem ea non mihi, sed idolis suis accepta referant. Καὶ ἀξανιῶ ἄμπελον αὐτῆς, καὶ τὰς συκᾶς αὐ τῆς, ὅσα εἶπε· Μισθώματά μου ταῦτά ἐστιν, ο ἔδωκάν μοι οἱ ἐρασταί μου. Εἶπε, φησίν, ὅτι Εκ τῶν εἰδώλων Ελαβον τὰ πρὸς ζωήν συντελοῦντα. μισθὸν διδόντων μοι τῆς προσκυνήσεως, τὸ ἐντρυφῶν τοῖς ἀγαθοῖς τούτοις. ᾿Αγανιῷ τοίνυν ταῦτα, ἐπειδὴ οὐκ ἐμοὶ, ἀλλὰ τοῖς εἰδώλοις ἀνατίθησιν αὐτά. Καὶ θήσομαι αὐτὰ εἰς μαρτύριον, καὶ κατα φάγεται αὐτὰ τὰ θηρία τοῦ ἀγροῦ, καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ τὰ ἑρπετὰ τῆς γῆς. Ἀπὸ πετει· νῶν, καὶ θηρίων, καὶ ἑρπετών κατεσθιόμενα τὰ ἀγαθὰ ταῦτα, διὰ τὸ εἶναι ἐρημίαν ἀνθρώπων, κατα μαρτυρήσει αὐτῶν, ὅτι οὐκ ἦσαν ἄξιοι αὐτοὶ τούτων ἀπολαύειν. Καὶ διὰ τοῦτο οἱ μὲν αὐτοῦ που θανατο θέντες ὑπὸ τῶν Βαβυλωνίων, οἱ δὲ αἰχμαλωτισθέν τες, κατέλειψαν ταῦτα τοῖς θηρίοις. "Η θηρία τους Βαβυλωνίους λέγει, οἳ ἤσθιον τὰ ἐν τοῖς ἀγροῖς ἀγαθά τῶν Ἰσραηλιτῶν, διὰ τὸ πολιορκεῖσθαι ἐν ταῖς πα λεσιν ἀποκεκλεισμένων καὶ λιμωττόντων. Νοοῖτο δ' ἂν ἄμπελος καὶ συχῆ ὁ νόμος, καὶ οἱ προφῆται ἄμπελος μὲν, ὡς τὸν οἶνον ἐκδιδόντες τὸν εὐφραί νοντα καρδίαν ἀνθρώπου, φημὶ δὴ τὴν κατὰ τὸ Εὐα αγγέλιον πολιτείαν, ἥτις τὸ στύφον ἔχουσα, διὰ τὸ ἐργῶδες τῆς ἐντολῆς, οὐδὲν ἧττον ἔχει καὶ τὸ εὐο φραίνον, διὰ τὰς ἐν οὐρανοῖς ἐπαγγελίας. Οὐκ ἄξια γὰρ τὰ παθήματα τοῦ νῦν καιροῦ πρὸς τὴν μέλ λουσαν δόξαν ἀποκαλυφθῆναι εἰς ἡμᾶς. Πάντως δὲ ὁ νόμος πνευματικῶς νοούμενος, τὴν τοῦ Εὐαγ γελίου καὶ χάριν, καὶ πολιτείαν εὐφραίνει ἐν ἑαυτῷ. Οὕτω μὲν οὖν ἄμπελος ὁ νόμος, καὶ οἱ προ φῆται· συκῆ δὲ, ὅτι τῷ νηπίῳ Ἰσραὴλ γλυκεῖς τοὺς καρπούς προέφερον τῶν τῆς γῆς ἀγαθῶν τὴν ἐπαγ γελίαν. Ἐὰν γὰρ, φησίν, ἀκούσητέ μου, τὰ ἀγαθὰ τῆς γῆς φάγεσθε· καὶ τὰ τραχέα δὲ ἐν φύλλοις εἶχον, παροδικοῖς δή, λέγω, καὶ εὐμαράντοις πράγμασι· οὐ γὰρ γέεννα αὐτοῖς ἀπειλεῖτο, καὶ Ponamque ea in testimonium, devorabunt ea bestiæ agri, volucresque cœli et reptilia terræ. volucribus, bestiis et serpentibus devorata lona have, eo quod sit solitudo hominum, testimonium dicent contra ipsos quod non digni fuerint horum fruclu. Ar propterea quidam illic interempti a Babyloniis, alii vero captivi abducti, reliquerunt ea bestiis. Vel bestias Babylonios appellat, qui exedebant in agris bona, Israelitis propter obsidionem in urbibus conclusis, et fame laborantibus. Poterint etiam per vineam et ficum lex et prophetæ intelligi. Vitem enim, veluti vinum, krtificans cor honinis“, edunt, propter evangelicam administrationem, in qua operosi mandati cansa etiam compressio 25 est, nihilominus tamen etiam lærta continet, propter cœlestium rerum promissiones. Nec enim digne sunt hujus temporis passiones ad futuram in nobis revelandam gloriam ". Omnino autem lex, secundum spiritum intellecta, Evangelii cum gratiam tum conditionem in sese exhilarat. Iloc igitur pacto, lex et prophetæ sunt vitis et vinca. Ficus identidem fuerunt, quoniam infanti Israeli dulces fructus proferebant, terrestrium nempe bonorum promissionem. Si enim, inquit, audiveritis me, bona terræ comedelis ". Asperitatem quoque in foliis habebant ficus, hoc est transitoriis et facile marcessibilibus rebus: non enim gehennam interminabantur eis ac tenebras exteriores, vel quod ex cœlesti regno excidere deberent, sed captivitatem, servitutem et mortem temporalem, tales. σκότος ἐξώτερον, ἢ ἀπόπτωσις οὐρανῶν βασιλείας, qne id genus pœnas. Hæ igitur, nempe vitis et ficus, ablatæ sunt quidem ab Jerusalem, traditæque sunt gentibus, quæ volucribus coli assimilabantur, ob mentis suae levitatem atque dementiam, camque ob causam, quod principi potestatis aeris subjectæ fuerint: bestiis vero et reptilibus, propter efferos mores æquiparabantur. Ile itaque gentes Christum secuta, qui factus est nobis sa59 Psal. cui, 15. 6ο Rom. vult, 18. et Levit. xxv, 22. ἀλλὰ καὶ αἰχμαλωσία, καὶ δουλεία καὶ θάνατος πρόσκαιρος, καὶ τοιαῦται πᾶσαι κολάσεις. Ταῦτα τοίνυν, ἥ τε ἄμπελος, καὶ ἡ συκῆ, ἀφῃρέθη μὲν ἀπὸ τοῦ Ἰσραήλ, ἐδόθη δὲ τοῖς ἔθνεσιν, οἱ πετεινοῖς μὲν τοῦ οὐρανοῦ εἰκάζοντο, διὰ τὸ τῆς γνώμης κούφον καὶ ἀνόητον, καὶ διὰ τὸ τῷ ἄρχοντι τῆς ἐξουσία; τοῦ ἀέρος συντετάχθαι· θηρίοις δὲ καὶ ἑρπετοῖς, διὰ τὸ ἀνήμερον τοῦ τρόπου. Ταῦτα μέντοι τὰ ἔθνη Variæ lectiones et notæ. Sic legit in suo cod. Lonicerus; cod. vero lav. habet έμφαίνει. Καὶ γὰρ, etenim, Cod. Bas., sed male. 'Αλλ' αἰχμαλωσίας δουλεία, sed captirilutis servitus.

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. - CAP. II. Χριστῷ ἀκολουθήσαντα, ἷς ἐγεννήθη ἡμῖν σοφία pientia a Deo " ignorantiam suam, orbationemἀπὸ Θεοῦ, τὸ ἀνόητον ἀπεβάλοντο, καὶ τὰ ἄνω φρονεῖν, οὗ αὐτός ἐστιν ὁ Χριστὸς, μετεπαιδεύθη σαν μαθόντα δὲ ἀπ᾿ αὐτοῦ καὶ ὅτι ἔστι πρᾶος καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ, τὴν πικρίαν τῶν ἠθῶν διωρθώ σαντο. Οτι δὲ τοῖς ἔθνεσιν ἐδόθη ἡ τοῦ νόμου ἄμπε λος, φησὶν καὶ ὁ Κύριος ἐν Εὐαγγελίῳ· Τὸν ἀμπε λῶνα δώσεται ἄλλοις γεωργοῖς, ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτοῦ. ῎Αμπελός ἐστι καὶ ὁ Κύριος, ὁ εἰπών· Ἐγώ εἰμι ἡ ἄμπελος· καὶ συκῆ δὲ, ὡς γλυκασμὸς, καὶ ὅλος ἐπιθυμία. Ἐν ὅσῳ μὲν οὖν μὴ ἐκπορνεύομεν ἀπὸ Θεοῦ, ἐντρυφῶμεν τῷ Κυρίῳ· ὅτε δὲ ἁμαρτάνομεν, ἢ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ γινόμενοι διὰ τῆς ὑψηλοφροσύνης, ή θηρία τοῦ ἀγροῦ, ἤτοι κτήνη, διὰ τῆς ἐπιθυμίας, ἢ ἑρπετὰ τῆς γῆς διὰ τοῦ θυμού (θυμὸς γὰρ, φησίν, αὐτοῖς κατὰ τὴν ὁμοίωσιν τοῦ ὄψεως), τότε τὸν ἐν ἡμῖν θεῖον λόγον τοῖς πάθεσιν ἐξεδώκαμεν, ὑφ' ὧν καταδαπανώμενος ἡμᾶς ἀτρόφους περιορά, Καὶ ἐκδικήσω ἐπ' αὐτὴν τὰς ἡμέρας τῶν Βααλεὶμ ἐν αἷς ἐπέθνεν αὐτοῖς, καὶ περιετίθετο τὰ ἐνώτια αὐτῆς, καὶ τὰ καθόρμια αὐτῆς, καὶ ἐπορεύετο ὀπίσω τῶν ἐραστῶν αὐτῆς, ἐμοῦ δὲ ἐπελάθετο, λέγει Κύριος. Ταῦτα ποιήσω αὐτῇ, διὰ τὰς ἡμέρας ἐκείνας, ἐν οἷς ἔθυε τοῖς Βααλείμ, τουτο ἐστι τοῖς εἰδώλοις τοῦ Βάαλ, καὶ τὰς ἐκείνων Εορτὰς ἐπετέλει, κόσμῳ παντοδαπεί κεχρημένη. Ενώτια μὲν οὖν τὰ τοῖς ὠτίοις ἐντιθέμενα κοσμή ματα· καθόρμια δὲ, τὰ ἀπὸ τοῦ περιτραχήλου κόσμου ἐκκρεμάμενα· ὅρμος γὰρ ὁ περιτραχήλιος κά σμος. Μετὰ τοιούτων, φησί, κόσμου τοῖς μὲν εἰδώλοις εόρταζεν, ἐμοῦ δὲ ἐπελάθετο. Τάχα τοίνυν το αῦτα ενώτια καὶ καθόρμια φορούσιν οἱ νῦν Ἑβραῖοι, τὰ ψευδή διδάγματα τῶν Φαρισαίων ἐν τοῖς ὠσὶν αὐτῶν δεχόμενοι, & καὶ ὡς ἐπὶ τὴν καρδίαν αὐτῶν καταβαίνοντα, καθόρμια λέγοιτ' ἂν, δι' ὧν πείθονται, ὅτι πάλιν τὴν νομικὴν λατρείαν ἀπολήψονται, καὶ ἑορτάζουσι τοῖς εἰδώλοις, ἤτοι τοῖς ἀναπλασμοῖς τῆς φαντασίας αὐτῶν, καθ᾽ ἦν εἰδωλοποιοῦσι τὸν ναὸν, καὶ τὰς θυσίας, καὶ τἄλλα τὰ τοιαῦτα. Καὶ ὅταν δὲ ἴδῃς νέον ἀτελγείας βήμασι προσέχοντα τὸν νοῦν, καὶ ἐνωτιζόμενον ταῦτα, καὶ ἐπὶ καρδίαν καθιέντα μᾶλλον, ἢ τοὺς περὶ σωφροσύνης καὶ ἐγκρατείας λόγους, καὶ τοῖς εἰδώλοις ἑορτάζοντα, φημὶ δὴ ταῖς Αξοναῖς, αἳ οὐχ ἡδοναί εἰσιν ὄντως, ἀλλ᾽ εἴδωλα ἡδονῆς, διὰ τὸ πρόσκαιρον μὲν ἔχειν τὴν ἀπόλαυσιν καὶ ψευδομένην, αἰωνίζουσαν δὲ καὶ ἀληθῆ τὴν ἐδύνην, εἰπὲ τὰ προφητικά ἐπ' αὐτῷ. Διὰ τοῦτο ἐγὼ πλανῶ αὐτὴν, καὶ τάξω αὐτὴν ὡς ἔρημον. Διχῶς τοῦτο νοήσεις, ἢ ὅτι Παρασκευάσω αὐτὴν πλανᾶσθαι, καὶ ἀπὸ τόπου εἰς 63 Matth. XI, σε 1 Cor. 1, 50. que intellectus rejecerunt, ac sapiendo quæ superna sunt, ubi ipse Christus est, secus quam antea institutæ, discentes ab ipso, quod mansuetus sit, et humilis corde 63, morum suorum amaritiem correxerunt. Nam gentibus data est legis vitis, unde et Dom:- nus in Evangelio: Vitem suam, inquit, elocabit aliis agricolis, genti videlicet facienti fructus ejus ❝. Vitis est etiam Dominus, qui dixit. Ego sum vitis vera es. Ficus item, ceu dulcedo, ac totus desiderium. Sic reptilia gentes sumus, dum a Deo non excidimus per fornicationem, sed in Domino voluplatem quaerimus. Quando vero peccatis coinquinanaur, volucres cali facti, ob mentis ad alta spirantis affectionem, bestiæve agri, vel jumenta propter cum rationis nostræ, tum animi feritate: [animus enim, inquit, ipsis est juxta similitudinem serpentis], tum divinum in nobis verbum, passionibus, motibusve subdidimus, a quibus absumptum impastos nos relinquit. VERS. 13. Et ultionem sumam in ipsa, de diebus Baalim, in quibus sacra fecit ipsis, Apponebatque enotia suu, et cathormia sua, et sequebatur amatores suos, mei rero obliviscebatur, dicit Dominus. Ilæc, inquit, faciam ipsi, propter dies illas, in quibus sacra fecit ipsis Baalim, hoc est idolis Baal, illorumque festivitates celebrabat, omnigeno ornatu usa. Enolia igitur auribus imposita 26 sunt ore namenta; cathormia vero ex collum ambiente ornatu dependent. Hormus enim colli, cervicisque mandus est. Itaque ergo tali, ait, ornatu idolis ferias peragebat, mei vero obliviscebatur. Fortasse bujusmodi enotia et cathormia Hebræi gestant etiamnum, vanas Pharisæorum doctrinas auribus suis excipientes: quæ dum in corda illorum descenderint, cathormia etiam dici queant: quibns persuadentur, ut relicta denuo legali observantia, idolis festos dies instituant, sive ligmentis opinionis suæ, secundum quam templum, sacrificia, id· que genus cætera imaginantur. Proinde cum juvenem conspexeris, lasciviæ libidinisque verbis advertentem animum, auribusque talia excipientem, inque cor demittentem potius quam temperantiæ, continentiæque sermonibus auscultantem Dac idolis facientem sacrum voluptatibus dico, qua voluptates vere non sunt, sed imagines potius volu❤ ptatis, quod fructus, delectatioque eorumn temporaria tantummodo sit et vana, durantem vero interi.r. et æternantem, ut ita loquar, et verum dolorem habeant, haec prophetica ipsi recita. VERS. 14. Propterea errare faciam ipsam, con- 'stituamque ipsam veluti desertam. Bifariam hoc intelliges, sive quod Præparabe ipsam ut oøret, 29. σε Matth. xxi, 43. 65 Joan. xv, Varia lectiones et notæ. Τὸν ἀνόητον, stultum. Cod. Ven. Εκδώσεται, trudel, Cod. Ven. Βαλαίμ, Βalaim, sic et alibi. Cod. Ven. Της Cod. Ven. Ταῦτα, harc. Cod. Ven. Ἰδοὺ ἐγώ, ecce ego. Gud. Ven.

deque loco in locum transmigret, partim quidem τόπον μετοικίζεσθαι, τοῦτο μὲν, ὅτε φεύγει, τοῦτο quod fugiat, partim quod captiva ducatur, omnibusque bonis supra commemoratis ipsam privabo: sive quod Probe currentem in malitia, et ad simulacra abductam, ipsam declinare faciam, hoc est eam transferam ab tali itinere, quod maximum sane est beneficium. Aberrans enim a via prava, hoc est conversus, ad bonum omnino iter traducítur. Faciam et ipsam desertam, sive aridam et inutilem plane idolis. Antea quidem uvida ipsis videbatur, et inhabitabant in ea tanquam requiescentes ac omnino quieti dæmones: nunc vero desertam eam reddam, nihil retinentem, quod idolis sit in deliciis, ac eam ob rem ipsis evitabilem. Sic et in Evangeliis immundus spiritus transiens per aquis vacantia loca, non invenit requiem s. Sunt enim sanctæ Dei amantes animæ, loca dæmonibus arida, aquave carentia, ut quæ vitam ducant nou placentem illis. Errare etiam fecit, passimque vagari, Domini interfectricem Synagogam Deus, dispersis in universum terrarum orbem Judæis, neque certam tenentibus patriam, unde tanquam desertos cos posuit. Hujusmodi et gentium antea multitudo erat, quæ deserta siccaque dicebatur, de qua memoratum est, quod Plures sint filii desertæ, quam ejus cui erat maritus "7. Utinam autem unicuivis ad vitia probe currenti contingat a tali itinere defleclere, vel transferri, et ab inordinatione sejungi, sive ordinatiorem vitam accipere, ut non porro 27 cupiditas et libido, rationi dominetur, quin potius hæc sceptra super illas teneat. Hoc enim ordinis est, estque desertain et aridam fieri concupiscentiam, si non habeat udam eam aquam, de qua David precatur: Ne demergat me tempestas aquæ **, et alio loco Nisi Dominus esset in nobis, aqua utique demersisset nos “. Talis aqua tentationes Satanæ esse poterint et insultus, in quibus non erigere sese, neque matare valentes animæ suffocantur. VERS. 14, 15. Loquar eliam in cor ejus, daboque ipsi facultates suas inde. Hoc est, Eliciam ut ipsa censum percipiat gloriæ necnon potentiæ meæ, propriorumque suorum delictorum. Daboque ipsi inde reversæ, a captivitate videlicet, possessiones stas, id est regiones ac terras quas antea posse dit, ejectis Chananæis: eorum enim terram hæreditario inter se diviserant Israelitæ. Apte etiam hic gratiam per Christum communicandam promittit, quando loquitur in cor eorum quos antea rejecerat Deus, perinde ac alio in loco ait 70: Dans leges meas in cor ipsorum, et in corda ipsorum inscribam eas. Erunt autem onines docibiles 66 Luc. x1, 24. 67 Isa. LIV, Μὲν γὰρ, enim. Cod. Ven. δὲ, ὅτε αἰχμαλωτίζεται, καὶ πάντων τῶν ἀγαθῶν μου, ὧν [ὡς?] ἀνωτέρω είρηται, ἔρημον καταστή σων ἢ ὅτι Εὐδρομοῦσαν ἐν κακία, καὶ φερομένην ἐπὶ τὰ εἴδωλα, ἀποπλανήσω αὐτήν, τουτέστι μετα στήσω αὐτὴν ἀπὸ τῆς τοιαύτης ὁδοῦ, ὅπερ εὐεργεσία μεγίστη· ὁ γὰρ ἀπὸ τῆς κακῆς ὁδοῦ πλανώμενος, τουτέστι μεταστρεφόμενος, πρὸς τὴν ἀγαθὴν πάν τως μετάγεται. Ποιήσω δὲ αὐτὴν καὶ ἔρημον, ἤτοι ξηράν, καὶ ἄχρηστον τοῖς εἰδώλοις. Πρώην μὲν εύυδρος αὐτοῖς ἐδόκει, καὶ κατῴκουν αὐτὴν ὡς ἀναπαυόμενοι· νῦν δὲ ἔρημον αὐτὴν ποιήσω, μηδὲν ἔχουσαν τῶν ἀγαπωμένων ἐκείνοις, καὶ διὰ τοῦτο φευκτὴν οὖσαν αὐτοῖς. Οὕτω καὶ τὸ ἐν Εὐαγγελίοις ἀκάθαρτον πνεῦμα, πορευόμενον δι' ἀνύδρων τόπων, οὐχ εὑρίσκει ἀνάπαυσιν. Αἱ γὰρ ὅσιαι καὶ θεοφιλεῖ: ψυχαί, ἄνυδροι τόποι τοῖς δαίμοσι, μὴ ἔχουσαι τὸν ύγρον βίον τὸν φίλον ἐκείνοις. Εποίησε πλα νᾶσθαι καὶ τὴν τῶν Θεοκτόνων Συναγωγὴν ὁ Θεὸς. διασκορπίσας αὐτοὺς ἐν πάσαις ταῖς χώραις, με Έχοντας πατρίδα, καὶ ὡς ἔρημον ἔταξεν αὐτοῦ;, τουτέστιν, ὡς ἦν πρώην ἡ τῶν ἐθνῶν πληθύς, ἦτι; ἔρημος ἐλέγετο, περὶ ἧς εἴρηται, ὅτι Πολλὰ τὰ τέκνα τῆς ἐρήμου μᾶλλον, ἢ τῆς ἐχούσης τὸν ἄνδρα. Είθε δὲ καὶ παντὶ τῷ πρὸς κακίαν εὐδρομοῦντί γένοιτο ἀπὸ ταύτης τῆς ὁδοῦ πλανηθῆναι, ήτοι μεταστραφήναι, καὶ ἀπὸ ἀταξίας ταχθῆναι. ήτοι τάξιν λαβεῖν, ἵνα μηκέτι τοῦ λογισμοῦ ἡ ἐπιθυμία, καὶ ὁ θυμὸς ἐν αὐτῷ ἄρχῃ, ἀλλ᾽ ἐκεῖνος μᾶλλον αὐτῶν· τοῦτο γὰρ τάξεως καὶ ἔρημον γενέσθαι, καὶ ἄνυδρον, μὴ ἔχουσαν ἐκεῖνο τὸ Ενυδρον ὕδωρ, περὶ οὗ εὔχεται Δαβίδ· Μή με κατα ποντισάτω καταιγὶς ὕδατος· καὶ, Εἰ μὴ ὅτι Κύριος ἦν ἐν ἡμῖν, ἄρα τὸ ὕδωρ ἂν κατεπόντισεν ἡμᾶς. Εἶεν δ' ἂν τὸ τοιοῦτον ὕδωρ αἱ πεῖραι του Πονηροῦ καὶ προσβολαί, ἐν οἷς αἱ μὴ ἀνακύπτειν καὶ διανήχεσθαι δυνάμεναι ψυχαί, ἀποπνίγονται. Καὶ λαλήσω ἐπὶ τὴν καρδίαν αὐτῆς, καὶ δώσω αὐτῇ τὰ κτήματα αὐτῆς ἐκεῖθεν. Τουτέστι. Ποιήσω αὐτὴν αἴσθησιν λαβεῖν τῆς τε ἐμῆς δόξης καὶ δυνάμεως, καὶ τῶν οἰκείων πλημμελημάτων, καὶ δώσω αὐτῇ ἐπαναστραφείσῃ ἐκεῖθεν, ἀπὸ τῆς αἰχμαλωσίας δηλαδή, τὰ κτήματα αὐτῆς, ὅ ἐστι τὰς χώρας, ἃς ἐκτήσατο πρότερον, ὅτε τοὺς Χαναναίους ἐκβαλοῦσα, τὴν γῆν αὐτῶν κατεκληρονόμησε Σαφώς δὲ ἐνταῦθα καὶ τὴν διὰ Χριστοῦ χάριν καθυπισχνεί ται, ὅτε λαλεῖ μὲν ἐπὶ τὴν καρδίαν τῶν πρώην ἀποβλήτων ὁ Θεὸ;, ὡς καὶ ἀλλαχοῦ λέγει· Διδοὺς νό μους μου εἰς τὴν καρδίαν αὐτῶν καὶ ἐπὶ τῶν καρδιῶν αὐτῆς ἐπιγράψω αὐτούς. το Isa. Li, 7. 68 Psal. Lxviii, 3. 69 Psal. cxxi, 1, 4. Variæ lectiones et notæ. Επαναπαυόμενοι, requiescentes. Cod. Ven. Deest in cod. Ven. Ἔχουσα, habens. Cod. Ven. Deest in Codl. Ven. ((34) Διάνοιαν, mentem. Cod. Ven. Ἐπὶ τὴν καρδίαν αὐτῶν, in cor eorum. Cod, Bay.

CAP. II. Ἔσονται δὲ πάντες διδακτοὶ Θεοῦ, τὸ Πνεῦμα τοῦ Dei: Spiritum nempe Dei habentes, docentem eus Θεοῦ ἔχοντες, διδάσκον αὐτοὺς πάντα, καὶ τὸν Χρι στὸν κατοικοῦντα ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν. Δίδωσι δὲ αὐτοῖς καὶ τὰ κτήματα αὐτων, την υἱοθεσίαν, τὴν χάριν, τὴν δόξαν, τὸ συμβασιλεῦσαι αὐτῷ τῷ Χριστῷ. Τί δέ ἐστι τὸ, Ἐκεῖθεν; Τουτέστιν, ἀπὸ τοῦ λαλῆσαι ἐπὶ τὴν καρδίαν αὐτῶν· ἐκ τούτου γὰρ πεπλουτήκαμεν τὰ τοιαῦτα κτήματα. Καὶ παντὸς δὲ τοῦ εἰς Χριστὸν βαπτισθέντος κτήματα ἡ ἄφεσις τῶν ἁμαρτιῶν, καὶ αἱ ἄνω μοναὶ, ἂς κατακτᾶται τις αὐτῷ, ἑκάστην διὰ τῆς πρὸς αὐτὴν φερούσης ὁδοῦ· ὥσπερ γὰρ πολλαὶ καὶ διάφοροι μοναὶ, οὕτω καὶ ηδοί. Ταῦτα δὲ τὰ κτήματα ὁ ἁμαρτάνων ἀποκτᾶται, καὶ στερεῖται αὐτῶν, ἐν ὅσῳ σιγᾷ ἐν αὐτῷ ὁ θεῖος λόγος. Όταν μέντοι αψάμενος τῆς καρδίας αὐτοῦ, λαλήσῃ ἐν αὐτῇ, τότε δίδοται αὐτῷ τὰ κτήματα ταῦτα ἐκεῖθεν, τουτέστιν ἐκ τῆς καρδίας· ἡ γὰρ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἐντὸς ἡμῶν ἐστι, καὶ ἡ καρδία ἡμῶν ἢ ἀφαιρεῖται ταῦτα ἀφ' ἡμῶν, ἢ ἀπο δίδωσι contacto corde ejus, ad id loquetur, tum has illi namque cœlorum intra nos est ", adeoque cor Deus, vel donat nobis. Καὶ τὴν κοιλάδα Αχώρ, διανοῖξαι σύνεσιν αὐτῆς. Ἰησοῦς ὁ τοῦ Ναυῆ, πολεμῶν τὴν Ἱεριχῶ, ἐκήρυξε, μηδένα τῶν στρατιωτῶν ἐξ αὐτῆς ἀλούσης λάφυρον κτήσασθαι, ὡς ἀναθεματισθείσης, τουτέστι τῷ Θεῷ ἀνατεθείσης, τῷ δὲ κτησαμένῳ, θάνατον εἶναι τὴν ζημίαν, ὡς ἱεροσύλῳ. Τὸν τοίνυν Αχώρ, κεκλοφότα ἐκ τῶν λαφύρων, καὶ φωραθέντα, έλιθος βόλησε πᾶς ὁ λαὸς, προστάξαντος Ἰησοῦ, ἐν τῇ φάραγγι, ἥτις ἐκ τούτου ἐπεκλήθη κοιλὰς Αχώρ, ὅ ἐστιν "Αχαρ. Φησὶν οὖν ἐνταῦθα, ὅτι Τὴν κοιλάδα Αχώρ δώσω αὐτοῖς· ἀπὸ κοινοῦ γὰρ τὸ, Δώσω ὥστε ἐννοηθέντας τί πέπονθεν ὁ ᾿Αχὼρ ἐν ταύτῃ, λαβεῖν καὶ αὐτοὺς σύνεσιν, διανοιχθείσης αὐτοῖς τῆς διανοίας πρὸς τὸ μὴ παρανομεῖν, μηδὲ προσκρούειν τοῖς προστάγμασι τοῦ Θεοῦ. Καὶ ἄλλως· Ἐπεὶ διὰ μὲν τὴν τοῦ Ἀχώρ κλοπήν ἡττᾶτο ὁ λαός, μετὰ δὲ τὴν ἐκείνου τελευτήν, κλαίοντες καὶ ὀλοφυρόμενοι, τὸν Θεὸν ἱλεώσαντο, φησὶ καὶ ἐνταῦθα, ὅτι καθάπερ οἱ παλαιοὶ ἐκεῖνοι διὰ τῆς τοῦ ᾿Αχώρ τιμωρίας ἔμαθον, ὅσον κακὸν ἡ παρανομία, οὕτω καὶ οὗτοι διὰ τῆς αἰχμαλωσίας αἴσθησιν λήψονται τῶν οἰκείων πλημμελημάτων. Ἀλλὰ καὶ ὁ Κύριος Ἰησοῦς τοὺς ἀπειθήσαντας ταῖς αὐτοῦ ἐντολαῖς, καὶ τὰ λάφυρα τοῦ κόσμου τούτου οἰκεῖα ποιουμένους, καὶ μὴ ἀπο διδόντας τὰ Καίσαρος τῷ Καίσαρι, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ, ἐν τῇ φάραγγι ἀπόλλυσιν. Φάραγξ δὲ καὶ· κοιλὰς ἡ ἁμαρτία· κοιλὰς μὲν, ὡς ταπεινοποιός φάραγξ δὲ, ὡς διιστῶσα ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ Θεοῦ· καὶ Αχώρ δὲ, διαστροφή· ἐπεὶ καὶ οὕτως ἑρμηνεύεται. 71 Luc. XVII, 21. 7ª Matth. xx11, 21. omnia, Christumque habitantem in cordibus ipsorun. impertit autem eis facultates seu bona ipsorum, fliorum adoptionem, gratiam et gloriam, utque una cum Christo regnent. Quid vero sili vult, quod ait, Inde? lioc est, ab eo quod loquitur in cor ipsorum. Inde' enim talibus tantisque bonis ditati sumus. Porro cujuslibet in Christum baptizati facultates sunt, ipsa peccatorum remissio, supernæque in cœlis mansiones quas sibi quispiani obtinet et acquirit, qualibet via per hanc ad illam ducente. Quocunque enim statu' fuerit homo, quodcunque iter vitæ ingrediatur, si servari cupiat, necessum est, quod per viam baptismalis et dimissionis noxæ, ad illud iter tandem perveniat, ad coelestes habitationes ducens. Jam ut variæ sunt illæ mansiones, sic diversæ ad eas viæ: quæ tamen omnes per unum Christum eo téndunt. Ilujusmodi bonis qui peccat orbatur, privaturque, quando verbum Dei in eo conticuerit. At quando facultates largitur inde, id est ex corde. Regnum nostrum. Proinde vel aufert hæc a nobis bona Et vallem Achor, ut aperial intellectum suum. Jesu filius Nave bellum faciens adversus Jericho, per præconem edixit, ne quisquam militum quidquam obtineret ex capta urbe spolii, ut quæ devota et exsecrata esset: ei vero qui aliquid retinuisset, mortem pœnam esse, tanquam sacrilego. Achor itaque ex spoliis suffuratum aliquid ac deprehensum, lapidibus obruit universus populus, imperante Jesu in valle, quæ 28 propterea· cognominata est vallis Achor. Dicit igitur hic: Vallem Achor dabo eis. Dabo enim hic repetendum est, ut simulac intellexerint quod isthic Achor perpessus sit, et ipsi intellectum accipiant, aperta ipsis mente, ne amplius transgrediantur, vel renitantur mandatis Dei, præsertim cum, propter furtum Achor populus vinceretur. Post illius ergo mortem plorantes ac lugentes Deum sibi reconciliarunt. Proinde hic est prophetæ sensus: Quemadmodum veteres illi propter ipsius Achor supplicium didicerunt, quantum malum esset transgressio: consimiliter et illi captivitatis nomine, sensum propriorum delictorum capient. Sic et Dominus Jesus, non morem gerentes mandatis suis, ac spolia hujus mundi ad sese pertrahentes, nec reddentes quæ sunt Cæsaris Cæsari, quæ Dei Deo ", in valle perdidit. Est autcm depressus locus sive vallis, ipsum peccatum: vallis quidem ceu humiles faciens et ad infera præcipitans: declivis autem locus vel imus, eo quod nos a Deo dissociet. Achor Bonifacii Finetti notæ. Βασιλεῦσαι, regnare. Cod. Ven. Piuia legisse videtur in suo Cod. Lonicerits. Græca verba ita sonant, Ft cor nostrum aut auferi hac a nobis, aut attribuit. Cod. Ven. addit, καὶ χάσμα μέγα γινομένη μεταξὺ ἡμῶν καὶ αὐτοῦ· νέει δέ μοι καὶ κοιλαδα τὴν συγκατάβασιν, Αχώρ δὲ διαστροφήν. Ει hiatus magnus factus inter nos, et ipsum. Fac item intel - qus vallem descensum, Achor autem perversionem.

ἐν ἐρωτήσει, ἡνείχετο αὐτῶν διέστρεφε δὲ τὰς ἐρωτήσεις αὐτοῖς, ἀντερωτῶν δυσλυτότερα, οὐχ ἵνα ἀπορήσῃ αὐτοὺς, ἀλλ᾽ ἵνα διανείξῃ αὐτῶν τὴν σύν εσιν, καὶ ἐμβιβάσῃ εἰς τὴν τῆς ἀληθείας ἐπίγνω σιν. Οὕτως ἐρωτησάντων αὐτὸν, ἵν ποίᾳ ἐξουσία ταῦτα ποιεῖς; ἀντηρώτησε· Τὸ βάπτισμα Ιωάννου, ἐξ οὐρανοῦ ἦν ἢ ἐξ ἀνθρώπων; Διαστροφή δέ ἐστιν ἡ ἁμαρτία, ἀπὸ τῆς φυσικῆς εὐθύτητας ἡμᾶς διαστρέφουσα. Ο γὰρ Θεὸς ἐποίησε τὸν ἄν· θρωπον εὐθῆ, καὶ αὐτὸς ἐζήτησε λογισμούς πολλούς. Όταν τοίνυν ἡ ἐν ἡμῖν ἁμαρτία κοιλάδα σχῇ, ἤτοι ταπείνωσιν καὶ κατάπτωσιν, διανοίγει ἡμῖν τὴν σύνεσιν, καὶ ἐπίγνωσιν τῶν θείων. Ἐν τῷ ἐξολοθρεύεσθαι γάρ, φησί, τοὺς ἁμαρτωλοὺς ἐν σοὶ vero perversio est: tantum enim, si interpreteris, Ο γοῦν Χριστὸς τοῖς Εβραίοις πειράζουσιν αὐτὸν valet. Christus itaque Hebræis per interrogatiomem ipsum tentantibus, ad eos una ceu in vallem descendebat, eosque sustinebat, interrogationes ipsorum difficilioribus solutu quæstionibus pervertens: non ut eas suspensus teneret, verum ut intellectum ipsorum aperiret, et ad veritatis agnitionem perduceret. Quare cum sic cum interrogassent, Qualinam potestate facis hac omnia 18? ex ipsis itidem percontatus est: Baptisma Joanuis ex cœlo erat, vel ex hominibus”? Perversio peccatum est, a naturali nos rectitudine subvertens. Nam Deus hominem rectum fecit, ipse vero quasivit cogitationes conditionesque et obliquas et multus. Quando igitur peccatum in nolis vallem habuerit, vel Lumiliationem vel dejectionem, sive quando λογισμούς, τότε ὄψει, ὅ ἐστι, θεωρήσεις, τὰ θεῖα. peccatum, verbo Dei tangente conscientiam nostram, depressum fuerit, aperit nobis cum tum divinarum rerum cognitionem. Dum euim penitus perdideris peccatores, in te cogitationes. vilebis, hoc est, diviva cernes. Humiliabitur illic, juxta dies infantia sua juxια que dies ascensus sui ex Ægypti terra. Quen.admodum, inquit, inservierunt Ægyptijs, postque egressum ex Ægypto, ascendentes ad Palæstinam in deserto aflicti sunt, sic illic, hoc est apud Assyrios servientes humiliabuntur. Infantiam enim demorationem in Ægypto vocat, quod isthic populus multiplicari augerique primum coeperit, quodque nondum lex illa sancita esset, sed liber esset. Legibus enim sancitis gubernari, virorum est. Atqui beneficium est arroganti Hebræorum Synagoge humiliari, Christoque subdi: perinde ac primum Mosi obtemperarunt, evocanti illos e terra Ægypti, ad libertatem. 29 Deinde post egressum rursum ascendentes obedierunt legem ferenti, Oania, inquientes, faciemus, quæcunque locutus est Deus, et morem geremus 78. Ut vero ascen«lentes ex Ægypto, per mare transierunt, eoque tandem pacto hæreditatem adierunt terræ: eamdem ad rationem hodieque ex ipsis credentes Christo, per baptisma in mortem ejus transeundo, cœlorum regnum hæreditario accipiunt. Humilietur etiam quisquis jam renatus ex aqua et Spiritu, in Christo infans est, nec elevetur super dono remissionis peccatorum, at dicat: Gratia sumus servali, non ex operibus justitiae nostra, quæ fecimus ". Quod si ascenderit ex terra Ægypti, eoque usque perrexerit, in operatione virtutum laborans, ac pervenerit illo, ut dicere possit, Abundantius ipsis omnibus laboravi **: adjiciat ille: At non ego, sed gratia Dei. ' intelectum Καὶ ταπεινωθήσεται ἐκεῖ κατὰ τὰς ἡμέρας νηπιότητος αὐτῆς, καὶ κατὰ τὰς ἡμέρας ἀναδά σεως αὐτῆς ἐκ γῆς Αἰγύπτου. Ον τρόπον, φησίν, ἐδούλευσαν Αἰγυπτίοις, καὶ μετὰ τὸ ἐξελθεῖν ἐξ Αιγύπτου ἀναβαίνοντες πρὸς Παλαιστίνην ἐν τῇ ἐρήμῳ ἐκακοπάθησαν· οὕτως ἐκεῖ, τουτέστιν ἐν Ασσυρίοις δουλεύοντες, ταπεινωθήσονται. Νηπιό τητα γὰρ τὴν ἐν Αἰγύπτῳ διαγωγήν καλεί, διά τε τὸ ἐκεῖ ἄρξασθαι τὸν λαὸν τῆς αὐξήσεως, καὶ διὰ τὸ μήπω νομοθετηθῆναι, ἀλλ᾽ ἄνετον εἶναι· τὸ γὰρ νομοθετεῖσθαι, ἤδη ἀνδρῶν. Εὐεργεσία δὲ τῇ ἀλαζόνι τῶν Ἑβραίων Συναγωγῇ τὸ ταπεινωθῆναι, καὶ ὑποταγῆναι Χριστῷ· ὥσπερ καὶ ἐν ἀρχαῖς τῷ Μω σεῖ ὑπήκουσε, καλοῦντι αὐτοὺς ἐπὶ τὴν ἐκ τῆς Δίγύπτου ἐλευθερίαν· καὶ μετὰ τὸ ἐξελθεῖν πάλιν ἀναβαίνοντες, ὑπήκουσαν νομοθετοῦντι, εἰπόντες· Πάντα, ὅσα εἶπεν ὁ Θεὸς, ποιήσομεν, καὶ ἀκουσό μεθα. Ωσπερ δὲ ἀναβαίνοντες ἐκ τῆς Αἰγύπτου, διὰ τῆς θαλάσσης διέβησαν, καὶ οὕτω κατεκληρονόμησαν τὴν γῆν· τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ οἱ νῦν πι στεύοντες ἐξ αὐτῶν τῷ Χριστῷ, διὰ τοῦ εἰς τὸν θάνατον τοῦ βαπτίσματος διαβῆναι τὸν οὐρανὸν κληρονομούσι. Ταπεινούσθω καὶ ὅστις ἄρτι γεννηθεὶς ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος, ἐν Χριστῷ νέ πιός ἐστι, καὶ μὴ ἐπαιρέσθω ἐπὶ τῷ δώρῳ τῆς τῶν ἁμαρτιῶν ἀφέσεως, ἀλλὰ λεγέτω· Χάριτί ἐσμεν σε σωσμένοι, καὶ οὐκ ἐξ ἔργων τῶν ἐν δικαιοσύνῃ, ὧν ἐποιήσαμεν. Κἂν ἀναβαίνῃ δὲ ἐκ γῆς Αἰγύπτου, καὶ προκόπτῃ ἐν τῇ ἐργασίᾳ τῶν ἀρετῶν κοπιών, και φθάσῃ εἰς τὸ δύνασθαι λέγειν, Περισσότερον αὐτῶν πάντων εκοπίασα, προστιθέτω· Ουκ ἐγὼ δὲ, ἀλλ' ἡ χάρις. Καὶ ἔσται ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, λέγει Κύριος, καλέσει με ῾Ο ἀνήρ μου, καὶ οὐ καλέσει με Ούκ 76 Tit. 11, 5. 7I Cor. VERS. 16, 17. Accidet eliam in die illa, dicit Dominus, vocabit me Vir meus, et nequaquam appel73 Luc. xx,2. 74 Marc. XI, 30. 78 Exod. XXIV, 3. Variæ lectiones Ερωτήσεσι συγκατέβαινε, interrogationibus occurrit. Cod. Ven. Καὶ αὐτοὶ ἐζήτησαν, et ipsi quasierunt. Cod. Ven. et notæ. Τοῦ Χριστοῦ βαπτίσματος, per Christi baytisma. Cod. Ven. Διαβάντες, transeuntes. Cod. Ven.

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. -CAP. II. ex ore suo, nec mentionem ultra facient ejusmodi nominum. Non amplius, inquit, nomen meum, vel vocem illam, Deus, idolis suis apponent, neque Demin dicent esse Baal, in die illa, hoc est, in tempore afictionis, adeoque captivitatis, sed enim me agnoscent Deum, et sponsum suum, jam olim ipsis aptatum, ac in posterum ne nominis quidem Baalim per idola Baal meminerint. Ad hæc cum ait, Eruam nomina Baalim, indicat quod hoc opus suum fuerit. Quomodo vero ca exemit abstulitve? Nimiruın dum injecit eos in calamitates ac tribulationes. Et cum Sol justitiæ Christus effulsit fecitque diem, tempus videlicet adventus sui, universa idololatria sublata est cum a Judæis tum ετι Βααλείμ, καὶ ἐξαρῶ τὰ ἐν έματα τῶν Βααλείμ labit me porro Baalim, auferamque nomina Baalim ἐκ τοῦ στόματος αὐτῆς, καὶ οὐ μὴ μνησθώσιν οὐκέτι τῶν ἐνομάτων αὐτῶν. Οὐκέτι, φησί, τὴν ὀνομασίαν τὴν ἐμὴν, ἤτοι τὸ Θεὸς, ἐπιθήσουσ: τοῖς εἰδώλοις, οὐδὲ τὸν Θεὸν ἐροῦσιν εἶναι Βάαλ «ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ,» τουτέστιν ἐν τῇ τῆς κακώσεως καὶ αἰχμαλωσίας, ἀλλ᾿ ἐμὲ ἐπιγνώσονται Θεὸν, καὶ νυμφίον, πάλαι ἁρμοσθέντα αὐτοῖς· καὶ τοῦ λοιποῦ, οὐδὲ ὀνόματος τῶν Βααλείμ, φημὶ δή, τῶν εἰδώλων του Βάαλ, μνησθήσονται. Εἰπὼν δὲ, ὅτι Ἐξαρῶ τὰ ὀνόματα τῶν Βααλείμ, δείκνυσιν, ὅτι αὐτοῦ ἦν ἔργον τοῦτο. Πῶς δὲ ἐξῆρε ταῦτα; Διὰ τοῦ ἐμβαλεῖν αὐ τοὺς εἰς κακώσεις καὶ θλίψεις. Καὶ ὅτε δὲ ἔλαμψεν ὁ Ηλιος τῆς δικαιοσύνης Χριστὸς, καὶ ἐποίησεν ἡμέραν τῆς ἐν γῇ παρουσίας αὐτοῦ, δηλαδή καιρόν, πᾶσα εἰδωλολατρεία ἐξήρθη καὶ ἀπὸ τῶν Ἰουδαίων, καὶ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν, καὶ ἡ τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ γνῶσις πᾶσιν ἐμπολιτεύεται. ᾿Αλλὰ καὶ ἐν τοῖς μετανοοῦσιν, ὅτι τὸ φῶς τοῦ Λόγου λάμψαν ἡμέραν ποιήσει, πάντα τὰ εἴδωλα, καὶ αἱ ἐμπαθεῖ; φαντα σίαι τῶν ἁμαρτημάτων ἐξαίρονται, καὶ οὐκέτι οὔτε ἡ κοιλία θεοποιεῖται, οὔτε ἡ πλεονεξία, ἥτις ἐστὶν εἰδωλολατρεία, σὺν τοῖς ἄλλοις παθήμασι καὶ ταῖς ἐπιθυμίαις χώραν ἔχει ἐκεῖ Καὶ διαθήσομαι αὐτοῖς διαθήκην ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, μετὰ τῶν θηρίων τοῦ ἀγροῦ, καὶ μετὰ τῶν πετεινῶν τοῦ οὐρανοῦ, καὶ τῶν ἑρπετῶν τῆς γῆς. Ἡ τοῦτο λέγει, ὅτι Ωσπερ ὅταν ὠργιζόμην αὐτοῖς, παρέδωκα τοὺς καρποὺς τῆς γῆς τοῖς θηρίοις, καὶ τοῖς πετεινοῖς καὶ τοῖς ἑρπετοίς, οὕτω καταλλαγέντος μου αὐτοῖς, οἱονεὶ σπεισάμενος πρὸς αὐτοὺς, κἀκεῖνα παύσονται τοῦ κατεσθίειν τοὺς καρπούς· ἡ θηρία καὶ ἑρπετὰ τοὺς ἐπιτιθέντας [-τεθ.?] πρότερον αὐτοῖς ἐχθροὺς λέγων φησίν, ὅτι Παρασκευάσω αὐτοὺς εἰρήνην θέσθαι πρὸς τοὺς Ἰσραη λίτας, καὶ ἡμερώτατα αὐτοῖς χρήσασθαι. Διό καὶ ἐπάγει· Καὶ τόξον, καὶ ῥομφαίαν, καὶ πόλεμον συν τρίψω ἐπὶ τῆς γῆς. Τουτέστι, τῆς Ἰουδαίας ἢ καὶ τὰ ὕστερον ἐπὶ πάσης τῆς γῆς γεγονότα μετά τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν ὁ λόγος προμηνύει. Καὶ αἰσθητῶς ὑπὸ μίαν ἀρχὴν, τὴν τῶν Ῥωμαίων, πάν των γενομένων, οἱ πολλοὶ πόλεμοι ἐπαύσαντο. Αλλά καὶ μετὰ τῶν ἐθνικῶν διέθετο ὁ Θεὸς τὴν διαθήκην τῇ τῶν Εβραίων Συναγωγῇ μίαν αὐτοὺς ποιμνην τελέσας, καὶ ποιήσας ἀμφότερα ἓν, καὶ λίθος ἀκρογωνιαίος γενόμενος, ἵνα τοὺς δύο κτίσῃ εἰς ἕνα καινὸν ἄνθρωπον, καὶ διὰ τοῦ εὐαγγελικοῦ νόμου τὴν εἰρήνην εἰσηγησάμενο;, καὶ πείσας πάντων καταφρονεῖν, καὶ αὐτοῦ τοῦ σώματος, δι᾽ ἃ οἱ πόλεμει. Ο γὰρ εἰπὼν, Ἀπὸ τοῦ αἵροντος τὰ σὰ μὴ ἀπαίτει, καὶ τὰ τοιουτότροπα, εἰρήνην ἔχειν ἡμᾶς ἠβούλετο, ἦν καὶ ἀφῆκεν ἡμῖν. Ταύτης τῆς εἰρήνης ἀπολαύει καὶ ὁ ὑποτάξας τῷ λόγῳ τὰ πάθη. Πότε a gentibus, verique Dei cognitio omnibus communicatur. Praeterea in penitentibus, animive sententiam in melius permutantibus, quando lumen Verbi Dci refulgens diem fecerit, omnes imagines, simulacra, affigentes ipse peccatorum visiones, vel spectra sane auferuntur, nec ulterius venter deus fit, neque avaritia, quæ est idolorum cultus, una cum aliis affectibus pravis et cupiditatibus locum isthic retinent. VERS. 18 Ει ferium ipsis fadus in die illa cum bestiis agri, cumque volucribus cæli, et rep:ilibus terra. Vel hoc dicit, quod Siculi cum indignarer ipsis, tradidi fructus terra bestiis et volucribus et reptilibus, ita reconciliatis nihi ipsis, desistent feræ istær, tanquam et ipsæ persuasæ, ut parcant absumere fruges; vel bestias et reptilia, excitatos insurgentesque adversum ipsos hostes intelligens, ait Efficiam ut ipsi pacis fœdera sanciant com Israelitis, ipsisque familiarissime 30 et amicissime utantur. Eam ob rem subdit: η Arcum etiam et homphæam, et bellum conterum super terram. Vel in Judæa, vel super universam terram gestum. Pacem enim post Christi adventam in terra factam, hic sermo prænuntial. Atqui reve - ra, cunctis fere mortalibus sub unum Romanorum imperium redactis, plerique motus quieverunt. Præterea cum gentibus et Hebræorum Synagoga Deus foedus pepigit, uno ex ipsis ovili facto, ac utrisque in unum coadunatis. Siquidem lapis angularis factus est, ut duos conderet extrueretve in unum novum hominem, et per evangelicam legem inducta pace, et omnibus persuasis per ipsum, ut vel res corporis ipsius posthabeant, qua propter bella non pauca oriuntur. Qui eni dixit, Ab auferente tibi rem tuam, ne repete, idqu genus talia, pacem habere nos voluit, quam et nobis reliquit. llac pace fruitur, qui affer tus sues Varia lectiones Πᾶς εἰδωλολάτρης, omnis idololatra. Gud. Ven. Καὶ αὐτοῖς, et ipsis. Cod. Bas. PATHOL. GR. CXXVI. et nolæ. Έξει ἔτι, habebit amplius. Col. Ven. Τὴν τῶν Ἑβραίων Συναγωγή», Πεθα Synagogam. Cod. Bay.

pravos verbo Dei subliderit. At quando hoe fit? Cum interimens quispiam membra super terram testamentum fecerit. Testamentum autem in mortuis firmum est. Et habitare te faciam in spe. Non solum ab duritie captivitatis te transferam, verumetiam in patriam te onllocabo, ac bonas tibi spes suggeram, persuadens tibi, ut cum de præsentibus tum de futuris bene speres. Hæc ad Ecclesiam quoque ex gentibus et Judæis collectam dici puta, quam et nunc in domum suam transtulit, ut illic comnioretur, donans illi scelerum remissionem, simul sperare dedit cœlestia bona, cui et insequentia pulchre conveniunt, quæ audi. VERS. 19. Ac desponsabo te mihi ipsi in aternum. Quid est Mihi ipsi? Vel, Quoniam non per angelum neque magnum natu aliquem, sed per se ipse Dominus nos servarit. Patribus enim locutus est Dominus per prophetas, nobis autem per Filium 78. Vel quia veterem illam Synagogam Moysi desponderit, unde et ad ipsum: Populus, inquit, tuus inique egit ". Credentem autem incarnato Filii adventui, Ecclesiam sibi ipse despondit, quemad81 modum et Paulus testatur: Dico autem in Christo et in Ecclesia 8º. Nec in æternum sibi Synagogam desponderat, nam temporaria erat legis servitus: nunc vero sìbi in æterna sæcula despondet credentes. Ad animam poenitentia quidem purgatam alicere etiam queat sponsus ejus Verbum, Habitare te faciam in spe "; quando propter peccata ab Ecclesia, quæ est demus Dei viventis, illam segregans, rursus eam conversam recipit, inque ea denuo commoratur, nec eam repellit ob impuram ejus priorem vitam atque superbiam: tum et melioribus eam spebus imbuit, quod cœlesti etiam 31 sede recipienda sit, quando sponsus jam ipsi quoque æternus obtingit, per verbum quod ait: Quæcunque ligaveris super terram, erunt ligata in cœlis: et quæcunque solveris super terram, erunt soluta pariter in cœlo **. δὲ τοῦτο γίνεται; "Οτε τις νεκρώσας τὰ μέλη, τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, διαθήκην διατίθεται· διαθήκη τ ἐπὶ νεκροῖς βεβαία. Καὶ κατοικιῶ σε ἐπ᾿ ἐλπίδι. Οὐ μόνον ἀπὸ τῶν δυσχερῶν τῆς αἰχμαλωσίας ελευθερώσω σε, αλλά καὶ ἐν τῇ πατρίδι σε κατοικιών, καὶ ἐλπίδα; ἀγαθές ἐνθήσω σοι, ἀπὸ τῶν παρόντων πείθων ἐλπίζειν καὶ περὶ τῶν μελλόντων. Ταῦτα δὲ ἤδη καὶ πρὸς τὴν ἐξ Ἰουδαίων καὶ ἐθνῶν Ἐκκλησίαν λέγεσθαι νόμιζε, ἦν καὶ νῦν κατῴκισεν ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ, ἄφεσιν ἁμαρτιῶν χαρισάμενος, δέδωκε δὲ ἐλπίζειν καὶ το ἐν οὐρανῷ ἀγαθά· ταύτῃ δὲ ἁρμόζει καὶ τὰ ἐπι αγόμενα, καὶ ἄκουε· Καὶ μνηστεύσομαί σε ἐμαυτῷ εἰς τὸν αἰῶνα. Τί ἐστι τὸ, Εμαυτῷ; Η, ὅτι Δι' ἐμαυτοῦ· οὐκ ἄγελος γὰρ, οὐ πρέσβυς, ἀλλ' αὐτὸς ὁ Κύριος ἔσωσεν ἡμᾶς· τοῖς μὲν γὰρ πατράσιν ἐλάλησεν ἐν προ φήταις, ἡμῖν δὲ ἐν Υἱῷ. Η ὅτι τὴν μὲν παι λαιὰν ἐκείνην Συναγωγὴν τῷ Μωσεῖ ἐμνηστεύσατ', διὸ καὶ πρὸς αὐτὸν ἔλεγεν· Ἠνόμησεν ὁ λαός σου τὴν δὲ πιστεύσασαν τῇ ἐνσάρκῳ τοῦ Υἱοῦ παρ. ουσίᾳ ἑαυτῷ ἐμνηστεύσατο, ὡς καὶ Παύλος μαρτι ρεῖ· Ἐγὼ δὲ λέγω εἰς Χριστὸν, καὶ εἰς τὴν Εκκλησίαν. Ἀλλ᾿ οὐδὲ εἰς τὸν αἰῶνα ἐμνηστεύσατο ἐκείνην τὴν Συναγωγήν πρόσκαιρος γὰρ ἐν ἡ τοῦ νόμου λατρεία· νῦν δὲ εἰς τὸν αἰῶνα μνηστεύ εται ἑαυτῷ τοὺς πιστεύοντας. Λέγοι δ᾽ ἂν καὶ πρὸς τὴν ἐκ μετανοίας καθαιρομένην ψυχὴν ὁ νυμφίος αὐτῆς Λόγος, ὅτι Κατοικιῶ σε ἐπ' ἐλπίδι, ὅταν διὰ τὰς ἁμαρτίας ἀφορίσας τῆς Ἐκκλησίας, ἥτις ἐστὶν οἶκος Θεοῦ ζῶντος, αὖθις ἐπιστραφείσαν κατοικιεῖ αὐτὴν δεξάμενος, καὶ οὐκ ἀπώσηται κατὰ τὴν τοῦ Ναυάτου ἀκάθαρτον υψηλοφροσύ νην Τηνικαῦτα δίδωσιν αὐτῇ καὶ τὰς κρείττους ἐλπίδας, ὅτι καὶ ἐν τῇ οὐρανίῳ οἰκίᾳ δέξεται, ὅτε καὶ ὁ νυμφίος αἰώνιος αὐτῇ γίνεται. "Οσα γάρ, φησί, δήσεις ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται δεδεμένα ἐν τοῖς οὐρανοῖς, καὶ ὅσα λύσεις ἐπὶ τῆς γῆς, ἔστα: λελυμένα ἐν τῷ οὐρανῷ. Desponsabo etiam te mihi ipsi in justitia et judicio, Καὶ μνηστεύσομαί σε ἐμαυτῷ ἐν δικαιοσύνῃ, et in misericordia et miserationibus. In justitia quidem, καὶ κρίματι, καὶ ἐν ἐλέει, καὶ οἰκτιρμοῖς. — Εν quod proinde atque per hominem mors, sic et per δικαιοσύνῃ μὲν, καθὸ ὥσπερ δι' ἀνθρώπου ὁ θάνατ bominem resurrectio mortuorum 83 homo enim τος, οὕτως καὶ δι' ἀνθρώπου ἀνάστασις νεκρῶν· ἄνο factus ipse, resurrectionem auspicatus est; in judicio – θρωπος γὰρ γενόμενος αὐτὸς, τῆς ἀναστάσεως κατήρ ξεν· ἐν κρίματι δὲ, καθὺ κατέκρινε τὸν ἄρχοντα του κόσμου, διότι μὴ εὑρὼν ἐν αὐτῷ ἁμαρτίαν, ἐθανάτωσεν. Ἔλεον δὲ, καὶ οἰκτιρμούς ἐπεδείξατο εἰς πάντας, οἷς οὐκ ἐξ ἔργων ἔσωσεν, ἀλλὰ κατὰ τὴν αὑτοῦ ἔλεον διὰ λουτροῦ παλιγγενεσίας, καὶ ἀνακαινώσεως Πνεύ ματος ἁγίου. vero, quod condemnaverit principem mundi hujus. Cum enim in Christo non invenisset princeps iste peccatum, occidit eum Christus, hoc est, potentia spoliavit. Misericordiam vero et miserationes erga omnes homines commonstravit, quos non e suis operibus servavit, verum per suam ipsius misericordiam, per lavacrum regenerationis et innovationis Spiritus sancti *. * Baruch. 11, 12. so Ephes. v. 3. Tit. 111, 5. 7 Helr. 1, 1, 2. 82 Matth. XVI, 19. 83 1 Cor. xv, 21. Τότε δὲ τοῦτο γίνεται, ὅτε. tum fit, cum, etc. Cod. Bav. Variæ lectiones et notæ. autem hoc Χριστοῦ, Christi. Cod. Bav. "Οταν γάρ, cum enim. Cod. Ven. 81 Psal. iv, 10; Jerem. xxxи, 37. Κατὰ τὴν τοῦ Ναυάτου ἀκάθαρτον υψηλ φροσύνην, secundum Novali impuram arrogantram. Hæc exhibet uterque codex, cum Venetus, Ι. Bavaricus.

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. - CAP. II. Καὶ μνηστεύσομαί σε ἐμαυτῷ ἐν πίστει, καὶ ἐπιγνώσῃ τὸν Κύριον. Ἐπειδὴ ἔδει καὶ ἡμᾶς τοὺς ἐλεηθέντας μὴ πάντη αργοὺς καὶ ἀσυντελεῖς εξ ναι, ἀλλά τι καὶ αὐτοὺς συνεισφέρειν, φησίν, ὅτι Μνηστεύσομαί σε ἐν πίστει· πιστεῦσαι γὰρ δεῖ τὸν προσερχόμενον τῷ Θεῷ. Ἐκ δὲ τῆς πίστεως ἡ ἐπί γνωσις τοῦ Θεοῦ. Ἐὰν γὰρ μὴ πιστεύσητε, φησίν, οὐδ᾽ οὐ μὴ συνῆτε. Ορα δὲ, ὅτι οὐκ ἐν θυσίαις, οὐδὲ ἐν τῇ νομικῇ λατρείᾳ, ἀλλὰ ἐν τῇ πίστει μνηστεύεται Κύριος, οὓς μνηστεύεται· καὶ παυσάσθωσαν οἱ ἐπὶ τῷ νόμῳ μεγαλαυχούντες. VERS. 20. Desponsaboque te mihi ipsı in fide, et agnosces Dominum. Quoniam oportebat nos misericordia donatos, non segnes neque desides ac inutiles esse, sed aliquid etiam afferre, dicit: Desponsabo te mihi in fide. Accedentem enim ad Deum credere necessum est. Nam illic in fide est agnitio Dei: Nisi enim credideritis, inquit, nihil quidquam intelligetis ". Vide hic, quod non in sacrificiis, nec in legali cu!tu, sed fide desponsat Dominus,. quos sili desponsat; quare cessent etiamnum in lege valde gloriantes. Vens. 21, 22. Eritque in die illa, dicit Dominus: Audiam calo, et calum audiet terra, et terra exandiet frumentum et vinum et oleum, et hæc exaudient Jezraelem. Post coelestium prædictionem bonorum, " Καὶ ἔσται ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, λέγει Κύριος, ἐπακούσομαι τῷ οὐρανῷ, καὶ οὐρανὸς ἐπακούσεται τῇ γῇ καὶ ἡ γῆ ἐπακούσεται τὴν σίτον, καὶ τὸν οἶνον, καὶ τὸ ἔλεον, καὶ ταῦτα ἐπακούσεται τῷ Ἰεζεαήλ. Μετὰ τὴν περὶ τῶν οὐρα - 13 corporalia etiam illis dona pollicetur: Obattνίων ἀγαθῶν πρόῤῥησιν, καὶ τὰς σωματικὰς αὐτ τοῖς δωρεάς ὑπισχνείται. Επίγειοι γὰρ ὄντες και χαμαίζηλοι, τούτοι; μᾶλλον, ἢ ἐκείνοις προσήγοντο. Υπισχνείται τοίνυν, ὅτι Επακούσομαι τῷ οὐρανῷ· τουτέστιν, Ἐπινεύσω τῷ οὐρανῷ, καὶ παραχωρήσω αὐτῷ, ὥστε ὅειν, ἔχοντι μὲν φύσιν τοῦτο ποιεῖν, διὰ δὲ τὴν ἐμὴν ὀργὴν συστελλομένῳ. Ωσπερ γάρ ἀδοξίαν ἔχων ὁ οὐρανὸς τῷ μὴ τὰ συνήθη ποιεῖν, οἷόν τινα ικετηρίαν προβάλλετο αὐτὸ τοῦτο. Ἐπακούσομαι τοίνυν αὐτῷ, καὶ λύσω τὴν ἀδοξίαν ταύτην. Ὁ δὲ οὐρανὸς ἐπακούσεται τῇ γῇ· ἀντὶ τοῦ, Τὴν ἐπιθυμίαν αὐτῆς πληρώσει, διψώσης καὶ χρηζούσης ὑετοῦ, καὶ οἱονεὶ διὰ τῆς ξηρότητος βοώσης, ὅτι δεῖ λυθῆναι τὸν αὐχμόν. Ἡ δὲ γῆ σπονδας ποιήσεται πρὸς τοὺς καρποὺς, " καὶ ἀπολύσει τούτους δαψιλεῖς, καὶ οἱ καρποί, οἱ πρὶν ἀποκρυπτόμενοι, και μὴ ἐμφανιζόμενοι τῷ Ἰεζραέλ, τουτέστι τῷ ἐκ τῆς πόρνης γεννηθέντι υἱῷ, ἤτοι τῷ λαῷ πρὶν εἰδωλολατρήσαντι, ἐπακούσονται, καὶ ἐμφανισθήσονται ἀνακαλουμένῳ τούτους. ῞Οτε μὲν οὖν ὁ ἀμπελὼν Κυρίου, ἤτοι ὁ Ἰσραηλιτικὸς λαὸς, ἐποίησεν ἀκάνΘας, τότε ἐνετείλατο ὁ Κύριος ταῖς νεφέλαις, ταῖς ἀγγελικαῖς δυνάμεσι, καὶ τοῖς προφήταις, τοῦ μὴ βρέχειν ἐπ᾿ αὐτοὺς, ὅθεν καὶ ἄλογοι, καὶ ἀνουθέτηται κατελείποντο. Οτε δὲ περιεπλάκησαν τῇ ἀληθινῇ ἀμπέλῳ Χριστῷ, τότε καὶ ταῖς δι' ἀγγελικῶν • • δυνάμεων τῆς σοφίας καὶ γνώσεως ἐπιῤῥοαῖς, καὶ ταῖς τῶν προφητικῶν λογίων ἀρδείαις πιαίνει αὐτ diam, dicens, calo, id est, annuam coelo, atque permittam ipsi, ut pluat. Quod etiamsi naturamı habeat, ut isthuc faciat, per iram tamen meam prohibetur, eontrahitur. Tanquam enim ignominia afficeretur caelum, quod consueta non faciat, ideoque jam supplices ad Deum, ut facere illa possit, manus extendat, Exaudiam, inquit, cœlum, ac tolJam ignominiam hanc. Cœlum vero obaudiet terræ, pro, Implebit desiderium ipsius´ sitibundæ ac pluviæ indigentis, veluti ipsa clamet propter siccitatem sui, quod conveniat solvi squalorem suum Terra vero placalitur, uberesque fructus preferet. Atque fructus ipsi, qui pridem occultabantur, neque sese patefaciebant Jezraeli [filio scilicet ex meretrice prognato, seu populo pridem idolis addicto] exaudient, qui ipsos invocabunt eisque se visendos præbebunt. Cum itaque vinea Domini, Israelis videlicet populus, spinas protulit, tum imperavit Dominus nubibus, angelicis nimirum potestatibus atque 32 prophetis, ut ne pluerent super ipsos; proindeque sine divinis eloquiis monitisque manserunt. Ubi autem veræ viti Christo adhærent, tum eos per angelicas potestates ** sapientiæ et cognitionis alluribus ac propheticorum oraculorum irrigationibus ipsos iinpinguat. Illi namque vere prophetas habent ipsisque fruuntur, qui apud sese vaticinantes suscipiunt. Ad hæc, qui antea in terra egerunt ac terrena spirarunt, habent frumentam et " τούς. Ἐκεῖνοι γὰρ ἔχουσιν ὄντως τους προφήτας, vinum, mysteriorum videlicet acceptionem Tum καὶ ἀπολαύουσιν αὐτῶν, οἱ τῶν παρ' αὐτοῖς προφη τευομένων δεχόμενοι. Καὶ ἔχουσιν οἱ πρώην δντες ἐν γῇ, καὶ τὰ γήϊνα φρονοῦντες, τὸν σῖτον καὶ τὸν οἶνον, τὴν τῶν μυστηρίων δηλαδή μετάληψιν καὶ τὸ ἔλαιον, ᾧ πρὸς τοὺς ἀγῶνας, καὶ τὴν πρὸς τὰς ἀρ χὰς καὶ τὰς ἐξουσίας πάλην ἀλείφονται. Τότε δὲ ταῦτα λαμβάνουσιν, ὅτε Ιεζραέλ γένωνται, καὶ σπυρὰ τοῦ Θεοῦ, υἱοὶ Θεοῦ τελεσθέντες, διὰ τῆς ἐν Πνεύματι ss Matth. xv. vero demum ista capiunt, quando Jezrael sunt et semen Dei, filii Dei facti, per regenerationem baptisinatis in Spiritu. Anima etiam usque dum peccat, nulla calestis super eam cogitatio cadit, sed enim terra facta, et quasi in carnem mutata, arida est. Quando vero desponsata fuerit Verbo, tum supernos afluxus recipit atque cœlestia fluenta, ac producit frumentum, solidam Variæ lectiones et notæ. Cum enim humi reperent, terrenaque conseclarentur, hisce potius, quam illis alliciebantur. Haec ex cod Ven. reQuæ duobus his asteriscis continentur, stituimus ex cod. Ven. et Bav., quæ quidem in Loniceri interpretatione desiderantur. Et oleum, quo ad certamina subeunda, sustinendamque luciam cum principatibus potestațibusque unguntur. Hæc ex cod. Ven. et Bav.

ἁμαρτάνει, οὐδὲν οὐράνιον ἐπ' αὐτῇ πίπτει νόημα, ἀλλὰ γῆ γενομένη, ἤτοι ἀποσαρκωθείσα σχεδόν, ξηρί ἐστιν· ἐπειδὰν δὲ νυμφευθῇ τῷ λόγῳ, τότε τὰς ἄν θεν ἐπιῤῥος, δέχεται, καὶ καρπογονεί σίτον, τὴν στο ρεάν τροφὴν καὶ ζωοποιόν· καὶ οἶνον, τὴν θείαν είν φροσύνην, καὶ ἔλαιον, τὴν ἱλαρότητα, καὶ πραότητα nempe alimoniam et vivificantem, ac vinum, di- γεννήσεως τοῦ βαπτίσματος. Καὶ ψυχὴ δὲ, ἕως μὲν vinam nimirum lætitiam, et oleum, hilaritatem dico et mansuetudinem, ac erga infirmos tolerantiam patientiamve, animadvertens Paulum dicentem: Si quis præoccupatus fuerit in peccato, vos spiritales corrigite hunc in spiritu mansuetudinis, infirmum autem in fide suscipite 86. καὶ πρὸς τοὺς ἀσθενεῖς συγκατάβασιν, κατακούουσα Παύλου, λέγοντος· Εάν τις προληφθῇ ἐν ἁμαρτήματι, ὑμεῖς οἱ πνευματικοί καταρτίζετε τὸν τοιοῦτον ἐν πνεύματι πραότητος· καὶ πάλιν, Τὸν δὲ ἀσθενοῦντα τῇ πίστει προσλαμβάνεσθε. VERS. 23, 24. Et seminabo eam mihi ipsi super terram, et miserebor non consecutæ misericordiam: et dicam populo meo: Populus meus es tu: ipseque dicet, Dominus Deus meus es tu. Hoc est, Ipsam demonstrabo esse meam agriculturam, unde justitiæ ac divinæ cognitionis ac scientiae semina in ~įpsamı dejiciam. Hæc autem typice tempore Zorobabelis contigerunt post reditum a captivitate, secundum veritatem autem post incarnationem Filii Dei. Tum enim qui crediderunt in ipsum, populus ejus vere appellati sunt; ipse vero illorum Deus est dictus vere ac pure, ac veluti fecundam sibi ipsi seminavit terram Filius Dei, animas videlicet ad fidem accommodalas, quas et fructum proferentes jam cernens, quarum de numero animæ SamariAarum erant, dicebat discipulis: Attollite oculos vestros, et contemplamini regiones, quoniam flavescunt jam ad messem 87; et rursum alibi, Messis quidem multa, hoc est, ad fidem parati multi: operarii autem pauci 88, apostoli videlicet, ipsos ad docendum assumpturi, ac messem doctrina Evangelii collecturi. Nemo deinde, cui nanimona et venter deus est, dicere potest vero Domino et Deo: Deus meus es tu. CAPUT III. (Joanne Lonicero interprete.) VERS. 1-4. Dixitque Dominus ad me: Vade, dilige uxorem amantem prava et adulteram, 33 quemadmodum Deus diligit filios Israel. Nam et ipsi respiciunt ad deos alienos, amantque bellaria cum uvis passis. Et conduxi mihi eạm quinque ac decem argenteis, el modio hordei, et lagena vini. Dixique ad ipsam: Dies multos sedebis apud me, nec fornicaberis amplius, nec alteri viro jungeris, et ego tecum ero; eo quod dies multos sedebunt filii Israel sine rege, sine principe, sine sacrificio et ara, carentes denique sacerdotio el perspicuis. Prior uxor, quam accepit propheta, figura fuit generationis prioris Judæorum, fornicantis ac desciscentis ad idolorum culturam. Posterior hæc, quam nunc accipere vates jubetur, figura est captivitate pressorum. Ut enim ipsa antea ab amatoribus sejuncta prophetæ cobabitare voluit, neque tamen ei admistus sit prophe86 Galat. vi, 1. sr Joan. iv, 35. ss Luc. x, 2. " Καὶ στερῶ αὐτὴν ἐμαυτῷ ἐπὶ τῆς γῆς καὶ ἐλεήσω τὴν οὐκ ἠλεημένην, καὶ ἐρῶ τῷ λαῷ μου· Λαός μου εἰ σύ· καὶ αὐτὸς ἐρεῖ, Κύριος ὁ Θεός μου εἶ σύ. Τουτέστι, Γεώργιον αὐτὴν ἐμαυτοῦ ἀποφανῶ, καὶ τὰ τῆς δικαιοσύνης σπέρματα, καὶ τῆς θεογνωσίας ἐν αὐτῇ καταβαλῶ. Ταῦτα δὲ τυπικῶς μὲν ἐπὶ τοῦ Ζοροβάβελ συνέβη, μετὰ τὴν ἐπάνοδον τὴν ἀπὸ Βαβυλῶνος· κατὰ ἀλήθειαν δὲ, μετὰ τὴν ἐνανθρώπη σιν τοῦ Υἱοῦ. Τότε γὰρ οἱ πεπιστευκότες πρὸς αὐτ τὸν, λαὸς αὐτοῦ ἀληθῶς ἐχρημάτισαν, καὶ αὐτὸς ἐκείνων Θεὸς, ἀληθινῶς καὶ καθαρῶς, καὶ οἷόν τινα γῆν εὔκαρπον ἔσπειρεν ἑαυτῷ ὁ Υἱὸς τὰς ψυχὰς τῶν εἰς πίστιν ἐπιτηδείων, ὃς καὶ καρποφορούσα; ήδη ὁρῶν, ὥσπερ τὰς τῶν Σαμαρειτῶν, ἔλεγε τοῖς μαθηταῖς· Ἐπάρατε τοὺς ὀφθαλμοὺς ὑμῶν, καὶ θεάσασθε τὰς χώρας, ὅτι λευκαί εἰσι πρὸς θερι σμὸν ἤδη καὶ αὖθις ἀλλαχοῦ, Ὁ μὲν θερισμός πολύς, τουτέστιν, οἱ πρὸς τὴν πίστιν ἕτοιμο: πολλοί· οἱ δὲ ἐργάται ὀλίγοι, οἱ ἀπόστολοι δηλαδή, οἱ μέλο λοντες αὐτοὺς παραλαβεῖν εἰς τὸ διδάσκειν Οὐδεὶς δὲ κύριον ἔχων τὸν μαμωναν, καὶ θεὸν τὴν κοιλίαν, δύναται εἰπεῖν τῷ ἀληθινῷ Δεσπότῃ θεῷ Κύριος ὁ Θεός μου εἶ σύ. Καὶ εἶπε Κύριος πρός με ἔτι· Πορεύθητι, καὶ ἀγά πησον γυναῖκα ἀγαπῶσαν πονηρούς, καὶ μοιχαλιν, καθὼς ἀγαπᾷ ὁ Θεὸς τοὺς υἱοὺς ᾿Ισραήλ καὶ αὐτοὶ ἀποβλέπουσιν ἐπὶ θεοὺς ἀλλοτρίους, καὶ φιλοῦσι πέμματα μετὰ σταφίδων. Καὶ ἐμισθωσάμην έμαυτῷ πεντεκαίδεκα ἀργυρίων, καὶ γομόρ κριθῶν, καὶ νέβελ οἴνου· καὶ εἶπα πρὸς αὐτήν· Ἡμέρας πολλὰς καθίσῃ ἐπ' ἐμοὶ, οὐ μὴ πορνεύσῃς, οὐδ᾽ οὐ μὴ γένῃ ἀνδρὶ ἑτέρῳ, καὶ ἐγὼ ἐπὶ σοὶ, διότι ἡμέρας πολλὰς καθίσονται οἱ vick Ισραήλ, οὐκ ὄντος βασιλέως, οὐδὲ ὄντος ἄρχον τος, οὐκ οὔσης θυσίας, οὐδὲ ὄντος θυσιαστη ρίου, οὐδὲ ἱερατείας, οὐδὲ δήλων. Η μὲν προτέρα γυνή, ἣν ἔλαβεν ὁ προφήτης, τύπος ἦν τῆς γενεᾶς, τῆς πρὸ τῆς αἰχμαλωσίας ἐκπορνευσάσης εἰς εἰδωλολατρείαν ἡ δὲ δευτέρα αὕτη, ἣν νύν προσλαβέσθαι κελεύεται, τύπος τῶν αἰχμαλωτισθέν των. "Ωσπερ γὰρ αὕτη τοῖς πρότερον έμα Variæ lectiones et notæ. Πρὸς τὸ δικάζειν, ad judicandum. Cod. Ven. Τὸν Ἰσραήλ, Israel. Cod. Ven. Ειδωλολατρείαν, sed scribendum fortasse εἰδωλολατρεῖν, ad idela colenda. Cod. Bas. "Οντως, vero. Col. Ven. Προτέροις, prioribus. Cod. Ven.

- CAP. 111. σταῖς ἀποταξαμένη, τῷ προφήτῃ συνοικεῖν εἴλετο, ta: sic illi primum quidem exsistentes adulteri, οὐ μέντοι ἐμίγη αὐτῇ ὁ προφήτης· οὕτω καὶ οὗτοι, πρώην ὄντες μοιχαλίς, ἅτε πρὸς εἰδωλολατρείαν έχε χυόμενος [γ. σχεόμ. νel -χυνόμ.], καὶ προσφέροντες τοῖς δαίμοσι πέμματα, τουτέστιν ἄρτους σεμιδαλίτας μετὰ σταφίδων (ἦν γὰρ καὶ τοιοῦτον εἶδος προσαγω γῆς τοῖς δαίμοσι φίλον, δεικνυόντων τῶν προσαγόν των, ὅτι αὐτοὺς ἔχουσι καὶ τοῦ σίτου καὶ τοῦ οἴνου δοτῆρας), ἐν τῇ αἰχμαλωσίᾳ ἀπαχθέντες, παύσονται μὲν τῆς εἰδωλολατρείας· οὐ μὴν οὐδὲ τὰ θεῖα ἐνθρο γήσουσιν, ἀλλὰ καθίσονται ἀργοί, ὡς μὴ θυσιάζειν, ἢ ἱερατεύειν δυνάμενοι, διὰ τὸ μὴ εἶναι θυσιαστήρια· ἱερατείας δὲ μὴ οὔσης, οὐδὲ οὐ [Γ. οι] δῆλοι ἔσονται. Τί δέ ἐστι τοῦτο, μάθε· Τῷ ἀρχιερεῖ παρήρτητο ἐν τῷ στήθει τετράγωνόν τι σπιθαμιαίον ὑφασμάτιον, λογεῖον καλούμενον, λίθους ἔχον δώδεκα, δι' ὧν ἐδηλοῦτο τὸ μέλλοντα τῷ ἀρχιερεῖ, σημείων τινῶν θείων ἐν τούτοις γινομένων· ὅθεν τὸ λογεῖον τοῦτο ἔχειν τὴν δήλωσιν ἐλέγετο καὶ τὴν ἀλήθειαν. Φησὶν οὖν, ὅτι οὐδὲ οἱ δῆλοι ἔσονται, τουτέστι τὰ θεία σημεῖα, δι' ὧν ἐδηλοῦτο τὰ μέλλοντα. Ταῦτα μὲν οὖν τὰ τοῦ ῥητοῦ. Νοήσεις δὲ τὴν μὲν προτέραν πόρνην τῆς πρὸ Χριστοῦ Συναγωγῆς εἶναι τύπον, ἥτις καὶ εἰδωλολατροῦσα ἦν τὴν δὲ νῦν λαμβανομένην τῆς μετὰ Χριστὸν, ἥτις προσλαμβάνεται μὲν καὶ αὕτη τῷ Θεῷ, διὰ τοὺς μέλλοντας κατὰ ἐκλογὴν χά ριτος ἐξ αὐτῆς κατὰ καιροὺς πιστεύειν· μοιχαλίς μέντοι ἐστὶ, τοῖς Φαρισαίοις καὶ Γραμματεῦσιν ἐκδοῦτα ἑαυτὴν, τοῖς διδάσκουσι διδασκαλίας ἐντάλματα ἀνθρώπων, καὶ μὴ τῷ λόγῳ Χριστοῦ τελεώ τατα νυμφευομένη. Μισθοῦται δὲ αὐτὴν ὁ προφήτης δεκαπέντε ἀργυρίων, τουτέστι τῶν πέντε νομικῶν τευχῶν, καὶ τῶν δέκα ἐντολῶν· τῷ γράμματι γὰρ ὑπάγονται, καὶ ὑπὸ τούτου ἕλκονται· ὥστε δοκεῖν Θεὸν γοῦν ἐπιγινώσκειν, εἰ καὶ κακῶς. Ο γὰρ μὴ τιμῶν τὸν Υἱὸν, οὐ τιμᾷ τὸν Πατέρα· καὶ, Οὔτε ἐμὲ οἴδατε, φησίν, οὔτε τὸν Πατέρα μου. Καὶ αἱ κριθαὶ τὴν ἄλογον τροφὴν αἰνίττονται, ἣν σιτοῦνται, μηδὲν πνευματικὸν ἐννοοῦντες καὶ ἄξιον λογικῶν ψυχῶν. Καὶ τὸ νέβελ δὲ τοῦ οἴνου, τὴν μέθην αὐτῶν καὶ παραφορὰν δηλοῖ· βλέποντες γὰρ οὐ βλέπουσι, καὶ ἀκούοντες οὐ συνιοῦσιν, δ τοῖς μεθύουσιν οἰκεῖον. Κάθηνται τοίνυν οἱ μὴ πιστεύον· τες Χριστῷ, ἀκίνητοι μένοντες ἐν τῇ ἀπιστίᾳ, καὶ οὔτε ἔχοντες βασιλέα αἰσθητῶς, ἢ ἄρχοντα, οὔτε νοητῶς· οὐ γάρ ἐστιν ἐν αὐτοῖς νοῦς βασιλεύων, ἢ ἄρ χων ότι μηδὲ τῆς ἐλευθέρας Σάββας εἰσὶν υἱοί, Στις ἑρμηνεύεται ἄρχουσα, ἀλλὰ τῆς παιδίσκης εἰσὶ γεννήματα, τῆς εἰς δουλείαν γεννώσης. Οὐδὲ δήλωσις ἐστιν ἐν αὐτοῖς, ἢ ἀλήθεια, ἀλλὰ τυφλοὶ ὄντως, ἐν ss Juan. v, 35.. Joan. xiv. 9. tanquam ad idololatriam effusi, offerentes dæmonibus pennata, hoc est, panes ex simila pistos, una cum uvis passis [erat autem talis species oblationis dæmonibus grata, indicantibus offerentibus, quod ipsos habeant et frumenti et vini datores], abducti per captivitatem, cessabunt quidem ab idololatria, et interim tamen neque divina vero saera facient,. sed otiosi sedebunt et segnes, ut qui neque sacrificare neque sacerdotio fungi queant, quandoquidem neque altaria illis sint. Ablata autem sacerdotii functione, neque perspicua erunt. Quid vero hoc sit, jam disce. Sacerdotum principi dependebat in pectore quadrangula spithanæ longitudine texLurula, sive textus pauniculus, λογεῖον, id est, oraculi domus, vel locus appellatus, duodecim lapides continens, per quos futura denuntiabantur summo pontifici, signis quibusdam divinis in hisce factis: unde λογείον hoc, seu panniculus ille, manifestatio nem et veritatem habere dicebatur. Proinde nec perspicua fore dicit, id est, divina signa quibus futura cognoscant. Haec quidem ad contextus explicationem pertinent. Intelliges autem bic prius scortum typum esse Synagoge ante Christi adventum, que et idolis dedita erat: al eam quæ nunc accipitur, esse figuram Synagogæ post Christi in carnem adventum, quæ et ipsa quidem a Deo assumitur, propter eos qui ex ipsa secundum electionem gratiæ credituri sunt. Hæc ipsa etiam adultera est, Pharisæis et Scribis doctrinas et mandata hominum docentibus, se exhibens atque prostituens, nec verbo Christi perfecte desponsata est. Conducit banc vates quindecim argenteis, hoc est, quinque legalibus libris ac decem præceptis litteræ enim subjiciuntur per. que eam trahuntur, ut adeo Deum quidem agnoscere videantur, etsi perperam. Nam Qui Filium non honorat, Patrem ignominia simul afficit "; et, Neque 34, me nostis, inquit, neque Patrem meum Præterea hordeum irrationalem ipsorum alimonian adumbratį qua vescuntur, nihil spirituale neque dignum intelligentes animabus rationalibus. Nebel vel lagena vini, temulentiam ipsorum ac cæcutientiam significat. Siquidem videntes non vident, et audientes non intelligunt, quod est ebriis ac temeti plenis peculiare. Sedent igitur, qui Christo non adhibuerunt fidem, immobiles permanentes in sua incredulitàte; neque regem habentes cujus præsentiam ac administrationem sentiant, neque principem. Quinetiam ne juxta animi considerationem Variæ lectiones et notæ. Verba hæc οὐ μέν τοι έμίγη αὐτῇ ὁ προφήτης, neque tamen ei admistus est propheta, desunt in cod. Ven. Ούτε, neque, Cod. Bav. ΤΗ» ἀδεῶς, erat sine timore. Cod. Ven. Lonicerus in cod. suo legisse videtur άτιμα, ut ex ipsius interpretatione liquet. Νοούντες, cogitantes. Coll. Ven. Ἔχουσι, habent. Cod. Ven. Οὐ γάρ ἐστιν ἐν αὐτοῖς νῦν βασιλεύων ἢ ἄρχων, non enim in ipsis est, qui imperet, aut deminetur. Cod. Bav.

qutilem vel spiritualiter regem habent. In ipsis τῷ σκότει τοῦ ψεύδους κάθηνται, οὔτε αὐτοὶ νοοῦντες τὴν ἀλήθειαν, οὔτε τοῖς ἄλλοις δηλοῦν ἔχοντες· πῶς γὰρ, οἴ γε ἀπέκτειναν τὴν Λόγον σταυρώσαντες, τὸν εἰπόντα· Εγώ εἰμι ἡ ἀληθεια, καὶ δηλώσαντα ἡμῖν τὰ παρὰ τοῦ Πατρός; "Α γὰρ ἤκουσα, φησί, παρὰ τοῦ Πατρός μου, ταῦτα εἶπον ὑμῖν. Οὗτοί εἰσιν οἱ ἐνταῦθα μνημονευόμενοι, οἱ καὶ τὰ πέμματα μετὰ σταφίδων ἀγαπῶσι, μὴ δεχόμενοι τοὺς τὴν ψυ χὴν τρέφειν δοκοῦντας ἄρτους, ἄνευ τοῦ πρὸς χάριν καὶ πρὸς ἡδονήν. Τοιαῦται δὲ πάντως αἱ τῶν διδα σκάλων εξηγήσεις, τὸν τῶν σταφίδων γλυκασμὸν ἔχουσαι, καὶ ἀγαθὰ αἰσθητὰ ἐπαγγελλόμενα, ἃ εὐμά ραντα πάντως εἰσί. Τῇ γυναικὶ ταύτῃ ἔοικεν ὁ δου λεύειν δοκῶν τῷ Θεῷ ἐπὶ μισθῷ, καὶ παροχῇ από σθητῶν ἀγαθῶν, τοῦ μὲν πλούτου δηλουμένου διά τῶν ἀργυρίων, ὧν ὁ ἀριθμὸς πεντεκαίδεκά ἐστιν, ἵνα μάθης, ὅτι τοῦ τοιούτου ὁλόκληρον τὸ σῶμα καὶ τὴν ψυχὴν καὶ τὸ πνεῦμα ἡ αἴσθησις ἑαυτῇ ἦνωσε καὶ συνέταξε, τῶν δὲ πρὸς τὸ ζῆν ἀναγκαίων υγρών τε καὶ ξηρῶν, διὰ τοῦ οἴνου καὶ τῆς κριθής δηλουμέν νων, ἢ καὶ τὴν ἀναλογίαν τῆς τοιαύτης ζωής εμφαίνει. Πλὴν ὁ ἐπὶ μισθῷ τοιούτῳ δοκῶν δου λεύειν, ταχέως μετατεθήσεται ἐπ' ἄλλον δεσπότην, ὁπηνίκα λείψει ὁ μισθός. Οὕτως καὶ Δαβὶδ περὶ τοῦ τοιούτου λέγει· 'Εξομολογήσεταί σοι, ὅταν ἀγα θύνῃς αὐτῷ· τουτέστιν, Εὐχαριστήσει σοι, Κύριε, ὅταν ἀγαθὰ δώσῃς αὐτῷ· ἅμα δὲ τῷ ἀποῤῥυῆναι ταῦτα, βλασφημήσει σε· ὥσπερ οὖν καὶ τὸν Ἰὼβ ὁ ἐχθρὸς τοιοῦτόν τινα εἶναι ἐλπίζων, ἐξητήσατο· διδ καὶ ἔλεγε· Μὴ δωρεὰν σέβεται Ἰὼβ τὸν Κύριον; οὐ σὺ περιέσφαξας [[. -ἐφραξ. [ αὐτοῦ τὰ ἔσω καὶ τὰ ἔξω; Καὶ ὕστερον πάλιν εἰς βλασφημίαν συν ωθῶν, Ειπόν τι ῥῆμα πρὸς Κύριον, καὶ τελεύτα, ἔλεγεν. Ὁ ἐπὶ τοιούτοις ἀγαθοῖς δουλεύων τῷ Θεῷ, καὶ μὴ δι' αὐτὸ τὸ καλὸν, καὶ πέμματα μετὰ σταφίδων ἀγαπῶν μὴ τὸν νέον καὶ εὐαγγελικὸν νόμον αἱρούμενος, ὃς καὶ ὠμὸς δοκεῖ εἶναι, διὰ τὸ τῆς ἀγωγῆς σκληρόν, ἀλλὰ τὸν πεπεμμένον, καὶ εὐκατέργαστον, καὶ ἡδύν Ἐπεὶ δὲ, κατὰ τὸν Παροιμιαστὴν· Ὁ ἡδὺς καὶ ἀνάλγητος, ἐν ἐνδείς τελευτήσει, εἰκότως καὶ οὗτος ἀργὸς κάθηται, μηδὲν ἱερὸν ἐνεργῶν, μηδὲ δυνάμενος λέγειν· Τὰ ἄδηλα καὶ τὰ κρύφια τῆς σοφίας σου εδήλωσάς enim mens non sceptra tenet, neque dominatu fungitur, quandoquidem non sint filii liberæ Saræ, quæ valet dominantem quampiam, sed ancillæ ad servitutem generantis soboles. Neque perspicuitas vel manifestatio in ipsis est, seu veritas, verum cæci vere in tenebris sedent, neque ipsi veritatem intelligentes, neque aliis ipsam manifestare valeutes. Quomodo enim hoc ipsum possent, cum interemeriut Dominum crucifixeruntque eum, qui dixit: Ego sum vita et veritas º¹? qui etiam nobis quæ a Patre accepit, aperuit: Quæ enim audivi, inquit, a Patre mec, dixi vobis ", Isti sunt, quorum hic fit mentio, diligentes pemmata cum uvis passis, non recipientes panes qui animam alere videntur, quod illis et oblectatio et voluptas non inesset. Tales sunt omnino doctorum enarrationes, uvaruın passarum dulcedinem habentes, sensibilia bona promittentes, quæ prorsus sunt marcida facileque labuntur. Similis est hujus mulierculæ, qui Dco mercodis gratia inservit temporariorumque bonorum: divitiis quidemn per argenteos significatis, quorum numerus decadem et quinariumi constituit, uti discas, quod talis mercenarii totum corpus, et animam et spiritum, sensus ipse sibi adunarit conjunxeritque necessariis autem ad vitæ sustentationem per liquida et sicca indicatis, vini nempe et hordei, quod et quamdam vitæ talis proportionem præ se fert. At enim qui mercedis causa inservit, celeriter ad alium dominum transfertur, quando merces desinit. De hujusmodi David eximius vales et propheta ait: Confitebitur tibi, quando ei benefeceris ". Hoc est, Gratias aget tibi, Domine, quando beneficium illi exhibueris: at si ea defluxerint, te e diverso vituperabit. Consimili ingenio divum Jobum Salanas fore sperans, eum impetiit; quo. circa dicebat quoque: Non frustra Job colit Dominum. Nonne tu circumcirca quæ ipsius sunt, inius et foris sæpivisti *? Idem de Jobo sensit, qui eum ad maledicentiam compellens, Die, inquit, verbum aliquod ad Dominum, et morere". 35 Porro qui Deo talia propter bona servit, et non propter ipsum honestum, pemmata cum uvis passis diligit, non novam et evangelicam legem eligens, quæ etiam cruda esse apparet, ob vivendi rationis duritiem, sed pistam quæ facile confici seu perfici possit, ac suavem. Quandoquidem vero, juxta Paroemiasten, Suavitatis sectatur ac labore, doloreque vacans, in penuria morietur, non injuria vel is otiosus sedet, ireque sacrum facicns, neque dicere valens: Secreta et abdita sapientiæ tuæ manifestasti mihi”. VERS. 5. Ac post have revertentur filii Israel, et quærent Dominum Deum ipsorum, et David regem ipsorum, constituenturque apud Dominum, et bona οι Joan. χιν, 6. "Joan. xv, 15. 97 Psal. L., 8. **Psal. XLVIII, μοι. Καὶ μετὰ ταῦτα ἐπιστρέψουσιν οἱ υἱοὶ Ἰσραήλ, καὶ ζητήσουσι Κύριον τὸν Θεὸν αὐτῶν, καὶ Δαβὶδ τὸν βασιλέα αὐτῶν, καὶ ἐκστήσονται ἐπὶ τῷ 19. 96 • Job 9 10. » Job 11, 9. * Prov. XXVIII, Variæ lectiones ct notæ. Τὸν Λόγον ἀπέκτειναν· ἔμαθεν, ὅτι τῷ λογείῳ ἐπέκειτο ἡ ἀλήθεια, καὶ ἡ δήλωσις. Οἱ οὖν τὸν Α. γον σταυρώσαντες κ. τ. λ. Verbum interfecerunt (norat rationali inesse veritatem, et manifestatio nem). Qui igitur Verbum crucifixerunt Cod. Ven. Τούτοις, his. Cod. Ven. 'Αγαπᾷ, diligit. Cod. Ven. Ηδύνειν. Cod. Ven.

€29 CAP. III. Κυρίῳ, καὶ ἐπὶ τοῖς ἀγαθοῖς αὐτοῦ ἐπ᾿ ἐσχάτων Λ ejus in norissimis diebus. Divisæ fuerunt tribus, ut τῶν ἡμερῶν. Διῃρέθησαν μὲν, ὡς καταρχάς εἴρηται, αἱ φυλαὶ, καὶ γεγόνασι δύο βασιλεῖαι, μία μὲν ἡ τῶν δέκα φυλῶν, ἢ καὶ Ἰσραὴλ καὶ Ἐφραὶμ ἐλέ γετο· ἑτέρα δὲ ἡ τῶν δύο, ἥτις Ἰούδας μὲν ὡς ἐπίσ παν, ἔστι δ' ὅτε καὶ Βενιαμὶν ἐκαλεῖτο. Καὶ ἦσαν οὕτως ἔχουσαι, ἄχρις οὗ ᾐχμαλωτίσθησαν εἰς Βαβυλῶνα. Μετὰ δὲ τὴν ἐκεῖθεν ἐπάνοδον, αἴσθησιν λαβοῦσαι τοῦ Θεοῦ αἱ δώδεκα φυλαί, καὶ ἐκζης τήσασαι αὐτὸν, ήνώθησαν τε, καὶ ἕνα ἔσχον ἄρχων. τα τὸν Ζοροβάβελ, ἂν καὶ Δαβιδ ὠνόμασαν διὰ τὸ ἐκ τῆς Δαβιτικῆς φυλῆς εἶναι, ἐφ᾽ οὗ καὶ τῶν θεοδότων ἀγαθῶν ἐδέξαντο τὴν ἀπόλαυσιν. Ἐπεὶ δὲ καὶ μετὰ τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν πᾶς Ἰσραὴλ σωθήσεται, ἐκζητήσουσιν οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ διὰ τοῦ πιστεῦσαι τὸν βασιλέα Δαβίδ, τουτέστι Χριστόν, τον ἱκανὸν τῇ χειρὶ τοῦτο γὰρ Δαβὶδ ἑρμηνεύεται), δς πύλας χαλκάς συντρίψας, τὸν ἰσχυρὸν ἐδέσμησε θάνατον, καὶ τὰ σκύλα αὐτοῦ ἡμᾶς διήρπασε. ΛάμGav μοι ταῦτα ἐπὶ τὸν ἔσω ἄνθρωπον· ἔστι μὲν γὰρ πόρνη, καὶ μοιχαλίς ἡ αἴσθησις, βλέπουσα ἐπὶ τοὺς ἀλ λοτρίους, τουτέστιν ἐπὶ πάντα τὰ μὴ οἰκεῖα τῇ φύσει ἡμῶν, μηδὲ ἀκολουθοῦντα ἡμῖν. Αλλότριον ὁ πλοῦτος· οὐ γὰρ ἐν τῷ ἀποθνήσκειν αὐτὸν, φησί, λήψεται τὰ πάντα. ᾿Αλλότριον ἡ δόξα· οὐ γὰρ συγκαταβήσεται αὐτῷ ἡ δόξα αὐτοῦ. 'Αλλότριον ἡ τρυφή· τά τε γὰρ ἄλλα εἴδη ταύτης πρόσκαιρα, καὶ τὰ ἐσθιόμενα καὶ πινόμενα, εἰς κοιλίαν καὶ εἰς ἀφεδρῶνα χωροῦνται διαῤῥεῖ. Ταύτην ὁ προφητικός λόγος εἰσοικιζόμενος ποιεῖ τέως μὲν ἀπέχεσθαι τῶν συνήθων, καὶ ἐκκλίνειν ἀπὸ κακοῦ, διά τε τῶν πεντεκαίδεκα άργυρίων, τῶν λογίων, φημί, τῶν τε νομικῶν (πέντε γὰρ τὰ τοῦ νόμου βιβλία, καὶ τοῖς ἀτελέσι καὶ κατ' αἴσθησιν ζῶσι δοθέντα), καὶ τῶν Κυριακῶν τῶν τελείων, καὶ τελειοποιῶν (τέλειος γὰρ ἀριθμὸς ἡ δεκὰς, καὶ διὰ τοῦ οἴνου τῆς αὐστηροτέρας επιστροφῆς, καὶ τῆς μνήμης τῶν αἰωνίων κολάσεων, καὶ τοῦ γομὲρ τῶν κριθῶν, τουτέστιν τῆς λεπτοτέ ρας ἀγωγῆς καὶ εὐτελεστέρας. Διδάσκει μέντοι, ὅτι οὐκ ἐπαινετὴ ἡ τοιαύτη ἀργία· δεῖ γὰρ ἐν τοῖς ἀξί τις καλεῖσθαι υἱοῖς Ἰσραήλ, ήτοι τοῦ θεωρητικού νοῦ, εἶναι βασιλέα καὶ ἄρχοντα, διαταττόμενον, τί δεῖ ἐργάζεσθαι, καὶ ἱερέα, σφάττοντα τὰ πάθη τῆς ἀλογίας, καὶ προσφέροντα τῷ Θεῷ ταῦτα· τὸν μὲν θυμόν, ἐν τῷ ζηλοῦν ὑπὲρ αὐτοῦ, ὡς ὁ Φινεές, καὶ Ἠλίας· τὴν δὲ ἐπιθυμίαν, ἐν τῷ ἐπιθυμεῖν τῶν θείων, οἷες ἦν ὁ ἀνὴρ τῶν ἐπιθυμιῶν Δανιήλ. Οὕτω γὰρ ἐπακολουθήσει τῇ τοιαύτῃ ἀγωγῇ καὶ ἡ ἄνωθεν δήλωσις, καὶ ὁ τοῦ Πνεύματος φωτισμός, ὥστε λέγειν μετὰ Παύλου· Ἡμῖν δὲ ἀπεκάλυψεν ὁ Θεὸς διὰ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ. Πλὴν ἡ τέως ἀργοῦσα ἀπὸ τῶν κακῶν ψυχὴ, δέξεται ὕστερον τὸν βασιλέα Δαβίδ, τὸν ἱκανὸν τῇ χειρί, ἤτοι τῇ πρακτικῇ δυνάμει, καὶ ἐκστήσεται ἐπὶ τῷ Κυρίῳ καὶ τοῖς ἀγαθοῖς. Τῷ γὰρ ὄντι ἐξίσταται τῆς φύσεως ἡ ψυχὴ, ὅταν ὑπὸ Θεοῦ, 98 1 Cor. 11, 10. principio commemoratum est: scissæque sunt in duo regna, quorum alterum decem tribuum erat, quod Israel et Ephraim dicebatur: alterum duarum tribuum exsistens, quod Juda quidem saepissime, interdum vero et Benjamin appellabatur. Seque ita gesserunt, usquedum captivæ Babylonem ductæ essent. Post reditum vero ab captivitate, sensum Dei percipientes duodecim tribus Deumque requirentes in unum sunt redactæ, unum juxta sortiti principem Zorobabel, quem et Davidem nominaverunt, quod ex Davidica stirpe esset: in quo et divinitus datorum bonorum acceperunt fructum. Quoniam autem et post completionem gentium omnis Israel servabitur, exquirent filii Israel per fidem regem David, hoc est, Christum, manu validum hoc enim David valet, si interpretetur aliquis] qui, æreis portis confraclis, fortem sane ligavit mortem, et spolia ejus, nos videlicet, diripuit. Referto etiam hæc ad interiorem hominem. Est enim scortum et adultera, ipsa sensibilitas, oculos deligens ad aliena, hoc est, ad omnia quæ non sunt naturæ nostræ μropria, neque nos sequentia post fata nostra. Sic aliena res opes sunt: non enim, dum moritur quisquam, eas secum recipiet. Aliena res cat gloria, nec enim una descendet cum ipso gloria ejus. Aliena est voluptas, cujus et aliæ species sunt temporaria, et quæ eduntur et bibuntur iu alvum per secessum euntia diffluunt. Proinde hanc sensibilitatem propheticus sermo inhabitans, facit. cam sedulo abstinere a consuetis declinareque a vitiis per quindecim argenteos, legalium dicooraculorum (quinque enim legis libri sunt imperfectis ac secundum sensum viventibus dati), Dominicarum item perfectionum ac perfectos facientium (siquidem denarius numerus est perfectus), ac per vinum austerioris conversionis memoriam - que æternorum suppliciorum, perque gomor sive modium hordei, hoc est, tenuiorem vilioremque victum. Docet itaque non esse laudabilem talem desidiam: oportere enim filios Israel eos appellari, qui digni sint, hoc est, strenui, non desides otiove torpentes: 36 juxtaque couvenire, ut speculativ mentis rex sit et princeps, qui imperet, quid sit μ opus facto: sacerdotemque prasto habere, qui mactet passiones, seu affectus irrationalitatis, offeratque Deo primum ardentem animum, pro Dei gloria zelantem, æque atque Phinees et Elias egerunt, indignantemque transgressoribus: deinde cupiditatem, divina desiderando, qualis Daniel erat, vir desideriorum ideo vocatus. Sic tandemn futurum est, ut talem ductum ac rationem, superna etiam manifestatio sequatur, adeoque Spiritus illustratio, ut dicere queas cum divo Paulo: Nobis autem revelavit Deus per Spiritum suum 98 Variæ lectiones et notæ. (;) Deest τοῦ Θεοῦ, Dei in Cod. Ven. (α) Νῦν ὠνόμασε, nunc nominavit. " Θείος λόγος, divinus sermo. Cod. Ven. Εισο:κισάμενος. Cod. Ven. καί Παρει καθus-numerus in cod. Ven.

Præterea a vitiis usque odiosa anima, accipiet τοῦ ὑπὲρ πᾶσαν φύσιν, ληφθεῖσα, καὶ ὅλη ἐκεῖ γενοposthac David regem, manu fortem, seu actuosa μένη τῶν ἀγαθῶν αὐτοῦ μόνον ἀπολαύῃ, καὶ potentia validum, rapieturque extra sese ad Domi- χορτάζηται. Deo super omnem naturam num et bona ejus. Vere enim a sua natura desciscit anima, quando a sublata, totaque illic constituta, ipsius tantummodo bonis fruitur saturaturque. CAPUT IV. VERS. 1, 2. Audile verbum Domini, flii Israel, quoniam judicium Domini erga inhabitantes terram; quoniam non est veritas, neque misericordia, neque cognitio Dei super terram, exsecratio et mendacium, et furtum, et adulterium effusa sunt super terram, et sanguinem super sanguinem miscent. Dicto, quod in ultimis diebus bonis perfruentur, factaque illis bona spe, ut ne desperent, nunc iterum ad memo. riam eis revocat peracta ab eis mala, ut acceleret ad emendationem sui, ut quilus adeo benignus sit Dominus, qui sic viventes ipsos adhuc sustineat. Simul etiam hoc facit, ut sciant, quod jure eos Babyloniis tradat, usque adeo sceleratos exsistentes. Propterea etiam inquit, Judicium esse Domino constitutum. Est autem judicii isthuc forum adversum nos, in quo iudicat tantum, utpote, quod non injuria vos perdere decrevi. Quare dicendo, Non est veritas, neque misericordia, docet, qui Giat, quod hæc desint, inde nimirum, quod non sit agnitio Dei: Dirit enim insipiens in corde suo, Non est Deus; ac propterea corrupti 'Ακούσατε λόγον Κυρίου, υἱοὶ Ισραὴλ ὅτι κρ σις τῷ Κυρίῳ πρὸς τοὺς κατοικοῦντας τὴν γῆν, διότι οὐκ ἔστιν ἀλήθεια, οὐδὲ ἔλεος, οὐδὲ ἐπί· γνωσις Θεοῦ ἐπὶ γῆς· ἀρά, καὶ ψεῦδος, καὶ κλο πὴ, καὶ μοιχεία κέχυται ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ αἷματα εφ' αίμασι μίσγουσιν. Εἰπὼν, ὅτι ἐπ' ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν, ἀγαθῶν ἀπολαύσουσι, καὶ δοὺς αὐτοῖς χρηστὰς ἐλπίδας, ὡς ἂν μὴ ἀπογνῶσι τέλεον, νῦν πάλιν ἀναμιμνήσκει αὐτοὺς τῶν κακῶς αὐτοῖς πρατο τομένων, ἵνα σπεύσωσι βελτιωθῆναι, ὡς ἀγαθὸν ἔχοντες Δεσπότην, ὅς οὕτω βιούντων αὐτῶν ἔτι ἀνέχεται· ἅμα δὲ καὶ ἵνα εἰδεῖεν, ὅτι δικαίως αὐτοὺς τοῖς Βαβυλωνίοις ἐκδώσει, οὕτω πονηροὺς ὄντας. Διὸ καί φησιν, ὅτι Κρίσις τῷ Κυρίῳ. Δικαστήριον γάρ ἐστι πρὸς ἡμᾶς [[.ὑμ.] ἐν ᾧ δείκνυμι, ὅτι οὐκ ἀδίκως ὑμᾶς ἀπολέσθαι ἐψηφισάμην. Εἶπε τοίνυν, ὅτι οὐκ ἔστιν ἀλήθεια, οὐδὲ ἔλεος, διδάσκων ἡμᾶς πόθεν τοῦτο γίνεται, ἐκ τοῦ μὴ εἶναι ἐπίγνωσιν Θεοῦ· Εἶπε γὰρ ἄφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ· Οὐκ ἔστι Θεὸς, καὶ ἐκ τούτου διεφθάρησαν, καὶ ἐβδελύχθησαν ἐν ἐπιτηδεύμασι. Τάχα δ' ἄν τις καὶ τούναντίον ἐρεῖ, ὅτι ἐκ τοῦ μὴ εἶναι ἀλήθειαν, μηδὲ ἔλεον, οὐδὲ ἐπίγνωσις Θεοῦ ἐστι. Μακρὰν γὰρ ἀπέχει ἀπὸ ἁμαρτωλῶν ὁ Θεός, καθά φησι Σολομών· καὶ εἰχή. τως. Ο γὰρ ἐμβαλὼν τοῖς τῆς ψυχῆς ὀφθαλμοῖς που λὺν χοῦν, καὶ τυφλώσας αὐτοὺς, πῶς δίνεται τὸ φῶ;; Αρὰν δὲ λέγει τὴν λοιδορίαν καὶ τὴν διαβολήν Διὰ μὲν οὖν τὸ μὴ εἶναι ἀλήθειαν, ἔστιν ἡ ἀρά, τουτέστιν ἡ λοιδορία, καὶ διαβολὴ, καὶ τὸ ψεῦδος· διότι δὲ οὐκ ἔστιν ἔλεος, ὁ φόνος, καὶ τὸ αἷματα ἐφ᾽ αἵμασι μίσγειν· διὰ δὲ τὸ μὴ εἶναι ἐπίγνωσιν τοῦ Θεοῦ, ταῦτά τε, καὶ ἡ κλοπή, καὶ μοιχεία. Ταῦτα λέγοιτ' ἂν καὶ περὶ τῶν ἀποκτεινάντων τὸν Κύριον. Ἔλεος μὲν γὰρ καὶ ἀλήθεια, αὐτὸς ὁ Χριστὸς, καὶ ἐπίγνωσις δὲ τοῦ Θεοῦ. ῾Ο γὰρ έωρακώς, φησίν, ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. Οὐ παρεδέξαντο δὲ αὐτὸν οὗτοι, οὐδὲ ἦν αὐτοῖς. ᾿Αλλὰ τί ἦν ἐν αὐτοῖς; 'Αρά, τουτέστι λοιδορία· Σαμαρείτην γὰρ αὐτὸν ἀπεκά λουν, καὶ μέθυσον, καὶ ἐκ πορνείας γεγενημένον [f. γεγεννημ.]. Κατεψεύδοντο δὲ αὐτοῦ, δαιμόνιόν sunt, et exsecrabiles facti sunt in studiis suis '. Fortasse et aliquis e contrario opponat, quod cam ob causam non adsit cognitio et scientia Dei, quia non sit veritas, neque misericordia. Longe enim a peccatoribus abest Deus, perinde ac Snlomon ait. Nec immerito. Qui enim animæ suæ oculis multum pulverem injecerit eosque excæ. carit, quomodo, amabo, videbit lumen? Exscerationem autem habet, et convicium, et calumniam. Nam cum veritas non sit presto, exsecratio, hoc est, convicium, calumnia et mendacium adsunt. Quia vero non adsit misericordia, 37 caedes adest, ut sare guinem sanguini misceant. Et quia cognitio Dei abest, furtum et adulterium, præter jam commemorala flagitia, præsentia cernuntur. Hæc de Domini ctiam interfectoribus dici queant, quippe quia misericordia et veritas ipse Christus est, et cogni· tio Dei: Qui enim me, inquit, videt, videt etiam Patrem meum. At ipsi eum non susceperunt, neque in ipsis erat. At quid erat in ipsis? τε ἔχειν λέγοντες, καὶ ἀντίθεον εἶναι, καὶ ἐν ΒελExsecratio, hoc est, convicium. Samariten enim ipsum appellabant temulentumque et ex fornicatione natum: ac mentiebantur contra eum, dæmonium habere eum dicentes, Deoque ipsum repugnare asseverantes, tum in Beelzebub cjicere dæmonia Consimiliter furtum in illis • Psal. siti, 1. 4 Ibid. " Psal. cxvm, 155. ζεβούλ ἐκβάλλειν τὰ δαιμόνια. Καὶ κλοπὴ δὲ ἦν ἐν αὐτοῖς· ἐμισθοῦντο γὰρ λάθρα τὸν Ἰούδαν, δι' οὗ καὶ τὸν φόνον ἀπετέλεσαν τοῦ Σωτῆρος, καὶ ἐπὶ τοῖς αἵμασι τῶν προφητῶν ἔμιξαν τὸ αἷμα αὐτοῦ, καὶ μετὰ ταῦτα, τὸ τῶν ἀποστόλων. Μοιχεία δὲ ἐτοὶ μᾶτο πάντως τοῖς ἀρχιερεῦσιν αὐτῶν, μισθουμέ. • Joan. 1, 4. * Matth. sit, 27. Varia lectiones et notæ. Εκείνου γενομένη, illum gustans. Cod. Ven. Απόλωνται, ut ne pereant. Cod. Ven. Graeca verba ila sona:l: exsecrationem autem dicit convicium, et calumniam. Βελζεβού, Beelzebu. Cod. Bas.

