2β Before his eyes there is no fear of God. Before the eyes of the soul of such a person there is no fear of God, and hence he thinks and meditates on such things, not remembering that he does not escape notice.
PG 128:4053 Ὅτι ἐδόλωσεν ἐνώπιον αὐτοῦ, τοῦ εὑρεῖν τὴν ἀνομίαν αὐτοῦ καὶ μισῆσαι. Καὶ γὰρ, φησὶν, ὅρα τί πεποίηκε. Δόλον ἥπλωσε πρὸ ἑαυτοῦ, τουτέστιν, ἐκακούργησεν ἐπιγνῶναι τὴν ἁμαρτίαν αὐτοῦ· περιττὸν γὰρ κἀνταῦθα τὸ, τοῦ. Οὐκ ἠθέλησε διαγνῶναι ταύτην καὶ μισῆσαι.COMMENT. IN PSALMOS. ἀπαλλαγείς, ᾖσε τὸν προκείμενον ψαλμὸν εὐχαρι στήριον τῷ Θεῷ τῷ συνετίσαντι αὐτὸν, ὥστε δι' υποκρίσεως μανίας ἀπολυθῆναι. ᾿Αρμόζει δὲ καὶ παντὶ ἀπαλλαγέντι κινδύνου. Εὐλογήσω τὸν Κύριον ἐν παντὶ καιρῷ. Δια- φυγών ἤδη τὴν κίνδυνον, ἀμείψομαι τὸν σεσωκότα Θεόν, εὐφημία διηνεκεί διηνεκώς βοηθοῦντά μοι. Εντεῦθεν ὁ μέγας Παῦλος μαθητευθείς, φησίν, Αδιαλείπτως προσεύχεσθε, ἐν παντὶ εὐχαρι στείτε. Διὰ παντὸς ἡ αἴνεσις αὐτοῦ ἐν τῷ στόματί Β μου. Καὶ πῶς περὶ βιωτικῶν ἀναγκαίως ὁμιλοῦντος τινος, ἢ ἐσθίοντος, ἢ πίνοντος, ἢ κοιμωμένου, διὰ παντὸς ἡ αἴνεσις ἔσται τῷ στόματι ; Η δῆλον, ὡς ἔσται καὶ νοητὸν στόμα, τὸ ἔνδον ἀνθρώπου, δι᾿ οὗ μεταλαμβάνει τῆς τροφῆς τῶν θείων νοημάτων, περὶ οὐ φησι· Τὸ στόμα μου ήνοιξα, καὶ είλκυσα πνεῦμα· καί· Πλάτυνον τὸ στόμα σου, καὶ πληρώσω αὐτό· ὅπερ οὐκ ἐμποδίζεσθαί ποτε δύ- ναται μνημονεύειν (17) ἀεὶ Θεοῦ τοῖς νήφειν ἐθέ λουσι. Καὶ ἄλλως δέ· ἐν παντὶ καιρῷ, δηλαδὴ τῷ προσήκοντι· καὶ διὰ παντὸς, ὅτε δηλαδή χρεών. Χρή δὲ στόματι μὲν αἰσθητῷ τὸν Θεὸν ὑμνεῖν, ὅτι μὴ χρεία τις αναγκαία προσίσταται· νοητῷ δὲ, ἀεί. Μνημονευτέον γὰρ Θεοῦ μᾶλλον, ἢ ἀναπνευστέον. Καὶ ἐν τῷ Ασματι δὲ τῶν ᾀσμάτων φησίν· Ἐγὼ καθεύδω, καὶ ἡ καρδία μου ἀγρυπνεῖ. Ἐν τῷ Κυρίῳ ἐπαινεθήσεται ή ψυχή μου. Οι δι' ἀρετὴν οἰκείαν ἐπαινεθήσομαι τοῖς ἀνθρώποις, ἀλλὰ διὰ τὸν Θεὸν, ὡς τὸν Θεὸν ἔχων βοηθόν. Μακά- ριος γάρ, φησίν, οὗ ὁ Θεὸς Ἰακὼβ βοηθὸς αὐτοῦ. 'Η ψυχή μου δὲ, ἀντὶ τοῦ, ἐγώ, περιφραστικῶς. Ακουσάτωσαν πραεῖς, καὶ εὐφρανθήσονται. Ακουσάτωσαν, ὅτι σέσωσμαι παραδόξως. Πραεῖς δὲ λέγει τοὺς ἀνεξικάκους, οἷος ἦν αὐτός. Καὶ εὐ φρανθήτωσαν, ὅτι οὐ περιορᾷ τοὺς τοιούτους δ Θεός, ἀλλὰ καὶ κινδυνεύοντας διασώζει. Ἐμέ, φησὶν, ἐχέτωσαν ὑπόδειγμα, καὶ θαῤῥείτωσαν. Μεγαλύνατε τὸν Κύριον σὺν ἐμοὶ, καὶ ὑψώσω- μεν τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐπιτοαυτό. Πρὸς τοὺς πραείς ἔτι ἀποτείνεται, καὶ καλεῖ τούτους εἰς τὸ μεγαλό. νειν καὶ ὑψοῦν ὁμοῦ τὸν Κύριον, Πῶς δέ τις όμοι καὶ μεγαλύνει τὸν Θεόν, ειρήκαμεν ἐν τῇ ἀρχῇ τοῦ τα ψαλμοῦ. Εἶτα διηγεῖται, πῶς ἐγεύση. A dum esse admonet, quod nomen Abimelech, com¯ mune quoddam fuit nomen, omnibus regibus Getb, quemadmodum Cæsaris atque Augusti nomen Romanorum imperatoribus, et Pharaonis nomen regibus Ægypti, et alia hujusmodi. Quocirca regi illi Geth privatum nomen fuisse Achis tradit. commune autem cum aliis regibus Abimelech. Ex hujus igitur regis manibus liberatus David, eum se cognosci formidasset, hunc Deo cecinit psalmum, in gratiarum actionem, quod sapientem eum red- didisset, ut per insaniæ simulationem, viam liberationis invenerit. Congruit etiam hic psalmus cuicunque fideli a periculis liberato. VERS. 2. Benedicam Dominum in omni tempora. Cum periculum evaserim, retribuam deinceps Salvatori meo gratias: laudes nimirum perpetuas, quia semper mihi adjutor fuit. Edoctus aulem ex hoc loco magnus Paulus dicebat: Sine intermis- sione orale : semper Deo gratias agiles. Semper laus ejus in ore meo. Sed quomode pote- rit quis Deum semper laudare, atque in ore suo illius laudes assiduas habere, cum de vitæ ne- · cessariis sæpenumero tractandum sit, comeden- dum, bibendum), et dormiendum? Num ideo for- tassis, quia certum est, præter hoc corporale, aliu«l osse intra hominem intelleetualo os, per quod di- vinarum contemplationum cibus accipitur, el de quo seriptum legimus: Os meum aperui, el attraxi spiritum". Item alibi: Dilata os tuum, et implebo illud”. Hoc igitur os impediri nunquam potest, et Dei semper reminiscetur, si sebrii esse volueri- mus. Vel aliter: In omni tempore, hoc est, con- gruo tempore, et semper, quando opportunum est. Oportet quidem, ut nostro hoc corporis ore Deum G laudemus, quando aliunde nulla urgens adest ne- C cessitas, intellectus vero ore perpetto. Reminisci enim Dei semper debemus [ut inquit Theologus] et nunquam cessare. Unde in Canticis canticorum dicitur : Ego dormio, cor autem meum vigilal 58. VERS. 3. In Domino laudabitur anima mea. Non ob propriam ego virtutem ab hominibus laudabor, sed propter Deum, quia scilicet illum adjutorem habui. Beatus enim, inquit, oui Deus Jacob adjutor ejus v. Anima autem mea laudabilar, circum- loquendo distunt est, pro eo quod est : ligo lau- daber. Audianı mansueli, et bætentur. Audiant qued admirandum in modum et præter omnium opi- nionem servatus sum. Per mansuetos autem hoc in loco patientes laborum appellat, atque in ali- ctionibus longanimes, quatis ipse erat beatus Da- vid. Et lætentur, inquit, quìa Deus hujuscemodi sustinentes viros non despicit; quia imo in periculis constitutes suivat. Me igitur in exemplum habeant et confidant. - D Thess. v, 17. "Psal. cxvIII, 151. et VERS. 4. Magnificate Dominum merum, et exalte mus nomen ejus in idipsum. Ipsos adlitia mansuelos alloquitur, atque advocat, ut magnificent, exaltent Deum. Et quomodo maguidoare, atque exaltare quis Deum possit, diximus in principio psskuri xxx. Deinde navrat quomode liberstus sit. Psal. LxxS, 11. Cant. v, 2. 8o Psal. cxLv, 5. Varia lectiones. (17) Αl. μνημονεύον.
3 For he dissimulated before him, [so as] to find his lawlessness and hate it. For, he says, observe what he has done. He spread out deceit before himself, that is, he has acted fraudulently to recognize his sin. The ‘so as’ is redundant here, too. He did not wish to discern his sin and hate it.
α Tὰ ῥήματα τοῦ στόματος αὐτοῦ ἀνομία καὶ δόλος.COMMENT. IN PSALMOS. ἀπαλλαγείς, ᾖσε τὸν προκείμενον ψαλμὸν εὐχαρι στήριον τῷ Θεῷ τῷ συνετίσαντι αὐτὸν, ὥστε δι' υποκρίσεως μανίας ἀπολυθῆναι. ᾿Αρμόζει δὲ καὶ παντὶ ἀπαλλαγέντι κινδύνου. Εὐλογήσω τὸν Κύριον ἐν παντὶ καιρῷ. Δια- φυγών ἤδη τὴν κίνδυνον, ἀμείψομαι τὸν σεσωκότα Θεόν, εὐφημία διηνεκεί διηνεκώς βοηθοῦντά μοι. Εντεῦθεν ὁ μέγας Παῦλος μαθητευθείς, φησίν, Αδιαλείπτως προσεύχεσθε, ἐν παντὶ εὐχαρι στείτε. Διὰ παντὸς ἡ αἴνεσις αὐτοῦ ἐν τῷ στόματί Β μου. Καὶ πῶς περὶ βιωτικῶν ἀναγκαίως ὁμιλοῦντος τινος, ἢ ἐσθίοντος, ἢ πίνοντος, ἢ κοιμωμένου, διὰ παντὸς ἡ αἴνεσις ἔσται τῷ στόματι ; Η δῆλον, ὡς ἔσται καὶ νοητὸν στόμα, τὸ ἔνδον ἀνθρώπου, δι᾿ οὗ μεταλαμβάνει τῆς τροφῆς τῶν θείων νοημάτων, περὶ οὐ φησι· Τὸ στόμα μου ήνοιξα, καὶ είλκυσα πνεῦμα· καί· Πλάτυνον τὸ στόμα σου, καὶ πληρώσω αὐτό· ὅπερ οὐκ ἐμποδίζεσθαί ποτε δύ- ναται μνημονεύειν (17) ἀεὶ Θεοῦ τοῖς νήφειν ἐθέ λουσι. Καὶ ἄλλως δέ· ἐν παντὶ καιρῷ, δηλαδὴ τῷ προσήκοντι· καὶ διὰ παντὸς, ὅτε δηλαδή χρεών. Χρή δὲ στόματι μὲν αἰσθητῷ τὸν Θεὸν ὑμνεῖν, ὅτι μὴ χρεία τις αναγκαία προσίσταται· νοητῷ δὲ, ἀεί. Μνημονευτέον γὰρ Θεοῦ μᾶλλον, ἢ ἀναπνευστέον. Καὶ ἐν τῷ Ασματι δὲ τῶν ᾀσμάτων φησίν· Ἐγὼ καθεύδω, καὶ ἡ καρδία μου ἀγρυπνεῖ. Ἐν τῷ Κυρίῳ ἐπαινεθήσεται ή ψυχή μου. Οι δι' ἀρετὴν οἰκείαν ἐπαινεθήσομαι τοῖς ἀνθρώποις, ἀλλὰ διὰ τὸν Θεὸν, ὡς τὸν Θεὸν ἔχων βοηθόν. Μακά- ριος γάρ, φησίν, οὗ ὁ Θεὸς Ἰακὼβ βοηθὸς αὐτοῦ. 'Η ψυχή μου δὲ, ἀντὶ τοῦ, ἐγώ, περιφραστικῶς. Ακουσάτωσαν πραεῖς, καὶ εὐφρανθήσονται. Ακουσάτωσαν, ὅτι σέσωσμαι παραδόξως. Πραεῖς δὲ λέγει τοὺς ἀνεξικάκους, οἷος ἦν αὐτός. Καὶ εὐ φρανθήτωσαν, ὅτι οὐ περιορᾷ τοὺς τοιούτους δ Θεός, ἀλλὰ καὶ κινδυνεύοντας διασώζει. Ἐμέ, φησὶν, ἐχέτωσαν ὑπόδειγμα, καὶ θαῤῥείτωσαν. Μεγαλύνατε τὸν Κύριον σὺν ἐμοὶ, καὶ ὑψώσω- μεν τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐπιτοαυτό. Πρὸς τοὺς πραείς ἔτι ἀποτείνεται, καὶ καλεῖ τούτους εἰς τὸ μεγαλό. νειν καὶ ὑψοῦν ὁμοῦ τὸν Κύριον, Πῶς δέ τις όμοι καὶ μεγαλύνει τὸν Θεόν, ειρήκαμεν ἐν τῇ ἀρχῇ τοῦ τα ψαλμοῦ. Εἶτα διηγεῖται, πῶς ἐγεύση. A dum esse admonet, quod nomen Abimelech, com¯ mune quoddam fuit nomen, omnibus regibus Getb, quemadmodum Cæsaris atque Augusti nomen Romanorum imperatoribus, et Pharaonis nomen regibus Ægypti, et alia hujusmodi. Quocirca regi illi Geth privatum nomen fuisse Achis tradit. commune autem cum aliis regibus Abimelech. Ex hujus igitur regis manibus liberatus David, eum se cognosci formidasset, hunc Deo cecinit psalmum, in gratiarum actionem, quod sapientem eum red- didisset, ut per insaniæ simulationem, viam liberationis invenerit. Congruit etiam hic psalmus cuicunque fideli a periculis liberato. VERS. 2. Benedicam Dominum in omni tempora. Cum periculum evaserim, retribuam deinceps Salvatori meo gratias: laudes nimirum perpetuas, quia semper mihi adjutor fuit. Edoctus aulem ex hoc loco magnus Paulus dicebat: Sine intermis- sione orale : semper Deo gratias agiles. Semper laus ejus in ore meo. Sed quomode pote- rit quis Deum semper laudare, atque in ore suo illius laudes assiduas habere, cum de vitæ ne- · cessariis sæpenumero tractandum sit, comeden- dum, bibendum), et dormiendum? Num ideo for- tassis, quia certum est, præter hoc corporale, aliu«l osse intra hominem intelleetualo os, per quod di- vinarum contemplationum cibus accipitur, el de quo seriptum legimus: Os meum aperui, el attraxi spiritum". Item alibi: Dilata os tuum, et implebo illud”. Hoc igitur os impediri nunquam potest, et Dei semper reminiscetur, si sebrii esse volueri- mus. Vel aliter: In omni tempore, hoc est, con- gruo tempore, et semper, quando opportunum est. Oportet quidem, ut nostro hoc corporis ore Deum G laudemus, quando aliunde nulla urgens adest ne- C cessitas, intellectus vero ore perpetto. Reminisci enim Dei semper debemus [ut inquit Theologus] et nunquam cessare. Unde in Canticis canticorum dicitur : Ego dormio, cor autem meum vigilal 58. VERS. 3. In Domino laudabitur anima mea. Non ob propriam ego virtutem ab hominibus laudabor, sed propter Deum, quia scilicet illum adjutorem habui. Beatus enim, inquit, oui Deus Jacob adjutor ejus v. Anima autem mea laudabilar, circum- loquendo distunt est, pro eo quod est : ligo lau- daber. Audianı mansueli, et bætentur. Audiant qued admirandum in modum et præter omnium opi- nionem servatus sum. Per mansuetos autem hoc in loco patientes laborum appellat, atque in ali- ctionibus longanimes, quatis ipse erat beatus Da- vid. Et lætentur, inquit, quìa Deus hujuscemodi sustinentes viros non despicit; quia imo in periculis constitutes suivat. Me igitur in exemplum habeant et confidant. - D Thess. v, 17. "Psal. cxvIII, 151. et VERS. 4. Magnificate Dominum merum, et exalte mus nomen ejus in idipsum. Ipsos adlitia mansuelos alloquitur, atque advocat, ut magnificent, exaltent Deum. Et quomodo maguidoare, atque exaltare quis Deum possit, diximus in principio psskuri xxx. Deinde navrat quomode liberstus sit. Psal. LxxS, 11. Cant. v, 2. 8o Psal. cxLv, 5. Varia lectiones. (17) Αl. μνημονεύον.
4α The words of his mouth are lawlessness and guile.
PG 128:447Ψαλμός 35 — Psalm 35Α ποιία, καὶ ἡ τῶν ἐχθρῶν ἐξολόθρευσις, καὶ τὰ τοι- Ει αῦτα, τοῖς πολλοῖς ἦν περισπούδαστα· ταῖς ἐπαγ- γελίαις τῶν τοιούτων εἰς ἀρετὴν προτρέπεται. Καὶ αὕτη μὲν ἡ αἰτία τοῦ πολλάκις ἐπανακυκλοῦν αὐτά· νοοῦνται δὲ τοῖς ὑψηλοτέροις ὑψηλότερα, ως προεί- πομεν. Ἐν τῷ ἐξολοθρεύεσθαι ἁμαρτωλούς, ὄψει. Παραμυθούμενος την μικροψυχίαν τῶν πολλῶν, δυσφορούντων ἐπὶ τῶν πονηρῶν ἀνεξικακίᾳ τοῦ Θεοῦ, φησὶν ὅτι θάῤῥει Θεοῦ, φησὶν ὅτι θάῤῥει· Κψει γὰρ τὴν ἐξολόθρευ σιν τῶν ἁμαρτωλῶν. Πιστοῦται γὰρ τὸν λόγον ἐξ ὧν αὐτὸς οἶδεν· ἐπάγει γάρ· Εἶδον τὸν ἀσεβῆ ὑπερυψούμενον καὶ ἐπαιρό. μενον ὡς τὰς κέδρους τοῦ Λιβάνου. Αὐτὸς μὲν ἀδήλως τὸν ἀσεβῆ εἶπε· νοοῦμεν δὲ τὸν Γολιάθ, ἢ τὸν Σαούλ, ἢ Ναὸς τὸν ᾿Αμανίτην, ἢ ἄλλους τοιού- τους, ὧν εἶδε καὶ τὴν ἔπαρσιν, καὶ τὴν καταστρο- φήν· ὑπερυψούμενον μὲν, ὑπὸ τῶν ὑπηκόων · ἐπας- ρόμενον δὲ, οἴκοθεν. Η καὶ ἄμφω ταὐτὸν ἐκ παραλ λήλου δηλοῦσι. Ταῖς κέδροις δὲ αὐτὸν ἀπείκασε, διὰ τὸ ἄκαρπον ὕψος καὶ τὴν πικρίαν. Καὶ παρῆλθον, καὶ ἰδοὺ οὐκ ἦν. Καὶ ἀφῆκα τοῦτον οὕτως ἔχειν, καὶ εὐθὺς οὐκ ἔζη· τὸ γὰρ, ἰδοὺ, τὸ εὐθὺς ἐνταῦθα σημαίνει. Καὶ ἐζήτησα αὐτὸν, καὶ οὐχ εὑρέθη ὁ τόπος αὐτοῦ. Καὶ μετὰ καιρὸν τῷ λογισμῷ ἐζήτησα αὐτ τὸν ἰδεῖν, καὶ οὐχ εὑρέθη ὁ τόπος αὐτοῦ, ὁ περιέ- χων αὐτὸν, ὡς ὄντα. Πῶς γὰρ εὑρέθη, μὴ ὄντος αὐτοῦ; Ἢ τόπον αὐτοῦ τὸ σῶμα ὑποληπτέον· οἷ κος γὰρ τοῦτο τῆς ψυχῆς ὂν, διαλύεται σαπέν. Φύλασσε ακακίαν. μαχος. - Απλότητα εἶπεν ὁ Σύμ Καὶ ἴδε ευθύτητα. Καὶ τήρησον τὴν ὀρθότητα. *Οτι ἐστὶν ἐγκατάλειμμα ἀνθρώπῳ εἰρηνικῷ. Εγκατάλειμμα λέγει τὸ μνημόσυνον· τοῦτο δὲ δια τόν ἐστιν· ἢ ἐν παιδοποιίᾳ, ἢ ἐν ἀγαθοεργία. - Οἱ δὲ παράνομοι ἐξολοθρευθήσονται ἐπιτο- Επιτοαυτό, ἀντὶ τοῦ, Ὁμοῦ σὺν τῷ μνημοσύνῳ αὐτῶν, δ καὶ διὰ τοῦ ἑξῆς ἐσαφήνισε στίχου, εἰπών· αυτό. Τὰ ἐγκαταλείμματα τῶν ἀσεβῶν ἐξολοθρευθή· σονται. Ασεβεῖς νόει πάντας τοὺς πονηρούς. Σωτήρια δὲ τῶν δικαίων παρὰ Κυρίου, καὶ ὑπερασπιστὴς αὐτῶν ἐστιν ἐν καιρῷ θλίψεως, καὶ βοηθήσει αὐτοῖς Κύριος, καὶ ῥύσεται αὐτοὺς, καὶ ἐξελεῖται αὐτοὺς ἐξ ἁμαρτωλῶν, καὶ σώσει αὐτοὺς, ὅτι ἤλπισαν· ἐπ' αὐτόν. Ορα πῶς τὴν ποικίλην παρὰ Θεοῦ τῶν δικαίων ἀντίληψιν ποικί λως ἀπήγγειλε · διάφοροι γὰρ οἱ ταύτης τρόποι, καὶ διαφόρως ενεργούμενοι, κατὰ τὴν πολυποίκιλον τοῦ οι EUTHYMII ZIGABENI liberorum procreationem, aut inimicorum extermi- nationem, aut alia hujusmodi ; idcirco his promise sionibus Propheta omnes ad virtutem exhortatur, eamdem sæpius repetens sententiam. A sublimiori- bus tamen sublimiora etiam hic considerantur, ut superius diximus. Cum exterminati fuerint peccatores, videbis. Mul- torum pusillanimitatem consolans Propheta, qui ægre ferebant Deum adversus pravos tanta uti pa- tientia et longanimitate, ait: Confide, quia injusto- ac pravorum omnium exterminationem videbis; et sermonem suum confirmat ex iis quæ ipse vidit. Ait enim : Vers. 33. Vidi impium superexaltatum, et eleva- tum sicut cedros Libani. Ipse quidem Propheta indefinite impium dixit, nos tamen Goliath, aut Saulem intelligere possumus, aut Naas Amanitem, aut alios hujusmodi, quorum primo exaltationem vidit, et deinde destructionem. Et quod ait, Su- perexaltatum, a subditis atque ab aliis hominibus superexaltatum intellige ; elevatum vero a se ipso et fastu proprio, tametsi utraque dictione idem possumus etiam intelligere. Cedris autem impium succo amaro. VERS. 36. perlransivi, et ecce non erat. Mollo, inquit, illum sese gloriantem dimisi, pertransivi, et statim evanuit. Dictio enim ecce, hoc in loco, statim siguifical. B comparavit, eo quod altæ sunt, et infructuosæ, et C, Et quæsivi eum, et non est inventus locus ejus. Et inde ad tempus cogitatione quæsivi eum videre, et non est inventus locus ejus ; locus nimirum, qui alicubi eum exsistentem contineret. Quomodo enim invenietur, cum non sit ? Vel per locum ejus corpus ipsum intellige, quod antea animæ domici- lium erat, et postea putrefaelione dissolutum est. [ Si quæres, an habeat locum, nulum invenies : mansiones enim eorum dicuntur qui salvantur. Nam eorum qui pereunt, gehenna, vel hujusmodi, hominis non dicitur esse locus aliquis, sed perditio. ] VERS. 37. Custodi innocentiam. dixit Symmachus. - Simplicitatem Et vide rectitudinem. Observa, inquit, ut rectus sis [et recte ambules]. Quoniam reliquiæ sunt homini pacifico. Reliquias memoriam appellat ; bæc autem duplici modo con- servatur, per prolem videlicet, et per bona opera. - D VERS. 38. Iniqui autem exterminabuntur in idi In idipsum idem est, quod una, hoc est, psum. simul cum eorum memoria. Quod in sequenti etiam versiculo magis declaravit, dicens : Reliquiæ impiorum exterminabuntur. Per impios, pravos omnes intelliges. VERS. 39, 40. Salus autem justorum a Domino, et ipse protector eorum est in tempore tribulationis : et adjuvabit eos Dominus, et liberabit eos, et eripiet eos a peccatoribus, et salvabit eos, quoniam spera- verunt in eum. Vide quam varie ac multipliciter varia ac multiplicia auxilia annuntiavit, quæ Deus j; stis impertitur. Varii enim sunt eorum modi, et varie administrantur, juxta variam ac multiplicem
PG 128:405Ἃ ἐλάλησέ μοι πρὸς εἰρήνην, ἀνομίας καὶ δόλου ἦσαν μεστὰ, ὡς ἐπικεκρυμμένον ἔχοντα τὸν ἰόν. Τοῦτο γὰρ ἅμα καὶ ἄνομον καὶ δόλιον· καὶ γὰρ ἐβούλετό με θαῤῥῆσαι, καὶ οὕτως ἑαλωκέναι | ἀφύλακτον.COMMENT. IN PSALMOS. ἀπαλλαγείς, ᾖσε τὸν προκείμενον ψαλμὸν εὐχαρι στήριον τῷ Θεῷ τῷ συνετίσαντι αὐτὸν, ὥστε δι' υποκρίσεως μανίας ἀπολυθῆναι. ᾿Αρμόζει δὲ καὶ παντὶ ἀπαλλαγέντι κινδύνου. Εὐλογήσω τὸν Κύριον ἐν παντὶ καιρῷ. Δια- φυγών ἤδη τὴν κίνδυνον, ἀμείψομαι τὸν σεσωκότα Θεόν, εὐφημία διηνεκεί διηνεκώς βοηθοῦντά μοι. Εντεῦθεν ὁ μέγας Παῦλος μαθητευθείς, φησίν, Αδιαλείπτως προσεύχεσθε, ἐν παντὶ εὐχαρι στείτε. Διὰ παντὸς ἡ αἴνεσις αὐτοῦ ἐν τῷ στόματί Β μου. Καὶ πῶς περὶ βιωτικῶν ἀναγκαίως ὁμιλοῦντος τινος, ἢ ἐσθίοντος, ἢ πίνοντος, ἢ κοιμωμένου, διὰ παντὸς ἡ αἴνεσις ἔσται τῷ στόματι ; Η δῆλον, ὡς ἔσται καὶ νοητὸν στόμα, τὸ ἔνδον ἀνθρώπου, δι᾿ οὗ μεταλαμβάνει τῆς τροφῆς τῶν θείων νοημάτων, περὶ οὐ φησι· Τὸ στόμα μου ήνοιξα, καὶ είλκυσα πνεῦμα· καί· Πλάτυνον τὸ στόμα σου, καὶ πληρώσω αὐτό· ὅπερ οὐκ ἐμποδίζεσθαί ποτε δύ- ναται μνημονεύειν (17) ἀεὶ Θεοῦ τοῖς νήφειν ἐθέ λουσι. Καὶ ἄλλως δέ· ἐν παντὶ καιρῷ, δηλαδὴ τῷ προσήκοντι· καὶ διὰ παντὸς, ὅτε δηλαδή χρεών. Χρή δὲ στόματι μὲν αἰσθητῷ τὸν Θεὸν ὑμνεῖν, ὅτι μὴ χρεία τις αναγκαία προσίσταται· νοητῷ δὲ, ἀεί. Μνημονευτέον γὰρ Θεοῦ μᾶλλον, ἢ ἀναπνευστέον. Καὶ ἐν τῷ Ασματι δὲ τῶν ᾀσμάτων φησίν· Ἐγὼ καθεύδω, καὶ ἡ καρδία μου ἀγρυπνεῖ. Ἐν τῷ Κυρίῳ ἐπαινεθήσεται ή ψυχή μου. Οι δι' ἀρετὴν οἰκείαν ἐπαινεθήσομαι τοῖς ἀνθρώποις, ἀλλὰ διὰ τὸν Θεὸν, ὡς τὸν Θεὸν ἔχων βοηθόν. Μακά- ριος γάρ, φησίν, οὗ ὁ Θεὸς Ἰακὼβ βοηθὸς αὐτοῦ. 'Η ψυχή μου δὲ, ἀντὶ τοῦ, ἐγώ, περιφραστικῶς. Ακουσάτωσαν πραεῖς, καὶ εὐφρανθήσονται. Ακουσάτωσαν, ὅτι σέσωσμαι παραδόξως. Πραεῖς δὲ λέγει τοὺς ἀνεξικάκους, οἷος ἦν αὐτός. Καὶ εὐ φρανθήτωσαν, ὅτι οὐ περιορᾷ τοὺς τοιούτους δ Θεός, ἀλλὰ καὶ κινδυνεύοντας διασώζει. Ἐμέ, φησὶν, ἐχέτωσαν ὑπόδειγμα, καὶ θαῤῥείτωσαν. Μεγαλύνατε τὸν Κύριον σὺν ἐμοὶ, καὶ ὑψώσω- μεν τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐπιτοαυτό. Πρὸς τοὺς πραείς ἔτι ἀποτείνεται, καὶ καλεῖ τούτους εἰς τὸ μεγαλό. νειν καὶ ὑψοῦν ὁμοῦ τὸν Κύριον, Πῶς δέ τις όμοι καὶ μεγαλύνει τὸν Θεόν, ειρήκαμεν ἐν τῇ ἀρχῇ τοῦ τα ψαλμοῦ. Εἶτα διηγεῖται, πῶς ἐγεύση. A dum esse admonet, quod nomen Abimelech, com¯ mune quoddam fuit nomen, omnibus regibus Getb, quemadmodum Cæsaris atque Augusti nomen Romanorum imperatoribus, et Pharaonis nomen regibus Ægypti, et alia hujusmodi. Quocirca regi illi Geth privatum nomen fuisse Achis tradit. commune autem cum aliis regibus Abimelech. Ex hujus igitur regis manibus liberatus David, eum se cognosci formidasset, hunc Deo cecinit psalmum, in gratiarum actionem, quod sapientem eum red- didisset, ut per insaniæ simulationem, viam liberationis invenerit. Congruit etiam hic psalmus cuicunque fideli a periculis liberato. VERS. 2. Benedicam Dominum in omni tempora. Cum periculum evaserim, retribuam deinceps Salvatori meo gratias: laudes nimirum perpetuas, quia semper mihi adjutor fuit. Edoctus aulem ex hoc loco magnus Paulus dicebat: Sine intermis- sione orale : semper Deo gratias agiles. Semper laus ejus in ore meo. Sed quomode pote- rit quis Deum semper laudare, atque in ore suo illius laudes assiduas habere, cum de vitæ ne- · cessariis sæpenumero tractandum sit, comeden- dum, bibendum), et dormiendum? Num ideo for- tassis, quia certum est, præter hoc corporale, aliu«l osse intra hominem intelleetualo os, per quod di- vinarum contemplationum cibus accipitur, el de quo seriptum legimus: Os meum aperui, el attraxi spiritum". Item alibi: Dilata os tuum, et implebo illud”. Hoc igitur os impediri nunquam potest, et Dei semper reminiscetur, si sebrii esse volueri- mus. Vel aliter: In omni tempore, hoc est, con- gruo tempore, et semper, quando opportunum est. Oportet quidem, ut nostro hoc corporis ore Deum G laudemus, quando aliunde nulla urgens adest ne- C cessitas, intellectus vero ore perpetto. Reminisci enim Dei semper debemus [ut inquit Theologus] et nunquam cessare. Unde in Canticis canticorum dicitur : Ego dormio, cor autem meum vigilal 58. VERS. 3. In Domino laudabitur anima mea. Non ob propriam ego virtutem ab hominibus laudabor, sed propter Deum, quia scilicet illum adjutorem habui. Beatus enim, inquit, oui Deus Jacob adjutor ejus v. Anima autem mea laudabilar, circum- loquendo distunt est, pro eo quod est : ligo lau- daber. Audianı mansueli, et bætentur. Audiant qued admirandum in modum et præter omnium opi- nionem servatus sum. Per mansuetos autem hoc in loco patientes laborum appellat, atque in ali- ctionibus longanimes, quatis ipse erat beatus Da- vid. Et lætentur, inquit, quìa Deus hujuscemodi sustinentes viros non despicit; quia imo in periculis constitutes suivat. Me igitur in exemplum habeant et confidant. - D Thess. v, 17. "Psal. cxvIII, 151. et VERS. 4. Magnificate Dominum merum, et exalte mus nomen ejus in idipsum. Ipsos adlitia mansuelos alloquitur, atque advocat, ut magnificent, exaltent Deum. Et quomodo maguidoare, atque exaltare quis Deum possit, diximus in principio psskuri xxx. Deinde navrat quomode liberstus sit. Psal. LxxS, 11. Cant. v, 2. 8o Psal. cxLv, 5. Varia lectiones. (17) Αl. μνημονεύον.
