105! calamitates denuntiavit, cui proplerea in genas τοῦ 'Αχαάδ. "Η οὖν οὐχ ὁ αὐτός ἐστιν, ἢ ὁ αὐτὸς μὲν, ἐπεὶ καὶ τῷ Κύπρου Ἐπιφανίῳ τοῦτο δοκεί, ἐμμελέστατα τοῖς τῶν Ἑβραίων, ἐξ ὧν καὶ ἔρυ, ἐμμελετήσαντι· ἀγράφως δὲ πρότερον προφητεύσας ἐπὶ 'Αχαάβ, ὕστερον ἔγγραφον προφητείαν ἐπὶ Ἰωάθαμ ποιεῖσθαι ήρξατο· ὥστε κατὰ τὸ ἐγγράφως προφητεῦσαι, ὑστερίζειν τοῦτον τῶν ῥηθέντων προφητῶν, οὐχ ἁπλῶς κατὰ τὸν τῆς ζωῆς χρόνον. a:apam impegit propheta Sedecias. Etenim si hic idem esset, atque ille, quomodo scriptum est, cum sub Joathaṁ imperio fuisse vaticinatum? muito enim post Achabum floruit Joatham. Vel igitur idem non est, vel idem omnino (quoniam hoc videlur et sacro Cypri praesuli Epiphanio, qui in Hebræorum, unde originem traxit, historiis diu multumque versatus est) qui primum ore tenus duntaxat, imperante Achabo, fuerit vaticinatus, deinde vero sub Joatham imperio scriptis oracula sua tradiderit. Quare si spectetur tempus, scriptis consignata oracula hæc edi'a sunt, posterior profecto est Michæas vatibus superius commemoratis; non item, si simpliciter vitæ tempus consideretur. 253 CAPUT PRIMUM. quo Λόγος Κυρίου, ὃς ἐγένετο πρὸς Μιχαίαν. Εἰς VERS. 1. Verbum Domini, quod factum est ad Michaam. Attentum reddit auditorem, quasi dicat: προσοχὴν ἐπιστρέφει τὸν ἀκροατήν, μονονουχὶ τοῦτο Ne putes meum hunc sermonem esse, sed supremi rerum omnium Domini. Quam ob rem attendere te diligenter oportet, animumque ad aud'endura adjicere. Dominus est, qui loquitur, qui se verbaque sua contemnentem punire potest. Si autem Dominus Spiritus est; vide, quemadmodum propheta nos ad ea quæ mox dicentur, spiritali quadam ratione percipienda colortetur. Ne litteram attendas, ail; sed tanquam a divino Spiritu prolatum sermonem excipias ea, quae dicenda sunt, in concisum sermonem redacta, de quo Isaias: Sermonem breviatum faciet Dominus. Si enim corde creideris, et ore falearis Dominum Jesum, salvus eris 4º. Q110niam autem Michæas idem sonat, atque humiliatio, vel humiliatus, consideres oportet, hoc loco sigui- Ο fiari Dei Verbum, quod natum est ex muliere, enjus anima Dominum magnificat, quia respexit humilitatem ancillæ suæ " (quæ verba non hæc modo mulier dicit, sed universi humani generis natura) et deposuit potentes de sede, et exaltavil humiles". Quandoquidem antem cor contritum et humiliatum Deus non despicit ", et ad omnes qui sese humiliant, fit Dei verbum, quo sua eos gratia donat, tum sapientia et intelligentia mentent replet, simulque iis revelat, quæ prudentibus atque sapientibus celata esse voluit. Si corpus tumm humiliasti per virtutis exercitationem, illud castigans redigensque in servitutem; excipe el verbüm, quod contemplamis mentis est. Obeso enim et effeminato qui et cum vivit mortuus est, haud fit tale verbum. Filium Morathį. Alii Hebraici textus interpretes, cum Morathitem reddiderint, innuere volunt, mon hominem eo nomine prophetæ patrem nobis intelligendum esse, sed locum, unde propheta ipse suam traxit originem. λέγων· Μὴ οἰηθῇς ἐμοῦ τὸν λόγον εἶναι, ἀλλὰ τοῦ πάντων Κυρίου. Ὥστε δεῖ σε νήφειν, καὶ προσεκτι κώτερον ἀκούειν. Κυριός ἐστιν, ἐξουσίαν ἔχων, δυσ νάμενος κολάζειν τὸν καταφρονητήν. Εἰ δὲ ὁ Κύριος τὸ Πνεῦμά ἐστιν, ὅρα, ὅτι διεγείρει ἡμᾶς πνευμα τικῶς ἀκούειν τῶν μελλόντων λεχθῆναι. Μὴ ἐναπο μείνῃς, φησί, τῷ γράμματι, ἀλλ' ὡς Πνεύματος λέ γον ἐκδέχου τὰ ῥηθησόμενα, εἰς ἕνα λόγον τὰ πάντα συγκεφαλαιούμενα, περὶ οὗ καὶ Ἡσαΐας εἶπεν, ὅτι Λόγον συντετμημένον ποιήσει Κύριος ἐπὶ γῆς. - Ἐὰν γὰρ πιστεύσῃς τῇ καρδίᾳ, καὶ ὁμολογήσῃς ἐν τῷ στόματι, ὅτι Κύριος Ἰησοῦς, σωθήση. Ἐπεὶ δὲ Μιχαίας ἑρμηνεύεται ταπείνωσις, ἢ τετα πεινωμένος νει τὸν Λόγον τοῦ Θεοῦ ἐνταῦθα δηλούμενον, τὸν γενόμενον ἐκ γυναικὸς. ἧς ἡ ψυχή μεγαλύνει τον Κύριον, ὅτι ἐπέβλεψεν ἐπὶ τὴν τα πείνωσιν τῆς δούλης αὐτοῦ, αὐτῆς τε ταύτης τῆς ταῦτα λεγούσης, καὶ ἁπλῶς τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως, καὶ ὅτι καθεῖλε δυνάστας ἀπὸ θρόνων, καὶ ὕψωσε ταπεινούς· ἐπεὶ δὲ [f. ἐπειδὴ] καρδίαν συντετριμ μένην καὶ τεταπεινωμένην ὁ Θεὸς οὐκ ἐξουδενοι, καὶ πρὸς πάντα τεταπεινωμένον ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ γίνεται, διδοὺς αὐτῷ χάριν, καὶ σοφίζων, καὶ συνετίζων καὶ ἀποκαλύπτων αὐτῷ, & ἀπέκρυψεν ἀπὸ σοφῶν καὶ συνετῶν. Εἰ δὲ καὶ διὰ τῆς πρακτικῆς ἑτα πείνωτά σου τὸ σῶμα, ὑπωπιάσας αὐτὸ καὶ δουλαγωγήσας, προσδέχου καὶ τὸν λόγον τὸν τῆς θεωρητι κῆς. Πρὸς γὰρ τὸν εὐσωματοῦντα καὶ σπαταλώντα, 8; καὶ ζῶν τέθνηκεν, οὐκ ἂν ὁ τοιοῦτος λόγος γένοιτο. Τὸν τοῦ Μωραθί. Οἱ ἄλλοι ἑρμηνευταὶ τῆς Εβραϊκῆς ἐκδόσεως, τὴν Μωραθίτην, εἰπόντες, δια δέασιν ἡμῖν νοεῖν, ὅτι οὐκ ἄνθρωπος ἦν ὁ Μωραθί, πατὴρ τοῦ προφήτου, ἀλλ' ὁ τόπος, ἐξ οὗ ὥρμητο. Εν ἡμέραις Ιωάθαμ, καὶ "Αχατζ, καὶ Εζεκίου. Οὐ μάτην ἀπηριθμήθησαν οἱ βασιλεῖς, ἐφ᾽ ὧν προ- ** Ibid. 52. * Psal. L, 19. In diebus Joathum, et Achaz, et Ezecia. Haud frustra recenset Michæas reges, quorum sub im40 Isa. x, 23; Rom. x, 9. * Luc. 1, 46, 47. Variæ lectiones et notæ. Præter Epiphanium in eadem opinione sunt et Athanasius in Synopsi, et Eusebius in Chron. et alii complures. Καὶ συνετῶν εἰ δὲ καὶ διὰ τῆς πρακτικῆς, κ. τ. λ. Cod. Bay.

CAP. I. 105% φητεύει Μιχαίας, ἀλλ' ἐπειδὴ πόλεμοι μεγάλοι κατά perio vaticinatus est, sed hoc ideo facit, quod istoτοὺς καιρούς τούτων ἐγένοντο. Καὶ γὰρ ἐπὶ Ἰωάθαμ, ἐστράτευσεν κατὰ τῆς Ἱερουσαλήμ Φοκες, υἱὸς Ρομελίου, καὶ Ῥαασσών, βασιλεὺς Συρίας· εἶτα ἀποθανόντος, ἐβασίλευσεν ᾿Αγατς, δς, ἐπιμένοντος ἔτι τοῦ πολέμου, τὸν ᾿Ασσύριον διὰ χρημάτων σύμμαχον ποιησάμενος, καθεῖλε τὸν Ναασσών. Από τούτου δὲ βασιλευσάντων ἐν Σαμαρείᾳ δυσσεβῶν βασιλέων, οἱ 'Ασσύριοι ἐπελθόντες οὐκ ὀλίγα κακὰ ταῖς δέκα φυλαῖς ἐπεδείξαντο. Μνημονεύει δὲ καὶ Ἐζ:- κίου, διὰ τὸ ἐπὶ Σεναχηρείμ θαῦμα. Εἰκότως οὖν ἐπεμνήσθη τῶν βασιλέων τούτων. Τὰ γὰρ ἐν τοῖς τούτων χρόνοι; γενησόμενα, ἐπὶ ταῖς δέκα φυλαῖς, καὶ ταῖς δυσί, προλέγει. ῎Ακουε δὲ καὶ τῶν ἑξη;" Περὶ ὧν εἶδε περὶ Σαμαρείας καὶ ῾Ιερουσαλήμ. Τεθέαται γὰρ, ὡς ἐν ὁράσει τὰ ἐσόμενα καὶ ἐκβησόμενα οὐ μόνον ἔγνω, ἀλλὰ καὶ ὡς ἤδη παρόντα εἶδεν. Ἵνα οὖν μὴ ἐκθῶσι, διὰ τοῦτο ὁ λόγος τε τοῦ Κυρίου πρὸς τὸν προφήτην ἐγένετο, καὶ ὁ προφήτης τοῦτον διαγγέλλει τοῖς ταῦτα πεισομένοις, εἰ μὴ βελτιωθῶσι. ἴσθι μέντοι, ὡς τὰ πλείω τῶν, λεγομένων, εἰς τὴν Ἱερουσαλὴμ ἀποβλέπει. rum regum temporibus bella magna contigerunt. Etenim, imperante Joatham, exercitum in Hierusalem duxerunt Phocee, filius Rhomelii, et Raasson, rex Syriæ: mortuo autem Joatham, imperium occepit Achaz, qui, vigente adhuc bello, fadere per pecuniam cum Assyriis inito, vicit debellavitque Raasson. Deinde cum Samariæ dominarentur impii quidam reges, Assyrii, in petu facto, nou pauca nala decem 254 tribubus intulerunt. Mentionem autem Ezecise facit, ejus prodigii causa, quod in Senacherim patratum fuisse constat. Merito ergo mentio fit istorum regum; siquidem præ: - nuntiat vates, quæ horum temporibus eventura erant decem simul et duabus reliquis tribubus. Andi vero et quæ sequuntur. De quibus vidit de Samaria, et de Jerusalem. Ob oculos enim quodammodo habebat futura mala et quæ eventura erant, non modo vates novit, sed quasi præsentia perspexit Ne igitur hæc eyenirent, idcirco sermo Domini factus est ad propletam. Atque hic sermonem ipsum prædicat iis, qui prædicta mala passuri erant, ni se emendarent, et ad bonam frugem redigerentur. Scito vero, quæ dicenda sunt, majori ex parte ad Jerusalem pertinere. Vens. 2. Audite, populi omnes. Quoniam de Se rusalem atque Samaria vaticinatur; merito non unum ad audiendum vocat populum, sed duos, Ακούσατε, λαοὶ πάντες. Ἐπεὶ περὶ Ἱερουσανὴμ καὶ Σαμαρείας προφητεύει, εἰκότως οὐχ ἕνα καλεῖ λαὸν πρὸς τὴν ἀκρόασιν, ἀλλὰ λαούς, τοὺς τῶν δύο φημὶ βασιλειῶν. Ἐπεὶ δὲ τὸ ἀκοῦσαι δύο ση- unius scilicet et alterius regni. Quoniam autem μαίνει παρὰ τῇ Γραφή, τό τε ἁπλῶς ἐνωτίσασθαι, καὶ τὸ ὑπακοῦσαι· ἐνταῦθα ἀπαιτεῖ τοὺς λαούς, μὴ ἁπλῶς ἀκοῦσαι, ἀλλὰ ὑπακοῦσαι καὶ προσχεῖν τοῖ; λεγομένοις. Επάγει οὖν· Καὶ προσεχέτω ἡ γῆ, καὶ πάντες οἱ ἐν αὐτῇ. Η γῆ τε τῆς Ἱερουσαλήμ καὶ τῆς Σαμαρείας. Σα φέστερον δὲ ποιῶν τὸν λόγον, εἶπε· Πάντες οἱ ἐν αὐτῇ· οὐ γὰρ δὴ τὸ στοιχεῖον ἡ γῆ προσέχειν ἔμελ λεν. Ἴσως δέ τις ἐπὶ τὸ φοβερώτερον ἐξάγεσθαι τὸν λόγον ὑπὸ τοῦ προφήτου ἐρεῖ. Ἐπειδὴ γὰρ καὶ ἡ γῆ καταφθαρήσεται, πυρπολουμένη ὑπὸ τῶν πολεμίων, καὶ τοὺς καρποὺς δῃουμένη· καὶ ταύτην ἐπὶ τὸ προσέχειν καλεῖ. Εστι δὲ καὶ προφητικὴν ἰδίωμα, τὰ στοιχεῖα μάρτυρας καλεῖν. Ακουε, οὐρανό· καὶ ἐνωτίζου, ἡ γῆ, ὥς φησιν Ἡσαΐας· καὶ αὐτὸς δὲ οὗτος, ἐν τοῖς ἑξῆς, τὰ ὄρη εἰς κρίσιν καλεῖ. Τοῦτο δὲ ποιοῦσιν οἱ προφῆται, ἐντρέποντες τους ἐμψύχους καὶ λογικούς. Καὶ νῦν οὖν τὴν γῆν προτρέπεται προσέχειν πρότερον, εἶτα τοὺς ἐν αὐτῇ, δεικνύων, ὅτι δι' αὐτοὺς ἐπεμνήσθη ὅλως τῆς γῆς, **.18 Isa. audire duo in sacra Scriptura significat, aurem scilicet præbere simpliciter, et dictis audientes esse, populos hoc loco vates hortatur, non ut simpliciter audiant, sed ut verba diligenter attendant, eisque prompte obsequantur. Subjicit ergo: Terra Auscultet terra, et omnes qui sunt in ea. scilicet Jerusalem et Samariæ, quod ut planius dicat, subjicit, et omnes qui in ea sunt. Non enim auditura crat terra, quatenus elementum. Fortasse vero quispiam hæc prophetæ verba, quo majorem hominibus terrorem incutiant, ita intelligenda putabit. Cum enim futurum esset, ut hostili manu depopulatis agris, igne terra devastaretur; merito vates et hanc ad audiendum vocat. In more autem apud sacros vates positum est, ut testes appellent vel ipsamet elementa, quemadmodum Isaias: Audi, cœlum, et auribus percipe, terra: et infra iden bic montes ad judicium vocat. Id autem divini vates faciunt, ut anima et ratione præditos homines incitent. Itaque et in præsentia Micheas ad audiendum hortatur primum terram, deinde eos qui Varia lectiones et nota. Si mala hæc tanquam præsentia propheta providebat, ut ais, Theophylacte, qui Geri poterat, ut non evenirent? et si fieri non poterat, ut non evenirent, quomodo Deus per vatem ea minitatur, ut ne evenirent? Her facile conciliari poterunt, si nolemus ejusmodi sententie, quæ supplicium minitetur, tagitam subesse conditionem, supplicium certo futurum, ni suorum homines pœniteat peecatorum.

in ipsa sunt, ostendens ipsorum causa terra men- ὡς ἂν αἰδεσθέντες αὐτόν, τοῖς ῥηθησομένοις πρός tionem fieri, quo ipsum veriti, enuntianda verba diligenter attendant. χωσιν. Et erit Dominus Deus vobis in testimonium, Dominus ex domo sancta sua. Animadvertat, ait, unusquisque vestrum, testari hæc non me Michæam, hominem vobis omnino similem, sed ipsum Dominum, qui ex domo sancta, scilicet templo, testimonium hoc perhibet. Attentas ergo aures adhibeatis oportet: etenim Dominus est, qui loquitur, et oracula ex domo illa profert, quam vos dificastis, in qua debitum ei honorem tribuere jussi estis, ex qua domo prophetas semper affatur. Sin autem et cælum Dei domum intelligas, multo magis 255 hoc fide dignum sermonem facit. Non cnim a terra clamat qui loquitur, sed ab superuis regionibus, utpote Deus verax. Quoniam autem et de Christo magna quædam mysteria continet vaticinium: propterea convocat non homines mode, qui in lege sant, eos populos appellando, quod et proselyti ingenuis Judæis accenseantur; sed etiam omnem terram, in quam exiit sonus apostolic prædicationis. ut impleretur universa terra cognitione Domini. In testimonium autem faetus est unigenitus Dominus ac Deus, ut in Evangelio testatum ipse nobis reliquit, tradens modum quo salvari nos oporteat, et ut praeclarum opportuns temporibus idem ille sub Pontio Pilate testimonium perhibuit. Utrumque autem hoc ex carne, quæ domus est ipsius sancta. Nisi enim carnem assumpsisset, neque Evangelium nobis attulisset, neque pro nobis passus esset. Audiant ergo verba quæ mox dicentur, quotquot in Ecclesia, Christi scilicet regno, sunt fideles et electi populi; et quotquot terra ipsius propria facti sunt, diligenter attendant testimonium hoc, quod ex domo sua sancta, suo scilicet propheta, Domines perbibelDomus quippe Dei sunt sancti. Καὶ ἔστω Κύριος ὁ Θεὸς ὑμῖν εἰς μαρτύριον, Κύριος ἐξ οἴκου ἁγίου αὐτοῦ. Λογιζέσθω, φησίν. ἕκαστος ὑμῶν, ὡς οὐκ ἐγὼ ὁ Μιχαίας, ὁ ὅμοιος ὑμῖν άνθρωπος, μαρτύρομαι ὑμῖν τοὺς λόγους τούτους· ἀλλ' αὐτὸς ὁ Κύριος διαμαρτύρεται ὑμῖν ἐκ τοῦ οἰκου τοῦ ἁγίου, ἤτοι τοῦ ναοῦ, τὴν διαμαρτυρίαν ταύτην ποιούμενος. Ὥστε ἄξιον ὑμᾶς προσέχειν· καὶ Κύριος γάρ ἐστιν ὁ λαλῶν· ἐκ τοῦ οἴκου λέγει, ὃν ύμεῖς ἀνηγείρατε, ἐν ᾧ τιμᾷν αὐτῷ προσετάγητε, ἐξ οὗ οἴκου ἀεὶ πρὸς προφήτας λαλεῖ. Εἰ δὲ καὶ οἶκον νοήσῃς τὸν οὐρανὸν, πολλῷ μᾶλλον ἀξιόπιστον τοῦτο τὸν λόγον ποιεῖ. Οὐ γὰρ ἀπὸ γῆς φωνεῖ ὁ λέγων, ἀλλ' ἄνωθεν ὡς Θεὸς ἀληθινός. Ἐπεὶ δὲ καὶ περὶ Χριστοῦ μεγάλα τινά ή προφητεία περιέχει μυστήρια, διὰ τοῦτο συγκαλεί, οὐχὶ μόνους τοὺς ἐν τῷ νόμῳ, οὓς λαού; ἐνομάζει, διὰ τὸ καὶ προσηλύτους τοῖς εὐγε νέειν Ἰουδαίοις συντετάχθαι, ἀλλὰ καὶ πᾶσαν τὴν γῆν, εἰς ἣν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος τοῦ ἀποστολικοῦ κη ρύγματος, ἵνα πλησθῇ ἡ σύμπασα γῆ τοῦ γνώναι τὸν Κύριον. Εἰς μαρτυρίαν δὲ γέγονεν ο μονογενής Κύριος καὶ Θεός, καθὰ διεμαρτύρατο διὰ τοῦ Εὐαγ γελίου, πῶς δεῖ σωθῆναι, καὶ καθὸ ἐμαρτύρησεν ἐπὶ Ποντίου Πιλάτου τὴν καλὴν ὁμολογίαν καιροίς ἰδίοις. Αμφω δὲ ταῦτα ἐκ τῆς σαρκός, ἥτις οἶκος ἅγιος αὐτοῦ. Εἰ γὰρ μὴ ἐσαρκώθη, οὔτ᾽ ἂν εὐηγγελίσατα οὔτ᾽ ἂν ἔπαθεν ὑπὲρ ἡμῶν. Ἀλλὰ καὶ τῶν τῇ Ἐκκλησίᾳ πιστῶν ὅσοι λαοί εἰσιν ἐπίλεκτοι, δηλαδὴ ὑπὸ τὴν τοῦ Χριστοῦ βασιλείαν ὄντες, ἀκουέ τωσαν τὰ λεγόμενα· καὶ ὅσοι δὲ γῆ αὐτόχρημα γε γόνασι, προσεχέτωσαν τῇ διαμαρτυρία ταύτῃ, ἣν ποιεῖται ὁ Κύριος ἐκ τοῦ ἁγίου οίκου αὐτοῦ, τουτέ ἐστι, τοῦ προφήτου. Οἶκο: γὰρ τοῦ Θεοῦ οἱ ἅγιοι. VeRs. 3. Ecce enim Dominus egredietur de loco suo. Vocabulum διότι, vel pro ὅτι sumendum, ut narrandi vim habeat, quasi vales dicat: Audite, Dominus advenit: vel id ipsum causam continet, perinde quasi diceret: Diligenter attendite, quia nou parvi momenti res fiunt, nec ejusmodi, quæ despectui haberi debeant, sed Dominus e loco suo egreditur. Status autem ac motus proprie Deo δ Διότι ιδού Κύριος ἐκπορεύεται. ἐκ τοῦ τόπου αὐτοῦ. Τὸ, διότι, ἢ ἀφηγηματικὸν λάβε, ἀντὶ τοῦ, ὅτι, ὡσανεὶ λέγοντος τοῦ προφήτου· 'Ακούσατε, ὅτι εκπορεύεται Κύριος· ἢ αὐτὸ τοῦτο αἰτιολογικών, οίον εἰ τοῦτο λέγοντος - Προσέχετε, διότι οὐ μικρά τινα γίνεται, καὶ οἷα καταφρονεῖσθαι, ἀλλ᾽ ὁ Κύριος έχε πορεύεται ἐκ τοῦ τόπου αὐτοῦ. Κυρίως μὲν οὖν ἐπὶ Θεοῦ οὔτε στάσις, οὔτε κίνησις· κατὰ μεταφορὰν δὲ non conveniunt; sed hac de ipso dicuntur per ver- καὶ τροπὴν ταῦτα λέγεται ἐπ' αὐτοῦ· ὥσπερ καὶ νῦν borum quamdam immutationem atque translation neni, quomodo et hoc loco Deum egredi propheta dicit, hoc est, ab longanimitate et patientia excedere. Qui enim jamdiu patiens est, ait, nunc commotus est VERB. 3, 4. Et. ascendet super excelva lerræ, el commovebuntur montes subter eum. Conculcabit, inquit, viros dignitate præstantes, vel ipsos etiam * Rom. x, 18. ἐκπόρευσιν λέγει τὴν ἐκ μακροθυμίας καὶ ἠρεμίας κίνησιν. Ο γὰρ πάλαι, φησί, μακροθυμών, νύν κεκίνηται κατὰ τῶν προσκεκρουκότων αὐτῷ. adversus eos qui ipsum legerun Καὶ ἐπιβήσεται ἐπὶ τὰ ὕψη τῆς γῆς, καὶ σας λευθήσονται τὰ ὄρη ὑποκάτωθεν αὐτοῦ. Καταπα τήσει, φησί, τοὺς ὑπερέχοντας, ἢ καὶ τοὺς βασιλεύ Varia lectiones et nota. "Ητοι την διαμαρτυρίαν, Cod. Ven. Verba, οὔτ᾽ ἂν εὐηγγελίσατο, adjecimus ex Cod. Ven.

CAP. I. αντας ἔν τε Σαμαρείᾳ καὶ Ἱερουσαλήμ· καὶ τοὺς ἐν Samariæ et Jerusalem principes; et eos qui gradu ἐξιώμασιν ὑπεραίροντας, καὶ ὡς ὄρη ὑπερανεστηκό τας, μετασαλεύσει καὶ μετακινήσει ἀπὸ τῆς νῦν προσούσης αὐτοῖς δόξης. Καὶ αἱ κοιλάδες τακήσονται, ὡσεὶ κηρός ἀπὸ προσώπου πυρός. Κοιλάδας τους ταπεινούς τοῦ λαοῦ ὀνομάζει, τοὺς ὑποκειμένους τοῖς ὑψηλοῖς καὶ ἄρχουσιν, ὥσπερ αἱ κοιλάδες τοῖς ὄρεσι. Καὶ οὗτοι οὖν, φησί, εἰ καὶ σκληροὶ τέως εἰσὶ, καὶ πρὸς τὸ ὑπείκειν Θεῷ ἀνένδοτοι, ὅμως ὡσεὶ κηρὸς τακήσονται ὑπὸ τῆς ὀργῆς τοῦ Κυρίου, δίκην πυρὸς καταπιμπρώσης αὐτούς. Καὶ ὡς ὕδωρ καταφερόμενον ἐν καταβάσει. Τουτο ἐστιν, οὕτως ἐπὶ τὸ κάταντες χωρήσουσιν, ὥσπερ ὕδωρ κατὰ πρανούς φερόμενον· κατάβασιν μὲν γὰρ ὀνομάζει τόπον τὸν κατωφερή. Η ὅτι ἐπὶ Περσῶν καὶ Μήδων χώραν ἐξέως ἀποικισθήσονται, δίκην ὕδατος καταφερομένου. Ἐξεπορεύθη καὶ ὁ μονογε νὴς Υἱὸς ἐκ τοῦ τόπου αὐτοῦ, τοῦ κόλπου τοῦ πατρικοῦ, ἐπὶ τῆς γῆς ὀφθεὶς, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συναναστραφείς, καὶ ἐπὶ τὰ ὕψη τῆς γῆς, τῆς νομικής, φημί, πολιτείας, διδάξας ἡμᾶς ὑψηλῶς ταύτην μετιέναι, καὶ μὴ ταπεινῶς καὶ γηίνως, θυσίαις ἀνοήτοις, καὶ περιτομαῖς, καὶ τοῖς ἄλλοις τοιουτοτρόποις προσέχοντας. Τὸ μὲν οὖν, Μὴ ἐπιορκήσῃς, οἷόν τις γῆ ἐστι κάτω κείμενον· τὸ δὲ, Μὴ ὀμόσης ὅλως, ὕψος γῆς, καὶ ὅσα ἄλλα τοιαῦτα. Εσεισε καὶ τὰ ὄρη ἐν τῇ ἡμέρᾳ τοῦ σταυροῦ, ᾗ καὶ τὰς ἀντικειμένης δυνάμεις μετεκίνησε τῆς καθ' ἡμῶν ἐξου σίας. Καὶ οἱ ὑποκείμενοι τοῖ; πονηροῖς ὄρεσι τού- G τους, ὥσπερ κοιλάδες, καὶ πᾶσαν τὴν ἀπ' αὐτῶν ἐπιῤῥέουσαν αὐτοῖς μοχθηρίαν ὑποδεχόμενοι Φαρι σαῖοι καὶ Γραμματείς, ετάκησαν ἀπὸ προσώπου πυρὸς τῆς θεότητος αὐτοῦ. Ἀναστάντος γὰρ ὡς Θεοῦ, τὰ διαβούλια αὐτῶν ἠφανίσθησαν, καὶ ὡς ὕδωρ διερρύησαν. Τὰ αὐτὰ καὶ Δαβὶδ περὶ τούτων δοκεῖ λέγειν· Εξουδενωθήσονται ώσει ύδωρ διαπορευόμενον, ὡσεὶ κηρὸς τακεὶς, ἀνταναιρεθήσονται. Νόει δὲ, ὅτι καὶ ὁ Κύριος ἐκπορεύεται ἐκ τοῦ τόπου αὐτοῦ, τουτέστι τοῦ οἰκείου ὕψους, καὶ ἡ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως γῆ καὶ ταπεινότης ὑψοῦ ται, καὶ τότε ἐπιβαίνει ἐπὶ τὰ ὕψη αὐτῆς· εἰ μὴ γὰρ καὶ ἐκεῖνος συγκαταβῇ, καὶ ἡμεῖς ἀνυψωθῶμεν, ἄμικτος ἢ ἀγαθότης· καὶ τὸ φιλάνθρωπον, ἀκοινών νητον· καὶ μὴ εὑρίσκων ὕψη γῆς, οὐδὲ ἐπιβαίνει λοιπόν· τὰ γὰρ ὑψηλὰ δέχονται τὴν ἐπίβασιν αὐτοῦ. Τότε δὴ καὶ τὰ ὄρη ἡμῶν σείονται, ὁ πλοῦτος, καὶ ἡ δόξα, ἀβέβαια καὶ ἄστατα φαινόμενα ἡμῖν, ὅτε ἡ θεία δόξα ἀποκαλυφθῇ, ἡ ὄντως βεβαία καὶ μόνιμος. Καὶ γίνονται τηνικαῦτα ὑποκάτω τοῦ Κυρίου, χρωσ μένων αὐτοῖς ἡμῶν καλῶς, καὶ κατὰ τὴν τοῦ Κυ- • Peal. ΣΚΕΥΑΙ, 6 cæteris antestant, ac veluti montes supra reliquos extolluntur, ea depellet detrudetque gloria qua nunc ipsi gaudent. Ft valles labescent, sicut cera a facie ignis. Valles appellat infimos homines, qui proceribus optimatibusque subsunt, uti valles montibus. fi quoque, ait, etsi duro adhuc corde præditi, Deo parere detrectent; attamen, uti cera liquescent, ira Domini instar ignis eos absumente. Et sicut aqua profluens in descensu. Præcipites videlicet ita ferentur, ut aqua 256 per declive. Descensum enim appellat declivein locum. Vel hoc ideo dicit, quia celeriter, instar aquæ defluentis, in Per. sarum Medorumque regionem Hebræi erant transferendi. Loco item suo, paterno scilicet sinu digressus est et unigenitus Filius, orbi terrarumu sese visendum præbens versansque cum hominibus, idemque conscendit altitudines terra, legalis videlicet provinciæ, quam nos obire docuit per excelsa gradientes, non per ima atque depressa, stultis victimis, circumcisionibus et aliis hujusmnodi utentes. Illud porro Ne pejeres, humili cuidan humo quodammodo consimile est; illud vero, Ne jures omnino, et alia hujus generis, speciem quandain excelsæ terræ præseferunt. Idem et montes concussit, in die crucis, qua die nostrorum iniuri corum opes allrivit, eosque sua dejecit in uns potestate atque dominatione. Et qui nefariis hisce montibus, uti valles, subjiciuntur, et omnem inde manantem improbitatem atque nequitiam excipiunt Pharisæi et Scribæ, consumpti sunt igne divinitatis ipsius, Cum enim a mortuis utpote Deus surrexerit; evanuerunt ipsorum consilia, et quasi aqua dilabi cœperunt. Eadem et David de his ipsis dicere videtur, Ad nihilum redigentur, ut aqua decurrens, et uti cera liquefacta auferentur ". Consideres item velim et Dominum descendere de loco suo, sua videlicet celsitudine, atque hinc extolli humanæ naturæ limum et vilem ipsius pulverem, et tum ipsum Dominum hujus terræ celsitudinem ascendere. Nisi enim simul ipse descenderet, et nos in sublime tolleremnur: nullam gui copiam faceret bonitas, nullique se participandam præberet clementia. Et si nullæ terræ celsitudines occurrerent, ascendere nunquam posset. Excelsa enim excipiunt ipsius ascensum. Tum quatiuntur et nostri ipsorum inontes, opes nimirum et gloria, quæ fluxa nobis videntur et instabiles, cum divina nobis gloria Varie lectiones 37) Iud, ώσει κηρός, deest in Cod. Ven. Ita tamen, ut paternum sinum non desereret; non enim divinam naturam amisit, dum assumpsit humanam, ut adversus Eutychem Ecclesia Catholica docet. Εκπορεύσεται, Cod. Bay. et notæ. Humana scilicet Christi naturae, quæ fersonæ Verbi conjuncta est, per quam conjunctioned, quam hypostaticam theologi appellant, effectum est, ut Christus homo Deus vere diceretur, quo nihil profecto sublimius excogitari potest.

νησι τὰ χρειώ η· τῇ δὲ δόξῃ, εἰς τὸ τοῖς ταπεινο τέροις κατὰ τῶν δυνατωτέρων συναίρεσθαι. Καὶ αἱ κοιλάδες δὲ ἡμῶν, αἱ τὴν τῶν παθῶν σύμβοιαν ὑποδεχόμεναι διαθέσεις, τήκονται, σἱονεὶ πρὸ ἐφθαλμῶν κειμένου τοῦ πυρὸς ἐκείνου τῆς γεέννης. patelit, quae vere firma es! atque stabilis. Quae quidem ρίου ἐντολὴν, τῷ μὲν πλούτῳ, εἰς τὸ ἐπαρκεῖν πέtum Domini potestati subjiciuntur, cum nos iisdem, ut Dominus idem jubet, recte utimur; divitiis mimirum, pauperum necessitatibus opitulando; auctoritate et imperio, cum tenuioribus adversus potentiores insurgendo. Consumuntur item valles nostræ, pravæ scilicet cupiditates, quæ in se confluentia undique vitia suscipiunt; consumuntur, inquam, perinde ac si nostros ob oculos infernalis illius barathri ignis versaretur. VERS. 5. Propter impietatem Jacob omnia hac et propter peccatum domus Israel. Per hæc propheta nobis iunuit, quæsuperius de montibus atque vallibus dixit, non ad inanima pertinere, sed ad homines, qui acerba quædam mala passuri erant. Quid enim 257 valle curarent ii, qui Samariæe impium vitam degebant, et Hierusalem habitatores, qui nefaria facinora patrabant, quod montes quaterentur, vallesque tabescerent? Appellat autem Jacob decem eas tribus, quæ Samaris commorabantur, quas et impic vivere dicit, propterea quod a Deo ad idola defecerant; Israelem vero vocat reliquas duas, quæ Ilierusalem incolebant, quas, uti peccantes, quod sane levius est, criminatur. Impie porro vivit, qui a Deo desciscit omnino; peccat autem, qui divina præcepta violat. Hanc ob rem iis, qui Samariæ imapiani vitam agebant, indidit nomen naturale et humilius, nempe Jacob; iis vero qui Hierusalem incolebant, nomen aliud sublimius atque præstantius. Cum cuim hi divinum templum haberent, habebant item pios homines complures. Quæ est impietas Jacob? Nonne Samaria? et quod est peccatum domus Juda? nonne Hierusalem? Scilicet quæ Samariæ fiebant, hæc impietas erant; falsa enim idola ibi colebantur; quæ vero in urbe Hierusalem patrabantur, hæc erant peccata; ibi siquidem habitantes injuriis vexabant tenuiores, invadebantque ipsorum bona, et alia ejusmodi complura facinora committebant. Nisi forte quis dicat divinum vatem, quo summam vim verbis adderet, appellare urbes ipsas, alteram impietatem, peccatum, ut innueret has impietatem quodammodo ipsam, ipsumque peccatum evasisse. Δι' ἀσέβειαν Ἰακὼβ τὰ πάντα, καὶ δι' ἁμαρτίαν οἴκου Ισραήλ. Δίδωσιν ἐντεῦθεν νοεῖν, ὅτι ἃ εἴρηκε περὶ ὀρέων καὶ κοιλάδων, οὐ περὶ τούτων ἦσαν τῶν ἀψύχων, ἀλλὰ περὶ ἀνθρώπων μελλόντων πείσεσθαί τινα δεινά Τί γὰρ ἔμελλε τοῖς ἐν Σαμαρείᾳ ἀσε βοῦσιν, ἢ τοῖς ἐν Ἱερουσαλήμ ἁμαρτάνουσιν, ἐὰν τὰ ὄρη ἐσείοντο, καὶ αἱ κοιλάδες ἐτήκοντο; Ιακώβ μὲν οὖν καλεῖ τὰς ἐν Σαμαρείᾳ δέκα φυλὰς, ἂς καὶ ἀσεβῆσαι φάσκει, ὡς ἀπὸ Θεοῦ ἀποστάσας ἐπὶ τὰ εἴδωλα Ισραήλ δὲ τὰς ἐν Ἱερουσαλὴμ δύο, ἂς καὶ ὡς ἡμαρτηκυίας αἰτιᾶται, ὅπερ ἐστὶ κουφότερον 'Ασεβεῖ μὲν γὰρ ὁ ἀπὸ Θεοῦ τέλεον ἀποστάς· ἁμαρτάνει δὲ ὁ περὶ τὴν τῶν θείων ἐντολῶν ἐργασίαν προσκόπτων Διά τοῦτο τοῖς μὲν ἀσεβήσασι τὸ φυσικὸν καὶ ὑποδεέστε ρον ὄνομα ἐπιτίθησι, τὸ Ἰακώβ· τοῖς δὲ ἐν Ἱερουσαλὴν, τὸ πνευματικώτερον καὶ τιμιώτερον· τὸν γὰρ θεῖον ναὸν ἔχοντες, πολλοὺς εἶχον εὐσεβεῖς. Τίς ἀσέβεια οἴκου Ιακώβ; οὐχὶ Σαμάρεια; καὶ τὶς ἡ ἁμαρτία εἴκου Ιούδα; οὐχ Ἱερουσα λήμ; Τουτέστι, τὰ ἐν Σαμαρεία γινόμενα, ταῦτα ἦσαν ἀσέβεια· εἰδωλολάτρουν γάρ· καὶ τὰ ἐν ἵερουσαλήμ πραττόμενα, ταῦτα ἦσαν ἁμαρτία. Καὶ γὰρ ἡδίκουν καὶ ἐπλεονέκτουν τοὺς πενεστέρους, καὶ τοιαῦτα πολλὰ ἐποίουν· εἰ μὴ τυχόν τις ἐρεῖ, ὅτι ἐμφαντικώτατα τὰς πόλεις αὐτὰς ἔφησεν εἶναι, τὴν μὲν ἀσέβειαν, τὴν δὲ ἁμαρτίαν· ὥστε δεῖξαι ταύτας αὐτοασέβειαν καὶ αὐτοαμαρτίαν γενομένας. Και θήσο, αι Σαμάρειαν ὡς οπωροφυλάκιον ἀγροῦ. Οἱ τὰς οπώρας φυλάττοντες, καλύβας εὐτε λεῖς τινας συνιστῶντες, ἐν αὐταῖς μένοντες, φυλάτο τουσιν ἐν ὅσῳ ὁπῶραί εἰσι· μετὰ δὲ τὸν τῆς ὑπώρα; καιρὸν, καταλείπουσι ταύτας ἐρήμους. Απειλεῖ οὖν, ὅτι οἱ φυλάττοντες ἐν Σαμαρείᾳ λαὸν θεῖο: ἄγγελο, VERS. 6. Εt ponam Samariam ut pomorum custodiam in agro. Qui autumnales fructus custodiunt, construere solent exigua quædam tuguria, in quibus commorantes, agros observant, quoad in ipsis fruclus sunt. Exacta vero autumni tempestate, ea deserta relinquunt. Futurum itaque minatur vates, ut divini angeli, qui Samariæ populum custodiunt, η αναχωρήσαντες, ἔρημον αὐτὴν καταλείψουσιν, ὥστε illinc discedentes, urbem deserant, eaque propterea quasi tugurium dissolvatur. Et in plantationem vineæ, et detrudam in voraginem lapides ejus et fundamenta ejus revelabo. lloc est, quemadmodum qui vinetum conserere volunt, idoneum ad id locum aratro findentes, susque deque vertunt; ita patietur et Samaria. Hæc enim funditus evertetur, neque muros habebit, neque domus, neque idolorum altaria, neque locus. Quin Πείσεσθαι τὰ δεινά, Cod. Bas. ταύτην ὡς καλύβην καταλυθήναι. Καὶ εἰς φυτείαν ἀμπελῶνος, καὶ κατασπάσω εἰς χάος τοὺς λίθους αὐτῆς, καὶ τὰ θεμέλια τῆς γῆς ἀποκαλύψω. Τουτέστιν, ὥσπερ οἱ μέλλοντες ἀμπελῶνα καταφυτεῦσαι, τὸν ἐπιτήδειον τόπον ἀμό τροις ἀνατέμνοντες, ἄνω καὶ κάτω στρέφουσιν· οὕτω καὶ ἡ Σαμάρεια πείσεται. Κατασκαφήσεται γὰρ, καὶ οὔτε τείχη ἕξει, ούτε οἴκους· ἀλλ' οὐδὲ τοὺς Variæ lectiones et notæ. Προκόπτων, Cod, Ven.

EXPOSITIO IN PROPHETAM MICHÆAM. — CAP. I. βωμοὺς τῶν εἰδώλων, καὶ τὰ τεμένη. ᾿Αλλὰ καὶ οἱ etiam ipsius lapides detrudeatur, hoc est, in imλίθοι αὐτῆς κατασπασθήσονται, τουτέστι, καθαιμε θήσονται εἰς χάος, ήγουν βάθους διαρκούς ὥστε καὶ τὰ θεμέλια αποκαλυφθῆναι, καὶ λοιπὸν εἰς φυτείαν ἀμπέλων ἐπιτηδείαν εἶναι δοκεῖν. Καὶ πάντα τὰ γλυπτὰ αὐτῆς κατακόψουσιν. Οὓς προσεδόκησαν, φησίν, ἔσεσθαι αὐτοῖς σωτῆρας, ὡς θεούς, τούτους Βαβυλώνιοι κατακόψουσι· τοὺς μὲν, ὡς ξυλίνους ὄντας, εἰς καῦσιν· τοὺς δὲ, ὡς χρυσοῦς, καὶ ἀργυροῦς, εἰς πλούτου περιουσίαν. o Καὶ πάντα τὰ μισθώματα αὐτῆς ἐμπρήσουσιν ἐν πυρὶ· καὶ πάντα τὰ εἴδωλα αὐτῆς θήσομαι εἰς ἀφανισμόν. Διότι ἐκ μισθωμάτων πορνείας συνήγαγε, καὶ ἐκ μισθωμάτων πορνείας συνέστρεψε Τούς ναούς, φησί, καὶ τοὺς βωμούς, καὶ τὰ ἀναθήματα, ἃ ἀνετίθει τοῖς εἰδώλοις, olove! τινα μισθὸν ὡς εὐεργέταις, καὶ παντοίων ἀγαθῶν χορηγοῖς, ταῦτα ἐμπρήσουσιν οἱ Βαβυλώνιοι. Καὶ γὰρ πολύν τινα πλοῦτον, ἐν ἀναθήμασι καὶ κειμη λίοις θεωρούμενον, συνήγαγε και συνέστρεψε· τουτο ἐστι, συνεφόρησε καὶ συνεσώρευσεν εἰς τιμὴν εἰ δώλων, ἐκ τῶν τοιουτοτρόπων μισθωμάτων τῆς πορνείας αὐτῶν, τουτέστι τῆς εἰδωλολατρείας· μισθώματα γὰρ διδοῦσα τοῖς δαίμοσιν, ὡς εὐεργέταις, καθὼς εἴρηται, πολυτελῆ, καὶ πολλὰ ἀναθή ματα συνήγαγεν. Εἰκὸς δὲ, ὅτι καὶ αἱ πόρναι, μια σθοὺς τῆς ἀκολασίας λαμβάνουσαι, ἐκ τούτων ἀπαρ χὰς προσέφερον τῷ τῆς ἀκολάστου δαίμονος εἰδώλῳ τῆς ᾿Αστάρτης, ἤτοι τῆς Ἀφροδίτης. "Η τὰ μισθών ματα καὶ ἑτέρως νοήσεις· τὸν γὰρ χρυσὶν αὐτῶν, φησί, καὶ τὸ ἀργύριον, καὶ τὸν οἶνον ἐμπρήσουσιν οἱ πολέμιοι, ἃ ἐνόμιζον Ἰσραηλῖται μισθώματα αὐτοῖς δοθῆναι παρὰ τῶν εἰδώλων, ἕνεκεν τῆς εἰδωλολατρείας. Εἶτα ὡσανεὶ ἐπιγελῶν τῷ Ἰσραήλ, φησὶν ὁ Θεὸς κατ' ειρωνείαν, ὅτι τὸν πλοῦτον, ὃν συνήγαγεν, ἐκ τῶν εἰδώλων εἶχεν, ὡς ἐδόκει, μισθὸν διδόντων αὐτῷ τῆς πορνείας, ἤτοι εἰδωλολατρείας, καὶ ἐκ τῶν τοιούτων μισθῶν συνέστρεψε, τουτέστι, στερεός τις, καὶ συνεστραμμένος, καὶ σταθηρὸς γέγονεν. Ως οπωροφυλάκιον γέγονεν ἡ κατὰ νόμον λατρεία, ἕως μὲν εἶχε καιρὸν ὁ νόμος, ἀξιουμένη λόγου· ἐπεὶ δὲ ἐκεῖνος παρῆλθεν, ὥσπερ οπώρα (ολιγοχρόνιος γὰρ καὶ οὗτος, καὶ οὐ στερεάν παρέχων τροφήν), τότε καὶ αὐτὴ ἐγκαταλειφθεῖσα, ὅτε καὶ οἱ λίθοι αὐτῆς κατεσπάσθησαν, ἤτοι τὰ βαρύτερα τοῦ νόμου, ἃ οὔτε αὐτοί, οὔτε οἱ πατέρες αὐτῶν ἡδυνή - θησαν βαστάσαι. Καὶ τὰ θεμέλια αὐτῆς ἀπεκαλύφθη, τὸ Πνεῦμα, τὸ ἐν τῷ κρυπτῷ τέως κείμενον· καὶ γέγονεν ὄντως εἰς φυτείαν ἀμπελῶνος νέου, τοῦ ἐξ ἐθνῶν λαοῦ, ὅτε καὶ ἡ Φαρισαϊκὴ διδασκαλία ἐνα επρήσθη τῷ τοῦ Πνεύματος πυρὶ, δ ἐπὶ τοὺς ἀποστό λους ἐκάθισεν· ὑπὲρ ἧς μισθώματα παρὰ τοῦ λαοῦ ἐλάμβανον, ἐξ ὧν συνήγον πλοῦτον καὶ συνέστρεφον, τὰς ὁδοὺς Κυρίου, τὰς εὐθείας καὶ ἁπλᾶς, διαστρέφοντες, καὶ εἰς συζητήσεις καὶ συστροφὰς λόγων *Act. xv, 16. Πγουν ἄχρι βάθους, Cod. Bas. mensam voraginem deprimentur, ut et fundamenta relegantur, et urbs in posterum serendis vineis apta et idonca videatur. VERS. 7. Et cuncta sculptilia ejus concident. Quos, ait, servatores sibi deos fore Judi sperabant, hos Babylonii conterent, partim uti ligneos comburendo, partim uti aureos et 258 argenteos ad opulentiae ostentationem. Et omnes mercedes ejus comburent in igni, et cuncta idola ejus ponam in perditionem. Quia ex mercibus fornicationis coegit, et ex mercedibus forniantionis congregavit. Templa, inquit, et aras atque donaria quæ tanquam mercedem idolis, uti benemeritis bonorumque omnium largituribus, url dicavit; hæc omnia Babylonii comburent. Multas enim divitias quæ in sacrariis thesaurisque publicis visebantur, eas ad idolorum bonorem urbs illa collegit atque congessit, hoc est, congregavit cumulavitque ex istiusmodi mercedibus fornicationis, idolorum scilicet cultus. Cum enim mercedes spiritibus nequam, tanquam bene sibi facientibus, uti supradictum, urls ipsa præberet; multa idcirco atque pretiosa donaria congesserat. Verisimile quoque est et meretrices primitias ejus mercedis, quam ex flagitio capiebant, obtulisse impudici numinis idolo, Astartes nimirum, seu Veneris. Vel mercedes alio modo sic intelligere commode poteris. Aurum ipsorum, ait, atque argentum et vinum bostes igni corrumpent; quæ Israelit, tanquam mercedem, suis a numinis bus ob cultum ipsis tributum sibi præberi. putabant. Deinde Israelem quodammodo Deus irridens, quamdam per ironiam habere ipsum ait divitias quas collegisset, ab suis numinibus, uti putabat, acceptas, quasi mercedes fornicationis, idolorum scilicet cultus; eumque per hujusmodi mercedes in unum coaluisse, firmum videlicet, bene compactum stabilemque cœtum. Erat uti pomorum custodia et legalis cultus, qui quandiu floruit lex, in honore habebatur; postquam aulem lex præteriit, instar autumni, brevis et ipsa ævi, neque solidum exhibens alimentum; tum et cultus ipse derelictus est, disjectique sunt et ipsius lapides, onera scilicet legis graviora quæ neque ipsi neque ipsorum patres ferre potuerunt *. Tum detecta sunt et ejus fundamenta, scilicet Spiritus, qui usque ad id temporis delituerat, et vere facta est in plantationem viņeti novi, populi nimirum egentibus conflati. Quo quidem tempore consumpta est et Pharisaica doctrina eo Spiritus igne, qui in apostolos delapsus est, reseditque in ipsis; pro qua doctrina Pharisæi mercedes a populo capiebant, colligebantque inde divitias. Qua doctrina i detorserunt vias Domini rectas atque Variæ lectiones et notæ. Συνέτριψε, Cod. Bas. Ita et paulo post.

THBOPHYLACTI BULGARIE ARCHIEP. planas, eas depravantes implicantesque futilibus προχωροῦντες. Ἐγκαταλιμπάνεται ὑπὸ Κυρίου, ὡς controversiis et ambagibus. Deseritur a Deo, ut agri tugurium, et anima, quæ Dei fructus non custodit, charitatem scilicet, gaudium, paceni, longanimiaten, et cætera quæ a Paulo recensentur, sed victum appetit atque caducum hujns sæculi fructum, qui simitis pomis est, 250 ingeneratque tumorem atque inflationem iis qui avide ipsum consectantur. Quod ita porro deseratur, ipsimnet animæ fortasse prodest. Tum enim ejus lapides dejiciuntur, cordis scilicet durities, et ipsius fundamenta releguntur; siquidem anima ton in apertum profert sua cogisala, quae sunt actionum fundamenta. Atque tum fit in plantationem, Christum excipiens, discipulis dicentem, Ego sum vitis, vos palmites ". Talis anila, cam inimico serviret, mercedes ab eo capiebat β opes fortasse atque gloriami; quibus ipsam alliciebat, ei quodammodo dicens: Hæc omnia tibi dabo, si cadens adoraveris me *. Quæ sane omnia talis anima conjieit in Evangelii ignem, quem millere Dumimus in terram venit ". Quo enim pertingen evangelica verba, ibi dissipantur opes et gloria. VERS. 8. Propter hoc plangel, et lamentabitur, ibit discalceata et nuda. Quoniam adultera: instar a me descivit, atque idolis mercedes dedit, appenditque donari, vel etiam quia cultus mercedemn, opes et alia bona se ab idolis ipsis obtinuisse putavit: propterea incidet in calamitates, planget, et lamentabitur, et ibit disealceata, et nuda in capivitatem scilicet abducetur. Talis est enim cnptivorum habitus. Ita et Isaias, futuram populo captivitatem innuere volens, Hierusalem circuibat nudus calceisque destitutas *. Faciel planctum quasi draconum. Afflictionis magnitudinem per hæve vates indicat; ferunt enim dracomes, cuiu pareutiuntur, Bebiles edere stridores, et caula ferire solum. έπωροφυλάκιον, καὶ ψυχή, ἡ μὴ καρπὸν τοῦ Πνεύ ματος τηροῦσα, ὅς ἐστιν ἀγάπη, χαρά, εἰρήνη, μακροθυμία, καὶ τ᾿ ἄλλα, ὅσα παρὰ τοῦ Παύλου ἀπηρίθμηται, ἀλλὰ τὸν ὀλιγοχρόνιον καὶ παροδικών τοῦ αἰῶνος τούτου καρπὸν περιέπουσα, δς οπώρα ἔοικεν, όγκον καὶ φύσημα ἐμποιῶν τοῖς αὐτὸν προσιεμένοις. Τάχα δὲ ἡ ἐγκατάλειψις αὕτη, λυσιτελής αὐτῇ. Οἱ τε γὰρ λίθοι κατασπώνται, ὅ ἐστιν ἡ ταύρω σις τῆς καρδίας αὐτῆς, καὶ τὰ θεμέλια αὐτῆς ἀπο καλύπτεται, ἐπηνίκα τους λογισμοὺς ἐξαγορεύει, οἵτινές εἰσι τῶν πράξεων θεμέλιοι· καὶ τότε γίνεται εἰς φυτείαν ἀμπελῶνος, δεχομένη Χριστὸν, εἰπόντα τοῖς μαθηταῖς· 'Εγώ εἰμι ἡ ἄμπελος, ὑμεῖς τὰ κλήματα. Η τοιαύτη ψυχή, ότε ἐδούλευε τῷ ἐχθρῷ, μισθώματα παρ' αὐτοῦ ἐλάμβανε, πλοῦτον τάχα καὶ δόξαν, διὰ τούτων σαίνοντος αὐτὴν, εἱονεὶ πρὸς αὐτὴν λέγοντο;· Ταῦτα πάντα σοι δώσω, ἐὰν πεσών προσκυνήσῃς μοι, άτινα πάντα δίδωσιν ἡ τοιαύτη ψυχὴ τῷ τοῦ Εὐαγγελίου πυρί, δ ἦλθεν ὁ Κύριος βαλεῖν ἐπὶ τῆς γῆς· ὅπου γὰρ ὁ εὐαγγελικός λόγος εἰσέλθοι, ἐκεῖ πλοῦτος καὶ δόξα δαπανώνται. "Ενεκεν τούτου κόψεται, καὶ πενθήσει, καὶ πορεύσεται ἀνυπόδετος, γυμνή. Επειδή, φησίν, ἐξεπόρνευσεν ἀπ' ἐμοῦ, καὶ μισθούς ἐδίδου τοῖς εἰ δώλοις τὰ ἀναθήματα· ἢ καὶ παρ' αὐτῶν ἐνόμιζε μισθούς ἔχειν τῆς λατρείας τόν τε πλοῦτον, καὶ τὰ ἄλλα ἀγαθά· τούτου ένεκεν συμφοραΐς περιπεσεῖται, καὶ κόψεται, καὶ πενθήσει, καὶ πορεύσεται ἀνυπό δετος καὶ γυμνή, ὅ ἐστιν, εἰς αἰχμαλωσίαν ἀπαχθή σεται. Τοιοῦτον γὰρ τὸ σχῆμα τῶν αἰχμαλώτων. Οὕτω καὶ Ἡσαΐας, τὴν ἐσομένην τῷ λαῷ αἰχμα αλωσίαν ὑποδηλῶν, ἔλεγε· Περιενόστει τὴν Ἱερου σαλὴμ γυμνὸς καὶ ἀνυπόδετος. Ποιήσεται κοπετὲν, ὡς δρακόντων. Το μέγεθο; τῆς θλίψεως αὐτῶν δηλοῖ διὰ τούτων. Φασὶ γὰρ τοὺς δράκοντας, ἐπειδὰν πληγεῖεν, συριγμούς ποιεῖσθαι ὀδυνηρούς, καὶ καταπαίειν τὴν γῆν τῇ κέρκῳ. Et luctum, quasi filiarum Sirenum. Græci Sirenas Καὶ πένθος, ὡς θυγατέρων Σειρήνων. Ελληνες fabulantur aves quasdam, humana forma prædi- μὲν Σειρήνας λέγουσιν εἶναι πτηνά τινα άνθρωπο las, quæ dulce suaviterque canere norint: sacra μορφα, μελωδείν εἰδότα ἡδέως καὶ θελκτικῶς· ἡ δὲ vero Scriptura sirenas appellat garrulos passeres, Θεόπνευστος Γραφή σειρήνας καλεῖ τῶν στρουθίων qui dulces ore concentus fundere solent, vel ipsas τὰ λαλίστερα, καὶ εὐστομεῖν εἰωθότα· ἢ καὶ αὐτὰς eliam interduin alcyones, quæ debiles cantus edunt. ἔσθ' ὅτε τὰς ἀλκυόνας, αἳ γοερὰ μέλη ᾄδουσιν. Ἐπι Quoniam ergo qui lugent, quadam id cum cantiJena facere solent, idcirco mentio fit istorum musicorum animalium. VERS. 9. Quia obtinuit plaga ejus, quia venit nscue ad Judam, et tetigit usque ad portam populi mci usque Hierusalem. Hoc loco vates innuit Samaria captivitatem a Thetlathphatar alique Salmanasar, Assyriæ regibus, illatam s. Hanc 60 Joan. 27, 7. se Malth. v, 50. * Luc. xi, 59. Καὶ ὅτε. Cod. Ven. Καὶ οἱονεί, Cod. Ven. οὖν οἱ πενθοῦντες ειώθασι μετά τινος μέλου; θρηνεῖν, διὰ τοῦτο τῶν μελωδῶν τούτων ζώων ἐμ νήσθη. "Οτι κατεκράτησεν ή πληγὴ αὐτῆς, διότι ἦλθεν ἕως Ιούδα, καὶ ἥψατο ἕως πύλης Σκεύ μου έως Ιερουσαλήμ. Ενταῦθα σημαίνει μὲν τὴν ἐπαχθεῖσαν τῇ Σαμαρεία αἰχμαλωσίαν, υπό τε θετλαθφατὰρ καὶ Σαλμανασάρ, τῶν ᾿Ασσυρίων 83 [32. ΧΧ, 2. " IV Reg. xx1, 15. Variæ lectiones et notæ. Εκράτησεν, Cod. Bay. Βεγλαλφασάρ, Cod. Bas.

EXPOSITIO IN PROPHETAM MICHEAM. CAP. I. β βασιλέων· ταύτην γύρ πληγὴν ὀνομάζει, κατακρα- enim vocat plagam, quæ in ipsa obtinuerit, proτήσασαν αὐτῆς, διὰ τὸ πανωλεθρίᾳ αὐτοὺς παραδοθῆναι ὑπὸ Σαλμανασάρ. Σημαίνει δὲ καὶ τὴν τοῦ Σεναχηρείμ έφοδον, ἐπελθόντος τῇ Ἰουδαίᾳ, καὶ κατασχόντος μὲν καὶ πόλεις τινὰς τῶν ἔξωθεν· ἀψαμένου δὲ καὶ τῶν πυλῶν τῆς Ἱερουσαλήμ· ἐπου λιόρκησε γὰρ αὐτὴν διὰ τοῦ ὑποστρατηγοῦντος αὐτῷ Ραψάκου. Δύνασαι δὲ πληγὴν νοῆσαι καὶ τὴν εἰδω· λολατρείαν, ἥτις ἀπὸ Σαμαρείας ἀρξαμένη, τελευταῖον καὶ τὴν Ἱερουσαλὴμ ἐπενεμήσατο Πε θοῦσι καὶ κόπτονται καὶ νῦν Ἰουδαῖοι, ἀλλὰ τὸ πέν (ο; αὐτοῖς τοῦ δρακοντείου γέμει Οὐ φέροντες γὰρ ὑπείκειν Χριστιανοῖς, ζητοῦσι τὴν παλαιὰν δύο ξαν, καὶ ἀνυπόδετοι πορεύονται. Οὐ γὰρ ὑπέδησαν τοὺς πόδας αὐτῶν ἐν ἑτοιμασίᾳ τοῦ Εὐαγγελίου τῆς εἰρήνης, ἀλλὰ σύντριμμα καὶ ταλαιπωρία ἐν ταῖς ἐδεῖς αὐτῶν, καὶ ὁδὸν εἰρήνης οὐκ ἔγνωσαν· καὶ γυμνοί δέ εἰσιν, ὡς μὴ Χριστὸν ἐνδυσάμενοι. Ταῦτα δὲ γέγονεν αὐτοῖς, διότι κατεκράτησεν ή πληγὴ αὐτ τῶν, ἣν ἐπλήγησαν ἐπὶ Χριστῷ, ποιοῦντι θαύματα, ἥτις διῆλθεν ἕως Ιούδα τοῦ προδότου, καὶ ἥψατο τῆς πύλης τοῦ λαοῦ, τῆς πλατείας, λέγω, ζωῆς, ἦν ἐδεύοντες, ενεκότουν Χριστῷ, λέγοντι· Εἰσέλθετε διὰ τῆς στενῆς πύλης· καὶ ταῦτα, τὴν Ἱερουσαλὴμ κατοικοῦντες, τὴν πόλιν τοῦ βασιλέως τοῦ μετ γάλου, ἐν ᾗ δικαιοσύνη ἐγεννήθη. Ἐν αὐτῇ κόπτε ται κοπετὸν δρακόντων καὶ ὁ τὴν τοῦ κόσμου λύπην λυπούμενος, ἢ ἐπὶ χρημάτων ἀπωλείᾳ, ἢ ἐπὶ δόξης ἐφέσει ἢ ἐπ' ἄλλῳ τινὶ τοιούτῳ πενθῶν. Οὗτος ὁ κοπετὸς δαιμόνων ἐστὶ, τῶν νοητῶν δρακόντων. Τοῦτο τὸ πένθος καὶ τῶν θυγατέρων τῶν Σειρήνων ( ἐστὶ, ψυχῶν οἰκειοτάτων ταῖς ἡδοναῖς τοῦ βίου, απ τινέ; εἰσιν αἱ Σειρήνες. Ορα μέντοι, ὅτι θυγατέρας ἔχουσιν αἱ Σειρήνες, οὐχ υἱούς· οὐδὲν γὰρ ἄρρεν ἡδονῆς γέννημα. Ο τοιοῦτος πορεύσεται τὴν τε λευταίαν ὁδὸν τοῦ βίου, ἀνυπόδετος μὲν, ὡς μὴ θε λήσας ὑπὸ τοὺς πόδας αὐτοῦ τεθεῖναι τὸν δερμά τινον βίον, κἀντεῦθεν ἀσφάλειαν τοῖς αὐτοῦ διαβήμασι περιποιήσασθαι (τότε γὰρ τηρεί τις τοὺς πό δας τῆς ψυχῆς, ὅτε τούτοις ὑποθήσει τὰ σαρκικά, ὥστε ὑπ' αὐτῶν πατούμενα ὑποκεῖσθαι αὐτοῖς)· γυμνὸς δὲ, ὡς μηδὲν ἔχων ἐπικάλυμμα τῆς ἀσχημοσύ‐ νης τῶν ἔργων αὐτοῦ. Οἷόν τί φημι· Πολλάκις άμαρτάνων τις ἐν τῷδε, ἐν ἑτέρῳ κατορθοί· καὶ ἐν τῇ κρίσει ἀντισηκουμένων τῶν βελτιόνων τοῖς πονηροῖς, βοήθειά τις αὐτῷ γίνεται. Οταν δέ τις ἀβοήθητος ἐκεῖσε ἀπέλθοι, καὶ εἴ τι ἀγαθὸν εἶχεν, ἀπολαβὼν τοῦτο ἐν τῇ ζωῇ αὐτοῦ, κατὰ τὸν πλοῦτον ἐκεῖνον γυμνὸς πορεύεται, μόνα τὰ ἔργα τῆς αἰσχύν ντος ἀνακεκαλυμμένα ἔχων. οἱ ἐκ Γέθ, μὴ μεγαλύνεσθε· καὶ οἱ Ἐνακεὶμ, μὴ ἀνοικοδομεῖτε ἐξ οἴκου καταγέλωτα. Ἐπειδὴ ss Psal. Sill, 3. st Matth. vi, 15. Επενομήσατο, Col. Bav. Deest τὸ γέμει in Coal Vell. Ταλαιπωρία», «l. Ven. PATROL GR. CXXV?. pterea quia habitatores ad internecionem usque deleti ab Salinanasare fuerunt. Innuit item Senacherim in Judæam irruptionem; qui cum exteras alias urbes expugnarat, tum ad Jerusalem portas pervenerat. Obsidione quippe cinxit ipsam, opera usus atque ministerio 260 Rhapsaci, qui sub ejus imperio militabat. Plagæ præterea nomine intelligere commode potes et idolorum cultum, qui cum Samariæ cœpisset, ad extremum et in urbe Jerusalem grassabatur. Lugent et conqueruntur etiam nunc Judæi; sed ipsorum luctus draconum veneno scatet. Cum enim Christi fidelibus obedire moleste ferant: veterem gloriam quærunt, inceduntque sine calceamentis. Non enim caligas induerunt, quo bonum pacis nuntium alacri animo exciperent; sed ubique tribula:io et angustia in viis ipsorum occurrit, et viam pacis non cognoverunt **; qui et nudi sunt, quia Christum non induerunt. Ilac illi quidem ob eam plagain, qua per patrata a Christo miracula perculsi fuere, quæ sane plaga pervenit usque ad Judam proditorem, attigitque populi portam, latam scilicet vitam, qua cum incederent irati sunt Christo, dicenti: Intrate per angustam portam ss: idque cum habitarent Hierusalem, urbem magni regis, in qua orta est justitia. Strido - rem in ea draconum emittit et qui mundano aliquo dolore cruciatur, vel ob amissas opes, vel ob gloriæ jacturam, vel ob aliam ejusmodi lugubrem causam. Stridor hic dæmonum est, qui spiritales sunt dracones. Idem fetus est et sirenum diliarum, animarum scilicet, quæ vitæ voluptatibus inhiant, quæ voluptates sirenum speciem præ se ferunt. Animadvertas porro velim sirenas habere filias, non filios; nihil enim masculi gignit voluptas. Qui ita vivit, incedet extrema vitæ via discalceatus, cum sub pedibus ponere nolit mollein et effeminatam vitam, atque inde tuto incedendi sibi potestatem comparare (tum enim animæ pedes quispiam custodit, cum pedibus ipsis ea, quæ carnis sunt, subjicit, ut iis protrita atque proculcata subjaceant), eademque via gradietur et nudus, utpote nullum habens tegumentum suæ ipsius turpitudinis suorumque facinorum. Dicam planius. Sæpenumero qui peccat in uno, et recte se gerit in altero; isque in die judicii, cum mala bonis pensentur, subsidium hinc aliquod capit. Cum contra præsidio omni destitutos e vivis abit, et si quid boni egit, mercedem in vita sua recepit; quod ad coelestes illas opes attinet, nudus incedit, uefaria sua facinora in propatulo gerens. VERS. 10. Qui in Geth, nolile magnificari: et Enacim, nolite readificare ex domo derisum. Variæ lectiones et notæ. Υφέσει, Cod. Ven. (ε) Αυτοῦ ποτε θεῖναι, Cod. Bas.

Quoniam cunctis Israel tribubus luctum denuntiavit, πάσαις ταί; τοῦ Ἰσραὴλ φιλεῖς προσηγόρευσεν ἀλ simulque futurum animo suo prospexit, ut exteri γεῖν, προχώρα δὲ τοὺς ἀλλοφύλους ταῖς τούτων συμpopuli de ipsarum calamitatibus lætarentur: idcirco φοραῖς ἐφησθησομένους, πρὸς αὐτοὺς τρέπει τὸν λύο suum ad ipsos vates convertens sermonem, hujus- γον, καί φησι· Μὴ μεγαφρονεῖτε, οἱ κατοικοῦντες cemodi verbis alloquitur: Nolite magnificari, qui τὴν Γεθ (αὕτη δὲ μητρόπολις ἦν τῶν ἀλλοφύλων)· in Geth (quæ caput exterarum urbium erat) degi- μηδὲ γέλωτα ὑψηλὸν ἐπαίρετε κατὰ τῶν Ἰσραηλι tis, neve risum atque cachinnum 261 in Israelitas τῶν ἐκ τοῦ οἴκου ὑμῶν· τουτέστιν, Ἐν ἀσφαλεῖ εἰe domo vestra fundatis. Hoc est, vos, qui vitam κεῖν νομίζοντες, καὶ ἐν ταῖς κατοικίαις ὑμῶν μένειν, În tuto ducere credi:is, quique stabiles domi ve- μὴ τοῖς • αἰχμαλωτιζομένοις ἐπιγελάτε καὶ ἀπαν stræ mansuros vos semper putatis, nolite deri- ισταμένοις ἐκ τῶν οἴκων αὐτῶν. Ἐνακεὶμ δε, οὐχ dere eos, qui in captivitatem abducti sunt, et ex ὥς τινες ὑπέλαβον, άλλη τις πόλις ἐστὶ παρὰ τὴν suis quisque domibus ejecti. Enacim autem non Γέθ· ἀλλὰ τοὺς ἐνοικοῦντας τὴν Γεθ, Ενακείμ όνο est alia quædam urbs a Geth, ut quidam autumant, μάζει, ὡς ἀπογόνους Εντας Ἐνακ τοῦ γίγαντος. diversa; sed ipsosmet Geth habitatores eo nomine vates appellat, utpote ab Enach gigante desconten tes. Terram aspergile derisum vestrum. Derisionis vi- Γῆν κατασπάσασθε καταγέλωτα ὑμῶν. Τουςdelicet loco terram a-pergite, velut captivorum dolorem dolore prosequentes, et vobiscum simul reputantes calamitates, quæe vobismetipsis accident. Non enim illæsi manebitis; sed vos etiam Senacherim invadet, quod et contigit. Alii vero ita: Nunc vos risum captatis ex domo, ex eo videticet, quod domum Israel in servitutem redactain conspiciatis. Verum nolite hoc facere, sed cosiderauites, vos quoque pejora mala passuros, quasi terram quamdam, cam quæ in vos excitabitur, irisionem aspergite, vestrasque proprias lugele calamitates. ἐστιν, 'Αντὶ τοῦ καταγέλωτος, γὴν κατασπάσασθε, ἅμα μὲν ὡς συμπενθοῦντες τοῖς αἰχμαλωτιζομέν νοις, ἅμα δὲ καὶ ἐννοοῦντες τὰς συμβησομένος καὶ ὑμῖν αὐτοῖς συμφοράς. Οὐ γὰρ ἀπληγες κατα λειφθήσεσθαι, ἀλλὰ καὶ ὑμῶν ὁ Σεναχηρείμ ἅψεται· 8 καὶ συνέβη. Τινὲς οὕτως· Νῦν μὲν ὑμεῖς οἰκον μεῖτε γέλωτα ἐξ οἴκου, τουτέστιν, ἐκ τοῦ ὁρᾶν τὸν οἶκον τοῦ Ἰσραὴλ αἰχμαλωτιζόμενον, ἀλλὰ μὴ οὐ τως· ἀλλ᾽ ὡς καὶ αὐτοὶ τὰ χείρω πεισόμενοι, οἷόν τινὰ γῆν κατασπᾶσθε τὸν ἐσόμενον καθ᾽ ὑμῶν γέλωτα καὶ τὰς ὑμῶν αὐτῶν θρηνεῖτε συμφοράς. Κατοικοῦσα καλῶς τὰς πόλεις, οὐκ ἐξῆλθε κατοικοῦσα Σενναν κάψεσθαι οἶκον εχόμενον αὐτ τῆς, λήψεσθαι ἐξ ὑμῶν πληγὴν ὀδύνης. Επειδή, φησί, ᾠήθη ή Σεννάν, ὅτι καλῶς καὶ ἀσφαλῶς οἰκεῖ τις πόλεις αὐτῆς ὀχυράς οὔτας, καὶ διὰ τοῦτο οὐκ εκίψατο τὸν οἶκον τοῦ Ἰσραὴλ ὑμᾶς, ἐχόμενον αὐτῆς, τουτέστι, γειτονοῦντα, καὶ πλησιάζοντα, συμμεθέξει καὶ αὐτὴ τῶν συμφορῶν ὑμῶν, καὶ ἔξει καὶ αὐτὴ πληγὴν ὀδύνης ἐξ ὑμῶν, τουτέστιν, οἶαί εἰσιν αἱ ὑμέ τερα: πληγαὶ καὶ ἀδύναι. Ταῦτα καὶ ὑμῖν παραινέσεις εἰσὶ, πρὸς τὸ μὴ ἐπιγελᾷν τοῖς πτώμασι τῶν ἐχθρῶν, καθὰ καὶ σοφός τις εἶπεν· Ἐὰν πέσῃ δ έχθρός σου, μὴ ἐπιχαρῇς αὐτῷ, μήποτε τη Κύριος, καὶ οὐκ ἀρκέσῃ [[. ἀρέσῃ] αὐτῷ. Καὶ ἔρα τὴν ἀκολουθίαν τῆς παραινέσεως· Πρῶτον τὸ ἐπ γελᾶν ἀπηγόρευσεν, εἶτα καὶ τὸ μὴ συναλγεῖν ὑπεύθυνον ἔδειξεν. Ο; γὰρ αὐτὸς καλῶς οἰκεῖ, καὶ VERS. 11. Quæ habitas bene civitates ejus: non est egressa habitatrix Sennan plangere domum ipsi hærentem, accipien er vobis plagam doloris. Quoniam, ait, existimavit Sennan, se pulchro fretam praesidio, vitam suis in oppidis bene munitis tutam ac secura: degere, proptereaque vos domum Israel, ipsi hærentem, proximam scilicet atque conjunctain, baud miserata est, neque flevit; idcirco particeps et ipsa erit vestrarum calamitatum, capietque ex vobis plagam doloris, talem scilicet, quales plage vestræ sunt, et afflictiones. Ilæc quoque vobis adhortationi sunt, ne vestros hostes in acerbis eorum casibus deridealis, quemadmodum et sapiens quidam dixit: Si ceciderit inimicus tuus, ne ejus calamilate gaudeas, ne forte videat Dominus, eique displiceat. Animadverte rectum adhorta ionis ordinem. Vetuit primum irridere: ostendit deinde reprehensione quoque dignum esse, ærumnosos homines ἐν εὐθηνίαις ἐστὶ, κατάκριτος, ἐὰν μὴ συναλγῇ τοις et aflictos non miserari. Qui enim bene beateque vivit, et rebus utitur secundis, reus fit, ni misericordia con.moveatur erga eos qui calamitatibus urgentur. Cum autem et calamitatuin auctor ipse est, casque hominibus infert, quo supplicio digaus babendus? Is item, qui corpori suo blanditur, quod animæ domicilium est, per hoc sibi parat in futuro se Prov. XXIV, ἐν συμφοραῖς· ὅταν δὲ καὶ αὐτὸς τὰς συμφοράς ἐπάγῃ. ἢ ἐπιτείνῃ τίνος ἄξιος; Καὶ ὁ τὸ σῶμα δὲ πιαίνων, ὅ ἐστιν οἶκος τῆς ψυχῆς, ἐκ τοῦ οἴκου τούτου οἰκοδομεῖ ἑαυτῷ καταγέλωτα καὶ αἰσχύνην ἐν τῷ μέλλοντι. Τάχα δὲ καὶ τοῖς Ἐνακεὶμ ἐξο ομοιοῖ τοὺς στρατιώτας, τοὺς τὸν Κύριον σταυρώ σαντας, ὡς καὶ αὐτοὺς ἀντιθέους γίγαντας· πρὸς Variæ lectiones et notæ. 'Αντὶ τοῦ· καταγέλωτα γῆν κατασπάσεσθε ἅμα μὲν καὶ ὡς συμπενθοῦντες, Cod. Ven. 'Hµiv, nobis, Cod. Bav. Καταπάττεσθε, Cod. Ven. Καταγέλωτα, Cod. Ven. Επιφέρη, Cod. Bas.

