is soins à Airpie Thin modo saka kah E. ANNO DOMINI MCXVIII. IMPERATORIS. QUÆ AD RES ECCLESIASTICAS SPECTANT. (Apud J. Leunclavium, Jus Græco-Romanum, et in præclara sylloge quam novissime sub eodem titulo Lipsia edidit clar. Zach. a Lingenthal.) ! va alex Arist Imp. Alexii Comneni aurea bulla qua matri plenam imperii administrandi potestatem tribuit. (Anno 1081.) (Exstat in Alexiade Annæ Comnenæ [lib. 11], quam infra dabimus ad an. 1130.) B'. Περὶ τῶν ἱερῶν σκευῶν· καὶ τοῦ μὴ ἄλλοτέ ποτε ταῦτα κοινωθήναι De sacris vasibus et quod ea nullo deinceps tempore profanum in usum converti debeant. Οἱ πονήρως τοῦ σώματος ἔχοντες καὶ θεραπείας Qui corpore male affecti sunt, medicaque curatione Ιασίμου δεόμενοι, αὐτὸ μὲν τοῦτο εἰδότες ὅτι κάμνουσι egent, si modo se morbo laborare senserint, multo καὶ τῆς νόσου ἐπαισθανόμενοι, μᾶλλον εἰσιν ἰάσιμοι facilius a medicis curantur. Qui vero morbi quo τοῖς θεραπευταῖς· οἱ δὲ πρὸς τὸ μέγεθος τῆς νόσου laborant, gravitatem minime persentiscunt, imo ἀναισθητοῦντες καὶ οὐδ᾽ ὅτι νοσοῦσι γινώσκοντες, nec se ægrotare sciunt, ii procul dubio non parum ἑαυτοῖς καὶ τοῖς ἰατροῖς παρέχουσι πράγματα. Αὐτὸ negotii et sibi et medicis facescere solent. Hoc ipδὴ τοῦτο κὰν τοῖς ψυχικοῖς ἔστι κατιδεῖν ἀῤῥωστή- sum quidem certe in animi quoque morbis perspiμασι, καὶ τῶν ἁμαρτανόντων ἡμῶν οἱ μὲν εἰς βάθος cuum est. Atque ex nobis, cum peccant alii quamnκακῶν ἐμπεσόντες καταφρονοῦμεν καὶ τῷ μεγέθει libet in profundum malorum gurgitem prolapsi, in τῶν ἀνομημάτων ὑπερνικώμενοι οὐδ᾽ ὅτι ἁμαρτάνο- utramvis securi dormimus aurem, scelerumque graμεν αἰσθανόμεθα, εἰς φύσιν πολλάκις τῆς πονηρά; vitati succumbentes, vix ac ne vix quidem nos pecἕξεως μεταπιπτούσης. Οἷς δέ τι Θεὸς ἐπιλάμπει care sentimus, quia nimirum malus ille habitus σωτήριον φῶς καὶ μὴ πάντη τὸ διανοητικὸν τῇ κάτω” jam in naturam transiit. Quibus autem salutifert ἐλύϊ συγκέχυται, μηδὲ τῇ πλινθείᾳ ὁ νοῦς καθάπαξ sui luminis scintillam aliquam Deus indidit, quoδουλεύειν βιάζεται, ἔστι τούτοις καὶ ἀνανεῦσαι τοῦ rumque intellectus non omnino mundi hujus subπτώματος, καὶ Θεοῦ πολλάκις κατὰ τὸ ἑκούσιον όλι- lunaris cano obsorduit, nec lateritio operi mens σθήσασιν ἐπαναδραμεῖν εἰς ἐκεῖνον ἐθελουσίῳ ἀναξη- prorsus inservire cogitur, ii demum a lapsu resur τήσει τοῦ κρείττονος. gere, Deique consortio, præter animi sententiam, exturbati sæpius, ad eumdem, non sine sedula spontaneaque rerum meliorum disquisitione recurrere possunt. Ὅπερ δὴ κάν τῇ βασιλείᾳ ἡμῶν συμβέβηκεν ἀτεχνῶς. Ἐπεὶ γὰρ αἱ ποικίλαι καὶ πολυμερεῖς τῶν πραγμάτων περιστάσεις, καὶ ἡ πανταχόθεν μὲν τῶν δημοσίων προσόδων εκκένωσις, ἀπανταχόθεν δὲ τῶν ἐξόδων ἡ ἀναστόμωσις, τοῦ κράτους ἡμῶν συνέσχον τὴν γαληνότητα, καὶ ἅμα τῷ τῆς βασιλείου ἐπιβῆναι ἀρχῆς κατόπιν εὐθὺς αἱ περιστάσεις ἐπQuæ res haud dubie nobis imperantibus usu venit. Variæ enim multiplicesque negotiorum circumstantia, dum ubique publica exhauriuntur æraria, passimque hostium incursionibus palet aditus, tranquillum imperii nostri slatum turbaverunt: cum primumque adeo imperatoriæ majestatis fastigium conscendimus, nos a tergo illa ηχουλήθησαν, κἀντεῦθεν ὑπ' ἀμηχανίας, καὶ τοῦ μὴ malorum.myrmecia insecuta est. Ex quo evenit ut Anno 1082. - Imp. Alexius cum ob urgentes belli necessitales vasibus sacris aliisque χειμηλίοις ecclesiarum manus intulisset, a Leone metropolita Chalcedonensi magnopere reprehensus est. Imperator incensus Leonem deponi curavit: Σημείωμα Αλεξίου τοῦ Κομνηνοῦ ἐπὶ τῇ καθαιρέσει τοῦ Χαλκηδόνος ἐκείνου κυροῦ Λέοντος, exstat in cod. Bodl. 205 (et si recte memini, similiter in Coislin. 59 et Paris 1321). Postea Leo in gratiam rediit quæ res arctissime cohærere videtur cum novella quam hic edimus. ZACH. ▲ Lingenthal.

δε in summam rerum angustiam inducti, iisque om- τοῖς συμπεσοῦσιν ἔχειν ὅτι καὶ χρήσαιτο, τῶν ἱερών nibus exuti, quæ lapsis alioqui adjumentum aliquod afferre poterant; tandem vel sacra divinaque cimelia contingere iisque nostram solari inopiam statuerimus. Quod certe facinus, in plerisque sacris divinisque Ecclesiis admissum est; nec sacrorum donariorum pauca in publicos cesserunt usus. Neque eo quidem adacti sumus ut quidquam moliremur vel in Dei contumeliam et contemptum, vel in eorum despectum, quæ illi pia consecravit antiquitas (quod omen Deus ab omni animo Christiani nominis amantissimo avertat), sed urgente temporum necessitate atque etiam consilio nostro, quod inedio se operi miscuit. Imperatoriæ cnim majestatis nostræ animo visum est, nulla Deum ira inde percitum iri, ubi mens male conscia nullius criminis agentem reum coargueret. Cum autem quidquid in imperatoriis arariis supererat exhaustum et insumptum esset, nec in ullos usus necessarios ca cessissent quæ a sanctis extorseramus ecclesiis, tum vero consilium omne nostrum tot undique periculis Romaniam circumvallantibus inversum et labefactatum est. Quocirca plerisquo in locis hostium nostrorum cornu exaltatum est; nostrique adeo imperii naviculæ naufragium imminet, nisi præpotens Dei virtus iis, quibus assolet judiciis, illam vindicet, procellamque ipsam in auram convertal. Itaque imperatoriæ majestati nostra majore cura disquirendum et investigandum esse visum est, quid tanden sit illud quod tantam Dei iram concitarit, violentumque cjus furorem in ἔγνω καὶ θείων ἅψασθαι κειμηλίων καὶ τούτοις τὸ τῆς χρείας ἐνδέον παραμυθήσασθαι. Τουτὶ μὲν τὸ Εργον ἐν πολλαῖς τῶν ἁγίων ἐκκλησιῶν διεπράξατο, καὶ πολλὰ τῶν ἀναθημάτων εἰ; δημοσίας ἔστρεψε χρείας, οὐχ ὕβρει καὶ περιφρονήσει Θεοῦ, οὐδ' όλι χωρίᾳ τῶν εὐαγῶς αὐτῷ ἀνατεθέντων (απείη γάρ τοῦτο πάσης χριστιανικωτάτης ψυχῆς), ἀλλὰ καιροῦ περιστάσει, καὶ λογισμῷ ἁπτομένῳ μέσως τοῦ πρά γματος. λήθη γὰρ ἡ καρδία τῆς βασιλείας μου. μηδέν τι ἐντεῦθεν ὀργίζεσθαι τὸν Θεὸν, ὅπου μὴ πονηρὰ συνείδησις προκατακρίνει τὸν πράττοντα. Ἐπεὶ δὲ καὶ εἴ τί που ἐν τοῖς βασιλείοις ὑπόλοιπον ἦν, κατειργάσθη μὲν κἀκεῖνο καὶ ἀνηλώθη, ἐχώρησε δὲ εἰς με δὲν δέον τὰ ἀπὸ τῶν ἁγίων περιελθόντα ἐκκλησιῶν, καὶ πᾶσα μὲν ἡ προτέρα βουλὴ ἐπὶ ταῖς περισχούσαις τὴν Ῥωμανίαν στενοχωρίαις εἰς τούς ναντίον περιηνέχθη, πολλαχόθεν δὲ τὸ κέρας ὑψώθη τῶν ἐπανισταμένων ἡμῖν, καὶ τὸ τῆς βασιλείας ἤδη σκάφος πεσεῖν ὑποβρύχιον κινδυνεύει, εἰ μὴ ἡ παναλκής δύναμις τοῦ Θεοῦ οἷς ο δε κρίμασιν αὐτοῦ ἀντιλήψεται καὶ εἰς αὑραν στήσει τὴν καταιγίδα. Έδοξε τῇ βασιλείᾳ ἡμῶν ἐπιμελέστερον ανιχνεύ σασθαι καὶ πολυπραγμονῆσαι, τί δή ποτε ἄρα ἐστὶ τὸ ἐπὶ τοσοῦτον κινῆσαν τὴν ὀργὴν τοῦ Θεοῦ καὶ τὸ ἀπότομον τοῦ θυμοῦ αὐτῷ καθ᾿ ἡμῶν παροξύναν. Αμέλει καὶ συνεσκέψατο πνευματικοῖς καὶ θείοις ἀνδράσι περὶ τοῦ πράγματος· καὶ ἐπεὶ ἔμαθε παρ' αὐτῶν, οὐ φαῦλον εἶναι παραίτιον τοῦ θείου μηνιματος, ἅψασθαι ὅλως ἡμᾶς τῶν εὐαγῶν καὶ θείων του Θεοῦ χειμηλίων (κἂν μὴ ἀπὸ πονηρᾶς τοῦτο καρδίας πέπρακται τε καὶ τετελεσιούργηται), ὅτι μηδὲ τὰ θεία κοινοῦσθαι τῶν ἐνδεχομένων ὅλως ἐστὶ, μηδὲ τὰ εἰς χεῖρας παρατεθέντα Θεοῦ ἐξ ἐκείνων αὖθις ἀνταφαιρεῖσθαι καὶ εἰς ἑτέρας χρείας καταβιβάζει σθαί τε καὶ στρέφεσθαι· δεῖν ἔγνω ἅμα μὲν τὴν μέλλουσαν ὁρμὴν ἀναστείλαι τοῦ κακοῦ, ἵνα μηκέτι τὸ ἀπὸ τοῦδε παρὰ Χριστιανοίς βασιλεῦσι πάροδον εὕρῃ ποτέ, ἅμα δὲ καὶ τὰ προδιελθόντα καθόσον σθένος ἰάσασθαι. nos exacuit. Præterea cum viris divino maxime spiritu afflatis de re ipsa consilium iniit et posteaquam certior ab illis facta est, satis esse causæ cur in nos ira divina excanduisset, quod profanis manibus sacra venerandaque sanctarum ecclesia - rum vasa contrectassemus (etiamsi si nulla nos improbitas maleve conscia mens eo permovisset) quia nimirum neque res divinæ profanandæ sint, nec a Dei manibus repetenda, in aliosve usus convertenda, ea quæ semel illi consecrata fuerint: operæ pretium illi fore visum est, et futurum malį impetum reprimere, ne ullo imposterum tempore inter Christiani nominis principes irrepat, et prateritis quoad ejus fieri posset, præsens afferre remedium. Quamobrem, ut sit erranti medicina confessio, Οὐκοῦν καὶ ἐξομολογουμένη ἐνώπιον Θεοῦ καὶ ἀνcoram Deo et hominibus imperatoria se majestas Ορώπων ἡ βασιλεία μου καὶ τὴν συγχώρησιν ἐν οἷς prolapsam fatetur veniamque delictis quæ temere admisit ex intimis animi adytis postulat; seque omnia quæ sui sunt imperii, divino numini mancipaturum, eaque viribus imperatoriis denuo restituturum pollicetur, quæ in hodiernum usque diem ab ecclesiis Deo sacris ablata in publicosque usus male versa sunt, si modo, quæ orbem universum exagitat, procella desevierit, imperioque status melior restitutus fuerit. Hæc enim persolvenda nihilo secius quam privatum aliquod debitum in se recipit; nec se sanctis obæratum ecclesiis initiatur. Quare in posterum tum sibi, tum post se futuris Christiani dogmatis principibus, aurca hac bulla legem non minus observandam imponit, ἔδρασεν ἀβουλήτως ἐκ μέσης ἀνακαλουμένη ψυχῆς, παρεγγυᾶται καὶ ἐν ἐπηκάῳ Θεοῦ κατατίθεται, πάντι τὰ ἀπὸ τῆς αὐτοκρατορίας αὐτῆς καὶ ἄχρι τῆς δεύρο τῶν ἱερῶν ἐκκλησιῶν ἀφαιρεθέντα καὶ εἰς τὰς τοῦ δημοσίου χρείας στραφέντᾳ ἀποκαταστήσεσθαι αὖθις παρὰ τοῦ κράτους αὐτῆς ταῖς ἐκκλησίαις τοῦ Θεοῦ, μετὰ τὴν τῆς κοσμικῆς καταιγίδος κατάπτωσιν καὶ τὴν τῆς βασιλείας εἰς τὸ κρεῖττον ἀποκατάστασιν. Ως γὰρ ἴδιον χρέος αὐτὰ ἀναδέχεται, καὶ ὀφειλέτης εἶναι ταῖς ἁγίαις ἐκκλησίαις οὐκ ἀπαναίνεται. Εἰ; δέ γε τὸν ἐσόμενον ἀπὸ τοῦδε χρόνον ἑαυτῇ τε καὶ πᾶσι τοῖς μετ' αὐτὴν Χριστιανοῖς βασιλεῦσι διὰ τῆς παρούσης χρυσοβούλλου γραφῆς τὸν ἀπὸ θεοῦ δεσμὸν ἐπιτίθησι, μηκέτι τολμήσαι άψασθαι ἱερῶν, καν

πᾶσα ἀνάγκη βιάζεται, μὴ χεῖρας ἀνάγνους ἐπαφεί. quam si a Deo ipso dietaretur: Ne quis posthac καὶ τοῖς ἱεροῖς, μὴ βεβηλῶσαι τὰ θεῖα κειμήλια διά sacra temere contrectet: etiamsi vel Cadmea neτῆς εἰς δημοσίους ἐξόδους τούτων περιαγωγής. Μέσ cessitas urgeat, ne manus impuras sacris rebus σον δὲ Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων φραγμοῦ τεθέντος, ὃν οὐ injiciat, ne profaña ex divinis sacra vasa fiant, παρελεύσεται εὐσεβής, ἄνθρωποι μὲν τοῖς ἡμετέροις dum in publicos usus circumferuntur. Cumque inχρησόμεθα, Θεὸς δὲ τὰ ἀνατεθέντα αὐτῷ ἔξει ἀκί ter Deum et homines sit interstitii loco positum, νητα, καὶ πάντολμος χεὶρ τούτων οὐχ ἅψεται. Καὶ quod nullus (si modo pius fuerit) transgredietur. εἴ τις, Δέσποτα καὶ Θεὲ, τὸ ἀπὸ τοῦδε χεῖρας τολ homines quidem rebus nostris utemur et fruemur; μήσει ἐπιβαλεῖν τοῖς προαφιερωθεῖσιν ἢ καὶ ἐσαῦθις Deo autem sarta tecta manebunt quæcunque illi ἀνατεθησομένοις ἱεροῖς καὶ θείοις κειμλίοις καὶ consecrata fuerint, nec illa manibus vel audacisἐπίπλοις καὶ σκεύεσι ταῖς ἁγίαις καὶ σεπταῖς ἐκε simis contingent. Quod si quis, Domine Deus, in κλησίαις σου, μὴ ἴδοι φῶς ἐν ἡμέρᾳ ἐπισκοπῆς σου, posterum manus sacris et divinis cimeliis, utensiμὴ ἀνατείλοι ἥλιος ἐπ᾿ αὐτὸν πρωϊνόν, μὴ τύχοι libus et vasis quæ sacris olim et venerandis eccleμήτε ἐνταῦθα τῆς σῆς βοηθείας μήτε ἐκεῖθεν τῆς siis tuis dicata vel in posterum dicanda fuerint, θείας σου ἀντιλήψεως, ἀλλὰ πανταχόθεν ἔσται ἀπερι- injicere audeat, is ne lumine in die visitationis σκόπητός σοι καὶ ἀπεριφρούρητος. Μόνον ἵλαθι νῦν, tuæ fruatur, ne sol illi matutinus illucescat, nec βασιλεῦ, τῇ κληρονομίᾳ σου, στῆσον τὴν καθ᾿ ἡμῶν tuo hic auxilio, nec tua isthic divina protectione δικαίαν ὀργήν σου, καὶ ἡμαρτηκόσι καὶ νῦν εἰς σὲ gaudeat; sed ubique despectus a te desertusque ἐπιστρέφουσι συγγνωμόνησον, ὅτι πᾶσαι αἱ ἁμαρτίαι jaceat. Tantum propitius esto nunc, o rex, hæreἡμῶν τῇ ἀβύσσῳ παραμετρούμεναι τοῦ ἐλέους σου ditati tuæ, siste justam illam iram qua in nos exarὡσεὶ κοτύλη φαίνονται ὕδατος πρὸς ὅλον θαλάττης sisti, quin parce nobis, qui cum peccaverimus μέγεθος. Οὕτως οὖν ἐξομολογοῦμαι ἐνώπιόν σου, antea, nunc tandem ad te convertimur, quoniam Δέσποτα, τὸ πλῆθος τῶν ἁμαρτιῶν μου, καὶ οὕτω omnia peccata nostra cum misericordiæ tuæ abysso τὴν σὴν ἐπικαλούμαι σωστικωτάτην ἀντίληψιν καὶ collata et velut ad perpendiculum examinata, sie ἐκ βαθέων ψυχῆς, ἀφιστάμενος τοῦ εἰσέτι ἅψασθαί se habent tanquam aquæ hemina, si cum toto mari τι τῶν ἱερῶν, κἂν πασά με ἀνάγκη πρὸς τοῦτο conferatur. Ut ergo coram te, Domine, multitudiκαλῇ, χρεωστεῖν δὲ καὶ τὰ προαναληφθέντα κατα- nem peccatorum meorum confiteor, ita tuum quoτιθέμενος. que maxime salutiferum auxilium imploro, ex intimisque animi penetralibus a sacris in posterum pertractandis desistens (etiamsi extrema me neces sitas eo impellat) et debitorem eorum, quæ antea inde ablata fuerunt, me ingenue profiteor. Ἐπὶ τούτοις γὰρ καὶ τὸν παρόντα χρυσόβουλλον λόγον ἐξεθέμην, ἁπάσαις ταῖς ἐκκλησίαις σου ἀσφα λε; φυλακτήριον, ἵν᾽ ὁ ἀπὸ τοῦδε τολμήσων τῶν ἱερῶν τινὸς κειμηλίων παράψασθαι, ὡς ἄντικρυς ἱερόσυλος παρὰ σοὶ καὶ τοῖς εὐσεβοῦσιν ἀνθρώποις λογίζηται· γεγενημένον κατὰ τὸν Αύγουστον μῆνα τῆς ε' ινδικτιώνος ἐν ἔτει τῷ σή', ἐν ᾧ καὶ τὸ ἡμέτερον εὐσεβὲς καὶ θεοπρόβλητον ὑπεσημήνατο κράτος. In bujus enim rei confirmationem universis ecclesiis tuis sanctis hanc aurea bulla obsignatam orationem, tanquam tutum aliquod antidotum appendi: ut quicunque posthac sacrorum cimelioruni quod piam contrectare ausus fuerit, impii sacrilegii nomine, apud te et pios quosque homines censeatur: dala mense Augusto quintæ indictionis, anno quater millesimo quingentesimo nonagesimo, quo quidem tempore pium quoque hoc et Deo subditum imperium nobis designatum est. Imp. Alexi Comneni constitutio de metropoli Lacedæmoniæ (Non exstat.) Imp. Alexii Comneni Novella de metropoli Attalensi (Non exstat.) E'. Αλεξίου του Κομνηνοῦ περὶ τοῦ κανονικοῦ καὶ τῶν διδομένων συνηθειῶν ὑπὲρ χειροτονίας καὶ ἱερολογίας γάμου καὶ περὶ τοῦ ἀερικοῦ καὶ πάντων τῶν ψυχικῶν χρυσόβουλλον τυπικὸν ἐκτεθειμένον κατὰ μήνα Σεπτέμβριον τῆς θ ἐπινεμήσεως Ο κατὰ καιροὺς θεοφιλής εκάστης χώρας ἐπίσκοπος ἐκεῖνα λήψεται ὑπὲρ κανονικοῦ αὐτοῦ ἀπὸ τῶν Anno 1082. Laudatur ad Disposit. thronor. in Coll. can. ed. Rhalli et Polli, V, 482. ZACH. LINGENTH. Auno 1084. - Laudatur ibid. p. 481. ID. γ. Alexii Comneni De canonico, et consuetudinibus, quæ ordinationis nomine dantur, deque benediclione nuptiarum, et de aerico, atque universis ad animam spectantibus, aureæ bullæ sanctio. edita mense Septembri, indictione ix. Religiosus pro tempore cujusque regionis episcopus, canonici sui nomine ab hominibus sui Joci´ Anno 1086 vindicaverin, clerus nimirum, simul atque novus imperator regnum occupasset, privilegiorum suorum confirmationem ab imperatore fieri sedulo curabat. ID.

accipiet ea quæ nominatim in aureæ lullæ san- ἐντοπίων αὐτοῦ τὰ ῥητῶς ἐν τῷ χρυσοβούλλῳ τυπι κῷ τοῦ μακαρίτου θείου τῆς βασιλείας μου διειλημμένα, ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ· ἡγουν ἀπὸ μὲν τῆς χώρας τῆς ἐχούσης καπνούς λ' νόμισμα ἐν χρυσοῦν τῆς προτιμωμένης χαραγῆς τῆς βασιλείας μου, ἀργυρᾶ β', κριόν ένα, κριθαριου μόδια ς', οίνου μέτρα 5', ἀλεύρας μόδια ἓξ, καὶ ὀρνίθια 2'. Ἀπὸ δὲ τοῦ ἔχοντος κ' καπνοὺς τὸ δίμοιρον τοῦ νομίσμα τος καὶ τῶν β' ἀργυρῶν, ἀργυρᾶ ι' (β)· μέσαρνοι ἐν, κριθαρίου μόδια δ', οίνου μέτρα δ', ἀλεύρας μόν δια δ', καὶ ὀρνίθια κ'. Ἀπὸ δὲ τοῦ ἔχοντος δέκα καπνούς χωρίου, ἀργυρᾶ ε', ἀρνίον ἕν, κριθαρίου μόδια β', οίνου μέτρα β', ἀλεύρου μόδια β', καὶ ὀρ νίθια. ctione felicis recordationis patrui majestatis meæ comprehensa sunt, idque semel in anno: videlicet a vico babente triginta fumaria, nummum aureum unum praestantioris noneta majesalis mea, argenteos duos, arietem unum, hordei modios sex, vini mensuras sex, farinæ mensuras sex, et triginta gallinas. Ab eo vero qui fumaria viginti habet; bessem aurei, proque duobus argenteis, argenteos decem; agnum dimidiatum, bordei modios quatuor, vini mensuras quatuor, farinae modios quatuor, et gallinas viginti. vico denique decem habente fumaria, quinque argenteos, agnum unum, hordei modios 2, vini mensuras 2, farina modios 2, gallinas 10. In sacerdotum quoque ordinationibus vigorem suum vetus obtinebit sanctio, quemadmodum eadem aurea bulla recenset, et cujusque regionis episcopus similiter 7 duntaxat aureos nummos accipiet. Unum, quando simplicem papam sive lectorem facit: tres, quando eumdem diaconum ordinat; et alios tres, quando sacerdotem perficit. Præterea secundum sanctionem imperatoris Monomachi, felicis recordationis, majestas mea statuit, ut cum aliqui subjecti territorio cujuscunque regionis episcoporum, conjugii ritu legitimis uxoribus junguntur, accipiat episcopus a sponso quidem genero, nummum aureum unum; a sponsa vero, linteum ulnarum duodecim, quemadmodum et ab antiquo sancitum est. Itidem de aerico, si a duobus sacerdotibus aut clericocolonis culpa provenerit; ut corrigantur et castigentur ab archiepiscopo suo, vel episcopo, recundum sacrum canonem aut pecunia multentur, aut etiam puniantur. Sin alterutra pars mundana est, ut ab ambobus judicentur, tam a pontifice, quam regionis quastore. Ac si quidem a sacerdote orta culpa deprehenditur, ut a quæstore ad pontificem remittatur, et ab eo canonice corrigatur et castigetur. Sin a mundano culpa provefiat, ut castigetur et puniatur a cujusque regionis quæstore. Universa quidem certe, ad animam quæ spectant, ipsaque adeo matrimonia, tam dijudicari, quam exsecutioni mandari ab archiepiscopis et episcopis debent. Καὶ ἐπὶ τῶν χειροτονιῶν δὲ τῶν ἱερέων ὁ παλαιός ἐνεργήσει τύπος, καθὼς τὸ αὐτὸ διέξεισι τυπικών χρυσόβουλλον, καὶ ὁ κατὰ χώραν ἐπίσκοπος τὰ ἑπτὰ μόνον ὁμοίως λήψεται χρυσᾶ· ἓν μὲν, ὅτε ποιεῖ τοῦ τον λιτὸν παπᾶν ἤτοι ἀναγνώστην· τρία δὲ, ὅτε χειροτονεῖ τοῦτον διάκονον· καὶ ἕτερα τρία, ὅτε τελειοί τοῦτον ἱερέα. Καὶ κατὰ τὸ τυπικὸν τοῦ μακαρίτου βασιλέως τοῦ Μονομάχου διορίζεται ἡ βασιλεία μου, ἵνα ὅταν τι νὲς τῶν ὑπὸ τὴν ἐνορίαν τῶν κατὰ χώραν ἐπισκόπων νόμῳ γάμου νομίμοις γυναιξί συνάπτωνται, ἀναλαμβάνεται ὁ ἐπίσκοπος ἐξ αὐτῶν, ἀπὸ μὲν τοῦ γαμβροῦ νόμισμα ἓν χρυσοῦν, ἀπὸ δὲ τῆς νύμφης πανίον πήχεις ιβ', καθὼς ἄρα καὶ ἐκ παλαιοῦ τετύ Ο ποται. ᾿Αλλὰ καὶ περὶ τοῦ ἀερικοῦ, εἰ μὲν γένητα: πται· σμα παρὰ δύο ἱερωμένων ἢ κληρικοπαροίκων, ἵνα κανονίζωνται καὶ σωφρονίζωνται παρὰ τοῦ ἀρχιεπι σκόπου αὐτῶν ἢ τοῦ ἐπισκόπου κατὰ τὸν ἱερὸν και νόνα, ἢ χρήματα ἀπαιτῶνται ἢ καὶ κολάζωνται. Ει δὲ τὸ ἓν μέρος τῶν κοσμικῶν ἐστιν, ἵνα κρίνωνται παρ' ἀμφοτέρων, τοῦ τε ἀρχιερέως καὶ τοῦ κατὰ χώραν πράκτωρος· καὶ εἰ μὲν τὸ πταίσμα παρὰ τοῦ ἱερέως εὑρίσκεται, ἵνα ἀποστέλληται παρὰ τοῦ πράκτωρος εἰς τὸν ἀρχιερέα, καὶ παρ' ἐκείνου ἵνα και νονίζηται καὶ σωφρονίζηται· εἰ δὲ ἐκ τοῦ κοσμικοῦ γένηται, ἵνα σωφρονίζηται καὶ ἀπαιτῆται παρὰ τοῦ κατὰ χώραν πράκτωρος. Τὰ μέντοι ψυχικὰ ἅπαντα, καὶ αὐτὰ δὴ τὰ συνοικέσια, παρὰ τῶν ἀρχιεπισκόπων καὶ ἐπισκόπων ὀφείλουσι κρίνεσθαί τε καὶ ἐκβιβάζεσθαι. Imp. Alexii Comneni aurea bulla Magnæ Ecclesiæ concessa de variis capitibus et ut episcopatus, qui archiepiscopatus vel metropoleos dignitate condecorati sint, intacti maneant Quicunque vero episcopatus jamdudum evecti sunt ad metropolium sublimitatem, vel si episcoI. e. Isaacii Comneni. ID. Lege ἀργυροῦν α' t ID. Inter 1081-1087. Laudatur in Epistola Nicolai patriarchæ ad imp. Alexium in Coll. can. ed. Rhalli et Potli V. p. 64 (Patrologia tom. CXIX, col. 866 D.): εἰς μέσον προετέθη χρυσόβουλλον προσκυνητὸν τοῦ θειοτάτου κράτους σου τῇ Μεγάλη φιλοτιμηθέν Εκκλησίᾳ ἐπί τισι μὲν καὶ ἄλλοις κα φαλαίες διαφόροις, περιέχον δὲ καὶ περὶ τῆς ζη- Οσαι δὲ ἀρχῆθεν ἐπισκοπαὶ εἰς ὕψος ἀνήχθησαν ήδη μητροπόλεων ἢ καὶ ἐπισκοπαὶ εἰς ἀρχιεπισκο τουμένης ταύτης [ὑποθέσεως] πρὸς ἔπος ταῦτα· Οσαι βασιλέως. Prolata est in medium reuerabilis aurea bulla sacratissimæ majestatis tuæ, majori concessa Ecclesia, cum de aliis quibusdum capitulis, tum de quæstione proposita complectens hæc ad verbum. Ordo, quo patriarcha hujus chryto mulli mentionem facit, demonstrat, id initio imperii editum esse. ID.

