‹ Melius est, inquit Scriptura', modicum justo, super divitias peccatorum multas.» Melius igitur etiam vera dicendo balbutire, quam mentiendo Platonis copiam et gravitatem exprimere. Neque enim tunc admirationem meretur oratio, cum profluens extra limites fertur, sed cum longitudine modica, sententiis abundans ac di ves fuerit, et in brevitate, perspicuitate, venustatisque neglectu, quod necessario tradendum est, quodque cum in ipsa doctrina, tum in moribus splendet, comprehenderit atque in medium protulerit. Spiritualia comparantes et dijudicantes*, › ut sacrarum Litterarum non ignari, el probuti, haud nitidam, figuris involu tam, tornatilem, et ab artificio profectam compositionem, verborumque ornamenta (in quibus sæpenumero exquisita dicendi exercitatio mendacium occultat, quo inconsiderate legentes, nec lecta excutientes detrimen tose irretiuntur), verum illustratæ, et evangelicis oraculis confirmatæ, et quanquam non sine barbarismis et solæcismis pronuntiatæ, veritatis orationem desiderant. Quare quicunque ista fideliter, nulla invidia, rulla curiositate, citra omnem simulationem fraudemque legerit, in paucis nec obscuris interrogationibus, præ ceptis et responsionibus, quæ diversis ætatibus a doctoribus Ecclesiæ catholicæ tanquam ejusdem luminibus ac sideribus super necessariis quibusdam fidei nostræ capitibus dilucide quæsita et explanata sunt, inveniet. Quæ quidem studio et labore non minimo sanctissimus solitarius Philippus, ad ædificationem et utilitatem sal wari cupientium, in unum corpus collegit. Nec illa solum quæ ab Ecclesiæ magistris scripta, sibi conquirenda duxit: sed multa insuper ab se inventa et excogitata orthodoxorum proborumque animis salutaria adjecit. Itaque in hoc scopo ac fine cordis oculum defigere oportet. Oratio namque structura, varietate, festivitate et elegantia quodammodo transformata, tractationi propositæ incommodat, dum latenter eorum quæ leguntur intelligentiam surripit, et offusis tenebris rem ipsum perspicere ac penetrare vetat. Porro semetipsum alloqui, et per prosopopæiam (hoc est, personæ fictionem) animam interrogare, et rursum dubia seu difficilia sibimet dissolvere tum iis qui sub lege antiqua, tum iis qui sub gratia vivunt vixeruntque, solemne et usitatum est. ‹ Benedic, anima mea, Domino, ait David ³; et, Converte, anima mea in requiem tuam *.» Et de eo qui erat in Deum dives, narrat Dominus, ita locutum, ‹ Dicam animæ meæ: Anima, habes multa bona*.» Et Hymnographus, Ànima, quæ hic sunt, temporanea sunt. Et ab aliis alia id genus sæpe scripta sunt. ↑ Psal. xxxvi, 16. 'I Cor. u. Psal. cn, 1. * Psal. cxiv, 1. * Luc. XII, 1. Super emendatione Dioptræ, quam, hortatu beatis inti Dionysii, metropolitæ Mitylenes, domo Pelo onnesii, et coguomento Euzoiti, suscepit. Volumen hoc, DIOPtra inscriptum, a Philippo, viro sanctissimo, compositum esse, eumque suadentibus el hortantibus parentem et obsecundantem, non suopte nutu ac voluntate id confecisse, ut per se jam notum, non est hic verbosius asserendum: Philippo, inquam, qui temporibus magni imperatoris Alexii, instar corusci luminis virtutis claritate effulsit. Illud quoque certum est, ipsum abundasse, et hic etiam abundare optimis ac salutaribus commentationibus atque sententiis: quas partim e Scriptura sancta derivavit partim ex semet deprompsit ac digessit. Caterum, quod ad dictionis elegantiam et elocutionis leporem, concinnitatem ac nume rum attinet, non bene se res habebat, quod videlicet Pater ille admirandus hæc, ut apparet, in minimis du ceret: de sola veritate utilitateque hominum laboraret, qua nihil pulchrius, nihil fructuosius, ne ipsa quidem vel sapientia Platonis, vel eloquentia Demosthenis, vel gravitas Thucydidis. Quid enim hæc omnia sunt, si cum senten tiis hisce lectissimis comparentur? Quod non ignorant, qui eas norunt. Sed hactenus ista fuit hujus libri con ditio, pulchritudoque Dioptræ sententiarum, cætera haud sane pulchra videbatur: sed erat auro frustra ac temere projecto similis; aut (ut alio exemplo rem declaremus) arbori speciosis quidem pomis gravidæ et onustæ sed foliis nusquam comanti et idcirco ad aspectum indecoræ ac invenusta. Porro bonus Lesbiorum pastor

Lionysius, cum in librum sic, ut diximus, kabentem incidisset, ita incorrectum et informein relinquendum non putavit, nec reliquit: sed germana et diligenti opera nostra debitas ei emendationes adhibuit. Quan 'um quantum enim toto opere salebrosum et absonum erat, ceu marcidum quoddam senium sive situm abra dens quasi novum ac vegetum præstitit, repulsa inde omni barbarie, et quidquid in consecutione orationis vitiosum erat; contra, nitore, concinnitudine, compositione, certaque numerorum moderatione inducta, et ubique luce perspicuitatis ilta:a. In rebus autem ipsis nihil vel contractum, vel ablatum, sed omnia ad au ctoris memoriam integra conservala sunt. Quod facile cognoscet, qui novam hanc et recentem Die ptram cum prima et veteri illa collatam perpenderit et examinarit, inque singulis sensum ponderarit, ac reliquam ora tionis vim explorarit. Vel cæco apparet, ut Plato ait. PHILIPPUS SOLITARIUS, PECCATOR, ABJECTUS ET PEREGRINUS, Petitioni tuæ, quanquam invitus, propter obedientiæ tamen et charitatis fructum obsccutus, et expleto munere quod mihi imposuisti, venerande Pater fraterque Callinice, omnia versibus politicis, et libris quatuor, interrogandi ac respondendi forma servata, complexus sum. Anima quærit, Caro respondet. Sunt autem res hujusmodi, quæ non ad aures tuas demulcendas, sed ad animam exhilarandam valere possunt. Hosce libros accipe: et si quid parum consentaneum offenderis, imperitiæ rusticitatique no stræ veniam tribue: nec in verbis ipsis inhære: neu elegantiam inelegantem considera (sane enim nihil in his nisi vulgare inest, et agresti inscitia plena sunt omnia), sed offerentis obedientiam ac propositum amplectere. Quod si quid laudabile dictum occurrerit, ad Deum auctorem referatur, illique, ut par est, laudes dicantur et gratiæ habeantur, qui etiam idiotas ad emolumentum audientium sapientes reddit, (1 virtutem snam in infirmitate perficit *. Si quid vicissim imperfecte et inaniter scriptum repereris, hu manæ imbecillitati ignosce, quæ, ab ignoratione quadam majore impedita, nec quæ voluit, nec quemad modum voluit litteris mandare potuit. Et quoniam fratrum jussis mos gerendus est, hæc tibi, Pater et Frater, multo cum timore et reverentia conscripsi, proque captu meo perexiguo e sacris Scripturis ne cessaria, utilia, tuæque sanctitati conducibiliora magisque opportuna decerpta libens misi. Precaberis Deam pro me assiduo, Pater in primis venerande, quo mihi delicta mea condonentur: ut, coelestia bona consecutus, regno illo perfrui queam. € 1 Cor. XII. Ad rudes ego rudis qua possum facultate dissero, eosque pro virili mea admoneo, el hortor, et tam sacu laribus, quam monasticis hominibus munus ipsorum in mentem revoco sermone prorsus imperitis, ul ego sum; neque ad faciendain orationem, ipsamque artem propensis neque rhetorum eximiorum et scientiæ magistro rum cupidis. Atque hinc est quod scommata, et reprehensionem eorum non horreo, qui aliorum lapsus irridere consueverunt. Sed quod potius soleo, id sapio et loquor. Perspicue demonstratur, fidem operibus destitutam nihil prodesse. Anima, discipula; Caro, magi̇stra. ANIMA. Tempus antiquum est, imo antiquissi mum, quo nos ab omnium Conditore ac principe fabricatæ sumus, unum animal homo, ex utroque mundo, mistura ac temperamentum nobilissimum, Ego vero usque in hunc diem nihil ex te percun ctata, nunc primum domina famulam interrogalio Tu te erige, et doce alacriter, mihique desidiam præteritam ignosce. CARO. An ego, quod imperas, detrectare queam? tametsi ita erudita non sum, ut tibi quidem videor. ANIMA. At enim nec ego artium disciplinis im buta sum Loquere igitur, et omni posito metu, responde, quæsitaque mea prompte dissolve. CARO. Ausculta ergo, et dictis meis attende

cator legis sis, circumcisio tua præputium facta est 8., Nam circumcisionis in Christo quæ causa, aut quæ gratia? nec etiam præputii ', si adsit gratia. Mandatorum observatio prodest, ut ait neque enim auditores, sed custodes, et factores legis 10, si in eo perseverent, justificabuntur. Sed totum ex ipso Verbi ore discas licet ‹ Non omnis qui dicit mihi, Domine, et non facit quæ dico, in trabit in regnum cœlorum: sed is potius, qui implet voluntatem Patris mei "., Nemo te deci piat, nemo tibi blandiatur, quasi fides operibus destituta tibi salutem afferre queat. Fides sine operibus, scias velim, inutilis est: et vicissim Sæpenumero a compluribus audivi, hominem ani- qui erant Romæ scribens, ait: • Circumcisio qui mantem eximium, omniumque animantium pul- dem prodest si legem observes; si autem prævari cherrimum, nunquam a Conditore suo suppliciis traditum iri, si modo salutari ablutus lavacro, ac ſide præditus fuerit; ablutionis autem, ac simul fidei expertem, juste pœnas subiturum. Quos quidem pro eo ac decuit ignorantiæ condemnavi. Insignis namque et doctor maximus Basilius ita sentientes facile refellit, optimeque docet in hanc sententiam: cum servus quispiam dominum offen derit, et offensio illa miserationem penitus exclu serit, ut secundum legein pœna illi infligenda sit, primum omnium damnatur, gloria nudatur, spo liatur et ejicitur iis quæ habebat bonis tandem que commeritæ pœnæ addicitur. Præterea lex et disciplina ecclesiastica servatur; et cum quis sacer- opera sine fide nihil valent. Quapropter si salvari dotum deliquerit, sive inferioris gradus fuerit, sive throno episcopali clarus, symbolis sacrarum vestium exuitur *: et simul, ut ait canon, omnem dignitatem exuit, ac pro papa fit apopapa, canoni busque subjectus, debitc supplicio mulctatur. Judex autem totius orbis an non ita omnes judicabit? Cum venerit ad judicium, criminibus obnoxios gratia baptismatis, quod illi suorum vulnerum sordibus inquinarunt, denudabit, et tum, heu! cruciatibus mandabuntur sempiternis **. Esset siquidem a ratione alienissimum absurdis simumque, tantum beneficium, tantumque donum una cum anima ignominia affici, atque condemna ri. Gratia igitur privata, tormentis deditur. Nec solus Basilius ista quæ dixi, scripta reliquit, sed alicubi etiam eloquentissimus Chrysostomus, et cum bis Amphilochius, tres, inquam, hi velut Ecclesiæ sidera, magistrique Verbi Dei maximi ac præstantissimi. ANIMA. Testes tu mihi non spernendos, fideque dignissimos memoras: ‹ Nam in ore duorum, aut trium testium stabit omne verbum 7. Quod si plures producere potes, age, producito; licet enim testari pluribus. CARO. Ergo alium testem audi, cui crede, cui fidem habe: verba enim Scripturæ sunt. Os nam que Christi, et magnus illi præco Paulus, Hebræis 7 Matth. xvIII, 16. * Rom. 11, 25. 1 Cor. VII, 18. vis, et felicitatem illam concupiscis, fidem et opera rite conjunge. ANIMA. Expone igitur quænam opera intelligas ut ubi cognovero, ad ea recte præstanda festinem. Agedum, dic, doce, recense. Quænam mandata divina, sive opera oona præ stantiora ducenda videantur. CARO. Et plurima et pulcherrima, et omnia fructuosa sunt. Quæ autem meliora, et pulchris pulchriora, quibus compendio ad Dominum ascen datur, omnino a me docendum ac præcipiendum est. Sex tantummodo, nec plura, sunt numero. Vide catalogum, et quæ sint nosce. Esurienti mihi cibum, sitienti dedistis potum. Peregrinum el hospitem me recepistis, nudum cooperuistis. Infir mus eram, et in carcere, et accessistis, visitastis, et ministrastis mihi. His alia item, eaque permulta, et salutaria adjungere potuisset: verum ut ad salutem magis necessaria, magis obvia, et honora biliora, sex duntaxat enumerans, cætera præter misit. Ad hæc igitur omnes allicit et provocat, divites, pauperes, servos, dominos: reliquorunı usum volentibus permittit, neminem ad ea ullo modo compellens. ANIMA. Ede porro ista, quorum necessitatem " Rom. 11, 13. * Matth. vII, 21. Scholia. Non eamdem pœnam ante et post initam sacer dotii dignitatem exsolvemus, si peccaverimus. Qui enim ne tantum quidem honorem adepti meliores evaserint, multo gravius et dirius jure punientur. Honoris quippe magnitudo peccantibus supplicii fit augmentum. Et qui indignos consecrant, earumdem cum ipsis pœnarum rei sunt, tametsi quos conse crant, non noverunt. Omnes qui in circuitu ejus sunt, offerent munera terribili (Psal. LXXV, 12), et ei qui aufert spiritum principum. Nam apud formidabile illud divinumque tribunal justi actiones seu opera sua tanquam dona Deo offerent. singulis autem peccatoribus datus illis per baptismum spiritus auferetur atque ita æternæ illos pœnæ excipient. Chrysost. Nihil confert baptismus vitam non bene recleque instituentibus.' servat. › Qui habet mandata mea, et servat ea, ille est qui diligit me. Qui autem diligit me, sermones meos Si enim ego Puter sum, ubi est honor meus? Et si Dominus ego sum, ubi est timor meus? (Malach. 1, 6.) › — Gloria patrum, sanctitudo filio rum et dominorum honos, servorum timor. Cyrillus, Nihil conducit nobis, Christianorum ap pellationem esse consecutos, nisi etiam opera se quantur. Scriptum est enim: ‹ Si filii Abrahæ essetis, opera Abrahæ faceretis. (Joan. vIII, 39.) Sicut enim corpus sine anima mortuum est, ita quo que fides sine operibus mortua est. (Jacob. 11, 20.) Haud enim quidquam valet sanitas fider, si mores sint corrupti. Nam etsi omnem fidem dogmatumque veritatem complectamur, et a vitæ innocentis patro cinio inopes ac deserti simus, nihil obstabit quin in gehennæ ignes sempiternum arsuri abripíumur.

imponere noluit; aveo enim sigillatim cogno- tibus, sine quo omnia, et ipsum virginitatis lumen scere. CABO. Virginitatem colere, vitam monasticam vivere, pervigilare in divinis precibus, cubare humi, multum peregrinari, et corpusculum pœnis voluntariis atterere, unica tunicula vestiri, Deo, Virgini matri, aliisque amicis Dei opere magnifico templa condere. Ad hæc nos Christi præcepta non adigunt; sed qui potest capere capiat ". › Cæ terorum seriem, quæ nimirum salvari volentibus conducunt, quis percensuerit? Verumtamen man datur nobis omnia illa facere quæ in sacris Litte ris præcipiuntur, si Deum in nobis habitare cupi mus. Sed illa sex honestissima, et laudatissima, præque aliis indicta nobis sunt. Nec solum aliis ea præponit ac præfert, sed et alibi eorum sæpius meminit: • Misericordes, inquit, estote, sicut et Pater vester coelestis misericors est 13. ▸ Non hortatur nos psallere, quando nec Pater psallit; non pervigilare; non labores et ærumnas multas, non vitam ac certamina solitariorum amplecti nihil horum. Sed ad misericordiam solam nos invitavit: quoniam natura ‹ miserator, et multum misericors est Dominus **:» quoniam ‹ misericor diam tantum vult, et non sacrificium: › quo niam nulla re alia colitur, nec placatur, nisi una misericordia: quoniam vult miserationes; et quo niam misericordiæ abyssus est. Dicam breviter misericordia solum opus est homini cum Deo commune, et per misericordiam solam homo Creatorem suum imitatur, eique consociatur. Id ita esse ex decem virginum parabola liquet. Ex conservatione virginitatis pulchræ erant omnes; amabant Deum, et pudice vitam agitabant. exstinguitur; sine quo omnia vana et inefficacia quandoquidem id Sponsus super omnia diligit? Intellige cum tremore verba Domini, et crede, et fidem commoda, et neutiquam diffide dictis. Pro feret verbum asperum ad eos, qui a sinistris sta bunt: Discedite procul hinc in gehennam ignis, qui præparatus est diabolo, et angelis ejus ",, Non quia adulteria commisistis; non quia fornicati estis non quia furtum fecistis; non quia cædes et latrocinia perpetrastis; non quia libenter male dixistis, et vim aliis attulistis, et mendacia profu distis, et vobismet placentes, et vinosi, et ebriosi, et improbi fuistis; nec quia omne genus iniquitatis atque sceleris conscivistis: nihil horum in ipsis tum reprehendei; sed quia mendicum stipem ro gitantem despexistis; sed quia fame et siti confli ctantem, in carcere sedentem, et nudum, et hospi tem, et Jecto misere affixum me cum vidissetis, non cibo refecistis, non potu recreastis, non vel paulun visitastis, non vestivistis, non hospitio accepistis, non ministrastis ". Et quinque quidem prudentes, quinqué autem fatuæ continentiæ, lacrymis et luctui incumbe bant: otium molle, morumque licentiam nullo modo diligebant; viam angustam et tribulationes consectabantur, carnemque assiduis laboribus de bellabant. Non tamen æqualiter illis mandatum curæ fuit; sed prudentes prudenter oleum habue runt in vasis suis, quo fatuæ caruerunt. Atque hinc veniente Sponso, gaudiis nuptialibus excluse sunt Nescio vos, clamat Sponsus formosissi mus ¹º. ‹ Nescio vos, recedite. Quis enim vobis aperiet, cum virginitate oleum etiam non afferen ** Matth. xx, 12. 13 Luc. vi, 36. 14 Psal. cu, 8. 18 Luc. XVI, 19 seqq. Hoc ipsum quod dico, rursus ex Evangelio con firmo 18. De divite illo duro et inhumano audivistis, quomodo videlicet lingua ejus (o calamitatem!; apud inferos arserit. Non quod variis se sceleribus in vita obligasset; nec quod proximum odisset; nec quod per temulentiam plurima et nefaria admisisset; nec quod undecunque provenientibus vectigalibus in tumuisset ac superbisset, opulentus, gaudens, ra piens, dominatum obtinens, bysso et purpura in dutus splendide; non, inquam, horum causa ad tormenta detrusus: sed quia Lazarum pauperem omnimodis neglexit, et super afflicto misericordia non est commolus. Res mira hæc, et horroris ple nissima. Quantum potest charitas, quantum mise ricordia, et compassio! ANIMA. Si plura dicenda restant, ne tace, et ad utilitatem meam adde his quæ dixisti. Silentium tuum nobis damno erit non ferendo. Omnia ad Dei præscriptum a nobis facta, citra cha ritatem frigere. CARO. Sex igitur illa mandatorum prima et ma xima esse pro facultate docuimus. Propemodum 15 Osee. VI, 6. 18 Matth. xxv, 12. 17 Ibid. 41. Scholia. Basil. Qui circa modum operis offendit, etsi videatur facere mandatum, reprobus est apud Deum. Ait enim Etiam si quis certaverit, ‹ non coronabitur, nisi legitime certaverit. (11 Tim. 11, 5). › Nam bonum non est bonum, nisi bene, atque ut oportet, fiat Sane necessariis magis necessaria ex comparatione præferenda sunt. Nihil habet commodi sine compas sione virginitas. Etenim et otium, sive socordia in virtute, supplicium parere potest, non solum actiones improbæ: quando et illi, qui esurienti non dederunt manducare, nec sitienti bibere, nec nudum cooperue runt, fortassis aliena non rapuerunt, nec fraudurunt aliquem. Sed quia misericordiam non fecerunt, suppli cio in eos vindicatum est. Chrysost. Misericordia charitatis præstantissimus ramus, et primogenitum germen est. Et, si æternum punitur, qui bona, et bene non fecit: multo magis puniendus es tis, qui mala supra commemorata admi seril. Isidor. Divitiæ parum attentis ac providis mi nistræ viliorum sunt: paupertas vigilantibus sapien tiæ mater est. Si igitur divitias amantes benigne aliis facere contemnimus, digni sumus qui longo igni torreumur.

autem memoriam nostram fugerat (proh jacturam!) illa Pauli vox inaudita sane et admirabilis. ANIMA. Tu vero vocem illam admirabilem ne præ termiseris; sed in medium profer, celeriterque recita. CARO. Accipe Pauli verbum: ‹ Si fidem habuero, tit montes transferam; si distribuero in cibos pau perum omnes facultates meas, et si tradidero cor pus meum ita ut ardeam; si habuero prophetiam, et noverim mysteria omnia et omnem scientiam; si etiam linguis angelorum loquar, charitatem autem non habuero, nihil mihi proderit ". Charitas prophetarum, et legis caput ac scopus est. Charitas est res maxima: charitas res divina. Deum esse charitatem, Joannes Theologus divinitus scripsit 10, et manentem in charitate, in Deo manere, et Deum in eo. Papæ, quanta est charitatis vis! Rursus aliud ´quiddam a Verbo ad honorem charitatis in Evange lio dicitur Ab his duobus mandatis universa lex pendet, et prophetæ. Diliges, inquit, Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex totis viribus tuis: et proximum (hoc est, fratrem tuum) sicut te ipsum *”. In quibus autem inest charitas in iis quoque fidem inesse manifestum est. Rursus in quibus fides, etiam charitas. In quibus porro charitas et fides coaluerunt, in iis et alia, quæcunque optima sunt, reperiuntur. Quod si charitas abfuerit, ea omnia procul recedunt. Audisti quantum sit in charitate positum, et quomodo ex ipsa ceu fonte, aut radice omne bonorum operum germen erumpat profun daturque. Proinde charitatem cole citra quam non est speranda salus, quemadmodum e Scriptura de monstravimus. ¹ ]I Cor. xut, 1, 2. 20 I Joan. iv, 15. Pauli apostoli erga Deum, et proximum charitas immensa. ANIMA. Quispiamne in hac vita reperitur, qui mandatorum præcellentissimum, ut dicis, charita tem probe servet, ut nimirum Deum ex toto corde, et proximum ut seipsum diligat? CARO. Imo multi, iidemque optimi, et honore di gni. Si tamen nosse desideras quisnam in his pri mas obtineat, et quis supra modum, vehementer que Dominum dilexerit, et proximum legitime ut seipsum Deum, inquam, plane ex tota anina, et ex tota mente», ut in lege scriptum ac præscri ptum est, Pauli Epistolam ad Romanos percurre; inde charitatis ardorem perspicies, qua ille erga Deum proximumque flagrarit. Verum audi et ob stupesce; ausculta et treme, tanta verborum Pauli virtus est, tantus amoris æstus! • Quis nos un quam separabit a charitate Christi? Non tribulatio, non angustia, non periculum, non persecutio, non fames, non nuditas, non gladius, non mors, non angeli, non principatus, non virtutes, non instan tia, non futura, non altitudo, non profundum, non alia omnino creatura separare me poterit a chari tate Dei”.» Et hæc quidem de charitate illius erga Deum. Erga proximum vero quod attinet, sitiebat, appetebat omnes fratres salvari. Pro illis ipse se a Domino abscindebat (anathema quippe ** ** divisio nem a Deo significat) qui erant secundum carnem cognati, modo salutem consequerentur. Quis tantum ex omni sæculorum memoria ausus est? Quis tantum propter charitatem desideravit perpeti? egregie, inquam, perpeti pro fide et cha ritate. Quomodo non demittebat animum, sed au * Matth. xx:1, 36, 37. Rom. VIII, 33 39.» Rom. 1x, 3. Jacobi Gretseri notæ. Loquitur de fide viva et formata, ut vocant; nain fidein alioquin sine charitate consistere posse, res est explorata apud orthodoxos. Et cum paulo post ait recedente charitate, omnia alia recedere, Joquitur de recessu quoad fructum respectu justi ficationis, meriti, et consequendæ beatitudinis, cum absque charitate omnia sint velut æs sonans et cym balum tinniens. Vide Bellarminum lib. 1 De Justifi catione, cap. 14, 15 et seqq. Scholia. Basilius. His qui primum pietatis curriculum est omne, quod Deo suspendimus et dicamus, quod ingrediuntur, timor, tanquam prima rudimenta, utilior est, juxta illud: ‹ Principium sapientiæ timor Domini (Prov. ix, 10). › Qui autem, ut infantes, lacte amplius non indigent, sed solidis Scripturæ dogmatis uti possunt, iis mandatorum præcipua, charitatis scilicet erga Deum et proximum, propo nantur. Anathemati honoris causa nullus appropin guare audet: ab abscisso autem, et eo qui factus es set anathema, contraria de causa omnes se removent. Ac separatio quidem una erat, cum hic, et illud a multitudine vitarentur. Modus autem separationis non idem, sed priori contrarius. Anathemate enim tan quam re dedicata abstinebant: hoc autem tan quam alienato a Deo, et ab Ecclesia orthodoxorum abrupto. Chrysost. Discamus primum, quid sit anathema, el tunc sciemus quid sit Pauli anathema. Anathema nemo profanis manibus audebat attingere, nec pro pius accedere. Sic etiam ab Ecclesia separatum, et ab omnibus abscissum, longissimeque remotum vocat, contraria significatione: edicens omnibus, ut multo cum timore ab eo abstineant, et resiliant. Ait autem ‹ Volebam anathema esse ›, id est, exsecrabilis, cum quo aliis nihil commune est, non habens partem cum Christo, ut traderetur diabolo, et flagellaretur, el pœnas Israeli ob incredulitatem in Deum jure irro gandas, ipse sustinere deberet: «Quemadmodum tra didit Christus semetipsum pro nobis, et factus est ma ledictum. Maledictus enim, inquit, omnis qui pen det in ligno (Galat 11, 3).» Illo autem pro fratribus meis, propter charitatem in Christum cognatos se di ligere Apostolus significat. Quoniam quem nulla creatura a charitate Christi sepurare potuit, quo modo eum charitas cognatorum et fratrum sepa rassel?

debat adversus opinia, terrena et cœlestia, ut silio unicuique tentationes eveniunt. Haud supra Christum lucrifaceret? Quem Paulo similem vidi mus? aut quis unquam hujuscemodi charitatem spirabit? En, absolvi, quæ de charitate dicere habui, tum ex aliorum, tum ex Pauli scriptis, quanta nimirum in eo charitas fuerit, et quam mirifice Deum dilexerit. ANIMA. Intelligo dicta et miror. Paulum vero pro pter virtutem incredibiliter suspicio. CARO. Atqui Paulus natura homo fuit, omnium que aliorum similis, quanquam civis coelestis. Si itaque salutem æternam assequi concupiscis, Pau lum tibi imitandum propone. Quod si quæ singula ris tentatio te invaserit, aut insperata calamitas te oppresserit, ab hominibus pestilentibus occulte, aut palam invecta, ne concide, fer æquo animo, et pa tere quod accidit, ne fluctua. Pone ante oculos Pa tres antiquos, pone martyres, pone prophetas, pone chorum apostolorum, pone majorum multitudinem. Quam multas tribulationes et ærumnas quisque exantlavit? Quam varios cruciatus, contumelias, vexationes, incommoda, malorum tempestates et mortes experti sunt! Horum propositum et lidem studiose imitare, et onus malorum tuorum sustine ut potes, et salvabere. Omne quod tibi applicitum fuerit, accipe, et in . dolore, et in mutatione humilitatis tuæ patientiam habe: quoniam in igne probatur aurum”, homi nes vero receptibiles in camino humilitatis: Tolle tentationes, nemo erit sanctus: aufer molestias, affictiones, miserias, nemo salvabitur. › Qui irruentes tentationes afflictionesque grata mente pertulerit, præmium adepturum. Qui invitus per tulerit, nullum adepturum. Scopus tentationum qua druplex. ANIMA. Frequenter me tentationes quædam in vaserunt, quas ego ob animi imbecillitatem tolerare nequivi. vires, sed quas facile sustineas. Quoniam autem aliæ secundum œconomiam Deo permittente, aliæ eodem volente et favente accidunt, non intelligo cur istuc dicas, quod dicis. Non potes, non, in quam, potes absque tribulationibus salute potiri *. Nemo præterea vitam omni tristitia vacantem de git, quemadmodum nemo per mare circa fluctum navigat. Sed ut aurum in igne probatur, splendi diusque et solidius efficitur; ita te quoque tenta tionum flammæ purgant, et sordibus maculisque tenebricosis liberant. Nulla enim relinquitur pur gatio, non dantur præmia salutis, nisi grata volun tate tentationes admittas: cui rei maximam fidem martyres, de quibus diximus, conciliant. Neminem Paulus absque tentatione et dolore intrasse, aut intraturum in regnum cœlorum affirmat: «Per nul tas tribulationes, inquit, oportet nos intrare in re gnum Dei. Fidelis est, qui hoc dicit, et fidelis Deus, ut idem scribit. Tentationes, ut docui, ad utilitatem accidunt. Accidunt autem modis qua tuor, seu fine quadruplici, quod ostendemus. Aut ut præterita peccata deleant; aut ut illa quæ nuno in nobis operantur, impediant, in his qui moribus sunt improbis, et in viam redire nolunt; aut ut ne cadat qui feliciter currit, et tentatione spiritus ela tos coercente, malum magnum effugiat; aut ut ex ploretur ac probetur quispiam: quo pacto justi com Job, virorum eximiorum. Noli timere tentationis plures probati fuerunt. Recordare Abrahami et incommodum; noli metuere molestiarum onus; sed si te adortæ fuerint, admitte: si invaserint, consiste. Cave quidquam pusillanimum committas, Gregorio Theologo utiliter præcipienti obtempera: ‹ Incursan tes tentationes, inquit, generose suscipe: castiga tionem flagelli, sanationem reputa “. Afflictiones tanquam fluctus tolera. Velis incidere in manus Dɔmini potius, quam in manus hominum castigat enim in misericordia, non in ira, et con solationem consequeris, sicut magnus iile Job con secutus est. Qui omnia citra exceptionem, velut beneficia perpessus est, quæcunque illi dæmon ten tator inflixit. Sed rem novam prorsus, et maximam considera. Ambobus pecuniæ possessiones, et omne genus facultatis, et liberi, fruges, pecora, materia et argumentum animadversionis, et ærumnæ fue 27 I Cor. x, 13. CARO. Non ita est; velamentum, et inanis excu satio est quod dicis. Si verum audire vis, Paulum audi: ‹ Benedictus Deus, inquit, qui non patietur vos tentari super id quod potestis ". Nam qui ten tationibus lacessuntur, illis Deus robur addit. Tri bulationes pro rata parte virium hominibus contin gunt, robustis graviores, infirmis leviores. Pro cujusque captu et viribus, inquam, arcano Dei con ** Eccli. 11, 5. 25 I Cor. x, 13. 26 Act. xiv, 21. Scholia. Isidorus. Non est invenire artificium aliquod, quo quispiam usus, ab afflictione immunis sit, et in tentationes nunquam lapsus, hujus vitæ fluctus effu giat: Nam si tentatio est vita hominis super terram (Job vi, 1),» qui tandem, qui in tentatione vivunt, non tenentur? Chrysost. Invenire qui tecum tua mala aut re ipsa communicent, aut iis commemoratis pariter tecum doleant, magnum est in ipso dolore solatium. Basilius. Oportet cum gaudio omnia propter no. men Domini, et eos qui sunt ejus, sufferre ac perpeti non tamen prius quam ipse sinat, sese in tenta tiones præcipitare: sed orare potius, ne in eas inci damus. Disciplina Domini aperuit mihi aures (Isa. L, 5). Castiga me, Domine, verumtamen in judicio, non in furore (Psal. v, 21. Non enim quantum meruerunt peccata mea, flagellatus sum. Iram Domini por tabo, quoniam peccavi ei (Mich. VII, 9). › Incidamus in manus Domini, et non in manus hominum: ‹ sc cundum enim magnitudinem ipsius, ita et miseris cordia illius (Eccli. 11, 22, 23). ›

runt. Ubi antem inopinato omnia amiserunt, uter- cifixerunt, unum a dextris, alterum a sinistris. que (vir et uxor) alterum est miseratus. Amplius tamen uxor lamentis indulsit: sunt enim feminæ naturaliter ad miserationem propensæ, et ad effuse plorandum faciles, impatienterque lugent et plangunt pectora, lacerant genas, ululatibus et ejulatibus et luctibus tabefiunt. Mirum dictu, quantum in omnibus conjux cum marito doluerit, omniumque rerum adversarum, eumdem cum illo sensum habuerit; remunerationum vero, præmio rumque particeps neutiquam fuit. ANIMA. Quænam hujus rei causa, quæ ratio? et unde tandem ita factum? ne me cela, si scias. Num quia non æque ut maritus lepra seu ulceribus coo perta est, nec proinde opprobrium ex eo sustinuit, idiroo etiam parem mercedem non obtinuit? Hæc cine causa sit, nescio, tu dixeris. CARO. Non hanc esse causam, ex ipsis verbis pla num est, quibus virum lacrymans alloquitur. Heu! mi vir, inquit, en memoria tui periit, quando una eum rebus aliis etiam liberi tui, dolores uteri mei, perierunt. Ego vero misera famula, ut inops et in famis exsul vagor, domum domo infeliciter mutans, exspectans dum sol occidat, ut a multis acerbisque molestiis respirem, ob quas jam mihi præcordia vel ante mortem contabuerunt. Cernis quantopere misera mulier afflictetur! propemodum ac si ipsa quoque opprobriis, et lepræ subdita esset. Si ita viri calamitate doluit, ut dicis, qui tandem non ipsa similiter præmium retulit? Dic causam, et solve quæstionem. CARO. Protinus tu ausculta. Job calamitates quasi beneficio afficeretur, suscipiebat, ut imperturbatus, ut robustus animi ac validus. Quas illa haud perſe rebat quin verba quædam maledicta jactabat ***. Ille eam objurgans: «Desipis, inquit, infelix mu Bier, quid ista loqueris? Sicut una de stultis mu lieribus nunc locuta es › Quoniam igitur pusillo, ingrato et iniquo animo clades illas passa est, etiam remuneratione excidit. Aliud insuper exem plum narrabo tibi ad confirmanda quæ dixi, quod de quodam longe infelicissimo litteris manda tum est. ANIMA. Istum, quicunque est, mihi nomines elim. CARO. Quando Judæi Dominum meum in crucem egerunt, duos etiam cum eo latrones insignes cru 28 Job 11, 10. Quibus cætera omnia paria fuerunt, facta scelera tissima, supplicium, genus mortis, crurum confra ctio. Æquales igitur hi duo in pœnis inventi sunt ast in extremo prudentia etiam pares cogniti non sunt. Nam ille in paradisum, hic ad inferos profectus est. Ille bonus, hic improbissimus apparuit. Quod si roges, quonam modo id acciderit, sic accidit: La troncs juxta Verbum suspensi, ad verba venerunt. Unus horum divinitus loquebatur: alser maledicta fundebat. Et bonus ille quidem cum divino sermo ne suo galvatus: alter blasphemus cum maledictis suis damnatus est. Vides quemadmodum latro de mens, manifeste malorum omnium socias, ut dice bam, latroni prudenti fuerit (sicut item Jobo uxor), at non perinde præmiorum. Operæ pretium est igitur, sibi attendere. Amabo, ne tu quoque, domina, onus tentationum portes, secuturam vero merce dem ex ignavia amittas, quomodo infelix latro (di cam enim sæpius), quomodo uxor misera hominis forti animo præditi. Sed si quæ afflictio, aut tenta tio, aut molestia te occuparit, ne animo agiteris, ne mente concutiaris: sed immota penitus, et incon cussa usque ad finem persevera, respiciens, et ex quirens bona, de quibus egi. Nam si vitæ tuæ ra tiones ad meliorem normam accommodaveris, et quæ deteriora sunt declinaveris, tu quoque coronam adipisceris, et cuin nominatis a me glorificabere. ANIMA. Res mihi videtur adeptu ardua, et ad imita. tionem neutiquam expedita. Proinde aliud me doceas CARO. Non ego adeptu difficilia dissero, quid ita gravaris? Nec est cur pusillanimes sequare, quorum memini. Et tamen ut morosa et hæsitabunda re spondes. At si quis temere probra tibi ingerat, te vituperet, facete irrideat, accuset, ignominiose tractet, naso suspendat, ludibrio, dedecore afficiat; si te detestabilem, piaculum, pestem vocaverit si effeminatam, stupidam, morosam, plagosam, fœ dam, deformem, tenacem ac sordidam appellet si mendicam, fungum, nullius pretii, aut furem, obtrectatricem, vinosam, aut scortum, aut adul teram, aut laceram, aut etiam pediculosam: dicam paucis, si aliud quippiam hujusmodi, qui te nomi net, sustine fratrem, sustine scomma, custodi os tuum, coerce cor tuum, ne quid accusatione di gnum committe, ne loquere, ne muti, nil quidquam responde. Quid enim jacturæ, aut damni facies, ex Scholia. Rerum improvisarum repentini casus, hominum animas perturbare et concutere consueverunt. Morbi aut ex peccato proveniunt, aut ex ignavia et ordinis negligentia, aut ex infirmitate naturæ, nut etiam ad demonstrandam tolerantiam et vir Lutem. Chrysost. Sunt quidam, qui si quid offenderint, aut ab aliquo convitiis appetiti fuerint, aut in poda gram, seu alium quempiam morbum inciderint, illico in blasphemiam erumpunt. Et cruciatum quidem pa Liuntur, lucro autem privantur. Quid facis, homo? num si contumeliosus in Deum fueris, morbum levio rem reddis? Imo vero dolorem diriorem et intolerabi liorem tibi facis. Idem. Non enim tentationum conditio et natura, sed tentatorum desidia inter ho mines cadendi ac delinquendi causa est. In paradiso versabatur Adamus: et quoniam deses erat, supplan tatus est. In sterquilinio sedebat Job: sed quia vigi lavit, vicit, magnamque apud posteros est laudem consecutus. Et nos ex verbis nostris justificari atque condemnari, ex præsenti sermone clarum est, nempe blasphemi latronis, et uxoris Job.

eo quod male audis? Si igitur immerito tuo con- remissionem peccatorum, remunerationem optimam tumelias audieris, ex tolerantia fructum percipies. Quod si hæreticam te vocet, hoc solum ne patere, nec dicas, te esse; hic irascere: alioqui Christum negasti, si hanc injuriam perfers*. In aliis tametsi supra modum injuriose tracteris, ut supra dixi, nihil perdidisti ob id, nullum damnum es perpessa. Habes adhuc oculos, ut ante habebas habes omnia membra intus et foris, et majorem spiritum. Humiliatio ista tibi adjumento, et orna mento fuit. Si tantummodo verba irrisoria pertu leris, utilitatem inde, haud nocumentum capies. Quid plura opus est? Sine flagris athleta, sine tor mentis martyr eris. Scrutare, perpende, discute negotium. Si inveneris convitiatorem vera dicere si deprehenderis subsannantem, quod res est loqui, ne illi, sed tibi irascere, et te ipsam damna, idque etiam verbis præ te fer **. Si non quodammodo voluisses audire quæ audis, non malum perpetrasses; non te vitio dedidisses. Fruere operibus tuis, et perversis moribus. Sin autem, etiam ideo vitam religiosam excole, ut ex ternis nullam tui reprehendendi ansam præbeas, ut de cætero te perstringere, et convitiis incesscre quispiam non possit. Ubi te collegeris, correctione gaude, exsulta, tripudia; quoniam præter laudem magnam quoque coronam, et mercedem certami nis reportabis. Anma. Quo istuc argumente, me hinc merce dem et coronam accepturam videlicet? CARO. Quod a Christo in Evangelio beati pronun tiantur, quibus maledicitur, et in quos omne ver bum malum, ac pessimum propter Verbum jacta tur: Gaudete tunc, inquit, et exsultate, quoniam mercedem in coelis amplissimam recipietis 18.) Hæc si in animo, et in memoria tua reposita ha bes, latare, confide, in omni injuria patientiam adhibe, tametsi convitiator scelestus ac detestan dus fuerit. ANIMA. Esto, feram, patiar: quid amplius mihi faciendum putas? referas. Hæc enim Verbi doctrina, hoc judicium est. Si dimiseritis hominibus peccata eorum,inde quoque vobis omnia peccata vestra dimittentur. Si dimittis, dimitteris, misericordiæ enim miseri cordia tribuitur***. Non dabitur porro secundum, si non præcesserit primum. Si terribilis Judex tum judicaturus sedens tibi dixerit Non dedisti veniam, quinam, petitam licet, accipies? Non dimisisti aliis, quomodo remit tetur tibi? Ipsamet contra te ipsam sententiam tu listi: In quo judicio judicas, eodem judicio judi caberis ". Qua mensura metiris, eadem remetic tur tibi. Audisti admonitiones, cognovisti præceptiones. Quid tibi pluribus verbis ad salutis rationem opus est? Nihil horum difficile: nihil operosum utique, nihil intractabile: nihil parum tolerabile. Sed omnia facilia, et facillima volenti. Si igitur inter humiles probata fueris, et officio inter abjectiores fungeris, eamden cum illis par rem feliciter consequere, qui prius grandia æquo animo sustinuerunt: et annumeraberis primis ac secundis, et cum iisdem in præmiis ac bonoribus communicabis. ANIMA. Dic, oro, unde hoc intelligam: nam affir matio tua vix est ut admitti queat. Qui propter Christum parvas, et paucas tribulationes grate integreque sustinuerit, eum magna passis aqualem futurum. CARO. Video te verbis meis fidem non abjunge re, sed dubitare, et eapropter e Scripturis testi monium requirere. En igitur testimonium firmum et eximium ipsam quippe Veritatem, ipsum tibi Dominum, ut verborum meorum testem fidelissi mum dabo, ut saltem hinc credas vera me locu tam. Ne respicias quantum cujusque sit studium et contentio; nec judicium, quo operarios poste riores primis exæquat; illis qui a prima hora magis, eos qui postea mediocriter post, undecimam, quando ad vincam pastinandam missi sunt, labo rarunt; et quo pacto quidam ex prima hora mur muraverit, posterioribus æqualis præmii dationein invidens, audieritque, ‹ Amice, non facio tibi in CARO. Ne talem ut inimicum, sed ut benefacto rem iutueare. Ne labiis ſare lenius, et corde irasce re. Ne condemna maledicum, quanquam tibi ma ledicat. Delictum ei ignosce, erratum condona: ut juriam; tolle quod tuum est.** **** 28 * Matth. v, 12. "Rom. 11, 1. 19 Matth. v, 2. 80 Matth. xx. 13. Scholia. 1 Chrysostomus. Ne doleamus nobis maledici: sed jure maledici. Qui enim contemptum, contumeliam, detrimentum sustinet, hic salvari poterit. Malo. enim cum humilitate vinci, quam cum superbia vincere. Hoc principium salutis est, et mutationis optima, penitus pudefieri, penitus sua facta damnare, ac vili pendere. Quod si anima tua peccatis affixa, afflictio nes ei supervenientes repudiat, tum angeli de ea illud usurpani Curavimus Babylonem, et non est sanala (Jerem. Li, 9). › Si nihil pœnarum debes Deo, debentes misere re, et mansuele illos tracta: misericordiæ siquidem Deus misericordiam rependit. Basil. Septuagies septies dimittendum est, ‹ si pœ mitentiam egerit, inquit (Matth. xvIII, 22; Luc. XVII, 4). Quo enim pacto quispiam dimiserit ei qui nec pec casse se fatetur, nec pœnitentiam ayit? Isidor. Ne putes exercitationem virtutis insidias repellere posse; maxime enim tales insidiis sunt ex positi eorum qui honorem non consequuntur, quia se in virtute non exercent, et iis qui virtutis causa honorantur, invident. Præstat igitur virtutem colen tes generoso animo invidorum pravitatem perpeti, quam invidiam fugientes a virtute desciscere." Basilius. Sæpe, qui exiguum quoddam et in medio positum officium exsequitur, major est eo qui libere summis functus est.

Cum igitur dicit: Erunt primi novissimi, Davide, de panibus, de gladio, et verbis hominem murmuratores intellige. Et novissimi primi, › gratos et beneficii memores accipe, qui fratribus non invident, et gratiam agnoscunt. Qui judicat omnes, ita judicavit: quis de cætero habet cur du bitet? ANIMA. Excellenter, ac necessario colligis, et quo de agitur, probas optime. Sufficit mihi, etiamsi plura super hoc quæram. CARO. Acrem te in urgendo reperio, et in per cunctando multam cerno. Tentas enim me, ut ex periaris fortasse, utrum ad interrogationes tuas dubium quippiam elocutura sim, quam potius vela contrahere oportuit. Quoniam antem plura testimonia postulas, cedo et obtempero tibi; tu adverte sis animum: testem enim dabimus haud obscurum, quin insignem potius et excellentein, magnum divinumque Patrem et Prophetam illu strem, ANIMA. Quisnam, et unde est? dic statim. CARO. Sanctissimus Pater David, a quo genus suum Christum secandum carnem duxit. Sed prius totam rem gestam audi; dicemus postremo quor sum tandem ea spectet. Postquam egregius ille vir Goliathum interfecit, Saul pactis stans, strenuum bellatoren accersit, eumque his ver bis compellat Ecce, mi gener, Merob major natu filiarum mearum, longe venustissima, eain tibi conjugem promissam habeto. Sec huic tho rus concitat, atque ira inflammat. Rex iratus, Achime Jechum advocat. Sistitur ille ad judicium, et sup plicium. Ut potest, veram ac justam defensionem affert non se Davidem ut fugitivum, sed ut gene rum regis accipisse. Et profecto, quo esset ille animo, non cognovisse ignorasse id funditus; proinde misericordiam petere. Hæc senex Achime lech pœnam deprecans profatus est. Non Dectitur Saul, sed ipsum principem, omnesque sacerdotes alios ad necem condemnat, et omnes comprehen dens Deogus jugulat. Heu crudelitatem! Ante omnes, inquam, Achimelechum, deinde alios omnes, octo ginta quinque, omnes fungentes sacris, omnes ge stantes ephod in loco venerando: simul etiam. quotquot reperiebat urbis illius sacerdotalis incolas, nemini parcendo gladiis trucidat“. Davidicus non placuit. Placuit autem se cundæ, Michol nempe, quæ prudentia excelle bat. Hanc forma præstantem David sibi conjuga vit. Mulieres igitur hilaria nuptiarum agunt, pro more choros ducunt, oblectantur, gratulantur: et et cum Davidi, tum Saulo carmina suavissime mo dulantur in hane sententiam: Percussit Saul mille, et David decem millia ". Quod ubi Saul audivit, invidit, et succensuit, et furere, cruciari que coepit Mihi, inquit, mille dederunt, et filio Isai decem millia. Ex eo sollicite de genero oc cidendo secum cogitavit. Id ubi rescivit, cui invi debatur, sine mora fugiens, ad Achimelech senem, et sacerdotem venit, panes propositionis necessita te adactus comedit acceptoque gladio inde abiit. Aderat tum Doeg Syrus, Saulis pastorum potentis simus. David fugitivum cernit, ad Saulem currit, omnia renuntiat, omnia revelat, de Abimelech, de 1 I Reg. XVII, 7. Ibid. 8. David porro cum fugisset ad Achis regem re gionis Get, alienigenam, quanquam sibi notum *** timeretque ne quid inexspectatum pateretur, prudenter se epilepticum finxit, optimoque fine ac scopo notum suum fefellit. Quam fallaciam, cal liditatemve cum toparcha non intelligeret, ipsum expulit, domesticosque pro stultis reprehendit, qui hominem insanum ad se introduxissent. Inde sal vus ad speluncam Odollam pervenit. Ubi sic brevi manum parvam collegit, aliis aliunde ad eum se adjungentibus, assumptis illis ad Achis mente sa na revertit, et Siceleg pro suo amicorumque do inicilio in munere accipit. Gerebat tum bellum Achis, quem contra hostes juvenis, et hospes David adjuvabat. Triduum præteriera:, ex quo David abfuerat. Interea Amalecite Siceleg urbem circumdederant; et quoniam defensoribus tum carebat, citra laborem occuparant, omniaque diri puerant, simulque mulieres, pueros, puellas, virgi nes in servitutem abduxerant, et viris quotquot inerant occisis, oppidum incendio disperdiderant. Pervenit ad aures David Sicelegensium calamitas; perturbatus est animo, ut heroem tantum pertur bari conveniebat, cum omnes hostiliter tractatos cerneret: commotusque et inflammatus, Abiatha rum, qui sacerdotii principatu et genere clarus erat, sacrum ephod applicare statim jussit, ut illuc eventu cognito, in hostes procederet. Cognovit, eosque ad torrentem Besor persecutus est, ubi impedimentis relictis, et ad ea custodienda mili Scholia. [Chrysost. Si virtus absit, nulla est in corporis compositione, et viribus utilitas. Goliath alienigena, et Saul, robusti erant: sed quoniam virtute carebant, nihil illis corporea moles roburque commodavit. Isidor. Eadem peccata et propter locum, et propter tempus graviora funt. Exempli causa, cædes grave scelus est: quæ si in loco sacro commissa fuerit, redditur sceleratior; quod si etiam sacro tempore, sceleratissima. Quia igitur cædes per se ipso diri tutem habet, si locus, aut tempus, aut pet søra cam auxerit, dirior utique et longe gravior efficietur. Interrogatio. In psalmi inscriptione Abime. lech nominatur; ait enim: Psalmus Davidi, quan:lo immutavit faciem coram Abimelech, et dimisit eum (Psal. xxxIII, 4). Hic autem Achis appellatur. Quid hoc sibi vult? Responsio. Reges illi habebant commune nomen Abimelech, seorsum vero unusquis que suum sibi proprium, quo appellabatur; quod etiam in Romano imperio videre est ubi communiter Casares et Augusti dicuntur; nihilominus propriis nominantur nominibus: sicut item apud Egyptios Pharaones.

tum numero sufficiente (quorum equi præ lassitu- consecuti sunt. Ad verba mea ut paradoxa obstu dine sequi non poterant) cum selectis Amalecitas secutus et assecutus, eos occisione occidit, et præ dam reduxit, victorque ad torrentem Besor, ubi sarcinæ remanserant, est regressus. Huc cum ve nisset, præda quam quisque retulerat in unum congeritur, oxula el lápupa, uno verbo, universa præda (oxūla vocantur, quæ interfectis detrahun tur; aqupa que a vivis auferuntur). Hæc igitur spolia inter insecutores, et impedimentorum apud torrentem Besor custodes, de quibus dictum est, æqualiter distribuit. Ubi vero quidam præ invidia id ægre ferentes conquesti sunt, nolueruntque iis qui remanserant partem suam de præda decerni (satis enim fore, si uxores liberosque reciperent), non id justum judicavit: sed omnibus æquam partem spoliorum impertivit, cum diceret non se illos ut ignavos, nec ut inutiles, parumque com modos, sed propter equos, currere præ lassitudine non valentes, reliquisse. 'Quam ob causam relicti sunt, non ut otiosi tamen manerent, sed ut, inquit, vasa nostra quæ relinquebamus, custodirent, quæ ni illi custodissent, nos amisissemus, nec quidquam quod vel ederemus, vel biberemus superfuisset; non vestis, non tegumentum ad fovendum operiendum. que corpus fuissemusque privati rebus ad vitam pertinentibus. Et oportebat sane neque hos pari por tione fraudare. Hæc tibi ad probationem dictorum meorum satis sunto: quomodo scilicet Christus sententiam inter operarios, et mitis David inter e milites tulerit: et quod divisit, inter omnes æqua liter diviserit, inter eos qui plus, et qui minus laborem capessivissent Et gloria Domino meo, gloria Christo meo, judici misericordiam diligenti, beneque facienti universis. His credin', an iterum testes, et omni exceptione majores expetis, et pro bationem cumulari vis, ut consuevisti, cum inter rogas? puisse te arbitror: sed explicationem, eamque brevem adjiciam. Cogita mihi duos, eadem volon tate præditos, ad certamen currentes, ut pro Chri sto moriantur. Unum quidem mente excelsa, et natura robustum; alterum viribus imbecillem et ægro corpore: qui confessi Christum, in stadium ingrediuntur, ambo nudantur, et flagris diverbe rantur. Sed robustus centum omnino plagis acce ptis, vita deficit, spiritumque Conditori tradit. Im becillis tantummodo quinquaginta passus, ad pœ nas amplius durare nequit, et exstinguitur. Ne tu igitur alterum athletam in reportanda mercede priore inferiorem futurum existimes, quia non etiam centum plagas perferre potuit. Non enim robur corporis, sed animi virilitas amorem erga Christum demonstrat. Nisi enim alter ille prius animam efflasset, ut dixi, ipse quoque perinde ut primus centum plagas tolerasset. Sed illi tanta virtus tabernaculi sui, hoc est, corporis, non suppeditavit. Quanam vero alia de causa anima ad hæc tam parata, ei prompta sit? Non enim pigritatur ipsa, non refugit, neque timet fla gella experiri. Nam quod verberatur, illico mori, aut non mori, non est in nobis, nec in potestate nostra situm: sed in eo qui portat omnia verbo virtutis suæ ³, › et pro sua sapientia judicat, ordi nat et facit: quique omnes præscit, et prædestinat, et quid cuique conducat ac prosit, pusillanimo, inquam, et magnanimo, novit. Est cui multa, est cui pauca sustinere cruciamenta expedit *. ANIMA. Tertium testem non posco, sed exemplum tantummodo. CARO. Mox, ut petis, exemplum afferam. Multi multos propter Christum cruciatus, alii breviores ac leviores, alii diuturniores sævioresque susti puerunt et tamen æqualia, eademque præmia as Hebr.1, 3. Quanquam igitur alter cito edidit animam, noń ideo pro impatienti et ignavo habendus est. Nam uterque quas a natura vires accepit, quamvis non pares, Domino, ut potuit obtulit: non plus, non minus, quam sibi desuper, contigit. Humana rum enim rerum quædam in nostra potestate sunt, quædam non sunt. Si quis iis quæ sunt non recte usus fuerit, rationem reddet. Quod autem in nobis ita est, ut nostra potestate non contineatur, si non bene se habuerit, nos pœnam non debemus. Mori enim haud est nostri arbitrii; nec fame affici, aut siti; nec laborum molestiarumque sensus, nec defatigatio in cursu; nec ut corpus nostrum aut Jacobi Gretseri notæ. Minime vult auctor omnes beatos fore simplici- hoc summo bono. Cum hac tamen æqualitate se ter pares in beatitudine; hæc enim est Joviniani hæ resis jam olim damnata a sancto Hieronymo lib. 11, contra Jovinianum, et a concilio Tolensi sub Sirició Papa, et ab aliis; sed vult pares fore secundum communem quamdam rationem beatitudinis, ut scili cet est fruitio unius et ejusdem summi boni, quod est Deus; omnes enim beati perfruentur eodem cundum communem rationem beatitudinis, consi stit inæqualitas secundum particularem beatitudi uis rationem, quatenus pro ratione meritorum alias alio perfectius summo bono fruetur, clarius que Deum intuebitur. Vide Alphonsum a Castro v. Beatitudo, hær. 7, et Gregorium de Valentia 4, 2, B. Thomæ quæst. 3, p. 3. Scholia. Isidorus. Proposita sunt tibi in una domo vasa diversa non ideo tamen sine discrimine omnibus uteris sed quodnam vino, quod oleo, quod aceto suscipiendo idoneam sit, nosti. Sic nimirum et Deus cuinam animæ misericordia tribuenda, cui suppli c.um imponendum sit, novit. Non quoniam ejusce modi illam ipse fecerit, sed quia moribus et vita sua talis evaserit. Quocirca Deus Jeremiæ ait (1, 5): ‹ Prius quam te formarem in utero, novi te: et antequam exi res de vulva, sanctificavi te. Hinc et Paulus aposto lus: Quos præscivit, et prædestinavit (Rom. VIH, 29). › Non dixit prius, ‹ Prædestinavit, › sed, ‹Præscivil.»

