α MONITUM. Operibus Theophylacti haud spernendam mantissam subjicimus, Vitam scilicet S. Ciementis Bulgarorum archiepiscopi, anno 916 defuncti. Hujus Vitæ fragmentum ex codice Vaticano eaiderat Leo Allatius In Robertum Creyghtonum, integra prodiit Moschopoli anno 1741, 4º, recusa deinde Vindobonæ 1802, el Vindobonæ iterum anno 1847, cum erudita Præfatione, per Franciscum Miklosich, philologum clarissimum. Huc usque tamen Græce tentum prodierat, nos interpretationen Latinam adjecimus. Operis inscriptioni, in qua Theophylacto nostro ascribitur, fidem omnem negat novissimus Editor Vindobonensis, et Theophylacti nomen majoris auctoritatis gratia operi concilianda additum fuiss putat. Sanctum Theophylactum, inquit, Justinianæ primæ totiusque Bulgaria archic- * piscopum, hanc Vitam sancti Clementis scripsisse concedere non poterit hic qui in ipso opere c. 18 legerit, auctorem ejus S. Clementi, mortuo 916, convixisse, cum notum «sit, Theophylactum anno 1107 diem obiisse supremum. Adde e c. 22 colligi, auctorem «fuisse natione Bulgarum, quippe qui narret: «Omnia ad Ecclesiam pertinentia Clemens * NOBIS Bulgaris tradidit,» cum Theophylactus, ut ipsius verbis utar (a), «hospitio tan- «tum Bulgarus, revera Constantinopolitanus fuerit.» Scriptam esse hanc Vitam tempore «quo Bulgaria a Scythis vexaretur, patet e c. 29: «Sancte pastor, serves a barbaricis in- «cursionibus intactos nos alumnos tuos, maxime nunc, cum afflictio in propinquo, nec «est, qui adjuvet, cum scythicus gladius Bulgarico sanguine inebriatus est.» Auctor hic * loqui videtur de Hungaris, qui annis 934, 943, 959, 962 Byzantium petentes, Bulgariam «davastəbant: illos enim etiam Scythas appellari a scriptoribus historiæ Byzantinæ notum «est. Sed judicium penes Lectorem sit. Conferendus Bernardus de Rubeis in Dissertatione de Theophylacti ætate et patria, num. 1 seqq., tomo I hujusce editionis præmissa. (a) In epistola prima ad Mariam imperatricem, suora col. 503 C.

VITA S. CLEMENTIS BULGARIÆ ARCHIEP. ΒΙΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΕΙΑ, ΟΜΟΛΟΓΙΑ ΤΕ ΚΑΙ ΜΕΡΙΚΗ ΘΑΥΜΑΤΩΝ ΔΙΗΓΗΣΙΣ ΚΛΗΜΕΝΤΟΣ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΒΟΥΛΓΑΡΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Παρὰ τοῦ ἁγιωτάτου καὶ ἀοιδίμου ἀρχιεπισκόπου τῆς πρώτης Ἰουστινιανῆς καὶ πάσης Βουλγαρίας, κυρίου ΘΕΟΦΥΛΑΚΤΟΥ, καὶ μαΐστορος τῶν ῥητόρων χρηματίσαντος ἐν Κωνσταντίνου πόλει, PATRIS NOSTRI INTER SANCTOS CLEMENTIS BULGARORUM ARCHIEPISCOPI VITA, CONVERSATIO, CERTAMEN RERUMQUE MIRABILITER AB EO GESTARUM COMPENDIOSA NARRATIO, Quam scripsit Sanctissimus illustrissimusque archiepiscopus primæ Justinianæ ac totius Bulgariæ Dominus THEOPHYLACTUS, qui Constantinopoli magister rhetorum fuit. Α΄. Δεῦτε, τέκνα, ἀκούσατέ μου, δεῦτε, καὶ διηγήσομαι ὑμῖν, πάντες