What he spoke to me about terms of peace was full of lawlessness and guile, as having the venom concealed, for this is at once both lawless and deceitful. And indeed he wanted to make me feel confident and thus be taken while off my guard.
PG 128:407β Οὐκ ἠβουλήθη συνιέναι τοῦ ἀγαθῦναι. Οὐχ εἵλετο λαβεῖν σύνεσιν, ὥστε ποιῆσαι τὸ καλὸν, ἤτοι παύσασθαι τῆς ἐπιβουλῆς.Εξεζήτησα τὸν Κύριον, καὶ ἐπήκουσέ μου. [ ἐξ πρόθεσις ἐπίτασιν ἐμφαίνει ζητήσεως. Εν μέσ σοις, φησί, τοῖς κινδύνοις ἀπολειφθεὶς, ἐμπόνως ἐζήτησα τὸν Κύριον εἰς ἐπικουρίαν, καὶ ταχέως ἐπήκουσέ μου. Καὶ ἐκ πασῶν τῶν θλίψεών μου ἐῤῥύσατό με. Διάφοροι γὰρ αὐτὸν εἶχον θλίψεις, ὅτι μέλλει έχε δοθῆναι τῷ Σαούλ, ὅτι αἰκισθῆναι, ὅτι προπηλακι σθῆναι, ὅτι τελευταῖον ἀναιρεθῆναι πικρώς. Προσέλθετε πρὸς αὐτὸν, καὶ φωτίσθητε, καὶ τὰ πρόσωπα ὑμῶν οὐ μὴ καταισχυνθῇ. 'Η θλίψις εἴωθεν συγχέειν καὶ σκοτίζειν τὸν νοῦν. Οἱ ἐν σκότει οὖν θλίψεως, προσέλθετε τῷ Θεῷ, διὰ τοῦ ἐκζητεῖν αὐτὸν, ὡς ἐγώ· καὶ φωτίσθητε τῇ εὐθυμίᾳ δια- Β σκεδαζούσῃ τὴν ἀχλύν τῆς θλίψεως, καὶ οὐ μὴ κατα αισχυνθῆτε ταῖς ἐλπίσι τῆς σωτηρίας. Αναγωγικώ- τερον δὲ, περὶ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος ή προτροπή, λαμπρύνοντος τὴν ψυχὴν, καὶ τὸ ὄμμα ταύτης ἀνα- καθαίροντος. Καὶ οὐ μὴ καταισχυνθῆτε, διὰ τὰ ἀπολούσασθαι τὰ αἴτια τῆς αἰσχύνης. Τὰ ρόσ ωπα δὲ ὑμῶν, ἀντὶ τοῦ, ὑμεῖς, ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν. Εt Οὗτος ὁ πτωχὸς ἐκέκραξε, καὶ ὁ Κύριος εἰσ ήκουσεν αὐτοῦ, καὶ ἐκ πασῶν τῶν θλίψεων ἔσωσεν αὐτόν. Οὗτος, δεικτικόν· τουτέστινο Ἐγὼ ἄν ὁρᾶτε. Πτωχὸν δὲ ἑαυτὸν καλεῖ, ὡς ἐνδε πάσης ἐπικουρίας, ἢ καὶ διὰ τὴν εὐτέλειαν τοῦ γέν νους αὐτοῦ. Παρεμβαλεῖ άγγελος Κυρίου κύκλῳ τῶν το βουμένων αὐτόν. Στρατοπεδεύει πέριξ ἔκαστον (18), περιτειχίζων αὐτόν. Ορα δὲ τὴν δύναμιν τοῦ φύλακος τῆς ἑκάστου ζωῆς ἀγγέλου· εἷς γὰρ ἂν ὅλῳ στρατῷ παρείκασται (19). Φοβουμένους δὲ λέ- γει τοὺς τηροῦντας τὰς ἐντολάς. Οὗ γὰρ φόβος, ἐνα τολῶν τήρησις. Γεύσασθε καὶ ἴδετε, ὅτι χρηστὸς ὁ Κύριος. Γνῶτε καὶ ὑμεῖς · γεῦσιν γὰρ ἐνταῦθα τὴν γνῶσιν όνομάζει. Πῶς δὲ γεύσεσθε ; Εἰ καθάπερ ἐγὼ κράξετε, εἰ ἐκζητήσετε αὐτὸν ὁλοσχερῶς, εἰ ἐλπί σετε ἐπ' αὐτὸν ἀδιστάκτως. Προτρέπεται δὲ καὶ ἄλ λως εἰς τὴν μετάληψιν τοῦ Δεσποτικοῦ σώματ τος καὶ αἵματος, ὧν οἱ γευόμενοι ἀξίως εύο θὺς αἰσθάνονται τῆς παρὰ Θεοῦ ῥοπῆς καὶ βοηθείας. Μακάριος ἀνὴρ, ὃς ἐλπίζει ἐπ' αὐτόν. Εἰ γὰρ επικατάρατος ὁ ἐλπίζων ἐπ᾽ ἄνθρωπον, τοὐναντίον μακάριος ὁ ἐλπίζων ἐπὶ Κύριον. Φοβήθητε τὸν Κύριον, πάντες οἱ ἅγιοι αὐτοῦ. Αγίους λέγει τοὺς ἀφωσιωμένους τῷ Θεῷ. Φοβή EUTHYMII ZIGABENI Vers. 5. Erquisivi Dominum, et exaudivit me. A Præpositio ex, intensionem quamdam majorem demonstrat. In mediis, inquit, periculis dereli- ctus, cum labore perquisivi Dominum in auxilium, et statim exaudivit me. Et ex omnibus tribulationibus meis eripuit me. Varia enim aflictiones eum detinuerant, dum ti- meret, ne in Saulis manus incideret, ne contu- melia afficiendus, et postremo ne sæve etiam in- Lerimendus esset. B Verș. 6. Accedite ad eum, et illuminamini, et fa- cies vestræ non confundantur. Solet afflictio men- tein hominum confundere atque obtenebrare. Vos igitur qui in amictionum tenebris constituti estis, accedite ad eum, ut quemadmodum ego feci, vos pari modo eum exquiratis. illuminamini; ipsa nimirum lætitia atque alacritate, calamitatum te- nebras ac caliginen dissipante, ne confundamini etiam spe; spe, inquam, salutis. Juxta anagogen, potest hæc Prophetæ exhortatio de divino bapti- smate intelligi. Accedite, inquit, ad Christi fi- dem, vos, qui in errore estis, et illuminamini per baptismum, quo auima illuminari solet, et animæ oculus purgari : et non confundemini, quia omnem illic confusionis materiam, atque originein abluetis. Facies autem vestræ, circumloquendo dixit, pro, vos, veluti totum a parte. VERS. 7. Iste pauper clamavit, et Dominus exau divit eum, et ex omnibus tribulationibus ejus salva- vit eum. Quod ait iste, demonstrative dictum est, ac si diceret : Ego ipse quem cernitis. Pauperem autem se vocat, quia humano indigebat auxilio ; vel ob humani generis tenuitatem. - Timentes autem Dominum eos appellat, qui timor, ibi etiam mandatorum observatio. VERS. 8. Castrametabitur angelus Domini in cir- c cuitu timentium eum, et eripiet eos. Castra ponit Dominus circa unuinquemque hominum [qui ti- met Deum, illum nimirum adversus omnein no- siam muniens adversitatem. Verum illius angeli potentiam considera, qui uniuscujusque nostrum vitam custodit. Nam cum unus numero tantum sit, universo atque integro hostium exercitui resistit. illius observant mandata. Ubi enim, inquit, est VERS. 9. Gustate et videte, quoniam bonus est Do- minus. Cognoscite, inquit, et vos ; per gustum enim hic experientiam intelligit. Gustabitis autem (20), si mei exemplo ex tota ad eum anima clamaveritis, vel sl exquisiveritis eum diligenter, si non ambi- guam in illo spem servaveritis. Vel aliter, exhorta- tur nos Propheta ad Dominici corporis ac sanguinis participationem : quæ duo omnes qui digne gu- D staverint, sentient sibi statim vires atque auxilium præslari a Deo. Beatus vir qui sperat in eo. Nam si maledictus homo est qui sperat in homine, contra erit beatus qui sperat in Deo. VERS. 10. Timele Dominum, omnes sancti ejus. San- clos eos vocat, qui Deo oblati atque ei sanctificati Varia lectiones. tis ? Si nimirum clamabilis, ut ego. Dogle (18) Αl. ἑκάστου. (19) ίσ. παρίσταται. (20) Graca verba ita sonant : Quomodo 'gustaki-
4β He did not wish to understand so as to do good. He did not choose to lay hold of understanding so as to do what is good, namely, to cease from his hostility.
α Ἀνομίαν διελογίσατο ἐπὶ τῆς κοίτης αὐτοῦ. Καὶ κοιταζόμενος πονηρὰ ἐνεθυμεῖτο· οὐδὲ γὰρ κατὰ τὸν τῆς ἀναπαύσεως καιρὸν ἡσύχαζε. Παριστᾷ δὲ διὰ τούτου τὴν ὑπερβολὴν τῆς πονηρίας αὐτοῦ.Εξεζήτησα τὸν Κύριον, καὶ ἐπήκουσέ μου. [ ἐξ πρόθεσις ἐπίτασιν ἐμφαίνει ζητήσεως. Εν μέσ σοις, φησί, τοῖς κινδύνοις ἀπολειφθεὶς, ἐμπόνως ἐζήτησα τὸν Κύριον εἰς ἐπικουρίαν, καὶ ταχέως ἐπήκουσέ μου. Καὶ ἐκ πασῶν τῶν θλίψεών μου ἐῤῥύσατό με. Διάφοροι γὰρ αὐτὸν εἶχον θλίψεις, ὅτι μέλλει έχε δοθῆναι τῷ Σαούλ, ὅτι αἰκισθῆναι, ὅτι προπηλακι σθῆναι, ὅτι τελευταῖον ἀναιρεθῆναι πικρώς. Προσέλθετε πρὸς αὐτὸν, καὶ φωτίσθητε, καὶ τὰ πρόσωπα ὑμῶν οὐ μὴ καταισχυνθῇ. 'Η θλίψις εἴωθεν συγχέειν καὶ σκοτίζειν τὸν νοῦν. Οἱ ἐν σκότει οὖν θλίψεως, προσέλθετε τῷ Θεῷ, διὰ τοῦ ἐκζητεῖν αὐτὸν, ὡς ἐγώ· καὶ φωτίσθητε τῇ εὐθυμίᾳ δια- Β σκεδαζούσῃ τὴν ἀχλύν τῆς θλίψεως, καὶ οὐ μὴ κατα αισχυνθῆτε ταῖς ἐλπίσι τῆς σωτηρίας. Αναγωγικώ- τερον δὲ, περὶ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος ή προτροπή, λαμπρύνοντος τὴν ψυχὴν, καὶ τὸ ὄμμα ταύτης ἀνα- καθαίροντος. Καὶ οὐ μὴ καταισχυνθῆτε, διὰ τὰ ἀπολούσασθαι τὰ αἴτια τῆς αἰσχύνης. Τὰ ρόσ ωπα δὲ ὑμῶν, ἀντὶ τοῦ, ὑμεῖς, ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν. Εt Οὗτος ὁ πτωχὸς ἐκέκραξε, καὶ ὁ Κύριος εἰσ ήκουσεν αὐτοῦ, καὶ ἐκ πασῶν τῶν θλίψεων ἔσωσεν αὐτόν. Οὗτος, δεικτικόν· τουτέστινο Ἐγὼ ἄν ὁρᾶτε. Πτωχὸν δὲ ἑαυτὸν καλεῖ, ὡς ἐνδε πάσης ἐπικουρίας, ἢ καὶ διὰ τὴν εὐτέλειαν τοῦ γέν νους αὐτοῦ. Παρεμβαλεῖ άγγελος Κυρίου κύκλῳ τῶν το βουμένων αὐτόν. Στρατοπεδεύει πέριξ ἔκαστον (18), περιτειχίζων αὐτόν. Ορα δὲ τὴν δύναμιν τοῦ φύλακος τῆς ἑκάστου ζωῆς ἀγγέλου· εἷς γὰρ ἂν ὅλῳ στρατῷ παρείκασται (19). Φοβουμένους δὲ λέ- γει τοὺς τηροῦντας τὰς ἐντολάς. Οὗ γὰρ φόβος, ἐνα τολῶν τήρησις. Γεύσασθε καὶ ἴδετε, ὅτι χρηστὸς ὁ Κύριος. Γνῶτε καὶ ὑμεῖς · γεῦσιν γὰρ ἐνταῦθα τὴν γνῶσιν όνομάζει. Πῶς δὲ γεύσεσθε ; Εἰ καθάπερ ἐγὼ κράξετε, εἰ ἐκζητήσετε αὐτὸν ὁλοσχερῶς, εἰ ἐλπί σετε ἐπ' αὐτὸν ἀδιστάκτως. Προτρέπεται δὲ καὶ ἄλ λως εἰς τὴν μετάληψιν τοῦ Δεσποτικοῦ σώματ τος καὶ αἵματος, ὧν οἱ γευόμενοι ἀξίως εύο θὺς αἰσθάνονται τῆς παρὰ Θεοῦ ῥοπῆς καὶ βοηθείας. Μακάριος ἀνὴρ, ὃς ἐλπίζει ἐπ' αὐτόν. Εἰ γὰρ επικατάρατος ὁ ἐλπίζων ἐπ᾽ ἄνθρωπον, τοὐναντίον μακάριος ὁ ἐλπίζων ἐπὶ Κύριον. Φοβήθητε τὸν Κύριον, πάντες οἱ ἅγιοι αὐτοῦ. Αγίους λέγει τοὺς ἀφωσιωμένους τῷ Θεῷ. Φοβή EUTHYMII ZIGABENI Vers. 5. Erquisivi Dominum, et exaudivit me. A Præpositio ex, intensionem quamdam majorem demonstrat. In mediis, inquit, periculis dereli- ctus, cum labore perquisivi Dominum in auxilium, et statim exaudivit me. Et ex omnibus tribulationibus meis eripuit me. Varia enim aflictiones eum detinuerant, dum ti- meret, ne in Saulis manus incideret, ne contu- melia afficiendus, et postremo ne sæve etiam in- Lerimendus esset. B Verș. 6. Accedite ad eum, et illuminamini, et fa- cies vestræ non confundantur. Solet afflictio men- tein hominum confundere atque obtenebrare. Vos igitur qui in amictionum tenebris constituti estis, accedite ad eum, ut quemadmodum ego feci, vos pari modo eum exquiratis. illuminamini; ipsa nimirum lætitia atque alacritate, calamitatum te- nebras ac caliginen dissipante, ne confundamini etiam spe; spe, inquam, salutis. Juxta anagogen, potest hæc Prophetæ exhortatio de divino bapti- smate intelligi. Accedite, inquit, ad Christi fi- dem, vos, qui in errore estis, et illuminamini per baptismum, quo auima illuminari solet, et animæ oculus purgari : et non confundemini, quia omnem illic confusionis materiam, atque originein abluetis. Facies autem vestræ, circumloquendo dixit, pro, vos, veluti totum a parte. VERS. 7. Iste pauper clamavit, et Dominus exau divit eum, et ex omnibus tribulationibus ejus salva- vit eum. Quod ait iste, demonstrative dictum est, ac si diceret : Ego ipse quem cernitis. Pauperem autem se vocat, quia humano indigebat auxilio ; vel ob humani generis tenuitatem. - Timentes autem Dominum eos appellat, qui timor, ibi etiam mandatorum observatio. VERS. 8. Castrametabitur angelus Domini in cir- c cuitu timentium eum, et eripiet eos. Castra ponit Dominus circa unuinquemque hominum [qui ti- met Deum, illum nimirum adversus omnein no- siam muniens adversitatem. Verum illius angeli potentiam considera, qui uniuscujusque nostrum vitam custodit. Nam cum unus numero tantum sit, universo atque integro hostium exercitui resistit. illius observant mandata. Ubi enim, inquit, est VERS. 9. Gustate et videte, quoniam bonus est Do- minus. Cognoscite, inquit, et vos ; per gustum enim hic experientiam intelligit. Gustabitis autem (20), si mei exemplo ex tota ad eum anima clamaveritis, vel sl exquisiveritis eum diligenter, si non ambi- guam in illo spem servaveritis. Vel aliter, exhorta- tur nos Propheta ad Dominici corporis ac sanguinis participationem : quæ duo omnes qui digne gu- D staverint, sentient sibi statim vires atque auxilium præslari a Deo. Beatus vir qui sperat in eo. Nam si maledictus homo est qui sperat in homine, contra erit beatus qui sperat in Deo. VERS. 10. Timele Dominum, omnes sancti ejus. San- clos eos vocat, qui Deo oblati atque ei sanctificati Varia lectiones. tis ? Si nimirum clamabilis, ut ego. Dogle (18) Αl. ἑκάστου. (19) ίσ. παρίσταται. (20) Graca verba ita sonant : Quomodo 'gustaki-
5α He devised lawlessness on his bed. Even when lying in bed he would ponder on wicked matters, for not even at the time of rest would he desist. Through this he represents the excess of his wickedness.
β Παρέστη πάσῃ ὁδῷ οὐκ ἀγαθῇ. Ἕτοιμος ἦν πρὸς πᾶσαν πρᾶξιν κακήν.Εξεζήτησα τὸν Κύριον, καὶ ἐπήκουσέ μου. [ ἐξ πρόθεσις ἐπίτασιν ἐμφαίνει ζητήσεως. Εν μέσ σοις, φησί, τοῖς κινδύνοις ἀπολειφθεὶς, ἐμπόνως ἐζήτησα τὸν Κύριον εἰς ἐπικουρίαν, καὶ ταχέως ἐπήκουσέ μου. Καὶ ἐκ πασῶν τῶν θλίψεών μου ἐῤῥύσατό με. Διάφοροι γὰρ αὐτὸν εἶχον θλίψεις, ὅτι μέλλει έχε δοθῆναι τῷ Σαούλ, ὅτι αἰκισθῆναι, ὅτι προπηλακι σθῆναι, ὅτι τελευταῖον ἀναιρεθῆναι πικρώς. Προσέλθετε πρὸς αὐτὸν, καὶ φωτίσθητε, καὶ τὰ πρόσωπα ὑμῶν οὐ μὴ καταισχυνθῇ. 'Η θλίψις εἴωθεν συγχέειν καὶ σκοτίζειν τὸν νοῦν. Οἱ ἐν σκότει οὖν θλίψεως, προσέλθετε τῷ Θεῷ, διὰ τοῦ ἐκζητεῖν αὐτὸν, ὡς ἐγώ· καὶ φωτίσθητε τῇ εὐθυμίᾳ δια- Β σκεδαζούσῃ τὴν ἀχλύν τῆς θλίψεως, καὶ οὐ μὴ κατα αισχυνθῆτε ταῖς ἐλπίσι τῆς σωτηρίας. Αναγωγικώ- τερον δὲ, περὶ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος ή προτροπή, λαμπρύνοντος τὴν ψυχὴν, καὶ τὸ ὄμμα ταύτης ἀνα- καθαίροντος. Καὶ οὐ μὴ καταισχυνθῆτε, διὰ τὰ ἀπολούσασθαι τὰ αἴτια τῆς αἰσχύνης. Τὰ ρόσ ωπα δὲ ὑμῶν, ἀντὶ τοῦ, ὑμεῖς, ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν. Εt Οὗτος ὁ πτωχὸς ἐκέκραξε, καὶ ὁ Κύριος εἰσ ήκουσεν αὐτοῦ, καὶ ἐκ πασῶν τῶν θλίψεων ἔσωσεν αὐτόν. Οὗτος, δεικτικόν· τουτέστινο Ἐγὼ ἄν ὁρᾶτε. Πτωχὸν δὲ ἑαυτὸν καλεῖ, ὡς ἐνδε πάσης ἐπικουρίας, ἢ καὶ διὰ τὴν εὐτέλειαν τοῦ γέν νους αὐτοῦ. Παρεμβαλεῖ άγγελος Κυρίου κύκλῳ τῶν το βουμένων αὐτόν. Στρατοπεδεύει πέριξ ἔκαστον (18), περιτειχίζων αὐτόν. Ορα δὲ τὴν δύναμιν τοῦ φύλακος τῆς ἑκάστου ζωῆς ἀγγέλου· εἷς γὰρ ἂν ὅλῳ στρατῷ παρείκασται (19). Φοβουμένους δὲ λέ- γει τοὺς τηροῦντας τὰς ἐντολάς. Οὗ γὰρ φόβος, ἐνα τολῶν τήρησις. Γεύσασθε καὶ ἴδετε, ὅτι χρηστὸς ὁ Κύριος. Γνῶτε καὶ ὑμεῖς · γεῦσιν γὰρ ἐνταῦθα τὴν γνῶσιν όνομάζει. Πῶς δὲ γεύσεσθε ; Εἰ καθάπερ ἐγὼ κράξετε, εἰ ἐκζητήσετε αὐτὸν ὁλοσχερῶς, εἰ ἐλπί σετε ἐπ' αὐτὸν ἀδιστάκτως. Προτρέπεται δὲ καὶ ἄλ λως εἰς τὴν μετάληψιν τοῦ Δεσποτικοῦ σώματ τος καὶ αἵματος, ὧν οἱ γευόμενοι ἀξίως εύο θὺς αἰσθάνονται τῆς παρὰ Θεοῦ ῥοπῆς καὶ βοηθείας. Μακάριος ἀνὴρ, ὃς ἐλπίζει ἐπ' αὐτόν. Εἰ γὰρ επικατάρατος ὁ ἐλπίζων ἐπ᾽ ἄνθρωπον, τοὐναντίον μακάριος ὁ ἐλπίζων ἐπὶ Κύριον. Φοβήθητε τὸν Κύριον, πάντες οἱ ἅγιοι αὐτοῦ. Αγίους λέγει τοὺς ἀφωσιωμένους τῷ Θεῷ. Φοβή EUTHYMII ZIGABENI Vers. 5. Erquisivi Dominum, et exaudivit me. A Præpositio ex, intensionem quamdam majorem demonstrat. In mediis, inquit, periculis dereli- ctus, cum labore perquisivi Dominum in auxilium, et statim exaudivit me. Et ex omnibus tribulationibus meis eripuit me. Varia enim aflictiones eum detinuerant, dum ti- meret, ne in Saulis manus incideret, ne contu- melia afficiendus, et postremo ne sæve etiam in- Lerimendus esset. B Verș. 6. Accedite ad eum, et illuminamini, et fa- cies vestræ non confundantur. Solet afflictio men- tein hominum confundere atque obtenebrare. Vos igitur qui in amictionum tenebris constituti estis, accedite ad eum, ut quemadmodum ego feci, vos pari modo eum exquiratis. illuminamini; ipsa nimirum lætitia atque alacritate, calamitatum te- nebras ac caliginen dissipante, ne confundamini etiam spe; spe, inquam, salutis. Juxta anagogen, potest hæc Prophetæ exhortatio de divino bapti- smate intelligi. Accedite, inquit, ad Christi fi- dem, vos, qui in errore estis, et illuminamini per baptismum, quo auima illuminari solet, et animæ oculus purgari : et non confundemini, quia omnem illic confusionis materiam, atque originein abluetis. Facies autem vestræ, circumloquendo dixit, pro, vos, veluti totum a parte. VERS. 7. Iste pauper clamavit, et Dominus exau divit eum, et ex omnibus tribulationibus ejus salva- vit eum. Quod ait iste, demonstrative dictum est, ac si diceret : Ego ipse quem cernitis. Pauperem autem se vocat, quia humano indigebat auxilio ; vel ob humani generis tenuitatem. - Timentes autem Dominum eos appellat, qui timor, ibi etiam mandatorum observatio. VERS. 8. Castrametabitur angelus Domini in cir- c cuitu timentium eum, et eripiet eos. Castra ponit Dominus circa unuinquemque hominum [qui ti- met Deum, illum nimirum adversus omnein no- siam muniens adversitatem. Verum illius angeli potentiam considera, qui uniuscujusque nostrum vitam custodit. Nam cum unus numero tantum sit, universo atque integro hostium exercitui resistit. illius observant mandata. Ubi enim, inquit, est VERS. 9. Gustate et videte, quoniam bonus est Do- minus. Cognoscite, inquit, et vos ; per gustum enim hic experientiam intelligit. Gustabitis autem (20), si mei exemplo ex tota ad eum anima clamaveritis, vel sl exquisiveritis eum diligenter, si non ambi- guam in illo spem servaveritis. Vel aliter, exhorta- tur nos Propheta ad Dominici corporis ac sanguinis participationem : quæ duo omnes qui digne gu- D staverint, sentient sibi statim vires atque auxilium præslari a Deo. Beatus vir qui sperat in eo. Nam si maledictus homo est qui sperat in homine, contra erit beatus qui sperat in Deo. VERS. 10. Timele Dominum, omnes sancti ejus. San- clos eos vocat, qui Deo oblati atque ei sanctificati Varia lectiones. tis ? Si nimirum clamabilis, ut ego. Dogle (18) Αl. ἑκάστου. (19) ίσ. παρίσταται. (20) Graca verba ita sonant : Quomodo 'gustaki-
5β He stood by every way not good. He was ready for every evil deed.
γ Κακίᾳ δὲ οὐ προσώχθισε. Τὴν κακίαν δὲ οὐκ ἐπιβαρῆ νενόμικε, τουτέστιν, οὐκ ἀπεσείσατο. 6-α Κύριε, ἐν τῷ οὐρανῷ τὸ ἔλεός σου, καὶ ἡ ἀλήθειά σου ἕως τῶν νεφελῶν· ἡ δικαιοσύνη σου ὡς ὄρη Θεοῦ· τὰ κρίματά σου ἄβυσσος πολλή. Ὥσπερ ἄνω τὸ ὑπερβάλλον τῆς πονηρίας τοῦ Σαοὺλ ὑπέδειξεν, οὕτω κἀνταῦθα τὸ μεγαλεῖον τῆς τοῦ Θεοῦ μακροθυμίας καὶ τῆς ἄλλης χρηστότητος ὑπογράφει διὰ τῶν προκειμένων ῥητῶν. Κύριε, ἐν τῷ οὐρανῷ τὸ ἔλεός σου ― ἐν τῷ οὐρανῷ, ἀντὶ τοῦ, ἕως τοῦ οὐρανοῦ, τουτέστιν, ὑψηλὸν καὶ πολύ. Καὶ ἡ ἀλήθειά σου ἕως τῶν νεφελῶν ― τὸ, ἕως τῶν νεφελῶν, ἀντὶ τοῦ, ἕως τοῦ οὐρανοῦ πάλιν· μέχρι γὰρ τοῦ οὐρανοῦ αὗται ἀνίασιν. Ἡ δικαιοσύνη σου ὡς ὄρη Θεοῦ ― καὶ διὰ τῶν ὀρέων, τὸ ὕψος καὶ μέγεθος ᾐνίξατο· ὄρη δὲ Θεοῦ, τὰ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ γεγενημένα. Tὰ κρίματά σου ἄβυσσος πολλή ― αἱ οἰκονομίαι σου, βάθος ἄπειρον καὶ ἀκατάληπτον.Εξεζήτησα τὸν Κύριον, καὶ ἐπήκουσέ μου. [ ἐξ πρόθεσις ἐπίτασιν ἐμφαίνει ζητήσεως. Εν μέσ σοις, φησί, τοῖς κινδύνοις ἀπολειφθεὶς, ἐμπόνως ἐζήτησα τὸν Κύριον εἰς ἐπικουρίαν, καὶ ταχέως ἐπήκουσέ μου. Καὶ ἐκ πασῶν τῶν θλίψεών μου ἐῤῥύσατό με. Διάφοροι γὰρ αὐτὸν εἶχον θλίψεις, ὅτι μέλλει έχε δοθῆναι τῷ Σαούλ, ὅτι αἰκισθῆναι, ὅτι προπηλακι σθῆναι, ὅτι τελευταῖον ἀναιρεθῆναι πικρώς. Προσέλθετε πρὸς αὐτὸν, καὶ φωτίσθητε, καὶ τὰ πρόσωπα ὑμῶν οὐ μὴ καταισχυνθῇ. 'Η θλίψις εἴωθεν συγχέειν καὶ σκοτίζειν τὸν νοῦν. Οἱ ἐν σκότει οὖν θλίψεως, προσέλθετε τῷ Θεῷ, διὰ τοῦ ἐκζητεῖν αὐτὸν, ὡς ἐγώ· καὶ φωτίσθητε τῇ εὐθυμίᾳ δια- Β σκεδαζούσῃ τὴν ἀχλύν τῆς θλίψεως, καὶ οὐ μὴ κατα αισχυνθῆτε ταῖς ἐλπίσι τῆς σωτηρίας. Αναγωγικώ- τερον δὲ, περὶ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος ή προτροπή, λαμπρύνοντος τὴν ψυχὴν, καὶ τὸ ὄμμα ταύτης ἀνα- καθαίροντος. Καὶ οὐ μὴ καταισχυνθῆτε, διὰ τὰ ἀπολούσασθαι τὰ αἴτια τῆς αἰσχύνης. Τὰ ρόσ ωπα δὲ ὑμῶν, ἀντὶ τοῦ, ὑμεῖς, ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν. Εt Οὗτος ὁ πτωχὸς ἐκέκραξε, καὶ ὁ Κύριος εἰσ ήκουσεν αὐτοῦ, καὶ ἐκ πασῶν τῶν θλίψεων ἔσωσεν αὐτόν. Οὗτος, δεικτικόν· τουτέστινο Ἐγὼ ἄν ὁρᾶτε. Πτωχὸν δὲ ἑαυτὸν καλεῖ, ὡς ἐνδε πάσης ἐπικουρίας, ἢ καὶ διὰ τὴν εὐτέλειαν τοῦ γέν νους αὐτοῦ. Παρεμβαλεῖ άγγελος Κυρίου κύκλῳ τῶν το βουμένων αὐτόν. Στρατοπεδεύει πέριξ ἔκαστον (18), περιτειχίζων αὐτόν. Ορα δὲ τὴν δύναμιν τοῦ φύλακος τῆς ἑκάστου ζωῆς ἀγγέλου· εἷς γὰρ ἂν ὅλῳ στρατῷ παρείκασται (19). Φοβουμένους δὲ λέ- γει τοὺς τηροῦντας τὰς ἐντολάς. Οὗ γὰρ φόβος, ἐνα τολῶν τήρησις. Γεύσασθε καὶ ἴδετε, ὅτι χρηστὸς ὁ Κύριος. Γνῶτε καὶ ὑμεῖς · γεῦσιν γὰρ ἐνταῦθα τὴν γνῶσιν όνομάζει. Πῶς δὲ γεύσεσθε ; Εἰ καθάπερ ἐγὼ κράξετε, εἰ ἐκζητήσετε αὐτὸν ὁλοσχερῶς, εἰ ἐλπί σετε ἐπ' αὐτὸν ἀδιστάκτως. Προτρέπεται δὲ καὶ ἄλ λως εἰς τὴν μετάληψιν τοῦ Δεσποτικοῦ σώματ τος καὶ αἵματος, ὧν οἱ γευόμενοι ἀξίως εύο θὺς αἰσθάνονται τῆς παρὰ Θεοῦ ῥοπῆς καὶ βοηθείας. Μακάριος ἀνὴρ, ὃς ἐλπίζει ἐπ' αὐτόν. Εἰ γὰρ επικατάρατος ὁ ἐλπίζων ἐπ᾽ ἄνθρωπον, τοὐναντίον μακάριος ὁ ἐλπίζων ἐπὶ Κύριον. Φοβήθητε τὸν Κύριον, πάντες οἱ ἅγιοι αὐτοῦ. Αγίους λέγει τοὺς ἀφωσιωμένους τῷ Θεῷ. Φοβή EUTHYMII ZIGABENI Vers. 5. Erquisivi Dominum, et exaudivit me. A Præpositio ex, intensionem quamdam majorem demonstrat. In mediis, inquit, periculis dereli- ctus, cum labore perquisivi Dominum in auxilium, et statim exaudivit me. Et ex omnibus tribulationibus meis eripuit me. Varia enim aflictiones eum detinuerant, dum ti- meret, ne in Saulis manus incideret, ne contu- melia afficiendus, et postremo ne sæve etiam in- Lerimendus esset. B Verș. 6. Accedite ad eum, et illuminamini, et fa- cies vestræ non confundantur. Solet afflictio men- tein hominum confundere atque obtenebrare. Vos igitur qui in amictionum tenebris constituti estis, accedite ad eum, ut quemadmodum ego feci, vos pari modo eum exquiratis. illuminamini; ipsa nimirum lætitia atque alacritate, calamitatum te- nebras ac caliginen dissipante, ne confundamini etiam spe; spe, inquam, salutis. Juxta anagogen, potest hæc Prophetæ exhortatio de divino bapti- smate intelligi. Accedite, inquit, ad Christi fi- dem, vos, qui in errore estis, et illuminamini per baptismum, quo auima illuminari solet, et animæ oculus purgari : et non confundemini, quia omnem illic confusionis materiam, atque originein abluetis. Facies autem vestræ, circumloquendo dixit, pro, vos, veluti totum a parte. VERS. 7. Iste pauper clamavit, et Dominus exau divit eum, et ex omnibus tribulationibus ejus salva- vit eum. Quod ait iste, demonstrative dictum est, ac si diceret : Ego ipse quem cernitis. Pauperem autem se vocat, quia humano indigebat auxilio ; vel ob humani generis tenuitatem. - Timentes autem Dominum eos appellat, qui timor, ibi etiam mandatorum observatio. VERS. 8. Castrametabitur angelus Domini in cir- c cuitu timentium eum, et eripiet eos. Castra ponit Dominus circa unuinquemque hominum [qui ti- met Deum, illum nimirum adversus omnein no- siam muniens adversitatem. Verum illius angeli potentiam considera, qui uniuscujusque nostrum vitam custodit. Nam cum unus numero tantum sit, universo atque integro hostium exercitui resistit. illius observant mandata. Ubi enim, inquit, est VERS. 9. Gustate et videte, quoniam bonus est Do- minus. Cognoscite, inquit, et vos ; per gustum enim hic experientiam intelligit. Gustabitis autem (20), si mei exemplo ex tota ad eum anima clamaveritis, vel sl exquisiveritis eum diligenter, si non ambi- guam in illo spem servaveritis. Vel aliter, exhorta- tur nos Propheta ad Dominici corporis ac sanguinis participationem : quæ duo omnes qui digne gu- D staverint, sentient sibi statim vires atque auxilium præslari a Deo. Beatus vir qui sperat in eo. Nam si maledictus homo est qui sperat in homine, contra erit beatus qui sperat in Deo. VERS. 10. Timele Dominum, omnes sancti ejus. San- clos eos vocat, qui Deo oblati atque ei sanctificati Varia lectiones. tis ? Si nimirum clamabilis, ut ego. Dogle (18) Αl. ἑκάστου. (19) ίσ. παρίσταται. (20) Graca verba ita sonant : Quomodo 'gustaki-
5γ And with evil was not offended. And he has not regarded evil as burdensome, that is, he has not shaken it off. 6-7α O Lord, your mercy is in heaven and your truth is to the clouds, your justice is as the moun- tains of God, your judgements a mighty abyss. Just as above he showed the excessiveness of Saul’s wickedness, so here he indicates the magnificence of God’s forbearance and other goodness through these words. O Lord, your mercy is in heaven – ‘in heaven’ in the sense of reaching to heaven, that is, exalted and great. And your truth is to the clouds – ‘to the clouds’ in the sense once again of reaching to the clouds, for clouds go up to heaven. Your justice is as the mountains of God – again through the mountains he alluded to the height and magnitude; ‘the mountains of God’, those made by God. Your judgements are a mighty abyss – your divine designs are of infinite depth and incomprehensible.