πῶν ἢ μητροπόλεων ἀξίωμα ἀνεβιβάσθησαν, ἔσον- patus ad archiepiscopatuum, aut metropolium di ται καὶ αὗται ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀξίας ἑστῶσαι καὶ βάσεως, καὶ οὐδεὶς ταύτας ὑποβιβάσει, τὸ ἀμετακίνητον καὶ πάλιν ὀφειλούσας κεκτῆσθαι ὥσπερ δὴ καὶ τετύπωται καὶ γεγόνασιν· εἰ μήπου χρονικὸν ἴσως καὶ προσώποις περίγραπτον τὸ τοιοῦτον δεδώρηται φιλοτίμημα παρά τινος βασιλέως. gnitatem ascenderunt: manebunt et ipsi eadem in dignitate ac gradu, nec eos quisquam ad inferiorem rediget locum, sed habere debebunt hoc jus, ut innovari nequeant, quemadmodum et sancitum est, et obtinuere: nisi forte beneficium ejusmodi ceu temporarium, et personis circumscriptum, ab aliquo eis imperatore concessum sit, Imp. Alexii Comneni Novella constitutio de episcopis in altiorem thronum promotis Ἐπεὶ δὲ οἱ ἀρχιερεῖς καὶ αὖθις τὸν τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνόδου κανόνα φέροντες τοὺς ἐκ προσελεύσεως Anno 1087. Enstratio thronum cecumenicum occupante (1081-1084) controversia inter magnam Dei ecclesiam et metropolitam potissimum Ancyranum de creando episcopo Basileensi exorsa est. Controversiam diremit Σημείωμα, ut scribit P. Nicolaus (1084-1111) ad imp. Alexium Comnenum, τοῦ θεοπροβλήτου κράτους σου, μεταξύ δικάσαντος τοῦ τε ῥηθέντος θεοφιλούς μητροπολίτου 'Αγκύρας καὶ τοῦ εὐλαβεστάτου χαρτοφύλακος καί τινων τῆς τοῦ Θεοῦ Μεγάλης Εκκλησίας ἐκ προστάξεως τοῦ πρὸ ἡμῶν τὰ τῆς Ἐκκλησίας οἰακίζοντος ἐκπεμφθέντων περὶ τῆς προκειμένης υποθέσεως, δικαιοῦν τὴν Μεγάλην Εκκλησίαν. Postea tamen metropolita An cyranus ab imperatore petiit, ut retractaretur causa, ad quam petitionem imperator, θείαν ἐπίλυσιν διὰ σφραγῖδος ἐκ χηροῦ καὶ φοινικῶν αὐτο χείρων γραμμάτων τὸ ἀξιόπιστον κεκτημένην· δαcrum rescriptum, per sigillum cereum puniceasque propriæ manus litteras idonee munitum, dedit hujustnoli: 'Ο άγιώτατός μου δεσπότης καὶ οἰκουμε νικός πατριάρχης, ἅμα τῇ ἐνδημούσῃ ἱερᾷ συνόδῳ, πρὸς δὲ καὶ τοῖς συγκλητικοῖς ἄρχουσιν οὓς ἐζήτη σας, ἵνα ἀκροάσηται τῆς τοιαύτης ὑποθέσεως καὶ πέρας ἐπιθήσῃ ταύτῃ νόμῳ καὶ τοῖς κανόσι συνάδον, ο μὴ κωλυόμενος ἀπὸ τοῦ προγεγονότος σημειώματος τῇ βασιλείᾳ μου· μετὰ δὲ τὸ ταύτην τὴν ὑπόθεσιν ζητηθῆναι γράψῃ καὶ τῇ βασιλείᾳ μου, καὶ παρὰ ταύτης τὸ δέον οικονομηθήσεται. Μηνὶ Αὐγούστῳ ἐπινεμήσεως ζ'. Sanctissimus Dominus meus et uni versalis patriarcha, una cum sacra synodo, quæ ad urbem est, ac præterea cum ordinis senatorii magistratibus, quos requisivisti, causam hanc audial, eique finem imponal, legibus et canonibus consentanihil eum impediente scripto, quod prius a majstate mea factum est: atque ubi hac causa pervestigata fuerit, majestati meæ scribat, a qua quod opus facto fuerit, curabitur. Mense Augusto indictione VII. Accepto hoc rescripto et causa cognita patriarcha Nicolaus ad imperatorem retulit: epistola ejus (edita in Leuncl. Jus. Gr. Rom., I, p. 271 et in Rhalli et Polli Coll. can. V p. 62. = Patrologice tom. CXIX, col. 863. ) σημείωμα illud olim ab imperatore pronuntiatum impugnat (Εἰ γὰρ καὶ τὸ σημείωμα τῆς ἐκ Θεοῦ βασιλείας σου τεχνικῶς καὶ ῥητορικῶς κατεσκεύασται καὶ πιθανὸν δοκεῖ τοῖς πολλοῖ, ἀλλ᾽ οὔπω καὶ δυνατὸν νόμους ἀνελεῖν καὶ κανόνας καὶ τὴν ἀλήθειαν κατασείσαι. Quamvis enim scriptum a constituta divinitus majestate tua subnotatum. artificiose atque oratorie factum est, ac vulgo fidem mereri videtur, non tamen et leges atque canones evertere potest et veritatem succutere, et nova sanctione opus esse censet. Imperator autem huic consilio non videtur obtemperasse: nam μείωμα imp. Alexii, quod quasi adhuc obtineat laudant Bals. ad c. 33 syn. Trull. (ed. Rhalli ll p. 33) et Blast. E, 21 (ed. Bev: I p. 126), idem esse, si argumentum spectes, videtur atque illud, de quo P. Nicolaus retulerat. Quod si verum est, neum, ση- Quoniam vero ipsi pontifices vicissim Chalcedonensis synodi canonem proferentes, dicebant eos rescriptum supra editum anno 1099, ind vnt, vindicandum crit, cum σημείωμα illud a Balsamone dicatur anno 1087, ind. x, editum esse. Balsamon 1. 1. particulam cjus σημειώματος textualiter exhibet, quam Bouchid. p. 64 et Leuncl. in Jus. Gr. Rom., 1, p. 150, ediderunt: eamdem nos hic damus. Caterum praefatur Balsamon: Τέως δὲ ὀφείλεις εἰδέναι, ὅτι κατὰ τὸν Μάϊον μῆνα τῆς ι' ἐπινεμήσεως τοῦ ςφής τους γέγονε σημείωμα παρὰ τοῦ ἀποδί μου βασιλέως κυρίου Αλεξίου τοῦ Κομνηνού, διαλαμβάνον ὡς τῆς μητροπόλεως τοῦ βασιλείου καὶ τῆς μητροπόλεως Μαδύτων χηρευουσῶν καὶ μελλον σῶν ψηφισθῆναι, διανέστησαν οἱ μητροπολίται, δ Ηρακλείας καὶ ὁ ᾿Αγκύρας, καὶ εἶπον μὴ ἐφείλειν τὰς τοιαύτας ἐκκλησία, κἂν ἐτιμήθησαν τῷ τῆς μητροπόλεως ἀξιώματι, παρὰ τοῦ μέρους τῆς Μεγάλης Εκκλησίας ψηφισθῆναι, ἀλλὰ παρ' αὐτῶν, διὰ τὸ τὴν μὲν Ἐκκλησίαν τῶν Μαδύτων ἐπισκοπὴν εἶναι τοῦ Ἡρακλείας, τὴν δὲ Ἐκκλησίαν τοῦ Βασιλείου ἐπισκ πὴν εἶναι τοῦ ᾿Αγκύρας. Χρησαμένων δὲ τῶν τοιούτων μητροπολιτῶν καὶ τῷ ιβ' κανόνι τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνόδου, διοριζομένῳ σώζεσθαι τῇ κατὰ ἀλήθεια» μητροπόλει τὰ προσόντα αὐτῇ δίκαια ἐπὶ τῇ τιμη. θείσῃ Εκκλησία, διάγνωσις γέγονε βασιλική κατά παρουσίαν καὶ τῆς τότε συνδιαγνωμονούσης συνόδου, ἐφειμένον εἶναι τῷ βασιλεῖ προεδρίας θρόνον ταῖς Ἐκκλησίαις χαρίζεσθαι καὶ τὰς ἐπισκοπὰς ἢ τὰς ἀρχιεπισκοπάς εἰς μητροπόλεις ἀνάγειν, καὶ τὰ περὶ τῶν ψήφων αὐτῶν καὶ τῆς ἄλλης διευθετήσεως ὑποτυποῦν κατὰ τὸ αὐτῷ θελητὸν, μὴ ἐμποδιζομένῳ πρὸς τοῦτο ἐκ τοῦ κανόνος τοῦ διοριζομένου φυλάτ τεσθαι τῇ μητροπόλει τὰ κατὰ τῆς τιμηθείσης επισ σκοπῆς προσόντα αὐτῇ ἀρχῆθεν δίκαια. Καὶ ἀνάγνωθι τὸ τοιοῦτον σημείωμα, ἑρμηνεῦον πῶς ὀφείλε: νοεῖσθαι τὸ σώζεσθαι τὰ δίκαια τῆς παλαιᾶς μητρο πόλεως καὶ τὸ μὴ κατατέμνεσθαι τὴν μίαν ἐπαρχίαν εἰς δύο. Ἡμεῖς γὰρ διὰ τὸ πολύστιχον εἶναι οὐ κατεστρώσαμεν αὐτὸ ἐνταῦθα ἐξ ὁλοκλήρου· τὸ αὐτὸ δὲ σημείωμα μετὰ τὴν διάγνωσιν τὴν περιέχουσαν ὀφείλειν ψηφίζεσθαι τὰς τιμηθείσας Εκκλησίας κατά πρόσταξιν βασιλικὴν παρὰ τοῦ θρόνου τῆς Κωνσταν τινουπόλεως, καὶ μηδὲν μέτοχον ἔχειν ἐπ᾿ αὐταῖς τους πρώην μητροπολίτας, διαλαμβάνει καὶ ταῦτα ῥητῶς. Scire debes, mense Maio, indictione decina, anno mundi 6595, factam esse scripturam signatur a laudabili sanctoque imperatore, domino Alexio Comneno qua continetur, cum Basilæi Madytorumque metropoles orbate suis antistitibus essent, jamque futura esset electio, consurrexisse metropolitanos, Heracliensem et Ancyranum, atque dixisse non illis ecclesiis, tametsi metropolitanam dignitatem adeptæ fuissent, debere prospici per electionem majoris ecclesiæ Constantinopolitance, sed suum: idque propterea, quod ecclesia Madytorum sit episcopatus ad Heracleam pertinens, Busilæi vero ecclesia sit episcopatus Ancyrano subditus. Cumque dicti metropolitani canone duodecimo synodi Chalcedonensi usi essent, quo decernitur, ut salva sint veræ metropoli

ἔλεγον τῆς τελεωτέρας τυγχάνειν τιμῆς, καὶ ἤθελον ταῖς ἀλογίστοις ὁρμαῖς ἐπιτεθῆναι κώλυμα, καὶ ἦσαν κανονικήν προσφέροντες ἀξίωσιν· ἡ βασιλεία μου, τὸ παρὰ τῶν θείων κανόνων δεδομένον ταύτῃ προνόμιον παρορᾶσθαι μὴ θέλουσα, καὶ τὰς ἐπὶ προκλήσει τι μῆς προσελεύσεις τῶν ἀρχιερέων ὡς μή κανονικές μηδ' ἐννόμους τὸ τῆς ἐφέσεως ἀποτέλεσμα μὴ λαμβά νειν ἐθέλουσα, εὐδοκεῖ μὴ ἄλλως ἐπισκοπὴν εἰς προβαθμιώτερον θρόνον ἀνάγεσθαι, ἀρχιεπισκοπῆς δη λονότι ἢ μητροπόλεως, εἰ μὴ ὁ κατὰ καιροὺς βασιλεὺς οἴκοθεν ὁρμηθείς, χάριτος ἀνθρωπίνης μή μεσολαβούσης οὐκ εὐπρεποῦς, βουληθείη ταύτῃ τὸ έπαναβεβηκὸς ἀξίωμα παρασχεῖν, ἢ τιμῇ τῆς πόλεως ἢ πίστει τῇ πρὸς τὴν εὐαγῇ Ἐκκλησίαν ἢ τοῦ προεστῶτος αὐτῆς τὴν ἀρετὴν σεβασθείς, κἀντεῦθεν αυθόρμητος γεγονώς πρὸς τὸ χαρίσασθαι τὴν τιμήν, Καὶ τῷ γε δι' ἀνθρωπίνην προσπάθειαν καὶ τρόπον οὐκ ἐπαινούμενον τὸ ὑπερβεβηκός χαριζομένῳ τῆς τάξεως τὸ ἀπὸ τῶν θείων κανόνων δέος ἐπανατείνετ ται· οἷς ἵνα μή περιπέσοι πολλάκις ο βασιλεύς, ἐφίησι καὶ τοῦτο τῷ κατὰ καιροὺς ἁγιωτάτῳ πατριἀρχῃ, μὴ ἄλλως καταστρωννύειν τὸ παρ' οιουδήτινος προκομιζόμενον πιττάκιον χάριν προεδρίας τῆς οἱα οὖν Ἐκκλησίας, μηδὲ τὸν προεστῶτα αὐτῆς τοῖς ἀρχιεπισκόποις ἢ τοῖς μητροπολίταις συγκαταλέγεσθαι, εἰ μὴ ὁ πατριάρχης περὶ τούτου ἀνενεγκών τη βασιλικῇ ἐξουσίᾳ καὶ τὰ περὶ τῶν θείων κανόνων ἀναδιδάξας μάθῃ, ὡς κατὰ τὸ ἐφειμένον οἶκοθεν ὁ βασιλεὺς ἐξ εὐλόγου προφάσεως τῇ ᾿Εκκλησίᾳ τὴν τιμὴν ἐχαρίσατο. Τότε γὰρ καὶ προσδέξεται τοῦτο, καὶ τῇ τῶν ὑπ' αὐτὸν ἀρχιερέων όμηγύρει συγκατ ταλέξει τὸν εἰληχότα ἐκ βασιλέως τὴν κρείττω για μήν. qui ad imperatorem acccdendo sublimiorem thro- τοῦ ὑψηλοτέρου ἀξιουμένους θρόνου παρὰ κανόνας num consequerentur, honorem illum perfectiorem præter canones adipisci, libidinesque istas rationis expertes coerceri volebant, adeoque postulatum canonibus consentaneum offerebant: majestas mea, quæ sibi concessum a sacris canonibus privilegium neglectui haberi non vult, et pontificum profectiones ad se, majoris honoris ambiendi causa, veluti non canonicas, neque legitimas, haudquaquam vult eis ex animi voto succedere, statuit ut episcopatus non aliter ad thronum gradus altioris provebatur, archiepiscopatus puta, vel metropolis, quam si ex semetipso impulsus imperator id temporis rerum potiens, nulla interveniente humana gratia, quæ parum honesta sit, dignitatem eminentiorem ei concedere voluerit; idque vel ob honorem ipsius civitatis, vel ob Gdem erga religiosam illam ecclesiam, vel virtutis in eo qui præest, veneratione ductus; atque hinc motu proprio incitatus, ut eum honorem largiatur. Ac ei sane, qui propter affectionem humanam perque non laudabilem modum sublimiorem largitur ordinem, ex canonibus sacris metus incutitur. In quos ne sæpius imperator incurrat, hoc quoque sanctissimo cujusque temporis patriarchæ permittit, ne aliter monumentis inserat allatam a quocunque breven, de præsidentia cujuscunque ecclesiæ, nec antistes ejus inter archiepiscopos aut metropolitanos recipiatur quam ubi patriarcha re ad imperatoriam potestatem relata, caque de sacris canonibus edocta; cognoverit, imperatorem pro suo jure, motu proprio, justa de causa, honorem illum ecclesiæ lərgitum esse. Tunc enim et brevem recipiet, et ab imperatore ornatum majori dignitate subditorum sibi pontificum coetui aggregabit. Imp. Alexi Camneni aurea bulla, qua magistro Leoni Cephaliæ Mesolimnii possessio conceditur. lucipit Εφθασεν ἡ βασιλεία μου ΙΧ. Imp. Alexii Comneni aurea bulla, qua Christodulo monacho insula Patmos ad monasterium ibi conden - dum conceditur Oculis Omnibus utique justa ac Deo grata precan- Καὶ πᾶσι μὲν ὑπέχειν τὰς ἀκοὺς τοῖς εὐλόγως tibus aurem præbere justum et ab ipso Deo præ- τὰς αἰτήσεις ποιουμένοις δίκαιόν τε ὁμοῦ καὶ θεοφι jura, quæ in ecclesiam majori ornatam honore habet: disertis hæc quoque verbis complectitur. Anno 1087. promulgata est imperatoria sententia, præsente syInedita. Vide Zach. a Linnodo, communique tunc suffragio decernente, ut im- genthal in suis Prolegomenis, p. xvIII. peratori permissum sit, præsidentiæ thronum eccle- Anno 1088. - Hanc bullam in ipso monasiis largiri, et tam episcopatus, quam archiepiscopalus sterio repertam edidit Ross Reisen auf den Griech. in metropoles erigere: quaque pertineant ad ele- Inseln II, p. 179. Idem p. 155 hac narrat: ctiones in his faciundas, cæteraque recte constituenda, meis in bibliotheca cistellam clausam exposuerunt pro libitu suo disponere citra ullum canonis illius quæ thesaurum summopere expetitum continebat. impedimentum, qui decernit, ut salva sint metropoli Et thesaurum quidem de industria dico illam comjura sua, quæ in episcopatum honore auctum jam- plecti. Quid enim? Bullas ibi qua Iraginta aut pridem habet. Quum sane scripturam signatam le- quinquaginta imperatoria manu sigillatas inde a gito, declarantem, quo pacto intelligi debeat, salva Sæculo XI usque ad captam Constantinopolin easmanere jura veteris metropolis, nec unam provinciam que genuinas habes; quæ quia donat ones, jusin duas scindi. Nos enim propterea, quod prolixa sit, sasve monasteriis prestationes (ex. gr. navium danhic integram non inseruimus. Eadem illa scriptura darum) indicant, documenta administrationis insignala postquam exposuit, debere majorem nanc- perii Byzantini rara, imo unica exhibent. Ex his tis dignitatem ecclesiis eligi episcopos imperato- que antiquissime notæe, papyracea sunt, que rerio jussu a throno Constantinopolitano, nec debere centioris, membranacea. › metropolitanos pristinos ullam in eis partem habere, Ex interpretatione nostra. Edit. Patr.

a fortiori, si totam vitam Deo consecrant. Idcirca ejusmodi omnibus præter quam quod Deus auxiatur, nos qhoque pro viribus succurramus, divi memores Apostoli qui dicit per ejusmodi opera justitiam ac legem adimpleri. Idcirco majestas mea omnibus quidem se æquam præstare, omnes etiam beneficiis quæ e corde nostro quasi largitatis rivuli scaturiant, devincire propositum semper habuit, sed eos praesertim qui, vitam mo nasticam agentes rebus inundanis abrenuntiarunt. Hanc ob causam quoque Christodulo, monacho at - que eremitæ religiosissimo, qui antehac vitam devotam piisque exercitiis plenam in monte Latri habuerat, operibus humanitatis, Deo instigante, unice intentus, aurem praebuinus facilem, ea siquidem suppliciter petenti, quæ cum ratione itemquo Dei voluntate mire congruunt; imo pergratanter annuimus. Cum enim vir sanctus quietis studio vitaeque solitariæ amore ductus diversorium vite ipsius moribusque conveniens quæsisset, insulamıque delegisset Patmon, asperam quidem et inamœnam, sed fertilem, si fructus spectes spirituales, si quis semina Deo grata recondere velit in hac quasi virtutum officina (a principio enim privilegii particeps fuisse cujusdam videtur, quod ibi Glius tonitru a Christo maximopere dilectus habitasset; sitaque dein est ita ut propter distantiam a continenti a paucissimis frequentetur), supplex me adiit ut λὲς καὶ τῆς θείας ἐχόμενον ἐντολῆς, τοῖς δέ γε κατ' ceptum est si iidem virtutibus insignes sunt; idque ἀρετὴν διαφέρουσι, καὶ ὅλως διὰ βίου ἀνακειμένοις Θεῷ, πολλῷ μᾶλλον δὲ θειότερον καὶ κρείττονος λήγου ἐπάξιον. Τὸ γὰρ συναίρεσθαι τούτοις καὶ χεῖρα ὀρέγειν βοηθείας, ἐν οἷς ἄρα καὶ δέοιντο, Θεοῦ ἄν τικρυς συνεργεία, κατὰ τὸν μέγαν καὶ θεῖον Από στολον, καὶ τῆς ἐναρέτου πολιτείας καὶ διαγωγής συντήρησις. Διά τοι τοῦτο καὶ ἡ βασιλεία μου καὶ πᾶσι μὲν τοῖς ἄλλοις δίκαιον ἡγεῖται συμπαθέστερον ἐπικλίνεσθαι καὶ τὰς τοῦ ἐλέους ἐποχετεύειν πηγὰς δαψιλεῖς, μάλιστα δὲ τῶν ἁπάντων οἷς κατὰ μονὰς ὁ βίος ἐστὶ καὶ τῆς κοσμικῆς ἀποδιῃρημένος περιφορᾶς καὶ συγχύσεως. Ενθεν τοι καὶ τῷ εὐλαβεστάτῳ μοναχῷ Χριστοδούλῳ καὶ ἡσυχαστῇ, τῷ πρὶν ἐν τῷ ὄρει τοῦ Λάτρους τὰ κατὰ Θεὸν ποιουμένῳ διατριβὰς καὶ τὸν ἀσκητικὴν διανύοντι δίαυλον, ἡσυχίας τυγχάνοντι διαπύρῳ ἐραστῇ καὶ ἔργον τιθεμένῳ διηνεκὲς ἐν τοῖς τοῦ Θεοῦ δικαιώμασι κατὰ μου νὰς ἀδολεσχεῖν, αίτησιν προτειναμένω μάλα θεάρε στόν τε καὶ εὔλογον, ὑπέσχε τὰς ἀκοὰς ἡ γαληνότης ἡμῶν συμπαθῶς καὶ τὴν αἴτησιν ἐξεπλήρωσεν εύο χερῶς. Ἐπεὶ γὰρ ὁ θεοφιλής οὗτος ἀνὴρ δι' ἔρωτα ἡσυχίας καὶ πόθον βίου ἐρημικοῦ καταγώγιον ἐπεζήτει εὑρεῖν τῷ οἰκείῳ τρόπῳ καὶ βίῳ κατάλληλον, διέγνω δὲ τὴν Πάτμον νῆσον, ἄλλως μὲν οὖσαν τρα χεῖάν τε καὶ λυπράν, πίειραν δὲ καὶ πρὸς καρπῶν ἐπιτηδειοτάτην πνευματικών φοράν, εἴ τι; ἐν αὐτῇ καταβαλεῖν ἐθέλοι τὰ θεοφιλῆ τῶν ἀρετῶν σπέρματα, καὶ ἀρετῆς, ὡς εἰπεῖν, ὑπάρχουσαν ἐργαστήριον (πρώτως γὰρ διὰ τὸ καθάπερ τινὰ κλῆρον εἰληφέναι vi mandati ea quæ in insula Co possideret inde τὰς ἐν αὐτῇ τοῦ τῆς βροντῆς υἱοῦ καὶ τῷ Χριστῷ διαφερόντως ηγαπημένου διατριβάς, ἔπειτα δὲ καὶ διὰ τὸ τῆς θέσεως τοῦ τόπου ἐρημικὴν καὶ μονώτατον, καὶ μή τινας ἔχειν τοὺς ἐκεῖ παραβάλλοντας διὰ τὸ τῆς ἠπείρου ἀπῳκῆσθαι μακράν), προσῆλθε τῇ βασιλείᾳ μου, εκλιπαρῶν μάλα περιπαθῶς συλλή πτορα ταύτην ἐφευρεῖν πρὸς τὴν τοῦ οἰκείου ἐκπλήρωσιν ἐφετοῦ, καὶ ἐξαιτούμενος ἀφορισθῆναι μὲν ἀπ' ἐντεῦθεν τῷ δημοσίῳ τὰ ἐν τῇ νήσῳ Κῷ ὁθενδήποτε αὐτῷ προσκτηθέντα ὅσα καὶ οἷά εἰσι, ἀντιλαβεῖν δὲ τὴν εἰρημένην ἅπασαν νῆσον δῶρον ἀναφαίρετον, καὶ ἐκκοπῆναι μὲν τὰ ἐπικείμενα ταύτῃ δημόσια τέλη ὅσα καὶ οἷά εἰσι, ἐλευθέραν δὲ τὴν τοιαύτην νῆσον δωρηθῆναι αὐτῷ καὶ πάσης ἀπηλλαγμένην σεκρετικῆς συζητήσεως, ὡς ἂν φροντιστήριόν τι ἐν αὐτῇ ἀνεγείροι, τοὺς οἰκείους τε μαθητὰς ἐπὶ τὸ αὐτὸ συναγάγοι, καὶ οὕτως ἀπερισπάστως προσομι λοίη Θεῷ καὶ τὰς ὑπὲρ τοῦ κράτους ἡμῶν θερμοτέρας ποιεῖτο εὐχάς. η Οθεν τῆς τούτου ἐπακούσασα παρακλήσεως ἡ ἡμῶν θεοσέβεια διορίζεται διὰ τοῦ παρόντος εὐσεβοῦς χρυσοβούλλου λόγου, προσαφορισθῆναι μὲν τῷ δημοσίῳ κατὰ τὴν αἴτησιν τοῦ εὐλαβεστάτου γέροντος - ὅσα καὶ οἷα ἐν τῇ νήσῳ Κῷ ὁθενδήποτε αὐτῷ προς εκτήθησαν, δωρεῖται δὲ αὐτῷ τὴν δηλωθεῖσαν νῆσον μετά πάσης αὐτῆς περιοχῆς καὶ διακρατήσεως, οὐ καιρικῶς οὐδὲ χρόνοις ἀριθμητοῖς, ἀλλ' ἐπ' ἀναφαιρέτῳ καὶ διηνεκεί δεσποτείᾳ καὶ κυριότητι καὶ ἄχρις ἂν ὁ παρών διαρκοίη αἰών, διορισαμένη ἐκκοπῆναι τε καὶ λογισθῆναι καὶ τὰ ταύτης ἅπαντα δημόσια τέλη και βάρη, οἷα καὶ ὅσα τυγχάνουσι, τῆς προγραφῆς τοῦ λογισμοῦ γιγνομένης ἐν τοῖς σεκρετικοῖς χάρτοις διὰ κινναβαρεως χειρὶ τοῦ πρωτοπροέδρου Ross. πρωτοπαρέδρου edidit. ZACH. LINGENTH. separarentur; ut dictain insulam totam doni inalienabilis titulo ac jure reciperet, abolitis ibidem cujuscunque generis vectigalibus et rescissis discussionibus quibuscunque; monasterium ibi ædificandum esse, ejusque sodales et discipuli ascetica in Deo vite operam dantes pro regni nostri hono preces jugiter facturos esse. Audita hujus viri supplicatione, pro pietate nostra vi aureæ hujusce bullæ decernimus, ut secundum quod senex religiosissimus expetit, quæcunque in Co insula possidet fisco incorporentur. Dono deinde eidem concedimus memoratam insulam qualis quan - laque est, non ad tempus aut interim, sed in ditionem perpetuam et dominatum per omne sæculum, idque rescissis quibuscunque tribulis et vectigalibus in rationum reddendarum redditarumve tabulis iuscriptis et manu Constantini praesidis et Chœrosphacti domus nostræ cinnabari sigillatis. Etenim majestas mea µt sacrificium eximium et optimis auspiciis peractum illam insulam Deo sacram statuit; que deinde per omnia tempora nostra

imperatoria jurisdictione exempla et libertate in- Κωνσταντίνου καὶ ἐπὶ τῶν δεήσεων τοῦ Χοιροσφά tegra donata uni Deo et monachis sacra erit, quibus solis fas est ibi degere, et qui laicos omnes, qui ob commercium aliasve vitæ civilis rationes ibi commeare velint, inde excludendi jus habebunt. Vestibus porro mundanis ii soli utuntor qui mercede conducti monachis officia præstant, iique cœlibes sine uxoribus liberisve erunt. Videlicet majestas nostra omnem scelera patrandi viam atque ansam Satana rescindit. Delicatulos igitur et nocivos, mulieres, pueros eunuchosque qui innocentiæ plerumque bellum machinantur, ab ista insula prohibemus se, cundum fundatoris preces coram mesexhibitas, exceptis utique qui monachorum necessitatibus inserviunt viris coclibem vitam profitentibus, qui monachorum aliquantisper similes cultu tantum externo differunt. Occupabit igitur insulam vir sæpe memoratus cum monachis suis præsentibus ac futuris, insuper monasterium in Patmo insula construendum in perpetuum, sine vectigalium gra vamine, independenter, inalienabiliter, in æternum. Propriis porro eam statutis gubernabit; et si, Deo ita volente, ex aspera et inamana fertilem et opulentam labore suo reddiderit, ipsi et monachis suis propriam fore volunius ita ut nemini prorsus administrationis rationem reddat. Attamen hæcce insulæ dictæ donatio hanc restrictionem habet ut extra ipsam in alia quacunque insula fundum acquirere nequeat. Quæcunque autem in Co insula huc usque possessa tenet,ut monasterio ibidem abjudicanda fisco addicentur, exceptis Lipso ac Lero insulis, quas ad hunc usque diem in ditione habuit. llis itaque vi et tenore bullæ aureæ antehac a nobis emissæ in posterum quoque præerit, nullo, ut diximus, ſundo in quacunque alia insula superacquisito. Hlas igitur solas et Patmon insulam vir ille religiosus et monachorum ei subditorum tumn præsentium tum futurorum concilium gubernabit, ita tamen ut monasterium in insula exstruendum illis quos nominavimus dominetur indesinenter, inviolabiliter, sine reprehensione, quippe quod ut dominationem Grmam et omnimodam exerceat dignum sit. Quæ dominatio nemini subjecta, sui juris totam insulam in omne tempus complectetur, propriis utens institutis ac legibus ex animo fundatoris, monachi religiosissimi Christoduli. Ista porro insula, uti supra declaravimus, nunquam personis sive regiis, sive metropolitanis, sive episcopalibus, sive ecclesiasticis, sive quibuscunque privatis subjicienda erit. Nunquam eo exsul relegari poterit. Quid multa? Liberi per onine tempus bullæ hujusce aurcæ quam pietas nostra dictavit, libertate et jurisdictione sua fruentur. Adde quod tota dicta insula et monasterium cum monachis, insula dein parva exempta erit ab omni auctoritate militari aut civili Romanorum, Russorum, Barannorum, Culpimmorum, Inglinorum, Francorum, Nemnitzorum, Bulgarorum, Saracenorum, Alanorum, Abasgorum, Albanianum, Lege ὅτων ID. κτου τοῦ οἰκείου ἀνθρώπου τῆς βασιλείας μου.; γὰρ ἐξαίρετόν τι ἀνάθημα καὶ καλλιέρημα μέγιστον διὰ μέσου τοῦ τὴν αἴτησιν ἀνενεγκόντος μοναχοῦ τὴν τοιαύτην νῆσον ἡ βασιλεία μου ἀφιεροὶ τῷ Θεῷ, καὶ ἔσται ἀπό γε τῆς σήμερον καὶ εἰς τοὺς ἑξῆς ἅπαντας καὶ διηνεκεῖς χρόνους απεσπασμένη μὲν τῶν βασιλικῶν δικαίων, ἀπηλλαγμένη δὲ καὶ τῶν σεκρετικῶν ἀρκύων, μόνῳ δὲ ἀνατεθειμένη Θεῷ καὶ τοῖς ἐν αὐτῇ μοναχεῖς, οἱ καὶ μόνοι ἐν αὐτῇ αὐλισθήσονται, μὴ συγχωροῦντές τισι τῶν λαϊκῶν λόγῳ παροικίας έγ κατοίκους ταύτῃ γίνεσθαι, εμπορίας ίσως ἢ ἄλλο τι ἐπιτήδευμα βίου μετερχομένους. Μόνοι γὰρ ἐν κοι σμικῷ σχήματι τῇ νήσῳ ἐγκατοικήσουσιν οἱ μισθαρ νοῦντε; τοῖς μοναχοῖς, καὶ οὗτοι ἄζυγες καὶ μήτε γυναιξί συνοικούντες, μήτε μὴν παῖδας ἔχοντες. Πάν σαν γὰρ ὁδὸν πονηρᾶς μεθόδου ἀποκλείει τῷ Σατανά ἡ βασιλεία ἡμῶν· καὶ διὰ τοῦτο τοῖς λείοις τε καὶ βλαπτικοῖς προσώποις, γυναιξί τε καὶ παισὶ καὶ εὐσ νούχοις, ἀφ᾽ ὧν ὡς τὰ πολλὰ κατὰ τῆς ψυχῆς ἀναβ ειπίζονται πόλεμοι, ἄβατον εἶναι τὴν νῆσον παντάπασι διορίζεται, καθὰ δηλονότι καὶ ὁ εὐλαβέστατος οὗτος ἀνὴρ τὴν βασιλείαν μου ᾐτήσατο· πάρεξ μέ τοι τῶν μισθίων, ὡς εἴρηται, ὅσον (13; χρήζουσιν οἱ μοναχοὶ εἰς δουλείαν τῆς νήσου, καὶ τούτων ἄζυγα βίον ἐχόντων, καὶ ἐγγὺς τἄλλα τῆς μοναχικῆς πολι τείας τυγχανόντων, κἂν μόνῳ τῷ σχήματι διαλλάτ τιεν. Καθέξει οὖν τὴν τοιαύτην νῆσον αυτός τε δ πολλάκις μνημονευθεὶς εὐλαβέστατος ἀνὴρ μετὰ τῶν ὑπ' αὐτὸν μοναχῶν, τῶν τε νῦν ὄντων καὶ τῶν ἐς ὕστερον ἐσομένων, καὶ σὺν τούτοις ἡ παρὰ τούτου ἀνεγερθησομένη ἐν τῇ νήσῳ Πάτμῳ ἱερὰ μονὴ ἀτελῶς, ἀθαρῶς, κυρίως καὶ αὐθεντῶς, ἀναφαιρέτως σε καὶ αἰωνίως· καὶ καθὼς ἂν συνεργοίη τούτῳ Θεός, κατὰ τὸ αὐτὸ βουλητὸν ταῦτα διαθήσειε, κἂν εἰς εύφορωτάτην τε καὶ εὐπρόσοδον ἐκ λυπρᾶς καὶ τρα χείας τῇ οἰκείᾳ μεταγάγοι σπουδῇ, εἰς ἴδιον κέρδος τὰς ἐντεῦθεν προσόδους λογίσεται σὺν ἅμα τοῖς ὑπ' αὐτὸν μοναχοῖς, μὴ παρά τινο; τὸ σύνολον λογοπραγούμενος ἢ ἀνακρινόμενος. Αποχρῶσα μέντοι ἔσται τούτῳ ἡ ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ νήσῳ διαιωνίζουσα δωρεὰ τῆς βασιλείας μου, καὶ οὐκ ἔξω τῶν ὁρίων ταύτης καθ' ἑτέραν νῆσον ἐπικτήσεται τι τὸ σύνολον. Καὶ αὐτὰ γὰρ ὅσα ἐν τῇ νήσῳ Κῷ ὀθενδήποτε αὐτῷ προσ εκτήθησαν μέχρι τοῦ νῦν, τῷ δημοσίῳ ἀπεντεῦθεν προσαφορισθήσονται, καὶ ὡς μηδέποτε τῇ κατ' αὐτ τὸν μονῇ προσαρμόσαντα λογισθήσονται, πάρεξ μένο τοι τοῦ ὁλοκλήρου νησιδίου τῆς Λειψὼς καὶ τῶν ἐν τῇ νήσῳ Λέρῳ δεσποζομένων παρ' αὐτοῦ μέχρι τοῦ νῦν. Τῶν γὰρ τοιούτων δεσπόσει κατὰ τὴν τῆς προ γεγονυίας παρὰ τῆς βασιλείας μου ἐπὶ τούτοις χρυ σοβούλλου γραφής περίληψίν τε καὶ δύναμιν, καὶ καθὼς ἄχρι τῆς δεῦρο δεσπόζων τούτων ἐτύγχανε ἕτερον δέ τι κατ' οὐδένα τρόπον ἐν οἰᾳδέ τινι νήσῳ οὐδαμῶς ἐπικτήσεται. Αὐτῶν δὲ τούτων μόνων καὶ τῆς ὅλης νήσου Πάτμου ὅ τε ἱερὸς οὗτος ἀνὴρ καὶ οἱ ὑπ' αὐτὸν σύμπαντες δεσπόσους μοναχοί, οἱ τε Ross. conj. αὐτῷ. Equidem legerim καὶ καθὺς ἂν συνεργῶν τούτῳ Θεὸς κατὰ τὸ αὐτῷ βουλ. ID.