magnum, aut parvum sit; nec ut colore aut fus- jam a me recensita sunt admittit, et approbat, cum, aut albunı, aut lividum; nec ut tenue, macrum aut carnosum; nec ut solidum uc validum, aut infirmum. Non enim nostrum est posse, aut non posse; verum id naturæ nostræ a Procreatore cœlitus conceditur. Nec quisquam hæc in nobis accusat, nec querimoniam habent. Neque ob ista vel pœnam incurrimus, vel coronas adipiscimur. Esse autem improbum, aut scortationi deditum, aut lascivum, aut ebriosum aut cynædum, aut menda ciloquum, aut furacem; aut contra, sobrium et probum, et continentiæ amicum, aut mansuetum, fratrum et veritatis amantem, aut animo simplicem aut moribus dolosum, hæc omnia in nobis sita esse certum est. Esse, inquam, electionis et voluntatis humanæ, et consilii et scopi, et potestatis. Hæc retine, et dicta considera: ‹ Scrutatur corda et probat renes Dominus ". › — ‹ Et homo videt ea quæ parent, Deus autem cor > Et quis hunc medullitus amat? Multos bonis operibus, et recte factis compluribus abundantes, aliis quorum minuta et pauca nume rantur, divina voluntate et sententia non antei turos. Cum autem oblationem obtulerimus Creatori, hic quidem jejunium, lacrymas; alius preces et stationem; alius affluentem luctum: alius vigilan tiam cordis, humilitatem sinceram; alius sublimem charitatem, in tribulationibus gratiarum actionem, in rebus adversis patientiam, misericordiam in pauperes, alere esurientes, auxilium erga orpha nos, viduas, egentes, gaudere cum gaudentibus, lugere cum lugentibus; alius abdicationem rerum omnium, et paupertatem spiritus, propter Christam voluntarias corporis verberationes, non qui horum plus dedit, acceptior et gratior fuit; cave istuc putes cave ullo modo arbitrere. Haud enim sim pliciter Dominus quod plus est admittit. Non curat mensuras, et modos, et qualitatum elegantiam, neque molem et magnitudinem, neque aliud quip piam istiusmodi: consilium tantummodo et inten tionem eorum quæ aguntur, eligit atque spectat, affluentiam voluntatis, et fervorem cordis, amorem intimum, desiderium, zelum ‘. quæ vicissim largiter remuneratur, quod e duobus minutis, a vidua missis (quæ sane præ divitum muneribus suscepta legimus) liquidissimo constat omnibus. Nam hi partem aliquam de summis divi tiis suis illa totum quod habuit, magna voluntate dicavit nec arbiter Christus secundum doni ampli tudinem, sed secundum animi magnitudinem, divi tiasque arbitrium pronuntiavit. Viden' ut munus viduæ hujus et abjectum et pusillum, visum est maximum? Sæpenumero enim exigua quædam dicuntur amplissima: id quod ex his quæ dictura sum perspicies. Olim Cain, et Abel dona obtulerunt; verumtatem non eadem mente ac scopo obtule runt, sed Abel optimo, Cain pessimo. Non respe xit autem Dominus ad dona Cain, quanquam exi mia ac sumptuosissima. Prior quidem de frugibus terræ sacrificavit, at non recte, nec convenienter sacrificavit. Atque hinc etiam verba parum jucunda audivit Nonne si recte obtuleris, non recte au tein diviseris, peccasti *? — Cur adeo tristis es? peccasti, quiesce ". › Satis apparet, quid istuc significet. Cæterum et alia de Scripturis audi. Noe de ligno, quo mundus servatus est (de arca) egres sus, Domino sacrificium fecit; quod ille, ut odo rem suavem odoratus est. Thymiama sive incen sum Hebræi obtulerunt, quod jamen Deus ut vanum, exsecrandum et detestandum repudiavit. Vapor, et fumus hic et ibi. Ibi nidorem fumi cum volu ptate odoratus est: hic thymiama eadem natura constans, non aliud qħam ignis crepitus, et res odorifera indicatum est **. ANIMA. Indica mihi quomodo, et qua de causa hæc duo sacrificia sibi contraria fuerint. Declara vim, expone, nihil occulta. CARO. Illud factum est cum fine Deo grato acceptoque: sacrificium enim Noe justitia com mendavit, vebementerque placuit, ut dictum est ***; horum contra extrema improbitas, incredulitas, nialevolentia naturam sacrificii exsecrabilem red didit. Hebræa quippe natio animo et voluntate perversa fuit: in donis autem offerentium animos Deus intuetur, ex quibus statuit. En habes a me quod quæsisti. Ex Scriptura enim et distincte docui Deum oblationibus et sacrificiis hujuscemodi non delectari: nec eum ad illorum naturam, sed ad mentem sacrificantium, ipsamque eorumdem inten tionem ac voluntatem potius attendere. Hanc præ 36 Gen. iv, 7. 87 Isa. 1. Scholia. Non ea quæ sunt ipsorum concupiscit: in his acquiescit. Quodque admirabilius, et misericordia plenum est, non oblatorum præstantiam, sed quæ * Jerem. xvi, 10. "I Reg. xvi, 7. Chrysost. Non enim ea quæ fiunt, sed scopum quo fiunt judex Deus inspicit. Et in rebus quidem quas sensu percipimus etiam satio ipsa laboriosa est, messisque similiter: sæpe enim astus temporis mes sores languefacit. Ast illa messis alia est, labore enim et sudore caret. Idem. Affectu enim animi, non mensura facultatum, penuriam, et abun dantiam judicare consuevimus. Multi namque de multis pauca largiuntur: nec dati copia, sed dan lium mens talis, aut talis indicatur, æstimaturque. Theodoretus. Non quasi odore delectatus sit ossibus enim ustulatis nihil graveolentius: sed ani mum offerentis laudavit. Nec enim corporea membra habet, ut et nares ei attribuamus, per quas olfa cimus. Non naturam munerum, sed propositum mentem que offerentium intuens Deus, ita de oblationibus judicat. Chrysost. Virum justum eum dicimus, non qui unam aliquam, sed qui universas virtutes comple clatur.

omnibus amplectitur, sive pauper quis, sive dives præstantibus numerantur. Sed quæ magna inerti fuerit *. His placatur, his favet, his 'gaudet, seu minus, seu majus quispiam obtulerit, seu obolum, seu minutum, seu ovum duntaxat, seu panem, seu calicem aquæ frigidæ (nam et hujus Scriptura meminit 37) seu vesten veterrimam, aut laceram ad tegumentum, aut cæpe, aut alium, aut intybum, aut berbam aliquam, aut aliud quippiam vilissimum quod quis nominaverit. Animus et animi bona voluntas in his plane judex est: citra voluntatem affectionemque optimam donum per se nihil valet **. Quid ego donum memoro? Solus sermo sufficit. Sicut enim ros frequenter æstum sedat: ita sermo roscidus cor æstuans refrigerat. Etenim parvum quippiam, et modicum haud est modicum, si tan tummodo pro virili fiat: sed longe maximum, et optimum, Deoque placitum. Nam in rebus huma nis facultas et voluntas frequentissime in eodem non concurrunt: præsertim in pauperibus ac tenui bus, quibus exiguæ sunt copiæ. In his enim alte rum, velle fortassis inest: sed posse, et facere non est, Quocirca solus animus, et voluntas, et oratio inopi subveniunt, et mercedem consequun tur. In locupletibus autem, et probis voluntas, et facultas feliciter respondent. Qui igitur pro recula sua Deo munus sacraverit, is in cœlum usque ascendit, quod duarum viduarum, unius duo minuta, alterius farina ostendunt Nam illa duo dedit, et Sarephtana quod dedit nihil præter farinam: imo potius pugillus farinæ fuit, utpote quæ pauper, et priore illa etiam pau perior esset: tametsi ambæ eadem mente, volun tateque obtulerunt, qua viros et feminas oinnes post se reliquerunt. Ne frustra igitur, ne frustra te excusa. Nam qui prorsus nolunt, non autem qui non possunt, coelesti gloria privabuntur, quod ex ante dictis perspicuum evasit, satisque ad fidem demonstratum et confirmatum est. Hoc nihilomi nus, ut tibi gratificet, apponam. Pharisæum, et publicanum norunt omnes, e quibus ille virtutes suas jactavit: hic in humilitate cordis pectus suum verberavit. Deus autem, humiliantem se probavit, jactantiam et jactabundum rejecit ****. bus videntur, ea a studiosis et diligentibus exigua et abjecta habentur; quemadmodum disputatione nostra fusius explanatum est. Porro in erratis et lapsibus nostris aliter se habet opinio. Exilia enim et parva apud viros perfectos non sunt, nec æsti mantur parva. Et vicissim, quæ imperfecti magna censent, ea levis momenti, et tenuissima ab illo judicantur, qui perspicit et cum justitia judicat omnia. Ad hæc alia bonæ spei plena audi: «Primi enim erunt novissimi, et e contrario, ‹ novissi mi primi ª. › Quando enim juvenis, jussus faculta tes suas in pauperes distribuere, si hæreditatem cœlestem adire, et perfectus evadere vellet, ma jorem animo tristitiam concepit, sic adversus eum ad astantes locutus est Dominus: • Quam difficile divites intrabunt in regnum cœlorum "! › Ad quæ licet evidentissima, cum discipuli objicerent: Quis igitur, magister, salvari poterit? ille confestim responsum verum ita reddidit: «Quæ impossibilia sunt, inquit, apud homines, apud Deum et possi bilia. et facilia, et facillima sunt: Domino enim universorum etiam universa sunt possibilia qui et ordiui et legibus naturæ imperat. Crede verbis meis, nec amplius dubita. Sive enim Chri stus te sociare salvandorum choris, sive annume rare fulgentibus justis voluerit (sicut antea memo ravimus, et de operariis in vinea, relictisque ai sarcinas a Davide exemplum attulimus), ut pelagus benignitatis, ut abyssus misericordiæ, num est qui tantillum resistere ausurus sit? > Deus est qui justificat, quis est qui condemnet "? › Dominus enim et conditor est omnium, et idem rex animo rum atque corporum. Non utitur curatoribus, non provisoribus, non aliquo vicario indiget. Quem enim timet Deus? Gloria Domino meo, gloria Chri sto meo, qui miseretur omnium, et omnes susci pit, si modo quis accesserit, si modo pœnituerit seu ille exoletus, seu machus, seu fur, seu publi canus fuerit *****. Ad pœnitentiam cohortatio. Ad tribunal Christi judi cis adversus scelestos diaboli accusatio. ANIMA. Bonas mihi spes injecisti, meque dele ctasti. Age, rursum quam attentissime potes ausculta. Exigua in parvis et vilibus, magna in eximiis, et 38 Matth. xx, 16. * Matth. xix, 23. Scholia. 7 Matth. x, i seqq. Chrysost. Non parum est apud Deum, pro viribus, sed magnum quiddam, et illi gratum. Ala critas enim ab animo; facere autem et posse a fa cultate proficiscitur. Chrysost. Licet enim, licet ex Dei benignitate inexplicabili etiam iis, qui opus non præstiterunt, de sola voluntate coronam auferre. Et quamvis non possimus opitulari, famemque dando repellere, tamen de voluntate perfectam remunerationem consequemur. "Theologus. Suscipit et Pauli plantationem, ut Pauli, el Apollo rigationem, et duo viduæ minuta, et humilitatem publicani, et confessionem Manassæ. *º Ibid. xxiv, 25. “¹ Rom. viii, 33. Chrysost. Si is qui virtutis munere functus erat, propter ostentationem ejus fructum amisit, quod supplicium merebitur, qui in peccatis gloriatur? Pharisæi Salvatorem reprehendebani (Marc. 11, 1 seqq.) quod cum publicanis et peccatoribus mandu caret, quandoquidem lex distinguebat inter sacrum et profanum: ignorantes, Christum supra legale ju dicium donasse benignitatis gratiam. Lex enim ma lum, seu peccatum exscindebat: gratia in bonum mutat. Cujus rei testes sunt Zachæus et Matthæus, et quotquot victi denuo pugnarunt el vicerunt.

CARO. Non vides rem, ut potes, non vides: aliud clamorem admirantibus, non volet justam ferre enim vereor dicere, ne te audacius videar repre bendere. Alacritatem ostende, fidem adhibe, vo luntatem, charitatem, spem non dubiam, paululum in hac vita labora, et ingentibus bonis potiere. Desiste, a peccatis præteritis longius refuge. Re gnum cœlorum exstare audivisti, et illud pati vim atque a violentis tantum rapi ". Nemo hoc ingre ditur, nemo salvatur, ni prius cum tentationibus luctatus, ni prius molestias doloresque perpessus præcipue si illicita perpetravit. Hoc non ingredi tur rapax, non injustus, non fur, non maledicus, non ebriosus, non cinædus, non corpus suum libi dine contaminans, non mollis, non pestilens, non masculorum concubitor, non malevolus, non ido Jorum cultor, quem mors inevitabilis comprehen sum abripiet, et in recessibus inferorum colloca bit, ubi nulla penitus est confessio: id quod ma gnus inter videntes (prophetas) quoque scribit. Absterge, elue delictorum sordes. Annuntia com missa, ne diutius tacita habeto, et luge, et geme, et lacryma, et plora, quantumque potes, in salute comparanda elabora. Creator te paternis ulnis exci pit. Quoties cecideris, surge; cadere enim huma num est: et propter peccatores, non propter justos Christus venit et illos, non hos ad poenitentiam vocat *. Velut limis oculis aspexisti, irrita fecisti, trans gressa es pacta, quibus Christo in sancta ablutione ascripta es, et Satana, atque angelis ejus servisti. Proinde cum Dominus in judicio sederit, draco im probissimus, ac primus apostata, ut invidus, ut insatiabilis, et crudelis dicet: Hæc, Domine, verbis duntaxat me negavit, operibus ipsis mea fuit, mihi servivit plurimum: meæ voluntati quamvis enixe, diligenterque obtemperavit: mea potissimum amica et familiaris est. Nihil in illa tuum est. Quid tibi cum ea? Non latent ejus actiones: tenco, quibus se obligavit, litteras: cœlum et terra scelerum ejus testes sunt. Tu, juste judex, quomodo ulla ratione injuste poteris facere? Tuis contentus esto: aliena cur appetis **? sententiam, sed rationem probabilem, et excusa tionem quæret, ut in judicio tu vincas. Si igitur tu quoque tum aliquid probe factum habueris, aut fi dei (quod præcipuum est) aut actionis optimæ, ut quiddam ad defensionem peropportunum, et opta bile obtende, et ab imo pectore exclama: hinc enim misericordiam impetrabis, et cum oribus ad dexteram collocaberis, manibusque sceleratissimi impostoris eripere. Non in manu potenti **, › sed in misericordia, et judicio. Atque hinc et ad judicem major redibit gloria, et ad te laus, si sa lutem consequere. Dum tempus est, contende tempus hic est operandi. Dum es in via, emendare, et salvabere. Exerce talentum, cave ne defodiatur. Thesauriza tibi virtutes, ut in judicio abs te malignum queas depellere, et habeas cur salvere. En, et exem plum adduxi tibi, et cætera quoque, prout voluisti, et censuisti, explicavi, auxilio illius, qui solus docet homines scientiam. Quod si quid a me false prolatum putas, ideoque non credis, occurre quantum in te est, rursumque interroga: ego tuæ oppositioni respon debo. Quod si a me dicta tibi certa indubitataque videntur, ne de cætero cunctare, quæso, ne locum des desidiæ. Ad opera exsuscitare, et illa te ad ju dicium abeuntem, ut commodum itineris adminicu lum viaticumque comitabuntur. Sin opera negle xeris, quod te maledictum maneat, dicere nolo. Parvam negligentiam atque socordiam non parva mala generare, ostensum ex historia Levitæ de libro Judicum. ANIMA. Non repugno abs te dictis amplius, quibus assentior, et in sententiam tuam transeo maxime. Tu vero jam docere perge: propter istud, quod dicis, maledictum, quodque animum mordet, quid tandem ex desidia gignatur mali: hoc enim liqui dius nosse desidero. Istud mihi edisserere ac pa telacere ne differas: ut ne quid ex desidia mihi contingat mali, meque tecum perdas te ut quæ non docueris; me, ut quæ non didicerim. Hæc judex judicaturus audiens, astantibus virtu- CARO. Quoniam ita cupis, aures adverte. Jussi tibus, ministratoriis angelis, archangelis, principibus sumus orare, vigilare, sobrii esse, quandoquidem sacerdotum, ‘athletis, et religiosis omnibus, quot nescimus, qua hora fur venturus, et perfossa domo ordines supra, quotque infra sunt, et audacem hunc Matth. xi, 12. 48 Psal. CXXXV, 12. abiturus sit. Qui vigilare instituit, oculos vigiles Scholia. Principio peccanti omnes ignoscimus, propter inexperientiam: post multos autem recursus sup plantatum, difficulter quis venia impertiendum existi mabit, ut qui ex negligentia socordiaque ceciderit. Nec istud solum est indignum, et horribile, sed etiam, quod multis scandalizatis, et sæpe ignavioribus effe ctis, ipse tanquam criminis reus, et inexcusabilis eva t: Cum autem averterit se justus, inquit, a justi tia sua, et fecerit iniquitatem, omnes justitiæ ejus quas fecit, non recordabuntur amplius. In peccatis suis morietur, et justitia justi non liberabit eum, in qua die erraverit (Ezech. xvIII, 24)., Chrysost. Bonus est Deus, sed idem justus. Justi autem munus, pro dignitate mercedem reddere: sicut 4). Ac Deus quidem, quanquam regnum cœlorum scriptum est, misericors, sed et judex (Psal. cxı, promittens;, non auditur. Diabolus vero cum homini bus gehennam comparet, diligitur et amatur: el cum ante gehennam hic probra et ludibria, mille pœnas, ipsamque mortem importet, nihilominus prompte sibi obsequentes non paucos habet.

circumfert, nec dormit ut nos, nec rhonchos tra- diversatus, quarta luce mane exsurgens, domum, bit: sed lampadem accendit, et, ut prudens, in vase oleum ad salutem habet, quod est misericordia erga pauperes, ex charitate et miseratione adversus eos, ut fas est, exsistens; et paratus est, et citra dormitationem vigilias agit. Atque hic beatus ser vos appellatur *. Qui autem procrastinat, indi gnus est, et miser. Vita hæc in actione versatur, tanquam mercatus quidam. Quia igitur mercatus est, lucra tua sectare. Fu tura vita pro meritis præmia singulis persolvet. Ibi voluptate potientur, quotquot hic vigilant: e diverso, punientur quotquot hic inertiæ ac languori se dedunt. Excitare proinde, vigila, semove abs te socordiam. Lugeamus quantum possumus: du camus gemitus ex alto pectore. Et quoniam simul vivimus, altera alteram incitamus, et ad opitula tionem mutuam exacuamus. Nam si repertæ fueri. mus remissæ, et ad cursum segnes, frustraque diem ex die transiverimus, ex improviso mors ut leo in nos irruet, inopinata sequetur dissolutio, et copula nostra dirumpetur, peribitque mistio ista admirabi lis, et una pars nostri sub terra, ut ex terra pro creata relinquetur: altera, utpote mens, ad men tium naturam revertetur. Timendumque ne quid ambæ patiamur tale, quale olim passus est Levites, malum intolerandum, insperatum, et omnino non ferendum, cum uxorem morte turpissima amisit, sicut in libro Judicum memoratur. ANIMA. Quæso, istud mihi latius declara. Equidem historiam hanc cognoscere cupio. Sat scio, cum nobis, tum aliis proderit, quibuscunque studio erit hinc fructum colligere; et is sermo ad disci plinam conducet. CARO. Longa et varia est narratio, atque idcirco et cognitione, et disertiore lingua ad explicandum eget. Ast ego utroque destituta, facere verba ve rcor. ANIMA. Quanquam res est difficilis, tu tamen mihi debes obsequi in omnibus. Quapropter tolle moras. redire voluit. Socero autem rogante filios, at etiam illo die secum manerent, audiunt illum, manent et cum eo se lætitiæ dedunt. Quinto demuin die ge nero iter urgente, nullaque jam dilatione interpo sita ad abitum incumbente, socer ei persuadet, ne jejunus discedere velit. Prandent una rursum, et procedit dies, illisque ultra debitum tardantibus, iterum a patre filii detinentur, et die etiam illo ma nere compelluntur. Cum postridie mane in viam se conferre pararent, iterum socer ut mancant preci bus instare. Verum ille detrectavit, et alieno tem pore egressus, vix ad oppidum Jebus pervenit. Jam sol ad vesperum et occasum urgebat, cum puer consilium dedit, uti illue diverterent. Verum Levites eo declinare noluit, quod ei in Gabaa, ur be munita et tribus Benjamitica, pernoctare deli beratum esset. Transierunt ergo Jebus, occubuit que eis sol juxta Gabaa, quo hospitii causa se re ceperunt, id quod malorum maximorum princi pium fuit. Igitur senex quidam tribus Ephraim, probus moribus, qui tunc advena illic incolebat, in publico sedenti occurrens, eum salutat, quærit unde veniat. Quod cum mox didicisset, et ut erat ingenio hospitali, ejus misertus esset, ambos in ædes suas invitat, introductosque benigne habet. Caeterum quidam indigenæ libidinosi ac protervi, hunc hospiteni lascivis oculis intuiti, facto sodali tie, ut rabiosi canes, pulsare, et impellere januam diversorii, virum (pro facinus) ad muliebria patienda expetere: non jus et ſas, non hospitii, non legum sanctitatem revereri. Quid ad hæc senex hospes et honestus? obstupescit illico, non se capit, ad pedes detestandorum illorum procidit, quantum potest obnititur, hospitique suo consultum volens, amen tes illos rogat, ut minore malo sint contenti, relic toque viro, sua filia adhuc virgine, el cum ea uxore hospitis quem quærebant, ad suam libidinem abu tantur. Ili vix huic preci annuunt, mulierisque castitati mirum in modum illudunt, totaque nocte, vi adhibita eam deturpant ac defoedant, vicissim nefaria libidine sese inquinantes: ut oriente sole dimissa, et ad januam senis veniens, et sive cala mitatis magnitudine, sive doloris acerbitate humi Caro. Obsequor, dico, et hinc duco initium. Olim vir quidam Israelita, tribus Levitica, habitans in latere montis Ephraim, uxorem accepit Bethlehe- cadens (o rem novam) statim animam ibidem ex mitidem ex Juda, quam in suam regionem secum duxit. Mulier aliquanto post ieta desiderio paren tum ac patriæ, eo revenit, ac perdiu apud eos mansit, diebus centum viginti videlicet. Post mari tus consurgens cum duobus asinis, et puero ad conjugem reducendam properato abit. Socer gene rum amanter recipit. Apud quem ille toto triduo Matth. xxiv, 46. Judic. xix, 1 seqq. spiraret. Inventam ante ostium jacentem Levites dormire existimans, ubi mortuam cognovit, ut erat, mortuam jumento imposuit, domumque onus om, nium acerbissimum portavit. Postmodum in partes duodecim divisum, ad unamquamque tribum unamı partem mittit, nuntio apposito in hanc sententiam Num egregium factum sit, vos ipsi considerate, el Scholia. Chrysost. Nam et homicida quandiu in via est, potest mutare animum, et supplicium effugere. Ubi autem judicis arbitrium subierit, gladius, carnifex, barathrum illi imminent. Sic plane et nos, quandiu in hac vita sumus, mutatis moribus sempiternas pænas evadere possumus. Ubi hine in alia illa loca migra verimus, frustra lamentabimur.

sincere judicate. Sin factum hoc contra Creatorem, Sed quoniam tribules Galaat simul in Maspha non et exsecrandum scelus est, in reos, ut par est, vin dicate. Re cognita, zeło Israelitæ accenduntur, co pias expediunt, quadringenta millia, omnes omnino tribus, præter Benjamitas, quorum numerabantur viginti quinque millia; et Gabaonitas ejusdem tri bus septingentos, et hos omnes bellatores peritos, ac funditores. Pro more omnes in Silo conveniunt, Deum consulunt, quæ tribus bello præesse, et præ liandi initium dare debeat: responsum, Judam de bere primam impressionem facere. Confligunt, ca duntque primum præter spem de ultoribus viginti duo millia. Tum flentes Conditori supplicant. Al tera puga committitur, iterumque decem et octo millia occumbunt. Denuo lamentatio in Silo, de nuo supplicatio, et denuo conatus flectendi Deum per victimas, et fructuum oblatio, et sacrificia, et oblationes acceptabiles. Phinees filius Eleazari, nepos Aaronis primi sacerdotis, sacra peragens, istiusmodi voces effundebat: «Quomodo nobis sic iratus es? En secunda clades prima pæne major accidit. Nam cum arderemus ulcisci impios, ab illis, nescio quomodo iterum victi sumus. Verum age, nunc audi, et suffice nobis robur. › Obsequitur eorum voluntati Deus, et victoriam tribuit, qui voluntatem timentium se facit “. › Insidias cir cum urbem locant, plurimos ignes accendunt, ple nis agminibus procedentes, oppidanos ad pugnam etiam tertium eliciunt, manumque acerrime conse runt; omnes Benjamitæ, quinque et viginti mil lia, et centum præterea ferro conficiuntur *. Undecim autem tribuum quadraginta millia. ascenderant, datum adversus Benjamitas jusjuran dum negligentes, decem millia contra eos miserunt, ut tanquam perjuros omnes occiderent: solas au tem virgines reservarent. Editur mandata cædes, et puellæ illis servantur, omnes numero quadrin gentæ, quas fœdere facto Benjamitis nuptum tra dunt. Quia vero ducenti sine uxoribus restabant de illis Israelitarum a majoribus natu, quibus cura erat tribum Benjamiticam ad cæteras recuperare, tametsi juraverant generi illi non parsuros, alia suscipitur cogitatio. Inveniunt modum, quo etiam hi uxores adipiscantur. Mandant proinde illis, so lemne anniversarium fore in Silo, eo accelerarent, atque intra septa vinearum insidiose latentes, vir gines indigenas ad choros ducendos procedentes raperent, nec plures, quam pro numero suo, id est, ducentas, raptasque domum ducerent, et in matrimonio sibi haberent. Si eorum cognatio, pa tres, fratres, propinqui et amici hunc raptum accu satum venerint, dicturos non habere se quid ſa ciant cur rogantibus non dederint? legitimam nihilominus affinitatem, necessitate probandam esse. Metuendum enim, ne miseri, naturæ stimulis subacti, aliunde sibi uxores, ex alienigenis, et incircumcisis quæsitum eant. His dictis a primo ribus populi, verba secundum præceptionem ad rem conferuntur, rapiuntque sibi ex Silo uxo res, tertia pars, inquam, eorum qui stragi super fuerant, iterumque Benjamiticum genus instaura tum, et de integro ex sexcentis illis auctum est, ubi uxores adepti, ut dictum est, liberis operam dede runt, urbesque et castella multa construxerunt. Reni gestam tibi totam exposui, et demonstravi, quantum sit in eo mali, si quis quod in manibus habet, segniter tractet. Vides enim ter infelicem illum viatorem, in quot incommoda ex seguitie incurrerit, amissa uxore, morte indignissima, ex citatoque inter tribus belli incendio exitiali. scin tilla cœpit, et in facem excrevit, totumque genus arsit. Mutuo enim in se insanientes, et ruentes mutuo trucidarunt. Sed hoc facinus (o cladem insperatam) unius hominis desidia ac remissio in vexit. Si enim hora tertia voluisset itineri se dare, Postquam autem omnes de tribu Benjamitica, ut breviter dicam, cum conjugibus et liberis bello absumpti sunt, et sexcenti duntaxat relicti, in pe tram Rhemnon confugerunt, ibique totos sex men ses commorati sunt, undecim tribus in Maspha se conferentes, et internecionem generis sui magnæ calamitati ducentes, primum unam tribum Benja miticam scilicet, ex aliarum numero deletam luxe runt. Nihilominus adhuc iisdem irati conjurant, et inter se pactum ineunt, uti neminem flagitiosorum illorum qui in Rhemnon confugissent, quispiam sibi generum facere sustineret. Cum porro solemne festum in Silo advenisset, ad quod omnes undique ¿ ante vesperam domum suam revertisset: nec ascensuri essent, et lege veteri Judæorum nemo abesse ab ea celebritate posset, rursum eos qui prius conjuraverant, ut cam nullo unquam illorum sex centorum affinitatem conjungerent pœnitudo subiit. ** Psal. cxliv, 19. cedendo soceri precibus, et semper remanendo tantum malum et passus fuisset, et aliis creavis set, sibi primum, subinde tribubus, et Benjamitis maxime Scholia. *Isidorus. Qui enim gravioribus erant astricti sce leribus, et longe majoribus eo quod patratum erat, ut vuri ac innocentes ad cædem fratrum suorum ascen debant unanimes. Verum experientia didicerunt illud Hypocrita, ejice primum trabem de oculo tuo, el tunc perspicies ut educas festucam de oculo fratris_tui (Matth. vII, 5). › Nam undecim tribus cum a Deo descivissent, et cum idolis fornicatæ essent, ab una tribu devictæ sunt, simulque victores funditus exstincti perierunt. Chrysost. Prioris enim delictum, posterioris cautio fit, si attendamus. Nonne vides quomodo et matres, cum filiolus præcedens lapsus fuerit, si sub sequens quoque labatur, durius eum verberant, sub jicientes: non videbas illum te antecedentem cadere? quomodo tu quoque cecidisti? non vidisti? non habes

Numerus omnium in hoc bello casorum, ex unde- ris, a terra: et corpus simul magis magisque in cim quidem tribubus quadraginta millia, præter viros Jabes Galaad. Ex sola autem tribu Benjamin, mali auctoribus, exceptis mulieribus, ancillis, et pueris, viginti quinque millia, et centum. Usita tum est enim inprimis Scripturæ Veteris Testa menti, in enumeratione generis et genealogiæ vi ros tantummodo, non etiam feminas, non pueros seu mares seu femellas recensere. Viros igitur illos connumeravit, qui manifeste in viris ponuntur. Remisse, et in peccatis vitam agitantes e rebus hu manis duriter violenterque excedere. Secus acci dere iis, qui ad superna animo et cogitatione conversi, vivendi rationes in melius commutant. Quamobrem si me audis, neutiquam differes, quemadmodum Levita, neutiquam tali procrastina tione utere. Nam si diem ex die ducamus, semper que crastinum frustra exspectemus; quoniam di versi casus vitam nostram circumstant, repente securis lethi apponetur, et arborem ut infructuo sam radicitus amputabit; nostramque colligatio nem ante tempus dissolvet, ut conjugem a Levita abstraxit, et in pugna tribuum tot millia prostra vit. Quanquam illa corporum separatio fuit, nec spiritus animæve periculum habuit. Et quoniam anima mori non potest, supplicium immortale luet, si non quo statu debet e corpore emigraverit. Ju dicium plenum est horroris, pœnam quis sustine bit *? Ultimis horis currimus, finis est in foribus, æstas adest, albæ sunt regiones, falx instat, tempus est messis. Vita nostra est miserrima, mores infru c.uosi. Nescis quam vana sint in rebus humanis omnia. Nondum nosti bonum, vel ipsa diuturnitate temporis. Nondum satiata es videlicet rerum ca. ducarum usn. Si finis vitæ est incertus, in adole scentibus incertus est, in senibus manifestus et minime dubitabilis. Sperant juvenes ad senectam se perventuros; senes de vita longiore desperant jam enim terram intuentur, et quæ terrena sunt maxime aspiciunt; unde et rips; senectus, and 47 Gen. 1, 19. 48 Isa. v, 18.» Rom. 11, 4. 83 Matth. xxi, 11. curvescens, in senibus termini adventantis indi eium est. Et quidem in humum unde processerunt proclinantur, quam et tanquam sinum maternum subire festinant: et lex nobis lata exstat, ut qui de terra sunt, in terram revertantur *7. Præterea quod senescit et inveterascit, prope interitum aiunt esse, quodcunque illud est. Quomodo igitur etiam senex deterioribus inhæres, neque prophe tam illum clamantem audis: ‹ Væ qui trabitis ini quitatem in funiculis vanitatis, et quasi vinculum plaustri peccatum *8. Eheu"! In quemnam alium potius, quam in nos istuc con venit? Quod si peccans, putas fortasse te divinas manus, et fæcem iræ ejus in extremo posse effu gere, et ob hanc causam ignava es ac torpes, qui tandem cum ista opinione tua non cæca es? Væ tibi, et sæpe, nisi pœnitentiam agis. Divinam be nignitatem cave ullo modo despicias: divitias bo nitatis ejus neutiquam negligas. Est enim longa nimis, et vult te converti Tu autem non converteris, magisque ipsum irri tas, et thesaurizas tibi futura supplicia, quibus rebelles judicio illo damnatos puniet Resipisce, vigila quantum potes: stultos zelus igneus exspectat. Nihil mirum est quemquam ægro tare: sed morbum flocci pendere *****, Et horrendum est incidere in manns Dei vi ventis › “º, juxtaque vivos ac mortuos incorrupte judicantis, et cuique dignam factis mercedem per solventis. Etenim ignis est Deus *, ignis urens et illuminans: insipientes urens, prudentes autem illustrans. Hic appropinquat, ut de omnibus justam judicii sententiam ferat: tu vero dormitas, negli gentiæ succumbis, dormis et obdormiscis, idque Sponso neutiquam morante "*, et parato illo ad nuptias his qui digni fuerint, tu non habes vestem dignam ullo modo ": sed tota sordibus et macu lis plena jaces, nec ablui purgarique ab his quæris. Iterum ac sæpius tibi dico, ne contemnas, ne dif feras, ne peccata cumules ******. Prope est qui judicat, cur judicium non times? 80 Hebr. x, 31. 31 Deut. iv, 24. ** Matth. xxv, 1 seqq. Scholia. oculos? itaque quod alii ante nos ceciderint, non so lum venia nos privat, si in eadem inciderimus: sed etiam supplicium nobis auget. Theologus. Aliquando dolor voluptati præferen dus est, et vultus demissus ac mæslus pompis ac spectaculis, et risui inhonesto lacrymæ laudabiles Quis sapiens, et intelliget (Osee xiv, 10)?, Catenis enim suorum criminum quisque con stringitur. Chrysost. Benignus est Deus; ideo non statim delinquentes pæna multat, eorum conversionem ex spectans. Quod si nonnullis omnino hic parcit, futu ras iisdem pœnas atrociores infligit. Isidorus. Non te, homo, regnum cœlorum inci tat: non gehenna terret. Non advertimus nos bestiam immansuetam delinire, et in forma humana cum perverso dæmone colluctari. Chrysostomus. Non est moleste ferendum quem piam male habere: sed cum male habeat, non curari. Nec simpliciter ulceribus affectum lamentamur, sed sic temere jacentem sine medicorum auxiliis. Eum porro qui secatur, et uritur, ad sanitatem tendere di cimus. Ita quoque quod ud animam attinet, nos gera mus censeo. Non eos qui tentantur, sed qui impune peccant lugere ac deflere oportet. Nam improborum animadversio, justos ad officium attentiores facit. Chrysostomus. Fatemur quidem, nos regnum Dei desiderare, sed per quæ illud adipisci queamus, nobis sollicitudini non sunt. Quod si Deus inflamma tum animum tuum, excitatam voluntatem viderit, ipse te ad perficiendum juvabit. An non dicentem audivisti: In mundo pressuram habebitis, et mun dus gaudebit, vos autem contristabimini (Joan. XVI,

regente superveniet, quid tempus frustra conteris? est utile judicat, hominumque vitam sapientissime Memor esto corum quæ patraveris, et emenda, et esto vix tui memor, et te geras provide. Cognoscis veritatem, nosti quid deceat, si tamen affectioni bus animum turbulentum non habes. Cognoscis, quemadmodum peccatum adducat supplicium; virtuti autem deditum esse, contra voluptatem comparet. Tu secus egisti, idque insipienter. Pec catis dedita es, virtutis studium ſugis. Et deterio ribus gaudes, bonis abstines, neque cohabitatricem tuam ad eadem tecum pertrahis. Falx æstatis ad volat, messis instat, regio albet maxime. Et quo modo coram Judice apparebis, quæ fructibus cares, cum opera mala ante te nuda stabunt? quæ omnia exhibebunt, et demonstrabunt, quæcunque clan destine, quæcunque palam designasti, quibus de teriora nemo fecit ab orbe condito? Tempus tibi restat brevissimum, ut ex aspectu tabernaculi tul patet. Etenim consenuisti, et ad metam tendis Memorare novissima tua, et non peccabis **. › Rogo, ignava ne sis. Nosce Fictorem tuum, et quis te necum, domina, copulaverit, et quæ inter nos mistio, et quale istud temperamentum. Et quis conditor, quis judex, et mercedum distributor. Quis renes, cogitationes, et corda intueatur *, et quis a sordibus peccatorum mundare possit 56? Tempus est abluendi te, ad hoc enim spatium tibi concessum est. Noli celare amplius: dic tu primum peccata tua, et occulta et aperta, seu verbo seu opere commissa, quibus me miseram tecum quoti die corrumpis. Quid si rapiaris, si hoc nexu sol varis antequam convertare, et a principe latronum, ut infelix mancipium abducare, tuorum scelerum catenis impedita? Væ tibi, quantum tunc ingemis ces. Cum dictum sit: ‹ Quos Deus conjunxit, ho mo non separet ³, › neve penitus quisquam id au deat, quid illi fiet, qui animam a tabernaculo suo prorsus distraxerit? quomodo non suppliciis, et quidem extremis afficietur? si igitur, ut dicebamus, repentina nobis separatio (quod utinam ne flat) ac ciderit, et finis improvisus, quomodo Levitæ ex animo parum attento factum est, quam venian consequaris, abs te pendet. regit. Quomodo igitur insontem tu me tam audac ter accusas, et separationem a te male mihi obji cis? CARO. Rationi consentanea, et vera admodum loqueris. Terminum vitæ alius omnibus emetitur; alius finem hujus lucis mortemque distribuit. Et aliis quidem annos apponit, ab aliis rursum am putat, ut fecit Ezechiæ regi”, et improbo Baltha sar *. Ego vero plurimos novi, qui repente corrue runt in lege, et ante legem; rursumque post gra tiam, quibus peccare contigit, nec in viam rediisse, ut in barathrum et profundum perditionis cade rent; vitamque probam et honestam omnimodis neglexisse, et pro ea luxuriosam et improbam amasse. Et hæc tremens David impense rogabat clamans: Ne revoces me in dimidio dierum meo. rum “¹. › Et filius ejus Salomon: Ne, inquit, esto similis impiis, et iniquis, nec duris corde, et in compatientibus. Et mali pereunt, insuper mortibus immanibus, et tempestas veniet ad perniciem im piorum. Quod si vim verborum istorum nosse vis, res mihi considera, quemadmodum cum verbis conspi rent. Respice superiorum temporum homines, qui sæculo Noe vixerunt: et rursum Sodomitas, et qui humo absorpti sunt cum Chore, Dáthan et Abiron, centum quinquaginta; quique in solitudine inte rierunt, tot myriades. Heli filios mihi hic con sidera, Phinees et Ophni sceleratissimos. His et plurimis aliis, quorum nomina edere erubesco, im proviso et puncto temporis emori contigit. Tu, si volueris, omnino plures reperies, et quo pacto, et qua ex causa interierint. Veruntamen unum quid dam solum, quod etiam Christi est, tibi dicam. In Siloe fine improviso deleti sunt viri pestilentes, improbissimi, et moribus detestandi, et digni his, quæ jam significavimus. Sic docet Verbum in ser monibus de poenitentia de iis qui lapsu turris ex stincti sunt, genere Israelitæ decem et octo; idque propter peccata et delicta, quibus obnoxii pœnas omnino dederunt. Et hoc addit: • Si pœnitentiam non egeritis, omnes similiter peribitis ""." ANIMA. Quónam pacto ego sola horum causa sum? et quomodo a me proficisci delictum pronun tias? alius est omnium Dominus, alius omnium Conditor; ille colligavit, ille separat; et ille vitæ ac mortis imperium habet 58; et huic quidem addit, alteri aufert, et quod melius est disponit, et quod 38 Jerem. x1, 20. 86 Isa. XLII, 25. 60 Dan. V, seqq. Eccli. VII, 40. *⁹ [sa. xxxvIII, 1 seqq. Alibi 68 rursus discipulis loquer.s Verbum se vi tem, illos palmites, Patremque suum, alioqui con ditorem, agricolam nominavit. Palmes fructum non ferens, mortifera sectione exscinditur, in ignem 87 Matth. xix, 6. 38 Hebr. 1, 14. Luc. XIII, 3. 61 Psal. Scholia, Qui oblique ad Deum accedit, ejusque mandatis adversatur, ad eum vicissim ille oblique veniet. Et merito. Ne facias mala, et non te comprehendent mala. Chrysost. Qui ob præterita peccata pœnas deáit, veniaque dignatus est, si rursum peccarit, majus sibi judicium iræ parat. Quanto enim majus est donum, tanto peccatum minus ignoscendum judicatur. Judex ´enim, si latronem et furem comprehenderit, punitum 63 Joan. xv,1. que dimiserit, si postea eadem scelera admisisse inve nerit, longe acerbius punit: quandoquidem priore venia melior non evasit. Maximus. Mala voluntaria, involuntaria gene rant: non enim potest, qui peccavit, futurum judi cium sine aut sponte sua hic susceptis, aut extrinse cus illatis afflictionibus effugere: Tram Domini portabo, quoniam peccavi ei (Mich. vII, 9). ›

conjicitur, et ardet, et perit. Consentanea his et tem primum perquam difficile est hæc in memo. consequentia scribit David: Nisi conversi fueri- riam revocare. Deinde timor, pudor, dubitatio, et tis, gladium suum vibravit, arcum suum tetendit, et paravit in eo vasa mortiɔ “. › Cernis, non pœni tentes, neque conversi, et compuncti, quomodo male pereunt, et insuper damnantur interitu re pentino, ut liquidissime ostendimus. Qui autem studiose ante obitum vitam suam, moresque in melius formaverunt, et cum lacrymis ac pœnis voluntariis poenitentiam egerunt, misericordiam impetrant misericordis Domini: id quod cum e mul tis, tum e Ninivitis potissimum apparet: qui cum in cinere et sacco pœnituissent, vitain conserva runt; et e Manasse, qui per fletum et correctos mores salvatus est. Ex publicano, ex latrone, ex meretrice, ex filio prodigo, ut Davidem, et Petrum magnos illos taceam, et (ne verbosa videar) plures prætermittam *. Num aliam præterea demonstrationem requiris, an a me dictis contenta es, an incredula es, et ægre ſers pertinacia quædam Hebraica? ANIMA. Prorsus verbis tuis fidem habeo. Absit enim a me, ut tam vere dictis fidem negem. Quo modo enim quispiam adhue hæsitarit, et credere detrectarit? Quin vehementissime dictis istis obstu pui et cohorrui, et omnia peccata ac delicta mea reputo. Reputo ut abs te audivi, judiciumque tuum amplector. Dixisti enim quod conducat, et in com mune prosit. Qui hic peccata sua confessus non fuerit, eum alia via salvari non posse Cur Petro ante alios cla ves traditæ. Quid sit pœnitentia. Notanda magno pere quæ hic de confessione sacra disserentur. Porro me præter alia hortaris, ut peccata mea spiritualibus Patribus annuntiem, quibus me et te fœdari, et pro absolutione ea confitear. Mihi au Psal. VII, 13. angor me impediunt, quominus serie quadam, et ordine omnia, quemadmodum a me commissa sunt, confitear: quæ arenain maris, guttas roris numero vincunt, et manent, et animam versant. Quod si forte in memoriam omnium rediero, et animo mul titudinem complexus fuero, rursum æstuo, et tre mor ac pudor me corripiunt. Confessuram turpitu dinis opera, timor me invadit, et horror exani mat. Hinc impense angor ad declarationem occul tarum pestium, quas infelicissime tacitas habui quas diebus, noctibusque, quas volens et delibe rate, quas verbis voluntariis, quas aperte, quas clam, quas ignoranter etiam perpetravi. Quis hæc omnia dixerit? quis per species enumerarit”? Et tertius timor me incessit, ne cum totum dixero, aliis ad perniciem et scandalum dicam, iterumque judicium velut a nobis incipiat: ma lumque revertens, in caput meum recidat. Etenim si quis e vulgo aberrans peccaverit, ad ipsum solum damnum redundat, quoniam qui peccavit, in communi latere potest. At si quis statu subli mior, et sacerdos deliquerit, malum ad omnes communiter pertinet. Insuper timeo, et pudori mihi est apud sanctum virum aperte edicere turpia flagitia. CARO. Nihil est penitus, cur formides. Quan quam enim pater est, cui peccata confiteris, tamen et ipse natura homo est, tibique carne, et spiritu similis etsi alioqui vitæ rationibus, familiaritate cum Deo, ut virtutis cultor, distet abs te pluri num. In humilitate, in contritione cordis te ad pedes ejus abjice, ab imo pectore clama, inge misce, quantumque potes recense omnia. Ne cou fundare, ne perturbere, ne concutiare. Quæ clausa habes, patefacito, et diutius tacere noli. Opera te Jacobi Gretseri notæ. Locus illustris pro confessione auriculari, de qua fonge melius disserit Philippus, Dioptræ parens, quam Jeremias patriarcha Constantinopolitanus in sua Censura cap. 11, ubi ait: Quæ autem (peccata) per oblivionem, vel animi pudorem confiteri (poeni tentes) omiserint, precamur pium et misericordent Deum, ut et hæc ipsa simul cum cæteris illis condo nare velit, confidimusque eos talium etiam a Deo veniam consecuturos. Et quidem quod ad oblivionem attinet, nemo id inficiatur. De pudore, alia ratio est: quia confessio debet esse integra, ut recte etiam Dioptra demonstrat; integra autem non est, si quis peccata quorum memor est, solo pudore præpeditus, omittat. Probationes quæ afferuntur ex Veteri Testamento, rationes quædam probabiles sunt, quales nimirum ex figuris duci solent. Lege de hoc argumentorum genere Bellarminum libit De poenitentia, cap. 3. Sic et Isidori sententia de confessione peccatorum baptismo Joannis præmitti consueta plus nec evincit, nec evincere cupit, quam confessionem illam fuisse quemdam typum confes sionis nostræ sacramentalis, ut idem Bellarminus copiosius ostendit, qui fere omnes locos ex Veteri Testamento pro confessione a Dioptra adductos, egregie ab hæreticorum nugis asserit. Scholia. Virtutis enim, et bonitatis comites sunt volu plas animi, et gaudium: vitii autem et peccati ærumna, afflictio, ploratus, cruciatus, mœstitia. Quemadmodum in navi, si nauta offenderit, vec toribus parum nocet; si gubernator, commune omni bus exitium affert: ita subditorum lapsus, non tum communi, quam privatim suum cuique detrimentum afferunt. Sacerdotum vero ad omnes perveniunt, mul toque illorum quam profanorum delicta severius vindicatur. De tractandis autem peccatoribus sic scriptum est ab Isidoro: ‹ Medici excellentissimi, cum quempiam nacti fuerint oppletum vulneribus, tantum ei cura tionis et medicinæ adhibent, quantum vires affecti patiuntur, ne, dum vulnera sanare volunt, ægrolan tem perdant. Magnum revera est aliquod delictum, et impunitate majus: ideo increpatio adhibeatur pro supplicio: venia autem detur celeriter, ut morbus ad sanitatem procedat.

nebrarum in lucem profer, ut de catero in tene- sibi obsequentium, sed Petro potissimum, qui ter bris peccatorum ne ambules. Etenim, etsi naturam humanam gesserit, quemadmodum gerit is cui tu cogitationes tuas enuntias et committis, tamen Dominus tunc inaspectabili modo præsens, veniam, et absolutionem impertit *. eum negaverat, claves illas cœlestes dedit: ut ille, si alios deinceps cecidisse, et per pœnitentiam pulcherrime resurgere, lacrymisque maculas ab luere, et violenter regnum supernum rapere au diret, verborum Domini ad se, et quomodo statim cecidisset, cribratus ut triticum, memor, et exem– plo ad compassionem promptior, lapsis iterumque se erigentibus, sine molestia, ac prompte cœle stem januam reseraret Anıma. Gloria Deo meo, gloria Christo meo, cu jus clementia et patientia nondum adest finis ultimus. Imitare mansuetum Davidem, regem et prophe tam Peccavi Domino clamat ex imo corde. Et mox audit; ‹ Et Dominus transtulit peccatum tuum, › Nathane 'divino prudenter huic rei subserviente. Scriptum est: ‹ Dic tu primum iniquitates tuas, ut justificeris "., An enim si tu dicere nolis, Dominus eas non videt? Et qui tandem, qui videt, et prænoscit omnia? Qui tamen nou absque pudore temporario te a futuro pu dore liberari vult. Fidelis est Dominus: si tan- majoris æstimarit, in eoque alios omnes discipulos tummodo enunties peccata tua, omne debitum dimittet tibi, sicut dixit: nam quod manifestatur, etiam lux est manifeste: • Confitemini alterutrum peccata vestra, et orate pro invicem, ut salve mini “*. › Adhuc te clamante, ecce adsum “ª, > ait tibi, et prævenit. Christus Deus appropinquat iis magis, qui ei student esse proximi. Fidelis est Dominus in verbis et in operibus suis. Alia via mihi beni gnitatem Domini considera, qua peccantibus ja nuam aperit: non enim regni coelorum claves alteri tradidit, quam Simoni Petro, qui ipsum pernegaverat. ANIMA. Quo judicio, quibus rationibus adductus est, ut id faceret, et cur non eas dilecto, ac vir gini, cur non charo fratri tradidit, Jacobo vide licet, aut ejus cognomini? Petro, qui ipsum nega verat, eas committit. Caro. Disce igitur rationem ejus quod interro gas. Et ex eo rursum Verbi propensionem ad mi sericordiam, clementiam ineffabilem, miseratio num multitudinem, quibus erga lapsos utitur, qui est natura misericordissimus, cognosce. Ut enim lapsos lapsurosve aliquando liberaret et ad pœni tentiam ex timore, turbatione, et tremore ac ti miditate animosiores redderet, non alteri alicui "Il Reg. x, 13. “Isa. XLIII, 9. 67 Jac. v, 16. CARO. Quoniam igitur plene didicisti, quam ob causam Christus Petrum tradendis ei clavibus præterierit, viriliter age, ne cadas animo. Petri exemplum tibi propone, qui nihil neglexit, nec dissolute egit, nec rem cunctando procrastinavit, neque propter delictum socordiæ indulsit, nec dolorem posthabuit, quo multo erat opus ob id cujus gratia a divinis septis, et a parte Christi illa desiderabili abjectus erat. Sed celerrime ad sanita tem reversus, et malum suum cognoscens, ut cor datus, ut constans, ut fidens animi miles, lucta instauranda victorem suum vicit: et qui adversus se insurrexerat, eum prostravit: nam qua nocle cecidit, eadem resurrexit ****. Ne proinde cunctare, sed quam habes in conspe ctu viam, ingredere. Vade viam, quæ te ad pœni tentiæ altitudinem ducit. Et, si cadis, resurge; si dormis, expergiscere, propositumque ac volunta tem muta in melius, et veniam adipiscere, quan doquidem penes te (aut penes quem alium, est Creatoris venia, qui solus habet potestatem dimit. tendi peccata. Hic enim abs te committuntur, et rursum abs te omittuntur. Hic remissionem, et absolutionem accipiunt: nam quæ confessio apud inferos? Hic poenitentiam arripe, et omnia tibi condonantur, et tunc claviger tibi januam re serabit. ANIMA. Quam supra et infra, ac toties prædicas Isa. LVIII, 9. Scholia. conficiuntur. Nam confessio iis qui peccaverunt, pec calorum fit abolitio. Chrysost. Quis gloriabitur castum se habere luntas satis est, qua omnia expedite et cum virtute cor: aut quis mundum se a sordibus libere profite bitur (Prov. xx, 9; Job xiv, 4)?» Omnes igitur mise ricordia egemus: sed non omnes misericordia digni sumus. Etenim quanquam misericordia non deest, ni hilominus dignum se postulat, juxta illud: Misere bor cujus misertus fuero: et clemens ero, cui cle mens fuero (Exod. xxx11, 19). › Idem. Peccato nihil exitiosius accusatione et con demnatione. Demus operam ne peccemus. Si pecca verimus, ne per negationem et occultationem mule commissi nobis ipsis pænam exaggeremus. Chrysost. Corpora enim morbo affecta curare, non est cuivis facile: al vere animam ægrotantem sanare, quivis sine magno negotio potest. Et ad corporis qui dem adversam valetudinem depellendam medica mentis et pecunia opus est: anima autem parvo pretio, et nullo sumptu convalescit. Sola quipve vo ***Isidorus. In peccatum prolapso perniciosum est non pœnitere, perniciosius desperare: nam cum illud ab ignavia, hoc a stupore et stoliditate profi ciscitur. Quanto autem stoliditas ignavia est calami tosior, tanto desperatio ignavia est nocentior. Illud quippe malum est immedicabile: hoc curationem ad mittit. Siquidem illud judicii est corrupti: hoc falsæ ratiocinationis. Sunt autem ignavia el stoliditas duo infestiora mala. Aano Isidorus. Quoniam{quæsisti per epistolam, quo te verteres, quo ires, respondeo ego, ad pœnitentiam. Ipsa enim arx tibi erit excelsa, et sublimis, et muris inexpugnabilibus, atque in modum turrium altissi mis̟ undique circumdata.

poenitentiam, doce me quænam sit; et quomodo doque concidere: sed occurrere, et rationes, quan salus mea in hac sola sita sit, perque eam solam, non per aliud acquiratur. CARO. Poenitentia a me dicitur, et est, a diabolo ad Dominum per sudores et labores exercitationis alicujus reversio. Ad bonum in abstinentia a malo conversio, cum quis, discussis tenebris pessimis, quibus obnoxius omnigenis passionibus servivit, recurrerit ad Deum, ab his quæ sunt præter na turam, ut prudens, reversus ad ea quæ secundum naturam sunt. Hæc est aperta mutatio mentis et pœnitentia; revocatio, resurrectio a peccato, seu pactum cum Deo vitæ melioris. Sermo autem pro phetæ est, imo Salvatoris. Postulat enim conversio nem, ut convertatur, nostram erga ipsum, et ejus ad nos. Misericors, inquit 69, sum, et diligens misericordiam natura, longanimis, diligens viscera misericordiæ, benignus, fillorum amans, paratus converti propter humanas nequitias. Hæc ipsa etiam David psalmographus scribit: • Declina a malo, et fac bonum ***. Ferme eadem Paulus ad Romanos scribens man davit 7. Membra vestra exhibuistis ad serviendum peccatis, membra, inquam, Christi capitis om nium. Verum age, aptate ea ad serviendum Verbo. Quomodocunque et huic serviant membra. Porro vir quidam spiritualis, animo ferventi, ad Domi num rursus ita clamare ausus est: ‹ Dignare me, Domine, et te quodam modo diligere sicut pecca tum dilexi, heu mihi! et tibi servire puro Domino prompto animo ac studio, sicut peccatis servivi. › Si quis ita se convertens alacriter se converterit, merito dicetur poenitentiam agere. Quod si mens ut mancipium in habitu consueto dominationem et tyrannidem patiatur, cum cogitationibus et opi nionibus non bonis, impulsibus, et luctis, quibus cum commercium habens, voluptatibus inquina tur, et inde in corde passiones morabuntur, nec virtus ibi est inde emergendi (quandoquidem pas sionibus impeditæ cogitationes eam una secum trahunt), nec est revocatio, aut memoria conversio nis. Qui enim esset, cum tanta absurdorum turba oppressa teneatur “? Sed ne sic quidem consternari debes, desperan 59 Ezech. xxxvi, 1 seqq. 70 Psal. XXXVI, 27. tum potes, reponere, ut ne illam in ultimas tene bras devolvi patiare. Qui enim minoribus victus cadit, ejus mores etiam in majoribus corrumpuntur. Qui vero levioribus resistit, etiam gravioribus ad versabitur. Nam si parva debellaveris, majora quf te appetent? ANIMA. Docuisti, idque satis, spiritualibus Pa tribus peccata confitenda esse, cogitatione, verbo. opere commissa, quod quidem ad salutem conducit vehementer, faciendumque est omnibus, quibus sua salus curæ est. Ego porro nosse desidero ubi hac de re scriptum sit; num lex de eo vetus, aut nova exstet, quæ nos viris spiritualibus hortetur exponere quid noctu et interdiu egerimus. Audivi enim nusquam in litteris mandatum reperiri: nec opus esse, hominibus cogitata enuntiare, sed soli puro Domino. CARO. Negligens et iners mihi videris, neque scrutari Scripturarum oracula. Quod si Patres tuos, ut scriptum est ", interrogares, ipsis annun tiantibus rem totam uti se haberet cognosceres, et nunc haud imperita et indocta appareres. Quod si et hoc te latet, ego tibi pandam. Pentateuchum, id est, quinque libros Moses ille Dei spectator He bræis conscripsit, Genesin, Exodum, Leviticum, Numeros, Deuteronomium. In Numeris igitur etiam hoc præter alia posuit: ‹ Locutus est Dominus ad Moysen, dicens: Loquere filiis Israel: Vir sive mu lier cum fecerint ex omnibus peccatis, quæ solent hominibus accidere, et per negligentiam transgressi fuerint mandatum Domini, atque deliquerint, con fitebuntur peccatum suum, et reddent ipsum ca put, quintamque partem desuper ei, in quem pec caverint. Sin autem non fuerit qui recipiat, dabunt Domino, et erit sacerdotis. Et hoc quidem in libro Numerorum Quod si plura testimonia desideras, Davidis Ji brum, Salomonis, omniumque aliorum propheta rum attente perlege. Omnibus enim quiddam su per hoc insertum est, oportere omnes utriusque sexus admissorum confessionem obire, et quantum possunt eo alios adducere. Nec verba Verbi ac Do mini audisti, qui longe clarissime de hoc sanxit? 11 Rom. vi, 1 seqq. 7 Deut. xxxII, * Nuin. V, Scholia. Chrysost. Non idem est a peccatis desinere, et baptismum requirebat in his qui ad se confluebant. justum esse, sed aliud hoc, aliud illud. Non enim satis est discedere ab improbitate, ut justus fias. Ait namque, Declina a malo, et fac bonum, › ubi illi, Declina, statim ‹ bonum, seu fructus vir tulum subjungit. Basilius: Pænitentibus recedere tantum a peccatis, ad salutem minime sufficit: sed eos etiam fructus pœ nitentiæ dignos facere necesse est. Non enim qui bene incipit, seque bene exercet, hic perfectus et beatus est: sed qui bene claudit vitam suam, et ita ut Deo placet, ad finem perducit. Hæc cum sciamus, in fine ne corrumpamus. Isidorus Idcirco et Joannes professionem aute Non quod ea indigeret, sed ad se adventantium salu tem ita efficere studebat. Nemo enim, antequam pec cata sua confiteatur, salutem potest consequi: hoc si quidem revera humilitatem gignit. Theodoretus: Jubet enim eum qui alteri re qua piam nocuit, primum confiteri peccatum; deinde eidem ablatum restituere. Quod si contigerit, eum cui illata est injuria, ante vita defungi, quam noxius poenitentiam egerit, id cognatione proximo reddere. Quod si nullus fuerit, nec inveniatur cognatus, Deo offerri. Quod autem pro peccato redditur, cedere in usum sacerdotis.