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. — CAP. IV. νοις κατ' ἐνιαυτὸν τὴν ἀρχιερωσύνην, καὶ ὑβριστι- erat: clanculum enim conducebant mercede κῶς αὐτῇ κεχρημένοις. Εἰ δὲ καὶ ἡ ψυχὴ τοῦ τοῖς γηΐνοις προσκειμένου, γῆ ὀνομάζεται· ὅρα, ὅτι ἀλήθεια, καὶ ἔλεος οὐκ ἔστιν ἐπὶ τῆς τοιαύτης γῆς· ὁ γὰρ φιλῶν τὴν ψευδῆ πλοῦτον, καὶ τὰς ψευδεῖς ἡδο νας, καὶ τὴν ψευδομένην δόξαν, ἀλήθειαν οὐκ ἔχει. Διὰ τοῦτο οὐδὲ ἔλεος ἔχει ἀπὸ Θεοῦ, οὐδὲ ἐπιγνώσε ται αὐτὸν ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς ἀποκαλύψεως ὡς Θεόν, τουτέστιν Ιλαρόν, ἀλλ᾽ ὡς Κύριον, ὅπερ ἐστὶ Δεσπό την, καὶ κολαστήν, ὅπερ ἀπευχόμενος τις τῶν πα διαρχῶν, ἔλεγε· Γενέσθω μοι Κύριος εἰς Θεόν. Μίσγουσι δὲ αἵματα ἐφ' αἵμασι καὶ οἱ ἀπὸ τῶν αἱ. ρέσεων, οἱ ἑαυτοὺς ἀποκτείναντες διὰ τῆς αἱρέσεως, ἔτι καὶ ἄλλους ἀποκτενοῦσι τοὺς μαθητευομένους. Καὶ ὅταν δέ τις αὐτὸς τὴν ψυχὴν διεφθαρμένος, sua Judam, per quem et cædem Servatoris persecuti sunt perfeceruntve, ipsius sanguinem prophetarum cruori commiscentes, deinde apostolorum quoque adulterium postea omnino per sacerdotum principes committebatur, conducentes annuo summum pontificatum, non sine injuria eo utentes. Quod si anima terrenis rebus affixa, terra nominetur, vide quod veritas et misericordia non sit super talem terram. Nam qui mendaces divitias amat et vanas opes et fraudulentam gloriam, veritatem non habet; unde neque misericordiam a Deo suscipit, neque agnoscit ipsum in die revelationis, Deum hilarem videlicet et mansuetum, sed enim veluti Dominum et punitorem. νέαν ψυχὴν παραλαβών, φθείρῃ τὸ ἦθος ταύτης Quod deprecans patriarcharum quispiam dixit: διὰ κακῆς ὁμιλίας, αἷματα καὶ οὗτος ἐφ' αἵμασι μίσει. occidunt, aliosque occident ab se institutos. Et animam assumpserit, ejusque mores per pravam sanguine miscet. Fiat mihi Dominus in Deum". Sic eruorem ad cruorem miscent bæretici, qui seipsos per hæresim quando quisquam ipse animo corruptus novam consummationem corruperit, sanguinem ille cumi Διὰ τοῦτο πενθήσει ἡ γῆ, καὶ σμικρυνθήσεται σὺν πᾶσι τοῖς κατοικοῦσιν αὐτὴν, καὶ τοῖς θη μίοις τοῦ ἀγροῦ, καὶ σὺν τοῖς ἑρπετοῖς, καὶ σὺν τοῖς πετεινοῖς τοῦ οὐρανοῦ· καὶ οἱ ἰχθύες τῆς θα λάσσης ἐκλείψουσι, ὅπως μηδεὶς μήτε δικάζηται, μήτε ἐλέγχη μηδείς. Τοιοῦτο, φησί, πολεμίων πληθος ἐπάξω διὰ τὰ τοιαῦτα ἔργα ὑμῶν, ὥστε δαπανηθῆναι οὐ μόνον τοὺς πλουσίους, οι θηρίων δίκην καὶ ἑρπετῶν καὶ πετεινῶν τοῖ; πενεστέροις ἐπέκειν. το, καὶ αἷόν τισι πτεροίς, τῷ πλούτῳ καὶ τῇ δυναστεί. † έπαιρόμενοι, κατὰ τῶν ταπεινοτέρων ἐξ ὕψους βαρεῖς ἐφέροντο, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἄλλους ο ἅπαντας, οι, καθάπερ τινὲς ἰχθύες, τῷ πελάγει τοῦ βίου ἐμβαπτίζονται. Ως ἀβασιλεύτους δὲ ὄντας τοὺς Ἰσραηλίτας, εἰκότως τοῖς ἀβασιλεύτοις παρεικάζει ζώοις. Τούτου δὲ, φησί, γενομένου, ἔρημος ἡ γῆ καὶ των δικαζόντων, καὶ τῶν δικαζομένων γενήσεται· τουτέστιν, ἐκλείψουσιν αἱ ψευδείς κατηγορίαι, καὶ αἱ ψευδομαρτυρίαι, καὶ αἱ ἄδικοι ψῆφοι, καὶ οἱ ἔλεγο χοι. Επένθησε καὶ ἡ γῆ τῶν Ἱεροσολύμων, ἁλοῦσα τοῖς Ῥωμαίοις, σὺν τοῖς μεγιστᾶσιν αὐτῆς, οἱ θῆρες ἦσαν, κατὰ τὴ, Ενεδρεύει ἐν ἀποκρύφῳ, ὡς λέων, τοῦ ἁρπάσαι πτωχόν· καὶ ἑρπετὰ, κατὰ τὸ, *Οφεις γεννήματα ἐχιδνῶν· καὶ πετεινὰ τοῦ οὐρα νοῦ, διὰ τὸ ἐπηρμένον φρόνημα, οἷοι οἱ λέγοντες· Μή μου ἅπτου· καθαρὸς γάρ εἰμι· οἷς ὁ Θεὸς οὐκ ἀρεσκόμενος, λέγει τοῦτο· Καπνὸς τοῦ θυμοῦ μεν. ᾿Αλλὰ καὶ ἰχθύες ἦσαν οὗτοι, ὡς ἀλληλοφάγοι. Η καὶ τὸ ἀγελαῖον πλῆθος ἰχθύες λέγονται, ὡς ἀλογώτατοι, καὶ ἀφωνότατοι, καὶ ταῖς τοῦ βίου φροντίσιν ἐμβεβαπτισμένοι. Εκλείψουσι δὲ καὶ κρίσεις, καὶ ἔλεγχοι. Ἐπειδὴ γὰρ, φησί, τὸν Κύριον συκοφαντικῶς ἐπαιτιασάμενοι, ψευδομαρτυρίαν κατ' αυτ • Gen. xxviii, 21. • Psal. x, VERS. 3, 4. Propterea lugebit terra, et imminuetur cum omnibus habitantibus ipsam, cum bestiis agri, et reptilibus, volneribusque cæli: quin pisces etiam deficient maris, quod nemo neque judicet, neque quispiam argual. Tantan, inquit, hostium multitudinem inducam propter talia opera vestra, ut nedum absumant divites, qui bestiarum instar et reptilium pauperioribus imminebant, inque cos irruebant, ac, veluti quibusdam alis, ++ divitiis et potentia elati, graviter in humiliores ex alto ferebantur; sed etiam alios omnes qui, veluti pisces, in vitæ pelagus immerguntur. Rege vero carentes Israelitas, merito rege carentibus brut's comparat. Ubi hoc eveniet, ait, destituetur terra cum iis qui jus dicant, tum iis quibus jus dicatur. Deficient scilicet falsæ criminationes et falsa testi. monia et injustæ sententiæ atque reprehensiones. Flevit et Ilierosolymorum regio, cum a Ro:nanis capta est una cum ejus optimatibus, 38 qui cum feræ erant, juxta illud, Insidiatur in abscondito, quasi leo, ut rapiat pauperem; tum reptilia, juxta illud, Serpentes genimina viperarum *; tum cœli volucres, ob elatum eorum animum, cujusmodi sunt, qui dicunt, Ne me tangas; purus enim sum, quibus indignatus Deus ait: Fumus furoris mei"; tum denique pisces, quod se ipsi alius alium devorarent. Homines item de vulgo pisces dicumtur, tanquam rationis atque vocis omnium maxime expertes, qui vitæ curis sollicitudinibusque immerguntur. Deficient autem et julicia et reprehensiones: Quoniam enim, ait, Dominum per calumnias criminati, falsum in eum testimonium dixistis, eumque condemnastis, merito destituemini pol9. * Matth. XXII. 33. • Isa. Lxv, 3. Varia lectiones et notæ. Quæ duobus his cruciculis continentur (hinc usque ad col. 637 C), adjecimus ex cod. Veneto, cum în Loniceri interpretatione desint.

state judicandi alque redarguendi, propterea quod τοῦ συνεστήσασθε, καὶ κατεψηφίσατε· αὐτοῦ judiciis reprehensionibusque contra jus fasque usi δὲ εἰκότως οὐχ ἕξετε ἐξουσίαν δικάζειν, ἢ ἐλέγχειν, estis. Magna vero felicitati est auino terrena vol- ὡς παρανόμως καὶ ταῖς κρίσεσι, καὶ τοῖς ἐλέγχοις venti luctus ex pœnitentia profluens; neque saire χρησάμενοι. Μακαρισμοῦ δὲ αἴτιον τῇ τὰ γήϊνα φρο modico lucro est, quod ipsius animi elatio depri- νούσῃ ψυχῇ τὸ πενθῆσαι ἐκ μετανοίας· καὶ τὸ σμιmatur. Quo magis enim exterior homo corrumpitur, κρυνθῆναι δὲ τὸ γαῦρον φρόνημα, οὐ μικρὸν ἀγα eo magis interior renovatur. Una vero cum iis θόν. Ὅσῳ γὰρ ὁ ἔξω ἄνθρωπος φθείρεται, τοσούquæ intra nos sunt, feris reptilibusque et volu- τῳ ὁ ἔσω ἀνακαινοῦται. Σὺν τοῖς ἐν ἡμῖν δὲ θημ cribus (quæ quidem qualia sint, superius dictum οις καὶ ἑρπετοῖς καὶ πετεινοῖς, ἅπερ εἴρηται τίνα est] conterantur etiam qui in nobismetipsis sunt εἰσὶ, καὶ οἱ ἐν ἡμῖν ἰχθύες σμικρυνέσθωσαν, περ pisces, de quibus ita sentimus. Male quis agil, ὧν τοιοῦτόν τι νοοῦμεν· Πράττει τις τὸ κακὸν, ἀλλὰ exempli causa, simulque dolore correptus angitur, δάκνεται, συναισθανόμενος, ὅτι πονηρὸν ποιεῖ. "Αλquod male se agere sential: alius contra, delin- λος ἁμαρτάνων, οὐδὲ οἶεται κακόν τι ποιεῖν, ἀλλὰ quens, ne male quidem se agere putat; quinimo, καὶ κατηγορούμενος, εἰς ἀπολογίαν τὴν τῆς τοιαύτης si accusetur, se sunmque facinus, tanquam bonum, πράξεως ὡς ἀγαθῆς καθίσταται. Ο τοιοῦτος ἰχθύς defendit. llic piscis est, vitalem tenens aquam, ἐστι, ζωογόνον ἔχων τὸ ὄντως ἁλμυρόν, καὶ τοῖς ἄλλοις vere salitam, quæ lethalis aliis videatur. Talia si δοκοῦν θανατηφόρον ὕδωρ. Τῶν δὲ τοιούτων εκλει a quopiam absint, in eum neque judicium crit ψάντων ἐκ τῆς ψυχῆς, οὔτε κρίσις ἔσται (Ο γάρ (Qui enim credit,ait, in judicium non venit 10; sed πιστεύων, φησίν, εἰς κρίσιν οὐκ ἔρχεται, ἀλλὰ a morte ad vitam transit) neque reprehensio; μεταβέβηκεν ἐκ τοῦ θανάτου εἰς τὴν ζωὴν), ούτε peccatoribus enim Deus dixit: Arguam te, et sia- ἔλεγχος· τῷ γὰρ ἁμαρτωλῷ εἶπεν ὁ Θεός· Ἐλέγξω tuam contra faciem tuam peccata tua 11. σε, καὶ παραστήσω κατὰ πρόσωπόν σου τὰς ἁμαρτίας σου. Ὁ δὲ λαός μου, ὡς ἀντιλεγόμενος ἱερεὺς, καὶ ασθενήσει ἡμέρας· ἀσθενήσει δὲ καὶ προφήτης μετ' αὐτοῦ. Ωσπερ, φησίν, ἐάν τις ἐξ ἱερατικής κατάγοιτο φυλῆς, ἔχοι δέ τινα σωματικὸν μὤμον, μονόφθαλμος ὤν, ἢ χωλός, ἢ ἄλλο τι τοῦ σώματος μέρος λελωβημένος, οὐκ ἄγεται εἰς ἱερωσύνην, ἀλλ' ἀντιλέγεται, τουτέστι διαβάλλεται ἐπὶ τῷ ἐλαττώματ τι τούτῳ, καὶ ἀστοχεί τῆς ἱερωσύνης· καὶ ἱερεὺς δέ τις ήδη καταστας, ἐν [[. ἂν] ἐγκλήματι περιπέ σῃ, καὶ ἀντιλογίαι πρὸς αὐτὸν γένωνται περὶ τῆς τιμῆς, παύεται τοῦ ἱερουργεῖν, καὶ ἀτιμοῦται· οὕτω, φησὶ, καὶ ὁ λαός μου ἐξ ἱερῶν μὲν κατάγεται προγόνων, διὰ δὲ τὴν ψυχικὴν βλάβην ἄτιμος ἔσται παρ' ἐμοὶ, καὶ ἀσθενήσει ἡμέρας πολλάς. ᾿Αλλὰ καὶ προφήτης, τουτέστι ψευδοπροφήτης, οὐχ ἕξει παρησίαν· τῷ ὄντι γὰρ οἱ ψευδοπροφῆται ἐν μὲν τῇ εἰρήνῃ ἐπαῤῥησιάζοντο, λέγοντες, ὅτι Οὐχ ἥξει τὰ και κά· ἐν δὲ τοῖς δεινοῖς συνεστέλλοντο, ἀσθενεῖς δεικνύμενοι καὶ ψεῦσται. Εγένετο καὶ [. δὲ] ὁ Θεοκτόνος λαός, ὡς ἀντιλεγόμενος ἱερεύς. Ως γὰρ ὁ διαβαλλόμενος, ἢ οὐδ᾽ ὅλως ἱερατεύει, ἢ καὶ ἱερασάκ VERS. 4, 5. Ρopulus autem meus veluti sacerdos, cui contradicitur, languebit per dies, et languebit propheta una cum ipso. Quemadmodum, ait, si sacerdotali ab stirpe quis descendens aliquo corporis vitio laboret, alterutro carens oculo, vel pede mancus, aut alia corporis parte lesus, ad sacerdotium haud evehitur, sed ei contradicitur, ο vitium scilicet hoc objicitur, arceturque a sacerdotio: vel si talem ad dignitatem sit evectus, cum alicui crimini fit obnoxius, eique propterea tali de bonere controversia movetur, sacris interdicitur ignominiaque afficitur: ita et populus meus, ait, licet e sacerdotum genere descendat, ingtorius tamen ob ejus animi vitium apud me crit, manebitque multos dies imbecillus. Propheta quoque, falsus nimirum vates, non habebit amplius temere vaticinandi libertatem; falsi namque prophetæ secundis in rebus magnos in vaticinaudo sibi spiritus sumebant, nil unquam mali fore constanter affirmantes: 39 in adversis animum despondebant, se debiles simul atque mendaces declarantes. Consimilis ei, cui contradicatur, sa- μενος, παύεται τοῦ λειτουργεῖν· οὕτω καὶ οὗτοι, cerdoti evasit et Deicida populus: ut enim is, cui vitio quidpiam tribuatur, aut sacerdos omnino non fit, aut sacerdos fuctus, sacris interdicitur; ita populus iste neque sacerdotium, neque sacrificium habebit amplius in sua potestate, neque prophetarum vaticiniis gaudebit. Verumtamen haud per omne ævum ita enervatus manebit, sed tantummodo per dies aliquot; excipitur enim tempus, 16. 10 Joan. 11, 10. Psal. XLIX, • 11 Cor. 18, οὐκέτι ἱερωσύνην, ἢ θυσίαν, ἐν τῷ σθένει αὐτῶν ἔξουσιν, ἀλλ' οὐδὲ προφήτας. Πλὴν οὐ διὰ παντὸς ἀσθε νήσει, ἀλλ᾽ ἡμέρας τινάς· τετήρηται γὰρ αὐτῷ και ρὸς τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως. "Οστις μὲν οὖν ἱερεύει, καὶ ἀποσφάττει τὰ ἄλογα πάθη, προσάγων αὐτὰ τῷ Θεῷ, ὡς ἀνωτέρω είρηται, θεῖος τῷ ὄντι καὶ ἀληθι νὸς ἱερεύς. Εἰ δέ τις τὸν λόγον μᾶλλον ἀποσφάττει, οὗτος ἀντιλεγόμενος ἱερεύς· ἐναντίως γὰρ οἷς πράτ21. Varia lectiones et notæ. Sic habet cod. Venetus; ego tamen expungendam primum puto particulam de uti supervacaneam, interpungendum deinde hoc modo xx:Eψηφίσατε αὐτοῦ· εἰκότως κ. τ. λ., quod in interpre tatione secutus sum.

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. - CAP. IV. €38 τει λέγεται. Αλλ᾿ ἕως μὲν νύξ ἐστι, καὶ ἀγνωσία quo ad Christi fidem sese recipiat. Quisquis igitur τοῦ καθήκοντος, διαπράξεται ταῦτα, καὶ ἰσχυρὸς Εσται, καὶ δυνατὸς ἐν κακίᾳ· ἡμέρας δὲ γενομένης, καὶ γνώσεως θείας ἐπιλαμψάσης, ἀσθενήσει· καὶ ὁ ψευδοπροφήτη; δὲ μετ' αὐτοῦ ἀσθενήσει, ὅπερ ἐστὶν ἡ ἐλπὶς, ἡ ὑπισχνουμένη αὐτῷ ἀγαθὰ ἔσεσθαι ἐς τὸ μέλλον, καὶ ἐπιῤῥιννύουσα αὐτὸν τὸ τοιαῦτα ποιεἶν. suos mactat immolatque rationis exportes affectus, eos, ut supra dictum est, Deo offerendo, verus planeque divinus sacer los est: sin rationem potius quis immolet, hic est sacerdos cui contradicitur, ei quippe nefaria ipsins facinora objiciuntur. Verum bæc ille patrabit, vitioque pollens potens que erit, quoad in tenebris, honestique cognitio fulgebit, fractus debilitatusque concidet, ignoratione versabitur: cum vero lux divinaque unaque cum ipso concilet et falsus propheta, spes nimiru n qua bona in posterum ei portendebat, eumque in flagitiis magis magisque confirmabat. Νυκτὶ ὡμοίωσα τὴν μητέρα σου· ώμοιώθη ὁ λαός μου, ὡς οὐκ ἔχων γνῶσιν. Μήτηρ τοῦ λαοῦ ἡ Συναγωγή, ήτις διὰ τὸ κατέχεσθαι τῷ ζόγῳ τῆς ἁγε νοσίας, καὶ μηδὲ βραχείαν αἴγλην τῆς θεογνωσίας δέξασθαι, νυκτὶ παρεικάζεται· διὸ καὶ ὁ ἐκ ταύτης γεννηθεὶς λαός, τῇ μητρὶ ἐνικώς, ὡμοιώθη καὶ αὐτὸς νυκτί, οἷα δὴ μὴ ἔχων γνῶσιν. Καὶ οἱ νῦν δὲ Ἑβραῖοι, τῇ σκιᾷ τῇ νομική παρακαθήμενοι, εἰκότως νυκτὶ ὡμοίωνται, ἄλλως τε καὶ τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν ἀπο κτείναντες. Ἐπεὶ δὲ μήτηρ ἡμῶν ἐστιν ἡ παρακοή, κατὰ τὴν ἐν ἁμαρτίαις σύλληψιν· ὁ μὲν Θεὸς εὐεργετῶν ἡμᾶς, νυκτὶ ὡμοίωσε ταύτην, καὶ ἄμορφον, καὶ ἀκαλλῆ, καὶ ἀσχήμονα ἡμῖν δέδωκεν ὁρᾷν αὐτήν· ἡμεῖς δὲ, ὡς ὁμοιούμενοι τοῖς οὐκ ἔχουσι γνῶσιν, οὐχ ὁρῶμεν αὐτὴν ὡς νύκτα, ἀλλ' ὡς φωτεινή καὶ περικαλλεί προστρέχομεν. les, qucis nulla cognitio est, eam cernimus, non lucen]quam studiose propterea consectamur. VERS. 5, 6. Nocti assimilavi matrem thăm: assimilatus est populus meus non habenti cognitionem. Mater appellatur populi Synagoga, que, propterea quod ignorantie tenebris obruebatur, nec ullum omnino divinæ cognitionis radium exceperat, Locti comparatur. Ideoque et ab eo prognatus populus, cum matri similis omnino sit, eidem et ipse nocti comparatur, utpote qui nullam præ se ferat cognitionem. Hebræiquoque nostrorum temporum, qui in legali umbra versantur, jure ac merito nocti comparari possunt, præsertim cum veram lucen exstinxerint. Quoniam autem nostrum mater est inobedientia, eo quod in peccatis concepti sumus; eam, nobis benefacere volens, Deus nocti comparavit, eamdemque deformem, fædam atque sordidam nostros ob oculos posuit: nos autem, iis fere simi uti noctem, sed uti claram pulcherrimamque *Οτι ἐπίγνωσιν ἀπώσω σύ, ἀπώσομαί σε κἀγὼ, τοῦ μὴ ἱερατεύειν μοι· καὶ ἐπελάθου νόμου Θεοῦ σου, ἐπιλήσομαι τέκνων σου καγώ. Πρῶτος σύ, c φησί, ἀπώσω τὴν τῶν ἐμῶν νομίμων καὶ ἐντολῶν ἐπίγνωσιν· εἶθ' οὕτως ἐγὼ ἀπώσομαί σε τοῦ μὴ Ιερατεύειν μοι, τουτέστι τοῦ μὴ προβάλλεσθαι τοῦ λοιποῦ ἱερέας ἐκ τοῦ ἔθνους, μηδὲ εἶναι ἐν ὑμῖν ἱερω σύνην· οὐ γὰρ δὴ πᾶς ὁ λαὸς ἱερατεύει. Πληκτικώ-. τερον δὲ εἶπε τή, Επιλήσομαι τέκνων σου, Ένα μᾶλλον αὐτοὺς λυπήσῃ. Οὐ γὰρ τοσοῦτον ἑαυτῶν κη δόμεθα, ὅσον τῶν ἡμετέρων τέκνων. Τῶν οὖν σοι φιλτάτων, φησὶν, ἐπιλήσομαι. Η Ποῦ νῦν ἱερατεία ἐν τοῖς Εβραίοις τοῖς ἀπωσαμένοις τὸν Χριστὸν, ὅς ἐστιν ἐπίγνωσις, καθὼς εἴρηται ἀνωτέρω; Ἐπεὶ ἐπελά θοντο καὶ τοῦ νόμου τοῦ Θεοῦ, τοῦ λέγοντος· Προφήτην ὑμῖν ἀναστήσει Κύριος ὁ Θεός· καὶ τὸ, "Οψεσθε τὴν ζωὴν ὑμῶν κρεμαμένην ἀπέναντι τῶν ὀφθαλμῶν ὑμῶν, καὶ οὐ πιστεύσετε διά τοῦτο ἐπιλήσομαι, φησί, τῶν τέκνων σου, εγκατα λιπὼν αὐτοὺς, ὥστε περιτέμνεσθαι σαρκὶ, καὶ μή τῇ ἀληθινῇ σφραγίδι τοῦ βαπτίσματος σημειούσθαι. Πανταχοῦ δὲ ἡ ἐπίγνωσις ζητεῖται καὶ ἐν τῇ πρα κτικῇ, ἵνα μὴ περιπέσωμεν, ὡς καλῷ, τῷ χείρονι, νηστεύοντες, ὡς οἱ ἐγκρατευταί, ἢ τὸν γάμον φεύγοντες. Οὕτω γὰρ κἂν πολλὰς πράξεις ἀγαθὰς τῷ ** Deut. XVIII, Επε: δέ, quoniam vero. Cod. Ven. Πιστεύετε, Creditis. Cod. Bas. Quoniam cognitionem repulisti tu, repellam et ego te, ne mihi sacra facias: oblitus es legis Dei tui, obliviscar et ego filiorum tuorum. Primus tu, ait, repulisti mearum legum præceptorumque cognitionem; proindeque depellam et ego te sacris, 11: scilicet in posterum tua de gente sacerdotes eligas, neve sit amplius in vobis sacerdotium: non enim universus populus sacerdotio fungebatur. Acerbius vero dixit, Obliviscar filiorum tuorum, quo majore eos dolore afficeret. Non enim tantani cujusque nostrum ipsi curam gerimus, quantam filiorum quisque nostram gerere solemus. Obliviscar igitur,ait, eorum quæ tibi sunt charissima. †† Ubi nunc est sacerdotium 40 apud Hebræos, qui Christum repulerunt, qui est agnitio, ut supra mes moratum? Quoniam et legem Dei oblivioni tradiderunt, dicentem: Prophetam vobis excitabit Dominus Deus; et, Videbitis vitam vestram pendentem coram oculis vestris et non credetis “; eapropter Obliviscar, inquit, liberorunt, relictis illis ut cir cumcidantur carne, nec vero baptismatis sigillo signentur. Porro ubique in Scripturis cognitio Dei quæritur. Praeterea in vitæ nostra cum moribus tum operibus requiritur, ut ne pejori ceu meliori incidamus: quemadmodum si jejuni maneantus, Variæ lectiones et notæ. Deest μή, non, in cod. Bav.

€39 vel nuptias propterea fugiamus, quasi hoc pacto δοκεῖν γεννήσωμεν, ἐπιλήσεται αὐτῶν ὁ Κύριος, ὡς continentes perseveremus. Hunc enim ad modum μὴ κατὰ τὸν νόμον αὐτοῦ γεγενημένων. Οὐδεὶς γὰρ etiamsi multa bona opera, ut apparent, genue- στεφανοῦται, ἐὰν μὴ νομίμως ἀθλήσῃ. rimus, obliviscetur tamen eorum Deus, ceu talium, quæ secundum legem ejus non sint facta. Nemo enim corona exornatur, nisi juxta legem athletam egerit 13.14. VERS. 7. Secundum multitudinem suam,sic peccarunt mihi. Non possum, inquit, invenire mensuram vel numerum ab ipsis admissorum: unde non habens aliam dimensurationem, hoc dico, quod quemadmodum ipsi innumerabiles sunt, astrorum cœli instar arenæque maris, sic et ea, per que peccarunt mihi, adeoque flagitia eorum sub numerum non cadunt. Ingratitudinem ipsorum hic pariter in medium confert, perinde quasi dicat: Etsi adeo a me beneficiis sint exornati, inque tantam aucti multitudinem, attamen in tantum immemores fuere beneficii, ut paria etiam multitudini sua peccata erga me perpetraverint, ut neque uxor, neque puer neque major natu inveniatur, qui mihi placeat. Consimiliter qui Dominum comprehenderunt, juxta multitudinem suam invaserunt ipsum. Sic in anima contingit, ubi unius ducis præsidatu repulso, perturbationes copiosæ factæ peccant in Denm. β Κατὰ τὸ πλῆθος αὐτῶν, οὕτως ἡμαρτόν μοι. Οὐκ ἔχω, φησὶν, εὑρεῖν μέτρον, ἢ ἀριθμὸν τῶν ἁμαρ τηθέντων παρ' αὐτῶν· ὅθεν μὴ ἔχων ἄλλο μέτρον, τοῦτό φημι, ὅτι ὥσπερ αὐτοὶ ἀναρίθμητοί εἰσιν, ὡς τὰ ἄστρα τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ὡς ἡ ἄμμος τῆς θα λάσσης, οὕτως καὶ ἃ ἡμαρτόν μοι, ἀναρίθμητά εἰσιν· ἅμα δὲ καὶ τὴν ἀγνωμοσύνην αὐτῶν ἐμφαίνει, ὅτι Οὕτως εὐεργετηθέντες παρ' ἐμοῦ, καὶ τοσοῦτοι γενόμενοι, οὐκ ἐμνήσθησαν τῆς εὐεργεσίας, ἀλλ' ἐσημέν τρους τῷ ἑαυτῶν πλήθει τὰς πρός με ἁμαρτίας ηύξησαν· ὥστε μήτε γυναῖκα, μήτε παῖδα, μήτε γέροντα εὑρίσκεσθαί μοι εὐάρεστον. Οὕτω καὶ οἱ τὸν Κύριον συλλαβόντες, κατὰ τὸ πλῆθος ἐπῆλθον αὐτῷ, Καὶ ἐν τῇ ψυχῇ δὲ ἐπειδὰν τὴν τοῦ ἑνὸς ἡγεμόνας ἐπιστασίαν ἀπωσάμενα τα πάθη πλῆθος γένωνται, τηνικαῦτα ἁμαρτάνομεν τῷ Θεῷ. Τὴν δόξαν αὐτῶν εἰς ἀτιμίαν θήσομαι. Αύτο μὲν, φησί, δόξαν ἔχουσι τὸν πληθυσμόν· ἀλλ' ἐγὼ διὰ τοῦ πολέμου δαπανήσας αὐτοὺς, ὀλίγους ποιήσω, κἐνταῦθα εἰς ἀτιμίαν περιστήσονται. "Η, ὅτι Νῦν ποιοῦντες τὰ κακὰ, καυχώνται ἐπ' αὐτοῖς· ἔσται τοίνυν καιρός, ὅτε ἐπιγνώσονται τὰ τῆς ἀτιμίας ἔργα, καὶ ἐπαισχυνθήσονται αὐτοῖς. Ητιμώθη ἡ δόξα αυτ τῶν, καὶ καθὸ υἱοὶ τῆς βασιλείας ὄντες, ἐξεῤῥίφησαν ἔξω· καὶ ἡ παρ' αὐτοῖς ἔνδοξος περιτομή, νῦν ἄτι μός ἐστι καὶ ἄδοξος. ᾿Αλλὰ καὶ ἐπειδάν τις λαβὼν χάρισμά τι παρὰ Θεοῦ, κακῶς χρῆται τούτῳ οἷον πλοῦτον, ἢ λόγον· ἐγκαταλείπει αὐτὸν ὁ Θεὸς, καὶ γίνοντα: αὐτοῖς ταῦτα εἰς ἀτιμίαν. Οὕτω τοὺς σου φούς Έλληνας παρέδωκεν εἰς ἀδόκιμον νοῦν, ἐγχε ταλιπὼν αὐτούς· οὕτως ὁ πλούσιος δεινότερον ἀπο τηγανίζεται ἐν τῇ γεέννῃ διὰ τὸν πλοῦτον· καὶ οἱ αἰχμαλωτισθέντες δὲ βασιλεῖς τῶν Ἑβραίων, τὴν δόξαν, καὶ τὸν πλοῦτον, εἰς πλείω ἀτιμίαν ἔσχον. Οι γὰρ ὅμοιόν ἐστι τὸν ἐν πενίᾳ γεννηθέντα αἰχμάλωτον ἀχθῆναι, καὶ τὸν ἐν βασιλείοις τεχθέντα, και τρα φέντα, καὶ βασιλεύσαντα. Gloriam ipsorum in ignominiam convertam. Ipsi, inquit, suam sibi numerositatem gloriæ ducunt. At ego bello consumptos ees imminuam paucioresque reddam, et jam inde ad ignominiam transferentur. Vel: Etiamnum mala operantes, in ipsis gloriam et famam quærant; tempus igitur veniet, quando ignominiæ suæ opera cognoscent, eosque illorum pudebit. Gloria eorum itidem in contumeliam alterata est, quando ipsi filii regni habiti ejecti sunt foras. At cum celebris apnd eos circumcisio, nunc incelebris et ingloria est facta, Deinde quando accepto a Deo dono male utatur quisquam, ut opibus vel eloquentia, ideoque relinquat eum Deus, ad ignominiam hoc ei vertitur. llanc ad rationem sapientes Græcos in reprobam menten tradidit eos deserens. Sic opulentus ille acrius torretur, ceu in sartagine, in gehenna propter divitias. lusuper in captivitatem 41 abducti Hebreorum reges, qua gloriam, qua opes suas, ad uberiorem contumeliam tenuerunt. Nec enim perinde est in egestate natum aliquem captivum abduci, et iu regalibus opibus progenitum fuerint. VERS. 8, 9. Peccata populi mei comedent, et in iniquitatibus ipsorum accipient animas eorundem. Et qualis est populus, talis etiam sacerdos. Populo in judicium vocato, ad sacerdotale genus transcendit, inquiens, quod pro peccatis a populo oblata ipsi edant. Ea enim peccata vocat. Ac interim tamen, cum tanta commoda a populo acciperent, 18.15 ] Tim. 11, 5. educatumque cui sceptra etiam commissa 'Αμαρτίας λαοῦ μου φάγονται, καὶ ἐν ταῖς ἀδι κίαις αὐτῶν λήψονται τὰς ψυχὰς αὐτῶν· καὶ ἔσται καθὼς ὁ λαὸς, οὕτως καὶ ὁ ἱερεύς. Τοῦ λαοῦ κατηγορήσας, ἐπὶ τὸ ἱερατικὸν μεταβαίνει γένος, και φησιν, ὅτι τὰ ὑπὲρ ἁμαρτιῶν τοῦ λαοῦ προσφερό μενα, αὐτοὶ ἐσθίουσι· ταῦτα γὰρ ἁμαρτίας καλεῖ. Καὶ ὅ ως τοσαῦτα καρπούμενοι ἐκ τοῦ λαοῦ, ἐν ταῖς Variæ lectiones et notæ. 'Αμαρτημάτων, peccatorum. Cod. Bar. "Αστρα γάρ, astra enim. Cod. Ven. "H, vel. Cod. Bas. Deest αὐτοῖς in cod. Bas. et restituimus es cod. Ven., quanquam legendum avtŵy, ipsi, ut com sideranti patebit. "Αλλος τάς ψυχάς, alii animas. Cod. Ven.

- CAP. IV. ἀδικίας οὐκ ἔλεγχον αὐτούς, ὡς κακῶς πλοῦντας· non reprehendebant eos in sceleribus suis, tanquam ἀλλὰ τὰς ψυχὰς αὐτῶν αὐτοὶ ἀνεδέχοντο, Εφ' ἡμᾶς, λέγοντες, τὸ κρῖμα· ὥσπερ οἱ πρὸς τὸν Πιλάτον εἰ κόντες· Τὸ αἷμα αὐτοῦ ἐφ' ἡμᾶς. Τί οὖν ἐκ τούτου γενήσεται; Τὸ ἔσεσθαι τὸν ἱερέα, καθὼς καὶ ὁ λαός, οἷα δὴ συναινοῦντα τοῖς ὑπ' ἐκείνων πραττομένοις. Ἰδοὺ οὖν ἡ δόξα αὐτῶν, τουτέστι, τὸ ἔνδοξον γένος τῶν ἱερέων, εἰς ἀτιμίαν γέγονε. Τινὲς δὲ τὸ, Λήψον. ται τὰς ψυχὰς αὐτῶν, οὕτως ἐνόησαν· Οἱ ἱερεῖς, φησί, τὰ ὑπὲρ ἁμαρτίας τοῦ λαοῦ ἐσθίοντες, τὰς ἰδίας ψυχὰς ἀντὶ τῶν ἁμαρτανόντων ἐλάμβανον, ὥστε προσο φέρειν τῷ Θεῷ ταύτας θυσίας Μεσίτης γὰρ ὧν ὁ ἱερεὺς θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν προσφέρει Θεῷ λαβών· ὥσπερ καὶ ὁ Κύριος τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν τέθεικεν ὑπὲρ ἡμῶν. 'Αλλ' ὅμως, φησί, καίτοι εἰς τοῦτο τεταγμένοι, ὥστε θυσία γενέσθαι Θεῷ, οὐ τοῦτο ἐπεδείξαντο, ἀλλὰ γεγόνασιν, ὡς ὁ λαός. Ταῦτα πάντα καὶ πρὸς πάντα ἱερέα καὶ ἄρχοντα λέγονται, σὺν τῇ ἐπαγομένῃ ἀπειλῇ, ἣν ἄκουε· male agerent: verum enim animas ipsorum ipsi ad sese recipiebant, Super nos, dicentes, condemnatio: perinde atque ad Pilatum vociferabantur, Sanguis ejus super nos ". Quid igitur inde fiet, sacerdotem talem esse, qualis sit populus, utpote commendantem ea quæ ab illis agantur? Isthuc nimirum: nam gloria eam ob rem ipsorum, hoc est, celebre sacerdotum genus ad ignominiam versum est. Quidam, Accipient animas ipsorum, sic intellexerunt: Sacerdotes vescentes iis quæ pro peccatis a populo offeruntur, proprias animas suas pro peccantibus accipiebant, ut offerrent has Deo in sacrificium. Mediator enim exsistens sacerdos Dei et hominum, suam ipsius animam acceptam Deo offert, perinde atque Dominus suam ipsius animam accipiens Deo obtulit. Proinde etiamsi, ait, in hoc sint constituti, ut sacrificium facerent Deo, attamen hoc non exhibuerunt, sed instar populi facti sunt Hæc etiam ad omnem sacerdotem et principem dicuntur, cum insequenti interminatione, quam audito. Καὶ ἐκδικήσω ἐπ' αὐτοὺς τὰς ὁδοὺς αὐτῶν, καὶ τὰ διαβούλια αὐτοῦ ἀνταποδώσω αὐτῷ. Οδοὺς τὰς πράξεις ὀνομάζων, φησὶν ὅτι Πᾶσαν τὴν δίκην καὶ τὴν τιμωρίαν, ὑπὲρ τῶν πράξεων αὐτῶν ἐπάξω αὐτοῖς. Καὶ οὐ μόνον τὰς πράξεις ἐκδικήσω, ἀλλὰ καὶ τὰ διαβούλια αὐτοῦ, τουτέστι, τοῦ λαοῦ· οὐ γὰρ μόνον πράξεων, ἀλλὰ καὶ λογισμῶν ἀτόπων δίκας διδόαμεν. Εξεδίκησε καὶ τὰς ὁδοὺς τοῦ Θεοκτόνου λαοῦ, τουτέστι, τὰς ἐπελεύσεις, ἃς ἐποιοῦντο κατά τοῦ Χριστοῦ, καὶ τὰ συμβούλια, & κατ' αὐτοῦ συν εκρότουν. Οδεύει τις ἐφ' ἁμαρτίαν, ἀλλ' οὐκ ἀπὸ μελέτης, κατὰ συναρπαγὴν δέ· ἁπλῶς οὖν κολάζει ται Οταν δὲ ἡ ὁδὸς ἔχῃ καὶ διαβούλιον, τουτέστιν, ἐκ μελέτης τὸ κακὸν δέχηται στηριγμόν, τότε διπλή ἡ ἐκδίκησις. Et ulciscar in ipsis vias ipsorum, et consilia ejns varia reddam ipsi. Vias opera nominans, Omnem, inquit, penan et supplicium super opera ipsorum inducam ipsis. Nec opera tantum ulciscar, sed varia eliam ejus consilia, hoc est, populi. Non enim tantummodo operationum, verumetiam absurdarum cogitationum penas damus. Ultus est etiam viag Deicidæ populi, hoc est, insultus invasionesque quas faciebant contra Christum, et consultationes quibus adversus ipsum plaudebant. Graditur aliquis ad peccatum, non ex exercitio vel pra:meditatione, sed fortuita et subitaria ad illud præcipitantia vel perductione: simpliciter igitur punitur. At enim si iter hoc consultationem habeat, hoc est, si ex præmeditatione malum isthuc fulcrum cceperit, duplex tum vindicta sequitur. VERS. 10. Edent et non implebuntur. Hoc es', Continua aliaque ad alia ipsis mala adducam. Et quemadmodum voraces adcoque insatiabiles pamphagi manducantes non saturantur, sic et ipsi fructus comedent operum 42 suorum, hoc est, supplicia, et perinde ac neque comedissent neque puniti essent, alias subinde provocabunt ponas. Videntur hodieque doctores llebraei animas pascere, legendo legem: verum gratuita est ista opinio et vana: quippe quia esuriunt et non implentur: quandoquidem panem qui e coclis descenderat, Christum e medio tulerint. Præterea peccatum faciens non impletur, eo quod sit transitoria temporariaque voluptas. Καὶ φάγονται, καὶ οὐ μὴ ἐμπλησθῶσι. Τουτο ἐστι, Συνεχῆ καὶ ἐπάλληλα αὐτοῖς ἐπάξω κακά. Ωσ περ γὰρ οἱ ἄπληστοι, τρώγοντες, οὐ κορέννυνται, οὕτω καὶ αὐτοὶ φάγονται τοὺς καρποὺς τῶν πράξεων αὐτῶν, τουτέστι τὰς κολάσεις, καὶ ὥσπερ μὴ φαγόν τες, μηδὲ κολασθέντες, οὕτω καὶ ἑτέρας προσκαλέσονται. Δοκοῦσι καὶ οἱ νῦν διδάσκαλοι Εβραίοι τάς ψυχὰς τρέφεσθαι τὸν νόμον ἀναγινώσκοντες· ἀλλ' οὐκ ἔστι τοῦτο· πεινῶσι γὰρ, καὶ οὐκ ἐμπίμπλανται, διότι τὸν ἐξ οὐρανοῦ καταβάντα ἄρτον Χριστὸν ἦραν ἐξ ἑαυτῶν. Καὶ ὁ τὴν ἁμαρτίαν δὲ ποιῶν, οὐκ ἐμπίπλαται, διὰ τὸ παροδικὴν εἶναι τὴν ἡδονὴν καὶ πρός καιρον. Ἐπόρνευσαν, καὶ οὐ μὴ κατευθυνθώσι, διότι τὸν Κύριον ἐγκατέλιπον, τοῦ φυλάξαι πορνείαν, καὶ οἶνον καὶ μέθυσμα ἐδέξατο καρδία λαού μου. Δύο ταῦτα ἐγκαλεῖ τῷ λαῷ· ἓν μὲν, ὅτι ἐπόρνευσαν, ἀπ' αὐτοῦ εἰς εἰδωλολατρείαν ἐγκυλισθέντες [f. ἐκVERS. 10, 11. Fornicati sunt, nec prosper ideo successus ejus obveniet. Et quia Dominum reliquerunt ut observarent fornicationem, vinum pariter et ebrietatem suscepit cor populi mei. Duabus in rebus populo diem dicit. Quarum prior, quod scortati Variæ lectiones et notæ. Ταύτην θυσίαν, hoc sacrifcium. Cod. Ven Ατελῶς οὖν κολάζεται, κατά συναρπαγήν δέ. Cod. Ven. Ετέραν, aliud (supplicium) Cod. Bav.

πορνείαν, καὶ ἐμμένειν αὐτῇ ἀμεταστάτων· ἕτερον δὲ, ὅτι μέθαις ἐκδεδώκασιν ἑαυτούς, ὅ ἐστιν, εἰς πᾶσαν τρυφὴν ἐξεχύθησαν. Λέγεται δὲ ταῦτα καὶ περὶ τῶν Ἰουδαίων, εἴτε τῶν τότε, εἴτε τῶν μετὰ Χριστὸν, ὅτι αὐτοὶ διδάσκαλοι ὄντες, ἐφύλαττον τὴν πορνείαν τοῦ λαοῦ. Δέον γὰρ ἐκριζοῦν αὐτὴν, καὶ ἀφανίζειν· οἱ δὲ συνετήρουν, ταῖς διδασκαλίαις β:- βαιοῦντες αὐτήν· διδ, Καὶ οἶνον καὶ μέθυσμα ἐδέ ξατο ή καρδία τοῦ λαοῦ, τὴν διδασκαλίαν αὐτῶν, τὴν παραφόρους αὐτοὺς ποιοῦσαν καὶ ἔμφρονας [. ἔκφρ.]. Ορα δὲ, ὅτι ἅμα τέ τις πορνεύει ἀπὸ τοῦ ἀγαθοῦ, καὶ οὐ κατευθύνεται. Η μὲν γὰρ ἀρετή, μεσότης οὖσα, εὐθεῖά τίς ἐστιν· ἡ δὲ κακία, σκολ τητας ἔχει, ἐν ὑπερβολαῖς καὶ ἐλλείψεσι θεωρουμένη ἐπεὶ καὶ ὁ μὲν Θεός, εὐθύς· ὁ δὲ δράκων, σκολιός. Επάξει γάρ, φησί, τὴν μάχαιραν, ἐπὶ τὸν δρά κοντα τὸν ὄφιν, τὸν σκολιόν. Πἂν δὲ πάθος, ἐχο στατικὸν ἂν τοῦ λογισμοῦ, μέθην λέγεται ποιεῖν. Μέθη ὁ θυμός· μέθη ἡ λύπη· μέθη ή φιλοπλουτία, καρηβαρεῖν ποιοῦσα, καὶ κάτω κύπτειν· πάντας γὰρ ὁ τοιοῦτος δέδοικε. Καὶ ὁ φιλόδοξος δὲ τοιοῦτος, δ; καὶ τὸν παρὰ τοῦ τριωβολιμαίου μῶμον φρίττει. Μὴ δέξαιτο οὖν ἡ καρδία ἡμῶν τοιοῦτον μέθυσμα, ἡδέως αὐτῇ προσιέμενον τοιοῦτον γάρ τι δοκεί τὸ, 'Εδέξατο. sint, ab ipso ad idolorum cultum devoluti, usque- κυλ.], καὶ τοσοῦτον, ὥστε φυλάττειν ταύτην τὴν adeo ut custodirent banc fornicationem, et permanerent in ea firmiter. Posterior, quod ebrietatibus sese dediderint, quod est, ad nullas non delicias sint effusi. Feruntur hac quoque de Judæorum sacerdotibus, sive iis qui tum duxere spiritum, sive de iis, qui post Christum vixere, quod ipsi doctores exsistentes, populi fornicationem custodiebant, quam eradicatam deletamque oportuit. Alii vero talibus doctrinis suis conservabant, stabilientes ipsam fornicationem: Idcirco et vinum et temulentiam accepit cor populi, doctrinam nempe eoruui, υλο cillantes eos et excordes facientem. Expende hic quod fornicetur quispiam et a bono deviet, nec eam ob causam rectus fiat. Virtus enim, cum mediocritas ac medium sit, rectitudo quædam est. 1 Vitium vero obliquitates tenet, in excessibus ac defectibus consideratum, siquidem et Deus quidem reclus, draco autem obliquus. Hine, Autollet, inquit, gladium suum super draconem, serpentemillum tortuosum 15. Ad hac omnis motus a ratione deficiens, temulentiam seu ebrietatem facere dicitur. Temulentia est impietas seu furor animi; ebrietas est mæror; clrielas est φιλοπλουτία, amor divitiarum, adeoque avaritia, qua caput degravans, qua in terram defigere oculos, caputve demittere ac nutare faciens. Tali enim affectu quopiam languens, omnes mortales metuit, qualis et ambitiosus est qui vel a vilissimo quoque vix tribus obolis valenti reprehensionem horret. Ne admittat igitur cor nostrum talėm ebrietatem, suaviter ac jucunde illud accedentem. Tale enim quippiam videtur esse quod ait, Suscepit. VERS. 12. In signis interrogabant. Sacerdotes, Enquit, qui populum in pietate, ac vero Dei cultu instituere debebant, isti valcinia denuntiantes, si quando quisquam rebus de suis interrogaturus accessisset, percentabantur illi damones, symbolis, hoc est, signis quibusdam. Etenim vel avium volalibus utebantur pro eventurarum rerum signis, vel fumi ex victimis cæsis ac sacrificatis 43 ascensione, si videlicet ad obliquum, vel in subrectum vergeret. Contemplabantur eniui exta victimarum, perque colores ipsorum, vel figuras, vel dispositiones videbantur conjicere et intelligere quæ voluissent. Et in virgis ejus denuntiabant ipsi, Cujus ejus? Populi videlicet. Etenim virgas duas statuentes, carmina et incantationes quasdam'submurmurabant: deinde virgis, dæmonum operationibus, aut effectu cadentibus, considerabant quonam utraque earum caderet, antrorsumne an retrorsum, ad dextram vel sinistram. Sicque tandem responsa dabant insipientibus, virgarum casu pro siguis usi. Eumdem ad modum Nabuchodonosor vaticinabatur, ut Ezechiel habet. 18 Isa. xxvII, 7. Εν συμβόλοις ἐπηρώτων. Οἱ ἱερεῖς, φησίν, οὓς ἔδει ποιεῖν τὸν λαὸν τὰ πρὸς θεοσέβειαν, οὗτοι μαντείας ἐπαγγελλόμενοι, ἐπειδάν τις πρὸς αὐτοὺς ἦλθεν, ἐρησόμενος περὶ τῶν καθ' αὐτὴν, ἐπηρώτων τοὺς δαίμονας ἐν συμβόλοις, τουτέστιν, ἔν τισι στα μείοις. Καὶ γὰρ ἢ ταῖς τῶν ὀρνέων πτήσεσιν ἐχρῶντο συμβόλοις τοῦ μέλλοντος, ἢ τῇ τοῦ καπνοῦ τῶν θυσ μένων ἀναφορά, πῶς ἄνεισιν, ἄρα ἐπὶ τὸ πλάγιον, ἄρα ἐπὶ τὸ εὐθύ. Επεσκόπουν δὲ καὶ τὰ σπλάγχνα τῶν θυομένων, καὶ διὰ τῶν χρωμάτων αὐτῶν, ἢ τῶν σχημάτων καὶ διαθέσεων, ἐδόκουν συμβάλλειν καὶ νοεῖν, ἅπερ ἠβούλοντο. Καὶ ἐν ῥάβδοις αὐτοῦ ἀπήγγελλον αὐτῷ. - Αὐ τοῦ, τίνος; Τοῦ λαοῦ. Ράβδους γὰρ δύο ἱστῶντες, ἐπῳδάς τινας ὑποκατεψιθύριζον· εἶτα τῶν ῥάβδων δαιμονικαῖς ἐνεργείαις πιπτουσῶν, ἐπεσκόπουν, πῶς, ἢ τοῦ ἑκάστη ἔπιπτον, ἄρα ἐπὶ τὰ ἔμπροσθεν, ἢ τὰ ὄπισθεν, δεξιὰ ἢ ἀριστερά· καὶ οὕτως ἀπεκρί νοντο τοῖς ἀνοήτοις, ταῖς τῶν ῥάβδων πτώσεσι συμβόλοις χρώμενοι. Οὕτω καὶ Ναβουχοδονόσορ ἐμαντεύετο, ὥς φησιν Ἰεζεκιήλ. Variæ lectiones et notæ. Particula γάρ, enim, redundare videtur. Φιλολοίδορος, maledicus. Cod. Bas. Αὐτὸ προσεμένη καὶ ἀποδεχομένη, iptam (temulentiam) consectans amplectensque. Cod. Ven. Συμβούλοις, consiliariis. Cod. Bas.

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. — CAP. IV. Ότι Πνεύματι πορνείας ἐπλανήθησαν, καὶ ἐξεπόρνευσαν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ αὐτῶν, ἐπὶ τὰς κοι γυρὰς τῶν ὀρέων ἐθυσίαζον, καὶ ἐπὶ τοὺς βουτοὺς ἔθυον, ὑποκάτω δρυός καὶ λεύκης, καὶ δένδρου σκιάζοντος, ὅτι καλόν σκέπη. Ταῦτα, φησὶν, ἃ εἶπον, ἐποίουν, διότι πολλὴν ὁρμὴν ἔσχον εἰς τὴν πορνείαν, ἢ τὴν εἰδωλολατρείαν, ἢ καὶ εἰς αὐτὸ τὸ πάθος. Πνεῦμα ἐνταῦθα τὴν προθυμίαν φησίν· ἢ ἐπειδὴ ἑκάστῃ τῶν ἁμαρτιῶν ἐφήδεται τις δαίμων, καὶ εἰς ταύτην, φησί, τήν, ὡς εἴρηται, ἐπ' ἀμφότερα νοουμένην πορνείαν, ὑπὸ πνεύματος δαίμονος ἐξεκαίοντο καὶ ἐπιτερπόμενοι διὰ θρύψιν καὶ βλακείαν τοῖς ἀμφιλαφέσι τῶν δένδρων, καὶ καλὴν σκέπην παρεχομένοις, ἀπὸ τῆς κακίας αὐτοῖς ἐθυσίαζον. Καὶ γὰρ ἐδογμάτιζον Ελληνες ἄλλα τῶν δένδρων ἄλλοις θεοῖς εἶναι οἰκεῖα, ὥσπερ τοὺς δρύας ταῖς νύμφαις, τὴν δάφνην τῷ Απόλλωνι, τῇ ᾿Αφροδίτῃ τὸ ῥόδον καὶ τὴν μυρσίνην, καὶ ἄλλα ἄλλοις. Ανήρχοντο δὲ ἐπὶ τὰς κορυφές τῶν ὀρέων, ὡς ἐκεῖσε ὄντων μεγίστων δένδρων καὶ εὐσκίων· τάχα δὲ ὣς τῶν μάντεων ἐκεῖ τοῖς δαίμοσι ἐμόνως ἐντυγχανόντων. "Ορα δέ, πῶς ἐκεῖνοι διὰ φιληδονίαν καὶ τρυφήν, ἀπέστησαν Θεοῦ. Εἰκότως ἄρα ὁ Παῦλος ἔλεγεν, ὅτι οἱ φιλήδονοι, οὐ φιλόθεο:. ὥστε καλὸν ἀεὶ τὸ συνεστάλθαι καὶ ἀπερίττως ζῇν. Εἰ δὲ καὶ αἱ φαῦλαι πράξεις ἡμῶν, ξύλα παρὰ τῷ Αποστόλῳ λέγονται, ὁ ὑποκάτω γινόμενος ἑκάστης φαύλης πράξεως, καὶ ὑποδουλούμενος αὐτῇ, πνεύ κατι καὶ αὐτὸς πορνείας πλανᾶται, ἐκπορνεύων αὐτῷ ἀπὸ τῆς καθηκούσης αὐτῷ καὶ φυσικῶς – ἁρμοσθείσης πράξεως, ἐπὶ τὴν οὐ καθήκουσαν καὶ παρὰ φύσιν πᾶσα γὰρ ἁμαρτία, παρὰ φύσιν. Υποδουλούμεθα δὲ τοῖς τοιούτοις, ὡς ἔχουσι σκιάν ἀγαθοῦ· τοῦτο γὰρ ἐστι τὸ πλανῶν ἡμᾶς. Εἰ δὲ καὶ ἔρη καὶ βουνοί, αἱ ἀντικείμεναι δυνάμεις, μείζους τε καὶ μείους, διὰ τὸ ὑπέρογκον τοῦ φρονήματος, σκόπει, ὅτι ὅτε κορυφωθῶσιν ἐν ἡμῖν οἱ πονηροί λογισμοί, τότε ταῖς πράξεσιν ἐγχειροῦμεν. VERS. 12, 13. Quoniam spiritu fornicationis erraverunt, et fornicati sunt a Deo suo, super cacuminibus montium sacra faciebant, superque collibus immolabant, sub quercu item et populo, ut umbrosa arbore. Nam bellum earum tegmen. Hæc, inquit, quæ commemoravi, faciebant: quandoquidem multo ingentique impetu et ardore ad fornicationem rapiebantur, tum ad idololatriam, sive ad eumndem libidinis motum: spiritum hic talem propensionem appellans vel ardorem vel voluptatem, quandoquidem quolibet peccatorum oblectetur aliquis. Ad hanc igitur utroque modo intellectam fornicationem, carnis videlicet et mentium quæ idola sectabantur, adeoque libidinem, a spiritu malo incendebantur, delectatique per luxum et mollitiem, proceris arboribus, pulchra opacaque tegmina præbentibus, ex malitia sua sacrum faciebant. ΕiEtenim Græci tradebant alias arbores aliis diis consecratas esse, veluti quercus nymphis, laurum Apollini, Veneri rosam et myrtum aliasque cæteris. Scandebant autem montium cacumina, quod illic maximæ arbores, pulcherrimæque umbræ essent, fortasse propterea etiam, quod divinatores facilius istic in dæmones inciderent. Expende hic quo pacto illi per voluptatis luxus, deliciarumque studium a Deo defecerint. Non immerito itaque divus Paulus cos voluptatum, non Dei amatores esse ait 16 quare honestum est nunquam non contracte, frulgaliter, citra luxum vivere. Quod si prava opera nostra ligua vocantur apud Apostolum, qui subjefuerit succubueritque quacunque actione mala, ac tanquam in servitutem ejus redactus fuerit, errat ille ac seducitur spirituali fornicatione, excidens ceu per fornicationem a decenti naturaliterque optato sibi opere ad honveniens, adeoque prater naturam. Nam omne peccatum praeter naturam est. llisce porro subjicimur, ceu labentibus boni umbram: atque hoc est, nos errare. clus Sin per montes et colles, o; positas bono potentias acceperis, majores et minores propter turgidum et intumescentem in nobis affectum contemplare, quod quando fastigiatæ in nobis pravæ ratiocinationes fuerint et cogitationes, tunc etiam ipsa opera aggrediamur. Διὰ τοῦτο ἐκπορνεύσουσιν αἱ θυγατέρες ὑμῶν, καὶ αἱ νύμφαι ὑμῶν μοιχεύσουσι, καὶ οὐ μὴ ἐπισκέψομαι [vulg. -ψωμ.] ἐπὶ τὰς θυγατέρας ὑμῶν, ὅταν πορνεύσωσιν, καὶ ἐπὶ τὰς νύμφας ὑμῶν, ὅταν μοιχεύσωσιν. Αἰχμάλωτοι, φησί, γε νόμεναι αἱ θυγατέρες ὑμῶν, καὶ αἱ γυναῖκες τῶν τέκνων ὑμῶν, δηλαδή αἱ νύμφαι, εἰς ὕβρεις τοῖς αἰχμαλωτεύσασιν ἐκκείσονται, καὶ ἐγὼ οὐκ ἐπισκέ ψομαι αὐτὰς, τουτέστιν, εγκαταλείψω, καὶ παραχω ρήσω ταῦτα πάσχειν. Ἐπισκέπτεται δὲ καὶ ἑτέρως ὁ Θεὸς τοὺς ἁμαρτάνοντας, ὅταν ἐλεῇ αὐτοὺς, ἐμποδίζων αὐτῶν τὴν πρὸς κακίαν ὁρμὴν, καὶ παιδείᾳ 16 [ Cor. 111, 5. 44 VERS. 13, 14. Propterea fornicabuntur filice vestra'et sponsæ vestræ adulterium committent. Nec visilato vel respiciam ad flius vestras, quando scortata fuerint, nec super sponsas vestras, quando adulterium commiserint. Captivæ, inquit, factæ filiæ vestræ, uxoresque filiorum vestrorum, sponsæ vel puell exsistentes, captivantium injuriæ exponentur: egoque non visitabo ipsas, hoc est, deseram et permittam eas talia pati. Visitat et alia ratione peccantes Deus, quando eorum niseretur, impediens ipsorum ad vitia impetuosum iter, ac castigationi tradens, juxta illud; Visitabo in virga peccata ipsoVariæ lectiones et notæ. (51, Πνεῦμα γάρ. Cod. Ven. Εξεμαίνοντο, in furorem agebantur. Cod. Bav. Deest αὐτῷ in cod. Ven.

rum, misericordia:n vero meam non dispergam παραδιδούς, κατὰ τὸ, Επισκέψομαι ἐν ῥάβδῳ τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν, τὸ δὲ ἔλεός μου οὐ μὴ διασκε δάσω ἀπ' αὐτῶν. Ον γὰρ ἀγαπᾷ Κύριος, παιδεύει ὡς υἱόν. Τίς γάρ ἐστιν υἱὸς, ὃν οὐ παιδεύει πατήρ; ab ipsis ". Quem enim diligit Dominus, castigat 18, tanquam filium. Quis porro filius est, quem non castiget pater? Eo quod ipsi cum scortis commiscebantur. Scorta hic proprie dicit sacerdotes ipsas Beelphegor. Hoc antem idolum erat apud Græcos appellatum Priapus, libidinis et lasciviæ præses, quod ex ipsa etiam forma sua indicabat. Scorta sunt omnino turpem abominationem talem curantes. Et cum initiatis sacrificabant. Initiatos appellat, hujusmodi idolis sacros mystas, dignos jam arca nis apud illos sacris judicatos, ceu perfectiores, qui mares esse visi, femellæ fuerunt, cymbalis utentes femincisque ululatibus, circuibant trivia, Beeplegor sacramenta perficientes. Faciebant itaque sacrum tam turpi deo, doctoribus dictis initiatis usi. Quandiu aliquis peccatum cogitat, nondum cum initiatis sacrificare dicitur. Sacrificabant etiam Dominum in cruce, qui occiderunt eum milites, cum initiatis, hoc est, cum sapere visis perfectiora, adeoque divina sacra scientibus ac sacerdotibus ac pontificibus. η Διότι αὐτοὶ μετὰ πορνῶν συνεφύοντο Πύρνας ἰδίως ἐνταῦθα λέγει τὰς ἱερείας τοῦ Βελ φεγώρ. Τοῦτο δὲ εἴδωλον ἦν, ὁ καλούμενος παρ' Ελλησι Πρίαπος, ἔφορος καὶ αὐτὸς εἰς ἀσελγείας, 8 καὶ ἀπὸ τοῦ σχήματος ἐδείκνυ. Αἱ δὲ τὸ οὕτως αἰσχρὸν θεραπεύουσαι βδέλυγμα, πόρναι πάντως. Καὶ μετὰ τῶν τετελεσμένων· ἔθυον. Τετελε σμένους καλεῖ τοὺς τοῦ τοιούτου ειδώλου ἱερομύστας, τοὺς τῶν ἀποῤῥήτων παρ' ἐκείνοις τελετῶν ἀξιωθέν τας, ὡς ἤδη τελειοτέρους· οἵτινες ἄνδρες δοκοῦντες εἶναι, θηλυδρίαι ἦσαν, καὶ κυμβάλοις χρώμενοι [f. -νοι] καὶ γυναικείαις ολολυγαῖς, περιήρχοντο τάς τριόδους, τὰ τοῦ Βεελφεγώρ μυστήρια τελοῦντες. Ἔθυον τοίνυν, φησίν, τῷ αἰσχρῷ τούτῳ εἰδώλῳ, διδασκάλοις χρώμενοι τοῖς ῥηθεῖσι τετελεσμένοις. Ἕως μὲν οὖν λογίζεται τις τὴν ἁμαρτίαν, ούπω θύει μετὰ τῶν τετελεσμένων· ὅταν δὲ τελέσῃ ταύτην διὰ τῆς πράξεως, τότε θύειν λέγεται μετά τῶν τελεσθέντων αὐτῷ. Εθυον τὸν Κύριον ἐν τῷ σταυρῷ οἱ ἀποκτένοντες αὐτὸν στρατιῶται μετὰ τῶν τετελεσμένων, τουτέστι, τῶν τὰ τελειότερα φρονεῖν δοκούντων, καὶ τὰς θείας τελετὰς εἰδότων ἱερέων καὶ ἀρχιερέων. Populusque intelligens complicabatur cum scorto. Hactenus commemorata, de decem tribubus dixit, quæ et Israel nominabantur: hoc vero jam nunc de duabus proferre, nempe regni Juda: quandoquidem et ipsi existimati habere Dei cognitionem, ut qui in lliero solymis urbe Dei regnarent, Astartes idolo sacrificabant, seu Veneris. Hanc enim scortum nominaverunt. Etenim imago ejus nuda stabat, ipso suo spectaculo vel intuitu, fornicationem et abominationem spirans. Excitavit autem Astarta simulacrum Solomon, uxori suæ gratum faciens. Meretrix enim erat cohors quoque, ceu idolis serviens, quam populus intelligens, Annæ et Caiphæ deditus, amarunt, associantes sibi sut comprehenderent 45 Dominum. Dein quæ in nobis intellectu ornata mens est, quando, dissoluto regno suo, turbulentum pravorum motuum inperium suscitaverit, populus fit: tum enim complicatur scorto, sensibilitati, eam non ad sese accipiens, verun ab ea accepta. VERS. 15. Tu vero, Israel, ue ignora; et Juda, ne ingrediuini ad Galgala. Duodecim hoc tribubus communiter disserit. Quia vero Israel, sive decem tribus dementia laborabant, ut quæ semel idolis essent apposita, dicit ad eum, Ne ignora: pro eo quod est Intellectum, scientiam cape, ignorantia deposita. Enimvero ad Juda hujusmodi quippiam non dixit. Etenim ipsi quidem Dei cognitionem habere videbantur, et interim tamen 18 Hebr, XII, 6. 37 Psal. LXXXVIII, 33, 34. Συνεφέροντο. Cod. Ven. Επιτελέση. Cod. Ven. Καὶ ὁ λαὸς ὁ συνιών, συνεπλέκετο μετὰ πόρο νης. Τὰ μὲν ἤδη ῥηθέντα, περὶ τῶν δέκα φυλών εἶπεν, αἳ καὶ Ἰσραὴλ ὠνομάζοντο· τοῦτο δὲ νῦν λέγει περὶ τῶν δύο, φημὶ δὴ, τῆς τοῦ Ἰούδα βασιλείας, ὅτι καὶ οὗτοι δοκοῦντες ἔχειν θεογνωσίαν, ὡς ἐν Ἱεροσολύμοις, τῇ τοῦ Θεοῦ πόλει βασιλεύ οντες, ἔθυον τῷ τῆς ᾿Αστάρτης εἰδώλῳ, ἤτοι τῆς Αφροδίτης. Ταύτην γὰρ ὠνόμασε πόρνην. Καὶ γὰρ τὸ ἄγαλμα αὐτῆς γυμνὸν ἵστατο, καὶ ἀπὸ τῆς θέας αὐτῆς πορνικὸν καὶ βδελυκτὸν δν. Εστησε δὲ τῇ Αστάρτῃ εἴδωλον Σολομών, χαριζόμενος τῇ γυναικὶ αὐτοῦ. Πόρνη ἦν ὡς εἰδωλολατροῦσα ἡ σπεῖρα, ἣν ὁ λαὸς ὁ συνιῶν, τουτέστιν, οἱ περὶ "Ανναν καὶ Καϊάφα», προσηταιρίσαντο, εἰς τὸ συλλαβεῖν τὸν Κύριον. Καὶ ὁ ἐν ἡμῖν δὲ συνιῶν, τουτέστιν ὁ νοῦς, ὅταν τὴν ἑαυτοῦ βασιλείαν καταλύσας, οχλοκρατίαν παθῶν καταστήσῃ, λαὸς γίνεται· τότε δὴ συμπλέκεται τῇ πόρνῃ αἰσθήσει, οὐ πρὸς ἑαυτὴν ταύτην λαμβάνων, ἀλλ' ὑπ' ἐκείνης λαμβανόμενος. Σὺ δὲ Ἰσραὴλ, μὴ ἀγνόει· καὶ Ἰούδα, μὴ εισπορεύεσθε εἰς Γάλγαλα. Ταῖς δώδεκα φυλαῖς ἐνταῦθα διαλέγεται κοινῇ· καὶ ἐπειδὴ ὁ μὲν Ἰσραήλ, ἤτοι αἱ δέκα φυλας, ἀνοησίαν ἐνόσουν, εἰδώλοις καθάπαξ προσκείμεναι, λέγει πρὸς αὐτόν· Μὴ ἁγνόει· ἀντὶ τοῦ, Γνῶσιν λάβε, ἀπόθου τὴν ἀνοησίαν. Πρὸς δὲ τὸν Ἰούδαν οὐκ εἶπέ τι τοιοῦτον. Καὶ γὰρ αὐτοὶ ἐδόκουν μὲν θεογνωσίαν ἔχειν, πλὴν καὶ τοῖς μὴ οὖσι θεοῖς λαθραίως εθυσίαζον. Φησὶν Variæ lectiones et notæ. Τῶν ἔργων. Col. Ven. 'Αλλ' αὐτός, sed ipsa (mens) Cod. Ven.

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. ‹ CAP. IV. crum, proinde ad hunc, Ne proficiscimini, inquit, ad Galgala. Civitas hæc erat vehementer idolis studens, in quo Jesus filius Nun circumcidit lapideis cultris incircumcisos, ac duodecim lapides, ex Jordane acceptos, bue reposuit 19, ut essent mnnemosynon tam admirandi illius beneficii. Valde igitur absurdum erat, civitatem illam, in qua tot «livini beneficii signa reposita erant, impictatis metropolun demonstrari per ascendentes eo, ilolisque sacrificantes. llæc et Donini occisorilus præcipiuntur: Ne ignora eum, qui propter beneficium humana nature impertiendum in carne venit Servatorem, tu qui appellaris Israel. Dei enim contemplator nominaris: quæ tuo sint nomine digna sapias. Tuque, ο Juda, cui idem cum confessione nomen est, ne proficiscere ad voluntatem majorum neque ad præcipitium, quo perducti sunt patres tui, interimentes prophetas, la - pidibusque obruentes ad se missos. Ateni etiamsi deliquisti, insidias tendens Servatori, per animi correctionem et confessionem hoc sanalo. Galgala enim volutionem sonat, si reddatur ali lingua. Ad hac, qui illustratus divina arcana con - spexerit, admonetur, ne ignoret gratiam, quam est consecutus, cæterum festinet per bonam vitam il· lam ipsam conservare: et qui per confessionem ad peccatum ad ima rapiens, ac præcipitans οὖν πρὸς τοῦτον· Μὴ εἰσπορεύεσθε εἰς Γάλγαλα. clanculum iis qui non essent dii, faciebant saΠόλις δὲ αὕτη ἦν, ἐξαιρέτως εἰδωλολατροῦσα, ἐν ᾗ Ἰησοῦς περιέτεμε πετρίναις μαχαίραις τοὺς ἀπ:ρ:- τμήτους, καὶ τοὺς δώδεκα λίθους, τοὺς ἐκ τοῦ Ἰορ δάνου ληφθέντας, ἐνταῦθα ἀπέθετο, ἵνα ώσι μνημόσυνον τῆς θαυμαστὴς ἐκείνης εὐεργεσίας. Λίαν οὖν ἄτοπον ἦν, τὸ τὴν πόλιν ἐκείνην, ἐν ᾗ τοσαῦτα σύμ βυλα τῆς θείας εὐεργεσίας ἀπέκειντο, ἀσεβεία; ἀπο φῆναι μητρόπολιν, ἀναβαίνοντας εἰς αὐτὴν, καὶ εἰδώ. λοις θύοντας. Ταῦτα καὶ τοῖς Θεοκτόνοις ἐγκελεύεται· Μὴ ἀγνύει τὸν ἐπὶ εὐεργεσίᾳ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ἐλθόντα ἐν σαρκὶ Σωτῆρα σὺ ὁ λεγόμενος Ἰσε ραήλ. Θεοῦ γὰρ θεωρὸς ὀνομάζῃ· ἀξίως τοῦ ὀνόματος φρόνει. Καὶ σὺ δὲ, ὦ Ἰούδα, ὁ τῆς ἐξομολογήσεως ἐπώνυμος. μὴ εἰς τὸ κύλισμα πορεύου τὸ πατρῷον καὶ εἰς τὸν κρημνόν, καθ᾽ οὗ ἡνέχθησαν οἱ πατέρες σου, ἀποκτείναντες τους προφήτας, καὶ λιθοβο λοῦντες τοὺς ἀπεσταλμένους· ἀλλ᾽ εἰ καί τι ἦμαρτες, ἐπιβουλεύσας τῷ Σωτῆρι, διὰ μετανοίας καὶ ἐξομο λογήσεως ἴασαι τοῦτο· τὸ γὰρ Γάλγαλα, κύλισμα ἑρμηνεύεται. Καὶ ὁ φωτισθείς, καὶ τὰ θεῖα μυστή μια ιδών, νουθετείται μὴ ἀγνοεῖν τὴν χάριν, ἧς ἔτυχεν, ἀλλὰ σπεύδειν διὰ τοῦ ἀγαθοῦ βίου ταύτην συντηρεῖν· καὶ ὁ διὰ τῆς ἐξομολογήσεως ἄφεσιν λαβὼν τῶν προτέρων, μὴ αὖθις εἰς τὴν κατωφερῆ ἁμαρτίαν καὶ κρημνώδη εισπορεύεσθαι, εἰς τὰ ἐσώτατα ταύτης καὶ κινδυνωδέστατα ἐθελοντής τρέχων. dimissionem priorum peccatorum accepit, ne rursus ingrediatur, ad intima ipsius periculosissimaque sponte currens. Καὶ μὴ ἀνάβαινε εἰς τὸν οἶκον τῆς ἀδικίας, καὶ μὴ ὀμνύετε ζῶντα Κύριον. Οἶκον ἀδικίας φησὶ τὴν Βαιθήλ, ἐν ᾗ ἔστησεν Ιεροβοαμ τὴν μίαν δάμαλιν, στήσας τὴν ἑτέραν ἐν Δάν. Εἴδωλα δὲ ἦσαν αὗται Απιδος, τοῦ Αἰγυπτίου βοός· τὴν δὲ τοιαύτην ειδωλολατρείαν Ιεροβοάμ ἐξ Αἰγύπτου ἔμαθεν. Ἡ δὲ Βαιθήλ ἑρμηνεύεται οἶκος Θεοῦ. Αδικος οὖν καὶ ἀγνώμονες περὶ τὴν εὐεργέτην ἐγένοντο οἱ τὸν αὐτοῦ οἶκον τῷ εἰδώλῳ ἀναθέντες. Τὸ δὲ, Μὴ ὀμνύετε ζώντα Κύριον, οἱ μὲν ἐνόησαν, ὅτι οὐ δεῖ ἡμᾶς τὸν ἀληθινὸν Θεὸν ὅρκον ποιουμένους, εἰς τὸν οἶκον τοῦ εἰδώλου ἀναβαίνειν, δ καὶ Παῦλος λέγει· Οὐ δύνασθε ποτήριον Κυρίου πίνειν καὶ ποτήριον δαιμονίων. Οἱ δὲ αὐτὸ τὸ εἴδωλον ζώντα Κύριον ὤμνυον. Οἶκος Θεοῦ ἦν καὶ ἡ Ἰσφαηλιτική φυλή, κατὰ τὸν Ἐνοικήσω ἐν αὐτοῖς καὶ ἐμπεριπατήσω, καὶ ἔσομαι αὐτῶν Θεός· ἀλλὰ γέγονεν οἶκος τῆς αὐτοαδικίας, τοῦ διαβόλου, φημί, ἐπειδὴ ἀπώσατο τὸν Χριστὸν, ὃς ἐγεννήθη [γ. έγει νήθη] ἡμῖν δικαιοσύνη ἀπὸ Θεοῦ, καὶ ἡδίκησε καὶ ἑαυτὴν, καὶ τὴν ἀλήθειαν, ἣν ἀπέκτεινε, μὴ ὁμολογήσασα τὴν δόξαν αὐτῆς Οὗτοι γάρ ὀμνύουσι ζῶντα Κύριον, δοκοῦντες τιμᾷν τὸν Πατέρα. Πλανώνται· τὸν γὰρ Κύριον, νεκρὸν αὐτοὶ 2. ** I Cor. x, 20. οι Levit. xxvi, 12. 19 Jos. V, Et ne ascendite in domum injustitiæ, ct ne jurate Dominum viventem. Domum injustitiae Barthel soca', in qua Jeroboam vaccam unam constituit, alterain in Dan. Fuerunt autem idola Apidis Ægyptii bovis: atque hanc idololatriam Jeroboam ex Ægypto didicit. Bethel autem domus Dei valet, si reddatur. Injusti igitur fuerunt, et consilii expertes erga Dominum benefactorem suum, qui domum ipsius idolo dicarunt. Porro quod ait, Ne juretis 46 Domivum riventem, alii quidem intellexerunt, quod non oporteat vos, por verum Deum jurantes, in domum idolorum ascendere, quod et Paulus ait: Non potestis calicem Domini bibere, et calicem dæmonio - rum *. Alii vero ipsum idolum viventem Dominum jurabant. Domus Dei tribus etiam Israelitica erat, secundum illud: Inhabitabo inter ipsos, et ambslabo inter eos, eroque ipsorum Deus "t. At facta est domus injustitiæ, diaboli videlicet, postquam Dominum repulit, qui factus est nobis justitia a Deo: et injuria fuit qua erga sese, qua veritatem ipsam, quɔm occidit, non confessa ejus gloriam. Illi enim jurant viventem Dominum, putantes venerari sc Patrem: crrant cum Dominum ipst mortuum ostenderint: qui tamen [quod ipsi non credunt] Variæ lectiones et notæ. Deest Σωτήρα, Salvatorem, in cod. Ven. Πρῶτον, priorem, Cod. Bas. Ὅτι αὐτὸ Cod. Ven. Σοφία, Sapientia, Cod. Rav. PATROL GR. CXXVI. Καὶ τὴν ἀλήθειαν ἀπέκτεινε, καὶ ὁμολογήσασα τὴν δόξαν αὐτῆς, et veritatem occidit, vel ipsius gloriam confitendo, Cod. Bav.

es potentia Dei vivat. Ac quando aliquis mandata ἔδειξαν, εἰ καὶ ζῇ ἐκ δυνάμεω; Θεοῦ. Καὶ ὅταν δὲ servarit Filii, ipse et Pater ad eum veniunt, mansionem apud ipsum facientes ". Non oportet ergo talem domum, sive talem animam injuriæ domum fieri, quæ propter avaritiam inferiores dejiciat atque supprimat. Faciet etiam hic locus ad ædifitionem nostri, sic acceptus simpliciter, Ne juretis viventem Dominum: verum sermo vester sit, est est, non non 38. ὑμῖν, μὴ ὁμόσαι ὅλως, ήτω δὲ ὑμῶν τὸ, ναὶ ναὶ, καὶ el β VERS. 16. Quoniam ceu vitula concitatus est œstro Israel. Nunc pascet cos Dominus, tanquam agnum in spatioso loco. OEstrum parvæ cujusdam niuscæ species est, quæ simulatque vitulam vel bovem momorderit, adeo eam in rabiem adigit, ut sursum ac deorsum cursitans, interdum per præcipitium feratur. Dicit igitur ad Juda: quoniam Ephraim, sive decem tribus, vitulæ devianti et in præceps ducle, similes sunt, eo quod astro idololatriae sint morsæ: atenim Dominus tradens eum in captivitatem, pascet ipsum sive reget, non amplius veluti inobedientem, sed tanquam agnum mansuetissimum. Namque captivilas humi - liabit ipsum. Spatiosam antem Persarum Medorum regionem nominat, in qua captivi erraverunt, alias alium Dominum permutantes. Idem ledieque in sua illa dispersione Hebræi perpessi sunt, subinde in alium atque alium translati locum, quod contra Christum insanierunt, instar bucula nondum experte jugum. Non enim Evan gelii jugum exceperunt, invidiæ œstro ad Deicidii præcipitium sane perducti. Anima quoque ubi inordinate a quadam affectione, ceu œstro, ad peccati præcipitium delata fuerit, lapsa precetur, ut se Dominus regat, veluti agnum, qui non deli- ‹tiget neque vociferetur, nec propriam voluntatem habeat, juxta illud: Factus sum ut jumentum penes le, egoque semper tecum ': sed quæ vival secundum illius mandata. Sic enim in spatioso loco erit, juxta cum, qui ait: Latum maudatum 47 tuum valde”. Siquidem vere ille latitudinem habet et requiem, qui secundum mandata vixerit. Discite enim, inquit, a me, quoniam milis sum et humilis corde, et invenietis requiem animabus restris 30. VERS. 17, 18. Particeps idolorum Ephraim, pοsuit sibiipsi scandala. Elegit Chananæos, fornicantes fornicati sunt, dilexerunt ignominiam ex fremitu sko. Ad Juda huc adliuc videtur dicere: quoniam particeps est factus idolorum, vaccas adorans, quæ offendicula ipsi fuerunt animorumque retia. Præterea Chananæos æmulatus est, idolo ipsorum Beelplegor inserviens, præque me ipsum deveneτις τὰς ἐντολὰς τηρῇ τοῦ Υἱοῦ, αὐτὸς καὶ ὁ Πατήρ ἔρχονται πρὸς αὐτὸν, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιοῦσιν. Οὐ τοίνυν δεῖ τὸν τοιοῦτον οἶκον, ἤτοι τὴν τοιαύτην ψυχὴν, οἶκον ἀδικίας γενέσθαι, διὰ φιλοπλουτίαν καταδυναστεύοντα τοὺς ταπεινοτέρους. Οικοδομείτω δὲ ἡμᾶς καὶ ἁπλῶς οὕτως λαμβανόμενον τὸ, Μὴ ὀμνύετε ζῶντα Κύριον, ἀπάγον ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ ὅρκου, καὶ μονονουχὶ ἐκεῖνο λέγον· Ἐγὼ δὲ λέγω τὸ οὐ οἴ. Ότι ὡς δάμαλις παροιστρώσει παροίστρησεν Ισραήλ· νῦν νεμήσει αὐτοὺς Κύριος, ὡς ἀμνὸν ἐν εὐρυχώρῳ. Οἱστρός ἐστι μετά τις μικρά, ἥτις ἐπειδὰν δάμαλιν δάκῃ, οὕτως αὐτὴν ἐκμαίνει, ὥστε ἄνω καὶ κάτω θέειν, καὶ κατὰ κρημνοῦ ἔσθ' ὅτε φέρεσθαι. Φησὶν οὖν πρὸς τὸν Ἰούδαν, ὅτι ὁ Ἐφραίμ, ἤτοι αἱ δέκα φυλαί, δαμάλει ἐοίκασιν ἀποπλανη θείσῃ, καὶ κατὰ κρημνοῦ ἐνεχθείσῃ, διὰ τὸ τὸν οίστρον τῆς εἰδωλολατρείας δέξασθαι· ἀλλ' ὁ Κύριος παραδοὺς αὐτὸν εἰς αἰχμαλωσίαν, νεμήσει αὐτὸν, ἤτοι ποιμανεῖ, οὐκέτι ὡς ἀνυπότακτον, ἀλλ᾿ ὡς ἀμνὸν πραότατον· ἡ γὰρ αἰχμαλωσία ταπεινώσει αὐτόν. Ευρύχωρον δὲ τὴν τῶν Περσῶν καὶ Μήλων ὀνομάζει χώραν, ἐν ᾗ πλανώμενοι ἦσαν αἰχμάλωτοι, ἄλλοτε ἄλλον δεσπότην ἀμείβοντες. Ἔπαθεν τοῦτο καὶ οἱ Ἑβραῖοι ἐν τῇ νῦν διασπορᾷ, ἄλλοτε ἀλλαχού μετανιστάμενοι, διότι ἐμάνησαν κατὰ Χριστοῦ, οἷόν τις δάμαλις ἀπειρόζυγος· οὐ γὰρ τὸν τοῦ Εὐαγ γελίου ζυγὸν ἐδέξαντο, τῷ οἴστρῳ τοῦ φθόνου πρὸς τὸν τῆς θεοκτονίας κρημνὸν παρενεχθέντες. Καὶ ψυχὴ δὲ, εἴποτε άτακτα φερομένη ὑπό τινος πάθους, ὥσπερ οίστρου, εἰς κρημνὸν ἁμαρτίας ολισθήσει, εὐχέσθω, ἵνα ποιμάνῃ αὐτὴν ὁ Κύριος, ὡς ἀμνὸν μὴ ἐρίζουσαν, μηδὲ κραυγάζουσαν μηδὲ ἴδιον θέλημα ἔχουσαν, κατὰ τὸ, Κτηνώδης ἐγενήθην παρὰ σοὶ, κἀγὼ διὰ παντὸς μετὰ σοῦ· ἀλλὰ κατὰ τὰς ἐκείνου ἐντολὰς ζῶσαν. Οὕτω γὰρ καὶ ἐν εὐρυχώρῳ ἔσται, κατὰ τὸν λέγοντα· Πλατεία ἡ ἐντολή σου σφόδρα. Τῷ ὄντι γὰρ ἐκεῖνος ἔχει πλάτος καὶ ἀνάπαυσιν, ὁ κατὰ τὰς ἐντολὰς ζῶν. Μάθετε γὰρ ἀπ' ἐμοῦ, ὅτι πρᾶός εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ, καὶ εὑρήσετε ἀνάπαυσιν ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν. Μέτοχος εἰδώλων Εφραίμ ἔθηκεν ἑαυτῷ σκάνδαλα, ηρέτισε Χαναναίους πορνεύοντες ἐξεπόρνευσαν, ἠγάπησαν ἀτιμίαν ἐκ φρυάγματος αὐτῶν. Ἔτι πρὸς τὸν Ἰούδαν δοκεί λέγειν ὅτι ὁ Ἐφραὶμ μέτοχος γέγονε τῶν εἰδώλων, τὰς δαμάλεις προσκυνήσας, αἱ ἐγένοντο αὐτῷ σκάνδαλα καὶ παγίδες ψυχικαί. Οὐ μόνον δὲ τοῦτο, ἀλλὰ καὶ τοὺς Χαναναίους ἐζήλωσε, τῷ εἰδώλων αὐτῶν, τῷ * Joan. xiv, 23.» Jac. v, 12.» Psal. LxxII, 23. * Psal. cxvii, 96. 26 Matth. xi. 20. Varia lectiones et nota. (43)Θεογνωσίας, Dei cognitionis, Cod. Ven. Verba μηδὲ κραυγάζουσαν, neque vociferan. tem, desiderantur in cod. Bav. Δοκώ λέγειν, Videur dicere. Cod. Bas. Mihique anteposuit ignominiam hanc: veτε enim ignominia est, ratione præditos homines talia (idol.) venerari. Sic uterque cod. Ven. et Bas.

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. - CAP. IV. Βεελφεγώρ, λατρεύσας, καὶ προετίμησεν ἐμοῦ τὴν ratus est, hinc ignominiam habuit, propterea qual ἀτιμίαν ταύτην· ἀτιμία γὰρ τῷ ὄντι τὸ τοιούτοις λατρεύειν τοὺς λογικοὺς ἀνθρώπους. Ταύτην δὲ τὴν ἀτιμίαν ἔσχεν ἀπὸ τοῦ καταφρονῆσαι ἐμοῦ, καὶ και ταφρυάξασθαι τῆς ἐμῆς τιμῆς. 'Αρα οὐ τοιοῦτοι ἦταν καὶ οἱ τοῖς ἐθνικοῖς καὶ εἰδωλολάτραις στρα τιώταις πρὸς τὸ ἀποκτεῖναι Χριστόν συνεργοῖς χρησάμενοι, καὶ μετόχοις τοῦ ἀσεβήματος; οἳ καὶ ἔθηκαν αὐτῷ, τῷ Χριστῷ δηλαδή, σκάνδαλα, καὶ ἠγάπησαν τὴν ἀτιμίαν αὐτοῦ, σταυρώσαντες αὐτὸν, ὡς παράνομον. Ταῦτα δὲ ἐκ τοῦ φρυάγματος ἐποίη σαν, ὡς καὶ Δαβὶδ λέγει· Ἵνα τί ἐφρύαξαν ἔθνη, καὶ λαοὶ ἐμελέτησαν κενά; Οὕτω καὶ ἐν πᾶσιν ἀνθρώποις οἱ φρυαττόμενοι ἀτιμίαν κερδαίνουσιν. Εἴρηται γάρ, Ακάθαρτος παρὰ Κυρίῳ πᾶς ὑψη λοκάρδιος· καὶ, Πᾶς ὁ ὑψῶν ἑαυτόν ταπεινω θήσεται. Καὶ ὁ ἀγαπῶν δὲ τὸ ἀτιμάζειν και βόςλύττεσθαι τοὺς πλησίον, καὶ ἐκ φρυάγματος τοῦτο πάσχων, ἐράτω, τίσι συντέτακται, τοῖς μετάχοις τῶν εἰδώλων, καὶ τἄλλα, ὅσα ἐνταῦθα μαρτυροῦνται. me aspernaretur, insurgeretque adversus honorem meum. Nonne tales etiam fuerunt, qui ex gentibus idolorum cultoribus militibus ad Domini necem sunt usi? qui et scelerosi acti, et impietatis ſuerunt consortes, posueruntque ipsi, videlicet Christo, scandala, diligentes ignominiam ipsius, cruci affigentes cum tanquam iniquum. Hæc autem ex fremitu fecerunt, perinde alque David ait: Cur fremueruni gentes, el populi meditati sunt vana 15? Sic apu universos mortales, frementes ac gloriaples ignominiam lucrantur. Dictum est enim: Lumuudus est apud Dominum, quisquis alto corde fueris”. Et, Omnis exaltans sametipsum humiliabitur ". Jain qui diligit ignominiam et exsecrationein proxizmį, idque ex fremitu patiatur, videat quibusnam idelorum participibus conjunctus sit, aliaque id genus, quæ hic in medium promit, Συστροφή πνεύματος συριεῖ ἐν ταῖς πτερύ ξεσιν αὐτῆς, καὶ καταισχυνθήσονται ἐκ τῶν θυσιῶν αὐτῶν. Ωσπερ, φησί, τὰ ὄρνεα τῇ κινήσει τῶν πτερῶν, σὺν πνεύματί τινι καὶ ἤχῳ τὸν ἀέρα διατέμνει· οὕτω καὶ αὕτη, ἡ Συναγωγή δηλαδή τῶν ὑπὸ τὴν τοῦ Ἐφραὶμ βασιλείαν δέκα φυλών, καθάπερ ὑπόπτερος, εἰς τὴν ἀλλοτρίαν αἰχμάλωτος ἀπαχθήσεται, τῆς ἐμῆς ὀργῆς συνωθούσης αὐτὴν ἐκεῖ, καὶ ἐλκούσης ὥσπερ τινὸς συστροφής πνεύμα της. Ὑπομενεῖ δὲ ταύτην τὴν αἰσχύνην τῆς αἰχμ αλωσίας ἐκ τοῦ θύειν τοῖς εἰδώλοις. Εἰ δὲ καὶ οὕτως ἔχει ἡ γραφή· Συστροφή πνεύματος, σὺ εἶ ἐν ταῖς πτερύξεσιν αὐτῆς· οὕτως νοητέον, πρὸς τὸν Ἰούδιν λέγειν τὸν Θεὸν, ὅτι Σὺ, ὦ Ἰούδα, ἐγένου αἴτιος τῇ τῶν δέκα φυλών βασιλείᾳ τοῦ εἰδωλολα τρεῖν. Σὲ γὰρ εἰδοῦσα εἰδωλολατροῦντα, τὸν οὕτω νομομαθῆ, τὸν τῷ ναῷ προσεδρεύοντα, οξυτέρα καὶ αὕτη πρὸς εἰδωλολατρείαν έδραμεν. Εἶχε μὲν γὰρ αυτη πτέρυγας πρὸς τὰ εἴδωλα κινουμένας· ἀλλὰ καὶ σύ, ὥσπερ τις πνεύματος συστροφή ενέπνευσα; ταῖς πτέρυξι, καὶ εὐκινητοτέρας ἐποίησας. Οὕτω καὶ τῶν Ἰουδαίων οι διδάσκαλοι τοὺς πρὸς αὐτοὺς ἀποβλέποντας προσηλύτους ἐποίουν υἱοὺς γεέννης· δ δεῖ φυλάττεσθαι· ἐπεὶ κατὰ τὸν τοῦ Κυρίου λόγον· ὓς ἐὰν σκανδαλίσῃ ἕνα τῶν μικρῶν τούτων, συμφέρει να μύλος ὀνικός κρεμασθῇ παρὰ [{. περί] τὸν τράχηλον αὐτοῦ. Εἶχε καὶ ἡ πᾶσα Συναγωγή πτέρυγας, τὸν νόμον καὶ τοὺς προφήτας, δι' ων εἰς ύψος οὐράνιον γνώσεω; καὶ βίου ὀρθοῦ ἀνεκουφί ζετο. Εν ταύταις δὴ ταῖς πράξεσι συριεί, τουτέστιν ἡχήσει, καὶ ἐξάκουστα φθέγξεται, τὸ πνεῦμα, συστρέφον τὸ γράμμα καὶ πεῖθον πνευματ τικῶς νοεῖσθαι. "Οθεν αὐτοὶ μὴ δεχόμενοι τοῦτο τὸ πνεῦμα, αἰσχυνθήσονται, ἀποπεσόντες καὶ τῶν θυσιῶν αὐτῶν. Ἔχει καὶ ἡ ψυχὴ πτέρυγας 17 Psal. 11, 1. 3ª Isa. LXV, 5. Πτέρυξι, alis, Cod. Ven. VERS. 19. Turbo spiritus sibilabit in alis ejus, pudefenique in sacrificiis suis. Perinde atque aves, inquit, motu alarum, spiritu quodam et sonitu aera dissecant: sic ipsa Synagoga decem sub regno Ephrem tribuum ceu elata in alienam terram captiva abducetur, mea ira ipsam impellente ac trahcute, veluti quodam venti turbine. Sustinet autem hanc captivitatem et ignominiam, quod idolis sacra faciat. Quod si hic textus ita legatur: Turbo spiritus, tu es in alis ejus: hunc ad modum intelligendus erit ad Judam verba facere: 0 Juda, Au causa es decem tribuum regno, cur ad idolorum cultum deflexerit. Nam abi te conspexisset idola colentem, qui adeo tenebas legem, temploque assidebas, celerior et ipsa ad idololatriam cucurrit. Elenim et ipsa habebat alas ad idola concitatas. Enimvero tu veluti turbo venti, inflasti alas et mobiliores reddidisti. Hac ratione Judeorum doetores, ad eas respicientos proselytos faciebant filios gehennæ: quod necessum est observare: postquam juxta verbum Domini ³, Qui offenderis unum ex hisce minimis, prodest ei, ut ex ejus collo mola asinaria suspendatur, etc. Erant etiam alæ ipsi universæ 48 Synagogæ, lex et prophetæ, per quas ad altitudinem coelestis cognitionis reclæque vitæ sufferebatur. In his jam operationibus sibilabit, hoc est sonabit, et sonorum fremitum edet spiritus convertens litteram et persuadens, ut spiritaliter intelligantur. Unde ipsi non accipientes hunc spiritum, pudore suffundentur, excidentes a sacrificiis suis. Habet anima duas alas, et naturalem ¡cgem et doctrinalem: per quas mota ad honestum, sursum ad cœlum fertur. At Spiritus operæ est pretium adesse adminiculationem convertentem sese semper in anima, ita ut nunquam eam deserat, si "Matth. XXXT, 12. 30 Matth. xvIII, 6. Varia lectiones et notæ.

celerior futura sit. Hujusmodi anina, etiamsi olim δύο, τόν τε φυσικὸν νόμον καὶ τὸν διδακτικὸν, ὑφ' sacrificarit affectibus suis, eosque adorarit, nunc ὦν κινουμένη πρὸς τὸ καλόν, ἀνάγεται πρὸς τὸν οὐ propter eos pudefiet, deflens imprudentiam suam. ρανόν ᾿Αλλὰ δεῖ καὶ τὴν τοῦ Πνεύματος παρεῖναι βοήθειαν, συστρεφομένην ἀεὶ ἐν τῇ ψυχῇ, καὶ μηδέποτε αὐτῆς ἀπολειπομένην, εἰ μέλλοι εὐκινητοτέρα ἔσεσθαι. Ἡ δὲ τοιαύτη ψυχή, εἰ καί ποτε ἔθυς καὶ προσεκύνει τοῖς πάθεσι, νῦν ἐπ' ἐκείνοις αἰσχυνθήσε ται, μετακλαιομένη τὴν ἀβουλίαν. CAPUT V. VERS. 1. Audite hæc, sacerdotes; attendite, domus Israel, et domus regis, aures advertite. Quia in superioribus accusavit populum et vanos sacerdotes illos, regiamque tribum per Ephraim, nunc iterum omnes veluti sopitos excitat et expergefacit ad audiendum. Quoniam autemu sacerdotes intelligentiores aliis reputantur esse, ad illos satis est dicere: Audite tantum. Domui vero Israel, hoc est populo, necessarium erat, Attendite diligenter. Nisi enim plerique omnes ex vulgo dictis advertant animum, nihil eorum quæ dicuntur, intelligent. Porro domui regis, hoc est, regibus et optimatibus ipsorum, demandatur auribus percipere, quod plus quippiam, quam audire significat. Quoniam ad vos est judicium. Nam sagena est specula, ac veluti rele expansum super llabyrium, quod venantes venationem infixerunt. Ad vos omnes, inquit, est judicium: hic est, ad vos pertinet hæc increpatio et reprehensio quam facio. Quale autem hoc judicium est? Quod prophetis meis onnes vos facti estis laqueus, quippe quibus dolum meditabamint. Speculam, prophetarum excubias Ακούσατε ταῦτα, οἱ ἱερεῖς· καὶ προσέχετε, οικος του Ισραήλ· καὶ οἶκος τοῦ βασιλέως, ἐνωτίζεσθε. Επειδή προφθάσας κατῃτιάσατο και τὸν λαὸν καὶ τοὺς ψευδιερεῖς ἐκείνους, καὶ τὴν βασιλικὴν φυλὴν διὰ τοῦ Ἐφραίμ νῦν πάλιν πάντας οἱονεὶ κοιμωμένους διυπνίζει καὶ διεγείρει πρὸς τὸ ἀκοῦσαι. Ἐπεὶ δὲ οἱ ἱερεῖς συνετώτεροι τῶν ἄλλων ἀπαιτοῦνται εἶναι, πρὸς μὲν τούτους αύταρκες τὸ, 'Ακούσατε, μόνον· τῷ δὲ οἴκῳ Ἰσραὴλ, τουτέστι τῷ λαῷ, προσέχειν ἀναγκαῖον. Εἰ γὰρ μὴ πάνυ προς τοῖς λεγομένοις ἔχει τὸν νοῦν ὁ πολὺς ἄνθρωπος, οὐδὲν συνήσει τῶν λεγομένων. Καὶ τῷ οἴκῳ δὲ τοῦ βασιλέω;, φημὶ δὴ τοῖς βασιλεῦσι καὶ τοῖς περὶ αὐτοὺς, τὰ ἐνωτίζεσθαι ἐντέλλεται, ο πλέον τι δηλοῖ τοῦ ἀκούειν. Διότι πρὸς ὑμᾶς ἐστι τὸ κρῖμα, ότι παγὶς ἐχει νήθη[τε] τῇ σκοπιᾷ, καὶ ὡς δίκτυον ἐκτεταμένον ἐπὶ τὸ Ἰταβύριον, ὅ οἱ θηρεύοντες τὴν θήραν κατ έπηξαν. - Πρὸς ὑμᾶς, φησί, πάντας ἐστὶ τὸ κρῖμα· τουτέστιν, Η κρίσις αὕτη, καὶ ὁ ἔλεγχος, ὃν νῦν ποιοῦμαι. Τίς δὲ ἡ κρίσις; Ὅτι τοῖς προφή - ταις μου πάντες ὑμεῖς παγὶς ἐγένεσθε, καὶ ἐπιβου λεύετε αὐτούς. Σκοπιὰν γὰρ, τὴν τῶν προφητών et ordinationem, seu aciem appellavit. Ipse enim Ο φυλακὴν καὶ τάξιν ἐκάλεσεν. Αὐτοὶ γὰρ ἦσαν ὥσπερ τινὲς σκοποί, διαγγέλλοντες τῷ λαῷ τὰ ἐπερχόμενα, ὡς καὶ πρὸς Ἰεζεκιήλ Καὶ ὥσπερ θηρευταὶ τὰ δίκτυα ἱστῶσιν ἐπὶ τὸ Ιταβύριον (δρος δὲ τοῦτο τῆς Γαλιλαίας, ὑψηλὸν καὶ δασύ, καὶ διὰ τοῦτο θήραν παντοδαπή παρέχον τοῖς θηρευταῖς), οὕτω καὶ ὑμεῖς τὰς ἐπιβουλὰς ὑμῶν κατὰ τῶν προφητῶν ἱστάντες, ἀποσφάττετε αὐτούς. Δύναται δὲ καὶ οὕτως νοηθῆναι, ὅτι Ὑμεῖς οἱ ἱερεῖς καὶ βασιλεῖς καὶ οἱ προύχοντες τοῦ λαοῦ, ἐν σκοπιᾷ καταστάντες ὑπ' ἐμοῦ, καὶ ἐν ὑψηλῷ βαθμῷ ταχθέντες, ὥστε τῷ λαῷ διαγγέλλειν, ἃ δεῖ πράττειν, παγὶς μᾶλλον ἐγενήθητε εἰς διαφθορὰν αὐτῶν τελοῦντες. Οι τε γὰρ ἱερεῖς, εἰδώλων ἦσαν θεραπευταὶ, καὶ οἱ βασιλεῖ; καὶ οἱ ἄρχοντες μεγαλοπρεπῶς τοῖς βδελύγμασιν veluti quidam speculatores fuerunt, annuntiantes ventura populo, ut in Ezechiele legitur ". Et quemadmodum venatores retia expandunt super ItaLyrium [mons est Galilææ cum arduus tum sylvosus, unde et omnis generis feras venatoribus præstat], sic et vos insidias vestras contra prophetas statuentes mactalis eos. Potest etiam hanc ad rationem 49 accipi: Quoniam vos sacerdotes, et reges, et primores populi, in specula constituti a me, et in alto gradu collocati, ut populo quid opus sit facto denuntietis, rele potius facti estis ad corruptionem ipsorum: etenim sacerdotibus idola fuerunt · curæ. Quinetiam reges et principes magnifice el abunde immolabant abominationibus per quas po⚫ pulus corrumpebatur. Hæc et Christi interfectorie ἐπέθυον καὶ πλουσίως, ἐξ ὧν ὁ λαὸς διεφθείροντο. bus, pontificibus, pharisæis et scribis, et regi Herodi convenient, qui rete facti sunt speculæ, hoc est, sublimi Christo, super quo qui steterit, plura et præstantiora cæteris videt. Nonne et in sermonibus ipsum conabantur irretire, ac tandem crucis „sagenaı ipsi fixerunt, variasque sycophantias, ca8 Ezech. 11, 4. Ταῦτα καὶ τοῖς τὸν Χριστὸν ἀποκτείνασιν ἀρχιερεῦσι, φαρισαίοις τε καὶ γραμματεῦσι, καὶ τῷ βασιλεῖ Ἡρώδῃ ἁρμόσει· οἱ παγὶς ἐγενήθησαν τῇ σκοπιά, τουτέστι τῷ ὑψηλῷ Χριστῷ, ἐφ' οὗ ὁ ἱστάμενος, καὶ πλείω καὶ κρείττω τῶν ἄλλων βλέπει. Η οὐχὶ καὶ ἐν λόγοι; αὐτὸν ἐπεχείρουν παγιδεύειν, καὶ τελευVaria lectiones et nota. Τὸν οὐράνιον, ad coelestem (subaudi locum), Cod. Bav. Φυλὴν τοῦ Ἐφραίμ, tribum Ephram, Cod. Bav. Scribendum puto ἐπεβουλεύετε, ut et LoniCerus in codice suo legisse videtur. Πρὸς Ἰεζεκιήλ ὁ Κυριὸς εἶπε· Σκοπὸν τεθήκατε τῷ οἴκῳ Ἰσραήλ, ad Ezechielem Dominus di- *it: Speculam posuistis domui Israel, Cod. Ven. ᾿Αποφράττετε, Cod. Βav. Βασιλεῖς, οἱ προύχοντες, et reges qui cxcellitis, Cod. Bas.

EXPOSITIO IN PROPIIETAM OSEAM. - CAP. V. ταῖον τὴν τοῦ σταυροῦ παγίδα αὐτῷ ἔπηξαν, καὶ lumnias et falsa testimonia, ceu retia expanderunt? τὰς πολυπλόκους συκοφαντίας, καὶ ψευδομαρτυρίας, ὡς δίχτυα ἐξεπέτασαν; Καὶ διδάσκαλος δέ τις τα χθεὶς εἶναι, καὶ ἐφ ὑψηλοῦ βαθμοῦ ὤν, ἐὰν ἢ βίον ἐπίμωμον ἔχῃ, ἢ δόγματα στρεβλά, παγὶς γίνεται τοῖς πρὸς αὐτὸν βλέπουσιν, ἐν τῇ σκοπιᾷ ἱστάμενος, καὶ δίκτυον, οὐχ οἷον οἱ Χριστοῦ μαθηταὶ καὶ ἁλιεῖς εἶχον, δηλαδὴ τοῖς θαύμασι συμπεπλεγμένον, ἀλλ᾽ δ οἱ θηρεύοντες ἀεὶ τὴν ψυχικὴν θήραν δαίμονες κατέπηξαν Ακούσομεν οἱ ἀπολλύντες ψυχὰς, τίνος εσμὲν δίκτυον, καὶ ὅτι οὐχὶ Θεοῦ, καν ἐν τῇ σκοπιᾷ ἱστάμεθα. Ἐγὼ δὲ παιδευτής ὑμῶν, ἐγὼ ἔγνων τὸν 'Εφραίμ, καὶ τὸν Ἰσραὴλ οὐκ ἀπέστησα ἀπ' ἐμοῦ. Διότι νῦν ἐξεπόρνευσεν Εφραίμ, εμιάνθη Ισραήλ. Επειδή, φησί, τοιοῦτοι ἐγένεσθε, παιδείαν ὑμῖν ἐπάξω, τὴν τῆς αἰχμαλωσίας, καὶ παντὶ τῷ λαῷ, οὓς διὰ τοῦ Ἰσραὴλ ἐδήλωσεν. Εγνων γὰρ τὰ ἔργα αὐτῶν, διότι οὐδὲ ἀπέστησα αὐτοὺς ἀπ᾿ ἐμοῦ, ὥστε μακρὰν εἶναι ἀπ' αὐτῶν, καὶ μὴ βλέπειν αύτ τοὺς, ἀλλὰ Θεὸς ἐγγίζων ἐγώ εἰμι. Μή ποτε δὲ, ἐπειδὴ πᾶσα παιδεία Κυρίου ἐξ ἀγάπης γίνεται, κατὰ τὸν Σολομῶντα, τό, Εγνων, ἀντὶ τοῦ, ἠγάπησα, ἐνταῦθα κεῖται, ὥστε λέγειν τὸν Θεόν· Ἐγὼ παιδεύω αὐτοὺς, διότι ἠγάπησα τὸν Ἐφραὶμ, καὶ τὸν Ἰσραὴλ οὐκ ἀπέστησα ἀπ' ἐμοῦ. Κἂν γὰρ πορνεύῃ εἰς εἰδωλολατρείαν, ἀλλ᾽ οὐδὲ οὕτως ἀπωσάμην αὐτ τὸν, ἀλλὰ σύνειμι τούτῳ. Ταῦτα δὲ καὶ τοῖς ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν προφήτην ειρημένοις συνάδει, ὅτε τὴν πόρνην προσετάχθη λαβεῖν. Τίς οὐκ ἀγαπήσει τοιοῦτον ἐπιστάτην, οὐ θυμῷ παιδεύοντα, ἀλλὰ τῇ ἀγάπῃ; Ταῦτα καὶ διδασκαλία παντὶ ἄρχοντι, ὥστε μὴ πρὸς ὀργὴν κολάζειν, ἀλλὰ πρὸς παίδευσιν καὶ ὠφέλειαν. Præterea, qui constitutus est, ut doctorem agat, ac super excelsum gradum doceat, si vel reprehensibilem vitam duxerit, vel adulterinam pravamque doctrina: evulgaverit, rete fit iis qui in eum modum defigunt oculos, ipse, inquam, in specula collocatus. Rete autem fit, non quale Christi discipuli piscatores habuerunt, verbum nempe, miraculis connexum, sed enim quale venantes semper venationem animorum dæmones infixerunt. Audiemus autem, qui animas'perdimus, cujus rete simus. Nec enim Dei, etiamsi in specula stemus. VERS. 2, 3. Ego vero castigator vester, ego novi Ephraim, et Israelem non dimovi a me. Quoniam eliamnum fornicatus est Ephraim, et Israel coinquinatus est. Quia, inquit, tales fuistis, castigationem vobis inducam, captivitatem nimirum, cum eximiis vestris, quos per Ephraim intellexit, tum omni populo, quos per Israelem signavit. Novi enim opera ipsorum, eo quod cos non ita a me constituerim, ut longe ab illis absim, nec in eos intuear, verum enim Deus appropinquans ego sum. Forsan, quod omnis castigatio Dei ex dilectione fal, juxta Salomonen, Novi, pro dilexi, hoc loci positum est: perinde ac si dicat Deus: Ego castigo eos, eo quod dilexerim Ephrain, nec Israelem longe a me transtulerim. Etsi enim fornicetur, et idola sequatur, nec sic tamen ipsum repuli. Hæc etiam iis quæ in principio a propheta dicta sunt, convenient, quando demandaretur ei, ut scortum in uxorem duceret. Quis ergo non amore prosequatur talem præceptorem, non indignatione quadam et furore erudientem castigantem ve, cæterum charitate? Hæc doctrinæ loco esse debent cuique principium, ut suos non ad iracundiam puniat, verum ad castigationem et commoditatem. VERS. 4. Non dederunt consilia sua, ut converte - rentur ad Deum suum, quoniam spiritus fornicationis 50 in ipsis est, Dominum autem non agnoverunt. Deliberatoria per hæc, adeoque voluntaria ipsorum demonstratur vitiositas. Non enim dederunt, inquit, cogitationes suas omnino ad veram Dei cognitionem, quandoquidem spiritum fornicatioΟὐκ ἔδωκαν τὰ διαβούλια αὐτῶν, τοῦ ἐπιστρέ και πρὸς τὸν Θεὸν αὐτῶν· ὅτι πνεῦμα πορνείας ἐν αὐτοῖς ἐστι. Τὴν δὲ Κύριον οὐκ ἐπέγνωσαν. Προαιρετική δείκνυται διὰ τούτων καὶ ἐθελού σιος ἡ κακία αὐτῶν· Οὐ γὰρ ἔδωκαν, φησί, τοὺς λογισμοὺς αὐτῶν ὅλως εἰς τὴν ἀληθῆ θεογνωσίαν, διότι τὸ τῆς πορνείας πνεῦμα ἐν ἑαυτοῖς ἐδέξαντο καὶ τῆς εἰδωλολατρικῆς καὶ τῆς σωματικῆς, καὶ διὰ nis cum idololatricæ, tum corporalis in sese receτοῦτο τὸν Κύριον οὐκ ἐπέγνωσαν. Τίς γὰρ κοινωνία φωτὶ πρὸς σκότος; πῶς δύναταί τις δυσὶ κυρίοις δουλεύειν; Οὕτω καὶ ἐν ψυχαῖς οὐκ ἔστιν ἐλεημοσύνην συνείναι καὶ φιλοπλουτίαν, ἢ του φὴν καὶ σωφροσύνην, ἢ θυμὸν καὶ ταπεινοφροσύνην, ἢ ἀλήθειαν καὶ ἀνθρωπαρέσκειαν. perint, eamque ob causam Dominum non agnoverint. Quæ enim communicatio lumini ad tenebras 31.33? Quoniodo duobus quispiam dominis inservire potest"? Ita et in rebus animarum fit. Non potest illic adesse affectus miserans, pauperibus impertiens aliquid, et divitiarum amor seu voluptas et temperantia, seu animus fastuosus et humilia respiciens spiritus, seu veritas et studium quo hominibus placeamus. 83 11 Cor. vi, 14. 8 Matth. vi, 24. Variæ lectiones et notæ. Deest xxl, et in cod. Ven. Λέγω, dico, Cod. Ven. Κατέπτυξαν, Cod. Ven. Είναι, esse, Cod. Ven.