β Ἀνθρώπους καὶ κτήνη σώσεις, Κύριε. Tὸ, σῴζω, ποτὲ μὲν ἐπὶ τῆς ἀϊδίου σωτηρίας λέγεται, ὡς τὸ, Σῴζονται οἱ δίκαιοι, ποτὲ δὲ ἐπὶ τῆς προσκαίρου, ὡς καὶ νῦν, ὃ δηλοῖ τὴν ἁπλῶς ζωοποίησιν. Τοιοῦτος γὰρ, φησὶν, ὢν, ζωοποιεῖς, οὐ μόνον ἀνθρώπους, ἀλλὰ καὶ ἄλογα ζῷα. Διὰ γὰρ τῶν κτηνῶν, ὡς καθαρωτέρων, πᾶν ζῷον ἄλογον δεδήλωκε. Σώσεις δὲ, ἀντὶ τοῦ, σῴζεις, ἀντιχρονίᾳ.Εξεζήτησα τὸν Κύριον, καὶ ἐπήκουσέ μου. [ ἐξ πρόθεσις ἐπίτασιν ἐμφαίνει ζητήσεως. Εν μέσ σοις, φησί, τοῖς κινδύνοις ἀπολειφθεὶς, ἐμπόνως ἐζήτησα τὸν Κύριον εἰς ἐπικουρίαν, καὶ ταχέως ἐπήκουσέ μου. Καὶ ἐκ πασῶν τῶν θλίψεών μου ἐῤῥύσατό με. Διάφοροι γὰρ αὐτὸν εἶχον θλίψεις, ὅτι μέλλει έχε δοθῆναι τῷ Σαούλ, ὅτι αἰκισθῆναι, ὅτι προπηλακι σθῆναι, ὅτι τελευταῖον ἀναιρεθῆναι πικρώς. Προσέλθετε πρὸς αὐτὸν, καὶ φωτίσθητε, καὶ τὰ πρόσωπα ὑμῶν οὐ μὴ καταισχυνθῇ. 'Η θλίψις εἴωθεν συγχέειν καὶ σκοτίζειν τὸν νοῦν. Οἱ ἐν σκότει οὖν θλίψεως, προσέλθετε τῷ Θεῷ, διὰ τοῦ ἐκζητεῖν αὐτὸν, ὡς ἐγώ· καὶ φωτίσθητε τῇ εὐθυμίᾳ δια- Β σκεδαζούσῃ τὴν ἀχλύν τῆς θλίψεως, καὶ οὐ μὴ κατα αισχυνθῆτε ταῖς ἐλπίσι τῆς σωτηρίας. Αναγωγικώ- τερον δὲ, περὶ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος ή προτροπή, λαμπρύνοντος τὴν ψυχὴν, καὶ τὸ ὄμμα ταύτης ἀνα- καθαίροντος. Καὶ οὐ μὴ καταισχυνθῆτε, διὰ τὰ ἀπολούσασθαι τὰ αἴτια τῆς αἰσχύνης. Τὰ ρόσ ωπα δὲ ὑμῶν, ἀντὶ τοῦ, ὑμεῖς, ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν. Εt Οὗτος ὁ πτωχὸς ἐκέκραξε, καὶ ὁ Κύριος εἰσ ήκουσεν αὐτοῦ, καὶ ἐκ πασῶν τῶν θλίψεων ἔσωσεν αὐτόν. Οὗτος, δεικτικόν· τουτέστινο Ἐγὼ ἄν ὁρᾶτε. Πτωχὸν δὲ ἑαυτὸν καλεῖ, ὡς ἐνδε πάσης ἐπικουρίας, ἢ καὶ διὰ τὴν εὐτέλειαν τοῦ γέν νους αὐτοῦ. Παρεμβαλεῖ άγγελος Κυρίου κύκλῳ τῶν το βουμένων αὐτόν. Στρατοπεδεύει πέριξ ἔκαστον (18), περιτειχίζων αὐτόν. Ορα δὲ τὴν δύναμιν τοῦ φύλακος τῆς ἑκάστου ζωῆς ἀγγέλου· εἷς γὰρ ἂν ὅλῳ στρατῷ παρείκασται (19). Φοβουμένους δὲ λέ- γει τοὺς τηροῦντας τὰς ἐντολάς. Οὗ γὰρ φόβος, ἐνα τολῶν τήρησις. Γεύσασθε καὶ ἴδετε, ὅτι χρηστὸς ὁ Κύριος. Γνῶτε καὶ ὑμεῖς · γεῦσιν γὰρ ἐνταῦθα τὴν γνῶσιν όνομάζει. Πῶς δὲ γεύσεσθε ; Εἰ καθάπερ ἐγὼ κράξετε, εἰ ἐκζητήσετε αὐτὸν ὁλοσχερῶς, εἰ ἐλπί σετε ἐπ' αὐτὸν ἀδιστάκτως. Προτρέπεται δὲ καὶ ἄλ λως εἰς τὴν μετάληψιν τοῦ Δεσποτικοῦ σώματ τος καὶ αἵματος, ὧν οἱ γευόμενοι ἀξίως εύο θὺς αἰσθάνονται τῆς παρὰ Θεοῦ ῥοπῆς καὶ βοηθείας. Μακάριος ἀνὴρ, ὃς ἐλπίζει ἐπ' αὐτόν. Εἰ γὰρ επικατάρατος ὁ ἐλπίζων ἐπ᾽ ἄνθρωπον, τοὐναντίον μακάριος ὁ ἐλπίζων ἐπὶ Κύριον. Φοβήθητε τὸν Κύριον, πάντες οἱ ἅγιοι αὐτοῦ. Αγίους λέγει τοὺς ἀφωσιωμένους τῷ Θεῷ. Φοβή EUTHYMII ZIGABENI Vers. 5. Erquisivi Dominum, et exaudivit me. A Præpositio ex, intensionem quamdam majorem demonstrat. In mediis, inquit, periculis dereli- ctus, cum labore perquisivi Dominum in auxilium, et statim exaudivit me. Et ex omnibus tribulationibus meis eripuit me. Varia enim aflictiones eum detinuerant, dum ti- meret, ne in Saulis manus incideret, ne contu- melia afficiendus, et postremo ne sæve etiam in- Lerimendus esset. B Verș. 6. Accedite ad eum, et illuminamini, et fa- cies vestræ non confundantur. Solet afflictio men- tein hominum confundere atque obtenebrare. Vos igitur qui in amictionum tenebris constituti estis, accedite ad eum, ut quemadmodum ego feci, vos pari modo eum exquiratis. illuminamini; ipsa nimirum lætitia atque alacritate, calamitatum te- nebras ac caliginen dissipante, ne confundamini etiam spe; spe, inquam, salutis. Juxta anagogen, potest hæc Prophetæ exhortatio de divino bapti- smate intelligi. Accedite, inquit, ad Christi fi- dem, vos, qui in errore estis, et illuminamini per baptismum, quo auima illuminari solet, et animæ oculus purgari : et non confundemini, quia omnem illic confusionis materiam, atque originein abluetis. Facies autem vestræ, circumloquendo dixit, pro, vos, veluti totum a parte. VERS. 7. Iste pauper clamavit, et Dominus exau divit eum, et ex omnibus tribulationibus ejus salva- vit eum. Quod ait iste, demonstrative dictum est, ac si diceret : Ego ipse quem cernitis. Pauperem autem se vocat, quia humano indigebat auxilio ; vel ob humani generis tenuitatem. - Timentes autem Dominum eos appellat, qui timor, ibi etiam mandatorum observatio. VERS. 8. Castrametabitur angelus Domini in cir- c cuitu timentium eum, et eripiet eos. Castra ponit Dominus circa unuinquemque hominum [qui ti- met Deum, illum nimirum adversus omnein no- siam muniens adversitatem. Verum illius angeli potentiam considera, qui uniuscujusque nostrum vitam custodit. Nam cum unus numero tantum sit, universo atque integro hostium exercitui resistit. illius observant mandata. Ubi enim, inquit, est VERS. 9. Gustate et videte, quoniam bonus est Do- minus. Cognoscite, inquit, et vos ; per gustum enim hic experientiam intelligit. Gustabitis autem (20), si mei exemplo ex tota ad eum anima clamaveritis, vel sl exquisiveritis eum diligenter, si non ambi- guam in illo spem servaveritis. Vel aliter, exhorta- tur nos Propheta ad Dominici corporis ac sanguinis participationem : quæ duo omnes qui digne gu- D staverint, sentient sibi statim vires atque auxilium præslari a Deo. Beatus vir qui sperat in eo. Nam si maledictus homo est qui sperat in homine, contra erit beatus qui sperat in Deo. VERS. 10. Timele Dominum, omnes sancti ejus. San- clos eos vocat, qui Deo oblati atque ei sanctificati Varia lectiones. tis ? Si nimirum clamabilis, ut ego. Dogle (18) Αl. ἑκάστου. (19) ίσ. παρίσταται. (20) Graca verba ita sonant : Quomodo 'gustaki-
7β You will save both men and beasts, O Lord. The verb ‘to save’ is at times used of eternal salvation, as in, The just are saved, and at times of temporal salvation, as now, which signifies simply the giving of life. For being such, he says, you give life not only to humans, but also to irrational animals, for by mention of the ‘beasts’, as more ritually pure, he signified every irrational animal. ‘You will save’ in the sense of ‘you save’, by the use of one tense for another.
Ἢ ἀνθρώπους μὲν, τοὺς μετὰ λόγου ζῶντας, κτήνη δὲ, τοὺς ἀλογίστως βιοῦντας ἀνθρώπους. Ἢ ἀνθρώπους μὲν, τοὺς νόμῳ παιδαγωγουμένους ᾽Ιουδαίους, κτήνη δὲ, τὰ φιλήδονα ἔθνη· καὶ τὸ σώσεις δὲ, τάξομεν ἐπὶ μέλλοντος, ὡς ἐν προφητείᾳ· σώσεις γὰρ αὐτοὺς πιστεύοντας τῷ κηρύγματι τοῦ Εὐαγγελίου.Εξεζήτησα τὸν Κύριον, καὶ ἐπήκουσέ μου. [ ἐξ πρόθεσις ἐπίτασιν ἐμφαίνει ζητήσεως. Εν μέσ σοις, φησί, τοῖς κινδύνοις ἀπολειφθεὶς, ἐμπόνως ἐζήτησα τὸν Κύριον εἰς ἐπικουρίαν, καὶ ταχέως ἐπήκουσέ μου. Καὶ ἐκ πασῶν τῶν θλίψεών μου ἐῤῥύσατό με. Διάφοροι γὰρ αὐτὸν εἶχον θλίψεις, ὅτι μέλλει έχε δοθῆναι τῷ Σαούλ, ὅτι αἰκισθῆναι, ὅτι προπηλακι σθῆναι, ὅτι τελευταῖον ἀναιρεθῆναι πικρώς. Προσέλθετε πρὸς αὐτὸν, καὶ φωτίσθητε, καὶ τὰ πρόσωπα ὑμῶν οὐ μὴ καταισχυνθῇ. 'Η θλίψις εἴωθεν συγχέειν καὶ σκοτίζειν τὸν νοῦν. Οἱ ἐν σκότει οὖν θλίψεως, προσέλθετε τῷ Θεῷ, διὰ τοῦ ἐκζητεῖν αὐτὸν, ὡς ἐγώ· καὶ φωτίσθητε τῇ εὐθυμίᾳ δια- Β σκεδαζούσῃ τὴν ἀχλύν τῆς θλίψεως, καὶ οὐ μὴ κατα αισχυνθῆτε ταῖς ἐλπίσι τῆς σωτηρίας. Αναγωγικώ- τερον δὲ, περὶ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος ή προτροπή, λαμπρύνοντος τὴν ψυχὴν, καὶ τὸ ὄμμα ταύτης ἀνα- καθαίροντος. Καὶ οὐ μὴ καταισχυνθῆτε, διὰ τὰ ἀπολούσασθαι τὰ αἴτια τῆς αἰσχύνης. Τὰ ρόσ ωπα δὲ ὑμῶν, ἀντὶ τοῦ, ὑμεῖς, ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν. Εt Οὗτος ὁ πτωχὸς ἐκέκραξε, καὶ ὁ Κύριος εἰσ ήκουσεν αὐτοῦ, καὶ ἐκ πασῶν τῶν θλίψεων ἔσωσεν αὐτόν. Οὗτος, δεικτικόν· τουτέστινο Ἐγὼ ἄν ὁρᾶτε. Πτωχὸν δὲ ἑαυτὸν καλεῖ, ὡς ἐνδε πάσης ἐπικουρίας, ἢ καὶ διὰ τὴν εὐτέλειαν τοῦ γέν νους αὐτοῦ. Παρεμβαλεῖ άγγελος Κυρίου κύκλῳ τῶν το βουμένων αὐτόν. Στρατοπεδεύει πέριξ ἔκαστον (18), περιτειχίζων αὐτόν. Ορα δὲ τὴν δύναμιν τοῦ φύλακος τῆς ἑκάστου ζωῆς ἀγγέλου· εἷς γὰρ ἂν ὅλῳ στρατῷ παρείκασται (19). Φοβουμένους δὲ λέ- γει τοὺς τηροῦντας τὰς ἐντολάς. Οὗ γὰρ φόβος, ἐνα τολῶν τήρησις. Γεύσασθε καὶ ἴδετε, ὅτι χρηστὸς ὁ Κύριος. Γνῶτε καὶ ὑμεῖς · γεῦσιν γὰρ ἐνταῦθα τὴν γνῶσιν όνομάζει. Πῶς δὲ γεύσεσθε ; Εἰ καθάπερ ἐγὼ κράξετε, εἰ ἐκζητήσετε αὐτὸν ὁλοσχερῶς, εἰ ἐλπί σετε ἐπ' αὐτὸν ἀδιστάκτως. Προτρέπεται δὲ καὶ ἄλ λως εἰς τὴν μετάληψιν τοῦ Δεσποτικοῦ σώματ τος καὶ αἵματος, ὧν οἱ γευόμενοι ἀξίως εύο θὺς αἰσθάνονται τῆς παρὰ Θεοῦ ῥοπῆς καὶ βοηθείας. Μακάριος ἀνὴρ, ὃς ἐλπίζει ἐπ' αὐτόν. Εἰ γὰρ επικατάρατος ὁ ἐλπίζων ἐπ᾽ ἄνθρωπον, τοὐναντίον μακάριος ὁ ἐλπίζων ἐπὶ Κύριον. Φοβήθητε τὸν Κύριον, πάντες οἱ ἅγιοι αὐτοῦ. Αγίους λέγει τοὺς ἀφωσιωμένους τῷ Θεῷ. Φοβή EUTHYMII ZIGABENI Vers. 5. Erquisivi Dominum, et exaudivit me. A Præpositio ex, intensionem quamdam majorem demonstrat. In mediis, inquit, periculis dereli- ctus, cum labore perquisivi Dominum in auxilium, et statim exaudivit me. Et ex omnibus tribulationibus meis eripuit me. Varia enim aflictiones eum detinuerant, dum ti- meret, ne in Saulis manus incideret, ne contu- melia afficiendus, et postremo ne sæve etiam in- Lerimendus esset. B Verș. 6. Accedite ad eum, et illuminamini, et fa- cies vestræ non confundantur. Solet afflictio men- tein hominum confundere atque obtenebrare. Vos igitur qui in amictionum tenebris constituti estis, accedite ad eum, ut quemadmodum ego feci, vos pari modo eum exquiratis. illuminamini; ipsa nimirum lætitia atque alacritate, calamitatum te- nebras ac caliginen dissipante, ne confundamini etiam spe; spe, inquam, salutis. Juxta anagogen, potest hæc Prophetæ exhortatio de divino bapti- smate intelligi. Accedite, inquit, ad Christi fi- dem, vos, qui in errore estis, et illuminamini per baptismum, quo auima illuminari solet, et animæ oculus purgari : et non confundemini, quia omnem illic confusionis materiam, atque originein abluetis. Facies autem vestræ, circumloquendo dixit, pro, vos, veluti totum a parte. VERS. 7. Iste pauper clamavit, et Dominus exau divit eum, et ex omnibus tribulationibus ejus salva- vit eum. Quod ait iste, demonstrative dictum est, ac si diceret : Ego ipse quem cernitis. Pauperem autem se vocat, quia humano indigebat auxilio ; vel ob humani generis tenuitatem. - Timentes autem Dominum eos appellat, qui timor, ibi etiam mandatorum observatio. VERS. 8. Castrametabitur angelus Domini in cir- c cuitu timentium eum, et eripiet eos. Castra ponit Dominus circa unuinquemque hominum [qui ti- met Deum, illum nimirum adversus omnein no- siam muniens adversitatem. Verum illius angeli potentiam considera, qui uniuscujusque nostrum vitam custodit. Nam cum unus numero tantum sit, universo atque integro hostium exercitui resistit. illius observant mandata. Ubi enim, inquit, est VERS. 9. Gustate et videte, quoniam bonus est Do- minus. Cognoscite, inquit, et vos ; per gustum enim hic experientiam intelligit. Gustabitis autem (20), si mei exemplo ex tota ad eum anima clamaveritis, vel sl exquisiveritis eum diligenter, si non ambi- guam in illo spem servaveritis. Vel aliter, exhorta- tur nos Propheta ad Dominici corporis ac sanguinis participationem : quæ duo omnes qui digne gu- D staverint, sentient sibi statim vires atque auxilium præslari a Deo. Beatus vir qui sperat in eo. Nam si maledictus homo est qui sperat in homine, contra erit beatus qui sperat in Deo. VERS. 10. Timele Dominum, omnes sancti ejus. San- clos eos vocat, qui Deo oblati atque ei sanctificati Varia lectiones. tis ? Si nimirum clamabilis, ut ego. Dogle (18) Αl. ἑκάστου. (19) ίσ. παρίσταται. (20) Graca verba ita sonant : Quomodo 'gustaki-
Or else ‘men’ are those who live by reason, ‘beasts’ are those people who live unthinkingly. Or ‘men’ are the Jews who have been educated by the law, and ‘beasts’ are the pleasure-loving nations; and ‘you will save’ we shall then retain in a future sense, as by way of prophecy, for you will save them as they come to believe in the preaching of the Gospel.
PG 128:409α Ὡς ἐπλήθυνας τὸ ἔλεός σου, ὁ Θεός. Tὸ, ὡς, ἐνταῦθα, θαυμαστικόν ἐστιν. Ἐκπλαγεὶς γὰρ τὴν ὑπερβολὴν τῆς τοῦ Θεοῦ ἀγαθότητος καὶ ἐλεημοσύνης, δι’ ἣν σῴζει τούτους κἀκείνους, ἐπιφωνεῖ, ὅτι λίαν ἐπλήθυνας εἰς ἡμᾶς τὸ ἔλεός σου.
8α How you have multiplied your mercy, O God! ‘How’ here is an expression of astonishment. For having been astonished at the excessive- ness of God’s goodness and mercy whereby he saves the one and the other, he exclaims that you have greatly multiplied your mercy towards us.
β Oἱ δὲ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων ἐν σκέπῃ τῶν πτερύγων σου ἐλπιοῦσιν. Υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων, ἀντὶ τοῦ, οἱ ἄνθρωποι, καθὼς ἐν τῷ τετάρτῳ ψαλμῷ προείρηται. Λέγει δὲ, ὅτι ὅσοι κυρίως εἰσὶν ἄνθρωποι, μὴ παραχαράξαντες πονηραῖς πράξεσι τὴν προσηγορίαν, ἐν τῇ σκέπῃ τῆς παρὰ σοῦ θάλψεως καὶ φυλακῆς ἐλπιοῦσιν. Ἢ καὶ ἄλλως, πρόῤῥησις τοῦτο περὶ τῶν Χριστιανῶν.
8β And the sons of men will hope in the shelter of your wings. ‘The sons of men’ in the sense of ‘men’, as was said previously in the fourth psalm. He says that those who are truly men, not having falsified the name by wicked actions, will hope in the shelter of your warmth and protection. Or in a different way, this is a prediction about the Christians.
α Μεθυσθήσονται ἀπὸ πιότητος οἴκου σου. Μέθην ἐνταῦθα, τὴν εὐφροσύνην καλεῖ, ὥσπερ καὶ πιότητα, τὸν πλοῦτον. Οἶνός τε γὰρ εὐφραίνει καρδίαν ἀνθρώπου· καὶ ἡ πιότης, περισσεία ἐστὶ τοῦ λίπους. Τοιαύτην δὲ διάνοιαν ἔχει τὸ ῥητὸν, ὅτι οἱ τοιοῦτοι εὐφρανθήσονται ἀπὸ τοῦ πλούτου τοῦ οἴκου σου· οἶκος μὲν γὰρ τοῦ Θεοῦ, ἡ Ἐκκλησία τῶν πιστῶν· πλοῦτος δὲ αὐτῆς, τὰ εὐσεβῆ δόγματα, εὐφραίνοντα πνευματικῶς τοὺς μεταλαμβάνοντας. Ἢ οἶκος μὲν | τοῦ Λόγου καὶ Θεοῦ, ἡ προσληφθεῖσα ἔμψυχος σὰρξ, ἐν ᾗ ἐσκήνωσε· πιότης δὲ, ἡ περὶ τούτου διδασκαλία, ἄρδουσα ψυχὰς καὶ πιαίνουσα καὶ εὐφραίνουσα, ὡς δύνασθαι μετὰ Παύλου λέγειν, Τίς ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ;
9α They will be intoxicated by the fattiness of your house. ‘Intoxication’ here is what he calls gladness, just as ‘fattiness’ is what he calls wealth. For Wine makes glad the heart of man, and fattiness is an abundance of lard. The verse has this meaning: such people will be gladdened by the wealth of your house. The house of God is the Church of the faithful and its wealth the doctrines of piety which gladden spiritually those who participate in them. Or else the house of the Word of God is the assumed animate flesh in which he dwelt and ‘fattiness’ is the teaching about this which waters souls and fattens and gladdens, so that it is possible to say along with Paul, Who will separate us from the love of Christ?
β Καὶ τὸν χειμάῤῥουν τῆς τρυφῆς σου ποτιεῖς αὐτούς. Tὸ αὐτὸ πάλιν κἀνταῦθα νόημα· μέθης γὰρ μνημονεύσας, ἀκολούθως καὶ περὶ πόματος διέλαβε. Καὶ τὸν ποταμὸν, φησὶ, τῆς παρὰ σοῦ χορηγουμένης εὐφροσύνης ποτίσεις αὐτούς. Χειμάῤῥους δὲ τρυφῆς, τὸ ῥεῦμα τῆς εὐφροσύνου διδασκαλίας· χειμάῤῥους μὲν, διὰ τὸ πρόσκαιρον τῆς διὰ στόματος τοῦ Χριστοῦ διδαχῆς, καὶ τὸ ἰσχυρὸν αὐτῆς, καὶ βίαιον εἰς ἀντίῤῥησιν, καὶ τὸ ἀπὸ προφητικῶν λόγων συγκεκροτημένον· καὶ ὁ χειμάῤῥους γὰρ, πρόσκαιρος, καὶ σφοδρὸς, καὶ βίαιος, καὶ ἀπὸ συῤῥοίας ὑδάτων συμπεφορημένος· τρυφὴ δὲ, ὡς εὐφραίνουσα καὶ πιαίνουσα, καθὼς εἰρήκαμεν.
9β And you will water them with the winter-flowing torrent of your delight. The meaning here is the same again, for having mentioned intoxication, accordingly he spoke generally about drinking. And, he says, you will water them with the river of gladness bestowed by you. The ‘winter-flowing torrent of delight’ is the stream of gladdening teach- ing. It is ‘winter-flowing’ on account of the temporary nature of the teaching from Christ’s own mouth and its mighty force and irresistibility against refutation and being composed of prophetic words. And a winter-flowing torrent is seasonal and forceful and irresistible and brought together from a confluence of waters. It is a ‘delight’ as gladdening and fattening as we have said. Some say the fattiness of the house of the Word of God is the blood that flowed from his immaculate side and the ‘winter-flowing torrent’ the water that was shed along with it. And
Τινὲς δὲ, πιότητα μὲν οἴκου τοῦ Λόγου καὶ Θεοῦ λέγουσι, τὸ καταῤῥεῦσαν αἷμα τῆς ἀχράντου πλευρᾶς, χειμάῤῥουν δὲ, τὸ συνεκχυθὲν αὐτῷ ὕδωρ. Καὶ γὰρ καὶ ἐν καιρῷ χειμῶνος ἐῤῥύησαν, ἃ καὶ ἄμφω ἐμέθυσαν ἡμᾶς, ὡς ἐκβακχευθῆναι πρὸς σωτηρίαν, καὶ ἐκστῆναι τῆς προτέρας ἀπάτης καὶ πλάνης, καὶ ηὔφραναν.
indeed they flowed in a time of winter and both intoxicated us, filling us with Bacchic frenzy for salvation, taking us away in ecstasy from the path of our former deception and error and gladdening us.
PG 128:411α Ὅτι παρὰ σοὶ πηγὴ ζωῆς. Τοῦτο βούλεται λέγειν· ὅτι σὺ εἶ ὁ ζωοδότης. Καὶ γάρ καὶ ὁ Σωτήρ φησιν, Ἐγώ εἰμι ἡ ὁδὸς καὶ ἡ ἀλήθεια καὶ ἡ ζωή· ἐν ἑαυτῷ γὰρ εἶχε τὴν βλύσιν τῆς ζωῆς, καὶ οὐκ ἔξωθεν, ὡς οἱ νεκροὺς ἀναστήσαντες ἅγιοι. Ἢ ὅτι παρὰ σοὶ τῷ Πατρὶ ὁ ζωοδότης Υἱὸς ἀχώριστος· Ἐγὼ γὰρ, φησὶν, ἐν τῷ Πατρὶ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί. Πηγὴ δὲ ζωῆς, ὅτι καὶ διὰ ᾽Ιερεμίου φησὶν, Ἐμὲ ἐγκατέλιπον, πηγὴν ὕδατος ζωῆς.θητε οὖν, διότι ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ δεσμεῖ τὰς ἀτά. στους δρμάς. Καθήλωσον γάρ, φησίν, ἐκ τοῦ φόβου σου τὰς σάρκας μου. Εἶτα ἐπάγει καὶ τὸ ἀπὸ τοῦ φόβου κέρδος. Οτι οὐκ ἔστιν ὑστέρημα τοῖς φοβουμένοις αὐτόν. Οἱ γὰρ τὸν θεῖον φόβον ἐν τῇ ψυχῇ φυτεύ- σαντες, οὐκ ἐλλείπουσιν εἰς ἀρετὴν, τοῦ φόβου τού- τους αναγκάζοντος. Εστι δὲ καὶ ἄλλως εἰπεῖν, ὅτι οὐκ ἔστιν Ελλειμμα τούτοις. Εχουσι γὰρ ἔνδυμα μεν, τὸ θεῖον βάπτισμα τροφὴν δὲ, τὴν τοῦ θείου σώματ τος καὶ αἵματος : ὅπλον δὲ, τὸν τίμιον σταυρὸν, καὶ ἁπλῶς, ὧν χρήζουσιν ἀπολαύουσι. Πλούσιοι ἐπτώχευσαν καὶ ἐπείνασαν· οἱ δὲ ἐκζητοῦντες τὸν Κύριον οὐκ ἐλαττωθήσονται παντὸς ἀγαθοῦ. Εἰπὼν ὅτι οὐκ ἔστιν αὐτοῖς ὑστέ ρημα, πιστοῦται τὸν λόγον ἀποδεικτικῶς· οἱ μὲν γὰρ πλούσιοι τοῦ βίου τούτου, ἐπτώχευσαν πολλάκις, καὶ ἐπείνασαν· εὐμετάπτωτος γὰρ ὁ αἰσθητὸς πλοῦτος, καὶ ἄπιστος. Οἱ δὲ διὰ τοῦ θείου φόβου καὶ τῆς ὁδοῦ τῶν ἐντολῶν ἐκζητοῦντες τὸν Κύριον οὐκ ἐνδεή- σουσι παντὸς ἀγαθοῦ, δηλονότι τοῦ ἀποκειμένου τοῖς εὐηρεστηκόσιν αὐτῷ. Τῶν γὰρ ἀνθρωπίνων ἀγαθῶν καὶ πάνυ ἐνδεήσουσι, διὰ στενῆς καὶ τεθλιμμένης ὁδοῦ βαδίζοντες. Αἰνίττεται δὲ ὁ λόγος καὶ τοὺς Ἰουδαίους, οι πλούσιοι πρότερον ὄντες ἐν πόλεσι, καὶ πλήθει στρατοῦ, καὶ τῷ περιωνύμῳ ναῷ, καὶ τῷ θείῳ νόμῳ, καὶ τῇ πρὸς Θεὸν ὁμιλίᾳ, ἐπτώχευσαν τούτων πάντων, ἐπειδὴ τὸν πλούσιον ἐν ἑλέει, καὶ πτωχὸν δι' ἡμᾶς ἀπέκτειναν ἀνοήτως, καὶ ἐπείνα- σαν, διότι τὸν ἄρτον τῆς ζωῆς ἀνεῖλον· οἱ δὲ ἐκ· ζητοῦντες τὸν Κύριον ἐξ ἐθνῶν αὐξήσουσιν ἔτι καὶ ἔτι. Δεῦτε, τέκνα, ἀκούσατέ μου, φόβον Κυρίου διδάξω ὑμᾶς. Αὕτη διδασκάλου φωνή· τέκνον γὰρ ὁ μαθητὴς τοῦ διδάσκοντος, πλαττόμενος εἰς ἀρετὴν, καὶ οἷον μορφούμενος. Φόβον δὲ Κυρίου εἶπεν, πρὸς ἀντιδιαστολὴν τοῦ φόβου τοῦ δαίμονος, ὃν ἐκεῖνος ἐμποιεῖ, περὶ οὗ φησιν ἐν ἄλλοις· Ἀπὸ φόβου έχε θροῦ ἐξελοῦ τὴν ψυχήν μου. Τις ἐστιν ἄνθρωπος, ο θέλων ζωήν ; Εἰρηκώς, δεῦτε, οὐ πάντας καλεῖ, ἀλλὰ εἴ τις θέλει ζωήν, οὐ τὴν κοινὴν ταύτην, ἣν καὶ τὰ ἄλογα ζῇ, ἀλλὰ τὴν ὄντως, τὴν ἀΐδιον· ἡ γὰρ παρούσα θάνατος μᾶλλον ἐστι περὶ ἧς ἔλεγεν ὁ ᾿Απόστο λος· Τίς με ρύσεται ἐκ τοῦ σώματος τοῦ θανάτου τούτου; θάνατον τὸ σῶμα καλῶν, ἤτοι τὴν ἐν σώματι ζωήν. Αγαπῶν ἡμέρας ἰδεῖν ἀγαθάς. Οὐ τὰς τοῦ αἰῶνος τούτου · φησὶ γὰρ Ἰακώβ, ὅτι δὲ ἡμέραι • COMMENT. IN PSALMOS. A sunt. Timcte igitur Douninum, quia hujusmodi tt- B C mor inordinatos molus coercet. Confige enim, in- quit, timore two carnes meas. Deinde iufert iucrum, quod ab isto provenit timore, Nam qui Dei timorem taverunt, nunquam a virtutis operatione deficiunt, cogente eos timore. Possumus etiam dicere, quod timentibus Dominum nulla est defectio: quia et veste sacri baptismatis induti sunt, et corpore ac sanguine Domini vescuntur, et telo crucis ar- mati sunt : et denique quia necessariis quibuscun- que rebus fruuntur. Quoniam non est defectio timentibus eum. in sua anima pias- VERS. 11. Divites eguerunt el esurierunt, exqui- rentes autem Dominum non diminuentur omni bono. Cum nullam esse asseveraverit defectio- nem iis qui timent Dominum, nunc sermoni suo fidem facit, docens quomodo hujus sæculi divites sæpius effecti sunt pauperes, et fame vexati. Ter- renæ enim divitiæ fallaces sunt, et sæpe commu- tantur, ac decidunt: contra vero omnes, qui per Dei timorem ac mandatorum observationem Do- minum quærunt, nullis unquam bonis indigebunt, ex iis nimirum quæ reposita sunt diligentibus Dominum. Humanis enim bonis quam maxime indigebunt, cum per arctam aflictionum ac tenia- tionum viam eis incedendum sit. Pertinere etiam videntur hæc verba ad Judæos, qui olim divites fuerunt, civitatum scilicet ac militum copia, insu- per et celeberrimo illo templo, divina lege et con- versatione Dei, ac deinceps his omnibus privatì, pauperes effecti sunt, ea nimirum ratione, quia Dominum Jesum misericordia divitem, et paupe- qui ex gentilus fuerunt, quærentes Dominum, rem effectum propter nos, impudentissime occiderunt: quique esurierunt, postquam verum illum vitæ panem de medio sustulerunt. Fideles autem omnibus bonis etiam atque etiam aucti sunt. VERS. 12. Venite filii, audite me, timorem Domini docebo vos. Est hic quidam, veluti præceptoris, seu doctoris sermo. Solent enim doctores habere di- scipulos aliorum loco, eo quod fngant illos quo- dammodo ac forment ad virtutes [ac pene veluti novi patres eos iterum gererent.] Timorem autem Domini dixit, ad distinctionem timoris dæmonum. alibi scriptum est: A timore inimici eripe Potest etenim et dæmon timorem incutere, de quo animam meam *. D Psal. Lxull, 3. " Rom. vi, 24. VERS. 13. Quis est homo, qui vult vitam ? Now omnes vocat Propheta, tametsi indistincte dixerit, renite, sed eos tantum appellat, qui vitam non hanc communem amant, qua irrationalia omnia vivunt animalia, sed peculiarem quamdam veram atque æternam. Præsens etenim vita mors potius appellandia est. Atque ideo merito Apostolus die é cebat : Quis me liberabit de corpore mortis hujus per mortem ipsum corpus intelligens, vel vitamı potius, quæ est in corpore. Diligens dies videre dies dicit, de quibus bonos. Non hujus sæculi patriarcham Jacob dixisse
10α For with you is the source of life. This means that you are the giver of life. And indeed the Saviour says, I am the way and the truth and the life, for he had the upwelling of life within himself and not from outside as did the saints who raised the dead. Or else with you the Father the life-giving Son is inseparable. For, he says, I am in the Father and the Father is in me. He is the source of life, because through Jeremiah he says, They have abandoned me the source of the water of life.