Nec quæ hortati sunt, et scripserunt apostoli, præ- Ita disserás velim, ut etiam apte convenienterque. cones Verbi; nec quæ magistri, et primi Patrúm? exordiare. Ut paucis dicam, omnes hortantur, clamant, et universos ad annuntianda ipsorum cogitata, dicta et opera invitant. Non est enim aliud, ut diximus, principium poenitentiæ, nisi oculta spiritualibus viris detegere, sicut et Dominus ad Mosen dixit. En docui quæ dicatur pœnitentia, et quæ sit, et unde. Si ergo vis, accede, pœnitere incipe. Nihil est quod impediat, nihil quod prohibeat. Verum audi, et extremum sermonis mei pernosce. Ver bum est Christi: «Si non venissem, inquit, et eis locutus non fuissem, peccatum non haberent. Nunc autem excusationem non habent de peccato suo 7*. Quod dictum ad te tuique similes pertinci *. CARO. Quinam me famulam loqui deceat, ante dominam clarissimam multoqué excellentissimam? Vereor ne id temeritati potius ascribatur. ANIMA. Ast ego jubeo, obtempera, et sine mora prior dicito. Nam pro instrumento mihi es, el te verba facere oportet, mihique linguam ad sermo nem commodare, citra quam nec quidquam omnino proloqui, nec Deum, ut decet, cantare, ac laudibus celebrare queo. CARO. Quoniam præcipis, obsequor; tu fac at tendas. Ex virtute tanquam genere quodam duo oriuntur: quorum aliud p䧋; sive actio, aliud Oswpía, sive contemplatio nominatur, per quas timam Verbi amicitiam provebitur. Ad praxin igi tur tibi auxiliabor; nam theoria tua solius est ***. ANIMA. Incipe igitur, ut potes, a praxi, tametsi prašin theoria antecedit. ANIMA. Optime doces omnia, egoque admitto ct quis ad virtutis exercitationem elevatur, et ad in amplector, ac de cætero sociam, et opitulatricem vitæ agendæ, et consiliariam, et contubernalem te ascisco tantum quæ convenit dissere, ut ambæ purgemur a sordibus, et pro viribus ad Dominum in superna curramus, nec in posterum ut pullus infrenis, aut rabiosa Scylla, tibi resistam. Quod si ambæ in scelus ruemus, et ego tecum puniar, et tu una multaberis. Quandoquidem nos unum esse animal planum est, e carne et spiritu conflatum, ‹ quæ sibi invicem adversantur”. › Verumtamen una est vita, et actio una penitus, et judicium, et damnatio, et supplicium unum. Cum autem hinc discesserimus, tolletur actio, nihilque vel boni, vel mali operabimur “. CARO. Ut me occupas, et trahis quo vis? Nec possum tibi ut famula non obsequi. Age, ut libet, non me excuso. ANIMA. Duc me ad meliora, et adjuva me. CARO. Fias bene placens, et probata Conditori; et ego opera tecum prompte capessam. Anima. Pudor et timor futurarum pœnarum me tenet, quibus liberari magnopere cupio. CARO. Nec enim quisquam ad theoriam venire potest, nisi prius ad finem practicæ venerit. Inci piendum igitur tibi, et studendum in primis huic, laborandumque in gemitibus, in lamentis, in fucti bus, in lamentationibus, in fluentis lacrymarum, in oratione constanti, in psalmodia stabili, in chamen nia bumili, in maceratione carunculæ, in contri tione vera, in jejunio severo, in lectione Scriptura rúm, in earum meditatione et notitia, în pervigi latione continua, in opere manuum, în manuu:» elevatione, in genuum inclinatione, in forma di vina sanctæ crucis exprimenda. Pectus libenter percute, ut percussit publicanus 7. Distribue fa cultates pauperibus, ut scriptum est ", et omne bonum opus quod poteris, hoc facito ****. ANIMA. Oratione tua in me officiosa candide fuisti. Quod si et operibus me delectare volueris, tum revera et adjutrix mea vocabere. CARO. Fidere tantummodo te oportet, fidere, in quam. Moveare ad Dominum motu operum, ad eum 77 Psal. 1, 9; II Cor. ix, 9. CARO. Tu opera verbis congruentia demonstra. ANIMA. Unum antea versum profari æquum est. * Joan. xv, 22. 7 Galat. v, 17. "Luc. xvi, 10. Scholia. Isidorus. Qui non paret rectori suo chorus, ab surde et inconcinne canit. et ægrotus, qui non obtem perat medico, miser est. Rector autem et medicus culpa vacant. Nam et ipse Christus cum Judæos, tum Judam crebrius officii monuit: tamen non eis per suasit. Persuadeantur enim necne auditores, ipso rum debet esse potestatis, propter arbitrii libertatem videlicet. Dorentis munus est, nihil præterire eorum quæ ad gignendam persuasionem valent; audientium, persuaderi. Etenim qui docet, dictionem, non item persuasionem in potestate habet. An igitur Christum uccusabimus, quia Judæ et Hebræis non persuasit, nec eos salvavit? Neutiquam. Basilius. Duplicem ait animæ [unctionem esse, unam quidem vitalem corporis: alteram rerum con templatricem, quam et ratiocinantem appellamus. Sed vitalis illius virtus a voluntate non procedit. Nam quemadmodum sole illucescente non potest non illuminari, in quod ille radios suos projicit: ita non potest anima non virificare corpus illud, cui insita fuerit. Contemplatrix vero a voluntate vim suam ac cipit. Improbitas autem aliud nihil est, nisi virtutis interclusio, et absentia. Isaac. Sicut cum primi homines fingerentur, prima fuit corporis fictio, deinde secutum est spiraculum: sic opera, seu actiones corporea, actiones animæ præce dere debent. Cognitio indiget actione, et actio cognitione. Unde ait Dominus, Qui fecerit, et docuerit, hic magnus vocabitur in regno cælorum (Matth. v, 19). Si enim suffecisset ad perfectionem facere tantum absque do cere, aut docere solum sine facere, non ambo con junxisset, his verbis, Quicunque fecerit, et docuerit.» Ait enim Scriptura: Jesus cæpit facere et docere (Act. 1, 1),> Chrysost Non enim ex gratia tantum, sed etiam ex fidei et virtutis usu salus comparanda est. Etenim ut ignis proprium est calefacere, et solis illustrare; sic Dei benefacere, et multo plus quam nos velimus. Ubi etiam gratia est, opera non sunt, et ubi ‘opera, gratia non est. Ubi autem gratia est, superbiré non oportet.

sursum respiciens. et omnino ipse dabit. Et acce- tantopere peccasse, divinasque leges transgressum de, et fide non procrastinata ad vestigia Condito is tui procumbe, clamans cum lacrymis: Tụ, Sal vator, ineffabili tua exinanitione instaurasti, tu, Domine, salvasti naturam hominum e manibus ini mici, et ex servitute. Tu salva me rursum gratia tua es enim Deus salutis. Si enim ex operibus me salvaveris, erit ista compensatio, non gratia, manifestaque retributio. Mihi autem nullum adest opus bonum. Ipse solus bonus, ipse natura miseri cors, el tantum fidem requiris, et tantum charita tem vis. Si fides tantum redemptio est, etiam ip sis desperatis, fidem habeo, salva me, es enim Deus ad galvandum. Fides est mihi pro opere, ſi dem pro opere suscipe. Sufficiat tibi fides, quam et solam tibi offero. Si enim quoquo modo abstra here me ab omnipotenti potentia tua pessimus ty rannus Belial potuerit (prob audaciam! proh impu dentiam!) efferetur, et gloriabitur vehementer. Seu igitur voluero, scu non voluero, salva me; cito anticipent me misericordiæ tuæ 78. Tu es Deus meus ab utero; tu custos, tu Servator meus. Hæc si compuncta dixeris, si e profundis clamaveris, si ex animo lamenta et lacrymas et gemitus fude ris, audiet te, et parcet, et salvabit, et liberabit; nam liberator est Dominus 79.7, et animorum Salva tor solus. Habe spes bonas, et exspecta optima. Exempla Manassis et Davidis pœnitentium, et salutem consecutorum. ANIMA. Verum ego omnes mortales peccando su peravi omnes peccatis omnigenis prætergressa sum; filium prodigum, principem latronem, me retrices, et publicanos, Sodomitas insuper, et Ni nivitas. Omnes qui temporibus Noe vixerunt, et qui inde ab Adamo primo hucusque procreati sunt. Et metuo, ne seductor me devoret. esse, ut adversum Dei gloriam etiam detestanda idola constitueret: qua de causa genus Judæorum, in lamentis videlicet, ploratibus, et supplicatione jejuniorum ad Dominum clamabat. Non tamen il lorum lamenta tunc, sed postea exaudivit, et in contritione cordis, in humiliatione animæ humilia to Manasse, contritionem illam minime est asper natus. Quin etiam idololatriæ scelus, quod maxi mum et pessimum erat omnium, ei dimisit CARO. Ne adeo timeas, ne supra modum me tuas. Nam dolor immodicus mentem evertit. Et for midandum, ne quod animæ damnum hinc acci pias, et in imum exitium præcipites. Sed patere te consolari: audies enim verba a viro quodam spirituali prolata, et ad hoc de quo agimus spectantia: Invenio, inquit, Manassen regem Si placuissent tibi victimæ: si sacrificium vo luisses, dedissem utique ",, clamat ad Dominum David at non his oblectaris, nec gaudes ullo mo dosed spiritus contribulatus, et humiliatus, pla citus et gratus est tibi. Quæ sequuntur, rectissime et præsertim apud prudentes dicta sunt. Rursum David, alibi duorum peccatorum reus peractus (nam in eodem simul adulterium et homicidium commiserat), quia prostratus pœnituit coram Do mino, quia procidens exclamavit: «Peccavi Do mino, et hanc vocem dedit cum pœnitentia, au dit vicissim, et statim a Nathane propheta: ‹ Do minus quoque transtulit peccatum tuum”. › Si tantum potest humilitas ad salutem, obtempera, confide, et humilitatem adhibe, veluti pharmacon quoddam adversus viperam, quæ intelligentia per cipitur, et animas peccatis perdit præstantissimas. Perniciosum est tibi (iterum iterumque dicam), si immoderatius dolueris. De concipienda spe divinæ misericordiæ, ex pœnitentia et humilitate. Petite, et dabitur vobis ", verbum est Verbı. Si pulsaveris, aperietur, et si quæsiveris, invenies. Quære, pulsa, pete, ne bis faciendis defatigere, donec aperiatur et detur tibi. Si judex iniquus exaudivit viduam instantem, importune claman tem et accusantem ", qui judicat orbem terra rum justo judicio " (quoniam justum est judicium tuum, Domine 6³) quomodo non cito judicabit, si tantum urseris, et sedulo petiveris ***? ANIMA. Gloria Domino meo, gloria Christo nieo, qui misericorditer vult, et judicat, et salvat. CARO. Aliud quiddam majus, et elegantius accipe, 78 Psal. LxxvIII, 8. 19.7 Dan. v1, 27. 78 Psal. L, 18. "II Reg. xu, 13. 8º Matth. vu, 7. 81 Luc. xvi, 37 seqq. * Psal. xcv, 13. 83 Psal. cxvi, 137. Scholia. Quomodo penitus non dolere propter admissa cri mina perniciosum est, el extremi cujusdam stuporis ita assiduo, el nimium dolere, omnibus est noxium. Nam angor el tristitia semper animo incumbens, sæpius mente a sua sede dimota ad insaniam redi gere consuevit, et ad omnia bona konestaque inutiles efficere. "Theodoretus episcopus Heraclex. Misericordias Domini cum implorusset David, et mundari ab ini quitate, sire a peccato suppliciter oravisset, per hy perbaton infert, Ut justificeris in sermonibus tuis et vincas cum judicaris (Psal. L, 6). Cum enim Deus pœnitentiam convertentibus se in remissionem peccatorum vertat (sicut et juramento confirmavit, Nolle se_mortem peccatoris, sed magis ut convertatur et rival (Ezech. xvi, 32) › perspicue verba illa attulit ad probandum, quasi diceret: Si mihi pœnitenti ignoveris, et converso propitius fueris, justificatus es in sermonibus tuis, et verus in promissionibus tuis tempore retributionis ostenderis. Me enim propter panitentiam misericordiam consecutum cum in me dium produxeris, meri:o judicabis eos, qui pæniten tiam non egerunt, sed usque ad exitum vitæ pecca tis inhæserunt. Chrysost. Perseverandum eûl in assiduis precibus et vigiliis, sic enim exaudimur. Primum quidem ex

suin qua quis semet mandata servare cogit. Quod si solum compunctio, et contritio cordis voluntati maxime alacri succurrat, et lacrymæ, idque ex corde amaro, ex fervore et humilitate, ad vincula solvenda, et remissionem quam consequi desideras sufficit ". Non indiges sumptu, non labore, nec alio quo piam, unde tibi per continentem, per mare, per vias difficiles periculum aliquod, aut molestia pa riatur. Sed in anima, in tabulis cordis inscriptum geris, quod te volentem nullo negotio meliorum admoneat si modo etiam fides haud dubia insit. Cum tu purgationem obtuleris, paratam quoque remissionem accipis, ut dixi. Quod si tu in aliis quibusdam excusationes excusas, plurimaque et diversa, et sæpe prætendis, in his quod prætendas haud invenies, cum prætendi nihil possit. multis prudentibus sæpenumero audivi, nec jejuniam frequentandum, nec vigilias amplius, nec humi cu bandum. Nihil quippe horum tantum posse ad sa lutem, quantum illud, quod magis celebratur ‹ Humiliatus sum, inquit, et liberavit me quo et majorem omnino lætitiam haurias, docea- tatis, ut dixi, sed affectionis ferventis et alacris, risque, et in puritate confirmeris: quam ob cau sam sermones utiles audire voluisti. Quando enim verbo et imperio dæmonas ejiciebat a dæmoniaco, rogabant illi Dominum impudenter, ne in crucia tum mitterentur: sed in porcos maxime, qui tunc pascebantur, ingredi juberentur. Et obtinuerunt quod desiderabant, processitque negotium, et hinc in ea regione, quorum erant porci in mare mersi, detrimento sunt affecti **. Num igitur ille non præcegnovit, qui prænoscit omnia, scopum esse dæmonum, ut porcos summergerent? Nihilo minus eis optata concessit: qui appellabantur le gio, hoc est, ingens multitudo. Tuam autem peti tionem, cui proposita est utilitas tua, an non multo magis, et benevolentius (gaudium enim est in cœlo, ut scriptum est, super uno peccatore pœ nitentiam agente 8) suscipiet, et procul adhuc tibi paternas ulnas ad complexum expandet? Sane ma gis te accipiet, magis admittet, qui totum orbem judicio incorrupto judicat. Alioqui justitia tanta Domini ubi tandem, et quando apparebit, si non tunc apparebit? Et si quis audiat dæmonas auditos fuisse, nos vero non audiri, judicis æquitatem de siderabit. Et insontem quomodo sontem facies? Quocirca iterum misertus, ut misericors, petitio nem ut æquam humaniter implebit. Si tamen in flexibilis, et ignava, et remissa, et segnis, et ace dia plena non petis, non quæris, non pulsas, non audis, quomodo janua aperiet tibi miserationum januam? aut quomodo invenies quod desideras? quomodo accipies quod appetis? Non lavisti lacry mis pedes Salvatoris, et quomodo amabilissimam vocem illam audies, Remittuntur tibi peccata tua?» aut quomodo sordes peccatorum elues*? Dicam paucis, invitam te salvare non vult, nec sua ad hoc uti potentia. Nec enim mysterium sa Jutis nostræ violentia et coactu peragitur. Volun tate vult. Nescit virtus dominum. Quod autem violenter, aut voluntate tyrannica fit, non est, nec dicitur proprie virtus. Quod natura honestum est, voluntarium est, et arbitrii, non externæ necessi 8* Marc. v, 7. 85 Luc. xv. 7. 86 Matth. IX, Sicut publicanus humilitate cordis salvatus est, non quia laboribus asceticis se delassavit, nec quia insudavit occupationibus spiritualibus: sed quia humiliatus est, humilitate, quam perfectam et optimam ex superna gratia sortitus est. Descriptio humilitatis ex effectis ejus. Quid autem sit humilitas, breviter nunc tibi declarabo. Si senseris, et dixeris te omnium ulti mam: le peccando vicisse omnes, et omne facinus nefarium, et omne genus sceleris, si quis alius homo, novis modis perpetrasse. Si quid aliquando deliqueris, id tuum existimaveris. Si quid recte feceris, id Dei gratiæ ascripseris: si neminem oderis, neminem aflixeris, neminem scandalizave ris. ‹ Qui scandalizaverit unum de pusillis istís, expedit ei, ut suspendatur mola asinaria in collo ejus, et demergatur in profundo maris ***. 87 Psal. cxiv, 6. 87* Matth. xvIII,6. Scholia. eo quod digni sumus, qui impetremus. Deinde, quia secundum legem a Deo præscriptam petimus. Tertio, quia sine intermissione. Quarto, quia nihil ad vitam istam spectans petimus. Quinto, quia conducentia orando qua'rimus. Quod nisi has conditiones habeat oratio, audiemus, Petitis, et non accipitis, eo guod male petalis (Jac. vt, 3), et supra quam decet. Chrysost. Num Deus oculos nobis tantum ad vi dendum largitus est? Hunc usum et in animantibus ratione carentibus cernimus. Et, si diligenter explo res, quædam bruta nobis acutius vident. Tibi vero non solum ad visum, sed etiam ad pœnitentiam oculi ser viunt. Commove lacrymarum fontem. Habes puteum; ex imo cordis, proportione perpetrati criminis hau rias licet. Basilius. Quæ necessitate, aut vi aliqua fiunt, apud Deum pro virtute non reputantur. Quempiam Gutem sponte se ad mandata scrvanda comvellere, manifestum est omnibus. Regnum cælorum vim pa titur, et violenti rapiuut illud. (Matth. x1, 12) › Chrysost. Medicina corporis peregrinæ sunt, et extranea anime autem medicamenta ex ipsamet, et propriis naturæ prærogativis habemus. Sciendum, nos ferventi et inflammata anima, el ardenti fide, ut meretricem illam, ad Christum acce dere oportere, et peccatorum remissionem flagitare. Climacus. Si inflata de se opinio quosdam ex angelis damones fecit, plane humilitas ex dæmonibus angelos facere potest: quamobrem qui cecidimus, bono simus animo. Si Cherubin, ob solam superbiam cœlo extrusi sunt, videndum, ne forte etiam absque alia virtute, et ex solu humilitate in cœlum ascen dere liceat. Dolor quippe cordis et animi præ omni corporali labore satis est, quoniam prope est Deus his qui tribulato sunt corde, ct humiles spiritu cal vabuntur. (Psal. xxxm, 49). ›

Si neminem irriseris, neminem turbaveris, ne- ut labyrinthus: insuper nihil rebus ad corpus et minem judicaveris, injuriæ non memineris *. Si neminem per calumniam ullo modo accusaris. Si neutiquam de alio detraxeris, nullum odio ha bueris. Si hæc rite præstiteris, acquisisti humilita tem: acquisisti salutem, haud dubie sine labori bus, sine ærumna, sine fossionibus, sola ad hæc voluntate sufficiente **. Quod si et linguam loquendo quæ decent exer cueris, scito te totum Decalogum probe observösse. Si quis autem se humiliaverit, piaculumque, et exsecrabilem, et ludibrium hominum duxerit, qui tandem verbum aliquod inutile, aut profanum, aut inane, aut gloriosum profuderit? Nunquam enim super contribules se eriget, despiciet fratres et amicos, nec deridebit in aliquo proximum: sed servum se inutilissimum reputabit, et tum ad fe licem terminum, in Scriptura expressum perveniet ‹ Qui se humiliat, exaltabitur: contra, qui se ex altaverit, humiliabitur ***. › Epilogus, cum gratiarum actione ad sanctissimam Trinitatem. En tibi salutis viam, eamque facillimam demon stravi, viam quæ compendio ad princeps lumen perducit. Nihil enim habet laboriosum, neque ad dispiciendum difficile, nihil acclive, nec tortuosum, Isidorus. Quemadmodum veri et fervidi pudi citiæ amatores ex sua ipsorum castitate etiam alio rum animos, quanquam tales non sint, sæpe puros esse censent, neminemque libidinosum ducunt: sic contra prolervæ libidinis astro perciti, etiam illos qui hujusmodi vitio carent, sibi similes arbitrantur. Quilibet enim ex se alios metiri consuevit. * Chrysost. Etiam hocidivinæ benignitatis opus est, quod præcipua Dei mandata, et quibus vita nostra continetur, ab imbecillitate corporis nihil impe diuntur. **Humilitatis imago et species frequens est, et cir res caducas pertinentibus: non divitiarum abun dantia, nec sumptu aliquo, tantummodo humili precatione et timore Dei opus habet. Complectere humilitatem, si salvari desideras, et ta, et alius quilibet qui sapit, mentemque humilem amal et honorat, ut etiam ad Dominum quem concupiseis ascendas appropinquat enim sibi in humilitate appropinquantibus. ANIMA. Rectissime de hoc etiam me admonuisti. Qualis sit humilitas demonstrasti et explanasti. CARO. Sed age, hic sermonem finiamus, ipsi Verbo verborum largitori gratias agentes. Gloria igitur tibi, o Trinitas, Deus omnium Con ditor. Trinitas in hypostasibus, in divina autem natura unitas ****. Unus Deus ratione inconfusa. Opinionem gentilium, et Judæorum, tanquam hydram multicipitem, aut monstrosum Typhæum declinamus Hebræorum quoque propter monar chiam. Nos enim monarchiam quidem, sed in tribus personis sive hypostasibus inconfuse ho noramus, naturam unam, et identitatem gloriæ; a qua utinam a peccatis in hac vita contractis li beremur. Quam decet gloria, honor, adoratio, et imperium, o Pater, et eodem throno illi assiden tes, Fili et Spiritus sancte, nunc et semper, et in omnes generationes. cumfertur a multis, cum veritas ejus nusquam repe. riatur. Non qui seipsum abjicit, hic humilis est: sed qui cum gaudio a proximis contumelias ignominiam que sustinet. Humilitas porro et timor Dei omnibus virtutibus antecellunt. Gregorius Theologus. In sancta Trinitate tres quidem substantias, et tres personas, naturam et vo luntatem unam esse dicimus. In Christo vero unam quidem hypostasin, et unam personam; duas autem voluntates, duas naturas, duas operationes: ita ut carnis voluntas divinæ voluntati subjecta sit. Carnis vitiositas, et contumacia ipsius ab anima ex probratur. Animam ex his quæ per corpus agit el operatur, qualis quantaque sit cognosci. ANIMA. Alterum tibi Chua quæstionemque propono. Quæ enim sermone antegresso, et he sterno die ex te scire volui, ea tu mihi omnia, pro eo ac res postulavit, exposuisti *. Nunc nosse velim, dissoluta natura, in quas oras spiritus sive anima hinc proficiscatur. Si dicas, ad inferos, ubinam sunt inferi? Hoc te pro virili tua explicare ne pigeat. CARO. Laboras tu negligentia, ut mihi quidem videtur. Si enim animum quoque ad Scripturas attenderes, perinde ut eas legis (quotidie enim psallis, et hymnos recitas), omnia nota et experta tibi intus forent: sermoneque et doctrina externa minime indigeres. Nunc et ignorantia quasi tene bris offunderis et me miseram abjectamque fa mulam tuam interrogas. Scholia. Isidorus. Si enim quæsieris, invenies: quæres autem, si te nondum sciré putaveris. Nam putare se iam scire, ut nec quæratur, nec sciatur in causa est. Tunc namque sciemus, quando nos arbitrantes nescire, maģistros a qnibus erudiamur requisiverimus. Es enim opinari se scire, nos ad sciendum proficere, et quærere, el invenire non sinit.

ANIMA. Sì abs te non didicero, a quo tandem siti, afflictione maceravero, et laniavero, si tot et tot alio discam? Et ipsam Scripturam audio jubentem Interrogare, dicentemque, inter se quærere et ra tiones conferre fructuosum esse. CARO. Quodnam opus tibi curæ est: et cui in tendis animum, et ad quod natura es idonea? agedum narra mihi. ANIMA. Certum ac stabile mihi opus est divina rum rerum meditatio; et unde a principio exstiterim, et quam ob causam: et quis sit conditor meus et quomodo is me rebus creaturisque universis excellentiorem condiderit, omniaque in manus meas dederit, volatilia, reptilia, bestias, cœlum, et omnia sidera, terras et maria. Et tandem quo pacto me tibi fœtidæ incluserit, atque conjunxerit et quonam ex hoc tabernaculo evolatura sim. CARO. Bene narras: et ego ista te facere ac di eere cupio, ut eorum rationem naturamque per spicue comprehendas. labores tibi imposuero, et frigore, et nuditate ærum nosam te fecero, tuosque saltus, et motiones proter vas ita compressero, per quas in superiorem ct he ram tuam calcitras, et te carnem spiritui pro ancilla subjecero, non habeo qui mecum currat, qui mihi opituletur, quemve in consectanda virtute socium adhibeam. Quomodo ergo fungar actionibus hone stissimis? Contra si te colo, si tibi parco, si te amo, adversariam te, et hostem rabiosam reperio: et foedas, et confundis me, et tecum deorsum rapis. Et ita rursum te hic sociam laboris et adjutricem adipiscor. Malevolentiam tuam rebellionemque timeo. Adjutrix mihi es, et vicissim obluctatrix. Nunc me oppugnas, nunc adjuvas. Mirum sane, quomodo utrumque possis. Quid captem consilii in hoc negotio, penitus nescio. Si Conditore imperante absolvi a te possem, pro desiderio meo e custodia hac sordida egrederer, discedensque a rebus istis inferioribus, ad Dominum, ad patrium solum, ad meum vitæ genus ascenderem, et relicta terra, coelos habitarem. ANIMA. Non alius mihi scopus, non appetitio, non desiderium est, quám semper commentari et læ tari his quæ dixi. Et gaudeo, et delector, et sanctæ Scripturæ.sum dedita. Verum ut sus se in lutum abjicit et contaminat, et in co se jucunde volutat similiter tu stolida mihique exitiosa facis. Ut por cus quippe spurcissimus cupiditatibus carnalibus inquinaris, et me polluis penitus: et deorsum ver gis, et mentem ad imaginem Dei factam turbidam reddis, ut, quemadmodum deberet, cœlestia respi cere nequeat. Quem gero oculum vitias, atque hinc quamdam mutilationem cæcitatemque animi susti nens, intelligere ac perspicere cogitationes cordis, et affectiones turbulentas non possum. CARO. Cur ita loqueris, domina, cum tu imperium in me teneas: tu ceu eques equum versas me quo lubet. Tu omnem potestatem meam in manu tua labes: absque cujus nutu ac voluntate ego nihil vel mali queo efficere ". Et tamen maledicis, et irala mihi sic exordiris. Anima. Haud vera dicis, nec quod res est. Simi liter enim facis, ut equus ferox, intractabilis, ha benas respuens, calcitro, et percussor, cum lupatum mordens, et per loca præcipitia currens equitem trahit, hinnit, humum ungula pulsat, sessoremque quamvis firmum, et frena tenentem, si furere cœ perit, sella excutit, quod pessimum est, et præci pitem agit. Eodem modo nunc quidem inter nos se res habet. Os tibi ligneum, et frenorum impatiens, it equus contra hinnis, nee duci facile, nec con verti potes: sed ne potius ducere, rapere et ty rannice tractare conaris **. Si igitur flagellavero, et punivero te, si fame, CARO. Sublime evecta es, et supra me sublata potius, velut materia et corpore vacans, velut na tura angelus, velut ratione ornata ac sempiterna, velut sola Conditoris imaginem et similitudinem consecuta. Mundus universus tuæ præstantia non est comparandus. Ego vilis, et natura igno bilis, ego peccatis dedita, et carne lutea, et exsecrabile quiddam ac detestabile, ex quatuor elementis commista et composita, ut tu censes. Dic mihi, et impera, ut domina, quod videbitur. Tamen si me, quam ut improbam vituperas, et turpem ducis, non haberes, nihili æstimanda esses. ANIMA. Siccine, ancilla audacissima, dominæ tuæ respondes? cur tu adeo imperite et audacter lo queris? CARO. Si audire placet, cur dixerim quæ dixi, primum posita iracundia placidam te exhibe. Ego vero etsi paululum a decoro deflexi, personæque reverentiam aliquantum seposui, veritatem, ut par est, latius tibi exponam. Tu me attente audi, et eo gnosce. Sine instrumentis, et membris, et partibus meis Conditorem afficere laudibus, et venerari, et illi gratias agere non potes. Quod alterum est, de lictis perpetratis non potes pœnitentiam agere cum lacrymis humilibus, ut Petrus, et meretrix, nisi ego collaborem tibi, et te adjuvem. Ubi te a me sejunxeris, tum me verum dixisse comperies. ANIMA. Iterum blateras, iterum contradicis, ite rum impudentius, hostis mea, respondes ****. Scholia. * Excellentiam animæ ostendit. Nam illi tola gu bernatio commissa est. Corpori cum anima fœdus non intercedit, nec ut reginam honorat: sed adversus eam impudenter in surgit lege peccati, et lege concupiscentiæ: et volu plate in consilium adhibita, in terram se abjicit, pec catumque operatur. Chrysost. Nosse vis, quantum valeant animæ nostræ? Redempturus eas Christus, non mundum, non cœlum, non terram, non mare, sed illum pre tiosum sanguinem suum dedit. Isidorus. Nec libertati impudentiæ, nec imp s dentiæ libertatis nomen imponendum.

GARO. Quamobrem vero taceam? Quamobrem in lucemque protuleris, obscuraque et occulta desinau? Scio me tibi famulam et servam traditam et adjunctam esse. Ideo tamen elinguis facta non sum, nec desipio. Qui utramque nostrum finxit, spiritum mihi indidit, et tu non prior me creata es. Nec me figulus quidam, te autem Deus præmisit. Sine me contempta, et deserta, et nihil es. Ineo gnita es, spectari nequis, otiosa, et iners. Quis enim te novit, quis spectavit, quis te vel aliquan tum cognoscit, num pulchra, num deformis sis natura, num prudens, num laudabilis, an plaue secus: num ingeniosa, num inepta, et imperita prorsus? ANIMA. Quam ob causam tu mihi ista exprobres, et quid tibi velis, ostende. CARO. En veritatem perspicue tibi pandai. Tota hæc universitas, partim sensu, partim intellectu per cipitur intelligibilia intelligibilibus, sensibilia sen sibilibus. Utrumque natura nostra pro portione sor tita est. Quæ subjecta sunt sensibus, per sensuum instrumenta cognoscit: intelligibilium comprehensio non ex his ipsis, sed ex sola sensuum functione gigni tur. Hoc modo tu qualis sis, cognosceris. Ex illis enim quæ agis, nota evadis. Et Dominus creaturarum bis solis comprehenditur. Quis enim post homines natos Deum vidit? Etenim natura est inaspectabilis, et omnem essentiam vincit: sed ex ipsis creaturis proportione videtur: «Invisibilia enim Dei, ut magnus ille Paulus scribit, ex his quæ facta sunt, intellecta conspiciuntur, et ex sapientia amplitu dineque qua producta sunt, Conditor, ut dictum est, cognoscitur. Deinde quotquot opera quotidie fiunt, instar præconum omnibus Dominum prædicant. Ex magnitudine enim, et pulchritudine creatura rum, inquit, earum parens et rector perspicitur. Ego motum vitalem abs te accipio, tu vicissim tui manifestationem a me accipis, per quam, ut per instrumentum operaris. Ego enim tuum indicium et nota, nec imprudens præco, et testis incircum scripta sum operum et sermonum, quæ et quos per organa mea prodis, et per ipsos, et cum ipsis terrarum orbem peragras. Et apud me occultaris, et sub umbra mea lates, ut natura intelligentia constans, et aspectum fugiens. Et omnis tua cogi tatio, quæsitum, placitum non exit, non effertur, apud te remanet. Non orator, non philosophus, non geometra, non vates, non magus aliquis, non ullus alius ea cognoscit, donec a me os, id est, sex quasi chordas, instrumenta scilicet ad sonum vocis edendum inter se congruentia sumpseris guttur, fauces, collum, linguam, labra, dentes; et his sensum tuum declararis, et dubia explanaveris, 8 Roin. 1, 20. 89 Luc. XI, 34. omnibus patefeceris. Prospicis autem per oculos meos, et intueris quæ vis. Loqueris per linguam meam: per aures audis; per odoratum odoraris; per manus meas operaris, et omnes artes scientias que, a trivialibus et minutis usque ad maximas per me exerces. Nihil sine hac ancilla, nihil, sive id ad intelligentiam, sive ad sensum spectet, præ stare vales. Ego te manifesto, ego tibi gloriam affero. Alienis ne gloriare, adventitiis ne insolesce. Nisi artus et membra corporis accreverint, animæ functiones non apparere; et, si membrum aliquod perierit aut vitiatum fuerit, secundum illud'ani mam nihil agere. Qua in parte corporis animum seu mentem habitare existimandum sit. Animava et corpus sibi mutuo creata esse. Quod si totum plene cupis discere, attende hic mihi animum, et dilucide percipies. Nota es ut maxi ma pulchrorumque pulcherrima. Ab origine tua per fecta, per le consummata et plena es, mihi inde ab utero materno assidens et cohabitans. Ego autem cum primum nascor, infans sum, foetus novus ac recens omnino, omnis actionis impotens, et tu per me tune universe nihil agis. Nec enim articulate quippiam loqueris, nec ambulas omnino, nec ali quid operum manibus meis conficis: sed otiosa es, ut dictum est, et tempus inutiliter transigis, meque famulam et abjectam tu, domina, exspec!as, donec membra mea, et partes tibi perficiantur, eorumque conveniens tibi incrementum adipiscar, plenitudinemque, et mensuram ætatis attingam. Tum demum ad actionem et praxin procedis *. Quod si mihi nec opinati aliquid morbi acci. derit, et forte membro mutilata aut privata fuero, etiam tu ex ea parte ad agendum operandumque imbecilla et impotens deprehenderis. Quod si et cerebri inflammationem patiar, aut alia ratione male me habeam, subito mecum doles, et autonita, et quasi epileptica, aut mente capta non aspicis, non loqueris, nihil penitus facis. Breviter, semi mortua, et vitæ expers videris. Sicut et ego, si oculi mei obtenebrati fuerint, et iis patiar, mox totum corpus meum obscuratur, ut in Evangelio scriptum est **: tametsi omnia membra firma ac robusta servem. Hoc etiam contingit tibi, si mens minus belle habuerit. Cerebrum igitur in medio capitis collocatum est: mens ut regina est. cum facultate triplici, memoria, imaginatione, ratio cinatione. Vis imaginatrix (drάvota) in anteriori ejus parte, memoria in posteriore sita est: tertia in medio, cerebri, inquam. Intellige bene quæ dico "*. Scholia. Anastasius. Dum corpus nostrum infantile et adhuc imperfectum est, etiam intellectus noster velut infuns, et imperfectus, et insipiens est, ac nihilo fere magis, quam brute animantes disceruit. Crescentibus autem membris secundum eorum accretionem etigm intellectus augeri et illustrari videtur. "Psellus. Caput cum sit una quædam pars hu mani corporis ejus nomen tres illius partes com plectitur, quarum media vertex, antica sinciput, pos tica occiput dicitur. In harum medio situm est cere brum, recta sub vertice, ubi sedes est animi nostri, tanquam regis, quem proxime stipant facultates priz.

CARO. Percellis me verbis tuis, et premis, et mi rari subit, quomodo me tam imperite interroges, tanquam simpliciter percunctere. Dicam tamen veritatem. Nihil per me novi. Ex quo autem nata sum, et in lucem edita, scrutata sum, didici, Deo adjuvante, mediocriter. Cum didicisse: autem quomodo quærens quæsitum inveniat, et conver tissem me ad ipsum, inveni mihi datum, quod quæ rebam *. Aristoteles et Hippocrates Cous mentis seu animi sedem esse volunt in corde potissimum; Galenus dissentiens eam in cerebro ponit. Grego rius Nyssenus aliud judicat, et physicis horum dogmatibus contradicit, dum ita scribit: Animus ut res incorporea non potest circumscribi, non hæ ret in locis cum moveatur, nec cohiberi queat; nee in partibus corporis et membris manet. Totus au tem totum corpus pervadens, quæ sui muneris sunt, ut natura sua fert, suopte nutu agit, sanis partibus pro instrumentis utens. Quod si aliquod horum infirmum præter naturam fuerit, non ope ratur animus in affecta parte, ut superiore dispu tatione satis superque docuimus. Exemplo tibi quod dico dilucidius faciam. Quemadmodum si quis fa ber ferrarius quæ non sunt agat, multisque instru mentis ad opus e ferro conficiendum usus sit, præ aliis autem incude, malleo, forcipe, et bis faciat quod facit: nihil enim sine iis fabricare potest; sic mihi et animum considera: si non sanum cor, et sa Triplex porro facultas absque mente, est inutilis or..»ino, quantumvis valuerit, et salva tibi manserit nempe ratio, ira, cupiditas, cum quibus et pro creata es, et a principio a fictore, et conditore tuo, omniumque effectore processisti. De cætero si in medio cerebrum fuerit validum, tres facultates tuæ quatuor virtutes cardinales, instar alicujus quadrige generant. Quæ ratione constat, pruden tiam et justitiam; in qua irarum ardores exsistunt, fortitudinem; cui libidines insunt, temperantiam. Cerebro autem affecto, perdidisti omnes, non solum quatuor has et generales virtutes, sed quotquot harum complexu coercentur, memoriam puta, ra tiocinationem, phantasiam, opinionem, et vim sen tiendi mentem principem, et fenestras meas sen tiendi quinque, visum, odoratum, auditum, gu statum, tactum in manibus; omnia simul per eunt, quæ animæ et corporis, quæ occulta et mani festa. Quod si bene valeat tripartita vis, rationalis, irascibilis, concupiscibilis, nihilominus non habent quod agant hæc tria, patiente cerebro, quod omni bus excellit. Jam si vita mea ad senectutem majo rem pervenerit, et ad octogesimum, aut eo diutius supersim, languidaque ac marcida membra evase rint, et alii sensus, quibus libere uteris, nec ita tibi mens damni expers erit. Nec quando in febrim acrem et quotidianam incidero. Nec cum mustum Libero plurimum, sicut Noe. Quantum enim cor poris vigor remittitur, tantum etiam intelligentia et cognitio vanescit. Inveteratum quippe organum, et vas, sive etiam corpus, totum vigorem efficien tiamque pristinam non servat, quæ una cum cor pore crescit et convalescit, et cum eodem rursum consenescit et flaccescit: et ex instrumento musico, non bono, nec suaves eduntur soni. Cerno ego ocu lis, tu vero pupillis mentis: qua quidem non sana, omnia perdidisti. Intellexisti, cognovisti, domina, quid voluerim, et quo pacto sine me honore ali quo dignanda non sis? num cerebrum, ut instrumenta tractet, non babet quomodo convenientia naturæ suæ opera capessat. Quod autem in his excellentius atque præstantius ac majus cst, anima viva et ad spiraculum vitæ condita est. Admiranda res maxime, immortalis, par angelis. Non tamen postquam producta es in te ut consisteres accepisti, sed in me, et apud me, quod magnum est miraculum. Ego ficta sum, et tu mecum condita. Non seorsum tu, seorsum ego. Non ita est, domina, ne istuc cogites: ambæ simul a Coir ditore sumus conditæ. Non est corpus fictum ante animam, nec anima ante corpus substitit, aut exstitit. Hoc verissimum est. Simul enim ambæ, et iterum seorsum. Non alterum alteri tempore an tecedit, contemporanea, coæva, coætanea vocaris. Jacobi Gretseri notæ. ANIMA. Intellexi, perspexi penitus, et obstupui. Ut dixisti, ut locuta es, ut memorasti, ita est. Nescio autem unde tibi horum cognitio, et unde et a quo hanc scientiam compararis. Narra mibi de præceptore tuo, quis et unde sit. ex quatuor primis corporibus, etc. Postea animam quoque inspirat, etc. Nec anima est ex traduce, etiam ex sententia Dioptræ. Vide Conimbricences in lib. De anima, cap. 1, q. 3, et Alphonsum a Ca stro v. Anima, errore v. De hoc vide Conimbricences in lib. De prope finem, ita loquitur: Corpus priore loco format anima cap. 1, quæst. 9. Inde etiam apparebit, quo modo explicanda sit sententia Nysseni, quam Dio ptra statim citat. Vide eosdem quæst. 4, in 1 cap. lib. 11 De anima, ut intelligas quomodo verum sit illud quod Dioptra mox subdit: Non est corpus fi clum ante animam, etc. Et ipsa Dioptra eod. lib. c. 5, Scholia. cipes longius principes simul et naturales, longis sime autem sentientes. Verum huic regi tyrannus e vicino imminet, corpus videlicet, et ad eum faculta. tes quasdam turbutionibus obnoxias caducisque in hærentes oppugnandum mittit. Nec secus in corpore, quam in navi vastum istuc vitæ pelagus animus purus trajicit. Aquæ quibus supervehitur corpus, insitæ in eo passiones sunt, in quibus frequenter, antequam porlum attingat, naufragium subit, et corporis affe ctionibus qui navi insidet animus, summersus et suffo catus, undis fertur. *Isidorus. Non mediocrem cognitionem secessio in solitudinem peperit. Nam qui in mediis tumultibus versatur, et cœlestia cognoscere nititur, ignorat in spinis seminatum ab iis suffocari; et eum qui non vacat, Deum non posse cognoscere.

rius e terra formata es? Et quomodo immortalis anima cum mortali carne colligata sum? Nec enim anima sine carne, nec caro sine anima præcessique gloria, tu autem, ut inferior, poste omnino facta est, nec condita constat: sed ex animatis animatum, et ex viventibus vivens uti que corpus gignitur, vivens, animatum, mortale, et corruptioni obnoxium animal homo, ut di. citur. Corpore per mortis fata dissoluto, animam haudqua quam dissolvi et exstingui, Platonis argumento confirmatum. ANIMA. Dogma quod non facile intelligas et asse quare. Conjunctio admirabilis, mistio nova maxime. Nunc mihi responde. Nos Conditor creavit, ut di xisti, ambas omnino et colligatas, utramque com miscuit, ut ipse novit. Tu vero quomodo recedis et fugis a me putredo, et in pulverem terramque converteris, ac interis funditus? Ego autem ctiam post disjunctionem nunquam occido. Et ego quidem absque te vivo, tu sine me neutiquam. Ego, inquam, vivo et vigeo. CARO. Rursum audi dicta elegantia, quæ ego a veteribus sapientibus audivi (a). Quod ab aliquo movetur, quidquid illud fuerit, non habet vitam a se, sed ab alio potius a quo et quod consistit et movetur habet. Tantum enim est, et apparet, et spirat, quantum adest illi a quo agitatur, in quo et una consistit et permanet. Cum autem ab illo, a quo continebatur, solutum fuerit, desinit esse, quod motu ciebatur, cum desit quod motum affe rebat. Tu autem te ipsam moves, et semper mo veris. Ex quo necessario sequitur, te æternam esse: nam quod se ipsum movet, quia nunquam deseritur a se ipso, nunquam ne moveri quidem desinit. Quod autem semper movetur, vivere non cessat quod non cessat, nec desinit, et fine caret, estque a corruptione alienum. Tale autem esse immortale, ratione colligitur. Sed etsi ego et cor ruptioni obnoxia sum, et mortalis, tamen abs te vim vitalem accipio, et spiro et moveor. Rursum si a me separata fueris, vivere amplius nequeo. Nec queo spirare si abs te divellar. Divellor autem propter ea ex quibus sum composita; et sine te nihil sum, nisi odor teterrimus. CARO. Si hac vis cognoscere, attende, disces. Totus hic mundus animæ causa procreatus est omnibus enim præstantior est, non ipsa propter mundum condita. Quod autem inferius est, Domi pus et Creator primum condidit: majus, ut melius, posterius constituit. Quoniam autem natura animæ sine comparatione melior et excellentior est, ut dixit Dominus 90, minus, nempe mundus, debebat prius produci, ut quoddamı palatium, deinde animæ vis imperatoria. Duplicem autem mundum condi dit, superiorem et inferiorem. Supra angelos, mi nistros, divinæ gloriæ spectatores, mentes a con cretione materiæ segregatas, spiritus naturæ tenuis et igneæ; naturam inferiorem mortalem, creaturas diversas, animalia quæcunque terrestria, volatilia, et aquatilia. Fuerunt autem omnia bona valde, ut scriptum est. Intellectualia propter cœlum, mi nistratorias virtutes scilicet: sensibilia propter sensum, inferiorem scilicet hunc mundum. Natu ram invisibileın et visibilem, solam, simplicem, separatim utramque, hanc quidem corporalem, illam incorpoream. Incorpoream mihi cogita su pramundanorum, quotquot immaterialis et intelli gibilis substantiæ sunt; corpoream autem inferio rem, et comprehensibilium sensu. Nec igitur su pra corpora sunt, nec materia expertia infra. Ilomo autem præ omnibus solus ex duplici substantia, ex intelligibili, et sensibili, superiorum et inferio rum, fictione et inspiratione Dei a principio est productus. Nam corpus ex inferioribus, anima cx superioribus est. Præstantior pars de superorum, deterior de in ferorum numero est. Animal sapientissimum, mi stum ex his ambobus, animam ad imaginem Dei continens. Et hunc, magnum mundum in parvo, et in medio intelligibilium, sensibilium, animato rum, inanimatorum collocavit: ut utriusque mundi oblectamentis et bonis, tanquam cognatorum, abundanter merito frueretur; divinis quidem per animam a Deo suppeditatis, terrenis per corpus, ut ab ipsis ex fide Conditori fructum afferret. Vir Quam ob rem mundus ante hominem, et corpus ante tutes porro administratoriæ, ordinum, qui intelli animam procreatum sit. Hujus nobilitus, illius vilitas. Anima. Et quomodo cum adeo vili et ingloria ca runcula conjuncta sum; et quomodo non prior fui, Matth. xvi, 26. 1 Gen. 1, 31. * Hebr. 1, 14. (a) Plato in Phædro. gentia cernuntur, animæ et tabernaculo ejus præ sunt: quemadmodum magnus et divinus præco Paulus confirmat 9$ Nonne, inquit, omnes sunt administratorii spiritus, in ministerium missi Scholia. * Chrysost. Solus homo ex duplici substantia con cretus est: cætera omnia tum superioris mundi, tum inferioris similiter ex una tantum producta sunt superioris quidem incorporea, inferioris corporea, sensibilia, inquam, et intelligibilia. Idem. Cor pus, anima, et spiritus. Meminit autem et Moses, corporis quidem, dum ait, ‹ Formavit autem Dominus Deus hominem de limo terræ (Gen. 11, 7); › anime, ibi, ‹ Faciamus hominem ad imaginem et similitudi nem nostram. › (Gen. 1, 26) Spiritus ibi, Et inspi ravit in faciem ejus spiraculum vitæ. › (Gen. 11, 7.)

propter eos qui hæreditatem capient salutis? ex anima nimirum et corpore, corpus priore loco Et Salvatorem docentem audi: ‹ Videte, inquit, ne contennatis unum de pusillis istis. Nam eorum angeli semper vident faciem Patris mei ", cui cum tremore assistunt *. Propter hæc mundum hunc prius produxit, ct veluti palatium aliquod tibi subjecit. Mundus au tem e quatuor elementis compositus et coaginen tatus est, quæ ipse Deus nulla subjecta materia creavit ex his, inquam, mundum verbo fabricatus est. Primum et summum elementum est æther, sive ignis, cui subest aer, et huic aqua: infimum locum terra obtinet. Reliqua singula, et particu laria, quotcunque et qualiacunque sunt, minora et majora, bestiæ, jumenta, stirpes, reptilium ge nera, arbustorum germina, et herbarum semina, deinceps, ut magnus et sapientissimus superum et inferum opifex mandavit, ex elementis exstan tibus prodierunt. Postquam vero mundum hunc inferiorem consummavit, postremo loco bominem, ut illius principem futurum, condidit. Nec enim prius regem venire oportebat, quam ei taberna culum et domicilium, et quibus egeret, essent constituta sed palatium paratissimum esse con veniebat, et omnia demum, quæ usus et commo ditas postularent, et ita eum intrare. Siquidem et herbam ante quam pecudes procreavit. Ut si quis insignis paterfamilias amico et vicino suo magni ficum epulum appararet: ac principio vitulo et tauris mactatis esculenta ac poculenta pararet, mensamque instrueret: deinde amicum convivam introduceret, qui lautissimis illis epulis deliciisque se expleret. Itaque, sicut dixi, ita factum est, et universitate condita, primum fictum est corpus, postmodum anima, pars hominis præstantior crea ta est. Prius exstitit quod servit, posterius quod imperat". format ex quatuor primis corporibus, ex igne, aere, terra et aqua: ex calido item et frigido, bumido et sicco, ex sanguine, phlegmate, flava et atra bile, perque horum, et ex horum quatuor quaternione carnem fictor ille fingit. Postea animam quoque inspirat. Inspirat autem unde vult, et ut melius novit, non ex elementis ut cætera cohærentem sed, ut supra dixi, de supernorum ac cœlestium or dine, conditioneque, immortalem, incompositam, simplicem, et divinam, supernæ nobilitatis angelo rum participem, et ad illos amoris desiderio con tendentem, quanquam carni mihi, deorsum te trabenti alligata es. Ut cum luctata contra princi pes tenebrarum, supernæ gloriæ hæreditatem sor tita fueris ", indeque certaminum præmium ac ceperis (ut quæ bonum ipsa elegeris, et non a Deo tantum), opitulatrix et adjutrix ancillæ tuæ ap pareas, et hic infra morantem, ad superos tecum evehas, et hoc onere levatam, me pauperem de spicabilemque conservam et σúvipopov tuam ad Deum una introducas, contubernalemque, et in dividuam comitem me, et civem eorum qui illie ævum agitant, quamvis indignam habeas. Reginam te fecit, me autem ut subditam, ministram, ſa mulam, alieno arbitrio subjectam, ancillam. En, quod quærebas dissolvi: quomodo nempe, tametsi naturæ nobilitate prior me sis, mibique bo noré et excellentia antestes, non tamén prior pro creata sis. Uter protoplastorum, et utra pars animæ potius pec carit. Superbiæ detestatio, cujus auctor et origo Lucifer. ANIMA. Etiam hoc quæsitum satis superque solvisti. Quoniam vero mihi imperium auctori tatemque, tibi subjectionem et locum ancillæ tri buis, hinc jam hoc quoque præter alia dissere ac doce. Utrius protoplastorum in mandɔto trans grediendo delictum magis fuit. Et uter potius peccavit, spiritus intelligentiæ compos, an pars in qua non inest ratio. Vehementer scire istuc cupio. Sapientium et antiquorum magistrorum ratio quædam seu doctrina est, quod propter aliud fit, quidquid illud aliud tandem sit, inferius esse illo, propter quod subsistit: idque ante alios Salvator docet Nonne anima, inquit, plus est quam esca, et corpus plus quam vestimentum. "?> Nollo enim modo anima propter escam, nec corpus propter vestimentum formatum est: quin contra potius, duo illa horum gratia quæruntur. Corpus autem Verumtamen, ut Scripturæ mediocriter perita, quæ ut vehiculum animæ honorandæ et gloriosæ prius factum est. Sed age, attentionem renova. Quoniam hominem geminum seu duplicem facere constituit, 93 Matth xvIII, 9.” Matth. vi, 25. "Ephes. vi, 12. CARO. Difficilis est tua quæstio, domina, meam. que propemodum scientiam et captum excedit. inde habeo, et didici, fidenter tibi de re proposita enuntiabo. Animam ratione præditam certo nosti, a Conditore ab initio armis probe munitam fuisse, Scholia. Chrysost. Cælestes igitur angeli hominibus bonis ministrant: mali autem dæmones suppliciis peccato ribus infligendis inserviunt. ‹ Immisit enim in eos irum indignationis suæ. Indignationem, iram, et afflictior.cm per angėlos malos immittit (Psal. LXXVII, 49) Dun.ones itaque licet voluntate rebellent, la men jugo subjecti sunt, et quasi carnifices quidam, a Deo et sanctis imperata exsequi jubentur. Non enim sua auctoritate, sed inviti faciunt, quæ illis man dantur. Chrysost. Cogita mihi formationis ordinem, et considera, quomodo insufflatio Domini facta sit ipsi in spiraculum vitæ, et factus sit homo in animam viventem (Gen. 11, 7). Quid igitur formatus? Simpliciter imago inanima: et oliosa, ct inutilis erat. Quare et prius corpus pro ducitur, el post anima, ul honoratior nobilior.

et munitam ad auxilium habendum, et pugnandum superbiæ morbus manavit, qui omnibus eo labo adversus seductorem. Arma intellige vim irascendi et concupiscendi. Verumtamen quæ ad suum ap paratum et munitionem habuit, his ipsis contra semet stulte usa est ‘. Inimicus quippe, improbi serpentis specie velatus, verbisque dolosissimis Evam allocutus, divinitatem eos consecuturos, si de ligno vetito gustarent, no bilitatem spiritus in fraudem pellexit, et in judi cium rationi minime consentaneum ratio delapsa est, dum lignum gustare, et Deum fieri sibi utile futurum censuit. Peccavit item pars cupiditatis ina xima, dum escam illam, et divinitatis adeptionem æque amavit “*. Primum tentavit voluptas, mox vana gloria. Illa lignum ostendit, fallacia quasi flatu quodam in censa, quod aspectu delectabile, et bonum ad ve scendum. Hæc, divinitate potiri, majus esse rebus universis. Ista duo, domina, Evam falsum persua dendo circumvenerunt, perque illam et ab illa etiam Adamum. muliere quondam initium peccati, et per illam omnes morimur "., Parva est omnis ma litia ad mulieris malitiam. ‹ Melior est iniquitas viri, quam mulier benefaciens ". › mulieri bus enim procedit iniquitas, sicut a vestimento tinea ⁹8. rantibus exitium sine controversia parit, estque universis animi morbis deterior ac perniciosior. Huic qui servit, Deum habet adversarium; e di verso, inimicum humani generis socium et ami cum. Superbis enim, ait Scriptura, Deus resi stit”,› quemadmodum celeriter seductori re stitit. Animam potius quam corpus ob scelus primævorum parentum pœnas luisse. Quo pacto utriusque cor pus miserabiliter commutatum sit. Mortem videri poenam lever et conducibilem. Animam hinc exeuntem, bene aut male habituram. ANIMA. Quod ex tuis verbis est colligere, vide tur caro passa injuriam. Si enim anima deliquit, cur pœna ad carnem pervenit? Ea siquidem, ut pa tuit, morte damnata est, atque in interitum, et vitamı ærumnis plenam ruit. Anima vero, antea immor talis, etiam post lapsum immortalitatem retinuit et cum poenas dare merito deberet, nullas de dit ***. CARO. Imo vero, tota animadversio non ad cor pus, sed ad animam pertinet potius, tametsi vi deatur nihil pœnarum, ut ais, persolvisse. Cujus rei paradiginate quodam tibi fidem faciam. Si rex quispiam natura humanus a crudeli tyranno man cipium emat longe calamitosissimum, ærumnosis simum, maxime miserabile, exili corpore, nudum, macie confectum, natura morbidum, vehementer bi liosum, petulans, improbissimum, vituperabile, pro brosum, indignum aspectu, lepra et scabie cooper tum, plenum dedecore; si, inquam, hujuscemodi ser vum emat, eumque placidis cculis respiciat, curæ ac diligentiæ quam plurimum illi adhibeat, et quidquid habet morbi, sordium ac fœditatis, ab illo depellat, et destringat, veste pulcherrima in duat, stationeque et loco primo eumdem dignetur, aulicorumque præcipuum faciat: ille autem ista vilipendens, tantum beneficium nullo modo capere ac sustinere queat, contraque regem benefactoren maximum et dominum malevole manibus et calci bus insurgat, et in illum aliquid novi sceleris me » Jac. IV, Scholia. Nec vero impostor solum ratione et cupiditate affectis, fraudulentam hanc lusit comœdiam: sed insuper tertia facultas, irascendi videlicet, plagam sensit. Qua cum adversus illum uti oporteret (quo consilio Dominus ipsam dederat) Eva po tius cum eo fœdus inivit, ad deteriora illecta, et mentem, qui est oculus interior, convulnerata. Et hinc, sicut diximus, spe divinitatis obtinendæ, de ligno scientiæ boni et mali gustavit. Anima igi tur carnis expers peccato se obligavit. Verumta men age, domina, attende, et vide superbiam, mo resque inanis gloriæ, qui nos omnes perdiderunt. Quæ olim primum, et præcipuum, cœlestiumque exercituum principem angelum cœlo deturbavit, et natura lucidum, tenebrosum reddidit: qua et ille cecidit, et omnes cadere concupiscit, a quo ** Eccli. xxv, 33. 7 Eccli. XLII, 14. 98 lbid. 13. Gregorius. Anima intelligens non habet substan- illam gloria fruetur. Id quod et alibi factum invenies. tiæ suæ socias iram et cupiditatem, quæ animæ ratione carentis propria sunt. Partes quidem illius sunt, quatenus ei agnatæ sunt. Verumtamen substan tia el natura, sicul mens et ratio, cum ea non com municant: sed ut adjuncta et adventitia. Sæpissime pars animæ, in qua sunt cupiditates, ægrotat, et tunc mentem una secum trahit, atque ad consensum in peccatum inescat. Chrysost. Quid igitur? injuria afficitur caro, propter animam corruptioni obnoxia 2 Nequaquam. Etenim propter animam caro, dicimus. Quæ igitur propter ipsam facta est, quomodo injuriam accepit, si hoc ad ipsius emendationem passa est, et pro ipsa patitur? Nam quia illa peccarat, mortalis ipsa evasit quæ ci rursum justitiæ scrvierit, magna denuo per Nam cum homo peccassel, terra maledicta est: ‹ Ma ledicta enim, inquit, terra in operibus quis. Spinas et tribulos germinabit tibi. In dolore comedes ex ea omnibus diebus vitæ tuæ (Gen. 11, 17, 18). › Etenim maledictio in ipsam, hominis voluptatem et licentiam tabefactavit. Hoc item in diluvio perspicies. Nam cam homines in scetera se effudissent, animalia bru ta quoque cum nihil peccassent eamdem tamen cum ipsi pœnam subierunt (Gen. vi, 1 seqq. ). Semper quippe Deus, peccante anima, corpus punit. Sic et in Cain fecit (Gen. 1, 1 seqq.). Anima pec cavit cæde perpetrata, et corpus ejus dissolutum est, gemens et tremens super terram. Similiter et in Ozia. Elevatum est cor ejus, et mox in facie illius lepra apporuit (11 Paral. xxvi, 19).