:06) EXPOSITIO IN PROPHETAM MICH.EAM.-- CAP. I. οὔ; φησι μὴ μεγαλοφρονεῖν, ὅτι τοῦτον ἐσταύρωσαν, evo derisionem et ignominiam. Fortasse gigantiμηδὲ οἰκοδομεῖν, καὶ αὔξειν καταγέλωτα ἐκ τῆς σαρκὸς τοῦ Κυρίου, ἥτις ἦν οἶκος θεότητος. Ενέπαιζον γὰρ αὐτῷ, χλαμύδα περιτιθέντες, καὶ στέ φανον τῇ κεφαλῇ ἐπιτιθέντες· ἀλλὰ καὶ ἡ Σενναάν, φησίν, ἥτις ἑρμηνευομένη πέτρα, νοηθείη ἂν ἡ σκληρὰ καὶ πετρώδης τῶν Ἰουδαίων Συναγωγή, οὐκ ἐκόψατο τὸν οἶκον, ὁπηνίκα ἐσταυροῦτο, καίτοι ἐχόμενον αὐτῆς, τουτέστι, γειτνιώντα αὐτῇ, καὶ συγγενῆ ὄντα (ἐξ αὐτῆς γὰρ ὁ Χριστὸς τὸ κατὰ σάρκα)· ἢ ἀντεχόμενον αὐτῆς, καὶ πάντα ὑπὲρ αὐτῆς ποιοῦντα. Διὰ τοῦτο λήψεται πληγὴν ὀδύνης ἐξ ὑμῶν τῶν στρατιωτῶν Ῥωμαίων, ὅτε διαφθαρήσεται ὑπὸ τῶν ὑμετέρων στρατευμάτων. bus Enacim assimilat vates et alios milites qui Dominum crucifixerunt, tanquam gigantes et ipsos contra Deum pugnantes. Quos ne glorientur monet quod ipsum crucifixerint, neve concitare velint et augere derisionem ex Domini carne quæ donus erat divinitatis. Illudebant enim ei, cllamyden circumponentes, imponentesque capiti ejus coronam ". Neque Sennan, ait (quæ cum 262 idean sonet, ac petra, intelligi posset aspera et saxea Judæorum Synagoga), dolens, miserata est domum istam, cum crucifigeretur, licet ipsi hærentem, hoc est proximam, atque sanguine conjunctam (ex ea quippe carnem corpusque suum traxit Christus) vel ipsi faventem, omniaque pro ipsa facientem. Propterea plagam a vobis capiet militibus Romanis, cuin vestris ab exercitibus pessumdabitur. Τις ἤρξατο εἰς ἀγαθὰ κατοικούσῃ ὀδύνας; Στι κατέβη κακὰ παρὰ Κυρίου ἐπὶ πύλαις Ιερουσαλὴμ ψόφος ἁρμάτων καὶ ἱππευόντων. Τινὲς μὲν οὕτως ἐνόησαν, ὅτι πρὸς τὴν Ἱερουσαλήμ ποιούμενος τὸν λόγον, φησί· Τίς ήρξατο εἰς ὀδύνας τῇ κατοικούσῃ ἀγαθά; τουτέστι, Τίς τὰς ὀδύνας ἐπήγαγε τῇ πρὶν εὐθηνούσῃ Ἱερουσαλήμ, καὶ κατοι κούσῃ ἐν εἰρήνῃ, καὶ πολλοῖς ἀγαθοῖς, ἢ πάντως δ Κύριος; διὸ καὶ ἐπάγει, ὅτι Κατέβη κακὰ παρὰ Κυρίου ἐπὶ πύλα; Ἱερουσαλήμ, τουτέστι, τὰ κάκωσιν ἐμποιοῦντα, ἅτινά εἰσι ψόφος ἁρμάτων πολεμικῶν καὶ στρατιωτῶν, τῶν αὐτοῖς ἐποχουμένων και ἱππευόντων. Τινὲς δὲ πρὸς τοὺς ἐν Γεθ καὶ τοὺς λοι πούς φασι λέγειν τὸν Θεόν, ὅτι Ὑμεῖς οἴεσθε αὐτοὶ διαμεῖναι ἀνεπηρέαστοι διὰ τὴν τῶν ὑμετέρων θεῶν ἰσχύν, τοὺς δὲ ἐξ Ἰσραὴλ παραδοθῆναι τοῖς ἐχθροῖς δι' ἐμὴν ἀσθένειαν· ἀλλὰ κακῶς οἴεσθε. Τίς γὰρ ρο ξατο εἰς ἀγαθὰ τῇ Ἱερουσαλήμ, τῇ κατοικουμένῃ ἐδύνα;; τίς ταύτην τοῦ Σενναχηρείμ ἠλευθέρωσεν; Οὐδεὶς πάντως ἄλλος, ἢ ἐγώ. Κατῴκει δὲ ἐν ὀδύναις, διότι παρεχώρησα ἐγὼ ὁ Κύριος καταβῆναι ἐπ' αὐτ τὴν τὰ τῆς πολιορκίας κακά, ὥστε ἐγὼ μὲν παραδούς αὐτὴν ὀδύναις, πάλιν ἦρξα αὐτῇ εἰς ἀγαθά· ὑμεῖς δὲ, ἐπειδὰν ἐν κακοῖς γένησθε, οὐχ ἔξετε τὸν ἀγα - θοποιήσοντα ὑμῖν. Κατέβη κακὰ καὶ ἐπὶ τὰς πύλας Ἱερουσαλὴμ παρὰ τοῦ Κυρίου τῆς δόξης, ἂν ἐσταύρωσαν, καὶ διὰ τοῦτο κατώκησεν ἐν ὀδύναις ἡ Χριστοκτόνος πληθύς· ἀλλ᾽ ἤρξατο αὐτῇ εἰ; ἀγαθὰ ἡ Ἐκκλησία, καὶ ὁ ἐν ταύτῃ κηρυττόμενος Χρι στός. Οσοι γὰρ ἐπιστραφέντες, τὸν Χριστὸν ὡμου λόγησαν, ἐν ἀγαθοῖς τῆς ἄνω Ἱερουσαλήμ γεγόνασι. Κατοικεῖ ἐν ὀδύναις καὶ ἡ μετανοοῦσα ψυχή, ἢ ὅταν ἐν πύλαις εἴη τῆς Ἱερουσαλήμ, ὅ ἐστιν ἐν ἀρχῇ τῆς κατὰ Θεὸν πολιτείας, κακὰ ἔχει, ἀντὶ τοῦ, κάτ κωσιν καὶ θλίψιν, καταβαίνουσαν αὐτῇ παρὰ Κυρίου, 87 Matth. xxvii, 37. VERS. 12. Quis cœpit in bona ei quæ habitat dolores? quia descenderunt mala a Domino super portas Hierusalem, sonitus curruum et equitum. Quidam ita locum hunc exponunt, ut ad Hierusalem verba hæc fieri intelligantur, Quis cœpit in dolores ei, quæ habitat bona? Hoc est, quis dolores intulit urbi Hierusalem, quæ quidem bene beateque vivebat fruebaturque pace et rerum affluentibus copiis? Nemo profecto alius, nisi Dominus. Propterea subjicit, Quia descenderunt mala Domino super portas Hierusalem; quæ scilicet vexationem afferrent, strepitus nimirum bellicorum curruum atque militum, quorum pars in curribus ipsis veheretur, pars equitaret. Quidam vero putant, Deum ad Gethæos et reliquos extcros populos bæc dicere: Creditis vos illæsos esse mansuros, vestrorum ope numinum fretos, Israelitas contra in hostium potestatem redactum iri, meam ob imbecillitatem; sed erratis, atque turpiter hallucinamini. Quis enim bene facere cœpit urbi Hierusalem, antea miseræ et afflictæ? quis hanc a Senacherim manu eripuit? Nemo profecto alius, nisi ego. In afflictionibus autem versabatur. propterea quia ego Dominus permisi, ut irruerent in ipsam obsidionis mala. Postquam autem eam afflictionibus objeci, rursus beneficiis cumulare capi. Vos contra, cum in calamitates incidetis, neminem habebitis, qui vobis sit opem laturus. Descenderunt item mala in portas Hierusalem a gloriæ Domino, quem Judaei crucifixerunt, proptereaque vitam in alfictionibus egit Judzorum turba quæ Christum interemit. Verum huic ipsi benefacere cœpit Ecclesia, et qui in ea prædicatur Christus. Quotquot enim ad Christum ipsum couversi Christum ipsum confessi sunt, bonorum supernæ Hierusalem effecti sunt parVariæ lectiones Ita tamen ut et caro et divinitas in una cademque Verbi persona subsisteret, ut contra Nestorinin catholica sancivit Ecclesia. Deest τὸ εἰς in Cod. Ven. "Οτι κακὰ παρὰ Κυρίου, Codl. Ven. Deest verbum τίς in Cod. Ven. et notæ. ὖν αὐτοί, quem ipsi crucifixerunt], Cod. Bav. Κρυπτόμενος, Cod. Bav. "Ο ἐστιν ἀρχὴ, Cod. Ven. sed scribendum fortasse ἀρχῇ.

λης καὶ διὰ πολλῶν θλίψεων, ποιούντων ὑμᾶς εἰσέρχεσθαι εἰς τὴν βασιλείαν. 'Αλλ' ἄρχεται αὐτῇ ἀγαθὰ οὐδεὶς ἄλλος, ἢ ὁ εἰπὼν Κύριος: Μακάριοι οἱ πενθοῦντες, ὅτι αὐτοὶ παρακληθήσονται· καὶ, Δεῦτε πάντες οἱ κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπτύσω ὑμᾶς. Πῶς δὲ ἄρχεται εἰς ἀγαθά; Ὡς ἐγκαινίσας ἡμῶν τὴν εἰς οὐρανοὺς ὁδὸν, καὶ εἰπὼν τῷ λῃστῇ· Σήμερον μετ᾿ ἐμοῦ ἔσῃ ἐν τῷ παραδείσῳ. Οπου δὲ αὐτός ἐστιν, ἐκεῖ καὶ ὁ διάχονος αὐτοῦ ἔσται. ticipes. Versatur in afflictionibus et anima, quam τοῦ ἐντελλομένου· Εἰσέλθετε διὰ τῆς στενῆς τύ suorum poenitet peccatorum; quæ, ubi ventum a portas Hierusalem, divini scilicet regiminis ingressîm, mala subit, ærumnas videlicet et afflictionés ei a Domino missas, ita jubente, Intrate per augustam portam, et per afflictiones multas 88, quæ vobis ingressum praebeant in coeleste regnum. Sed ei benefacere incipit nemo profecto alius, nisi Dominus, qui ait, Beati qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur ': et, Venite ad me omnes, qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos Quomodo vero benefacere incipit? Nobis videlicet 263 innovandlo viam, quæ ducit ad calum, latronem ita aſſatus, Hodie mecum eris in paradiso; ubi vero ipse est, illic et minister ejus erit “. VER:. 15. Qua habitas Luchis, princeps peccati Κατοικοῦσα Λάχις, ἀρχηγὸς ἁμαρτίας ἐστὶ eo haec est filia Sion, quia in te inventa sunt impietates τῇ θυγατρὶ Σιών, ὅτι ἐν σοὶ εὑρέθησαν ἀσέβειαι Israel. Postquam urbem Lachis Senacherim invaserat, cum nihil contra Hierusalem proficere po· tuisset, eversaque jam fuerat arbs illa, Jure, inquit, ac merito cladem hanc subiisti tu, quæ Lachis habitas, quandoquidem et decem tribuum impietates in te repertæ sunt, et idola coluisti, quinino et ipsimet Hierusalem dux impietatis hujus fuisti alque magistra. VERS. 14. Ideo dabis emissarias usque ad hære ditatem Geth, domos vanas. Quoniam, ait, Lachis, impie egisti, dabis et tu, qui emittantur, habitatores silicet, qui ducantur in captivitatem, transfeFanturque ex omnibus fnibus usque Geth; idque propter vanas idolorum domus. Vens. 14, 15. In vanum facta sunt regibus Israel: donec hæredes adducam tibi. Est et alia lectio, Quoad hæredes adducent. Rationem reddit, cur vanas appellarit idolorum domus, in vanum hasce fuisse docens Samariæ regibus; nullam enim utilitatem ex idolorum domibus ii perceperunt. Quemadmodum neque tu capies utilitatem ullam ab iisdent hisce domibus, quas coluisti, ut Samaritani. Haec vero tibi, Lachis, evenient, quoad ego captivos in libertatem vindicans ad te reducan, faciamque ut ii paterna quisque hæreditate perfruantur. Vel etiam hæredes appellat hostes, qui, tanquam hæreditatem, adituri erant eorum terram. Ait ergo Samarie reges habuisse domus idolis dicatas, quoal per ea quae patrarunt nefaria facinora, hostes in semetipsos acciverunt. Quidam autem hoc modo: Quoniam habitatores Geth impie deblaterabant, Deum, quod imbecillis esset, non potuisse Israelitas incolumes servare; planum facit Dominus, cos hostium potestati fuisse tra-· ditos, non propter ipsius imbecillitatem, sed propter eorum nequitiam et impietatem. Confirmat id exemplo Lachis; quæ cum impie egisset, Senacherim potestati tradita est, Divinus itaque vaies, lis quodammodo gaudens. Deum allatus, Rabis, ait, Domine, qui cmittantur, captivas scilicet τοῦ Ἰσραήλ. Ἐπειδὴ τὴν Λάχις ὁ Σεναχηρεὶμ ἐξω επόρθησε, μηδὲν ἰσχύσας κατὰ τῆς Ἱερουσαλήμ, καὶ προτέρα ή Λάχις ἀπώλετο· φησὶν, ὅτι Δικαίως πανωλεθρίαν ταύτην ὑπέστης, σὺ ἡ κατοικοῦσα τὴν Λάχις, διότι καὶ αἱ ἀσέβειαι τῶν δέκα φυλῶν ἐν συὶ εὑρέθησαν, καὶ εἰδωλολάτρησας καὶ αὐτή, μᾶλλον δὲ καὶ τῇ Ιερουσαλὴμ διδάσκαλος καὶ ἀρχ ηγὸς τῆς ἀσεβείας ταύτης κατέστης. Διὰ τοῦτο δώσεις ἐξαποστελλομένοις ἕως κληρονομίας Γὲν, οἴκους ματαίους. Επειδή, φησὶν, ὦ Λάχις, ησέβησας, δώσεις καὶ αὐτὴ ἐξαποστελλομένους, τουτέστιν, αἰχμαλωτιζομένους, καὶ ἀποικιζομένους ἐκ πάντων σου τῶν ὁρίων ἄχρι τῆς Γεθ, διὰ τοὺς οἴκους τους ματαίους τῶν εἰδώλων. Εἰς κενὸν ἐγένοντο τοῖς βασιλεύσιν Ισραήλ, ἕως τοὺς κληρονόμους ἀγάγω σοι. Ἔστι καὶ ἑτέρα γραφή· "Εως τοὺς κληρονόμους ἀγάγωσιν. Ερμηνεύει, διὰ τί ὠνόμασε ματαίους τοὺς τῶν εἰδώλων οἴκους, καί φησιν, ὅτι Εἰς κενὸν ἐγένοντο οὗτοι τοῖς ἐν Σαμαρείᾳ βασιλεῦσιν· οὐδὲν γὰρ ὠφελή θησαν ἐκ τῶν εἰδωλικῶν οίκων· ὥσπερ οὐδὲ αὐτὴ ὠφεληθήσῃ ἐκ τούτων τῶν οίκων, οὓς ἐτίμησας, ὡς οἱ Σαμαρείται. Πλὴν ταῦτά σοι συμβήσεται, ὦ Λάχις, ἕως τοὺς αἰχμαλώτους ἐλευθερώσας ἐγώ, ἐπαναγάγω σοι αὐτοὺς, καὶ εἰς πατρῴους αποκατα στήσω κληρονομίας. Η καὶ κληρονόμους τους έχε Οροὺς λέγει, τοὺς κληρονομήσειν μέλλοντας την αὐτῶν γῆν. Λέγει οὖν, ὅτι οἱ βασιλεῖς τῆς Σαμαρείας εἶχον τοὺς οἴκους εἰδωλικούς, ἕως δι᾽ ὧν ἔπραττον, ήγαγον τοὺς πολεμίους ἐφ' ἑαυτούς. Τινὲς δὲ οὕτως Ἐπειδὴ οἱ ἐν Γὲν ἔλεγον, ὅτι ἀσθενὴς ὧν ὁ Θεός, οὐκ ἠδύνατο τους Ισραηλίτας ἐξελέσθαι, δείκνυσιν αὐτοῖς ὁ Κύριος, ὅτι οὐχὶ διὰ τὴν αὐτοῦ ἀσθένειαν, ἀλλὰ διὰ τὴν οἰκείαν αὐτῶν ἀσέβειαν παρεδόθησαν, καὶ παράδειγμα ποιεῖται τὴν Λάχις, ἥτις ἀσεβή σασα, παρεδόθη τῷ Σεναχηρείμ. Ο οὖν προφήτης, οἷα ἐφηδόμενος τούτοις, φησὶν πρὸς τὸν Θεὸν, ὅτι Δώσεις, ὦ Κύριε, ἐξαποστελλομένους, τουτέστιν, αἰχμαλώτους τοὺς οἴκους τοὺς ματαίους, ήγουν τους οικήτορας τῆς Λάχεως καὶ τῆς Γέθ· καὶ τῆς κλη58 Luc. vi, 15, 24. 59 Matth. v, 4. 6º Matth. x1, 28. οι Luc. xxi, 45. 'Hµž;, nos, Cod. Ven. Variæ lectiones et notæ. ῾Ο ἐγκαινίσας, Cod. Ven.

- CAP. I. ρονομίας γὰρ Γ:9 ἡ αἰχμαλωσία καθάψεται. Οἶδε domus vanas, habitatores minimum Lacbis et Getk. γὰρ ἡ Γραφὴ οἴκους ὀνομάζειν τοὺς οικήτορας καὶ τὰς πατριάς, ὡς ἀλλαχόθεν δῆλον, οἷον τοῦ· Οἶκος Λευΐ, καὶ οἶκος Ααρών· καὶ ἐκ τούτου αὐτοῦ τοῦ προφήτου, τοῦ ἐν ἀρχῇ λέγοντος· «Τίς ἡ ἀσέβεια οἴκου Ἰακώβ, καὶ ἡ ἁμαρτία οίκου Ιούδα;» Εἶτα σχετλιάζων ὁ προφήτης, φησιν, ὅτι ι τοῖς βασιλεῦσιν Ἰσραὴλ ν τοῖς ἐν Σαμαρείᾳ, ο εἰς κενὴν ἐγένοντο, ο & εἰδωλολάτρουν, καὶ ὡς ἔοικεν, ἐσπούδαζον πάντα ποιεῖν, ἃ ἐποίουν, ἕως ἀγάγωσι τους κληρονόμους, τουτέστι τοὺς ἐχθρούς, τοὺς κατακληρονομήσαντας τὴν γῆν αὐτῶν. Captivitas enim et ad hereditaten Gel pertingel. Sacra namque Scriptura domus appellare consuevit ipsosmet habitatores, ipsasque familias, quod cum aliis ex locis perspicuum, ut ex eo, Domus Levi et domus Aaron 62.03, tum ex hoc ipso propheia, qui vaticinii sui initio hæc habet, Que impietas domus Jacob? ecquod peccatum domus Juda? Dolens deinde vates ait, in vanum Samaria regibus esse idola quæ colebant, eosque videbantur, ea omnia sedulo facturos, quae faciebani, 264 quoad hæredes inveherent, hostes nimirum,qui ipsorum terram tanquam hæreditatem adirent. Que habitas Lachis: hæreditas usque ad Odollam veniet. Hereditas, ait, hæc quam vestris in regio. nibus adituri sunt hostes, non intra fines tuos continebitur, tu quæ Lachis incolis; sed pertinget usque ad Odollam, quæ procul in ultimis Judææ finibus jacet. Ut sensus sit, captivitatem ab uno Judææ fine usque ad alterum esse progressuram. Emissariæ domus sunt Judæorum synagogæ; dimisit enim ipsas plancque dereliquit qui dixit, Ecce relinquetur domus vestra deserta s. Quæ quidem synagogæ domus fuere principibus Israelitarum, licet in cassum, quoad veros hæredes, gentiles scilicet populos, Dominus adduxit. Quoniam vero Aquila singulari numero hæredem reddidit, per hoc nobis innuit vanas eis domus. tum Κατοικοῦσα Λάχις κληρονομία ἕως 'Οδολάμ ἥξει. Η κληρονομία, φησὶν, αὕτη, ἢν μέλλουσιν οἱ ἐχθροὶ κατακληρονομῆσαι ἐν τοῖς ὑμετέροις, οὐκ ἄχρι τοῦ στήσεται, ᾧ κατοικοῦσα τὴν Λάχις, ἀλλὰ καὶ ἕως Ὁδολάμ ἥξει, ἥτις ἐν ἐσχάτοις τῆς Ἰουδαίας κεῖται ὥστε εἶναι τὸ λεγόμενον τοιοῦτον· Ἀπὸ ἄκρου τῆς Ἰουδαίας ἄχρι τοῦ ἑτέρου ἄκρου ἡ αἰχμαλωσία ἐλεύσεται Οἶκοι ἐξαποστελλόμενοι, αἱ Ἰουδαῖκαὶ συναγωγαί· ἐξαπέστειλε γὰρ αὐτάς, καὶ ἐγκατέλειψεν ὁ εἰπών· Ἰδοὺ ἀφίεται ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρημος· οἵτινες οἴκοι ἐγένοντο τοῖς ἄρ χουσι τῶν Ἰσραηλιτῶν, εἰ καὶ εἰς κενὸν, ἕως οὗ ἤγαγε τοὺς ἀληθινούς κληρονόμους, τὰ ἔθνη, δ Κύριος. Ἐπεὶ δὲ ὁ ᾿Ακύλας ἐνικῶς τέθεικε τὸν κληρονόμον, δίδωσιν ἡμῖν νοεῖν, ὅτι ἔσονται οἱ οἴκοι, εἰ μάταιοι, οἵ τε τῶν εἰδώλων, καὶ αἱ συναγωγαί· καὶ αὗται γὰρ μάταιαι· εἶ; γὰρ οἶκος τῷ Κυρίῳ, ἂν καὶ αὐτὴν σπήλαιον ὑαίνης ἐποίησαν. Εσονται οἶν ἕως ὁ κληρονόμος Χριστὸς ἥξει, ἂν οἱ κακοὶ γεωργοί ἰδόντες, Οὗτος, εἶπον, ὁ κληρονόμος· δεῦτε, ἀποκτείνωμεν αὐτόν. Οὗτος τοίνυν παρα. γενόμενος, τούς τε τῶν εἰδώλων οἴκους, καὶ τὰς Ἰουδαϊκὰς καταλύσει συναγωγάς· καὶ εἴ τινες δὲ ναοὶ τοῦ Θεοῦ γενόμενοι, καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ οἰκῆσαν σχόντες ἐν αὐτοῖς, εἶτα τὸ Πνεῦμα τῆς χάρ ρι τις ἐνύβρισαν, καὶ ἐπέβλεψαν εἰς ματαιότητας καὶ μανίας ψευδείς, λυττώντες περὶ τὰς ψευδεῖς τοῦ κόσμου ἡδονάς, οἶκοί τε μάταιοι ἐγένοντο, καὶ ἐξαποστελλόμενοι ἔσονται, ἀκούοντες· Απόστητε ἀπ' ἐμοῦ, οἱ ἐργάται τῆς ἀνομίας· και, Πορεύεσθε εἰς τὸ πῦρ τὸ ἐξώτερον· ὅτε καὶ τοὺς κληρονόμους verba illa, Discedile a me, operarii iniquitatis, ct, ἀγάγῃ ἐγγυτέρω ὁ Κριτὴς καὶ συγκληρονόμος αύ- - τῶν, λέγων πρὸς αὐτούς· Δεῦρο κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν. 'Η δόξα τῆς θυγατρός Σιών, ξύρησαι καὶ κεῖρε [[. κεῖραι] ἐπὶ τὰ τέκνα τὰ τρυφερά σου. Οὐχ ἡ Λάχις, φησί, μόνη, οὐδὲ ἡ Ὁδολὰμ πείσονται τὰ δεινά· ἀλλὰ καὶ σύ, ἡ Σιών, πεῖραν τούτων ἕξει.. Διδ ξύρησαι καὶ ἀποκάρηθε, πένθιμον ἀναλαβοῦσα σχῆμα, 61.63 Psal. cxxτιν. 19, 20. on Matth. xxv, 41. futuras, cum eas quæ idolis dicabae erant, ipsasmet synagogas: nain hæ quoque vanæ sunt, (Una quippe Domino domus erat, quam et ipsam byene speluncani fecerunt) per hoe inquam, innuit vanas hasce domus eis fore, quoad veniat hæres Christus quem improbi agricolæ conspicati dixerunt, Hic est hæres, agile occidamus eum ^*. Hic ergo cum adveniet, funditus evertet cum idolorum domus, tum Judaicas synagogas. Vanæ quoque domus evaserunt quotquot templa Dei facti, atque divinum Spiritum in semetipsis gerentes, hunc ipsum gratiæ Spiritum injuriis affecerunt, respexeinanes runique ad vanitates et insanias falsas ", hujusce mundi voluptates insano impetu consectantes. Qui quidem et dimittentur, audientque lte in ignem aternum; atque tumn simul adducet hæredes judex, suosque cohæredes, his verbis: Venite, possidete paratum vobis regnum inVERS. 16. Gloria flia Israel, decalvare et des tondere super filios delicatos tuos. Non solæ, quit, Laclis et Odoll:m acerba mala patientur; sed et tu, Sion, cadem experieris. Quare decalvare et detondere, lugubrem vestem induens, tuorum 6ο Matth, XXI, 58. 66 Psal. xxxix, 5. 67 Luc. XI, 64 Matth. xx111, 18. Variæ lectiones et notæ. Περιελεύσεται, Cod. Βav. Ερημος· οἴκοι ἐγένοντο, Cod. Bay.

causa filiorum, qui pridem in deliciis cum vive- διὰ τὰ τέκνα, τὰ πρώην μὲν ἐν τρυφῇ ζήσαντα, rent, in captivitatem abducentur, afficienturque magnis cruciatibus. εἶτα εἰς αἰχμαλωσίαν καὶ κάκωσιν ἀπαχθησόμενα. Dilata tonsuram tuam, sicus aquila; quoniam captivi ducti sunt ex te. Ut aquila, inquit, stalo quo lam tempore, pennis omnibus exuitur, neque venari tum potest amplius quoad ei pennæ renoventur; ita el tu, patrocinio meo destituta, hostes subigere non poteris, sed ab ipsis potius in servitutem facile redigeris. Vel: Fac et tu penitus abradas toudeasque capillos capitis tui, ut aquila suas amittit pennas omnes, propterea 265 quod captivi abducti sunt filii tui, qui in deliciis omnibus educati nullum unquam incommodum subjerunt. Ferunt vero aquilam tum vel maximne cruciari et angi, cum suis pullis desti - τῶν στερήσει σφόδρα τὸν ἀετὸν ἀλγεῖν. tuitur. Εμπλάτυνον τὴν ξύρησίν σου, ὡς ἀετός, ὅτι χμαλωτεύθησαν ἀπὸ σοῦ. Ωσπερ ὁ ἀετὸς, φησίν, ἐν καιρῷ, πάντων ἀπογυμνοῦται τῶν πτερῶν καὶ οὐδὲ θηρεύειν ἰσχύει ἐν τῷ καιρῷ τούτῳ, ἄχρι οὗ πάλιν ἀνακαινισθῶσιν αὐτῷ τὰ πτερά· οὕτω καὶ σὺ τῆς ἐμῆς γυμνωθείσα προνοίας, οὐκ ἰσχύσεις κατὰ τῶν ἐχθρῶν, ἀλλὰ μᾶλλον εὐάλωτος αὐτοῖς ἔσῃ. Η, ὅτι Ακριβῶς καὶ σὺ ξύρησαι, καὶ πάσας τὰς τρίχας ἀποκάρηθι, ὥσπερ ἀετὸς ἀποβάλλει πάντα τὰ πτερά, διότι η χμαλωτεύθησαν τὰ τέκνα σου, ἃ ἐν πάσῃ τρυφῇ ἀνέτρεφες, μηδενός ποτε ἀνιαροῦ πειραθέντα. Φασὶ δὲ καὶ ἐπὶ τῇ τῶν νεοτCAPUT II. VERS. 1. Facti sunt cogitantes labores et operantes mala in cubilibus suis: et simul cum die cumulabant ea. Cum divinus vales exposuerit, quæ subeunda mala sint, eos jure ac merito mala illa passuros ostendit. Etenim cum humanæ vitæ tempus in partes duas sit distributum, noctem scilicet et diem; noctu nefaria ii facinora machinabantur, considerantes, qua ratione huic vel illi negotium facessere possent, atque damnum inferre; interdiu prima statim luce, sine mora ulla, sua consilia eogitataque perficiebant. Animadverte verba, operantes mala in cubilibus suis; pro cogitantes enim operantes dixit, ut ostenderet cogitationem opus csse mentis, qua de re etiam judicamur, planamque simul faceret eorum ad maleficia alacritatem atque celeritatem. Consilium enim ipsorum, ait, opus erat. VERS. 1, 2. Quia non levaverunt ad Deum manus stas: et desiderabant agros et diripiebant pupillos. Mentem scilicet ad Deum diluculo non converterunt, manus ad eum tollentes, ut viris piis mos est; sed prima statim luce male agere cœperunt. Vel: Non a Deo, inquit, bona quærebant supplices cum orantes, ut sibi vitæ necessaria præberet; sed suis quisque cupiditatibus obnoxii pupillorun bona diripiebant. Vel etiam pupillos ipses diripuerunt, hoc est, in servitutem redegerunt. Et domos opprimebant. Non pupillos modo, ut supra dictum est, vexabant, sed domos etiam expilabant, splendidiores scilicet et opulentiores. Vel hoc ideo dicit, quod diriperent quæ in pupillorum domibus erant et ipsas etiam domus. Et rapiebant virum et domum ejus. Utrumque hoc, ait, ii fecerunt: abduxerunt scilicet virum, in servitutem eum redigentes, ut solent exteri hostes; Εγένοντο λογιζόμενοι κόπους, καὶ ἐργαζόμενοι κακὰ ἐν ταῖς κοίταις αὐτῶν, καὶ ἅμα τῇ ἡμέρᾳ συνετέλουν αυτά. Εἰπὼν, ἃ πείσονται, δείκνυσιν, ὅτι δικαίως ταῦτα πείσονται. Καὶ γὰρ, φησίν, εἰς δύο ταῦτα διῃρημένης τῆς τῶν ἀνθρώπων ζωῆς, εἰς νύκτα, καὶ ἡμέραν· τῇ μὲν νυκτί, ἐβαι λεύοντο τὰ παράνομα, καὶ πῶς ἂν κόπους καὶ κάτ κωσιν ἐμποιήσωσί τιν:· τῇ δὲ ἡμέρᾳ, τὰ βεβουλευ μένα συνετέλουν ἅμα πρωΐα, οὐδεμίαν ἀναβολήν ἐνδεικνύμενοι. "Ορα δὲ τὸ, Εργαζόμενοι κακὰ ἐν ταῖς κοίταις αὐτῶν· ἀντὶ γὰρ τοῦ, ἐννοούμενος, ἐργαζόμενοι εἶπεν· ἅμα μὲν ἵνα δείξῃ, ὅτι ἡ ἐνθύ μησις ἔργον ἐστὶ τῆς διανοίας, διὸ καὶ ἐπ' αὐτῇ κρινόμεθα· ἅμα δὲ, ἵνα δηλώσῃ τὸ πρὸς τὴν κακουρ γίαν αὐτῶν δραστήριον· ἡ γάρ βουλή φησὶν, αὐτῶν, ἔργον ἦν. Διότι οὐκ ἦραν πρὸς Θεὸν χεῖρας αὐτῶν, καὶ ἐπεθύμουν ἀγροὺς, καὶ διήρπαζον ὀργανούς. Οὐκ ὤρθριζον πρὸς τὸν Θεόν, ὥστε αἴρειν πρὸς αὐ τὴν χεῖρας, ὡς τοῖς εὐσεβέσιν ἔθος, ἀλλ᾽ ἅμα τῷ πρωί συνετέλουν τὰ κακά. Η, ὅτι οὐ παρὰ τοῦ Θεοῦ, φησίν, ἐπεζήτουν τὰ ἀγαθὰ, ἱκετεύοντε; αὐτὸν ποριστὴν αὐτοῖς γενέσθαι τῶν πρὸς τὸν βίον χρειωδῶν, ἀλλὰ ταῖς οἰκείαις ἐπιθυμίαις δουλεύον τες, διήρπαζον τὰ τῶν ὀρφανῶν. Ἡ καὶ αὐτοὺς τοὺς ὀρφανούς διήρπαζον, τουτέστιν, εἰς δουλείαν ὑπὸ ἦγον. Καὶ οίκους κατεδυνάστευον. Οὐ μόνον ὀρφα νοὺς ἐκάκουν, ὡς προείρηται, ἀλλὰ καὶ οἴκους κατα εδυνάστευον, τουτέστι, τοὺς τῆς ἐνδοξοτέρας τύχης καὶ δυνατωτέρας. Η ὅτι τὰ ἐν ταῖς οἰκίαις τῶν ἀρφανῶν ἀφῃροῦντο, καὶ αὐτοὺς τοὺς οἴκους. Καὶ ἤρπαζον τὸν ἄνδρα, καὶ τὸν οἶκον αὐτοῦ. Αμφότερα, φησίν, ἐποίουν, καὶ τὸν ἄνδρα διαρπά ζοντες, καὶ εἰς δουλείαν ἀπάγοντες, ὥσπερ ἀλλόφυ Varia lectiones et notæ. Απογυμνοῦται φυσικῶς τῶν πτερῶν, Ced. Bav. Πάντας, Cod. Ven. Τῆς ἀνθρωπίνης, Cod. Bav. Εκείνων, Cod. Rav. Βούλησις, Cod. Bas.

EXPOSITIO IN PROPHETAM MICHÆAM. - CAP. II. λοι πολέμιοι, καὶ τὸν οἶκον αὐτοῦ, τουτέστι, τὰ ἐν et simul ejus domum, omnia scilicet quæ in domo τῇ οἰκίᾳ αὐτοῦ πάντα, καὶ αὐτὴν, καὶ ὅλους τοὺς ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ καταδουλοῦντες. Ανδρα, καὶ τὴν κληρονομίαν αὐτοῦ. Τὴν ἐν ἀγροῖς, καὶ κτήμασι περιουσίαν. Δόξα τῆς τῶν Εβραίων Συναγωγῆς ὁ νόμος, ὃς νῦν ξυρηθεὶς τῇ μαχαίρα τοῦ Πνεύματος, ὃ ἐστι ῥῆμα Θεοῦ, οὐ δεδόξασται διὰ τὸν ὑπερβάλλοντα φωτισμὸν τῆς δόξης τοῦ Χριστοῦ οὗ τὰ τέκνα, τὰ τῇ τρυφή καὶ ἀκολασία ζῶντα, οἱ ἐχθροὶ τοῦ σταυροῦ τοῦ Χριστοῦ, ὧν Θεὸς ἡ κοιλία, ᾐχμαλωτεύθησαν ὑπὸ Ρωμαίων, διότι ὁ ἐλογίζοντο ἐν νυκτὶ κατὰ τοῦ Κυρίου, μετά μαχαιρῶν καὶ ξύλων συλλαβόντες αὐτ τὸν, ταῦτα ἅμα τῇ ἡμέρᾳ συνετέλουν, πρωΐᾳ ἀπὸ άγοντες αὐτὸν πρὸς Πιλάτον. Ταῦτα δὲ ἐποίουν, διότι τὰς οἰκίας τῶν χηρῶν κατήσθιον, καὶ τὸν ἄλλον βίον ἦταν διεφθαρμένοι, καὶ τὸ φῶς ἐμίσουν· ἦν γὰρ πονηρὰ τὰ ἔργα αὐτῶν. Εἰ δὲ αἱ τρίχες νεκρόν τι χρῆμα καὶ ἄψυχον, Σιὼν δὲ σκοπευτήριον ἑρμηνεύεται· ὅρα, ὅτι παρακελεύεται τῷ σκοπευ τηρίῳ τοῦ νοὸς ἡμῶν, μηδὲν τριχῶδες ἐν ἑαυτῷ ἔχειν. Οὐ γὰρ ἂν ἀποσκοπεύσειεν ὀφθαλμός, οὐδὲ ἴδοι καθαρώς, τρίχα ἔχων. Αλλ' ὅταν ξυρηθῇ, τότε ἠξιωπέστατος γενήσεται, ὡς ἀετὸς, ὅν φασι μόνον τῶν ζώων ἀντοφθαλμεῖν ταῖς ἡλιακαῖς αὐγαῖς· οὕτω δὲ καὶ αὐτοῦ κρίνειν τέκνα, εἴτε νόθα ἐστὶν, είτε γνήσια. Αντιπρόσωπα γὰρ ἐστῶν τῷ ἡλίῳ, ὅταν ἴδοι μὴ ταῖς ἀκτῖσιν ἀντοφθαλμοῦντα, ἀλλὰ σκαρδαμύτ τοντα, κόπτων, ὡς νύθα τῆς νοσσιᾶς ἀποῤῥίπτει. Προτρέπεται δὲ ἡμᾶς ἐπὶ τὴν ξύρησιν, διὰ τὰ τρυ φερά, φησί, τέκνα. Τέκνα δὲ τρυφερὰ ἔχει ὁ μὴ δυνάμενος μετά Δαβὶδ λέγειν· Διὰ τοὺς λόγους τῶν χειλέων σου ἐγὼ ἐφύλαξα ὁδοὺς σκληράς· ἀλλὰ εῖς τὰ μαλακὰ φοροῦσι συντεταγμένος, καὶ τὸν λεῖον καὶ ἡδὺν βίον μετιών. Αμα δὲ τῇ ἡμέρᾳ συν τελεῖ τὰ κακὰ, ὁ μηδὲ φαῦλον ποιεῖν οἰόμενος, ἀλλ᾽ ἀνερυθριάστως καὶ πεπαῤῥησιασμένως ἐμπομπεύων τῇ κακίᾳ, ὃς οὐκ αἴρει πρὸς Θεὸν τὰς χεῖρας αὐτοῦ. Οὐ γὰρ ἐργάζεταί τι θεῖον καὶ ἄνω κείμενον· ἀλλ' ἐπιθυμῶν τὰ ἀγαθὰ τοῦ κόσμου, ὅς ἐστιν ἀγρὸς, καὶ ἄλλους διαφθείρει, διδάσκαλος κακίας γινόμενος τοῖς ὅσοι ὀρφανοί εἰσιν, ἀποπεσόντες τῆς οἰκειότητος τοῦ οὐρανίου Πατρός. Διαρπάζει δὲ ἄνδρα, την ψυχὴν, καὶ τὸν οἶκον αὐτοῦ, τὸ σῶμα, καὶ ἀμφότερα ἀπολλὺς, καὶ τῆς ἄνω κληρονομίας τῆς ἀκαταλύτου ἀποστερών. erant diripuerunt, servitioque subjecerunt familiam ipsam et quotquot in ea continebantur. Virum et hæreditatem ejus. Facultates scilicet quæ in agris erant atque possessionibus. Gloria Hebræorum Synagogæ lex est, quæ nunc gladio divini Spiritus, verbo scilicet Dei, revisa, non am. plius celebratur ob ingentem splendorem glorias Christi; cujns filii, mollem et effeminatam vitam agentes, Christi ipsius 266 crucis inimici, quorum deus venter est ", in captivitatem ab Roma - nis abducti sunt propterea quia, quæ noctu consilia contra Dominum ceperant ut cum cum fustibus ac lanternis comprehenderent 7º, hæc prima statim luce perfecerunt, mane ipsum ad Pilatum adducentes. Hæc illi, propterea quia viduarum ɖɔmos expilabant et in reliqua vita perversi erant, olerantque lucem: prava enim erant eorum opera Porro si capillus mortua quædam res est et inanima, Sion autem idem sonat ac specula; vide quemadmodum mentis nostræ speculæ præcipiatur, ne quidquam in se pilosi contineat. Non enim perspicere possit ccu!us, neque c'are videre, qui capillis impediatur. Cum vero capillus omnis abraditur, tum oculi acies acutissima fit ut aquila, quam animantium unam in solares radios obtutum figere aiunt, atque hoc experimento dijudicare suos partus et explorare, spuriine sint an legitimi. Eos quippe contra solem statuit; et ubi videl cos haud solares radios immotis oculis intueri, seul nictare, tum ipsos vellicans, uti spurios, nido abigit. Hortatur autem nos ad capillos tondendos, ob filios, ait, delicatos. Delicatos autem filios habet, qui cum Davide dicere nequit, Propter verba labiorum tuorum custodivi vias duras”, sed in eorum numero censetur, qui mollia cogitant, suavem atque jucundam vitam traducens, Prima vero luce mala perficit, qui ne male quidem se agere putat, sed summam per impudentiam audaciamque sua de iniquitate gloriatur. Qui profecto manus suas ad Dominum non tollit; nihil enim. divini agit, nihilque coelestis ac superni; sed mundi qui ager est, bona concupiscens, alios etiam transversos agit, improbitatis magister factus iis omnibus, quotquot a familiaritate coelestis Patris excidentes, pupilli quodammodo parentum orbi fiunt. Item virum diripit, animam domumque ejus, corpus nimirum, et perdit utrumque, superna, semper stabili, privans hæreditate. Διὰ ταῦτα τάδε λέγει Κύριος • Ιδού εγώ λογίς ζομαι ἐπὶ τὴν φυλακὴν ταύτην κακά, ἐξ ὧν οὐ μὴ ἄρητε τοὺς τραχήλους ὑμῶν, καὶ οὐ μὴ που VERS. 3. Propterea næc dicit Dominus: Ecce ego. cogito super tribum istam mala, de quibus non auferetis colla vestra, non ambulabitis recti subi71 Psal. XVI, Variæ lectiones et notæ. “Philipp. 111, 19. 7* Matth. xxvi, 47. Κτήσεσι, Cod. Bas. Τοῦ Χριστοῦ· ὧν Θεὸς ἡ κοιλία, Cod. Bas. Παράγοντες, Col. Ven. Respicit interpres precedentia prophete verba. Scribendum fortasse φρονοῦσι. Uterque Coil. habet φυλακήν, custodian. In Polyglottis autem habetur φυλήν, tribum, ut et Theophylactus legisse videtur, cum in Commentario φυλήν habeat.

30, quia tempus malum est. Meditabantur, inquit, ρευθῆτε ὀρθοὶ, ὅτι καιρὸς πονηρός ἐστιν. Ελα ipsi mala contra proximum suum: en el ego mala meditor contra tribum hanc Juda, ut et contra decem reliquas;quæ profecto mala adeo gravia vobis erunt et acerba, ut duras arrogantesque cervices vestras incurvare valeant. Tum vos non incedetis recti, sed proni; propterea quod malum vobis tempus erit, acerbum scilicet atque molestum. Ita et ad Salomonis illud: Malam occupationem dedit hominibus 's, quidam vocabulum hoc πονηρόν, cum accentu in ultima legunt, licet alii cum accentu in antepenultima legendum putent. Talia prædixit et David de iis qui Deum interfecerunt, Obscurentur, ait, oculi 267 eorum, ne videant et dorsum eorum semper incurva 1. Eorum enim iniquitates graves factæ sunt super ipsos, nec audierunt Dominum dicentem: Venite ad me omnes, qui laboratis et onerali estis, et ego reficiam vos ". Utilis autem est afflictio superbo homini et arroganti, qui recta incedere sibi videtur. Quo de homine Salomon Rectæ videntur homini viæ, quæ tamen ad extremum in profundum ducunt”. Pronus enim jlle et humilis cum David dicet: Bonum mihi, quia humiliasti me 16. VERS. 4. In die illa sumetur super vos parabola. In omnium videlicet ore versabimini, calamitatumque vestrarum fama longe lateque per totum terrarum orbem manabit. Siquidem eas alius alii narrabit. Vel: Exemplo omnibus eritis, ut quisque dicturus sit, Pati nollem quæ passi illi sunt. Et plangetur planctus in cantico. Exteri quidem, ait, vestrum afferent exemplum: vestrates autem luctum quadam cum cantilena edent, ut et vos ipsi vestris in angustiis facietis. Tristes autem sunt et omnium maxime miserandi luctus, qui cum cantilena fiunt. Dicendo Miseria miseri sumus. Ut summam esse eorum calamitatem ostenderet vates, bis miseriæ nomen usurpavit. Non simplici, inquit, et levi miseria premimur; sed tali quæ vere miseria dici potest. Pars populi mei dimensa est in funiculo. Hæc aut ab iis enuntiantur, qui quadam cum cantilena ligentes dicunt, Miseri sumus, causam quodamγίζοντο, φησὶν, αὐτοὶ κακὰ κατὰ τῶν πλησίον· ἰδοὺ καὶ αὐτὸς λογίζομαι κακὰ ἐπὶ τὴν φυλὴν ταύτην του Ἰούδα, ὥσπερ καὶ ἐπὶ τὰς ἄλλας δέκα· τὰ δὲ κακὰ ταῦτα οὕτως ἔσονται βαρέα καὶ ἐπαχθῆ, ὥστε κατακάμψαι τοὺς σκληροὺς ὑμῶν καὶ ἀλαζονικούς τρα χίλους· καὶ οὐ μὴ πορευθῆτε ὀρθοί, ἀλλὰ συγκεχυ φότες, διότι ὁ καιρὸς πονηρός ἐστι, δηλαδὴ ὑμῶν, τουτέστι δύσκολος, πόνους ἐπιφέρων. Οὕτω καὶ παρὰ τῷ Σολομῶντι τό, Πονηρὸν περισπασμὸν ἔδωκε τοῖς ἀνθρώποις, ὀξυτόνως ἀνέγνων τινὲς, εἰ καὶ ἄλλοι παροξυτόνως αναγινώσκουσι. Τοιοῦτόν τι καὶ Δαβὶδ περὶ τῶν Θεοκτόνων προεἶπε· Σκοτισθή τωσαν οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν, τοῦ μὴ βλέπειν, καὶ τὸν νῶτον διὰ παντὸς σύγκαμψον. Αἱ γὰρ ἀκο μίαι αὐτῶν ἐβαρύνθησαν ἐπ' αὐτούς, καὶ οὐκ ἤκουον τοῦ Κυρίου, λέγοντος· Δεῦτε, πάντες οἱ κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς. Ἀγαθή δὲ ἡ κάκωσις τῷ ὑπερηφάνῳ καὶ τραχηλιῶντι, καὶ οἰομένῳ περιπατεῖν ἐν ὀρθότητι. Περὶ οὗ Σολομών εἶπεν· Εἰσὶν ὀρθαὶ ὁδοὶ δοκοῦσαι ἀνδρί· τὰ μέν το τελευταία φέρει εἰς πυθμένα ᾅδου. Καμπτό. μενος γὰρ καὶ ταπεινούμενος ὁ τοιοῦτος, ἐρεῖ μετά Δαβίδ· Αγαθόν μοι, ὅτι ἐταπείνωσάς με. Ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ληφθήσεται ἐφ' ὑμᾶς παραβολή. Τουτέστιν, ἀνὰ στόμα πᾶσιν ἔσεσθε, καὶ τὰ ὑμέτερα κακὰ διαφημισθήσονται ἐπὶ πάντας, ἄλ λου πρὸς ἄλλον ταῦτα διηγουμένου. Η, ὅτι Εσεσθε υπόδειγμα πᾶσιν, ὥστε λέγειν ἕκαστον· Μὴ πάν θοιμι, ὡς ἔπαθον οἱ δεῖνες. Καὶ θρηνηθήσεται θρῆνος ἐν μέλει. Οἱ μὲν ἀλα λότριοι, φησί, παραβολὴν ὑμᾶς ἔξουσιν· οἱ δ᾽ οἰκεῖοι ὑμῶν θρήνον μετὰ μέλους συνθήσουσι καὶ ὑμεῖς δὲ ἐφ' ἑαυτοῖς. Γοεροὶ δὲ οἱ μετὰ μέλους θρή νοι καὶ ἐλεεινότεροι. Λέγων· Ταλαιπωρία ταλαιπωρήσαμεν. Την ὑπερβολὴν τῆς ἀσθενείας αὐτῶν δηλῶν ὁ λίγος, ἐδιπλασίασε τὸ τῆς ταλαιπωρίας όνομα. Οὐχ ὁπλῶς γάρ, φησίν, ἀλλὰ τῇ ὄντως ταλαιπωρίᾳ ἐταλαιπωρήσαμεν. Μερὶς λαοῦ μου κατεμερίσθη ἐν σχοινίῳ. Η τὸ πρόσωπον τῶν θρηνούντων ἐν μέλει, καὶ λεγόνο των, ὅτι Έταλαιπωρήσαμεν, λέγει, καὶ ταῦτα medo assignando, cur in miserias inciderint, ea- οἱονεὶ τὴν αἰτίαν ἐπάγων τοῦ ταλαιπωρῆσαι· que sit, quod bæreditates populi mei distrahantur: aut etiam ab ipsomet Deo qui dicat, Ego equidem terram eis distribui, quæ nunc a vicinis accolisque dividitur. Cum enim terram illam desertam invenissent, eam inter se partientes, sibi ipsi colendam sumpserunt. Dimensa quoque est terra ab iis qui captivos homines in servitutem duxerunt, qui tributa reliquis imperabant, atque propterea metiebantur terram quam horum quisque possidebat. ἡ δέ ἐστι τὸ, Μετρηθῆναι τὰς κληρονομίας του λαοῦ μου· ἢ καὶ ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ τοῦτο λέγεται, ὅτι Ἐγὼ μὲν ἀφώρισα αὐτοῖς τὴν γῆν νῦν δ' αὕτη μετρείται παρὰ τῶν γειτόνων καὶ περιοίκων. Καὶ γὰρ ἔρημον ευρόντες τὴν γῆν, αὐτοὶ ταύτην διενέμοντο εἰς τὸ γεωργεῖν. Αλλά και παρὰ τῶν αἰχμαλωτευσάντων αὐτοὺς, κατεμετρήθη, δασμούς καὶ φόρους επιτιθέντων τοῖς ὑπολειφθεῖσι, καὶ διὰ τοῦτο μετρούντων τὴν ὑφ᾽ ἑκάστου τούτων κατεχομένην γῆν. " Eccli. 1, 13. 13 Psal. LXVIIΙ, 24. 16 Matth. x1, 28. * Prov. XVI, 25. Variæ lectiones et notæ. Scribendum puto προπαροξυτόνως. Εφ' ἡμῖν συνθήσουσι, Cod. Β.ιν. 76 Psal. exsul, 1. Ἐπάγοντα, Cod. Ven. Εκκλησίας, Cod. Bas.

EXPOSITIO IN PROPHETAM MICHEAM. - CAP. II. Καὶ οὐκ ἦν ὁ κωλύσων αὐτὸν τοῦ ὑποστρέ- λ ψαι. Οὔτε ὁ Χαμώς, φησὶν, οὔθ᾽ ὁ Βήλ, οὔτ᾽ ἄλλο; τις τοιοῦτος ὑμῶν θεός, ἠδυνήθησαν κωλύσαι αὐτὸν, τουτέστι τὸν μετροῦντα, τοῦ ἀποστρέψαι ἀπὸ τοῦ μετρεῖν. Τοῦτο δὲ λέγει, κωμῳδῶν τοὺς θεοὺς αὐτ τῶν. Η, ὅτι Οὐκ ἦν ὁ κωλύσων τὸν λαόν μου, ὥστε μὴ τὴν πρὸς τὴν αἰχμαλωσίαν ὁδὸν πορεύεσθαι, ἀλλὰ ἀποστρέψαι ἀπὸ ταύτης. Οἱ ἀγροὶ ὑμῶν διεμερίσθησαν· διὰ τοῦτο οὐκ ἔσται βάλλων σχοινίον ἐν κλήρῳ. Ἀπὸ ἀλλο τρίων μὲν, φησίν, οἱ ἀγροὶ ὑμῶν κατεμετρήθησαν καὶ διεμερίσθησαν· ὑπὲρ σοῦ δὲ τοῦ λαοῦ οὐκ ἔσται ὁ βάλλων σχοινίων μετρητικόν, ὥστε καὶ σοὶ ἀπον:- μηθῆναι κλῆρον. Τοῦτο πεπόνθασι καὶ οἱ ἀλαζόνες Ἰουδαῖοι, Πρωτότοκοι μὲν γὰρ ἦσαν, καὶ σχοίνισμα κληρονομίας Θεοῦ, καὶ αὐτῶν αἱ ἐπαγγελίαι. Καὶ οἱ πατέρες ἐμπαρακινήσαντες δὲ τῷ Χριστῷ, ἀπώλεσαν τὴν ἐν τοῖς ἡγιασμένοις κληρονομίαν. Καὶ λοιπὸν τὰ ἔθνη γεγόνασι συμπολῖται τῶν ἁγίων, καὶ κληρονόμοι μὲν θεοῦ, συγκληρονόμοι δὲ Χριστοῦ. Ο δε δὲ ὁ Δαβὶδ καὶ τὰς ἐπιβουλάς, καὶ τὰ πειρατήρια, σχοι νία ὀνομάζειν, ὡς τή, Σχοινία ἁμαρτωλῶν περι επλάκησάν μοι· και, Σχοινίοις διέτειναν παγίδα τοῖς ποσί μου. Οταν οὖν τις ἐπιβουλευθεὶς ὑπὸ τοῦ πειραστοῦ, ἀπολέσῃ τὴν μερίδα αὐτοῦ τὴν θείαν, ἣν ἔχων ἡδύνατο λέγειν • Μερίς μου εἶ, Κύριε· τότε τὸ ἐνοειδὲς τῆς ἐν αὐτῷ θείας μερίδος καταμετρεῖται, καὶ καταμερίζεται εἰς τὴν πολυσχεδή [[. -σχιδῆ] καὶ πλατείαν τῆς κακίας ὁδὸν, καὶ οὐκ ἔστιν ὁ κωλύτων αὐτὸν τοῦ ἀποστρέψαι ἀπὸ τῆς τοιαύτης @ ὁδοῦ. Βάλλει δὲ σχοινίον ἐν κλήρῳ, ὁ τὸν ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ ἐπαγόμενον αὐτῷ πειρασμὸν ἀφορμὴν ποιούμενος τοῦ σχεῖν τὸν ἐν οὐρανοῖς κλῆρον, οἷος ἦν ὁ λέγων· Λοιδορούμενοι εὐλογοῦμεν· καὶ, Εὐδοκοῦ μεν ἐν ἀσθενείαις, ἐν θλίψεσι, καὶ ἐν πᾶσι τού τοῖς ὑπερνικώμεν, διὰ τοῦ εὐδοκήσαντος Θεοῦ. Οπερ οὐ γίνεται ἐν ἡμῖν, ὅταν οἱ ἀγροὶ ἡμῶν διαμερισθώσιν, ήγουν αἱ κατὰ κόσμον πράξεις ἡμῶν μερίδες ἀλωπέκων γένωνται, τῶν πονηρῶν δαιμό νων Εν ἐκκλησίᾳ Κυρίου μὴ κλαίετε δάκρυσι. Τα λυπηρὰ διαγγείλας, παραίνεσιν εἰσφέρει, πολὺ τὸ χρήσιμον ἔχουσαν, καί φησιν, ὅτι οὐ δεῖ ἡμᾶς ἐκκλησιάζοντας, ήτοι, εἰς τὸν τοῦ Κυρίου συναγομέν νους ναόν, ψιλῶς οὕτως καὶ ἐπιπολαίως δακρύειν, καὶ ἀφοσιοῦσθαι τὸν κλαυθμὸν μόνοις δάκρυσιν, ἀλλὰ καὶ ἔργα προστιθέναι συντριβῆς καὶ κατανύ ξεως. Et non erat, qui prohiberet eum, ut averteretur. Νeque Chamus, inquit, neque Belus, neque alius quisquam ejusmodi vestrorum numinum impedire ipsum potuerunt, metientem scilicet, quominus terram meliretur. Per hæc autem vales eorum numina perstringit. Vel: Non erat, ait, qui impediret, quominus populus meus iniret captivitatis viam, eumque procul ab hac arceret. VERS. 4, 5. Agri vestri divisi sunt; propter hoc non erit tibi mittens funiculum in hæreditatem. Exteris quidem, ait, dimensi sunt agri vestri atque divisi: tibi vero non erit, qui 268 funiculum dimensionis jaciat, ut et tibi distribuatur hæreditas. Id ipsum perpessi sunt et arrogantes Judæi. Primogeniti enim crant, et pars hæreditatis Dei, quibus ipsis facta sunt promissiones. Verum cum eorum patres Christum injuriis affecissent, sanctorum hæreditatem amiserunt. Hine gentium populi facti sunt baredes Dei Christique colæredes. Consuevit præterea David insidias atque tentationes appellare funiculos, ut ibi, Funes peccatorum circumplexi sunt me ": et alibi, Funiculis intenderunt laqueum pedibus meis 18. Cum ergo quis tentatoris insidiis circumventus, partem suami divinam amittit, quam cum possideret, dicere poterat: Pars mea es, Domine 78 • *; tum simplicissima divina pars, quæ in eo est, dimensa quodammodo scinditur in multiformen latanque scelerum viam; nec est, qui procul ab ejusmodi via eum arceat. Funiculum autem jacit in hæreditatem, qui ab objecta sibi per inimicum tentatione occasionem captat acquirendi cœlestem hæreditatem. Qualis crat qui dicit: Maledicimur, benedicimus; et: Gaudemus in infirmitatibus, in tribulationibus, et in omnibus his superiores simus per Deum benedictum". Quod in nobis profecto non fit, cum agri nostri dividuntur, cum mundane scilicet actiones nostræ partes vulpium fiunt 80, malorum videlicet dæmonum. VERS. 6. 1n ecclesia Domini nolite flere lacrymis. Postquam vates acerba mala denuntiavit, perutilem inducit adhortationem, et ait, non oportere nos in unum, in templum videlicet Domini, convenientes. ita remisse leviterque lugere, ut lacrymis contenti simus; sed adjicienda præterea nobis esse intimi doloris opera mœrorisque. Neque plorent super his. Hoc est, Lugere vos oportet, non quod in captivitatem abducti sitis, et terra vestra sit dimensa, sed quia Deum að iram \ provocastis; id enim lacrymas omnino meretur. Pœna contra, qua quis ob peccata plectitur, non lacrymis, sed gaudio digna est, cum peccatorem ætorno supplicio levet. Quamobrem et Paulus dixit: 12. 86 Psal. Lx11, 11. Μὴ δακρυέτωσαν ἐπὶ τούτοις. Τουτέστιν, οὐ δεῖ ὑμᾶς δακρύειν ἐπὶ τῷ αἰχμαλωτισθῆναι, καὶ καταμετρηθῆναι τὴν γῆν ὑμῶν, ἀλλὰ διότι παρωργίσατε τὸν Θεόν· τοῦτο γὰρ δακρύων ἄξιον. '11 δ ἐπὶ τοῖς ἁμαρτήμασι τιμωρία, οὐ δακρύων, ἀλλὰ χαρας ἀξία, διότι τῆς αἰωνίου τιμωρίας ἐστὶ κουφι σμός. Οὕτω καὶ Παῦλος εἶπε· Κρινόμενοι δὲ ὑπὸ *7 Peal. civum, 64. 78 Psal. Lvi, 7. 78* Thren. 111, 24. Varia lectiones et uola. Τῆς ἑαυτοῦ, Col. Bas. 19 1 Cor. 15, Cod. Βiv. ad.lit, καὶ δολερῶν.

Cum judicamur, a Domino corripimur, ue cum hoc & Κυρίου παιδευόμεθα, ἵνα μὴ σὺν τῷ κόσμῳ κα mundo damnemur 81. τακριθῶμεν. Οὐ γὰρ ἀπώσεται ἀνείδη ὁ λέγων· Οἶκος Icκωδ παρώργισε Πνεῦμα Κυρίου, εἰ ταῦτα τὰ ἐπιτηδεύματα αὐτοῦ ἐστιν. Ο δακρύων ψιλώ, φησὶ, καὶ ἐπιπολαίως, καὶ λόγοις μόνοις περιγρά φων τὴν ἐξομολόγησιν, καὶ λέγων, ὅτι Ο είκες τοῦ Ἰακώβ, ἤτοι ἡμεῖς παρωργίσαμεν τὸν Κύριον, τὰ ὀνείδη, & μέλλουσιν αὐτῷ ἐπαχθήναι αἰχμαλωτι ζομένῳ, καὶ ἄλλως κακουμένῳ, οὐκ ἀπώσεται, εἴπερ ἐπιτηδεύματα αὐτοῦ εἰσι ταῦτα, ἃ ἀνωτέρω εἴρηται, ὅτι Ηρπαζον ὀρφανούς, καὶ τὰ λοιπά. Τότε γέρ ἀπώσεται τὰ ὀνείδη, ὅτε τὰ ἐπιτηδεύματα ἐξαλεί ψει. Ταῦτα καὶ ἡμῖν ἁρμόζει, τοῖς δοκοῦσε μὲν ἐξο Vens. 7. Non enim abjiciet opprobria, qui dicit: Domus Jacob ad iram provocavit Spiritum Domini, siquidem talia hæc sunt ipsius instituta. Qui remisse leviterque luget, inquit, verbisque solis confessionem circumscribit, dicens, Domus Jacob, nos videlicet, ad iram Dominum provocavimus, per hoc profecto non avertet dedecus illud atque probrum, quo per captivitatem aliasque calamitates est afficiendus, siquidem hæc sunt ipsius instituta que supra commemoravimus, trahere scilicet pupillos, et reliqua; 269 sed tum demum dedecus illud avertet et ignominiam, cum instituta illa et consuetudinem chlitterabit. Hae et nobis apprime conveniunt, qui η ομολογεῖσθαι, μὴ ποιοῦσι δὲ καρποὺς ἀξίους τῆς μετα peccata quidem nostra confitemur, sed nullos νοίας· ἢ καὶ τοῖς δακρύουσι μὲν, ἐπὶ ἀποτυχία δε pœnitentiæ dignos fructus facimus. Vel, qui luge- τινος τῶν φθειρομένων ἀγαθῶν, ἡ ἀβουλή του τινός mus etiam, verum hoc tum demum, cum aut voti συντυχία. Ταῦτα καὶ νῦν τοῖς Ἰουδαίοις οἰκεῖς, οἱ compotes fieri non possumus, nec obtinere caducum δακρύουσιν, οὐ διὰ τὸ τῆς Θεοκτονίας μύσος, ἀλλὰ aliquod bonum, quod optamus; aut cum aliquid διὰ τὰ ἐλαύνεσθαι, καὶ διώκεσθαι, καὶ μὴ ἔχειν nobis accidit contra votum. Hæc eadem consenta παρρησίαν καθ' ἡμῶν, ὡς καὶ κατὰ τῶν ἀποστόλων, nea sunt et llebræis nostrorum temporum; qui qui- Απαγορεύει οὖν τοῦτο αὐτοῖς ὁ προφήτης. Ο dem lugent, non ob flagitiosissimum ipsorum faci- Πατὴρ γάρ, φησίν, ὁ λέγων, καὶ κρίνων, καὶ ἀποnus, quod Deum occidendo perpetrarunt, sed ob φαινόμενος, ὅτι παρώργισαν τὸ Πνεῦμα Κυρίου, ὅτε angustias atque vexationes quas patiuntur, ið ægre ἔλεγον μὴ ἐν αὐτῷ θαυματουργεῖν τὸν Χριστόν, vel ntaxime ferentes, quod ea contra nos loquendi ἀλλ' ἐν τῷ Βεελζεβούλ, οὐκ ἀπώσεται τὰ ὀνείδη αυτ libertate uti nequeant, qua olim usi sunt in aposto τῶν, οὐδὲ παραβλέψεται τά τε ἐπὶ ταῖς θαυματουρ los. id ergo eis vetat divinus vales. Pater euin, γίαις, καὶ τὰ ἄλλα, & ὠνείδιζον τῷ Χριστῷ· εἶπερ ait (qui dicit, et simul judicat, atque palam aper- μέχρι τοῦ νῦν τοιοῦτα ἐπιτηδεύματα ἔχουσι, καὶ teque declarat eos ad iram provocasse Spiritum τοιαύτην κατὰ Χριστοῦ διάθεσιν, βλασφημοῦντε; Domini, cum Christum non vi sua, sed ope Beelze- αὐτὸν, ὡς πλάνον, καὶ μὴ ὡς Θεῷ προσέχοντες. bal mira facere deblaterarent **), Pater, inquam, non auferet ipsorum dedecus, et ignominiam: nec profecto negligenda putabit, quæ Christo cum in editis ab eo miraculis, tum in cæteris, vitio verterunt: siquidem ad hoc usque tempus cadem instituta sectantur, et eodem in Christum animo affecti, eum uti impostorem maledictis impie lacerant, uec ei, uti Deo, obsequen lum putant. VERS. 7, 8. Nonne sermones ejus boni cum eo et recti ambulaverunt? Et anterius populus meus in inimicitia restitit contra pacem suam. Per interrogationem legendum est usque ad Ambulaverunt, quod vero sequitur, more solito. Ait enim Deus: Haud recte coufessionis verba profert populus meus, neque profecto recti sunt hi sermones, et cjusmodi, ut nihil præ se tortuosi ferant, nihil quod egeat correctione: ecce enim per opera manifeste declarat, se, tanquam inimicum, adversa mihi fronte stare (id enim significat per verbum hoc anterius), ac propterea pace se privavit, implicuitque bellis et malis iis quæ inde proficiscuatur. Vens. 9. Pe!!em ejus excoriaverunt, ut auferrent spem, contritionem belli. Duces populi mei projicientur de domibus deliciarum suarum. Cum superius populum reprehendisset, id ei exprobrans, quod per opera divinis legibus adversaretur, etsi 81 I Cor. xi, 12. ** Matth. x:1, 27. Οὐχ οἱ λόγοι αὐτοῦ καλοὶ μετ' αὐτοῦ καὶ όρο θοὶ πορεύονται Καὶ ἔμπροσθεν ὁ λαός μου εἰς ἔχθραν ἀντέστη κατέναντι τῆς εἰρήνης αυτ τοῦ. Κατ' ερώτησιν ἀναγνωστέον ἄχρι τοῦ, Που ρεύονται· τὸ δὲ ἑξῆς, ἐν ήθει. Φησί γάρ· Οὐκ ἐξομολογήσεως μὲν λόγους λέγει ὁ λαός μου, καὶ ὀρθοί εἰσιν οὗτοι οἱ λόγοι, οὐδὲν ἐν τοῖς ῥήματι στρεβλόν, ἢ ἐπιλήψιμον, καὶ ἄξιον διορθώσεως ἔχον τες· ἀλλ᾿ ἰδοὺ διὰ τῶν ἔργων ἐμφαίνει, ὅτι ὥσπερ ἐχθρὸς, ἀντιπρόσωπός μου ἵσταται. Τοῦτο γὰρ δη λοῖ διὰ τοῦ εἰπεῖν, ἔμπροσθεν, καὶ αὐτὸς ἑαυτὸν τῆς τε εἰρήνης ἐστέρησε, καὶ πολέμοις καὶ ταῖς ἐκ τῶν πολέμων κακοῖς παρέδωκε. Τὴν δορὰν αὐτοῦ ἐξέδειραν, τοῦ ἀφελέσθαι ελπίδα, συντριμμὸν πολέμου· διὰ τοῦτο ἡγούμε νοι λαοῦ μου, ἀποῤῥιφήσονται ἐκ τῶν οίκων τρυφῆς αὐτῶν. Κατηγορήσας τοῦ λαοῦ, ὡς ταῖς θείοις νόμοις ἀντιταξαμένου διὰ τῶν ἔργων, εἰ καὶ Variæ lectiones et notæ. Απαγορεύει τούτοις αὐτοῖς, Col. Bay. Πεπόρευνται, Cod. Ven., ita et puίο μου.

