contra estaeiem belligerati sunt, sed enim suam ἀποπιμπλάντες, καὶ καταδυναστεύειν πάντων εύγλοντες. Διὸ ὁ Θεὸς τότε μὲν ἐχρήσατο αὐτοῖς κολασταῖς καὶ δημίοις κατὰ τοῦ Ἰσραήλ· ἵνα δὲ μὴ νο μίσωσιν, ὡς οἰκείᾳ δυνάμει κατώρθωσαν & εποίησαν, κατηκόντισε μὲν τὰς τοσαύτας χιλιάδας τοῦ Σεναχηρείμ· τέλος δὲ καὶ αὐτὴν τὴν Νινευί μετ τὰ τῆς τῶν ᾿Ασσυρίων βασιλείας καθεῖλεν. Ο γὰρ Θεὸς τὸν αὐτοῦ λαὸν ἡμαρτηκότα παραδίδωσι μὲν τοῖς ἐχθροῖς· βούλεται δὲ ὅμως αὐτοὺς μὴ ἀποτόμως τῇ κατὰ τοῦ θείου λαοῦ ἀρχῇ χρήσθαι. Διὸ εξ περ ἴδῃ τούτους τους δημίους πικρότερον κολάζον τας, ἐπαφίησι καὶ αὐτοῖς τὴν οἰκείαν ὀργὴν, ἵνα πείρα μάθωσιν, ὅσον κακόν ἐστιν ἡ ἀπήνεια. Ει δε τις ἐρεῖ· Καὶ πῶς ὁ Σαούλ ἀπεβλήθη, διέτι τα; Αμαληκίταις φιλανθρωπότερον προσηνέχθη· ἀκου σάτω πρῶτον μὲν, ὅτι 'Αμαληκίται οὐκ ἦσαν λαός Θεοῦ, ἀλλ᾽ ἀντιστάται καὶ ἐχθροί· ἡμεῖς δὲ περὶ θείου λαοῦ λέγομεν, ἦν ὁ Θεὸς ὡς πατὴρ υἱὸν ἐθέλει παιδεύειν, ἀλλ' οὐκ ἀφανίζειν· ἔπειτα, ὅτι καὶ ῥητῶν προσέταξεν ὁ Θεὸς τῷ Σαούλ ἀφανίσαι τοὺς ᾿Αμαληκίτας· οὐκ ἔδει δὲ τὴν προφανή τοῦ Θεοῦ πρόσταξιν παραβῆναι. Καὶ ἄλλως δὲ, οὐ διὰ φιλαν θρωπίαν ὁ Σαούλ ἐφείσατο τοῦ ᾿Αμαλήκ, ἀλλὰ διὰ φιλοχρηματίαν. Διδάσκει μὲν οὖν καὶ τὴν θείαν, ὡς εἴρηται, πρόνοιαν ὁ προφήτης πάντας ἀνθρώπου;· ἰδίως δὲ καὶ τοῖς Ἰσραηλίταις χρηστὰς ἐντίθησιν ἐλπίδας, ἵνα μὴ ἀπογνόντες παντελῶς, τῆς εἰς Θεὸν ἐλπίδος ἐκπέσωσιν· ἀλλὰ πρὸς αὐτὸν ὁρῶντες, καὶ τῇ εἰς αὐτὸν πίστει τεθωρακισμένοι, ὡς μόνον λ τροῦσθαι δυνάμενον, παράκλησιν ἔχωσιν, ὡς τῶν Ασσυρίων μελλόντων δίκας διδόναι τῷ Κύρῳ, ὑφ᾽ οὗ καὶ αὐτοὶ τῆς αἰχμαλωσίας ἀπολυθήσονται. Η γὰρ ἀπόγνωσις ἐποίει αὐτοὺς τοῖς ἔθνεσι προσ χωρεῖν, καὶ τὰ ἐκείνων ἔθη μετιέναι. Τοῦτο μὲν οὖν τῆς παρούσης προφητείας πρόδηλον πρόβλημα Καὶ τὸ κατὰ Χριστὸν δὲ μυστήριον βαθέως κείμε νον, ἐνταῦθα κατανοεῖται. Ο δῴη αὐτὸς ἐκεῖνος κατιδεῖν, ὁ φωτίζων πάντα ἄνθρωπον, ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον, ἅμα καὶ τὸ ἦθος ἡμῶν καταρτύων, διὰ τοῦ ἀγαθοῦ καὶ εὐθέος Πνεύματος, οὗ ἡ προφη τεία ενέργημα. avaritiam, perditumque quæstum explentes, ac omnium plane dominari volentes. Deus itaque tum illis ceu tortoribus et lictoribus, neque non carnifcibus, contra Israel usus eni. Eninrero, ne arbitrarentur se propriis viribus transégisse, quæ facerant, tot millia Sennacherim perdidit: tandem et ipsamı Ninevi, una cum Assyriorum regno, Deus sustulit. Deus enim populum suum peccatis deturbatum, hostibus quidem tradit; non vult autem istos penitus implacabill ira adversus divinum templum grassari. Quocirca si viderit istos carnifices acerbius, quam par sit, indigere poenam, super ipsos etiam suam iram effundit, ut vel experientia discant, quantum sit mali savitia. Sin quis η hic objiciat, cur Saul rejectus sis, qui Amalecitis tamen clementem se omnino e mitem exhibueru, illi audiant: Primum quidem, quod Amalecitæ non fuerint populus Dei, verum desertores et hostes: nos vero hic de populo Dei verba facimus, quem Deus, ut pater filium, castigare quidem vult, sed non exstirpare. Deinde noverit, quod pala:n Sauli præceperit Deus exterminare Amaleci - tas, quare non oportuit ipsum apertum Dei mandatum transgredi: præsertim, cum Saul Amaleco non propter mansuetudinem pepercerit, sed propter avarttiám potius. Docet itaque vales Naum omnes providentiam Dei in omnibus homines, curam ac· esse. Peculiariter autem Israelitis bonam spem facit, ut ne desponsis animis, a spe in Doua excidant, sed in ipsum intuentes, fide in eum armati, consolationem habeant, ab eo tantummodo se redimi posse: tanquam Assyrii pœnam sint daturi Cyro, per quem et ipsi a captivitate sint absolvendi. Nanique desperatio in illocur gentes accederent, 211 causa erat, rumque moribus associarentur. Est igitur tale præsentis vaticinii argumentum. Præterea et de Christo, Servatore nostro, sacramentum, sive arcanum, alle huic prophetiæ insiure hic intelligitur. Quod intueri donet ille ipse, qui illuminat omnem hominem venientem in hunc mondum “, simul et vitam cojus prophetia opus est. CAPUT PRIMUM. δ nostram dirigens per bonum rectumque Spiritum, Λήμμα Νινευί. Η τοῦ ἁγίου Πνεύματος χάρι; διαφόρως ἐν τοῖς προφήταις ενήργει. Τοὺς μὲν γὰρ ὁρᾶν ἐποίει τὰ μέλλοντα, ὡς Ἡσαΐας, καὶ Μιχαίας, καὶ Δανιὴλ, καὶ Ζαχαρίας· τοῖς δὲ ἐνήχει τινά, ὡς ἐβούλετο, καὶ ἐδόκουν ἀκούειν προσδιαλεγομένου τινός. Τί γὰρ λαλήσει ἐν ἐμοὶ, καὶ, Τί ἀποκριθώ πρὸς ἔλεγχον μου; φησὶν ὁ ᾿Αμδαχούμ· ὥσπερ καὶ Δαβὶδ λέγει· 'Ακούσομαι τί λαλήσει ἐν ἐμοὶ Κύριος ὁ Θεός. ᾿Αλλὰ καὶ ἐν αὐτοῖς τοῖς προφήτ θεῖσι προφήταις ἔστιν ἰδεῖν καὶ τοῦτο. Τινῶν δὲ VERS. 1. Lemma Ninevi. Spiritus Paracleti gratia, variis modis in prophetis operabatur. Nam alios quidem videre faciebat futura, ut Is@iam, Michæam, Danielem et Zachariam. Aliis vero quædam, ut volebat, inspirabat: videbanturque audire, veluti a disserente quopiam, vaticinia. Sic, Audiam quid loquatur in me: et, Quid respondeam interroganti me sty inquit Abacuc. Perinde ac David: Animadvertam, quid loquatur in me Dominus, id quod et in jam commemoratis prophetis est vi5 Psal, LXXIV, 9. σε Habac. 1, 1. Varie lectiones et notæ. st Joan, Lonicerus legit ναοῦ, cuin templum reddiderit, sed scribendum λαοῦ, povulum, ut habet Codex Venetus. Βούλημα. Cod. Ven.

EXPOSITIO IN PROPHETAM NAUM. - CAP. I. ἐξαπίνης ἐπελαμβάνετο, καὶ κατέχουσα αὐτοὺς, καὶ dere. Porro quos lam derepente Spiritus apprehenτῶν ἀνθρωπίνων χωρίζουσα, ἐλάλει διὰ τούτων τὰ μέλη λοντα. Ταύτην τοίνυν τὴν τῆς διανοίας αιφνίδιον κατάσχεσιν, λήμμα προσηγόρευσεν ὁ Ναούμ, ὡσανεὶ τοῦτο λέγων, ὅτι ληφθεῖσα ἡ διάνοιά μου ὑπὸ τοῦ Πνεύ ματος, προείδε τὰ τῇ Νινευΐ συμβησόμενα. Ιστέον μέντοι, ὅτι πᾶσα προφητεία λήμμα ἂν λεχθείη και νῷ ὀνόματι· ἐκ Θεοῦ γὰρ ταύτην οἱ προφῆται ἐλάμβανον. ᾿Αλλὰ καὶ ἡ ὅρασις ὥσπερ κοινόν τι δοκεῖ εἶναι· ἐπὶ πάντων γὰρ τῶν τρόπων τῆς προφη τείας, ὁ νοῦς ἦν ἐλλαμπόμενος τῷ φωτὶ τοῦ Πνεύ ματος. Ακους γοῦν τί κἀνταῦθα ἐπάγει· debat gratia, eosque detinens, et ab humanis separans, per ipsos futura loquebatur. Hanc igitur repentinam mentis detentionem, Lemma vocavit Naum, perinde quasi hoc dicat: Arrepta mens mea a Spiritu, prævidit quæ Ninevi essent obventura. Observandum quidem omnem prophetiam, communi vocabulo lemma dici posse, hoc est, acceptionem etenim ex Deo hanc prophetæ accipiebant. Insuper et visio veluti commune vaticiniis videtur esse, siquidem in omnibus prophetiæ formis, mens, Spiritus lumine illustrabatur. Audi igitur, quid hic afferat. 212 Libellus visionis Naum Helcesæi. Hoc, inquit, lemma, id est, hæc contra Nineyi prophetia, quain Βιβλίον δράσεως Ναούμ τοῦ Ἑλκεσαίου. Τοῦ το, φησί, τὸ λήμμα, τουτέστιν, ἡ κατὰ τῆς Νινευί προφητεία, ἣν ποιοῦμαι ληφθεὶς διὰ τοῦ Πνεύμα- vaticinor a Spiritu apprehensus, vel quain a Deo accepi, libellus est continens visionem quam ego Naum vidi, a vico Helcasai adveniens. Quippe quia futura prævidi, ut hæc pravidi, sic loquor. Sunt qui Lemma Nineri, sic intellexere, quasi dicat vales: Lemma, hoc est, in manus acceptum mili argumentum, urbs est Ninevide qua sum facturus verba. LADer autem bic est visionis Nalumi. Fortasse ex Jere miæ prophetia hic intelligi queat, quid significet hic lemma". Videtur enim illic lemma appellare iram Dei cum zelo, ex eo quod fortior apprehendit imbecilliorem, ut dilaniel. Cui vacat, legat partem illic prophetiæ Jeremia. Proinde et hic, postquain Deus indignatur urbi Ninevi, eamque apprehensurus est, et ab imperii altitudine dejecturus, lemma τος, ή, "Ην ἔλαβον ἀπὸ Θεοῦ, βιβλίον ἐστὶ, περιἔχον τὴν ὅρασιν ἐμοῦ τοῦ Ναούμ, τοῦ ὁρμωμένου ἀπὸ κώμης Ελκασαῖ. Καὶ γὰρ προεῖδον τὰ μέλλοντα, καὶ ὡς προϊδὼν ταῦτα, λέγω. Τινὲς δὲ τὸν Δῆμμα, τουτέστιν, Ἡ ἀνὰ χεῖρας ληφθεῖσά μοι ὑπόθεσις, περὶ τῆς Νινευΐ ἐστι, καὶ περὶ αὐτῆς μέλλω ποιεῖ σθαι τοὺς λόγους. Τὸ δὲ βιβλίον τοῦτο, ὁράσεως ἐστι τοῦ Ναούμ. Μήποτε δὲ ἀπὸ τῆς τοῦ Ἱερεμίου προφη τείας οἰκειότερον νοηθείη, τί σημαίνει ἐνταῦθα τὸ λῆμμα. Εοικε γὰρ ἐκεῖνος λέγειν τὸ λήμμα, την μετὰ ζήλου ὀργήν, ἐκ τοῦ τὸν ἰσχυρότερον λα βόντα τὸν ἀσθενέστερον καταρρηγνύναι. Καὶ ὅτῳ σχολή, ἀναγνώτω τὸ μέρος ἐκεῖνο τῆς προφητείας Ἱερεμίου. Κανταῦθα τοίνυν, ἐπειδὴ τῇ Νινευί Θεὸς ὀργίζεται, καὶ μέλλει λαβεῖν αὐτὴν, καὶ καταῤῥῆξαι iram Dei in Ninevi appellavit. Quia vero Naum, ἀπὸ τοῦ τῆς ἀρχῆς ὕψους, λήμμα Θεοῦ ὠνόμασε τὴν Νινευί. Ἐπεὶ δὲ Ναούμ ἑρμηνεύεται παράκλησις, καὶ ἡ Νινευῖ δὲ, εἰς τὴν κακία; οἰκειότητα ἂν ἐκληφθείη, ἣν ὁ κοσμοκράτωρ είχε βασίλειον ὁ τὸ κράτος ἔχων τοῦ θανάτου. Παράκλησις μέν ἐστιν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, κατὰ τὸν Ἰωάννην λέγοντα· Ἐὰν ἁμάρτωμεν, Παράκλητον ἔχομεν Ἰησοῦν Χριστόν.-Λημμα δὲ κατὰ τῆς Νινευί, ἡ σὰρξ ἐν προσέλαβεν, ἵνα κατακρίνῃ τὴν ἁμαρτίαν ἐν τῇ σαρκὶ, ἥτις βιβλίον ἐστὶν, ὡς τὸν Λόγον δεξαμένη, σκηνώσαντα ἐν αὐτῇ. Ἐπεὶ δὲ ὁ αὐτὸς Λόγος καὶ φῶς ἐστιν ἀληθινὸν, 8 φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον, καὶ ὁ ἀκολουθῶν αὐτῷ, οὐ μὴ περιπα τήσῃ ἐν τῇ σκοτίᾳ· καὶ ἐπὶ τούτῳ ἦλθεν, ἵνα οἱ μὴ βλέποντες βλέψωσιν· εἰκότως ἡ αὐτοῦ σάρξ, βιβλίον ἐστὶν δράσεως. ᾿Αλλὰ καὶ πολλοὶ, φησί, βασιλεῖς καὶ προφῆται, οἱ πρὸ τῆς σαρκώσεως ταύτης δη λαφὴ, ἐπεθύμησαν ἰδεῖν ἃ βλέπετε, καὶ οὐκ εἶδον· ὑμῶν δὲ μακάριοι οἱ ὀφθαλμοί. Καὶ εἴ τις δὲ κατὰ Βαρνάβαν ἀνὴρ ὢν ἀγαθὸς, καὶ πλήρης Πνεύματος ἁγίου καὶ πίστεως, δύναται παρακαλεῖν πάντας τῇ 1. 36 Joan. 1, 9. ss Jerem. XX1ΙΙ, 19. ss Joan. II, Ορωμένου, Cod. Bas. consolationem, si interpretetur quispiam, valet, et ipsa Ninevi, in propria sua signifcatione accipi potest pro peccatrice conscientia, cujus regiam ille princeps obtinet, cui tradita est potestas et imperium in mortem. Consolatio itaque est Dominus noster Jesus Christus, secundum Joannem, 213 dicentem: Si peccaverinus, Consolatorem, seu Advocatum, habemus Dominum Jesum. Lemma vero contra Ninevi, cât ipsa caro quam assumpsit, ut condemnaret peccatum in carne: quæ etiam est liber, veluti Verbum Dei accipiens, in ipsa commorans. Quoniam autem idem Sermo, lumen verum est, quod illuminat omnem hominem venieṇtem in bunc mundum *, et qui sequitur ipsum, non ambulat in tenebris ", ac propter hoc venit, ut videntes non videant: merito ejus caro liber est visionis. Multi, inquit, reges et propheta, ante incarnationem istam videlicet, expetierunt videre ista quæ vos cernitis, et non viderunt: vestri autem beati oculi. Et si quis, ut Barnabas, vir bonus, plenus Spiritu sancto et fide, potest consolari omnes, ut ex proposito cordis apud Dominum perseverent, Varia lectiones et notæ. οἰκειότητα. Haec ita sonant: Ninite aulem, in improbitalis proprietatem. Cod. Bas. habet εἰς τὴν οἰκείαν οικειότητα. Sed scribendum fortasse κακότητα pro Βασιλεύς, rex, Cod. Ven. imo ut non videntes, videant, si græca verba reddere velimus.

dicetur etiam ipse filius consolationis. Habebit et is προθέσει τῆς καρδίας προσμένειν τῷ Κυρίῳ, λεχθήlemma adversum Ninevi, veluti apprehendens et captivans omnem intellectum ad obedientiam Christi, ac librum visionis impartiens sedentibus in tenebris et umbra mortis Vide autem quod primum Lemma Ninevi, deinde Librum visionis dixerit. Nisi enim quisquam vitia spoliet, et sub jugum mittat, ad librum visionis non perveniet, qui est contemplatio. Utraque hæc consolationis sunt sive ad opus Consolatoris pertinent. Nam sermo sapientiæ per Spiritum datur, et operationes virtutum in eodem Spiritu. VERS. 2. Deus, zelotes. Adversum Ninevitas hæc dicit. Postquain enim in rabiem acti contra Israelitas ferociter grassati sunt, ac in Deum convicia jactarunt, existimantes sese non illius permissu, sed propriis viribus vincere, vel imperium obtinere, dicit nunc ipsis: Videte quo ferimini, Deus aeloles est, hoc est, zelum suum in inique agentes et fastu inflatos exhibet. Zelum enim justam iram cum fervore factam nominat. Iufert ergo: Ulciscitur se Dominus cum indignatione, ultionem sumit Dominus de adversantibus sibi. Adversarii ejus sunt, qui et idolorum cultura, et aliis in rebus peccaverunt, maxime vero hostes ejus superbi, siquidem Dominus superbis resistit Adversum illos copias suas armat. Et.auſercus ipse suos adversarios. Hoc est, e σεται μὲν καὶ αὐτὸς υἱὸς παρακλήσεως· λήμμα δὲ Νινευί ἕξει, ὡς λαμβάνων καὶ αἰχμαλωτίζων πᾶν νόημα εἰς τὴν ὑπακοὴν τοῦ Χριστοῦ, καὶ βιβλίον δράσεως διδοὺς τοῖς καθημένοις ἐν σκότει καὶ σκιᾷ θανάτου, όπηνίκα φωτίζει τοῖς ἀγνοοῦσι φῶς γνώ σεως. Ορα δὲ, ὅτι πρότερον, Λήμμα Νινευί, εἶτα, Βιβλίων δράσεως. Εἰ μὴ γάρ τις τὴν κακίαν σκυ· λεύσει, καὶ ὑποχείριον λάβοι, οὐκ ἂν εἰς τὸ βιβλίον τῆς δράσεως φθάσοι, ὅπερ ἐστὶν ἡ θεωρία. ᾿Αμφό τερα δὲ ταῦτα τῆς παρακλήσεως εἰσιν, ἤτοι τῆς τοῦ Παρακλήτου ἐνεργείας· ὅ τε γὰρ λόγος τῆς σου φίας, ἐν Πνεύματι δίδοται, καὶ τὰ ἐνεργήματα τῶν δυνάμεων, ἐν τῷ αὐτῷ Πνεύματι. Κύριες, ζηλωτής. Πρὸς τοὺς Νινευίτας ταῦτά φησιν. Ἐπειδὴ γὰρ λελυττηκότες κατὰ τῶν Ἰσραη λιτῶν, ἀπηνῶς αὐτοῖς προσηνέχθησαν, καὶ κατὰ τοῦ Θεοῦ δὲ ἐβλασφήμουν, οἷόμενοι μὴ τῇ ἐκείνου παραχωρήσει, ἀλλὰ τῇ σφῶν αὐτῶν δυνάμει κρατή σαι· λέγει νῦν αὐτοῖς· Ορᾶτε, ποῖ φέρεσθε· Θεὸς ζηλωτής έστι, τουτέστι, κατὰ τῶν παρανομούντων καὶ ὑπερηφανευομένων. Ζῆλον γάρ φησι τὴν δικαίαν ὀργὴν, τὴν μετὰ ζέσεως γινομένην. Επάγει οὖν Εκδικῶν Κύριος μετὰ θυμοῦ, ἐκδικῶν Κύριες τοὺς ὑπεναντίους αὐτῷ. Οὗτοι δέ εἰσιν, οἱ πρὸς τῇ εἰδωλολατρείᾳ ἔτι καὶ ἄλλως ἁμαρτάνοντες· μάλιστα δὲ ὑπεναντίοι αὐτῷ οἱ ὑπερήφανοι. Κύριος γὰρ ὑπερηφάνοις ἀντιτάσσεται. Καὶ ἐξαίρων αὐτὸς τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ. Τους medio tullens, eateruinans. Atqui hoc signi- “ἐστιν, ἐκ μέσου ποιῶν, ἀφανίζων. Εμφαντικὸν δὲ ficauter dictum est: Ipse enim, inquit, magnus et multus et fortis. Perinde ac demonstraturus aliquis, urbem quampiam funditus periisse, dical: Iste, vel talis rex contra hanc bellum fecit, ac cum omni exercitu suo veniens diripuit. Simile huic: [lorrendum est incidere 214 in manus Dei viventis". Forsan et að Israelitas tum temporis ægre ferentes Dei gubernationem, accusantesque Deum, hæc dicit vates, ostendens quod jure Babyloniis traditi sint. Idola enim coluerunt, cum essent populus ejus electus et peculiaris, majore autem in Deum indignatione filii et posteri ipsorum commoti sunt: quocirca iratus Deus, quod se reliquerint, hostibus eos tradidit, quemadmodum et in cantico:D Mosis dixit: Ipsi provocaverunt me in non Deo, concitaverunt me ad iracundiam in idolis suis: et ego provocabo eosin non geute, super gente insipiente irritabo eos 5. Gens autem insipiens Babylonii et veluti arrogantes, et iis qui non sunt dii, servientes: jam arrogante idolorumque cultore, nihil insipientius. VERS. 3. Dominus longanimis, et magnum robur * Hebr. x, 31. 5* Deut. ΔΧΧΗ, 16. τὸ, Αὐτός. Αὐτὸς γὰρ, φησὶν, ὁ μέγας, καὶ πολὺς, καὶ ἰσχυρός· ὥσπερ ὅταν μέλλων ἐνδείξασθαί τις, ὅτι ἡ δεῖνα πόλις ἄρδην ἀπώλετο, εἴποι, ὅτι Ο βασιλεὺς ταύτῃ ἐπεστράτευσε, καὶ διήρπασε, μετὰ τοῦ στρατοῦ παντὸς ἐλθών. Ομοιον τῷ· Φοβερόν τὸ ἐμπεσεῖν εἰς χεῖρας Θεοῦ ζῶντος. ᾿Αλλὰ καὶ πρὸς τοὺς τότε Ισραηλίτας ασχάλλοντας, ἴσως δὲ καὶ αἰτιωμένους τὸν Θεὸν, ταῦτα λέγει ὁ προφήτης, δεικνύ; ὅτι δικαίως τοῖς Βαβυλωνίοις παρεδόθησαν. Ειδωλολατρήσαντες γάρ, ἀντὶ τοῦ λαός εξ ναι Θεοῦ, καὶ οἰκεῖοι αὐτῷ, μᾶλλον δὲ υἱοὶ, ἐχθροί αὐτῷ γεγόνασι. Διὸ καὶ ζηλώσας, ὅτι αὐτὸν ἐγκατο ἔλιπον, παρέδωκεν αὐτοὺς τοῖς ἐχθροῖς. Τοῦτο καὶ ἐν τῇ ᾠδῇ Μωϋσέως εἶπεν· Αὐτοὶ παρεζήλωσαν με ἐπ' οὐ Θεῷ, παρώργισαν με ἐν τοῖς εἰδώλοις αύτ τῶν· κἀγὼ παραζηλώσω αὐτοὺς ἐπ᾽ οὐκ ἔθνει, ἐπὶ ἔθνει ἀσυνέτῳ παροργιώ αὐτούς. Ἔθνος δὲ ἀσύνετον οἱ Βαβυλώνιοι, καὶ ὡς ἁλαζόνες, καὶ ὡς τοῖς μὴ οὖσι θεοῖς λατρεύοντες. Οὐδὲν γὰρ άλαζόνος καὶ εἰδωλολάτρου ἀσυνετώτερον. Κύριος μακρόθυμος, καὶ μεγάλη ἡ ἰσχὺς αὐ Variæ lectiones et notæ. Uhi splendet ignorantibus lumen cognitionis. Ex Cod. Bas. et Ven. Non exstant Græca verba Latinis istis, adver - sum illos copias suas armat, respondentia. Significanter dictum est ipse: Ipse enim, ait, qui magnus est, etc. Ha Græca, Hac ita reddere placet: Idola enim colentes, cum se populum Dei, et amicos ejus, imo vero filios exhibere deberent, ejus se inimicos ostenderunt.

' EXPOSITIO IN PROPHETAM NAUM. - CAP. I. τοῦ, καὶ ἀθωῶν οὐκ ἀθωώσει. Οὐκ εὐθὺς μὲν ejus, et innosium sine nora non dimittet. Non statim, ἐπάγει, φησί, τὴν δίκην ὁ Κύριος, ἀλλὰ μακροθυμία πλείστῃ πρὸς τοὺς ἁμαρτάνοντας χρῆται· ἐπιστρέψαι γὰρ αὐτοὺς βούλεται. Καὶ τούτου μάρτυρες ὑμεῖς, ὦ Νινευίται, μεταμελείᾳ χρησάμενοι· εἶτα πάλιν πονηρίαν πολλὴν νοσήσαντες, καὶ ὅμως δίκας ὑπὲρ ταύτης μὴ δόντες. Πλὴν ἀλλὰ μακρόθυμος ὤν, καὶ φέρων ἐπὶ πολὺ τὰς τῶν ἀνθρώπων παρανομίας, οὐ δι' ἀσθένειαν τοῦτο ποιεῖ. Μεγάλη γὰρ ἡ ἰσχὺς αὐτοῦ, καὶ ὅτε μέλλει κολάσαι τοὺς μὴ μεταμελουμένους, σφοδρὰν ἐπάγει τὴν τιμωρίαν. ᾿Αθωών γὰρ οὐκ ἀθωώσει, τουτέστι, πανωλεθρίαν ἐπάγει. Εἰ γὰρ καὶ δοκεῖ ἀθωοῦν, ἀλλ' οὐκ εἰς τέλος ἀθωσί. Η κατὰ ἰδίωμα τῆς Γραφῆς εἴρηται τὸν ᾿Αθωῶν οὐκ αθωώσει, ὡς τὸ, Ἰδὼν εἶδον τὴν κάκωσιν τοῦ Ισραήλ. Κανταῦθα οὖν μέλλων εἰπεῖν, ὅτι οὐκ ἀθωοῖ, ἐδίπλωσε την λέξιν. Καὶ τοὺς ἀπεκτονότας δὲ τὸν Υἱὸν αὐτοῦ ἐξεδίκησε μετὰ θυμοῦ, τουτέστι, δίκαὶ εἰσε πράξατο μη μετανοήσαντας, καὶ ἐξῆρεν αὐτ τοὺς ἐκ τῆς Ἱερουσαλήμ, ζηλώσας ὑπὲρ τοῦ δικαίου, οὗ φονεῖς αὐτοὶ ἐγένοντο. Καὶ πᾶς δὲ ὁ κατὰ σάρκα ζῶν, ἐχθρός ἐστι τοῦ Θεοῦ· τὸ γὰρ φρόνημα τῆς σαρκό;, ἔχθρα εἰς Θεόν. Ἐκδικεῖ οὖν τὸν τοιοῦτον ἐχθρὸν ὁ Κύριος, τάχα μὲν καὶ ἐνταῦθα πειρασμοῖς παραδιδούς, ὥστε τὸ ἐχθρὸν αὐτοῦ φρόνημα έξαρ θῆναι ἐκ τοῦ τοιούτου ἀνθρώπου. Εἰ δὲ ἐνταῦθα μακροθυμήσῃ, ὥσπερ εἴωθε πολλάκις ποιεῖν, ἵνα διὰ τῆς χρηστότητος πρὸς ἑαυτὸν ἑλκύσῃ· ἀλλ᾽ οὖν ἐν τῇ τελευταίᾳ κρίσει οὐκ ἀθωώσει, καίτοι ἐνταῦθα ἀθωῶν. Ταῦτα δὲ ποιεῖ ὡς νυμφίος, ζηλῶν ὑπὲρ τῶν ψυχῶν, ἃς κτίσας ἵνα αὐτῷ ἁρμοσθείεν παρθέ νοι ἁγναὶ, ὁρᾷ τῷ ἐχθρῷ καὶ ἀποστάτῃ κολλωμένας, καὶ καταισχυνούσας τὴν εὐγένειαν, ἣν φύσει ἀπὸ τοῦ λόγου ἔσχον. inquit, Dominus vindictam adducit, sed plurina longaminitate erga delinquentes utitur, nt quos a peccatis reverti velit. Cui rei vos, o Ninevila, testimonium dicere potestis, qui ad meliorem vitani per resipiscentiam translati, deinde rursum multa pravitate languentes, poenas tamen istorum sce!eruin vestrorum non dedistis. Atqui Dominus longanimis et patiens super iniquitates peccantium, ob imbecillitatem hoc non facit: ingens enim robur ejus, puniturusque eos, qui non resipuerunt, velemens ac grave supplicium affert: sime noxa enim exsistens, non est citra noxam: vel, innoxium sine β noxa non dimittet (nam duplex hic lectio, dupli- ·cem intellectum parit), hoc est, communem omnibus perniciem affert. Quamvis enim sine damno quod inferat esse videatur, non omnino tamen a supplicio abstinel. Vel juxta proprietatem Scripture hoc dictuin est: Expers supplicii, sine supplicio non erit: itidem ut hoc, Videns vidi afflictionem Israelis ". Hic igitur dicturus, quod non sit citra ultionem, ingeminavit dictionen. Proinde et cos qui Filium ejus occiderant, ultus est cum indignatione, pœnam exigens ab iis qui non sunt perducti ad pœnitentiam, eosque ex Jerusalem abstulit, ira æstuans, ob justum suum, cujus interſectores exstiterunt. Præterea quilibet secundum carnem vivens, est hostis Dei: nam affectus carnis est inimicus Deo. De tali igitur inimico se ulciscitur Dominus, protinus eum tentationibus tradens in hac vita, ut hostilis affectus ex tali homine tollatur. Sin hic longanimis fuerit, ut sape consuevit, per mansuetudinem suam ad sese peccantem trahat, in extremo tamen judicio, sine supplicio non erit, etiamsi hic non asper exstiterit. Hæc autem ceu sponsus quispiam facit, æmulationem habens pro animabus, quas cum condidisset, ut ipsi coagmentarentur virgines caste, hosti ac desertori Satanse videt agglutinatas, pudefacientes ita claritudinem generis sui, quam ex natura rationali sortitæ. crant. Κύριος ἐν συντελείᾳ, καὶ ἐν συσσεισμῷ ἡ ὁδὸς αὐτοῦ. 'Οδόν λέγει τὴν κίνησιν, ἣν ποιεῖται θεὸς κατὰ τῶν ἀξίων τιμωρίας. Αὕτη τοίνυν ἡ κίνησις, οὐχ ἁπλῶς τιμωρίας ἐπάγει, ἀλλὰ συντέλειαν ποιεῖται, ὅ ἐστι πανωλεθρίαν, καὶ συσσείει, τουτέστι, συνταράττει, μεθιστῶσα καὶ μεταβάλλουσα τὰ πράγματα, οὕτω τοίνυν καὶ τοῖς Νινευίταις προσενεχθήσεται. Καὶ λοιπὸν, μὴ ἀθυμῆτε [f. -μεῖτε], οἱ Ἰσραηλῖται, η κακῶς ὑπ' αὐτῶν πεπονθότες. Ηξει γὰρ καὶ ἐπ' αὐτ τοὺς ἡ συντέλεια. Καὶ νεφέλη κονιορτός ποδῶν αὐτοῦ. 'Αρμοδίως μᾶλλον τὸν κονιορτόν τῇ ὁδῷ προστέθεικεν. "Ανθρω τος μὲν οὖν, φησίν, ἐδεύων, κονιορτον ἐγείρει· Θεὸς δὲ οὕτω τοι μεγαλοπρεπῶς κινεῖται, ὥστε νεφέλας ἐγείρειν. Καὶ κατὰ Νινευΐτῶν οὖν κινηθείς, νέφη 69 Exod. III, 215 Dominus in consummatione et in concussione via ejus. Viam appellat, motionem quam facit Deus in punitione eorum qui supplicium commeruerunt Ipsa igitur motio non simpliciter poenas addueit, sel consummationen, hoc est, perniciem et inleritum: concutitque, hoc est, turbat, miscens ac permutans res. Ilanc ergo ad rationem in Ninevitas feretur. Quapropter posthac ne despondeatis animum, Israelitæ, qui miseris modis aecepti ab illis estis. Veniet namque super eos quoque consumma - tio, hoc est Ginis vastatio, exterminatioque. Nubes et pulvis pedum ipsius. Haud inconvenienter pulverem itineri apposuit. llomo igitur, inquit, iter faciens, pulverem excitat. Deus vero adeo magnifice incedit ac movetur, ut nubes et nebulas excitet Sic et contra Ninevitas motus, nubes malorun unVariæ lectiones et notæ. Hæc ita sonant: Absolvens enim, non absol- ♥ Postrema ea verba explanandi gratia adjecit vet: hoc est, excidium inducel: licet enim videatur absolvere, non tamen ad finem usque absolvit. Lonicerus.

98) dique adducet. Porro et unigeniti Dei Filii ad no- κακῶν ἐπιστήσει πάντοθεν. Καὶ τοῦ Μονογενοῦς δὲ stra confinia iter, quod in consummatione sæculorum fecit, concussit principatus et potestates. Ad hæc translatio a lege ad Evangelium, concussio intelligi queat. Mentales autem nebulæ, hoc est, prophetæ, adventum ejus nuntiarunt, perinde atque currentes excitatus pulvis nuntiat. Nubes vero istos appellat, ceu caliginosiore, nec admodum perspi• cuo sermone usos: attamen spirituali aqua prægnantes, 3uoque tempore dignis praebentes spiritualium intellectum. Ambulat porro et in notis Dominus, cum iter honesti, adeoque virtutis ingressi fuerimus. Exstinctis itaque vitiis atque ejectis ex anima nostra, stirpitusque evulsis sive motis, nec ulterius stabilitatem seu firmam mansionem in ea habentibus, iter Domini locum invenit. Ex hac deinde via et motione, quod crassum in nobis est ac terreum, subtile ac aereum et spirituale redditur. Hinc et sublime raptum, in nubes transfertur, quæ aliis etiam imbrem mentium adstillare queant. VERS. 4. Minans mari, et arefaciens ipsum, omniaque flumina devastans. Docet nos omnipotentem esse Deum, qui facile quidquid voluerit faciat: qui, si velit, universum mare exsiccet, omniaque fumina deleat. Atque hoc perspicuum est ex admirandis ejus factis, quæ temporibus Mosis, dum Rubens mare, ac Jordanem fluvium, temporibns Jesu filii Nave exsiccavit. Hinc et Nineri urbem arefaciet, veluti vastum quoddam pelagus exsistentem, cum gloria, tum opibus altum, bellorum motibus fluetuans: ac gentes sub ipso, ceu amnes quosdam in eam se exonerantes et influentes, quibus intumescat et impleatur, desolabit. Mare, hujus vita est amaritudo, quam insipientes nos ceu flumina appetimus. Hanc Dominus exsiccavit, ac quod in ea potioni accommodum videbatur, oblitteravit, instituens nos, quod in mundo afflictionem 216 nos ferre eporteat: sin autem jugum ejus tulerinus, inveniemus requiem animabus nostris. Præterea si quisquam in tentationibus fuerit, in mari est et in Nuninibus. Ad eum igitur tentato confugiendum est, qui interminatur mari, amnesque exsiccat. ἢ πρὸς τὴν ἡμετέραν ἐσχατιὰν ὁδὸς, ἐν συντελεία τῶν αἰώνων γενομένη, συνέσεισεν ἀρχάς τε καὶ ἐξου σίας. Καὶ αὐτὴ δὲ ἡ ἀπὸ τοῦ νόμου ἐπὶ τὸ Εὐαγγέλιον μετάστασις, σεισμὸς ἂν νοηθείη. Α' δὲ νοηταὶ νεφέ λαι, τουτέστιν, οἱ προφῆται, τὴν παρουσίαν αὐτοῦ ἐμήνυσαν· ὥσπερ καὶ τοὺς τρέχοντας μηνύει κόνις ἀνισταμένη. Νεφέλας δὲ τούτους καλεῖ, ὡς σκοτεινοτέρῳ μὲν, καὶ οὐ λίαν ἐμφανεῖ κεχρημένους λόγῳ, πλὴν ἀλλὰ τὸ ὕδωρ τὸ πνευματικὸν ἐγκυμονοῦντας, καὶ ἐν καιρῷ ἀποδιδόντας τοῖς ἀξίοις συνιέναι πνευ· ματικά. Οδεύει δὲ καὶ ἐν ἡμῖν ὁ Κύριος, τὸν σπού δαῖον καὶ κατ' ἀρετὴν μετιοῦσι βίον. Οτε οὖν ἡ και κία συντελεσθῇ καὶ ἐξολοθρευθῇ ἐκ τῆς ψυχῆς, ήγουν σεισθῇ, καὶ οὐκέτι βεβαίωσίν τινα καὶ μονιμότητα ἔχῃ ἐν αὐτῇ, τότε ἡ ὁδὸς τοῦ Κυρίου χώραν εὑρίσκει. Ἐκ δὲ τῆς ὁδοῦ ταύτης καὶ τῆς κινήσεως, τὸ ἐν ἡμῖν παχὺ καὶ γεῶδες, λεπτόν τι; καὶ οἷον ἀερῶδες καὶ πνευματικὸν γίνεται. Ὥστε καὶ ἄνω φερόμενον, εἰς νεφέλας συνίσταται, όμβρον νοητὸν καὶ ἄλλοις ἐπ:- στάζειν δυναμένας. Απειλῶν θαλάσσῃ, καὶ ξηραίνων αὐτὴν, καὶ πάντας τους ποταμοὺς ἐξερημών. Διδάσκων ἡμᾶς τὸ παντοδύναμον τοῦ Θεοῦ, καὶ ὅτι ῥᾳδίως πᾶν ὃ ἐὰν θελήσῃ ποιεῖ, ὅτι εἰ θελήσειεν, ἅπασαν ξηρανεῖ τὴν θάλασσαν, καὶ πάντας τους ποταμοὺς ἀφανίσει. Καὶ τοῦτο δῆλον ἀφ᾽ ὧν τε τὴν Ἐρυθραν θάλασσαν ἐπὶ Μωϋσέως, καὶ τὸν Ἰορδάνην ποταμὸν ἐπὶ Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ ἐξήρανε. Καὶ τὴν Νινευΐ τοίνυν ξηρανεί, οἷόν τινα θάλασσαν οὖσαν πλατείαν, τῇ δόξῃ καὶ τῷ πλού τῳ βαθεῖαν, καὶ πάντας τοὺς πολέμους ἐπικυμαίνου σαν, καὶ τὰ ὑπ' αὐτὴν ἔθνη, ὥσπερ τινας ποταμούς, εἰς αὐτὴν εἰσβάλλοντα, καὶ συναιρόμενα αὐτῇ εἰς ὄγκον καὶ πληθυσμόν, ἐξερημώσει. Θάλασσα, ἡ τοῦ παρόντος βίου πικρία, ἣν ἀνοηταίνοντες ἡμεῖς, ὡς ποταμούς προσιέμεθα. Ταύτην ὁ Κύριος ἐξήρανε, καὶ τὸ δοκοῦν αὐτῆς πότιμον ἐξηφάνισε, διδάξας ὡς ἐν τῷ κόσμῳ θλίψιν ἔχομεν· ἐὰν δὲ τὸν ζυγὸν αὐτοῦ ἄρωμεν, εὑρήσομεν ἀνάπαυσιν ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν. ᾿Αλλὰ κἂν ἐν πειρασμοῖς τις εἴη, ἐν θαλάσσῃ ἐστὶ, καὶ ἐν ποταμοῖς. Πρὸς ἐκεῖνον οὖν αὐτῷ καταφεύ κτέον, τὸν ἀπειλοῦντα θαλάσσῃ, καὶ ποταμούς ξηραίνοντα. Diminuta est Basanilis et Carmelus. Hoc ipsum Ολιγώθη ἡ Βασανίτις καὶ ὁ Κάρμηλος. Καὶ etiam divina potentia signum est. Aiunt enim, τοῦτο τῆς Θεοῦ δυνάμεως ενδεικτικόν. Καὶ γὰρ, Basaniten regionem Palæstinæ fertilissimam, tum Carmelum Judææ montem, a gentibus habitata Suisse pugnacibus et morosis; attamen Deus cas evertit, ac Israelem eo introduxit: quocirca non est fidei absonum, Deum etiam ipsam Ninevi versurum. subEfflorescentia Libani defecerunt. Libanus mons est Phoenicia. Efflorescentia hujus, principes et reges appellat regionis Libano monti subjectæ, quos et ipsos debellatos, Israelitis subjecit Deus. Poteris etiam hæc in futuro accipere, quasi dicat propheta: Dominus ille adeo potens est, ut si velit, imminuatur Basanitis, etiamsi sit populosissima, ob fertilitatem suam: deinde Carmelus et Libanus, montes nenoφησὶ, Βασανίτιν χώραν τῆς Παλαιστίνης ἀφορωτά την, καὶ τὸν Κάρμηλον, τῆς Ἰουδαίας προς όντα, ἔθνη ενέμοντο ἄμαχα καὶ δυσκαταγώνιστα· ἀλλ᾽ ὅμως ὁ Θεὸς ταῦτα καθεῖλε, καὶ τοὺς ἐξ Ἰσραὴλ κατα ῴκισεν. Οὐδὲν οὖν ἄπιστον, εἰ καὶ τὴν Νινευί καθα ελεί. Καὶ τὰ ἐξανθοῦντα τοῦ Λιβάνου ἐξέλιπον. Δί βανος, ὄρος τῆς Φοινίκης ἐστίν. Εξανθοῦντα δὲ τούτου φησί, τοὺς ἄρχοντας καὶ βασιλεῖς τῆς τῷ Λιβάνῳ ὑποκειμένης χώρας, οὓς καὶ αὐτοὺς ὁ Θεὸς καταγωνισάμενος, υποχειρίους τοῖς Ἰσραηλίταις ἐποίησε. Δύνασαι δὲ καὶ ἐπὶ μέλλοντος ἐκλαβεῖν ταῦτα, οἷονε, λέγοντος τοῦ προφήτου, ὅτι οὕτως ἐστὶ δυνατός ὁ Θεὸς, ὥστε εἰ θελήσει, ολιγωθήσεται ἡ Βασανίτις,