ditetur, deprehendaturque et cognoscatur homo lominus clarum fulgebant, et gratiæ splendores ja pessimus, et auferantur ab eo pecuniæ, facultates, gloria, felicitas, pannisque vetustissimis, inutilibus, laceris, ad risum et ludibrium tandem induatur, ut qui manus adversus benignum dominum petu Janter sustulerit; damnatusque in carcerem, aut in locum, insulamve desertam et inhabitabilem projiciatur ut detrita ac lacera vestis, quæ ad annum septimum aut octavum suffecerat, putre facta solvatur, indeque ille miserrimus nudus obambulet, donec vitam ærumnosam tot malis op pressus decurrat; cedo, domina, cujus est damnatio, et quis delicta luit? Num stolidus et petulans fa mulus, ut qui manus regi intulerit? Ille proscri ptus, in carcerem conclusus, et juste mala per pessus, qui natura intelligenti et voluntate libera præditus est: an pecuniæ, facultates, divitiæ, et gloria, quæ animo externa sunt, quibus est spo liatus? AN MA. Potius homo ipse, ut demonstrasti, dam natur, el poenas sustinet, quamvis corpus non dum suppliciis subjectum est, nec quidquam aliud exitiosum pertulit. CARO. Dic mihi, et judica, quemadmodum judicas, num putas juste latam esse sententiam, qua ille proscriptus et gloria sua ejectus est? culabantur. Et hanc quidem carnem induuntur ex causa quam dixi. Fluxa autem et corruptibili na tura, instar foliorum, ab universitatis opifice post modum vestiuntur. Non qui mutasset pulverem, aut naturam ejus, sed qui priorem subtilitatem abstulisset. Et ab Eden et deliciis illis ejiciuntur, ut ligno vitæ orbentur; quod Deus curaret, non autem (quod absit) invideret, impetumque peccandi et errandi cohiberet. Mors autem non est mors, tametsi quædam poena est: sed remedium quodda:n benignum, quo ad conducibile nobis transimus; et pœna est plena humanitatis, ut etiam malum non sit tandem immortale: sed ut mortui a pec calo justificemur. Servit igitur animæ caro pessima in annos viginti, aut amplius, vel centum etiam quanquam quis eo usque vitam producit? Quam enim cumque diu vincula illa duraverint, tandem rumpuntur, et corpus in ea resolvitur, e quibus a principio est formatum: terrenus postremo in terram redit. Corpore autem intereunte, penitus nudaris et desolaris manifeste per quod appares, quodque ipsa contines, nec ullo modo ab ipso con tineris *. Soluta igitur, sursum ad Conditorem proficisce ris. Verumtamen si custodieris etiam mentem. (ut fas est id quod ad similitudinem Dei est conditum) non depravatain, a vitiis liberam. Proficisceris, in quam, intelligens ad intelligentes (ducibus an ANIMA. Justissime, probissime. Nisi enim esset humanus ille rex, in membra corporis vindictanı exercuisset, non tantum externis ipsum multas set. Itaque contumelioso illi corpus illæsum reli- gelis) quibuscum tibi cognationis et naturæ et quit. patriæ societas intercedit; ad lucidos, coruscos, et lumina altera ". Pura ad puros, in 'virtute a Deo data, et gaudio impleris corum quæ in cœ lis invenis. Quod si contra aliqua et operibus nigra et caliginosa fuerit, a tenebrosis et ca liginosis angelis abducitur. Et quia tenebræ est, cum his tenebras sortitur (ut illaudatis motio nibus implicita) cum earum præfectis et curato ribus. Nam naturæ animarum respondent actio nibus suis, et omnimodis unaquæque talis est, quales actiones ejus apparent. Si opera lucis fue rint, illuminantur natura; sin tenebrarum, par ticipes fiunt tenebrarum. Anima quippe ab initio corpori immissa, velut visco adhæret, et tota quǝ CARO. Bene respondes, et ut se res habet, fers sententiam. Verumtamen super anima et carne bæc scienda sunt. Quoniam anima in his, propter quæ procreata fuerat, permanere noluit, nec con tenta esse illustri dignitate quam sortita erat, et pulchritudine mundi legitime frui, ut paterna hæ reditate, natura et gratia sibi tradita, et præsens tanquam non præsens rapere voluit, paremque illum cum Domino honorem ad se derivare insipienter studuit, elata gloria, qua desuper dives erat, carne a Deo ficta atque a principio condecorata, cujus subtilitas incredibilis, cujus pulchritudo admira Lilis, lapsum privavit, ne iterum laberetur. Luci enim stellarum, et lunæ primævam protoplastorum dammodo illi coaluit, et per speculum corporis insi pulchritudinem assimilavit, spectaculum ineffabile, singulare, incomparabile, sine veste, sine artificio, non egens tegumentis, gloria et pulchritudine solem omnino æquaņs. Sic enim illi quamvis nudi nihi nuatur et respicit, obscurante et obtegente carne naturam incorpoream; a qua ubi separata fuerit, clarius perspiciel ***. Hic paradigma sive exemplum quod attuli, finem Scholia. Gregorius. Non enim est anima in corpore ut in vase, aut in utre aliquo: sed contra potius corpus in anima, quæ non ab ipso continetur, sed ipsum potius continet. Haud enim per se anima ad vitam illam evolat, quod non potest: sed a sanctis angelis deducta. Chrysost. Præsens enim vita via quædam est, su perna manuductione opus habens. Si namque in ur bem aliquam abituri necessarius est nobis qui viam monstret, quanto magis in cœlum abituri, superna indigemus ope, quæ et monstret iter, et nos confir met, et manuducat. Multæ enim sunt viæ ariæ. Cæte rum duci nos eo, Dei munus est: ut autem digni simus Deo et ejus manu teneamur, studii nostri esto. Si enim immundus fueris, non te illius manus con tinebit. Facie ad faciem (I Cor. x, 42). › Nor quod Deus faciem habeat; sed clarius videlice:, et manifestius.

Corpus Adami nec interitui obnoxium, nec ab eo alienum esse conditum ANIMA. Etiam hæc disertissime disseruisti, satis que demonstrasti. Verum age, et hoc mibi cupienti edisseras, corpus protoplasti, mortalene tantum, an contra immortale principio formatum est? dum similitudinem in nobis situm est, nostræque voluntatis, et consilii, et morum est. Etenim assi n.ulamur ratione etiam Domino, si mores ex virtute manantes, ut decet, induamus. Nam potestatem qua secundum Deum vivere queamus, si modo veli mus, ipse nobis indidit, faciendique optima et salu taria, et divina, per quæ quis pro modulo suo similis Deo evadit, qua veritate, misericordia, judicio vide licet '. Ut si studuerimus vitam probam agere, et nos virtuti debitos probaverimus, etiam mercedem ut debitam, non gratuitam, non temere, sed propter opera tantum præbitam accipiamus; ex quibus quispiam pro captu humano Conditoris similitudi nem acquirit: sicut homines docet perfectos fieri, cœlestem et omnimodis perfectum Patrem imitan tes, qui communiter et ex æquo pluit super justos et injustos, et solem suum omnibus oriri facit ³. Si igitur tu quoque vitam Deo placitam amaveris, ſuerisque fratrum amans et misericordiæ studiosa, mitis, humana, Conditorem similitudine quadam expressisti. Verumtamen ‹ secundum imaginem › habes donum a Deo, et facultatem rationem, et im perii principatum et (quod quartum est) auctorita tem, qua nihil majus: «secundum similitudinem, vero ex operibus virtutis. Si enim et hoc donum esset, ut prædicta, ubi esset quæ tibi refertur gra tia? quomodo coronareris? et superna regia quo modo aperiretur tibi? Itaque bonum est salvari, et ex laboribus suis, ex quibus coronam ut debi tum, non ut donum adipisceris: quod pigritantium, vel potius pusillanimium et illiberalium servo rum est. Matth. v, CARO. Nec mortale et corruptibile, nec contra immortale sed inter mortalem immortalemque naturam medium, et maxime inter hæc utraque. Ut si quidem partem meliorem eligeret, legisque præscriptum servaret, ex opere æternitatem conse queretur. Si autem cupiditatibus rerum labentium cederet, et corruptibile et mortale corpus gesta ret. Si enim Conditor prorsus immortalem condi disset hominem, non eum morte damnavisset immortale enim mortalitate quis damnaverit? Sin condidisset mortis in omne ævum expertem, ali mento corporeo et corruptibili, ac terrestri non eguisset ", nec aliquo modo delicti cum pœni tuisset quomodo in ipso primo angelo contigit qui etsi adversus Conditorem elevatus est atque insurrexit, tamen eum immortalem, ut prius, ma nere sivit, et manent immortales illi spiritus, lene brarumque participes. In quas oras animæ ex hac luce commigrent. ANIMA. In longum hujus dogmatis disputationem produximus. Non quia dubitaremus aut cavillare mur, sed quod in primis oportebat, ut disceremus, non ut tantum percunctaremur. Quoniam autem et hoc finem optatum accepit, tempus opportunum est Jacobi Gretseri notæ. Dicit auctor corpus protoplasti nec mortale, nec immortałe fuisse; sed inter mortalem immorta lemque naturam medium. Id ideo dicit, quia, ut theologi cum Magistro 11, d. 19, docent, duplex est immortalitas, una secundum quam quis possit non mori; altera secundum quam non solum possit quis non mori, sed etiam non possit mori. Et quia posteriorem hanc immortalitatem non habuit homo in statu innocentiæ (quam habent beati in cœlo), ideo Dioptra ait, cum habuisse mediam quamdam inter mortalem et immortalem naturam; quia potuit peccare et mori, sicut et peccavit et mortuus est. Quo fit ut immortalitatem illam non habuerit, cujus beneficio non potuerit mori: tametsi hanc quoque immortalitatem habuisse dici potest, sed ex hypothesi, si scilicet non peccaret, ut asserit etiam S. Bonaventura 2, d. 19, art. 2, quæst. 1. Vide Gre garium de Valentia 1. p., S. Thom. d. 7, quæst. 4, part. 1, et Bellarminum lib. De gratia primi homi nis, potissimum cap. 9, ubi probat immortalitatem primi hominis fuisse supernaturalem, non natura lem, ac proinde commisso peccato ademptam protoplasto angelis autem post peccatum non ademptam, quia erat illis naturalis et intrinsec.. Quod autem Dioptra ait: Si corpus protoplasti im mortale fuisset, futurum fuisse utnon egeret alimen to, id non sequitur: quia causa illius immortalitatis ex parte erat etiam esus fructuum arboris vitæ; nam in statu illo non habebat homo corpus spirituale, quale habebunt beati, sed animale, quod non potest consistere sine ciborum usu propter continuam deperditionem humidi naturalis, quod est instau randum nutritione. Vide Gregorium de Valentia tom. I, disp. 7, q. 4.p. 2, hæc ex S. Thoma el S. Augustino explicantem. Scholia. intelligens secundum similitudinem › autem soli boni ac sapientes. Basilius. Secundum imaginem, est nimirum cundum imaginem quidem Dei est omnis natura polestas illa regia et imperatoria. ‹ Secundum imagi nem habeo ex eo, quod ratione sum præditus ‹ secundum similitudinem autem fio ex eo, quod bonus fio. Et, secundum imaginem quidem sum, ut qui revera sim, et semper sim: etsi non absque principio: sed tamen sine fine. Secundum similitu dinem vero, ut bonus boni, ut sapientis et quidem natura sapientis, ego per gratiam sapiens. Et, ‹ se Chrysost. Quoniam enim hominem corruptibilem nutritura erat, creaturam ipsam quoque hujuscemodi esse oportebat. Non enim intereuntia corpora incor ruptibili alimonia victura eramt. Soquebatur ergo, ut el creatura corruptibilis fieret.

ad alia transeundi, quæ ab initio proposui, ne in nem sæculi et jadicium exspecta. Testis et citra oblivionem veniant. In omnibus autem quæstioni bus, peto ut mihi ignoscas. CARO. Eloquere quid quæras: haud enim memini. ANIMA. Illud erat quod percunctabar, quibusnam in locis, et quibus regionibus justorum peccato rumque spiritus post discessum ex hac luce, usque ad Christi adventum vivere statuendum esset. CARO. Si noscere vis, quomodo se habeat, quod interrogas, adverte animum his quæ dicam, et veri tatem percipies. Scripturæ docent, excelsissimum esse locum, in quo animæ justorum requiescant. Hic autem locus diversis nominibus appellatur. Nempe regio viventium, terra mitium, tabernacu Jum a Deo factum, civitas altissima, torrens odora tissimus, sonitus festum celebrantium. Et hæc qui dem ex Epistolis Pauli ad Corinthios et Philippen ses constant. Inferior autem incolatus, et tempora neus, et servilis est, tabernaculi hujus, quo dissoluto, domum aliam in superis habemus, cujus ædificator Dominus, cujus opifex Deus *. Soluti igitur corporibus, constanter credimus abductum nos iri ad Dominum, quicum esse præ stat. Quare et amabilem illam vocem emittit, Cupio dissolvi, et hinc absolvi, ut cum Christo vivam, quicum esse desidero ***. Et Salomon rex, at videns (futuri providus, ut prophetæ, qui videntes dicebantur) ita scribit ⚫ Justorum animæ in manu omnipotentis Dei sunt, et non tanget illos tormentum mortis 8. › Joannes autem Damascenus, vir sapientissimus, vere ipsa gratia, quod ejus nomen sonat: ‹ Animas quidem habetis (inquit in hymnis martyrum) in civitate cœ lesti, in qua habitantes, cum Domino vivitis, pro quo et occubuistis. Et plurimos alios testes, et majores inter sanctos dictis meis astipulantes pro ducam tibi, Gregorium, Basilium, summos magi stros; Gregorium Nyssenum, Andream Cretensem, et illud aureum divinumque Os: omnes simul concorditer et unanimi consensu, omnium sancto rum animas in cœlo esse confirmantes. Oportet enim mundum supernum impleri omnimodis (ut magna illa et vigil mens Gregorius scribit) e quo delapsus Satanas, ut fulgur de cœlo cum angelis exceptionem Paulus, qui omnium caput et princi pem Christum, postquam resurrexit, primogenitum mortuorum 7, et primogenitum in multis fratri bus, et Adamum secundum nominat ***. Qui et primo prior, et prodromus nobis ad Patrem præivit, et in ejus throno glorioso ad dexteram consedit, simul omnium caput, ut et capitis corpus paulatim eo congregetur, et congruenter aptetur et coagmentetur. Nec enim corpus sit, absente capite, nec rursum caput, si absit corpus ****. Cæterum animæ bonorum solæ nunc evehuntur, per se, ut possunt, omni nexu solutæ, ad omnium caput et Dominum vadentes: post resurrectionem vero, etiam cum ipsis corporibus evehentur Papæ quanta gloria, quantus honor! Papa! quantum mysterium1 Quam multa dona, quam multa beneficia, in quibus a principio cum Condi tore communicavimus, et quæ a Conditore usque in finem et in sempiternum obtinemus! Tu crede, et fidem habe hæc dicentibus, ut vera de bonorum animabus sentientibus ac docentibus. Quod si etiam cognoscere lubet, ubi peccatorum animæ inveniantur, et quo deveniant, de hoc quoque di cam. In partes terræ infimas et locum abeunt, in mortem caliginosam. Attende, et conditionem illam defle. David psallendo gratias agit ", qui eduxerit ab inferno animam ipsius, ut omnipotens, nec siverit, ut misericors, diutius tyrannidem pati. Quin et Job inferni loca lamentatur ", vocans terram tenebrarum et caliginis, ubi horror sempi ternus inhabitet: ubi nec videt quisquam, nec vi deri potest. Est enim locus tenebrosus, et vallis caliginosa, plena lacrymarum, et dolorum, longe que profundissima. Quo cum descendisset Dei Ver bum, animas, quotquot illud etiam ibi adorabant, et violentia tyranni detinebantur, eduxit, et tro pæum victoriæ erexit. De resurrectione hominum supremo illo die: et cu jusmodi tum beatorum, tum damnatorum corpora futura sint. Sed quod futurum est audi, et contremisce, et horresce ad alterum illum extremumque adventum, suis, Domino teste *, projectus est. Postquam au- et universorum communem resurrectionem. Inde tem locus ille vacuus impletus fuerit, consummatio- prodibunt singulæ animæ cum corpore, cum quo b Philipp. 1, 23. Sap. 1, 1. 10 Psal. xxix, 4. 11 Job. x, 2, 22. Luc. x, 18. 7 Coloss. 1, 18. 8 Rom. VIII, 29. • 1 Cor xv, 45. Scholia. Terrenam autem domum præsentis vitæ cursum et institutum, tabernaculum corpus appellat. Si igi tur, inquit, præsens vita finiatur, domum non manu factam habemus (Il Cor. v, 1), cœlestem nimirum, nempe ut cum Christo simus. Propter perfectionem dissolutionem desiderat. Non enim simpliciter ex hac vita discedere bonum dicimus: sed bonam famam consecutum discedere. Chrysost. Adam Christum adumbrabat. Nam si cut ille posteris suis, quanquam de ligno non comedis sent, causa exilii per esum illum inducti factus est: ita et Christus in se credentibus, quanquam justitiæ opera non habentibus, causa justiliæ factus est, quam per crucem omnibus nobis donavit. Chrysost. Non quod ea sola (anima) salvetur sed (ut est in confesso, et cui refragari nemo potest) quod salvata anima, etiam corpus in resurrectione salutis particeps futurum sit. Climacus. Quisapiunt quæ Dei sunt, emigrantes ab his rebus caducis, parte sui superna scandunt contra, qui res fluxas et inferne positas, infra descen dunt. Nam quod sejunctum est, anima, inquam, de cætero in medio non manet: qui cœlestia, inquam, sapiunt, ita in superna evolant, ut in terra corpus relinquant. Qui autem terrena et carnalia sapiunt, post mortem ad inferos devolvuntur. Google'

nitores acerbi. Si igitur animas adhuc in inferno manere audis, scito neutiquam tormenta susti nere, ut prius, nec etiam vinculis teneri ferreis utpote a tyrannide vindicatas. Et hoc munus est maximum atque amplissimum. Ad hæc dicito, si quid tibi in mentem venit. ANIMA. Quorsum spectet hoc paradigma, intelligo. Justo judicio omnes quod debent, amici maxima, inimici minora accipiunt. Verumtamen propor tione gratiam omnes debent. CARO. Quo tandem modo intellexisti problema, seu potius quo fine hoc paradigma allatum cен ses? Quis sit hic tuus sensus, nosse pervelim. ANIMA. Interpretationem maxime talem puto. Tyrannus idem est qui prius, Lucifer. Quam urbem ædificavit, infernum esse conjicio. Profundissimus lacus, et carceris tenebræ, infernus sunt, et mors, amborumque imperium. Via regia seu pu blica sine dubio hujus vitæ cursus. Insidiæ prope hanc viam publicam mors, ut videtur, quæ omnes rapit, et ad inferni ventrem demittit. Reptilia au tem, et genera venenatorum pessima, cruciatum illum intolerabilem interpretari oportet: Rex et Dominus, et Filius regis, est omnium Conditor, et Salvator hominum Christus. Amici sunt justi contra, inimici sunt impii peccatores: quos enim alios esse dicam? Quo autem paternos amicos in duxerit, regnum cœleste quispiam non inepte dixerit. ceres in co angustos, caliginosissimos, et ad cru- potuerunt, cum non esset custos carceris, non pu. ciatum aptissimos. Ad hæc aliam malevolentiam considera. Postquam infelix tyrannus bestias ve nenatas, et leones, et dracones, visu deformes pardales, aspides, rubetas, serpentes, scorpiones exitiabiles congregavit, has simul lacu caliginoso ad dolores et poenas eorum retinet, quotquot sub actos ibi incluserit. Nec in hoc lacu, nec in bac urbe vel solis vel lunæ lumen cernitur: sunt au tem tenebræ palpabiles, et tenebræ illæ Ægyptiæ, omnibus notissimæ. Juxta urbem esto via milita ris, sive publica, quam omnes hominum nationes pertranseunt et alii quidem amici regis, alii ad versarii, et inimici, qui omnes, alius aliunde a se ductore capiuntur, nec alio currere salutis causa possunt. Duravit dominatio tyranni hujus diutis sime omnes paulatim in suam potestatem rede git, violentia illi pro jure est, tyrannice insurgit, capit, verberibus indigne pulsat, premit, afligit insignes, abjectos, omnes, bonos et malos ferreis compedibus in lacu constrictos: in quo locus nul lus ejuscemodi indignitate vacat. Quam tyrannidem rex amplius non ferens, sed benigne respiciens, et populum miserans, charissimum et quem habuit unicum filium ad generis humani liberationem et .auxilium misit. Qui cum advenisset, et cum sedu clore manus conseruisset, eumque dejecisset, et constrinxisset, et vi valida enervasset, victoriam que adversus hostes, ut potens in prælio, obtinuis set, urbem pervastavit, turres diruit, sim:ul quid quid inimicorum fuit, perdidit, occidit, elisit et omnia vasa rapuit ac diripuit. Et infima loci illius penetrans, omnia claustra, catenas et portas con fringens, omnes penitus in custodiis illis vinctos liberavit, in lucem eduxit, multisque videndos ex hibuit. Sed animadverte quod consecutum est ar bitrium et judicium. Amicos quidem paternos ab aliis secretos, maximaque gloria et honore digna tus, regi et patri universos adducit, ut sint impe rii cum Domino participes: non amicos autem, sed hostes infra reliquit, quoad dies extremi, et gene ralis judicii illucescat, et de omnibus justa senten tia pronuntietur. Alioqui et tu, domina, plane in justum judicas, si impios et inimicos illos potentis, pari frui voluptate cum amicis ejus, aut eadem cum ipsis præmia consequi debere existimas. Non autumo te istuc arbitrari. Et hoc illis ad miseri cordiam maximum censeo, quod eamdem universe libertatem sunt adepti, prostrato qui æque in om nes crudelitatem exercebat suam, communiter custodia levati plane, vinculis soluti, et absoluti, et a belluis truculentisque carnificibus liberi; quodque amplius et pulchrius est, quod transire 16 Gen. XLIX, 9. 17 Amos V, CARO. Dexterrime intellexisti, et pulcherrime de clarasti. Gratia Christo, qui hoc tibi inspiravit. Verumtamen scito paradigma non usquequaque illi quadrare, cujus est paradigma. Non enim jam paradigma, sed omnimodis idem foret. De Christo vatieinans Jacob patriarcha, ‹ Recumbens dormi vit ut leo, inquit. Rursum alibi ursus a Scri ptura dicitur ". Difficilia plane et symbolica, non tamen ex his audebit quispiam rationem ferarum Verbo ac Domino prorsus attribuere. Quod utile est, et ad rem facit, id duntaxat a feris mutuan dum est quod blasphemum et rancidum, retin quendum. Leo, quatenus animalium rex et terri bilis, huic comparationi servit. Ursus autem, ut quiddam natura justum, et ultionis expetens. Tale est paradigma, non simile et aptum omnimodis. Quæ autem mihi dicenda restant ea posterius dicam. Nunc quod ad utilitatem tuam addam, sancti Damasceni est. Docet enim, et perspicue demonstrat, in Christo viventibus hanc rationem multo verissimam. Docet vero per iambos, num simpliciter omnes Christus apud inferos salvaverit, an qui ibi crediderant, quod recipiendum (a). (a) Sermonem hunc non esse Damasceni, propter characterem iamborum, hoc est, quia iambis con scriptus sit, affirmat in margine scholion: quanquam in illis iambis non dimensionis syllabarum, sed pedum ratio habita est potius. Est autem sermo sen oratio pro defunctis cum hac inscriptione: Quod i qui cum fide ex hac vita excesserunt, vivorum missis et beneficiis juvantur. Pontanus.

S. Joannis Damasceni locus, de iis quos Christus ab inferis liberarit. rhoissæ denique, et curvæ prorsus mulierculæ sa nationem una cum quamplurimis aliis rebus præ dicentes. Hos, inquam, divina, Verbi potentia perire optimarumque actionum fructu carere, minime sus tinuit. Temporis enim pars ipsis, ut diximus, commodata, in obscuritatem haudquaquam abit verum omnis iis qui vitæ curriculum honeste con fecerint, servata, cumulatiore postea mensura refertur. Contra qui turpiter ac scelerate vixerunt, nihilque omnino, quod cum virtute conjunctum esset, egerunt, nec semen ullum, aut fructum ha buerunt; verum et vita, et sermone, et fide pror sus aberrarunt, nec pluvia divina cœlitus in eos fusa, ullum germen ediderunt (neque enim ut jam a me dictum est, sementem ullam fecerunt) nec, ut prorsus steriles, illucente gloriæ sole maturue runt: his profecto nullo modo Christus profuit, nec lapsos, ut opinor, secum excitavit, ut qui salute. penitus indigni essent. Quin ne in ipsum quidera eos credidisse existimo. Primus etenim ille ex su perbia in tenebras lapsus draco, quem in prima ætate coluerunt, mentes eorum, ac spirituales cor dis oculos cæcavit, ut videntes non viderent, quem admodum scriptum est 19, et intelligentes omnino non intelligerent. Reliqui autem omnes, qui semen susceperunt, illapsa pluvia germen protulerunt, atque exorto sole maturitatem contraxerunt. Ac nonnulli quidem per eos, qui ante credide runt, Paires et prophetas, et judices, et reges, et principes intelligunt, aliosque nonnullos, Hebraici populi, qui facile recenseri possunt, omnibusque noti ac perspicui sunt. Nos vero adversus eos qui ita sentiunt, ad hunc modum disseremus: Nec be neficii loco ducendum, nec novum ac mirum hoc censendum est, iis nimirum qui crediderint salu tem a Christo allatam esse: quippe cum solus ipse Judex æquitate præstet, nec periturus sit, quisquis ipsius verbis fidem adhibuerit. Quocirca eos om nes salutem consequi, atque ad Dei ac Domini de scensum inferni vinculis solvi, necesse erat. Idque et ipsius providentia contigit. At vero cuncti illi, mea quidem sententia, sola ipsius benignitate ac misericordia salutem acceperunt, qui etiamsi alio qui vitæ puritate excelluissent, atque optimis qui busque actionibus perfuncti fuissent, tenuiter ac temperanter, et caste vixissent, tamen puram ac divinam fidem haudquaquam perceperunt, ut qui nulla omnino disciplina, aut cujusquam magiste rio eruditi excultique fuissent. Ilos quippe ille omnium moderator ac Dominus retibus divinis in clusos sublime traxit, eisque cum divinorum ra diorum splendorem injecisset, ac veritatis lumen ostendisset, ita eorum animos inflexit, ut in eum crederent. Neque enim illa natura misericors tot labores frustra atque incassum ab ipsis susceptos fuisse sustinebat. Perdifficilem enim, et ærumno sam, ac, supra quam dici queat, angustam vitam duxerant. Nam et animi perturbationibus impera verant, et voluptates respuerant, et paupertatem ac continentiam ad extremum usque coluerant, et vigiliis sese confecerant: atque ut paucis comple ctar, omnia virtutis gratia, haud pie illi quidem, sed tamen expleverant, summæque Providentiæ (ut quidem ipsis videbatur) præstantissime, tametsi non sine erroris labe, cultum et venerationem ad hibuerant. Quin fuerunt etiam nonnulli, qui divi nam omnipotentis Trinitatis fidem, exiliter illi quidem ac perobscure, sed tamen perceperunt. Alii Verbi incarnationem, vencrandosque ipsius cruciatus, reditumque ad vitam prædicarunt. Alii ortum ex Virgine, atque adeo nomen ipsius enun tiaverunt. Maria, inquit, nomen puellæ "8. › Alii rursus eximia illa omnia, naturæque vim exce dentia, a Christo edita miracula vaticinati sunt, hoc est, mortuorum excitationem, cæcorum, mu torum, leprosorum, surdorum, febricitantium, hydropicorum, ac manus siccitate laborantium, paralyticorum, atque eorum qui dæmonum intein. periis vexabantur, curationem, obambulationem item in mari, et panum ac piscium benedictionem, rursusque aquæ in vinum commutationem, hæmor 1º Luc. 1,27. “Isa. vi, 10. Qua demum ratione quælibet anima suum ipsius cor pus a mortuis exsistens recognoscet. ANIMA. Optime vero rem explanasti, mihique tradidisti. Divinum hoc testimonium amplector, et eo sum contenta. Sed enim aliud habeo quærendum, atque id, ut opinor, difficile. Hoc etiam pro viribus tuis solvere velis. Cum enim mortale corpus anima immortalis deseruerit, quonam modo id quod æter num est, jam corruptum ac deletum invenire atque cognoscere valebit? Et alia reliquit corpus mutilum, alia surdum, alia surdastrum, alia mutum, alia virilitate spoliatum, alia macrum, alia vix ossibus hærens, alia pingue, plenum, carnosum, grave, inu tile, ventriosum, putredinem meram et marcorem. Alia juvenile, imberbe. Alia ætate languescens. Alia pedum et manuum usu destitutum, Alia infantile, nuper natum, in cunis adhuc vagiens. Alia con fectum senio, et rugis exaratum. Alia coma nigra, alia subargentea, seu candidissima. Tu tamen asse ris in communi resurrectione excitatum, et muta tum iri, et tale futurum, quale primi parentis ab initio fuit conditum, expers habitus pristini et notarum, quibus antea præditum fuit. Caro. Mirum quiddam et inauditum audi. Ne tu illic naturæ proprictatem et faciem quæras; sed omnia supra naturam fore crede et imaginare. In hac enim vita hujusmodi differentiæ ac notæ, hic affectus isti, affectuumqne miseriæ, quas in corpo

ribus enumeravi, cernuntur; in futuro autem sæ ANIMA. Dominus inter omnes, et ante omnes fide culɔ nihil horum cernetur, sed sicut Dominus novit, et judicio quod ipse scit, ineffabili modo spiritibus signa dabuntur, quibus unusquisque corpus suum * recognoscat: quemadmodum oves suos agnos in ovi libus, vicissimque agni matrum suarum ubera agno scunt. Non enim ex signo, aut ex aliquo indicio aspectabili; sed ex odore quodam eoque solo mu tuum cognoscunt, ut unaquæque procul ad suum accurrat. Frequenter ego mille oves vidi ab herba, et pascuis in ovilia redeuntes, et matre etiam lon gius agnum requirente, accedere alios, aliarum fœ tus. Verum illa penitus negabat ubera, et lactis nutrimentum, nec eos admittebat, propter odorem alienum suum autem, quem ex odore interno scebat, non excludebat. Sic omnium corporum tune quoque fiet agnitio, per indicium, quod divinitus dabitur, eum ad tubæ coelestis sonitum rediviva e sepulcris prodibunt. Signum illud ego quidem ignoro, soli Conditori notum. Non enim sub sensus cadit nec est corporatum: sed intelligentia tantum percipi potest. Generatim omnes inter se agnituros, donec alii ad dexteram, alii ad sinistram Judicis separentur. Inde justos in omnem æternitatem, peccatores au tem non amplius mutuum noscituros. Non solum quisque corpus suum, ut allata sinii litudine declaravimus, sed etiam cognati cognatos et amicos, et omnes alii inter se agnoscent. Neu tiquam enim putandum, neutiquam existimandum non singulos singulis in illa communi omnium re surrectione et judicio notos fore. Erunt utique, sed eo modo quo dixi, non per figuram et indicium signorum corporalium, sed signis quibusdam a materia et corpore sejunetis. ANIMA. Et unde constat istud? quis hujus senten tiæ testis? Si enim testes idoneos dederis, credam, et probabo interea fidem non adjungo. CARO. Primum audi Christum in Evangelio, ubi de hoc doginate perspicue loquitur, aitque divi tem illum agnovisse Lazarum in sinu Abrahæ re quiescentem 20. Alibi rursus ad Judæos inquit Cum videritis Abraham, et Isaac, et Jacob, et omnes prophetas in regno Dei, vos autem expel ¡¡¹. Hic clara agnitio, notitiaque exprimitur. Et quamvis hæc sub parabola dicantur, tamen tu nullo modo dubita. Parabolæ enim rerum futurarum so Jent esse imagines, et illæ inprimis, quæ ab ipsa Veritate, Christo, inquam, futura præc:licente prolata sunt. 20 Luc. xv1, 22. 21 Luc. XIII, 28. dignissimns; si aliud testimonium suppeditat, di clis abs te aptum et conveniens, addas licet. CARO. Plurima vero suppeditant. Verumtamen ex tanto numero non nisi tria, quatuor aut quinque, eaque a primoribus Ecclesiæ magistris petita pro feram. Ne longe abeam, Chrysostomus inter Patres eximius, præclarissime sie docet: «Non solum quos novimus familiares agnoscemus, sed etiam quibus nunquam visi sumus, aut quos antea nunquam novimus Abraham, Isaac, Jacob, omnes retro pa triarchas usque ab origine, prophetas, martyres, Patres, apostolos, omnes qui ab Adamo, inde usque a primordio ad finem propagati sunt, viritim et separatim perfectissime cognosces. Similia Basilius in oratione contra divites avaros. Quomodo causam dicturus, inquit, coram justo Judice te defendes ab iis qui abs te lacessiri acriter instabunt? Nam quo cunque oculos circumferes, umbras ubique simula craque malorum aspicies. Hinc orphanorum lacıy. mæ, illinc viduarum gemitus, aliunde abs te op pressi pauperes servi quos lacerasti, vulneribus que affecisti vicini quos ad iram provocasti cuncta hic adversus te consistent. Scribit et Grego rius Theologus in hunc modum: Tunc et Cæsarium luce clarissima circumfusum videbo, qualis mihi per quietem frequenter apparuit. Quid vero beatus, et lacrymis addictus ille Ephrem Syrus? Tunc, inquit, liberi parentes suos redarguent, quod nihil operum legitimorum fecerint. Et alii, cum viderint notos ac familiares cum ovibus, ut optabant, að dexteram collocatos, lamentabuntur ob disjunctio nein, flebunt, dolebunt. Magnus Athanasius Alexan drinorum episcopus, doctrinæ orthodoxæ propugna tor, fundamentum et basis, sic ait: Et hoc justorum animabus præmium concessum est, ut cum resur rexerint, omnes recognoscant, unaque sint, simul vivant, simul habitent, fruentes gloria, et cum Christo ævum ducentes. Peccatores autem etiam hoc, præter alia privantur, non habentes agnitio nem, sicut nec aliam delectationem, ex quo a justis separati fuerint. Sicut igitur actiones, et omnia tunc manifesta erunt, ita etiam omnibus omnium facies notæ donec, ut dixi, segregatione facta, quisque ad locum quem sortitus erit, missus fuerit. Ad Deum quidem justi, et ordines sanctorum: e diverso peccatores ad loca horrida catervatim abdu centur, cognoscenturque ab aliis; ipsi inter se minime agnoscentes, alios ad majorem cruciatum suum agnoscent Nam si tunc ab aliis non agno scerentur, quanam ignominia scelerati illi plecte Jacobi Gretseri notæ. Quod damnati se mutuo non agnoscant, non IV, cap. ult.; naro quem damnatus videbit in videtur satis conforme vero, idemque asseritur lib. infernum, judicio peracto, detrudi, aut reipsa Scholia. ⚫ Theodorus Studita. Parabola est oratio, ex præ sentibus rebus futuras indicans, seu, imago rerum jäturarum, seu futurarum rerum similitudo, et spe cies respondens: siquidem nemo unquam ejus rei afferre parabolam potuit, quæ fieri nequivisset.

rentur? quæ tunc acerba et intoleranda est, cum absolutum utique. Et si bipertito dividar, quomodo quis alienos novit, et ab iis noscitur. Quicunque enim multatur seu damnatur, non coram iis quibus ignotus, sed quibus notus est erubescit. Nam quem nemo novit, cur pudore suffundatur? at notus suf fundatur necesse est. Et hoc quidem hujusmodi et est, et dicitur et omnes (exceptis quos excepi) vicissim agnoscent. Tu vero quid de istis proba tionibus seutis? Credis, an non credis? ut mihi videtur. Magno et novissimo die universam creaturam ad speciem elegantiorem, et incorruptionem, similiter que humana corpora et animas in melius immu tatum iri el earum partes duas (in quibus scili cet inest irascendi et concupiscendi vis) desituras, tò xat' ɛixóva cum archetypo comparalur. Anıma. Neutiquam his fidem denego; qui enim possim, cum tu ista tam vere ac merito disserue ris et docueris? potius tibi de persoluto quæsito meo gratias habeo, quando ex Christi ore didici. verbum fieri credibile, si a duobus aut tribus testi bus fuerit confirmatum. Verum restat insuper a'iud Theņua, cujus cognitionem maximopere desidero. Existimo enim (sicut tute supra docuisti) et cœlum, et terram, et omnem denique creaturam in consum inatione sæculi ad naturam excellentiorem reda ctum iri: sicut et corpora hominum in vitam rever sorum, mutationem naturæ in melius adipiscentur. Sed in me, et meis rebus, dic, obsecro, quomodo unc res se habebit? Egone talis etiam tunc ero, qualis modo sum? nempe, secundum triplicem facultatem, et alia quæ de me traduntur, et in bis immutabilis penitus cernar et in omne ævum sic tripartita vivam, unaquaque parte, nimirum ratione, ira, et cupiditate definitam sibi fun ctionem exercente? Nam si et in futuro sæculo hujusmodi statum tenebo, iterum perturbationibus subjecta, et contanţinata, et vitiosa, dum vis istæc tripartita ad illicita me pertrahit, anima profecto in statu puritatis et innocentiæ neutiquam versabi tur. Quod si fortasse ex his tribus duas amisero, quomodo iis deperditis perfectio mea constabit? Nam cui plane deest aliquid, non est perfectum et immutata et truncata plenitudinem habebo? Rur sum, quo pacto secetur separeturque quod natura est insecabile et inseparabile? Quomodo separetur separatumque permaneat? Si enim, ut dixisti, totum animæ gratia factum est, quidquid Conditor et Con servator produxit, mundus autem iste decreto ac nutu Conditoris ac Domini in statum nobiliorem migrabit, et elegantiorem formam accipiet, quam qua nunc superbit, habitumque splendidiorem ac diviniɔrein consequetur, efficitur hinc mihi injuriam irrogari. Quid tu ad hæc: Si perseverabo esse talis, qualis hodie sum, nec ad decus et gloriam amplio rem provehar, perinde ut cætera omnia, atque etiam tu, et tota universi species, novitate quadam condecorata et illustrata, et rebus alium ordinem atque modum præstantiorem videlicet, et in omnium spatia sæculorum permansurum tenentibus: si Creator carnem contubernalem ac sociam meam immutarit et honorarit, ut decrevit et decet, me autem dominam sine honestamiento reliquerit, quid dicemus? infima summis, summa infimis omnino miscebuntur. Immutata enim inferiore substantia, me, quæ de superiorum ordine sum, nulla ratione fas est negligere: sed cum honorabilis et illustris, et natura sim admirabilis, æquitas postulat me dignitati meæ parem mutationem adipisci, quæ præ sentem hanc conditionem meam excellenti præ stantia multis partibus post se relinquat. Etenim si et inanimein naturam immutaturus est, et quidquid inter homines ministrat, ac servit, me unam meti tis et consilii participem, et ad imaginem Dei fa clam, an non exornare an non etiam plus quam mundum cohonestare convenit? Jam tu me doce, quid exspectare consentaneum sit. CABO. In altum quoddam pelagus cogitationum ac sensuum me inducis. Quod enim quæris, labo riosum est et copiosum, nec facile ejus exitus inve niri potest, nec est ut quisquam id parvo negotio assequatur et intelligat. Hæreo, timeo, obscuritates et ænigmata loqueris. Doctiorem percontare, mihi ut imperitiori ignosce. ANIMA. Alium audire et ab alio discere nolo. Nam quod tibi adest, cur id aliunde petitum eam? Jacobi Gretseri notæ. arbitratur nihil prorsus luminis in inferno fore post extremum judicium. Quod si verum esset, sententia Dioptræ utcunque probabilis efficeretur, tametsi visus non sit unica agnoscendi quempiam ratio: nam et auditu, et in tenebris constituti agno scere quempiam possumus; præsertim si antea nobis non fuerit ignotus. in inferni carcere versari, eum utique damnatum ad augmentum supplicii. Hæc Durandus. Dioptra esse certo cognoscet, etiamsi nesciat quis qualisve sit in specie. Quod autem quis eum quem in hac vita novit, ut filius parentem, parens filium, amicus amicum, etiam in illo calamitoso statu agniturus sit, id theologi, iv, d. ult., tanquam per se notum supponere videntur. Neque agnitioni huic obstant tenebre illæ exteriores in quas damnati dicuntur conjici, quia, ut recte Durandus, iv, d. 50, q. 1, explicat, tenebræ illæ non sunt intelligendæ per carentiam omnimodam luminis, sed per carentiam, ut visio ejus est delectabilis, unde tales tenebræ erunt in inferno, quia nihil perspicue videbitur; sed solum modo videbunt ibi sub quadam tenebrositate illa, quæ afflictionem cordi possunt ingerere. Unde, damnati videbunt prenas suas, et illos quos secum per malum exemplum traxerunt de mundo: quod totum cedet eis Per totum caput disserit auctor de statu animæ post resurrectionem ad corpus regressæ. Pro quibus rectius intelligendis lege Franciscum Suarez tom. II, in 1 p. B. Thomæ, d. 47., sect. 7, ubi accurate explicat quæ actiones animæ sentientis in corpore glorioso sint futuræ; nam de ipsis faculta tibus, seu potentiis sentiendi, dubium non est quin eas omnes anima corporis gloriosi habitura sit.

Quinam alium nondum mihi familiarem interro- adest, propria ex omnibus quæ habemus, el comes gabo? Tu intima, et tanquam convictrix mea, lu individua. Hæc ambo autem principio non habuisse mihi responde. Si detrectaveris, scias velim, non te scias, vim concupiscendi et irascendi puta, te alam imposterum; non cibum, non potum mecuni erant enim rationis expertia; sed posterius indita sinam capere. tibi, et apposita sunt ", tanquanı arma ad propul sandum devincendumque adversarium, ut neque vulneraret te, nudam intuens, neque jaculis igneis, et acutis feriret. Finito autem bello, prostratisque inimicis, et pace tranquillissima consecuta, im pressioneque, lucta,.et pugna confectis, hostibusque robore et audacia spoliatis, et longe in gehennæ ignem projectis, quid ista velut arma de cætero sibi proderunt, videnti et ridenti adversarium jam exstinctum? Aderat autem tibi cum mente ratio pura puta, castissima, sinceritate fulgens, vis con templandi, judicandi, et ejus ideæ divinitas; sim plicitas, cum qua conditum est, quod est secun dum imaginem Dei. Quale divinum spiraculum, per quod subsistis, a principio habuisti, tale re cipies, atque hinc nobilissima, et formosissima, et supra omnes ordines cœlestium apparebis. Au ditu novum, et visu tremendum erit, quomodo a gloria in sublimiorem gloriam ascendes. Hoc tamen xat' elxóva ad imaginem Dei, nosse oportet arche typo esse simile, et ad illud imitatione contendere, eo respicere: etquod mente tantum et intelligentia continetur, velle illi menti divinæ evadere simile. Non apportat molem, nec latitudinem, nec pro funditatem non intervallum, non dimensionem, non mensuram: ab bisce omnibus omnino liberum est, xaz' ɛlxóva quod est in anima, aliud quidduam est, quod ex comparatione ad archetypon omnium antiquissimum et maximum, et quod secundum naturæ suæ proprietatem simul et semel tale est, intelligimus. Illud primum et increatum, hoc crea tum est. Illud natura est expers principii, omnium rerum princeps, et plena causa: hoc autem omnino cœpit est siquidem res condita (nec enim jam imago dici potest, si semper est) exemplari primo absque niutatione quam simillimum. Iloc igitur ma nifeste creata natura, et conditum quippiam est. Natura autem et ratio conditorum, quid tandem sit, satis claret. Quod si verum est quod dicitur, si cuti plane est, quam tu majorem hanc gloriam, aut quem alium honorem, divino præstantiorem, tibi concupiscis? Hæc a me disputata intellexisti, ut opinor. Unum ea citra dubitationem credas, et probes, et admittas, an nihili facienda, et falsa, et aperte ridicula, et nugas arbitrere (quod equi dem non puto) nosse cupio. Dic quid tandem, et quomodo de bis sentias. CARO. Tamen canis lorum non comedit, ut nosti. Quia vero me urges, dicendum est pro viribus. Et antea tibi affirmavi, et iterum affirmo, architectum universitatis hujus tua causa mundum hunc dupli cem, superiorem et inferiorem, sub oculos caden tem et Ron cadentem, quodque in medio amborum mistum et coaginentatum est, construxisse. Quem cum rursus immutabit et innovabit, etiam propter te tuumque splendorem et gloriam innovabit mea quoque reformatio et refictio tuum est decus, quando honor corporis ad id, quod ad imaginem Dei factum est, redundat: sicut contra, si contem nor et dedecoror, id ipsum quoque tua refert. Deus sibi sufficit, nullo horum indiget, non lumine solis et lunæ, non orbibus cœlestibus, non terrarum spoliis, non quatuor elementis. Nulli prorsus ege stati divinum Numen subjicitur: qui enim ulla re egeret? (sed tibi omnia et nunc impertivit, et in futuro impertiet). Si ergo his quæ tua causa pro ducta sunt, ornamenta majora quædam conferet, illa quoque propter te, et tua causa conferentur. Ablatis autem abs te hisce duabus facultatibus, in quibus cupidines, et irarum ardores exsistunt, qui buscym nata et adulta es, simul certe a natura tua vitiosæ affectiones, quæ ex hisce ad detrimentum tuum prodeunt, auferentur. (Si tamen ita eas vocare licet, unde sæpenumero optima, et plurima sane promanant. Nam si mens, quemadmodum debet, on:nibus præsideat atque imperet affectionum usum rationi convenientem; sin autem, earumdem usum a ratione aversum, et vitium nominare opor tet) Egenim si illis careas, simul cares bile, ira, iracundia et injuriarum memoria, timore, timidi tate; nec est ulla apud te audacia, non æmulatio contentionis amans, non voluptas aliqua rationis expers, quæ animum fœde concitet: sed ut simul ingressæ sunt, sic simul abeunt. Supercilium et ostentatio cessabunt, si ira desit. Non erit fides, non spes, si non sit cupiditas. Memoria evanescet. Quis enim ejus usus? Atque hæc quinque sunt ra tionis, ut ita dicam, germina *. Vacabis igitur ira et cupiditate, seu concupiscen tia. Cum enim ad ipsum finem et extremuni eo rum, in quæ appetitus fertur perveneris, nullo ho rum tibi opus erit: longe recedent. Veterem quippe hominem penitus exuens, una cum ipso quidquid habet exuis, iterumque ad vítam omni dolore li beram recurris. Sola charitas in perpetuum tibi ANIMA, Non ego ista nihili facio, absit, Deus mel ora sed delector dictis tuis, verissime am Scholia. Gregorius. Memoriam dicimus de iis quæ ad Deum et divina spectant. Nam quod oculis usurpa tur, memoria non indiget. Similiter et fides, et spes tune non aderunt: sola charitas neque nunc desinit, nec in futuro desinet, sed augescet amplius. "Gregorius. Simplex et uniformis ab initio anima procreata est, protoplasti, inquam, cum mente sua et ratione, quod erat divinum illud spiraculum. Deinde sic illi ira et cupiditas natura irrationali con stantes copulatæ sunt.

plector, suscipio, acquiesco, admiror, solutis, quæ vim concupiscendi, et touμo:;, id est, vim dubitabam, quantum satis est. Si fidem denegem, merito reprebendar. Nec est orthodoxus nec habet partem cum Verbo ac Domino, qui his adversatur, nec dignus illius nuptiis et thalamo: sed infidelis, blasphemus, Sadducæis deterior censendus. Ego vero, gratia Christi, abs te auditis fidem adjungo, et ita facta esse hæc, ut tu doces, non repugno. Nullo modo contradico, crede mihi, et ita tibi per suade. Illud tantummodo te obsecro, ut dictis quo que confirmationem adhibeas. Quam si pro quæsito accepero, satisfactum mihi putabo in omnibus et hoc præ aliis immotum, inconcussum, et alta radice fixum ac firmum in pectore conservabo. Tantum cave. ne aliquo modo voces ipsas commutes; sed ut sunt, ita referas, et ad verbum recita. B. Gregorii Nysseni locus de anima tripartita, ex disputatione de anima et resurrectione, cum Ma crina sorore habita (a). iræ concitatricem, simul ne insita in animæ natura, et quasi coessentiata, atque consubstantiata, et ab initio cum ca sint, atque a principio statim una cum creatione et constitutione ejus exstiterint an etiam aliquid aliud, atque ipsa sint, et poste rius nobis accesserint. Nam quod hæc quidem in anima cernantur, ex æquo constat inter omnes. Quid autem de eis existimare oporteat, nondum. plene atque perfecte ratio assecuta est, ut firmamı de his habeat opinionem: sed vulgus etiamnum vagis falsisque, ac diversis opinionibus de his. ambigit. Nos vero, æterna philosophia relicta, testem divinam Scripturam asciscamus, quæ sta tuit, ut nihil in anima putemus eximium et in signe, quod non etiam divinæ naturæ proprium sit. Qui enim similitudinem Dei animam esse dixit, quidquid a Deo alienum est, extra definitionem animæ esse declaravit. Ergo quoniam ejusmodi nihil cum divina cernitur natura, ne animæ qui dem hæc insita, et quasi coessentiata esse, recte quis existimaverit. Quid igitur est quod dicimus? Quod hoc rationis particeps animal, homo nimi run, intelligentiæ atque scientiæ capax sit, vel eorum qui a ratione nostræ fidei atque religionis alieni sunt, testimonio comprobatum est: quippe non ita naturam nostram descriptura, ac designa tura definitio fuisset, si quidem et iracundiam, et concupiscentiam, et hujusmodi omnia cum nostra unita, et quasi coessentiata, atque consubstantiata esse videret. Nam nec in ulla quidem alia re, loco proprii commune ponens, subjecti quisquam edi derit definitionem. Quoniam igitur et concupiscendi, et irascendi vis æqualiter quoque tam in rationis experte, quam rationis compote natura cernitur, nulla ratione, nec recte quis per communem no tam id quod proprium est designaverit. Quod au tem ad naturæ designationem supervacuum, ac rejiciendum est, quo pacto, tanquam pars naturæ, potest ad eversionem definitionis vires habere? Omnis enim definitio substantiæ, proprium sub jecti spectat. Quidquid autem extra peculiaritatem ac proprietatem fuerit, tanquam a definitione alie num despicitur atque contemnitur. Atqui tam irascendi, quam concupiscendi vim atque efficien tiam cum omni natura, tam rationali quam irra tionali, communem esse constat. Quidquid autem commune est, non idem cum peculiari est. Neces sario igitur per hæc sequitur, ut hæc in illis non esse existimemus, per quæ præcipue humana na tura designatur. Sed quemadmodum si quis sen tiendi, nutriendi, et augendi vim in nobis conspi catus, per hæc non resolvit animæ demonstratam definitionem (non enim, quoniam hoc est in anima, illud non est) eodem modo, si quis naturæ nostræ circa iracundiam, et concupiscentiam motus anim INTERROGATIO. Animum aiunt esse intellectualem naturam, et instrumentario corpori vitalem vim ad sensuum efficientiam atque actionem ingenerare. Nam non solum circa eam mentis nostræ agitatio nem, qua scientias percipimus ac speculamur, efficax et actuosa anima nostra est, per eam quæ mente constat, et intelligentia suæ naturæ vim talia officicns, neque sensoria vasa, instrumentaque sola ad naturalem efficientiam, operationemque guber nat: sed multus quidem cupiditatis, multus item iracundiæ quoque motus in ejus natura cernitur. Cum autem horum utrumque generaliter in nobis insit, in multa pariter, ac varia, actionibus efficien tiisque malorum progredi motum videmus. Nam multa quidem videre licet, quorum concupiscendi vis auctor ac dux est: rursus item multa a causa iræ concitatrice nascuntur, ac nullum horum cor pus est. Quod autem incorporeum est, intellectuale prorsus est, solaque mente constat. Porro intel Jectualem quandam, solaque mente constantem, et comprehensibilem rem esse animam, definitio de claravit. Ut duorum absurdorum alterum ex con sequentia orationis exsistat atque emergat, aut ut iracundia quoque atque cupiditas aliæ in nobis animæ sint, et pro una multitudo animarum depre hendatur atque animadvertatur: aut ne mentis quidem agitatrix, et intelligendi vis in nobis, anima esse putetur. Nam intellectuale solaque mente constans, et comprehensibile, æqualiter omnibus accommodatum, aut omnia hæc animas esse de monstrabit, aut unumquodque horum ex æquo eximet atque excipiet ex hac animæ proprictate. RESPONSIO. Hanc, inquit (soror Macrina), rationem jam a multis etiam aliis quæsitam, consequenter ipse quoque requisivisti, quidnam tandem hæc cse oporteat existimare, to noμnixv, id est, (a) Quæ sequuntur, apud ipsum Gregorium non continuantur: sed ea Philippus noster multis identi dem versibus prætermissis (quod eæ res ad institutum suum minus pertinerent) ita congessit et consuit, ut orationem continentem efliceret. PONTANUS.