β Ἐν τῷ φωτί σου ὀψόμεθα φῶς. Τοῦτο, θεολογία περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος προφητεύουσα, ὅτι ἡμεῖς οἱ πιστεύειν μέλλοντες, διὰ τοῦ Υἱοῦ σοῦ τοῦ Πατρὸς, ἐπιγνωσόμεθα τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Εἰ γὰρ φῶς τριλαμπὲς ὁ Θεὸς, ἕκαστον τῶν τριῶν προσώπων φῶς ἐστιν. Ὁ Υἱὸς τοίνυν ἐδίδαξε περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, Παράκλητον αὐτὸ καλέσας, καὶ ὁμο- Jn 14.16, 26; δύναμον καὶ ἰσότιμον. 15.26 Ἢ καὶ τὸ ἀνάπαλιν, ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος φωτιζόμενοι, τὰς ἀκτῖνας τοῦ Υἱοῦ θεωροῦμεν· Οὐδὲις γὰρ, φησὶ, δύναται εἰπεῖν, Κύριον ᾽Ιησοῦν, εἰ μὴ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ· καὶ, Ἡμῖν ὁ Θεὸς ἀπεκάλυψε διὰ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ.θητε οὖν, διότι ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ δεσμεῖ τὰς ἀτά. στους δρμάς. Καθήλωσον γάρ, φησίν, ἐκ τοῦ φόβου σου τὰς σάρκας μου. Εἶτα ἐπάγει καὶ τὸ ἀπὸ τοῦ φόβου κέρδος. Οτι οὐκ ἔστιν ὑστέρημα τοῖς φοβουμένοις αὐτόν. Οἱ γὰρ τὸν θεῖον φόβον ἐν τῇ ψυχῇ φυτεύ- σαντες, οὐκ ἐλλείπουσιν εἰς ἀρετὴν, τοῦ φόβου τού- τους αναγκάζοντος. Εστι δὲ καὶ ἄλλως εἰπεῖν, ὅτι οὐκ ἔστιν Ελλειμμα τούτοις. Εχουσι γὰρ ἔνδυμα μεν, τὸ θεῖον βάπτισμα τροφὴν δὲ, τὴν τοῦ θείου σώματ τος καὶ αἵματος : ὅπλον δὲ, τὸν τίμιον σταυρὸν, καὶ ἁπλῶς, ὧν χρήζουσιν ἀπολαύουσι. Πλούσιοι ἐπτώχευσαν καὶ ἐπείνασαν· οἱ δὲ ἐκζητοῦντες τὸν Κύριον οὐκ ἐλαττωθήσονται παντὸς ἀγαθοῦ. Εἰπὼν ὅτι οὐκ ἔστιν αὐτοῖς ὑστέ ρημα, πιστοῦται τὸν λόγον ἀποδεικτικῶς· οἱ μὲν γὰρ πλούσιοι τοῦ βίου τούτου, ἐπτώχευσαν πολλάκις, καὶ ἐπείνασαν· εὐμετάπτωτος γὰρ ὁ αἰσθητὸς πλοῦτος, καὶ ἄπιστος. Οἱ δὲ διὰ τοῦ θείου φόβου καὶ τῆς ὁδοῦ τῶν ἐντολῶν ἐκζητοῦντες τὸν Κύριον οὐκ ἐνδεή- σουσι παντὸς ἀγαθοῦ, δηλονότι τοῦ ἀποκειμένου τοῖς εὐηρεστηκόσιν αὐτῷ. Τῶν γὰρ ἀνθρωπίνων ἀγαθῶν καὶ πάνυ ἐνδεήσουσι, διὰ στενῆς καὶ τεθλιμμένης ὁδοῦ βαδίζοντες. Αἰνίττεται δὲ ὁ λόγος καὶ τοὺς Ἰουδαίους, οι πλούσιοι πρότερον ὄντες ἐν πόλεσι, καὶ πλήθει στρατοῦ, καὶ τῷ περιωνύμῳ ναῷ, καὶ τῷ θείῳ νόμῳ, καὶ τῇ πρὸς Θεὸν ὁμιλίᾳ, ἐπτώχευσαν τούτων πάντων, ἐπειδὴ τὸν πλούσιον ἐν ἑλέει, καὶ πτωχὸν δι' ἡμᾶς ἀπέκτειναν ἀνοήτως, καὶ ἐπείνα- σαν, διότι τὸν ἄρτον τῆς ζωῆς ἀνεῖλον· οἱ δὲ ἐκ· ζητοῦντες τὸν Κύριον ἐξ ἐθνῶν αὐξήσουσιν ἔτι καὶ ἔτι. Δεῦτε, τέκνα, ἀκούσατέ μου, φόβον Κυρίου διδάξω ὑμᾶς. Αὕτη διδασκάλου φωνή· τέκνον γὰρ ὁ μαθητὴς τοῦ διδάσκοντος, πλαττόμενος εἰς ἀρετὴν, καὶ οἷον μορφούμενος. Φόβον δὲ Κυρίου εἶπεν, πρὸς ἀντιδιαστολὴν τοῦ φόβου τοῦ δαίμονος, ὃν ἐκεῖνος ἐμποιεῖ, περὶ οὗ φησιν ἐν ἄλλοις· Ἀπὸ φόβου έχε θροῦ ἐξελοῦ τὴν ψυχήν μου. Τις ἐστιν ἄνθρωπος, ο θέλων ζωήν ; Εἰρηκώς, δεῦτε, οὐ πάντας καλεῖ, ἀλλὰ εἴ τις θέλει ζωήν, οὐ τὴν κοινὴν ταύτην, ἣν καὶ τὰ ἄλογα ζῇ, ἀλλὰ τὴν ὄντως, τὴν ἀΐδιον· ἡ γὰρ παρούσα θάνατος μᾶλλον ἐστι περὶ ἧς ἔλεγεν ὁ ᾿Απόστο λος· Τίς με ρύσεται ἐκ τοῦ σώματος τοῦ θανάτου τούτου; θάνατον τὸ σῶμα καλῶν, ἤτοι τὴν ἐν σώματι ζωήν. Αγαπῶν ἡμέρας ἰδεῖν ἀγαθάς. Οὐ τὰς τοῦ αἰῶνος τούτου · φησὶ γὰρ Ἰακώβ, ὅτι δὲ ἡμέραι • COMMENT. IN PSALMOS. A sunt. Timcte igitur Douninum, quia hujusmodi tt- B C mor inordinatos molus coercet. Confige enim, in- quit, timore two carnes meas. Deinde iufert iucrum, quod ab isto provenit timore, Nam qui Dei timorem taverunt, nunquam a virtutis operatione deficiunt, cogente eos timore. Possumus etiam dicere, quod timentibus Dominum nulla est defectio: quia et veste sacri baptismatis induti sunt, et corpore ac sanguine Domini vescuntur, et telo crucis ar- mati sunt : et denique quia necessariis quibuscun- que rebus fruuntur. Quoniam non est defectio timentibus eum. in sua anima pias- VERS. 11. Divites eguerunt el esurierunt, exqui- rentes autem Dominum non diminuentur omni bono. Cum nullam esse asseveraverit defectio- nem iis qui timent Dominum, nunc sermoni suo fidem facit, docens quomodo hujus sæculi divites sæpius effecti sunt pauperes, et fame vexati. Ter- renæ enim divitiæ fallaces sunt, et sæpe commu- tantur, ac decidunt: contra vero omnes, qui per Dei timorem ac mandatorum observationem Do- minum quærunt, nullis unquam bonis indigebunt, ex iis nimirum quæ reposita sunt diligentibus Dominum. Humanis enim bonis quam maxime indigebunt, cum per arctam aflictionum ac tenia- tionum viam eis incedendum sit. Pertinere etiam videntur hæc verba ad Judæos, qui olim divites fuerunt, civitatum scilicet ac militum copia, insu- per et celeberrimo illo templo, divina lege et con- versatione Dei, ac deinceps his omnibus privatì, pauperes effecti sunt, ea nimirum ratione, quia Dominum Jesum misericordia divitem, et paupe- qui ex gentilus fuerunt, quærentes Dominum, rem effectum propter nos, impudentissime occiderunt: quique esurierunt, postquam verum illum vitæ panem de medio sustulerunt. Fideles autem omnibus bonis etiam atque etiam aucti sunt. VERS. 12. Venite filii, audite me, timorem Domini docebo vos. Est hic quidam, veluti præceptoris, seu doctoris sermo. Solent enim doctores habere di- scipulos aliorum loco, eo quod fngant illos quo- dammodo ac forment ad virtutes [ac pene veluti novi patres eos iterum gererent.] Timorem autem Domini dixit, ad distinctionem timoris dæmonum. alibi scriptum est: A timore inimici eripe Potest etenim et dæmon timorem incutere, de quo animam meam *. D Psal. Lxull, 3. " Rom. vi, 24. VERS. 13. Quis est homo, qui vult vitam ? Now omnes vocat Propheta, tametsi indistincte dixerit, renite, sed eos tantum appellat, qui vitam non hanc communem amant, qua irrationalia omnia vivunt animalia, sed peculiarem quamdam veram atque æternam. Præsens etenim vita mors potius appellandia est. Atque ideo merito Apostolus die é cebat : Quis me liberabit de corpore mortis hujus per mortem ipsum corpus intelligens, vel vitamı potius, quæ est in corpore. Diligens dies videre dies dicit, de quibus bonos. Non hujus sæculi patriarcham Jacob dixisse
10β In your light we shall see light. This is theology prophesying about the holy Trinity, for we, those who will believe, will come to recognize the holy Spirit through the Son of you the Father. For if God is a light shining with triple brightness, each of the three persons is light. The Son accordingly taught about the holy Spirit, calling it the Paraclete, and equal in power and Jn 14.16, 26; in honour. 15.26 Or else conversely, illumined by the holy Spirit we see the bright rays of the Son, for, it is written, No one can say ‘Jesus is Lord’, except in the holy Spirit, and God has revealed to us through his Spirit.
α Παράτεινον τὸ ἔλεός σου τοῖς γινώσκουσί σε. Διηνεκῶς ἐλέει τοὺς τῆς θεογνωσίας ἠξιωμένους· λέγει δὲ τοῦτο, παρακαλῶν.θητε οὖν, διότι ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ δεσμεῖ τὰς ἀτά. στους δρμάς. Καθήλωσον γάρ, φησίν, ἐκ τοῦ φόβου σου τὰς σάρκας μου. Εἶτα ἐπάγει καὶ τὸ ἀπὸ τοῦ φόβου κέρδος. Οτι οὐκ ἔστιν ὑστέρημα τοῖς φοβουμένοις αὐτόν. Οἱ γὰρ τὸν θεῖον φόβον ἐν τῇ ψυχῇ φυτεύ- σαντες, οὐκ ἐλλείπουσιν εἰς ἀρετὴν, τοῦ φόβου τού- τους αναγκάζοντος. Εστι δὲ καὶ ἄλλως εἰπεῖν, ὅτι οὐκ ἔστιν Ελλειμμα τούτοις. Εχουσι γὰρ ἔνδυμα μεν, τὸ θεῖον βάπτισμα τροφὴν δὲ, τὴν τοῦ θείου σώματ τος καὶ αἵματος : ὅπλον δὲ, τὸν τίμιον σταυρὸν, καὶ ἁπλῶς, ὧν χρήζουσιν ἀπολαύουσι. Πλούσιοι ἐπτώχευσαν καὶ ἐπείνασαν· οἱ δὲ ἐκζητοῦντες τὸν Κύριον οὐκ ἐλαττωθήσονται παντὸς ἀγαθοῦ. Εἰπὼν ὅτι οὐκ ἔστιν αὐτοῖς ὑστέ ρημα, πιστοῦται τὸν λόγον ἀποδεικτικῶς· οἱ μὲν γὰρ πλούσιοι τοῦ βίου τούτου, ἐπτώχευσαν πολλάκις, καὶ ἐπείνασαν· εὐμετάπτωτος γὰρ ὁ αἰσθητὸς πλοῦτος, καὶ ἄπιστος. Οἱ δὲ διὰ τοῦ θείου φόβου καὶ τῆς ὁδοῦ τῶν ἐντολῶν ἐκζητοῦντες τὸν Κύριον οὐκ ἐνδεή- σουσι παντὸς ἀγαθοῦ, δηλονότι τοῦ ἀποκειμένου τοῖς εὐηρεστηκόσιν αὐτῷ. Τῶν γὰρ ἀνθρωπίνων ἀγαθῶν καὶ πάνυ ἐνδεήσουσι, διὰ στενῆς καὶ τεθλιμμένης ὁδοῦ βαδίζοντες. Αἰνίττεται δὲ ὁ λόγος καὶ τοὺς Ἰουδαίους, οι πλούσιοι πρότερον ὄντες ἐν πόλεσι, καὶ πλήθει στρατοῦ, καὶ τῷ περιωνύμῳ ναῷ, καὶ τῷ θείῳ νόμῳ, καὶ τῇ πρὸς Θεὸν ὁμιλίᾳ, ἐπτώχευσαν τούτων πάντων, ἐπειδὴ τὸν πλούσιον ἐν ἑλέει, καὶ πτωχὸν δι' ἡμᾶς ἀπέκτειναν ἀνοήτως, καὶ ἐπείνα- σαν, διότι τὸν ἄρτον τῆς ζωῆς ἀνεῖλον· οἱ δὲ ἐκ· ζητοῦντες τὸν Κύριον ἐξ ἐθνῶν αὐξήσουσιν ἔτι καὶ ἔτι. Δεῦτε, τέκνα, ἀκούσατέ μου, φόβον Κυρίου διδάξω ὑμᾶς. Αὕτη διδασκάλου φωνή· τέκνον γὰρ ὁ μαθητὴς τοῦ διδάσκοντος, πλαττόμενος εἰς ἀρετὴν, καὶ οἷον μορφούμενος. Φόβον δὲ Κυρίου εἶπεν, πρὸς ἀντιδιαστολὴν τοῦ φόβου τοῦ δαίμονος, ὃν ἐκεῖνος ἐμποιεῖ, περὶ οὗ φησιν ἐν ἄλλοις· Ἀπὸ φόβου έχε θροῦ ἐξελοῦ τὴν ψυχήν μου. Τις ἐστιν ἄνθρωπος, ο θέλων ζωήν ; Εἰρηκώς, δεῦτε, οὐ πάντας καλεῖ, ἀλλὰ εἴ τις θέλει ζωήν, οὐ τὴν κοινὴν ταύτην, ἣν καὶ τὰ ἄλογα ζῇ, ἀλλὰ τὴν ὄντως, τὴν ἀΐδιον· ἡ γὰρ παρούσα θάνατος μᾶλλον ἐστι περὶ ἧς ἔλεγεν ὁ ᾿Απόστο λος· Τίς με ρύσεται ἐκ τοῦ σώματος τοῦ θανάτου τούτου; θάνατον τὸ σῶμα καλῶν, ἤτοι τὴν ἐν σώματι ζωήν. Αγαπῶν ἡμέρας ἰδεῖν ἀγαθάς. Οὐ τὰς τοῦ αἰῶνος τούτου · φησὶ γὰρ Ἰακώβ, ὅτι δὲ ἡμέραι • COMMENT. IN PSALMOS. A sunt. Timcte igitur Douninum, quia hujusmodi tt- B C mor inordinatos molus coercet. Confige enim, in- quit, timore two carnes meas. Deinde iufert iucrum, quod ab isto provenit timore, Nam qui Dei timorem taverunt, nunquam a virtutis operatione deficiunt, cogente eos timore. Possumus etiam dicere, quod timentibus Dominum nulla est defectio: quia et veste sacri baptismatis induti sunt, et corpore ac sanguine Domini vescuntur, et telo crucis ar- mati sunt : et denique quia necessariis quibuscun- que rebus fruuntur. Quoniam non est defectio timentibus eum. in sua anima pias- VERS. 11. Divites eguerunt el esurierunt, exqui- rentes autem Dominum non diminuentur omni bono. Cum nullam esse asseveraverit defectio- nem iis qui timent Dominum, nunc sermoni suo fidem facit, docens quomodo hujus sæculi divites sæpius effecti sunt pauperes, et fame vexati. Ter- renæ enim divitiæ fallaces sunt, et sæpe commu- tantur, ac decidunt: contra vero omnes, qui per Dei timorem ac mandatorum observationem Do- minum quærunt, nullis unquam bonis indigebunt, ex iis nimirum quæ reposita sunt diligentibus Dominum. Humanis enim bonis quam maxime indigebunt, cum per arctam aflictionum ac tenia- tionum viam eis incedendum sit. Pertinere etiam videntur hæc verba ad Judæos, qui olim divites fuerunt, civitatum scilicet ac militum copia, insu- per et celeberrimo illo templo, divina lege et con- versatione Dei, ac deinceps his omnibus privatì, pauperes effecti sunt, ea nimirum ratione, quia Dominum Jesum misericordia divitem, et paupe- qui ex gentilus fuerunt, quærentes Dominum, rem effectum propter nos, impudentissime occiderunt: quique esurierunt, postquam verum illum vitæ panem de medio sustulerunt. Fideles autem omnibus bonis etiam atque etiam aucti sunt. VERS. 12. Venite filii, audite me, timorem Domini docebo vos. Est hic quidam, veluti præceptoris, seu doctoris sermo. Solent enim doctores habere di- scipulos aliorum loco, eo quod fngant illos quo- dammodo ac forment ad virtutes [ac pene veluti novi patres eos iterum gererent.] Timorem autem Domini dixit, ad distinctionem timoris dæmonum. alibi scriptum est: A timore inimici eripe Potest etenim et dæmon timorem incutere, de quo animam meam *. D Psal. Lxull, 3. " Rom. vi, 24. VERS. 13. Quis est homo, qui vult vitam ? Now omnes vocat Propheta, tametsi indistincte dixerit, renite, sed eos tantum appellat, qui vitam non hanc communem amant, qua irrationalia omnia vivunt animalia, sed peculiarem quamdam veram atque æternam. Præsens etenim vita mors potius appellandia est. Atque ideo merito Apostolus die é cebat : Quis me liberabit de corpore mortis hujus per mortem ipsum corpus intelligens, vel vitamı potius, quæ est in corpore. Diligens dies videre dies dicit, de quibus bonos. Non hujus sæculi patriarcham Jacob dixisse
11α Prolong your mercy towards those who know you. Show mercy continually towards those made worthy of knowledge of God; he says this making entreaty.
β Καὶ τὴν δικαιοσύνην σου τοῖς εὐθέσι τῇ καρδίᾳ. Καὶ διηνεκῆ δίδου τὴν δικαίαν σου βοήθειαν τοῖς ὀρθοῖς περί τε λόγον καὶ πρᾶξιν.θητε οὖν, διότι ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ δεσμεῖ τὰς ἀτά. στους δρμάς. Καθήλωσον γάρ, φησίν, ἐκ τοῦ φόβου σου τὰς σάρκας μου. Εἶτα ἐπάγει καὶ τὸ ἀπὸ τοῦ φόβου κέρδος. Οτι οὐκ ἔστιν ὑστέρημα τοῖς φοβουμένοις αὐτόν. Οἱ γὰρ τὸν θεῖον φόβον ἐν τῇ ψυχῇ φυτεύ- σαντες, οὐκ ἐλλείπουσιν εἰς ἀρετὴν, τοῦ φόβου τού- τους αναγκάζοντος. Εστι δὲ καὶ ἄλλως εἰπεῖν, ὅτι οὐκ ἔστιν Ελλειμμα τούτοις. Εχουσι γὰρ ἔνδυμα μεν, τὸ θεῖον βάπτισμα τροφὴν δὲ, τὴν τοῦ θείου σώματ τος καὶ αἵματος : ὅπλον δὲ, τὸν τίμιον σταυρὸν, καὶ ἁπλῶς, ὧν χρήζουσιν ἀπολαύουσι. Πλούσιοι ἐπτώχευσαν καὶ ἐπείνασαν· οἱ δὲ ἐκζητοῦντες τὸν Κύριον οὐκ ἐλαττωθήσονται παντὸς ἀγαθοῦ. Εἰπὼν ὅτι οὐκ ἔστιν αὐτοῖς ὑστέ ρημα, πιστοῦται τὸν λόγον ἀποδεικτικῶς· οἱ μὲν γὰρ πλούσιοι τοῦ βίου τούτου, ἐπτώχευσαν πολλάκις, καὶ ἐπείνασαν· εὐμετάπτωτος γὰρ ὁ αἰσθητὸς πλοῦτος, καὶ ἄπιστος. Οἱ δὲ διὰ τοῦ θείου φόβου καὶ τῆς ὁδοῦ τῶν ἐντολῶν ἐκζητοῦντες τὸν Κύριον οὐκ ἐνδεή- σουσι παντὸς ἀγαθοῦ, δηλονότι τοῦ ἀποκειμένου τοῖς εὐηρεστηκόσιν αὐτῷ. Τῶν γὰρ ἀνθρωπίνων ἀγαθῶν καὶ πάνυ ἐνδεήσουσι, διὰ στενῆς καὶ τεθλιμμένης ὁδοῦ βαδίζοντες. Αἰνίττεται δὲ ὁ λόγος καὶ τοὺς Ἰουδαίους, οι πλούσιοι πρότερον ὄντες ἐν πόλεσι, καὶ πλήθει στρατοῦ, καὶ τῷ περιωνύμῳ ναῷ, καὶ τῷ θείῳ νόμῳ, καὶ τῇ πρὸς Θεὸν ὁμιλίᾳ, ἐπτώχευσαν τούτων πάντων, ἐπειδὴ τὸν πλούσιον ἐν ἑλέει, καὶ πτωχὸν δι' ἡμᾶς ἀπέκτειναν ἀνοήτως, καὶ ἐπείνα- σαν, διότι τὸν ἄρτον τῆς ζωῆς ἀνεῖλον· οἱ δὲ ἐκ· ζητοῦντες τὸν Κύριον ἐξ ἐθνῶν αὐξήσουσιν ἔτι καὶ ἔτι. Δεῦτε, τέκνα, ἀκούσατέ μου, φόβον Κυρίου διδάξω ὑμᾶς. Αὕτη διδασκάλου φωνή· τέκνον γὰρ ὁ μαθητὴς τοῦ διδάσκοντος, πλαττόμενος εἰς ἀρετὴν, καὶ οἷον μορφούμενος. Φόβον δὲ Κυρίου εἶπεν, πρὸς ἀντιδιαστολὴν τοῦ φόβου τοῦ δαίμονος, ὃν ἐκεῖνος ἐμποιεῖ, περὶ οὗ φησιν ἐν ἄλλοις· Ἀπὸ φόβου έχε θροῦ ἐξελοῦ τὴν ψυχήν μου. Τις ἐστιν ἄνθρωπος, ο θέλων ζωήν ; Εἰρηκώς, δεῦτε, οὐ πάντας καλεῖ, ἀλλὰ εἴ τις θέλει ζωήν, οὐ τὴν κοινὴν ταύτην, ἣν καὶ τὰ ἄλογα ζῇ, ἀλλὰ τὴν ὄντως, τὴν ἀΐδιον· ἡ γὰρ παρούσα θάνατος μᾶλλον ἐστι περὶ ἧς ἔλεγεν ὁ ᾿Απόστο λος· Τίς με ρύσεται ἐκ τοῦ σώματος τοῦ θανάτου τούτου; θάνατον τὸ σῶμα καλῶν, ἤτοι τὴν ἐν σώματι ζωήν. Αγαπῶν ἡμέρας ἰδεῖν ἀγαθάς. Οὐ τὰς τοῦ αἰῶνος τούτου · φησὶ γὰρ Ἰακώβ, ὅτι δὲ ἡμέραι • COMMENT. IN PSALMOS. A sunt. Timcte igitur Douninum, quia hujusmodi tt- B C mor inordinatos molus coercet. Confige enim, in- quit, timore two carnes meas. Deinde iufert iucrum, quod ab isto provenit timore, Nam qui Dei timorem taverunt, nunquam a virtutis operatione deficiunt, cogente eos timore. Possumus etiam dicere, quod timentibus Dominum nulla est defectio: quia et veste sacri baptismatis induti sunt, et corpore ac sanguine Domini vescuntur, et telo crucis ar- mati sunt : et denique quia necessariis quibuscun- que rebus fruuntur. Quoniam non est defectio timentibus eum. in sua anima pias- VERS. 11. Divites eguerunt el esurierunt, exqui- rentes autem Dominum non diminuentur omni bono. Cum nullam esse asseveraverit defectio- nem iis qui timent Dominum, nunc sermoni suo fidem facit, docens quomodo hujus sæculi divites sæpius effecti sunt pauperes, et fame vexati. Ter- renæ enim divitiæ fallaces sunt, et sæpe commu- tantur, ac decidunt: contra vero omnes, qui per Dei timorem ac mandatorum observationem Do- minum quærunt, nullis unquam bonis indigebunt, ex iis nimirum quæ reposita sunt diligentibus Dominum. Humanis enim bonis quam maxime indigebunt, cum per arctam aflictionum ac tenia- tionum viam eis incedendum sit. Pertinere etiam videntur hæc verba ad Judæos, qui olim divites fuerunt, civitatum scilicet ac militum copia, insu- per et celeberrimo illo templo, divina lege et con- versatione Dei, ac deinceps his omnibus privatì, pauperes effecti sunt, ea nimirum ratione, quia Dominum Jesum misericordia divitem, et paupe- qui ex gentilus fuerunt, quærentes Dominum, rem effectum propter nos, impudentissime occiderunt: quique esurierunt, postquam verum illum vitæ panem de medio sustulerunt. Fideles autem omnibus bonis etiam atque etiam aucti sunt. VERS. 12. Venite filii, audite me, timorem Domini docebo vos. Est hic quidam, veluti præceptoris, seu doctoris sermo. Solent enim doctores habere di- scipulos aliorum loco, eo quod fngant illos quo- dammodo ac forment ad virtutes [ac pene veluti novi patres eos iterum gererent.] Timorem autem Domini dixit, ad distinctionem timoris dæmonum. alibi scriptum est: A timore inimici eripe Potest etenim et dæmon timorem incutere, de quo animam meam *. D Psal. Lxull, 3. " Rom. vi, 24. VERS. 13. Quis est homo, qui vult vitam ? Now omnes vocat Propheta, tametsi indistincte dixerit, renite, sed eos tantum appellat, qui vitam non hanc communem amant, qua irrationalia omnia vivunt animalia, sed peculiarem quamdam veram atque æternam. Præsens etenim vita mors potius appellandia est. Atque ideo merito Apostolus die é cebat : Quis me liberabit de corpore mortis hujus per mortem ipsum corpus intelligens, vel vitamı potius, quæ est in corpore. Diligens dies videre dies dicit, de quibus bonos. Non hujus sæculi patriarcham Jacob dixisse
11β And your justice towards those who are straight in heart. And make constant your just help for those who are upright in both word and deed.