EXPOSITIO IN PROPHETAN NAUM. GAP. I. καίτοι πολυανθρωποτάτη οὖσα διὰ τὴν εὐκαρπίαν· rosissimi, et exuberantissimi materia sua, defκαὶ ὁ Κάρμηλος καὶ ὁ Λίβανος, καίτοι εὐδενδρότατα cient tamen, quamprimum ille vel nutu decreverit. ὄρη, καὶ ἀμφιλαφή όντα, ἐκλείψουσι, εἰ μόνον ἐκεῖ. Consimilem ad modum cætera quæ sequuntur, inνος νεύσει. Ωσαύτως καὶ πάντα τὰ ἐφεξῆς οὕτω νοή- telligere poteris de future dicta. σεις καὶ ἐπὶ μέλλοντος λεγόμενα. Καὶ ὄρη ἐσείσθη ἀπ' αὐτοῦ, καὶ οἱ βουνοὶ ἐσαλεύθησαν, καὶ ἀνεστάλη ἡ γῆ ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ σύμπασα. Ἐπειδὴ γὰρ ὑπελάμβανον αὐτόν τινες ἐν Ἰουδαίᾳ μόνον δύνασθαι, καθὰ ἔλεγον· Θεός ὀρέων, Θεὸς Ισραήλ, καὶ οὐ Θεὸς κοιλάδων· φησίν, ὅτι Πάντα τὰ ὄρη σεισθήσονται ἀπ' αὐτοῦ, τουτο ἐστιν, ἀπὸ μόνου τοῦ νεύματος αὐτοῦ· καὶ ἡ γῆ δὲ, οὐχ ἥδε ἢ ὧδε, ἀλλὰ σύμπασα ἀνεστάλη ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ, τουτέστιν, ἔφριξεν, ή μετεκινήθη, καὶ τῆς οἰκείας ἕδρας ἐξέστη, επιβλέποντος ἐπ' αὐτὴν δριμύτερον. VERS. 5. Montes moti sunt ab ipso, collesque sunt concussi, ac sublimata est terra a ſavie ejus universa. Quia enim quidam suspicabantur ipsum in Judæa tantummodo potentem esse, unde el dicebant: Deus montium, Deus Israel, et non Deus vallium 60: ail etiamnum: Non solum omnes montes ab ipsocommovebuntur, hoc est, a solo nutu ejus, verum ipsa etiam terra: nedum hæc vel illa, sed enim universa sublevata est a facie ejus, hoc est, horruit, vel transposita est, æque sua sede dimota, ipso cam intuente acrius. Καὶ πάντες οἱ κατοικοῦντες ἐν αὐτῇ. Εἰ αὐτὸ τὸ στοιχεῖον, πολλῷ μᾶλλον οἱ κατοικοῦντες ἐν αὐτῇ, ἄνθρωποί τε καὶ λοιπὰ ζῶα. Ὀλιγώθη ή Βασανίτις καὶ ὁ Κάρμηλος, ὅτε Ἰουδαῖοι διὰ τὸν σταυρωθέντα ὑπ' αὐτῶν Κύριον τῆς δόξης, τοῖς Ῥωμαίοις παρ εδέθησαν. ᾿Αλλὰ καὶ διὰ τῆς Βασανίτιδος μὲν, ἡ ἠθικὴ πολιτεία καὶ πρακτική· διὰ δὲ τοῦ Καρμήλου, τὰ τῶν δογμάτων ὑψηλότερα δηλοῦται, ἅτινα πολλά δντα, ὠλιγώθη εἰς τὴν συντετμημένον καὶ συντετελεσμένον λόγον τοῦ Εὐαγγελίου συγκεφαλαιωθέντα. Ἐπεὶ δὲ ὁ Λίβανος εἰδωλολατρείας ἦν ἐργαστήριον, ἐξέλιπε καὶ τὰ ἐν αὐτῷ πρὶν ἀνθοῦντα τῆς εἰδωλολα τρείας εἴδη, ἢ καὶ ἡ τῶν Ἑλλήνων σοφία, ἣν ἐμώρανεν ὁ Θεός. Εσείσθη δὲ ἐν τῷ σταυρῷ τὰ ὄρη, καὶ ἡ φύσις ἡμῶν, ἡ πρότερον οὖσα γῆ, ἀνεστάλη, ἄνω G εδεύσασα, καὶ τὴν πρὸς οὐρανοὺς στειλαμένη που ρείαν, καὶ πάντες οἱ κατοικοῦντες ἐν αὐτῇ γήϊνοι λογισμοί, θεῖοι καὶ οὐράνιοι ἐγένοντο. ᾿Αλλὰ καν τις καρποφορῇ ἐν κακίᾳ, καὶ θάλλῃ, ὀλιγοῦται, καὶ ἐκε λείπει κατ' αὐτὴν, ὅταν ὁ Θεὸς ἐπιβλέψῃ, μετάνοιαν αὐτῷ ἐντιθεὶς, καὶ ἡ ὀρεινὴ σκληρὰ αὐτοῦ καρδία, καὶ τὰ τῆς γῆς φρονοῦσα, σείεται καὶ μετακινεῖται ἀπὸ τῆς ἐν τῷ κακῷ στάσεως. Ἀπὸ προσώπου ὀργῆς αὐτοῦ τίς ὑποστήσεται; Εἰ καὶ ἐν πολλοῖς παρὰ τῇ Γραφῇ τὸ πρόσωπον τοῦ Θεοῦ ἐπὶ κολαστικής τινος δυνάμεως τάττεται, πλὴν ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοῦ ἱλαρωτέρου τρόπου ἔστιν ὅτε εὑρί σχεται, ὡς τὸ, Ἐπίφανον τὸ πρόσωπόν σου, καὶ σωθησόμεθα· καὶ, Ινατί τὸ πρόσωπόν σου ἀποστρέφεις; διὰ τοῦτο ἐνταῦθα εἰπὼν, ᾿Απὸ προστ ώπου, προσέθηκε τό, οργῆς. Τίς οὖν ὑποστήσεται, φησίν, ὅτι τὸ πρόσωπον ὀργῆς πλήρες ἡμῖν ἐπιδεί ξει; Έοικεν οὖν ὁ μονογενής Υἱὸς πρόσωπον λέγεσθαι τοῦ Πατρός, ὡς χαρακτήρ τῆς ὑποστάσεως αὐτ τοῦ, καὶ γνωριστικὸς αὐτοῦ, ὁ αὐτὸς καὶ κολάζειν καὶ σώζειν. Οὗτος γὰρ, φησὶ, κεῖται εἰς πτῶσιν καὶ ἀνάστασιν πολλῶν. Καὶ τὶς ἀναστήσεται ἐν ὀργῇ θυμοῦ αὐτοῦ; Επίτασίν τινα ἐνταῦθα δηλοῖ εἰπὼν τὸν Ἐν ὀργῇ Et omnes habitantes in ipsa. Si ipsum elementum commoveatur, multo magis habitan'es in ipsa, homines et animalia cætera. Atqui diminuta est etiam Basanitis et Carmelus, quando Judæi propter crucifixum ab se Dominum gloriæ, traditi sunt Romanis. Deinde per Basanitin in moribus et operibus versans respublica, per Carmelum vero dogmatum altitudo indicatur: quæ cum multa es sent, diminuta sunt, in concisum et consumm tum sermonem Evangelii sunimatim congesta. Quoniam vero Libanus, idololatriæ erat officina, defecerunt in eo prius florentes idolorum cultus species, vel Græcorum sapientia, quam sublevavit, hoc est, infatuavit, in supernis ingrediens Deus. Concussi sunt autem et in cruce montes, ac natura nostra, terra antehac exsistens, sublimata est, ad superna iter faciens, ac profectionem ad cœlos instituens, omnesque 217 juxta in ipsa commorantes terrenæ cogitationes, divinæ adeoque cœlestes factæ sunt. Insuper si quis fructum ferat in vitiositate, et in ipsa floreat, imminuitur nunc et deficit ab ipsa. Quando Deus talem inspexerit, aliam illi eamque meliorem mentem indens, tum montanum durumque ejus cor, terrestria spirans, concutitur et commovetur a statu, qui in eo est, mali. VARS. 6. facie iræ ejus quis subsistet? Etiamsi in plerisque Scripturæ locis, facies Dei, de suppli cium afferente potentia usurpetur, interdum tamen lætioribus rebus etiam accomodata reperitur, ut in eo loco: Ostende faciem tuam et servabimur; et, Faciem tuam cur avertis "? Quare cum hic dixisset, facie, adjunxit, Iræ. Quis, inquit, subsistet, si quando faciem suam iræ plenam nobis ostendat? Videtur igitur et unigenitus Dei Filius, facies esse Patris, tanquam character et forma substantia ejus, ipsiusque manifestator, idem punire et servare. Ille namque, inquit, positus est in ruinam et resurrectionem multorum ** Et quis opponet sese iræ concitati animi ejus? Epilasin quamdam hic exhibet, Ira concitali animi ** III Reg. xx, 28. •‹ Psal. Lxvix, 4. 6 Psal. ALIII, 24. * Luc. 11, 34.

ejus, dicens: forsan ideo, quod secundum aliquos θυμοῦ αὐτοῦ. Μήποτε δὲ ἐπειδὴ κατά τινα; θυμός θυμός, id est, concitatus animus, seu furor, sit principium quidem perturbationis quæ fit ex inflammatione, vel suffumigatione ferventis sangui. nis circum cor: ira vero sit animus, vel impetus irarum, ad efficiendum quidquam. Propterea bic dixit, In ira indignationis ejus 85 hoc est, cum indignabundus, et ira æstuans animus etiam opera μέν ἐστιν ἡ ἀρχὴ τοῦ πάθους, δ γίνεται ἐξ ἀναθυμιάσεως τοῦ περικαρδίου αἵματος ζέοντος· ὀργὴ δὲ, θυμὸς ὀργῶν πρὸς τὸ ἐργάζεσθαί τι· διὰ τοῦτο ἐνταῦθα εἴρηκεν· 'Εν ὀργῇ θυμοῦ αὐτοῦ· τουτέστιν, Οταν ὁ θυμὸς αὐτοῦ καὶ ἔργα ποιεῖ πρὸς ἄμυναν καὶ ἀντιλύπησιν, τίς ἀντιστήσεται, ὥστε ἀποστρέψαι τὴν χεῖρα αὐτοῦ, καὶ ἀναστείλαι τὴν τιμωρίαν; facit, quibus ultionem sumat, hostesque suos conturbet. Quis tum opponet sese, ut avertat manum ejus, et poenam imminentem auferat? Ὁ θυμὸς αὐτοῦ τήκει ἀρχὰς, καὶ αἱ πέτραι δι εθρύβησαν ἀπ' αὐτοῦ. Τοὺς τὰς μεγίστας, φησίν, ἀρχὰς ἐγκεχειρισμένους, καὶ πετρῶν ἰσχὺν ἔχειν ὑπολαμβανομένους, συντρίβει καὶ καταλύει ὁ θυμὸς αὐτοῦ, καὶ τήκει, ὥσπερ κηρόν πῦρ. Εἰκότως οὖν οὐδεὶς ἀντιστήσεται αὐτῷ. Ἀλλὰ καὶ τὰς ἀρχὰς τοῦ σκέτους, καὶ τὰς ἐξουσίας κατέλυσεν ὁ θυμὸς αὐτοῦ, ὅτε ἀπέστειλεν αὐτοὺς εἰς τὴν ἄβυσσον, καὶ τὰς Ἰου δαϊκὰς ἀρχὰς, διὰ τὸ ἐπὶ τῷ σταυρῷ αὐτῶν ἄγο; καὶ αἱ πέτραι διεθρύβησαν, ταχὰ μὲν καὶ αἱ αἰσθη ταὶ ἐπὶ τοῦ σταυροῦ· τάχα δὲ, καὶ τὰ σκληροκάρδια ἔθνη, δεξάμενα τὸν λόγον τοῦ Εὐαγγελίου. Οταν οὖν ἐν ἡμῖν ἄρχῃ ὁ νοῦς, μία ἀρχὴ ἐστι· διὸ οὐ τήκεται αὕτη· ὅτε δὲ ὁ θυμὸς ἄρχῃ, καὶ ἡ ἐπιθυμία, ἰδοὺ πολλαὶ ἀρχαί, ἃς τήκει ὁ θυμὸς τοῦ Κυρίου, εἰς νοῦν ἡμῖν λαμβανόμενος, λέγοντος ποτὲ μὲν, ὅτι τοὺς μὴ θέλοντάς με βασιλεῦσαι ἐπ' αὐτοὺς, ἀγάγετε καὶ σφάξατε· ποτὲ δὲ, Διχοτομήσει αὐτὸν, καὶ τὸ μέρος αὐτοῦ μετὰ τῶν ὑποκριτῶν θήσει. Ἐκεῖ ἔσται ὁ κλαυθμὸς, καὶ ὁ βρυγμὸς τῶν ὀδόν των. Διαθρύπτονται δὲ καὶ αἱ πέτραι ὑπὸ τοῦ τοιού του θυμοῦ, αἱ τέως βαρεῖαι καὶ ἀνένδοτοι ἐν τῷ κακῷ ἔξεις. Impetus animi ejus liquefacit principatus, petræque contrita sunt ab ipso. Amplissima, inquit, imperia subjugata sibi, quæ rupium habere robur putabantur, conterit et dissolvit concitatus animus cjus: eademque liquefacit, ut ceram ignis. Merito igitur nemo illi resistet. Quinetiam principatus tenebrarum ac potestates dissolvit animus ejus, quando demisit cos in abyssum. Judaicos item inagistratus diruit, propter scelus quod Dominum crucifigendo patrarunt. Deinde petræ etiam contritæ sunt: partim revera petræ sensibus objectæ temporibus supplicii in cruce Domini nostri: partim duris cordibus exsistentes gentes, verbo Evangelii accepto. Porro cum in nobis intellectus vel mens dominatur, unus est ille principatus, unicum imperium, propterea ipsum non liquitur. Quando vero impetus et ardor animi, una cum cupiditate potilur sceptris, en multi in nobis dominatus, multa imperia, quæ liquefacit Domini concitatus animus, seu indignatio in menten nostram accepta, dicente Domino interdum 218 Eos qui me noluerunt regnare super se, adducite et mactate: interdum vero: Dissecabit talem mentem, et portionem ejus cum hypocrilis ponet: illic est fletus et stridor dentium". Confringuntur etiam petræ a tali indignatione, seu impetu Domini, ipsi nimirum graves admodum, anxii et severi in vitiis habitus. $8 VERS. 7. Benignus est Dominus exspectantibus ipsum in die tribulatio Ms. Postquam horrenda commemoravit, ac impetus, seu ardoris animi, et ira Dei meminit, multæque atrocitatis ut ne durum quempiam et pravum perversumque quidam arbitrentur Deum (id quod Simonis et Marcionis sectatores passi sunt), quæ ad mansuetudinem et benignitatem ejus pertinent nuuc adducit, et ait: Etiamsi ingentem quampiam et intolerabilem Domini indignationem dixerim, hostibus tamen ejus hujusmodi indignatio segregata, definitaque est: sive illis qui nedum mala operantur, verumetiam iniquo animo ferunt castigationem, qua propter talia crimina sua puniuntur, atque vituperant Deum, conviciis lacessunt, ac fastidiunt ejus dispensationem. Etenim Exspectantibus ipsum in die tribulationis, hoc est, castigationem ab ipso adductam placida mente sustinentibus, tolerantibusque ipsum, ceu castigantem patrem, talibus, inquam, benignus, mansuetus, clemens est. Vel exspectantibus ipsum, pro, divinam ipsam ab eo consolationem excipientibus, et ad ipsum tantummodo defigentibus oculos, oculos, nec ad alia vel dæmonum vel hominum auxilia respicientibus. Tale est quod Propheta Χρηστος Κύριος τοῖς ὑπομένουσιν αὐτὸν ἐν ἡμέρᾳ θλίψεως. Ἐπειδὴ τὰ φοβερὰ εἶπε, καὶ θυμοῦ καὶ ὀργῆς ἐμνήσθη καὶ ἀποτομίας πολλῆς, ἵνα μὴ σκληρόν τινα καὶ πονηρὸν νομίσωσί τινες τὸν Θεὸν, δ ἔπαθον οἱ ἀπὸ Σίμωνος καὶ Μαρκίωνος, επάγει καὶ τὰ τῆς χρηστότητος, καί φησιν, ὅτι Εἰ καὶ μέγαν τινὰ καὶ ἀνυπόστατον τὸν τοῦ Κυρίου θυμὸν εἶπον. ἀλλὰ τοῖς ἐχθροῖς ὁ θυμὸς ἀφώρισται, ἤτοι τοῖς οὐ μόνον κακὰ ποιοῦσιν, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ κολάζεσθαι δε αὐτὰ μὴ εὐγνωμόνως δεχομένοις την παιδείαν, ἀλλὰ βλασφημοῦσι καὶ ἀποδυσπετοῦσιν. Ἐπείτοιγε τοῖς ὑπομένουσιν αὐτὸν ἐν ἡμέρᾳ θλίψεως, τουτέστι, τὴν παρ' αὐτοῦ ἐπαγομένην παιδείαν φέρουσιν εὐχαρί στως, καὶ ὑπομένουσιν αὐτὸν ὡς Πατέρα παιδεύοντα, τοῖς τοιούτοις χρηστός ἐστιν. Η τὸ, Ὑπομένουσιν, ἀντὶ τοῦ, Τὴν αὐτοῦ παράκλησιν ἐκδεχομένοις, καὶ πρὸς αὐτὸν ἀφορῶσι, καὶ μὴ πρὸς ἄλλας βοηθείας, ἢ δαιμόνων, ἢ ἀνθρώπων. Τοιοῦτον τὸν Ὑπομένων ὑπέμεινε τὸν Κύριον· διὸ ἐπάγει· Καὶ προσέσχε μοι, — καὶ ἀνήγαγέ με ἐκ λάκκου ταλαιπωρίας "Οστις γὰρ αὐτὸν ἀναμένει βοηθὸν, ἐπακούσεται, καὶ τῆς χρηστότητος αὐτοῦ ἀπολαύει. • Psal. XXIX, 6. * Luc. xix, 27. * Matth. xxiv, 51.

EXPOSITIO IN PROPHETAM NAUM. CAP. I. Loco inquit: Exspectans exspectavi Dominum; hinc subulit: Et allenart mihi ", - et reduxit me e miseria. Quisquis enim ipsum præstolatur auxiliatorem, exauditur, ipsiusque benignitate fruitur. Καὶ γινώσκων τοὺς εὐλαβουμένους αὐτόν. Τουτ Α. ἐστιν ἀγαπῶν καὶ οἰκειούμενος τοὺς εὐλαβουμένους αὐτὸν, καὶ διὰ τοῦτο μὴ ἁμαρτάνοντας, ἢ τοὺς εὐλα βῶς δεχομένους ἅπερ αὐτὸς ἐπάγει. Καὶ ἐν κατακλυσμῷ πορείας, συντέλειαν ποιή σεται τοὺς ἐπεγειρομένους. Δείξας όπως προσφέ ρεται Θεὸς τοῖς εὐλαβέσι, νῦν πάλιν τὴν κατὰ τῶν ἀνοσίων διεξέρχεται ἐπεξέλευσιν, καί φησιν, ὅτι ὁ Θεὸς τοὺς ἐπεγειρομένους αὐτῷ, τουτέστι, τοὺς τρα χηλιῶντας, καὶ ὥσπερ δούλους πονηροὺς ἐπανιστα μένους τοῖς θείοις αὐτοῦ νόμοις, τούτους ποιεῖται συντέλειαν, τουτέστιν, ἐξολοθρεύσει, αὐτοαπώλειαν τούτους τίθησιν, ἐν τῷ κατακλυσμῷ τῆς πορείας αὐτοῦ, τουτέστι πορευόμενος καὶ κινούμενός τι κατ' αὐτῶν, ὥσπερ ὕδωρ βίαιον κατὰ πρανούς φερόμενον, καὶ κατακλυσμὸν ποιούμενον τῶν ὑποκειμένων. Καὶ τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ διώξεται σκότος. Το τῶν συμφορῶν· εἰ γὰρ ἐν θλίψεσι καὶ κακώσεσιν ὄντες, σκοτίζονται τὴν διάνοιαν, καὶ ἐν ἡμέρᾳ, ὡς ἐν νυκτί, διάγουσι. Συνετέλεσε καὶ ὁ Μονογενής τοὺς ἀεὶ ἐπεγειρομένους καὶ ἀποστατοῦντας αὐτῷ δαίμο νας ἐν τῷ κατακλυσμῷ τῆς αὐτοῦ πορείας, τουτέστι, τῷ βαπτίσματι ᾧ ἐβαπτίσατο πορευθεὶς ἐκ τῶν κόλπων τοῦ Πατρὸς πρὸς ἡμᾶς· καταδιώξεται αὐτοὺς τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον, ὃ αὐτοῖς ἡτοίμασται. Αλλά καὶ τοὺς ἐπεγειρομένους αὐτῷ Φαρισαίους καὶ Γραμ ματεῖς, καὶ τοὺς λοιποὺς ἀπειθεῖς, συνεθανάτου, καὶ τὸ νοητὸν μὴ ἀκούσαντας τοῦ λέγοντος· 'Εγώ είμι τὸ φῶς τοῦ κόσμου· καὶ, "Εως τὸ φῶς ἔχετε, περι· πατεῖτε ἐν τῷ φωτὶ, ἵνα μὴ σκοτία ὑμᾶς καταλάβῃ. Καὶ ἐν ἡμῖν δὲ ὁ κατακλυσμὸς τῶν δακρύων, ἔχων καὶ πορείαν, ὅ ἐστι κίνησιν ἐν ἀρεταῖς, συντελεῖ τοὺς ἐπεγειρομένους ἡμῖν δαιμονιώδεις λογισμούς. Τοὺς ἐχθροὺς δὲ τοῦ Θεοῦ διώκει σκότος, αὐτὴ ἡ ἁμαρτία, τὸ συνειδὸς ἀεὶ σκοτίζουσα, καὶ τῇ αὐτῆς ἀσχημοσύνῃ μονονουχί συνωθοῦσα πρὸς τὰ τῆς ἀρε τῆς εὐσχήμονα έργα. Et cognoscit Dominus colentes ipsum. Hoc es', diligit, et in suum jus et curam accipit devenerantes eum, ac propterea non delinquentes, seu pie, cumque timore et reverentia accipientes, quæ it lis allegat Deus. VERS. 8. In diluvio profectionis, finem faciet cum excitatis adversus ipsum. Cum demonstrasset quod Deus piis sese offerret, adeoque suis cultoribus, nunc rursus suum erga impios excursum etiam enarrat, inquiens: quod Deus excitatis erga se, hoc est, duræ cervicis hominibus, ac veluti pravis servis insurgentibus contra divinam ejus legem, Gnem faciat, hoc est, funditus perdat, perniciem eis faciat, in diluvio profectionis sum, id est, dum iter facit, et movetur aliqua ex parte contra ipsos, quemadmodum aqua violenta per declive seu præceps acta, subinergens ea quæ sibi subjecta reperit. Et hostes ejus persequentur tenebræ. Hoc proprium calamitatis est, quod qui in tribulationibus et amictionibus sint, mente obfuscentur, quadam caligine obducti, 219 ut etiam in die veluti in nocte agant. Porro unigenitus Dei Filius, perpetuo in se insurgentes, et ab se defcientes daemones confecit exterminavitque, diluvio profectionis suæ, hoc est, baptismale quo baptizatus est, profectus e sinu Patris ad nos usque: hos et tenebræ persequeutur, exteriores nimirum, ipsis paratæ. Insuper Pharismos, Scribas, et id genus cæteros, in ipsum concilalos, inobedientes, hujusmodi tenebræ adl interitum usque apprehenderunt, mentes illorum excæcantes, quod non audierint dicentem, Ego sum lux mundi "; et, Usquedum lumen habetis, in lumine ambulate, ut ne tenebra vos apprehendant 10. Ad hæc in nobis etiam ipsis lacrymarum est diluvium, habens profectionem, seu iter, hoc est, motum in virtutibus: quod intra nos dæmonem spirantes cogitationes excitatas conficiet, delebit, exterminabit. Inimicos autem Dei persequentur tenebræ, ipsum nempe peccatum, conscientiæ caliginem ac tenebras inducens, tum sua deformitate tantum non compellens ad formosa virtutis opera. Τί λογίζεσθε ἐπὶ τὸν Κύριον; Ἐρωτᾷ περὶ τοῦ Θεοῦ, καί φησι· Ποίαν δύναμιν ἔχειν αὐτὸν ὑπολαμβάνετε; Συντέλειαν αὐτὸς ποιήσει, οὐκ ἐκδικήσει δὶς ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἐν θλίψει. Ερωτήσας αὐτὸς, πάλιν ἀποκρίνεται, ὅτι Τοιοῦτός ἐστι τὴν δύναμιν ὁ Θεὸς, ὥστε ὁπηνίκα τιμωρήσασθαί τινα ἀξίως βούλεται, συντε λεῖ αὐτὸν ἀθρόως διὰ μιᾶς πληγῆς, καὶ οὐ δεῖται δευτέρας ἐκδικήσεως· πῶς γὰρ ἅπαξ συντελῶν αὐτόν; Τινὲς δὲ οὕτως ἀνέγνωσαν· Τί λογίζεσθε 67 Psal. XXXIS, VERS. 9. Quid cogitatis adversus Dominum? De Deo interrogat hunc ad modum: Qualem ipsum habere potentiam existimatis? Consummationem ipse faciet, non bis ultionem sumet de eadem re in tribulatione. Cum interrogasset, ipse sibi respondet. Talis est, inquit, potentia Dei, ut si aliquem punire pro meritis velit, hoc ipsum simul cumulate una plaga perficiat, nec altera vindicta opus habeat, semel quadantenus ipsum con ficiens. Quidam sic legerunt: Quid ratiocinamini, 68 lbid. 3. «s Joan. vi, 12. ** Joan. x11, 35 Variæ lectiones et notæ. Deest in utroque Cod. Græca vox, quæ Latine nisi forte τὸ συνεθανάτου regere putetur τὸ νοη escacanies, respondeat, quæ sane postulari videtur, τόν.

quid cogitatis erga Dominum? Anne quod ipse sit ἐπὶ τὸν Κύριον; Συντέλειαν αὐτὸς ποιήσει; μέ finem nobiscum facturus? Hactenus per interrogationem. Deinde respondet: Non sumet ultionem bina vice, idem ob delictum, per tribulationem. Αf. firmant ergo hæc ad Israelitas dici. Postquam enim Salmanasar decem tribus captivas duxisset, captis una ab eodem aliquot Judææ civitatibus, metuerunt sibi admodum relicti passim, ne ad sese fors reverterentur Babylonii: hinc ad finitimas regiones aufugerunt, atque cum gentibns polluebantur. Consolatur itaque eos propheta dicens: Quid cogitatis Dominum inhumanum esse, ipsumque vos exstincturum, ac in perniciem traditurum? Haud fiet hoc. Non enim bis sese vindicabit ob eamdem rem, secundas super nos inducens tribulationes. Semel, inquit, vos punivit, quare non iterabit plagam. Ad gentes igitur ne accedite, sed Dominum exspectate, qui exspectantibus se, et bonus et benignus est. VERS. 10. Quoniam usque ad fundamenta sua diu rustur. Vel a Deo punitus, vel ipsa Ninevi. Ab hoc enim loco aperte palam de ipsa et ad ipsam verba facit. All ergo: Quod subrutis fundamentis, ac solidis illis manibus, splendidisque ædibus, solo æquabitur, hoc est, plane desolabitur civitas 220 ista magna, neque ad habitandum commoda propter vastationem, neque ad agriculturam, propter ruinas aedificiorum, collapsumque. Et veluti omilax expansa comedetur. Smilax planla est hederæ similis, perpetuo sursum tendens, subtilibus ramis, quæ proxime astant plantas comprehendens, maxime vere paliuros, adeo, ut illos quidem feriat, ipsa tamen suo etiam tempore peeat. Hujusmodi sane erat Babylon, nunquam non ad altiora scandere volens, ac undique potentia suæ retia extendens, ut deprimerentur et suffocarentur ab ipsa comprehensi, nec pauca regna dissolverentur. Comedetur itaque ipsa a Persis et Medis, Cyro ipsorum imperatore movente bellum: id est, obscurabitur, regno viduata. Et veluti stipula ariditate referta. Propterea et igni hostium tradetur in comestionem. VERS. 11. quo egredietur cogitatio contra Dominum prava consultans et contraria. Ad ipsam Ninevi verba faciens, causas devastationis ejus subindicat: Quia, inquit, Den tradente in manus tuas Israelitas, non ipsi erexisti tropæum, non retulisti ei acceptam victoriam, sed tuæ potentiæ imputasti: Deum vero imbecillum esse cogitasti, ut qui non possit servare confidentes ipsi. Unde et Sennacherim, Ezechiæ, inquit, dicite: Hæc dicit rex magnus: Ne te decipias Deus tuus, eo quod fidu. χρι τούτου, ερωτηματικῶς· εἶτα ἀποκρίνεται· Οὐκ ἐκδικήσει δὶς ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἐν θλίψει. Φασίν οὖν ταῦτα λέγεσθαι πρὸς τοὺς Ἰσραηλίτας. Ἐπειδὴ γὰρ τοῦ Σαλμανασὰρ τὰς δέκα φυλὰς αἰχμαλωτίσαντος, καί τινας πόλεις τῆς Ἰούδα βασιλείας ἐλόντος, ἔδε δοίκεσαν οἱ περιλειφθέντες, μήπως πάλιν αὐτοῖς ἐπανέλθωσιν οἱ Βαβυλώνιοι, καὶ διὰ τοῦτο εἰς τὰς ὁμοχώρους ἔφευγον, καὶ συνεμιαίνοντο τοῖς ἔθνεσιν· ἐνταῦθα παραμυθεῖται αὐτοὺς ὁ προφήτης, λέγων· Τι λογίζεσθε ὅτι ὁ Κύριος οὐ φιλάνθρωπός ἐστι, καὶ ὅτι συντέλειαν ὑμῶν ποιήσει καὶ πανωλεθρίαν; Οὐκ ἔσται τοῦτο. Οὐκ ἐκδικήσει γὰρ δὶς ἐπὶ τὸ αὐτό, θλίψεις ἡμῖν [f. 5μ.] ἐπάγων δευτέρας· ἅπαξ, φησὶν, ὑμᾶς ἐτιμωρήσατο· οὐχὶ δευτέραν ἐπάξει πληγήν. Μὴ τοίνυν τοῖς ἔθνεσι προσχωρῆτε [[--ρείτε), ἀλλὰ τὸν Κύριον ὑπομένετε, τὸν τοῖς ὑπομένουσιν αὐτὸν χρηστὸν ὄντα. Οτι ἕως θεμελίων αὐτοῦ χερσωθήσεται. “Η δ ὑπὸ Θεοῦ τιμωρούμενος, ή Νινευΐ. Τὸ ἀπὸ τοῦδε γὰρ, σαφέστατα περὶ αὐτῆς, καὶ πρὸς ταύτην ποιεῖ ται τὸν λόγον. Φησὶν οὖν, ὅτι καθαιρεθέντων τῶν θεμελίων καὶ τῶν στεῤῥῶν ἐκείνων τειχῶν, καὶ τῶν λαμπρών οίκων, χερσωθήσεται ἡ μεγάλη πόλις, τουτέστιν ἔρημος ἔσται, μήτε εἰς κατοικίαν χρησι μεύουσα διὰ τὴν καθαίρεσιν, μήτε εἰς γεωργίαν, διὰ τὰ συγχώσματα τῶν οἰκοδομημάτων. Καὶ ὡς σμίλαξ περιπλεκομένη βρωθήσεται. Η σμίλαξ κιττοειδές φυτόν οὖσα, ἔρπει μὲν ἀεὶ πρὸς τὸ ἄνω • λεπτοὺς δὲ προΐησι κλώνας, καὶ τῶν ἐγὼ γὺς ἑστηκότων δράττεται φυτῶν, καὶ μάλιστα τῶν παλιούρων, ὥστε καταπνίγειν μὲν ἐκεῖνα, φθείρεσθαι δὲ καὶ αὐτὴ τῷ χρόνῳ. Τοιαύτη τις ἦν καὶ ἡ Βαβυλών, ἀεὶ πρὸς τὸ ὑψηλότερον ἀνατρέχειν ἐθέλουσα, καὶ πανταχοῦ τὰς τῆς δυναστείας πλεκτάνας εκτεί νουσα· ὥστε καταπιέζεσθαι καὶ καταπνίγεσθαι τοὺς ὑπ' αὐτῆς συλληφθέντας, καὶ πολλὰς βασιλείας ὑπ' αὐτῆς καταλύεσθαι. βρωθήσεται τοίνυν αὕτη ὑπὸ Περσῶν καὶ Μήδων, Κύρου αὐτῶν στρατηγοῦν τος· τουτέστιν, ἀφανισθήσεται, τῆς βασιλείας έρη μωθεῖσα. Καὶ ὡς καλάμη ξηρασίας μεστή. Διό καὶ πυρὶ τῶν πολεμίων παραδοθήσεται εἰς κατάβρω σιν. Ἐκ σοῦ ἐξελεύσεται λογισμὸς κατὰ τοῦ Κυ ρίου πονηρὰ βουλευόμενος καὶ ἐναντία. Πρὸς αὐτ τὴν τὴν Νινευΐ ποιούμενος τοὺς λόγους, τὰς αἰτίας αὐτῇ τῆς ἐρημώσεως δείκνυσι. Καὶ γὰρ, φησί, τοῦ Θεοῦ παραδόντος σοι τοὺς Ἰσραηλίτας, οὐκ αὐτῷ ἀνέθηκας τὸ τρόπαιον, ἀλλὰ τῇ δυνάμει· τὸν δὲ Θεὸν ἀσθενῆ ἐλογίσω εἶναι, μὴ δυνάμενον σώζειν τοὺς πεποιθότας ἐπ' αὐτόν. Καὶ γὰρ Σεναχηρείμ, Είπατε, φησίν, Εζεκίᾳ· Τάδε λέγει ὁ βασιλεὺς ὁ μέγας· Μή σε απατάτω ὁ Θεός σου, ἐφ᾽ ᾧ σὺ Variæ lectiones et notæ. Cod. Ven. ἡμῶν, κος. Lonicerus legit ἐξ οὗ, cum reddiderit e quo. Luisque vero Cod. Ven. et Bav. habet ἐκ σοῦ, ex te In quo confidebas, fore, ut ipse liberaret sraelem de manu mea. Sic Græce.