etiam formatur: et vel gladius, vel rustici alicujus operis instrumentum ßt, metu quidem obedientiam, ira vero fortitudinem, timiditate cautionem atque securitatem ingenerante cupiditatis item impetu divinam simul, et immortalem nobis voluptatem conciliante. Sin autem ratio habenas amittit, et tanquam auriga aliquis implicitus currui retrò ab co trahatur, illoque abripiatur, quocunque eum rationis expers motus jumentorum auferat, tunc in perturbationem appetitiones convertuntur (quale nimirum etiam in brutis videre licet, quoniam ra tio naturaliter eis insitæ motioni non præest), sel quando motus eorum ad bonum inclinat, landis materia fiunt, ut Danieli cupiditas, ac desiderium et Phineæ zelus, et bene legenti dolor. Sin autem ad deterius propendent, tunc hæc affectus ac per turbationes et sunt, et nominantur. Speculandi, ac dijudicandi vis propria est ejus animæ partis, que Deo similis est, quoniam etiam divinum nu men per hæc comprehendimus. Si igitur anima ab omni vitiositate pura fuerit, in bono et honesto prorsus erit. Bonum autem et honestum ex sui na tura numen divinum est, cum quo per puritatem anima conjunctionem habebit, quippe cum pro prio cohærens atque coalescens. Si igitur hoc ac ciderit, non amplius cupiditatis motu opus erit, qui nobis præeat ac dux sit ad id quod bonum et hone stum est. Nam qui in tenebris vitam degens, lu cem desideraverit: qui, si in lucem pervenerit ea que frui cœperit, concupiscere atque desiderare desinet. Facultas enim atque potestas poliendi at que fruendi, vanam et inutilem efficit cupiditatem sed nobis quidem, propterea quod boni egena est, natura semper fertur, atque contendit ad id quod deest, ac desiderium ejus quod deficit, ipse naturæ nostræ concupiscendi affectus est qui vel aber rat, propter sinistrum judicium ab eo quod vere bonum et honestum est; vel etiam conséquitur ct adipiscitur id quo potiri bonum est. At ca, quæ superat omnem bonain cogitationem, natura, quæ que super omnem potentiam eminet, ut quæ nul lius indigeat earum rerum, quæ circa bonum et honestum intelliguntur, cum ipsa sit bonorum ple nitudo, neque tanquam particeps alicujus boni et honesti in bono versetur, sed ipsa sit ipsius boni et honesti natura (quodcunque tandem etiam bo num et honestum esse mens ponit), neque spe randi metum in sese admittit (spes enim ad id quod non adest, duntaxat adhibetur: Quod au tem quis habet, cur etiam sperat **?» inquit bea tus Apostolus), neque reminiscendi ac recordandi efficientia ad rerum scientiam opus habent. Quod enim videtur, recordatione non indiget. Quoniam igitur divina natura supra omne bonum est, ac bonum bono prorsus amicum est, idcirco cum se ipsam intuetur, et quod habet vult, et quod vult habet, nihil externum in se admittens. Extra autem advertit, non etiam recte definitionem oppugnet, tum artificis animo voluntas destinaverit, ad id ut que minus sufficienter naturam ostenderit. Palam est ergo, quod ex iis, quæ extrinsecus in rebus considerantur, hæc sint affectus et pertur bationes naturæ, et non natura. Nam hæc quidem est, quod est: iracundia autem vulgo fervor san guinis, qui circa cor est, esse plerisque videtur; aliis vero, appetitio ulciscendi eum, a quo laces situs, et ante læsus sis. Sed ut nos arbitramur, iracundia est appetitio nocendi ei qui concitaverit et ad iram provocaverit. Horum autem nihil con venit animæ definitioni. Itemque si per se concu piscentiam definiamus, appetitionem essa dicemus ejus, quod deest: vel desiderium fruendæ volupta tis, vel dolorem ob id quod non potimur eo quod cordi est, atque animo gratum et acceptum aut aliquam affectionem ad id quod est suave et jucun dum, quo frui non licet. Hæc enim et ejusmodi omnia cupiditatem quidem ostendunt, ad defini tionem autem animæ non pertinent. Quin etiam alii quoque, quæ circa animam cernuntur, quæ sibi invicem ex adverso posita videntur, velut ti miditas et audacia, dolor et voluptas, metus et contemptus, et quæcunque talia sunt, quorum unumquodque cognatum quidem esse videtur cum irascendi et concupiscendi vi, peculiari autem de finitione suam designant naturam. Quæcunque ta lia circa animáin sunt, anima non sunt: sed veluti quædam verrucæ ex cogitatrice parte animæ ena scentes: quæ partes quidem ipsius esse, eo quod agnatæ sint, non tamen id esse existimantur, quod anima ex sui natura atque essentia est. Dicimus enim animae quidem speculatricem et dijudicatri cem, rerumque inspectricem vim ejus propriam esse ac naturalem ejusque gratiæ qua Deo simi lis est, per hæc illam imaginem sese conservare. Quoniam ratiocinatione et conjectura colligitur, divinum quoque Numen (quodcunque tandem id ex sui natura est) in his occupatum esse: nempe tum in inspiciendo omnia, tum in discernendo bonum a malo. Quæcunque autem in animæ confinio po sita sunt, ad alterutrum ex contrariis propensio nem et inclinationem juxta sui naturam habent; quorum certus quidam usus vel ad id quod bonum, vel bono contrarium est, ducit eventum: veluti ira vel metus, ac si quid mortuum, qui in anima sunt, ejusmodi est, sine quibus humana natura considerari non potest, id extrinsecus ei accessisse existimamus, propterea quod in principali et ori ginali pulchritudine nullum ejusmodi signum cer natur. Quæ non omnino mali alicujus causæ humanæ contributa naturæ sunt (nam alioqui Crea tori causa malorum assignari potest, si illinc pec catorum necessariæ causæ simul in naturam collate essent), sed certo quodam usu voluntatis et arbi trii vel virtutis, vel vitii instrumenta talis animi motus exsistunt. Quemadmodum ferrum, dum ex sententia artificis cuditur, quodcunque ferramen * Rom vui, 2.

perficiuntur atque etiam legis præceptorum prin cipatum tenet. Si igitur ad hunc finem anima ali quando pervenit, aliarum rerum nimirum univer sarum plenitudinem complexa est. Nam cum vita, quam in præsentia transigimus, varie pariter ac multifariam a nobis exigatur, multæ quidem res sunt, quarum egemus et participes sumus, ut tem poris, ut aeris, ut loci, cibique ac potus, ut legu mentorum, ut solis, lucernarumque, ut aliarum rerum multarum ad usum vitæ necessariarum. Bea titudo vero quæ ex spectatur, nullius quidem harum rerum egena est; omnia autem nobis, locoque o nium erit divina natura, ad omnem usum ac nе cessitatem illius vitæ sese convenienter et apte im. pertiens. Atque id planum ac manifestum est ex divinis oraculis, quod Deus et locus exsistit iis qui digni sunt, et domus, et indumentum, et cibus, et potus, et lumen, et divitiæ, et regnuni, ac quidquid vel mente concipi, vel nominari potest, quod nobis conferat, et conducat ad bonam vitam. CARO. Hoc etiam mandatum tuum explevi, do. mina, et probationem attuli probatissimam, et qui. dem iis verbis, quibus scripta exstat, ut voluisti. Et plurimum fatigata sum, elaboravique, et ubique conquisivi, et scrutata sum, quærendoque non paucos libros evolvi, quo, quæ dicerem firmis ar gumentis et testimoniis confirmare possem. Ut igitur apud auctorem ipsum posita inveni, sic tibi proposui, præclarissime utique curn his de quibus agitur consentientia; nec in elocutione quidquam immutatum est. Nunc tu super his judicium et sententiam expone, utrum ea scopum orationis at tingere putes. ear nihil, præterquam sola vitiositas est, quæ (etsi etiam universarum actionum quæ cum virtute dictu absurdum, et a vulgari opinione alienum est) in eo quod non est, suum esse habet. Non enim ulla alia generatio vitiositatis est, quam ejus quod est privatio. Quod autem proprie est, boni natura est. Quod igitur in ente non est, in eo quod non est, prorsus est. Postquam igitur anima quoque, segregatis omnibus variis naturæ motibus, Deo si milis effecta fuerit, atque superata cupiditate in illo fuerit, ad quod olim cup ditate erigebatur et incitabatur, non amplius consistendi locum in sese dat, neque spei, neque recordationi. Nam quod quidem sperabatur, habet: occupatione autein fruendorum bonorum, memoriam a mente removet, ac missam facit: atque ita vitam superam, et excel sam, informata divinæ naturæ proprietatibus imi tatur adeo ut nihil aliud ei relinquatur, præter quam dilectionis affectus, qui naturaliter ei quod bonum et honestom est, adhæret. Id enim dilectio est, animo videlicet insitus habitus ad id quod pla cet atque cordi est. Cum igitur simplex, et uniſor mis, ac plane similis Deo anima facta, nacta fuerit illud vere simplex, et materiæ dolique expers bonum, quod solum revera dilectione dignum et amabile est, cum adhæret eidem, tum una commiscetur atque contemperatur, per dilectionis motum et actionem ad id quod semper et comprehenditur et inveni tur, sese formans, atque id per similitudinem boni evadens, quod ejus quod participatur atque perci pitur natura est. Cum autem in illo cupiditas non sit (propterea quod nec ullius quidem boni defe ctus in eo sit), consequens fuerit, etiam animam, cum eo evaserit, ubi rei nullius egestas est, ex sese ejicere quoque concupiscendi motum atque affe clum. Talis autem doctrinæ atque sententiæ divi nus quoque nobis Apostolus auctor est. Cum enim omnium rerum, quarum nunc in nobis boni quoque causa, studia vigent, abolitionem et quietem quam dam, atque sedationem et finem futurum ante de nuntiasset, solius dilectionis et charitatis terminum non invenit: Nam prophetiæ abolebuntur, inquit, et scientia destructur: charitas autem et dilectio nunquam excidit. Quod perinde est, ac si dixisset Semper eadem est. Quin etiam, cum fidem ac spem una cum charitate atque dilectione perina nere diceret, rursus eam illis præfert atque præ. ponit, neque injuria. Nam spes interim movetur, dum non licet frui atque potiri iis rebus, quæ spe rantur. Et itidem fides sustentaculum ac firma mentum est incertitudinis earum rerum quæ spe rantur. Nam et ita eam definivit, cum diceret, ‹ Et autem fides sperandarum rerum substantia”.» Gum autem venerit id quod speratur, aliis omni bus quiescentibus, charitatis ac dilectionis efficien tía manet; quippe cum non inveniat, quod cam excipiat, et in locum ejus succedat. Quamobrem 83 llebr. 1, 1. ANIMA. Congruunt, conveniunt, et consentiunt, et mihi dogmatis firmam ac solidan fidem faciunt, et in tabulis cordis notis indelebilibus inscripta sunt, postquam probationem insignem, quemadmodum petebam, accepi: cui nec contentiosus quispiam refragabitur. Qui igitur quæsivit discere tripartitam rationem anime, rem inventu et explicatu difficilem, ut dixisti, homo industrius, et sapiens, ut apparet, fuit. Arbitror autem non plura mitä interroganda, et cognoscenda in negotio perplexo et difficili. Si quid ergo amplius habes, hoc sine mora affer in medium ad fructum, ad utilitatem et lucrum meum. Quod si ut segnis et socors tergiversabere, et oc cultabis, frustrationis et damni mei ultio in capuţ (uum recidat. CARO. Quæ ille super anima interrogavit, et di dicit, plurima admiranda et utilia sunt. Veruin tamen unum accine, idque etiam utile, quod ad verbum, ut est, recitabo. Tu, si desiderio cogno scendi teneris, mihi attende, qui et quales in extremo die resurrecturi simus, quando venerit Dominus, et ad judicandum consederit.

De resurrectione uberior dissertatio ex iisdem Grego rii Nysseni Macrineis, ut auctor noster appellat. Ad sacros libros evolvendos cohortatio, et ad sa crosanctam Trinitatem gratiarum actio. rectio eximie stabilitur. Age dic quid sentias, et an tibi satisfaciant. Quod resurrectio aliquando futura sit, et quod homo incorrupto judicio sistetur, cum propter Scripturarum demonstrationes, tum propter ea quæ jam ante exquisita atque excussa sunt, plerique au dientiun assentientur. Reliquum autem fuerit considerare, an prout est id, quod nunc est, ita etiam quod speratur, futurum sit. Quod si ita fue rit, fugiendam esse dixerim spem resurrectionis. Nam si qualia evadunt humana corpora, dum vivere desinunt, talia rursum vitæ restituuntur, nimirum perpetua quædam calamitas ab hominibus per re surrectionem speratur. Quod enim miserabilius spectaculum fuerit, quam cum in extrema senectute incurvata atque contracta corpora ad turpitudinem ac deformitatem redacta fuerint, carne quidem eorum tempore consumpta, rugosa autem et arida cute ossibus adhærente? Etenim nervis, quod na turali scilicet humore amplius non imbuantur ac pinguescant, convulsis, et idcirco toto corpore con tracto, res quædam infirma ac spectatu miserabilis exsistit, cum caput quidem in genua inclinatum sit, manus autem utrinque ad naturalem quidem usum invalidæ sint (a), etc. CARO. Audisti quæstionem, et vicissim responsuin vere divini ac sapientis illius Patris, quibus resur 24.99 Joan. v, 39. ANIMA. Dicam verum, et quod sentio. Multos su per hoc argumento disserentes audivi, multorum scripta legi, orationes plurimas evolvi: verumtamen nihil simile unquam inveni: admiratione dignum ingenium illius, ornatissimus sermo. Tamen doce, qui sint, et ex quo genere, qui hæc litteris persa pienter accommodateque conscripserunt. CARO. Qui sint, non dicam tibi: quære et cogno sces. Nam et ego quæ sivi, et vix cum labore inveni. Tu quoque si quæsieris, invenies: si petiveris, acci pies, et cum hujus disputationis auctorem, tum ge nus illius, et nomen, et vitam ad unguem cognosces. Ubi.cognoris, cum animi tui fructu confirmabere. Non enim ad ingenuam cognitionem tardam ac pigram, sed laboris et doctrinæ studiosam esse, et præsertim (quod cupio) Scripturas perdiscere æquum est. Utile enim præceptum: ‹ Scrutamini Scripturas. 24.99, Me, utpote jam defatigatam, ne onera, quæ pro bis Deo rependere laudum gratias volo. Solum Trini tatem venerari scio, Patrem, coæternum Filium, et divinum Spiritum'; tres hypostases glorifico, tres personas; omnino autem unam essentiam, unam potentiam, et unam naturam, individuam, incon fusam, et incomprehensam, omnium rerum in spectricem, universorum procreatricem, bonorum amantem, ipsam bonitatem, omnium bonorum cau sam, quæ omnia condidit, gubernat, sustinet, quam prædico, adoro, colo, glorifico. (a) Eloquentissime regorius (est enim orator magnus) adversus resurrectionem agit in eo dialogo, cui Macrina virgo et soror, quam ut magistram introducit, doctissime occurrit, veritatemque copiosis sime explanat. Cæterum quia Nysseni codex in promptu est, tot paginas ea disputatione ad verbum, et ut ibi continens visitur, describenda consumere, operæ pretium non videtur. Si legeris, non poenitebit. Quæ igitur hisce Macrineis recitatis apud Philippum sequuntur, quibusque liber hic secundus absolvitur, Latina facere pergimus. PONTANUS. Mentem citra corpus multa perperam committere corporis cum anima sola absque mente nullam esse functionem. Animam justam ex hac custodia eductam, simul cum angelis collaudare Dominum, rerum hujus vitæ immemorem: peccatricem in in ferno suorum scelerum reminisci. ANIMA. In secunda disputatione supra affirmasti animam sine tabernaculo suo, hoc est corpore, ni hil neque mediocre, neque magnum, in summa, nihil proprium, nihil commune aut medium agere. Num igitur perinde se mens, ut anima, habet, et ipsa quoque citra corpus agere nihil potest? CARO. Mens sine corporis ope multa sæpenumero agit, eorum partim cum virtute, partim cum vitio conjuncta sunt. Corpus per se, nisi a mente adju vetur, nihil omnino, quamvis parvissimi momenti, facere potest. Anima. Id vero quonam pacto, et unde fiat, vi dere nequeo. CARO. Mihi da operam, et videbis. Culparum, deli ctorumque nostrorum, quæ noctes et dies conscisci mus, quædam verbis, quædam actionibus, quædam cogitationibus (qui sunt intrinseci sermones) conti nentur. Horum trium generum divisionem rursus accipe. Quæ opere et verbis peccantur, in his mens carni sociam sese præbet. Quæ cogitatione, eorum contagia ad unam et solam animam pertinent. ANIMA. De anima porro quid ais? num si ex hoc

domicilio discedat, sine instrumento et membris pertransibit in illo, et non subsistet, et non co functionem quampiam obire valet? Num separata et sola quidpiam agere potest? CARO. Anima carneis exsoluta vinculis, et ad Do minum suum egressa sine ullo fine cum angelis tripudiat, divinasque laudes modulatur, vocibus non quæ foras proferuntur, sed intus tantum con cipiuntur quoad judicii dies advenerit. Anima, inquam, quæ vitam hanc innocenter degit, ista beatitas contingit. Quæ se vitiorum sordibus con taminat, et rationi reddendæ est obnoxia, ejus alia est conditio, quæ et locorum et personarum me minit, in quibus, et cum quibus alicujus nefarie commnissi conscientia urgetur. Omnia reputat, om nium species secum gerit, et eorum imbibere ob livionem neutiquam potest: sed actorum suorum indelebilem memoriam retinet, indeque affligitur, et cruciatur, et poenam sustinet, quam verbis nemo ex plicaverit, quæ plurium illustriorumque de sanctis Patribus doctrina est *. Si igitur ob cogitationes suas torquetur, ut Litteris sacris proditum est, utique memoriam habet, et aliquo modo, et alicunde patitur. Si secundum a vero distat, etiam primum. Contra, si primo inest veritas, inest item secundo. ANIMA. Quid igitur David secus scribit? In illo die, inquit. peribunt omnes cogitationes en rum ****,› quo videlicet spiritus a carne separabitur. CARO. Non ait cogitationes fuxixis, hoc est animæ proprias, esse perituras, sed curas et sollicitudi nes hujus vitæ, seu quas hæc vita parere consuevit, de externis, de domesticis, de cognatis, de liberis, de aliis, quæ longe plurima in rebus humanis ver santur, de plantatione, de agricolatione, de ædifica tione, de vestitu. Horum anima, cum ex hoc taber naculo recesserit, plane nullius recordationem habitura est. Quæ autem cum peccato et improbi tate, voluptatum illecebris irretita factitavit, horum prorsus, et tantummodo tunc memor manet. De his cogitationibus scito Davidem loqui. ANIMA. Assentior. Jam hoc quoque superiori non dissimile, et æque ex Psalmis depromptum mihi explanes velim llomo, sicut fenum dies ejus, tanquam flos agri, sic efflorebit. Quoniam spiritus 1.16 Psal. cxLv, 4. 17 Psal. CII, 14, 15. goscet amplius locum suum 17. Quæ subjecta est his sententia, eloquere, et doce me. CARO. Exteriorem hominem, ejusque gloriam fluxam et caducam cum feno a Davide conferri certum est. Ut flos feni, gloria et decus rerum istaram, ad breve tempus durantium, inquit. Et unu-quisque homo instar floris efflorescit, facileque deflorescit ac marcescit, et fervore solis iterum exarescit, et defluit, et decidit, rursumque in ter ram redit. Corpus fenum, animam vero spiritum nuncupavit. Si in carne, seu corpore fuerit anima, motu agitatur corpus, eaque motione, quæ ejus naturæ consentauea sunt, exsequitur. Si illa inde evolet, corpus nullum est, perinde ut si nunquam vixisset, nec in vita ista floruisset: nec dici potest, cujusnam fuerit, nec istud illius, illud hujus nomi nari. Nihil a floribus, nihil a foliis, nihil a feno differimus. Verno tempore folia virent, autumno decidunt, dispereunt. Hoc cum alii, tum Chry sostonius. ANIMA. Quid ego de anima abs te audio? Bona et justa, corpore exempta, malorum et a se cum vi tio gestorum non meminit: sed inter angelos Do minum laudibus prædicat **. Ast quæ peccatis involuta hinc excesserit, illa et malorum suorum, et locorum, et personarum me minit, et improbe factorum suorum recordatur. Quod si justa et nequam anima substantiæ intelli gentes sunt, ambæque iisdem naturæ divitiis præ ditæ, in utraque similiter eamdem memoriam re periri oportebat. Nunc, ut tu quidem affirmas, anima improba tantum suorum scelerum meminit. Atqui consequens erat, bonam quoque malorum memoria tangi. CARO. Dubitationem tuam vide quomodo solvam tibi. Pura puris angelis consociata, sicuti supra ostendimus, et bona illa splendida contemplans, illam lucem, illius voluptatis elegantiam, et divi nitatem, illa dulcissima carmina festum celebran tium, exsultat, delectatur, et gaudio triumphat. Alia ex alia voluptas gignitur, et omnes divinæ sunt; ac molestorum quidem universorum oblivi scitur animarum autem in hac vita, quibus Jacobi Gretseri notæ. Commodo sensu accipiendum est quod ait, animam beatam immemorem fore eorum malorum quæ in bac vita gessit. Asserit hoc, quia anima talis scelerum suorum memor non erit cum dolore et cruciatu sicut memores erunt animæ damnatæ. Et hanc esse suam mentem, satis expresse indicat ipsa Dioptra ad finem cap. 1 fibri 11. Scholia. ab Sciendum, nos usque ad nuda verba et cogita- et, tiones rationem reddituros. Et ex verbis nostris ju stificamur, condemnamurque, ut Pharisa'i et Publi cani parabola docet. (Luc. xvi, 10.) De cogitationibus porro et consiliis quid Deus per prophetam dicit, ausculta: Ego autem operam et cogitationes eorum venio ut congregem. (Isa. LXVI, 18.) Et David: Dixit enim in corde suo, Non requiret (Psal. x, 15); et, Unusquisque cogitat in corde suo mala (Psal.xxxiv, &; Incumbit cogitatio hominis diligenter ad malum adolescentia sua. › (Gen, v111, 21.) Gregorius Nyssenus. Omnino: hujus vitæ eventa, ut sanitas, divitiæ, delicia, gloria, paupertas, tribu latio, et quæcunque horum similia, tunc ab ipsis me moria non tenebuntur. Non quod animas oblivio vin cal et occupet: sed quod prasens regni cœlestis volu ptas rerum tristium recordationem excludat, juxta illud: In die bonorum oblivio malorum. ›

throno Cherubico, et in sinu Patris sedens, quem- Astitit regina a dextris tuis in vestitu deaurato, admodum nostra natura in Christo ab ipsis, et ab omni aspectabili inaspectabilique creatura adora tur. Desiderant habere claves regni cœlorum, et sedere super duodecim thronos cum Christo judican tes ", sicut in die judicii piscatores cum eodem ju dicaturi sunt ". Desiderant tanta apud Christum potiri libertate, quanta potitus est, qui super pectus ejus recubuit *. Dicam tibi quod majus est his omnibus. Affirmat Christus, cum venerit in die ju dicii, virtutes cœlorum commotum iri præ timore illius ** ; justos autem faciet discumbere, et trans iens ministrabit ill.s. › Hæc et similia a Christo donata sunt nobis dona, in quæ et angeli prospicere, id est, intrare desiderant: Tum alter ille rursus interrogat, quid ita tandem Christus naturam no stram plusquam angelos glorificavit et diligit? Oc currit interrogatus. Paulum audi, qui te modiin incarnationis Christi, et multæ bonitatis ejus erga nos docebit. Ait enim 27, mysterium, quod præ destinavit Deus ante sæcula in gloriam nostram, esse ejusdem ad nos homines adventum et beni gnitatem. Favet itaque et complectitur Deus hu manum genus plus quam ullam creaturam, idque duabus de causis: primum quia est plasma, et opus manuum suarum, et quiddam præformatum œco nomiæ suæ animal, quod sub aspectum venit, et non venit, mortale et immortale, perinde ut Christus; deinde quia cognatus nobis, et ejusdem substan tiæ, ejusdem generis ac formæ, homo natus videlice!. Ac proinde naturaliter deditus est, et diligcit, co gnalos, et generis sui substantiæque socios. llæc præpositus monasterii ad montem Sina, qui et co gnomento Sinaita dicitur, quem si testem admit tis (et dignus est admitti), dicito. Anıma. Testem hunc amplector, suscipio el ap probo: meretur inprimis fidem, et auctoritate valet. Quod si secundum apposuer s, tibi ea pro pter gratiam habebo. Nam duobus potius, aut tri bus, quam uni credendum audio. cicumdata varietate " (veste scilicet aurea et fim briata). Visne etiam hujus calceamenta videre? Paulum nymphagogum audi: ‹ Calceati pedes, in præparationem Evangelii pacis ". › Placetne intueri cingulum, ut a veritate circumdatum? Succincti lumbos vestros in veritate”.› Avesne etiam aspi cere ejus pulchritudinem? ‹ Non habentem macu lam, neque rugam, neque aliud hujusmodi ". › Tota pulchra es, amica mea, et macula non est in te "., Visne cernere pedes? • Quam speciosi pe des evangelizantium pacem "?, Et cum ita cam ornaverit, non venit tamen ita ut ostendat, el ex hibeat illi gloriam suam, ne immensitate pulchri indinis suæ ipsam percellat, et a mente dimoveat; sed venit vestimento coopertus, sicut sponsa co operta est. Non illam sursum accersit, sed ipse ad eam descendit, in hoc quoque sponsi leges obser vans, qua ille sponsam jubétur convenire; sicut et Paulus ait Propter hoc relinquet homo patrem el matrem suam, et adhærebit uxori suæ.Sacramen tum hoc magnum est: ego autem dico in Christo et in Ecclesia “. › Cum venisset igitur In ejus di versorium, invenissetque rugis obsitam, squalidam, nudam, sanguine inquinatam, lavit, unxit, vesti mento induit, cui simile non est reperire, factus ipsemet ei vestimentum, et sic eam sibi copula tam in cœlum subvexit, et in superis collocavit Supra principatus, virtutes, potestates, et supra omne nomen, quod nominatur non solum in hoc sæculo, verum etiam in futuro "., Vidisti honoris magnitudinem vidisti dignitatis majestatem. Quæ pedibus ferebatur, quæ per terram trahebatur, eam in tantam altitudinem sustulit, ut ei angeli quoque assistant. Illa captiva, illa abalienata, illa meretrix, illa impura, vidisti in quantam altitudinem ascen dit. Quoniam enim caput nostrum sursum est, ibi que residet, nos corpus ejus, ejusdem gloriæ par ticipes sumus, si tamen stamus. Cernis, ut quæ sponsa est, eadem filia: et quæ filia, eadem et sponsa sit? quod sane in corporibus humanis non datur ubi aliud hoc, aliud illud. In Deo autem utrumque reperitur. Ipse siquidem per baptismum aqua perfusam regeneravit; ipse eam sibi conjuga vit; ipse illi pater, et sponsus. et Dominus fieri voluit; imo vero istuc ipsum quod ei Dominus fa ctus est, multæ adversus eam curæ et benignitatis indicium est, mancipium dæmonum, ludibrium se doctoris, sibi in propriam peculiaremque deligere. Atqui ille non modo famulam suam, sed et filiam et sponsam suam fecit. Vere et apte exclame mus: ‹ Quis loquetur potentias Domini, auditas faciet omnes laudes ejus 38? Et rursum: ‹ Quid retribuemus Domino, pro omnibus quæ retribuit nobis? Quid enim cum tanto honore conferri CARO. Non alterum solum, id quod petis, sed ter tium quoque, si requiris, et plures addam: nempe Paulum, Davidem, Chrysostomum. Tres hi divino probati testimonio, et tria ora Verbi, clare docent, naturam humanam esse sponsam, et reginam astan- ð tem'a dextris sponsi mystici, ac Domini. Cujusque horum dicta et sententiæ ad verbum, et ab initio recitandæ sunt. Paulus itaque de hac sponsa sic ait: ‹ Despondi vos uni viro, virginem castam exhibere Christo 28., Et Joannes Baptista, idem que Præcursor Salvatoris: + Qui habet sponsam, ínquit, sponsus est › Sed sponsus quidem ca ducus aliquanto post nuptias de astu amoris mul tum remittit; noster autem sponsus amorem sem per intendit et auget. Meminit item David his verbis Matth. XVI, 19. 23 Matth. » Joan. x11, 25. 25 Matth. xxiv, 29. "Luc. XII, 37. 28 II Cor. xi, 2. seqq. " Joan. 11, 29. 20 Psal. XLIV, 19. Ephes. v 13. Ephes. v, 27. Cant. IV, 88 Isa. Lil. 7. 30 Ephes. iv, 31, 32. 37 Ephes. 1, 21 » Psal. cxv, 12. Ibid. 14. 38 Psal. cv, 2.

potest? cum primitiæ generis nostri ", quod toties in regiam sese congregaturum, et una cum illa de Deum offendit, neglectumque et contemptum jacuit, in tam sublimi loco consideant, tantamque claritu dinem obtineant? Et ista quidem de sponsa toti dem verbis Joannes Chrysostomus. Quandiu, et quam studiose Dei Filius sponsam sibi quæsiverit quibus ipsam ornamentis cumulaverit, eleganti parabola démonstratum. core et gloria affecturum est pollicitus: Ubi enim sponsa filii mei, inquit, ibidem et genus ejus uni versum esse, tjustum decorumque judico. Post quam urbis incolæ sponsam conspexerunt, senatus et consilium, magistratus, exteriorum interiorum que ordinum cœtus, obstupescere, ambigere, et timore quodam corripi universi, cernentes rem maximam, et a suo genere alienam: filias nempe suas, illi naturæ societate conjunctas ac domesti cas repudiari. Non enim apprehendit genus do mesticorum, nec ex illis, sed unde sibi ascivit, inde quamvis de peregrino genere sponsam addu cere voluit. Quotics igitur regi ejusque filio regi laudes et honorem divinum oblaturi sunt, etiamn diximus, cum religione et tremore volentes nolen tesque adorant, non sine timore et stupore, om nium cogitationes superanteni prius damnatæ glo riam majestatemque intuentes. ANIMA. Audivi paradigma. Nunc idipsum fac mihi interpretere. Si porro quæ dicta sunt rursum exemplo illu strari cupis, afferam, quod ad fidem pariendam sufficiat, cognoscesque cum admiratione quod quæ ris. Audi igitur attente, et rationem adhibe. Erat quidam rex potens, dynasta incomparabilis, qui habebat urbem regiam, cujus incolæ et plurimi, et sponsam, ut assidentem et throni consortem, uti optimi. Eidem regi erat filius venerabilis, cui pa ter uxorem despondere volens, puellas civium illo rum summorum, ac principum filias sibi præter eundas censuit: animo, inquam, et forma specio sissimas, felices, honestas, bene audientes, inclytas, elegantissimorum et laudatissimorum peritas ope rum. Capto autem consilio filium emittit, uti per omnem creaturam sibi indaget, et consociet spon sam formosissimam, suæ gloriæ majestatique pro portione respondentem. Sibi enim nobilium illorum, de quibus diximus, filias non ita placere aiebat, ut ex iis aliquam filio connubio jungi vellet. Filius, peragratis diligenter creaturis, perlustratoque mundo terreno, et urbibus. et regionibus universis, vicinissimis et remotissimis, mari et insulis, et lo cis omnibus, toto oriente et occidente, septentrione et meridie, in hac peregrinatione mansit, ut mihi discere contigit, multorum annorum periodo nempe ut ratio subducitur (secundum Græcos) quinque millium, et omnino quingentorum. Tandem ut singulari pulchritudine conspicuam (perridicn lun vel dictu tantum) meretricem lascivam pro sponsa sibi deligit, piacularem, abominandam, vi leın, sordidam, ut erat, squalidam, ut invenit, mor bidam, labore confectam, penitus despectam. Eam vero ad lavacrum adducit, purgat, unguento ungit, intaminatam reddit; stigmata delet, veste pulcher rima induit, cui similem haud facile invenias. Alit eam cibis decentibus, victuque exquisitissimo, et postremo in palatium suum sursum ducit. Quam ut rex ille magnus, et parens vidit, dilexit, et ama vit, et aspectu ejus mirifice recreatus, corona im posita ut reginam honoravit, subitoque in eodem throno illam sibi assidere fecit, et totius regni sui hæredem instituit. Quin etiam sponsæ hujus genus 401 Cor. xv, 23. 41 1 Hebr. CARO. Rex ill maximus est Dominus omnipotens, et Rex gloriæ; civitas est urbs illa cœlestis, cujus opifex Deus. Indigenæ illius, ordines twv vówv ani morum; horum filiæ, angelicæ multitudines. Filius dilectus, Verbum et Christus meus. Genera crea turarum, natura communis hominum: quain autem ducit sponsam, patet esse naturam mortalem, quam ex Maria Virgine assumpsit, cum qua tandem ad Patrem est reversus. Cognati sponsæ et propinqui, sunt qui a Christo nomen duxerunt. Reliqua para digmatis tibi nota esse arbitror, ut et Scripturarum testimonia, quæ, ut pótui, ad astruendam orationi meæ fidem, produxi. Horum si tu quid nondam assequeris, vereor ut mentem sanam et impertur batam geras. Sed me missam fac, quæso noli mihi exhibere molestiam: ad obsurdescentes aures am plius verba facere nequeo. Natura mortalium jam inde a trangressione despicabilem et fluxam, naturæ divinitatis, omnia superanti hypostatice socia tam et colligatam esse, hoc est, quod dixi, populum sanctorum super omnes angelos glorificatum esse. Naturæ humanæ cum divina conjunctio, collatione qua dam declaratur cum exaggeratione tanti beneficii. Alterum et breve paradigma tibi proponam. Au rum et plumbum natura discrepant, distantque inter se quam longissime. Si igitur quispiam aurifex varia ratione et artificio usus, plumbum in aurum probum mutaverit et ita se solertem ingenio Jacobi Gretseri notæ. Similitudo de plumbo supra naturam in au rum converso, dextre accipienda, et ad incarnatio nis mysterium accommodanda est. Nam ut aliqua similitudo sit, ita utriusque mixturam concipere debemus, ut utriusque natura post unionem distincta et inconfusa maneat: nam si ponamus confundi, aut naturam plumbi desinere et penitus in aurum mutari, jam exemplum Eutychianismum oleret. Itaque legitimus sensus est iste: Sicut maxima plumbi dignitas foret si arte ita cum auro conjungi posset, ut verum esset dicere: Plumbum est aurum ita maxima humanæ natur.e dignitas est, postquam sie cum divina est unita, ut verum sit dicere: Homo est Deus.

Filios sumque artificem ostenderit, hoc novum, admira- nunquam audivi ab aliquo qıdάyyɛkov amantem ange bile, et maximum videbitur, nempe plumbum s!!- lorum nominari, tametsi angelus est substantia pra naturam in aurum conversum esse, et aurum adhuc aurum manere, etiam post mixturam, et plumbum evasisse id, quod natura sua non erat. Sic et mihi de natura humana vili et abjecta ratio cinare, eam a Verbo in naturam gloriosissimam mutatam esse. O pelagus bonitatis, o gratia tanti doni! O magnitudo benignitatis. Proh divinas mise rationes! proh immensum amorem, quo Deus huma nam naturam dignatus est tanta gloria, claritate, divinis charismatibus, et usque ad finem, et usque ɔd extremum dignatur ‘! Nos profanos, perversos, et ingratos, audacissi mos, pessimos, petulantes, perditissimos: nos a quibus pulchritudo imaginis corrupta est, a quibus (ut simul et semel dicans) nihil nisi turpitudo per petrata est, per invidiam illius invidi tyranni, et malefici. Qui prius fuimus inglorii, qui canes ra biosi, qui ferocibus bestiis immitiores, et donum recepimus, et gratis omnia, et gloria angelis supe riores facti sumus, quod maximum, et optimum, et sine comparatione præstantissimum. Qui venditi eramus in servitutem, in libertatem vindicati su mus. Qui eramus inimicissimi, declarati sumus filii et hæredes, et hæredes quidem Dei opificis et conditoris, cohæredes autem Christi **,» quem admodum ostensum est, et conformes, et throni, et gloriæ suprema consortes. Deus homo factus est, ut hominem'quem manibus immaculatis forma vit, deum faceret. Hoc est illud magnum prorsus divinumque mysterium, quod omnem cogitationem, scientiamque, seu humanam, seu aliam superiorem superat. Illud vero est admirabile, et animadver tendum: Defecimus a Conditore a quo prius desci vit primus angelorum; non tamen curæ fuit Deo ut is ad se reverteretur, nec reversus est, nec ad pristinum locum revenit. Homini autem lapso suc currit, et ad primum statum, eoque majorem illum reduxit. Aliud si dixero, iterum obstupesces. Au dio plane Scripturam semper Deum prædicantem, ut hominum, animarum, pauperum amantem; nobilis, et creaturarum excellentissima, deitati familiaris et cognata, et mente duntaxat percipitur. Etiam hæc Scripturæ sunt ad gloriam hominum, nos omnes aperte Dei filios nominantis genui, inquit, et exaltavi *.» Et iterum: ‹ Filius mens primogenitus Israel **. Angelum autem nec deum, nec filium, aut sobolem usquam appellavit**. Tantummodo flammam iguis, et administratorios spiritus appellat *. Hujuscemodi, et tot testimonia, firmamentum demonstrationemque solidam rei pro positæ attuli,et dogma istuc jam ad fidem confirma tum est satis.Qui autem has confirmationes asperna tur, et nondum recipit, non est ille fidelis,et desipit. Creaturam cujusque generis, sæculo quoa exspecta mus, novam fore. Paradisum, velus Adami habi taculum, peracto judicio nullum fore. ANIMA. Accurate rem cognovi sermonemque tuum, et divinæ misericordiæ pelagus obstupesco. Video enim in quantam gloriam sublatus sit homo, quan tumque cœlestis militiæ principes antecellat. Quo niam autem secundo colloquio de tripartita anima, seu triplici vi et potestate animæ disputationem feliciter absolvisti, et ut se post resurrectionem anima habitura, quomodo videlicet scła ratio in ea permansura sit demonstrasti: et in hoc tertio, quod de sanctis quæsivi, quomodo majores angelis futuri sunt explicasti: hinc jam mihi hoc exsequere, quomodo cœlum, terra et alia immn tanda sint; et quo pacto omnia ad alium meliorem habitum redacta, nova fient, uti scriptum est *. Indicasti enim de schemate mutationis tunc fa cturæ. Nunc dilucidius hujus rationem edissere, ecquid omnes creaturæ immutate, rursum ornatum suum citra mutationem aliam possessuræ sint, quas David enumeravit " sigillatim hortans omne opus Dei, omnem naturam ad laudandum Dominuni. et quas ternarius puerorum in igne salvatorum inducit, cœlum, et duo luminaria solem et lunam, 5 Hebr. 46 Apoc. xxi, 5. Psal. XLVIII et CL. Jacobi Gretseri notæ. * Rom. VIII, 17. 4ª Isa. 1,2. ** Exod. IV, Ait, solam rationem post resurrectionem in anima mansuram. Hoc non ideo dicit quasi poten tiæ sensitivæ in anima corpori glorioso unita non sint futuræ, sed quia omnes cum actibus suis, quos exercebunt, perfecte subjicientur rationi; et proinde omnis rebellio inter appetitum sensitivum et ratio nem cessabit: quasi sola ratio in anima inesset, quia ipsa sola dominabitur, neqne ulla facultas sesc imperio ejus opponet, ut jam Meri consuevit. Scholia. Chirographum, quod Deus adversus Adamum con scripsit, nempe hoc, Quocunque die comederis de ligno, morte morieris, diabolus retinebat nec reddebat, donec Christus cruci affixus id ipsum delevit atque concidit. Quam eamdem charitatem erga nos perpetuo conservat. Non enim nostri curam ac providentiam dimisit: sed et rogat pro nobis, quod summi amoris est, non solum quæ sui muneris sunt facere, sed ulium quoque pro nobis rogare. Chrysost. Quanquam fortasse filii Dei facti sumus, tamen id usque ad ultimum spiritum incertum est. Quod est si cum bona spe vitam clauserimus, tunc donum istuc immobile, inconcussum, et gratia stabi lis est; quando nimirum et corpus nostrum a morte, et innumeris miseriis liberatum fuerit. Hæc enim est, et dicitur redemptio. ‹ Cui enim dixit angelorum, Filius meus es tu? ➤ Et iterum, Non enim angelos apprehendit, sed se men Abrahæ apprehendit. (Hebr. 11, 6.) Nec enim naturam angeli, sed hominis suscepit. Natura quidem filii hominum honore autem, et gratia filii Dei su mus: sed si imaginem ejus in virtute positam illi pu ram incorruptamque conservaverimus, tum demum donum hoc consequemur.

lucem, stellas, nare, grandinem, glaciem, pruinam, inquit, dicimus vobis, in verbo Domini, quia nos, nivem, imbrem nivalem, ignem, ventos, colles, imbres, fulgura, rorem, nebulam, frigus, æslum, noctem, diem, terram, ligna, colles, clivos, valles; omne reptile, volatile, jumenta, bestias, abyssos, tenebras, dracones et quidquid humi nascitur, Lerbam, arbores, fenum; maria, cete, flumina, fontes, lacus, et omne quod movetur in aquis et natal. An igitur singula quæ hic recensuimus, et simul etiam locus Eden, ut sunt modo, ita lum futura sint, age perspicue doce. qui vivimus, qui relinquimur, simul cum illis ra piemur in nubibus obviam Christo in aera”,» aliis ad pœnas inferni relictis, quæ novarum istarum creaturarum utilitas? Domino, inquam, ac Deo nostro extra universum exsistente, et super omnia in gio ria beatitudinis suæ ineffabilis: hominibus autem ita se habentibus, ut hi quidem ad lucidas, illi ad caliginosas et tenebrosas sedes abeant, quod antea demonstravimus, quorsum illa præstantia et novi tas creaturæ, et a nonnullis exspectatum ita sen sibile cœlum itemque sensibilis et desiderabilis terra, quando, qui regnet, et fruatur ipsis, nemo erit? Sed hæc infantium, et vix hominum, et a sanitate mentis deturbatorum, judicio corrupto rum, et a ratione male habentium commenta sunt. Quid igitur? inquit, qua de causa coeli calore sol ventur, et elementa ardore liquescent *, novos autem cœlos, et terram novam, ex promisso ipsius exspectamus? Ubi ergo ista nobis promisit, exqui ramus. Quando pietatis gradus nobis enumerans, ascensionibus novem, decimum gradum apposuit, inter illos etiam novum cœlum recensuit. Ait enim ‹ Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est re gnum cœlorum”. Deinde: ‹ Beati mites, quo niam ipsi possidebunt terram ¾³, et, ut brevis sim Gaudete et exsultate, quoniam merces ve stra copiosa est in cœlis ". In quibus tandem cœ lis nostram mercedem inultam fore spopondit? In quibus, ut meminit Petri oraculum", justitia ha bitat. Quis igitur est justitia? Deus. Si ergo Sol justitiæ in novis illis cœlis habitat (ut Scriptura docet), Deus autem extra omne est, dissolutaque creatura in scipso manet, similiter et semper exsi stens, et nunquam esse desinens, Dec in illis alio quodam modo creatura habitabit, divinius utique, quam in lumine inaccesso, in quo habitans Deus, amicitur lumine tanquam vestimento ³, et sanctos suos divinos reddit. Deinde, juxta Scripturam mu tata et alterata creatura, incorruptionem suscipiet ut nos, nec interibit amplius, mutata et a servitute liberata videlicet: Liberabitur enim et ipsa crea tura a servitute corruptionis, in libertatem gloriæ filiorum Dei ". Quod si libertas electorum Dei. divina est, et splendidissima gloria: ‹ Erunt enim, inquit, sicut angeli Dei *8, utique libertas crea turæ similis erit. Non tamen sors sanctorum rur sus in ipsa erit, quandoquidem se cum Christo re 51 Petr. II, 10; Isa. LI. 6. 51 Matth. 87 Rom. vill, 21. 38 Matth. xx, 30, CARO. Etiam hic doctrinam sinceram tibi tradam, et ne dicta, ut incredibilia, improbes, testes pro mam sanctos, virtuteque insignes, et mox proba tionem haud disceptabilem accipies. Adhibe animum his, quæ hic ad verbum ex iis a me repetita audies, et intelliges quod postulas. Aliud sapientes vani, occultorumque mysteriorum scrutatores dubitant, et nobis in quæstione ponunt. Quærunt nosse, quale hoc universum jam dissolutum, hoc est om nibus defectum viventibus futurum credamus; quod illud novum cœlum, quæ nova terra, ut ait hujus scientiæ coryphæus; et num in Paradiso vo luptatis plantato in Oriente, in quo Adamus proto plastus est collocatus, sancti habitaturi sint. Et num ¡n illa nova terra peccatores supplicium experturi sint. Verum sublimior istorum notitia penes cum est qui ex nihilo fecit omnia, eademque postea immutaturus est modis et rationibus, quas lingua nulla effari queat. Tamen respondemus illis ad hunc modum: Quidquid factum est a principio, propter aliquam causam omnino factum est: causa illa fuit homo. Omùibus itaque hominibus post uni versi resolutionem in unum congregatis ad judi cium, nt quisque præmium condignum ferat, juxta sanctum oraculum; inquit enim: «Et ibunt hi qui deun in vitam æternam, illi autem in ignem exte ⚫Corem et æternum",» non intercedente alia cauɛa, nisi ipso homine, cujus tandem gratia alia rursum creatura ab Opifice, nova, aspectabilis, et objecta sensibus fiet? Si namque creatura omnis, ab ini tio ex eo quod non erat, propter ipsum hominem exsistere jussa est: si Deus iterum novum cœlum et novam terram effecturus est, id eum facere ob aliquam causam oportet: hæc autem est homo, ut diximus. Aliis porro (ut aliter ista consideremus) raptis in aera ad occursum Christi, et sic semper cum Domino futuris, ut Paulus ait: ‹ Hoc enim, ** Dan. 11, 1 seqq.. 33 Ibid. 4. v.3. Matth. xxv, 46. 50 I Thess. IV, Petr., 15. Psal. cm, 2. Jacobi Gretseri notæ. Ibid. 12. Hic et in capite sequenti disputat de renova tione mundi et creaturarum post extremum diem ju dicii. Et recte quidem. Non enim negat hanc in staurationem: etsi negat mundum hunc sensibus expositum, ideo renovatum iri, quod sit faturus domicilium beatorum: non enim in his terris degent beati, sed cum Christo in cœlis. Sub finem capitis septimi dubium movet, num hæc quatuor elementa, ex quibus nunc mundus hic inferior coagmentatur, perinansura sint. Nec solvit dubium, sed insolutum relinquit. Cæterum communis theologorum senten tia est, elementa ista ut et corpora coelestia secun duin substantiam suam perpetuo mansura; tantum que in illa communi rerum reparatione accidentaliter mutatum iri. De quo fuse et docte scribit Franci scus Suarez tom. Il in un partem S. Thoma, disp. 58, ubi etiam accurate explicat locum illum II Petri: Cali autem qui nunc sunt, etc., igni reservati in diem judicii, etc.

ptibilis evasit, quando et nos ex incorruptibilibus corruptibiles facti sumus. Vult igitur creatura, in quit, hominem in suam incorruptionem restitui, quod in resurrectione futurum est, et ut ipsa suam denuo adipiscatur. Homine, siquidem, propter quem creatura cœpta est corrumpi, ad incorruptionem reverso, ipsa quoque ad suam incorruptionem. revocabitur *. gnaturos exspectabunt ". Christus enim ut Deus, ruptibilis creata, propter hominum peccata corru et quem nulla circumscriptio definit, ab eis non separabitur: sed ubi ille est, ad dexteram Dei Patris sedens, illic item omnes, qui Christum in se viven tem et loquentem habuerunt, per spiritum erunt, sicut ipsemet Deus Verbum ad Patrem dixit Pater, quos dedisti mihi, volo ut ubi ego sum, el ipsi sint mecum, ut videant gloriam meam, quam dedisti mihi. Gloriam enim, quam dedisti mihi, dedi cis, ut sint unum, sicut nos unum sumus. Non pro iis autem rogo tantum: sed et pro iis, qui per verbum ipsorum in me credituri sunt Quod si tibi, o homo, clara est paradisi voluptas potius, miseret me infelicitatis tuæ. labes primum ac solidum testimonium: secun dum et tertium quoque, ut cupis, accipe. Magnus quippe, et sapientissimus Chrysostomus, ipsa festi vitas, ea quæ Paulus ad Romanos scripsit, sapien ter exponens, ita docet. Sunt autem verba ipsa recitanda, ut se habent. Locus beati Pauli ad Romanos: «Nam exspectatio creaturæ filiorum Dei revelationem exspectat et quæ sequuntur, ex S. Joanne Chrysostomo pro pemodum explanatur. Statum corporis beati in hac vita perfecte non cognosci. Totum autem prosopopœia quædam est, et bo norum amplitudinem declarat, ostenditque nos hoc magis studere debere, ut gloriam istam et incor ruptionem assequamur: siquidem et creatura id desiderat. Cave enim existimes, inanimem, sen susque expertem creaturam vere hæc exspectare et sentire; ȧnoxapadoxia autem vehementem ex spectationem significat **. Quod autem sequitur, Revelationem filiorum Dei exspectat: › id est, finem, quando apparebit, quinam sint filii Dei, et quí fìlii diaboli. «Vanitati enim creatura subjecta est, id est, corruptioni. Hac enim condemuata est propter peccata nostra. ‹ Non volens. › Christi potentiæ et hoc argumen tum est, invitam subjicere. • Sed propter eum qui subjecit eam in spe, quoniam et ipsa creatura li berabitur a servitute corruptionis. Ita, inquit, et ipsa liberationem exspectat. Sub spe igitur libe rationis subjecta est. Deinde hoc ipsum interpre tatur, quomodo in spe, ‹ Quia et ipsa creatura li Dei. Puta, propter libertatem gloriæ, hoc est, propter nos erit et creatura incorruptibilis. Sicut enim propter nos est corrupta, sic vicissim pro pter nos erit incorrupta. Quoniam in libertatem a corruptione vindicabitur, utpote corruptionem in corruptione mutans. • Scimus enim quod omnis creatura ingemiscit et parturit usque adhuc. › Si creatura simul ingemiscit, volens corruptionem de ponere, quanto magis nos hoc velle debemus? Hunc sensum habet, quod ait: Interitus capax creatura facta est, Deo ita volente jubenteque. Vo luit autem nostri causa. Quoniam enim hominem interiturum nutritura erat, ipsam quoque bujusce-berabitur, inquit, in libertatem gloriæ filiorum modi esse oportebat. Neque enim corpora corru ptioni subjecta, a creatura, quæ esset a corruptione aliena, sustentanda erant. Verumtamen non talis manebit, inquit: sed et ipsa creatura liberabitur a servitute inimici, id est, a corruptione. Deinde significans, quando hoc, et per quem ſuturum sit, adjunxit, In libertatem gloriæ filiorum Dei "., Cum enim resurrexerimus, inquit, et corpora nun quam de cætero moritura induerimus, tum et coeli, ot terræ, et cujusque creaturæ corpus incorrupti bile et immortale erit. Et hæc quidem Joannes ille lingua aureus. Audi porro hujus loci et alium interpretem. Exspectatio enim creaturæ hoc sibi vult Et ipsa creatura, inquit, futuram gloriam nostram vehementer exspectat. Quare? quia incor- sint. Nihil igitur ambige, nec controversare: sed 89 Coloss. 111, 4. 60 Joan. xvII, 20, 25. Rom. vi, 19. 62 Ibid. 21. Et bas quidem persecutiones, solutionesque pro pter creaturam ab illustri illo Scripturarum expla natore Chrysostomo inductas audivisti: nempe, quoduam novum cœlum, quæ nova terra, et quo modo etiam hæc tandem incorruptionem consecula Scholia. * Et omnes sicut vestimentum veterascent, et sicut opertorium mutabis eos, et mutabuntur. (Psal. ct, 27.) Omnia enim sub oculos cadentia senescent, ve stimentorum vetustatem imitantia. Tu autem ipsa im mutabis, et renovabis, et incorruptibilia facies in re surrectione. Sicut enim corpora nostra resolula esse desinent, rursumque ad immortalitatem instaurabun tur, sic et cœlestia corpora renovabuntur, in melio rem sortem reficta de integro, ipsa quoque a servitute corruptionis liberata. Chrysost. Avidissima exspectatio est. Quo autem oratio significantior fieret, mundum hunc universum Loquentem inducit; id quod et prophetæ factitant, jacientes tum fluvios manibus plaudentes, tum colles saltantes, tum montes subsilientes: non ut hæc ani mala esse putemus, neque ut illis cogitationem ali quam attribuamus: sed ut hinc bonorum magnitudi nem intelligamus, ut quæ vel ad sensum etiam ca. rentia pertingal. Hoc ipsum autem et in rebus tri stibus persæpe faciunt, inducentes, et vitem lamen tantem, et vinum, et montes, et templi laquearia ejulantia; ut et hinc rursus malorum gravitatem re putemus. Hos itaque Apostolus imitatus, hoc loco, personam creaturæ affingit, eamque suspirare et par turire ait: non quod suspiriam aliquod a terra et cœlo editum ipse audierit; sed ut futurorum bonorum immensitatem desideriumque declaret, quod habet, ut malis præsentibus liberetur.

nec claritatem illam inexplicabilem consecuta (øe ris, impossibile prorsus est, ut se ista habeant, cognoscere. Id quod ex hisce Pauli verbis liquet Videmus nunc (dum sumus in hac vita) per specu lum, in ænigmate: tunc autem facie ad faciem “, quando nimirum cum natura subtiliore in vitam ex mortuis redierimus *. Nunc mihi molesta et onerosa ne sis: sed si quid gryphorum et difficilium nosse voles, magi stros percunctere, et ab iis discas licet: me indo clam.ne urge, ut hic optatum finem disputatio ac cipiat. cum-audieris creaturam fore incorruptibilem, et enim velamentum, carnem me seiliect, contines, crede, et puta, et sape, et dic, penitus nihil ho rum quæ creaturæ complexu continentur, et nunc corrumpuntur, etiam tune semina interitus habitu rum. Nec enim in futura illa vita, gaudiisque ven turis ullus erit creaturarum usus, cum figura bu jus mundi præteribit, nec quidpiam omnino tale, quale nunc est, relinquetur. Dum enim creatura corruptionem et senectutem exuet, simul vetus vitium et defectum exuet; neque quos enumera vimus, vel Davide, vel tribus pueris, vel te indi gebit, a quibus ad Deum laudandum excitetur, qui solus erit omnia in omnibus ", et distribuet suffi cienter, et eximie pro cujusque usu et merito omnibus, secundum virtutis mensuram, et vitam probe peractain, pro omninioda perfectione sua ac plenitudine. Testis est Scriptura, et testis cui contradici nequit, quoniam et locus Deus, et esca, et potus, et lumen, et habitatio, et amictus, et di vitiæ, et imperium sine successione, et omnibus erit omnia, et quidquid tandem est, et nominatur Deus, ad vitam illam sempiternam idoneum. Anima. Ut igitur ostendisti probationibus neces sariis, nec ista quatuor, et prima omnium corpo rum elementa, videlicet, aqua, terra, aer, ather sive ignis, in quibus et per quæ tota mundi ma china subsistit, aspectabilium, sensibllium, animan tium, vegetabilium, et quæ (wéyuta vocantur, et plantarum, inanimatorum, insensibilium, mane bunt. Nam ex his quatuor conflata sunt omnia. Si igitur cum aliis et hæc transibunt, quibus tan quam principiis, ut dictum est, universa continen tur, unde ego corpus ad resurgendum inveniam? Quomodo etiam expers corruptionis erit, ut supra docuişti? Quo pacto divinum, et a Deo reparatuın, ut ostensum est? quomodo simpl x quiddam na tura et spectatu, consideratione splendidum, na tura splendidissimum, et ante omnia a corruptione alienum, immortale, senectutis exsors, si in eo qualitas quædam et quantitas, et magnitudo nia nifesta exstitit? Ad hæc responde. Finem mundi incertum esse: super eo plurium vati cinationes et conjecture. Gregorii Nazianzeni scu tentia. ANIMA. Per ego te Deum, perque ipsa abs te dicta oro, ne silueris. Etiam de extremis mundi tempo ribus, et quomodo, et quando omnium ventura sit consummatio; et unde, et quando infandus ille Antichristus sit emersurus. Timor enim vellicat ine, voloque et desidero de eo cognoscere ne forte impostor me indoctam invenieus seducat. Caro. Unde, et quomodo venturus sit, narrabo tibi. Tempus autem consummationis, ut incertum prorsus, non habeo dicere: nihil enim cum apo stolis Magister hac de re communicavit, ac sæpe rogantes celavit. Hoc solum illis dixit, neminem novisse diem illum neque horam: non hominem, non angelum, sed Patrem solum *. Quod igitur occultavit Dominus, ego quomodo eloqui possim **? Multi porro plurima ex aliis super hoc collecta disputarunt. Nam nonnulli, secum reputantes, quo niam Deus sex diebus in Verbo totum mundum procreavit, et Spiritu suo superiora et inferiora produxit, ac postea die septimo ab operibus suis requievit, completo sextæ chiliadis annorum nu mero, vitæ hujus finem et consummationem fore putaverunt. Nam, ut David canit: Mille anni ante oculos tuos tanquam dies hesterna, quæ præter CARO. Ultra hæc ne quid discepta avidius, nec iit “. › Quare completa annorum sexta chiliade, curiose ex me scrutare profunda Spiritus. Non enim etiam totius mundi tempus compleri et absolvi ne potes istis commentationibus ea liquido perspicere, cesse est. Sed isti non satis ad scopum collinea quandiu corpus gestas, quæ sermonuin istorum runt, ut equidem arbitror. Aliis cogitare in men auditione corporea, et luteæ materiæ, et uno quo- tem venit, quoniam hoc sæculum, ut aiunt, est dam de sensibus corporis non capiuntur. Quandiu humano generi septimum, sextam chiliadem, et. 31 Cor. xv, 28. " I Cor. x1, 12. *ỡ Matth. xxiv, 36. " Psal. LXXXIX, 4. Scholia. ** Nunc cognosco ex parte, inquit sanctus Apo stolus, sentiens Deum etiam hic ostensurum fuisse sapientiam suam, si quis ejus capax foret cognitionis, quæ nunc quidem non capitur, capietur autem, quantum licebit, in futuro sæculo videlicet. Theophylactus: Cum vellet Dominus cohibere discipulos ab indagatione diei illius ultima, ait, ne que angelos, neque Filium hominis illam scire. Nam si dixisset, se quidem nosse, patefacere autem nolle, tristitia eos affecisset. Nunc sapienter agit, et eos ab ista sciendi cupiditate, et a molestia sibi exhibenda plane revocat, dum nec angelos, nec se scire confir mat. Ex parabola porro rem faxo intelligas. Sæpe numero pueruli patres suos quidpiam manibus tenere vident, quod concupiscunt. Illi dare abnuunt: pue ruli frustrati plorant. Tandem abscondunt quod' te nebant, illisque manus vacuas ostentant, atque ita fletum eorum compescunt. Perinde Dominus apostolos tractat, et diem illum occultat. Nam si dixisset, Scio equidem, non tamen vobis dico, constristati fuissent ea de causa, quia id ab eo non didicissent. Non ignorare autem Dominum, ex eo manifestum est, quod ipse fecit sæcula. Qui ergo fecit, quomodo ignoral?