CAP. II. πεπλασμένην διάνοιαν ἐπεδείκνυντο, νῦν κατηγορεί contrarium operibus animum simularet: nunc τῶν ἡγουμένων, λέγων, ὅτι οἱ ἡγούμενοι γεγόνασιν accusat ipsius duces atque præsides, his verbis: αὐτοῖς τῆς τοιαύτης διαθέσεως αἴτιοι· οἱ διὰ τοῦ Ipsimet præsides, inquit, auctores eis fuerunt talis πείθειν τὸν λαὸν εἰδωλολατρεῖν, τὴν δορὰν αὐτοῦ ipsorum voluntatis atque studii; qui profecto poἐξέδειραν, τουτέστι τὴν ἐμὴν σκέπην, ἥτις περιέ- pulum ad idola colenda inducendo, pellem ei σκεπεν αὐτὸν, ὥσπερ ή δορὰ τὴν σάρκα, πρὸς τὸ detraxerunt, meain scilicet defensionem atque tuμὴ εὐκόλως πάσχειν, καὶ ἀφείλοντο ἀπὸ τοῦ λαοῦ telam, quæ ipsum ita tegebat, ut pelle tegitur τὴν εἰς ἐμὲ ἐλπίδα, ἥτις ἦν συντριμμὸς τοῦ πολ- corpus, ne incommoda facile patiatur. lidem et ἐμου. Καὶ γὰρ ἐλπίζων ἐπὶ τὰ εἴδωλα, ἀφαιρεῖται populum ea spe dejecerunt, quam in me locatam τὴν εἰς Θεὸν ἐλπίδα, τὴν συντρίβοντα τοὺς πολέ habebat; quæ spes erat belli contritio. Sperans μους. Διὰ τοῦτο οὖν καὶ αὐτοὶ οἱ ἡγούμενοι, οἱ βα- enim in idolis, excidit ca spe, quam repositam σιλεῖς καὶ ἱερεῖς, σὺν τῷ λοιπῷ λαῷ ἀποῤῥιφήσονται 270 habet in Deo, qui bella conterit. Hanc ob εἰς αἰχμαλωσίαν ἐκ τῶν οἴκων αὐτῶν, οὓς οὐχ rem ergo et ipsi duces, tum reges, tum sacerdotes, ἁπλῶς οὕτως ἐδομήσαντο λιτῶς καὶ ἀπεριέργως, cum reliquo populo captivi ducentur in servituκαὶ πρὸς χρείαν τοῦ καταμένειν, ἀλλὰ πολυτελῶς, Lemn, domibus quisque suis expulsi, quas conκαὶ πρὸς τρυφὴν καὶ ὕβριν. Διὰ τὰ πονηρὰ ἐπιτη struxerunt, haud simplici et moderato cult, ad δεύματα αὐτῶν ἐξώσθησαν· μὴ ἐμὲ, φησὶν, αἰτιά- necessarium habitationis usum, sed nimis exquiσθωσαν, ὅτι ἐξώσθησαν εἰς Βαβυλῶνα, ἀντὶ τοῦ, sito ac splendido, ad luxum inanemque ostentaἐξωσθήσονται· ἀλλὰ τὰ ἐπιτηδεύματα αὐτῶν τάδ' tionem. Ejecti vero sunt ob ipsorum nefaria faciἦν, ὅτι καὶ αὐτοὶ κακὰ ἐπετήδευον, καὶ τὸν λαὸν nora. Ne causam, ait, in me conferant, quod abἔπειθον τὰ αὐτὰ μετιέναι. Ησαν καὶ τοῦ Χριστο ducti Babylonem fuerint (abducendi scilicet sunt), κτόνου λαοῦ οἱ λόγοι καλοὶ καὶ ὀρθοί, λέγοντος, ὅτι sed bac de re se suamque improbitatem accusent. Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε· ἀλλ' ὅτι Quandoquidem cum ipsi nefaria facinora patraἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Υἱὸν Θεοῦ· καὶ runt, tum populum ad eadem impulerunt. Bona πάλιν, Κατὰ τὸν νόμον ἡμῶν ὀφείλει ἀποθανεῖν, item erant et recta turbæ, quæ Christum interὅτι εἶπεν ἑαυτὸν Υἱὸν Θεοῦ. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν fecit, verba, De bono opere non lapidumus le, sed πρὸς ἀνθρώπου; ἔλεγον· ἔμπροσθεν δὲ ἐμοῦ τοῦ quia, homo cum sis, te Dei Filium facis”; et Θεοῦ καὶ Πατρός, οὐχὶ ἐκδικηταὶ ἐμοὶ ἐφαίνοντο, rursum, Secundum legem nostram eum mori decet, ἀλλ' ἐχθροί. Διὰ τί; Διότι ἀντέστησαν τῇ εἰρήνῃ quia semetipsum asseruit Filium Dei. Verum αὐτῶν, ὅς ἐστι Χριστός· ὁ δὲ μὴ τιμῶν τὸν Υἱόν, enimvero hæc illi apud homines: apud me vero οὐ τιμᾷ τὸν Πατέρα. Διὰ τοῦτο οἱ ἡγούμενοι τοῦ Deum et Patrem, non tanquam expostulantes, sed λαοῦ μου οἱ πολλοὶ ἀρχιερεῖς, ἀπερρίφησαν ἐκ τοῦ tanquam inimicos sese gerebant. Quid ita? Quia ναοῦ μου, ὃν ἕνα οἶκον ὄντα ἐμοὶ, αὐτοὶ πολλούς videlicet suæ ipsorum paci, Christo nimirum, adἐποίησαν, διὰ τὸ μισθοῦσθαι καθ᾽ ἕκαστον ἐνιαυτόν. versabantur. Qui vero non honorat Filium, non Ἐν τούτῳ δὲ καὶ τὸν νόμον καπηλεύοντες, κατετρυ- honorat Patrem 8. Propterea præsides populi mei, φων τοῦ λαοῦ. Πολλάκις δέ τις καὶ χρηστολογίαν sacerdotum principes bene multi depulsi templo ὑποκρινόμενος πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς, λόγους μὲν ἔχει sunt, quod unica mihi domus cum esset, ipsi plures καλοὺς καὶ ὀρθούς, ἀλλ' ἐχθρός ἐστι διὰ τῶν ἔργων, effecerunt, mercaturam ibi quotannis exercentes. μηδὲν εἰρηνικὴν φρονῶν, ἀλλὰ δι' ὧν πράττει, ἱστά- Ubi et legem quæstui habentes, populum ludificaμενος κατέναντι τῆς εἰρήνης αὐτοῦ, ἣν λαλεῖ μετὰ bantur. Sæpe item quis se cum fratribus loqui siτῶν πλησίον, καὶ τὴν δορὰν ἐκδέρων τοῦ πένητος, mulat ad eorum utilitatem; qui quidem sermones τοῖς τε ἄλλοις τρόποις, καὶ τῷ συντρίβειν αὐτὸν ἐν cum ipsis habet bonos et rectos, reipsa tamen ταῖς ἐργασίαις, καὶ οὕτως αὐτὸν ἐκπιέζων, ὥστε inimicus est, verbis contraria agens. Atque hic ἀφαιρεῖσθαι αὐτοῦ καὶ τὴν χρηστοτέραν ἐλπίδα, nihil pacifici cogitat, sed per nefaria sua facta, ἥτις συντριμμὸς γίνεται τοῦ τῆς ἀπογνώσεως καὶ eontra suam pacem grassatur. Quam quidem paτῆς βλασφημίας, τῆς εἰς τὴν Πρόνοιαν, πολέμου. Ο cem cum proximo suo loquitur; et alia ex parte γὰρ κακούμενος, καὶ πολεμούμενος εἰς τὸ βλασφη· pauperi pellem detrahit. Hunc enim cum aliis bene μῆσαι κατὰ τῆς Προνοίας, ἐπειδὰν τῇ τῶν ἀγαθῶν multis modis exagitat, tum maxime in opificiis ἐλπίδι βοηθηθῇ, συντρίβει τοῦτον τὸν πόλεμον. Τὰ vexat atque fatigat, et ita demum opprimit, ut δ' ἐφεξῆς δοκεῖ μὲν τιμωρίαν περιέχειν, καὶ οἰκο bona ei spes omnis auferatur. Quæ spes conterit δομείτω γε καὶ τοῦτο τοὺς πολλοὺς, ἀπειλοῦντος desperationis bellum, qua permotus pauper Proτοῦ Θεοῦ ἐκπεσεῖσθαι ἐκ τῶν οίκων τῆς τρυφῆς. videntiam maledictis lacerare consuevit. Qui enim Νοήσεις δὲ καὶ ἀξίως τοῦ Πνεύματος ἡγουμένους, malis afligitur, invehiturque propterea maledictis καὶ ἄρχοντας, τὰς ψυχὰς, αἱ ἡγεμονεύειν ταχθεῖσαι, in Providentiam, quodam quasi afflictionum bello ἐπειδὴ μὴ καλῶς ἐχρήσαντο τῇ ἀρχῇ, ἐμπεσοῦσαι commolus: cum ei bonorum spe succurritur, is πειρασμοῖς καὶ θλίψεσιν, ἀποῤῥιφήσονται ἐκ τῶν bellum hoc statim conterit. Quæ vero sequuntur οἴκων τῆς τρυφῆς, τῶν σωμάτων δηλαδή, οἷς συν- poenam continere mihi videntur. Id autem docu- » Joan. x, 55. 8 Joan. XIX, 7. ss Jean. v,

mento sit multis, quibus minatur Deus, e delicia- Λ ετρύφων. Ψυχὴ γὰρ, εὖ μὲν τοῦ σώματος ἔχοντος, καὶ τρυφῶντος, προστέτηκε τούτῳ· κακουμένου δε, ἐννοουμένου τήν τούτου φθοράν, αἰσχύνεται τοιαύτῃ φθορά συνεῖναι. Διὸ καὶ τὰ τοῦ προφήτου ἐρεῖ· Οίμοι! ὅτι ἡ παροικία μου ἐμακρύνθη· καὶ τὰ τοῦ Παύλου, Ταλαίπωρος ἐγὼ ἄνθρωπος, τίς με ρύσεται ἐκ τοῦ σώματος τοῦ θανάτου τεύτου; Καὶ ὅταν δὲ μετασχηματιζόμενος ὁ Σατανᾶς εἰς ἄγγελον φωτός, δοκεῖ συμβουλεύειν ἡμῖν τὰ χρηστὰ, ὡς καὶ τῇ Εὐπ, λόγους καλοὺς καὶ ὀρθοὺς ἐπιδείκνυται· ἀλλ' ἐὰν τὰ ἔμπροσθεν ίδωμεν, καὶ μὴ τοῖς παροῦσιν ἐναπομείνωμεν, ἐχθρὸν αὐτὸν ἐγ μεθα, ἐν ὅσῳ δοκεῖ εἰρηνεύειν μεθ' ἡμῶν. Ἐκδέρει γὰρ τὴν δορὰν καὶ τὴν νέκρωσιν, ἣν ἔσχομεν συνταφέντες τῷ Χριστῷ διὰ τοῦ βαπτίσματος, καὶ ἀραιρεῖται ἡμῶν τὴν ἐλπίδα, ὅς ἐστι Χριστός, ἡ ἐλπὶς τῆς δόξης, ὃς συνέτριψε τὸν πόλεμον, καταργήσεις τὴν ἔχθραν ἐν τῇ σαρκὶ αὐτοῦ, καὶ εἰρηνοποιήσας τὰ πάντα, τὰ ἐν οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ γῆς. Διὰ τοῦτο οὖν οἱ νῦν ἡγούμενοι ἡμῶν, αἱ ἀρχαὶ καὶ ἐξουσίαι του σκότους, ἐκ τῶν ἄνω μονῶν τοῦ παραδείσου τῆς τρυφής, ἣν ἐτρύφων πρὸ τοῦ ἀποστῆναι, ἀποῤῥιφή σονται εἰς τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον. Αρμόζει δὲ καὶ τῷ Ἰούδα τὸ, Οὐχ οἱ λόγοι αὐτοῦ ὀρθοὶ καὶ και λοὶ πεπόρευνται, καὶ τὰ ἑξῆς, τῷ λέγοντι· Ηδύνατο γὰρ τοῦτο τὸ μῖρον πραθῆναι πολλοῦ, καὶ δοθῆναι πτωχοῖς· καὶ, Μήτι ἐγώ εἰμι, Ραββί; εἶτα κατέναντι τῆς εἰρήνης στάντι, ἧς κύριος άνθρω πος ἦν. rum domibus cos demigraturos. Duers item ac præsides spiritali quadam ratione intelligere commole poteris et animas, quæ imperare jussæ, cum viste fractaque tentationibus afflictionibusquc, imperio suo abutantur, expellentur deliciarum domibus, corporibus scilicet, in quibus luxuriose vivere consueverunt. Anima enim, quandiu corpus bene se habet, inque deliciis versatur, ei totam sese dedit: cum contra male corpus torquetur, cognita corporis corruptione, 271 pudet ipsam in hujusmodi putredine diutius commorari. Quamobrem cum regio Vate dicet: Hei mihi, quia incolatus meus prolongatus est**! et cum Paulo, Quis me salvabit a corpore hominis hujus 87? Item cum angeli lucis formam induens Satanas, bona nobis consilia dare videtur, ut et Evæ, bonos profecto et rectos sermones præ se fert; at si præterita considerare voluerimus, neque præsentia tantummodo spectare, eum nobis inimicum comperiemus, tum etiam, cum pacifice nobiscum agere videtur. De- - trahit enim quodammodo nobis pellem, aufertque mortem quam, una cum Christo sepulti, per sacri fontis lavacrum subivimus, adimitque spem nostram quæ est Christus, spes gloriæ, qui bellum contrivit, sustulitque carne sua odium omne, et cuncta quæ in cœlis sunt, quæque in terris, pace donavit. Ob id ergo quotquot modo nobis dominautur principatus potestatesque tenebrarum, eji- cientur e supernis sedibus paradisi voluptatis qua ante defectionem fruebantur, detrudentnrque in tenebras exteriores. Dictum hoc idem, Nonne sermones ejus boni et recti ambulaverunt? et quod sequitur, apprime convenit et Judæ, qui dicit, Poterat venundari multo unguentum hoc, et dari pauperibus ª³; et, Numquid ego sum, Rabbi"? quique simul invehitur in pacem, cujus dominus homo crat. Vers. 10. Appropinquate montibus æternis. Surge, et ambula, quia non est tibi requies.Præsides hujuscemodi verbis allatur: Quoniam meas amplecti leges noluistis, et vestris in domibus requiescere vobis non placuit: abite in posterum in Babyloniam regionem, et pergite ad ipsius montes Ararat. Quos ideo vocat æternos, quia diu multumque memorati præsides ibi erant commoraturi, vel quia ab omni retro antiquitate, quod in ipsis arca requievit, celebres evaserunt. In patria enim terra non est amplius voluis requies. Ἐγγίσατε ὄρεσιν αἰωνίοις· ἀνάστα, καὶ πορεύου, ὅτι οὐκ ἔστι σοι ἀνάπαυσις. Πρὸς τοὺς ἄρχοντας φησιν, ὅτι Ἐπειδὴ οὐκ ἠθελήσατε τους ἐμοὺς στέργειν νόμοις, καὶ τοῖς οἴκοις ὑμῶν ἐπανα παύεσθαι, πορεύεσθε λοιπὸν ἐπὶ τὴν Βαβυλωνίων γῆν, καὶ ἐγγίσατε τοῖς ἐκείνων ὄρεσι, τοῖς 'Αραράτ & αἰώνια καλεῖ, ἢ διότι μακροὺς ἔμελλον ἐκεῖ χρό νους ἐνδιατρίψειν, ἢ ὅτι ἐξ αἰῶνος διαβόητα ἦν, δια τὸ τὴν κιβωτὸν ἐκεῖ καταπαῦσαι. Ἐν γὰρ τῇ παι τρώς ὑμῶν γῇ οὐκ ἔστι σοι τοῦ λοιποῦ ἀνάπαυσις. Prop'er immunditiam consumpti estis COTTI - "Ενεκεν ἀκαθαρσίας διεφθάρητε φθορά κατ ptione: fugistis, nemine persequente. Causam al- εδιώχθητε, μηδενός διώκοντος. Τὴν αἰτίαν ἐπάγει, ducit vales, cur haec ii passuri essent. Propter ῃ δι᾿ ἣν ταῦτα πείσονται, καί φησιν, ὅτι Ενεκεν τῆς 6+ Psal. cxis, 5. 87 Rom. vi!, 24. ns Matth. XXVI, 9. so Matth. xxvi, 25. Variæ lectiones et notæ Uterque Col. habet εννοουμένου, Scribendum tamen puto έννοουμένη. Τοῦ ἀνθρώπου τούτου, hominis hujus, Cod. Bay. Qua, Theophylacte, paradisi voluptate gaudebant angeli ante defectionem? eane, quæ a Dei visione manaret? At si ita esset, beati profecto fuis - sent proptereaque peccare amplius non potuissent, Beati enim qui Deum intuentur, ita ab summa ejus bonitate rapiuntur, ut sponte quidem ament, sed eum non amare non possint. An paradisi terrestris vnluptate perfruebantur? At spiritus cum essent, materia prorsus expertes, nulla gaudere poterant voluptate, quæ sensibus perciperetur, nisi forte cum Origene putes angelos corpus habere, materia tenuissima compactum, ætherea, vel ignea. An paradisi voluptatem appellas Dei gratiæ statum atque cogni.ionem, qua ante lapsum angeli gaudebant? Huie equidem sententiæ facile subscribam.

CAP. II. ἀκαθαρσίας, τῆς εἰδολωλατρείας, ἢ ἁπλῶς πάσης immunditiam, ait, idolorum scilicet cultum, et " ἁμαρτίας, τῆς ἀκάθαρτον ποιούσης τὸν ταύτην μετιόντα, παρεδόθητε τῇ φθορᾷ ταύτῃ τῆς αἰχμα αλωσίας καὶ τοῦ θανάτου, καὶ αὐθαιρέτως αὐτοὶ ἑαυ τοῖς τὸν διωγμὸν ἐπηγάγετε, διὰ τοῦ πράττειν τὰ παροργίζοντά με. Ορη ἦσαν καὶ οἱ τὰ τοῦ νόμου διδάσκοντες, ἅτε ὑψοῦ τεταγμένοι, καὶ ἐπὶ τῆς Μωσέως καθέδρας, ἀλλὰ πρόσκαιρα βρη. Τοῖς οὖν τὰ τοιαῦτα ὄρη ζητοῦσί φησι νῦν τὸ Πνεῦμα· Ἐγ γίσατε τοῖς τοῦ Εὐαγγελίου διδασκάλοις, οἱ ὄρη εἰσὶν αἰώνια· ὁ γὰρ ἀποστείλας αὐτοὺς μαθητεῦσαι πάντα τὰ ἔθνη, ἐπηγγείλατο μετ᾿ αὐτῶν ἔσεσθαι ἄχρι τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος· καὶ τῆς βασιλείας δὲ αὐτοῦ οὐκ ἔσται τέλος. ᾿Ανάστητε ἀπὸ τοῦ τῇ σκιᾷ προσκαθῆσθαι, καὶ πορεύθητε, ὥστε περαιτέρω τοῦ γράμματος νοῆσαί τι. Ἐν τῷ νόμῳ γὰρ, φησίν, ἀνάπαυσις οὐκ ἔστι σοι. Ζυγὸς γὰρ ἦν, ἐν οὐδὲ οἱ πατέρες ηδυνήθησαν βαστάσαι, διότι ἐξ ἔργων νόμου οὐ δικαιοῦται πᾶσα σὰρξ, ἀλλ' ἐν Χριστῷ, τῷ δι καιοῦντι ἐκ πίστεως, καὶ τοὺς πεφορτισμένους ἀναπαύοντι. Ποῦ; Ἐπὶ ὕδατος ἀναπαύσεως, ἐν ᾧ βαπτιζόμενοι, τὸ τῶν ἁμαρτιῶν ἄχθος ἀποτιθέμεθα. Ἐπειδὴ δὲ ὁ ἄφρων τότε διαφθείρεται ἐν ἐπιτηδεύ μασιν, ὅτε εἴπῃ· Οὐκ ἔστι Θεός· εἰκότως καὶ οἱ Ἰουδαῖοι, εἰπόντες, ὅτι οὐκ ἔστι Θεὸς ὁ Χριστὸς, καὶ διὰ τοῦτο ἀκάθαρτοι γεγονότες ἀπὸ τοῦ αἵματος αὐτ τοῦ, διεφθάρησαν φθορᾷ τῇ τε ψυχικῇ, καὶ ἑπομέ νως τῇ σωματικῇ, ὅτε αὐτοὶ ἑαυτοὺς ἐδίωκον στα σιάσαντες, ὡς Ιώσηπος ἱστορεῖ Ορη αιώνια και οἱ ἄγγελοι, οἷς ἐγγίζειν κελευόμεθα, ἀσάρκοις οὖσιν, ὀλιγόσαρκοι αὐτοὶ γινόμενοι. ᾿Ανάστηθι ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας, καὶ πορεύθητι πρὸς τὸ καὶ ἀγαθόν τι ποιῆσαι· ἡ γὰρ ἁμαρτία ανάπαυσις οὐκ ἔστι σοι. Μήποτε δὲ ἐπειδὴ ἐν τῷ κόσμῳ θλίψιν ἔχει ὁ μαθητῆς τοῦ Χριστοῦ, καὶ διὰ πολλῶν θλίψεων δεῖ ἡμᾶς εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, παραινεῖ τῷ τοιούτῳ ὁ λόγος πορεύεσθαι, καὶ ἀεὶ κατατείνε σθαι προκόπτοντα ἐν τῷ καλῷ· οὐ γὰρ ἔστιν ἀναπαύεσθαι τὴν βαδίζοντα την τεθλιμμένην οδόν. Πᾶς μὲν οὖν ὁ ἁμαρτάνων φθείρεται· εἰς γὰρ τὸ μὴ ὂν χωρεῖ, τὴν κακίαν, ἀπὸ τοῦ ὄντος Θεοῦ καὶ τῆς ἀρετῆς. ᾿Αλλὰ τότε φθείρεται καταφθορά, ὅτε καὶ ἀκαθαρσίαν ἔχει, ἥτις ἐστὶν ὑψηλοφροσύνη. Ακάθαρ της γὰρ παρὰ Κυρίῳ πᾶς ὑψηλοκάρδιος, ὅταν τὸ κακὸν ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν, ἔτι καὶ ἐγκαυχάται ταύτῃ· ὡς εἴ γε τὸ κακὸν ποιῶν, εἰς συναίσθησιν ἔρχεται, τάχα οὐ καταφθορᾷ φθείρεται, ἀλλὰ μετ τριώτερον. Διδάσκει τοίνυν ὁ λόγος τοὺς εἰς βάθος κακῶν ἐμπεσόντας, καὶ καταφρονοῦντας, ὅτι Ἐξ ἀκαθαρσίας, καὶ ὑψηλοφροσύνης, την παντελῆ διαφθορὰν ὑπέστητε. Ωστε εἰ βούλεσθε ἀπὸ τῆς φθο- **Matth. XXVIII, universim ob peccati genus omne, quo immundus ellicitur quisquis eo contaminatur, subiistis cladem hanc captivitatis et mortis; et ipsi in vos concitastis hostilem insectationem, ea nefaria facinora patrando, quæ iram mihi maxime movent. Montes item erant et qui præcepta legis tradebant, utpote in excelso quodam ordine locati, sedentesque in Moysis cathedra, sed fluxi montes et instabiles. Ad eos ergo, qui tales montes petebant, ait nunc divinus Spiritus: Accedite ad Evangelii magistros, qui moules eterni sunt. Qui enim eos misit, ut docerent omnes gentes, mansurum se. cum ipsis usque 272 ad consummationem sæculi. promisit ºº, ut ejus regno nullus unquam finis sil futurus. Surgite ergo, ait, recedlite ab umbra, properate (ad montes illos) ut littera sublimius aliquid intelligere possitis. In lege quippe non est vobis requies. Jugum enim lex est, quod ne patres quidem vestri ferre potuerunt ". Siquidem non per legem justificatur omnis caro, sed per Christum, qui justos per fidem facit, oneratosque reficit et recreat. Ubi? Ad refocillantem videlicet. undam, qua abluti, peccatorum onus excutimus. Quoniam autem insipiens tum pravis institulis labefactatur, cum dicit, Non est Deus; idcirco et Judæi (qui Christum Deum esse negarunt, proptereaque se hujus ipsius sanguine polluerunt) maximam subiere cladem animæ simul et corporis, cum, seditione inter ipsos orta, se invicem alius in alium insurgentes, teste Josepho, persequebantur. Montes eterni sunt et angeli, carnis expertes, ad quos et nos, tenui carne præditi, propius accedere jubenur. Recede, inquit, a peccato, et fac bonum aliquod agas. Peccatum enim. non est tibi requies. Fortasse vero quoniam tribulationes in boc mundo patitur Christi discipulus, perque afflictiones multas colorum regnumi ingredi nos oportet: hune hortatur vates ad bene recteque sine ulla intermissione agendum. Ei enim, qui tribulationis via incedit, requiescere non licet. Labefactatur ergo peccator omnis (transit enim ad id quod non est, vitium scilicet; recedens ab eo, quod est, Deo nimirum atque virtute), set tum demum penitus corrumpitur, cum co immunditiæ genere afficitur, cujus est vana gloriatio. Immundus enim apud Deum evadit omnis elatus animus, cum scilicet peccat, et suo de peccato gloriatur. Ut si postquam peccavit, resipiscat, tum haud penitus corrumpatur, sed levioren subcat cladem. Monet ergo vates eos qui in malorum ba20. st Galat. ur, 16. os Psal. xii, 1. Variæ lectiones et notæ. Judaeorum intestina bella, et innumeras inde nanantes clades passim accurateque describit Joeplus in lib. De bello Judaico. Μαρτυρεί, testatur, Cod. Bay. Hæc Theophylactus ex Platonica doctrina: Plato euim in Timmo docet: Τί τὸ ὂν μὲν ἀεὶ, γένεσιν δ᾽ οὐκ ἔχον, καὶ τί τὸ γιγνόμενον μὲν. ὃν δ' οὐδέποτε;

surgere, et justitia præditi vivere, pandite quam Πνεύμα έστησε ψεῦδος, ἐστάλαξέ σοι εἰς οἶνον καὶ μέθυσμα. Τὸ πονηρόν, φησί, πνεῦμα, τὸ ἐν τοῖς ψευδοπροφήταις ἐνεργοῦν, ἔστησέ σοι τῷ Ἰσραηλίτῃ λαῷ τὸ ψεῦδος ὡς παγίδα. Η, ὅτι Εδραῖον ἐν σοὶ τὸ ψεῦδος καὶ στερεὼν εἰργάσατο, καὶ ἐνεστάλαξέ σοι τὰς ψευδείς προφητείας εἰς οἶνον, τουτέστιν, εἰς τάξιν οίνου, ἐν οἷς εὐφραινόμενος, καὶ ἡδέως ταύτας λαμβάνων καὶ ἀποδεχόμενος, ἐμεθύσης, καὶ παρηνέχθης του δέοντος. Εἰ δὲ οὐδεὶς ἐν Πνεύματι Θεοῦ λαλών, λέγει ἀνάθεμα Ἰησοῦν· πρόδηλον, ὅτι τοῖς Φαρισαίοις καὶ Γραμμα τεῦσι, τοῖς λέγουσι τὸν Κύριον πλάνον καὶ δαιμονῶντα, καὶ ἀντίθεον, πνεῦμα πονηρὸν ἔστησε τὸ κατ' αὐτοῦ ψεῦδος, καὶ ἐνεστάλαξεν αὐτοῖς τοῦτο, ὥστε μεθύειν ἀπ' αὐτοῦ, καὶ τὰ τῶν παραφρονούν των καὶ λέγειν καὶ ποιεῖν, καὶ συκοφαντοῦντας αὐτ τὸν, καὶ σταυροῦντας. Καὶ ἐν ἡμῖν δὲ τὰς ψευδεῖς τοῦ βίου τούτου φαντασίας, ἄλλως ἀνυποστάτους ο railrum inciderunt, nibili id pendentes; ad quos, ρᾶς ἐπανελθεῖν, καὶ ζῆσαι δικαιωθέντες, λέγετε τὰς Vestram, ait, ob despicientiam evenit, ut penitus ἁμαρτίας ὑμῶν πρῶτοι, ἵνα δικαιωθῆτε. deleremini, Quare si vultis ab interitu vestro primum peccata vestra, quod justi fieri possitis. VERS. 11. Spiritus statuit mendacium, stillavit tibi in vinum et ebrietatem. Malus, ait, spiritus, qui falsis in vatibus operatur, statuit tibi, Israelitico populo, mendacium, tanquam laqueum; vel, firmum ac stabile in medio tui mendacium effecit, instillavitque tibi falsa vaticinia, in vinum, instar scilicet vini: quibus vaticiniis exhilaratus, ea libenter arripiens excipiensque, inebriatus es, et a bono honestoque aberrasti. Quod si nemo, qui in Spiritu Dei loquitur, anathema Jesum dicit "; perspicuum profecto 273 est, Pharisæis et Scribis β (qui Dominum seductorem esse dicebant, et spiritu malo correptum Deoque contrarium), mendacium hoc contra Jesum ipsum statuisse et instillasse nefarium spiritum, quo m'endacio illi inebriati, quæ delirantium sunt et dicerent, et facerent, eum calumniando simul atque crucifigendo. Statuit item in nobis idem nequitiæ spiritus falsas hujusce vitæ imaginationes, nullo solido nixas fundamento, eisque tribuit quamdam veluti basim atque soliditatem. Nobis deinde instillat harum voluptatem, tanquam vinum atque temulentiam, qua voluptate inebriati, instabiles fieri, vacillare, ex uno in ahud iniquitatis genus prolabi. σα, τὸ τῆς πονηρίας πνεῦμα ἱπτᾷ, καὶ βάσιν αὐταῖς καὶ παγιότητα δίδωσι, καὶ ἐνσταλάζει ἡμῖν τὴν τούτων ἡδονὴν ὥσπερ οἶνον καὶ μέθυσμα, ὑπ' ἧς ἀστατοῦμεν, καὶ κραδαινόμεθα. ἄλλοτε εἰς ἄλλο είδος κακίας σφαλλόμενοι. Καὶ ἔσται ἐκ τῆς σταγόνος τοῦ λαοῦ τούτου συναγόμενος συναχθήσεται Ἰακώβ, σὺν πᾶσιν. Εκδεχόμενος ἐκδέξομαι τοὺς καταλοίπους του Ισραὴλ, ἐπιτοαυτό θήσομαι τὴν ἀποστροφὴν αὐτῶν. Η σταγών, φησίν, αὕτη του ψεύδους, εν ἐδέξατο ὁ λαός μου οὗτος, αἰτία ἔσται καὶ πρόξενος πᾶσι τοῦ συναχθῆναι εἰς μίαν αἰχμαλωσίαν. Καὶ τοὺς δόξαντας γὰρ καταλειφθῆναι, καὶ ἐκφυγείν, καὶ τούτους ἐκδέξομαι εἰς τὴν αὐτὴν τῆς αἰχμαλω σίας τάξιν, καὶ ὁμοῦ θήσομαι τὴν ἀποστροφὴν αὐ τῶν, ἤτοι ἐγκατάλειψιν· πάντας γὰρ τὰ ἶτα πια. σαντας, ἐπίσης καὶ ἀποστραφήσομαι. Καὶ ἐκ τῆς σταγόνος δὲ τοῦ αἵματος τοῦ Χριστοῦ, ἧς αἴτιος δ λαός, ὁ παραδοὺς αὐτὸν τοῖς λογχεύσασι στρατιώταις, συναχθήσεται πᾶς ὁ ἐξ Ἰσραὴλ πιστεύσας, σὺν πᾶσι τοῖς ἔθνεσι, καὶ ἐκδέξομαι τὸ λείμμα, τὸ κατ' ἐκλογὴν τῆς χάριτος· οἵτινές εἰσιν οἱ καθ' ἑκάστους καιροὺς ἐξ Εβραίων ἐπιστρέφοντες, καὶ αποστροφὴ αὐτῶν, ἡ ἀπὸ τῆς σκιᾶς ἐπὶ τὴν ἀλή θειαν, ἐπιτοαυτὸ γενήσεται μετὰ τῶν ἐθνικῶν, καὶ γενήσεται μία ποίμνη, εἷς ποιμήν. Εῴκει οὖν ὁ Ἰσραὴλ γάλακτι, μᾶλλον δὲ πάντες ἄνθρωποι· αἱ δὲ σταγόνες τοῦ θείου αίματος, οἷον ἐπὸς γενόμενοι τούτῳ τῷ γάλακτι, συνήγαγον ὅλον τὸν κόσμον. Ο ταύτην τὴν σταγόνα ἐννοῶν, καὶ λογιζόμενος, ότι VERS. 12. Et erit de stilla populi hujus congregandus congregabitur Jacob cum omnibus. Suscipiens susci. G piam reliquos de Israel in idipsum, ponam aversion; m ipsorum in idipsum. Stilla hac,ait, mendacii, quam excepit populus meus, efficiet, ut in unam omnes captivitatem redigantur. Etenim eos etiam, qui reliqui facţi cladem hanc efugisse videntur, in eumdem captivorum ordinem referam, et in uno eodemque loco statuam corum aversionem, hoc est defectionem. Cum cnim æque omnes deliquerint, æque item a me diserentur. stilla item sanguinis Christi (cujus auctor populus, qui legionariis eum militibus tradidit) una cum omnibus gentibus congregabitur quisquis ex Israele crediderit. Excipiamque quidquid ope divinæ gratiæ reliqui factum fuerit. Hi nimirum sunt, qui quoque tempore a Judæis ad Christum sese convertunt, qui ab umbra ad veritatem convolantes, in unum convenient cum gentilibus, atque ita fiet unum ovile, et unus pastor ". Israel aulem, vel potius omnes homines facti assimilantur; stillæ vero divini sanguinis, huic lacti coagulum quo dammodo factæ, conglutinarunt universum terrarum orbem. Qui stillam hanc mente sua revolvit, et secum ipse considerat, Deum propter nostram salutem sanguinem effudisse; bic ab sui in munI Cor. xit, 3. "Joan. x, 16. Προφήταις, prophetis, Cod. Ven. Ταῦτα, hac, Cod. Ven. Variæ lectiones et notæ. Ένστ. ἡ μέθη τὴν τούτων ἡδονὴν, Cod. Ves Λοχεύσασι, Cod. Ven.

EXPOSITIO IN PROPHETAM MICHÆAM. - CAP. II. Θεὶς διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν τὸ αἷμα ἐξέχεε, dum cfusione ac dispersione colligetur, eritque συναχθήσεται ἀπὸ τῆς περὶ τὸν κόσμον διαχύσεως καὶ διασπορᾶς, καὶ Ἰακὼβ ἔσται, πτερνίζων διὰ τῆς πρακτικῆς τὰ πάθη. Εἶτα προκύπτοντα ἐκδέξεται αὐτὸν ὁ Θεὸς, καὶ συντάξει τοῖς ἀξίοις Ἰσραὴλ ὀνομάζεσθαι καὶ εἰς τὸ θεωρητικὸν φθάσαι, καὶ τὴν ἀποστροφὴν αὐτῶν ἦν ἀπέστρεψαν τὰ τῇδε, ἐπιτοαυτὸ θήσεται, ἔνθα εὐφραινομένων πάντων ἡ κατοικία. Ὡς πρόβατα ἐν θλίψει, ὡς ποίμνια έν μέσῳ τῆς κοίτης αὐτῶν ἐξαλοῦνται ἐξ ἀνθρώπων. Μονονουχί ὑπ' ὄψιν παριστᾷ τὰ συμβησόμενα, και φησιν, ὅτι ὥσπερ πρόβατα ἡσυχῆ κοιταζόμενα, ἐπηνίκα θλίψις αὐτοῖς ἐπέλθοι, λύκου ἐπιδραμόντος, πηδῶτι φεύγοντα, καὶ οὕτω σωτηρίαν ἑαυτοῖς περιποιούμενα· οὕτω καὶ οἱ Ἰσραηλῖται ἐξαλοῦνται ἐξ ἀνθρώπων, τουτέστι τῶν Βαβυλωνίων. Εκπηδή σουσι γὰρ πρὸς τὸ ἀποφυγείν τούτους. Jacob, qui per virtutis exercitationem pravos supplantet affectus. Hunc deinceps, ita in virtutibus proficientem, excipiet Deus, recensebitque cum hominibus plane dignis, qui cum Israel appellentur, tum ad contemplativam vitam transferantur. Ejusque aversionem qua mundi hujus bona aversatus est, eo loci statuet, ubi est corum habitatio, qui· læti Ero sempiterno fruuntur. Ut oves in tribulatione, quasi greges in medio cubilis sui, exsilient ex hominibus. Ob oculos quodammodo ponit, quæ eventura erant. Quemadmodum, ait, oves qua somno et quieti indulgent, irruente lupo, metu perterrita fugiunt, saluti quæque suae consulentus; ita et Israelitæ 274 se proripient ab hominibus, scilicet Babyloniis. Exsilientes enim ab his elabi conabuntur. VERS. 15. Ascente per fracturam ante faciem eorum. Diviserunt et transierunt portam, et egressi sunt per eam, et exivit rex eorum ante faciem eorum, et Dominus præcedet eos. Babyloniam quodammodo per haec affatur, Ascende per fracturam muri, quam ante faciem ipsorum, Israelitarum scilicet, milites tui fecerunt, qui quidem, fracto muro, transire et egredi cœperunt, neminem reformidantes. Rex item ipsorum, Babyloniorum scilicet, exivit ante faciem Judæorum, cum apud Sedeciam hi disceptarent. Eorum duxerat Deus, qui Judæos eis tradidit, hoc est, eorum potestati subjecit. Ve etiam hoc modo: Quoniam Sedecias, ubi cupi ur bem vidit, portam perfregit, quæ prope regiam eral, et aufugit, idemque fecerunt et alii complures Sedeciam quasi vates affari per ea videtur, Ascende per fracturam et fuge. Deinceps et reliquos murum perfregisse dicit ante faciem Ba‍ byloniorum, hoc est capta jam urbe, cum eos in manibus hostes haberent. Hic autem irridet vates eorum insaniam, qui tum fugere se posse confidebant. Adeo stulti erant, et ea stilla ebrii, quam superius commemoravinius. Idipsum, eadem stul titia ductus, fecit et ipsorum rex Sedecias, qui et ipse aute conspectum Babyloniorum aufugit, proptereaque captus est. Unde hæc? Ab divina 'Ανάβηθι διὰ τῆς διακοπῆς πρὸ προσώπου αὐτῶν· διέκοψαν καὶ διῆλθον πύλην, καὶ ἐξἦλθον δι' αὐτῆς, καὶ ἐξῆλθεν ὁ βασιλεὺς πρὸ προσώπου αὐτῶν. ῾Ο δὲ Κύριος ἡγήσεται αὐτ των Μονονουχὶ τῷ Βαβυλωνίῳ ἐπιφωνεῖ· Ανά βηθι διὰ τῆς διακοπῆς τοῦ τείχους, ἣν διέκοψαν οι στρατιῶταί σου ἀπὸ προσώπου αὐτῶν, τουτέστι τῶν Ισραηλιτῶν· καὶ διακόψαντες διήρχοντο καὶ ἐξω ήρχοντο, μηδένα δεδοικότες· καὶ ὁ βασιλεὺς αὐτῶν, δηλαδὴ Βαβυλωνίων, ἐξῆλθε προ προσώπου τῶν Ἰουδαίων, ὅτε πρὸς Σεδεκίαν ἐδικαιολογήσαντο. Εξχον δὲ οὗτοι τὸν Θεὸν ἡγούμενον αὐτῶν, καὶ παρα διδόντα αὐταῖς τοὺς Ἰουδαίους, τουτέστιν, ὑποχει ρίους διδόντα αὐτοῖς τοὺς Ἰουδαίους. Η καὶ οὕτως Ἐπειδὴ ἰδὼν Σεδεκίας τὴν πόλιν ἁλισκομένην, δι ἔκοψε τὴν πρὸς τοῖς βασιλείοις πύλην, καὶ ἔφυγεν, ὡσαύτως δὲ καὶ ἄλλοι πολλοὶ ἐποίησαν· μονονουχί τῷ Σεδεκίᾳ προσφωνεῖ ὁ προφήτης· Ανάβηθι διὰ τῆς διακοπῆς, καὶ φύγε. Εἶτα καὶ περὶ τῶν ἄλλων λέγει, ὅτι διέκοψαν καὶ οἱ λοιποὶ πρὸ προσώπου τῶν Βαβυλωνίων, τουτέστιν, ἤδη τῆς πόλεως ἁλούσης, καὶ τῶν πολεμίων ἐν χερσὶν αὐτοὺς ἐχόντων. Ἐνταῦθα δὲ καὶ εἰς ἀνοησίαν αὐτοὺς σκώπτει, οι γε ἤλπισαν τότε διαφυγεῖν· οὕτως ἦσαν ἀνόητοι καὶ μεθύοντες ὄντως ἀπὸ τῆς σταγόνος, ἣν ἀνωτέρω εἶπε. Καὶ ὁ βασιλεὺς δὲ, φησίν, αὐτῶν Σεδεκίας τὸ αὐτὸ ἐποίησεν ἀπὸ τῆς αὐτῆς ἀνοησίας, πρὸ προσ- scilicet ira. Donini quippe ductu hæc ii faciebant, ώπου των Βαβυλωνίων φεύγων, ὅθεν δὴ καὶ ἑάλω. Πόθεν δὲ ταῦτα ἐποίουν; ᾿Απὸ θεομηνίας. Ο γὰρ Κύριος ἡγεῖτο αὐτῶν, εἰς τὸ ταῦτα ποιεῖν, προδιδοὺς αὐτοὺς τοῖς πολεμίοι:. Οὕτω καὶ τῶν Κυριοκτόνων προηγεῖτο, εἰς τὸ ἐκεῖνα ποιεῖν, & τοῖς Ρωμαίοις αὐτοὺς παρέδωκαν· αἰνίττεται δὲ ὅτι καὶ ἐν τῇ θλίψει, τῇ ὑπὸ Ῥωμαίων, πολλοὶ τῶν Ἰου δαίων ἐξαλοῦνται μὲν, καὶ ἀποπηδήσουσι τῶν πλα νώντων αὐτοὺς ἀνθρώπων, τῶν νομοδιδασκάλων· ἐκ ut in hostium potestatem redigerentur. Ita et i, qui Dominum interfecerunt, Dei ductu fecerunt ea, per quæ in Romanorum ditionem potestatem_COL" cesserunt. Futurum præterea vates innuit, ut plerique Judæorum in afflictione, quam a Romanis passuri erant, recederent a legis doctoribus qui eos seducebant, surgerentque a cubili suo, et a lege, in qua requiescebant. Hominem deinceps, hee modo affectum, ita vates affatur: Surge per fraVariæ lectiones et notæ Διὰ τῆς πράξεως, per actionem, Cod. Bas. Τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ ὀνομάζεσθαι, Cod. Ven. Ποιμήν, Cod. Βav. Κοπῆς, Cod. Bav. ita et inferius. Desunt in Cod. Bav. verba, ὁ δὲ Κύριος ἡγή σεται αὐτῶν. Τῆς Ἱερουσαλήμ, Cod. Bas. Εἰς τοσαῦτα, Cod. Bav

cluram, salutarem scilicet gratiam, que legis se- τῆς κοίτης δὲ αὐτῶν καὶ τῆς ἐν τῷ νόμῳ ἀναπαύ ptum confregit: fac sublimius cogites neve humi repas. Apostoli enim ante faciem Judæorumi transierunt per angustam januam, ab eis decoriati, truɛique in carcerem, partim lapidibus obruti, ut Stephanus, partim gladiis interempti, ut Jacobus; per quam januam transibant, et ingrediebantur, quocunque ipsa duceret, de qua Christus: Ego sum janua: per me si quis ingredietur, salvabilur, et ingredietur, et egredietur, et pascua inveniet us: qui cum ipsorum Rex sit ac Dominus, præibat, uti pastor suas praecedens oves. Quotquot item adl 275 Christi exemplar suam vitam conformant, in inTestationibus et vexationibus, amictiones æquo animo ferunt, ut oves, neque reluctantes, neque clamorem ullum edentes, qui hominum quoque conspectum fugiunt. Quorum enim ratio vitæ omnis in cœlis est, coelestes facti ac dii, nihil commune habent cum iis quibus dicitur, Vos tanquam homines occumbitis. Tales homines carnis quoque affectum omnem rescindunt eo gladio, quem Dominus mittere venit super terramı”; atque ita, divina ratione quadam, ascendunt atque transeunt per angustam portam, exeuntque per ipsam ex hoc mundo. Siquidem et ipsorum Rex exiit, ante conspectum eorum, semetipsum eis exemplum præ. bens, ut quemadmodum ipse passus est extra portam Jerusalem, ita et nos faciamus, exeamusque et ipsi extra portam hujusce nundi, ferentes ejus ignominiam, quæ crus est, gloria nostra, nostrum - que decus. CAPUT III. σεως αναστήσονται. Εἶτα ἐπιφωνεῖ παντὶ τῷ τοιούτῳ· 'Ανάβηθι διὰ τῆς διακοπής, τουτέστι, τῆς εὐαγγελικῆς χάριτος ἢ τὸν φραγμὸν τοῦ νόμου διέκοψεν· ὑψηλότερα φρόνησον, μὴ κάτω ίστασο. Οἱ ἀπόστολοι γὰρ πρὸ προσώπου τῶν Ἰουδαίων διῆλθον την πύλην την στενήν, δερόμενοι ὑπ' αὐτῶν, καὶ φυλακιζόμενοι, καὶ λιθοβολούμενοι ὡς ὁ Στέ φανος· καὶ μαχαίραις ἀναιρούμενοι, ὡς ὁ Ἰάκω 6ος· καὶ τὴν θύραν δὲ διῆλθον, καὶ εἰσῆλθον, ὅπου αὕτη παραπέμπει, περι ἧς ὁ Χριστὸς ἔλεγεν Εγώ εἰμι ἡ θύρα· δι' ἐμοῦ ἐάν τις εἰσέλθῃ, σωθήσεται, καὶ εἰσελεύσεται, καὶ ἐξελεύσεται, καὶ νομήν εὑρήσει. Ος καὶ Βασιλεὺς αὐτῶν καὶ Κύριος ών, πρὸ προσώπου αὐτῶν ἡγεῖτο, ὡς ποιμὴν ἔμπροσθεν τῶν αὐτοῦ προβάτων πορευόμενος. Καὶ πάντες δὲ οἱ κατὰ Χριστὸν ζῶντες, διωκόμενοι, ὡς πρόβατα τὰς θλίψεις δέχονται, οὐκ ἐρίζοντες, οὐδὲ κραυγά. ζοντες, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν ἀνθρώπων φεύγουσιν. 'Ω, γὰρ τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει, οὐρανίων γενομένων καὶ θεῶν, οὗτοι οὐδὲν κοινὸν ἔχουσι πρός τούτους, οἷς λέγεται· Ὑμεῖς δὲ, ὡς ἄνθρωποι, ἀπο θνήσκετε. Οἱ τοιοῦτοι καὶ πᾶσαν σχέσιν διακόψαντες σαρκικήν, διὰ τῆς μαχαίρας, ἣν ἦλθε Κύριος βαλεῖν ἐπὶ τὴν γῆν, οὕτως ἀναβαίνουσι τὴν θείαν ἀνάβασιν, καὶ διέρχονται τὴν πύλην τὴν στενὴν, καὶ ἐξω έρχονται δι' αὐτῆς ἐκ τοῦ κόσμου τούτου, διότι καὶ ὁ βασιλεὺς αὐτῶν ἐξῆλθε πρὸ προσώπου αὐτῶν. ὑπόδειγμα δοὺς ἑαυτόν· ἵν᾿ ὥσπερ ἐκεῖνος ἔπαθεν έξω τῆς πύλης τῆς Ἱερουσαλήμ οὕτω καὶ ἡμεῖς ποιῶμεν, καὶ ἐξέλθωμεν ἔξω τῆς τοῦ κόσμου πύλης, τὸν ὀνειδισμὸν αὐτοῦ φέροντες, ὅς ἐστιν ὁ σταυρός, τὸ καύχημα ἡμῶν. Καὶ ἐρεῖ Ακούσατε δὴ ταῦτα, ἀρχαὶ οἶκου Ἰακώβ, καὶ οἱ κατάλοιποι οίκου Ισραήλ, οὐχ ὑμῖν ἐστι τοῦ γνῶναι τὸ κρῖμα; Μισοῦντες τὰ καλὰ, καὶ ζητοῦντες τὰ πονηρὰ, ἁρπάζοντες τα δέρματα αὐτῶν ἀπ' αὐτῶν, καὶ τὰς σάρκας αὐτῶν ἀπὸ τῶν ὀστέων αὐτῶν. "Ον τρόπον κατ ἔφαγον τὰς σάρκας τοῦ λαοῦ μου, καὶ τὰ δέρ ματα αὐτῶν ἀπ' αὐτῶν ἐξέδειραν, καὶ τὰ ὀστᾶ αὐτῶν συνέθλασαν καὶ ἐμέλισαν, ὡς σάρκας εἰς λέβητας, καὶ ὡς κρέα εἰς χύτρας· οὕτως VERS. 1-4. Ει dicet: Audite nunc hæc, principes domus Jacob, et reliqui domus Israel. Nonne vestrum est cognoscere judicium? Qui odio hubetis bona, quæritis mala, diripientes pelles et carnes eorum ab ossibus eorum. Sicut devoraverunt carnes populi mei, et p.l es eorum ab eis excoriaverunt et ossa evrum confregerunt et conciderunt, sicut carnes in lebete, et sicut carnem in olla: sic clamabunt ad Dominum, et non exaudiet eos et avertel faciem suam ab eis in tempore illo, eo quod pessime egerunt in adinventionibus suis super eos. Dixerat superius vales Doni- κεκράξονται πρὸς Κύριον, καὶ οὐκ εισακούσε num eos præcessurum, Babylonios videlicet, urbem hgredientes, autlsraelitas fugientes. llic ergo principes Jacob alloquitur, ita tamen, ut audire possint et reliqui ex Israele; infimi scilicet quique totius Israeliticæ gentis, quæ tribus duodecim complectebatur. Sin principes Jacob intelligamus eos, qui Hierosolymis commiorabantur; reliquos Israelis or Matth. x, or Joan. x, 9. * Eccle. 1, 19. Επαναπαύσεως, Codl. Bas. ται αὐτῶν, καὶ ἀποστρέψει τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἀπ' αὐτῶν, ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, ἀνθ' ὧν ἐπονηρεύσαντο ἐν τοῖς ἐπιτηδεύμασιν αὐτῶν. Εἶπεν, ὅτι ὁ Κύριος ἡγήσεται αὐτῶν, ἡγουν, τῶν Βαβυλω νίων, εἰς τὴν πόλιν εἰσερχομένων, ἢ τῶν Ἰσραηλι τῶν φευγόντων. Οὗτος οὖν ἐρεῖ πρὸς τοὺς ἄρχοντα; Ἰακώβ, ἀκουόντων καὶ τῶν καταλοίπων του Variæ lectiones et notæ. Της σωστικῆς χάριτος, Salutarem gratiam, Cod. Bav. Λιθολευστούμενοι, Cod. Bay. Ἐκεῖνος ἔξω τῆς πόλεως ἔπαθε τῆς Ἱερου σαλήμ, Cod. Bιν. Τοῦ γνωρίσαι, Cod. Ear.

EXPOSITIO IN PROPHETAM MICHEBAM. - CAP. III. Ἰσραήλ, τουτέστι, τῶν πενεστέρων παντὸς τοῦ intelligere debemus eos, qni e decem in captivitaἸσραηλιτικού γένους, τοῦ δωδεκαφύλου. "Η ἄρχον τας Ἰακώβ νοούντων ἡμῶν τοὺς ἐν Ἱερουσαλήμ, καταλοίπους Ἰσραὴλ ἀκουστέον τοὺς ὑπολειφθέντας ἐκ τῶν αἰχμαλωτισθεισῶν δέκα φυλῶν. Καὶ μὴ θαυ μάτῃς, εἰ ἐν ἀρχῇ μὲν Ἰακὼβ ὀνομάζει τὰς δέκα φυλάς· Ἰσραὴλ δὲ, τὰς δύο· νυνὶ δὲ ἡμεῖς τούναν· τίον, Ἰακώβ μὲν, τοὺς ἐν Ἱερουσαλήμ· Ἰσραὴλ δὲ, τὰς δέκα φυλὰς ἐκδεχόμεθα. Μάλιστα μὲν γὰρ ἀδιαφόρως νῦν ἐχρήσατο τοῖς ὀνόμασιν· ἔπειτα, τὰς μὲν δύο φυλὰς νῦν Ἰακὼβ ὀνομάζει, τὸ φυσικὸν δὴ λέγω καὶ ὑποδεέστερον ὄνομα, ἰδὼν αὐτοὺς εἰς κακίαν προκόψαντας· τοὺς δὲ καταλοίπους τῶν ἐκ Σαμαρείας αἰχμαλωτισθέντων Ἰσραὴλ καλεῖ, ἐντρέ πων μᾶλλον αὐτοὺς ἀπὸ τοῦ τοιούτου ὀνόματος. εἴ γε προπάτορος γεγονότες οὕτω θεοφιλούς, ὥστε καὶ τοιαύτης ἀξιωθῆναι κλήσεως, τοσοῦτον αὐτοῦ ἀπελείφθησαν. Πρὸς μὲν οὖν τοὺς ἄρχοντας διαλέγε ται, ὡς ἐνόχους οἷς ἐρεῖ· πρὸς δὲ τοὺς πενεστέρους, ἢ ὡς μάρτυρας ἐσομένους, ἢ ὡς καὶ αὐτοὺς διαστρεφομένους ὑπὸ τῶν ἀρχόντων, καὶ δεομένους διορ θώσεως, ἧς ἔμελλον τυχεῖν ἐν τῷ ἐκείνους ἐλέγχεσθαι. Ερωτήσει οὖν, φησί, τοὺς ἄρχοντας· Οὐχ ὑμεῖς ἐτάχθητε εἰς τὸ γινώσκειν τὸ κρῖμα, τουτέστι τὴν τοῦ δικαίου διανομήν, ὥστε πᾶσι δικαίως κρί νειν; Πῶς οὖν οἱ καὶ τοῖς ἄλλοις ἐφείλοντες τοῦτο ἀποδεικνύναι, αὐτοὶ ἐμισεῖτε τὰ καλὰ, καὶ ἐζητεῖτε τὰ πονηρὰ, θερμῶς περὶ αὐτὰ διακείμενοι, και την σαύτῃ πλεονεξίᾳ κατὰ τῶν πενήτων ἐκέχρησθε, ὥστε πάντων αὐτοὺς τῶν ὑπαρχόντων γυμνοῦν, καὶ πᾶσαν c δύναμιν αὐτῶν περικόπτειν; Ἐδήλωσε γὰρ, τὴν μὲν τῶν ἔξωθεν ὑπαρχόντων ἀφαίρεσιν, διὰ τῆς τῶν δερμάτων ἁρπαγῆς· τὴν δὲ τῆς δυνάμεως περιαιρεσιν, διὰ τοῦ σαρκῶν καὶ ὀστέων μνημονεύσαι μελιζομένων καὶ συνθλωμένων. Ταῦτα τοίνυν τολ μήσαντες, κἂν μυριάκις τὴν παρ' ἐμοῦ συμμαχίαν αἰτήσητε, οὐδεμιᾶς ἐπικουρίας ἀπολαύσετε. Ταῦτα καιρὸν ἔχει καὶ πρὸς πάντα λέγεσθαι ἄρχοντα, ἀνελεήμονά τε καὶ ἄδικον. Αρπάζει μὲν οὖν τὰ δέρματα ὁ τὰ ἔξωθεν χρήματα τῶν ὑπὸ χεῖρα ἀφαιρούμενος· τὰς δὲ σάρκας ἀπὸ τῶν ὀστέων, δ καὶ λιμὸν ἐπισκευάζων αὐτοῖς διὰ τοῦ καὶ τῶν ἀναγκαίων ἀποστερεῖν· συνθλᾷ δὲ τὰ ὀστᾶ ὁ καὶ πᾶσαν ἀφορμὴν βίου καὶ πόρον περιαιρῶν, ὥστε μηδὲ δύνασθαι κτήσασθαί ποτέ τι τῶν πρὸς τὸ ζῆν ἀρκούντων μελίζει δὲ τὰς σάρκας εἰς λέβητα δ καὶ τὰ λεπτὰ καὶ μικροπρεπῆ λήμματα συνάγων εἰς ἑαυτὸν, ὥσπερ λέβητά τινα, τῷ πυρὶ τῆς πλεον εξίας ὑποκαιόμενον. Καὶ οἱ ἐπὶ Χριστοῦ δὲ νομο διδάσκαλοι, τὰ δέρματα τοῦ λαοῦ ἐξέδερον, τάχα μὲν καὶ ὃν εἴρηται τρόπον, τάχα δὲ καὶ ὡς ἐκδύοντες αὐτοὺς τὴν ἔξωθεν εὐσχημοσύνην, καὶ μὴ κατὰ Παῦλον διδάσκοντες, πάντα εὐσχημόνως καὶ κατά τάξιν ποιεῖν, καὶ ὡς τέκνα φωτός περιπατείν. Κατ ἤσθιον δὲ τὰς σάρκας αὐτῶν, ἴσως μὲν καὶ ὡς ss Ephes. v, 6. tem abductis tribubus superstites remanserunt. Mirum autem tibi videri non debet, quod initio Michæas Jacob appellet decem tribus, Israel vero reliquas duas: nos contra nunc Jacob intelligamus eos, qui Hierosolymis versabantur, Israel autem reliquas tribus decem. In primis enim utitur hisce nominibus vates indiscriminatim; deinde appellat nunc Jacob duas tribus, naturali scilicet et inferiori nomine, quod es in iniquitate profeientes cerneret; reliquos ex iis qui Samaria in servitutem abducti sunt, vocat Israelem, ut eos hoe nomine 278 magis magisque permoveat. Siquidem cum progenitorem habuerint adeo pium Deoque charum, ut hac denominatione dignus sit habitus, tantopere ab eo declinarunt. Affatur ergo principes, ut criminibus iis obnoxios, quæ mox dicturus est, nec non et reliquos inferiores, vel tanquam testes futuros, vel tanquam a principibus ipsis depravatos, egentesque propterea correctione, quam cx objurgatione, quæ in ipsos illos corruptores jamjam erumpit, consequantur. Interrogabit ergo Deus principes, ait: Nonne vobis demandatum est cognoscere judicium? justitiam scilicet administrare, ut jus cuique suum tribueretis? Quomodo ergo vos, qui hujusce rei exemplum aliis etiamı præbere debetis, odi-tis æquum et honestum, nefaria facinora patrantes consectantesque impenso studio? Cur adeo cupide pauperum facultates appetivistis, ut rebus omnibus eos spoliare, et vires eis omnes adimere non dubitaretis? Externas cnim cos facultates pauperibus ademisse, clare superius docuit per pellium detractionem; eisdem præterea vim omnem abstulisse, perspicuum fecit, eo quod carnes et ossa confracta memoret. Hæc cum ausi fueritis, vel si millies meam a me opem petieritis, nullam unquam obtinere poteritis. Hæc aptari commode possunt cuilibet principi inhumano et injusto; pelles enim diripit, qui externas opes facultatesque sibi subditis aufert; carnes ab ossibus detrahit, qui rebus etiam necessariis eos spoliaudo, fame laborare cogit: ossa confringit, qui omnem victus comparandi rationem eis adimit, eo miseriæ ipsos redigens, ut nihil unquam eorum acquirere possint, que ad vite usus suppeditent necessaria: carnes denique in frusta quodammodo concidens, in lebetes conjicit, qui tenues etiam et exiles quæstus ad se trahit, quasi lebetem, aviditatis igne succensum. Legis item doctores, qui Christi temporibus vixere, pelles populo detrahebant, cum eo, quo diximus, modo, tumn ipsum externa modestia et gravitate spoliando, Paulum minime secuti, populis præcipientem, ut omnia recte atque composite facerent, ambularentque ita, ut filios lucis decebat ".Idem carnes ipsorum devoVariæ lectiones et notæ. Διὰ τῶν σαρκικῶν ὀστέων, cod. Bas. PATROL. GR. CXXVI.

rabant, vel domesticis cos negotiis crudeliter σκληρῶς αὐτοῖς περὶ τὰ οἰκεία Εργα χρώμενοι, καὶ onerando, vexandoque laboriosis operibus, vel eos fortasse docendo, legem accipere crasso quodam modo et materiali, non spiritali; quæ doctrina pro pabulo eis habebatur. Ut enim Domino cibus est facere voluntatem Patris qui in cœlis cst "; ita illi populi carnem comedere intelligi merito possent, carnalem scilicet legis sensum, quan ad litteram interpretabantur. Ossa denique ipsorum confringebant, solidas videlicet animi facultates, eosque trabebant ad suas traditiones, bumanaque instituta, menibratim ipsos quodammodo 279 concidentes. Quod et hæretici faciunt, Ecclesiæ corporis membra discerpentes. VERS. 5. Hæc dicit Dominus ad prophetas, qui seducunt populum meum, qui mordent dentibus suis. Postquam principibus minitatus est, ad vates sermonem transfert, et ait seductores vates, qui falsa vaticinarentur, specic quidem tenus per adulationem populum diligere, reipsa tamen eum laucinare, vaticinando, quæ maximo ei danino ſorent. Fe qua ratione id factum fuerit, audi. Et prædicant super eum pacem, et non est data in ore eorum. Sanxerunt super eum bellum. Mei siquidem vates, ait, populo prænuntiarunt calamitates atque bella, ipsi, utpote delinquenti, iuferenda: falsi contra vates populo futurum constanter affirmtabant, ut pacatam atque tranquillam is vitam ageret, quasi nullius omnino culpæ affinis. Ilos autem sermones haud ego in ipsorum ore nefario posui, proptereaque ipsi sanxerunt populo bellura, hoc est, intulerunt. Cum enim pacem ei denuntiareal, neque suorum eum peccatorum poenitere, divinamque ab se iram avertere sinerent; auctores idcirco bellorum omnium fuerunt atque malorum quæ inde ad populum manarunt. Bellum item sancit præceptor omnis, qui verbis contraria agil, cujusmodi erant Pharisæi, qui alligabant onera gravia et intolerabilia, et digito ipsorum ea non movebant ', ad quos et Paulus. Docens, ait, non furari, furaris '. Talis magister spiritales hostes invehit suos in discipulos, qui per ejus opera pervertuntur. VERS. 6. Propterea nox vobis erit ex visione, et tenebræ erunt vobis ex divinatione. Per tenebras atque noctem affictiones significat, quæ ipsos invaserunt, propterea quia mentientes, divinas se visiones videre dictitabant, eaque vaticinabantur, quæ Deus eis minime tradebat. Propter visiones ergo et oracula, mala hæc eos invaserunt. κατατείνοντες αὐτοὺς ἐν ταῖς ἐργασίαις· ἴσως δὲ καὶ ὡς διδάσκοντες αὐτοὺς σαρκικῶς, ἀλλὰ μὴ πνευ ματικῶς τὸν νόμον ἐκδέχεσθαι, καὶ βρῶμα ἔχοντες τὴν τοιαύτην διδασκαλίαν. Ὡς γὰρ τῷ Κυρίῳ βρωμά ἐστι τὸ ποιεῖν τὸ θέλημα τοῦ ἐν οὐρανοῖς Πατρός, οὕτως ἐκεῖνοι ἐσθίειν ἂν νοηθείεν τὰς σάρκας τοῦ λαοῦ, τὸ πρὸς τὴν ἐν γράμματι ἐκδοχὴν τοῦ νόμου σαρκικόν φημι φρόνημα. Συνέθλων δὲ καὶ τὰ ὀστᾶ, τὰς τῆς ψυχῆς δηλαδή στερράς δυνάμεις, καὶ εἰς τὰς παραδόσεις αὐτῶν, καὶ τὰ ἐντάλματα τὰ ἀνθρώ πινα, διέσπων αὐτοὺς καὶ διεμέλιζον, δ καὶ οἱ αἱρετικοί ποιοῦσι, τὰ μέλη διασπώντες τοῦ τῆς Ἐκκλησίας σώματος. Τάδε λέγει Κύριος ἐπὶ τοὺς προφήτας, τοὺς πλανώντας τὸν λαόν μου, τοὺς δάκνοντας ἐν τοῖς ὁδοῦσιν αὐτῶν. Τοῖς ἄρχουσιν ἀπειλήσας, ἐπὶ τοὺς προφήτας μεταφέρει τὸν λόγον, καί φησιν, ὅτι ψευδή χρησμολογοῦντες οἱ τῆς ἀπάτης προφή ται, καὶ δοκοῦντε; οιονεί καταφιλεῖν τὸν λαὸν διὰ τῆς κολακείας, ἔδακνον ἀληθῶς διὰ τοῦ τὰ ἐπιβλαβή προφητεύειν Καὶ πῶς, ἄκουε Καὶ κηρύσσοντας εἰρήνην ἐπ' αὐτὸν, καὶ οὐκ ἐδόθη εἰς τὸ στόμα αὐτῶν. Ἡγίασας ἐπ' αὐτὸν πόλεμον. Οἱ μὲν ἐμοὶ προφῆται, φησί, τῷ λαῷ συμφορὰς καὶ πολέμους προὔλεγον, ἐπαχθη σομένους αὐτοῖς, ὡς ἁμαρτάνουσιν· οἱ δὲ ψευδα μάντεις, τἀναντία ἐκείνοις φθεγγόμενοι, διεβι βαιοῦντο τῷ λαῷ, ὅτι ἐν εἰρήνῃ καταβιώσεται, ὡς μηδὲν δῆθεν ἁμαρτάνων. Τοὺς δὲ τοιούτους λόγους οὐκ ἐγὼ ἔδωκα εἰς τὸ ἀκάθαρτον αὐτῶν στόμα· διὸ ἡγίασαν, τουτέστιν, ἀφώρισαν πόλεμον ἐπὶ τὸν λαόν. Διὰ γὰρ τοῦ εἰρήνην καταγγέλλειν, μὴ ἐάσαντε; αὐτὸν μεταμεληθῆναι ἐπὶ ταῖς ἁμαρτίαις, καὶ ἀπο στρέψαι τὴν θείαν ὀργὴν, πρόξενοι τῶν ἐκ πολέμων κακῶν αὐτῷ γεγόνασιν. 'Αγίαζει πόλεμον καὶ πας διδάσκαλος, ὁ τὰ ἔργα τοῖς λόγοις πολεμοῦντα δεικνύς, οἷοι οἱ Φαρισαῖοι, δεσμεύοντες φορτία βαρέα και δυσβάστακτα, καὶ τῷ δακτύλῳ αὐτῶν μὲ κινοῦντες αὐτά· πρὸς οὓς καὶ Παῦλος, Διδάσκων, φησί, μὴ κλέπτειν, κλέπτεις. Ο τοιοῦτος διδάσκε λος τοὺς νοητοὺς πολεμίους φέρει κατὰ τῶν ἀπ' αὐτοῦ διδασκομένων ὡς ὑπὸ τῶν ἔργων αυτ τοῦ διαστρεφομένων. Διὰ τοῦτο νὺξ ὑμῖν ἐστιν ἐξ δράσεως, καὶ σκοτία ἔσται ὑμῖν ἐκ μαντείας. Σκοτίαν, καὶ τὴν νύκτα, τὴν τῶν θλιβερών επέλευσιν δηλοῖ, ἦτις ἐπεγένετο αὐτοῖς, διότι ἔλεγον δράσεις θείας ἐμαν ψευδόμενοι, καὶ ἐμαντεύοντο, ἃ οὐκ ἐδίδον αὐτοῖς ὁ Θεός. Διὰ γοῦν τὴν ὅρασιν καὶ τὴν μαντείαν, ταῦτα αὐτοῖς ἐπῆλθε. Καὶ δύσεται ἥλιος ἐπὶ τοὺς προφήτας, καὶ συσκοτάσει ἐπ' αὐτοὺς ἡ ἡμέρα. Υμείς, Et occumbet sol super prophetas, et contenebrescel super eos dies. Vos, ait, qui pacificas visiones vi- . Joan. iv, 84. • Matth. xxii, 4. 2 Rom. x1, 21. Varia lectiones et nota. Εδόκουν ἀληθῶς διὰ ταῦτα ἐπιβλαβή προφητεύειν, Cod. Bay. Εδόλωσεν, Cod. Ven. Καὶ τὰ τῶν ὑπ' αὐτῶν διδασκ., Cod. Ven. Αὐτῶν, Cod. Ven. Συκοφαντήσει, Cod. Ven.