EXPOSITIO IN PROPHETAM NAUM. CAP. I. πέποιθας ἐπ' αὐτῷ, ὅτι ρύσεται τὸν Ἰσραὴλ ἐκ χει- ciam in ipsum colloces. Nam non eripiel Israelem ex ρός μου. Καὶ ὁ ὑποστράτηγος δὲ τούτου Ραψάκης, manu mea Hujus etiam dux et subimperator τοιουτότροπα έβλασφήμησε. Ταύτην αὐτοῦ τὴν ἀλα Rhapsaces, talia pleraque blasphemavit. Hanc ζονείαν ὑποδεικνὺς ὁ Θεὸς, διὰ τοῦ προφήτου φησίν· itaque ejus arrogantiam submonstrans Deus, per Επισκέψομαι ἐπὶ τὸν νοῦν τὸν μέγαν τον βασι- prophetam inquit: Visitabo super intellectum λέα τῶν Ἀσσυρίων. Καὶ αὖ διδάσκων αὐτὸν, ὅτι οὐ magnum, nempe regem Assyriorum ". Ac rursum τῇ οἰκείς δυνάμει κατώρθωσεν 3 κατώρθωσεν, ἀλλὰ docens ipsum, quod non propria virtute gesserit Θεοῦ συγχωρήσει, Μὴ δοξασθήσεται, φησίν, ἀξίνη, quæ gessit, sed Dei permissu: Ne glorificetur ἄνευ τοῦ κόπτοντος ἐν αὐτῇ; ἢ ὑψωθήσεται inquit, securis, citra ferientem per ipsam. Nonne πρίων, ἄνευ τοῦ ἕλκοντος αὐτόν; Εχερσώθη καὶ ἡ exaltabitur ascia sine trahente ipsam”? Diruta est Κυριοκτόνος Συναγωγή, ἕως τῶν θεμελίων, τουτέστι, etiam, Dominum occidens Synagoga, ad usque fundaτῶν θυσιῶν, καὶ τῆς νομικῆς πάσης λατρείας· ἐπὶ menta, id est, usque ad sacrificia et omnem lega❤ τούτων γὰρ ἐδόκει βεβηκέναι. Οι περιάγοντες δὲ lem cultum vel observantiam: in his enim videτὴν θάλασσαν καὶ ξηράν, ὥστε ποιῆσαι ένα προσ bantur ambulare. Atqui circumeuntes mare et ήλυτον, εἶτα ποιοῦντες αὐτὸν υἱὸν γεέννης, σμίλαξ aridam ut unum aliquem proselytum faciant, ac ἦσαν περιπλεκομένη, καὶ καταπνίγουσα τοὺς ὑπ' postea ipsum filium gehennæ constituentes, smilax αὐτῆς συλληφθέντας· καὶ ὡς καλάμη ξηρά, οὐδὲ ἐδέ fuerunt expansa, suffocans sub se comprehensos, ξατο τὸν ὑετὸν καταβάντα, οὐδὲ τὸ ὕδωρ ἀλλόμενον ac veluti arida stipula, neque susceperunt descenεἰς ζωὴν αἰώνιον. Ἐλογίσαντο δὲ κατὰ τοῦ Κυρίου τῆς dentem pluviam, neque aquam salientem in vitam δόξης πονηρὰ καὶ ἐναντία οἷς παρ' αὐτοῦ εὐηρε æternam. Cogitaverunt autem contra Dominum γέτηντο, θανατώσαι δηλαδὴ αὐτόν. Διὰ τοῦτο βρω prava et adversa, ut videlicet pro beneficiis quæ θήσονται υπό τε τοῦ πυρὸς τῶν Ῥωμαίων, καὶ τοῦ acceperant, ipsum ueci darent. Eam ob rem comeτελευταίου καὶ διαιωνίζοντος. Σμίλακι ἐοίκασι καὶ οἱ dentur ab igne Romanorum, et postremo et perpeτὴν ἀγάπην ὑποκρινόμενοι, καὶ περιπλεκόμενοι μὲν tuo duraturo. Smilaci præterea æquiparantur, qui διὰ τῆς χρηστότητος τοὺς πλησίον· τὰ δὲ πρὸς ἀπο charitatem simulantes, et complectentes per blanὡλειαν αὐτῶν βουλευόμενοι. Εκ τούτων ἐξέρχεται ditias proximum, 221 ac interim quæ ad perni λογισμὸς κατὰ τοῦ Κυρίου πονηρὸς καὶ ἐναντίος. eiem eorum faciant meditantes consulentesque: ex Εὐθὺς γὰρ ὁ Κύριος, αὐτοὶ δὲ σκολιοί· καὶ ἀγάπη his egreditur ratiocinatio contra Dominum prava et ὁ Κύριος, αὐτοὶ δὲ ἀγάπης ἐχθροί. ᾿Αλλὰ καὶ contraria. Rectus enim Dominus, ipsi vero distorti: ἡ πλεονεξία, σμίλαξ, πάντων ἐπιδραττομένη, καὶ ac Dominus charitas est ", ipsi vero charitatis hoλογιζομένη κατὰ τοῦ Κυρίου πονηρὰ μὲν, ὅτι οὐ stes. Fraudulenta et injusta deceptio item smilax est προνοεῖται τῶν τῇδε· οὐδεὶς γὰρ πλεονέκτης, πρό- cuncta apprehendens, cogitans adversus Dominumı νοιαν εἶναι ἀληθῶς πιστεύει, εἰ καὶ σχηματίζεται prava, prava el contraria quidem quasi nulla noτοῦτο· ἐναντία δὲ, διότι ὁ μὲν δίκαιος καὶ δικαιοσύν strarum hoc in mundo rerum cura tangatur: neque νας ἠγάπησεν· ὁ δὲ πλεονέκτης, ἄδικος, καὶ ἀδικίας enim fraudi turpique quæstui nimium inhians, ἀγαπῶν. Βρωθήσεται τοίνυν ἡ τοιαύτη σμίλαξ αὐτὴ plura semper possidere meditans, vere credit esse ὑφ᾽ ἑαυτῆς· οὗτος γὰρ ὁ πλεονέκτης, ὑπ' ἐκείνου τοῦ providentiam quod etiamsi fugat, diversum taπλεονεκτικωτέρου καταναλίσκεται. men operibus ostendit: contraria vero, eo quod justus quidem Dominus et justitiam dilexit 75, avarus autem circumscriptor, injustus et injustitias diligens. Absumetur igitur tandem talis smilax ipsa a sese: alter enim impostor ab altero fraudulentiore capitur. Τάδε λέγει Κύριος, κατάρχων ὑδάτων πολλῶν, καὶ οὕτως διασταλήσονται. Υδατα πολλά, τοὺς Πέρσας καὶ τοὺς Μήδας [- δους?] φησί, τῇ Νινευ ἐπιστρατεύσαντας, ὧν ὁ Κύριος κατήρχε, ἄγων αὐτοὺς ἐπ' αὐτήν, οἵτινες καὶ παρὰ τοῦ Κυρίου διασταλήσονται, τουτέστι, διαταχθήσονται, καὶ διαχωρισθήσονται, ὡς ὑπὸ στρατηγοῦ τινος· ὥστε τόνδε μὲν τόδε τὸ μέρος πολιορκεῖν, τὸν δὲ τόδε. VERS. 12. Hæc dicit Dominus imperans aquis multis, et sic separabuntur. Aquas multas Persas et Medos appellat, qui contra Ninevi bellum gessere, quorum Dominus etiam imperator fuit, ducens illos adversum eam urbem. Qui et a Dumino dividentur, id est, in ordinem digerentur et separabuntur, ceu ab imperatore quodam, ut hunc locum illa quidem pars obsideat, illum veroista. Καὶ ἡ ἀκοή σου οὐκ ἐνακουσθήσεται ἔτι. Δια Et fama tua posthac non audietur amplius. Celeβόητος γὰρ οὖσα πρώην ἐπὶ δυναστείᾳ, οὐκέτι bris enim antea exsistens propter potentiam tuam, ἀκοὴν καὶ φήμην τοιαύτην ἔξεις. Η, ὅτι οὐχ non porro auditum et famam talem habebis. ὑπακούσουσί σου, οὐδὲ δουλεύσουσί σοι, οἱ πρώην Vel Non ulterius obedient et servient tibi, qui ὑπακούοντες καὶ δουλεύοντές σοι. Κατάρχει δὲ antea obedierunt et servierunt. Dominatur autem ” || Paral xxx11, 1; Isa. XXXVII. "Isa. x, 12. 78 Ibid. 15. 76 Joan. IV, 5. 75 Pgat. x, 8. Variæ lectiones et notæ. Numquid glorificabitur uscia sine eo qui percutiat in ea? aut exaltabitur serra absque eo, qui ipsam trahat? Ita Græca sonant.

aquarum multarum Dominus, quæ sunt haptisma- υδάτων πολλῶν ὁ Κύριος, τῶν τοῦ βαπτίσματος, tis, quas sic disponit et ordine digerit, ut ubique sint: Docete enim, inquit, omnes gentes, bap'izantes eos 70: ut ita multa sint baptismata, quorumlibet puta et singulorum ubicunque degentium. Siquidem unum baptisma dictum est, æque atque una fides, propter dogma nempe in sacris, unum xsistens in omni Ecclesia, quæ acceperit baptismum per invocationem Trinitatis, mortem ita Domini et resurrectionem exprimendo, per trinam illam demersionem et extractionem. Et quia semel cuivis fidelium datum est, dicere queat aliquis, unum propterea dici, Sic baptismi quidem multi sunt, quandoquidem et baptizati multi. Alias aquæ baptismatum hoc etiam modo a Domino dissociantur: ut cum duplices nos simus, utpote ex animo et corpore, corporis quidem purgatio per aquam, animi vero per Spiritum perficiatur. Deinde ad Satanam etiam ista flecti queunt: Auditus tuus non audietur amplius: non enim amplius sacra dæmonibus fiunt. Aquas præterea multas Scriptura tentationes esse novit, ut illic: Verumtamen in diluvio aquarum mullarum, ad eum non appropinquabunt ". Inundatio enim tentationum, etiamsi multæ et aliæ post alias sint, proxime tamen sanctum virum non erunt. Inquit ergo, quod tentationibus 222 imperet Dominus. Etenim ipse dispensans nostram salutem et probationem, has super nos induci permittit. Disgregabuntur autem illa, hoc est discindentur, et continuitas ipsarum c distinctionem habebit, idque divino consilio, non humana prudentia, vel sacrificio: Ipse namque ferit, et rursum sanat. VERS. 13. Nuncque conteram virgam ejus abs te. Ad Israelem convertit sermonem: Regnum, in. quit, Ninevi et potestatem, hanc enim virgam nominavit, conteram a te; vel Virgam ipsius Israel, qua castigatur, conteram abs te, o Ninevi, ut eam porro non teneas, quo per eam Israelem castiges. Ad humanam itidem naturam dicere Domibus possit, Virgam diaboli, peccatum dico, in quo interficiebat vos, confringam. Stimulus enim mortis peccatum est ". Conteram autem hoc abs te, boc est, te induens, et per te luctans adversus principatus et potestates, easque spolians et triumphans in cruce. Virga vero diaboli sunt tentationes per quas hominem permovet, ut convicietur Deo, perinde ac in Jobo contigit: quam viro gam conterit Dominus, cum docet: Ne terreamini ab its qui occidunt corpus, animam autem occidere non possunt; et: In patientia vestra possidebitis animas vestras; et: Cum maledicentia peleretur, maledicentiam non regessit: dum pateretur, nihil minalus est. " 17 Psal. scuit, το Matth. xxvΙ, 19. * ][ Petr. 11, 14. ἃ καὶ οὕτως διαστέλλει καὶ διατάττεται, ὥστε πανταχοῦ τελεῖσθαι. Μαθητεύσατε γάρ, φησί, πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτούς· ὥστε πολλά βα πτίσματα γίνεσθαι, τουτέστι, βαπτισμούς τῶν ἑκα σταχοῦ πιστῶν. Ἐν μὲν γὰρ εἴρηται βάπτισμα, ὥσπερ καὶ πίστις μία, διὰ τὴ ἐπὶ τῇ τελετῇ δηλαδή δόγμα, ἐν ὃν ἐν πάσῃ Ἐκκλησίᾳ, τῇ παραλαβούση βαπτίζειν τῇ τῆς Τριάδος ἐπικλήσει, καὶ τυπούν τὸν τοῦ Κυρίου θάνατον καὶ τὴν ἀνάστασιν τῇ τρισσῇ καταδύσει καὶ ἀναδύσει. Καὶ διὰ τὸ προσάπαξ δὲ δίδοσθαι τῶν πιστῶν ἑκάστῳ φαίη ἄν τις αὐτὸ ἐν λέγεσθαι. Οἱ μέντοι βαπτισμοί, πολλοί, ὅτι καὶ οἱ βαπτιζόμενοι πολλοί. Καὶ ἄλλως δὲ τὰ ὕδατα των βαπτισμάτων οὕτω διαστέλλονται ὑπὸ τοῦ Κυρίου, ὥστε διττῶν ὄντων ἡμῶν, ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος, τὴν μὲν τοῦ σώματος κάθαρσιν, διὰ τοῦ ὕδατος τε λεῖσθαι, τὰ δὲ τῆς ψυχῆς, διὰ τοῦ Πνεύματος. Εἶτα πρὸς τὸν διάβολον· 'Η ἀκοὴ σου, οὐκ ἐν. ακουσθήσεται ἔτι. Οὐκέτι γὰρ αἱ δαιμονικαὶ τελεταί ἀκούονται. Ύδατα πολλά, καὶ τοὺς πειρασμούς οἶδεν ἡ Γραφή, ὡς τό, Πλὴν ἐν κατακλυσμῷ ὑδάτων πολλῶν, πρὸς αὐτὸν οὐκ ἐγγιοῦσιν. Ο γὰρ κατακλυσμὸς τῶν πειρασμῶν, κἂν πολλλοὶ καὶ ἐπάλλη λοι ὦσιν, οὐδ᾽ ἐγγὺς τοῦ ὁσίου ἀνδρὸς γενήσονται. Φησὶν οὖν, ὅτι κατάρχει μὲν ὁ Κύριος τῶν πειρα σμῶν. Αὐτὸς γὰρ οἰκονομῶν τὴν ἡμετέραν σωτη ρίαν, ἢ δοκιμήν, συγχωρεῖ τούτους επάγεσθαι. Δια σταλήσονται δὲ οὗτοι, ἀντὶ τοῦ, διακοπήσονται, καὶ ἡ συνέχεια αὐτῶν διαστολὴν ἕξει. Οὕτως ἀντὶ τοῦ Κυ ρίου, καὶ οὐκ ἀνθρωπίναις ἐπινοίαις ἢ καὶ σπουδαῖς. Αὐτὸς γὰρ πατάσσει, καὶ πάλιν ἱᾶται. Καὶ νῦν συντρίψω τὴν ῥάβδον αὐτοῦ ἀπὸ σοῦ. Πρὸς τὸν Ἰσραὴλ ἀπέστρεψε τον λόγον, ὅτι Τὴν βα σιλείαν τῆς Νινευῖ καὶ τὴν ἐξουσίαν (ταύτην γὰρ ῥάβδον ὠνόμασε) συντρίψω ἀπὸ σοῦ. "Η, Τὴν ῥάδιον αὐτοῦ τοῦ Ἰσραήλ, δι' ἧς κολάζεται, καὶ συντρίψω ἀπὸ σοῦ τῆς Νινευΐ· ὥστε μηκέτι σὲ κατέχουσαν ταύτην, κολάζειν δι' αὐτῆς τὸν Ἰσραήλ. ᾿Αλλὰ καὶ πρὸς τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν λέγοι ἄν, ὅτι Ράβον τοῦ διαβόλου, τὴν ἁμαρτίαν, ἐν ᾗ ἐθανάτου ὑμᾶς, συντρίψω· κέντρον γὰρ τοῦ θανάτου, ἡ ἁμαρτία. Συντρίψω δὲ ταύτην ἀπὸ σοῦ, τουτέστι, σὲ ἐνδυσάμενος, καὶ [διά] σοῦ παλαίσας πρὸς τὰς ἀρχὲς καὶ τὰς ἐξουσίας, καὶ ἀπεκδυσάμενος, καὶ θριαμβεύσας αὐτὰς ἐν τῷ σταυρῷ. Ράβδος τοῦ διαβόλου οἱ πειρασμοί, δι' ὧν παίει τὸν ἄνθρωπον, ἵνα βλασφη μήσῃ, ὡς τὸν Ἰώβ· ἣν ῥάβδον συντρίβει ὁ Κύριος, διδάσκων· Μὴ φοβηθῆτε ἀπὸ τῶν ἀποκτεινόντων τὸ σῶμα, τὴν δὲ ψυχὴν μὴ δυναμένων ἀποκτεῖναι· καὶ, Ἐν τῇ ὑπομονῇ ὑμῶν, κτήσασθε τὰς ψυχὰς ὑμῶν· καὶ, Λοιδορούμενος, καὶ μὴ ἀντιλοιδορών πάσχων,καὶ μὴ ἀπειλών. 78 Psal. xxxɩ, 6. 1 Cor. xv, 6. * Luc. xii, 4. Varia lectiones el nola. Αντὶ τοῦ διὰ τοῦ καὶ ἀνθρωπίναις ἐπινοίαις, Cod. Ven. οι Luc.

EXPOSITIO IN PROPHETAM NAUM. Καὶ τοὺς δεσμούς σου διαῤῥήξω. Πρὸς τὸν Ἰσραήλ φησιν, ὅτι Εἶχες μὲν τὴν δυναστείαν καὶ τὴν τυραννίδα τῆς Νινευΐ, οἷόν τινας δεσμούς κατέχοντάς σε, ώστε δουλεύειν αὐτῇ, καὶ μηδὲν ἔργον ἐλευθέριον διαπράττεσθαι· ταύτην δὲ τὴν δυναστείαν ἐγὼ διαῤῥήξω, παραδοὺς αὐτὴν τῷ Πέρσῃ. Εἰ δὲ καὶ πρὸς τὴν Νινευί ὁ λόγος, νοήσεις δεσμούς, οὐχ οἷς κατείχετο, ἀλλ᾽ οἷς κατεῖχε μᾶλλον, τά τε ἄλλα ἔθνη, καὶ τὸν Ἰσραήλ. Μεγάλα δεσμὰ καὶ τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει ἡ παρακοή, κατέχουσα αὐτὴν ἐν τῇ γῇ· δι' αὐτὴν γὰρ ἤκουσε· Γῆ εἶ· ἀλλ᾽ ἐπειδὴ ὁ οὐράνιος μορφὴν δούλου λαβών, ὑπήκοος ἐγένετο μέχρι θανάτου, διέρρηξε τὰ τῆς παρακοῆς δεσμὰ, καὶ ὑψωθεὶς εἰς οὐρανὸν, πάντας ἑλκύει πρὸς ἑαυτόν. Καὶ ἐντελεῖται περὶ σοῦ Κύριος. Τῷ Κυρῳ ἐντε λεῖται περὶ σοῦ, ὦ Ἰσραὴλ, ὥστε ἀφεῖναι σε ἀπὸ τῆς αἰχμαλωσίας. Πῶς δὲ ἐντελεῖται; Οὐ προφήτας στεί λας, ἀλλὰ τῆς αὐτοῦ ψυχῆς ἀοράτως αψάμενος οἷς οἶδε κρίμασι, καίτοι εἰδωλολάτρου ὄντος καὶ ἀν αξίου. Οὕτω καὶ τῷ κήτει ἐνετείλατο καταπιεῖν τὸν Ἰωνᾶν, καὶ τῇ κολοκύνθη τοῦ σκιάζειν αὐτὸν, καὶ τῷ σκώληκι τοῦ πατάξαι τὴν κολοκύνθην. ᾿Αλλὰ καὶ πρὸς τὴν Νινευί λέγει, ὅτι Περὶ σοῦ ἐντελεῖται Κύριος τῷ Κύρῳ, ὥστε ἐπιστρατεῦσαί σοι. Ἐντελεῖται καὶ περὶ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ὁ Κύριος τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ, ὥστε διαφυλάξαι αὐτὴν ἐν πά σαις ταῖς ὁδοῖς. Εκάστῳ γὰρ καὶ τῶν ἐν τῇ Ἐκκλησία μικρῶν ἄγγελος ἀφώρισται, ὡς ἐμάθομεν. Τάχα δὲ καὶ εἰς τὰς τοῦ Σωτῆρος διδασκαλίας ἔχει τὴν ἀναφορὰν ἡ προφητεία. Ἐπειδὴ γὰρ τὴν φύσιν ἡμῶν προσλαβών, ἐπέῤῥωσεν αὐτὴν, καὶ δυνατωτέραν εἰργάσατο, μονονουχί τοῦτό φησιν· Αἱ μὲν τοῦ νότ μου ἐντολαί, τῆς πάλαι φύσεως ἦσαν, τῆς ἐν τῷ 'Αδάμ κατακρίτου καὶ ἀσθενοῦς· περὶ σοῦ δὲ, τῆς νέας γενομένης διὰ τοῦ νέου ᾿Αδάμ, ἄλλα ἐντελεῖται ὁ Κύριος Ἰησοῦς· Εῤῥέθη τοῖς ἀρχαίοις· Οὐκ ἐπιορκήσεις· ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν μὴ ὁμόσαι ὅλως, καὶ τὰ λοιπά. Λέγοι δ᾽ ἂν καὶ πρὸς τὸν ἐν πειρασμοῖς ὄντα, ὅτι Ἐντελεῖται περὶ σοῦ τοῖς ἀγγέ λοις, ὥστε μὴ ἐγγιεῖν μάστιγα τῷ σκηνώματί σου. Οὐ σπαρήσεται ἐξ ὀνόματός σου ἔτι. Εἰ μὲν πρὸς τὴν Νινευί ὁ λόγος, λέγοι ἄν, ὅτι οὐκέτι σπέρμα ἀνθρώπου τινὸς κληθήσεται ἐκ τοῦ σοῦ ὀνόματος. Έθος γὰρ τοῖς ὑπηκόοις ἀπὸ τῶν κρα τούντων καλεῖσθαι. Οὕτω καὶ ἀπὸ Βαβυλῶνος Βαβυλώνιοι· καὶ ἀπὸ Κύρου τοῦ Πέρσου, Πέρσαι· ἀπὸ Ἀλεξάνδρου Μακεδόνος, Μακεδόνες· καὶ ἀπὸ Ῥώμης Ρωμαίοι. Κατὰ τοῦτον τὸν λόγον, καὶ Παῦλος Ῥωμαῖος ἦν. Οὐ τοίνυν ἀπὸ τοῦ νῦν ἄρξεις, ὥστε ἀπὸ σοῦ καλεῖσθαι τοὺς ἀρχομένους. Εἰ δὲ πρὸς τὸν Ἰσραὴλ λέγεται ταῦτα, νήσεις, ὅτι Μετὰ τὸ ἐλευθερωθῆναι σε ὑπὸ Κύ ** Gen. H, 19. “Philipp. 11, 6. CAP. I. Et vincula tua dirumpam. Ad Israelem hæc lo quitur. Habuisti quidem potentiam et tyrannidem Ninevi urbis, veluti quosdam nexus detinentes te, ut servires ipsi, neque quidquam libere transigere posses: hanc ergo potentiam, tale imperium di rumpam, tradens ipsum Persa. Quod si ad Ninevi urbem hæc verba flant, intelliges vincula, non quibus detinebatur, sed enim quibus detinebat potius alias gentes, adeoque ipsum Israelem. Grandes etiam nexus humanæ naturæ ipsa inobedientia injicit, detinens ipsam in terra. Propter ipsam enim audivit a Domino: Terra es tera. Enim vero postquam cœlestis Servator noster, forma servi accepta, factus est obediens usque ad mortem *, dirupit inobedientiæ ista vincula: exaltatusque in coelum, omnia trahit ad seipsum 44. et caVERS. 14. Ει mandabit de te Dominus. Cyro mandabit de te, o israel, ut dimittal te a captivitatc. Quomodo autem mandabit? Certe non prophetas mittendo, sed animum ejus invisibiliter, per sua quæ novit judicia contingendo, maxime cum idololatra esset, et indignus, quem per suos prophetas conveniret. Hanc ad rationem ce:o demandavit, ut devoraret Jonam præterea cucurbitæ, ut præberet umbram Jonæ, ac vermi præcepit ut feriret cucurbitam. 223 Ad hæc civitati Ninevi dicit: De te Dominus Cyro imperabit, ut copias suas adversum te arinet. Mandabit etiam angelis suis Dominus de humana natura, ut ipsam in omnibus viis custodiant 86: cuilibet enim, etiam iis qui in Ecclesia parvi sunt, angelus segregatus attributusque est, uti didicimus. Forsan et ad doctrinam Servatoris relationem prophetia hæc habet. Postquam enim naturam nostram assumpsit, confortavitque ipsam, et potentiorem reddidit, tantum non hoc dicit: Legis mandata veteris naturæ fuerunt in Adam condemnatæ et imbecillis, de te autem, nova facta, per novum Adam, alia dabit in mandatis Dominus Jesus Dictum est veteribus: Non pejerabis; ego autem dico vobis, non esse jurandum omnino ®, et ctera. Poterit etiam hæc dicere ad eum qui in tentationibus est constitutus: Mandavit de te angelis, ut flagellum non accedat ad tabernaculum tuum **. Non seminabitur amplius ex nomine tuo. Siqui dem ad Ninevi sermo est, hæc poterit esse sententia: Semen alicujus mortalium posthac ex nomine tuo non appellabitur. Mos enim erat subditis, a majoribus dominantibus nomenclaturas adipisci. Sic a Babylone Babylonii, a Cyro Persa Persæ, ab Alexandro Macedone Macedones, a Roma Romani sunt dicti. Secundum hanc rationem, Paulus quoque Romanus erat. Non igitur, inquit, posthac ita dominaberis, ut ex nomine tuo vocentur subditi. Sin ad Israelem hæc dicantur, accipies ita, nempe: Postquam liberatus fueris a Cyro, 85 Joan. x11, 32. 80 Psal. xc, 11. or Matth. V, 8 Psal. xc, 11. Varia lectiones et notæ. Desunt in Cod. Bav. et Ven. καὶ τὰ λοιπά, quæ Latinis his, et catera, respondeant.

non porro ex nomine tue, hoc est, Israelita quis- ρου, οὐκέτι ἐκ τοῦ ὀνόματός σου, τουτέστιν 13ο piam dispergetur in captivitatea etsi enim dein- ραηλίτης τις διασπαρήσεται εἰς αἰχμαλωσίαν eeps debellati fuerunt ab Antiocho, aliisque continibus gentibus, universalis tamen ipsis non obtigit dispersio. Atque cum ducis hoc affirmare queas, quod neque unquam vere Israeliţa disper - gatur: Non enim omnes qui ex Israel, Israelitæ sunt. Unde et Dominus etiam dixit: Ecce vere Israelita hic ", quasi quidam falso Israelite forent. Proinde qui etiamnum in universum terrarum orbem dispersi sunt, non sunt veri Israelitæ, sed nothi alias et ipsi una cum Nathanaele dixissent: Tu es filius Dei, tu es rex Israelis I. Ante Christi porro adventum in carne, mortalium genus dispersum erat in multas et varias de variis diis opiniones in Christo autem unitum est ad divinam veram naturam, ac verum Dei cultum addidicit. Propterea dicitur, Non spargetur ex nomine tuo posthac, id est, hamo (hujus enim nomen ad nostram naturam pertinet) non dispergetur in multas opiniones et vana spectra. Ad tentatum etiam, et recum ambigentem, quod lucrum ex Lentationibus remanebit, ait, Hoc lucraberis, quod non ultra humaua in te cogitatio spargetur. Hinc οι δε, past tentationem, Pulari, inquit, et meipsum lerram et cinerem”, abjecique me ipsum et liquefactus sum. Quanto 224 namique magis exterior homo corrumpitur, tanto magis interior TeRovalur. εἰ γὰρ ἐπολεμήθησαν υπό τε Αντιόχου, καὶ ἄλο λων πολλῶν ὁμόρων ἐθνῶν, ἀλλά γε καθολική διασπορὰ οὐκ ἐπεγένετο αὐτοῖς. Καὶ θαῤῥῶν δ᾽ ἂν ἀποφήναιο, ὅτι οὐ δή ποτέ τις ἀληθῶς Ισραηλί της διασπείρεται. Οὐ γὰρ πάντες οἱ ἐξ Ισραήλ, οὗτοι Ισραήλ. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Κύριος εἶπεν· Ιδε ἀληθῶς Ισραηλίτης· ὡς ὄντων ψευδών τίνων Ἰσραηλιτῶν. Καὶ οἱ νῦν οὖν διεσπαρμένα εἰς πάντα κόσμον, νόθοι, καὶ οὐκ Ἰσραηλῖται· ἡ γὰρ ἂν καὶ αὐτοὶ μετὰ τοῦ Ναθαναὴλ ἔλεγον· Σὺ εἶ ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ, σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τοῦ Ἰσραήλ. Πρὸ μὲν οὖν Χριστοῦ, ἡ ἀνθρωπίνη φύσις, διεσπαρμένη ἦν εἰς ἄλλας καὶ ἄλλας δόξας πολυθείας· ἐν Χριστῷ δὲ ἐνωθεῖσα πρὸς τὴν θείαν φύσιν, καὶ τὴν ὄντως θεοσέβειαν ἔμαθε. Διο λέγέται· Οὐ σπαρήσεται ἐκ τοῦ ὀνόματός σου ἔτι· τουτέστιν, ἄνθρωπος (τοῦτο γὰρ ὄνομα τῆς ἡμε τέρας φύσεως) οὐ διασπαρήσεται εἰς πολλὰς δόξας καὶ φαντασίας. Καὶ πρὸς τὸν πειραζόμενον δὲ, καὶ οἷον ἀμφιβάλλοντα, τί τὸ κέρδος ἐκ τῶν τει· ρασμῶν, φησὶν οὖν, ὅτι τοῦτο κερδήσεις, τὸ μη κέτι ἀνθρώπινον λογισμόν απαρῆναι ἐν σεί· ούτω καὶ ὁ Ἰώβ, μετὰ τὸν πειρασμόν, φησίν· "Ηγημαι δὲ ἐμαυτὸν γῆν καὶ σποδὸν, καὶ ἐφαύλισα ἐμεν τὸν καὶ ἐτάκην. "Ωσφ γὰρ ὁ ἔξω άνθρωπος φθεί ρετικά, τοσούτῳ ὁ ἔσω ἀνακαιγονται. Εξ οίκου Θεοῦ σου ἐξολοθρεύσω γλυπτά, καὶ χωνευτά θήσομαι ταφήν σου. Πολλοὶ τῶν του δαίων, καὶ μετὰ τὴν αἰχμαλωσίαν εἰδωλολάτρουν, μὴ σωφρονισθέντες ὅλως ταύτῃ. Οθεν Ἰωσίας δ θαυμάσιος, τά τε είδωλα πάντα καθεῖλε, καὶ τὰ σκεύη αὐτῶν ἔκαυσε, καὶ διέσπειρε τὸν χοῦν αὐτῶν ἐπὶ πρόσωπον τῶν μνημάτων τῶν θυσιαζόντων αυτ τοῖς. Τοῦτο οὖν ἐστι τὸ, θήσομαι ταφήν σου, τὸ τὸν χοῦν τῶν θεῶν ἀναμίξαι τῷ χοῖ τῶν εἰδω λολατρῶν. Καὶ πρὸς τὴν Νινευῖ δὲ λέγοιτο ἐν, ὅτι καὶ τοὺς θεούς σου εἰς ἐξολόθρευσιν παραδώσω ὅθεν σὺ φοβούμενος μήποτε λάφυρα των πολεμίω γένωνται, μετακρύψεις αὐτοὺς ὥσπερ ἐν τάφοις τισὶ καταχωνοῦσα. Μή ποτε δὲ, ἐπειδὴ ὡς εἰδι λολάτραι τοῖς ἐχθροῖς εἰς θάνατον ὑπὸ Θεοῦ παρ domo Dei tui exstirpabo sculptilia, et conflatilia penam sepulturam tuam. Non pauci Israelitarum, etiam post captivitatem, idolis serviebant, ne sic quidem ex ea captivitate sobrii facti. Unde admirandus ille Josias omnia idola sustulit, vasaque ipsorum exussil, pulverem eorum in faciem monun entorum ad sacra facientes ipsis pertinentium dispergens disseminansque. Atque hoc est quod ail: Ponam seu faciam sepulturam tuam, pulverem deorum admiscendo pulvere idololatrarum. Ad Ninevi hæc verba etiam transferri -queant hunc ad modum: Deos tuos ad perniciem, ad exterminationem tradam: unde tu metuens, nequando spolia hoftilia fant, defodies eos veluti in sepulcris aggere congestis. Fortasse autem, quia idolorun culwres in manus hostium a Deo trade- εδίδαντο, φησίν, ὅτι Ταῦτα τὰ είδωλα θήσομα bantur, ait: Hæc idola ponam sepulcrum tuuu), id est, moris conciliatores, auctoresve, ipsaque tibi sepulcrum fent. Porro spiritus calumnians diabolus erat bumanæ naturæ. Talis Dei domus est universus mundus, ex quo omnis idololatria per Christum excisa est. Bella insuper est promissio quam promittit, qui cuncta idola exstirpat natura nostra, dum ait: Ponan sepulturam tuam, id est, Occidam veterem hominem, et tumulo le condam, ut renovem et resuscitem: Nam mortui sumus et consepulti sumus Christo per baptisma”. Ex mente itidem nostra quæ domus Dei ταφήν σου, τουτέστι θανάτου πράξενα, καὶ ταφή αὐτά σοι γενήσονται. "Ην δὲ καὶ ὁ διάβολος θεός τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως· οἶκος δὲ τοῦ τοιούτων θεοῦ, ὁ κόσμος ἅπας, ἐξ οὗ πᾶσα εἰδωλολατρεία ἐξωλοθρεύθη ὑπὸ Χριστοῦ. Καλὴ δὲ καὶ ἡ ἐπαγ γελία ἣν ἐπαγγέλλεται τῇ φύσει ἡμῶν, ὁ τὰ εἴδωλα εξολοθρεύων, ὅτι θήσομαι ταφήν σου τουτέστιν, Αποκτενῶ τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον, καὶ θάψω σε, ἵνα καινοποιήσω καὶ ἀναστήσω. Απ εθάνομεν γὰρ καὶ συνετάφημεν τῷ Χριστῷ διὰ τοῦ βαπτίσματος. Ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ νοὸς ἡμῶν, & οἶκος κατεσκευάσθη τοῦ Θεοῦ, ἐξολοθρευθήσονται 11 Cor, ш, 22. " Joan. 1, 47. • Ibid. 49. * Job. xxx, 19. "II Cor. iv, 16.» Rʊm. vi, 4.

EXPOSITIO IN PROPHETAM NAUM. - CAP. I. γλυπτά, ἡ ῥητορική καλλιῤῥημοσύνη, καὶ χωνευτά, & exstructa est, exstirpabuntur etiam sculptilia, αἱ τῶν φιλοσόφων δόξαι, διὰ τῶν ἀποδεικτικῶν, ὡς φασι, μεθόδων, σἷόν τινων πυρώσεων ἀναφε ρόμεναι. Τότε δὲ θάπτεται ὁ νοῦς ἡμῶν, ἤτοι ἡ διάνοια, ὅτε μηδὲν φρονοῦμεν ἴδιον καὶ ἀνθρώ πινον, ὥσπερ καὶ Σολομών λέγει· Φρόνησις ἀνθρώπου οὐκ ἔστιν ἐν ἐμοί. Τὸ γὰρ, Πίστευσον, ταφή ἐπι τῆς διανοίας, μή συγχωρουμένης κινεί σθαι, καὶ διανοεῖσθαι, καὶ πολυπραγμονείν. rhetorica videlicet splendide dicendi venustas, el condatilia, hoc est philosophorum opiniones, per demonstrativa, ut ipsi vocant, compendia vel artes, ceu quasdam incensiones exhibitas. Tum vero tumulatur intellectus noster, sive mens, quando nihil sapimus proprium et humanum, perinde atque Salomon etiam ait: Affectus hominis non est in me 35. Fides enim, est sepultura mentis, cui non permissum, ut moveatur, cogitet in animo, et variis curiose sit dedita. Ότι ταχεῖς ἰδοὺ ἐπὶ τὰ ὄρη οι πόδες εὐαγ γελιζομένου καὶ ἐπαγγέλλοντος ειρήνην. Μόνον οὐκ ἐπὶ θύραις ὄντα τὰ ἀγαθὰ δεικνύει. Ἰδοὺ γὰρ, φησίν, ἰδοὺ ἥξει ἄγγελος εὐαγγελιζόμενος τὴν τοῦ Κυρίου μου κατὰ τῶν Νινευΐτῶν ἐκστρατείαν, καὶ τὴν ἄλωσιν τῆς Νινευί, ἥτις εἰρήνη ἦν τοῖς Ἰσ. ραηλίταις, ἐλευθεροῦσα αὐτοὺς ἀπὸ τῆς αἰχμαλω‐ σίας. Ἐπὶ τὰ ὄρη ἰδὲ, φησίν, ἢ διότι ὀρεινὴ ἡ ὁδὸς αὕτη, ἡ ἀπὸ Νινευί ἐπὶ Ἱερουσαλήμ, ἢ ἐπειδή οἱ διαγγέλλοντές τι ἀπὸ τῶν ὀρέων ὡς ἐξ ἀπόπτων τόπων, ποιοῦνται σημεία, δι᾿ ὧν ἐμφανίζουσι τὴν ἀγγελίαν τοῖς κάτω. Πόδες τοῦ Κυρίου, οἱ ἀπ: στολοι, οἱ ἀπεστάλησαν εἰς τὰ ὄρη, τὰ ἔθνη, τὰ τῶν νοητών θηρίων κατοικητήρια, μαθητεύοντες αὐτοὺς, ὃς ἦν εὐαγγελιζόμενος εἰρήνην· καὶ διὰ πάντων μέν, ὧν ἐδίδαξε καὶ ἐποίησεν, εἰρηνοποιῶν ἡμᾶς τῷ Πατρὶ· Ἵνα καὶ αὐτοὶ ἐν ἡμῖν, φησίν, ἐν ὦσιν. Ἐμφανέστατα δὲ εὐηγγελίζετο τὴν πρὸς ἀλλήλους εἰρήνην, διὰ τοῦ λέγειν· Ἀπὸ τοῦ αἵροντὸς τὰ σὰ, μὴ ἀπαίτει· καὶ τῷ θέλοντί σοι ne repete, volentique tecum apud judicem delitigare, κριθῆναι, καὶ τὸν χιτῶνα σου λαβεῖν, ἄφες αὐτῷ καὶ τὸ ἱμάτιον. Απήγγειλε δὲ ταῦτα, ὡς μηδὲν ἀφ' ἑαυτοῦ λέγων, ἀλλὰ τὰ τοῦ Πατρὸς ἀπαγγέλλων. Καὶ τοῦ Ἰωάννου δὲ οἱ πόδες τα χεῖς ἦσαν ἐπὶ τὰ ὄρη, τοὺς Φαρισαίους τοὺς ὑψηλόφρονας, ἀπαγγέλλοντος τὴν ἀληθινὴν εἰρήνην, τὸν Χριστὸν, οἷς καὶ ἔλεγε· Γεννήματα εχιδνῶν, ἑτοιμάσατε τὴν ὁδὸν τοῦ Κυρίου, εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίβους αὐτοῦ. Πᾶσα φάραγξ πληρωθήσεται, καὶ πᾶν ὄρος καὶ βουνὸς ταπεινωθήσεται. Ούτ δεὶς δὲ δύναται ἀπαγγεῖλαι εἰρήνην κάτω ὢν, καὶ τοῖς τῆς γῆς προσκείμενος· διὰ γὰρ τὰ τῆς γῆς ἀγαθά, οι πόλεμοι. Εἰ μέλλεις τοίνυν εἰρήνην εὐαγγελίσασθαι, καὶ σαυτῷ καὶ τοῖς πλησίον, ὑψηλότερος γενοῦ τῆς γῆς, καὶ τῶν αὐτῆς ἀγαθῶν, πλούτου καὶ δόξης. Ἐπὶ τὰ ὄρη ἀνάβηθι τὰ οὐράνια, ὅπου καὶ Δαβὶδ αἴρων τους ὀφθαλμούς, ήλπιζεν ἥξειν αὐτῷ ἐκεῖθεν τὴν βοή Θειαν. Τούτῳ καὶ οἱ διδάσκαλοι προσεχέτωσαν τὸν νοῦν, ἵνα ἐπὶ τὰ ὄρη τῆς ὑψηλής πολιτείας ἱστάμενοι, οὕτως ἀπαγγέλλωσι τὴν εἰρήνην τοῖς λαοῖς, 8 καὶ διὰ τοῦ βήματος αὐτοῖς παραδηλούται. Εόρταζε, Ἰούδα, τὰς ἑορτάς σου. Ἐπειδὴ γὰρ ἐν τῇ αἰχμαλωσίᾳ ῶν, ἐκωλύου ἑορτάζειν (ὰ γὰρ νόμος, ἐν Ἱερουσαλὴμ ἐκέλευεν ἑορτάζειν· διὸ καὶ ἐπὶ τῶν ποταμῶν Βαβυλῶνος ἐκρέμασαν οι πάλαι τὰ ὄργανα ἐπ᾽ ἱτέαις, ὡς οὐκ ἐξὺν ᾄδειν Sap. Χιν, 21. Joan, XP11, 21.» Matth. v, 40. Vens. 15. Quoniam veloces ecce super montes pedes evangelizantis denuntiantisque pacem. Propemodum in foribus exsistentia bona monstrat. Ecce enim, inquit, ecce veniet nuntius annuntians Cyri contra Ninevitas expeditionem et captionem urbis Nineri, que pas erat Israelitis. Liberab eos a captivitate. Super montes dicit, sive quod ipsa via a Ninevi adusque Jerusalem sit nontana, sive quod qui a montibus aliquid denuntiant, ceu ex locis qui videri plane nequeant, signa faciant, per quæ in imo agentibus suam denuntiationem significant. Pedes Domini sunt apostoli qui missi sunt ad montes, ad gentes ipsas quæ sunt intellectualium ferarum habitacula, docentes eos. Atqui Dominus annuntiabat pacem, ac per omnia quæ eum docuit, tum fecit, pacem nobis apud Patrem suum 225 peperit: Ut et ipsi in nobis, inquit, unum sint”. Apertissime autem mutuam prædicabat pacem inter Gideles, cum diceret: Ab co, qui tua tollit, ac tunicam tuam capere, dimille ei et pallium. Annuntiabat autem hæc, tanquam nihil a sese di. ceus, verum enim, quæ Spiritus sancti essent, prædicans. Joannis etiam Baptiste pedes veloces fuerunt super montes, Phariseos dico, concionantis veram pacem, Christum, quibus et dicebat: Generationes viperarum, parate viam Domini, reclas facile senilas ejus. Omnis vallis implebitur, et omnis mons et collis humiliabitur. Nemo autem prædicare pacem in terra infra agens potest, dum terrenis rebus afixus est: propter enim hujus terre facul tates, suscitantur bella. Quocirca si annuntiaturus es pacem, et tibiipsi et proximis tuis, subleva te. Erige te in altum a Larra et bonis ejus, nimirum Da divitiis et gloria. Ascende super montes calestes, quo Davides etiam oculus suns tollens, sperabat „inde sibi venturum auxilium. Huic et doctores advertant animum, et super montes altae politise constituti, sic annuntient pacem populis, quod ipsis etiam per gradum et ascensione cathedræ demonstratur. Celebra, Juda, festivitates tuas. Cum enin in capcivitate esses, prohibebaris celebrare festivitales (lex enim in Jerusalem præcipiebat celebrare festa. Propterea et super funina Babylonis suspendle runt olim organa ad salices ", et non licebat els » Psal. cxx, 1. " Psal. cxxxvi, 1, 2.

canere canticum Domini in terra aliena: nunc τὴν ᾠδὴν Κυρίου ἐπὶ γῆς ἀλλοτρίας)· νῦν ἀπο liberatus a captivitate, citra impedimentum celebra ferias tuas. Hæc autem vel propheta dicit, vel angelus prædicans, omnisque, qui mente intelligitur, Judas, vel confitens Deum. In quantum enim est in Babylone, id est, confusione, in ipsa terra a Deo aliena, non potest celebrare festivitates suas neque Pascha, transitus et egressus illas ferias (non enim evasit, neque egressus est peccatumn), neque hebdomadarum ferias, quæ est Pentecoste: nam extra spiritus Sabbatismum est, non tollens Christi jugum, apud quem invenitur requies, neque Scenopegiæ, hoc est Tabernaculorum, festum: nom enim ceu tabernaculum peregrinationis, sed veluti stabilem habitationem hunc mundum inhabitat. Neque resurrectionis et vitæ post hanc futura: meminit, quando cujuslibet vas novum et incorruptibile compaginabitur. At ubi liberatus fuerit a servitute confusi peccati, tum demum celebrare jubetur ferias suas quas diximus. Tres auten illæ feriæ, omnium in lege maximæ exstiterunt. Redde vota tua. lloc est, promissiones quas pronisisti, reple, sacra faciens, aliaque legitinia persequens. Promiserant enim, cum in captivitate essent, sese nullam 226 Deo reddituros graciam, multaque dona gratitudinis symbola, si in patriam reverterentur, perinde ac in psalina sexagesimo quinto et sexagesimo sexto invenienius. Quoniam non amplius adjicient, ut pertranseant ad inveterationem. Hoc est, Non porro hostes tui diu perseverabunt, neque stabilietur ipsis felicitas: verum ipsi celeriter etiam interibunt, ac lætitia eorum, et lux perdetur simul. Vel quod confitentis Deum festivitates non inveterascent, non pervenient ad inveterationem: semper enim de die in diem renovatur, juxta imaginem Conditoris sui. CAPUT II. CAP. I, VERS. 15. Confecta est, consumpta est. Ninevi videlicet, ejusque princeps, ut non amplius tibi timor sit ex ipsis; vel peccatumn, vel impielas. CAP. 11, VERS. 7. Ascendit insuflans in faciem tuam, eripiens ex tribulatione. Ascendit, inquit, λυθεὶς τῆς αἰχμαλωσίας, ἀκωλύτως εόρταζε. Ταῦτα δὲ ἡ προφήτης φησίν, ἢ ὁ ἄγγελος ὁ εὐαγγελιζό μενος. Καὶ πᾶς δὲ ὁ νοητός Ἰούδας, ἤτοι ὁ ἐξω ομολογούμενος ἐν ὅσῳ μὲν ἐστιν ἐν τῇ Βαβυλώνι, τῇ συγχύσει, τῇ γῇ τῇ ἀλλοτρία τοῦ Θεοῦ, οὐ δύναται ἑορτάζειν, οὔτε τὸ Πάσχα, τὴν διαβατή ριον ἑορτὴν καὶ ἐξόδιον (οὐ γὰρ διέβη, οὐδὲ ἐξῆλθε τὴν ἁμαρτίαν, οὔτε τὴν τῶν ἑβδομάδων, ἥτις ἐστὶν ἡ Πεντηκοστή· ἔξω γάρ ἐστι τοῦ πνευματικοῦ σαββατισμοῦ, μὴ ἄρας τὸν ζυγὸν τοῦ Χριστοῦ, ἐξ οὗ εὑρίσκεται ἡ ἀνάπαυσις· ἀλλ᾽ οὐδὲ τὴν τῆς Σκηνοπηγίας· οὐ γὰρ ὡς σκηνὴν παροικεῖ τὸν κόσμον, ἀλλ' ὡς βεβαίαν κατοικίαν ἐμμένει. Ούτε τῆς ἀναστάσεως καὶ τῆς κατ' ἐκείνην ζωῆς μνη μονεύει, ὅτε τὸ σκῆνος ἑκάστου παγήσεται καινόν τε καὶ ἄφθαρτον. Ἐπειδὰν δὲ τῆς ὑπὸ τῇ συγχυ τικῇ ἁμαρτίᾳ δουλείας ἀπαλλαγῇ, τότε ἑορτάζειν κελεύεται τὰς ἑορτὰς αὐτοῦ, ὡς εἰρήκαμεν. Δ' τρεῖς δὲ αὗται, πάντως καὶ ἐν τῷ νόμῳ ἦσαν μέσ γισται ἑορταί. ᾿Απόδος τὰς εὐχάς σου. Τουτέστι, Τὰς ὑπο σχέσεις, &ς ὑπέσχου, ἀποπλήρωσον, θύων, καὶ τ' ἄλλα ἐπιτελῶν νόμιμα. Επηγγείλαντο γάρ, ὁπηνίκα ἐν τῇ αἰχμαλωσίᾳ ἦσαν, ἀποδώσειν τῷ Θεῷ πολλά χαριστήρια, εἴπερ ἐπανέλθοιεν, ὡς ἐν τῷ ξε' καὶ ξη' ψαλμῷ εὑρήσομεν. Διότι οὐ μὴ προσθῶσιν ἔτι τοῦ διελθεῖν εἰς παλαίωσιν. Τουτέστιν, Οὐκέτι οἱ ἐχθροί σου μακροχρονίσουσιν, οὐδὲ παλαιωθήσεται αὐτοῖς ἡ ευημερία· ἀλλὰ ταχέως καὶ αὐτοὶ ἀπολοῦνται, καὶ ἡ εὐθηνία αὐτοῖς προσαπολεῖται. Η καὶ ὅτι τοῦ ἐξομολογουμένου αἱ ἑορταί, οὐκ ἔρχονται εἰς παλαίωσιν· ἀεὶ γὰρ ἀνακαινοῦνται ἡ ἡμέρα | [. ἡμέρα] τῇ ἡμέρᾳ κατ' εἰκόνα τοῦ κτίσαντος αὐτόν. Συντετέλεσται, ανήλωται Ή Νινευί καὶ ὁ ταύτης ἄρχων· ὥστε μηκέτι σοι φόβον εἶναι τινα ἐξ αὐτῶν· ἢ ἡ ἁμαρτία, καὶ ἡ ἀσέβεια. ᾿Ανέβη ὁ ἐμφυσῶν εἰς τὸ πρόσωπόν σου, εξαι ρούμενος ἐκ θλίψεως. Ανέβη, φησί, κατὰ τῆς contra Ninevi Cyrus, qui insulans, et ventulum Νινευί ὁ Κῦρος, ὃς ἐμφυσήσας σοι, ἐξεῖλετό σε faciens faciei tuæ, eripuit te ex afflictione. Insufflare autem ex Judaica quadam consuetudine dixit, quibus dilacerare quoque pallia in more erat. Sic et in languentium vultus insufflabant, id quod exorcistæ potissimum faciebant. Sunt qui hæc ad Deum pertinere putant, qui proprio nutu, ceu flamine quodam, seu flatu usus, vivificavit denuo populum, veluti mortuum, quemadmodum et leze1 Psal. cxxxiv, 4. ἐκ θλίψεως. Τὸ δὲ ἐμφυσᾶν, ἐκ συνηθείας Ἰουδαϊκῆς τινος εἶπεν· ὥσπερ γὰρ τὸ διαῤῥηγνύναι τὰ ἱμάτια σύνηθες ἦν αὐτοῖς· οὕτω καὶ τὸ ἐμφυσ ἐπὶ τὰ τῶν ἠσθενηκότων πρόσωπα· ἐποίουν δὲ τοῦτο μάλιστα οἱ ἐξορκισταί. Τινὲς τὸν Θεὸν εἶπον ἐνταῦθα λέγεσθαι, ὃς τῷ οἰκείῳ νεύματι, οἷόν τινι έμφυσήματι χρησάμενος, ἀνεζώωσε τον λαόν, οἱονεὶ τεθνηκότα, καθὰ Ἰεζεχιήλ λέγει, Varia lectiones Επηγγείλατο, promiserat, Cod. Bas. Cod. Ven. et Bav. habent sexagesimum oclavum. et notæ. Νῦν τετέλεσται, ἀνάλωται, Cod. Ven. Ασθενούντων ἄσωπα. Cod. Ven. Sed seribendum fortasse ἄσωτα pro άσωπα.