νῦν ὄντες καὶ οἱ μετὰ ταῦτα ἐσόμενοι, ἔτι δὲ καὶ ἡ et omnium quorumque Romanorum ac gentilium ἐν τῇ νήσῳ Πάτμῳ, ὡς εἴρηται, ἀνεγερθησομένη etc. judicum, exercitus ducum, quæstorum, adi μονὴ ἔσται κυριαρχοῦσα τούτων ἀπαρασπάστως τε lium, exempti ab onere sportularum, annonæ καὶ ἀνυπεξαιρέτως, ὡς πάσης σεκρετικής ευρεσιλο- militaris, fori mularii, burdonum, semiburdonum, γίας, μᾶλλον δὲ γλωσσαλγίας, ὑπερτερούσα, καὶ equorum admissariorum, asinorum item, asinaἀδιάσειστον καὶ ἀπερίτρεπτον τὴν ἐπ' αὐτοῖς δεσπο» rum, caballarum, boum rusticorum et gregariorum, τείαν ἔχειν ὀφείλουσα εἰς αἰῶνα τὸν ἅπαντα· ἥτις suum, ovium, caprarum, bubalorum, leporum, cerκαὶ αὐτοδέσποτος καὶ αὐτεξούσιος μετὰ τῆς ὅλης vorum, canum venaticorum, rusticorum et aliorum νήσου διαμενεῖ ἐς ἀεὶ, καθ᾿ ἑαυτὴν ἀγομένη και quadrupedum; anserum, anatum, perdicum, pavoδιευθυνομένη κατὰ τὸ μέλλον ἐπὶ ταύτῃ γενέσθαι num, gruum, cycnorum, phasianorum, avium silvaτυπικὸν καὶ τὴν διάταξιν παρὰ τοῦ δηλωθέντος εὐticarum aut mansuetarum, columbarum et aliarum λαβοῦς μοναχοῦ Χριστοδούλου καὶ κτήτορος, καὶ volucrium, ovorum omnis generis; a præstatione οὔτε αὕτη, οὔτε τὰ ὑπ' αὐτὴν, ὡς ἄνωθεν εἴρηται, fructuum emptorum; a vectigali pro aere, fumo,´ οὔτε ἡ νῆσος αὐτὴ ὑπὸ βασιλικὰ ἢ μητροπολιτικὰ ἢ fabricis; a castrorum inelatione, a viis stratis, ponἐπισκοπικὰ ἢ ἐκκλησιαστικὰ ἢ ὑπό τινα ὅλως ίδιω tibus etc. Ferrum ac massam non prastabunt; niτικὰ ὑπαχθήσεται πρόσωπα· οὔτε μὴν ἐξόριστός τις hil debebunt judicibus, mercatoribus, caeteris magiπεμφθήσεται πώποτε ἐν αὐτοῖς, ἀλλ' ἐλευθεριάσουσι stratibus, ducibus oficialibus, quæstoribus et caleκαθαρῶς ἄχρις αἰῶνος παντὸς, καὶ πλουτήσουσι διὰ ris viris dignitate vel auctoritate indutis; nihil τῆσδε τῆς εὐσεβοῦς χρυσοβούλλου γραφῆς τὸ αὐτο iidem militibus pabuli, etc., præbere tenentur; δέσποτόν τε καὶ ἐλεύθερον. Εξκουσευθήσεται μέντοι depulatos, exsules conducere iis necesse non erit; ἥ τε ῥηθεῖσα ἅπασα νῆσος, καὶ αὐτὴ ἡ μονὴ μετά vectigal pro vino, carne, caseo aliisque similibus τῶν ὑπ' αὐτὴν πάντων, πρὸς δὲ καὶ τὸ διαληφθὲν non solvent; armare naves, sagittarios non debent; νησίδιον μετὰ τῶν ἐν αὐτῷ πάντων, ἀπό τε μιτάτων commercium bovinum, alimentorum, olei liberum; ἀρχόντων ταγματικῶν καὶ θεματικῶν, Ρωμαϊκῶν τε lini et ejus seminis, item ac ceræ et mellis. Ligna παραταγῶν καὶ ἐθνικῶν· ἔτι τε 'Ρώσων, Βαράννων, ubi volent cædent; asseres secabunt, fossas fodieni; Κουλπίννων, Ιγγλίνων, Φράγγων, Νεμίτζων, Βουλ hospitio eis excipiendi non sunt omnis generis γάρων, Σαρακηνῶν, ᾿Αλανῶν, Ἀβασγών, ᾿Αθανά magistratus, duces militum, judices, inspectores, των καὶ λοιπῶν ἁπάντων Ῥωμαίων τε καὶ ἐθνι scribæ, justitiarii et vicarii taxiarchi, turmarchi, κῶν· ἀντιμιτάτων· φραγγιτάτων· ἀπομιτάτων chartularii, comites et quotquot sunt rei publica απλήστων ἢ μεσαπλήστων κριτῶν, στρατηγών, negotiatores. Inviolabiles sunt et muniti contra ἀπαιτητῶν· καὶ τῶν ὑπὲρ τῶν ἀπλήστων χορείας G quamcunque injuriam nunc et semper. χρειῶν· ἐπιθέσεων μονοπροσώπων· δόσεως κανισκίων ἢ ἀντικανισκίων· σιταρχήσεως κάστρων· ἀγορᾶς μουλαρίων, μεσομουλαρίων, βορδωνίων, μεσοβορδωνίων, ἵππων, παρίππων, κηλωνίων ὀνοκηλωνίων, ἀνοθηλείων, φορβάδων, βοῶν ἐργατικῶν καὶ ἀγελαίων, χοίρων, προβάτων, αἰγῶν, ἀγε λάδων, βουβάλων, λαγωῶν, ἐλάφων, κυνῶν λαγωνικῶν ἢ ποιμενικῶν, καὶ λοιπῶν τετραπόδων ζώων χηνῶν, νηττῶν, περδίκων, ταώνων, γεράνων, κύκνων, φασιανῶν, ὀρνίθων ἀγρίων ἢ χειροήθων, περιστερών καὶ λοιπῶν πτηνῶν, καὶ τῶν ἐξ αὐτῶν πάντων ὠῶν· παροχής γεννήματος ἐξ ἀγορασίας γεγενημένης. ἐνοχῆς ἀνωτέρων ἢ ἑτέρων πρακτόρων καὶ ἀρχόντων οἰκοδομῶν· προσόδων αερίων, καπνίων, ἀερικοπρά των, κομοδρόμων· συνωνῆς καστροκτισίας, οδοστρῶν, γεφυρών, παροικιατῶν, ἐννόμων, φραγγομι τῶν, φραγγετῶν· σιδήρου δόσεως ή καρφοπετάλου καὶ μαζίου· ἐκβολῆς χρειῶν τῶν χορηγουμένων δι κασταῖς ἢ πράκτορσιν ἢ ἑτέροις ἄρχουσι, δουξί, καπετάνοις, στρατηγοῖς, ἀπαιτηταῖς καὶ λοιποῖς πρέσβευσιν ἐθνῶν διερχομένοις, ἢ καὶ στρατιᾷ τινι· δόσεως προσκυνητῶν· ἐκβολῆς χορτασμάτων· διατροφῆς προελευσιμαίων, βεστιαριτών, μανδατώρων τοῦ δρόμου πρέσβεις ἀγόντων ἢ ἐξορίστους ἢ κατά τινα ἄλλην χρείαν διερχομένων, βασιλικῶν ἀνθρώπων ἐπί τινα ἀποστελλομένων δουλείαν τοῦ δημοσ σίου· ἐκδανεισμοῦ γεννήματος οἶνου, κρεῶν, τυροῦ καὶ ἑτέρων παντοίων εἰδῶν· ἐξοπλίσεως πλωΐμων, τοξοτῶν, ἱπποτοξοτῶν, ματζουκάτων, κουνταράτων καὶ ἑτέρων στρατιωτῶν· ἐξωνήσεως ζευγαρίων, σίο του, κριθῶν, βρώμου, οσπρίων παντοίων, ἐλαίου, κέγχρου, λιναρίου καὶ τοῦ τούτου σπέρματος, καν νάβεως καὶ τῶν ἄλλων σπερμάτων· κηρίου ἢ μέλιτος παροχῆς· κοπῆς καὶ καταβιβάσεως οιασδήποτε ξυλῆς, ἢ μετακομιδῆς ἑτέρου εἴδους· κτίσεως..... ἀγρῶν, ζερμώνων πολεμικῶν, χαρδῶν καὶ λοιπῶν ἄλλων· πρίσεως σανίδων· φοσσάτου διατροφῆς καὶ ἀπλήστων ἐπὶ πόλεμον ἀπιόντος ἢ ὑποστρέφοντος· καθίσματος καὶ ὑποδοχῆς τῶν ἐν ὑπεροχῇ ἀρχόντων, δομεστίκων τῶν σχολῶν, δουχῶν, καπετάνων, στρατιωτῶν, κριτῶν καὶ τῶν ἀντιπροσωπούντων αὐτοῖς ἐποπτῶν, στρατευτῶν, ὀρθωτῶν, ἀναγρα φέων, ἐξισωτῶν, δικαιοφρόνων, συνόδων, τοποτηρητῶν, ταξιάρχων, τουρμάρχων, μεράρχων, χαρτουλάρχων τοῦ δρόμου καὶ τῶν θεμάτων, κομήτων.. δομεστίκων τῶν θεμάτων, δρουγ γαροκομήτων και παραφυλάκων καὶ παντὸς ἑτέρου δουλείαν τοῦ δημοσίου μεταχειριζομένου· καὶ λοιπῆς An ἀθαμάνων? ID. Forte χαρτουλαρίων. ΙD. PATROL. GR. CXXVII. De vocibus Graeco-barbaris quæ in_textu se quuntur, consule Du Cangii Glossariumn. EDIT.

ἁπάσης ἐπηρείας τε καὶ κακώσεως, νῦν δὲ οὔσης καὶ ἐ; ὕστερον ἐπινοηθησομένης, καθὼς ἂν ὁ καιρὸς καὶ τὰ πράγματα ἐπιζητοῖεν γίνεσθαι. loc igitur mandamus et prohibemus ne quis secretariorum civilium aut militarium; ne fiscarii, œconomiædium sacrarum; inspectores domaniorum regalium, curatores senum, orphanotrophiorum; ne quis ærarii privati præses, chartularius notariusve quocunque tempore aut quocunque modo bujus aureæ bullæ tenorem mutare aut vim minuere præsumat. Datum mense Aprili, κι indict., anni 6596, qui idem annus est pii nostri a Deo traditi regni. Διὸ παρεγγυώμεθα καὶ πάντας εξασφαλιζόμεθα ἀπό τε τῶν κατὰ καιροὺς σεκρετηρίων γενικών καὶ στρατιωτικῶν λογοθέτων τῶν ἐπὶ τῆς ἡμετέρας σα κέλης καὶ τοῦ βεστιαρίου, οἰκονόμου τῶν εὐαγῶν οἴκων, τῶν ἐπὶ τῶν οἰκειακῶν καὶ τῶν ἐφόρων τῶν βασιλικῶν, κουρατόρων ἰδικῶν, γηροτρόφων, όρφα νοτρόφων, τῶν ἐπὶ τοῦ θείου ταμείου ἡμῶν,. κουρατόρων τοῦ οἴκου, τῶν ἐλευθέρων καὶ τῶν..... οἰκιστικῶν, καὶ τῶν ὑπ' αὐτοὺς λογαριαστών, χαρ τουλάρων, βασιλικῶν νοτάρων καὶ νοτάρων τοῦ μηδένα τῶν ἁπάντων ἐν οἱῳδήποτε χρόνῳ καθ' οιον δήτινα τρόπον ἐπ᾽ ἀδείας ἔχειν ἀθετεῖν μερικώς ἢ καθ' ὁλόκληρον τον παρόντα χρυσόβουλλον λόγον τῆς βασιλείας μου, γεγενημένον κατὰ τὸν Ἀπρίλιον μήνα τῆς ἐνδεκάτης ινδικτιῶνος ἐν ἔτει τῷ, σφής, ἐν ᾧ καὶ τὸ ἡμέτερον εὐσεβὲς καὶ θεοπρόβλητον υπεσημήνατο κράτος. Alexins in Christo Deo imperator fidelis et autocrator Romanorum Comnenus. Χ. Αλέξιος ἐν Χριστῷ τῷ Θεῷ πιστὸς βασιλεὺς καὶ αὐτοκράτωρ Ῥωμαίων ὁ Κομνηνός. Novella de possessionibus monasterii Laure. Inc. Τῆς ὑπὲρ τῶν ἱερῶν φροντιστηρίων ἱερᾶς προμη θεία;, etc. (19-20). Imp. Alexii Comneni aurea bulla Venetis concessa Imp. Alexii Comneni constitutio de his qui ad Orientales Ecclesias nominati sunt. • Novembri Argumentum ex scriptis Balsamonis. mense, indictione secunda, promulgatum est ediclum laudabilis imperatoris, domini Alexii Comneni, quod statuit, ut qui ad orientales Ecclesias elecli sunt, denuo suas habeant abbatias, et adelphata, et officia. > Intellexit majestas mea, sanctissime domine, et universalis patriarcha, quod cum electiones in ecclesiis Dei funt, nonnulli quidem eorum qui sunt electi, abbatum in monasteriis et œconomorum munere fungentes, aliave quædamu ministeria obeuntes, et monachi simpliciter exsistentes; nonnulli vero in illa Dei majore, cæterisque ecclesiis, tam ex officiis, quam aliis quibusdam muneribus ad victum necessaria possidentes, graviter molesteque ferant, juguro pontifcatus sibi subeundum, Eccle-C siarumque præfecturam suscipiendam, in quas renuntiati sint, verentes, ne sibi necessaria deficiant, cum illa Ecclesiæ ad quas electi sunt, in partibus Orientis sitæ sint, ac prorsus inopes, nec adiri ab eis omnino possint; ipsis interim propterea quod carum præfecturam subeant, amittentibus quascunque possidebant abbatias, et administrationes, et alia munera, vel etiam quæ vulgo dicuntur adelphata, vel oficia, vel alia quædam ministeria. Vulgo χαρτουλαρίων οι νοταρίων scribitur. ZACH. LING. (19-20) Anno 1090. - Inedita. Vide Zachariam a Lingenthal in suis Prolegomenis, p. xv et xyшIT. Versio Latina hujus chryso - Anno 1092. bulli inserta est bullæ Manuelis Commeni pro iis- Υπόθεσις ἐκ τῶν τοῦ Βαλσαμών. • Κατὰ τὴν Νοέμβριον μήνατῆς β' Ινδ. ἀπελύθη πρόσ ταξις τοῦ ἀοιδίμου βασιλέως κυροῦ ᾿Αλεξίου τοῦ Κομνηνού, διοριζομένη τους ψηφισθέντας εἰς ᾿Ανατολικὰς Εκκλησίας ἔχειν καὶ αὖθις τὰ προσόντα αὐτοῖς ἡγουμενεῖα καὶ ἀδελφάτα καὶ ὀφφίκια ᾿Ανέμαθεν ἡ βασιλεία μου, αγιώτατε δέσποτα μου καὶ οἰκουμενικέ πατριάρχα, ὅτι τῶν ἐν ταῖς τοῦ Θεοῦ ἐκκλησίαις ψήφων προβαινουσών τινες τῶν εἰς τὰς ψήφους ἐπιλεγέντων, ἡγεμονεύοντες ἐν μοναστη ρίοις καὶ οἰκονομοῦντες ἢ καὶ ἑτέρας τινὰς ὑπηρε σίας διενεργοῦντες καὶ ἁπλῶς τυγχάνοντες μοναχοί, ἕτεροι δὲ ἔν τε τῇ τοῦ Θεοῦ Μεγάλῃ Ἐκκλησίᾳ καὶ ἐν ἑτέραις ἀπό τε ὀφφικίων καὶ ἑτέρων τινῶν λειτουρ γιῶν τὰ ζωαρκή κεκτημένοι, δυσχερῶς ἔχουσι τὸν τῆς ἱερωσύνης ζυγὸν ὑπελθεῖν καὶ ταῖς Ἐκκλησίαις ἐπιστατῆσαι αἷς ἐπεκηρύχθησαν· δεδιότες μήποτε τῶν τοιούτων Ἐκκλησιῶν ἐν τοῖς τῆς Ἀνατολῆς μέρεσι διακειμένων ἐπιλείψεις τούτοις τὰ ἀναγκαῖα, ἅτε τῶν μὲν ἐν οἷς ἐπεψηφίσθησαν Ἐκκλησιῶν πάντη τυγχανουσῶν ἀπόρων καὶ ἀπροσβάτων αὐτοῖς παντελῶς, στερουμένων δὲ καὶ αὐτῶν διὰ τὸ τὴν ἐπιστασίαν τούτων ὑπεισελθεῖν τῶν προσουσῶν αὐτ τοῖς ἡγουμενειῶν καὶ οἰκονομιῶν καὶ ἑτέρων λει τουργιῶν, καὶ τῶν ἁπλοϊκῶς λεγομένων ἀδελφάτων ἢ καὶ ὀφφικίων καὶ ἑτέρων τινῶν ὑπηρεσιῶν. dem Venetis. Vide ad annum 1148. EDIT. PATR. Nempe anno 1094, quo tempore is fuit rerum orientalium status, qui Alexio hujus Novella: edendæ occasionem darel. ZACH. LING. Portiones, quas vocant, fratrum. Dignitates ecclesiasticas.

Διορίζεται τοίνυν ή βασιλεία μου οικονομικῷ τινι λόγῳ διευθετοῦσα τὰ κατ' αὐτοὺς, μή τινα τούτων διὰ ταῦτα δυσχεραίνειν τῷ ζυγῷ τῆς ἀρχιερωσύνης ὑποδραμεῖν. Πάντες γὰρ οὗτοι καταπολαύσουσι καὶ πάλιν τῶν προσουσῶν αὐτοῖς ἡγουμενειῶν τε καὶ οἰκονομιῶν, τῶν ἑτέρων τε ὑπηρεσιῶν καὶ λειτουργιῶν καὶ ὀφφικίων καὶ τῶν προσόντων αὐτοῖς ἀδελ φάτων, καὶ τὸν τῆς διδασκαλίας ὑπεισερχόμε οι λόγον καὶ τὴν τελειοποιὸν τάξιν ἀναδεξάμενοι καὶ τῶν ἀπ' ἐκείνων προσόδων κατεξουσιάσουσι, μέχρις ἂν ἄνεσιν λάβοιεν, καὶ ἀπὸ τῆς νῦν δυσκληρίας κατασταῖεν πρὸς εὐκληρίαν, τῶν ψηφισθεισῶν αὐτοῖς ἐχε κλησιῶν, ὡς εἴρηται, ἀβάτων οὐσῶν τούτοις ὡς ὑπὸ τῶν ἐχθίστων κατεχομένων ἐχθρῶν. Πλὴν τὰ ἐνταῦθα διωρισμένα παρὰ τῆς βασιλείας μου οὐκ ἐπὶ τῶν ἀρχοντικίων κρατήσει καὶ τῶν βαθμῶν τῶν ἱερέων τε καὶ διακόνων καὶ τῶν λοιπῶν τοῦ κλήρου τῆς τοῦ Θεοῦ Μεγάλης Εκκλησίας. Κατάστρωσον οὖν τὸ παρὸν πιττάκιον ἐν τοῖς κώδιξι τοῦ χαρτοφυλακίου τῆς τοῦ Θεοῦ Μεγάλης Ἐκκλησίας. Quamobrem majestas mea, de rebus eorum commoda quadam dispensationis ratione disponens, statuit ne quisquam ipsorum propterea pontificatus jugum subire recuset. Hi enim omnes rursus in posterum semel acquisitis fruentur abbatiis, et administrationibus, cæterisque ministeriis, et nuneribus, et officiis, et adelpbatis, que habent: cumque docendi professionem subibunt, eumque suscipient ordinem, qui homines ad perfectionem deducit; etiam provenientes ex his reditus in potestate sua retinebunt, donec levationem aliquam consequantur, et infelicitatem præsentem cum Ecclesiarum sibi decretarum prosperitate commutent; qua nunc, uti dictum est, ab eis adiri propterea nequeunt, quod ab hostibus infestissimis detineantur. Non tamen ea quæ hic a majestate mea sancita sunt, etiam locum habcbunt in muneribus officia prima gerentium, et gradibus sacer - dotum, ac diaconorum, reliquorumque clericorum Majoris Ecclesiæ Dei. Quapropter præsentem brevem scrinii Majoris Ecclesiæ Dei codicibus inserito. Imp. Alexii Comneni rescriptum ad Nicolaum patriarcham (Exstat supra in not. ad novell. 7.) Imp. Alexii Comneni aurea bulla Pisanis concessa (Α. 1112), (Verbotenus inserta reperitur aureæ bullæ laacii Angeli pro lisdem Pisanis. Vide ad an. 1195.) Αγ. Imp. Alexii Comneni novela constitutio de jure pulriarcha circa monasteria. (Α. 1082 vel 1097 vel 4113.) Ο Βαλσαμών. Χάριν τῶν προσενέξεων καὶ ἑτέρων εκκλησιασ τικῶν δικαίων ἀπελύθη πρόσταξις τοῦ ἀοιδίμου βασιλέως κυροῦ ᾿Αλεξίου τοῦ Κομνηνοῦ, ἐπὶ ὑπομνήσει τινῶν ἐκκλησιαστικῶν διακόνων ἀναδεξαμένων τῷ τότε τὴν φροντίδα τῶν πατριαρχικῶν μοναστηρίων ἀπὸ τῆς πατριαρχία κῆς μεγαλειότητος, μηνολόγημα φέρουσα τὸν Δεκέμβριον μῆνα τῆς ε' Ινδ. Τὴν ἐπιτήρησιν καὶ διόρθωσιν τῶν ψυχικῶν σφαλμάτων ἀναμφίβολον ἔχειν τὸν κατὰ τὴν ἡμέραν ἀγιώτατον πατριάρχην ἐπὶ τοῖς ἐλευθέροις μοναστηρίοις καὶ ἐπὶ τοῖς ἐπιδοθεῖσι καὶ ἐπὶ τοῖς ἑωρηθεῖσι καὶ ἐπὶ τοῖς κατ' ἐφορείαν ἡ οἰκονομίαν δοθεῖσι· δίκαιον γὰρ κέκτηται εἰσέρχεσθαι καὶ ἀναψηλαφἂν τὰ ψυχικὰ σφάλματα καὶ εἰς τὰ κοσμικὰ καὶ εἰς τὰ τοῦ δημο σίου μοναστήρια, καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν εἰς τὰ ὑπὸ τὴν ἐνορίαν αὐτοῦ πάντα, κἄν τε πατριαρχικὰ ὦσι, κάν τε βασιλικὰ καὶ αὐτοδέσποτα. Καὶ εἰς μὲν τὰ οἰκεῖα, ἃ οὐκ ἐξέδοντο οἱ πρώην πατριάρχαι εἰς ἐπιδόσεις, ἀκωλύτως ὅταν βούληται εἰσελεύσεται, εἴτε αὐτὸς δι' ἑαυτοῦ εἴτε διὰ προτροπῆς αὐτοῦ ὃν ἂν οὗτος ἀπὸ τῶν ἐκκλησιαστικῶν ἐπιλέξηται καὶ διακρίνῃ εἶναι ἄξιον τοῦ ἐρευνᾶν ταῦτα. Εἰς δὲ τὰ ἐλεύθερα καὶ αὐτεξούσια μοναστήρια, ὅταν τις προσέλθῃ καὶ Anuo 1099. Balsamon. De allatis in monasterio bonis, et aliis ecclesiasticis juribus, publicatum est edictum inclyti principis, domini Alexii Comneni, ad diaconorum quorumdam suggestionem, qui curam patriarchicorum monasteriorum id temporis in se recipiebant, jure patriarchalis auctoritatis. Habet autem mensie indicationem, quod scilicet factum sit Decembri mense, indictione quinta. Observationem et correctionem anime lapsuum constat habere sanctissimum cujusque temporis patriarcham, tam in liberis monasteriis, quam in elocatis et donatis, et iis quæ inspectionis vel administrationis causa concessa sunt. Jus enim habet subeundi, et contrectandi delieta animæ, tam | in sæcularibus quam fisci monasteriis, et ut semel dicam, omnia quæ sunt sub ejus regione, sive sint patriarchalia, sive imperaturia, et quæ sunt sui juris. Et in propria quidem, quæ superiores patriarchæ ad incrementum non elocabant, absque impedimento, quando volet, ingredietur sive ipse per se, sive ejus hortatu, quem ipse ex ecclesiasticis clegerit, et ca perscrutari dignum esse statuerit. Libera autem et sui juris monasteria, quando ad sanctissimum dominum meum et patriarcham de1

lietum in monasterio factum pervenerit sive alio- εἴπῃ τῇ ἁγιωτάτῳ μου δεσπότῃ καὶ πατριάρχη γινόqui ex fama aliquorum, vel etiam unum audiverit, tunc, ut dictum est, ingredietur, et perscrutabitur delicta anime, etiamsi is qui dixit nolit subire probandi periculum. Homo enim Christianus, quando aliquid factum audiverit, debet hoc dicere communi patri et antistiti. Fortasse enim non vult boc subire periculum, et propter ejusmodi causam deJicta animae inobservala et incorrecta relinquere, est hoc valde absurdum, nullo quocunque scripto imperatorio vel patriarchali hoc prohibente. Sed monasteria quidem debent illibata, nimirum ut novus mos non introducatur, conservari in perscrutationibus eorum, qui mittuntur, nullo inde sumptu dato. Tunc enim auimæ delictorum correctio facile, si Deus volet, fiet. In monasteriis autem per locationem concessis, et inspectionis nomine, vel administrationis, vel in omnino liberis, non solum alia animæ delicta inquiret, sed etiam an destructa sint, vel destruantur, ex parte, vel in universum,ab iis qui ea accepere. Εt si inveniet in iis aliquas fieri diminutiones, coget cos qui ea detinent, restituere, quemadmodum accepere, et secundum monasterii facultates. In illis tamen quæ defectum habent, ad eum res reducendæ sunt statum, quo illas accepere; quæ vero sunt effecta meliora et aucta, cum recte se habeant, non minuentur, sed manebunt ut se habent. Qui autem ea detinent, quæ sunt illis tradita, ut regimen et administrationem ad tempus suscipiant, et eis damnum afferunt, si nolint in eum, quem acceperunt, statum ea restituere, eis auferantur, nec ab iis quæ habent scriptis juventur, eis dato convenienti die præfinito. Interea autem, dum pendet terminus qui observari debet, ipsis factis solliciti erunt de eorum in integrum restitutione, ut dictum est. Tunc enim etiam terminus servabitur. Præmia dimissoria autem, quoniam præter canones dantur et accipiuntur, omnino cessabunt: et qui accipere vel dare inventus fuerit, si est quidem monasterii praefectus, ex præfectura expellatur: sin autem beneficiarius, e monasterio expelletur. Quæ autem ab iis qui ad tonsuram veniunt, fiunt offerentium spontanea voluntate oblationes, suscipientur et describentur in breviario monasterii, de iis quæ offerentur, etiam sanctissimo patriarchæ cognitione data: etiamsi ii qui habent monasteria, documenta habeant de accipiendis præmiis dimissoriis et rebus in monasterium allatis, et iis lucrifaciendis hoc enim cessare a nunc debet, et fieri quemadmodum dictum est superius. Sed etiam que adhuc exstant oblationes non debent alienari prætextu documentorum. Porro autem non solum cura animarum monachorum, sed etiam ipsorum secularium, incumbit sanctissimo patriarcha; et quando viderit aliquem sæcularium sitientem propriam salutem, quomodo continget prohiberi patriarcham, quominus in monasterio eum collocet, ad salutem animæ ejus qui accedit? Citra ullum μενον σφάλμα εἰς μοναστήριον, ἢ καὶ ἄλλως ἀπὸ φήμης τινῶν ἢ καὶ ἑνὸς ἀκούσῃ, τότε εἰσελεύσετα: ὡς εἴρηται καὶ ἐρευνήσει τὰ ψυχικά σφάλματα, κἂν μὴ ὁ εἰπὼν βούληται ὑπεισελθεῖν ἀγῶνα ἀπο δείξεως. Ο γὰρ Χριστιανός ἄνθρωπος χρέος ἔχει, ὅταν τι ἀκούσῃ γενόμενον ἐναντίον, λέγειν τοῦτο τῷ κοινῷ πνευματικῷ πατρὶ καὶ ἀρχιερεῖ· ἴσως δὲ οὐ μὴ βούλεται ὑπεισελθεῖν τὸν ἀγῶνα τοῦτον· καὶ τὸ καταλιμπάνεσθαι διὰ τὴν τοιαύτην αἰτίαν τὰ ψυχικά σφάλματα ἀνεπιτήρητα καὶ ἀδιόρθωτα, ἔστι τοῦτο τάντη ἄτοπον, μηδενὸς ἐγγράφου οιουδήτινος βασιλικοῦ ἢ πατριαρχικοῦ κωλύοντος εἰς τοῦτο. Πλήν τὰ μοναστήρια ὀφείλουσι διατηρεῖσθαι ἀκαινοτόμητα ἐν ταῖς ἐρεύναις τῶν ἀποστελλομένων, μηδεμιᾶς ἐντεῦθεν διδομένης δαπάνης· τότε γὰρ καὶ ἡ διόρθω σι; τῶν ψυχικῶν σφαλμάτων εὐκόλως σὺν Θεῷ γενήσεται. Ἐπὶ δέ γε τοῖς κατ᾽ ἐπίδοσιν δοθεῖσι μοναστηρίοις καὶ κατ' ἐφορείαν ἢ οικονομίαν ἢ παντελή Ελευθερίαν οὐ μόνον τὰ ἄλλα ψυχικά σφάλματα ἐπιζητήσει, ἀλλὰ καὶ εἰ κατελύθησαν ἢ καταλύονται μερικῶς ἡ καθόλου παρὰ τῶν λαβόντων ταῦτα. Κα! εἰ εὑρήσει τινὰς μειώσεις ἐν αὐτοῖς γινομένας, καταναγκάσει τους ταῦτα κατέχοντας αποκαθι στην ταῦτα, καθώς παρέλαβον καὶ κατὰ τὴν εὐπορίαν τοῦ μοναστηρίου· πλὴν ἐπ' ἐκείνοις τοῖς ἐνδεῶς ἔχουσι πρὸς τὴν κατάστασιν, καθ᾽ ἣν ταῦτα παρέλαβον. Τὰ δέ γε βελτιωθέντα καὶ ἐπαυξηθέντα καλῶς ἔχοντα οὐκ ἐλαττωθήσονται, ἀλλὰ μενοῦσιν ὡς ἔχουσιν. Οἱ δὲ κατ' ἐφορείαν καιρικὴν καὶ ἑτέραν οἰκονομίαν ἐκδοθέντα κατέχοντες καὶ καταλυμηνά. μενοι ταῦτα, εἰ μὴ βούλονται ἀποκαθιστῶν ταῦτα εἰς 8 παρέλαβον σχῆμα, ἵνα ἀφαιρώνται, μὴ ὠφελούμε νοι ἀφ' ὧν ἔχουσιν ἐγγράφων, προθεσμίας διδομέ νης αὐτοῖς ἁρμοζούσης μεταξὺ δὲ τῆς προθεσμίας, ὀφειλούσης ἐπιτηρεῖσθαι, φροντίσουσιν ἔργοις αὐτοῖς περὶ τῆς εἰς τὸ ἀρχαῖον αὐτῶν καταστάσεως, ὡς δεδήλωται· τότε γὰρ καὶ ἡ προθεσμία φυλαχθήσεται. Αἱ δὲ ἀποταγαί, ἐπεὶ παρὰ κανόνας δίδονται καὶ λαμβάνονται, σχολάσουσι παντελῶς ἀπὸ τοῦ νῦν. Καὶ ὁ εὑρισκόμενος λαμβάνων ἢ καὶ διδούς, εἰ μέν ἐστιν ἡγούμενος, ἵνα ἐκδιώκηται ἀπὸ τῆς ἡγουμενεία;· εἰ δὲ χαριστικάριος, ἐκδιωχθήσεται ἀπὸ τῆς μονῆς. Αἱ δὲ ἀπὸ τῶν προσερχομένων εἰς ἀπόκαρσιν γινόμεναι ἑκουσίως κατὰ γνώμην τῶν προσφερόντων προσενέξεις, προσδεχθήσονται καὶ ἀπογραφήσονται ἐν τῷ βρεβίῳ τῆς μονῆς, εἰδήσεως διδομένης περί τῶν προσφερομένων καὶ τῷ ἁγιωτάτῳ πατριάρχη, κἂν οἱ τὰ μοναστήρια ἔχοντες ὑπομνήματα κέκτην ται περὶ τοῦ λαμβάνειν ἀποταγὰς καὶ προσενέξεις καὶ ἀποκερδαίνειν ταύτας· τοῦτο γὰρ ἀπὸ τοῦ νῦν ὀφείλει σχολάσαι καὶ γίνεσθαι καθὼς ἄνωθεν εἴρηται. ᾿Αλλὰ καὶ αἱ σωζόμεναι προσενέξεις οὐκ ὀφείλουσιν ἐκποιηθῆναι τῇ ἀφορμῇ τῶν ὑπομνημάτων. Η μέντοι φροντὶς οὐ μόνον τῶν ψυχῶν τῶν μοναχῶν, ἀλλὰ καὶ αὐτῶν τῶν κοσμικῶν, τῷ ἁγιωτάτῳ πατριάρχῃ ἐπίκειται· καὶ ὅταν θεάσηταί τινα τῶν κοι σμικῶν διψῶντα τὴν οἰκείαν σωτηρίαν, πῶς ἐνδέχεται ἵνα κωλύηται τοῦ τάσσειν ἐν τῇ μονῇ ἐπὶ ψυχική

οι σωτηρία τοῦ προσερχομένου; ἔξει γὰρ ἀκώλυτον ὁ enim impedimentum sanctissimo patriarcha magis ἁγιώτατος πατριάρχης τὸ τάσσειν, ἤπερ οἱ χαριστι κάριοι, κἂν ὑπομνήματα έχωσι. Πλὴν εἰ κελεύει δ ἁγιώτατός μου δεσπότης λαμβάνειν χρείαν ἀδελφάτου τινὰ κοσμικὸν ὄντα ἢ καὶ μοναχὸν ἀπὸ ἑτέρου μοναστηρίου διαφέροντος αὐτῷ, ἵνα μὴ δίδωσι κοι σμικῷ ἢ μεναχῷ ἐξωμονίτατον, ὡς ἂν μὴ ἐπιβαρύνηται ἡ μονὴ ἀπὸ τοῦ ἀδελφάτου· εἰ γὰρ ἐπιδαρύνηται, λείψει πάντως καὶ τὸ ἐσωμονίτατον, καὶ γίνεται ἀντὶ μισθοῦ κρίμα. Εἰ δ᾽ ἴσως προσέρχεταί τις τῶν λαϊκῶν ἀδύνατος πάντη καὶ πένης τῷ ἁγιω· τάτῳ μου δεσπότῃ, ἢ καὶ ἀπὸ τῶν ἀρχιερέων τῶν ἀπολεσάντων τους θρόνους αὐτῶν καὶ δεομένων, καὶ θελήσει τυποῦν αὐτὸν λαμβάνειν χρείαν από τινος τῶν εὐπορωτέρων μοναστηρίων, ποιήσει τοῦτο καλῶς μὴ ὑπὲρ τὴν δύναμιν τῆς μονῆς τοῦ ἀριθμοῦ τῶν τασσομένων ὄντος. Προτιμότεροι γὰρ ὀφείλουσιν εἶναι οἱ ἐσωμονίται τῶν ἄλλων ἁπάντων εἰς τὸ λαμβάνειν τὰς χρείας αὐτῶν. IT. Νεαρὰ νομοθεσία του βασιλέως κυροῦ ᾿Αλεξίου τοῦ Κομνηνού, διατυποῦσα τὰ περὶ τῶν ψήφων, καὶ ὁποίους δεῖ εἶναι τοὺς πανταχοῦ ἀρχιερεῖς, πρὸς δὲ καὶ τοὺς ἱερεῖς, ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, καὶ ταῖς μητροπόλεσι καὶ ταῖς ἐπι σκοπαῖς. (Anno 1107. etiam licebit collocare, quam charisticariis [beneficiariis], licet documenta habeant. Præterquam si jubet sanctissimus meus dominus fraternæ portionis usum accipere sæcularem aliquem, vel etiam monachum ex alio monasterio quod ad ipsum pertinet ne det sæculari, vel monacho præbendam extranei monasterii, ut non gravetur monasterium adelphato. Si enim gravetur, omnino deerit monachis, qui sunt intus, et pro mercede fiet judicium. Si autem accedit laicorum quispiam, qui est oinnino inops et pauper, ad sanctissimum meum dominum, vel ex antistitibus, qui suos thronos perdiderunt, et sunt inopes, et voluerit statuere, ut is victum capiat e ditiori aliquo monasterio; hoc recte faciet, modo numerus eorum, qui ordinantur, mansionis facultates non excedat. Monachi enim qui sunt intus, debent præferri cæteris omnibus ad ea quæ sunt sibi necessaria capienda. Novella lex imperatoris Domini Alexii Comneni, sanciens de electionibus, qualesque esse oporteat qui per orbem sunt pontifices, itemque sacerdotes, provinciis, metropolibus et episcopalibus. · Apud Joan. Bapt. Cotelerium in Monumentis Ecclesiæ Græcæ, tom. II, p. 178.) Αγιώτατέ μου Δέσποτα, καὶ ἡ θεία καὶ ἱερὰ σύν οδος· εἰ καὶ ἀφρονέστερος εἰμι πάντων, ἀλλά γε ἐπὶ τῇ ὑποθέσει τῆς Ἐκκλησίας μὴ ὡς ἄφρονά με λογίσησθε. "Ηψατο γὰρ τῆς καρδίας μου ὁ τῆς Ἐκε κλησία; ἤδη ὑφορώμενος κίνδυνος. Ἰδοὺ γὰρ κινδυνεύουσιν αἱ ψυχαὶ τῶν ὀρθοδόξων, καὶ μᾶλλον τῶν ἁπλουστέρων· ἐπεὶ κεφαλή ἐστι τῶν ὀρθοδόξων ὁ ἱερατικός σύλλογος· καὶ καλῶς μὲν ἔχοντος αὐτοῦ, ὅλον τὸ σῶμα καὶ πάντα τὰ μέλη αὐτοῦ πρὸς ἀξίαν ἄγονται· τούτου δὲ πάλιν νοσήσαντος, καὶ τὸ σῶμα πᾶν, πρὸς παντελῆ όλεθρον ἀφορᾷ. Ἰδού τοίνυν κιν δυνεύει ὁ Χριστιανισμός, τῆς ἐκκλησιαστικῆς καταστάσεως ἐπὶ τὸ ἔλαττον καθεκάστην ὑποχωρούσης, καὶ Θεὸς παροργίζεται· χαίρει δὲ ὁ παμπόνηρος καὶ μισόκαλος δαίμων, ὁ τοῖς ἀγαθοῖς ἀεὶ βασκαίνων. Αίτιον δὲ τῆς τοιαύτης ατοπίας οὐδὲν ἄλλο ἐστὶν ἢ χρονία ῥᾳθυμία καὶ ἀμέλεια, ἐκ μακροῦ μὲν ἀρξαμένη, προϊοῦσα δὲ μέχρι καὶ νῦν. Αὕτη γὰρ παρεσκεύασε τὸ κακὸν τοῦτο ἤδη καὶ ὡς νόμον εἶναί τινα· καὶ πράττεται, οὐχ ὡς κακόν, ἀλλ' ὡς ἀγαθὸν καὶ σωτήριον, εἰ καὶ ὀλέθριον πάντη ἐστίν· ὀλέθριον, οὐχὶ σώμασιν οὔτε εἰς χρηματικὴν ζημίαν ἀφορῶν, ἀλλὰ ψυχικὴν, καὶ εἰς ἀπώλειαν Χριστιανῶν κατανο τῶν. Ποίαν οὖν ἀπολογίαν ποιήσομεν ἐν ἡμέρᾳ κρί in Sanctissime Domine mi, divina sacraque synodus: quamvis omnibus insipientior sim, attamen in Ecclesiæ argumento nolite me tanquam insipientem reputare. Nam tetigit cor meum Ecclesiæ periculum, quod jam despicitur. Ecce enim periclitantur animæ orthodoxorum, maxime simpliciorum, quandoquidem recte sentientium caput est sacerdotale collegium: quo bene habente, totum corpus omniaque membra ejus prout par est ducuntur; quo contra ægrotante, universum corpus ad omnimodum interitum vergit. Ecce igitur in periculum venit Christianismus, quia ecclesiasticus ordo quotidie declinat in pejus: Deus provocatur ad iram; gaudet omni malitia plenus bonique osor damon, qui bonis semper invidet. Hujus autem absurditatis nulla alia causa est, præter diuturnam segnitiem ac negligentiam, quæ jam pridem initio accepto, ad præseus tempus processit. Illa effecit, ut ejusmodi malum modo instar legis sit; ct perpetratur, non tanquam malum, sed tanquam bonum atque salutare, licet exitiosum penilus exsistat: exitiosum, non corporibus, neque respectu damni pecuniarii, verum damni animarum; necnon in Christianorum perditionem desinens. Cotelerii notæ. (26-27) Theodorus Balsamon ad Trullianum canonem 19: Σημείωσαι οὖν ἀπὸ τοῦ παρόντος και νόνος, ὅτι τὸ διδάσκειν τὸν λαὸν, μένοις ἐνεδόθη τοῖς ἐπισκόποις· καὶ οἱ διδάσκαλοι τῆς Μεγάλης Εκκλησίας, δικαίῳ τοῦ πατριάρχου διδάσκουσι. Παρίσταται δὲ τοῦτο καὶ ἀπὸ τῆς νεαρᾶς τοῦ ἀοιδίμου βασιλέως κυροῦ ᾿Αλεξίου του Κομνηνοῦ, τῆς ὑποτυπούσης ὅπως καὶ τίνες ὀφείλουσι ψηφίζεσθαι εἰς τὰς ἐκκλη σίας, καὶ τυπωσάσης, etc.