EXPOSITIO IN PROPHETAM MICH.EAM. - CAP. Iit. ΓΙΟΣ ominari consuevistis, tot tantisque malis afcfemini, ut et sol vobis occidere et dies obscurari videatur. φησίν, οἱ λέγοντες δράσεις εἰρηνικὰς βλέπειν, καὶ dere vos dictitatis, oraculisque vestris lene semper μαντευόμενοι πάντα τὰ ἀγαθά, τοσούτοις κακοῖς περισχεθήσεσθε, ὥστε καὶ τὸν ἥλιον δοκεῖν δύναι ὑμῖν, καὶ συσκοτάσαι τὴν ἡμέραν. Τοῦτο δὲ πά σχουσιν οἱ ὑπερβολικοῖς περιπεσόντες κακοῖς, καὶ ὑπὸ τῆς λύπης καὶ τῆς ἀθυμίας συγχεόμενοι καὶ σκοτούμενοι. "Η και, ὅτι Φεύγοντες τοὺς πολεμίους, ἐν σκότει διάξετε· ἀλλὰ καὶ τοὺς ἄλλους ἀνθρώ τους ἀποκρυπτόμενοι, ἵνα μὴ ὀνειδίζησθε ὡς πλάνοι. Ἐπιφέρει οὖν· Καὶ καταισχυνθήσονται οἱ ὁρῶντες τὰ ἐνύπνια, καὶ καταγελασθήσονται οἱ μάντεις, καὶ καταλα λήσουσι κατ' αὐτῶν πάντες αὐτοὶ· διότι οὐκ ἔστιν ὁ ἐπακούων αὐτῶν Τοσοῦτον, φησίν, περιφανής καὶ ἔκδηλος ἔσται ἡ ἀπάτη ὑμῶν, ὥστε καταγελάζονται ὑμῶν, ὡς προδήλως ψευδομένων· καὶ οὐ μόνον καταγελάσονται πάντες, καὶ αὐτοὶ οἱ ὑμῖν πρώην, ὡς θείοις τισὶ, προσέχοντες (ἐμφαντικὸν γὰρ τὸ, Αὐτοὶ), ἀλλὰ καὶ καταλαλήσουσιν, ἄνω τε καὶ κάτω τὰ ὑμέτερα περιφέροντες, κατηγορήσουσι τῆς ὑμετέρας κακοηθείας. Πάντες δὲ τοῦτο ποιήσουσιν· οὐδεὶς γὰρ ὑπελείφθη, ἐπακούων ὑμῶν· καὶ διὰ τοῦτο ἐν σκοτίᾳ ἔσεσθε, καὶ ήλιος δύσεται ὑμῖν, ὡς ἐγκαλυπτομένοις, καὶ μὴ φέρουσιν ὁρᾶσθαι, ἢ ὁρᾷν. Καὶ ἄλλως δὲ, πᾶς ὁ τὰ ψευδῆ καὶ ὁρῶν, καὶ λέγων, τὸν ἥλιον Χριστὸν οὐκ ἔχει, ἐπιφαίνοντα αὐτῷ, ὅς ἐστιν ἡ ἀλήθεια, ἀλλ᾽ ἐν σκότει διαπορεύεται. Ο γὰρ τὰ φαῦλα πράττων, μισεῖ τὸ φῶς, καὶ οὐκ ἔρχεται πρὸς τὸ φῶς. Προεφήτευσε καὶ Καϊάφας, ἀλλὰ σκοτία ἦν ἐπ' αὐτὸν, e καὶ ὁ ἥλιος ἔδυ, εἴτε ὁ νοητός, ὡς προαπεδόθη, εἴτε ὁ αἰσθητός, ὅτε ἐν τῷ σταυρῷ τὰ σημεῖα ἐγένοντο· καὶ συνεσκότασεν ἡ ἡμέρα εἰς κατάκρισιν αὐτοῦ, καὶ τῶν σὺν αὐτῷ (floc vero patiuntur, qui summas in miserias incidunt, qui angoribus ærumnisque vexati et eonfusi, quibusdam quasi tenebris obruuntur.) Vel hostem fugientes, vitam in tenebris degetis; neque vos ipsos hostibus modo celabitis, sed aliis etiam hominibus, ne, tanquam seductores, ab eis increpari possitis. Subjicit erge: 280 VERS. 7. Εt confundentur, qui vident somnia, et irridebuntur harioli, et loquentur adversum eos' omnes ipsi, quia non erit qui exaudiat eos. Adeo perspicua et manifesta erit vestra fraus, ut derisui νos, tanquam aperte mentientes, habituri sint homines; neque vos solum deridebunt omnes, ii etiam qui vos antea, uti numine divino amatos, attente audiebant (magna quippe vi pollet verbum ipsi), sed etiam maledictis lacerabunt, vestraque facinora huc illuc in vulgus disseminantes, vestram ubique vituperabunt improbitatem atque nequitiam. Idque facient ad unum oinnes; reliquus enim erit nemo, qui vobis aures præbere velit. Proptereaque vitam in tenebris degetis, et sol vobis occidet; quippe latilantes, neque videri vos, neque videre sustinebitis. Alio item modo. Quisquis falsa videt et loquitur, non habet in se fulgentem solem Chri sium, qui veritas est *, sed in tenebris ambulat. Qui enim male agit, odit lucem, neque venit ad lucem *. Vaticinatus quidem est et Caiplas, sed obruerunt eum tenebræ eique, occidit sol [seu qui mente percipitur, ut superius traditum, seu qui sub sensun cadit, cum in cruce miracula facta sunt], obrutaque tenebris et dies est, ad ipsius eorumque, qui cum ipso erant, condemnationeni. VERS. 8. Nisi ego implevero fortitudinem in Spiritu Domini, et judicii, et potentiæ; ut annuntiem Jacob impietates ejus, et Israel peccata ejus. Talia itaque admittunt scelesta facinora falsi vales. Ego vero Michæas non ita, neque assentabor, neque eum Jecipiam, sed complebo fortitudinem; perfectam scilicet et numeris omnibus absolutam pote - statem accipiam, in Spiritu Domini, non in spiἘὰν μὴ ἐγὼ ἐμπλήσω ἰσχὺν ἐν Πνεύματι Κυρίου, καὶ κρίματος, καὶ δυναστείας, τοῦ ἀπαγγεῖλαι τῷ Ἰακὼβ ἀσεβείας αὐτοῦ, καὶ τῷ Ἰσραὴλ ἁμαρτίας αὐτοῦ. Τὰ μὲν τῶν ψευδοπρο. φητῶν, φησί, τοιαῦτα· ἐγὼ δὲ ὁ Μιχαίας, οὐχ οὕτως· οὐδὲ κολακεύσω τὸν λαὸν, καὶ ἀποπλανήσω, ἀλλὰ ἐμπλήσω ἰσχύν, τουτέστι, πληρεστάτην δύναμιν ἀναλήψομαι ἐν Πνεύματι Κυρίου, οὐκ ἐν πνεύματι δαιμονιώδει καὶ πλάνῳ. Τὸ δὲ τοιοῦτον Πνεῦμα rilu nequam et mendaci. Talis autem Spiritus κρίματός ἐστι, διότι κεκριμένα καὶ δίκαια ἀποφθέγξομαι, δικαιολογούμενοι πρὸς τοὺς ἀσεβοῦντας καὶ δυνάστας, διότι οὐ καταπτήξω, ἀλλὰ παρρησιάσομαι, ὥστε ἀπαγγείλαι τῷ Ἰακὼβ τὰς ἀσεβείας αὐτοῦ, ἡ ταῖς δέκα φυλαῖς, ὡς ἐν καὶ ἀρχῇ ταύτας *. oan. xiv, 6. Joan. 1, 20. judicii est, quia, quæ judicio probata fuerint, vera et justa loquar, et expostulare non dubitabo cuM impiis, etiam primatibus. Nullo enim metu frangar. sed audacter loquar. Quare exprobrabo Jacob (decem videlicet tribubus, ut et initio vates eas denoVaria lectiones et notæ. Καταλαλήσουσιν αὐτῶν, Cod. Ven. In Cod. Ven. desiderantur verba: Διότι οὐκ ἔστιν ὁ ἐπακούων αὐτῶν. Qui fiat, inquiet aliquis, ut Caiphas, impius cum esset, futura præsciret. Quia videlicet vaticinium, et patrandorum miraculorum facultas, et id genus alia, sunt ex eorum numero, quæ gratiæ gratis datæ dicuntur, quæ cum ad aliorum utilitatem conferantur, idcirco etiam impiis interdum tri - buuntur. Κατ' αὐτόν, Cod. Bar. Αισχύνην, Cod. Ven. Codex uterque label δικαιολογούμενος.

ninavit, seu duabus, ut nuper diximus), exprobrabo, ἡ ὠνόμασεν, ἢ ταῖς δυσὶν, ὡς πρὸ μικροῦ εἴπομεν· inquam, impietates ejus: et Israeli, seu Samarie reliquis mortalibus, qua de re quoque supra diximus, sua cuique peccata objiciam. Talis esse debet quisquis alios corripit, ut neque ca dicat, quæ acri judicio non perpenderit, nec quæ fieri non possint, nec quæ libere loqui non audeat, ut neque minis, neque cruciatibus perterritus cedat. Vers. 9.Audite nunc hæc, duces domus Jacob, et reliqui domus Israel. Eadem repetere, atque inanibus verbis redundare vales videtur. Sed scias velim, etsi sacris in Libris vatum sermo continuatus videatur, aliis tamen atque aliis temporibus oracula fuisse 281 prolata, et saepenumero usuvenisse, ut quidam, eodem mɔrbo laborautes, iisdem egerent medicamentis. Ad hos propterea dicebantur, quæ ad alios antea dicta fuerant. Hæc omnia deinceps in unum compacta sunt, et idcirco pleraque ex his quæ dicuntur, redundare videntur. Qui aversamini judicium, et omnia recta pervertitis. Vos, ait, quibus jurisdicendi potestas data est, non solum aversati estis judicium, justam scilicet sententiæ pronuntiationem, sed etiam, quæ recta erant, omnia pervertistis, quod profecto summæ improbitatis est atque nequitie. Ut optimi contra ingenii est, aversari non modo malum, ɛed eliam pravam recta detorquendi consuetudinem. Quod sane faciunt non modo, qui recta judicia non proferunt ipsi, sed, quæ recte ab aliis prolata sunt, pervertunt. VERS. 10. Qui adificalis Sion in sanguinibus, et Hierusalem in iniquitatibus. Constituti estis, ait,quasi quidam ædificatores Sion, et Jerusalem. Omnis eniın princeps ædificat, partim vetera jam collapsa restaurans, partim nova construens, ad reipublicæ decus stabilitatemque: vos contra per iniquam cædem ac sanguinem rempublicam administrantes, eam regiminis molem, seu formam construxistis, quæ cruore et iniquitate redundat. Sion in sanguinibus ædificarunt, qui ad sacrorum vatum cædem adjecerunt et Christi Domini mortem, quem pretiosum lapidem, hi nequam dificatores reprobarunt. Verum hic positus est in caput anguli ', qui duos populos conjunκαὶ τῷ Ἰσραὴλ τὰς ἁμαρτίας αὐτοῦ, ἡ τοῖς ἐπ Σαμαρείας ὑπολοίποις· καὶ περὶ τούτου δὲ εἴρηται ἀνωτέρω. Τοιοῦτον εἶναι δεῖ πάντα τὸν ἐλέγχοντα, ἵνα μήτε άκριτα φθέγγηται, μήτε ἀδύνατα και ἀπαῤῥησίαστα· ὥστε ἀπειλαῖς, ἢ θλίψεσιν, ὑποκατακλίνεσθα: Ακούσατε ταῦτα, οἱ ἡγεύμενοι οίκου Ιακώβ, καὶ οἱ κατάλοιποι οίκου Ισραήλ. Φαίνεται μὲν ταυτολογῶν ὁ προφήτης, καὶ δοκεῖ περιττός· ἔσθε μέντοι, ὅτι εἰ καὶ ἐν τοῖς τῶν βιβλίων συντάγμασιν συναπτὸς ὁ τῶν προφητῶν λόγος φαίνεται, ἀλλ᾽ οὖν κατ' ἄλλους καὶ ἄλλους καιροὺς αἱ προφητείαι ἐγίνοντο· καὶ συνέβαινέ τινας τὰ αὐτὰ νοσούντας τῶν αὐτῶν δεῖσθαι φαρμάκων. Δι' καὶ ἐλέγοντο πρὸς τούτους, & καὶ πρός τινας ἑτέρους διελέχθησαν Εἶτα συνηρμόσθησαν ἅπαντα, καὶ διὰ τοῦτο δοκοῦσι πολλὰ τῶν λεγομένων είναι πιο ριττά. Οι βδελυσσόμενοι κρίμα, καὶ πάντα τὰ ὀρθὰ διαστρέφοντες. Τὸ κρίνειν ἐμπιστευθέντες, φησίν, οὐ μόνον τὸ κρῖμα, τουτέστι, τὴν δικαιοκρισίαν ἐβδελύσσεσθε, ἀλλὰ καὶ πάντα τὰ ὀρθὰ διεστρέφετε, δ κακίας ὑπερβαλλούσης ἐστίν. "Ωσπερ γὰρ ἄριστον, τὸ μὴ μόνον τὸ κακὸν βδελύττεσθαι, ἀλλὰ καὶ τὸ ὀρθὸν στρεβλοῦν, ὅ ποιοῦσιν οἱ οὐ μόνον οὐκ ἐξάγον τες αὐτοὶ κρίσεις ὀρθὰς, ἀλλὰ καὶ τὰς παρ' ἄλλῳ εξενεχθείσας διαστρέφοντες. Οι οικοδομοῦντες Σιὼν ἐν αἵμασι, καὶ ῾Ιερουσαλὴμ ἐν ἀδικίαις. Ετέθητε μὲν, φησίν, οἷόν τις νες οἰκοδόμοι τῆς Σιὼν καὶ τῆς Ἱερουσαλήμ καὶ πᾶς γὰρ ἄρχων, οἰκοδόμος· τὰ μὲν ἐγείρων πτωθέντα, τὰ δὲ καινίζων τῶν πραγμάτων, πρὸς τὸ εὐπρεπὲς τῆς πολιτείας καὶ μόνιμον ἀλλ' ὑμεῖς γε, ἐν αἷμασι καὶ φόνοις ἀδίκοις πολιτευόμενοι, τοιαύτην οἰκοδο μίαν, ήτοι πολιτείαν κατεστήσασθε, αἱμάτων καὶ ἀδι κιῶν γέμουσαν. ᾠκοδόμουν Σιὼν ἐν αἵμασιν οἱ τοῖς τῶν προφητῶν φόνοις καὶ τὸν τοῦ Κυρίου προσθέν τες, ὃν λίθον ἔντιμον ὄντα οἱ κακοὶ οὗτοι οικοδόμοι ἀπεδοκίμασαν. 'Αλλ' ἐτέθη εἰς κεφαλὴν γωνίας, συνάπτων τους δύο λαούς, τόν τε ἐθνικὸν, καὶ τὸν Ἰσραη git, gentilem nimirum et Israeliticum, copulatque p λιτικὸν, καὶ τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν τῇ θείᾳ, καὶ naturam humanam cum divina supernaque cum inferis. lidem et in iniquitatibus Jerusalem a:dificarunt, qui beneficum et justum, morbi cujusque medicum vilipendentes, crucifixerunt, in hoc sitam esse rati Hierusalem constructionein et firmitatem. Si enim vivet, aiebant, venient Romani, et diruent urbem nostram'. Cum autem quisque • Mallh. Σx1, 42. * 1 Petr. II, 7. ὅλως τὰ ἄνω τοῖς κάτω. ᾠκοδόμουν καὶ ἐν ἀδικίας τὴν Ἱερουσαλὴμ οἱ αὐτοὶ, οἳ τὸν εὐεργετοῦντα, καὶ δίκαιον, καὶ πᾶσαν νόσον ιώμενον, σταυρῷ ἡτίμησαν, καὶ ᾤοντο, ὅτι οἰκοδομία ἐστὶ τοῦτο τῆς Ἱερουσαλὴμ καὶ σύστασις. Εἰ γὰρ ζῇ, φησὶν, ἐλεύσονται οἱ 'Ρωμαῖοι, καὶ ἀροῦσι τὴν πόλιν ἡμῶν. Εἰ δὲ ἔκαστο; ἡμῶν ἔχει Σιὼν ἐν ἑαυτῷ, τὸ τοῦ νοῦ σκοπευ * Joan. xt, 48. Varia lectiones et notæ. Verba, ὥστε ἀπειλαῖς, ἢ θλίψεσιν ὑποκατα κλίνεσθαι, desunt in Cod. Bas. Οἱ προφῆται, propheta, Ced. Buv. Προελέχθησαν, Cod. Bas. Γόνιμον, Cod. Ven. In una Dei Verbi persona, sine nistione ulla, et sine ulla confusione, ut expresse coulia Eutychem definitum est in concil. Chât ☐

- CAP. III. τήριον, καὶ Ἱερουσαλήμ, τὴν ὅρασιν τῆς εἰρήνης· & nostrum in semetipso gerat et Sien, hoc est δράτω, μήπως, σάρκας καὶ αἵματα επιστοιβάζων τῷ νοῖ, καὶ ἀδικῶν τὸ κρεῖττον ἐν τῷ τὸ χεῖρον ἐπανισταν κατ' αὐτοῦ, κακὸς οἰκοδόμος κληθῇ, δε σμωτήριον οἰκοδομῶν καὶ ἐγκλειστήριον. Αλλὰ καὶ οἱ αἱρετικοὶ αἷματα ψυχῶν ἐκχέοντες, καὶ ἀδικοῦντῆς τὴν ἀλήθειαν, οἰκοδομεῖν δοκοῦσι τὴν καθ᾿ ἡμᾶς Σιών. Οι ἡγούμενοι αὐτῆς μετὰ δώρων ἔκρινον, καὶ οἱ ἱερεῖς αὐτῆς μετὰ μισθοῦ ἀπεκρίνοντο, καὶ οἱ προφῆται αὐτῆς μετὰ ἀργυρίου ἐμαντεύοντο, καὶ ἐπὶ τὸν Κύριον ἐπανεπαύοντο, λέγοντες· Οὐχι Κύριος ἐν ἡμῖν ἔστι; καὶ οὐ μὴ ἐπέλθῃ ἐφ' ἡμᾶς κικά. Πανταχοῦ τῆς Γραφῆς ἡ δωροδοκία κατηγορείται, οὐκ ἐπὶ τῶν ἐπὶ δώροις παρανο μούντων μόνον, ἀλλὰ καὶ ὅταν τις καὶ ἐπ' αὐτῷ τῷ δίκαια κρίνειν δῶρα λαμβάνει. Οὕτω καὶ Δαβὶδ ἐπαι νεῖ τινα, ὡς μὴ δῶρα ἐπ' ἀθώοις λαβόντα. Ἱερεῖς δὲ ἀκούων καὶ προφήτας, τους ψευδείς νόει και δαιμονιώδεις. Καὶ τὸ δεινότερον, φησίν, ὅτι τοιαῦτα ποιοῦντες, διετείνοντο τὸν Θεὸν τούτοις ἀρέσκεσθαι, λέγοντες· Οὐχὶ Κύριος ἐν ἡμῖν ἐστι; Τί γὰρ και κλν, φησί, ποιοῦμεν; Διὸ κακά, τουτέστι, κακώσεις καὶ θλίψεις, οὐ μὴ ἔλθωσιν ἐφ' ἡμᾶς. Τοιοῦτόν τι καὶ Δαβὶδ λέγει· Ὑπέλαβες ἀνομίαν, ὅτι ἔσομαί σοι ὅμοιος. Ταῦτα καὶ κριταὶ καὶ ἱερεῖς ἀκουέτωσαν, καὶ δράτωσαν τίσι συντάσσονται, εἰ τὰ αὐτὰ μετίασι. Τί δέ ἐστι τὸ, Ἐπὶ τὸν Κύριον ἐπανεπαύοντο; Ἐπήλπιζον, ἐπάρξουν, οὐ προσεδόκων όργήν πία ἀπ' αὐτοῦ. mentis speculam, et Jerusalem, hoc est pacis visionem; caveat, ne carnem sanguinemque inenti ingerens, fedensque superiorem animi partem, inferiorem adversus eam concitando, malus ædıficator appelletur, qui (ipsimet menti) carcerem construal et ergastutum. Haeretici quippe, qui animarum sanguinem effundunt, afficiuntque injuria veritatem, Sion contra nos ædificare quodammodo videntur. VERS. 11. Duces ejus cum muneribus judicabant, et sacerdotes ejus cum mercede respondebant, er prophetæ ejus cum pecunia divinabant, et super Dominum requiescebant, dicentes: Nonne Dominus in nobis est? non venient super nos mala. Ubiquesacris in litteris reprehenditur munerum acceptio. non solum in iis, 282 qui propter munera contra jus fasque agunt, verum etian in eo, qui ob id ipsum, quod recte justitiam administret, munera capit. David contra laudibus extollit eum, qui munera super innocentes non accepit. Sacerdotes vero et prophetas cum audis, intellige ſalsos et spiritu nequam afflatos. Et quod pejus est, ait, hac i: cum agerent, Deum hisce gaudere oblectarique constanter asseverabant. Nonne Dominus, aiebant, in nobis est? Quid enim mali fecinnus? Quare non irruent in nos mala, tribulationes nimirum et aflictiones. His similia habet et Davidl: Suspicatus es iniquitatem, quod ero tibi similis *. Audiant hæc et judices sacerdotesque, et videant quo in numero futuri sint, si eadem et ipsi facinora patrarint. Quid vero sibi vult illud, Et super Domifiduciam omnem locatam habebant; iram prowum requiescebant? Sperabant scilicet, inque ipso pterea nullam timebant, neque malum ullum ab eo suspicabantur. Διὰ τοῦτο δι' ὑμᾶς Σιών ὡς ἀγρὸς ἀροτριω θήσεται, καὶ Ἱερουσαλὴμ οπωροφυλάκιον ἔσται, καὶ τὸ ὄρος τοῦ οἴκου εἰς ἄλσος δρυμοῦ. Τοσαύτη, φησί, διὰ τὰς τοιαύτας ὑμῶν πράξεις ἐρημία τὴν πολυθρύλλητον ταύτην καταλήψεται πόλιν, ὥστε, μηδενὸς ὄντος τοῦ κατοικοῦντος ἐν αὐτῇ, τὰ ἔνδον τῶν τειχῶν, Ο πρώην εστενοχωρεῖτο τῷ πλήθει τῶν κατοικούντων, ταῦτα παραπλησίως ταῖς ἐν τοῖς ἀγροῖς ἀρούραις, ἀμοτριᾶσθαι καὶ σπείρεσθαι, καὶ μηδὲν δπωροφυλα κίου διαφέρειν τὴν Ἱερουσαλήμ, 8 μετὰ τὴν τῶν καρπῶν συλλογὴν ἔρημον καταλείπεται, τοῦ φυλάτ τοντος οἴκαδε επανιόντος· ἀλλὰ καὶ τὸ τοῦ οἴκου δρος, τουτέστι, τὸν ὑψηλὸν τόπον, ἐν ᾧ ὁ ναὸς ἵστατο, φυτῶν ἐμπλησθῆναι, καὶ ἀπεικασθῆναι δρυμῷ. Ταῦτα δὲ πέρας εἴληφε καὶ ἐπὶ Ναβουχοδονόσορ, ἡνίκα τὴν πόλιν ἑλών, τοὺς ἐνοικοῦντας αἰχμαλώτους ἀπο ήγαγε σὺν τῷ βασιλεῖ. Ακριβέστερον δὲ ἔστιν ἰδεῖν τῆς προφητείας τὸ τέλος, μετὰ τὴν κατὰ τοῦ Σωτῆς ρος τῶν Ἰουδαίων λύτταν· πάντα γὰρ τὰ πάλαι λαμπρὰ ὑπὸ Ῥωμαίων διεφθάρη, καὶ αὐτὸς ὁ θεῖος ναός. • Psal. XLV, 5. • Psal. xL!x, 21. VERS. 12. Idcirco propter vos Sion quasi ager arabitur, et Jerusalem ut custodia pomarii erit, et mons domus in lucum sallus. Ob vestra, inquit, hujusmodi facinora talis in celebratissima urb: hac vastitas erit, ut nullo in ea superstite manente habitatore, partes ejus interiores, quæ pridem, prae habitantiuin multitudine, augustæ eranl, rusticorum prædiorum instar, aratro subigantur seranturque, ut nullum omnino discrimen intercedat Jerusalem inter et pomarii custodiam, quæ post autumnalium fructuum collectionem, domum abeunte custode, deserta. relinquitur. Mons item domus, editus nimirum locus, ubi templum exstructum erat, plantis conseretur, ut speciem præ se nemoris ferre videatur. Hæc completa sunt cum sub imperio Nabuchodonosor, cum is, urbe capta, labitatores. una cum rege captivos abduxit; tum maxime post Judæorum in Salvatorem insanum impetum atque furorem, qua sane tempestate quotquot velusta erant splendida ædiGoia, omnia ab Romanis una cum divine temple diruta sunt ac solo exæquata. Varia lectiones et notæ. Καὶ προσεδόκουν, Cod. Bas.

Καὶ ἔσται ἐπ' ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν ἐμφανές τὸ ὄρος Κυρίου ἕτοιμον ἐπὶ τὰς κορυφὰς τῶν ὀρέων, καὶ μετεωρισθήσεται ὑπεράνω τῶν βουτῶν Εἰπὼν τὰ συμβησόμενα τῇ πάλαι Ἱερουσαλέμ, καὶ τῷ κατ' ἐκείνην ναῷ, νῦν προφητεύει περ ρὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας, ἣν ὄρος καλεῖ, ὡς τὰ ὑψηλὰ φρονοῦσαν, καὶ ὑπερηρμένην πάσης υλης βιωτικῆς, καὶ εἰς οὐρανοὺς ἀνάγουσαν, καὶ θεοποιού σαν Τό τε γὰρ δόγμα ἀληθὲς, οὐκ εἰδώλοις, οὐ κτίσμασιν, ἀλλὰ τῷ ἀληθινῷ Θεῷ τὴν τιμὴν ἀπονέμον· ὅ τε βίος αῦλος, ἀκτημοσύνην καὶ ἀπάθειαν κατορθῶν. Τοῦτο γοῦν τὸ ὄρος ἐμφανές γέγονε πάν σιν ἀνθρώποις. Τὸ γὰρ Εὐαγγέλιον ἐν ὅλῳ τῷ κα σμῳ ἐκηρύχθη, καὶ εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος τῶν ἀποστόλων. Ἀλλὰ καὶ ἔτοιμον, τουτἐστιν, ἑδραῖον καὶ ἀσάλευτον· τεθεμελιωμένης γάρ τῆς Ἐκκλησίας ἐπὶ τῇ ὁμολογίᾳ Πέτρου, τῇ, Σὺ εἶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς. Τινὲς δὲ τὸν Ἕτοιμον, ἀντὶ τοῦ μὴ ἐμποδιζό μενον εἰς τὸ ὁρᾶσθαι ἐνόησαν. Οὐ γὰρ ἐπιπροσθή σει τι αὐτῷ, ἀλλ' ἔτοιμον ἐκχείσεται, εἰς τὸ πᾶσι φαίνεσθαι. Τὸ δὲ μετεωρισθῆναι ὑπεράνω βουνών καὶ ὀρέων, σημαίνει μὲν καὶ κατὰ τὸ ἁπλούστερον, ὅτι τῆς Χριστοῦ Ἐκκλησίας πανταχοῦ ἡπλωμένης, οι θεῖοι οἴκοι καὶ ἐν πόλεσι καὶ ἐν κώμαις ἀνεγηγερμέν νοι, κάλλει καὶ μεγέθει διαπρεπεῖς, καὶ αὐτῶν τῶν υψηλοτέρων ὁρῶν ἐπισημότεροι ἔσονται καὶ περιφα νέστεροι. Εἰ δὲ καὶ ὄρη, καὶ βουνούς νοήσεις τὰ ἀφ ωρισμένα πάλαι τοῖς δαίμοσιν εἰς βωμούς, καὶ τεμέ νη, καὶ τοῦτο ἀληθές· τὰ μὲν γὰρ, οὐδὲ λόγου ψιλού ή μνήμης ἀξιοῦνται· οἱ δὲ τῆς ἀληθοῦς Ἐκκλησίας οἶκοι, τῶν κατ' οὐρανὸν ἀστέρων καὶ τὸ πλῆθος καὶ τὸ κάλλος μιμοῦνται. Ἐδόκουν ἔρη καὶ βουνοὶ καὶ τὰ δόγματα τῶν παρ' Έλλησι φιλοσόφων βου νοὶ μὲν τὰ ἠθικὰ καὶ φυσικά· ὄρη δὲ, τὰ μαθηματ τικά, καὶ θεολογικά· ἀλλὰ πάντων ὑπερήρθη τὸ τῆς Εκκλησίας δόγμα. CAPUT IV. Værs. 1. Et erit in novissimis dierum manifestus mons Domini, præparatus super vertices montium, et elevabitur super colles. Cum propheta calamitates prænuntiarit, quæ veteri Jerusalem ejusque templo eventur erant, nunc vaticinatur de Christi Ecclesia, quæ ideo mons ab eo dicitur, quod apoctet excelsa, omni temporali materia sublimior, et ad coelum homines ducat, eosque in divorum ordinem referat. Etenim tuin ejus verum dogma, quo non idolis, neque creatis rebus, sed vero Deo honor tribuitur; tum expers materiæ vita, quæ rerum omnium inopiam et cupiditatum 283 vacuitatem astruit; hæc, inquam, profecto sublimem montem, cunctis hominibus conspicuum, constituunt. Evangelium enim praedicatum fuit per universum mun. dam perque totum terrarum orbem longe lateque manavit sonus apostolorum 10. Dicitur præterea mous hic έτοιμος, dirmus nimirum et inconcussus; cum enim Ecclesia, solido quasi fundamento, fuleiaturea Petri confessione, Tu es Filius Dei¹, idcirco portæ inſeri adversus eam non prævalebunt ¹º. Quidam vero τὸ ἕτοιμον expeditum interpretantur, ut conspici possit. Non ei quidquam apponetur, sed expeditus manebit, quo omnium conspectui patere facile possit. Per hoc vero, quo montes et colles supereminere mons iste dicatur, simpliciori quadam significatione futurum vales denotat, ut Christi Ecclesia longe lateque per totum terrarum orbem diffusa, Dei domus tum in urbibus, tum in vicis construclz, η pulchritudine ac mole præstantes, vel ipsinsmet " sublimioribus montibus clariores evadant et illustriores. Sin inontes et colles intelligas erecta malis olim spiritibus altaria ac delubra, a veritate non aberrabis. Hæc enim ne digna quidem habentur, quæ ullo hominum sermone ac memoria celebrentur. Divinæ contra Ecclesiæ fana ac templa prope and coelestium siderum numerum atque pulchritudinem accedunt. Montes item et colles videbantur Græcorum philosophorum dogmata; culles, inquam, ea quæ ad mores rerumque naturalium ordinem spectabant; montes ea quæ mathematicas ac theologicas doctrinas complectebantur. Verum hæc omnia supereminet unum Ecclesiæ dogına. Vers. 1, 2. El festinabunt ad eum populi, et ibunt gentes multæ, et dicent: Venite, ascendamus nd montem Domini, et in domum Dei Jacob. Populi nimirum, qui a Judæis, gentes, qui a gentilium costa ad Christi fidem se recipiunt. Qui quidem omnes perspectam habere videntur veteris suæ religianis institırtique vanitatem et abjectionem; proptereaque dieunt, Agitedum, linquamus humilia hæc 5. “Matth. xvi, 16. ss Ibid. 18. 10 Psul. XVIII, Ουρανών, Cod Bay. Αποθεοῦσαν, Cod. Bas. Καὶ σπεύσουσιν ἐπ' αὐτὸ λαοί καὶ που ρεύσονται ἔθνη πολλὰ, καὶ ἐροῦσι· Δεῦτε, ἀναβῶμεν εἰς τὸ ὄρος Κυρίου, καὶ εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ ᾿Ιακώβ. (86)-Λαοὶ μὲν, οἱ ἐξ Ἰουδαίων πιστεύ σαντες ἑκάστοτε· ἔθνη δὲ, οἱ ἐξ ἐθνῶν· πάντες δὲ φαίνονται ἐπιγνόντες τὸ χαμαίζηλον τῆς προτέρας αὐτῶν θρησκείας καὶ πολιτείας· καὶ διὰ τοῦτο λέγου σιν· Αναβῶμεν από τινων χθαμαλῶν ἐπὶ τὰ ὑψηλὰ Variæ lectiones et notæ. Non includit hoc loco Theophylactus Ame ricam, cum hæc suo tempore nondum cognita esfet, qua de re vide infra noι. 92. Si Petri fidem confessionemque causam fuisse dicis, Theophylacte, cur Christus Ecclesiam sula u supra Petrum adificarit, facile concedo; siu fidem ipsam Ecclesiæ fundamentum esse contendis, seclusa Petri persona, học vero nego. Christus enim Petrum affatur, omniaque propterea Christi verba ad Petrum ipsum ejusque successores pertinere. luce meridiana clarius liquet. Τῆς θείας Εκκλησίας, divina Ecclesia, Cod. Bav. Λαοὶ πολλοὶ, populi multi, Cod. Bas. Deest 7 'laxw6 in Cod. Bav.

' CAP. IV. itio ἀνατρέχοντες. Πρότερον δέ τις εἰς τὸ ὄρος ἀναβαί- et abjecta, et excelsa atque sublimia petamus. νει, καὶ τότε εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ. Εἰ γὰρ μὴ δέ ξεται τὸ ὑψηλὸν τῆς Ἐκκλησίας δόγμα, πώς φθάσει εἰς τὸ γενέσθαι οἶκος Θεοῦ; Εὖ δὲ καὶ τοῦ Ἰακὼβ μέσ μνηται, ὃς τὰ πατρῷα καταλείψας, καὶ εἰς γῆν ἄλλην μεταστάς, καὶ πολύπονος γεγονώς, καὶ θητεύ σας, μάλιστα τῆς τοῦ Θεοῦ βοηθείας έτυχε, καὶ ἐπισημότατος γέγονεν ἐξ ἀσήμου· ὥσπερ καὶ ἡ Ἐκκλησία, ἀφεῖσα τὰ πατρῷα δόγματα, καὶ τοῖς ἄνω πολιτευομένη, καὶ διὰ τοῦτο διωκομένη, καὶ πολύπονος γενομένη, τῆς παρὰ τῷ Θεῷ δόξης τυγχάνει. ob eamque causam vexationibus angoribusque multis agitata et afflicta, divina nunc gloria perfruitur. Primum autem quis montem ascendit, deinde Dei domum ingreditur? Nisi enim prius excipiat excel.. sum Ecclesiæ dogma, qui flat, ut is Dei domus evadat? Recte autem mentio fit et Jacob, qui, relictis patriis sedibus, in exteram se regionem contulit, atque ibi multos pertulit labores, pactaque mercede servivit, et Dei opem nacļus, ex humili et abjecto omnium maxime clarus est effectus. Quemadmodum et Ecclesia relictis patriis institutis, supernis sese dedidit disciplinis, Καὶ δείξουσιν ἡμῖν τὴν ὁδὸν αὐτοῦ. Τίνες δείξουσιν; Οἱ ἀπόστολοι, πρὸς οὓς ἐλέχθη τό, Μαθη τεύσατε πάντα τὰ ἔθνη. Ποίαν ὁδὸν, ἢ Χριστὸν τὸν εἰπόντα· 'Εγώ εἰμι ἡ ὁδός; Et ostendent nobis viam ejus. Quinam 284 ostendent: Apostoli, quibus dictum est, Ducele omnes gentes 13. Ecquam viam? Non aliam profeeto, nisi Christum, qui dixit: Ego sum via “. Et ambulabimus in semitis ejus. In semitis vi». delicet actionum ejus, Christi vestigiis insistentes. Ob id enim haud statim natus mori pro nobis voluit, sed tanto post tempore, ut cum alia multa nobis ostenderet, tum vitæ optime instituendæ atque degendæ rationes traderet, quas hoc loco vates semitas appellare videtur. Multi quidem nosse videntur viam, et credere Christo; sed hi per semitas ejus non ambulant. Ratio vero postufat utrumque, ut et divinam viam cognoseamus, et per eamdem viam hanc incessus vitæ nostræ dirigamus; idque ita, ut non post aliquot bona opera egregiaque facta gradum sistamus, sed Καὶ πορευσόμεθα ἐν ταῖς τρίβοις αὐτοῦ. Τους ἐστιν, ἐν ταῖς ὑπ' αὐτοῦ τετριμμέναις πράξεσι, κατ' ίχνος τῆς τοῦ Χριστοῦ πολιτείας κινούμενοι. Διὰ τοῦτο γὰρ οὐχ ἅμα τῷ γεννηθῆναι εὐθὺς ὑπὲρ ἡμῶν ἀπέθανεν, ἀλλὰ μετὰ τοσοῦτον χρόνον, ἵνα τα τε ἄλλα, καὶ τρόπους ἡμῖν δείξῃ πολιτείας ἀρίστης, οὖς τρίβους νῦν ὁ προφήτης λέγειν δοκεῖ. Πολλοὶ μὲν οὖν δοκοῦσιν εἰδέναι τὴν ὁδὸν, καὶ πιστεύειν εἰς Χριστόν, οὐ πορεύονται δὲ ἐν ταῖς τρίβοις αὐτοῦ. Θ δὲ λόγος ἀμφότερα ἀπαιτεῖ, καὶ γνῶσιν τῆς θείας δοῦ, καὶ τὴν ἐν τῷ κατ' αὐτὴν βίῳ κίνησιν, καὶ ταύτην, ὥστε μὴ τοσόνδε κατωρθωκότας στῆναι, ἀλλ᾽ ἀεὶ πορεύεσθαι προκόπτοντας, καὶ οὐκ ἐν μιᾷ τρίβῳ, ἀλλ᾽ ἐν πάσαις ταῖς τοῦ Χριστοῦ, τοῦ εἰπόντος· Ὁ indesinenter progreliamur, in virtutibus ac reele ἐμοὶ διακονῶν, ἐμοὶ ἀκολουθείτω. Καὶ ἄλλως· Μία μὲν ἡ ὁδὸς τοῦ κατὰ Θεὸν βίου, καθὸ πρὸς ἕνα σκου πὸν ὁρᾷ, τὸ ἀρέσαι Θεῷ· πολλαὶ δὲ αἱ τρίβοι, καθό πολλαὶ βίων αἱρέσεις, καὶ σχίζαι διάφοροι. factis semper proficientes, ambulemusque non per unam duntaxat, sed per omnes Christi semitas, qui dixit: Qui mihi ministrat, me sequatur 18. Alio item modo; Una scilicet est via vitæ secundum Deum degendæ, quatenus hæc unum Deo placendi finem spectat: muitæ vero sunt semitæ, quatenus multæ sunt vitæ rationes, diversaque institula. Ὅτι ἐκ Σιὼν ἐξελεύσεται νόμος, καὶ λόγος Κυρίου ἐξ Ιερουσαλήμ. Οἱ παρακελευόμενοι αλλήλοις, ὥστε ἀναβαίνειν, καὶ τὴν αἰτίαν λέγουσι τῆς ἀναβάσεως, τῆς πρὸς τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Χριστοῦ. Οὐκέτι γάρ, φησὶν, ὁ παλαιός νόμος, ἀλλ᾽ ἕτερο; ἐξέρχεται ἐκ Σιών. Ἐξῆλθε δὲ ἐκ Σιὼν ὁ νόμος τοῦ Πνεύματος τῆς ζωῆς, καὶ ἐξ Ιερουσαλήμ, ὁ λόγος τῆς χάριτος τοῦ Εὐαγγελίου· καθὰ καὶ ὁ Κύ ριος ἐν Σιὼν ἐδίδαξεν ἐν τῷ ἱερῷ, καὶ οἱ ἀπόστο λοι ἐν τῇ πόλει Ἱερουσαλήμ καθήμενοι, τὴν τοῦ Πνεύματος ἐδέξαντο χάριν. Νόμος μὲν οὖν, ὡς τὰ πρακτέα διδάσκων, λόγος δὲ, ὡς τὸ ὀρθὸν εἰσηγού μενος δόγμα. Πρότερον δὲ νόμος, εἶτα λόγος· ἐπεὶ καὶ προτέρα ή πράξις, εἶτα ὁ τῆς θεολογίας λόγος. Πολλοὶ νόμοι τὸ ἄλογον ἔχουσιν· ἐνταῦθα δὲ, ὁ νόμος s Matth. ΧΧΥΗ, 19. 1 Joan. xiv, Quia de Sion exibit lex, et verbum Domini de Jerusalem. Qui se invicem hortantur ad ascenden dum, afferunt et causam, cur Christi Eccleslam adire debeant. Non amplius enim, ait, e Sion egredietur les vetus, sed alla plane diversa. Prodiit quidem ex Sion lex Spiritus vila, ab Jerusalem autem verbum gratiæ Evangelii, quemadmodum et Dominus in Sion templo docuit. Quinetiam apostoli, in urbe Jerusalem considentes, divini Spiritus gratiam acceperunt. Prodiit ergo lex, ut, quæ agenda essent, docerentur; him verbum, quo rectum dogma traderetur. Primum autem exiit lex, deinde verbum; quandoquidem prior est et actio, quam deinde theologiæ verbum subsequitur. Multæ quidem sunt leges, omni prorsus ratione 6. 18 Joan. XII, 26. Varia lectiones et notæ. Gentiles nimirum, quibus constat Ecclesia. Ut enim Deo pro peccatis satisfaceret, sat erat vel primus ipsius vagitus; cum enim actionis cujusque meritum ab agentis dignitate pendeat, crescatque pro ratione ipsius dignitatis; cumque Christi dignitas, utpote Dei, sit infinita: Caleamur oportet et primi vagitus meritum infinitum fuisse, proindeque pro peccatis omnibus satisfacere potuisse. Nobuit tamen statim natus mori, ob verisimiles cas rationes quas assignat Interpres.

THEOPHYLACTI BULGARIE ARCHIRP. destituta; quæ contra hic innuitur, prudentissima τὸν λόγον ἔχει ἐνθεωρούμενον· οὐδὲν γὰρ ἄλεγον ratione nititur. Nihil enim absurdi continet Evagelium. Prodiit item a superna Sion atque cœlesti Jerusalem unigenitus (Dei Filius) qui ct lex est, quatenus præcipit, quæ ferre pro viribus quisque potest; non enim eadem ab unoquoque cxigit; et verbum, quatenus omnia definit. VERS. 3. Et judicabit inter populos nullos. Conpleta hæc sunt Christi tempore, multis et variis occasionibus atque locis, et cum docebat, uti polestaten habens, et cum miseros predicabat legisperitos, Scribas et Pharisamos, et cum dixit: Nisi veritas vos liberaverit, in peccatis vestris moriemini 1. Judicavit item inter populos, cum eunuchos ab eunuchis distinguens, ait: Non omines 285 capiunt verbum hoc; qui potest capere capiat ". Distinguit enim eos qui virginitati sese dedunt, et eos qui nuptias sequuntur. Judicavit præterea mundi principem, et jus dixit iis qui ab eo coercebantur, condemnavitque ipsum, propterea quod ab eo morte affectus est, etsi prorsus innocens esset. In postremo quoque judicio, verbum, ait, quod locutus sum, eos judicabit. Demum et in Ecclesiis judicat verbum populos, partim quæ agenda sunt præcipiens, partim peccatores corregens. Et arguet gentes fortes. Cum enim suas ipse leges proposuit, puritate atque rectitudine refertas, tum vel maxime reprehendit gentes, quæ παραείς legibus utebantur, quas leges omnino despectui habendas eisdem persuasit, ostendens, eas vanis in erroribus versari; quanquam gentes fortes erant, hoc est, non imbecillo ac versabili ingenio præditæ, ut a patria religione dimoveri facile possent, sed animo constanti et invicto, ut in Actibus proconsul vir eximius, ut Dionysius Areopagita, ut Corinthi alii complures, ut denique Clemnens Ro manus. Aliæ quoque gentes immanes ac barbaræ, et in bello strenuæ, latissime per terrarum orbem patentes, Evangelio paruerunt. Non enim quemadmodum Mosaica lex solius Palæstinæ terminis definita erat, ita et evangelica unius loci angustiis concludebatur; sed ab Jerusalem et Samaria incipiens, ad extremas usque terræ partes pervasit, in eas quoque insulas sese inferens, quæ trans nostrum mare porriguntur. Ejusmodi enim sunt Britannicæ. Audi, quisquis leges aliis præscribere cupis et alios docere, et considera a Sion des endere legem, et ab Jerusalem verbum. Si itaque temetipsum nondum considerasti, meque tui rationem ullam habuisti; si nondum pacem in animo tuo sensisti, sed bella foves, se Joan. viii, 36. 17 Matth. xix, 11. τῶν τοῦ Εὐαγγελίου. Ἐξῆλθε καὶ ἐκ τῆς ἄνω Σιών καὶ Ἱερουσαλὴμ ὁ Μονογενής, ὃς καὶ νόμος ἐστὶν, ός ἑκάστῳ τὰ κατ' αξίαν νέμων· οὐ γὰρ τὰ αὐτὰ παρὰ παντὸς ἀπαιτεῖ· καὶ λόγος, ὡς πάντα ὁρίζων. Καὶ κρινεῖ ἀνὰ μέσον λαῶν πολλῶν. Επληρώ θη ταῦτα ἐπὶ Χριστοῦ κατὰ πολλοὺς καὶ διαφόρους καιροὺς καὶ τόπους, ὅταν ἐδίδασκεν ὡς ἐξουσίαν ἔχων, καὶ ὅτε ἐταλάνιζε τοὺς νομικούς, καὶ Γραμ ματεῖς, καὶ Φαρισαίους· καὶ ὅτε ἔλεγεν· Ἐὰν μὴ ἡ ἀλήθεια ὑμᾶς ἐλευθερώσῃ, ἐν ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν ἀποθανεῖσθε. Εκρινεν ἀνὰ μέσον λαῶν πολ λῶν, καὶ ὅτε τὴν τῶν εὐνούχων διαστολήν ποιούμενος ἔλεγεν· Οὐ πάντες χωροῦσι τὸν λόγον ὁ δυνάμε νος χωρεῖν, χωρείτω. Διάκρισιν γὰρ ἐποιεῖτο των τε τῆς παρθενίας χωρητικῶν, καὶ τῶν τοῦ γάμου. Έκρινε καὶ τὸν τοῦ κόσμου ἄρχοντα, καὶ τοῖς ὑπ᾿ αὐτοῦ κατεχομένοις ἐδίκασε, καὶ κατέκρινεν αὐτὸν, ὅτι ὑπ' αὐτοῦ ἐθανατώθη, καίτοι ἀναμάρτητος ων. Καὶ ἐν τῇ τελευταίᾳ δὲ κρίσει, ὁ λόγος, φησίν, ἐν ἐλάλησα, αὐτοὺς κρινεῖ· καὶ ἑκάστοτε δὲ, τοὺς ἐν ταῖς Ἐκκλησίαις λαοὺς ὁ λόγος τοῦ Εὐαγγελίου κρίνει τοῖς μὲν διατασσόμενος τί δεῖ ποιεῖν, τοὺς δὲ καὶ κολάζων ἁμαρτάνοντας. Καὶ ἐξελέγξει ἔθνη ισχυρά. Ἐν ᾧ γὰρ τοὺς οἰκείους νόμους προετίθει, καθαρότητος πάσης καὶ ευθύτητος γέμοντας, ἤλεγχε τὰ ἔθνη, νόμοις ἀκαθάρτοις χρώμενα, καὶ καταφρονεῖν τούτων ἔπειθε, δεικνύων, ὅτι μάτην πεπλάνηνται· καίτοι ἰσχυρὰ ἦσαν τὰ ἔθνη, τουτέστιν, οὐ κούφα καὶ εὐεξαπάτητα, ώστε ῥᾳδίως τῆς οἰκείας θρησκείας μεθ. ίστασθαι, ἀλλὰ καὶ γενναῖα, καὶ σταθηρά· οἷος ἦν ἐν ταῖς Πράξεσιν ἀνθύπατος λόγιος ἀνὴρ, οἷος 1:0 νύσιος ὁ ᾿Αρεοπαγίτης, οἷοι ἐν Κορίνθῳ πολλοί, οἷος Κλήμης ο Ρωμαῖος. Καὶ ἄλλως δὲ τὰ ἀνήμερα ἔθνη καὶ θηριώδη καὶ ἐν πολέμοις ἰσχυρὰ τῷ Εὐαγ γελίῳ ὑπετέθησαν ἕως εἰς γῆν μακράν· οὐ γὰρ ὥσπερ ὁ Μωσαϊκός νόμος ἐν Παλαιστίνη περιόριστο, οὕτω καὶ ὁ εὐαγγελικὸς ἑνὶ τόπῳ περιεκλείσθη, ἀλλὰ ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ καὶ Σαμαρίας ἀρξάμενος, ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς διέβη, καὶ τὰς ἔξω τῆς καθ' ἡμᾶς θαλάσσης νήσους καταλαβών· τοιαῦται γὰρ αἱ Βρεττανικαί. Ακουε, πᾶς ὁ ζητῶν νομοθετεῖν, καὶ ἑτέρους διδάσκειν, ὅτι ἐκ Σιὼν ἐξέρχεται ὁ νόμος, καὶ ὁ λόγος εξ Ιερουσαλήμ. Εἰ οὖν μήπως [[. μήπω] σαυτὸν ἐξ κατεσκόπησα;, μηδὲ προσέσχες σεαυτῷ· ἀλλ᾽ οὐδὲ εἰρήνην οὔπω εἶδες ἐν τῇ ψυχῇ, ἀλλὰ πολέμους έχεις καὶ συγχύσεις καὶ ἀκαταστασίας· οὐ προσήκει σοι οὔτε ἡ νομοθεσία, οὔτε ἡ τοῦ λόγου διακονία - τότε γὰρ κρινεῖς ἑτέρους καὶ ἐλέγξεις, ὅτε οὐκ ἔχει Παύ Variæ lectiones et notæ. Scribendum ὡς vel 6, ut consideranti palebit. 05;, quos, Cod. Ven. Κρινετ, judicabit, Cod. Bas. Οὐ μόνον, Cod. Ven. Extrem orbis cogniti partes erant apud veteres insulæ Britannica; nondum enim cognita tum temporis erat America, quam multo post detectam fuisse constat.

EXPOSITIO IN PROPHETAM MICH.EAM. CAP. IV λος εἰπεῖν ἐπὶ σοί· Ἐν ᾧ κρίνεις τὸν ἕτερον, & turbas atque seditiones: tibi profecto non convenit σεαυτὸν κατακρίνεις. neque legain ferendarum facultas, neque verhi tradendi ministerium. Tunc enim alios rite judicabis atque reprehendes, cum Paulus de te dicere pou habebit: In quo judicas alium, temetipsum condemnas 18, Et concident gladios suos in aratra, et hastas suas in falces, et ultra noŋ tollet gens contra gentem gladium, et nequaquam ultra discent bettare. Ante Christi adventum passim gentes in se invicem insurgebant, cum in singulas nationes regnum divisum esset. Ubi vero Dominus advenit, transláta in Romanos auctoritate omni et imperio, totus terrarum orbis sunima pace et quiete frui cœpit, Ex quo factum est, ut et bellica instrumenta in rustica versa fuerint. Præterea cum Christus jubeat, nihil nobis ab eo repetendum, qui nostra bona rapit, atque dexteram nobis percutienti maΚαὶ κατακόψουσι τὰς μαχαίρας αὐτῶν εἰς ἄρο τρα, καὶ τὰ δόρατα αὐτῶν εἰς δρέπανα, καὶ οὐκέτι οὐ μὴ ἄρῃ ἔθνος πρὸς ἔθνος ῥομφαίαν, καὶ οὐκέτι οὐ μὴ μάθωσι πολεμεῖν. Πρὸ μὲν τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας, συχναὶ τῶν ἐθνῶν ἐπαναστάσεις κατ' ἀλλήλων ἐγένοντο, ἅτε δὴ καθ' ἕκαστον ἔθνος τῆς βασιλείας μεμερισμένης· μετὰ δὲ τὴν τοῦ Κυρίου παρουσίαν, πάσης τῆς ἡγεμονίας εἰς Ρωμαίους μετατεθείσης, ειρήνη βαθεία κατέσχε τὴν οἰκουμέν νην· ὥστε καὶ τὰ πολεμικὰ ὄργανα, εἰς γεωργικά μετασκευασθῆναι ἐργαλεῖα. Καὶ ἄλλως δὲ, τοῦ Χρι στοῦ κελεύοντος ἀπὸ τοῦ αἵροντος τὰ ἡμέτερα με ἀπαιτεῖν, τῷ τύπτοντι τὴν δεξιὰν ἐμπαρέχειν καὶ xillam praebendam et sinistram, aliaque his si- τὴν ἀριστερὰν σιαγόνα, καὶ τὰ τοιαῦτα, ποῖος μὲν milia; 286 quodam per hæc bellum non fuit οὐκ ἀνῄρηται πόλεμος; ποία δὲ εἰρήνη οὐκ ἐμφυτεύε- sublatum? que pas non inseritur eorum pectoriται τοῖς τὰ θεῖα ταῦτα νόμιμα στέργουσι; Διὸ καὶ bus, qui divinas hasce leges colunt? Propterea Ελεγεν Ειρήνην ἀφίημι ὑμῖν· εἰρήνην τὴν ἐμὴν idem Christus dixit: Pacem relinquo vobis, pacem δίδωμι ὑμῖν, καὶ ἐν τούτῳ γνώσονται πάντες, meam do vobis; et in hoc cognoscent omnes, ros ὅτι ἐμοὶ μαθηταί ἐστε, ἐὰν ἀγάπην έχητε έν meos esse discipulos, si charitatem in vos invicem ἀλλήλοις. Ενθα δὲ ἀγάπη, πῶς ἐκεῖ πόλεμος; Αἱ μὲν habneritis 18. Ubi vero charitas est, quomodo οὖν Ἑλληνικαὶ συζητήσεις, ἀντιλογίας ἔχουσαι καὶ bellum ibi esse potest? Græcorum porro quæstio-` ἔριδας, εἰκότως καὶ πολέμους ἔτικτον· ἡ δὲ πίστις, nes et controversiæ, cum contentiones contineπᾶσαν ἀναιροῦσα ζήτησιν, εἰς εἰρηναίαν καὶ ἀπε- rent atque dissidia, merito et bella gignebant: ρίεργον ἀποτελευτά συγκατάθεσιν. Διὸ καὶ αἱ γλῶσ at vero fides, omnem de medio tollens controverσαι, αἱ πρώην όξεται ὡς μάχαιραι, πρὸς τὴ siam, ad pacificam ac simplicem consensionem,' λογομαχεῖν εἰς οὐδὲν χρήσιμον, ἐπὶ καταστροφή των tanquam ad finem, perlucit. Quamobrem et lingue, ἀκουόντων, τότε μετασκευάζονται εἰς ἄροτρα διδα quæ pridem acutæ erant, at enses, futiles agitantes σκαλικά, ταῖς ψυχαῖς τῶν ἀκουόντων νεώματα " quaestiones et inanes controversias, ad auditorum ἐνεργαζόμενα, σκληραῖς πρότερον οὔσαις καὶ συμπεπιλημέναις καὶ ἀνασχίζονται πρὸς τὸ ὑποδέξασθαι τὸν σπόρον, ἣν ἐξῆλθεν ὁ σπείρων τοῦ σπεῖραι· τά τε δόρατα, δι᾽ ὧν ἐθανατοῦντο ψυχαί, εἰς δρέπανα μετασκευάζονται, δι' ὧν ἐγκόπτονται ἀπὸ τῆς γῆς· ὥστε μὴ ταύτῃ προσπεφυκέναι οι ήδη καρποφορήσαντες τὰ τῶν ἄνω ἀποθηκῶν ἄξια. Τοιοὗτον ἄροτρον ἦν ἡ τοῦ Παύλου γλῶττα, νεώματα ἐργαζομένη, ὅτε ἔλεγεν· Ἐκδυσάμενοι τὸν πα λαιὸν ἄνθρωπον, καὶ ἐνδυσάμενοι τὸν νέον καὶ πάλιν, Ενδύσασθε τὴν καινὸν ἄνθρωπον. Τοιοῦτον δρέπανον ἦν ἐκκόπτουσα ἀπὸ τῆς γῆς, ὅτε ἔλεγε· Νεκρώσατε τὰ μέλη ὑμῶν τὰ ἐπὶ τῆς γῆς· perniciem, tum in aratra quodanimodo vertuntur, ferendis disciplinis apta et idonea, quæ novalia quasi quædam efficiunt in hominum animis, antea duris et asperis, eosque findunt, quo semen ejus, qui seminare venit, suscipere facile queant. Iliastae præterea, quibus anima condigebantur, vertuntur in falces, quibus a terra rescinduntur, ut me amplius huic adhaereant, quicunque fructus supernis horreis plane dignos protulerint. Ejusmodi aratrum fuit Pauli lingua, novalia quodammodo efficiens, cum dixit: Exuentes veterem hominem, et induentes novum 30. Et rursum: Induite novum hominem”. Ejus item generis falx erat, homines' a καὶ, ἡμῶν τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχῃ, terra rescindens, cum dixit: Mortificate membra καὶ τὰ ἄνω φρονῶμεν, οὗ ὁ Χριστός. Καὶ ἀναπαύσεται ἕκαστος ὑποκάτω αμπελου αὐτοῦ, καὶ ἕκαστος ὑποκάτω τῆς συκῆς αὐτοῦ· καὶ οὐκ ἔσται ὁ ἐκφοβῶν. "Αμπελος, ὁ Κύριος, ὡς στρυφνώτερον καὶ ἐργωδέστερον εἰσαγαγὼν να μον· τὰ γὰρ τοῦ Εὐαγγελίου διατάγματα, τῶν νοvestra, quæ sunt super terram, et nostra conversatio sit in culis, et superna cogitemus, ubi est Christus 98. Vers. 4. Et requiescent unusquisque sub vite sun, et unusquisque sub ficu sua: et non erit, qui exterreal. Vitis Dominus est, utpote qui acerbiorem quodammodo et operosiorem legem induxit; evangelica enim praecepta legalibus magis 21. 13 Coloss. 111, 5. 18 Rom. si, 1. 19 Joan. Σιν, 27. 10 Coloss. 11', 9. • Ephes. IV, Πρώην οἶσαι ἐξεῖαι, Col. Bas. Συμπεπιλειμέναις, Col. Bay. Ανασχίζοντα, Cod. Bas. Variæ lectiones et notæ. Præcepta vocat Interpres, ut paulo superius, evangelica consilia, Vendite quæ possidetis, et date eleemosynam: Si quis percusserit dexteram, præbe et sinistram, quæ save consilia legis veteris præceptis duriora videntur.

βασιλεὺς ἀντιδιδοὺς καὶ υἱοθεσίαν, & ελπίζοντες, γλυκαζόμεθα. Ὑποκάτω οὖν τούτου αναπαυομένους ἡμᾶς οὐκ ἔσται ὁ ἐκφοβῶν, οὔτε δαίμων, οὔτε ἄνθρω πος· ἐξουσίαν τε γὰρ δέδωκεν ἡμῖν πατεῖν ἐπάνω δρέων και σκορπίων, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ· καὶ ἐδίδαξε μὴ φοβεῖσθαι ἀπὸ τῶν ἀπο χτενόντων τὸ σῶμα. lalmoriosa. klem Dominus est et ficus, qui nos, 1 μικῶν ἐπιπονώτερα. Αλλα καὶ συχῆ ὁ αὐτὸς ὡς uti rox, meritis præmiis afficere volens, in aliorum locum adoptat, cujus rei jucundissima spe valde recreanur. Cum itaque sub hac fcu requiescemus, vemo nobis timorem ullum incutiet, neque dæmon, neque homo; Dominus enim potestatem nobis dedit ambulandi super serpentes atque scorpiones et super omnem inimici potestatem; monuitque nos, ne timeamus eos qui occidunt corpus”. Quia os Domini omnipotentis locutum est hæc. Ejus, qui locutus est, dignam fide auctoritatem vates addit, ut nihil falsi dictis inesse intelligas. Habet unusquisque nostrum et vitem, partem scilicet irascibilem, quasi astringentem, et ficum, videlicet appetitum, qui nos, dulcedine quasi quadain, permulcet. Cum ergo Christi pacem habemus, etiamsi sub irascibili degamus, alicui videlicet succensentes, requies tamen est ejusmodi ira. Non enim a pravo aliquo descendit afeclu, sed ab impenso in Deum amore ac studio. Talis fuit ira Moysis, 287 cum ad Levitas dixit: Implevistis manus vestras Domino", et cum idolorum cultores concidit. Talis item fuit ira Eliu, cum vates Baal interemit. Et si præterea concupierimus, uti David, concupiscens et deficiens in atria Domini, et in Deum fortem ac viventem " et οι ”, uti Daniel, vir desideriorum s, et uti Christus ipse, qui desiderio desideravit pascha *; sub ficu nostra requiescemus. Quoniam autem ut iu magistris varia dona sunt, ita et in discipulis studia varia planeque diversa reperiuntur, idcirco alius requiescit sub magistro austerioris ingenii, alius sub alio humaniore. Ita se res habet et in apostolis. Petrus acer erat ac vehemens; Paulus contra mitis et humanior, quemadmodum affectus erat et hujus ipsius discipulus, qui etiam filius consolationis appellatur 18. Propterea Joannes, qui et Marcus dicitur sub ficu Barnabæ requievit, cum, relicto Paulo, peregre cum illo profectus est: Titus vero ac Timotheus, sub vite Pauli. Vers. 5. Quia omnes populi ibunt unusquis que riam suam: nos autem ibimus in nomine Domini Del nostri in æternum et ultra. Qui se invicem jamdudum ad montem Domini ascendendum hortabantur, ii se Deo semper addictos fore pollicentur. Alti enim populi, ait, qui sese ad Christi fidem non receperint, suorum quisque errorum libidine ferentur, eamque viam inibant, quam singuli, patriis decepti moribus institatisque, sponte soetati sint, et sibi ipsi delegerint. Nos vero progrediemur, et citato motu feremur in bonum. Nobiscum habebimus, ita a nobis denominatum, Dominum et Deum ' ss Luc. xr, "Ότι στόμα Κυρίου παντοκράτορος ελάλησε ταῦτα. Τὸ ἀξιόπιστον τοῦ εἰπόντος προστίθησιν ὁ προφήτης, ἵνα μάθῃς, ὅτι οὐδὲν ψευδὲς τῶν ῥηθέν των. Έχει έκαστος ἡμῶν καὶ ἄμπελον, τὸ θυμικόν, ὡς στύφον· καὶ συχῆν, τὸ ἐπιθυμητικόν, ὡς γλυκάζον. Οτε οὖν τὴν εἰρήνην τοῦ Χριστοῦ ἔχομεν, τότε κἂν ὑποκάτω τοῦ θυμικοῦ γινώμεθα, τουτέστι, θυ μώμεθα, ἀνάπαυσίς ἐστιν ὁ τοιοῦτος θυμός. Οὐκ ἐκ πάθους γάρ, ἀλλ' ἐκ θείου ζήλου, οἷος ἦν ὁ τοῦ Μωϋ σέως, τοῦ τοῖς Λευίταις λέγοντος· Ἐπληρώσατε τὰς χεῖρας ὑμῶν σήμερον τῷ Κυρίῳ, ὅτε τοὺς εἰδι λολατρήσαντας Εσφαξαν, οἷος ἦν ὁ τοῦ Ἠλιού, ὅτε τοὺς προφήτας τοῦ Βάαλ ἀπέκτεινε. Κἂν ἐπιθυ μῶμεν δὲ ὡς Δαβίδ, ἐπιποθῶν καὶ ἐκλείπων εἰς τὰς αλλάς· τοῦ Κυρίου, καὶ πρὸς τὸν Θεὸν τὸν ἰσχυρὸν τὸν ζῶντα, καὶ Δανιήλ, ὁ τῶν ἐπιθυμιῶν ἀνὴρ, καὶ Χριστὸς αὐτός, ἐπιθυμίᾳ ἐπιθυμήσας τὸ πάσχε· αναπαυσόμεθα ὑποκάτω τῆς συκῆς ἡμῶν. Ἐπεὶ δὲ καὶ ἐν τοῖς διδασκάλοις διάφορα τὰ χαρίσματα, ὡσαύτως καὶ ἐν τοῖς μαθηταῖς διάφοροι διαθέσει;· ἄλλος ἀναπαύεται ὑποκάτω διδασκάλου αυστηροτέ ρου την γνώμην, καὶ ἄλλος ὑποκάτω διδασκάλου χαρίεντος. Οὕτω καὶ ἐν τοῖς ἀποστόλοις· Πέτρος μὲν, ἀπότομος καὶ θερμός· Παῦλος δὲ, χαριέστερος καὶ ἡδίων· καὶ αὐτοῦ δὲ τούτου Βαρνάβας, ός γε καὶ υἱὸς παρακλήσεως λέγεται. Διὰ τοῦτο καὶ Ἰωάν. νης, ὁ καὶ Μάρκος, ἀνεπαύσατο ὑποκάτω τῆς συχής τοῦ Βαρνάβα, ὅτε Παῦλον καταλιπών, συναπεδήμησε τούτῳ· Τίτος δὲ καὶ Τιμόθεος, ὑποκάτω τῆς ἀμπέλου του Παύλου. "Οτι πάντες οἱ λαοὶ πορεύσονται ἕκαστος τὴν ὁδὸν αὐτοῦ· ἡμεῖς δὲ πορευσόμεθα ἐν ὀνόματι Κυρίου Θεοῦ ἡμῶν εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ ἐπέκεινα Οι προτροπάδην ἀναβαίνοντες εἰς τὸ ὄρος Κυρίου Ο ἐπαγγέλλονται ὑποταγήσεσθαι τῷ Θεῷ διὰ τέλους. Οἱ μὲν γὰρ ἄλλοι λαοί, φησιν, ὅσοι μὴ τῇ πίστει προσεληλύθασι, τῇ αὐτονομίᾳ τῆς πλάνης ἀκολουθοῦντες, πορεύσονται ἕκαστος τὴν ὁδὸν, ἣν ἐπετήδευσε καὶ εἴλετο αὐτὸς οίκοθεν πλανηθείς· ἡμεῖς δὲ πορευσόμεθα, καὶ κινησόμεθα τὴν πρὸς τὸ ἀγαθὸν κίνησιν, ἐπονομαζόμενον ἡμῖν ἔχοντες τὸν Κύριον καὶ Θεὸν ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, καὶ Χριστιανοί λε Exod. xxx, 29. ** Psal. Lxxxii, 3. το Dan. I, 11. * Luc. xxi, 15. * Act. Varia lectiones et notæ. Εἰδωλολάτρας, idololatras, Cod. Bas. Ιωάννης καὶ Μάρκος, Joames et Marcus Cod. Ven. Sed mihi magis arridet Codicis Bav. lectio, magisque Theophylacti sententiæ congruit. qui et in prat. com. in Ev. Mar. sic habet: Ην μὲν έχα γὰρ οὗτος ὁ Μάρκος Πέτρου μαθητής λεῖτο δὲ καὶ Ἰωάννης, nititurque sacrarum Scrip. auctoritate Barnabas autem volebat secum assumere et Joannem, qui cognominabatur Marcus. Aet.

CAP. IV. γόμενοι, καὶ οὐκ εἰς τὸν αἰώνα τὸν ἐνεστηκότα, nostrum Jesu Christum, vocabimurque ab ipsius ἀλλ' ἔτι πολὺ μᾶλλον· καὶ ἐπέκεινα, τουτέστιν, εἰς τὸν μέλλοντα. Τότε γὰρ, ὅταν ὁ Χριστὸς φανερωθῇ ἡ ζωὴ ἡμῶν, πάντοτε σὺν αὐτῷ ἐσόμεθα, καὶ συνεισ ελευσόμεθα αὐτῷ εἰς τὴν χαρὰν αὐτοῦ, τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἔχοντες· υἱοὶ γὰρ καὶ αὐτοὶ καὶ θεοὶ ἐσόμεθα. Τινὲς δὲ οὕτω τοῦτο ἐνόησαν, ὅτι Εἰρήνης βαθείας οὔσης, ὡς προείρηται, οἱ μὲν ἐπὶ γεωργίαν ἀποβλέ ψουσιν· οἱ δέ τινες ἄλλην ὁδὸν πορεύσονται βίου· ἡμεῖς δὲ, οἱ προσανακείμενοι Θεῷ, οἷοι οι μοναχοὶ καὶ ἱερεῖς, τὴν ἐν ὀνόματι Κυρίου τοῦ Θεοῦ ὁδὸν αἱρησόμεθα. Ἐν ὀνόματι Κυρίου Θεοῦ πορεύεται ὁ πᾶσαν πράξιν καὶ πᾶσαν κίνησιν ἀξίως τῆς κλή σεως, ἧς ἐκλήθη, μετιών, καὶ ὁ μὴ κύριον ἔχων τὴν μαμμωναν, καὶ θεὸν τὴν κοιλίαν, ἀλλὰ καὶ κτώμενος ἀπὸ χειρῶν ἐργασίας, καὶ εἴτε ἐσθίει, εἴτε πίνει, πάντα εἰς δόξαν Θεοῦ ποιῶν. nomine Christiani; idque non in præsens duntaxat saculum, sed in aliud longe diuturnius, et ultra, scilicet in futurum. Tunc enim, cui apparuerit Christus, vila nostra, semper cum ipso erimus " intrabimusque una cum ipso in gaudium nostrum, eodem quo ipse nomine appellati. Filii enim et ipsi ac dii erimus. Quidam autem ita locum hunc interpretantur: Cum summa pax erit, ut supradictum, nonnulli sese ad agriculturam conferent; alii aliam vitæ viam inibunt. Nos autem Deo ad-· dicti, uti monachi sacerdotesque, viam in nomine Domini Dei deligemus. In nomine Domini Dei ambulat, qui in opere et motu omni ita se gerit, ut sui nouinis dignitas postulat; et qui dominum non habet mammonam, et deum ventrem, sed manuum suarum labore sibi victum comparat, et sive manducet, sive bibat, omnia ad Dei gloriam facit 30. VERS. 6, 7. In die illa, dicit Dominus, congregabo 288 eam quæ contrita est, et eam quæ ejecta fuerat, suscipiam, et quos repuleram. Et ponan contritam in reliquias, et repulsam in gentem fortem, et regnabit Dominus super eos in monte Sion ex hoc nunc usque in sæculum. Judæi ab eo dicto, Erit perspicuus in novissimis diebus mons Domini, usque ad hæc verba, omnia dici autumant de suo ipsorum statu atque regimine, quo gaudere cœperunt, postquam Babylone domum redierunt; sed eos errare ac decipi clare liquet. Que gentes enim, aut proximæ aut remotæ, post ipsorum e Babylonis urbe reditum in Hierosolymitanum templum convolarunt, ut inde manantem legem atque sermonem arriperent? Ecquos inter popalos nationesve jus dixit verbum hoc, sua cuique nefaria facinora exprobrando? Quomodo summa illi pace gaudebant, siquidem iis domum regressis beflum intulerunt et Idumei, et Ammonitæ, et Moabitæ, Lum Samaritani, tumn Gog atque Magog Scythæ; ques Macedonica præterea mala et Antiochena invasernnt? Quomodo sub ficu et vite eorum quisque requiescit, siquidem per exteras regiones hac ilacerrantes vagantur? Quomodo in æternam procedunt in nomine Domini, qui temporale regimen atque regnum habent? Nec in praesentia igitur iHud contrita, et ejecta ipsorum generationem' denotat, sed gentiliumn progeniem, quæ impietate laborans, quasi contrita et ob id ejecta, suscepta demum est ab eo qui salvare venit non justos, sed peccatores". Qui vel ex Hebræis ipsis sanavit complures eodem modo contritos eodemque animii' morbo laborantes, excepitque, quos jam ejecerat, tum publicanos, tum meretrices, tum latronem.' Ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, λέγει Κύριος, συνάξω την συντετριμμένην, καὶ τὴν ἀπωσμένην εἰσδέξομαι, καὶ οὓς ἀπωσάμην. Καὶ θήσομαι τὴν συντετριμμένην εἰς ὑπόλειμμα, καὶ τὴν ἀπωσμένην εἰς ἔθνος ἰσχυρὸν, καὶ βασιλεύσει Κύριος ἐν Σιών ἀπὸ τοῦ νῦν, καὶ ἕως εἰς τὸν αἰῶνα. Ἰουδαίοι μὲν τὰ ἀπὸ τοῦ, Εσται ἐμφανὲς ἐπ' ἐσχάτων τὸ δρος Κυρίου, μέχρι τούτων τῶν βημάτων, φασί λέγεσθαι περὶ τῆς μετὰ τὴν ἐκ Βαβυλῶνος ἐπάνοδον καταστάσεως αὐτῶν καὶ πολιτείας· ἐλέγχονται δὲ προδήλως ἀπατῶντες ἑαυτούς. Ποια γὰρ ἔθνη, ἢ ἐγε γύθεν, ἢ μακρόθεν, συνέδραμον εἰς τὴν ἐν Ἱεροσολύμοις " νιών μετὰ τὴν ἐκ Βαβυλῶνος ἐπάνοδον, τὸν ἐκεῖθεν ἐκπορευόμενον νόμον καὶ λόγον ἐκδεχόμενα; 'Ανὰ μέσον δὲ ποίων λαῶν, ἢ ἐθνῶν, ἔκρινεν οὗτος ὁ λόγος, ἐλέγχων τὰ κακῶς ὑπ' αὐτῶν γινόμενα; Πῶς δὲ καὶ εἰρήνην βαθεῖαν ἔσχον, ὅπου γε ἐπανελθοῦσιν ἐπου λέμουν αὐτοῖς καὶ Ἰδουμαίοι, καὶ ᾿Αμμανίται, καὶ Μωαβίται, καὶ Σαμαρείται, καὶ Γωγ καὶ Μαγώγ οἱ Σκύθαι, καὶ τὰ Μακεδονικὰ δὲ καὶ τὰ ᾿Αντιοχικά κακὰ αὐτοῖς ἐπέστη; Πῶς δὲ ἀναπαύονται ὑπὸ τὴν συχῆν καὶ τὴν ἄμπελον ἕκαστος, οι γε μέτοικοι καὶ πλανήται γεγόνασι; Πῶς δὲ εἰς τὸν αἰῶνα που ρεύονται ἐν ὀνόματι Κυρίου, οι πρόσκαιρον τὴν που λιτείαν καὶ βασιλείαν ἔχοντες; Οὐ τοίνυν οὐδὲ ἐνα ταῦθα συντετριμμένην καὶ ἀπωσμένην τὴν αὐτῶν γενεὰν σημαίνει, ἀλλὰ τὴν τῶν ἐθνῶν, ἥτις συντρι Κεῖσα τῇ ἀσεβείᾳ, καὶ διὰ τοῦτο ἀπωσθεῖσα, εἰσεδέχθη παρὰ τοῦ μὴ δικαίους ἐλθόντος καλέσαι, ἀλλὰ ἁμαρτωλούς. ᾿Αλλὰ καὶ ἐν αὐτοῖς τοῖς Εβραίοις τοὺς οὕτω συντετριμμένους καὶ νοσοῦντας τὰς ψυ χὰς ἰάσατο, καὶ τοὺς ἀπωσμένους εισεδέξατο, τελώ νας, καὶ πόρνας, καὶ λῃστὴν, καὶ βασιλεύει ἐπὶ πάν τας τοὺς οὕτως εἰσδεχθέντας αἰωνίως ἐν τῇ ἄνω Colos. 111, 4. 30 1 Cor. x, 31. 31 Matth. ix, 15. Variæ lectiones el notæ. Respicit Interpres oraculum illud: Ego dixi: Dii estis, et filii Excelsi omnes, quo oraculo uištis Christus est, ut argumento a minori ad majus, ul vocant, se Dei Filium ostenderet. Προανακείμενοι. Cod. Bas. Minuit opinionem hanc hnterpres ex superioribus propheta verois. 3) Ασπαζόμενο, Cod. Ven.

Atque his omnibus, quos ad hunc modum excepit, Σιών· ποῦ γὰρ νῦν ἡ κάτω Σιών; Ωστε Την per omne ævum in cœlesti supernaque Sion dourinatur. Ubi enim nunc est terrena Sion? Quare per contritam, fae intelligas Ecclesiam, quatenus e gentilibus conflata est; por ejectam, intelige eos qui ex Israele ad eamdem Ecclesiam commigrarunt. Quid autem sibi vult illud in reliquias? Ad exsistentiam scilicet atque subsistentiam: non enim penitus delebuntur, ait, sed superstites manebunt salutis reliquiæ. Alio præterea modo, vos hæc reliquias defectuin significat. Deus enim alios omnino rejicit, eos penitus delens, ne amplius subsistere queant; alios contra deligit, sibique servat incolumes. Reliqui, ait, mihimetipsi septem millia virorum, qui non incurvarunt genua Baal 31.83. Ει Paulus reliquias secundum electionem grauise vocat homines, dignos habitos, qui Christo nomen darent. Gens autem fortis evasit Ecclesia, gentilibus ex hominibus constans, quippe quæ Christi ope et auxiliis freta, cuncta potest. Hæc praterea documento sint auditoribus, menini fore desperandum. μὲν ἀπωσμένην δέξαι τὴν ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίαν εἶναι· τὸ δὲ, Οὓς ἀπωσάμην, εἰς τοὺς ἐξ Ισραήλ ἐκλαβοῦ. Τί δέ ἐστι τὸ Ὑπόλειμμα; Τουτέστιν, εἰς ὕπαρξιν καὶ ὑπίστασιν· οὐ γὰρ ἀφανισθήσονται, φησίν, ἀλλ' ὑπολειφθήσονται, λείψανον σωτηρίας. Καὶ ἄλλως δὲ ὑπόλειμμα τὴν ἐκλογὴν δηλοί. Ο γάρ Θεὸς τοὺς μὲν ἀπωθεῖται καὶ παραδίδωσιν εἰς ἀγα νισμὸν καὶ ἀνυπαρξίαν, τοὺς δὲ ἐκλέγεται καὶ ὑπολιμπάνει ἑαυτῷ, καθὰ καὶ λέγει· Κατέλιπον ἐμαυτῷ ἄνδρας ἑπτακισχιλίους, οἵτινες οὐκ ἔκαμψαν γόνυ τῇ Βάαλ. Καὶ ὁ Παῦλος λείμμα κατ' ἐκλογὴν χάριτος ὀνομάζει τοὺς τοῦ πιστεύειν ἀξίους. Ἔθνος δὲ ἰσχυρὸν γέγονεν ἡ ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησία, πάντα ισχύουσα ἐν Χριστῷ. Ταῦτα καὶ πρὸς τὸ μηδένα ἀπογινώσκειν οἰκοδομείτω τὰς τῶν ἀκουόντων ευ χάς. VERS. 8. Et tu turris gregis, squalens filia Sion, ad te veniet et ingredietur principatus, primum 289 regnum, de Babylone fliæ Jerusalem. Praecedent:a verba de Ecclesia, quæ gentilibus ex hominibus constarel, vatem protulisse, patet cum ex eo, quod acerba vates ipse hoc loco prænuntiet urbi Sion, tum etiam ex ipsamet verborum constructione. Animalverte enim verba, Et tu turris gregis, quasi dicat, llæc hactenus de alia persona; ad te vero quod attinet, Alia Sion, in te veniet, irruelque - liam J.rusalem principatus. Mox ne significari per hæc putes militarem præfecturam aliquam, ait, principatum hunc esse principatuum regnorumque omnium primum atque potissimum, imperium scilicet Nabuchodonosor. Quidam vero autumant vatem ideo principium et primum regnum dixisse, quod imperii sui initio Nabuchodonosor exercitum in Jerusalem duxit. Dominus quidem apud Isaiam ait: Vineam plantavi, et torcular construxi, et turrim adificari "", per turrim hanc innvens templum, quo, veluti præsidio, vineam munire videbatur. Meminit autem etiam nunc turris hujus, vocatque gregis turrim locum, ubi oves ei segregate degerent. Qui locus ideo squalidus effectus nunc est, quod qui in ipso versabantur, viventem aquam bibere noluerunt, impie contra Dominum agentes. Vel per squalidum, locum lucis expertem atque tenebrosum intelligit. Etenim qui in ipso degebant, legem habere, ut lucernam, in obscuro loco ardentem, noluerunt. Omnuis vero princeps et magister turris quasi quædam constituitur, locaturque suo quisque in ordine, quasi ad ovilis custodiam atque præsidiuin. Cum autem ei 12.35 Rom. x1, 4, 5. 'H vuv, Cod. Ven. Δόξαι, Cod. Bay. Auth, Cod. Bav. Isa. v, 1, 2. Ο Ναβουχοδονόσορ, Col. Ven. Καὶ σὺ πύργος ποιμνίου, αὐχμώδης θύγατερ Σιών· ἐπὶ σὲ ἥξει καὶ ἐλεύσεται ἡ ἀρχὴ ἡ πρώτ τη βασιλεία ἐκ Βαβυλῶνος τῇ θυγατρὶ Ἱερουσα λήμ. "Οτι περὶ τῆς ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίας τὰ προ λεχθέντα εἶπε, δῆλον ἐκ τούτων· σκυθρωπά τε γὰρ ἐνταῦθα προλέγει τῇ Σιών, καὶ ἡ σύνταξις τοῦ λόγου τοῦτο δηλοῖ. Ορα γάρ· Καὶ σὺ πύργος ποιμνίου. Moνονουχὶ γὰρ οὕτω λέγει, ὅτι Ταῦτα μὲν εἶπον περὶ ἄλλου προσώπου· σὺ δὲ, ὦ θύγατερ Σιών, ἐπὶ σὲ ἥξει καὶ ἐπελεύσεται τῇ θυγατρὶ Ἱερουσαλὴμ ἡ ἀρχή. Είτα, ἵνα μὴ νομίσῃς ὅτι σατραπίαν τινὰ σημαίνει ἐν τοῖς πολέμοις ἐξάρχουσαν, φησίν, ὅτι Αὕτη ἡ πρώτη βασιλεία ἡ πασῶν τῶν ἄλλων ἀρχῶν καὶ βασιλειῶν πρωτεύουσα, τουτέστι Ναβουχοδονόσορ Τινές δὲ διὰ τοῦτο εἶπον εἰρηκέναι τὸν προφήτην ἀρχὴν καὶ πρώτην βασιλείαν, διὰ τὸ εὐθὺς ἐν ἀρχῇ τῆς βασιλείας ἐπιστρατεῦσαι τὸν Ναβουχοδονόσορ τῇ ἰε ρουσαλήμ. Εἶπε μὲν οὖν ἐν Ησαΐᾳ ὁ Κύριος, ὅτι Αμπελον ἐφύτευσα, καὶ προλήνιον ώρυξα, καὶ πύργον ᾠκοδόμησα, οὕτω τὸν ναὸν δηλῶν, δι' ε φρουρεῖν ἐδόκει τὸν ἀμπελῶνα. Μέμνηται δὲ καὶ νῦν τούτου τοῦ πύργου, ἂν τοῦ ποιμνίου καλεῖ πύργον, τουτέστι, τῶν αὐτῷ ἀφωρισμένων προβάτων ἐνδιαίτημα, νῦν γενόμενον αὐχμώδες, διὰ τὸ μὴ θελῆσαι τοὺς ἐν αὐτῷ ὄντας, τὸ ζῶν ὕδωρ πίνειν, ἀλλ' ἀσεβῆσαι εἰς τὸν Κύριον. Η αὐχμώδη φησὶ τὴν ἀφεγγῆ καὶ σκοτεινήν οὐ γὰρ ἠθέλησαν δὲ ἐν αὐτῷ οἰκοῦντες τὸν νόμον ἔχειν, ὡς λύχνον φαίνοντα ἐν αὐχμηρῷ τόπῳ. Πᾶς μὲν οὖν ἄρχων καὶ διδάσκαλος πύργος καθίσταται, ὡς εἰς ἀσφά λειαν τοῦ ποιμνίου τεταγμένος. Ἐπειδὰν δὲ ἐπιλείψει αὐτῷ τὸ ὕδωρ, ὁ δίδωσιν ὁ Κύριος τοῖς πιστεύ ουσιν, ἀλλόμενον εἰς ζωὴν αἰώνιον (τοῦτο δέ ἐστιν ἡ Varia lectiones et notæ. Graeca vos ἀρχὴ utrumque significat, et prin cipatum et principium. Σκοτεινόν, Cod. Ven. Ἐν αὐτῷ οἱ κατοικοῦντες, Cod. Ven.