totam septimam præterire oportere: deinde finem, à quicunque secundum virtutem, et Deum vitam et judicium futurum, ut secundum Salomonem *7 demus partes septem, nec non et octo vitæ utrius que. Tempus sive sæculum septimum istuc, ope rum est: octavum, quod exspectatur, contra præ miorum est. Horum sententia omnium aliorum maxime præponderat. Alii scriptam auctoritatem ex Apocalypsi Joannis Theologi afferunt. Agnum quippe Dominum, et purum Agnum adoratum iri narrat mille annis, Satanam autem apostatam, bestiam pessimam vinctum, postea solutum iri, ut quidam Hebræorum aliorumque seducantur. Rur sus post crucem et Passionem Salvatoris, descen sumque ad inferos bestiam vinctum iri, Agnumque pulcherrimum denuo in veneratione futurum. Et hinc ratiocinantes mille annos colligunt. Sed nec isti per omnia probabiliter loquuntur. Etenim mil. lenarium viri docti pro numero ac tempore indeß nito accipiunt, Puto namque a Christo in præsens tempus annos evolutos mille centum quinque, si cut accurate rationem putando inveni. Quod si ab ejus acerbissima nece et sepultura numeres, mille septuaginta duos conficies, et hinc exactius tempus deprehendes. Ex quo enim sol lumen maximum est fabricatum usque ad descensum de cœlo Verbi et Salvatoris, abierunt nimirum millenarii annorum quinque, et insuper centuriæ quinque, ut ratio subducitur. Tum Verbum, ad nostram sese miseriam demitiens, caro factum est. Post illud sexcenti quinque et quingenti ad præsenteni usque indictionem, secundum quam duodecima lunæ, solis autem vicesima quinta periodus necessario circumdata est ‘. traducant, quorum sors regnum cœlorum, nun quam ab eis auferendum. Vacuitatem illius ordinis complent a quo primus apostata defecit, et catervas simul deficientium, et sub ipso limites stationem que deserentium secum traxit **. Quando igitur plenitudinem hic locus acceperit, præsentis quoque sæculi ac vitæ plenitudinem exspecta. Unde autem Antichristus, et quomodo venturus sit, deinceps pro facultate tibi conabor exponere. Tu mihi animum attende. De precursoribus secundi adventus Christi. De præ nuntiis, mirandis operibus, et ortu Antichristi. Primo adventui Verbi ac Domini lucerna, præco Præcursor, lumen præcurrens, Joannes fuit. Se cundum adventum ejusdem Elias Thesbites præ curret, cui cognomentum Zelotes a zelo, quo supra Phinees excelluit; id quod propheta Malachias prænuntiat ", et cum ipso, ac post ipsum os theo. logicum, in Apocalypsi sua”, Eliam hune secun dum adventum Domini præcursurum tradit, et cum eo unum de primævis Patribus, admirabilem Enoch scilicet, duos hosce coopertos sacco omnibus palam testificaturos, Antichristum ad seductionem et perniciem mortalium venturum. Hi prævenient adventum Verbi diebus mille ducentis sexaginta, Idem perspicue Daniel prædicit ", aliis verbis, loquens de hebdomadibus annorum, et iis abbre viandis. Hinc gloria latriæ sacrificii sublata, Elias ille mirabilis, et Enoch patriarcha passim ad om nes homines officio præcursorum fungentur. Annis tribus et dimidio seductorem adfore prophetabunt et post hæc Antichristus exitiabilis aderit, et rerum potens scelera evomet, Christique servos formentis subjiciet. Falsos prophetas habebit præcursores, qui tyrannum illum, impostorem, et orbis corru plorem prædicabunt ac promulgabunt. Sic autem adveniens variis ostentis et prodigiis sese commen dabit, ut multi electorum, si fieri possit, in erro rem inducantur”. Verum inconcussos ac stabiles incidens seductor frustra laborabit. Radicem unde prodeat, amaram, radicem pestiferam (ut orga num tanto perditore dignum et conveniens) inve niet. Virgo, ut putabitur, sed impura meretrix erit, unde nascetur flagitiosus ex flagitiosa: vi debiturque imitari Dominum, ita simulabit sancti moniam et fraudulenter, ac secundum imagina 70 Apoc. xi, 5. "Dan. ix, 1 seqq. " Marc.x, 20. Itaque a passione Domini annos omnes fluxisse collige mille septuaginta duos, eosque plenos. Op timus autem Alexius decimum sextum in imperio nunc agit. Hæc igitur super consummatione sæculi dicta sint, nec ea exquisite, verum ex quibusdam signis, super quibus neutiquam plura disserenda sunt sed tacendum, cum non possit plane verum dici, ex iis quæ quidam horum indagatores dixe runt. Consummationem porro totius mundi, ut ante diximus, quam adhuc investigando reperire nullus potuit, quo pacto ego possem exacte nosse? Quod si quis necessaria argumentatione hic con cludit aliquid, Gregorius sapientissimus, Theolo gus magnus, concludit, dum ait: Jubet Dominus, et nemo contradicit, superiorem mundum instau rari et impleri: implebitur autem, salvatis omnibus, 67 Eccle. ■, 2. * Apoc. xx, 4. " Malach. iv, 1 seqq. Scholia. Quod hunc in modum colliges: Ab orbe condilo usque ad Christum natum numerat auctor 5500; post Christum natum usque ad sua tempora (hoc est Alexii Comneni decimum sextum) 1105, qui superio ribus additi efficiunt 6605 annos. Quos si per 19 par tinris, periodi aurei numeri trecenta quadraginta septem exsistent, et quadragesimæ octava annus duo decimus agetur, quem auctor duodecimum cyclum lunæ, sive anni lunaris appellavit. Cycli vero soluris vicesimus quintus numerus vrodibit, Si cosdem annos 6605 per 88 dividas, cujus integri orbes sunt ducenti triginta quinque, vicesimi sexti „vicesimus quintus est reliquus. Nam quod ceciderunt angeli, non naturæ ipso rum, sed arbitrii fuit: nec enim natura ad malum sunt immobiles; alioqui nec Satanas cecidisset, ut in quem ex natura ipsius hujusmodi casus non conve niret. Verum ad malum natura difficiles sunt, ut aif Gregorius Theologus.

tionem non reipsa perpetrabit miracula et por- duntaxat justus, quietus, veræ gloriæ amicus, false tenta. Eum Hebræorum natio suspiciet et comple etetur. Vaticinium patriarchæ Jacob de Antichristo expli catum; ejusdem mores, ultimorumque temporum illorum calamitates ac miseriæ. ANIMA. Ex qua porro tribu, seu ex quo genere, et ex qua patria, fucatus et exsecrandus ille planus est proditurus? Narra etiam mihi, si quis propheta aut Patrum aliquid de eo prædixerit. inimicus, pauperum, fratrum amans, misericors, plus, benignitatem simulans, gravitatem ostentans, Hebræos, et genus Hebræorum omnibus præferens, mores minime avaros, a facultatibus habendis alienos exhibens. Jucundum et lepidum se faciet, morositatem fugiet. Pacem videbitur colere et amare, perturbator omnium maximus. Apparebit ovis, cuin sit plane lupus, et in summa, nihil præter fignien tum, ludificatio et techna, donec videlicet omnes ad se attrahat et subigat. Hebræorum autem impro borum genus pessimum, affectibus ratione caren tibus cedens, et cum clamore accurrens, Amon, et Moab, et Edom, et hujusmodi idololatrarum filii procidentes, eum ut regem et amicum adorabunt, quorum (ut sibi præ omnibus acceptissimorum) rex erit, ficteque, et ad opinionem tantum provi dentiam loci ostentabit, quasi templum ipsis reædificaturus. Seductor igitur, præstigiatorque et impostor, arrepto imperio, dæmonas utique se præ dicatum, et commendatum per orbem terrarum mittet. Surrexit, dicent, magnus rex Hierosolymis, humanus, amans pauperum, omnes ad eum accedite. Eo jam omnem potestatem nacto, abominatio deso lationis a Daniele prædicta consequetur *: de qua et Paulus, in templo Dei sessuram. Et cum personam omnem cœperit deponere, latentemque intus hypo crisin paulatim aperire, primum quidem Enoch, et Eliam, ut immanis carnifex trucidabit: et fraudulentiam exucns, furorem autem et iram assumens, crudelis, inexorabilis, arrogans, pesti lens, impudens, furiosus, audax, nec pilum boni viri habens, omnis nequitiæ diversorium, terricu lamentis, spectris, imposturis, ut magnus quispiam se ostentans, ut tyrannus, ut invasor, ut visorum inanium, commentorum, et mutationum mirabi lium artifex. Quin et figurarum, et colorum conver sionibus omnino instar Protei alius ex alio. In sublime volans ut angelus (imo ut dæmon), et terrores ac prodigia ad deceptionem effingens, ut inconsi deratis mentibus montes transferre videatur. Cura tores, mandatorios, et curiales faciet, agoranomos (hoc est fori rerum venalium præpositos) constituet, caupones, panivendos, ut cum quis rebus ad vitam necessariis, et cibo potuque eguerit, sigillum seu characterem seductoris in fronte, et in manu dextera accipiat; ut omnino crucis forma ad salutem CARO. Priscum quoddam vaticinium tibi dicam, ut vis. Patriarcha Jacob morti concessurus, com duodecim filiis bene precaretur, de genere Anti christi aperte in Spiritu prophetavit. Oraculum id potissimum ad Dan filium pertinet, et est omni ex parte improbi illius moribus aptissimum. Nam Dan ex Bala Rachelis ancilla natus est. Dan, inquit, judicabit populum suum "., Est siquidem illa una tribus ex duodecim. Sed quemadmodum Christus cum ex familia David effloruisset, homi nem ut fabricator et Dominus salvavit, sic ex Dan serpens mortiferus, Antichristus exitialis ac perni ciosus, velut cerastes orietur. Hoc enim est, quod scriptum legimus: ‹ Fiat Dan coluber in via, cerastes in semita, mordens ungulas equi, ut cadat ascensor ejus retro. Salutare tuum exspectabo, Domine ". › Draconi natura doloso et callido, quique multis undique utitur fraudibus, et vitæ hujus iter per agentibus mortem afferenti, eum comparat. Plane ut serpens horribilis, qui in via in insidiis latens, clandestinis morsibus eam ambulantes interficit. Sed equum, opinor, inde cadens corpus appellavit. Cecidisse autem, et jacere supinum, ipse habitus et forma mortui, ut arbitror, ostendit. Rationem jam, et seductionem, pro seductoris intellige ungulæ enim explicatio, corruptorem insinuat. Alios quidem insidiose lædet, alios in omnium asper rima, et labores laboriosissimos inducet. Casum igitur demonstrat, ex eo quod equum dixit, quo gravissime morso, celeriterque corrupto, interitus, et mortis consumptio cos sequitur, a quibus cœleste præmium et corona speratur. Fructus enim spei apud prudentes, est ipsa salus, quam desiderant. Itaque nascetur ex muliere libidinosa, opinione quidem incarnatus, sed non etiam re ipsa mendacissimus, furacissimus, dolosus, vafer, specie 7 Gen. XLIX, 36. * Gen. xv, 18. Jacobi G. etseri notæ. Insinuat Dioptræ auctor illam sententiam, quæ dicit Antichristum non fore verum hominem, sed dæmonem sub simulata hominis imagine, ut sensit Hippolytus lib. De consummatione sæculi. Quæ opinio communi theologorum consensu refel Jitur, ut et illa quæ vult Antichristum fore dæmonew, sed simul hominem, incarnatum scilicet dæmonem in vera humanitate. Vide Suarez tom. II, disp. 54, sect. 1, et Gregorium de Valentia tom. IV, disp. 11, q. 2, p. 2, licet ipsa etiam Dioptra sequenti cap. 11, nou obscure veram sententiam de Antichristo indicet, fore scilicet hominem verum, etsi eximium diaboli instrumentum et domicilium. Scholia. Abominatio desolationis vocata est et statua, quam Adrianus imperator in templo Hierosolymitano, quod tunc erat, constituit.

signari nequeat. Cum enim non ignoret quantam vite cupidus reperietur: sed ut pulvis, palam omnia reputabuntur. Qui igitur adversante ratione Belial capita submiserint, atheique illius chara cteren acceperint, concursantes contra eum mur murabunt. Hem, quid fecimus? inquient fame enecamur; vivere nequimus amplius: prorsus deficimus. Aufer, si potes, dracones hominum. Ille perditor haud potis, nec habens quid faciat boni (siquidem boni nihil didicit facere) cum audacia crudelem sui defensionem afferet. Nulla cadit plu via; humus non irrigatur imbribus; squalida tellus alimenta non suppeditat. Quidfigitur possum facere? quid mihi frustra molesti estis? Unde præbebo escas? unde vestræ inopiæ succurram? Tunc conti nens et mare sine lingua lamentabuntur, et aliæ creaturæ, ut dictum est. Omnia tremor, etiam montes, et colles occupabit. Sol, et luna, et stella rum agmina mœsto vultu aspicient seductionem tantam, qua genus humanum a suo Creatore ad seductorem se applicuit, et signum ejus suscepit quod utinam nunquam suscepissent, et tulissent. Viæ Sion tune lugebunt, ait propheta 7, quia seductor abstulit festa Domini. Christo cogno minatus populus in mœrore magno versabitur; non enim erit oblatio, non sacerdos, non sacrificium. Deficit et thymiama, et locus holocaustorum, et omnes hymni psalmique, et omne genus divini cultus, dominante nobis dæmone per annos duos cum dimidio. Nisi enim providentia Opificis, Salva toris, ac Domini ● breviati fuissent dies illi, non fieret salva omnis caro. Sed propter electos brevia buntur dies illi ",, ut ipsemet affirmavit, fictor meus, et Dominus, et misericors Dominus, qui supra vires tentari sinit neminem. Expletis tempo ribus iHis, ubi Satanas et scandala quieverint;, repente immensa lux longe lateque coruscabit. Tum maximus ille, et pulcherrimus, et immortalis Sponsus ad totum orbem, ut novit, judicandum veniet, in multitudine, et virtute, et gloria, quam nullius mens informare queat. Sonante tuba, sepul cra aperientur, et mortui reviviscent universi, et quotquot post homines natos interierunt, excita buntur ". Viventes immutabuntur, scribit Paulus.”, Qui in occursum Christi rapientur, in nubibus, in aera magno numero, justi erunt. Peccatores autem, ut ego, et quotquot improbissimi, in terra relin quentur, frustra lamentantes *. vim habeat divina hæc armatura, quam sit inexpu gnabilis et invicta in omnibus, et quam ejus untaxat expressa figura dæmones debilitet, hac ipsa Christiani populi etiam frontes penitus spoliare machinabitur. Tunc mare perculsum refugiet, terra exarescet, nullus desuper cadet humor, non ros, non pluvia herba viridis et arborum folia morien. tur; omnes, alius in aliam regionem aufugient. Europei in Orientem se conferent, inde in Occi dentem, et ad Septentrionem ex Libya current. Totus orbis in angustias redigetur gentes timore corripientur. Fames, pestis, terræmotus, quassa tiones, tremores in urbibus, in oppidis, in conti nente et in mari, et confusio, et tribulatio, et afictio in mundo sentientur. Esurient simul omines, et dives et pauper. Sitient, nudi erunt, egestate cruciabuntur, et omne aliud nocumentum, acerbitatemque patientur. Nocentes etiam bestia hominibus ad multitudinem, amplificationem et incrementuin calamitatis immittentur. Extra et intus, undique tremor, et gemitus, et ploratus, et lamentatio per humanum genus. Pater et mater Jugebunt super filiis, filii super parentibus ejula bunt, matres,super infantibus adhuc lactentibus cognati super cognatis, super amicis amici. Mutuo super se corruentes, miserabiliter exspirabunt. Magna tribulatio erit, et talis tribulatio, qualis prorsus nunquam fuit; ex quo mundus e nihilo ab universorum Deo conditus et constitutus est. Pul cherrima et maxiına luminaria atque faces illæ cœlestes lumen nullum fundent, nec micabunt astra reliqua. Frater fratrem, et filii parentes, et hi vicissim filios ad necem tradent, natura et sanguis plane confundetur, et tenebræ, et mortes quoti dianæ, et cædes miscebuntur. Nemo tone opem feret; non erit qui sepeliat; stirpes et bruta ani mantia simul corrumpentur. Vivi, beatos prædica bunt olim mortuos, et cum morientium putoribus computrescent: qui in biviis videlicet temere jacen tes, aerem graveolentia summopere inficient. Die ¡ncipiente clamabunt cum gemitu: Quando veniet vespera? forsitan nos hoc dolore expediet. Rursus cum nox aderit, diem optabunt, ut inde in aliam quampiam regionem fugiant. Nulla omnino invenie- ♪ tur remissio: nullo loco tutamen, aut præsidium. Pecuniæ amor, divitiarumque desiderium evanescet aurum, margaritæ, et lapis pretiosus abjicientur purpura, byssus, argentum spernentur ab omnibus; coccus augustus, hyacinthus et alia sumptuosa negligentur. Ut paucis dicam, quidquid in terrenis rebus pretiosum, ut inutile, ut profanum, ut ignomi niosum despicietur. Nemo numimis lætabitur, nec Tyrannus cum omni potentia sua condemnatus et ligatus, et quicunque characterem ejus habuerunt, ante Verbum sistentur. Tunc Rex omnium et Do minus potentissimus sententiam contra illos pro feret, universique in gehennam præparatam dis cedent. In istis tunc implebitur illa prædictio, 29 seqq. 78 I Cor. xv, 59 seqq. 78 Thren. 1, 4, 5. 76 Matth. XXIV, 22. " Luc. xxi, 27; Matth. xxiv, Scholia. Chrysostomus: Etenim rege appropinquante et adveniente, qui in honore sunt, occurrunt; damnati, quique offenderunt, domi manent. Super aero feremur ut vehiculo. Nam et Christus in nubibus elevatus est, et nos in nubibus rapiemur; et, quod omnium est beatissimum, cum ipso erimus semper.

quæ adfuturos ultimos dies cecinit, quibus Do procreavi. Hujusmodi ille audaciæ plenissima effun minus inducet gladium sanctum, et magnum, et fortem super magnum draconem, serpentem, male ficum, quem plane interficict acie hujus gladii. Draconem intellige Antichristum ". Adhuc de sceleribus Antichristi, et cur Deus eum vivere ac sævire patietur. ANIMA. Quænam porro utilitas in adventu Anti christi? quod lucrum apportabit, cum venerit, ut venturum dicis? Quis illius vivendi modus: el cur eum Deus nasci patietur? Alius in det, nugabiturque. Quorum Dominus Judæos admo nens, aiebat Me qui veni in nomine Patris mei, et voluntate paterna, non suscepistis nomine suo veniet, hanc suscipietis **. ANIMA. Quomodo autem Satanas corpus gestabit? quæso; et quomodo carne continebitur? et quo modo animam mentemque, ut apparet, et alia habere videbitur? et quomodo secundum substan tiam ipse quoque mortalis erit? . CARO. Ita noli cogitare, nec sentire, nec proloqui. Ex genere quidem Dan, et Galilæus erit. Virguncula falso eredita, et impudicissima meretricula ex cubili inconcesso nefandum illum hominem pariet. In quo non obscure diabolus inhabitabit, et omnia ad voluntatem diaboli faciet, et tanquam dæmoni initiatus et loquetur, et aget: tractus, raptus in spiritu maligno, sic procedet, nesciens quid faciat **. En exposui, quas ob causas sceleratissimus Antichristus venire permittatur: Partim ut amputet excusationes Hebræorum, partim ut fideles fide liumque certamina appareant, quæ adversus et contra ipsum tunc suscipientur, et alii aliis semper exemplo sint, et sic præmia, quibus ob zelum istum omnes digni sunt, adipiscantur. Nec enim ad universorum exitium, aut citra rationem proba bilem convenientemque, sed ad maximam utilitatem, ut supra docuimus, venturus est. Nam et carnes serpentum a medicis præstantissimis ad medicinam, et vires hominum instaurandas assumuntur, ut alia inutilia, et quæ putantur noxia: tametsi Antichristus neutiquam est medicina, sed perni cies polius. CARO. Ne te rei novitas perturbet: nibil cnim sine ratione fit eorum quæ fiunt ", et sine ratione conveniente sed in pondere, numero et men sura. Paulus porro in altera Epistola ad Thes. salonicenses cap. 11, ad id quod quæris respon det. Eorum enim dominabitur Antichristus, qui gratia Dei sunt destituti, qui teterrima, et teter rimis tetriora patientur: Hebræorum nempe gens, Christi interfectrix. Quoniam enim charitatem non receperunt (charitatem intelligit Deum, vocatur enim charitas) ad utilitatem et fructum, ad salutem snam, Deus illis operationem erroris mittet, ut deinceps sequitur, ad confirmationem fidei. Anti christum operationem erroris, appellavit. Si igitur audacissima illa bestia minime veniret, nun quam suam perversitatem agnovissent. Itaque ad Hebræos redarguendos veniet, ut ne figmentum quidem prætexentes dicere queant: Quoniam audi vimus Christum semet Filium Dei nominantem, et Dei viventis progeniem ab aliis, nullo modo nos ei subjicere voluimus. Talia loquentibus Antichristus ex iis quæ ipse dixerit, effinxeritque os obturabit nihil enim ad veritatem, sed mera mendacia semper loquetur et faciet, sicut pater mendacii. Et cum sit Dei adversarius, Deum tamen sese non timide (o importunam audaciam!) appellaverit, etiam hinc ingratissimis silentium imponet. Si enim non audivissent Christum Verbum, Deum et hominem, tanto magis illi credere non deberent. Christus‍ enim in humilitate docebat, dicens se missum a Patre nihil sine illo, et consilio Paterno habere a semetipso quid faceret. Antichristus autem contra ria et dicet, et faciet. Quis alius Deus? dicet, ego solus sum Deus; præter me non est alius. Et quis similis mei? ego cœlum et terram, et omnia 81 Eccli. VII, 40. Scholia. * Sap. XI, 80 Joan, V, *Sicut enim antea destructa et eversa sunt impe tia, et monarchiæ, ut Medorum a Babyloniis, Babylo niorum a Persis, Persarum et Macedonum a Roma nis, sic et hoc, Romanum, inquam, destruetur ab Antichristo, et ille a Christo, nec amplius occupabit. Qui ab immundo spiritu est obsessus, ut mente alienatus vaticinatur, el a dæmone trahitur, nesciens quid dicat. Hoc enim vaticinantium est proprium, În mentis potestate non esse, vim pati, impelli, trahi, ravlari, furiosorum instar, et nescire quid loquantur. Ad perpetuam considerationem mortis incitatio. S. Trinitatis laus et admiratio. Ne igitur investiga res hujus, nec interroga nihil quippe ista scientia lucri acquires. Mortem autem et finem in horas exspecta: necesse est enim naturam dissolvi. Meditare hanc semper ‹ Memorare constanter novissima tua, et nunquam peccabis, ut ait Scriptura 8. Admiror etiam Græ cos, qui sapienter scripserunt, philosophiam esse meditationem mortis. Sicut enim panis præ omni bus escis est necessarius, et est firmamentum ac stabilimentum cordis, sic et meminisse mortis, omnium est optimum. Esurientem enim panis non Chrysost.: Non ut prophetæ loquentur, sed quales fatidici erant. Ibi enim cum dæmon animam occu parit, mentem debilitat, et rationem obscurat et ila loquitur ipse omnia eorum ratione et mente totum ignorantibus, sed ut tibia inanima sonantibus. Sicut qui canunt oracula, et vates, qui cum multa dicant, nihil eorum sciunt, quæ dicunt, ita et ille a Satana mente emotus, loquetur, et aget quæ dæmoni collibue rint.

ætatibus sæculorum: ad gaudium ineffabile su⚫ pernæ habitationis, ad illustrem panegyrim super norum ministeriorum. Etiam pater omnipotens superum et inferum. O splendor Patris, Virtus, et Verbum, per quod ex nihilo produxit omnino omnia. O Spiritus Paraclete, per quem continet omnia, et construit, et perficit, et complet, et portat! Trinitas et unitas, natura et personis! O Jumen triplicis substantiæ, Pater, Verbum, Spiri tus! Inspira inihi gratiam sapientiæ tuæ, et omni bus æternam dona lætitiam, quo ex omnibus rebus nihil est melius, nihil præstantius. Sancta Trinitas, tibi gloria, unum omnis imperii principium, et origo. Fides mea, odoratio mea, lumen et spiratio recordari, est impossibile et volenti salvari, non Ą muni prineipatu uniforme et splendet im omnibus esse inemorem sui finis. Mors tibi melior fuerit ad salutem vivere autem occasio peccandi, et morte pejus. Animam non mors, nec mortis ipsa per pessio exstinguet sed mores mali, et vita perdita. Etsi enim a principio immortalis, ut intelligentiæ particeps, creata es, tamen fuga virtutis mortem tibi affert. Tuam igitur emigrationem exspecta, et ante oculos pone, nec solum quotidie, sed quandiu spiras cogita. Ante omnia supplica, et precare Do minum, ut in hora mortis fidelem tibi angelum mittat, qui te custodiat, qui te in prælio adjuvet, qui te liberet, qui tui curam gerat, ut custodiam et carcerem principis illius tenebrarum, et pote s ates tenebrarum, et formas, visu horrendas, et impetum dæmonum effugias, sursumque ad lumen inea, gloriatio, fulcimentum et salvatio mea, in gloriæ Domini pervenias, et plenitudinem appetibi lium, ut vis, attingas: quod est in uno, et com. generationes generationum, in sæcula sæculorum. Quamobrem Deus cœlestes et intelligentes substan lias prius et semel universas procreaverit: infe riores autem similiter intelligendi vi præditas (ani mas hominum puta) adhuc singulas producat. Animæ cum beatis mentibus, cumque ipso Deo aſfi nitas et immortalitas. ANIMA. Quid ita tandem virtutes administrato rias, et mentium illas legiones suas omnipotens Dominus et conditor aute condidit, quæ ut con ditæ sunt, ita permanent; animas autem, ipsas æque rationis beneficio cumulatas semper producit, procreat, et fabricatur? CARO. Summus opifex idcirco angelicas pote states principio produxit, ut ne humanum ge nus plus justo eas admirans, et carere initio existimans, ex eo quod innumerabiles nullo es sent ortu generatæ, multos esse deos opinaretur, et hinc loco unius Dei, penes quem solum est omnium rerum principatus, confusum multo rum dominatum, et omnino quemdam populum deorum introduceret: quandoquidem e! creaturas nimiopere suspicientes, et in iis hærentes, nec ultra progredientes, mundum nunquam exsistere cœpisse, ut principii expertem, crediderunt, erro remque pestiferum erraverunt. Quare et animas istas in quibus inest ratio, semper procreat, simul sapientiam et potentiam suam infinitam demon strans: simul docens, simul et semel omnia, quæ que ad animas, quæque ad angelos attinent, a se facta esse, habereque unum principium, et subesse uni Domino, quidquid vel sensibus utitur, vel intelligentia sola constat, vel ratione præditum est, vel ab his aliud est. Creatos vero angelos hinc item patet, si quis humanam naturam, quod ad animam pertinet, angelorum naturæ per cuncta similem effectam consideret. Nostram enim pro creationem ex alio semper atque alio sursum· ver sus intuens mentemque tam ad primam men tem referens, unum animarum, angelorumque dominum cognosces, qui verbo angelos prius con didit, postea hominem fecit, et usque nunc facit.. Nihil supervacuum, nec otiosum, aut inane divina virtus et sola operans omnia ullo modo agit: nec est quando Dominus agere cesset ac desinat, aut ab operibus aliquantum requiescat. Animam porro neutiquam de essentia sua condidit, sed eam (ut divinis Litteris est proditum) imagine sua honora vit, tametsi cam, ut substantiam sempiternam, et intelligentem, et a materia sejugatam cum Deo solemus comparare *. Nunquam enim interit, seipsam semper movens. In quod autem cadit interitus, id immortali natura non simile, sed ex diametro contrarium est. Talis anima jam olim et ab initio producta est, substan tia quædam intelligentiam et liberam voluntatem, et vitam in se habens, quam et corpori, quo utitur ut instrumento, cui copulata et implicata est, dare atque impertiri potest. Cujus naturam, viam ac facultatem si e rebus externis et plurimis et diver sis perspicias, merito ipsam admireris. Nam seu Scholia. Psellus: Cujus nulla origo ést, id nimirum etiam ænum est: nec tamen si quid æternum est, id etiam ab aliquo principio ortum non est. Anima enim, mens, et angelus æterna quidem sunt: sed principio el causa non carent: omnia siquidem a prima illa causa ut exsisterent acceperunt.

artem, seu scientiam, seu actionem, seu eperatio. singulis, sed pro rebus in hac vita päratis tribue nem, seu contemplationem spectes, ex omnibus ejus immortalitatem colliges, et qualis quantaque sit intelliges; quemadmodum in secunda disputa. tione supra docuimus. Qui enim ab initio animabus ut essent præbuit, ille idem æternitate ipsas mu neralus est: quod quidem munus cum eis in natu ram versum sit, eo privari uunquam possunt. Quot autem numero sint animæ, quamque magna eo rum multitudo, hominum nemini cognitum est cognitum autem et perspectum Creatori, cui soli nota sunt omnia. Qualis præterea quamque nobilis sit cum angelorum, tum animarum natura, etiam hoc ille idem novit: quis enim nosset alius? Animas vacare prorsus corporeis accidentibus, et secundum substantiam nullo discrimine variari. In resurrectione non beatorum corporum, nec animarum, sed gloriæ præmiorumque differen tiam fore ANIMA. Aliud quæro, idque difficile, quod tamen pernosse volo, concupisco et desidero. Et Scriptu ris docta sum perspicue esse animas, ut dixisti, a materia segregatas, et ratione præditas. Quæ etiam essentia ipsa cum angelis conveniunt, suntque tri partitæ, ut disputatione secunda ostensum est. Habent enim iram, cupiditatem, et in primis ra tionem, quæ item permanet: insuper facultatem interiorem, quintuplicem, mentem, ratiocinationem, phantasiam. discretionem, quæ facultates quoque ra tionales appellantur; etiam memoriam, quod maxi mum est. Æqualiter nempe hæc omnibus animabus contigerunt: non ut alia plus, alia minus obtineat nec ut aliter illa, aliter ista se in his habeat, et alia cæteris in iisdem superior conditione sit, alia majorem puritatem, et præstantius quiddam, ac potius ad res divinas contemplandas et agendas sortita sit. Itaque de his et illis sciscitor, num omnes inter se simili sint facie atque visu, an in hoc varietatibus discrepent. Si tamen aspectum, et formam eis tribuere fas est. CARO. Hec de corporibus nostris, deque omnibus quæ sensum tangunt, dicuntur, in quibus naturaliter quædam facies, conformatio, et species, aspectus, tur; et aliis alia bravia, seu præmia com mensura conferentur. In corporibus nulla prorsus differen tia cernetur. In animabus autem similis in præsens natura et est, et ſuit, jam inde ab exortu humani generis, ut e sacra Scriptura liquet, corporibusque implicite sunt, et unum animal videntur. Nulla igitur est inter eas secundum naturam dissimili tudo: nec alia alius species: sed communi omnibus ratione, essentia, et forma, et natura omnibus eadem si tamen ita de spiritibus loqui fas est. Substantia enim non corporata quamnam crassita dinem, et latitudinem et distantiam, aut profun ditatem aliquam, aut figuram, aut pondus varieta tis, instar molis habeat? longitudo etiam, el ma gnitudo iis inhærent, quæ sub sensum veniunt. Hæc omnia longe ab animabus absunt. Illud, et quidem solum, plane sciendum, unamquamque congruenter operibus et moribus suis præmium, mercedemque relaturam, quemadmodum ser mone superiore dilucide explicatum est. Nam quæ bona fuerit, gloriam immensam consequetur quæ mala et atra, tenebras sortietur. Quælibet juxta scopum propositumque suum, sicut operata. est, ita vel gaudium, et honorem, vel dolorem, et ignominiam inveniet. Anima quippe libera est, et quod libet, hoc facit. Corporibus autem perinde ut animabus accidit. Verumenimvero naturam animæ nemo unquam vidit præter Dominum, qui eam condidit, ut ipse novit. Mirifica et multiplex inter homines tum ab anima et moribus, Inm a corpore el sensibus discrepantia. Corpus singulorum ex quatuor elementis a qualiter constare. ANIMA. Si igitur, ut docnisti, animæ secundum naturam, nihil inter se differunt, quæque a princi pio habent, et facultates recensitas pariter æquali terque habent, etiam in omnibus aliis sibi re spondere homines oportebat, qua prudentia, qua cognitione, qua sapientia, qua scientia, qua pul chritudine, qua statura. Anima siquidem vivificat, et restaurat, el sustentat, et alit, et firmat, et con tinet corpus; illique obtutum nunc hilarem et aduncitas, et similitas quædam, album, fuscum, ni- jucundum, nunc tristem morosumque affert, et grum, parvum, magnum, tenue, crassum reperitur. Et est corpus aliud pusionis, infantis, modo geniti, et aliud senescens. Sunt demum qualia et quanta corpora, ut reliqua accidentia prætermittam. Ve rumtamen post resurrectionem e sepulcris etiam ista, perinde ut corpora ipsa immutabuntur, ad unam eamdemque speciem redacta, et ad eamdem ætatem, ut scriptum est: gloria tautum non eadem omnia hæc pro arbitratu mutat. Quod maximum atque pulcherrimum est, loquendi facultatem dat, et ambulandi et agendi, quamcumque actionem nominaveris, et unde, et quomodo, et quando, et ubi, omnia ista in potestate mentis sunt, imens autem animæ idem est, quod oculos corpori. Abs que his corpus iners et mortuum quoque est. Ego porro discrimen nimis magnum observavi. Nam Jacobi Gretseri notæ. Doce auctor in corporibus resurgentium nullam prorsus fore differentiam. Sed verior et communior est contraria theologorum sententia; nempe unumquemque resurrecturum in vigore Juvenilis ætatis, quem circa tricesimum a nativitate annum, vel habuit, vel habiturus fuisset, si eo usque vixisset: itemque in ea corporis statura, quam juxta proprium temperamentum et facultatem naturalem adipisci potuerit, si nullum impedimen tum obstitisset. Vide Gregorium de Valentia tom. IV, disp. 11, q. 3, p. 3, et Suarez tom II, p. 50, sect. 5.

hic quidem homo est prudens et honestus, ille Quæcunque autem in hoc gemino mundo sunt, su ingenium in promptu habet, alius est sapientissi mus, alius delirus, alius furiosus, alius attonitus, aliue perspicax et solers, alius torpidus et ingenio terdissimus. Rursum in sensibus vidi dissimilitudi nem haud mediocrem. Nam hi acutum cernunt, alii obtusam habent aciem. Et quis satis tot discri mina eloquetur? Mitto gustatum, tactionem, in qui bus quanta reperiatur varietas quis explicabit? In illis, oro, mihi differentiam multiplicem intuere. Nam unus quidem, quanquam naturæ consors, mutus est, alius vocalissimus. Alins genitus est cum você rauca et malesona, alius balbus, alius impeditiore lingua, alius tardiloquus, alius exili voce. Rursum, alius prompte ac facile lo quitar, alius est instar tintinnabuli garrulus. Alius minime probatur, alius laudatur ab om nibus. De staturis autem quid dicemus? Hic brevi, ille longa, alins media seu justa. Alius pro nus, alius erectus, alius gibbosus. Alius facie can dida, alius nigra, alius media. Alius comatus, alius crispus, alius depilis. Alius imberbis totus, alius promissa et densa barba. Quidam pediculosissimi sunt, quidam habent paucissimos *. periora et inferiora, inquam, hæc quidem ex ipsis corporibus, illa incorporea condidit, incorporeas supernas legiones intellige, naturam materia vacan tem, sub oculos non cadentem et simplicem. Ast, inferiora fecit corpora, materia videlicet constantia. Nec supra sunt corporea, nec infra materiæ exper tia. Homo autem, o mira res, ex his ambobus con cretus est, ex supernorum, inquam, intellectuali, et principe natura, et ex luto ac pulvere, unde in feriora exstiterunt. Animal quoddam, corpore qui dem inferum, anima vero superum. In hoc igitur mundo quem sentimus, etiam clementa perfecta, quatuor, et prima corpora e nihilo producta sunt, ignis, aer, aqua, terra. Ignis calidus est et siccus, aer calidus et humidus, terra frigida et sicca, aqua frigida et humida. Atram bilem terra generat et alit: est siquidem sicca et frigida, quemadmodum ejus mater terra. Phlegma debetur aquæ: nam ſri gidum est, et humidum, ut illa. Ab acre procedit sanguis, similiter ut ille calidus et humidus. Ignis generat flavam bilem, ambo enim sicca et calida sunt. Ex hisce quatuor hominum corpora com mista ac temperata sunt, ex utraque scilicet bile, flava et atra, ex sanguine, et phlegmate. Ex ele mentis fructus, nutrimentorumque vis: corpora autein animalium ex humoribus quatuor. Auctoritas enim quatuor elementis, ut quibusdam aurigis aut ducibus magnis data est, quæ Deus omnium artifex Alios cerno iracundos, biliosos, et choleri cos; alios mansuelos ac lenes animo et mori bus. Alios imbelles, degeneres, timidos; contra alios generosos, fortes, et magnanimos. Sed f nem faciamus enumerandi tot discrimina et di screpantias. Quis enim eas recensuerit omnes, cum præesse corporibus, eaque regere voluit. Quadri sint innumerabiles? Ne ultra quam decet sermo extendatur. Tu me verum doce in his omnibus. Nam cum ostenderis animas hominum esse æqua les, tamen earum efficientiam diversam confiteris. Nam æqualitas in corporibus aperta est, utpote quæ ex ipsis quatuor primis corporibus et elemen tis, ex quibus penitus omnia, concreta et coagmen tata sunt, ex calida, frigida, sicca, humida subs tantia, quibus respondent ignis, aqua, aer, terra. Et hinc bilis atra, bilis flava, sanguis, phlegma illis cognata, et æqualibus æqualia. Duplex mundus, superior et inferior. Hominem utriusque participem esse. Cujusque elementi, binæ qualitates. Ex quatuor humoribus quinam cui ele mento propter similes qualitates respondeant: quo pacto cum iisdem elementis et quatuor humoribus totidem anni tempora consentiant. Qua ratione causa superius explicatæ varietatis, qualitatum et humorum temperationi in corpore humano debeatur. Rei illustrandæ paradigmata. CARO. Etiam in his deinceps te erudiam. Duos mundos ab initio, et utrumque simplici substantia Conditor produxit: superiorem, quem cogitatione percipimus; inferiorem, qui in sensus incurrit. partitas temporum commutationes annus affert, nempe ver, æstatem, autumnum, hiemem. Verna tempestas humida est et calida; æstiva calida et sicca; autumnalis sicca et frigida; hiberna frigida et humida. Horum qualitatum temperamentnm edisseram. Verumtamen disseram, et admodum perspicue in sequentibus. Nunc quæstionem abs te propositam expediamus, Deoque adjuvante feliciter rem absolvamus. Quatuor anni vicissitudinibus constitutio quoque corporum est consentanca ne cessario. Vere augetur sanguis, quia humidus et ca Jidus; flava bilis æstate, quoniam sicca est et ca Ilda; atra autumno, nam sicca est et frigida; hieme autem phlegina, quod frigidum est et humidum. Cum quatuor itaque anni temporibus, ut dixi, etiam elementorum natura conspirat. Si ergo unu̟m ho rum quæ nominavi modum excesserit, quando post commistionem humanorum corporum fit conce ptio, hujusmodi etiam crasis in anima sequitur. Nam si uterque qualitatum binarius, calor et frigus, humor et siccitas probe conflatus et coessentiatus fuerit, quod generatur optimum temperamentum habebit. Quod si calidius elementum superaverit, certum est, quod gignitur, pulchrum et fortissimum Scholia. *Chrysostom.: Seu qui senex,seu juvenis fuerit,seu voce absona, seu alterius cujuspiam concinnitatis erpers, nullum est crimen. Quod enim hic requiritur, est anima sobria, mens rizil, cor contritura, animus constans, conscientia pura. Hæc si quis habuerit, Dco placere potuerit. Tantum mens generosa esto, et ab hisce corporeis defectibus nullum erit impedimentum.

fore. Si frigidum, frigidius et pigrum. Si siccum, nium in uno gustu et forma convenire oportere, acerbius, et submorosum. Si humidum, ventri dedi tum, et mobile. Clarissime igitur demonstravimus Creatorem ac Dominum per res a se effectas po tentiam suam proportione quadam ostendisse, in coelo et astris, sole et luna, in his quæ spiritu et vita fruuntur, in aquis, et omnino in cæteris uni versis. In omnibus enim partem aliquam Conditor videtur. Tale est etiam anima, hoc, inquam, quod est secundum imaginem Dei, inaspectabile, et vi suin adhuc nemini, quod per corpus, in quo habi tat, et instrumenta corporis suas actiones exerens, inde cognoscitur. Animum quippe, cui tributus est principatus, cerebrum incolentem quasi decenter saginans, cum triplici ejus facultate, memoria, phantasia, et cogitatione, corpus ad voluntatem apte moderatur, quemadmodum universam crea turam mens illa omnia operans, administrat. Ra tioni pro sede cor tribuitur: jecinori agnata est cupiditas, risui splenem servire constat, spiritum pulmones uti folles excipiunt et reddunt; urina genitalis renibus innascitur; fervor iræ, et ardor e sanguine circa cor bulliente exsistit: noscendi vis oculis est insita; lingua loquendi facultatem possi det. Ut paucis complectar, per membra partesque corporis uti per instrumenta suas actiones omnes exhibet. Etenim secundum quam înistionem natu ram adeptum est corpus (eadem enim hæc iterabo) ad eamdem animæ vis et opus sese accommodant. Perspicuitatis causa exemplum affero. Deus e su peris locis pluvia demissa, totam terram aqua na tura simplici irrigat, aqua autem varie in omnibus arboribus, et herbis humo prodeuntibas transmu tatur, quorum unumquodque hanc coelestem aquam cum susceperit, gustatu et per se plane simplicem, immutat, et coactam transformat, et figuram quam dam, et magnitudinem, et colorem accommodat atque admiscet, unde mille qualitates. In rosa qui dem odor suavis, in ruta teter, in allio, cepis et reliquis acerrimus. In lilio color candidissimus, in viola purpureo similis, in rosa subrubeus, et cocci neus et albus. In aliis hyacinthinus, cæruleus, va rius. Oliva profert oleum, in vite pendet vinum, in omnibus omnia ex sola aqua nascuntur, non se mutante, nec per semet aliam formam induente, scopuli, colles, silvæ, pagi, quæ omnia radiis suis neque in aliam substantiam migrante cum de cœlo in terras præcipitat: sed juxta qualitates, et muta tiones eorum, a quibus recipitur ipsa quoque alte⚫ rata et immutata, pro cujusque natura commoda et utilis evadit; et quamvis arborem seu fructiferam, seu sterilem nutrit, et omnem herbam agri, sege tem et gramen, seu utile, seu inutile educat, et producit. Nec enim quisquam dixerit, quoniam aqua unum quiddaın est, etiam qualitates, et fructus om minimeque in tantam multitudinem atque varie tatem discerni, ut alius esset sapore jucundo, alius amaro, alius astrictorio, alius dulci; sed quemad modum aqua una est, sic et ista sub unum redigi. Si quis sic ratiocinetur, eum ego nugari, menteque ac sensu destitutum puto: talem nimirum existi mare animarum naturam parem. Inseruntur cor poribus, et coalescentes ea et alunt, et sustentant, et fovent omnimodis. Qualitas autem temperamenti, qualiscunque tandem ipsis ex elementis, et humo ribus contigit, immutabilis est, sive quis calidam, sive frigidam, sive siccam, sive humidam naturam obtinuit et sive quæpiam fernina bene, sive male oleat sive candida, sive fusca sit: sive defor missima sive formosissima. Non enim animarum, sed elementorum juxta divinam plane providen tiam est ista coagmentatio. Si igitur corpus bonam ex elementis temperationem habuerit, et quæ isti porportione respondet, ex sanguine, phlegmate, ex utraque bile commistio æqua fuerit qualitateque et quantitate consenserint, et concordarint, tum pu gna et seditio elementis nulla intercedit, nec ob aliquam exsuperantiam aut nimietatem in se mu tuo insurgunt; sed pacem, et ordinem, et fœdera conservant, corroboranturque et florent, et corpus sensus suos bene firmos ac sanos possidet: insu per et cerebrum, unde vita perspicue pendet, bene habet *: nec quidquam morbi, aut obstaculi, aut nocumenti sentitur: sed maxima in tranquillitate corpus versatur, simulque et una cum ipsis visce rum primaria, cor, jecur, stomachus, lien. Et tunc anima facile corpus istuc tolerat, functionesque suas citra impedimentum, optime aliis ista sequen tibus repræsentat. Nam respiratio valet, et præ cordia sunt incolumia, moresque ad bonam habitu dinem, et elegantiam enitescunt: quanquam ex anima, qua parte cum brutis nobis communis est, procedant. Quod si corpus quocunque modo ægrum fuerit, non poterit illud anima restituere. Rei de clarandæ paradigma in medium adducam. Sol est pulcher, et lucet velut sponsus, velut gigas spe ciosus **. Ejus functio duplex est, lucere et cale facere. Sunt etiam in terris diversa, campi, valles, Psal. XVII, 6. ferit ac perfundit. Sed ubi serenus ac purus est aer, in his nullo impedimento lumen radiorum ja cit. Ubi vero nebulæ, et aereæ caligines se diffu derunt, densiorque nubes se interponit, non lucet purum sol, neque calefacit, sed tenuissime, et opaco lumine. Non tamen tune culpandus est sol, quo niam non ipse, sed nubes, et aerea crassities quæ prohibent, in causa sunt. Corpus existima esse mun dum vicos, et urbes esse sensus, et membra, et Scholia. Isidorus. Ab immodico intemperies fit. Quando enim elementa terminos suos egrediuntur, tunc morbi, el dira mortes eveniunt.

partes corporis, et viscera: nebulam symptomata culosam et cavatam, et habere quasdam venas, per corporum intellige, lucidissimum solem facultates animæ, in his namque paradigma solis accipiendum est. Si qua enim serena sanitas e corporibus elucet, et membrum aliquod externum, aut pars interior ab aliquo symptomate neutiqnam læditur, inde cor pus bellissime sese habet. In quibus secus fit, ibi etiam animæ ſacultates feriantur. Atque hinc est, quod homines tantum invicem discrepant. Alius intelligentia iners est, alius perspicax et solers. Alius bene moratus, alius improbus, alius superbus. Alius fidelis, alius malevolus. Horum causam esse Deum cave putes, quod quibusdam scilicet optime velit, et optima illis donet, omnique bonitate et gratia eos cumulet: quibusdam vero velit pessime, eosque contrario modo tractet. Quomodo enim et ista judicii Providentiæque divinæ sunt? a qua si potissimum) suspensa essent, non æqua, sed iniqua manifeste foret. Sed hæc blasphemla etiam verbis tenus absit. Sicut enim soli dedit quacunque dedit, celeritatem, magnitudinem, pulchritudinem, splendorem; et terræ similiter fecunditatem, arbo ribus ferre fructus, frumento et aliis unicuique functionem propriam et naturam, sic istis quatuor elementis auctoritatem et imperium corporis uni verse, ejusque incrementum, immutationem, finem ac dissolutionem commisit, indicio et ratione quam ipse probe novit. Nihil enim rerum omnium Domino non ante intellectum et provisum est qui creaturarum parens et gubernator est, et omni bus ex omni parte adest, et omnia permeat quæ cunque fecit, et facere, et conservare, et admini strare, et portare non cessat. Si igitur bonus, et sapiens est, ut est: qua bonus, omnia producit ut bonum sese diffundat, notumque et manifestuin fiat; qua sapiens, providentiam et curam operum suorum ostendit, Nam si nihil provideret, quo modo sapiens esset? Nec bonus, nec sapiens, si non præ videret rebusque consuleret. Igitur apud omnes, et præ omnibus certum est Opificem rerum omnibus quæ fabricatus est prospicere, et providere. Co gnitio autem futurorum in nobis non est, qui vix sola quæ ante pedes sunt, videre possumus, et vix memoriam et judicium præteritorum habeinus. Conditor autem, ut Deus, et illa præcognoscit, et justus jodex, et arbiter rectus est, et si judicia divina abyssus multa 8. Quomodo igitur se, quoad temperamentum attinet, corpus humanum ha beat, et quomodo effector summus elementis re gnum impertiverit, et quinam secundum qualitatem, et temperamentum tale, quali corpora constituta et coagmentata sunt, ut diximus, etiam animæ facul tas et actio patescat, quomodo propter hæc sym ptomata eveniant, et e contrario corpora bene va leant, et in melius proficiant, satis nostra disputa tione ostensum est. Nihilominus paradigmate utar, quo dicta plus lucis accipiant. Terram aiunt cuni » Psal. xxxv, 7. quas ab imo, et occulte rivos aquarum emittat, ex quibus et fontes terram irrigent. Per hos meatus aqua marina colatur, et cursa peregrino dulcescit, et in qualitatem naturamque metallorum, et fonta nam, ac putealem aquain mutatur. Quod si terra, ex qua puteus scaturiendo erumpit, amara, aut dul cis fuerit, aqua marina illam ipsam qualitatem, şi ita contigerit, seu acerbitatem, aut amaritiem vi delicet, seu dulcedinem in se capessit. Si autem meatus sit angustus, dum ipso fluxu luctatur, vehe mentius calescit, et ut est consentaneum, ferve scit. Et in his jam dictis rursum perspecta est illa novitas, quomodo cum una quidem sit aquarum na tura, in aliis tamen aliud fiat, naturamque mutet, in qualitatem, in metallum, et habitum singulorum. Perinde corpora se habent. Animarum vero natura non est alia atque alia, sed æqualis omnium. Ast in corporibus minime invenitur identitas secundum habitum, sed alia alii crasis, ut ostensum est siquidem nec in omnibus æqualiter elementa mista et temperata sunt, sed unumquodque ut sortitum est suam crasin, ita ad se animam quoque inflectit. Itaque sive quis graviter irasci solet, et est super bus, sive mansuetus, sive tranquillus, sive mode ratus, sive scortator, sive lascivus, sive castus et probus, sive magnanimus natura, sive contra sor didus, aut potator, aut ebriosus, aut sobrius, et aquæ potor, aut vigilans, aut celeripes, aut tardi gradus, aut docilis, aut indocilis, aut rudis, non est culpanda anima, quemadmodum oratio nostra sigillatim per omnia disseruit: sed potius corpus, et temperamentum, quod illi contigit; propter quod non solent sibi similari corpora, inquam, nec esse affinia in quacunque re, ad scientiam aut sa pientiam, ad habitum aut naturam, ad aspectum, aut figuram, ad venustatem formæ. Cum enim ex elementis varia temperatio exsistat, necesse est, et corpora in his varie se habere, et animam ad se violenter trahere. Satis, ut arbitror, res probata est, et pluribus nihil est opus. Illud dicta valde est necessarium. Si unus quidam character in omni bus hominibus esset, multa in genere humano sequeretur confusio, et caligo et nox vitam occu patam teneret. Quibus enim indiciis, aut qualibus e signis peregrinus ab amico et familiari interno sceretur? inimicissimum, ab optimo quæ notac dis cernerent? Non lii parentes, nec contra parentes filios, deficientibus hujusmodi symbolis agnosce rent. Cæterum sapiens Architectus, et largitor sa pientiæ, plasmati ad notitiam mutuam consuluit, dum diversa indicia hominibus et ex forma sive lineamentis, et non minus ex voce quasi infudit. Præterea divinam Providentiam in tanta faciernm diversitate admirari dignissimum est. Hinc nav que animus occasionem indagandæ veritatis, erro risque vitandi inveniet. Quod si hæc tibi non satis

persuadentur, fidelem, et a Deo afflatum testem ganon seu instrumentum musicum bene aptum, dabo, nomine Anastasium, cognomento Sinaiten, docentem et scribentem clare super his, quæ ivter rogatus fuerat. Sed audi verba. Interrogatio. Unde ab ipso ortu et teneris annis quidam inveniuntur natura mites, aNi ¡iracundi, alii injuriosi, alii voluptati obscenæ dediti, alii osores mulierum et continentes? Rursum quidam natura facile sua communicant, alii sunt inhumani, nihil aliis de suo impertientes. Et quidam cernun tur ingeniosissimi, et ad excogitandum felicissimi, alii tardi et stupidi. Responsio. Non est Deus, qui hunc quidem pu dicum, alium Veneris satellitem, istum iracundum, hunc lenem facit: sed genera quædam sunt, et temperamenta regionum, locorum, elementorum, aerisque et temporum mutationes, ac vicissitudines. Deinde et naturales causæ, elementorum in corpore temperationem comitantes. Per quas causas, et mutationes, et tempora et temperamenta, si qua hora infans concipitur, calidum elementum exsu peraverit, quod generatur, calidæ constitutionis, ad vim et injuriam propensum erit, et libenter sua communicabit. Sin frigidum elementum re dundaverit, quod nascitur, ex frigidiore constitu tione ad castitatem cernetur propensius. Idem de aliis duobus elementis dicendum. Secundum sic cum namque solitarii, morosi, sobrii, et acres secundum humidum pigri et caduci, atque gulæ dediti, et immundi fiunt. Nam si dixerimus divino jussu ac voluntate generari hunc quidem improbum, allum probum, non recte dicemus, vel potius Deum maledicto incessemus. Nec istuc solum, sed etiam homo castus non invenietur dignus mercede; Deus enim castum fecit. Nec libidinosus, et iracundus merebuntur pœnam, a Deo scilicet tales facti. Itaque hæc ex natura emanant, prudentia, tempe rantia, et reliqua, quæ a sanctis Patribus non vir tutes, sed naturales eminentiæ et excellentiæ no minantur, quæ Græcorum astrologi stulte sapientes secundum motionem, cursumque siderum homini bus contingere fabulati sunt. Fidei faciendæ satis esto Sinaita: an adhuc præstantiorem desideras? ANIMA. Sufficit, et recipio, et eo sum contenta, et eum veneror. Non opus mihi est longiore ora tione, nec pluribus testimoniis, cum hæc dical testeturque multis æquiparandus, pluribus antefe rendus Athanasius. Nec illi quisquam criminator hunc honorem invidebit. In voce humana summa varietas ac dissimilitudo, comparatione quadam lyræ, seu instrumenti mu sici ante oculos ponitur. De cætero, age de natura vocis, et quomodo nec ipsa sequaliter hominibus, sed aliis alia dala sit, multimoda et varia: et ad varium usum, ad loquendum, ad cantandum, ad intendendum, et remittendum. Caro. In hoc quoque morem geram tibi. Si or et ligno pulcherrimo, quod putrescere nequit, nec marcidum quid, nec aliud vitium habente, ab aliquo excellentissimo artifice fabrefieri contigerit, et glutinatum, et compactum, et undique perfectum absolutuinque fuerit, et æquales chordas, nec asperas, ut Eumolpi, et has congruenti propor tione, secundum intensionem, et remissiouem tem peratas, et in nervis æqualibus momentum, et tractum, et alia habuerit, tunc melos musicum, beneque numerosum, et melos plane harmonicum artificii musici reddit. Si autem chordæ æquales illi non contigerint; sed alia tenuis, alia gracilis, alia crassior sit, et alia ordinem non habeat, simi literque nec ratione intendatur aut remittatur, et lignum etiam sit semiputridum, musicus quamvis plurimum excellat, egregium melos, et omnimodis concinnum formare non potest. Nam si desit ci thara, et lignum, et illius apta compositio, et ars conveniens, artificem peritiam suam ostendere impossibile est penitus. Non enim bonum et sua vem sonum lyra remittet. Et quamvis digitorum ar tificiosa mobilitate valeat, qua chordas vel mo mento percurrat, non tamen numerosissimum melos edet, lyra non bene, ut dicebamus, concin nata. Eadem prorsus de voce cogites velim. Os istuc tuum organum, seu instrumentum arbitrare, et dici patiare. Nervi et chordæ tibi sint quæ vo cem quasi rotundam, et tornatilem efficiunt, dentes, labia, fauces, collum, lingua, unde sonus melicus exsistit. Ad hæc pectus, pulino, musculi. Ista namque instrumentorum instar sermoni sub serviunt. Insuper aspera arteria maxima: in quibus omnibus differentiam videbis summam. Quidam est lingua versatili ac subtenui: alius tarda et car nosa. Alius dentes majores, alius minores gerit. Alius est dentatus, alius edentulus. Huic sunt in teriores, illi foras prominent. Alius lato collo, alius angusto. Jam gurgulionis, faucium, labiorum con stitutionem variam ac dissimilem quis consequatur? Nec vero in ipso ore æqualitatem ceruas. Ex oin nium igitur horum diversitate, veluti fidium pul sum et sonum, vocem quoque inæqualem reddi, aliamque ab alia permultum distare contingit. Nec vero ista ab anima, tanquam a causa: sed a ta bernaculo isto, ejusque membris et partibus pen dent. Os, lyram dico, chordas iterum appello gultur, fauces, collum, linguam, dentes, labra; hæc enim cum ad alia, tum ad vocem, cantum, et sermonem efficiendum requiruntur. Anima vero, et in ea animus ipse, est artifex. Ego porro etiam nares vocem adjuvare video, sine quibus nemo 3 et litteras pronuntiare potest. Quanquam omnia lyræ et chordis, uti vocem et vocis sonum perti cientibus attribuimus, cum tamen non totum penes illa sit. Etenim alia lyra ex ligno salicis conficitur, alia e ficulneo, alia querno si voles, et alia instru menta musica forte ex aliis tum ex astringentibus, et duris, tum ex mareidis et laxis. Et quomodo quis

tandem ex tot, et natura diversis lignis concordem dem recipiantur, bæc contra rejiciantur, et quæ modulationem eliciet? Nam etsi omnes chordas inter se æquales faciam, tamen earum contentio et tempe ratio meles et sonum variant. Idem de ore isto ad eamdem rationem cogita. Aliud alterius positionis, et figuræ, et mensuræ est, et hinc anima, ut debe ret, similem per id sonum exprimere, et aptare nequit. Nec ideo accusandæ sunt animæ, sed ora potius, et omnia organa, per quæ sonitus venit. Quod si etiam hæc subdividamus, et quale quali in his ad sonum vocis, et sonum melicum impe dimento sit ostendamus, et cur hic quidem blæsus, ille balbus sit doceamus, ad alias demum et natu rales, et artificiosas demonstrationes ex libris Gale nicis petitas, devolvemur, et in longitudinem im mensam excrescet oratio, si omnia exacte, et minutim velimus pertractare. Plura igitur præteriens, hoc solum dicam. Sapiens occasionem nactus, sapientior evadet ";et sola interrogatio sapientis stultum erudit. Tametsi homo propter temperamentum ad vitia fera tur, posse tamen sese corrigere, si velit, Deo opitu lante. Supra naturæ cursum et ordinem divina quædam opera. Dei beneficia desiderantibus quid præstundum sit. ANIMA. Intellexi probe, quæ disseruisti. Quam enim mistionem corpora habuerint ex elementis, juxta illam animam quoque gubernari atque regi. laque non aliam affectionem et motionem corpo ribus a Conditore inditam concedemus, quam quæ c ex eorum temperamento promanat, naturamque per se sua ad istam elementorum coagmentatio nem dirigere, et accommodare, a qua omnia dedu cuntur, et prudentia et oratio, et seu quis natura valde iracundus, seu stolidus, seu ineffabilis, seu invidus, seu libidinosus, seu scelestissimus, seu impudens instar canis, in venerem pronus, faluus, attonitus, delirus, immitis, durus, subamarus animi sit. Rursum istorum contraria naturæ, et tempe ramento elementorum ascribemus. Improbos autem et consceleratos an ab improba et stolida mente tales esse asseremus: nec in his quæ diximus, providentiæ judicium, nec elementorum mistionem accusabimus? Num igitur hi qui ad deteriora ſe runtur, pejora melioribus mutare possunt? conscientiæ, quæ simplicis cogitationis perfectorum est, mihi crede, ut oportet, discernere ac dijudi care, et prudentia valentium in omnibus, ut judi cent rectissime, penitusque omnia perspiciant. Quæ autein admirationem superant, jam dicenda sunt in quibus natura, et elementorum mistio est inefficax, Conditor autem naturæ rationibus agit, quibus novit, utpote solus et Dominus et omni potens, et omnium causa, et omnium administrator. Supergreditur enim naturæ ordinem et terminos ejus, æquus et benignus quibus illi placuerit; et solus prævalet, et omnia omnino potest, et omnia convertit, et affectus turbulentos coercet, et omnem habitum vitiosum dissolvit, facitque mirabilia, naturas permutat, omnia apud omnes solo verbo conficit in generationibus generationum usque ad consummationem sæculi. Ad hæc igitur mirabilia aperienda, et edisserenda accedo, quibus natura ipsa cum ordine ac modo suo victa succubuit. Mu lier tandiu concipit, quandiu menses sanguinum consuetos patitur. Qui ubi desierint, ſetu amplius non gravidatur. Verumtamen, Deo jubente, plu rimæ etiam præter naturam gerunt uterum el pa riunt, anus, et steriles, ut Sara Isaac, et Anna Dei param, ævi matura Elisabeth, cuia gratia nomen, Joannem præcursorem. Hujusmodi alias non paucas omni sæculo quispiam invenerit. Generationem Verbi ex intacta puella libens silebo, cum sit inex plicabilis. Silebo etiam prodigia, miraculorumque copiam, quæ supra naturæ vires in mutis, et cæcis, et aliis calamitosis Dominus ipse miraculorum, viis et modis sibi notis perpetrare consuevit. Sam sonem quoque generosum ac fortem reddidit. Jo seph ea formæ præstantia, qua olim Adamum, il lustravit. Salomoni sapientiæ fastigium et amplitų dinem donavit. Græcos ad rerum pulcherrimarum cognitionem erudivit, ut libros ceu instrumenta conscriberent, artis ac sapientiæ plenos, gramma ticæ, rhetoricæ, medicinæ, et aliarum facultatum, et augustæ philosophiæ, omniumque principis. Sed quid ego moror tibi insigniora et meliora referre? In tertium cœlum, o rem admirandam! Paulum rapuit. Philippum improviso Gaza abreptum, in Azotum dicto citius abduxit 86. Habacuc sublimem per aera Babylonem portavit, et messoribus postea eodem die restituit; Enochum 88, et Zelotem Thesbitem de terra in cœlum subvectos, et viven tes prætermitto. In quibus nec natura, elemento rum mistio, nec aliud simile quidpiam valuit; quis enim id dicere audeat? Sed Verbum, quod omnia facit, et immutat * CARO. Etiam possunt, et mutant: verum si mens secundum rationem judicet, secum agitando, fer venterque cupiendo meliora et omnia demum, in quibus natura versatur optime. Si mens, et illa alia hæc judicaverit, ut dixi, adjuvante desuper divino auxilio, deteriora in meliora, et facillime convertentur. Ex his quæ præstantiora, et divina, et superna, et quæ a dæmonibus sint, ut illa qui 84 Prov. 15, 9. as II Cor. XII, ** Act. vill, 39. Scholia. * Basilius: Non potest homo a semetipso accipere quidquam, nisi ei datum fuerit desuper. • Quid enim Ut inde discamus, et cognoscamus imperium et 87 Dan. XIV, 32. as Gen. v, 24. 89 IV Reg. habes quod non accepisti (1 Cor. iv, 7)? et, Det donum est, non ex operibus nostris, ne quis glorietur.»