THEOPHYLACTI BULGARI.E ARCHIEP. VERS. 5. Fumillabiturque injuria Israel, in conspectu ipsius. Injuriamn, Dei contemptum appellat, et ab ipso defectionem quæ captivis quadantenus obtigit, vel arrogantiam qua laborabant, rerum abundantia luxuriantes. Aperte itaque videbunt, qualisnam sit impietatis fructus et superbiæ: hoc cnim indicat, quod ait, In faciem ejus. Injuria est alias nec minima contu::elia Israeli idolorum servitus. Quid enim vanius, hominem, ratione præditum, Ngna vel lapides Dei loco colere? flumiliata est quoque deicidarum in Christum injuria. Quomiam vero vultus ipse potissinium solet esse signum et indicium, in rem manifestissimam respexit ipsis humiliatio, in legem dico et circumcisionem. Certissimus enim ipsis character evi lentissimumque signum lex. Manifestavit euim, inquit, justificationes et judicia sua Israeli, non peraque omni genti fecit. Deinde circumcisio sigillum ipsis erat et insigne. Porro animæ divinis bonis cum injuria ntenti, dejectic prodest, maxime si in faciem ejus Hart, hoc est, of humiliationis suæ causam simut cernál, ac sensa quodain cam percipiat. Καὶ ταπεινωθήσεται ἡ ὕβρις τοῦ Ἰσραήλ, εἰς πρόσωπον αὐτοῦ. Υβριν τὴν τοῦ Θεοῦ καταφρά νησίν φησι καὶ τὴν ἀπ' αὐτοῦ ἀποστασίαν, στις αἰχμαλωτισθεῖσι μετριωτέρα γέγονεν ἡ τὴν ἀλαζονείαν, ήν εἶχον τοῖς ἀγαθοῖς εὐθηνούμενοι, Προφανῶς οὖν, φησίν, ὄψονται ὁποῖος ὁ τῆς ἀσεβείας καρπὸς καὶ τῆς ἀλαζονείας. Τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ Εἰς πρόσωπον αὐτοῦ. Υβρις τοῦ Ἰσραὴλ καὶ ἄλλως ή είδωλολατρεία· αὐτοῦ γὰρ ἐκείνου, λογικού ὄντος ὕβρις καὶ ἀδοξία μεγίστη τὸ τοῖς ξύλοις λα τρεύειν. Έταπεινώθη καὶ τῶν Θεοκτόνων ἡ εἰς τὸν Χριστὸν ὕβρις. Ἐπεὶ Χριστὸν ὕβρις. Ἐπεὶ δὲ μάλιστα χαρακτήρ καὶ γνώρισμα γίνεται τὸ πρόσωπον, εἰς τὸ γνωριμώτα τον αὐτοῖς ἀπέσκεψεν ἢ ταπείνωσις. εἰς τὴν νόμον, φημί, καὶ τὴν περιτομήν. Ιδιαίτατος γὰρ χαρακτήρ αὐτοῖς ὁ νόμος. Εγνώρισε γάρ, φησί, δικαιώματα και κρίματα αὐτοῦ τῷ Ισραήλ. Οὐκ ἐποίησεν οὕτως παντὶ ἔθνει. Καὶ ἡ περιτομή δὲ σφραγὶς ἦν αὐτοῖς καὶ ἐπίσημον. Καὶ ψυχῇ δὲ, ὑβριστικῶς χρωμένῃ τοῖς θείοις ἀγαθοῖς, λυσιτε λής ἡ ταπείνωσις, καὶ μάλιστα ἐὰν εἰς πρόσο ωπον αὐτῆς γένηται, τουτέστιν, ἐὰν συνορᾷ την αἰτίαν τῆς ταπεινώσεως, καὶ αἴσθησιν λαμβάνουσα, ἐπιγινώσκῃ αὐτήν. Israel et Ephraim debilitabuntur in injustitiis suis, et languebit Judas una cum ipsis. In bello debilitati vincentur, captivitatisque tempore ceu dobiles servi erunt. Præterea Juda regnum infirmabitur cam ipsis, quandoquidem et Syriæ reges et Babylonil plerasque ipsius civitates diruerint, præterquam quod decem in Samaria tribus ceperint, et in servitutein suam secum abduxerint: hanc of rem et posteriore loco Jada recordatus est. Qua de re vero læe utrique patientur? Propter injustitias suas, quibus se mutuo confecerunt, et injurit in Deum exstiterunt, honorem, natura ipsi convenientem, in alios transferentes: proinde qui Dominum non habet, infirmus est. Ait enim David: Robur meum et laudatio mea Dominus 36: ac dives Paulus: Omnia possum in co, 51 qui me confortal, Christo 87. Etenim Christus Dei et potentia, chiraque ipsum nihil quicquam facere valenus. Qui igitur vel Græcus vel Hebræus perficict VERS 6. Cum pecudibus et vitulis proficiscentur exquirere Dominum, et nequaquam invenient eum. Declinavit ab ipsis, quoniam Dominum dereliquerunt. In periculis et calamitatibus constituti, conabuntør victimis me placare sibi, at non invenient me: deflexi enim ab ipsis, ob eam nimirum rationem, quod priores ipsi me deseruerint. Cur vero sacrificantibus ipsis non apparuit Dominus? An propterea, quod non ex toto hoc animo facieΚαὶ ᾿Ισραὴλ καὶ Ἐφραὶμ ἀσθενήσουσιν έν ταῖς ἀδικίαις αὐτῶν, καὶ ἀσθενήσει Ιούδας μετ' αὐτῶν. Καὶ ἐν τῷ πολέμῳ ἀσθενήσαντες ἡττηθή σονται, καὶ κατὰ τὸν τῆς αἰχμαλωσίας καιρὸν, ὡς δοῦλοι ἀσθενεῖς ἔσονται. Ἀλλὰ καὶ ἡ τοῦ Ἰούδα βασιλεία ἀσθενήσει σὺν αὐτοῖς. Καὶ γὰρ αὐτῶν πολλὰς πόλεις οἵ τε τῆς Συρίας βασιλεῖς καὶ οἱ Βαβυλώνιοι καθεῖλον; μετὰ τὸ ἀνδραποδισθῆναι τὰς ἐν Σαμαρείᾳ δέκα φυλάς· διὸ καὶ ὕστερον τοῦ Ἰούδα Εμνήσθη. Δια τί δὲ ταῦτα πείσονται ἀμφότεροι; Διὰ τὰς ἀδικίας αὐτῶν, ἄς τε ἀλλήλους ἡδίκουν καὶ ᾶς τὸν Θεὸν ἡδίκησαν, τὴν αὐτῷ φύσει προσήκουσαν τιμὴν ἄλλοις προστιθέντες. Ο οὖν τὸν Κύριον μὴ ἔχων, ἀσθενεῖ· φησὶ γὰρ ὁ Δαβίδ· Ἰσχύς μου καὶ ϋμνησίς μου ὁ Κύριος· καὶ ὁ Παῦλος, Πάντα ἰσχύω ἐν τῷ ἐνδυναμοῦντί με Χριστῷ. Χριστὸς γὰρ, Θεοῦ δύναμις, καὶ χωρὶς αὐτοῦ οὐ δυνάμεθα ποιεῖν οὐδέν. Πῶς οὖν ἡ Ἕλλην η Εβραίος τελειώσει ἀρετήν; virtutem? Μετὰ προβάτων καὶ μόσχων πορεύσονται τοῦ ἐκζητῆσαι τὸν Κύριον, καὶ οὐ μὴ εὕρωσιν αὐτόν ἐκκέκλικεν ἀπ' αὐτῶν, ὅτι τὸν Κύριον ἐγκατέλιπον. Ἐν τοῖς δεινοῖς γενομένοις, φησίν, επιχειρήσουσι διὰ θυσιῶν ἐξιλεώσασθαί με, ἀλλ᾽ οὐχ εὑρήσους! με· ἐξέκλινα γὰρ ἀπ' αὐτῶν· καὶ ἡ αἰτία, ὅτι αὐτοὶ πρῶτοί με εγκατέλιπον Διὰ τί δὲ θυσιάζουσιν αὐτοῖς οὐκ ἐνεφανίζετο ὁ Κύριος; "Η διότι οὐκ ἐξ ὅλης ψυχῆς τοῦτο ἐποίουν, ἀλλὰ ψυχρῶς καὶ πρὸς 38 Psal. CXLVII, 20. se Psal. xv, 2. 37 Philipp. 1♥, Varia lectiones et notæ. Αιχμαλωτισθέντων, captivi cum essent, Col. Ven. Επέσκηψεν, Cod. Bas. Scribendum fortasse λυσιτελεῖ. Ὅτι τὸν Κύριον ἐγκατέλιπον, quia Dominum dereliqueruni, Cod. Bas. Ενεφανίζητο, Codl. Ven. Sequentia citra interrogationem in utroque ccdice, cum Bar. tum Ven. efferuntur, sic: Vel quia ex tota anima hoc non faciebant: rel quia, olc.

CAP. V. 66% καιρόν· ὁ δὲ νόμος, ἐξ ὅλης τῆς καρδίας, καὶ ἐξ bant, sed frigide et ad tempus? Lox vere ex lol ὅλης τῆς ψυχῆς, καὶ ἐξ ὅλης τῆς διανοίας ἀγαπᾷν τὸν Θεὸν διακελεύεται· ἢ ὅτι ἐξεπορεύοντο πρὸς τοὺς ψευδεῖς θεούς, ὡς εἰς Κύριον· οὐχ εὑρίσκετο δὲ αὐτοῖς ὁ ὄντως Κύριος, ὥσπερ καὶ τὸ εἴδωλον ζῶντα Κύριον ἔλεγον. Σημείωσαι δὲ δύο προσώπων ἔμφασιν. Εκκέκλικε γὰρ ἀπ' αὐτῶν, φησὶν, ὁ Κύριος, ὅτι τὸν Κύριον κατέλιπον Εἰ δὲ καὶ τὸ Πνεῦμα ταῦτα λέγει ἐν τῷ προφήτῃ, ἰδοὺ καὶ τὸ τρίτον πρόσωπον. Ορα δὲ, ὅτι τὰς νομικὰς θυσίας κατέπαυσεν ἤδη ἀδύνατον γὰρ αἷμα ταύρων καὶ τράγων ἀφαιρεῖν ἁμαρτίας. Μόνη γὰρ καὶ πίστει καὶ βαπτίσματι ὁ Κύριος εὑρίσκεται, ὁ τὰς ἁμαρ τίας ἀφιείς. Ἀλλὰ καὶ τῇ ζητούσῃ τὸν Κύριον ψυχῇ μετά ηλιθιότητος, ἣν παρεμφαίνει τὰ πρόβατα, η οὐχ εὑρίσκετα: Γίνεσθε γάρ, φησί, φρόνιμοι, ὡς οἱ ὄψεις και, Ἐν σοφίᾳ περιπατεῖτε. Αλλ' οὐδὲ μετὰ δυνάμεως σωματικῆς, ἣν ὑποδηλοί τὸ τῶν βοῶν γένος. Ἡ γὰρ δύναμις τοῦ Θεοῦ, ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται· καὶ, "Οσον ὁ ἔξω ἄνθρω πος φθείρεται, τοσοῦτον ὁ ἔσω ἀνακαινοῦται. *Οτι τέκνα αλλότρια ἐγεννήθησαν αὐτοῖς, καὶ νῦν καταράγεται αὐτοὺς ἡ ἐρυσίβη, καὶ τοὺς κλήρους αὐτῶν. Ο μὲν νόμος ἐκώλυεν ἀλλόφυλον γυναίκα λαμβάνειν, Μήποτε, φησὶν, ἀποστήσῃ τὸν υἱόν σου ἀπ᾿ ἐμοῦ, καὶ πορευθεὶς λατρεύση θεοῖς ἑτέροις· ὃ καὶ Σολομών) πέπονθεν. Αὐτοὶ δὲ ἀλλοφύλους γυναῖκας λαμβάνοντες, ἐπαιδοποίουν ἐξ αὐτῶν. "Η ἀλλότριά φησι τέκνα, τὰ ἐξ αὐτῶν τῶν Ισραηλιτίδων γυναικῶν γεννηθέντα. Οὐκ ἐμὰ γὰρ, φησί, ταῦτά ἐστιν, οὐδὲ ἐμοὶ ἀνετέθησαν, ἀλλὰ τοῖς εἰδώλοις. Αλλότρια οὖν εἰσιν. Ἐρυσίβην δὲ λέγει, τάχα μὲν καὶ αὐτὴν τὴν ἐπισυμβαίνουσαν βλάβην τοῖς καρποῖς ἐκ τῆς τοῦ ἀέρος δρόσου· τάχα δὲ καὶ τὴν τῶν πολεμίων πληθύν, ἥτις ερυσίβης δίκην, αὐτούς τε τοὺς ἄνδρας διέφθειρε καὶ τοὺς κλήρους αὐτῶν, τουτέστι τὰς κληρονομίας ἐδῄωσε καὶ ἡφάνισεν. Εἰκότως δὲ τέκνων μνησθείς, καὶ κλήρων ἐπεμνήσθη, μονονουχὶ τοῦτο λέγων· ἔτι [f. ὅτι] Επειδὴ ἀλλότριά εἰσι τὰ τέκνα, εἰκότως οὐδὲ κλήμων εἰσὶν ἄξια. Εἶπε δὲ τὸ Νῦν, ἵνα δηλώσῃ, ὅτι οὐκ εἰς μακρὰν ἔσται ταῦτα. Καὶ οἱ Χριστοκτόνοι τέκνα ἀλλότρια ἦσαν. Εἰ τέκνα γὰρ, φησί, τοῦ Ἀβραὰμ ἦτε, τὰ ἔργα τοῦ ᾿Αβραὰμ ἐποιεῖτε ἄν· διὰ τοῦτο καὶ ἡ τῶν Ῥωμαίων στρατιὰ ἐπαφείθη αὐτοῖς ἄνωθεν καὶ ἐξ οὐρανοῦ, ὡς ἡ ἐρυσίβη, καὶ διέφθει σεν αὐτούς τε καὶ κλήρους αὐτῶν, τουτέστι, πάτας τὰς χώρας, ἃς κατεκληροδότησεν αὐτοῖς ὁ τοῦ Ναυῆ Ἰησοῦς· ἢ καὶ τὰς ἱερατικὰς καὶ ἀρχιερατικὰς αὐτῶν ἀξίας. Οταν δὲ καὶ ἐν τῇ ψυχῇ γεννηθῶσι 38 Hebr. x, 4, 39 Matth. x, 16. “Psal. xvi, 46. Εγκατέλιπον Cod. Ven. Εὑρίσκεται Κύριος Cod. Ven. 60 Coloss. 1V, corde, ex tota anima, et ex tota mente diligere Deum præcipit. Vel ideo, quod proficiscebantur ad vanos deos tanquam ad Dominum, non inveniebatur autem ipsis, qui vere est Dominus. Jam quanta impietate idolum viventem Deum dicebant? Observa autem duarum personarum indicium. Declinavit, inquit, ab ipsis Dominus, quoniam Dominum dereliquerunt. Quod si Spiritus hæc in propheta dicat, ecce tertiam personam. Expende porro, quod legalia sacrificia desierunt jam. Nam impossibile erat, sanguinem taurorum et hircorum auferre peccata". Sola namque fide et baptismate invenitur Dominus, peccata dimittens. Præterea quærenti Dominum animae cum stoliditate, quam præ se pecudes ferunt, non invenitur: Estote enim, inquit, prudentes, sicut serpentes s, el: In sapientia circumambulate ". Nec potentia etiam corporali [quam boum genus significat] invenitur Deus. Nam Potentia Dei in infirmitate perficitur, et: Quantum exterior homo corrumpitur, tanto interior innovatur st VERS. 7. Quoniam filii alieni nati sunt ipsis, et nunc devorabit eos ærugo el sortes eorum. Lex quidem vetuit non accipere uxorem ex alienigenis, Ne, inquit, facial deficere filium tuum ame, el profectus serviat aliis diis **: quod et Solomoni contigit. At ipsi alienigenas ducentes in uxores, pueros ex ipsis gignebant. Vel alienos sibi appellat natos etiam ex Israelitidibus. Non enim, inquit, mei sunt liberi, neque mihi sunt dicati, cæterum idolis: alieni igitur sunt. Eruginem vocat partim ipsam frugibus accidentem nosam, ex aeris rore: partim etiam bostium multitudinem, quæ æruginis instar, ipsos homines corrupit, et sortes, hoc est hæreditates ipsorum vastavit delevitque. Merito autem filiorum mentione facta, meminit juxta sortium, tantum non hoc dicens: Quoniam alieni sunt liberi, indigni sunt merito hæreditate. Dicit autem, Nunc, peculiariter 52 ideo, ut significet hæc non diu abfutura. Christi occisores, alieni etiam filii fuerunt: Nam si filii, inquit, Abraha essetis, opera quoque Abrahæ faceretis ". Hinc et Romanorum expeditio desuper ipsis et ex coelo veluti ærugo. admissa est, quæ cum ipsos, tum sortes eorum corrupit, hoc est, omues regiones quas ipsis læreditatis vice distribuit Nave filius Jesus: vel sacerdotales, adeoque pontificias ipsorum dignitates. Quando vero in anima nati fuerint filii, abalienati a Deo et remoti a testamentis ejus, ad quos dicere queat Deus: Filii alieni mentili sunt mihi sunt 44 [l Cor. 19, 16. 68 Exod. ΧΙΙΙ, 16. Varia lectiones et notæ. Verba ut serpentes desunt in cul. Ven. Πολέμων, bellorum Col. Bay. Εδησε Cod. Bas. (68΄) Αρχικὰς Cod. Ven. ss Joan.

autein hoc vel impia dogmata, vel prava opera], τέκνα ἀπηλλοτριωμένα τοῦ Θεοῦ, καὶ ξένα τῶν διαtum talium matrem animam aerugo corrumpit, in ipsa facta affectio, ex principe potestatis aeris, er flcaciter operantis in filiis inobedientiæ, nec ipsam tantummodo, verum etiamn sortes ipsius; privatur enim coelestibus mansionibus quas per quamlibet virtutem hæreditario acceptura erat, ad quanlibet perducta, quas manus Domini Jesu Christi distribuunt. De quibus et David ait; In manibus tuis sories meæ ". θηκών, πρὸ; οὓς ἂν εἴποι ὁ Θεός· Υἱοὶ ἀλλότριοι ἐψεύσαντό με· ταῦτα δέ εἰσιν ἢ δόγματα ἄθεα, ἢ ἔργα παράνομα· τότε τὴν τῶν τοιούτων μητέρα ψυχὴν, ἡ ἐρυσίβη καταφθείρει, ἡ ἐγγινομένη αὐτῇ διάθεσις ἐκ τοῦ ἄρχοντος τῆς ἐξουσίας τοῦ ἀέρος, τοῦ ἐνεργοῦντος ἐν τοῖς υἱοῖς τῆς ἀπειθείας· οὐκ αὐτὴν δὲ μόνην, ἀλλὰ καὶ τοὺς κλήρους αὐτῆς. Στερεῖται γὰρ τῶν ἐν οὐρανοῖς μονῶν, ὃς ἔμελλε κληρονομεῖν δι' ἑκάστης ἀρετῆς πρὸς ἑκάστην φορο μένη, &; αἱ χεῖρες τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ διανέμουσι, πρὸς ὅν καὶ Δαβὶδ λέγει· Ἐν ταῖς χερσί σου οἱ κλῆροί μου. VERS. S. Canite tuba super colles, strepitum et sonitum facile super alia, prædicale in domo On. Cum supra dixisset: quoniam Nunc ærugo devoravit ipsas", indicans per nunc, citra cunctationem superventura eis dura, proscindit jam idolorum imbecillitatem dicens: Quia super colles el montium juga immolabatis, atque aleo in domo Bethel, quam nominavit domum On, hoc est inutilis. Quem enim On septuaginta dixerunt, hunc reliqui interpretes inutilem reddiderunt. Erat autem idolum, vel imago vaccæ in Bathel. Implorate ergo jam opem deorum, in hisce locis cultorum: praeterea bellicis turbis et hostilibus vociferationibus utimini, adversum hostes impetum et irritationem facientes, ipsosque locos in quibus litabatis, et auxilium deorum sacrificia recipientium, vobiscum habentes. VERS. 8, 9. Sublatus est Benjamin, Ephraim in exstinctionem factus est. Benjamin appellat duarum tribuum regnum, quod multis in locis Judam vocat interdum quidem ab Juda, interdum vero a Benjamin, totum synecdochice nominat. Ait ergo quod Hierosolymitani defecerunt, hoc est, e medio sublati sunt, perierunt, ut qui ipsi impie egerint. Etenim Astarte deæ sacrificabant in excelsis, et solem adorabant, ut Ezechiel testatur 53 In die redargutionis, in tribubus tuis, Israel, monstravi fidelia. Quæ, inquit, dixi ipsis per prophetas, in quibus mihi nulla est adhibita fides, hæc nunc per ipsa opera cunctis tribubus fidelia monstrabo, in quibus diebus arguam iniquitates ipsorum, panicus eos. Nam monstrati, est pro monstrabo, veluti illud: Foderunt manus meas et pedes meos ", pro fodient. Utitur autem Scriptura talibus verbis praeteritis pro futuris, ut ostendal Deo nihil futurum esse, verum omnia ipsum præoc· cupare. præscientia et prædefinitione. Simul autem ut certiores nos reddat, quod omnia sic contingent. 45 Psal. xxx, 16. 60 [sa. LI, 8. 4 Psal. xxi, 17. Σαλπίσατε σάλπιγγι ἐπὶ τοὺς βουνούς, ἠχή σατε ἐπὶ τῶν ὑψηλῶν, κηρύξατε ἐν τῷ οἴκῳ Ὤν. Εἰπὼν ἀνωτέρω, ὅτι Νῦν ἡ ἐρυσίβη καταφάγεται, καὶ δηλώσας διὰ τοῦ, Νῦν, ὅτι ταχέως αὐτοῖς ἐπιστήσεται τὰ δεινὰ, κωμῳδεῖ νῦν τὴν τῶν εἰδώλων ἀσθένειαν, λέγων, ὅτι Ἐπειδὴ ὑμεῖς ἐπὶ τῶν βου νῶν καὶ ἐπὶ τῶν ὑψηλῶν ἐθύετε ἐν τῇ Βαιθήλ (ὴν ὠνόμασεν οἶκον τοῦ ἂν, τουτέστι τοῦ ἀνωφελούς. Ον γὰρ εἶπον οἱ Εβδομήκοντα Ων, τοῦτον οἱ ἄλλοι ἑρμηνευταὶ, ἀνωφελῆ, ἐκδεδώκασιν. Είδωλον δὲ δαμάλεως ἦν ἐν Βαιθήλ [72] ), ἐπικαλέσασθε τὴν βοή θειαν τῶν ἐν τοῖς τόποις τούτοις θεραπευομένων θεῶν, καὶ ταῖς πολεμικαῖς σάλπιγξι καὶ τοῖς ἀλαλαγμοῖς ἀπὸ τῶν ὑψηλῶν χρήσασθε, ὁρμητήρια ποιούμενοι κατὰ τῶν ἐχθρῶν, αὐτοὺς τοὺς τόπους, ἐν οἷς ἐθύετε, καὶ τὴν βοήθειαν τῶν τὰς θυσίας δεχομένων θεῶν μεθ' ἑαυτῶν ἔχοντες. Εξέστη Βενιαμὶν, Ἐφραὶμ εἰς ἀφανισμὸν ἐγένετο. Βενιαμὶν λέγει τὴν τῶν δύο φυλῶν βασιλείαν, ἣν πολλαχοῦ Ἰούδαν καλεῖ· ποτὲ μὲν γὰρ ἀπὸ τοῦ Ἰούδα, ποτὲ δὲ ἀπὸ τοῦ Βενιαμὶν τὸ ὅλον καλεί συνεκδοχικώς. Φησὶν οὖν, ὅτι καὶ οἱ ἐν Ἱεροσολύμοις ἐνέστησαν [[. ἐξέστ.], τουτέστιν, ἐκ μέσου ἐγένοντο, ἀπώλοντο, ὡς καὶ αὐτοὶ ἀσεβήσαντες. Καὶ γὰρ τῇ τε Αστάρτῃ ἔθυον ἐν τοῖς ὑψηλοῖς, καὶ τῷ ἡλίῳ προσεκύνουν, ὡς καὶ Ἰεζεκιήλ φησιν· ὅθεν καί τινες αὐτοὺς ἐνόησαν οἶκον "Ων λέγεσθαι, τουτέστι τοῦ ἡλίου· ὥσπερ οἶκος Θεοῦ, οἱ εὐσεβεῖς. Εν ἡμέρᾳ ἐλέγχου ἐν ταῖς φυλαῖς σου, Ισραη, ἔδειξα πιστά. "Λ, φησίν, ἔλεγον αὐτοῖς διὰ τῶν προς φητῶν τῶν ἔργων, πάσαις ταῖς φυλαῖς δείξω πιστά, ἐν αἷς ἡμέραις ἐλέγχω τὰς παρανομίας αὐτῶν, κολάζων αὐτούς· τὸ γὰρ, Εδειξα, ἀντὶ τοῦ, δείξω, ὡς τό, Ωρυξαν χεῖράς μου καὶ πόδας μου, ἀντὶ τοῦ, ὀρύξουσι. Χρῆται δὲ τοῖς βήμασιν ἡ Γραφὴ οὕτως, ἵνα δείξῃ, ὅτι Θεῷ οὐδὲν μέλλον, πάντα δὲ προ λαμβάνει τῇ προγνώσει καὶ τῷ προορισμῷ· ἅμα δὲ, ἵνα πληροφορήσῃ ἡμᾶς, ὅτι πάντως ἐκβήσεται τὰ λεγόμενα. Καὶ ὥσπερ ἀδύνατόν ἐστι τὰ ἤδη γεγενημένα μὴ γεγενῆσθαι, οὕτως ἀδύνατόν ἐστι καὶ ταῦτα Variæ lectiones et notæ. Κληρονόμους, haredes, Cod. Bay. "Hv, quam, Cod. Bav. Εσθίετε καὶ ἐν τῷ Θαιβὴλ, comeditis elan in Thabel, Cod. Ven. Θα:βήλ, Thabel, Cod. Ven. Πανταχοῦ, ubique, Cof. Bay. Codex Venetus addit: ut et Eaechiel testatur. Quare nonnulli existimarunt eos domum On, solis videlicet, appellari. Ita et Cod. Bas. "Αμα μὲν, ἵνα, partim ut, Cod. Bas.

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. — CAP. V. facta non esse: sic impossibile est hæc etiam non fore, quæ dicuntur. Monstravit autem fidelia et in diebus crucis et resurrectionis, concusso mundo, per hoc arguens quidem illos, suam vero deitatem certam exhibens. Benjamin filius doloris dicitur. Etenim Rachel dum pareret ipsum, in partu periclitans et moriens, ipsuni filium doloris appellavit: pater autem Benjamin illum vocavit. Ad hæc omnis peccator est doloris filius, si modo ad pœnitentiam respexerit hic dolens et lugens: sin citra resipiscentiam abierit ex hoc mundo, perpetuo durantibus doloribus obnoxius erit. Hujusmodi quando peccat, excedere dicitur: peccatum enim excessus est a natura, et alias ab insipientia fit. Unde et David quandoque ait: a facie insipientiæ olfcri ipsi vibices 48: quandoque vero: Ego dixi in μὴ ἔσεσθαι, & ὡς γεγενημένα λέγονται. Έδειξε δὲ EL perinde ac impossibile est, quæ jam facta sunt, πιστὰ καὶ ἐν ταῖς ἡμέραις τοῦ σταυροῦ καὶ τῆς ἀναστάσεως, σαλεύσας τὴν κτίσιν, καὶ ἐκ τούτου ἐλέγ χων μὲν ἐκείνους, πιστούμενος δὲ τὴν οἰκείαν θεότητα. Βενιαμίν υἱὸς ὀδύνης, λέγεται· καὶ γὰρ ἡ Ραχήλ, ἐν τῷ τίκτειν αὐτὸν, δυστοκήσασα, καὶ ἀποθνήσκουσα, Υἱὸς ὀδύνης μου, αὐτὸν ἐκάλεσεν• & δὲ πατὴρ Βενιαμὶν αὐτὸν ὠνόμασε. Πᾶς δὲ ἁμαρτ τωλός, υἱὸς ὀδύνης· εἰ μὲν πρὸς μετάνοιαν ἀπίδοι, ἐνταῦθα ὀδυνώμενος, καὶ πενθῶν· εἰ δὲ ἀμετανόητῆς ἀπέλθοι, ταῖς αἰωνιζούσαις οδύναις ὑπόδικος ὤν. Ο δὲ τοιοῦτος, καὶ ὅτε ἁμαρτάνει, ἐξίστασθαι λέ γεται· ἡ γὰρ ἁμαρτία Εκστασίς ἐστι τοῦ κατὰ φύσιν, καὶ ἄλλως ἀπὸ τῆς ἀφροσύνης γίνεται. "Οθεν καὶ Δαβίδ ποτὲ μὲν ἀπὸ προσώπου τῆς ἀφροσύνης λέγει προσοζέται αὐτῷ τοὺς μώλωπας, ποτὲ δέ· Ἐγὼ εἶπα ἐν τῇ ἐκστάσει μου· Απέῤῥιμμαι ἀπὸ προσώπου τῶν ὀφθαλμῶν σου. Καὶ ὅτε δὲ μετανοεῖ, ἐξίσταται πάντως τῆς συνηθείας. Εἰ δὲ καὶ Ἐφραὶμ, αὔξησις, λέγεται, ὁράτω ὁ αὐξανόμενος ἐν κακίᾳ μήπως εἰς ἀφανισμόν γένηται. Πότε; "Οτε ἐν ἡμέραις ἐλέγχου, τουτέστι τῆς τελευταίας κρίσεως, καθίσει μετὰ τῶν δώδεκα μαθητῶν αὐτοῦ, κρινόντων τὰς δώδεκα φυλὰς τοῦ Ἰσραήλ, δεικνὺς πιστὴν τὴν θεότητα αὐτοῦ. Τότε γὰρ ὄψον ται, εἰς ὃν ἐξεκέντησαν, καὶ γνώσονται, ὅτι οὐ ψιλὸς ἄνθρωπος ἦν. “ excessu meo: Projectus sum a facie oculorum tuorum. Sin resipiscat peccator, excedit oninino a consuetudine. Quod si Ephraim augmentum dicitur, videat qui crescit in malitia, nequando ad excidium perveniat. Olim autem cum in diebus redargutionis, hoc est postremi judicii, sedebit Dominus cum duodecim discipulis suis, judicantibus duodecim tribus Israelis ", monstrans fidelem et veram deitatem suam. Tunc videbunt in quem pupugerunt ³¹, et agnoscent quod non vilis, nec exiguus homo sit Jesus. Εγένοντο οἱ ἄρχοντες Ιούδα ὡς μετατιθέντες VERS. 10. Facti sunt principes Juda ut transponenὅρια· ἐπ' αὐτοὺς ἐκχεῶ ὡς ὕδωρ τὸ ὄρμημά μου. tes terminos; super ipsos effundam tanquam aquam Τουτέστι, Τοὺς ἐμοὺς νόμους οὕτως μετετίθουν, ὡς indignationem meam. Hoc est, leges meas sic transοἱ μετατιθέντες τὰ ἐν ταῖς ἀρούραις οροθέσια, δι' ponebant, æque atque in arvis terminos transpoὧν τὸ λάχος ἑκάστου γνωρίζεται, καὶ τὴν ἐμοὶ ὀφει nentes facere solent, per quos sua cuique sors λομένην τιμὴν οὕτω μετέφερον ἐπὶ τὰ εἴδωλα· ἢ καὶ cognoscitur, sicque debitum meum honorem transὡς πλεονέκτας αὐτοὺς διαβάλλει. Διό φησιν· Οὕτως ferebant ad idola. Vel ipsos etiam cupiditate plura ὁρμήσω κατ' αὐτῶν, ὡς ὕδωρ ῥαγδαῖον, καὶ οἷόν τις habendi laborantes reprehendit hoc pacto: Proχειμάρρους, ὑπὸ πολλῶν ὄμβρων καὶ χιόνος ἐκτραχυν pterea, inquit, sic irruam super ipsos, velut aqua θείς, καὶ μετὰ ὁρμῆς ἀνυποστάτου φερόμενος. Μετα- impetuosa, et veluti torrens aliquis multis imbriτιθέασιν ὅρια καὶ τῶν Ἑβραίων οἱ τὸν νόμον παρερ bus et nive exasperatus, cumque vehementi impetu μηνεύοντες, καὶ ἔτι κατέχειν αὐτὸν φιλονεικοῦντες. sese volutans. Transponunt etiam termninos, IfeΑχρι γὰρ Ἰωάννου περιωρίσθη ἡ τούτου φυλακή. bræorum legem perperam interpretantes, ipsamque Διὸ ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ ἐπ' αὐτοὺς ἐγχυθεῖσα [f. ἐκχ.]. observare contendentes 54 [nam usque ad Joanὡς ὕδωρ διεσκόρπισεν αὐτούς. Καὶ ὅταν δέ τις ἄρχων nem definita fuit legis custodia] eo quod ira Dei ῶν Ἰούδα, καὶ ἐξομολογησάμενος, καὶ ὑποσχόμενος, super ipsos effusa tanquam aqua, eos dispersit *. καὶ ὁρίσας μηκέτι τοῖς αὐτοῖς προσχεῖν, μεταθήσει Quando vero quisquam princeps Juda exsistens, τοὺς τοιούτους ὅρους, καὶ ἐπιστρέψει, ὡς κύων, ἐπὶ confessus fuerit, ac promiserit se non iisdem pravis τὸ ἴδιον ἐξέραμα, ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ ἐπὶ τὸν τοιοῦτον studiis admoturum mentem, idque secum decreveἐγχεῖται [γ. ἐκχ.] ἀθρόα, ὥσπερ τὸ τῆς Ἐρυθρᾶς rit, et interim transmoverit tales fines, atque deὕδωρ ἐπὶ τὸν Φαραώ, πολλάκις ψευσάμενον, καὶ κατὰ cretum suum fecerit irritum, ac reversus fuerit τὴν ἀμετανόητων αὐτοῦ καρδίαν τηρηθέντα εἰς ἕνα instar canis ad proprium vomitum, ira Dei super δειξιν τῆς τοῦ Θεοῦ δυνάμεως· Θεὸς γὰρ οὐ μυκτη talem prorsum effunditur: perinde ac Rubri maris ρίζεται. aqua super Pharaonem, qui sæpius mentitus erat, juxtaque cor suum permutationis in melius expers servatus erat, ad ostensionem virtutis Dei. Deus enim non subsannatur. * Psal. xxxvii, 6. * Psal. xxx, 23. Καιρίᾳ, Cod. Bas. se Matth. XIX, 28. 31 Joan. xix, 37. 53 Psal. LXXVII, 31. Variæ lectiones et notæ. Πότε; quandonam? Cod. Ven. πότε δέ; ὅτι ἐν ἡμέραις κ. τ. λ. Quandonam vero? cum scilicet in diebus, etc., Cod. Bav. '

Κατεδυνάστευσεν Ἐφραὶμ τὸν ἀντίδικον αὐτοῦ, καὶ κατεπάτησε κρίμα, ότι ήρξατο περεύεσθαι ἐπίσω τῶν ματαίων. Εἰπὼν περὶ τῶν ἀρχόντων τοῦ Ἰούδα, ὅτι μετέθηκαν ὅρια, καὶ διαβαλὼν αὐτοὺς ἅμα μὲν ὡς ἀσεβεῖς, ἅμα δὲ καὶ ὡς πλεονέκτας, ἐπεγκαλεῖ καὶ τῷ Ἐφραὶμ τὰ αὐτά. Καὶ ὡς ἄδικον γὰρ διαβάλλει αὐτὸν, καὶ ἀπὸ δυναστείας καταπατοῦντα τὸ κρῖμα, ήτοι τὸ δίκαιον, καὶ μήτε αὐτὸν τὸ δέον κρίνοντα, μήτε ἄλλοις κρίνουσιν ἑπόμενον. Αἰτία δὲ τούτου, ἡ πρὸς τὰ εἴδωλα σχέσις καὶ ἀκολούθησις. Μάταια γὰρ τὰ είδωλα, φησίν· ὡς εἴ γε ἐμὲ, φησίν, ἐσέβετο, ἔστε; - γεν ἂν τοὺς ἐμοὺς νόμους, ἐν οἷς τὸ δίκαιον νομ θετεῖται. Νοηθεῖεν δ' ἂν ἑτέρως ταῦτα· Ο μὲν Ἰού δας, φησίν, οὐχ ἅπαξ ἐξετράπη τοῦ νόμου. Ησαν γὰρ ἐν αὐτοῖς οἱ μεμφόμενοι τοὺς εἰδωλολατροῦντας, καὶ στενάζοντες ἐπὶ τοῖς παρανομουμένοις, ώς εζεκιήλ μαρτυρεῖ· ὁ δὲ Ἐφραὶμ την τελειοτάτην, φησίν, ἤρατο τὴν κακήν νίκην· κατεδυνάστευσε γὰρ ὥσπερ τινὰ ἐχθρὸν, τὸν νόμον τὸν ἐμὸν, ὃν εμίσησεν. Ερμηνεύων δὲ σαφέστερον, τοῦτο εἶπε· Κατεπάτησε κρίμα· τουτέστι, Τῆς ἐννόμου δικαιο σύνης οὐκ ἐφρόντισε, διότι ἠγάπησε τὰ εἴδωλα. Ταῦτα καὶ τοῖς κατὰ Χριστοῦ λυττήσασιν ἁρμόσει, οἱ ἀντίδικον αὐτὸν ἔχοντες, ὡς τὰ ἐναντία αὐτοῖ; καὶ λέγοντα καὶ ποιοῦντα, κατεδυνάστευσαν καταπατήσαντες τὸ ἐπ' αὐτῷ κρίμα, Πιλάτου κρίναντος αὐτὸν ἀπολύειν· ἠκολούθησαν γὰρ τοῖς ματαίος αὐτῶν διδασκάλοις. Ε! δὲ καὶ τὰ πάντα ματαιό VERS. 11. Oppressit Ephraim adversarium suum, conculcavit judicium, quoniam cœpit proficisci post cana. Cum de principibus Iuda dixisset, quo transposuissent terminos, eosque accusasset, quod cum impii tum avari essent, in iisdem pariter Ephraim reprehendit. Ipsum enim ceu injurium carpit, ac talem, qui præ potentia sua conculcet judicium, sive justum, neque ipse opportune et commode sententiam ferat, neque alios judicantes sequatur. Causa vero hujus ad idola est affectio et sectatio. Vana enim ipsa idola vocat. Quod si me coluissent, inquit, dilexissent leges meas, quibus justitia sancitur. Potuerint etiam hæc alia ratione intelligi. Judas non omnino a lege aversus est. Fuerunt enim inter ipsos qui conquererentur de idolorum cultoribus, ingemiscerentque ob legis transgressores, quemadmodum Ezechiel testatur. Ephraim vero plane malam, victoriam retulit: elenim vi, veluti hostem quempiam, devicit legem meam quam odit. Quod apertius interpretans dixit: Conculcavit judicium, hoc est, legalem justitiam non curavit. Quadrabunt hæc in eos qui contra Christum insanierunt, adversarium illum habentes, ut qui contraria ipsis et dixerit et fecerit, contra quem potentes fuerunt, conculcantes judicium, ferente Pilato sententiam, ut dimitteretur: secuti sunt enim vanos suos doctores. Quod si omnia sint vanitas vanitatum *, ut Ecclesiastes dixit: principium pravi quæstus et injustitiæ fuerit, iter facere pro hujus mundi bonis conquirendis, eaque c της ματαιοτήτων, ὡς εἶπεν ὁ Ἐκκλησιαστής, ἀρχὴ veluti mediam maceriem habere, quam propter, quæ ante nos sint, atque ipsa adeo futura, non li - crat intueri. VERS. 12. Ego vero tanquam turbatio Ephraim, ac veluti aculeus domui Juda. Quia ipsins Ephraim regnum primum periit ab Syris et Babyloniis, Juda vero postea occidit: Ephraim, inquit, turbabo, conturbatum jam veluti instante bello; Juda vero, stimulus ero. Cum enim is Ephraim interire cernit, se quoque non dissimilia passurum formidat. Porro Christus neque turbatio, neque stimulus est, caterum 55 tanquam turbatio, et tanquam aculeus. Pacem enim, inquit, prædico, morbosque curo. Isti autem invidia stimulantur, turbanturπλεονεξίας καὶ ἀδικίας τὸ ὀπίσω τῶν τοῦ κόσμου ἀγαθῶν πορεύεσθαι, καὶ ἔχειν αὐτὰ μεσότοιχον, καὶ μὴ ἑῶντα βλέπειν τὰ ἔμπροσθεν καὶ τὰ μέλλοντα. Καὶ ἐγὼ ὡς ταραχὴ τῷ Ἐφραὶμ, καὶ ὡς κέν τρον τῷ οἴκῳ Ἰούδα. Ἐπειδὴ ἡ μὲν τοῦ Ἐφραὶμ βασιλεία πρότερον ἀπώλετο, υπό τε τῶν Σύρων καὶ τῶν Βαβυλωνίων, ἡ δὲ τοῦ Ἰούδα, ὕστερον· Τὸν μὲν Εφραίμ, φησί, ταράξω, θορυβούμενον δηλαδή, ὡς ἤδη τοῦ πολέμου ἐφεστηκότος· τῷ δὲ Ἰούδα, κέν τρον ἔσομαι. Ὁρῶν γὰρ ἐκείνους ἀπολλυμένους, καὶ αὐτὸς οὐ μικρὸν ἡγωνία, καὶ κέντροις φροντί των ἐβάλλετο, τὰ αὐτὰ ἐλπίζων καὶ αὐτὸς πείσεσθαι. Καὶ ὁ Χριστὸς δὲ, οὔτε ταραχή, οὔτε κέντρον, ἀλλ' ὡς ταραχή, καὶ ὡς κέντρον. Εἰρήνην γάρ, φησ', que, dicentes: Erce niundus post ipsum vadit. κηρύσσω, καὶ νόσους παύω. Οἱ δὲ τῷ φθόνῳ κεν Deinde quando peccantes fortunati erimus, dicen tes: Pax est atque securitas: vel cogitationibus dle peracto malo nos consolamur, Deus, inquieutes, benigne humaniterque nos curat: tum vel secundiorem istum in pravitate cursum turbal, vel cogitutiones discutit, injiciens stimulum memoriæ mortis, suppliciorumque post morteus consequentium. VERS. 15. Viditque Ephraim languorem suum, et Judas dolorem suum. Ipsa, inquit, experientia didicis Ephraim imbecillitatem suam, et quomodo ro- » Eccle. 1, 2. τοῦνται καὶ ταράσσονται, λέγοντες· Ἴδε ὁ κόσμος ὀπίσω αὐτοῦ ὑπάγει. Καὶ ὅταν δὲ ἁμαρτάνοντες, εὐδρομῶμεν καὶ λέγωμεν· Εἰρήνη καὶ ἀσφάλεια· ἢ καὶ διὰ τῶν λογιωμῶν συνηγοροῦντες τῷ πραττομένῳ κακῷ· ὁ Θεὸς φιλανθρώπως κηδόμενος ἡμῶν, ἡ τὴν ἐν τοῖς πονηροῖς ἡμῶν εὐδρομίαν ταράσσει, ἢ τοὺς λογισμούς διασαλεύει, ἐμβάλλων τὸ κέντρον τῆς τοῦ θανάτου μνήμης καὶ τῶν μετὰ θάνατον κολάσεων. Καὶ εἶδεν Εφραίμ την νόσον αὐτοῦ, καὶ Ἰού δας τὴν ὀδύνην αὐτοῦ, ἀπ' αὐτῆς, φησί, τῆς πείρας έμαθεν Ἐφραὶ τὴν ἀσθένειαν αὐτοῦ, καὶ

CAP. V. ὅπως ἐνέσησεν ἡ ἰσχὺς αὐτοῦ, καὶ Ἰούδας τὸ πλῆ- bur ipsius elanguerit. Judas item percepit multiθος τῶν ὀδυνῶν αὐτοῦ. tudinem dolorum suorum. Καὶ ἐπορεύθη Ἐφραὶμ πρὸς τοὺς ᾿Ασσυρίους. Οτε γὰρ ἀνέβη Φουά βασιλεύς Ασσυρίων κατὰ τῶν δέκα φυλῶν, προσῆλθον αὐτῷ, καὶ διὰ χρημάτων, καὶ διὰ πρεσβείας Ενσπονδον ἐποιήσαντο. Καὶ ἀπέστειλε πρέσβεις πρὸς τὸν βασιλέα Παρείμ. Τῶν Ασσυρίων αὖθις ἐπελθόντων (παρ ἐβαινον γὰρ τὰς σπονδὰς), ἀπέστειλαν πρὸς τὸν βασιλέα τῶν Αἰγυπτίων, ὃν Ἰαρεμ λέγει, οὐχ ὡς καλούμενον οὕτω, ἀλλ' ἐπειδὴ παρεὶμ ἐκδικητήν σημαίνει· ἐπεκαλέσαντο γὰρ αὐτὸν, ὡς ἐκδικήσοντα. Οτι δὲ περὶ τοῦ Αἰγυπτίων βασιλέως λέγει, κατιών δηλώσει. Et abiit Ephraim ad Assyrios. Quando ascendit rex Assyriorum adversum decem tribus, adierunt ipsum, et pecuniis et legatione sibi conciliantes confoederantesque. Misitque legatos ad regem Jarim. Assyriis denuo advenientibus (trangressi enim erant fcedera), desti - narnnt legationem ad regem Ægyptiorum, quem Jarim appellat, non quod hoc ejus nomen fuerit, verum quia Jarim ultorem significat: accersiverunt enim ipsum, tanquam futurum vindicem. Quod autem de Ægyptiorum rege verba faciat, posthac planum fiet. Et ipse non potuit liberare vos, nec ex vobis dolorem cessare faciet. Vos quidem tanquam vindicem accersistis Egyptium; enimvero ipse ceu imbecillis irventus est, unde majorea vos impetiverunt cruciatus, adeo ut plane de salute desperaretis. Jam quisquis Deum offenderit, unicam opem reliquam sibi tenet, ut reconcilietur denuo ei. Sic qui innumera aliis dona clargitus fuerit, ut eos sibi in socios et confoederatos asciscat, propterea non sistet in sese dolorem, quem sustinet, turbatus primum ob ea quæ in animo suo perpetitur acerba, deinde impensarum nomine quas frustra fecisse animadvertit. Aptissime hoc etiam de Domini interfectoribus dictum asseverabis, qui accersive· runt Vespasianum cen ultorem. Eadem etiam η ingens Assyriorum mens erat, ut urbeni eorum erigeret: at nibil eis commodare potuit, nec cessaril ex ipsis cruciatus, ut qui têm quidem in immensa mala conjicerentur, dum fundamenta eorum diruerentur, ac postea a fidelibus regum abducerentur. Καὶ αὐτὸς οὐκ ἠδυνήθη ῥύσασθαι ὑμᾶς, καὶ οὐ μὴ διαπαύσῃ ἐξ ὑμῶν ὀδύνη. Ὑμεῖς μὲν ὡς ἐκδικητὴν ἐπικαλέσασθε τὸν Αἰγύπτιον· ἀλλ' αὐτὸς ἀσθενὴς διηλέγχθη, καὶ ἐκ τότε πλείους ὀδύναι ἐπἦλθον ὑμῖν, ὡς ἀπεγνωκόσι παντελῶς τὴν σωτηρίαν. Καὶ πᾶς δὲ προσκεκρουκώς τῷ Θεῷ, μίαν συμμαχίαν ἔχει τὸ καταλλαγῆναι ἐκείνῳ, ὡς τα γε ἄλλα πάντα ανόνητα αὐτῷ, κἂν ἀναλίσκῃ δώρα διδοὺς ἀνθρώποις βοηθοῖς, κἂν ὑποτρέχῃ καὶ κολακεύῃ· καὶ οὐ διαπαύσει ἐξ αὐτοῦ ὀδύνη τοῦτο μὲν, ἐφ᾽ οἷς πάσχει ὀδυνωμένου· τοῦτο δὲ καὶ ἐπὶ τοῖς ἀναλώμασιν, & μάτην εκένωσεν. Εὐστοχώτατα δὲ φήσεις καὶ περὶ τῶν Θεοκτόνων εἰς ρῆσθαι, οἱ ἐπεκαλέσαντο Ἰουλιανὸν, ὡς ἐκδικη τήν· ὁ δὲ αὐτὸς ἦν καὶ ὁ νοῦς ὁ μέγας τῶν ᾿Ασσυ ρίων, ἵνα τὴν πόλιν αὐτῶν ἀναστήσῃ, ἀλλ᾽ οὔτε ἡδυνήθη ὠφελῆσαι αὐτοὺς, καὶ ὀδύνη οὐ διέλειψεν ἐξ αὐτῶν· καὶ τότε μὲν μυρίοις κακοῖς περιπεσόντων ἐν τῷ τοὺς θεμελίους δρύττειν, καὶ μετὰ ταῦτα ὑπὸ τῶν πιστῶν βασιλέων ἐλαυνομένων. Διότι ἐγώ εἰμι ὡς πάνθηρ τῷ Ἐφραὶμ, καὶ ὡς λέων ἐν τῷ Ἰούδα. Διὰ μὲν τοῦ πάνθηρος δείκνυσιν, ὅτι ταχέως καὶ ὀξέως ἐπιστήσονται αὐτοῖς τὰ δεινά· ταχὺ γὰρ καὶ κούφον ὁ πάνθηρ. Διὰ δὲ τοῦ λέοντος, ὅτι μεγάλα και φοβερά· τοιοῦτον γὰρ ὁ λέων. Οὕτω καὶ τοὺς Ῥωμαίους τοῖς Ἰουδαίοις καὶ τάξεις [[. ταχεῖς vel ταχέως] ἐπέστησαν [[. ἐπέστησεν] (μετ' ὀλίγον γὰρ καιρὸν τῆς σταυρώσεως ) καὶ φοβερούς· πάντα γὰρ ἡφάνισαν. Καὶ τῇ ψυχῇ δὲ αὐξανομένῃ ἐν κακίᾳ, πάνθηρ ὁ λόγος γίνεται ὀξέως προνομεύων αὐτήν, καθὸ εἴρηται· Κάλεσον τὸ ὄνομα αὐτοῦ, Οξέως προνόμευσον. Γίνεται δὲ τοῦτο, ὅταν τοὺς ἐν ἡμῖν τῆς ἁμαρτίας συνηγόρους λογισμούς καθαιρῇ, καὶ πᾶν ὕψωμα επαιρόμενον κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ· τῷ δὲ Ἰούδα, ἤτοι τῷ ἐξομολογουμένῳ, λέων γίνεται διὰ τὸ βασιλικών, νομοθετῶν ἤδη αὐτῷ κατὰ τὸ παρὰ τῷ Δαβὶδ λεγό Η Isa. vil, VERS. 14. Quoniam ego sum sicuti panther Ephraim, et velut leo in Juda. Per pantherem ostendit celeriter et quamprimum ipsis excitanda 56 mala: celer enim et levis est fera panther. Per leonem, quod ingentia terribiliaque sint pericula fitura. Terribile enim quippiam leo. Hanc ad rationem, in Judæos Romanos celeriter suscitavit Deus, nempe non post adeo multum temporis crucifixionis, qui horrendi et atroces fuerant, quippe qui cuncta diruerint. Auing in malitia crescenti, verbum etiam panther fit, velociter eam depr dans, depascensve, perinde ac dietum est: Voca nomen ipsius, Cilo depascere. Fit autem hoc, quando peccato in nobis patrocinantes cogitationes abstulerit, omnemque altitudinem attollentem sese adversus cognitionem Dei. Judæ porro se confitenti, leo fit verbum, propter regiam naturam, legem ei Variæ lectiones et notæ. Cod. Ven. Phua, rex Assyriorum: Cod. vero Rav. habet Φονά, Phona. Greca verba ita sonant: ut alia omnia sunt ipsi prorsus inutilia. Sive substantias suas eroget, munera præbens auxiliariis hominibus, sive blandiatur aduleturque: minime tamen cessare faciet dolorem, quo vexabitur cum ob ea, quæ patietur, tum ob sumptus, quos frustra fecerit. Fortasse Los nicerus usus est codice minus emendato. Διασπάσῃ Cod. Ven. Uterque coder, cum Ven. tum Bav, habet Ἰουλιανὸν, Julianum.

και, Νομοθέτησόν με, Κύριε, τὴν ὁδὸν τῶν τι καιωμάτων σου, καὶ ἐκζητήσω αὐτὴν διαπαντός ἢ καὶ ὡς ἐνισχύων αὐτὸν, ὥστε ἐκκλίναντα ἀπὸ κακοῦ, ἔτι ποιῆσαι ἀγαθόν. ferens, juxta id quod apud Davidlem dictum est: μενον· Νομοθετήσει αὐτῷ ἐν ὁδῷ ᾗ ᾑρετίσατο· Legem ei feret in itinere quod elegit *. Et: Legem sancitc mihi, Domine, viam justificationum tuarum, et exquiram eam semper *. Vel ceu confortans cum, ut a malo deflectens, bonum posthac persecuatur. Egoque rapiam et proficiscar ut panther. Levis enim exsistens, rapit et fugit. Accipiam, et non erit qui eripiat. Iloc veluti leo faciet, ob unguium robur ac indeſessam vim: " Καὶ ἐγὼ ἀρπῶμαι, καὶ πορεύσομαι ὡς πάνθηρ. Κοῦρος γὰρ ὤν, ἁρπάζει καὶ φεύγει. Καὶ λήψομαι, καὶ οὐκ ἔστιν ὁ ἐξαιρούμενος. Τοῦτο δὲ λέων διὰ τὴν τῶν ὀνύχων ἀλκὴν, καὶ τὴν ἀκαταπόνητον δύναμιν. Καὶ πορεύσομαι, καὶ ἐπιστρέψω εἰς τόπον, ἕως οὗ ἀφανισθῶσιν. Ωσπερ, φησί, τὰ θηρία μετὰ τὸ θηρᾶσαι τι ἐπιστρέφουσιν εἰς τοὺς ἰδίους φωλεούς, διαναπαύοντα τὸν ἐκ τῆς ἄγρας πόνον· οὕτω κἀγὼ, φησί, πορεύσομαι κατ' ἐμαυτὸν ἡσυχάζων, καὶ μὴ ἐν ἀρχῇ ἐκφαίνων τὴν περὶ ὑμᾶς πρόνοιαν, ἀλλ᾽ οἱονεὶ σχολάζων, ἕως οὗ ἀφανισθῆτε ἀφ᾿ ἡμῶν [[. ὑμ.]. Πάρεστι μὲν γὰρ ὁ Θεὸς τοῖς ἀξίοις, ὡς καὶ πρὸς τὸν Ναυῆ Ἰησοῦν λέγει· Ως ήμην μετὰ Μωσῆ, οὕτως ἔσομαι καὶ μετὰ σοῦ· και, Ιδού ἐγὼ μεθ' ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς ἡμέρας· καὶ, Μεθ' ἡμῶν ὁ Θεός. "Απεστι δὲ τῶν ἀναξίων· ὡς τό, Ινα τί, Κύριε, ἀφέστηκας μακρόθεν; καὶ, Ελθὲ εἰς τὸ βοηθῆσαι ἡμῖν· καὶ τὰ τοιαῦτα. Καὶ, Ὁ δε σμεύσας τὸν ἰσχυρὸν, ἥρπασεν ἡμᾶς ὑπ' ἐκείνου κατεχομένους. Καὶ οὐδεὶς ἡδυνήθη ἡμᾶς ἐξελέσθαι ἐκ τῆς ἁγίας αὐτοῦ καὶ κραταιᾶς χειρός· ὡς καὶ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ λέγει, ὅτι τὰ προβατά μου οὐδεὶς ἁρπάζει ἐκ τῆς χειρός μου. Ἔλαβέ τε τὴν ἀπὸ αρχὴν τῆς ἡμετέρας φύσεως, καὶ ἐπορεύθη ἄνω εἰς τὸν τόπον αὐτοῦ, ἔνθα ἦν πρότερον εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρὸς, καὶ ἠφανίσθησαν εὐθὺς πάντα τὰ τῆς νομικῆς πολιτείας. Οὐκ εἶδες καὶ ἐν ἡμῖν πολλάκις τὸν Θεὸν ἁρπάζοντα τὰς ὕλας τῶν ἁμαρτημάτων, Ἔχων τις πλοῦτον, καὶ τούτῳ κατὰ πενεστέρων επαιρόμενος, ἀπέλαβε τοῦτον· ἰσχύϊ καὶ μέλ λει [γ. κάλλει] κακῶς χρώμενος, ἐνόσησε καὶ ἀπο εμαράνθη· τῇ τιμῇ εἰς ἀπόνοιαν κουφιζόμενος, ἀτιμία περιέπεσεν. Οὕτω τοίνυν ποιήσας ὁ Θεὸς, πορεύεται καὶ κινεῖ καλῶς, πρώην μὲν μηδεμίαν πάροδον ἔχων ἐν τῇ τοιαύτῃ ψυχῇ, καὶ ἐπιστρέφει εἰς τὸν τόπον αὐτοῦ. Τόπος δὲ τοῦ Θεοῦ, ὁ νοῦς τοῦ λογικοῦ, διὰ τοῦ καθαίρεσθαι ὑπὸ τῶν περιVERS. 15. 1bo et convertam ad locum donec exterminentur. Quemadmoduin, inquit, feræ post venationem revertuntur ad sua latibula, sedantes dolorem ex venatione parlum: sic et ego, inquit, apud memet ibo quietem habens, nec in principio detegens providentiam, quæ mihi est erga vos, sed veluti in otio agens, usquedum exstinguamini per nos. Nam dignis adest Deus, ut et ad Jesum Nave dicit Uti cum Mose eram, sic tecum etiam commorabor ". El: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus ss. Ει: Nobiscum Deus v. Abest auten ab indignis Deus, secundum illud: Cur destitisti a nobis a longe "? El: Veni ut adjuves nos et, idque genus alia. Deinde, Qui fortem ligavit, rapit nos ab illo detentos ". Ac neino potuit nos eruere ex sancta ejus potentique manu, æque atque in Evangelio ait: Oves meas nemo diripit ex manu mea us. Accepitque primitias natura nostre, et profectus adl superna in locum suum, ubi prius & erat, in sinum Patris, tum statim omnia deleta sunt, quæ ad legis administrationem attinent. Anne vides Deum etiam in nobis haud raro materiem peccatorum auferre? Sunt alicui divitiæ, quibus adversum tenuiores extollitur, diripit eas Deus. Sic fortitudine, aut pulchritudine perperam utens, elanguit, ac deformis est redditus. Qui per honorem ad insipientiam usque effertur levaturque, ad ignominiam decidit. Proinde sic agens Deus proficiscitur, et recte movetur, antea quidem mul- ¡um transitum in tali anima obtinens, ac revertitur 57 in locum suum. Locus autem Dei est, mens rationalis hominis, eo quod purgetur a circumstantibus delictis, digna facta divina successione, interea usque dum prorsum excidium fat humana- στατικῶν, ἄξιος γενόμενος θείας ὑποδοχῆς, ἕως οὗ rum cogitationum. CAPUT VI. παντελὴς ἀφανισμὸς τῶν ἀνθρωπίνων λογισμών γένηται. VERS. 1. Quærent faciem meam in afflictione Καὶ ζητήσουσι τὸ πρόσωπόν μου ἐν θλίψει sua, el mane venient ad me dicentes: Eamus et αὐτῶν, καὶ ὀρθριοῦσι πρός με, λέγοντες" Πορευrevertamur ad Dominum Deum nostrum. Ut in cor- θῶμεν, καὶ ἐπιστρέψωμεν πρὸς Κύριον τὸν θείν poralibus affictionibus quæ per molles medelas ἡμῶν. Ὥσπερ ἐπὶ τῶν σωματικῶν παθῶν, τοῖς μὴ curari nequeunt, opus est austerioribus pharmacis: διὰ τῶν μαλακῶν θεραπευομένοις φαρμάκων, χρεία 85 Psal. XXIV, 9. so Psal. cxvi, 33. 87 Jos. 1, 5. 58 Matth. xxvil, 20. ss Matth. 1, 23. 6ο Psal. 15, σε Psal. 318,4. * Joan. xviii, 12. 63 Joan. x, 28. Varia lectiones et notæ. Eadem, ordine parum immutato, habet Cod. Bav. Απέβαλε, amisit, Cot. Ven. Καθαιρείσθαι, Cod. Rav.

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. - CAP. VI. penitentiam non ducuntur, per severiora castigali, sæpenumero hoc agnoscunt. Æque igitur ac illi, in bonorum fructu non exquirentes faciem Dei, sive præsulatum ejus, atque visitationem et providentiam ipsius, duin bonis viduantur, eum curatarem et præceptorem quærunt, et matutino ad ipsum tempore veniunt, pro, accelerant: siye quod veluti a nocte tenebrarum prioris ignoranti:r excitati sese mutuo adhortentur, ut revertantur ad me. τῶν αὐστηροτέρων· οὕτω καὶ τῶν ἀνθρώπων, ὅσοι sic inter homines, quotquot per clementiam Dei ad διὰ χρηστότητος τοῦ Θεοῦ εἰς μετάνοιαν οὐκ ἄγονται, διὰ τῶν αυστηροτέρων παιδευόμενοι, τὸ δέον ἐπιγινώσκουσιν· ὥσπερ οὖν καὶ οὗτοι ἐν τῇ τῶν ἀγαθῶν ἀπολαύσει μὴ ἐκζητοῦντες τὸ πρόσωπον τοῦ Θεοῦ, ἤτοι τὴν ἐπιστασίαν αὐτοῦ, καὶ τὸ ἐπισκέπτες σθαι, καὶ ἐφορᾶσθαι παρ' αὐτοῦ, ἐν τῇ στερήσει τῶν ἀγαθῶν καὶ ἐν ταῖς θλίψεσι ζητοῦσιν αὐτὸν κηδεμόνα καὶ ἐπιστάτην, καὶ ὀρθροῦσι πρὸς αὐτὸν, ἀντὶ τοῦ, ταχυνοῦσιν· ἢ, ὅτι ὥσπερ ἀπό τινος νυκτὸς τοῦ σκότους τῆς προτέρας ἀγνωσίας ἐγερθέντες, παρακελεύσονται ἀλλήλοις, ὥστε ἐπιστραφῆναι πρός με. Οτι αὐτὸς πέπαικε καὶ ιάσεται ἡμᾶς. Τινὰ τῶν βιβλίων, Ηρπακεν, ἔχει, καὶ ἴσως οὐ κακῶς· εἶπε γὰρ ἀνωτέρω, ὅτι Αρπῶμαι. Αὐτός, φησίν, ἤρπακεν, αὐτὸς πέπαικεν, αὐτὸς καὶ ἰάσεται· Θεοῦ γὰρ ἀρπάζοντος ἢ παίοντος, οὐδεὶς ἄλλος Ιατρός· οὔ τως ἐν θλίψει ἐμνήσθησαν τοῦ Θεοῦ. Ταῦτα δὲ νόει καὶ περὶ τῶν ὕστερον ἐξ Εβραίων μελλόντων πιο στεύειν εἰς Χριστόν. Οὗτοι γὰρ ἐν τῇ δίψῃ ταύτῃ, καὶ τῇ αἰχμαλωσίᾳ τῇ μακρᾷ, ἐκζητήσουσι, φησί, τὸ πρόσωπον ἤτοι τὸν Υἱόν. Χαρακτήρ γάρ ἐστι τῆς ὑποστάσεως τοῦ Πατρός· οἷς καὶ ἐπισ στρέφουσι πρὸς Κύριον περιαιρεῖται τὸ κάλυμμα, δ κεῖται ἐπὶ τὴν καρδίαν αὐτῶν. Καὶ ἐπὶ τοῦ καθ' ἕκαστον δὲ τοῦτο εὑρήσεις, τὸ ἐπιστρέφειν μᾶλλον ἐν θλίψεσι πρὸς Κύριον, ὃς παίει τὰ αἰσθητὰ ἡμῶν καὶ σωματικά, καὶ ἰᾶται τὰς ψυχάς Πατάξει καὶ μοτώσει ἡμᾶς· ἁγιάσει [vulg. ὑγ.] ἡμᾶς μετὰ δύο ἡμέρας· ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ ἀναστησόμεθα, καὶ ζησόμεθα εναντίον αὐτ τοῦ, καὶ γνωσόμεθα. Κατὰ μὲν τὸ πρόχειρον τοῦτό φησιν, ὅτι οὐ δεῖται χρονικῆς περιόδου Θεὸς εἰς θε ραπείαν, ἀλλ᾽ ἀθρόαν παρέξει τὴν ὑγίειαν. Αἰνίττεται μέντοι καὶ τὸ κατὰ τὴν φύσιν ἡμῶν μυστήριον. Επάταξε μὲν γὰρ τὴν φύσιν τῷ θανάτῳ ἁμαρ τάνοντας γὰρ θανάτῳ παρέδωκε· παρενέβαλε δὲ τῇ [πα]ταχθείσῃ φύσει τὸν ἑαυτοῦ Υἱόν, οἷόν τι μοτάριον, δς ἐν τῷ τραύματι τοῦ θανάτου γενόμενος, ἡγίασεν ἡμᾶς, καὶ ἀνέστησε τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ. Τὸ γὰρ πρόσο λημμα, δ ἐξ ἡμῶν προσελάβετο ἀναστήσας, καὶ ἡμῖν πᾶσι τὴν ἀνάστασιν ἐδωρήσατο, ἣν ἕξομεν ἐν χαιροῖς ἰδίοις, καὶ ζησόμεθα. Ἐπειδὴ γὰρ εἰς ὑπὲρ πάντων ἀπέθανεν, ὁ αὐτὸς εἷς καὶ ἀνέστη ὑπὲρ πάντων, καὶ ζησόμεθα οὐ πόρρω ὄντες αὐτοῦ, ἀλλὰ τῷ προσώπῳ αὐτοῦ ὀπτανόμενοι καὶ τὴν τελεωτέραν γνῶσιν τότε ἔξομεν. Νῦν μὲν γὰρ ἐν ἐσόπτρῳ, φησί, βλέπω, καὶ ἐν αἰνίγματι· τότε δὲ ἐπιγνώσομαι, καθὼς καὶ ἐπεγνώσθην. Πατάσσεται καὶ ὁ ψεκτός • 1 Cor. sius, 12. VERS. 2. Quoniam ipse percussit, et medebitur nobis. Quidam librorum hic, Rapuit, habent, et fortasse non male. Dixit enim supra, Diripiam. Ipse, inquit, rapuit, ipse percussit, ipse quoque niedebitur nobis. Deo enim rapiente vel percutiente, nemo alius est medicus uspiam. Itaque in calamitate meminerunt Dei. Hæc peræque intelligas licet de iis qui ex Hebræis deinceps in Christum credituri sunt. Illi enim, in siti hac et captivitate longa, exquirent (inquit) faciem sive Filium. Nam is est figura substantiæ Patris, quibus et ad Dominum revertentibus aufertur velum quod super cor ipsorum est positum. Reperias autem hoc vel in singulis, quod in tribulatione magis ad Dominum revertantur, qui sensibilia nobis ferit et corporalia, sanatque animas. p VERS. 3. Feriet, et curabit vulnera nostra. Sanabit nos post biduum. Tertia die surgemus, et quæremus coram ipso, et cognoscemus. Propter facilitatem hoc dicit: quoniam non indiget diutina circuitione Deus ad curam, verum accumulatam statim exhi· bebit sanitatem. Juxta adumbrat mysterium secundum naturam. Nam percussæ naturæ injecit Filium suum ceu pretium quoddam et curationem, qui in vulnere mortis constitutus, sanavit nos, resuscitavitque tertia die. Id enim quod a nobis assumpsit, 58 excitans, nobis peræque omnibus resurrectionem donavit, quam habebimus temporibus suis, et vivemus. Postquam enim unus pro cunctis diem obit, is ille unus et pro cunctis resurrexit: vitamque ducemus non longe ab ipso remoti, sed facie ipsum intuentes, tumque perfectiorem cognitionem ejus consequemur. Nunc enim in speculo, inquit divus Paulus, video, et anigmale: tum autem cognoscam, perinde ac cognitus sum". Cæditur etiam vituperabilis ardor et impetus in anima, vituperandaque concupiscentia, ut ne in Variæ lectiones et notæ. Ζητήσουσι, quarent, Cod. Ven. Παρακαλέσονται, solabuntur, Cod. Ven. Η ἁρπάζοντος, vel rapiente, Cod. Ven. θλίψει, aflictione, Cod. Ven. Πρόσωπόν μου, faciem meam, Codd. Ven. Σωματικά πάθη, corporeos affectus, Cod. Ven. Lonicerus forte legit ζητησόμεθα vel αίτησ. adeoque reddidit quæremus. Venet. Cod. et Bav. habent ζησόμεθα, vivemus. Aliquid hic in Loniceri versione desiderari videtur. Verba hac, καὶ ζησόμεθα, οὐ πόῤῥω ἔντες αὐτοῦ, ἀλλὰ τῷ προσώπῳ αὐτοῦ ὀπτανόμενος, et vivemus, non longe ab ipso remoti, sed facie ipsum intuentes, desunt in Cod. Bas.

vanum in rabiem adigantur, verum Verbum habeant, θυμὸς ἐν τῇ ψυχῇ, καὶ ἡ ψεκτὴ ἐπιθυμία, ἵνα μὴ veluti emplastrum et olligationem replentem vacuitatem ipsorum. Sanamur etiam juxta vitam in actione consistentem, quando duæ affectiones bæ, ira et cupiditas, non ad tenebrarum opera accesserint, sed enim luminis et diei, ut et de nobis dici possit: Proinde non sumus noclis, sed diei 68. Surgimus etiam tertia die, quando tertia in nobis animæ pars rationalis videlicet et speculativa, illustrata fuerit: tum enim vivemus coram ipso Deo, intuentes in ipsum facie ad faciem. Quare subinfert, Et cognoscemus. διακενής λυττωσιν, ἀλλ᾽ ἔχωσι τὸν λόγον, οἷόν τινα μοτὸν ἀναπληροῦντα τὸ κένωμα αὐτῶν. Αγιαζόμεθα οὖν κατὰ τὴν πρακτικὴν, ὅταν τὰ δύο ταῦτα πάθη μὴ τοῖς του σκότους ἔργοις προσήκωσιν, ἀλλὰ τοῖς τοῦ φωτὸς καὶ ἡμέρας· ὥστε λέγε σθαι καὶ περὶ ἡμῶν· Αρα οὖν οὐκ ἐσμὲν νυκτός, ἀλλ' ἡμέρας. Ανιστάμεθα δὲ ἐν τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ, ὅτε δηλαδὴ φωτισθῇ τὸ τρίτον τῆς ψυχῆς μέρος, τὸ λογιστικὸν διὰ θεωρίας· τότε γὰρ καὶ ζησόμεθα ἐναντίον αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ, ὅ ἐστι, θεωροῦντες αὐτὸν πρόσωπον πρὸς πρόσωπον. Επάγει οὖν• Καὶ γνωσώμεθα. Διώξομεν τοῦ γνῶναι τὸν Κύριον, ὡς ἄρθρον ἕτοιμον εὑρήσομεν αὐτόν. Σπουδαίως, φησί, καὶ Festinabimus cognoscere Dominum, tanquam diluculum paratum inveniemus ipsum. Studiose cum festinatione et ingenti desiderio quaeremus eum. προθυμότερον αὐτὸν ἐπιζητήσομεν. Καθάπερ γάρ Ut enim diluculum noctis caliginem dissipat, sic et ipse prompte celeriterque providentiæ suæ radios exhibebit, et ab noctis afflictionibus libera bit. Venietque nobis ceu pluvia matutina el serotina terræ. Matutinæ etiam pluviæ indiget terra, ut proferens ipsa commissam sibi sementem, pinguedinem habeat qua eam nutriat. Serotinæ vero potissimum, ne adulta sata erarescant: plurimo enim humore ad educationem sui opus habent, ut fructum tandem ferant, quem humiditate fovent. Itaque et nobis Deus veniet matutinus imber, quando incipiet liberare nos a captivitate. Scrotinus vero, quando nos restituens patriæ, nos defendit, nostrique curam gerit. Hunc ad modum Christus post resurrectionem, mane quidem mulierculis sese, sero vero, jamuis occlusis, discipulis suis ostendit eo. Oltingit et cuilibet animæ, matutinus imber, quando revelat Veteris Tesla ntenti cognitionem Deus, quod in primordiis divinæ cognitionis ortum est. Serotinus vero, quando Evangelii intellectum eidem impertit: quod sero quidem, adeoque novissimis temporibus illuxit. Ac tum animam in terram divinitus impulsam alterat, de qua Propheta: Visitasti, inquit, terram, et inebriasti eam *7. ὄρθρος λύει τῆς νυκτός τό ζοφώδες, οὕτως καὶ αὐτ τὸς ἑτοίμως καὶ ταχέως τῆς ἑαυτοῦ προνοίας τάς ἀκτῖνας παρέξει, καὶ τῆς νυκτὸς τῶν θλίψεων ἀπο αλλάξει. Καὶ ἤξει ἡμῖν ὡς ὑετὶς πρώιμος καὶ δψιμος τῇ γῇ. Η γῆ καὶ πρωΐμου ὑετοῦ χρήζει, ὡς ἂν ἐχε φύσασα τὰ σπαρέντα, ἔχῃ καὶ πιότητα, ὥστε ἀντρέφειν αὐτά· καὶ ὀψίμου δὲ μάλιστα, ἵνα μὴ ἀπο ξηρανθῶσιν άδρυνθέντα, ὅτι πλείονος ικμάδος πρὸς τροφὴν δέονται, ἅτε καὶ τοὺς καρπούς τηνικαῦτα προβάλλοντα. Καὶ ἡμῖν οὖν, φησὶν, ὁ Θεὸς, καὶ πρώιμος ὑετὸς ἥξει, ὅτε ἄρξεται τῆς αἰχμαλωσίας ἐλευθεροῦν· καὶ ὄψιμος, ὅτε ἀποκαταστήσα; ἐν τῇ πατρίδι περιέπει ἡμᾶς, καὶ κήδεται ἡμῶν. Καὶ ὁ Χριστὸς δὲ μετὰ τὴν ἀνάστασιν, πρωί μὲν ταῖς γυ ναιξὶν ἑαυτὸν, όψίας δὲ τῶν θυρῶν κεκλεισμένων τοῖς μαθηταῖς, ἐνεφάνισε. Γίνεται καὶ ἑκάστῃ ψυχῇ πρώιμος μὲν ὑετὸς, ὅτε ἀποκαλύπτει τῆς Παλαιᾶς τὴν γνῶσιν, ἥτις ἐν ἀρχῇ τῆς θεογνωσίας ἀνέτει λεν· ὄψιμος δὲ, ὅτε τὴν σύνεσιν τοῦ Εὐαγγελίου δίν δωσι, τοῦ ὀψὲ καὶ ἐπ᾿ ἐσχάτων τῶν χρόνων ἐκλά ψαντος. Καὶ τότε ποιεῖ τὴν ψυχὴν γῆν θελητὴν περὶ ἧς ὁ προφήτης λέγει· Επεσκέψω την γην, καὶ ἐμέθυσας αὐτήν. Τί σοι ποιήσω, Εφραίμ; τί ποιήσω, Ιούδα; Το δὲ ἔλεος ὑμῶν, ὡς νεφέλη πρωϊνή, καὶ ὡς όρ θρινή δρόσος πορευομένη. Επειδή κατεπηγγείλατο αὐτοῖς, ὅτι ἀντιλήψεται αὐτῶν, ἔμελλον δὲ καὶ μετά ταύτην τὴν ἀντίληψιν πολλοῖς περιπεσεῖσθαι κακοῖς διὰ τὰς αὐτῶν μοχθηρίας· ἵνα μὴ νομίσωσιν, ὅτι ἐψεύσατο αὐτοῖς, καὶ οὐ διαρκῆ τὴν χάριν δέδωκε, προλέγει, ὅτι αὐτοὶ ἔονται αἴτιοι· ὡς πατὴρ δὲ φιλόστοργος, τὴν πρὸς αὐτοὺς ποιεῖται διάλεξιν, μονονο χι τοιαῦτα λέγων· Ἐγὼ μὲν πάσης φειδοῦς ὑμᾶς ἀξιῶ, καὶ [[. add. ἀξιοῦν] θέλω, καὶ διαιωνίζοντος ἐλέους· ἡ δὲ ὑμετέρα διάνοια, πρόσκαιρες αὖσα, καὶ ἐοικυία νε 59 VERS. 4. Quid tibi faciam, Ephraim? Quid tibi faciam, Juda? Misericordia vestra velut nebula matulira, ac reluti ros diluculo proficiscens. Postquam denuntiarat eis Deus, se eos suscepturos denuo: erant autem ob scelera sua in nullas casuri, post susceptionem hanc, calamitates: re ergo existimarent, mentitum sibi eum, nec sumicientem gratiam impertisse, prædicit eis, quod ipsi sint futuri malorum suorum auctores. Miscet autem cum eis sermones, patris in morem liberos suos amantis, tantum non talia dicens: Ego quidem omnem vobis gratiam et veniam dare voie, ac | Thess. 111, 6. • Joan. xx, 26. • Psal. Lxiv, 10. Κενόν, ναcuum, Cod. Ven. Varia lectiones et notæ, Hæc usque ad hµépaç desiderantur in Cod. Bav. Verba γήν θελητήν, terram placitam sonant; sel Lonicerus legisse videtur θεήλατον, ut er eis Interpretatione liquet.

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. — CAP. VI. animus cogitatio temporaria, similisque nebulae sub diluculo apparenti, et a sole dispukeæ, vel exiguo rori ab radiis solaribus absumpto et obscuratu (hoc eninr est, qnod ait, proficiscens), efficit miserationem peræque meau, qua vos iniseror, temporariam esse. Audiamus itaque, nos mensuram esse divinæ misericordiæ, sive eam extendentes sufficienter pænitendo, vel celerius revertendo ad priorem pravitatem mutilantes. Demusque operam, ut diuturnius ille nostri misereatur, tum vere regnum Dei intra nos erit “, nostrique instituti Deus comes erit. Legitur et in atia scriptura, Misericordia mea. Quod sic intelliges, quod Deus hic ægre patiens dicat, Omnem vobis rationem exhibui et demonstravi, ad vestram corφέλῃ, πρωί φαινομένῃ, καὶ ὑπὸ τοῦ ἡλίου σκεδαν. perpetuo durantem misericordiam. Vester auten νυμένῃ, ἢ δρόσῳ ὀλίγῃ, ὑπὸ τῶν ἀκτίνων δαπανώ μένῃ, καὶ ἀφανιζομένῃ (τοῦτο γὰρ ἐστι τὸ, Πορευομένη), ποιεῖ καὶ τὸ ἔλεός μου, δ ἐλεῶ ὑμᾶς, τοιούτον είναι πρόσκαιρον. ᾿Ακούσωμεν, ὅτι ἡμεῖς ἐσμεν μέτρον τοῦ θείου ἐλέους, ἢ παρατείνοντες αὐτὴ διὰ τῆς διαρκούς μετανοίας, ἢ κολοβοῦντες διὰ τοῦ τάχιον στραφῆναι εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ σπουδάσωμεν μακρότερα ἑαυτοὺς ἐλεεῖν. Οντως γὰρ ἡ βασι λεία τῶν οὐρανῶν ἐντὸς ἡμῶν ἐστι, καὶ τῆς ἡμετέ μας προαιρέσεως ἀκόλουθός ἐστιν ὁ Θεός. Φέρεται καὶ ἐν ἑτέρᾳ γραφῇ, Τὸ δὲ ἔλεός μου· καὶ νοήσεις οὕτως, ὅτι σχετλιάζων ἐνταῦθα ὁ Θεός, φησίν, ὅτι Πάντα τρόπον ἐπεδειξάμην εἰς ὑμετέραν διέρθωσιν· καὶ γὰρ τὸ ἔλεός μου ἐπαπέστειλα ὑμῖν, ἵνα πιάνῃ ὑμᾶς, ὡς δρόσος εωθινὴ πορευομένη, τουτέστιν ὑπὸ πνεύματος διαχεομένη ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ ὡς νεφέλη πρωϊνή καταψύχουσα τους καρπούς ἀλλ' ὑμεῖς οὐκ ἐδέξασθε τοῦτο. Αλλ' οὐδὲ τὸν Υἱὸν οἱ Εβραῖοι ἐδέξαντο, ὃς ἔλεος ὢν τοῦ Πατρὸς (δι' αὐτ τοῦ γὰρ ηλεήθημεν), ἀπεστάλη, ὡς νεφέλη, διὰ τὴν παχύτητα τοῦ σώματος· πρωΐ δὲ, διὰ τὸ τὴν νομι κὴν σκιὰν ἐλθεῖν, καὶ τὸ μὴ καταληφθῆναι ὑπὸ τῆς σκοτίας τοῦ διαβόλου καὶ τῆς ἁμαρτίας, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἄλλοις ἀρχὴ γενέσθαι φωτός, ὥσπερ τὸ πρωΐ, τῆς ἡμέρας. Ο δὲ αὐτὸς καὶ δρόσος ἦν, ἄνωθεν πεσοῦσα· πορευομένη δὲ, διὰ τὸ μὴ ἐν ἑνὶ τόπῳ περιορισθῆναι τὴν αὐτοῦ γνῶσιν, ἀλλ᾽ εἰς πάντας ἐπιπορευθῆναι. Πρώην μὲν γὰρ ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ γνωστὸς ἦν· νῦν δὲ εἰς πᾶσαν τὴν γῆν τοῦ τῶν initium. Idem quoque ros erat, superne decidens: ἀποστόλων ἐξελθόντος φθόγγου, ἐπλήσθη ἡ γῆ τοῦ γνῶναι τὸν Κύριον, ὡς ὕδωρ πολύ κατακαλύψον [1. κατακαλύψαν vel κατακαλύπτον] θαλάσσας. Καὶ ἔφα ναν αἱ ἀστραπαὶ αὐτοῦ τῇ οἰκουμένῃ, καὶ εἴδοσαν πάντα τὰ πέρατα τῆς γῆς τὸ σωτήριον τοῦ Θεοῦ. rectionem. Etenim misericordiam meam demisi vobis, ut facundaret, ac pingues vos redderet, veluti ros matutina hora iter faciens, hoc est, a flamine diffusus super terram, et sicuti nebula perinde mane infrigidaus fruges. Verum enim vos illam ipsam non suscepistis. At neque Filium Dei Hebræi exceperunt, qui cum esset misericordia Patris (per ipsum enim misericordiam adepti sumus), demissus est veluti nebula, ob corporis sui pinguedinem. Matutina vero, eo quod umbra ipse legis veniret, quodque non deprehenderetur ab tenebris diaboli et peccati, sed aliis etiam principium lucis fuerit, itidem ut mane, vel diluculum est diei iter ideo faciens, quod non uno in loco circum. scripta sit ejus cognitio, sed ad omnes accesserit. Antea quidem et mane, in Jud:ca tantummodo cognitus erat Deus, nunc vero in universum terrarum orbem, egresso apostolorum sonitu, impleta est tellus cognitione Domini, velut aqua multa salutare coeperiente naria. llluxerunt itaque fulgura ejus orbi terra 1, rideruntque fines terra Dei ". Διὰ τοῦτο ἀπεθέρινα τοὺς προφήτας ὑμῶν, ἀπέκτεινα αὐτοὺς ἐν ῥήματι στόματός μου, καὶ τὸ κρῖμά μου ὡς φῶς ἐξελεύσεται. Ὑμεῖς μὲν, φησίν, οὕτως ἔχετε, ώστε ψυχράν τινα καὶ ὀλιγοχρόνιον τὴν μετάνοιαν ἐπιδείκνυσθαι, καὶ διὰ τοῦτο καὶ τὸ ἔλεός μου τοιοῦτον ἀποτελεῖν· ὅμως ἐγὼ οὐκ ἐνέλειψα τῆς προσηκούσης προνοίας ὑμᾶς ἀξιῶν, ὥστε καὶ τοῖς ἁγίοις προφήταις, οὓς ὑμῖν παρ· αινέτας Έστειλα αἴτιοι [f. αἴτιος] θανάτου γενέσθαι (τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸν ᾿Απέκτεινα)· καὶ διότι τὸ μῆμα τοῦ στόματός μου δέδωκα αὐτοῖς πρὸς τὸ προφητεύειν, ἐγὼ δοκῶ αὐτοὺς ἀποκτεῖναι. Πλὴν και πάντας ἀποκτείνητε, οὐ δύνασθε ψευδή ποιῆσαι τὰ περὶ ὑμῶν προφητευθέντα· ἀλλὰ τὸ κρῖμά μου, τουτέστιν ἡ ψῆφος, ἣν ἐψηφισάμην ὑμῖν, ὡς φῶς VERS. 5. Propterea demessui prophetas vestros, interemi eos in verbo oris mei, et judicium meum ccu lumen egredietur. Vos quidem, inquit, sic habetis, ut frigidum quamdam parvique temporis poenitentiam 60 demonstretis, per hoc meam pariter misericordiam talem facientes. Attamen ego baud intermisi vos congruenti providentia dignari, adeo ut et prophetis meis quos vobis adhortatores misi, causa mortis exstiterim: hoc ouim denotat, Occidi. Et quoniam dedi ipsis verbum oris mei ut vaticinarentur, videor eos occidisse. Atqui etiamsi cunctos plane dederitis neci, non poteritis lamen irrita facere, quæ de vobis illi præcinuere, quominus judicium meum, lioc est, decretum quod super vos decrevi, ceu lumen efful20 Luc. xvul, 23. * Psal. ɩvi, 18. 7º Psal. xcvɩ, 4. " Psal. XLVII, 3. Variæ lectiones et notæ. Greca verba ita sonant: Operamque demus, ut ipsi nostrum diutius misereamur; regnum enim cœlorum vere in nobis est, electionisque comes Deus. Πάντας τρόπους, omnes modos, Codl. Ven. Εἰς ὑμᾶς ἔπεμπον, ad tus misi, Cod. Ven.

gal, patiaminique omnia quæ illi dixerunt. Qui- 4 λάμψει, καὶ πείσεσθε πάντα, ὅσα ἐκεῖνοι εἶπον. Τινὲς dam per prophetas hic vanos vates intellexerunt. Occidi euim ipsos in verbo oris mei, hoc est, per imperium meum. Et judicium meum inter ipsos ut lumen splendidum haud occultabitur, sed lucebit, et ab omnibus per opera cognoscetur. Etenim et Elias lelo dedit prophetas Baal, sacerdotesque lucorum”. Sic Jehu qui genus Achab delevit praetextu festivitatis in Baal gratia celebrand, collectos sacerdotes Baalitas ad unum omnes mactavit 78 VERS. 6, 7. Nam misericordiam volo et non sacrificium, agnitionemque Dei potius quam incensas victimas. At ipsi sunt tanquam homo prævaricans testamentum. In superioribus objecit accusando injuriam quam proximis intulerunt, idolorunique culturam: nunc ait, Misericordiam ego potius erga proximum, quam injuriam et sacrificium recipio, ac Dei cognitionem magis quam holocautomata. Atque haec duo legem perfercns mandavit: Diliges Dominum Deum tuum ", et proximum tuum charitate prosequeris. Vos autem transgressi estis testamentum meum hoc, sancitamque legem. Erga proximum enim injurii estis, et misericordiæ expertes, ac præterea cognitionem mei repulistis. Dicat hic quisquam: Quia Judæi sacra perficientes, misericordiam vero non habentes, prævaricabantur testamentum: perspicuum est legem de sacrificiis verba facere. Sed secretiora quædam magisque spiritum redolentia fuerunt ea quæ hic memoravit, nempe misericordia et agnitio Dei. Per miseri. cordiam itaque vita in actione consistens et opere, per cognitionem contemplatio innuitur. Egredietur quoque in futuro seculo judicium Dei, veluti lumen, per Unigenitum. Pater enin neminem judicat, sed judicium omne tradidit Filio ™*, qui suo in mundum adventu, non per sacrificia, sed per suam misericordiam nos salvos fecit. Neque per holocautomata perve incensa, verum per agnitionem et fidem nos justificavit. Misericordiamque nos docuit, cum diceret: Beati misericordes '1. Et: Quæ volueritis ut faciant vobis homines, eadem et illis præstate. Et cum hoc verbi, Misericordiam volo”, etc., in testimonium protulit in medium, 61 innumerisque aliis modis cognitionem Dei præcepit, præsertim cum omnes sermones et opera sua Deo referret,accepta, ipsique tantum ascriberet, cumque diceret Philippo: Qui videt me, videľ et Patrem meum s. Hinc etiam dixit: Manifestavi nomen tuum mortalibus ", non Judæis tantum, sed omnibus. Proinde qui ipsum non susceperunt, transgressi sunt oninino testamentum Patris, qui et 18 [1] Reg. xv, 40. το Τit. 111, 5. 17 Matth. v, 13 IV Reg. x, 25. δὲ, Τοὺς προφήτας ὑμῶν, τοὺς ψευδοπροφήτας ἐνόησαν. Απέκτεινα γὰρ αὐτοὺς ἐν ῥήματι στόμα. τός μου· τουτέστι, διὰ προστάγματός μου· καὶ ἡ κρίσι; μου ἡ ἐν αὐτοῖς, ὡς φῶς λαμπρὸν οὐ κρυβή σεται, ἀλλὰ λάμψει, καὶ πᾶσι διὰ τῶν ἔργων γνωσθήσεται. Καὶ Ἠλίας γὰρ ἀπέκτεινε τοὺς τῆς Βάαλ προφήτας, καὶ τοὺς ἱερεῖς τῶν ἄλσεων· καὶ ὁ Ἰησύ, ὁ καὶ τὸ γένος τοῦ ᾿Αχαάβ ἐξολοθρεύσας, προφασισάμενος ἑορτὴν τῷ Βάαλ τελεῖν, συναγαγὼν εἰς οἷ κον ἕνα, πάντας ἀπέσφαξε. Διότι ἔλεος θέλω, καὶ οὐ θυσίαν, καὶ ἐπίγνω σιν Θεοῦ, ἢ ὁλοκαυτώματα. Αὐτοὶ δέ εἰσιν ὡς ἄνθρωπος παραβαίνων διαθήκην. 'Ανωτέρω δύο αὐτοῖς ἐνεκάλει, τήν τε πρὸς τοὺς πλησίον ἀδικίαν, καὶ τὴν τῶν εἰδώλων θεραπείαν· καὶ νῦν δέ φησιν, ὅτι Ἐγὼ ἔλεος μᾶλλον ἀποδέχομαι τὸ πρὸς τὸν πλησίον, ἢ τὰς θυσίας· καὶ τὴν τοῦ Θεοῦ ἐπίγνωσιν, ἢ τὰ ὁλοκαυτώματα. Καὶ νομοθετῶν γὰρ δύο ταῦτα προσέταξεν· 'Αγαπήσεις Κύριον τὸν Θεόν σου· καὶ, Αγαπήσεις τὸν πλησίον. Ὑμεῖς δὲ παρέβητε τὴν διαθήκην μου ταύτην καὶ τὴν να μοθεσίαν. Καὶ πρὸς τοὺς πλησίον γὰρ ἄδικοί έστε καὶ ἀνελεήμονες, καὶ πρός γε, τὴν ἐμὴν ἐπίγνωσιν ἀπώσασθε. Εἴποι δ' ἄν τις, ὅτι ἐπειδὴ Ἰουδαῖοι θυσ σίας ἐπιτελοῦντες, ἔλαιον [1. ἔλεον] δὲ μὴ ἔχοντες. παρέβαινον τὴν διαθήκην, δῆλον, ὅτι, ὅσα ὁ νόμος περὶ θυσιῶν ἐδόκει λέγειν, ἄλλα τινά μυστικώτερα καὶ πνευματικώτερα ἦσαν. Διὰ μὲν οὖν τοῦ ἐλέου ἡ πρακτικὴ δηλοῦται· διὰ δὲ τῆς ἐπιγνώσεως, ἡ θεω ρία. Εξελεύσεται καὶ τὸ ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι κρίμα τοῦ Θεοῦ, ὡς φῶς, διὰ τοῦ Μονογενούς· Ὁ γὰρ Πατήρ οὐδένα κρίνει, ἀλλὰ τὴν κρίσιν πᾶσαν δέδωκε τῷ Υἱῷ· δ; ἐλθὼν εἰς τὸν κόσμον, οὐ διὰ θυσιῶν, ἀλλὰ κατὰ τὸν αὐτοῦ ἔλεον, ἔσωσεν ἡμᾶς· καὶ οὐ δι' ὁλοκαυτωμάτων, ἀλλὰ διὰ τῆς ἐπι γνώσεως καὶ πίστεως ἡμᾶς ἐδικαίωσε, καὶ τὸν ἔλεόν τε ἐδίδαξεν (ἐν οἷς τε ἔλεγε· Μακάριοι οἱ ἐλεήμονες· καὶ, ῾Α ἂν θέλητε ἵνα ποιῶσιν ὑμῖν οἱ ἄνθρωποι, καὶ ὑμεῖς ποιεῖτε αὐτοῖς· καὶ ἐν οἷς ταύ την τὴν ῥῆσιν εἰς μαρτυρίαν προήνεγκε, καὶ μυ ρίοις ἄλλοις [2])· τὴν δὲ ἐπίγνωσιν τοῦ Θεοῦ, ἐν οἷς τε ἀεὶ τῷ Πατρὶ τοὺς λόγους αὐτοῦ καὶ τὰ ἔργα ἀνετίθει, καὶ ἐν οἷς ἔλεγε τῷ Φιλίππῳ· Ο έωρα κὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. "Οθεν καὶ ἔλεγεν Ἐφανέρωσά σου τὸ ὄνομα τοῖς ἀνθρώποις· οὐκ Ἰουδαίοις μόνον, ἀλλὰ πᾶσιν. Οἱ οὖν μὴ δεξάμενο: αὐτὸν, παρέβησαν πάντως τὴν διαθήκην τοῦ Πατρὸς, ἥτις καὶ τὸν Υἱὸν κληρονόμον ἐποίει τοῦ ἀμπε λῶνος. ῾Ο δὲ ἀμπελῶν Κυρίου Σαβαώθ, αὐτοὶ ἦσαν ὁ οἶκος τοῦ Ἰσραήλ, καὶ ἄνθρωπος τοῦ Ἰούδα, νε! - φυτον ἡγαπημένον· ἀλλ' ἐλθόντα τὸν Υἱὸν εἰς τὰ ἴδια 75 Deut. vi, 5. 78 Matth. xx.1, 39. 78° Joan. v, 2. 79 Matth. 15, 13. so Joan. xiv, 9. 81 Joan. xvII, 6. 78 Matth. vi, 12. Variæ lectiones et notæ. Ἐν ἑτέρῳ, in alio (scilicet loco), Cod. Bav. Verba et aliis innumeris ad præcedentia sunt referenda; quæ vero sequuntur, ita reddenda: Cognitionem vero Dei (subaudi ἐδίδαξε, docuit; verbum enim hoc utrumque periodi membrum regit).

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. - CAP. VI. οἱ ἴδιοι οἱ παρέλαβον, ἀλλ᾽ εἶπον· Οὗτός ἐστιν ὁ Filium hæredem faciebat vinca. Porro siner κληρονόμος· δεῦτε, ἀποκτείνωμεν αὐτόν. Η αὐτὴ δὲ διαθήκη τοῦ Πατρὸς, αὐτοὺς κληρονόμους ἐποίει υἱοθεσίας, δόξης, οὐρανῶν βασιλείας· ἀλλ' οὐκ ἠθέλησαν ἀκολουθῆσαι τῇ διαθήκῃ οὐδὲ κατὰ τοῦτο, ἀλλὰ κατ' ἀμφοτέρους τους τρόπους παρέβησαν αὐ τὴν, καὶ τὸν Υἱὸν μὴ θελήσαντες βασιλεῦσαι ἐπ᾿ αὐτοὺς, καὶ ἑαυτοὺς ἀναξίους τῆς οὐρανίου δόξης ποιήσαντες. Domini exercituum ipsi fuerunt, domus nimirum Israelis, et Juda ipse plantula novella dilecta. Enimvero Filium, cum in sva venisset, sui eum non susceperunt, quin potius dixerunt: Hic est hares, agile, occidamus eum ss. ldem testamentum Patris, faciebat eos hæredes adoptionis, gloriæ calorumque regni: sed noluerumt sequi testamentum. Nec secundum hoc solum, vorum etiam juxta utrasque rationes transgressi sunt illud, cum Filium abnuentes regnare super sese, tum se indignos constituentes cœlesti gloria. VERS. 8. Illic me respuit Galaad civitas operans vana, turbans aquam. Non sine judicio, inquit, occidi vanos prophetas: et illic, hoc est secundum illud temporis quando aversus est Israel, Galaad me est aspernata, quando sacerdotibus et levitis Ἐκεῖ κατεφρόνησε μου Γαλαάδ, πόλις εργα ζεμένη μάταια, ταράσσουσα ὕδωρ. Οὐκ ἀκρίτως, φησίν, ἐφόνευσα τους ψευδοπροφήτας. Καὶ ἐκεῖ (5, τουτέστι, κατ' ἐκεῖνο καιροῦ, ὅτε ἐξετράπη ὁ Ἰσραὴλ, † Γαλαάδ κατεφρόνησέ μου, ὅτι ἀπενεμήθη τοῖς ἱερεῦσι καὶ Λευίταις εἰς κλῆρον· καὶ οἱ ὀφείλοντες distributa est in hareditatem: ac qui debebant διδάσκειν τὸν λαὸν εἰς θεογνωσίαν, αὐτοὶ εἰργάζοντο τὰ μάταια, τουτέστι, τὰ εἴδωλα, αὐτοὶ τεχνουρ γοῦντες αὐτά. Ἑτάραττον καὶ τὸ ὕδωρ τῆς δια δασκαλίας, μὴ καθαρὰν αὐτὴν προσφέροντες τῷ λαῷ. Η ισχύς σου, ὡς ἀνδρὸς πειρατοῦ· ἔκρυψαν οἱ ἱερεῖς ὁδὸν, ἐφόνευσαν Σίκιμα, ὅτι ἐκεῖ ἀνομ.αν ἐποίησαν ἐν τῷ οἴκῳ Ἰσραήλ. Εἶδον ἐκεῖ φρικώδη πορνείαν τοῦ Ἐφραίμ. Σίκιμα πόλις ἐστὶ πλησίον τοῦ Γαλαάδ. Ἐκ τῶν Σικίμων οὖν τι νες ἔννοιαν λαβοντες τοῦ τῶν πατέρων Θεοῦ, ήσου λήθησαν ἀναβῆναι εἰς Ἱεροσόλυμα, ὡς προσκυνήσουν τες τῷ Θεῷ· οἱ δὲ ἐν τῇ Γαλαάδ Λευῖται καὶ ἱερεῖς, γνόντες τοῦτο, ληστάς τινας έκρυψαν ἐν τῇ ὁδῷ, καὶ ἀπέκτειναν τοὺς Σικιμίτας. Διὰ τοῦτό φησιν, ὅτι Η ισχύς σου, ὦ Γαλαάδ, ἀνδρός ἐστι πειρατοῦ, τουτέστι, λῃστοῦ. Ἔστι μὲν γὰρ κυρίως πειρατής, ὁ θαλάσσιος ληστής· λαμβάνεται δὲ παρὰ τῇ θείᾳ Γραφῇ ἐπὶ τοῦ κατὰ χέρσον λῃστοῦ. Διὸ καὶ φρικω δεστέραν πορνείαν ταύτην ονομάζει, ὅτι οὐ μόνον αὐτοὶ τὸ καλὸν οὐκ ἐποίουν ἐν τῷ οἴκῳ Ἰσραήλ, τουτέστιν, ἐν τοῖς Ἰσραηλίταις ἀλλὰ καὶ τοὺς προτιθεμένους ποιεῖν ἐφόνευον. "Η καὶ οὕτως, ὅτι Ὥσπερ οι πειραταί κρύβδην τοῖς ναυτιλλομένοις ἐπιτίθενται, οὕτω καὶ ὑμεῖς οἱ ἐν τῇ Γαλαάδ εἰδωλολάτραι, διά τινων κρυφίων μαγγανειῶν ποιεῖτε τὰ εἴδωλα κινείσθαι, ἵνα θείας δυνάμεως δείξητε αὐτὰ μετέχοντα· οἱ δὲ ἱερεῖς, δέον ταῦτα ἐλέγχειν, και φανεροῦν τὴν ἐδὲν τοῦ Θεοῦ, οἱ δὲ κρύπτουσι. Και ται ἔδει αὐτοὺς ἐνθυμηθῆναι, ὅτι ὁ προπάτωρ αὐτ τῶν Λευί, τοὺς Σικιμίτας ἅπαντας ἀπέκτεινεν, ὅτε Εμμώρ, ὁ υἱὸς Συχέμ, ἐβιάσατο τὴν ἀδελφὴν αὐτοὺ Δίναν. Καὶ ἐκεῖνος μὲν ἐζήλωσεν ὑπὲρ τῆς παρθενίας τῆς ἀδελφῆς αὐτοῦ· αὐτοὶ δὲ ὑπὲρ ἐμοῦ οὐ ζηλοῦσιν. Έκρυψαν ουν, φησί, τὴν θείαν ὁδὸν οἱ ἱερεῖς, οἱ τὸ populum docere cognitionem Dei, ipsi operabantur vana, hoc est idola ipsi eadem fabricantes. Turbabant quoque aquam doctrinæ, non puram eam populo afferentes. VERS. 9, 10. Fortitudo tua ceu hominis piratæ: occullaverunt sacerdotes viam, occiderunt Sicima. Quoniam illis fecerunt iniquitatem in domo Israel; viderunt isthic horrendam fornicationem Ephraim. Sicima civitas est proxime urbem Galaad. sicimis ergo quidam, accepta Dei patrum memoria, voluerunt ascendere Hierosolymna usque, ceu Deum adoraturi. Levitæ vero et sacerdotes hoc comper - tum habentes, prædones quosdam occuluerunt in via, demittentes orco ea ratione Sicimitas, Ideo etiam dicit, Robur wum, ο Galaad, hominis est pirate, hoc est prædonis. Est autem pirata proprie marinus prædator. Atqui in sacra Scriptura usurpatur etiam pro terrestri prædone: eam ob causam horribilem etiam istam fornicationem πominat, quoniam non ipsi tantum, quod bonum erat in domo Israelis non faciebant, hoc est inter Israelitas. Vel hunc ad modum æque intelligere licet: Ut piratæ occultis effascinationibus et insidiis adoriuntur prætereuntes, sic et vos in Galaad idolorum cultores, arcanis artibus idola moveri curatis, quo divinæ potentiæ ca ostendatis consortia. Jam sacerdotes quos talia 62 reprehendere oportuit, viam Dei populo manifestando, ea celant. Atqui in animo eos cogitare par erat, quod atavus eorum Levi, Sicimitas omnes demiserit orco, quando Emmar filius Sichem, vi stuprum sorori、 ejus Dinæ intulit *, et ille quidem ultione pro virginitate sororis suæ armatus est, ipsi vero pro me non contendunt, non sumunt vindictam. Occuluess Joan. 1, 11. ** Matth. xxı, 38. * Gen. xxxiv, 20, 31. Variæ lectiones et notæ. Καὶ γὰρ ἐκεῖ, etenim ibi. Cod. Ven. "Η τις, quæ. Cod. Ven. Codex vero Bay. ὅτι, quia. Louicerus legisse videtur ὅτε, quando. Cod. Ven. addit: ᾿Αλλὰ καὶ τοὺς βουλομένους ποιεῖν ἀπέσφαττον, καὶ ἀνομίας ἐποίουν, ἐν τῷ οἴκῳ Ἰσραήλ, τουτέστιν ἐν τῷ Ἰσραηλίτας, Sed PATROL. GR. CXXVI. etiam facere volentes, interficiebant, et iniquitates patrabant in domo Israelis, hoc est inter Israelitas. Cod. vero Bav. post Israelitas, uti villes, habet: Sed et sibi proponentes facere occiderunt. Ὑπὲρ τῆς ἀδελφῆς καὶ τῆς παρθενίας αυτής, pro sorore et virginitate ejus. Cod. Bay.

runt, inquit, divinam viam sacerdotes, qui olim παλαιὸν ἐφόνευσαν τὰ Σίκιμα ζηλώσαντες· ὃ γὰρ interemerunt Sicima, anulatione accensi. Quod enim atavus eorum Levi peregit, sacerdotali generi ascribitur. Hæ et Dominum occidentis Synagogæ accusationes sunt. Siquidem et illi operabantur vana, calumniam dico et crucem. Vanæ namque revera sunt cogitationes ipsorum. Magis enim illusit, regnumque tenuit cruci afixus. Turbabant etiam aquam, confundentes Scripturarum cognitionem ac doctrinam Servatoris, quæ spiritus erat et vita, calumniantes. Et robur ipsorum, ceu hominis piratæ fuft, quando lapides tulerunt in Jesum 88: cumque gladiis et sudibus exierunt adversus ipsum noctu 88, quando fallere licet festinantes. Sacerdotes porro ipsorum celaverunt iter, hoc est Dominum enecarunt, dicentem: Ego sum vin 87. Occiderunt etiam Sicima, quod est pudicitiæ et virginitatis fructum Jesum, postquam Sicina fuit eximius locus corporis pudici Joseph. Præterea in Ecclesia videbis quosdam perficientes vana, prava vita infectos. Hi aquam perinde spiritalis doctrinæ turbant, de resurrectione et postremo judicio vana dissertantes, seipsos ita ut intrepide in peccatis pergant, illicientes. Quorum robur non est hominis incolumem aliquem servantis, sed prædonis, quo de Dominus ait: Fur non venit, nisi ut furtum committat, cadat, et pernicien strual 88 Celant etiam sacerdotes viam Domini, partim quando non reprehenderint peccantes, non audientes dicto pracipienti: Peccantem coram omnibus argue ®: partim quod ipsi in ca non ambulantes, aliam sibi viam vitæ inquirant, occidentes ita Ecclesiam, quae est segregala Josepho, qui valet, si interpreteris, appositionem. Talis est Dominus, legi adjectus, quæ jam defecerat: unde et, Non veni, inquit, dissolvere legem, sed implere w. Ejus enim legis, Non committas adulterium", hæc est appositio et completio, ut Ne intueuris quidem mulierem; sic ejus, Nou occides 35, appendix et complementum est, Non irascaris 33; et aliarum ἐποίησεν ὁ προπάτωρ αὐτῶν Λευί, τῷ ἱερατικῷ γένει ἀνατίθεται. Ταῦτα καὶ τῆς Θεοκτόνου Συναγωγής εἰσι κατηγορίαι. Εἰργάζοντο γὰρ οὗτοι μάταια, τὰς συκοφαντίας, καὶ τὴν σταυρόν· μάταιαι γὰρ τῷ ὄντι αἱ ἐπίνοιαι αὐτῶν, ὅτι μᾶλλον ἔλαμψε καὶ ἐβασί λευσεν ὁ σταυρωθείς. Ἐτάρασσον δὲ τὸ ὕδωρ, συγ χέοντες καὶ τὴν τῶν Γραφῶν γνῶσιν, καὶ τὴν διδασκαλίαν τοῦ Σωτῆρος, ἥτις ἦν πνεῦμα καὶ ζωή, διαβάλλοντες. Καὶ ἡ ἰσχὺς αὐτῶν, ὡς ἀνδρὸς πειρα τοῦ· ἦράν τε γὰρ λίθους ἐπὶ τὸν Ἰησοῦν, καὶ μετά μαχαιρῶν καὶ ξύλων ἐξῆλθον πρὸς αὐτὸν, καὶ νυκτὸς, ὅπερ ἐστὶ λανθάνειν σπευδόντων. Καὶ οἱ δ:- ρεῖς αὐτῶν ἔκρυψαν τὴν ὁδὸν, τουτέστι, τὸν Κύριον ἐθανάτωσαν, τὸν εἰπόντα· Ἐγώ εἰμι ἡ ὁδός. Εφόσ νευσαν δὲ καὶ Σίκιμα, ὅ ἐστι, τὸν τῆς σωφροσύνης και παρθενίας καρπὸν Ἰησοῦν· ἐπειδὴ τὰ Σίκιμα ἦν ἐξαίρετον χωρίον τοῦ σώφρονος Ἰωσήφ. Καὶ ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ δὲ ὄψει τινὰς ἐργαζομένους μάταια, κακοῦ βίου ὄντας. Οὗτοι οὖν καὶ τὸ ὕδωρ τῆς πνευ ματικῆς διδασκαλίας ταράσσουσι, τὰ περὶ ἀναστάσεως καὶ κρίσεως διαβάλλοντες, καὶ ἑαυτοὺς ἐξαπα τῶντες πρὸς τὸ ἀδεῶς ἁμαρτάνειν· ὧν ἡ ἰσχὺς οὐκ ἀνδρός ἐστι ζωοποιοῦντος, ἀλλὰ πειρατοῦ· περὶ οὗ εἶπεν ὁ Κύριος· Ὁ κλέπτης οὐκ ἔρχεται, εἰ μὴ ἵνα κλέψῃ, καὶ θύσῃ, καὶ ἀπολέσῃ. Κρύπτουσι δὲ καὶ οἱ ἱερεῖς ὁδὸν Κυρίου, τάχα μὲν καὶ ὅταν μὲ τοὺς ἁμαρτάνοντας ἐλέγχωσι, παρακούοντες τοῦ λέγοντος· Τὸν ἁμαρτάνοντα, ἐνώπιον πάντων ἔλεγχε τάχα δὲ καὶ ὅταν αὐτοὶ οὐ περιπατῶσιν ἐν αὐτῇ. ἀλλ᾽ ἄλλην ὁδὸν βίου ἐπιτηδεύουσι· διὸ καὶ φονεύσουσι τὴν Ἐκκλησίαν, ἥτις ἀφωρίσθη τῷ Ἰωσήφ, ὃς ἑρμη νεύεται πρόθεσις. Τοιοῦτος δὲ καὶ ὁ Κύριο, προσθεὶς τῷ νόμῳ ὁ ἔλειπε· διὸ καὶ ἔλεγεν· Οὐκ ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον, ἀλλὰ πληρῶσαι. Τοῦ γὰρ, Μη μοιχεύσῃς πρόθεσις καὶ ἀναπλήρωσις το, Μηδὲ ἐμβλέψης γυναίκα f. -x! - καὶ τοῦ, Μὴ φονεύσῃς, τὸ, Μὴ ὀργισθῇς· καὶ τἆλλα ὁμοίως. consimiliter. VERS. 11. Pollutus est Israel, Judas dimisit messem suam. Omnium hoc est periculosissimum, horribilissimumque quod quando Judam oportebat | Ἐμιάνθη Ἰσραὴλ, καὶ Ἰούδας ἀνῆκε θερισμόν αὐτοῦ. Τὸ πάντων δεινότατον, τοῦτό ἐστιν, ὅτι, ὅτε ἔδει τὸν Ἰούδαν θερίζειν τῶν θείων ἐπαγγελιῶν divinarum promissionum fructus metere, imitatus τοὺς καρποὺς, τότε ἐζήλωσε μὲν τὸν Ἰσραὴλ τὸν sit Israelen, 63 qui idolorum cultura contaminatus erat, talem messem posthabendo. VERS. 11. Ordire vindemiam tibi ipsi, dum reduxero captivitatem populi mei, dumque sanavero Israelem. Ad Judam hæc dicit: Ordire vindemiam, μιανθέντα τῇ εἰδωλολατρείᾳ· ἐγκατέλιπε δὲ τὸν τοιοῦτον θερισμόν. Αρχου τρυγᾷν σεαυτῷ, ἐν τῷ ἐπιστρέψειν με τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ λαοῦ μου, ἐν τῷ ἰάσασθαί με τὸν Ισραήλ. Πρὸς τὸν Ἰούδαν ταῦτά es Joan. viii, 59. 86 Matth. xxvi, 47. 87 Juan, xiv, G. Rd Joan. X, 89 | Tim. v, 10. o Matth. 18. 92 Exod. xx, 13. ** Eceli, xxvin, 8. Varia lectiones et notæ. οι Mattis. XIX, Græca verba ita sonant: Talis autem et Dominus, qui legi adjecit, quod dcerat. Μοιχεῦσαι, et paulo post φονεύσαι. Col. Ven. Ad Judam huc ait: Quoniam ante malorum experientiam noluisti cognoscere, quod decebat, neque colligere justitiæ fructus, saltem post reditum a captivitate, fac ut legi consentancam vitam degus, etc. Cod. Ven. et Bav.

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM.- CAP. VII. vitale, in lege persevera, incipeque tibi dccerpere ex tali politia subnascentes fructus. Decerpe eos tibi ipse, nec enim Deo quidquam lucri afferimus viventes juxta legem, sed nobis ipsis. Quod subdit, Dum sanavero Israelem, significat, quod Dum ipsum consoler in omnibus doloribus quos in captivitate pertulit, eumque reducam a Babylone, intellige tu quid te deceat, bonamque conversatioDe.I auspicare. φησιν, ὅτι Ἐπειδὴ πρὸ τῆς τῶν κακῶν πείρας οὐκ hoc est justitiae fructus, et post reditum a captiἠθέλησας γνῶναι τὸ δέον, οὐδὲ τρυγῆσαι τοὺς τῆς δικαιοσύνης καρπούς, κἂν μετὰ τὴν τῆς αἰχμαλω σίας ἐπάνοδον ἐν νόμῳ πολιτεύου, καὶ ἄρξαι δρέπε σθαι τοὺς ἐκ τῆς τοιαύτης πολιτείας φυομένους καρπούς. Δρέπον δὲ τοῦτο σεαυτῷ· οὐ γὰρ τῷ Θεῷ τι κέρδος φέρομεν, ἐννόμως βιοῦντες, ἀλλ' ἡμῖν αὐτοῖς. Τὸ ἱὲ, Ἐν τῷ ἰάσασθαί με τὸν Ἰσραὴλ, τοῦτο σημαίνει, ὅτι Ἐν τῷ παρηγορῆσαί με αὐτὸν ἐπὶ πᾶσι τοῖς ἄλγεσιν, οἷς εἶχεν ὢν ἐν τῇ αἰχμαλωσίᾳ, καὶ ἀναγαγεῖν αὐτὸν ἀπὸ Βαβυλῶνος, σύνες σὺ τὸ δέον, καὶ βίου ἀγαθοῦ γενοῦ. Καὶ ἀποκαλυφθήσεται ἡ ἀδικία Εφραίμ, καὶ ἡ κακία Σαμαρείας, ὅτι εἰργάσατο ψευδῆ, καὶ CAPUT VII. VERS. 1. Ει revelabitur injuria Ephraim, et vitiosilus Sumarim. Nam commisit vana, furque ad 408 κλέπτης πρὸς αὐτοὺς εἰσελεύσεται, ἐκδιδά- ingredietur, predator eruens in via ejus. llerum doσκων.1ῃστὴς ἐν τῇ ὁδῷ αὐτοῦ. Πάλιν διδάσκει, ὅτι δικαίως τιμωρεῖτα: τοὺς περὶ τὸν Ἐφραὶμ, καί φησιν, ότι Δήλη πᾶσιν ἡ παρανομία αὐτῶν γενήσεται, ὅτι εἰργάσαντο τὰ ψευδῆ, τουτέστι τὰ εἴδωλα. Καὶ λοιπὸν οἱ πολέμιοι, δίκην κλεπτῶν καὶ λῃστῶν αὐτοῖς ἐπελθόντες, ἐκδύσουσιν αὐτοὺς καὶ ἀπογυμνώσουσι πάντων ὧν ἔχουσιν ἀγαθῶν. Μονονουχί καὶ ὁ Χριστὸς πρὸς τὸν Ἰσραηλιτικὸν λαόν φησιν· Αρχου τὰ πρὸς σωτηρίαν τρυγῆν καὶ καρποῦσθαι νῦν γοῦν, ὅτε ἦλθον ἐγὼ ἐπιστρέψαι τὰ πρόβατα τὰ ἀπολωλότα οίκου Ισραήλ, καὶ ἰάσασθαι τοὺς συντε τριμμένους. Οὐ γὰρ οἱ ἰσχύοντες χρείαν ἔχου σιν ἰατροῦ, ἀλλ' οἱ κακῶς ἔχοντες. Τότε ἀπεκιλύφθη πᾶσα ἡ κακία τοῦ λαοῦ, ὅτε τοῦ Πιλάτου ἐρωτήσαντος, Τίνα ἀπολύσω; εἶπον· 'Απόλυσον ἡμῖν Βαραββάν, τὸν δὲ Ἰησοῦν σταύρωσον. Καὶ τῶν στοιχείων καινοτομουμένων, αὐτοὶ ἐνέμενον τῇ κακίμ, ὅτε καὶ ὁ κλέπτης καὶ λῃστὴς, ὁ συσταυ· ρωθείς, πρὸς αὐτὸν εἰσῆλθε, τουτέστιν κειώθη απ τῷ διὰ τῆς πίστεως, καὶ σὺν αὐτῷ ἐγένετο ἐν τῷ παραδείσῳ. Ταῦτα καὶ πρὸς τὴν ψυχὴν παραίνεσις ἐστιν, ἐπιστρεφομένην ἀπὸ τῆς αἰχμαλωσίας, Αν ᾐχμαλωτίσθη τοῖς πάθεσι δουλεύουσα, καὶ ἰαθεῖσαν ἀπὸ τῶν πληγῶν τῆς ἁμαρτίας καὶ τῶν τραυμάτων, ἅπερ ἄλλως οὐ θεραπεύονται, εἰ μὴ δυσωδίαν καὶ ἀηδίαν αὐτῇ προβάλλωσι. Τότε γὰρ καὶ ἰατρὸν ἐπιζητεί, ὅτε ἀηδίζεται καὶ δυσχεραίνει πρὸς τὴν δυσωδίαν, καθὼς καὶ Δαβίδ· Προσώζεσαν καὶ ἐσάπησαν οἱ μώλωπές μου· εἰπὼν δὲ λέγει· Μὴ ἐγκαταλίπῃς με, Κύριε ὁ Θεός μου, μὴ ἀποστῇς ἀπ' ἐμοῦ. Τότε τοίνυν ἀπαλλαγεῖσα, ὦ ψυχή, τῆς ἁμαρτίας, τρύγα τοὺς καρποὺς τῆς ἀρετῆς· ἀλλὰ σεαυτῇ τού τους τρύγα, μὴ πρὸς ἐπίδειξίν τι ποιοῦσα, ἀλλ' ἐν αὐτῇ τὸ καλὸν ἐργαζομένη. Αποκαλύπτεται δὲ αὐτῇ τότε καὶ τὸ ψεῦδος τῆς κακίας. Τότε γὰρ ὁρᾷ, ὅπως τὰ τῆς κακίας ἔργα ψευδῆ εἰσι καὶ ἀπατηλά· καὶ δι' αὐτῶν ὁ κλέπτης και λῃστὴς διάβολος εἰσιών, ἐκδιδύσκει τὸν ἄνθρωπον, καὶ γυμνὸν πάσης θείας cet quod haud injuria puniat Ephraimitas Deus, perspicuam cunctis eorum iniquitatem asseverans. Nam fecerunt, inquit, mendacia, hoc est, Idola, ideoque in posterum hostes, furum et latronum instar, cos adorti, exuent ipsos, omnibusque bonis nudabunt. Propemodum et Christus ad Israeliticum populum dicit: Incipe quæ ad salutem tuam pertinent, eeu in vindemia colligere atque fructum decerpere, nunc saltem, quando veni ego redu cerc, servareque oves domus Israelis, quæ perlerant, ac sanare contritos. Nec enim bene valentes egent medici opera, sed male habentes ". Tunc revelata est omnis injustitia populi, quando, interro gante Pilato, Quem vobis dimittam? responderunt: Absolve nobis Barabbum, Jesum vero eruci affige", Ad hæc elementis legis novatis perseverabant Ipsi in malitia, quando et fur et prædo una cum eo cruci axus ad eum intreiit, hoc est per fidem el assertus est, et vindicatus in libertatem, in paradiso cum eo agens. Hæc etiam animæ sunt exhortatio redeuntis a capivitate, qua detenta fuit pravis affectibus serviens, sanatæque a plagis peccati et vulneribus quæ alias non curantur Hisi graviter olere et inamœna esse ipsi cœperint, tum enim demum inquirit medicum, quando tétrica flunt vulnera, ipsa que agre patitur graveolentiam, perinde ac David cum dixisset: Graviter oluerunt et εοmpulruerunt vibices meæ: subdit: Ne derelinquze me, Domine Deus meus, neque a me desistas". 64 Tunc igitur liberata anima a peccatis, virtutis fructus colligit At cos, inquit, tibi ipsi decerpe, non faciens aliquid ad ostentationem, sed in te ipsa honum operare. Tum quoque detegitur ei vanitas malitiæ: videt enim quam sint peccati opera tam mendacia quam noxia. Per hæc fur et prædo Satanas ingressus hominem spoliat, ac ab omni divina gratia nudum constituit, in via ejus, hoc est in quocunque vitæ genere fuerit, sive in sacerdop » Marc. 11, 17. es Matth. xxvi, 17. 06 Psal. XXXVΙΙ, 6. 97 Psal. XXXIV, 22. Varim lectiones et nola. Scribendum fortasse ἐκδιδύσκων, ut paulo Tunc igitur, o anima, a peccato liberata, post in commentario usurpatur, virtutis fructus collige. Ita Græca verba sonant.