EXPOSITIO IN PROPHETAM MICHÆAM. CAP. IV. τοῦ Πνεύματος χάρις), καὶ αὐχμώδης γένηται, ἐπέρ- defcit aqua, credentibus a Donimo præberi solits, χεται αὐτῷ ἡ ἐκ Βαβυλῶνος ἀρχὴ, ὁ ἄρχων τῆς συγχύσεως τοῦ κόσμου τούτου, ἡ βασιλεία ή πρώτη, ἣν ἐβασίλευσε διὰ τῆς ἁμαρτίας πρὸ τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας, ἐν τῷ θνητῷ ἡμῶν σώματι. Τινὲς δὲ ἀρχὴν καὶ πρώτην βασιλείαν τὸν Χριστὸν ἐξεδέξαντο· αὐτὸς γὰρ ἀρχὴ πάντων καὶ πρῶτος βασιλεύς· οὗτος ἐκ Βαβυλῶνος, τῆς συγχύσεως τοῦ κόσμου τούτου, τὸν ἄνθρωπον ἐνδυσάμενος, ἧκεν ἐπὶ τὴν Σιών, ἵνα ταύτην ἑαυτῷ περιποιήσηται. Οὐκ ἦλθον γάρ, φησὶν, εἰ μὴ εἰς τὰ πρόβατα τὰ ἀπολωλότα οίκου Ισραήλ, saliens in vitam æternam, quæ aqua est Spiritus gratia, proptereaque fit squalidus tum irruit in eun Babylonica potestas, princeps videlicet confusionis hujusce mundi, primum regnum, quo ante Christi adventum in mortali nostro corpore dominabatur. Quidam per prticipium ac primum regnum Christum intellexerunt; ipse enim est universorum principium et regum omnium primus. Hic ex Babylone, confusione scilicet mundi bujus, hominem induit, accessitque ad Sion, ut hanc sibi ipse vindicaret. Non enim veni, ait, nisi ad oves quæ perierunt domus Israel 38. VERS. 9. Et nunc quare cognovisti mala? numquid rer non erat tibi? aut consilium tuum periit, quia obtinuerunt te dolores, sicut parturientis? Cognitio interdum significat simplicem cognitionem, ut ibi, Non cognoverunt, nec intellexerunt *: interdum conjugalem copulam, ut, Adam cognovit uxorem suam **: modo dilectionis affectum, ut illud, Cognovit Dominus viam justorum", perinde ac si diceret, Diligit, et hilari vultu aspicit ipsam: 290 et illud, Cognovi te prater cateros, et alia ejusdem generis. Eadem præterea vox peculiari quodam modo significat et intimam rerum perceptionem, quæ manat ab experientia, ut illud, Ostende teipsum mihi, ut scienter videam te ", el, Lignum scientiæ boni et mali", per quæ significatur intima boni ac mali perceptio, quæ per vetitum lignum in Adam ab experientia ipsa manavit. Moyses item optabat efficacem Dei contemplationis experientiam. Ita et in praesentia Dominus ad Sion ait, Cur cognovisti mala? hoc est, Cur experia es calamitates et alictiones? Unde tibi malorum experientia hæc atque perceptio? Numquid regem non habebas, qui pro te pugnaret? an tibi deerant consiliarii, et idcirco doloribus et ærumnis affecta es, qui quidem dolores tantam continent acerbitatem, ut parturienti plane similis videaris? Atqui et regem habebas, quem ego tibi dedi, quemadmodum postulasti, qui vos praecederet, Καὶ νῦν ἵνα τί ἔγνως κακά; μὴ βασιλεὺς οὐκ ἦν ἐν σοί; ἢ ἡ βουλή σου ἀπώλετο, ὅτι κατεκράτησάν σου ὠδῖνες ὡς τικτούσης; Η γνῶσις σημαίνει μὲν καὶ τὴν ἁπλῶς γνῶσιν, ὡς τὸ οὐκ ἔγνωσαν, οὐδὲ συνῆκαν σημαίνει δὲ καὶ τὴν γαμι τὴν συνάφειαν, ὡς τὸ Ἀδὰμ ἔγνω τὴν γυναῖκα αὐτοῦ· σημαίνει δὲ καὶ τὴν ἀγαπητὴν σχέσιν, ὡς τή, Γινώσκει Κύριος ὁδὸν δικαίων· ὅμοιον τὸ ᾿Αγαπᾷ καὶ ἱλαρὸν ἐπιβλέπει αὐτῇ· καὶ τὸν οἶδά σε παρὰ πάντας, καὶ τὰ τοιαῦτα. Ιδιοτρόπως δὲ σημαίνει καὶ τὴν ἐκ πείρας συνδιάθεσιν, ὡς τὸ, Εμφάνισόν μοι σεαυτὸν, γνωστῶς ἴδω σε· καὶ, Ξύλον γνωστών καλοῦ καὶ πονηροῦ· τήν τε γὰρ ἐκ τῆς πείρας γενομένην τῷ Ἀδὰμ πρὸς τὸ ξύλον συνδιάθεσιν ὁ λόγος δηλοῖ, καὶ ὁ Μωϋσῆς δὲ τῆς τοῦ Θεοῦ θεωρίας ἐζήτει τὴν πεῖραν ενεργόν. Οὕτως οὖν κανταῦθα πρὸς τὴν Σιὼν ὁ Κύριος φησιν· "Ινα τί Έγνως κακά; τουτέστιν, Ινα τί ἐπειράθης τῶν και αώσεων; πόθεν σοι ἡ πεῖρα αὕτη καὶ ἡ μέθεξις τῶν θλίψεων ἐπῆλθεν; "Αρα μὴ οὐκ εἶχες βασιλέα τὸν ὀφείλοντά σου προπολεμεῖν; ἄρα μὴ συμβούλους οὐκ εἶχες, καὶ διὰ τοῦτο παρεδόθης πόνοις, τοσαύτην ἔχουσι δριμύτητα, ὥστε δοκεῖν σε ὠδῖνας ἔχειν, ὡς γυναῖκα τίκτουσαν; Καὶ μὴν καὶ βασιλέα εἶχες· δέδωκα γάρ σοι, καθὰ καὶ ᾐτήσω, ἵνα πρὸ προσώπου ὑμῶν πορεύηται, καὶ πολεμῇ τοὺς πολεμίους ὑμῶν. Ἀλλὰ καὶ ἡ βουλή σου οὐκ ἀπώλετο, τουτέστι, συμβούλους εἶχε;. Ταῦτα δὲ κατ' εἰρωνείαν λέγει. Ἐπεὶ δὲ ἐκεῖνοι τούτοις ἐθάῤῥουν, τῇ τε τοῦ proligaretque vestros inimicos, neque profecto tili βασιλέως δυνάμει, καὶ τῇ τῶν συμβούλων φρονήσει, deerat consilium, cum tibi præsto essent et con1. 38 Psal. 1, 6.» Exod. xxxiii, 11. se Matth. xv, 21. s Michæas 18, 12. ς * Gen. 1V, Variæ lectiones et notæ. "Η, et paulo post, τὰς ἁμαρτίας, Cod. Bas. Humanam scilicet naturam, humana persona destitutam, quo sensu capiendus et D. Augustinus in psal. Lxsil, 7. Solet enim sacra Scriptura ab eventu nomina rebus imponere, ut puleus juramenti vocatur is, ad quem jusjurandum præstitum fuerat, et castra cœli dicitur locus ille, ubi cœlestem Jacob militiam aspexit. Ita et lignum scientiae boni et mali ita deuominatum fuisse tradit Interpres, non quod ipsum per se notitiam boni et inali gigneret, ut autumat Josephus, sed quia Adam, vetitum lignum comedens, a Deo propterea punitus, experientia ipsa 40 Gen. didicit, quid esset bonum, quidve malum, quod antea sola mente percipiebat. Quæ sententia est D. Chrysostomi aliorumque. Doctrina hæc mirum in modum juvat ad enucleandum difficillimum locum hunc, Jesus autem proficiebat ætate et sapientia. Luc. 11, 52. Qui fiat, inquiet aliquis, ut Christus, qui vel a primo suæ conceptionis momento perfectam rerum scientiam nactus est, sapientia proficeret? Usu nimirum et experientia ipsa discebat, quæ antea sola, mente complecteretur. Σολ, Cod. Ven.

siliari. Hæc autem dicit ironice. Cum enim ii ma- Γνῶθι οὖν, ὡς οὔτε βασιλεύς, οὔτε σύμβουλοι ώφε ximam Aduciam locatam haberent cum in regia λοῦσιν, ἄνευ τῆς ἐμῆς βοηθείας. opibus potentiaque, tum in consiliariorum· prudentia: Disce tandem, ait, neque regem neque consillarios alle vobis adjumento case posue, sine opo mea et auxilio. VERS. 10. Dole et viriliter age, filia Sieu, uti parturiens. Hoc eodem sensu quo præcedentia dictum putes. Quoniam enim adeo tibi profuerunt et consiliarii et rex, agedum fac deinceps parata sis ad partus dolores subenndos; et virilem præ te animum feras, quo strenue dolores illos perferre possis. Hos efugere te posse ne speres. Innuit autem vales proxima esse mala; mulier enin, cum dolores sentit, brevi paritura est. Propterea subjicit: Quia nunc egredieris de civitate, et habitabis in campo, et venies usque ad Babylonem. Jamdulum, η ait, tuam ad securitatem in urbe Jerusalem vitam degebas; nunc autem, brevi scilicet, urbs huc capietur, atque tu tentoria Ages in agro, moxque captiva Babylonem abduceris. *Οδινε καὶ ἀνδρίζου, θύγατερ Σιών, ώς τίκτουσα. Μετὰ τοῦ αὐτοῦ ἤθους καὶ ταῦτα λέγει. Ἐπειδὴ γὰρ, φησίν, οὕτως ἐβοηθήθης ὑπό τε τῶν συμβού λων σου, καὶ τοῦ βασιλέως, λοιπὸν ἑτοιμάζου εἰς τὸ ὠδῖνας ἔχειν, καὶ ἀνδρίζου, ὥστε ὑπομένειν ταύτας· ἀπαλλαγὴν γὰρ ἐκ τούτων μὴ προσδόκα. Αινίττεται δὲ, ὅτι καὶ πλησίον τὰ κακὰ· ἡ γὰρ ὠδίνουσα ἐγγί ζει τοῦ τεκεῖν. Διὸ ἐπάγει Διότι νῦν ἐξελεύσῃ ἐκ πόλεως, καὶ κατασκη νώσεις ἐν πεδίῳ, καὶ ἥξεις ἕως Βαβυλώνος. Σύ μὲν, φησίν, ἐν τῇ πόλει κατῴκεις Ιερουσαλήμ κ ἀσφάλειαν· ἀλλὰ νῦν, τουτέστιν, οὐ μετὰ πολὺν χρόνον, αλώσεται ἡ πόλις αὕτη Ἱερουσαλήμ, καὶ σε αἰχμαλωτισθήσῃ, ἐξαχθήσῃ ἐκ ταύτης, καὶ κατεσκηνώσεις ἐν πεδίῳ, ἀπαγομένη εἰς Βαβυλώνα. Εκεῖθεν ῥύσεταί σε, καὶ ἐκεῖθεν λυτρώσεται σε Κύριος ὁ Θεός σου ἐκ χειρὸς ἐχθρῶν σου. Ούπω τὰ δυσχερή λέγων ἐπαύσατο, καὶ εὐθὺς ἐπάγει τὰ τῆς παρακλήσεως. Ἐκεῖθεν γάρ, φησίν, τουςἐστιν, εκ Βαβυλώνος λυτρώσεται σε Κύριος 6 Θεός σου, ἤδη ὑπὸ τὰς χεῖρας εχθρών γενομένην, καὶ ἀσφαλῶς ὑπ' αὐτῶν κρατουμένην. Ταῦτα καὶ ὡς πρὸς τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν λεγόμενα εκδέχεσθαι εἰκὸς, ἥτις ἀπὸ τοῦ φαγεῖν τὸ ξύλον τὸ γνωστὸν και λοῦ καὶ πονηροῦ, ἔγνω τὰ κακὰ, τουτέστιν, ἐν πείρα τῆς κακίας ἐγένετο, καὶ συνδιετέθη προς ταύτην, καίτοι βασιλέα εἶχε τὸν νοῦν, καὶ ἠδύνατο βουλεύο σασθαι, ὅτι οὐ δεῖ παρακοῦσαι Θεοῦ, καὶ ὑπακούσαι ὄφει. Διὰ τοῦτο ἤκουσεν· Ἐν λύπαις τέξῃ τέκνα· καὶ ἔκτοτε ὠδῖνα; ἔσχε· καὶ τῆς ἄνω πόλεως ἀπορ διφεῖσα, ἐν τῷ πεδίῳ τούτῳ τῷ τῆς φθορᾶς χωρίς τὴν σκηνὴν ἐπήξατο, την παροδικὴν καὶ ἀστα τον αὐτῆς πολιτείαν. Καὶ ἦλθεν ἄχρι τῆς Βαβυλῶνος καὶ τῆς παντελοῦς τῶν θείων ἰδιωμάτων συγχύσεως. Τὸ γὰρ κατ' εἰκόνα ἀπώλεσε, παρασυμβληθείσα καὶ κτήνεσιν ἀνοήτοις, καὶ ὄρεσι, καὶ παρδάλεσι, καὶ μυρμήκων ανοητοτέρα γενομένη καὶ στρουθίων ἀγροῦ, ὡς ὁ προφητικὸς εἰσηγεῖται λόγος ἀλλ' ἐρῥύσατο αὐτὴν ἐκεῖθεν, ὅ ἐστιν ἐκ τῆς τοιαύτης ἀνιάτου φθορᾶς· καὶ ἐλυτρώσατο ὁ τὸ ἴδιον αἷμα καταβαλόμενος λύτρον ὑπὲρ αὐτῆς Κύριος ὁ Θεὸς ἡμῶν. Παιδευόμεθα δὲ καὶ εἰς τὸ ἦθος διὰ τούτων, ἵνα μήτε βασιλικαίς θαῤῥῶμεν δυνάμεσι, μήτε βουλαῖς συνεταῖς, ἀλλὰ τῷ Θεῷ, ὃς καὶ ἐν μέσες Inde liberabit te, et inde redimet te Dominus Deus tuus de manu inimicorum tuorum. Nondum məlis prænuntiandis finem fecerat, cum statim consolatori: verba protulit. Inde enim, ait, Babylone scilicet, redimet to Dominus Deus tuus, de manibus inimicorum tuorum, in quas jamdudum incidisti, quibus arctissime teneris. Ilæc item ita sunt accipienda, perinde ac si ad naturam quoque humanam dicantur. Quæ comedendo 291 lignum scientia boni ac mali, novit mala, experientia videlicet ipsa uiseriam sensit et afflictionem, etsi regem haberet, mentem scilicet, qua moneri poterat, non oportere se Dei dicto reluctantem, morem gerere serpenti. Ex quo evenit, ut sententiam illam audiret, In dolore paries"; atque hinc dolores partus subire ccepit. llic superna ex urbe dejecta, tentoria fxit in hoc corruptionis loco, veluti campo; tentoria, inquam, transitoriam nimirum iustabilemque commorationem. Eadem pervenit usque ad Babylonem, divinarum scilicet proprietatum omnium coufusionem. Amisit enim id quod erat ad imaginem Dei conditum, evasitque similis animantibus et pecudibus et serpentibus et pardis, mentis magis expers, quam ipsænet formica agrentesque passeres, ut valis verba innunt. At ipsam illinc, ab ejusmodi scilicet corruptione, liberavit redemitque Dominus Deus noster, qui proprium suum sanguinem, redemptionis pretium, pro ipsa pependit. Per hac ad morum quoque disciplinam iusti Η Gen. 11, Ρύσεται, Cod. Ven. Varia lectiones et notæ. Si Dei imago in libero arbitrio statuatur, ot Tito Bostrensi, et Joanni Damasceno, aliisque placuit, ut hoc non fuit amissum, ita nee imaginem illam amissam fuisse dicamus oportet: si in Dei justitia et sanctitate, per quam secundum Deum homo creatus ab Apostolo dicitur, hanc penitus hominem amisisse constat: si denique in mento atque intelligentia, hanc quoque per pocealumi amissam quodammodo fuisse dici potest, cum mente præditus licet, intelligentiæ tanien expers bomo nascatur. Ανοήτου, Cod. Ven.

EXPOSITIO IN PROPHETAM MICHEAM. - CAP. IV. τοῖ; δεινοῖς ὄντα ῥύτασθαι δύναται. Ρύσιον δὲ καὶ tuimur, docemurque, nos neque in regiis opibus λύτρον καταβαλλόμενον ὑπὲρ ἡμῶν ἔσται ἡ εἰς αὐ τὸν ἐλπίς· ὡς γὰρ εἰς αὐτὸν ἁμαρτάνοντας τοῖς δεινοῖς παρέδωκεν, οὕτως ἀντιλαβὼν τὴν πρὸς αὐτὸν ἐπιστροφὴν, ἀπολύσει τῶν φοβερῶν. Τίνι δὲ καταβαλεῖ τὸ λύτρον, ἢ τῇ αὐτοῦ δικαιοσύνῃ, παρ' ἧς καὶ ἐκολαζόμεθα; ac viribus confidere debere, neque in consiliorum prudentia, sed in solo Deo, qui nos a malis atque calamitatibus eripere potest. Liberatiouis autem redemptionisque pretium, pro nobis persolvendum, erit spes in ipso locata. Quemad modum enim peccatores, qui injuriis eum affeæquo animo excipiens nostram ad ipsum conversiocerunt, calamitatibus afflictionibusque tradidit, ita new, a terribili nos supplicio liberabit. Cui vero persolvet liberationis pretium? Non alii profecto, risi suæmet justitiæ, a qua supplicio sumus affecti. Καὶ νῦν ἐπισυναχθήσεται ἐπὶ σὲ ἔθνη πολλά, οἱ λέγοντες· Επιχαρούμεθα, καὶ ἐπόψονται ἐπὶ Σιὼν οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν. Περὶ τῶν Σκυθικῶν ἐθνῶν ποιεῖται τὸν λόγον, & μετὰ τὴν ἐκ Βαβυλῶνος ἐπάν· VERS. 11. Ει nunc congregale sunt super te genies multæ, dicentes: Lalabimur, et videbunt in Sion oculi nostri. De Scythicis gentibus loquitur vates, quæ post reditum e Babylonis urbe, exercitum contra Israelem duxerunt, popalum hunc penitus οδον τῷ Ἰσραὴλ ἐπεστράτευσαν, ὡς ἐξολοθρεύσοντες delere cupientes, aspicientesque ipsum, letitia sciαὐτούς, καὶ ἐποψόμενοι ἐπ' αὐτούς, τουτέστιν, ἐπει φρανθησόμενοι ἐν τῷ ἰδεῖν ἃ ἤθελον. Καὶ αὐτοὶ οὐκ ἔγνωσαν τὸν λογισμόν Κυρίου, καὶ οὐ συνῆκαν τὴν βουλὴν αὐτοῦ ότι συν ήγαγεν αὐτοὺς ὡς δράγματα ἅλωνος. Αὐτοὶ μὲν, φησὶν, οὕτως ἐπελεύσονταί σοι τῇ θυγατρὶ Σιών, ὡς κακώσοντες, καὶ διὰ τοῦτο ἄλλοθεν ἄλλος συν ήχθησαν. Οὐ συνῆκαν δὲ ὅτι ἡ ἐμὴ περὶ σὲ πρόνοια συνεχώρησε τοῦτο γενέσθαι, ἵνα μᾶλλον αὐτοὶ ὁμοῦ ἀπόλωνται. Καὶ διὰ τοῦτο συνήγαγον αὐτούς, ἵνα καὶ τῶν ἄλλων αὐτῶν κακιῶν δῶσι δίκας, καὶ ὡς δράγματα ἐν ἅλωνι συντριβῶσι. Συνάγει δὲ ὁ Θεός, οὐκ ἀναγκάζων, οὐδὲ βιαζόμενος, ἀλλὰ ταῖς αὐθαιρέτοις ὁρμαῖς συγχωρῶν, καὶ τῷ αὐτεξουσίῳ παρα- c χωρῶν, καὶ οὕτω τὴν δίκην ἐπάγων. Ανάστηθι καὶ ἀλόα αὐτοὺς, θύγατερ Σιών, ότι τὰ κέρατά σου θήσομαι σιδηρᾶ, καὶ τὰς ὁπλές σου θήσομαι χαλκᾶς. Ἐπειδὴ δράγματα εἶπεν, οἰκείως τῇ τροπῇ ἐπάγει ταῦτα· Ανάστηθι, ή δοκοῦσα νεκρὰ εἶναι, καὶ καταπάτει αὐτοὺς καὶ σύντριβε. Τῆς γὰρ ἐμῆς ἀπολαύουσα βοηθείας, δύναμιν ἕξεις ἀκαταμάχητον, οἷόν τις ταῦρος κέρατα ἔχων σιδηρά, ὥστε δι' αὐτῶν ἀμύνασθαι τοὺς ἐπιόντας, καὶ ἁπλὰς χαλκᾶς, ὥστε συμπατεῖν καὶ συντρίβειν αὐτούς. licet gestientes, quod viderent, quæ maxime coRcupierant. VERS. 12. Ιρεί αautem nescierunt cogitationem Domini; et non intellexerunt consilium ejus, quia congregavit eos, ut manipulos area. Ipsi quidem, ait, in te, dilla Sion, impetum facient, ut male te vexent, et propterea undique sese in unum collogerunt; sed eos latet meo id consilio factuin, ut ita congregati, majore cæde caderent, afficerenturque clade majore. Hanc ob causam eos in unum collegi, ut et aliorum suorum scelerum pœnas darent, et, manipulorum instar, in area contererentur. Convocat autem eos Deus, non vi, neqne necessitate ulla; sed spontaneo suo quemque impetu ferri sinit, atque ita ipsorum libero arbitrio quodammodo cedens, supplicium de illis sumit. 292 Vzas. 13. Surge, et tritura eos, filia Sion, quia cornua tua ponam ferrea, et ungulas tuas ponem wneas. Quoniam manipulos dixit, eamdem verborum immutationem servans, apte nunc adjicit: Surge lu, quæ mortua videris; fac cus proteras atque comminuas. Meo nanque auxilio freta, vires habebis inexpugnabiles, uti taurus, ferreis cornubus præditus, ad irruentium inimicorum impetum propulsandum, et aneis ungulis munitus, ad eosdem proterendos atque proculcandos. Et consumes in ipsis gentes. Ipsis videlicet cornubus atque ungulis proteres gentes quæ nunc Καὶ κατατήξεις ἐν αὐτοῖς ἔθνη. Ἐν αὐτοῖς, τουτέστι, τοῖς κέρασι καὶ ταῖς ὁπλαῖς, τουτέστι, κατατήξεις ἔθνη τὰ νῦν δοκοῦντα ταχείαν ἔχειν ingentes opes, amplissimamque potentiam τὴν δύναμιν. Καὶ λεπτυνεῖς λαούς πολλούς. Ὡς ἄχυρα δηλαδή· ἔτι γὰρ ἐμμένει τῇ τροπῇ τοῦ ἁλον. Καὶ ἀναθήσεις τῷ Κυρίῳ τὸ πλῆθος αὐτῶν, καὶ τὴν ἰσχὺν αὐτῶν τῷ Κυρίῳ πάσης τῆς γῆς. Οὐ τῇ σῇ δυνάμει, φησὶν, ἐπιγράψαι ὀφείλεις τὸ κατόρθωμα, ἀλλ' ἐμοὶ τῷ Κυρίῳ πάσης τῆς γῆς ἀναθεῖναι τὸ τρόπαιον, δ γέγονεν ἐπὶ τῷ πλήθει αυτ Κυρίου, Domini, Cod. Bav.. habere videntur. Et comminues popules multos. Uti paleas videlicet adhuc enim insistit præcedenti verborum immutationi atque translationi. El consecrabis Domino multitudinem eorum, et robur eorum Domino universæ terræ. Non tuis viribus, inquit, tribuere debes præclara hæc facinora, sed mihi, universi terrarum orbis Domino, tropum est erigendum, insigne victoriæ, profligatæ - Varia lectiones et not. Uterque Codex cum Ven. tum Bav. habet taχείαν, scribendum tamen puto παχείαν, ut ex iis, quæ mor sequuntur, δι' ὧν κεράτων καὶ ὁπλῶν χαλκῶν τὰ σαρκικα πάχη τῶν ἐθνῶν κατετάκησαν, aperte colligi posse mibi videtur. Lego enim παχείαν, crassam pro ταχείαν, celerem.

que ipsorum ingentis multitudinis atque potentis. τῶν καὶ τῇ ἰσχύν. Οὐ μόνον γὰρ πολλοὶ ἦσαν οἱ Non solum enim multi fuerunt, qui a te proligati sunt, sed etiam valde potentes, ut perspicuum sit, eos non humana potentia, sed ope omnino divina fuisse subactos. Illud auten, Consecrabis, ex consuetudine sacrarum Scripturarum usurpatur hortandi modo, pro imperativo, Consecra, ut ibi: nominum Deum tuum adorabis, et ipsum solum coles", pro, Adora et colito. Utitur autem sacra Scriptura indicativis modis pro imperativis, ut rem certam significet quæ feri omnino debeat. Hæc de Senacherim insigni clade atque cæde quidam intelligenda putarunt, qua clade centum octoginta παρὰ σοῦ καταπολεμηθέντες, οὐκ ἀνθρωπίνης δυνάμεως, ἀλλὰ σαφῶς θείας. Τὸ οὖν, Αναθήσεις, 6; παραινετικόν ἐστι, κατὰ τὸ ἰδίωμα της Γραφής, ἀντὶ τοῦ, "Ανάθες, ὡς τὸν Κύριον τον Θεόν σου προσκυνήσεις, καὶ αὐτῷ μέσῳ λατρεύσεις, ἀντὶ του, Προσκύνει καὶ λάτρευε. Ποιεῖ δὲ τοῦτο ἡ Γραφή, τοῖς ὁριστικοῖς χρωμένη, ἀντὶ προστακτικῶν, ἵνα δείξῃ τὸ πρᾶγμα ὁμολογούμενον, καὶ ἀναγκαίως ἐφεῖλον ἐκθέσθαι Ταύτα δέ τινες εἰς τὰ ἐπὶ Σεναχηρείμ γεγονότα ἐξεδέξαντο, ὅτε ἑκατὸν ὀγδοηκονταπέντε χιλιάδες ἐν μιᾷ νυκτὶ ἀνῃρέθησαν, καὶ προδήλως ἐφάνη τὸ θαῦμα θεῖον. Επισυνήχθησαν καὶ ἐπὶ τὸν Κύριον ἔθνη πολλά, τὰ κατ' αὐτοῦ φρυάξαντα, οἵ τε Ρωμαίοι στρατιῶται καὶ Ἰουδαῖοι, ω τῇ σταυρώσει αὐτοῦ ἐπέχαιρον. Αὐτοὶ δὲ οὐκ ἔγνωσαν, ὅτι ἀναστὰς, αλοήσει αυτούς. Εἰ γὰρ ἔγνω σαν, οὐκ ἂν τὸν Κύριον τῆς δόξης ἐσταύρωσαν. ᾿Ανάσθητι οὖν, ή θεοφόρος σαρξ, ἡ ἐκ τῆς ἐμψύχου Σιών Μαρίας γενομένη, ἣν ἐξελέξατο Κύριος, ᾑρετί σατο εἰς κατοικίαν ἑαυτῷ, καὶ ἁλόα αὐτούς· τοὺς μὲν εἰς σίτον, ὅσοι τὴν πίστιν προσδέξονται· τοὺς δὲ εἰς ἄχυρα, πρὸς τὸ λικμηθῆναι εἰς πάντα την πον, καὶ τὸ κατακτῆναι πυρὶ ἀσβέστι. Κέρατα γὰρ ἔχεις σιδηρά, τὴν τοῦ σταυροῦ δύναμιν, καὶ ὁπλὰς χαλκᾶς, τους πόδας τῶν ἀποστόλων, οι ὡς ἵπποι ἐπέβησαν ἐπὶ τὴν τῶν ἐθνῶν πολυκύμονα θά λασσαν, ταράσσοντες ὕδατα πολλά, δι' ων κεράτων καὶ ὁπλῶν χαλκών, τὰ σαρκικὰ πίχη τῶν ἐθνῶν κατετάκησαν καὶ ἐλεπτύνθησαν, ὥστε κουφοτέρους καὶ πνευματικωτέρους αὐτοὺς γενέσθαι, καὶ τότε ἀνατεθῆναι τῷ Κυρίῳ. Οὐδεὶς γὰρ παχύς, καὶ ἄτηκτος καὶ ἀλέπτυντος, ἀνατίθεται τῷ Κυρίῳ· πνεῦμα γὰρ ὁ Θεός. Καὶ ὅταν δὲ μεριμνώμεν τῇ ψυχῇ ἡμῶν τί φάγεται καὶ τῷ σώματι ἡμῶν, τί ἐνδύσηται, ὰ ὑπὸ τῶν ἐθνῶν ζητεῖται, συνάγονται ἐφ' ἡμᾶς ἔθνη πολλὰ, ἐθνικοί, φημί. λογισμοί, οι περισπῶσι τὸ τοῦ νοῦ ἡμῶν σκοπευτή - ριον, ὥστε μὴ τῷ Θεῷ θαῤῥεῖν, τῷ τρέφοντι καὶ ἐνδύοντι, ἀλλ' οἰκείαις ἐπινοίαις καὶ φροντίσιν. Αλλ' ὅτε ὑποδείξει ἡμῖν ὁ τοῦ Εὐαγγελίου λόγος, ὅτι ταῦτα πάντα τὰ ἔθνη ἐπιζητεῖ, καὶ ἐπιγνῶμεν τους τοιούτους λογισμοὺς ἐθνικούς ὄντας, λέγεται συνο ἄγειν αὐτοὺς ὁ Θεὸς, ὡς δράγματα άλωνος, ένα συμπατηθῶσιν ὑφ᾽ ἡμῶν, ἀναστάντων ἀπὸ τῆς χαμαιπετοῦς διανοίας, τοῦ τὰ τοιαῦτα αἰτεῖν, καὶ ἀπο σκοπευσάντων εἰς τὰ κρίνα τοῦ ἀγροῦ καὶ τὰ πετεινά, οἷς ὁ Θεὸς χαρίζεται σκέπην καὶ τροφήν. Κέρατα δὲ τίθεται σιδηρᾶ τῷ νοοῦντι τὸ καλόν· τῆς γὰρ κεφαλῆς τὸ κέρας, ἐν ᾗ τὸ ἡγεμονικόν· ὁπλαὶ δὲ χαλκαί, τῷ κινουμένῳ στερεῶς καὶ δυνατῶς, hominum millia una nocte cæsa sunt, ex quo manifeste apparuit divinum prodigium. Congregatæ item sunt contra Dominum gentes multæ, adversus cum frementes, Romaní videlicet milites et Judæi, qui de ipsius crucifixione magnopere lætarentur. Sed ignorabant, se per hujus ipsius resurrectionem esse confringendos. Si enim học novissent, profecto ji Dominuin gloriæ non crucifxissent 4 Suige itaque, Dei vehiculum caro, quæ ab animata Sion Maria genita es, quam sibi sumpsit Dominus, incolendamque delegit: Surge, inquam, et fac ipsos tritures, partim in frumentum, quotquot ad Christi fidem sese recipiant, partim in paleas, ut in locum omnem disperdantur, atque sempiterno igne comburantur. Cornua enių babes ferrea, crucis videlicet vim potestatemque, necnon æneas ungulas, pedes nimirum apostolo - rum, qui tanquam equi descenderunt in proceliosum gentium mare, turbantes 293 squas nullas. · Quibus cornubus æneisque ungulis contrita fuit et imminuta carnalis gentium pinguedo; quo factum est, ut ii leviores facti, et magis magisque spiritales, Deo tum maxime dicari possent. Nemo enim obesus, qui nondum extenuatus sit et imminutus, Domino consecratur. Spiritus enim Deus est *. Ει cum solliciti sumus animæ nosræ, quid manducet, et corpori nostro, quid induat, quæ a gentibus inquiruntur s; tumn contra nos coeunt gentes multæ, gentiles nimirum cogitationes, quibus adeo distrahitur mentis acies, atque tot tantisque curis implicatur, ut non amplius in Deo, qui homines nutrit ac vestit, sed in suis propriis consiliis cogi tatisque confidat. Sed cum evangelica verba monent, hæc omnia gentes inquirere, cunique cogitationes ejusmodi gentiles esse compertum habemus: tum eas in unum cogere dicitur Dominus, tanquam areæ manipulos, ut a nobis tum demum proterantur atque conculcentur, cum, posita vilissima cura * Exod. xx, 3, 4. "1 Cor. 11, 8. “Joan. iv, 24. Matth. vi, 25· Varia lectiones et nola. Desideratur aliquid, vel certe subauditur. Sic uterque Cod., mihi tameu magis arridet ἔσεσθαι. Dei Verbi nimirum, cuius persons conjuncta Christi caro, merito θεοφόρος dici potest, ita ta - men, ut humana persona carere contra Nestorium putetur. Πάθη, pravi affectus, Cod. Ven, Κατεκάησαν, Cod. Bas. "Ατακτος, Cod. Bav. Φθέγγετα:, Cod. Ven.

EXPOSITIO IN PROPHETAM MICHEAM. - CAP. V. πρὸς τὸ καὶ ἐργάζεσθαι τὸ νοηθέν. Πῶς δὲ τὸ τῶν talia quærendli, mentem ad agri lilia convertimus, τοιούτων λογισμῶν πλῆθος, καὶ ἡ ἰσχὺς αὐτῶν ἀνατίθεται τῷ Θεῷ; "Οταν γὰρ τὰ πολλὰ παρέντες, ἐν μόνον ἐπιζητῶμεν τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, καὶ ταῦτα πάντα προστίθενται ἡμῖν, 8 ἐκεῖνοι ἐδό κουν ἰσχύειν. contemplamurque coeli volueres, quibus omnibus Deus alimenta præbet, largiturque indumentum. Ferrea vero cornua insita sunt ei, qui recta et honesta cogitat (cornu enim capitis est, in quo præcipua pars hominis viget), æneæ vero ungulæ inditæ illi videntur, qui strenue ac viriliter etiam cogitata perficit. Quomodo autem ejusmodi cogita-· tionum multitudo ac vis Deo dicatur? Cum scilicet, cæteris neglectis, hoc unum inquirimus, cœleste videlicet regnum; quo fit nt et ea omnia nobis adjiciantur, quibus vim inesse maximam gentiles illi populi arbitrabantur. CAPUT V. VERS. 1. Nunc obstruetur filia Ephram vallo. Cum de Jerusalem prænuntiarit vates quæ suiperius dixit, nunc et de Samaria verba facit. Filiam autem Ephrem ideo vocat Samariam, quia ab Νῦν ἐμφραχθήσεται θυγάτηρ Εφραίμ ἐμφραγμῷ. Περὶ τῆς Ἱερουσαλήμ προειπών ἃ εἶπε, νῦν καὶ περὶ Σαμαρείας λέγει. Θυγατέρα γὰρ Εφραίμ τὴν Σαμάρειαν ὀνομάζει, ὡς ὑπὸ τῆς τοῦ Ἐφραίμ βασιλευομένην φυλῆς, διότι πᾶς βασιλεὺς δοκεῖ tribu Ephræm gubernata fuit; omnis enim rex πατρὸς τάξιν ἐπέχειν πρὸς τοὺς ὑπηκόους. Η αὐτὴν τὴν φυλὴν οὕτως ὀνομάζει, κατὰ τὸ ἰδίωμα τῆς Γραφῆς, θυγατέρα Σιὼν καὶ θυγατέρα Ἱερουσαλήμ απ τὴν τὴν Σιὼν καὶ τὴν Ἱερουσαλήμ περιφραστικῶς ἀναμαζούσης, εἰ μή τις ἐρεῖ, ὅτι τὴν ἐν Σιὼν πληθύν, καὶ τὴν ἐν Ἱερουσαλήμ, θυγατέρας αὐτῶν ὀνομάζει, ὡς πατρίδων οὐτῶν. Προειπών οὖν περὶ τῆς Ἱερουσαλήμ, ἃ ἔμελλεν αὐτῇ συμβῆναι λυπηρά τε καὶ ἀγαθὰ, νῦν καὶ περὶ τῆς Σαμαρείας λέγει, ὅτι Εμφραγήσεται εμφραγμῷ, τουτέστι, πολιορκηθή σεται. Συνοχὴν ἔταξεν ἐφ' ὑμᾶς. Εἰ μὲν, Εφ' ὑμᾶς, γράφεται μετὰ τοῦ υ, Εφ' ὑμᾶς, φησί, τοὺς τῆς Σαμαρείας, συνοχήν, ἤτοι πολιορκίαν ἔταξε. Τίς; Ὁ Θεὸς, ἢ ὁ Βαβυλώνιος. Εἰ δὲ μετὰ τοῦ η, Ἐφ' ἡμᾶς, ἑαυτὸν συντάττει ὁ προφήτης τοῖς ἐκ Σαμα ρείας, διὰ τὸ φιλάδελφον. Εν ράβδω πατάξουσιν ἐπὶ σιαγόνα τὰς φυλὰς τοῦ Ἰσραήλ. Ἡ ἐπὶ σιαγόνα πληγή ὕβρεως ση μεῖον δοκεῖ· εἰ δὲ μετὰ ῥάβδου γίνοιτο, πόνον ἐπι φέρει. Αἰνίττεται τοίνυν, ὅτι καὶ ὑβριστικῶς οἱ Baβυλώνιοι καὶ χολαστικῶς προσενεχθήσονται ταῖς δέκα φυλαῖς. Ἐπεὶ δὲ φραγμὸς ὁ νόμος. Η θυγάτηρ, φησί, τοῦ Ἐφραίμ, τουτέστιν, ἡ ἀποστατήσασα γενεὰ ἐκ τῆς βασιλείας τοῦ νοητοῦ Δαβὶδ Χριστοῦ, τοῦ ἱκανοῦ τῇ χειρὶ τοῦτο γὰρ Δαβὶδ ερμηνεύεται [30]), ἐγκλεισθήσεται τῷ νόμῳ, μὴ ἐκβαίνονσα ἀπ' αὐτοῦ πρὸς τὴν τοῦ Εὐαγγελίου χάριν. Καίτοι την συνοχήν, τουτέστι, την νομικήν πολιτείαν, ἐφ' ἡμᾶς ἔταξεν ὁ Θεὸς, τουτέστιν, ἕως οὗ ἡμεῖς οἱ προφῆται προφητεύομεν. Επειδὰν δὲ ὁ προφητευόμενο; ἔλθῃ, προδρόμου αὐτοῦ γενομένου τοῦ Ἰωάννου, τότε η συνοχή λυθήσεται· ὁ νόμος γὰρ καὶ οἱ προφῆται, ἕως Ιωάννου. Συνοχὴν δὲ λέγει τὸν erga subdítos patris vicem gerere videtur. Vel triLum ipsam ita denominat more Scriptura: solito, qua filiam Sion et filiam Jerusalem, ipsammet Sion et Hierusalem per circumlocutionem appellare consuevit. Nisi dicere quis malit, multitudines populi Sion atque Hierusalem, filias ipsarum appellari, quod hæ urbes earum patria sint. Cum itaque urbi Jerusalem prænuntiasset vates, quæ ipsi eventura erant, cum prospera, tum adversa; nunc et de Samaria dicit, Obstruetur vallo, hoc est, obsidione cingetur. Coarelationem posuit super nos. Si ὑμᾶς, Vos, cum ν scribatur, Contra vos, ait, Samariæ habitatores, coarctationem, obsidionem scilicet statuit. Quis? Deus, vel Babylonius. Si vero scribatur ἡμᾶς, Nos, cum n, seipsum vates in Samaritanorum numero 294 recenset, ob suum in fratres impensum amorem atque studium. In virga percutient super maxillam tribus Israel. Maxillæ percussio injuriæ signum videtur; eaque, si fiat virga, dolorem etiam affert. Innuit ergo vales Babylonio's invasuros esse decem tribus, eas afliciendo cum injuriis, tum acerbis suppliciis. Quoniam autem vallum lex est: Filia, inquit, Ephræm, progenies scilicet, quæ a mystici David Christi reguo defecit (David, inquam, hoc est, manu praestantis; ita enim, si interpretari velis, nomen lioc sonat ), lege concludetur, ut line ad Evangelii gratian prodire nequeat. Quanquam coarctationem, legale nempe regimen, statuit in nos Dominus: quoad scilicet nos vates vaticinamur. Cum autem advenerit, quem vates prænuntiarunt, cujus præcursor est Joannes; tum ea coarctatio tolletur. Lex enim et vates ad Joannem usque pertigerunt. Coarctationem autem legem vocat vates ob minutisVariæ lectiones et notæ. Scribendum puto & qua, eliamsi uterque Cod. habeat ὅ, quod. Λέγεται, dicitur. Cod. Bay. Εκφαίνουσα. Cod. Bas. Ejusmodi item erant, quæ vetabant hæðum in lacte matris coquere, partus foventem suos avem in nido necare, et id genus aliæ, quæ quidem si per se spectentur, ineptissimæ videri poterunt, ut et impio Marshamo visæ sunt; si tamen considerePATROL, GR, CXXVI tur finis, ob quem Deus eas sanxerit, omnium maxime sapientes habebuntur. Cum enim speciem immanitatis præ se ferat hoedum, exempli gratia, coquere in lacte matris, quod ad ipsius nutrimentum a natura datum est, et id genus alia; merito pientissimus Deus, ut ab omni feritate populum suum averteret, redderetque mitem atque mansuetum, tales leges sanxit. sa-

simas res quas præcipit, quibus coaretantur quoι- νόμον, διὰ τὰς μικρολογίας, ἐν οἷς συνεῖχε τοὺς ὑπ' quot ipsimet legi subsunt. Ejusmodi sunt ea, Ne tangas, ne gustes, ne movearis a loco t. Virga itaque ferrea, Romana scilicet potestate, percutientur Israelitarum maxillæ, qui ore quisque suo clamarunt, Tolle, tolle, crucifige eum ", cujus etiam maxillas ipsi percusserunt. Vallum item est peccatuin, in quo ita concluditur anima, ut ei splendor evangelicæ Christi gloriæ fulgere nequeat. Non dicit simpliciter Anima, sed Filia Ephram, malorum videlicet amplificationis atque cumuli. Statuit autem contra nos angustias has Babylonius, qui ab ´¡pso mundi exordio nobis inimicus exstitit: is enim in causa nobis est, cur nostrorum quisque peccatorum catenis constringamur. VERS. 2. Et tu, Bethleem, domus Ephratha nequaquam minima es in millibus Juda: ex te enim mihi egredietur, ut sit in principem Israel. Samaria quidem, ait, obsidione cingetur redigeturque in hostium potestatem; tu vero, Bethleen, magna gloria gaudebis. Noli enim attendere paucitatem tuorum habitantium, neve consideres, te esse tenuem atque parvam domum in millibus Judæi regni, tribuum scilicet principibus (quo in numero et Jerusalem per hæc vates recenset); tibi enim sup‐ petit gloriandi argunientui, quale nulli urbium quæ sunt in orbe terrarum. Ex te enim egredictur Christus, qui universo Israeli, fideli scilicet populo, sit imperaturus. Non enim omnes, quotquot ex 1sracle prodierunt, Israel sunt *. Quomodo autem egredietur? Non humans 295 profecto rationis lege, sed mihi, mca scilicet potestate, atque meo Spiritu, qui carnem ei appingel, ut et angelus ad Virginen dixit, Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi". Alio item modo: Alii quidem principes rempublicam sibi ministrant, propriam quisque utilitatem in suo regimine speclando; hic vero mihi egredietur, omnia ad meipsum referendo, quod et pronomen mili, proprietatem includens, manifeste declarat. Universa porro provincia vocabatur Ephratha; vicus autem, Bethleem, unde tribus Jesse, et David, quo in vico et Virgo peperit. αὐτόν· Μὴ ἅψῃ, μηδὲ γεύσῃ, μὴ θίξῃς, μὴ κι νηθῇς ἐκ τοῦ τόπου. Ἐν ῥάβδῳ οὖν τῇ σιδηρά, τη Ρωμαϊκῇ δυνάμει, πατάξουσι τάς σιαγόνας τῶν Ισραηλιτικών στομάτων, τῶν εἰπόντων· Αρον, ἆρον, σταύρωσον αὐτὸν, οὗ καὶ τὰς σιαγόνας ἐπά· ταξαν αὐτοί. Φραγμός εἰσι καὶ αἱ ἁμαρτία:, ἐν οἷς ἐμφράττεται ψυχή, ὥστε μή διαυγάζειν αὐτῇ τὸν φωτισμὸν τῆς δόξης τοῦ Εὐαγγελίου τοῦ Χριστοῦ. Οὐχ ἁπλῶς δέ φησι, ψυχή, ἀλλ', 'Η θυγάτηρ Εφραίμ, τουτέστι, τῆς ἐν κακοῖς αὐξήσεως καὶ οἰκειώσεως ἔταξε δὲ τὴν συνοχήν ταύτην ἐπ' ἡμᾶς ὁ Βαβυλώνιος, ὁ ἐξ ἀρχῆς ἐχθρὸς ἡμῶν· αὐτ τὸς γὰρ ὁ αἴτιος τοῦ συνέχεσθαι ἡμᾶς ταῖς σειραῖς τῶν οἰκείων ἁμαρτημάτων. Καὶ σὺ, Βηθλεέμ, οἶκος τοῦ Ἐφραθα, μὴ ὀλι γοστὸς εἶ τοῦ εἶναι ἓν χιλιάσιν Ἰούδα· ἐκ σοῦ γάρ μοι ἐξελεύσεται τοῦ εἶναι εἰς ἄρχοντα ἐν τῷ Ἰσραήλ. Η μὲν Σαμάρεια, φησὶ, πολιορκηθήσεται, καὶ ἁλώσεται· σὺ δὲ, ὦ Βηθλεέμ, μεγάλης δόξης απολαύσεις. Μὴ γὰρ ἀποβλέψῃ; εἰς τὴν νῦν βραχύ τητα τῶν ἐνοικούντων σοι, καὶ ὅτι οἶκος εἶ όλιγοστές καὶ μικρὸς ἐν ταῖς χιλιάσι τῆς τοῦ Ἰούδα βασιλείας, τουτέστιν, ἐν τοῖς φυλάρχους (τοῦτο δὲ εἰπὼν, καὶ τὴν Ἱερουσαλήμ περιέλαβεν)· ἔχεις γὰρ ἀφορμήν εἰς περιφάνειαν, οἷαν οὐδεμία πόλις τῶν ἐπὶ γῆς. Ἐκ σοῦ γὰρ ἐξελεύσεται ὁ Χριστὸς, δς ἄρξει του Ισραήλ, τοῦ πιστοῦ παντὸς λαοῦ. Οὐ γὰρ πάντες οἱ ἐξ ᾿Ισραὴλ, οὗτοι Ισραήλ. Πῶς δὲ ἐξελεύσεται; Οὐ νόμῳ σπορᾶς ἀνθρωπίνης, ἀλλ᾿ ἐμοὶ, τουτέστι, τῇ ἐμῇ δυνάμει, καὶ τῷ ἐμῷ Πνεύματι, ο συμπήξει αὐτῷ τὴν σάρκα, ὡς καὶ ὁ ἄγγελος εἶπε πρὸς τὴν Παρθένον· Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σὲ καὶ δύναμις Ὑψίστου ἐπισκιάσει σοι. Καὶ ἄλλως δέ· Οἱ μὲν ἄλλοι ἄρχοντες ἑαυτοῖς ἐξήρχοντο, τὸ οἰκεῖον συμφέρον πραγματευόμενοι ἐν τῇ ἀρχῇ· οὗτος δὲ ἐμοὶ ἐξελεύσεται, πάντα ἐμοὶ προσάγων. Δηλοί δὲ καὶ οἰκειότητα τὸν Ἐξελεύσεταί μοι. Ἡ μὲν οὖν χώρα ἐκαλεῖτο Εφραθᾶ· ἡ δὲ κώμη, Βηθλεέμ, ἐξ ἧς ἦν Ἰεσσαὶ, καὶ Δαβίδ, ἐν ᾗ καὶ ἡ Παρθένος ἔτεχεν. Et egressus ejus ab initio ex diebus sæculi. Egredietur quidem, ait, in novissimis diebus ex te, Bethleen, Princeps hic, qui Israeli sit imperaturus, verumtamen egressus ejus ab initio, ab omni retro æternitate fuere præordinati. Vel sensus est: 46 Levit. xxνε, $3. 47 Joan. XIX, Αἱ ἔξοδοι αὐτοῦ ἀπ' ἀρχῆς, ἐξ ἡμερῶν αἰῶνος. Εξελεύσεται μὲν, φησὶν, ἐν ἐσχάτοις καιροῖς ἐκ σοῦ, ὦ Βηθλεὲμ, ὁ τοῦ Ἰσραὴλ οὗτος ἄρχων· πλὴν αἱ ἔξοδοι αὐτοῦ ἀπ' ἀρχῆς, ήγουν πρὸ πάντων τῶν αἰώνων ἦσαν προωρισμέναι. "Η οὕτως· Ἵνα με 48 Rom. 15, 6. 49 Luc. 1, 35. Variæ lectiones et nota. Ογκώσεως. Codl. Bay. Notanda est particula negativa, quam uterque Codex exhibet, quam et apud Tertullianum et Cyprianum videre est, ex quo conjicere licet, nonnullos in veteribus quibusdam exemplaribus ant expresse particulam illam comperisse, aut Hebraica verba ita legisse et, ta, Bethleem, minima es! ubi tacite subaudiretur minime. Quo celebris illa tolli - tur ἀντιλογία, quæ Matthieum inter et Michaeam in Vulgata intercedit, quibus conciliandis diu multumque insudarunt Interpretes. Virginem non in Bethleen, seal in antro quodam prope Bethleem peperisse tradunt cum alii veteres Ecclesiæ Patres, inter quos Justinus Philosophus Martyr et S. Ireneus, tum marine Basilius, vel quisquis auctor est orationis nondum edit mys τοὺς ἀσθενοῦντας, que in vetusto Cod. Grex D. Marci Bill. asservatur. Αἱ εξολοι αὐτοῦ αὗται αἱ ἐκ σοῦ πρὸ πάν των, Cod. Ven.

Car. V. νομίσῃς, τότε αὐτὸν τὴν ὕπαρξιν λαχεῖν, ὅτε ἐκ Br- Ne putares cum tum subsistentiam esse nactum, Ολεὲμ ἐξῆλθεν, ὅπερ Παῦλος ὁ Σαμοσατεύς, καὶ Φωτεινὸς ὁ τοῦ Σιρμίου ἐπίσκοπος ἔπαθον· φησίν, ὅτι Αἱ ἔξοδοι αὐτοῦ, τουτέστιν, ἡ ἐκ τοῦ Πατρὸς γέννησις αὐτοῦ, ἀπ' ἀρχῆς. Ὅμοιον τῷ· Ο ἦν ἀπ' ἀρχῆς· τὸ δὲ, Ἐξ ἡμερῶν αἰῶνος, ἀκούσας, μὴ νομίσῃς, ὅτι ἀρχήν τινα χρονικὴν τίθησι τῇ γεννήσει τοῦ Μονογενοῦς· ἀλλ᾽ ὅμοιον τοῦτο τῷ ἀλλαχοῦ πρὸς τὸν Πατέρα λεγομένῳ, Οτι ἀπὸ τοῦ αἰῶνος σὺ εἶ. Ἰουδαῖοι δὲ εἰς τὸν Ζοροβάβελ ταῦτα ἐκλαμβάνουσι, προδήλως τῇ ἀληθείᾳ μαχόμενοι. Πῶς γὰρ αἱ ἔξοδοι τοῦ Ζοροβάβελ ἀπ' ἀρχῆς ἦσαν, ἐξ ἡμερῶν αἰῶνος, τοῦ κατὰ τοὺς τῆς αἰχμαλωσίας καιροὺς γεννηθέντος; Πῶς δὲ οὗτος ἐκ Βηθλεέμ, ὅς ἐν Βαβυλῶνι ἐγεννήθη; Οὕτω γὰρ καὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐρμηνεύεται, σπορὰ Βαβυλώνιος. Αλλ' οι γε πάλαι Ἰουδαῖοι οὐκ εἰς τὸν Ζοροβάβελ τὴν προφητείαν ἐξεδέξαντο· ὑπὸ Ηρώδου γὰρ ἐρωτηθέντες, Ποῦ δ. Χριστὸς γεννᾶται; ταυτὴν αὐτῷ τὴν προφητείαν προσήνεγκαν. Διὰ τοῦτο δώσεις αὐτοὺς ἕως καιροῦ τικτούσης. Ἐπειδὴ εἶπεν, ὅτι ἐξελεύσεται ἐκ Βηθλεὲμ ὁ ἄρξων τοῦ Ἰσραήλ, εἶτα εἰκὸς ἦν ἐπαπορῆσαι· Πῶς οὖν ἃ εἶπας κακὰ συμβήσεται τοῖς Ἰουδαίοις, εἴ γε λυτ τρωτὴς ἔσται ἐκεῖνο;; Φησὶν οὖν ὁ προφήτης πρὸς τὸν Θεὸν, ὅτι Δώσεις αὐτοὺς, τουτέστι, παραδώσεις τοῖς ἐχθροῖς, ἕως καιροῦ τῆς τικτούσης τὸν Ἐμμανουήλ Παρθένου. Η καὶ οὕτως· Ἐπειδὴ περὶ ἄρχοντος εἶπε· μέλλοντος δοθήσεσθαι· φησὶν οὖν, ὅτι ἐν τῷ μέσῳ ἄχρις οὗ τέκῃ ἡ Παρθένος, Δώσεις αὐτοὺς, τοὺς Ἰουδαίων δηλαδὴ ἄρχοντας. Οὐκ ἐκλείψει γὰρ ἄρχων ἐξ Ἰούδα, ἕως ἂν ἔλθῃ, ᾧ ἀπόκειται. Ἀλλὰ καὶ τοὺς νομοδιδασκάλους δώσεις, ἄχρι; οὗ τέκῃ ἡ τίκτουσα κατὰ Χριστὸν τῶν ἐθνῶν Εκκλησία· ἔκτοτε δὲ καταργηθήσεται τὰ τούτων νόμιμα καὶ δόγματα. Τέξεται, καὶ οἱ ἐπίλοιποι τῶν ἀδελφῶν αὐτῶν ἐπιστρέψουσιν ἐπὶ τοὺς υἱοὺς ᾿Ισραήλ. Τέξεται οὖν, φησίν, ἡ Παρθένος, καὶ πιστεύσουσι μὲν οἱ υἱοὶ Ἰσραήλ, τουτέστιν, οἱ δώδεκα ἀπόστολοι, καὶ οἱ ἑβδομήκοντα, καὶ οἱ πεντακόσιοι, οἷς ὤφθη ὁ Κύριος ἀναστάς· εἶτα οἱ ἐπίλοιποι τῶν ἀδελφῶν αὐτῶν ἐπιστρέψουσιν ἐπὶ τούτους, καὶ πιστεύσουσι καὶ αὐτ τοί, ὅπερ δὴ γέγονεν, ἡνίκα οἱ τρισχίλιοι ἐπίστευσαν, καὶ οἱ πεντακισχίλιοι, οὓς ὁ ἁλιεὺς ἐσαγήνευσε Πέτρος, καὶ αἱ πολλαὶ μυριάδες, περὶ ὧν καὶ ὁ θεσπέ σιος Ἰάκωβος τῷ θειοτάτῳ Παύλῳ φησί· Θεωρεῖς, ἀδελφέ, πόσαι μυριάδες εἰσὶ τῶν πεπιστευ κότων Ιουδαίων; Καὶ τοὺς καθ' ἑκάστην δὲ γενεάν, πιστεύειν μέλλοντας ἐπιλοίπους φησίν, ὡς παρὰ τοῦ Θεοῦ ὑπολειφθέντας, ἤτοι ἐκλεγέντας. Τινὲς δὲ οὕτως· Τέξεται, φησίν, ἡ ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλη cum ex Bethleem prodiit, ut Paulus Samosatenus, ct Photinus Sirmii episcopus, autumarunt, ait, Ejus exitus, scilicet ex Patre generationem, exstitisse ab initio, cui simile est illud: Quod erat ab initio. Cum autem audis diebus sæculi, ne putes per ea temporale aliquod initium Unigeniti generationi vatem astruere; sed hoe omnino simile est ei, quod alibi ad Patrem dicitur, Quoniam a saculo tu es s. Judai autem hæc ad Zorobabelen referenda putant, qua in re veritati manifeste repugnant. Quomodo enim ab initio et a diebus sæculi fuerunt Zorobabelis exitus, qui Babylonica captivitatis tempore fuit prognatus? quomodo hic ex Bellileem, qui natus est Babylone? id enim innuit et ipsius nomen, quod si interpretari velimus, sonat salio Babylonica. Non ita sane de Zorobabele dicta hæc intelligenda putarunt veteres Judæi; quippe qui ab Herode interrogati, ubi Chrislus esset nasciturus s', vaticinium hoc ei protulerunt. VERS. 3. Propterea dabis eos usque ad tempus parturientis. Cum superius vates dixisset, egressurum ex Bethleemn principem Israel, atque propter - ea ita dubitari merito posset, Qui fiat ergo, ut, quæ prænuntiasti, mala Judais accidant, siquidem talis eis futurus est Redemptor? Idcirco Deum afſatus, Dabis, ait, eos, hostibus nimirum trades, quoad Emmanuelem Virgo pariat. Vel ita dictum hoc accipe: Quoniam superius vales de principe, ipsis dando, verba fecerat: interim, ait, donec pariat Virgo, Dabis eos, Judaeorum videlicet principes. Non deficiet enim princeps de tribu Juda, donec veniat, cut repositum est 5. Dabis item legis doctores, quoad Christo pariat Ecclesia, gentilibus ex hominibus conflata, quo sane tempore cessabunt ipsorum instituta atque dogmata. 296 Pariet, et reliquiæ fratrum eorum revertentur ad filios Israel. Pariet ergo, ait, Virgo, et Christo nomen dabunt filii Israel, duodecim scilicet apostoli, et septuaginta discipuli, et quingenti ilti viri, quibus post resurrectionem Christus apparuit: et reliqui deinceps eorum fratres ad hosce convertentur, Christique religionem amplectentur et ipsi; quod sane contigit, cum primum tria ho-. minum millia ad Christi fidem sese receperunt deinde alia quinque millia, quos, quodam quasi rete, Petrus cepit, tot demum alia millia, de qui - bus et divus Jacobus ad sanctum Paulum: Vides, frater, quot millia sunt credentium Judaorum? Reliquias item divinus vates dicit eos, qui quoque tempore Christo nomen daturi essent, quasi reliqui a Deo facti, hoc est delecti. Quidam autem hoc το Psal. xcil, 2. σε Matth. 11, 4. 82 Gen. XLIX, 10. 88 Act. 11, 41. "Act. xx, 20. Variæ lectiones et notæ. Negabant ii Christi divinitatem, proindeque Christum tum subsistentiam nactum existimabant, cum e Virginis utero prod.it. Eos eorumque impiam sententiam Catholica damnavit Ecclesia. Πιστεύοντας, Cod. Bas. >

modo. Pariet, ail, e gentibus confata Ecclesia hos σία αὐτοὺς δὴ τούτους τοὺς ἐξ ἀρχῆ; πιστεύσαντας ipsos, qui ab initio Christo crediderunt gentiles, et quotquot ab ea posteris subinde temporibus gignentur homines gentilis generis (qui et fratres priorumi credentium gentilium appellari merito possent, cujusmodi forte fortuna fuit Cornelius) accensebuntur Israelitis illis, qui Christum secuti sunt, cujusmodi fuerunt apostoli, et qui horum temporibus ad Christum ipsum sese converterunt. Quoniam auten Bethleem idem somat, ac domus panis; panis autem, qui de caelo descendit, est Christus, cujus domus habetur quisquis ejus præcepta serval: Ego cnim, ait, et Pater venienus, et apud eum mansionem faciemus"; merito et ex hac domo dux Israel egredietur. Siquidem Christus in eo, qui per virtutis exercitationem ipsum excipit, ducem et contemplanti se menti præbet, cui vel æterna ejus subsistentia manifestatur. Hinc docti Ecclesiæ præsules, et mundi seculares prineipes videant, ne populorum regimen occipiant, priusquam domus venditi illius panis haberi merito possit. ἐθνικούς, καὶ ἔκτοτε τικτούσης αὐτῆς, οἱ κατὰ κα:- ροὺς τικτόμενοι ἐθνικοὶ (οῖ καὶ ἀδελφοὶ λεχθεῖεν ἂν τῶν προπιστευσάντων ἐθνικῶν, οἷον, εἰ τίχοι τῶν περὶ Κορνήλιον) συναφθήσονται τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ πιστεύσασιν, οἷοι ἦσαν, ὡς προείρηται, οἱ ἀπόστο λοι, καὶ οἱ κατ' αὐτούς. Ἐπεὶ δὲ Βηθλεὲμ ἑρμηνεύ εται Οἶκος τοῦ ἄρτου, ἄρτυς δὲ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβὰς ὁ Χριστός ἐστιν, οὗ οἶκος πᾶς ὁ τὰς ἐντο λὰς αὐτοῦ ποιῶν, Εγώ γάρ, φησί, καὶ ὁ Πατὴρ ελευσόμεθα, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιήσομεν· ἐξελεύσεται καὶ ἐκ τούτου ὁ ἄρχων τοῦ Ἰσραήλ. Ο γὰρ Χριστὸς τῷ διὰ τῆς πρακτικής δεξαμένω αὐτὸν, ἄρχων τοῦ θεωρητικοῦ μέρους ἀναδείκνυται, ὅτε καὶ ἡ προαιώνιος αὐτοῦ ὑπαρξις διατρανούται Παιδευέσθωσαν δὲ καὶ οἱ τῆς Ἐκκλησίας ἄρχοντες, ἤδη δὲ καὶ οἱ κατὰ κόσμον μή πρό τερον ἄρχοντες γίνεσθαι, πρὸν ἂν οἶκον τοῦ ἀπόδε δομένου ἄρτου τὸν νοῦν ἀποδείξωσι talem præ se quisque mentem ferant, quæ Καὶ στήσεται, καὶ δίνεται, καὶ ποιμανεῖ τὸ ποίμνιον αὐτοῦ ἐν ἰσχύι Κύριος. Τό, Στήσεται, ἀντὶ τοῦ, ἐπιστατήσει αὐτὸς τῶν ἰδίων προβάτων, καὶ αὐτὸς ὄψεται αὐτὰ, οὐχ ὡς πάλαι διὰ Μωϋσέως, ἀλλ' αὐτὸς δι' ἑαυτοῦ. Οὐκ ἄγγελος γάρ, φησί, οὐ πρέσβυς, ἀλλ' αὐτὸς ὁ Κύριος ἔσωσεν αὐτούς. Καὶ ποιμανεῖ, ἀλλ' οὐ σφάξει, καὶ θύσει, καὶ τὰ ἔρια πωλήσει, καὶ τὸ γάλα πίεται. ᾿Αλλὰ καὶ ἐν ἰσχύε δύναμις γάρ ἐστι τοῦ Πατρὸς, καὶ Θεὸς ἰσχυρές. ᾿Αλλὰ καὶ κατὰ τὸ ἀνθρώπινον οὐ περιέκειτο την τῶν ἁμαρτιῶν ἀσθένειαν, ὥσπερ οἱ λοιποὶ ποιμένες ἀρχιερεῖς. Καὶ ἦν, φησί, διδάσκων ἐν ἐξουσία, καὶ οὐχ ὡς οἱ Γραμματείς. ᾿Αλλὰ καὶ στήσεται, φησίν, ἐν τῷ Γολγοθᾷ, καὶ ποιμανεῖ ἐν ἰσχύϊ τοῦ σταυρού τὸ ποίμνιον αὐτοῦ, ἡμᾶς τοὺς πιστεύ σαντας. "Η ποιμανεῖ τοὺς πρώην ὄντας ποίμνιον αὐτοῦ ῾Εβραίους, ἐν τῇ ἰσχύϊ τῇ Ῥωμαϊκῇ, τῇ στο δηρα ράβδῳ. Καὶ πᾶς δὲ ὁ τεταγμένος ποιμαίνειν, ὀφείλει ἴστασθαι, τουτέστι πάγιος εἶναι, καὶ μὴ εὐπαράγωγος· ἀλλὰ καὶ βλέπειν τοῖς τῆς σοφίας ὀφθαλμοῖς, καὶ μὴ τυφλὸς εἶναι ὑπὸ ἀμαθίας· καὶ ποιμαίνειν, ἀλλὰ μὴ πωλεῖν, καὶ σφάττειν· καὶ ἐν ἰσχύϊ ποιμαίνειν, τουτέστιν, ἐν Χριστῷ. Ἐγὼ γάρ είμι, φησίν, ἡ θύρα· δι᾿ ἐμοῦ ἐάν τις εἰσέλθη, VERS. 4. El stabit, et videbit, et pascet gregem suum in fortitudine Dominus. lilul, stabil, est pro præerit, suis videlicet ovibus, eisque non, ut priscis temporibus, per Moysem, sed ipse per se consulet atque prospiciet. Non angelus, ait, non legatus, sed ipsemet Dominus salvabit eas, pascetque ipsas, non jugulabit, neque mactabit, neque vellera vendet, et lac bibet. Pascet item in fortitu. dine; est enim potestas Patris, atque Deus fortis. Quinetiam, quod ad ipsius kumanam naturam spectat, non est ullo peceatorum onere fractus, ut cæteri pastores sacri præsules. Et erat, ait, docens in potestate, et non ut Scribæ. Stabit præterea, inquit, in Golgotha, pascetque in fortitudine crucis ovile suum, nos videlicet, qui nomen ipsi dedimus. Vel pascet, qui jamdudum ipsius ovile erant, Hebræos, in fortitudine, Romana scilicet virga ferrea. Quisquis item pascendo (gregi) prasficitur, 297 stare debet, hoc est, firmus esse et inconcussus, et videre sapientiæ oculis, non igno • rantia caecus esse: tumn etiam pascere, non veudere et mactare: pasccre demum în fortitudine, scilicet Christo. Ego enim, ait, sum janua: si quis per me ingredietur, salvabitur *. In fortitudine præterea pascit et qui non reformidat imperantium σωθήσεται. Ἐν ἰσχύϊ ποιμαίνει καὶ ὁ μὴ ὑποπτήσε iram, sed eos, cum peccant, audacter reprehendit. Et in gloria nominis Domini Dei sui subsistent. Quinam subsistent? Scilicet qui pascuntur. Eo vel maxime, inquit, hi potentiam nanciscentur atque subsistentiam, quod Christi fideles appellantur. Vel potius cum vocationis sure viam insisterent: ss Joan, κιν, 23. ss Joan. x, 9. Legendum fortasse ή τύχη. Διατυραννοῦται, Cod. Ven. Νόμον, legem, Cod. Ven. σων θυμὸν ἀρχόντων, ἀλλ' ἐλέγχων αὐτοὺς ἁμαρ τάνοντας. Καὶ ἐν τῇ δόξῃ τοῦ ὀνόματος Κυρίου Θεοῦ αὐτ τῶν ὑπάρξουσι. Τίνες; Οἱ πειμαινόμενα. Ἐν τῷ καλεῖσθαι Χριστιανοί, φησίν, ἐν τούτῳ ἔξουσι τὴν ἐξουσίαν αὐτῶν καὶ ὕπαρξιν. Μᾶλλον δὲ ἐπειδὴ τῆς κλήσεις περιπατούντων, φησὶν, ὅτι ἐν τούτῳ ὑπά Variæ lectiones et notæ. Δείξωσι, Cod. Ven. Τῷ σταυρῷ, cruce. Cod. Ven. Sribendum puto επίριο ἐπεί.