οἱ φοβούμενοι τὸν Θεὸν, ὅπως ἂν γνῷ γενεὰ ἑτέρα, υἱοὶ τεχθησόμενοι, καὶ λαὸς ὁ κτι ζόμενος αἰνέσῃ τὸν Κύριον. Ταῦτα μὲν Δαβὶδ εἴρηκεν, ἡμεῖς δὲ μετ' αὐτοῦ σήμερον. Δεῖ γὰρ τὴν θείαν μεγαλοσύνην ἐκδιηγείσθαι πάντοτε καὶ πρὸς ἅπαν τας, οὗ ταύτῃ μόνον (ὅσα γὰρ ἂν ἀπαγγείλωμεν καὶ λαλήσωμεν, ὑπὲρ ἀριθμὸν ἐπληθύνθησαν τὰ λειπό μενα)· ἀλλ' ὅτι καὶ τοῖς ῥᾳθυμοτέροις καὶ πρὸς τὴν τοῦ καλοῦ ἐργασίαν ἀπονυστάξασι διαπνισμός τις για μεται ἡ τῶν τοῦ Θεοῦ θαυμασίων κηρυττομένη μεγαλοπρέπεια. Οίονται γὰρ οἱ πολλοὶ τοὺς καθ' ἡμᾶς καιροὺς οὐκ ἄν τι τῶν ἀρχαίων χωρῆσαι, ἀλλὰ τοὺς μὲν προτέρους χρόνους καὶ θαύμασι λαμπρυν θῆναι καὶ βίοις ἀνδρῶν κοσμηθῆναι, ἀσωμάτως σχε δὲν ζησάντων ἐν σώματι, τῇ δὲ ἡμετέρᾳ γενεᾷ οὐδὲν τοιοῦτον δωρηθῆναι παρὰ Θεοῦ, ὅθεν καὶ πρὸς τὸν σπουδαῖον βίον, ὡς τῆς νῦν φύσεως μή δεχομένης τοῦτον, ἐλεεινῶς γε ἀτενάρκησαν, κακῶς γε εἰδότες ἐκεῖνοι καὶ λίαν ἐπισφαλῶς. Ο τε γὰρ τῆς φύσεως λόγος ὁ αὐτό; ἐστι καὶ οὐκ ἠλλοίωται, καὶ κατέλιπεν ἑαυτῷ Κύριος κάν τοῖς ἡμετέροις χρόνοις ἄνδρας μάλα πολλούς, οἱ γόνυ τῶν κάτω συρομένων οὐδενὶ κάμψαντες εἰς δόξαν τοῦ εὐρανίου Πατρὸ; τῷ τοῦ βίου φωτὶ διέλαμψαν, φωστῆρες ἐν κόσμῳ γεγονότες, λόγον ζωῆς ἐπέχοντες. Ωσπερ οὖν καὶ τὴν τῶν Βουλγάρων χώραν ἐφώτισαν ἐν τοῖς ἐσχάτοις καιροί; Πατέρες μακάριοι καὶ διδάσκαλοι, λάμψαντες δι δάγμασί τε καὶ θαύμασι καὶ βίῳ καὶ λόγῳ καταPATROL. GR. CXXVI. 1. Venite, filii, audite me, adeste et narraho vobis omnibus qui timetis Deum, ut cognoscat generatio altera, filii nascituri et populus creatus laudet Doιninum. Hæc quidem dixit David, nos autem cum ipso hodie dicimus. Oportet enim Dei magnitudinem ubique et apud omnes, non hic tantum enarrari (quidquid enim dixerimus, plura dicenda remanebunt); verum etiam languidis et in operatione boni ignavis quædam exhortatio est mirabilium Dei celebrata magnificentia. Plerique enim existimant, nostra tempora non posse cum antiquis comparari, quippe quæ illustrata ornataque rerum et virorum miraculis cum corpore viventium, nihilque tale nostrae generationi a Deo concedi: line quoque ad studiosam vitam, quasi nunc illam non ferret natura, agre accedunt homines scioli. Etenim naturæ ratio eadem est et non mutatur, sibique reservavit Dominus pro nostris etiam temporibus homines valde multos, qui rebus terrestribus genu non flectentes, ad gloriam cœlestis Patris vitæ splendore luxerunt lumina mundi, normam vitæ servarunt; sicut quoque Bulgarorum regionem ultinis hisce temporibus illustrarunt beati Patres et magistri, doctrinis miraculisque celebres ac vita sermoneque clari apud Deum, quorum integram vitam memorise tradere mihi esset in voto, nisi hoc sermonis mei vim superaret: quædam vero pauca proponen's, benevolentiam gratiamque Dei significabo, qui nobiscum est et erit omnibus diebus usque in finem,