Lali, sive monastica vel populari. In omni namque χάριτος καθιστῇ, ἐν τῇ ὁδῷ αὐτοῦ, τουτέστιν ἐν via vitæ prædatorem et furem agens diabolus, clamculum eos adoritur, ipsisque imponit nocturno tempore, persuadens ut pejori ceu meliori adbibeant animum, nuptias, vinum, omnemque creaturam vituperans, ceu peccatorum fomitem, occasionemque. Alios vero ut prædo invadit, palam et impudenter eis persuadendo, ut plane desperata aggrediuntur. VERS. 2. Ut concinant veluti cauentes in corde sue. Hostes, inquit, invadent cos, ceu fures et laIrones insueverunt: ipsi vero in la:entis et lucti bus perseverabunt, non ausi aperta voce plorare, defereque calamitates suas, cæterum cordibus suis, et cogitatione threnos lamentave edunt. Hæc et latroni in cruce accommodari poterunt, cujus cor Christi supplicio condolebat, et peccatis suis angebatur. Ipse quidem Christum confitebatur, Chris stus vero omnium illi peccatorum gratiam faciebat. " Omnia acelera eorum recordatus sum; nunc circumdederunt eos adinventiones suæ, coram facie mea fxotæ sunt. Cum diu, inquit, connixissem, nec longanimitate mea judicatus sim cernere ab ipsis ausa, nunc tandem aperte palam ea contueor, ut qui in conep ctu meo fuerint constituta. Siquidem omnia simul collecta sunt, et in circuitu eorum steterunt, nedum opera, sed et consultationes, hoc est, cogitationes quæ demonstrant cos esse dignos quibus irrogetur pœna. Fortasse autem, quia Deus peccata illa vehementius punit, quæcunque a premeditatione et consultatione fiunt, propterea bic dixit: Circumierunt eos consultationes ipsorum. Non enim simpliciter, ait, operabantur mal::, neque raptim vel forte fortuna, sed ex consilio et consideratione. Sic in extremo judicii die, præterquam opera, cogitationes etiam, secundum quas peracta sunt, judicantur; in quibus tamen auctoritas potius remissionis quam condemnationis esse in hoc mundo solet Occiderunt etiam prophetas Hebræi: toleransque malorum Deus est, dum illi Domini interfectores fuerunt, impleveruntque mensuram patrum suorum, recordatusque est Deus omnium miquitatum eorum, ut veniat super eos omnis sanguis justos a sanguine Abel, usque ad sanguinem Zachariae propheta. 65 VERS. 5. 1η malitiis suis exhilararunt reges, et in mendaciis suis prificipes. Per malitias suas ad interitum accurrentes, auctores lætitiæ fuerunt regibus et principibus ipsos debellantibus. Vel quod una cum regibus suis ad idololatriam cucurrerint, curaverintque eos et observaverint, eadem peragendo, et in mendaciis suis, sive idolis, sive adulationibus, vel vanis laudibus, hilares eos redss Luc. 11, 51. G ον ἂν εἴη βίῳ, εἴτε ἐν ἱερατική, εἴτε ἐν μοναχική, εἴτε ἐν λαϊκῷ· ἐν πάσῃ γὰρ ὁδῷ βίου ληστεύει. Τοῖς μὲν οὖν ὡς κλέπτης ἔπεισιν ὁ διάβολος, λάθρα κλί πτων αὐτούς, καὶ ἐν νυκτί, ὅταν πείθῃ, ὡς καλῷ προσέχειν τῷ χείρονι· οἷον, τὸν γάμον διαβάλλων, τὸν οἶνον, τὴν κτίσιν πᾶσαν, ὡς ἁμαρτιῶν ἀφορμάς τοῖς δὲ, ὡς λῃστὴς ἐπέρχεται, ἀναφανδὸν καὶ ἀναιδώς πείθων, μετιέναι καὶ τὰ προδήλως κατεγνωσμένα. *Όπως συνήδωσιν, ὡς ᾄδοντες ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτῶν. Οἱ ἐχθροὶ αὐτοῖ;, φησὶν, ἐπελεύσονται ὡς κλέπται καὶ λῃστα!· αὐτοὶ δὲ θρηνῳδοῦντες καὶ όλο φυρόμενοι διατελέσουσιν, οὐδὲ τολμῶντες ἐξάκουστα θρηνεῖν καὶ ᾄδειν τὰς οἰκείας συμφοράς, ἀλλ' ἐν ταῖς καρδίαις καὶ κατὰ διάνοιαν τους θρήνους ποιούμενοι. Ταῦτα καὶ περὶ τοῦ ἐν τῷ σταυρῷ λῃ· στοῦ λεχθήσεται. Η γὰρ καρδία αὐτοῦ, πρὸς τὴν τοῦ Χριστοῦ συνάδουσα ἦν· ὁ μὲν γὰρ ἐξωμολογεῖτο, ὁ δὲ Χριστὸς ἐχαρίζετο αὐτῷ. Πασῶν τῶν κακιῶν αὐτῶν ἐμνήσθην νῦν [ἐκύκλωσαν αὐτοὺς τὰ διαβούλια αὐτῶν, ἀπ έναντι τοῦ προσώπου μου ἐγένοντο.] Ἐπὶ πολύ, φησί, μακροθυμήσας, καὶ ὥσπερ μηδὲ ὁρᾷν δοκῶν τὰ παρ' αὐτῶν τολμώμενα, νῦν σαφῶς αὐτὰ θεωρώ, καὶ ἀπέναντι τοῦ προσώπου μου ἐγένοντο. Πάντα γὰρ συνήχθησαν ὁμοῦ, καὶ κύκλῳ αὐτοῦ ἔστησαν, οὐ μόνα τὰ ἔργα, ἀλλὰ καὶ τὰ διαβούλια, τουτέστιν, οἱ λογισμοί, δεικνύντα μοι αὐτοὺς τιμωρίας ἀξίους. Μήποτε δὲ, ἐπειδὴ ὁ Θεὸς ἐκεῖνα τῶν ἁμαρτημάτων σφοδρότερον κολάζει, ὅσα ἀπὸ μελετῶν καὶ διαβου λίων γίνεται, διὰ τοῦτο ἐνταῦθα εἶπεν, ὅτι Εκύκλωσαν αὐτοὺς τὰ διαβούλια αὐτῶν. Οὐ γὰρ ἁπλῶς, φησὶν, ἔπραττον τὰ κακά, οὐδὲ ἀπὸ συν αρπαγῆς, ἀλλὰ μετὰ βουλῆς καὶ σκέψεως. Οὕτω καὶ ἐν τῇ τελευταίᾳ τῆς κρίσεως ἡμέρᾳ, οὐ μόνον ἔργα, ἀλλὰ καὶ λογισμοί, καθ' οὓς ἐπράχθησαν, κρίνονται ο καὶ ἐν τούτοις μάλιστά ἐστι τὸ κῦρος ἢ τῆς ἀφέσεως, ἢ τῆς κατακρίσεως. Απέκτενον καὶ τοὺς προφήτα; οἱ Εβραίοι, καὶ ἀνεξικακῶν ὁ Θεός, ἐπειδὴ Κυριο κτόνοι γεγόνασι, καὶ ἐπλήρωσαν τὸ μέτρον τῶν πατ τέρων αὐτῶν, ἐμνήσθη πασῶν· τῶν ἀδικιών αυτ τῶν, ὅπως ἂν ἔλθῃ ἐπ' αὐτοὺς πᾶν αἷμα δίκαιον, ἀπὸ τοῦ αἵματος "Αβελ, ἕως τοῦ αἵματος Ζαχα ρίου. Ἐν ταῖς κακίαις αὐτῶν εὔφραναν βασιλεῖς. καὶ ἐν τοῖς ψεύδεσιν αὐτῶν ἄρχοντας. Διὰ τὰς κακίας αὐτῶν, φησίν, εἰς ὄλεθρον παραδραμόν τες πρόξενος εὐφροσύνης ἐγένοντο τοῖς καταπολεμήσασιν αὐτοὺς βασιλεῦσι καὶ ἄρχουσιν. Η ότι τοῖς βασιλεῦσιν αὐτῶν συνέτρεχον εἰδωλολατροῦ::, καὶ ἐθεράπευον αὐτοὺς διὰ τοῦ τὰ αὐτα πράττειν, καὶ ἐν τοῖς ψεύδεσιν αὐτῶν, ἤτοι τοῖς εἰδώλοις, η Variæ lectiones et notæ. Atque in his maxime sita vis est aut remissionis, aut ccndemnationis. Cod. Ven. Codd. Ven. παραδοθέντες.

CAP. VII. pradicant, illi vos seducunt ** '; et. Væ illis qui amarum dulce dicunt'. Ad hæc Judæi reges suos demones, principes tenebrarum, gaudio imbuerunt suis contra Christum imposturis, calumniis et mendaciis. Præterea Herodes, Caiphas, Annas, eosdem exhilararunt, qui in condemnatione Christi in gratiam, cum antea hostilibus inter se animis essent, redierunt. ταῖς κολακείαις, καὶ τοῖς ψευδέσιν ἐπαίνοις εὔφρα:- diderunt. De quibus et Isaias ait: Qui beatos vos νον ἐκείνους, δι' οὓς καὶ Ησαΐας ἔλεγεν· Οἱ μακαρίζοντες ὑμᾶς, πλανῶσιν ὑμᾶς· καὶ, Οὐαὶ οἱ λέγοντες τὸ πικρὸν γλυκὺ, καὶ τὸ γλυκύ πιο κρύν! Καὶ οἱ Ἰουδαῖοι δὲν τοὺς αὐτῶν βασιλεῖς δαίμονας, τοὺς ἄρχοντας τοῦ σκότους, χαίρειν ἐποίουν ἐν ταῖς κατὰ Χριστοῦ συκοφαντίαις καὶ τοῖς ψεύ δέσιν αὐτῶν· ἀλλὰ καὶ Ἡρώδην καὶ Πιλάτου, οἱ ἐν τῇ κατακρίσει Χριστοῦ εἰρήνευσαν πρὸς ἀλε λήλους. Πάντες μοιχεύοντες, ὡς κλίβανος καιόμενος εἰς πέψιν, κατακαύματος ἀπὸ τῆς φλογός. Μοι χείαν νοήσεις μὲν καὶ τὴν σωματικήν, λέγοντος τοῦ Θεοῦ, Πάντες ὅτι οἱ ἐν Ἰσραὴλ, μοιχεύοντές εἰσι· καὶ οὕτω καιόμενοι τῷ τῆς ἀσελγείας πυρί, ὥσπερ κλίβανος, κατακαύματος ἀπὸ τῆς φλογός γινομένου, 1 ὃς καίεται εἰς πέψιν, τουτέστιν, εἰς ἔπτησιν ἄρτων. Τὸ τῆς ἀσελγείας δὲ πῦρ ἐπάξει αὐτοῖς τὴν τῆς αἰχμαλωσίας φλόγα, ὑφ' ἧς κατακαυθέντες, εὔχρή στοι γενήσονται εἰς πέψιν τῆς ὠμότητος, ἣν ἔχουσι νῦν. Νοήσεις δὲ μοιχείαν καὶ τὴν εἰδωλολατρείαν, εἰς ἦν ἐξεκαίοντο, ἐπακολουθήσαντες τῷ πρώτῳ ἐν αὐτοῖς εἰδωλολάτρη Ιεροβοάμ. Ἀπὸ φυράσεως στέατος, ἕως τοῦ ζυμωθῆναι τὸ ὅλον, ἡμέραι τῶν βασιλέων ὑμῶν. Στέαρ ἤγουν σταῖς, ὅ ἐστιν άλευρον, τὸν λαὸν πάντα καλεῖ, καί φησιν· Ωσπερ ἡ ζύμη τὰ συμφυρόμενα άλευρα μεταποιεῖ πρὸς ἑαυτὴν, οὕτω καὶ ἀφ᾽ οὗ ἤρξατο ὁ λαὸς φύρεσθαι πρὸς τὴν ζύμην τῆς τοῦ Ἱεροβοαμ ἀσεβείας, μέχρις οὗ ἐζυμώθη ὅλος, καὶ πρὸς αὐτὴν μετεποιήθη, ὁ σύμπας οὗτος χρόνος ἡμέραι εἰσὶ τῶν βασιλέων ὑμῶν. Δείκνυσι δὲ διὰ τούτου, ὅτι ἐπὶ πάντων τῶν ἀπὸ τοῦ Ἱεροβοαμ καὶ ἐπὶ τὰ κάτω βασιλέων εἰδωλολατρεία ἐπολιτεύετο. Μοιχεύοντας νόει, καὶ τὴν μοιχαλίδα καὶ ἁμαρτωλὸν γενεὰν τῶν Θεοκτόνων, οἱ ἐκκαιόμενοι τῷ φθόνῳ, καὶ μελετή σαντες τὸν σταυρὸν εἰς πέψιν, ἤτοι ὕφεσιν τοῦ οὐρανίου ἄρτου Χριστοῦ, οὐκ ἔληξαν, ἕως οὗ ἐτέ λεσαν τὸ ἔργον. Ταῦτα μέντοι ἡμέρα: εἰσὶ τῶν ἀρ γόντων καὶ προεχόντων ἐν αὐτοῖς, τουτέστι, συμφα μῶν ἀρχαίων. Ἡμέραν γὰρ, ὡς ἔφημεν καὶ ἀνωτέρω, ἡ Γραφὴ καὶ τὴν συμφορὰν καλεῖ. Ὥσπερ δὲ ὁ μὴ πιστεύων, ἤδη κέκριται καὶ πρὸ τῆς κρίσ σεως· οὕτω καὶ ὁ μοιχεύων, ἤδη καίεται καὶ πρὸ τῆς καύσεως ἐκείνης, ἣν τότε καυθήσεται εἰς πέψιν καὶ ἀρχηγίαν [ἀργίαν? ] τῆς κακίας. Οὐκέτι γὰρ ἐνεργηθήσεται ἡ κακία μετὰ τὴν τελευταίαν κρίσιν, οὐδέ τις πρὸς αὐτὴν φιλίως ἕξει· ἀλλ᾽ αἰώνιον μέσος πρὸς αὐτὴν ἔσται τοῖς νῦν ἀγαπῶσιν αὐτὴν, ὅτι διὰ ταύτην αιωνίως κολάζονται. Νῦν μὲν γὰρ σαίνει τοὺς ἀνοήτους τῷ φαινομένῳ ἡδεῖ· τότε δὲ ἀπο καλυφθείσης τῆς ἀσχημοσύνης αὐτῆς, μεταμέλεια » Isa. III, 12. ' Isa. v, 20. • Joan. 1, 48. η VERS. 4. Omnes adulterium committentes, sunt vetuti furnus ustus ad digestionem, ustura a flamma facta. Corporale hic adulterium intelliges, dicen:e Deo, quod universi Ilierosolymorum incolæ sint adu!teri, sic usti libidinis igni, veluti clibanus, cujus incensio fit a flamma, qui uritur ad digesticnem, hoc est ad tosturam coctionemve panum. Porro libidinis ignis, adducet super eos captivitatis flammam, a qua adusti inutiles erunt, ad digestionem cruditatis quam etiamnum habent. Accipies etiam per adulterium, idololatriam, qua esurebantur, secuti primum inter se idololatram JeroLoam. VERS. 4, 5. mistura massæ, usque dum tota fermento subigatur, dics regum ves/rorum. Stear, vel stais (quæ vox hic per massam reddita est) farinam denotat. Cunctum per hanece farinam populum intelligit, dicitque: Ut fermentum commistas secum farinas in sese transformat, sic a quo tempore capit populus subigi fermento impietatis Jeroboam, non destitit donec totus ejus contagione inficeretur, inque illud ipsum transformaretur. Totum isthue tempus, dies sunt regnorum vestrorum, per quæ innuit, quod in omnibus Jeroboam, secu'is regnis et regibus, idololatria floruerit. Per adulteros, adulteram juxta ac peccatricem generationem Do - mini interfectorum intellige, qui et invidia usti ac meditati crucem ad digestionem sive submissionem co:lestis panis Christi, non desierunt, quousque perfecerunt opus istud suum. Atque næ sunt dies principum et præeminentium inter ipsos, hoc est veterum calamitatum. Diem enim, ut supra quoque diximus, Scriptura etiam calamitatem appellat. Quemadmodum autem qui non credit, jam judicatus est *, vel ante judicium illud: sic adulte rium 66 committens, jam uritur, ante ustioncat etiam illam, qua uretur ad digestionem ae malitie supplicium. Nec enim ultra post extremum judicium scelera patrabuntur, neque quisquam unus ad ca sese acclinaturus est, verum perpetuum adversus ca odium erit illis qui nunc ea deamant, quod eo - rum nomine sempiternis cruciatibus dedantur. Ilo Variæ lectiones et notæ. Ve illis, qui amarum dulce dicunt, et dulce amarum. Co. Bar, et Ven. Herodem quoque et Pilutum (iidem Hebraei lætari fecerunt) qui in Christi condemnatione pacem inter se inierant. Cod. Ven. et Bar.

τῆς ἀπατηθεῖσι, καὶ μετακλαύσονται απαράκλητα, ὅτι τὴν οὕτως ἀκαλλῆ καὶ ἀσχήμονα προετίμων τοῦ θείου κάλλους. Ο οὖν μοιχὸς ἤδη καίεται, κατά τό, Πορεύεσθε τῷ φωτὶ τοῦ πυρὸς ὑμῶν, καὶ τῇ φλογι, ᾗ ἐξεκαύσατε. Ἐπεὶ δὲ ὥσπερ ἐκ ζύμης καὶ ἀλεύρου τὸ φύραμα, οὕτω καὶ ἐκ τῶν λογι σμῶν καὶ ἐνεργείας ή πρᾶξις· φησίν, ὅτι οἱ βασιλεύοντες ἐν τῷ μοιχῷ λογισμοί, οὐ δοκοῦσιν ἐν σκότει εἶναι, ἀλλ᾽ ἡμερινήν τινα καὶ ἱλαρὸν κατά στασιν ἔχειν, ἀπὸ φυράσεως στέατος, ἕως τοῦ ζυμω θῆναι τὸ ὅλον, τουτέστιν, ἀφ' οὗ ἄρξονται τὸ κακὸν μελετᾷν, ἕως οὗ τελέσουσι. die quidem insipientibus, quæ videntur suavia δεινὴ ἐπιγενήσεται τοῖς ἐν τῷ βίῳ τούτῳ ὑπ' αὐτ Elandiuntur, tum vero delecta ipsorum deformitate, gravis comitabitur pœnitentia eos, qui hac in vita ab ipsis decepti fuerint, plorabuntque tum omni vacantes consolatione, quod adeo deformia et turpia divinæ pulchritudini prætulerint. Itaque machus jam uritur, juxta illud: Ambulatis in lumine ignis vestri, etin flamma qua exusti estis³. Jam perinde ex ferimento et farina fit mistio, atque ex cogitationibus et operibus fit actio. Ait ergo, quod regnantes in mœcho cogitationes non videntur esse turbidæ neque tristes, sed tranquillam quamdam et hilarem constitutionem habere, ab mistione farinæ, donec fermento subigatur tota, hoc est a quo sompleverint. tempore cœperint malum cogitare, usquedum opere Ceperunt principes furere ex vino. Accusatis communiter omnibus tanquam adulteris, nunc omnes accusat principes ceu temulentos, ac propterea ad iram concitatos. VERS. 5, 6. Extendit manum suam cum pestilentiis, nam succensa sunt corda eorum veluti clibanus, dum offendunt eos. Quilibet, inquit, principum ex - tendit maɲum suam, uti dona accipiat, conversaturque hominibus per contagia et perditiones quas diligit, en quod in consultando et nocendo contribulibus, adeoque reliquis mortalibus sint ferventissimi. Ex temulentia invidiæ furebant etiam principes Israel adversus Christum. Sic discipulus Judas extendit manum, quando proditionis argenteos accepit, consentiens pestibus Pharisæorum et Scribarum, qui æstuabant plane insidiis, quibus lacerarent dejicerentque Dominum. Ia militum peræque corda inflammabantur, excubias agentiuma proxime Domini sepulcrum. VERS.16, 7. Totam noctem somno Ephraim impletus est, mane prodiit, succensus est vcluti ignis fulgor. Omnes incaluerunt ut clibanus succeusus, ignis devoravit judices eorum, omnes reges eorum ceciderunt, nec erat inter eos qui meam sibi opem deposceret. Sequitur facile supra memoratos temeto perfusos, ut totam noctem somno indulgeant, quod haudquaquam minimo est dedecori populi principibus per hoc namque indicatur, quod non perinde magnam subditorum curam gerunt. Mane porro facto, inquit, ardebant veluti ignis, inflammabanturque ad bibendum et ad indignandum 67 ad numera capienda, omniaque id genus alia fagitia. Nec soli principes, verum ex æquo cuncti, ceu furnus sunt incensi ad peccandum, ut pro se quisque potest. Recte vero ignis ille vitiorum cffecit, ut principes et reges eorum, idola colentes, aliaque non optima facinora perficientes, caderent. Nemo enim quidquam delinquens, stare dicitur. • Isa. xxx, 1f. "Ηρξαντο οἱ ἄρχοντες θυμοῦσθαι ἐξ οἶνοι. Κατά ηγορία κοινῇ πάντων ὡς μοιχῶν, νῦν κατηγορεί πάντων ὡς μεθύσων τῶν ἀρχόντων, καὶ διὰ τοῦτο θυμουμένων. Εξέτεινε τὴν χεῖρα αὐτοῦ μετὰ λοιμῶν, διότι ἀνεκαύθησαν αἱ καρδίαι αὐτῶν, ὡς κλίβανος ἐν τῷ καταράσσειν αὐτούς. Εκαστος, φησί, τῶν ἀρχόν των ἐκτείνει τὴν χεῖρα εἰς τὸ δῶρα λαμβάνειν, καὶ λοιμοῖς καὶ φθορεῦσιν ἀνθρώποις συναναστρέφεται, ἀγαπῶν αὐτοὺς, διότι ἐν τῷ καταράσσειν, τουτέστιν, ἐπιβουλεύειν καὶ βλάπτειν τοὺς ὁμογενείς, θερμά τατοί εἰσι. Ἐκ τῆς μέθης τοῦ φθόνου ἐθυμοῦντο καὶ κατὰ τοῦ Χριστοῦ οἱ ἄρχοντες τοῦ Ἰσραήλ καὶ ὁ μαθητὴς Ἰούδας ἐξέτεινε τὴν χεῖρα, ὅτι τὰ ἀργύρια τῆς προδοσίας ἐλάμβανε, συμφωνῶν· μετά τῶν λοιμῶν Φαρισαίων καὶ Γραμματέων, θερμών ὄντων εἰς τὸ ἐνεδρεῦσαι, καταράξαι τε καὶ κατα ξαλεῖν τὸν Κύριον· καὶ τῶν στρατιωτῶν δὲ αἱ καρδίαι ἀνεκαίοντο ἀγρυπνούντων, ὅτε τὸν τάφον ἑτέρουν. *Ολην τὴν νύκτα ύπνου Ἐφραὶμ ἐνεπλήσθη. Πρωί ἐγενήθη, ἀνεκαύθη, ὡς πυρὸς φέγγος, πάντές ἐθερμάνθησαν ὡς κλίβανος πυρός και μενος, καὶ κατέφαγε τοὺς κριτὰς αὐτῶν. Πάν - τες οἱ βασιλεῖς αὐτῶν ἔπεσον, καὶ οὐκ ἦν δ ἐπικαλούμενος ἐν αὐτοῖς πρός με. Καὶ κατὰ τὸ πρόχειρον μὲν, ἀκολουθεῖ τοῖς ἄνω ῥηθεῖσι μεθύσοις, τὸ ὑπνώττειν ὅλην τὴν νύκτα, 8 μεγίστη αἰσχύνη, καὶ μάλιστα τοῖς λαοῦ ἄρχουσι· δείκνυσι γὰρ αὐτοὺς τοῦτο, μηδόλως τῶν ὑπηκίων φροντί ζοντας. Πρωΐας δὲ, φησί, γενομένης, ἀνεκαίοντο, ὥσπερ πῦρ, καὶ πρὸς τὸ πίνειν, καὶ πρὸς τὸ θυ μοῦσθαι, καὶ πρὸς τὸ δωροληπτεῖν, καὶ πάντα τὰ ἄλλα κακά· καὶ οὐ μόνοι οἱ ἄρχοντες, ἀλλὰ καὶ πάντες ὡς κλίβανος εἰσι, καιόμενοι πρὸς τὸ ἁμαρ τάνειν, ὡς ἕκαστος δύναται. Εξαιρέτως δὲ τὸ πῦρ τοῦτο τῆς κακίας, τοὺς κριτὰς αὐτῶν, τουτέστι, τοὺς βασιλεῖς καὶ ἄρχοντας, κατέφαγεν, ὅσῳ καὶ ὕλην εἶχον τὴν ἐξουσίαν· καὶ πάντες οἱ βασιλεῖς αὐτῶν Variæ lectiones et notæ. Scribendum κατηγορήσας, ut et Lonicerus in suo cod. legisse videtur. Εξεθερμάνθησαν αἱ καρδίαι αὐτῶν, incaluerunt corda ipsorum. Cod. Bay.

CAP. VII. Επεσον εἰδωλολατροῦντε; καὶ τὰ ἄλλα ἁμαρτάνοντες. Neque quisquam inter eos erat, qui ad me reΟὐδεὶς γὰρ ἁμαρτάνων, ἵστασθαι λέγεται. Καὶ οὐκ ἦν τις ἐν αὐτοῖς, ὅς πρός με ἀπονεύων, ἐπεκαλεῖτή με· ἢ ὅτι οὐκ ἦν διδάσκαλος, ὃς ἐκάλει αὐτοὺς, καὶ ἐφίλει [ἐφεῖλκε? ἐφιλίου? ] πρός με. Εκοιμῶντο δὲ οἱ Ἰουδαῖοι ἀμέριμνοι, ὅτε τὸν τάφον οι στρατιῶται ἑτήρουν· ἡνίκα δὲ πρωΐ ἐγένετο, ἀναστάντος τοῦ Κυ ρίου, ἀνεκαύθη ὁ φθόνος αὐτῶν, καὶ ἐγένοντο ὡς κλίβανος καιόμενοι τῷ θυμῷ. Καὶ ἡ ἐπὶ τῇ ἀναστάσει ζηλοτυπία, τοὺς κριτὰς αὐτῶν κατέφαγε· καὶ πάντες ἔπεσον πτῶσιν μεγάλην, διαψευσθέντες τῶν ἐλπίδων. Καὶ ὁ ἁμαρτάνων δὲ, ὅλην τὴν νύκτα τοῦ βίου υπνώττε: ἀναισθητῶν. Διὸ Παῦλος τῷ γνησίω τέχνῳ, καὶ τῆς ἡμέρας υἱῷ Τιμοθέῳ παραινεί Νῆρε ἐν πᾶσιν. Όταν μέντοι πρωΐ γένηται, ἡ μέλλουσα δηλαδή κατάστασις, τότε ἀνεκαύθη μὲν ἐν αὐτῷ καὶ ἀνέλαμψεν ἡ αἴσθησις τῶν πραχθέν των αὐτῷ, πλὴν ὡς πυρὸς φέγγος· καίει γὰρ αὐ τὸν, καὶ τότε τους πρώην κριτὰς αὐτοῦ λογια σμούς, τους κρίνοντας, ὅτι τότε δεν πρᾶξαι, κατα φάγεται πῦρ. Πάντα γὰρ οὗτοι βασιλεύοντες, καὶ κρατοῦντες πρότερον, τοῦ πτώματος τῆς ἁμαρ τίας ἦσαν αἴτιο:, καὶ πρὸς τὸν Θεὸν οὐδόλως προς εκαλούντο. Εφραίμ τοῖς λαοῖς αὐτοῦ συνεμίγνυτο. Δέον, φησί, τοὺς ἄλλους ὁδηγεῖν εἰς τὸ ἀγαθὸν, ὁ δὲ τοῖς πλήθεσιν εἰς τὴν κακίαν συνανεφύρετο καὶ ὁ βασιλεὺς παρηνόμει επίσης τοῖς ἄλλοις. Ἡ γὰρ τοῦ Ἐφραὶμ φυλὴ ἐβασίλευσεν, ὡς πολλάκις εἴπος μεν. Ἐφραὶμ ἐγένετο ἐγκρυφίας οὐ μεταστρεφόμε νος. Ωσπερ γὰρ ὁ ἐγκρυφίας ἄρτος, κατὰ τὸ ἓν μέρος ὁμιλῶν τῷ πυρί, κατακαίεται, καὶ ἄχρηστος γίνε δεῖ γὰρ μεταστρέφεσθαι αὐτὸν ἵνα καὶ κατὰ θάτερον μέρος όπτηθῇ· οὕτω καὶ αὐτὸς ἐπέμεινε τῇ κακίᾳ, καὶ ὑπ' αὐτῆς κατεκάη. και Κατέφαγον ἀλλότριοι τὴν ἰσχὺν αὐτοῦ· αὐτὸς δὲ οὐκ ἔγνω. Ἐπεὶ ἄρτον ὠνόμασεν, ἐπέμεινε τῇ τροπῇ, καί φησιν, ὅτι οἱ ἀλλόφυλοι ἐπολέμησαν αὐτόν· κατέφαγον πᾶσαν τὴν ἰσχὺν αὐτοῦ, καὶ τὴν ἐν ἀνδράσι, καὶ τὴν ἐν πλούτῳ. Αὐτὸς δὲ οὐδ᾽ οὕτως ἐπέγνω τὸν παιδεύοντα Θεόν. Καὶ πολιαὶ ἐξήνθησαν αὐτῷ, καὶ αὐτὸς οὐκ ἔγνω. Πολύν, φησὶ, καὶ μακρόν χρόνον παιδεύεται, καὶ οἱονεὶ κατεγήρασε παιδευόμενος· ἀλλ' οὐδὲ ὑπὸ τοῦ χρόνου ἐδιδάχθη τὸ δέον. Καὶ οἱ ἀρχηγοὶ καὶ διδάσκαλοι τοῦ Ἰσραὴλ, τῷ χυδαίῳ ὄχλῳ συμφρονήσαντες, οὐκ ἠθέλησαν μεταστραφήναι ἀπὸ τοῦ γράμματος ἐπὶ τὸ πνεῦμα. Διὸ τὰ ἔθνη, τὰ ἀλ λότρια τῶν διαθηκῶν τοῦ Θεοῦ, ἔφαγον τὴν ἰσχὺν αὐτοῦ (ἰσχὺς δὲ τοῦ Ἰσραήλ, ὁ νόμος)· αὐτοὶ δὲ πω· • II Tim. Iv, 5. G spiciens invocaret me: quod deerat illis institutor, qui eos dirigeret et ad me pertraheret. Sopiti etiam somno erant Judæi, omnis expertes sollici. citudinis, quando monumentum milites servabant. Atenim mane, adeoque diluculo facto, excitatoque Domino, invidia eliam eorum, quod resurrexisset, accensa est, factique sunt veluti furnus furore inAammati. Deinde, judices eorum livor ob resurrectionem devoravit, omnesque ceciderunt ruina magna, spebus suis fraudati, Qui peccat, totum pariter vitæ hujus noctem dormit, non sentiens peccatum. Eam ob causam divus Paulus genuinum suum dici filium adhortatur: Vigila in omnibus *. Porro, quando futura in extremo die condemnatio exsuscitata fuerit et illuxerit, ut diluculum in peccatore, tum sensus ad se commissorum facinorum oritur, instar igneæ flammæ: urit enim ipsum peccati conscientia; tum qui antea judices eorum fuerunt, non recte institucntes eos doctores, devorabit ignis ille, hoc est, agnoscentur fuisse vani. Siquidem isti antehac doctrinæ cathedram obtinentes, ruinæ in peccatum auctores exstiterunt, nec quidquam Deum auxiliatorem implorarunt, nec ut alii invocarent, docuerunt. VERS. 8. Ephraim populis suis commiscebatur. Aliis Ephraim, vates asseveral, iter ad bonum ostendisse, ipsum vero multitudini ad malum acclinatæ conjunctum esse. Rex præterea æque prævaricabatur atque alii: nam tribus Ephraim regni sceptra tenuit, ut diximus. Ephraim factus est encryphias non inversus. l't encryphias panis ille, altera parte sui admotus igni comburitur, et inutilis fit opus est namque, ut conversus altera quoque parte assetur: sic et ipse Ephraim in vitiis perseveravit, ab iis combustus. VERS. 9. Comederunt alieni robur ejus, ipse vero nos cognovit. Quia panem jam nominavit, in e metaphora perdurans, Alieni, inquit, comederunt eum, hoc est debellarunt ipsum. Exederunt autem omnes vires ejus, et in fortitudine seu potentia et opibus sitas, et interim non agnovit sese castigantem Deum. Cani effloruerunt ipsi, nec hoc tamen agnovit. Multo, inquit, ac longo plane tempore castigatur, ac veluti in ca 68 castigatione consenuit, nec vel sic tamen tanto tempore, quid se decuisset, didicerit. Principes porro ac doctores Israelis, idem cum indocto et confuso vulgo sapientes, 10luerunt converti ab littera ad spiritum, propterca gentes alienæ ab testamentis Dei, comederunt robur eorum. Israelis autem robur est lex. Ipsi vero Varia lectiones et nota. Greca verba sic habent: Cum par esset, ait, aliis ad bene agendum se ducem præbere, populo et ipse ad male agendum se adjungebat, Αρτον αὐτόν, panem ipsum. Cod. Ven. Εκπολεμήσαντες, cum erpugnassent. Col. Ven.

ohcæcati non agnoverunt, sed perstiterunt, con- ρωθέντες οὐκ ἔγνωσαν, ἀλλ ἐπαλαιώθησαν ἐν τῇ κατὰ senueruntque in litteræ administratione. Jam cmne qnod inveterascit et senio confcitur, proxime est oblitterationem exstinctionemque *. Ad hæc quando quisquam malitiæ flamma esuritur, adeo ut seipsum tradat ei, adortus clandestina scelera quæ nefas est nominare, nec ab tali sua iniquitate revertitur, comedunt robur ejus, quod accepit a Deò [ut natura quadantenus ad bonum opus non sit idoneus] dæmones, qui alicui et hostes nostri facti sunt, invidentes Dei gloriæ; propterea et inveteratus in malitia omnem peccati ille ignoranrinin habet. VERS. 10. Dejicieturque injuria Israelis in faciem ejus. h est oculis suis videbunt pericula. Sic qui in Hest Dominum Christum injurii fuerunt Hebræi, una cum templo et urbe sunt dejecti. VERS. 10, 11. Nec sunt reversi ad Dominum Deum Burm, nec exquisiverunt ipsum in omnibus hisce. Ephraim erat ut columba amens, corde vacans, Agyptum invocabat et ad Assyrios proficiscebatur. Ego, inquit, amictiones ipsis adferebam, ut intelligentes ad me redirent, neunque auxilium implorarent, at ipsi ad humana adjutoria reciderunt: Ægyptiorum enim opem inquirebant. Dein ab Assyriis oppugnati, defatigatique cosdem iuvocabaut, amentis insipientisve columbulæ mentem præ se ferentes. Etenim ut illa, pullis sublatis, non arolat, verum. in iisdem locis remanet: non dissimilem ad modum isti ad hostes suos accurrebant: tam Assyrii ex confesso hostes eorum erant et Egyptii. Columba lasciviæ et incontinentiæ hic typus est: quocirca ubi anima voluptatibus tenebrarum intemperanter dedita sui impotens facta fuerit, nec sibi mali quidpiam adesse putaverit, Egyptam profecto et Assyrios amicitia sibi copuJat, hanc quidem ob tenebrarum opera, illos vero propter sui fastum et opinionem. Hinc suo etiam ¡Hi tempore dicetur: Vade in tenet ras exteriores, eliabolo et angelis ejus parulas. Poro augeli diaboli, mentales etiam Assyrii sunt. Quadrant bæc quoque Domini interiectrici Synagoge. Non agueverunt enim, neque intellexerunt, verum præ fastı ct opinione sua in tenebris iter faciunt. VERS. 12. Ubi profecti fuerint, injiciam super eos rete meum, lanquam volucres cœli deducam eos, castigabo eos in auditione tribulationis ipsorum. Ipsis, inquit, proficiscentibus, ut auxilia sibi accersant, ego 69 injiciam ipsi hostes, veluti rete, et deducam eos, hoc est superbiam ipsorum dejiciam et Lumillabo: primum tamen conabor eos erudire, prænuntiando imminentia, uti sciant, quæ sint eos excepturæ calamitates. Quod si ipsi non castigentur, nec sese emendent, tum inducam super ipsos tribulationes. Vel: Adco terribiles erunt hostes, ut nedum præsentes, verum denuntiati tantum et • Hebr. vi, 15. * Matth. xxv, 50. το γράμμα πολιτεία. Πἂν δὲ τὸ παλαιούμενον καὶ γηράσκον, ἐγγὺς ἀφανισμοῦ· καὶ ὅταν δέ τις τῇ φλογι, ᾗ ἐκκαίει, δοὺς ἑαυτὸν ἑλοσχερῶς, καὶ τὸ κρυφή γινόμενα, ἃ αἰσχρόν ἐστιν καὶ λέγειν, μετιών, οὐ μεταστραφήσεται ἀπὸ τῆς τοιαύτης καταστά. σεως, κατεσθίουσι τὴν ἰσχὺν αὐτοῦ, ἦν ἔλαβε παρά Θεοῦ φυσικῶς πρὸς τὰς ἀγαθὰς πράξεις, οἱ δαίμον νες, οἵτινες ἀλλότριοι καὶ ἐχθροὶ ἡμῶν ἐγένοντο, φθονήσαντες τῇ τοῦ ἀνθρώπου δόξῃ. Διὰ καὶ παλαι ούμενος ἐν τῇ ἁμαρτίᾳ, παντελῆ τοῦ κακοῦ [καλοῦ?] ἀγνωσίαν ἔχει. Καὶ ταπεινωθήσεται ἡ ὕβρις του Ισραήλ εις πρόσωπον αὐτοῦ. Τουτέστιν, Ἐν ὀφθαλμοῖς αὐτοῦ ὄψεται τὰ δεινά· ὥσπερ καὶ οἱ τὸν Κύριον ὑβρίσαν τες, καθαιρεθέντος αὐτοῖς τοῦ ναοῦ καὶ τῆς πόλεως, ἐταπεινώθησαν. Καὶ οὐκ ἐπέστρεψαν πρὸς Κύριον τον θείν αὐτῶν, καὶ οὐκ ἐξεζήτησαν αὐτὸν ἐν πᾶσι τού τοις. Καὶ ἦν Εφραίμ, ὡς περιστερὰ ἄνους, οὐκ ἔχουσα καρδίαν. Αίγυπτον ἐπεκαλεῖτο, καὶ εἰς Ασσυρίους ἐπορεύετο. Ἐγὼ μὲν, φησί, τὰς και κώσεις αὐτοῖς ἐπέφερον, ὅπως συνέντες, ἐπιστρέ ψουσι πρός με, καὶ τὴν ἐμὴν βοήθειαν ἐπικαλέσον ται· οἱ δὲ πρὸς ἀνθρωπίνας ἀπέβλεπον συμμα χίας. Τὴν Αἰγυπτίων μὲν γὰρ βοήθειαν ἐπεζήτουν, πολεμούμενοι ὑπὸ ᾿Ασσυρίων· ὑπὸ δὲ Σύρων καταπονούμενοι, τοὺς Ασσυρίους ἐπεκαλούντο, τῆς περιο στερᾶς τὴν ἄνοιαν δεικνύντες. Καθάπερ γὰρ ἐκείνη τῶν ἑαυτῆς νεοσσῶν ἀφαιρουμένων, οὐκ ἀφ' ίπταται, ἀλλὰ τοῖς αὐτοῖς ἐπιμένει χωρίοις· οὕτω καὶ οὗτοι τοῖς ἐχθροῖς προσέτρεχον· καὶ γὰρ οἱ 'Ασσύριοι ὁμολογουμένως ἐχθροὶ αὐτῶν ἦσαν, καὶ οἱ Αἰγύπτιοι. Λάγνον δὲ ἡ περιστερὰ καὶ ἀκόλαστον. Οταν οὖν ψυχὴ πρὸς τὰς ἡδονὰς τοῦ σκότους ἀκρατῶς ἔχουσα ἀνοηταίνῃ, καὶ οἴηται μηδὲν αὐτῇ κακὸν εἶναι, τῇ Αἰγύπτῳ καὶ τοῖς Ασσυρίοις φιλιάζει· τῇ μὲν, διὰ τὰ τοῦ σκότους ἔργα, τοῖς δὲ διὰ τὴν οἴη ὅθεν καὶ ἀκούσεται· Πορεύου εἰς τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον, τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ· οἵτινές εἰσιν οἱ νοητοὶ 'Ασ σύριοι. Ταῦτα καὶ τῇ Θεοκτόνῳ Συναγωγῇ ἁρμόζει οὐκ ἔγνωσαν γάρ, οὐδὲ συνῆκαν, ἀπὸ δὲ οιήσεως Ο ἐν σκότει πορεύονται. σιν Καθὼς ἂν πορεύωνται, ἐπιβαλῶ ἐπ' αὐτοὺς τὸ δίκτυόν μου. Καθὼς τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ κατάξω αὐτούς· παιδεύσω αὐτοὺς ἐν τῇ ἀκοῇ τῆς θλίψεως αὐτῶν. Αὐτῶν πορευομένων, φησί, πρὸς τὸ ἐπικαλεῖσθαι συμμάχους καὶ βοηθούς, ἐγὼ τοὺς πολεμίους αὐτοῖς ἐπιβαλῶ, οἷόν τι δίκτυον, καὶ κατάξω αὐτοὺς, τουτέστι, τὴν ὑπερηφανίαν αὐτῶν κατασπάσω καὶ ταπεινώσω. Πρότερον μέντοι ἐπι· χειρήσω παιδεῦσαι αὐτοὺς διὰ τοῦ προαγγείλαι, καὶ ἀκουστὰς ποιῆσαι αὐτοῖς τὰς ἐκδεξομένας απ τοὺς θλίψεις· εἰ δὲ οὐ παιδευθῶσι, τότε καὶ αὐτάς τὰς θλίψεις ἐπάξω. ΙΙ, ὅτι Οὕτω φοβεροὶ ἔσονται

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. - CAP. VII. οἱ πολέμιοι, ὥστε καὶ μήπω ἐπιστάντες, ἀλλὰ φη- auditi, sufficiant ad castigationem. Rete Dei multi μιζόμενοι μόνον, καὶ ἀκουόμενοι, ἀρκεῖν αὐτοῖς εἰς παιδείαν. Δίκτυον τοῦ Θεοῦ, ἡ πολυποίκιλος αὐτοῦ σοφία, καθ᾿ ἣν προνοούμενος ἡμῶν πολλάκις, ὅταν πρὸς τὸ πρᾶξαι τι κακὸν πορευώμεθα καὶ κινώ· μεθα, ἐμπόδια ἐπιβάλλει· καὶ ὑψηλοφρονοῦντας δὲ, κατὰ τοὺς ἐν τῷ ἀέρι δαίμονας, κατάγει καὶ τα· πεινοί· καὶ προαγγέλλων γέενναν, καὶ σκώληκα μὴ τελευτώντα, καὶ πῦρ μὴ σβεννύμενον, παιδεύει διὰ τῆς ἀκοῆς ὡς φιλάνθρωπος. Καὶ τοῖς Θεοκτόνοις πορευομένοις ἐν πλάνῃ, ἐπέβαλε τὸ δίκτυον αὐτοῖς, τὴν τῶν ἁλιέων διδαχήν, ὡς ἂν κατάξῃ αὐτοὺς εἰς τὴν ἐν Χριστῷ ταπείνωσιν, καὶ πείσῃ αὐτοὺς μας θεῖν, ὅτι πρᾶός ἐστι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ, καὶ μὴ καυχάσθαι ἐν τοῖς τοῦ νόμου ἔργοις, ἀλλὰ δεηθῆναι τοῦ δικαιοῦντος δωρεάν τῇ αὐτοῦ χάριτι· καὶ ἐπαίδευεν αὐτοὺς ἐν τῇ ἀκοῇ τῆς θλίψεως αύτ τῶν λέγων, ὅτι Ἱερουσαλὴμ πατουμένη ὑπὸ ἐθνῶν· καὶ περὶ τοῦ ναοῦ, ὅτι οὐ μὴ μείνῃ λίθος ἐπὶ λίθον· και, Μακαριαι αἱ στείραι, αἳ οὐκ ὠδίνησαν καὶ ὅσα περὶ τῆς ἁλώσεως. Οὐαὶ αὐτοῖς, ὅτι ἀπεπήδησαν ἀπ' ἐμοῦ! Δείλαιοί εἰσιν, ὅτι ἡσέβησαν εἰς ἐμέ. Ἐπὶ τοῖς νε σοῦσιν ἕως μὲν ἔστιν ἐλπὶς σωτηρίας· πάντα καὶ λέγουσι, καὶ ποιοῦσιν οἱ αὐτῶν κηδόμενοι· ἐπε:- δἂν δὲ ἀπογνῶσιν αὐτῶν, θρηνοῦσι λοιπόν. Τοῦτο καὶ ὁ Θεὸς ἐπὶ τῷ λαῷ ποιεῖ, ἀπογνοὺς τῆς θερα πείας, καὶ θρηνεῖ αὐτοὺς, ὡς ἀποπηδήσαντας μὲν διὰ τῶν πονηρῶν πράξεων, ἀσεβήσαντας δὲ διὰ τῆς άθξου λατρείας. Ἐγὼ ἐλυτρωσάμην αὐτούς. Τοὺς μὲν πρώην, ἐκ τῆς ἐν Αἰγύπτῳ δουλείας, τοὺς δὲ ὕστερον ὁ Χριστὸς ἀπὸ τῶν δαιμονίων, καὶ τῶν νόσων, καὶ τῶν πηρώσεων· καὶ τελευταῖον, διὰ τοῦ ἰδίου αἷμα τος, ἐν ᾧ εὔρομεν τὴν ἀπολύτρωσιν. Αὐτοὶ δὲ κατελάλησαν κατ' ἐμοῦ ψευδῆ. Καὶ ὅτε περιστάντες τὸν μόσχον ἔλεγον· Οὗτοι οἱ θεοί σου, Ἰσραήλ· καὶ ὅτε ἔλεγον, Επεὶ ἐπάταξε πέ τραν, καὶ ἐγγύησαν ὕδατα, μὴ καὶ ἄρτον δύο καται δοῦναι; Καὶ οὐκ ἐβόησαν πρός με αἱ καρδίαι αὐτ τῶν. Τοῖς χείλεσί με μόνον ἐτίμων· ἡ δὲ καρ δία αὐτῶν, πόρρω ἀπεῖχεν ἀπ' ἐμοῦ· ἢ, ὅτι Οὐκ ἐμὲ ἐπεγράφοντο εὐεργέτην, ἀλλὰ τὰ εἴδωλα. Αλλ' ἢ ἀλόλυζον ἐπὶ ταῖς κοίταις αὐτῶν· ἐπὶ σίτῳ καὶ οἴκῳ κατετέμνοντο. Τὴν ἐπηγγελμένην τοῖς πατράσιν αὐτῶν γῆν ἀπολαύοντες (γ.- λαβόντες]. καὶ τοὺς κλήρους αὐτῶν διαλαχόντες (τούτους γὰρ κοίτας ὠνόμασε, διότι ἐν αὐτοῖς ἀνεπαύσαντο τῶν ἐκ τῆς ἐρήμου πόνων), οὐκ ἐμοὶ εὐχαρίστησαν, ἀλλὰ τὰς εἰδωλικὰς τελετὰς τελοῦντες ὠλόλυζον, ὡς παρ' ἐκείνοις μαινόμενοι· καὶ τὸν σῖτον καὶ τὸν οἶνον, τὰ ἐμὰ δῶρα ἔχοντες, καὶ τούτοις ἐντρυφῶντες, ἐντομίδας ἐποίουν εἰς τὴν τιμὴν τῶν δαιμόνων, τὰ στήθη καὶ τοὺς * Matth. x1, 19. 8 Luc. xx1, 6. * Luc. xxii, 29. ples, variaque ejus est sapientia, per quam cognitus a nobis, sæpenumero, quando ad mali quidpiam perficiendum eamus, moveamurque, impedimenta injicit, altaque affectantes, instar demonum qui in aere versantur, deducit nos et humiliat, prænuntians gehennam et vermem non morientem, ignemque inexstinguibilem: erudit nos per hujusmodi predicationem, ut humanus et clemens Pater. Domini quoque occisoribus in errore facientibus iter, injecit rete suum, piscatorum nimirum doctrinam, uti ab eo deduceret eos ad Christi humiliationem et obedientiam, persuaderetque eis discere, quod mitis sit Christus et humilis corde, neu glorientur in lege per opera, sed precentur potius eum qui gratis justificat, per gratiam suam; erudiitque eos per prædicationem futuræ illorum afflictionis, dicens, quod Jerusalem ab gentibus sit conculcanda: deque templo, quod non maneat lapis super lapidem "; et: Beatæ steriles quæ non pepererunt': et quæcunque illic de captione Hierosolymorum vaticinatus est. VERS. 13. Væ ipsis, quoniam desilierunt a me. Miseri sunt, quoniam impii fuerunt in me. Apud infirmos donec spes est salutis, omnia et dicunt et faciunt qui eos curant. Simul ac vero de incolumitate ipsorum desperaverint, lugent cos in posterum. Idem Deus in populo suo facil, curam suam nihil valere animadvertens, eos deplorat, ut qui per mala opera ab se desilierint, impiique fuerint, colendo cos qui non sunt dii. Ego redemi ipsos. Priores quidem ex Ægyptiaca servitute, posteriores autem Christus a dæmonibus, languoribus, cæcitatibus redemit, ac tandem proprio suo sanguine, in quo invenimus redemptionem. Ipsi vero locuti sunt adversus me rana. Primum, quando vitulum circumstantes dixerunt: Hi sunt dii tui, Israel so. Deinde quando aiebant, Quoniam percussit petram, et fluxerunt aquæ, numquid et panem dare poterit 31? Et non clamaverunt ad me corda ipsorum. Labiis ne suis tantummodo venerabantur, cor vero corum procul me aberat ", sive quod me non agnoscebant benefactorem, sed idola potius. Sed enim ululabant super cubilibus suis, super frumento et vino dissecabantur. 70 Terran patri bus suis promissam accipientes, ac sortes suas adepti (eas enim cubilia nominavit, quod per ea requievissent a laboribus deserti) mihi non egerunt gratias, verum idolis sacra facientes, peragentesque festa, ululabant perinde ac insueverunt idolorum cultores furiis agitati ululare. Præterea a me dona habentes, nimirum fruges et vinum in quibus capiebant voluptatem, sectiones interim 10 Exod. xxx1, 8. " Psal. LXXvu, 20. " Matth. xv 8. Varie lectiones et nola. Καὶ ἐδόησαν, et clamaverunt. Cod. Bav.

faciebant, in gratiam demonum, pectora et brachia βραχίονας καταστίζοντες. Η ἐκεῖνο λέγει, dispungentes. Vel hoc dicit, quod apud gentes Rheam matrem deum colentes factitabant. tibiarum enim cantu ad insaniam acti, seipsos dissecabant, genitalia sibi membra auferentes, qui baceli et bacchæ dicebantur. Hæc itaque committebant Israelitæ, super cibo et vino, hoc est pe tentes ea ab idolis. Oblocuti sunt etiam Domini interemptores Christo dicentes; In Beelzebul ejicit damonia 13. Rursus aiebant: Magister bone, compertum habemus quod viam Dei denuntias, nec intuearis in personam hominum. Enimvero hoc non ex animo dicebant, sed privato quodam pravo consilio. Hoc enim indicat quod ait: In cubilibus. Etenim contra ipsum murmurantes gemebant, quod talia quidem agens adhuc viveret. Deinde asseverante ipso: Caro mea vere est cibus, et sanguis meus vere est potus ", abscindebantur, deficiebantque ab ipso, orta inter eos factione; dicebant enim Durus est sermo ille, ecquis eum audire pɔtest ¹? Redemit etiam nos Dominus ab omni impuritate. At multi delinquentium loquuntur adversus eum mendacia: Quis novit, fabulantes, an ne futurum sit judicium, num sit venturus exploratum nostra? Edamus et bibamus, cras enim moriemur ¹. Quin etiam Dominum suum Mammonam esse profitentes, super frumento et vino conciduntur, partim quidem dum temulentir, deliciisque student, inde ad lites, ad vulnera, ad cades dilabentes: partim vero dum bella cient et proper frumentum et vinum, aliaque terræ bona; propterea in nihilum etiam religuntur. Omne namque tale studium, að nullum bonum finem perducit. VERS. 15. Castigati sunt in me, et ego confortari brachia ipsorum, in me cogitaverunt mala. Ego quidem, inquit, erudii eos, docuique ipsos justitia viam, omnemque decorem, adeo ut vel ipsi de sese cum gaudio sui dicere queant: Beati sumus Israelita, nam quæ Deo placent, sunt cognita nobis. Nec hoc tantummodo egi, cæterum strenuos eos bellatores constitui, brachia corum confortando at ipsi non cogitaverunt me suum esse Deum. VERS. 16. Conversi sunt ad nihil. Hoc est, ad nusquam quidquam exsistentia. Hoc enim est miserabilius, quod pro me talia coluerunt, 71 id quod et alibi dicit: Duo enim mala fecit populus meus: me dereliquerunt fontem aqua vive; 0derunt sibi lacus contritos, qui non poterunt continere aquam ". Erudiit etiam Israelitas Servator, nunquam non docens in synagogis ut ad ipsum convertantur et credant: verum ad nihilum conXII, 24. 1、 Iqan. vi, 56. 13 Matth. Καὶ φάλλοι. Cod. Ven. Κυρίου. Cod. Ven. ΤΟ ἐποίουν τὴν Ῥέαν θεραπεύοντες. Ὑπ᾿ αὐτῶν γὰρ ἐκτεμνόμενοι [[. ὑπ' αὐλῶν γὰρ ἐκμαινόμ.] κατέτι μνον ἑαυτοὺς, καὶ τὰ παιδογόνα μόρια ἀφαιροῦν. τες, οι βάκηλοι καὶ βάκχαι ἐλέγοντο. Ταύτι δὲ ἐποίουν οἱ Ἰσραηλῖται ἐπὶ σίτῳ καὶ οίνῳ· τους. ἐστιν, αἰτοῦντες ταῦτα παρὰ τῶν εἰδώλων. Κατελά λησαν καὶ οἱ Θεοκτόνοι τοῦ Χριστοῦ λέγοντες· Εν Βεελζεβούλ ἐκβάλλει τα δαιμόνια. Πάλι ἔλεγον· Διδάσκαλε αγαθέ· καὶ, Οἴδαμεν, ὅτι τὴν ὁδὸν τοῦ Θεοῦ καταγγέλλεις, καὶ οὐ βλέπεις εἰς πρόσωπον ἀνθρώπου. Οὐκ ἀπὸ καρδίας δὲ ταῦτα ἔλεγον, κατ' ἰδίαν δὲ τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸν Ἐν κοίταις) κατ' αὐτοῦ γογγύζοντες ἐστέναξον, ότι τοιαῦτα ποιῶν ἔτι ζῇ· καὶ λέγοντος αὐτοῦ Η σάξ μου ἀληθῶς ἐστι βρῶσις, καὶ τὸ αἷμά μου, ἀλη θῶς ἐστι πόσις· ἀπετέμνοντο ἀπ᾿ αὐτοῦ καὶ ἀφίσταντο, καὶ πολλὰ μέρη ἐγίνοντο, λέγοντες· Σκληρές ἐστιν ὁ λόγος οὗτος· τίς δύναται απ τοῦ ἀκούειν; Ελυτρώσατο καὶ ἡμᾶς ὁ Κύ ριος ἀπὸ πάσης ἀκαθαρσίας. Ἀλλὰ πολλοὶ τῶν ἁμαρτανόντων λαλοῦσι κατ' αὐτοῦ ψευδῆ, Τίς οἷος, λέγοντες, εἰ ἔσται κρίσις, εἰ ἥξει ἐξετάσων τὰ ἡμέν τερα; Φάγωμεν, καὶ πίωμεν· αὔριον γὰρ ἀπο θνήσκομεν· καὶ καλοῦντες αὐτῶν κύριον τὸν Μαμμωνᾶν Καὶ ἐπὶ σίτῳ καὶ οἴνῳ κατατέμνονται, τάχα μὲν καὶ οἱ μεθυσκόμενοι καὶ τρυφῶντες, ετα εἰς ἔριδας καὶ τραύματα καὶ φόνους προχωροῦντες' τάχα δὲ καὶ οἱ τοὺς πολέμους συνιστῶντες διὰ σἶτον, καὶ οἶνον, καὶ ἄλλα τῆς γῆς ἀγαθά. Διό και στρέφονται εἰς οὐδέν. Πᾶσα γὰρ ἡ περὶ τὰ τοιαῦτα σπουδή, εἰς οὐδὲν τέλος εὐάρεστον καταστρέφει. Επαιδεύθησαν ἐν ἐμοὶ, καὶ ἐγὼ κατίσχυσα τοὺς βραχίονας αὐτῶν, εἰς ἐμὲ ἐλογίσαντο ου νηρά. Εγώ, φησὶν, ἐπαίδευσα αὐτοὺς, καὶ ἐδίδαξε τὴν τῆς δικαιοσύνης ὁδὸν, καὶ πᾶσαν εἰκοσμίαν, ὥστε καὶ αὐτοὺς λέγειν, χαίροντας ἐφ' ἑαυτοῖ;· Μακάριοι εσμεν, Ισραήλ, ὅτι τὰ ἀρεστὰ Κυρίῳ, ἡμῖν γνωστά ἐστι. Καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ πολεμιστὰς αὐτοὺς γενναίους ἀνέδειξα, καὶ ἐνίσχυσα τοὺς βραχίονας αὐτῶν· οἱ δὲ ἐλογίσαντο περὶ ἐμοῦ, ὅτι οὐκ ἐγώ εἰμι Θεός. Απεστράφησαν εἰς οὐδέν. Τουτέστιν, εἰς τὰ μηδαμή μηδαμῶς ὄντα. Τοῦτο γὰρ σχετλιώτε ρον, ὅτι ἀντ᾿ ἐμοῦ τοιαῦτα ἐσεβάσθησαν, δ καὶ ἀλλαχοῦ λέγει· Δύο καὶ πονηρὰ ἐποίησεν ὁ λαός μου· ἐμὲ ἐγκατέλιπον πηγὴν ὕδατος ζῶντος, καὶ ὤρυξαν ἑαυτοῖς λάκκους συντετριμμένους, οἱ οὐ δυνήσονται ὕδωρ συνέχειν. Ἐπαίδευε και τοὺς Ἰσραηλίτας ὁ Σωτήρ, διδάσκων ἀεὶ ἐν ταῖς συναγωγαῖς στραφῆναι πρὸς αὐτὸν, καὶ πιστεῦσαι· 18 Joan. vi, 61. 16 Isa. xxi, 13. 19 Jerem. 11, 13. Variæ lectiones et notæ. Κύριον, ἄλλον ἔχουσι κύριον τὸν Μαμμω väv, Dominum alium habent dominum Mammenam. Cod. Ven.

· CAP. VIII. ἀλλ᾽ εἰς οὐδὲν ἐπεστράφησαν ὅ ἐστι πρός versi sunt. Nam pauci admodum audientes fucrunt βραχύ. Πολλοὶ γὰρ, φησί, τῶν πιστευσάντων ἀπῆλ dicto. Siquidem multi corum qui crediderant, reθεν ὀπίσω. trocesserunt. Εγένοντο ὡς τόξον ἐντεταμένον. Τουτέστιν, ἀκλινεῖς ἐγένοντο, καὶ μηδόλως χαλῶντες, ἢ ἐνδιδόντες τοῦ τόνου τοῦ πρὸς κακίαν. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, Ως τόξον αντεστραμμένον, ἔχει· καὶ δηλοί, ὅτι Ἐγὼ μὲν αὐτοὺς ἐνέτεινον ὡς τόξον ἐμὸν, ὡς ἂν δι' αὐτῶν καὶ τὴν ἐν τοῖς ἄλλοις είδω λολατρείαν βαλὼν καταπαύσω· αὐτοὶ δὲ ἀντεστρά φησαν, καὶ πᾶν τοὐναντίον ἐποίησαν. Τὴν γὰρ ἐμὴν τιμὴν βάλλοντες καὶ καθαιροῦντες, ὑπὲρ τῶν εἰδώλων ἐπολέμησαν ἐμοί. Πεσοῦνται ἐν ῥομφαία οἱ ἄρχοντες αὐτῶν, δι' ἀπαιδευσίαν γλώσσης αὐτῶν. "Αρχοντες, οι τε ἱερεῖς καὶ οἱ βασιλεῖς· οὗτοι γὰρ ἐδίδασκον τὸν β λαὸν παράνομα. Απαιδευσία δὲ μεγίστη τὸ λέγειν τῷ ξύλῳ· Θεός μου εἰ σύ· καὶ τῷ λίθῳ· Σύ με ἐγέννησας. Οὗτος ὁ φαυλισμὸς αὐτῶν ἐν τῇ Αἰγύπτου, εἰς κόλπον αὐτῶν ὡς γῆ ἄβατος, ὡς ἀετὸς ἐπὶ εἶκον Κυρίου, ἀνθ' ὧν παρέβησαν τὴν διαθήκην μου, καὶ κατὰ τοῦ νόμου μου ησέβησαν. Ὥσπερ, φησίν, οἱ πατέρες αὐτῶν ἐν τῇ Αἰγύπτῳ ἐφαύλισαν τοὺς λόγους Μωσέως καὶ Ααρών, ἀποσταλέντων παρ' ἡ ἐμοῦ εἰς τὸ ἐλευθερῶσαι αὐτούς· οὕτω καὶ οὗτοι ἐφαύλισαν τοὺς ἐμοὺς νόμους. Αλλ' δ φαυλισμὸς οὗτος εἰς κόλπον αὐτῶν ἀποδοθήσεται, καὶ ὡς γῆ ἄβατος ἔσονται. Ἡ γὰρ σάλπιγξ ἡ που λεμικὴ ἠχήσει, καὶ ὁ βασιλεὺς τῶν Βαβυλωνίων ἥξει ἐπὶ τὸν οἶκον Κυρίου, μετὰ ῥοίζου καὶ τάχους, ὡς ἀετός. Καὶ γὰρ Ναβουχοδονόσορ στείλας, ένα έπρησε τὸν ναὸν περὶ οὗ καὶ Ἰεζεκιήλ λέγει· ῾Ο ἀετὶς ὁ μέγας, ο μεγαλοπτέρυγος. Καὶ ὁ φαυλι σμὸς δὲ, ὃν ἐφαύλιζον τὸν Σωτῆρα οἱ Ἰουδαῖοι, ὅμοιος ἦν τῷ ἐν γῇ Αἰγύπτῳ· τῷ γὰρ Μωσεί ὁ Εβραίος εἶπε· Τις σε κατέστησεν ἄρχοντα καὶ δικαστὴν ἐφ' ἡμᾶς; κἀκεῖνοι εἶπον περὶ Χρι στοῦ, Οὐκ ἔχομεν βασιλέα, εἰ μὴ Καίσαρα. Οὗτος οὖν ὁ φαυλισμός, βαρὺς ἔσται αὐτοῖς, ὥσπερ γῆ ἄβατος καὶ χοῦς, εἰς κόλπον βαλλό μενος, βαρεῖ· καὶ ἐπιβοήτους αὐτοὺς ποιήσει παρὰ πᾶσιν, ὥσπερ σάλπιγξ, τὴν παρανομίαν αὐτῶν καὶ τὰ δι' αὐτὴν πάθη κηρύττων, καὶ ὡς ἀετὸς ἁρπάσει τὴν τοῦ ἀρχαίου ναοῦ δόξαν, εἰς τὴν τῶν ἐθνῶν κλῆσιν μεταφέρων. Καὶ πᾶς δὲ ὁ τὸν πλησίον φαν λίζων ἐν τῇ Αἰγύπτῳ εἶναι Φαραωνίτην[. νίτιν] καὶ ὑπερήφανον γνώμην ἔχων, εἰς τὸν κόλπον Facti sunt veluti arcus intentus. Id est inflexiles facti sunt, neque prorsum demittentes, neque remittentes intensionem ad malitiam. Quædam exemplaria Veluti arcus inversus habent, perinde ac si dicat: Ego quidem ipsos intendi veluti arcum meum, ut per ipsos vel idololatriam in aliis gentibus trajectam cessare faciam; atque ipsi contra inversi sunt, adeoque contrarium fecerunt, namque meum honorem jaculantes et auferentes, pro idolis adversus me fecerunt bellum. Cadet in gladio principes ipsorum, propter imperitiam linguæ suæ. Principes, sacerdotes ipsi sunt et reges. Illi etenim docebant populum iniqua. Maxima profecto imperitia, ignorantiaque est, dicere ligno: Deus mens es tu; et lapidi: Tu me gmuisti. CAPUT VIII. VII. VERS. 16. VIII. VERS. 4. Illa vilipensio eorum in terra Egypti, in sinum eorum, tanquam terra inaccessa et veluti aquila super domum Domini, eo quod transgressi sunt testamentum meum, et contra legen meam impii fuerunt. Perinde, inquit, ac patres eorum in terra Ægypti vilipenderunt sermones Mosis et Aaronis ad me amandatorum, ut liberarent ipsos, sic et illi aspernati sunt leges meas enimvero contemptus ille in sinum eorum reddetur, eruntque instar terræ inaccessæ. Tuba namque bellica insonabit, et rex Babyloniorum veniet supra domum Domini, cum impetu et celeritate, in modum aquilæ. Nam Nabuchodonosor, misso exercitu suo, incendit templum. Quo cle Ezechiel: Aquila, inquit, magna grandium alarum 18. Præterea vilipensio, qua Servatorem nostrum Judæi nauci æstimarunt, similis erat ei quæ in terra Ægypti contigit. Mosi enim Hebræus dixit: Quis te constituit principem et judicem super nos: Hunc ad modum dixerunt illi ad Christum: Regem non habemus nisi Cæsarem *. Hæc igitur vilipensio gravis perinde ipsis erit, atque terra invin, adeoque pulvis, qui iu sinum injectus gravat, ipsosque apud nullos non contumeliosos reddet, instar 72 tubæ iniquitates ipsorum, turpesque affectus prædicans; ad hac, talis Domini contemptus, priscam veteris templi gloriam eripiens, ad gentium vocationem transferet. Consimilem ad rationem, quisquis proximum suum contempserit, ceu in Ezech. xvII, 3. 19 Exod. 11, 14. so Joan. six, 15. Variæ lectiones Διδάσκων ἀεὶ ἐν ταῖς συναγωγαῖς, καὶ δο ἔσχεν αὐτοὺς, τὰς ἀσθενείας ίώμενος, αὐτοὶ ἐλογία ζο στο πονηρὰ περὶ αὐτοῦ· κἄν τινες ἔδοξαν ἐπιστρα φῆναι, Semper in synagogis docens, et confirmabal ipsos, eorum infirmitates sanaus, iusi vero cogita bunt de ipso mala, etiamsi quidam sese ad cum convertere videbantur. Cod. Ven. et notæ. Verba ἐν νομφαίᾳ, in rhomphæa desunt in Cod. Ven. Cod. Ven. addit ὡς σάλπιγξ, ut ιuύα. Λαόν, populum, Cod. Bas. Ἐν γῇ Αἰγύπτῳ λέγεται εἶναι, in terra Egypti dicitur esse. Cod. Ven.

εἰς τὰ οἰκειότατα τιμωρηθήσεται, καὶ ἔσται ὡς γῆ ἄβατος. Οὐ γὰρ ἡ τοιαύτη ψυχὴ ἔσται βάσιμος τῷ Θεῷ. Τὸ γὰρ ἐν ἀνθρώποις ὑψηλὸν, βδέλυγμα Κυρίῳ, Διὰ τί δὲ ταῦτα ἔσται αὐτῷ; Διότι ὡς σάλπιγξ ἦν, κηρύττων ἑαυτὸν, ἢ μεγαλύνων, οἷοι ἦσαν οἱ Φαρι σαίοι, οἱ σαλπίζοντες τὴν ἐλεημοσύνην ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων· οἷος ὁ ἐν τῷ ἱερῷ προσευχόμενος, καὶ τὰ ἑαυτοῦ κατορθώματα καταλέγων, καὶ τὴν τελώνην φαυλίζων. Οἶκος δὲ Κυρίου πᾶς ἄνθρωπος, δς τοῦ μεγάλου πλούτου αὐτοῦ χωρητικός του λ γου. Ο οὖν κατεπαιρόμενος καὶ ὑψηλοφρονῶν παν τὸς ἀνθρώπου, ὡς ἀετός ἐστιν ἐπὶ τὸν οἶκον Κυρίου, terra Ægypti agens, Pharaonicam et fastuosay αὐτοῦ ἥξει ὁ φαυλισμός, τουτέστιν, εἰς τὰ ἐσώτατα, mentem habet, cui in sinum suum revertetur fastus ille, hoc est, in intima ipsius, ita ut in scsc ac suis pœnam det, eritque ceu terra inaccessibilis nec enim hujusmodi animus a Deo acceditur. Quod enim coram hominibus sublime ést, abominatio est apud Deum. Cur autem talia ei evenient? Eo quod tubæ instar seu buccinæ, seipsum magnificabat, prædicabatque. Quod genus Pharisæi fuerunt, tympano commonstrantes eleemosynam coram hominibus 11.16. Talis erat in templo preces ad Deum offerens, virtutes, officiave sua predicando, ac interim publicanum vilipendendo 17. Domus vero Domini est omnis homo, qui ingentium divitiarum ejus, nempe verbi capax est. Jam qui attollitur quemvis mortalium contemnendo, aquile instar est, super domum Domini. VERS. 2, 5. Ad me vociferabuntur: Deus, cognovimus'te: quoniam Israel aversatus est bona, inimicum persecuti sunt. Qui talia impietatis opera, ut dictum est, peragunt sacra idolis facientes, illi in calamitatibus suis clamabunt ad me, confitebunturque agnoscere sese, quod tum inimicos suos vicerint, persecutique sint, quando meo auxilio fuissent adjuti. Vel sic etiam accipere poteris: Qu'a Israel aversatus est bona legalia, tantum non ipsos hostes insecuti sunt, hoc est, ad hostes accurrerunt, trahendo illos ad sese, veluti si quis grolun, agre plane affectum cernens, dical, Mortem persequitur homo ille. Ex circumcisione pariter credentes clamabunt ad Christum: Deus, cognovimus te. Quotquot autem aversati sunt bona doctrinæ ejus, illi per sese hosti spirituali Satana accesserunt: quod ipsum in quolibet nostrum deprehendes. ር Εμὲ κεκράξονται· 'Ο Θεός, ἐγνώκαμέν σε ἴτι Ἰσραὴλ ἀπεστρέψατο ἀγαθὰ, ἐχθρὸν κατεδίωξαν. Οἱ τοιαῦτα ἔργα δυσσεβείας, ὡς εἴρηται, ποιήσαντες, καὶ τελετὰς τοῖς εἰδώλοις τελοῦντες, οὗτοι ἐν ταῖ; συμφοραΐς κεκράξονται πρός με, καὶ ὁμολογή τουσιν, ὅτι ἔγνωσαν με. Π:θεν δέ με ἔγνωσαν Διότι τῶν ἀγαθῶν ἑστερήθη ὁ Ἰσραήλ, καὶ κακοί; περιέπεσε· καίτοι πρότερον τοὺς ἐχθροὺς ἐνίκων καὶ ἐδίωκον, ἡνίκα τῆς ἐμῆς συμμαχίας ἠξιοῦντα Η καὶ οὕτω;· Κεκράξονται, φησί, καὶ ἐξομολογού μενοι ἐροῦσιν, ὅτι Διότι Ἰσραὴλ ἀπεστράφη τὰ σὰ ἀγαθὰ νόμιμα, μονονουχὶ τοὺς ἐχθροὺς κατεδίωξαν, τουτέστιν, αὐτοὶ προσέδραμον τοῖς ἐχθροῖς, καὶ ἐφ ἑαυτοὺς τούτους είλκυσαν· ὥσπερ ἂν εἴ τις ὁρῶν τινα ἄρρωστον, μοχθηρῶς διαιτώμενον, εἶποι· Τον θάνατον καταδιώκει οὗτος ὁ ἄνθρωπος. Καὶ οἱ ἐν περιτομῆς δὲ πιστεύοντες, κράξουσι τῷ Χριστῷ· 'Ο Θεός, ἐγνώκαμέν σε. Οσοι δὲ ἀπεστράφησαν τὰ ἀγαθὰ τῆς τούτου διδασκαλίας, αὐτοὶ ἀφ' ἑαυτῶν τῷ νοητῷ ἐχθρῷ προσεχώρησαν· τοῦτο δὲ καὶ ἐπι τοῦ καθ᾿ ἕκαστον ἡμῶν εὑρήσεις. 'Εαυτοῖς ἐβασίλευσαν, καὶ οὐ δι' ἐμοῦ· ἦρξαν, καὶ οὐκ ἐγνώρισαν μοι. Ἐνταῦθα τὰς δέκα φυλάς ὀνειδίζει, ὅτι τὸν Ιεροβοαμ καὶ τοὺς μετ᾿ αὐτοῦ βασιλεῖς κατέστησαν παρὰ γνώμην σὐτοῦ. Καὶ ἦςξαν, ἀντὶ τοῦ, ἄρχοντας ἐχειροτόνησαν. Οὐ γάρ ἠρώτησαν τὸν Θεὸν, εἰ τοῦτο χρὴ ποιῆσαι. Αλλ ἀπορήσει τις, πῶς ἐν μὲν ταῖς Βασιλείαις ἱστόρηται, ὅτι Αχιὰ ὁ Σιλωνίτης πρεσβύτης διέρρηξε τὸ ἱμάτιον αὐτοῦ εἰς δώδεκα τμήματα, καὶ τὰ δέκα δέδωκε τῷ Ιεροβοάμ, καὶ προεῖπεν αὐτῷ, ὅτι βασιλεύσει τῶν δώδεκα φυλῶν· καὶ πάλιν γέγραπται, ὅτι Παρ' ἐμοῦ τὸ ῥῆμα τοῦτο γέγονε, τὸ βασιλεύ σαι τὸν Ιεροβοάμ· ἐνταῦθα δέ φησιν, ὅτι Εξαείλευσαν, καὶ οὐ δι᾽ ἐμοῦ. Ἔστιν οὖν εἰπεῖν, Επι τὸν προφήτην Αχιὰ ὁ Θεὸς οὐ πρὸς τὸν λαὸν ἀπὸ έστειλεν, ἀλλὰ πρὸς τὸν Ιεροβοάμ· καὶ ὁ μὲν Ιε Επὰμ ᾔδει, ὅτι ὁ Θεὸς αὐτὸν βούλεται βασιλέα γενέ 19 qbil. x13, VERS. 4. Per sese regnarunt, et non per me: functi sunt principatu, rec mihi fuerunt cogniti. Ilic decem tribubus objicit, quod Jeroboam et succedentes ei reges preter sententiam ejus constituerint, et principes elegerint, dominatique sint citra ejus consilium. Non enim interrogaverunt Deum, num se hoc oporteat facere. Ambigat hic quisquam unus, quomodo in historiis Regnorum memoriæ tradatur, quod Achia Silonites senex ille lacerarit pallium suum in duodecim sectiones, ac 73 decem quidem dederit Jeroboam, prædixeritque ipsi: Rey decem eris tribuum 18; et rursus scriprum sit: Quoniam a me factum est verbum isthuc", hoc est, quod Jeroboam sceptris potiatur; hic vero dicát: Regnarunt quidem, sed non per me. Potest igitur dici, quod prophetam Achia Deus ad populum non legaverit, verum ad Jeroboam. Ac at.16 Matth. vi, 2. 17 Luc. xvi. 11. 1* III Reg. x1, 30. Variæ lectiones et notæ. Et coufteruntur se me novisse. Unde vero me norunt? quia videlicet bonis privatus est Israel, inque calamitates incidit. Quanquam antea hostes debellabant, atque versequebantur, cum scil:ect ope mea gaudebant. Col. Ven. et Bav. Σελωνίτης, Cod. Ven. Προφήτης, Cod. Ven.

CAP. VIII. σύμι· ὁ δὲ λαός, οὐχ ὡς Θεοῦ βουλὴν πληρῶν, ipse sane Jeroboam norat eum velle, regnare ἐχειροτόνησεν αὐτόν. Οὐδὲ γὰρ προσῆλθον Θεῷ, οὐδὲ ἠρώτησαν αὐτὸν, ἢ καὶ ἐνταῦθα ἐνειδίζει απ τοῖς. Έπειτα καὶ τοῦτο ἐνόησαν, ὅτι τῶν λεγομένων γίνεσται ὑπὸ Θεοῦ, τὰ μὲν προηγουμένως ὑπ' αὐτοῦ γίνονθαι, κατ' εὐδοκίαν δηλαδή, τὰ δὲ κατὰ παραχώρησιν. Οταν οὖν ἀκούσης λέγοντος τοῦ Θεοῦ, ὅτι Παρ' ἐμοῦ ἐγένετο τὸ ῥῆμα τοῦτο, τὸ βασιλεῦσαι τὴν Ἱεροβοάμ, ὡς κατά συγχώρησιν γεγονός τοῦτο νότι. Οταν δὲ ἐνταῦθα λέγει, ὅτι οὐ δι' ἐμοῦ ἐξα σιλευσαν, νέει, ὅτι οὐ προηγούμενον Θεοῦ θέλημα τοῦτο ἦν. Ταῦτα καὶ τοῖς Θεοκτόνοις ἁρμόσει. Τον γὰρ Καίσαρα ἑαυτοῖς βασιλέα ἐπεγράψαντο· εἶχον δὲ καὶ τοὺς περὶ ᾿Ανναν, καὶ Καϊάφαν, ὠνητές ἔχοντας τὰς ἀρχάς. Καὶ ὅταν δὲ βασιλεύῃ ἡ ἁμαρ τία ἐν τῷ θνητῷ ἡμῶν σώματι, οὐ διὰ τοῦ Θεοῦ ἡ τοιαύτη βασιλεία. ᾿Αλλὰ καὶ ὅταν ἄρχωσιν ἐν ἡμῖν ἡ σὰρξ σὺν τοῖ; παθήμασι καὶ ταῖς ἐπιθυμίαις, οὐ γνωρίζεται ἡ τοιαύτη ἀρχὴ τῷ Θεῷ. Εγνω γὰρ Κύριος τοὺς ὄντας αὐτοῦ. Τὰ δὲ πάθη, οὐκ εἰσὶν αὐτοῦ, ὡς μηδὲ ὅλως ὄντα. se: populus tamen ipsum, non ceu Dei consilio elegit, ut qui non accesserit propterea Deum, nec ex eo consilium sciscitatus sit, quod et hic ipsis exprobrat. Præterea hoc tecum reputa, quod corum, quæ a Deo fieri dicuntur, quædam sane ab ipso recta, et præcedenti consilio fiunt, quædam vero ex permissu. Quocirca ubi audiveris dicentem Deum, Quoniam ab me factum est verbum hoc, nimirum quod Jeroboam regem agat, per concessionem hoc factum intellige. Quando vero. hic ait, Non per me regnarunt: accipe hoc, quod non præcedenti illud voluntate Dei contigerit. Hæc et Dei interemptoribus quadrabunt. Nam etiamsi sibi Cæsarem pro rege scriberent, Annam tamen et " Caiplam habebant, quibus venales erant et emptitii dominatus. Ferro quando peccatum in mortali nostro corpore regnaverit, non Dei voluntate tale imperium geritur. Deinde cum caro in nolis una cum affectibus suis et cupiditatibus tenuerit sceptra, non innotescit talis dominatus Deo. Novit enim Dominus, qui sint sui 20. Pravi autem affectus ut ipsius non sunt, sic nec omnino quidem exsistunt quidquam. Τὸ ἀργύριον αὐτῶν, καὶ τὸ χρυσίον αὐτῶν ἐποίησαν ἑαυτοῖς εἴδωλα, ὅπως ἂν ἐξολοθρευθῶσι. Παρ' ἐμοῦ, φησί, πλουτηθέντες [(.—τισθ. ], καὶ τῶν ἐμῶν ἀγαθῶν ἀπολαύσαντες, εἰς τιμὴν τῶν εἰδώλων ταύταις ἐχρῶντο, πολυτελέστατα εἴδωλα ἐργαζόμενοι. Ταῦτα δὲ εἰς ἐξολόθρευσιν αὐτῶν ἐξ Αποτελέσματος ἐγένοντο. Σημείωσαι δὲ τὸ, (πως συμβαλεῖται γάρ σοι εἰς τὸ, ὅπως ἂν δικαιωθῇς ἐν τοῖς λόγοις σου. Οὔτε γὰρ ἐκεῖνοι ἐπὶ τοιούτῳ σκοπῷ ἐποίουν τὰ εἴδωλα, ὅπως ἂν ἐξολοθρευθῶσιν, G ἀλλ' ἐξ ἀποτελέσματος απέβη τοῦτο· οὔτε ὁ Δαβίδ διὰ τοῦτο ἥμαρτεν, ἵνα δικαιωθῇ ὁ Θεὸς, ἀλλ' ἐκ τῆς ἀποβάσεως τοῦτο γίνεται. Καὶ ὁ φιλοσοφῶν δὲ, καὶ καθὼν δύναμιν ἐκ Θεοῦ, γινώσκειν τὴν φύσιν τῶν ὄντων χρυσοειδεί νοῖ καὶ καθαρῷ, καὶ ἑρμηνεύειν τὰ νοηθέντα λόγῳ λαμπρῷ καὶ ἀργυροειδεῖ· εἶτα είδωλα ἑαυτῷ ὑφιστὰς, εἴτε τὰς Πλατωνικὰς ἰδέας, εἴτε τὰ κατὰ τὴν Χαλδαϊκὴν καλούμενα φιλοσοφίαν πνευματικὰ εἴδωλα· καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, ἀναπλάττων φαν τασίαν ἀνθρωπίνης σοφίας, καὶ κενῆς ἀπάτης, ἐξολοθρευθήσεται ἐκ τοῦ κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον λαοῦ, ὡς κακώς χρώμενος τοῖς τοῦ Θεοῦ δώροις. οἷοί εἰσι καὶ οἱ νῦν Ἑβραῖοι, οἱ τοῖς νόμου νοήμασι, χρυσίῳ είκαζομένοις, καὶ τοῖς λόγοις ἀργυρίῳ, εἰς εἴδωλα καὶ κενάς φαντασίας ἀποχρῶνται, εἰδωλοποιοῦντες ἐν ἑαυτοῖς, τόν τε ναὸν, καὶ τἆλλα, ἐν οἷς ἐλπίζουσιν ἀποκαταστῆναι. Αποστρέψετε [ vulg. ἀπέτριψαι ] τὸν μόσχον σου, Σαμάρεια. Παρωξύνθη ὁ θυμός σου ἐπ' αὐτ τούς. Εως τίνος οὐ μὴ δύναται καθαρισθῆναι ἐν τῷ ᾿Ισραήλ; Καὶ αὐτὸ τέκτων ἐποίησε, καὶ οὐ Θεός ἐστι, διότι πλανῶν ἦν μόσχος σου, Σαμά ρεια. Μετὰ τὰ ὀνείδη παραίνεσιν προσάγει, νουθετ 10 11 Tim. 11, 19. 31 Psal. 1., 6. Argentum suum el aurum suum fecerunt sibi idola, ut exscindantur. Cum a me, inquit, ditati essent, meisque bonis imbuti, non modicum fructus inde accipiendo, utebantur opibus illis in honorem idolorum, pretiosissimas, sumptuosissimasve imagines facientes. Hæ autem ad excidium eorum factæ sunt ac perniciem, ab eventu, Observa hic particulam, Ut. proderit enim adl intellectum ejus quod vales David ait: Ut justificeris in sermonibus tuis ". Neque enim illi eo scopo faciebant imagines quas colerent numinum vice, ut exscinderentur, verum ex eventu hoc contigit. Neque David ideo peccavit, uti Deus justus judicaretur, sed enim ex eventu, reque gesta, hoc sequitur. Sic qui philosophiæ incumbit, accepta ex Deo potentia intelligendi res natura, aurea quadam puraque mente, intellectaque interpretandi sermone splendido argentumque referenti; deinde vero imagines sibi substituit atque proponit, sive Platonicas ideas, sive juxta Chaldaicam philosophiam, spiritualia simulacra, et ut semel dicam, humanæ sibi sapientiæ, vanæque deceptionis spectra elingit, exstirpabitur e populo secundum Evangelium 74 vivente, quippe cum male utatur donis Dei. Quales hodieque sunt Hebræi, qui legis intellectibus, auro æquiparatis et argento, ad idola et vanas imaginationes abutuntur, in seipsis imaginarium templum struentes, et alia, ob quae restitui tandem sperant. VERS. 5-6. Extere vitulum tuum, Samaria. Exacerbatus est animus meus super ipsos. Quousque purgari nequeunt in Israele? Ipsum faber effinxit, et non cst Deus, eo quod seducebat vitulus tuus, Samaria. Post opprobria admonitionem adducit, adbortans, ut vitulum exterant, ac auream omnino

vaccam rejiciant. Pulchre dixit exterere, veluti de τῶν ἀποτρέψασθαι τὸν μόσχον, ὅ ἐστιν ἀποβαλέσθαι macula et sordibus, quasi dicat: Quousque impuri facti per simulacrorum cultum, impermutabiles perseverabitis? Annon intelligitis, quod faber ellin xerit eas imagines? Per fabrum hic simpliciter artificem intelligit, non lignarium: non enim auream jam buculam faber lignarius struxerat. Vel a vitule sermonem ad lignea simulacra transferens, fabri etiam meminit, ad majorem idololatrarum ignominiam. Aureus quidem vitulus, materiei suae nomi ne honorem quemdam habet, quo decipiat speciatores. At quod a fabro factum est simulacrum, impuriores nos reddit, a nobis adoratum. VERS. 7. Quoniam vento corrupta seminarunt, subversioque ipsorum accipiet ea. Nullum, inquit, fructum ex idolorum cultura decerpitis. Nam similes sunt res illorunı subventaneis, seu vento perditis spicis, quæ thecas quidem plenas forinsecus ostendunt, intrinsecus vero fructum non continent, et vacuas aristas habent. Non dissimili ratione simulacra foris quidem speciem habent, vel mulieris, vel viri, alteriusve cujusdam animalis: omnis vero roboris et operationis sunt expertia. Propterca et ipsa excipiet subversio eorum, scilicet adorantium ea: æque enim et ipsi et illa interibunt perdenturque. Manipulus non habet robur, ut facial farinam. Sin fecerit, alieni devorabunt eam. Vel de idolis hæc dicit, quod nullam habeant subsistentiam: nam etiamsi videantur habere, hostes tamen adventu suo ca capient aurea, et argentea exsistentia. Alias etiam ad opem ferendam eis nulla est fortitudo, verum robur habere videntur materiei suæ causa, ut hostes opulentiores reddant. Vel de Israel hæc loquitur, cui tanta sit obventura imbecillitas, ut similes æstimentur imbecillo manipulo qui eos alere non possit. Sin robur aliquod in opibus, aliisque id genus bonis possideant, alienigene comedent illud. Seminarunt quoque subventanea et levia Judæorum doctores, quod, ceu non habentes pondus, dispersi sint in totum terrarum orbem, subversaque sit 75 tota illorum prisca respublica, cum ipsis et dogmatibus corum. Sunt itidem manipulus cui nullæ insunt vires. Non enim Christum, Dei potentiam habent, qui illorum farinas paulo ante alienis, nempe gentibus dedit, donans ipsis conficere quæ sunt in lege, per solidam mentem, veluti molam quamdam, subtiliter et spiritualiter: verum non crasse, nec secundum litteram ca sunt accipienda. Si ex lege facturus es farinam, subterpone lapίdem Christum: fundamentum enim aliud nemo jacere potest ", præter hoc, quoniam in ipso condita 33 1 Cor. 111, τὴν χρυσὴν δάμαλιν. Καλῶς δὲ εἶπε τὸ, ἀποτρέψα σθαι, ὡς ἐπὶ κηλίδος καὶ ῥύπου. Μέχρι γὰρ τίνες ἀκάθαρτοι γεγονότες διὰ τὴν εἰδωλολατρείαν, ἀναλ λοίωτοι μενεῖτε; Η οὐ συνίετε, ὅτι ἄνθρωπος τέ κτων ἐποίησε τὰ εἴδωλα; Τέκτονα δὲ λέγει ἐνταῦθα τὸν ἁπλῶς τεχνίτην, οὐχὶ τὸν ξυλουργών· οὐ γὰρ δὴ τὴν χρυσῆν δάμαλιν ξυλουργὸς εἰργά ατο. Η ἀπὸ τοῦ μόσχου εἰς τὸν περὶ τῶν ξυλίνων εἰδώλων λόγον μεταβάς, καὶ τοῦ τέκτονος ἐμνήσθη, πρὸς ἐντροπὴν πλείω τῶν εἰδωλολατρῶν. Ὁ μὲν γὰρ χρυσούς με σχος, φησί, διὰ γοῦν τὴν ὕλην ἔχει τινὰ τιμὴν, πλα νῶν τοὺς θεωμένους· τὸ δὲ ἀπὸ τοῦ τέκτονος γεγον ἀκαθαρτοτέρους ὑμᾶς ποιεῖ, προσκυνούμενον ὑρ' ὑμῶν. *Οτι ἀνεμόφθορα ἐποίησαν, καὶ ἡ καταστροφή αὐτῶν ἐκδέξεται αὐτά. Οὐδένα, φησί, καρπὸν ἐκ τῆς τῶν εἰδώλων θεραπείας δρέπεσθε, ἀλλ' ἐοίκασι τὰ ἐκείνων ἀνεμοφθόροις ἀστάχυσιν, οἱ τὰς μὲν θήκα; πλήρεις δεικνύουσιν ἔξωθεν, ἔνδον δὲ σἶτον οὐκ ἔχου σιν. Οὕτω γὰρ καὶ τὰ εἴδωλα, ἔξωθεν μὲν ἔχουσι τι εἶδος, ἢ γυναικός, ἢ ἀνδρὸ;, ή τινος ἑτέρου ζώου· πάσης δὲ ἰσχύος καὶ ἐνεργείας καθέστηκεν ἔρημα, Διὸ καὶ αὐτὰ ἐκδέξεται ἡ καταστροφὴ αὐτῶν, τους ἐστι, τῶν προσκυνούντων αὐτά· ὁμοῦ γὰρ καὶ αὐτοὶ καὶ αὐτὰ διαφθαρήσονται. Δράγμα οὐκ ἔσχον ἰσχὺν τοῦ ποιῆσα: άλευρα. Ἐὰν δὲ ποιήσῃ, ἀλλότριοι καταςάγονται αυτό. II περὶ τῶν εἰδώλων φησίν, ὅτι οὐκ ἔχουσί τινα ὑπόστασιν· εἰ δὲ δοκοῦσιν ἔχειν, οἱ ἐχθροὶ ἐπελθόν τες λήψονται αὐτὰ, χρυσὰ ὄντα καὶ ἀργυρᾶ. Καὶ εἰς μὲν τὸ ἄλλως βοηθῆσαι, οὐκ ἔχουσιν ἰσχύν· εἰς δὲ τους πλουσιωτέρους ποιῆσαι τοὺς πολεμίους διὰ τῆς οἰκείας ύλης, δείξουσιν ἔχειν ἰσχύν. Η καὶ περί του Ισραήλ φησιν, ὅτι τοσαύτην ἕξει ἀσθένειαν, ὥστε ἐοικέναι δράγματι ἀσθενεῖ, καὶ μὴ δυναμένῳ θρέψει τινά. Ε' δὲ ἔχει τινὰ ἰσχὺν ἐν πλούτῳ, καὶ ἄλλοις ἀγαθοῖς τοιούτοις, οἱ ἀλλόφυλοι καταφάγονται αὐτά. Εσπειραν ἀνεμόφθορα καὶ κούφα οἱ τῶν Ἰουδαίων διδάσκαλοι. Διὸ καὶ ὡς μὴ ἔχοντες βάρος, έσκορπίσθησαν εἰς πᾶσαν τὴν οἰκουμένην, καὶ κατὰ εστράφη πᾶσα ἡ ἀρχαία πολιτεία αὐτῶν σὺν αὐτοῖς, καὶ τοῖς δόγμασιν αὐτῶν. Καὶ δράγμα εἰσὶ, μὴ ἔχον ἰσχύν. Οὐ γὰρ ἔχουσι τὸν Χριστὸν, τοῦ Θεοῦ δύναμιν, ὃς τὰ ἐκείνων ἄλευρα τοῖς πρώην ἀλλοτρίοις ἔθνεσι, ἔδωκε, χαριτώσας τὰ ἐν τῷ νόμῳ κατεργάζεσθαι διὰ στιβαροῦ νοός, οἷά τινος μύλης, λεπτῶς καὶ πνευματικῶς, ἀλλὰ μὴ παχέως, καὶ κατὰ τὸ γράμμα ἐκδέχεσθαι ταῦτα. Εἰ μέλλῃς ἐκ τοῦ νόμου ποιῆσα: άλευρον, καὶ κάτω λίθον ὑπόθες, τὸν αὐτὸν Χριστόν θεμέλιον γὰρ ἄλλον οὐδεὶς δύναται θεῖναι παρὰ τοῦ τον, ὅτι ἐν αὐτῷ ἐκτίσθη τὰ πάντα. Καὶ ἄνω λίθον Varia lectiones et notæ. Impuriores vos reddit: et paulo post: a vobis adoratum. Lonicerus legit in suo cod, ήμας ει ἡμῶν. Αλλόφυλοι ἐπελθόντες, alienigena irruenlis Cod. Ven.

ἐπίθες, τὸν αὐτὸν Χριστὸς ὅς ἐστιν ἡ κεφαλή της sunt omni: 23 Εκκλησίας. Καὶ ὁ σπείρων εἰς τὴν σάρκα, καὶ ἐκ τῆς σαρκὸς (ερίζων φθοραν, ἀνεμόφθορα σπείρει, ὑπ' τοῦ πνεύματος τῆς πονηρίας τὴν βλάβην ταύτην δεξάμενος, καὶ οὐκ ἔχων ἰσχὺν τοῦ ποιῆσαι ἔργον θρεπτικόν ψυχῆς. Οὐ γὰρ δύναται λέγειν μετὰ Παύ του Πάντα ισχύω ἐν τῷ ἐνδυναμοῦντί με Χριστῷ. Εἰ δὲ καὶ ποτε ποιήσει τι ἀγαθὸν, οὐ κατὰ θεῖον σκοπὸν τοῦτο ποιῶν, ἀλλὰ πρὸς δόξαν ἀνθρωπίνην, ἢ ἄλλον τινὰ τρόπον οὐκ ἐπαινετόν, τοῖς δαίμοσι τοῦτο δίδωσι. Κατεπόθη Ἰσραὴλ, νῦν ἐγένετο τοῖς ἔθνεσιν, ὡς σκεῦος ἄχρηστον, ὅτι αὐτοὶ ἀνέβησαν εἰς Ασσυρίους. Ωσανεὶ ναυαγήσας ὑπό τινος πελάγους τῶν οἰκείων ἁμαρτημάτων, κατεπόθη. Τὴν γὰρ τῶν ᾿Ασσυρίων βοήθειαν αιτήσαντες, αὐτοῖς εἰς δου λείαν παραδοθήσονται, καὶ ἔσονται ἄχρηστοι ἐν μέσῳ τῶν αἰχμαλωτευσάντων αὐτοὺς ἐθνῶν, μηδεμίαν τῷ Θεῷ λειτουργίαν ἀποπληροῦντες, μηδὲ τὰς κατὰ νόμον πανηγύρεις τελοῦντες. Κατεπόθη καὶ ὁ Χριστου κτόνος λαὸς διὰ τῆς ὑπερηφανίας, τοῖς νοητοῖς Ἀσσυ μίαις οἰκειωθέντες τοῖς δαίμοσι, καὶ ἀναβάντες διὰ τῆς ἐπάρσεως εἰς τὴν ἐκείνων ὑψηλοφροσύνην· διὸ καὶ σκεῦος γεγόνασιν ἄχρηστον τῷ Θεῷ. Εἰς οὐδὲν γὰρ αὐτῶν ἔτι χρήζει, τῆς σωματικῆς λατρείας παυ θείσης. Καὶ πᾶς δὲ ὑπερήφανος, ἢ τῶν ὑπὲρ αὐτῶν [ 6. ἑαυτὸν] ὀρεγόμενος, εἰ καὶ δοκεῖ ἀναβαίνειν, ἀλλὰ καταπίνεται γῆς χάσματι, ὡς οἱ περὶ Δαθὰν καὶ Αβειρών. Καλῶς γάρ τις τὴν ὑπερηφανίαν ὠρίσατο, ἀνάβασιν ἐπὶ τὰ κάτω, Ανέβαλε καθ' ἑαυτὸν Ἐφραὶμ, δῶρα ἠγάπησεν. Ετι ὀνειδίζει αὐτοῖς τὴν ἀβουλίαν. βήθησαν γὰρ, φησί, καθ' ἑαυτοὺς, ὅτι χωρὶς ἐμοῦ ἀναθηλήσουσι, καὶ οἷόν τι δένδρον κινδυνεύον μαρανθῆναι ὑπὸ τῶν πολέμων, ἀναβλαστήσουσιν, ἐὰν διὰ δώρων συμμάχους κτήσωνται τους Ασσυρίους· ἠγάπησε γὰρ δῶρα, εὐχ ὥστε λαμβάνειν, ἀλλ' ὡς διδόναι. 'Αλλ' οὐδὲν αὐτοῖς ἐκ τούτων ὄφελος· τί γὰρ πείσονται, ἄκους • Παραδοθήσονται ἐν τοῖς ἔθνεσιν. Οὐκ εἶπε, Παραδοθήσονται τοῖς ἔθνεσιν, ἀλλ', Ἐν τοῖς ἔθνεσιν. Οὐ γὰρ τοῦτο τέλος αὐτοῖς ἔσται τῆς τιμωρίας, τὸ παραδοθῆναι τοῖς ἔθνεσι καὶ αἰχμαλωτισθῆναι· ἀλλ ἐν τοῖς ἔθνεσιν ὄντες, καὶ αἰχμαλωτισθέντες, ἔτι παραδοθήσονται ἑτέραις τιμωρίαις καὶ ἑτέραις θλίψεσιν • ὥστε εἶναι τὸ, Παραδοθήσονται, ἀντὶ τοῦ, Εγκαταλειφθήσονται ὑπὸ Θεοῦ. Καὶ ὅταν δέ τις αυξηθείς ὑπὸ Θεοῦ, καὶ ἀναθήλας, οὐκ ἐπιγνῷ τὸν εὐεργέτην, ἀλλὰ καθ᾿ ἑαυτὸν ζῇ, τουτέστι, τὸ ἑαυτοῦ θέλημα ἱστῶν, τοὺς θείους νόμους παρωθεῖται, καὶ οὐκ ἀρο κούμενος οἷς ἔχει θεόθεν, ἔτι δῶρα ἀγαπᾷ, παραδο θήσεται ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐγκαταλειφθήσεται, και 23 Coluss. 1, 16. 3 Ephes. v, CAP. VIII. : ac desuper pone lapidem, cumdem Christum qui caput est Ecclesiæ ". Porro seininaus in carnem, et ex carne corruptionem metens 23, ventis corrumpenda, levia et vacua seminat, a spiritu, sen flamine nequitiæ noxam hanc recipiens. Nec jam robore præstat, ut faciat opus animam alens. Nec enim dicere cum divo Paulo potest: Omnia possum in eo qui me confortal Christo ". Si unquam quidquam operetur boni, mon juxta divinum hoc scopum faciens, sed ad humanam quamquam gloriam, vel aliam rationem non commendabilem, dæmonibus isthuc impertit. VERS. 8, 9. Absorptus est Israel, nunc factus est inter gentes, tanquam vas inutile, quoniam ipsi ascenderunt ad Assyrios. Veluti naufragio facto, a quodam pelago propriorum peccatorum absorptus est. Assyriorum enim auxilium postulantes, ipsis in servitutem tradentur, eruntque inutiles in medio gentium, captivos ducentium eos, nullum plane officium, vel obsecrationem explentes, neque solemnes couventus, juxta legem, celebrantes. Devoratus est quoque Christi occisor populus, per arrogantiam, spiritualibus Assyriis, dæmonibus dico, addicti, ascendendo per fastum suum ad illorum sublimia affectantem animuin: propterea vas sunt inutile Deo. Ad nihilum enim illis opus habet, corporali cessante cultu. Ad hæc omnis superbus, vel ea desiderans, quæ supra se sunt, etsi videatur ascendere, deglutitur tamen æque terræ hiatu, atque Dalhan et Abiron. Pulchre enim quidam superbiam definicrunt esse ascensum ad inferna. Refloruit per sese Ephraim, munera dilexit. Adbuc exprobrat ipsis incogitantium. Putarunt enim, inquit, apud sese, quod citra me reflorescant, ac veluti arbor quæpiam, cui periculum a bellis ingruebat, ut marcesceret, repullulascent, ubi per munera auxilia sibi Assyriorum obtinuerint. Dilexerunt enim munera, non ut accipiant, verum ut aliis dent, sed nulla ipsis inde commoditas. Quid enim passuri sint, audi. VERS. 10. Tradentur in gentibus. Non dixit, Tradentur gentibus, sed In gentibus. Non 76 enim hic finis erit supplicii, ut gentibus tradantur, abducanturque captivi: verum enim in gentibus agentes et capti, adhuc tradentur aliis suppliciis, aliisque afflictionibus: ut sit Tradentur, pro Derelinquentur a Deo. Quod si quando quisquam auctus fuerit a Deo beneficio, utcrescat et floreat, nec benefactorem suum agnoverit, sed per sese vixerit, hoc est suam voluntatem statuendo, divinas leges repulerit, non contentus dona, quæ divinitus accepit, diligere, tradetur is a Deo, desereturque. Versabitur deinceps inter gentes omniuo ** 16 Galat. vi, 3. 36 Philipp. 1, 18. Variæ lectiones et notæ. Hae posteriora verba desiderantur in cod. Ven.

quidem spirituales, qui sunt dæmones. horum enim & ἐν τοῖς ἔθνεσι γενήσεται, πάντως μὲν τοῖς νοητοίς partis scipse fecit; forsan et corporalibus hostibus subjugabitur. Reputarunt peræque Judæi apnd sese, quod germinaturi essent, si Jesum crucifigerent: ideo placuit illis munera dare, primum quidem proditori, deinde sepulcrum observantibus militibus, ut celarent resurrectionem. Dispersi sunt igitur, cunctis gentibus traditi, ut nullum non malum patiantur. Nunc accipiam eos. Antehac, inquit, permisi eis et non redargutos et indemnatos vivere, propter clementiam meam videlicet, et pœnitentiæ exspeetationem: Nunc vero accipiam eos, ad judicandum scilicet, et in judicium eos vocabo, pœnasque exigam ab ipsis. Nunc, hoc est, non post multum ita temporis, vel in hostium regione ipsos accipiam, apprehendam. Quemadmodum enim patribus eorum precedebam, accipiens ipsos in series, et attribulas eis sorte regiones, sic bis præconstituens captivitatis locos, veluti talibus dignis, accipiam eos in Babylonia. (τῆς γὰρ τούτων μερίδος ἑαυτὸν ἐποίησεν), ἴσως δε καὶ αἰσθητοῖς ἐχθροῖς ὑποχείριο; ἔσται. Ἔδοξαν καὶ Ἰουδαῖοι καθ᾿ ἑαυτοὺς, ὅτι ἀναθηλήσουσιν, εἰ τὸν Ἰησ σοῦν σταυρώσουσι· διὸ καὶ ἠγάπησαν δῶρα διδόναι· τοῦτο μὲν, τῷ προδότῃ, τοῦτο δὲ, τοῖς τὸν τάφον της ροῦσι στρατιώταις, πρὸς τὸ συγκρύψαι τὴν ἀνάστασιν, Διεσπάρησαν οὖν ἐν πᾶσι τοῖς ἔθνεσι, παραδεδομένοι πρὸς τὸ πᾶν κακὸν πάσχειν. Νῦν εἰσδέξομαι αὐτούς. Πρώην μέν, φησί, παρῆκα αὐτοὺς ἀνελέγκτους καὶ ἀκρίτους διάγειν, διὰ φιλανθρωπίαν δηλαδή, καὶ μετανοίας ἀναμονήν Νῦν δὲ εἰσδέξομαι αὐτοὺς, εἰς τὸ δικάσαι δηλονότι, καὶ εἰς κρίσιν αὐτοὺς καλέσω, καὶ δίκας ἀπαιτήσω. Νῦν, τουτέστι ταχέως, ἢ ἐν τῇ τῶν πολεμίων χώρα. ° εἰσδέξομαι αὐτούς. Ωσπερ γὰρ ἐν τοῖς πατράσιν αὐτῶν προηγούμην, καὶ εἰσεδεχόμην αὐτοὺς εἰς τοὺς κλήρους αὐτῶν, καὶ τὰς ἀπονεμηθείσας αὐτοῖς χώρας οὕτως τούτοις προευτρεπίζων τοὺς τῆς αἰχμαλωσίας τόπους, ὡς ἀξίοις ταύτης, εἰσδέξομαι αὐτοὺς ἐν τῇ Βαβυλωνίᾳ. Cessabuntque paululum ne inungant regem et principes. Postquam enim, inquit, noluisti a me regem petere, sed tuo consilio creasti Lili reges, privabo eos ipsis, et ab hostibus jugum passi cessabunt, vel desistent porro sibi reges et principes deligere. Nam quos eligebant, non ad meam constituebant gloriam, sed enim cum illis idola sectabantur. Hic inter minas pariter benignitatem in tuere: Modicum, inquit, desistent inungere: atque per hoc juxta spem facit reditus a Babylone. Animadvertendum autem, quod post captivitatenı, Ephraim, sive decem tribus Israel, non ultra babuerunt proprium regem in Samaria, sed Hierosolymis Zorobabel dux erat totius populi, atque huic duodecim tribus dicto audientes fuerunt. „Suscipiam, ait etiam Deus Påter, tribus Israel ad Christum revertentes: idque tum fiet, cum desistent somniare regni et sacerdotii sui restitutionem. Imaginatione enim inungunt sibi reges et sacerdotes, legalis politia recuperationem exspectantes. Præterea filium iniquitatis 77 ipsi inungentes, ipsum Christum et regen faciunt. Sic quilibet nostrum, quando susceptus fuerit a Deo, et familiaris ac proprius factus fuerit, etiamsi antea alterius aulæ exstiterit, alios cessat habere cum reges, tum principes, dominatores tenebrarum dico, qui reges et principes non sunt, sed nos eos in reges inungimus constituimusque. Atqui Deum Tantuminodo regem habet, qui illi obtemperal, mandatisque ipsius ducitur, et qui vitæ suæ in singulos dies dispensationibus, etiamsi injucunda fuerint, non turbatur, quo cas animo patiens. VERS. 11. Quoniam Ephraim multiplicavit aras, in peccatum factæ sunt aræ ejus dilectæ. Jure, Καὶ κοπάσουσι μικρὸν τοῦ χρίειν βασιλέα καὶ ἄρχοντας. Ἐπειδὴ γὰρ, φησιν, οὐκ ἠθέλησ σαν ὑπ' ἐμοῦ βασιλεύεσθαι, ἀλλὰ δι' αὐτῶν είλοντο βασιλεῖς, στερήσω τούτων αὐτοὺς, καὶ ὑπὸ τῶν ἔχε θρῶν ἀρχόμενοι, κοπάζουσι, τουτέστι παύσονται του αὐτοὶ ἑαυτοῖς χειροτονεῖν βασιλεῖς καὶ ἄρχοντας. Καὶ γὰρ οὓς ἐχειροτόνουν, οὐκ εἰς ἐμὴν τιμὴν καθίστων, ἀλλὰ σὺν ἐκείνοις εἰδωλολάτρουν. Ορα δὲ ἐν τῇ ἀπειλῇ καὶ χρηστότητα· Πρὸς μικρὸν γὰρ παύο σονται τοῦ χρίειν, φησί. Διὰ δὲ τούτου, ἐλπίδας διδωσι τῆς ἀπὸ Βαβυλῶνος ἐπανόδου. Ιστέον δὲ, ὅτι μετὰ τὴν αἰχμαλωσίαν ὁ Ἐφραὶμ, ήτοι αἱ δέκα φυλο λαὶ, οὐκέτι ἔσχον ἴδιον βασιλέα ἐν Σαμαρείᾳ, ἀλλ' ἐν Ἱεροσολύμοις ὁ Ζοροβάβελ ἡγήσατο παντὸς τοῦ λαοῦ, καὶ τούτῳ ὑπήκουσαν αἱ δώδεκα φυλαί. Εἰσδέξομαι, φησὶν ὁ Πατήρ, τοὺς ἐξ Ἰσραὴλ εἰς Χριστὸν ἐπισ στραφέντας· ἀλλὰ πότε; "Οτε παύσονται τοῦ ὀνειροπολεῖν· ἢ ὅτι ἡ βασιλεία, καὶ ἡ ἱερωσύνη αὐτοῖς ἀποκαταστήσεται. Τῇ φαντασία γαρ χρίουσιν ἑαυτοῖς βασιλεῖς, καὶ ἱερεῖς οἱ τὴν τῆς νομικῆς πολιτείας ἀποκατάστασιν ἐκδέχομενοι. Καὶ τὸν υἱὸν δὲ τῆς ἀνομίας αὐτοὶ χρίοντες, Χριστὸν αὐτὸν ποιοῦσι. Καὶ ἡμῶν δὲ ἕκαστος, ὅταν εἰσδεχθῇ ὑπὸ Θεοῦ, καὶ οικεῖος αὐτῷ γένηται, ἄλλης αὐλῆς ὢν πρότερον, παύει ται τοῦ ἔχειν ἄλλους βασιλεῖς καὶ ἄρχοντας, τους κοσμοκράτορας τοῦ σκότους λέγω, οι βασιλεῖς τ ἄρχοντες οὐκ εἰσὶν, ἀλλ᾽ ἡμεῖς ἑαυτοῖς τούτους χρέο μεν, και βασιλεῖς ἐγκαθιστῶμεν. Μόνον δὲ ἔχει βα σιλέα Θεὸν ὁ ὑποτασσόμενος αὐτῷ, καὶ ταῖς ἐντολαίς αὐτοῦ ἀγόμενος, καὶ ταῖς καθ' ἑκάστην ἡμέραν οἱκονομίαις τῆς αὐτοῦ ζωῆς μὴ δυσαρεστούμενος, ἂν [ [. κἂν ] ὦσιν ἀηδεῖ;. "Οτι ἐπλήθυνεν Εφραίμ θυσιαστήρια· εἰς ἁμαρτίας ἐγένοντο αὐτῷ θυσιαστήρια ήγαπη Variæ lectiones et notæ. Lonicerus legiss: videtur ήθέλησας, εἰ μια1o post είλον, ut ex ejus interpretatione apparel Explodendam puto particulam *, quamvis uterque codex cam præ se ferat.