CAP. V. ξουσι ποίμνιον αὐτοῦ, ἐν τῷ δοξάζεσθαι διὰ τῶν per hoc ait eos fore ipsius gregem, quod operibus, ἔργων αὐτῶν τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, Διότι νῦν μεγαλυνθήσονται ἕως ἄκρων τῆς γῆς. Καὶ τοῦτο νῦν ἔστιν ἰδεῖν· ἄχρι γὰρ τοῦ Ὠκεανοῦ τό τε ὄνομα τοῦ Χριστοῦ μεγαλύνεται, καὶ οἱ τοῦτο κεκλημένοι πληθύνονται καὶ μεγαλύνονται, και ὑπὸ τῶν ἀσεβῶν διώκωνται. Καὶ ἔσται αὕτη ἡ εἰρήνη, ὅταν ᾿Ασσύριος ἐπέλθῃ ἐπὶ τὴν γῆν ὑμῶν, καὶ ὅταν ἐπιδῇ ἐπὶ τὴν χώραν ὑμῶν. Ἐπειδὴ, & περὶ Χριστοῦ προ εφήτευσε, μακροῖ; ὕστερον χρόνοις ἔμελλε γενέσθαι, πιστοῦται τὴν περὶ τούτων πρόβῥησιν ἀπὸ τῶν κατ' ἐκεῖνον τὸν καιρὸν γενησομένων. "Ινα γὰρ, φησί, μά θητε, ὅτι ἔσται ὁ προείρηκα, ενέχυρον λάβετε τὰ παρ όντα. Εἰρήνη γὰρ ἔσται βαθεῖα, καταλύσαντός μου τὸν ᾿Ασσύριον παρὰ πᾶσαν ἐλπίδα, ὅταν ἐπέλθῃ ὑμῖν τουτέστιν ἐπιστρατεύσῃ, καὶ ἐπιθῇ ἐπὶ τὴν χώραν ὑμῶν, τουτέστι, κυριεύση ταύτης nomen Dei nostri Jesu Christi colerent atque vererentur. Quia nunc magnificabuntur usque ad terminos terræ. Id videre est et in præsentia; nam et Christi nomen ad Oceanum usque in honore habetur, et qui Christi fideles hoc ab nomine vocantur, in dies magis magisque crescunt amplificanturque, etsi persecutiones impiis palian-. tur. VERS. 5. Et erit hæc pax: Assyrius quando supervenerit in terram vestram, et quando ascender it super regionem vestram. Quoniam, quæ de Christo vates prædixit, multa post sæcula eventura erant, fidem huic vaticinio conciliat per ea quæ tum temporis futura erant. Ut enim cognoscatis, ait, certo futura esse, quæ prædixi; pignus capite præsenţia. Summa enim pax erit, atque lui ego præter spem omnem Assyrium delebo, cum hic impetum in vos faciet, exercitum contra vos ducens, invadetque vestram regionem, hac videlicet potietur. Καὶ ἐπεγερθήσονται ἑπτὰ ποιμένες, καὶ ὀκτὼ δήγματα ἀνθρώπων· καὶ ποιμανοῦσι τὸν Ασούρ ἐν ῥομφαίᾳ. Επτά, φησί, βασιλεῖς ἐπεγερῶ τῷ ᾿Ασσυρίῳ (ποιμένας γὰρ τοὺς βασιλεῖς ὀνομάζει)· οἱ ὀκτάκις πολεμήσαντες αὐτῷ, καὶ διὰ τῶν ὀκτὼ τούτων πολεμικῶν προσβολών, οἷά τινων δηγμάτων, καταδακόντες τὴν αὐτοῦ στρατιάν, καταδαπανή σουσιν αὐτόν. Καὶ ποιμανοῦσιν ἐν ῥομφαίᾳ, κατο ακολουθοῦντες ὀπίσω αὐτοῦ, καὶ ἐπιδιώκοντες, μὴ δυνάμενον ἀμύνασθαι ἐπίσης προβάτοις. Ηθικώτα τον δὲ τὸ, Ποιμανοῦσι. Καὶ τὴν γῆν τοῦ Νεβρώδ ἐν τῷ τάφρῳ αὐτῆς. Την Νεβρώδ τὴν Βαβυλῶνά φησι. Νεβρώδ γὰρ τὴν τυραννίδα χρησάμενος, τὴν Βαβυλῶνα πρώτην ὑποχείριον ἔσχεν. Εγένετο γάρ, φησίν, ἡ ἀρχὴ τῆς βασιλείας αὐτοῦ, Βαβυλών, Ορέχ, καὶ χαλάνη. Ἐπεὶ οὖν ὁ ᾿Ασσύριος τὴν Βαβυλῶνα εἶχεν ὑφ' ἑαυτὸν, φησὶ νῦν ὁ Θεὸς, ὅτι οἱ ἑπτὰ βασιλείς ἐκεῖνοι τήν τε Ασσύριον καὶ τοὺς βασιλεῖς ταπει νώσουσι, καίτοι γε τάφρον ἐχούσης τῆς Βαβυλῶνος μεγίστην, τὰ ὀχυρά τείχη περιζωννύσαν. Η καὶ οὕτως· ᾿Αναγκάσουσι τους Βαβυλωνίους ἐν τῇ τάφρῳ περιωρίσθαι, καὶ μὴ περαιτέρω προβαίγειν. Καὶ ῥύσεται σε ἐκ τοῦ Ἀσούς, ὅταν ἔλθῃ ἐπὶ τὴν γῆν ὑμῶν, καὶ ὅταν ἐπιβῇ ἐπὶ τὰ ὅρια ὑμῶν. Ἐκεῖνος μὲν, φησί, ταῦτα πείσεται· σὺ δὲ οὐ τότε μόνον, ὅτε ἐπαναστήσω τοὺς βασιλεῖς τῷ Ασ συρίῳ, ἀπαλλαγήσῃ τῶν ἐκ τούτου κακῶν, ἀλλὰ καὶ νῦν ἐπελθόντος σοι, δύσομαί σε, ἑκατὸν ὀγδοήκοντα 87 Gen. x, 10. VERS. 6. Et consurgent super enn septem pasto· res, et octo morsus hominum: et pascent Assur in gladio. Septem, ait, reges in Assyrium inducan (pastores enim reges vocat), qui octies cum eo pugnabunt, et per has octo bellicas irruptiones, quasi quosdam morsus, ejus exercitum quodammodo lacerabunt, penitusque delebunt. Depascentque in gladio, eum a tergo insequentes persequentesque, ut is, omnino viribus impar, suas oves tutari nequeat. Usitatissimum vero (sacris in Litteris) est illud, Pascent. Et terram Nebrod in vallo ejus. Terram Nebrod Babylonem vocat; Nebrod enim tyrannico usus imperio, Babylonem omnium primam in suam potestatem redegit. Erat enim, ait, principium regni ejus Babylon, Orech et Chalane 57. Postquam ergo Babylonem subegit Assyrius, futurum ait Deus, ut septem illi reges Assyrium ipsum ejusque reges opprimant, etiamsi Babyloni muri longe omnium fortissimi sint, et ingenti vallo circummuniti. Potest 298 etiam locus hic ita intelligi: fore ut iis ab regibus Babylonii vallo se tenere cogantur, nec egredi audeant. Et liberabit te de Assur, cum venerit super terram vestram, et cum ascenderit super terminos vestros. Hæc patietur ille quidem; tu vero, ait, non solum tum, cum reges in Assyrium inducam, liberaberis ab hujusce molestiis, sed etiam nunc ab ejus impetu et irruptione incolumis ope mea servaberis, Variæ lectiones et notæ. Atlanticum intelligit, ubi Britannica sunt Insula, ad quas, tanquam ad ultimas orbis cogniti regiones, pervenisse sonum apostolicæ prædicationis supra dixit. "Οτε, Cod. Bay. Ημῖν, nobis, Cod. Ven. Κυριεύσῃ τῆς χώρας ταύτης, Cod. Ven. Τήν, God. Bas. Mihi magis placeret, τῇ τυραννίδι. Τὰ ὀχυρὰ ἐκεῖνα, Cod. Bav. Τοιαῦτα, talia, Cod. Bav.

centum octoginta quinque ipsius hominum millibus a πέντε χιλιάδας αὐτοῦ ἀνελών. Τὰ γὰρ κατὰ τὸν Σεcæsis atque profligatis ". Innuit enim Senacherim ναχηρεὶμ ἐνταῦθα λέγει, καὶ τὸν ἐν μιᾷ νυκτὶ ὅλε cædcin, ejusque exercitum una nocte penitus dele- θρον τῆς ἐκείνου στρατιᾶς. Επέβη καὶ ὁ νοητὸς Ασ tum. Irruit et mysticus Assyrius in terram nostram, σύριος ἐπὶ τὴν ἡμετέραν γῆν, τὴν σάρκα φημί, τὰ carne, scilicet, redegitque suam in potestatem μέλη ἡμῶν, τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, οἰκεῖα ποιεύμενος. membra nostra, quæ humi volutantur. Idem invaΕπέβη δὲ καὶ ἐπὶ τὰ ὅρια ἡμῶν, τὸν νοῦν καὶ τὸν sit et terminos nostros, mentem scilicet atque ra- λέγον· ταῦτα γὰρ τοῦ ἀνθρώπου όρια διορίζονται tionem; in his enim positi sunt hominis termini, αὐτὸν ἀπὸ τῶν ἀλόγων. Ὅτε οὖν ἔδοξε κρατῆσαι quibus a brutis animantibus distinguitur. Cum igi- ἡμῶν, καὶ ἐπλήσθη ἡ γῆ πάσης κακίας καὶ ἀθεΐας, tur hic nobis dominari videretur, cumque terra- τότε ἐπέστη ἡμῖν ὁ Χριστὸς, ὅς ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν, rum orbis omni nequitiæ genere et impietate in καὶ ἐπηγέρθησαν τῷ τοιούτῳ Ασσυρίῳ αἵ τε ἑπτὰ Deum refertus esset: tunc suppetias nobis venit τοῦ Πνεύματος ἐνέργειαι, ποιμένες ἀγαθοὶ, ποιμαί Christus, pax nostra; insurrexeruntque in Assy- νοντες τοὺς ἀξίους τοῦ Πνεύματος, καὶ τὰ ὀκτὼ rium istum septem Spiritus potestates, quæ, bono- δήγματα τῶν ἀνθρώπων, τῶν τὴν ἀνθρωπίνην ἀξίαν run instar pastorum, Spiritu dignos pascunt. Ac- τηρούντων, ἤτοι αἱ πέντε αισθήσεις, πίστει, ἐλπίδε cesserunt et octo morsus hominum, illorum scili- καὶ ἀγάπῃ συντεταγμέναι, ἢ τῇ τῆς ἁγίας Τριάδος cet, qui humanam servant dignitatem, seu quin- ὁμολογίᾳ, καὶ ἐν τῇ ῥομφαία τοῦ Πνεύματος, ὅ ἐστι que sensus, fidei, spei et charitati copulati, vel ῥῆμα Θεοῦ, ἐπατάχθη ὁ τοιοῦτος ἐχθρὸς, καὶ ἡ τοῦ cum Trinitatis confessione conjuncti, atque tum Νεβρώδ γῆ, ἤτοι ἡ ἁμαρτία. Αὕτη γὰρ γῆ τοῦ νιSpiritus gladio, verbo scilicet Dei, casus est inimi- ητοῦ Νεβρώδ, περὶ οὗ εἴρηται· Αὐτὸς ἤρξατο cus hic, percussaque simul est terra Nebrod, pec- γίγας κυνηγός ἔναντι Κυρίου. Τραχηλιάσας γὰρ cati scilicet regio. In hoc enim sita est terra spi- κατέναντι Θεοῦ θηρεύει τὰς ψυχὰς τῶν ἀνθρώ ritalis Nebrod hujus, ad quem pertinet dictum ilπων. Τάφρος δὲ τῆς ἁμαρτίας ἡ σαρξ, ἐπιθυμοῦσε lud, Ipse cœpit esse robustus venator coram Deo”. Is κατὰ τοῦ πνεύματος, καὶ διὰ τοῦτο ἀσφαλιζομένη enim cervicem contra Dominum tollit, venaturque τὴν ἁμαρτίαν. Αλλ' ὁ Κύριος ἐν ὁμοιώματι σαρκὸς hominum animas. Vallum autem peccati caro est, ἁμαρτίας γενόμενος, κατέκρινε τὴν ἁμαρτίαν ἐν ᾗ quæ contra spiritum concupiscit, munitque prop- προσέλαβεν. Οὕτω; οὖν ἐπατάχθη ἡ τοῦ Νεβρώδ γῆ terea peccatum. Sed Dominus in similitudinem carἐν τῇ τάφρῳ αὐτῆς. Ἑπτὰ ποιμένας νοήσεις και mis peccati factus ", peccatum proscripsit hac ipsa τοὺς προφήτας· ὁ γὰρ ἑπτὰ, τῇ Παλαιᾷ σύστοιχος, carne, quam assumpsit. Atque ita percussa est ter- τά τε ἄλλα, καὶ ὅτι τὰ τοῦ ἐνεστῶτος αἰῶνος ἀγαθὰ ra Nebrod in suo ipsius vallo. Septem præterea ὑπισχνεῖτο· ὀκτὼ δὲ δήγματα, τοὺς τῶν ἀποστόλων pastores intelligere commode poteris et divinos λόγους. Οι τε γὰρ ὁδόντες όργανα, συνεργά πρὸς τὸν vates; septenarius enim numerus in Veteri Testaλόγον· οἵ τε ἀπόστολοι τὸν ᾿Ασσύριον ἔδακνον, δι mento allegoricus est, cum ob alia, tum ob id ὧν κατήγγελλον τήν τε ἀνάστασιν, ἢ ἐν τῇ ὀγδότο maxime, quod præsentis sæculi bona polliceretur. τῇ μετὰ τὴν ἑβδόμην τοῦ Σαββάτου Κυριακῇ γεOcto vero morsus, apostolorum sermones. Etenim γένηται ἐπὶ Χριστοῦ· γενήσεται δὲ καὶ ἐφ' ἡμῶν πάντ en dentes instrumenta sunt, proferendis verbis των, τῇ μετὰ τὸν ἕβδομον τοῦτον αἰῶνα ὀγδόῃ· καὶ accommodata; tum apostoli momorderunt Assy- πρὸς τῇ ἀναστάσει τὴν ἐν ἐκείνῃ τῇ ὀγδύῃ οὐράνιον rium, iis quibus resurrectionem denuntiarunt, ver- βασιλείαν ἐκήρυττον. Εἰ δὲ τὰ κατὰ τὸν ᾿Ανανίαν καὶ bis (quæ quidem resurrectio in Christo contigit την Σαπφείραν λογίσῃ, καὶ τὰ κατὰ τὸν Ἑλύμαν τὸν octava, post septimam Sabbati, die Dominica, μάγου, καὶ τοὺς παραδοθέντας τῷ Σατανᾷ εἰς ὄλεθρον quemadmodum et 299 in nobis omnibus accidet τῆς σαρκὸς, ἵνα τὸ πνεῦμα σωθῇ, καὶ ἵνα παιδευθῶσι octava post septimum hoc sæculum ætate) qui μή βλασφημεῖν· τότε συνήσεις πῶς καὶ ἐν ῥομφαία 58 IV Reg. xix, 35. ss Gen. x, 9. ** Rom. vii, 33. Κυρίου, Cod. Ven. Variæ lectiones et notæ. Veteres Ecclesia Patres, quorum princeps Barnabas, existimabant septem in mundi creatione dlies adumbrare totidem αἰῶνας, sæcula, seu #lales, quarum singulae mille annis constarent. Mille namque anni corain Deo sunt tanquam dies hesterna, quæ præteriit, Psal. Lxxxix, 4; «t quemadmodum septima die quievit Deus ab omni opere quod patrarai, ita eadem illa die significari quietem autimabant qua septimo millenario særulo, sub Christi regno, cum bonorum omninum affluentibus copiis homines perfruerentur. Septima porro bæc ætas erat ἀρχὴ τῆς ὀγδόης, ut Barnaba verbis utar ex ejus ep. num. 15, initium octava, qua in futuro evo transigeretur. Οὔ, Cod. Ven. Sabbatum hoc loco sumitur pro heinloniada, ut et ibi, jejuno bis in Sabbato. Quf fiat enim, ut bis una die quis jejunet? Clare se explicat Interpres Comm. in Luc. cap. xviii. Ubi verba uma Sabb primam hebdomadæ interpretatur. Una vero dies comparata cumi septem præcedentibus, octava dicitur, eademque, si cum subsequentis hebdomadæ diebus conferatur, primæ locum obtinet. Theophylacti namque temporibus septimum millenarium, uti vocant, sæculum vertebatur. Sive enim cum Julio Africano quinque annorum millia et 500 ante Christi adventum præteriisse putarit Interpres, sive cum Eusebio quinque millia el 200: merito sæculum, quo ipse vivebat, septimum appellare potuit, ut consideranti patebit.

CAP. V. ἐποίμαινον οἱ ἀπόστολοι, τῇ ἀποτομίᾳ ἐπὶ τοὺς ταύ- praeter resurrectionem prædicarunt et cales:e re της χρήζοντας χρώμενοι. gnum, quod octava illa die fuit reseratum. Præterca si tecum ipse perpenderis historiam Ananiæ et Saphiræ, et Elymnæ magi ", et si diligenter considerare volueris eos, qui Satanæ traditi sunt ad carnis perditionem ", ut salvaretur spiritus, et simul ab jactandis in Deum maledictis ii sese temperarent tum profecto comperies, quemadmodum et gladio apostoli pascerent, uterenturque rescissione adversus cos qui hac ipsa egerent. VERS. 7, 8. Et erunt reliquiæ Jacob in gentibus, in medio populorum multorum, quasi ros a Domino cadens, et quasi agni super gramen, ut non congregetar quisquam, neque sit in filiis hominum. Et erunt reliquiæ Jacob in gentibus in medio populorum, quasi leo in jumentis in saltu, et quasi catulus leonis in gregibus pecorum, quomodo si pertranseat, et dividens rapiat, et non sit, qui eruat. Hæc intelligi possunt, ut verba ipsa sonant. Deus nimirum Hebræis, qui superstites manserunt, et incolumes post Babyloniorum eversionem servati sunt, talem ac tantam rerum omnium copiam pollicetur, ut et alios hac bonorum afluentia, quasi rore, conspergere, atque beneficiis afficere possint; eis item se daturum promittit tautam in hostes auctoritatem potestatemque, ut eos, quasi agreste gramen, agnorum instar, omnino deleant, evertantque funditus, ut ne consurgere possint amplius adversus ipsos, neve ipsorum conspectum subire quispiam audeat. Sed uti leo segregans oves, in medium irruens, hasce metu perterritas, et ab se invicem segrega - tas, hac illac fugientes rapit, et nemo est qui eas eripiat; ita et ipsi hostium substantias diripient. Verius tamen hæc de apostolis praedicantur. Cur enim superius vates verba fecerit de iis quæ`sensui subjecti Babylonii tempore futura erant; transit nunc ad ea quæ Christi temporibus contigerunt, Proptereaque denuntiat, quemadmodum, qui ex Jacob progenie per divinam opem delecti sint, apostoli videlicet et cateri, qui una cum ipsis ex Hebræis in Ecclesia fulgent, et universim omnes Ecclesiæ præceptores (non enim, ut supra dictum est, Omnes, quotquot ex Israele descendunt, Israel sunt 6), denuntiat, inquam, vates, quemadmodum hi gentibus, idoloruni cultus aliorumque pravorum affectuum astu ferventibus, ros futuri sint, eisdem - que tradituri Evangelii doctrinam, quæ a Domino in ipsos descenderit. Qui profecto funditus everΚαὶ ἔσται τὸ ὑπόλειμμα τοῦ Ἰακὼβ ἐν τοῖς ἔθνεσιν, ἐν μέσῳ τῶν λαῶν πολλῶν, ὡς δρόσος παρὰ Κυρίου πίπτουσα, καὶ ὡς ἄρνες ἐπ' ἄγρωστιν, ὅπως μὴ συναχθῇ μηδεὶς, μηδὲ ὑποστῇ ἐν υἱοῖς ἀνθρώπων. Καὶ ἔσται τὸ ὑπόλειμμα τοῦ Ἰακὼβ ἐν τοῖς ἔθνεσιν ἐν μέσῳ λαῶν πολλῶν, ὡς λέων ἐν τοῖς κτήνεσι τοῦ δρυμοῦ, καὶ ὡς σκύμνος ἐν ποιμνίοις προβάτων· δν τρόπον ὅταν διέλθῃ καὶ διαστεί λας ἁρπάσῃ, καὶ οὐ μὴ ᾖ ὁ ἐξαιρούμενος. Δύο ναται μὲν ταῦτα κατὰ τὸ ῥητὸν ἐκλαμβάνεσθαι, ὑπισχνουμένου τοῦ Θεοῦ τοῖς ὑπολειφθεῖσι, καὶ εἰς σωτηρία» τηρηθεῖσιν Εβραίοις μετὰ τὴν τοῦ Βαβυλωνίου καθαίρεσιν, ἀγαθῶν τε εὐετηρίαν τοσαύτην ὥστε καὶ ἄλλους δροσίζειν δύνασθαι καὶ ἀγαθοποιεῖν, καὶ κατὰ τῶν ἐχθρῶν δυναστείαν, ὥστε τούτους καταδαπανᾷν, καθάπερ οἱ ἄρνες τὸν τῆς ἀγρώ στέως χάρτον, ὅπως μηκέτι συναχθῇ κατ' αὐτ τῶν, μηδὲ ὑποστῇ ἔμπροσθεν αὐτῶν ἄνθρωπος τις· ἀλλ᾿ ὥσπερ λέων διαστέλλων τὰ πρόβατα, τουτέστιν, εἰς τὸ μέσον αὐτῶν εἰσερχόμενος, χωριζομένων ἀπὸ φόβου καὶ διασπειρομένων άλλου ἀλλαχοῦ, ἁρπάζει, καὶ οὐδείς ἐστιν ὁ ῥυόμενος· οὕτω καὶ αὐτοὶ τὰ τῶν ἐχθρῶν διαρπάζουσι. Πλὴν ἀλλὰ τὸ ἀληθὲς, περὶ τῶν ἀποστόλων ταῦτα λέγεται. Εἰπὼν γὰρ περὶ τῶν κατὰ τὸν αἰσθητὸν Βαβυλώνιον γενησομένων, ανατρέχει ἐπὶ τὰ κατὰ Χριστὸν, καὶ προαγγέλλει, ὅπως τὸ ἐκ τοῦ Ἰακώβ λειμμα, το κατ' ἐκλογὴν χάριτος, οἵ τε ἀπόστολοι, φημί, καὶ οἱ μετὰ τούτους ἐξ Εβραίων ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ λάμψαντες· καὶ μέντοι ἁπλῶς πάν τες οἱ τῆς Ἐκκλησίας διδάσκαλοι. Ὡς γὰρ καὶ ἀνωτέρω είρηται, Οὐ πάντως [f. πάντες] οἱ ἐξ Ισραήλ, οὗτοι Ισραήλ. Οὗτοι τοίνυν τοῖς ἔθνεσι τοῖς τὸν καύσωνα τῆς εἰδωλολατρείας καὶ τῶν ἄλλων ψυχικῶν παθῶν ἔχουσι, δρόσος έπονται, προσφέροντες αὐτοῖς τὴν τοῦ Εὐαγγελίου διδασκαλίαν, ἥτις παρὰ τοῦ Κυρίου ἔπεσεν ἐπ᾿ αὐτούς καὶ τὴν ἀσέβειαν ἐδαπάνησαν, ὡς terunt impietatem, non sorus ac agni granen, ut ἄρες τὴν ἄγρωστιν, ὅπως μηδεὶς ἔτι σύλλογος ἀσεβῶν συναχθῇ ἢ ὑποστῇ, ἀλλὰ πάντες διορθωθῶσι. Τοῦτο δὲ λέγω, φησίν, οὐ περὶ δαιμόνων (ἐκεῖνοι γὰρ ἀδιόρθωτοι), ἀλλ' ἐν υἱοῖς τῶν ἀνθρώπων, την διόρθωσιν δεχομένοις. "Η, Ἐπειδὴ βρῶμά ἐστι τοῦ διδάσκοντος ἡ τοῦ διδασκομένου ὠφέλεια, ὥσπερ οἱ ἄρνες, φησὶν, ἐπ:- 61 Act. V, 5-13. 6 1 Tim. 1, 20. 68 Rom. 1, 6. nullus amplius impiorum cœtus coire et subsistere cerneretur, sed ad unum omnes corrigerentur redigerenturque 300 ad bonam frugen. Iloc vero non de dæmonibus dico, inquit (hi enim corrigi. nequeunt), sed de hominibus, in quos cadere potest emendatio. Vel sensus est: Quoniam praceptoris esca est discipulorum utilitas; quemadmodum, ait, Variæ lectiones el notæ. Τούτων, Cod. Bas. Τοῖς κατὰ, Col. Ven. "Ητις παρὰ τοῦ Κυρίου Επεσεν ἐπ᾿ αὐτοὺς, τοῦ εἰπόντος· Μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτί ζοντες, quæ ab Domino cecidit in ipsos, dicente: Ducele omnes gentes, baptizantes eos, qua cte. Col. Ven. Διδαχθῇ. Col. Bay.

agni magnopere lætantur, ubi grammen, futurum χαίρουσιν, ἄγρωστιν εὑρόντες εἰς βρῶσιν αὐτοῖς ἑπομένην· οὕτω καὶ αὐτοὶ τοῖς μαθηταῖς ἐπισκιρτήσουσι, ὅπως μηδεὶς ἔτι συνάγηται, καὶ ἐγκαταριθμᾶται ἐν υἱοῖς ἀνθρώπων τοῖς βαρυ καρδίοις, τοῖς ἀγαπῶσι ψεῦδος, ἀλλὰ πάντες υἱοὶ Θεοῦ γένωνται, συγκληρονόμοι Χριστοῦ. Εἶτα ἐπειδὴ δρόσῳ καὶ ἀρνίοις τους τοιούτους διδα σκάλους εἰκάτας, τὴν δεδομένην ὑπὸ Θεοῦ δύο ναμιν αὐτοῖς οὐκ αὐτάρκως ἐδήλωσεν, καὶ ἄλλην εἰκόνα προστίθησι, τὴν τοῦ λέοντος. Τὰ μὲν γὰρ προοίμια τῆς τῶν ἀποστόλων διδασκαλίας δρόσῳ ἐῴκει· καὶ ὡς ἄρνες δὲ ἐν μέσῳ λύκων ἦσαν, τὴν ἄγρωστιν τῆς ἀσεβείας δικα σκαλίαις καὶ θαύματι δαπανῶντες καὶ ἐκριζοῦντες. Μετὰ ταῦτα δὲ τῆς οἰκουμένης δεξαμέ νης τὸ κήρυγμα, καὶ στρατηγῶν καὶ βασιλέων τοῖς πιστοῖς συγκατειλεγμένων, εἰς τοὺς τῆς ἀλη θείας ἐναντίους μετέβη τὸ δέος· καὶ οἱ μὲν, κτήνεσιν εοικότες, δειμαίνουσί τε καὶ φρίττουσι - οἱ δὲ τῆς Ἐκκλησίας λέοντος θάρσος ἔχοντε;, καὶ μάλιστα διὰ τὴν τῆς δικαιοσύνης περιουσίαν (δίκαιος γὰρ ὡς λέων πέποιθε), διαστέλλουσί τε τὸ ψεῦδος, διακρίνοντες αὐτό, καὶ ὑποδεικνύν τες τοῖς πρώην πλανωμένοις καὶ διαρπάζουσιν αὐτοὺς, αἰχμαλωτίζοντες εἰς τὴν ὑπακοὴν τοῦ Χριστοῦ· καὶ οὐδεὶς ὁ ἀποσπῶν τούτους ἀπ' αὐτ τοῦ, μετὰ Παύλου λέγοντας· Τίς ἡμᾶς χωρήσει ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ; Ο καὶ ὁ Χρι στὸς εἶπεν, ὅτι οὐδεὶς ἁρπάζει τὰ πρόsibi nutrimentum, inveniunt: ita et ipsi discipulos nacti, lætitia gestient efficientque, ut nemo amplius in eorum numero censeatur, qui duro corde præditi sunt, et mendacium diligunt, sed operam dabunt, ut simul omnes filii Dei fiant, evadautque Christi cohæredes. Deinceps cum per roris agnorumque imaginem, quibus tales assimilavit magtstros, haud satis potestatem, divinitus eis datam ostendisse sibi vates videretur; merito similitudi· men aliam, ab leone desumptam adjecit. Exordium, enim apostolica doctrinæ rori aquiparatur: qui quidem, agnorum iustar, in medio luporum, impie. tatis gramen doctrina miraculisque tollere atque radicitus evellere cœperunt. Post, ubi prædicatio per terrarum orbem longe lateque manavit, atque principes regesque simul in Christi fidelium numero censeri cœperunt, tum veritatis inimicos timor incessit. Atque hi meticulosi, quasi pecudes facti, reformidare, pavere, illi confidere, leonis Ecclesia animum, sua vel maxime justitia freti, præ se ferre (justus enim ut leo confilit), secernere mendacium, hoc eis aperire qui in errore versabantur, eos rapere, et quasi captivos in Christi servitutem ducere. Et nemo unus erat, qui hos ab ipsomet Christo abstraheret, una cum Paulo clamantes: Quis nos separa• bit a Christi charitate "? Quod et Christus ipse dixit: Nemo, inquit, meas ores rapit de manu mea ". Apostoli præterea ipsi agui erant simul et leones; agni, quatenus eis minime reluctabant, βατά μου ἐκ τῆς χειρός μου. ᾿Αλλὰ καὶ αὐ qui verberibus ipsos afficere, excoriare et occidere studebant; leones, quatenus verbi miraculorumque potestate freti, plurimum adversus errorem impietatemque pollelant. VERS. 9. Elevabitur manus tua super eos qui tribulant te: et omnes inimici tui perdentur. Hæc sensibili quadam ratione contigerunt, cum potestas et imperium ad Christianos principes, uti diximus, transierit. Quo quidem tempore Græci qui Christi populum affligebant, diruebantque Dei templa, prorsus evanuerunt; et nos eorum delubra, si quid reliqui modo sit, demolimur. Hæc eadem tamen et spiritali quadam ratione magis magisque expleta intelliguntur. Siquidem Christi fidelium hominum manus, excitandarum scilicet virtutum potestas, elevata est in damnones, qui vitium, uli suavissimam rem, consectari nobis persuadere conantur; iidemque postea conscientiæ stimulis nos exagitant, atque ita ad desperationem cogunt. 301 VERS. 10. Et interficiam equos tuos de mediotui, et disperdam currus tuos, et subvertam civitates σε Rom. vult, 53. 65 Joan. x, 29. Ανθρώπων, hominum, Cod. Bas. Διδασκαλία, Cod. Bas. Κύριος, Dominus, Cod. Ven. Variæ τοὶ οἱ ἀπόστολοι, ἄρνες τε ἦσαν καὶ λέοντες· ἄρνες μὲν, πρὸς τοὺς μαστίζειν, καὶ δέρειν, καὶ ἀποκτιννύναι θέλοντας, μὴ ἀνθιστάμενοι λέοντες δὲ, ὡς κατὰ τῆς πλάνης καὶ τῆς ἀσεβείας ἰσχύοντες, ἐν τῇ δυνάμει τοῦ λόγου καὶ τῶν θαυμά των. Καὶ ὑψωθήσεται ή χείρ σου ἐπὶ τοὺς θλίβοντάς σε· καὶ πάντες οἱ ἐχθροί σου ἐξολο θρευθήσονται. Γεγένηνται μὲν ταῦτα καὶ αἱ σθητῶς, τῆς βασιλείας, ὡς εἴρηται, εἰς Χριστια νοὺς μεταπεσούσης ἄρχοντας. Καὶ γὰρ οἱ πρότερον θλίβοντες τὸν τοῦ Χριστοῦ λαὸν Ἕλληνες, καὶ τοὺς ναούς καταλύοντες τοῦ Θεοῦ, φροῦδος καὶ ἀφανεῖς· καὶ ἡμεῖς τοὺς ἐκείνων ναοὺς καθαι ροῦμεν, εἴ γε καὶ λείψανον τι ὑπολέλειπται. Πλέον δὲ πνευματικῶς πεπλήρωνται. Ἡ γὰρ χεὶρ τῶν πιστῶν, ἡ ἐνεργοῦσα δηλαδὴ τὰς ἀμε τὰς δύναμις, ὑψώθη κατὰ τῶν δαιμόνων, οἱ τὴν κακίαν πείθοντες ἡμᾶς ὡς γλυκείαν μετιέναι, ὕστερον τὴν ἐκ τοῦ συνειδότος θλίψιν ἐπάγουσιν ἡμῖν, πρὸς ἀπόγνωσιν καὶ διὰ τοῦτο φέροντες. Καὶ ἐξολοθρεύσω τοὺς ἵππους σου ἐκ μέ σου σου, καὶ ἀπολῶ τὰ ἅρματά σου, καὶ ἐξlectiones et notæ. Vel si mavis: Gentiles; utrumque enim Græca vox Ελληνες significat, apud ecclesiasticos nempe scriptores. Τούτου, Cod. Ven.

EXPOSITIO IN PROPHETAM MICHEAM. -- CAP. V. ex Israele ad Christi fidem se receperunt, prædietam obtinebunt potestatem; qui contra in sua perfidia mauserunt, cujusmodi sunt Hebræi nostrorumi temporum, ui suo regno destiuentur Quan obrem nec equestres hi copias habebunt, neque hene munitas urbes, neque alia denique præsidia, in montibus antrisve a natura construcía, quo necessitatis tempore confugere homines possent. Quæ quidem omnia verissima esse plane cour. periet, quisquis Josephi historiam percurrere voluerit. Ni enim, quæ superius dicta sunt, quæque modo dicun, tur, ad alios atque alios pertinere intelligantur, illa nimirum ad Christi fideles, hæc ad infideles; absurda profecto omnium maxima vidobuntur. Omnia vero ad Hebraicam gentem, tamqquaui ad personam unam, dicuntur. Horum omnium veritatem perspi cere potes ex verbis ipsis; reliquiis enim Jacob, -non ipsimet Jacob, bona denuntiavit. ολοθρεύσω τὰς πόλεις τῆς γῆς σου, καὶ ἐξαρῶ terra tua, et auferam omnes munitiones tuas. Qu πάντα τὰ ὀχυρώματά σου. Οἱ μὲν πεπιστευ κότες ἐξ Ισραήλ, τῆς δυνάμεως τεύξοντα. τῆς προῤῥηθείσης· οἱ δὲ τῇ ἀπιστίᾳ ἐμμείναντες, οἷοί εἰσιν οἱ νῦν Ἑβραῖοι, τῆς οἰκείας στερηθήσονται βασιλείας· καὶ οὔτε ἱππικὸν ἕξουσιν, οὔτε πόλεις εὖ τετειχισμένας, οὔτε ἀλλοῖα όχυρώματα, οἷα ἐν ταῖς ὄρεσιν, ἢ σπηλαίοις ἡ φύσις αὐτομάτως ποιήσασα, δέδωκε τοῖς ἀν θρώποις πρὸς ταῦτα καταφεύγειν ἐν ἀναγκαίοις καιροίς. Κἄν τις ἀναγνῷ τὰ τοῦ Ἰωσήπου, εν ρήσει τὴν τῶν λεγομένων ἀλήθειαν. Εἰ γὰρ καὶ μὴ οὕτω νοήσαιμεν ὡς πρὸς ἄλλους μὲν τὰ προειρημένα ἐλέχθη, πρὸς ἄλλους δὲ τὰ νῦν λεγόμενα, καὶ ὅτι ἐκεῖνα μὲν πρὸς τοὺς πιστούς, ταῦτα δὲ πρὸς τοὺς ἀπίστους, ἀλλόκοτα δόξουσι. Πρὸς μέντοι ἓν πρόσωπον λέγονται τὸ τῆς Ἑβραῖ κῆς γενεάς. Ορα δὲ καὶ ἀπὸ τῆς λέξεως τὴν ἀλήθειαν ὧν φημι· τῷ γὰρ ὑπολείμματι τοῦ Ἰακὼβ ἐπηγγείλατο τὰ χρηστὰ, ἀλλ᾽ οὐχ ἁπλῶς τῷ Ἰακώβ. Καὶ ἐξαρῶ τὰ φάρμακά σου ἐκ τῶν χειρῶν σου. Φάρμακα τὰς γοητείας φησίν, αἷς ἐχρῶντο, δαίμονας ἐν πᾶσιν ἐπικαλούμενοι. Καὶ ἀποφθεγγόμενοι οὐκ ἔσονταί σοι. Τουτ ἐστι μάντεις· ἀποφθεγγομένους δὲ τούτους φησί, διότι ἀθρόον ἐδόκουν ἐξίστασθαι, καὶ ἐνθουσιῶντες ἀπεφθέγγοντο, ἃ ἡ τῶν δαιμόνων ἐπίπνοια VERS. 11. Εt auferam veneficia tua de manibus tuis. Veneficia vales appellat incantationes, quibus ii, dæmonum opem ubique invocantes, utebanLur. Et eloquentes non erunt in te. Vates scilicet, quos eloquentes ideo vocal, quod impetu quodam extra se rapti, et numine quodam afflati, eloquebantur quæ dæmonum ope suppetebant. Vates propterea αὐτοῖς ἐχορήγει. Καὶ τοὺς μάντεις σου οὖν, e tuos, ait, disperdam. φησὶν, ἐξολοθρεύσω. Καὶ ἐξολοθρεύσω τὰ γλυπτά σου, καὶ τὰς στήλας σου ἐκ μέσου σου· καὶ οὐκέτι οὐ μὴ προσκυνήσεις τοῖς ἔργοις τῶν χειρῶν σου, καὶ ἐκκόψω τὰ ἄλση ἐκ μέσου σου. Τὴν τῆς εἰδωλολατρείας κατάλυσιν ἐνταῦθα προδηλοῖ· μετὰ γὰρ τὴν τοῦ Χριστοῦ ἐνανθρώπησιν, ὁρῶντες Ἰουδαῖοι τῶν ἐθνῶν τὴν εὐσέβειαν, ἄκοντες καὶ αὐτοὶ τῆς τῶν εἰδώλων ἀπηλλάγησαν θεραπείας. Αἰσχύνονται γὰρ τοὺς ἔξω νόμων σωφρονοῦντας ὁρῶντες, αὐτοὶ προφανῶς ἀσεβεῖν. Καὶ οὔτε γλυπτά παρ' αὐτοῖς ἐστιν, οὔτε στῆλαι, οὔτε ἄλση. Ως γὰρ ἐν τῷ Ὠσης ἔμαθες, εκλεγόμενοι τῶν δένδρων τὰ εὐμήκη καὶ εὔσκια, ταῦτα ἐτί μων. Νῦν δὲ ἐξεκόπησαν ὡς ξύλα κοινὰ εἰς καῦσιν, ἢ εἰς ἔργα τεκτονικὰ χρησιμεύοντα. Καὶ ἀφανιῶ τὰς πόλεις σου, καὶ ποιήσω ἐν ὀργῇ καὶ ἐν θυμῷ ἐκδίκησιν ἐν τοῖς ἔθνεσιν, ἀνθ' ὧν οὐκ εἰσήκουσαν. Ἐξελάσω, φησίν, VERS. 12, 13. Et disperdam sculptilia tua, et simulacra tua de medio tui: et ultra non adorabis opera manuum tuarum; et succidam lucos de medio tui. Idololatriæ eversionem hoc loco vates designat. Etenim post Christi incarnationem Judæi, cum gentium pietatem cernerent, inviti et ipsi ab idolorum cultu destiterunt. Pudet enim eos, se, dum homines, extra leges natos, honeste vivere cernuní, manifeste impiam vitam degere. Idcirco neque sculptilia sunt amplius apud eos, neque simulacra, neque luci. Ut enim ab Osca didicisti sublimes ii sibi deligebant arbores et umbrosiores, easque divinis honoribus prosequeban - tur. Hæ nunc exciduntur, partim, uti ligna pror sus inutilia, ad combustionem, partim ad opificum opera construenda maxime accommodata. VERS. 13, 14. Εt demoliar civitales tuas, et faciam in ira, et in furore ultionem in gentibus pra eo quod non exaudierunt. Abigam, inquit, ipsos Varia lectiones et notæ. Contigit id sub Tito et Vespasiano, quos Judæam omnem subegisse tradit Josephus cum alihi passim, De bello Jud., tum maxime lib. VII, c. 10. Kal, et, Cod. Bav. Ούτε, neque, Cod. Bav. Επίνοια, Cod. Bas. Divinas scilicet, quas lapideis in tabulis Moyses Dei jussu insculpsit. Oseæ locus sic habet cap. 1v: Super cacuminibus montium sacra faciebant, superque collibus immolabant, sub quercu item et populo, et umbrosa arbore. Nam pulchrum earum tegmen. Arbores antein atque lucos a veteribus coli solitos, lippis, ut dicitur, atque tonsoribus notum; ex arboribus autem ipsis sublimiores densioresque deligi consuesse, præter Oseam tradit et Libanius in Descript. piclura τῆς ἐν τῷ βουλευτηρίῳ.

ab sua quemque urbe, eosque inter gentes disper- ἐκ τῶν οἰκείων πόλεων αὐτοὺς, καὶ ἐν τοῖς gam, Filii mei mortem ulciscendo; siquidem ii neglexere prophetae, de ipso loquentes, et ne Filium 302 quidem ipsum audierunt, clamantem, Ego sum lux mundi “. Et, Quid quæritis occidere meª‚—hominem qui veritatem vobis locutus sum **?Animadvertas autem velim, quemadmodum Deus, etiam dum punit, hominibus prosit. Vide enim quibus ab rebus homines avertat, ab idolorum scilicet cultu, a veneficiis, a divinationibus. Hæc ad humanam quoque naturam apte dici possent, cujus e medio sustulit, qui in Bethleem natus est, Dominus, equestres quasi copias, elatas cogitationes, insanasque concupiscentias. Idemque diruit urbes, quas ejus terra, caro scilicet, habebat, sustulitque terrenarum humanarumque cogitationum munitiones, suos per ministros clamantes, Purgantes cogitationes es. Omnem denique animi elationem, quæ contra Dei cognitionem fertur, et incantationem omnem veneficæ voluptatis, quæ naturam humanam in servitutem redegit; hæc, inquam, omnia funditus evertit is qui dicit, Arcta est via et angusta: et: In mundo pressuram habebitis”; qui et nemora quæ in nobis sunt, succidit, et cogitationum lucos, ubi spiritales feræ latitabant. CAPUT VI. " ἔθνεσι διασπερῶ, ποιῶν ἐκδίκησιν τοῦ αματος τοῦ Υἱοῦ μου, ἀνθ' ὧν οὐκ εἰσήκουσαν τῶν προφητῶν, τῶν περὶ αὐτοῦ λεγόντων, καὶ αὐτοῦ δὲ βοῶντος· Ἐγώ εἰμι τὸ φῶς τοῦ κό σμου· καὶ, Τί με ζητεῖτε ἀποκτεῖναι, άνθρω πον, ὃς τὴν ἀλήθειαν ὑμῖν λελάληκα; Όρα μέντοι πῶς καὶ κολάζων ὁ Θεὸς ὠφελεῖ· ἴδε γὰρ τίνων ἀπαλλάττει, εἰδωλολατρείας, φαρμακειῶν, μαντειῶν. Λέγοιτο δ' ἂν ταῦτα καὶ πρὸς τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν, ἧς τὸ ἱππικόν γαυρίαμα καὶ τὸ θηλυμανὲς ἐξῆρον ἐκ μέσου ὁ γεννηθείς ἐν Βηθλεὲμ Κύριος, καὶ τὰς πόλεις, ὡς εἶχεν ἡ γῆ αὐτῆς, τουτέστιν ἡ σαρξ, καὶ τὰ ὀχυρώ η ματα τῶν γηίνων καὶ ἀνθρωπίνων λογισμῶν καθεἷλε διὰ τῶν λεγόντων λογισμούς καθαιροῦντες· καὶ πᾶν ὕψωμα επαιρόμενον κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ, καὶ πᾶσαν φαρμακείαν τῆς γοητευ ούσης ἡδονῆς, τῆς καταδουλωσάσης πρὶν τὸ ἀν θρώπινον, ἐξῆρεν ὁ λέγων· Στενὴ ἡ ὁδὸς καὶ τεθλιμμένη· καὶ, Ἐν τῷ κόσμῳ θλίψιν ἔξετε καὶ ἐξέκοψε τὰ ἐν ἡμῖν ἄλση καὶ τοὺς δρυμούς τῶν ἐννοιῶν, ἐν οἷς ἐφώλευον τὰ νοητὰ θηρία. VERS. 1, 2. Audite nunc quæ Dominus dixit: Surge, judicare ad montes, et audiant colles vocem tuam. Audite, montes, judicium Domini, et valles funda - menta terra; quia judicium Domino adversus populum suum el cum Israel disseret. Cum Israelitarum ingrati animi vitium planum omnibus Deus sit facturus, judicii locum inducit, judicium ipsum montibus committens, non quod anima prediti sint et ratione, sed quia montes ac valles exceperunt modo cæsos per angelum Senacherim milites, nodo Scythica militiæ innumeras cædes: idcirco montes istos et hasce valles testes appellat cum sui in ipsos collati beneficii, tum corum ingrati in ipsum animi. Alio item modo. Quoniam ipsi ratiome præditi cum essent, perinde se gerebant, ac si ratione prorsus omni carerent; merito rationis expertia ad eorum judicium Deus adducit. Ait ergo, Surge, et judicare apud montes, hoc est, coram montibus, ut sensus lujusce dicti sit, Fac te mecum ipsorum montium judicio sislas. Vel: Ipsimet montes meain vicem gerentes, te expostulabunt; tu vero, si potes, fac le defendas, crimenque diluas. Alio denique modo: Quoniam in montibus atque collibus Israelitæ sacra dæmonibus faciebant, ipimet montes, ait, vos accusant, et si ulla vobis suppetit defensio, facite demum, ut eam proferalis. * Joan. viii, 12. 67 Joan. vit, 19. Ακούσατε δὴ & εἶπε Κύριος· Ἀνάστηθι καὶ κρίθητι πρὸς τὰ ὄρη, παὶ ἀκουσάτωσαν βουνοὶ φωνῆς σου· Ἀκούσατε, βουνοί, τὴν κρίσιν τοῦ Κυρίου, καὶ αἱ φάραγγες θεμέλια τῆς γῆς, ὅτι κρίσις τῷ Κυρίῳ πρὸς τὸν λαν αὐτοῦ, καὶ μετὰ τοῦ Ἰσραὴλ διαλεχθήσεται. Τὴν τῶν Ἰσραηλιτῶν ἀγνωμοσύνην μέλλων δεῖξαι, κριτήριον εἰσάγει, καὶ τοῖς ὄρεσιν ἐπιτρέ πει τὴν κρίσιν, οὐχ ὅτι ψυχὴν ἔχουσιν ἢ γον, ἀλλ' ἐπειδὴ τὰ ὄρη καὶ αἱ φάραγγες, ποτὲ μὲν τοὺς νεκροὺς τοὺς τῆς Σεναχηρείμ στρα τιᾶς ἐδέξαντο, δι᾿ ἀγγέλου πληγείσης, ποτὲ δὲ τοῦ Σκυθικοῦ στρατοῦ τὰς μυρίας σφαγάς· τὰ ὄρη ταῦτα καὶ τὰς κοιλάδας ταύτας μάρτυρας ποιεῖται καὶ τῆς εὐεργεσίας αὐτοῦ, καὶ τῆς πρὸς ταύτην ἀγνωμοσύνης αὐτῶν. Καὶ ἄλλως δέ· Ἐπειδὴ λογικοὶ ὄντες αὐτοὶ, ἀλογίαν ἐνάσησαν τὰ ἄλογα εἰς κρίσιν αὐτῶν φέρει. Φησὶν οὖν, ὅτι Ανάστηθι, καὶ κρίθητι πρὸς τὰ ὄρη τουτέστι, παρὰ τοῖς ὄρεσιν, ἵν' ᾗ τὸ λεγό μενον· Μετ᾿ ἐμοῦ κρίθητι παρὰ τοῖς ὄρεσι δκασταῖς. Η, ὅτι καὶ αὐτὰ τὰ ὄρη ἀντ᾿ ἐμοῦ κατηγορήσουσι σου· καὶ εἰ ἔστι σει δυνατόν, ἀπολόγησαι, καὶ ἀνάλυσον τὴν κατηγορίσι. Καὶ ἄλλως δέ· Ἐπειδὴ ἐν βουνοῖς καὶ ἄρεσι τὰς τελετὰς ἑτέλουν τοῖς δαίμοσιν οἱ Ἰσραηλ. ται, Αὐτά, φησί, κατηγοροῦσιν ὑμῶν, καὶ εἰ ἔχετε τινα ἀπολογίαν, εἴπατε. το Matth. vit, 14. *** Joan. viii, 40. * Act. xvii, 29. Variæ lectiones et notæ. Ορεσι, inter montes, Cod. Bav. Ἐνόησαν, cogitarunt, Cod. Βιν. 1º Joan. xvi, 33. Κατηγοροῦσί, criminantur, Cod. Ven.

CAP. VI. VERS. 3. Popule meus, quid feci tibi, aut quid contristavi te, aut in quo molestus fui tibi? responde mihi. Dic, ait, odii tui causam, et si quid a me mali passus es, fac ostendas. Deinceps, cum eum silere necessitas cogeret, quod nihil dicere baberet, instat dicens: EXPOSITIO IN PROPHETAM MICH.EAM. λαός μου, τί ἐποίησά σοι; ἢ τί ἐλύπησά σε; ἢ τί παρηνώχλησά σε; ἀποκρίθητί μοι. Ειπέ μοι, φησί, τὴν αἰτίαν τῆς ἔχθρας· ἔλεγξον, εἴ τινος λυπηροῦ πεπείρασαι παρ' ἐμοῦ. Εἶτα ἐπειδὴ σιγᾶν ἀνάγκη αὐτὸν, μηδὲν ἔχοντα λέγειν, ἔγκειται λέγων Διότι ἀνήγαγόν σε ἐκ γῆς Αἰγύπτου, καὶ ἐξ οἴκου δουλείας ελυτρωσάμην σε, καὶ ἐξαπέστει λα πρὸ προσώπου σου τὸν Μωϋσῆν, καὶ Ααρών, καὶ Μαριάμ; Μή τι τοῦτο, φησίν, ἠδίκησά σε, ὅτι ἀνήγαγόν σε ἐκ γῆς Αἰγύπτου; Εἶτα ἵνα μὴ ἔχῃ λέγειν, ὅτι Ἐβλάβημεν, ἀναχθέντες ἐκ τοιαύτης γῆς. εὐφόρου, καὶ παρεχούσης ἡμῖν κρόμυα, καὶ σκόροδα, καὶ κρέα, & καὶ οἱ πατέρες αὐτῶν ἐν τῇ ἐρήμῳ ἐπόθουν, ἐπήγαγεν, ὅτι Εξ οἴκου δουλείας ἐλυτρω σάμην σε; Εἰ γὰρ καὶ ἡ γῆ ἦν ἀγαθὴ καὶ εὔφορος, & ἀλλ᾽ οὐ σὺ ἐν ἀγαθοῖς ἦσθα· ὡς γὰρ πρὸς σὲ οἶκος δουλείας ἦν· καὶ οὐ τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ δέδωκά σου αρχηγούς, θαυμασίους ἄνδρας διεξάγοντας σε ἀπὸ παντὸς κινδύνου. Καὶ οὐδὲ τὰς γυναῖκας τῆς ἐμῆς ἀπεστέρησα προνοίας, ἀλλὰ καὶ ταύτας τῆς προσηκούσης κηδεμονίας ήξίωσα, την Μαριάμ αυτ ταῖς ἐπιστήσας, προφητικού μετασχοῦσαν Πνεύ ματος. Λαός μου, μνήσθητι δὴ, τί ἐβουλεύσατο κατά σοῦ Βαλακ, βασιλεύς Μωάβ, καὶ τί ἀπεκρίθη αὐτῷ Βαλαάμ υἱὸς Βεωρ, ἀπὸ τῶν Σχοίνων ἕως τοῦ Γαλγάλ, ὅπως ἂν γνωσθῇ ἡ δικαιοσύνη Κυρίου. Ετι λαὸν αὐτοὺς ἑαυτοῦ καλεῖ ἵνα και τὴν οἱ κείαν δείξῃ χρηστότητα, καὶ τὴν ἐκείνων ἀγνωμοσύνην, ὅτι πρὸς τὸν οὕτω χρηστὸν ἀφηνιά. ζουσι· καὶ ἅμα ἐντρέψῃ αὐτοὺς, ὥστε συνεἶναί ποτε, καὶ ἐπιστρέψαι πρὸς αὐτόν· ἔτι δὲ καὶ ἡμᾶς παιδεύσῃ, οὕτω χρηστού; εἶναι πρὸς τοὺς ἀγνωμονούντας ἡμῖν, καὶ οἰκειοῦσθαι αὐτοὺς καὶ μετὰ τὸ ἐλεγο χθῆναι ἀγνώμονας. Τί οὖν φησι πρὸς τὸν ἀγνώμονα τοῦτον λαόν; Εἰ τῆς ἐξ Αἰγύπτου ἐλευθερίας ἀμνης μονεῖς, μνήσθητι τῶν κατὰ τὸν Βαλαάμ, καὶ ὅπως ὁ μὲν τῶν Μωαβιτών βασιλεύς Βαλάκ μετεκαλέσατο τὸν μάντιν τοῦτον, ὥστε διά τινων γοητειών κατα ανάσασθαι τὸν Ἰσραὴλ, καὶ δι' ἐπιδῶν συνήθων αὐτῷ τὴν ἰσχὺν αὐτοῦ ἀπομαρᾶναι (τοιοῦτον γὰρ τὸ κατ ανάσασθαι)· ἐγὼ δὲ εἰς εὐλογίας τὰς ἀρὰς ἔτρεψα, οὐ διὰ τὰς σὰς δικαιοσύνας (ἀγνώμονες γὰρ ἦτε καὶ τότε), ἀλλ᾽ ἵνα ἡ ἐμὴ δικαιοσύνη φανῇ καὶ ἡ ἀλή θεια. Επηγγειλάμην γὰρ τῷ προπάτορι σου δοῦναι τὴν τῆς Παλαιστίνης γῆν ὑμῖν· καὶ διὰ τοῦτό σε διετήρουν, πληρῶν τὰς πρὸς ἐκεῖνον συνθήκας. "Η καὶ οὕτω • Μνήσθητι τῶν ἐμῶν εὐεργεσιῶν, ὅπως ἐκ τούτου, κατακρινομένων ὑμῶν, φανῇ ἡ δικαιοσύνη μου, ὅτι τὴν τοσαῦτα ὑμᾶς εὐεργετήσαντα οὕτως ἐγκατελίπετε. Ὅμοιον τῷ· Οπως ἂν δικαιωθῇς ἐν τοῖς λόγοις σου. Τί δέ ἐστιν, ᾿Απὸ τῶν Σχοίνων 71 Exod. xv, 20. 73 Num. xxi, 2. 303 VERS. 4. Quia eduxi te de terra Ægypti, et de domo servitutis redemi te, et misi ante faciem tuam Moysem, et Aaron, et Mariam? Numquid, ait, eo 'te læsi, quod ex Ægypti regione te eduxi? Mox, ne dicere possent, Utique damno a te gravissimo affecti sumus, propterea quia nos e terra tam ferLili eduxisti, unde nobis cepe, allia, carnesque abunde suppetebant, quæ et ipsorum patres in deserto concupierunt, merito subjicit, Et de domo servitutis redemi le? Tametsi enim terra bona esset ac fertilis, tu tamen bonorum affluentia miniDie gaudebas. Quod enim ad te spectat, domus servitutis ea tibi erat. Neque solum ex Ægypto te eduxi, sed etiam tibi dedi duces eximios viros, qui te ab omni periculo servarent incolumem. Ne mulieres quidem mea providentia destitutas volui; sed earum, ut decebat, diligentem curam habendam putavi. Hisce propterea Mariam præfeci, quæ vati - cinandi Spiritu gaudebat ". Vers. 5. Popule meus, recordare nunc, quid cogilaverit adversum te Balac rex Moab, et quid responderit ei Baluum, filius Beor, de Schœnis usque ad Galgal, ut cognosceretur justitia Domini. Etiamnum populum suum Deus eos vocat, ut ipse suân) ipsius benignitatem ostendat, eisque ingrati animi vitium exprobret, quod adversus tam humanum atque benignum Dominum calcitrarent; simul ut eos pudore suffundat, ut aliquando resipiscant, et ad eum convertantur. Hoc item facit, ut nos doceat, aque nos humanos ac benignos in eos esse debere, qui nostra beneficia maleficiis pensant; quos benevolentia complecti jubemur etiam tum, cum in nos iniqui deprehenduntur. Quid ergo Deus ad ingratum populum hunc? Si ejus beneficii oblivio te cepit, ait, quo te ab Ægypti servitute liberavi; fac in memoriam revoces ea, quæ in Balaam historia traduntur. Cum enim Moabitarum rex Balac vatem hunc arcessisset, ut per magicas artes Israeli malediceret '', ejusque vires per solitas suas incantationes labefactaret (id enim sonat maledicere), ego tum hujus ipsius maledictiones in benedictiones converti, non sane tuam ob æquitatem et justitiam (iuiqui enim etiam tum eratis ), sed ut perspicua omnibus fieret mca veritas at que justitia. Progenitori enim vestro promiserani, ne Palestinæ terram vobis daturum: et idcirco te incolumemi servavi, quo fidem ei datam servarem. Vel etiam hoc modo: Fac in memoriam revoces mea benefi1 Varia lectiones et notæ. Λαὸν αὐτοῦ καλεῖ, Cod. Ven. Τοῦ, Cod. Ven.; sed scribendum fortasse τόν.

ἐν οἷς ὁ Βαλαάμ τὰς κατάρας ἐδόκει ποιεῖν, ἄλλοτε εἰς ἄλλον βουνὸν μεθιστάμενος· ᾤετο γάρ τους τό τους βλάπτειν καὶ ἐμποδίζειν αὐτῷ, καὶ διὰ τοῦτο ὑπὸ τῶν δαιμόνων πειθόμενος, ἄλλοτε εἰς ἄλλον μεθίστατο. Ἀπὸ γοῦν τοῦ τόπου τοῦ ἔχοντος τοὺς Σχοίνους ἄχρι τοῦ Γαλγάλ, τοὺς ἐν μέσῳ πάντας βουνούς περιῆλθεν. Ορη καὶ οἱ ἀπόστολοι, πρὸς οὓς κρίνεται ἡ Συναγωγή, ὅτι ἐξ αὐτῆς ὄντας αὐτοὺς οὐκ ἐδέξατο· βουνοὶ δὲ, οἱ προφῆται, ὡς τῶν ἀποστήλων ὑποδεέστεροι· φάραγγες, αἱ τοῦ πλήθους τῶν πιστῶν χωρητικαὶ ἐκκλησίαι, αἱ καὶ θεμέλιά εἰσι τῆς γῆς, καὶ ἀσφάλειαι, παρ' οἷς κρίνεται πρὸς τὸν λαὸν ὁ Κύριος Ἰησοῦς· ὃς οὐδὲν λυπηρόν ποιήσας αὐτῷ, ἀλλ' αὐτὸς ὢν ὁ ἐξ Αἰγύπτου τῆς αἰσθητῆς έλευθερώσας πάλαι, καὶ τῆς νοουμένης ὕστερον (δι αὐτὸ γὰρ τοῦτο ἐσαρκώθη), καὶ τοῦ Βαλπὰμ πάλα: τε καταργήσας τὰς διὰ γοητείας ἀρὰς, ὕστερον πά σαν τὴν ἐκείνου κακοτεχνίαν άχρηστον δείξας, ὑπὸ τοῦ τοιούτου λαοῦ ἐσταυρώθη. Εἰ δὲ καί τινες ἄρχειν τεταγμένοι, ὄρη μὲν εἶεν κατὰ τὸ τῆς ἀρχῆς ὕψος, καὶ θεμέλια τῆς γῆς, ὡς τοῦ λαοῦ ἱδράσματα φάραγγας δὲ μιμοῖντο, ὡς ἀπερρηγμένος τε διά [f. add. τό] μὴ ἔχειν τὸν τῆς ἀγάπης σύνδεσμον, καὶ ὡς τὴν τῆς κακίας δεχόμενοι ἑτοίμως σύμῥοιαν, διακελεύεται τῷ προφητικῷ λόγῳ ἀναστῆναι, καὶ κριθῆναι πρὸς τούτους, ἐλέγχοντα αὐτοὺς, ὅτι οὐδὲν οἰκεῖον τῷ ἐπαγγέλματι ἐπεδείξαντο, καὶ ταῦτα λαὸς ὄντες Θεοῦ, καὶ Ἰσραὴλ καλούμενοι. cia, ut, ubi quisque vestrum condemnabitur, clare ἕως τοῦ Γαλγάλ; Ὅρια τῶν τόπων ἐκείνων εἰσὶν, hine appareat judicii mei æquitas et justitia, quod me, qui tantis vos beneficiis cumulavi, deserere non dubitastis. Huic simile est illud, Ut justificeris in sermonibus tuis 78. Quid autem sibi vult Schanis ad Galgal? Hi nimirum fines sunt eorum locorum, in quibus Balaam Israelem diris devovere studebat, ab uno se in alium montem transferendo. 304 Putabat enim loca hæc sibi danno esse et impedimento; propterea malis a spiritibus inductus, ab uno in alium locum sese transferebat. Ab eo itaque loco, qui juncos habebat, usque ad Galgal, omnes ibi interjectos montes circuivit. Montes quoque sunt apostoli, ad quos montes judicatur Synagoga, quod ipsos excipere noluerit, qui originem ab ea trahebant: colles autem, vales, utpote apostolis inferiores; valles demum, ecclesiæ, quæ Christi fidelium multitudinem complectuntur, quæ et orbis terrarum fundamenta sunt atque præsidia, ubi cum populo suo Christus expostulat, Siquidem ei cum nihil mali Christus fecisset, inio cum cum a sensibili primum liberasset Ægypto, deinde etiam a mystica, quam ob rem carnem assumpsit; cum irritas olim fecisset magicas Balaami maledictiones, declarassetque vanam omnino et inutilem hujusce nefariam artem ab tali demum populo est crucifixus. Si qui vero in imperio locati montes habeantur, ob ipsius imperii celsitudinem, tum orbis terræ fundamenta, quatenus populi fulcra sunt; si et abruptis locis similes sint, quod a se invicem scissi nullo charitatis vinculo teneantur, et undique propterea confluentia in se vitia recipiant: hortatur Deus per ea vatis verba, ut surgere quis velit, et cum principibus ipsis expostulet, eos reprehendendo, quod nibil suo promisso consonum cgerint, idque maxime, cum populus Dei sint, et Israel appellentur. Vers. 6. In quo deprehendam Dominum? Suscipiam Deum meum excelsum? Cum superius vates Israelitis, tanquam ex persona Dei, verba fecisset, nunc pœnitentis personam inducit, qui se peccasse quodammodo sentiat. Idque vates facit recte alque ordiue, ut ipsos doceat, quemadmodum sit penitendum. Ait ergo, In quo Dominum deprehendam? fecessit, inquit, a ne, cum peccavi: quomodo ergo eum persecutus comprehendam, et cum comprehendero, ita teneam, ut a me rursum effugere nequeal? Vers. 6, 7. Si apprchendam eum in holocaustis, in vitulis anniculis? si suscipiet Dominus in millibus arietum, vel in decem millibus hircorum pinguium? si dabo primogenita mea pro impietate, fructum ventris mei pro peccato animæ meæ? Numquid, ait, ad peccatorum onus excutiendum sufficit vitulorum ingens multitudo, vel innuera hircorum copia lcedorumque, anniculorum scilicet caprorum? an satis ad id sunt filii primogeniti, qui Deo addicantur sacrenturque, vel etiam mactentur? lloc 18 Psal. L, 6. Εν τίνι καταλάβω τὸν Κύριον; 'Αντιλήψομα Θεοῦ μου ὑψίστου; Τους ῥηθέντας λόγους ὁ προ φήτης ὡς ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ πρὸς τοὺς Ἰσραη λίτας ποιησάμενος, εἰσάγει νῦν μετανοοῦντος προς ωπον, καὶ ώσανε! αἰσθομένου, ὅτι ήμαρτε. Τοῦτο δὲ ποιεῖ ὁ προφήτης εὐμεθόδως, ἵν' ἐκείνοις δείξῃ, πώς δεῖ μετανοεῖν. Λέγει οὖν· Εν τίνι καταλάβω τὸν Κύριον; Απέπτη, φησίν, ἀπ' ἐμοῦ ἁμαρτόντος. Πώς τοίνυν διώξας καταλάβω; καὶ καταλαβών, ἀντιλήτομαι αὐτοῦ τουτέστι, καθέξω αὐτὸν βεβαίως, ὥστε μὴ πάλιν ἀποπτῆναι ἀπ' ἐμοῦ. Εἰ καταλήψομαι αὐτὸν ἐν ὁλοκαυτώμασιν, ἐν μόσχοις ἐνιαυσιαίοις; εἰ προσδέξεται Κύριος ἐν χιλιάσι κριῶν, ἢ ἐν μυριάσι χιμάρων πιόνων; εἰ δῶ πρωτότοκα που ὑπὲρ ἀσεβείας, καρπὸν και λίας μου ὑπὲρ ἁμαρτίας ψυχῆς μου; 'Αρα, φησιν, ἀρκοῦσι πρὸς τὸ λύσας τῶν ἁμαρτημάτων τη βάρος μόσχων πλῆθος, ἢ χιλιάδες κριῶν, ἢ μυριάδες χιμάρων, τουτέστιν ἐνιαυσιαίων ἐρίφων; ἢ πρωτό τοκοι υἱοὶ προσαγόμενοι τῷ Θεῷ, καὶ ἀφιερούμενος ἢ καὶ θυόμενοι; Τοῦτο δὲ λέγει, οὐχ ὡς τοῦ Θεοῦ Variæ lectiones et notæ. Locus ita denominatus ab juncis quibus abundabat. Cod. Bav. habet: Εν τίνι καταλάβω τὸν Κύριον; καὶ καταλαβὼν, ἀντιλήψομαι αὐτοῦ:

EXPOSITIO IN PROPHETAM MICHEAM. - CAP. VI. ταῦτα προσιεμένου (ἐδήλωσε γὰρ διὰ τοῦ Ἀβραὰμ autem vales dicit, non quod Deus istiusmodi victiτὸ μὴ ἀποδέχεσθαι), ἀλλ' ὡς ἐν ὑποθέσει τοῦτο τίς θησιν ὑπερβολικῶς, ἐπειδὴ ὁ Υἱός τιμιώτερος πάνω των κτημάτων. Ἀπηγγέλη σοι, ἄνθρωπε, τί καλόν. Ἢ τί Κύριες ἐκζητεῖ παρὰ σοῦ, ἀλλ᾽ ἢ ποιεῖν κρῖμα καὶ ἀγαπᾷν ἔλεος, καὶ ἕτοιμον εἶναι τοῦ πορεύεσθαι μετὰ Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου; Αποκρίνεται ὁ προφήτης τῷ διαποροῦντι, πῶς ἐξιλεώσεται τὸν Κύ ριον, ὅτι Οίδας, ὦ ἄνθρωπε, τί ἐστι τὸ καλόν· ἀπηγγέλη γάρ σοι τοῦτο ἐκ τοῦ Θεοῦ. Η τί ἄλλο, εἰπέ μοι, ἐκζητεῖ ὁ Κύριος παρὰ σοῦ, ἀλλ᾽ ἢ τὸ ποιεῖν κρίμα, τουτέστι τὸ δίκαιον, καὶ τὸ ἐλεεῖν τὸν πληστην; καὶ ἐπὶ τούτοις, ἢ καὶ πρὸ τούτων, μὴ ὀπίσω θεῶν ἑτέρων πορεύεσθαι, ἀλλὰ τὴν ἀληθῆ Θεὸν ἐπιγινώσκειν; Τοῦτο γὰρ ὁ νόμος λέγει· ᾿Αγαπήσεις Κύριον τὸν Θεόν σου, καὶ τὸν πλησίον σου. "Ορα δὲ τὰς μὲν τοῦ νόμου θυσίας περιαιρουμένας, τὴν δὲ πνευματικὴν θυσίαν έπεισαγομένην, ὡς καὶ ἐν τῷ Δαβίδ μετὰ τὸ ἀποβαλέσθαι πάντα, τούς τε μόσχους καὶ τοὺς χιμάρους, φησίν· θῦσον τῷ Θεῷ θυσίαν αἰνέσεως, καὶ ἀπόδος τῷ 'Υψίστῳ τὰς εὐχάς σου· καὶ πάλιν, Καρδίαν συντετριμμένην καὶ τεταπεινωμένην ὁ Θεὸς οὐκ ἐξουδενώσει. Ποιεῖ κρέμα καὶ ὁ ψυχῇ καὶ σαρκὶ κρίνων δικαίως· καὶ τῇ μὲν τὸ κράτος διδούς· τὴν δὲ σάρκα υπ ωπιάζων καὶ δουλαγωγῶν. Ὁ δὲ αὐτὸς καὶ ἔλεος ποιεῖ, ἐλεῶν ἑαυτὸν ἐνταῦθα, ἵνα μὴ παραδοθῇ ἐκε? c τῷ πυρί· πῶς γὰρ φείσεται ὁ Θεὸς ἐκεῖ τοῦ ἐνταῦθα μὴ φεισαμένου ἑαυτοῦ; Ο τοιοῦτος καὶ ἕτοιμός ἐστι πορεύεσθαι μετὰ Κυρίου τοῦ Θεοῦ. Ποῦ πορεύεσθαι; Ανω, οὗ ὁ Χριστός. Τὸ γὰρ ἀναλύσαι καὶ σὺν Χριστῷ εἶναι κρεῖττον αὐτῷ ἐστι, καὶ ἕτοιμός ἐστιν ἀεὶ πρὸς τὸ ἀποδημῆσαι, ἔνθα πάντοτε μέλλει σὺν Κυρίῳ ἔσεσθαι· οὐ γὰρ περιέχεται τῶν τῇδε. Ωστ περ δὲ ὁ κλέπτης, ἢ ὁ φονεύς, ἢ ἄλλο τι κακουργών, οὐκ ἔστιν ἔτοιμος τοῦ πορεύεσθαι μετὰ τοῦ δικαστοῦ (τῶς γὰρ ὅςγε τε πάντα τεχνάζεται πρὸς τὸ μὴ παραστῆναι αὐτῷ;)· οὕτω καὶ πᾶς ἁμαρτάνων οὐκ ἔστιν ἕτοιμος πορεύεσθαι μετὰ Κυρίου· μισεί γὰρ τὸ φῶς, καὶ δέδοικε τὸν Κριτήν. mis oblectetur (exemplo enim Abrahami docuit, hæc sacrificia sibi nunquain grata fore et accej ta), sed hoc ex hypothesi ponit per hyperbolen, propterea quod Filius est rerum omnium charissi305 VERS. 8. Annuntiatum est tibi, homo, quid bonum. Aut quid Dominus quærit a te, nisi ut facias judicium, et diligas misericordiam, et paratus eis ambulare cum Domino Deo tuo? Dubitanti,qua ratione Dominum sibi propitium reddere posset, vales respondet: Nosti, bone vir, quid æquum sit et honestum; id enim Deo tibi planum factum est. Ecquil aliud, quaeso, a te postulat Dominus, praeterquam quod judicium, hoc est justitianr, administres, proximique tui miscrearis? præterea, vel in primis potius verum agnoscas Deum, cætera numina posthabendo? Id enim et lex præcipit: Diliges Dominum Deum tuvm, et proximum tuum”. Animadverte antem hic e medio tolli materiales legis victimas, et spiritale sacrificium induci, ut et David, postquam ejusmodi victimas omnes explosit, vituløs scilicet et hœdos, alt, Offer Deo sacrificium laudis, et redde Altissimo vota tua": et rursum, Cor contritum et humiliatum Déus non despiciet”. Judichum item exercet qui animam et carnem recte judient; qui nimirum animæ tribuit imperium, carnem contra subigit, redigitque in servitutem. Glen et miseretur, suimetipsins videlicet in hoc mundo, ne in altero sæculo igni tradatur. Quomodo enim Deus ei `parcat, qui sibimetipsi hic non pepercerit? Talls vir paratus etiam est cum Domino Deo proficisci. Quo? Eo scilicet, ubi eat Christus. Dissolvi enim, et esse cum Christo ", longe melios ei est, et víťa ipsa optabilius. Idcirco paratus semper est co proficisci, ubi cum Christo ævo sempiterno frutatur. Non enim hujusce vitæ bonis detinetur. Für contra, vel homicida, vel qui nefarium aliud hujusmodi facinus patrat, haud ita facile cum judice incedit. (Qui enim id fiat? siquidem toto conatu cavet, ne ipsius conspectum unquam subeat? lta quisquis delinquit, laud incedere cum Domino paratus est, cum odio habeat lucem, judicemque reformidel. VERS. 9. Vox Domini in civitate invocabitur, es salvabit timentes nomen ejus. Per hæc nobis innuit vates nihil omnino fabanti urbi profuturam victimarum oblationem; sed si nomen Domini totis lateribus bac in urbe invocetur laudeturque (quam urbem Domini dicit, ut et valgo hanc vel illam urbem Joannis esse dicunt) tum demum utiktas in urbem istam redundabit. Urbs enim Domini propterea vocari videtur, quod opera DaΦωνή Κυρίου τῇ πόλει ἐπικληθήσεται, καὶ σώσει φοβουμένους τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Καὶ διὰ τούτων διδάσκει ἡμᾶς, ὅτι οὐδὲν ὠφελήσει τὴν πταίσασαν πόλιν ἡ τῶν θυμάτων προσαγωγή· ἀλλ᾽ εἰ τὸ ὄνομα Κυρίου διὰ φωνῆς πάντως λεγόμενον ἐπικληθήσεται, καὶ ἐπιφημισθήσεται ταύτῃ, ὡς καὶ οἱ ἄνθρωποι λέγουσιν, ὅτι ἡ δεῖνα ἡ πόλις τοῦ Ἰωάννου ἐστί· τότε ὠφεληθήσεται ἡ πόλις ἐκείνη. "Εοικε γὰρ ὅτι διὰ τὸ ἔργα πράττειν ἄξια τοῦ Κυ ” Matth. xx11, 37. 75 Psal. XLIX, 14. 75 Psal. L, 19. " Philipp. 1, 23. Variæ lectioues et notæ. Scribendum ἀναλύεσθαι, vel αναλυθῆναι, με consideranti patebit. Ογε καὶ πάντα, Cod. Bas. θαυμάτων, miraculorum, Cod. Bay. Joanni scilicet dicatam. Ita ergo ex Theophylacti sententia construendum, ut vox in civitate Domini, non, ut prima quidem fronte videtur, Vox Domini legatur.

mino digna faciat. Subjicit enim, El salvabit ρίου, διὰ τοῦτο πόλις Κυρίου καλείται. Επάγει timentes nomen ejus; non eos qui flocci eum faciunt, quique Deo grata opera despiciunt atque contemnunt. ltaque neque Christiano proderit, ut quidam autumant, simplex Christi invocatio, nec eum a supplicio liberabit, nisi præsto sint et opera. 306 VERS. 9, 10. Audi, tribus, et quis ornabil civitatem? numquid ignis, et domus iniqui, thesanrizans thesauros iniquos, et cum contumelia injurias? Universas Israelis tribus Deus alfatur, et ait: Audi, quæque tribus: numquid urbem ornabit hostium ignis, qui eam incendat? nonne potius ejus ornatum omnem absumet devorabitque? Quanquam splendidus est ignis, et eminus apparet; numquid propterea civitatem ornabit? Minime. Domus item iniqui, licet splendida sit et conspicua, excidio tamen erit cuin sibimetipsi, tum urbi, in qua est; siquidem iniquitates, in unum quasi thesaurum, congerit, opes videlicet, quæ iniquis e proventibus, per injuriam, superbiam scilicet et arrogantiam, perque violentiam et oppressionem colliguntur. Quomo lo ergo civitates suo quamque scelere alque flagitio ornari putatis? Profecto nec urbem Jerusalem ornavit ignis invidiæ, quo habitatores in Christum flagrabant, neque domus iniquissimi Judæ, qui thesauros iniquitatis colligens (marsupium enim tenens, pecunias in ipsum conjectas gestabat, atque furabatur) optime de se meritum Magistrum injuriis affecit, eumque triginta argenteis inique vendidit”. Neque cujusque nostrum urbem exornat ignis iræ et concupiscentiæ; quippe vir iracundus decorum non servat; et qui prava libidine festur, brutis animantibus similis efficitur, suamque dignitatem amittit. Neque demum homo, domus nequitiæ spiritus, iniquitatis omnis auctoris ac ducis, effectus, supernam ornabit urbem, in qua vitam degunt Pauli discipuli, ad quos dieitur: Templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis 30. Vens. 11. Si justificabitur in statera iniquus? Et in sacello pondera fraudulenta, de quibus divitias suas impietatis repleverunt. - Si justificabitur, pro, Justus profecto non fiet. Hæc enim proprietas est sacra Scriptura, tali utendi conjunctione in iis quæ prorsus negantur; quasi Deus, irati lominis instar, gravate ferat. Ait ergo Deus iniquum libripendem haud justum iri factum ex istiusmodi statera, (qui enim fiat, ut eo justus habeatur, quo potius condemnatur?) neque fraudulenta pondera æqua futura in marsupio, cumulandis videlicet 78 Matth. xxvII, 3. 79 | Cor. 111, 16. γάρ· Καὶ σώσει τους φοβουμένους τὸ ὄνομα αὐτ τοῦ· οὐχὶ τοὺς ἀδιαφοροῦντας καὶ τῶν θεαρέστων έργων καταφρονοῦντας. Οὐκ ἄρα οὐδὲ Χρισ στιανὸν ὠφελήσει, ὡς οἴονταί τινες, πρὸς τὸ μὴ κλασθῆναι ἡ ψιλὴ ἐπίκλησις τοῦ Χριστοῦ, εἰ μὴ ἔργα παρεῖεν. Ακουε, φυλή, τις κοσμήσει πόλιν; Μὴ πῦρ, καὶ οἶκος ἀνόμου, θησαυρίζων θησαυροὺς ἀνομίας, καὶ μετὰ ὕβρεως ἀδικίας; Πρὸς πᾶσαν φυλὴν Ἰσραηλιτικήν ὁ Θεὸς διαλέγεται, καί φησιν· Ακους, ἑκάστη φυλή· μὴ ἄρα κοσμήσει πόλιν τὸ πῦρ τῶν πολεμίων ἐμπιπρώντων αὐτὴν, ἀλλ' οὐχὶ μᾶλλον πάντα τὸν κόσμον αὐτῆς ἀφανιεί διαβοσκόμενον; Καίτοι λαμπρόν ἐστι τὸ πῦρ, καὶ πόρρωθεν φαίνεται ἆρα οὖν κοσμήσει πόλιν; Οὐχί· ἀλλὰ καὶ οἶκος ἀνόμου καν λαμπρός ᾗ καὶ περιφανής, ἀπωλείας ἔσται πρόξενος καὶ ἑαυτῷ καὶ τῇ πόλει, ἐν ᾗ ἐστι, εἰ θησαυρίζει τὰς ἀδικίας τουτέστι τὰ ἐξ ἀδί. των πόρων συναγόμενα, μετὰ ὕβρεως, ὅ ἐστι, μετά υπερφροσύνης, καὶ ὑπερηφανίας, καὶ τοῦ στρεβλούν καὶ κολάζειν. Πῶς οὖν δοκεῖτε ὑμεῖς, ὅτι ἑκάστην πόλιν ἡ ἀδικία κοσμεῖ; Οὐκ ἐκόσμησε την πόλιν Ἱερουσαλὴμ τὸ πῦρ τοῦ φθόνου, ᾧ ἐξεκαύθησαν κατά Χριστοῦ· οὐδὲ ὁ οἶκος τοῦ ἀνόμου Ιούδα, ὃς θησαυ ρίζων θησαυροὺς ἀνομίας (τὸ γὰρ γλωσσόκομον ἔχων, τὰ βαλλόμενα εβάσταζε, καὶ ἔκλεπτεν), ὕστερον ἐπὶ τὸν εὐεργέτην ἐξύβρισεν, ἀδίκως πωλήσας τὴν διδάσκαλον τριάκοντα ἀργυρίοις. Ἀλλ᾿ οὐδὲ τὴν ἐκάστου ἡμῶν πόλιν τὸ πῦρ τὴ θυμοῦ, ἢ τὸ τῆς ἐπιθυ μίας κοσμεί. Ανήρ τε γὰρ θυμώδης, οὐκ εὐσχήμων, καὶ παρασυμβάλλεται τοῖς κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις ὁ κακῶς ἐπιθυμῶν, καὶ τὴν οἰκείαν τιμὴν ἀπόλλυσιν. Αλλ' οὐδὲ ἄνθρωπος οἶκος τοῦ ἀνόμου, τοῦ τῆς ἀνομίας ἀρχηγοῦ, γενόμενος, κοσμήσει τὴν ἄνω πόλιν, ἐν ᾗ τὸ πολίτευμα ἔχουσιν οἱ τοῦ Παύλου μα θηταί, πρὸς οὓς λέγεται· Ναὸς τοῦ Θεοῦ ἐστε, καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ οἰκεῖ ἐν ὑμῖν. Εἰ δικαιωθήσεται ἐν ζυγῷ ἄνομος, καὶ ἐν μας σίπῳ στάθμια δόλου, ἐξ ὧν τὸν πλοῦτον αὐτῶν ἀσεβείας ἐνέπλησαν. - Εἰ δικαιωθήσεται, ἀντὶ τοῦ, οὐ δικαιωθήσεται. Ιδίωμα γάρ ἐστι τοῦτο τῆς Γραφῆς ἐπὶ τῶν ὁμολογουμένως ἀπειρημένων τῷ τοιούτῳ συνδέσμῳ κεχρῆσθαι, ὡς ἐν ήθει βαρυνομέ νου. Φησὶν οὖν, ὅτι ὁ ἄνομος ζυγοστάτης οὐ δικαιο θήσεται ἀπὸ τοῦ τοιούτου ζυγοῦ (πῶς γὰρ, ἀφ' οὗ μᾶλλον κατακρίνεται;)· ἀλλ' οὐδὲ τὰ στάθμια δολερὰ δικαιωθήσεται ἐν μαρσίπῳ, τουτέστιν, ἐν τῷ πλοῦτον κτήσασθαι. Δι' αὐτὸ γὰρ τοῦτο μέλλον Varia lectiones ut notæ. Διαφοροῦντας. Cod. Bav. Deest τό μᾶλλον in Codl. Ven. Καὶ μᾶλλον τὰς ἀδικίας θησαυρίζει. Col. Bav. alias hujusmodi, quæ tamen subaudiuntur, ot in vulgato illo Psal. XCIV. Quibus juravi in ira mea, si introibunt in requiem meam, ubi subauditur percant. ᾿Απὸ τοῦ ζυγοῦ αὐτοῦ, ab stalera ipsa, Cal Hebraica enim lingua, sancta cum sit, profanas reticet loquendi rationes, peream, moriar, et Ven.