magnitudinem potestatis ejus in omnibus? ne quis aerem recipere: ubi autem aliquid de ista pleni dical fictori suo, Quare me sic fingis? Figulus lutea utens substantia, per ſiglinam de ea fingit quod iibet, aliud quidem vas in honorem, aliud in con tumeliam ". Verumtamen ad demonstrandam, sapientiam et artem omnia *. Eloquar quod est mirabilius, ut amplius obstu pescas. Venerandum animal, et præstantissimum homo est, ut docuimus; a Christo enim nomen duximus, et ad regnum cœlorum vocati sumus. Quin etiam donum aliud majus accepimus. Nam si peccata animo et corpore admissa absterserit, et pro eo ac decet sordes suas eluerit, in laboribus, in religiosis exercitationibus, in lacrymis, in gemi tibus, iterum divinarum illustrationum diversorium evadit. Spiritus docet omnia. Si illitteratos accepe rit, sapientes efficit; si pastores,prophetas, psaltes ac reges reddit; ad perfectionem actionis et contem plationis evehit. Quod si rursum homines, ut dixit ipse, inhabitarit, gratiamque ac lumen suum iis impertiverit, cœlesti et divina exstasi alterantur, ut scribit Climacus, spiritualium divinarumque rerum sapientissimus. Nam si cuipiam divina Spi ritus gratia, quantumcunque gratiæ, ut ipsa volet, aspiraverit, in eo stupenda et opinionem supe rantia fiunt, in quibus Verbum, et redemptio, el liberatio patent. Spirat etenim quibus, et quando, et ubi vult"; id quod secunda disputatione, ut puto, percepisti. Hinc passiones omnes quæ in corde locum alienum temere occuparunt, exter minantur **. Mens autem purgatione elevata, ad Deum currit. Non tamen puritatem istam, et beneficia Deus omnibus perinde largitur, quibus largitur. Cuique enin proportione gratiam præbet, pro mensura purgationis, et fructu, seu probitate operum, se cundum plus et minus, secundum parlem et totum, secundum captum, et munditiam vasis et domus ***. Quo res intelligatur clarius, similitudinem subji ciam. Quemadmodum enim uter aqua, aut vas musto ad summum marginem repletuin, non potest quidpiam extrinsecum, præterquam spiritum sive Isa. xLv, 9; Rom. ix, 20, 21. *¹ Juan. 111, 8. tudine defuderis, seu multum, seu modicum, qua tenus depletur, eatenus aer ad locum vacuum æqua biliter replendum se infert, prorsus iisdem dimen sionibus, ut inane in rebus ne detur. Sic ista, de quibus est sermo, animo concipe. Utrem homines interpretare; aquam perturbationum fluxum, in cordibus humanis, inquam, fluentes affectus. Quan tum igitur de isto fluxu per lacrymas, per luctus, per studiosas actiones exhauserimus, tantum vi cissim gratiæ influxum recipiemus. Quod si nos intus denuo non purgaverimus, non poterit in 1:05 gratia derivari, quod ex argumentis allatis ſit per spicuum. Quod enim unguentum putrido recepta culo credatur? Paulus, os Domini, rursum scripsit, aliis aliud charisma, et donum a Deo contigisse. In unumquemque pro fide et moribus, cum mensura et ratione charisma effunditur. In hunc gratia ser monum, in alium prophetiæ, in alium potestas si. gnorum, in alium gratia curationum. Unus quidem Spiritus est, non autem pares gratiæ, nec pa ria dona ****** sed minora et majora. Nam si forte receptacula adfuerint inæqualia, quomodo di vina munera paria et æqualia esse poterunt? Ad mensuram igitur fidei, et præsertim ad utilitatem, etiam Spiritus efficientia manifestatur, et bona sup peditat, et mala removet, quantumque vult, super iis requiescit, supra naturæ leges, et omnes elc mentorum crases. Qui enim per opera ex virtute profecta purgati nondum sunt, his ad meliora pro deteriorum defluxu inserenda elementaria tempe ratio non suffecerit. Atque hæc, ut existimo, tibi, quantum satis est, declaravimus. Nobis autem ab initio divina ratione præditis, etiam illud agnatum, et natura datum est, dominos esse eorum quæ in actione versantur, ut libera voluntate præditis, in telligentiaque et facultate actionis pulcherrime or natis. Quod si improbi simus, etiam hoc nostræ voluntatis est. Nam et voluntate et consilio, nou a natura, quod absit, vitium procedit, cave secus co gites. Non est scelerum quasi lena, et causa natura sed ca affectio,et habitus voluntatis pariunt. Habitus 91 Cor. x, 7, seqq. Scholia. Chrysost.: Ne propter fabricationis rationem, de strenuo mitile Paulo dicat eum vas electionis fore. neve propter necessitatem voluntaris, sed propter (Act. ix, 15.) Et in alios quidem venit, ac manet; libertatem et differentiam æconomie isthæc dicta arbitrere. Basilius: Non sunt tacenda Dei beneficia, sed ob ea gratiæ agendæ semper: quod cupiditatem debilitat, iram in mansuetudinem vertit, mentem tanquam alis subvehit, unde et ad Deum ab his rebus abit: nec jam talis secundum, sed supra naturam operatur. Quem enim Dei Verbum per purgationem inhabitat, in eo puritatem consummat, mortemque, id est, affe ctiones vitiosus, tandem occidit. Isidorus: Quanquam enim gratia est, nec tamen simpliciter inest, sed mensuram ab adipiscentibus eam accipit. Tantum influit, quantum sibi vas fidei exhibitum invenerit. Nam si non prius officium no strum requireretur, tota supervolaret. Quia vero voluntatem explorat, adeo quoque abundat, ut etiam ab aliis discedit: in quosdam prorsus non dimittitur. Quare etiam quod in nobis est, conferre debemus, alioquin eam non adipiscemur. Basilius Spiritus quidem unus est, charismala autem ideo paria non sunt, quia nec receptacula Spi ritus a'qualia sunt: sed secundum proportionem fidei in unumquemque a Deo dona, ad ejus utilitatem conferuntur, sive in hunc plura, sive in illum pau ciora. Quilibet siquidem juxta proportionem fidei in ipso apparentis operationem et efficientiam Spi ritus sortitur. Quocirca unusquisque gratiæ suæ di spensator est, quando in ipso affectio, quæ ad bona suscipienda requiritur, est posita: nec unquam pru dens aliquis proximo ob id insigni et svectato invi debit.

Recensentur varia corporis humani incommoda et miseriæ. Origo ex constitutione inquiritur, propter quam de quatuor humoribus, de principio genera tionis, de quatuor ætatibus, et temporibus anni copiose prius disputatur. ANIMA. Probo responsum satis meo quidem animo abs te dictum super his, quæ hoc loco ipsa ad disputationem proposuisti. Quorsum autem, et unde symptomata, et affectus amentibus? Aut enim hæc spiritibus eorum ascribemus, aut a providen tia pendent, aut potius ab elementis. Scripturam certe dicentem audio, absque Deo nihil vel factum, vel futurum esse. Ad hoc mihi respondeas velim, sicuti ad cætera respondisti. autem doceri potest, naturæ neutiquam insitus *. Sed habet causam consentaneam Spiritus, quo Id manifestum est ex iis quæ diximus, et dice- modo operetur, et virtutem tribuat aliquando etiam mus. Habitus enim non est æqualis, idemque in istis ut persequantur dæmonas, et spiritus nequam omnibus; sed alius in aliis: etenim sub discipli- ut e corporibus expellant. uam cadit. Quæ autem natura omnibus sunt coin munia, ea æqualiter hominibus adsunt. Cum simus igitur voluntate liberi et rationis compotes, ad quæ ferimur et inclinamur, illa sunt habitus noster, sive opera lucis, sive tenebrarum sint: seu cum veritate nobis commercium est, seu cum mendacio, seu cum fallacia, seu prudentes, sen stulti, et mo ribus protervi simus. Quare si quis præstantius deteriori prætulerit, Deus adoptione, et filius Do mini fiet sin pessimum elegerit, filius diaboli. Testis locuples horum Maria Ægyptia, quæ cum Satanæ domicilium prius esset, postremo Dei ha bitaculum facta est. Audivi etiam Pelagiam, vitam Mariæ magna cum sua gloria imitatam esse. En omni ex parte gratiæ vim, quomodo operetur, et luceat docuimus. Quæ pœnitentiam adhibentibus pravas affectiones exscindit, et contra divinarum rerum pulcherrimas aliis inserit. Audis porro verba Verbi dicentis: Mala arbor non potest bo nos fructus facere”.› Bonos autem faciet, si fue rit in bonam inserta. Rursum Paulus ad Corin thios scribit: Animalis homo non percipit ea quæ sunt Spiritus Dei *.» Sin autem mores mu taverit, et percipiet, et amabit. Non enim dixit Non percipiet, sed potius, Non percipit;» hoc enim præsentis est temporis,illud futuri. Quem admodum si quis ferrum ignitum intuens, affir maverit. Hoc non est frigidum, fiet autem, sicut na tura est, frigidum. Hæc mihi, et de quibus dixi considera. Gratia enim sæpe in malis quoque ap paret, et facultatem prophetandi etiam his inserit, dispensans videlicet, prout conducere novit. Nam et Saul inter prophetas, et Balaam, et Caiphas, vel inviti testimonium ferunt, et Nabuchodonosor, tametsi erant homines profani nulliusque pretii". » Matth. vii, 18. "I Cor. 11, 14. CARO. Percipe igitur quomodo se res ista habeat, et disce veritatem, quam Deus nobis suppeditavit, et quomodo alius sit stolidus, alius minime alius subaridus, fluidus, aut membris dissolutus. Et quo modo alius ebriosus, alius natura sobrius. fic qui dem mentis compos, hic impos nascitur. Alius inde a majoribus cæcus est, alius perspicax, alius incurvus, alius gibbosus, alius claudus. Hujus ge neris permulta, et varia hominibus eveniunt. An num igitur scito quadripartitam commutationem habere; ver et æstatem concurrentes; similiter que autumnam et hiemem. Ver humidum et ca lidum est humidum quidem ab bieme, cui proxime succedit (hiemis quippe extremum, seu finis est) calidum ab æstate, cui propinquat. Horum copu lationem perpende, et effectorem admirare. Ab aere illico exsistit sanguis. terra, quæ natura sicca est, atra bilis seu melancholia. Ab igne flava bilis, sive cholera, quæ cum æstate augetur. Phle gma humidæ aquarum substantiæ partus est. Ilis Scholia. Isidorus: Si namque possumus mala et vitia possunt, quoniam cum ratione eas exercemus, sem discere, utique etiam dediscere possumus, cum vo luerimus; quandoquidem haud naturalia, sed volun taria sunt. Natura quippe humana nec vitia et pec cata non suscipit, nec ea ex se continet: verum libere illa admittens, bonis, quibus frui poterat, sese pri vat. Gregorius Theologns: Virtutum aliæ naturales sunt, aliæ morales, aliæ quæ doceri possunt. Natu rales, ut illæ, quæ ex temperatione, sive crasi nobis insunt. Verbi gratia, miles cum sit constitutione ca lidus, per eam in pugna viriliter se gerit: forsitan autem libidinosus idem et lascivus est. Contra, con stitutione frigidus, temperans et castus est, in acie autem imbellis et inaudax reperitur. Morales virtutes sunt, cum dominus quispiam mancipium ad vitam temperantiæ et justitie deditam assuefecerit, non ita ut ei doctrinam quamdam temperantiæ aut justi tiæ tradat, sed si ita simpliciter vivere illud docuerit. Ipsæ autem naturales ac morales virtutes non solent esse simul; sunt enim distinctæ inter se. Quæ doceri per junctæ reperiuntur. Sunt præterea virtutes napi Statixat, quando quis non sponte et ultro, sed malo coactus ad bonum se applicat, sicut Paulus, et latro, et Manasses. Virtutum igitur quædam sunt natura les, quædam morales, quædam sub doctrinam ca dunt, quædam ad casus pertinent. Num et Saul inter prophetas? usque hodie pro verbio circumfertur, quando iratus regiam stolam abjecit, et manibus plaudens saltavit, ac Davidi quo que regnum est valicinatus. Prophetia Balaam: Orietur stella ex Jacob, et exsurget homo de Israel. (Num. xxiv, 17.) Caiphe: Expedit, ut unus homo moriatur pro populo, et non tota gens pereat (Joan XV, 14.) Nabuchodonosor vidit lapidem abscissum de monte sine manibus, qui percussit statuam quam erexerat, et comminuit cam. (Dan. 11, 45.) Eras autem lapis hic quem vidit, Christus ipse; quemad modum Daniel censet, et interpretatur.

etiam quatuor hominis ætates assimilantur, prin- ista partes sint anni, ut diximus, an non tibi pars cipium, progressus, vigor et languor, puerorum videlicet, juvenum, virorum, senescentium, et de crepitorum qui gradus etiam quatuor anni tem poribus respondent. Sed si placet, ista clarius per tractemus. Phlegma ex aqua oritur, cum elemento illi societas est; atra bilis ex sicca terra provenit; flava ex igne, cum ipsa quoque ad ignis naturam accedat. Per phlegma hibernam tempestatem in tellige, quæ humida et frigida, et instar cujusdam senii est. Sanguis ipsum ver refert: est enim hu midus, et calidus, quemadmodum puerorum bona temperies. Flava æstati comparatur. Æstatem quippe calidam et siccam experimur: sicuti viro rum ætas est robusta. Atra bilis autumnum imi tatur: est enim ille siccus et frigidus, quomodo ætas juvenilis. partis videtur tempus diei atque noctis horarum 24. Dupliciter enim tempus dicitur, et in parte, et in toto. Noctem autem, etiam æstatis, hiemem puta. Tota enim humida, et frigida est natura sua, propter exspirationem nocturnam, et rorem matu tinum, cujus imaginem gerit senectus. Ubi igitur sol exoriens caput protulerit, mediumque orbem inferiorem lustrare cœperit ut sponsus e thalamo, incomparabili specie, et ut infans ex utero materno prospexerit, et ridentibus oculis terram despexerit, per omnia radios lucifluos diffundens, repente ex spiratio humida rore manente, cessat. Rori porro admistus est et calor. Annon hæc aperte juvenuin ætas! Postquam in medium cœlum, tanquam in prytaneum venit, in alto jam collocatus, hominem laboriosum, et durum repræsentat, et ut proceri corporis gigas aliquis laborare non cessat, nec ad mirabiliter invehi desinit: sed indefesso continen tique cursu volvitur. Ros quidem per calorem abla tus est. Et hinc æstas, ac virilis ætas insinuatur. Rursus, quando devexus ad occidentem tendit, calorem relinquens, et siccitatem retinens, et par tem frigoris habens, eamque a nocte, quæ, ut di ctum est, naturaliter frigida, humida est, annon ut senex quispiam aridus, laboreque languidus atque fractus, deorsum videtur præceps currere? Nonre videtur istuc autumno esse simile, indeque notari senum ætatem exsuccam esse et frigidam. Spatia autem cujusque ætatis, universasque Cu juslibet proprietates et discrimina, supervacaneum puto percensere. Dicendum tamen adhuc de ipsis, si videtur. Ac in primis quidem et ante omnia om nium artifex Verbum divinum, thesaurus scientia, et abyssus sapientiæ cogitanda est. Inde ad causas miseriarum, de quibus supra, veniendum. Gene ratur infans principium ejus generationis mihi considera. Non ut e lucta gymnastica, sudore un dique manans; sed in utero et in ventre, non hu mectus, sed humor. Lebes ab initio aquam frigidam capiens, continet eam, quandiu frigida fuerit. Cum autem ferbuerit, et ob ignem adjacentem bullierit, tum mihi duorum contrariorum quasi certamen, et victoriam insignem, et ex certainine imperium vide, quomodo deterius meliori sensim cedens, quanquam volens, sine tuba reddat sonitum: stre pitum bullitionis videlicet, qui huic victoriæ pro tuba est. Semen aqua esto, lebetem puta materni uteri sinus, copulationem caloremque corporum, ignem interpretare. Lebetis igitur exemplo infan tium gradum ostendimus. Inde ad virilem transca mus, et in hac novam mutationein videamus; mu tationem, de qua tanto ante magnus David, quæ est plane dexteræ Excelsi: Memor fui, inquit, ɔperum Domini”. Quid igitur huic proprium? quod ejus temperamentum? primum est calor qui dam, deinde siccitas. Accipit enim initium ex pue rorum ætate, cui cognatio cum vere est, quæ ter minus est hiemis, cujus finis est humidus, ut principium frigidum. Verum ego ista quoque para digmate quodam declarabo. Quatuor tempestates esse dicimus, et totidem elementa, ætates quatuor, totidem videlicet communione quadam illis re spondentia. Sed quaternio est alius in parte patris. Unumquodque enim tempus, æstas, autumnus, ver, hiems omnino pars est anni. Cum igitur tempora 9. Psal. LXXVI, 12. 06 Esther XIII, Explicaturus causam vitiorum corporis. alio abri pitur, et cur Deus hominem non simplicem, ut an gelos creaverit, docet. Deinde deliramento Mani chæorum insectatur. Quoniam autem quasi quinquertionem absolvi, id est, tempora omnia, et temperamenta adduxi, etiam reliqua, ut tibi promisi, apponam. Scopus vero et propositum, est dicere, unde ab ipso statim utero infantibus hujusmodi casus; et rursum unde, temporis progressu, postquam in lucem sunt editi; dicere autem propitio numine, prout vires, et verba ipsum suppeditaverint. Et quomodo tandem hujus generis incommoda alia ab ipso matris alvo usque, alia post ortum eveniunt? Et quænam pe rennant, quæ curationein, ac cito quidem admit tunt? et quo pacto quædam cum tempore augen tur, quædam quasi retrocedunt, et omnino retro grada evanescunt? Et quid est, quod quidam puniuntur, quidam coronantur? Et quomodo qui busdam conducit servitutem timere, quibusdam in libertate vivere? Alii capiuntur, alii in honore et gloria sunt, cum aliis aliter se res habet. Infinita cernuntur discrimina in rebus humanis, varieque commiscentur. In Deo est potestas, et summa qui Scholia. O Communicet igitur sanguis cum flava bile in ca lore, flava bilis cum atra in siccitate, atra bilis cum phlegmate in frigore, phlegma çum sanguine in hu more. Rursus unusquisque numor propriam suam qualitatem habet, sanguis calorem, bilis utraque siccitatem, plegma frigus.

dem atque omnipotens. Potuit ille animam condere tia, unum imperium. Tres hypostases, deitatem unam veneramur. Non tres deos, sed tres hyposta ses prædicamus: Deum unum, qui cœlum in or bem versat, et terram verbo fundavit, jumentisque et animalibus universis spiritum inspiravit, et alia ex acre, alia ex aqua, alia e terra, omnia ad gene rationem et interitum finxit, et hucusque tantum. Atque hinc Dominus animalium item apparet. In quæ enim quis dominatur, in iis pro auctoritate agit. De providentia Dei in opificio mundi, el cur hominem immutabilem immortalemque non fecerit. Sed admirabilitatem rationum, quibus mundus simplicem et subsistentem, sicut angelos fecit in corporcos. Idem quippe animarum angelorumque fabricator est et condere omni turbida motione liberam, perinde ut cœlestes illos animos. Hujus modi namque motiones corporatorum, non cor pore vacantium sunt: nisi quis intentionem ad aliquid talem motum vocet, ut in angelis recens productis contigit: quorum alii ordinem suum dignitatemque retinuerunt, cum qua procreati erant; alii superbia inflati, ea deciderunt. Etenim cum sic essent producti, ut ad bonum moveri ſa cillime possent, ipsi ad pessimum incitati sunt, et contra Deum se efferentes, majus quiddam quam pro natura sua conceperunt. Non ergo creati sunt mali, sed mali postmodum apparuerunt. Cum igi- Best factus, perpende. Primum constituit cœlum et tur animas tanquam mentes separatas procreare posset, natura simplices, ratione ornatas, nullis perturbationibus obnoxias, non sic cas, sed alio et miro quodam modo procreavit, hominemque mistum quiddam et coagmentatum effecit, corpore nimirum ex inferiorum ac terrestrium, anima ex superiorum ac coelestium ordine, mentis et consi lii compotem, et hoc, secundum imaginem, ut po tentiam ac sapientiam suam tanto evidentius osten deret, qua aliam adhuc, et novam creaturam creare potest. Nam si et hunc, hominem puta, simplicem procreasset, angelorum tantum procreator visus fuisset. Etenim quidam prave opinantium, alium bonorum, alium malorum esse auctorem condito remque arbitrantur. Nec putant, ut homines sto Jidi, peccatum non esse substantiam, nec extrinse cam nec intrinsecam: sed melioris privationem, sicut tenebræ ex fuga lucis exsistunt, et nox post eccasum He-peri emergit, et vicissim Lucifero resplendente, ipsa repellitur et fugit. Ut igitur bonorum omnium origo et cognitor, radicitus ex stirpavit germen nequitiæ, quam aperte appellavit Dominus domum, quam venti simul flantes auris divinis, et torrentes circumflui ex fonte a Deo sca ente improviso irruentes, ad terram detraxerunt". Sed quos finxerit improbissimus seductor, edite. Amentes, deliri et moribus vitiosissimi. Cur tantas nugas ausi estis mugari? Ad finem geminum, et contrarium omnem creaturam respicere asseritis. p 0 inconsideratum errorem, adversantem verbis Domini, qui neminem posse duobus dominis ser vire testatus est 98! Si enim aliquando duobus concordibus dominis servire nemo potest, diis sen tentia et voluntate pugnantibus quis servierit? ● Aut enim unum odio habebit; alium vero diliget; aut hunc quidem sustinebit, illum contemnet. › Hæc affirmatio est Domini, impuram et fraudulen. tam Manichæorum opinionem funditus evellentis. Unus est verus Deus, unus inspector, unus rerum parens, in tribus hypostasibus, haud diversis vo luntatibus. Tribus enim una voluntas, una poten * Matth. vii, 25-27. 28 Matth. vi, 22-24. terram, et quæ eorum ambitu continentur. Ele menta simul omnino, nulla ex materia condidit. Angelos cogitatione, ut exsisterent, fecit. Quantæ istuc potentiæ! Thronum præparavit: etenim throni Dominus est, non penitus honore æquali, sed tantummodo adorandum, ut honoratum, ut gloriosum, propter insidentem, et in eo requie scentem, quem omnia timent ac tremunt. Creatu ræ primæ sunt istæ, quas aliæ consequuntur. Etc Xala vero elementa dicuntur, ratione ordinis, secundum quem universitas ordinatim est con posita, nutu Conditoris. Quid enim citra providen tiam illius factum, quæso? Etenim ut quispiam mercator oneraria compacta, et cæteris armis ejus una adornatis, gubernaculis, rudentibus, velis, an tennis, funibus, quibus malus in prora firmatur, remis, anchoris, et pice circumlita, et minio de picta, si postea illam deduxerit, et pelago secando dimiserit, ipse vero relicto navigio domi sedeat, nonne plurimis fluctibus, et sub unda latentibus saxis, scopulis, charybdibus et scyllis, et promi nentibus petris, et ventis, et procellis immanibus objecta, et impacta frangatur, et in profundum hauriatur? Si ergo absque gubernatore naves con tineri et servari nequeunt, hoc mundi universi navigium servari posse existimas, si gubernatore careat? Quatuor elementa mihi ut onerariae in tuere, per quæ alia quidem portantur et navigant, alia portabuntur et navigabunt. Sicut itaque pela gus, aut etiam fretum aliquod citra navim trajicere nullus potest, ita nec sine elementis quisquam hanc vitam transmittit. Sic censuit, sic statuit Verbum universorum artifex. Quare ut navis re ctore destituta non abest a discrimine: sic, mihi crede, deserta a Providentia creatura proxima est periculo. Hoc loco subit me dubitatio perplexior. flominem volens producere Conditor, sicut pro duxit, unum animal ex duobus, quomodo non po tius natura simplicem produxit, ut duraret sem per, nec aliquando interiret? Ex quo enim effectumi est ignis elementum, neutiquam vel lumen ejus est

obscuratum, vel ardor exstinctus. Sic item terræ, a carcere opinor. Mors Domini verbis meis asti aliaque creaturæ in statu suo perseverant. Ilomo autem ita ereatus est, ut sit natura caducus, bre vis ævi, sui dissimilis, et levissimo momento mu tabilis. Rursum aliud audivi quærentes, quamobrem Deus hominem non creaverat a senectute immu nem, ut vitam quam longissimam, ac sine extremo propagaret? Quanquam antem rationis est com pos, in eoque differt ac præstat omnibus, non ta men inde annos suos longius extenderit. In brutis animantibus celeritate antecedit pardalis, mali gnus est camelus, ursus avidus, lupus rapax et ferus, equus iracundus, pavo superbus, columba lasciva. Aliis alia natura, habitus et affectio inest. mortuis autem ad judicium, ad ultionem, et pœ nas peccatorum sustinendas animalia in vitam non redeunt. Sed homines peccatis obnoxii sunt, pœ nasque et supplicia ante et post obitum subire habent, si scelera sua per poenitentiam non dele verint. Naturæ autem conduceret, si resurrectio nulla esset. Nunc ad judicium resurgimus quot quot sumus.improbi. Verum istanc dubitationem dissolvit vir quidam secundum utrumque, et præ omnibus probandus, qui apertissime velut e su blimi, et medio suggestu docet, clamat, prædicat, vitam hanc stadium, aut quinquertium ducendam. Stadiodromos videri homines virtutis studiosos. Quid enim nobilius morum sanctimonia? qua præ diti, Dei et divinæ gloriæ hæredes erunt. Volupta tes autem esse flagella duellatoris Satanæ. Hic au tem (Deus) velut e pugna redeuntem filium longe strenuissimuin excipiens, lætatur et gaudet cum his verbis 0 fili charissime, venisti cursu tuo consummato. Membris tuis Patrem legitime glorifi casti accipe pro scopo et consilio tuo laborum præmia, qualia diligentibus me præparavi. Tu au tem volebas certamen constitui sempiternum? Quis, obsecro, certationem sustinere potuisset, tam etsi esset adamantinus, et invulnerabilis, si in super hisce vinculis corporis levari non posset? Et quis vinctus adeo infelix, ut tenebras et carcerem nolit effugere? Sin minus, at certe pro viribus hanc sibi miseriam ita imminuere vult, ut propter exiguitatem ab ea nullo negotio liberetur. Cupis au tem perturbationibus inquinari ac pollui pulchritu dinem a Deo datam, et illam magnam imaginem, si resurrectionem pro remuneratione laborum non vis. Et quomodo homines quotidie in flagitia non prolabentur, si nullam superesse resurrectionem judiciumque crediderint? Quomodo porro non est absurdum, rationis munere decoratum, divinoque spiraculo prælatum omnibus, vitam in spe reposi. sam nolle vivere? Ego vero etiam ipsam mortem haud mortem, sed felicissimum transitum ad vi tam senio carentem, et quæ ad tempus pertulimus, corum remunerationem, et solutionem quamdam pulatur. Divinum quippe corpus ante necem haud erat alienum ab interitu, redivivum, plane immor tale, et a corruptione liberum evasit, typum e! formam præferens regenerationis, quæ omnibus Domino adveniente continget. Carnalis enim gene ratio symptomatum plena est, quorum plura sunt genera, quam arbores in silvis. Quæ de anni tem poribus, de elementis, de ætatibus, de humoribus, simplicibus et coagmentatis sive concretis disserui mus, ejusmodi sunt. Deinceps de symptomatis agendum est. Tandem partuum monstrosorum, et aliqua fœditate insignium causam incontinentiæ parentum ascribit. In his ipsis partubus utilitatem ad mores hominum corrigendos inesse demonstrat. Quædam enim ab ipso conceptu, quædam post partum naturæ humanæ indita atque inserta vi suntur. Etsi enim hæc ut portenta quædam per hominum vitam proterviant, nihilominus a ratio nibus divinæ Providentiæ pendent, quæ ex compa ratione deterioris, quod melius est, magis declarat. Ut illud quidem metu periculi declinemus, ad bo num autem præmiorum desiderio acceleremus. Mox enim a complexu, corporum si crasis, et alia congruentia fuerint, et humor cum calore bene temperatus, secundum utrumque qui nascentur filii, habebunt optime. Sin calor humorem exsu peraverit, prudentia in sobole clucebit. contra rio, si humor vicerit calorem, mens prudentia non multum, et corpus viribus parum valebit, mem brorumque tremor sequetur. Cum enim natura ty pum et formam haud satis sese accommodaverit, conceptus ipse et crasi, et formatione iminutatur, gestaturque in utero opprobrium, prodigium, mor bus, dissolutum, fœdum, et prorsus malæ habitu dinis, vel in membris omnibus, vel certe in ali quibus: strabum puta, acuto capite, epilepticum, mutilum. Et talia sane vel ob excessum, vel ob defectum solent fieri., Qui moderate amoribus ntuntur, opportune conjunctionem illam dispen sant. Qui impotenter in venerem ruunt, et intemi pestive voluptatibus illis commiscendorum corpo rum fruuntur, iis abusio detrimentosa est, et labuntur in ignominiam, et se deridendos propi nant omnibus. Hinc et hominibus istiusmodi cala mitates inde usque ex utero matris eveniunt, et præcipue vecordibus. Ebrietas quoque propter ni miam intemperiem detrimentosa est, genituram que non fecundam, sed inutilem ac sterilem reddit. Hinc reprehendenda quorumdam libido, qui secreta illa conjugalia imprudentius miscent. Cæterum totum crimen penes patres residet, qui mulieres ex mensibus immundas contrectare non parcunt, unde postmodum fœtus abominandi effun duntur. Scholia. Aiunt erim quidam ex hujuscemodi commercio redundantiam scilicet. Ac si quidem sana fuerint et probrosum quiddam, et lepram generari, propter corpora, etiam sana erunt que generantur. Si cor

Rationes autem abortunm, et quomodo quædẩm in conceptione, alia post conceptionem, alia post formationem intus pereant, hæc, inquam, divino judicio et sapientissimis dispicienda relinquamus. Quomodo diabolus superseminet in animis nostris zizania, et quibus armis ei resistatur. Quare zizu nia hinc evelli Deus non sinaÌ. In aliis autem incontinentibus, dum se cogno. et mors munus quoddam illius benignitatis est. scunt, merito etiam infantes fiunt sicciores, se mine scilicet fervore voluptuario arefacto. Hæc intemperantiæ patrum clara sunt indicia. Simia generat simiam, ut Æthiops Æthiopem, calvus calvos, morbosi morbosos. Culpam potissimum patres sustinent. Et horum tamen utilitas aliqua in vita cernitur. Erudiuntur enim homines, ne præ cipites abeant in obscenam voluptatem, neve proles in dedecus familiæ propagent, aliorum de lictis ipsi cautiores, fiuntque tales magistri rei optimæ cæteris, et a priore stultitia ad vitam tem perantem melioremque se convertunt, ac laudabili sunt exemplo. Dominus enim qui nutu et verbo sustinet omnia, multo ante prospiciens, quid ex re cujusque sit, hæc passus est accidere inter homi nes ut non omnes impure ac fœde generentur, sed aliis quidem symptoma fructui sit, alicubi ad fu gienda vitia, quibus irretirentur conducat. Non tamen parentes vacant crimine, etiamsi liberî a ca sibus quos percensuimus, miserante Dec, præuser ventur. Alia incommoda ab utero usque accipiun tur. Et lex præclara Lacedæmoniis fuit, quæ mu liebre genus certaminibus exerceri ludicris jube Fat, quo robustos liberos generarent. Alia vero post ortum accidunt utiliter. Quidam aspectu usu rus eral male, oculis orbatus est. Alius addictus est servituti, quod illi prodest. Alius est natus pauper, quem divitias habere non convenit; iis enim ad perniciem suam abuteretur. Alteri lin gua est impedita, qui garrulitati serviisset. Cuidam exaruit manus, quam perverse extensurus erat. Et his casus isti boni sunt ". Verum animadverte quanta sit Domini benigni tas. Misertus enim humaniter sui plasmatis, etiam ista ad utilitatem ejus direxit convertitque. Quin * Matth. *:11, 25. ' Joan. xiv, 23. ANIMA. Satanas porro, quinain instar furis in corda penetrat, et hominibus dormientibus (ut sa cra Scriptura loquitur) impura et pessima ad falla ciam et deceptionem omnium zizania seminat " 997 Et quonam modo improbissimus a nobis repel latur? Quod si hoc fac·le non est, quo pacto tamen dæmonum inpetus, et divinas incitationes quis piam cognoscat, ex quo mens lona et mala de prehendat, atque internoscat? ut proinde se procul removeat, et omni contentione tela Belial avertat, reddatque Domino hospitium mundissimum, pur gans se totum ab inquinamentis interioribus, ut inhabitet gratia in corde ejus, et apud ipsum Pater cum Verbo mansionem faciat. Et quid ita Deus dæmonibus ad oppugnandum genus humanum per mittere aditum voluit? CARO. Plastes ille, cum effinxisset olim homi nem, ut nosti, animam et alia ei inspiravit atque immisit, creaturarumque terrestrium dominum constituit. Cæterum invidiæ parens, et primus apostata, iniquis oculis magnitudinem ejus intui tus, invidit, et tantam ejus gloriam ægre tulit, et quod fecit, invidia erga hominem fecit. Procreator autem et Dominus, quod futurum erat prospiciens, ut optimus quispiam medicus pharmacis compa ratis, virtutem armatam homini ad pugnam, et propulsationem petitionum Satanæ inseruit: ne Scholia. rapla et vitiosa parentam corpora, filii imitabuntur. Præcipit igitur lex, ut ne quis ad mulierem dum est in purgatione immunditiæ suæ ingrediatur (Levit. xv, 19). Contingit namque corpus viri im puro sanguine mulieris commistum, corpus gene rare minime purum, nec bene temperatum; sed va tis affectibus obnoxium. Hæc mala legisla or ante rolens tohibere, natos ex tali concubitu ejecit, et sa cris septis, conventibusque exclusit, ut horum pa. rentes non audeant de cætero tale quid committere. Et quanquam nuptiæ honorabiles sunt, et cubile le gitimum (Hebr. xiii, 4), non tamen semper id ascen dendum: sed aliquo tempore vacandum, et nature concedendum, donec purgatum, liberis suscipiendis het idoneum. Qua de causa legislator leprosos, aliisque morbis affectos sacris septis prohibuit? ut parentum inconti nentiam reprimeret, et voluptatibus frenum injiceret, conjunctionemque illam corporum terminis qui busdam circumscriberet: quandoquidem multi, quan do haud fas, feminis miscentur, et ex intempestivo congressu impura corpora progignunt. Hoc igitur ne fat divinum numen providet. Nam cum parentes vi dent, tales sacris conventibus arceri, et causam hu jus rei incontinentiam suam esse cogitant, perenni ilure cruciantur. "INTERROGATIO. Quid ita tandem multi, priusquam ætatem eam attingant, qua internoscere bonum a malo queant, quasi magis impliciti sceleribus, pœnas luunt? Ress. Hujus rei non una sed complures et diversæ sunt causa. Nempe et propter parentum im modicam libidinem, et propter educatorum desidiam, et propter coli inæqualitatem, et propter alia multa, hujuscemodi calamitates possunt evenire. Præterea, multos illorum novit Deus fore improtos. Eam ob rem suppliciis istiu modi veluti compedibus cos coercet. Anastasius. Nescit igitur diabolus, utrum sit in us in cordibus nostris Christus, necne: sed cum te viderit irascentem, aut jurantem, aut turpia lo quentem, aut maledicentem, aut de aliis detrahenten:, aut alios temere judicantem, aut odio prosequentem::. aut invidentem, aut injurias irrogantem, aut super bientem aut immodice ridentem, aut supra alios se efferentem, aut non assidue precantem, mortisque immemorem, tum Deum custodem atque curatorem tuum in anima tua haud inesse intelligit, atque ica de catero, tanquam fur ingressus ille malignus, ut divina lucerna in corde tuo non lucente, animæ tuæ donum deprædatur. Etenim dæmone; rerum nosited» rum ignaros, nos gnaros culpa nostra efficimee.

inde secundum naturam evaserunt, proceduntque et proficiunt ad finem usque hujus vitæ ambo hæc, et bona et mala, seminis, inquam, et invidiæ. Cum autem messis tempus advenerit, colligentur omnia. Inimicus enim, ut dictum est, deteriora supersemi navit. Agricola sinit ea cum tritico excrescere, non ut meliora semina suffocarent: sed ut et hæc simul in arvis manerent, id est, in cordibus, sic enim tropice vocavit; ut ex virtute intus insita (ea est virtus et potestas mentis et consilii, citra contro versiam) malum germen exaresceret, bonum auge sceret ac solidesceret. Sin minus, at certe dum area purgaretur, qua purgatione vitiosum a probo secerneretur **. imparatum atque inermem inveniens, telis et vul- rum devolutus est: quæque præter naturam erant. neribus eum nullo negotio prosterneret atque con ficeret. Duplicibus porro et firmissimis armis eum communivit. Ea sunt cupiditas et iræ vis. Quæ quanquam in ea parte animæ versantur, quæ consilii expers est, quod nemo negaverit, nihilo aninus rationi ad auxilium et robur quoddam, ad seductorem lacessendum, persequendum, atque ad sacrarum actionum rectam functionem, quibus di vinum numen hominibus, quorum mores et studia ad sanctitatem feruntur, conciliari solet, data et concessa sunt. Hæc duo ecquid animadvertis, tan quam matres virtutum et vitiorum esse? verumta men non omnium prorsus, sed quæ ex ipsis pro gigni consueverunt, quæ oratio nostra clarius demonstrabit. Tu animum fac attendas, et rem omnem cognosces. Cupiditatis germen est charitas, per quam in cœlum ascendimus. Sed enim libet accuratius super hoc disputare. Cogita iram, et cupiditatem triticum esse bonum, et tritici semen, quod ipse agricola et plantator bonorum Dominus cultura intrinseca, gratia manifesta supersemina vit. Primus igitur homo conversus est in soporem, ut docet Scriptura. Sed soporem hunc intellige tres hasce passiones, oblivionem, ignorantiam et stuporem. Inimicus ergo dormientibus protoplastis clam ad perniciem tritici zizania seminat. Zizania autem sunt affectuum agitatio, et judicii depravatio. Inde eun se homo contra rationem voluptatibus submi sisset, quod præstantius est, deteriori servitutem servire cœpit; quo nihil pejus; hoc est, spiritus prudentiæ carnis, et comedit quod comedit de ligno quodcunque tandem illud erat, idque actum invidia diaboli et Evæ simplicitate. Hinc mortalitatem invenit, et creatura corrupta est simul; simul quo que corrupta prima quatuor corpora. Non enim oportebat, nec decebat, homine lapso, mundum manere incorruptibilem, cujus ille erat dominus sed potius cum domino diffluere ac dilabi, ut cum habitatore habitaculum congrueret. Inde imaginis pulchritudo obfuscata est, inde cordis regio fruticibus luxurians, unde germen impurum germinavit. Inutiles herbæ coorientes, commodas De quatuor virtutibus cardinalibus, eorumque vitiis oppositis. Multa item de animi perturbationibus, quæ et a quibus virtutibus edomentur. Mens igitur, illud rationis particeps, vel potius illud secundum imaginem, ut princeps optimus, aliis, cupiditati nempe, et iræ quæ arma appellavi, prææsidet. mente igitur prudentia et justitia eMo rescunt, duæ plane virtutes, per quas omnia bona, non bona rectissime judicat et discernit. Judicii enim medulla est discretio, sine qua propemodum omnis actio inanis est. Peccata igitur rationis, cujus est principatus, legibus paniuntur, et quidem gra vius: iræ autem et cupiditatis minus, ex qua ele gantia temperantiæ profluit: sicut ex ira fortitudo ex his tribus quatuor, et primæ virtutes generales, sic enim dicuntur. Quatuor autem his bis quatuor vitia opponuntur, quando unaquæque duo habet ad versaria, quorum unum in excessu, alterum in defectu positum est. Ne longe abeam, prudentia hinc quidem simplicitatem, inde astutiam, sive cal liditatem: justitia utrinque plus minus habet: sunt enim et hæc vitia. Fortitudini similiter duo repu guant, quorum alterum audacia dicitur, alterum timiditas. Quæ reliqua est, temperantiæ, inquam, petulantia et fatuitas adversantur ***. Quotcunque autem aliæ motiones, intus in medio cordis, seu pravæ, seu commendabiles concitantur, cogitationis, atque rationis fetus sunt. Ratiocinatur et utiles suffocarunt. Et celeriter ad vitam bestia- enim, et judicat, tametsi nonnunquam fallitur ' Gen. 11, 21. Scholia. * Isidorus. Unde, inquis, cogitationes mula de corde exeunt, et hominem impellunt? Ex eo quod dormiunt agricolæ, quos vigilare oportebat, et excubare, et effi cere ut ex bono semine bonus fructus prodiret. Nisi enim satietate et sopore custodiam nostri prodidisse mus, divinam imaginem fœdantes, hoc est, divinum semen adulterantes, zizaniorum sator introitum non invenisset, nec digna flammis in nobis operatus essel Vis, imus, colligimus ea (Matth. xı. 28)?, inquiunt virtutes angelicæ. Sed facere istuc prohibentur, ne cum eis una triticum eradicetur: ne forte una rapia tur peccator, de emendatione cogitans: ne cum pa rentibus improbis simul exscindantur, et damnentur liberi, adhuc sæpe in lambis paternis, Deo autem jam exsistentes, qui videt ab.condita, quique Esau post peccatum non demessuit, ne simul Job ex il.o genus ducturum exscinderet. Isidorus. Prudentia media est inter simplicitatem et versutiam. Liberalitas inter profusionem et tena citatem. Magnanimitas inter arrogantiam el abje ctionem animi. Fortitudo inter audaciam et timidita tem. Pietas inter superstitionem et impietatem. Ex trema igitur fugienda, media autem persequenda et eligenda sunt. Basilius. Perturbationes importunæ ac violentæ sunt, si cesset ratio, qua valemus. Ea imperante et instante, facile in obsequium rediguntur. Maximus. Horum alia bona, alia mala ab homi nibus existimantur. Atqui cum per se nihil sit malum, propter usum proprie sive malum sive bonum invenitur.

Quisnam carnalis, quis animalis, quis spiritualis appellandus sit. Solum id bonum quod ex libera voluntate præcedit, laudem et præmium mereri. ANIMA. Sed age, differentiam personarum, quis carnalis, quis spiritualis, quis demum animalis sit, mihi declara; nec enim noscere queo. substantiatio aut natura, nec sectatoribus ejus \ supplicium, nec virtutum cultoribus præmium esset propositum. Si quis ergo consuetudine mala, et vita male feriata affectiones a natura alienas in habitum converterit, is rursum consuetudine bo na vim illam vitii in virtutis vim remigrare cogat *. Postquam enim fines suos egressa fuerit, denuo in seipsam celeriter redire compellatur. Et idcirco magnus ille agricola præcepit, relinquenda zizania, ut crescant cum tritico, ut plastes providens nobis me re natura pulcherrima orbaremur, ne cupiditas cum germine improbitatis simul exscinderetur. Nam si una cum iis quæ præter naturam sunt, ea quæ secundum naturam sunt omnia extraherentur, natura humana ad auxilium suum aliter, et bene iis uti non posset. Charitate enim, quæ pulcher rima cupiditatis proles est, e nobis simul excisa, quod tandem pharmacum utiliter adhibebimus? Ista autem simul diffluente, quæ arma quis ad defensionem sui contra hostes occulte nos oppu gnantes habeat? Armorum quippe loco hominibus sunt appetitus et ira. Quod si hæc radicitus evul seris, quomodo nudus spiritus ad pugnam et lu clam contra dæmones, atque ad aciem contra principes tenebrarum instruendam aggrediatur **? Qui enim secundum spiritum, non secundum animam tantum, sive secundum carnem hanc vi vere consueverunt, eos certum est a non bono propter bonum pungi ac stimulari. Qui vero vivunt in carne carnalia sapiunt. Animalis enim homo non percipit ea quæ sunt spiritus, Paulus velut ex alto pronuntiat; non enim est spiritus, qui secundum carnem vivit, cujus prudentia est mors periculum magnum, et pugna et distantia a divinis penitus; divinis enim legibus omnimodis adversa tur. Prudentia autem spiritus, pacem vivam sea turit *. Qui carnale semen seminat, de carne metet, metet autein mortem. Qui autem in spiritu se minat, spiritualia metet, et messem corruptio nis *. et CARO. Primus horum corpori obsequitur, et cor poris voluptatibus servit, vitamque tantum sensi bus subjectam in rebus caducis exigit, in quo et deterius a præstantiore subactum est. Animalis solutus et laxus est ad habitus revera non bonos, apimumque nondum illustratum habet; sed vivit ad appetitum, qui videtur optimus, motibus, desi deriis, et naturæ blandimentis indulget. Spiritua lem vocamus amantem rerum cœlestium; qui internis oculis divina respicit, et tantummodo vitam sempiternam diligit, omnia voluptuaria conculcat, sanctis exercitationibus se dedit, et spiritui carnem subjicit. Quod si placet tibi, rem alio modo explanabo. Unusquisque secundum naturam et carnem viventium, plane vocatur ani malis, ut qui mente nondum profecerit 3 1 Cor. 11, 14. • Rom. vit, 6 seqq. Galat. VI, 8. Viventes intra spiritum, carnales appellamus Qui autem naturam ad spiritum attemperarunt, spirituales audiunt, ut qui virtutem exerceant. Adhuc tertiam explicationem afferam: Mutuo ad versantur caro et spiritus In quo caro superave rit, is dicitur carnalis. In quo spiritus vicerit, ille est spiritualis, et jure fructus spiritus dicendus Quod si inter ambo pax inutilis fuerit, erit is homo animalis, qui vere cognitionem habet, el vitam animæ insitam et concessam vivit. Nec enim seminavit in carne, ut corruptionem metat; nec rursus in spiritu, ut vitam æternam metat; atque hinc ut medium quiddam, et animalis est Qualis sit carnalis homo, qualis spiritualis, et quo pacto se uterque habeat, perfectissime Paulus novit. Sed tamen eos inter se comparans, utrumque per se plurimum valere contra alterum affirmat. Medium tenent locum, quibus non ab exercitatione Scholia. * Isidorus. Multi mortales peccata et vitia quamvis non didicerint, tamen perpetrant; bona autem quamvis ea docti, non intelligunt: sed suppliciis gravida per se amare el concupiscere non desinunt: coronas autem conciliantia, ut exsequantur adduci neutiquam possunt. Nilus. Per conatum studiose amandi Deum, ne-. gligentiæ vim debellare et frangere velis. Consue tudo enim consuetudine mutatur: tantum ne tyran nidem obtendas. Cupiditatis stirpes sunt charitas, et temperantia; ad hæc intemperantia et libido. Ex ira fortitudo emicat, insuper audacia, et timiditas præter natu rum. Ex anima quæ est rationis purticeps, prudentia et justitia, præter naturam vero stultitia, avaritia, inæqualitas et injustizia. Quod si, quæ præter natu ram sunt, evellenda essent, simul omnia quæ secun dum naturam sunt evellèrentur. Basilius. Quid lucri est, in multis vacare omni perturbatione, si ab una corpus corrumpatur? Nam Petrus post tot egregia facta, et prædicationes tot, audivit: «Nisi lavero te, non habebis partem mecum (Joan. XIII, 8). Mo Cyrillus. Animalis est, qui secundum carnem vivens, animo per spiritum nondum illustratus est; sed intelligentiam tantummodo humanam ingenitam habet, quam omnium animabus Opifex inscrit. Quemadmodum rebus fluxis immista anima eva dil carnalis, ita corpus per incorruptionem animæ semini Dominico unitum spirituale redditur. Scio enim, ut discordiam quamdam optimam, sic etiam concordiam quamdum nocentissimam esse. Melius est enim kandabile bellum, quam pax a Deo separans.

contigit, sed absque laboribus innata est castimo- in memoriam dicta revocantes. Dominus igitur, nia, et honor nullus habetur, nec coronas me rentur, qui statum castitatis sine certamine sunt adepti. Etenim ex utero matris eunuchi nati, nec molestias sentiunt fœdi amoris, nec rerum cum perturbationibus conjunctarum. Nec proinde di gnandi sunt gloria, aut gratia, quandoquidem labores non toleraverunt. Bonum quippe naturale approbationem et laudem non meretur *. Sin ex animo et voluntate præstetur, juste coro nam sortitur. Prærogativa enim, et adjumentum, quod cujuspiam naturæ adest, non est causa laudis in his quibus adest; sed id potius divino beneficio attribuendum est. Non habetur gratia igni urenti et illuminanti: sed magis ei qui ignem struxit. Minime gratiæ aguntur nivi, quod frigefaciat. Sol clarissime lucet, lucet, inquam, nec vult lucere. Solum velle quæ præstantissima sunt, gratiam pro meretur. Quod si modum exquiras, quamvis carne constes, superior amore corporis apparebis, et seminabis in spiritu evacuata carne. Ego et tu spiritui serviamus, corpori nullo modo. Paulus hæc loquitur ad Romanos scribens: «Si enim spiritus Christi est, etiam in nobis sit, ut dixit. Si autem quis non fuerit particeps hujus charismatum, non est hic Christi, sed Antichristi potius: Quem admodum igitur portavimus imaginem terreni (et factus est in animam viventem, ut ait Scriptu ra ') portemus et imaginem cœlestis³, › si volumus, et quidem magis, est enim secundus Adam in quo est vivere in spiritu, et vivere in incorru lione". Quicunque enim ipsum receperunt, dedit eis, inquit, filios Dei (per gratiam) fieri º; › deos, non Alios, quod longe majus atque præstantius est. Quæ sequuntur, admodum, ut reor, intellexisti. Quemadmodum Deus hominem cum creaturis omni bus communicantem finxerit. Quomodo idem Tri nitatis imaginem contineat. qui bosce duos mundos condidit, superiorem nempe et priorem, posteriorem et inferiorem, intelligentiam et sensum, et hæc omnia, hic unum animal hominem facere voluit, quod ex ambobus jam dictis mistionem et temperamentum haberet. Et factum et conditum est voluntate Creatoris, qui sua manu et sapientia hominem finxit ***. Considera mysterium, quod intelligentiam vincit. Universam naturam superum et inferum, et rationes omnis naturæ in unum frequentes conducens, et ex omnibus, ut collectam, quod esset præstantius se cernens, a terra frigus et siccitatem simul, et cum ipsis atram bilem sumit. Phlegma, humorem, fri gus ab aqua. Coæva autem aeris binarium humoris et caloris necnon sanguinem ab eodem. Calorem, similiterque siccitatem ab igne, unde certum est flavam bilem exsistere. stirpibus vim alendı et augendi, hæc duo, inquam. Sensum a rationis expertibus, eumque admirabilem. lapidibus et lignis non sentientibus densitatem, et cohærentiam in nervis, in ossibus. Rationem et mentem divi num quiddam utique ab angelorum natura, ad quo rum similitudinem per hæc accedimus. Animam au tem a semetipso contulit, inspirans spiraculum vitæ. Animam seipsam moventem, et moveri nun quam desinentem, animam simplicem, immorta lem, nunquam senescentem, nihil habentem cras situdinis, nec materiæ corporatæ, naturam sui ju ris et arbitrii, honoratam ratione conditamque maxime ad imaginem divinam, non tamen ex divina substantia, quod fuge vel cogitare, vel dicere: sed ex virtute omnipotenti, qua creavit omnia Substantiam individuam, in qua inest intelligen tia, et mens omnino, et verbum mente conceptum; nam sermo qui est in lingua, proferri et edi foras ad audientes potest. Mens, ratio, anima, hæc tria sunt una natura, una essentia congenita, stabilita tem habens, separationis et sectionis, et divisionis prorsus expers: quin contra potius, ut inseparabi lis Pater et Verbum et Spiritus, natura et vir tute; est enim pµovàs tpiás, quasi dicas unitas Tri nitas, essentia uniformis, et dominatus unus ⁹ Joan. 1, 12. Scholia. Sed unde coepit, eodem revertetur oratio, dice ннsque, ut possumus, de procreatione propter duo ista, superiora repetentes summatim, et tibi * Rom. VII, 9. 7 Gen. 11, 7. I Cor. xv, 49. * Equidem multos habeo proferre, qui natura ab angelus, et anima rationis compos. Facultatum ineunda muliere abhorreant. An igitur hosce castos appellabimus, aut præmio afficiemus? nullo modo. Castitatis enim est continere sese, et pugnando per labores sudoresque, perturbationes et cupiditatem subigere. Maximus. Imago terreni hominis præcipua vitia sunt, amentia, intemperantia, injustitia. Imago autem cœlestis cardinales virtutes, ut prudentia, fortitudo, justitia, temperantia. Quintuplex est natura rerum conditarum om nium. Intelligens, ut angelorum. Rationis compos, ut hominum. Sentiens, ut bestiarum. Vim alendi, et augendi habens, ut plantarum. Inanima, ut lapidum hæc omnia rursum aut cum materia conjuncia, aut ab ea segregata sunt. Prioris generis sunt, terra, aer, ignis, aqua, et ex his concreta. Posterioris porro ad animam pertinentium alia est nutritionis, alia accretionis, ut in stirpibus videlicet. Alia ima ginatrix et appetens, ul in brutis animantibus. Alia ratiocinatrix, et cogitativa, ut in hominibus. Et quidem facultates superiorum generum pereunt, tertii generis est sempiterna. Opifex autem horum universorum Deus naturam omnem essentiamque excedit. Theodoretus. Habet enim ipsa (anima) ratio nem et liberam sui potestatem. Et general quidem riens rationem, cum qua procedit spiritus, qui non genera tur, ut ratio; sed eam semper comitatur, et crm ge nerata procedit. Quam ob causam et ratio subsistit, et spiritus. Deus compositionem non admittit, omneque quodimmaterialc est, et omnem simplicitatem superal.