EXPOSITIO IN PROPHETAM NAUM. - CAP. II. νεκροῖς ὀστέοις τούτου; παρεικάσας, ὥσπερ καὶ chien ait, mortuis ossibus hos comparans τῷ Ἀδὰμ ἐμφυσήσας πνοὴν ζωῆς, ἐποίησεν αύτ τὸν εἰς ψυχὴν ζῶσαν. Ανέβη καὶ ὁ Κύριος – ἐκ νεκρῶν, καταλύσας τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου, τὸν νοητὸν ᾿Ασσύριον· καὶ ἐνεφύσησε τοῖς μαθηταῖς, εἰπών· Εἰρήνη ὑμῖν Εχάρησαν γὰρ οἱ μαθηταὶ, ἰδόντες τὸν Κύριον. Ἐπειδὴ γὰρ ἀπώλεσεν 'Αδάμ τὴν εἰκόνα, ἣν διὰ τοῦ θείου ἔλαβεν εμφυσήματος, εἰκότως ταύτην ἀνακαινίσας ὁ Χριστὸς, τοῖς ἱεροῖς ἀπέδωκεν ἀποστόλοις, καὶ δι' αὐτῶν, ἅπασι τοῖς πιστεύουσι. Σκόπευσον ὁδόν. Πρὸς τὸν Ἰούδαν, φησί, παρακελευόμενος αὐτῷ περισκοπεῖν τὰς ὁδοὺς, καὶ τοὺς ἀγγέλους προσδοκᾷν, καὶ τὰ παρ' ἐκείνων εύαγο γέλια δέχεσθαι. Ἢ καὶ ὡς τῷ μέλλοντι ἀνακομίζεσαι ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας φησὶν, ὅτι Περισκόπει, ποία σοι ῥᾴων καὶ ἐπιτομωτέρα ὁδός. : perinde atque Adamo insufluus spiritum vitæ, creavit in ipso animam viventem. Ascendit etiam Christus ex mortuis, submergens eum, cui mortis erat imperium *, Assyrium istum, qui mente cogitatur, Satanam. Inflavitque discipulis in faciem, pacem illis exoptans. Garisi sunt enim discipuli, Dominum suum conspicati *. Nam simul atque Adm imaginem perdidit, quam per divinam insulationem acceperat, recte et pulchre Christus illam renovans, sacris suis tradidit apostolis, et per ipsos cunctis credentibus. Contemplare iler. Ad Judain hæc dicit, præcipiens ipsi circumspicere per vias, et exspectare nuntios, ac bonas ab illis accipere annuntiationes. Vel veluti reducendo ex captivitale hac dicit populo: Contemplare, circumspice, quam sit fucilis et concisa brevisque via. Constringe lumbos, fortiter confortare ro! ore nimis. Pro eo quod est, Priorem depone formidinem, et confortare lumbis tuis, eos circumcingens. Sic et Jobo Dominus ait: Succingere, ut vir, lum. bos tuos. El Paulus: Circumcingite lumbos ve saros in veritate '. Proinde ct hic cos fortes esset 227 confidentes jubet, priore metu deposito. Vel perinde est, ac si dicat: Parale vos ad iter reditus. Lumborum enim dominari per zonam, eosque circumcingere, iter facientium forina est: quippe quia diffluens tunica, ad profectionem laboribus defatigat, adversum quos succinctus fortiter perdurat. Deinde cuilibet nostrum dat in mandatis, Contemplare viam, Christum, ut in ipso circumambules. Vel adhortans nos ad considerationem mysterii de Christo, ait: Addisce viam. Quia vero per vitam actuosam ascendimus ad divinarum rerum contemplationem, ac citra sanctificationem nen.o Dominum videat, inquit: Dominare lumbis, in quibus est cupiditas et libido. Porro cum natura nobis insita propemodum perturbatione admoniti, dicere consuevimus: Non possum natu. rali affectui reniti, ostendit quomodo dominalimur: Valde, inquit, fortis esto, fortitudinem v'rilem assume, hoc est, ne molliter, ne laxe, sed acriter, sed vehementer resistas, idque in robore, Κράτησον οσφύος, ἄνδρισαι τῇ ἰσχύϊ σφόδρα. Ἀντὶ τοῦ, Τὴν προτέραν ἀπόθου δειλίαν, καὶ ἄνδρισαι, τὴν ἐσουν σου περισφίγξας. Οὕτω καὶ τῷ Ἰώβ φησιν ὁ Κύριος· Ζῶσαι, ὥσπερ ἀνὴρ, τὴν ὀσφύν σου· καὶ ὁ Παῦλος, Περιζώσασθε τὰς ὀσφύας ὑμῶν ἐν ἀληθείᾳ. Κἀνταῦθα τοίνυν ἀνα ὁρίσασθαι καὶ θαῤῥεῖν παρακελεύεται, τὴν προτέραν ἀποθέμενο; [[. - νον] δειλίαν. Η, ὅτι Ετοιμάσθητε πρὸς τὴν ἰδὲν τῆς ἐπανόδου· τὸ γὰρ τῆς ὀσφύος κρατεῖν διὰ τῆς ζώνης, ὁδοιπορούντων ἐστὶ σχῆμα. Διαῤῥέων γὰρ ὁ χιτών, πρὸς τὴν ὁδοιπορίαν ἀποκάμῃς πονῶν· ἀλλ᾽ ἄνδρισαι πρὸς τούτου; Καὶ ἑκάστῳ δὲ ἡμῶν διακελεύεται· Σκόπευσαν τὴν ὁδὸν τὸν Χριστὸν, ἵνα ἐν αὐτῇ περιπατῇς. Η καὶ πρὸς θεωρίαν ἡμᾶς τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου προτρεπόμενος, φησί· Κατάμαθε τὴν ἐδόν. Ἐπεὶ δὲ διὰ πρακτικῆς ἀναβαίνομεν εἰς τὸ τα θεία σκοπεύειν, καὶ χωρὶς ἁγιασμοῦ οὐδεὶς Εψεται τὸν Κύριον, Κράτησον, φησί, τῆς ἐσφύος, ἐν ᾗ τὸ ἐπιθυμητικόν. Εἶτα ἐπειδὴ νουθετούμενοι ἀγνεύειν, λέγειν ειώθαμεν· Οὐ δυνάμεθα, φυσικών ἐστι τὸ πάθος· δείκνυσι καὶ πῶς κρατήσομεν. Ανδρισαι γάρ, φησί, σφόδρα· τουτέστι, Μή χαύνως ἀντιστῇς, ἀλλὰ σφοδρῶς· καὶ τοῦτο, Εν τῇ ἰσχύν, τουτέστι τῷ Χριστῷ, τῷ τὴν φύσιν ἡ; ῶν νευρώσαντι, διὰ τοῦ προσλαβέσθαι αὐτὴν, καὶ ἡνα σα: τῇ θεότητι. "Ανευ γὰρ τούτου, κἂν ἀνδρίζῃ, hic est, Christo, qui naturam nostram confortaοὐδὲν ἰσχύσεις. Διὰ τοῦτο οὐδεὶς ἐν τοῖς ἀπίστοις παρθένος· οὐ γὰρ ἐν τῇ ἰσχύϊ ἀνδρίζονται. vit, potentioremque reddidit, dum eam assumpsit, deitatique univit. Nam etiamsi sine hoc fortis fueris, nihil tamen poteris. Hanc ob causam nemo inter incredulos virgo est, non enim in robore, Christo, confortantur. • Ezech. ΧΧΧΙ, 3. Gen. 11, 7. * llebr. 11, 4. * Joan. xx, 20. • Job XL, 2. * Ephes. vi, 14. Varia lectiones et notæ. Αὐτήν, έμam, ut ad πνοὴν referatur, Cod. Bav. Εἰπών Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον· καὶ ἐξείλετο αὐτοὺς ἐκ θλίψεως εἰπών • Dicens: Accipite SpariCum sanctum: eripuitque ipsos er aflictione, dicens: Pax vobis, Cod. Ven. Cod. Ven. Sic habet: Διαῤῥέων γὰρ ὁ χι τῶν, πρὸς τὴν ὁδοιπορίαν ἐμποδίζει. Οὕτω καὶ ὁ μακάριος Ηλίας - Εσφιγξε, φησί, τὴν ὀσφύν αυτ τοῦ, καὶ ἔτρεχε πρὸ τοῦ ἅρματος τοῦ ᾿Αχαάβ, 'Αλλά PATROL. GR. CXXVI, μηδὲ πρὸς τοὺς τῆς ὁδοιπορίας ἀποκάμῃς τόνους• ἀλλ' ἀνδρισα: πρὸς τούτους. Difluens enim tunica itineri impedimenio est. Ita et Β. Helias accinxit, inquit, lumbos suos, et currebat ante curruu Achab. Verum ne laboribus quidem iliner's deſaligeris, sed ad hos confortare. Greca ita sonant: Quoniam antem sancti Csse cum admonemur, dicere solemus: Non possumus: natura nobis insita libido est: ostendit quemadmodum dominari possimus.

VERS. 2. Eu quod avertit Dominus injuriam Jacob, ▲ quemadmodum injuriam Israel. Jacob quidem decem tribus appellat, Israel vero duas in Hierosolymis. Decem enim prius capiæ sunt a Babyloniis, duæ vero postea, Nabuchodonosor Hierosolyma invadente martiis copiis. Quandoquidem ergo Cyrus duodecim tribubus una permisit reditum, Averit, inquit, Dominus injuriam Jacob, hoc est abstulit captivitatem et servitutem decem tribuum, æque atque duarum Israelis, ac in suam terram transtulit et patriam. Nam injuria erat liberis hominibus, ex Abrahamo propagatis, servitus quæ non decebat eos. Vel hunc ad modum intelligere licet: Postquam nomen Jacob, ipsi patriarcha a patribus impositum est, nomen vero Israel a Deo, unde et hoc ipsum honoratius altero erat, nominat quidem hic universum populum humano nomine, dicens, quod Injuriam sive servitutem Jacob, hoc est, totius populi averterit Dominus, tanquam injuria foret illius patriarchæ, qui virtutis ergo Israel agnominatus est: perinde atque ille injuria afficiatur, qui omni honore dignus est. Mujus gratia, posteris ejus parsum est. Injuria Jacob, hoc est, activi, constituti ut supplantet affectus, serviendo turbanti et pravo alicui operi: quemadmodum injuria Israelis, hoc est in contemplatione. 228 agentis, duin succumbit falso vanoque dogmati, has injurias avertit Dominus, operibus accommodato Jacob mandata impertiens, quæ ipse faciens liber fat: in contemplatione vero nectenti moram, illustrans mentem ad recta et firma Ecclesiæ decreta. Quoniam excutientes excusserunt eos, et palmi:es eorum perdiderunt. Arma potentiæ ejus ex hominibus. Quemadmodum, inquit, vitis excutientes palmiles, fructum corrumpunt: sic et Persa Babylonios infringentes, eorumque regnum excutientes, perdiderunt, quod erat fructus palmitum eorum. Quinam vere palmites fuerint, interpretatur ipse, dum inquit, Quoniam arma potentiæ ejus non ex Deo, sed hominibus; humanis enim viribus imperabant. Nam arma potentia, seu imperii ejus, Babyloniorum videlicet populi, fortes armatos appellat. Subdit igitur: VERS. 3. Viros potentes, illudentes igni. Ut nemo arbitretur Babylonios ceu imbelles a Persis devictos, suprà quidem armorum potentiæ meminit: clarius autem et apertius nunc dicit, Quoniam excusserunt eos viros, potentes et fortes exsistentes, adeoque tenerarios et audentes, ut vel adversus ignem attentare quidquain audeant, ac veluti Jusum quempiam putent discriminibus et metui exposita; ideoque non propter eorum imbecillita - tem Persæ prævaluerunt contra eos, verum enim Διότι ἀπέστρεψε Κύριος την ΰβριν Ἰακώβ, καθὼς ὕβριν τοῦ Ἰσραήλ.-- Ἰακὼβ μὲν τὰς δέκα φυλάς ονομάζει· Ἰσραὴλ δὲ, τὰς ἐν Ἱεροσολύμοις δύο. Αἱ μὲν οὖν δέκα, πρότερον ᾐχμαλωτίσθησαν ὑπὸ τῶν Βαβυλωνίων· αἱ δὲ δύο, ὕστερον, τοῦ Ναβουχο δονόσορ τοῖς Ἱεροσολύμοις ἐπιστρατεύσαντος. Ἐπεὶ οὖν ὁ Κῦρος ταῖς δώδεκα φυλαῖς ὁμοῦ τὴν ἐπάνοδον ἐφῆκε, φησίν, ὅτι 'Απέστρεψε Κύριος τὴν ὕβριν τοῦ ᾿Ιακώβ, τουτέστι, Περιείλε τὴν αἰχμαλωσίαν καὶ τὴν δουλείαν τῶν δέκα φυλῶν, ὥσπερ καὶ τοῦ Ἰσραὴλ, τουτέστι τῶν δύο, καὶ ἀπέστρεψεν αὐτοὺς εἰς τὰ οἰκεῖα. Υβρις γὰρ ἦν τοῖς ἐλευθέροις, καὶ ἐκ γένους Αβραάμ καταγομένοις, ἡ δουλεία. Η καὶ οὕτως· Ἐπειδὴ τὸ Ἰακὼβ ὄνομα ὑπὸ τῶν πατέ των ἐτέθη τῷ πατριάρχῃ· τὸ δὲ Ἰσραὴλ, ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, διὸ καὶ τιμιώτερον ἦν τοῦτο τὸ ὄνομα· ἀκ μάζει μὲν ἐνταῦθα τὸν λαὸν ἅπαντα τῷ ἀνθρωπίνῳ ὀνόματι· φησὶ δὲ, ὅτι τὴν ὕβριν, ήγουν τὴν δου λείαν, τοῦ Ἰακώβ, τουτέστι παντὸς τοῦ λαοῦ, ἀπο έστρεψε Κύριος, ὡς ἕδριν οὖσαν τοῦ πατριάρχου ἐκείνου, τοῦ διὰ τὴν ἀρετὴν Ἰσραὴλ ἐπονομασθέν του. Ως ἂν οὖν μὴ ἐκεῖνος ὑβρίζηται, ὁ πάση; τιμῆς ἄξιος, τούτου χάριν τῶν ἐκγόνων ἐκείνου ἐφείσατο. Υβρις τοῦ Ἰακὼς, τουτέστι, τοῦ πρακτικοῦ, τοῦ τὰ πάθη τεταγμένου πτερνίζειν, τὸ δουλεῦσαι ἐμπαθεί τινι πράξει· ὥσπερ τοῦ Ἰσραήλ, ἤτοι τοῦ θεωρητικοῦ, τὸ ὑποκλιθῆναι ψευδεῖ δόγματι ταύτας δὲ τὰς ὕβρεις ἀποστρέφει Κύριος, τῷ μὲν πρακτικῷ τὰς ἐντολὰς διδοὺς, ὥστε ταύτας ἐργαζί μενον ἐλευθερωθῆναι· τῷ δὲ θεωρητικῷ, φωτίζων τὸν νοῦν, πρὸς τὴν τῆς Ἐκκλησίας ὀρθοδοξίαν. Διότι ἐκτινάσσοντες ἐξετίναξαν αὐτοὺς, καὶ τὰ κλήματα αὐτῶν διέφθειραν· ὅπλα δυναστείας αὐτοῦ ἐξ ἀνθρώπων. Ὥσπερ, φησίν, οἱ τὰ τῆς αμπέλου ἐκτινάσσοντες κλήματα, διαφθείρουσι τὸν καρπόν· οὕτω καὶ οἱ Πέρσαι τοὺς Βαβυλωνίους δια κλονήσαντες, καὶ κατασείσαντες, τὴν αὐτῶν βασιλείαν διέφθειραν, ἥτις ἦν καρπὸς τῶν κλημάτων αὐτῶν. Τίνα δὲ ἦσαν τὰ κλήματα, ἑρμηνεύει, ὅτι τὰ ὅπλα τῆς δυναστείας, οὐ τῆς ἐκ Θεοῦ, ἀλλὰ τῆς ἐξ ἀνθρώπων. ᾿Ανθρωπίναις γὰρ δυνάμεσιν ἐκράτουν· ὅπλα γὰρ δυναστείας αὐτοῦ, τοῦ τῶν Βαβυλωνίων δηλαδὴ λαοῦ, τοὺς δυνατούς ἐπλίτας πάντως λέγει. Επάγει γοῦν· Ανδρας δυνατούς ἐμπαίζοντας ἐν πυρί. Ἵνα μή τις νομίσῃ, ὅτι οἱ Βαβυλώνιοι ὡς ἀσθενεῖς ὑπὸ εκλίθησαν τοῖς Πέρσαις, εμνήσθη μὲν ἀνωτέρω ὅπλων δυναστείας· ἐμφανέστερον δὲ νῦν λέγει, ὅτι Έξ ετίναξαν τοὺς ἄνδρας όντας δυνατούς, καὶ οὕτω θρασεῖς καὶ τολμηρούς, ὥστε καὶ αὐτοῦ κατατολμών τοῦ πυρὸς, καὶ ὡς παίγνιον ἡγεῖσθαι τὰ κινδυνώδη καὶ φοβερά. ὥστε οὐ διὰ τὴν ἐκείνων ἀσθένειαν ἴσχυσαν οἱ Πέρσαι κατ' αὐτῶν, ἀλλὰ διὰ τὴν θείαν ψήφον, παραδοῦσαν αὐτοὺς τούτοις εἰς διαφθοράν. Varia lectiones et notæ. Δώδεκα, duodecim, God. Ven. llæc ita sonant: Ut ne igitur injuria is afficiatur, qui omni dignus est honore, idcirco filiis ejus pepercit. Εκφανέστερον. Cod. Ven. Aurous, ipsos. Cod. Ven.

EXPOSITIO IN PROPHETAM NAUM. - CAP II. Ἐξετίναξαν ἀπὸ τῆς Ἱερουσαλήμ καὶ οἱ Ρωμαῖοι propter divinam judicium tradens eos istis in τους Θεοκτόνους, τοὺς πρὸν μὲν ὄντας, ἤτοι έμφυτευθέντας, ἄμπελον καρποφόρον ἀληθινὴν, στραφέν τὰς δὲ εἰς πικρίαν. ῾Ο γὰρ οἶνος αὐτῶν, θυμὸς δρακόντων, καὶ θυμὸς ἀσπίδων. Καὶ γὰρ τὸν Κύ ριον, χολὴν ἐπότισαν, καὶ τὰ κλήματα αὐτῶν, τὰ ὄντα ἔξω τῆς πόλεως ἕως θαλάσσης ἐντεταμένα, διέφθειραν· πάντας γὰρ σχεδόν τοὺς ἐν ταῖς ἔξω χώραις κατασχεθέντας, ἀπέκτειναν. Οὐ γὰρ ἦσαν αὐτ τοῖς τὰ ὅπλα τῆς δυναστείας ἐκ Θεοῦ (πῶς γὰρ, οὗ τὸν Υἱὸν ἀπέκτειναν;), ἀλλὰ ταῖς ἐξ ἀνθρώπων βοη θείαις ἐθάρξουν, τῶν ἀναστατούντων αὐτοὺς ζήίωτῶν. Οὗτο: οὖν οἱ Θεοκτόνοι, καὶ δυνατοὶ ἦσαν, ὡς ἐν νόμῳ μαθητευθέντες (Δυνατοὶ δὲ, δυνατῶς ἐτασθήσονται), καὶ ἐνέπαιζον τῷ Κυρίῳ, ὃς πῦρ ἦν διὰ τὴν θεότητα· τοῦτο μὲν, ἑκάστοτε πειράζοντες αὐτήν· τοῦτο δὲ, τοῖς Ῥωμαίοις στρατιώταις ἐκδόντες πρὸς τὸ ἐμπαίζεσθαι. Ἐξετίναξαν καὶ τοὺς νοητούς Βαβυλωνίους, τοὺς δαίμονας, οἱ ὑπὸ Χριστοῦ στρατηγούμενοι, πόῤῥω ἑαυτῶν τούτους ποιήσαντες, καὶ τὴν πλάνην αὐτῶν ἀπωσάμενοι, καὶ τὰ κλήματα αὐτῶν διέφθειραν, τὰς μαντείας φημί, καὶ τὰς γοη τείας, ἐξ ὧν τὸν οἶνον τῆς πλάνης γεννώντες, ἐπότι τον τοὺς ἀνθρώπους, ὡς καὶ ἐν τῷ της λέγει· Οἶνον καὶ μέθυσμα ἐδέξατο καρδία λαοῦ μου. Εἶτα περὶ τοῦ διαβόλου φησίν, ὅτι τὰ ὅπλα τῆς δυναστείας αὐτ τοῦ, ἐξ ἀνθρώπων ἐστίν· ἀπὸ γὰρ τῆς ἡμετέρας ῥᾳθυμίας τὴν δυναστείαν κέκτηται. "Ανδρες δὲ δυνατοί οἱ δαίμονες, ὡς ἄσαρκοι, πολεμοῦντες ἡμῖν σαρκι κοῖς· ἐμπαίζουσι δὲ ἐν τῷ πυρὶ τοῦ θυμοῦ καὶ τῆς ἐπιθυμίας. Ωσπερ ἀμπέλου ὄντος τοῦ Κυρίου, κλήματα αὐτοῦ εἰσιν οἱ ἀπόστολοι, καὶ οἱ ἑκάστοτε σῶμα αὐτοῦ καὶ μέλη γινόμενοι· οὕτω καὶ τοῦ ἀντικειμέ νου, ἀμπέλου ὄντος Σοδομιτικῆς, ἡ κληματὶς ἀκολούθως ἐκ Γομόρρας, οἱ ἐξ αὐτοῦ ἐξερχόμενοι, καὶ πάσης κακίας ποιότητα ἀπ' αὐτοῦ δεχόμενοι. mes per consequens est Gomorrha, eo nimirum formam inde recipientes. perniciem et interitum. Excusserunt etiam ab Jerusalem Romani Deicidas, antea quidem plantatos in vineam fructiferam et veram, jam vero conversos in amarulentiam: Vinum enim eorum, virus draconum et venenum aspidum 8: etenim Domino fel dederant pro potione. Et palmites ipsorum extra urbem ad mare usque expassos, perdiderunt omnes enim fere in finitimis terris et locis deprehensos interemerunt: cum Deicidæ non habuerint arma potentiæ suæ ex Deo (quomodo enim, cum Filium Dei demisissent letho?), sed humanis auxiliis confidebant, æmulatoribus eos devastantibus. Illi igitur Domini interfectores, potentes fuerunt, ut qui in lege instituti essent (Polentes autem potenter tormenta patientur "), et illudebant Dominum, qui ignis est propter divinitatem: partim undelibet tentantes ipsum, partim vero Romanis militibus tradentes ad illudendum. Excusserunt etiam mentales (ut ita dicam) Babylonios, dæmones, sub Christo stipendia facientes, ipsis longe a sese remotis, atque seductione ipsorum repulsa vitesque eorum perdiderunt, divinationes arbitror et incantationes, ex quibus vinum impostura generantes homines 229 potabant, quemadmodum et in Osee dicit: Vinum et temulentiam apprehendit cur populi mei. Deinde de Salana etiam inquit, quoniam arma potestatis ejus ex hominibus sunt; per nostram enim desidiam atque socordiam imperium possidet. Sunt autem dæmo nes viri potentes, carnis nimirum expertes, bellige rantes nobiscum, qui carne sumus vestiti. Ludunt autem in igne animi et concupiscentiæ. Ut vero vite exsistente Domino, palmites sunt apostoli, et ubilibet constituti fideles corpus ejus et membra: sic ex opposito, cum vitis fuerit Sodomitica, palvitio excellentes, omnemque turpitudinis et mali Αἱ ἡνίαι τῶν ἁρμάτων αὐτῶν, ἐν ἡμέρᾳ ἑτοιμασίας αὐτοῦ, καὶ οἱ ἱππεῖς θορυβηθήσονται ἐν ταῖς ὁδοῖς, καὶ συγχυθήσονται τὰ ἄρματα, καὶ συμπλακήσονται ἐν ταῖς πλατείαις. Οἱ μὲν ΒαΚυλώνιοι, ἑτοιμασθήσονται, φησίν, ὥστε ἀφ᾽ ἵππων ἀντιτάξεσθαι τοῖς Πέρσαις. Καὶ αἱ ἡνίαι τῶν ἁρμάτων αὐτοῦ, τοῦ Βαβυλωνίου στρατοῦ, ἕτοιμοι ἔσονται, ἀλλ' οὐδὲν ὀνήσουσιν. Οι τε γὰρ ἱππεῖς θορυβηθήσονται ἐν ταῖς ὁδοῖς, ὑπὸ τοῦ πλήθους ἐπιόντων τῶν πολεμίων· καὶ τῶν ἁρμάτων δὲ σύγχυσις ἔσται, τουτ ἔστι σύγκρουσις, συμπλεκομένων ἀλλήλοις καὶ συμ πατουμένων ὑπ' ἀλλήλων, οὐκ ἐν στενοῖς τισι τόποις, ἵνα τις τὴν στενοχωρίαν αἰτιᾶται, ἀλλ' ἐν ταῖς πλα. τείαις, ὥστε εἶναι καταφανές, ὅτι ὑπὸ Θεοῦ πολεμοῦνται, καὶ οἱ ἱππεῖς, καὶ οἱ ἁρματηλάται. "Αρμα τοῦ Κυρίου ἐκτίσθησαν αἱ ἡμέτεραι ψυχαί, ὡς ἂν * Deut. xxx11, 33. 8. Sap. vi, 7. Osee. iv, 11. VERS. 5, 4. lubena curruum ipsorum in die ap. paratus ejus. Equiles turbabuntur in viis, et confun. dentur currus, et complicabuntur in plateis. Babylo nii, inquit, parabuntur, ut ex equis opponant sese Persis. Et habenæ curruum ejus, Babylonii nimirum exercitus, in promptu erunt, atenim ni.il proderunt: equites enim turbabuntur in itinere a multitudine adventantium præsentiunque hostium. Curruum præterea confusio erit, hoc est, concussio complicatorum inter se vicissim, et collisorum inter sese: non in angustis locis, ut quis loci angustias accuset, sed in plateis, adeoque latis itineribus, ut sit perspicuum a Deo debellari, et equites et curruum ductores. Currus, vel plaustrum Domini, condita sunt anima nostra, quod ipsum, veluti Verbum, bajulent, ac per ipsum inotæ, ceu equis Variæ lectiones et notæ. 4) Τὰ ἐν ταῖς ἔξω πόλεσι ἕως, qui in exteris urbibus erant, usque ad mare, Cod. Ven. "Αρματα, plaustra, Cod. Ven.

μεναι, ἐνιππεύωσι τῇ θεωρίᾳ τῶν ὄντων τοὺς λόγους τούτων μετιοῦσαι. Γίνονται δὲ τοῦ Βαβυλω νίου ἅρματα, ὅταν πρὸς τὰς ἀλόγους πράξεις κινώ μεθα. Ηνίας δὲ ἡμῶν, αἵ τε φυσικαὶ ἔννοιαι, καὶ αἱ ἐντολαὶ τοῦ Κυρίου. Οταν οὖν αἱ ὡς ἡνίαι αὗται ἑτοιμασθῶσιν ἡμῖν, τότε οἱ ἐφ' ἡμῶν ἱππεύοντες δαίμονες, θορυβοῦνται ἐν ταῖς διαφόροις καὶ πολυπλανέσι τῆς κακίας ὁδοῖς, ἐν οἷς ἡμᾶς κι νεῖσθαι ἔπεισαν· καὶ τὰ ἄρματα αὐτῶν συγκρούον σιν ἀλλήλοις, καὶ συμπλέκονται ἐν ταῖς πάς τείαις. Ο δὲ λέγω, τοιοῦτόν ἐστιν· Ἡ κακία, έως μὲν αὐτὴν μετερχόμεθα, ομαλή τις δοκεῖ, καὶ ἴση αὐτὴ ἑαυτῇ, καὶ εἰρηνική· ὅταν δὲ τὰς ἡνίας ἀναλάβωμεν, φυσικῶ; τε τὸ καλὸν σκοπήσαντες, καὶ ὑπὸ τῶν ἐντολῶν πρὸς τοῦτο χειραγωγηθέντες, τότε vehantur in contemplatione, omnium sermonum αὐτὸν βαστάζουσαι, ως λόγον, καὶ κατ' αὐτὸν κινο ejus participes. Fiunt et currus Babylonii principis, quando ad irrationales operationes animi nostri intuentur. Habenæ nostræ sunt naturales cogitationes et mandata Domini. Cum igitur ista, veluti habeme, in nobis parata fuerint, tum veluti equitantes in nobis dæmones turbantur, in variis et diversorum errorum, adeoque vitiorum, itineribus, quibus nos agitari persuaserunt, currusque ipsorum inter se mutuo collidunt, complicanturque in plateis. Quod autem dico, hunc in modum se gerit: Vitium, quandiu ipsum accesserimus, planom quiddam videtur, et aquale sibiipsi, pacique deditum. Quando vero labenas receperimus, naturaliter quod pulchrum et honestum est speculati, a mandalis Dei eo perducti, tum conspicamur ipsum inæquale, sibiipsi complaudens et complicatum. Ο βλέπομεν αὐτὴν ἄνισον ἑαυτῇ συγκροτούσαν Annon vides in plateis, adeoque latis hujus vitæ viis proficiscentes, neque angustum callem cœlcstis, quæ secundum Deum est vitæ, terentes, quomodo, interdum quidem felicitate ac prosperiore fortuna laxati, pra omnilus, supraque omnes efferantur, interdum 230 vero vel modica quadam circumstantia vel calamitate urgente, invadenteve, omuibus juxta ignobiliores neque non effeminatiores redduntur, exiguo admodum infortunio succumbentes, ac vitam suam plane perditam existimantes? Hæc autem tum videntur nobis, quando datas nobis, ut dixi, habenas receperimus, nostri ipsorum conscientiæ constituti. B. καὶ συμπλεκομένην. Οὐχ ὁρᾷς τοὺς ἐν ταῖς πλατείαις τοῦ βίου τούτου ἐδεύοντας, καὶ μὴ τὴν στενήν τῆς κατὰ Θεὸν ζωῆς ὁδὸν τρίβοντας, πῶς ποτὲ μὲν τοῖς εὐημερίαις χαυνούμενοι κατεπαίρονται πάντων, ποτὲ δὲ περιστάσεώς τινος μικρᾶς ἐπελθούσης, πάνω των ἀγενέστεροι γίνονται, υποκατακλινόμενοι τῇ μικρά συμφορᾷ, καὶ τὸν βίον ἀβίωτον ἡγούμενο:; Ταῦτα δὲ θεωροῦνται ἡμῖν, ὅτε, ὡς ἔφην, τὰς δοθεί σας ἡμῖν ἡνίας ἀναλάβωμεν, καὶ ἑτοίμους αὐτὰς ἔχωμεν ἐν ἡμέρᾳ καὶ ἐν φωτὶ τῆς συναισθήσεως ἡμῶν αὐτῶν γενόμενοι. habuerimusque eas in expedito in die, in lumine Visio ipsorum at faces ignis, ac tanquam fulgura discurrentia. Quia currus Ninevitarum et Babylon.orum hæc et hæc passuros retulit, nunc ait quod non imbecilles fuerint, sed fortes et animosi, adeo ut vel ignem ex oculis emitterent, ac veluti quibusdam lampadibus et coruscationibus terrerent subditos: altamen in hostium assultu, trepidatio eos continebit. Quidam autem fæc de Persis intellexérunt, tantum non corporalibus oculis vidente eos propheta, tanquam ignem advenientes contra Ninevi. Ἡ ἄρασις αὐτῶν, ὡς λαμπάδες πυρὸς, καὶ ὡς ἀστραπαὶ διατρέχουσαι. Ἐπειδὴ εἶπεν, ὅτι τὰ τάδε ἅρματα τῶν Νινευΐτῶν, ἤτοι τῶν Βαβυλωνίων, καὶ τάδε πείσονται, φησί· Καίτοι οὐκ ἀσθενεῖς ἦσαν, ἀλλ' ἀνδρεῖοι καὶ θυμοειδεῖς, οἷοι καὶ πῦρ ἀπὸ τῶν ὀφθαλμῶν ἀφιέναι, καὶ οἷόν τισι λαμπάσι καὶ ἀστρα παῖς ἐνεδειμάτουν τοὺς ὑπηκόους· ἀλλ᾽ ὅμως ἐν τῇ τῶν πολεμίων προσβολή, δειλία αὐτοὺς καθέξει. Τινές δὲ καὶ περὶ τῶν Περσῶν ταῦτα ἐνόησαν, μονονουχί τοῖς σωματικοῖς ὀφθαλμοῖς ὁρῶντος αὐτοὺς τοῦ προφήτου, ὡς πῦρ ἐπερχομένους κατὰ τῆς Νινευΐ. Καὶ μνησθήσονται οἱ μεγιστάνες αὐτῶν, καὶ φεύξονται ἡμέρας, καὶ ἀσθενήσουσιν ἐν τῇ ποι ρείᾳ αὐτῶν, καὶ σπεύσουσιν ἐπὶ τὰ τείχη, καὶ ἑτοιμάσουσι τὰς προφυλακὰς αὐτῶν. Τῶν Νινευί VERS. 5. Et recordabuntur optimates ipsorum, fugientque in die, et languebunt in via sua, festinabunt ad nania, parabantque propugnacula sua. Ninevitarum, inquit, optimates propter polentiam suam alta spirantes, superbientes, omnes cogitatio- τῶν, φησίν, οἱ μεγιστάνες, οἱ ἐπὶ τῇ δύναμει μέγα nes ciebunt, nullamque non artem mente sua volulabunt, ac fugere in die tentabunt, veluti duris detenti calamitatibus, usque adeo ut neque noctem exspectent. Non prosperitatem tamen consequentur, în ea fugæ suæ profectione, sed rursum ad monia festinalunt ascendere, ab illis salutem inquisituri, Ενιππάσωσι, Cod. Bav. Πάντων, Cod. Bas. φρονοῦντες, πάντα; λογισμοὺς ἀνακινήσουσι, καὶ πάσης μηχανῆς ἀναμνησθήσονται· καὶ πειράσονται μὲν φυγεῖν ἡμέρας, ἅτε ὑπὸ τῶν δεινῶν συνεχόμενοι, καὶ μηδὲ τὴν νύχτα περιμεῖναι ἑώμενοι· οὐκ εὐοω θήσονται δὲ ἐν τῇ κατὰ τὴν φυγὴν πορείᾳ, ἀλλὰ κά λιν ἐπὶ τὰ τείχη σπεύσουσιν ἀναβῆναι, ὡς ὑπὸ τούVaria lectiones et notæ. Cod. Bay. habet ὡς ἡνίαι veluti habenæ, ut et Lonicerus id suo Cod. legit. Συγκρίνουσι, Gud. Κων. Cod. Ven. habet: Τότε βλέπομεν αὐτὴν ἄνισον ἑαυτῇ ἐν ὑπερβολαῖς καὶ ἐλλείψεσι θεωρουμένην, καὶ ἑαυτὴν ἑαυτῇ συγκρούουσαν, tunc cerni mus ipsum inæquale sibimetipsi, in excessibus atque defectibus consideratum, idemque secum ipso collidere. Ασθενέστεροι, imbecilliores, Cod. Ven. Συναινέσεως αὐτῶν, Cod. Ven.