CAP. VIII. μένα. Δικαίως, φησί, τὴν παράνομον αὐτῶν κατα- inquit, iniquum ipsorum oblitterabo regnum, παύσω βασιλείαν· ἐπειδὴ γὰρ βασιλεύσας αὐτῶν Ἱεροσοὰμ ἐξεπλάνησεν αὐτοὺς εἰς τὸ πληθῆναι {f. - θῦν.] εἰδωλικά θυσιαστήρια, ἃ ἐγένοντο αὐτοῖς πρόφασις ἁμαρτιῶν πολλῶν. Εἰς τε γὰρ τὴν ἐμὴν τιμὴν ἥμαρτον, καὶ πᾶν ἄλλο εἶδος ἁμαρτιῶν ἐπετήδευσαν· τὰ δὲ τοιαῦτα θυσιαστήρια ἠγάπησαν, καὶ θερμῶς περὶ αὐτὰ διετέθησαν, δέον πενθεῖν ἐπ᾿ αὐτοῖς διὰ βίου παντὸς καὶ ὀλοφύρεσθαι. Καταγράψω αὐτῷ πλῆθος, καὶ τὰ νόμιμα αὐτῶν. Εἰς ἁμαρτίαν, φησί, καὶ ἔγκλημα αὐτοῖς καταγράψω καὶ λογίσομαι τὸ πλῆθος τῶν τοιούτων θυσιαστη ρίων, καὶ τὰ νόμιμα αὐτῶν, τουτέστι τοὺς νόμους, καὶ τοὺς τρόπους, καθ' οὓς ἐτέλουν τὰς εἰδωλικὰς τελετάς. Η, ὅτι 'Ανάγραπτον αὐτῶν τὴν μνήμην ποιήσομαι, εἰς ἔλεγχον τῆς πολλῆς αὐτῶν ἀσεβείας. Εἰς ἁμαρτίαν γέγονε καὶ τῷ ἀποκτείναντι αὐτὸν λαῷ τὰ νομικὰ θυσιαστήρια· καὶ ὅσα ἔλαβον παρὰ Θεοῦ νόμιμα, εἰς ἔγκλημα αὐτῷ ἐγράφησαν, παραβάντι ταῦτα. Κρινεῖ γὰρ, φησὶν, ἡ ἐκ φύσεως ἀκροβυστία τὸν νόμον, πληροῦσα σε τὸν διὰ περιτομῆς παραβάτην νόμου· καὶ, ῷ παρέθεντο πολύ, πολύ καὶ ἀπαιτοῦσιν αὐτόν· καὶ, Ο εἰδὼς τὸ θέλημα τοῦ κυρίου αὐτοῦ, καὶ μὴ ποιῶν, δωρήσεται πολλά. quandoquidem regnans super ipsos Hieroboam pervertit eos, ut multiplicarent idolicas aras quæ factæ sunt ipsis occasio plurimorum peccatorum. Nam adversus honorem meum deliquerunt, om. nemque cæteram peccatorum speciem admiserunt· hujusmodi vero aras dilexerunt, planeque erga ea inflammati fuere, cum debuissent potius ideo per omnem ætatem suam plangere et lugere. VERS. 12. Conscribam ipsi multitudinem et legitima ipsorum. In peccata, inquit, et reprehensionem ipsis conscribam, et supputabo copiam hujusmodi altarium, et legitima ipsorum hoc est, memoriam faciam ad reprehensionem multæ ipsorum impietatis. In peccatum etiam facta sunt interimenti Christum populo, legales aræ, et quacunque a Deo acceperunt legitima, in reprehensionem et judicium ipsi scripta sunt, simul ac ea est transgressus. Judicabit enim te, ut Apostolns ait, præputium natura legem implens, transgressorem legis per circumcisionem ". Et: Apud quem multum deposuerunt, multum etiam repetent 28. Et: Sciens voluntatem domini, nec opere eam persequens, vapulabit multum 10. Pro alienis altaria reputata sunt. Idolicarum quidem ararum multa sunt tacti sollicitudine: meas vero aras et vilipensas et posthabitas pro alienis habuerunt, ideoque neglectæ per ipsas Εἰς ἀλλότρια ελογίσθησαν θυσιαστήρια Τῶν μὲν εἰδωλικῶν, φησί, θυσιαστηρίων πολλὴν ἐποιήσαντο φροντίδα· τὰ δὲ ἐμὰ θυσιαστήρια εἰς ἀλλότρια, αὐτῷ ἐλογίσθησαν, καὶ ἀτημέλητα κατ ελείφθησαν. Δύο δὲ ἦσαν κατὰ νόμον θυσιαστήρια τῷ @ jacuerunt. Fuerunt autem duo secundum legem Θεῷ, τό τε τῶν καρπωμάτων Εξω ἐν τῇ αὐλῇ, καὶ τοῦ θυμιάματος ἔσω ἐν τῇ δευτέρα σκηνῇ. Δύο έχει καὶ ἕκαστος ἡμῶν θυσιαστήρια· τὸ μὲν ἔξω, ἐν ᾧ τὰς σωματικάς εργασίας θύει τῷ Θεῷ· τὸ δὲ ἐσωτέρω καὶ κατὰ νοῦν, ἐν ᾧ τὸ θυμίαμα τῆς εὐχῆς καὶ τῶν θείων θεωρῶν [[.-ριῶν.] τὸ ἀνωφερὲς καὶ πνευματικὸν ἀναπέμπει. Ταῦτα καὶ εἰσὶν ἡγαπημένα τῷ ὄντι. Ἐὰν δέ τις ταῦτα παρωσάμενος, πληθυνεῖ [[.-θύνη] ἑαυτῷ θυσιαστήρια, εἰς τὰ πολύ τροπα είδη της κακίας ἀποφερόμενος, διά τε έργων καὶ λογισμῶν, καὶ διδαχαῖς ποικίλαις και ξέναις περιφερόμενος, εἰς ἁμαρτίαν αὐτῷ γίνονται τὰ τοι αῦτα θυσιαστήρια. Καὶ οἱ τοῖς αἱρετικοῖς δὲ κοινω νοῦντες, εἰς ἁμαρτίαν αὐτοῖς γινόμενα ἔχουσι. Διότι ἐὰν θύσωσι θυσίαν, καὶ φάγωσι κρέα, Κύριος οὐ προσδέξεται αὐτά. Νῦν μνησθήσεται τὰς [. τῆς. Vulg em.] ἀδικίας αὐτῶν, καὶ ἐκδικήσει τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν. Ἐπειδὴ γὰρ ἂ θύουσιν ἐπὶ τῶν θυσιαστηρίων ἐκείνων τῶν πολλῶν, εἰδώλοις θύουσιν, οὐ προσδέξεται αὐτὰ Κύριος· ἀλλὰ μᾶλλον δι' αὐτῶν ἀναμιμνήσκεται καὶ τὰς ἄλλας ἀδικίας αὐτῶν, καὶ εἰς ἐκδίκησιν παροξύνεται. Ωσπερ γὰρ * Rom. 11, 25. 18 Luc. XII, 48. altaria Dei alterum primitiarum foris in aula, alterum suflitus intus in tabernaculo. Porro et unusquivis nostrum duas aras possidet: alteram foris, super qua corporales operationes sacrificat Deo; alteram intus secundum mentem, super qua thymiama, seu suffitum precationis, divinarumque contemplationum sublimtatem et spirituales facul tates ad superna mittit. Hæ sunt revera dilectæ et pretiosa ara. Sin quisquam his depulsis, 78 multiplicaverit sibi aras, ad multiformes malignitatis species delatus, per opera nimirum et cogitationes, variis et peregrinis doctrinis agitatus, ad peccatum illi tales aræ fiunt. Præterea hæreticis consortione juncti, habent quæ illis in peccatum cedant. VERS. 13. Proinde si immolaverint victimam, et ederint carnes, Dominus non suscipiet eas. Nunc reminiscetur injustitiæ ipsorum, vindicabitque peccata eorum. Quoniam enim quæ immolant super altaribus suis multis, idolis immolant, non suscipiet ea Dominus, quin potius per ea et alias ipsorum iniquitates recordabitur, et ad vindictam provocabitur. Perinde enim ut per sanctas hostias ss Ibid. Variæ lectiones Græca verba sic babent: hoc est, leges ac mores, sceundum quos peragebant idolicas cæremonias. Vel: Scriptis, ait, tradam eorum memoriam in argumentum multæ ipsorum impietatis. PATROL. GR. CXXVI. et notæ. Θυσιαστήρια Αγαπημένα. Cod. Ven. Θυσιαστήρια, τὰ ὄντως ἄξια ἀγάτης, αγα dilectione vere digna. Cod. Ven.

Κ placatus et propitius factus, obliviscitur iniquita- διὰ τῶν ἁγίων θυσιῶν ἐξευμενιζόμενος καὶ ἐξιλεού. tum et injuriarum: sic animadvertens cos sacra idolis facere, ad reminiscentiam aliorum quoque vitiorum venit. At quid est quod ait: Si ederint carnes? Tenuerat consuetudo, nondum immolatis victimis, renes una cum adipe super ipsos, et summitatem hepatis offerre Deo: dextrum vero brachium et pectorale sacerdotibus segregare: cæteras carnes, ii qui victimam afferebant, pro suo nutu edebant. Quidam et hunc ad modum intellexere, quod non agitet sermones de idolicis sacrificiis, verum consilium corum ex his judicet. Ubi enim dixisset, quod Aras meas dilectas alienas reputarunt, ne quis existimaret, quod sacrificiis egeat Deus, nunc ait: Ego non egeo victimis, sed enim voluntatem corum ex his judico. Vide autem prædictam legalium cæremoniarum abrogationem, introductumque spiritualem in verbo cultum, juxta illud: Immola Deo victimam laudis, et redde Altissimo vota tua ". Laudat etiam Deum fidelis, lumen propriorum operum coram Deo lucere faciens, ut a videntibus ea glorificetur Deus, perinde ac diversum faciens, auctor est, ut vituperetur nomen ejus apud gentes. Ipsi autem in Ægyptum aversi sunt. Et auxilia inde petiverunt, approperantibusque calamitatibus, illuc confugerunt. Vel buculas adorantes, bovem Apim, ut Ægyptii coluerunt. μενος, ἐπιλανθάνεται τῶν ἀνομιῶν καὶ τῶν ἀδικῶν· οὕτως ἰδὼν αὐτοὺς θύοντας τοῖς εἰδώλοις, εἰς ἀνάμνησιν καὶ τῶν ἄλλων κακιῶν ἔρχ ται. Τί δέ ἐστι τὸ, Ἐὰν φάγωσι κρέα; Ειώθεισαν τῶν μὴ ὁλοκαυ τουμένων θυμάτων τοὺς μὲν νεφρούς, καὶ τὸ στέαρ τὸ ἐπ' αὐτῶν, καὶ τὸν λοβὸν τοῦ ἤπατος, προσφέρειν τῷ Θεῷ· τὸν δὲ δεξιὸν βραχίονα, καὶ τὸ στηθήνιον, τοῖς ἱερεῦσιν ἀφορίζειν· τὰ δὲ λοιπὰ κρέα αὐτοὶ, οἱ την θυσίαν προσάγοντες, ἤσθιον, ὡς ἠβούλοντο. Τινὲς δὲ οὕτως ἐνόησαν, ὅτι οὐ περὶ τῶν εἰδωλικών θυσιῶν λέγει, ἀλλὰ τὴν προαίρεσιν αὐτῶν κρίσ νει ἐκ τούτων. Ἐπειδὴ γὰρ εἶπεν, ὅτι τὰ θυσιαστή ριά μου τὰ ἠγαπημένα, ἀλλότρια ἐλογίσαντο· ἵνα μή τις οἰηθείη, ὅτι θυσιῶν χρήζει ὁ Θεὸς, νῦν φησιν, ὅτι Ἐγὼ οὐ χρήζω τῶν θυσιῶν, ἀλλὰ τὴν προαίρε σιν αὐτῶν κρίνω ἐκ τούτων. Ορα δὲ προαγορευ μένην τῶν νομικῶν τὴν κατάλυσιν, καὶ εἰσαγομέ νην τὴν πνευματικὴν καὶ λογικὴν λατρείαν, κατὰ τὸ, θῦσον τῷ Θεῷ θυσίαν αἰνέσεως, καὶ ἀπέδες τῷ 'Υψίστῳ τὰς εὐχάς σου. Αἰνεῖ δὲ τὸν Θεὸν καὶ ὁ λάμπειν ποιῶν τὸ φῶς τῶν οἰκείων ἔργων ἔμπρο σθεν τῶν ἀνθρώπων, ὥστε ὑπὸ τῶν ταῦτα ὁρώντων δοξάζεσθαι τὸν Θεόν· ὥσπερ καὶ ὁ τἀναντία πράττων, ποιεῖ τὸ ὄνομα αὐτοῦ βλασφημεῖσθαι ἐν τοῖς ἔθνεσιν.. Αὐτοὶ δὲ εἰς Αἴγυπτον ἀπέστρεψαν. Καὶ συμ μαχίαν γὰρ ἐκεῖθεν ᾔτησαν, καὶ τῶν συμφορῶν ἐπελθουσῶν, ἐκεῖ κατέφυγον. Η τὰς δαμάλεις προς κυνοῦντες, τὸν μόσχον τὸν ᾿Απιν ἐσεβάσθησαν, ὥσπερ οἱ Αἰγύπτιοι. Καὶ ἐπελάθετο Ισραὴλ τοῦ ποιήσαντος αὐτὸν, καὶ ᾠκοδόμησαν τεμένη, καὶ Ἰούδας ἐποίησε πόλεις τετειχισμένας, καὶ ἐξαποστελῶ πῦρ εἰς τὰς πόλεις αὐτοῦ, καὶ καταφάγεται τὰ θεμέλια αὐτοῦ. Ἀμφοτέραις ταῖς βασιλείαις ἐπιπλήττει· τῇ μὲν τῶν δέκα φυλῶν, ὅτι τοῦ πολέμου ἐπερχε μένου αὐτοῖς, ὃν ἐγὼ ἡ πείλησα διὰ τὰς ἀνομίας αὐτ τῶν, οὐκ ἐσπούδασαν ἐμὲ θεραπεύειν, ἀλλὰ τὰ εἴδωλα· διὸ καὶ πλείω τεμένη αὐτοῖς ἀνήγειρον, ἐξιλεούμενοι δῆθεν, ἵνα παράγωσι τὸν πόλεμον. Ὁ δὲ Ἰούδας, φησί, πόλεις ὀχυράς εποίει, ἵνα δι' αὐ τῶν σωθῇ, καὶ οὐ διὰ τῆς ἐμῆς βοηθείας καὶ σκέ πης. Τὸ οὖν τῶν πολεμίων πῦρ καταφάγεται τὰ θεμέλια τῶν πολεμίων αὐτοῦ. Οἰκοδομεί τεμένη VERS. 14. Oblilusque est Israel facturis sui, et ædificarunt delubra: Judas exstruxit oppida mœnibus cincta. Demittam ignem in civitates ejus, qui devorabit fundamenta ejus. Uirisque regnis interTuinatur. Decem tribuum imperium ideo increpaι ac terret, quod, bello ingruente, quod interninatus sit eis propter scelera eorum, non dederunt operan, ut me curarent, sed idola potius; hinc et plura sibi delubra et lucos excitarunt, placantes 79 ita sua numina, ut bellum amoveant atque fortunent. At Judas civitates suas muniebat, ut per eas servaretur, et non per meam protectionem. Proinde hostilis ignis exedet fundamenta civitatum ipsius. Exstruit delubra dæmonibus, corrumpens templum Dei, sive seipsum, per corporales impu- τοῖς δαίμοσιν ὁ φθείρων τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ, ἤτοι ritates nedum se perdens, verum etiam alios. Per impuritates enim habitant illi in eo qui antea fuit templum Dei. Jam qui per vanam sophistices scientiam, hæretica dogmata munit, exstruit urbes mœnibus cinctas: cæterum fundamenta, et subjecta, et principia talium urbium absumit ignis evangelici et apostolici sermonis quem venit Dominus jacere super terram; Spiritus dein, quem In specie columbæ demisit Dominus. Præterea urbes Israelis secundum carnem, devoravit ignis 30 Psal. xLIS, ἑαυτὸν, διὰ σωματικων ἀκαθαρσιῶν. Ἐνοικίζονται ἐκεῖνοι ἐν τῷ πρότερον ὄντι ναῷ Θεοῦ. Καὶ ὁ διὰ τῆς ψευδωνύμου δὲ γνώσεως τῆς σοφιστικῆς, τὰ αἱρετικὰ ἀσφαλούμενος [-λιζόμ.?] δόγματα, κτίζει πόλεις τετειχισμένας· ἀλλὰ τὰ θεμέλια, καὶ τὰς ὑποθέσεις, καὶ ἀρχὰς τῶν τοιούτων πόλεων, κατα εσθίει τὸ πῦρ τοῦ εὐαγγελικοῦ καὶ ἀποστολικοῦ λέο γου, ο ἦλθε Κύριος βαλεῖν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ τὸ Πνεῦμα, ὃ ἐν εἴδει περιστερᾶς ἀπέστειλεν ὁ Κύριος. Καὶ τοῦ κατὰ σάρκα Ἰσραὴλ τὰς πόλεις κατέφαγε Variæ lectiones et notæ. ᾿Αλλὰ περὶ των νομικών, sed de legalibus. Cod. Ven.

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. - CAP. ΙΧ. τὸ πῦρ τῶν Ῥωμαίων, διότι ᾠκοδόμησαν τις κατα Romanorum, ex quod exstruxerunt adversus DoΚυρίου ἐπιβουλάς, ὡς δῆθεν τεμένη τινὰ τῷ Θεῷ minum insidias, tanquam delubra hoc pacto Den ædificantes. χαριζόμενοι. Μὴ χαῖρε, Ἰσραὴλ, καὶ μὴ εὐφραίνου καθὼς οἱ λαοὶ, ὅτι ἐπόρνευσας ἀπὸ Κυρίου Θεοῦ σου. Καταψηφίζομαι σου, φησί, λύπας, καὶ προστάττω μηδεμίαν ἀφορμὴν εὐφροσύνης καὶ χαρᾶς ἐν σοὶ εἶναι, ἀλλὰ παρὰ πάντας τοὺς λαοὺς καὶ σὲ λυπείσθαι. Διὰ τί; Διότι ἐκεῖνοι μὲν, οὐδέποτε ἦσαν ἐμοί· οὔτε γὰρ νόμον ἐδέξαντο, οὔτε διὰ προφητῶν ἐδιδά χθησαν· σὺ δὲ ὧν ἐμὸς, ἐξεπόρνευσας. Οὐ τοίνυν δεῖ σε ἐν ἀγαθοῖς εἶναι, ἀλλ' ἐν κακοῖς, ἐξ οὗ 'σοι τὸ μὴ χαίρειν, μηδὲ εὐφραίνεσθαι περιίσταται, καθὸ εἴρηται· Οὐκ ἔστι χαίρειν τοῖς ἀσεβέσι· παντὶ γὰρ ἁμαρτάνοντι τὸ πένθος ἁρμόζει. Οὕτω καὶ ὁ Βαῦλος τοῖς Κορινθίοις ἐπιμέμφεται, ὅτι μὴ ἐπέν θησαν ἐπὶ τῷ πεπορνευκότι. Ηγάπησας δόματα ἐπὶ πάντα ἅλωνα σίτου. Τὰ ἐμὰ, φησὶν, ἀγαθὰ καρπούμενος, σὺ δόματα ἐδίδους τοῖς εἰδώλοις, ἀπαρχὰς ἄλωνος αὐτοῖς ἀνατιθείς. *Αλων καὶ ληνὸς οὐκ ἔγνω αὐτοὺς, καὶ οἶνος ἐψεύσατο αὐτούς. Επειδή, φησί, τοῖς εἰδώλοις τοὺς καρποὺς ἀνατίθετα, οὐκέτι οὐδὲν γεωργήσετε, οὔτε σίτον, οὔτε οἶνον· ἀλλὰ καὶ ὄψεσθε μὲν εύθη νούσας τὰς ἀμπέλους· ἐν τῷ καιρῷ δὲ τοῦ τρύγους, τῶν ἐλπίδων ψευσθήσεσθε. Οὐ κατώκησαν ἐν τῇ γῇ τοῦ Κυρίου, κατῴκη σεν Εφραὶμ Αίγυπτον. Οὐ γὰρ ὡς ἐν γῇ ἀφιερωμένῃ τῷ Θεῷ ἐννόμως ἔξων, ἀλλὰ πᾶσαν παρανομίαν ἑτέλουν, ὡς οἱ ἐν ταῖς ἐθνικαῖς χώραις κατοικοῦντε;. Διὸ καὶ τὴν Αἰγυπτιακὴν ἀσέβειαν ζηλώσαντες, Αϊγυπτον κατοικήσαι λέγονται. Πλὴν ἀλλὰ καὶ οὕτω κατώκησαν τὴν Αἴγυπτον, ὡς ἀνωτέρω εἴρηται, τοῖς Αἰγυπτίοις ὡς φίλοις προσχωρήσαντες. Καὶ ἐν Ἀσσυρίοις ἀκάθαρτα φάγονται. "Η ότι καὶ τοῖς Ασσυρίοις ὡς βοηθοῖς προσφυγόντες, ἀκάθαρτα μετ' αὐτῶν φάγονται, τραπέζης αὐτοῖς ὡς φίλοι φίλοις κοινωνοῦντες· ἢ ὅτι ὑπ' αὐτῶν αἰχμα ανωτισθέντες, τῆς τῶν βρωμάτων ἀκαθαρσίας αὐτοῖς κοινωνοῦσιν, ἅτε δεσπόταις δοῦλοι. Ἀπὸ δὲ τῶν βρωμάτων καὶ τὰ λοιπὰ εἴδη τῆς ἀκαθαρσίας συνεχε δίχου Ἐπειδὴ γὰρ ἐν τῇ γῇ τῆς ἐπαγγελίας ἀκαθάρτως ἔζων, ἐν ἀκαθάρτῳ ἔστωσαν χώρα, ζήτωσαν ἐν ἀκαθαρσίᾳ. Καὶ ὁ μηδὲ τῷ Θεῷ ἀνατιθεὶς τὰς ἀπαρχὰς τῶν καρπῶν, διὰ τοῦ κοινωνεῖν αὐτῶν τοῖς ἐνδεέσι, καὶ ποιεῖν ἐξ αὐτῶν ἐλεημοσύνην, τοῖς δαίμοσι ταῦτα δίδωσι, διὰ τοῦ συνέχειν καὶ ἀποτιθένα:. Διὸ ἡ ἐν οὐρανοῖς ἄλως καὶ ὁ ληνός, οὐ γνώσεται αὐτούς· οὐ γὰρ ἀπάξουσιν ἐκεῖ καρπόν. ᾿Αλλὰ καὶ ἡ εὐφροσύνη, ὁ οἶνος, τουτέστιν ἢν δοκοῦσιν ἔχειν ἐνταῦθα, ψεύσεται αὐτοὺς, οὐδὲ κατοικήσου 31 Isa. xLvult, 22. 39 1 Cor. v, 11. CAPUT IN. VERS. 1. Ne l@tare, Israel, neque exhilarare, veluti populi, quoniam fornicatus es a Domino Deo tuo. Decerno adversus te moerorem, ac demando nullam in re occasionem lætitiæ et gaudii esse, sed enim præ omnibus populis te turbari. Quam ob rem? Quia illi nunquam fuerunt mei, neque enim legem acceperunt, neque per prophetas docti sunt. Tu vero meus exsistens, fornicatus es. Non igitur oportet te in bonis agere, sed malis premi; ex quo tibi neque lætari, neque gaudere aderit: perinde ac dictum est: Non est gaudium impiis *. Nam ommi peccanti luctus convenit. Divus Paulus eum in modum de Corinthiis conqueritur, quod non luxerint super eo qui fornicatus fuerat”. Dilexisti dona super omnem aream frumenti. Cum meis, inquit, bonis fruereris, tu dona dabas idolis, primitias frugum illis consecrans VERS. 2. Area et torcular non agnovit eos, et vinum ipsis mentitum est. Postquam, inquit, idolis fructus dicastis, nihil quidquam porro colligetis, neque frumentum, neque vinum: verum videbitis quidem exuberantes vites, tempore autem vindemiæ spebus vestris fraudabimini. VERS. 3. Non habitaverunt in terra Domini, incom luit Ephraim Ægyptum. Non enim ceu in terra Deo consecrata legitime vivebant, sed nullam non iniquitatem perficiebant, ceu in alienis gentium terris uectentes moram. Propterea et Ægyptiacam ímpietatem sectantes, Ægyptum incolere dicuntur. Verum sic etiam inhabitarunt Ægyptum, quod, ut supra memoratum, ad Ægyptios, veluti amicos, concesserint. Et in Assyriis immunda comedent. Sive quod ad Assyrios, ceu auxiliatores 80 confugientes, immunda comedent cum ipsis, communi cum illis mensa utentes: sive quod ab ipsis captivi ducti, epularum immunditiæ una cum ipsis participabunt, ut servi dominorum suorum eibo proposito vescuntur. Ab epulis autem reliquas etiam impuritatis species intellige. Postquam enim in imnundo captivitatis loco egerunt, impure juxta vixerunt. Qui Deo primitias etiam frugum non dicaverit, ut fruantur eis indigentes, utque ex ipsis eleemosynamn faciat, dæmonibus eas impertit, dum eas apud sese retinet atque reponit. Propterea area quæ in cœlis est et torcular non agnoscet ipsos: non enim abducent secum illo fructum. Præterea vinum, hoc est, laetitia quam hinc videntur habere, fraudabit eos. Neque habitabunt in terra Domini, Variæ lectiones et notre. Postquam enim in terra promissionis impuram atatem egerunt, in impuro degant loco, vivantque in impuritate. Ita Graca sonauti

mansuetis dicata: verum Ægyptum et tenebras Λ σιν ἐν τῇ γῇ τοῦ Κυρίου, τῇ τῶν πραέων· ἀλλὰ τὴν exteriores, quas paravit damonibus, in Ægypto potissimum cultis. Tum impura sua opera, sive operum fructum edent, in parte dæmonum, quos per Assyrios sæpe intelleximus, constituti habita - tores. Necessum est igitur crederè panem nostrum, corda nostra fulcientem, Christum ex Deo esse, perinde ac ipse dixit: Ego a Deo exivi, et veni 3: talemque suscipere operæ fuerit pretium, terramque Domini inhabitare, catholicam dico Ecclesiain: haudquaquam autem hæreticorum conventicula, quæ revera cum terra Assyriorum, tum Ægyptus sunt: ad quæ ingressus, impura illorum dogmata et arcana comedit. VERS. 4. Non libarunt Domino vinum, vec suares fuerunt oblationes ei. Hoc est, Non obtulerunt ei hedysmata, vel suavia aromata, per sulitus, sed idolis. Sacrificia ipsorum veluti panis luctus. Lex erat, cum qui attigisset mortuum, immundum videri. Proinde quæcunque ederent, aut biberent, vel quæ simpliciter etiam abtrectassent, Jugentes mortuum, immunda reputabantur, eo quod contaminatio · propter mortuum lege cauta esset. Oblationes itaque et sacrificia eorum immunda erunt, ceu panes peroris. Subinfert igitur: Omnes edentes ea coinquinabuntur. Nam panes eorum cum animabus suis non ingredientur domum Domini. Hoc est, ipsis erunt utiles, ipsique tantum vescentur eis, verum Deus non accipiet ea, quemadmodum neque sacrificia crucifigentium Dominum in eorum Paschate suscipiebat, vel panes propositionis eorum. Neque libationes vini eorum Domino offerebantur, neque bedysmata, seu thymiamata, quandoquidem non, ut ille voluit, olferebantur. Quod si ex inique partis facultatibus sacrum faciamus Deo, panis neroris commodissime 81 dici poterit, tanquam elrcumventis Jugentibus, quod sint injuriam passi; sancit autem Jegem Deus, talia in domum suam non esse perferenda impura enim esse, et qui ea manducarint pollui. Nec contaminantia exhibenda Deo, quod pollutis animis coinquinata sint peculiaria et propria. VERS. 5. Quid facielis in die panegyreos, et in die festivitatis Domini? Servire enim coacti, ac secundum alias leges gubernari, non poteritis divinos conventus juxta Mosaicam traditionem celebrare. Quidamn bic belli occasionem,, et per id ultionis, diem panegyreos, festivitatisque Domini intellexerunt, quasi Dominus exhilaretur, et lætos conventus celebret, super ipsorum interitu. Possunt hæc et ad cruci Dominum aflixuros referri, velut indignabundus propheta ita exclamet: O quale facinus admissuri estis in die Paschatis, quando panegyris quidem erit, universo populo congregato, el • Joan. xvi, 28. Αίγυπτον, καὶ τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον, ὁ ἡτοίμασε τοῖς ἐν Αἰγύπτῳ μάλιστα θεραπευομένοις πάλα: δαίμοσι, καὶ τὰ ἀκάθαρτα αὐτῶν ἔργα, ἤτοι τους καρποὺς τῶν ἔργων φάγονται τότε, ἐν τῇ μοίρα των δαιμόνων κατοικισθέντες, οὓς Ασσυρίους πολλάκις ἐξεδεξάμεθα. Δεῖ οὖν τὸν ἄρτον, στηρίζοντα τὴν καρδίαν ἡμῶν, Χριστὸν ἐκ Θεοῦ εἶναι πιστεύειν, καθὰ κἀκεῖνος ἔλεγεν· Εγώ παρὰ τοῦ Θεοῦ ἐξῆ.. θον καὶ ἥκω· καὶ τοῦτον δέχεσθαι, καὶ τὴν γῆν τοῦ Κυρίου κατοικεῖν, τὴν καθολικὴν Ἐκκλησίαν· ἀλλὰ μὴ τὰς τῶν αἱρετικῶν παρασυναγωγάς, αἳ γῆ Αστ συρίων και Αίγυπτος ὄντως εἰσὶν, ἐν οἷς ὁ εἰσερχό. μενος, τὰ ἀκάθαρτα αὐτῶν καὶ δόγματα καὶ μυστή για φάγεται. Οὐκ ἔσπεισαν τῷ Κυρίῳ οἶνον, καὶ οὐχ ἥδυναν αὐτῷ. Τουτέστιν, Οὐχ ἡδύσματά τινα προσέφερον διά θυμιαμάτων, ἀλλὰ τοῖς εἰδώλοις. Δι θυσίαι αὐτῶν, ὡς ἄρτος πένθους. Νόμος ἦν, τὸν ἁπτόμενον νεκροῦ, ἀκάθαρτον δοκεῖν. Διὸ καὶ ὅσα ἤσθιον, ἢ ἔπινον, ἢ ἁπλῶς ὅσων ἥπτοντο οἱ πενθοῦντες νεκρῶν, ἀκάθαρτα ἐδόκει, διὰ τὸν ἐπὶ τὸν νεκρὸν νενομισμένον μολυσμόν. Καὶ αἱ θυσίαι τοίνυν αὐτῶν ἀκάθαρτοι ἔσονται, ὡς οἱ ἄρτοι τοῦ πένθους. Ἐπάγει οὖν· Πάντες οἱ ἐσθίοντες αὐτὰ, μιανθήσονται, διότι οἱ ἄρτοι αὐτῶν ταῖς ψυχαῖς αὐτῶν οὐκ εἰσελεύ σονται εἰς οἶκον Κυρίου. Τουτέστιν, αὐτοῖς ἔσονται χρήσιμοι καὶ βρώσιμοι· οὐ γὰρ ὁ Θεὸς προσδέξεται ταύτας, ὥσπερ οὐδὲ τὰς τῶν σταυρούντων τὸν Κύ ριον θυσίας ἐν τῷ τότε Πάσχα προσεδέχετο, ἢ τοὺς ἄρτους αὐτῶν τῆς προθέσεως. Οὐδὲ αἱ σπονδαὶ αὐτῶν οἶνου τῷ Κυρίῳ προσήγοντο, ἢ τὰ τῶν θυμιαμάτων ἡδύσματα, διότι οὐ προσήγοντο, ὡς ἐκεῖνος ἐβού λετο. Εἰ δὲ καὶ τὰ ἐξ ἀδικίας προσφερόμενα τῷ Θεῷ, ἄρτος πένθους ευστοχώτατα λεχθεῖεν, ὅτι τῶν πλεονεκτουμένων πενθούντων, ἐφ᾽ οἷς ἀδικοῦνται, νομοθετεῖ ἡμῖν ὁ Κύριος, μὴ εἰσάγειν τοιαῦτα εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ· ἀκάθαρτα γάρ εἰσι· καὶ εἰ οἱ ἐσθίοντες αὐτὰ μιαίνοιντο, πῶς τὰ μιαίνοντα προσακτέον Θεῷ: ἀλλὰ ταῖς μιαραῖς ψυχαῖς τὰ μεμολυσμένα οἰκεῖα. Τι ποιήσετε ἐν ἡμέρᾳ πανηγύρεως, καὶ ἐν ἡμέρᾳ ἑορτῆς τοῦ Κυρίου; Δουλεύειν γὰρ ἀναγ καζόμενοι, καὶ κατὰ νόμους ἄλλους πολιτεύεσθαι, οὐ δυνήσεσθε τας θείας πανηγύρεις ἐπιτελεῖν, κατά τὴν Μωσαϊκὴν νομοθεσίαν. Τινὲς δὲ τὸν τοῦ πολέμου καιρὸν, καὶ τῆς κατ᾿ αὐτὸν ἐκδικήσεως, ἡμέ σαν πανηγύρεως καὶ ἑορτῆς τοῦ Κυρίου ἐνόησαν, ὡς εὐφραινομένου τοῦ Κυρίου, καὶ πανηγυρίζοντας ἐπὶ τῇ αὐτῶν ἀπωλείᾳ. Λέγοιτο δ' ἂν καὶ πρὸς τοὺς σταυρῶσαι μέλλοντας τὸν Κύριον, οιονεί σχετ τλιάζοντος τοῦ προφήτου· Ὦ οἷον ἔργον μέλλετε ποιήσειν ἐν ἡμέρᾳ τοῦ Πάσχα! Ὁ δὲ τότε καιρὸς

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. CAP. IX: πανήγυρις μὲν ἦν, ὡς τοῦ λαοῦ παντὸς ἀθροισθέν- re ipsa Domini festum! Ipse enim ea constituit, τος, ἑορτὴ δὲ Κυρίου τῷ ὄντι. Αὐτὸς γὰρ ταῦτα συν- (στα, θυόμενος ὑπὲρ ἡμῶν· Καὶ γὰρ τὸ Πάσχα ἡμῶν, ὑπὲρ ἡμῶν ἐτύθη Χριστός. Λέγοιτο δ' ἂν καὶ πρὸς τοὺς καταμελοῦντας τῶν ἔργων τῆς ἀρετῆς ἐνταῦθα· Τί ποιήσετε ἐν ἡμέρᾳ τῆς τότε παν. ηγύρεως, ὅτε πάντες παραστησόμεθα τῷ βήματι τοῦ Χριστοῦ; Πάντως οὐδέν· νῦν γὰρ δύνασθε ποιῆσαί τι, τότε δὲ οὐδέν. 'Η δὲ τοιαύτη ἡμέρα καὶ ἑορ τὴν τοῦ Κυρίου ἐστὶν, ὅτε γίνεται ὁ Θεὸς τοῖς πᾶσι τὰ πάντα αὐτός pro nobis oblatus. Etenim Pascha nostrum pro nobis immolatus est Christus ". Dici etiam hæc queant ad negligentes hic virtutis opera: Quid: facietis in die futuri conventus, quando omnes sistenur ante tribunal Christi? Prorsum nihil. Nune enim potestis facere quidquam, tunc vero plane nihil. Talis ctiam dies, adeoque festivitas, Domini est, quando Deus fit omnia in omnibus.. Vers. 6. Idcirco ecce proficiscentur ex afflictione Egypti, excipietque eos Memphis, et sepeliet ipsos Machmas. Quando Samaria capta est, reliqui in Egyptum aufugerunt. Post, quando Hierosolyma Διὰ τοῦτο ἰδοὺ πορεύσονται ἐκ ταλαιπωρίας Αἰγύπτου, καὶ ἐκδέξεται αὐτοὺς Μέμφις, καὶ θά ψει αὐτοὺς Μαχμάς. Καὶ ὅτε ἡ Σαμάρεια ἑάλω, οἱ περιλειφθέντες εἰς Αἴγυπτον ἀπέφυγον, καὶ ὕστε ρον, ὅτι τὰ Ἱεροσόλυμα ἐνεπρήσθη ὑπὸ Ναβουζαρ- incensa sunt a Nabuzardan, fugerunt in Ægyptum, δᾶν, ἔφυγον εἰς Αἴγυπτον οἱ τὸν Γοδολίαν ἀποκτεί ναντες, καὶ ταῦτα τοῦ Ἱερεμίου κωλύοντος αὐτούς. Οἱ τοίνυν Βαβυλώνιοι παροξυνθέντες, ὅτι τοῖς Λί γυπτίοις ἐπιθαῤῥοῦσιν, ἐτράποντο κατ' αὐτῶν, καὶ ἐπελθόντες αὐτοῖς καὶ τοῖς Αἰγυπτίοις, ἀπόνως κατεπολέμησαν. Τότε τοίνυν οἱ τὴν ἐν Αἰγύπτῳ ταύτην διαφυγόντες ταλαιπωρίαν καὶ ἧτταν, ἐπὶ τὴν Μέμφιν ἀνέδραμον, ὡς ὀχυρωτέραν οὖσαν, διὰ τὸ εἶναι ἐν αὐτῇ τὰ βασίλεια· ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τὴν Μαχμάς κατέφυγον, γείτονα οὖσαν τῇ Μέμφει, καὶ ἐκεῖ ἀπέθανον, υποστρέψαντες εἰς τὴν Ἰουδαίαν. Τὸ ἀργύριον αὐτῶν ὄλεθρος κληρονομήσει. Ὅτι παρὰ Θεοῦ λαβόντες αὐτὸ κατανάλισκον εἰς εἰδώλων κατασκευάς. "Η ὅτι ὅσα δῶρα ἐδίδοσαν τοῖς Αἰγυπτίοις, πρὸς τὸ βοηθοὺς αὐτοὺς σχεῖν, ἀνό. νητα αὐτοῖς ἔσται. *Ακανθαι ἐν τοῖς σκηνώμασιν αὐτῶν. Τουτο ἐστιν, ἄβατος ἡ χώρα αὐτῶν ἔσται καὶ κεχερσωμένη, ὥστε ἄκανθαι [f. ἀκάνθας] ἐκφύειν. "Η ὅτι δόξουσι μὲν κατασκηνώσαντες ἐν Αἰγύπτῳ ἀπολαῦσαι ἀναπαύσεως· τὸ δὲ οὐκ ἔσται ἀλλ᾿ ὥσπερ ἀκανθαι κεντοῦσαι αὐτοὺς, αἱ συμφοραὶ ἔσονται· καὶ πάντες δὲ οἱ εἰς τὴν Αἴγυπτον καταφεύγοντες, την σκυθρωπὸν καὶ διώκτριαν ἁμαρτίαν, κἂν λόγον ἔχοιεν λαμπρὸν ὡς ἀργύριον, ὄλεθρος αὐτῶν κληρονομήσει. Εἰς πλείω γὰρ κατάκρισιν αὐτοῖς, καὶ εἰς πικρότε ρον όλεθρον ὁ λόγος ἔσται, καὶ τὰς τῆς συνειδήσεως ἀκάνθας ἕξουσιν ἐν τοῖς σκηνώμασιν αὐτῶν, τουτέστι τοῖς σώμασι. Πλήττει γὰρ τὸ συνειδὸς ἡμᾶς, οἷον ἄκανθα σύνοικος ἡμῖν. Καὶ πρὸς πλουσίους δὲ, τοὺς ἀργύριόν τε καὶ σκηνώματα, ἤτοι οἰκίας λαμπρὰς ἔχοντας, ἁρμόσει ταῦτα. Τὰς ἀκάνθας δὲ πάντως ὁ Κύριος μερίμνας ᾐνίξατο εἶναι, αἱ πόσαι εἰσὶν ἐν τοῖς σκηνώμασι τῶν πλουσίων, οὐδεὶς ἀγνοεῖ. * 1 Cor. v, 7. occiso Godolia, Hieremia tamen eos prohibente. Babylonii itaque exacerbati, quod Ægyptiis confi - derent, contra ipsos quoque armabantur, eosque una cum Ægyptiis adorti, citra laborem debellarunt. Quare tum istam in Ægypto calamitatem, et amissæ victoriæ pericula fugientes, ad Memphin se receperunt, ceu munitiorem urbem, ut in qua regia erat: deinde ad Machmas quoque accurrerunt, vicinam Memphi civitatem, illicque obierunt diem suum, in Judaam non reversi. Argentum ipsorum pernicies hæreditabit. Quoniam a Deo acceptum illud impendebant in idolorum structuras. Sive quod quantumvis ingentia muñera Ægyptiis dederint, ipsis tamen non potuerit commodare. Spinæ in tabernaculis ipsorum. Hoc est, invia regio eorum et locus erit, 82 atque adeo solo æquata, ut jam spinas proferat. Vel, quod videbuntur quidem demorantes in Ægypto quiete frui, quæ tamen ipsis non obveniet, sed calamitates in eos spinarum instar infigent aculeos. Præterea omnes in Ægyptum fugientes, hoc est, ad torvum, triste, persequerisque peccatum, etsi splendens instar argenti verbum habuerint, interitus hæreditabit, apprehendet: in majorem namque condemnationem, acerbioremque interitum, verbum Dei, cui non parent, cedet. Deinde conscientiæ spinas sustinebunt in tabernaculis, hoc est, corporibus suis. Ferit enim conscientia nos, ut spina nobis conjuncta. Convenient etiam bæc in opulentos, quibus argentum est ac tabernacula, seu ædes splendidæ. Spinas autem omnino Dominus sollicitudines essc subindicavit, quæ quantæ sint in ædibus divitum, nemini est clam. Varia lectiones et notm. ipsis. Cod. Ven. Ότε σαββατίζουσιν οἱ ἅγιοι τὸν τελευταῖον καὶ προσδοκώμενον σαββατισμόν, ὅτε κατατρυφῶσιν αὐτοῦ τοῦ Κυρίου, ὅτε γίνεται ὁ Θεὸς τὰ πάντα ἐν πᾶ σιν αὐτοῖς, cum celebrant sancti postremum exspectatumque sabbatismum, cum ipsomet Domino perfruuntur, cum denique fit Deus omnia in omnibus Addenda particula negativa μὴ vel ούχ, quæ in utroque cod. desideratur. Καταναλίσκων. Cod. Bav., sed legendum fortasse καταναλίσκουσι.

VERS. 7. Venerunt dies ultionis, accesserunt dies retributionis tuæ. Quoniam vani prophetæ accusabant divinos et veros vates, asseverantes populo, quod quæ dicant prophetæ, post longa demum tempora sint eventura, securos ita et penitentiæ vacuos plerosque facientes: Deus jam nunc ait: Venerunt jam dies affictionis tuæ, nec in longum differentur calamitates tuæ. Propterea et divus Paulus: Nanc, inquit, tempus est acceptabile "; et Dominus Vigilate, quandoquidem ignoratis qua hora fur venturus sit "; el: Sint lumbi vestri circumcincti, et lucernæ ardentes; et vos similer estote hominibus exspectantibus dominum suum ΤΗ *Ηκασιν αἱ ἡμέραι τῆς ἐκδικήσεως, ἥκασιν αλ ἡμέραι τῆς ἀνταποδόσεώς σου. Επειδή οι ψευδοπροφῆται διέβαλλον τοὺς θείους προφήτας δια δάσκοντες τὸν λαὸν, ὅτι ὁ λέγουσιν οἱ προφῆται, μετά χρόνους μακροὺς ἐκβήσονται, καὶ ἐκ τούτου ἀφρόντι δας ἐποίουν τοὺς πολλοὺς καὶ ἀμετανοήτους· φησὶν ὁ Θεὸς, ὅτι Καὶ νῦν ἤκασιν αἱ ἡμέραι τῆς κακώ σεώς σου, καὶ οὐκ εἰς μακρὰν ὑπερτεθήσονται αἱ συμφοραί σου. Διὰ τοῦτο ὁ Παῦλος, Νῦν καιρὸς φησὶν, εὐπρόσδεκτος· καὶ ὁ Κύριος, Γρηγορείτε, ὅτι οὐκ οἴδατε ποίᾳ ὥρᾳ ὁ κλέπτης ἔρχεται κα Ἔστωσαν ὑμῶν αἱ ἐσφύες περιεζωσμέναι, καὶ οἱ λύχνοι καιόμενοι· καὶ ὑμεῖς ὅμοιοι ἀνθρώποις προσδεχομένοις τὸν κύριον αὐτῶν. Καὶ κακωθήσεται Ισραήλ, ὥσπερ ὁ προφή Affligeturque Israel, veluti propheles attonitus, homo spiritifer. Tantus, inquit, mentium stu- της, ο παρεστηκώς ἄνθρωπος ὁ πνευματοφόρος. por apprehendet Israelem, in miserias et afli. ctiones incidentem, ut æquiparetur pseudoproplieta, a malo spiritu ipsum inhabitante agitato, menteque capto, hincque inde correpto ac circumacto: sic et Israel defatigatus hinc inde fugiet. Nec solus Israel hæc patietur, verum pseudoprophetæ in haud dispares incurrent cruciatus et mala. multitudine injustitiarum tuarum multiplicata est insania tua. Iusaniam appellat stuporem, defectionem animi, trepidationemque quam suis in calamitatibus pertulerunt. Hæc itaque insania vehemens et multa invasit te propter multas tuas injurias quas mibi intulisti, idolis immolans, et proximis tuis, violenter eo's opprimens. Vel maniam, vanam prophetiam appellat, siquidemn insanientibus similes erant pravorum spirituum subvates. Dicit itaque, quod Ut multos habendo deos, meo honori vim fecisti (etenim aureas vaccas, et Beelphegor, 83 et Champos, abominationem Sidoniorum, et Bel, et Astarten, devenerati sunt), sic et pseudoprophetas furore agitatos multiplicasti. Nam alius quidem per aves, alius per victimas, alius per mortuos, alius vero alia quadam ratione vaticinabatur. G VERS. 8. Speculator Ephraim, cum Deo propheta, laqueus intortus super omnes vias ejus. Ego quidem, inquit, lege tibi perlata, datoque tili intellectu, ut scires quomodo te oportet vivere, veluti quempiam, speculatorem et prophetam cum Deo vaticinantem, demonstravi te cunctis genuibus, ut in Dei cognitione, Deoque placente vita, cæteris etiam ducatum præstares, ut ad mei cognitionem pervenirent. Reperi autem laqueum tortuosum super omnes vias vitæ tuæ undique enim læsæ sunt et illaqueatæ animæ respicientium. in te, partim ab idololatria tua, partim a reliqua vitæ tuæ formula. Quidam Τοσαύτη, φησίν, ἔκστασις τῶν φρενών λήψεται τὸν Ἰσραὴλ, συμφοραῖς καὶ κακώσεσι περιπεσόντα, ὥστε ψευδοπροφήτῃ ἐοικέναι ὑπὸ τοῦ ἐνοικοῦντος αὐτῷ πονηροῦ δαίμονος, ἐκστάντι τῶν φρενῶν, καὶ τῇδε κἀκεῖσε φερομένῳ. Οὕτω γὰρ καὶ ὁ Ἰσραὴλ ἐξαπορούμενος τῇδε κἀκεῖσε φεύξεται, ὅτι οὐ μόνο νος ὁ Ἰσραὴλ πείσεται τὰς κακώσεις, ἀλλὰ καὶ οἱ ψευδοπροφῆται ταῖς ὁμοίαις περιπεσούνται θλίψεσιν. Ὑπὸ τοῦ πλήθους τῶν ἀδικιῶν σου ἐπληθύνθη μανία σου. Μανίαν λέγει τὴν ἔκστασὴν καὶ ἀπόρησιν, ἦν ἔσχον ἐν ταῖς συμφοραῖς. Αὕτη οὖν ἡ μανία, σφο δρὰ καὶ πολλὴ ἐπῆλθέ σοι διὰ τὰς πολλάς σου ἀδικίας, ἃς καὶ ἐμὲ ἠδίκεις, τοῖς εἰδώλοις θύων, καὶ τοὺς πλησίον, ὡς καταδυναστεύων αὐτούς. Η ματ νίαν, τὴν ψειδή προφητείαν λέγει· μαινομένοις γὰρ ἐῴκεσαν οἱ τῶν πονηρῶν πνευμάτων ὑποφῆται. Καί φησιν, ὅτι Ωσπερ πολλοὺς εἶχες θεούς, ἀδικήσας τὴν ἐμὴν τιμὴν (καὶ γὰρ τὰς χρυσᾶς δαμάλεις, καὶ τὸν Βεελφεγώρ, καὶ τὸ Χαμὼς βδελύγματα Σιδωνίων, καὶ τὸν Βήλ, καὶ τὴν ᾿Αστάρτην)· οὕτως καὶ ψευ δοπροφήτας μαινομένους ἐπλήθυνας. Καὶ ὁ μὲν διὰ ὀρνέων, ὁ δὲ διὰ θυσιῶν, ὁ δὲ διὰ νεκρῶν, καὶ ἄλλος ἄλλῳ τινὶ τρόπῳ προεφήτευον. Σκοπὸς Ἐφραὶμ, μετὰ Θεοῦ προφήτης, παγίς σκολιὰ ἐπὶ πάσας τὰς ὁδοὺς αὐτοῦ. Ἐγὼ μὲν, φησὶ, νόμον σοι δοὺς, καὶ συνέτισά σε πῶς δεῖ βιοῦν, οἷόν τινα σκοπὸν καὶ προφήτην μετὰ Θεοῦ προφητεύοντα ἀνέδειξά σε πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν, ὡς ἂν διὰ τῆς σῆς θεογνωσίας, καὶ τοῦ ἐναρέτου βίου, καὶ τοὺς ἄλλους ἀδηγήσης εἰς τὴν ἐμὴν γνῶσιν καὶ τὸν σπουδαῖον βίον. Εὗρον δὲ παγίδα σκολιὰν ἐπὶ πάσας τὰς ὁδοὺς τοῦ βίου σου - πανταχόθεν γὰρ ἐβλάβησα, καὶ ἐπαγιδεύθησαν αἱ ψυχαὶ τῶν πρὸς σὲ ἀποβλε τόντων, καὶ ἀπὸ τῆς εἰδωλολατρείας σου, καὶ ἀπὸ τῆς τοῦ λοιποῦ βίου ἀγωγῆς. Τινὲς δὲ οὕτως ἐνόη33 1 Cor. v,2. * Matth. xxiv, 42. 37 Luc. sit, 35, 36. Variæ lectiones et notæ. Διέβαλλον τὰ τῶν θείων προφητών, accusa bant diuinorum vatum oracula. Cod. Ven. Προφήτας, propheta. Col. Ven. Deest σο:, tibi, in Cod. Ven. Scribendum puto συνετίσας σε

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. - CAP. IX. σαν· Τῷ Ἐφραὶμ πολλοὺς ἔχοντι θεούς, σκοπός hunc locum sic accipere maluerunt: Ipsi Ephraim και προφήτης μετὰ ἑκάστου θεοῦ καθίστατο· ἄλλοι γὰρ ἦσαν Αστάρτης, καὶ ἄλλοι τοῦ Χαμώς, καὶ ἄλλοι ἄλλου εἰδώλου. Διὰ τοῦτο ι παγὶς σκολιὰ ἐπὶ πάσας τὰς ὁδοὺς αὐτοῦ· τουτέστι, διὰ τοῦτο ἐπλανήθη, καὶ ἀπώλεσε τὴν εὐθεῖαν τρίβον τῆς τε θεο γνωσίας καὶ τῆς ἀρετῆς. Καὶ οἱ Φαρισαίοι σκοποί ταχθέντες τῷ Ἰσραήλ, εἶχον μὲν σχήματα Θεοῦ προφητῶν, τὸν δὲ λαὸν ἐπαγίδευον, σκολιοὶ ὄντες, καὶ ἄλλοτε ἄλλο γενόμενοι [f. -γιν.], οἳ καὶ τὸν Κύ ριον παγιδεύειν ἐπεχείρουν ἐν λόγῳ σχολιῷ, καὶ οὐκ ἐπ᾿ εὐθείας προσιόντες αὐτῷ. Εἰ δὲ καὶ πᾶσα ἐξουσία ὑπὸ Θεοῦ τεταγμένη ἐστί, σκοπείτω πᾶς ἄρχων, πῶς σκοπὸς ἔσται καὶ Θεοῦ προφήτης Εσται δὲ, εἰ καὶ τοῖς ἄλλοις διαγγέλλῃ [f. λλει] τὸ δίκαιον ἐν ταῖς κρίσεσι, καὶ αὐτὸς τοῦτο τηρεῖ ἐν ταῖς πράξεσιν· εἰ δὲ μή, παγὶς ἔσται, καὶ αὕτη σκολιά, διὰ τὸ σχῆμα τῆς ὑπουλότητος. Μανίαν ἐν οἴκῳ Κυρίου κατέπηξαν. Οὐ μόνον ἐν ταῖς ἄλλαις, φησί, πόλεσιν εἴδωλα ἔστησαν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ βδελύγματα κατέπηξαν ταῦτα γὰρ ὠνόμασε μανίαν, ὡς ὑπὸ παραφροσύνης καὶ μανίας καὶ ἑκστάσεως γινόμενα. Η μανίαν, ὡς ἀνωτέρω εἴρηται, τὴν ψευδή προφητείαν λέγει, ἣν ἐν τῷ οἴκῳ Κυρίου, τουτέστι τῷ λαῷ, κατέπηξαν, καὶ βεβαίαν καὶ μόνιμον ἔστησαν· οὐ γὰρ ἔληξαν ψευδοπροφήτας ἔχοντες. Οἶκος τοῦ Κυρίου καὶ ἡ Θεοφόρος σάρξ, ἐν ᾗ τὴν μανίαν αὐτῶν κατέπηξαν οἱ σταυρώσαντες αὐτὸν, παθόντα ὑπὲρ ἡμῶν σαρκί. Οἶκος Κυρίου καὶ ὁ νοῦς ἡμῶν, ἐν ᾧ μανίαν πηγνύομεν, ὅτι βλέπομεν εἰς ματαιότητας και μανίας ψευδεῖς, περὶ τὸν μάταιον τοῦτον βίον λυττῶντες. Μανία ὁ ἔρως, μανία ο θυμός, μανία ή παρ' ἑκάστην ήδοτὴν ὁρμή. Διεφθάρησαν κατὰ τὰς ἡμέρας τοῦ βουνού, μνησθήσεται ἀδικῶν αὐτῶν, ἐκδικήσει ἁμαρτιῶν [[. τίας] αὐτῶν. Ἐξ οὗ δὴ τοῖς βουνοῖς προσέσχον, καὶ τὰς ἐκεῖσε γινομένας θυσίας ἠγάπησαν, διεφθά ρησαν τὰς ψυχάς. Καὶ τέως μὲν ἀνεξικακῶν ἦν ὁ Θεός· νῦν δὲ τὴν ἐκδίκησιν ποιήσεται, πασῶν τῶν ἡμερῶν ἐκείνων τὰς δίκας ἀπαιτῶν. Η καὶ ἱστορίας ἡμᾶς ἀναμιμνήσκει παλαιοτέρας. Γαβαὰ γὰρ πό λις ἦν Βενιαμίν, ἥτις βουνὸς ἑρμηνεύεται. Εν ταύτῃ Λευίτου τινὸς ὁδίτου καταλύσαντος, συνελθόντες οἱ τῆς πόλεως ἐκείνης παράνομοι, τὴν γυναῖκα τούτου λαβόντες, διὰ πάσης νυκτὸς ἐνύβριζον αὐτῇ. Τέλος ἡ μὲν ἐτεθνήκει αὐτοῦ, κατὰ τὴν νύκτα ἐκεί. νην· ὁ δὲ ταύτης ἀνὴρ καταδιελὼν τὸν νεκρὸν αὐτῆς εἰς μέλη, διέπεμψε ταῖς φυλαῖς, ὑποδεικνὺς αὐταῖς τὸ μίσος [f. μῦσος]. Οἱ δὲ ζηλώσαντες, ἀνέβησαν κατὰ τῆς Βενιαμίν φυλῆς ἐν τῇ Γαβαᾷ, τουτέστι τῷ βουνῷ· καὶ ἅπαξ μὲν καὶ δὶς συμβαλόντες, ηττήθη * Rom. xm 2, 20 Psal. xxxix, 5. 40 Judic. XIX, multos habenti deos speculator et propheta cum quolibet deo constitutus est. Alii enim cultores et vates fuerunt Astartes, alii ipsius Chamos, alii alius. Eapropter laqueus intricatus super omnes vias ejus: hoc est, propterea erravit, et rectam divinæ cognitionis et virtutis semitam amisit. Pharisæi quoque speculatores constituti Israeli, præ se quidem ferebant speciem prophetarum Dei, populum vero illaqueabant incurvum exsistentem. Subinde etiam alii facti sunt, qui Dominum ser mone captioso irretire conabantur, non recta accedentes ipsum. Quod si omnis potestas a Deo ordinata est *, consideret et videat quilibet princeps, quomodo sit speculator et propheta Dei. Erit autem si et aliis justum in judiciis denuntiet, ac in operibus suis illud ipsum etiam servet: sin minus, laqueus est tortuosus Insaniam in domo Domini fixerunt. Nedum, in quit, in cæteris civitatibus idola statuerunt, vaṇ rumetiam in templum Dei exsecrationes infixerunt: has enim nominavit insaniam, ceu a dementia, insania et stupore factas; vel insaniam, ut supra memoratum, vanam prophetiam appellat quam in templo Domini, hoc est, populo collocarunt, et fire mam et stabilem faciendo: non enim desierunt habere pseudoprophetas. Doinus Dei caro etiam Deifera est, in qua insaniam suam infixerunt, cruci aligentes passum pro nobis in carue. Domus Domini est peræque mens nostra, in qua insaniam infigimus, dum oculos nostros flectinus in vanilates et insanias falsas 3, circa vanam hanc vitam in rabiem adacti furentesve. Insania est amor, insania est ira, insania est ad qualemcunque voluptatem immundam impetus. VERS. 9. Corrupti sunt juxta dies collis, recordabitur injustitias eorum, ulciscetur sese de peccatis ipsorum. Quia collibus applicuerunt 84 se, illicque facia sacrificia dilexerunt, corrupti sunt animabus suis et hactenus quidem toleravit ca mala Deus, nunc vero ultionem sumet de omnibus diebus iniquitatis illorum. Vel vetustioris historiæ mentionent nobis ad memoriam revocat. Nam Gabaa civitas erat Benjamin, quæ Collis valet, si quis traducat in nostram linguam. In lac, cum Levita quispiam. transiens, diversorio uteretur, ut tu, per noctemn convenientes scelerosi urbis illius incolæ, uxore ejus rapta, per totam t:octem impure abusi sunt, adeo ut illic tandem moreretur ea plane nocte. Hic maritus, corpus, seu cadaver conjugis suae membratim dissectum, reliquis tribubus allegavit, commissum illis flagitium ostendens ". Quæ ardentes indignitate sceleris, ascenderunt contra Benja29. Variæ lectiones et notæ. Προφήτης, καὶ πῶς ἄρχων, Propheta, et quomedo princeps. Cod. Ven. Sin minus, laqueus est fortuosus ob figuram simulationis, vel ut habet cod. Ven. ὑποκρίσεως Cod. Bay.

THE PHYLACTI BULGARIE ARCHIEΡ. Βενιαμίν, ὡς καλῶς δράσαντι, ἄπαγε! ἀλλὰ τῷ λαῷ τῶν ἄλλων φυλῶν δεικνύντος, ὅτι αὐτοὶ κολάσεως εἰσιν ἄξιοι, καὶ διὰ τοῦτο θανάτῳ παραδίδονται, διότι παράνομοι ὄντες, ἐσχημάτιζον παρανομίας έκδικεῖν. Τέλος μέντοι κλαύσαντες πρὸς Θεὸν, ἐνίσχυσαν καὶ κατεπολέμησαν τοὺς ἐν Βενιαμίν. Φησιν οὖν, ὅτι ὥσπερ ἐν τῷ βουνῷ τῇ Γαβαᾷ διεφθάρησαν καὶ οὗτοι κἀκεῖνοι, οὕτω διαφθαρήσονται αν τε τοῦ Ἰούδα δύο φυλαί, καὶ αἱ τοῦ Ἐφραὶμ δέκα, συμπλακεῖσαι ἀλλήλαις. Εγένετο δὲ ταῦτα, ὅτε Ἰωᾶς βασιλεὺς τῶν δέκα φυλῶν ἦλθεν ἐπὶ τὸν ᾿Αμεσίαν βασιλέα Ἰούδα, καὶ καθεῖλε μέρος τοῦ τείχους τῶν Ἱεροσολύμων. min tribum, in Gabaa, hoc est, colle, ubi semel σαν, καὶ διεφθάρησαν, οὐ βοηθοῦντος τοῦ Θεοῦ τῷ atque iterum collatis signis dimicando victi sunt et corrupti, non ferente auxilium Domino contra Benjaminitas, qui tantum flagitii designave - rant: juxta cæterarum tribuum populo indicando, quod et ipsi suppliciis digni sint, eoque in mortem traduntur, quod ipsi iniqui cum essent, iniquos punire volebant. At vero tandem clamantes ad Deum profusis lacrymis, confortati sunt, ac resumptis viribus Benjaminitas debellarunt. Proinde ait, quod quemadmodum in colle Gabaa perierunt et hi et illi, sic interibunt Juda duæ tribus et Ephraim decem, inter se niutuo intricata. Contigerunt hæc, quando Joas rex decem tribuum venit ad Amasiam regem Juúa, et abstulit partem de mœnibus Hierosolymorum. Ως σταφυλὴν ἐν ἐρήμῳ εὗρον τὸν Ἰσραὴλ, καὶ ὡς σῦκον ἐν συκῇ πρώιμον πατέρας αὐ τῶν εἶδον. Αὐτοὶ εἰσῆλθον πρὸς τὸν Βεελφεγώρ, καὶ ἀπηλλοτριώθησαν εἰς αἰσχύνην, καὶ ἐγέν νοντο οἱ ἠγαπημένοι ὡς ἐβδελυγμένοι. Δείκνυσιν, ὅτι δικαίως αὐτοὺς παραδίδωσι τῇ φθορᾷ. Εγώ μέν γὰρ, φησὶν, ὥσπερ εἴ τις ἐν ἐρήμῳ γῇ, καὶ παντε λῶς ἐστερημένῃ φυτῶν, εὕροι σταφυλὴν, ἢ σῦχον πρώιμον ἐν συκῇ, καὶ μετὰ πολλῆς αὐτὰ δρέπεται τῆς ἡδονῆς· οὕτω καὶ αὐτὸς, τῶν ἄλλων ἀνθρώπων δυσσεβείᾳ συζώντων, τὰς τοῦ ᾽Αβραὰμ καὶ τῶν ἀπ' ἐκείνου πατριαρχῶν ἀρετὰς εὑρὼν, ἐξελεξάμην αὐτ τούς· οὗτοι δὲ ἐξ ἐκείνων φύντες, οὐδαμῶς ἐκείνους ἐξήλωσαν, ἀλλὰ τῶν εὐεργεσιῶν μου ἀμνημονήσαν τες, τῷ Βεελφεγώρ ἐλάτρευσαν, καὶ ἀπηλλοτριώθη· σαν, τουτέστιν, ἀπέπτησαν, ἀπ' ἐμοῦ, εἰς αἰσχύνην αὐτῶν. Αἰσχύνη γὰρ καὶ ὕβρις αὐτῶν ἦν τῷ ὄντι ὁ τοιοῦτος θεὸς Βεελφεγώρ. Διὸ οἱ πάλαι μοι ήγαπημένοι διὰ τοὺς πατέρας, ἐγένοντο διὰ τὴν οἰκείαν ἀσέβειαν, ὡς οἱ ἐβδελυγμένοι Μωαβίται· τῷ γὰρ τούτων εἰδώλῳ ἐλάτρευσαν. Σκοπὸν δὲ ὄνο μάζει τὸ πρώϊμον σῦκον, ὃ πάντες ἀποσκοπούσιν, ὡς πρῶτον φανέν Καὶ οἱ Θεοκτόνοι δὲ οἱ Αγαπημένοι πρὶν τῷ Θεῷ διὰ τοὺς πατέρας, ἐγένοντ βδελυκτοί, διότι ἀπηλλοτριώθησαν καὶ τῶν πατέρων, μὴ ζηλώσαντες τὴν ἐκείνων ἀρετὴν, καὶ τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐτέκτηναν τὸν σταυρὸν εἰς αἰσχύνην Χριστοῦ· διότι εἰσῆλθον πρὸς τὸν ἄρχοντα τῆς βδελυρίας, όλοι Vers. 10. Tanquam uvam in deserto inveni Isruelem et veluti scopum in ficu præcocem, patres ipsorum vidi. Ingressi sunt ad Beelphegor, abalienatique sunt ad ignominiam. Et facti sunt dilecti, ceu exsecrati. Ob oculos hic ponit, quod non injuria eos tradat in perniciem. Ego enim, inquit, veluti si quis in deserta terra, et prorsum vacante plantis, reperiat uvam, vel ficum in arbore ficu præcoquam, cum miuime modica voluptate ea decerpit. sic ego, inquam, ipse aliis hominibus in impietate spiritum ducentibus, Abrahami et ab illo descendentium patriarcharum repertas virtutes collegi, eorumque mihi posteros assumpsi: atenim ex ipsis hi progeniti, haudquaquam eos imitati sunt, verum traditis oblivioni beneficiis meis, Beelphegoro servierunt, abalienatique sunt, hoc est, defecerunt a me ad contumeliam sui. Re namque vera pudor et ignominia eorum talis deus Beelphegor erat, quod jam olim dilecti mihi propter patres, facti sint per propriam suam impietatem veluti exsecrati Moabilæ; illorum enim idolum coluerunt. Scopum autem, hoc est, metam et speculam, appellat pracocem ficum, quod omnes eam speculentur, ceu primo 85 prodeuntem. Ac Deicidæ, qui antea quidem dilecti fuerunt Deo propter patres, nunc exsecrabiles facti sunt, eoque abalienati sunt, non æmuJantes patrum suorum virtutem, fabricantes crucem ad ignominiam Christi, unde introierunt ad principem abominationis, loti illius dominatui subditi, ἐκείνου γενόμενοι, καὶ οἰκείωσιν σχόντες πρὸς αὐτόν· familiaritatem ejus consecuti: hoc enim est ingredi. Porro nusquam volens mortem peccatoris Dominus, in anima destituta ab omni bono fructu, invenit cogitationem aliquam Israeliticam ac cœlestia spiranten, adeoque divinis contemplationibus dignam, ceu uvam, veræ vitis propaginem, quæ per angustam viam expressa, vinum proferet compunctionis. Praeterea in Geu, voluplaria dico vita, τοιοῦτον γὰρ τὸ εἰσελθεῖν. Καὶ ἑκάστοτε δὲ ὁ μὴ θέλων τὸν θάνατον τοῦ ἁμαρτωλοῦ Κύριος, ἐν ψυχῇ ἐρήμῳ παντὸς ἀγαθοῦ καρποῦ; εὑρίσκει λογισμόν τινα Ισραηλίτην καὶ εὐγενῆ, καὶ τοῦ τὰ θεῖα θεωρῆσαι ἄξιον, ὡς σταφυλὴν τῆς ἀληθινῆς ἀμπέλου γέννημα, ὃς ἀποθλιβεὶς διὰ τῆς στενῆς ὁδοῦ, οἶνοι γεννήσει τὸν τῆς κατανύξεως. Καὶ ἐν τῇ συχῇ δὲ, τῇ εὐηδόνῳ, φημί, ζωῇ, εὑρίσκεται τις τῷ Θεῷ, Variæ lectiones et notæ. Non ferente Deo auxilium Benjamin, quasi hic bere egerit, absit, sed ostendente aliarum tribuum populo ipsos esse supplicio dignos, quod, etc. Ita sonant Græca verba. ᾿Αμεσίαν Ἰούδαν, Amnesiam Judam. Col. Bay. Addendum σκοπόν, ut ex sequenti commen tario et Loniceri interpretatione liquet. Φάναν. Cod. Bav.

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. CAP. IX. ὃς πρώιμος σκοπός γίνεται πρὸ τῆς τελευταίας ἡμέρας invenitur quispiam a Deo, qui præcos speculator ἐκείνης, ἀποσκοπῶν τὰ μέλλοντα, καὶ πρὸς ἐκεῖνα παρασκευαζόμενος, καὶ πατὴρ ἑτέροις καὶ ἀρχηγὸς θειοτέρας ζωῆς καθιστάμενος. Ἀλλὰ προσακτέον [[. προσεκτ.] αὐτῷ, μήποτε τῷ Βεελφεγώρ καὶ τῷ τῆς ἀκαθαρσίας δαίμονι τελεσθῇ, καὶ τὰ τῆς αἰσχύνης ἔργα μετιών ἀπαλλοτριωθῇ Θεοῦ, καὶ γένηται ὁ πρὶν ἠγαπημένος, ὡς οἱ ἐβδελυγμένοι, οἱ παρο νεύσαντες δηλαδὴ τότε, ὅτε Φινεὶς τὸν Ἰσραηλίτην τῇ Μαδιανίτιδι συνεκέντησε. Κἀκεῖνοι γὰρ, ὥς φησιν ἡ Γραφή, τῷ Βεελφεγώρ ἐτελέσθησαν. Ἐφραὶμ ὡς ὄρνεον ἐξεπετάσθη. Οξέως, φησίν, ἀπέπτη ἀπ' ἐμοῦ, μὴ ζηλώσας τοὺς πατέρας ἐκείν νέυς. Η ὅτι ταχέως εἰς αἰχμαλωσίαν ἀπαχθήσεται. Αἱ δόξαι αὐτῶν ἐκ τόκων καὶ ὀδυνῶν καὶ συλλήψεων, διότι καὶ ἐὰν ἐκθρέψωσι τὰ τέκνα αυτ τῶν, ἀτεκνωθήσονται ἐξ ἀνθρώπων, διότι καὶ οὐαὶ αὐτοῖς ἐστι. Ατεκνωθήσονται φησί, ταχέως, διότι οὐκ ἠθέλησαν δοξάζεσθαι ἐν ἐμοί, καὶ τῇ ἐμῇ βοηθείᾳ· ἀλλὰ δόξαν ἡγήσαντο την πολυτε κνίαν, οιόμενοι τάχα ἐκ πολυπληθείας υπερισχύσειν. ᾿Αλλὰ μάτην τοιαῦτα ἤλπισαν· καὶ γὰρ ὅταν ἐκθρέψωσι τὰ τέκνα αὐτῶν, καὶ ἤδη εἰς ἡλικίαν αὐτὰ ἀδρύνωσιν, ὁ πόλεμος ἐπελθὼν, ἀτεκνώσει αὐτοὺς, καὶ εἰς κενὸν ὑποστήσονται τοὺς ἐπὶ τῇ παι δοτροφίᾳ πόνους. Διά τί δὲ ταῦτα αὐτοῖς ἔσται; Διότι αὐτοῖς ἐπέρριψα τὸ οὐαί. Τοῦτο δὲ γέγονε, διότι ἐγκατα ἔλιπον αὐτοὺς, καὶ ἐγκαταλειφθέντες, ἄξια τοῦ c οὐαὶ εἰργάσαντο. Ἐγὼ δὲ ὅταν ἐννοήσω, πῶς οἱ άνθρωποι πάντα συλλαμβάνομεν, καὶ πάντας πόνους καὶ ὠδῖνας φροντίδων ὑπομένομεν, διὰ τὴν καταρ γουμένην τοῦ κόσμου δόξαν, καὶ περὶ ἡμῶν ταῦτα λέγεσθαι δοκῶ. Διὸ καὶ ὅσα ἂν ἔργα ὡς τέκνα ἐκτρέ φωμεν, πρὸς δόξαν ἀφορῶντες ἀνθρωπίνην, οὐκ ἀπολαύομεν αὐτῶν, ἀλλὰ διαφθείρομεν ταῦτα, ένα ταῦθα τὸν μισθὸν ἀπέχοντες. Τάχα δὲ καὶ τὸ οὐαὶ ἔχομεν, ὡς ὑπερόπται τῆς ἐντολῆς τῆς κελευούσης μηδὲν ποιεῖν πρὸς δόξαν ἀνθρωπίνην. fit, ante extremum illum diem futura prævidens, ad eaque sese praeparans, pater aliis ac dux divinioris vite constitutus. Atqui hic animadvertendum ne fors Beelphegoro, impuritatis demoni iuitietur, operaque ignominiæ aggressus, abalienetur a Deo, fatque antea dilectus, tanquan exse crati, nimirum qui fornicati sunt tum, cum Phinees Israelitam cum Madianitide transfixit. Nam et illi, ut Scriptura testimonium dicit, Beelphegor initiati fuerunt". VERS. 11. Ephraim veluti avis evolavil. Celeri - ter, inquit, defecit a ine, non secutus patres illos suos. Vel quod celeriter ad captivitatem abducelur. VERS. 11, 12. Gloriæ ipsorum ex pariu, doloribus cl conceptionibus. Propterea etiamsi educaverint liberos suos, orbabuntur illis confestim quia væ est illis. Quoniam noluerunt glorificari per me et auxilium meum, sed enim gloriam suam æstimarunt numerosamı sobolem, putantes forsan ex tali suorum copia sese robustiores futuros, nequicquam hujusmodi sperarunt. Etenim quando educaverint liberos suos, jamque virilis eos ætas firmaverit, bellum adventans talibus eos filiis spoliabit, ideoque nequicquam labores propter liberorum educationem sustinebunt. Hinc ipsis dolor et calamitas eveniet. Quid ita? Quia relinquentes liberos suos, et ab ipsis relicti, non parum ærumnarum sunt passi. Ego vero quando mecum expendo, quomodo mortales nos omnia occupamus, nullos non labores et sollicitudinum dolores sustinemus, propter perditam hujus niundi gloriam, de nobis hac dici existimo, quod bonis operibus, quæcunque ceu liberos educamus proferimusque, ad gloriam respicientes humanam, non fruamur, sed perdamus potius, hic mercedem nostram auferentes ". Partim etiamve, adeoque ærumnam etiamnum sentimus, ceu negligentes mandati: 86 Nihil facialis ad humanam glo iamn. Caro mea ex ipsis. De Unigenito hæc Dei Filio accipienda videntur. Cum enim dixisset, Orbabuntur sobole sua, jam adjicit, Non tamen omuino eos exscindam perdamve: nam caro mea quam assumain, ex ipsis erit. Unde et Paulus ait: Ex quibus Christus secundum carnem *. Atqui boc etiami pacto intelligere licet: Auditis propheta minis Dei adversus Israelem, precatur, ne vel ipse, vel sui contribules, et secundum carnem congeneres, sint participes futuræ istius iræ. Propterea inquit, Σάρξ μου ἐξ αὐτῶν. Ὡς ἀπὸ τοῦ Μονογενούς δοκεῖ ταῦτα λέγεσθαι. Ἐπειδὴ γὰρ εἶπεν, ὅτι Ατεκνωθήσονται, φησίν, ὅτι οὐκ εἰς τὸ παντελὲς ἐξολο θρεύσω αὐτοὺς, διότι ἡ σάρξ μου, ἣν προσλήψομαι, ἐξ αὐτῶν ἔσται. "Οθεν καὶ ὁ Παῦλος εἶπεν· Ἐξ ὧν ὁ Χριστὸς τὸ κατὰ σάρκα. Η καὶ οὕτως νοήσεις Ο προφήτης ἀκούσας τὰς ἀπειλὲς τοῦ Θεοῦ, τὰς κατὰ τοῦ Ἰσραὴλ, εύχεται μήτε αὐτὸς, μήτε οἱ κατὰ σάρκα αὐτοῦ συγγενείς, κοινωνῆσαι αὐτοῖς τῆς ὀργῆς. Διὸ καί φησι· Σάρξ μου ἐξ αὐτῶν, τουτέστιν, Εξω "Psal. cv, 28. ** Matth. vt, 2. • Rom. 1x, 5. Variæ lectiones et notæ. Orbabuntur illis ab hominibus, quoniam et va ipsis est. Sic habet cod. Bav. Codex vero Ven. διότι ἀφῆκαν αὐτούς, quoniam dereliquerunt ipsos. Conmentarius vero sic incip. Orbabuntur, ait, filiis statim, quoniam noluerunt, etc. Αιχμαλωτισθήσονται, caplici fient. Gol Nequidquam labores filiis educandis sustinebunt. Cur vero hæc illis evenient? Quoniam re ipsis injeci; idque, propterea quod dereliquerunt eus, atque derelicti, talia facinora patrarunt, quæ væ illud meruerunt. Ego vero cum merum ipse repulse. Sic uterque cod. tum Bav., tum Ven.

Caro mea ex ipsis, hoc est, Extra ipsos: longe, ἡ αὐτῶν, καὶ μακρὰν ἀπ' αὐτῶν γενοίμην κἀγὼ, και quæso, ab ipsis removear, et ego et caro mea, sive cognati et contribules. Cognatos enim Apostolus carnem appellat, cum dicit: Si quomodo provocem ad æmulandum carnem meam hoc est, secundum carnem cognatos mihi llebræos, servemque ex eis quosdam ". Non dissimile quiddam David etiam: Ne simul, inquiens, perdas cum impiis animam meam, et cum viris sanguinum vitam meam ". VERS. 13. Ephraim quemadmodum vidi, ad venationem exhibuit filios suos. Ephraim præsto est, ut educat liberos suos ad trajectionem. Hæc veluti ex propheta persona dicuntur. Video, inquit, Domine, quod Ephraim, ex quo iniquitates ac scelera commisit, tantum non ipse liberos suos protulerit að venationem, hoc est, ad captivitatem et trajectionem, hoc est, mactationem seu jugulationem. Quidam enim captivi ducti sunt, alii vero ab hostibus jugu.ati sunt: itaque neminem alium accuset orbitatis, sed semetipsum. Ad iracundiam enin provocans Deum per impietates suas, ipse hostes adduxit perinde ac qui Dominum occiderunt, Romanum vindicem accersiverunt. Vel, quia filios suos Ephraim idolis immolabat, et ad venationem et jugulationem destinabat, propterea non immerito sobole sua viduabitur: haud injuria privatus illis, quos idolis injuste ad mactationem, ad victimam, ceu feram quamdam et prædam prodebat, perinde atque ipse ego vidi: nec enim est mendacium hoc. lisce astipulatur etiam David: Efuderunt, inquiens, sanguinem filiorum suorum et filiarum, quos immolarunt sculptilibus Chanaan**. Pravorum etiam dogmatum assertor quispiam factus, multos tales liberos, per verbum sectæ suæ, ad jugulationem, quam animabus suis patiuntur, tradit; prius tamen ad venationem: nam si quando germani Ecclesiæ doctores conantur venari illos, nec voti compotes facti fuerint, tum demum auferentes. VERS. 14. Da ipsis, Domine. Quid dubis ipsis? Matricem sterilem, siccasque mammas. Quia, inquit, in prolis suæ exuberantia confidunt, tanquam per eam, propter multitudinem, adversus hostes praevaleant, ac idcirco auxilium tuum aspernentur, nihil 87 omnino pariant, sint plane infecundæ ipsorum uxores. Si vero pariant, non lactent, non educent, sed ante tempas absumantur proles: sic fiet, ut tollendorum liberorum spe orbati, te auxiliatorem suum invocabunt. Hæc propheta precatur ipsorum etiam cura tactus, veluti amans fratrum suorum, ut ne pariant impios liberos, neque educent: ac pro divina gloria æmulatur, ceu amans Dei. Præterea cuivis peccatorum matrix est, in qua concipitur in peccatis, secundum id, quod dictum est: Abalienali sunt peccatores a mia- * Rom. x1, 14. $5 Psal. xxv, 9. Αὐτός, ipc. Coll. Bay. ἡ σὰρξ ἡ ἐμὴ, ἤτοι οἱ συγγενεῖς. Σάρκα γὰρ καὶ ὁ Απόστολος τοὺς συγγενεῖς οἶδεν, ὅταν λέγῃ· Εἴπως παραζηλώσω μου την σάρκα, τουτέστι, τοὺς κατά σάρκα συγγενεῖς Εβραίους, καὶ σώσω τινὰς ἐξ αὐτῶν. Ομοιόν τι καὶ Δαβὶδ λέγει Μὴ συναπολέσῃς μετὰ ἀσεβῶν τὴν ψυχήν μου, καὶ μετὰ ἀνδρῶν αἱμάτων τὴν ζωήν μου. Ἐφραὶμ, δν τρόπον εἶδον, εἰς θήραν παρέστη τὰ τέκνα αὐτῶν, καὶ Ἐφραὶμ τοῦ ἐξαγαγεῖν εἰς ἀποκέντησιν τὰ τέκνα αὐτοῦ. Καὶ ταῦτα ὡς ἐκ προσώπου τοῦ προφήτου λέγονται. Ὡς βλέπω γάρ, φησίν, ὦ Κύριε, ἐξ ὧν ἔπραξεν ἀδικημάτων καὶ ἀσεβημάτων ὁ Ἐφραὶμ, μονονουχι αὐτὸς παρέστησε τὰ τέκνα αὐτοῦ εἰς θήραν, τουτέστιν αἰχμαλωσίαν, καὶ εἰς ἀποκέντησιν, ὅ ἐστιν εἰς σφαγήν. Οἱ μὲν γὰρ ᾐχμαλωτίσθησαν, οἱ δὲ ἀπεσφάγησαν ὑπὸ τῶν πολεμίων· ὥστε μηδένα ἄλλον αἰτιάσθω τῆς ἀτεχνίας, ἀλλ' ἑαυτόν. Παροξύνας γὰρ τὸν Θεὸν διὰ τῶν ἀσεβειῶν αὐτοῦ, αὐτὸς τοὺς πολεμίους ἐπηγάγετο, ὥσπερ καὶ οἱ τὸν Κύριον ἀποκτείναντες. Η καὶ ὅτι τὰ τέκνα αὐτοῦ τοῖς εἰδώλοις ἔθυε, καὶ εἰς θήραν καὶ εἰς ἀποκέντησιν παρίστα· διὸ εὐλόγως ἀτεχν θήσεται, τούτων στερούμενος ἐνδίκως, ὁ αὐτὸς τοῖς εἰδώλοις ἀδίκως εἰς σφαγὴν, ὥσπερ τινὰ θήραν και ἄγραν, προΐετο, καθὰ δὴ καὶ αὐτὸς εἶδον· καὶ οὐκ ἔστι πάντως ψεύδος τοῦτο. Τούτοις μαρτυρεῖ καὶ Δαβίδ, 'Εξέχεαν, λέγων, αἷμα υἱῶν αὐτῶν καὶ θυγατέρων, ὧν ἔθυσαν τοῖς γλυπτοῖς Χαναάν. Καὶ ὁ πονηρῶν δογμάτων διδάσκαλος, γεννών παλ λοὺς διὰ τοῦ λόγου, τὰς ψυχὰς τῶν τοιούτων τέκνων εἰς ἀποκέντησιν παριστᾷ πρότερον μέντοι εἰς θήραν οἱ γὰρ τῆς Ἐκκλησίας διδάσκαλοι ἐπιχειροῦντες θηράσαι τούτους, είπερ ἀποτύχωσι, τηνικαῦτα ἀποτ κεντοῦσι, τῆς Ἐκκλησίας αὐτοὺς ἀποδιαιρούσιν τῷ τοῦ ἀναθέματος δόρατι. mactant Ecclesiæ eos, anathematis hasta quidem 46 Psal. cv, 38. Δὸς αὐτοῖς, Κύριε. Τί δώσεις αὐτοῖς; Μήτραν ἀτεκνοῦσαν, καὶ μαστοὺς ξηρούς. Επειδή, φησὶν, ἐπὶ τῇ πολυτεκνία θαῤῥοῦσιν, ὡς ἐν τοῖς πολε μίοις ἀπὸ πλήθους κατισχύσοντες, καὶ διὰ τοῦτο τῆς τῆς ἐπικουρίας καταφρονοῦσι, μηδὲ τικτέτωσαν ὅλως αἱ παρ' αὐτοῖς γυναῖκες. Κἂν τέκοιεν δὲ, μὴ θηλαζέτωσαν, ἀλλὰ πρὸ ὥρας δαπανάσθωσαν τὰ τέχνα οὕτω γὰρ τῶν ἐπὶ τοῖς τέκνοις ἐλπίδων ἀποπεσό τες, σὲ βοηθὸν ἐπικαλέσονται. Ταῦτα δὲ ὁ προφήτης εὔχεται, καὶ αὐτῶν κηδόμενος, ὡς φιλάδελφος, ἵνα μὴ τίκτωσιν ἀσεβεῖς παῖδας, μηδὲ τρέφωσι· καὶ ὑπὲρ τῆς θείας δόξης ζηλῶν, ὡς φιλόθεος. Επι καὶ παντὶ ἁμαρτωλῷ μήτρα, ἐν ᾗ συλλαμβάνε ται ἐν ἀνομίαις, κατὰ τὸ εἰρημένον· Ἀπηλλοτριώ θησαν οἱ ἁμαρτωλοὶ ἀπὸ μήτρας. Τίς δὲ αὐτη; Ἡ ἑκάστης ἁμαρτίας πρώτη ὑπόθεσις τῆς πυρο Variæ lectiones et notæ.. Ἔτι δὲ καὶ, adhuc autem et Cod, Bav.

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. CAP. IX. 73% νείας, τὸ ἐμβλέψαι· του φόνου, τὸ θυμωθῆναι. Μa- trice ". Quæ vero illa est? Cujuslibet peccati prima στοὶ δὲ ἀνατρέφοντες τὸ κακὸν ἔγκονον [ἔκγον.?], οἱ συνηγοροῦντες τῇ ἁμαρτίᾳ λογισμοί τε καὶ λόγοι, δι᾽ ὧν ἀδρύνεται. Εὐχὴ οὖν ἀξία προφητικῆς ψυχῆς τὸ μήτε τοιαύτας μήτρας τίκτειν, μήτε μαστούς τοιούτους πηγάζειν. Καὶ τοῖς Θεοκτόνοις δὲ καὶ ἡ μέτρα άτεκνος, ἡ νομοθεσία τοῦ γράμματος, καὶ οἱ προφητικοί λόγοι ξηροί. Πᾶσαι αἱ κακίαι τῶν ἐν Γαλγάλ, ὅτι ἐκεῖ ἐμίσησα αὐτοὺς διὰ τὰς κακίας τῶν ἐπιτηδευμάτων αὐτῶν. Ἐκ τοῦ οἴκου μου ἐκβάλλω [vulg.—βαλῶ] αὐτούς. Ἐπειδὴ ἐν Γαλγάλοις μάλιστα ἐδυσσέβουν, τούτων μέμνηται, καί φησι· Διὰ τὰ ἐκεῖ πραττό μενα, εμίσησα αὐτούς. Διὸ καὶ τοῦ οἴκου μου ἐκβαλῶ αὐτοὺς, ἢ τῆς Παλαιστίνης, ἣν ἔσχον, ὡς οἶκον, παρ' ἐμοῦ δοθέντα αὐτοῖς, ἢ τοῦ ναοῦ μου· μετοικιῶ γὰρ αὐτούς. occasio et objectio: fornicationis, videre: cædis, irasci. Mammæ educantes genitum malum, cogiJationes sunt sceleri consentientes et sermones quibus augescit. Proinde precatio est prophetico spiritu digna, ne matrices hasce malignantes pariant, effoetæ factæ, neve ubera producta mala enutriant. Christi quoque occisoribus matrix est sterilis, legislatio nimirum litteræ, propheticique sermones sunt eis aridi. VERS. 15. Omnes malignitates ipsorum in Galgal, quoniam illie odi eos, propter malignitates siudiorum suorum. domo mea ejiciam eos. Quoniam in Galgalis maxime fuerunt impii, horum meninit, et ait: Propter illic admissa facinora, odi ipsos, ac ejiciam eos ex domo mea, vel ex Palæ - stina, quam pro domo habuerunt a me sibi tra. ditam, vel ex templo meo, alio enim ipsos transferat. Καὶ οὐ μὴ προσθήσω τοῦ ἀγαπῆσαι αὐτούς. Οὐκ Nec posthac eos diligam. Non enim ipsus ex αὐτοὺς ἀνήγαγον, ἀλλὰ τοὺς ἐκγόνους αὐτῶν· ὥσπερ captivitate reduxit, sed illorum posteros: que ac καὶ τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας ὑπέσχετο μὲν τοῖς ἐν terram promissionis in Ægypto agentibus quidem Αἰγύπτῳ δώσειν· ἐπεὶ δὲ ἐξελθόντες εγόγγυζον, Hebræis daturum se pollicitus est, quæ posteris αὐτοὶ μὲν ἀπώλοντο ἐν τῇ ἐρήμῳ, οἱ δὲ παῖδες αὐτῶν eorum tandem obtigit. Nam cum egressi murmuἀπέλαβον ταύτην. Πλὴν εἰ καὶ αὐτοὺς τούτους Αγάrarent, in deserto ipsi quidem interierunt, filios πησεν, οὐδὲν θαυμαστόν. Σκοπήσας γάρ, εὑρήσεις corum promissione excipiente. Atqui etiamsi illos τὴν προφητείαν μεστὴν ἀπειλῶν, καὶ αὖ ἀγαθῶν ipsos dilexisset, quos tamen nunquam sese dilecἐπαγγελιῶν. Ὡς γὰρ ἐν προοιμίοις είρηται, διὰ turum nunc ait, nihil mirum esset. Nam si recte τοῦτο ἀπειλεῖ Θεός, ἵνα βελτιωθῶσιν οἱ ἀκούοντες, intuearis rem, invenies prophetiam refertam minis, καὶ βελτιωθέντων, οὐκ ἐπάγονται τὰ ἀπειλούμενα ac rursus bonis promissionibus, ut in praefatione μὴ βελτιωθέντων δὲ, πάντως ἐπάγονται. Ταῦτα dictum. Propterea interminatur, ut audientes προδήλως καὶ τοῖς Θεοκτόνοις οἰκεῖα· καὶ γὰρ αὐτοὶ emendentur, ac emendata vita sua non adducant, ἐκβέβληνται τοῦ οἴκου· τοῦτο μὲν, ἐκ μέρους, ὅτι sed potius avertant minas, malave quæ interminaἐξέβαλεν ὁ Κύριος ἔξω τοῦ ἱεροῦ τοὺς ἐμπόριον tus est Dominus. Nam in eos qui mores et vitam ποιοῦντας τὸν οἶκον τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ· τοῦτο δὲ, suam non in melius alteraverint, omnino inducunκαθόλου σύμπαντες ὕστερον, ὅτε τὸν ναὸν καθείλε, tur mala. llæc propalam Judæis quoque Christi καὶ οὐκέτι προσέθετο ὁ Θεὸς ἀγαπῆσαι αὐτούς. interemptoribus conveniunt. Etenim et illi ejecti Έφθασε γὰρ ἐπ' αὐτοὺς ἡ ὀργὴ εἰς τέλος, καὶ τὸν sunt ex domo primum ex parte, quando ejecit e νῶτον αὐτῶν διὰ παντὸς συνέκαμψεν, εἰς δουλείαν templo Dominus negotiatores, qui ex Patris sui αὐτοὺς παραδούς, διότι πᾶσαι αἱ κακίαι αὐτῶν εἰς æde emporium faciebant: deinde in universum Χριστὸν ἐξεμετρήθησαν, ὃν ἀπὸ τῆς Γαλιλαίας Ελε omnes: posthac, quando templum diruit, nec γον γεγενῆσθαι [f. γεγεννῆσθ.] ὑβρίζοντες. Ερεύ· amplius eos diligere perrexit: pervenit enim super νησον γάρ, φησὶ, καὶ ἴδε, ὅτι προφήτης ἐκ τῆς ipsos ira in finem, et dorsum ipsorum semper Γαλιλαίας οὐκ ἐγήγερται. Ἐπεὶ δὲ τὸ Γαλγάλ inflexit, ad servitutem eos tradens, ut ita omnis κατακυλισμός ἑρμηνεύεται, ὅρα, ὅτι ὅταν και ipsorum in Christum malignitas persolveretur, τακυλιώμεθα ἐπὶ τὰ κάτω μὴ τὰ ἄνω φρονοῦν- " 88 quem ab Galilza dicebant natum, injuriam τες, οὗ ὁ Χριστός, τότε μισούμεθα, καὶ ἐκβαλλόμεθα illi inferendo. Scrulare enim, inquit, et vide, ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, ὅς ἐστιν οἶκος Θεοῦ, δικαίως τοῦτο quoniam propheta ex Galilæa non est excitatus **. πάσχοντες, διότι μηδὲ πρὸς οὐρανὸν ἐβλέπομεν Quia vero Galgal revolutionem significat, consi dera, quod quando ad ima terræ hujus devolvimur, cœlestia non spirantes, Scrutare, inquit, quod propheta non est ex Galilæa, sed ex coelo, quæ est domus Dei: haud injuria hoc patientes qando neque ad celestia conspeximus. Psal. LVII. 4. se Joan. vi, 41. Variæ lectiones et notæ. Κατακλυσμός. Cod. Ven. Cod. Ven. et Bav. sic habent: calestia non spectantes ubi est Christus; tum odio habemur, de trudimurque cœlo, quod est domus Dei, merito hoc patientes, etc Aliter legisse videtur in suo cod. Lonicerus. Εμβλέπομεν. Cod. Ven.

Cuncti principes eorum inobedientes. Quasi dicat: Si subditi tantummodo impii fuissent, forsan pepercissem ipsis, propter principum virtutem, æque atque propter Mosen peperci rursum Israelitis: nunc vero et principes immorigeri sunt mihi. Nec unus modo, vel duo, sed universim omnes. Qui igitur noxam illis condonabo? qui parcam? ecquis mediator stabit? VERS. 16. Laboravit Ephraim, radicibus suis eraruit, ne fructum porro proferat. Radices regnum appellat. Primum enim vocatis in judicium principibus, nunc radicem et regnum elanguisse dicit, hoc est, marcidam factam et aridam, ut quæ exciderit a mea pinguedine et adjutorio, adeo ut fructum deinceps nunquam sit prolatura. Cum enim in servitutem decem tribus vindicasset Salmanasar, non ultra regnum Ephraim substituit. Vel radicem simpliciter decem tribuum robur accipit, quod arefactum est, quod succensuerit ipsis Deus, ut non ultra fortes liberos progenerarent. Quare si genuerint, interimam desiderabilia rentris eorum. Radix eorum, inquit, universa, adeoque robur ita plane exaruit, ut non amplius sint producturi liberos, qui pro ipsis contra hostem dimicent. Ac si quos genuerint, ego occidam, per prælium eos hostibus tradendo, etiamsi ipsis grati sunt ac delectabiles. Ipsi quidem per sese non sunt digni, ut desiderentur, diliganturve; verum quatenus sunt ventris eorum propagines, sunt ipsis etiam chari. VERS. 17. Repellet eos Deus, quoniam non audiverunt ipsum, eruntque errones in gentibus. Repulsis ipsis Deus ex Palæstina, faciet errones captivos, quoniam prænuntiante ipso quæ passuri essent, et morum correctionem requirente non habuerunt fidem, non obtemperarunt. Ecquis non videt Judæorum Synagogam una cum doctoribus suis deflorescentem, non constitutam super patrum majorumve radice, sed effractam arefactamque, nec amplius vel fructum, vel prophetam, vel doctorem proferentem? Sed quæcunque genuerint, vel cogitaverint, ventris sunt desiderabilia. Ex ventre enim ea sonant, non ab ore et Domini Dei omnipotentis, et ea quidem occidentia secundum litteram intellecta, quæ est mortua, et non vivens. Præterea ipsos in gentibus errones constituet, non tantum 89 quod locum ex loco sint commutaturi, verum quod mente etiam sua sint erraturi, id quod inter gentes maxime demonstratur. Gentibus enim susceptis, ipsi non ingredientes, manifestissimi planetæ, seu errones deprehenduntur; quinetiam nos ab ipsis principes constituti: Constitues enim, inquit, principes super universam terram 40; et quemadmodum Paulus ait: Regna inconcusso Psal. XLIV, 'Ρίζαν. Col. Ven. Προφήτου, propheta. Cod. Ven. Διδασκάλου, magistri Cod. Ven. Πάντες οἱ ἄρχοντες αὐτῶν ἀπειθοῦντες. Εἰ μὲν οἱ ὑπὸ χεῖρα μόνοι, φησὶν, ἡσέβουν, ἴσως ἂν ἐφει· σάμην αὐτῶν, διὰ τὴν τῶν ἀρχόντων ἀρετήν, ὥσπερ διὰ Μωσῆν ἐφεισάμην πάλιν τῶν Ἰσραηλιτῶν. Νῦν δὲ καὶ οἱ ἄρχοντες ἀπειθοῦσι, καὶ οὐχ εἷς, ἢ δύο, ἀλλὰ πάντες. Πῶς οὖν φείσομαι αὐτῶν; τίς ὑπὲρ τοῦ λαοῦ μεσίτης στήσεται; Επόνησεν Ἐφραὶμ τὰς ῥίζας αὐτοῦ, καὶ ἐξη ράνθη. Καρπὸν οὐκέτι οὐ μὴ ἐνέγκῃ. Ρίζας τήν βασιλείαν φησί· προκατηγορήσας γὰρ τῶν ἀρ χόντων, νῦν λέγει, ὅτι Αὐτὴ ἡ ῥίζα, καὶ ἡ βασιλεία ἐπόνησε, τουτέστι σαθρὰ γέγονε, ξηρά, ἐκπεσοῦσα τῆς ἐμῆς πιότητος καὶ βοηθείας, καὶ καρπὸν οὐκέτι οὐ μὴ ἐνέγκη. Μετὰ γὰρ τὸ ἐξανδραποδισθῆναι τὰς δέκα φυλὰς ὑπὸ τοῦ Βαβυλωνίου Σαλμανασάρ, οὐκέτι βασιλεὺς τοῦ Ἐφραὶμ κατέστη. Η ρίζαν ἁπλῶς τὴν ἰσχὺν τῶν δέκα φυλῶν φησιν, ἥτις ξηρανθεῖσα, διὰ τὸ ὀργισθῆναι αὐτοῖς τὸν Θεὸν, οὐκέτι παῖδας εὐσθενεῖς ἐξήνεγκε. Διότι ἐὰν γεννήσωσιν, ἀποκτενῶ τὰ ἐπιθυμητά τῆς κοιλίας αὐτῶν. Μάλιστα μὲν, φησίν, ἡ πᾶσα ῥίζα αὐτῶν, καὶ ἡ ἰσχὺς ἐξηράνθη, καὶ οὐ καρπογονήσουσιν ἔτι τέκνα, δυνάμενα ὑπερμαχεῖν αὐτῶν. Καὶ οὓς δ' ἂν τέκωσιν, ἀποκτενῶ, πολέμῳ παραδούς αὐτοὺς τοῖς ἐχθροῖς, καίτοι ἐπιθυμητοὺς αὐτοῖς ὄντας καὶ ἀγαπητούς. Αὐτοὶ μὲν γὰρ καθ᾿ αὐτοὺς, οὐκ εἰσὶν ἄξιοι ἐπιθυμεῖσθαι καὶ ἀγαπᾶσθαι· ὡς δὲ κοιλίας αὐτῶν ὄντες γεννήματα, ἐπιθυμητοί εἰσιν Ο αὐτοῖς. Απώσεται αὐτοὺς ὁ Θεὸς, ὅτι οὐκ εἰσήκουσαν αὐτοῦ. Εσονται πλανᾶται ἐν τοῖς ἔθνεσιν. Απωσάμενος, φησίν, ὁ Θεὸς αὐτοὺς ἐκ τῆς Παλαι στίνης, ποιήσει πλανήτας αἰχμαλωτισθέντας, ὅτι προμηνύοντος αὐτοῖς & πείσονται, καὶ τὴν διόρθωσιν ἐπιζητοῦντος, οὐκ εἰσήκουσαν. Τίς δὲ οὐχ ὁρᾷ καὶ τὴν τῶν Ἰουδαίων Συναγωγήν, νῦν μετὰ διδασκάλων αὐτῆς ἀπανθοῦσαν, καὶ μὴ ἱσταμένην ἐπὶ τῆς τῶν πατέρων ῥίζης, ἀλλ' ἐκκλασθεῖσαν, καὶ ξηρανθεῖσαν, καὶ μηκέτι καρπὸν ἐνέγκασαν, ή προφήτην διδάσκαλον ἀλλὰ καὶ ὅσα ἂν γεννῶσι καὶ νοῶτι, κοιλίας ὄντα ἐπιθυμήματα; Τὰ γὰρ ἀπὸ κοιλίας φωνοῦσι, καὶ οὐχὶ τὰ ἀπὸ στόματος Κυρίου Θεοῦ παντοκράτορος. Καὶ ταῦτα μὲν ἀποκτιννύμενα, ώς κατὰ τὸ γράμμα εννοούμενα, ὅ νεκρόν ἐστι, καὶ οὐ ζῶν. Καὶ αὐτοὺς δὲ πλανήτας ἐν τοῖς ἔθνεσιν, οὐ μόνον ὡς τόπον ἐκ τύπου ἀμείβοντας, ἀλλὰ καὶ ὡς τὴν κατὰ ψυχὴν πλάνην πλανωμένους, ἥτις ἐν τοῖς ἔθνεσι δείκνυται μάλιστα. Τῶν γὰρ ἐθνῶν εἰσδεχθέντων, αὐτοὶ μὴ εἰσερχόμενοι, ἐναργέστατα πλα νῆται εὑρίσκονται. ᾿Αλλ' ἡμεῖς ἄρχοντες καταστάντ τες ὑπ' αὐτοῦ (Καταστήσεις γὰρ, φησὶν, αὐτοὺς ἄρχοντας ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν, καὶ ὁ φησι Παῦ Variæ lectiones et notæ. reddidit ab ipsis; sed legen.lum ὑπ' αὐτοῦ, αἱ ἱρεο, scilicet Christo, ut habet uterque codex, et Bav. et Ven. Lonicerus in suo cod. legit ὑπ' αὐτῶν, adco que

CAP. X. λος, Βασιλείαν ασάλευτον παραλαβόντες, μὴ ἀπει- accepto, ne simus inobedientes dicenti: Tollite θῶμεν αὐτῷ, λέγοντι· "Αρατε τὸν ζυγόν μου ἐφ'· jugum meum super vos 5º: neque arescant radices ὑμᾶς· μηδὲ ξηρανθῶσιν αἱ ῥίζα: ἡμῶν, &ς διὰ τοῦ nostræ, quas per baptisma tenemus, accipientes βαπτίσματος ἔχομεν, Πνεῦμα λαβόντες τὸ ἅγιον, Spiritum sanctum qui dat nobis, ut fructum feramus ὁ δίδωσιν ἡμῖν τὴν πρὸς τὸ καρπογονείν πιότητα· per ubertatem; quilibet enim baptismate tinctus, πᾶς γὰρ βαπτισθείς, χάρισμα ἅγιον ἔχει, ὑφ' οὗ domim sanctum possidet quo confortatur, ut að ἐνισχύεται πρὸς τὸ τὰς ἐντολὰς κατορθοῦν. Μάλιστα mandata sese strenue geral. Optimum itaque fuerit οὖν καλὸν, μὴ ἔχειν ἐπιθυμήματα κοιλίας, ἢ περὶ non habere desideria ventris, vel circa escas occuβρώματα επτοημένους, ἢ ἄλλο τι ἀνθρωπίνων λο- patos et hærentes, vel aliam quampiam bumanaγισμῶν γέννημα. Εἰ δὲ σχοίημεν, εὐεργετεῖ ἡμᾶς ὁ rum cogitationum generationem. Sin tenuerimus, Θεός, ἀποκτιννὺς τοῦτο διὰ τοῦ λόγου αὐτοῦ, ἐν ἡμῖν beneficium suum impertit nobis Deus, occidens γινομένου, ὅς ἐστι ζῶν, ἐνεργής ὑπὲρ πᾶσαν μάχαι eam per verbum suum in nos transfusum, quod ραν δίστομον. Πλανᾶται δὲ ἐν τοῖς ἔθνεσι καὶ ὁ ταῖς vivax est et efficax, ominique ense penetrantius τῶν ἐθνῶν συνηθείαις προσέχων, καὶ μαντείαις, aucipiti. Errat etiam in gentibus, gentium consueκαὶ ὀρνιθοσκοπίαις καὶ τοῖς ἄλλοις ἔθεσιν tudinibus sese accommodans, divinitationibus αὐτῶν κατακολουθῶν. auspiciis, auguriis, idque genus aliis ipsarum superstitionibus sese dedens. ΚΕΦΑΛ. Ι. Αμπελος εύκληματοῦσα Ισραήλ, ὁ καρπὸς εὐθηνῶν αὐτῆς, κατὰ τὸ πλῆθος τῶν καρπῶν αὐτοῦ, ἐπλήθυνε θυσιαστήρια. Εἰπὼν, ὅτι Τὰς ῥίζας αὐτοῦ ἐπόνησε, καὶ ἄτεκνος ἔσται, φησὶ νῦν, ὅτι καὶ πρώην ἄμπελος ἦν εὐκληματοῦσα, καὶ εἰς πολὺ πλῆθος ἐκταθεῖσα, διὰ τῆς πολυγονίας, ὡς καὶ Δαβίδ φησιν· Ἀπὸ θαλάσσης βορείας ἕως θαλάσσης νοτειου ἐκράτει. 'Αλλ' ὅμως οὐκ ἐχρή σατο τῇ πολυπληθείᾳ εἰς Θεοῦ τιμήν· ἀλλ᾽ ὅσοι ἦσαν, τοσαῦτα καὶ θυσιαστήρια κατέστησαν· 8 καὶ ἀλλαχοῦ φησιν, ὅτι Κατὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν πό λεών σου, Ἰσραήλ, ἦσαν οἱ θεοί σου καὶ δικαίως ελαττωθήσεται τὸ πλῆθος αὐτῶν. Καὶ κατὰ τὰ ἀγαθὰ τῆς γῆς αὐτοῦ ᾠκοδόμησε στήλας. Τοῖς τοῦ Θεοῦ ἀγαθοῖς, φησὶν, ἐμπλατινόμενοι, ἐξύβρισαν εἰς αὐτὸν, καὶ τοῖς εἰδώλοις ᾠχοδόμησαν στήλας οὐκ ἀφιλοτίμους, ἀλλὰ πολυτελείς. Καὶ κατὰ τὰ ἀγαθὰ, ἃ ἐδίδου αὐτοῖς ὁ Θεὸς, λέγω δὴ τὸ χρυσίον, καὶ τὸ ἀργύριον, καὶ τὴν ἄλλην ὕλην. Εμέρισαν καρδίαν αὐτῶν. 'Απέσχισαν, φησίν, ἀπ' ἐμοῦ τάς καρδίας αὐτῶν, ὥστε μηδεμίαν μοίραν ἔχειν μετ᾿ ἐμοῦ. "Η, ὅτι Αλλος ἄλλῳ θεῷ θυσιαστήριον ἀνήγειρον, μερισάμενοι τὰ εἴδωλα, καὶ ἄλλος ἄλλῳ εἰδώλῳ δόντες τὰς καρδίας αὐτῶν. Νῦν ἀφανισθήσονται. Οὐ μετὰ πολὺν χρόνον, ἀλλὰ, Νῦν. Εως μὲν γὰρ οὔπω ἐδίδοσαν τὰς καρδίας αὐτῶν τοῖς εἰδώλοις, ἀλλ᾽ ἐπιπολαιότερον ἡσέσουν, μακρὰν ἦν ἀπ' αὐτῶν ἡ ἀπώλεια. Νῦν δὲ ἐπειδὴ τοῦτο οὕτω; γέγονε, καὶ ἀπὸ καρδίας ἀσεβεῖ ἕκαστος, ἔφθασεν ἡ ἀπώλεια αὐτῶν. Αὐτὸς κατασκάψει θυσιαστήρια αὐτῶν, ταλαι πωρήσουσιν αἱ στῆναι αὐτῶν. Αὐτὸς ὁ Θεὸς ἀφ᾽ οὗ ἀπέσχισαν τὰς καρδίας αὐτῶν, ἢ ὁ Βαβυλώ γιος βασιλεύς· καὶ γὰρ αὐτὸς τοὺς βωμούς συγκατα Matth. ΧΙ, 29. κι Psal. Lxxi, 8. 84 [[ Tim. 1V, 168) Ορνεασκοπίαις. Cod. Bay. CAPUT X. VERS. 1. Vitis palmiles proferens ac gemmas Israel, fructus ejus abundans. Juxta multitudinem fructuum suorum multiplicavit aras. Dicto quod Radix ejus elanguisset, ac sterilis esset facta, nunc subdit, quod et antea vitis ac vinea gemmascens, ac in multam exuberantiam extensa fuerit, propter fecunditatem liberorumque exuberantiam, perinde ac David ait: mari septentrionati adusque mare australe imperium tenebat ". Auamen hac partus effusa multitudine non est usus ad Dei gloriam, sed quotquot fuerunt, tot etiam altaria excitarunt, binc et jure imminuetur ipsorum copia. Juxta bona terræ suæ ædificavit columnas. Dei bonis, inquit, dilatati et opulenti redditi, injurii in ipsum fuerunt, idolis exstruentes aras haudquaquam viles, sed sumptuosas ac pretiosas, juxta bona quæ dabat eis Deus; dico autem aurum et argentum aliamque materiem. VERS. 2, Partiti sunt corda sua. Diffiderunt, inquit, a me corda sua, ut nullam mecum partem habeant, vel quod alius alii deo aram excitaverint, partientes idola, et alius alii dantes corda. 90 Nunc excindentur. Non post multum temporis, sed Nunc. Quaudiu enim non dederunt corda sua idolis, et non adeo graviter impii exstiterunt, procul ipsis fuit internecio. At postquam jam quisque corde suo a Deo dissociatus est, irruet super ipsos pernicies. Ipse suffodiet ac demolietur altaria ipsorum, columnæ eorum iu miseriam incident. Ipse nimirum Deus, a quo dissepararunt corda sua, vel rex Babylonius. Nam et ipse altaria succendit in civitatiVariæ lectiones et notæ. Quod et alicubi dicit: Juxta numerum civila, cum iuarum, Israel, erant dii tui. Hæc restituimus ex utroque Cod. Ven. et Bay. Αὐτὸς ἢ ὁ Θεός. Cod. Ven.