Ut autem et hoc dicamus, illud, ‹ secundum imagi- mihi, quomodo anima, cum sit gemina beatis nem, id est, anima, mens et ratio, consequens est, ut inseparabilia sint; nam imago, et prototypon eodem fere modo se habent. Quod si nibil discre puerint, est identitas: neque ejusmodi res imago, nec simulacrum vocanda est. Illud enim increa tum, imago creata est. Et hoc est rationale, re gnum animæ et pars, et mentis quidam partus, et divinum propugnaculum, et animæ peculium, et simul prosus cum ea natum. Ita porro, et cupidi tas ab anima bruta admistæ sunt animæ humanæ, et cum eadem quasi in una statione collocatæ, ut una usque ad extremum cohabitent atque perma neant. Quod quidem quando venturum sit soli Deo co gnitum est. Et quia simul exstiterunt, partes quidem sunt animæ, non tamen naturaliter ipsa anima, siqui dem anima non est ira, et cupiditas, sicut ratio, mens et spiritus cognata ejusdemque generis sunt. Neque vero ista duo ab anima abesse nequeunt: est enim, cum illi adsunt, est cum non adsunt. Quippe donec anima in corpore perstiterit, hæc quoque ut inse parabilia quædam propugnacula ei adhærescunt, per quæ adversariis, oppugnantibus resistit, et ad versum eos his indiget, sicut carne ad operimen tum et tegumentum opus habet, quandiu'in hac vita versatur. Ubi e corpore isto discesserit, iis de cœ tero non indigebit; sicut nec corpus exanime tegn mentis eget. Nam cum tandem judicii illius tempus aderit, duæ partes istæ auferentur. Causa hujus rei, supra libro secundo explicata est, ibique testis gravissimus adductus Gregorius Nyssenus. Sed unde digressi sumus, eo redeamus. Duplex dicitur anima, geminis e partibus conjuncta, quarum alia ratione constat, alia non constat. Est insuper tri plex seu tripartita, et merito propter ternionem partium, quæ sunt ratio, ira et cupiditas: cum substantia una sit et simplex. Nihil enim naturæ corporeæ habet, non figuram, non colorem, non profundum, non intervallum, non longum, non la tum. Nulla in ea magnitudo, nulla durities. Quod rationis est compos, in eo angelos æquat. Reliquis duobus ad naturam animantium rationis expertium accedit, ira, et cupiditate nimirum, quæ in bestiis etiam reperiuntur: ex corpore siquidem, et anima, commistione temperationeque admirabili Deus hominem effinxit ‘. Cur anima, cum sit incorporea, rebus tamen corpo reis ac perituris adhærescat. Unde bellum intra ipsam. Quis pacificator. Quatuor virtutum cardina lum officia. Gratia Spiritus sancti quando homi nibus auxilietur. ANIMA. Admirationem et stuporem commovet illis mentibus (vacat enim omni concretione cor porea), tamen adeo rebus inanibus quæ sensu per cipiuntur, implicetur, illarum appetitu ferveat, illis dedita et affixa sit, et ab istis inferioribus se abripi patiatur. Non enim oportebat a materia liberam quidquam cum iis habere commune, quo materia continentur; nec corruptioni obnoxia consectari, adeoque corrumpi a corruptione alie nam et divinam; cujus proprium est respicere, et intendere illuc omne desiderium, unde originem ducit. CARO. Quoniam creatura, et mutabilis est, etiam spiritum mutat. Quidquid enim conditum et com positum est, mutationi subjectum est. Immutabili tas antem ejus naturæ est, quæ sola naturam om nem supergreditur. Animam porro simplicem, in corpoream substantiam procreavit, eique usum liberum rationis concessit, et agere ad quod ferri incitarique sentit. Quamobrem ut quiddam sui ju ris ac potestatis, etiam spiritum mutat. Constat autem, ut dicebamus, duabus et tribus partibus, seu bipartita et tripartita est. Pars quippe illius altera cum intelligentia conjuncta est, altera eadem caret, ut supra docuimus. Ad substantiam vero et naturam quod attinet, simplex est. Atque hinc di visio, in qua tertia pars reperitur: præter iram nimirum et cupiditatem ratio, partium præstantis sima, confusa, et similitudine substantiæ devincta cum sempiternis, quatenus angelorum naturæ re spondet: sicut reliquæ duæ partes cum natura belluarum communicant. Paria enim paribus gau dent, et cum iis congregantur“. Quod mentis et consilii est, substantiam ejus modi concupiscit, immortalemque angelorum ali moniam esurit. Quod ratione caret, infra positum humi nascentem, corruptibilem et fluxum plane cibum appetit. Quoniam igitur hæ partes, licet simul sint, inter se discordant, et cominus congre diuntur, et bellum quoddam conflatur, anima et corpore decertantibus vicissimque se acriter pre mentibus et seditiose exagitantibus dum illa pars. superna desiderat, eaque intuetur: ista hæc infe riora propensissime appetit, et corpus pondere suo terreno ad infima declinat, spiritus violenter ac per tyrannidem deorsum trahitur, et ad improbos affectus impellitur, unaque prolabitur ***. Mens autem ut imperatrix quædam, et domina etiam perturbationum, et ut supra tetigimus, divi nus animæ oculus, et ornamentum et instrumen tum, ex altera parte tutamen rationis objicit, el tota cogitationis vi intervenit, et momenta duelli hujus Scholia. Est enim quiddam simplex, et omnimodis sincerum, non mistum; non compositum, nec figuram aliquam recipere potest. Anima hic duplex et triplex dicitur: post resur rectionem vero nec duplex nec triplex, sed tantum simplex sive intelligens futura est. "Omne animal diligit sibi simile, et homo nominem, si modo omnis humanitatis expers non est. Paulus corpus carnem vocare consuevit, non quidem naturam ipsum corporis hac voce intelligens, sed perversam voluntatem. Út cum dicit, ‹ Vos nen estis in carne, sed in spiritu (Rom. viii, 9). › Et ite

inspicit arbitriumque, ut judex et disceptator æquus ac sapiens pronuntians, cogitationes melio res a deterioribus dirimit, et illas admittens, has foras ejicit; atque ut inspector indicans, sententiam fert, seu quid natura justum, seu præter naturam fuerit. Menti, ti võ, quatuor facultates annexæ sunt intelligentia, ingenii acrimonia, comprehensio, so Jertia. Hæc quatuor, inquam, inde tanquam a ma tre prodierunt, et velut a stirpe pullularunt. Ast animæ tripartitæ germina rursum hæc sunt. Toū 26you, rationis prudentia, et justitia, ut sapien tissimus magister Joannes Damascenus ait. Cupidi tatis pulcherrima soboles est temperantia. cali cibus iræ fortitudo prorumpit. Prudentia, quæ prima, et pulcherrima est, peculiare munus habet scrutari, et pernoscere profunda spiritus. Justitia æqualitatem servare, et amicitiam, bene judicare, bene rationes subducere, convenientia utiliaque dispensare. Equalitas enim ad jus pertinet, quo enim alio pertineret? Temperantis, proprium est castimoniæ splendor, et gaudium spíritus, et alia quæcunque de ea scribuntur. Generosæ fortitudi nis bellum contra vitia, quod gladio instans, eorum impetus et incursus prætruncat. Perspicuitatis ergo exemplum, brevissimamque notionem ad dilucidio rem notitiam ejus quod diximus subjungemus. Est animæ conscientia, sive lex quædam, cum legibus præceptisque divinis conspirans, optimorum ope rum cooperatrix et administra; et ista conscien tia est lex spiritus. Contra lex peccati, sive lex carnis seductrix, ex impressione dæmonum inhæ rens membris nostris, et ut ignis inflammans, et æstuantium cupiditatum dulcitudine demulcens, paribus armis legi conscientiæ adversatur, volen temque parere legibus domini, lacessit, indeque spiritum quanquam peceati fraudulentiam indi gnantem, velut captivum abducit. Ut inimicissima autem blandimento voluptatis pugnat, atque ita peccati, quod servile est, servum facit. Sed divinus Paracletus miserans hoc incommodum, adversus spuriam et fallacem carnis legem robur desuper præstantiori legi subministrat. Lex autem carnis est cupiditas, irrationalis animæ pars. ANIMA. Et quomodo, et quando gratia nobis opi tulatur? CARO. Cum quis amorem et timorem Domini acquisierit et perpetuo novissimorum, ut supra mɔnuimus, memor fuerit. Cum res adversas gratias agens toleraverit; cum semper oraverit, et divinitus inspiratas Scripturas assiduo secum pertracta verit. Prima origo belli inter corpus et animam. Diaboli oppugnationes nobis accidere salutares. Anima quo rum extra corpus recordetur. Quomodo absque corpore Deum laudet. Quo pacto afficiantur spiri tus beati, exuti corporibus, et sensus sine sensibus habeant. De incremento felicitatis animarum in se cundo Christi adventu. ANIMA. principio corpus et anima in sumina tranquillitate vivebant, conveniebatque illis natura liter, et vigebat inter ea nulla offensione interce dente concordia. Unde ergo, et quinam in tantas dimicationes inciderunt? et quæ utrinque pugna rum istarum cause? CARO. Ex quo transgressio hominum generi eve nit, ex quo, inquam, Adamus lapsus est, bellum inter hæc geritur, et ex eo, abrupto fœdere intra nos, misere et a Deo et ab Edem exturbatos, natum est, de quo satis multa in præcedentibus disserui mus. Restat proinde diabolus, de quo etiam dicen dum, quomodo tandem hostis hominibus relictus est, permissu Creatoris, quo judicio ipse novit. Et quomodo non perierit omnino, quo nihil est exi tiosius. Sed age, hujus causam, seu rationem nunc accipe. Vita ista stadium et certamen quoddam et lucta est. Si hostis defuerit, quo pacto laudem assequemur? Si certamen nullum sit, qua ratione dux quispiam regi charus fortiter se geret? Si absint certamina, quomodo præmia certaminum, et hono res, et dona his qui legitime certaverint, tribuen tur? Si scandala non veniant, quomodo firmus quispiam et constans apparebit? Si quem nulla incessat tribulatio, quomodo gaudium nanciscetur? Si frigida hiems non præcedat, quando æstas efful gebit? Itaque et dæmon ad bellum contra nos exar descat, ut dum tyranno resistimus, adversario per cusso victoriamı referamus (mirum cum sit incor poreus eum vinci ab hominibus) victoresque, ut strenui bellatores, honorentur, et coronam accipiant immarcessibilem, quemque ille ante casum suum tenuit, statum conditioneinque adipiscantur. O abys sum benignitatis, o divitias misericordiæ, odium, studium perdendi, petitiones seductoris ad utilita tem et gloriam suorum amicorum convertit, qui om nia in melius mutat! Et fit quiddam tale, quale si medicus quispiam viperis aut aliis quibusdam tetris et nocentibus alioqui medicamentis ad ægro torum curationem uteretur; quemadmodum et fra ternum odium Josepho utilitatem maximam appor tavit, et singularis cujusdam œconomiæ materia fuit, qua Deus etiam vendi permisit juvenem pul cherrimum, ut eum Ægypti principem constitueret. Scholia. rum, Qui autem in carne sunt, Deo placere non possunt (Ibid. 8). Nam ipse ille, qui hæc dicit, an non carnem indutus erat? Non ergo hæc sibi adver sari ait; sed de improbarum bonarumque cogitatio num certamine loquitur. Etenim velle et nolle, penes animam sunt. Atque idcirco ait, Ilæc autem sibi invicem adversantur (Galat. v, 17). Et ut animæ, in pravis cupiditatibus suis procedere ne permitteret, tanquam pædagogus el magister in viam meliorem nos ducens, hac prolocutus est.

Similiter et Satanam certaminis nostri præses nos sola longe plurima et bona et mala operatur, et oppugnare non vetat, ut tropea de inimicis sta tuentibus coronas gloriæ nectat. Quanto difficiliora certamina, tanto illustriora decora; quo graviores afflictiones, eo splendidiores coronæ. Proportione enim merces labori persolvitur; id quod jam ante perspicue docuimus. Sed pelagus clementiæ et bo nitatis perpende. Labores ac tribulationes una cum hac vita finiri, absolvique vult, quæ angustis termi nis circumscribitur, et in qua cum perpetua sint quæ affligunt, perpauca sunt quæ animos recreant. Quia nimirum quidquid est hujus generis, futuro sæculo reservat, per cujus spatia nullo unquam fine claudenda felicitas extendetur. ANIMA. Ego porro illud etiam atque etiam, vehe menterque admiror, quomodo anima divinarum unentium similis, hostium intelligentia præditorum, atque ideo natura parium insultus prævidere ne qucat. Sed in causa est carnis crassities, quæ pro hibet. Itaque ubi corpore soluta fuerit, tum deni que prævidebit. CARO. Significatum est præcedentibus disputatio nibus, tres in cerebro facultates inesse, remini scentem, imaginantem, cogitantem videlicet, per quas meminit, cogitat et videt. Sed si forte læda tur aliquo modo vis cerebri, ictu teli aut gladii mor tifero, hæc tria a me dicta simul amittit; otiosa est enim memoria, et phantasia tota, otiosa item co gitatio, prudentia, cognitio, actio, motio, et opera tio. Num igitur dicemus animam, cum expedita corpore ad Christum, Ecclesiæ caput, ut scriptum est 10, excesserit talem excessuram? Recordari tum poterit noterum et cognatorum, et amicorum et fratrum suorum, et liberorum, et parentum, ac pro iis simpliciter orare Dominum, sicut tertia disputatione confirmavimus, idque nec cerebrum, nec cor, nec aliud membrum corporis habens, in quibus mens, ut in sedibus suis manere, et requie scere creditur, nec organum aliquod vocis, non linguam, non labra denique. ANIMA. Exoritur mihi scrupulus. Quo pacto dixisti ante, memoriam tunc amicorum nulla obli vione deletam iri, et tamen eam citra corpus nihil posse? CARO. Et hoc exemplo quodam brevi declarabo. Etiam psaltes citharœdus arte musica temperare melos citra instrumentum non potest, nec tibicen, si tibias fractas habuerit. Corpus esse puta orga pum, seu instrumentum, artificem ipsam animam. ANIMA. Ne cuncteris, neve tardes dubitationem solvere. CARO. Apparet te valde obliviosam et imme morem esse eorum quæ tertia disputatione dis serui et memoravi. Mens enim quamvis penitissime 1º Ephes. 1, 22. Deum, si modo pura si!, et si voluerit, vocibus cordis intrinsecis celebrat, nec alicunde prohibe tur, quantumvis anima adhuc corpori colligata. quo exempta, id magis etiam magisque facit quando Deo præsens, sublato jam speculo clarius ipsum manifestiusque contemplatur, et pro amicis sine voce precatur, ut quæ a semetipsa semper moveatur et incitetur. Laudes enim divinas inde fesse cum angelis celebrare non dormientis, sed vigilantis est. Quod eam præstare SS. Patrum cœlus docet. Lingua, et sermone huic vitæ, et hominibus bic viventibus imprimis opus est, quod quidquam vel audire, vel efferre, vel sensa aliorum quæ stiones, placita nisi per sermonem ore et lingua prolatum, et cogitata per aerem medium indicantem intelligere nequeunt. Nec potest anima quandiu in tabernaculo suo habitat, sine instrumentis et voce sententiam suam enuntiare, et agere quæ vult, et agi est opus; nec motu externo ad opera moveri, per quæ qualis sit agnoscatur. Tunc ab jecta carnis mole, cum ad mundum supramunda num pervenerit, ad mundum intelligentem, im mortalem, omnis materiæ expertem ac divinum, ut materia vacans, ut ratione utens, et substantiæ socia non eget horum aliquo quæcunque corporata sunt: non cerebro ad memoriam, non corde, et visceribus. Præstantiorem vero aspectum conse quitur mens (quæ cum anima nata et cum ea unum et divinum est) sermonis autem vocalis tunc nullus erit usus“. Ast interioris, qui in affectu et motu rationali est, ut partus, et notio, et munimen rationis, sive animæ et mentis divini aspectus, hujus, inquam, usus erit. Non est autem aliud ab alio, sed idem natura, supernis et a Deo donatis splendoribus excitatum, citra vocem, et sermones qui sentiun tur. Sermo autem iste noster per enuntiationem, nec aliter profertur, ut a circumstantibus perci piatur. Paradigma vero prius de cithara, non usquequaque cum anima, qua rationem obtinet congruit. Anima enim sejuncta est a materia qua cithara constat. Incorporeum porro et corporeum inter se diversa sunt, et nimium quantum alterum ab altero distat, et utrumque comparationem pro priam ex eodem, et ad idem, secundum naturam sortitur. Cum sensu enim sensus, et intellectio cum intellectione, ut simile cum simili compara tur. Ne putes autem spiritus perinde affici, cum hinc evolarint, ut hic afficiebantur. Alio modo se habet utique. Illic enim divinis fulgoribus illu strantur, et a Patre luminum luminibus replentur, prout quisque ad fruendum lumen est idoneus. Sicut enim ignis ferrum penetrat, et quanquam Scholia. * Basilius. Visus corporis est ab oculo, visus ani mæ a mente sibi ingenitæ videlicet; non ita tamen, alterum alterius nature sit: sed idem est mens et anima. Est siquidem naturalis quædam facultas partis animæ rationalis, et non adventitia. Et oculus quidemanimæ est mens, oculus autem mentis cognitio.

densum, tamen facile penetral, naturamque ferri spiritibus et animabus concipe: has, cum hinc ignitam, et ignem efficit: quod cum alioqui nigrum sit, rubescit, et obscurum fulget, et frigidum ca lescit et incenditur, et urit? quod tangi poterat, propter susceptum ignem sit intractabile; ita tu de anima, et de ejus splendore velim ratiocineris, a quo ex Divinitatis contemplatione clarescit, po. testque intellectuali modo videre, loqui, et audire, et sentire lumen, et cum angelis exsultare gaudio, et eadem cum illis contemplatione perfrui, et con tubernalis, et cohabitatrix justorum appellari: non tamen secundum sensum corporis, sed intelligen tiam solam. Sunt enim hæc ejusmodi natura sua, ut tantum intelligant et intelligantur, et illos quinque corporis sensus omnes effugiant. Mente sola utitur, ea videt, et prævidet, visu acutissimo, angelorum proprio, divinasque et nunquam visas pulchritudines contemplatur. Quod si quæ dico tibi paradoxa videntur, ad fidem confirmandam paradigma adhibebo *. Si noctu per quietem videres juvenem aliquem statura eximia formaque pulcherrimum, arte in superabilem, opere inimitabilem, specie maxime invidenda, procul a patria sua, externis internis que claritatibus conspicuum, incredibili candoris nitore ornatum, capilloruni, auro magis radian tium varietate distinctum, undique circumfusorum luminum flammis coruscantem; plausus et carmi. na a ministrorum turbis ferentem, et ministerium perpetuum,longeque jucundissimum. Incidisti tum quoque in amicum valde clarum quem vidisti nun quam, quærebas autem reperire, et videre etiam oculis, sicut cogitationibus vidisti. Absentem enim ex fama tantum dilexeras, ut amicum laude dignum, et in numero ponendum. Si tibi contigerit hæc in somnis videre, an potes dicere, quomodo tum ad locum accesseris, et quomodo in lectulo jacens, et manens, et dormiens, et interno motu immobili commotus ad res illas, ut putabas, adieris, quibus tandem pedibus, qua carne totum cursum repen te celeriterque peregeris? Quibus oculis intuitus sis faciem, quibus auribus audieris, quæ te audisse putas? quibus porro labiis amicum osculatus? quo ore, qua lingua eum allocutus? Vere mihi respon debis: Non vidi faciem oculis corporis; quomodo enim consopitus viderem? sed mentis et animæ pupillis, hoc certum est. Si hæc mihi respondeas, id dicis, quod amantem veritatis decet, et ego testimonium tibi feram, et assentiar. Tale quid de emigraverint, sensus assumere ad loquendum, et vivendum, et cæteros omnes. Sed assumere ratio ne quadam non corporea, dum natura quæ est su pra naturam cperatur in omnibus et sit omnia omnibus supra quam comprehendi potest. Non enim divinum numen eget ore, non corpore, non lingua, non aliquo alio ad communicandum spiri tibus, et animæ cuilibet, quæ voluerit. Sed quem. admodum virtutibus administratoriis, ita his eadem Jargitur. Sententia enim cum sentientibus et intel ligentia cum intelligentibus, ut similia cum simi libus conferre justum est. Intelligentia autem cum sentientibus e diverso comparare nefas, propter naturarum discrimen scilicet: sed incorporea cum incorporeis, et corpora vicissim cum corporibus componere oportet **. Quæ autem superis ac cœlestibus cum his infi mis terrenisque comparatio, aut convenientia? aut quæ communio menti cum his quæ apparent, aut corpori cum his quæ corpus non sunt? Quod si quis tota cum totis contulerit, non jam paradi gma, sed aut ita dicam, identitas erit. Cum itaque in materia vacantibus comparationem non inve niam, paradigmatis materialibus necessario utor. Quare ne reprehende, ne indigneris, causam enim ignorantiæ meæ prius enuntiavi. Mens intrinsecus quæ concepit, seu cogitata sua profert apud se, id que semper, nec patiatur; quæ quidem foras ad alios depromi, et ab iis cognosci non possunt. Nec enim potest etiam lingua, et ad audientes notio num et intelligentiarum suarum fetum proferre. Verumtamen quomodo non possit, dicere non ha beo prorsus. Partus enim mentis, tametsi sermone sint explicabiles, tamen aliquando eos sermo CS primere nequit. Si enim posses edere, et in lucem efferre, tunc etiamı donum aliquantum majoris co gnitionis, et ab universorun Deo charisma qua'e cunque haberet ***. Paradigma breve in hanc rem afferemus. Ut si quis ad homines diversæ linguæ venerit, et tem pore quantum placuerit apud cos consumpto, voces quidem ipsas intelligat, eas tamen ore pro nuntiare nequeat, uec ullo modo dialectum, seu peculiarem genti linguam sua lingua versare. Tale igitur et mibi usu venit. Sensum ac mentem scriptorum optime percipio; sed quæ percepi, non etiam lingua depromere possum. Sed unde defle ximus, eo rursus redeundum, et probatio major Scholia. Sciendum, aliud esse paradigma, aliud parabo lam. Paradigma quidem est, si simile simili confe ram, el componam: ut rationale cum rationali, el rationis expers cum rationis experte. Parabola, cum inæquale, seu dissimile cum dissimili, ut hominem cum leone, aut planta, aut alio hujusmodi. Comparationes enim in his quæ ejusdem sunt generis, adhiberi consueverunt: ex similibus quippe similia discuntur. Ne igitur omnia in paradigmate respondere postules, aut in typo, aut in imagine. Nec enim jam paradigma, aut typus, aut imago esset. si haberet omnia ubsolute, quæ in ipsa re vere insunt, sed idem prorsus. Gennadius. Est enim cognitio, quæ sermone ex plicari potest absque sermone et est cognitio cum sermone. Sunt enim multi, cognitionem quidem ha bentes, sermonem nequaquam; ut idiotæ, et qui non possunt significare ac docere perspicue, quæ in mente habent, et proferre, donec Deus his sermonem imper tiverit.

ponenda in eorum gratiam, qui res animæ e testi- quam justi sunt adepturi, quando, ut docuimas, moniis Scripturarum, et doctrina sacra perdisce re cupiunt. Per quæ quantum animæ valeant perspi cias. Verum age, quæ hic scripta sunt audi. in gloria judicatum venerit, et corpora rediviva prodibunt, ut simul gloria afficiantur et majore, et insigniore, et gaudium ex gaudio, gloriam ex gloria percipiant, præsente jam fine sæculi cum Do minus ad finem rebus inducendum venerit, ut dixi “ Quando igitur Salvator exsurgens e sepulcro, primum ad discipulos intus congregatos accessit, et pacem dedit 18*, ut princeps pacis " munus maximum divinum spiritum eis donavit. ANIMA. Num perfecte et integre spiritum acce perunt, aut quid tandem? CARO. Ne istud cogites, neve dicas, non totum, unum autem tunc charisına, solvendi ligandique hominibus peccata acceperunt. Cum advenissct autem destinatus dies, discipuli gratiam totam spiritus acceperunt. Simile de animabus cogita, cum judicium venerit, et judex sederit, ut in 11 lib. dictum est. Nunc etiam super hoc paradigma po nendum. Et plurimi et optimi viri in regali pala tio degunt, et tempore aliquanto regi serviunt, eum intuentur quotidie et amant: non tamen statim honorum præmia consequuntur, sed post, ut merentur, ita eis gratia refertur, et conditione, et nomine, et ordine, et omni dignitatum splendore cohonestantur. Non admodum dissimilis est anima rum ratio.In cœlis quidem perfecte habitant, Crea torique assistentes, eum contemplantur et gaudent, Sed cum tandem corpus quoque in resurrectione illa omnium communi receperint, tunc etiam gra tiæ gloriam et laborum præmia plenissima, coro nasque adipiscentur. Ex Cyrillo patriarcha Alexandrino. Rationis capax, et intelligens anima, post disces sum ex hoc corpore et vivit, et permanet, et lo quitur congruenter, et operatur similiter, non sub imagine, sed vere et substantialiter, erga Deum habens fiduciam, quo jubente mittitur in hanc vitam, propter aliorum multorum commoditatem. Etenim cum semper moveatur, nunquam non agit. Deus utique non est mortuorum, sed vivorum, omnes enim illi vivunt. Quod si non operantur animæ (ut multis placet), neque etiam vivunt. Nam non operari, corporum est mortuorum, et immobi lium. Deus spirituum, et omnis carnis. Deus spiri tuum, videlicet animarum. Ajunt itaque tres pueri Benedicite, spiritus et animæ justorum, Domi no¹¹¹³.Quod laudant et benedicunt justorum animæ, non est dormientium, nec otiosorum. Et qui videt animas sanctorum, animas sanctorum videt. Et qui videt angelorum visionem, angelos videt. Et ordo in ordinem non convertetur, et quæ sequuntur (a). Ànıma. Si igitur verissimum est, ut est plane, animas bonorum in cœlum subvehi, in quibus locis Dei Filius, super throno, ad dexteram Dei Patris residet, ut scriptum est 13, et ministratoriæ virtutes cum timore circumastant, ut jam antea secundo libro docuisti, evehuntur autem, ut præ mia coronarum accipiant, quando Judex omnium ad judicium exercendum venerit, num tanta gloria poterit contingere quidpiam jucundius? Et quænam omnino gloria hac præstantior contingat: aut quo modo glorificetur penes quod est omnis gloria,et gloriain omnem sermonemque superans? Apud quem sunt omnes divinæ gloriæ thesauri. Nam quod pienum est, externa accessione haud indiget. Animabus autem tantum impertitur gloriæ et cla ritatis, habita ratione cujusque meritorum, ut mul tum etiam supersit. Idem angelis fit *. CARO. Nunc pars modica gloriæ illius universæ, aut pignus potius quoddam conceditur, unde tan quam ex ungue leonem conjicias, gloriæ, inquam, Christum cum latrone in paradisum illum terrestrem non introiisse, nec ullam auimarum sanctoruni post ejus resurrectionem eo intraire. Christo crucifixo, et in vitam reverso, nunc jam nobis fidelibus post præsentem vitam terrestri, et sub sensum cadente paradiso non est opus, ingres su in cœlum omnibus patefacto, exsultantibus semper apud ipsum, ut et nos simus, ubi ipse est. Ait enim, ‹ ut ubi ego sum, et vos sitis ". Quod porro Damascenus ait, in sepulcro corpore, apud inferos anima, ut Deus in paradiso cum latrone 14 Isa. IX, 6. 18 Joan. xiv, 3. 11. Dan. III, 86. 18 Coloss. 111, 1. *** Joan. xx, 21. Jacobi Gretseri notæ. Docet auctor latronem in paradisum terre strem inductum ex illo promisso Christi: Hodie mecum eris in paradiso. Sed communis et vera ex positio est Christum latroni illis verbis promisisse visionem beatificam, eamque paradisi nomine desi gnasse. Vide Franciscum Suarez, tom. II 5-3 p. S. Thomæ ad art. 11, q. 46. In cæteris plane non favet Dioptra errori recentiorum Græcorum, asse rentium, animam justorum ante diem judicii beati tudine non perfrui. Imo adversus bunc errorem omnia verba Dioptræ hoc codem capite pugnare videntur. De quo multa etiam Gennadius adversus populares suos Græcos in Defensione pro concilio Florentino. Scholia. * Dionysius. Etenim ita intelligentes angelorum naturas novimus adhuc assumere, semperque a glo ria in gloriam, et a cognitione in cognitionem, et a charitate in charitatem proficere. Pars quæaam doni est arrhabo, et parva gulla de gratia illa. Tunc universa gratia doni Christi da bitur hominibus, et tristitia quam habent animæ pec catorum, infernalis suvolicii pars est. Si sola anima (a) Locus longior est fortassis, in libris contra Julianum: et ipsa scripta B. Cyrilli exstant, unde sibi reliqua petere quis poterit. Pontanus.

quænam rei causa. Quomodo inexplebili præditus invidia Satan cogitationes malas in corde seminet; qua ratione nós eas, si velimus, radicitus exstir pemus. Quomodo homines Deo connivente oppu gnet. Quando animæ post hanc vitam amicorum, propinquorumque reminiscantur, ac demum pro ipsis precentur, quanquam solæ, et a corporibus separatæ. Quomodo spiritus omnino vacui non sint. sed operentur potius, ut demonstravimus; etsi hoc solo præmio careant (beatitudine corporis) præcla rorum laborum suorum, licet modo cum Christo vivant Non sua, sed aliena voluntate et auctoritate ad scri hendum se accessisse. Omnes actiones nostras a Deo pendere. Libri utriusque Testamenti. Diversa scripta SS. Patrum. Quon:odo scriptoribus divino auxilio sit opus. Unde profecerit. Nonnullorum ex medicis sumptorum summa. et quæ sequuntur, ad opinionem confirmandam corporum exsistant, cum quibus nascuntur, et mihi valet. Etenim in bis omnibus Christum esse dicit, sed deitate sola, qua implet omnia. Nostræ autem carnis massa plene subsistens, in cœlum ascendit, et viam nobis eodem aperuit denuo, ut secundum divinum promissum, ubi Christus ipse est et nos simus. Ait enim: Quo ego vado vos scitis, et viam scitis, ut ubi ego sum, et vos sitis › In hunc enim raptus Paulus, et ingressus, audivit arcana verba. In paradisum, quem tu juxta affir mationem divinarum Litterarum cognitione non assequeris. Sed Paulum mihi de hoc ad Corinthios ita disserentem considera: ‹ Scio hominem in Christo ante annos quatuordecim, quoniam raptus est in paradisum, et audivit arcana verba". Hunc paradisum et magnum Basilium adeptum scito, super cœlum cœlorum, ubi sedet Filius Patris. De hoc autem, et non de terrestri paradiso, verba fieri confirmat ipse Paulus, per ea quæ subjiciuntur. Postquam enim dixit: ‹ Scio hominem usque ad tertium cœlum raptum, › adjungit hæc: ‹ Et scio hujusmodi hominem, quoniam raptus est in para disum. › Quin etiam significat, se tertio cœlo pe netrato adhuc in maguam sublimitatem raptum esse, in qua est ipse Deus. Hic est paradisus, in quem raptus est Paulus, in quem Gregorius, et magnus cum aliis ingressus est Basilius, in infl nita, et divina, et æterna bona illa, quæ oculus affectionum malarum cœno turbidus non vidit, auris incredulitate obdurata non audivit, et in cor sordidum, quodque ex parte terrena ista degusta vit, non ascenderunt. Totam tractationem disse rendo absolvi, ac pro eo ut mihi quoque scientiam dedit, qui scientiam docet, quæstiones proposui, propositasque absolvi. Rerum quarto libro pertractatarum anącephalæosis. Docui quarto libro, quomodo semel quidem Deus mentes in cœlo produxerit, et quomodo infra omni hoc tempore operetur. Quomodo omnium hominum animæ æquales sint inter se, ejusdemque substantiæ. Conditorem non formasse ab initio hunc quidem sapientem, illum insipientem, nec alium pudicum, alium scortatorem. Hominibus di versas esse voces, ac pronuntiationem. Quibus Deus bene velit, eorum voluntates ad bonas partes a deterioribus converti; præsertim ubi illorum quoque stadium accesserit. Quomodo et unde vitia 16 II Cor. x11, 40. 17 Sap. vii, 7. Cæterum, Patres in Christo, fratres et amici, nemo eorum qui librum hunc evolverint, me ostentationis causa hæc scripsisse putet, ut inanis gloriæ cupidum, et sua opinione sapientem, el ar rogantia, morbo pessimo, laborantem, et propterea frustra hunc librum confecisse. Non sponte mea huc prosilui, sed a spirituali viro Callinico nomine, in montibus Moglenorum habitante, mihi commis sum munus suscepi. Patrum igitur hortationibus et præceptis cedens, opus hoc pro viribus compo sui, nihil fere e cerebro meo, verum quæ hinc in de collegi et corrogavi, hoc volumine sum comple xus, figura orationis in metri faciem commutata, quod a doctis politicum vocatur, tametsi simplex, barbarum et solœcuni insuper, ut ab indocto et plane imperito sermone artificioso, sed non scientia, compositum '. Nemo igitur me irrideat, neve naso suspendat. Nam cum obtemperare et cedere statuissem esso optimum, venerabilium virorum auctoritati mə submisi, sciens penitus damnari inobedientiam. Obedientia vita, inobedientia mors est. Quod si quis mordax et conviciator incessere me vult, et probrum mihi inurere, ut fastuosus, ut arrogans, et dicax, dicat et faciat quod libet **. Ego sane, ut volui, pro ea qua sum eruditionis mediocritate, et in primis, Deo adjuvante, hoc opus absolvi. Sapientiæ enim suppeditator, et insipien tum emendator, qui docet hominem prudentiam et scientiam 17; qui dat virtutem sermonis in aper Scholia. recte fecisset, solam quoque coronari oportebat. Quia autem cum corpore bona egit, cum ipso debet præmia accipere, et gloriam in futuro. Isidorus. Veritas sapiens quiddam est, maxime si simplex et brevis cst: contra stultum est, quod varie tate distinctum est, quamvis dicendi vi et elegantia ɔrnalum videatur. Chrysost. Quid enim nocumenti sermonis imperi tia afferat? Quid contra utilitatis verborum festivitas, si sententia ipsa divinis sensibus careat? Ut gladius enim, si ansam habeat argenteam, ferrum autem ip sum plumbo flexibilius, nihil prodest. Nam orationis compositio et distinctio a studiosis elegantiarum, et plausuum captatoribus, ornamentis istis reluti trans formata, quodammodo corrumpit, quod propositum est ad considerandum, latenter notitiam suffurans, et in rei subjectæ intelligentia lectoribu‹ obstans.

teria, et de elementis, simplicibus quatuor et pri- tuum plorabis, et suppliciter eos orabis, in hæc mis corporibus disserunt, et quomodo ex his qua tuor humorum genera, sanguis, phlegma, atra et flava bilis generentur, ex quibus humana corpora coagmentata sunt, et de quatuor ætatibus totidem que anni temporibus, quæ sunt ver, autumnus, æstas, hiems. De utero quoque et crasibus infan tium in eo fieri solitis egimus. Insuper unde sym plomata, et pathemata illa probrosa exsisterent, causam physicam accurate indagavimus, ac de tem perationibus qualitatum, earumque rationibus, mo rum ac temporum vicissitudinibus, et qualis causa unumquodque antecederet, hæc omnia, inquam, libro quarto exposuimus. Quod si in quibusdam a decoro aberravi, id imperitiæ et inscitiæ meæ tri buatur. Et omnes oratos volo, ut mihi ignoscant, et peccata in hac scriptione commissa condonent attendentes ad scopum mihi propositum præcipue, non ad ea quæ vel risum mereantur, si modo ani marum suarum fructum concupiscant. Flebilis lamentatio et querimonia adversus animam. Multa de mundi vanitatibus. De extremo judicio et ultima vitæ hora. De cœlesti paradiso et inferis considerationes tropicæ. verba Date mihi spatium ad pœnitendum, et ad lamentandas atque abluendas peccatorum meorum maculas. Concedite mihi, obsecro, vel tantillum tempus, ut ego vitam in Christo vivere qucam, et miserias nostras miserantem magis miserantem efficiam. Et tunc me ab his caducis auferte, atque abducite. Illi dure quidem, juste tamen responde bunt Tempus vitæ tuæ consummatum est; egre dere, Judex decrevit, finis finem habet. Necesse est te transire ne cuncteris, ne pigreris. Æta:em tuam in omni remissione socordiaque contrivisti¸ Vitam prodegisti, annos tuos frustra absumpsisti. Non es recordata finis tui, non horæ ultimæ. Et nunc, ut ais, te horum, et vix etiam, pœnitet. An non quotidie patres clamantes audiebas, qualia (t quanta post mortem evenirent? Non videbas, quo tidie hinc emigrantes, adultos, adolescentes, a late florentes, omnes denique? Et quomodo mentem non mutasti? quomodo recordata non es? Vadamus, cursim abeamus, nulla datur procrastinatio. Cito sequere, perge ad Creatorem. Tum carnis hujus, et membrorum et venarum, omniumque compagum nexibus violenter exsolveris, ac summo cum borrore abduceris. Quis tunc erit sensus tuus? quæ cogitatio? Non tunc uxoris, non filiorum ulla subibit memoria, cum perierint, ut dicit Scriptura", et cogitationes totæ. Judicium solum horrendum, judicium tremendum, quod contra te a Judice proferetur. Ubinam tunc possessiones, ubi pe cuniæ et divitiæ, ubi genus, ubi fratres, ubi filii et patres? Nemo tune patronus, prorsus nemo liberator apparebit. Non illic escarum potionumque varietas non exquisita condimenta, non coci, mensarumque luxus, non voluptates, non vita mollis et soluta, otiusa et delicata; non elaboratiores cantus, et choros du centium plausus, per quæ omnia mundi hujus va nitates exercemus. Omnia mera sunt ludibria, et ut somnium evanescunt, atque instar pulveris a turbine repente dissipantur. Quid tum profuerit tibi corpus? quid amor et cura carnis? Quam etsi studio singulari confoveris, nihilominus in sepul cro putrescet et corrumpetur, et in pulverem ni hil sentientem redigetur, te vero dolor non dese Quid ita sedes? quid omni cura vacas? quid te met ita negligis, anima mea? quomodo eorum quæ insipienter egisti, cogitationem omnem abjecisti? quomodo amabilis pcenitentiæ rationem nullam ha buisti? Quomodo non properas quantum potes, quandiu in hac vita manes, ad Patres spirituales et divinos magistros; eosque oras, obsecras, obtesta is assidue, et cum gemitibus atque lacrymis per cunctaris, quo pacto delictorum remissionem pos sis invenire, et qua ratione tot tantasque sordes eluas? Quomodo horæ ultimæ tibi in mentem non venit, et quemadmodum Judici omnium respon deas? Quomodo oblita es studiose meminisse novis simorum tuorum, et quo pacto tandem ex hoc ta bernaculo abeundum sit? Multa, et nimium multa habes, quæ in te observes, et inspicias. Polluisti, contaminasti, et inutilem vitam tuam reddidisti. Si Igitur Creatoris jussu venerint angeli, ut te ab his ce perituris educant et corpore exsolvant, heu! væ tibi infelix, si tum talis reperiare, qualis nunc es, ret. Impu.lice aspexisti, coloris suavitate captus es. adeo nihil sollicita, adeo vitiis dedita, adeo piacu ¡is obruta! Gravis est abruptio animæ, gravis tunc sentietur tumultus: multo gravius erit audire acer bos illos gemitus, quando lectulum tuum circum stantes omnes tui fratres, cognati, patres, contri bules, flebunt, ejulabunt, lugebunt, lamentabuntur, cernentes hinc nulla spe reditus discedendum esse. Et omnia have videbis quidem, et ploratus audies, oculis corporis, et cordis fortasse. Non ta men lingua arefacta loqui, nec familiarium, et ne cessariorum luctum consolari poteris: sed obtutum in solis angelis defixum habebis, et apud animum * Psal. cxlv, 4. Lingua et os tuum contumeliis vacarunt; aurium fenestræ impuris auditionibus patuerunt. Manus tuæ ad vim et rapinam, ad proximumque siuc causa pulsandum extente fuerunt. Pedes tui ad opera nefaria, ad inhonesta spectacula, ad pugnas et nequitias concurrerunt. Nunc te quidem premit lacrymarum plena necessitas, et corpus putiefa ctum vermibus scalet. Quis vel sermo exprimet, vel intellectus tandem capiet, quam calamitatem necessario subiturus es, quando instabit a corpore separatio? Dæmones male feriati cum tumultu advenient, chirographa et

rum contubernalis appellari desiderabis, preca berisque duces angelos, omnia tibi commonstran tes, et per loca lucida, et viridantia, et felicitatibus scatentia circumducentes, et timore lætitiæ misto dices: Sinite me, domini, cum his manere, sinite, quæso, et gratiam pro gratia debebo. Ast illi juxta mandatum Verbi, et Salvatoris, si idonea, et pura, et digna fueris, consortem et contubernalem te ju s:orum facient, et quod tibi confirmare possum, cum illis deges et lætaberis. Et hæc quidem si meliora pondere vicerint. Si autem gravitas deli ctorum lancem deorsum traxerit, tum principes tenebrarum, et Lonis invidentes impudenter te abripient, et audacter ad inferos abstrahent. Ac primum quidem tormentorum loca, tenebras extc riores, et pejores omnibus tenebris, vermem irre quietum, dolorem nunquam finiendum, fluvium igneum, supplicium gehennæ, strepitum stridorem que dentium ostendent. Omnia plena ululatus, plena cruciatus. peccatorum acervos apportantes. Angeli humaniter quam mansiones illas omnes pertransiveris, ex ea per trutinam examinabunt, quibus dæmones sultabis, voluptatem justorum intuens, et Co graviora tua crimina adjicient. Si jurasti, si furtum fecisti, si calumniam struxisti, si scortationes et adulteria perpetrasti, si aversus impudicus fuisti, si te supra fratres extulisti, si contra amicos mentitus es. Totum denique et simpliciter peccatorum tuorum catalogum seu sciens seu nesciens, seu sentiens seu non sentiens illa commiseris. In humeris gestabunt, et apportabunt omnia malefice, festinabuntque, ut hominum exitio lætantes, et num peccatorum lanx deorsum vergat, observabunt. Boni vero angeli in alteram lancem decenti specie bonas actiones im ponent. Nempe si misericors fuisti; si fratribus pe. pereisti; si cibo esurientem refecisti; si sitienti po tum præbuisti; si nudum quibus potuisti tegumentis operuisti; si carceri mandatos et ægrotos invisisti; si peregrinos et hospitio carentes in ædes tuas in duxisti; si pauperibus et egentibus opem attuli sti; si aliud humanitatis officium humaniter cui piam præstitisti. Hæc te in hora extrema tuebuntur. Quando igitur actiones tuas in medium protulerint profanas quidem dæmones, angeli autem bonas, lu cidi lucidas, tenebrosi tenebrarum, et iis lances oneraverint, utrorum pars præponderaverit, illos voluptas et gaudium incesset, tanquam victores sci licet, et victi contristabuntur vehementissime, ut testantur Gregorius Romanus in Dialogis, magnus que et omnimodis magnus, et divinus Antonius, magistrorum reverendissimus et sanctorum decus. Quæ oratio, quæ dicendi facultas declarare pote rit, quæ ad supplicia peccatorum pertinent, quæ que ad pœnas et affictiones eorum parata sunt? Ibi ploratus sempiternus, ibi ingens lamentatio. La mentabuntur incassum, vociferabuntur inutiliter. Pereat dies, cramabunt”, qua in vitam frustra ingressi sumus. Pœnitudine capieris tu quoque, et acerbe clamabis, Heu heu! misera et infelix anima mea! Si igitur benignus et misericors Deus tunc, o anima, humilitatem tuam viderit, vincentur dæ mones, erubescent, abscedent, angelique victores libentissime te accipient, et gaudentes, pro more in sedes æthereas inferent. Invenies et principes publicanorum in medio, tentantes, retrahentes, acerbe exigentes, manifestorum, occultorumque et omnium ultores. Hi sunt superbi mores, odium, in vidia. Rationem reposcent miseri, et ad calculos vocabunt omnia, idque donec ad portas coeli perve neris. Postquam turbam horum adversariorum effu geris, et ad incorruptum Judicem Dominumque tuum accesseris, procidens, legitime illum adora bis. Inde divino accedente mandato, postquam et voluptatem, et cruciatus cognoveris, acceptam te adducent, et videbis quæ videbis, locum splendi dissimum, ordines sanctorum, Abraham, Isaac et Jacob, sedentes in gloria omnes, Patres, et ante legem et post legem, et quotquot prophetæ Salva torem prænuntiarunt, incarnationem videlicet ejus, mortem et cruciatus, et quæcunque plasmatis sui salvandi causa sustinuit. Verbi spectatores, agmina Patrum, ob certamina coronatorum, venerabilium, justorum et sanctorum. Ante omnes Genitricem Verbi savo púnov, gaudium illud ineffabile et inex plicabile quantum sit, nec dici, nec intellectu vel humano vel angelico comprehendi potest, Post 30 Job. 111, 3. 21 Apoc. xx, 13. ¹¹ Işa. LXV, 17. Ubi felicitatem et cruciamenta suppliciorum, et omnia quæ sunt luminis, et quæ tenebrarum videris, tandem in loco a justo Judice tibi definito te con stituent, in quo ultimum omnium examen, et com munem omnium resurrectionem, vitamque et judi cium exspectabis. Tunc tuba clarissime canet, ut exaudiatur ab omnibus, tuba insonabit, et omnes veluti concussi simul resurgent. Reddent terra et mare quidquid habent ", quotquot jam inde ab orbe condito homines acceperunt, seu leo illos devora vit, seu pardalis, seu cetus, seu draco, seu lupus, seu canis, seu aliud marinum terrestreve animal. Quivis homo reviviscet, domini et famuli, nobiles, honorati, omnes dynaste et principes, toparcha et pbylarchæ, monachi et justi, convenæ et peccato res. Quis verbis consequatur, quæ tunc erit omnium rerum turbatio? Quæ oratio, quæ cogitatio, quæ lingua, quæ mens? non fundet lumen sol, non luce bit luna, stellæ de cœlo cadent. Terra et cœlum in melius mutabuntur. Magniloquus Isaias”, ** instau rationem creaturæ prævidens in posterum, novum cœlum, et terram novam, omnem decorem, qualis omnium primus erat, restitutum iri vaticinatur, abjectis purgatisque sordibus et maculis universis; et omnia quæ intra polum et terræ centrum sunt,

nutu et voluntate Domini novitatem induent. Sce- et viriditas, Edem. Non tamen locus Edem, in ptrum regium, nempe crux, postea ut in pompa triumphabit, ostentata in sublimi, ut Matthæus scribit, intellectualibus ordinibus Angelorum, Archangelorum, Principatuum, Potestatum, Virtu tum, Dominationum, Thronorum, Cherubinorum, Seraphinorum conspicue præcedentibus: et venien tem in gloria Christum præcurrentibus in locum, in quo ad judicium exercendum consedere statue rit. Positis itaque thronis, et paratis libris, Judex. et Dominus gloriæ sedebit juste judicaturus simul vivos et mortuos. Reges adducentur, dynastæ con gregabuntur. Pauperes et divites cum tremore asta bunt, agentibus rapientibusque angelis, ut ratio nem factorum reddant, et operibus pretium condi guum accipiant. Libri aperientur, et exhibebuntur omnia". Ibi tum consistentium hominum separatio inducetur, cum oves, ut fructiferæ, a dextris, hœdi autem, et omnes infrugiferi et inutiles servi atque creaturæ, ut ego, ad sinistram collocabuntur. Nuđi porro et manifesti palam statuentur, lamentantes, sed inaniter, clamantes, sed frustra. Audient oves vocem benedictam: Venite, amici, accipite re gruin, quod vobis paratum est ante constitutionem mundi. Esurientem enim ac sitientem me, nu dum, ægrum, sedentem in carcere, advenam, et hospitem hospitio, cibo et tegumento dignati estis. Et hæc quidem oves. Ast hædis, quam sæva, et dura, et intoleranda omnimodis dicentur! ‹ Abite a me procul, longe, maledicti, in ignem exterio rem, qui præparatus est diabolo et angelis ejus *,, et omuibus qui servierunt operibus infructuosis, et post voluntates suas ambulaverunt, qui male a Deo aversi sunt, et sermones meos, ut mandata mea aspernarentur, et omnia baptismi foedera dis solverent; omnia promittentibus et mihi tamen mentientibus. Satan autem malevolo, et quæ sunt Satanæ adhærentibus. Ite igitur ad patrem vestrum. Quod si possint emori, rursumque resurgere, tam horribili verbo exspirarent omnes, tam acerbum arbitrium non sustinentes. Anima mea atra, miserrima, stulta, væ tibi pro pter damnationem, væ propter judicium. Conver tes te crebrius, huc illuc respiciens; sed propugna torem et defensorem nullum propter opera, cogita tiones et conscientiam invenics, quæ tunc aderunt, et testimonium contra te ferent, et recta in ignem et flammam te deducent, ubi cruciatus inenarrabi lis, amictio immensa, pœna intoleranda, negotium omni patientia majus. Tempus animadversionis finem nullum habet. Avellentur ab amicis et fami liaribus, a filiis, et uxoribus, a cognatis amantissi mis. Episcopi secernentur a coepiscopis. Sacrifici et presbyteri a dignitatis suæ sociis. Et hæc qui dem intolerabilia in sinistra parte fient. quo Adam est formatus. Sed paradisus ipsissimus, in quem raptus est Paulus, et in hunc multitudines justorum recipientur, Adam, Abel, Seth, Enoch, qui prius Domino ex operibus placuerunt. Abraham hospitalis, Lot, reliqui, Moyses, Aaron, coetus pro phetarum, et magis qui sub gratia fuerunt, et spectatores verbi apostoli, catervæ et legiones Patrum ac martyrum, Dei Genitrix Maria, qui a gratia appellatur, Joannes Præcursor. Omnes viri tim, et secundum faciem inter se noscent, habi tabuntque cum Conditore omnium. Quotquot autem fuerint partis hædorum, præter carcerem illum tartareum quem sustinebunt, etiam non videbunt, nec agnoscent mutuum. Ubi enim tenebræ sunt, illic oculi officio suo non funguntur. Quomodo igitur inter se videre et agnoscere queant? Coin mune autem malum erit, carcere conclusum le neri, lamentari propter cruciatus, lugere et inge miscere. Non enim datur superas evadere ad auras, nec ullum tantorum malorum effugium patet. Resipisce, resurge: qui ita perpetuo dormis? Evigila, cogitationem seriam suscipe, rem aggre dere, ignaviam abjice, expergiscere et festina, soni num excute, pigritiam depone, quæ fecisti, ab initio usque ad finem confitere, pectus percute, plora, ex imo pectore clamorem tolle, eleemosynam pauperibus distribue, disperti, ale illos. Nuntium mitte peccatis, operare bona, exitum vitæ semper Cexspecta. Mors supervenit sicut leo rapax, inspe rata, improvisa, non exspectata, ut fur, et timen dum ne te comprehensum subito auferat. Dimitte debitoribus tuis debitum. Proximo ignosce, ut lex charitatis requirit. Prosterne te Deiparæ, supplica quantum potest. Ut Mater, plurimum potest, si velit. Ora et martyres, ora sanctos, ut apud Dominum causam tuam agant. Si hæc te agente mors venerit, noli timere. Mors, si mens pura fuerit, requies erit, et servanti sermones ejus, vere non mors, nou pœna contingit, ut Judæos docuit ipse Dominus "; sed est potius quidam transitus ad vitam cœlestem, cujus finis nullus erit, et gloria non intercidet. Vita est Christus, et ipsemet_vitæ suppeditator”, En, omuia tibi proposui, omnia edisserui, et insuper conscripsi, sicut potui, et bonorum malorumque te admonui, ut te quod ad salutem attinet, nullo prætextu excusare possis. Vos autem omnes in Christo Patres et amici, qui hoc opusculum lecturi estis, flete et plorate mecum, secundum mandatum Creatoris; charitas enim ma nifesta est, flere cum flentibus, et gaudere, ut scri plum est 29 cum gaudentibus. Etiam rogo, mecum flete, et pro me ac peccatis meis Conditori preces fundite. Inde enim venian mihi et remissionem conciliabitis ab co qui lapsis perfecte ignoscit. Et manum mihi et auxilium præbete. Plasten exacer bavi, Creatorem irritavi, verbis, cogitatis, actio 15 Matth. xxv, 54. 26 Ibid. 41. 37 Joan. vii, 51 seqq. Qui autem cum ovibus a dextris stabunt, lætan tes ad sortem suam abibunt. Locus hic est gaudii, 23 Matth. XXIV, 28 Joan. xiv, 6. 29 seqq. 24 Apoc. xx, Rom. x, 45.