EXPOSITIO IN PROPHETAM NAUM. CAP. II. B. Recordabuntur, sic intelliges, quod Animo sto secum repetent afflictiones quas Israelitis intulerunt, blasphemaruntque, quibus Deum exasperarunt, scientes in posterum quod Deum pro hoste suo habeant, ac eam ob rem terga fugæ dabunt, non clanculum, sed in die: tanta cos apprehendet trepidatio. Est etiam daemonum visio, seu aspectus, instar lampadum per naturam. Videbam enim, inquit, Satanam'de calo ut fulgur cadentem ": forsan propterea quod transformatur in angelum lucis: vel quod fulgura et cornscationes discursent in regione sub cœlo, tanquam illic prodeambulent: sive quod coruscationes non sint stabiles, sed discursantis naturæ, hoc est facile exstinguantur: sic Innien Satanæ in quod efformatur, citra cunctationem exstinguitur, juxta id quod dictum est: Lumen impiorum exstinguitur ". Porro legiones ejus Satanæ, vel copiæ dæmonuin, recordabuntur potentiæ Domini, ut adeo dicant: Sine, quid nubis et tibi, Fili Dei? Debilirabunturque in profectione sua, quando cum porcis in mare præcipitatæ fuerint, vel quod non ultra potestas illis facta sit adversum homines eundi. Festinabunt ergo ut crucem et mortem Domini efficiant: hæc enim veluti 231 mwenia et munimenta sibi relian. tur esse, perinde quasi Dominus ignobilis et flagitiosus esset futurus Paraverunt autem et propugnacula, seu præcustodias (sil venia verbo sive cunctas istas ante crucem illusiones et των σωθησόμενοι, καὶ τῆς φυλακής φροντιοῦσι ac suam in urbe custodiam curaturi. Vel cum dicit, τῆς πόλεως. Η τό, Μνησθήσονται, οὕτω νοήσεις, ὅτι ᾿Αναμνησθήσονται τῶν κακώσεων, δ, ἐπέφερον τοῖς Ἰσραηλίταις, καὶ τῶν εἰς τὸν Θεὸν βλασφημιών, καὶ εἴσονται λοιπόν, ὅτι τὸν Θεὸν ἔχουσι πολέμιον, καὶ διὰ τοῦτο φεύξονται οὐ κρύφα, ἀλλ' ἡμέρας ο τοσαύτη γὰρ δειλία περιλήψεται αὐτούς. Ἔστι καὶ τῶν δαιμόνων ἡ ὅρασις, ὡς λαμπάδες μὲν διὰ τὴν φύσιν (Εθεώρουν γάρ, φησί, τον Σατανᾶν, ὡς ἀστραπὴν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ πεσόντα), τάχα δὲ καὶ ἐπειδὴ μετασχηματίζονται εἰς ἄγγελον φωτός. διατρέχουσαι δὲ, ὡς τὴν ὑπ᾽ οὐρανὸν ἐμπεριπατοῦ σαι. Η καὶ ὅτι οὐκ ἀστραπαί εἰσι μόνιμοι, ἀλλὰ Διατρέχουσαι τουτέστι, θάττον ἀποσβεννύμεναι. Το γὰρ φῶς αὐτῶν, ὁ ἐπιμορφάζονται, ταχύ ἀποσβέννυται, κατὰ τὸ εἰρημένον· Φῶς ἀσεβῶν σβέννυται. Οἱ δὲ μεγιστάνες αὐτῶν, τουτέστιν, αἱ λεγεώνες, μνησθήσονται τῆς τοῦ Κυρίου δυνάμεως, ὥστε λέγειν· Εα· τί ἡμῖν καὶ σοὶ, Υἱὲ τοῦ Θεοῦ Καὶ ἀσθενήσουσιν ἐν τῇ πορείᾳ αὐτῶν, ὅτε μετὰ τῶν χοίρων κατακρημνισθῶσιν εἰς τὴν θάλασσαν, ἢ ὅτι οὐκέτι ἰσχὺν Εξουσι κατὰ τῶν ἀνθρώπων πορεύεσθαι. Καὶ σπεύσουσιν, ὥστε τὸν σταυ ρὸν καὶ τὸν θάνατον τοῦ Κυρίου κατεργάσασθαι. "Ωσπερ γὰρ τείχη ταῦτα ᾤοντο αὐτοῖς εἶναι, ὡς ἀνωνύμου ἐσομένου, ἢ καὶ δυσωνύμου τοῦ Κυρίου, οἷα δὴ ὡς λῃστοῦ σταυρωθέντος. Πτοίμασαν δὲ καὶ τις προφυλακας αὐτῶν, ἢ τὰ πρὸ τοῦ σταυροῦ πάντα, τοὺς ἐμπαιγμοὺς καὶ τὰ ἀνείδη (ταῦτα γὰρ οἷόν τινες προφυλακαὶ ἦσαν τοῦ σταυροῦ καὶ τοῦ θανάτου), ἢ τὰς ἐπὶ τῷ τάφῳ φυλακὰς τῶν στρατιω τῶν. Ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ ψυχῇ, μεγιστανές εἰσιν, ὁ νοῦς καὶ ὁ λόγος. Μνησθήσονται οὖν τοῦ οἰκείου ἀξιώματοῦ, καὶ φεύξονται τὴν τῶν παθῶν δουλείαν, ἡμέρας περὶ αὐτὴν οὔσης· οὐ γὰρ ὡς πρὶν ἐν σκότει διαπο ρεύονται. Καὶ ἐν τῇ προτέρᾳ ἐπισφαλεῖ πορείᾳ ἀσθενήσουσι, μηκέτι εὐδρομοῦντες ἐν τῇ κακία· καὶ σπεύσουσιν ἐπὶ τὰ τείχη, τὰς ἐντολὰς, αἱ περιτειχίζουσιν ἡμᾶς, καὶ ἑτοιμάσουσι τάς προφυλα κας της φυσικὰς ἐννοίας· αὗται γὰρ πρὸ τῶν ἐντολῶν φυλάττουσιν. Ἀλλὰ καὶ τὸ ἅγιον βάπτισμα, καὶ τὸ χρίσμα, τείχη μεγάλα και στερεά, ἐφ' & σπεύ δει πᾶς ἀμύητος, ὅταν ἐπιγνῷ τὸν σώζειν δυνάμενον Ἰησοῦν. Οὐ μέντοι οὕτως ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ προφυλάττεται, πρὸ τοῦ βαπτίσματος νηστεύειν καὶ ἀγνεύειν προσταττόμενος, ἵνα ἐν ἕξει τοῦ ἀγαθοῦ γένηται. opprobria hæc enim cen præcautiones quædam fuerunt et crucis et mortis, sive excubias militum apud monumentum. Sunt etiam in anima magnates, intellectus et ratio. Revolvent ergo secum propriam dignitatem, fugientque servitutem pravorum motuum, simul ac dies illis illuxerit, nec enimi nt antea, sic posthac in tenebris iter faciunt; et in priore fallaci itinere debilitabuntur, non amplius in malitia facile adeo currentes. Accelerabunt itaque ad muros, ipsa nimirum mandala, quæ uos nuri in mořem cingunt, et parabunt sibi propugnacula, naturales ipsos cogitationes: ipsæ enim ante mandata canunt excubias. Præterea sacrumi baptisma et unctio, ingentia et solida sunt munimenta ad quæ festinant religionis Christianæ nondum imbuti sacris, simul ac agnoverint eum qui servare potest, Jesum. Nec simpliciter tamen, priusquam enim ad baptisma admittatur, primum custoditur ut jejunio intendat, seseque castum et purum ut servet illi imperatur, ut in habitum boni perveniat. Πύλαι τῶν πόλεων διηνοίχθησαν, τὰ βασίλεια VERS. 6. Porta urbium aperta sunt, regia decide διέπεσε, καὶ ἡ ὑπόστασις ἀπεκαλύφθη. Οἱ μὲν runt, et substantia revelata est. Ninevitæ, inquit, 4* Luc. x, 18. 11 Prov. XHI, 9. Φυσικής, Cod. Bav. Διατρέχουσι, Cod. Ven. Varia lectiones et nota. Haec ita sunt reddenda: lumen enim ipsorum (dæmonnm scilicet) in quod transformantur cito exstinguitur. Ἰησοῦ, Υιέ, Jesu, Fili, Codl. Bav. Grace additur, utpote qui tanquam latro cra cifigendus. Veniam petit Lonicerus, non Theophylactus. 'Ασφαλεῖ, Cod. Ven. Προφυλακὰς αὐτῶν, propugnacula ipsorum, Cod. Ven.

seu omnes iHorum subditi, adl muros et munimenta / Νινευίται, φησίν, ήγουν πάντες οἱ ὑπήκοοι απ ascendent, veluti ab illis custodiendi, at nihil illis commodabit. Siquidem portæ cum ipsius Ninevi, tum reliquarum civitatum, aperientur, et regia earum ad hostes transferetur, subjicieturque eis, gloria earum cadente et sublata; ac universa illarum substantia, sive thesauri conclusi et obfirmati, retegentur, ut nulli non sint conspicui, exponenturque in direptionem. Portæ urbium sunt sensus animarum, qui aperiuntur dum citra imposturam rebus agendis inhiant, ac sine fraude negotia transigunt. Tum etiam regiæ peccati in mortali nostro corpore regnantis intercidunt, putride factæ, relegiturque virtuti substantia: tum enim manifestum fit peccatum carere bono adeoque non subsistere posse, virtutum autem revera habere bisin eamque subsistere. Quod ipsum et Davidem sentire opinor, cum ad Deum inquit, Substantia mea penes te est s. Quando enim in Deu est homo, tum etiam subsistit: In ipso enim, inquit Paulus, vivimus, moremur et sumus 1. Nam qui esse halet, ut rationalis sit, tumque in Deo est, cumn juxta rationem vivit, merito in Deo subsistit, ut ne dicam, quod in ratione nostra exsistentes, in Deo qui est ratio, sumus: pars enim divinitatis nostra est ratio. τῶν, ἐπὶ τὰ τείχη αναβήσονται, ὡς ὑπὸ τούτων φυλαχθησόμενοι, ἀλλ' οὐδὲν αὐτοῖς ὄφελος. Αἴτε γὰρ πύλαι καὶ αὐτῆς τῆς Νινευΐ, καὶ τῶν ἄλλων πασῶν πόλεων, διανοιγήσονται, καὶ τὰ βασίλεια ὑπὸ τοῖς ἐχθροῖς ἔσται, τῆς δόξης αὐτῶν πεσούσης καὶ ἀφαιρεθείσης, καὶ ἡ ὑπόστασις αὐτῶν πᾶσα, ἤτοι οἱ θησαυροί, οἱ ἀποκεκλεισμένοι καὶ κατησφαλισμέν νοι, ἀποκαλυφθήσονται, καὶ δῆλοι πᾶσιν ἔσονται εἰς διαρπαγὴν ἐκκείμενοι. Πύλαι πόλεων, αἱ αἰσθήσεις τῶν ψυχῶν, αἱ διανοίγονται, ὅτε ἐπιβάλλουσι τοῖς πράγματι ἀνεξαπατήτως. Τότε καὶ τὰ βασίλεια τῆς ἁμαρτίας τῆς βασιλευούσης ἐν τῷ θνητῷ ἡμῶν σώματι, διαπίπτουσι, σαθρά φαινόμενα, καὶ ἀποκαλύπτεται ἡ τῆς ἀρετῆς ὑπόστασις. Τότε γὰρ δηλού ται ὅτι ἡ μὲν ἁμαρτία, ἀνυπόστατος, ἡ δὲ ἀρετὴ ὑφίσταται ὄντως. Τοῦτο γὰρ οίμαι λέγειν καὶ τὸν ΔαΕἰδ πρὸς τὸν Θεὸν, ὅτι Ἡ ὑπόστασις μου, παρὰ σε ἐστιν. ῞Οτε γάρ ἐστιν ἐν τῷ Θεῷ ὁ ἄνθρωπος, τότε ὑφίσταται. Ἐν αὐτῷ γὰρ ζῶμεν, φησὶ, καὶ κινού μεθα, καὶ ἐσμέν. Ο γὰρ τὸ εἶναι ἔχων ἐν τῷ λογι κὸς εἶναι, τότε δὲ καὶ ἐν Θεῷ ὢν, ὅτε κατά λόγον ζή. εἰκότως ἐν τῷ Θεῷ ὑφίσταται, ἵνα μὴ λέγω ὅτι καὶ ἐν τῷ λόγῳ τῷ ἡμετέρῳ ὄντες, ἐν τῷ Θεῷ λόγῳ ἐσμέν· μοῖρα γὰρ τοῦ θείου ὁ ἡμέτερος. Καὶ αὐτὴ ἀνέβαινε, καὶ αἱ δοῦλαι αὐτῆς ἤγοντο καθώς περιστεραὶ φθεγγόμεναι ἐν καρδίαις αὐτῶν. Ὡσανεὶ βλέπει ὁ προφήτης τὴν Νινευί ἀπαγομένην εἰς τὴν αἰχμαλωσίαν, καί φησιν, ὅτι ἀνέβαινεν ὡς πρὸς τὴν Περσίδα ἀγομένη, καὶ σὺν αὐτῇ αἱ ὑπὸ ήκοοι αὐτῆς πόλεις, στενάζουσαι ἐν καρδίαις, τους έστι, κρυφαίως, καὶ τὸν γογγυσμὸν τῶν περιστερῶν μιμούμεναι. Οτε ἡ ὑπόστασις ἀποκαλύπτεται τῆς ἀρετῆς, ἀναβαίνει ἡ ψυχὴ τὰς θείας αναβάσεις· καὶ αἱ δοῦλαι αὐτῆς δυνάμεις, οὐκέτ: ἦγον, ἀλλ' ἤγοντο ὑπὸ τοῦ νοῦ καὶ τοῦ λόγου, ὁ θυμὸς καὶ ἡ ἐπιθυμία· διὸ καὶ περιστεραὶ γεγόνασι τοῦ Πνεύματος εἰκότως Οὔτε γὰρ ἐπιθυμία ἀνθρωπίνην ἡμέ ραν ἐπιθυμεῖ τότε, οὔτε ὁ θυμὸς εἰκὴ ὀργίζεται τῷ ἀδελφῷ· ἀλλ᾿ ἡ μὲν ἔμπροσθεν τοῦ Κυρίου ἵσταται· ὁ δὲ Κύριος Πνεῦμά ἐστι, καθὰ καὶ Δανιὴλ ἀνὴρ ἦν ἐπιθυμιῶν τῶν τοῦ Πνεύματος. Ο δὲ ὀργίζεται, καὶ οὐχ ἁμαρτάνει, κατὰ τῆς κακίας πᾶσαν κενών τὴν χολήν, καθὸ καὶ Μωσῆς ὁ πραότατος ώπλισε τοὺς Λευΐτας, κατὰ τῶν εἰδωλολατρησάντων· καὶ Φινεές, καὶ Ἠλίας, ζηλωταὶ ὠνομάσθησαν. Καὶ τὸ Πνεῦμα δὲ αὐτό, πραότητος δν, λέγεται καὶ παροξύνεσθαι. Αἱ δὲ οὕτως νοηθεῖσαι περιστεραί, φθέγγονται ἀλαλήτως, καὶ μαρτυροῦσι τοῦ Χριστοῦ τὴν δύναμιν, δι' ἣν ταῦτα κατωρθώθησαν· τῇ γὰρ τοῦ Χριστοῦ ἰσχύϊ τὴν σάρκα ἐσταύρωσαν, σὺν τοῖς παθήμασι καὶ ταῖς ἐπιθυμίαις. Ηνοίγησαν καὶ 232 VERS. 7. Ipsaque ascendebat, et serva ejus ducebantur,quemadmodum columbæ gementes in cordibus suis. Quasi intueatur propheta Ninevi, quomodo in captivitaten abducatur, hæc dicit. Ascendebat, inquit, veluti in Persidem abducenda, cumque ipsa municipia, et subjectæ ejus civitates, in cordibus suis gementes, hoc est, clanculum murmur et gemitum columbarum imitantes. Quando substantia virtutis redegitur, ascendit anima ad divinos gradus. Nec porro ancillæ ejus, potentiæ eam ducunt, sed ducuntur ab intellectu et ratione, ipse motus et cupiditas, quocirca non injuria sunt columbulæ spiritus. Neque enim concupiscentia tum humanum diem desiderat, neque animus temere irascitur fratri, verum ipsa quidem porro concupiscentia, coram Domino semper sistitur: Dominus autem Spiritus est ", perinde atque Daniel vir erat desideriorum Spiritus. Animus autem irascitur et non peccat, omnem vitiorum bilem evacuans: æque atque Moses omnium mansuetissimus, armavit levitas contra idolorum cultores: et Phinces et Elias æmulatores propterea vocati sunt. Ad hæc ipse mansuetudinis Spiritus exacerbari dicitur. Sic ¡gitur acceptæ columbæ gemunt citra ingentem strepitum, contestanturque Christi potentiam, per quam sunt devictæ. Porro qui Christi sunt, carnem suam crucifixerunt cum cupiditatibus et passioni- ** Psal. xxxviit, 8. 18 Act. xvu 28. 16 11 Cor. 11, 17. Variæ lectiones et notæ. Πνεύματος εἰκόνες, Spiritus imagines. Cod. Veil. Horum sensus est: Hic autem irascitur, et non peccat, contra vilium bilem omnem evacuans. Graeca ita habent: Per quam hæc strenue gesta Christi namque ope carnem crucifixerunt. sunt

EXPOSITIO IN PROPHETAM NAUM. — CAP. II. πύλαι τῶν πόλεων καὶ τῶν ὀχυρωμάτων τοῦ θανά- bus ". Aperta sunt etiam portæ urbium et muui. του, ὅτε ὁ Κύριος τὸν ὑπὲρ ἡμῶν ὑπέστη θάνατον, καὶ τὰ βασίλεια διέπεσε τοῦ ᾅδου, καὶ τοῦ ἔχοντος τὸ κράτος τοῦ θανάτου. Καὶ ἡ θεία τοῦ Λόγου ὑπόστα σις ἀπεκαλύφθη, μετὰ τῆς ἡνωμένης ἁγίας ψυχῆς, τοῖς ἐν σκότει καὶ σκιᾷ θανάτου καθημένοις πύλας χαλκᾶς συντρίβουσα, καὶ μοχλούς σιδηρούς συνθλῶσα, καὶ τὴν οἰκείαν εμφανίζουσα δύναμιν. Καὶ τῇ ψυχῇ συνῆν ἐν τῷ ᾅδῃ θαυματουργοῦσα, καὶ τῷ σώματι ἐν τῷ τάφῳ ἀδιάφθορον αὐτὸ συντηροῦσα. Καὶ αὐτὴ δὲ ἡ τοῦ Κυρίου ψυχὴ ἀνέβαινεν ἐκ τοῦ ᾅδου, καὶ αἱ δοῦναι αὐτῆς τῶν ἁγίων ψυχαὶ ἠκολούθουν αὐτῇ ὡς περιστεραὶ ἀκέραιοι καὶ ἁπλαστοι, καὶ εὐθύτητος καὶ ἀκακίας γέμουσαι, ᾅδουσαι· Ποῦ σου, θάνατε, τὸ κέντρον; ποῦ σου, ᾅδη, τὸ νίκος; Καὶ Νινευΐ, ὡς κολυμβήθρα ὕδατος τὰ ὕδατα αὐτῆς. Καὶ αὐτοὶ φεύγοντες, οὐκ ἔστησαν, καὶ οὐκ ἦν ὁ ἐπιβλέπων Εμφασιν δ, Και, σύνδε σμος ἔχει, ἀντὶ τοῦ, Καίτοι, φησί, τῆς Νινευῖ τὰ ὕδατα, τουτέστιν, οἱ κατοικοῦντες αὐτὴν καὶ συμπληροῦντες, τοσοῦτοι ἦσαν τὸ πλῆθος, ὥστε κολυμβήθρᾳ εἰκάζεσθαι, ὕδατος πεπληρωμένῃ καὶ ἐκβλυζούσῃ τὰ περιττά (καὶ γὰρ πληθυνομένου τοῦ λαοῦ, ἀποικίας ἔστελλεν)· ἀλλ' ὅμως οἱ τοιοῦτοι εἰς φυγὴν ἀποβλέψαντες, οὐκ ἔστησαν· οὐδὲ ἦν ἐν αὐτοῖς ὁ εἰς τὰ ὀπίσω ἐπιβλέπων· ἀλλὰ πάντες εἰς τὰ ἔμπροσθεν ἔβλεπον, ἀποσκοποῦντες που φεύξονται. ᾿Αλλὰ καὶ ἡ ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησία (ἐθνικὴ γὰρ ἡ Νινευί) έχει ύδατα τοῦ βαπτίσματος, καὶ ταύτης οικήτορες, φεύγοντες τὴν κακίαν, οὐχ ἵστανται, ἵνα μὴ πάθωσιν, ὅπερ ἡ τοῦ Λώτ γυνή· καὶ οὐκ ἔστιν ἐν αὐτοῖς ὁ βλέπων ἐπὶ τὸ κατόπιν. Οὐ γὰρ ἐπιδαλόντες τὴν χεῖρα ἐπ' ἄροτρον, στρέφονται εἰς τὰ ὀπίσω· ἀλλὰ τῶν ὄπισθεν μὲν ἐπιλανθανόμενοι, τοῖς δὲ ἔμπροσθεν ἐπεκτεινόμενοι, οὕτω τρέχουσιν, ὡς οὐκ ἀδήλως. mentorum mortis, quando Dominus mortem pro nobis sustinuit, et regia inferni decidit, ejusque potentia, cui imperium mortis erat, diminuta est. Divina etiam Verbi substantia retecta est, cum sancta coagmentata anima, in tenebris et in umbra mortis sedentibus ** aereas portas conferens, vectes - - que ferreos confringens '', ac propriam vim demonstrans, animæque ejus pariter aderat apud inferos miranda exercens, corporique in sepulcro, incorruptibile ipsum conservans. Præterea Domini anima ascendebat ex inferis, a Plutone (ut poetice loquar ), servaque ejus, nempe sanctorum auimæ, comitabantur eam veluti columbæ simplices et integræ, rectitudine et sinceritate refertæ, concinentes: Ubi, o mors, stimulus tuus? Ubinam, o inferne, victoria tua 18? ς VERS. 8. Et Ninevi, ceu piscina aquæ, aquæ ejus, et ipsi fugientes non stelerunt, et non erat respiciens. Peculiarem quamdan significationem conjunctio, Et, habet, pro, Atqui Ninevi urbis aquæ, hoc est inhabitantes ipsam et complentes, tot tantique fuerunt multitudine, ut piscina comparentur aqua refertæ, ebullienti et ejicienti lymphas superDuas. Etenim, multiplicato populo, 233 coloniam non deluxerunt, sed tot tantique ex æquo ad fugan respicientes, non steterunt seul in ea quæ ante sese essent, oculorum aciem direxerunt, contemplantes ubi quove [fugiant. Gentium item Ecclesia (quæ et ipsa est gentilis Ninevi) baptismatis aquas habet, ejusque habitatores, declinantes vitia, non ſigunt gradum, ut ne patiantur, quod uxor Loti. Nec est inter eos qui retrospiciat: non enim admoventes manum ad aratrum, retrorsum post se tuentur ", sed eorum quæ sunt pone et a tergo obliti, ad ea quæ sunt ante se et a facie, se accommodantes, sic currunt palan. VERS. 9. Diripiebant argentum, diripiebant aurum neque finis erat mundi ejus. Priorem Ninevitarum explicat injuriam et circumscriptionem, quodque ex rapinis eas collegerint. Neque potest quisquam eorum dicere, quod propter penuriam, vel egestatem ea diripuerint, tolerabilius enim hoc fuisset Διήρπαζον τὸ ἀργύριον, διήρπαζον τὸ χρυσίον, καὶ οὐκ ἦν πέρας του κόσμου αὐτῆς. Την πρότερον τῶν Νινευΐτῶν διέξεισιν ἀδικίαν καὶ πλεονεξίαν, καὶ ὅτι ἐξ ἁρπαγῶν συνήγον. Καὶ οὐκ ἔχει τις, φησίν, εἰπεῖν, ὅτι διὰ χρείαν ήρπαζον· μετριώτερον γὰρ ἂν ἦν τὸ κακὸν, ἀλλὰ δι' ύβριν, καὶ τὸ θέλειν κόσμους ἔχειν διαφόρους καὶ πολυτελεῖς· Οὐκ ἦν malum; sed per injuriam, et quia voluerint habere γὰρ, φησί, πέρας τοῦ κόσμου αὐτῆς. Θηλυπρεπῶς γὰρ καὶ ἄνδρες διὰ μαλακίαν καὶ βλακείαν ἐκα σμοῦντο. diversos eosque pretiosos ornatus. Non erat enim, inquit, finis ornatus ejus. Effeminate namque, seu feminarum instar, viri propter mollitiem et stultitiam ornabantur. Βεβάρυνται ὑπὲρ πάντα τὰ σκεύῃ τὰ ἐπιθυμητά αὐτῶν. Τουτέστιν, ὁ κόσμος ᾧ κατεκόσμουν τὰ σώματα αὐτῶν, βάρος εἶχε πολύ, τουτέστιν, ὄγκον, καὶ 15 Galat. V, 24. 16 Psal. evi, 10. 49 Ibid. 16. 18 ] Cor. xv, 55. 19 Luc. ix, 62. Gravata sunt super omnia vasa desiderabilia ipsoruin. Hoc est, ornatus quo exornabant corpora sua, grande habebat pondus, hoc est tumorem, Ψυχῇ γάρ, Cod. Ven. Varia lectiones et notæ. Verba Ut poetice loquar adjecit Lonicerus. Αὐτῷ, Cod. Ven. 'Ακέραιαι, Cod. Ven. Εμβλυζούσῃ, Cod. Bas. In Graeco deest particula negativa, Græce additur: Nec erat in ipsis qui retro respiceret. Ο βλέπων, Cod. Bas. Ita et inferius.

opumque et abundantia indicium, adeo erat ex- πλούτου περιουσίας ἔνδειγμα· οὕτως ἦν πολὺς καὶ uberans et sumptuosus, super omnia vasa pretiosa corum quæ et ipsa tamen desiderabilia erant, i est, superfluo luxu ad delicias parata. Mundus itaque ille, sive ornatus, ea rasa exsuperavit. Vel sic etiam intelliges: Quæ ipsi pretiosa Ninevitæ congregaverant ac reposuerant ad thesaurum, ho stes accipient, ipsis devictis, inque suam ea terram asportabunt, pondere suo gravantia ferentes ipsa. Porro futurorum, quasi exacta sint, mentionem facit, juxta Scripturæ proprietatem. Gravata sunt enim, pro, Gravabuntur, dixit. Gentes itidem quæ antehac idolorum fuere cultrices, nunc autem Christocre dentium numero insertæ, cum argentum, hoc est legis oracula, tum aurum, hoc est, puram umbræque expertem Evangelii gratiam, diripiunt, pulchra insatiabilitate languentes. Propterea exornatur etiam Ecclesia, adeo ut non sit finis mundi ipsius. Nam mundus, sive ornatus ejus est ipsum Verbi regnum, habitantis in nobis, cujus regni non erit finis ", Talis proinde mundus etiam gravis est et ponderosus: non enim circumfertur omni vento doctrina 11, sed gravitatem et pondus habet, super omnia philosophica dogmata, quæ vasa fuerunt gentium pretiosa. Præterea dæmones ante argentum diripiebant et aurum, verbum nempe in 234 actione consistentis et speculatione vitæ, captivantes, sapientia Græcorum non rite usi: nunc gråviora facta sunt, quam cunctorum hominum qui antea vixerunt, vasa ipsorum, apparata ad interitum. Puri enim redditi, vasa sunt honesto heri usui destinata. Siquidem ubi venisset Dominus ille in domuni fortis, ligavit ipsum et vasa ejus lac diripuit. Damones autem calenis caliginis VERS. 10. Excussio et succussio el ejectio, cordisque tremor, el dissolutio genuum, ac dolores super omnem lumbum. Quæ in motibus, concussa terra, consueverunt fieri, ea nunc hostium attribuit adventui. Ipsi enim, inquit, quatient et concutient omnia. Corda vero Ninevitarumn quassabuntur conterenturque, tanquam pavore trajecta. Genuum denique compages solventur, parturientiumque instar dolores habebunt, id est, intolerabiles dolores, ingentia mala progenerantes. Omnem lumbum, học est, omne virile robur. Lumbum enim de viribus etiam Scriptura usurpat, ut supra est commemoratum. Excutit itaque tellus, vel decutit, quando super ipsam stantia decutiuntur. Succutit vero, quando fundamenta produxerit, ex imo in altum projiciens. Ejicit autem, quando veluti cribro hine inde permovens, inferiora secernit et in altum ducit, sæpenumero fontes dirumpens tam calentium quam frigidarum aquarum, quandoquidem tres etiam sint motuum species. Cyrus itaque una cum 30 Luc. 1, 33. * Enhes. iv, 14. 2ª ]] Petr. 11, 4. Λέγω, dico, Cod. Ven. Υπόλυτος. Cod. Ven. G πολυτελής ὑπὲρ πάντα τὰ ἄλλα σκεύη αὐτῶν. Κα! τοι κἀκεῖνα ἐπιθυμητὰ ἦν, ἀντὶ τοῦ, περιττά, καὶ πρὸς τρυφήν κατεσκευασμένα, ἀλλ' ὅμως ὁ κόσμος ἐνίκα ταῦτα. Η καὶ οὕτως· Απερ ἀπεθησαύριζον, φησὶν, αὐτοὶ, οἱ πολέμιοι λήψονται, κρατήσαντες αὐτ τῶν, καὶ εἰς τὴν σφετέραν ἀποκομίσουσι ταῦτα. βαρύνοντα τοὺς διακομίζοντας αὐτά. Ως γεγενημένα δὲ τὰ ἐσόμενα λέγει, κατὰ τὸ τῆς Γραφῆς ἰδίωμα τὸ γάρ, Βεβάρυνται, ἀντὶ τοῦ, Βαρυνθήσονται. Αλλά καὶ οἱ πρὶν εἰδωλολάτραι εθνικοί, νῦν δὲ τῆς Ἐκκλησίας, καὶ τὸ ἀργύριον, τὰ τοῦ νόμου λόγια, καὶ τὸ χρυσίον, τὴν τοῦ Εὐαγγελίου καθαρὰν καὶ ἄσκιον χάριν διαρπάζουσι, τὴν καλὴν ἁπληστίαν νό σοῦντες. Διὸ καὶ κατακοσμεῖται ἡ Ἐκκλησία, ὥστε μὴ εἶναι πέρας τοῦ κόσμου αὐτῆς. Κόσμος γὰρ αὐτῆς ἡ βασιλεία τοῦ Λόγου, τοῦ σκηνώσαντος ἐν ἡμῖν, τῆς βασιλείας οὐκ ἔσται τέλος. Ὁ δὲ τοιοῦτος κόσ σμος, καὶ βαρύς ἐστιν· οὐ γὰρ περιφέρεται παντί ἀνέμῳ τῆς διδασκαλίας, ἀλλὰ βάρος ἔχει καὶ σταθηρότητα ὑπὲρ πάντα τὰ φιλόσοφα δόγματα, & σκεύη ἦσαν τοῖς ἐξ ἐθνῶν ἐπιθυμητά. ᾿Αλλὰ καὶ οἱ δαίμο νες, πρώην μὲν διήρπαζον τὸ ἀργύριον καὶ τὸ χρυσίον, τόν τε τῆς πρακτικῆς λόγον, καὶ τῆς θεωρη τικῆς αἰχμαλωτίζοντες, καὶ τῇ σοφίᾳ τῶν Ἑλλήνων οὐκ εἰς δέον χρώμενοι· νῦν δὲ βεβάρυνται ὑπὲρ πάν τας ἀνθρώπους, τους πρώην ὄντας σκεύη αὐτῶν κατηρτισμένα εἰς ἀπώλειαν. Οἱ μὲν γὰρ καθαρισθέν τες, σκεύη γεγόνασιν εύχρηστα εἰς τιμὴν τοῦ Δεν σπότου· ὃς ἐλθὼν εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ ἰσχυροῦ, αὐτὸν ἔδησε, καὶ τὰ σκεύη αὐτοῦ ταῦτα διήρπασεν· οἱ δὲ σειραῖς ζήμου παραδοθέντες, ἐταράχθησαν [1.- έτερο τα ώθησαν]. traditi, in Tar ara precipitati, turbatique sunt " Εντιναγμὲς καὶ ἀνατιναγμὸς, καὶ ἐκβρασμός, καὶ καρδίας θραυσμὸς, καὶ ἀπόλυσις γονά των, καὶ ὠδῖνες ἐπὶ πᾶσαν ὀσφύν. "Α ἐπὶ τῶν σεισμών είωθε γίνεσθαι, ταρασσομένης τῆς γῆς, ταῦτα καὶ ἐπὶ τῆς τῶν πολεμίων τέθεικεν ἐπελεύσεως. Καὶ αὐτοὶ γὰρ, φησί, τινάξουσι πάντα καὶ καταστήσουσιν· αἱ δὲ καρδίαι τῶν Νινευἰτῶν, θραυ σθήσονται, καὶ συντριβήσονται, ὥστε τῷ δέει βαλλομένων καὶ αἱ τῶν γονάτων ἁρμονίαι λυθήσονται, καὶ παραπλησίως ταῖς τικτούσαις ὠδῖνα; ἕξουσιν, τους ἐστιν. ἀφορή τους πόνους, μεγάλα κακὰ ἀποτίκτοντας. Πᾶσα ὀσφύς, τουτέστι, πᾶσα δύναμις ἀνδρική τὴν γὰρ ὀσφὺν καὶ ἐπὶ τῆς δυνάμεως τίθησιν ἡ Γραφή, ὡς ἀνωτέρω είρηται. Εκτινάσσει μὲν οὖν ἡ γῆ, ήτοι ἀποτινάσσει, ὅταν τὰ ἐπ' αὐτῆς ἑστῶτα ἀποσείεται· ἀνατινάσσει δὲ, ὅταν τὰ θεμέλια ἀνάγῃ ἐκ βάθους εἰς ὕψος ἀναῤῥιπτοῦσα· ἐκβράττει δὲ, ὅταν ὥσπερ ἐν κοσκίνῳ τῇδε κἀκεῖσε μετακινοῦσα, τὰ κάτω ἀναδιδοῖ, πολλάκις καὶ πηγὰς ἀναῤῥηγοῦσα ψυχρῶν τε καὶ θερμῶν ὑδάτων· ἐπειδὴ καὶ τρία φα Variæ lectiones et notæ. "O, quod, Cod. Bas. Τουτέστι, hoc est, Cod. Ven.

EXPOSITIO IN PROPHETAM NAUM — CAP. II. σιν εἴδη εἶναι τῶν σεισμῶν. Καὶ οἱ περὶ Κῦρον μὲν copiis suis, superna nemini non patentia, et inοὖν καὶ τὰ ἄνω καὶ ἐμφανῆ, καὶ τὰ κάτω καὶ ἀφανῆ μετακινήσουσι, καὶ πάντα συγχέαντες καὶ συνταράξαντες, οὐδὲν ἐπὶ τοῦ καθεστῶτος μένειν ἑάσουσι. Τὸ πρόσωπον πάντων, ὡς πρόσκαυμα χύ τρας. Ἀπὸ τοῦ φόβου, φησί, παγήσεται τὸ αἷμα· τὰ δὲ πρόσωπα ἐκ πάντων περιδνωθήσονται [γ.πελιδν.?] (37)• ὅπερ ἐν ταῖς μεγίσταις ψύξεσι γίνεται· ὥστε ἐκείνῳ τῷ μέρει τῆς χύτρας προσεοικέναι, δ τῷ πυρὶ προστ ομιλοῦν καὶ προσκαιόμενον, με μέλανται. Ταῦτα καὶ τοῖς τὸν Κύριον σταυρώσασι συνέβη, οἳ καὶ ἐξετινάχθησαν ἐκ τῆς παλαιᾶς αὐτῶν πατρίδος, διασπαρέντες εἰς πάντα τόπον. Εξετινάχθη δὲ καὶ ἡ πλάνη τῶν δαιμόνων, καὶ ἀνετινάχθη εἰς ὕψος ὁ κάτω κεί μενος άνθρωπος, καὶ ἐξεβράσθη πᾶσα κακία, διὰ τῆς ἐξομολογήσεως, ἐπὶ τὰ ἔξω χεθεῖσα καὶ ἀναρῥαγεῖσα. Τῇ δὲ ἐξομολογήσει συνθεωρεῖται καὶ τῆς καρδίας θραυσμός· ὁ γὰρ τοῦ προτέρου καταγνούς βίου, πρόδηλον, ὡς συντριβήσεται μεταμελούμενος ἐφ' οἷς ἔπραξεν· οὗ καὶ τὸ πρόσωπον, ἤτοι ἡ παρῥησία ἣν είχε, πράττων ἀπηρυθριασμένως τὰ κακά, μελαίνεται νῦν, κατηφιῶντος ἐπὶ τοῖς τότε ἔργοις, ἐφ᾽ οἷς νῦν ἐπαισχύνεται. Υπολύονται δὲ αὐτῷ καὶ τὰ γόνατα, ἐφ᾽ ὧν ἡρείδετο ἱστάμενος ἐν τῇ κακία καὶ ἡ ὀσφύς, ἐν ᾗ ἐστι τὸ ἐπιθυμητικόν, ὠδῖνας ἔχει τοῦ θείου φόβου, δν συλλαμβάνουσα, Πνεῦμα θεῖον ἀποτίκτε:, τὸ τοῦ ἁγιασμοῦ, οὗ χωρίς, οὐδεὶς όψεται τὸν Κύριον. Ποῦ ἐστι τὸ κατοικητήριον τῶν λεόντων, καὶ ἡ νομὴ ἡ οὖσα τοῖς σκύμνοις; Λέοντας μὲν καλεί τοὺς βασιλεῖς, κατοικητήριον λεόντων, την Νινευΐ· σκύμνους δὲ, ἢ τοὺς τῶν βασιλέων υἱοὺς, ἢ τοὺς σας τράπας καὶ ὑπάρχους τῶν βασιλέων· νομὴν δὲ τοῦ των, τὰς ὑπηκόους πόλεις, αἱ φόρους ἀπαιτούμεναι, και χρήματα εἰσφέρουσαι, νομὴ ἦσαν αὐτῶν, τρέφου σαι αὐτούς· νομαὶ γὰρ πλουσίων, κατὰ τὸ γεγραμμένον, πτωχοί. Ἐπεὶ οὖν καὶ ἡ Νινευΐ σὺν τοῖς βασιλεῦσι, καὶ βασιλέων υἱοῖς, καὶ σατράπαις, καὶ αἱ ὑπ' αὐτὴν πόλεις διεφθάρησαν, ὥστε μηδαμοῦ φαίνεσθαι, Ποῦ ἐστι, φησίν, ή τοσαύτη και τηλικαύτη πό λις, καὶ αἱ ὑπήκοοι αὐτῆς: Ποῦ ἐπορεύθη λέων τοῦ εἰσελθεῖν; Επιμένων τῇ τροπῇ φησίν, ὡς εἰρωνευόμενος: "Αρα μὴ Ο λέων, τουτέστιν, ὁ βασιλεὺς τῆς Νινευί, ἀπεδήμησε πορευθεὶς, ὥστε εἰσελθεῖν εἰς ἄλλην χώραν, καὶ διὰ τοῦτο εὑρόντες οἱ πολέμιοι ἐρημίαν, κατεκράτησαν τῆς πόλεως; Ἐκεῖ σκύμνος λέοντος, καὶ οὐκ ἦν ὁ ἐκροβώνα λέων ἤρπασε τὰ ἱκανὰ τοῖς σκύμνοις αὐτοῦ, καὶ ἀπέπνιξε τοῖς λέουσιν αὐτοῦ, καὶ ἔπλησε θήρας νοσσιὰν αὐτοῦ, καὶ τὸ κατοικητήριον αὐτοῦ ἀρπαγῆς. Ἐπειδὴ ἠρώτησε· Ποῖν ἐπορεύθη ὁ λέων; ὡσανεὶ ἀποκρίνεται, καί φησιν, ὅτι οὐκ ἐπορεύθη οὐδὲ ἀπεδήμησεν· ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ἐκεῖ ἦν, καὶ σκύss Eccll. xiis, Καὶ τὸ, Cod. Ven. fera humano aspectui abdita, commovebit omnibusque confusis et turbatis, mihil immotum suo in loco permanere sinet. Facies omnium, ceu adustio ollæ. Præ metu rigebit, inquit, sanguis: facies autem omnium lividæ reddentur, quod in maximis frigoribus contingit, ut illi parti olla similes fant, quæ igni admota et propterea præusta, nigrescit. Hæc et Domini crucifixoribus obtigerunt, qui ex vetere patria sua exeussi, dispersi sunt in omnem locum. Excussa est pariter impostura dæmonum: succussus juxta est in altum homo, omni vitiositate per confessionem ejecta, effusaque foras ac dirupta. In confessione autem simul perpenditur cordis trepidatio: qui enim priorem vitam condemnaverit, apparet quasi conteratur, ductus pœnitentia eo· rum quæ patravit. Cujus facies, sive fiducia quam habebat, mala citra ruborem perficiens, obfuscatur nunc, contristati ob opera quæ tum transigebat, quorum causa nunc verecundia perfunditur. Laxantur ctiam illi genua, quibus fulciebatur stans in malitia, et lumbus, in quo est concupiscentia, 235 dolores sen parturientis persentiscit, præ divino pavore, quem concipiens per divinum Spiritum, parit sanctificationem, citra qnam nemo videbit Dominum. Vens. 11. Ubi est habitaculum leonum, et pascuum catulorum? Leones appellat reges, habitaculum leonun ipsam Ninevi: catulos vero leonum, sive regum liberos, sive satrapas, regumque subprinci pes: pascuum horum, subjectas civitates, tribula pendentes, pecuniasque afferentes. Fuerunt ergo pascuum et pabulum leunculoruin, nutrientes eos: Nam pascua divitum, ut seriptum est, sunt pauperes. 38. Pustquam igitur Niuevi una cum regibus, satrapis atque subjectis urbibus interierunt, ut nusquam appareret, Ubi est, inquit, talis ac tanta civitas, una cum subditis sibi oppidis? Quo abiit leo, ut ingrediatur? Permanet in prophetia sua, veluti illudens: Nonne, inquit, leo, id est, rax Ninevi peregre profectus, est, ut, aliam terram ingrediatur, et idcirco desertam reperientes, urbem hostes, eam obtinuerunt? Vɛas. 11, 12. Illic calulus leonis, et non erat perterrefaciens ipsum, rapuit quantum sufficiebat car tulis suis, ac suffocavit leonibus suis, implevitque venatione nidum suum et habitaculum suum rapina. Quia interrogavit, Quo abiil: leo? jam, veluti respondens ait: Non abiit, neque peregre profectus est, verum et ipse istic erat, et catulus leonis sixe Variæ lectiones et notæ. Εκάστων περιδνωθήσεται, Cod. Ven. Insistens verborum immutationi, ait veri per ironiam. Ita Graeca sonant.