α Mὴ ἐλθέτω μοι ποὺς ὑπερηφανίας. Τουτέστιν, ὑπερηφανία, ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν· λέγει δὲ, ὅτι μὴ προσγένοιτό μοι ὑπερηφανία. Διὰ δὲ τῆς ὑπερηφανίας, πᾶσαν κακίαν ᾐνίξατο· κορυφαία γὰρ αὕτη καὶ γεννήτρια πάσης κακίας ἐστίν.θητε οὖν, διότι ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ δεσμεῖ τὰς ἀτά. στους δρμάς. Καθήλωσον γάρ, φησίν, ἐκ τοῦ φόβου σου τὰς σάρκας μου. Εἶτα ἐπάγει καὶ τὸ ἀπὸ τοῦ φόβου κέρδος. Οτι οὐκ ἔστιν ὑστέρημα τοῖς φοβουμένοις αὐτόν. Οἱ γὰρ τὸν θεῖον φόβον ἐν τῇ ψυχῇ φυτεύ- σαντες, οὐκ ἐλλείπουσιν εἰς ἀρετὴν, τοῦ φόβου τού- τους αναγκάζοντος. Εστι δὲ καὶ ἄλλως εἰπεῖν, ὅτι οὐκ ἔστιν Ελλειμμα τούτοις. Εχουσι γὰρ ἔνδυμα μεν, τὸ θεῖον βάπτισμα τροφὴν δὲ, τὴν τοῦ θείου σώματ τος καὶ αἵματος : ὅπλον δὲ, τὸν τίμιον σταυρὸν, καὶ ἁπλῶς, ὧν χρήζουσιν ἀπολαύουσι. Πλούσιοι ἐπτώχευσαν καὶ ἐπείνασαν· οἱ δὲ ἐκζητοῦντες τὸν Κύριον οὐκ ἐλαττωθήσονται παντὸς ἀγαθοῦ. Εἰπὼν ὅτι οὐκ ἔστιν αὐτοῖς ὑστέ ρημα, πιστοῦται τὸν λόγον ἀποδεικτικῶς· οἱ μὲν γὰρ πλούσιοι τοῦ βίου τούτου, ἐπτώχευσαν πολλάκις, καὶ ἐπείνασαν· εὐμετάπτωτος γὰρ ὁ αἰσθητὸς πλοῦτος, καὶ ἄπιστος. Οἱ δὲ διὰ τοῦ θείου φόβου καὶ τῆς ὁδοῦ τῶν ἐντολῶν ἐκζητοῦντες τὸν Κύριον οὐκ ἐνδεή- σουσι παντὸς ἀγαθοῦ, δηλονότι τοῦ ἀποκειμένου τοῖς εὐηρεστηκόσιν αὐτῷ. Τῶν γὰρ ἀνθρωπίνων ἀγαθῶν καὶ πάνυ ἐνδεήσουσι, διὰ στενῆς καὶ τεθλιμμένης ὁδοῦ βαδίζοντες. Αἰνίττεται δὲ ὁ λόγος καὶ τοὺς Ἰουδαίους, οι πλούσιοι πρότερον ὄντες ἐν πόλεσι, καὶ πλήθει στρατοῦ, καὶ τῷ περιωνύμῳ ναῷ, καὶ τῷ θείῳ νόμῳ, καὶ τῇ πρὸς Θεὸν ὁμιλίᾳ, ἐπτώχευσαν τούτων πάντων, ἐπειδὴ τὸν πλούσιον ἐν ἑλέει, καὶ πτωχὸν δι' ἡμᾶς ἀπέκτειναν ἀνοήτως, καὶ ἐπείνα- σαν, διότι τὸν ἄρτον τῆς ζωῆς ἀνεῖλον· οἱ δὲ ἐκ· ζητοῦντες τὸν Κύριον ἐξ ἐθνῶν αὐξήσουσιν ἔτι καὶ ἔτι. Δεῦτε, τέκνα, ἀκούσατέ μου, φόβον Κυρίου διδάξω ὑμᾶς. Αὕτη διδασκάλου φωνή· τέκνον γὰρ ὁ μαθητὴς τοῦ διδάσκοντος, πλαττόμενος εἰς ἀρετὴν, καὶ οἷον μορφούμενος. Φόβον δὲ Κυρίου εἶπεν, πρὸς ἀντιδιαστολὴν τοῦ φόβου τοῦ δαίμονος, ὃν ἐκεῖνος ἐμποιεῖ, περὶ οὗ φησιν ἐν ἄλλοις· Ἀπὸ φόβου έχε θροῦ ἐξελοῦ τὴν ψυχήν μου. Τις ἐστιν ἄνθρωπος, ο θέλων ζωήν ; Εἰρηκώς, δεῦτε, οὐ πάντας καλεῖ, ἀλλὰ εἴ τις θέλει ζωήν, οὐ τὴν κοινὴν ταύτην, ἣν καὶ τὰ ἄλογα ζῇ, ἀλλὰ τὴν ὄντως, τὴν ἀΐδιον· ἡ γὰρ παρούσα θάνατος μᾶλλον ἐστι περὶ ἧς ἔλεγεν ὁ ᾿Απόστο λος· Τίς με ρύσεται ἐκ τοῦ σώματος τοῦ θανάτου τούτου; θάνατον τὸ σῶμα καλῶν, ἤτοι τὴν ἐν σώματι ζωήν. Αγαπῶν ἡμέρας ἰδεῖν ἀγαθάς. Οὐ τὰς τοῦ αἰῶνος τούτου · φησὶ γὰρ Ἰακώβ, ὅτι δὲ ἡμέραι • COMMENT. IN PSALMOS. A sunt. Timcte igitur Douninum, quia hujusmodi tt- B C mor inordinatos molus coercet. Confige enim, in- quit, timore two carnes meas. Deinde iufert iucrum, quod ab isto provenit timore, Nam qui Dei timorem taverunt, nunquam a virtutis operatione deficiunt, cogente eos timore. Possumus etiam dicere, quod timentibus Dominum nulla est defectio: quia et veste sacri baptismatis induti sunt, et corpore ac sanguine Domini vescuntur, et telo crucis ar- mati sunt : et denique quia necessariis quibuscun- que rebus fruuntur. Quoniam non est defectio timentibus eum. in sua anima pias- VERS. 11. Divites eguerunt el esurierunt, exqui- rentes autem Dominum non diminuentur omni bono. Cum nullam esse asseveraverit defectio- nem iis qui timent Dominum, nunc sermoni suo fidem facit, docens quomodo hujus sæculi divites sæpius effecti sunt pauperes, et fame vexati. Ter- renæ enim divitiæ fallaces sunt, et sæpe commu- tantur, ac decidunt: contra vero omnes, qui per Dei timorem ac mandatorum observationem Do- minum quærunt, nullis unquam bonis indigebunt, ex iis nimirum quæ reposita sunt diligentibus Dominum. Humanis enim bonis quam maxime indigebunt, cum per arctam aflictionum ac tenia- tionum viam eis incedendum sit. Pertinere etiam videntur hæc verba ad Judæos, qui olim divites fuerunt, civitatum scilicet ac militum copia, insu- per et celeberrimo illo templo, divina lege et con- versatione Dei, ac deinceps his omnibus privatì, pauperes effecti sunt, ea nimirum ratione, quia Dominum Jesum misericordia divitem, et paupe- qui ex gentilus fuerunt, quærentes Dominum, rem effectum propter nos, impudentissime occiderunt: quique esurierunt, postquam verum illum vitæ panem de medio sustulerunt. Fideles autem omnibus bonis etiam atque etiam aucti sunt. VERS. 12. Venite filii, audite me, timorem Domini docebo vos. Est hic quidam, veluti præceptoris, seu doctoris sermo. Solent enim doctores habere di- scipulos aliorum loco, eo quod fngant illos quo- dammodo ac forment ad virtutes [ac pene veluti novi patres eos iterum gererent.] Timorem autem Domini dixit, ad distinctionem timoris dæmonum. alibi scriptum est: A timore inimici eripe Potest etenim et dæmon timorem incutere, de quo animam meam *. D Psal. Lxull, 3. " Rom. vi, 24. VERS. 13. Quis est homo, qui vult vitam ? Now omnes vocat Propheta, tametsi indistincte dixerit, renite, sed eos tantum appellat, qui vitam non hanc communem amant, qua irrationalia omnia vivunt animalia, sed peculiarem quamdam veram atque æternam. Præsens etenim vita mors potius appellandia est. Atque ideo merito Apostolus die é cebat : Quis me liberabit de corpore mortis hujus per mortem ipsum corpus intelligens, vel vitamı potius, quæ est in corpore. Diligens dies videre dies dicit, de quibus bonos. Non hujus sæculi patriarcham Jacob dixisse
12α Let the foot of pride not come to me. That is, ‘pride’, the part standing for the whole. He is saying, may pride not attach itself to me. Through pride he alluded to all evil, for it is the pinnacle and begetter of all evil.
β Καὶ χεὶρ ἁμαρτωλοῦ μὴ σαλεύσαι με.θητε οὖν, διότι ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ δεσμεῖ τὰς ἀτά. στους δρμάς. Καθήλωσον γάρ, φησίν, ἐκ τοῦ φόβου σου τὰς σάρκας μου. Εἶτα ἐπάγει καὶ τὸ ἀπὸ τοῦ φόβου κέρδος. Οτι οὐκ ἔστιν ὑστέρημα τοῖς φοβουμένοις αὐτόν. Οἱ γὰρ τὸν θεῖον φόβον ἐν τῇ ψυχῇ φυτεύ- σαντες, οὐκ ἐλλείπουσιν εἰς ἀρετὴν, τοῦ φόβου τού- τους αναγκάζοντος. Εστι δὲ καὶ ἄλλως εἰπεῖν, ὅτι οὐκ ἔστιν Ελλειμμα τούτοις. Εχουσι γὰρ ἔνδυμα μεν, τὸ θεῖον βάπτισμα τροφὴν δὲ, τὴν τοῦ θείου σώματ τος καὶ αἵματος : ὅπλον δὲ, τὸν τίμιον σταυρὸν, καὶ ἁπλῶς, ὧν χρήζουσιν ἀπολαύουσι. Πλούσιοι ἐπτώχευσαν καὶ ἐπείνασαν· οἱ δὲ ἐκζητοῦντες τὸν Κύριον οὐκ ἐλαττωθήσονται παντὸς ἀγαθοῦ. Εἰπὼν ὅτι οὐκ ἔστιν αὐτοῖς ὑστέ ρημα, πιστοῦται τὸν λόγον ἀποδεικτικῶς· οἱ μὲν γὰρ πλούσιοι τοῦ βίου τούτου, ἐπτώχευσαν πολλάκις, καὶ ἐπείνασαν· εὐμετάπτωτος γὰρ ὁ αἰσθητὸς πλοῦτος, καὶ ἄπιστος. Οἱ δὲ διὰ τοῦ θείου φόβου καὶ τῆς ὁδοῦ τῶν ἐντολῶν ἐκζητοῦντες τὸν Κύριον οὐκ ἐνδεή- σουσι παντὸς ἀγαθοῦ, δηλονότι τοῦ ἀποκειμένου τοῖς εὐηρεστηκόσιν αὐτῷ. Τῶν γὰρ ἀνθρωπίνων ἀγαθῶν καὶ πάνυ ἐνδεήσουσι, διὰ στενῆς καὶ τεθλιμμένης ὁδοῦ βαδίζοντες. Αἰνίττεται δὲ ὁ λόγος καὶ τοὺς Ἰουδαίους, οι πλούσιοι πρότερον ὄντες ἐν πόλεσι, καὶ πλήθει στρατοῦ, καὶ τῷ περιωνύμῳ ναῷ, καὶ τῷ θείῳ νόμῳ, καὶ τῇ πρὸς Θεὸν ὁμιλίᾳ, ἐπτώχευσαν τούτων πάντων, ἐπειδὴ τὸν πλούσιον ἐν ἑλέει, καὶ πτωχὸν δι' ἡμᾶς ἀπέκτειναν ἀνοήτως, καὶ ἐπείνα- σαν, διότι τὸν ἄρτον τῆς ζωῆς ἀνεῖλον· οἱ δὲ ἐκ· ζητοῦντες τὸν Κύριον ἐξ ἐθνῶν αὐξήσουσιν ἔτι καὶ ἔτι. Δεῦτε, τέκνα, ἀκούσατέ μου, φόβον Κυρίου διδάξω ὑμᾶς. Αὕτη διδασκάλου φωνή· τέκνον γὰρ ὁ μαθητὴς τοῦ διδάσκοντος, πλαττόμενος εἰς ἀρετὴν, καὶ οἷον μορφούμενος. Φόβον δὲ Κυρίου εἶπεν, πρὸς ἀντιδιαστολὴν τοῦ φόβου τοῦ δαίμονος, ὃν ἐκεῖνος ἐμποιεῖ, περὶ οὗ φησιν ἐν ἄλλοις· Ἀπὸ φόβου έχε θροῦ ἐξελοῦ τὴν ψυχήν μου. Τις ἐστιν ἄνθρωπος, ο θέλων ζωήν ; Εἰρηκώς, δεῦτε, οὐ πάντας καλεῖ, ἀλλὰ εἴ τις θέλει ζωήν, οὐ τὴν κοινὴν ταύτην, ἣν καὶ τὰ ἄλογα ζῇ, ἀλλὰ τὴν ὄντως, τὴν ἀΐδιον· ἡ γὰρ παρούσα θάνατος μᾶλλον ἐστι περὶ ἧς ἔλεγεν ὁ ᾿Απόστο λος· Τίς με ρύσεται ἐκ τοῦ σώματος τοῦ θανάτου τούτου; θάνατον τὸ σῶμα καλῶν, ἤτοι τὴν ἐν σώματι ζωήν. Αγαπῶν ἡμέρας ἰδεῖν ἀγαθάς. Οὐ τὰς τοῦ αἰῶνος τούτου · φησὶ γὰρ Ἰακώβ, ὅτι δὲ ἡμέραι • COMMENT. IN PSALMOS. A sunt. Timcte igitur Douninum, quia hujusmodi tt- B C mor inordinatos molus coercet. Confige enim, in- quit, timore two carnes meas. Deinde iufert iucrum, quod ab isto provenit timore, Nam qui Dei timorem taverunt, nunquam a virtutis operatione deficiunt, cogente eos timore. Possumus etiam dicere, quod timentibus Dominum nulla est defectio: quia et veste sacri baptismatis induti sunt, et corpore ac sanguine Domini vescuntur, et telo crucis ar- mati sunt : et denique quia necessariis quibuscun- que rebus fruuntur. Quoniam non est defectio timentibus eum. in sua anima pias- VERS. 11. Divites eguerunt el esurierunt, exqui- rentes autem Dominum non diminuentur omni bono. Cum nullam esse asseveraverit defectio- nem iis qui timent Dominum, nunc sermoni suo fidem facit, docens quomodo hujus sæculi divites sæpius effecti sunt pauperes, et fame vexati. Ter- renæ enim divitiæ fallaces sunt, et sæpe commu- tantur, ac decidunt: contra vero omnes, qui per Dei timorem ac mandatorum observationem Do- minum quærunt, nullis unquam bonis indigebunt, ex iis nimirum quæ reposita sunt diligentibus Dominum. Humanis enim bonis quam maxime indigebunt, cum per arctam aflictionum ac tenia- tionum viam eis incedendum sit. Pertinere etiam videntur hæc verba ad Judæos, qui olim divites fuerunt, civitatum scilicet ac militum copia, insu- per et celeberrimo illo templo, divina lege et con- versatione Dei, ac deinceps his omnibus privatì, pauperes effecti sunt, ea nimirum ratione, quia Dominum Jesum misericordia divitem, et paupe- qui ex gentilus fuerunt, quærentes Dominum, rem effectum propter nos, impudentissime occiderunt: quique esurierunt, postquam verum illum vitæ panem de medio sustulerunt. Fideles autem omnibus bonis etiam atque etiam aucti sunt. VERS. 12. Venite filii, audite me, timorem Domini docebo vos. Est hic quidam, veluti præceptoris, seu doctoris sermo. Solent enim doctores habere di- scipulos aliorum loco, eo quod fngant illos quo- dammodo ac forment ad virtutes [ac pene veluti novi patres eos iterum gererent.] Timorem autem Domini dixit, ad distinctionem timoris dæmonum. alibi scriptum est: A timore inimici eripe Potest etenim et dæmon timorem incutere, de quo animam meam *. D Psal. Lxull, 3. " Rom. vi, 24. VERS. 13. Quis est homo, qui vult vitam ? Now omnes vocat Propheta, tametsi indistincte dixerit, renite, sed eos tantum appellat, qui vitam non hanc communem amant, qua irrationalia omnia vivunt animalia, sed peculiarem quamdam veram atque æternam. Præsens etenim vita mors potius appellandia est. Atque ideo merito Apostolus die é cebat : Quis me liberabit de corpore mortis hujus per mortem ipsum corpus intelligens, vel vitamı potius, quæ est in corpore. Diligens dies videre dies dicit, de quibus bonos. Non hujus sæculi patriarcham Jacob dixisse
12β And may a sinner’s hand not rock me.
Τουτέστιν, ἁμαρτωλὸς, ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν κἀνταῦθα. Λέγει δὲ, ἢ τὸν διάβολον, ἢ τὸν Σαοὺλ, ὡς παράνομον, ἢ πάντα πονηρόν. Σαλεῦσαι δὲ, τὸ παρακινῆσαι τῆς ἑδραίας βάσεως τῆς ἐν ἀρετῇ.θητε οὖν, διότι ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ δεσμεῖ τὰς ἀτά. στους δρμάς. Καθήλωσον γάρ, φησίν, ἐκ τοῦ φόβου σου τὰς σάρκας μου. Εἶτα ἐπάγει καὶ τὸ ἀπὸ τοῦ φόβου κέρδος. Οτι οὐκ ἔστιν ὑστέρημα τοῖς φοβουμένοις αὐτόν. Οἱ γὰρ τὸν θεῖον φόβον ἐν τῇ ψυχῇ φυτεύ- σαντες, οὐκ ἐλλείπουσιν εἰς ἀρετὴν, τοῦ φόβου τού- τους αναγκάζοντος. Εστι δὲ καὶ ἄλλως εἰπεῖν, ὅτι οὐκ ἔστιν Ελλειμμα τούτοις. Εχουσι γὰρ ἔνδυμα μεν, τὸ θεῖον βάπτισμα τροφὴν δὲ, τὴν τοῦ θείου σώματ τος καὶ αἵματος : ὅπλον δὲ, τὸν τίμιον σταυρὸν, καὶ ἁπλῶς, ὧν χρήζουσιν ἀπολαύουσι. Πλούσιοι ἐπτώχευσαν καὶ ἐπείνασαν· οἱ δὲ ἐκζητοῦντες τὸν Κύριον οὐκ ἐλαττωθήσονται παντὸς ἀγαθοῦ. Εἰπὼν ὅτι οὐκ ἔστιν αὐτοῖς ὑστέ ρημα, πιστοῦται τὸν λόγον ἀποδεικτικῶς· οἱ μὲν γὰρ πλούσιοι τοῦ βίου τούτου, ἐπτώχευσαν πολλάκις, καὶ ἐπείνασαν· εὐμετάπτωτος γὰρ ὁ αἰσθητὸς πλοῦτος, καὶ ἄπιστος. Οἱ δὲ διὰ τοῦ θείου φόβου καὶ τῆς ὁδοῦ τῶν ἐντολῶν ἐκζητοῦντες τὸν Κύριον οὐκ ἐνδεή- σουσι παντὸς ἀγαθοῦ, δηλονότι τοῦ ἀποκειμένου τοῖς εὐηρεστηκόσιν αὐτῷ. Τῶν γὰρ ἀνθρωπίνων ἀγαθῶν καὶ πάνυ ἐνδεήσουσι, διὰ στενῆς καὶ τεθλιμμένης ὁδοῦ βαδίζοντες. Αἰνίττεται δὲ ὁ λόγος καὶ τοὺς Ἰουδαίους, οι πλούσιοι πρότερον ὄντες ἐν πόλεσι, καὶ πλήθει στρατοῦ, καὶ τῷ περιωνύμῳ ναῷ, καὶ τῷ θείῳ νόμῳ, καὶ τῇ πρὸς Θεὸν ὁμιλίᾳ, ἐπτώχευσαν τούτων πάντων, ἐπειδὴ τὸν πλούσιον ἐν ἑλέει, καὶ πτωχὸν δι' ἡμᾶς ἀπέκτειναν ἀνοήτως, καὶ ἐπείνα- σαν, διότι τὸν ἄρτον τῆς ζωῆς ἀνεῖλον· οἱ δὲ ἐκ· ζητοῦντες τὸν Κύριον ἐξ ἐθνῶν αὐξήσουσιν ἔτι καὶ ἔτι. Δεῦτε, τέκνα, ἀκούσατέ μου, φόβον Κυρίου διδάξω ὑμᾶς. Αὕτη διδασκάλου φωνή· τέκνον γὰρ ὁ μαθητὴς τοῦ διδάσκοντος, πλαττόμενος εἰς ἀρετὴν, καὶ οἷον μορφούμενος. Φόβον δὲ Κυρίου εἶπεν, πρὸς ἀντιδιαστολὴν τοῦ φόβου τοῦ δαίμονος, ὃν ἐκεῖνος ἐμποιεῖ, περὶ οὗ φησιν ἐν ἄλλοις· Ἀπὸ φόβου έχε θροῦ ἐξελοῦ τὴν ψυχήν μου. Τις ἐστιν ἄνθρωπος, ο θέλων ζωήν ; Εἰρηκώς, δεῦτε, οὐ πάντας καλεῖ, ἀλλὰ εἴ τις θέλει ζωήν, οὐ τὴν κοινὴν ταύτην, ἣν καὶ τὰ ἄλογα ζῇ, ἀλλὰ τὴν ὄντως, τὴν ἀΐδιον· ἡ γὰρ παρούσα θάνατος μᾶλλον ἐστι περὶ ἧς ἔλεγεν ὁ ᾿Απόστο λος· Τίς με ρύσεται ἐκ τοῦ σώματος τοῦ θανάτου τούτου; θάνατον τὸ σῶμα καλῶν, ἤτοι τὴν ἐν σώματι ζωήν. Αγαπῶν ἡμέρας ἰδεῖν ἀγαθάς. Οὐ τὰς τοῦ αἰῶνος τούτου · φησὶ γὰρ Ἰακώβ, ὅτι δὲ ἡμέραι • COMMENT. IN PSALMOS. A sunt. Timcte igitur Douninum, quia hujusmodi tt- B C mor inordinatos molus coercet. Confige enim, in- quit, timore two carnes meas. Deinde iufert iucrum, quod ab isto provenit timore, Nam qui Dei timorem taverunt, nunquam a virtutis operatione deficiunt, cogente eos timore. Possumus etiam dicere, quod timentibus Dominum nulla est defectio: quia et veste sacri baptismatis induti sunt, et corpore ac sanguine Domini vescuntur, et telo crucis ar- mati sunt : et denique quia necessariis quibuscun- que rebus fruuntur. Quoniam non est defectio timentibus eum. in sua anima pias- VERS. 11. Divites eguerunt el esurierunt, exqui- rentes autem Dominum non diminuentur omni bono. Cum nullam esse asseveraverit defectio- nem iis qui timent Dominum, nunc sermoni suo fidem facit, docens quomodo hujus sæculi divites sæpius effecti sunt pauperes, et fame vexati. Ter- renæ enim divitiæ fallaces sunt, et sæpe commu- tantur, ac decidunt: contra vero omnes, qui per Dei timorem ac mandatorum observationem Do- minum quærunt, nullis unquam bonis indigebunt, ex iis nimirum quæ reposita sunt diligentibus Dominum. Humanis enim bonis quam maxime indigebunt, cum per arctam aflictionum ac tenia- tionum viam eis incedendum sit. Pertinere etiam videntur hæc verba ad Judæos, qui olim divites fuerunt, civitatum scilicet ac militum copia, insu- per et celeberrimo illo templo, divina lege et con- versatione Dei, ac deinceps his omnibus privatì, pauperes effecti sunt, ea nimirum ratione, quia Dominum Jesum misericordia divitem, et paupe- qui ex gentilus fuerunt, quærentes Dominum, rem effectum propter nos, impudentissime occiderunt: quique esurierunt, postquam verum illum vitæ panem de medio sustulerunt. Fideles autem omnibus bonis etiam atque etiam aucti sunt. VERS. 12. Venite filii, audite me, timorem Domini docebo vos. Est hic quidam, veluti præceptoris, seu doctoris sermo. Solent enim doctores habere di- scipulos aliorum loco, eo quod fngant illos quo- dammodo ac forment ad virtutes [ac pene veluti novi patres eos iterum gererent.] Timorem autem Domini dixit, ad distinctionem timoris dæmonum. alibi scriptum est: A timore inimici eripe Potest etenim et dæmon timorem incutere, de quo animam meam *. D Psal. Lxull, 3. " Rom. vi, 24. VERS. 13. Quis est homo, qui vult vitam ? Now omnes vocat Propheta, tametsi indistincte dixerit, renite, sed eos tantum appellat, qui vitam non hanc communem amant, qua irrationalia omnia vivunt animalia, sed peculiarem quamdam veram atque æternam. Præsens etenim vita mors potius appellandia est. Atque ideo merito Apostolus die é cebat : Quis me liberabit de corpore mortis hujus per mortem ipsum corpus intelligens, vel vitamı potius, quæ est in corpore. Diligens dies videre dies dicit, de quibus bonos. Non hujus sæculi patriarcham Jacob dixisse
That is, ‘a sinner’, the part here also standing for the whole. He is speaking either of the devil or of Saul, as a law-breaker, or of every wicked person. To rock is to move away from the firm foundation in virtue.
α Ἐκεῖ ἔπεσον πάντες οἱ ἐργαζόμενοι τὴν ἀνομίαν. Tὸ, ἐκεῖ, ἀντὶ τοῦ, ἐν ἐκείνῳ τῷ τόπῳ, ἢ τῷ καιρῷ τῷ ὡρισμένῳ παρὰ Θεοῦ. Οὐκ εἶπε δὲ, πεσοῦνται, ἀλλ’ ἔπεσον, οἷα τοῖς προφητικοῖς ὀφθαλμοῖς ἰδὼν τὴν πτῶσιν αὐτῶν· λέγει δὲ | Σαούλ τε καὶ τοὺς περὶ Σαοὺλ, καὶ εἴ τις πονηρός.θητε οὖν, διότι ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ δεσμεῖ τὰς ἀτά. στους δρμάς. Καθήλωσον γάρ, φησίν, ἐκ τοῦ φόβου σου τὰς σάρκας μου. Εἶτα ἐπάγει καὶ τὸ ἀπὸ τοῦ φόβου κέρδος. Οτι οὐκ ἔστιν ὑστέρημα τοῖς φοβουμένοις αὐτόν. Οἱ γὰρ τὸν θεῖον φόβον ἐν τῇ ψυχῇ φυτεύ- σαντες, οὐκ ἐλλείπουσιν εἰς ἀρετὴν, τοῦ φόβου τού- τους αναγκάζοντος. Εστι δὲ καὶ ἄλλως εἰπεῖν, ὅτι οὐκ ἔστιν Ελλειμμα τούτοις. Εχουσι γὰρ ἔνδυμα μεν, τὸ θεῖον βάπτισμα τροφὴν δὲ, τὴν τοῦ θείου σώματ τος καὶ αἵματος : ὅπλον δὲ, τὸν τίμιον σταυρὸν, καὶ ἁπλῶς, ὧν χρήζουσιν ἀπολαύουσι. Πλούσιοι ἐπτώχευσαν καὶ ἐπείνασαν· οἱ δὲ ἐκζητοῦντες τὸν Κύριον οὐκ ἐλαττωθήσονται παντὸς ἀγαθοῦ. Εἰπὼν ὅτι οὐκ ἔστιν αὐτοῖς ὑστέ ρημα, πιστοῦται τὸν λόγον ἀποδεικτικῶς· οἱ μὲν γὰρ πλούσιοι τοῦ βίου τούτου, ἐπτώχευσαν πολλάκις, καὶ ἐπείνασαν· εὐμετάπτωτος γὰρ ὁ αἰσθητὸς πλοῦτος, καὶ ἄπιστος. Οἱ δὲ διὰ τοῦ θείου φόβου καὶ τῆς ὁδοῦ τῶν ἐντολῶν ἐκζητοῦντες τὸν Κύριον οὐκ ἐνδεή- σουσι παντὸς ἀγαθοῦ, δηλονότι τοῦ ἀποκειμένου τοῖς εὐηρεστηκόσιν αὐτῷ. Τῶν γὰρ ἀνθρωπίνων ἀγαθῶν καὶ πάνυ ἐνδεήσουσι, διὰ στενῆς καὶ τεθλιμμένης ὁδοῦ βαδίζοντες. Αἰνίττεται δὲ ὁ λόγος καὶ τοὺς Ἰουδαίους, οι πλούσιοι πρότερον ὄντες ἐν πόλεσι, καὶ πλήθει στρατοῦ, καὶ τῷ περιωνύμῳ ναῷ, καὶ τῷ θείῳ νόμῳ, καὶ τῇ πρὸς Θεὸν ὁμιλίᾳ, ἐπτώχευσαν τούτων πάντων, ἐπειδὴ τὸν πλούσιον ἐν ἑλέει, καὶ πτωχὸν δι' ἡμᾶς ἀπέκτειναν ἀνοήτως, καὶ ἐπείνα- σαν, διότι τὸν ἄρτον τῆς ζωῆς ἀνεῖλον· οἱ δὲ ἐκ· ζητοῦντες τὸν Κύριον ἐξ ἐθνῶν αὐξήσουσιν ἔτι καὶ ἔτι. Δεῦτε, τέκνα, ἀκούσατέ μου, φόβον Κυρίου διδάξω ὑμᾶς. Αὕτη διδασκάλου φωνή· τέκνον γὰρ ὁ μαθητὴς τοῦ διδάσκοντος, πλαττόμενος εἰς ἀρετὴν, καὶ οἷον μορφούμενος. Φόβον δὲ Κυρίου εἶπεν, πρὸς ἀντιδιαστολὴν τοῦ φόβου τοῦ δαίμονος, ὃν ἐκεῖνος ἐμποιεῖ, περὶ οὗ φησιν ἐν ἄλλοις· Ἀπὸ φόβου έχε θροῦ ἐξελοῦ τὴν ψυχήν μου. Τις ἐστιν ἄνθρωπος, ο θέλων ζωήν ; Εἰρηκώς, δεῦτε, οὐ πάντας καλεῖ, ἀλλὰ εἴ τις θέλει ζωήν, οὐ τὴν κοινὴν ταύτην, ἣν καὶ τὰ ἄλογα ζῇ, ἀλλὰ τὴν ὄντως, τὴν ἀΐδιον· ἡ γὰρ παρούσα θάνατος μᾶλλον ἐστι περὶ ἧς ἔλεγεν ὁ ᾿Απόστο λος· Τίς με ρύσεται ἐκ τοῦ σώματος τοῦ θανάτου τούτου; θάνατον τὸ σῶμα καλῶν, ἤτοι τὴν ἐν σώματι ζωήν. Αγαπῶν ἡμέρας ἰδεῖν ἀγαθάς. Οὐ τὰς τοῦ αἰῶνος τούτου · φησὶ γὰρ Ἰακώβ, ὅτι δὲ ἡμέραι • COMMENT. IN PSALMOS. A sunt. Timcte igitur Douninum, quia hujusmodi tt- B C mor inordinatos molus coercet. Confige enim, in- quit, timore two carnes meas. Deinde iufert iucrum, quod ab isto provenit timore, Nam qui Dei timorem taverunt, nunquam a virtutis operatione deficiunt, cogente eos timore. Possumus etiam dicere, quod timentibus Dominum nulla est defectio: quia et veste sacri baptismatis induti sunt, et corpore ac sanguine Domini vescuntur, et telo crucis ar- mati sunt : et denique quia necessariis quibuscun- que rebus fruuntur. Quoniam non est defectio timentibus eum. in sua anima pias- VERS. 11. Divites eguerunt el esurierunt, exqui- rentes autem Dominum non diminuentur omni bono. Cum nullam esse asseveraverit defectio- nem iis qui timent Dominum, nunc sermoni suo fidem facit, docens quomodo hujus sæculi divites sæpius effecti sunt pauperes, et fame vexati. Ter- renæ enim divitiæ fallaces sunt, et sæpe commu- tantur, ac decidunt: contra vero omnes, qui per Dei timorem ac mandatorum observationem Do- minum quærunt, nullis unquam bonis indigebunt, ex iis nimirum quæ reposita sunt diligentibus Dominum. Humanis enim bonis quam maxime indigebunt, cum per arctam aflictionum ac tenia- tionum viam eis incedendum sit. Pertinere etiam videntur hæc verba ad Judæos, qui olim divites fuerunt, civitatum scilicet ac militum copia, insu- per et celeberrimo illo templo, divina lege et con- versatione Dei, ac deinceps his omnibus privatì, pauperes effecti sunt, ea nimirum ratione, quia Dominum Jesum misericordia divitem, et paupe- qui ex gentilus fuerunt, quærentes Dominum, rem effectum propter nos, impudentissime occiderunt: quique esurierunt, postquam verum illum vitæ panem de medio sustulerunt. Fideles autem omnibus bonis etiam atque etiam aucti sunt. VERS. 12. Venite filii, audite me, timorem Domini docebo vos. Est hic quidam, veluti præceptoris, seu doctoris sermo. Solent enim doctores habere di- scipulos aliorum loco, eo quod fngant illos quo- dammodo ac forment ad virtutes [ac pene veluti novi patres eos iterum gererent.] Timorem autem Domini dixit, ad distinctionem timoris dæmonum. alibi scriptum est: A timore inimici eripe Potest etenim et dæmon timorem incutere, de quo animam meam *. D Psal. Lxull, 3. " Rom. vi, 24. VERS. 13. Quis est homo, qui vult vitam ? Now omnes vocat Propheta, tametsi indistincte dixerit, renite, sed eos tantum appellat, qui vitam non hanc communem amant, qua irrationalia omnia vivunt animalia, sed peculiarem quamdam veram atque æternam. Præsens etenim vita mors potius appellandia est. Atque ideo merito Apostolus die é cebat : Quis me liberabit de corpore mortis hujus per mortem ipsum corpus intelligens, vel vitamı potius, quæ est in corpore. Diligens dies videre dies dicit, de quibus bonos. Non hujus sæculi patriarcham Jacob dixisse
13α There all the workers of lawlessness have fallen. ‘There’ in the sense of in that place or at the time ordained by God. He did not say ‘they will fall’, but ‘they have fallen’, as seeing their fall with his prophetic eyes. He is speaking of Saul and those around Saul and of anyone who is wicked.