Qualem ergo excusationem in die judicii proferemus σεως τῷ δημιουργῷ καὶ πλάστῃ Θεῷ οἵ τε βασιλεῖς creatori opificique Deo,cumn imperatores, tum pontifices, si Christianos homines quos regendos suscepimus,Satana tradiderimus propter voluntates plane humanas, quæ temporarium, imo nec temporarium, sed quam brevissimo temporis spatio durans habent solatium, tam eorum qui eligunt et ordinant quam eorum qui per illos promoventur,non solummodo ad pontificium, sed etiam ad alium sacerdotii gradum? Omni sane carebimus defensione, nisi excitemnr cuncti, et malum corrigamus, atque neglectum instauremus bonum, bonum citra comparationem omnibus bonis præstantius, ut pote Deo nos concilians, quod per longum neglectum jam oblitteratum est. Dei quippe gratia omnes Christiani sumus, sive imperatores, sive pontifices, sacerdotalis omnis congregatio, et plebs, adhuc contenti colligatique in fide, per beatos illos pontifices ac doetores, reliquosque deiferos Patres, necnon per sanctitatem tuam, item nonnullos pontificali cœtu, qui cæteros doctrina virtuteque antecellunt. De reliquo oportet nos ut Christianos per Dei gratiam disquisitionem boni instituere. Quid enim velat? Quod si non factum fuerit, nec res ad recitudinem fuerit' reducta, omnino expedit etiam nobis, ut circa cujusque collum ligetur mola asinaria, et projiciamur in mare ¹. Conveniet etiam nobis illud: Bonum erat si nati non fuissemus. Idque erit lamentatione dignum, lamentatione non fontibus lacrymarum, sed rivis sanguinis compleri digna, quod eam ob rem vel solum non lamentemur: quemadmodum qui navigio vehuntur, et in medio mari tempestate agitantur, nec habent clavum. aliterque non valent effugere imminens periculom, ad solum vero Deum respiciunt miserabiliter, a quo salutem suam postulant. καὶ ἀρχιερεῖς, εἴπερ Χριστιανοὺς ἀνθρώπους παρα λαβόντες, παραδιδόαμεν τούτους τῷ Σατανά, διὰ θελήματα πάντως ἀνθρώπινα, πρόσκαιρον ἔχοντα, καὶ οὐδὲ πρόσκαιρον, ἀλλ' ἐπὶ βραχύτατον πάνυ χρόνον διαρκοῦσαν, τὴν θεραπείαν τῶν τε τὰς ψήφ φους καὶ τὰς χειροτονίας ποιούντων, καὶ τῶν προχειριζομένων παρ' αὐτῶν, οὐ μόνον εἰς τὴν ἀρχιερωσύνην, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν ἄλλον τῆς ἱερωσύνης κατάλογον; Οὐχ ἕξομεν πάντως ἀπολογίαν τινὰ, εἰ μὴ διεγερ θῶμεν πάντες, καὶ διόρθωσιν τοῦ κακοῦ ποιησόμεθα, ἀνακαινίζοντες τὸ καταφρονηθὲν καλόν, τὸ ἀσυγκρί τως μεῖζον πάντων τῶν καλῶν· τὸ οἰκειοῦν ἡμᾶς δηλονότι τῷ Θεῷ, τὸ διὰ χρονίας ἤδη ἀμαυρούμενον ἀμελείας. Θεοῦ γὰρ χάριτι πάντες Χριστιανοί έσμεν, οἵ τε βασιλεῖς, οἱ ἀρχιερεῖς, ὁ ἱερατικὸς ἅπας σύλ λογο;, καὶ ὁ λαός· ἔτι συνεχόμενοι και συνδεόμενοι ἐν τῇ πίστει διὰ τῶν μακαρίων ἐκείνων ἀρχιερέων καὶ διδασκάλων, καὶ τῶν λοιπῶν θεοφόρων Πατέρων, καὶ τῆς τε σῆς ἁγιότητος, καί τινων ἐκ τῆς νῦν ἀρ χιερατικῆς ὁμηγύρεως, τῷ λόγῳ καὶ ἀρετῇ τοὺς ἄλ λους ὑπερβαλλόντων Si hoe ad eum modum agnoverimus, hominum amans Deus plane viam corrigendi mali pontifcibus ostendet, cunctisque qui forsan hactenus quod præclarum erat ignoraverunt: ut quod ante aliquod tempus præ indiligentia abolitum est bonum, renovetur nunc absque ulla dilatione; quo Deo satisflat, ad rectum revocata ecclesiastica et Christiana disciplina, seeundum divinorum, summorumque apostolorum,quique illos consecuti sunt sanctorum ac numine afflatorum Patrum traditiones, quam disciplinam longa nostra corrupit ignavia. Nec mirum videri debet, si bonum hoc et salutare opus, quod ipsi discipuli Domini, postque illos reliqui sancti Patres tradiderunt Ecclesiæ fidelium, corruperit tempus. Cum enim homines corruptioni obnoxii simus, rebusque materialibus per singulos dies occupemur, ad has præcipites ferimur. Siquidem sensibilia ista, necnon ad ea affectus, turbant 1 Luc. xvii, 2. 3 Matth. xxvi, 21. Λοιπὸν οὖν δεῖ ἡμᾶς ὡς Χριστιανοὺς Θεοῦ χάριτι τὴν ἀναζήτησιν τοῦ καλοῦ ποιῆσαι. Τὰ γὰρ ἐμποδί ζεν οὐκ ἔστιν. Ὡς εἰ μὴ οὕτω γένηται, καὶ τὸ πρᾶ γμα διόρθωσιν δέξηται, συμφέρει καὶ ἡμῖν πάντως τὸ δεθῆναι περὶ τὸν τράχηλον εκάστου μύλον ὀνικόν, καὶ ῥιφῆναι εἰς τὴν θάλασσαν. Αρμόσοι δὲ ἂν ἐφ᾽ Εμῖν καὶ τὸ, Καλὸν ἦν εἰ οὐκ ἐγεννήθημεν. Καὶ θρήνου γενήσεται ἄξιον τοῦτο, καὶ θρήνου οὐ πη γαῖς δακρύων, ἀλλὰ κρουνοῖς αἱμάτων συμπληρού μένου, περὶ τούτου καὶ μονονού [f. μόνον οὐ] τὸν θρήνον ποιήσασθαι· ὥσπερ οἱ ἐν σκάφεσιν ὄντες, καὶ ἐν μέσῳ πελάγους χειμαζόμενοι, καὶ πηδάλια μὴ ἔχοντες, καὶ ἄλλως φυγεῖν τὸν ἐπηρτημένον κίν δυνον μὴ δυνάμενοι, πρὸς μόνον δὲ Θεὸν ἀφορῶντες ἐλεεινῶς, καὶ παρὰ τούτου τὴν ἑαυτῶν ἐξαιτούμενοι σωτηρίαν. Εἰ τοῦτο οὕτως ἐπιγνωσόμεθα, πάντως ὁ φιλάνε θρωπος Θεὸς τὴν ὁδηγίαν πρὸς τὴν διόρθωσιν τοῦ κακοῦ παρέξει τοῖς τε ἀρχιερεῦσι καὶ πᾶσι τοῖς ἕως τοῦ νῦν ἴσως ἀγνοήσασι τὸ καλόν· ὡς ἂν τὸ πρὸ χρόνων τινῶν ἐξ ἀμελείας ἀμαυρωθὲν ἀγαθὸν, ἀνακαινισθῇ νῦν ἄνευ ὑπερθέσεώς τινος· ὅπως θεραπευθῇ ὁ Θεός, διορθουμένης τῆς ἐκκλησιαστικῆς καὶ Χριστιανικής καταστάσεως, κατὰ τὰς παραδόσεις τῶν θείων καὶ κορυφαίων ἀποστόλων, καὶ τῶν μετ' αὐτοὺς ἁγίων καὶ θεοφόρων Πατέρων, ἢν ή χρονία ἡμῶν ῥαθυμία διέφθειρε. Καὶ οὐδὲν θαυμαστὸν ἄν, εἰ καὶ τὸ ἀγαθὸν τοῦτο καὶ σωτήριον ἔργον, ὅπερ αὐτοὶ οἱ μαθηταὶ τοῦ Κυρίου τῇ τῶν πιστῶν Ἐκκλησίᾳ παρέδωκαν, καὶ μετ' ἐκείνους οἱ λοιποὶ ἅγιοι Πατέρες, ὁ χρόνος διέφθει ρεν. Ανθρωποι γὰρ φθαρτοὶ ὄντες, καὶ τοῖς ὑλικοῖς πράγμασι καθ᾿ ἑκάστην ἐνασχολούμενοι, πρὸς ταῦτα καὶ κρημνιζόμεθα. Θολοῦσι γὰρ τὰ αἰσθητὰ ταῦτα

3) nis rebus vacet perpetuo, illas solas quærat, interiorem hominem quotidie retractet ac exparget. Ideo præstantissimum istud divinumque opus, quod animabus hominum ex Deo præbet pietatem, plene contemptum fuit, et singulis diebus diminutionem accipit: adeo ut tantum non ad universalem pervenerit destructionem, atque pro nihilo reputetur. καὶ ἡ περὶ αὐτὰ σχέσις, τοὺς λογισμοὺς τῶν ἀνθρώ- cogitationes hominum, raroque invenitur qui diviπων, καὶ σπανίως εὑρίσκεται ὁ τοῖς θείοις ἀεὶ ἐνασχολούμενος πράγμασι, καὶ ταῦτα μόνα ζητῶν, καὶ τὸν ἔσω ἄνθρωπον καθ' ἑκάστην αναφηλαφῶν καὶ ἀνακαθαίρων. Καὶ διὰ τοῦτο καὶ τὸ κάλλιστον τοῦτο ἔργον, καὶ θεῖον, δ τὴν εὐσέβειαν ταῖς ψυχαῖς τῶν ἀνθρώπων ἐκ Θεοῦ παρέχει, τελείως καταφρονήθη, καὶ καθ᾿ ἑκάστην ελάττωσιν δέχεται, ὡς μικροῦ δεῖν καὶ εἰς παντελῆ φθορὰν καταντῆσαι, καὶ ὡς οὐδὲν λογισθῆναι. Οὐκ ἔστι γὰρ ἀναζήτησις τοῦ ὀρθοδόξου κηρύγματ τος, οὐκ ἔστιν ἔφεσις τῆς καταλήψεως τούτου, ἀλλ' ὡς ἐν σκότει πάντες σχεδόν διαπορευόμεθα. Κινδυ νεύομεν πάντες ὁμοῦ οἴτε τοῦ ἀρχιερατικοῦ καταλόγου, τοῦ μοναχικοῦ καὶ τοῦ λαϊκοῦ, καὶ εἰς χάος ἐξοφωμένον καὶ ἀχανές κατακρημνιζόμεθα· ἡ δὲ τοῦ ἀληθινοῦ Χριστοῦ καὶ Θεοῦ ἡμῶν πρὸς τὸν αὐτοῦ Πατέρα παράκλησις περὶ τῶν ἀποστόλων, καὶ οἱ μόνον περὶ τῶν ἀποστόλων, ἀλλὰ καὶ περὶ πάν των τῶν πιστευόντων εἰς ἐκεῖνον διὰ τοῦ λόγου αὐτῶν, ἀπρακτεῖ. Πῶς γὰρ πιστεύουσι διὰ τοῦ λόγου τῶν ἀποστόλων εἰς ἐκεῖνον αἱ τῶν ἀνθρώπων ψυχαί ἀδίδακτοι καὶ ἀμύητος τοῦ τῆς εὐσεβείας μυστηρίου καταλιμπανόμεναι; ὡς γὰρ τὸ κρυβὲν ἐν Εὐαγγε λίοις τάλαντον, οὕτω σχεδόν τὸ ὀρθόδοξον δόγμα κρύπτεται νῦν, καὶ κρυπτόμενον οὐκ ἀναζητεῖται, ἀλλὰ τὸ μεῖζον τοῦτο τῶν ἄλλων ἁπάντων ἀσυγ κρίτως, δεύτερον παρὰ πᾶσι σχεδόν λογίζεται. Scilicet periit orthodoxæ prædicationis disquisitio, non exstat amplius desiderium illius comprehendenda; sed velut in tenebris omnes fere incedimus. Cuncti simul in discrimen adducimur, qui in numero censemur pontificum, vel monachorum, vel laicorum, atque præcipitamur in chaos obscurum et immensum. Veri autem Christi Deique nostri ad Patrem suum exhortatio circa apostolos, nec solum circa apostolos, sed etiam circa omnes qui ex sermone iHorum crediderunt in eum, cassa manet. Qua enim ratione per apostolorum sermonem credant in illum animæ hominum, quæ erga pietatis mysterium relinquuntur absque doctrina et initiatione? Quippe instar absconditi evangelici illius talenti, ita fere nunc orthodoxum dogma absconditur; absconditum vero, non requiritur; sed hoc quod cæteris omnibus incomparabiliter majus est, secundum a cunctis propemodum esse existimatur. Etenim si quis vilius nonnihil ac postremum eorum quæ possidet perdiderit, multam indagationem facit et scrutationem, amicos convocat in auxilium, quo amissum recuperet: cumque invenerit, latatur. Hanc vero maximam rem, pietatis videlicet mysterium, quod ipse verus Christus et Deus noster, suis tradidit apostolis, dicens ad eos*: Euntes, docete omnes gentes, et reliqua; postquam perdidimnus, quare non investigamus cum summo stndio, cum corde ferventi? Ipsi enimvero Christo Deoque nostro privabimur, si contempserimus mysterium pietatis; si non omnes simul maxima cura illud conquisierimur, fusis lacrymis e corde dolenti, necnon deprecati Deum, ut ille iterum appareat mentis nostræ oculis. Simul enim ac volueriΚαὶ γὰρ ἐάν τις ἀτιμότερόν τι καὶ ἔσχατον ὧν ε ἔχει ἀπολέσῃ, πολλὴν τὴν ἀναζήτησιν ποιεῖται καὶ τὴν ἔρευναν, καὶ φίλους συγκαλεί πρὸς βοήθειαν, ἵνα τὸ ἀπολλόμενον εὕρῃ, καὶ εὑρὼν αὐτὸ χαίρει. Τοῦτο δὲ τὸ μέγιστον χρῆμα, τὸ τῆς εὐσεβείας δηλονότι μυστήριον, ὁ αὐτὸς ὁ ἀληθινός Χριστὸς καὶ Θεὸς ἡμῶν τοῖς ἰδίοις παρέδωκε μαθηταῖς, λέγων αὐτοῖς· Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, καὶ τὰ ἑξῆς· ἀπολλόμενον, τί οὐκ ἀναζητοῦμεν μετὰ σπουδῆς ὑπερβαλλούσης καὶ ζεούσης καρδίας; αὐτοῦ γὰρ τοῦ ἀληθινοῦ Χριστοῦ καὶ Θεοῦ ἡμῶν ὑστερούμεθα, εἰ τοῦ τῆς εὐσεβείας μυστηρίου κατα φρονήσομεν· καὶ οὐχὶ πάντες ὁμοῦ σπουδῇ μεγίστῃ τὴν ἀναζήτησιν αὐτοῦ ποιησόμεθα, δάκρυα χέοντε; ἐξ ὀδυνηρᾶς καρδίας, καὶ τὸν Θεὸν ἐξαιτούμενοι, ἵνα ἐκεῖνος πάλιν φανερωθῇ τοῖς νοητοῖς ἡμῶν mus, efhcietur hoc. Adeo benignus et misericors ὀφθαλμοῖς. Αμα γὰρ τῷ θελῆσαι ἡμᾶς, γενήσεται τοῦτο. Οὕτως ἐστὶ φιλάνθρωπος καὶ ἐλεήμων καὶ τὴν σωτηρίαν ἡμῶν διψῶν, ὥστε οὐ μακρὰν ἡμῶν ἐστιν, ἀλλ' ἐγγύς. Πάρεστι γάρ, καὶ ἀναζητεί ἡμᾶς, καθὼς αὐτὸς εἶπεν, ὅτι Ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν καὶ ἐντὸς ὑμῶν ἐστιν, ἐὰν καὶ ἡμεῖς βουλώμεθα. Πῶς δὲ γενήσεται ἡ διόρθωσις τῆς ἐκκλησιαστι κῆς καταστάσεως; Οἱ ἔμβαθμοι κληρικοὶ τῆς Μεγάλης Εκκλησίας εἰσὶν εὐαρίθμητοι, οι τινες καὶ ῥόγας λαμβάνουσιν. Οἱ δὲ περισσοί, ἀπογεγραμμένοι μὲν ὑπάρχουσι, καὶ δουλεύουσι τῇ Ἐκκλησίᾳ, οὐ λαμβάγουσι δέ τι, ἀλλ' ἐλπίδι καὶ μόνῃ τρέφονται προκο 3 Matth. sxv, 18. ↳ Matth. xxviu, 19. est, adeo sitit nostram salutem, ut non procul a nobis sit, sed prope nos. Adest quippe, et quaerit nos; sicut ipsemet dixit *: Regnum cœlorum intra vos est; modo nos etiam velimus. Cæterum quo pacto instituetur ecclesiastici sta tus correctio? Ordinarii clerici Magnæ Ecclesiæ, certo numero sunt, qui et accipient roga: Redundantes vero, conscripti quidem fuerunt, serviuntque Ecclesiæ, nihil tamen accipiunt, verum sola aluntur spe progressionis. Ac licet universi testi- * Luc. xvii,

moaiun retulerint quod digni essent quolibet sacer- πῆς. Καὶ εἰ καὶ πάντες ἄξιοι πάσης ἱερωσύνης ἐμαρ dotio, revera tamen nonnulli tam ordinariorum quam redundantium forte tales non sunt: sed ut forsan vita ornentur proba; quemadmodum tenentur Christiani omnes, servare mandata Dei, multo magis sacri ordinis homines; sermo tamen doctrinæ a multis abest. Ac nescio an in sacratorum quibusdam hoc quoque non deprehendetur. Qui ergo præditi sunt laudabili vita, necnon do. cendi peritiam habent, ordinarii pariter ac redundantes, quandoquidem et bi et illi ecclesiasticum ministerium complent; etiam provehantur ad pontificatum, ad olicia ac dignitates, absque impedimento, ut dicetur. Reliqui vero, cum quamplurima cura connitantur ad vitam in melius dirigendam et ad acquirendam docendi facultatern, tuncque in ecclesiastico ordine illorum quisque progressum faciat, quando ipsum se in utroque dignum reddiderit. Quamvis enim per testificationem dictus fuerit dignus quovis sacerdotio, ideoque Ecclesiæ fuerit consecratus, verumtamen falso quidem testi culpa aspergetur; hujusmodi vero testimonium carenti sermone doctrinæ vitaque irreprehensa nullatenus proderit, ut ad majorem gradum promoveatur. Nam doctrina destitutum nequaquam juvabit testatio illius, qui de doctrinæ vi ignaro attestatus est, neque testimonium adepto sufficiet ad sus - cipiendum doctoris gradum. Quid ergo de bis disponet sacrosancta synodus? Eosne quibus non bene testimonium datum fuit expellet, unumquemque e gradu quem obtinuit? Sed hoc dolorem allaturum est eorum animis qui jam consecrati sunt sanctissimæ Dei Ecclesiæ. Admittat igitur sacra et sancta synodus, ac præ cunctis sanctitas tua, mi domine sanctissime, communis Pater doctorque orbis, promptum animum eorum qui jam sacrati sunt, et voluntatem quam habent, ex tota anima ministrandi sanctæ Ecclesiæ; atque quod ipsis deest, suppleatur per tuam sanctitatem, quæ studium exsuperans ostendat. Hujusmodi autem sit studium et cura præclare dispositæ sanctitatis tuæ, boni supra cæteros cupidæ. τυρήθησαν, ἀλλ' ἔργῳ καὶ ἀληθείᾳ τινὲς τῶν τε ἐμβάθμων, καὶ τῶν περισσῶν ἴσως τοιοῦτοι οὐκ εἰσιν ἀλλὰ τὸν μὲν ἐνάρετον βίον ἴσως ἵνα ἔχωσιν, ὡς ὀφειλόμενον πᾶσι τοῖς Χριστιανοῖς φυλάττειν τὰς ἐντολὰς τοῦ Θεοῦ, καὶ μᾶλλον τοῖς ἱερωμένοις, ἀλλά γε ὁ διδασκαλικός λόγος οὐκ ἔστι παρὰ τοῖς πολλοῖς. Καὶ ἴσως τοῦτο καὶ ἐπὶ τισὶ τῶν ἱερωμένων εὑρε θήσεται. Οἱ μὲν οὖν ἔχοντες καὶ τὸν ἐπαινετὸν βίον καὶ τὸν διδασκαλικὸν λόγον, ἔμβαθμοί τε ὁμοίως και περισ σοί, ἐπεὶ καὶ οὗτοι κἀκεῖνοι τὴν ἐκκλησιαστικὴν ὑπηρεσίαν πληροῦσι, καὶ προκοπτέτωσαν εἰς τε τὴν ἀρχιερωσύνην καὶ τὰ ἀρχοντίκια, καθὼς εἰρήσεται, ἀκωλύτως. Οἱ δέ γε λοιποί, ἀγωνιζέσθωσαν μετ' ἐπιμελείας ὅτι πολλῆς, ἵνα καὶ τὸν βίον ἐπὶ τὸ κρεῖττον ῥυθμίζωσι, καὶ τὸν διδασκαλικόν λόγον καρπίζωνται - τότε δὲ τῆς ἐν τῇ ἐκκλησιαστικῇ τάξει προκοπῆς τυγχανέτωσαν ἕκαστος τούτων, ὅτε ἄξιον κατ' αμφότερα ἑαυτὸν ἀπεργάσεται. Εἰ γὰρ καὶ ἐμαρτυρήθη ἄξιος πάσης ἱερωσύνης, καὶ διὰ τοῦτο τῇ Ἐκκλησίᾳ προσ ιερώθη, ἀλλὰ τῷ μὲν ψευδῶς μαρτυρήσαντι μέμψις προστριβήσεται· ἡ δὲ τοιαύτη μαρτυρία τῷ μὴ ἔχοντι τὸν διδασκαλικὸν λόγον σὺν τῷ ἀνεπιλήπτῳ, οὐ βοηθήσει ὅσον τέως εἰς τὴν ἐπὶ τοὺς μείζονας βαθμούς πρόσδον. Οὔτε γὰρ τὸν διδασκαλίας δεόμενον ὠφελήσει πάντως ή μαρτυρία τοῦ προσμαρτυρήσαντος τὴν τοῦ διδακτικοῦ δύναμιν τῷ ταύτης ἀμετόχῳ, οὔτε τῷ μαρτυρηθέντι ἀρκέσει πρὸς τὸ Ο ἀναδέξασθαι βαθμὸν διδασκαλικόν. Ante omnne aliud, communis fat cunctorum descriptio, tam eorum qui jam perfecti sunt, digni in utroque, doctrina nempe et vita, quam eorum quibus fortassis ex alterutro aliquid deest. Hæc autem descriptio, non simpliciter ac temere flat, sed cum scrutatione maxima, scrutatione prævia eruditi in unoquoque sermonis, bonorumque morum. Et eum qui probos mores doctumque sermonem exhibuerit, adnotet sanctitas tua, veluti aliis praestantiorem. Hoc quippe modo, et qui nondum perfectus est, æmulatione jam denotati caterisque prælati, perd - cietur. Quia vero supra diximus, acceptam haberi deberc alacritatem eorum qui ejusmodi non sunt, quoniam alacri animo cupiunt permanere in EccleΤί οὖν οἰκονομήσει ἐπὶ τούτοις ἡ ἱερὰ καὶ ἁγία σύν οδος; τοὺς μὴ καλῶς μαρτυρηθέντας ἐξώσει οὗ ἔτυχεν ἕκαστος βαθμοῦ; ἀλλὰ τοῦτο λύπην ἐντίθησι ταῖς ψυ χαῖς τῶν ἤδη ἀφιερωθέντων τῇ ἁγιωτάτῃ τοῦ Θεοῦ ᾿Εκκλησίᾳ. Αποδεξάσθω οὖν ἡ ἱερὰ καὶ ἁγία σύνοδος, καὶ πρὸ πάντων ἡ ἁγιωσύνη σου τοῦ ἁγιωτάτου μου δεσπό του καὶ κοινοῦ Πατρὸς καὶ διδασκάλου τῆς οἰκουμένης, τὸ πρόθυμον τῶν ἤδη καθιερωθέντων, καὶ τὸ θέλειν αὐτ τοὺς ὁλοψύχως ὑπηρετεῖν τῇ ἁγίᾳ Ἐκκλησίᾳ, καὶ τὸ ἐλλείπον τούτοις ἀναπληρωθήτω παρὰ τῆς σῆς ἁγιότητος, σπουδὴν ὑπερβάλλουσαν ἐνδεικνυμένης. Η δὲ σπουδὴ ἔστω τοιαύτη καλῶς ἐχούσης τῆς ἁγιωσύ νης σου ὡς τὸ καλὸν κρεῖττον πάντων βουλομένης. Πρὸ μὲν παντὸς ἄλλου ἀδνούμιον κοινὸν γενέσθω τῶν ὅλων, τῶν τε ἤδη κατηρτισμένων, ἀξίων κατ' ἄμφω, λόγον τε δηλονότι καὶ βίον, καὶ τῶν ἴσως κατά τι τούτων λειπομένων. Τὸ δὲ τοιοῦτον ἀδνούμιον, μὴ ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε γένηται, ἀλλὰ μετὰ ἐρεύνης μεγίστης, Ερεύνης προηγουμένως τοῦ ἐν ἑκάστῳ διδασκαλικοῦ λόγου καὶ τοῦ χρηστοῦ ἤθους. Καὶ τὸν μὲν ἔχοντα καὶ ἦθος χρηστὸν, καὶ λόγον διδασκαλικὸν, σημειωθήτω ἡ ἁγιωσύνη σου, ὡς ἐξῃ ρημένον τῶν ἄλλων. Τούτῳ γὰρ τῷ τρόπῳ καὶ ὁ μήπω καταρτισθείς καταρτισθήσεται, ζήλῳ τοῦ ἤδη σημειωθέντος καὶ τῶν ἄλλων προκριθέντος. Ἐπεὶ δὲ ἤδη ἄνωθεν είπομεν δεῖν ἀποδεκτέαν λογισθῆναι τὴν προθυμίαν τῶν μὴ τοιούτων, ὅτι προθύμως ἔχουσι προσκαρτερεῖν τῇ δουλείᾳ τῆς