οἱ στρατηγοί, οὓς ὁ ἐκφοβῶν πρὶν οὐκ ἦν (ἀκατά πληκτοι γὰρ ἦσαν πρώην, μηδένα φοβούμενοι), ἀλλὰ μᾶλλον ὥσπερ λέων, ἁρπάζοντες τὰ τῶν ἄλλων βασιλειῶν χρήματα, καὶ φόρους συναθροίζοντες, και τοῖς ἐκγόνοις τροφήν πορίζοντες. Τοῦτο γὰρ δηλοῖ διὰ τοῦ εἰπεῖν, Απέπνιξε τοῖς λέουσιν αὐτοῦ. Ἐπεὶ γὰρ εἴωθε τὰ θηρία ἀποπνίγειν τὰ ὑπ' αὐτῶν θηρώμενα ζῶα, καὶ οὕτω τοῖς ἐξ αὐτῶν προσφέρειν τροφήν· τὸν αὐτὸν, φησί, τρόπον καὶ οἱ Ασσύριο: βασιλεῖς, τὰς ἄλλας καταλύοντες βασιλείας, τοῖς οἰκείοις λέουσι, τουτέστι, τοῖς παισὶν αὐτῶν καὶ βασιλεῦσι, τὸν ἐκείνων πλοῦτον, καὶ τοὺς ἑκάστοτε συναγομένου; φόρους, ήθροιζον. Ὥσπερ καὶ τὴν Σαμάρειαν μὲν Σαλμανασάρ, τὴν δὲ Ἱερουσαλήμ Ναβουχοδονόσορ διήρπασαν, καὶ τὴν Νινευί, ἥτις ἦν νοσσιά αὐτῶν Glii ejus el satrapz, ducesque belli, quos antea μνος λέοντος, ἤτοι οἱ υἱοὶ αὐτοῦ, ἢ οἱ σατράπαι και nemo perterrefacichat, vacabant enim metu, neminem antehac formidantes; quin potius, leonum in morem, aliorum regnorum pecunias rapientes, tributaque colligentes, liberis suis præbebant alimoniam. Hoc enim indicat, cum ail, Sufocuvit leonibus suis. Quia euim bestia strangulare solent a se comprehensa znimalia, tumque ex iis alimomiam capere: non dissimili ratione Assyrii, inquit, reges, alia dissolventes regna, propriis leonibus, hoc est, pueris suis et regibus, illorum opes et undecunque collecta vectigalia coacervarunt: quemadmodum Samariam quidem Salmanasar, Jerusalem vero Nabuchodonosor diripuerunt. Ninevi ergo, quæ erat nidus ipsorum et habitaculum, impleverunt venatione et rapina, Nidum, ceu avium esset mentio, appellavit, propter levitatem, altaque affectantem mentem regum, 'et quia hæc urbs facile citraque sudorem a Persis capta, avolaverit abducta in Persidem; habitaculum leosun vocat, propter priorem, qua floruit, potentiam. Solet autem hic locus alias etiam hac ratione interditingui: Quo abiit, ut ingrediatur illic? Deinde 236 ab alio principio, Catulus leonis, et quæ sequuntur. Tum hanc sententiam habet: Ubi est Ninevi, ad quam reges introibant, perseverabantque tuto, tanquain nulla populatione et expugnatione vastari posset? Præterea catuli leonum, hoc est, filii regum etiam ingrediebantur, tuto illic pernanentes, nec erat cujus gratia compavescarent, nemo terrebat eos. Ninevi enim inhabitanles citra trepidationem vivebant. Erat et Jerusalem habitaculum leonuin, regum nimirum ex David ac reliquorum principum, qui diripiebant et strangulabant pauperiores populi. At ubi nunc est post Christi necem? In confitentium item animabus, morabantur intellectuales leones, quorum propagines, pravæ cogitationes, depascebantur et insumebant divinam in ipsis partem. Diabolus igitur, Jeonis instar circumiens, quærens quem deglu. tial st, ubi nunc est? Quonam abiit? Illic enim ubi antea demorabatur, jam nunc apud Jacob catulus leonis est ipse Dominus, nec est in posterum, qui hunc accipiens catulum exterreat. Nam abunde salisque exactis temporibus rapuit leo iste silvestris, ἀπέπνιξεν οὓς τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου ἐστέρησε, quæ rapuit ac suffocavit eos, quos Spiritu sancto privarit: implevitque infernum venatione eorum qui in peccatis suis vita sunt defuncti: qui infernus etiamnum labitaculum ipsius est. Nec enim porro in aere imperium habet, sed ad inferos detrusus est. VERS. 13. Ecce ego super te, dicit Dominus omnipotens. Quandoquidem, ο Ninevi, diripuisti omnia regna, ideo ecce ego protinus adversum te as I Petr. v, 8. OX, Codl. Ven. Addit λέων, leo, Cod. Ven. καὶ κατοικητήριον, ἐνέπλησαν θήρας καὶ ἁρπαγής. Νοσσιὰν μὲν οὖν αὐτὴν ἐκάλεσεν, ὡς ἐπὶ ὀρνέων, διά τε τὸ κούφον καὶ ὑψηλόφρον τῶν βασιλέων, καὶ διὰ τὸ εὐαλώτου ταύτης γενομένης τοῖς Πέρσαις, ἀποπτῆναι αὐτοὺς ἀπαχθέντας εἰς τὴν Περσίδα και τοικητήριον δὲ ὡς λεόντων, διὰ τὴν προτέραν δύνατα μιν. Εστι δὲ καὶ ἑτέρα γραφή· Ποῦ ἐπορεύ θη τοῦ εἰσελθεῖν ἐκεῖ; εἶτα ἀπ᾿ ἄλλης ἀρχῆς· Σκύμνος λέοντος, καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ ἔχει νοῦν τοιοῦτον· Ποῦ ἐστιν ἡ Νινευΐ, ὅπου ἐκεῖ βασιλεῖς εἰσήρχοντο, καὶ ἔμενον ἀσφαλῶς, ὡς ἀπορθή του τῆς πόλεως οὔσης; ἀλλὰ καὶ οἱ σκύμνοι τῶν β2σιλέων εἰσήρχοντο, καὶ οὐκ ἦν ὁ ἐκφοβῶν αὐτούς. Την Νινευΐ γὰρ κατοικοῦντες, ἀδεῶς εἶχον: "Ην δὲ καὶ Ἱερουσαλὴμ κατοικητήριον λεόντων, τῶν ἐκ 11βίδ βασιλέων, καὶ λοιπῶν ἀρχόντων, οι διήρπαζον καὶ ἀπέπνιγον τοὺς πενεστέρους τοῦ λαοῦ. ᾿Αλλὰ νῦν ποῦ ἐστι μετὰ τὴν Χριστοκτονίαν; ᾿Αλλὰ καὶ ἐν ταῖς τῶν νῦν ἐξομολογουμένων ψυχαῖς κατώκουν οι νοττοὶ λέοντες, ὧν γεννήματα ὄντες οἱ πονηροί λογισμού, ἐνέμοντο καὶ κατεδαπάνων τὴν ἐν αὐταῖς θείαν μοῖ ραν. Ο οὖν διάβολος, ὁ ὡς λέων περιερχόμενος, καὶ ζητῶν τίνα καταπίῃ, ποῦ νῦν ἐστι; ποῦ ἐπορεύθη; Ἐκεῖ γὰρ, ὅπου αὐτὸς ἦν πρὶν, νῦν ὁ παρὰ τῷ Ἰπκώς σκύμνος, τοῦ λέοντος, ἔστιν ὁ Κύριος Ἰησοῦς καὶ οὐκ ἔστι λοιπὸν ὁ ἐκφοβῶν τοὺς παραδεξαμένους τοῦτον τὸν σκύμνον. Ικανῶς γὰρ τὸν διελθόντα χρό νον ήρπασεν ὁ ἄγριος ἐκεῖνος λέων ἃ ἤρπασε, καὶ καὶ ἔπλησε τὸν ᾄδην θήρας, τῶν διὰ τὴν ἁμαρτίαν νεκρουμένων· ὃς ᾅδης κατοικητήριον αὐτοῦ ἐστι νῦν· οὐκέτι γὰρ τὴν ἀρχὴν ἐν τῷ ἀέρι ἔχει, ἀλλὰ τῷ ᾅδῃ παραδέδοται. Ἰδοὺ ἐγὼ ἐπὶ σε, λέγει Κύριος παντοκράτωρ. Οὕτω μὲν οὖν, ὦ Νινευί, διήρπαζες πάσας τας βασιλείας. Αντί τούτων οὖν ἰδοὺ ἐγὼ ταχὺ ἐπὶ σὲ ἐπ Varia lectlones et nolæ. Χώρας, Cod. Ven.

EXPOSITIO IN PROPHETAM NAUM. CAP. 111. ανίσταμαι, εἰ καὶ μέχρι τοῦ νῦν ἐμακροθύμουν. exsurgo, tametsi hactenus sin cunctatus. Est auΕμφαντικῶς δὲ πρόσκειται τὸ, Παντοκράτωρ. Εἰ γὰρ πάντων κρατῶ, καὶ σοῦ περιέσομαι. tem peculiari significantia adjectum, Omnipotens, omnia vincens. Quod si cuncta exsupero, te superior eliam ero. Exuram in fumo multitudinem tuam, leonesque tuos devorabit gladius. Postquam metaphorice supra leonum, catulorum, venationis et pascui meminit, merito istorum etiam sublationem et interemptionem tropice prædicit: quia enim in latibulis quibusdam abditas feras movere sese nolentes, venatores prodire cogunt, fumo spelæorum ori apposito, egressasque excipiunt hastis et ensibus, letho ita demittentes, ait jam: Multitudinem populi tui exuram in fumo: hoc est, Populosissimam hanc urbem flammis tradam, incendam, regesque ejus et principes mactationi dedam, perinde atque jam Jerusalem incendio tradidi, seditiososque in ea leones, tenuiores in populo veluti devorantes, exedit Romanorum ensis. Καὶ ἐκκαύσω ἐν καπνῷ τὸ πλῆθός σου, καὶ τοὺς λέοντάς σου καταφάγεται ῥομφαία. Ἐπειδὴ τροπικῶς ἄνω λεόντων, καὶ σκύμνων, καὶ θήρα;, καὶ νομῆς ἐμνημόνευσεν, εἰκότως καὶ τὴν τούτων ἀναίρεσιν τροπικῶς προθεσπίζει. Ἐπειδὴ γὰρ τὰ ἐν σπηλαίοις τισὶ κεκρυμμένα θηρία, καὶ προκύπτειν οὐ βουλόμενα, οἱ θηραταὶ ἐξιέναι καταναγκάζουσι, καπνὸν τοῖς στομίοις τῶν σπηλαίων προσφέροντες, καὶ ἐξιόντα δέχονται δόρασι καὶ ῥομφαίαις, καὶ ἀποκτιννύουσι· φησίν, ὅτι Τὸ πλῆθος τοῦ λαοῦ σου ἐκκαύσω ἐν καπνῷ, τουτέστι, τὴν πολυπληθή ταύτην πόλιν ἐμπρήσω, καὶ τοὺς βασιλεῖς καὶ ἄρχοντας, σφαγῇ παραδώσω· ὥσπερ δὴ καὶ τὴν Ἱερουσαλὴμ εἰς ἐμπρησμόν παρέδωκε, καὶ τοὺς ἐν αὐτῇ στασιαστὰς λέοντας ὄντας, ὡς τοὺς ταπεινοτέρους κατεσθίον τας, κατέφαγεν ἡ τῶν Ρωμαίων ῥομφαία. Καὶ ἐξολοθρεύσω ἐκ τῆς γῆς τὴν θήραν σου, καὶ οὐ μὴ ἀκουσθῇ τὰ ἔργα σου ἔτι. Τουτέστιν, Οὐκέτι οὐ μὴ θηρεύσῃς καὶ διαρπάσῃς ἔθνη καὶ βασιλείας· οὐδὲ τὰ ἔργα σου τὰ πολεμικά, καὶ τὰ ἐκ τούτων κακά, ἃ ἐποίεις τοῖς ὑπὸ σὲ γενομένοις ἀκουσθήσονται· παύσῃ γὰρ ταῦτα ποιοῦσα. Εθήρευον καὶ οἱ Φαρισαῖοι τὰς ψυχὰς τῶν αὐτοῖς πειθομένων προσηλύτων καὶ Ἰουδαίων, διὰ τοῦ τὸ γράμμα έχε διδάσκειν αὐτοὺς, ἢν θήραν ἐξωλόθρευσεν ἐκ τῆς γῆς τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ὁ τὸν νόμον τοῦ Πνεύματος τῆς ζωῆς δοὺς αὐτῇ. Καὶ οὐκέτι τὰ ἔργα τῆς νομ:- κῆς πολιτείας ἀκούεται, ὅτι μηδὲ δικαιωθήσεται ἐξ αὐτῶν πᾶσα σάρξ. ᾿Αλλὰ καὶ πρὸς τὴν τοῦ διαβόλου δύναμιν λέγοι ἂν ὁ Κύριος Ἰδοὺ ἐγὼ ἐπὶ σὲ μετὰ σαρκὸς ἐφιστάμενος, καὶ τὸ πλῆθος τῶν ὑπὸ σὲ δαιμόνων εκκαύσω ἐν τῇ ἀτμίδι τῆς τοῦ Πνεύματος ἐνεργείας, ἡ καὶ ἐν τοῖς προοιμίοις τοῦ μέλλοντος πυρός. "Α γὰρ ἐβασάνιζε τους δαίμονας, καπνὸς ἦσαν τοῦ ἡτοιμασμένου αὐτοῖς πυρός. Καὶ ἡ ῥομ φαία, ὁ εὐαγγελικός λόγος, ἔφαγε τοὺς λέοντας αὐτ τοῦ, ἢ τοὺς δαίμονας αὐτοὺς τούτους, ἢ τοὺς σοφούς, καὶ τὰ μεγάλα ἐν λόγῳ δυναμένους. Καὶ ἡ πλάνη, δι' ἧς ἐθήρευε τοὺς ἀνθρώπους, ἐξωλοθρεύθη ἐκ γῆς· καὶ τὰ ἔργα, ἃ ἐν τοῖς ναοῖς τῶν εἰδώλων ἐτελοῦντο, οὐκέτι ἀκούονται. Η πόλις αἱμάτων, ὅλη ψευδὴς, ἀδικίας πλήρης. Ἐκτραγῳδεῖ σχετλιαστικῶς τὸν τρόπον τῆς Νινευί, καὶ πόλιν αἱμάτων ταύτην ἀποκαλεῖ· φιλοπόλεμοι γὰρ οἱ Νινευῖται, καὶ αἷμασι χαίροντες. Ολη δὲ ψευδῆς, καὶ καθὸ εἰδωλολάτρουν, πάντες ὁμοῦ τοὺς ψευδωνύμους θεούς σέβοντες, καὶ πένητες καὶ πλούσιοι, καὶ καθὸ φιλοψευδεῖς ἦσαν ἐν τοῖς λόγοις, δόλους καὶ πανουργίας μετιόντες, οἷς ἔπεται καὶ τὸ ἀδικεῖν. Πᾶς γὰρ δόλιος, καὶ πανοῦργος καὶ ἄδικος, εἰ μήτι ἄλλο, αὐτὸ τοῦτο τὸ τὸν πλησίον ἀδικεῖν καὶ ἐξαπατᾷν. Εοικε δὲ διδάσκειν ὁ προφήτης, πόθεν γέγονεν ἡ Νινευΐ πόλις αἱμάτων, ὅτι ἐκ τοῦ ψεύδε Disperdam quoque ex terra venationem tuam, neque quicquam audientur posthac opera tua. Hoc est, Nequaquam porro 237 venaberis neque diripies et gentes et regna: neque res tuæ bello gestæ, exque iis promanantes calamitates, quibus tibi subjugatos premnebas, amplius audientur: desistes enim in posterum talia perficere. Venabantur etiam Pharisæi animas accedentium Judaismo, ab ipsis litteram persuasorum, tum reliquorum Judæorum, illos docendo: quam venationem oblitteravit ex terra humanæ naturæ Dominus, legem spiritus vitæ ei impertiens. Neque porro opera legalis administrationis audiuntur, quoniam neque justificabitur ex operibus legis omnis caro. Jam et ad diaboli potentiam Dominus dicere queat: En ego super to cum carne mea exsurgens, multitudinem subter te constitutorum dæmonum exuram, in suffimento operationis Spiritus, vel in præludiis futuri ignis: quæ enim torquebant dæmones, fumus erant jam inde a principio parati ipsis ignis. Gladius porro, id est, evangelicus sermo, exedit leones ipsius, vel hos ipsos dæmones vel sapientes et in oratione diserta valentes plurimum. Ac seductio errore quo venabatur mortales, excisus est ex terra ſet opera quæ in templis idolorum perficiebantur, non amplius audiuntur. CAPUT III. VERS. 1. Ο civilas sanguinum, tota mendax, plena injustitia! Ninevi urbis conditionem, miserabiliter tragica seu acerba exclamatione luget, civitatem sanguinum eam appellans. Amantes enim bellorum Ninevitæ, et sanguine gaudentes erant. Tota mendax ideo vocatur, quod omnes plane idololatræ erant, vanos deos colentes, cum pauperes, Lum divites, et quod mendacio studuerunt, in verbis suis dolum et fraudem committentes, quæ postea injustitia sequitur. Omnis enim dolosus, et fraudulentus est et iniquus, si nulla alia in re, vel in hac tamen sola, quod proximo sit injurius, cum-

que in fraudem inducat. Videtur autem docere σθαι καὶ τοῦ ἀδικεῖν· ἔνθα γάρ ψεῦδος καὶ ἀδικία, μηδὲ αἵματα ἐκεῖ ἀπελπίσης. ᾿Αλλὰ καὶ Ἱερουσαλήμ πόλις αἱμάτων, ὡς τοὺς προφήτας ἀποκτιννῦτα, καὶ λιθοβολοῦσα τοὺς ἀπεσταλμένους· καὶ ὅλη ψευδής. ὡς μισοῦσα τὴν ἀλήθειαν, ἥτις ἦν Χριστὸς, καὶ λέγουσα περὶ αὐτοῦ ψευδῆ, ὅτι Σαμαρείτης ἐστὶ, καὶ δαιμονῶν, καὶ πλάνος, καὶ πλήρης αδικίας, ὡς τὸν Εὐεργέτη, σταυρώσατα, καὶ τὸν ἅγιον καὶ δίκαιο ἀρνησαμένη, καὶ πληρώσασα τὸ μέτρον τῶν προφητοκτόνων πατέρων, ἐν τῷ αὐτὴ Θεοκτόνος γενέσθαι. vales, unde facta sit Ninevi civitas sanguinum, nempe ex mendacio et injustitia. Nam ubi vanitas et injustia, illic ne speres deesse sanguinis effusionem. Jerusalem quoque civitas est sanguinum, veluti prophetas occidens, ac lapidibus obruens ad sese missos: tolaque mendax fuit, ceu odio veritatem prosequens, quæ Christus erat, falsa de ev dicens, quod Samaritanus esset, damonibusque Obsessus et impostor 3: ac plena injustitis, ut quæ Dominum benefactorem suum affixerit cruci, sanctumque et justum abnegaverit, necnon impleverit mensuram patrum, qui prophetas occiderunt, per hoc, quod ipsa Deicida sit facta. Non altrectabitur venatio. Quod supra dixit, Disperdam venationem tuam, hoc jam nunc repetens, Non porro, inquit, abs te tractabitur, vel attrectabitur venatio: hoc est, non vincetur abs te aliqua civitas 238 vel regnum, neque venaberis divitias et tributa: hæc enim exstitere venatio tua. Venatio autem veteris Jerusalem, omnes propheta fuerunt. Non igitur amplius in te valis erit, neque quemquam prophetarum venaberis, vel cassibus tuis irreties. VERS. 2. Vox flagellorum, et motus rolarum. Tanquam audire videatur, et intueri propheta imminentia belli mala, sic ea denarrat, perinde qu. 1 jam præsentia essent. Veluti enim vocem, vel sonitum, exprimit flagellorum, quibus equi ad aeriorem cursum excitantur, et motui rotarum assimilari dicit strepitum. Οὐ ψηλαφηθήσεται θήρα. "Οπερ ἀνωτέρω εἶπεν· Εξολοθρεύσω τὴν θήραν σου, τοῦτο καὶ νῦν φησιν, ὅτι Οὐκέτι ὑπὸ σοῦ ψηλαφηθήσεται θήρα, τουτέστιν, οὐ κρατηθήσεταί τις πόλις ἢ βασιλεία ὑπὸ σοῦ, οὐδὲ θηρεύσεις πλοῦτον καὶ φόρους· ταῦτα γὰρ ἦσαν θήρα σου. Θήρα δὲ τῆς πάλαι Ἱερουσαλήμ, πάντες οἱ προφῆται. Οὐκέτι οὖν, φησί, προφήτης ἔσται ἐν σοὶ, οὐδὲ θηρεύσεις καὶ παγιδεύσεις αὐτόν. Et equi persequentis. Repete, Vox. Videtur enim audire equi insequentis hinnitum, qui animadversa c velut victoria, ceu pro epinicio, hinnitum edat: superbum enim quiddam equus. Hic cum dixisset, Vox flagrorum, indicavit juxta quis esset, qui flagris cæderetur, equus videlicet, ut vehementius persequeretur. Currusque subsultantis. Cum dixisset, Vox motus rotarum, apertius jam monstrat, quod ea vox sit plaustri sonitus, e cursus impetu succussi. Et equitis ascendentis. Vox, inquit, equitis ascendentis, hoc est, turbulenta et alacris vociferatio: quippe quia equites ascensuri vel equos, vel plaustra, tumultuantur et vociferantur alacriter, sese invicem adhortantes. VERS. 3. Fulgentis quoque mucronis, et coruscan. Lium armorum, ac multitudinis vulnerum, gravisque lapsus. Non amplius hic vox subaudienda est, sed visio. Videtur enim intueri in fulgentes gladios, thoraces, præterea et alia coruscantia arma, multitudinem etiam virorum, partim vulnera infligentium partim cadentium cum pondere armorum. Talia et de iis qui Hierosolyma obsederunt, depo2ª Luc. xhi, 35. 16 Joan. viii, 48. Φωνὴ μαστίγων φωνή σεισμοῦ. Ωσπερ ἀκούειν δοκεῖ καὶ ὁρᾷν ὁ προφήτης τὰ τοῦ πολέμου κακὰ, καὶ οὕτως ἀφηγεῖται αὐτὰ, ὡς ἤδη παρόν.α· αἱονεὶ γὰρ ἐνηχεῖται φωνὴν μαστίγων, δι' ὧν οἱ ἵπποι πρὸς τὸ ὀξύτερον τρέχειν διεγείροντας και σεισμῷ δὲ ἐοικέναι τὸν κτύπον λέγει τῶν τροχῶν. Καὶ ἵππου διώκοντος. Κατὰ κοινοῦ τὸ, Φωνή. Δοκεῖ γὰρ ἀκούειν ἵππου χρεμετισμούς διώκοντας, καὶ οἷον ἐπαισθανομένου τῆς νίκης, καὶ διὰ τοῦτο χρεμετίζοντος ἐπινίκιον· γαῦρον δὲ ὁ ἵππος. Εἰπὼν δὲ, Φωνὴ μαστίγων, ἔδειξε και τις ἦν ὁ μαστιζόμε νος, ὅτι ἵππος πρὸς τὸ διώκειν εὐτονώτερον. Καὶ ἅρματος ἀναβράσσοντος. Ειπών, Φωνήσει σμοῦ τροχών, δείκνυσι σαφέστερον, ὅτι αὕτη ἡ φωνή, ἅρματος φωνή, ανατινασσομένου τῇ φύμῃ τοῦ δρόμου. Καὶ ἱππέως ἀναβαίνοντος. - Φωνή, φησίν, όπο πέως ἀναβαίνοντος, τουτέστι, θόρυβος καὶ ἀλα λαγμός· οἱ γὰρ ἱππεῖς μέλλοντες ἀναβαίνειν ἢ ἵππους, ἢ ἅρματα, θορυβοῦσι, καὶ ἀλαλάζουσιν. ἀλλήλοις ἐγκελευόμενοι. Καὶ στιλβούσης ῥομφαίας, καὶ ἐξαστραπτόντων ὅπλων, καὶ πλήθους τραυματιῶν, καὶ βαρείας πτώσεως. Οὐκέτι ἐφείλεις εξακούειν φωνήν, ἀλλ' ὅρασιν. Δοκεῖ γὰρ ὁρᾷν τὰς μὲν ῥομφαίας στιλβού σας, τοὺς δὲ θώρακας καὶ τὰ ἄλλα όπλα ἐξαστρά πτοντα, καὶ πλῆθος ἀνδρῶν, τῶν μὲν τραυματιζόν των, τῶν δὲ πιπτόντων μετὰ βάρους ὅπλων. Τοιαῦτα δὲ καὶ περὶ τῶν τὴν Ἱερουσαλὴμ πολιορκησάντων Varia lectiones et notæ. Καὶ τροχῶν, et rotarum. Cod. Bas. Κατεπείγονται Cod. Ven.

EXPOSITIO IN PROPHETAM NAUM. - CAP. III. καὶ πορθησάντων νοεῖσθαι καιρὸν ἔχει· καὶ γὰρ pulatique sunt, opportune intelligi possunt. Multa πολλὰ τοιαῦτα συνέβη καὶ τότε τοῖς καταράτοις enim talia contigerunt tum essecratis Judæis. Ἰουδαίοις. Καὶ οὐκ ἦν πέρας τοῖς ἔθνεσιν αὐτῆς, καὶ ἀσθενήσουσι τοῖς σώμασιν αὐτῶν ἀπὸ πλήθους πορνείας. Εθνη μὲν πολλά, καὶ ἀριθμοῦ πέρα, τῆς Νινευ? ὑπήκοα, πρὸς τὸ συμμαχῆσαι αὐτῇ ἐλεύ σονται· πλὴν ἐν τοῖς σώμασιν αὐτῶν, οἷς πεποίθασιν ὡς δῆθεν εὐσωματοῦντες, ἀσθενήσουσι. Διὰ τί; Διότι πορνείαν ἐπετήδευσαν, τήν τε ἐν τοῖς τρόποις καὶ ἤθεσιν, ἐκ πάσης ἀρετῆς, καὶ αὐτῆς τῆς σωφροσύνης ἐκπορνεύσαντες, καὶ τὴν ἀπὸ Θεοῦ ἐπὶ εἴδωλα. ᾿Αλλὰ καὶ τοῖς ἔθνεσι τῆς Ἱερουσαλήμ, τουτέστι, τοῖς οι κήτορσιν αὐτῆς, τοῖς τῶν ἐθνῶν τοὺς τρόπους ζηλώσασιν, οὐκ ἦν πέρας· ἀριθμοῦ γὰρ κρείττους συνῆλθον εἰς ταύτην ὡς Ιώσηπος ἱστορεῖ. Ἠσθένησαν δὲ ἐν τοῖς σώμασιν αὐτῶν, λιμῷ τακέντες. Διὰ τί; Διότι επόρνευσαν, καὶ ἀπέστησαν ἀπὸ Χριστοῦ εἰπόντες· Μὴ γράφε· 'Ο βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων. ᾿Αλλὰ κατὰ τὸ πρόχειρον, ἀσθένεια ἐν τοῖς σώμασιν γίνεται, ἀπὸ πλήθους πορνείας· οὐδεὶς γὰρ ἀσελγαίνων, ἰσχυρὸν ἔχει τὸ σῶμα. Ὥστε εί τις στρατιώτης ὤν, μάλιστα ισχύειν ἐθέλει, σωφρο νείτω. Πόρνη καλὴ καὶ ἐπίχαρις. Καὶ κατὰ τὴν σωματ τικὴν πορνείαν πόρνη ἦν Νινευί, διὰ πολλὴν τρυφήν ἀσελγῶς ζῶσα, καὶ κατὰ τὴν εἰδωλολατρείαν. Καλή δὲ καὶ ἐπίχαρις, ὡς περιφανείᾳ, πλούτῳ, καὶ τοῖς ἄλλοις ἀγαθοῖς αὐτοῦσα καὶ λαμπρά τις οὗτα, καὶ πολλὰ χαρίεντα καὶ ἀστεῖα πλουτοῦσα, οἷα δή ς βασιλὲς τῶν ἄλλων πόλεων. Ηγουμένη φαρμάκων. Τουτέστι, γέμουσα γοητείας, καὶ ἄρχουσα τῶν ἄλλων ἐν ταῖς φαρμα κείαις· μαγείαις γὰρ καὶ γοητείαις οι Ασσύριο: τῶν ἄλλων ἐκράτουν. Πωλοῦσα ἔθνη ἐν τῇ πορνείᾳ αὐτῆς, καὶ φυ λὰς ἐν τοῖς φαρμάκοις αὐτῆς. Οὐκ ἠρχοῦ, φησί, τῇ οἰκείᾳ ἀσεβείᾳ, ἀλλὰ καὶ ὑπήκοά σοι ἔθνη ἠνάγκαζες τὰ αὐτὰ σοὶ δρᾷν, καὶ ἐπώλεις αὐτὰ, καὶ δοῦλα ἐποίεις, τῇ τε πορνείᾳ, καὶ τῇ φαρμακεία. Η καὶ οὕτως· Οἱ μάγοι ταῖς οἰκείαις μαγγανείαις χρώμε νοι, ὑπισχνοῦντο πᾶσι τοῖς εἰς πόλεμον ἐξιοῦσι, τοὺς ἐχθροὺς ὑποχειρίους ποιήσειν, καὶ μισθὸν ἐπὶ τού τοις ἐλάμβανον. Ἐπώλουν τοίνυν τὰ ἔθνη καὶ τὰς φυλὰς, τοῖς μισθὸν διδοῦσι διὰ τῶν μαγειῶν, ἐπαγ γελλόμενοι αὐτὰ ὑπήκοα θήσεσθαι. Οὕτω καὶ Βαλαὰμ τῷ Βαλάκ ἐπηγγείλατο, ὑποχείριον θεῖναι τὸν Ισραηλίτην λαόν. Νοοῦντι δέ σοι ταῦτα περὶ τῆς Ιερουσαλήμ, φανήσεται ὁ Ναούμ μονονουχὶ τὰ αὐτὰ τῷ 'Ησαΐα λέγων, σχετλιάζοντι· Πῶς ἐγένετο πόρνη πόλις πιστή Σιών; Καὶ ἐνταῦθα γὰρ καλὴ καὶ ἐπίχαρις λέγεσθαι νοεῖται ἡ Ἱερουσαλήμ, διὰ τὸ δέξασθαι τὸν νόμον, δς καὶ αὐτὸς χάρις ἦν (Χάριν 27 Juan. xix, 21. 36 Isa. 1, 21. Μέν φησι, Cod. Ven. Εἰ; ταύτην εἰσῆλθον, Cod. Ven. Nec erat finis gentibus ipsius, et debilitabuntur corporibus a multitudine fornicationis. Gentes quidem multæ, adeoque numero vacantes, Ninevi urbi subditæ, venient ut ei suppetias ferant: verumlamen corporibus suis, quibus confidebant, ceu bene valentibus, ægrolabunt. Quam ob causam 2 Quia fornicationi plane studuerunt, vitæ conditione moribusque fornicantes, ex omni virtute, ipsa quoque temperantia excidendo, abque vero Dei culta að idola dilabendo. Gentibus dein Jerusalem, boc est, habitatoribus ejus, gentium mores æmulatis, nΟΙ aderat in copiis diuis: convenerant enim potioree in ipsam, ut Josephus tradit. Debilitati sunt autem corporibus suis, fame macerati. Quam ob rem? Quoniam fornicati sunt et defecerunt a Christo, dicentes: Ne scribe, Rex Judaorum 3. Atqui facile languore corripiuntur corpora 239 nimiæ scorta tionis causa. Nemo enim lascivus, libidini deditus, robustum corpus habet. Quocirca si quis miles maxime fortis esse gestiat, temperate vivat, el a scortatione abstineat. VERS. 4. Scorium pulchrum et jucundum. Corpo rali etiam fornicatione meretrix erat Ninevi, ob deliciarum affluxum impudice vivens, deinde propter idololatriam scortum appellatur. Pulchra et jucunda ideo meretrix, quod excellentiæ, gloriæ, opum, aliorumque bonoruin causa praeclara sit, nec paucis amabilibus et urbanis rebus exuberet, veluti aliarum civitatum regina. Dux incantationum. Hoc est, meretrix referta præstigiis, ac princeps aliarum in carminibus, seu veneficiis: magia enim et incantamentis, aliis Assyrii præeminebant. Vendens gentes in fornicatione sua, et tribus in incantamentis suis. Non satis crat, inquit, propria impietate tibi; gentes eadem tecum agere cogelas: venundabas eas, ac servas cum fornicationi, tum veneficiis faciebas. Vel, magi suis efascinationibus usi, pollicebantur cunctis ad bellum egredientibus, se hostes suos debellaturos, ac propterca mercedem accipiebant. Vendebant igitur gentes ac tribus, mercedem dantibus, per incantationes suas promittentes victoriam de hostibus. Sic et Balaam regi Balac promisit populum Israeliticum, sub jugum ejus olim venturum. Quod si intelligas hæc de Jerusalem, videbitur Naum tantum non eadem cum Isaia dicere Quomodo facta est meretrix civitas fidelis Sion 3*? Atque hic pulchra, et jucunda, seu gratiosa Jerusalem dici intelligitur, quod acceperit legem quæ et ipsa gratia erat. Gratiam enim, inquit, pro gratia. Sed fact cst scortum, quando Variæ lectiones et notæ Περιφάνειαν, καὶ δόξαν ἐπὶ πλούτῳ — ἔχουσα, Cod. Ven.

defecerunt a Domino, dicentes: Durus est sermo γάρ, φησίν, ἀντὶ χάριτος)· ἀλλ' ἐγένετο πόρνη, καὶ ille. Quis potest ipsum audire s? et rursum quando dixerunt: Tu es discipulus illius, nos vero Mosc sumus discipuli"; ac tandem cum simul onines clamarent: Non habemus regem præter Casarem s. Eadem est dux veneficoruin, ducibus, primatibus et principibus ejus, hypocrisi, falsisque doctrinis intoxicantibus populum, ac vendentibus eum dæmonibus. Anima quoque pulchra sane a Deo condita est, et gratiosa, blanda, jucunda, inspirationis gratiam accipiens: fit autem meretrix, quando ab voluptate incantata fuerit, effascinataque, ut a vero bono deficiat usque adeo, ut vel ducatum præstet in veneficiis volupta!!!". VERS 5. Ecce ego super te, dicit Dominus omnipolens. Ne putes, inquit, hominem Cyrum bellum adversus te moturum, sed 240 enim ego exsurgo adversum te, Dominus nimirum omnipotens: itaque ingentem adversarium accipe. El revelabo posteriora tua in faciem tuam. Verba facit, veluti de muliercula loqueretur amata, quæ quantum ad vultum externamque pulchritudinem attinet, dignə intuentibus eam, quæ ametur, apparet; verum, sin quispiam ipsam nudaverit, corporisque deformia palam demonstraverit, om· nino turpis erit. Quare hunc in modum ait: Retegain, ο Ninevi, postrema tua, hoc est, quantum deformitatis in te antehac occultatum fuerit, nunc in propatulum collocabo, ut videatur ante conspectum tuum, utque contumelia pro gloria te comprehendat, ac omnino iniquitatem tuam patefaciam, per supplicium super te inducendum. Ostendamque gentibus dedecus tuum, et regnis ignominiam tuam. Videbaris quidem nullis non gentibus et regibus formosa esse, incantamentis tuis munita, illisque te plurimum adversus hostes posse rata, me isthuc ipsum æquo animo ferente: at nunc excitatus adversum te, monstrabo gentibus quas vicisti, quod neque tum tu fortis fueris, quando eas subjeceris tuo imperio, sed me ea voluntate mea fecisse, ac regna, quæ te antea tanquam fortem devenerata sunt, nunc imbecillitatis tuæ ignominiam agnoscent. Hæc et ad futurum judicium referri queant, quando cuilibet peccatorum in faciem relegentur, quæ ipse in terguin et clamı peregerit, hoc est, deformitas flagitiorum ab co commissorum. Ostenditur etiam confusio et ignominia reliquis gentibus et regnis, juxta ac justis, qui una cum Christo regnabunt, si modo hic compassi sunt. Porro quando divinum verbum animum usque peccantis contigerit, ac ad sensum perduxerit prioris in malitia transactæ vitæ, talem tum ignominiæ revelationem facit, jamque prius abdita, per apertam promulgationem reserat, panditque. Commonstrat etiam verbum Dei dedecus operum so Juan. vi, 61. ** Joan. 1, 28. 81 Joan. ΣΙΧ, 15. ὅτε ἀπέστησαν τοῦ Κυρίου οἱ εἰπόντες· Σκληρές ἐστιν ὁ λόγος οὗτος· τίς δύναται αὐτοῦ ἀκούειν; καὶ πάλιν ὅτε εἶπον· Σὺ εἶ μαθητὴς ἐκείνου· ἡμεῖς δὲ, τοῦ Μωσέως ἐσμὲν μαθηταί· καὶ τελευταίον σύμπαντες εἰπόντες· Οὐκ ἔχομεν βασιλέα, εἰ μὴ Καίσαρα. Καὶ φαρμάκων δὲ ἡγεῖται, ὡς τῶν ἡγου μένων αὐτῆς, καὶ ἀρχόντων, καὶ διδασκάλων καταφαρμακευόντων ταῖς ὑποκρίσεσι καὶ ψευδοδιδασκα λίαις τοὺς λαούς, καὶ πωλούντων αὐτοὺς τοῖς δα μοσι. Καὶ ψυχὴ δὲ, καλὴ μὲν ἐκτίσθη παρὰ Θεοῦ, καὶ ἐπίχαρις, τὴν τοῦ ἐμφυσήματος χάριν δεξα μένη· πόρνη δὲ γίνεται, ὅταν ὑπὸ τῆς ἡδονῆς φαρ μακευθεῖσα, και καταγοητευθείσα, ἀποστατήσῃ τοῦ ἀληθῶς καλοῦ· καὶ τοσοῦτον, ὥστε καὶ ἄλλοις ἡγε μὼν εἶναι τῆς φαρμακείας τῶν ἡδονῶν. Ἰδοὺ ἐγὼ ἐπὶ σὲ, λέγει Κύριος παντοκράτωρ. Μὴ οἴου, φησίν, ὅτι ἄνθρωπός σοι πολεμήσει ὁ Κύ ρος· ἀλλ' ἐγὼ ἐπανίσταμαί σοι ὁ παντοκράτωρ Κύ ριος· ὥστε μεγάλην προσδέχου τὴν ἐπίθεσιν. Καὶ ἀποκαλύψω τὰ ὀπίσω σου ἐπὶ τὸ πρόσω πόν σου. Ὡς ἐπὶ γυναικὸς ἑταιριζομένης ὁ λόγος ἐστὶν, ἢ ὅσον μὲν εἰς πρόσωπον καὶ τὸν ἔξωθεν ὡραϊσμὸν, ἀξιέραστος τοῖς ὁρῶσι δοκεῖ εἰ δέ τις ἀπαμφιάσῃ αὐτὴν, καὶ τὰ τοῦ σώματος ἀσχήμονα γυμνὰ παραδείξῃ, ἀσχημονήσει πάντως. Οὕτως οὖν, φησὶν, ὦ Νινευῖ, ἀποκαλύψω τὰ ὀπίσω σου· τουτ ἐστιν, "Οσον ἄσχημόν ἐστιν ἐν σοί, κρυπτόμενον πρώην, νῦν εἰς τὸ ἐμφανὲς καταστήσω, ὥστε φαίνεσθαι αὐτὸ ἀντὶ τοῦ προσώπου σου, καὶ ἀτιμία ἀντὶ τῆς δόξης περιλήψεται σε, καὶ ὅλην τὴν παρανομίαν σου δήλην καταστήσω, διὰ τῆς ἐπαχθησομένης σου τιμωρίας. Καὶ δείξω ἔθνεσι τὴν αἰσχύνην σου, καὶ βασιλείαις τὴν ἀτιμίαν σου. Ἐδόκεις μὲν γὰρ πᾶσιν ἔθνεσι καὶ βασιλεῦσιν ὡραία τις εἶναι ταῖς μαγείαι; ὠχυρωμένη, καὶ ταύται; νομίζουσα κατευμεγεθεῖν τῶν ἐχθρῶν, ἐμοῦ μακροθυμοῦντος· ἀλλὰ νῦν ἐπεγερθείς σοι, δείξω τοῖς ἔθνεσιν, ὧν ἐκράτησας, ὡς οὐδὲ τότε σὺ ἴσχυες, ὅτε αὐτῶν ἐκράτεις, ἀλλὰ τὸ ἐμὸν θέλημα ταῦτα ἐποίει· καὶ αἱ πρώην τιμῶσαι σε βασιλεῖαι, ὡς ἰσχυρὰν, νῦν τὴν ἀτιμίαν τῆς ἀσθε νείας σου ἐπιγνώσονται. Ταῦτα καὶ εἰ; τὴν μέλλου σαν κρίσιν ἀνενεχθεῖεν ἂν, ὅτε ἀποκαλύπτονται ἐπὶ τὸ πρόσωπον ἑκάστου τῶν ἁμαρτανόντων τὰ ὀπίσω αὐτῷ πραχθέντα, τουτέστιν, ἡ ἀσχημοσύνη τῶν προημαρτημένων. Καὶ δείκνυται ἡ αἰσχύνη ἑκάστου καὶ ἡ ἀτιμία, καὶ ἔθνεσι, τοῖς λοιποῖς ἁμαρτωλοί, καὶ βασιλείαις, τοῖς δικαίοις, οι συμβασιλεύσουσι τῷ Χριστῷ, είπερ καὶ συνέπαθον ἐνταῦθα. Ὅτε καὶ ὁ θεῖος λόγος ἅψεται ψυχῆς τέως ἁμαρτανούσης, και εἰς αἴσθησιν αὐτὴν ἀγάγῃ τῆς προτέρας ἐν κακία ζωῆς· τοιαύτην ἀποκάλυψιν ποιεῖται, καὶ ἐμπομ· πεύεται διὰ τῆς ἐξαγορεύσεως τα πρώην κρυπτό. μενα, καὶ δείκνυσιν ὁ λόγος τῶν ἔργων τὴν αἰσχύ νην τοῖς ἔθνεσι, τουτέστι, τοῖς δαίμοσιν, ὡς ἂν

EXPOSITIO IN PROPHETAM NAUM. -- CAP III. γνόντες, ὅτι ἐπαισχύνεται ἐν τοῖς ἔργοις αὐτῶν, gentibus, hoc est, dæmonibus, dum agnoscunt μηκέτι αὐτῷ ὡς οἰκείῳ προσέρχωνται. Οἱ δὲ αὐτοὶ, καὶ βασιλεῖαι λέγονται πολλαὶ, ὡς πολυειδῶς ἐν τῷ ἀνθρώπῳ βασιλεύοντες διὰ τῆς ἁμαρτίας, ὡς ἥ γε τοῦ Κυρίου βασιλεία, μία. Καὶ ἐπιρρίψω ἐπὶ σὲ βδελυγμόν κατὰ τὰς ἀκα θαρσίας σου. Τουτέστι, Τοιαύτην σε ποιήσω, ὥστε πάντας τοὺς ὁρῶντας σε βδελύττεσθαι. Εἶτα ἵνα μή τις εἴπῃ, ὅτι ὁ Θεὸς ποιεῖ, τοὺς μὲν βδελυκτούς, τοὺς δὲ ἐνδόξους, καὶ λοιπὸν κατὰ ἀποκλήρωσιν πάντα γίνονται, ἐπήγαγε· Κατὰ τὰς ἀκαθαρσίας σου· δεικνύων, ὅτι Δικαίως σοι τὴν βδελυγμὸν ἐπάξω, διότι ἀκαθαρσίας ἔχεις. Τῷ δὲ ἀκαθάρτῳ τί ἄλλο προσήκει, ἢ τὸ βδελυχθῆναι; Ὥστε μηδεὶς τὸν Θεὸν αἰτιάσθω, εἴ γε αὐτὸν οἱ ἄνθρωποι βδελύττωνται, ἀλλὰ τὴν οἰκείαν ἀκαθαρσίαν. Οὕτω καὶ ἐπὶ τοὺς Εβραίους ἐπέρριψε βδελυγμὸν διὰ τὰς ἀκα θαρσίας αὐτῶν, τάς τε ἄλλας, καὶ τὰς ἐκ τῆς Θεοκτονίας· αἱ γὰρ χεῖρες αὐτῶν, ἀκάθαρτοι, ὡς αἱμα τος πλήρεις. Κατὰ τὸ μέτρον δὲ τῆς ἑκάστου ακαθαρσίας, ἐπάγεται καὶ ὁ βδελυγμός, καὶ οὔτε πλείων, οὔτε ἐλάττων, τὴν χρηστότητα ἐνταῦθα μιγνύντος τοῦ Δεσπότου καὶ κριτοῦ. Ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ μέλλοντι κριτηρίῳ ἄλλος ἄλλου βδελυκτότερος ἔσται, κατά τὸ μέτρον τῆς τῶν ἔργων ἀκαθαρσίας. Καὶ θήσομαί σε εἰς παράδειγμα. Τους ἐστιν, Οὕτω περιβόητα τὰ σὰ πάθη καταστήσω, mortales se propter opera, ipsorum ex instinctu promanantia, pudefieri, unde non amplius eos accedunt. Hidem, digaiones dico, multa etiam regna dicuntur, veluti multifariam in homine, per peccaLum regnantes VERS. 6. Et injiciam super te exsecrationem, secundum impuritates tuas. Hoc est, Talem te facian', ut omnes te videntes exsecrentur. Deinde, ne quis dicat quod Deus alios quidem exsecrabiles, alios vero celebres faciat, ac sic omnia juxta divinam dispensationen fiant, subintulit, Secundum impuri tates tuas indicans quod Juste super te inducam exsecrationem, eo quod impuritates habeas. Impuro autem quid aliud conveniat, quam ipsa detestatio? Quare nemo 241 Deum accuset, si ipse homines exsecretur, verum propriam impuritatem in judicium vocent. Hoc pacto super Hebræos projecit exsecrationem, propter impuritates ipsorum, tum alius, tumn eas quas ex interfectione Domini contraxerunt. Manus enim eorum immunditie, velut sanguine, plene. Juxta mensuram autem immunditiei cujuslibet, inducitur etiam abominatio æque respondens, ut neque major neque minor sit, Domini et judicis mansuetudine ac bonitate hic ita miscente, dispensanteque. Insuper in futuro judicio, alius alio abominabilior erit, juxta meusuram operum impuritatis. ο ὥστε ἐπειδὰν ἀπόληταί ποτε πόλις, ἢ χώρα, λέγειν τινὰς ὅτι Οὕτως ἀπόλωλεν ἡ δεῖνα ἡ πόλις, ὡς ἡ Νινευΐ. Καὶ ἔσται πᾶς ὁ ὁρῶν σε, καταβήσεται ἀπὸ σου. Κατεσκαμμένης γάρ σου, ἐπιστὰς τοῖς ἐρει πίοις πᾶς ὁστισοῦν καὶ συμπτώματι, κἂν πρότερον ἐχθρὸς ἦν, καὶ τὴν σὴν ἐδυσχέραινε δυναστείαν· καὶ ἰδὼν ἐρημίαν μάλα πολλήν, καταβήσεται ἀπὸ τῶν τοιούτων συμπτωμάτων, τουτέστιν, αποπηδήσει μὴ φέρων ὁρᾷν τὴν τοσαύτην ἐρημίαν· ἢ καὶ δεδοιπώς, μή τι καὶ αὐτὸς πάθῃ κακὸν διὰ τὴν τοσαύτην ερημίαν. Et ponam te in exemplum. Hoc est, ita celebria reddam, et divulgabo supplicia tua, ut si quando civitas quæpiam, vel regio pereat, dicant aliqui: Interiit ea civitas æque atque Ninevi. 7 VERS. 7. Et omnis qui te videbit, descendet a te. Defossa etenim te ac diruta, quisquis astiterit cadaveribus tuis et ruinæ, etiamsi antea tibi infensus fuisset, ægreque tulisset potentiam tuam, inspecta jam vastitate tua valde grandi, descendet a talibus ruinis ac populatione, desilietque, ut qui tantam non possit intueri desolationem: vel metuens, ne et ipse hujusmodi aliquid patiatur incommodi tantam ob solitudinem. Dicetque: O miseram Ninevi! Quis deplorabil ipsam? O miseram et calamitosam Ninevi! quis Καὶ ἐρεῖ· Δειλαία Νινευΐ· τις στενάξει αὐτήν; Αθλία καὶ ταλαίπωρος ἡ Νινευΐ· τίς εὑρεθήσεται θρηνωδός τοιοῦτος, ὥστε αὐτὴν ἀξίως θρηνήσαι; ἢ tantus luctus invenietur, qui digue ipsam iugeat? ὅτι οὐχ ὑπελείφθη τις οἰκεῖος αὐτῇ, ἵνα θρηνήσῃ ταύτην· διὸ καὶ ἐπάγει· Πόθεν ζητήσω παράκλησιν αὐτῇ; Ἐπὶ μὲν γὰρ τῶν ἄλλων πόλεων, ἢ χωρῶν, καὶ ἀπόλλυνταί τινες καὶ σώζονται, καὶ οἱ σωθέντες, εἰσὶ παράκλησις· ἐπὶ δὲ τῆς Νινευί, παράκλησιν οὐκ ἔστιν εὑρεῖν· πανωλεθρίᾳ γὰρ παρεδόθη. Sive quod ei non sit relictus quispiam e suis, qui ejus infortunium defleat. Unde etiam subdit: Unde quæram consolationem ipsi? Cum cæteris urbibus sic quidem agitur, vel regionibus, ut mortalium pars intereant, pars serventur, ac servati quidam consolationis loco sint: apud Ninevi vero non est invenire consolationem, tota cnim interitui est tradita. Variæ lectiones et notæ. Aliter Græca verba sonant: Ut intelligentes ipsum (nempe verbum) operibus eorum dedecore afici, non amplius ad ipsum, uti familiare accedant. Cod. Ven. et Bav. addiunt: Ui Domini regnum, unum. Καθήσομαι, Cod. Bas. Desunt in Cod. Ven. verba λέγειν τινάς. 'Αποδημήσει, Cod. Bas. Desideratur verbum τοσαύτην in Cod. Ven.