EXPOSITIO IN PROPHETAM MICHÆAM. CAP. VI. κατακριθήσονται, ὅτι ἐκ τῶν δολερῶν σταθμίων - epibus atque divitiis. Ob id enim potius homines κτήσαντο πλοῦτον, ἀσεβείας ἔμπλεον. Ασέβειαν δὲ τάχα μὲν ἐντρεπτικῶς ἐνταῦθα τὴν ἀδικίαν λέγει, ἐντρέπων τοὺς ἀδίκους, ὡς δι' ὧν τοὺς ἀδελφοὺς ἀδικοῦσιν, εἰς τὸν Θεὸν ἀσεβοῦντας, τὸν ἀναδεχόμενον εις ἑαυτὸν πάντα ὅσα τοῖς ἀδελφοῖς ἐπιδειξόμεθα· τάχα δὲ καὶ ἐπειδὴ πλουτούντες οἱ Ἰσραηλῖται, καὶ εἰς του φὴν ἐκπορνεύοντες, ἐπὶ εἰδωλολατρείας ἐξέπιπτον, τοὺς τῶν ῾Ελλήνων ἐμπαθεῖς θεοὺς καὶ αὐτοὶ προσκυνοῦντε;, ἵν᾿ ἀνεύθυνον αὐτοῖς ᾗ τὸ ἁμαρτάνειν. διὰ τοῦτο εἶπεν, ὅτι τὸν πλοῦτον ἀσεβείας ἐνέπλησαν. Καὶ ὁ ἀνωτέρω δὲ ῥηθεὶς ἄνομος Ἰούδας οὐ δικαιωθήσεται, ὅτε ζυγοστατεῖ Θεὸς τὰ αὐτοῦ, οὐδὲ τὰ δολερὰ αὐτοῦ στάθμια, ὃς δολερὸς ἦν, καὶ ὡς κλέπτων ἀπὸ τοῦ γλωσσοκόμου, καὶ ὡς τῷ ὑπ' αὐτοῦ πωλουμένῳ συνεσθίων, ὕστερον δὲ καὶ καταφιλῶν ἐν προσδίδου· ἐξ ὧν πλοῦτον συνάγων, ἡτέ βησε, Θεὸν σταυρώσας. Ἔχει δὲ καὶ ἕκαστος ἡμῶν ζυγόν και στάθμια, δι' ὧν ὡρίσθη τῇ τε ἀρετῇ, καὶ τῇ κακίᾳ, ἑκάστῃ τὰ οἰκεῖα ἀπονέμειν. Εἰ οὖν ἀνομήσῃ, καὶ μὴ τὸ οἰκεῖον ἑκάστῃ ἀποδῷ, οὐ δικαιω θήσεται. Τοιαῦτα δολερά στάθμια καὶ οἱ Ἕλληνες ἔχοντες, τὸν πλοῦτον τῆς σοφίας αὐτῶν ἀσεβείας ἐνέπλησαν, λατρεύσαντες τῇ κτίσει παρὰ τὴν Κτί σαντα, καὶ ἀλλαξάμενοι τὴν δόξαν τοῦ Θεοῦ ἐν ὁμοιώματι φθαρτοῦ ἀνθρώπου, καὶ τετραπόδων, καὶ ἑρπετῶν. Ορᾷς ἀδίκους ἀλλάκτας καὶ ζυγο στάτα;; condemnabuntur, quod per fraudulenta pondera divitias iniquitatis impietatisque plenas acquisierint. lupietatem hic, epinor, vorat injustitiain, ut acriter injustos homines perstringal, quasi per ea, quibus fratres lælunt, impii in Deum habeantur, qui sibimetipsi Geri putat, quæcunque fratribus faciamus. Fortasse etiam divitias impietate replevisse dicit, propterea quia Israelitæ, cum divitiis affluerent, seque per luxuriam scortis dederent, in idololatriam 307 delapsi sunt, adoraruntque Græcorum numina, pravis affectibus obnoxia, quo impune et ipsi delinquere possent. Propterea divini.s impietate cus replevisse dixit. Neque profecto iniquus Judas, de quo superius, justus habebitur, cum ejus facinora ponderabit Deus; neque hujus ipsius dolosa pondera æqua tum reperientur. Siquidem μomo iste fraude plenus ac dolo, pecuniam sibi creditam a loculo surripuit, con.editque una cum illo, quem vendidit, osculatusque demum est, quem prodidit. Quibus ex rebus sibi divitias comparavit, evasitque impius, Deum ipsum crucifigendo. Habet et unusquisque nostrum stateram ac pondera, quibus virtuti ac vitio jus cuique suum tribuere jubemur. Si itaque inique se gerat, neque jus iis suum tribuat, justus profecto non habebitur. Talia fraudulenta pondera habebant et Græci, qui sapientiæ suæ divitias impietate repleverunt; quippe qui res creatas, quas colebant, Creatori prætulerunt, commutaruntque Dei gloriam cum effigie corruptibilis hominis, tum quadrupedum, tum reptilium animalium. Videsne libripendes iniquos, et injustos commutatores? Καὶ οἱ ἐνοικοῦντες αὐτὴν ἐλάλησαν άδικα. Η σύνταξις οὕτως· Οὐ κοσμήσει οἶκος ἀνόμου τὴν πόλιν, ἐν ᾗ τὰ προειρημένα κακά εἰσι, καὶ οἱ ἐνοι κοῦντες αὐτὴν πᾶσαν συκοφαντίαν καὶ πᾶν ψεῦδος ἐπιτηδεύουσι. Καὶ ἡ γλῶσσα αὐτῶν ὑψώθη ἐν στόματι αὐτ τῶν. Τουτέστι, μεγάλην ἐξουσίαν ἔλαβεν ἡ γλῶσσα αὐτῶν, ὥστε λέγειν ὅσα ἂν βούλοιντο, καὶ τὸ μικρὸν μέγα ποιεῖν, καὶ ἔγκον περιτιθέναι τοῖς ψευδώς λεγομένοις. Οἱ ἐνοικοῦντες τὴν πόλιν Ἱερουσαλήμ ἐλάλησαν ψευδῆ κατὰ τοῦ Κυρίου· Εἰ μὴ ἦν οὗτος κακοποιός, οὐκ ἄν σοι παρεδώκαμεν αὐτόν· καὶ ἡ γλῶσσα αὐτῶν ὑψώθη, ὅτε ἔκραζον· Αρον, ἄρον, σταύρωσον αὐτόν. Καὶ ἐγὼ ἄρξομαι τοῦ πατάξαι σε, καὶ ἀφανιῶ σε ἐπὶ ταῖς ἁμαρτίαις σου. Επειδή, φησιν, ἀφ' ἑαυτῆς οὐ δύναται τὸ δέον συνιδεῖν, ἀρχὴν ποιήσομαι τοῦ κολάσαι σε, καὶ εἰ; τοσοῦτον, ὥστε ἀφανισμῷ πα ραδοῦναί σε, οὐκ ὀργιζόμενος, ἀλλὰ διὰ τὰς πολλάς σου ἁμαρτίας τὴν πικρὰν ταύτην δίκην ἐπιτιθείς σοι· ταῖς γὰρ τοσαύταις σου ἁμαρτίαις οὐ μετρία πληγή, ἀλλὰ τέλειος ἀφανισμός προσήκει. Μήποτε δὲ τοῦτο δηλοί, ὅτι ὁ Θεὸς τὸν ἀφανισμὸν ἐπὶ ταῖς ἁμαρ τίαις ποιεῖται, ταύτας ἀφανίζων, οὐχὶ τοὺς τιμω ** Joan. xviii, 30. 81 Joan. xix, 15. "Opzov, Cod. Bav. Vers. 12. Et qui habitant in ea, locuti sunt mendacia. Constructio sic se babet: Improbi domus non ornabit eam civitatem, in qua prædicta scelera patrantur, et cujus habitores omne calumnia et mendacii genus consectantur. Et lingua ipsorum elata est in ore coram. Amplam scilicet potestatem eorum lingua accepit, ut quæcunque velint, dicere, et parva magnificare, et falsa cum elatione quadam animi objicere queant. Falsa profecto locuti sunt contra Dominum habitatores Jerusalem, cum dixerunt, Nisi enim ctor esset, tibi non tradidissemus eum que lingua tum maxime elata est, cum clamnarunt, Tolle, tolle, crucifige eum s. malefa- : eoruniVERS. 13. Ει ego incipiam perculere te, delebo te in peccatis tuis. Quoniam, ait, urbs ipsa per se perspicere nequit, quod decet, supplicio te afficere incipiam, tam atroci, ut funditus evertaris. Idque tam acre de le supplicium sumam, non ira mea ductus, sed innumeris tuis iniquitatibus compulsus; tot enim tantisque sceleribus non mediocris plaga convenit, sed omnium maxima clades. Per hæc fortasse propheta significat, Deam funditus evertere penitusque delere peccata, non peccatores Varia lectiones et nolæ.

ipsos, qui puniantur. Quomodo enim penitus deleri Λ ρουμένους. Πῶς γὰρ ἂν λεχθείη κυρίως άνθρω homo vere dici potest, cujus anima gaudet imnortalitate, atque corpus in manu Dei servatur, eidem ipsi rursus reddendum? VERS. 11. Tu comedes, et non saturaberis. Fre- © quentes alias post alias in te calamitates inducam, ut, cum punita jam fueris, niinime punita videaris. Quemadmodum qui nondum saturatus est, et adhuc comedit, 308 nondum comedisse videtur. Quidam famem ipsimet urbi Deum per hæc minitari contendunt, ut comedens, præ annona caritate, satari nequeat. Comedunt etiannum Hebræi legalia præcepta cæremoniasque, sed minime saturantur. Non enim agere quidquam valent, ut fex præcipit. Prodigus item, qui patrias rationis opes devoravit, rationis quasi expers factus, dulces acerbosque simul peccati fructus, cujusmodi sunt siliquæ, comedit; minime tamen satiatur. Εt contenebrescet in te, et declinabis, et non sal vaberis. Tenebræ atque calamitatum atra quædam veluti nox te circumfundent, quas quidem declinare, hoc est efugere, conaberis; incolumis tamen evadere non poteris. Tenebris item obruti fuerunt et ii, qui Solem justitiæ crucifixerunt, suos claudentes oculos, ut ne viderent; qui quidem se in tenebris ambulare nuinime norant, neque senserant, proptereaque a vera via, Christo nimirum, declinarunt, qui profecto salutem in hac vita no 1 adipiscentur, multo vero minus in futuro illo avo sempiterno. Tenebræ quoque factæ sunt super universam terram 88 cum Dominus crucifigeretur, ut Hebræi tandem resipiscerent; verumtamen ii a recta via declinarunt. Quisquis denique peccat, cum obscuretur in ipso rationis lux, tum ab æquo et honesto declinat. ' Et ejiciam te in te. Intestina videlicet bella suscitabo, ut ipsa in te ipsa exagiteris. Etenini cum tribus Israel bellum movissent tribui Judæ, et hæc vicissim illis, se invicem ex urbibus expulerunt. llæc autem Deus facere dicitur suo permissu. li quoque, qui Domínum sustulerunt, orta inter eos seditione, se invicem o turribas, porticibusque, ac templo, ejecerunt, ut refert Josephus Denum et peccatur ab superna urbe dejicitur in semetipso, cum ejusmodi dejectionis occasiones ipse præbeat. inEt comprehenderis, et non salvaberis: et quicun - que salvati fuerint, frameæ tradentur. Bellum, quit, vobis invicem gerentes, capies fortasse tu, Israel, urbes Judæ; sed Judas capiet vicissim tuas, penitusque te delebit. Et si qui intestini belli dalamitates effugere visi fuerint, ii frameæ traden - tur, aliis videlicet bellis implicabimur, Assyrioss Marc. IV, πος ἀφανίζεσθαι, οὗ ἡ ψυχὴ ἀθάνατος, καὶ τὸ σῶμα τηρεῖται ἐν χειρὶ Θεοῦ, μέλλοντος τοῦτο ἀποδώσειν πάλιν; Σὺ φάγεσαι, καὶ οὐ μὴ ἐμπλησθῇς. Συχνά στ καὶ ἐπάλληλα ἐπάξω κακά, ὥστε κολαζομένης σε φαίνεσθαι, ὅτι οὐκ ἐκολάσθης· ὥσπερ ὁ μὴ κορεννύμενος, καὶ διὰ τοῦτο ἐσθίων, φαίνεται ὅτι οὐδέπω ἔφαγε. Τινὲς δέ φασι, λιμὴν αὐτῇ ἀπειλεῖν τὴν · Θεὸν διὰ τούτων, ὥστε ἐσθίουσαν μὴ κορέννυσθαι διὰ τὴν σπάνιν τῶν ἀναγκαίων. Ἐσθίουσι καὶ νῦν Ἑβραῖοι τὰ τοῦ νόμου, ἀλλ᾽ οὐκ ἐμπίπλανται· οἱ γὰρ ἔχουσιν ἐργάσασθαί τι, καθὰ ὁ νόμος διακε λεύεται. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ ἄσωτος, ὁ καταφαγὼν τὸν πα τρῷον πλοῦτον του λόγου, καὶ τῇ ἀλογίᾳ ἐκδοὺς ἑαυτὸν, ἐσθίων τοὺς τῆς ἁμαρτίας γλυκεῖς καὶ τρα χεῖς καρπούς, οἷα εἰσι τὰ κεράτια, οὐκ ἐμπί πλαται. Καὶ σκοτάσει ἐν σοὶ, καὶ ἐκτεύσεις, καὶ οὐ μὴ διασωθῇς. Σκότος καὶ νύξ καταλήψεται σε συμ φορῶν· καὶ σπουδάσεις μὲν ἐκνεῦσαι, τουτέστιν ἐκφυγεῖν ταύτας, οὐ μὴν ἰσχύσεις διασωθῆναι. Εσκότασε καὶ ἐν τοῖ; τὸν Ἥλιον τῆς δικαιοσύνης σταυρώσασιν. Ἐκάμμυσαν γὰρ τοῖς ὀφθαλμοῖς αὐ τῶν τοῦ μὴ βλέπειν, καὶ οὐκ ἔγνωσαν, οὐδὲ συν ἧκαν ἐν σκότει διαπορεύονται· καὶ διὰ τοῦτο ἐξένευσαν τῆς ὁδοῦ τῆς ἀληθινῆς Χριστοῦ, καὶ οὐ μὴ διασωθῶσιν, ούτε κατά τόνδε τὴν βίον, οὔτε πολλοῦ δεῖ κατὰ τὸν μέλλοντα αἰῶνα. Ἀλλὰ καὶ σκότος ἐγένετο ἐπὶ πᾶσαν τὴν τὴν σταυρουμένου τοῦ Κυρίου, εἴπως συνήσουσιν· ἀλλ᾽ αὐτοὶ ἐξένευσαν. ᾿Αλλὰ καὶ τῆς ἁμαρτάνων, ὅτε τὸ φῶς τοῦ λόγου ἐν αὐτῷ σκοτάσει, τότε εκνεύει ἀπὸ τοῦ καλοῦ. Καὶ ἐξώσω σε ἐν σοί. Τουτέστιν, Εμφυλίους κινήσω πολέμους, ὥστε ἐξωαθῆναι σεαυτὴν ἐν σαυτή ἐπιστρατεύοντες γὰρ οἱ τοῦ Ἰσραὴλ τῷ Ἰούδα, καὶ αὖ οὗτοι ἐκείνοις, ἀλλήλους ἐξώθουν ἐκ τῶν πόλεων. Ταῦτα δὲ ποιεῖν λέγεται ὁ Θεὸς τῇ παραχωρήσει. Καὶ οἱ Κυριοκτόνος στασιάζοντες, ἀλλήλους ἐξώθουν ἐκ τῶν πύργων, καὶ τῶν στοῦν, καὶ τοῦ ἱεροῦ, ὡς Ιώσηπος ἱστορεῖ. Καὶ ὁ ἁμαρτωλὸς ἐξωθεῖται ἐκ τῆς ἄνω πόλεως, ἐν ἑαυτῷ, τουτέστιν, αὐτὸς παρ εχόμενος τὰς ἀφορμάς. Καὶ καταλήψῃ, καὶ οὐ μὴ διασωθῇς, καὶ ὅσοι ἂν διασωθῶσιν, εἰς ῥομφαίαν παραδοθήσονται. Αλλήλοις, φησί, πολεμοῦντες, καταλήψῃ μὲν σύ, · ὦ Ἰσραὴλ, τυχὸν τὰς Ἰούδα πόλεις, ἀλλὰ πάλιν ὁ Ἰούδας καταλήψεται τὰς τὰς πόλεις, καὶ δει φθερεί σε. Κἂν δόξωσι δέ τινες διαφυγεῖν τὰς ἐκ τοῦ έμφυλίου πολέμου κακώσεις, εἰς ῥομφαίαν παραδο Varia lectiones et notæ. Κύριος λεχθείη άνθρωπος, Cod. Ven. Desiderari videtur particula ὅτι, Κόσμου, mundi, Cod. Bar. In libris de Bello Judaico.

EXPOSITIO IN PROPHETAM MICH.EAM. - CAP. VI. θήσονται ἑιέρει; πολεμίοις, Σύροις τυχόν, ἡ Αἰγυ- rum fortasse, vel Ægyptiorum, vel Babylonioπτίοις, ἢ Βαβυλωνίοις. Σὺ σπερεῖς, καὶ οὐ μὴ ἀμήσῃς· σὺ πιέσεις ἐλαξαν, καὶ οὐ μὴ ἀλείψῃ ἔλαιον, καὶ ποιήσεις οἶνον, καὶ οὐ μὴ πίῃς οἶνον. Καὶ ὅτε μὲν θερίσας τις, οὐκ ἀξιόλογον δρέπεται τὸν καρπὸν, ὀργὴ Θεοῦ ἐστιν· ὅταν δὲ οὐδὲ δρέπανον ἐπιβάλῃ ταῖς ἀρούραις, ὑπερβολὴ θεομηνίας· καὶ ὅταν πιέζῃ ἐλαίαν, καὶ οὐδὲ τοσοῦτον ἔλαιον ἐκ τοῦ πιεσμοῦ ἀπολαμβάνει, ὥστε ἀλείψεσθε [γ. - ψασθαι] γοῦν, ἀλλὰ κἂν οἶνον ποιήσῃ, ἐξοῖνον τοῦτον καὶ ἄχρηστον πρὸς πόσιν ποιεῖ· ἡ εὐχρηστον μὲν ἴσως τοῦτον γεωργεί, ἁθρόον δὲ ἀναρπάζεται ἡ φυσικῷ θανάτῳ, ἢ πολεμίων ξίφει, ὥστε μηδὲ καιρὸν σχεῖν ἀπολαῦσαι τούτου. Εσπειραν οἱ τῶν Ἰουδαίων Γραμματεῖς τὴν κατὰ τῆς Χριστοῦ ἀναστάσεως συκοφαντίαν, ἀλλ' οὐκ ἐθέρισαν πίστιν· τοὐναντίον γὰρ ἐν ὅλῳ τῷ κόσ σμῳ ἡ ἀνάστασις αὐτοῦ πιστεύεται. Ελαία ἦν ὁ νόμος, τὸ πνεῦμα γεννῶν· ἀλλ' αὐτοὶ πιέζοντες τὸν νόμον κακῶς, καὶ κατὰ τὸ γράμμα, καὶ εἰς τὸν πνευματικὸν μὴ διαβαίνοντες, οὐκ ἀλείφονται τῷ ἐλαίῳ τῆς ἀγαλλιάσεως, ἵνα καὶ αὐτοὶ ἔχοντες τὸ χρίσμα ἐκ τοῦ ἁγίου Πνεύματος Χριστοὶ γένωνται. Ἐποίησαν οἶνον (ἡ γὰρ σωτηρία ἐκ τῶν Ἰουδαίων ἐγένετο, ἐξ ὧν ὁ Χριστὸς τὸ κατὰ σάρκα, ὁ οἶνος ὁ νοητός, ὁ τὴν τοῦ κατὰ ἀλήθειαν ἀνθρώπου καρδίαν εὐφραίνων), ἀλλ᾽ οὐ δέχονται τοῦτον τὸν οἶνον. Καὶ ἄλλως δὲ ἐποίησαν οἶνον, σφάξαντες τὸν Κύριον, οὗ τὸ αἷμα, οἶνος, ἀλλ᾽ οὐ πίνουσι τὸν οἶνον τοῦτον τὸν μυστικόν. Καὶ ὁ σπείρων δὲ εἰς τὴν σάρκα, καὶ ἐκ τῆς σαρκὸς θερίζων φθορὰν, οὐδὲν θερίζει· ἐπειδὴ τα φθειρόμενα θερίζει. Πιέζει δὲ ὁ λυπῶν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, διὰ τῶν αἰσχρῶν πράξεων παρὰ τοὺς νό μους, τοῦ ᾿Αποστόλου λέγοντος· Καὶ μὴ λυπεῖτε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· διὸ οὐδὲ τῆς ἱλαρότητος τοῦ Πνεύματος ἐπιτεύξεται. Ποιεῖ οἶνον, καὶ οὐ πίνει οἶνον ὁ διδάσκων ἑτέρους, ἑαυτὸν δὲ μὴ διδάσκων. Καὶ ἀφανισθήσεται νόμιμα λαοῦ. "Α είχες, φησί, παράνομα νόμιμα ἐπί τε τοῖς ἄλλοις, καὶ ἐπὶ τῷ προσάγειν τοῖς εἰδώλοις τοὺς παρ᾿ ἐμοῦ διδομένους καρπούς, ἀφανισθήσονται. Πῶς γὰρ ἀπαρχὰς προσ άξεις τοῖς θεοῖς σου, τοσαύτης ἀφορίας κατασχούσης σε; Καλῶς δὲ εἶπεν νόμιμα λαοῦ ἵνα μά θῇς, ὅτι οὐ περὶ ὧν αὐτὸς ἐνομοθέτησε λέγει, ἀλλὰ περὶ ὧν αὐτοὶ ἑαυτοῖς ἐπέθηκαν, ἄλλος ἄλλο ἐξευρόντες. non de iis quæ iose sanxit, sed de iis quæ ipsi runt. Καὶ ἐφύλαξας τὰ δικαιώματα. Ζαμβρῆ, καὶ πάντα τὰ ἔργα οίκου 'Αχαάβ. Ἰδοὺ καὶ ἐντεῦθεν δηλοῦται περὶ ποίων νομίμων ανωτέρω είρηκεν. Εφύλαξας γάρ, φησί, τὰ δικαιώματα Ζαμβρη. Οὗτος δὲ τοῦ ᾿Αχαάβ ἦν πατήρ, ζηλώσας ἐπὶ τῇ ἀσεβείᾳ τὸν Ιεροβοάμ, υἱὸν Ναβάτ Οἶκον δὲ ** Ephes. IV, 30 rum VERS. 15. Τu seminabis, et non metes: tu premes olivam, et non ungerie oleo: facies vinum, et non bibes vinum. Ira Dei quidem est, cum aliquis metit, nec fructus, labore suo dignos, decerpit: sed ira tum profecto maxima est, cum ne falcem quidem arvis admovet, et cum olivas premit, neque tantum hinc olei exprimit, ut ungi queat, el cum denique vinum facere volens, acetum facit, ad potandum prorsus inutile, 309 vel vinum bonum etiam, sed ipse plerumque ant naturali morte præripitur, aut hostili gladio interimitur, ut vino isto frui commnode nequeat. Severunt et Judæorum Scribæ contra Christi resurrectionem calumnias; sed nullam inde fidem colligere poluerunt. Ea quippe contra in universo mundo creditur. Oliva lex erat, quæ spiritum gignebat: quam iidem Scribæ male premunt, exprimuntque litteralem tantummodo sensum, non intimum legis ipsins spiritum; proptereaque non unguntur oleo latitir, quo et ipsi, unctionem a Spiritu sancto accipientes, uncti fiant. lidem fecerunt et vinum (salus enim ab Judæis venit, ex quibus carnem assumpsit Christus, vinum mysticum, quo vino cor ejus, qui vere homo sit, lætitia perfunditur), sed vinum hoc ipsi non amplectuntur. Alia quoque ratione iidler Judæi vinum fecerunt, Dominum scilicet mactando, cujus sanguis vinum est; sed ii vinum hoc mysticum non bibunt. Qui seminat item in carne, cum corruptionen ex ipsamet carne metat, nihil metere videtur; quippe res corruptioni obnoxias metit. Premit autem olivam, qui per nefaria facinora, legi contraria, Spiritum sanctum læedit, qua de re Apostolus ait: Nolite contristare Spiritum sanctum s ; proptereaque neque Spiritus hilaritatem obtinebit. Vinum denique facit, et non bibit, qui docet alios, non semetipsum. Et dissipabuntur jura populi mei. Quæ habebas, ait, jura, sane iniqua, cum alias ob causas, tum ob eam maxime, quod idolis fructus, quos ego largior, offerri juberent, hæc omnia e medio tollentur, penitusque delebuntur. Quomodo enim in tanta, qua premeris, annonæ charitate primitias diis tuis offerre poteris? Recte vero dixit Jura po-. puli, ut planum tibi faceret, sibi sermonem esse sibimetipsis, alii aliud excogitantes, præscripseVERS. 16. Ει custodisli jura Zambri, et omnia opera domus Achab. En ex his quoque perspicuum lit, quibus de legibus institutisque superius vates verba fecerit; ait eniun, Custodisti jura Zambri. Erat hic Achabi pater, qui cum Jeroboamo, Nabat filio, de impietate certavit. Domum Achabi cum Variæ lectiones et notæ. Λαού μου, populi mei. Cod. Ven. PATROL. GR. CXXVI, 'A6¼t, Abat. Cod. Ven.

dicit, Jezabelem significat, cujus opera fuere divinæ 'Αχααβ εἰπὼν, τὴν Ιεζάβελ δηλοί, ἧς ἔργα, νόμου legis violatio, prophetarum cades, injuriæ et ope pressiones. Hæc autem Deus dicit, ut ostendat eos suæ quemque perditionis auctores fuisse, quod prædictorum bominum impietatem æmulati fuerint. Subjicit ergo: Et ambulastis in consiliis eorum, ut traderem te in perditionem, et habitatores ejus in sibilum, et opprobria populorum accipietis. Non ob eum sane finem ii Zambri jura servarunt, ut ipsos perderet atque deleret; sed particula, ὅπως et ἵνα, ut, adliveri 310 solet sacra in Scriptura, ut saepe multisque in locis diximus, quo aliquid ex antecedentibus consequi significetur. Quemadmodum et hoc loro ex eo, quod in consiliis Zambri et Jezabelis ambularent, evenit, ut ab Deo penitus delerentur. vel etiam hoc modo: Emulati estis, ait, præcessores vestros, homines impios, quodammodo cupientes, optantesque, ut vos perderem atque delerem. Adeo vestram ipsorum perditionem consectamini. Sibilum autem dicit vel derisionem, (subjicit enim, Εt hominum opprobria accipietis, loc est, non uni duobusve, sed nultis populis ludibrio eritis), vel admirationen, quæ fieri solet, cum domum aliquam, aut urbem, a summa claritate sua dignitateque decidentem quis videt. Opera domus Achab sectati sunt, qui Christi tempore vixerunt; qui, quemadmodum Jezabel justum Naboth, Ita et ipsi justum Jesum interfecerunt, ut vinea potirentur ". L' enim populi, qui vinea est, ii magistri appellarentur, vocarenturque ab hominibus Rabbi, rabbi; hæredem idcirco sustulerunt, atque propterea deleti sunt, et ludibrio sunt iis populis omnibus, apud quos dispersi gunt, omnium maxime vides facti et abjecti. CAPUT VII. VERS. 1. Va milli, quia factus sum, sicut qui Væ congregat stipulam in messe, et sicut racemutum in vindemia, cum non sit botrus. Comedere primogenita concupivit anima mea. Cum prænuntiassel vates, quæ passuri erant mala, nune multis se verbis aerem verberasse conqueritur. Similia enim iis facere videor, ait, qui spicas, quæ suam ob tenuitatem falcem effugerunt, a metentibus relictas, colligunt; vel iis qui racemulos ultimos, qui foliis adnascuntur, decerpunt. Hi nimirum sunt parvi racemi, qui paucos, exilesque, et succo destitutos acinos habent. Qui ἐπιφυλλίδες ideo vocantur, vel quod a foliis suam ob tenuitatem tegantur, quam ob tenuitatem ne a vindemiatoribus quidem conspiciuntur. Et idcirco duobus λ a plerisque vocabulum hoc scribitur. Vel, quod verosimilius est, ita vocantur, propterea quia vitis primogeniti non sunt: primum enim in vite gignuntur racemi, deinde επιφύονται, adnascuntur hi III Reg. xxi, 10-13. Διότι. Cod. Ven. Πρωτόγονα. Cod. Ven. θείου ἀθέτησις, καὶ προφητῶν σφαγαί, καὶ ἀδικία:, καὶ πλεονεξίαι. Ταῦτα δέ φησιν ὁ Θεὸς, ἵνα δείξῃ, ὅτι αὐτοὶ ἑαυτοῖς αἴτιοι τῆς ἀπωλείας γεγόνασι ταύτης, ζηλώσαντες τὴν τῶν ῥηθέντων ἀσέβειαν, Επάγει οὖν Καὶ ἐπορεύθητε ἐν ταῖς βουλαῖς αὐτῶν, ὅπως παραδῶ σε εἰς ἀφανισμὸν, καὶ τοὺς κατοικοῦντας αὐτὴν εἰς συριγμὸν, καὶ ἐνείδη λαῶν λήψεσθε. Οὐ διὰ τοῦτο ἐκεῖνοι ἐφύλαξαν τὰ νόμιμα τοῦ Ζαμβρῆ, ὅπως παραδῶ αὐτοὺς εἰς ἀφανισμόν, ἀλλὰ τὸν ὅπως, καὶ τὴν ἵνα, σύνηθες τῇ Γραφῇ τιθέναι, ὡς πολλάκις καὶ πολλαχοῦ εἶπομεν, ὅταν ἐκ τῆς τῶν προηγουμένων ἀκολουθίας ἀποδῇ τι. Ωσπερ οὖν καὶ ἐνταῦθα ἐκ τοῦ πορευθῆναι αὐτοὺς ἐν ταῖς βου λαῖς τοῦ Ζαμβρῆ καὶ τῆς Ἰεζάβελ, ἀπέβη τὸ παραδοθῆναι ὑπὸ Θεοῦ εἰς ἀφανισμόν. Η καὶ οὕτως· Ἐζηλώσατε, φησί, τοὺς πρὸ ὑμῶν ἀσεβεῖς, ὥστερ ἐπιθυμοῦντες καὶ ζηλοῦντες, ἵνα ἀπολέσω ὑμᾶς· οὕτως ἐπιτρέχετε τῇ σφετέρᾳ ὑμῶν ἀπωλεία. Συριγμὸν δὲ ἢ τὸν καταγέλωτά φησιν (ἐπάγει γάρ· Καὶ ἐνείδη λαῶν λήψεσθε, τουτέστιν, οὐ παρ' ἑνὸς, ἢ δυοῖν, ἀλλὰ παρὰ πολλῶν λαῶν ὀνειδισθή σεσθε), ἢ τὸν ειωθότα γίνεσθαι θαυμασμόν, ὅταν τις ὁρᾷ ἡ οἰκίαν, ἢ πόλιν, ἀπὸ πολλῆς λαμπρότητας καταπεσοῦσαν. Τὰ ἔργα οἴκου Αχαὰς ἐφύλαξαν οἱ ἐπὶ Χριστοῦ νομοδιδάσκαλοι, οι, ὥσπερ Ιεζάβελ τὴν δίκαιον Ναβουθαι, οὕτως αὐτοὶ τὸν δίκαιον Ἰησοῦν ἀπέκτειναν, διὰ τὸ τὸν ἀμπελῶνα κερδῆσαι. Ινα γὰρ τοῦ λαοῦ, ὅς ἦν ἀμπελών, αὐτοὶ διδάσκαλοι ὀνομάζωνται, καλούμενοι ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων, Ραβδι, ραβδι, διὰ τοῦτο τὸν κληρονόμον ἀπέκτειναν, διὸ ἐτέθησαν εἰς ἀφανισμόν, καὶ παρέ πάντων λαῶν ὀνειδίζονται, ἐν οἷς διεσπάρησαν, άτιμότεροι πάντων ὄντες. Οίμοι! ὅτι ἐγενήθην ώς συνάγων καλάμην ἐν ἀμητῷ, καὶ ὡς ἐπιφυλλίδα ἐν τρυγητῷ, οὐχ ὑπάς - χοντος βότρυος. Τοῦ φαγεῖν τὰ πρωτότοκα ἐπεπόθησεν ἡ ψυχή μου. Προειρηκώς ο προφήτης & πείσονται δεινά, ολοφύρεται νῦν ὡς πολλοῖς μὲν χρησάμενος λόγοις, ανόνητα δὲ πονήσας Εικα γάρ, φησί, τοῖς συνάγουσι τοὺς ἀστάχυας του; ὑπὸ τῶν θεριζόντων καταλειπομένους, διὰ σμικρή. τητα ίσως διαδιδράσκοντας τὴν δρεπάνην· ἡ τοῖς ἀναλεγομένοις τὰς ἐπιφυλλίδας. Αὗται δέ εἰσι βό τρυες, ὀλίγας ράγας ἔχοντες, καὶ μικρὰς καὶ ἀτρόφους. Επιφυλλίδες δὲ λέγονται, ἢ διὰ τὸ κεκ1λύφθαι ὑπὸ τῶν φύλλων διὰ σμικρότητα, δι᾽ ἦν αὐτ ὑπὸ τῶν τρυγητῶν θεωροῦνται, διὸ καὶ διὰ τῶν δύο λλ γράφεται πολλοῖς ἡ λέξις· ἢ καὶ, ὁ ἀληθές στερον, διὰ τὸ μὴ εἶναι πρωτόγονον τῆς ἀμπέλου (τοῦτο γὰρ βότρυς ἐστὶν), ἀλλ᾽ ὕστερον ἐπιφύεσθαι, καὶ διὰ τοῦτο καὶ ἀσθενὲς εἶναι καὶ ὀλιγάς φαγον, Variæ lectiones et notæ. Ποιήσας. Cod. Bas. Ῥῶνας. Cod. Bar.

EXPOSITIO IN PROPHETAM MICE EAM. - CAP. VII. καὶ μικρέββαγον· διὸ καὶ δι᾿ ἑνὸς λ τὴν λέξιν ^ racemuli, et idcirco debiles sunt, et paucis ac parvis γράφεσθαι δεῖ Εοικα οὖν, φησί, τοῖς συνάγουσι aciuis præditi. Propterea cum uno duntaxat λ τοιούτους καρπούς. Εὐπειθείας γὰρ καρπὸν ἀληθι scribenda vox illa est. Similis ergo sum, ait, his, νὸν οὐχ εὗρον ἐν τοῖς ἀκούουσι, τουτέστι βότρυν. qui tales fructus colligunt; verum enim obedienΕἴπομεν γάρ, ὅτι τὰ πρωτόγονα τῆς ἀμπέλου βά tiæ fructum, racemum videlicet (vitis namque priτρυές εἰσι. Διὸ ποθεῖ ἡ ψυχή μου πρωτόγονον καρ- mogenitos racemos esse diximus) in auditoribus nou πὸν εὑρεῖν, καὶ φαγεῖν αὐτὸν, τουτέστιν, εὐπειθεῖ inveni. Propterea meus avet animus primogenitum ἀνθρώπῳ ἐντυχεῖν, καὶ ἀπολαῦσαι αὐτοῦ. Τινὲς δὲ fructum invenire et comedere; obedientem scilicet τὸν προφήτην ἐν τούτοις ἀποιμώζειν εἶπον τὴν μετά 311 hominem nancisci, eoque perfrui cupit. Qui. ταῦτα ἐσομένην διαφθορὰν ἐν τῷ λαῷ, τοσαύτην dam vero prophetam conqueri putant de ingent: γενησομένην, ὥστε ὀλίγους περιλειφθῆναι, εοικότας populi clade, quæ quidem talis ac tanta futura est, καλάμῃ καὶ ἐπιφυλίσι. Δύνασαι δὲ νοῆσαι, ὅτι καὶ ut pauci superstites mansuri sint, stipulz, raceτὴν τῶν ἁγίων σπάνιν ἐρῶν, ἢ τότε ἦν, οιμώζει ὁ mulisque plane similes. Ita praterea locum hunc ἅγιος. Εἰ γὰρ ἦσαν δίκαιοι πολλοί, οὐκ ἂν τοσού- intelligere potes, ut propheta sanctorum penuriam, τοις κακοῖς προσεπάλαιεν ὁ λαός. Ανίησι γὰρ quæ tum temporis erat, lugere dicatur. Si enim τὰ ἐγκλήματα ὁ Θεὸς, πέντε που ἁγίων εὑρεθέντων. multi justi fuissent, in tales profecto tantasque caΚαλάμη καὶ ἐπιφυλὶς τὸ τοῦ νόμου γράμμα, ὥσπερ lamitates populus non incidisset. Deus enim peccata σἶτος καὶ βότρυς τὸ πνεῦμα, ὅ οἱ παῖδες τῶν Ἰου- condonat 6, ubi quinque viri sancti reperianδαίων γεωργεῖν οὐκ ἠθέλησαν. Πενθεῖ οὖν ὁ Κύριος tur. Stipula quidem atque racemulus est legis lit- · τούτους, καὶ ἐπιποθεί φαγεῖν πρωτόγονα, οἷα Εφα tera; frumentum autem et racemus, legis ipsius γεν ἐν Ἀβραὰμ, καὶ Ἰσαὰκ, καὶ Ἰακώβ, καὶ τοῖς spiritus, quem Judæi colere noluerunt. Hos itaque λοιποῖς πατριάρχαις. Συνάγει καλάμην καὶ ὁ τὰ Dominns luget, avetque talia comedere primogeniἐλλείμματα καὶ ἐλαττώματα τῶν πρὸ αὐτοῦ συνά ta, qualia comnedit olim in Abraham, Isaac, Jacob, γων, καὶ ταῦτα ζηλῶν, οὐχὶ τὰς ἐκείνων ἀρετὰς, δς cæterisque patriarchis. Stipulam quoque colligit, οἰμώξει ἐν τῷ ἀμήτῳ ὅτε θερίζει ἕκαστος ἐν qui suorum præcessorum vitia atque flagitia coll!- καιρῷ ἰδίῳ τὰ διὰ τοῦ σώματος. Ἐπεὶ δὲ φύλλα git, quique vitia lac, non eorum virtutes æmulaεἰσὶ τοῦ ἀνθρωπίνου δένδρου ἡ ἔξω ἐπίδειξις, ὅταν tus, consectatur. Qui profecto luget in messe, cum τις ἔργα ἔχῃ, ὑπὸ τοῦ πρὸς ἀνθρώπους φανητια- scilicet suo tempore metit, qnæ per corpus seminaσμοῦ περιεχόμενα, καὶ ἄτροφα διὰ τοῦτο γινόμενα, vit. Quoniam autem humanæ arboris folia sunt ἐπιφυλλίδα συνάγει ἐν τῷ τελευταίῳ ἐκείνῳ του exteriores ostentationes (cum scilicet opera quis γήτῳ ὅτε ἐπιθυμήσει φαγεῖν τὰ πρωτόγονα, edit, ut ab hominibus videantur, quæ propterea τουτέστι, τῆς καθαρότητος εκείνης] καὶ ἀφέσεως nullum afferunt nutrimentum), ultimos hic racemuτῶν ἁμαρτιῶν ἀπολαῦσαι, ἣν ἔσχεν, ὅτι πρῶτον los colligit în novissimo illo vindemiæ tempore, quo ἐγεννήθη ἐν τῇ τοῦ βαπτίσματος κολυμβήθρα. ᾿Αλλὰ vel maxime primogenitos fructus comedere, puriκαὶ πρωτόγονος μὲν ἡ ἀρετή· ὁ Θεὸς γὰρ ἐποίησε tate scilicet illa et peccatoruin venia perfrui cuτὸν ἄνθρωπον εὐθῆ, καὶ ἔκτισεν αὐτὸν ἐπ᾽ ἔργοις - piet, qua venia et puritate donatus est, cum in ἀγαθοῖς ἐπιφυλλὶς δὲ ἡ κακία, ὕστερον ἐπεισ sacro fortis lavacro progenitus primum fuit. Priαχθεῖσα διὰ τῆς παρακοῆς τῶν ἀνθρώπων Τότε mogenita quoque virtus est (Deus enim homiοὖν, ὅτε συνάγονται πάντα τὰ τῆς κακίας εἴδη προ nem rectum fecit, eumque condidit ad bona opera ὀφθαλμῶν τοῦ ἀνθρώπου, αἰσθάνεται οιμωγῆς pronum), vitium contra, postremus quasi racemuἄξια πράξας. Ἀλλὰ σὲ μὴ περιμείνῃς τὴν ἐκεῖσε lus, homini per inobedientiam insitus. Tum crgo, γενησομένην συναίσθησιν· ἀλλ᾽ ἐντεῦθεν ἤδη αἰσ- cum ob hominis oculos omnia vitiorum genera Ούμενος, τί μέλλεις τότε συνάγειν, οίμωζε, ὡς congregantur, facinora is luctu maxime digna se ἐνεστῶτος τοῦ τότε καιροῦ, καὶ λέγε· Οἴμοι! perpetrasse comperit. Verum tu ne futuram tum ὅτι ἐγενήθην συνάγων καλάμην, καὶ τὰ ἐξῆ;. temporis poenitentiam exspectes; sed binc jars doctus, quid tum sis collecturus, luge, quasi præsens tibi sit futurum tempus illud, atque dic, Væ mihi, quia factus sum sicut qui stipulam colligit, et quæ sequuntur. 85 Gen. xviii, 52. 8. Eccle. vii. Variæ lectiones et not. Επιφυλς enim ex istorum sententia ἀπὸ τοῦ ἐπιφύεσθαι derivatur, quasi επιφυής, et inserto λ, versoque η in t, ἐπιφυλές. Τοιούτοις. Cod. Bas. Respicit Interpres ad postremam Abrahami interrogationen, Gen. xvi, 32: Quid si intenti fuerint tibi decem? (videlicet justi) Et dixit, non delebo propter decem. Memoria autem lapsus Theophylactus, vel per incuriam librarius aliquis pro decem, quinque posuit. Ἀμητῶς. Cod. Bav. Τρυγητό, vindemia tempore. Cod. Bas. * Id Platonicæ philosophiæ adversatur; Plato enim in Menone docet virtutem hand hominibus innasci, sed acquiri per exercitationem. Εt rect ille quidem. Verum et Interpres non humana, sed divina imbutus theologia, recte docet virtutem hominibus ingenitam, hominenique a Den conlituin ad bona opera pronum; siquidem ante proge - nitoris uestri lapsum, homo Dei gratia superna - que virtute præditus, in lucem prodire debuisset. Τῷ ἀνθρώπῳ, ut a verbo έπεισαχθεῖσα rega tur. Cod. Bar.

Οίμοι, ψυχή! ὅτι ἀπώλωλεν εὐλαβὴς ἀπό τῆς γῆς, καὶ ἡ κατορθῶν ἐν ἀνθρώποις οὐκ ὑπάρχει. Εἰπὼν τροπικῶς, ὅτι οὐκ ἔχει τὸν πε:- θόμενον, καὶ τὴν σπάνιν τῶν τὸν Θεὸν φοβουμένων αἰνιξάμενος διά τε τῆς καλάμης καὶ τῆς ἐπιφυλ λίδος, νῦν ἀριδηλότερον δηλοί, ὅτι διὰ τοῦτο οἰμών ζων ἦν, ὅτι μὴ ἑώρα εὐλαβὴ ἐν τῇ τῶν Ἰουδαίων γῇ, τῇ πάλαι πολλοὺς ἁγίους ἐχούσῃ, μηδὲ καταρ θοῦντα ἐν τοῖς τότε ἀνθρώποις· δ καὶ Ἡσαΐας ὀδύρεται· Πῶς ἐγένετο πόρνη πόλις πιστὴ Σιών; Ορα δὲ, ἐν ὅσῳ τίς ἐστιν ἐπὶ τῆς γῆς τὰ γήινα φρονῶν, εὐλαβὴς οὐκ ἔστιν, οὐδὲ κατορθῶν ἐν ὅτῳ ἐστὶν ἐν ἀνθρώποις, τοῖς γενομένοις μεν θεοῖς καὶ υἱοῖς Ὑψίστου, ἀποθνήσκουσι δὲ, διὰ τὸ μὴ τὰ θεῖα, μηδὲ τὰ τοῦ Ὑψίστου φρονεῖν, ἀλλὰ τὰ τῆς σαρκὸς καὶ τοῦ τῆς ταπεινώσεως σώματος. Ομώ. ξας τοίνυν ὁ προφήτης, εἶτα καὶ τὰς ἁμαρτίας τῶν τότε καταλέγει VEKS. 2. Væ mihi, anima. Quia periit pius de terra, et qui corrigat, in hominibus non est. Cum superius, quamdam per verborum immutationein translationemque, vales dixisset, se non habere, qui sibi morem gereret, cumque paucitatem Deum timentium hominum per stipulam atque racemulos innuisset clarius nunc ostendit se ob id vel maxime lugere, quod nullum hominem, Deum tinentem, in Judæorum regione, sanctis olim referta, reperiret, et neminem, qui inter illos homines recte ageret: qua de re conueritur et Isaias: 312 Quomodo facta est meretrix civitas fidelis Sion **? Animadvertas autem velim, quandiu quis in terris degens, terrena cogitat, eum minime Deum timere, neque recte agere, quandiu in hominibus versatur, qui quidem homines dii facti sunt, et filij Altissimi, sed moriuntur, propterea quia neque divina cogitant nec quæ Altissimum decent, sed quæ carnis sunt, alque corporis infirmi. Luget ergo propheta, atque deinceps eorum hominum, qui tum temporis vixerunt, peccata recenset. Omnes in sanguines judicantur. Hac scilicet de re inter se judicio disceptant, et sibi judices caplare quisque studet, ut ejus adversarius capitali supplicio plectatur. Non enim parvis de rebus controversia eis est, sed de capite. Unusquisque proximum suum tribulat tribulatione. Unusquisque scilicet proximi sui bona sibi usurpat, cumque in angustias redigit. Vel factis etiam potentiores exagitant tenuiores, eosque opprimunt. VERS. 3. In malum manus suas præparant. Non solum, ait, nil boni agunt, sed necesse putant, in unum toto pectore incumbere, ut manus ad male agendum, afligendosque homines, paratas habeant et expeditas. Princeps postulat, et judex verba pacifica locutus est. llæc, quæ hactenus dicta sunt, ait, facinora patrant non'ii modo, qui in demisso et obscuro loco ætatem agunt, sed etiam ii, qui imperio præditi, vitam in excelso degunt, qui cum aliorum peccata corrigere debeant, in eadem et ipsi prolabuntur. Princeps enim ne exspectat quidem, qui munera afferant, sed ipse petit, atque judex pacifica verba loquitur, delinquentem scilicct non reprehendit, sed, acceptis ab co muneribus, adversarium pacem inire cum ipso compellit, et pacifica, hoc est blanda et pacata, verba facit. Placitum animæ suæ est. Ei videlicet placebit juris æquitatisque omnis eversio. Vel: placet ei, quod ab iniquo homine patratum fuerit, utpote et ipsi iniquo et injusto. Quidam autenı ita locum bunc interpretantur: Judex dona capiens, verba pacifica, blanda scilicet et grata facit ei qui munera 8 Isa. i, 21. Κατορθοί. Cod. Bas. Κακοποιεῖν. Cod. Bar. Πάντες εἰς αἵματα δικάζονται. Τουτέστιν, ἐπὶ τοῦτο δικάζονται, καὶ ἕκαστος αὐτῶν ὑποποιεῖται τοὺς δικαστάς, ὡς ἂν τῷ ἀντιδίκῳ τὴν θανατοῦσαν ψῆφον ἐπαγάγῃ· οὐ γὰρ περὶ μικρῶν αὐτοῖς ἡ δια φορά, ἀλλὰ περὶ αὐτῆς τῆς ζωῆς. Εκαστος τὴν πλησίον αὐτοῦ ἐκθλίβουσιν έκθλιβῇ. Τὰ τοῦ πλησίον, φησίν, ἕκαστος σφετερί ζονται, καὶ εἰς στένωσιν αὐτὸν συνωθοῦσιν. Η καὶ τοῖς ἔργοις κατατρύχουσι οἱ δυνατώτεροι τοὺς ὑπο δεεστέρους. Ἐπὶ τὸ κακὸν τὰς χεῖρας αὐτῶν ἑτοιμάζουσιν. Οὐ μόνον, φησί, τὸ ἀγαθὸν οὐ ποιοῦσι, ἀλλὰ καὶ ἀναγκαῖον ποιοῦνται σπούδασμα, τὸ τὰς χεῖρας ἑτοί μους ἔχειν ἐπὶ μόνον τὸ κακοῦν καὶ θλίβειν ἀνθρώπους. ῾Ο ἄρχων αἰτεῖ, καὶ λόγους ὁ κριτής ειρηνι κοὺς ἐλάλησεν Οὐχ οἱ κάτω καὶ ἀγελαῖοι, φησί, μόνοι τὰ ῥηθέντα ἁμαρτάνουσιν, ἀλλὰ καὶ οἱ ἄρχον τες, οἱ τὰ τῶν ἄλλων ὀφείλοντες πταίσματα διορ θοῦσθαι, καὶ οὗτοι νοσοῦσιν. Ο γὰρ ἄρχων οὐδὲ ἀναμένει τοὺς προσάξοντας, ἀλλ' αὐτὸς αἰτεῖ δῶρα, καὶ ὁ κριτὴς λόγους εἰρηνικοὺς ἐλάλησεν. Οὐκ ἐλέγ χει, φησί, τὸν ἀδικοῦντα ὁ κριτής, ἀλλὰ δῶρα λαμβάνων ἐξ αὐτοῦ, τὸν ἀντιδικοῦντα αὐτῷ πείθει πρὸ; αὐτὸν εἰρηνεῦσαι, καὶ συμβατηρίους λόγους ποιεῖται καὶ εἰρηνικούς, ἤτοι εἰρηνοποιούς. Καταθύμιον ψυχῆς αὐτοῦ ἐστι. Τουτέστιν, ἀρκέσει αὐτῷ ἡ τοῦ δικαίου διαφθορά. Η ὅτι ἀρέσκει αὐτῷ τὸ παρὰ τοῦ ἀδικήσαντος γεγονός, ἅτε καὶ αὐτῷ ὄντι ἀδίκῳ Τινὲς δὲ οὕτως· Ο κριτής λαμβάνων δωρα, λόγους ειρηνικούς, τουτέστιν ἡδεῖς καὶ καταθυμίους, λέγει τῷ τὰ δῶρα δόντι, τὴν νίκην Variæ lectiones et notæ. Verba hæc καὶ λόγους ὁ κριτής εἰρηνικούς ἐλάλησε desiderantur in Cod. Ven. Αντιδικήσαντος Cod. Ven. Αντιδίκῳ. Cod. Ven.

CAP. VII. 1170° αὐτῷ χαριζόμενος, δ καταθύμιόν ἐστι τῆς ψυχῆς præbet, id ei largiens, ut victor in causa discedal, αὐτοῦ, τοῦ ἀντιδικοῦντος δηλαδή. quod est ipsimet litigatori optatissimum. Καὶ ἐξελοῦμαι τὰ ἀγαθὰ αὐτοῦ, ὡς σῆς ἐκε τρώγων καὶ βαδίζων ἐπὶ κανόνος ἐν ἡμέραις σκοπιᾶς. Επειδή, φησί, τὰ τοιαῦτα ἁμαρτάνει ὁ λαός μου, οἵ τε ὑπήκοοι καὶ οἱ ἄρχοντες, ἐξελοῦμαι τὰ ἀγαθὰ τοῦ τοιούτου λαοῦ, τουτέστι, δαπανήσω αὐτὰ, ὥσπερ σης ἔνδοθεν ξύλου, βαδίζων ἐπὶ τοῦ κανόνος, τουτέστι τοῦ μήκους τοῦ ξύλου, καὶ κατα δαπανῶν αὐτό. Τοῦτο δὲ ἔσται ἐν ἡμέραις, ὅτε ἐπισκέψομαί σε. Σκοπιὰν γὰρ τὴν τοῦ Θεοῦ ἐπίβλεψιν καὶ ἐπιφάνειάν φησι, κατὰ τὸ ἐν Δαβὶδ λεγόμενον Πρόσωπον Κυρίου ἐπὶ ποιοῦντας κακά. Τινὲς δὲ οὕτως· Τὰ ἀγαθά σου, φησί, καταφθερῶ δίκην σητός, δαπανῶν ταῦτα καὶ βαδίζων ἐπὶ τοῦ και γίνος, τουτέστι τοῦ δικαίου, καὶ μήτε εἰς δεξιὰ ἐκκλίνων, μήτε εἰς ἀριστερὰ, ὥσπερ ἐν ταῖς ἡμέ ραις τῆς σκοπιᾶς, τουτέστι τοῦ βουνοῦ, ἤτοι τῆς Γαβαᾶ, ἐν ᾗ ἐγένετο τὸ μῖσος [γ. μῦσ.] τῆς τοῦ Λεδίτου παλλακίδος, δι᾿ ἣν πολέμου γεγονότος έμφυ λίου, πολλαὶ κατεφθάρησαν μυριάδες. Οὐαὶ, ἐκδικήσεις σου ἥκασι· νῦν ἔσονται κλαυθμοὶ αὐτῶν. Ὡς πατὴρ φιλόστοργος ἀνακλαίεται, δεικνύς, ὅτι οὐχ ἑκὼν κολάζει, ἀλλ' ἀναγκαζό μενος. Τοσαῦτα, φησίν, ἥμαρτες, ὥστε ἐκβιάσασθαί με τὰς ἐκδικήσεις, καὶ κολάσεις ἐπαγαγεῖν σοι ήδη. Νῦν γάρ, φησίν, οὐ μετὰ πολὺν χρόνον, ἔσονται κλαυθμοὶ αὐτῶν, λιμωττόντων, ὑπ' ἀλλήλων δαπανωμένων ἁπλῶς, ὑπὸ τῶν ἐχθρῶν πάντα, ὅσα ἀνωτέρω είρηται, πασχόντων. Μὴ καταπιστεύετε ἐν φίλοις, μηδὲ ἐλπίζετε ἐπὶ ἡγουμένοις. Ἀπὸ τῆς συγκοίτου σου φύλα ξαι, τοῦ ἀναθέσθαι τι αὐτῇ, διότι υἱὸς ἀτιμάζει πατέρα· θυγάτηρ ἐπαναστήσεται ἐπὶ τὴν μη τέρα αὐτῆς, νύμφη ἐπὶ τὴν πενθερὰν αὐτῆς, ἐχθροὶ ἀνδρὸς πάντες οἱ ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ. Ἐπειδὴ οἱ Ἰσραηλῖται ἁμαρτάνοντες πρὸς Θεὸν, εἶτα τῶν προφητῶν ἀκούοντες ἀπειλούντων αὐτοῖς φοβερά τινα, ἐπήλπιζον ταῖς τῶν οἰκείων βασιλέων δυνάμεσι καὶ ἄλλαις ἀνθρωπίναις ἐπικουρίαις, φίλους ποιούμενοι, τοῦτο μὲν τοὺς γείτονας βασιλεῖς, τοῦτο δὲ τοὺς Αἰγυπτίους, καὶ αὐτοὺς δὲ τοὺς Ασσυρίους, ὡς ἐν τῷ Ὠσηὲ εἴρηται· παραινεῖ αὐτ τοὺς μὴ τοιαύταις ἐλπίσιν ἐξαπατάσθαι. Ἐν γὰρ τῷ καιρῷ τῶν δεινῶν οὔτε φίλος φίλου προστήσεται, οὔτε ἄρχων ἀρχομένου, οὔθ' οἱ καθ' αἷμα οικεῖοι ἀλλήλων· ἀλλ᾽ ἕκαστος τὸ συμφέρον πραγμα τεύσεται ἑαυτῷ, εἴ γε μέλλοι βλάψαι τὸν οἰκει ότατον. Ἀλλὰ καὶ ἐπαναστήσεται, καὶ τὰ τῶν ἐχ θρῶν πρὸς αὐτὸν ἐπιδείξεται. "Οτε γὰρ ὁ τῆς φύσ σεως Πλάστης οργίζεται τινι, τότε της φύσεως νό 88 Psal. XXIII, 17. 8º Jud. xix, 24. Καταφερω. Cod. Bav. Ανδρες, viri. Cod. Ven. VERS. 4. Et auferam bona eorum, quasi tinea coniedens, et ambulans super regulam in die specule. Quoniam, ait, talia facinora patrat populus meus, principes simul et subditi, auferam talis populi bona, disperdam scilicet, ut intra lignum tinea quæ graditur per regulam, ligni videlicet ipsius longitudinem, ipsumque consumnit. Idque fiet tum temporis, cum ego te inspiciam. Speculam enim vocat Dei inspectionem atque visitationem, ut est apud Davidem, 313 Facies Domini super facientes mala sn. Quidam auten hoc modo: Bona tua, inquit, disper dam, tineæ scilicet instar consumam; incedamque per regulam, Justitiam nimirum, neutram in parten, nec ad dexteram nec ad sinistram vergens, ut in diebus speculæ, collis videlicet Gabaæ, ubi flagitium in Levitæ concubinam patratum est ", pro. pter quam, orto intestino bello, multa hominum millia cæsa sunt atque sublata. Va, ultiones tuæ renerunt: nunc erit fletus eorum Luget uti pater amantissimus, ostenditque se non sponte sua homines punire, sed invitum. Tali, inquit, ac tanta scelera patrasti, ut de te vindictam atqne supplicium sumere plane cogar. Nunc enim, ait, non post multum temporis, audientur corum fletus, qui fame laborantes, se invicem perditum ibunt, patienturque ab inimicis, quæcunque supre diximus. VERS. 5, 6. Nolite credere in amicis, neque spere. tis in ducibus. Ab ea quæ cubal tecum, cave concredere quidquam ei. Quia filius contumeliam facit paíri: insurgit adversus matrem suam, nurus contra socrum suam, inimici viri omnes domestici ejus. Quoniam Israelitæ in Deum inique se gerebant, iidemque, cum horrenda quædam eis supplicia prophetæ minitarentur, in regum suorum potentia, aliorumque hominum auxiliis confdebant, foedus percutientes cum finitimis regibus modo, mode cum Ægyptiis, et ipsis Assyriis, ut apud Oseam dicitur: monet eos, ne se istiusmodi spe decipi patiantur. Ubi enim adveniet suppliciorum tempus,. nec amicus oppressum amicum proteget, neque " consanguineus consanguineum; sed suum quisque commodum captabit, vel si familiarissimum quemque sit læsurus. Propterea in hunc ipsum insur - get, et hostilem in eum animuin præseferet. Cum enim naturæ conditor Deus alicui succenset, tuin, si libitum ei fuerit, ipsius ira natura leges invertit. Verumtamen ne ii quidem ipsi, qui suos Varia lectior s et notæ. Προστήσεται διωκομένου, οὔθ᾽ οἱ καθ' α:μα. Cod. Bav. Προμηθούμενο; ἑαυτῷ, οὐ φροντίσει, εἶγε μέλλει λαμβάνειν. Cod. Ven. Sed scribendum puto βλάττειν pro λαμβάνειν. Permittit nimirum, ut homines vel ipsas na turæ leges pervertant eisque contraria agant. Cæ. terum quod naturalis ratio dictat, idem semper est,. nec ullam subire potest mutationem).

αὐτῷ. Οὐ μέντοι οἱ τοῖς ὑπὸ Θεοῦ κολαζομένοις πατράσιν ἐπανιστάμενοι παῖδες, οὐδὲ αὐτοὶ τὴν θείαν ὀργὴν ἐκφεύξονται· εἰ γὰρ οἱ μηδεμίαν οἱ κειότητα φυσικὴν ἔχοντες πρὸς ἡμᾶς κολάζονται παρὰ Θεοῦ, διότι ἡμᾶς κολάζουσι, καίτοι παραδο θέντας αὐτοῖς· πολλῷ μᾶλλον οἱ κατὰ φύσιν συνημένοι. Οὐ γὰρ ὡς ὑπηρετοῦντες τῷ Θεῷ τοῦτο ποιοῦσιν, ἀλλ᾽ οἰκείαν κακίαν ἀποπιμπλάντες, ἥτις τέως μὲν ἐκρύπτετο, τοῦ Θεοῦ δὲ ἐνδόντες, ἐξεφάνη. Καὶ μαρτυρεῖ ᾿Αβεσαλώμ έπαναστὰς τῷ πατρί, παροργίσαντι τὸν Θεὸν, δοὺς δὲ δίκην τὴν προς κουσαν, οὐ διὰ μακροῦ. Τὸν οὖν τῆς φύσεως Δεσπό τὴν ἐξιλεωτέον, καὶ μὴ φυσικαῖς στοργαῖς ἐπιθαρ ῥητέον. Πλὴν ἰστέον, ὅτι ὅταν διὰ τὸν τῆς εὐσεβείας λόγον ὁ διχασμὸς οὗτος τῆς φύσεως γένηται, ἐπαινετὸς, καὶ τῷ Χριστῷ φίλος, τῷ εἰπόντι, ὅτι ἦλθεν εἰς αὐτὸ τοῦτο, ἵνα τὸν τοιοῦτον διχασμὲν ἐν τοῖς ἀνθρώ ποις ἐργάσηται. Υἱὸς γὰρ ἡτίμασε πατέρα, ότε Ιωάννης καὶ Ἰάκωβος, ἀφέντες τὴν πατέρα, ἠκολούθη σαν τῷ Ἰησοῦ· θυγάτηρ ἐπανέστη ἐπὶ τὴν μητέρα, ἡ Νέα ἐπὶ τὴν Παλαιὰν, τὸ Πνεῦμα εἰσάγουσα, καὶ τὸ γράμμα καταργοῦσα· νύμφη, ἡ τῷ Υἱῷ ἁρμο σθεῖσα Ἐκκλησία, ἐπὶ τὴν πενθερὰν Συναγωγήν τῶν ἔτι νομοφυλάκων Εβραίων· ἡ τῷ Πατρὶ άρμοστο πρότερον, ἐκεῖνον ἐπιγινώσκουσα μόνον Θεόν· νῦν δὲ καὶ ἐκεῖνον ἀπέστερξεν. Ο γὰρ μὴ τιμῶν τὸν Υἱὸν οὐ τιμᾷ τὸν Πατέρα. Εχθροί ἦσαν τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ, τοῦ γενομένου ἀνδρὸς, τουτέστιν ἀνθρώπου, καὶ ἀνδρισαμένου πρὸς τὸν ἐν ἡμῖν ἰσχυρὸν, πάντες οἱ ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ το ἱερῷ, ἱερεῖς καὶ ἀρχιερεῖς. Εἰς τὰ ἴδια γὰρ ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαβον· ἀλλ' οὐδὲ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ ἐπίστευον εἰς αὐτόν. Οἶκος αὐτοῦ καὶ ὁ κόσμος ὡς Δεσπότου, ός μεμίσηκεν αὐτόν. Καὶ ὁ πρὶν δὲ υἱὸς ὢν τοῦ κακοῦ πατρὸς τοῦ διαβόλου άτιμάζει αὐτὸν, ὁπηνίκα τὴν τοῦ Εὐαγγελίου μάχαιραν λάξῃ, τὴν διχάζουσαν τὰς τοιαύτας συγγενείας. Καὶ ή σάρξ, ἡ θυγάτηρ τῆς ἐξ ἁμαρτιῶν ἡδονῆς ἐν ἀνα μίαις γὰρ συνελήφθημεν, καὶ ἐν ἁμαρτίαις ἐπιστήθημεν), ἐπανίσταται τῇ τοιαύτῃ αὐτῆς μητρί, ὅτε μὴ ποιοῦμεν αὐτῆς πρόνοιαν εἰς ἐπιθυμίαν, ἀλλὰ σταυροῦμεν αὐτὴν σὺν τοῖς παθήμασι καὶ ταῖς ἐπιθυμίαις. Εἰ δὲ καὶ ὁ κόσμος υἱὸς τῆς ὕλης, τούτῳ δὲ συνεζύγη πρώην ἡ αἴσθησις· ἐπανίσταται καὶ αὕτη τῇ πενθερα αὐτῆς ὕλῃ, όπηνίκα τὸν ἐπαι νετὸν ὑφίσταται διχασμόν. in parentes, supplicio a Deo plectendos, insurgunt, μου; ἡ ὀργὴ αὐτοῦ ἀλλοιοῖ εἴ γε τοῦτο δόξει divinam iram effugere poterunt. Si euim et ii, qui nullo consanguinitatis jure nobis conjuncti sunt, a Deo puniuntur, cum nos affligunt, licet corum poteslali tradamur; multo profecto magis supplicio plectentur ii, qui naturali aliquo vinculo nobis conjunguntur. Non enim id agunt Deo parentes obsequentesque, sed sua quisque improbitate atque nequitia ductus; quæ quidem improbitas ad aliquo. usque tempus occultatur, sed tadein, Deo ita permittente, sese prodit. Testatur id Absalon, qui cum 316 insurrexisset in patrem, qui Deum ad iram provocarat, non multo post pœnas dedit. Placandus igitur est naturæ Dominus, nec in consanguineoru u amore nimium est confidendum. Sciendum tamen est, cum pietatis causa tale inter consanguineos dissidium oritur, laudabile esse, atque Christo pergratum; qui se ob id ipsum vemisse dicit, ut talem divisionem inter homines mitteret. Filius enimvero contumeliis affecit patrem, cum Joannes et Jacobus, relicto patre, secuti sunt Jesum ". Filia insurrexit in matrem, Nova scilicet Scriptura in Veterem, Spiritum inducens abrogansque litteram: Sponsa, Filio nupta Ecclesia adversus socrum, Hebræorum scilicet, qui etiamnum mordicus jura sua tenent, Synagogam, quæ Patri jam antea nupserat. Hunc tantummodo Deum illa norat; nunc odit et hunc ipsum. Qui enim non honorat Filium, neque Patrem honorat ". Inimici erant Domini Jesu [qui vir, scilicet homo factus @ est, viriliterque se gessit adversus eum qui in mobis fortis est] quotquot in ejus dono ac templo versabantur sacerdotes atque pontifices: In propria enim venit, et sui eum non receperunt "; quinimo nec ipsius fratres in eum crediderunt. Domus ipsius, uti Domini, est et mundus, qui eum odit. Is item, qui jampridem iniqui patris diaboli filius erat, patrem hunc suum contumeliis afficit, cum Evangelii gladium arripit, quo istiusmodi conjunctiones rescinduntur. Caro quoque, voluptatis peccati filia (in iniquitatibus enim concepti sumnus, et in pec catis nascimur”), insurgit adversus istiusmodi suam matrem, cum ejus nulla nos cura tangit, neque cupiditas capit; sed eam una cum pravis affectibus cupiditatibusque crucifiginus. Si vero et mundus materiæ filius est, huic autem copulata jampridem est cupiditas: insurgit et haec adverBus socrum suam inuteriam, cum laudabilem subit ab ea separationem. VERS. 7. Ego autem in Dominum respiciam; exspectabo Deum Salvatorem meum: exaudiet me Deus meus. Hæc de semetipso propheta dicit, eos exemiso Joan. 1, 37. st Joan. ν. 23. ss Joan. 1, 11. Ἐγὼ δὲ ἐν τῷ Κυρίῳ ἀποσκοπήσω υπομενῶ ἐπὶ τῷ Σωτῆρι μου· εἰσακούσεταί μου δ Θεός μου. Ο προφήτης ταῦτα πεοὶ ἑαυτοῦ λέγει, ss Psal. Varia lectiones et notæ. Τότε καὶ τοὺς λογισμού; ἡ ὀργὴ αὐτοῦ ἄλ λοιοί, tum et cogitationes ira ejus immutat God. Bav. Νομοφυλακούντων. Cod. Ven. Appetitum scilicet, vel damonem, ἢ τὸν θάνατον, vel mortem. Per unum enim hominem percatum intravit in universum mundum, et per peccatum mors. Της πενθεράς. Cod. Ven. 'Α-ο-κοπεύσω Cod. Ven.