THEOPHYLACTI BULGARIAE ARCHIEP. ius passion, pretiosas columnas diripuit. Vitis έπρησε ταῖς πόλεσι, καὶ διήρπασε τὰς στήλας, που etiam palmites et gemmas proferens est, qui nullo in hoc vitæ cursu bono destituitur, sobole fecundus et aliis luxurians. At qui inservit affectibus, cuilibet forsan horum altare constituit, exhibens, membra sua serva iniquitati ad iniquitatem, juxta bona terræ suæ, hoc est, quatenus terra ipsius, aut caro delectatur his, et bona ea julical. Columnas etiam erigit, impermutabilem in quolibet affectu pravo habitum. Ejusmodi partitur etiam cor suum, duobus dominis inserviens. Beneficium vero a Deo accipit, quando altaria ejus demolitur Deus, vél tradens ipsum Satanæ in carnis perniciem, ut spiritus servetur, vel alias in camo et freno maxillas ejus cohibens **, et contritionem et afflictionem in viis ejus faciens, ut dimoveatur ab habitudine, quam in malignitate est adeptus, cum per ademptionem fortasse liberorum, tum aliorum bonorum privationem. Hæc omnia et in Deicidis Hebræis invenies, etsi non intellexerint. ' VERS. 5, 4. Propterea nunc dicent: Non est res nobis, quoniam non timuimus Deum. Rex vero quid nobis faciet? Loquens verba, occasiones vanas, legabil testamentum. Docet jam nunc eos, qualibus oporteat pœnitentia ductos verbis uti. Quando enim viderint regnum suum dissolutum, dicent: Hoc nobis contigit, quia Deum non timuimus, cui nos confidere par erat, non autem regi. Nam rex non potuit nobis opem ferre, sed potius nobis imposuit, vana promittens, alias alia subinde prætexens, nunc cum Assyrio quidem, nunc vero cum Ægyptio fœdera feriens, et contractum faciens, de availiis in bello mittendis. Hæc et propalam Judæi de Christo ad Pilatum dixerunt: Ne scribe quod sit rex Judæorum ": qui et Christi doctrinam mendacia verba calumnianter appellabant. Enimvero ipse legal it testamentumn, credentibus in eum, novum, pacem faciens per sanguinem ejus, inter cœlestia ac terrestria ". Præterea omni non timenti Deum non est regnum revera, sed irrationalitas in eo sceptris potitur, ac motuum turbulentia suam in ipso rempublicam administrat, a quibus rex Verbum Dei vituperatur, tanquam loquatur verba sola, ad spem futurorum ablegans. Testamenti bujus 91 divus peraque Joannes meminit, ubi Christus dicit: Si diligilis me, mandala mea servabilis **. Nec porro loquor vobis, ut servis, sed ut amicis *. Ει: Proficiscor locum parare vobis ". El rursus: Nisi quis abjunctus fuerit ab omnibus suis rebus ac bonis, non potest meus esse discipulus ss. Εt: Qui perdiderit animam suam, in vitam aternam inveniet ipsam 59 6 Psal. xxxi, 9. 33 Joan. xix, 21 λυτελεῖς οὔσας. Αμπελος εὐκληματοῦσά έστι καὶ ὁ μηδενὸς τῶν ἐν βίῳ ἀγαθῶν λειπόμενο, εύπαις τε ὢν καὶ τοῖς ἄλλοις εὐροῶν· ἀλλὰ δουλεύων ἴσως τοῖς πάθεσιν, ἑκάστῳ τούτων θυσιαστήριον ίστησι, παριστάνων τὰ μέλη αὐτοῦ, δοῦλα τῇ ἀνομία, εἰς τὴν ἀνομίαν, κατὰ τὰ ἀγαθὰ τῆς γῆς αὐτοῦ, τουςἐστι, καθὸ ἡ γῆ αὐτοῦ, ἤτοι ή σαρξ, εὐηδύνεται [/. ἐνηδ. ναί ἐφηδ.] τούτοις, καὶ ἀγαθὰ νομίζει αὐτά. vel Καὶ στήλας δὲ οἰκοδομεί, τὴν ἀμετανόητον ἐν ἑκάστην πᾶσαν ἕξιν. Ο δὲ τοιοῦτος καὶ μερίζει τὴν καρδίαν αὐτοῦ, δυσὶ κυρίοις δουλεύων. Εὐεργετεῖται δὲ, ὅτε κατασκάπτει Θεὸς τὰ θυσιαστήρια αὐτοῦ, ἡ παρα διδοὺς αὐτὸν τῷ Σατανᾷ εἰς ὄλεθρον τῆς σαρκός, ἵνα τὸ Πνεῦμα σωθῇ, ἢ ἄλλως ἐν χημῷ καὶ χαλινῷ τὰς σιαγόνας αὐτοῦ ἄγχων, καὶ σύντριμμα καὶ ταλαι πωρίαν ποιῶν ἐν ταῖς ὁδοῖς αὐτοῦ, ἵνα σαλευθῇ ἀπὸ τῆς ἕξεως τῆς ἐν τῷ κακῷ, διὰ τῆς ἀποβολῆς τῶν παίδων τυχὸν, καὶ τῆς στερήσεως τῶν ἄλλων ἀγα θῶν. Ταῦτα πάντα ἐπὶ τοῖς Θεοκτόνοις εὑρήσεις, εἰ καὶ μὴ οὐ συνῆκαν. Διότι νῦν ἐροῦσιν· Οὐκ ἔστι βασιλεὺς ἡμῖν, ὅτι οὐκ ἐφοβήθημεν τὸν Θεόν. ῾Ο δὲ βασιλεὺς τί ποιήσει ἡμῖν; Λαλῶν ῥήματα, προφάσεις ψευδεῖς, διαθήσεται διαθήκην. Διδάσκει αὐτοὺς, οἷοις δεῖ ρήμασι χρήσασθαι μεταμελουμένους. Όταν γὰρ ἴδωσι τὴν βασιλείαν αὐτῶν καταλυθεῖσαν, ἐροῦ σιν, ὅτι Συνέβη ἡμῖν διὰ τὸ μὴ φοβηθῆναι τὸν Θεὸν, ᾧ ἔδει θαῤῥεῖν, ἀλλὰ μὴ τῷ βασιλεῖ. Ὁ γὰρ βασιο λεὺς οὐκ ἠδύνατό τι βοηθῆσαι ἡμῖν, ἀλλὰ μόνον ἐξηπάτα ἡμᾶς ψευδόμενος, καὶ προφασιζόμενος άλλοτε ἄλλα· καὶ νῦν μὲν πρὸς τὸν ᾿Ασσύριον, νῦν δὲ πρὸς τὸν Αἰγύπτιον διαθήκας καὶ συμφωνίας περί συμμαχίας διατιθέμενος. "Αντικρυς ταῦτα εἶπον καὶ οἱ Ἰουδαῖοι περὶ Χριστοῦ πρὸς Πιλάτον" Μὴ γράφε, ὅτι βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων ἐστί· καὶ τὴν Χριστοῦ διδασκαλίαν βήματα ψευδῆ εκάλουν διασύρον τες. 'Αλλ' αὐτὸς διαθήσεται διαθήκην τοῖς εἰς αὐτὸν πιστεύουσι, τὴν ὄντως καινήν, τὴν εἰρηνοποιήσει σαν διὰ τοῦ αἵματος αὐτοῦ τὰ ἐν οὐρανῷ καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς. Καὶ ἀληθῶς δὲ παντὶ τῷ μὴ φοβουμένῳ τὸν Θεὸν οὐκ ἔστι βασιλεύς· ἀλλὰ καὶ ἡ ἀλογία τυραννεί ἐν αὐτῷ, καὶ ἡ ὀχλοκρατία τῶν παθῶν ἐμπολιτεύε τα:, ὑφ᾽ ὧν ὁ βασιλεὺς Λόγος διαβάλλεται, ὡς λα λῶν δήματα μόνα, καὶ πρὸς τὰς τῶν μελλόντων ἐλπίδας παραπέμπων, καὶ τῆς διαθήκης Ιωάννου ἀναμιμνήσκων, τῆς λεγούσης· Εὰν ἀγαπᾶτέ με, τὰς ἐντολάς μου τηρήσετε· καὶ, Οὐκέτι και λῶ ὑμᾶς δούλους, ἀλλὰ φίλους· καὶ Πο ρεύομαι ἑτοιμάσαι ὑμῖν τόπον· καὶ αὖθις, Ἐὰν μή τις αποτάξηται πᾶσι τοῖς οὖσιν αὐτοῦ, οὐ δύναταί μου είναι μαθητής· καὶ ῾Ο ἀπολέσας τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, εἰς ζωὴν αἰώνιον εὑρήσει αὐτήν. η * Ephes. 1, 7. σε Joan. xiv, 15. s6 Joal. xv, 14. ST Joan' 2. 88 Luc. XIV, 26. • Marc. vult, 35. Εκληματούσα. Cod. Ven. Varia lectiones et nom. Pro regnum Grace est βασιλεύς, Rex. Εt testamenti Joannis mentionem faciens, dicentis: Si diligitis me, etc. Ita Græca sonant. Τοῦ Κυρίου. Domini. Cod. Ven. Lonicerus legisse videtur λαλώ, propterea que vertit loquor, pro quo Ven. cod. et Bav. habet καλῶ, wuco.

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. -- CAP. X. ᾿Ανατελεῖ ὡς ἄγρωστις κρῖμα ἐπὶ χέρσων ἀγροῦ. Καθάπερ, φησίν, ἡ ἄγρωστις πλατύνεται μᾶλλον καὶ πληθύνεται ἐν τοῖς χέρσοις τοῦ ἀγροῦ, ἔνθα οὔτε ἄροτρον ἐνοχλεῖ αὐτῇ, οὔτε σκαπάνη διὰ τὸ μὴ τόπον ἐργάσιμον εἶναι· οὕτω καὶ τὸ ἐμὸν κρίμα, καὶ ἡ καθ' ὑμῶν ψῆφος, ἡ δικαία, ἀνατελεί ἀκωλύτω:. Τῷ μόσχῳ τοῦ οἴκου ἂν παροικήσουσιν οἱ κατ οικοῦντες Σαμάρειαν. Προσεδρεύσουσι, φησί, τῷ εἰδώλῳ τῆς χρυσῆς δαμάλεως, τῷ τιμωμένῳ ἐν τῇ Βεθήλ· ταύτην γάρ λέγει οἶκον "Ων, τουτέστιν, Ανω φελοῦς, ὅ ἐστιν εἰδώλου. Προσεδρεύουσι δὲ, ὅταν ἐπέλθῃ αὐτοῖς τὰ δεινά, τὴν παρ' αὐτῶν ζητοῦντες βοήθειαν. Ταῦτα δέ φησι, διασύρων τὴν ἀνοησίαν αὐτῶν, ὡς τὸ τοῦ ἀλόγου ζώου εἴδωλον ἱκετευόντων βοηθῆσαι αὐτοῖς. Ανέτειλε τὸ κρῖμα τοῦ Θεοῦ καὶ ἐπὶ τὸν κεχερσωμένον λαὸν τῶν Ἰουδαίων, ὃν οὔτε προφήτης, οὔτε ἱερεύς τις λοιπὸν εἰργάζετο· ἀλλ' ἀνέβη ἐπ' αὐτὸν, ὡς εἰς χέρσον ἄκανθα, ή πληκτική διάθεσις, ἐξ ἧς καὶ τὸν Κύριον ἀκάνθαις ἐστεφάνωσαν κρίσει γὰρ δικαίᾳ παρεδόθησαν τοῖς Ρωμαίοις. Καὶ ἐπὶ τὰ ἔθνη δὲ τὰ κεχερσωμένα τῷ ὄντι, τὸ κρίμα τοῦ Θεοῦ, τουτέστιν ὁ νόμος, ἀνέτειλεν. Οὗ γὰρ ἐπλεόνασεν ἡ ἁμαρτία, ὑπερεπερίσσευσεν ἡ χάρις. Ἡμεῖς γὰρ ἔχομεν τὸν νόμον, οἱ τὸ τέλος αὐτοῦ ἔχοντες· τέλος γὰρ νόμου Χριστός. Εν δὲ καὶ τὸς Ἀνέτειλεν· ἀπὸ τῆς σκιᾶς γὰρ ἀνεφάνη τὸ Πνεῦμα. Οἱ δὲ κατοικοῦντες τὴν Σαμάρειαν, τουτο ἐστιν, οἱ νῦν λεγόμενοι Ισραηλῖται, οἱ τοῖς Σαμα Ρ:ίταις εοίκασιν. Ωσπερ γὰρ ἐκεῖνοι ἐδόκουν μὲν τὸν νόμον τηρεῖν, οὐκ ἀφίσταντο δὲ ὅμως οὐδὲν τῶν πατρίων· οὕτω καὶ οὗτοι δοκοῦσι μὲν τὸν νόμον φυλάττειν, τὴν πατρῴαν δὲ ἀσέβειαν εἰς τὸν Χριστὸν στέργουσιν. Οὗτοι τοίνυν τῷ οἴκῳ τοῦ ᾿Ανωφελοῦς παροικούσιν· ἀνωφελὲς γὰρ τὸ γράμμα. Orietur ut gramen judicium super solum agri. Quemadmodum, inquit, gramen diffunditur magis et multiplicatur in pratis, ubi neque aratrum ipsum interturbat, neque ligo, quod illic non colatur lucus, sic meum judicium, et calculus noster justus citra ullum obstaculum prodibit. VERS. 5. Vitulo domus On accola erunt inhabitantes Samariam. Sedebunt apud simulacrum aureæ vacca, cultum in Bethel: hanc enim dicit domum On, hoc est, Inutilis plane imaginis. Assidebunt autem tum, cum invaserint eos pericula, opem inde inquirendo. Hæc autem dicit illorum dementiam corripiens, ut qui bruti pecoris imaginem pro suppetiis ferendis implorent. Prodiit etiam judicium Dei super solo æqualum et excisum populum Judaicum, quem neque vales, neque sacerdos in posterum coluit, sed ascendit super ipsum, veluti super solum incultum, spina, pungens quæpiam affectio, ex qua Dominum etiam spinis coronarunt. Judicio enim justo traditi sunt Romanis. Super gentes etiam desolatas et in nihilum redactas, revera judicium Dei, hoc est, lex effloruit, prodiitque. Ubi enim exuberavit peccatum, superabundurit et gratia 0. Nos enim habemus legem, qui finem ejus tenemus: finis antem legis Christs. Bene autem, Prodiit, dictum est: ab umbra enim apparuit Spiritus. Inhabitantes porro Samariam, sunt qui nunc Israelitæ dicuntur, qui Samaritanis æquiparantur. Ut enim illi videbantur legem servare, nec interim tamen a patriis traditionibus desistebant: sic et illi legem quidem observare apparent, a patribus tamen sibi suis tradita erga Christum impietatem diligunt. Proinde domum Incommodi incolunt, incommoda namque est littera. Quoniam luxit populus super ipsum. Et quemadmodum exacerbaverunt ipsum, lætabuntur admodum super gloria ipsius. Non solum, inquit, ni'il cour moditatis acceperunt ab aureo isto simulacro, sed majorem inde luctum adepti sunt. Etenim traditio est Hebraica, quod quando advenit cum copiis suis rex Syriæ Ader, contra Samariæ urbes, tum Manaim rex Samariæ accersivit pro auxiliis Phua re- "Οτι ἐπένθησεν ὁ λαὸς αὐτοῦ ἐπ' αὐτὸν, καὶ καθώς παρεπίκραναν αὐτὸν, ἐπιχαροῦνται ἐπὶ τὴν δίξαν αὐτοῦ. Οὐ μόνον, φησίν, οὐδὲν ὠφελή θησαν ἀπὸ τοῦ χρυσοῦ εἰδώλου, ἀλλὰ μᾶλλον και ἐπένθησαν ἐπ' αὐτόν. Καὶ γὰρ παράδοσις Εβραϊκή, ὅτι ὅτε κατῆλθε κατὰ τῶν τῆς Σαμαρείας πόλεων "Αδερ βασιλεὺς Συρίας, τηνικαῦτα Μαναεὶμ βασιλεὺς Σαμαρεία; ἐπεκαλέσατο σύμμαχον Φουά τον Βαβυλώνιον· συμμαχήσαντι δὲ καὶ καθελόντι των gem 92 Babylonium. Cui opem ferenti depellentique *Αδερ, μὴ ἔχων ἀποδοῦναι τὸν μισθὸν, πολὺν ὄντα, τὴν χρυσὴν δάμαλιν δέδωκεν. Ἐπένθησεν οὖν ὁ λαός, φησί, τὸν Θεὸν αὐτῶν, οὕτως ἀτιμασθέντα. Πλὴν ᾤοντο ἀπὸ ἀνοησίας, ὅτι κἂν αὐτοὶ αὐτὸν παρ επίκραναν, οὕτως ἀτιμώσαντες, ἀλλ᾽ οἵ τε Βαβυ λώνιοι δοξάζουσιν [[.-σουσιν] αὐτὸν ὡς Θεὸν τιμῶν. τες. Καὶ αἱ ἐλπίδες αὗται, ποιήσουσιν αὐτοὺς χαί-· ρειν. "Οτι μετωκίσθη ἀπ' αὐτοῦ. Ἀπὸ τοῦ Ἐφραίμ σε Rom. v, 15. Ader Syrum, cum non haberet mercedis tantum, quantum redderet, multum enim illi debebat pro eo benefcio, auream ei vitulam dedit. Luxit itaque populus, Deum suum tali contumelia affectum esse: verumtamen arbitrabantur, quæ eorum erat amentia, quod etiamsi eum ad amarulentiam ea ignominia provocassent, Babylonii ipsum glorificaturi essent, ceu Deum honorantes. Ac ejusmodi spes eos gaudere facient. Quoniam translatus est ab ivso. Translatus est Varia lectiones et nota. Σκεπάνη. Cod. Ven.

ab Ephraim vitulus datus B.bylonio Phua. Audito μετωκίσθη ὁ μόσχος, δοθεὶς τῷ Βαβυλωνίῳ Φουξ quæ deinceps sequuntur. VERS. 6. Ipsumque in Assyrios ligantes, abduxerunt munera regi Jarem. Hoc est, viudici suo regi Piua. Jarem cnim, ut præmemoratum est, significal, si trausferatur, ullorem, seu vindicatorem. Pulcherrime autem dixit, Ligantes, tanquam super vitulo deridens illorum dementiam. In domo Ephraim accipietur, pudefietque Israel in consilio suo. Plua, inquit, suscipiet aureum vitulum, ceu in domo Ephraim datum, hoc est, in domo regis attamen populus contumelia afficietur, super suis consiliis de tali simulacro: non enim honoraverunt ipsum Chaldæi, sed comminuentes conflarunt. Sunt qui hæc de Christo pariter intellexerunt, quem populus quidem suus lugebat, videlicet discipuli et mulieres ad quas dixit: Filiæ Hierusalem, ne flete super me ". Alii deinde pectora sua tundlebant, quando erat in cruce. Judæi vero maledicentes exacerbaverunt eum, et gavisi sunt, quando gloria ejus translata est ab ipso, dum in cruce dehonestaretur, nec habebat speciem, neque formam. Ac ligans eum Pilatus, remisit ad Herodem, qui per arrogantiam Assyrius etiam rex crat. Hunc ad modum Christum in nobis commorantem, quem per baptisma habemus in interiore nostro homine, transfert a nobis reguaus in mortali nostro corpore peccatum: ac ligaus ipsum, corpus dico, ut ne quippiam operetur, quod deceat virtutem, hosti et ultiori defert c munus, hoc est, diabolo, qui hostis exsistens salutis ejus, qui Corinthi fornicatus erat es, et vindex factus est, assumens ipsum in perniciem carnis, ut spiritus servetur. Haud dissimiliter Plygellum et Hermogenem a Paulo sibi traditos castigavit, ne blasphemarent ". Magnum enim donum est tali ultori, Christianos nos ligatos esse, ut nullum Christi mandatorum aganus, dicentis: Si diligitis me, mandala mea servabilis. Ακους καὶ τῶν ἑξῆς· Καὶ αὐτὸν εἰς Ἀσσυρίους δήσαντες, ἀπήγαγον ξένια τῷ βασιλεῖ Ἱαρείμ. Τουτέστι, τῷ ἐκδι κητῇ αὐτῶν βασιλεῖ, τῷ Φουᾷ. Ἰαρείμ, ὡς προείρηται, ἔκδικος, ἢ ἐκδικητὴς ἑρμηνεύεται. Χαριά στατα δὲ εἶπε τὸ, Δήσαντες, ὡς ἐπὶ μόσχου διαγε λῶν τὴν ἀνοησίαν αὐτῶν. Εν δόματι Εφραίμ δέξεται, καὶ αἰσχυνθήσε ται Ισραὴλ ἐν τῇ βουλῇ αὐτῶν. Ὁ μὲν Φουὰ φησί, δέξεται τὸν χρυσοῦν μόσχον, ὡς ἐν δόματι τοῦ Ἐφραὶμ δοδέντα, τουτέστι, τοῦ βασιλέως· πλὴν ὁ λαός αἰσχυνθήσεται ἐπὶ ταῖς αὐτῶν βουλαίς, ταῖς περὶ τοιούτου εἰδώλου· οὐ γὰρ ἐτίμησαν αὐτὸν οἱ Χαλδαίοι, ἀλλὰ κατοκόψαντες ἐχώνευσαν. Εξεδέξαντό τινες ταῦτα καὶ εἰς τὸν Χριστὸν, ὃν ὁ μὲν λαὸς αὐτοῦ ἐπένθει, τουτέστιν, οί τε μαθηταί, καὶ αἱ γυναῖκες, πρὸς ἄς εἶπε· θυγατέρες Ιερουσα λήμ, μὴ κλαίετε ἐπ' ἐμέ· καὶ ἄλλοι δὲ ἔτυπτον τὰ στήθη αὐτῶν, ὅτε ἦν ἐπὶ τοῦ σταυροῦ. Ἰου δαῖοι δὲ, βλασφημοῦντες, παρεπίκραναν, καὶ ἐπο εχάρησαν, ὅτε ἡ δόξα αὐτοῦ μετωκίσθη ἀπ' αὐτοῦ, ἡνίκα σταυρούμενος ήτιμάζετο, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος, οὐδὲ κάλλος. Καὶ δήσας αὐτὸν ὁ Πιλάτος, ἀνέπεμψε πρὸς τὸν Ἡρώδην, Ασσύριον βασιλέα διὰ τῆς ὑπερα ηφανίας ὄντα. Καὶ τὸν ἐν ἡμῖν δὲ Χριστὸν, ἦν διὰ τοῦ βαπτίσματος ἔχομεν κατοικοῦντα εἰς τὸν ἔσω ἡμῶν ἄνθρωπον, μετοικίζει ἀφ᾿ ἡμῶν ἡ βασιλεύ ουσα ἐν τῷ θνητῷ ἡμῶν σώματι ἁμαρτία· καὶ δεσμήσασα αὐτὸν, ὥστε μὴ ἐργάζεσθαί τι τῇ πρα κτικῇ ἀρετῇ ἀνηκόντων ἀρετῇ τῷ ἐχθρῷ καὶ ἐκδικητῇ ἀποφέρει ξένιον, τουτέστι τῷ διαβόλῳ· ὃς ἐχθρὸς ὢν τῆς σωτηρίας τοῦ ἐν Κορίνθῳ πεπορνευ κότος, καὶ ἐκδικητής γέγονε, παραλαβὼν αὐτὸν εἰς ὄλεθρον τῆς σαρκὸς, ἵνα τὸ Πνεῦμα σωθῇ. Καὶ τοὺς περὶ Φύγελλον καὶ Ερμογένην παραδοθέντας αὐτῷ ὑπὸ τοῦ Παύλου, ἐπαίδευσε μὴ βλαβη μεῖν. Μέγα οὖν δῶρον τῷ τοιούτῳ ἐκδικητῇ τὸ, Χριστιανούς εν τὰς ἡμᾶς δεδέσθαι, μηδεμίαν εργαζομένους τῶν Χριστοῦ ἐντολῶν, τοῦ εἰπόντος· ᾿Εὰν ἀγαπᾶτέ με, τὰς ἐντολάς μου τηρήσετε. Απέρριψε Σαμάρεια βασιλέα αὐτῆς, ὡς κρύ γανον ἐπὶ προσώπου ὕδατος. Τουτέστιν, οὕτω ῥᾳδίως ἡ βασιλεία ἀπὸ τῆς Σαμαρείας ἀρθήσεται, VERS. 7. Abjecit Samaria regnum suum, tanquam 93 sarmentum super faciem aquæ. Id est, adeo facile regnum a Samaria tolletur, exscindeturque, ut leve sarmentum ab aqua avellitur, diripiturque. Vel ὥσπερ φρύγανον κούφον, ὑπὸ ὕδατος παρασυρόμεν regnum vitulum appellat, quem citra negotium legavit in Assyrios, ut memoratum est. Vans. 3. Diruenturque allaria On, peccata Israelis. Diruentur altaria idoli, quæ causa peccati fuerunt populo Israelitico: per ea enim Deum ad iram suseitabant. Spinæ ac tribuli ascendent super aras eorum. νον. Η βασιλέα τὸν μόσχον φησίν, ὃν εὐκόλως ἀπο επέμψατο εἰς Ασσυρίους, ὡς εἴρηται. Καὶ ἐξαρθήσονται βωμοὶ "Ων, ἁμαρτήματα του Ισραήλ. Αφανισθήσονται γὰρ οἱ βωμοὶ τῶν εἰδώ λων, οἵτινες ἁμαρτήματα ἦσαν τοῦ λαοῦ. Δι' αὐτοὺς γὰρ παρώργιζε τὸν λαόν. *Ακανθαι καὶ τρίβολοι ἀναβήσονται ἐπὶ τὰ θε e1 Luc. xxi, 28. 63 1 Cor. v.11. 08 | Tim. 1, 15. σε Joan. χιν, 15. Η μὲν Φουά. Cod. Βav. Variæ lectiones et notæ. Ο λαός Ισραήλ, populus Israel. Cod. Ven. Οι τύπτοντες. Cod. Ven. Τῶν πρακτικῶν ἀνηκόντων ἀρετῇ. Cod. Bav. Lonicerus legisse videtur βασιλείαν, regnum. Uterque vero codex et Ven. et Bav. habet βατ λέα, regem.

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. CAP. X. σιαστήρια αὐτῶν. Ἐρήμου γὰρ οὔσης τῆς γῆς καὶ Deinde ubi terra vastata fuerit, et arze dirutas, loca τῶν θυσιαστηρίων αὐτῶν, οἱ τόποι ἀκανθῶν πλήρεις spinis crunt plena. Quinetiam regem Christum abἔσονται. Καὶ βασιλέα δὲ Χριστὸν ἀπέρριψαν, ἀντ᾽ οὐ jecerunt, pro nihilo eum reputantes, Samaritani, δενὸς αὐτὸν ἡγησάμενοι, οἱ, ὡς παραποδέδοτο (1. ut sopra indicatum est, Judæi. Postea vaticinatur προαπ.], Σαμαρεῖται Ἰουδαῖοι. Εἶτα προφητεύει τὴν idolicorum altarium demolitionem quæ post Christi τῶν εἰδωλικῶν βωμῶν καθαίρεσιν, ἢ μετὰ τὴν τοῦ adventum facta est: ab uno idolo On, cætera omΧριστού παρουσίαν γέγονεν, ἀπὸ ἑνὸς εἰδώλου τοῦ nia intelligens vel demonstrans. Abjicit etiam in, ἂν καὶ τἆλλα πάντα παραδηλώσας. Τίπτει δὲ καὶ credulus, regnantem inter sese incredulitatem atἄπιστος τὴν βασιλεύσασαν ἐν αὐτῷ ἀπιστίαν ἐπὶ que peccatum, super faciem aquæ baptismatis, diπρόσωπον ὕδατος τοῦ βαπτίσματος, καὶ ἐξαφανίζον- ruunturque eo pacto infidelitatis in ipso aræ, tumκαὶ τὰ τῆς ἀπιστίας θυσιαστήρια ἐν αὐτῷ. Καὶ τότε que apparet plena spinis ac tribulis, autea plana φαίνεται πλήρης ἀκανθῶν καὶ τριβόλων ή πρώην visa religio. Sic fidelis abjicit peræque regnans in λεία δοκοῦσα θρησκεία. Καὶ ὁ πιστὸς δὲ ἴσως κρα sese peccatum, super aquam lacrymarum, faciem τοῦσαν ἐν αὐτῷ ἁμαρτίαν ἐπὶ τὸ τῶν δακρύων ὕδωρ suam tali aqua sensum habente lavans, ex quibus ῥίπτει, τὸ πρόσωπον αὐτοῦ τῷ τοιούτῳ ὕδατι νίπτων, peccatis et propter quæ ipsi bellum est. Ac membra τὸ τὰς αἰσθήσεις ἔχον, ἐξ ὧν καὶ περὶ ἃς ὁ πόλεμος, ejus, peccati ara (est autem peccatum idolum subκαὶ τὰ μέλη αὐτοῦ, τὰ τῆς ἁμαρτίας θυσιαστήρια stantia et utilitate vacans) implentur tum spinis et (ἦτις ἐστὶν εἴδωλον ἀνωφελές· ἀνυπόστατος γὰρ καὶ tribulis: pungunt enim et feriunt peccata ob pœniἀνόνητος ἡ ἁμαρτία), γίνονται τηνικαῦτα ἀκανθῶν tentiam. καὶ τριβόλων γέμοντα. θλίβει γὰρ αὐτὰ καὶ πλήττει διὰ τῆς μετανοίας. Dicentque montibus: Tegile uos; et cellibus: Cadite super nos. Talis ac tanta, inquit, vehementia et amarities calamitatum erit, que comprebendent eos, ut unusquivis eorum exoptet potius montium colliumque super se ruina contegi, quam Babylonicis incidere malis. Non frustra vero meminit cum montium tum collium, sed postquam in Bethel sacrum faciebant vaccæ, fecit mentionem istorum altarium. In montibus vero inservicbant idolis Καὶ ἐροῦσι τοῖς ὄρεσι· Καλύψατε ἡμᾶς· καὶ τοῖς βουνοῖς· Πέσετε ἐφ' ἡμᾶς. Τοιαύτη, φησίν, ἔσται ἡ σφοδρότης καὶ πικρία τῶν συμφορῶν, αἳ και ταλήψονται αὐτοὺς, ὥστε ἕκαστον αὐτῶν ἑλέσθαι ὑπὸ τῶν ὀρέων καὶ τῶν βουνῶν ἐπιπεσόντων καλυφθῆναι, ἢ περιπεσεῖν τοῖς ἐκ Βαβυλωνίων κακοῖς. Εμνήσθη δὲ ὀρέων καὶ βουνῶν οὐκ αλόγως· ἀλλ' ἐπειδὴ ἐν μὲν Βαιθήλ ἔθυον τῇ δαμάλει, καὶ ἔφη μνησθεὶς τῶν βωμῶν ἐκείνων· ἐν δὲ τοῖς ὄρεσιν ἐλάτρευον τοῖς ἄλλοις εἰδώλοις, τῇ Αστάρτῃ, φημί, καὶ aliis, nimirum Astarte, ipsique Chamos et Baal: τῷ Χαμώς, καὶ τῇ Βάαλ· μέμνηται νῦν καὶ τούτων, ὡς της συμφοράς αἰτίων αὐτοῖς ὄντων, καὶ ἀλλαχοῦ μὲν οὐ χρησιμευόντων αὐτοῖς, εἰς δὲ τὸ πρὸ τῶν συμφορών θανατώσαι αὐτοὺς, εἴ γε τοῦτο ἐνῆν. Ταῦτα δὲ ὁ Κύριος ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ εἶπε καὶ περὶ τῶν δι' αὐτὸν καταληψομένων τοὺς Ἰουδαίους κακῶν. Αφ' οὗ οἱ βουνοί, ἥμαρτεν Ισραήλ. Οὐ μόνον, φησὶν, ἀφ' οὗ ἤρξαντο αἱ δαμάλεις προσκυνεῖσθαι, ἥμαρτεν ὁ Ἰσραὴλ, ἀλλὰ καὶ πρὸ τούτου, ἀφ᾽ οὗ αἱ βουνοὶ ἐδέξαντο τὰς λατρείας. Καὶ γὰρ τὰς δαμάλεις Ιεροβοάμ ἔστησεν· ὁ δὲ Σολομών ταῖς γυναιξὶν αὐτ τοῦ πεισθεὶς, ἐν τοῖς βουνοῖς ἐποίησε θυσιαστήριον. Ἐκεῖ ἔστησαν· οὐ μὴ καταλάβῃ αὐτοὺς ἐν τῷ βουνῷ πόλεμος, ἐπὶ τέκνα ἀδικίας ἦλθε παιδεῦ· σαι αὐτοὺς κατὰ τὴν ἐπιθυμίαν μου. Καὶ συναχθήσονται ἐπ' αὐτοὺς λαοὶ ἐπὶ τῷ παιδεῦσαι αὐτ τοὺς ἐν ταῖς δυσὶν ἀδικίαις αὐτῶν. Ἑβραῖοι, φησί, καὶ ἀμετακίνητοι έστησαν ἐν τῇ τῶν βουνῶν εἰδωλο λατρεία, λέγοντες, ὅτι πόλεμος αὐτοὺς οὐ μὴ καταλάδῃ, οὐδὲ συμφορά τινι περιπεσοῦνται, ἐὰν ἐν τῷ βωμῷ λατρεύωσιν. Ἀλλ᾽ ἦλθεν ὄντως ἐπ' αὐτοὺς πόλ λεμος, όντας τέκνα ἀδικίας, διὰ τὸ παιδεῦσαι αὐτοὺς κατὰ τὴν ἐπιθυμίαν καὶ θέλησίν μου. Τοῦτο δὲ διχῶς νοήσεις· ἢ, ὅτι Στιβαρῶς καὶ πικρώς παιδεῦσαι· 65. Luc. XIII, hæc ipsa jam nunc recordatur, tanquam ipsis causa fuerint calamitatum, ut qui neque alias commodarent eis, et ante ingruentia ista mala, ipsos etiam occiderint. llæc Dominus in Evangelio quoque prædixit 63.66, nempe quæ quantaque mala eos iuvasura essent. VERS. 9. Ex quo colles, peccarunt in Israele, Non Lantum, inquit, ex quo vaccæ cuperunt adorari, peccavit Israel, sed antehac etiam, dum colles acceperunt culturam. Etenim buculas istas Jeroboam statuit: Salomon vero a mulieribus persuasus, in excelsis collibus aras exstruxit. 94 VERS. 9, 10. Illic statuerunt se, ne apprehendat in colle eos bellum, super liberos justitiæ, venit castigare ipsos juxta cupiditatem meam. Et congregabuntur super ipsos populi, ut castigent eos super duabus injustitiis eorum. Et stabiles et immobiles steterunt, super idolorum cultu in collibus, dicentes, quod bellum eos non apprehendat, neque cuiquam ærumnæ incidant, qui in ara idola devenerentur. Atqui revera venit super eos.prælium, tanquam revera filios injustitiæ, seu iniquitatis, ut castigaret eos juxta cupiditatem et voluntatem meam. lloc autem bifariam intelliges, vel quod Varia lectiones et nolæ. Subaudi ἦλθε, vel lege: παιδεύσει, ui forte τὸ παιδεῦσαι aoristum optativi esse quis putet, PATROL. GR. CXXVI.

Airter et acerbe castigaverit, hoc enim est, quod τοῦτο γὰρ ἐπιθυμῶ, ὅτι ἀδιόρθωτοί εἰσιν· *, ὅτι desidero, eo quod sint incorrigibiles: vel quod ᾿ Ελαφρῶς, καὶ αὐτὸ τοῦτο παιδευτικῶς. Κυρίως γὰρ Leniter et tolerabiliter eos corripuerit perinde ac pater filium corrigit, id quod Dei proprium est. Verum qnod sequitur, ad perniciem et vastatio- - nem pertinet. In posterum, inquit, congregabuntur - adversus eos populi multi, ut alligant eos, quod duo flagitia commiserint. Primum, quod me benefactorem suum reliquerint: alterum, quod ad levia · et inutilia plane idola accurrerint. Peccaverunt etiam qui Dominum dederunt neci Judæi. Cum · enim avaritiæ affectione languerent, quæ collis ob snam elationem dicitur, non sustinebant glorificari Dominum. Stantes igitur, ea fuerunt imbuti prava opinione, quoniam Si bunc occiderimus, non apprehendet nos bellum, nec venient super nos Romani, ut nos auferant. Αl occupavit eos bellum, quoniam duas iniquitates admiserunt, Dominum cruci affigentes, deinde calumniantes ipsius resurrectionem. Super omnem quoque tribunum non recipientem, ut se existimet esse cinerem, ac in isa defigat oculos, sed in excelsis istis locis dæmones curantem, veniet dejectio, quæ est bellum sublimitati. Omnis enim sese exaltans humiliabihur; et exaltans januas suas, quærit pernicien. Dominus enim aciem suam instruit contra super- *7 παιδεία, ή μετρία καὶ πρὸς σωφρονισμόν· ἐπεῖνο δ, κόλασις καὶ ἐξολόθρευσις. Καὶ λοιπὸν συναχθήσονται λαοὶ πολλοὶ κατ' αὐτῶν, διὰ τὸ παιδεῦσαι αὐτούς, έπειδὴ δύο ἀδικίας ἐποίησαν· ἐμέ τε ἀφῆκαν τὴν εὐεργέτην αὐτῶν, καὶ προσέδραμον τοῖς χωροῖς καὶ ἀνωφελέσιν εἰδώλοις. Ημαρτον, καὶ τὸν Κύριον ἀπο κτείναντες. Αφ' οὗ γὰρ τὸ τῆς φιλαργυρία, πάθος ἐνόσησαν, ὁ βουνός λέγεται διὰ τὴν ἔπαρσιν, οὐ γὰρ ἡνείχοντο δοξάζεσθαι Κύριον. Στάντες οὖν ἐν τούτῳ τῷ πάθει, ᾠήθησαν, ὅτι εἰ τοῦτον ἀποκτενούσιν, οὐ καταλήψεται αὐτοὺς πόλεμος, οὐδὲ ἐλεύσον ται ἐπ' αὐτοὺς οἱ Ρωμαῖοι, καὶ ἀροῦσιν αὐτούς. Ἀλλ᾽ ἦλθεν ὁ πόλεμος, ὅτι δύο ἀδικίας ἐποίησαν. σταυρώσαντες τὸν Κύριον, καὶ συκοφαντήσαντες τὴν ἀνάστασιν. Καὶ ἐπὶ πάντα δὲ φύλαρχον (f. φίλαρχ.) μὴ καταδεχόμενον νομίζειν ἑαυτὴν γῆν καὶ σποδόν, καὶ κάτω βλέπειν, ἀλλ᾽ ἐν τοῖς βουνοῖς καὶ ταῖς ἐπάρσεσι τοὺς δαίμονα; θεραπεύοντα, ἥξει ἡ ταπεί νωσις, ἥτις πόλεμός ἐστι τῇ ἐπάρσει. Πᾶς γὰρ ὁ ὑψῶν ἑαυτὸν, ταπεινωθήσεται· καὶ ὁ ὑψῶν θύρας ἑαυτοῦ, ζητεῖ συντριβήν. Κύριος γὰρ ὑπερηφάνοις ἀντιτάσσεται. Δύο δὲ ἀδικίας ὁ ὑπερήφανος ἀδικεῖ, κατεπαιρόμενος οὐκ ἀνθρώπων μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῦ Θεοῦ. bos, seseque illis opponit. Duabus itaque injustitiis superbus injuste agit, vimque facit, attollens se nedum contra homines, verum etiam adversus Deum. VERS. 11. Ephraim juvenca docta diligere contentionem. Indomitus est Ephraim, nolens sub jugo meo esse, sed nunquam non diligens vincere ac facere quæ sibi videantur. Vel quod ego docuerim ipsum vincere, hostesque in fugam vertere, sed non custodivit eam institutionem meam. Adveniam ego super pulcherrimam cervicem ejus. loc est, lumiliabo, submittaunque ipsum per bostes, et persuadebo meæ cognitionis jugum accipere, ac reges ejus potissimum humiliabo. Nam regnum nominavit pulcherrimam cervicem ejus. Etenim reges in pluribus impii erant, populo ad consimilem impietatem {iter monstrantes. Bene dixit, Cervicem, ut 95 ostenderet eos cervicosos. Hunc ad nodum Pharisæi et sacerdotes cæteris altiores fuerunt; sed enim submisit eos, ab ipsis ad crucem fixus. Scandam super Ephraim, Judam silentio præteribo. Postquam, ut in superioribus recitatumn est, decem tibus cum regibus suis, in nullum non idololatriæ genus exciderant, Judas vero, seu duæ tribus moderate se gererent (nam Amesías et Ezechias et Josias pii erant), ait: Ascendam jam nunc super Ephraim, et gravabo ipsum, Babylonios adversus * Luc. xvult, 14. Εφραίμ δάμαλις δεδιδαγμένη ἀγαπᾷν νίκος (vulg. νεῖκος]. Αδάμαστος, φησίν, ἔστιν ὁ 'Εφραίμ, οὐ βουλόμενος ὑπὸ τὸν ἐμὸν ζυγὸν εἶναι, ἀλλ' ἀεὶ ἀγαπᾶν τὸ νικᾶν, καὶ ποιεῖν τὰ οἰκεῖα θελήματα. "Η, ὅτι ἐδίδαξα αὐτὸν τὸ νικᾶν καὶ κατατροπών σθαι τοὺς ἐχθρούς, ἀλλ' οὐκ ἐφύλαξεν. Ἐγὼ δὲ ἐπελεύσομαι ἐπὶ τὸ κάλλιστον τοῦ τραχήλου αὐτοῦ. Τουτέστι, Ταπεινώσω αὐτὸν διά τῶν πολεμίων, καὶ πείσω τὸν τῆς ἐμῆς ἐπιγνώσεως ζυγὸν δέξασθαι, καὶ μάλιστα τοὺς βασιλεῖς αὐτοῦ ταπεινώσω. Τὴν γὰρ βασιλείαν ὠνόμασε κάλλιστον τοῦ τραχήλου αὐτοῦ. Οὗτοι δὲ καὶ ἡσέβουν τὰ πλείω, καὶ ὡδήγουν καὶ τοὺς λαοὺς ἐπὶ τὰ αὐτά. Εὗ δὲ εἶπε, Τοῦ τραχήλου, ἵνα δείξῃ αὐτοὺς τραχηλιῶντας. Καὶ οἱ Φαρισαῖοι δὲ, καὶ οἱ ἱερεῖς, τῶν ἄλλων υψηλότερα ἦσαν· ἀλλ' ἐταπείνωσε τούτους ὁ ὑπ' αὐτῶν σταυ ρωθείς. Επιβιβῶ Εφραίμ, καὶ παρασιωπήσομαι Ιούδαν. Ἐπειδὴ, ὡς ἀνωτέρω εἴρηται, αἱ μὲν δέκα φυλαὶ σὺν τοῖς βασιλεῦσιν αὐτῶν εἰς πᾶν εἶδος είδε λολατρείας ἐξώκειλαν· ὁ δὲ Ἰούδας, ήγουν αἱ δύο μετρίως πως έσωφρόνουν· καὶ γὰρ καὶ ὁ ᾿Αμεσίας ὁ βασιλεὺς αὐτῶν εὐσεβὴς ἦν, καὶ Εζεκίας καὶ Ἰωσία; φησὶν, ὅτι Νῦν μὲν ἐπὶ τὸν Ἐφραὶμ ἐπιβήσομαι καὶ Varia lectiones et notæ. Aliter Græca verba sonant: idque castigale: proprie enim correctio appellatur, quæ sit mediocris, et ad castigationem: illud vero (acerba scilicet casugatio) supplicium est et excidium. Particula γὰρ redundare videtur. Ἐδίδαξα αὐτὸν τὸ νικᾶν καὶ ποιεῖν τὰ οἰκεῖν θελήματα, docui cum vincere, et facere voluntates propriam, Cod. Bav. Επ βωμῷ, Cod. Bas.

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM.-- CAP. X. βαρυνῶ αὐτὸν, τους Βαβυλωνίους ἐπαγαγὼν αὐτῷ· eum adducens: Judae vero interim paream. Etenim τοῦ δὲ Ἰούδα τέως φείσομαι. Καὶ γὰρ ἐλθόντος τοῦ Σεναχηρείμ, καὶ πολιορκοῦντος τὴν Ἱερουσαλήμ, ἑκατὸν ὀγδοηκονταπέντε χιλιάδας διέφθειρεν ἄγγελος Κυρίου ἐν μιᾷ νυκτί. "Οθεν ἐκεῖνος ἀπέδρα κατάφο 6ος. Τὸν μὲν οὖν Ἐφραὶμ, ἤτοι τὸν αὐξανόμενον ἐπὶ κακία, ταπεινοῖ Κύριος, βαρὺς αὐτῷ ἐπικείμενος καὶ ἐπιστηρίζων αὐτῷ τὴν χεῖρα. Τὸν δὲ Ἰούδαν ἐξομο λογούμενον οὐ βαρύνει· ἀλλ᾽ ἑκουσίως θλιβομένῳ διὰ τὴν μετάνοιαν ἀποδεικνύει, ὅτι τὸ παραυτίκα έλαφρὸν τῆς θλίψεως, αἰώνιον βάρος δόξης κατεργά ζεται. Ενισχύσει ἐν αὐτῷ ᾿Ιακώβ. Τὴν αἰτίαν τίθησιν, δι᾿ ἣν φείδεται τοῦ Ἰούδα πρὸς τὸ παρὸν, καί φησιν, ὅτι τὴν ἰσχὺν ἐν αὐτῷ θήσει ἡ τοῦ Ἰακὼβ ἀρετή, ζηλουμένη ὑπ' αὐτοῦ. Αινίττεται δὲ τὴν τοῦ Εζεκίου δικαιοσύνην· ἐκείνου γὰρ τὰ δάκρυα καὶ τὴν ἀρετὴν δυσωπηθεὶς ὁ Θεὸς, τὸν Σεναχηρείμ ἄπρακτον ἀπανέστησε τῆς Ἱερουσαλήμ. Ἰακώβ λέγεται καὶ ὁ Κύριος, ἅπλαστος ὢν διὰ τὴν ἀκακίαν· οὐ γὰρ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ. Καὶ οἱ κῶν οἰκίαν, ἥτις ἐστὶν οἶκος Θεοῦ ζῶντος· ἢ τὴν οἰ κίαν τοῦ σκήνους τὴν ἀχειροποίητον, ἣν ἐξ ἡμῶν προσείληφε· καὶ ἔτι γὰρ ταύτην οἰκεῖ. Οὗτος οὖν ἴσχυσεν ἐν τοῖς Ἰουδαίοις· εἰ γὰρ καὶ ἐσταυρώθη ἐξ ἀσθενείας, ἀλλὰ ζῶν ἐκ δυνάμεως Θεοῦ, τοὺς ὑδρι - στὰς αὐτοῦ ἡμύνατο, καὶ ἀναστὰς, ἀνταπέδωκεν αύτοῖς. Καὶ πᾶς δὲ Ἰακώβ, τουτέστι, πτερνιστὴς τῶν παθῶν καὶ καθαιρέτης, ενισχύει ἐν τῷ Ἰούδᾳ, ὅ ἐστι τῇ ἐξομολογήσει. Ο γὰρ μαθὼν πτερνίζειν τὰ πάθη, οὗτος ἀληθῶς ἐξομολογεῖται, μὴ ἐπιστρέφων ἐπὶ τὸν ἴδιον ἔμετον. Σπείρατε ἐν ἑαυτοῖς δικαιοσύνην. Διττὸς ὁ τρό πος τῆς παραινέσεως. Προτρέπει γάρ τις εἰς τὸ και λόν, ἢ τὰς κολάσεις ὑποδεικνὺς τῶν ἀπειθούντων, τοὺς στεφάνους τῶν κατορθούντων. Κανταῦθα τοίνυν ὁ Θεὸς ὑπέδειξε μὲν ὅσα κακὰ τοὺς ἀπειθοῦντας και ταλήψεται· ὑπέδειξε τὴν ἀρετὴν τοῦ Ἰούδα, δι' ἣν φειδοῦς ἠξιώθη. Λοιπὸν οὖν παραινεῖ καὶ τοῖς λοιποῖς, λέγων· Σπείρατε ἑαυτοῖς· οὐ γὰρ τὸν Θεὸν ὠφελήσετε, ἀλλ᾽ ἑαυτούς· δικαιοσύνην λέγων την ἀληθῆ θεοσέβειαν. Δίκαιον γάρ ἐστι τὸ τῷ Πλάστῃ καὶ Δημιουργῷ τὸ σέβας ἀπονέμειν, ἀλλὰ μὴ τοῖς εἰδώλοις· καὶ τὴν σύμπασαν δὲ ἀρετήν, ἥτις δικαιοσύνη λέγεται, διότι ὁ τὰς ἀρετὰς ἐργαζόμενος, δια καίως κρινεῖ, τῷ λόγῳ ὑποτάττων τὰ πάθη τῆς ἀλο γίας, καὶ μὴ τὸ χεῖρον ἐπανιστὰς τῷ κρείττονι, δ κακοῦ καὶ ἀδίκου κριτοῦ. Τρυγήσατε εἰς καρπὸν ζωῆς. Οἱ μὲν σπείραντες εἰς ἀδικίαν, καὶ ἀδικήσαντες τόν τε Θεὸν, διὰ τοῦ τὸ σέβας αὐτοῦ ἀναθεῖναι τοῖς εἰδώλοις, τό τε φύσει δί 65 1V Reg. XIX, Ενισχύει, fortis est, Cod. Ven. Deest ey in cod. Ven. Απρακτον deest in Cod. Bay. Οὕτως, sic, Cod. Bav. ο cum advenisset Sennacherim, obsidione cingens Jerusalem, centum octuaginta quinque millia angelus Domini una nocte perdidit *, unde ille perterrefactus aufugit. Proinde Ephraim, sive crescentem in vitiositate bumiliat Dominus graviter impositus, ac manu sua fortiter ipsum premit. Judam vero confitentem non gravat, ut qui sese sua sporte per pænitentiam afflictet, subindicans juxta quod extemplo mo.lica afflictio, æternum gloriæ pondus operetur. Fortis erit in ipso Jacob. Rationem reddit, cujus rei gratia in praesentia parcat Sudæ, Robur, inquiens, in ipso faciet virtus divi Jacob, quam æniulatus est. Adumbrat autem et obscure monstrat justitiam Ezechie: illius eniin lacrymis et virtute inspectis, Deus Sennacherim ab Jerusalem re in fecta dispulit. Jacob sonat etiam Dominum non fin. gentem propter suam probitatem. Nec enim inven tus est dolus in ore ejus, cujus typum gessit, Christi. Significat etiam habitantem domum, quae est domus Dei viventis, vel domum tabernaculi nou manu factam, quam ex nobis assumpsit, quam hodieque immora'ur. Ille igitur inter Judeos fortis robustusque fuit, qui etiamsi crucifixus est ex im becillitate, vivens tamen per potentiam Dei, injurios hostes suos ultus est, ac post resurrectionem suam rependit eis vicem. Hanc ad rationem omnis Jacob, hoc est affectuum suorum supplantator et suppressor, robustus erit in Juda, id est, per con - fessionem. Qui enim didicerit supplantare passiones, ille vere confitetur, non revertens ad proprium vomitum. VERS. 12. Seminate vobis ad justitiam. Duplex est adhortationis ratio. Adhortatur enim aliquis ad bonum, vel supplicia indicans inobedientium, vel coronas et præmia recte agentium. Et hic igitur Deus ostendit, quæcunque mala non obtemperantes ipsi apprehendent. Virtutem quoque Juda ob oculos posuit, cujus causa venia donatus est. Posthac cæteros admonet dicens: Seminate vobisipsis: non 96 enim Deum juvabitis, sed vosipsos. Justitiam autem verum Dei cultum appellat. Justum est enim Creatori et Auctori cultum tribuere, et non idolis. Vel universam virtutem intelligit, quæ justitia nominatur, eo quod virtutes operans juste judicat, rationi subdens affectus irrationalitatis, nec quod pejus est potiori præferens, id quod pravi et injusti est judicis. Vindemiam facite ad fructum vitæ. Seminantes, injustitiam, et injuria Deum afficientes, cultum ejus idolis deferendo, ac natura injustum, Variæ lectiones et notæ. Adde particulam δὲ quæ precedens μὲν postulat. Graeca sic habent: ac natura justum injuria scilicet aflicientes) vitium virtuti anteponendo.

Κ per vitiositatem suam virtuti anteponendo, illi ad καιον, διὰ τοῦ τὴν κακίαν προτιμῆσαι τῆς ἀρετῆ;· mortem vindemiam fecerunt ab hostibus occisi. Vobis autem, qui sementem fecistis ad justitiam conferentem (est autem semen bona omnino cogitalio quae in opus exit), vobis, inquam, messis in fructum vitæ proveniet. Effugietis enim hostium ensem, et vivetis: fruemini hac vita præcedenter, deinceps vero et consequenter fntura cœlesti. Præterea sensibilem et externis bonis gaudentem, veluti carnalibus adhuc, etiam promittit. Accendite vobis lumen cognitionis. lloc est, Agnoscite Deum, deficientes ab idolis. Inquirite Dominum interea usque dum veniant fatus justitiæ vobis. Monstrat ipsis rationem, per quam seminent et illuminentur. At qualis ille modus? Dominum, inquit, inquirere, querere au tem citra intermissionem, donec justitiam perfeceritis, et fructus ejus, hoc est, reliquas virtutes et lumen cognitionis. Vel: Quærite, pro, Precamimi Dominum, usquequo permotus infexusque vobis sese reddat. Quod si justitiam operabimini, propterea ne confidite: citra namque Dei opem ipsa non potest eripere vos. Ipsum igitur inquiDite, rogantes, ut vos ab iis quæ metuitis, periculis liberet. Haud mis dissimilia David ait: Oculi nostri ad Deum nostrum, tantisper dum misereatur nostri **. Sin Christus est justitia, juxta divum Apostolum, videtur hic locus adhortari legis doctores: Seminate in cordibus auscultantium semina ad Christum, vere justitiam, ducentia. lloc enim est vobisipsis semi nare. Discipulorum namque profectus ad præceptorein quoque pertinet. Ac colligite, veluti in vindemia, litte ram, non ut in ca stetis, sed ut illum inde decerpatis, qui dixit: Ego sum vita". Infert ergo: Accendite, inquit, vobis lumen cognitionis, qui legi assidetis, futurorum bonorum umbram habenti: lumen cogniLionis Christi vobis accendite, Quin aliquis sibi lumen incendit, sibique pralucet, dum ad nos accedit. Quoniam autem David ait: Accedite ad ipsum et illustramini ": 97 non injuria nobisipsis lucem præbere, et facem accendere jubemur. Quærite qui in lege agitis, Dominum, nain ipse dabit vobis fructus justitiæ. Siquidem ex operibus legis non habebitis justitiam, sive justificationem: justificabimini autem ex fide in Christum Jesum. Jam si seminans in carnem, ex carne corruptionem metet seminans autem in spiritum, ex spiritu vitam eternam colliget: demus operam, neque in carnem seminare, neque in spiritualia sic festinemus semen spargere, ut spectemiur inde hominibus: non enim nobisipsis ita seminamus, sed volucribus cœli, quibus non celata semina sunt exposita. Ve- ἐκεῖνοι εἰς θάνατον ἐτρύγησαν, ἀποκτανθέντες ὑπὸ τῶν πολεμίων. Ἡμῖν δὲ τοῖς σπείρασι τὰ εἰς δικαιοσύνην φέροντα (σπέρμα δὲ πάντως ὁ ἀγαθὸς λογι σμὸς, δ; εἰς τὴν πρᾶξιν φέρει)· ὑμῖν οὖν ὁ τρυγη τὸς, εἰς καρπὸν ζωῆς ἀποβήσεται Εκφεύξεσθε γὰρ τὸ τῶν πολεμίων ξίφος, καὶ ζήσεσθε· ταύτην δὲ τὴν ζωὴν προηγουμένως, καὶ ἑπομένως τὴν μέλλουσαν. Τὴν δὲ αἰσθητὴν ζωήν, ὡς σαρκίνοις, ὑπισχνεί ται αὐτοῖς. Φωτίσατε ἑαυτοῖς φῶς γνώσεως. Τουτέστιν, Ἐπίγνωτε τὸν Θεὸν, ἀποστάντες τῶν εἰδώλων. Ζητήσατε τὸν Κύριον ἕως τοῦ ἐλθεῖν γεννή ματα δικαιοσύνης ὑμῖν. Δείκνυσιν αὐτοῖς τρόπον, δι' οὗ σπεροῦσι καὶ φωτισθήσονται. Ποῖος δὲ οὗτος; Τὸ τὸν Κύριον ἐπιζητεῖν· ζητεῖν δὲ ἀεὶ, ἕως οὗ κατ ορθώσητε την δικαιοσύνην, καὶ τὰ γεννήματα αὐτ της, τουτέστι, τὰς λοιπὰς ἀρετὰς καὶ τὸ φῶς τῆς γνώσεως. Η τὸ, Ζητήσατε, ἀντὶ τοῦ, Δεήθητε του Κυρίου, ἕως οὗ ἐπικαμφθεὶς, ὑμῖν ἀποδῷ Εἰ γὰρ δικαιοσύνην ἐργάσεσθε, ἀλλὰ μὴ ταύτῃ θαρ μεῖτε· ἄνευ γὰρ βοηθείας, αύτη οὐκ ἰσχύει ἐξελέσθαι. Αὐτὸν οὖν ζητήσατε, δεόμενοι αὐτοῦ, ἵνα φύ σηται τῶν ἐλπιζομένων δεινῶν. "Ομοια Δαβίδ λέγει· Οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν πρὸς Κύριον τὸν Θεὸν ἡμῶν, ἕως οὗ οἰκτειρῆσαι ἡμᾶς. Ε! ὁ Χριστός ἐστι δικαιο σύνη, κατὰ τὸν ᾿Απόστολον, ἔοικεν ὁ λόγος τοῖς να μοδιδασκάλοις παραινεῖν· Σπείρατε ἐν ταῖς καρδίαις τῶν ἀκροατῶν τὰ φέροντα εἰς τὴν ὄντως δικαιοσύνην τὸν Χριστόν. Τοῦτο δὲ ἑαυτοῖς ἐστι σπείρειν· ἡ γὰρ τῶν μαθητῶν ὠφέλεια, εἰς τὸν διδάσκαλον περιήκει. Καὶ τρυγήσατε τὸ γράμμα, οὐχ ἵνα στῆτε ἐν αὐτῷ, ἀλλ' ίνα καρπώσησθε τὸν εἰπόντα· 'Εγώ εἰμι ἡ ζωή. Ἐπάγει οὖν· «Φωτίσατε ἑαυτοῖς φῶς γνώσεως, ο οἱ τῷ νόμου προσκαθήμενοι, τῷ σκιὰν ἔχοντι τῶν μελλόν των ἀγαθῶν· τὸ φῶς τῆς γνώσεως τοῦ Χριστοῦ φω τίσατε ἑαυτοῖς. Αὐτὸς δέ τις ἑαυτῷ φωτίζει τὸ φῶς. Εἰ γὰρ τὸ προσελθεῖν ἐφ' ἡμῖν, λέγει δὲ Δαβίδ· Προσέλθετε [πρὸς] αὐτὸν καὶ φωτίσθητε· εἰκότω; ἑαυτοῦ; φωτίζειν κελευόμεθα. Ζητήσατε ἐν τῷ νόμῳ τὸν Κύριον· αὐτὸς γὰρ δώσει ὑμῖν τὰ γεννήματα τῆς δικαιοσύνης. Εκ μὲν γὰρ τῶν ἔργων τοῦ νόμου, οὐχ ἕξετε δικαιοσύνην, ἤτοι δικαίωσιν· δικαιωθήσεσθε δὲ ἐκ τῆς πίστεως, τῆς εἰς Χριστὸν Ἰησοῦν. Εἰ δὲ καὶ ὁ μὲν σπείρων εἰς τὴν σάρκα, ἐκ τῆς σαρκὸς θερίσει φθοράν· ὁ δὲ σπείρων εἰς τὸ πνεῦμα, ἐκ τοῦ πνεύ ματος ζωὴν αἰώνιον τρυγήσει· σπουδάσωμεν μήτε εἰς τὴν σάρκα σπείρειν, μήτε εἰς τὰ πνευματικά σπεύσωμεν σπείρειν ταῦτα, πρὸς τὸ θεαθῆναι τοῖς ἀνθρώποις. Οὐχ ἑαυτοῖς γὰρ οὕτω σπείρομεν, ἀλλὰ τοῖς πετεινοῖς τοῦ οὐρανοῦ. Τὰ γὰρ μὴ κρυπτόμενα σπέρματα τούτοις ἔκκειται. Οταν δὲ διὰ τῆς προ • Psal. cxxi, 2. 7 Joan. xi, 25. "Psal. XXXIII, 6. 1s Galat. vi, 8. > Επιβήσεται, Cod. Bau. Variæ lectiones et notæ. Ἕως οὗ ἐπικαμφθεὶς τοὺς τῆς δικαιοσύνης καρποὺς ὑμῖν ἀποδῷ, quoad infexus, justitiæ frucius vobis reddal, Cod. Ven. Haec ila sonant: Si enim accedere in nostra potestate est dicitque David: Accedite ad ipsum et illuminamini, merito etc.

· CAP. X. κτικής σπείρωμεν, τότε τὸ φῶς τῆς γνώσεως καὶ τῆς rum si per fidei opera seminemus, tum lux cogniθεωρίας επαστράψει ἡμῖν. tionis et contemplationis illucescet nobis. *Ινα τί παρεσιωπήσατε ἀσέβειαν, καὶ τὰς ἀδικίας αὐτῶν ἐτρυγήσατε; Εδει, φησὶν, ὑμᾶς ἡσε 6ηχότας, τοῖς τῆς μετανοίας χρήσασθαι φαρμάκοις, καὶ μὴ παρασιωπῆσαι, ἀλλ' ἐξομολογήσασθαι. Νῦν δὲ τοῦτο μὴ ποιήσαντες, τρυγήσατε τὰς ἀδικίας τῆς ἀσεβείας, ὑπὲρ αὐτῶν τὰς ἀξίας ποινὰς ἀποτίσαντες. Τίνες δέ εἰσιν αἱ ἀδικίαι τῆς ἀσεβείας, διαφόρως εἴρηται· ἥ τε γὰρ πρὸς τὸν Θεὸν καὶ ἡ πρὸς τὸν πλησίον. Αρμόζει δὲ ταῦτα καὶ παντὶ ἱερεῖ καὶ διδασκάλῳ καὶ ἄρχοντι. Οὐ γὰρ δεῖ παρα σιωπᾶν, ἀσεβούντων ἀδελφῶν. "Ο τε γὰρ νόμος Ελε γεν· 'Ελέγξεις τὸν ἀδελφόν σου, καὶ οὐ λήψῃ ἐπ' αὐτῷ ἁμαρτίαν· καὶ ὁ Παῦλος τὸν ἁμαρτά νοντα ἐνώπιον πάντων κελεύει ἐλέγχειν, ἵνα καὶ οἱ λοιποὶ φόβον ἔχωσιν· ὡς εἴ γε σιγήσει ὁ λαλεῖν ὀφείλων, καὶ αὐτὸς τρυγᾷ τοὺς καρποὺς τῆς ἀδικίας, οὐ μόνον ἣν ἐκεῖνος ἀδικεῖ ὁ ἁμαρτάνων, ἀλλὰ καὶ ἦν αὐτὸς τὸν ἁμαρτάνοντα ἀδικεῖ, μὴ ἐκκόπτων αὐτοῦ τὴν πρὸς τὸ κακὸν ὁρμήν. Vens. 13. Utquid conticuistis impietatem, et injustitias ejus messuistis? Decebat vos impie agentes, penitentiæ pharmacis uti, nec reticere impia fagitia, sed confiteri. Nunc vero id non facientes, decerpsistis injustitias impietatis, digna pro ipsis supplicia referentes. Atque hæc secundum quios dam impietas, bifariam intelligitur, vel erga Deum, vel homines, seu proximum. Quadrant autem her omni sacerdoti, doctori et principi adeoque magistratui. Non enim oportet silentio præterire delieta, si quando fratres impie agant. Lex enim præcepit: Argue fratrem tuum, nec accipies vel admittes super ipso peccatuni 's. Dein Paulus etiam peccantem coram omnibus reprehendi jubet, ut et reliqui sic in trepidationem conjiciantur ". Qcirca si taceat cujus loqui interest, ipse etiam demetit fructus injustitiæ, non ejus tantummodo qua peccans ille injustus est, verum et ejus qua ipse erga peccantem injurius est, non exscindens ejus. ad bonum impetum. Ἐφάγετε καρπὸν ψευδῆ, ὅτι ἤλπισας ἐν τοῖς ἅρμασί σου, ἐν πλήθει δυνάμεώς σου. Καὶ ἐξαναστήσεται ἀπώλεια ἐν τῷ λαῷ σου, και πάντα τὰ περιτετειχισμένα σου οιχήσεται. Τὴν ματαίαν ἐλπίδα λέγει καρπόν ψευδή. Σὺ μὲν, φησίν, ἤλπισας ἐπὶ πολυπληθείᾳ λαοῦ καὶ ἐπὶ ἄρο μασι· τὸ δὲ εἰς τοὐναντίον ἐκβήσεται. Ο τε γὰρ λαὸς, ὁ πολεμιστής, σὺν τοῖς ἅρμασιν ἀπολεῖται· αἱ πόλεις δὲ αὐταὶ ἀφανισθήσονται, καὶ οὐδὲν ὠφελήσει ἡ ἀπὸ τῶν τειχῶν ἀσφάλεια. Ταῦτα καὶ πρὸς πάντα ἄρχοντα λέγεται, οἰόμενον ἀσφάλειαν ἑαυτῷ περι ποιεῖσθαι δι' ἐπινοιῶν καὶ ἐφευρέσεων ἀνθρωπίνων. Καὶ οἱ Ἑβραῖοι δὲ δόντες ἀργύρια ἱκανὰ τοῖς τὸν τάφον τηροῦσι στρατιώταις, ἐκαρπώσαντο τὸ ψεύσασθαι, ὅτι οὐκ ἀνέστη ὁ Κύριος· διὸ τῶν Ῥωμαίων ἐπελθόντων, ἐλπίσαντες ἐπὶ πλήθει λαοῦ καὶ ὀχυρό τητι πόλεων, ἀπώλοντο. Ἡ δὲ ἀπώλεια ἐν μέσῳ αὐτῶν ἦν· ἐστασίασαν γάρ. Καὶ οὐ μόνον ὑπὸ τῶν ἐχθρῶν, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ ἐφ᾽ ἑαυτῶν ἐδαπανῶντο. Καὶ ὁ λιμὸς δὲ τὴν ἀπώλειαν ἐν μέσῳ αὐτῶν ἐποίει· οὐ γὰρ μητέρες τέκνων ἐφείσαντο δι' αὐτόν." VERS. 13, 14. Comedistis fructum mendacem, quoniam sperasti in curribus tuis, in multitudine potentiæ tua. Exsurgelque pernicies in populo 180, et omnia munimenta tua peribunt. Vanam spem fructum mendacem appellat. Tu, inquit, sperasti in ingenti populi tui copia et in curribus: at vero diversum eveniet. Populus enim bellicosus una cum curribus interibit, et ipse civitates diruentur, neque quidquam proderit murórum firmitado et munitio. Hæc ad quemvis etiam principem dicuntur, qui arbitratur sibi munitionem et securitatem parare humanis cum consiliis tum inventis. Jebræi quoque, cum abunde argenti dedissent militibus, qui sepulcrum Christi custodiebant, mendacium decerpserunt, dicentibus illis, quod non resurrexisset: propterea, Romanis advenistibus, fiduciam ponentes in multitudine populi et munitione urbis, perierunt. 98 Interitus autem ille in medio ipsorum erat: seditionem enim inter sese su: citarunt, nec ab externis hostibus tantum, verum et a seipsis absumebantur. Præterea faparcerent charissimis as perniciem in medio ipsorum pariebat, adeo ut ne matres quidem suis alioqui pignoribus. Ὡς ἄρχων Σαλαμὰ ἐκ τοῦ οἴκου Ιεροβάαλ VERS. 11, 15. Tanquam princeps Salama ex ἐν ἡμέραις πολέμου, μητέρα ἐπὶ τέκνοις ἠδάφι domo Hirroboal, matrem cum liberis in terram 78 Levit. XIX, 17. 76 I Tim. v 20. Varia lectiones et notæ Quanam vero sint impietatis injustitiæ multifariam est dictum: nam ei ea (innuitur) qua spe ctat ad Deum, et quæ pertinet ad hominem. Sic habent Graeca verba. Ελεγμῷ ἐλέγξεις, redarguitione redargues, Cod. Ven. Sic Lonicerus, qui forte legit καλόν, bonum, pro quo in utroque cod. Ven. et Bav. habetur xaxòv, malum, et recte quidem. Εξαφανισθήσεται, Cod. Bav., sed male, fortasse pro έκφανισθήσεται, vel ἐξεμφανισθήσεται. nisi forte legere quis malit εξαφανισθήσεται ἀπω· λείᾳ, delebitur ad internecionem, scilicet civitas. vel civitatis potentia. Scribendum vel περιτειχίσματα, vel περιτετειχισμένα, ut consideranti patebit. Ιεροβάαλ, Hierobaal. Lonicerus autem le gisse videtur Ιεροβάαλ, ut ex ipsius interpretatione conjicere est.

precipitarunt, sic faciam vobis, domus Israel, ο Ασαν· οὕτως ποιήσω ὑμῖν, οἶκος τοῦ Ἰσραήλ, a (acie malitiarum vestrarum. Cum idolorum cultui, vero Deo relicto, Israelitæ olim se dedidissent, Immisit super eos Deus Madienæorum principes, Oreb, Zeb, Zebee et Salmanan ". Is igitur Salmanan, quem hic Salama vates appellat, in tantum crudelis erat et ferox, ut matres una cum pueris suis infantibus solo illideret, et in terram præcipites daret, ac eum in modum miserabilissimæ morti traderet: hoc autem faciebat mulieribus ex domo Hieroboal, hoc est, Gedeonis, sive Hebræis uxoribus. Nam domum Gedeonis, universam Hebraicam cognationem dicit. Hanc igitur ad formulam vobiscum agam, o domus Israel, tradamque vos hostibus propter peccata vestra, qui infantes una cum matribus miserabiliter perdent. Hieroboal autem Gedeon vocatur, quod sacrum opus egerit, Baal idoli columnam auferendo, lucum pariter idolo dicatum una nocte exscindendo. CAPUT XI. Ven. 1. Sub diluculum abjecti sunt. Diluculo, inquit, abjecti sunt. Quando, inquit, exspectarunt Assyriorum auxilium, ut ipsis appareret instar diJuculi, in nocte hæsitationis constitutis, et in angustia belli, tunc aljecti sunt Babylonein captivi. Vel quia celeriter ac brevi post tempore perniciem sustinebunt: diluculum enim non perinde longum tempus continet: sol enim ortu suo insequens, diem facit. Ad hæc Deus, usquedum tolerans est mali, dormitare dicitur: ubi vero coeperit se ulcisci, tum exsurgere videtur. Dicit igitur, quoniam Alio tempore dormitabam, veluti in nocte, non videns eos: nunc vero tanquam diluculo facto, expergefio, ac in posterum rejiciam ecs. ἀπὸ προσώπου κακιῶν ὑμῶν. Ειδωλολατρήσασί ποτε τοῖς Ἰσραηλίταις ἐπαφῆκεν ὁ Θεὸς τοὺς τῶν Μαδινιαίων [[. Μαδιηναίων] ἀρχηγούς, Ωρήβ καὶ Ζηδ καὶ Ζεβεὲ καὶ Σαλμανάν. Οὗτος οὖν ὁ Σαλμα νάν, ἂν καὶ Σαλαμὰ καλεῖ ὁ Θεὸς, τοσοῦτον ἦν ώμος, ὥστε τῷ ἐδάφει προσαράσσειν καὶ προσκρούειν τὰς μητέρας μετὰ τῶν τέκνων, καὶ οὕτως οἰκτίστῳ θανάτῳ παραδιδόναι· τοῦτο δὲ ἐποίει ἐπὶ ταῖς γυναιξὶ, ταῖς ἐκ τοῦ οἴκου τοῦ Ἱεροβάαλ, τουτέστι, Ἰεδεὼν [[. Γεδ.], ήγουν ταῖς Ἑβραίαις. Οἶκον γὰρ τοῦ Γεδεών, τὴν Ἑβραϊκὴν πᾶσαν συγγένειάν φησιν. Οὕτως οὖν καὶ νῦν ποιήσω ὑμῖν, οἶκος τοῦ ᾿Ισραήλ, καὶ παραδώσω ὑμᾶς ἐχθροῖς διὰ τὰς ἁμαρτίας ὑμῶν, οἳ καὶ τὰ νήπια σὺν ταῖς μητράσιν οἰκτρῶς διαφθεροῦσι. Ιεροβάαλ δὲ λέγεται ὁ Γεδεών, διὰ τὸ ἱερὸν ἔργον ποιῆσαι, καὶ τὴν τοῦ Βάαλ στήλην καθελεῖν, καὶ τὸ ἄλσος, τὸ ἀνατεθειμένον τῷ εἰδώλῳ, ἐκκόψαι ἐν μιᾷ νυκτί. ΚΕΦΑΛ. ΙΔ'. Ορθρου ἀπερρίφησαν. "Οτε προσεδόκησαν, φησί, τὴν τῶν ᾿Ασσυρίων βοήθειαν αὐτοῖς ἐπιφανῆναι ὡς ὄρθρον, ἐν νυκτὶ τῆς ἀπορίας καὶ στενοχωρίας του πολέμου οὖσι, τότε ἀπεῤῥίφησαν εἰς τὴν Βαβυλῶνα αἰχμάλωτοι. "Η ὅτι ταχέως καὶ συντόμως τὴν πανωλεθρίαν ὑποστήσονται· καὶ ὁ ἄρθρος γὰρ βραχὺν καιρὸν κατέχει· εἶτα ἥλιος ἀνατέλλων τὴν ἡμέραν ποιεῖ ᾿Αλλὰ καὶ ὁ Θεὸς, ἕως μὲν ἀνεξικακεῖ, ὑπνώττων λέγεται· ὅταν δὲ ἄρχεται ἐκδικήσεις ποιεῖν, τότε ἐξανίστασθαι δοκεῖ. Φησὶν οὖν, ὅτι Τὸν μὲν ἄλλον καιρὸν ὕπνωττον, οἷον ἐν νυκτὶ παρορῶν αὐτούς· νυνὶ δὲ οἱονεὶ ὄρθρου φανέντος, διυπνίζομαι, καὶ λοιπὸν ἀποῤῥίψω αὐτούς. Απερρίφη βασιλεὺς Ἰσραήλ. Ἀπεῤῥίφη μὲν, καθό μετῳκίσθη εἰς Βαβυλῶνα ὁ βασιλεὺς Ἰσραήλ ἀπεῤῥίφη δὲ καὶ, καθὸ ἐπαύθη τοῦ λοιποῦ ἡ ἐν Σαμαρείᾳ βασιλεία, ὡς πολλάκις εἴρηται. ᾿Απερρί φησαν δὲ καὶ οἱ τὸ σκότος ἑλόμενοι Ἑβραῖοι, ὅτε τὸ φῶς τοῦ εὐαγγελικοῦ λόγου ἔφανεν. Εἰ δὲ καὶ όρθρος ὁ Πρόδρομος, ὡς μηνύων τὸν ἥλιον, ἀπερβί φησαν καὶ τότε, ὅτε ἔλεγεν αὐτοῖς· Γεννήματα ἐχιδνῶν, μὲ ἄρξησθε λέγειν ἐν ἑαυτοῖς· Πατέρα ἔχομεν τὸν Ἀβραάμ· καὶ, Πᾶν δένδρον μή Abjectus est rex Israel. Abjectus est quidem, quatenus translatus est Babylonem rex Israel. Abjectus est etiam, quatenus cessavit deinceps regnum Samaria, ut sæpe recitatum est. Rejecti sunt etiam tenebras eligentes Hebræi, quando evangelici verbi lumen apparuit. Quod si per diluculum accipiamus Præcursorem, divum Joannem Baptistam, qui advenientem solemn Christum nuntiabat, abjecii sunt tum, quando eis 99 diceret: Genimina viperarum, ne incipiatis dicere in cordibus vestris: Patrem habemus Abraham "; et: Omnis ποιοῦν καρπὸν καλὸν, ἐκκόπτεται, καὶ εἰς πᾶρ arbor non faciens fructum bonum, excinditur, et in ignem projicitur 1. Cur vero hoc passi sunt? Quoniam abjecerunt ipsi Christum, regem Israelis. Sic quæ in nobis Deum ad iracundiam provocant, diliguntur quidem a nobis tantisper, dum noctem et sensus vacuitatem habuerimus. Ubi vero audito dicente: Expergiscere qui dormis, el surge ex mortuis ', et Christo illucescente, extra noctem illam et insensibilitatem translati fuerimus, perveneri. 78 Judic. vIII, 3, βάλλεται. Διὰ τί δὲ τοῦτο ἔπαθον; Διότι ἀπεῤῥίτη αὐτοῖς ὁ Χριστὸς, ὁ βασιλεὺς τοῦ Ἰσραήλ. Καὶ τὰ ἐν ἡμῖν δὲ παροργίζοντα τὸν Θεόν, στέργονται μὲν ἡμῖν μέχρις οὗ νύκτα καὶ ἀναισθησίαν ἔχομεν. Ἐπειδὰν δὲ ἀκούσαντες τοῦ λέγοντος· Εγειραι, ὁ καθεύδων, καὶ ἀνάστα ἐκ τῶν νεκρῶν, καὶ ἐπιφαύσει σοι ὁ Χριστός· ἔξω γενώμεθα τῆς νυ κτὸς ἐκείνης καὶ ἀναισθησίας, καὶ εἰς συναίσθησιν Ελθωμεν τῶν πραχθέντων, ὄρθρον δὲ δόξωμεν ἔχειν, 16 Luc. 11 7. 11 Ibid. S. 18 Ephes. v, Variæ lectiones et notæ. Ἡμέραν ποιεῖ. τότε ἐξανίστασθαι δοκεῖ, Cod. Bas. Caetera adjecimus ex Cod. Ven.

CAP. XI. ἀρχὴν δηλαδὴ ἡμερινῆς καὶ φωτεινῆς καταστάσεως musque ad perceptionem eorum quæ egimus, diτηνικαῦτα ἀπορρίπτεται ἡμῖν τὰ πρότερον ἀγαπώμενα, καὶ αὐτὸς ὁ πρὶν βασιλεύων ἐν ἡμῖν ἄρχων τοῦ σκότους. p luculumque nacti esse videbimur, imperium vide licet diurnæ, adeoque lucidæ constitutionis, tuneabjiciuntur a nobis antea difecta, et ipse qui prius in nobis regnabat, princeps tenebrarum. VERS. 1, 2. Quia infans est Israel, et ego dilexi eum, et ex Ægypto accersivi filios ejus. Quemadmodum advocavi filios ejus, sic abierunt ex facie mea. Proque dementia et infantili cogitatione sua hoc supplicium sufferent. Ego quidem ex Ægypto ipsos accersivi, et ex amara illa servitute liberavi - ipsi putem recesserunt a me, nolentes ostendere se mihi, ac servire mihi, sed idolis. Vel in hunc etiam modum hoc intelligere poteris. Perinde namque ac quopiam ambigente, cujus rei gratia adeo exsecrabiles vocaverit primum, respondet, Propter patres. Nam Jacob cognomento Israel infans erat, hoc est, simplex et non fucatus, non fctus, quem dilexi adhuc in alvo matris suæ exsistentem. Jacob enim, dicit Dominus, dilexi, Esau odio proseculus sum ". Eam ob causam filios ejus eripui ex Ægy - pliorum servitute, ipsi vero patrum et majorum suorum nomine honorati, fugerunt a ne, non singali vel bini, verum secundum copias et juxta tribus, itidem ut vocavi eos ex Ægypto uno agmine. Christus ipse Israel etiam dicitur, ut qui Deumipse viderit: Nemo enin, Patrem vidit, nisi qui ex Deo est s. Ille igitur infans fuit, et hunc ex Ægypto vocavit Deus Pater, vere dilectum suum. Præterea Judæorum βlii, Christi etiam pueri dicti propter cognationem carnis, secundum illud: Ecce : quoties ego et pueri mei, quos mihi dedit Deus st ab ipso vocabantur aufugerunt. Unde dixit: Quoties volui congregare liberos tuos, et noluistis s? Observa autem: quando quispiam malignitate infans est, tum diligit eum Deus, Israelem ex ipso faciens. Deum et cernentem et cognoscentem. Siquidem in maleficam animam non ingredietur sapientia B. Porro ex Ægypto advocatur peccator, hoc est exmultum errante scientia, marcescenteque cognitione sæculi hujus. Proinde nos sobrios esse oportet, ne quando simul ac vocati 100 sumus a Deo, ail cognittonem Filii ejus, liberi nostri, id est cogitationes humanæ'quas nos generamus, et consilia Da Deo excidant. Nam cogitatio mortalium misera res est, impenseque fragiles et fallaces sunt consultationes ipsorum. Hinc et Paulus ait: Si vero quispiam ridetur novisse aliquid, seipsum sedue cit, excacalusque est, nihil sciens. Scientia enim.. inflat **. Διότι νήπιος Ἰσραὴλ, καὶ ἐγὼ ἀγάπησα αὐτὸν, καὶ ἐξ Αἰγύπτου μετεκάλεσα τὰ τέκνα αὐτοῦ· καθώς μετεκάλεσα αὐτοὺς, οὕτως ἀπῴχοντο ἐκ προσώπου μου. Ἐξ ἀνοίας, φησί, καὶ νηπιώδους διανοίας ταύτην τὴν τιμωρίαν ὑπομενοῦσιν. Ἐγὼ μὲν γὰρ αὐτοὺς ἐξ Αἰγύπτου μετεκάλεσα, καὶ τῆς πικρᾶς ἐκείνης ἠλευθέρωσα δουλείας· αὐτοὶ δὲ, ἀπῴχοντο ἐκ προσώπου μου μὴ θελήσαντες ἐμοὶ ἐμφανίζεσθαι, καὶ ἐμοὶ λειτουργεῖν, ἀλλὰ τοῖς εἰδώ λοις. Η καὶ οὕτως τοῦτο νοήσεις. Ωσπερ γάρ τινος ἀποροῦντος, τίνος ἕνεκα τοὺς οὕτω βδελυροὺς τὴν ἀρχὴν ἐκάλεσε· φησὶν, ὅτι διὰ τοὺς πατέρας ἡμῶν [δμ.?]. Ὁ μὲν γὰρ Ἰακώβ, φησὶν, ὁ μετονομασθεὶς Ἰσραὴλ, νήπιος ἦν, τουτέστιν, ἄπλαστος, καὶ ἠγά αὐτὸν ἔτι ὄντα ἐν τῇ κοιλίᾳ τῆς μητρός. Τὸν πησα Ἰακώβ γάρ, φησί, ἠγάπησα, τὸν δὲ Ἡσαν ἐμίσησα. Διὰ τοῦτο καὶ τὰ τέκνα αὐτοῦ ἐξειλόμην τῆς τῶν Αἰγυπτίων δουλείας. Αὐτοὶ δὲ, οἱ διὰ τοὺς πατέρας τιμηθέντες, ἔφυγον ἀπ' ἐμοῦ, οὐ καθ᾽ ἕνα καὶ δύο, ἀλλὰ κατὰ πλήθη καὶ κατὰ φυλάς, ὥσπερ καὶ ἐκάλεσα αὐτοὺς ἐξ Αἰγύπτου ἀθρέως. Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Χριστὸς Ἰσραὴλ λεγόμενος (αὐτὸς γὰρ τὸν Θεὸν ἑώρακεν· Οὐδεὶς γὰρ τὸν Πατέρα εώρακεν, εἰ μὴ ὁ ὢν ἐκ τοῦ Θεοῦ), οὗτος τοίνυν νήπιος ἐγένετο, καὶ ἐξ Αἰγύπτου ἐκάλεσεν αὐτὸν ὁ Πατήρ, τὸν ἀληθῶς ἀγαπητόν. Αλλ' οἱ τῶν Ἰουδαίων παῖδες, καὶ τοῦ Χριστοῦ τέκνα λεγόμενοι, διὰ τὴν συγγένειαν τῆς σαρκὸς, κατὰ τὸν Ἰδοὺ ἐγὼ καὶ τὰ παιδία, ἅ μοι ἔδωκεν ὁ Θεός, οσάκις παρ' αὐτοῦ ἐκαλοῦντο, ἀπέφευγον. Διὸ ἔλεγε· Ποσάκις ἠθέλησα ἐπισυναγαγεῖν τὰ τέκνα σου, καὶ οὐκ ἠθελή σατε! "Ορα δέ· ὅτε τις τῇ κακίᾳ νηπιάζει, τότε ἀγαπᾷ αὐτὸν ὁ Θεὸς, καὶ Ἰσραὴλ αὐτὸν ποιεῖ, ὁρῶντα Θεὸν καὶ γινώσκοντα (Εἰς γὰρ κακότεχνον ψυχὴν οὐκ εἰσελεύσεται σοφία), καὶ ἐκ τῆς Αἰγύπτου μετακαλεῖται τῆς πολυπλανοῦς γνώσεως τοῦ αἰῶνος τούτου, τῆς μαρανθείσης. Πλην χρὴ νήφειν, μήπως μετὰ τὸ κληθῆναι ὑπὸ Θεοῦ εἰς τὴν ἐπίγνωσιν τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ, τὰ τέκνα ἡμῶν, τουτέστιν, οἱ ἀνθρώπινοι λογισμοί, οὓς γεννῶμεν ἡμεῖς, ἀποπέσωσι τοῦ Θεοῦ. Λογισμοί γάρ θνητῶν δειλοί, καὶ ἐπισφαλεῖς αἱ ἐπίνοιαι αὐτῶν. Διὸ καὶ Παῦλος ἔλεγεν· Εἰ δέ τις δοκεῖ εἰδέναι τι, φρεναπατᾷ ἑαυτὸν, καὶ τετύφωται, μηδὲν ἐπιστάμενος. Η γὰρ γνῶσις φυσιοῖ. Αὐτοὶ τοῖς Βααλεὶμ ἔθυον, καὶ γλυπτοῖς ἐθυ· μίων. Βααλείμ, ὡς πολλάκις εἴρηται, τὰ τοῦ Βάαλ είδωλα ονομάζει· γλυπτὰ δὲ, τὰ τῶν ἑτέρων θεῶν. Ενδείκνυται δὲ τὴν ἀγνωμοσύνην αὐτῶν, ὅτι αὐτὸν ἀφέντες, λυτρωσάμενον αὐτοὺς ἐξ Αἰγύπτου, τοῖς τοιούτοις ἐλάτρευον. Καὶ τὴν οἰκείαν δὲ χρηατότητα διὰ τῶν ἑξῆς ἐκφαίνει. το Malach, 1, 1. 60 Joan. 1, 18, ο Hebr., 13. Ipsi Baaleim immolabant, et sculptilibus suffitum - faciebant. Baaleim, ut sæpe dictum est, Baal ipsius idola nominat: sculptilia vero, cæterorum deorum. Indicat autem dementiam ipsorum, quod, relicto eo, qui ex Ægypto ipsos redemisset, hujusmodi servirent idolis. Ac propriam suam bonitatem et benignitatem per sequentia in apricumt statuit. 89 Matth. xx111, 37. 8 Sap. I, 4. s 1 Cor. viu, h

VERS. 3. Ego in pedes erexi Ephraim, recepi eum super brachium meum. Tantam ego benignitate eis ostendi, ut factus sim ipsis veluti nutrix. Et quemadmodum illa, parvulum aliquem infantem in manus acceptura, pedes ejus colligit, vel eum primum veluti in pedes erigit, sicque eum sublevat: non dissimilem ad rationem ego feci, ac veluti pedes illorum colligens, vel apte dirigens, assun)- psi super dextram meam. Inde juxta obscure hoc indicat, perinde quasi dicat: Non reliqui vagari citra ordinem citrave legislationem, sed collegi palantes ipsos, legem ipsis ferendo, et brachium meum, hoc est, robur meum, ipsis pro auxilio in bellis exhihendo, quod imbecillitatem eorum bajufaret. Infert igitur: Ᏼ Καὶ ἐγὼ συνεπόδισα τὸν Ἐφραὶμ, ἀνέλαβαν αὐτὸν ἐπὶ τὸν βραχίονά μου. Τοσαύτην ἀγαθότητα περὶ αὐτοὺς ἐνεδειξάμην, ὥστε ἐγενόμην αὐτοῖς ὡς τροφὸς, καὶ ὥσπερ ἐκείνη μέλλουσα μικρόν τι βρέφος εἰς χεῖρας ἀναλαβεῖν, συνάγει τους πόδας αὐτοῦ, καὶ οὕτως ἀναλαμβάνει αὐτό· οὕτω κἀγὼ ἐποίησα, καὶ οἱονεὶ συμποδίσας αὐτοὺς, ὅ ἐστι, τοὺς πόδας συναγαγών, ἀνέλαβον ἐπὶ τὴν δεξιάν μου. Ἐκ τούτων δὲ τοῦτο αἰνίττεται, ὅτι Οὐ κατέλειψα κινεῖσθαι αὐτοὺς ἄτακτα καὶ ἀνομοθέτητα· ἀλλὰ συνήγαγον τὰς κινήσεις αὐτῶν, νόμον δοὺς αὐτοῖς, καὶ βραχίονά μου, τουτέστι, τὴν ἰσχύν μου παρασχόμενος αὐτοῖς σύμμαχον ἐν πολέμοις, τὴν ἀσθέ νειαν αὐτῶν ἀναβαστάζοντα. Επιφέρει οὖν Καὶ οὐκ ἔγνωσαν, ἔτιιαμαι αὐτοὺς ἐν διαφθορα ἀνθρώπων. Οὐκ ἔγνωσαν, φησίν, ὅτι ἕτερα Εθνη διαφθείρων καὶ ἐξολοθρεύων, αὐτοὺς ἰώμην καὶ ὠφέ λουν. Καὶ γὰρ τους Αἰγυπτίους καὶ τοὺς Παλαι στίνην οἰκοῦντας ἐξωλόθρευσα. Συνεπόδιζε καὶ ὁ Κύριος τους πειράζοντας αὐτὸν ἐν λόγοις, στο φῶς ὑποκρινόμενος, καὶ ἐπειρᾶτο ἀναλαβεῖν αὐτοὺς ἐπὶ τὸν βραχίονα αὐτοῦ, καὶ δεῖξαι αὐτοῖς τὴν δύνα μιν τῶν ἔργων τῆς θεότητος αὐτοῦ, ὅτι τὸν παρά λυτόν ἀνώρθωσεν, ὅτε τὸν τυφλὸν ὠμμάτωσεν, ὅτι τἄλλα ἁπλῶς ἐποίει σημεῖα καὶ τέρατα. Αλλ' ἐκεῖνοι οὐκ ἔγνωσαν, ὅτι ἰατρὸς αὐτῶν ἀπεστάλη, τοὺς διεφθαρμένους ιώμενος. Οὐ γὰρ ἔχουσι χρείον Ιατρῶν οἱ ἰσχύοντες. Καὶ εὐδρομοῦντας δέ τινας. Et non cognoverunt, quod sanem eos in corruplione hominum. Non cognoverunt, inquit, quod cæteras gentes perdens et vastans ego, ipsus sanarem, adeoque eis parcerem et commodarem. Etenim Ægyptios et Palæstinam inhabitantes exterminavi. Colligebat etiam pedes Dominus sese tentantium, eosque veluti in pedes statuebat, sapienter respondens, tentabatque cos assumere su per brachium suum, ipsisque demonstrare potentiam operum divinitatis suæ, quando dissolutum séu paralyticum curavit, quando cæco visum restituit, quando alia simpliciter signa et prodigia exhibuit. Verum ipsi non agnoverunt, quod medicus ipsorum demissus esset, qui perditos sanaret. Non enim egent medico bene valentes ". Praeterea ἐν τῇ κακίᾳ συμποδίζει, διδάσκων ἀναδραμεῖν ἐπὶ quosdam in vitiis propere currentes, colligit pedibus, et in pedes rite erigit, docens reflectere cursum að brachium suum, hoc est opera sua, imitarique ejus politiam et administrationem. Brachium enim fortitudinis in operante vita symbolum est. At enim plerique non agnoscunt, quod in perditione humanarum cogitationum et voluntatum sanet cos, hoc est animas: id quod et alibi dicit: Feriam pejus, et sanabo melius **. 101 VERS. 4. Εxtendi eos vinculis dilectionis meæ. Ligaturus alicujus manus, extendit eas ut vincire queat. Idem hoe in loco dicit, Extendi eos, pro eo quod est, Paravi eos, idoneosque feci, ut ligarentur dilectione mea Hoc autem veluti de vite aque ait, atque David: Extendi palmiles ejus usque ad mare el ad flumina adnata ejus Eos item, qui manuum ariditate laborabant, et paralyticos, succidentemque mulierem, et claudos extendit Dominus, suam per charitatem cum eorum infirmitates abigendo, tum morbos ferendo. In vinculis quoque, quibus constringebatur, cum ob suum in nos amorem ad Caipham duceretur, ex- s6 Lue. v, 31. 8 Jerem. 11, 2. e Psal. Lxxix, 12. τὸν βραχίονα αὐτοῦ, τουτέστι, τὰ ἔργα αὐτοῦ, καὶ μιμήσασθαι τὴν αὐτοῦ πολιτείαν, ὡς ἔνεστιν. Ο βραχίων γὰρ, τῆς ἐν τῇ πρακτικῇ ἰσχύος σύμβολον. Αλλ' οἱ πολλοὶ εὐκ ἐπιγινώσκουσιν, ὅτι ἐν τῇ διαφθορᾷ τῶν ἀνθρωπίνων λογισμῶν καὶ θελημάτων ἰᾶται αὐτοὺς, τουτέστι, τὰς ψυχὰς, δ καὶ ἀλλαχοῦ λέγει· Πατάξω τὸ χεῖρον, καὶ ἰάσομαι τὸ κρεῖτ του. Ἐξέτεινα αὐτοὺς ἐν δεσμοῖς ἀγαπήσεώς γιου. Ο μέλλων δῆσαί τινος χεῖρας, ἐκτείνει ταύτας εἰς τὸ δῆσαι. Τοῦτο καὶ ἐνταῦθα λέγει, ὅτι 'Εξέτεινα αὐτοὺς, ἀντὶ τοῦ, Ἡτοίμασα αὐτοὺς, καὶ ἐπιτη δείους ἐποίησα πρὸς τὸ δεθῆναι τῇ ἐμῇ ἀγάπῃ. Η, ὅτι Ἐξήπλωσα αὐτοὺς, καὶ πολλοὺς καὶ ἐνδόξους ἐποίησα, διότι ἐδεσμού μην τῇ πρὸς αὐτοὺς ἀγάπῃ Τοῦτο δὲ εἶπεν ὡς ἐπὶ ἀμπέλου, ὡς καὶ Δα6 δ φησιν Ἐξέτεινε τὰ κλήματα αὐτῆς ἕως θαλάσσης, καὶ ἕως ποταμῶν τὰς παραφυάδας. Ἐξέτεινε καὶ τοὺς ξηρόχειρας ὁ Κύριος, καὶ τοὺς παραλύτους, καὶ τὴν συγκύπτουσαν, καὶ τοὺς χωλούς, διὰ τὴν ἀγάπην αὐτοῦ, καὶ τὰς ἀσθενείας αἴρων, καὶ τὰς νόσου, Varia lectiones et notæ. Verba: Vel eum primum velut in pedes erigit llec ex Cod. Bar. et Ven. desunt in Græc. interpr. Vel: Amplificavi eos e: multos, atque claros effeci, propterea quod umore erga eos devinctus eram. Quæ sequuntur usque ad finem hujus in Oscam Commentarii desunt apud Lonicerum, adjecimusque ex Cod. Bas. et Ven.

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM.- CAP. XI. que, talibus eos angustiis liberando. Vel tum ergo, cum aut morbo quis, aut paupertate premitur, a Domino, teste Paramiasta, diligitur; ktque extensio ei est atque progressus in anteriora. Talis erat et Paulus, qui gloriabatur in infirmitatibus, in aflictionibus, quique vinculis quibus constringebatur, haud secreto quodam loco tenebatur, sed ad anteriora contendebat 3. βαστάζων. Ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς δεσμοῖς, οἷς ἐδέθη, ότε tendit eos, dum ab boste tenerentur premerentu ἀπήγετο πρὸς Καϊάφαν, διὰ τὴν ἡμετέραν ἀγάπησιν, ἐξέτεινεν αὐτοὺς, συνεχομένους, καὶ πεπιεσμένους ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ, ἐλευθερώσας τῆς τοιαύτης συνοχῆς. Καὶ ὅταν οὖν δεθῇ τις ἢ νόσῳ, ἢ πενία, Αγαπᾶται ὑπὸ τοῦ Κυρίου, κατὰ τὸν Παροιμιαστὴν, καὶ ἔκτασις αὐτῷ τοῦτο γίνεται ἐπὶ τὰ ἔμπροσθεν. Οἷος ἦν καὶ Παῦλος, εὐδοκῶν ἐν ἀσθενείαις, ἐν θλίψεσι, καὶ ἐν τοῖς δεσμοῖς, οἷς εἶχε, μὴ χωριζόμενος, τοῖς δὲ ἔμπροσθεν ἐπεκτεινόμενος. Et ero illis, quasi dans alapam homini super maxillam ejus, et respiciam ad eum, prevalens ci. Quoniam superius dixit, Parvum uti puerum eum Καὶ ἔσομαι αὐτοῖς ὡς ῥαπίζων ἄνθρωπος ἐπὶ τὰς σιαγόνας αὐτοῦ, καὶ ἐπιβλέψομαι πρὸς αὐτὸν, καὶ δυνήσομαι αὐτῷ. Ἐπειδὴ εἶπεν, ὅτι ὡς παιδίον μικρὸν αὐτὸν ἀνέλαβον, καὶ ὅτι Ηγάπησα p excepi atque dilexi; propterea nunc ait, Hand αὐτὸν, φησίν, ὅτι Διὰ τοῦτο καὶ πταίοντι οὐ πικράς πληγὰς ἐπιθήσω ἀλλὰ μετρίως παιδεύσω, φησί, διαγόνας αὐτοῦ ἐαπίζων, ἵνα αὐτὸν ἐντρέψω· ὥσπερ ἂν εἴ τις παῖδα ἡμαρτηκότα μαπίσεις. Καὶ γὰρ καὶ [f. εἰ] ἐπιβλέψομαι μόνον δριμὺ πρὸς αὐτὸν, ἀρκεῖ πρὸς τὸ κατισχύσαι αὐτοῦ, καὶ τὴν ἐν αὐτῷ κακίαν ἐξαφανίσαι. Τοιοῦτό ἐστι τὸ, Εν θλίψει μια κρᾷ ἡ παιδεία σου ἡμῖν· καὶ, Παίδευσον ἡμᾶς, πλὴν ἐν κρίσει, καὶ μὴ ἐν θυμῷ. Εἰ δὲ αἱ σιαγόνες πρὸς τὸ τρέφεσθαι ἡμῖν συνεργοῦσιν, ὅρα πῶς ἐῤῥάπι· σεν εἰς αὐτὸς τοὺς ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ ὁ Κύριος, λιμὸν αὐτοῖς ἐπιπέμψας, πολιορκουμένοι; ὑπὸ 'Ρωμαίων, ὥστε ἀργῆσαι αὐτῶν τὰς σιαγόνας. Ο γὰρ ἐξ ἀσθενείας σαρκὸς ἑκὼν σταυρωθείς, οὗτος ὅτε ἐπέβλεψε πρὸς αὐτοὺς, τὴν δύναμιν αὐτοῦ ἔδειξεν αὐτοῖς. Ραπίζεται ἐπὶ τὰς σιαγόνας καὶ ὁ τῇ ἀτιμίᾳ περιπίπτων, Ένα καθαιρεθῇ ἡ ἔπαρσις, ἦν ἔσχε τιμώμενος πρότε ρον· καὶ τότε ἐπιβλέπει ἐπ' αὐτὸν ὁ Θεός. Ἐπὶ τίνα γὰρ ἐπιβλέψω, ἢ ἐπὶ τὸν πρᾶον καὶ ἥσυχον καὶ τρέμοντα μου τους λόγους; Τηνικαῦτα δὲ καὶ δύναται ἐν αὐτῷ ὁ Θεός. Ἐν τῇ ταπεινώσει γαρ ἡμῶν, ἐμνήσθη ἡμῶν ὁ Κύριος καὶ ἐλυτρώσατο ἡμᾶς ἐκ τῶν ἐχθρῶν ἡμῶν. acerbioribus eum verberibus errantem afficiam, sed leviter corripiam, in genas ei alapam impingendo, perinde ac si quis errantem pueruin alpa percuteret, quem vel torvis oculis aspicere sal est ad flectendum eum, emendandaque vitia quibus laboret. Huic simile est illud: In tribulatione parva correctio tua nobis; et: Corripe nos, verum in judicio, non in furore ". Quoniam vero maxillæ adjumento nobis sunt ad alimentum sumendum, animadverte, quem ad modum eis, qui in Judæa versabantur, alapam in maxillas impegerit Dominus, fame eos premens, dum a Romanis obsiderentur; quo factum est, ut officio suo maxillæ ipsa vacarent. Qui enim per caruis imbecillitatem sponte sua crucifixus est, hic, simul ac eos respexit, suam eis declaravit potestatem. Colaphis item cæditur quicunque ignominia afficitur, ut ea deprimatur animi elatio, qua honore præditus antea efferebatur; eumque tum Deus respicit. Ad quem enim respiciam, ait, nisi ad humilem, mansuelum, verentemque meos sermones "? Tum etiam in eo prevalet idem Deus: In humilitate quippe nostra recordatus nostri Dominus est, nosque ab hostibus redemit 9. Κατέβη Ἐφραὶμ ἐν Αἰγύπτῳ, καὶ Ασσούρ βα σιλεὺς αὐτοῦ, ὅτι οὐκ ἠθέλησεν ἐπιστρέψαι. Τοῦτο διχῆ νοήσεις· ἢ ὅτι εἰς Αἴγυπτον παραγενόμενος, τὴν ἐκεῖθεν συμμαχίαν ἐζήτει, ἀλλ' ὅμως οἱ Ασσύριοι ἐβασίλευσαν αὐτοῦ κατακρατήσαντες, καὶ κατατροπωσάμενοι αὐτὸν, κἂν τοῖς Αίγυπτίοις ἐχρῆτο συμμάχοις· ἦ, ὅτι Εἰς Αἴγυπτον ἀπαχθήσεται αἰχμάλωτος, καὶ οἱ Ασσύριοι αὐτοῦ ἄρξουσι, διότι οὐκ ἠθέλησε πρός με επιστρέψαι ἀπὸ τῶν εἰδώς λων. Καὶ ἠσθένησε ῥομφαία ἐν ταῖς πόλεσιν αὐτοῦ, καὶ κατέπαυσεν ἐν ταῖς χερσὶν αὐτοῦ, καὶ φάγονται ἐκ τῶν διαβουλίων αὐτοῦ. Τουτέστιν, οὐδείς 88 Eccle. x1, VERS. 5. Habitavit Ephræm in Ægypto, et Assur ipse rex ejus, quia noluit converti. 102 Hue hi fariam accipe. Aut enim sensus est, eup in Ægyplum profectum, Ægyptiorum opem implorasse, nec ob id tamen effugere potuisse Assyriorum imperium, qui eum, licet Ægyptiorum ope ita fretum', debellarunt atque everterunt. Aut innuere vult eum in captivitatem abductum iri, proindeque fore, ut Assyriorum imperio pareat, propterea quod, ait, se ab idolis ad me recipere noluit. VERS. 6. Et infirmatus est gladius in civitatibus ejus, et requievit in manibus illius, et comedent de cogitationibus suis. Nemo scilicet omnium inven14. 89 II Cor. x1, 59. "Jerem x, 9. ¡sa. Lxvi, 2. 91 Psal. cxxxv, 23. Variæ lectiones et notæ. Sic in Col. Scribendum tamen ἐπιβλέψαι, vel post αὐτὸν addenda:n καὶ τοῦτο, vel aliud ho jusmodi, ut consideranti patebit.

tus est in civitatibus, qui viribus polleret, et gla- εὑρέθη ἐν ταῖς πόλεσιν ἀνὴρ δυνατός, καὶ ῥομφαίᾳ dium adbibere posset; sed omnium manus relaxatæ sunt, bellicoque opere omni destiterunt. Quare necessitate compulsi, impii sui quisque consilii fructus comedunt, qui fructus sunt afflictiones atque calamitates. Hebræi quoque, qui Ægyptiorum cordis duritiem sectati sunt, cum in præceps ruerent, et divino e fastigio prolaberentur, vel regem habentes magnam Assyriorum mentem, infirmati sunt, nec amplius Spiritus gladio, Dei videlicet verbo gaudent. Quf flat enim, ut in eis reperiatur Dei verbum, qui Verbum ipsum e medio sustulerunt? Propterea ipsorum manus omni destiterunt opere, quod placere Deo posset. Eos quippe non pœnituit, nec ad Christum sese recipere, nec in nomine Domini Jesu per baptisma lavari voluerunt. Hæc item accidunt ei qui in Ægypti regionem descendit, ubi principatus tenebrarumque potestates dominantur. Is quippe neque gladium habet discretionis, quo gladio bonum a malo discernere queat, nec aliud quidquam agere potest, quo resistat iis qui ejus animam aggrediuntur; sed captivus in servitutem ducitur, vinctisque manibus pedibusque, omni prorsus agendi poteslate destituitur. Vers. 7. Et populus ejus suspensus de incolatu suo. Populus videlicet Ephraim procul a familiis suis abductus est in captivitatem. Is item, qui Christum interfecit, populus hac illac incertus ſertur. Quidam autem locum hunc ita intelligunt, ut sensus sit: Adeo impie agit, inquit, populus Ephraim, sibique propterea ipse in causa est, cur exteras in regiones migrare cogatur, ut proximna, quasique capiti ejus imminens esse captivitas videatur. Et Deus super honorata ejus irascetur, et non exaltabit eos. Regibus videlicet atque ducibus Deus succensebit, nec amplius regem Sanariæ constituet, neque principes, nec ipsum, Ephraimum scilicet, extollet amplius, cum nullus in posterum sit ei rex futurus. In honoratis Hebraico populo erat templum, et quidquid in eo continebatur; quarum rerum causa iratus eis Dominus dixit: 103 Ecce relinquetur domus vestra deserta», nec amplius eferri per ea populus ille poterit. Is item, qui in humiliores ex alto invehitur, qui continenter eis igruit, bonis temporalibus elatus, quæ bona sunt mundanæ hujus peregrinationis, unaque cum ipsa dissolvuntur; is, inquam, qui ita sit affectus, iratum et ipse Deum comperit super ejus honorata', divitias nimirum et gloriam, vel uxorem etiam et filios; hisque idcirco dejectus, non amplius extolletur. In alienos enim, ait, furor ejus invehi - tur proptereaque in superbum, tanquam alieno a se animo, fuvehitur Deus, eique adversatur. VERS. 6. Quid tibi faciam Ephraim? Protegam te, * Luc. XIII, χρῆσθαι δυνάμενος· ἀλλὰ πάντων αἱ χεῖρες παρεί θησαν, καὶ ἐπαύσαντο τοῦ ἐνεργεῖν τι πολεμικόν, καὶ ἀναγκαίως τὰς ἐπικαρπίας τῶν ἀσεβῶν αὐτῶν βουλευμάτων φάγονται, αἵτινες εἰσι κακώσεις καὶ θλίψεις. Καὶ οἱ τὴν σκληροκαρδίαν δὲ τῶν Αίγυ πτίων ζηλώσαντες Ἑβραῖοι, ἐν τῷ καταβῆναι καὶ ἀποπεσεῖν τοῦ ὕψους τοῦ θείου, καὶ βασιλέα ἔχοντες τὸν νοῦν τὸν μέγαν τῶν Ασσυρίων, οὗτοι ἠσθένησαν. Καὶ οὐκ ἔστιν ἐν αὐτοῖς ἡ μάχαιρα τοῦ Πνεύματος, ὅ ἐστι ῥῆμα Θεοῦ. Πῶς γὰρ ἐν αὐτοῖς ἔστι βήμα Θεοῦ, οἴ γε ἁπλῶς τὸν Λόγον τοῦ Θεοῦ ἐθανάτωσαν; Διὸ καὶ αἱ χεῖρες αὐτῶν ἔπαυσαν τοῦ Εργάζεσθαί τι ἔργον θεάρεστον. Οὐκ ἠθέλησαν γὰρ μετανοήσαντες ἐπιστρέψαι, καὶ βαπτισθῆναι ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ. Ταῦτα συμβαίνει καὶ παντὶ τῷ καταβαίνοντι· εἰς τὴν γῆν Αἰγύπτου, ἐν ᾗ ἄρχουσιν αἱ ἀρχαὶ καὶ ἐξουσίαι τοῦ σκότους. Οὔτε γὰρ ῥομφαίαν ἔχει ὁ τοιοῦτος τὴν τῆς διακρί σεως, δι' ἧς κρινεῖ τὸ χεῖρον ἀπὸ τοῦ κρείττονος, οὔτε δύναταί τι όλως ενεργῆσαι ἀντίπαλον τοῖς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἐκπολεμοῦσιν, ἀλλ' αἰχμάλωτος ἄγεται, δεδεμένος χεῖρας καὶ πόδας, καὶ πᾶσαν πρακτικήν δύναμιν ἀφῃρημένος. Καὶ ὁ λαὸς αὐτοῦ ἐπικρεμάμενος ἐκ τῆς παρακ κίας αὐτοῦ. Τουτέστι, τοῦ Ἐφραὶμ πόρρω τῆς οἰ κείας ἀπεκρεμάσθη γῆς, αἰχμάλωτος γενόμενος. Καὶ ὁ Χριστοκτόνος δὲ ὧδε κἀκεῖσε περιφέρεται. Ενόησαν δέ τινες τοῦτο καὶ οὕτως. Τοσοῦτον γάρ, φησίνο ἀσεβεῖ ὁ λαὸς τοῦ Ἐφραὶμ καὶ ἐκ τούτου αἴτιος αὐτ τὸς ἑαυτῷ τοῦ μετοικισθῆναι γίνεται, ὥστε μονονουχί επικρέμασθαι δοκεῖν καὶ μετέωρος εἶναι πρὸς τὴν αἰχμαλωσίαν. Καὶ ὁ Θεὸς ἐπὶ τὰ τίμια αὐτοῦ θυμωθήσεται, καὶ οὐ μὴ ὑψώσῃ αὐτόν. Τουτέστιν, ἐπὶ τοὺς βασιλεῖς καὶ ἡγουμένους, καὶ οὐκέτι ἀναστήσει βασιλέα ἐν Σαμαρεία, ἢ ἄρχοντας, καὶ οὐ μὴ ὑψώσῃ αὐτὸν τὸν Ἐφραὶμ δηλαδή, διὰ τὸ μὴ τοῦ λοιποῦ εἶναι ἐν αὐτοῖς βασιλέα. Τίμια τοῦ Εβραϊκοῦ λαοῦ ὁ ναὸς καὶ τὰ ἐν αὐτῷ, ἐφ' ἡ ἐθυμώθη Κύριος ὁ εἰπών· Ἰδοὺ ἀφίεται ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρημος, καὶ οὐ μὴ ὑψωθῇ ἔτι ἐπ' αὐτοῖς ὁ λαός. Καὶ ὁ τοῖς ταπεινοτέροις δὲ ἀπὸ ὕψους ἐπιφερόμενος, καὶ ἀεὶ αὐτοῖς ἐπικρεμάμενος καὶ ἐπαιρόμενος ἐκ τῶν βιωτικῶν ἀγαθῶν, & τῆς παροικίας εἰσὶ, τῆς ἐνταῦθα, συγκαταλυόμενα ταύτῃ· καὶ ὁ τοιοῦτος οὖν εὑρίσκει τὸν Θεὸν θυ μούμενον ἐπὶ τὰ τίμια αὐτοῦ, τὸν πλοῦτόν φημι, καὶ τὴν δόξαν, ἢ καὶ γυναῖκα καὶ τέκνα· καὶ καθελὼν αὐτὸν ἐπὶ τούτοις, οὐκέτι οὐ μὴ ὑψώση αὐτόν. Ο γὰρ θυμὸς αὐτοῦ, φησὶν, ἀλλοτρίας χρήσεται· τῷ γὰρ ὑπερηφάνῳ ὡς ἀλλοτρίῳ αὐτοῦ Θεὸς ἐπέξεισιν ἀντιτασσόμενος. Τί σε διαθῶ, Εφραίμ; ὑπερασπιῶ σου, Ισραήλ;

- CAP. XI. τί σε διαθῶ; Ἀπὸ φιλανθρωπίας πολλῆς ἀπορου- Israel? quid tibi faciam? Pro summa sua bonitate μένῳ ἔοικε, καί φησιν· Οὐκ ἔχω πῶς σοι χρήσομαι. Υπερασπιῷ σου; ἀλλὰ τὰ ἔργα σου οὐ δικαιοῦσι τοῦτο γενέσθαι. Τί οὖν ποιήσω; Ως "Αδαμα θήσω σε καὶ ὡς Σεβοείμ. Απο λέσω σε, φησίν, ὥσπερ τὰς Σοδομητικάς εκείνας πόλεις· τοῦτο γὰρ δίκαιον. atque clementia dubitanti plane similis effectus: Incertus sum, ait, quid mihi de te sit agendum. Numquid te protegam? At obstant facinora tua quæ fas il esse negant. Quid ergo faciam? Sicut Adamam ponam te, et sicut Sebeim. Destruam te, ait, ut Sodomiticas urbes illas· id enim justitia postulat. Conversum est cor meum in idem. Parentes filiorum amantissimos imitatus, In idem, ait, interea scilicet, dum contra te loquebar, conversum est cor meum, dolens videlicet vehementer angebatur, proptereaque sententiam mutavit. Μετεστράφη ή καρδία μου ἐν τῷ αὐτῷ. Μητέρα καὶ πατέρα φιλόπαιδα μιμούμενος, φησίν· Ἐν τῷ αὐτῷ, τουτέστιν, Ἐν ὅσῳ λέγω κατὰ σοῦ, ἐστράφη ἡ καρδία μου, οιονεί στρόφους τινά;, καὶ ὑπέμεινεν ἀλγήσασα· διὸ μετέτρεψε τὴν ἀπόφασιν. Συνεταράχθη ἡ μεταμέλειά μου, οὐ μὴ ποιή σω κατὰ τὴν ὀργὴν τοῦ θυμοῦ μου· οὐ μὴ ἔγκαταλείψω τοῦ ἐγκαταλειφθῆναι τὸν Ἐφραίμ. deleatur Ephraim. Vehementi scilicet erga te amore Τουτέστι, ταραχθεὶς ἀπὸ τῆς πολλῆς πρὸς σὲ φιλοστοργίας μεταμεμέλημαι, καὶ οὐ μὴ ποιήσω κατά τὴν ὀργήν μου. Ταῦτα δὲ λέγει, οὐχ ὡς νῦν μὲν τοῦτο φοβούμενος, νῦν δὲ ἐκεῖνο βουλόμενος ἀλλὰ σχηματίζων τὸν λόγον εἰς ὀργὴν καὶ ἔλεον, εἰς τις μωρίαν καὶ φιλανθρωπίαν· καὶ δι᾿ ἐκείνων μὲν ἐκφοβῶν, διὰ τούτων δὲ προτρέπων καὶ ἐκκαλούμενος εἰς πειθώ· ὡς ὁ Δαβὶδ λέγει· Οὐ κατὰ τὰς ἀνομίας ἡμῶν ἐποίησεν ἡμῖν, ἀλλὰ καθώς οι κτείρει πατὴρ υἱοὺς, ὠκτείρησε Κύριος τοὺς φοβουμένους αὐτόν· καὶ ἐν τῷ Ησαΐᾳ, Μή ἐπιλήσεται γυνὴ τοῦ παιδίου αὐτῆς, ἢ τοῦ μὴ Ελεῆσαι τὰ ἔκγονα τῆς κοιλίας αὐτῆς; Εἰ δὲ καὶ ταῦτα ἐπιλάθοιτο γυνή, ἀλλ᾽ ἐγὼ οὐκ ἐπιλήσομαι. VERS. 8, 9. Conturbata est panilentia mea, non faciam juxta iram furoris mei. Non derelinquam, ut percitus, proposito destiti, nec amplius faciam, quod ira mea postulabat. Hæc vero dicit, non quod modo hoc vereatur, modo illud velit; sel sermonem ad iram et misericordiam, ad suppli• cium atque clementiam convertit, quo nos perterrefacial, simulque incitet et impellat ad obedientiam, ut ait David: Non secundum iniquitates nostras retribuit nobis, sed quemadmodum miseretur pater filiorum, ita miseretur Dominus timentium se”. Et apud Isaiam: Numquid obliviscetur mulier filii sui, reque miserebilur partuum ventris sui? et si illa oblita fuerit, ego tamen non obliviscar tui v. Hæc vero non ad eorum modo utilitatein, sed ad nostram etiam institutionem dicit, quo scilicet ad Οὐχ ἵνα δὲ μόνον ἐκείνους ὠφελῇ, ταῦτα λέγει• G hujusmodi benignitatis exemplar nostrum quisque ἀλλ᾽ ἵνα καὶ ἡμεῖς πρὸς τὸ τοιοῦτον τῆς φιλανθρω πίας ἀρχέτυπον τὰς οἰκείας ψυχὰς εἰκονίζωμεν (Οσα γὰρ ἐγράφη, πρὸς νουθεσίαν ἡμῶν ἐγράφη, καὶ ἵνα μὴ πονηροὶ καὶ μνησίκακοι ὦμεν (Οδοὶ γὰρ μνησικάκων, εἰς θάνατον), ἀλλ᾽ ἐν τῷ αὐτῷ καιρῷ καὶ τὰ τῆς ὀργῆς ἐπιδεικνύωμεν βήματα πρὸς σωφρονισμὸν, καὶ τὰ τῆς φιλανθρωπίας ἐπιφέρωμεν, πρὸς τὸ διὰ τὸ [ 1. om. τὸ ] τῆς χρηστότητος Εντρέψαι μᾶλλον καὶ καταιδέσαι. Τότε γὰρ δεικνύο μεν ἑαυτοὺς λογικῶς ἐπιστατοῦντας, ὅτε χρηστό τητι μᾶλλον, ἢ θυμῷ, τούτους ἐπιστρέφωμεν [f. - φομ. ]· λογικοῦ γὰρ, τῇ ἱλαρότητι ὑπάγεσθαι. Διὸ καὶ Πέτρος ἔλεγε· Ποιμαίνετε τὸ ἐν ὑμῖν ποίμνιον ἑκουσίως, ἀλλὰ μὴ ἀναγκαστῶς. Διότι θεὺς ἐγώ εἰμι, καὶ οὐκ ἄνθρωπος, ἐν σοὶ ἅγιος. Ωσπερ τινὸς ἀνθυπενεγκόντος καὶ ἀπορήσαντος· Διὰ τί, ὦ Κύριε, τοσαῦτα ἀπειλήσας, μετα ημέλησε [/. -μελήσω], καὶ οὐ κολάζεις τὸν Ἐφραίμ; φησίν· Διότι οὐκ ἄνθρωπός είμι, ἀλλὰ Θεὸς ἀγαθὸς, δηλονότι οὐ τῇ ὀργῇ τὴν νίκην διδούς· τοῦτο γὰρ ἀνθρώπινον πάθος. Τί οὖν ὅλως κολάζεις; Διότι, φησί, καὶ ἅγιός είμι, μισῶν ἀδικίαν, καὶ θέλων ἐν σοὶ ἅγιος εἶναι, τουτέστι, διὰ τῶν σῶν ἔργων τὴν * Psal. cuir, 10 13. 08 [32. XLIX, animum componamus: Quæcunque enim scripta sunt, ad nostram doctrinam scripta sunt ": simul ne mali simus, malorumque memores: viæ namque malorum ad mortem ducunt ": sed uno tempore iræ verba proferamus ad correctionem, adjiciamusque continuo bumauitatis officia, quo magis magisque delinquentes talem ob humanitatem pu-- dore affecti, commoveantur. Tum enim ostendimus, nos ratione alios moderari, cum humanitate 104 potius quam ira eos ducimus. Ratione quippe utentis est, placidlo modo regere. Quan obrem et Petrus, Pascite, inquit, qui in vobis est, gregem, non coacte, sed spontanee Quoniam Deus ego sum, et non homo, in te sanctus. Quasi quis objecisset, quæsissetque ab eo, Cur tui te poenitet consilii, nec amplius puuis Ephraim, postquam tot ei miuitatus es supplicia? Quia, subdit ille, non sum homo, sed Deus bonus atque misericors, iræ scilicet minime cedens. Id enim hominum vitium est. Cur, inquies, interdum punis? Quia sanctus, ait, quoque sum, odio habens iniquitatem, id simul cupiens, ut etiam in te sau4. "Prov. x11, 28. 1 Petr. v, 2. 15.» Rom. IV, Varia lectiones et notæ. 8) Ταῦτα δὲ λέγει, οὐχ ὡς νῦν μὲν τοῦτο βουλόμενος; νῦν δὲ τοῦτο μεταβουλευόμενος. Mac vero dicit, non quod modo velit hoc, modo, mutata setten ia. nolit, Theodoretus ad hunc locuu.