'Αρμόσαι χορδήν, ἑτοιμάσαι, μερίς (0. — ρίδα] Αμμών. Εμὸς τὴν ᾿Αλεξάνδρειαν ταῦτα παρακελεύ:- ται, εἰ καὶ μήπω 'Αλεξάνδρεια έκαλεῖτο τότε· αὕτη γάρ ἐστιν ἡ καλουμένη ν, ήτοι Αμμών, ὡς ἀνακει· μένη τῷ ᾿Αμμωνι, δαίμονι ὄντι, οὕτως ἐπισήμῳ παρ' Έλλησιν, ὥστε πολλοὺς ἀπὸ τῆς Ἑλλάδος χρησμών χάριν ἐκεῖσε φοιτᾷν. Καὶ ᾿Αλέξανδρος δὲ ὁ Μακεδόνων βασιλεὺς λέγεται πως τοῦτον δραμὼν ὡς αὐτοῦ πατέρα, χρησμούς παρ' αὐτοῦ ἰαβεῖν. Ἐπε δὴ τοίνυν πᾶσα ἡ Αίγυπτος, καὶ ἡ δεν, ἡ ὕστερον ἀπὸ ᾿Αλεξάνδρου κληθεῖσα Αλεξάνδρεια, εξήρτητο τούτου τοῦ δαίμονος, μερίδα Αμμὼν αὐτὴν ὀνομάζει. Κακὰ οὖν πολλὰ καὶ αὕτη ὑπὸ τῶν Νινευΐτων, ήτα Ασσυρίων, ὑπέστη· καὶ γὰρ ἐστράτευσαν πάση τῇ Αἰγύπτῳ οὗτοι, ἔνθα καὶ τῶν Ἰσραηλιτῶν τοὺς αποφυγόντας εὑρόντες, «μῶς αὐτοῖς ἐχρήσαν=0. Παρακελεύεται τοίνυν τῇ ἂν, ὡς ἂν ἀργότῃ σε χορδήν, καὶ ἑτοιμάσῃ τὴν κιθάραν, καὶ ὡς χαίρουσα ἐπὶ τοῖς Νινευΐτῶν κακοῖς, καὶ ὡς ἄλλω; ἑορτά ζουσα, ὥσπερ καὶ ἀνωτέρω τῷ Ἰούδᾳ παρεκελεύς το ἑορτάζειν. Vans. 8. Apla chordam, para te, pars Ammon. Ad Alexandriam hac adhortatio pertinet, etsi nonJum sub id temporis eam habuerit nomenclaturam. fpsa enim est, quæ vocatur in, sive Amnon, utpote quæ dicata sit Ammoni deo, adeo celebri apud Græcos, ut minime pauci ex Græcia, oraculorum causa eo sint profecti. Quin etiam Alexander ipse Macedonum rex fertur ad hunc veluti patrem suu se contulisse, oracula ab ipso accepturus. Postquam igitur universa Ægyptus, deinceps ab Alexandro Alexandria appellata, ab isto dæmone pependerit, vocat eam vates Naum partem Ammonis. Proinde malorum sane plurimum et ipsa ab Ninevitis sustinuit siquidem bellum gesserunt adversus totam Ægyptum, unde iuventos illic 242 Israeliticos transfugas, indignis admodum modis acceperunt. Præcipit itaque jam nunc ipsi On, ut aptet chordau, paretque citharam, tanquam voluptatem capiens Ninevitarum ex pernicie, ideoque festum diem instituens: quemadmodum et supra demandabat Judæ, ut ferias celebraret. Ilabitans flumina. Nili derivationes, flumina nominat. Cujus imperium est mare, et aqua muri ejus. Omni ex parte, inquit, Ammon tutam munitionem habet: a septentrione mari firmata, a meridie Mæotide palude, exuberans etiam Nili brachiis, ut mœnia sic paludes inaccessibiles efficiens. VERS. 9. Ethiopia robur ejus et Ægyplus, et non est finis fugæ tuæ. Phud et Libyes auxiliatores ejus. Auxiliatores et socios numerat, ostendens neduin ex loci positu communitaar, verum etiam evrum qui socia arma jungunt, potentia. Phud vero nominat occidentem versus silos Libyas, qui nunc Aphri dicuntur. Quanquam adeo sis munita, inquit, pars Ammon, nimirum alveis et paludibus Niloæ aqua, mari, et amne Mæotide, jamque commemoratis adjutoribus: in fugam tamen ver. teris ipsa tu, nec finis erit fugæ tuæ. Pars Ammo - nis, ex gentibus etiam est constituta Ecclesia, quæ habitat uvios, dulces nempe Evangelii gratiæ aquas, in cujus circuitu aqua est, spirituale dico baptism, muniens ipsam undique. Hac dominatur mari, id est, tentationem afferentibus, hujus vitæ Auctibus, marinisque hæresibus sive capturis: nec vincitur tamen a quopiam horum: etenim Disis portæ non prævalebunt adversus ipsam ". Eadem et sua qost baptisma moenia habet, aquain puta pœnitentiæ lacrymarum. Tum Ethiopia et Egyptus sunt fortitudo ejus: nam Æthiops eunuchus primus ex gentibus baptismate tingitur. Ac * Matth. xvi, 18. Η κατοικοῦσα ποταμούς. Τους διώρυχες του Νείλου φησὶ ποταμούς. Ης ἡ ἀρχὴ θάλασσα, καὶ ὕδωρ τὰ τείχη αυτ τῆς. Πάντοθεν, φησίν, ἔχει ἡ ᾿Αμμὼν τὸ ἀσφαλές ἐκ μὲν τοῦ βορείου μέρους, τὴν θάλασσαν ἔχουσα ἐκ δὲ τοῦ νοτίου, την Μαιώτιδα λίμνην πλου τοῦσα δὲ καὶ τὸ τοῦ Νείλου ὕδωρ, οἷον τεῖχος, ὡς τέλματα ποιοῦν δυσέμβατα. Αιθιοπία, ἰσχὺς αὐτῆς καὶ Αἴγυπτος, καὶ οὐκ ἔστι πέρας τῆς φυγῆς σου. ψεύδ, και Λίβυες ἐγένοντο βοηθοὶ αὐτῆς. Τοὺς ἐπικούρους καὶ συμ μάχους ἀπαριθμεῖται, δεικνύων αὐτὴν οὐ μόνον ἐκ τῆς τοῦ τόπου θέσεως κατωχυρωμένην, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς τῶν συμμάχων δυνάμεως. Φουδ δὲ ὀνομά ζει τοὺς Εσπερίους Λίβυας, τοὺς νῦν καλουμένους Αφρους. Αλλ' όμως, φησί, καίτοι οὕτως ώχύρω μένη σὺ ἡ μερίς τοῦ Ἀμμών, ὑπότε τῶν διωρύχων καὶ τῶν τελμάτων του Νει ῴου ύδατος, καὶ τῆς θα λάσσης, καὶ τῆς Λίμνη, καὶ τῶν ῥηθέντων συμμά χων· ὅμως εἰς φυγήν τραπήσῃ καὶ αὐτὴν καὶ οὐκ ἔσται τέλος τῆς φυγῆς σου. Μερίς Αμμὼν καὶ ἡ ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησία, ἡ κατοικεῖ ποταμούς, τα γλυκέα τοῦ Εὐαγγελίου τῆς χάριτος ὕδατα, καὶ ὕδωρ κύκλῳ αὐτῆς, τὸ πνευματικών βάπτισμα, φυλάττων αὐτὴν τά το εν· ἢ καὶ ἄρχει τῆς θαλάσσης, των πειρατι κῶν κυμάτων τοῦ βίου, καὶ τῶν ἁλικῶν αἱρέσεων, μὴ νικωμένη ὑπό τινος τούτων· καὶ Πύλαι γάρ ᾅδου, οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς. Ἔχε: δὲ καὶ μετὰ τὸ βάπτισμα τείχη, τὸ ὕδωρ τῶν τῆς μετανείας δακρύων. Καὶ Αιθιοπία καὶ Αἴγυπτος, ἰσχὺς αὐτῆς. Ο τε γὰρ Λιθίου ευνούχος, πρῶτος ἐξ ἐθνῶν Variæ lectiones et notæ. Et urbs On. Ex utroque Cod. Ven. et Bav. Uterque Codex addit: seu Assyriis. Μαρεώτικα, Cod. Ven. et bene. Graeca vos nil aliud prailer paludem, quam superius Cod. Ven. Mareotidem appellat, nou M tidem.

EXPOSITIO IN PROPHETAM NAHUM. CAP. III. βαπτίζεται· καὶ ὁ Κύριος πρώτην τὴν Αἴγυπτον Dominus Ægyptum primum visitarit, quando a ἐπεσκέψατο, ὅτε γεννηθεὶς, εὐθὺς ἔφυγεν. Οὐ μικρά δὲ ἡ ἰσχὺς τῷ τῆς Ἐκκλησίας κηρύγματι τὸ τοιαῦτα ἔθνη αὐτῇ προσδραμείν, ᾿Αλλὰ καὶ τοὺς Λίβυας, τοὺς ἐν τῇ Πεντηκοστή παρατυχόντας τῇ τοῦ Πνεύ ματος παρουσίᾳ, βοηθοὺς ἔχει, οἱ ἐπεμαρτύρουν ἐκ τοῦ τῶν γλωσσών χαρίσματος, ὅτι θεῖόν ἐστι τὸ κή ριγμα. Ταύτη τοι καὶ τὸ φεύγειν αὐτῇ ἀεὶ προστ έχει, ἀπό τε τῆς ἀσεβείας, καὶ τοῦ ἀεὶ διώκοντος ἡμᾶς διὰ πάντων καὶ λόγων καὶ ἔργων, ἵνα μὴ στᾶσα τῆς φυγῆς καταληφθῇ. Καὶ αὕτη εἰς μετοικεσίαν πορεύεται αἰχμάλω τος. Δηλαδή ή ᾿Αλεξάνδρεια, καὶ πᾶσα ἡ Αἰγυπτος· καὶ γὰρ ὅτε Ναβουχοδονόσορ επόρθησε ταύτην, καὶ ὑπὸ Καμβύσου δὲ ὕστερον, ὃς ἦν Κύρου υἱὸς, την βασιλείαν καταλύσαντος αὐτῆς, ὑπὸ τὴν τῶν Περσῶν δυναστείαν τελεῖν ἡναγκάσθη. ᾿Αλλὰ καὶ 'Αλέ ξανδρος ὑπὸ τὴν Μακεδονικήν βασιλείαν τοὺς Αίγυ πτίους ἐποίησε. Καὶ τὰ νήπια αὐτῆς ἐδαφιοῦσιν ἀπ' ἀρχῆς πασῶν τῶν ὁδῶν αὐτῆς. Τουτέστι, τοσαύτην ἀπήνειαν οἱ ἐχθροὶ ἐνδείξονται, ὥστε καὶ τὰ νήπια ἀποκτιννύναι, τὰς αὐτῶν κεφαλὰς τῇ γῇ προσαράστ ποντες· τοῦτο γάρ ἐστι τὸ ἐδαφίζειν αὐτὰ, καὶ τοῦ πειεῖν ἐν ταῖς ἀρχαῖς τῶν ὁδῶν, τουτέστιν, ἐν ταῖς τριόδοις πρὸς φίλον πλείω τῶν διερχομένων, ερών των, ὅτι οὐδὲ φειδοῦς ἀξίων νηπίων φείδονται. nativitate sua statim illuc fugit. Nec exiguum robur est Ecclesiæ præconio, tales gentes ad ipsam accurrere. Praeterea Libyas etiam, qui in die Pentecostes Spiritus Paracleti præsentiæ inciderunt, auxiliatores habet, qui ex linguarum dono testiß - cabantur, divinam esse eam prædicationem. Huic fugere quidem semper convenit, cum ab impietate, tum ab semper persequente nos per omnia et opera et sermones videlicet Satana, ut ne in ſuga gradu«:1 ligere deprehendatur. VERS. 10. Et ipsa ad transmigrationem proficiscitur captiva. Alexandria videlicet, ac tola Ægyptus. Etenim Nabuchodonosor depopulatus est hanc: a Cambyse vero dehinc Cyri Glio, regno ejus dissoluto, Persis tributum pendere coacta 243 est. Præterea Alexander Macedonico imperio Egyptum etiam subjugavit. sa Infantesque ejus in terram præcipites dabunt, ab initio cunctarum viarum ejus. Hoc est, tantam vitiam inimici ejus demonstrabunt, ut vel infantes occidant, ipsorum capita terræ illidentes: hoc enim est in terram eos præcipitare, idque facient in principiis viarum, hoc est in triviis, ad majorem trepidationem pertranseuntium, quippe qui videant, quod neque dignissimis venia parcant. Ac super omnia pretiosa ejus jacient sortes. Ut dissipentur citra prælium ingens et effeminate, non Καὶ ἐπὶ πάντα τὰ ἔνδοξα αὐτῆς βαλοῦσι κλή ρους. Ωστε διανεμηθῆναι αὐτὰ ἀμάχως, οὐ μόνον κτήματα καὶ χρήματα, ἀλλὰ καὶ σώματα ένδοξα, solum facultates et pecuniæ, verum etiam corpora οἷον γυναῖκας καὶ παῖδας, ὥστε εἰς δούλους αὐτοὺς εἶναι τοῖς ἀπὸ κλήρου λαχοῦσι. Καὶ πάντες οἱ μεγιστάνες αὐτῆς δεθήσονται χειροπέδαις. Οὕτως ἔσονται δειλοί, φησὶν, ὥστε μηδὲ ἐν πολέμῳ ἀναιρεθῆναι, ὅπερ ἀνδρῶν ἐστι γενναίων, ἀλλὰ δεθῆναι, γυναικών νόμῳ καὶ ἀγενών ἀνδραρίων, ὡς δοῦλος. Καίτοι μεγιστάνες όντες, ἐπορεύθησαν εἰς μετοικεσίαν Καὶ ἡ τῶν Κυριο κτόνων Συναγωγή, καὶ οἱ νήπιοι, τρόφιμα αὐτῆς, οἱ τῷ στοιχειώδει τοῦ νόμου καὶ ἀτελεῖ τρεφόμενοι γάλακτι, ἐδαφίζονται, τῇ γῇ ἐναπομένοντες, ώ; μηδὲν ὑψηλὸν νοῆσαι δυνάμενοι. Τοῦτο δὲ πεπόν θασιν ἀπὸ οἰήσεως· αὕτη γάρ ἐστιν ἀρχὴ πασῶν τῶν ἐπικρήμνων ὁδῶν τῆς Θεοκτόνου Συναγωγής. Καὶ ἐπὶ πάντα τὰ ἔνδοξα αὐτῆς, τό τε χρίσμα τῆς ἀρχιερωσύνης, καὶ τὴν στολὴν τοῦ ἀρχιερέως, καὶ τὰς θυσίας, ἐβλήθησαν οἱ ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ θεῖοι κλῆροι, ἀφ᾽ ὧν καὶ κληρικοὶ ὀνομάζονται. Οὐ γὰρ ἀνθρωπίνη χάρις, ἀλλὰ θεῖος κλήρος, ήτοι χάρισμα δοκεῖ τὸ τῶν χειροτονουμένων. Τὰ τοίνυν ἐκείνων ἔνδοξα ἡμῖν ὁ Θεὸς ἀπεκλήρωσε πνευματικῶς. Καὶ οἱ μεγιστάνες ἐκείνων Φαρισαῖοι καὶ Γραμματείς, χειροπέδαις ἐδέθησαν, μηδὲν ἐνεργῆσαι τῶν τοῦ νόμου δυνάμενοι, ἀνθ' ων τὸν Κύριον ἔδησαν. celebria, veluti uxores et pueri, ut serviant iis qui - bus sorte obtigerint. Omnesque optimates ejas ligabuntur manicis. A-lev orunt miseri, inquit, ut neque in bello occidantur, quod førtium est virorum, sed vinciantur muliercalaram ad modum, ignobilium(que homuncionun instar, ut servi. Atqui optimates exsistentes abierunt in transmigrationem, Et Synagoga corum qui Dominum occiderunt, tum infames Synagogæ alumni, elementari et imperfecte legis enutriti hucte, in terram Miduntur, in eo perseverantes, et nihil sublime intelligere queant. Hoc vero patiuntur a fustu, qui est principium omnium in præceps vergentium virum ipsi Synagogæ quæ Deum occiderat. Ac super omnia celebria ejus, super ipsant nempo summi sacerdotii unctioném, atque vestem oblongam sacerdotum principis, et sacrificia, jactæ sunt divinæ in Ecclesia sories, a quibus et sortiti, vet electitii, cleriei vocantur. Non enim humana gratia, eæterum divina sors, sive donum electoram hujusmodi videtur. Illorun itaque celebria Deus spiritualiter nobis sorte quadam inipertiit. Optim tes eorum, Pharisæi Scribæque manicis ligati sunt, nihil legalium efficere valentes, eo quod Dominum viuxerunt. Varia lectiones et notæ. Εἰς μετοικεσίαν Βαβυλῶνος, in transmigrationem Babylonis, Cod. Ven. PATROL. GR. CXXVI,

VERS. 11. Τα ebria redieris, erisque despecta. De particula Ammomis hactenus memorata vaticinatus, rursum jam nunc sermonem ad Ninevi transfert, inquiens: Haec illa quidem patietur, tu vero ceu temulentia quadam traderis calamitati. Neque a me Domino tuo, ut qui te aspernetur, servaberis, quovis, ut antea, malo superior, peccatis enim te tuis tradam. Quæres tibi ipsa statum ex inimicis tuis. Postquam icmulentiæ meminisset, perseverat in eodem tropo. Delata, inquit, et instabili gressu hinc inde nutans, temulentorum in morem, quæres tibi statum, seu libertatem ex hostibus, sed non invenies, 244 perpetuæ fugæ intenta. Ebrii facti sunt animo suo etiam qui Dominum occiderunt: virus enim draconum, vinum ipsorum: unde a Domino neglecti & sunt, nunquam non et ipsos et familiam ipsorum intuente. Audierunt ergo, quod Solomon precatus est: Ecce relinquitur domus vestra deserta "³. Quarent stare denuo in Jerusalem, ut finis imponatur dispersioni et persecutioni, neque tamen quidquam, quod inquirunt, invenient. καὶ σὺ μεθυσθήσῃ, καὶ ἔσῃ παρεπραμένη. Περὶ τῆς μερίδος ᾿Αμμών προθεσπίσας τὰ εἰρη μένα, πάλιν ἐπὶ τὴν Νινευί μεταφέρει τὸν λόγον, καί φησιν, ὅτι Τὰ μὲν ἐκείνη πείσεται· καὶ σὺ ὥσπερ τινὶ μέθῃ παραδοθήσῃ τῇ συμφορά, καὶ παρα οραθήσῃ ὑπ' ἐμοῦ τοῦ Δεσπότου, οὐκέτι τηροῦντός σε, ὡς πρότερον, ὑπερτέραν παντὸς κακοῦ, ἀλλὰ ταῖς ἁμαρτίαις σου παραδιδόντος. Καὶ σὺ ζητήσεις σεαυτῇ στάσιν ἐχθρῶν σου. Ἐπειδὴ μέθης εμνήσθη, ἐπιμένει τῇ τροπῇ, καὶ φησιν, ὅτι Παραφερομένη τῇδε κἀκεῖσε, καὶ ἀστα τοῦσα, ὥσπερ οἱ μεθύοντες, ζητήσεις μὲν στάσιν, ὗτοι ἐλευθερίαν ἐκ τῶν ἐχθρῶν· οὐχ ἕξεις δὲ, ἀλλὰ διηνεκώς φεύξῃ. Εμεθύσθησαν τῷ θυμῷ καὶ οἱ τὸν Κύριον κτείναντες (θυμὸς γὰρ δρακόντων, ὁ οἶνος αὐτῶν), καὶ διὰ τοῦτο παροραθέντες ὑπὸ Κυρίου, τοῦ ἀεὶ καὶ αὐτοὺς καὶ τὸν οἶκον αὐτῶν ἐφορῶντος, ὥσπερ καὶ Σολομὼν ηύξατο, ἤκουσαν· Ἰδοὺ ἀφίεται ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρημος. Καὶ ζητοῦσι μὲν στῆναι ἐν Ἱερουσαλήμ αὖθις, καὶ παύσασθαι τῆς διασποράς καὶ τοῦ διωγμοῦ· οὐχ ευρίσκουσι δὲ τὸ ζητούν μενον. Πάντα τὰ ὀχυρώματά σου, ὡς συκαῖ σκοπούς ἔχουσαι, ἐὰν σαλευθῶσι, πεσοῦνται εἰς στέμα ἔσθοντος. Αἱ ὀχυραί σου, φησί, πόλεις τοῖς πολεμίας παραδοθήσονται. "Ωσπερ γὰρ συκαί, σκοπούς ἔχουσαι, τουτέστι, οῦκα πρώιμα καὶ πάνυ πέπειρα, ἐὰν ὑπὸ ἀνέμου σαλευθῶσιν, ἢ καὶ μᾶλλον ὑπ' ἀνα θρώπου βουλομένου σύκα φαγεῖν, ῥᾳδίως ταῦτα ρίπτουσι, καὶ λοιπὸν ἀνελόμενος ἄνθρωπος ἐσθίει· οὕτω καὶ αἱ πόλεις σου ῥᾳδίως τους οικήτορας απο βαλοῦσιν εἰς στόμα τῶν ἐχθρῶν ἐμπεσόντας. Όχυ ρώματα τῆς Συναγωγής, αἱ φαρισαῖκαὶ καὶ κατὰ τὸ γράμμα παρατηρήσεις, καὶ αἱ παραδόσεις αὐτῶν, ἔχουσαι καρπούς, γλυκύτητα πρόσκαιρον καὶ ἔκλυ τον ἐνδεικνυμένους· αἵτινες σαλευθεῖσαι τῇ ἐπεδημία Χριστοῦ, ἔπεσον εἰς τὸ στόμα αὐτοῦ, τοῦ ἀεὶ τὰς ἀνθρωπίνας ψυχὰς ἔσθοντος διαβόλου ὥστε διαβολικοὶ λοιπὸν εἶναι λόγοι, καὶ τοῦ στόματος ἐκείνου ἄξιοι. ᾿Αλλὰ καὶ ψυχῆς ἁμαρτανούσης, όχι ρώματα μὲν εἰσιν αἱ ἡδοναί· διὰ γὰρ ἡδονὴν συνεχόμεθα τῇ ἁμαρτίᾳ. Αὗται δὲ σῦκα ἔχουσαι πρώϊμα τὰ ἐν τῷ προπάτορι Αδάμ φανέντα (ωραίο; γὰρ ἦν εἰς ὅρασιν, καὶ καλὸς εἰς βρῶσιν, ὁ ἐκεῖ VERS. 12. Omnes munitiones tuæ, ut ficus fructus habentes, si quassatæ fuerint, cadent in os edentis. Monite, inquit, civitates tua hostibus tradentur. Ut enim ficus fru tus babestes, hoc est fiens tempestivos et prorsum maturos, si a vento concutiantur, vel ab homine potius, volente illis vesci, facile istos projiciunt a sese, quos arreptos homo comedit. non dissimili pactione, citra sudorem urbes tuæ habitatores suos ejicient, ut in ora hostium incidant. Munimenta Synagogæ sunt Pharisæi: dein observationes legis secundum litteram, cum traditionibus ipsorum, quæ fructus quidem habent, dulcedinem tempestivam et mollem præ se ferentes. Istæ Christi adventu decusse, ceciderunt in os humanas semper traditiones devorantis Satanæ, ut in posterum diabolici sint sermones, digni idcirco illius ore. Animæ quoque peccantis munimenta sunt voluptates. Nam per voluptatem detinemur in peccato. liæ sunt, voluptates dico, Gcus maturas, primo patri Adamo ostensas habentes. Formosus enim aspectu erat et pulcher esu, qui illum neci dedit fructus. Decutiuntur autem a verbo Dei, quod in nobis est, ipsam instabilitatem prodente, νον θανατώσας καρπός), σαλεύονται μὲν ὑπὸ τοῦ nibilque uberius atque mæroren easdem proferre indicante. Cadunt prius firmæ judicate. Non enim resistere queunt verbi motui, adeo ut qui antea tales manducaverit, aperto nunc ore diem illis «licat, tanquam deceptricibus, easque plane contemnat. Ficus hoc pacto fuerunt, in Bersabee et Uriam peccatum, tempestivo suo fructu demulcen· tes Davidem. At vatis Nathan reprehensione conLuc. 1111, 85. 'Eµt, me, Cod. Ven. Δὲ εὐθὺς, Cod. Ven. ἐν ἡμῖν λόγου, δεικνύντος τὸ ἀβέβαιον αὐτῶν, καὶ ὡς πλέον ἔχουσι τὸ λυποῦν· πίπτουσι δὲ αἱ πρὶν δοκοῦσαι ὀχυραὶ εἶναι· οὐ γὰρ δύνανται ἀντιστῆναι τῷ τοῦ λόγου σεισμῷ· ὥστε καὶ αὐτὸν τὸν προτερον ἐσθίοντα ταύτας, τὸ στόμα ἀνοίγειν κατ' αὐτῶν, καὶ κατὐγορεῖν ὡς ἀπατηλῶν, καὶ ἐποπτεύ ειν Οὕτως καὶ ἡ εἰς τὴν Βηρσαβεέ ἁμαρτία. καὶ ἡ εἰς τὸν Οὐρίαν, συκαῖ μὲν ἦσαν, τέρτουσαι Varia lectiones et notæ. Εκπομπεύειν αὐτὰς, Cod. Ven.

EXPOSITIO IN PROPHETAM NAHUM. — CAP. III. τῷ προσκαίρῳ καρπῷ τὸν Δαβίδ· ἀλλὰ σεισθεῖσαι cussa, incid runt in os jucunde ipsis antea veτῷ τοῦ Νάθαν ἐλεγμῷ, ἐνέπεσον εἰς στόμα τοῦ scentis, describentisque eas in psalmo quinquage - πρότερον ἡδέως αὐτὰς ἔσθοντος, στηλιτεύοντος απο simo. τὰς ἐν τῷ ν' ψαλμῷ. Ven. 13. En populus tuus, ceu feminæ in t. Hoc est, fortissimi quique milites trepidatione constricti, nihil discrepabunt a feminis. Hoc autem patientur in te, hoc est, propter te et peccata tua, superbiamque tuam. Strenui quidem sunt et fortes per sese, verum tu ipsos meticulosos reddidisti, ad iram commovens Dominum. Populus etiam tuus, o Jerusalem rejecta, feminarum induerunt mentem nihil virile demonstrare possunt, contra errorem, quo sunt imbuti: cæterum prava docentibus eos, restitutionemque promittentibus animum Ἰδοὺ ὁ λαός σου ὡς γυναῖκες ἐν σοί. Τουτο ἐστιν, οἱ γενναιότατος σου στρατιῶτα: δειλία συνεχή μενοι, οὐδὲν διοίσουσι γυναικῶν. Τοῦτο δὲ πείσονται ἐν σοὶ, τουτέστι, διὰ σὲ, καὶ τὰς ἁμαρτίας σου, καὶ τὴν ὑπερηφανίαν σου. Ανδρεῖοι μὲν γὰρ καθ' ἑαυ τοὺς, ἀλλὰ σὺ αὐτοὺς δειλοὺς ἀπειργάσω, παροργί σασα τὸν Θεόν. Καὶ σοῦ δὲ τῆς ἀποβλήτου Ἱερουσα λὴμ ὁ λαὸς, ὡς γυναῖκές εἰσιν, οὐδὲν ἀνδρεῖον ἐπισ δεικνύναι ἔχοντες κατὰ τῆς πλάνης, ἣν πλανῶνται, ἀλλὰ τοῖς τὰ πονηρὰ διδάσκουσιν αὐτοὺς, καὶ ἀποκατάστασιν ἐπαγγελλομένοις υποκατακλινόμενοι. Τοῦτο δὲ πάσχουσιν ἐν σοί, τουτέστι, διότι πρὸς σὲ advertentes: idque patiuntur 245 in te, hoc est, ἀφορῶσι, καὶ σὲ ἀπολαβεῖν ἐλπίζουσιν, οὐκ ἐννοοῦντες, ὅτι ἄλλη Ἱερουσαλήμ ἐστιν ἀκατάλυτος, ἡ ἐλευ θέρα, ἡ μήτηρ πάντων τῶν Χριστῷ πιστευόντων. Τοῖς ἐχθροῖς σου ἀνοιγόμεναι ἀνοιχθήσονται πύλαι τῆς γῆς σου. Καταφάγεται πῦρ τοὺς μου χλούς σου. Α' πύλαι, φησί, τῶν πόλεων τῆς γῆς σου ἀνοιχθήσονται τοῖς Πέρσαις· αἱ μὲν ἀπόνως, ἅτε τῶν ταύτας τηρούντων έκουσίως προσχωρούν TWY • αἱ δὲ ἐκπολ ορκούμεναι, καὶ ὑπὸ πυρὸς τοὺς μοχλούς δαπανώμεναι. Η οὐ περὶ πυλῶν πόλεων λέγει, ἀλλὰ βούλεται ἐνδείξασθαι, ὅτι Ἡ γῆ σου ἅπασα ἔσται ἀνειμένη εἰς καταδρομὴν καὶ διαφθο ράν, ἥτις πρώην οὕτως ἦν ἀνεπίβατος τοῖς ἐχθροῖς, ὡς ἂν ὑπὸ πυλῶν τινων κατησφαλισμένη. Καὶ τοὺς μοχλούς δέ σου, τουτέστι, πᾶσαν τὴν δύναμίν σου καὶ ἀσφάλειαν, πῦρ, τουτέστιν, ἡ τῶν πολεμίων ἀνυπόστατος και φλογώδης δύναμις, καταναλώσει. Γῆ τῶν Ἰουδαίων, ἡ κατὰ τὸ γράμμα πολιτεία κάτω κειμένη. Αὕτη μέντοι πύλας εἶχε πρὸς τὸ Πνεῦμα φερούσας, αἵτινες ἠνοίχθησαν τοῖς ἐθνικοῖς, οὓς; ἐχθροὺς εἶχον οἱ ἐκ περιτομῆς καὶ βδελυκτούς. Και τοὺς μοχλοὺς δὲ αὐτῶν, καὶ τὰ ὀχυρώματα τῆς Φαρ σαϊκῆς διδασκαλίας, τὸ πῦρ τοῦ εὐαγγελικοῦ καὶ πνευματικοῦ λόγου κατέφαγεν. * Υδωρ πείροχῆς ἐπίσπασαι σεαυτῇ· κατακρά τησον τῶν ὀχυρωμάτων σου. Οἱ Νινευίται, Κύρου πολιορκεῖν αὐτοὺς μέλλοντος, δεδιότες τὴν ἅλω σιν, τάφους ἔξωθεν διωρύξαντες, καὶ ὕδωρ πολὺ τὸ μὲν εἰς αὐτὰς ἐπισπασάμενοι, τὸ δὲ καὶ κατὰ τῆς λοιπῆς ἐπαφιέντες πεδιάδος, ὥστε καὶ τὰ τέλματα γενέσθαι, ᾤοντο τὴν εἰς τὴν πόλιν πάροδον τοῖς ἐχθροῖς ἀπείρξειν Τοῦτο οὖν φησι κατ' ε!ρω νείαν ὁ Θεὸς ἐνταῦθα· Ασφάλισα: σεαυτήν, διά τε τοῦ ἐπισπάσασθαι ὕδωρ κύκλῳ περιέχον τὰ τείχη, καὶ διὰ τοῦ κρατῆσαι τῶν ὀχυρωμάτων σου, τῶν τε πύργων, καὶ τῶν λοιπῶν. Υδωρ περιοχῆς ἦν ἡ τῶν Φαρισαίων διδασκαλία, περιέχουσα καὶ συγκλείουσα " Ephes. v, 23. 'Απείργειν, Cod. Ven. propterea quod respiciunt ad te: teque, o Domine, recipere sperant, non intelligentes aliam essc Jerusalem indissolubilem, ipsam Ecclesiam, quæ mater est omnium Christo credentium $4. Hostibus tuis apertæ aperientur portæ terræ tuæ, absumet ignis rectes tuos. Portæ, inquit, urbium terræ tuæ recludentur Persis, aliæ quidem citra la - borem, tanquam observarent cas illi, ideoque uÌtro admitteret: aliæ vero obsessa, ac repagula igni absumpta tenentes. Vel non tantum de portis urbium hæc dicit, cæterum indicare vult, totam terram tuam ad impugnationem, incursionem et interitum traditam esse, quæ autehac adeo erat inaccessa hostilia audentibus, ut veluti quibusdam portis munimina sibi praberet. Vecles tuos, hoc est, omnem potentiam tuam et munitionem, securitatemve: ignis, hoc est, hostium intolerabilis et flammeavis, insumet, perdet. Terra Judæorum est respublica, juxta litteram legis traditionumque in imo jacens. Ea portas habebat ad Spiritum ducen - tes, quæ gentibus apertæ sunt: quas cum inimicas tum exsecrabiles, qui ex circumcisione erant, reputabant. Ipsorum repagula, id est, munimina pharisaicæ doctrinæ, ignis evangelici et spiritualis sermonis devoravit. VERS. 14. Aquam circuitus attrahe tibi ipsi, occupa munimenta tua. floc est, munito aquis propugnacula tua, teque ipsamn. Ninevia, Cyro eos obsidione cincturo, metuentes captionem sui, fossis foris effossis, multum aquæ partim eisdem immittentes, partim per reliquam planitiem ducentes, ut palustria fierent, arbitrabantur se inimicis ad urbem aditum adempturos. Hoc igitur per ironiam inquit Deus: Munito te jam nunc per effusionem aquæ mœnia tua circumfluentis, ac præsidiis in propugnacula, turres, idque genus alias munitiones locandis. Aqua circumcirca cingens Pharisæorum eliam doctrina erat, ambiens concludensque Varia lectiones et notæ. Desiderantur in utroque Cod. verba Latinis bis, Hoc est, munito aquis vropugnacula tua teque ipsam, respondentia. Greca sic habent: Concludensque sub legem eos qui (aquam) ipsam attrahunt.

legem, eamque sibi vindicantes. Munitiones, με ὑπὸ τὸν νόμον τοὺς τοῦτο ἐπισπωμένους• οχυρώ sæpè dictum, sunt traditiones quas tenent. Dicat et quispiam ad delinquentem animam, igni voluptatum perustam Attrahe tibi ipsa aquam circuitus, hoc est, Dei continentis omnia, vel Evangelii continentis jam terrarum orbem. Occupa munimenta tua. Dedit enim tibi a natura Deus munitiones, intellectum et rationem, quam si tenueris, nop facile ab inimicis tuis capieris. ματα δὲ, ὡς πολλάκις εἴρηται, αἱ παραδόσεις, ας κρατοῦσι. Λέγοι δ᾽ ἂν καὶ πρὸς τὴν ἁμαρτάνουσαν ψυχὴν, καὶ καιομένην τῷ πυρὶ τῶν ἡδονῶν· Ἐπίσπασαι σεαυτῇ τὸ ὕδωρ τῆς περιοχῆς, τουτέστι, τοῦ Θεοῦ τοῦ περιέχοντος πάντα· ἢ τοῦ Εὐαγγελίου τοῦ περιέχοντος τὴν οἰκουμένην, καὶ κατακράτησαν τῶν ὀχυρωμάτων. Δέδωκε γάρ σοι, φησί, φυσικῶς ὁ Θεὸς ὀχυρώματα τὸν νοῦν, καὶ τὸν λόγον, ὃν ἐὰν κροτήσῃς, οὐκέτι ευάλωτος ἔσῃ τοῖς ἐχθροῖς. Εμβηθι εἰς πηλὸν, καὶ συμπάτησον ἐν ἀχύ ρεις, καὶ κράτησον ὑπὲρ πλίνθον. Ετι τῇ εἰρω νείᾳ ἐπιμένει, καὶ δοκεῖ συμβουλεύειν αὐτοῖς, ἵνα τῶν ὀχυρωμάτων ἐπιμελούμενοι, καὶ πηλόν ποιή lascende in lutum, conculca.paleas, obfirma te super lulerem. Perseverat in ironia, videturgue consulere ipsis, ut munitionum curam gerentes Jutum fingant, istucque paleis misceant, ut ita lateres faciant. Later enim dum coquitur, ad firmas σωσι, καὶ συμπατήσωσιν αὐτὸν ἐν ἀχύροις, ὥστε 246 structuras paratur. Ecquid dicam, para tibi latères? imo lateribus quædam firmiora tibi compara, perque talia munitionem tibi instrue, fortisque esto. VERS. 15. Illic absumet te ignis, te funditus perdel ensis, devorabit te velut locusla, gravaberisque in morem bruchi. Illic, pro, tum, intellige. Nihil, inquit, hujusmodi tibi cogitationes proderunt. Nam si ipsam coctis lateribus muniveris, vel alia materię lapides coctiles illos firmitate sua vincente, tuin te urbem hostilis exedet ignis, incensam una cum ædificiis tuis. Cives et habitatores tuos absumet penitus gladius, locustæ in morem depascentis fruges. Erisque gravis ad fugam, veluti bruchus, quando irrigata ipsi fuerint alæ. Sive quod in gravis șis fuțura, multisque instructa copiis, auxiliis undique accitis, ut bruchis innumerabilibus, copiarum tuarum causa æquipareris. Verum nihil tibi commodaþit. Tale est ergo quod subditur. Multiplicare velut bruchus. Hoc est, accerse adjutores et auxiliatores, nec paucas arma copias. Irridens auten, veluti in superioribus, hæc dicit. Lutum sunt legalia sacra, tanquam corporalia. Palea est littera, fructum non habens. Ridet igitur Spiritus hæc sibi vindicantes administrantesque, monstrans ipsis, quod corporalibus quidem sacrificiis inserviant, qui tametsi alia juxta litteram accipiant, Spiritus tamen ignem fortioren fore, gladiuinque verbi exterminaturum ipsos, quem et locustæ quidem æquat, celerem ob sallum ejus, quo modico vel temporis intervallo, super tolam aliquam terram dispergitur, perinde ac alio in loco ait: Celeriter currel sermo ejus ". Quin etiam gravis eris, inquit, nimirum tu scriba, bruchi in morem, ut non possis ad spiritualis contemplationis altitudinem exsurgere, mentis tuæ alis uvida vita degravatis. Ubique deliciarum nomine male audiunt liebrei. Sic apud Paulum, ubi ait: Quorum deus 38 Psal. CXLVII, 5. πλίνθους ποιῆσαι (ἡ γὰρ πλίνθος ἐπτωμένη, εἰς ὀχυρὰ κτίσματα αναγκαιότατον). Καὶ τί λέγω, φησί, πλίνθους; ἄλλα τινὰ ὀχυροῦ ὑπὲρ πλίνθον, καὶ κατακράτησον δι' ἐκείνων. Εκεί καταφάγεται σε πῦρ, ἐξολοθρεύσει σε ῥομφαία, καταφάγεται σε ὡς ἀκρὶς, καὶ βαρυν θήσῃ ὡς βροῦχος. Τὸ, ἐκεῖ, ἀντὶ τοῦ, τηνικαῦτα, νόμισον. Οὐδὲν γὰρ, φησίν, ὠφεληθήσῃ ἀπὸ τῶν τοιούτων ἐπινοιῶν, ἀλλ' ὅταν ὀχυρώσῃς αὐτὴν διὰ πλίνθων ὀπτῶν, καὶ δι᾿ ἑτέρων τῶν ὑπὲρ πλίνθων τηνικαῦτα σὲ μὲν τὴν πόλιν τὸ τῶν πολεμίων φάγε ται πῦρ, ἐμπρησθεῖσαν σὺν τοῖς οἰκήμασι, τοὺς δὲ οικήτορας εξαναλώσει ῥομφαία, ὥσπερ ἡ ἀκρὶς δα πανᾷ τοὺς καρπούς· ἔσῃ δὲ βαρεῖς πρὸς τὸ φεύ γειν, ὥσπερ ά βροῦχος, ὅταν βραχῶσιν αὐτῷ τὰ πτερά " "Η, ὅτι Σὺ μὲν βαρείς γενήσῃ, καὶ πολλὴ τῷ πλήθει, συμμάχους πάντοθεν προσκαλου μένη, ὥστε βρούχο παρεικάζεσθαι τὸ πλῆθος ἀνα αριθμήτῳ, ἀλλ' οὐδὲν ὠφεληθήση. Τοιοῦτον δὲ τὸ επαγόμενον· Πληθύνθητι ως βροῦχος. Τουτέστι, Μετακάλεσαι ἐπικούρους καὶ συμμάχους, καὶ γενοῦ εἰς πλήθος. Διαγελῶν δὲ ταῦτά φησιν, ὡς καὶ ἀνωτέρω. Πηλής αἱ νομικαὶ θυσίαι, ὡς σωματικαί· ἄχυρον, τὸ γράμμα, καρπὸν οὐκ ἔχον. Ἐπεγγελᾷ οὖν τὸ Πνεῦμα τοῖς ταυτα περιέπουσι, δεικνύον αὐτοῖς, ὅτι κάν ταῖς σωματικαῖς θυσίαις δουλεύωσι, καν τ' άλλα κατά τὸ γράμμα ἐκδέχωνται, τὸ τοῦ Πνεύματος πύρ επικρατέστερον ἔσται, καὶ ἡ ῥομφαία του λόγου ἐξολοθρεύσει αὐτοὺς, δς καὶ ἀκρίδι παρέοικε, διά τὸ ταχὺ αὐτοῦ πήδημα, εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξελθόν τοῦ ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ, ὡς καὶ ἀλλαχοῦ λέγει· Βως τάχους δραμεῖται ὁ λόγος αὐτοῦ. ᾿Αλλὰ καὶ βαρύς, φησὶν, ἔσῃ, ὁ Γραμματεὺς, ὥσπερ βρούχος, ὥστε μὴ πρὸς ὕψος πνευματικής θεωρίας ἀναστῆνες δύνασθαι, ὡς τῶν νοητῶν σου πτερῶν τῷ ὑγρῷ βίῳ βεβαρημένων. Πανταχοῦ γὰρ εἰς τρυφήν διαβάλ λονται οι Εβραίοι, ὡς καὶ παρὰ Παύλῳ· κ Θεός ἡ κοιλία, ᾿Αλλὰ καὶ παντὶ τῷ φιλοσωματοῦντι λέγει Varias lectiones et notæ. Quæ duobus asteriscis continentur, desiderantur in Cod. Veneto. Τροφήν, Cod. Ven.