Εκκλησίας, παραγγελθήτωσαν οὗτοι ὡς ἂν τοῦ λοι- siæ servitio; admoneantur illi, ut deinceps doctrinae ποῦ ἐπιμελῶνται καὶ λόγου καὶ ἀρετῆς. Καὶ οὕτως ἐν γνώσει γινόμενοι τοῦ συνοίσοντος διὰ τῆς σῆς χρηστῆς ὁμιλίας καὶ ἐπιφωνητικῆς παραγγελίας, τὸ πρόθυμον αὐτῶν ἅπαν κατακενώσουσιν εἰς τὸ μαθεῖν ἀκριβῶς καὶ τὰ θεῖα διδάγματα ἕκαστον, καὶ πρὸς τὸ χρηστότερον τὸν βίον ἑαυτῶν καταστήσασθαι, καὶ ἄξιον ἑαυτὸν ἀπαρτίσαι πάσης ἱερωσύνης, καὶ οὕτως ἀποδεῖξαι τὴν ὑπὲρ αὐτοῦ μαρτυρίαν έργοις αὐτοῖς βεβαίαν. Καὶ μὴ ἅπαξ ἡ ἐπιφωνητική αὕτη ὁμιλία τε καὶ παραγγελία γένηται, ἀλλὰ καὶ πολλάκις γενέσθω· καὶ ἀπαιτείσθω ἕκαστος παρὰ τῆς σῆς ἁγιότητος, τί μετὰ τὰς ἐπιφωνητικές παραγγελίας καρπώ. σατο. Καὶ ὁ καρπὸν εὐθαλέστερον τῶν ἄλλων προσενεγκών, ἀποδεκτός παρὰ τῆς σῆς ἁγιότητος λογιζέ σθω, καὶ ἐγκρινέσθω, καὶ μείζονος παρὰ τοὺς ἄλ λους τιμῆς ἀξιούσθω, ὅτι ηὐπείθησαν οὗτος τῷ Κυ ριακῷ παραγγέλματι. Αὐτὸς γὰρ εἶπεν ὁ Κύριος· Αἰτεῖτε, καὶ δοθήσεται ὑμῖν· ζητεῖτε, καὶ εὑρή σετε κρούετε, καὶ ἀνοιγήσεται ὑμῖν. Πᾶς γὰρ ὁ αἰτῶν λαμβάνει, καὶ ὁ ζητῶν εὑρίσκει, καὶ τῷ κρούοντι ἀνοιγήσεται. Καὶ ὁ τοιοῦτος ἐπεὶ ἐζήτη σεν εὗρεν, ᾔτησε καὶ ἔλαβεν, ἔκρουσε καὶ ἠνοίγη αὐτῷ. Τὸν οὖν ἐκ Θεοῦ λαβόντα τοιαύτην τιμὴν διὰ τῆς οἰκείας σπουδῆς, δεῖ καὶ τὴν ἁγιωσύνην σου τῆς προσηκούσης τιμῆς ἀξιοῦν, καὶ τῇ βασιλείᾳ μου γνωρίσαι μᾶλλον αὐτὸν, ἵνα καὶ αὕτη πρὸς αὐτὸν τὴν προσήκουσαν κατὰ τὸ δυνατὸν τιμὴν ἐπιδείξηται. Καὶ ὁ τοιοῦτος γνώριμος γενήσεται πάσῃ τῇ Ἐκκλησίᾳ, εἰς ὠφέλειαν οὐχ ἑαυτοῦ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἄλλων πολλῶν. Μεταδίδοται γὰρ τὸ ἀγαθὸν, ποῖον πράξις καὶ λόγος, ὧν χωρὶς οὐδεὶς ἔψεται τὸν Κύριον. Εἰ δέ τις, ὅπερ οὐ δοκεῖ τῇ βασιλείᾳ μου, τοσοῦ του γέγονε ράθυμος, ὥστε μηδὲ μετὰ παραγγελίαν, μηδὲ μετὰ χρόνον καρπώσασθαί τι καλόν, μενέτω καὶ αὐτὸς αιτιώμενος. Καὶ μᾶλλον αὖθις μετὰ χρόνον τινὰ ἐπιφωνηθήτω, ὡς εἰ καὶ ἔτι τῇ αὐτοῦ ῥᾳ θυμίᾳ ἐμμείνοι, καὶ τοῦ ἱερατικοῦ καταλόγου παν τελῶς ἐκπεσεῖται. Τοῦτο δὲ οὐ περὶ τῶν ἐσχάτως γεγηρακότων καὶ τὰς αἰσθήσεις ἤδη ἀσθενησάντων λέγει ἡ βασιλεία μου. Τους τοιούτους γὰρ ὁ χρόνος ἀξιοῖ συγγνώμης, ὅσον ἐπὶ τῷ μὴ ἐκπεσεῖν τοῦ οἱκείου βαθμοῦ, διὰ τὸ μὴ ἀπαρτισθῆναι κατὰ τὸν διδασκαλικὸν λόγον. Ομως μέντοι καὶ αὐτοὶ βελο τίους γενήσονται εἰ δυνατῶς ἔχουσι γνῶναι· τέως γοῦν οὐκ ἐκδιωχθήσονται τῶν οἰκείων βαθμῶν· οἱ δὲ δυνάμενοι καὶ μὴ ἐπιμελόμενοι, ἑαυτοὺς ἐκδιώξουσι μετὰ τὸν προσήκοντα χρόνον εἰ ἀδιόρθωτοι μείνωσι. Καὶ ἔκτοτε ἑαυτοὺς αἰτιάσθωσαν, καὶ μήτε τὴν βασιλείαν μου, μήτε τὴν σὴν ἁγιότητα, μήτε τὴν ἱερὰν καὶ ἁγίαν σύνοδον. Καιρὸς γὰρ ὑφαπλούσθω αὐτοῖς & προσήκων, καὶ πρόφασιν, εἰ βούλοιντο βελτιωθῆναι, οὐκ ἔχουσι. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τοῦ νῦν ὄντος πληρώματος τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ δὲ ἐκ τῶν ἔξωθεν εἰς τὸν κλή • Matth. vis, 7, 8. virtutisque curam gerant. Sic enim notitia futuri emolumenti accepta per benignum tuum colloquium inclamatoriumque hortamen, totam alacritatem suam singuli impendent tuin in accurate discendis divinis documentis, tum in vita ad meliorem statum redigenda, utque unusquisque dignum se reddat quolibet sacerdotio, eumque in modum ipsis operibus firmum ostendat testimonium quod in gratiam ipsius latum fuit. Nec semel tantum acclamatoria homilia et exhortatio fiat; sed sæpius item postuletur quisque per tuam sanctimoniam, quem post vocales adhor tationes fructum perceperit. Qui vero fructum uberiorem cæteris offeret, suscipiendus a tua sanctitate censeatur, comprobetur, majori supra reliquos donetur honore; quia obtemperavit is Dominico monito. Ipse namque dixit Dominus *: Petite, et dabitur vobis; quærite, et invenietis; pulsate, et uperietur vobis. Omnis enim qui petit, accipit; et qui quarit, invenit; et pulsanti aperietur. llle, quoniam quasivit, invenit; petiit, et accepit; pulsavit, et apertum est ei. Eum ergo qui per diligentiam propriam hunc a Deo accepit honorem, oportet ut sanctitas tua convenienti honore dignetur; magisque majestati meæ cognitum faciat, quo ipsa etiam competentem erga illum, ut fieri poterit, reverentiam præbeat. Istiusmodi homo toti Ecclesiæ notus flet, ad utilitatem non solum ipsius, sed aliorum quoque plurium. Difunditur enim bonum; qualia sunt opus et sermo, sine quibus nemo videbit Dominum. Sin vero quis, quod non videtur imperio meo, segnis adeo fuerit, ut neque post admissionem, ne que post tempus, aliquid bonæ frugis exhibeat, maneat ipse culpatus. Magisque iterum, exacto quodam tempore, inclametur; quod si vel adhuc in negligentia sua perstiterit, a sacerdotali laterculo penitus excidat. Id porro non dicit majestas mea de capularibus senibus, jamque sensuum infirmitate laborantibus. Ejusmodi quippe, tempus concedit veniam, quantum ad non excidendum proprio gradu ob imperfectumn doctring sermonem. Attamen ipsi quoque proficient, si adipiscendæ scientiæ capaces sunt. Interim non expellentur a suis gradibus. At qui possunt, neque adhibent diligentiam, ipsos se ejicient, post tempus congruum, si incorrecti man - serint. Unde ex tunc seipsos accusent, non vero imperium meum, nec sanctitatem tuam, nec sacram sanctamque synodum. Tempus certe conveniens protendatur eis; et prætextum, si voluerint meliores fieri, non habeant. Atque hæc quidem de præsenti Ecclesiæ plenitudine. Ad clerum vero introductio externorum, ab

hoc tempore cesset, donec clerus ad definitum nu- ρον εἰσαγωγὴ, ἀπό γε τοῦ νῦν σχολασάτω, ἕως ἂν ὁ merum revolvatur. Porro alia sunt officia quæ ecclesiaticum aliquod munus habent: in quibus, si jubet sanctitudo vestra, collocentur qui a nonnallis offeruntur. Atque si volunt sacro ordine donari, contendant peritiam consequi omnium documentorum divinorum, sicut sacri canones sanciunt, nec, non observare vitam probam et irreprehensibilem. Cumque ex iis aliquis Deo juvante dignus exstiterit quovis sacerdotio, tunc testimonium accipiat, inducatur in Ecclesiæ clerum, juxtaque ordinem dignus habeatur progressu. κλῆρος εἰς τὸν ὡρισμένον ἀριθμὸν περιστῇ. Εἰσὶ δὲ ὀφφίκια ἕτερα εκκλησιαστικήν τινα υπουργίαν ἔχοντα· καὶ εἰ κελεύει ἡ ὑμετέρα] αγιωσύνη, τασ σέσθωσαν εἰς αὐτὰ οἱ παρὰ τινῶν προσαγόμενοι. Καὶ εἰ βούλονται ἱερωθήναι, ἀγωνιζέσθωσαν πειράν τε λαμβάνειν τῶν θείων διδαγμάτων πάντων, ὡς οἱ θεῖοι κανόνες διαγορεύουσι, καὶ βίου ἐπιμελεῖσθαι χρηστοῦ καὶ ἀνεπιλήπτου. Καὶ ὅταν τις τούτων ἄξιος σὺν Θεῷ γένηται πάσης ιερωσύνης, τότε καὶ μαρτυρείσθω, καὶ εἰσαγέσθω εἰς τὴν κλῆρον τῆς Εκκλησίας, καὶ τῆς προκοπῆς ἀξιούσθω κατά τάξιν. Πλὴν εἰ καὶ σχολάσαι τὴν ἔξωθεν εἰς τὸν κλῆρον εἰσαγωγὴν ἄχρις ἂν εἰς τὸν ὡρισμένον περιστῇ ἀρι Verum, licet majestas mea superius monuerit, ut externorum in clerum inductio cesset, quousque ad deinitum numerum ille revolvatur, tamen si θμὸν ἡ βασιλεία μου προετρέψατο ἀνωτέρω, ἀλλ᾽ εἴ quis agnitus testimonioque reputatus pro viro doctrina et virtute probato, voluerit ordinari, aut aliquis boni studiosus, amborumque dictorum, doctrinæ ac præclaræ vitæ, curam habens, tales non prohibet admitti, sanctæque Dei Ecclesiæ consecrari. Quid porro censet vestra sanctitas de vacantibus ordinariis clericis, deque redundantium promotione ad illorum loca? Est enim aliquis verbi gratia postremus quidem gradu, sed dignus quolibet sacerdotio, ratione sermonis ac vitæ: desiit esse in sacerdotali catalogo ordinarius aliquis; quis pro eo collocabitur? Qui nondum dignus est quovis sacerdotio, primum autem babet gradum; aut ultimus gradu, dignus vero ob doctrinam et actionem, in ejus qui cessit ordinarii loco reponetur? Qui gradum sibi faventem habet, privatur roga, qua cum donat gradus, et moestitia alicietur. Quo pacto igitur cavebimus ne illi tristes sint, simulque dignum non contemnemus? Ambo quippe necessaria sunt, tum eum qui laboravit, non fraudari roga sua, lum eum qui dignus est, non despici: quia sic bonum inhonestabitur, et pretiosiora viliora habebuntur, hincque nihi¡i pendetur virtus. Quocirca ad rogam progressus fiat secundum cujusque gradum. Qui autem laudabiles sunt in sermone ac opere, ad doctrinæ ministerium induτις ἐγνωσμένος καὶ μεμαρτυρημένος ἀνὴρ ἐπί τε τη κατὰ λόγον καὶ ἀρετὴν δοκιμότητι βούλεται καθιε ρωθῆναι, ἢ καὶ σπουδάζων τις περὶ τὸ καλὸν, καὶ ἀμφοτέρων τῶν εἰρημένων λόγου καὶ βίου ἐναρέτου ἐπιμελόμενος, τοὺς τοιούτους οὐκ ἀπαγορεύει καὶ παραδέχεσθαι καὶ καθιεροῦσθαι τῇ ἁγίᾳ τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίᾳ. Τί οὖν βούλεται ἡ ὑμετέρα ἁγιότης καὶ περὶ τῶν λειπόντων εμβάθμων κληρικῶν, καὶ περὶ τῆς εἰς τοὺς τόπους ἐκείνων προκοπῆς τῶν περισσῶν; Επ: γάρ τις καθ' ὑπόθεσιν ἔσχατος μὲν τῷ βαθμῷ, ἄξιος δὲ πάσης ἱερωσύνης κατά τε λόγον καὶ βίον· ἔλειψεν ἔμβαθμός τις τοῦ ἱερατικοῦ καταλόγου· τί; ἀπ' ἐκείνου ταχθήσεται; ὁ μήπω ἄξιος πάσης ἱερωσύ νης γενόμενος, τὸν δὲ πρῶτον ἔχων βαθμόν, ἢ ὁ ἔσχατος τῷ βαθμῷ, ἄξιος δὲ τῷ λόγῳ καὶ τῇ πράξει, εἰς τὸν τοῦ λείψαντος εμβάθμου τόπον ταχθή σεται; ῾Ο ἀπὸ τοῦ βαθμοῦ βοηθούμενος, ὑστερεῖται τῆς ῥόγας ἧς ὁ βαθμὸς αὐτὸν ἀξιοῖ, καὶ λυπηθήσε ται. Πῶς οὖν παραφυλάξομεν καὶ τούτων τὸ ἄλυ πον, καὶ τοῦ ἀξίου μὴ καταφρονήσομεν; Αμφότερα γὰρ ἀναγκαῖα, καὶ τὸν κοπιάσαντα μὴ στερηθῆναι τῆς ῥόγας αὐτοῦ, καὶ τὸν ἄξιον μὴ παροραθῆναι· ἀτιμάζεται γὰρ τὸ καλὸν, καὶ γίνεται τὰ ἀτιμώτερα τιμιώτερα, κἀντεῦθεν καταφρονεῖται τὸ καλόν. Ἡ μὲν οὖν εἰς τὴν ῥόγαν προκοπή γενέσθω κατά τὴν ἑκάστου βαθμόν. Οἱ δὲ ἀξιόλογοι κατά τε λόγον καὶ πράξιν, εἰσαγέσθωσαν εἰς τὴν τῆς διδαCotelerii nota. Ad hunc modum citatur a Balsamone, in scire quid sit docere. Τu vero cognoscas, quod sanJure Orientali, et in Jure Græco Romano: Οἱ δὲ αξιόλογοι κατά τε λόγον καὶ πρᾶξιν, εἰσηγείσθωσαν ναι εἰσαγέσθωσαν εἰς τὴν τῆς διδασκαλίας διακονίαν· καὶ διὰ τῶν διδασκαλικίων (sic Regius liber 2519. Δε 2372, 2554, διδασκαλικών) προβαινέτωσαν εἰς τὰ ἀρχοντίκια. Subdit Balsamon: Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ τελευτήσαντος τοῦ κατὰ καιροὺς πατριάρχου, οὐδὲ αὐτοὶ δύνανται διδάσκειν. Pergitur ms. Reg. 2372, 2519: Σημείωσαι τὸν παρόντα κανόνα, καὶ θρήνης τον πῶς οὐ φυλάττεται. Νομίζω γὰρ ὅτι οἱ πλείους τῶν ἀρχιερέων, οὐδὲ γινώσκουσι τί ἐστι τὸ διδάσκειν. Εσο δὲ εἰδὼς ὅτι ὁ ἁγιώτατος ἐκεῖνος πατριάρχης κῦρος Ἰωάννης τέως ἐπὶ τῶν ἡμετέρων ἡμερῶν, ἐδίδασκε καθ᾿ ἑκάστην Κυριακὴν οἰκειοφώνως· καὶ εὑρίσκονται αι Διδασκαλία: αὐτοῦ. Hoc est: Nola præsenten canonem, et luge quod nequaquam observetur. Existimo enim plerosque pontificum neque clissimus ille patriarcha domnus Joannes, nostris pene diebus, propria voce docebat singulis Dominicis, ac institutiones illius reperiuntur. Idque scholium aliis verbis profertur per doctissimum Beveregium ex ms. Bodleiano, hisce videlicet Σημείωσαι τὸν παρόντα κανόνα, καὶ θαύμασον πως σήμερον ἀμελεῖται. Ο γὰρ ὁσιώτατος πατριάρχης ἐκεῖνος κύριος Ἰωάννης ὁ τοῦ Χαλκηδόνος καθ' ἑκάστην Κυριακὴν ἐδίδασκε. Διὸ καὶ εὑρίσκονται αἱ διδασκα λίαι αὐτοῦ ἐν βιβλίῳ ἰδιαιτάτῳ. Nota præsenlem canonem, et mirare quo modo hodie negligitur. Nam sanctissimus ille patriarcha dominus Joannes, cognomento Chalcedonius, qualibet Dominica die decebat. Quamobrem etiam Sermones ejus in peculiari libro inveniuntur. Porro Joannis Chalcedonii opus istud cum aliis mss. pluribus ante annos aliquot es Oriente in gazam regiam delatum est.

dignitates et officia. Assignetur vero doctoribus conveniens annona. Dignus est enim operarius mercede sua, sicut scriptum est '. Οperarius sane congruam mercedem non consecutus, injuria affici videtur; injuria affici visus, cogitatione forsan commoveatur tanquam homo; indeque circa scientiam segnior evadit. Atque impeditus, quo modo cum diligentia munere doctoris fungetur? cum diligentia vero non docens, qua ratione utilitatem inde provenientem populo afferet? De catero doctrina recti dogmatis proborumque morum non communicatur cum animabus hominum. Quodque hinc oritur malum, vos pontifices rectius intelligitis. σκαλίας διακονίαν, καὶ διὰ τῶν διδασκάλων προβπι- cantur, perque docendi munera provehantur ad νέσθωσαν εἰς τὰ ἀρχοντίκια. Αφορισθήτω δὲ τοῖς Ειδασκάλοις καὶ τὸ προσῆκον σιτηρέσιον. Αξιος γὰρ ὁ ἐργάτης τοῦ μισθοῦ αὐτοῦ, καθώς γέγρα πται. Εργάτης δὲ μὴ τυγχάνων μισθοῦ τοῦ προσής κοντος, δοκεῖ ἀδικεῖσθαι· καὶ δοκῶν ἀδικεῖσθαι, παρ θαίνηται ἴσως τὸν λογισμὸν ὡς ἄνθρωπος, κἀντεῦθεν καὶ περὶ τὴν γνῶσιν ῥᾳθυμότερος γίνεται. Καὶ ἐμπου διζόμενος, πῶς μετ᾿ ἐπιμελείας τὴν διδασκαλίαν ποιήσεται; μὴ μετ' ἐπιμελείας δὲ τὴν διδασκαλίαν ποιούμενος, πῶς μεταδώσει τῆς ἐκ ταύτης ὠφελείας τῷ λαῷ; Καὶ λοιπὸν ἀπομένει ἡ διδασκαλία τοῦ ὀρθοῦ δόγματος καὶ τοῦ χρηστοῦ ἤθους ἀμετάδοτος ταῖς τῶν ἀνθρώπων ψυχαῖς. Καὶ τὸ ἐκ τούτου κακὸν ὑμεῖς οἱ ἀρχιερεῖς κρειττόνως γινώσκετε. Τυποῖ δὲ τοῖς διδασκάλοις καὶ ἡ βασιλεία μου ὡς ὑπὲρ πάντων τὸν ἀγῶνα ὑποδυομένοις σιτηρέσιον ήγουν ἑκάστῳ αὐτῶν ἀνὰ λίτρας τρεῖς, καὶ ἀνὰ σίτου μοδίους πεντήκοντα, εἰς περισσοτέραν παρηγορίαν αὐτῶν, ὥστε καλῶς μεταδιδόναι τούτους τῷ λαῷ τοῦ ὀρθοδόξου δόγματος καὶ τῆς χρηστῆς πολιτείας. Καὶ ὅσοι μὲν τῶν τοιούτων διδασκάλων, ἔχοντες δηλονότι βίον ἐνάρετον, καὶ τὴν τοῦ διδασκα λικοῦ λόγου δύναμιν, προθυμούνται γενέσθαι ἱερεῖς, γενέσθωσαν. Καὶ ἐχέτωσαν μὲν οὗτοι τιμὴν ἔν τε ταῖς εἰσόδοις καὶ ἐν ταῖς καθέδραις· ἔμβαθμοι μὲν ὄντες, κατὰ τοὺς οἰκείους βαθμούς· περισσοὶ δὲ, εὐθὺς μετὰ τοὺς ἐμβάθμους, τῶν ἄλλων δηλονότι περισσῶν προτιμώμενοι, ὡς ἐκπροσωποῦντες τῷ μεγάλῳ ἀρχιερεῖ Ακούομεν γὰρ τὸν πληροῦντα τὸν τόπον τούτου μεγίστην ἀεὶ ἔχειν τιμὴν, καὶ οὐ δεὶς πρὸς τοῦτο δυνήσεται ἀντειπεῖν. Επιβλεπέτωσαν δὲ καὶ τὰς γειτονίας, μὴ μόνον διδάσκοντες τὸν λαὸν καὶ ὑποτιθέντες ἅπασι τὸ και λύν, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἴσως διαβεβλημένου βίου εύρισκομένους ἀναστέλλοντες, ποτὲ μὲν διὰ συμβουλῆς ὡς τὴν τοῦ λόγου δύναμιν ἔχοντες, ποτὲ δὲ δι' ἀναφορᾶς αὐτῶν εἰς τὸν ἁγιώτατον πατριάρχην, ἐκείνου δὲ εἰς τὴν βασιλείαν μου, ἢ καὶ τοὺς τὰς ἐν τῇ μεγαλοπό7. ↑ Luc. x, Decernit autem meum imperium doctoribus, tanquam supra cunctos laborem subeuntibus, annonam, seu eorum cuique libras tres, et frumenti modios quinquaginta, in abundantius ipsorum solatium, ut recte populo tradant tum orthodoxam doctrinam, tum bene vivendi rationem. Ει quotquot ex hujusmodi doctoribus, decorati videlicet vita virtutibus instructa, cum sermone doctorem decente, desideraverint fieri sacerdotes, flant. Habeantque illi honorem in introitibus, in sedibus; si ordinarii sint, juxta gradus suos; si redundantes, statim post ordinarios; nimirum præ cæteris redundantibus honorati, tanquam magni pontificis repræsentantes personam. Audimus enim, quod qui illius locum supplet, maximum semper habeat honorem; nec poterit quispiam ad hoc contradicere. Cotelerii Locum procul dubio mutilum_integritati suæ reddidi ex Balsamone, et utroque Jure. Habet autem codex noster pro νομισμάτων hic et infra, duplex v, cum duplici o superposito; quo pacto in aliis etiam mss. interdum reperi. Certe eo_ms. e quo edidit. I Nomocanonem, can. 470, duplex v cum duplici o supra, significat νομίσματα, et v cum ο super νόμισμα, ut patet ex canone sequenti in quo νόμισμα integre babetur. In epistola vero MichaeHis Cerularii ad Petrum Antiochenum, ubi codex 1605 præfert v habens supra se duplex o, exemplar 2376 ostendit νομίσματα. Quo in loco abbreviata scriptio fraudi fuit Baroniane interpreti, ut putaret ονόματα esse. Alibi N designat νόμισμα, et ΝΝ, νομίσματα. Sed in Balsamonis exemplaribus Regiis loco νομισμάτων cernitur littera τ, ferens supra se litteram × quemadmodum in Orientali jure, et alibi. Atque ut ea de scriptura omissis aliorum sententiis meam proponam suspicionem, opinor, significari per illam notam, τῶν χρυσίων, νει τοῦ χρυσίου et χρυσού: ex interpretibus autem cos qui verterunt legaminum, perperam conjectasse Circumspiciant quoque vicinas regiones; nec nodo populum doceant, cunctisque suggerant bonum, sed etiam coerceant eos, si qui sunt, quorum vita accusationi obnoxia invenietur; interdum per consilium, ut efficaci sermone præditi; interdum referendo ad sanctissimum patriarcham, qui imperio meo significabit; aut ad eos qui magistratus notæ. τῶν χέδρων; 60s qui asperorum, τραχέων, minori errore; (Rationale imperii sub hoc Alexio; τὸ μὲν χάραγμα νόμισμα διὰ τραχέων άσπρων νομι σμάτων ἀπαιτεῖσθαι); illos denique qui aureorum interpretati sunt, recte legisse των χρυσίνων, quod idem est ac τῶν νομισμάτων codicis nostri et ms. Etoniensis apud Beveregiam. Potes etiam hoc no. vellæ loco μόδια scribere, sequendo librum Amerbachianum cum Regio 2554. Quæ uncis inclusa sunt Cotelerius ex Balsamone supplevit. Sed åvå νομισμάτων λίτρας τρεῖς non recte dicitur; νομισμάτων certe delendum est. ZACH. LINGENΤΗ. Inserendum puto, Έστω καὶ αὕτη τοῖς διδασκάλοις ἀπονενεμημένη τιμή, τὸ εὐθὺς μετὰ τοὺς ἄρχοντας ἵσταται, τῷ ἁγιωτάτῳ πατριάρχη παρισταμένους, ὡς ἐμπροσωποῦντας αὐτῷ. Si aulem et hic doctoribus honor tributus, ut statim post officiales proximi patriarchæ sanctissimo assistant, tanquam ejus personam repræsentantes. Si quidem apud Balsamonem eam lectionem exhibet cod. Reg. 2519, confirmatque alter 2372, ostendendo, ἔστω καὶ αὕτη τῶν διδασκάλων απονενεμημένη, etc.

in magna urbe gerunt, quando videlicet negotium λει διοικοῦντας ἀρχὰς, ὅτε καὶ χειρὸς δηλονότι καὶ manum potestatemque civilem requiret. Debent etiam visitando populum, omnino notos habere patres illorum spiritales, ut ne pro pastoribus lupi reperiantur quidam ex iis qui confessiones hominum excipiunt. Ad hæc iidem doctores, ut fide digni habiti, non laicis duntaxat utilitatem præbebunt, verum etiam monachis. Apud hos enim pari modo quædam indigent correctione. Cæterum nullus ita condignorum doctorum, tardus sit ad sacerdotalem gradum suscipiendum, quo sic plebi sermonem doctrinæ impertiat, ex monito magni pontificis; sed potius alacriter ad id feratur, tanquam ad rem quæ ex ordine ecclesia sticæ disciplinæ fit. Nam licet humano respectu videatur nunc nonnullam submissionem continere sacerdotium, attamen non ita veritas habet; sed irrationabilem penitus consuetudinem secutus quis, honorem pro dehonestamento ducit. Quis enim recte sentiens, non agnoscat excelsiorem sacrati cœtus gradum? quod sicut pontifex sacerdote major est, ita sacerdos diacono. Tametsi protodiaconus aliquis exsistat, primus quidem diaconorum est, at posterior postremo sacerdotum. Sacerdos una cum pontifice sedet: diaconus astat et ministrat. Proinde qui dignus est diaconus, prompto animo ad, presbyteratum accedet. Tribuit autem majestas mea hisce doctoribus qui sacerdotes ordinati fuerint, majorem anno - nam, nimirum singulis solidorum... Qui vero adhuc recusaverint excelsam sacerdotii suscipere dignitatem, et diaconi exstiterint, admittant doctrinæ ministerium, modo scilicet idonei sint in sermone ac virtute. Accipient porro isti dictum supra solatium laboris sui, in stationibus atque in ingressibus proprios gradus suaque loca retinentes. Cæterum qui cooptandi sunt in doctores, per delectum promoveri debent, ut sincerum doctrinæ sermonem vitamque irreprehensam obtineant. Dum enim dignus præteritur, indignus provehitur, hoc conciliat tum condemnationem ei qui prætulit indignum, dignum despexit, tum animæ intolerabile damnum iis quibus indignus doctor praest. Doctorem quippe imperium meum, ut superius dictum est, dignum nominat et decernit, nempe celeris praestantiorem, non vero qui talis non est. Ut autem dignis abundemus, si inter laicos vel monachos inventus fuerit aliquis præceptoris doctrina vitaque inculpata instructus, ut nihil ei desit ad sacerdotium, vocetur ac promoveatur, quando nimirum ecclesiasticis erit commendatior. Et vero monachi nibil interfuerit, nec de sede, nec de statione, aut introitu. Cæterum forsan nonnemo ἐξουσίας δεῖται τὸ πρᾶγμα πολιτικῆς. Δεῖ δὲ αὐτοὺς ἐπισκεπτομένους τὸν λαὸν, καὶ ἵνα πάντες [an πάντως?] γνωρίμους ἔχωσι τοὺς πνευματικούς Πατέρας αὐτῶν, ἵνα μὴ ἀντὶ ποιμένων λύκοι εὑρεθῶσι τινες τους λογισμοὺς τῶν ἀνθρώπων ἀναδεχόμενοι. Οἱ δὲ αὐτοὶ διδάσκαλοι οὐ μόνον ὡς τὸ ἀξιόπιστον ἔχοντες, τοῖς λαϊκοῖς τὴν ὠφέλειαν παρέξουσιν, ἀλλὰ καὶ τοῖς μοναχοῖς. Δεῖται γὰρ καὶ τῶν κατ' αὐτοὺς ἔνια διορ θώσεως. Μηδεὶς δὲ τῶν οὕτως ἀξίων διδασκάλων ἀπρόθυ μος ἔσται εἰς τὸ γενέσθαι ἱερεὺς, καὶ οὕτως μετ ταδιδόναι τῷ λαῷ τοῦ διδασκαλικοῦ λόγου κατά προτροπὴν τοῦ μεγίστου ἀρχιερέως, ἀλλὰ μᾶλλον προθυμείσθω εἰς τοῦτο ὡς κατὰ τὴν ἀκολουθίαν τῆς Εκκλησιαστικῆς εὐταξίας γινόμενον. Εἰ γὰρ καὶ κατὰ τὸ ἀνθρώπινον ἔδοξε νῦν ἔχειν ὑπόπτωσίν τινα ἡ ἱερωσύνη, πλὴν οὐχ οὕτως ἔχει καὶ ἡ ἀλήθεια· τῇ δὲ παραλόγῳ συνηθεία πάντως ἀκολουθῶν τις, κρί νει τὴν τιμὴν ἀτιμίαν. Τίς γὰρ τῶν εὖ φρονούντων οὐκ ἐπιγινώσκει τὸν ὑψηλότερον βαθμὸν τοῦ ἱερατι κοῦ καταλόγου; ὅτι ὥσπερ ὁ ἀρχιερεὺς μείζων ἐστὶ τοῦ ἱερέως, οὕτω καὶ ὁ ἱερεὺς τοῦ διακόνου. Καν πρωτοδιάκονός τις εἴη, πρῶτος μὲν τῶν διακόνων ἐστὶν, ἔσχατος δὲ τοῦ ἐσχάτου τῶν ἱερέων· ὁ μὲν γὰρ ἱερεὺς συνεδριάζει τῷ ἀρχιερεῖ· ὁ δὲ παρέστηκε καὶ ὑπηρετεῖ. Λοιπὸν προθύμως καὶ ἄξιος διάκονος εἰς τὸ πρεσβυτερεῖον εἰσελεύσεται. Απονέμει δὲ τοῖς τοιούτοις διδασκάλοις τοῖς γενομένοις ἱερεῦσιν ἡ βασιλεία μου καὶ μεῖζον τὸ σιτηρέσιον ήγουν ἑκάστῳ νομισμάτων. Οἱ δὲ μὴ προθυμούμενοι ἔτι τὸ τῆς ἱερωσύνης ὑψηλὸν ἀξίωμα δέξασθαι, καὶ ἐν διακόνοις ὄντες, ἀναδεχέ σθωσαν τὴν τῆς διδασκαλίας διακονίαν, ἱκανοὶ δηλονότι κατά τε λόγον ὄντες καὶ ἀρετήν. Λήψονται δὲ οὗτοι τὴν ἀνωτέρω εἰρημένην παραμυθίαν τοῦ κόπου αὐτῶν ἐν ταῖς στάσεσι καὶ ἐν ταῖς εἰσόδοις τοὺς οἰκείους βαθμούς καὶ τόπους ἔχοντες. Οἱ ὀφεί λοντες δὲ προχειρίζεσθαι διδάσκαλοι, κατ' ἐπιλογὴν ὀφείλουσι προχειρίζεσθαι, ἵνα καὶ τὸν διδασκαλικὸν λόγον ἀκέραιον, καὶ τὸν βίον ἔχωσιν ἀνεπίληπτον. Εἰ γὰρ ὁ ἄξιος παρορᾶται, καὶ ὁ ἀνάξιος προβιβάζεται, κρίμα προξενεῖ τοῦτο τῷ προκρίναντι μὲν τὸν ἀνάξιον, παρορῶντι δὲ τὸν ἄξιον, καὶ ζημίαν ψυχι κὴν ἀφόρητον οἷς ὁ μὴ ἄξιος διδάσκαλος ἐφίσταται. Διδάσκαλον γὰρ ἡ βασιλεία μου τὴν ἄξιον, ὡς ἄνωθεν εἴρηται, ονομάζει τε καὶ τυποῖ, τὸν κρείττονα δηλονότι τῶν ἄλλων, οὐ μὴν τὸν μὴ τοιοῦτον. Cotelerii Ms., σιτορέσιον, et supra, ρεσ μετρ. ut sit αυι σιτηρέσιον, aut σιτομέτριον. Mox si demas numeros, facile erit lacunamn complere, ex iis qua Ινα δὲ εἴη εὐπορία τῶν ἀξίων, καὶ ἀπὸ τῶν λαϊ κῶν, καὶ ἀπὸ τῶν μοναχῶν ἐὰν εὑρεθῇ τις ἔχων καὶ τὸν διδασκαλικὸν λόγον καὶ τὸν ἀνεπίληπτον βίον ὥστε μὴ κωλύεσθαι εἰς ἱερωσύνην, καλείσθω καὶ προχειριζέσθω, ὅτε ἀξιολογώτερος δηλονότι ἐστὶ τῶν τῆς Ἐκκλησίας. Τῷ γε μὴν μοναχῷ οὐδὲν οὔτε περὶ καθέδρας οὔτε περὶ στάσεως ἢ εἰσόδου διοίσει. Είποι nolæ. dicta sunt paulo ante ad superiorem, ponendo nimium νομισμάτων λίτρας, καὶ σίτου μοδίους vel μόδια.