PG 128:413β Ἐξώσθησαν καὶ οὐ μὴ δύνωνται στῆναι. Ἐξώσθησαν ἤδη τῆς παρὰ Θεοῦ βοηθείας διὰ τὴν κακίαν αὐτῶν, καὶ λοιπὸν οὐ δυνήσονται στερεωθῆναι εἰς τὸ ζῆσαι.ἁπλῶς ζητήσῃς αὐτὴν, ἀλλὰ μετὰ σπουδῆς. Τοῦτο Α γὰρ νῦν ἐμφαίνει τὸ, δίωξον, ἤτοι καταδίωξαν, κατ' ἔχνος αὐτῆς τρέχων, ὥστε φθάσαι καὶ καταλαβείν αὐτήν. Οφθαλμοί Κυρίου ἐπὶ δικαίους, καὶ ᾧτα αὐτοῦ εἰς δέησιν αὐτῶν. ὑφθαλμοὶ μὲν Κυρίου, ἡ ἐπου πτικὴ αὐτοῦ δύναμις· ὦτα δὲ, ἡ ἀκουστική. Λέγει τοίνυν, ὅτι ὁ Θεὸς διὰ παντὸς ἐφορᾷ τους δικαίους, ἐπευφραινόμενος ταῖς πράξεσιν αὐτῶν· καὶ εἰσακούει τῆς δεήσεως τούτων, ὡς ἀξίας εἰσακούεσθαι. Δι- καίους δὲ νῦν καλεῖ τοὺς ἐναρέτους. Πρόσωπον δὲ Κυρίου ἐπὶ ποιοῦντας κακά, τοῦ ἐξολοθρεῦσαι ἐκ γῆς τὸ μνημόσυνον αὐτῶν. Ορᾷ, φησὶ, καὶ τοὺς τὰ πονηρὰ πράσσοντας, ἀλλ᾽ οὐ καθάπερ τοὺς δικαίους. Ἐκείνους μὲν γὰρ, ὥστε Β φυλάττειν· τούτους δὲ, ὥστε δίκας εισπράττεσθαι. Καὶ μέντοι πᾶς τοιοῦτος, καιροῦ καλοῦντος, ἀπόλ- λυται ἐκ γῆς, εἴτε ταύτης, εἴτε των σωζομένων Φοβηθήτωσαν τοίνυν πάντες οἱ ἁμαρτωλοὶ, ὡς οὐ λανθάνοντες ἐν οἷς πράττουσιν. "Η πρόσωπον Κυ- ρίου λέγει τὴν ἐν τῇ μελλούσῃ κρίσει επιφάνειαν ὐτοῦ, ὅτε πικρὸν αὐτοῖς ἐμβλέψει καὶ αὐστηρόν. Εκέκραξαν οἱ δίκαιοι, καὶ ὁ Κύριος εισήκου σεν αὐτῶν, καὶ ἐκ πασῶν τῶν θλίψεων αὐτῶν ἐῤῥύσατο αὐτούς. Ο μὴ περὶ χαμαιζήλων καὶ γημένων αιτούμενος, ἀλλὰ μεγάλων καὶ οὐρανίων, εἰ καὶ σιγῇ τῇ γλώσσῃ, ἀλλά γε τῷ νῷ κράζει τρατ νῶς, καὶ ἡ κραυγὴ αὐτοῦ φθάνει μέχρι τῶν ἀκοῶν τοῦ Θεοῦ. Ἔνθεν τοι καὶ εἰσακούεται, καὶ βύεται πάτης θλίψεω; τοῦτο μὲν, ἀπαλλαττόμενος αὐτῆς, τοῦτο δὲ νικῶν τῇ καρτερίᾳ τὴν ἐπίθεσιν αὐτῆς. Η καὶ τοῦτο λύτρωσις ἐστιν, ὡς ἐν ἄλλοις εἰρή χαμεν Εγγὺς Κύριος τοῖς συντετριμμένοις τὴν καρ δίαν. Ὁ μὲν Θεὸς δι᾿ ἀγαθότητος πᾶσιν ἐγγύς ἐστι, φησί γάρ' Θεὸς ἐγγίζων ἐγώ εἰμι· ἡμεῖς δὲ διὰ μοχθηρίαν μακρὰν αὐτοῦ γινόμεθα· φησί γάρ Ιδού οι μακρύνοντες ἑαυτοὺς ἀπὸ σοῦ ἀπολοῦν ται. Συντετριμμένοι δὲ τὴν καρδίαν, οἱ κατανενυγ- μένοι ἐπὶ τοῖς ἑαυτῶν ἁμαρτήμασι. Σφόδρα γάρ συντρίβει τὸ φρόνημα ή κατάνυξις. Καὶ τοὺς ταπεινοὺς τῷ πνεύματι σώσει. Προη- γεῖται μὲν ἡ κατάνυξις· ἔπεται δὲ ἡ ταπείνωσις. Τῷ πνεύματι δὲ ταπεινούς, ήτοι τῇ ψυχῇ, καὶ μὴ τῷ σώματι, ὅ ἐστι τῷ σχήματι, μηδὲ τῷ λόγῳ, μηδὲ ἐξ ἀνάγκης τινός. Πολλαὶ αἱ θλίψεις τῶν δικαίων, καὶ ἐκ πασῶν αὐτῶν ῥύσεται αὐτοὺς ὁ Κύριος. Συγχωρεῖ μὲν γὰρ ὁ Κύριος κατελθεῖν αὐτοὺς εἰς τὸ τῆς ἀρετῆς γυμνάσιον· οὐκ ἐν δὲ τῶν πόνων ἡττᾶσθαι, ὅπερ ἐστὶ νίκη, καθὼς προείρηται. Διά φησιν· Επ τῷ κόσμῳ θλίψιν ἔξετε· ἀλλὰ θαρσεῖτε· καὶ ὅσα ὁ * με είνα COMMENT. IN PSALMOS. 39v igitur simplicitera nobis quaerenda est pax, sed Jerem. xx111, 23. "Psal. Lxxii, 27. cum studia, yt docet nos Propheta hoc in loco, dum ait : Persequere eam. Ac si diceret : Per illius vestigia vobis currendum est, ut præyenjentes cam comprehendatis. VERS. 16, Oculi Domini super justos, et aures ejus in preces eorum. Per oculos et aures Dumini, vi. dendi alque audiendi potentias in eo intellige, Deus, inquit, semper videt juatos, et illorum aclionibus delectatur, el preces exaudit, utpote εταudiri dignas. Per juglas autem hoc in loco vires intelligit omni præditos virtute. co VERS. 17. Vultus quiem Domini super facienleh mala, perdat de terra memoriam eorum. Videt, inquit, Donimus eus etiam qui prava opera faciunt, verum non eodem modo quo juglas ; istos quidem videt ut custodiat, illos autem ut perdal, yt pas demuet, ut papas ab eis exigat, Pravus enim quilibet statuto a Deo tempore perit de terra, hanc mundi terram intelligas, sive terram eorum, qui salvaptur. Tiiueant igitur opus peccatores, cum eorum delicta Deum minime lateant, Poles etiam per vultum Dowjui intelligere advenum ejus, in futuro judicio, quando severo ac acerbe vultu eos aspicięt. Vers. 18. Clamaverunt justi, et Dominusexaudirit eos, et ex omnibus tribulationibus eorum liberavil eos, Qui terrena atque humilia votis non expetunt, sed cœlestia aç sublimia, tametsi liugua sileant, mente tamen ac spiritu palam clamant, et eorum clamor C quam facillime pervenit ad aures Domini : unde etiam exaudiuntur, et ab omni eripiuntur teukalio ne ac miseria, vel quia ab omni adversitate a Deo liberantur, vel quia fortitudine atque constantia omnem amiętiquis impetum superant ; quæ res etiam liberatio dicitur, ut aliis in locis declaravir VERS, 19, Pṛope est Dominus amnikus contritis corde. Deus quidem ob summam ejus benignitatem omnibys prope est. Ait enim per prophetam : Deus appropinquqns ego IMI ". Verum nos aceleri- bus nostris longe ab eo discedimus, Ecce enim, inquit alibi Propheta, ii qui elangant seipsos a te, peribunt s. Contritos autern corde eos appellat, p qui de propriis peccalis compuncti sunt, Compun- ctio enim superbiam ac fastum maxime copterit, Et humiles spiritu salvabit, Præcedit enim com- punctio, et subsequitur humiliatio. Humilem autem spiritu dixit, hoc est, animo. Nam corpore tantum aut gestu, seu verbis, aut alia quavis necessitate humiles, Deo grati non sunt. VERS. 20. Multæ tribulationes justorum, at de omnibus his liberabit eas Dominus, Permittit quidem eas Dominus in virtutis gymnasium descenderu, sed non sinit superari a laboribus : quod tamen et victoria reputatur, ut prædiximus [ et illorum laudi ascribitur]. Atque ideo alibi dicit Dominus : In
13β They have been thrust out and will in no way be able to stand. They have already been thrust out from God’s help on account of their wickedness and henceforth will not be able to establish themselves to live.
PG 128:45436 λϛ΄
PG 128:413α Ψαλμὸς τῷ Δαυίδ. Νουθεσίας ὁ ψαλμὸς οὗτος περιέχει, παραινῶν παντὶ μακροθύμως τὰ συμπίπτοντα φέρειν, καὶ μὴ προσέχειν ταῖς εὐημερίαις τῶν πονηρῶν.ἁπλῶς ζητήσῃς αὐτὴν, ἀλλὰ μετὰ σπουδῆς. Τοῦτο Α γὰρ νῦν ἐμφαίνει τὸ, δίωξον, ἤτοι καταδίωξαν, κατ' ἔχνος αὐτῆς τρέχων, ὥστε φθάσαι καὶ καταλαβείν αὐτήν. Οφθαλμοί Κυρίου ἐπὶ δικαίους, καὶ ᾧτα αὐτοῦ εἰς δέησιν αὐτῶν. ὑφθαλμοὶ μὲν Κυρίου, ἡ ἐπου πτικὴ αὐτοῦ δύναμις· ὦτα δὲ, ἡ ἀκουστική. Λέγει τοίνυν, ὅτι ὁ Θεὸς διὰ παντὸς ἐφορᾷ τους δικαίους, ἐπευφραινόμενος ταῖς πράξεσιν αὐτῶν· καὶ εἰσακούει τῆς δεήσεως τούτων, ὡς ἀξίας εἰσακούεσθαι. Δι- καίους δὲ νῦν καλεῖ τοὺς ἐναρέτους. Πρόσωπον δὲ Κυρίου ἐπὶ ποιοῦντας κακά, τοῦ ἐξολοθρεῦσαι ἐκ γῆς τὸ μνημόσυνον αὐτῶν. Ορᾷ, φησὶ, καὶ τοὺς τὰ πονηρὰ πράσσοντας, ἀλλ᾽ οὐ καθάπερ τοὺς δικαίους. Ἐκείνους μὲν γὰρ, ὥστε Β φυλάττειν· τούτους δὲ, ὥστε δίκας εισπράττεσθαι. Καὶ μέντοι πᾶς τοιοῦτος, καιροῦ καλοῦντος, ἀπόλ- λυται ἐκ γῆς, εἴτε ταύτης, εἴτε των σωζομένων Φοβηθήτωσαν τοίνυν πάντες οἱ ἁμαρτωλοὶ, ὡς οὐ λανθάνοντες ἐν οἷς πράττουσιν. "Η πρόσωπον Κυ- ρίου λέγει τὴν ἐν τῇ μελλούσῃ κρίσει επιφάνειαν ὐτοῦ, ὅτε πικρὸν αὐτοῖς ἐμβλέψει καὶ αὐστηρόν. Εκέκραξαν οἱ δίκαιοι, καὶ ὁ Κύριος εισήκου σεν αὐτῶν, καὶ ἐκ πασῶν τῶν θλίψεων αὐτῶν ἐῤῥύσατο αὐτούς. Ο μὴ περὶ χαμαιζήλων καὶ γημένων αιτούμενος, ἀλλὰ μεγάλων καὶ οὐρανίων, εἰ καὶ σιγῇ τῇ γλώσσῃ, ἀλλά γε τῷ νῷ κράζει τρατ νῶς, καὶ ἡ κραυγὴ αὐτοῦ φθάνει μέχρι τῶν ἀκοῶν τοῦ Θεοῦ. Ἔνθεν τοι καὶ εἰσακούεται, καὶ βύεται πάτης θλίψεω; τοῦτο μὲν, ἀπαλλαττόμενος αὐτῆς, τοῦτο δὲ νικῶν τῇ καρτερίᾳ τὴν ἐπίθεσιν αὐτῆς. Η καὶ τοῦτο λύτρωσις ἐστιν, ὡς ἐν ἄλλοις εἰρή χαμεν Εγγὺς Κύριος τοῖς συντετριμμένοις τὴν καρ δίαν. Ὁ μὲν Θεὸς δι᾿ ἀγαθότητος πᾶσιν ἐγγύς ἐστι, φησί γάρ' Θεὸς ἐγγίζων ἐγώ εἰμι· ἡμεῖς δὲ διὰ μοχθηρίαν μακρὰν αὐτοῦ γινόμεθα· φησί γάρ Ιδού οι μακρύνοντες ἑαυτοὺς ἀπὸ σοῦ ἀπολοῦν ται. Συντετριμμένοι δὲ τὴν καρδίαν, οἱ κατανενυγ- μένοι ἐπὶ τοῖς ἑαυτῶν ἁμαρτήμασι. Σφόδρα γάρ συντρίβει τὸ φρόνημα ή κατάνυξις. Καὶ τοὺς ταπεινοὺς τῷ πνεύματι σώσει. Προη- γεῖται μὲν ἡ κατάνυξις· ἔπεται δὲ ἡ ταπείνωσις. Τῷ πνεύματι δὲ ταπεινούς, ήτοι τῇ ψυχῇ, καὶ μὴ τῷ σώματι, ὅ ἐστι τῷ σχήματι, μηδὲ τῷ λόγῳ, μηδὲ ἐξ ἀνάγκης τινός. Πολλαὶ αἱ θλίψεις τῶν δικαίων, καὶ ἐκ πασῶν αὐτῶν ῥύσεται αὐτοὺς ὁ Κύριος. Συγχωρεῖ μὲν γὰρ ὁ Κύριος κατελθεῖν αὐτοὺς εἰς τὸ τῆς ἀρετῆς γυμνάσιον· οὐκ ἐν δὲ τῶν πόνων ἡττᾶσθαι, ὅπερ ἐστὶ νίκη, καθὼς προείρηται. Διά φησιν· Επ τῷ κόσμῳ θλίψιν ἔξετε· ἀλλὰ θαρσεῖτε· καὶ ὅσα ὁ * με είνα COMMENT. IN PSALMOS. 39v igitur simplicitera nobis quaerenda est pax, sed Jerem. xx111, 23. "Psal. Lxxii, 27. cum studia, yt docet nos Propheta hoc in loco, dum ait : Persequere eam. Ac si diceret : Per illius vestigia vobis currendum est, ut præyenjentes cam comprehendatis. VERS. 16, Oculi Domini super justos, et aures ejus in preces eorum. Per oculos et aures Dumini, vi. dendi alque audiendi potentias in eo intellige, Deus, inquit, semper videt juatos, et illorum aclionibus delectatur, el preces exaudit, utpote εταudiri dignas. Per juglas autem hoc in loco vires intelligit omni præditos virtute. co VERS. 17. Vultus quiem Domini super facienleh mala, perdat de terra memoriam eorum. Videt, inquit, Donimus eus etiam qui prava opera faciunt, verum non eodem modo quo juglas ; istos quidem videt ut custodiat, illos autem ut perdal, yt pas demuet, ut papas ab eis exigat, Pravus enim quilibet statuto a Deo tempore perit de terra, hanc mundi terram intelligas, sive terram eorum, qui salvaptur. Tiiueant igitur opus peccatores, cum eorum delicta Deum minime lateant, Poles etiam per vultum Dowjui intelligere advenum ejus, in futuro judicio, quando severo ac acerbe vultu eos aspicięt. Vers. 18. Clamaverunt justi, et Dominusexaudirit eos, et ex omnibus tribulationibus eorum liberavil eos, Qui terrena atque humilia votis non expetunt, sed cœlestia aç sublimia, tametsi liugua sileant, mente tamen ac spiritu palam clamant, et eorum clamor C quam facillime pervenit ad aures Domini : unde etiam exaudiuntur, et ab omni eripiuntur teukalio ne ac miseria, vel quia ab omni adversitate a Deo liberantur, vel quia fortitudine atque constantia omnem amiętiquis impetum superant ; quæ res etiam liberatio dicitur, ut aliis in locis declaravir VERS, 19, Pṛope est Dominus amnikus contritis corde. Deus quidem ob summam ejus benignitatem omnibys prope est. Ait enim per prophetam : Deus appropinquqns ego IMI ". Verum nos aceleri- bus nostris longe ab eo discedimus, Ecce enim, inquit alibi Propheta, ii qui elangant seipsos a te, peribunt s. Contritos autern corde eos appellat, p qui de propriis peccalis compuncti sunt, Compun- ctio enim superbiam ac fastum maxime copterit, Et humiles spiritu salvabit, Præcedit enim com- punctio, et subsequitur humiliatio. Humilem autem spiritu dixit, hoc est, animo. Nam corpore tantum aut gestu, seu verbis, aut alia quavis necessitate humiles, Deo grati non sunt. VERS. 20. Multæ tribulationes justorum, at de omnibus his liberabit eas Dominus, Permittit quidem eas Dominus in virtutis gymnasium descenderu, sed non sinit superari a laboribus : quod tamen et victoria reputatur, ut prædiximus [ et illorum laudi ascribitur]. Atque ideo alibi dicit Dominus : In
1α A psalm belonging to David. This psalm contains admonitions, exhorting to endure the things that befall with forbear- ance in everything and not to pay attention to the prosperity of the wicked.
β Μὴ παραζήλου ἐν πονηρευομένοις. Ἔστι μὲν εἰπεῖν παραζήλωσιν, τὴν μίμησιν, οἷον, μὴ μιμοῦ τοὺς πονηρευομένους, εἰ εὐπραγοῦσιν. Ἔστι δὲ εἰπεῖν καὶ τὸν ἐρεθισμὸν, οἷον, μὴ ἐρεθίζου πρὸς λύπην, τοὺς πονηροὺς βλέπων εὐροοῦντας. Ἡ δὲ σύνταξις ἀδιαφόρως κεῖται, καθ’ Ἑβραϊκὸν ἰδίωμα.ἁπλῶς ζητήσῃς αὐτὴν, ἀλλὰ μετὰ σπουδῆς. Τοῦτο Α γὰρ νῦν ἐμφαίνει τὸ, δίωξον, ἤτοι καταδίωξαν, κατ' ἔχνος αὐτῆς τρέχων, ὥστε φθάσαι καὶ καταλαβείν αὐτήν. Οφθαλμοί Κυρίου ἐπὶ δικαίους, καὶ ᾧτα αὐτοῦ εἰς δέησιν αὐτῶν. ὑφθαλμοὶ μὲν Κυρίου, ἡ ἐπου πτικὴ αὐτοῦ δύναμις· ὦτα δὲ, ἡ ἀκουστική. Λέγει τοίνυν, ὅτι ὁ Θεὸς διὰ παντὸς ἐφορᾷ τους δικαίους, ἐπευφραινόμενος ταῖς πράξεσιν αὐτῶν· καὶ εἰσακούει τῆς δεήσεως τούτων, ὡς ἀξίας εἰσακούεσθαι. Δι- καίους δὲ νῦν καλεῖ τοὺς ἐναρέτους. Πρόσωπον δὲ Κυρίου ἐπὶ ποιοῦντας κακά, τοῦ ἐξολοθρεῦσαι ἐκ γῆς τὸ μνημόσυνον αὐτῶν. Ορᾷ, φησὶ, καὶ τοὺς τὰ πονηρὰ πράσσοντας, ἀλλ᾽ οὐ καθάπερ τοὺς δικαίους. Ἐκείνους μὲν γὰρ, ὥστε Β φυλάττειν· τούτους δὲ, ὥστε δίκας εισπράττεσθαι. Καὶ μέντοι πᾶς τοιοῦτος, καιροῦ καλοῦντος, ἀπόλ- λυται ἐκ γῆς, εἴτε ταύτης, εἴτε των σωζομένων Φοβηθήτωσαν τοίνυν πάντες οἱ ἁμαρτωλοὶ, ὡς οὐ λανθάνοντες ἐν οἷς πράττουσιν. "Η πρόσωπον Κυ- ρίου λέγει τὴν ἐν τῇ μελλούσῃ κρίσει επιφάνειαν ὐτοῦ, ὅτε πικρὸν αὐτοῖς ἐμβλέψει καὶ αὐστηρόν. Εκέκραξαν οἱ δίκαιοι, καὶ ὁ Κύριος εισήκου σεν αὐτῶν, καὶ ἐκ πασῶν τῶν θλίψεων αὐτῶν ἐῤῥύσατο αὐτούς. Ο μὴ περὶ χαμαιζήλων καὶ γημένων αιτούμενος, ἀλλὰ μεγάλων καὶ οὐρανίων, εἰ καὶ σιγῇ τῇ γλώσσῃ, ἀλλά γε τῷ νῷ κράζει τρατ νῶς, καὶ ἡ κραυγὴ αὐτοῦ φθάνει μέχρι τῶν ἀκοῶν τοῦ Θεοῦ. Ἔνθεν τοι καὶ εἰσακούεται, καὶ βύεται πάτης θλίψεω; τοῦτο μὲν, ἀπαλλαττόμενος αὐτῆς, τοῦτο δὲ νικῶν τῇ καρτερίᾳ τὴν ἐπίθεσιν αὐτῆς. Η καὶ τοῦτο λύτρωσις ἐστιν, ὡς ἐν ἄλλοις εἰρή χαμεν Εγγὺς Κύριος τοῖς συντετριμμένοις τὴν καρ δίαν. Ὁ μὲν Θεὸς δι᾿ ἀγαθότητος πᾶσιν ἐγγύς ἐστι, φησί γάρ' Θεὸς ἐγγίζων ἐγώ εἰμι· ἡμεῖς δὲ διὰ μοχθηρίαν μακρὰν αὐτοῦ γινόμεθα· φησί γάρ Ιδού οι μακρύνοντες ἑαυτοὺς ἀπὸ σοῦ ἀπολοῦν ται. Συντετριμμένοι δὲ τὴν καρδίαν, οἱ κατανενυγ- μένοι ἐπὶ τοῖς ἑαυτῶν ἁμαρτήμασι. Σφόδρα γάρ συντρίβει τὸ φρόνημα ή κατάνυξις. Καὶ τοὺς ταπεινοὺς τῷ πνεύματι σώσει. Προη- γεῖται μὲν ἡ κατάνυξις· ἔπεται δὲ ἡ ταπείνωσις. Τῷ πνεύματι δὲ ταπεινούς, ήτοι τῇ ψυχῇ, καὶ μὴ τῷ σώματι, ὅ ἐστι τῷ σχήματι, μηδὲ τῷ λόγῳ, μηδὲ ἐξ ἀνάγκης τινός. Πολλαὶ αἱ θλίψεις τῶν δικαίων, καὶ ἐκ πασῶν αὐτῶν ῥύσεται αὐτοὺς ὁ Κύριος. Συγχωρεῖ μὲν γὰρ ὁ Κύριος κατελθεῖν αὐτοὺς εἰς τὸ τῆς ἀρετῆς γυμνάσιον· οὐκ ἐν δὲ τῶν πόνων ἡττᾶσθαι, ὅπερ ἐστὶ νίκη, καθὼς προείρηται. Διά φησιν· Επ τῷ κόσμῳ θλίψιν ἔξετε· ἀλλὰ θαρσεῖτε· καὶ ὅσα ὁ * με είνα COMMENT. IN PSALMOS. 39v igitur simplicitera nobis quaerenda est pax, sed Jerem. xx111, 23. "Psal. Lxxii, 27. cum studia, yt docet nos Propheta hoc in loco, dum ait : Persequere eam. Ac si diceret : Per illius vestigia vobis currendum est, ut præyenjentes cam comprehendatis. VERS. 16, Oculi Domini super justos, et aures ejus in preces eorum. Per oculos et aures Dumini, vi. dendi alque audiendi potentias in eo intellige, Deus, inquit, semper videt juatos, et illorum aclionibus delectatur, el preces exaudit, utpote εταudiri dignas. Per juglas autem hoc in loco vires intelligit omni præditos virtute. co VERS. 17. Vultus quiem Domini super facienleh mala, perdat de terra memoriam eorum. Videt, inquit, Donimus eus etiam qui prava opera faciunt, verum non eodem modo quo juglas ; istos quidem videt ut custodiat, illos autem ut perdal, yt pas demuet, ut papas ab eis exigat, Pravus enim quilibet statuto a Deo tempore perit de terra, hanc mundi terram intelligas, sive terram eorum, qui salvaptur. Tiiueant igitur opus peccatores, cum eorum delicta Deum minime lateant, Poles etiam per vultum Dowjui intelligere advenum ejus, in futuro judicio, quando severo ac acerbe vultu eos aspicięt. Vers. 18. Clamaverunt justi, et Dominusexaudirit eos, et ex omnibus tribulationibus eorum liberavil eos, Qui terrena atque humilia votis non expetunt, sed cœlestia aç sublimia, tametsi liugua sileant, mente tamen ac spiritu palam clamant, et eorum clamor C quam facillime pervenit ad aures Domini : unde etiam exaudiuntur, et ab omni eripiuntur teukalio ne ac miseria, vel quia ab omni adversitate a Deo liberantur, vel quia fortitudine atque constantia omnem amiętiquis impetum superant ; quæ res etiam liberatio dicitur, ut aliis in locis declaravir VERS, 19, Pṛope est Dominus amnikus contritis corde. Deus quidem ob summam ejus benignitatem omnibys prope est. Ait enim per prophetam : Deus appropinquqns ego IMI ". Verum nos aceleri- bus nostris longe ab eo discedimus, Ecce enim, inquit alibi Propheta, ii qui elangant seipsos a te, peribunt s. Contritos autern corde eos appellat, p qui de propriis peccalis compuncti sunt, Compun- ctio enim superbiam ac fastum maxime copterit, Et humiles spiritu salvabit, Præcedit enim com- punctio, et subsequitur humiliatio. Humilem autem spiritu dixit, hoc est, animo. Nam corpore tantum aut gestu, seu verbis, aut alia quavis necessitate humiles, Deo grati non sunt. VERS. 20. Multæ tribulationes justorum, at de omnibus his liberabit eas Dominus, Permittit quidem eas Dominus in virtutis gymnasium descenderu, sed non sinit superari a laboribus : quod tamen et victoria reputatur, ut prædiximus [ et illorum laudi ascribitur]. Atque ideo alibi dicit Dominus : In
1β Do not jealously rival those acting wickedly. One can call jealous rivalry ‘imitation’, namely, do not imitate those who are acting wick- edly if they are enjoying prosperity. One can also call it aggravation, namely, do not be aggra- vated to grief on seeing the wicked doing well. The syntax is indifferent following the Hebrew idiom [dative for expected accusative].
γ Mὴ δὲ ζήλου τοὺς ποιοῦντας τὴν ἀνομίαν. Πολλοὶ γὰρ βλέποντες τοὺς κακοὺς εὐθηνουμένους παροξύνονται πρὸς μίμησιν αὐτῶν ἐκ μικροψυχίας, ὅπερ, ὡς ὀλέθριον, ἀποτρέπει. Ἔστι δὲ ζῆλος, ὄρεξις κτήσεως τοῦ δοκοῦντος προσεῖναι τῷ πέλας ἀγαθοῦ. Τάττεται δὲ κυρίως μὲν ἐπὶ καλοῦ, πολλάκις δὲ ἐπὶ κακοῦ. Οὗτος δὲ ὁ στίχος σαφηνιστικός ἐστι τοῦ πρώτου καὶ συνῳδός. Ἢ μὴ ζήλου, ἀντὶ τοῦ, μὴ μακάριζε, μηδ’ εὔχου ὁμοιωθῆναι.ἁπλῶς ζητήσῃς αὐτὴν, ἀλλὰ μετὰ σπουδῆς. Τοῦτο Α γὰρ νῦν ἐμφαίνει τὸ, δίωξον, ἤτοι καταδίωξαν, κατ' ἔχνος αὐτῆς τρέχων, ὥστε φθάσαι καὶ καταλαβείν αὐτήν. Οφθαλμοί Κυρίου ἐπὶ δικαίους, καὶ ᾧτα αὐτοῦ εἰς δέησιν αὐτῶν. ὑφθαλμοὶ μὲν Κυρίου, ἡ ἐπου πτικὴ αὐτοῦ δύναμις· ὦτα δὲ, ἡ ἀκουστική. Λέγει τοίνυν, ὅτι ὁ Θεὸς διὰ παντὸς ἐφορᾷ τους δικαίους, ἐπευφραινόμενος ταῖς πράξεσιν αὐτῶν· καὶ εἰσακούει τῆς δεήσεως τούτων, ὡς ἀξίας εἰσακούεσθαι. Δι- καίους δὲ νῦν καλεῖ τοὺς ἐναρέτους. Πρόσωπον δὲ Κυρίου ἐπὶ ποιοῦντας κακά, τοῦ ἐξολοθρεῦσαι ἐκ γῆς τὸ μνημόσυνον αὐτῶν. Ορᾷ, φησὶ, καὶ τοὺς τὰ πονηρὰ πράσσοντας, ἀλλ᾽ οὐ καθάπερ τοὺς δικαίους. Ἐκείνους μὲν γὰρ, ὥστε Β φυλάττειν· τούτους δὲ, ὥστε δίκας εισπράττεσθαι. Καὶ μέντοι πᾶς τοιοῦτος, καιροῦ καλοῦντος, ἀπόλ- λυται ἐκ γῆς, εἴτε ταύτης, εἴτε των σωζομένων Φοβηθήτωσαν τοίνυν πάντες οἱ ἁμαρτωλοὶ, ὡς οὐ λανθάνοντες ἐν οἷς πράττουσιν. "Η πρόσωπον Κυ- ρίου λέγει τὴν ἐν τῇ μελλούσῃ κρίσει επιφάνειαν ὐτοῦ, ὅτε πικρὸν αὐτοῖς ἐμβλέψει καὶ αὐστηρόν. Εκέκραξαν οἱ δίκαιοι, καὶ ὁ Κύριος εισήκου σεν αὐτῶν, καὶ ἐκ πασῶν τῶν θλίψεων αὐτῶν ἐῤῥύσατο αὐτούς. Ο μὴ περὶ χαμαιζήλων καὶ γημένων αιτούμενος, ἀλλὰ μεγάλων καὶ οὐρανίων, εἰ καὶ σιγῇ τῇ γλώσσῃ, ἀλλά γε τῷ νῷ κράζει τρατ νῶς, καὶ ἡ κραυγὴ αὐτοῦ φθάνει μέχρι τῶν ἀκοῶν τοῦ Θεοῦ. Ἔνθεν τοι καὶ εἰσακούεται, καὶ βύεται πάτης θλίψεω; τοῦτο μὲν, ἀπαλλαττόμενος αὐτῆς, τοῦτο δὲ νικῶν τῇ καρτερίᾳ τὴν ἐπίθεσιν αὐτῆς. Η καὶ τοῦτο λύτρωσις ἐστιν, ὡς ἐν ἄλλοις εἰρή χαμεν Εγγὺς Κύριος τοῖς συντετριμμένοις τὴν καρ δίαν. Ὁ μὲν Θεὸς δι᾿ ἀγαθότητος πᾶσιν ἐγγύς ἐστι, φησί γάρ' Θεὸς ἐγγίζων ἐγώ εἰμι· ἡμεῖς δὲ διὰ μοχθηρίαν μακρὰν αὐτοῦ γινόμεθα· φησί γάρ Ιδού οι μακρύνοντες ἑαυτοὺς ἀπὸ σοῦ ἀπολοῦν ται. Συντετριμμένοι δὲ τὴν καρδίαν, οἱ κατανενυγ- μένοι ἐπὶ τοῖς ἑαυτῶν ἁμαρτήμασι. Σφόδρα γάρ συντρίβει τὸ φρόνημα ή κατάνυξις. Καὶ τοὺς ταπεινοὺς τῷ πνεύματι σώσει. Προη- γεῖται μὲν ἡ κατάνυξις· ἔπεται δὲ ἡ ταπείνωσις. Τῷ πνεύματι δὲ ταπεινούς, ήτοι τῇ ψυχῇ, καὶ μὴ τῷ σώματι, ὅ ἐστι τῷ σχήματι, μηδὲ τῷ λόγῳ, μηδὲ ἐξ ἀνάγκης τινός. Πολλαὶ αἱ θλίψεις τῶν δικαίων, καὶ ἐκ πασῶν αὐτῶν ῥύσεται αὐτοὺς ὁ Κύριος. Συγχωρεῖ μὲν γὰρ ὁ Κύριος κατελθεῖν αὐτοὺς εἰς τὸ τῆς ἀρετῆς γυμνάσιον· οὐκ ἐν δὲ τῶν πόνων ἡττᾶσθαι, ὅπερ ἐστὶ νίκη, καθὼς προείρηται. Διά φησιν· Επ τῷ κόσμῳ θλίψιν ἔξετε· ἀλλὰ θαρσεῖτε· καὶ ὅσα ὁ * με είνα COMMENT. IN PSALMOS. 39v igitur simplicitera nobis quaerenda est pax, sed Jerem. xx111, 23. "Psal. Lxxii, 27. cum studia, yt docet nos Propheta hoc in loco, dum ait : Persequere eam. Ac si diceret : Per illius vestigia vobis currendum est, ut præyenjentes cam comprehendatis. VERS. 16, Oculi Domini super justos, et aures ejus in preces eorum. Per oculos et aures Dumini, vi. dendi alque audiendi potentias in eo intellige, Deus, inquit, semper videt juatos, et illorum aclionibus delectatur, el preces exaudit, utpote εταudiri dignas. Per juglas autem hoc in loco vires intelligit omni præditos virtute. co VERS. 17. Vultus quiem Domini super facienleh mala, perdat de terra memoriam eorum. Videt, inquit, Donimus eus etiam qui prava opera faciunt, verum non eodem modo quo juglas ; istos quidem videt ut custodiat, illos autem ut perdal, yt pas demuet, ut papas ab eis exigat, Pravus enim quilibet statuto a Deo tempore perit de terra, hanc mundi terram intelligas, sive terram eorum, qui salvaptur. Tiiueant igitur opus peccatores, cum eorum delicta Deum minime lateant, Poles etiam per vultum Dowjui intelligere advenum ejus, in futuro judicio, quando severo ac acerbe vultu eos aspicięt. Vers. 18. Clamaverunt justi, et Dominusexaudirit eos, et ex omnibus tribulationibus eorum liberavil eos, Qui terrena atque humilia votis non expetunt, sed cœlestia aç sublimia, tametsi liugua sileant, mente tamen ac spiritu palam clamant, et eorum clamor C quam facillime pervenit ad aures Domini : unde etiam exaudiuntur, et ab omni eripiuntur teukalio ne ac miseria, vel quia ab omni adversitate a Deo liberantur, vel quia fortitudine atque constantia omnem amiętiquis impetum superant ; quæ res etiam liberatio dicitur, ut aliis in locis declaravir VERS, 19, Pṛope est Dominus amnikus contritis corde. Deus quidem ob summam ejus benignitatem omnibys prope est. Ait enim per prophetam : Deus appropinquqns ego IMI ". Verum nos aceleri- bus nostris longe ab eo discedimus, Ecce enim, inquit alibi Propheta, ii qui elangant seipsos a te, peribunt s. Contritos autern corde eos appellat, p qui de propriis peccalis compuncti sunt, Compun- ctio enim superbiam ac fastum maxime copterit, Et humiles spiritu salvabit, Præcedit enim com- punctio, et subsequitur humiliatio. Humilem autem spiritu dixit, hoc est, animo. Nam corpore tantum aut gestu, seu verbis, aut alia quavis necessitate humiles, Deo grati non sunt. VERS. 20. Multæ tribulationes justorum, at de omnibus his liberabit eas Dominus, Permittit quidem eas Dominus in virtutis gymnasium descenderu, sed non sinit superari a laboribus : quod tamen et victoria reputatur, ut prædiximus [ et illorum laudi ascribitur]. Atque ideo alibi dicit Dominus : In
1γ Nor eagerly rival those acting lawlessly. For many seeing the wicked thriving are incited to emulate them out of meanness of spir- it; he deters from this, as something that is fatally destructive. ‘Eager rivalry’ is the desire to obtain what seems good belonging to one’s neighbour. It is used primarily of something good, but often of something bad. This verse is a clarification of the previous one and goes along with it. Or else ‘do not eagerly rival’ in the sense of, do not deem happy or wish to become like them.