EXPOSITIO IN PROPHETAM NAHUM. — CAP. III. ἐμβῆναι εἰς τὸν πηλόν, τουτέστι, κατιδεῖν καὶ κατα- venter est. Præterea unicuivis corporis amator σκέψασθαι τὸ οἰκεῖον σῶμα, ὅτι πηλός ἐστι. Τί οὖν τὸν πηλὸν ὑπὲρ τον μαργαρίτην τιμάς; ἀπὸ τοῦ τοιούτου πηλοῦ τῆς ιλύος ἀναχθεὶς ὁ Δαβίδ, ηὐχα: ρίσκει τῷ Θεῷ. Ἀλλὰ καὶ συμπάτησαν, φησὶ, τὰ άχυρα, τὰ διαρπά έργα, ἃ κατακαύσει ὁ τὸ πύον τῆς διακρίσεως ἔχων Λόγος τοῦ Θεοῦ πυρί ασβέστη. Τότε καὶ τὸ πῦρ καταφάγεται σε ζηλούν της ὑπὲρ τοῦ τιμίου χρήματος τῆς ψυχῆς σου, ἣν οι ἐχθροὶ ἄτιμον ἐποίησαν. Ἐπεὶ δὲ ἡ ἀκρὶς καὶ αὐτὴ δύναμις τοῦ Θεοῦ ἐστι μεγάλη, Χριστὸς δὲ, Θεοῦ δύναμις, ὁ δὲ αὐτὸς καὶ σοφία· εἰς Χριστὸν ἄν σοι, θεοπρεπῶς μέντο: νοοῦντι, ἐκληφθείη ἡ ἀκρίς, ὃς ἐσθίει πάντα τὴν φιλοσώματον, λέγων· Οστις θέλει ὀπίσω μου ἀκολουθεῖν, ἀπαρνησάσθω ἑαυτὸν, καὶ ἀράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολουθείτω μοι· καὶ πάλιν, Η σάρξ οὐκ ὠφελεῖ οὐδέν. Καὶ τὴ θαυμάσης, εἰ ἀκρίδι τὸν Κύριον παραβάλο λομεν, ὅς γε αὐτὸς ἑαυτὸν ὀνομάζει σκώληκα. Αλλά καὶ βαρυνθήσῃ, ὡς βροῦχος, φησί. Οταν γὰρ ὁ και ταβὰς, ὡς ἡ σταγὼν ἡ στάζουσα ἐπὶ τὴν γῆν, ἐπι· θέση τοῖς πτεροις τοῦ πρὸς τὰ κακὰ κούφως φερο μένου· τηνικαῦτα βαρὺς γίνεται οὗτος καὶ δυσκίνη τὰς πρὸς τὰς τοῦ σώματος ἡδονάς. dicit ut in futum conscendat, lioc est, ut intdea - tur atque perpendat proprium suum corpus, quind Intum sit. Quid igitur lutum majore quam margaram honore afficis? tali limoso cœno ereplus David gratias Deo agit. Sed conculca, iniquil, étiam paleas, hoc est sterilia opera quæ combaret ven tabrum dijudicationis haberis Verbum Dei, Igni inexstinguibili. Tum et ignis relantis super pretios re animæ tuæ absumet te, quam hostes ignobilem fecerunt, suoque vidurant honore. Quia vero 10cista ipsa etiam magna Dei est potentia, Christus entem potentia Dei est, et ident sapientia, ad Christam etiam, minime impio intellectu, loensta referri quest: quippe quia ipse oninem corporis voluptatibus deditum coniedens: Qui, inquit, ont 247 me comitari; abneget sese ipse, tolláique crucem suim el sequatur nie”. Et iterum: Garo nihil quidquam prodest Neque demireris, st locustæ Christum Bominum æqnemus, quandoquidem et ipse se vermcm nominet. Denique gravaberis ut bruchus, infert, quando videlicet verbum Evangelii dɛsceridens, guttæ instar stillantis super terram, inciderit alis ejus, qui ad scelera, ad peccata levi volato ferri consuevit, tum gravis fit Alle, noc ob sui pondus facile ad corporis volmplates trainsmoveri potest. Βρούχος ώρμησε, καὶ ἐξεπετάσθη, καὶ ἐξήλατο ὡς ἀντέλαδος ο σύμμικτός σου. Σὺ μὲν, φησίν, ἐπιλήθυνας τους συμμάχους σου, συμμίκτους ὄντας. ᾿Απὸ πολλῶν χωρῶν μὲν, φησίν, επλήθυνας νομίζουσα ἐν καιρῷ περιστάσεως ὠφεληθήσεσθαι ἐξ αὐτῶν. Πλὴν ὁ σύμμικτος οὗτος ὄχλος, ὁ σύμμαχός σου, βροῦχος άντικρυς ἐξεφάνη. Αθρόον γὰρ ώρμησε, καὶ ἐξεπεράσθη, καὶ ἀπεπήδησεν ὡς ἀντέλαβος· εἶδος δὲ ἀκρίδος δ' αντέλαβος. Καὶ ὁ τῶν ἐθνῶν λαὸς βρούχῳ ἐοικώς, ἀφῆκε ταχέως τὴν πατρῴαν ἀσέβειαν· καὶ ὁ προσήλυτος δὲ, ὁ συμμιγείς τοῖς Ἰουδαίοις, ἀπεπήδησεν ἀπὸ τῆς νομικής πλάνης. ὺς ἀκρὲς ἐπιβεβηκυῖα ἐπὶ φραγμὸν ἐν ἡμέρᾳ πάγους· ὁ ἥλιος ἀνέτειλε, καὶ ἀφήλατο, καὶ οὐκ ἔγνω τὸν τόπον αὐτῆς. Καθάπερ, φησὶν, ἡ ἀκρὶς, καὶ τὰ τοιαῦτα ἄλλα ζώα, δρόσου μὲν καὶ πάχνης ἐπικειμένης τοῖς πτεροῖς, ἐφιζάνει τοῖς φραγμούς καὶ τοῖς θάμνοις, ἀναπτῆναι μὴ δυνάμενα· ἡλίου δὲ ἀνατείλαντος, καὶ ἅμα τήν τε δρόσον εκδαπανής σαντος, καὶ αὐτὰ θάλψαντος, ἀναπετάννυσι τὰ πτερά, καὶ εἰς ἄλλον μεταβαίνει τόπον· οὕτω καὶ ὁ σύμμαχός σου δχλος, ἕως μὲν οὔπω πάρεισιν οἱ που λέμιοι, προσμενεῖ σηι· ἐπειδὰν δὲ ἐκεῖνοι προσβά λωσι, τῆς οἰκείας φροντίσει σωτηρίας, καὶ σὲ ἀβοήθητον καταλείψει. Επέβαινε δὲ καὶ ἐπὶ τὸν φραγμὸν τοῦ νόμου ἡ δύναμις τοῦ Θεοῦ, καθαρμούς τινος σω Vers. 16. Bruchus impetu facto avolatit, exsiliil velut antelabus commisius tuus. Τo, inquit, mu kiplicasti auxiliatores tuus, commistos, vel confcderatos tecum exsistentes. multis quidem locis collegisti mustlia, ab illis tibi, obsidionis tempore, opem sperans. Attamen commista illa turba, adjutrix tibi, bruchus propalam visa est. Confertim densoque agnrine, pernici volatu venit, et evotavit, desiliitque instar anteiabi. Eat autem antclabus locustæ species. Gentium populus brucho etiam similis est, extemplo a majoribus acceptam impietatem missam faciens. Sic proselytus, cómmistus Judæis, desiliit ab legali errore. VERS. 17. Ut locusta quæ descendit super sepem in die glacici. Sol ortus est, ac desiliit, nec agnovit locum suum. Quemadmodum, inquit, locusta, cœteraque id genus volatilia, rore ac pruina corum alis superposita, sepitus insident atque fruticibus, ut quæ volare nequeant, sole autem exoriente, absumenteque rorem, ipsaque animalcula calefaciente, expandent alas, et in alium transmeant locum hune in modum auxiliatrix tua turba, quandiu non præsto sunt hostes, apud te permanent quainprimum vero hostes ingruerint, propriæ illi saluti consulent, teque citra ullam opem derelinquent. Ascendebat etiam super sepem legis potentia Dei, purificationes quasdam corporales ** Philipp. 111, 19. 37 Matth. xv), 24. 30 Joan. vi, 64. Variæ lectiones et notæ. ἐπλήθυνας. Συγκατακαύσει, Col. ν. 'Αττέλαγος, ita et paulo inferius, Cod. Ven. Desiderantur in Cod. Ven. verba μὲν, φησίν, Quando is, qui descendit, gulla instar, clc. Sic Graeca sonant.

perficiens, et mira signa operans, usque dum dies ματικούς τελοῦσα, καὶ θαύματα ἐνεργοῦσα, ἄχρι; erat glaciei, hoc est, donec regnaret peccati ex Adamo contracti hiems. Quando vero secundus Adam peccati expers, Sol justitiæ exsistens, ortuz est, desiliit divina potentia ex legali sepe, ostendens ipsam infirmam esse, ut quæ non possit mundam facere conscientiam, transiitque ad fidem quæ posset justificare, nec ulterius cognovit locum ejus, quem antea occuparit, legis. Possunt et aliter hæc omnia intelligi, veluti si Deus ad corporis servum dicat: Eia deliciis stude justa voluntatem tam; volutare in luto, opera paleam redolentia facito; verum quid sequetur tandem? Ignis absumet le, gladiusque te disperdet, Verbum videlicet judicans cupiditates et cogitationes cordis, quod ratiocinationes explorans, cuncta 248 dissecabit, et alia quidem ad dextram, alia vero ad sinistram collocabit, quando oneraberis pondere peccatoru:n, instar bruchi a pruina detenti victique, ad defensionem non transmeare valens. Dein peccator haud desperans hic dicit, quod commista ex onis generis aflictionibus ratiocinatio tua, eroJubit denuo, si modo velis, tanquam bruchius, soluto errore. Porro locusta quam in te est, sive verbi Dei potentia, ascendens jam nunc, acquiescens in sepi, hoc est in peccatis (sepes enim sunt illa dissociantia nos, ut sæpe diximus, a Deo) desiliet ab hac sepi, ubi a Christo calefacta fuerit. Væ ipsis. Veluti compatiens, luget Ninevitarum auxilia. Va, inquiens. illis, qualia quantaque patientur. Vel tanquam miseratione tactus, lee ait, quod socii isti vocati periculorum communium in rebus bellicis, prodiderint eos, a quibus acciti essent, curantes quæ ad suam securitatem pertinerent, ac propterea terga fugæ dantes. Vens. 18. Dermitaverunt pastores tui. Hoc est, reges tui et satrap tui in soporem delapsi sunt, id est, in dissalutionem prioris suæ potentiæ: vel in ipsam mortem ceciderunt, in prælio interfecti. Rex Assyriorum sopivit potentes tuos. Cyrum jntelligit Assyrium, ut qui ab Assyriis et ipse deductus sit. Etenim Persas Assyriorum esse surculos, et ab iis originem ducere aiunt. He, inquit, sopivit potentes Ninevi, in supra memoratum somnum eos inducens. Pastores Synagogæ, sacerdotes et reliqui principes sunt, quos dormitantes prae insania, qua contia Dominum laborabaut, sopivit mentalis iste Assyrius, dormientes somnum ad animæ mortem. Quinetiam de unoquovis mrortalium hoc locum habet, quod quando in soporeni collocati fuerint pastores nostri, naturae nimirum οὗ ἡμέρα ἦν τοῦ πάγους, τουτέστιν, ἄχρις οὗ ἐκρά τει ὁ τῆς ἐξ ᾿Αδὰμ ἁμαρτίας χειμών. Ἐπεὶ δὲ ὁ δεύ τερος ἀναμάρτητος Αδάμ, ήλιος ὢν τῆς δικαιοσύνης, ἀνέτειλεν, ἀπεπήδησεν ἡ θεία δύναμις ἐκ τοῦ νομι κου φραγμοῦ, δείξασα αὐτὸν ἀνίσχυρον, καὶ μὴ δυ νάμενον κατά συνείδησιν καθαρίσαι, καὶ μετέβη ἐπὶ τὴν πίστιν, ὡς δυναμένην δικαιῶσαι, καὶ οὐκέτι ἔγνω τὸν πρώην ὄντα τόπον αὐτῆς, τὸν νόμον. Εστι μέντοι καὶ ἑτέρως ἐκλαβεῖν ταῦτα πάντα, ώσανεί τοῦ Θεοῦ λέγοντος πρὸς τὸν τοῦ σώματος δοῦλον Εστω, κατατρύφησαν τῶν θελημάτων σου· τῷ πηλῷ ἐγκυλίσθητι· ἔργασαι τὰς ἀχυρώδεις πράξεις. Εἶτα τί; Τὸ τελευταῖον πῦρ καταφάγεται σε, καὶ ἡ ῥομφαία ἐξολοθρεύσει σε, ὁ Λόγος ὁ κριτικὸς ἐνθυμή σεων καὶ ἐννοιῶν καρδίας, 8; τότε τοὺς λογισμού; ἐξετάσας, διχοτομήσει πάντα· καὶ τὰ μὲν τοῖς δε ξιοῖς, τὰ δὲ τοῖς ἀριστεροῖς συντάξει, ὅτε καὶ βα ρυνθήσῃ ὑπὸ τοῦ φόρτου τῶν ἁμαρτιῶν, δίκην βρού χου, ὑπὸ πάχνης κρατουμένου, μὴ δυνάμενος εἰς ἀπο λογίαν μεταβῆναι. Ἐπεὶ δὲ ὁ ἁμαρτάνων ἐνταῦθα, οὐκ ἀπογνωστέος, φησίν, ὅτι Ὁ σύμμικτος νῦν ἐκ παντοδαπῶν παθῶν λογισμός σου, ἐκπετάσει πάλιν, εἴπερ θελήσεις, ὥσπερ βροῦχος, τῆς πλάνης λυθείσης. Καὶ ἡ ἐν σοὶ ἀκρὶς, ἔτσι, ἡ τοῦ λά γου δύναμις, ἡ ἐπιβαίνουσα νῦν καὶ ἐπαναπαυομένη τῷ φραγμό, τουτέστι ταῖς ἁμαρτίαις (φραγμός γὰρ εἰσιν αὗται, ὡς πολλάκις είπομεν, διιστῶσα: ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ Θεοῦ), αποπηδήσει ἀπὸ τοῦ φραγμού τούτου, ἐπειδὰν ὑπὸ τοῦ ἡλίου Χριστού θαλφθῇ. Οὐαὶ αὐτοῖς. Ωσπερ συμπάσχων, θρηνεῖ τοὺς τῆς Νινευΐ συμμάχους, καί φησιν· Οὐαὶ αὐτοῖς, οἷα πεί σονται! καὶ ὡς σχετλιάζων, ὅτι σύμμαχοι κληθέντες, προδωκαν τους καλέσαντας, τοῦ καθ᾿ αὐτοὺς ἀσφα λους φροντίσαντες, καὶ διὰ τοῦτο ἀποφυγόντες. Ενύσταξαν οἱ ποιμένες σου. Τουτέστιν, οἱ βασιλεῖς σου καὶ οἱ σατράπαι σου εἰς ὕπνον ἔπεσον, τουτέστιν, εἰς ἔκλυσιν τῆς προτέρας αὐτῶν δυνάμεως· ἢ καὶ εἰς αὐτὸν τὸν θάνατον, ἐν τῷ πολέμῳ ἀναιρεθέντες. Βασιλεὺς ᾿Ασσυρίων· ἐκοίμισε τους δυνάστας σου. Τὸν Κῦρον λέγει Ασσύριον, ὡς ἐκ τῶν Απ συρίων καὶ αὐτὸν καταγόμενον. Καὶ γὰρ τοὺς Πέρσας ἀποσπάδες τῶν Ασσυρίων εἶναί φασιν. Ούτος οὖν, φησίν, ἐκοίμισε τοὺς δυνάστας τῆς Νινευί, εἰς τὸν ἄνω λεχθέντα ὕπνον αὐτοὺς καταγαγών. Ποιμένες τῆς Συναγωγῆς, οἱ ἱερεῖς καὶ οἱ λοιποὶ ἄρχοντες, οὓς νυστάξαντας ἀπὸ τοῦ μεθυσθήναι τῇ τοῦ Κυρίου μανία, ἐκοίμισεν ὁ νοητός Ασσύριο;, ύπνώσαντας ὕπνον εἰς θάνατον ψυχικόν. Καὶ ἐπὶ παντὸς δὲ ἀνθρώ που, ὅταν νυστάξουσιν οἱ ποιμένες ἡμῶν, ὅ τε φυσικός νόμος, καὶ ὁ διδασκαλικός λόγος, τότε ἡμᾶς κοι Variæ lectiones et notæ. Aliter Graeca verba sonant: quoniam vero qui peccat in hoc mundo, desperare non debet, id circo vales dicit, etc. Πάχνης, Cod. Ven. Ἐν σαρκί, in carne, Cod. Ven. Λογισμού, Col. Ven.

EXPOSITIO IN PROPHETAM NAHUM. CAP. III. μίζει ο Ασσύριος, ὃν ἡ ἡμετέρα βασιλεία βάθυμον lex et doctrine verbum, tumn nos in soporem etiam ποιεῖ δοῦλον ὄντα καὶ ἀποστάτην. delabi facit Assyrius ille, quem regnum nostrum strenuum efficit, cum servus sit atque desertor. Abiit populus tuus super montes, et non erat qui exciperet. Principibus et satrapis pereuntibus, reliquus populus ad fugam conversus, super montes cucurrit, nec erat qui remoraretur eos, vel sistere eos gradum, ne porro fugerent, faccret: caeterum semper ulterius fugiebaut: vel, non erat qui eos a fuga colligeret susciperetque. Sic enim reliqui interpretati sunt. Populus eliam Hebreorum, ad montes, mentales feras continentes procurrens, non invenit qui recipiat eum, vel errorem ejus sistat. Qui enim recipiat eum, cum dixerit: Repellam te, ne fungaris sacerdotio mihi "? Deinde ᾿Απῆρεν ὁ λαός σου ἐπὶ τὰ ὄρη, καὶ οὐκ ἦν ἐκδεχόμενος. Τῶν ἀρχόντων σου, φησί, καὶ σατραπών ἀπολωλότων, ὁ λοιπὸς λαὸς εἰς φυγὴν τραπεῖς, ἐπὶ τὰ στη ἀνέδραμε, καὶ οὐκ ἦν ὁ ἀνακόπτων αὐτούς, καὶ ἐσ.ῶν ἀπὸ τῆς φυγῆς· ἀλλ᾽ ἀεὶ προσωτέρω ἔφευγον· ἢ ὁ συνάγων αὐτοὺς ἀπὸ τῆς φυγῆς. Οὕτως γὰρ οἱ λοιποὶ ἡρμήνευσαν. Καὶ ὁ λαὸς δὲ τῶν ῾Εβραίων, ἐπὶ τὰ τοὺς νοητούς θήρας ἔχοντα όρη ἀναδραμών, οὐκ ἔχει τὸν δεχόμενον, καὶ ἱστῶντα αὐτοῦ τὴν πλά νην. Πῶς γὰρ δέξεται αὐτὸν ὁ εἰπών Αποσώμαί σε τοῦ μὴ ἱερατεύειν μοι; 'Αλλὰ καὶ ὁ ἁμαρτάνων, ὅταν ἀναβῇ ἐπὶ τὰ ὄρη τῆς ὑψηλοφροσύνης, ὡς μὴ οἴεσθαι ἁμαρτάνειν, οὐκ ἔχει τὸν ἐκδεχόμενον αὐτὸν 249 peccator ubi ascenderit ad monies arroganὡς μετανοήσαντα. Πῶς γὰρ μετανοήσει ὁ μὴ οἰόμε νος ἁμαρτάνειν, φλεγμαίνων τῇ οιήσει, καὶ τῷ τῆς καρδίας οιδαίνοντι ὄγκῳ; ὡς καὶ τὰ ἑξῆς δηλοί. tiæ, elationisve, eoque pervenerit, ut sese ne peccare quidem existimet, non habet qui ipsum resipiscentem suscipiat (quomodo enim resipiscat, quomodo meliorem animi sententiam induat, qui sese haudquaquam peccare arbitretur?;\, ardens fastu, intumescenteque cordis elatione, perindo ac sequentia planum faciunt. G VERS. 19. Non est sanatio contritioni tue, ardebai plaga tua. Per metaphoram, ab excelso admodum loco decidentium, et coutriwrum, ideoque imine dicabiliter æstuantium, hæc sunt dicta. Decidisti enim, inquit, et tu ab ingenti altitudine prioris potentiæ tuæ et gloriæ: collisique sunt et contriti, commodissima tua, reges dico et satrapæ: plaga et vulnus tuum inflammatum est, tumorem ingentem præ se ferens, et incensionem ab materic Οὐκ ἔστιν ἴασις τῇ συντριβῇ σου, ἐφλέγμαινεν ή πληγή σου. Εκ μεταφορᾶς τῶν ἀπὸ ύψους μεγάλου καταπεσόντων, καὶ συντριβέντων ἢ πόδας, ἢ χεῖρας, ἢ κεφαλὴν, ἀνιάτως φλεγμαινόντων, είρηται ταῦτα. Επεσες γάρ, φησί, καὶ σὺ, ἀπὸ ὕψους μεγάλου, τῆς προτέρας δυνάμεως καὶ δόξης, καὶ συνετρίβησαν τὰ καιριώτατά σου, οἱ βασιλεῖς καὶ οἱ σατράπαι καὶ ἡ πηγή σου ἐφλέγμανεν, ἔγχον μέγαν σχοῦσα καὶ πύρωσιν ἀπὸ ὕλης πολλῆς. Οσον γὰρ ἦσθα πλουσία, τοσοῦτον ἡ φλεγμονή της ἐδύνης σφοδροτέρα. Διό ἴασις οὐκ ἔστιν, οὐδὲ ανακτηθήσῃ καὶ τὴν προτέραν εύκλειαν καὶ εὐσθένειαν ἀναλήψῃ. ᾿Αλλὰ καὶ ἡ Συναγωγή συντρι βεῖσα, καὶ τὸν ναὸν καὶ τὴν πόλιν ἀφαιρεθεῖσα, ἀνιάτως ἔχει, καὶ οὐκ ἐπανακληθήσεται, κἂν πλανω-. μένη, ἐλπίζῃ τὴν ἐπανάκλησιν. Η γὰρ πληγή, ἣν ἐπλήγη, φλεγμονὴν εἶχεν. Ὕλη δὲ τῆς φλεγμονῆς ταύτης, ἡ Θεοκτονία, πολλὴ οὖσα καὶ μεγάλη. sui tandem, assumptionemque speret. Plaga enim, qua percussa est, inflammationem nacta est. Maseries autem inflammationis hujus est Domini interfectio, multa et magna exsistens. Πάντες οἱ ἀκούσαντες τὴν ἀγγελίαν σου, κροτήσουσι χεῖρας ἐπὶ σέ· διότι ἐπὶ τίνα οὐκ ἐπῆλ θεν ἡ κακία σου διὰ παντός; Οἱ ἀκούσαντες, φησί, τὴν περὶ σοῦ ἀγγελίαν, πῶς συνετρίβης, καὶ τί πέπονθας, ἀναμνησθέντες τῶν παρὰ σοῦ εἰς αὐτοὺς γενομένων, κροτήσουσι χεῖρας ἐπὶ σὲ, εὐφραινόμενοι τῇ σῇ κακώσει. Καὶ γὰρ ἡ κακία σου ἐπὶ πάντας ἦλθε, καὶ πάντας ἔηλιδες· οὐ κατὰ τόνδε, ἢ τόνδε * Osee IV, 6. multa. Quanto cnim opulentior fuisti, tanto nunc inflammatio æstusque doloris vehementior: quocirca non est sanitas, neque curatio porro, neque quisquam de tua tam adversa fortuna conquerens tui miserebitur, neque pricrem celebritatem et fortitudinem recuperabis. Synagoga etiam contrita, templo et urbe spoliata, nulla: jam medicinam admittit: neque amplius denuo ad pristinum statum revocabitur, etiamsi errans, revocationem Omnes qui audierint hanc de te famam, plaudent manibus super te. Quem enim non accessit afflictio tua semper? Audientes, inquit, quæ de te passin divulgantur, quomodo sis contrita, quidve sis perpessa, recordati mala, quae abs te acceperint, plaudent manibus super te, gaudentes propter afflictionem tuam. Nam tua antehac malitia super omnes venit, neminemque non conturbasti. Non Variæ lectiones et notæ. "Ον ἡ ἡμετέρα ῥαθυμία βασιλέα ποιεῖ, quem desidia nostra regem facit, Col. Ven. ᾿Αλλὰ φλεγμαίνων, Cod. Ven. Εφλέγμανεν. Cod. Ven. Quibus propterea frangantur vel pedes, vel manus, vel capul, ideoque insanabili laborent @stu, etc., Ex Cod. Ven. et Bay, Propterea curatio non est, neque recipieris, neque priorem celebritatem, etc. Sic habent græca verba. Legendum fortasse ἀνακληθήσῃ vel ἐπανα κληθήσῃ.

hoc tantum, vel illo tempore, sed semper. Quanto τὸν καιρὸν, ἀλλὰ διὰ παντός. Οσῳ γὰρ εὐημέζεις enim majore felicitate, lætioreque rerum successu καὶ εὐτύχεις, τοσούτῳ σφοδρότερον καὶ πικρότερον fruebare, tanto acerbiorem et acriorem subditis τοῖς ὑπὸ χεῖρα ἐπέκεισο. Ταῦτα πάντες ἄρχοντες tuis te exhibebas, iisque impendebas. Hæc omnes ἀκούοντες, ἐννοῶμεν, ὅτι κριτής τῆς ἡμετέρας πρὸς principes audientes, cogitemus Deum julicem, τοὺς ἀρχομένους διαθέσεως εφέστηκεν ὁ Θεὸς, καὶ nostri in subjectos nobis affectus dispositionisque, βούλεται ἡμᾶς πραεῖς εἶναι τοῖς ὑπηκόοις, μηδὲν astare: velleque, ut nos mansueti simus erga ob- πικρὸν ἐπιτάττοντας, καὶ τὴν αὐτῶν ὑπερβαίνον temperantes nobis, ut adeo nihil asperi illis in- δύναμιν καὶ μᾶλλον ὅτε κατὰ μοῦν ἡμῖν τὰ jungamus, quod vires illorum ferre nequeant: πράγματα φέρεται, φοβώμεθα τὸ τοῦ Κριτοῦ μακρή quin potius quando res tales aliis injungendas, θυμον. Οὐ γὰρ ὡς ἀρεσκόμενος σιωπᾷ, ἀλλ᾽ ἑων etiamsi ipsis impossibiles sint, dixerimus illis ἡμᾶς ὅλην δεῖξαι τὴν ἡμετέραν προαίρεσιν, δ μά congruere, metuamus Dei longanimitatem. Nec λιστα φοβητέον, ἵνα μὴ πληγὴν πληγέντες ἀνίπτον, enim quod sibi talia placeant, conticescit, verum ὡς ἡ Νινευί, μάθωμέν τε αὐτοὶ ἀφ' ἑαυτῶν, ὅσον ut sinal nos ostendere, adeoque proferre in medium κακόν ἐστιν ἡ πικρία, καὶ πολλοὺς ὕστερον σχώμεν nostram voluntatem atque consilium. Hinc est τοὺς ἐφηδομένους ταῖς ἡμετέραις κακώσεσιν, οὓς maxime trepidandum, ut ne plaga incurabili perἡμεῖς ἐν τοῖς τῆς εὐτυχίας καιροῖς διὰ παντὸς θλί cussi, velut Nineri, discamus ipsi 250 a nobis βοντες, ὡς τὴν θείαν κρίσιν λαθόντες ηπατώμεθα, quantum sit malum, amarulentia, severitasque, ac ἢ ἀεὶ γρηγοροῦσα, νυστάζει διὰ τὴν χρηστότητα. multos deinde sortiamur, afflictionibus nostris sese Αλλ᾿ ἀγαθύναι τὰς πάντων ἀρχόντων καρδίας ὁ ἀγα oblectantes, quos nos prosperitatis nostræ tem- θὸς Κύριος, καὶ δῴη αὐτοῖς ἐν χρηστότητι διεξάγειν poribus nunquam non cruciantes, ceu divini ju- τοὺς πιστευθέντας αὐτοῖς, ἵνα καὶ ἐνταῦθα τῆς αὐτοῦ dicii obliti, decipiebamur: cum tamen judicium χρηστότητος ἀπολαύσαντες, καὶ μηδενὸς τῶν πιο illud Dei perpetuo excubias agens, dormitet κραινόντων γευσάμενοι, ἔτι καὶ τῆς ἐν οὐρανῷ γλυ quidem propter bonitatem ac mansuetudinem suam. κύτητος κατατρυφήσαιεν ὅς ἐστι γλυκασμός Atqui bene dirigat, bonaque et mansueta reddat, καὶ ὅλος ἐπιθυμία ᾧ ἡ δόξα σὺν τῷ Πατρὶ, καὶ eunctorum principum et magistratuum corda, ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. bonus Dominus, donetque ipsis hic per mansuetudinem gubernare sibi concreditos, ut hic ejos fruentes bonitate, nulla juxta amaritudine degustata, posthac cœlestibus e dulcibus delicias percipiant, qui est ipse dulcedo, totusque desiderium, resque fidefibus unice expetenda, cui gloria una qum Patre, et saneto Spiritu in sæcula sæculoruin. Amen. Naum, si quispiam interpretetur, valet consola-C tionem. Hic oriundus erat ab Helcasai trans Jordanem að Bigahri, ex tribu Simeon. Post Jonam hic vates signum dedit, ab aquis dulcibus et igni interituram urbem Ninevi, quod et contigit. AmBiens enim ipsam palus, motu quodam eam demersit. Ignis item e deserto adveniens, altiorem ejus partem incendit. Mortuus est autem in pace, În terra sua, Ναούμ ερμηνεύεται παράκλησις. Οὗτος ἦν ἀπὸ Ελκασαι, πέραν τοῦ Ἰορδάνου, εἰς Βιγαβρί ἐκ φυλής Συμεών. Οὗτος μετὰ τὸν Ἰωνᾶν τέρας έδω γεν, ὅτι ἀπὸ ὑδάτων γλυκέων καὶ πυρὸς ἀπολεῖται Νινευΐ, δ καὶ γέγονεν. Η γὰρ περιέχουσα αὐτὴν λίμνη, κατέκλυσεν αὐτὴν ἐν σεισμῷ, καὶ πῦρ ἐκ τῆς ἐρήμου ἐπελθόν, τὸ ὑψηλότερον αὐτῆς μέρος εν έπρησεν. Απέθανε δὲ ἐν εἰρήνῃ, καὶ ἐτάφη ἐν τῇ γι αὐτοῦ. Varie lectiones et notæ. Καταρρών, Cod. Ven. Sed legendum fortasse κατά νουν, ut sensus sit: Maxime vero cam ad voluntatem nostram res fluunt, timeamus judicis longanimitatem. Κατατρυφήσωμεν, Cod. Ven. Βιγαρί, Bigari, Cod. Ven.

ΕΞΗΓΗΣΙΣ ΕΙΣ ΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗΝ ΜΙΧΑΙΑΝ. EJUSDEM THEOPHYLACTI ARCHIEPISCOPI BULGARIÆ EXPOSITIO IN MICHEAM PROPHETAM. Com Latina interpretatione notisque Autonii Bongiovanni. Σκοπός μὲν εἰς πᾶτι τοῖς θείοις προφήταις, ἡ βελτίωσις τῶν ἀκροατών, πρός τε θεογνωσίαν εδα ηγουμένων, καὶ πρὸς βίον σπουδαίον. Πολλοὶ δὲ γεγόνασιν οἱ προφῆται, καὶ συνεχρόνισαν δὲ ἀλλή λοις τινὲς, οὐ περιττῶς, οὐδὲ μάτην· ἀλλὰ τοῦ Θεοῦ διὰ πλειόνων στομάτων προσμαρτυρουμένου τὸν λαὸν, ὡς εἰ μὴ ἀποσταῖεν τῶν εἰδώλων, καὶ βιοῦν ὀρθῶς ἔλοιντο, αὐτοὶ καθ᾿ ἑαυτῶν ἐπισπάσωνται τὰ κακά, καὶ ἀναίτιος αὐτὸς ἔστα:. Ἵνα οὖν τοὺς τοσούτους κήρυκας καταιδεσθῶσι, τὰ σκυθρωπά και φοβερά προαγγέλλοντας, καὶ διὰ τούτων ἐκφοβοῦντας, καὶ ἀπόσχωνται τῆς πονηρᾶς συνηθείας οἱ τέως ἀνάλγη τοι, καὶ πεπωρωμένοι, τούτου ένεκεν ἀποστέλλει πολλοὺς προφήτας. Οὕτω ποιοῦσι καὶ ἰατροί, ταῖς χαλεπώτερα νοσοῦσι διὰ πλειόνων βοηθούντες φαρμάκων· οὕτω καὶ τοῖς παιδίοις πολλοὺς ἐφιστώμεν παιδευτές και νουθετητάς. Καὶ ὁ ἀνὰ χεῖρας ἡμῖν. τοίνυν ἅγιος Μιχαίας προφήτης ἀπέσταλται ταῖς τε τὴν Ἱερουσαλὴμ κατοικούσαις δυσὶ φυλαῖς, καὶ ταῖς ἐν Σαμαρείᾳ δέκα, αιτιώμενος ταῦτα, & καὶ Ἰωήλ, καὶ ᾿Αμώς, καὶ Ωσηέ· καὶ γὰρ σχεδόν τι σύγχρονος. ἦν, εἰ καὶ σμικρῷ τινι προβλαβον ἐκεῖνοι, ἐν τῇ Οξίω βασιλείᾳ τῆς προφητείας ἀρξάμενοι. Οζίας δὲ πατὴρ ἦν τοῦ Ἰωάθαμ, ἐφ' οὗ προφητεύει ὁ Μια χαίας οὗτος. Προσημαίνει δὲ τὴν τοῦ Σωτῆρος παρα ουσίαν, τῆ μὲν συνεσκιασμένως, τῇ δὲ καὶ ἀριδη λήτερον· οἰκοδομεῖ δὲ καὶ πρὸς ἠθικὴν πολιτείαν. Ζητήσεις δὲ, εἴ οὗτος ἦν Μιχαίας ὁ προφητεύσας τῷ ᾿Αχαάβ τὰ συμβησόμενα αὐτῷ κακὰ, καὶ παταχθεὶς ἐπὶ σιαγόνα ὑπὸ τοῦ προφήτου. Σεδεκίου. Εἰ γὰρ οὖτος ἐκεῖνος ἦν, πῶς ἐπὶ Ἰωάθαμ γέγραπται προφη τεύειν; πολλοῖς γὰρ ἔτεσιν ὕστερός ἐστιν Ιωάθαμ 251 ARGUMENTUM. Unum divi prophetæ omnes finem spectant, alditorum emendationem, qua fit, ut hi Dei cognitione perfusi, ad bonam honestamque vitam ducantur. Multi vero fuere diviņi vates, et ex his nonnulli Noruerunt iisdem temporibus, idque non ab re neque frustra; quippe Deus horum multiplici ore futurum prædixit, ut, ni relicto idolorum cultu, pie recteque illi viverent, calamitates in semetipsos arcesserent, testatus se harum całami. tatum minime fore auctorem. Ut ergo tam multos reformidarent præcones, acerba et horrenda prænuntiantes, incutientesque propterea metuin 252 atque terronení; simul ut a prava constre - tudine desisterent, qui ad ea usque tempora sinpidi fueraut οι obdurali: propterea comphires misiť vates. Ita faciunt et medici, qui graviore morbo laborantibus, plura per medicamenta opitulari conantur. Ha et pueris præficere soleinas multos præceptores, rectores que multos. Itaque et qui prae manibus nobis est sanctus Miclræas rales, missus est duabus Hierusalem habitantibus tribubus, decemque reliquis, quæ Samaris degebant, ub ea criminaretur, quæ et Joet, et Amos, et Oseas reprehenderant. Eodem enim fere tempore vixit; ſero, inqnam; nam iš paululum Michæam præcesserunt, cum sob Ozia; vaticinari cœperint. Ozias vero pater erat Joatham, quo rerum potiente, oracula sua edidit noster hic vates Michæas. Hic itaque predicit futurum Salvatoris adventum, modo subobscuris, modo perspicuis verbis, idemque simat ad moram disciplinam Institait. Quæres, num hic sit idem ille Michæas, qui futuras Achabo