THEOPHYLACTI BULGARIA ARCIIIEP. ἐν τοῖς ἔθνεσι διὰ τῶν βδελυρῶν σου πράξεων, τοιοῦτόν ἐστι τὸ, Αγιασθήτω τὸ ὄνομά σου, ἀντὶ τοῦ, Αγιον δειχθήτω δι᾿ ἡμῶν καὶ δοξασθήτω. tus comperiar, uti scilicet mea sanctitas per opera ἐμὴν ἁγιότητα γνωρίζεσθαι, καὶ μὴ βλασφημεῖσθαι tua manifestetur, neve tua per flagitia potius apud exteras nationes vilipendatur. Simile est illud: Sanctificetur nomen tuum”, scilicet per nos ostell - datur efferaturque laudibus. Et non ingrediar in civitatem. Loco videlicet non concludar, nec, honinis instar, civitatem incolere compellar; ubique enim sum, omnibusque adsum. Praeterea rec urbem Jerusalem ingressus est, ut cam inviseret, eique prospiceret; ob nefarios enim ipsius habitatores, eam dereliquit. VERS. 10. Post Dominum ambulabo. Populum quodammodo docet, quid dicere et facere debeat, cumque ita loquentem inducit: Quoniam talis eșt tua bonitas atque clementia, Domnine, post Dominum ambulabo ego, qui te offendi. Cumque gravissima pați deberem, minime tamen tuam per misericordiam sim passus, in posterum agam, quod tibi placitum erit. Hæc est hujusce dicti sententia. Cui dicto quidam adnectentes quod præcedit, Non ingrediar in civitatem, isthuc etiam ex populi persona dici merito autumant. Quasi populus ipse dicat: Equidem civitates munivi, quo, belli tempore, tutum in ipsis perfugium haberem: verum postquam tantam erga me benignitatem Dominus ostendit, non amplius ingrediar civitatem, sed Dominum consectabor, qui scapulis suis obumbrabit mihi ', meque defendel atque propugnabit. VERS. 10, 11. Sicut leo rugiel, et formidabunt filii aquarum, et renient quasi avis er Ægypto, et quasi columba ex terra Assyriorum. Et restituam eos in domos suas. Futurum hinc e Babylonis urbe regressum prænuntiat, qui regressus, imperante Cyro, contingere debebat. Hic, ait, exercitum in Babylonios ducet, rugiens fremensque, tanquam leo. Per leonem autein innuit ejus potentiain; per Rugitus fremitusque significat bellicos rumores. Metum, ait, is Babyloniis incutiet, atque hi, timore perculsi, sese ab ejus conspectu proripient, ut filii aquarum, pisces nimirum, animalium 105 genus valde pavidum, qui strepitum nullum, ne hominis quidem umbram, sustinere valent. Cum bic itaque Babylonios subegerit, Judai tum ex Assyriorum Ægyptiorumque regione domum quisque suam abibunt. Cyrus enim, a Deo permotus, dinıisit Hebræos qui Babylone versabantur. Qui postquam in regionem suam reversi sunt, ædifcaruntque Cyri permissu Jerusalem; cum hoc audissent Judai, qui in Egypto commorabantur, magnos line spiri ritus quisque sumere, domumque et ipsi suam reverti constituerunt: Quidam autem illud, Rugiet de Deo intelligendum putarunt, siquidem ipse melum Babyloniis incutiet. Quidquid enim potuit Cyrus, per Deum potuit, ut et Isaias multis ante annis præenuntiavit, eum (proh mirum!) nominatim ap. ❤ Matth. vi, 9. ' Psal. xc, 4. Καὶ οὐκ εἰσελεύσομαι εἰς πόλιν. Τουτέστιν, Οὐ τόπῳ περικλεισθήσομαι, οὐδὲ ὁμοίως τοῖς ἀνθρώ ποις πόλιν οἰκεῖν ἀναγκασθήσομαι· πανταχοῦ γὰρ καὶ πᾶσι πάρειμι. Αλλ' οὐδὲ εἰς τὴν πόλιν Ἱερου. σαλὴμ εἰσῆλθεν, ἐπισκεψόμενος αὐτὴν, καὶ προνος σάμενος [ 1. -σόμ. ] αὐτῆς· διὰ γὰρ τους πονηρούς κατοίκους, ἀφῆκεν αὐτήν. Οπίσω Κυρίου πορεύσομαι. Ωσανεί διδάσκει τὸν λαόν, τί δεῖ λέγειν καὶ ποιεῖν, καί φησιν, ἔτι Ἐπειδὴ τοιαύτη ἐστὶν ἡ σὴ φιλανθρωπία, ὦ Κύριε, ὀπίσω τοῦ Κυρίου πορεύσομαι ἐγὼ ὁ προσκεκρου χώς σοι λαός· καὶ ἄξιος ὧν τὰ πάνδεινα παθεῖν, μὴ παθὼν δὲ διὰ τὸν σὸν ἔλεον, καὶ λοιπὸν τὰ ἀρεστά σοι δράσω. Τοιαύτη μὲν οὖν ἡ τοῦ ῥητοῦ διάνοια. Εἰκότως δὲ συνάψαντές τινες καὶ τὸ πρὸ τούτου, φημὶ δὴ τὸ, Οὐκ εἰσελεύσομαι εἰς πόλιν, εἶπον κάκεῖνο ἐκ προσώπου τοῦ λαοῦ λέγεσθαι, φάσκοντος, ὅτι ᾿Αληθῶς μὲν πόλεις ὠχύρωσα, ἵνα ἐν καιρῷ πολέμου ἔξω αὐτὰς καταφύγιον· ἀλλ᾽ ἐπειδὴ ὁ Κύ ριος τοιαύτην περὶ ἐμὲ φιλανθρωπίαν ἐνδείκνυται, οὐκ εἰσελεύσομαι εἰς πόλιν, ἀλλὰ τῷ Κυρίῳ ἀπο· λουθήσω, καὶ ἐν τοῖς μεταφρένοις αὐτοῦ ἐπισκιάσει μοι, προπολεμῶν μου καὶ προασπίζων. Ὡς λέων ερεύξεται, ὅτι αὐτὸς ὠρύσεται, καὶ ἐκστήσονται τέκνα ὑδάτων· ἐκτήσονται ὡς ὄρνεον ἐξ Αἰγύπτου, καὶ ὡς περιστερὰ ἐκ γῆς Ασσυρίων, καὶ ἀποκαταστήσω αὐτοὺς εἰς τοὺς οἴκους αὐτῶν. Τὴν γενησομένην μετὰ ταῦτα ἐπάνοδον ἐπὶ τοῦ Κύρου προαγορεύει. Οὗτος γὰρ ἐπιστρατεύσει μὲν, φησί, τοῖς Βαβυλωνίοις, ὡς δὲ λέων ερευξάμενος καὶ ὠρυσάμενος. Αινίττεται δὲ διὰ τοῦ λέοντος μὲν, τὴν δύναμιν αὐτοῦ· διὰ δὲ τοῦ, Ερεύξεται καὶ ὡρύσεται, τοὺς ἐν τῷ πολέμῳ ἀλαλαγμούς. Δειλοὺς ποιήσει τους Βαβυλωνίους, καὶ ἐκστήσονται οὗτοι, ὥσπερ τέκνα ὑδάτων, τουτέστιν, ὡς ἰχθύες· δειλὸν δὲ χρῆμα ἰχθὺς, καὶ οὔτε κτύπου ἀνεχόμενον, οὔτε σκιᾶς ἀνθρωπίνης. Τούτου τοίνυν ελόντος τοὺς Βαβυλωνίους, οἱ Ἰουδαῖοι ἐπανελεύσον ται ἐκ γῆς τε 'Ασσυρίων, καὶ ἐξ Αἰγύπτου. Ο γὰρ Κῦρος ὑπὸ Θεοῦ κινούμενος, ἀπέλυσε τοὺς ἐν Βα· βυλώνι ὄντας. Τούτων δὲ ἐπανελθόντων, καὶ οἰκοδο μούντων τὴν Ἱερουσαλήμ, κατὰ τὴν τοῦ Κύρου πρόσταξιν, ἀκούσαντες οἱ ἐν Αἰγύπτῳ Ἰουδαῖοι, θαῤῥήσαντες, ἀνῆλθον καὶ αὐτοί. Τινὲς δὲ τὸν Ερεύ ξεται, περὶ Θεοῦ εἶπον, ὅτι αὐτὸς δειλίαν ἐμβαλεῖ τοῖς Βαβυλωνίοις. Καὶ γὰρ 8 ίσχυσεν ὁ Κῦρος, ἐκ Θεοῦ ἴσχυσε, καθώς Ησαΐας πρὸ πολλῶν ἐτῶν προ εφήτευσε, καὶ αὐτοῦ τοῦ ὀνόματος (ὦ θαῦμα!) μνη σθείς Φησὶ γάρ· Τάδε λέγει Κύριος τῷ χριστῷ μου Κύρῳ, οὗ ἐκράτησα τῆς δεξιᾶς αὐτοῦ, ἐπε

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM.- CAP. XII ἀκοῦσαι ἔμπροσθεν αὐτοῦ ἔθνη, καὶ ἰσχὺν βασι- pellando. Ait enim: lac dicit Dominus christo med λέων διαῤῥήξω. Ανοίξω ἔμπροσθεν αὐτοῦ θύρας, καὶ πόλεις οὐ συγκλεισθήσονται. Λέγει δὲ καὶ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς τὸ, Οπίσω Κυρίου πορεύσομαι· οὐ γὰρ ἀντίθεός εἰμι· ἀλλ᾿ αὐτός μοι εἶπε, τί εἴπω, καὶ τί λαλήσω. Καί· Ὁ Πατὴρ ἀγαπᾷ τὸν Υἱὸν, καὶ δείκνυσιν αὐτῷ τὰ ἔργα και, Γενηθήτω το θέλημά σου. Ηρεύξατο δὲ καὶ ὠρύσατο ὡς λέων, ὅτε κράξας φωνῇ μεγάλῃ, την ψυχὴν εἰς χεῖρας τοῦ Πατρὸς ἡγεύξατο, κοιμηθείς ὡς λέων. Τότε καὶ τὰ τέκνα τοῦ κρατοῦντος τῶν ὑδάτων δράκοντος, αἱ συναποστατίδες αὐτοῦ δυνάμεις, ἐφοβήθησαν, τὴν θάνατον ὁρῶσαι σκυλευόμενον. Πολλὰ γὰρ σώματα τῶν κεκοιμημένων ἁγίων ἡ γέρΟησαν, ἅτινα τέκνα του δράκοντος ἐξεπέτασαν ἀπό το Αἰγύπτου καὶ Βαβυλῶνος. Θεογνωσίας γὰρ ἐκεῖσε ἐμπολιτευομένης, ἐξηλάθησαν ἐκεῖθεν, καὶ ἀποκατα έστησαν εἰς τὰς ἀδύσσους τοῦ σκότους, αίτινες ἦταν οἶκοι αὐτῶν. Τέκνα ὑδάτων, αἱ τῷ ὑγρῷ καὶ διαλελυμένῳ βίῳ συγγενεῖς πράξεις, ας, ὅταν ἐρεύξηται ἐκ τῆς ἀγαθῆς καρδίας τὸν ἀγαθὸν λόγον τοῦ Εὐαγγελίου ὁ λέων ἐκ φυλῆς Ἰούδα Χριστός, ποιεῖ ἀφο ἱπτασθαι ἡμῶν, καὶ λοιπὸν ἐκ τῆς γῆς Αἰγύπτου ἐκφεύγομεν, ὥσπερ όρνεον ἐκ παγίδος ἄνω πετόμε νοι· καὶ ἀφιπτάμεθα ὡς περιστερὰ πραεῖν καὶ ἄκακος ἐκ τῆς τῶν Ασσυρίων ἐπάρσεως· ἥτις εἰ καὶ ὑψοῦται, ὅμως τῇ ἀληθείᾳ γῆ ἐστιν· καὶ τότε ἀποκαθιστάμεθα ὑπὸ Ἰησοῦ εἰς τὰς ἄνω μονάς. Εκύκλωσέ με εν ψεύδει Ἐφραὶμ, καὶ ἐν ἀσε Γείαις οἶκος Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδα. Ἐγὼ μὲν, φησί, τοσαύτης αὐτοὺς ἀξιῶ προμηθείας· αὐτοὶ δὲ πανταχόθεν με περιεκύκλωσαν τῷ ψεύδει, τουτέστι, τῇ εἰδωλολατρεία. “υπου γὰρ ἀναστρατῶ, τόπον ἐμοὶ οὐχ ὁρῶ ὑπολειφθέντα, ἀλλὰ πάντα τοῖς δαίμοσιν ἀνέθηκε. Καὶ τὸν Κύριον δὲ Ἰησοῦν ἐκύκλωσαν κύρ νες πολλοί, τὰς ψευδομαρτυρίας συντιθέντες. Νῦν ἔγνω αὐτοὺς ὁ Θεὸς, καὶ λαὸς ἅγιος · κεκλήσεται Θεοῦ. Ὅμως, φησί, καίτοι τοιούτους ὅντας, ἔγνων, τουτέστιν ἠγάπησα, καὶ λαὸν ἐμὸν ένα μάζω. Τινὲς δὲ οὕτως· Εγνων, φησί, τὸν τρόπον, δι' οὗ εὐαρεστήσουσί μοι, καὶ κεκλήσονται Θεοῦ, καὶ ὅτι διὰ παιδείας τινός τοῦτο ἔστα. τρυφῶντες γὰς ἀφίστανται ἀπ' ἐμοῦ. Καὶ οἱ ἐξ Εβραίων δὲ πρὸς Χριστὸν ἐπιστρέφοντες, λαὸς Θεοῦ καλοῦνται, περὶ ὧν δοκεῖ νῦν προφητεύειν. 'Ο δὲ Εφραίμ, πονηρὸν πνεῦμα, ἐδίωξε καύσωνα ὅλην τὴν ἡμέραν, κενὰ καὶ μάταια ἐπλήθυνε. - Πονηρὸν πνεῦμα, τὴν πονηρὰν ὁρμὴν καὶ προαί ρεσίν φησιν, ἣν ἔχων ὁ Ἐφραὶμ, ἐδίωξε καὶ ἐπεζήτησε – Cyro, cujus apprehendi dexteram, ut exaudiant 'co- `ram eo genies, et fortitudinem regum conteram, aperiam coram eo januas, et civitates non concludentur *. Dominus item noster Jesus Christus dicit, Post Dominum ambulabo; non enim Dei adversarius sum, sed ipse milii dixit, quid dicam, et quid loquar³. Et: Pater diligit Filium, et ostendit ei¨opera“. Ει: Fiat voluntas tua F. Rugitus autem, leonis instar, edidit, fremitusque tum, cum dormiturus, in Patris manus emisit spiritum, voce magna ', quasi leo, fremens rugiensque. Tum etiam draconis aqu 8 imperantis filii, potestates quae una cuin ipso a Dei defecerant, timore perterriti sunt, devictam jam more tem cernentes. Multa enim excita somno sunt corporn sanctorum, qui dormierant ', qui draconis illius filii cum essent, Ægypto atque Babylone excesserant. Cum enim ibi Dei cognitio vigeret, abaeti itline sunt, inque tenebrarum abyssos translati, quæ quidem abyssi eis domus erant. Aquarum item soboles sunt opera, lubricæ atque dissolutæ vitæ consentanea, quæ, dum ex corde bono bonum Evangelii verbum emittit leo, e tribu Juda natus Christus, a nobis ejus vi potestateque statim evolant. Nosque in posterum ex Ægypti regione discedimus, avis instar, e laqueo superiora petentes, evolamusque, mansuela et pura uti columba, ex Assyriorum clatione, quæ licet sublimis feratur, terra tamen est, atque tum a Jesu supernas ad sedes transducimur. VERS. 12. Circumdedit ne in mendacio Ephraim, et in impietate domus Israel et Juda. Ego equideni, ait, tantopere eis eorumque saluti prospicere studui. Illi vero me undique mendacio, idololatria scilicet circumvenere: nam quocunque me vertam, nullum mihi 'relictum locuin video, sed dæmonibus ii dicare non dubitarunt. Dominum quoque Jesum circumvenere canes multi, falsa in eum testimonia comminiscentes. cuncta Nunc cognovit eos Deus, et populus 106 sanctus vocabitur Dei. Tales, ait, etsi essent, eos lamen cegnovi, scilicet dilexi, populumque meum appello. Quilam ita locum lune interpretantur: Novi, ait, qua ratione placere mihi possint, appellarique Dei populus, neque me latet, id per correctionem aliquam fieri debere; nunc enim mollem et effemi· natam vitam degunt, proptereaque a me recedunt. Hebræi quoque, qui sese ad Christum recipiunt, Dei populus appellantur, quo de populo in præsentia vaticinari videtur. CAPUT XII. Ac Ephraim malus spiritus persecutus est æstum tota die, inania et vana multiplicavit. Malum spiritum appellat pravum impetum atque studium, quo cum arderet, inquit, Ephraim, malorum et ali9 [si. ILY, 1. ΧΧVΙ, 52. • Joan. xil, 49. • Joan. 131, * Matth, vi, 10. • Matth. xxvu, 50. 7 Matth.

tionum æstum quærere consectarique videbatur, τὸν καύσωνα τῶν κακώσεων καὶ των θλίψεων, seque ipse quodammodo sponte sua in calamitates, meam negligens opem ac tutelam, conjiciebat. Quomodo? Multiplicando scilicet inania idolorum altaria. Estus autem est et ipse idolorum cultus, quo æstu Israelis fructus omnes corrumpuntur. Et testamentum cum Assyriis pepigit, et oleum in Ægyptum invexit. Non inania modo idola multiplicavit, sed etiam meam negligens opem, ad bomines confugit Assyrios sibi socios ascivit modo, modo Ægyptiis oleum quo carerent, dono dardedit. Oleis quippe abundat Samaritana regio. Fortasse vero tali de oleo sermo non est, nec oleum Ægyptiis ii dederunt, sed aurum eis præbendo, misericordiam hinc aliquam ab eis captare studuerunt. Malus item spiritus sunt Hebræi, qui adhuc in perfidia manent, qui per totam ipsorum vitam æstum consectantur, acri in legem studio flagrantes, nolentesque dicere: Spiritus ante faciem nostram Christus Dominus, cui diximus: In umbra tua vivemus. Qui nec ad sacri foutis aquam accedere volunt, et in absurda prorsusque vana spe vivunt, fure, ut patriam quisque suam recipiat. Fadus enim percusserunt cum dæmonibus Assyriorum, projeceruntque Dei misericordiain gentibus quæ in errore versabantur. Nos scilicet obtinuimus misericordiam hanc, velut hæreditatem, accepimusque Spiritus sancti oleum quo in baptismale delibuti sumus, ex Hebræis ad nos transductum. Illis enim in usu erat oleum unctionis, imago et figura spiritalis chrismatis. Deum item in mendacio circuit is, qui vanitatem diligit, et mendacium quærit, qui scilicet falsa præsentis vitæ bona consectatur. Qui quidem et ardentia 107 diaboli tela excipiens, incedensque ea, quam inde concepit, flamma, æstum consectatur, eique per ea quæ agit, continuo fit obviam, atque præceps ad gehennæ æstum alterum fertur. Idem cum superbis dæmonum potestatibus amicitiam init, inque vitæ hujus Ægyptum transfert oleum, jucunda scilicet Spiritus sancti dona quæ in sacro fonte accepit, illud projiciens Ægyptiis, ut in posterum dicere nequeat amplius, Exaltabitur senectus mea in oleo pingui ". VERS. 2. Et judicium Domino cum Juda, et ulciscar Jacob. Ut superius reprehendit Ephraimuin, decem scilicet tribus, eique vitio vertit, quod vana multiplicarit; ita nunc Juda, duas videlicet tribus, quæ Hierosolymis versabantur, judicatum iri dicit. Quæ tribus licet Jacob posteritas essent, minime eum ejusque virtutem æmulabantur, sed ignomi- • Thren. IV, 18. • Psal. xcı, 11. τὴν ἐμὴν σκιὰν καὶ σκέπην ἀφεὶς, καὶ μονονουχί εὐθαιρέτως ταῖς συμφοραῖς ἐπιδραμών. Πῶς; Διὰ τοῦ πληθῆναι τὰ μάταια θυσιαστήρια τῶν εἰδώλων, Καύσων δὲ καὶ αὐτὴ ἡ τῶν εἰδώλων λατρεία, πάντας τοὺς καρποὺς Ἰσραήλ διαφθείρασα. Καὶ διαθήκην μετὰ 'Ασσυρίων διέθετο, καὶ ἔλαιον εἰς Αἴγυπτον ἐνεπορεύετο. Οὐ μόνον, φησί, τὰ μάταια ἐπλήθυνεν εἴδωλα, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐμὴν ἀφεὶ; βοήθειαν, ἀνθρώποις προσέφευγε· καὶ ποτὲ μὲν τοῖς Ασσυρίοις ἐφιλιοῦτο, ποτὲ δὲ ἔλαιον τοῖς Αἰγυπτίοις δώρον προσέφερεν, ὡς μὴ ἔχουσιν. Ἐλαιοφόρος δὲ ὅτι μάλιστα ἡ Σαμαρείτις. Ἡ οὐ περὶ τοιούτου Ελαίου λέγει, οὐδ᾽ ὅτι αὐτοὶ ἐδίδοσαν τοῖς Αἰγυπτίοις ἔλαιον, ἀλλ' ὅτι χρυσόν αὐτοῖς προσφέροντες, ελεηθῆναι παρ' αὐτῶν ἐπραγματεύοντο. Πονημέν πνεῦμα, οἱ ἔτι ἀπιστοῦντες τῶν Ἑβραίων, οἱ καὶ ὅλον τὸν βίον αὐτῶν διώκουσι τὸν καύσωνα, υπερκαις. μενοι τοῦ νόμου, μὴ θέλοντες εἰπεῖν· Πνεῦμα πρό προσώπου ἡμῶν Χριστὸς ὁ Κύριος, ᾧ επομεν Ὑπὸ τὴν σκιάν αὐτοῦ ζησόμεθα· ἀλλὰ μηδέ πρὸς τὸ ὕδωρ τοῦ βαπτίσματος τρέχοντες· και νὰς δὲ καὶ ματαίας ἐλπίδας ἔχουσιν, ὅτι ἀπολήψονται τὴν πατρίδα. Διαθήκην γὰρ μετὰ τῶν νοητῶν Ασσυρίων διέθεντο, καὶ τὴν ἔλεον τοῦ Θεοῦ τοῖς ἐν πλάνῃ ἔθνεσι προήκαντο, οἱ καὶ ἐκληρονομήσαμεν τοῦ τούτου [ [. τοιούτ. ] ἐλέου. Καὶ τὸ ἔλαιον δὲ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ᾧ ἐχρίσθημεν βαπτισθέντες, ἐπραγματευσάμεθα ἡμεῖς ἐκ τῶν Εβραίων εἰς ἡμᾶς περιελθόν. Εκείνων γὰρ ἦν τὸ ἔλαιον τῆς χρίσεως, τύπος ἂν τοῦ πνευματικού χρίσματος. Κυκλοῖ ἐν ψεύδει τὸν Θεὸν καὶ ὁ ἀγαπῶν ματαιότητα, καὶ ζητῶν ψεῦδος, τουτέστι, τὰ ψευδῆ τοῦ παρόντος βίου ἀγαθά. Ὁ αὐτὸς δὲ καὶ τὰ πεπιρωμένα βέλη τοῦ διαβόλου ὑποδεχόμενος, καὶ πορευό μενος τῇ φλογί ᾗ ἐξέκαυσε, διώκει τὸν καύσωνα, καὶ ἀεὶ τούτῳ προστρέχει ἐξ ων πράττει, πρὸς τὸν καύσωνα τῆς γεέννης ἀεὶ φερόμενος. Οὗτος καὶ ταῖς ὑψηλόφροσι δυνάμεσι τῶν δαιμόνων φιλιοῦται, καὶ εἰς τὴν Αἴγυπτον τοῦδε τοῦ βίου μετάγει τὸ ἔλαιον, τουτέστι, τὰ ἱλαρὰ χαρίσματα τοῦ ἁγίου Πνεύματος, & έλαβε βαπτισθείς, καὶ προδίδωσι τοῖς Αἰγυπτίοις, ὥστε τοῦ λοιποῦ μὴ δύνασθαι αὐτὸν λέγειν, ὅτι Υψωθήσεται τὸ γῆρας μου ἐν ἐλαίῳ πίονι. Καὶ κρίσις τῷ Κυρίῳ πρὸς τὸν Ἰούδαν τοῦ ἐκδικῆσαι τὸν Ἰακώβ. Ὥσπερ τὸν Ἐφραίμ, ἤτοι τὰς δέκα φυλὰς ὠνείδισεν, ὡς πληθύναντα μάταια, οὕτω νῦν πρὸς τὸν Ἰούδαν, ἤτοι τὰς ἐν Ἱεροσολύμοις δύο φυλάς, λέγει κριθήσεσθαι. Οἱ ἐγένοντο μὲν τοῦ Ἰακὼς ἀπόγονοι· οὐκ ἐμιμήσαντο δὲ τὴν ἐκείνου ἀρετήν· ἀλλὰ πρὸς αἰσχύνην αὐτοῦ καὶ ὕβριν ἐγέ Varia lectiones et notæ. Kaxwv, malorum, Cod. Ven. Χρηστόν, bonam, Cocl. Bav. Sed Theodore tus ad hunc locum χρυσόν habet, ut in Cod. Ven. Κενάς, inanes, Cod. Bav. Quasi legendum in textu sit έλεον, misericordiam, non ἔλαιον, oleum. "O, quod, Cod. Bav. Ἔτι τὰς ἐν Ἱεροσολύμοις δύο φυλὰς λέγει κριθήσεσθαι, adhuc duas, quæ Hierosolymis com morabantur, tribus judicatum ire dicit, Cod. Bay.

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. – CAP. XII. νοντο. Φησὶν οὖν, ὅτι Ἐκδικήσω τὸν Ἰακὼβ νῦν· παραδοὺς γὰρ αὐτοὺς τοῖς πολεμίοις, τὴν ὕβριν, ἐν ἐκεῖνον ύβρισαν, ἐκδικήσω. Κατὰ τὰς ὁδοὺς αὐτοῦ, καὶ τὰ ἐπιτηδεύματα. Πῶς ἔσται ἡ ἐκδίκησις λέγει, ὅτι ἀξίως τῶν ὁδῶν αὐτοῦ, ἤτοι τῶν ἔργων καὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων, ἤτοι τῶν ἔξεων πολλάκις γάρ τις ποιεί πονηρόν τι, μὴ ἀπὸ πονηρᾶς ἔξεω;· ἀλλ᾿ οὗτοι καὶ ὤδευον πρὸς τὰ κακὰ, καὶ μελέτην επιτηδεύματα ταῦτα ἐποιοῦντο. mia atque dedecore affciebant. Penas igitur ab iis repetam, ait, pro Jacob; eos enim hostibus tradeus, ulciscar injuriam, quam ei intulerunt. Juxta vias ejus, et juxta adinventiones. Docet, qua ratione vindicta sit sumenda, quæ quidem talis futura dicitur, qualem ejus viæ, scilicet opera, institutaque seu habitus promereantur. Sæpenumero enim male quis agit, non habitu pravo ductus: bi vero nefaria ad facinora ferebantur, hisque patrandis omne studium operamque impendebant. VERS. 3. In utero supplantavit fratrem suum, et in laboribus suis prævaluit ad Deum et confortatus est cum angelo, et potuit. Patriarchæ Jacob historiam in medium affert, ejus posteros eorumque flagitia reprehendere volens, docetque eum in.matris utero fuisse a Deo electum ob eximiam ipsius virtutem; supplantasse fratrem; tota eum nocte luctatum cum Deo, seu cum angelo, viribus adeo pollentem, ut cum Deo luciari potuerit, obtorpescente postea femore. Ideo autem cum eo Deus luctatus est, ut eum metu liberans recrearet. Cum enim fratri suo obviam iturus, sibi valde timeret, ei quodammodo Deus hæc dicere voluit: «Quoniam cum Deo pugnando prævaluisti, prævalebis etiam pugnaturus cum homine ". Eumdem autem hoc loco vocat et Deum et angelumn, ut et alibi Moyses, quo Christum uterque nobis vates ante designaret, qui et Paterni magni consilii Angelus est, et Deus fortis. Is quippe nobis nuntiavit Patris. consilium, quo per ipsiusmet Filii sanguinem pacificavit quæ in cœlis et quæ in terra sunt ". Hæc autem umbræ futurorum erant et imagines, quippe quæ designabant posteros Jacob huic angelo atque 108 Deo repugnaturos, proindeque fore, ut alii femore torpescerent, fide scilicet claudicarent, neque sese ad Deum reciperent, alii vero, ut patriarcha ille Jacob, se Deum facie ad faciem vidisse 4, nimirum bominem factum, tes:arentur. Quoniam vero Esau Edom quoque, scilicet rufus appellatur, estque corpus animi frater; si cujus animus in ventre fratrem Esau supplantet, ferventis videlicet sanguinis cupidine minime frangatur, sed eam potius vincat, is cum Deo congredietur. Torpescet ei quidem femur, infima scilicet partis affectus; sed per continentiam purgatus; Peum intuebitur, et pro Jacob supplantatore, quod idem sonal ac Activus, appellabitur Israel, nimirum Contemplativus, juxta illud, Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt 18 Ἐν τῇ κοιλίᾳ ἐπτέρνισε τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, καὶ ἐν κόποις αὐτοῦ ἐνίσχυσε πρὸς τὸν Θεόν, καὶ ἐνίσχυσε μετὰ ἀγγέλου, καὶ ἐδυνάσθη. Τα κατὰ τὸν πατριάρχην Ἰακὼβ εἰς μέσον προτίθησι, τὴν τῶν ἐκγόνων αὐτοῦ παρανομίαν διελέγξαι θέλων, καί φησιν, ὅτι ἐκεῖνος μὲν ἀπὸ μήτρας αὐτῆς ἐκλελεγμένος ἦν τῷ Θεῷ, διὰ τὴν μέλλουσαν πάνω τως ἀρετήν. Καὶ ἑπτέρνισε τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, καὶ δι' ὅλης τῆς νυκτὸς ἐπάλαιε μετὰ τοῦ Θεοῦ, ἤτοι τοῦ ἀγγέλου· καὶ οὕτως ἦν ἰσχυρὸς, ώστε μετὰ τοῦ Θεοῦ παλαῖσαι, εἰ καὶ τὸν μηρὸν αὐτοῦ ἐνάρκησεν. Ἐπάλαις δὲ ὁ Θεὸς μετ' αὐτοῦ, παραμυθούμε νος τὴν τούτου δειλίαν. Ἐπειδὴ γὰρ μέλλων τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ ἀπαντῆσαι, αὐτὸν ἐφοβεῖτο, δείκνυσιν αὐτῷ ὁ Θεὸς, ὅτι «Επειδὴ μετὰ τοῦ Θεοῦ ἐνίσχυσας, καὶ μετὰ ἀνθρώπου δυνηθήσῃ.» Τὸν αὐτὸν δὲ καὶ Θεὸν καὶ ἄγγελον καλεῖ ἐνταῦθα ὁ προφήτης, ὡς καὶ Μωσής, ἵνα προτυπώσωσι τὸν Χριστὸν, ὃς καὶ μεγά 1ης βουλῆς ᾿Αγγελός ἐστι, τῆς τοῦ Πατρὸς, καὶ Θεὸς ἰσχυρός. Ἤγγειλε γὰρ ἡμῖν τὴν τοῦ Πατρὸς βουλήν, ἥτις ἦν, τὸ δι' αἵματος τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ εἰρηνοποιηθῆναι τὰ ἐν οὐρανῷ καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς. Ταῦτα δὲ τύποι τῶν μελλόντων ἦσαν. Καὶ γὰρ ἐδήλουν, ὅτι οἱ ἐξ Ἰακὼν ἀντιστήσονται τῷ ἀγγέλῳ τούτῳ καὶ θεῷ· καὶ οἱ μὲν, ναρκήσουσι τὸν μηρόν, τουτέστι, χωλανοῦσιν ἐν τῇ πίστει, καὶ τὴν πρὸς αὐτὸν ἐπέλευσιν οὐ ποιήσονται· οἱ δὲ, ὁμολογήσουσιν, ὥσπερ καὶ αὐτὸς ἐκεῖνος ὁ Ἰακὼς, ὅτι Εἶδον Θεόν πρόσωπον πρὸς πρόσωπον, σωματωθέντα δηλαδή. Ἐπεὶ δὲ Ἡσαῦ καὶ Εδώμ ἐκλήθη, ὅ ἐστι πυρρός· ἔστι δὲ καὶ ἀδελφὸς τῆς ψυχῆς τὸ σῶμα· ἐάν τις ψυχὴ ἐν τῇ κοιλίᾳ τὸν ἀδελφὸν Ησαύ πτερνίσῃ, τουτέστι, μὴ τῇ γαστριμαργία τῆς πυρώσεως τοῦ αἵματος ὑπαχθῇ, ἀλλὰ ταύτην ἡττήσῃ, τῷ Θεῷ συμπλακήσεται, καὶ σκάσει μὲν ὁ μηρὸς αὐτῇ, ἀργήσει δὲ καὶ ἡ πρὸς τὰ ὑπογάστρια πάθη κίνησις • έψεται δὲ Θεὸν καθαρθείσα διὰ τῆς σωφροσύνης, καὶ ἀπὸ τοῦ καλεῖσθαι Ιακώβ, ἤτοι πτερνιστής, ὅ ἐστι πρακτικός, Ισραήλ κληθήσεται, θεωρητικός δηλαδή, κατὰ τὸ, Μακάριοι οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτ τοὶ τὸν θεὸν ὄψονται. VERS. 4. Fleverunt et me supplices orarunt in dome On, in qua invenerunt me: ibi dictum est ad eos. 19 1 Cor. XIII, 12. 13 Matth. x, 8. Εκλαυσαν καὶ ἐδεήθησάν μου, ἐν τῷ οἴκῳ ἂν εὔροσάν με· ἐκεῖ ἐλαλήθη πρὸς αὐτούς. " Ephes. 1, 10. Varia lectiones et nota. * Gen. xxxi, 28. 10 Isa. IX, Πράξεων, actionum, Cod. Bay. Cod. Ven. addit: ἐξῆλθε γάρ, φησίν, ἐπειλημμένος τῆς πτέρνης τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ· καὶ δι' ὅλης, κ. τ. λ. exiit enim, ait, adherens calcaneo fratris sui, et per tola», etc.

Locum hunc interpretes alii, Aquila, Symmachus Τοῦτο οἱ ἄλλοι ἐρμηνευτα, Ακύλας, καὶ Σύμμαχος, et Theodotion, perinde ac si de Jacob dicatur, sic καὶ Θεοδοτίων, ὡς περὶ τοῦ Ἰακὼβ τεθειμένον εἰ - exponunt: Flevit, supplexque eum oravit, inque Be- ρήκασιν· Εκλαυσε καὶ ἐδεήθη αὐτοῦ, καὶ ἐν Βε thel eum invenit. Cum enim fratris Esau Jacob insi- θὴλ εὗρεν αὐτόν. Φεύγων γὰρ ὁ Ἰακὼς τὴν τοῦ dias ſugiens, ad patruum suumLabanum properasset, Ἡσαῦ ἐπιβουλὴν, καὶ πρὸς Λάβαν τὸν θεῖον αὐτοῦ nactus in Bethel est divinam istam revelationem: ἀποδιδράσκων, ἐν τῇ Βαιθήλ τῆς θείας ἀποκαλύψεως Noli timere Jacob, quia ego tecum sum". Flensque ἔτυχε· Μὴ φοβοῦ, Ἰακώβ, διότι ἐγώ εἰμι μετὰ σοῦ· fortasse Deum orans, Si mihi dederis, inquit, panem δεόμενός τε τοῦ Θεοῦ, τάχα μετὰ κλαυθμοῦ. Ἐάν ad manducandum et vestimentum ad induendum, μοι δῶς ἄρτον, ἔλεγε, φαγεῖν, καὶ ἱμάτιον περι meque inpace dimiseris, erit mihi Dominus in Deum: βαλέσθαι, καὶ αποκαταστήσῃς με μετ' ειρήνης. 'et lapis quem erexi in domum Dei: cunctorumque quæ ἔσται μοι Κύριος εἰς Θεόν· καὶ ὁ λίθος, ὃν ἔστησα, dederis mihi, decimus tibi offeram. Hæc itaque ita εἰς οἶκον Θεοῦ· καὶ πάντων ὧν μοι δῷς δεκάτην explanantes interpretes isti, docent, Jacob in ἀποδεκατώσω σοι αὐτά. Ταῦτα τοίνυν παραδη Bethel, ubi nunc idolum est On, flevisse, invenis- λοῦντες οἱ ἄλλοι ἑρμηνευταί, φασίν, ὅτι ἐν τῇ Βαιseaque ibi Deum, qui ei apparuerit dixeritque: Ne θήλ, ἥτις νῦν τὸ εἴδωλον τοῦ ἂν ἔχει, ἔκλαυσεν timeas. Septuaginta vero Interpretes cum plurali nu- Ἰακὼς, καὶ εὗρε τὸν ὀφθέντα καὶ λαλήσαντα αὐτῷ· tsero lleverunt, et supplices orarunt dixerint, iunuere Μὴ φοβοῦ· οἱ δὲ Ο', πληθυντικῶς εἰπόντες τὸ, nobis voluerunt, prophetam de populo verba facere. *Εκλαυσαν καὶ ἐδεήθησαν, διδόασιν ἡμῖν νοεῖν, Nam cum alias, inquit, idolum ii colebant, tum ὅτι περὶ τοῦ λαοῦ τοῦτο λέγει. Καὶ γὰρ, φησίν, αὐτοὶ -vero etiam cum eos pœnitere videbatur, haud sa- τόν τε ἄλλον χρόνον τὸ εἴδωλον ἐθεράπευον, καὶ ὅτε ´crum templum petentes, ibi fleverunt, sed ante idoδὲ μεταμελείᾳ ἔδοξαν χρῆσθαι, οὐκ εἰς τὸν ἀρωμι ·Jum consistentes, meam ibi opem implorabant. Ego σμένον ναὸν ἐλθόντες ἔκλαυσαν, ἀλλὰ πρὸς τὸ εἴδω vero injuriis licet eo in loco ita affectus, mitten- λον ἑστῶτες, τὴν ἐμὴν ἐπεκαλούντο βοήθειαν. Ἐγὼ 'dum tamen censui vatem meum Amos, qui eis δὲ ὅμως καίτοι ὑβριζόμενος οὕτως ἐν ἐκείνῳ τῷ verba mea nuntiaret. In Bethel enim oracula sua τόπῳ, τὸν προφήτην μου Αμὼς ἔπεμψα, λέγοντα fundebat Amos, cum falsus ibi sacerdos Amasias πρὸς αὐτοὺς τὰ ἐμὰ ῥήματα. Εν γὰρ Βαιθήλ προei dixit: Proficiscere in terram Juda, na vaticineris εφήτευσεν Αμώς, ότε ὁ ψευδιερεὺς τῆς Βαιθήλ in Bethel, quia sanctificatio regis est 18; dicata scili- Αμεσίας εἶπεν αὐτῷ· Πορεύου εἰς τὴν Ἰούδα, - cet est idolo, quod hic regem nominat. Alii vero καὶ μὴ προφήτειε εἰς Βαιθήλ, ὅτι ἁγίασμα βαalias historias Deum hoc loco memorare auiu-C σιλέως ἐστι· τουτέστιν, ἀφωρισμένη ἐστὶν αὕτη mant, quae historiae ad prædictum Jacob referanτῷ εἰδώλῳ, ἐν βασιλέα ὀνομάζει. Τινὲς δὲ ἑτέρα; tur. Cum enim ejus filii Simeon et Levi Sycinnitas ἱστορίας μνημονεύειν φασὶ τὸν Θεὸν νῦν, εἰς τὸν interfecissent, 109 eo quod ecrum soror Dina Ἰακὼβ ταύτης ἀναγομένης. Καὶ γὰρ ὅτε Σιμεὼν καὶ violata fuerat ab Emmor filio Sichem: Jacob veΛευὶ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ, τοὺς Συκιμίτας ἀπέκτειναν, διὰ ·hementer angebatur, veritus ne ob Sycimitarum τὸ τὴν ἀδελφὴν αὐτῶν Δίναν μιανθῆναι ὑπὸ Ἐμμὰρ cædem a finitimis populis et ipse necaretur 16 τοῦ Συχέμ, τηνικαῦτα ἤλγει Ἰακώβ, καὶ περιδεής Ju genua idcirco procumbere: Deum supplex orare, ἦν, μήπως ὑπὸ τῶν περιοίκων ἀπολεῖται διὰ τοὺς qui eum exaudiens: Ascende, ait, Bethel, et habίια Συκιμίτας. Προσπεσών οὖν τῷ Θεῷ, εὗρεν εἰσακού ibi ". Tum vero is universam familiam suam σαντα αὐτοῦ, καὶ εἰπόντα πρὸς αὐτόν· Ανάβηθι εἰς affatas: Tollite, inquit, deos alienos e medio restrum; Βαιθήλ, καὶ οἶκει ἐκεῖ· ὅτε καὶ Ἰακὼβ προσεφώνει mutale vestimenta vestra, consurgentesque ascenda- παντὶ τῷ οἴκῳ αὐτοῦ· "Αρατε τοὺς θεοὺς τοὺς ws Bethel 18; feceruntque ita. Propterea plurali αλλοτρίους ἐκ μέσου ὑμῶν, καὶ ἀλλάξατε τὰς numero usus· dixit, Fleverunt meque supplices ora- στολὰς ὑμῶν, καὶ ἀναστάντες, ἀναβώμεν εἰς runt, quo significaret eos omnes qui Jacob circumΒαιθήλ· καὶ ἐποίησαν οὕτως. Διὸ πληθυντικῶς εἶ sistebant, qui una cum ipso Bethel ascendere, at- πεν ἐνταῦθα τὸ, Εκλαυσαν καὶ ἐδεήθησάν μου, que Domino sacra facere cœperunt. ἵνα δηλώσῃ τοὺς περὶ τὸν Ἰακὼν πάντας, οι συν ανέβησαν αὐτῷ εἰς Βαιθήλ, καὶ ἐποίησαν θυσίαν τῷ Κυρίῳ. VERS. 5. Dominus autem Deus omnipotens eril mnemosynon ejus. Dictum hoc si ad Jacob perti. nere dicatur, sic accipies, Dominum scilicet eum sempiterne memoriæ tradidisse, effecisseque, ut immortali is gloria perfrueretur. Vivo enim ego, ait Dominus: honorantes me honorabo 19. Sin ad Hebræorum populum dictum illud referendum putes, sic accipe, quasi Deus populum istum eu hortetur, eumque, talia verba fando, moneal: 'Ο δὲ Κύριος ὁ Θεός ο παντοκράτωρ ἔσται μνημόσυνον αὐτοῦ. Εἰ μὲν ὡς περὶ τοῦ Ἰακώβ λεγόμενον ἐνδέχῃ τὸ ῥητὸν, νοήσεις, ὅτι ὁ Κύριος αἰωνίαις μνήμαις αὐτὸν ἔθετο, καὶ εὔκλειαν ἀθάνατον αὐτῷ ἐπεβράβευσε. Ζῷ γὰρ ἐγώ, λέγει Κύριος, τοὺς δοξάζοντάς με δοξάσω. Εἰ δὲ ὡς περὶ τοῦ λαοῦ τῶν Εβραίων λεγόμενον, οὕτω νοήσεις, ὅτι παραινετικῶς ποιεῖται τὸν λόγον, νουθετῶν αὐτοὺς, ἵνα ἐπεὶ τοιοῦτον Θεὸν ἔχουσι, πάντα κρατοῦντα, ** Gen. xxviii, 20. "Amos vii, 12. "Gen. xxxiv, 26. 17 Gen. xxxv, 1. 18 Gen. xxxv, 2. " Gen-X¡V, 21.

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. - CAP. XII.. πάντα δυνάμενον, ὃς καὶ τὸν προπάτορα αὐτῶν ἐν- quoniam talem Deum haberent, qui cuncta pos set, cunctaque nutu suo regeret, qui et eorum progenitorem confirmarit; ejus, uti par erat, omni tempore meminissent, operamque darent, ne se ulla unquam ejus oblivio caperet. Domus On, Inu - tilis, videlicet peccati, est hic mundus; in hoc enim mundo peccatum patratur, in altero cessal. Nihil autem ita inutile est, ut peccatum. Nihil imo adeo detrimentosum, cum immensum afferat detrimen - tum. Cum igitur hac in douo quis lugeus oraril, Deum inveniet, qui ad ipsum hæc dicat, Remittuntur tibi peccata tua "; ubi vero mundus hic dissolvetur, haud amplíus istiusmodi luctus tempus erit, qui pœnitentes solari beatosque facere valeat. Ejus qui ita lugeat,ut dictum est, mnemosynon Deus ίσχυσεν Ἰακώβ, δέον μνημονεύωσιν αὐτοῦ ἀεὶ, καὶ μηδέποτε αὐτοῦ ἐπιλάθωνται. Οἶκος τοῦ ἂν, τουτἐστι τοῦ ᾿Ανωφελούς, ήγουν τῆς ἁμαρτίας, ὁ κόσμος οὗτός ἐστιν· ἐν γὰρ τούτῳ ἐνεργεῖται, ἐν δὲ τῷ ἐκεῖ παύεται. Οὐδὲν δὲ οὕτως ἀνωφελές, ὡς ἡ ἁμαρτία, μᾶλλον δὲ μυρίας βλάβης πρόξενον. Εν τοίνυν τούτῳ τῷ οἴκῳ κλαίων τις καὶ δεόμενος, εὑρήσει Θεὸν, καὶ λαληθήσεται πρὸς αὐτὸν τὸν Ἀφέωνταί σοι αἱ ἁμαρτίαι σου. Ἐπὶν δὲ ὁ κόσμος οὗτος λυθῇ, οὐκ ἐτι κλαυθμοῦ τοιούτου καιρὸς, τοῦ μακαριζομένου καὶ παράκλησιν ἔχοντος. Τοῦ οὕτω κλαίοντος, ὡς εἴρηται, ὁ Θεὸς ἔσται μνημόσυνον. Αιώνιον γὰρ εὐ φροσύνην ἔχων, ἔχει ταύτην ἐκ τοῦ μεμνῆσθαι τοῦ Θεοῦ, καὶ τοῦ κατατρυφᾷν αὐτοῦ· Εμνήσθην γάρ, φησί, τοῦ Θεοῦ, καὶ εὐφράνθην. Οἶκος τοῦ Ὢν, erit. Quod enim æterna latitia fruatur, habet ὡς εἴρηται, 'Ανωφελούς, ἔστι καὶ ὁ πλοῦτος, καὶ ἡ κατὰ κόσμον δόξα ἐν γε τοῖς πολλοῖς. Ο; οὖν χρήσ σεται καὶ τῷ πλούτῳ καὶ τῇ δόξῃ κατὰ Θεὸν, πένη τας ἐλεῶν, καὶ ἀδυνάτων προϊστάμενος, οὗτος ἐν τῷ οἴκῳ ἂν εὑρίσκει τὸν Θεὸν, οἷος ἦν ὁ Ζακχαίος. Διὸ καὶ λαληθήσεται πρὸς τοῦτον, ἃ πρὸς ἐκεῖνον· Σήμερον σωτηρία τῷ οἴκῳ τούτῳ ἐγένετο· καὶ εἰς μνημόσυνον αἰώνιον ἔσται ὁ τοιοῦτος δίκαιος. Διότι ἐσκόρπισεν, ἔδωκε τοῖς πένησιν· ἡ δικαιοσύνη αὐτοῦ μένει εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος. id ex eo quod ipsius Dei meminerit, eoque delectetur: Memor enim, ait, Dei fui, et delectatus sum st. Domus On, scilicet inutilis, ut superius exposuimus, est etiam opulentia, et in plerisque mundana gloria. Quisquis igitur ita divitiis utitur atque gloria, ut Deo placeat, pauperum miserende sublevandoque tenuiores, is in domo On Deum reperit, uti Zacchæus; audietque a Deo ipso ea quæ ad Zacchaun hunc olim dicta fuere: Rodic salus domui huic facta est "; eritque talis vir j.istus muemosynon sempiternum. Quoniam enim dispersit, deditque pauperibus, idcirco justitia ejus ananel in saculum sæculi s. Καὶ σὺ ἐν θεῷ ἐπιστρέψεις, ἔλεον καὶ κρῖμα φυλάσσου, καὶ ἔγγιζε πρὸς Θεόν σου δια παντός. Εἰ καὶ ἀπειθής, φησί, καὶ ἄτακτος εἶ, καὶ πάμπολυ ἀποδέων τοῦ πατριάρχου Ἰακὼς, ᾧ τοσαύτην προσεμαρτύρησα ἀρετὴν, ἀλλ᾽ οὖν παιδευθεὶς ὑπ' ἐμοῦ, καὶ παραδοθεὶς αἰχμαλωσίᾳ, ἐπιστρέψεις πρὸς εὐ πείθειαν καὶ εὐταξίαν. Εἶτα λοιπὸν ὡς ἤδη μαστι ζυμένῳ καὶ πληττομένῳ ἐπιφωνεί Θεός· "Ελεον καὶ κρίμα φυλάσσου. Ωσπερ γὰρ εἴ τις δεσπότης, μαστίζων οἰκέτην παρακούοντα, ἐπιφωνεῖ αὐτῷ τῷ μαστίζειν· Ακουε τῶν ἐντολῶν μου· οὕτω κανο ταῦθα Θεὸς, μαστίζων τὸν λαὸν, ὡς μὴ φυλάττοντα ἔλεον καὶ κρῖμα, ἐπιφωνεῖ αὐτῷ· Ελεον καὶ κρίμα φυλάσσου· τουτέστι, Τοῖς τε παρ' ἀξίαν συμφο ραῖς περιπίπτουσι συμπαθής ἔσο (τοιοῦτον γὰρ ἔλεος), καὶ τὸ δίκαιον κρίνε. Εἶτα πρὸς τὴν ἀληθῆ Θεογνωσίαν ενάγων, φησίν· Εγγιζε πρὸς τὸν Θεόν σου διὰ παντός· τουτέστι, Μὴ ἀποπλανῷ πρὸς εἰδωλολατρείαν, ἀλλὰ μετὰ τοῦ πράττειν τὰ δέοντα, ἔτι καὶ τῷ Θεῷ λάτρευε. Οὐδὲν γὰρ ὄφελος τῆς τῶν ἀρετῶν δῆθεν ἐργασίας, ἐὰν μή θεογνωσία παρῇ. Σκόπει δὲ, ὅτι ὥσπερ ὁ νόμος ἔλεγεν· Ἀγαπήσεις Κύριον τον Θεόν σου, καὶ τὸν πλησίον σου οὕτω κάνταῦθα τὰ δύο ταῦτα εἰσάγονται. Εοικε δὲ καὶ πρὸς τοὺς τέως μὲν ἀπιστοῦντας Χριστῷ, ὕστε ρον δὲ πιστεῦσαι μέλλοντας λέγειν ὁ προφήτης, ὅτι Καὶ σὺ ὁ νῦν ἀπιστῶν Ἰσραηλίτης, ἐν Χριστῷ ἐπιστρέψεις, ὅς ἐστι Θεός σου, οὐκ ἄνθρωπος ψιλός, ὡς VERS. 6. Et tu in Deo tuo converteris; misericor· diam et judicium custodi, et appropinqua ad Deum tuum semper. Et si contumax es, 110 ait, atque dissolutus, patriareha Jacob valde inferior, cui patriarchæ tantam inditam fuisse virtutem dixi; tamen a me correctus, captivitatique traditus, ad obedientiam bonamque frugem redigeris. Hunc deinde, quasi verberibus atque plagis affectum, ita alloquitur Deus: Misericordiam et judicium custodi. Perinde enim, ac si quis dominus non obedientem servum cædendo clamet, Audi mandata mea; ita hoc loci Deus populum corrigens, co quod misericordiam et justitiam non servarit, ad eum clamat, Misericordiam et judicium custodi; misericars scilicet esto adversus eos qui citra culpam in calamitates inciderunt, id enim postulat misericordia, et fac recte justitiam administres. Dein ad veram D'Dei coguitionem eum perlucens, subdit, Accede ad Deum tuum semper; ne svilicet ad idolorum cultum amplius deflectas, sed age quæ decent, Deumque simul colito. Nulla enim exercendis virtutibus inest utilitas, ni Dei cognitio simol adsit. Illud autem animadvertas oportet, quod uti lex duo jubebat: Diliges Dominum Deum tuum, et proximum tuum”; ita et hoc loc› utrumque iuducitur. Ad cum item, qui huc usque Christo non credidit, quique postea ad ejus fidem sese recipiet, dicere propheta videtur: Tu quoque, Israelita, qui nunc 31 Psal. LXXVI, 4. * Luc. xix, 9. se Matth. 1x, PATROL. GR. CXXVI. 23 Psal. 11, 9. • Deut. vi, 5; Levit.

mon credis, in Christo converteris, qui Deus tuus a ἐνόμιζες. ᾿Αλλὰ μὴ οἴου, ὅτι ἐὰν ἐπιστρέψῃ, ἂν ετος τοῦ λοιποῦ ἔσῃ, οἷα δικαιωθεὶς ἐκ πίστεως· ἀλλὰ καὶ τὰς ἀρετὰς ἐργάζου, ἐλεῶν μὲν, ἀλλά μετὰ κρίσεως, ὥστε διδόναι ἑκάστῳ, καθ' ἂν τις χρείαν ἔχῃ. Εἶτα συγκλείων τὸν ἀκροατήν, πᾶσαν ἀρετὴν, φησίν· ἔγγιζε πρὸς τὸν Θεόν σου διὰ παντός. Αἱ μὲν γὰρ ἁμαρτίαι, διιστῶσιν ἀνὰ μέσον ἡμῶν καὶ Θεοῦ· αἱ δὲ ἀρεται, ἐγγίξειν ποιοῦσι διὰ τὴν ὁμοιότητα. Ορα δὲ καὶ τὸ Διὰ παντός· δεῖ γὰρ μηδὲ πρὸς βραχύ πρὸς τὸ καλὸν ἀπονυστάξαι. Καὶ ὁ ἐξ ἁμαρτίας δὲ ἐπιστρέφων, μὴ οἰέσθω, ὅτι ἐν οικείᾳ δυνάμει ἐπιστρέφει, ἀλλ' ἐν Θεῷ· Θεὸς γάρ ἐστιν ὁ ἐνεργῶν ἐν ἡμῖν καὶ τὸ θέλειν καὶ τὸ ἐν. ρ· γεῖν ὑπὲρ τῆς εὐδοκίας. Μάλιστα δὲ ἁρμόσει τοῖς δικασταῖς μετὰ τοῦ ἐλεεῖν καὶ τὸ φυλάσσεσθαι κρίμα. Πολλοὶ γὰρ ἐλεοῦντες δῆθεν τοὺς πένητα, κατακρίνουσιν ἁπλῶς τοὺς πλουσίους, κἂν τὸ δ' καιον ἔχωσιν αὐτοῖς συνιστάμενον. Διὰ τοῦτο νομο θετούμεθα, μὴ ἐλεεῖν πτωχὸν ἐν κρίσει. Επειδή δε ἔστιν ἐλεεῖν, καὶ δικαίως κρίνειν, μὴ κατὰ Θεὸν δὲ, ἀλλὰ πρὸς ἀνθρωπαρέσκειαν, ἐπάγει· Εγγιζε πρές Θεόν σου· μὴ ἀποστραφῆς πρὸς ἀνθρώπους· ἀλλὰ πρὸς τὸν Θεὸν βλέπε, τους μισθούς ἀποδώσοντα. est, non simplex homo, uti putabas. Ne credas autem, ubi te ad Christum receperis, in posterum ❤mai te officio solutum fore, quod per fidem justės evaseris: verum exercere debes virtutes, inopum miserendo quidem, sed ita, ut justitiam simul exercendo, singulis impertias pro cujusque iudigentia. Denique concludens auditorem cohortatur: Fac virtutem omnem; omni tempore colendo ad Deum accedas; vitia namque nos a Deo sejungunt; virtutes contra, nos ei similes efficien 'o, prep us ad eum accedere faciunt. Animadverte autem et illud, Semper: non enim ad breve modo tempus excubias agere honestatis gratia decet. Quisquis item flagitia aversatus, ad Deum sese recipit, hoc non propriis viribus, sed ope divina se facere pu tet; Deus enim est, qui in nobis eficit, ut quae sibi placita sint, et velle et agere possimus. Judicibus item maxime convenit, una cum misericordia rectum judicium etiam exercere; plerique enim pauperum miserti, divites perperam condemnant, licet hisce justitia patrocinetur. Propterea lege nobis cautum est, ne pauperis in judicio misereamur. Quoniam autem plerumque fit, ut misereamur recteque judicemus, non Dei, sed' hominum gratia, quibus placere maxime studeamus; idcirco subjicit, Accede ad Deum; respice scilicet non homines, sed Deum ipsum, qui tibi mercedem retribuere valeat. 111 VERS. 7. Chanaan in manu ejus stalera iniquitatis praponderare amavit. Hac equidem Ephraimum ego doceo, misericordiam et justitiam simul uti servet, et reliqua; ipse vero Chanaan evasit, Chananæorum avaritiam et injustitiam æmulando. Ita et Ezechiel ad Jerusalem dicit: Semen el generatio tua de terra Chanaan 28. Quorum enim imitata mores est, eorum etiam denominationem obtinuit. His similia dixit et David de hominibus iis qui tum temporis vivebant: Mendaces filii hominum in stateris, ut injuste agant so. VeRs. 8. Dixit Ephraim: Verumtamen dives effeclus sum, inveni requiem mihi. Omnes labores ejus non inveuientur ei propter iniquitates in quibus veccavit. Cum ita per iniquitatem, ait, pauperu:- que oppressionem opes sibi Ephraim comparasset, futurum existimavit, ut aliquam inde requiem capere, seque, dum tentationis æstu agitaretur, refocillare posset; sed non ita erit. Quacunque enim labore coegit, vana erunt, eique prorsus inutilia. Testatur id et David: Nolite sperare in iniquitate, et rapinas nolite, concupiscere: divitiæ si affluant, nolite cor apponere ". li quoque quibus Dominus dixit, Si filii Abraham essetis, Abrahe opera facerelis S, Chanaan erant, stalera iniquitatis usi; quippe qui, Barabbas latro uti dimitteretur, postuΗ Χανκὰν ἐν χειρὶ αὐτοῦ ζυγὸς ἀδικίας, κατα δυναστεύειν ἠγάπησεν. Ἐγὼ μὲν, φησί, ταῦτα διδάσκω τὸν Ἐφραὶμ, ὥστε ἔλεον καὶ κρῖμα φυλάσ σειν, καὶ τὰ ἑξῆς· αὐτὸς δὲ Χαναάν γέγονε, ζηλώ σας τὴν τῶν Χαναναίων πλεονεξίαν καὶ ἀδικίαν. Οὕτω καὶ Ἰεζεκιήλ λέγει πρὸς τὴν Ἱερουσαλήμε Το σπέρμα καὶ ἡ γέννησίς σου, ἐκ γῆς Χαναάν ὧν γὰρ τοὺς τρόπους ἐζήλωσε, τούτων καὶ τὴν προσηγορίαν ἐδέξατο. Τοιοῦτον γὰρ καὶ Δαβὶδ εἶπε περὶ τῶν τότε ἀνθρώπων· Ψευδεῖς οἱ υἱοὶ τῶν ἀπ θρώπων ἐν ζυγοῖς τοῦ ἀδιῆσαι. Εἶπεν Εφραίμ· Πεπλούτηκα, εὕρηκα ἀναψυ χὴν ἐμαυτῷ. Πάντες οἱ πόνοι αὐτοῦ οὐχ εὐμεθε σονται αὐτῷ, διὰ τὰς ἀδικίας, ἃς ἥμαρτεν. Ἐξ ἀδικίας, φησί, καὶ τοῦ καταδυναστεύειν ἑτέρους πλουτήσας Εφραίμ, ἐπήλπισεν, ὅτι ἀνάπαυσιν ἕξει, καὶ ἀναψύξει ἀπὸ καύσωνος παντὸς πειρασμού· ἀλλὰ τοῦτο οὐκ ἔσται. Ὅσα γὰρ ἐπόνησε, μάταια ἔσονται. Ταῦτα καὶ Δαβὶδ λέγει· Μὴ ἐλπίζετε ἐπ' ἀδικίαν, καὶ ἐπὶ ἅρπαγμα μὴ ἐπιποθεῖτε. Πλου τος ἐὰν ῥέῃ, μὴ προστίθεσθε καρδίαν. Κἀκεῖνα: δὲ, πρὸς οὓς εἶπεν ὁ Κύριος, Εἰ τέκνα τοῦ ᾽Αβραὰμ ἦταν τὰ ἔργα τοῦ 'Αέραὰμ ἐποιεῖτε ἂν, Χαναν ήσαν, ζυγὸν ἀδικίας κατέχοντες, οἱ γε τὸν λῃστὴν ραβδᾶ, ἐξῃτήσαντο· τὸν δὲ εὐεργέτην Χριστόν, ἐσταύρωσαν, οἳ καὶ πρὸς αὐτὸν φθόνῳ ζῶντα δια 15 Ezech. xvi, 3. ** Psal. LXI, 10.» Psal. Lri, 11. 13 Juan. vil, 39. Εἰς τὴν πᾶσαν, Cod Ven. Variæ lectiones el notæ. Non sumus enim sufficientes cogitare aliquid a nobis, quasi ex nobis, ait D. Paulus II Cor. 1, 15. Et misericordia Domini, teste Psalmista psal, Lill, 11, pravenit nos, atque ita facit, ut velimus, edemque misericordia subsequitur, Psal. xx, 6, efficitque, ut cum assensum prævenienti grauæ præstiterimus, agamus quæ velimus.

CAP. XII. καιόμενοι, ψήθησαν παραψυχὴν εὑρεῖν, θανα- larunt; Christum vero optime de se meritum cruτώσαντες αὐτόν. Ἀλλ᾿ οὐδὲν ὀνήσονται, φησίν· οὐ μόνον γὰρ ἐκεῖνον παῦσαι οὐκ ἴσχυσαν δοξαζόμενον, ἀλλὰ καὶ πάντα τὰ ἐξαίρετα αὐτῶν, ἐφ' οἷς ἐπόνη σαν, ὑπὸ Ῥωμαίων ηφανίσθησαν. Ἴσως και τις ἐξ αδικίας πλουτῶν ἐρεῖ, ὅτι Πεπλούτηκα, εύρηκα ἀναψυχὴν ἐμαυτῷ· ἀλλ' ἀκουέτωσαν οἱ τοιοῦτοι τά τε ἄλλα, καὶ ὅτι Χαναάν εἰσι παῖδες, ᾧ κατηράσατο Νώε. citizerunt. Qui quidem adversus euum invidia, veluti flamma, flagrantes, aliquid inde refrigerationis se capturos putabant, si eum occidissent. Verum, ait, nultam bine utilitatem capient; non solum enim id obtinere non potuerunt, ut ne amplius ipse coleretur, sed optima quæque, quæ prima ipsi ducebant, quibus colligendis magnopere laborarant, a Romanis dispersa sunt atque deleta. Fortasse quis etiam per iniquitatem dives effectus, dicere queat, Dives effectus sum, inveni requiem mihi; sed qui ita sit affectus, animadvertat inter alia se filium esse Chanaan, cui Moyses malediserit. Εγὼ δὲ Κύριος ο Θεός σου, ἀνήγαγόν σε ἐκ γῆς Αἰγύπτου. "Ετι κατοικιῶ σε καὶ ποιήσω ἐν σκιναῖς κατοικεῖν, καθὼς καὶ ἐν ἡμέραις ἑορτῆς. Σὺ μὲν, φησί, τῷ πλούτῳ σου τῷ ἐξ ἀδικίας ἐπἤλπισας· ἐγὼ δὲ ὥσπερ σε ἀνήγαγον ἐκ γῆς Αἰγύ πτου, καὶ διὰ τῆς ἐρήμου βαδίζοντα ἐποίησα σκηναίς κατοικεῖν· οὕτω καὶ νῦν μετοικιῶ σε καὶ ποιήσω ἐν σκηναῖς κατοικεῖν, καθὼς ἐν ταῖς τῆς Σκηνοπηγίας ἡμέραις είωθας ἐν ταῖς σκηναῖς κατοικεῖν. Καὶ γὰρ τὴν ἑορτὴν τῆς Σκηνοπηγίας ὁ Θεὸς διὰ τοῦτο προσέταξεν, ἵνα ἐν σκηναῖς κατοικοῦντες, μὴ ἀμνημονῶσι τῆς ἐν ἐρήμῳ διαγωγής. Οὕτω μέντοι καὶ οἱ Θεοκτόνοι γενόμενοι, ἀπὸ χώρας εἰς χώραν μεταν ίστανται, καὶ ἐοίκασι τοῖς ἐν σκηναίς κατοικοῦσι. Καὶ ἂν δὲ ὁ Κύριος ἐξάγει ὡς ἐξ Αἰγύπτου τῆς ἁμαρτίας, διδάσκει σκηνὴν ἡγεῖσθαι καὶ παροικίας τόνδε τὸν βίον. Τότε γὰρ καὶ ἔστιν ἑορτάζειν τῷ Κυρίῳ τὴν κατὰ πνεῦμα ἑορτήν. VERS. 9. Ego autem Dominus Deus tuus eduxi le de terra Ægypti. Adhuc habitare faciam te in tabernaculis, sicut in die solemnitatis. Tu quidem, ait, iniquitate partis tuis opibus magnopere contidebas; ego vero ut olim eduxi te es Ægypto, perqne deserta loca vagantem in tabernaculis habitare feci, sic et in præsentia patriis te sedibus depellam, inque tentoriis habitare faciam, ut Scense· giæ tempore consueveras. Ob id enim Deus Tabernaculorum solemnitatem imperavit, ut in hisce degentes, nunquam ejus temporis memoriam deponerent, quo tempore desertis in locis essent commorati. Ad hunc plane modum sese habent et Deicidæ Judæi, qui ex uno in alium locum transferuntur, iis plane similes effecti, qui in tabernaculis degebant. Quemcunque præterea abducit Deus a peccato, tanquam 112 ex Ægypto, monel, takernaculum peregrinationemque ducat præsentem haue vitam; tum enim et solemnitatem istam secundum spiritum Domino celebrare merito potest. Καὶ λαλήσω πρὸς προφήτας, καὶ ἐγὼ ἐράσεις ἐπλήθυνα, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ὡμειώθην. Δικαίως, φησί, μετοικιῶ ὑμᾶς, διότι ἃ διὰ τῶν προφητών μου ἐλάλουν εἰς νουθεσίαν ὑμῶν, οὐκ ἠκούστε (τὸ γὰρ, Λαλήσω, ἀντὶ τοῦ, Ελάλησα)· καὶ οὐ λόγους μόνον εἶπον, ἀλλὰ καὶ δράσεις επλήθυνα, τουτέστι, προφητείας διὰ τῶν πραγμάτων δεικνυ μένας· ὥσπερ καὶ αὐτὸν τοῦτον τὸν προφήτην ἐκέλευσε, ποτὲ μὲν πόρνην λαβεῖν, ποτὲ δὲ μοιχαλίδα, διὰ τῶν ἔργων, ὧν χώρων, παιδεύων αὐτούς. Διδάσκει δὲ καὶ ὅτι διαφόροις ἀποκαλύψεσιν ἐχρή σατο, οὐ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν ἐπιδεικνὺς (ἀόρατος γὰρ αὕτη), ἀλλὰ πρὸς τὴν ἑκάστοτε χρείαν τύπους τινάς καὶ ὁμοιώματα δεικνύων τῆς θείας φύσεως καὶ ἐνεργείας. Αλλως γὰρ τῷ Δανιήλ, καὶ ἑτέρως το Ἰεζεκιήλ, καὶ τῷ Ησαΐᾳ ἑτέρως, καὶ τῷ Μιχαία ἄλλως. Τινὲς δὲ οὕτως· Ἐγὼ μὲν τὰς δράσεις ἐπλήθυνα τὰς προφητικά;· οἱ δὲ ὑμέτεροι ψευδοπροφῆται τὰ ἔργα τῶν ἐμῶν προφητῶν μιμούμενοι, καὶ τούτοις ὁμοιούμενοι, τὰ ἀπὸ καρδίας αὐτῶν έλεγον. Ἱερεμία; μὲν γὰρ ξυλίνους κλοιοὺς περὶ τὸν τράχηλον θέμενος, ὑπεδήλου τὸ καταδουλωθήσεσθαι την βασιλέα· ὁ δὲ ψευδοπροφήτης Ανανία; λαθών, συνέτριψε τούτους, εἰπὼν, ὅτι Τάδε λέγει Κύριος 'Αναψυχήν, Cod. Ven. Vans. 10. Et loquar ad prophetas, et ego visiones multiplicari, et in manu prophetarum assimilatus sum. Jure, inquit, ac merito vos alio transferam, propterea quod non attendistis ea quæ vestram ad correctionem vobis locutus sum; Illud enim, Loquar, pro Locutus sum, usurpatur. Neque verba modo feci, sed et visiones multiplicavi, prophetias nimirum, quæ rebus ipsis ostenderentur. Ad hunc plane modum et huic prophetæ Deus jussit, modo meretricem sibi adjungeret, modo adulteram; atque rebus, quas suis ipsimet oculis cernerent, eos instituit. Ostenditque præterea, se multis revelationibus usum, non quo suam ipsius naturam ob oculos eis poneret, cum ea talis sit, ut oculis omnino percipi nequeat, sed ut pro temporum necessitate quasdam cum naturæ divinæ, tum hujus ipsius facultatis, figuras exhiberet et imagi nes. Alia enim ratione Danieli Deus apparuit, alia Ezechieli, aliter Isaia, Michae aliter. Alii locum hunc ita exponunt, quasi dicat: Ego equidem propheticas vobis visiones multiplicavi; vestri vero falsi vates, meos imitati prophetas eorumque facta, similes eis effecti, effutiebant, quæ corde quisque suo comminiscebatur. Jeremias enim ligneas caVariæ lectiones et notæ.

Leuas cullo sue circumponeus, futurum inuit,ut Οὕτως συντρίψω τὸν ζυγόν βασιλέως Βαβυλών νος. Ἐγκαλεῖ οὖν τῷ λαῷ, ὅτι λαλοῦντος αὐτοῦ πρὸς τοὺς προφήτας, νοὐκ ἔμουεν, ἀλλὰ τοῖς ψευδοπροφή ταῖς ἐπείθετο, οι ομοιώματα θείας προφητείας, οὐκ ἀλήθειαν ἔλεγον. Ἐπεὶ δὲ ὡς μέλλον λέγεται τό, Λαλήσω πρὸς προφήτας, τάχα περὶ τῶν ἀποστό λων καὶ τῶν κατ' αὐτοὺς λέγει προφητών, δι' ού; καὶ ὁ Κύριος λέγει, ὅτι Ἐγὼ ἀποστέλλω προφήτας καὶ γραμματεῖς καὶ σοφούς. Λαλήσω οὖν, φησί. πρὸς τοὺς τοιούτους προφήτας ἐγώ, ὃς ἐμοιώματά τινα τῆς ἐμῆς ἐν σαρκὶ παρουσίας προετύπωσε, ἐν τοῖς κατὰ νόμον προφήταις ποικίλας καὶ πολλὰς ὁράσεις ὑποδείξης. Ἐπεὶ δὲ καὶ βλέπομεν ἄρτι δι ἐσόπτρου καὶ ἐν αἰνίγματι, εἰκότως πᾶσα γνώσις ἐνταῦθα γενομένη, ὁμοίωμά ἐστι, καὶ πᾶσα ὄρεσις οὐχ ἐνοειδής ἐστι καὶ ἁπλῆ, ἀλλὰ πεπληθυσμένη, δε αἰσθητῶν τινων εἰκόνων τυπουμένη. Οὕτω καὶ τὸν Θεόν, ἥλιον, καὶ πῦρ, καὶ ζωὴν, καὶ τἄλλα τοιουτό τροπα όνομάζομεν. in servitutem rex duceretur; falsus contra vates Ananias catenas easdem corripiens, confregit, talia Satus: Sic conteram jugum regis Babylonis *. Populum itaque reprehendit, quod, cum ad prophetas loqueretur, ipsum non audivit, sed obsequi falsis prophetis maluit, qui divinorum oraculorumu spo‐ ciem præ se ferebant, minime tamen veritatem loquebantur. Quoniam autem uli futurum dicitur, Loquar ad prophetas, sermo forte est de apostolis atque prophetis qui eorum temporibus vixerunt, ad quos pertinet illud Domini dictum, Ego mitto prophetas et scribas el sapientes *. Tales igitur ad prophetas, inquit, loquar ego, qui futuram meam incarnationem per figuras et imagines quasdam adumbravi, multa variaque prophetis qui legis” tempore vixerunt, visionum genera ob oculos pomendo. Quoniamque nunc videmus per speculum e in ænigmate"; merito cognitio, omnis quæ hic fil, umbra quædam est, omnisque visio non una et simplex, sed multiplex et varia, eademque per imagines quasdam quæ sensibus subjiciantur, exprimitur. Ita Deum, et solen. el ignem, vitam, et id genus alia. nominamus. VERS. 11. Si nam Galgala est, falci ergo erant in Galgala principes immolantes. Ego equidem ita vos per prophetas instituemlos putavi: vos contra, una cum principibus vestris Gataad atque Galgala petere: futilia ibi prorsusque vana peragere: idolis sacra facere. Harum autem duarum urbium ideo meminit, quod, ut superius dixit, omnium 113 maxime idola consectabantur. Quoniain aulem Assyriorum rex Phua urbem Galuad, que trans Jordanem erat, invasit, eamque priurau cepit, propterea Deus ait: Cum non amplius sit Galaad (funditus enim eversa fuit), perspicuum hinc est, principes sacerdotesque vestros qui Galgalis convenerant, vanos omnino fuisse, frustra scilicet laborasse; vanum enim erat sacra idolis facere, et ab hisce bona quærere. Εἰ μὴ Γαλαάδ ἐστιν, ἄρα ψευδεῖς ἦταν ἐν Γαλγάλοις άρχοντες θυσιάζοντες. Ἐγὼ μὲν, φησίν, οὕτω διὰ τῶν προφητῶν ὑμᾶς ἐνουθέτουν· ὑμεῖς δὲ ἀναβαίνοντες εἰς Γαλαάδ καὶ Γάλγαλα, σύν τοῖς ἄρχουσιν ὑμῶν, τὰ ψευδῆ καὶ μάταια ἐτελεῖτε, τοῖς εἰδώλοις θύοντες. Μέμνηται δὲ τῶν δύο τούτων πόλεων, κατειδώλων οὐσῶν ὑπὲρ τὰς ἄλλας, ὡς ἀνωτέρω εἶπεν. Ἐπεὶ οὖν ὁ τῶν Ασσυρίων βασιλεὺς Φουὰ ἐπελθὼν, τὴν Γαλαάδ πόλιν πρώτην είλε, πέραν οὖσαν τοῦ Ἰορδάνου, φησίν, ὅτι Είπερ οὐκ ἔστιν ἡ Γαλαάδ (ἐξωλοθρεύθη γάρ), ἄρα πρόδηλον, ὅτι ἐν Γαλγάλαις ἀναβαίνοντες ἄρχοντες ὑμῶν καὶ θυσιάζοντες, ψευδείς ἦσαν, ὅ ἐστι ματαιοπονούντες· ματαιότης γὰρ τὸ θύειν τοῖς εἰδώλοις, παρ' αὐτῶν αἰτοῦντες τὰ ἀγαθά. Τα θυσιαστήρια αὐτῶν, ὡς χελῶναι ἐπὶ χέρσον ἀγροῦ. Η ὅτι τοιαῦτα θυσιαστήρια ἐποίουν ὑψηλὰ καὶ ἀπόβλεπτα, ὡς χελώναι, ἤτοι οἱ ἀναχωματώ σεις, ἃς ποιοῦσιν οἱ γεωργοί διὰ τὰ ὕδατα· χελώ και [χελώνας?] γὰρ τὰ τοιαῦτα καλοῦσιν. Η, ότι Ὥσπερ ἡ χελώνη τὸ ζῶον ἀμφίβιον οὖσα, ἐν μὲν τῷ ὕδατι διαιτωμένη, διαφεύγει πολλάκις τοὺς Et altaria eorum quasi testudines super dzserlum agri. Aut sensus est, cos excelsa et conspicua construere altaria consuesse, cujusmodi sunt testudines, vel aggeres, quos aquarum cohibendarum gratia exstruere solent agricolæ qui aggeres eo nomine appellantur. Aut hoc aliud innuitur: Quemadmodum scilicet amphibium animal testudo, cum in aqua degit, facile venalores ellugit; in conui- θηρεύοντας· ἐν δὲ τῇ χέρσῳ, εμάλωτός ἐστιν· nente contra, facile capitur: ita et altaria quæ vos idolis erexistis, facile ab hostibus diripientur atque funditus evertentur. Vel demum sensus est: Ut juşti mens ara Deo dilecta est, ita contra meus impii et flagitiosi kominis testudinis speciem quamdam præ se fert. Qui quidem crasso corporis putamine tegitur, eoque vehementer oneratus, tardus incedit; caro quippe totus effectus, nihil quod ex imagine Dei profluat, venusti præ se fert, sed in propatulo gerit deformitatem quæ a culpa manat, perque sterilem et incultam agii, mundi οὕτως καὶ οἱ βωμοὶ τῶν εἰδώλων, οἱ παρ' ὑμῶν οἰκοδομηθέντες, ευάλωτοι ἔσονται τοῖς πολεμίοις, καὶ ὑπ' ἐκείνων κατασκαφήσονται, Ἡ ὥσπερ ὁ νοῦς τοῦ δικαίου, θυσιαστήριόν ἐστιν ἀγαπητὸν τῷ Θεῷ, οὕτω καὶ ὁ τοῦ ἀσεβοῦς καὶ ἁμαρτάνοντος, χελώνη ἔοικεν, ὑπὸ τοῦ παχέος ελύτρου τοῦ σώματος καλυ πτόμενος, καὶ βαρὺς ὑπὸ τούτῳ κινούμενος, ἅτε τη κατασαρκωθεὶς ὅλος, καὶ οὐδεμίαν ὡραιότητα ἐκ τοῦ κατ' εἰκόνα φέρων, ἀλλὰ τὴν ἐκ τῆς κακίας ἀμορφίαν ἐμφαίνων, καὶ ἐν τῇ χέρσῳ καὶ ἀκάρπῳ διαγωγῇ τοῦ ἀγροῦ τοῦ κόσμου τούτου πλανώμενος. s Jerem. xxvi, 11. 6o Jerem. xxv, 4. " I Cur. siti, 12.

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. - CAP. XII. Καὶ ὅταν ἴδῃς ἄνθρωπον, ἄλλοτε ἄλλον γινόμενον, scilicet hujus, regionem oberrando vagatur. Cum καὶ ἐπαμφοτερίζοντα τοῖς ἔθεσι, τοῖς τε ἄλλοις άμφιδίοις ζώοις, καὶ χελώνῃ αὐτὸν παρείκασον. ribus vitæ rationem amplectatur, fac cum cum compares. Καὶ ἀνεχώρησεν Ἰακώβ εἰς πεδίον Συρίας, καὶ ἐδούλευσεν Ἰσραὴλ ἐν γυναικὶ, καὶ ἐφυλάξατο. Πάλιν τοῦ πατριάρχου Ἰακώβ γαμετῆς ἐμνημόνευσε, καί φησιν, ὅτι ἐκεῖνος μὲν τῇ μητρὶ αὐτοῦ πεισθεὶς, παραινούσῃ μὴ λαβεῖν γυναῖκα ἐκ τῆς γῆς Χαναάν, ἀνεχώρησεν εἰς Συρίαν πρὸς Λάβαν· καὶ ἐδούλευσε μὲν ἐκείνῳ ἐν γυναικί, ἀντὶ τοῦ, διὰ γυναῖκα, καὶ ἐφυλάξατο λαβεῖν γυναῖκά Χαναναίαν. "Η ὅτι διὰ τὴν Ῥαχὴλ ἐφύλαξε πάντα, ὅσα ἀνετέλλετο [f. ἐνετ.] αὐτῷ Λάβαν. item cernis hominem qui alium atque alium se præbeat, et modo hanc modo illam ambiguis moaliis amphibiis animalibus, tum maxime testudini ' VERS. 12. Ει recessit Jacob in campum Syria, et servivil Israel in uxore, el observavit. Rursus patriarchæ Jacob uxoris meminit, docetque, eum matri obscquentem sue, quæ ne Chananæam uxorem duceret hortabatur, in Assyriam ad Labanum contendisse, eique servisse in uxore, uxoris videlicet gratia, cavissequc ne uxorem duceret Chanangal.. Vel observavit ideo dicit, quod Rachelis gratia servavit, quæcunque a Labano imperabantur. VERS. 13. Et in propheta eduxit Dominus Israe de Egypto, et in propheta servatus est. Ob ejus, inquit, virtutem, ipsius etiam posteros Israelitas: dilexit Deus, eduxitque ex Ægypto per prophetam Moysem, eosque, per hunc ipsum prophetam, desertis in locis incolumes servavit; idque, cum multi eos hostes insequerentur. Vel etiam per Jesum, filium Nave, servali Israelita fuerunt, quein et ipsum prophetam appellat. Hæc Christi figura sunt et imago. Cum enim in terram descendisset. Ecclesiam sibi adjungere constituit, cujus gratia carni, ejusque affectibus, obnoxius evasil obtenperavitque legalibus mandatis, eaque 114 sibi maxime servanda putavit. Per hunc ex Ægypto, peccato uimirum, educti sumus, perque ipsum incolumes servamur. Propheta namque is est. quo de propheta Moyses: Prophetam suscitabil robis Dominus ". Quisquis item dignus factus cst, qui Israel vocetur, Deum videns, et servit in uxore, cùm carnis curam gerit non ad libidineni: el servat in uxore, cum carnem eamdem afligit, redigitque in servitutem, et ex Ægypto, tenebrosa videlicet hac vita, educitur per prophetam, Dei verbum nimirum, quo futura nobis felicitas denuntiatur. Ni enim fidem quis adhibeat affirmanti futuram post mortem aliam vitæ rationem plane cujus perjucunda bona præ manibus versanΚαὶ ἐν προφήτῃ ἀνήγαγε Κύριος τὸν Ισραήλ ἐξ Αἰγύπτου, καὶ ἐν προφήτῃ διεφυλάχθη. Διὰ τὴν αὐτοῦ, φησίν, ἀρετὴν καὶ οἱ ἀπόγονοι αὐτοῦ Ἰσραηλῖται ἀγαπήθησαν ὑπὸ Θεοῦ, καὶ ἀνήγαγεν αὐτοὺς ἐξ Αἰγύπτου ἐν προφήτῃ τῷ Μωϋπεῖ, καὶ διεφύλαξεν αὐτοὺς διὰ τοῦ αὐτοῦ προφήτου έν τῇ ἐρήμῳ· καὶ ταῦτα πολλῶν προσπολεμούντων αὐτοῖς ἐχθρῶν. Ἡ καὶ δι᾽ Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ ἐφυλάχθησαν· καὶ τοῦτον γὰρ προφήτην καλεῖ. Ταῦτα τύπος Χριστοῦ. Εἰς γὰρ τὴν γῆν ἐπιβὰς, τὴν Ἐκ· κλησίαν εμνηστεύσατο, καὶ ὑπὲρ αὐτῆς ἐδούλευσε σαρκὶ καὶ πάθεσι, καὶ ταῖς νομικαῖς ἐντολαῖς, ἃς ἐφύλαξε. Καὶ ἐν αὐτῷ ἀνήχθημεν ἐξ Αἰγύπτου τῆς ἁμαρτίας, καὶ φυλαττόμεθα· ὁ προφήτης γάρ ἐστιν αὐτὸς, περὶ οὗ εἶπε Μωσής • Προφήτην ὑμῖν ἀναστήσει Κύριος. Καὶ πᾶς δὲ ἄξιος γενόμενος τοῦ κληθῆναι Ἰσραήλ, καὶ ὁρῶν τὸν Θεὸν, καὶ δουλεύει ἐν γυναικί, ὅτε τῆς σαρκὸς πρόνοιαν ποιεῖται μὴ εἰς ἐπιθυμίαν· καὶ φυλάσσεται ἐν γυναικί, ὅτε ὑπωπιάζει τὴν σάρκα καὶ δουλαγωγεῖ· ἀνάγεται τε ἐξ Αἰγύπτου, τοῦ σκοτεινοῦ τούτου βίου, διὰ προφήτου, τουτέστι, τοῦ λόγου, τοῦ περὶ τῶν μελλόντων διαβεβαιουμένου πρὸς ἡμᾶς. Εἰ γὰρ μὴ πιστεύσει τις τῷ λέγοντι, ὅτι ἔσται τις ἑτέρα κατάστασις μετά θάνατον θειοτέρα, πῶς ἀναχθήσεται ἐκ τοῦ κόσμου τούτου, οὗ τὰ ἡδέα ἐν χερσίν ἐστιν; diviniorem, qui flat, at educatur ex hoc mundo, tur? Εθυμώθη Εφραίμ, καὶ παρώργισεν. Ὁ μὲν Ἰακώβ, φησίν, οὕτως ἔσπευσε μὴ παραβῆναι τὴν τῆς μητρὸς παραίνεσιν, καὶ δουλεύειν ἐφύβριστον είλετο, ἵνα γυναῖκα λάβῃ ἐκ γένους ἀγαθοῦ· ὁ δὲ ἐξ ἐκείνου γεννηθεὶς λαὸς τοῦ Ἐφραὶμ, πάντα ἐποίη σεν, ὅσα πρὸς θυμόν με καὶ ὀργὴν κινοῦσι, τὰς χρυσᾶς στήσας δαμάλεις, καὶ προσκυνῶν αὐταῖς. Καὶ τὸ αἷμα αὐτοῦ ἐπὶ αὐτὸν ἐκχυθήσεται. Παρώργισέ με, φησίν, ἀλλὰ τῆς ἀπωλείας αὐτὸς ἑαυτῷ αἴτιος ἔσται· ἀνομάζεται ἐφ' ἑαυτὸν πάσας τὰς θανατικὰς κακώσεις. ss Deut. xvii, 15. VERS. 14. Ad iracundiam provocavit me Ephraim et ad iram. Jacob quidem, ait, ita matris consilio parere studuit, servitutemque servire non dubitavit adeo ignominiosam, quo sibi præclara de stirpe uxorem duceret: Ephraim contra populus, ab co prognatus, omnia ea facinora patravit, quæ me al iram indignationemque movent, aureas juvencas erigendo colendoque. Et sanguis ejus super eum effundetur. Ad iram,. ait, me provocavit; atque ita sum sibi ipse p perditionis auctor erit, lethales in se calamitates arcessens. Variæ lectiones et notæ. Διὰ τῆς αὐτοῦ προφητείας, per ejus prophetiam, Cod. Ven.

THEOPIPYLACTI BULGARIA ARCHIEP. Opprobrium retribuet illi Dominus secundum ver· tum Ephraim. Opprobrium Deus appellat injuriam, qua fuit affectus ab Jeroboam, cum populum hic alatus: Nolite, ait, ascendere Hierosolyma: ecre dii tui Israel qui te eduxerunt ex Ægypto”. Opprobrium igitur hoc et injuriam quæ per Ephraim, Joroboami videlicet sermonem, illata Deo cst, compensabit ei Dominus. Aut sensus est, Ephraim opprobrio et injuria affectum iri secundum verbum ejus, pro ratione scilicet impictatum ejus. Christi item interfectoribus retributum est opprobrium, quo ipsum affecerunt, dicentes: Alios sal. vos fccit, seipsum non potest salvum facere s. Ecquomodo fuit retributum? Eo scilicet modo quo ipsi postularunt: Sanguis ejus super nos, et super filios nostros ***. CAPUT XIII. VERS. 1. Justificationes accepit in Israel, et posuit Baal. Cum meas accepisset leges, quibus consentaneam eum vitam degere oportebat, meque ita colere: Baal eas numini posuit, idolis nimirum dicavit, pactum eum hisce quodammodo ineundo, que se illis obsecuturum polliceretur. fl mortuus est. Tum anime, tum corpore: anim:o quidem, quatenus idolorum servus Israelita factus est; corpore vero, quatenus inimicis ad suppli - cium est traditus. Fortasse vero comm:onefacere molo 115 nos voluit veteris illius historiæ, Cum a Deo ad Beelphegor desciscentibus Israelitis, multa eorum millia cæsa sunt 85, cum item Israe• fita, qui cum Madianitide rem liabebat, a Plirces est interfectus 36. VERS. 2. Εt nunc apposuerunt, ut peccarent, el fecerunt sibi conflatilia ex argento suo, serundu'n imaginem idolorum, opera artificum conflata eis. Augent, ait, impietatem: non enim contenti sunt priorilius flagitiis, neque per caedem illam ad sanitatem reversi sunt, sed insuper idola fecerunt, partim argentea, quæ scilicet argento conflarentur, partim lignea opificum manu facta, quæ ipsi sibi construxerunt. Quod eis dedecori est, cum adorarint, que ipsi effecerunt. Ipsi dicunt: Immotate homines: vituli enim defecerunt. Non solum, ait, los sibi deos fecerunt, sed populum etiam hortabantur, ut homines hisce mactarent. Iminolaverunt enim, ait, filios et filias suas demoniis ". Acriter dein eos perstringens, deridensque eorum impietatem, subdit: Vituli enim defecerunt, quasi diceret: Ilane, impiissimi lomines, defecerunt vituli, ut homines mactare sit opus? Quidam vero locum hunc ita interpretantur, ut sensus sit: Tul erant eorum dii, tot victimæ, fol altaria, ut et vituli dedicerent, et homines inposterum mactarentur. Ilebræi quoque, qui post Christum vixere, martyres immolabant, eos interficientes, eo quod legalibus in victimis deficere erpissent vituli, cum abrogaretur lex per fidem » []] Reg. xi, Καὶ τὴν ἐνειδισμὲν αὐτοῦ ἀνταποδώσει Κύριος αὐτῷ κατὰ τὸν λόγον Εφραίμ. υνειδισμόν λέγει ὁ Θεὸς τὴν οἰκείαν ὕβριν, ἣν ὕβρισεν αὐτὸν Ἱερο βοάμ, εἰπὼν πρὸς τὸν λαόν· Μὴ ἀναβαίνετε εἰς Ἱεροσόλυμα· ἰδοὺ οἱ θεοί σου, Ἰσραὴλ, οἱ ἀνἡγαγόν σε ἐξ Αἰγύπτου. Τὸν οὖν ὀνειδισμὸν τοῦτον καὶ τὴν ὕβριν, τὴν κατὰ τὸν λόγον τοῦ Ἐφραίμ, τουτέστι, τοῦ Ἱεροβοάμ, εἰς Θεὸν γενομένην, ἀντο αποδώσει αὐτῷ ὁ Κύριος. Η ὅτι ὀνειδισθήσεται καὶ ὑβρισθήσεται ὁ Ἐφραὶμ, κατὰ τὸν λόγον αὐτοῦ, τουτέστιν ἀναλόγως καὶ καταλλήλως ταῖς δυσσεβείαις αὐτοῦ. ᾿Απεδόθη καὶ τοῖς Χριστοκτόνοις ὀνειδισμός, ἐν ὠνείδιζον τῷ Χριστῷ· Αλλους ἔσωσε, καὶ ἑαυτὸν οὐ δύναται σῶσαι. Πῶς ἀπεδέθη; Κατὰ τὸν λόγον, ὃν εἶπον· Τὸ αἷμα αὐτοῦ ἐφ' ἡμᾶς, καὶ ἐπὶ τὰ τέκνα ἡμῶν. Δικαιώματα έλαβεν αὐτὸς ἐν τῷ Ἰσραὴλ, καὶ ἔθετο τῇ Βάαλ. Νόμους τοὺς ἐμοὺς λαβών, καλο οὓς ἔδει ζῇν αὐτὸν, καὶ λατρεύειν ἐμοί, ἔθετο τῇ Βάαλ, ἀντὶ τοῦ, προσέθετο τοῖς εἰδώλοις, καὶ υἱονεὶ συνθήκας μετ' αὐτῶν ἐποίησεν, ὥστε δουλεύειν αὐτοῖς. Καὶ ἀπέθανε. Καὶ ψυχικῶς, καθὸ εἰδώλων δοῦλος γέγονε, καὶ σωματικῶς, καθὸ τοῖς πολεμίοις ἐξω εδόθη. Ἴσως δὲ καὶ τῆς παλαιᾶς ἐκείνης ἱστορίας μέμνηται, ὅτε πορνευσάντων Ισραηλιτῶν, τῶν τε λεσθέντων τῷ Βεελφεγώρ, ἔπ:σον πολλαὶ χιλιάδες, ὅτε καὶ ἡ Ἰσραηλίτης τη Μαδιανίτιδι συμπλεκόμενος, ἐθανατώθη ὑπὸ Φινεές. Καὶ νῦν προσέθεντο τοῦ ἁμαρτάνειν ἔτι, καὶ ἐποίησαν ἑαυτοῖς χώνευμα ἐκ τοῦ ἀργυρίου αὐτ τῶν, κατ' εἰκόνα ειδώλων, έργα τεκτόνων συν τετελεσμένα αὐτοῖς. Αύξουσι, φησί, τὴν ἀσέβειαν οὐ γὰρ ἔστησαν ἐπὶ τῶν προτέρων, οὐδὲ ἐσωφρονί σθησαν τῷ θανάτῳ· ἀλλ' ἔτι ἐποίησαν καὶ εἴδωλα τὰ μὲν χωνευτά, ἐξ ἀργυρίου· τὰ δὲ ἔργα τεκτόνων, τουτέστι, ξύλινα, ἃ αὐτοὶ συνετέλεσαν καὶ ἐξειργά σαντο. Ο καὶ πρὸς αἰσχύνην ἐστὶν αὐτοῖς, ὅτι ταῦτα προσεκύνησαν, ἃ αὐτοὶ συνετέλεσαν. Αὐτοὶ λέγουσι· Θύσατε ἀνθρώπους· μόσχοι γὰρ ἐκλελοίπασιν. Οὐ μόνον, φησίν, ἐποίησαν τού τους θεούς, ἀλλὰ παρεκελεύοντο θύσιν ἀνθρώπους. Εθυσαν γὰρ, φησί, τοὺς υἱοὺς αὐτῶν, καὶ τὰς θυ γατέρας αὐτῶν τοῖς δαιμονίοις. Εἶτα διασύρων καὶ διαγελῶν ὡς ἐν βαρύτητι τὴν ἀσέβειαν αὐτῶν, φησίν· Μόσχοι γὰρ ἐκλελοίπασιν· ὡσανεὶ ἔλεγεν· Οὕτως, ὦ ἀσεβέστατοι, ἐξέλιπον οἱ μόσχοι, ὥστε ἀνθρώπους θύειν; Τινὲς δὲ οὕτως· Τοσοῦτοι ἦσαν οἱ θεοὶ αὐτῶν, καὶ τοσαῦται αἱ θυσίαι καὶ τὰ θυσια· στήρια, ὥστε καὶ τοὺς μόσχους ἐκλελοιπέναι, καὶ λοιπὸν ἀνθρωποθυτεῖν αὐτούς· καὶ οἱ μετά Χρισ στὸν Ἑβραῖοι τους μάρτυρας ἔθυον ἀναιροῦντες, διότι ἐκλελοίπασιν οἱ ἐν ταῖς νομικαῖς θυσίαις θυσ μενοι μίσχοι, τοῦ νόμου καταργουμένου διὰ τῆς 18 Num. xxv, 3. 20 lid 8. 87 Paul. cr, 37. » Matth. xxvii, 42. *** Ibid. 25.

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM.· CAP. XIII. πίστεως, ἣν οἱ μάρτυρες ἐκήρυττον. Καὶ πᾶς δὲ ὁ quam martyres ipsi prædicabant. Quisquis items τὴν ἡδονὴν τιμῶν ὡς ἀγαθόν, ἤ ἐστιν εἴδωλον ἀγαθοῦ καὶ ἡδονῆς, ἀνθ' ὧν ἔδει σφάττειν μόσχους, ἤτοι τὴν ἀλογίαν, ἀνθρώπους σφάττει, ἀποκτιννύων τὰ χαρακτηριστικὰ τοῦ ἀνθρώπου, τοῦ ἀνακαινουμένου κατ' εἰκόνα τοῦ κτίσαντος αὐτόν. Διὰ τοῦτο ἔσονται ὡς νεφέλη πρωϊνὴ, καὶ ὡς δρόσος ὀρθρινὴ πορευομένη, ὡς χνοῦς φυσώμε νος ἀπὸ ἄλωνος, καὶ ὡς ἀτμὶς ἀπὸ καπνοδόχου. Ἕνεκα, φησί, ταύτης τῆς ὑπερβολικῆς ἀσεβείας, δι' ἦν καὶ παιδοκτόνοι γίνονται, ἀφανιῶ αὐτοὺς τῇ τῶν πολεμίων ἐφόδῳ. Ωσπερ γὰρ τὴν ἑωθινὴν δρόσον, καὶ τὴν πρωϊνὴν νεφέλην ἥλιος δαπανᾷ καὶ διασκε δάξει ῥᾳδίως· καὶ ὥσπερ τὸν χνοῦν τῆς ἅλωνος ἄνεμος ἀφανίζει, καὶ ἀτμὸς καπνοδόχης, ήγουν δ καπνός, εἰς ἀέρα διαλύεται· οὕτω καὶ αὐτοὶ ὑπὸ τῶν πολεμίων ἀναλωθήσονται. Εγώ Κύριος ὁ Θεός σου, ὁ στερεῶν οὐρανὸν, καὶ κτίζων γῆν. Σὺ μὲν τοῖς εἰδώλοις ὡς κυρίοις καὶ θεοῖς ἔθυες· ἐγὼ δέ εἰμι Κύριος ὁ Θεός σου, στερεῶν τὸν οὐρανὸν, τουτέστι τὴν διαμονὴν αὐτῷ χαριζόμενος. Τοιοῦτόν ἐστι καὶ τὸ, Κτίζων γῆν, τουτέστι διδοὺς τῇ γῇ τὸ οὕτως ἵστασθαι, ὡς ἐξ ἀργῆς ἐκτίσθη, καὶ μηδὲν ὑπὸ τοῦ χρόνου βλαβήναι. Οὕτω καὶ τὸ ῾Ο ποιῶν τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ πνεύματα, τουτέστι, συντηρῶν αὐτοὺς καὶ φυλάττων, καθ' οὓς λόγους ἐξ ἀρχῆς ἐποιήθησαν. ' Οὗ αἱ χεῖρες ἔπλασαν τὴν στρατιὰν τοῦ οὐρα τοῦ. Εἶτε τὰς ἄνω καὶ ἀοράτους δυνάμεις, εἴτε τῶν ἀστέρων τὸ πλῆθος, καὶ ἥλιον, καὶ σελήνην, ὦ σὺ προσεκύνησα;. Καὶ οὐ παρέδειξε σοι αὐτὰ τοῦ πορεύεσθαι ἐπίσω αὐτῶν. Οὐ διὰ τοῦτό σε, φησί, θεατήν κατ έστησα τῆς καλλονῆς τῶν ἐμῶν κτισμάτων, ἵνα προσκυνήσῃς αὐτοῖς, ἀλλ᾽ ἵνα δι' αὐτῶν θαυμάσῃς ἐμὲ, τὴν τούτων δημιουργόν. Οὐ γὰρ εἶπεν ἡ Γραφὴ, ὅτι “Εθετο αὐτὰ εἰς προσκύνησιν, ἀλλ', Εἰς φαῦσιν. Ο μὲν οὖν ἔτι γῆ ὤν, χρήζει τοῦ κτισθῆναι καὶ μεταπλασθῆναι ἐπὶ τὸ κρεῖττον, καὶ γενέσθαι ἐν Χριστῷ καινή κτίσις. Ὁ δὲ ἤδη τὰ ἄνω φρονήσας, καὶ τὸ σῶμα τῆς ταπεινώσεως ὑπεραναβὰς, καὶ θρόνος Θεοῦ γενόμενος, διὰ τὸ ἐναναπαύεσθαι αὐτῷ τὸν Θεὸν, καὶ διὰ τοῦτο οὐρανὸς χρηματίσας (Οὐρανὸς γάρ μοι, φησί, θρόνος)· ὁ τοιοῦτος οὖν τοῦ στερεωθῆναι χρήζει, ἵνα μὴ μεταπέσῃ ἐκ τοῦ καλοῦ. Στε μεοῦται δὲ ὑπὸ λόγου, όταν δηλαδὴ τὰς ἀρετὰς ἐρ γάζηται, μετὰ τοῦ καὶ τοὺς λόγους εἰδέναι τῶν ἀρε τῶν. Τῷ γὰρ λόγῳ Κυρίου οἱ οὐρανοὶ ἐστερεώθη σαν ὡς ὅ γε μὴ κατὰ λόγον τὴν ἀρετὴν μετιών, εὐμετάπτωτός ἐστιν, Καὶ ἐγὼ ἀνήγαγόν σε ἐκ γῆς Αἰγύπτου, καὶ Θεὸν πλὴν ἐμοῦ οὐ γνώσῃ, καὶ σώζων οὐκ ἔστι πάρεξ ἐμοῦ. Ἐγὼ ἐποίμαινόν σε ἐν τῇ ἐρήμῳ, εν γῇ ἀοικήτῳ κατὰ τὰς νομὰς αὐτῶν. Μεθό σε ἀνήγαγον ἐξ Αἰγύπτου, νομοθετῶν σοι, παρηγγύησε σου μηδένα ἕτερον εἰδέναι Θεὸν, πλὴν ἐμοῦ· εἶπον * Hebr.1, 7. * Gen. 1, 15. 40 11 Cor. v, IZ voluptatem uti bonum colit (quæ quidem voluptas imago boni est, et voluptatis umbra ), pro vitulis brutis videlicet affectibus, homines mactat, hominis illius notas delendo, qui ad Creatoris imaginem renovatur. VERS. 3. Idcirco erunt quasi nubes matutinæ, et sicut ros matutinus pertransiens, et sicut pulvis εκβtatus ab area, et sicut vapor a camino. Oblanc, ait, summam eorum impietatem, qua snæ quisque sobolis interfector exstitit, disperdam ipsos, ho. stium nimirum impetu et incursu. Ut enim matutinum rorem, nubemque antelucanam; sol facite solvit atque dissipat; et ut ex area pulverem evanescere facit ventus; uti demum camini vapor, fumus videlicet, in auras abit: ita et ipsi ab hostibus disperdentur. VERS. 4. Ego Dominus Deus tuus, firmans calum, et creans terram. Τα quidem, ait, idolis tanquam dominis ac diis sacra faciebas: ego vero Dominus Deus tuus snm, cœlum firmans, qui diuturnitatem scilicet ei tribuit, qui similiter terram creat, eo nimirum in statu servat, quo a principio condita fuit, cavetque, ne quidquam a ten pore detrimenti capiat, lluic simile est illud: Qui facit angelos suos, spiritus 38, qui scilicet 116 cadem cos ratione servat atque tuetur, qua conditi a principio fuerunt. Cujus manus finxerunt militiam cœli. Aut-super - nas et invisibiles potestates, aut astrorum mukitdinem, et solem, et lunam quæ aderare non dubi¬ tasti. Et non ostendi ea tibi, ut ambulares post ca. Non en, inquit, te meorum operum, eorumque pulchri tudinis, spectatorem constitui, quo ea adorares,. sed ut me, eorumdem Conditorem suspiceres. Non enim, ut Scriptura testatur, ea proposita nobis sunt ad adorationem, sed Ad illuminationem ". Qui itaque adhuc humi repit, eget nova creatione, in melius commutetur, ferique possit in Christo nova creaturas: qui contra superna spectat. supra sui corporis humilitatem elatus, effectusque propterea cum Dei thronus, quod in eo Deus conquiescat, tum coelum (Calum enim, ait, mihi thro nus '1), huic confirmari necesse est, ut ne a bono honestoque decidat. Firmatur autem solidaturque - verbo, cum scilicet virtutes exercet, earuın simuł rationes omnes perspectas labens; Verbo nanque Domini firmati sunt cœli ". Qui contra non opeverbi fretus virtutem excollt, facile a bono hone-- stoque deffectit. VERS. 4, 5. Ego eduxi le de terra Ægypti, et Denne præter me non cognosces, et Salvator non est absque me: Ego pascens te in solitudine, in terra in habitabilı, secundum pascua, eorum. Postquam, ait,. eduxi te ex Ægypto, jura tibi sanciens, præcepi,. neminem alium, præter me, Deum coleres; d xx » Psal. xxu, 6. * Matth. v,

enim: Non facies tibi sculptile, neque omnem simi- γάρ· Οὐ ποιήσεις παντὸς ὁμοίωμα, ὅσα ἐν τῷ litudinem quæ est in cœlo desuper, et quæ in terra deorsum *. Non solum autem ex Ægypti servitute in libertatern vos asserui, sed etiam in solitaria vastaque regione populum alui, secundum pascua corum, pro singulis videlicet ipsorum indigentiis eis opitulando, præbendoque ea quæ concupierunt, mauna modo, modo coturnices, cum aut pane egebant, aut caries optabant, interdum aquamn, dirm siti laborarent. Vel νομὰς stationes et loca intelligit, ubi diversarentur; ubicunque enim consisterent, ait, eos sequebar, cunctis eorum necessitati bus opitulando. VERS. 6. Et repleti sunt ad saturitatem. Manna scilicet et coturnicibus, aliisque Dei bonis. Summam autem repletionem denotat illud, Repleti sunt ad saturitatem, quo summam in eos Dei liberalitatem ostenderet, simulque reprehenderet corum incontinentiam ingratique animi vitium. El exaltata sunt corda eorum: propter hoc obliti sunt mei. Idipsum cecinit et Moyses: Et manduenvit Jacob, et repletus est, et culcitravit dilectus **, quod et Hebræis usu deinceps evenit. Postquam enim oldectati sunt cum aliis multis Christi miraculis, tum eo vel maxime, quo panes multiplicarat, 117 in Christum ipsum consurrexerunt. Idem fit in Ecclesia. Sæpenumero cum quis a Deo verbi donum ad satietatem accipiat, diteturque per ipsum omni cognitione atque sapientia, utitur hoc ad liereticum aliquod dogma comminiscendum, elferturque corde suo adversus Dei cognitionem. Non enim extollitur in eo Filius hominis, qui est Christus, Dei potestas atque sapientia; seul cor ejus, humanæ scilicet cognitionis, quæ perperam tali nomine appellatur, ratiocinatio. Qui tali præditus est animo, sibi colligit iniquitatem, fallacibus ex pr:emissis consectaria quædam deducendo, Requit'æ plena et iniquitatis, qua oblectari maxime consucvit. Animadvertas autem oportet, simul ac quis effertur, eum Dei oblivisci; si enim Dei recordaretur, recordaretur etiam ejus divinæ magnitudinis, neque de se magnifice sentiret. Ut cum solem quis intuetur, fucernain despicit. VERS. 7. Et ero eis quasi panthera, et sicut pardus. Quoniamı, ait, superbia elati sunt, quod hostem proligarint, ope nisa gaudentes; nunc Babylonium mea in eos inducam, atque pantheræ instar ac pardi in eosdem illos ipsos irruam. Quoniam enim ipse Deus hostes inducit in eos, queis correctione sit opus, idcireo se pantheram ac pardum eis fore dicit. Vans. 8. Per viam Assyriorum occurram eis, sicut ursa laborans. Assyrios videlicet in eos inducam 4. Η Deut. xxxi, 15. - Exod. xx, οὐρανῷ ἄνω, καὶ ὅσα ἐπὶ τῆς γῆς κάτω. Ο μόνον δὲ τῆς δουλείας τῶν Αἰγυπτίων ἠλευθέρωσά σε, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ ἐρήμῳ καὶ ἀοικήτῳ γῇ ἐποίμαινον τὸν λαὸν, κατὰ τὰς νομὰς αὐτῶν, τουτέστι κατὰ τὰς προσπιπτούσας ἑκάστοτε χρείας χορηγῶν αὐτοῖς τὰς ἐπιθυμίας αὐτῶν· μάννα, ὅτε ἔχρηζον ἄρτου· ὀρτυγομήτρας, ότε κρεῶν ἐπεθύμουν· ύδωρ, ὅτε ἐδίψων. Η, Κατὰ τὰς νομάς, ἀντὶ τοῦ, κατὰ τοὺς σταθμούς καὶ τοὺς τύπους, ἐν οἷς κατεσκήνουν. Ενθα γάρ κατεσκήνου ὁ λαὸς, ἠκολούθουν αὐτοῖς, φησί, πᾶσαν χρείαν πληρῶν. Καὶ ἐνεπλήσθησαν εἰς πλησμονήν. Το τε μάννα, καὶ τῆς ὀρτυγομήτρας, καὶ τῶν ἄλλων αγα θῶν τοῦ Θεοῦ. Ὑπερβολὴν δὲ δηλοῖ τὸ, Ενεπλήσθησαν εἰς πλησμονὴν, ἵνα καὶ τὸ τοῦ Θεοῦ περὶ αὐτοὺς πλουσιόδωρον διδάξῃ, καὶ τὴν αὐτῶν ἁπληστίαν καὶ ἀχαριστίαν διελέγξη. Καὶ ὑψώθησαν αἱ καρδίαι αὐτῶν· ἔνεκα τούτου ἐπελάθοντό μου. Τοῦτο καὶ Μωσῆς ἐν τῇ ᾠδὴ φησι· Καὶ ἔφαγεν Ιακώβ, καὶ ἐνεπλήσθη, καὶ ἀπελάκτισεν ὁ ἀγαπημένος· δ καὶ ὕστερον τοῖς Εβραίοις προσγέγονε. Κατατρυφῶντες γὰρ τῶν Χριστοῦ θαυμασίων, τῶν τε ἄλλων καὶ τῶν ἐν τῷ πληθυσμῷ τῶν ἄρτων, ὑψώθησαν κατ' αὐτοῦ. Ούτω γίνεται καὶ ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ. Πολλάκις λαβών τις ἐκ Θεοῦ εἰς πλησμονὴν χάρισμα λόγου, καὶ ἐν αὐτῷ πλουτισθεὶς ἐν πάσῃ γνώσει καὶ σοφίᾳ, χρήται τούτῳ εἰς σύστασιν αἱρετικού δόγματος, καὶ ὑψοῦ. ται ἡ καρδία αὐτοῦ, ἐπαιρομένη κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ. Οὐ γὰρ ὑψοῦται ἐν αὐτῷ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου, ὅς ἐστι Χριστὸς, Θεοῦ δύναμις καὶ Θεοῦ σοφία· ἀλλ' ἡ καρδία αὐτοῦ, ὅ ἐστιν οἱ λογισμοί τῆς ἀνθρωπίνης καὶ ψευδωνύμου γνώσεως. Ἡ δὲ τοιαύτη αὐτοῦ καρδία, συνήγαγεν ἀνομίαν ἑαυτῷ, ἀπὸ προτάσεων τινων σοφιστικῶν συνάγουσα τα λεγόμενα συμπεράσματα, πάσης ἀνομίας γέμοντα, ἧς αὐτὸς ἀπολαύσει. "Ορα δὲ, ὅτι ἅμα ὑψοῦταί τινος ἡ καρδία, καὶ ἐκ τοῦ ὑψωθῆναι ἐπιλανθάνεται του Θεοῦ· εἰ γὰρ ἐμιμνήσκετο Θεοῦ, ἐμιμνήσκετο ἂν καὶ τοῦ θείου μεγέθους, καὶ οὐκ ἂν ἐδόκει ἑαυτὸν ὑψηλόν· ὥσπερ ὅτε βλέπει τις ἥλιον, τότε τὸν λύχνον οὐ θαυμάζει Καὶ ἔσομαι αὐτοῖς, ὡς πάνθηρ και πάρδαλις. Επειδή, φησίν, ἀπὸ οιήσεως ὑψώθησαν, ἅτε κατευμεγεθοῦντες τῶν ἐχθρῶν, καὶ ἐντρυφῶντες τῇ ἐμῇ βοηθείᾳ, νῦν τοὺς Βαβυλωνίους αὐτοῖς ἐπάξω, πάνθηρος δίκην καὶ παρδάλεως, ὀξέως ἐπιθησόμενος αὐτοῖς. Ἐπειδὴ γὰρ αὐτὸς ὁ Θεὸς ἐπάγει τοὺς πολεμίους τοῖς δεομένοις κακώσεως, καὶ αὐτὸς πάρδαλις καὶ πάνθηρ ἔσεσθαι λέγει. Κατὰ τὴν ὁδὸν Ασσυρίων απαντήσομαι αὐτοῖς, ὡς ἄρκτος ἀπορουμένη. Τουτέστι, Τοὺς Ασσυρίους Variæ lectiones et notæ. "Ωσπερ ότε μὴ βλέπει τις ἥλιον, τότε τὴν λύχνον θαυμάσει, Ui cum solem quis non aspicit, tum lucernam admiratur, Cod. Ven. 'Ανέσεως, mollitie, Cod. Ven.