δι' ἄν τις ἴσως περὶ τῶν κεκληρωμένων ἤδη, μήπω dicet de iis qui jam clero ascripti, nondum perfecti δὲ κατηρτισμένων κατά τε λόγον καὶ πρᾶξιν, ὡς παρὰ τοὺς θείους κανόνας ἡ Ἐκκλησία τούτου; ἔτι νῦν παραδέχεται. ᾿Αλλὰ σκοπησάτω ὅτι τὸ ἐκ μα κρῶν χρόνων γινόμενον, κἀντεῦθεν ὡς ἔθος κρατῆ σαν, εἰ καὶ παράλογον ὡς ἀπεναντίας τοῖς θείοις κανότι γινόμενον, εἰσδέξεται τὴν διόρθωσιν δι' οἰκο νομίας ἀρίστης τὸ ἄλυπον πᾶσι περιποιουμένης. Οὐκ ἄρα τοῦ εἰκότος ἀπάδουσα δόξειεν ἂν ἡ οἰκονο μία. Οὐ γὰρ τὸ παράλογον δεχόμεθα, οὔτε μὴν τοῦτο προτρεπόμεθα γίνεσθαι, ἀλλὰ μᾶλλον τὸ μὴ καλῶς γινόμενον ἐπιτρέπει διορθωθῆναι ἡ βασιλεία μου ἐθέλει γὰρ εἰ καὶ μὴ ἐν τοῖς ἄλλοις καλοῖς, ἀλλ᾽ ἐν τούτῳ γοῦν τῷ ἀναγκαιοτάτῳ, ὡς εἰς τὴν εὐσέβειαν ἀφορῶντι, σύμβουλος καὶ συνεργὸς ὑμῖν γενέσθαι εἰς ἐκπλήρωσιν τοῦ ἀγαθοῦ. Ἐπὶ τούτοις ἀναγνωσθήτω καὶ τὸ τοῦ Νομοκά νονος βιβλίου ἅπαν ενώπιον τῆς ἱερᾶς καὶ ἁγίας συνόδου· καὶ ἀπὸ τῶν παραθεωρουμένων νῦν θείων κανόνων οἱ μὲν πρὸς εὐσέβειαν ὁρῶντες, καί τι συν στατικὴν τοῦ ὀρθοῦ δόγματος παραδιδόντες ἡμῖν, παντὶ τρόπῳ ἀνανεωθέντες, τηρείσθωσαν· οἱ δὲ λοιπου παρεκβληθέντες δοθήτωσαν καὶ τῇ βασιλεία μου, ἵνα κοινῇ τῇ ὑμετέρᾳ ἁγιότητι περὶ τούτων συνδιασκεψαμένη, τὸ δέον οἰκονομήσῃ. Πρὸς τοῖς ἄλλοις δὲ καὶ τὸν περὶ τῶν μοναχῶν τῶν ἐν ταῖς ῥύμαις καὶ ταῖς τριόδοις περινοστούντων ἀνακαινι σθέντα δεῖ συντηρεῖσθαι. Ταῦτα οὐκ εἰκῇ καὶ μάτην ἡ βασιλεία μου έγρα ψεν· οὐδὲ ὥστε μένειν ἐν λόγοις καὶ γράμμασιν, ἀλλὰ πρὸ; ἔργον τέλειον. Εργον δὲ τέλειόν ἐστιν, ὅταν τὸ παραλόγως γινόμενον διόρθωσιν δέξηται. Δοκεῖ δὲ τῇ βασιλείᾳ μου, μᾶλλον δὲ εἰ καὶ τολμηρὸς ὁ λόγος, κατάληψιν ἔχει αὕτη τελείαν, ὅτι Θεὸς διανέστη ἐπὶ ταύτῃ τῇ ὑποθέσει, καὶ γενέσθαι τὴν Cotelerii Non solum dicitur Nomocanon, sed et Nomocanonum, teste Balsamone multis in locis. Unum producan ex codice Regio signato 2372, quandoquidem Latine tantum exstat. Ἐν τῷ πε' κανόνι τῶν ἁγίων ἀποστόλων, ait Theodorus ad canonem Trullanum 2: Καὶ ἐν τῷ παρόντι κανόνι διελήφθησαν ποια βιβλία τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης καὶ τῆς Νέας ὀφείλουσιν ἀναγινώσκεσθαι. Ἐπεὶ δὲ εἶδον μέγαν ἄνθρωπον προσκομίζοντα Νομοκάνονον ἔχου κατ εστρωμένους τοὺς διὰ Κλήμεντος κανόνας τῶν ἁγίων ἀποστόλων, καὶ νεαρὰς διαφόρους τοῦ βασιλέως ἀνακάθαρσιν sunt in verbo et opere, quod contra divinos canores etiam nunc ab Ecclesia recipiantur. Verum consideret, quia quod a longo tempore fit, indeque instar consuetudinis obtinuit, quamvis citra rationem sit, ut nempe contrarium sacris canonibus, admittet correctionem per optimam dispensationem quæ cunctos a tristitia eximit. Neque videatur œconomia a jure discrepare. Non enim quod a ratione alienum est recipimus, aut feri hortamur, quinimo quod male geritur corrigi demandat mea majestas. Quia cupio, si non in aliis bonis, saltem in hoc maxime necessario, ut ad pietatem spectante, vobiscum consulere et operari ad boni complementum. Insuper his, Nomocanonis totus liber legatur coram sacrosancta synodo: atque e neglectis nunc canonibus divinis, qui ad pietatem respiciunt, aut nonnihil ad stabilimentum recti dogmatis tradunt nobis, omni modo renovati, observentur; reliqui selecti offerantur imperio meo, ut una cum sanctitate vestra de iis facto examine, quod par est disponat. Cum aliis vero etiam ille ad monachos ìn vicis ac triviis vagantes pertinens renovari debet ac servari. Hæc non temere et frustra scripsit imperium meum; neque ut duntaxat in verbis litterisque maneant, sed ut perveniant ad opus perfectum. Perfectum autem opus erit, quando quod perperam fit admittet emendationem. Videtur porro imperatoriæ meæ potestati, imo, quamvis audax sit oratio, certus omnino sum, quod Deus in hoc proposito notæ. ctorum apostolorum per Clementem cunones, diversasque imperatoris Justiniani novellas in Legum repurgatione non receptas, moneo omnes qui Nomocanonum lecturi sunt, ne antiquioribus Nomocanorum libris mentem adhibeant; sed id quod a patriarcha Photio est elaboratum, et in quatuordecim titulos divisum, legant: Nomocanonum autem, quod in quinquaginta titulos redegit leges et canones, itemque reliqua Nomocanona, quibus Justiniani novellæ abrogatæ nec in Basilicis receptæ, et alia quædam leges του ξινιανοῦ, μὴ δεχθείσας εις την ανακgue codice ac Digestis desumpta continentur, τῶν νόμων, παρεγγυῶμαι πᾶσι τοῖς μέλλουσιν ἀναγινώσκειν Νομοκάνονον, μὴ προσχεῖν τοῖς παλαιοτέ μοις βιβλίοις τῶν Νομοκανόνων, ἀλλὰ ἀναγινώσκειν τὸ παρὰ τοῦ πατριάρχου του Φωτίου ποιηθὲν, καὶ εἰς τοὺς ἰδ' τίτλους διαιρούμενον· τὸ δὲ Νομοκάνονον τὸ συμποσῶσαν εἰς ν' τίτλους τῶν νόμων καὶ τῶν καὶ νόνων, καὶ τὰ λοιπὰ τὰ ἔχοντα νεαρὰς τοῦ Ἰουστι νιανοῦ ἀπρακτησάσας, καὶ μὴ δεχθείσας ἐν τοῖς βα σιλικοῖς, καὶ ἄλλους τινὰς νόμους ἐκ τῶν κωδίκων καὶ τῶν διγέστων, καὶ δοκοῦντα καταπλουτίζεσθαι ὑπὸ πολυλογίας· εἶδον γὰρ μυρία τοιαῦτα βιβλία παρὰ πολλοῖς ἀξιολόγοις ἀνδράσι· μηδὲ λόγου ἀξιοῦν, ὡς κινδυνότερα καὶ ἀποτρόπαια· ἀλλ' ἐπιτρέπειν τὴν τούτων απώλειαν. Hoc est, In canone 85 sanctorum apostolorum, et in præsenti canone expositum est, quinam libri Veteris et Novi Testamenti legi debeant. Quoniam autem vidi magnum hominem afferentem Nomocanonum quod positos habebat sanquæque videntur multiloquio locupletari (innumerabiles enim tales libros vidi apud multos non aspernandos homines) nihil faciant, ut quæ sint periculosioru et refugienda; sed ea perire sinant. Legito doctissimum Beveregium ad memoratum Trullanum canonem. Inveni in alio ms. Regio num 2198, Στίχοι πολιτικοὶ τοῦ σοφωτάτου Μιχαὴλ τοῦ Ψελ λου. Σύνοψις του Νομοκανόνου. Ubi libri impressi exhibent Νομοκανόνος, dissentientibus exemplaribus etiam aliis; quod videre est apud Allatium in Diatriba de Psellis. Niconis Pandectes, ejusdem Regie bibliothecæ ornamentum, cap. 8: Ἐκ τοῦ Νομο κανόνου τοῦ Μεγάλου Βασιλείου. Ἐὰν δυσαποσπά στως ἔχωσι τῶν ἰδίων ἐθῶν, etc. (ex canone S. Basilii 84) cap. 57, et alibi, Εκ του Νομοκανόνου τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Νηστευτοῦ. Adde Nilum Doxapatrium ex Allatio De Ecclesiæ Occidentalis et Orientalis consensione lib. 1, cap. 24, n. 1, c. 409. ..')

excitatus est, ac peragi mali correctionem compro- διόρθωσιν ηὐδόκησε τοῦ κακοῦ, καὶ τοσοῦτον ἑαυτὸν bavit tantumque se propter nos nunc etiam demisit, ut exhortetur nos pro ovili suo, cujus gratia incarnatus est, carne passus, proprium sanguinem fudit, ignominiosam pertulit mortem; utque non exsurgentibus ad bonum, sed in nostra segnitie permanentibus minetur horrenda maxime. δι' ἡμᾶς καὶ νῦν ἐταπείνωσεν, ὥστε καὶ παρακαλεῖν ἡμᾶς ὑπὲρ τῆς ἰδίας ποίμνης, δι᾿ ἣν καὶ ἐνηνθρώπησε, καὶ σαρκὶ ἔπαθε, καὶ τὸ ἴδιον αἷμα ἐξέχεε, καὶ θάνατον ὑπέστη τὸν ἐπονείδιστον, καὶ μὴ δια νισταμένοις πρὸς τὸ καλὸν, ἀλλὰ τῇ αὐτῶν ῥᾳθυμία ἐμμένουσι, καὶ τὰ φρικωδέστατα ἀπειλεῖν. Οὐκοῦν οὐδὲ ἡ βασιλεία μου ἀνέξεται ὅλως ἔτι παρεκτανθῆναι τὴν διόρθωσιν τῆς ἐκκλησιαστικῆς καταστάσεως· ἀλλὰ τοῖς ἐμποδίζουσι τοῦ λοιποῦ πρὸς τὸ ταύτην κατορθωθήναι, κανονικὴ εὐθύνη ἐπενεχθήσεται. Καὶ μηδεὶς ὑπολάβῃ κατὰ πάθος λέγειν τὴν βασιλείαν μου ταῦτα. Οὐκ ἔχει γάρ, Θεοῦ χάριτι, πρός τινα έχθραν, οὐδένα μισεί, οὐδένα και τακρίνει· ἀλλὰ πρὸς τοῦτο μόνον παθαίνεται τὸ γι Itaque nec majestas mea prorsus patietur prorogari adhuc ecclesiastici status emendationem; sed in eos qui posthac impedimento futuri sunt quominus corrigatur, canonica censura proferetur, Nec suspicetur ullus, ex affectu loqui bæc meam majestatem. Dei gratia, non foret adversus quemquam inimicitiam, neminem odio prosequitur, neminem condemnat; sed solummodo adversus hoc indignatur facinus; nec sustinet eversam videre νόμενον· καὶ οὐκ ἀνέχεται ὁρᾷν τὴν ἐκκλησιαστικὴν ecclesiasticam Christianamque disciplinam. Et vero beatus es, sanctissime domine mi, adhucque redderis beatior, si cum aliis quæ præclare gessisti, hac etiam superius scripta perfeceris, Yosque, Deo charissimi pontifices, pari modo beati eritis, si bac in parte una cum sanctissimo patriar. cha et principe pastorum vestro uti decet fueritis operati, vestrum officium Grmiter in electionibus adimplentes, atque si hæc omnia in vestris proviņciis instauraveritis. Non enim in magna urbe duntaxat, verum etiam in cunctis Romanæ ditioni subjectis regionibus vult imperium meum ista obtinere ac habere vim; atque hanc scripturam exponit pro communi lege et sanctione: non aliquid novi circa ecclesiasticas sacrasque res introducens; sed a divinis apostolis et sacris Patribus definita, alque canonice decreta, per negligentiam vero despecta, jamque fere omnino ignorata, renovans alque confirmans. Et noverint cuncti deinceps, quod quicunque amplius hisee contrarium aliquid per provinciam sibi subjacentem, in electione aut ordinatione aut alia consignatione cujuslibet ecclesiastici gradus, perpetraverit, citra veniam censuræ per sacros canones latæ submittetur. Oportet præterea ut laude digni sacerdotes collocentur in vicorum καὶ Χριστιανικὴν κατάστασιν καταλυομένην. Μακάριος δὲ εἰ, ἁγιώτατέ μου δέσποτα, καὶ ἔτι μακαριώτερος αναδειχθήσῃ, εἰ μετὰ τῶν ἄλλων ὧν κατώρθωσας, καὶ ταῦτα ἃ ἀνωτέρω γέγραφα απο τελέσεις. Καὶ ὑμεῖς, θεοφιλέστατοι ἀρχιερεῖς, ὁμοίως μακάριοί έστε, εἰ κάνταῦθα τῷ ἁγιωτάτῳ πατριάρχη καὶ ἀρχιποίμενι ὑμῶν ὡς εἰκός συνεργήσετε, τὸ ὑμέτερον ἀνεπισφαλῶς ἐν ταῖς ψήφοις πληροῦντες, καὶ πάντα ταῦτα καὶ ἐν ταῖς ὑμετέραις επαρχίαις κατορθώσετε. Οὐ γὰρ ἐν τῇ μεγαλοπόλει μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν πάσαις ταῖς ὑπὸ τὴν τῶν Ῥωμαίων ἐπικράτειαν χώραις βούλεται ἡ βασιλεία μου ταῦτα κρατεῖν τε καὶ ἐνεργεῖν, καὶ νόμον κοινὸν καὶ θέσπισμα την παροῦσαν γραφὴν ἐκτίθεται· οὐ καινόν τι ἐπὶ τοῖς ἐκκλησιαστικοῖς καὶ ἱεροῖς παρεισάγουσα πράγματ σιν, ἀλλὰ τὰ τοῖς θείοις ἀποστόλοις καὶ τοῖς ἱεροῖς Πατράσιν ὁρισθέντα τε καὶ κανονισθέντα, ἀμελείᾳ δὲ παραθεωρηθέντα, καὶ ἤδη σχεδόν τελείως άγνο ηθέντα, ἀνανεοῦσά τε καὶ κρατύνουσα. Cotelerii Καὶ ἴστω πᾶς τοῦ λοιποῦ, ὡς ὅστις ἂν ἔτι ἐναντίον τι τούτοις ἐν τῇ ὑπ' αὐτὸν ἐνορίᾳ ἐν ψήφῳ ἢ χειροτονία ἢ ἑτέρᾳ σφραγίδι ἐκκλησιαστικοῦ βαθμοῦ εἰουδή τινος διαπράξηται, ἀσυμπαθῶς τῇ ἐκ τῶν θείων κανόνων εὐθύνῃ ὑποπεσεῖται. Δεῖ δὲ καὶ ἀξιολόγους ἱερεῖς ἐγκαθιδρυνθῆναι ταῖς τῶν χωρίων καθολικαῖς ἐκε κλησίαις ὡς ἂν αὐτοὶ πάλιν οἱ ἱερεῖς φωτίζωσι notæ. rum Hoc est Ecclesiis parochialibus. Quo in dubie sacramenta et baptismata peragi. Interrogatio sensu catholicam Ecclesiam et catholicas Ecclesias multi nominant. Exempli gratia Leo imperator novella 4, et Index Goarieus Officiorum ecclesiasti corum. Το καθολικὸν dicitur ab anonymo illo Gra culo qui de locis Hierosolymitanis scripsit, Τέσσαρας νεώς, οἳ καὶ καθολικοὶ λέγονται. Joannes Α2gnosta Excidii Thessalonicensis cap. 20. Atque hic corrigendus Balsamon Responsione ad interrogatioDem 15 Marci Alexandrini. Διωρίσατο, inquit agens de Leone imperatore, ἐν δ' καὶ ιε' νεαρᾷ θεσμοθετ σίᾳ αὐτοῦ, μη μόνον εἰς τὰς ἐκκλησίας, ἀλλὰ καὶ εἰς τοὺς εὐκτηρίους οίκους ἀδιαστίκτως ἱεροτελεστίας καὶ βαπτίσματα γίνεσθαι. Rectius enim scripti codices, εἰς τὰς καθολικὰς ἐκκλησίας, εἰ ἀδιστάκτως, quorum prius habet Latina interpretatio et μs Orientale; posterius vero retinetur in scholio ad titulum 6, sect. 2. Epitomes canones Harmenopulianæ: Definivit in 4. et 15 novella, non tantum in catholicis ecclesiis, sed et in oratoriis ædibus haud 15 Marci Alexandrini: Αιχμάλωτοι Λατίνοι καὶ ἔτεροι παρουσιάζουσιν εἰς τὰς καθολικὰς ἐκκλησίας ἡμῶν, καὶ ζητοῦσι μεταλαβεῖν τῶν θείων ἁγιασμά των. Captivi Latini et alii ad nostras accedunt 'caskolicas ecclesias, et participes fieri postulant divinosacramentorum. Vide in eodem jure GræcoRomano Meditata Balsamonis p. 457, 477, et nola ad p. 457 bis καθολικῶν ἐκκλησιῶν male verti ecclesiarum in genere; p. vero 477 memorari tà; καθολικὰς ἐκκλησίας τῶν πόλεων. Omnino autem præteriri non debet locus Germani CP. Juris ejusdem p. 235, in quo Ecclesiarum divisio continetur, in monasteria, ecclesias catholicas, et oratoria: Kiv μοναστήρια ὦσι, κἂν ἐκκλησίαι καθολικαὶ, κἂν εὐ κτήριοι οίκοι. Interdum tamen ecclesiae catholice vocantur ecclesiæ patriarchales, metropolitica, episcopales et chatedrales. Qua de re ad observationeni eximii hominis Henrici Valesii in Hist. Eccl. Theodori Lectoris lib. 1 de ecclesia patriarchali, Mɛ-

τὸν λαὸν, καὶ τοῦ ὀρθοδόξου κηρύγματος πάει με- catholicis ecclesiis, quo ipsi adhuc sacerdotes ταδιδόασιν [γ. μεταδιδῶσιν], ἴσως δὲ οὐκ εὐπορήσετε τοιούτων ἀνθρώπων ἐξ ἀρχῆς. Ἀλλ᾽ ἐπιμεληθέντες καθ' ὑπερβολὴν, τάχιον καταστήσετε ἀνθρώπους Αξίους τοῦ μεταδιδόναι καὶ ἑτέροις τοῦ ἀγαθοῦ καὶ διαφωτίζειν τὸ ὀρθόδοξον κήρυγμα. Σκοπητέον γὰρ δι᾿ ἣν αἰτίαν οἱ ἀπόστολοι τὴν οἰκουμένην περιέτρεσ χον· δι' οὐδὲν ἔτερον, πάντως, ἢ διὰ τὸ μεταδιδόναι τοῦ ὀρθοῦ κηρύγματος παντὶ τῷ λαῷ. Δεῖ τοίνυν καὶ τοὺς ἀρχιερεῖς τὴν ἐκείνων τιμὴν διαδεξαμένους, ἔκαστον ἐν τῇ ὑπ' αὐτὸν ἐνορίᾳ ὁμοίως ποιεῖν. Ἐπεὶ οὐδὲ πρὸς ὕβριν τοῦτό ἐστι τοῦ ἀρχιερέως, ἀλλὰ μᾶλλον καὶ εἰς μεγίστην τιμήν, ὅταν καὶ εἰς κατάλυμα πένητος εἰσέλθῃ, καὶ τὰ κατ' αὐτὸν ἐρευνήσῃ, καὶ πρὸς θεοσέβειαν αὐτὸν ἀναγάγῃ. Μιμητής γὰρ γίνεται ὁ τοιοῦτος ἀρχιερεὺς τῶν μαθητῶν τοῦ Χριστοῦ, καὶ αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἐν τούτοις μᾶλλον πληροῖ τὰ τοῦ ἀρχιερατικοῦ ἀξιώματος. ᾿Αλλὰ καὶ τὸ κανονικὸν διὰ τοῦτο ἀφωρίσθη τοῖς ἀρχιερεῦσιν, ἵνα διερχόμενος ἕκαστος καὶ διδάσκων, ἐξ αὐτοῦ διατρέφηται. Γνωριζέτω οὖν πᾶς ἀρχιερεὺς, ὅτι πρὸς κόπον ἀπεδύσατο τὸ τοιοῦ του πνευματικόν, καὶ ὀφείλει τοῦτο ἐκπληροῦν, καθ ὡς καὶ οἱ μακαριστοὶ ἐκεῖνοι Πατέρες, καὶ αὐτοὶ οἱ θεῖοι ἀπόστολοι διὰ βίου ἐποίουν. Εἰ γὰρ σκοπήσετε καλῶς οἱ ἀρχιερεῖς καὶ ἐννο ήσετε, ὅτι διὰ παράβασιν μιᾶς ἐντολῆς ἦν παρέβησαν οἱ πρωτόπλαστος παρεδόθησαν [f. παρεδόθημεν] ἅμα ἐκείνοις τῷ θανάτῳ καὶ τῇ φθορᾷ, καὶ Cotelerii γάλη dicta a Theodoro, τῇ καθόλου 2 Nicephoro Callisto, adjicio testimonium auctoris Vile S. Nili junioris, p. 72: Ἐν τῷ καιρῷ ἐκείνῳ σεισμοῦ μετ γάλου καταλαβόντος τὸ Ῥυσίανον, μετὰ πολλῶν νυχθ. ἡμερῶν ὀμβροκλυτίαν, καὶ τοῦ ἀνωτέρου μέρους ἐπαναστάντος σὺν οἶκοις καὶ εὐκτηρίοις, καὶ ἐπελθόντος τοῦ κατωτέρου, καλύψαντός τε οίκους καὶ ἐκκλησίας. καὶ μὴ αἰδεσθέντος εἰ μὴ μόνην τὴν καθολικὴν Ἐκκλησίαν, καὶ τὸ ὄνομα τῆς Ἁγίας Εἰρήνης, θαυμαστὸν ἦν καὶ φοβερὸν τοῖς ὁρῶσι τὸ γεγονός. Hoc est: Per id tempus cum Rossanum magno terræ motu quassatum esset, post plurium dierum noctiumque pluvialem inundationem, cumque superior pars commola una cum ædibus et oratoriis collapsa esset in inferiorem, domosque et ecclesias obruisset, nec quidquam esse! reverita, præter solam catholicam ecclesiam, et nomen sanctæ Irenes, admirandum erat et horribile spectantibus, id quod contigerat. Εt p. 73 ea ecclesia, Magna Ecclesiæ nomine donatur. Pag. vero 123 scribitur, Βάλε ἐν τῇ καθολικῇ τοῦ κάστρου. Da Ecclesiæ catholica casiri seu oppidi. Intelligitur quippe ecclesia cathedralis seu episcopalis Rossanensis, Deiparæ appellationem gerens: p. 4, 73, 115. Vide etiam Theophanis Chronographiam, p. 314 B, 363 B, Ex eleganti Constantini imperatoris descriplione, Orat. ad sanctorum coelum, cap. 21: Αγνόν τινα νόμον ὑπάρχοντα, πάντων τε ἀγαθῶν εὐκταιό τατον (aut forsan εὐκταιοτάτην) ἐλπίδος καὶ ὁπιότητος (ita lego) διδάσκαλον, ἀθανασίας ὑπόσχεσιν ἀκίβδηλον. Quæ est lex quædam casta, omnium bonorum maxime optabile, spei sanctitatisque magistra, immortalitatis sincera promissio. Scilicet pietas seu religio nos docet spem in Deo collocare, et sancte vivere. populum illuminent, cunctisque tradant orthodoxum præconium. Ac forte initio non suppetent vobis ejusmodi homines. Verum cura supra modum adhibita, cito constituetis homines dignos qui aliis bonum communicent, elucidentque orthodoxam prædicationem. Considerandum enim, quam ol causam apostoli orbem percurrerint; propter nihil aliud certe, quam ut omnem populum participem facerent rectæ doctrinæ. Quare debent pontifices, qui eorum bonorem exceperunt, in sua quisque regione idem facere. Si quidem non ad contumeliam vergit pontificis, quin imo ad maximum honorem, quando in pauperis tugurium intraverit, res ejus fuerit scrutatus, eum adduxerit ad pietatem. Nam evadit hujusmodi pontifex imitator discipulorum Christi, Christique ipsius; necnon in his præcipue complet pontifciæ dignitatis munus. Sed et canonicum propterea assignatum est pontificibus, ut peragrantes ac docentes, ex illo nutriantur. Cognoscat ergo omnis pontifex quod laboris gratia hanc spiritualem susce perit dignitatem, debeatque sic eam implere, quemadmodum beati illi Patres, ipsique divini apostoli, dum viverent, fecerunt. Nam si bene attenderitis, o pontifices, et cogitaveritis, propter transgressionem unius mandati quod transgressi sunt formati primo homines, uos una cum iis traditos esse morti et corruptioni, ac nola. Theodorus Balsamon Ad Nomocan. tit. 1 cap. 34; Malibus Blastares litt. X, cap. 28; Jus GræcoRomanum P. 1, p. 7, 120, 121, 123, 236, 269, 270, 284, 390 et 391. In tantum, verba inspicis Agobardi lib. de grandine, cap. 15, malum istud jam adolevit, ut in plerisque locis sint homines miserrimi, qui dicant se non equidem nosse immittere tempestates, sed nosse tamen defendere a tempestate habilatores loci. His habent statutum quantum de frugibus suis donent, et appellant hoc canonicum. Multi vero sunt qui sponte sacerdotibus decimam nunquam do¬ nant, viduis et orphanis cæterisque indigentibus eleemosynas non tribuunt; quæ illis frequenter prædicantur, crebro leguntur, subinde ad hæc exhortantur, et non acquiescunt. Canonicum autem quem (f. quod) dicunt, suis defensoribus, a quibus se defendi credunt a tempestate, nullo prædicante, nullo admonente, vel exhortante, sponte persolvunt, diabolo inliciente. Atque circa canonem, canonica, canonica tributa, etc., pretermitto mulla, sciens apud scientes. Πρωτόπλαστος Adam, πρωτόπλαστοι Adam el Eva; πρωτόκτιστο angeli; πρωτόκτιστος σοφία, spud Clenientem Alexandrinum, πρωτόπλαστοι εἰ πρωτογενείς diabolus et Adam, Jovio apud Photiu codice 222 extremo. Denique nisi me mea fallit opinio, πρωτόπλαστος δράκων diabolus, Germano patriarchæ orat. in Dominici corporis sepulturam, quæ exstat iu Auctario 1 Combelisiano, p. 1481 Α, quamvis vocem nibili πρωτόπλαστος statuminare conetur vir doctus. Quo de ultimio adi Origenem In Joannem, edit. Græco-Lat. p. 16, 17, 318 A; Hieronymum epist. 59, cap. 5; Alcuini Confessionem fidei, parte ui, cap. 58, et Froutonem Ducrum ad librum iv Basilii adversus Eunomium, cum interpretibus Job x1, 14.

nisi per factam in carne dispensationem seu per εἰ μὴ διὰ τῆς ἐνσάρκου οἰκονομίας τοῦ Σωτῆρος incarnationem Servatoris nostri Jesu Christi consecuti essemus redemptionem peccatorum nostrorum et resurrectionem, cunctos simul fuisse perituros; præterea ideo necesse fuisse ipsum Dominum, bene placito Patris et cooperatione Spiritus sancti incarnari, gestare carnem, carne pati et mori, ut liberaret nos ab interitu ad quem fueramus damnati. ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, τῆς ἀπολυτρώσεως τῶν ἁμαρ τιῶν ἡμῶν καὶ τῆς ἀναστάσεως ἐτύχομεν, πάντες ὁμοῦ ἀπολλύμεθα· καὶ ὅτι διὰ τοῦτο ἐδέησεν αὐτὸν τὸν Κύριον εὐδοκίᾳ τοῦ Πατρὸς καὶ συνεργείᾳ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐνανθρωπῆσαι καὶ σάρκα φορέσαι καὶ σαρκὶ παθεῖν καὶ ἀποθανεῖν, ἵνα ἐξέληται ἡμᾶς τῆς φθορᾶς ἣν κατεκρίθημεν. Si hæc, inquam, agnoveritis, necnon in cujus- Εἰ ταῦτα οὖν ἐπιγνῶτε, καὶ εἰς οἷον κακὸν συνmodi malum compellatur pontifex qui rectam præ- ελαύνεται ὁ ἀρχιερεὺς μὴ διαδιδοὺς τὸ ὀρθόδοξον κή dicationem non transfundit in gregem sibi subjeρυγμα τῇ ὑπ' αὐτὸν ποίμνῃ, οὐδέποτε κόπον ἡγήσε ctum, nunquam laborem censebit quisquam veταί τις ὑμῶν τὸν αὐτὸς δι' ἑαυτοῦ διέρχεσθαι πᾶσαν strum, ipse per se totam sub se positam regionem τὴν ὑπ' αὐτὸν ἐνορίαν συνεχέστερον καὶ διδάσκειν peragrare frequentius, et puram in Deum fidem τὴν πρὸς τὸν Θεὸν καθαρὰν πίστιν καὶ τὸν σεμνὸν sanctamque vitam docere: sed labor ille potius η βίον, ἀλλ' ὁ κόπος οὗτος μᾶλλον ἀνάπαυσις αὐτῷ ipsi censebitur requies, ut qui anine suæ suoque " λογισθήσεται, ὡς καὶ ἀνάπαυσιν τῇ ἑαυτοῦ ψυχῇ καὶ populo quietem conciliet. Nam officio satisfacit, siquidem penitus rationem redditurus est in tremendo judicii die pro rationali ovili suo. Quid vero qui forte pontifex noluerit hujusce rei curam gerere, excogitabit, aut quam excusationem habebit, ut rem protrahat et differat? An iterum aliam fieri exspectabit Filii Verbique Dei incarnationem? Hoc neque in cogitationem hominis ascendet sed veniet omnino verus Christus et Deus noster, redditurus unicuique secundum opera sua. Itaque non admittit moram neque procrastinationem præsens causa. τοῦ οἰκείου λαοῦ προξενῶν. Τὸ γὰρ ὀφειλόμενον πληροῖ, ἐπειδὴ καὶ λόγους διδόναι μέλλει πάντως ἐν τῇ φοβερᾷ ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως ὑπὲρ τοῦ ὑπ' αὐτ τὸν λογικοῦ ποιμνίου. Τί δὲ ὁ ἴσως μὴ βουληθεὶς ἐπιμελήσεσθαι άρχιςρεὺς τῆς τοιαύτης ὑποθέσεως διανοήσεται, ἢ ποίαν πρόφασιν ἕξει εἰς τὸ ἀναβολῇ δοῦναι τὸ πρᾶγμα καὶ ὑπερθέσει; Ετέραν πάλιν ἐνανθρώπησιν τοῦ Υἱοῦ καὶ Λόγου τοῦ Θεοῦ προσδοκήσει γενέσθαι; Τοῦτο οὐδὲ ἐπὶ λογισμὸν ἀνθρώπου ἀναβήσεται· ἀλλ' ἐλεύσεται πάντως ὁ ἀληθινὸς Χριστὸς καὶ Θεὸς ἡμῶν ἀποδώ σων ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ. Λοιπὸν οὐ δεῖται ἀναβολῆς οὐδὲ ὑπερθέσεως ἡ παροῦσα ὑπόθεσις. Imp. Alesii Comneni decretum in causa Eustratii episcopi Nicani. Σημείωμα ᾿Αλεξίου τοῦ Κομνηνοῦ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει τοῦ Νικαίας Κυροῦ Εὐστρατίου. GAKE', id est 1117. (Exstat in codice Bodleiano 205.) Imp. Alexii Comneni Decreta duo de possessionibus monasterii Dochiarii. (Anno 1118.— Inedita. Vide Zach. a Lingenth. in suis Prolegomenis, p. xix.) ΧΙΧ. Imp. Alexii Comneni novella constitutiones: 1. de exemptione montis Atho a patriarcha; 2. De immuni tate montis Atho; 3. de emendatione monachorum in monte Atho seditionem excitantium; 4. de monachis montis Atho Cpolim proficiscentibus; 5. de dignitate montis Atho; 6. de ordinatione hieromonachoet hierodiaconorum in monte Atho; 7. de monasterio Latinorum in monte Atho; 8. de eodem monasterio. ΧΧ. (Vide ibid.) De chartulario, et quod præferendi sint in electionibus qui digni sunt. Ecclesiastici decoris curam majestas mea gerens, et cum in omni civili statu bonum ordinem requirens, tum in hoc studiosius incumbens, ut is magis etiam sacris in rebus observetur; privilegia cuique graduum ecclesiasticorum jam olim tributa, eumque statum qui hactenus in eis viguit, etiam deinceps immutabilem subsistere ac permanere cupit, et æquum censet, sanctissimne domine, velut a tot annis acceptum, et longo jam spatio temporis observatum, et perpetuis ab uno tempore in K'. Περὶ τοῦ χαρτοφύλακος, καὶ ὅτι τοὺς ἀξίους δεῖ προτιμᾷν ἐν ταῖς ψήφοις. Η βασιλεία μου τῆς ἐκκλησιαστικῆς εὐκοσμίας φροντίζουσα, καὶ τὸ εὔτακτον καὶ ἐν παντὶ μὲν ζητοῦσα τῷ πολιτεύματι, ἐπὶ πλέον δὲ τοῖς θείοις τοῦτο ἐμπολιτεύεσθαι διὰ σπουδῆς τιθεμένη, τὰ ἀρ χῆθεν ἀπονενεμημένα προνόμια ἑκάστῳ τῶν ἐκκλησιαστικῶν βαθμῶν, καὶ τὴν ἄχρι καὶ δεῦρο ἐπικρα τήσασαν ἐν τούτοις κατάστασιν κατὰ τὸ ἀναλλοίωτον καὶ εἰς τὸ ἑξῆς εἶναι καὶ διαμένειν βούλεται τε καὶ εὐδοκεῖ, ἁγιώτατε δέσποτα, ὡς καὶ παραδεχθεῖσαν διὰ τοσούτων ἐτῶν καὶ τῷ μακρῷ χρόνῳ ἐμπολι

τευσαμένην, καὶ ταῖς ἀπ᾿ ἄλλου εἰς ἄλλον κατὰ τὸ aliud progressionibus huc usque citra mutationem ἀνεξάλλακτον ἕως τοῦ νῦν μεταβάσεσιν ἐπικυρω- præclare confirmatum ac stabilitum. θεῖσαν καὶ βεβαιωθεῖσαν καλῶς. Quia vero nunc majestas mea didicit, quosdam pontifices, ambitione quadam inpulsos, chartula - rii dignitatem deprimere velle, perque canones in medium productos contendere, non illi sessionem supra pontifices competere, quoties eis alicujus negotii causa conveniendum sit, et una considen dum in senatu, ante accessum ad sanctitatem tuam, minime ferendum majestati meæ visum est, ut res tanto jam tempore probata, et a superioribus patriarchis ac pontificilius aliis, atque illis ipsis adeo qui jam non justa de causa rixantur, diuturno silentio recepta, nunc urgente nulla ratione aboleatur, et quasi neglectum aliquid convellatur. Quapropter quiddam rationi valde consentaneum et æquum statuit. Quippe si adhuc pontifices immota non movere vellent, nec quæ placuere supe - rioris memoriæ Patribus et ipsismet longo silentio patientiaque ad hodiernum usque diem comprobata fuerunt, ex inconstantia velut oppugnare, recte facerent, et habendæ ipsis gratiæ quod, abjecto pugnandi studio, pacem potius amplexi essent. At vero si quidam adhuc verba canonis usurpantes (quando a sententia longe absunt) libidinem suam probare hituntur, ordinemque nequiter in confusionem inordinatam commutant: canonis quidem majestas mea contextum interpretari ac declarare mittit, perceptu et intellectu facillimum iis qui subtilitate sunt imbuti, mentenique canonis attingunt verum hoc in pontificibus reprehendit, quod cum canonem nossent, ejusque verba peraccurate tenerent, suam ipsorum conscientiam præter rationem conculcarint, et rejici canonem passi sint, ac inferioremn sessionem sub memoriæ supe rioris chartulariis amplexi fuerint. Ideoque pro sacrorum canonum contemptu mercedem hanc eis [majestas mea ] tribuit, ut suas ad ccclesias abigantur; ecclesiastici canonis etiam hac in parte vestigiis insistens, et adversus canonum contemptores, ipsos canones sacros in subsidium producens. Nec enim pontifices ii qui occidentalibus eccles is præ. sunt, et a multo jam tempore fidei suæ creditorum ovilium curam nullam gessere, nec (uti conveniebat) iis præfuerunt, dicere poterunt, rabiem ho stilem, quæ per orientem grassata fuit, ad ipsos pertigisse, atque hoc modo sibi ovium ratione præditarem inspectionem ademptain esse. Et hoc quidem in hunc modum a majestate mea dispositum eventus eis judicium relinquit. Ἐπεὶ δὲ νῦν ἡ βασιλεία μου μάθοι, ὥς τινες τῶν ἀρχιερέων ἀντιφιλοτιμούμενοι πειρῶνται τὸ τοῦ χαρτοφύλακος ὑποβιβάσαι προνόμιον, καὶ κανόνας εἰς μέσον προφέροντες διὰ τούτων φιλονεικοῦσι, μὴ προκαθῆσθαι αὐτὸν τῶν ἀρχιερέων, όπηνίκα δέοι τούτους συνέρχεσθαι κατά τινα χρείαν καὶ συνε δριάζειν κατὰ ταὐτὸν πρὸ τῆς εἰς τὴν ἁγιωσύνην σου εἰσελεύσεως, οὐκ ἀνασχετὸν τῇ βασιλείᾳ μου ἔδοξε, πράγμα διὰ τοσούτου χρόνου βασανισθέν καὶ τοῖς πρὶν πατριάρχαις καὶ τοῖς ἄλλοις ἀρχιερεῦσιν, ἀλλὰ δὴ καὶ αὐτοῖς τοῖς νῦν οὐκ ἐπ᾽ εὐλόγῳ ἐρίζουσι πράγματι διὰ τῆς πολυημέρου δεχθὲν σιωτῆς, κατὰ τὸ παρέλκον ἀθετηθῆναι καὶ ὥς τι τῶν Αμελημένων παρασυρῆναι. Τοίνυν καὶ διορίζεται πραγμά τι εύλογον καὶ πάνυ δίκαιον τοῦτο. Εἰ μὲν γὰρ αἱροῦντο καὶ πάλιν οἱ ἀρχιερεῖ; μὴ κινεῖν τὰ ἀκίνητα, μηδὲ τὰ τοῖς πρὶν δεδογμένα Πατράσιν, ἀλλὰ δὴ καὶ αὐτοῖς διὰ τῆς μακράς συνδόξαντα σιωπῆς καὶ τῆς ἕως τοῦ νῦν ἀνοχῆς ἐκ παλιμβολίας ὥσπερ ἀναπαλαίειν, εὖ ἂν ἔχοι, καὶ χάρις, ὅτι τὸ μάχιμον καταθέμενοι τὸ εἰρηναῖον προτετιμήκασιν. Εἰ δὲ καὶ ἔτι τούτων τινὲς τῶν τοῦ κανόνος βημάτων ἀντιποιούμενοι (τῆς γὰρ ἐννοίας πόλέω ἀποδιεστήκατι) πειρῶνται τὸ οἰκεῖον συστῆσαι θέλημα, καὶ ἐπὶ τὸ ἄτακτον οὐ καλῶς τὴν τάξιν μεταβιβάζουσιν, ἐξ μὲν νῦν ἡ βασιλεία μου τὴν τοῦ κανόνος ἑρμηνεῦσαι καὶ σαφηνίσαι ὑφὴν, ῥᾴστην οὖσαν καταλη- c φθῆναι καὶ διαγνωσθῆναι καλῶς τοῖς βάπτουσιν εἰς ἀκρίβειαν καὶ κανονικῆς ἐννοίας θιγγάνουσιν, αὐτὸ δὲ τοῦτο τοῖς ἀρχιερεῦσιν ἐπιτιμᾷ, τί δήποτε τὸν κανόνα εἰδότες καὶ τὰ βήματα τούτου ἐξακριβούμενοι τὴν ἑαυτῶν συνείδησιν ἀνευλόγως ἐπάτησαν, καὶ τοῦ κανόνος παραῤῥιπτομένου ήνείχοντο καὶ τὴν ὑφεδρίαν ἐπὶ τῶν πρὶν χαρτοφυλάκων ἡσπάζοντο; καὶ μισθὸν τούτοις τῆς τῶν ἱερῶν κανόνων περιφρονήσεως τὴν ἐπὶ τὰς λαχούσας αὐτοὺς ἐκκλησίας ἀπέλασιν δίδωσι, κανόνι στοιχοῦσα κἀνταῦθα ἐκκλησιαστικῷ, καὶ τοῖς περιφρονηταῖς τῶν κανόνων ἐκείνους αὐτοὺς τοὺς ἱεροὺς κανόνας εἰς ἄμυναν ἀντεξάγουσα. Οὐδὲ γὰρ ἂν ἔχοιεν λέγειν οἱ τῶν δυ τικῶν προεστῶτες ἀρχιερεῖς, ἐπὶ χρόνον μακρὸν τῶν ἐμπιστευθέντων αὐτοῖς μὴ φροντίσαντες ποιμνίων μηδ' ὡς ἐχρῆν ἐν τούτοις ἐπιστατήσαντες, ὡς ἡ τὴν ἕω κατατρέχουσα τῶν ἐχθρῶν λύσσα προσέστη καὶ τούτοις, καὶ τὴν ἐπισκοπὴν ἐντεῦθεν τῶν λογικῶν προβάτων περιῃρέθησαν. Καὶ τὸ μὲν οὕτως οίκονομηδὲν παρὰ τῆς βασιλείας μου τὴν κρίσιν αὐτοῖς τοῦ ἀποτελέσματος περιλέλοιπεν. Ἐπεὶ δὲ καὶ τοῦτο εἰς ἀκοὰς ἀνηνέχθη αὐτῆς, ὡς τινες τῶ ντῆς Ἐκκλησίας λογάδων ἐν ταῖς γινομέναις ψήφοις καταλιμπάνονται, προτιμῶνται δὲ τούτων ἔνιοι ὑποβεβηκότες ἴσως καὶ χρόνῳ καὶ καταστάσει βίου τῇ κρείττονι καὶ μηδὲ πολλὰ περὶ τῆς Ἐκκλησίας πονήσαντες, ούκουν ἔδοξεν οὐδὲ τοῦτο τὸ πρᾶγμα τῆς ἱερᾶς συνόδου τῶν ἀρχιερέων ἐπάξιον. "Οθεν καὶ ἐπισκήπτει πᾶσι φιλοθέως ὁμοῦ καὶ βασιλικῶς, PATROL. GR. CXXIII. Quia vero et illud ad aures ejus relatum est, quosdam scilicet Ecclesire proceres eximios præteriri, cum electiones flunt, eisque præferri nonnullos, tam ætate quam conditione vitæ melioris inferiores, quique non magnos pro Ecclesia labores sustinuerunt, ne illa quidem res sacra pontificum synodo nobis digna visa est. Quapropter omnibus religiose pariter et imperiali cum auctoritate man.