EXPOSITIO IN PROPHETAM MICHΕΛΜ. CAP. VII. omnis locanda. Amici itaque et familiares adeo, inquit, infideles erunt; et idcirco stulti, quotquot spem in hisce locatam habent. Ego vero Dominum aspiciam, ejusque opem exspectabo, nullis neque præfectis confisus, nec amicis, nec aliis consangui - nitatis vinculo mihi conjunctis. Atque ita firma in eum spe defixum me Dominus exaudiet. τύπον εκείνοις διδούς, ὅπως δεῖ πιστεύειν εἰς τὸν plo suo ducens, quemadmodum sit in Deo fiduci Θεόν. Οἱ μὲν οὖν φίλοι, φησί, καὶ οἰκεῖοι, οὕτως ἔσονται ἄπιστοι, καὶ διὰ τοῦτο μάταιοι, οἱ ἐπ᾿ αὐτοὺς ἐλπίζοντες· ἐγὼ δὲ πρὸς τὸν Κύριον ἀποβλέψω, καὶ τὴν ἐξ ἐκείνου ἀναμενῶ βοήθειαν, οὐχ ἡγουμένοις θαῤῥῶν, οὐ φίλοις πεποιθὼς, οὗ τινε τῶν κατὰ σάρκα οἰκείων ἐλπίζων. Καὶ πάντως οὕτως ἀδιστάκτως ἐλπίζοντος ἐπ᾿ αὐτὸν, εἰσακούσεται μου. Μὴ ἐπίχαιρέ μοι, ἡ ἐχθρά μου, ὅτι πέπτωκα καὶ ἀναστήσομαι. Διδάξας τῆς εἰς Θεὸν ἐλπίδος τὸ πέρας, τὸ ἐπακουσθῆναι, φημί, παρ' αὐτοῦ, ἀναλαμβάνει τῆς Σιὼν τὸ πρόσωπον, καὶ πρὸς τὴν Ιδουμαίαν ποιεῖται τοὺς λόγους, ἐχθρὰν οὖσαν ἀεὶ καὶ πολεμίαν. Μὴ ἐπέχαιρε γάρ, φησίν· εἰ γὰρ καὶ πέπτωκα, συμφοραῖς περιπεσοῦσα, ἀλλ' ἀναστήσου μαι αὖθις. Τινὲς δὲ πρὸς τὴν Βαβυλῶνα ταῦτα λέγεσθαί φασι· Μὴ ἐπαγάλλου, ὡς νικήσατά με· οὐ γὰρ διὰ τὴν σὴν δύναμιν νενίκηκάς με· ἀλλὰ διότι πέπτωκα ἀπὸ τῆς ἐν Θεῷ στάσεως, μὴ ἐπιγινώσκουσα τὸν Θεόν· ὅμως ἀναστήσομαι ἀπὸ τούτου τοῦ πτώματος. Πλὴν δοκεί μοι πρὸς τὴν Ιδουμαίαν μᾶλλον λέγεσθαι ταῦτα, ὡς ἐκ τῶν κατωτέρω δῆλον. Εἴποι δ' ἂν καὶ ἡ ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησία πρὸς τὴν συναγωγήν· Μὴ ἐπίχαιρέ μοι, ἡ ἐχθρά μου, ἡ βδελυσσομένη τὰ ἔθνη· πέπτωκα μὲν γὰρ τῇ ἁμαρτ τίχ καὶ τῇ ἀσεβείᾳ, ἀλλ' ἐπιστρέψασα πρὸς Χριστὸν, ὅς ἐστιν ἀνάστασις, ἀναστήσομαι. Διότι ἐὰν πορευθῶ ἐν τῷ σκότει, Κύριος φῶς μου. Η ἐὰν τῷ σκότει τῶν συμφορῶν καὶ κακώσεων γένωμαι, φῶς μου ἔσται ὁ Κύριος καὶ παρα σκευάσει με μὴ αἰσθάνεσθαι τοῦ τοιούτου σκότους· ή, ὅτι Εἰ καὶ ἐσκοτίσθην τὸν νοῦν, τῷ ξύλῳ λέγουσα· Θεός μου εἰ σύ· καὶ τῷ λίθῳ· Σύ με ἐγέννησας· ἀλλ᾽ οὖν φωτισθήσομαι τῇ ἐπιγνώσει τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Καὶ ἡ Ἐκκλησία ἐρεῖ· Καν ὑπὸ τοῦ σκότους τῆς ἁμαρτίας κατεχομένη, πορεύου μαι ἐν αὐτῇ, καὶ προκόπτω· ἀλλ' ὁ Κύριος ὁ εἰπών· Εγώ εἰμι τὸ φῶς τοῦ κόσμου, αὐτὸς ἔσται μοι φως. Οργὴν Κυρίου ὑποίσω, ὅτι ἦμαρτον αὐτῷ. Εἰς τὸ μέγεθος, φησί, τῶν ἁμαρτιῶν μου ἀποβλέπουσα, οἶδα τῆς τιμωρίας τὸ δίκαιον, καὶ ὑπομενῶ τὴν ὀργὴν τοῦ διὰ τὰς ἁμαρτία; κολάζοντάς με, τουτο ἐστι, τὴν ἐκ τῆς ὀργῆς παιδείαν. Οὐ μὴν ἄχρι τέλους ἡ ὀργὴ ἐπιμένει· ὥστε μὴ ἐπίχαιρε. Εως οὗ δικαιώσει την δίκην μου, καὶ ποιήσει τὸ κρῖμά μου, καὶ ἐξάξει με εἰς τὸ φῶς, καὶ ὄψομαι τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ. ᾿Αναμενω, φησί, καὶ ὑπομενῶ, κολαζομένη διὰ τὰς ἁμαρτίας, ἕως οὗ τὴν δίκην, ἣν ἔχω πρὸς τοὺς θλίβοντάς με, δι καιώσει. Εἰ γὰρ καὶ αὐτῷ προσκεκρουκα, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἐκείνους ἔχω δίκαια πολλὰ, ὅτι μηδὲν δεινὸν ὑπ᾽ ** Juan x1, 25. 98 Jerem. 11, VERS. 8. Ne insultes mihi, inimica mea, quia cecidi et resurgam. Cum id per suam in Deo fiduciam se consecutum vates ostendisset, ut ab eo exaudiretur; rursus urbis Sion personam induit, et lduniæam, implacabilem ipsiusmet Sion inimicam hostemque 315, sic affatur. Ne insultes, ait; etsi enim cecidi, in calamitates delapsa, rursus tamen resurgam. Quidam hæc ad Babylonem dici autumant: Ne glorieris, quod me viceris; non enim me vicisti tuam per potentiam; sed quia ego a Deo descivi, Deum ipsum amplius non cogno· scens; ab hoc tamen lapsu resurgam. Verum hæc ad Idumæam potius pertinere mihi videntur, ut ex iis quæ inferius sequuntur, aperte liquet. lac et e gentibus conflata Ecclesia dicere commode posset ad synagogam, Ne insultes, inimica mea, quæ gentes odio habes; cecidi enim peccatis et impietate; sed ad Christum, qui resurrectio est, me convertam, atque resurgam Quia si ambulavero in tenebris, Dominus lux mea. Si nimirum in calamitatum aflictionumque tenebris versabor, Deus mihi lux erit, efficietque ut ejusmodi tenebrarum incommoda minime sentiam. Vel sensus est: Si tenebris obducta mea mens est,. ligno dicens: Deus meus es tu, et lapidi, Tu me creasli 95; veri tamen Dei ac Patris cognitione per-- fusa illuminator. Ecclesia quoque dicet: Elsi peccati tenebris obvoluta, in peccato ipso anibulem, et iniquitate proficiam; attamen Dominus qui dixit, Ego sum lux mundi", lux mibi erit. VERS. 9. Iram Domini sustinebo, quia peccavi ei. Meorum, inquit, scelerum magnitudinem mecum ipse considerans, novi supplicorum justitiam æquitatemque; propterea iram ejus (correctioneu scilicet ab ira profectaum) sustinebo, qui propter peccata me plectit. Hæc tamen ira haud in perpetuum manebit. Quare ne insultes. Donec ipse justificet causam, et faciet judicium meum et educet me in lucem, et videbo justitiam ejus. Perferam, inquit, et sustinebo supplicium, mea ob flagitia mihi inflictum, quoad ipse causam, quæ mihi cum affligentibus me inimicis est, justam et æquam esse judicio suo confirmet. Etsi enim eum injuriis lacessivi, mihi tamen cum illis admo27. • Joan. viii, 12. Variæ lectiones et notæ. Οὐ γὰρ τῇ σῇ δυνάμει. Cod. Ven. Auzby, ipsum. Cod. Ven. Θηρεύοντας. Cod. Bas.

dum justa est expostulatio. Quippe cum nihil ἐμοῦ παθόντες, οὕτως ἀπανθρώπως ἐχρήσαντό μα mali passi a me sint, adeo crudeliter me vexa- Καὶ ἐξάξει με εἰς τὸ φῶς τῆς ἐλευθερίας ἀπὸ τοῦ runt. Ipse propterea me a servitutis tenebris, in σκότους τῆς δουλείας· Καὶ ὄψομαι τὴν δικαιοσύ libertatis lucem educet; Et videbo justitiam ejus, νην αὐτοῦ, ὅτι τοὺς οὕτως ἀδίκως ἐπιτιθέντας μας cum adeo me persequentes acerbo supplicio affe. ἐτιμωρήσατο. Ερεῖ δὲ καὶ ἡ Ἐκκλησία· Εἰ καὶ cerit. Ecclesia quoque dicet: Etsi mihi succenseat ὠργίσθη μοι Κύριος, καὶ ἀπωσάμενος ὡς τοῖς εἰδώ Dominus, meque utpote idola resque creatas co- λοις λατρεύσασαν, καὶ τῇ κτίσει, εἰς ἀδόκιμον νοῦν lentem, in reprobum sensum tradiderit"; attamen παρέδωκέ με· ἀλλ' ὑπομενῶ, ἕως οὗ δικαιώσει με æquo animo paliar, donec me per poenitentiam, μετανοίας καὶ βαπτίσματος, καὶ ποιήσει τὸ κρίσ atque sacri fontis lavacrum, justam efficiat, profe- μά μου, κατακρίνων τὸν ἄρχοντα τοῦ κόσμου ratque judicium meum, hujusce mundi principem τούτου, τὸν πλανήσαντά με, καὶ ἐξάξει με εἰς τὸ condenınans, et ad spiritale 316 me lumen Paler φῶς τὸ νοητόν ὁ Πατὴρ τῶν φώτων. Καὶ ε luminum educat, videamque justitiam ejus, μαι τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ τὸν Χριστὸν, ὃς ἐγεννήθη Christum, qui nobis a Deo factus est justitia. ἡμῖν δικαιοσύνη ἀπὸ Θεοῦ, VERS. 10. Ει videbit inimica mea, et operietur confusione, quæ dicit: Ubi est Dominus Deus tuus? Idumæa, inquit, meam felicitatem videbit, Deique erga me benignitatem cernens, pudore suffundetur, quæ nunc eum uti debilem incusat, et ita viribus destitutum, ut ab inimicis eruere me nequeat. Oculi mei videbunt eam. Non ipsa modo meam felicitatem videbit, sed et ego ipsius miserias intuebor. Non enim omnino suppliciorum immunis evadet. Καὶ ὄψεται ἡ ἐχθρα (27') μου, καὶ περιβαλεῖται αἰσχύνην ή λέγουσα πρός με Ποῦ Κύριος δ Θεός σου; Η Ιδουμαία, φησίν, έψεται τὴν ἐμὴν εὐημερίαν, καὶ καταισχυνθήσεται, βλέπουσα την τοῦ Θεοῦ περὶ ἐμὲ χρηστότητα, ἡ νῦν ἐνειδίζουσα τοῦτον, ὡς ἀσθενῆ, καὶ μὴ δυνάμενόν με ρύσασθαι τῶν ἐχθρῶν. Οἱ ὀφθαλμοί μου ἐπόψονται αὐτήν. Οὐ μόνον, φησὶν, αὕτη τὴν ἐμὴν εὐημερίαν ὄψεται, ἀλλὰ κἀγὼ τὴν αὐτῆς δυσπραγίαν ὄψομαι· οὐ γὰρ ἀτιμώ ρητος ἔσται. Νῦν ἔσται ὡς καταπάτημα, ὡς πηλὸς ἐν ταῖς ὁδοῖς, ἐν ἡμέρᾳ ἀλοιφῆς πλίνθων ἐξάλειψις σου ἡ ἡμέρα ἐκείνη. Ωσπερ, φησίν, ὁ ἐν ταῖς ὁδοῖς της λὸς καὶ μάλιστα ὁ εἰς ἀλοιφὴν πλίνθων παρασκευα ζόμενος, καταπατεῖται, ὡς ἂν εὐθρυπτότερος γένηται, καὶ χρησιμεύσῃ εἰς τὸ ἔργον· οὕτως καὶ σὺ ὑπὸ πάντων καταπατηθήσῃ, καὶ ἐξάλειψες του ἔσται ἡ ἡμέρα ἐκείνη. Φήσει δὲ καὶ ἡ Ἐκκλησία, ὅτι Καταισχυνθήσεται ἡ ἐχθρά μου, ὁρῶσα τὴν δόξαν, ἣν ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος ἐνδεδυμαι· καὶ οἱ ὀφθαλ μοί μου επόψονται μὲν αὐτὴν, καὶ ἐν τῷ μέλλοντι εἰς τὸ πῦρ ἀποπεμπομένην. Οἱ γὰρ υἱοὶ τῆς βα σιλείας ἐκριφήσονται ἔξω, ἐμοῦ ἀντεισαγομένης, καὶ ταττομένης μετὰ ᾿Αβραάμ, καὶ Ἰσαὰκ, καὶ Ἰακώβ. Καὶ νῦν δὲ ἔσται ὑπὸ πάντων καταφρονου μένη, ὡς καταπάτημα, ὡς πηλὸς ἐν ταῖς ὁδοῖς, ὅς πα τεῖται συνεχέστερον, καὶ μᾶλλον εἴπερ εἰς πλίνθων ἀλοιφὴν παρασκευάζεται. Εἶπε δὲ καὶ ὁ Κύριος Εσται ῾Ιερουσαλὴμ πατουμένη ὑπὸ τῶν ἐθνῶν· VERS. 10, 11. Nunc erit in conculcalionem, sicut lutum in viis. Dies lituræ lateris, deletio tua dies illa. Quenadinodum, ait, jacens in viis lutum, præsertim quod liniendis lateribus præparatur, proteritur atque conculcatur ut mollius effectum, designato operi accommodetur, ita et tu ab omnibus conculcaberis, eritque dies illa tui oblitteratio. Ecclesia quoque dicere queat: Pudore suffundetur inimica mea, cum gloriam videbit, qua per sacri fontis lavacrum donata sum; et oculi mei vicissim eam, in futuro ævo in ignem conjectam, videbunt. Filii enim regni ejicientur foras ", atque ego in eorum locum suffecta, cum Abraham, Isaac et Jacob versabor. Interim ipsa despectui omnibus erit, non secus ac lutuin, quod proteritur in viis et assidue conculcatur; idque vel maxime si liniendis lateribus præparari debeat. Dixit item Dominus: Jerusalem, ab gentibus conculcaberis; eritque dies illa, qua conculcaberis tui deletio. Talis dies est et Christus; quippe qui ab Judais καὶ ἡ ἡμέρα ἐκείνη, καθ᾿ ἣν πατηθήσῃ, ἡ τελευ crucifixus, factus est eorum excidium. Hæc omnia et communis omnium nostrum natura apte dicere potest ad inimicam suam, dæmonum turbam, necnon uniuscujusque anima, quam suorum poenitere incipiat peccatorum. 97 Rom. 1, 28. 98 Matth. vii, 12. Νοερόν. Cod. Bav τσία, ἔσται ἐξάλειψις του. Ημέρα καὶ ὁ Χριστές ὃς ἐγένετο αὐτῶν ἐξάλειψις, σταυρωθείς ὑπ' αὐτῶν. Ταῦτα δὲ πάντα καὶ ἡ κοινὴ τῶν ἀνθρώπων φύσις έχει καιρὸν λέγειν πρὸς τὴν ἔχ θρὰν αὐτῇ τῶν δαιμόνων πληθὺν, καὶ ἡ ἑκάστου ψυχή, ἀρξαμένη μετανοεῖν. Varia lectiones et nota. Ο εχθρός, inimicus. Col. Ven. Περιβαλεῖ τὴν αἰσχύνην. Cod. Ven. Τῆς αὐτῆς. Cod. Ven. Scribendum puto ἔσῃ vel si retineri plaseal, ἔσται, legendum, quod sequitur, πατηθή σεται. Καὶ ὁ Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, et Dominus Jesus Christus. Cod. Bay. Ἐξ αὐτῶν, ex ipsis. Cod. Buy. Deest σταυρωθείς, crucifixus, in Cod. Ven. 'Αρξαμένου. Cod. Ven.

EXPOSITIO IN PROPHETAM MICHEAM. - CAP. VII. Καὶ ἀπώσεται νόμιμα σου ἡ ἡμέρα ἐκείνη. Τουτέστιν, οἱ παράνομοί σου νόμοι καταλυθήσονται. Ποῦ γὰρ λατρεύσεις, ἢ πῶς τοῖς εἰδώλοις καὶ τὰ ἐπὶ τῇ λατρείᾳ αὐτῶν νόμιμα ἐκτελέσεις, εἰς ἀφα νισμὴν οὕτω παραδεδομένη; ᾿Αλλὰ καὶ ὁ Χριστὸς τὸν νόμον τῶν ἐντολῶν ἐν δόγμασι καταργήσας, ἀπώσατο τὰ νόμιμα τῶν Γραμματέων. Καὶ αἱ πόλεις σου ἥξουσιν εἰς συγκλεισμόν. Τουτέστιν, εἰς πολιορκίαν καταντήσουσιν, δ ἐπὶ τῶν Ἰουδαίων γέγονεν. Καὶ αἱ πόλεις σου ὀχυραὶ εἰς διαμερισμὸν Αστ συρίων. Εντεῦθεν δηλοῦται, ὅτι οὐ τῇ Βαβυλώνι, ἀλλὰ τῇ Ιδουμαίᾳ ἁρμόζει πάντα τὰ περὶ τῆς έχε θρα; βηθέντα. Οὐ γὰρ δήπου αἱ πόλεις τῆς Βαβυλώ νας ἐδόθησαν εἰς διαμερισμὸν ᾿Ασσυρίων· ἀλλ᾽ αἱ τῆς Ἰδουμαίας διεμερίσθησαν, τουτέστι, διηρ πάγησαν ὑπὸ Βαβυλωνίων, ή κατεκληρονομήθησαν ἄλλη ὑπὸ ἄλλου, εἰ μή τις Ασσυρίους ἐρεῖ Μήδους τε καὶ Πέρσας. Εἶχον πόλεις ὀχυράς οἱ Εβραίοι, τὰς νομικὰς ἐντολὰς καὶ παρατηρήσεις, ἀλλὰ παρεδόθησαν εἰς διαμερισμὸν τοῖς Ασσυρίοις, ἤτοι τοῖς ἔθνεσι. Μερίζομεν γὰρ ἡμεῖς νῦν καὶ δι χοτομούμεν τὸ γράμμα ἀπὸ τοῦ πνεύματος. Είχε καὶ πόλεις ὀχυρὰς ἡ ἀνθρωπίνη φύσις, τὰ φιλόσοφα δόγματα καὶ τὰ μαγικά· ἀλλὰ τοῦ Παύλου ἐν ᾿Αθή ναις γενομένου καὶ ἐν Κορίνθῳ, καὶ καταγγείλαντος τὸν ἄγνωστον ἐκείνοις Θεὸν Ἰησοῦν Χριστόν, καὶ τοῦτον ἐσταυρωμένον· ὁ ᾿Αρεοπαγίτης Διονύ σιος, καὶ οἱ ἐν Κορίνθῳ σοφοί, οἱ πρότερον ἐπ' αὐτ τοῖς μεγαλοφρονοῦντες, διεμερίσαντο ταῦτα· τὸ μὲν ἐξεταστικὸν αὐτῶν καὶ θεωρητικών δεξάμενοι, ὅσον δὲ εἰς δαίμονας φέρει, καὶ πλάνην, καὶ ἀπω λείας βυθόν, ἀπωσάμενοι. ᾿Αλλὰ καὶ ἐν Ἐφέσῳ οἱ τὰ περίεργα πράξαντες, τὰς μαγικὰς αὐτῶν βίβλους κατέκαυσαν. Εχει δὲ καὶ ἑκάστη ψυχή γαύρον φρόνημα καὶ ὑψηλὸν, δ τοῖς ᾿Ασσυρίοις παραβάλλεται· ἔχει δὲ καὶ πόλεις, τὰ συστήματα τῶν ἐν αὐτῇ διαφόρων τῆς κακίας εἰδῶν. Οταν οὖν τὸ ὑψηλὸν ἐκεῖνο φρόνημα καὶ ᾿Ασσύριον μεταγάγῃ πρὸς τὴν ἐπίγνωσιν τῆς οἰκείας ἀξίας, καὶ τὰ ἄνω φρονήσῃ, καὶ ἄξια τοῦ κατ᾿ εἰκόνα· τηνικαῦτα πα ραδίδονται τῷ τοιούτῳ φρονήματι αἱ τῆς κακίας πόλεις εἰς διαμερισμόν. Μερίζων γὰρ τὴν κακίαν εἰ; ὑπερβολὰς καὶ ἐλλείψεις ὁ τὰ ἄνω φρονῶν νοῦς, εὑρίσκει τὴν τῶν ἀρετῶν μεσότητα. ᾿Απὸ Τύρου, ἕως ποταμοῦ Συρίας. Επειδή καὶ ἄλλαι περίοικοι πόλεις ταῖς τῶν Ἰουδαίων ἐπέχαιτον συμφοραίς, μέμνηται καὶ Τύρου, καὶ Συρίας, καὶ τῶν ἄλλων τῶν τοῖς Βαβυλωνίοις ἐκπορθηθει σῶν. Λέγει δὲ καὶ τίνες αὗται, δηλοποιῶν αὐτὰς ἀπὸ τῶν ὁρίων. Ποταμὸν μέντοι Συρίας τὸν Εὐφρά την λέγει. ” Act, xvii, 27. 'Act. xix, 19. Et atteret legitima tua dies illa. Imquæ videlicet tuæ leges dissolventur; quomodo enim idola tua colere, lataque de eorum cultu jura servare poteris, ita male multata, penitusque deleta? Christus item sua per dogmata legalia præcepta sustulit, explositque Scribarum jura. VERS. 12. Et urbes tuæ munitæ venient in conclusionem. Hoc est, in obsidionem incident, quod sub Judæorum imperio contigit. Et civitates tuæ munita in divisionem Assyrio· rum. Hinc aperte liquet, omnia quæ de inimica superius dicuntur, 317 non ipsimet Babyloni, sed Idumær convenire; non enim Babylonis urbes Assyriis dispertiendæ traditæ sunt, sed Idumææ civitates divisæ sunt a Babyloniis atque direptae vel hereditate alie ab aliis acquisitæ, nisi forte quis Assyrios Medos atque Persas esse dicat. Urbes munitas habebant et Hebræi, legis videlicet cæremonias et observantias, sed Assyriis, hoc est gentibus, dispertiende tradita sunt. Nunc enim nos litteram a spiritu dividimus atque secernimus. Habebat urbes fortes atque munitas et humana natura, philosophica nimirum et magica dogmata; verum ubi Paulus Athenas attigit atque Corinthum et ignotum hominibus illis Deum, Jesum Christum, eundemque crucifixum prædicavit Dionysius Areopagita, Corinthique sapientes qui antea de se magnifice sentiebant, dogmata hæc diviserunt amplectentes, quidquid ad contemplandam & exquirendlanique veritatem confert, et rejicientes quod ad dærmones, et in errorem perditionisque barathrum ducit. Quotquot item Ephesi vana prodigia patrabant, magicos suos libros combusserunt. Habet et unaquæque anima sublimes elatasque cogitationes, quæ Assyriis assimilantur: habet item urbes varias, scilicet vitiorum compages ac species. Cum ergo sublimis illa mens, Assyrio similis, ad suæ dignitatis cognitionem perducitur, cogitatque superna et homine, ad imaginem Dei condito, plane digna: tum istiusmodi cogitationi ac menti dispertiendæ traduntur improbitatis atque nequitiæ urbes. Mens enim, quæ superna cogitat vitia dividit in extrema qua- ↑ dam, quorum in niedio mediocritatem virtutemque sitam comperit. Tyro usque ad flumen Assyriæ. Quoniam el aliæ finitimæ civitates Judæorum de calamitatibus lætabantur, mentionem idcirco propheta facit et Tyri, et Assyriæ, et aliarum quæ a Babyloniis eversæ sunt, penitusque deletæ. Quæ quales fuerint, ex earum finibus clare demonstrat. Assyriæ quidem flumen Euphratem vocat. ` - Variæ lectiones et notæ Cod. Bas. addit: οἱ γὰρ Βαβυλώνιοι ήσαν Ασσύριοι, Βabylonii enim erant Assyrii. Διηρπάγησαν, τουτέστι διεμερίσθησαν. Cod. Ven. Θεὸν καὶ Ἰησοῦν. Col. Ven. Virtus enim quælibet inter nimium et parum sita est, ut praeclare docet Aristoteles init. Ethic ad Nicomach.

Et a mari usque ad mare. mari scilicet orientali usque ad occidentale Et a monte usque ad montem. Ab Judæorum monte Carmelo usque ad Libanum. Omnes itaque interjeetæ urbes a Babyloniis diripientur, que Judarorum calamitatibus antea lætabantur. Dies aquæ et tumultus. Quemadinodum scilicet aqua vehementi cum impetu fluens, strepitum edit, affertque trepidationem; ita et hostium exerciius, impetu facto, omnia irruet, cuncta rumore ac formidine complens, urbesque prædictas devastabit. 11 Ο Καὶ ἀπὸ θαλάσσης ἕως θαλάσσης. Ἀπὸ τῆς πρὸς ἕω κειμένης, ἄχρι τῆς πρὸς ἑσπέραν. Καὶ ἀπὸ ὄρους ἕως τοῦ ὄρους. Ἀπὸ τοῦ τῶν Ἰουδαίων ὄρους τοῦ Καρμήλου μέχρι τοῦ Λιβάνου. *Απασαι οὖν αἱ ἐν τῷ μέσῳ πόλεις ἁλώσονται τοῖς Βαβυλωνίοις, αμπρότερον ἐπιχαίρουσαι τοῖς Ιουδαίων κακοῖς. Ημέρα ὕδατος καὶ θορύβου. Τουτέστιν, ὥσπερ ὕδωρ μετὰ ῥοίζου φερόμενον, καὶ θόρυβον ποιούν οὕτως ἡ στρατιὰ τῶν ἐχθρῶν ἐπελεύσεται, πάντα συνταράττουσα, καὶ τὰς ῥηθείσας πόλεις πορθοῦσαι. Καὶ ἔσται ἡ γῆ εἰς ἀφανισμὸν μετὰ τῶν κατοικούντων αὐτήν. Η γῆ τῶν πόλεων τούτων καὶ 318 VERS. 13. Et erit terra in dissipationem cum habitatoribus suis. Terra scilicet harum urbium etips: devastabitur, ferro ignique consumptis arba- αὐτὴ καταφθαρήσεται, τῶν τε δένδρων δηουμένων, ribus frugibusque; et simul ejus habitatores hostibus jugulandi tradentur. Propter fructus adinventionum eorum. Causam add::cit, cur hæc illis accident. Talus enim calanitates, ait, fructus eorum facinorum sunt. Terra facta est humana natura, suam ob inobedientiam, quippe quæ sibi dictum illud audivit, Terra es et in terram reverieris *, cogitatque terrena: quam quiCem terram incolebant tenebrarum principatus atque potestates. At, ubi advenit dies aquæ et tumultus, spiritus videlicet ac sonitus, quo repleta domus est, ubi congregati erant apostoli, protinus evanuit naturæ labes, atque terrena cogitatio, simulque dispersi sunt qui talem cogitationem præsferebant. Non amplius enim uti mortales cogitamus, qui Spiritus gratiam accepimus atque servamus. Disperdit et uniuscujusque animam, terram factam dies aquæ, sacri nimirum lavaeri, et lacrymarum, necnon dies tumultus, quem ipsimetanimæ injicit Verbum eam præteritorum jain peccatorum pœnitentem exagitans atque conturbans. Disperdit autem non ipsius naturam, sed fructus adinventiouuin ejus et institutorum. Hæc enim sola evanescunt, non ipsiusmet animæ natura atque subslautia. καὶ τῶν καρπῶν φθειρομένων καὶ πυρπολουμένων· ἀλλὰ καὶ οἱ κατοικοῦντε; αὐτὴν σφαγῇ παραδοθή σονται ᾿Απὸ καρπῶν ἐπιτηδευμάτων αὐτῶν. Τὴν αἰ τίαν δείκνυσιν, ἀφ᾿ ἧς ταῦτα αὐτοῖς συμβήσεται. Αἱ γὰρ τοιαῦται, φησί, κακώσεις καρποί εἰσι τῶν ἔργων αὐτῶν. Γῆ γέγονεν ἡ ἀνθρωπίνη φύσις, διὰ τὴν παρακοήν, ἀκούσασα τὸ, Γῆ εἶ, καὶ εἰς τὴν απελεύσῃ, καὶ τὰ τῆς γῆς φρονήσασα· κατῴκοιν δὲ ταύτην τὴν γῆν αἱ τοῦ σκότους ἀρχαὶ καὶ ἐξου σίαι. Αλλ' ότε ἡμέρα γέγονεν ὕδατος καὶ θορύβου τοῦ πνεύματος, φημί, καὶ τοῦ ἤχου, δ; ἐπλήρωσε τὴν οἰκίαν, ἐν ᾗ οἱ ἀπόστολοι ἦσαν, ήταν νίσθη καὶ ἡ φθορὰ τῆς φύσεως, καὶ τὸ γήῖνον φρό νημα μετὰ τῶν κατοικούντων αὐτὸ πρώην· οὐκέτι γὰρ ὡς θνητοί φρονοῦμεν οἴ γε τὴν τοῦ Πνεύματος χάριν δεξάμενοι καὶ τηροῦντες. Αφανίζει καὶ τὴν ἑκάστου ψυχήν, γενομένην γῆν, ἡ ἡμέρα τοῦ ὕδα τος, καὶ τοῦ βαπτίσματος, καὶ τῶν δακρύων, καὶ τοῦ θορύβου, ὃν ἐμποιεῖ αὐτῇ ὁ λόγος, κατασείων αὐτὴν, καὶ ταράττων μεταμελουμένην ἐπὶ τοῖς προτέροις. Αφανίζει δὲ οὐκ ἀπὸ τῆς οὐσίας αὐτῆς, ἀλλὰ ἀπὸ τῶν καρπῶν τῶν ἐπιτηδευμάτων οὗτοι γὰρ ἀφανίζονται, ἀλλ' οὐχ ἡ φύσις τῆς ψυ χῆς. Ποίμαινε λαόν σου ἐν ῥάβδῳ φυλῆς σου, πρό βατα κληρονομίας σου. Τὰ ἐσόμενα τοῖς ὁμόροις VERS. 14. Pasce populum tuum in virga tua, oves næreditatis tuæ. Cum finitimis gentibus prænuntiasset, qua futura erant; populo deinceps prædi- ἔθνεσι προθεσπίσας, προαγγέλλει λοιπὸν τὴν μετὰ cit futuram post reditum pacem tranquillitatemque, ad Israeliticam generationem ominem talia quodammodo fatus: Hæc illi quidem; tu vero paste tuum populum et hæreditatis oves in virga tribus tuæ, sceptro nimirum unius tribus tuæ, Judæ. Ex ea quippe prognatus Zorobabel, populum post reditum rexit, Habitantes seorsum. Pacatam videlicet atque tranquillam vitam degentes, habentesque neminem, • Gen. 111, ἐπάνοδον εἰρήνην τῷ λαῷ, μονονουχί ταῦτα λέγων πρὸς πᾶσαν τὴν Ισραηλίτην [. -λίτιν] γενεάν, ὅτι Ἐκεῖνοι μὲν ταῦτα πείσονται· σὺ δὲ ποίμαινε τὸν λαόν σου, καὶ τὰ πρόβατα τῆς κληρονομίας σου, ἐν ῥάβδων φυλῆς σου, τουτέστι, τῷ σκήπτρῳ μιας φυλῆς σου, τῆς τοῦ Ἰούδα. Εξ αὐτῆς γὰρ ἂν του ροβάβελ, μετὰ τὴν ἐπάνοδον ἐποίμανε τὸν λαόν. Varia lectiones Desunt verba καὶ θορύβου, et tumultus, in Cod. Ven. Κατασκηνοῦντας καταμόνας. Τουτέστιν, ἐν εἰ ρήνῃ καὶ ἡσυχίᾳ ὄντας καὶ μηδένα ἔχοντας τὸν et nota. "O, qui (Spiritus). Cod. Bav. Seu ratio.

EXPOSITIO IN PROPHETAM MICH.EAM - CAP. VII. προπολεμοῦντα ἢ ὅτι μὴ ἐπιμιγνυμένους τοῖς qui oppugnaret: vel gentibus non permisti, nec ἔθνεσι, καὶ μανθάνοντας τὰ ἔργα αὐτῶν, ἀλλ' ἀμι· γεῖς ὄντας ἐθνικῶν ἐπιτηδευμάτων. Λέγοι δ' ἂν καὶ πρὸς τὸν Υἱὸν ὁ Πατήρ· Ποίμαινε τὸν λαόν σου, τοὺς ἐκ περιτομῆς πιστεύσαντας, καὶ τὰ λοιπὰ πρόβατα τῆς κληρονομίας σου, τὰ ἔθνη δηλαδή, ἃ ἔδωκά σοι κληρονομίαν, ἐν τῇ ῥάβδῳ σου, οὐ τῇ κολαστική, ή ὡς σκεύη κεραμέως συντρίβει τοὺς ἀπειθεῖς, ἀλλὰ τῇ παιδευτικῇ, ἢ ἐπισκέψεώς έστι ῥάβδος. Επισκέ ψομαι γὰρ, φησίν, ἐν ῥάβδῳ τὰς ἀνομίας αὐτῶν· τὸ δὲ ἔλεός μου, οὐ μὴ διασκεδάσω ἀπ' αὐτῶν. Ποιμαίνονται τῇ ῥάβδῳ τοῦ σταυροῦ καὶ οἱ κατὰ Παῦλον δυνάμενοι λέγειν· Ἐμοὶ δὲ μὴ γ νοιτο καυχάσθαι, εἰ μὴ ἐν τῷ σταυρῷ τοῦ Κυρίου μου Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ ἐμοὶ κόσμος ἐσταύρωται, κἀγὼ τῷ κόσμῳ. Οἱ δὲ τοιοῦτοι καὶ καταμόνας κατασκηνοῦσι, πάσης ἀπηλλαγμένοι τῆς πρὸς τοὺς πολλοὺς ἀνθρώπους καὶ τὴν τῶν πολλῶν πραγμάτων σύγχυσιν προσπαθείας, καὶ μόνῳ προσλα λοῦντες Θεῷ τῷ Κυρίῳ ἐνὶ, καὶ ὑπὲρ τὸ ἕν, καὶ ἑνοειδεῖς καὶ αὐτοὶ γινόμενοι. Οὕτω καὶ Δαβίδ, Καταμόνας εἰμὶ ἐγώ, ἔλεγε· καὶ Ἱερεμίας· Οὐκ ἐκάθισα, φησὶν, ἐν συνεδρίῳ παιζόντων· καταμό νας ἐκαθήμην. eorum opera discentes, sed ab gentilibus disciplinis institutisque prorsus alicui. Hæc item cœlestis Pater ad Filium apte diceret: Pasce populum tuam, eos nimirum qui ex circumcisione Christo nomen dederunt; et reliquas hæreditatis tuæ oves, gentes videlicet, quas tibi dedi hæreditatem, in virga tua, virga scilicet non afflictionis, quæ ut vasa finguli, contumaces conterit, sed correctionis, quæ virga visitationis est Visitabo, ait, in virga iniquitates eorum:misericordiam autem meam ab eis non avertam³. Pascuntur virga crucis 319 et ii, qui cum Paulo dicere possunt, Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini nostri Jesu Christi, per quem mihi mundus crucifixus est et ego mundo. Tales bomines solitariam etiam vitam degunt, procul ab hominum frequentia negotiorumque sollicitudinibus reinoti, qui quidem uno cum Deo atque Domino colloquen - tes, plures uno, simul et unius instar et ipsi fiunt. Ita et David: In solitudine, inquit, sum 5, et Jeremias, Non sedi, ait, in concilio cum ludentibus, sed solitarius sedebam *. Silvam in medio Carmeli, pascentur Basanitim et Galaaditim. Quoniam per verborum quamdam immutationem homines vocavit oves, eidem loquendi modo insistens, silvam memorat et pascua. Per hæc autem, quæ propheta dicit, eos in reruin ome nium alluentibus copiis fore denotat. Nam regio, quæ sub Carmelo continetur, et Basanitis et Galaa - ditis, feraciores Palastinm partes erant. Ut ergo perspicuum fieret, eos immensa bonorum copia iri circumfusum, silva mentio facta est. Nam quae pascuntur in silvis oves, quæque vescuntur glandibus, quibus maxime oblectantur, eas pingues fieri tradunt. Quoniam autem Carmelus idem sonal, ac cognitio circumcisionis; et Basanitis, turpitudo; et Galaaditis, testamenti translatio: pascent hæc omnia, qui a Christo ducuntur, Carmelum in primis, probe intelligentes, quæ sit vera circumcisio, nec ignorantes non in carnis abrasione, sed in cordis duritiei remotione sitam esse circumcisionem illam omnino spiritalem quam Deus quærit, quemadmodum dicitur, Circumcidimini Deo, et, Circumcidite duritiam cordis vestri 7, quod cum probe norint, amputabunt et ipsi carnalem cordis cogitationem, sibique inditum a nativitate velum: pascent deinde Basanitidem, dum eos turpium facinorum pudebit, cruciabitque dolor, ex intimo in Deum amore profectus, qui gaudium operatur sem- • Jerem. xv, 17. 7 Jerem. xiv, 4. Δρυμὸν ἐν μέσῳ τοῦ Καρμήλου νεμήσονται, τὴν Βασανίτιν καὶ τὴν Γαλααδίτιν. Επειδή τροπικῶς τοὺς ἀνθρώπους ἐκάλεσε πρόβατα, ἐπι μένων τῇ τροπῇ, δρυμὸν ὀνομάζει καὶ νομήν της μαίνει δὲ δι' ὧν λέγει, ὅτι ἐν πάσῃ εὐετηρίᾳ ἔσονται. Η τε γὰρ ὑπὸ τοῦ Καρμήλου περιεχομένη χώρα, καὶ ἡ Βασανίτις, καὶ ἡ Γαλααδίτις, τὰ πίονα τῆς Παλαιστίνης ἦσαν μέρη. Ἵνα τοίνυν δηλώσῃ, ὅτι ἐν ἀφθόνοις ἀγαθοῖς ζήσουσι, τοῦ δρυμοῦ ἐμνήσθη. Φασὶ γὰρ τὰ πρόβατα ἐν τῷ δρυμῷ νεμόμενα, καὶ ὑπὸ τῶν βαλάνων τρεφόμενα, πιαίνεσθαι· ἐπεὶ καὶ ταῖς βαλάνοις ἐπιτρέχει, ἐνηδόμενα τῷ καρπῷ.. Ἐπεὶ δὲ Κάρμηλος ἐπίγνωσις περιτομῆς ἑρμηνεύεται· Βασανίτις δὲ, αἰσχύνη· Γαλααδίτις δὲ, διαθήκης μετάθεσις νεμηθήσονται ταῦτα οἱ ὑπὸ Χριστοῦ ποιμαινόμενοι· τὸν μὲν Κάρμηλον, ὡς ἐπιγνόντες τὴν ἀληθῆ περιτομὴν τίς ἐστι, καὶ ὅτι οὐχ ἡ τῆς σαρκὸς, ἀλλ' ἡ τῆς σκληροκαρδίας ἀπόθεσις, ἡ πνευματική ἐστι περιτομή, ἣν ὁ Θεὸς ἐπιζητεῖ, καθὰ εἴρηται· Περιτμήθητε Θεῷ· καὶ, Περιτεμεῖσθε τὴν σκληροκαρδίαν ὑμῶν· καὶ οὕτως μετὰ τὸ ἐπιγνῶναι περιτεμνόμε ναι καὶ αὐτοὶ τὸ σαρκικὸν τῆς καρδίας φρόνημα, καὶ τὸ ἀπὸ γενέσεως κάλυμμα· τὴν δὲ Βασανίτιν νεμήσονται, αἰσχυνόμενοι ἐπὶ τοῖς προημαρτημένοις, καὶ τὴν κατὰ Θεὸν λύπην ἔχοντες, ἥτις χαρὰν Ιώνιον κατεργάζεται· τὴν δὲ Γαλααδίτιν, ὡς τὴν • Psal. Lxxxvi|], 33. * Galal. γ', 14. ■ Psal. Liv, 8. Variæ lectiones et notæ. Scribendum fortasse προσπολεμοῦντα. Ασθενείας, infirmitates. Cod. Ven. Quemadmodum Deus, qui persona multiples, natura unus est: ita et ipsi ὑπὲρ τὸ ἕν, εκpra unum, hoc est plures cum sint, spiritu tamen atque charitate unius præ se speciem ferunt. Ηδόμενα. Cod Ven. Χριστῷ. Cod. Ven. "Εσται, erit. Cod. Bay. Περιτμήθητ:, circumcidcre.

THEOPHYLACTI BULGARI.E ARCHIEP. ἀντὶ τοῦ κατὰ τὸ γράμμα ζῆν, καὶ θυσίας αλόγου; προσάγειν, κατὰ πνεῦμα ζῶντες, καὶ ἑαυτοὺς θυσ σίαν ζῶσαν ἁγίαν προσάγοντες τῷ Θεῷ. piternun: Galaaditidem postremo, quippe qui te- τῆς διαθήκης μετάθεσιν κατακληρονομούντες· καὶ stamenti translationem nacti, non amplius ipsismet legis verbis inhærent, neque rationis expertes viclimas maclant, sed legis spiritum consectantes, vitam in spiritu ducunt, offeruntque semetipsos Deo· hostiam viventem atque sanetam 8. Vers. 15. Juxta dies sæculi, et juxta dies egressionis tuæ de Ægypto, ostendam ipsis mirabilia. Dies sæculi vocans dies antiquos. Juxta veteres, ait, il, los dies quibus opitulatus vobis sum, mirabilia ostendam hominibus, qui a captivitate domum redierunt. Εt quemadmodum vobis, ex Ægypιο exeuntibus, Palæstinæ terram hæreditate possidendam tradidi; 320 ita et nunc regionis hujus imperio poliemini, terramque illam adeo feracem et amplam possidebitis. Christus item regit eos, qui ab ipso pascuntur, cum in hac vita, tum in futuro ævo sempiterno. Cum enim ii superna cogitent, eorumque talis sit vitæ ratio, qualis cœlicolis; cum ipsi mortui mundo sint, atque vicissim ipsis mundus, et in carne cum sint, minime secundum carnem militent nonne talis vitæ ratio imago est illius, quæ in futuro ævo transigetur? Præterea'quemadmodum veteres Hebræi a Pharaonis, in mare submersi, dura servitute liberati sunt, Rubrum ipsi mare transeuntes, et post maris Rubri transitum cœlitus descendentem mannam comederunt, biberuntque aquam e petra manantem: ita et nos, cum sul mystico Pharaone essemus, tenebrosi peccati principe, liberati ab lioc sumnus, in sacri fontis lavacrum jam submerso, et post lavacrum hoc panem comelimus, qui de cœlo descendit, carnem videlicet Verbi cœlestis ac Dei, bibimusque potum qui e petra manavit, Christi nimirum sanguinem. Petra enim, ait, erat Christus '. Quæ itaque apud eos contigerunt prodigia, tanquam figuræ quædam et imagines, hæc nostris temporibus completa esse propheta declarat. Mirabilia ostendit Deus et per apostolos, quemadmodum priscis illis temporibus per Moysem et Aaronem. VERS. 16. Videbunt gentiles et confundentur ex omni fortitudine sua. Pristina scilicet sua de potestate detrudentur, quod summo eis dedecori erit: qui quidem, ait, vestrum aggredi non andebunt imperium, meam ergo vos providentiam considerantes, vel si aggrediantur, victi fractique, non amplius vobiscum dimicabunt. Idipsum passi sunt et dæmones, gentes implacabili contra nos odio flagrantes. Omnia enim illusionum genera, quibus antea ii vel maxime pollebant, per Christi adventum evanuerunt. Imponent manus super os suum. Nihil amplius contra te loqui ausi, neque illudere, neque irridere, ut antea consueverant. Quinimo ne- • Rum. xn, 1. • 1 Cor. x, 4. θεωρούντες. Col. Ven. Κατὰ τὰς ἡμέρας τοῦ αἰῶνος, καὶ κατὰ τὰς ἡμέ ρας ἐξοδίας σου ἐκ γῆς Αἰγύπτου, δείξω αὐτοῖς θαυμάσια. Ημέρας αἰῶνος τὰς ἀρχαίας ονομάζων, φησίν, ὅτι Κατὰ τὰς ἀρχαίας ἡμέρας εκείνας, ἐν αἷς ἀντελαμβανόμην ὑμῶν, δείξω θαυμάσια τοῖς ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας ἐπανελθοῦσι. Καὶ ὥσπερ ἐξελθοῦσιν ἐξ Αἰγύπτου τὴν ἐν Παλαιστίνῃ γῆν κατεκληροδότημα ὑμῖν· οὕτω καὶ νῦν ταύτης ἐγκρατεῖς ἔσεσθε, καὶ τοσαύτην γῆν κατακτήσεσθε. Προΐσταται καὶ Χριστές τῶν ὑπ' αὐτῷ ποιμαινομένων, καὶ κατὰ τὴν παρήν τα βίον, ὥσπερ καὶ ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι. Όταν γὰρ φρονῶσι τὰ ἄνω, καὶ τὸ πολίτευμα αὐτῶν τοιοῦτον ᾖ, ὡς ἐν οὐρανοῖς ὄντων, καὶ νεκροὶ ὦτι τῷ κόσμῳ, καὶ αὐτοῖς ὁ κόσμος, καὶ ἐν σαρκὶ ὄντες, οὐ κατά σάρκα στρατεύωνται, οὐχὶ τῆς τοῦ μέλλοντος απ νος καταστάσεως εἰκών ἐστιν ἡ τοιαύτη διαγωγή; ᾿Αλλὰ καὶ ὥσπερ οἱ πάλαι Εβραίοι τῆς τοῦ Φαραὼ δουλείας ἠλευθερώθησαν καταποντισθέντος, αὐτοὶ τὴν Ἐρυθραν θάλασσαν διελθόντες, καὶ μετὰ τὸ διελθεῖν, ἔφαγόν τε τὸ ἐξ οὐρανοῦ μάννα, καὶ τὸ ἐκ πέτρας ἔπιον ὕδωρ· οὕτω καὶ ἡμεῖς ὑπὸ τὸν νυητὸν ὄντες Φαραώ, τὸν τῆς σκοτεινῆς ἁμαρτίας ἄρχοντα, ἀπηλλάγημεν τούτου, ἀποπνιγέντος ἐν τῷ βαπτί σματι· καὶ μετὰ τὸ βάπτισμα, τόν τε ἄρτον ἐσθίομεν, τὸν ἐξ οὐρανοῦ καταβάντα, την σάρκα φημί τοῦ οὐρανίου Λόγου καὶ Θεοῦ, καὶ τὸ ἐκ πέτρας πίνομεν πόμα, τὸ αἷμα τοῦ Χριστοῦ. 'Η γὰρ πέτρα, φησὶν, ἦν ὁ Χριστός. Οὕτως οὖν τὰ τυπικῶς αὐτοῖς συμβάντα θαυμάσια, δεικνύει ἐφ' ἡμῖν ἀληθῶς. Έδειξε θαυμάσια καὶ διὰ χειρῶν τῶν ἀποστόλων, ὥσπερ ἐν ταῖς ἀρχαίαις ἡμέραις διὰ Μωσέως καὶ Λαρών. * Οψονται ἔθνη, καὶ καταισχυνθήσονται ἐκ πά σης τῆς ἰσχύος αὐτῶν. Τουτέστιν, ἐκπεσοῦνται τῆς προτέρας ἰσχύος αὐτῶν, ὁ μεγίστη αὐτοῖς αἰσχύνη· καὶ ἢ οὐδὲ τὴν ἀρχὴν προσβαλοῦσιν ὑμῖν, θεωροῦντα τὴν ἐμὴν περὶ ὑμᾶς πρόνοιαν· ἡ προσβαλόντα, καὶ ἡττηθέντα, οὐκέτι οὐ πολεμήσου σιν, ὡς ἀνίσχυρα γεγονότα. Τοῦτο καὶ οἱ δαίμονες ἔπαθον, τὰ ἄσπονδα πρὸς ἡμᾶς ἔθνη. Πάντα γὰρ τὰ εἴδη τῆς πλάνης αὐτοῖς ἐν οἷς ἴσχυον προ τερον, κατήργηται τῇ ἐπιδημία Χριστοῦ. Επιθήσουσι χεῖρας ἐπὶ στόμα αὐτων. Μὴ τοῖ μῶντες εἰπεῖν τι κατὰ σοῦ, ἡ χλευάσαι, ἢ ἐπιγε λάσαι, ὡς πρότερον. Αλλ' οὐδὲ οἱ δαίμονες δι' ἐγε Varie lectiones et notæ, Αὐτῆς, ipsius. Cod. Bas.

EXPOSITIO IN PROPHETAM MICH EAM CAP. VII. γαστριμύθων ἢ δρυός, ἢ ἑτέρων τοιουτοτρο-Δ que per magos των λαλοῦσι. Τὰ ὦτα αὐτῶν ἀποκωφωθήσονται. Οὔτε ἑτέρων λεγόντων καθ' ὑμῶν ἀνέξονται, ἀλλ' ὡς κωφοὶ ἔσονται. Καὶ οἱ δαίμονες δὲ ἐκωφώθησαν, μὴ ἔχον τες, ὡς πρότερον, τοὺς ἐπικαλουμένους αὐτούς. · Λείξουσι χοῦν ὡς ὄφεις, σύροντες γῆν. Αντὶ τοῦ, συρόμενοι ἐπὶ γῆς. Πεσούνται γάρ, φησί, κάτω, δίκην όφεων συρομένων ἐπὶ γῆς, οὐδὲ τὴν κεφαλὴν ἆραι δυνάμενοι, διὰ τὸ κατεπτηχέναι. Η τοῦτο λέγει, ὅτι οἱ ὄφεις μὴ εὑρίσκοντες ἑτέραν τροφὴν, τὸν χοῦν διαλείχουσι, καὶ σύρουσι τὴν γῆν, τουτέστιν, εἰς τὸ στόμα διὰ τῆς γλώττης αναλαμ ξάνουσιν. ᾿Αλλὰ καὶ οἱ δαίμονες πρώην μὲν ἐν πᾶσιν ἀνθρώποις τροφήν εύρισκον (πάντες γὰρ ἦμαρ τον, καὶ ὑστεροῦντο τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ· καὶ ἑβασί. λευσεν ὁ θάνατος ἀπὸ ᾿Αδάμ μέχρι Μωσέως, ἐπὶ τοὺς ἁμαρτήσαντας)· νῦν δὲ ἐν πᾶσι μὲν τροφὴν οὐχ εὑρίσκουσι. Δικαιούμενα γὰρ τῇ τοῦ Χριστοῦ χάριτι, οὗ εἰς τὸν θάνατον βαπτιζόμεθα· κατήργηται δὲ καὶ ὁ θάνατος. Τὸν μέντοι χοῦν λείχουσι, καὶ τὴν γῆν σύρουσι, τοὺς ἀπίστους δηλαδή, καὶ τοὺς κάτω κειμένους. Ταραχθήσονται ἐν συγκλεισμῷ αὐτῶν. Συγ κλεισμὸν αὐτῶν τὴν πανταχόθεν ὥσπερ ἐν πολιορκία στένωσιν λέγει. Εἰς ἀμηχανίαν οὖν, φησί, περιστήσονται, πανταχόθεν συγκλεισθέντες και στενωθέντες. Καὶ ἐπὶ τῷ Χριστῷ οἱ δαίμονες ἐταράσσοντο, λέγοντες· Τί ἡμῖν καὶ σοί; καὶ παρεκάλουν, ἵνα μὴ ἀποστείλῃ αὐτοὺς εἰς ἄβυσσον, ἥτις ἦν συγκλεισμὸς αὐτοῖς. ἐπὶ τῷ Κυρίῳ Θεῷ ἡμῶν εκστήσονται. Τουτο ἐστιν, ἐπὶ τῇ ἀφάτῳ σου περὶ ἡμᾶς χρηστότητι ἐκπλαγήσονται, ὅπως ἡλέησας τοὺς οὕτω σε παρα οργίσαντας. Καὶ φοβηθήσονται ἀπὸ σοῦ. Οὐκ ἀπὸ τῆς ὑμετέρας δυνάμεως ἔσται ὁ φόβος αὐτοῖς, ἀλλ᾽ ἀπὸ σοῦ. "Η, ὅτι Σὲ φοβηθήσονται, καὶ ἐπιγνώσονται σε Θεὸν εἶναι φοβερὸν οἱ πρότερον τὰ εἴδωλα φοβούμενοι, καὶ σέβοντες αὐτὰ, καὶ θεοὺς ἰσχυρούς εἶναι εἰόμενοι. Ἐξέστησαν καὶ αἱ ἀντικείμεναι δυνάμεις ἐπὶ τῷ Κυρίῳ Θεῷ τῷ μονογενεῖ, σάρκα λαβόντι, καὶ θεανθρώπῳ κληθέντι τὸ καινότατον, καὶ ἐφοβήθησαν ἀπὸ σοῦ τοῦ Πατρός· τοῦτο δὲ καὶ ἀπ' ἐκείνου φοβηθῆναι ἐστιν· ὁ γὰρ Υἱὸς ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν τῷ Υἱῷ. Καὶ δηλοῦσι μέχρι τοῦ νῦν, ἀπὸ τοῦ ὀνόματος τοῦ Χριστοῦ φεύγουσαι. 10 Matth. vult, 31. ariolosque, neque per quer cum aliave similia. mali spiritus loquuntur. Aures eorum surdæ erunt. Nec alios contra vos loquentes sustinebunt, sed erunt uti surdi. Dæmones quoque surdi quodammodo evaserunt, cum non haberent amplius, qui eos, ut antea, invocarent. VERS. 17. Lingent humum, sicut serpentes, qui trahunt terram. Pro, qui humi volutantur; decident enim, ait, serpentum instar, humi sese contorquentium; qui præ timore, ne caput quidem extollere audent. Vel hoc ideo dicit, quia serpentes, 321 ubi cibum alium non inveniunt, humum lingunt, trahuntque terram, hoc est in os per linguam attrahnut. Deinones quoque jampridem in omnibus hominibus cibum inveniebant (peccabant enim omnes, atque divina gloria destituebantur, regnavitque propterea mors ab Adam usque ad Moysem, et in peccatores irruit ), sed ii nunc nou amplius in omnibus talem cibum inveniunt; justi enim evadimus per Christi gratiam, cujus per mortem sacri fontis unda lavamur, confractaque mors est atque sublata. Humum propterea lingunt, trabuntque terram, infideles scilicet homines, qui humi volutantur. Turbabuntur in conclusione sua. Conclusionem vocat angustias, quæ undique eos, tanquam in obsidione, premerent. Undique ergo conclusi, ait, et obsidione cincti, summam ad inopiam redigentur. Dæmones quoque in Christi conspectu turbabantur, dicentes, Quid nobis,et tibi 10? eumdemque rogabant, ut eos mittere nollet in abyssum, quæ carcer eis erat. Super Domino Deo nostro stupebunt. Ad ineffabilem scilicet tuam erga nos humanitatem benignitatemque stupebunt, eo quod misertus eorum fueris, qui adeo te ad iram provocarunt. Et perterrefient a te. Non ab nostra, inquit, potestate, sed a te metus eis incutietur. Vel ita: Te timebunt, atque formidabilem te Deum esse intelligent, qui antea idola reformidabant, eaque deos fortes esse arbitrabantur. Obstupuerunt et adversæ potestates ad prodigium hoc maximum, cum Dominus Deus unigenitus carnem assumpsit, et homo Deus vocatus est; magnusque eis tinor incussus a te, Pater, est, proindeque et ab Unigenito ipso; siquidem Filius in Patre est, et Pater in Filio. Quas quidem potestates ad hæc usque tempora Christi nomen aversari, idque audientes aufugere manifeste liquet. Varia lectiones et notæ, Επ εγγαστριμύθους hic appellat Interpres, quos alibi p. 9 ἀπὸ γαστρὸς φωνοῦντας dicit. Dodonæam scilicet, apud veteres celebraNissimam. (53, Χείρα, manum. Cod. Bar. Εναντίαι, contraria. Cod. Ven. Vocatus nonine, quod erat et re. Cum enim una Verbi persona duabus naturis distinctis prædita esset, idem et Deus et homo vere eral.

VERS. 18. Quis Deus, sicut tu, auferens iniquitas ics, et transcendens impietates his, qui reliqui sunt de hæreditate tua? Cum immensam Dei erga nos humanitatem propheta considerasset, vidissetque ipsum tanta eos misericordia dignatum, qui nefaria scelera, venia prorsus indigna, patrarant; ingenti cum admiratione, tanquam ex populi persona, clamat, Quis Deus, sicut tu? Rationes enim non exigis patratorum scelerum, sed iniquitates aufers, hoc est, Oblitteras atque deles, et impie tates transcendis, hoc est, omnino negligis atque nibili facis. Hæc autem nobis præstas, qui superstites ex populo tuo mansimus, quos, ut hæreditatis tuæ reliquias, Babylone reducendos putasti. Per sacri item fontis lavacrum 322 aufert Deus iniquitates Hebraici populi reliquiarum, quæ ad salutem servantur, quibus de reliquiis dictum est illud, Et reliquiæ salvabuntur "; idemque per pœnitentiam transcendit eorum omnium impietates, qui sese desperationi non dediderunt, sed bonæ spei reliquias aliquas in semetipsis custodierunt. Et non tenuit in testimonium iram suam: quia cupidus misericordiæ est. Hæc similia sunt Davidicis ilis dictis, Non irascetur in perpetuum, nec in sc culum excandescet: non secundum iniquitates nostras fecit nobis, neque secundum peccala nostra retribuit nobis 13. lta et in praesentia propheta ela mat, non retinere Deum iram, neque diu eam asservare in argumentum atque Lestimonium populi iniquitatum, propterea quia Deus misereri - mavult et parcere, quam arguere et punire. VERS. 19. Revertetur ab ira, et miserebitur nostri: demerget peccata nostra, et projicientur in profunda maris. Quod per Isaiam Deus clamat, Ego sum, qui iniquitates delec, nec amplius injustitiæ tuæ recordabor us, id ipsum et hoc loco Michas dicit, non modo condonaturum eum nobis peccata nostra, sed penitus oblitteraturum etiam a memoria sua, atque effecturum, ut ea perpetuæ oblivioni, quasi profundo mari tradantur. Id enim ostendit per ea: El projiciet in profunda maris. Quemadinodum enim quod in profundum maris conjicitur, nostros omnino fugit oculos; ita et iniquitates perpetuæ Deus oblivioni tradet. VERS. 19, 20. Omnia peccata nostra dabit in reritatem Jacob, misericordiam Abraham, sicut jurasti patribus nostris juxta dies priores. Omnia, inquit, peccata nostra in profundum maris conjiciet; ad antecedentia enim id referre oportet. Idque faciet, quo vera esse demonstret, quæ patriarchæ Jacob Deus promisit, et simul ostendat, misereri se cum Abrahami, tum ipsius seminis. Quemadmodum jurasti, inquit, Domine, talibus patribus nostris priscis temporibus. Ia et David: Memor fuit in sæculum testamenti sui, verbi, quod mandavit in mille 11 Rom. 15, 17. ts Psal. cut, 9. "Isa. XLIII, 25. Αμαρτίας, peccata. Gud. Fer Τις Θεός, ὥσπερ σύ, ἐξαίρων ἀνομίας, καὶ ὑπερβαίνων ἀδικίας τοῖς καταλοίποις τῆς κλη ρονομίας αὐτοῦ; Αποβλέψας εἰς τὸ ἄφατον πλ θος τῆς χρηστότητος τοῦ Θεοῦ, καὶ ἰδὼν ὅπως τοὺς ἀσύγγνωστα πταίσαντας, ἐλέους τοσούτου ἠξίω σεν, ἀναφωνεῖ μετ' ἐκπλήξεως, ὡς ἐκ προσώπου τοῦ λαοῦ· Τίς θεὸς ὥσπερ σύ; Οὐκ ἀπαιτεῖς γὰρ τῶν πλημμελημάτων εὐθύνας, ἀλλ' ἐξαίρεις τὰς ἀνομίας, τουτέστιν, ἐξαλείφεις, ἀφανίζεις καὶ ὑπερβαίνεις ἀδικίας· τουτέστι παρορᾶς, ἐν οὐδενὶ λόγῳ ποιῇ. Ταῦτα δὲ ἐργάζῃ ἡμῖν τοῖς καταλει φθεῖσιν ἐκ τοῦ λαοῦ, οὓς ὡς λείψανα της κληρον μίας σου εὐδόκησας ἐκ Βαβυλῶνος ἐπαναγαγεῖν. ᾿Αλλὰ καὶ διὰ τοῦ βαπτίσματος ἐξαίρει τὰς ἀνομίας τοῦ καταλείμματος τῶν Εβραίων, τοῦ εἰς σωτηρία τηρουμένου· περὶ οὗ γέγραπται· Τὸ κατάλειμμα σωθήσεται. Καὶ διὰ τῆς μετανοίας υπερβαίνει τις ἀδικίας τῶν ὅσοι μὴ ὑπὸ τῆς ἀπογνώσεως ᾐχμαλωτίσθησαν· ἀλλὰ χρηστοτέρας ελπίδος τινὰ λείψανα ἔσχον ἐν ἑαυτοῖς. Οὐκ ἐκράτησεν εἰς μαρτύριον ὀργὴν αὐτοῦ, ὅτι θελητὴς ἐλέους ἐστί. Ταῦτα ἔωκε τοῖς ὑπὸ τοῦ μακαρίου Δαβίδ λεχθείσιν· Οὐκ εἰς τέλος όρο γισθήσεται, οὐδὲ εἰς τὸν αἰῶνα μηνιεῖ· οὐ κατά τὰς ἀνομίας ἡμῶν ἐποίησεν ἡμῖν, οὐδὲ κατὰ τὰς αμαρτίας ἡμῶν ἀνταπέδωκεν ἡμῖν. Καὶ νῦν ὁ προφήτης βοά, ὅτι τὴν ὀργὴν οὐ κατέσχε καὶ ἐφύ λαξεν ἐπιπλείστον, εἰς ἔλεγχον καὶ μαρτύριον τῆς παρανομίας τοῦ λαοῦ, διότι θέλει μᾶλλον τὸ ἐλεεῖν, ἢ τὸ ἐλέγχειν καὶ κολάζειν. Επιστρέψει ἀπὸ τῆς ὀργῆς, καὶ οἰκτειρήσει ἡμᾶς καταδύσει τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν, καὶ ἀπορ ῥιφήσονται εἰς τὰ βάθη τῆς θαλάσσης. Οπερ διὰ τοῦ Ἡσαΐου βοᾷ ὁ Θεὸς λέγων, Ἐγώ εἰμι ὁ ἐξαλείφων τὰς ἀνομίας σου, καὶ οὐ μὴ μνησθώ τῶν ἀδικῶν σου, τοῦτο καὶ νῦν φησι περὶ αὐτῶ ὁ Μιχαίας, ὡς οὐ μόνον ἀφήσει τὰς ἁμαρτίας ἡμῖν, ἀλλὰ καὶ τῆς μνήμης παντελῶς ἐκβαλεῖ, καὶ οἷόν τινι βυθῷ παραδώσει τῇ λήθη. Τοῦτο γὰρ παραδη λοῖ διὰ τοῦ εἰπεῖν· Καταδύσει εἰς τὰ βάθη τῆς θαλάσσης. "Ωσπερ γὰρ τὸ εἰς τὸν βυθὸν τῆς θα λάσσης ἀφιέμενον ἀφανές ἐστι παντελῶς· οὕτω καὶ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν λήθῃ παντελεί παραδώσει. Πάσας τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν δώσει εἰς ἀλή θειαν τῷ Ἰακώβ, ἔλεον τῷ ᾿Αβραάμ, καθότι ὤμοσας τοῖς πατράσιν ἡμῶν κατὰ τὰς ἡμέρας τὰς ἔμπροσθεν. Πάσας, φησί, τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν δώσει εἰς τὰ βάθη τῆς θαλάσσης· κατὰ κοινοῦ γὰρ δεῖ τοῦτο λαβεῖν. Ταῦτα δὲ ποιήσει εἰς τὸ φανῆ α: ἀληθῆ, ὁ ἐπηγγείλατο τῷ Ἰακώβ, καὶ ἵνα δείξῃ. ὅτι ἐλεεῖ τὸν ᾿Αβραὰμ καὶ σπέρμα αὐτοῦ. Ὥσπερ ὤμοσας, φησί, ὦ Κύριε, τοῖς τοιούτοις πατράσιν ἡμῶν ἐν τοῖς πάλαι χρόνοις. Οὕτω καὶ Δαβὶδ λέγει Εμνήσθη εἰς τὸν αἰῶνα διαθήκης αὐτοῦ, λόγου Varim lectiones et nom.

EXPOSITIO IN PROPHETAM MICHEAM. CAP. VII. p 119) menti sui ad Isaac ". Est et alia Scriptura: Demerget peccata nostra, et abjicientur in profundum maris, omnia peccata nostra. Atque hic sistenda oratio est, ut prophet: sensus sit, demersurum Deum peccata nostra; quod ut clarius dicat, repetens, Non hæc, ait, aut hæc, sed omnia. Alio autem orationis initio facto, subjicit, Dabis veritatem tuam Jacob, et quæ sequuntur. Scilicet cum hoc facies, fidem profecto Jacob datam liberabis. Si vero legis violatio parit iram, ubi enim non est lex, neque violatio legis esse potest; 323 si les eadem testimonium dicitur, propterea quia populo testatur, quid agendum sit, quidve fugiendum, des umtialque, ni Deum colant, hæc et hæc eos mala passuros animadverte quid per hæc Deus dicere velit. Innuit nimirum se, cum patiens sit atque misericors, haud retinere iram, quam ei legis violatio movit, sed conversurum se ad nos, quos jam deseruerat, assumptaque carne, in terris versaturum, demersurumque peccata nostra in sacri font s lavacrum, et in profundum maris conjectum iri peccata nostra, quo in mari demersus jacet peccati princeps et auctor. Ejus quippe ductu patrata sunt peccata nostra; proptereaque dignus est, qui pœnas horum peccatorum luat, quibus Dei opus contaminavit. Sed grates agantur ei, qui priscorum hominum nostrumque simul misertus est, quique peccata nostra in profundum maris, su videlicet οὗ ἐνετείλατο εἰς χιλίας γενεάς, ὧν διέθετο τῷ generationes, quod disposuit ad Abraham, et jura- 'Αβραάμ, καὶ τοῦ ὅρκου αὐτοῦ τῷ Ἰσαάκ. Ἔστι δὲ καὶ ἑτέρα Γραφή Καταδύσει τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν, καὶ ἀποῤῥιφήσονται εἰς τὰ βάθη τῆς θα λάσσης, πάσας τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν· καὶ ἄχρι τού του ἱστῇ· ὥστε νοεῖσθαι, ὅτι λέγει ὁ προφήτης, ὡς ἄρα ὁ Θεὸς καταδύσει τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν· καὶ ἐπαναλαβὼν διὰ πλείω σαφήνειαν φησιν· Οὐ τάσδε ἢ τάσδε, ἀλλὰ πάσας. Ἀπ᾿ ἄλλης δὲ πάλιν ἀρχῆς· Δώσεις ἀλήθειάν σου τῷ Ἰακώβ, καὶ τὰ ἑξῆς· τουτέστιν, "Οταν τοῦτο ποιήσῃς, δώσεις ἀναμφιλό γως τὴν ἀλήθειάν σου τῷ Ἰακώβ. Εἰ δὲ ὁ νόμος όρο τὴν κατεργάζεται παραβαινόμενος οὗ γὰρ οὐκ ἔστιν ὁ νόμος, οὐδὲ παράβασις)· μαρτύριον δὲ λέγεται ὁ αὐτὸς, ὡς διαμαρτυρόμενός τε τῷ λαῷ, & δεῖ πράττειν, καὶ μή· καὶ ὅτι εἰ μὴ τὸν Θεὸν θε ραπεύουσι, τάδε καὶ τάδε πείσονται· ὅρα, τί φησιν, ὅτι οἰκτίρμων καὶ ἐλεήμων ῶν, οὐκ ἐκράτησε την ὀργὴν αὐτοῦ, ἣν ὁ νόμος κατειργάσατο παραβαινό μενος ὑφ᾽ ἡμῶν, ἀλλ' ἐπιστρέψει πρὸς ἡμᾶς οὓς ἀπεστράφη, καὶ σάρκα λαβὼν, ἐπὶ τῆς γῆς ὀφθήσεται, καὶ καταδύσει τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν ἐν τῇ τοῦ βαπτίσματος κολυμβήθρᾳ, καὶ ἀποῤῥιφήσονται εἰς τὰ βάθῃ τῆς θαλάσσης, ἔνθαὁ τῆς ἁμαρτίας ἀρχηγός. Αὐτῷ γὰρ προσαναιμάχθησαν αἱ ἁμαρτίας ἡμῶν, καὶ αὐτός ἐστιν ἄξιος ὑπὲρ αὐτῶν δοῦναι λόγους, ἀνθ' ὧν τὸ τοῦ Θεοῦ πλάσμα ταύται; κατεμόλυνεν. Αλλά γὰρ χάρις τῷ καὶ τοὺς πάλαι ἐλεήσαντι, καὶ ἡμᾶς ἐλεοῦντι, καὶ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν εἰς τὰ βάθη τῆς θαλάσσης τῶν αὐτοῦ οἰκτιρμῶν ἀποῤῥίπτοντι καὶ G misericordis, conjecit, penitusqne delevit. Faxit ἀφανίζοντι· ὃς καὶ δῴη ἡμῖν τοῦ τε Ἰακὼν τὴν ἀρετὴν μιμουμένοις πτερνίσαι τὰ πάθη διὰ τῆς πρακτικῆς, τοῦ τε ᾽Αβραὰμ ζηλωταῖς γενομένοις. μὴ συνεπαχθῆναι τοῖς φθαρτοῖς τούτοις, καὶ ταῦτα θεοποιῆσαι διὰ τῆς πρὸς αὐτὰ σχέσεως· ἀλλὰ μᾶλ λον ἐκ τῆς τούτων ἀνωμαλίας πρὸς αὐτὸν ἀναδρα μεῖν, καὶ τὴν αὐτοῦ ἀσάλευτον βασιλείαν, ὥστε καὶ πατέρας κληθῆναι πολλῶν ἔθνων, γεννηθέντων ἡμῖν, καὶ διὰ τοῦ διδάσκεσθαι παρ' ἡμῶν τὸ καλόν, καὶ διὰ τοῦ ζηλοῦν ἡμᾶς ἐπὶ τῷ ἀγαθῷ βίῳ, ἐν ᾧ καὶ στηριχθείημεν διὰ τῆς χάριτος αὐτοῦ Χριστοῦ, μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα σὺν τῷ ἁγίῳ Πνεύ ματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Μιχαίας ερμηνεύεται ταπείνωσις, ἢ ταπεινούς μενος. Οὗτος ἦν ἀπὸ Μοραθὶ, ἐκ φυλῆς Ἐφραὶμ, καὶ πολλὰ ποιήσας τῷ ᾿Αχαάβ, ὑπὸ Ἰωάβ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ ἀνῃρέθη κρημνῷ, ὅτι ἤλεγχεν αὐτὸν ἐπὶ ταῖς ἀσεβείαις τῶν πατέρων αὐτοῦ· καὶ ἐτάφη ἐν τῇ γῇ αὐτοῦ μόνος, σύνεγγυς πολυάνδρου Ενακείμ. Τέλος τοῦ εἰς τὸν προφήτην Μιχαίων συντάγματ τος, ἀπὸ φωνῆς τοῦ μακαριωτάτου ἀρχιεπι σκόπου Βουλγαρίας κυροῦ Θεοφυλάκτου. "Psal. civ, 8, 9. idem Deus, ut Jacob virtutem æmulantes, pravos animi affectus per virtutis exercitationem supplantemus, et Abraham imitatores facti, non inhiemus vietis atque caducis hujusce mundi bonis. neve ea quasi numina, præ nimio in ipsa studio, colamus, sed potius ab horum inconstantia ad eum ejusque immobile regnum convolemus. Quo flat, ut et patres multarum gentium appellemur, a nobis progenitarum, eo quod a nobis doceantur, quid æquum sit et honestum, æmulenturque nos, honestamque vitam nostram, in qua utinam confirmemur per gratiam ipsius Christi, eni una cum Patre et Spiritu sancto sit gloria nunc, et per omne ævum. Amen. Michæas idem sonat, ac humiliatio, seu, qui humiliatur. Hic erat ex regione Morathi, de tribu Juda, qui cum multa fecisset Achabo, demum ab hujusce alio præceps actus est, et interfectus, propterea quod eum, utpote patrum suorum impie.. tatem consectantem, reprehendit; sepultusque est in terra sua solus, propter viris abundantem Enacim. Finis syntagmatis in Michæam prophetam, ex voce beatissimi archiepiscopi Bulgariæ domini Theophylacti. Προσηνέχθησαν. Col. Ven. Variæ lectiones et nota