· CAP. XIII. ἐπάξω αὐτοῖς διὰ τῆς ὁδοῦ τῆς ἀγούσης ἀπὸ Ασσυρίων per viam quæ ab Assyriis in Palaestinam ducit: εἰς τὴν Παλαιστίνην, δίκην ἄρκτου απορουμένης, του το έτει, στενοχωρουμένης, καὶ μὴ φυγείν δυναμένης. Τότε γὰρ ἐξαπορηθεῖσα, κατά [γ. μετὰ] μανίας ἀνυ ποστάτου, τοῖς προσπολεμούσιν ἔπεισιν. "Η απο ρουμένης, τουτέστι, στερηθείσης τῶν τέκνων, ἀλόν των ὑπὸ τῶν θηρατῶν, ἢ πεινώσης, καὶ ἀπορούσης τροφῆς. Τὸ δὲ, Κατὰ τὴν ὁδὸν Ἀσσυρίων, δύναται καὶ ἑτέρως νοεῖσθαι. Ἐπειδὴ γὰρ αὐτοὶ ἀπῄεσαν πρὸς τοὺς ᾿Ασσυρίους, συμμαχίαν ζητοῦντες κατά τῶν Αἰγυπτίων, ὅπερ καὶ ἐν τοῖς ἔμπροσθεν εἶπε, φησίν, ὅτι Ἐν ὅσῳ ἀπέρχονται πρὸς τοὺς Ἀσσυ ρίους επιστήσω αὐτοῖς τους Αιγυπτίους, καὶ ὁμῶς καὶ ἀπηνῶς αὐτοῖς χρήσονται. Καὶ διαῤῥήξω συγκλεισμὸν καρδίας αὐτῶν. Ταῦτα, φησί, διαπράξομαι, ὡς ἂν τὴν συγκεκλει σμένην αὐτῶν καὶ πεπωρωμένην καρδίαν διαρρήξω, καὶ ἀνοίξω, καὶ εἰσέλθω εἰς αὐτὴν, καὶ γνωσθήσομαι αὐτοῖς. Η συγκλεισμὸν τὴν ἀσφάλειαν φησι, καὶ τὸ θάρσος τῆς καρδίας, καὶ τὴν ἀνδρείαν· ὥστε εἶναι τὸ λεγόμενον, τοιοῦτον· Πᾶσαν ἀσφάλειαν αὐτ τῶν διαῤῥήξω, καὶ τὴν καρδίαν αὐτῶν ποιήσω δειτήν. idque faciam instar ursæ laborantis, in angustias videlicet redactæ, ut fugere nequeat. Tum enim, de salute fere desperans, acri furore percita, in se oppugnantes invehitur. Vel laborantem intelligit arsam propriis partibus destitutam, qui a venatoribus capti fuerint, vel etiam fame laborantem, egentemque propterea cibo quo nutriatur. Illud autem, Per viam Assyriorum, potest alia quoque ratione intelligi. Quoniam enim ipsi profeeti sunt ad Assyrios, eorum quxilium adversus Ægyptios postulatum, ut in præcedentibus quoque dixit: Interim, ait, dum eo pergunt, Ægyptios eis præftciam, qui summa adversus ens sævitia et immanitate utantur. Et disrumpam conclusionem cordis eorum. Hæc, ait, faciam, quo conclusum obduratumque eorum cor frangam et aperiam, ut ipsum ingredi cognoscique ab eis possim. Aut conclusionem securitatem appellat, cordisque fiduciam et magnanimitatem, ut hujus dicti sensus sit: Eorum securitatem omnem veluti confringens tollam, efficiamque cor eorum pavidum. 118 Et devorabunt eos ibi catuli silvarum, bestiæ agri discerpent eos. Calamitatibus, ait, aficientur, non in patria modo sua, sed et ibi, in hostium scilicet regione, ubi perpetuis ærumnis conflictabuntur, crudeliter ab iis habiti, qui eos in servitutem redegerint. Hostes enim catulorum ferarumque nomine appellat. Vel hoc futurum innuit, ut a feris, insepulti relicti, devorentur. Conclusio conlis les est, qua lege, veluti præsidio, conclusi tenebantur ad fidem scilicet Christo habendam. Confregit ita que conclusionem hanc is, qui per dogmata legem, ejusque præscripta abrogavit. Cordis vero septuni est legis ipsius littera, quæ non sinit, ut penitius illud introspiciatur, perspectaque fiant munera, quæ nobis præbere Deus consuevit. Septum hoc perfregit Dominus, aditumque Spiritui patefecit. Nililo tamen secins ibi feræ, quæ mente percipiuntur, devoraut eos, qui circumcisionem proftentur. Quasi dicat: Quamvis ego legis litteram confregerint, ipsi nihilominus ei mordicus haerent, eosque propterea, ab ea recedere nolentes, demo Καὶ καταφάγονται αὐτοὺς ἐκεῖ σκύμνοι δρυ μοῦ, καὶ θηρία ἀγροῦ διασπάσει αὐτούς. Ού μέ. νον, φησὶν, ἐν τῇ οἰκείᾳ πατρίδι ὄντες, τῶν κακῶν ἀπολαύσουσιν, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ, τουτέστιν, ἐν τῇ τῶν πολεμίων χώρα γενόμενοι, οὐχ έξουσι λήξιν τῶν κακῶν· ἀλλ' ὡμῶς αὐτοῖς οἱ αἰχμαλωτεύσαντες χρή. & σονται. Τοὺς γὰρ πολεμίους καὶ εἶ σκύμνους καὶ θησ ρία. "Η ότι άταφοι ριπτόμενοι, ὑπὸ θηρίων βρωθή. σονται. Συγκλεισμός καρδίας, ὁ νόμος· ὑπ' αὐτὸν ἐφρουροῦντο, συγκεκλεισμένοι εἰς τὴν πίστιν, τουτἐστι, συνωθούμενοι ὑπ' αὐτοῦ πρὸς τὸ πιστεῦσαι Χριστῷ. Διέρρηξεν οὖν τοῦτον τὸν συγκλεισμὸν ἐ τὸν νόμον τῶν ἐντολῶν ἐν δόγμασι καταργήσας. Καὶ φραγμὸς δὲ τὸ γράμμα τοῦ νόμου, μὴ ἐῶν ἔσω εἰσελ θεῖν, καὶ ἰδεῖν τὰ ὑπὸ Θεοῦ χαρισθέντα ἡμῖν. Διέρ ῥηξεν οὖν τοῦτο ὁ Κύριος, καὶ δέδωκε τῷ πνεύματι πάροδον. Πλὴν ἀλλ᾽ ἐκεῖ τὰ νοητὰ θηρία τοὺς ἐκ περιτομῆς κατεσθίει· τουτέστι, Καίτοι ἐμοῦ διαῤῥή ξαντος τὸ γράμμα, αὐτοὶ ἐκεῖ μένουσι, καὶ μὴ μεθισταμένους οἱ δαίμονες κατεσθίουσι. Συγκλεισμός καρδίας, καὶ τὰ Ἑλληνικὰ δόγματα τῆς φιλοσοφίας καὶ κενῆς ἀπάτης, τὰ τῶν ἀποδείξεων κλεῖθρα ἐπισ βάλλοντα ταύτῃ, ὥστε μὴ παραδέχεσθαι τὴν πίστιν· & διαῤῥήσσει ὁ εὐδοκήσας διὰ τῆς μωρίας τοῦ κηρύγ ματος σῶσαι τοὺς πιστεύοντας. ᾿Αλλὰ καὶ ἡ τῶν κοσμικῶν ἀγαθῶν εὐπορία, συγκλεισμός καρδίας, ἐν σκοτεινῇ καὶ ζοφώδει εἱρκτῇ ταύτην συγκλείουσα, 48 11 Cor. 1, 21. nes devorant. Conclusio cordis sunt et Græcanica philosophiæ, communisque deceptionis doginata, quæ argumentorum claustra ipsimet cordi objiciunt, ut Christi fidem excipere non possit. Quæ quidem claustra perfringit is, qui per stultitiam prædica tionis incolumes eos servare decrevit, qui ipsi Variæ lectiones et notæ. Προσιούσι, in accedentes (invehitur), Ven. Verba: ὅπερ καὶ ἐν τοῖς ἔμπροσθεν εἶπε, φησὶν, ὅτι ἐν ὅσῳ ἀπέρχονται πρὸς τοὺς ᾿Αρίους, desunt in cod. Bas. et restituimus ex Ven. Ὑπ᾿ αὐτῶν cod. Ven., sed scribendum υπ' αὐτοῦ, ab ipsa (scilicet lege). 'Exsivot, illi, Cod. Ven.

Gidem adhibeant. Mundanorum item bonorum copia ὥστε μὴ ἰδεῖν τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν. Διαῤῥήσσει δι conclusio cordis est, qua, velut in obscuro atque caliginoso carcere concluditur, ut vera: lucem aspicere nequeat. Claustrum porro hoc eftringit Dominus per ea: Vade, vende qua habes 4; el: Nisi quis renuntiaverit omnibus quæ possidet, non polest meus esse discipulus "; et id genus alia. τοῦτον ὁ Κύριος, ὅταν λέγῃ· Υπαγε, πώλησον του τὰ ὑπάρχοντα· καὶ, Ἐὰν μήτις αποτάξηται πᾶσι τοῖς οὖσιν αὐτοῦ, οὐ δύναταί μου εἶναι μαθητής καὶ ὅσα τοιαῦτα. Οἱ μὴ πειθόμενοι δὲ, ἐσθίονται ἐκεῖ, τουτέστιν, ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, ὑπὸ τῶν κολάσεων. quibus qui non obtemperant, devorantur ibi, ab suppliciis nimirum, quibus judicii die afficientur. VERS. 9, 40. Dispersioni tua, Israel, quis opitulabitur? Ubi Rex? Hic te salvum faciat in cunctis arbibus tuis. Luget increpatque simul Israelem, cumque commonefacit stultitiæ, qua, priscis temporibus, rejecto Dei imperio, postulavit, ut ab homine gubernaretur. Ait ergo: Quis in dispersione, quam ab Assyriis et Ægyptiis perpessus es, auxilio tibi succurret? Postulasti regem, datusque tibi tum est Sul. Incolumem ergo te servet, nou Saul quidem, sed is qui nunc eo potitur imperio, quod tum postulasti. Ipse te defendat cunctis in urbibus ubi commoraris. Quædam exemplaria Τη διαφθορᾷ, Cor ruptioni, habent. eademque, si ita scribatur, sententia subest. Summam enim vastitatem quam in captivitate perpessi sunt, corruptionem vocat. Τῇ διασπορᾷ σου, Ἰσραὴλ, τις βοηθήσει; που ὁ βασιλεύς; οὗτος διασωσάτω σε ἐν πάσαις ταῖς πόλεσί σου. Θρηνεί ἅμα καὶ ὀνειδίζει τὸν Ἰσραὴλ, καὶ ἀναμιμνήσκει αὐτὸν τῆς προτέρας ἀνοίας, δι' ἣν ᾐτήσατο βασιλεύεσθαι ὑπὸ ἀνθρώπου, τὴν τοῦ Θεοῦ βασιλείαν παρωσάμενος. Φησὶν οὖν· Τίς βοηθήσει τη διασπορᾷ σου, ἣν διεσπάρης αἰχμαλωτιζόμενος ὑπὸ Ασσυρίων καὶ Αἰγυπτίων; Σὺ ᾐτήσω βασιλέα, καὶ ἐδόθη σοι τότε ὁ Σαούλ. Οὗτος οὖν (οὐχ ὁ Σαούλ πάντως, ἀλλ᾽ ὁ τὴν βασιλείαν νῦν ἔχων ταύτην, ἐν τότε ᾐτήσασθε) σωσάτω σε, προαγωνιζόμενός σου ἐν πάσαις ταῖς πόλεσιν, ἐν οἷς κατοικεῖς. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, Τῇ διαφθορᾷ, ἔχει· καὶ αὐτὸς κάν ταῦθα ὁ νοῦς· τὴν γὰρ παντελῆ ἐρήμωσιν, ἦν ἔσχον αἰχμαλωτισθέντες, διαφθορὰν ὀνομάζει. Κρινάτω σε ἂν εἶπας· Δός μοι βασιλέα καλά χοντα, καὶ ἔδωκά σοι βασιλέα ἐν ὀργῇ μου. Σ ᾐτήσω, φησί, βασιλέα· οὗτος κρινάτω σε, τουτέστιν, ἐκδικησάτω σε. Εἶτα ὥσπερ τινὸς εἰπόντος· Ἐγὼ μὲν ᾐτησάμην, ἀλλὰ καὶ σὺ δέδωκας· Ναί, φησίν, ἔδω Judicet te, quem dixisti: Da mihi regem et principem: et dedi tibi regem in ira mea. Tu postulasti regem: hic, ait, te judicet, illatas videlicet injurias ulciscatur. Dein quasi quispiam dixisset, Ego p₁stulavi quidem, 119 tu vero mihi dedisti: Equidem, ait, dedi, sed iratus. Stultæ quippe voluntati κα μὲν, πλὴν ἐν ὀργῇ. Παρεχώρησα γὰρ τῷ ἀνοήτι tuæ morem gessi, quo rebus ipsis et factis compertum haberes, meum tibi regnum, non humanum, auxilio esse posse. VERS. 11. Et sustinui in furore luum congressum injustitia. Sustinui est pro Permisi et indulsi; vestrum scilicet iniquum congressum, hoc est, conjurationem conspirationemque toleravi. Omnes enim in unum coire, conjurationem inter vos facere, regem postulare, lædentes vos ipsos, regno meo praefectus. Id autem eo iudulsi, non quod conjuratione isla gauderem, sed ut vos derelinquerem. Feci enim id ira compulsus. Hæc nonne manifeste mobis indicant eos qui dixerunt: Non habemus alium regem, nisi Casarem 48? Cum enim ii rejecigsent Dei Filium, sibique sumpsissent regem illum kominem quein et indulsit Dominus, eidem eos Cesari subjiciendo, dispersi sunt, eisque ita dispersis, opem fert nemo. Quisquis item hominibus placere studet, corruptionem patitur; qui enim omnibus iis placere vult, qui sibi contraria et dicunt et cogitant, tot in partes distrahitur, quot sunt ii quibus placere studet. Proptereaque ab hominibus regitur, iisque pravis, Deo placere negligens, ejusque voluntati parere. Qua de re ** Matth. xix, 21. " Luc. xiv, 33. 68 Joan. XIX, σου θελήματι, ἵνα δι' αὐτῶν τῶν ἔργων παιδευθής, ὅτι ἡ ἐμὴ βασιλεία, οὐχ ἡ ἀνθρωπίνη δύναται βοη θεῖν σοι. Καὶ ἀνέσχον ἐν τῷ θυμῷ σου συστροφὴν ἀδικίας" - 'Ανέσχον, ἀντὶ τοῦ, Παρεχώρησα, ἐνέδωχα. Ην· εσχόμην τὴν συστροφὴν ὑμῶν τὴν ἄδικον, τουτέστι, τὴν συνέλευσιν, τὴν σύμπνοιαν ὑμῶν. Πάντες γὰρ συστραφέντες καὶ συμπνεύσαντες, ἐζητεῖτε βασιλέα, ἀδικήσαντες ἑαυτοὺς, ὅτι τῆς ἐμῆς βασιλείας ἐπιστα τεῖτε ἐνέδωκα δὲ οὐχ ὡς ἀρεσκόμενος τῇ συν στροφῇ ταύτῃ, ἀλλ' ὡς ἐγκαταλιμπάνων ὑμᾶς· μετά θυμοῦ γάρ. Ταῦτα οὐ προδήλως φέρει καὶ πρὸς τοῦ; εἰπόντας· Οὐκ ἔχομεν βασιλέα, εἰ μὴ Καίσαρα, Τὸν γὰρ Υἱὸν τοῦ Θεοῦ παρωσάμενοι, καὶ τὸν ἄν· θρωπον ἑαυτοῖς ἐπιγραψάμενοι βασιλέα, ὃν δὴ καὶ δέδωκεν αὐτοῖς ὁ Θεὸς, ὑποτάξας αὐτοὺς Καίσαρι, διεσπάρησαν· τῇ δὲ διασπορᾷ αὐτῶν οὐδεὶς βοηθεῖ. Καὶ πᾶς δὲ ἀνθρωπάρεσκος, διαφθοράν πάσχει. Ὁ γὰρ πᾶσι βουλόμενος ἀρέσκειν, ἐναντία καὶ λέγους: καὶ φρονοῦσι, πρὸς τοσούτους μερίζεται, όσος ἀρέσκειν σπουδάζει. Διὸ καὶ ὑπ' ἀνθρώπων βασι λεύεται ὁ τοιοῦτος, καὶ τούτων φαύλων, ἀφεὶς τὸ ἀρέσκειν Θεῷ, καὶ τὸ ἐκείνου θέλημα πληρούν. Ακουε καὶ Δαβίδ· Ὁ Θεὸς διεσκόρπισεν ἐστὶ Variæ lectiones et notæ. Οτι τῆς ἐμῆς βασιλεία; ἀπεστατεῖτε, eo quod a meo regno deferitis, Cod. Ven. Πλήρωμα, Cod. Ven.

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM - CAP. XIII. ἀνθρωπαρέσκων. Οίδας δὲ πάντως ὀστᾶ πολλάκις auli Davidl: Deus dissipavit ossa eorum qui homi τοὺς λογισμούς παρὰ τῇ Γραφῇ λεγομένους. Εφραὶμ ἐγκεκρυμμένη ἡ ἁμαρτία, ὠδῖνες ὡς τικτούσης ήξουσιν αὐτῷ. Τουτέστιν, Οὐκ ἐπιπέ λαιός ἐστιν ἡ ἁμαρτία, ἀλλὰ κατὰ βάθους ἐῤῥιζώθη, καὶ δυσανάσπαστός ἐστι. Διὸ πόνους ἕξει, ὥσπερ ἡ τίκτουσα. Νοήσεις δὲ καὶ οὕτως· Ιεροβοάμ, ὡς πολύ λάκις είπομεν, ή ξατο τοῦ εἰδωλολατρεῖν. Φησὶν οὖν, ὅτι ἡ ἁμαρτία τούτου, οἷόν τι σπέρμα κατεβλή θη, καὶ ἐνεκρύβη ἐν τῇ καρδίᾳ τοῦ λαοῦ, καὶ ἔκτοτε εἰδωλολάτρουν. Τοιούτου δὲ σπέρματος ὄντος, ἥξει ό τῶν ὠδίνων καιρὸς, ὁ τοῦ πολέμου καὶ τῆς αἰχμαλωσίας. Τὰ γὰρ τοιαῦτα σπέρματα, τοιαύτας ὠδῖνας έχει. Οὗτος ὁ υἱός σου ὁ φρόνιμος; Ερωτηματικῶς ἀνάγνωθι· εἰπὼν γὰρ ἀνωτέρω, Τῇ διασπορᾷ σου, Ἰσραὴλ, τις βοηθήσει; νῦν ἐρωτᾷ· Οὗτος ὁ υἱός σου ὁ φρόνιμος; τουτέστιν, Εκ φυλῆς Ἐφραὶμ βα σιλεὺς, οὗτός σε σώσει, ὃν ὡς φρόνιμον ἐβασίλευσας; Καὶ γὰρ δύο μὲν ἦσαν υἱοὶ Ἰωσήφ, Μανασσῆς πρεσ σβύτερος, καὶ Ἐφραὶμ νεώτερος· ἔδει δὲ βασιλέα γενέσθαι ἐκ τῆς τοῦ πρεσβυτέρου φυλῆς· ἀλλὰ σὺ ὁ λαός, παρηγκωνίσω μὲν τὸν πρεσβύτερον Μανασσῆν, ἐπελέξω δὲ τὸν Ἐφραὶμ, καὶ κατέστησας βασιλέα ἐκ τῆς τούτου φυλῆς, ὡς ἐντρεχεστέρου δῆθεν καὶ ἐπιτηδειοτέρου. Αλλ' οὐδέν σε τοῦτο ἐνήσει. Αἰνίττεται καὶ τὸν βασιλεύοντα ἐν Σαμαρεία Ωσηε, ὅς ὑπὸ τοῦ Βαβυλωνίου Σαλμανασὰρ πολεμούμενος, ἐπεκα λέσατο, ὡς δῆθεν φρόνιμο, τὸν Αἰγύπτιον, Αλλ' ούτ δὲν τῆς ἐπινοίας ἀπώνατο· ἐξηνδραποδίσθη γὰρ σὺν τῷ λαῷ καὶ αὐτὸς ὑπὸ Σαλμανασάρ. Δύναται δὲ καὶ χωρὶς ἐρωτήσεως ἀναγινωσκόμενον, ἀποδοθῆναι πρὸς τό, Σωσάτω σε, καὶ Κρινάτω σε, Οὗτος ὁ υἱός σου ὁ φρόνιμος. Είρωνευόμενος δὲ πάντως αὐτὸν καλεῖ φρόνιμον. Διότι νῦν οὐ μὴ ὑποστῇ ἐν συντριβῇ τέκνων. Πῶς γὰρ ἂν ὑμᾶς ὠφελήσειεν ὁ βασιλεὺς οὗτος Ὠσης, ὃς τῶν σῶν τέκνων συντριβομένων, οὐδόλως τοὺς πολεμίους ὑποστήσεται; καὶ γὰρ αὐτὸς αἰχμάλω τος ληφθήσεται. Εγκεκρυμμένη ἦν καὶ ἡ ἀδικία τῶν ἀποκτεινάντων τὸν Κύριον, καὶ δόλου καὶ ὑποκρίσεως γέμουσα· ἔλεγον γὰρ, ὅτι Κατὰ τὸν νόμον ὀφείλει ἀποθανεῖν, ὅτι εἶπεν ἑαυτὸν Υἱὸν Θεοῦ. Αλλ' ὠδῖνες συμφορῶν ἐπῆλθον τῷ λαῷ, ὃν ὡς τὰ τοῦ Θεοῦ δικαιώματα εἰδότα, φρόνιμον ἐχρῆν εἶναι. Καὶ μέντοι καὶ τοιοῦτος ἐδόκει, μὴ ὢν ἀληθῶς· οὗτος γὰρ ο αὸς μωρὸς, καὶ οὐχὶ σοφός. Οὐχ ὑπέστη οὖν τῇ που λιορκία τῶν Ρωμαίων, ὅτε συνετρίβοντο τὰ τέκνα ὑπὸ τῶν μητέρων κατεσθιόμενα διὰ τὸν λιμόν. Εἰ δὲ καὶ Δαβίδ ἐν Πνεύματι εἰπὼν τὸ, Εξαγορεύσω κατ' ἐμοῦ τὴν ἀνομίαν μου τῷ Κυρίῳ· καὶ σὺ ἀφῆκας τὴν ἀσέβειαν τῆς καρδίας μου, ἀληθῶς εἶπε· καλόν μὴ ἐγκεκρύφθαι τὴν ἀδικίαν, μηδὲ ἀπολογίαις συσκιά- » Psal. Lij, 6. 20 V Reg. xv, 1. ribus placent *. Non te latet autem ossa sæpennmero sacris in Litteris appellari hominum cogiCata. VERS. 12. Ephraim absconditum est peccatum: dolores quasi parturientis venient ei. Haud in superfcie scilicet, sed in profundo radices egit peccatum ut, nisi ægerrine, radicitus evelli nequeat. Dolores idcirco patietur, nt parturiens. Locum hunc intelligere commode poteris et hoc modo: Hieroboam, ut sape diximus, idola colere coepit: ait ergo, peccatum hujusce, velut semen jactum, in populi cor altius descendisse, quo faciunt, ut in posterum et ipsi idola colerent. Tale porro eius semen sit, futurum ait ut dolores partus subsequantur, belli nimirum et captivitatis. Talia enim semina tales ferunt dolores. VERS. 13. Hic filius tuus sapiens? llæc per interrogationem lege; cum enim superius dixisset, Dispersioni tuæ Israel quis succurret? Quærit nune: Hiccine filius tuus sapiens? học est, Incolumemue te servabit iste de tribu Ephraim rex, quem, mti sapientem, tibi ipse regem constituisti? Duo namque erant Joseph filii, Manasses natu major, et Ephraim minor natu, regemque e senioris tribu creari oportebat. Verum tu, popule mi, rejecto seniore Manasse, tibi delegisti juniorem Ephraim, ejusque de tribu regem creasti, quem ómnium maxime industrium, imperioque peridoneum judicasti. Verum hoc tibi nil proderit. Innuitur item Osee, qui Sarariæ imperio potiebatur, qui cum a Babylonio 120 Salmanasare bello premeretur, Ægyptii regis auxilium, uti prudens, imploravit vo Verum nil inde utilitatis cepit. In captivitatem enim una cum populo ductus et ipse est a Salmanasare. Dictum hoc idem legi potest, etiam citra interrogationem, atque ad præcedentia ita referri: Incolumem te servet atque judicet hic filius tuus sapiens! Quem ironice sapientem appellat. Quia nunc non sustinebit in contritione filiorum. Quomodo enim vos adjuvet hic rex Osee, qui, cu filii vestri pessumdabuntur, hostes nullo pacto sustinere poterit? In captivitatem enim et ipse ducetur. Abscondita item erat eorum injustitia, qui Dominum interfecerunt, doli plena atque simu lationis: dixerunt enim, eum mori debere, propterea quod se Dei Filium asseruisset. Sed ærumnarum dolores invaserunt populum illum quem, uti Dei mandatorum gnarum, sapientem esse par crat. Qui licet videretur, revera talis non erat; stultus enim est hic populus, omnique sapientia prorsus destitutus Quocirca sustinere non poterit Romanorum obsidionem, qua in obsidione conterebantur filii, suisque a matribus, fame laborantibus, devorabantur. Porro si verum est, quod numine divino amatus David ait, Adversum me iniquitatem meam aununtiabo Domino, et tu remi-

sisti impietatem cordis mei "; optimum facta erit ζεσθαι, ἀλλὰ φανεροῦσθαι καὶ ἐκπομπεύεσθαι. Εἰ δὲ μή. ὠδῖνες ήξουσι, τουτέστι, τελειότερον τὸ κακὸν ἑπτει, καὶ τὸ σπέρμα τῆς ἀδικίας, ο ενέκρυψε τις ἑαυτῷ, τελεσφορηθήσεται, καὶ λεχθήσεται ἐπ' αὐτῷ· Ιού ὠδίνησεν ἀδικίαν, συνέλαβε πόνον, καὶ ἔτεκεν άνομίαν. Ὅτε δὲ συντρίβονται τὰ πονηρὰ ἡμῶν τέκνα, ἤτοι τὰ διανοήματα καὶ τὰ ἔργα ὑπὸ τοῦ φιλανθρώπου ἡμῶν Πατρὸς, ὡς σκεύη κεραμέως πήλινα καὶ γεώδη, ἵνα γένωνται σκεύη τῆς μεγάλης οἰκίας τῆς Ἐκκλησίας άξια, κατηρτισμένα εἰς τιμὴν καὶ εὔχρηστα τῷ Δεσπότῃ· τότε δὴ φαίνεται ἡ ἀδι κία, οὐκ ἔχουσα ὑπόστασιν τινα καὶ εὔλογον αἰτίαν· παν μυριάκις σπεύδωμεν συγκρύπτειν αὐτὴν, ἀλλ' ὁ λόγος ἐλέγχει αὐτὴν ἀνεύλογον καὶ ἀνυπόστα non occultare iniquitatem, neque defensionibus eam legere, sed aperire potius, atque palam apud omnes confiteri. Sin minus id fiat, irruent in hominem acerbi, veluti partus, dolores: acrius videlicet malum eum invadet, atque semen quod occultarit in semetipso, magis magisque proferetur, dicique et de ipso vere poterit: Ecce parturiit injustitiam, et concepit dolorem, et peperit iniquitatem s. Cum vero a benignissimo Patre nostro conteruntur pravi filii nostri, cogitata videlicet oper»que nostra, tanquam futéa atque terrea figuli vasa, quò fiant magna Ecclesiæ domo plane digna *³, að splendidum ejus ornatum, quæ cum ipsimet domui decori sint, tum Domini usibus accoinmodata: tum omnino patefit injustitia, nullo nixa fulcimento, nullaque satis idonea freta ratione, quamvis eam occultare maxinie studeamus, eam ita verbo patefaciente. VERS. 14. De manu inſerni liberabo eos, et a morte redimam ipsos. Postquam satis de futuris acerbis calamitatibus disseruit, ad consuetam revertens clementiam, Eos, ait, a captivitate reducam. Cap. tivitatem enim et infernum et mortem appellare consuevit. Hæc porro quæ in Hebræorum regressu contigerunt, umbræ quædam futurorum erant, et imagines, quae quidem melius et evidentius expleta sunt post Salvatoris resurrectionem. Ubi namque resurrexerunt primitiæ nostræ ", omnes resnrrectionis gratiam atque spem accepimus. Ad hunc plane modum apud Ezechielem ossium resurrectio designabat eum Israelis 121 regressum, tum universalem omnium resurrectionem ". Quæ tuni enim apud Judæos contigerunt, adumbrabant ea quæ Deus omnibus hominibus facturum se constituerat. Redemit ergo de manu inferni animas; hæ quippe tormentis inferni obnoxiæ esse possunt, non morti, eum sint immortales; morti vero obnoxia sunt corpora, quæ sunt mortalia. Quisquis item peccat, in inferno est, quatenus ipsius anima tenebricosa electa, eam amittit speciem quæ ipsi maxime consentanea est, imaginemque Dei refert; idemque et morti fit obnoxius, eo quod nefaria facinora grávia ei sunt atque lethalia. Judæos item illos qui Christo fidem adhibuerunt, liberavit Deus cum ab animæ inferno, tum a cade ac nece per breviabuntur dies illi ". του. 'Εκ χειρὸς ᾅδου ῥύσομαι αυτούς, καὶ ἐκ θανά του λυτρώσομαι αυτούς. Ἐπειδὴ ἱκανῶς τὰ λυπη τὰ προείπε, νῦν ἐπὶ τὴν συνήθη χρηστότητα ανατρέχει, καί φησιν, ὅτι Ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας επάξω αὐτούς. Τὴν γὰρ αἰχμαλωσίαν καὶ ᾧδην καὶ θάνα. τὸν καλεῖ. Ταῦτα δὲ τυπικῶς μὲν τότε συνέβη κατά τὴν ἐκ Βαβυλῶνος ἐπάνοδον· τὸ δὲ ἐντελέστερον καὶ ἀληθέστερον πέρας ἐδέξατο μετὰ τὴν τοῦ Σοιτή ρος ἀνάστασιν. Τῆς γὰρ ἀπαρχῆς ἡμῶν ἀναστησάσης, πάντες ἡμεῖς τῆς ἀναστάσεως τὴν χάριν καὶ τὴν ἐλπίδα δεδέγμεθα· ὥσπερ καὶ ἡ παρὰ τῷ Με· ζεκιὴλ τῶν ὀστῶν ἀναβίωσις, καὶ τοῦ Ἰσραὴλ τὴν ἐπάνοδον ἐδήλου, καὶ τὴν κοινὴν πάντων ἀνάστασιν. Τὰ γὰρ παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις τότε γεγενημένα, τύποι ἦσαν τῆς περὶ πάντας τοῦ Θεοῦ οἰκονομίας. Ελυτρώ σατο μὲν οὖν ἐκ χειρὸς ᾅδου τὰς ψυχάς· αὗται γάρ ἐν τῷ ᾅδῃ, οὐκ ἐν τῷ θανάτῳ· ἀθάνατος γάρ ἐν δὲ θανάτῳ τὰ σώματα· αὐτὰ γὰρ τὰ θνητά. Καὶ πᾶς ἁμαρτάνων ἐν τῷ ᾅδῃ ἐστὶν, καθ᾽ ἡ ψυχὴ απ τοῦ ἀειδὴς γινομένη, τὸ οἰκεῖον εἶδος αὐτῇ καὶ τὴ κατ᾿ εἰκόνα ἀπόλλυσιν· ἐν δὲ τῷ θανάτῳ, καθὰ τὰ τῆς ἁμαρτίας ἔργα ἔγκοπα καὶ θανατώδη εἰσί. Καὶ ἐκ τῶν Ἰουδαίων δὲ τοὺς πιστεύοντας τῷ Χριστ ἐῤῥύσατο τοῦ τε ᾅδου τοῦ ψυχικοῦ, καὶ τοῦ ἐκ τῶν Ρωμαίων θανάτου. Διὰ γὰρ τοὺς ἐκλεκτούς, φησί, κολοβωθήσονται αἱ ἡμέραι ἐκεῖναι. Romanos inferenda. Propter electos enim, ait, Ubi judicium tuum, mors? ubi stimulus tuus, inferne? Hæc, quosdam uti victoriæ pæanas et hymnos, ita recinit: Ubi judicium tuum, mors justa scilicet causa in homines hactenus libi subjectos irruendi? Ubi stimulus, quo peremisti eos quos deglutisti? In captivos quidem Israelitas justam causam mors habuit culpam quæ ipsimet morti stimulus etiain erat. Eadem ei causa fuit, cur in universum hominum genus inveheretur; In quacunque enim hora, ait, comederitis, morte moriemini ". Merito itaque mors eos invasit, qui mandatum hoc violarunt. Verum et Israelitas tum Ποῦ ἡ δίκη σου, θάνατε; ποῦ τὸ κέντρον, ᾅδη. Οἷόν τινας ἐπινικίους παιάνας καὶ ὕμνους ταῦτα ἀνακρούεται· Ποῦ ἡ δίκη σου, θάνατε, τουτέστι, Τὸ δίκαιον 8 εἶχες κατὰ τῶν ὑπὸ σὲ τέως ὄντων. Ποῦ τὸ κέντρον, δι' οὗ ἀπέκτενες, οὓς κατέπινες; Εἶχε μὲν δίκαιον κατὰ τῶν αἰχμαλωτισθέν των Ισραηλιτῶν τὴν ἁμαρτίαν, ἥτις καὶ κέντρον ἦν αὐτοῦ· εἶχε δὲ καὶ κατὰ πάσης ἀνθρωπότητας τὴν αὐτὴν ταύτην. Καὶ γὰρ ᾗ ἂν ὥρᾳ φάγητε, φησί, Πανάτῳ ἀποθανεῖσθε. Δικαίως οὖν τους παραβαίνοντας εἶχεν ὁ θάνατος. Ἀλλὰ τοὺς σ Ἰσραηλίτας έλυτρώσατο τε, ὑπερβὰς τὰς ἀνομίαι 51 Psal. SΑΗ, 19. se Psal. vr', 13. 83 11 Τim. 11, 20. 841 Cor. xv, 20. * Ezech. XXXVII, 56 Matth. XXIV, 22. * Gen. 1, 17

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. —CAP. XIII. αὐτῶν· καὶ πᾶσαν δὲ τὴν ἀνθρωπότητα ὕστερον a captivitate liberavit, corum iniquitatem clemenἐῤῥύσατο, αὐτὸς ἀναμάρτητος φανείς, καὶ καθελών τὸ δίκαιον καὶ τὸ κέντρον, ὃ εἶχε καθ᾿ ἡμῶν ὁ θάνατος· τὴ δὲ, ἦν ἡ ἁμαρτία. Τινὰ δὲ ἀντίγραφα, Ποῦ σου, θάνατε, ἡ νίκη; ἔχει. Τουτέστιν, Οὐκέτι νικήσεις· ἀνήρηται γὰρ τὸ τῆς νίκης αἴτιον· λέλυται ἡ παρακὴ, καὶ ἡ ἁμαρτία ἡμβλυται. Παράκλησις κέκρυπται ἀπὸ ὀφθαλμῶν μου, διότι οὗτος ἀνὰ μέσον ἀδελφῶν ἀνατελεῖ Αὕτη ἡ παράκλησις καὶ παραμυθία τῆς ἐπὶ τῷ ῥυσθῆναι τῆς αἰχμαλωσίας χρηστοτέρας ἐλπίδος, καὶ ἡ τῆς ἀναστάσεως προσδοκία, καὶ ἀπὸ τῶν αἰχμαλώτων Ιουδαίων, καὶ ἀπὸ πάντων ἀνθρώπων κεκρύφθαι δοκεῖ. Καὶ γὰρ οὗτος, τουτέστιν ὁ θάνατος, τῆς αἰχμαλωσίας τοὺς ἀδελφοὺς διαστέλλει, καὶ διαχωρίζει ἀπ' ἀλλήλων. Καὶ διὰ τοῦτο δυσέλπιδες εἰσιν οἱ ἄνθρωποι, ὅτι ἔσται λύσις τῶν δυσχερῶν. Καὶ ἐν πάσῃ δὲ τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει, τοῦ θανάτου χωρίζοντος καὶ ἀδελφοὺς, καὶ πάντας ἁπλῶς, ἀπ' ἀλλήλων, ἐκέκρυπτο ἡ ἀνάστασις. Καὶ νῦν δὲ παρὰ τοῖς ἀθέοις κέκρυπται· διὸ μυστήριον ταύτην καλεῖ Παῦλος· Τὸ δὲ μυστήριόν μου, φησὶν ὁ Θεὸς, ἐμοὶ καὶ τοῖς ἐμοῖς. Τινὲς δὲ ἐρωτηματικῶς ἀνέγνωσαν. τέδε, Παράκλησις κέκρυπται ἐξ ὀφθαλμῶν μου; Ωσανεὶ γάρ τινος ἀπορήσαντος, καὶ εἰπόντος· Πῶς τοῦτο γενήσεται; πῶς ὁ θάνατος παυθήσεται; φησὶν ὁ Θεός· Παράκλησις κέκρυπται ἐξ ὀφθαλμῶν μου; τουτέστι, Μὴ οὐ δύναμαι ἐγὼ εὑρεῖν παράκλησιν; c Δύναμαι πάντως· ἡ δέ ἐστιν, ὁ μονογενής μου γιος Ἰησοῦς Χριστός, ὃν ἱλαστήριον προεθέμην καὶ Παράκλητον. Οὗτος τὸν θάνατον καταλύσει, καὶ ἀνὰ μέσον ἀδελφῶν διαστελεῖ. Καὶ γὰρ ἦλθε μάχαιραν βαλεῖν· καὶ δι' αὐτὸν μέλλουσιν ἀδελφὸς ἀδελφὸν παραδοῦναι εἰς θάνατον, καὶ πατὴρ τέκνα. Καὶ ἀπὸ τῶν ὀφθαλμῶν τοῦ πενθοῦντος καὶ δακρύοντος διὰ τὴν ἁμαρτίαν, παράκλησις κέκρυπται νῦν· ἐν γὰρ τῷ μέλλοντι παρακληθήσεται. Καὶ ἡ ζωὴ αὐτοῦ κέκρυπται ἐν τῷ Χριστῷ, καθ᾿ ἡμέραν ἀποθνήσκοντις ἐν τῷ παρόντι βίῳ. Οὗτος δὲ καὶ ἀνὰ μέσον ἀδελφῶν διαστελεῖ· οὐ γὰρ ἐῇ τὴν ψυχὴν συμπνεῖν τῷ σώματι. ᾿Αλλὰ τὸ φρόνημα τῆς σαρκὸς ἔχθραν εἰδὼς πρὸς θεὸν, τὸν ἔξω ἄνθρωπον ποιεῖ φθείρε σθαι, τὸν δὲ ἔσω ἀνακαινοῖ ὡς ἡμέρᾳ καὶ ἡμέρᾳ. Διαστέλλει οὖν καὶ χωρισμὸν ποιεῖ, ἀνὰ μέσον τῶν δύο ἀδελφῶν, τῆς ψυχῆς, φημὶ, καὶ τοῦ σώματος· τῇ μὲν τὰ εἰκεῖα διδοὺς, καὶ τὸ ἀξίωμα αὐτῆς συντηρῶν· τῷ δὲ, τὰ δευτερεία νέμων, καὶ μὴ ἀτάκτως καὶ διαστύλως βιῶν. tia superans, et universum postea genus humanum redemit, se prorsus innocenten ostendendo, delendoque causam atque stimulum, culpam scilicet quam ob causam jure in nos inveberetur. Quædam autem exemplaria sic habent: Ubi, mors, victoria tua? Non amplius scilicet vinces; sublata enim est victoriæ causa; desiit contumacia: fracta est culpa. VERS. 14, 15. Consolatio abscondita est, quia hac înter fratres dividet. Hæc nimirum consolatio atque recreatio, boum scilicet e captivitale evadendi spei atque resurrectionis exspectatio, altera captivis His, altera cunctis hominibus abscondita esse videtur. Etenim haec, scilicet nors, captivos Ales socios divisit, eosque alios ab aliis segregavit. Propterea vix, ac ne vix quidem adduci poterant in eam spem, fore, ut eorum æruuinæ aliquando finem haberent. Cum item universis in hominibus mors eadem fratres a fratribus dividat, el generatim homines alios ab aliis separet, hinc fit, ut occultetur resurrectio. Quæ quidem resurrectio celatur etiam atheis qui sunt in præsentia; proptereaque niysterium eam appellat Paulus: Myste rium autem meum, ait Deus, mihi meisquo reservavi. Quidam autem ita per interrogationem legunt: Ceiatane est oculis meis consolatio? Quasi enim quispiamn dubitando dixisset, Quomodo 122 hoc filet? ecquomodo morti Anis erit? Nunquid, ait Deus, celata meis oculis est consolatio? An scilicet reperire non possum consolationem? Possum utique. Ea vero est unigenitus Filius meus Jesus Christus, quem talem effeci, ut hominibus propitium Deum reddere, eosque consolari maxime possit. Ilic mortem e medio tollet, et fratres a fratribus dividet. Etenim ipse mittere venit gladium, quo fixt, ut frater fratrem et parentes filios neci tradant”. Ejus item oculis, quem suoruta pœnitet peccatorum atque luget, celata est in præsentia consolatio; in futuro enim ævo cam capiet. Ejus vita quoque celatur in Christo, com in præsenti sæculo quotidie moriatur. Idem hic et fratrem a fratre dividet. Non enim sinit, ut anima cum corpore conspiret; sed probe sciens carnis consilia cogitataque Deo adversari, dal operain, ut exterior homo corrumpatur, quo interior in dies magis magisque renovetur; proptereaque duos inter șe fratres istos dividit, corpus, inquam, et animamı, alterum ab altera sejungendo, quorum uni, scilicet animæ, primas tribuit quæ ipsius propriæ sunt, ejusque dignitatem tuetur; alteri, nempe corpori, dat secundas; atque ita simplicem sibique maxime constantem vitam degit. μου Επάξει καύσωνα ἄνεμον Κύριος ἐκ τῆς ἐρή ἐπ' αὐτόν. Ἐπὶ τὸν θάνατον, φησί, τουτέστιν Adducet æstum ventum Dominus a deserto in ipsam. In mortem, ait, hoc est, in Babylonios, ss | Cor. xv, 51. ss Matth. x, 54. 60 11 Cor. iv, 16. Varia lectiones et notæ. Scribendum ἀνασταλεί, vel διασταλεί, ut ex ipsomed Commentario liquet.

Israeli mortem afferentes, aestum atque ventum ἐπὶ τοὺς Βαβυλωνίους (οὗτοι γὰρ οἱ θανατοῦντες τὸν inducet, Cyrum scilicet, regem Persarum. Deserti vero loci ideo meminit, ut venti summam vim atque vehementiam ostenderet. Ab locis namque, plantarum expertibus, flare solent venti vehemenLivres. Et arefacict venas ejus, et exsiccabit fontes ejus. Regiam scilicet stirpem omnem delebit, destructque tyrannidis adminicula, divitias nimirum et cætera regalia bona quæ quidem per verborum quanidam immutationem venas atque fontes nomi navil. Ipse are fecit terr..m ejus, et omnia vasa ejus optatissima. Hæc ita simplici ratione quadam intelligere commnode poteris: eum scilicet terram vastasse, fructus perdendo, relinquendoque terram ipsam incultam, moxque diripuisse pretiosa ejus vasa aurea et argentea. Alia quoque ratione terram intelligere poteris inferioris ordinis homines; optabilia vero ejus vasa, populi satrapas et optimates, Babylonio regi intimos qui circa regias aulas volutabantur. Induxit in mortem Pater Salvatorem nostrum Jesum Christum, deserta de terra, virgine scilicet, quam terram haud peragravit vir ullus; qui Christus et ventus est, et æstus secundum civiuitatem. Spiritus cnim et ignis Deus appellatur. Idem arefecit etiam mortis fontes, nostras scilicet iniquitates (hæ quippe una sunt mortis fontes) omniaque optabilia car um 123 vasa, nos videli cel, diripuit. Terram quoque suam arefecit, murtalem nempe carnem hanc, eficiendo, ne monti fructum pareret, que caro seminatur quidem in corræ¿vione, sed surget in incorruptione ". Deserta item de terra induxit ventum et æstum Joannem, qui velut Eliæ spiritu potestateque præditus, ardens ejus studium prae se ferret, auditoresque reprehensionibus adureret. Qui quidem mortis quæ ad animam pertinet, venas atque fontes arefacere, nequitiæ cujusque cum in publicanis, tum in militibus et reliquo populo materiam præcidere cœpit. Annon optabilia talis mortis vasa Suat publicani, ad perditionem instructa? quæ sane vasa Domini usibus apta ille reddidit, eis jubendo, ne quidquam supra legis præscriptum peterent et exigerent. Idem arefecit et Herodis terram, carnis luxuriam reprimendo, negandoque fas ei esse Herodiadem retinere ". Idem in peccatoribus praestat et ratio. CAPUT XIV. VERS. 1. Disperdetur Samaria, quoniam restitit Deo suo; in gladio corruent ipsi, et lactentes eorum allidentur, et eorum habentes in utero disrumpentur. Mirum in modum nectit prophetiæ orationem: quippe neque simpliciter læta profert, nec acerba 63 1 Cor. xv, 42. es Matth. χιν, 4. Τούτων, hisce (locis), Cod. Ven. Ισραήλ), ἐπάξει καύσωνα ἄνεμον, τὸν Κύριν τὸν βασιλέα τῶν Περσῶν. Τῆς ἐρήμου δὲ ἐμνήσθη, ἵνα δείξῃ τὸ σφοδρόν τοῦ ἀνέμου καὶ βίαιον. Ἐκ γὰρ τῶν ἀδένδρων τόπων οἱ ἄνεμοι βιαιότεροι. Καὶ ἀναξηρανεῖ τὰς φλέβας αὐτοῦ, καὶ ἐξερημώχνει τὰς πηγὰς αὐτοῦ. Τουτέστι, πᾶσαν τὴν βάσιλικήν συγγένειαν διαφθερεί, καὶ τὰς τῆς τυραννί δος ἀφορμὰς ἀφελεῖ· τὸν πλοῦτον δή φημι, καὶ τὰ άλλα βασιλικά ἀγαθά· ταῦτα γὰρ τροπικῶς φλέβας καὶ πηγὰς ὠνόμασεν. Αὐτὶς ξηρανεῖ τὴν γῆν αὐτοῦ, καὶ πάντα τὰ σκεύη τὰ ἐπιθυμητὰ αὐτοῦ. Καὶ ἁπλῶς μὲν οὕτω νοήσεις, ὅτι τὴν γῆν ἐξήρανε, τοὺς καρποὺς τεμών καὶ ἀγεώργητον ἀφεὶ;, καὶ τὰ τίμια αὐτοῦ σκεύη τὰ ἀργυρᾶ καὶ τὰ χρυσὰ διήρπασε· νοήσεις δὲ καὶ γῆν μὲν, τοὺς ταπεινοτέρους τοῦ λαοῦ· σκεύη δ ἐπιθυμητὰ αὐτοῦ, τοὺς περὶ τὰ βασίλεια στρεφομέ νους, οἰκείους τῷ Βαβυλωνίῳ σατράπας. Επήγαγεν ὁ Πατὴρ ἐπὶ τὸν θάνατον τὸν Σωτῆρα ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, ἐκ τῆς ἐρήμου παρθένου, ἣν ἀνὴρ οὐ διώδευσεν, ὃς Χριστὸς καὶ ἄνεμος ἐστι, καὶ καύσων κατὰ τὴν θεότητα· πνεῦμα γὰρ καὶ πῦρ ὁ Θεός· καὶ ἀνεξήρανε τὰς πηγὰς τοῦ θανάτου, τὰς ἀνομίας ἡμῶν (αὗται γὰρ αἱ τοῦ θανάτου πηγαί)· καὶ πάντα τὰ σκεύη αὐτῶν τὰ ἐπιθυμητά, ἡμᾶς διήρπασεν. Ανεξήρανε καὶ τὴν γῆν αὐτοῦ, τὴν θνητὴν ταύτην σάρκα, μηκέτι τῷ θανάτῳ καρποφορεῖν αὐτὴν ποιή σας. Σπείρεται γὰρ ἐν φθορᾷ, ἀλλ' ἐγείρεται ἐν ἀφθαρσία. Ἐπήγαγε καὶ τὸν Ἰωάννην ἐκ τῆς ἐρή μου ἄνεμον καὶ καύσωνα, ὡς ἐν πνεύματι καὶ δυναμει τοῦ θερμοῦ τὸν ζῆλον Ηλιου πορευθέντα καὶ κατακαίοντα διὰ τῶν ἐλέγχων του; ἀκούοντας. *Ος τοῦ ψυχικοῦ θανάτου τὰς φλέβας καὶ τὰς πηγές ἀνεξήρανε, τὰς ἑκάστης κακίας ἀφορμάς περικά πτων, τῶν τελωνῶν, καὶ τῶν στρατιωτῶν, καὶ τοῦ λοιποῦ λαοῦ. Η οὐχὶ σκεύη ἐπιθυμητὰ τοῦ τοιούτω θανάτου οι τελῶναι, κατηρτισμένοι εἰς ἀπώλει.ν; oἷς ἐκεῖνος ἐντελλόμενος μηδὲν παρὰ τὸ διατεταγ μένον πράσσειν, τουτέστιν ἀπαιτεῖν, ἐποίει cκεύη εύχρηστα. Ανεξήρανε καὶ τὴν γῆν Ηρώδου, τάς λαγνείας τῆς σαρκὸς ἀναστέλλων, καὶ τὸ σκεῦος τὸ ἐπιθυμητὸν αὐτοῦ, τὴν Ἡρωδιάδα μὴ δεῖν λέγων αὐτὸν ἔχειν. Ταῦτα καὶ ὁ λόγος ἐν ἑκάστῳ τῶν ἁμαρτανόντων ποιεῖ. ΚΕΦΑΛ. ΙΔ'. Αφανισθήσεται Σαμάρεια, ὅτι ἀντέστη προς τὸν Θεὸν αὐτῆς· ἐν ῥομφαίᾳ πεσούνται αὐτολ, καὶ τὰ ὑποτίτθια αὐτῶν ἐδωρισθήσονται, καὶ αἱ ἐν γαστρὶ ἔχουσαι αὐτῶν διαρραγήσονται. Θαυμασίως πλέκει τὸν λόγον τῆς προφητείας, μήτε τὰ Variæ lectiones et notæ. Ἐν ἀνθρωπίνῃ δυνάμει, in humana potestate, God. Bas.

EXPOSITIO IN PROPHETAM OSEAM. - CAP. XIV. jucunda, quæ solarentur aulitores, nt ne desperarent omnino, sed intelligerent, bonum sibi Deum esse atque clementem (qui vel delinquentibus humaniora polliceretur), ejusque bonitate perfiui licere, si ad eum sese recipere voluissent. Lætis item atque jucundis adnectit acerba, ne relaxarentur omnino, sed metu perterriti cohiberentur. Perspectum enim habebat, alios in officio retineri consuesse mielu, alios bonis promissis, eamque ob rem adhibet utrumque. Ad hune plane modum et in præsentia postquam lata protulit, futurumqu dixit, ut in libertatem Hebræi vindicarentur, rursus cos defectionis commonefacit, per quam a Deo defecissent; adjicitque ea quæ hanc ob causam παρακαλοῦντα μονοειδή παράγων, μήτε τὰ λυπηρά sine consolatione relinquit: acerbis enim adjicit χωρὶς ἐῶν παρακλήσεως. Τοῖς γὰρ λυπηροῖς ἐπάγει τὰ τῆς παρακλήσεως, ἵνα μὴ εἰς παντελῆ ἀπόγνω σιν ἔλθωσι, ἀλλὰ μάθωσιν, ὅτι ἔστιν αὐτοῖς ἵλεως ὁ Θεός, καὶ πάρεστι βουλομένοις ἐπιστραφῆναι, τῆς ἀγαθότητος αὐτοῦ ἀπολαῦσαι· ὅπου γε καὶ ἁμαρτά νουσιν ἐπαγγέλλεται τὰ χρηστότερα. Καὶ τοῖς παρα κλητικοῖς δὲ ἐπιπλέκει τὰ λυπηρὰ ὁμοῦ, ἵνα μὴ πάντη ἐκλύτους αὐτοὺς ποιήσῃ, ἀλλ᾽ εἰς φόβον ἐκ· βάλη [. ἐμβ.]. Οίδε γὰρ ἄλλως, τοὺς μὲν τῷ φόβῳ παιδευομένους, τοὺς δὲ χρηστοτέραις ἐπαγγελίαις· καὶ διὰ τοῦτο ἀμφότερα τίθησι. Καὶ νῦν οὖν ἐπειδὴ εἶπε τὰ χαρμόσυνα, καὶ τὰ τῆς ἐλευθερίας, πάλιν ἀναμιμνήσκει αὐτοὺς τῆς ἀποστασία;, ἣν ἀπέστησαν ἀπὸ Θεοῦ, καὶ ἐπιφέρει ἃ διὰ ταύτην πείσονται. Φησὶν οὖν ὅτι ἐπειδὴ ἀντέστη τῷ θείῳ θελήματι ή Σαμά- perpetientur. Quoniam igitur, ait, Samaria Dei ρεια, οἱ μὲν ἄνδρες αὐτῆς, τῇ τοῦ πολέμου ρομφαία voluntati restitit, idcirco viri ejus militari gladio πεσοῦνται· τὰ δὲ ὑποτίτθια, τουτέστι, τὰ ὑπομάζια concidentur, eorumque ὑποτίτθια, laetentes infan- (τιτθοὶ γὰρ οἱ μαζοί), κατὰ τοῦ ἐδάφους προσρηγνύ- tes, hoc est υπομάζια (τιτθοὶ enim idem sonal, ac μενα διαφθαρήσονται· αἱ δὲ ἔγγυοι, τὰς γαστέρας μαζοί) solo illisi foede interibunt, prægnantibusque διαρραγήσονται, ἤτοι ἀνατμηθήσονται, ἵνα σὺν τοῖ; mulieribus uteri disrumpentur, hoc est, dissecἐμβρύοις ἀπόλωνται. Επεσε καὶ τὸ καύχημα τοῦ buntur, ut una cum fetibus quæque suis pereat 1. νομικοῦ λαοῦ ἐν ῥομφαίᾳ, τῷ εὐαγγελικῷ λόγῳ· καὶ Cecidit et legalis populi jactantin in gladio, evanοἱ τῷ γάλακτι τοῦ νόμου τρεφόμενοι, μηδὲν ὑψηλὸν gelico nempe verbo: quique legis lacte nutriuntur, ἐννοοῦντες, τῷ ἐδάφει τοῦ γράμματος ἐναπέμειναν nil sublime cogitantes, litteræ solo bæserunt, disἢ ὅτι τῷ ταπεινωθέντι ἄχρι τῆς Χριστῷ προσκρουά ruplique sunt, eo quod Christo, qui in terrams μενοι διαλέλυνται. Καὶ οἱ ἀπὸ γαστρός καὶ κοι usque se demisisset, adversarentur. Eorumque λίας φωνοῦντες διδάσκαλοι αὐτῶν, οἱ πάντα πρὸς præceptores, qui e ventre ventriculoque verba sua γαστέρα πολιτευόμενοι, ὧν ὁ Θεὸς ἡ κοιλία, διεξ promunt, qui cuncta ad ventrem eumdem referunt, ῥάγησαν τῷ φθίνῳ Καλὸν δὲ καὶ τὰ πονηρὰ τῆς quorum Deus venter est ", rupti sunt invidia. διανοίας ἡμῶν ἔκγονα ἐδαφίζεσθαι, ἕως ἔτι νήπιά – Expedit item pravos mentis nostra 124 concep εἰσι καὶ ἀσθενῆ, καὶ κάτω βάλλεσθαι, ἵνα μὴ ὑπερο αίρωσι τὴν κεφαλὴν ἡμῶν, ἤτοι τὸ ἡγεμονικόν. Εδαφίζονται καὶ οἱ τῆς ὑπερηφανίας λογισμοί, ὅταν ἐν σῶμεν, ὅτι γῆ ἐσμεν καὶ σποδός. Ἔχει δὲ ἐν γαστρὶ ὁ μὲν φθόνος, τὸν φόνον· ἡ δὲ τρυφή, τὴν ἀσέλγειαν· ὁ πλοῦτος, τὴν καταδυναστείαν τῶν ταπεινοτέρων, καὶ ἄλλη κακία ἄλλην. Δεῖ οὖν τὰς μητέρας ταύτας διὰ τῆς τοῦ λόγου ρομφαίας διαῤῥαγῆναι καὶ ἀνασχίζειν, ἀνακαλύπτοντας τὴν ἀηδίαν αὐτῶν, ἵνα καὶ τὰ ἐξ αὐτῶν γεννηθησόμενα κακὰ συναπόλωνται. Επιστράφηθι, Ἰσραὴλ, ἐπὶ Κύριον τόν Θεόν σου, διότι ήσθένησας ἐν ταῖς ἀδικίαις. Ἠπεί Ζητά σοι, φησίν, ἃ ἤκουσας. Ἵνα οὖν μὴ ταῦτα πά της, ἐπιστράφηθι πρὸς Κύριον, διότι τὴν ἀσθένειαν ταύτην ἐν ἡσθένησας, παραδοθεὶς τοῖς ἐχθροῖς, διὰ τὰς ἀδικίας σου ἠσθένησας. Ὥστε εἰ μέλλοις ίσχυ ρας γενέσθαι, τῷ Θεῷ πρόσελθε. Η τὸ, Ἐσθένησας, αντὶ τοῦ, Κατεγήρασας τῇ κακίᾳ, πολύν χρόνον ἐν ταύτῃ διέμεινας. Λάβετε μεθ' ἑαυτῶν λόγους, καὶ ἐπιστράφητε προς Κύριον. Οὐ χρυσὶν, οὐκ ἄργυρον, οὐκ ἄλλο τι tus, quandiu velut infantes imbecilli sunt, terra illidi atque dejici, ne supra caput, principem scilicet animi nostri partem, extollantur. Terræ alliduntur etiam elati animi cogitata, cum nobiscum ipsi reputamus, pulverem nes esse atque cinerem. In ventre porro gerit cædem invidia, luxuriam mollities, tenuiorum oppressionem opulentia, et aliud alia nequitia. Disrumpendæ itaque sunt verbi gladio, dissecandæque tales matres, quo sua cujusque nequitia retegatur, pereantque simul ea mala quæ cæteroquin ab ipsis gignerentur. VERS. 2. Convertere, Israel, ad Dominum Deum tuum, quia infirmatus es in iniquitatibus tuis. Minitatus, ait, tibi sum quæ aulisi. Na itaque tația patiaris, fac ad Dominum te recipias; siquidem tuas ob iniquitates evenit, ut eam subires imbecillitatem qua, hostium potestati traditus, in præsentia laboras. Quare si fortis evadere cupis, fac ad Dominum accedas. Vel illud Infirmatus es, idem sonat ac In nequitia consenuisti, multum in ea temporis permanens. VERS. 3. Sumite robiscum orationes, et revertimini ad Dominum Deum vestrum. Vos, inquit, 63 Philipp.!!!, 19. Variæ lectiones et notæ. De his ipsis loquitur et superius, pag. 9. Διεφθάρησαν τῷ φθόνῳ, corrupti sunt invidia, Cod. Ven.

THEOPHY ACTI BULGARIA ARCHIEP. ρίους, καὶ ὁμολογοῦντας τὴν τοῦ Κυρίου μεγαλειό τητα. Ἐπειδὴ γὰρ τὰ εἴδωλα ὡμολογήσατε θεούς, ἀρνησάμενοι τοῦτον, νῦν πάλιν λόγους λάβετε άρνουμένους ἐκεῖνα, καὶ ὁμολογοῦντας αὐτόν. Εἶτα διδάσκει ποίους δεῖ λόγους λαβεῖν. hortor, non ut capiatis aurum, aut argentum, aut ἡ ἐξίλασμα παραινῶ ὑμῖν λαβεῖν, ἀλλὰ λόγου; Σκετη aliud hujusmodi munus, sed supplicem habeatis orationem quæ Domini majestatem confiteatur. Quoniam idola deos esse confessi, illius divinita - tem negastis, Hunc omnino contrariam habeatis oportet orationem quæ numina illa neget, ipsumque Dominum Deum esse confiteatur. Docelque subinde qualem habere nos oporteat orationem. Dicite ei ut non tollatis iniquitatem, sed assumatis bona. Supplices, inquit, eum orate et obsecrate, a vobis ut avertat iniquitatis fructus, captivitatem scilicet, eaque mala quæ inde manant, ut bona percipere possitis. Et reddemus fructum labiorum nostrorum. Dicite præterea: Tuum nos, non illorum nomen confessuros esse pollicemur; id enim est fructus labiorum nostrorum, quem profecto fructum tibi debemus. Proptereaque Reddemus dixit, non Dabimus. Cum enim, inquiunt, Conditor noster sis, multisque nos beneficiis affeceris, merito hoc tibi ingenue fateri debemus. Είπατε αὐτῷ, ὅπως μὴ λάβητε αδικιαν, καὶ λάβητε ἀγαθά. Ικετεύσατε αὐτὸν, φησί, καὶ αἰτή σασθε, ἵνα μὴ λάβητε τοὺς καρποὺς τῆς ἀδικίας, οἵτινες ἦσαν ή τε αἰχμαλωσία, καὶ τὰ ἐκ ταύτης κακά, ἵνα λάβητε ἀγαθά. Καὶ ἀνταποδώσωμεν [vulg. - σομ.] καρπών χει λέων ἡμῶν. Είπατε καὶ τοῦτο, ὅτι Υπισχνούμεθα ὁμολογεῖν τῷ σῷ ὀνόματι, καὶ οὐ τῷ τῶν εἰδώλων· τοῦτο γάρ ἐστι καρπὸς χειλέων ἡμῶν· χρέος δὲ ἡμῖν ἐστιν. Οὐ γὰρ εἶπε, δώσομεν, ἀλλά, Ανταποδώσου μεν. Ποιητὴν γάρ σε καὶ εὐεργέτην ἔχοντες, ἀναγ καίως ὀφείλομέν σοι τὴν ὁμολογίαν ταύτην. Ασσούρ οὐ σώσει ἡμᾶς, καὶ ἐφ᾽ ἵππου οὐκ ἀναβησόμεθα· οὐκέτι οὐ μὴ εἴπωμεν· θεοὶ ἡμῶν τοῖς ἔργοις τῶν χειρῶν ἡμῶν. Οὐκέτι, φησὶν, οὐ δενὶ ἀνθρώπῳ θαῤῥήσομεν, οὔτε τῇ τῶν Δασυρίων βοηθείᾳ, οὔτε τῷ ἡμετέρῳ ἱππικῷ, οὔτε τὰ εἴδωλα θεοὺς ὀνομάζομεν. Ορα δὲ, ὅτι τῇ εἰδωλολατρεί συνέταξε το θαῤῥεῖν ἀνθρώποις καὶ ἵπποις· τά τε γὰρ εἴδωλα μάταια, καὶ ἄνθρωπος ματαιότης, καὶ πάντα τὰ περὶ αὐτόν Ταῦτα δοκεῖ παραινεῖν καὶ τοῖς καυχωμένοις δικαιοῦσθαι ἐξ ἔργων νόμου, καί φησιν, ὅτι Επιστράφητε πρὸς Κύριον, τοῦ γράμματος αφέμενοι, καὶ τὸ κάλυμμα περιελόντες, 8 κεῖται ἐπὶ τὴν καρδίαν ὑμῶν, ἀναγινωσκομένου Μωσέως· Επιστράφητε πρὸς τὸν Κύριν. Ο δε Κύριος τὸ πνεῦμά ἐστι. Καὶ, Ἐάν πιστεύσης μὲν τῇ καρδίᾳ σου, ομολογήσῃς δὲ τῷ στόματι Κύριον Ἰησοῦν, σωθήσῃ. Οὗτος ὁ καρπὸς τῶν χει λέων, κάρπωμα δεκτόν. Ομολόγησον δὲ, ὅτι οὔτε Ασσούρ, καὶ ἡ οἴησις, ἡ ἐπὶ τῷ πατέρα ἔχειν τὸν Αβραάμ, οὔτε ἵππος καὶ τὸ φρύαγμα τῆς ἐπὶ τῇ περιτομή καυχήσεως σώσει σε· ἀλλὰ πίστις δι᾿ ἀγάπης ἐνεργουμένη. Ο μὲν οὖν ἁμαρτάνων, οὐκ ἔχει λόγους μεθ᾿ ἑαυτοῦ· ἀλόγως γὰρ πάντα πραττει· ὁ δὲ ἐπιστρεφόμενο; καὶ μετανοῶν, εὐλόγως πάντα πράττων, λόγους λαμβάνειν λέγεται. Καὶ ἄλλως δέ, ὅτι λογοπραγεῖ ἑαυτὸν καὶ εὐθύνας ἀπαιτεῖ, πρὸ τοῦ μέλλοντος δικαστηρίου αὐτὸς ἑαυτὸν ἑτάζων, καὶ. μὲν κατώρθωσε, τί δὲ λείπεται διερευνώμενος· καὶ οὔτε ἐπὶ δόξῃ καὶ πλούτῳ αίρεται (ταῦτα γὰρ τῶν Ασσυρίων χαρακτηριστικά), οὔτε ἐφ᾿ ἵππον ἀναβαίνει ὡς ἐποχούμενος καὶ τερπόμενος τῇ θηλυμα νίᾳ· οὔτε τοῖς ἄλλοις ἔργοις τῆς πρακτικῆς αὐτοῦ Vans. 4. Assur non salvabit nos et super equum ron ascendemus: nequaquam ultra dicemus: Dii nostri, operibus manuum nostrarum. Non amplius, inquit, in homine confidemus, nec in Assyriorum ope, nec in nostro equitati, nec amplius idola deos appellabimus. Animadverto autem eodem loco haberi fiduciaın, in hominibus locatam el equis, quo idololatriam. Nam et idola vana sunt, et homo quæque eum circumstant, ominia vanitas. Hæc hortationi esse videntur iis, qui 125 ex operibus legis justos se fieri gloriantur, quos sic affatur: Convertimini ad Dominum, neglectaque legis littera, detractoque velo, quod cordibus vestris est obductam, obsequiuini Moysi ita jabenti: Convertimini ad Dominum ". Dominus autem spiritus est; et, Si corde tuo credideris, et ore fatearis Dominam Jesum, salvus eris “s. Hic est fructus labiaram, fructus longe omnium optatissimus. Fac itaque fatearis, te salvum irj factum, non per Assur atque jactantiam qua de patre Abraham gloriaris, neque per equos, eamque animi clationem quam ex circumcisione concepisti, sed per fidem, quæ charitate operatur. Quisquis porra peccal rationem nudam præ se fert: omnia – quippe agit sine ratione. Quem contra posuitet, seque ad Deum recipit, cum omnia cum ratione agat; is rationem rationisque verba capessere dicitur, præsertim cum exacte vitæ rationes a semetipso postulet ac repetat, se vitamque suain apte futurum judicium perscrutando. Qui propteréa secum ipse perpendit, quid recte egerit, quidve deliquerit; idemque neque gloria, nec opibus σε Deut. ΧΧΧΙΙ 27. σε Rom. Χ, 9. Περὶ αὐτῶν, de ipsis. Cod. Bas. Μή, non. Cod. Ven. Variæ lectiones et notæ. Respicit interpres præcedentia prophetæ verba Λάβετε μεθ' ἑαυτῶν λόγους, quasi hæc ita sou nent, Capessite vobiscum rationes.

CAP. XIV. δυνάμεως, οἷς πρότερον, προσκυνεῖ, οὐδὲ λέγει θεοὺς effertur (hæc est enim Assyriorum indoles) nec καὶ κυρίους ἑαυτοῦ τὰ εἴδωλα, καὶ τὰς μνήμας εκεί. νων τῶν πράξεων equum ascendit, vesanum scilicet in mulieres amorem, quo velut equo insideat et oblectetur, nec alia demum effectricis suæ potentiæ opera colit, ut antea, neque deos et dominos suos appellat idola et eorumdem operum monumenta. Ενσοὶ ἐλεήσει ὀρφανόν. Τουτέστιν, Ἐγὼ ὁ Θεὸς ἐν σοὶ κατοικῶν, ἐλεήσω σε τὸν ὀρφανὸν, Ἰσραήλ, τὸν ἐμοῦ τοῦ ἀληθινοῦ Πατρὸς ἀπολισθήσαντα, καὶ ἐρημωθέντα τῆς ἐμῆς κηδεμονίας καὶ προνοίας. Καὶ ὁ ἐν τῷ Υἱῷ δὲ Πατὴρ ἐλεήσει, φησί, τὸν ἐθνικὸν λαν, τὸν ἀπορφανισθέντα τοῦ οὐρανίου Πατρός. Καὶ πρὸς τὸν Θεὸν λέγεται, ὅτι Ὁ ἐν σοὶ ὢν, καὶ μὴ μακρυνθεὶς ἀπὸ σοῦ, ἐλεήσει ὀρφανόν· καὶ γὰρ σὺ Πατὴρ τῶν ὀρφανῶν· ὥστε ὁ μὴ ἐλεῶν ὀρφανόν, οὐκ ἐν σοί. Ιάσομαι τὰς κατοικίας αὐτῶν. Τουτέστι, τὰς πόλεις αὐτῶν καὶ τὰς κώμας, καὶ πᾶσαν τὴν γῆν, ἐν ᾗ κατοικοῦσιν· ἀσθένειαν γὰρ μεγάλην ἐδέξαντο, παντὸς ἀγαθοῦ στερηθεῖσαι, οἷόν τινος ὑγείας ή κάλλους. "II, ὅτι Ποιήσω αὐτοὺς αὖθις κατοικίας ἔχειν. Ἐν γὰρ τῇ αἰχμαλωσίᾳ ὄντες, παροικίας εἶχον, οὐ κατοικίας. Επανελθόντες οὖν αὖθις, ἀναλήψονται τὰς πόλεις αὐτῶν καὶ τὰς κώμας, ἐν αἷς κατοικήσουσιν ἀσφαλῶς. Ἰάσατο καὶ Χριστός, σημεῖα τελῶν, τὰ σώματα τῶν τότε Εβραίων, & κατοικίαι ἦσαν τῶν ψυχῶν· αὐτὰς δὲ τὰς ψυχὰς οὐκ ιάσατο, ἐπεὶ μὴ ἠθέλησαν. Ποσάκις γάρ, φησίν, ἠθέλησα ἐπισυναγαγεῖν τὰ τέκνα σου, καὶ οὐκ ἠθελήσατε! Καὶ αἱ τῶν ἐθνῶν κατοικίαι, εἰδώλων καὶ αἰσχρῶν πράξεων γέμουσαι, ἠσθένουν τὴν πρὸς θάνατον ἀσθένειαν, &; ἰάσατο, ἐλθὼν, ἵνα τὰς νόσους ἡμῶν ἄρῃ, καὶ τὰς ἀσθενείας βαστάσῃ. Ἀγαπήσω αὐτοὺς ομολόγως. Τουτέστιν, ἀναμ φιλόγως ὁμοῦ πάντας, καὶ οὐ τόνδε μὲν, τὸν δεῖνα δὲ οὗ. Η, ὅτι Ομοῦ μετὰ τῶν ἐθνικῶν προσδέξομαι αὐτοὺς, ὁμολογοῦντας τὸ ὄνομά μου· ὅτε γὰρ τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσέλθοι, τότε πᾶς Ἰσραὴλ σωθήσεται. Διότι ἀπέστρεψεν ἡ ὀργή μου ἀπ' αὐτῶν. Ὅτε μὲν γὰρ νῶτα ἔδωκαν αὐτῶν πρός με, καὶ οὐ πρόσο ωπον, ἔμενεν ἡ ὀργή μου, ἐπικειμένη αὐτοῖ;· νῦν δὲ ἐπιστραφέντων πρός με, ἀπέστρεψεν ἡ ὀργή μου ἀπ' αὐτῶν. Καὶ ἔσομαι ὡς δρόσος τῷ Ἰσραὴλ, καὶ ἀνθή· σει ὡς κρίνον. Τὰς ἐμὰς εὐεργεσίας επιχορηγήσω αὐτοῖς ὡς δρόσος, καὶ ἀνθήσουσιν ὡς κρίνον. Πολλαχοῦ δὲ τούτου τοῦ ἄνθους ή θεία μνημονεύει Γραφή. Καὶ Ησαΐας μὲν λέγει· Αγαλλιάσθω ἔρημος, καὶ ἀνθείτω ὡς κρίνον. Σολομὼν δὲ ἐν τῷ ᾿Ασματι τῶν ᾀσμάτων· Ὡς κρίνον ἐν μέσῳ Qui in te est miserebitur pupilli. Ego nimirum Deus qui in te sum, miserebor tui, qui orphanus es, Israel, qui me, verum Patremn, amisisti, mneaque propterea es ope destitutus atque providentia. Pater item, qui est in Filio, inquit, miserebitur gentilis populi, qui cœlesti Patre fuerit orbatus. Ad ipsum quoque Deum dicitur: Qui in te est, nunquam a te recedens, is miserebitur orphani. Tu namque Pater es orphanorum; proptereaque qui non miseretur orphani, minime tecum est. VERS.5. Sanabo incolatus ipsorum. Urbes nimirum et pagos omnemque regionem, ubi degerent; magnam enim subierunt infirmitatem, cum omni bono, quasi corporis valetudine pulchritudineve fuerint destituta. Vel sensus est: Emciam ut ii suas recipiant liabitationes; cum enim in captivitate versarentur, incolæ crant, nec ulla propria domicilia habebant. Domum itaque redeuntes, suas recipient urbes atque pagos, ubi tuto vitam degant. Christus item sua per miracula sanavit Hebræorum, qui tum temporis erant, corpora, quæ habitationes erant animarum, ipsas vero animas non sanavit, propterea quod ii sanari noluerunt. Quoties enim, inquit, volui congregare tuos filios, et noluisti **? Gentilium quoque populorum habitationes, idolis refertæ turpissimisque flagitiis, lethali laborabant infirmitate, easque sanavit 126 is, qui venit, ut unorbos to!- leret, infirmitatesque nostras perferret *7. Diligam eos pariter. Sine ullo videlicet discrimine, simul omnes, non ita quidem, ut alterum diligam, alterum non item. Vel perinde est, ae si diceret Eos una cum gentilibus populis excipiam, quod nomen meumn confiteantur. Ubi enim plenitudo gentium accesserit, tum omnis Israel salvabitur 68. Quia avertit se ira mea ab ipsis. Cum enim terga mihi vertebant, non faciem, manebat ira mea, eis maxime infesta; modo cum ad me sese converterint, avertere sese ab iis ira mea capit. Vers. 6. Et ero tanquam ros Israeli, et florebit, ut lilium. Mea, inquit, in eos beneficia conferam, roris instar, florebuntque tanquam lilium. Passim autem hujusce floris meminit divina Scriptură. Isaias quidem ait: Læctetur terra deserta, et floreal, quasi lilium " : Salomon auten in Cantico canticorum: Sicut lilium inter spinas, ita soror area in - 69 Isa. xxxv, 1. es Matth. xxi, 37. 67 Isa. v, 3, 4. es Rom. x1, 25. Varia lectiones et notæ. Ο λέγων κυρίως καὶ θεοὺς ἑαυτῶν τὰ εἴ δωλα καὶ τὰς μνήμας ἐκείνων τῶν πράξεων, qui (pridem) dicebat dominos atque deos suos idola, PATROL. GR. CXXVI. etc. Cod. Bav. sed scribendum κυρίους, et έαυ τοῦ, ut habet cod. Venetus.

ter filias 1o. Denique Christus: Respicite, inquit, ἡ ἀκανθῶν, οὕτως ἀδελφιδή μου ἀνὰ μέσον τῶν tilia agri". Ex quibus intelligimus hoc in flore præter odoris suavitatem admirari solere homines et ipsius candorem. Huic lilio similis efficitur anima, quæ a peccati fotore atque contagione liberatur, nitidaque baptismatis stola induitur, de qua el Isaias ait: Exsultet anima mea in Domino, quia induit me vestimento salutis ". Hujus itaque lilii instar florebit et Israel, Deum cognoscens, excipiensque rorem omnem, uti pluriam descendentem in vellus 73, in odorem suavitatis * Deo factus, qualis erat Paulus, Christi bonus odor 18 exsisters, ejusque vitam redolens. Et emittet radices suas, quasi Libanus. Cum lilium odorem præ se ferat egregium, non item magnitudinem atque diuturnitatem ei respondentcm, merito montis Libani mentio fit (qui nons et magnus est, et arboribus refertus, quæ altas agunt adices, diu multumque perduraturas) quo declararet Israclitarum quoque gloriam, qui sese ad Christum recipiant, magnam fore atque perpetuain. Quoniam autem et idololatra in Libano plerumque versabantur, colebantque arbores omnium maxime sublimes et opacas: propterea nobis innuit prophetæ sermo, fore, ut in Ecclesia radices agant cum Israelitæ, tum gentiles populi, qui pridem idola colerent. Cum item in Ecclesia cernis aliquem vitam agentem honestam, ut lux ejus coram hominibus luceat "; hunc dicito lilium, eumdemque, si qua de Deo alta loquatur, agatque radices, ut ejus verba diu mansura sint effecturaque discipulos verbi veritatis, appellato Libanum. 127 Vers. 7. Ibunt rami ejus. Ingentem scilicet in multitudinem crescet, et quos consumpsit bellum filios, rursus acquiret: atque ita longe lateque ejus soboles.propagabitur. Ejus item rami proten duntur, qui ascensiones in corde suo disponit”; quippe qui non intra unam virtutis speciem sese continet, sed per omne virtutum genus vagatur. Israelis denique, Deo charissimi, rami fuerunt el apostoli, qui per orbem terrarum profecti, gentes omnes docuerunt. θυγατέρων. Καὶ ὁ Κύριος δέ, Εμβλέψατε εἰς τὰ κρίνα, φησί, τοῦ ἀγροῦ. Μανθάνομεν οὖν ἐκ τού των, ὅτι πρὸς τῇ εὐωδίᾳ καὶ ἡ λευκότης τοῦ ἄνθους τούτου θαυμάζεται. Καὶ ἔοικε τούτῳ πᾶσα ψυχή, τῆς τε δυσωδίας τῆς ἁμαρτίας ἀπαλλαγεῖσα καὶ τοῦ τύπου, καὶ τὴν λαμπρὰν τοῦ βαπτίσματος περιβαλλομένη στολήν, περὶ ἧς και Ησαΐας φησίν, ὅτι ᾿Αγαλλιάσεται ἡ ψυχή μου ἐπὶ τῷ Κυρίῳ· ἐνέδυσέ με γὰρ ἱμάτιον σωτηρίου. Τούτῳ τοίνυν παραπλησίως τῷ κρίνῳ καὶ ὁ Ἰσραὴλ ἀνθήσει, τὸν Θεὸν ἐπιγνούς, καὶ τὴν ἄνωθεν πᾶσαν δρόσον δεξάμενος, τὸν καταβάντα ὡς ὑετὸν ἐπὶ πόκον. καὶ εἰς ὀσμὴν εὐωδίας τῷ Θεῷ γενόμενος, εξα ἦν ὁ Παῦλος, Χριστοῦ εὐωδία καὶ ὀσμὴ ζωῆς ὤν. Καὶ βαλεῖ τὰς ῥίζας αὐτοῦ, ὡς Λίβανος. Ἐπεὶ τὸ κρίνον λαμπροτάτην μὲν ἔχει τὴν εὐωδίαν, μέγεθος δὲ οὐκ ἔχει ἀξιόλογον, ἢ ἑδραιότητα, του Λιβάνου ἐμνήσθη τοῦ ὄρους, δ καὶ μέγα ἐστί, καὶ δένδρεσι κατάκομον, βαθείας τὰς ῥίζας ἔχουσι, καὶ ἐπὶ μήκιστον διαρκεῖν δυναμένας, ἵνα δείξῃ, ὅτι καὶ τῶν πρὸς Θεὸν ἐπιστραφέντων 13ραηλιτῶν ἡ δόξα μεγάλη ἔσται καὶ διαρκής. Ἐπεὶ δὲ καὶ εἰδωλολάτραι ἐν τῷ Λιβάνῳ τὰ πολλὰ διέτριβον, τιμῶντες τὰ δασύτερα τῶν δένδρων καὶ εὐμηκέστερα, αινίττεται ὁ λόγος, ὅτι καὶ ε ἐξ Ισραήλ καταῤῥιζωθήσονται ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ, καὶ οἱ ἐθνικοὶ οἱ πρότερον εἰδωλολάτραι. Καὶ ἐν τῇ Ἐκκλησία δὲ, ὅταν ἴδης τινά βιοῦντα καλώς, ὥστε λάμπειν τὸ φῶς αὐτοῦ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, κρίνον εἰπὲ τοῦτον· εἰ δὲ καὶ ὑψηλά τινα φθεγγόμενον περὶ Θεοῦ, καὶ βάλλοντα της ῥίζας αὐτοῦ, ὥστε μονιμωτέρους εἶναι τοὺς λόγους αὐτοῦ, καὶ μαθητὰς ἀποτελεῖν τοῦ λόγου τῆς ἀληθείας, Λίβανον αὐτὸν κάλεσον. Et erit quasi oliva fructifera. Semper videlicet florens, ita, ut ne tentationis quidem tempore exarescal, instar olivæ, quæ ne hieme quidem folia amittit. Præterea cum plerique speciem duntaxat virtutis, uti folia, prae se ferant, Daula opera est, inquit, ut et fructus proferantur. Oliva fructifera est, qui proximi sui miseretur, non ad ostentationem captandamque hominum gloriam; quippe cujus fructus non dilabuntur, neque merces interit”. 71 Matth. vi, 28. 79 151. LNI, 50. 77 Psal. LXXXV, 6. 78 Psal. 1, 5. Variæ lectiones 70 Cant. 11, 2. se Matth. v. Εὐθείας τὰς ῥίζας, rectas radices, Cod. Bay Ειδωλολατρείαι, idololatria, Cod. Bas. Μονικωτέρους, Cod. Bar. Πορεύσονται οἱ κλάδοι αὐτοῦ. Τουτέστι, πολ πληθής ἔσται, καὶ οὓς ἀνάλωσεν ὁ πόλεμος παιδας, αὖθις κτήσεται, καὶ ἐπὶ πολὺ ἐκταθήσονται. Πορεύονται καὶ οἱ κλάδοι τοῦ ἀεὶ ἀναβάσει; ἐν τῇ καρδίᾳ διατιθεμένου· οὐδὲ γὰρ ἵσταται ἐν ἑνὶ εἴδει ἀρετῆς, ἀλλ' ἐπὶ πᾶσαν διαβαίνει. Κλάδι τοῦ εὐαρεστοῦντος τῷ Θεῷ Ἰσραὴλ καὶ οἱ ἀπόστολοι, οι πορευθέντες, ἐμαθήτευσαν πάντα τὰ ἔθνη. Καὶ ἔσται ὡς ἐλαία κατάκαρπος. Αειθαλές δηλονότι, καὶ οὐδὲ ἐν καιρῷ πειρασμῶν ξη ραινόμενος. Ωσπερ οὐδὲ ἡ ἐλαία ἐν χειμῶνι φυλ λοβολεί Πλήν ἐπεὶ πολλοὶ σχῆμα μόνον ἔχουσιν ἀρετῆς, ὥσπερ φύλλα, Δεῖ, φησίν, εἶναι καρπούς. Ελαία κατάκαρπος, ὁ ἐλεῶν μὴ πρὸς ἐπίδειξιν· οὐ γὰρ ἀποῤῥέουσιν αὐτοῦ οἱ καρποί, οὐδὲ ἀπόλα λεται ὁ μισθός. 73 Psal. LXSΙ, et notæ. Το Levit. u, 19. 75 II Cor. 11, 15Οὐδὲ ἐν πειρασμοίς, ne in tentationibus qui dem, Col. Bay. Φυλλοροεί, Cod. Ven.

CAP. XIV. Καὶ ἡ ὀστρασία αὐτοῦ ὡς Λιβάνου. Ο Λί- Et odor illius quasi Libani. Suffitus quidam est ύπνος εξοσμόν τε [[. τι] θυμίαμά ἐστιν. Ο οὖν pulchre olens Libanus. Qui itaque semetipsum Deo προσαγαγὼν ἑαυτὸν τῷ Θεῷ, διὰ τοῦ ἐν Πνεύματι sistit, eum in Spiritu adorando ", nihilque petendo προσεύχεσθαι, καὶ μηδὲν αἰτεῖν, ὡς οἱ ἐθνικοί, earum rerum quas populi gentiles petere consueοὗτος ἔχει τὴν ὀσφρασίαν ὡς Λίβανος. runt, hic pulchre olet, uti Libanus. Επιστρέψουσι καὶ καθιοῦνται ὑπὸ τὴν σκέ την αὐτοῦ. Ἀπὸ τῆς αἰχμαλωσίας, φησίν, ἐπιστρέφοντες, ἕξουσι σκέπην τὸν Θεόν. "Η ὅτι ἐπι· στραφέντες καὶ μετανοοῦντες ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν, σκεπασθήσονται ὑπὸ Θεοῦ, ἀπὸ παντὸς καύσωνος θλίψεως τηρούμενοι ὑπ' αὐτοῦ. Ὅρα δὲ καὶ τὸ, Καθιοῦνται τὴν γὰρ ἀσφαλῆ καὶ μόνιμον ἀπόλαυσιν τῶν ἀγαθῶν τοῦτο δηλοί. Ζήσονται και στηριχθήσονται σίτῳ ἢ ὡς ἅγια τῶν ἀντιγράφων ἔχει, μεθυσθήσονται. Πάντων, φησὶν, ἀγαθῶν ἀφθονίαν ἔξουσι. Ζήσονται μὲν οὖν γεννηθέντες διὰ τὴν παλιγγενεσίαν, καὶ ὑπὸ τὸν νόμον τοῦ Πνεύματος τῆς ζωῆς γενόμενο:· στην ριχθήσονται δὲ σίτῳ τῷ μυστικῷ και μεθυσθήσονται ἐκ τοῦ Δεσποτικοῦ αἵματος. Ακουε δὲ καὶ τῶν ἑξῆς · Καὶ ἐξανθήσει ὡς ἄμπελος· τὸ μνημόσυνον αὐτοῦ, ὡς οἶνος Λιβάνου τοῦ Ἐφραίμ. "Αμπελος μὲν ὁ Ἰσραὴλ πάλαι, ὡς ὁ Δαβὶδ λέγει, καὶ ἕτεροι προφῆται· ἀλλὰ καθαιρεθέντος τοῦ φραγμοῦ αὐτοῦ, ήτοι τῆς θείας φυλακῆς, ἐγένετο εἰς διαρπαγὴν καὶ καταπάτημα τοῖς Βαβυλωνίοις. ᾿Ανθήσει οὖν πάλιν, φησίν, ὥσπερ ἦν πάλαι ἄμπελος. Εσται δὲ καὶ τὸ μνημόσυνον αὐτοῦ, τουτέστιν, οἱ περι λειφθέντες ἐξ αὐτοῦ, καὶ ἀνασωθέντες ἀπὸ τῆς αἰχμαλωσίας, ὡς οἶνος, εὐωδίαν ἔχων τοῦ θυμιά ματος Λιβάνου ἢ ὡς οἶνος ἐν τῷ Λιβάνῳ τῷ Έχει γεωργούμενος· ἢ ὅτι ἐν εὐφημία ἔσται, καὶ οἱ μνημονεύοντες αὐτοῦ, ἡδέως μεμνήσονται αυτ τοῦ. Ἐπεὶ δὲ καὶ ὁ Κύριος ἄμπελος ἐν τῷ Εὐαγ γελίῳ μνημονεύεται, καὶ τὸ αἷμα της σταφυλής, αξία αὐτοῦ γίνεται, εἰπόντος· Τοῦτο ποιεῖτε εἰς τὴν ἐμὴν ἀνάμνησιν· ἰδοὺ τὸ μνημόσυνον αὐτοῦ οἶνός ἐστι. Στηρίζει καὶ σίτῳ, ὡς ἀνωτέρω ἔμαθε;· ὥστε ἔχεις τὰ μυστήρια προαναφωνούμενα. Τί οὖν αὐτῷ ἔτι καὶ εἰδώλοις; Τοσαύτης οὖν, φησίν, ἀπολαύσας τῆς ἐμῆς κηδεμονίας καὶ χρηστότητος, ὀφείλεις φεύγειν τὰ εἴδωλα. Τίς γάρ κοινωνία ἔτι αὐτῷ καὶ ἐκείνοις; Μή γάρ ούκ ἐναργῶς ἔγνω, ὅτι ἐκεῖνα μὲν ἀσθενῆ, ἐγὼ δὲ Ισχυρός; Ἐγὼ ἐταπείνωσα αὐτὸν, καὶ ἐγώ κατισχύ σω αὐτόν. Ἐκεῖνα μὲν, ὡς ἔφην, ἀσθενῆ, καὶ οὔτε βλάψαι αὐτὸν ἠδύναντο, οὔτε ὠφελῆσαι· ἐγὼ δὲ ἤμην ὁ καὶ τὰ δυσχερῆ ἐπαγαγών, καὶ τὰ τῆς εὐφροσύνης ἐπιχορηγῆσαι δυνάμενος. Ομοιον τὸν Εγὼ ἀποκτενῶ καὶ ζῇν ποιήσω· πατάξω, κἀγὼ λάσομαι. Ταπεινονται ή σαρξ, ἵνα ἰσχύσῃ τὸ 79 Joan. IV, 23. 80 Psal. LXXIX, 9. Vers. 8. Convertentur et sedebunt sub umbra ejus. captivitate, inquit, releuntes, Deum sibi legmen habebunt. Vel sensus est, fore, ut a peccatis recedant, eosque facinorum quemque suorum poeniteat, quos propterea Deus protegel, et ab omni aflictionum æstu defendet. Animadverte autem illud Sedebunt, quo tuta atque stabilis bonorum perceptio designatur. Virent et sustentabuntr frumento: vel, ut quædam exemplaria habent, inebriabuntur. Bonorum omnium, ait, amuentibus copiis gaudebunt. Vivent itaque geniti per regenerationem, sub spiritus vitæ lege degentes, et sustentabuntur mystico pane atque Dominico sanguine inebriabuntur. Audi quæ sequuntur. Et efflorebit, ut vinea: muemosynon ejus, quası rınum Libani Ephraim. Vinea priscis temporibus eral Israel, ut et David so et alii prophetæ tesiantur; quæ vinea, sublata ejus sepe, divina scilicet custodia, a Babyloniis direpta est atque proculcata. Florebit itaque rursus, ait, vinca hæc, ut priscis illis temporibus. Eritque mnemosynou ejus (qui scilicet ex eo superstites manserunt, et incolumes e captivitale evaserunt) tanquam vinum quod bonum Libani odorem præ se ferat, vel tanquam vinum quod in Libano colitur. Vel sensus est, fore, ut cum ipse bonum nomen adipiscatur, tum cæteri libenter ejus mentionem ſaciant. Quoniam autem et Dominus vitis dicitur in Evangelio, et uvæ sanguis, fit sanguis ejus, juxta illud: 128 Hoc facile in meam commemorativnem st, hinc manifeste liquet, mnemosynon ejus esse vinum. Cum auten, et paue nos sustented, ut superius intellexisti, perspectum hinc habes divina nobis prænuntiari mysteria. VERS. 9. Quid ei ultra et idolis? Cum tanta, inquit, mea gaudeat ope atque benignitate, idola fugere debet. Quæ enim ipsi communitas est adhuc cum illis? Nonne clare perspexit illa imbecilla csse, me contra fortem? Ego humiliari eum, et confortabo illum. Illa -quidem, ut aiebam, imbecilla erant, ut neque nocere ipsi possent, neque prodesse: ego contra is Γιώ, qui cum acerba eis intuli, tum jucunda præLere potui. Simile est illud: Ego occidum, et rivere faciam; percutiam et sanabo 8. Deprimitur autem caro, quo fortior evadat spiritus. Hæc enim 8 Deut. xxx, 39. st Joan. xv, 5. Variæ lectiones et notæ. Οσφασίαν, Cod. Ven. Δεσποτικῷ, Dominico, Cod. Bav. Scribendum puto ὀφείλει, adeoque reddidi debet, pro ὀφείλεις, debes, ut in Cod.

sibi mutuo adversantur. Propterea Paulus: Cum πνεῦμα· ταῦτα γὰρ ἀντίκεινται ἀλλήλοις. Διὸ καὶ infrmor, tum polens sum s. Παῦλος ἔλεγεν· Ὅταν ἀσθενῶ, τότε δυνατός εἰμι. Ἐγὼ ὡς ἄρκευθος πυκάζουσα. Η άρκευθος φυτόν ἐστι δατὺ καὶ ἀμφιλαγές, πυκνοὺς ἔχον τους κλάδους καὶ ἀειθαλεῖς, καὶ ἀκανθώδη κόμην φέρον. Φησὶν οὖν· Οὕτως σε πυκάσω κ} σκεπάσω πυκνοῖς τοῖς κλάδοις τῆς ἐμῆς βοηθείας, ὥστε κατοικῶν ἐν βοηθείᾳ τῇ ἐμῇ, ἐν σκέπῃ τοῦ Θεοῦ τοῦ οὐρανοῦ αὐλισθήσῃ, καὶ οὐ φοβηθήση οὔτε καύσωνα τινα θλίψεων, ούτε βροχὴν, ήτοι ἄνεσιν, καὶ ὑγρὸν καὶ διαλύοντα βίον. Πυκνοὶ γὰρ ὄντες καὶ συνεχεῖς οἱ κλάδοι τῆς ἐμῆς βοηθείας, οὐκ ἐάσουσι διαδῦναι οὔτε τὸν ῥηθέντα καύσωνα, εἰς βλασφημίαν σε συνωθοῦντα, οὔτε τὴν ῥηθεῖσαν βροχὴν εἰ; τρυφὴν καὶ ὕβριν σε διαχέουσαν· Ego tanquam juniperus condensa. Juniperus densa planta est et opaca, confertis prædita ramis semperque virentibus, et spinosa coma. Ait ergo: Ita ego te densis stipalo ramis, opeque nica protegam, ut in adjutorio meo habitans, in protectione Dei cœli ** commorari queas, nullum reformidans afictionum aestum, neque pluviam, seu relaxationem, mollem nempe vitain animos relaxantem. Densi enim cum sint atque conferti opis meæ rami, te penetrare non sinent neque prædictum afictionum æstum, quo me maledictis lacessere cogaris, neque pluviam, de qua mox dicebamus, per quam pluviam in mollitiem atque luxuriam dilabaris. Sed si te quispiam aggrediatur, tuos pes. ἀλλὰ καν τις ἐπέλθοι μέλλων τοὺς τοὺς κλάδους sumdaturus ramos, adnatis hic vepribus, quibusdam veluti spiculis atque tells percussus, arcebitur. Vepres omnino est in iis omnibus qui se cundum Deum vivunt, aspera vita, qua per futuri judicii considerationem anxii cruciantur. Ex me fructus est inventus. Ego videlicet tibi præbebo bonum omne quo perfraaris, omnemque fructum qui tibi deberi videatur. Quodque alibi Dominus dixh: Sine me nihil potcstis facere 6, id ipsum et hoc loco dicit. Virtutum enim fructus manat a Chrislo, siquidem ipse Verbum est; sine quo Verbo, nulla subsistit creatura, nec ea quæ sensu, nec ea quæ mente percipitur. Legis præterea fructus est Evangelium; ca quippe scuiuis rationem habet: Evangelium autem, et gratia, et veritas, par Jesum Christam obvenit. Dictum perpende, diligenterque considera verbum hoc, Inventus est; camrenin lege tegeretur Evangelium, invenitur ab iis qui illud quærunt, proptereaque Dominus ait: Scrutamini Scrapieras 6. Ιnventum item est, mira:dum ut prodigium, a gentilibus 129 populis qui illud mimine quærebant, ut et apud Isaiam ipse de se Domiuus testatur: Inventus sum ab iis qui me non yuærıbant: manifestus factus sum iis qui me non interrogabant ". VERS. 10. Quis sapiens et intelliges hoc, aut intelligens, et cognoscet ea? Quoniam rectæ sunt viæ Domini, et justi incedunt in eis: impii vero infrmabuntur in ipsis. Cum superius enarrasset, quibus olim beneficiis eus, vel ingratos, cumulasset, quibusve suppliciis ad eorum correctionem esset in posterum affecturus: futurumque postea prænuntiasset, ut ii Babylone domum redirent, et tum ipsi tum cæteri homines salute per Christumi petirentur; cum imagua per totam prophetiam ostendisset mysteria: considerata eorum qui tum teinporis erant auditorum stultitia, quærit, qui intelligenti ac sapienti animo sit hæc in posterum escepturus. Universa enim prophetia divina sapienλυμήνασθαι οἷά τισιν ἀκίσιν ἢ βέλεσι, ταῖς ἐπιγνομέναις ἀκάνθαις κεντούμενος, ἀποστήσεται. *Ακανθα δέ πάντω; ἐν παντὶ τῷ κατὰ Θεὸν ζῶντα, ὁ βίος ὁ τραχύς, ὁ κεντῶν ἡμᾶς τῇ φροντία της ἐκεῖ κρίσεως. Ἐξ ἐμοῦ ὁ καρπός σου εύρηται. Τουτέστιν, Εγώ σου χορηγήσω παντὸς ἀγαθοῦ ἐπικαρπίαν, καὶ ὁ καρπὸς ὁ ὀφειλόμενός σοι, ἔσται ἐξ ἐμοῦ. Ὅπερ δὲ ὁ Κύριος εἶπε, ὅτι χωρὶς ἐμοῦ οὐ δύνασθε ποιεῖν οὐδὲν, τοῦτο κανταῦθα λέγει. Ο γὰρ καρπὸς τῶν ἀρετῶν, ἐκ τοῦ Χριστοῦ, εἴπερ αυτός ἐστιν ὁ Λόγος. "Ανευ δὲ Λόγου, οὔτε ἡ αἰσθητή κτίσις, οὔτε ἡ νοητή. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ καρπός ἐστι τοῦ νόμου τὸ Εὐαγγέλιον· σπέρματος γὰρ λόγον ἐκεῖνος ἐπέχει· τὸ δὲ Εὐαγγέλιον καὶ ἡ χάρις καὶ ἡ ἀλήθεια, διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐγένετο. Νόει τὸ λεγόμενον· σκόπει δὲ καὶ τὸν Εὐρηται· έγ κεκρυμμένον γὰρ ἐν τῷ νόμῳ τὸ Εὐαγγέλιον, τοῖς ζητοῦσιν εὑρίσκεται. Διὸ καὶ ὁ Κύριος Ελε γεν· Ερευνάτε τας Γραφάς. Ἀλλὰ καὶ τοῖς μὴ ζητοῦσιν ἐθνικοῖς εἴρηται, ὥσπερ θαυμαστόν τι εὕρημα, καθὰ καὶ ἐν τῷ Ἡσαΐᾳ λέγει· Ευρέθην τοῖς ἐμὲ μὴ ζητοῦσιν. Ἐμφανὴς ἐγενόμην τοῖς ἐμὲ μὴ ἐπερωτώσι. Τις σοφὸς καὶ συνήσει ταῦτα, ἢ συνετός, καὶ ἐπιγνώσεται αὐτά; διότι εὐθεῖαι αἱ ἀδοὶ τοῦ Κυρίου, καὶ δίκαιοι πορεύονται ἐν αὐταῖς· οἱ δὲ ἀσεβεῖς, ἀσθενήσουσιν ἐν αὐταῖς. Εἰπὼν ὅσι πάλαι τε ὁ Θεὸς ἐπεδείξατο τοῖς ἀγνώμοσιν ἀγαθά, καὶ ὅσα πρὸς παιδείαν αὐτῶν ἐπαγαγεῖν αὐτῶς μέλλει· καὶ μέντοι προθεσπίσας τὴν μετὰ ταῦτα αὐτῶν ἀνάκλησιν, τήν τε ἐκ Βαβυλῶνος, καὶ τὴν διὰ Χριστοῦ εἰς αὐτοὺς καὶ πάντας ἀνθρώπους γενησομένην, καὶ μυστήρια μεγάλα ἐνδειξάμενο διὰ πάσης τῆς προφητείας, ἐπειδὴ ἀπέβλεψε προς τὴν ἀνοησίαν τῶν τότε ἀκροατών· ζητεῖ λοιπὸν τὴν ταῦτα συνετῶς καὶ σοφῶς ἀκουσόμενον. Τῷ ὄντι γὰρ προφητεία πᾶσα, σοφίας δεῖται καὶ 83 1 Cor. xit, 10. > Psal. xc, 1. 85 Joan. xv, 5. se Juan. v, 59. 87 Isa. LXIII, 1. Variæ lectiones et notæ. Σοφίας θείας, sapientia (eget divina, Cod. Ven.

CAP. XIV. per saσυνέσεως, ὥστε διὰ τοῦ τῆς ἀποκαλύψεως πνεύ- 4 tia eget et intelligentia, ut quæ subobscure dicunματος τὰ συνεσκιασμένως λεγόμενα, σαφηνισθῆκαι tur, per revelationis spiritum auditoribus aperianτοῖς ἀκούουσι, καὶ συνετισθῆναι αὐτοὺς ταῦτα. Εστι tur, intelligique ab iis plane queant. Intelligens δὲ συνετὸς μὲν, ὁ δυνάμενος συνεῖναι καὶ γνῶναι porro est, qui quæ ab alio dicantur, intelligere et τὰ παρ' ἄλλου λεγόμενα. Διὸ Ησαΐας λέγει· Αφελεῖ percipere potest, proptereaque Isaias: Auferet, Κύριος συνετὸν ἀκροατὴν ἐκ τῆς Ἰουδαίας σοφός ait, Dominus intelligentem auditorem ex Judza 14: δὲ, ὁ καὶ ἄλλοις δυνάμενος διερμηνεῖται σαφῶς, ἃ sapiens vero, qui quæ ipse percipit, aliis etiam αὐτὸς συνῆκε. Ζητήσας οὖν ἐνταῦθα ὁ προφήτης τὸν explanare queat. Sapientem itaque auditorem hoc σοφὸν, καὶ ἐπειδὴ μὴ εὗρε, μονονουχί τούτό φησι· loco quærens vates, cum eum invenire non posset, Τί ζητῶ σοφόν; κἂν συνετὸ; εὑρεθῇ πού τις, δυνά- hæc quodammodo dicit: Quid sapientem quæro? μενος ταῦτα ἐπιγνώσεσθαι, εἰ καὶ μὴ ἱκανός ἐστι καὶ præclare mecum agetur, si vel intelligens repcπρὸς ἄλλους ταῦτα διερμηνείται. Μὴ εὑρὼν οὖν μήτε ritur, qui haec percipiat ipse, licet aliis cateroσοφόν, μήτε τὸν τούτου υποδεέστερον συνετόν, quin explanare nequeat. Cum itaque neque saλέγει καὶ τὴν αἰτίαν, δι᾿ ἣν οὐχ εὑρίσκονται. Η pientem invenerit, neque, quod longe minus erat, δέ ἐστιν, ὅτι Αἱ ὁδοὶ τοῦ Κυρίου εὐθεῖαι. Οἱ intelligentem, causan affert, cur non reperiantur, οὖν μὴ ταύτας βαδίζοντες, ἀλλὰ τὰς σκιὰς καὶ caque est, quod rectæ cum sint viæ Domini, qui ἁμαρτητικές οδεύοντες, οὐκ ἔχουσι τὸ εὐθὲς rectas hasce vias non ingrediuntur, sed obliquas πνεῦμα ἐν ἑαυτοῖς. Εκείνου δὲ μὴ παρόντος, quæ ducunt ad flagitia, carent spiritu recto, sine οὔτε σοφία, οὔτε σύνεσις εὑρίσκεται· πνεύμα γὰρ quo neque sapientia suppetit ulla, neque intelliσοφίας καὶ συνέσεως λέγεται. Η καὶ οὕτως Keinia: ille nanque sapientiæ et intelligentia: Ἐπειδὴ ἀκροατὴν συνετὸν καὶ σοφόν, φησίν, ούχ spiritus dicitur. Vel sensus est: Quoniam, inquit, εὑρίσκω, τὸν τὰ ῥηθέντα πάντα σοφῶς καὶ συνετῶς intelligentem auditorem non invenio, neque saἐπιγνωσόμενον, ἐν βραχεῖ τὸ πᾶν συνελών, λέγω pientem, qui quæ dicantur, omnia suam σαφῶς καὶ ἀπερικαλύπτως, καὶ ὡς ἂν γνοίη τας pientiam et tnteligentiam assequatur; paucis ἐστισοῦν, κἂν μὴ κατὰ τὴν ἐπιζητούμενον εἴη universa complectens, palam aperteque prædico, σοφὸν καὶ συνετόν. Τί δὲ τοῦτό ἐστιν; Ὅτι Εὐθεῖαι ut quivis, licet non ita sapiens et intelligens, ut αἱ ὁδοὶ τοῦ Θεοῦ, καὶ οὐδὲν ἐναντίωμα, ἢ θλίψιν mox quærebatur, intelligere plane queat, Rectas τινα καὶ κάκωσιν ἔχουσι· καὶ δίκαιοι πορευόμενοι esse vias Domini, nullamque continere noxain, nec ἐν αὐταῖς, εὐδρομοῦσιν· οἱ δὲ ἀσεβεῖς, ἀσθενοῦσιν ærumnam, neque calamitatem, atque justos, qui ἐν αὐταῖς, τουτέστιν, οὐ δύνανται πορεύεσθαι ἐν rectas illas vias ingrediantur, recta incedere, imαὐταῖς. Ο γὰρ ἀσεβὴς καὶ ἀποστάτης τοῦ Θεοῦ, pios contra fore debiles, ut iis incedere nequeant. πῶς δύναται ἐν ταῖς ὁδοῖς αὐτοῦ πορεύεσθαι, Qui fiat enim, ut impius, qui a Deo defecerit, per ἅπαξ πρὸς αὐτὸν εἰπών· Οδούς σου ειδέναι οὐ vias ejus incedat? præsertim cum dixerit: Vias βούλομαι; Ασθενεῖ οὖν ἐξ ἀνάγκης ἐν αὐταῖς, tuas nosse nolo. Sit itaque in hisce debilis necesse μὴ ἔχων δύναμιν κατὰ τὰς ἐντολὰς τοῦ Θεοῦ βιοῦν. est,.cum Dei prrceptis consentaneam viἈλλ᾿ ἡμῖν τε δώη ἡ σοφία τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, tam ducere nequeat. Faxit vero Dei Patrisque συνεῖναι μὲν τὰ ὑπὸ τοῦ προφήτου λεχθέντα, και 130 sapientia, ut nos prophetae dicta teneamus, ἐπιγνῶναι αὐτά, πρὸς ὠφέλειαν πνευματικὴν, εν caque nostram ad utilitatem spiritualem omnino δυναμουμένους πρὸς τὸ καταγγέλλειν αὐτὰ σοφῶς perspecta habeamus, que sapienter ignorantibus ea τοῖς ἀγνοοῦσιν ἀδελφοῖς· ἐδεῦσαι δὲ καὶ τὰς εὐ- fratribus tradere possimus, simul ut rectas Domini Θείας ὁδοὺς τοῦ Κυρίου, μὴ ἐκκλίνοντας, μήτε vías ingrediamur, neutram in partem vergentes, εἰς τὰ δοκοῦντα δεξιά, 8 πάσχει ο γινόμενος δι nec ad dexteram quam petere videtur, qui stm)- καιος πολύ, μήτε εἰς τὰ ἀριστερά, και προδήλως mum jus consectatur, nec ad sinistram quæ maniκατεγνωσμένα. Οὕτω γὰρ ἂν καὶ ἀληθῶς δίκαιο! feste reprobetur. ha enim fet, ut vere justi simus, εἴημεν, τὴν μέσην καὶ βασιλικὴν ὁδὸν τηροῦντες, ἥτις media regiaque incedentes via, quæ revera Chri τῷ ὄντι ἐστὶν Χριστὸς, ὁ εἰπών· Ἐγώ εἰμι ἡ ὁδός stus est, qui dixit: Ego sum via @: per quem δι' οὗ καὶ πρὸς τὸν Πατέρα πορευθέντες, ἀπολαύσαι- ciam ad Patrem contendentes, regni ejus bonis μεν τῶν τῆς βασιλείας αὐτοῦ ἀγαθῶν, ἐν ἁγίῳ Πνεύ perfruamur, sancti Spiritus ope, cui sit sempiterna ματι, ᾧ ἡ δόξα, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. gloria. Amen. Ωσηέ ἑρμηνεύεται σωζόμενος. Οὗτος ἦν ἐκ Βελελεμέθ, τῆς φυλῆς Ἰσάχαρ, καὶ ἔδωκε τέρας ἥξειν τὸν Κύριον ἐπὶ γῆς, ἀνθρώποις συναναστρεφόμενον· Καὶ ἡ δρῖς ἡ ἐν Σιλώμ μερισθήσεται Osec idem sonat, ac qui salvatur. Hic erat ex Belelemoth tribus Isachar, ediditque prodigium, quo venturus Dominns portendebatur, qui cumII hominibus versaretur. Quercus ait, quæ est in Siton 88 Isa. 111, 1. ns Juan. Χιν, Variæ lectiones et notæ. Loquitur de impiis, quoad impii sunt, qui profecto simul cum impietate Dei præcepta servare nequeunt.