θεῖα χαρίζεσθαι, (οὗ γὰρ ψυχὴ τὸ κινδυνευόμενον, τίνος φροντιστέον ἑτέρου;) ἐκείνους δὲ προτιθέναι τῶν ἄλλων, καὶ τὴν ἐν ταῖς ψήφοις ἐπιτιμίαν χαρί ζεσθαι, οὓς μετὰ τοῦ λόγου καὶ βίος κοσμεῖ ἀνεπί ληπτος, ἢ τοῦ λόγου σκάζοντος ἴσως ὁ μακρὸς χρόνος καὶ τὸ περὶ τὴν ἐκκλησίαν πολύπονον ἐπαναπληροῦσι τὸ ἐλλιπές. Οὕτω γὰρ ἂν ταῖς ψήφοις καλώς διαιτήσουσι, καὶ ἐπὶ κρίματι τῆς ἑαυτῶν ψυχῆς οὐκ ἂν ἀλοῖεν ψηφοφοροῦντες τῷ Θεῷ. dat, ne ludant in minime ludicris, nec affectui di- μὴ παίζειν ἐν τοῖς οὐ παικτοῖς, μηδὲ πάθει περὶ τὰ vinis in rebus indulgeant. Nam ubi anima versatur in periculo, cujus quæso rei potior habenda cura est? Illos autem præferant aliis, et honore sufragiorum dignentur, quos inculpata vita præter doctrinam, ornat: aut in quibus si doctrina forte vacillet, longi temporis usus, et multi pro Ecclesia lalores exantlati, quod deest, supplent. Sic enim suffragiis suis recte moderabuntur, ct a Deo in suæ animæ condemnationem sententias dixisse non arguentur. ΧΧΙ. Imp. Alexii Comneni novella constitutio de episcopatu Soteriupoleos. (Non exstat [57].) ΧΧΙ. Acta cujusdam synodi Constantinopoli congregatæ sub Alexio Comneno, ut tolleretur offendiculum.: Epistola a Leone, Chalcedonensi metropolita, scripta ad Nicolaum episcopum Adrianopoleos. (Ex col. Coislin. XXXVI, qui fuit olim catechumenorum laurae S. Aliabasii, in monte Atbo, ut in fine s ribitur. Βιβλίον τῶν κατηχουμένων τοῦ ὁσίου Πατρὸς ἡμῶν ᾿Αθανασίου.· MONTFAUCON, Bibl. Coislin., p. 102.) Decretum editum circa unionem synodi cum Leone Το σημείωμα τὸ γεγονὸς ἐπὶ τῇ προβάσῃ ἑνώσει Chalcedonensi, et circa piam sententiam de adoratione sancturum imaginum, ab optimo el sancto imperatore nostro domino Alexio Comneno, qui per Dei gratiam pietate conspicuus fuit. τῆς συνόδου καὶ αὐτοῦ τοῦ ἀπὸ Χαλκηδόνος Λέοντος καὶ εὐσεβεῖ ἀποφάσει περὶ τῆς προσκυνήσεως τῶν ἁγίων εἰκόνων παρὰ τοῦ κρα τίστου καὶ ἁγίου ἡμῶν βασιλέως Κυροῦ ᾿Αλεξίου τοῦ Κομνηνοῦ, τοῦ καὶ ἐπὶ εὐσεβείς Θεοῦ χάριτι διαλάμψαντος. Γραφὴ πρὸς τὸν ᾿Αδριανουπολίτης Νικόλαον πεμφθεῖσα παρὰ τοῦ χρηματίσαντος μητροπολίτου Χαλ κηδόνος Λέοντος, πρὸς τοῖς ἄλλοις παρ' ὅσοις ἐγένε το, ἔφθασεν ἐλθεῖν καὶ πρὸς τὸν κραταιὸν καὶ ἅγιον ἡμῶν βασιλέα. Καὶ ἀναγνωσθείσα εὑρέθη ἔχουσα περὶ τῆς τῶν ἁγίων εἰκόνων προσκυνήσεως πολλὰ έναντιούμενα ταῖς τῶν ἁγίων Πατέρων διδασκαλίαις. Καὶ ἀμφιβολίας διὰ ταῦτα ἐμπεσούσης, ἡ γαληνίτης αὐτοῦ μὴ ἀνεχομένη τους εὑρίσκοντας αὐτὴν καὶ ἀναγινώσκοντας σκανδαλίζεσθαι καὶ τοῦ εὐθέος ἐκτρέπεσθαι, εὐδόκησεν ἀθροισθῆναι τὴν συγκλητικὴν βουλήν, τὴν ἀρχιερατικὴν ἁγιότητα, καὶ τὴν τῶν μοναχῶν ὁμήγυριν, παρεῖναι δὲ καὶ τὸν τῆς γραφῆς αἴτιον, καὶ οὕτω πᾶσαν ἀμφιβολίαν λυθῆναι. Κατά γοῦν ταῦτα ἀθροισθέντων ἀπὸ μὲν συγκλήτου βουλῆς, τοῦ πρωτοσεβαστοῦ καὶ μεγάλου δομεστίκου, τοῦ σεβαστοῦ καὶ πρωτοστράτωρος κυροῦ Μιχαὴλ τοῦ Δούκα, τοῦ σεβαστοῦ καὶ μεγάλου δουκός κυρού Ἰωάννου τοῦ Δούκα, τοῦ σεβαστοῦ κυροῦ Γεωργίου τοῦ Παλαιολόγου, τοῦ σεβαστοῦ κυροῦ Ἰωάννου τοῦ Ταρωνίτου, τοῦ σεβαστοῦ καὶ λογοθέτου κυροῦ Μια χαὴλ, τοῦ σεβαστοῦ κυροῦ Κωνσταντίνου τοῦ Μα νιάκη, Μαρίνου σεβαστοῦ τοῦ Νεαπολίτου, Κωνσταν τίνου σεβαστοῦ τοῦ Ουμπέρτου, Μανουήλ πρωτονω βελλισίμου καὶ ἐπὶ τοῦ κανικλείου τοῦ Φιλοκάλου, Μιχαήλ νωβελλισίμου μυστικοῦ καὶ ἐπάρχου, Ανα δρονίκου πρωτονωβελλισίμου καὶ λογοθέτου τοῦ ὁμός μου τοῦ σκληροῦ, Ἰσαακίου πρωτονωβελλισίμου τοῦ Κοντοστεφάνου, Στεφάνου πρωτονωβελλισίμου τοῦ αὐταδέλφου αὐτοῦ, Γεωργίου πρωτονωδελλισίμου τοῦ Rescriptum ad Nicolaum Adrianopolitanum missum a Leone, qui dicitur metropolita Chalcedonis, præter alios in quorum manus venit, delatum est etiam ad potentem et sanctum imperatorem nostrum. Et postquam lectum fuisset, deprehensum est multa habere circa sanctarum imaginum adorationem, sanctorum Patrum doctrina contraria. Qua de re oborta disputatione, serenitas ejus cum non pateretur cos qui id reperissent et legissent in offendiculum cadere, et a recla sententia averti, jussit congregari senatum, sanctum episcopalem ordinem, et monachorum cætum, adesseque allctorem rescripti, sicque sedari controversiam. Ad hunc modum congregatis ex senatu, protosebasto et magno domestico, sebasto et protostratore domno Michaele Duca, sebasto et magno duce domno Joanne Duca, sebasto domno Georgio Palæologo, sebasto domno Joanne Taronita, sebasto et logotheta domno Michaele, sebasto domno Constantino Maniace, Marino sebasto Neapolitano, Constantino Umberto sebasto, Manuele Philocalo protonobilissimo qui erat super caniculum seu atramentarium, Michaelc nobilissimo mystico et eparcho, Andronico protonobilissimo et logotheta dromi sive cursus Scleri, Isaacio protonobilissimo Contostephano, Stephano protonobilissimo fratre ejus, Georgio protonobilissimo Palæologo, Barda nobilissimo Icanato, Michaele nobilissimo DalmaIcao, Joanne Taronita protocuropalata et super supplicationibus, Michaele Bary protocuropalata, Laudatur ad Disposit. thironor. in Coll. can. ed. Rhalli, V, p. 495, not.

Mermentolo protoproedro senatus et magno drungario vigiliæ, Romano curopalata Palæologi filio, Joanne Synadeno curopalata, Constantino curopalata et magno hetariarcha Antiochi, Euthymio curopalata et judice, Michaele curopalata Scleri, Constantino curopalata Jasitæ, Constantino curopalata Choerosphaceli, Taticio protoproedro, et magno primicerio vestiaritarum interiorum….. filio Tarch niota, Theodoro Smyrnæo protoproedro et consule philosophorum, Georgio protoproedro Mangane, Georgio protoproedro Basilaca, Constantino protoproedro Opi, Niceta protoproedro Castamonita, Joanne proedro et grammatico, Basilio proedro Mæri, Michaele Autoriano proedro et judice Hippodromi, Gregorio proedro Aristeni, Georgio proedro Pyrrhi, Michaele proedro et primicerio vestiaritarum exteriorum Antiochi, Eustathio Camytze proedro et chartulario stabuli, Basilio rectore et Papia Blachernarum, Joanne scutariate rectore, Theodoro rectore Pepagomeni, Leone vestarcho et grammatico, Michaele opleonacho vestarcho. Παλαιολόγου, Βάρδα νωβελλισίμου τοῦ Ἱκανάτου, Constantino Catacalone protocuropalala, Nicolao Μιχαήλ νωβελλισίμου τοῦ Δαλματηνού, Ιωάννου πρωτοκουροπαλάτου καὶ ἐπὶ τῶν δεήσεων τοῦ Ταρωνίτου, Μιχαήλ πρωτοκουροπαλάτου τοῦ Βαρέος, Κω σταντίνου πρωτοκουροπαλάτου του Κατακαλών, Νι κολάου πρωτοπροέδρου τῆς συγκλήτου και μεγάλου Δρουγγαρίου τῆς Βίγλας τοῦ Μερμεντόλου, Ρωμα νοῦ κουροπαλάτου τοῦ υἱοῦ τοῦ Παλαιολόγου, Ιωάν νου κουροπαλάτου του Συναδηνοῦ, Κωνσταντίνου κουροπαλάτου καὶ μεγάλου εταιρειάρχου τοῦ ᾿Αντιό χου, τοῦ κουροπαλάτου Εὐθυμίου καὶ κριτοῦ, Μιχαὴλ κουροπαλάτου τοῦ Σκληροῦ, Κωνσταντίνου κουροπα - λάτου τοῦ Ἰασίτου, Κωνσταντίνου κουροπαλάτου τοῦ χοιροσφακέλου, Τατικίου πρωτοπροέδρου και μεγά του πριμιτηρίου τῶν ἔσω βεστιαριτῶν.. τοῦ υἱοῦ τοῦ Ταρχανιώτου, Θεοδώρου πρωτοπροέδρου καὶ ὑπάτου τῶν φιλοσόφων του Σμυρναίου, Γεωργίου πρωτοπροέδρου τοῦ Μαγγάνη, Γεωργίου πρωτοπροέ δρου του Βασιλάκη, Κωνσταντίνου πρωτοπροέδρου τοῦ Ωπου, Νικήτα πρωτοπροέδρου τοῦ Κασταμονί του, Ιωάννου προέδρου καὶ γραμματικού, Βασιλείου προέδρου του Μαίρου, Μιχαὴλ προέδρου καὶ κριτοῦ Ἱπποδρόμου τοῦ Αἰτωριανού, Γρηγορίου προέδρου τοῦ ᾿Αριστηνού, Γεωργίου προέδρου του Πυῤῥού, Μιχαὴλ προέδρου και πριμικηρίου τῶν ἔξω βεστιαριτῶν τοῦ ᾿Αντιόχου, Ευσταθίου προέδρου καὶ χαρο τουλαρίου τοῦ σταύλου τῶν Καμύτζη, Βασιλείου Ραίκτωρος καὶ παπίου τῶν Βλαχερνῶν, Ἰωάννου Ῥαίκτωρος του σκουταριάτου, Θεοδώρου Ραίκτωρος τοῦ Πεπαγωμένου, Λέοντος βεστάρχου και γραμμα τικοῦ, Μιχαὴλ βεστάρχου καὶ γραμματικοῦ τοῦ Ὀφεωμάχου. " Ex catalogo archiepiscopali religiosissimorum metropolitarum, Cosma Cæsarex Cappadociæ pretothrono sive primate, Constantino Nicomedia, Joanne Sides, Constantino Tyanorum, Nicephoro Gaugra, Theodulo Thessalonicæ, Joanne Claudiopolis, Gregorio Neocasareæ, Michaele laodiceæ, Eustathio Iconii, Niceta Synadorum, Sergio Coo rinthi, Niceta Athenarum, Petro Patrarum, Basilio Larissæ, Niceta Mitylenæ, Basilio Euchaitarum, Michaele Pompeiopolis, Michaele Æni, Nicolao Core cyra, archiepiscopo primate Cypri insulæ, et ali's archiepiscopis subditis throno sanctissimni et cecu mcnici patriarchæ, Leone Bizyes, Joanne Gara bizyes, Theodoro Chersonis, et episcopis qui sunt sub throno archiepiscopi Cyprii; et ab ecclesiastica plenitudine seu ordine, Nicephoro diacono, oli:n chartophylace, Petro diacono et chartophylace, Niceta diacono et referendario, Basilio diacono et a commentariis, Eustathio diacono et doctore, ᾿Απὸ δὲ τοῦ ἀρχιερατικοῦ καταλόγου θεοφιλεστά των μητροπολιτῶν, Κοσμᾶ Καισαρείας Καππαδο κίας του πρωτοθρόνου, Κωνσταντίνου Νικομηδείας, Ἰωάννου Σίδης, Κωνσταντίνου Τυάνων, Νικηφόρου Γάγγρας, Θεοδούλου Θεσσαλονίκης, Ἰωάννου Κλαυ διουπόλεως, Γρηγορίου Νεοκαισαρείας, Μιχαήλ Λαοδικεία;, Ευσταθίου Ικονίου, Νικήτα Συνάδων, Στρο γίου Κορίνθου, Νικήτα ᾿Αθηνῶν, Πέτρου Πατρῶν, Βασιλείου Λαρίσσης, Νικήτα Μιτυλήνης, Βασιλείου Εὐχαίτων, Μιχαὴλ Πομπηΐουπόλεως, Μιχαὴλ Αίνου, Νικολάου Κερκύρας, τοῦ αὐτοκεφάλου ἀρχιεπισκόπου τῆς Κυπρίων νήσου, καὶ ἑτέρων ἀρχιεπισκόπων τῶν ὑποκειμένων τῷ θρόνῳ τοῦ ἁγιωτάτου καὶ οίκου μενικοῦ πατριάρχου, Λέοντος Βιζύης, Ἰωάννου Κατ ραδιζύης, Θεοδώρου Χερσῶνος, καὶ ἐπισκόπων τῶν ὑπὸ τὸν θρόνον τελούντων τοῦ κατὰ τὴν Κύπρον ἀρχιεπισκόπου· καὶ ἀπὸ τοῦ ἐκκλησιαστικού πληρώματος, Νικηφόρου διακόνου τοῦ γεγονότος χαρτοφύλακος, Πέτρου διακόνου και χαρτοφύλακος, Νικήτα διακόνου καὶ ῥαιφερενδαρίου, Βασιλείου διακόνου καὶ Joanne Metaxa, Euphemiano primicerio patriarὑπομνηματογράφου, Εὐσταθίου διακόνου καὶ διδα σκάλου, Ἰωάννου τοῦ Μεταξά, Ευφημιανοῦ τοῦ πριμικηρίου τῶν πατριαρχικῶν νοταρίων Θεοφάνους, Νικήτα, Νικηφόρου, Λέοντος, καὶ Νικήτα τῶν πατριαρχικών νοταρίων. ᾿Απὸ δὲ τοῦ μοναχικοῦ συλλόγου, Ἰωάννου μοναχοῦ καὶ καθηγουμένου τῆς μονῆς τῶν Στουδίου, τοῦ ἡγουμένου τῆς μονῆς τοῦ ἁγίου Διομήδους Αθανα σίου τοῦ παναγιωτάτου, Ἰωάννου τοῦ καθηγουμένου τῆς τοῦ Πολυελαίου μονῆς τοῦ ἐπὶ τοῦ Κανικλείου, Γεωργίου καθηγουμένου τῆς μονῆς τοῦ Ακαταλήπτου Σωτῆρος τῆς κατὰ τὴν Κάμποιν, Ἰωάννου τοῦ καθηγουμένου τῆς μονῆς τοῦ τροπαιοφόρου τῶν Μαγchalium notariorum, Theophane, Niceta, Nicephoro, Leone et Niceta patriarchalibus notariis. Ex monastico coetu, Joanne monacho et cathe gumeno monasterii Studii, sanctissimo Athanasia hegumeno monasterii sancti Diomedis, Jozane cathegumeno monasterii Polyclei qui est super Carniculum, Georgio cathegumeno monasterii Acatalepti sive Incomprehensibilis Salvatoris quod est in Camari, Joanne cathegumeno monasterii Tropaa gestantis Manganorum, cathegumeno monasterii

OEcoproteri, callegumeno monasterii Sancti La- Λ γάνων, τοῦ καθηγουμένου τῆς μονῆς τοῦ Οἰκοπροτέ zari, Simeone incluso monasterii Domini Philothei, Cyrillo calbegumeno monasterii Sanctorum Martyrum Probi, Tarachi, et Andronici, cathegumeno monasterii Prasiani, Joannicio cathegumeno monasterii Hodegorum, cathegumeno monasterii Sancti Mocii, Luca cathegumeno monasterii Sancti Phoea, calbegumeno monasterii Pterygii, cathogumeno monasterii Attaliatæ; aliaque monachorum multitudine magna ex diversis monasteriis. ρου, τοῦ καθηγουμένου τῆς μονῆς τοῦ ἁγίου Λαζάρου, Συμεὼν τοῦ ἐγκλείστου τῆς μονῆς τοῦ κυροῦ Φιλοθέου, Κυρίλλου του καθηγουμένου τῆς μονῆς τῶν Αγίων Μαρτύρων Πρόβου, Ταμάχου καὶ 'Ανδρονί κου, τοῦ καθηγουμένου τῆς μονῆς τοῦ Πρασιάνου, Ἰωαννικίου τοῦ καθηγουμένου τῆς μονῆς τῶν Οδη γῶν, τοῦ καθηγουμένου τῆς μονῆς τοῦ ᾿Αγίου Μω κίου, Λουκᾶ τοῦ καθηγουμένου τῆς μονῆς τοῦ 'Αγίου Φωκά, τοῦ καθηγουμένου τῆς μονῆς τοῦ Πτερυγίου τοῦ καθηγουμένου τῆς μονῆς τοῦ ᾿Ατταλειάτου, καὶ πλήθους ἑτέρου μοναχῶν ἱκανοῦ ἐκ διαφόρων μονα στηρίων. His itaque omnibus congregatis in magno tricliuio Blachernarum recens exstructo, et adstantibus coram potente et sancto imperatore nostro, assidentibus ipsi solis felicissimo Sebastocratore et sanctissimis patriarebis domno Nicolao Constantinopolitano, et domno Symeone Hierosolymitano: serenissima et pacis studiosissima ejus majestas, cum rem Deo placitam et vere regiam præstituisset, ipsam ad effectum eduxit. Nam priusquam res quæ agebatur produceretur in medium, cam vellet imperator omnium animos tranquille et pacifice se habere, et si quod vestigium malignitatis aut humani sensus et voluntatis in cujuspiam corde lateret, id vellet penitus abolere, et postea ad quæstionis examen venire, statim surrexit humili more totum coetum respiciens, bilari aspectu, corde contrito et ab omni affectu libero, rogantis simul et hortantis modo hæc omnibus audientibus locutus est: ◄ Domini et Patres mei, et ex senatu quotquot • eruditiores estis, ego quidem, ut probe nostis, jam • pridem bellicis, popularibus et communibus cu- • ris detentus, et ad communes inimicos propul- ‹ sandos semper promptus, nunc autem instante tempore ad militarem expeditionem paratus, ita • ut nulli alteri negotio vacare possim; volebam • tuum propter gravissimas rerum publicarum sol- ‹ licitudines, ut dictum est, tum quod hujus quæ- •stionis solutio facilis expeditaque sit, vobis solis summis sacerdotibus, utpote qui per Dei gratiam • in divinis sapientes sitis, illius examen et solu- 1) • tionem committere. Siquidem res omni prorsus • dillicultate vacat, etiamsi Chalcedonensis archi- • episcopi epistola non modicam apud simpliciores • dubitationem excitaverit. At subinde mecum re- ‹ putans, quantum et quale bonum sit vera, or - ‹thodoxa et immaculata fides nostra, et cujusmodi clucrum sit cam custodire eique patrocinari; cum eam ab utero matris meæ mihi fecerim gaudium, decorem, gloriam, fulcimentum etinex- • pugnabilem contra visibiles et invisibiles ini. ‹ micos armaturam; nec patiar quidpiam parvi ‹ aut magni in decretis Patrum nostrorum mutari, • aut in eorum doctrina aliquid alienum inseri ‹ vel cam perperam explicari aut a Christianorum Τούτων οὖν πάντων ἀθροισθέντων ἐν τῷ νεουργηθέντι μεγάλῳ τρικλινίῳ τῶν Βλαχερνῶν, καὶ τῷ κραταιῷ καὶ ἁγίῳ ἡμῶν βασιλεῖ προκαθημένῳ παρι σταμένων, μόνων συνεδριαζόντων αὐτῷ τοῦ τε πανευτυχεστάτου σεβαστοκράτορος καὶ τῶν ἁγιωτάτων πατριαρχῶν τοῦ τε Κωνσταντινουπόλεως κυροῦ Νι κολάου, καὶ τοῦ Ἱεροσολύμων κυροῦ Συμεών· ἡ γαλήνιος καὶ εἰρηνικωτάτη αὐτοῦ βασιλεία θεάρεστόν τι καὶ βασιλικόν τῷ ὄντι προ διασκεψαμένη, εἰς ἔργον δὴ τοῦτο καὶ ὑπεξήγαγεν. Πρὸ γὰρ τοῦ τὴν ὑπόθεσιν ὅλως προτεθῆναι εἰς μέσον, τὰς τῶν συνεληλυθότων ἁπάντων ἡμερῶσαι καὶ εἰρηνεῦσαι ψυ χὰς ἐθέλουσα, καὶ παντελῶς ἀπαλείψαι εἶπον καρδία τιὸς ἐμφωλεύει ίχνος τι κακίας καὶ ἀνθρωπίνου φρονήματος ἢ θελήματος, καὶ οὕτω ποιήσασθαι τοῦ ζητήματος καὶ τὴν ἐξέτασιν· εὐθὺς ὄρθιος ἔστη καὶ πρὸς τὸ ὅλον ἄθροισμα ἐν σχήματι ταπεινῷ ἀπο βλέψασα ἱλαρῷ τῷ βλέμματι καὶ συντετριμμένῃ καὶ πάθους παντὸς ἐλευθέρα καρδίᾳ, παρακλητικώς τε ὁμοῦ καὶ παραινετικῶς εἰς ἐπήκοον πάντων ἐξερώ νησεν • Δεσπόται μου καὶ Πατέρες καὶ οἱ τῶν συγκλητι • κῶν λιγιώτεροι, ἐγὼ μὲν ὡς καὶ ὑμεῖ; οἴδατε καὶ • πρότερον διηνεκώς ταῖς στρατιωτικαῖς καὶ δημο · σίαλαῖς καὶ κοιναῖς φροντίσιν ἐνασχολούμενος, καὶ • πρὸς τὰς τῶν κοινῶν ἐχθρῶν ἀντιπαρατάξεις ἀεὶ • παρασκευαζόμενος, καὶ νῦν δὲ πρὸς ἐκστρατείαν · διὰ τὸ ἐπιστῆναι ἤδη τὸν αὐτῆς καιρὸν ἑτοιμαζό · μενος, καὶ μὴ πρὸς ἄλλο τι ἑαυτὸν ἀπασχολῆσαι • δυνάμενος· ἐβουλόμην τοῦτο μὲν καὶ διὰ τὸ πολυ· ἀσχολον τῶν κοινῶν πραγμάτων, ὡς εἴρηται, τοῦτο ν δὲ καὶ διὰ τὸ εὐχερὲ; καὶ εὐδιάλυτον τοῦ προκειμέ «νου ζητήματος, μόνοις ὑμῖν τοῖς τοῦ Θεοῦ ἀρχιερεῦ- • σιν ὡς σοφοῖς οὖσι τὰ θεῖα Θεοῦ χάριτι, τὴν περὶ • τούτου ἀναθεῖναι διάσκεψιν καὶ διάλυσιν. Αναμφί- • βολον γὰρ καὶ δοκεῖ καὶ ἔστι τοῦτο, κἄν τισιν • απλουστέροις ἐκ τῆς τοῦ ἀπὸ Χαλκηδόνος ἐπιστο · λῆς ἀμφιβολίαν οὐ μικρὰν ἤγειρεν. Αναλογικά- · μενος δὲ πάλιν ὅσον καὶ οἷον ἀγαθόν ἐστιν ἡ ἀλη • Οινὴ καὶ ὀρθόδοξος καὶ ἀμώμητος πίστις ἡμῶν, · καὶ οἷον τὸ κέρδος τοῦ ταύτης ἀντέχεσθαί τε καὶ 1 περιέχεσθαι· καὶ ταύτην ἐκ κοιλίας μητρός ποιού- • μενος ἐμαυτῷ ἐντρύφημα, καλλώπισμα, καύχημα, • στήριγμα, καὶ κατὰ τῶν ἀοράτων καὶ ὁρατῶν ἐχθρῶν ὅπλον ἀκαταμάχητον· καὶ μὴ ἀνεχόμενος • μικρὸν ἢ μέγα τι ῥῆμα τῶν τοῖς ἁγίοις Πατράσιν • ἡμῶν δεδογμένων παραλλαγῆναι, ἢ ταῖς τούτων