α Ὅτι ὡσεὶ χόρτος ταχὺ ἀποξηρανθήσονται. Mὴ ἔχοντες ῥίζαν ἰσχυράν.ἁπλῶς ζητήσῃς αὐτὴν, ἀλλὰ μετὰ σπουδῆς. Τοῦτο Α γὰρ νῦν ἐμφαίνει τὸ, δίωξον, ἤτοι καταδίωξαν, κατ' ἔχνος αὐτῆς τρέχων, ὥστε φθάσαι καὶ καταλαβείν αὐτήν. Οφθαλμοί Κυρίου ἐπὶ δικαίους, καὶ ᾧτα αὐτοῦ εἰς δέησιν αὐτῶν. ὑφθαλμοὶ μὲν Κυρίου, ἡ ἐπου πτικὴ αὐτοῦ δύναμις· ὦτα δὲ, ἡ ἀκουστική. Λέγει τοίνυν, ὅτι ὁ Θεὸς διὰ παντὸς ἐφορᾷ τους δικαίους, ἐπευφραινόμενος ταῖς πράξεσιν αὐτῶν· καὶ εἰσακούει τῆς δεήσεως τούτων, ὡς ἀξίας εἰσακούεσθαι. Δι- καίους δὲ νῦν καλεῖ τοὺς ἐναρέτους. Πρόσωπον δὲ Κυρίου ἐπὶ ποιοῦντας κακά, τοῦ ἐξολοθρεῦσαι ἐκ γῆς τὸ μνημόσυνον αὐτῶν. Ορᾷ, φησὶ, καὶ τοὺς τὰ πονηρὰ πράσσοντας, ἀλλ᾽ οὐ καθάπερ τοὺς δικαίους. Ἐκείνους μὲν γὰρ, ὥστε Β φυλάττειν· τούτους δὲ, ὥστε δίκας εισπράττεσθαι. Καὶ μέντοι πᾶς τοιοῦτος, καιροῦ καλοῦντος, ἀπόλ- λυται ἐκ γῆς, εἴτε ταύτης, εἴτε των σωζομένων Φοβηθήτωσαν τοίνυν πάντες οἱ ἁμαρτωλοὶ, ὡς οὐ λανθάνοντες ἐν οἷς πράττουσιν. "Η πρόσωπον Κυ- ρίου λέγει τὴν ἐν τῇ μελλούσῃ κρίσει επιφάνειαν ὐτοῦ, ὅτε πικρὸν αὐτοῖς ἐμβλέψει καὶ αὐστηρόν. Εκέκραξαν οἱ δίκαιοι, καὶ ὁ Κύριος εισήκου σεν αὐτῶν, καὶ ἐκ πασῶν τῶν θλίψεων αὐτῶν ἐῤῥύσατο αὐτούς. Ο μὴ περὶ χαμαιζήλων καὶ γημένων αιτούμενος, ἀλλὰ μεγάλων καὶ οὐρανίων, εἰ καὶ σιγῇ τῇ γλώσσῃ, ἀλλά γε τῷ νῷ κράζει τρατ νῶς, καὶ ἡ κραυγὴ αὐτοῦ φθάνει μέχρι τῶν ἀκοῶν τοῦ Θεοῦ. Ἔνθεν τοι καὶ εἰσακούεται, καὶ βύεται πάτης θλίψεω; τοῦτο μὲν, ἀπαλλαττόμενος αὐτῆς, τοῦτο δὲ νικῶν τῇ καρτερίᾳ τὴν ἐπίθεσιν αὐτῆς. Η καὶ τοῦτο λύτρωσις ἐστιν, ὡς ἐν ἄλλοις εἰρή χαμεν Εγγὺς Κύριος τοῖς συντετριμμένοις τὴν καρ δίαν. Ὁ μὲν Θεὸς δι᾿ ἀγαθότητος πᾶσιν ἐγγύς ἐστι, φησί γάρ' Θεὸς ἐγγίζων ἐγώ εἰμι· ἡμεῖς δὲ διὰ μοχθηρίαν μακρὰν αὐτοῦ γινόμεθα· φησί γάρ Ιδού οι μακρύνοντες ἑαυτοὺς ἀπὸ σοῦ ἀπολοῦν ται. Συντετριμμένοι δὲ τὴν καρδίαν, οἱ κατανενυγ- μένοι ἐπὶ τοῖς ἑαυτῶν ἁμαρτήμασι. Σφόδρα γάρ συντρίβει τὸ φρόνημα ή κατάνυξις. Καὶ τοὺς ταπεινοὺς τῷ πνεύματι σώσει. Προη- γεῖται μὲν ἡ κατάνυξις· ἔπεται δὲ ἡ ταπείνωσις. Τῷ πνεύματι δὲ ταπεινούς, ήτοι τῇ ψυχῇ, καὶ μὴ τῷ σώματι, ὅ ἐστι τῷ σχήματι, μηδὲ τῷ λόγῳ, μηδὲ ἐξ ἀνάγκης τινός. Πολλαὶ αἱ θλίψεις τῶν δικαίων, καὶ ἐκ πασῶν αὐτῶν ῥύσεται αὐτοὺς ὁ Κύριος. Συγχωρεῖ μὲν γὰρ ὁ Κύριος κατελθεῖν αὐτοὺς εἰς τὸ τῆς ἀρετῆς γυμνάσιον· οὐκ ἐν δὲ τῶν πόνων ἡττᾶσθαι, ὅπερ ἐστὶ νίκη, καθὼς προείρηται. Διά φησιν· Επ τῷ κόσμῳ θλίψιν ἔξετε· ἀλλὰ θαρσεῖτε· καὶ ὅσα ὁ * με είνα COMMENT. IN PSALMOS. 39v igitur simplicitera nobis quaerenda est pax, sed Jerem. xx111, 23. "Psal. Lxxii, 27. cum studia, yt docet nos Propheta hoc in loco, dum ait : Persequere eam. Ac si diceret : Per illius vestigia vobis currendum est, ut præyenjentes cam comprehendatis. VERS. 16, Oculi Domini super justos, et aures ejus in preces eorum. Per oculos et aures Dumini, vi. dendi alque audiendi potentias in eo intellige, Deus, inquit, semper videt juatos, et illorum aclionibus delectatur, el preces exaudit, utpote εταudiri dignas. Per juglas autem hoc in loco vires intelligit omni præditos virtute. co VERS. 17. Vultus quiem Domini super facienleh mala, perdat de terra memoriam eorum. Videt, inquit, Donimus eus etiam qui prava opera faciunt, verum non eodem modo quo juglas ; istos quidem videt ut custodiat, illos autem ut perdal, yt pas demuet, ut papas ab eis exigat, Pravus enim quilibet statuto a Deo tempore perit de terra, hanc mundi terram intelligas, sive terram eorum, qui salvaptur. Tiiueant igitur opus peccatores, cum eorum delicta Deum minime lateant, Poles etiam per vultum Dowjui intelligere advenum ejus, in futuro judicio, quando severo ac acerbe vultu eos aspicięt. Vers. 18. Clamaverunt justi, et Dominusexaudirit eos, et ex omnibus tribulationibus eorum liberavil eos, Qui terrena atque humilia votis non expetunt, sed cœlestia aç sublimia, tametsi liugua sileant, mente tamen ac spiritu palam clamant, et eorum clamor C quam facillime pervenit ad aures Domini : unde etiam exaudiuntur, et ab omni eripiuntur teukalio ne ac miseria, vel quia ab omni adversitate a Deo liberantur, vel quia fortitudine atque constantia omnem amiętiquis impetum superant ; quæ res etiam liberatio dicitur, ut aliis in locis declaravir VERS, 19, Pṛope est Dominus amnikus contritis corde. Deus quidem ob summam ejus benignitatem omnibys prope est. Ait enim per prophetam : Deus appropinquqns ego IMI ". Verum nos aceleri- bus nostris longe ab eo discedimus, Ecce enim, inquit alibi Propheta, ii qui elangant seipsos a te, peribunt s. Contritos autern corde eos appellat, p qui de propriis peccalis compuncti sunt, Compun- ctio enim superbiam ac fastum maxime copterit, Et humiles spiritu salvabit, Præcedit enim com- punctio, et subsequitur humiliatio. Humilem autem spiritu dixit, hoc est, animo. Nam corpore tantum aut gestu, seu verbis, aut alia quavis necessitate humiles, Deo grati non sunt. VERS. 20. Multæ tribulationes justorum, at de omnibus his liberabit eas Dominus, Permittit quidem eas Dominus in virtutis gymnasium descenderu, sed non sinit superari a laboribus : quod tamen et victoria reputatur, ut prædiximus [ et illorum laudi ascribitur]. Atque ideo alibi dicit Dominus : In
2α For like grass they will swiftly be dried up. Not having a strong root.
PG 128:454Ψαλμός 36 — Psalm 36
PG 128:413β Καὶ ὡσεὶ λάχανα χλόης ταχὺ ἀποπεσοῦνται. Tὸ αὐτὸ πάλιν δηλοῖ. Λάχανα δὲ χλόης, ἀντὶ τοῦ, χλοάζοντα καὶ θάλλοντα, ἢ τὰ ὄντα τοῦ γένους τῆς χλόης· ταῦτα γὰρ ξηραινόμενα, ἀποῤῥεῖ.ἁπλῶς ζητήσῃς αὐτὴν, ἀλλὰ μετὰ σπουδῆς. Τοῦτο Α γὰρ νῦν ἐμφαίνει τὸ, δίωξον, ἤτοι καταδίωξαν, κατ' ἔχνος αὐτῆς τρέχων, ὥστε φθάσαι καὶ καταλαβείν αὐτήν. Οφθαλμοί Κυρίου ἐπὶ δικαίους, καὶ ᾧτα αὐτοῦ εἰς δέησιν αὐτῶν. ὑφθαλμοὶ μὲν Κυρίου, ἡ ἐπου πτικὴ αὐτοῦ δύναμις· ὦτα δὲ, ἡ ἀκουστική. Λέγει τοίνυν, ὅτι ὁ Θεὸς διὰ παντὸς ἐφορᾷ τους δικαίους, ἐπευφραινόμενος ταῖς πράξεσιν αὐτῶν· καὶ εἰσακούει τῆς δεήσεως τούτων, ὡς ἀξίας εἰσακούεσθαι. Δι- καίους δὲ νῦν καλεῖ τοὺς ἐναρέτους. Πρόσωπον δὲ Κυρίου ἐπὶ ποιοῦντας κακά, τοῦ ἐξολοθρεῦσαι ἐκ γῆς τὸ μνημόσυνον αὐτῶν. Ορᾷ, φησὶ, καὶ τοὺς τὰ πονηρὰ πράσσοντας, ἀλλ᾽ οὐ καθάπερ τοὺς δικαίους. Ἐκείνους μὲν γὰρ, ὥστε Β φυλάττειν· τούτους δὲ, ὥστε δίκας εισπράττεσθαι. Καὶ μέντοι πᾶς τοιοῦτος, καιροῦ καλοῦντος, ἀπόλ- λυται ἐκ γῆς, εἴτε ταύτης, εἴτε των σωζομένων Φοβηθήτωσαν τοίνυν πάντες οἱ ἁμαρτωλοὶ, ὡς οὐ λανθάνοντες ἐν οἷς πράττουσιν. "Η πρόσωπον Κυ- ρίου λέγει τὴν ἐν τῇ μελλούσῃ κρίσει επιφάνειαν ὐτοῦ, ὅτε πικρὸν αὐτοῖς ἐμβλέψει καὶ αὐστηρόν. Εκέκραξαν οἱ δίκαιοι, καὶ ὁ Κύριος εισήκου σεν αὐτῶν, καὶ ἐκ πασῶν τῶν θλίψεων αὐτῶν ἐῤῥύσατο αὐτούς. Ο μὴ περὶ χαμαιζήλων καὶ γημένων αιτούμενος, ἀλλὰ μεγάλων καὶ οὐρανίων, εἰ καὶ σιγῇ τῇ γλώσσῃ, ἀλλά γε τῷ νῷ κράζει τρατ νῶς, καὶ ἡ κραυγὴ αὐτοῦ φθάνει μέχρι τῶν ἀκοῶν τοῦ Θεοῦ. Ἔνθεν τοι καὶ εἰσακούεται, καὶ βύεται πάτης θλίψεω; τοῦτο μὲν, ἀπαλλαττόμενος αὐτῆς, τοῦτο δὲ νικῶν τῇ καρτερίᾳ τὴν ἐπίθεσιν αὐτῆς. Η καὶ τοῦτο λύτρωσις ἐστιν, ὡς ἐν ἄλλοις εἰρή χαμεν Εγγὺς Κύριος τοῖς συντετριμμένοις τὴν καρ δίαν. Ὁ μὲν Θεὸς δι᾿ ἀγαθότητος πᾶσιν ἐγγύς ἐστι, φησί γάρ' Θεὸς ἐγγίζων ἐγώ εἰμι· ἡμεῖς δὲ διὰ μοχθηρίαν μακρὰν αὐτοῦ γινόμεθα· φησί γάρ Ιδού οι μακρύνοντες ἑαυτοὺς ἀπὸ σοῦ ἀπολοῦν ται. Συντετριμμένοι δὲ τὴν καρδίαν, οἱ κατανενυγ- μένοι ἐπὶ τοῖς ἑαυτῶν ἁμαρτήμασι. Σφόδρα γάρ συντρίβει τὸ φρόνημα ή κατάνυξις. Καὶ τοὺς ταπεινοὺς τῷ πνεύματι σώσει. Προη- γεῖται μὲν ἡ κατάνυξις· ἔπεται δὲ ἡ ταπείνωσις. Τῷ πνεύματι δὲ ταπεινούς, ήτοι τῇ ψυχῇ, καὶ μὴ τῷ σώματι, ὅ ἐστι τῷ σχήματι, μηδὲ τῷ λόγῳ, μηδὲ ἐξ ἀνάγκης τινός. Πολλαὶ αἱ θλίψεις τῶν δικαίων, καὶ ἐκ πασῶν αὐτῶν ῥύσεται αὐτοὺς ὁ Κύριος. Συγχωρεῖ μὲν γὰρ ὁ Κύριος κατελθεῖν αὐτοὺς εἰς τὸ τῆς ἀρετῆς γυμνάσιον· οὐκ ἐν δὲ τῶν πόνων ἡττᾶσθαι, ὅπερ ἐστὶ νίκη, καθὼς προείρηται. Διά φησιν· Επ τῷ κόσμῳ θλίψιν ἔξετε· ἀλλὰ θαρσεῖτε· καὶ ὅσα ὁ * με είνα COMMENT. IN PSALMOS. 39v igitur simplicitera nobis quaerenda est pax, sed Jerem. xx111, 23. "Psal. Lxxii, 27. cum studia, yt docet nos Propheta hoc in loco, dum ait : Persequere eam. Ac si diceret : Per illius vestigia vobis currendum est, ut præyenjentes cam comprehendatis. VERS. 16, Oculi Domini super justos, et aures ejus in preces eorum. Per oculos et aures Dumini, vi. dendi alque audiendi potentias in eo intellige, Deus, inquit, semper videt juatos, et illorum aclionibus delectatur, el preces exaudit, utpote εταudiri dignas. Per juglas autem hoc in loco vires intelligit omni præditos virtute. co VERS. 17. Vultus quiem Domini super facienleh mala, perdat de terra memoriam eorum. Videt, inquit, Donimus eus etiam qui prava opera faciunt, verum non eodem modo quo juglas ; istos quidem videt ut custodiat, illos autem ut perdal, yt pas demuet, ut papas ab eis exigat, Pravus enim quilibet statuto a Deo tempore perit de terra, hanc mundi terram intelligas, sive terram eorum, qui salvaptur. Tiiueant igitur opus peccatores, cum eorum delicta Deum minime lateant, Poles etiam per vultum Dowjui intelligere advenum ejus, in futuro judicio, quando severo ac acerbe vultu eos aspicięt. Vers. 18. Clamaverunt justi, et Dominusexaudirit eos, et ex omnibus tribulationibus eorum liberavil eos, Qui terrena atque humilia votis non expetunt, sed cœlestia aç sublimia, tametsi liugua sileant, mente tamen ac spiritu palam clamant, et eorum clamor C quam facillime pervenit ad aures Domini : unde etiam exaudiuntur, et ab omni eripiuntur teukalio ne ac miseria, vel quia ab omni adversitate a Deo liberantur, vel quia fortitudine atque constantia omnem amiętiquis impetum superant ; quæ res etiam liberatio dicitur, ut aliis in locis declaravir VERS, 19, Pṛope est Dominus amnikus contritis corde. Deus quidem ob summam ejus benignitatem omnibys prope est. Ait enim per prophetam : Deus appropinquqns ego IMI ". Verum nos aceleri- bus nostris longe ab eo discedimus, Ecce enim, inquit alibi Propheta, ii qui elangant seipsos a te, peribunt s. Contritos autern corde eos appellat, p qui de propriis peccalis compuncti sunt, Compun- ctio enim superbiam ac fastum maxime copterit, Et humiles spiritu salvabit, Præcedit enim com- punctio, et subsequitur humiliatio. Humilem autem spiritu dixit, hoc est, animo. Nam corpore tantum aut gestu, seu verbis, aut alia quavis necessitate humiles, Deo grati non sunt. VERS. 20. Multæ tribulationes justorum, at de omnibus his liberabit eas Dominus, Permittit quidem eas Dominus in virtutis gymnasium descenderu, sed non sinit superari a laboribus : quod tamen et victoria reputatur, ut prædiximus [ et illorum laudi ascribitur]. Atque ideo alibi dicit Dominus : In
2β And like shoots of greenery they will swiftly wilt away. This signifies the same again. ‘shoots of greenery’ in the sense of being green in colour and sprouting, or else shoots belonging to the category of green grass, for these when they dry up wilt away.
α Ἔλπισον ἐπὶ Κύριον καὶ ποίει χρηστότητα. Ἔλπισον, ὅτι οὐ περιόψεται τοὺς πόνους τῶν ἐναρέτων, καὶ μόνον ἐργάζου τὸ καλόν· τοῦτο γὰρ νῦν ἡ χρηστότης ἀποσημαίνει.ἁπλῶς ζητήσῃς αὐτὴν, ἀλλὰ μετὰ σπουδῆς. Τοῦτο Α γὰρ νῦν ἐμφαίνει τὸ, δίωξον, ἤτοι καταδίωξαν, κατ' ἔχνος αὐτῆς τρέχων, ὥστε φθάσαι καὶ καταλαβείν αὐτήν. Οφθαλμοί Κυρίου ἐπὶ δικαίους, καὶ ᾧτα αὐτοῦ εἰς δέησιν αὐτῶν. ὑφθαλμοὶ μὲν Κυρίου, ἡ ἐπου πτικὴ αὐτοῦ δύναμις· ὦτα δὲ, ἡ ἀκουστική. Λέγει τοίνυν, ὅτι ὁ Θεὸς διὰ παντὸς ἐφορᾷ τους δικαίους, ἐπευφραινόμενος ταῖς πράξεσιν αὐτῶν· καὶ εἰσακούει τῆς δεήσεως τούτων, ὡς ἀξίας εἰσακούεσθαι. Δι- καίους δὲ νῦν καλεῖ τοὺς ἐναρέτους. Πρόσωπον δὲ Κυρίου ἐπὶ ποιοῦντας κακά, τοῦ ἐξολοθρεῦσαι ἐκ γῆς τὸ μνημόσυνον αὐτῶν. Ορᾷ, φησὶ, καὶ τοὺς τὰ πονηρὰ πράσσοντας, ἀλλ᾽ οὐ καθάπερ τοὺς δικαίους. Ἐκείνους μὲν γὰρ, ὥστε Β φυλάττειν· τούτους δὲ, ὥστε δίκας εισπράττεσθαι. Καὶ μέντοι πᾶς τοιοῦτος, καιροῦ καλοῦντος, ἀπόλ- λυται ἐκ γῆς, εἴτε ταύτης, εἴτε των σωζομένων Φοβηθήτωσαν τοίνυν πάντες οἱ ἁμαρτωλοὶ, ὡς οὐ λανθάνοντες ἐν οἷς πράττουσιν. "Η πρόσωπον Κυ- ρίου λέγει τὴν ἐν τῇ μελλούσῃ κρίσει επιφάνειαν ὐτοῦ, ὅτε πικρὸν αὐτοῖς ἐμβλέψει καὶ αὐστηρόν. Εκέκραξαν οἱ δίκαιοι, καὶ ὁ Κύριος εισήκου σεν αὐτῶν, καὶ ἐκ πασῶν τῶν θλίψεων αὐτῶν ἐῤῥύσατο αὐτούς. Ο μὴ περὶ χαμαιζήλων καὶ γημένων αιτούμενος, ἀλλὰ μεγάλων καὶ οὐρανίων, εἰ καὶ σιγῇ τῇ γλώσσῃ, ἀλλά γε τῷ νῷ κράζει τρατ νῶς, καὶ ἡ κραυγὴ αὐτοῦ φθάνει μέχρι τῶν ἀκοῶν τοῦ Θεοῦ. Ἔνθεν τοι καὶ εἰσακούεται, καὶ βύεται πάτης θλίψεω; τοῦτο μὲν, ἀπαλλαττόμενος αὐτῆς, τοῦτο δὲ νικῶν τῇ καρτερίᾳ τὴν ἐπίθεσιν αὐτῆς. Η καὶ τοῦτο λύτρωσις ἐστιν, ὡς ἐν ἄλλοις εἰρή χαμεν Εγγὺς Κύριος τοῖς συντετριμμένοις τὴν καρ δίαν. Ὁ μὲν Θεὸς δι᾿ ἀγαθότητος πᾶσιν ἐγγύς ἐστι, φησί γάρ' Θεὸς ἐγγίζων ἐγώ εἰμι· ἡμεῖς δὲ διὰ μοχθηρίαν μακρὰν αὐτοῦ γινόμεθα· φησί γάρ Ιδού οι μακρύνοντες ἑαυτοὺς ἀπὸ σοῦ ἀπολοῦν ται. Συντετριμμένοι δὲ τὴν καρδίαν, οἱ κατανενυγ- μένοι ἐπὶ τοῖς ἑαυτῶν ἁμαρτήμασι. Σφόδρα γάρ συντρίβει τὸ φρόνημα ή κατάνυξις. Καὶ τοὺς ταπεινοὺς τῷ πνεύματι σώσει. Προη- γεῖται μὲν ἡ κατάνυξις· ἔπεται δὲ ἡ ταπείνωσις. Τῷ πνεύματι δὲ ταπεινούς, ήτοι τῇ ψυχῇ, καὶ μὴ τῷ σώματι, ὅ ἐστι τῷ σχήματι, μηδὲ τῷ λόγῳ, μηδὲ ἐξ ἀνάγκης τινός. Πολλαὶ αἱ θλίψεις τῶν δικαίων, καὶ ἐκ πασῶν αὐτῶν ῥύσεται αὐτοὺς ὁ Κύριος. Συγχωρεῖ μὲν γὰρ ὁ Κύριος κατελθεῖν αὐτοὺς εἰς τὸ τῆς ἀρετῆς γυμνάσιον· οὐκ ἐν δὲ τῶν πόνων ἡττᾶσθαι, ὅπερ ἐστὶ νίκη, καθὼς προείρηται. Διά φησιν· Επ τῷ κόσμῳ θλίψιν ἔξετε· ἀλλὰ θαρσεῖτε· καὶ ὅσα ὁ * με είνα COMMENT. IN PSALMOS. 39v igitur simplicitera nobis quaerenda est pax, sed Jerem. xx111, 23. "Psal. Lxxii, 27. cum studia, yt docet nos Propheta hoc in loco, dum ait : Persequere eam. Ac si diceret : Per illius vestigia vobis currendum est, ut præyenjentes cam comprehendatis. VERS. 16, Oculi Domini super justos, et aures ejus in preces eorum. Per oculos et aures Dumini, vi. dendi alque audiendi potentias in eo intellige, Deus, inquit, semper videt juatos, et illorum aclionibus delectatur, el preces exaudit, utpote εταudiri dignas. Per juglas autem hoc in loco vires intelligit omni præditos virtute. co VERS. 17. Vultus quiem Domini super facienleh mala, perdat de terra memoriam eorum. Videt, inquit, Donimus eus etiam qui prava opera faciunt, verum non eodem modo quo juglas ; istos quidem videt ut custodiat, illos autem ut perdal, yt pas demuet, ut papas ab eis exigat, Pravus enim quilibet statuto a Deo tempore perit de terra, hanc mundi terram intelligas, sive terram eorum, qui salvaptur. Tiiueant igitur opus peccatores, cum eorum delicta Deum minime lateant, Poles etiam per vultum Dowjui intelligere advenum ejus, in futuro judicio, quando severo ac acerbe vultu eos aspicięt. Vers. 18. Clamaverunt justi, et Dominusexaudirit eos, et ex omnibus tribulationibus eorum liberavil eos, Qui terrena atque humilia votis non expetunt, sed cœlestia aç sublimia, tametsi liugua sileant, mente tamen ac spiritu palam clamant, et eorum clamor C quam facillime pervenit ad aures Domini : unde etiam exaudiuntur, et ab omni eripiuntur teukalio ne ac miseria, vel quia ab omni adversitate a Deo liberantur, vel quia fortitudine atque constantia omnem amiętiquis impetum superant ; quæ res etiam liberatio dicitur, ut aliis in locis declaravir VERS, 19, Pṛope est Dominus amnikus contritis corde. Deus quidem ob summam ejus benignitatem omnibys prope est. Ait enim per prophetam : Deus appropinquqns ego IMI ". Verum nos aceleri- bus nostris longe ab eo discedimus, Ecce enim, inquit alibi Propheta, ii qui elangant seipsos a te, peribunt s. Contritos autern corde eos appellat, p qui de propriis peccalis compuncti sunt, Compun- ctio enim superbiam ac fastum maxime copterit, Et humiles spiritu salvabit, Præcedit enim com- punctio, et subsequitur humiliatio. Humilem autem spiritu dixit, hoc est, animo. Nam corpore tantum aut gestu, seu verbis, aut alia quavis necessitate humiles, Deo grati non sunt. VERS. 20. Multæ tribulationes justorum, at de omnibus his liberabit eas Dominus, Permittit quidem eas Dominus in virtutis gymnasium descenderu, sed non sinit superari a laboribus : quod tamen et victoria reputatur, ut prædiximus [ et illorum laudi ascribitur]. Atque ideo alibi dicit Dominus : In
3α Hope in the Lord and do goodness. Hope, because he will not overlook the labours of the virtuous, and do only what is good, for this is what ‘goodness’ signals here.
β Καὶ κατασκήνου τὴν γῆν. Οὕτω δὲ ποιῶν, ἀφόβως κατασκήνου· τὸν Θεὸν γὰρ ἔχεις φύλακα.ἁπλῶς ζητήσῃς αὐτὴν, ἀλλὰ μετὰ σπουδῆς. Τοῦτο Α γὰρ νῦν ἐμφαίνει τὸ, δίωξον, ἤτοι καταδίωξαν, κατ' ἔχνος αὐτῆς τρέχων, ὥστε φθάσαι καὶ καταλαβείν αὐτήν. Οφθαλμοί Κυρίου ἐπὶ δικαίους, καὶ ᾧτα αὐτοῦ εἰς δέησιν αὐτῶν. ὑφθαλμοὶ μὲν Κυρίου, ἡ ἐπου πτικὴ αὐτοῦ δύναμις· ὦτα δὲ, ἡ ἀκουστική. Λέγει τοίνυν, ὅτι ὁ Θεὸς διὰ παντὸς ἐφορᾷ τους δικαίους, ἐπευφραινόμενος ταῖς πράξεσιν αὐτῶν· καὶ εἰσακούει τῆς δεήσεως τούτων, ὡς ἀξίας εἰσακούεσθαι. Δι- καίους δὲ νῦν καλεῖ τοὺς ἐναρέτους. Πρόσωπον δὲ Κυρίου ἐπὶ ποιοῦντας κακά, τοῦ ἐξολοθρεῦσαι ἐκ γῆς τὸ μνημόσυνον αὐτῶν. Ορᾷ, φησὶ, καὶ τοὺς τὰ πονηρὰ πράσσοντας, ἀλλ᾽ οὐ καθάπερ τοὺς δικαίους. Ἐκείνους μὲν γὰρ, ὥστε Β φυλάττειν· τούτους δὲ, ὥστε δίκας εισπράττεσθαι. Καὶ μέντοι πᾶς τοιοῦτος, καιροῦ καλοῦντος, ἀπόλ- λυται ἐκ γῆς, εἴτε ταύτης, εἴτε των σωζομένων Φοβηθήτωσαν τοίνυν πάντες οἱ ἁμαρτωλοὶ, ὡς οὐ λανθάνοντες ἐν οἷς πράττουσιν. "Η πρόσωπον Κυ- ρίου λέγει τὴν ἐν τῇ μελλούσῃ κρίσει επιφάνειαν ὐτοῦ, ὅτε πικρὸν αὐτοῖς ἐμβλέψει καὶ αὐστηρόν. Εκέκραξαν οἱ δίκαιοι, καὶ ὁ Κύριος εισήκου σεν αὐτῶν, καὶ ἐκ πασῶν τῶν θλίψεων αὐτῶν ἐῤῥύσατο αὐτούς. Ο μὴ περὶ χαμαιζήλων καὶ γημένων αιτούμενος, ἀλλὰ μεγάλων καὶ οὐρανίων, εἰ καὶ σιγῇ τῇ γλώσσῃ, ἀλλά γε τῷ νῷ κράζει τρατ νῶς, καὶ ἡ κραυγὴ αὐτοῦ φθάνει μέχρι τῶν ἀκοῶν τοῦ Θεοῦ. Ἔνθεν τοι καὶ εἰσακούεται, καὶ βύεται πάτης θλίψεω; τοῦτο μὲν, ἀπαλλαττόμενος αὐτῆς, τοῦτο δὲ νικῶν τῇ καρτερίᾳ τὴν ἐπίθεσιν αὐτῆς. Η καὶ τοῦτο λύτρωσις ἐστιν, ὡς ἐν ἄλλοις εἰρή χαμεν Εγγὺς Κύριος τοῖς συντετριμμένοις τὴν καρ δίαν. Ὁ μὲν Θεὸς δι᾿ ἀγαθότητος πᾶσιν ἐγγύς ἐστι, φησί γάρ' Θεὸς ἐγγίζων ἐγώ εἰμι· ἡμεῖς δὲ διὰ μοχθηρίαν μακρὰν αὐτοῦ γινόμεθα· φησί γάρ Ιδού οι μακρύνοντες ἑαυτοὺς ἀπὸ σοῦ ἀπολοῦν ται. Συντετριμμένοι δὲ τὴν καρδίαν, οἱ κατανενυγ- μένοι ἐπὶ τοῖς ἑαυτῶν ἁμαρτήμασι. Σφόδρα γάρ συντρίβει τὸ φρόνημα ή κατάνυξις. Καὶ τοὺς ταπεινοὺς τῷ πνεύματι σώσει. Προη- γεῖται μὲν ἡ κατάνυξις· ἔπεται δὲ ἡ ταπείνωσις. Τῷ πνεύματι δὲ ταπεινούς, ήτοι τῇ ψυχῇ, καὶ μὴ τῷ σώματι, ὅ ἐστι τῷ σχήματι, μηδὲ τῷ λόγῳ, μηδὲ ἐξ ἀνάγκης τινός. Πολλαὶ αἱ θλίψεις τῶν δικαίων, καὶ ἐκ πασῶν αὐτῶν ῥύσεται αὐτοὺς ὁ Κύριος. Συγχωρεῖ μὲν γὰρ ὁ Κύριος κατελθεῖν αὐτοὺς εἰς τὸ τῆς ἀρετῆς γυμνάσιον· οὐκ ἐν δὲ τῶν πόνων ἡττᾶσθαι, ὅπερ ἐστὶ νίκη, καθὼς προείρηται. Διά φησιν· Επ τῷ κόσμῳ θλίψιν ἔξετε· ἀλλὰ θαρσεῖτε· καὶ ὅσα ὁ * με είνα COMMENT. IN PSALMOS. 39v igitur simplicitera nobis quaerenda est pax, sed Jerem. xx111, 23. "Psal. Lxxii, 27. cum studia, yt docet nos Propheta hoc in loco, dum ait : Persequere eam. Ac si diceret : Per illius vestigia vobis currendum est, ut præyenjentes cam comprehendatis. VERS. 16, Oculi Domini super justos, et aures ejus in preces eorum. Per oculos et aures Dumini, vi. dendi alque audiendi potentias in eo intellige, Deus, inquit, semper videt juatos, et illorum aclionibus delectatur, el preces exaudit, utpote εταudiri dignas. Per juglas autem hoc in loco vires intelligit omni præditos virtute. co VERS. 17. Vultus quiem Domini super facienleh mala, perdat de terra memoriam eorum. Videt, inquit, Donimus eus etiam qui prava opera faciunt, verum non eodem modo quo juglas ; istos quidem videt ut custodiat, illos autem ut perdal, yt pas demuet, ut papas ab eis exigat, Pravus enim quilibet statuto a Deo tempore perit de terra, hanc mundi terram intelligas, sive terram eorum, qui salvaptur. Tiiueant igitur opus peccatores, cum eorum delicta Deum minime lateant, Poles etiam per vultum Dowjui intelligere advenum ejus, in futuro judicio, quando severo ac acerbe vultu eos aspicięt. Vers. 18. Clamaverunt justi, et Dominusexaudirit eos, et ex omnibus tribulationibus eorum liberavil eos, Qui terrena atque humilia votis non expetunt, sed cœlestia aç sublimia, tametsi liugua sileant, mente tamen ac spiritu palam clamant, et eorum clamor C quam facillime pervenit ad aures Domini : unde etiam exaudiuntur, et ab omni eripiuntur teukalio ne ac miseria, vel quia ab omni adversitate a Deo liberantur, vel quia fortitudine atque constantia omnem amiętiquis impetum superant ; quæ res etiam liberatio dicitur, ut aliis in locis declaravir VERS, 19, Pṛope est Dominus amnikus contritis corde. Deus quidem ob summam ejus benignitatem omnibys prope est. Ait enim per prophetam : Deus appropinquqns ego IMI ". Verum nos aceleri- bus nostris longe ab eo discedimus, Ecce enim, inquit alibi Propheta, ii qui elangant seipsos a te, peribunt s. Contritos autern corde eos appellat, p qui de propriis peccalis compuncti sunt, Compun- ctio enim superbiam ac fastum maxime copterit, Et humiles spiritu salvabit, Præcedit enim com- punctio, et subsequitur humiliatio. Humilem autem spiritu dixit, hoc est, animo. Nam corpore tantum aut gestu, seu verbis, aut alia quavis necessitate humiles, Deo grati non sunt. VERS. 20. Multæ tribulationes justorum, at de omnibus his liberabit eas Dominus, Permittit quidem eas Dominus in virtutis gymnasium descenderu, sed non sinit superari a laboribus : quod tamen et victoria reputatur, ut prædiximus [ et illorum laudi ascribitur]. Atque ideo alibi dicit Dominus : In
3β And camp securely on the land. And so doing, camp securely without fear for you have God as your guardian.