977' • prædicationem omnino suscipi: cætera omnia • penitus oblitus sum, eaque praesenti negotio post- • ponenda duxi, totamque meam sollicitudinem ⚫ in hujus quæstionis disquisitionem converti, eo ‹ animo ut vobiscum laboris ac præmii consors • sim. Præ omnibus autem rogo deponatis iram, ● invidiam, odium seu retus seu recens, et mali - • tiam omnem procul animis vestris abigatis; non ‹ litigiose aut contentiose, sed rationabiliter et hu- • maniter, non cum personarum acceptione vel ‹ vana existimatione aut alio quopiam vano affectu, • sed cum omni mansuetudine et hilaritate, cum ⚫ sententia libera nulli affectui obnoxia, cum • pace et consensu rei disquisitionem faciatis, Dei • timorem præ oculis habentes, ipsumque Deum in ‹ conspectu vestro stantem aspiciatis. Sed ne ami- • citiam humanam veritati anteponamus, neve • ob humanum affectum veritatem despiciamus, ‹ aut operiamus aut prætermittamus. Non enim • de pecuniis aut possessionibus, aut quapiam re- • rum inferiorum et corruptibilium quæstio est, • fratres, sed de fide et orthodoxa doctrina nobis • sollicitudo est; quibus immotis et inconcussis • apud nos per Dei gratiam manentibus, lucrum • sane incomparabile et ineffabilis utilitas aderit; ● contra vero excidentibus vel in quopiam muta - tis, intolerabile inenarrabileque periculum se- • quetur. > • διδασκαλίαις ἀλλότριόν τι παρενσπαρῆναι, ἢ παρ·. quolibet novum et contrariam doctrinam vel • ερμηνευθῆναι, ἢ παρά τινος τῶν Χριστιανών νεο • φανές τι ἐνάντιον δόγμα ἢ κήρυγμα δεχθῆναι τὸ • σύνολον· τῶν μὲν ἄλλων πάντων ἐπελαθόμην παντ • τάπασι, δεύτερα τῆς προκειμένης ἡγούμενος υπου • θέσεως, ὅλον δὲ ἐμαυτὸν εἰς τὴν ταύτης ολοσχε • φῶς ἀπησχόλησα ζήτησιν, θελήσας καὶ αὐτὸς κοι • νωνὸς ὑμῖν καὶ συμμερίτης γενέσθαι καὶ τοῦ 4 κόπου καὶ τοῦ μισθοῦ· καὶ δὴ πρὸ πάντων παρα- + καλῶ ὑμᾶς ἀποθέσθαι θυμὸν, φθόνον, μίσος παλαιὸν • ἢ καὶ νέον, καὶ κακίαν ἅπασαν πόρρω ποι ἀπελά • σαι τῶν ψυχῶν ὑμῶν· καὶ μὴ ἐριστικῶς καὶ φι • λονείκως, ἀλλὰ λογικῶς καὶ φιλανθρώπως, μὴ μετὰ • προσωποληψίας καὶ τῆς ματαίας οιήσεως ἢ μετά • τινος ἄλλου ἀνθρωπίνου θελήματος, ἀλλὰ μετὰ • πάσης πραότητος καὶ ἱλαρότητος, καὶ γνώμης • ἐλευθέρας καὶ ἀπαθοῦς, καὶ εἰρήνης καὶ ὁμονοίας ι ποιήσασθαι τοῦ πράγματος τὴν διάγνωσιν, τὸν τοῦ • Θεοῦ φόβον πρὸ ὀφθαλμῶν ἔχοντας, καὶ αὐτὸν παρ- • εστάναι ἐνώπιον ὑμῶν βλέποντας. ᾿Αλλὰ μηδὲ • φιλίαν ἀνθρωπίνην τῆς ἀληθείας προτιμήσωμεν, • μηδὲ διὰ πάθος ἀνθρώπινον παρίδωμεν τὴν ἀλή • θειαν, ἢ καλύψωμεν ἢ παραδράμωμεν. Οὐ γὰρ • περὶ χρημάτων ἢ κτημάτων, ἢ τινος τῶν κάτω. • καὶ φθειρομένων ή ζήτησις, ἀδελφοί, ἀλλὰ περὶ • πίστεως καὶ ὀρθοδόξου ἡμῶν δόγματος ή σπουδή - • ὧν ἀμετακινήτων καὶ ἀπαρασαλεύτων μενόντων • παρ' ἡμῖν Θεοῦ χάριτι, τὸ κέρδος πάντως ἀσύγκρι • τον καὶ ἡ ὠφέλεια ἀνεκλάλητος, ὥσπερ πάλιν τῶν • ἀποτυγχανόντων ἢ κατά τι παρακεκινημένων ὁ • κίνδυνος καὶ ἀφόρητος καὶ ἀδιήγητος.» Ταῦτα τοῦ βασιλέως ἡμῶν τοῦ ἁγίου πατρικῶς ἄμα καὶ παραινετικῶς προαναφωνήσαντος, εὐθὺ; ἅπαν τὸ τῶν συνεληλυθότων πλῆθος ἐπὶ τοῖς αὐτοῦ παρακλητι καῖς καὶ νουθετικοῖς λόγοις καὶ συντριβέντες καὶ ἀρε σ' έντες, καὶ ὑπερευχαριστήσαντες καὶ Θεῷ καὶ τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ, ὑπέσχοντο ἐλευθέρᾳ καὶ ἀδεκάστῳ καὶ ψυχῇ καὶ γνώμη ποιήσασθαι τὴν ἐξέτασιν τῆς ὑποθέσεως, καὶ ὡς τοῦ Θεοῦ βλέποντος δοκιμάσαι τὰ τοῦ ζητήματος. Ἐπὶ τούτοις εὐχαριστήσας καὶ ὁ βα σιλεὺς ἡμῶν ὁ ἅγιος, ἐπιστραφείς πάλιν πρὸς τοὺς ἁγιωτάτους πατριάρχας καὶ τὴν παρατυχούσαν ἱερω τάτην σύνοδον ἐξεἶπεν· «Παρακαλῶ καὶ τοῦτο, δεν • σπόται μου, ένα γένηται πρότερον παρ' ἡμῶν πρὸς • Θεὸν ἔντευξις περὶ τῆς τοῦ προκειμένου διαλύσεως, «καὶ εἶθ' οὕτως ἵνα ἀπαρξώμεθα της ζητήσεως, 4 ταῖς ἁγίαις ὑμῶν εὐχαῖς ἑαυτοὺς ὀχυρώσαντες.» Γέγονε δὴ καὶ τοῦτο. Καὶ τοῦ ἁγιωτάτου καὶ οἶκουμενικοῦ πατριάρχου τὴν συνήθη εὐχὴν ἐκτελέσαντος, εὐθὺς καὶ ὁ ἀπὸ Χαλκηδόνος μετάκλητος γέγονε καὶ στάντος ἐν τῷ μέσῳ αὐτοῦ, ὁ βασιλεὺς ἡμῶν ἡ ἅγιος ἱλαρῶς τε καὶ προσηνῶς πρὸς αὐτὸν ἀπιδὼν τοιαῦτα ἐφθέγξατο • • Παρακαλῶ καὶ σὲ, κῦρ Λέον, • ἵνα τὸν τοῦ Θεοῦ φόβον λάξῃς ἐπὶ λογισμόν· καὶ · εἴπερ νοεῖς ἐν ἑαυτῷ ὡς δι' ἀνθρώπινόν τι πάθος ι ἢ δι᾽ ἔριν τινὰ ἢ ἄκαιρον ἔνστασιν τὸ γεγονὸς παρὰ · σοῦ ἐξετέθη ἔγγρα [μμα], μή θελήσῃς ἀνωφελῶς 4 οὕτω καὶ μάτην ενίστασθαι, καὶ ζητεῖν ἕως τέλους τῷ οἰκείῳ ἐμμένειν θελήματι και συγγράμματα Hec cum sanctus imperator noster paterno hortatorioque more præfatus esset, statim omnis. coeuntium coetus, ejus commonitionibus hortationibusque compunctus, iisque acquiescens, gratiasque agens Deo et majestati ejus, promisit se libero omnisque acceptionis experte animo sententiaque hujus negotii examen facturum, et quasi Deo vidente quæstionis discussionem peracturum esse. Ad hæc gratias agens sanctus imperator noster, conversus iterum ad sanctissimos patriarchas et ad præsentem sacratissimamque synodum: • Εt hoc, inquit, postulo, domini mei, ut prius Deum precemur pro præsentis negotii solutione, + deindeque disquisitionem incipiamus, postquam • precibus vestris nos confirmaverimus. › Id vero factum est. Et postquam sanctissimus et œcume - nicus patriarcha consuetam orationem absolverat, statim Chalcedonensis præsul accersitus est; ipsumque in medio stantem hilari mansuetoque intuitu sanctus imperator sic alloquitur: ‹ Rogo • te, domine Leo, timorem Dei in mente ponas; ‹ et si tibi conscius sis, te ob humanum affectum ‹ aut contentionem quamdam aut intempestivam ‹ occasionem hujusmodi libellum edidisse, • velis inutiliter et frustra insistere, neu quæras • usque ad finem manere in proposito et scripto • tuo, quod omnes sciunt secus quani oportet c habere, et sententiam divina doctrina oppo-

4 sitam vindicare. Id enim neque prudentis nequc ο διαγινωσκομένῳ παρὰ πάντων ἐναντίως ἔχειν, καὶ τὰ * Christiani viri proprium est.» His auditis ille pollicitus est se cum omni libertate et animo sincero causam suam defensurum esse, et repudiatusum quidquid divinæ Patrum doctrinæ repugnare videretur. Ilæc cum ille promisisset, potens et sanctus imperator noster præcepit, ut Euchaitarum metropolita, et memoratus Chalcedonensis præsul sese mutuo reconciliarent, omnemque injuria memoriam prorsus ab animo abjicerent: quod cum fecissent ambo sibique mutuo condonassent, sese fraterne invicem amplexati sunt. Imo etiam cum reliqnus episcoporum cœtus optimo proposito veniam ipsi dedisset, ita coeptum est negotium. Lectum est enim ex synodico septimæ synodi, quod in Dominica Orthodoxia ex ambone legi solebat, dictum illud in quo de sanctarum imaginum adoratione agitur, omnibus qui, ut dictum est, congregati sunt audientibus, cuius hæc verba sunt: ‹ Omni cum diligentia et sollicitudine definitum est, perinde atque figuram honorandæ crucis ita consecrari debere venerandas imagines, sive ex coloribus, sive ex calculis aut lapillis, sive ex alia quapiam materia apte disposita in sanctis Dei ecclesiis, in sacris vasis et vestibus, parietibus et tabulis, domibus et viis: nempe imaginem Domini Dei et Salvatoris nostri Jesu Christi, immaculate Dominæ nostræ et sauctæ Deiparæ, venerabilium angelorum, et omnium sanctorum virorum (quanto enim magis per expressam imaginem conspiciuntur, tanto magis carum spectatores excitantur ad prototyporum memoriam et desiderium), ipsisque amplexum et adorationis honorem tribui debere; non quidem latriam illam veram quæ secundum fidem nostram soli divinæ naturæ competit, sed qualis debetur ſiguræ venerandæ ac vivificæ crucis, sanctis Evangeliis, reliquisque sacris depositis; ac thymianata lumiuaque in earum honorem adhibenda esse, quemadmodum et antiquis pio usu assuetum erat. Nam imaginis honor ad prototypum transit; et qui imaginem adorat, in ipsa depicti personam adorat. Palam autem est id antecessoribus nostris declaratum, prædicatur et cognitum fuisse, nimirum per imagines et in imaginibus veritatem honorari et adorari. › His porro lectis sanctus imperator omnes simul interrogavit, nun omnes ita sentirent, et an quispiam in aliquo dubitaret. Responderunt omnes una voce, se ila sentire, ita prædicare. Imperator vero, postquam dixisset, Gloria sancto Deo, rursum interrogavit, ‹ Relativene an latriæ cultu dicitis adorandam esse imaginem Domini et Dei et Salvatoris nostri Jesu Christi? Dixerunt omnes, Relative adoramus ipsam, ut imaginem Domini et Dei et Salvatoris nostri Jesu Christi; iis vero qui non sic adorant, anatha. Tum imperator · φανερῶς ταῖς θείαις διδασκαλίαις ἀντιβαίνοντα ἐπεκ- • δικεῖν. Τοῦτο γὰρ οὔτε ἀνδρὸς συνετοῦ ἢ Χριστιανοῦ • καθίσταται ίδιον.» Ηκουσε καὶ αὐτὸς ταῦτα, καὶ υπέσχετο μετά πάσης Ελευθερίας καὶ καθαρᾶς ψυχῆς ἀπολογήσασθαι, καὶ ἀποβαλέσθαι ὅπερ ἂν προιστά - μενον φανείη τῇ θείᾳ τῶν Πατέρων τῶν ἁγίων διδασκαλίᾳ. Ταῦτα τούτου υποσχομένου, προσέταξεν ὁ κραδ ταιὸς καὶ ἅγιος ἡμῶν βασιλεὺς καὶ αὐτῷ τῷ μητρο πολίτῃ Εὐχαΐτων διαλλαγῆναι πρὸς τὸν ῥηθέντα ἀπὸ Χαλκηδόνος, καὶ ἅπαν λείψανον μνησικακίας τινὸς τῆς ἰδίας ἀπαλείψαι παντελῶς ψυχῆς· ὁ δὴ καὶ ἄμφω ποιήσαντες καὶ ἀλλήλοις συγχωρήσαντες, ἀδελφικός καὶ ἀλλήλους ήσπάσαντο. ᾿Αλλὰ καὶ τῆς λοιπῆς ἀρχιερατικῆς όμηγύρεως ὁμοίως συγχώρησιν πρὸς αὐτὸν μετὰ καλοθελούς ποιησαμένης προαιρέσεως. οὕτως ἀπήρχθη τὰ τῆς ὑποθέσεως. 'Ανεγνώσθη γὰρ ἀπὸ τοῦ ἐπ' ἄμβωνος κατὰ τὴν Κυριακὴν τῆς ᾿Ορθο δοξίας ἀναγινωσκομένου συνοδικοῦ τῆς ἑβδόμης συνόδου ἡ περὶ τῆς τῶν ἁγίων εἰκόνων προσκυνήσεως ῥῆσις, ἐν ἐπηκόῳ τῶν ἀθροισθέντων, ὡς εἴρηται, λέγουσα κατὰ λέξιν ταυτί· • Οριζομένου σὺν ἀκριβείᾳ πάσῃ καὶ ἐμμελείᾳ παραπλησίως τῷ τύπῳ τοῦ τιμίου σταυροῦ ἀνατί θεσία: τὰς σεπτὰς εἰκόνας, τὰς ἐκ χρωμάτων καὶ ψηφίδων καὶ ἑτέρας ὕλης ἐπιτηδείως ἐχούσης ἐν ταῖς ἁγίαις τοῦ Θεοῦ ἐκκλησίαις, ἐν ἱεροῖς σκεύεσι καὶ ἐσθῆσι, τοίχοις τε καὶ σανίσιν, οἴκοις τε καὶ ὁδοῖς· τήν τε τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς ἀχράντου ἡμῶν Δεσποίνης ( τῆς ἁγίας Θεοτόκου, τῶν τιμίων ἀγγέλων, καὶ πάν των τῶν ὁσίων καὶ ἁγίων ἀνδρῶν (ὅσῳ γὰρ δι' εἶκονικῆς ἀνατυπώσεως ὁρῶνται, τοσούτῳ οἱ ταύτας θεώμενοι διανίστανται πρὸς τὴν τῶν πρωτοτύπων μνήμην τε καὶ ἐπιπόθησιν), καὶ ταύταις ἀσπασμέν καὶ τιμητικὴν προσκύνησιν ἀπονέμειν, οὐ μὴν τὴν κατὰ πίστιν ἡμῶν λατρείαν τὴν ἀληθινὴν ἢ πρέπει μόνῃ τῇ θείᾳ φύσει, ἀλλ᾽ ἂν τρόπον τῷ τύπῳ τοῦ τιμίου καὶ ζωοποιοῦ σταυροῦ, καὶ τοῖς ἁγίοις Εὐαγ γελίοις, καὶ τοῖς λοιποῖς ἱεροῖς ἀναθήμασι· καὶ θυμιαμάτων καὶ φώτων προσαγωγὴν πρὸς τὴν τούτων τιμὴν ποιεῖσθαι, καθὼς καὶ τοῖς ἀρχαίοις εὐσε δως είθισται. Ἡ γὰρ τῆς εἰκόνος τιμὴ ἐπὶ τὸ πρωτότυπον διαβαίνει· καὶ ὁ προσκυνῶν τὴν εἰκόνα προσκυνεῖ ἐν αὐτῇ τοῦ ἐγγραφομένου τὴν ὑπόστασιν. Δῆλον δὲ τοῦτο καὶ τοῖς πρὸ ἡμῶν πεφανερωμένον καὶ κεκηρυγμένον καὶ ἐγνωσμένον, ὡς ἐξ εἰκόνων καὶ ἐν εἰκόσι τιμᾶται ἡ ἀλήθεια καὶ προσκυνεῖται. Καὶ τούτων ἀναγνωσθέντων ηρώτησε κοινῶ; ἄ -αντὰς ὁ βασιλεὺς ὁ ἅγιος, εἰ οὕτω πάντες φρονοῦσι, καὶ οὐδεὶς κατά τι διαμφιβάλλει. Καὶ ἀπεκρίθησαν ἅπαντες μια φωνῇ, οὕτω φρονεῖν καὶ οὕτω κηρύσε σειν. Καὶ ὁ βασιλεὺς εἰπών, «Δόξα τῷ ἁγίῳ Θεῷ, ο αὖθις ἠρώτησε· «Σχετικῶς ἢ λατρευτικώς φατε προσκυνεῖν τὴν εἰκόνα τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ καὶ Σω τῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ;» Καὶ εἶπον ἅπαντες· • Σχετικώς προσκυνοῦμεν αὐτὴν, ὡς εἰκόνα τοῦ Κυ ρίου καὶ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ· εἱ δὲ μὴ οὕτω προσκυνοῦντες, ἀνάθεμα, ο Καὶ ὁ βα

9°2 σιλεὺς ἐκ ψυχῆς ἐξεφώνησεν· «Οἱ μὴ οὕτω φρονοῦν- ex animi affectu sic vociferatus est: e lis qui non τες, ἀνάθεμα.» Πάλιν ἠρώτησεν ὁ βασιλεὺς, «Εἰκό. νας ποίας λέγετε; τὰς εἰκονικὰς ὕλας ἢ τὰ ἐν ταύταις φαινόμενα ὁμοιώματα;» Καὶ εἶπον ἅπαντες, • Τὰ ὁμοιώματα ἐν ταῖς ὕλαις φαινόμενα.» Και αὖθις ἠρώτησε· ι Δύναται τὸ ὁμοίωμα τοῦ Χριστοῦ τὸ ἐν τῇ ὕλῃ ὁρώμενον λατρευτικῶς προσκυνεῖσθαι;» καὶ εἶπον· 4 Οὐχέ.» Καὶ εἶπεν ὁ βασιλεύς·. Οὕτως ἔχει ἡ ἀλήθεια, ὡς εἴπατε.» Εἶπε δὲ ὁ Κλαυδίουπόλεως, ὅτι «Τινὲς οὐ μετέχειν λέγουσι θείας χάριτος τὰς ἁγίας εἰκόνας.» Καὶ εἶπεν ὁ βασιλεὺς μετὰ πάντων· «Ανάθεμα τῷ οὕτω λέγοντε· θείας μὲν γὰρ χάριτος μετέχουσιν αἱ ἅγιαι εἰκόνες, ὁμος φυεῖς δὲ τοῖς πρωτοτύποις οὐκ εἰσί. • Καὶ πρὸς τοῦτο ὁ Κλαυδιουπόλεως επήγαγεν, οὕτω καὶ αὐτὸν φρονεῖν. Εἶπεν ὁ βασιλεύς· «Ο εναντιούμενος κατά τι ταῖς ἁγίαις καὶ οἰκουμενικαῖς ἑπτὰ συνέδεις, ἢ προσθήκην ἢ ὑφαίρεσιν ποιῶν δόγματος, ἤ τι τῶν ἐν αὐταῖς ὁρισθέντων παρερμηνεύων ἢ ἀποβαλλόμενος, ἀνάθεμα.» Καὶ εἶπον ἅπαντες, 4 Ανάθεμα.» Αὖθις ἐρώτησε· «Τὸ ἐν τῇ ὕλῃ γραφόμενον ὁμοίωμα τοῦ Χριστοῦ, τοῦτό ἐστιν ἡ θεία φύσις;» Καὶ εἶπον ἅπαντες· Οὐχί· ἡ γὰρ θεία φύσις ἀπερίγραπτος.» Εἶπεν ὁ βασιλεύς· «Οὕτως ἔχει ἡ ἀλήθεια, ο προσθεὶς καὶ τοῦτο, ὅτι. • Εγώ τέως λέγω καὶ φρονῶ, μὴ ἐναντιοῦσθαι ἀλλήλοις τὰ συνοδικὰ δόγματα καὶ κηρύγματα • ὑμῖν οὖν τί δοκεῖ;» Καὶ εἶπον ἅπαντες, συμφωνεῖν αὐτὰ πρὸς ἄλληλα καὶ πρὸς ἑαυτά. Εἶπεν ὁ βασιλεύς· «Τὰ ἐπ' ἄμβωνος κηρυττόμενα καὶ ἀναγινωσκόμενα τὸ ἓν κηρύσσουσι καὶ οὐκ ἐναντιοῦνται ἀλλήλοις ἔν τινι.» "Απαντες εἶπον· «Οὕτως ἔχει.» Καὶ ὁ βασιλεὺς ηὐχαρίστησεν εἰπών· «Δόξα τῷ ἁγίῳ Θεῷ τῷ οἰκονομήσαντι ούτωσί, ἅπαντες ομοφρονοῦμεν.» Μετὰ ταῦτα ἀνεγνώσθη κεφάλαιον ἕτερον ἐκ τοῦ συνοδικοῦ τοῦ δευτέρου τῆς ἀναμνή σεως καὶ εὐχαριστίας τοῦ ἀναγινωσκομένου ὁμοίως ἐπ' ἄμβωνος. « • Οἱ προφῆται ὡς εἶδον, οἱ ἀπόστολοι ὡς ἐδίδαξαν, ἡ Ἐκκλησία ὡς παρέλαβε, οἱ διδάσκαλοι ὡς ἐδογμάτισαν, ἡ οἰκουμένη ὡς συμπεφρόνηκεν, ἡ χάρις ὡς ἔλαμψεν, ἡ ἀλήθεια ὡς ἀποδέδεκται, τὸ ψεῦδος ὡς ἀπελήλαται, ἡ σοφία ὡς ἐπαρρησιάσατο, ὁ Χριστὸς ὡς ἐβράβευσεν· οὕτω φρονοῦμεν, οὕτω λα λοῦμεν, οὕτω κηρύσσομεν Χριστὸν τὸν ἀληθινὸν Θεὸν ἡμῶν καὶ τοὺς ἁγίους αὐτοῦ, ἐν λόγοις τιμῶντες, ἐν συγγραφαῖς, ἐν νοήμασιν, ἐν θυσίαις, ἐν ναοῖς, ἐν εἰκονίσμασι· τὸν μὲν ὡς Θεὸν καὶ Δεσπότην προσκυνοῦντες καὶ λέγοντες, τοὺς δὲ διὰ τὸν κοινὸν Δεσπότην καὶ ὡς αὐτοῦ γνησίους θεράποντας τι μῶντες, καὶ τὴν κατὰ σχέσιν προσκύνησιν ἀπονέμοντες.» Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τούτου, ὁ βασιλεὺς συναγα γὼν τῶν ἀναγνωσθέντων δύο κεφαλαίων τὸν νοῦν εἶπεν • Εἰ οἱ ἀπόστολοι ὡς ἐδίδαξαν, οἱ προφῆται · ὡς εἶδον, οἱ διδάσκαλοι ὡς ἐδογμάτισαν, ὁ Χριστὸς · ὡς ἐβράβευσε, καὶ τὰ λοιπά· οὕτω δὴ φρονεῖν • παραδίδωσιν ἡμῖν τὸ συνοδικὸν, καὶ οὐχ ἑτέρως· • εύδηλον, ὅτι κατὰ τὴν τούτου παράδοσιν τοὺς μὲν ita sentiunt, anathema. › Iterum interrogavit imperator: Imagines quas esse dicitis? an materiam imaginum, an similitudines in ea repræsentatas?» Dixeruntque omnes: Similitudines in materia repræsentatas. Denuo interrogavit: «Potestne similitudo Christi quæ in materia conspicitur, latriæ cultu adorari?, Responderunt:. Nequa - quam.» Dixit imperator: «Sic se res habet, ut dixistis.» Ait autem Claudiopolis episcopus: ‹ Quidam dicunt sanctas imagines non participare gratiæ divine. • Dixit imperator cum omnibus: ‹ Anathema ei qui ita dixerit; nam sanctæ imagines gratiæ divinæ participant, sed eamdem naturam non habent quam prototypi. Ad hæc Claudiopolitanus episcopus subdidit se quoque ita sentire. Tum imperator: • Quisquis sanctis aeumenicisque septem synodis in re quapiam contradixerit, eisve quidquam dogmatis addiderit aut dempserit, aut aliquod ex earum decretis prave interpretatus fuerit vel abjecerit, anathema. › Dixeruntque omnes, Anathema. Rursum interrogavit: • Quæ in materia depingitur imago Christi, naturane ejus est?, Responderunt omnes: • Ne quaquam; natura quippe divina incircumscripta est. › Dixit imperator: ‹lta vere se res habet; › illudque addidit:. Ego sane dico sentioque synodica dogmata et decreta non sibi invicem adversari. Quid videtur vobis?. Dixerunt omnes, ea lunt sibi mutuo tum secum ipsa consentire. Dixit inperator: ‹ Quæ ex ambone prædicata lectaque sunt, unum et idem prædicant, nec in quopiam sibi maLuo adversantur.» Responderunt ommes: e la se habet. Tum imperator gratias egit his verbis: • Gratia sancto Deo qui ita providit, omnes censentimus.» Post hæc lectum est caput aliud ex synodico secundo commemorationis et gratiarum actionis, quod ex ambone, ut diximus, legi solebat. • Prophetae ut viderunt, apostoli ut docuerun!, Ecclesia ut accepit, doctores ut docuerunt, orbis ut una consensit, gratia ut effulsit, veritas ut demonstrata est, mendacium ut expulsum est, sapientia ut fidenter locuta est, Christus ut præmia distribuit; sic sentimus, sic loquimur, sic prædlicanus Christum verum Deum nostrum et sanctos ejus, verbis, scriptis, cogitationibus, sacrificiis, templis, imaginibus honorantes; illum quidem ut Deum ac Dominum adorantes et prædicantes, illos vero propter communem Dominum et ut germanos ejus famulos honorantes, et relative ipsis adorationem exhibentes. › Ilis perlectis, imperator, collecto duorum capitum quæ lecta fueṛart sensu, dixit: «Si apostoli • ut docuerunt, propheta ut viderunt, doctores ⚫ut commonstrarunt, Christus ut præmià largitus ‹ est, et cætera, sic nobis sentiendum esse tradit • synodicum et non alio modo, palam est ex ejus ‹ traditione nos quidem, sanctos ut Christi famu -

ALEXII COMNENI NOVELLÆ CONSTITUTIONES. • los propter Christum et eorum erga ipsum famu- Λ «ἁγίους ὡς θεράποντας Χριστοῦ προσκυνοῦμεν διὰ latum, Christum vero ut Deum ae Dominum • adorare propter ipsum videlicet, non propter ‹ alium; ita ut sanctorum imagines adoremus re- ‹ lative propter ipsos, ipsos autem propter eorum ‹ erga communem Dominum famulatum. Quæ • autem ad Christum spectat adoratio, latria est. • Nam qui ipsum adorat, una Patrem et Spiritum • sanctum adorat. Quæ autem ejus imaginem respicit, ea ipsa est. Quid enim vetat? Quorum • enim virtus una et gloria una, corum utique unus • est cultus et una adoratio. Sed hæc tamen est • relativa sive homonymica, ut ait sanctus confessor • Theodorus Studita in sua ad Athanasium epi- ‹ stola. › His dictis imperator interrogavit: • Annon vobis omnibus ita videtur esse, ut nos diximus? › - Ila, dixerunt omnes, ac secus sentientibus anathema.» Iterum imperator: Gloria sancto Deo, qui servavit nos in concordia et pace, nec in re quapiam dissentientes aut repugnantes sanctis Patribus nostris. His de rebus omnes gratias agentes, gloriam Deo retulerunt, et consuetam imperatori benedictionem dederunt. Post hæc imperator, verso ad D. Leonem archiepiscopum Chalcedonensem sermone percontatus est cum, num reciperet sanctum Theodorum Studitam, ac num et ipse iis quæ lecta fuerant consentiret, necnon interrogationibus et responsionibus omnium ipsa die prolatis acquiesceret, in iisque maneret. Respondit ille se sanctum Theodorum ut communem magistrum toto spiritu admittere, ac lectionem, interrogationes, responsionesque omnium consensu datas se etiam amplecti, in iisque manere. Hæc etiam adjecit: ‹ Quæcumque vos in libello meo repudiatis, et ego repudio; et quæcumque admittitis, admitto. Hæc cum dixisset Leo Chalcedonensis, quia nonnulla in epistola ejus, iis quæ in ambone ex synodicis lecta fuerant necnon aliis quæ superius enarrata sunt, repugnare ac cum doctrina divinorum Patrum non consentire deprehensa sunt, decretum est hæc pro repudiatis habenda esse, quemadmodum et eum qui his adhæserit. Circa memoratas autem interrogationes, responsiones et definitiones imperator omnibus audientibus vociferatur: «Si quis circa definita in quopiam dubitaverit, stans in medio dubitationem proponat. Nemoque repertus est qui dubitaret, aut definitorum cuipiam contradi ceret, sed omnes a primis usque ad novissimos supradictis definitionibus consentire comperti sunt. «τὸν Χριστὸν καὶ τὴν πρὸς αὐτὸν οἰκείωσιν, τὸν δὲ • Χριστὸν ὡς Θεὸν καὶ Δεσπότην δι' ἑαυτὸν δηλονότι, · καὶ οὐ δι' ἕτερον· ὥστε τῶν μὲν ἁγίων τὰς εἰκό. • νας προσκυνοῦμεν ὡς θεραπόντων Χριστοῦ σχετι α· κῶς δι' αὐτοὺς, αὐτοὺς δὲ διὰ τὴν αὐτῶν πρὸς τὸν • κοινὸν Δεσπότην ἡμῶν οἰκείωσιν. Ἐπ' αὐτοῦ δὲ • Χριστοῦ λατρευτική ή προσκύνησις. Ο προσκυνῶν «γὰρ συμπροσκυνεῖ τὸν Πατέρα καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ • ἅγιον. Ἐπὶ δὲ τῆς εἰκόνος αὐτοῦ ἡ αὐτὴ μέν· πῶς • γὰρ οὔ; ὧν γὰρ τὸ κράτος ἓν καὶ ἡ δόξα μία, τού ι των δηλαδὴ ἐν τὸ σέβας καὶ μία ἡ προσκύνησις. • Σχετικὴ δὲ ὅμως ήγουν όμωνυμική, ώς φησι καὶ ι ὁ ἅγιος καὶ ὁμολογητής Θεόδωρος ὁ Στουδίτης ἐν κ τῇ πρὸς ᾿Αθανάσιον ἐπιστολῇ αὐτοῦ.» Ταῦτα εἰπὼν ὁ βασιλεὺς ἠρώτησεν· «Οὕτω καὶ ὑμῖν πᾶσι δοκεῖ ὡς καὶ ἡμεῖς εἴπομεν;» — «Οὕτως, εἶπον πάντες, καὶ τοῖς μὴ οὕτω φρονοῦσιν ἀνάθεμα. Καὶ πάλιν ὁ βασιλεύς· Δόξα τῷ ἁγίῳ Θεῷ τῷ φυλάξαντι ἡμᾶς ἐν ὁμονοίᾳ καὶ εἰρήνῃ, μὴ κατά τι διασχιζομένους ἢ ἐναντιοφρονουμένους τοῖς ἁγίοις Πατράσιν ἡμῶν. Ἐπὶ τούτοις ἅπαντες εὐχαριστή σαντες, τῷ Θεῷ δόξαν ἀνέπεμψαν, καὶ τὴν συνήθη εὐφημίαν τῷ βασιλεῖ ἀπένειμαν. Μετὰ ταῦτα ὁ βασιλεὺς, τρέψας τὸν λόγον πρὸς τὸν ἀρχιερατεύσαντα ἐν Χαλκηδόνι κυρὸν Λέοντα, ἐπύθετο καὶ τοῦτον, εἰ δέχεται τὸν ἅγιον Θεόδωρον τὸν Στουδίτην, καὶ εἰ συμφωνεῖ καὶ αὐτὸς τοῖς ἀναγνωσθεῖσι καὶ ἐρωτηθεῖσι καὶ παρὰ πάντων ἀποκριθεῖσι τήμερον, κἀκεί νοις ἐμμένει. Ο δὲ ἀποκριθεὶς τὸν μὲν ἅγιον Θεόδωρον ὡς κοινὸν ἀναπνέειν διδάσκαλον, τὰ δὲ διαγνωσθέντα [Ι. ἀναγνωσθέντα] καὶ ἐρωτηθέντα παρὰ πάντων τε συμφώνως ἀποκριθέντα ἀσπάζεσθαι καὶ αὐτὸν, καὶ ἐμμένειν αὐτοῖς. Προσεπήγαγε δὲ καὶ ταῦτα· «Ὡς ὅσα αὐτοὶ ἀπὸ τοῦ ἐγγράφου μου ἀποβάλλεσθε, ἀποβάλλομαι ταῦτα κἀγώ· καὶ ὅσα δέχεσθε, δέχομαι» Ταῦτα τοῦ ἀπὸ Χαλκηδόνος λέοντος εἰπόντος, ἐπεὶ διεγνώσθησαν τινα τῶν ἐν τῇ παρ' αὐτοῦ ἐκτεθείσῃ ἐπιστολῇ ἐγγραφομένων τοῖς συνο δικῶς (sic) ἐπ' ἄμβωνος ἀναγινωσκομένοις καὶ τοῖ; ἄνωθεν διαληφθεῖσιν ἐναντιούμενα, καὶ τῇ διδασκαλία τῶν θείων Πατέρων ἀσύμφωνα· ἔδοξεν ἀπόβλητα ταῦτα καὶ εἶναι καὶ λογίζεσθαι, ὡς δὲ καὶ τὸν τούτοις προσκείμενον. Ἐπὶ πάσαις δὲ ταῖς ἀναγεγραμ· μέναις ερωτήσεσι καὶ ἀποκρίσεσι καὶ διαγνώσεσιν, ἐκφωνεῖ ὁ βασιλεὺς εἰς ἐπήκοον πάντων τό· « τις ἐπὶ τοῖς διαγνωσθεῖσι κατά τι ἀμφιβάλλει, μέσον στὰς εἰπάτω τὸ ἀμφιβαλλόμενον περὶ αὐτοῦ.» Καὶ οὐδεὶς εὑρέθη ἀμφιβάλλων ἢ ἀντιλέγων ἐπί τινι τῶν διαγνωσθέντων, ἀλλὰ πάντες ἀπὸ τῶν πρώτων ἕως τῶν ἐσχάτων εὑρέθησαν ὁμοφρονοῦντες ἐπὶ ταῖς εἰρη μέναις διαγνώσεσιν.

ANNO DOMINI MCXX. TYPICUM SIVE REGULA Interprete Domno Bernardo DE MONTFAUCON, monacho Benedictino congregationis S. Mauri. (Analecta Græca, Paris. 1692, 4.) PROLOGUS INTERPRETIS. TYPICUM sive Regulam Irenes imperatricis ex Bibliotheca Regiæ ms. codice 3019 desumpsimus, quem benigne commodavit clarissimus æque ac eruditissimus vir Thevenotius. Codex ille, jussu imperatricis a peritissimo scriba exaratus, ab ipsamet Augusta proprio nomine subscriptus est, rubris characteribus, ut moris erat imperatoribus eorumque uxoribus. Nec dubito unum esse ex tribus membranaceis qui capite 77 jussu Augustæ descripti memorantur. Plura in hoc opere scitu dignissima Lector eruditus deprehendet: complures nempe Græcarum monialium ritus hactenus ignotos: exactam quoque familiæ tunc temporis imperatoriæ descriptionem (cap. 71), et alia quamplurima, Cæterum in Ecclesia Græca non solum imperatoribus eorumque uxoribus, sed et privatis quibusque qui monasteria excitabant, licebat Typica seu Regulas edere, ut videre est apud Theodorum Balsamonem ad canonem 1 synodi Constantinop., ubi hæc habet: 'Ex' ἀδείας ἔχουσιν οἱ δομήτορες τούτων τυπικὰ ἐκτίθεσθαι; quod fusius ille ibi prosequitur. Illa autem Typica vocabantur κτητορικά. Descriptus est codex circa finem imperii Alexii Comneni, ut ex pluribus locis eruditus Lector facile intelliget. (*) Irene marito suo Alexio Comneno supervixit; filiam habuit celeberrimam Annam Comnenam quæ historiam suí patris diligentissime scripsit. INDEX CAPITUM ET TITULORUM HUJUS OPERIS, Qui in manuscripto Regio 3019 reperitur initio, sed mutilus. α'. Περὶ τοῦ ἐλευθέραν καὶ αὐτοδέσποτον εἶναι τὴν τῆς κεχαριτωμένης καὶ πανάγνου Θεομήτο ρος μονήν. β'. Περὶ τοῦ δεῖν κοινοβιακῶς τὴν διαγωγήν μετιέναι τὰς ἐν τῇ μονῇ τῆς κεχαριτωμένης τὸν μονήρη διανυούσας βίον. γ΄. Περὶ τῶν εἰς ἀντίληψιν τῆς μονῆς τεταγ μένων, καὶ περὶ τοῦ κρατεῖν καὶ ὅσα ἐν τῇ διαΘήκη μου περὶ τῆς μονῆς διατάξομαι, ἴσα τῷ παρόντι τυπικῷ, δ καὶ ὀφείλει ἔχειν τὸ ἀναλλοίωτον καὶ ἄτρεπτον ἐσκεί. δ. Περὶ τοῦ πῶς ἂν διάγοιεν ἐν τῇ μονῇ αἱ ἐκ τῶν ἐγγόνων ἡμῶν ἀποκειρόμεναι, καὶ ἐν ταύτῃ παραχωρηθεῖσαι διάγειν, καὶ αἱ ἐκ περιφανεστέ ρου βίου καὶ σεμνοῦ προσερχόμεναι τῇ τοιαύτῃ μονῇ καὶ ἀποκειρόμεναι ἐν αὐτῇ. 1. Quod liberum suique juris esse debeat Gratiaplenæ et castissimæ Dei Matris monasterium. 2. Quod quæ in monasterio Gratia-plenæ mo`na - sticam vitam degunt, cœnobiticam disciplinam amplecti debeant. 3. Quænam de monasterii patrocinio sancita sint; et quod obtinere debeant quæcunque in testamento meo de monasterio statuam, æque ac præsens typicum, quod itidem nunquam mutandum et variandum est. 4. Quomodo in monasterio versari debeant neptes nostræ, quas detonderi continget, quibusque in illo degere conceditur; necnon quæ ex cluriori et splendida vita ad hoc monasterium accedentes, in co ondentur.