γ Καὶ ποιμανθήσῃ ἐπὶ τῷ πλούτῳ αὐτῆς. Καὶ ποιμανθήσῃ παρὰ Θεοῦ ἐπὶ τοῖς ἀγαθοῖς αὐτῆς, ὥστε τῶν μὲν χρησίμων ἀπολαύειν, τῶν δὲ βλαβερῶν ἀπέχεσθαι.ἁπλῶς ζητήσῃς αὐτὴν, ἀλλὰ μετὰ σπουδῆς. Τοῦτο Α γὰρ νῦν ἐμφαίνει τὸ, δίωξον, ἤτοι καταδίωξαν, κατ' ἔχνος αὐτῆς τρέχων, ὥστε φθάσαι καὶ καταλαβείν αὐτήν. Οφθαλμοί Κυρίου ἐπὶ δικαίους, καὶ ᾧτα αὐτοῦ εἰς δέησιν αὐτῶν. ὑφθαλμοὶ μὲν Κυρίου, ἡ ἐπου πτικὴ αὐτοῦ δύναμις· ὦτα δὲ, ἡ ἀκουστική. Λέγει τοίνυν, ὅτι ὁ Θεὸς διὰ παντὸς ἐφορᾷ τους δικαίους, ἐπευφραινόμενος ταῖς πράξεσιν αὐτῶν· καὶ εἰσακούει τῆς δεήσεως τούτων, ὡς ἀξίας εἰσακούεσθαι. Δι- καίους δὲ νῦν καλεῖ τοὺς ἐναρέτους. Πρόσωπον δὲ Κυρίου ἐπὶ ποιοῦντας κακά, τοῦ ἐξολοθρεῦσαι ἐκ γῆς τὸ μνημόσυνον αὐτῶν. Ορᾷ, φησὶ, καὶ τοὺς τὰ πονηρὰ πράσσοντας, ἀλλ᾽ οὐ καθάπερ τοὺς δικαίους. Ἐκείνους μὲν γὰρ, ὥστε Β φυλάττειν· τούτους δὲ, ὥστε δίκας εισπράττεσθαι. Καὶ μέντοι πᾶς τοιοῦτος, καιροῦ καλοῦντος, ἀπόλ- λυται ἐκ γῆς, εἴτε ταύτης, εἴτε των σωζομένων Φοβηθήτωσαν τοίνυν πάντες οἱ ἁμαρτωλοὶ, ὡς οὐ λανθάνοντες ἐν οἷς πράττουσιν. "Η πρόσωπον Κυ- ρίου λέγει τὴν ἐν τῇ μελλούσῃ κρίσει επιφάνειαν ὐτοῦ, ὅτε πικρὸν αὐτοῖς ἐμβλέψει καὶ αὐστηρόν. Εκέκραξαν οἱ δίκαιοι, καὶ ὁ Κύριος εισήκου σεν αὐτῶν, καὶ ἐκ πασῶν τῶν θλίψεων αὐτῶν ἐῤῥύσατο αὐτούς. Ο μὴ περὶ χαμαιζήλων καὶ γημένων αιτούμενος, ἀλλὰ μεγάλων καὶ οὐρανίων, εἰ καὶ σιγῇ τῇ γλώσσῃ, ἀλλά γε τῷ νῷ κράζει τρατ νῶς, καὶ ἡ κραυγὴ αὐτοῦ φθάνει μέχρι τῶν ἀκοῶν τοῦ Θεοῦ. Ἔνθεν τοι καὶ εἰσακούεται, καὶ βύεται πάτης θλίψεω; τοῦτο μὲν, ἀπαλλαττόμενος αὐτῆς, τοῦτο δὲ νικῶν τῇ καρτερίᾳ τὴν ἐπίθεσιν αὐτῆς. Η καὶ τοῦτο λύτρωσις ἐστιν, ὡς ἐν ἄλλοις εἰρή χαμεν Εγγὺς Κύριος τοῖς συντετριμμένοις τὴν καρ δίαν. Ὁ μὲν Θεὸς δι᾿ ἀγαθότητος πᾶσιν ἐγγύς ἐστι, φησί γάρ' Θεὸς ἐγγίζων ἐγώ εἰμι· ἡμεῖς δὲ διὰ μοχθηρίαν μακρὰν αὐτοῦ γινόμεθα· φησί γάρ Ιδού οι μακρύνοντες ἑαυτοὺς ἀπὸ σοῦ ἀπολοῦν ται. Συντετριμμένοι δὲ τὴν καρδίαν, οἱ κατανενυγ- μένοι ἐπὶ τοῖς ἑαυτῶν ἁμαρτήμασι. Σφόδρα γάρ συντρίβει τὸ φρόνημα ή κατάνυξις. Καὶ τοὺς ταπεινοὺς τῷ πνεύματι σώσει. Προη- γεῖται μὲν ἡ κατάνυξις· ἔπεται δὲ ἡ ταπείνωσις. Τῷ πνεύματι δὲ ταπεινούς, ήτοι τῇ ψυχῇ, καὶ μὴ τῷ σώματι, ὅ ἐστι τῷ σχήματι, μηδὲ τῷ λόγῳ, μηδὲ ἐξ ἀνάγκης τινός. Πολλαὶ αἱ θλίψεις τῶν δικαίων, καὶ ἐκ πασῶν αὐτῶν ῥύσεται αὐτοὺς ὁ Κύριος. Συγχωρεῖ μὲν γὰρ ὁ Κύριος κατελθεῖν αὐτοὺς εἰς τὸ τῆς ἀρετῆς γυμνάσιον· οὐκ ἐν δὲ τῶν πόνων ἡττᾶσθαι, ὅπερ ἐστὶ νίκη, καθὼς προείρηται. Διά φησιν· Επ τῷ κόσμῳ θλίψιν ἔξετε· ἀλλὰ θαρσεῖτε· καὶ ὅσα ὁ * με είνα COMMENT. IN PSALMOS. 39v igitur simplicitera nobis quaerenda est pax, sed Jerem. xx111, 23. "Psal. Lxxii, 27. cum studia, yt docet nos Propheta hoc in loco, dum ait : Persequere eam. Ac si diceret : Per illius vestigia vobis currendum est, ut præyenjentes cam comprehendatis. VERS. 16, Oculi Domini super justos, et aures ejus in preces eorum. Per oculos et aures Dumini, vi. dendi alque audiendi potentias in eo intellige, Deus, inquit, semper videt juatos, et illorum aclionibus delectatur, el preces exaudit, utpote εταudiri dignas. Per juglas autem hoc in loco vires intelligit omni præditos virtute. co VERS. 17. Vultus quiem Domini super facienleh mala, perdat de terra memoriam eorum. Videt, inquit, Donimus eus etiam qui prava opera faciunt, verum non eodem modo quo juglas ; istos quidem videt ut custodiat, illos autem ut perdal, yt pas demuet, ut papas ab eis exigat, Pravus enim quilibet statuto a Deo tempore perit de terra, hanc mundi terram intelligas, sive terram eorum, qui salvaptur. Tiiueant igitur opus peccatores, cum eorum delicta Deum minime lateant, Poles etiam per vultum Dowjui intelligere advenum ejus, in futuro judicio, quando severo ac acerbe vultu eos aspicięt. Vers. 18. Clamaverunt justi, et Dominusexaudirit eos, et ex omnibus tribulationibus eorum liberavil eos, Qui terrena atque humilia votis non expetunt, sed cœlestia aç sublimia, tametsi liugua sileant, mente tamen ac spiritu palam clamant, et eorum clamor C quam facillime pervenit ad aures Domini : unde etiam exaudiuntur, et ab omni eripiuntur teukalio ne ac miseria, vel quia ab omni adversitate a Deo liberantur, vel quia fortitudine atque constantia omnem amiętiquis impetum superant ; quæ res etiam liberatio dicitur, ut aliis in locis declaravir VERS, 19, Pṛope est Dominus amnikus contritis corde. Deus quidem ob summam ejus benignitatem omnibys prope est. Ait enim per prophetam : Deus appropinquqns ego IMI ". Verum nos aceleri- bus nostris longe ab eo discedimus, Ecce enim, inquit alibi Propheta, ii qui elangant seipsos a te, peribunt s. Contritos autern corde eos appellat, p qui de propriis peccalis compuncti sunt, Compun- ctio enim superbiam ac fastum maxime copterit, Et humiles spiritu salvabit, Præcedit enim com- punctio, et subsequitur humiliatio. Humilem autem spiritu dixit, hoc est, animo. Nam corpore tantum aut gestu, seu verbis, aut alia quavis necessitate humiles, Deo grati non sunt. VERS. 20. Multæ tribulationes justorum, at de omnibus his liberabit eas Dominus, Permittit quidem eas Dominus in virtutis gymnasium descenderu, sed non sinit superari a laboribus : quod tamen et victoria reputatur, ut prædiximus [ et illorum laudi ascribitur]. Atque ideo alibi dicit Dominus : In
3γ And you will be shepherded on its richness. And you will be shepherded by God on its good things so as to enjoy what is beneficial and avoid what is harmful.
α Κατατρύφησον τοῦ Κυρίου. Ἐνηδύνθητι τῷ Κυρίῳ, διὰ τῆς ἀκορέστου ἀγάπης αὐτοῦ, ἢ διὰ τῆς ἀπλήστου μελέτης τῶν ἐντολῶν αὐτοῦ.ἁπλῶς ζητήσῃς αὐτὴν, ἀλλὰ μετὰ σπουδῆς. Τοῦτο Α γὰρ νῦν ἐμφαίνει τὸ, δίωξον, ἤτοι καταδίωξαν, κατ' ἔχνος αὐτῆς τρέχων, ὥστε φθάσαι καὶ καταλαβείν αὐτήν. Οφθαλμοί Κυρίου ἐπὶ δικαίους, καὶ ᾧτα αὐτοῦ εἰς δέησιν αὐτῶν. ὑφθαλμοὶ μὲν Κυρίου, ἡ ἐπου πτικὴ αὐτοῦ δύναμις· ὦτα δὲ, ἡ ἀκουστική. Λέγει τοίνυν, ὅτι ὁ Θεὸς διὰ παντὸς ἐφορᾷ τους δικαίους, ἐπευφραινόμενος ταῖς πράξεσιν αὐτῶν· καὶ εἰσακούει τῆς δεήσεως τούτων, ὡς ἀξίας εἰσακούεσθαι. Δι- καίους δὲ νῦν καλεῖ τοὺς ἐναρέτους. Πρόσωπον δὲ Κυρίου ἐπὶ ποιοῦντας κακά, τοῦ ἐξολοθρεῦσαι ἐκ γῆς τὸ μνημόσυνον αὐτῶν. Ορᾷ, φησὶ, καὶ τοὺς τὰ πονηρὰ πράσσοντας, ἀλλ᾽ οὐ καθάπερ τοὺς δικαίους. Ἐκείνους μὲν γὰρ, ὥστε Β φυλάττειν· τούτους δὲ, ὥστε δίκας εισπράττεσθαι. Καὶ μέντοι πᾶς τοιοῦτος, καιροῦ καλοῦντος, ἀπόλ- λυται ἐκ γῆς, εἴτε ταύτης, εἴτε των σωζομένων Φοβηθήτωσαν τοίνυν πάντες οἱ ἁμαρτωλοὶ, ὡς οὐ λανθάνοντες ἐν οἷς πράττουσιν. "Η πρόσωπον Κυ- ρίου λέγει τὴν ἐν τῇ μελλούσῃ κρίσει επιφάνειαν ὐτοῦ, ὅτε πικρὸν αὐτοῖς ἐμβλέψει καὶ αὐστηρόν. Εκέκραξαν οἱ δίκαιοι, καὶ ὁ Κύριος εισήκου σεν αὐτῶν, καὶ ἐκ πασῶν τῶν θλίψεων αὐτῶν ἐῤῥύσατο αὐτούς. Ο μὴ περὶ χαμαιζήλων καὶ γημένων αιτούμενος, ἀλλὰ μεγάλων καὶ οὐρανίων, εἰ καὶ σιγῇ τῇ γλώσσῃ, ἀλλά γε τῷ νῷ κράζει τρατ νῶς, καὶ ἡ κραυγὴ αὐτοῦ φθάνει μέχρι τῶν ἀκοῶν τοῦ Θεοῦ. Ἔνθεν τοι καὶ εἰσακούεται, καὶ βύεται πάτης θλίψεω; τοῦτο μὲν, ἀπαλλαττόμενος αὐτῆς, τοῦτο δὲ νικῶν τῇ καρτερίᾳ τὴν ἐπίθεσιν αὐτῆς. Η καὶ τοῦτο λύτρωσις ἐστιν, ὡς ἐν ἄλλοις εἰρή χαμεν Εγγὺς Κύριος τοῖς συντετριμμένοις τὴν καρ δίαν. Ὁ μὲν Θεὸς δι᾿ ἀγαθότητος πᾶσιν ἐγγύς ἐστι, φησί γάρ' Θεὸς ἐγγίζων ἐγώ εἰμι· ἡμεῖς δὲ διὰ μοχθηρίαν μακρὰν αὐτοῦ γινόμεθα· φησί γάρ Ιδού οι μακρύνοντες ἑαυτοὺς ἀπὸ σοῦ ἀπολοῦν ται. Συντετριμμένοι δὲ τὴν καρδίαν, οἱ κατανενυγ- μένοι ἐπὶ τοῖς ἑαυτῶν ἁμαρτήμασι. Σφόδρα γάρ συντρίβει τὸ φρόνημα ή κατάνυξις. Καὶ τοὺς ταπεινοὺς τῷ πνεύματι σώσει. Προη- γεῖται μὲν ἡ κατάνυξις· ἔπεται δὲ ἡ ταπείνωσις. Τῷ πνεύματι δὲ ταπεινούς, ήτοι τῇ ψυχῇ, καὶ μὴ τῷ σώματι, ὅ ἐστι τῷ σχήματι, μηδὲ τῷ λόγῳ, μηδὲ ἐξ ἀνάγκης τινός. Πολλαὶ αἱ θλίψεις τῶν δικαίων, καὶ ἐκ πασῶν αὐτῶν ῥύσεται αὐτοὺς ὁ Κύριος. Συγχωρεῖ μὲν γὰρ ὁ Κύριος κατελθεῖν αὐτοὺς εἰς τὸ τῆς ἀρετῆς γυμνάσιον· οὐκ ἐν δὲ τῶν πόνων ἡττᾶσθαι, ὅπερ ἐστὶ νίκη, καθὼς προείρηται. Διά φησιν· Επ τῷ κόσμῳ θλίψιν ἔξετε· ἀλλὰ θαρσεῖτε· καὶ ὅσα ὁ * με είνα COMMENT. IN PSALMOS. 39v igitur simplicitera nobis quaerenda est pax, sed Jerem. xx111, 23. "Psal. Lxxii, 27. cum studia, yt docet nos Propheta hoc in loco, dum ait : Persequere eam. Ac si diceret : Per illius vestigia vobis currendum est, ut præyenjentes cam comprehendatis. VERS. 16, Oculi Domini super justos, et aures ejus in preces eorum. Per oculos et aures Dumini, vi. dendi alque audiendi potentias in eo intellige, Deus, inquit, semper videt juatos, et illorum aclionibus delectatur, el preces exaudit, utpote εταudiri dignas. Per juglas autem hoc in loco vires intelligit omni præditos virtute. co VERS. 17. Vultus quiem Domini super facienleh mala, perdat de terra memoriam eorum. Videt, inquit, Donimus eus etiam qui prava opera faciunt, verum non eodem modo quo juglas ; istos quidem videt ut custodiat, illos autem ut perdal, yt pas demuet, ut papas ab eis exigat, Pravus enim quilibet statuto a Deo tempore perit de terra, hanc mundi terram intelligas, sive terram eorum, qui salvaptur. Tiiueant igitur opus peccatores, cum eorum delicta Deum minime lateant, Poles etiam per vultum Dowjui intelligere advenum ejus, in futuro judicio, quando severo ac acerbe vultu eos aspicięt. Vers. 18. Clamaverunt justi, et Dominusexaudirit eos, et ex omnibus tribulationibus eorum liberavil eos, Qui terrena atque humilia votis non expetunt, sed cœlestia aç sublimia, tametsi liugua sileant, mente tamen ac spiritu palam clamant, et eorum clamor C quam facillime pervenit ad aures Domini : unde etiam exaudiuntur, et ab omni eripiuntur teukalio ne ac miseria, vel quia ab omni adversitate a Deo liberantur, vel quia fortitudine atque constantia omnem amiętiquis impetum superant ; quæ res etiam liberatio dicitur, ut aliis in locis declaravir VERS, 19, Pṛope est Dominus amnikus contritis corde. Deus quidem ob summam ejus benignitatem omnibys prope est. Ait enim per prophetam : Deus appropinquqns ego IMI ". Verum nos aceleri- bus nostris longe ab eo discedimus, Ecce enim, inquit alibi Propheta, ii qui elangant seipsos a te, peribunt s. Contritos autern corde eos appellat, p qui de propriis peccalis compuncti sunt, Compun- ctio enim superbiam ac fastum maxime copterit, Et humiles spiritu salvabit, Præcedit enim com- punctio, et subsequitur humiliatio. Humilem autem spiritu dixit, hoc est, animo. Nam corpore tantum aut gestu, seu verbis, aut alia quavis necessitate humiles, Deo grati non sunt. VERS. 20. Multæ tribulationes justorum, at de omnibus his liberabit eas Dominus, Permittit quidem eas Dominus in virtutis gymnasium descenderu, sed non sinit superari a laboribus : quod tamen et victoria reputatur, ut prædiximus [ et illorum laudi ascribitur]. Atque ideo alibi dicit Dominus : In
4α Delight deeply in the Lord. Take delight in the Lord on account of his unquenchable love or on account of the insa- tiable study of his commandments.
β Καὶ δῴη σοι τὰ αἰτήματα τῆς καρδίας σου. Δῴη, ἀντὶ τοῦ, δώσει, εὐκτικὸν ἀντὶ μέλλοντος. Ἀγαπῶν γὰρ τὸν Θεὸν, οὐδὲν αἰτήσεις ἀνάξιον.ἁπλῶς ζητήσῃς αὐτὴν, ἀλλὰ μετὰ σπουδῆς. Τοῦτο Α γὰρ νῦν ἐμφαίνει τὸ, δίωξον, ἤτοι καταδίωξαν, κατ' ἔχνος αὐτῆς τρέχων, ὥστε φθάσαι καὶ καταλαβείν αὐτήν. Οφθαλμοί Κυρίου ἐπὶ δικαίους, καὶ ᾧτα αὐτοῦ εἰς δέησιν αὐτῶν. ὑφθαλμοὶ μὲν Κυρίου, ἡ ἐπου πτικὴ αὐτοῦ δύναμις· ὦτα δὲ, ἡ ἀκουστική. Λέγει τοίνυν, ὅτι ὁ Θεὸς διὰ παντὸς ἐφορᾷ τους δικαίους, ἐπευφραινόμενος ταῖς πράξεσιν αὐτῶν· καὶ εἰσακούει τῆς δεήσεως τούτων, ὡς ἀξίας εἰσακούεσθαι. Δι- καίους δὲ νῦν καλεῖ τοὺς ἐναρέτους. Πρόσωπον δὲ Κυρίου ἐπὶ ποιοῦντας κακά, τοῦ ἐξολοθρεῦσαι ἐκ γῆς τὸ μνημόσυνον αὐτῶν. Ορᾷ, φησὶ, καὶ τοὺς τὰ πονηρὰ πράσσοντας, ἀλλ᾽ οὐ καθάπερ τοὺς δικαίους. Ἐκείνους μὲν γὰρ, ὥστε Β φυλάττειν· τούτους δὲ, ὥστε δίκας εισπράττεσθαι. Καὶ μέντοι πᾶς τοιοῦτος, καιροῦ καλοῦντος, ἀπόλ- λυται ἐκ γῆς, εἴτε ταύτης, εἴτε των σωζομένων Φοβηθήτωσαν τοίνυν πάντες οἱ ἁμαρτωλοὶ, ὡς οὐ λανθάνοντες ἐν οἷς πράττουσιν. "Η πρόσωπον Κυ- ρίου λέγει τὴν ἐν τῇ μελλούσῃ κρίσει επιφάνειαν ὐτοῦ, ὅτε πικρὸν αὐτοῖς ἐμβλέψει καὶ αὐστηρόν. Εκέκραξαν οἱ δίκαιοι, καὶ ὁ Κύριος εισήκου σεν αὐτῶν, καὶ ἐκ πασῶν τῶν θλίψεων αὐτῶν ἐῤῥύσατο αὐτούς. Ο μὴ περὶ χαμαιζήλων καὶ γημένων αιτούμενος, ἀλλὰ μεγάλων καὶ οὐρανίων, εἰ καὶ σιγῇ τῇ γλώσσῃ, ἀλλά γε τῷ νῷ κράζει τρατ νῶς, καὶ ἡ κραυγὴ αὐτοῦ φθάνει μέχρι τῶν ἀκοῶν τοῦ Θεοῦ. Ἔνθεν τοι καὶ εἰσακούεται, καὶ βύεται πάτης θλίψεω; τοῦτο μὲν, ἀπαλλαττόμενος αὐτῆς, τοῦτο δὲ νικῶν τῇ καρτερίᾳ τὴν ἐπίθεσιν αὐτῆς. Η καὶ τοῦτο λύτρωσις ἐστιν, ὡς ἐν ἄλλοις εἰρή χαμεν Εγγὺς Κύριος τοῖς συντετριμμένοις τὴν καρ δίαν. Ὁ μὲν Θεὸς δι᾿ ἀγαθότητος πᾶσιν ἐγγύς ἐστι, φησί γάρ' Θεὸς ἐγγίζων ἐγώ εἰμι· ἡμεῖς δὲ διὰ μοχθηρίαν μακρὰν αὐτοῦ γινόμεθα· φησί γάρ Ιδού οι μακρύνοντες ἑαυτοὺς ἀπὸ σοῦ ἀπολοῦν ται. Συντετριμμένοι δὲ τὴν καρδίαν, οἱ κατανενυγ- μένοι ἐπὶ τοῖς ἑαυτῶν ἁμαρτήμασι. Σφόδρα γάρ συντρίβει τὸ φρόνημα ή κατάνυξις. Καὶ τοὺς ταπεινοὺς τῷ πνεύματι σώσει. Προη- γεῖται μὲν ἡ κατάνυξις· ἔπεται δὲ ἡ ταπείνωσις. Τῷ πνεύματι δὲ ταπεινούς, ήτοι τῇ ψυχῇ, καὶ μὴ τῷ σώματι, ὅ ἐστι τῷ σχήματι, μηδὲ τῷ λόγῳ, μηδὲ ἐξ ἀνάγκης τινός. Πολλαὶ αἱ θλίψεις τῶν δικαίων, καὶ ἐκ πασῶν αὐτῶν ῥύσεται αὐτοὺς ὁ Κύριος. Συγχωρεῖ μὲν γὰρ ὁ Κύριος κατελθεῖν αὐτοὺς εἰς τὸ τῆς ἀρετῆς γυμνάσιον· οὐκ ἐν δὲ τῶν πόνων ἡττᾶσθαι, ὅπερ ἐστὶ νίκη, καθὼς προείρηται. Διά φησιν· Επ τῷ κόσμῳ θλίψιν ἔξετε· ἀλλὰ θαρσεῖτε· καὶ ὅσα ὁ * με είνα COMMENT. IN PSALMOS. 39v igitur simplicitera nobis quaerenda est pax, sed Jerem. xx111, 23. "Psal. Lxxii, 27. cum studia, yt docet nos Propheta hoc in loco, dum ait : Persequere eam. Ac si diceret : Per illius vestigia vobis currendum est, ut præyenjentes cam comprehendatis. VERS. 16, Oculi Domini super justos, et aures ejus in preces eorum. Per oculos et aures Dumini, vi. dendi alque audiendi potentias in eo intellige, Deus, inquit, semper videt juatos, et illorum aclionibus delectatur, el preces exaudit, utpote εταudiri dignas. Per juglas autem hoc in loco vires intelligit omni præditos virtute. co VERS. 17. Vultus quiem Domini super facienleh mala, perdat de terra memoriam eorum. Videt, inquit, Donimus eus etiam qui prava opera faciunt, verum non eodem modo quo juglas ; istos quidem videt ut custodiat, illos autem ut perdal, yt pas demuet, ut papas ab eis exigat, Pravus enim quilibet statuto a Deo tempore perit de terra, hanc mundi terram intelligas, sive terram eorum, qui salvaptur. Tiiueant igitur opus peccatores, cum eorum delicta Deum minime lateant, Poles etiam per vultum Dowjui intelligere advenum ejus, in futuro judicio, quando severo ac acerbe vultu eos aspicięt. Vers. 18. Clamaverunt justi, et Dominusexaudirit eos, et ex omnibus tribulationibus eorum liberavil eos, Qui terrena atque humilia votis non expetunt, sed cœlestia aç sublimia, tametsi liugua sileant, mente tamen ac spiritu palam clamant, et eorum clamor C quam facillime pervenit ad aures Domini : unde etiam exaudiuntur, et ab omni eripiuntur teukalio ne ac miseria, vel quia ab omni adversitate a Deo liberantur, vel quia fortitudine atque constantia omnem amiętiquis impetum superant ; quæ res etiam liberatio dicitur, ut aliis in locis declaravir VERS, 19, Pṛope est Dominus amnikus contritis corde. Deus quidem ob summam ejus benignitatem omnibys prope est. Ait enim per prophetam : Deus appropinquqns ego IMI ". Verum nos aceleri- bus nostris longe ab eo discedimus, Ecce enim, inquit alibi Propheta, ii qui elangant seipsos a te, peribunt s. Contritos autern corde eos appellat, p qui de propriis peccalis compuncti sunt, Compun- ctio enim superbiam ac fastum maxime copterit, Et humiles spiritu salvabit, Præcedit enim com- punctio, et subsequitur humiliatio. Humilem autem spiritu dixit, hoc est, animo. Nam corpore tantum aut gestu, seu verbis, aut alia quavis necessitate humiles, Deo grati non sunt. VERS. 20. Multæ tribulationes justorum, at de omnibus his liberabit eas Dominus, Permittit quidem eas Dominus in virtutis gymnasium descenderu, sed non sinit superari a laboribus : quod tamen et victoria reputatur, ut prædiximus [ et illorum laudi ascribitur]. Atque ideo alibi dicit Dominus : In
4β And may he give you the requests of your heart. ‘May he give’ in the sense of ‘he will give’, an optative in the place of a future. For when loving God you will ask for nothing unworthy.
α Ἀποκάλυψον πρὸς Κύριον τὴν ὁδόν σου. Ὁδὸν νῦν, τὴν πολιτείαν ὑποληπτέον, ἣν κελεύει ποιῆσαι ἀξίαν ἐπισκοπῆς Θεοῦ· γινώσκει γὰρ Κύριος ὁδὸν δικαίων· καὶ ζήτει σαφέστερον εἰς τὸ τέλος τοῦ πρώτου ψαλμοῦ.ἁπλῶς ζητήσῃς αὐτὴν, ἀλλὰ μετὰ σπουδῆς. Τοῦτο Α γὰρ νῦν ἐμφαίνει τὸ, δίωξον, ἤτοι καταδίωξαν, κατ' ἔχνος αὐτῆς τρέχων, ὥστε φθάσαι καὶ καταλαβείν αὐτήν. Οφθαλμοί Κυρίου ἐπὶ δικαίους, καὶ ᾧτα αὐτοῦ εἰς δέησιν αὐτῶν. ὑφθαλμοὶ μὲν Κυρίου, ἡ ἐπου πτικὴ αὐτοῦ δύναμις· ὦτα δὲ, ἡ ἀκουστική. Λέγει τοίνυν, ὅτι ὁ Θεὸς διὰ παντὸς ἐφορᾷ τους δικαίους, ἐπευφραινόμενος ταῖς πράξεσιν αὐτῶν· καὶ εἰσακούει τῆς δεήσεως τούτων, ὡς ἀξίας εἰσακούεσθαι. Δι- καίους δὲ νῦν καλεῖ τοὺς ἐναρέτους. Πρόσωπον δὲ Κυρίου ἐπὶ ποιοῦντας κακά, τοῦ ἐξολοθρεῦσαι ἐκ γῆς τὸ μνημόσυνον αὐτῶν. Ορᾷ, φησὶ, καὶ τοὺς τὰ πονηρὰ πράσσοντας, ἀλλ᾽ οὐ καθάπερ τοὺς δικαίους. Ἐκείνους μὲν γὰρ, ὥστε Β φυλάττειν· τούτους δὲ, ὥστε δίκας εισπράττεσθαι. Καὶ μέντοι πᾶς τοιοῦτος, καιροῦ καλοῦντος, ἀπόλ- λυται ἐκ γῆς, εἴτε ταύτης, εἴτε των σωζομένων Φοβηθήτωσαν τοίνυν πάντες οἱ ἁμαρτωλοὶ, ὡς οὐ λανθάνοντες ἐν οἷς πράττουσιν. "Η πρόσωπον Κυ- ρίου λέγει τὴν ἐν τῇ μελλούσῃ κρίσει επιφάνειαν ὐτοῦ, ὅτε πικρὸν αὐτοῖς ἐμβλέψει καὶ αὐστηρόν. Εκέκραξαν οἱ δίκαιοι, καὶ ὁ Κύριος εισήκου σεν αὐτῶν, καὶ ἐκ πασῶν τῶν θλίψεων αὐτῶν ἐῤῥύσατο αὐτούς. Ο μὴ περὶ χαμαιζήλων καὶ γημένων αιτούμενος, ἀλλὰ μεγάλων καὶ οὐρανίων, εἰ καὶ σιγῇ τῇ γλώσσῃ, ἀλλά γε τῷ νῷ κράζει τρατ νῶς, καὶ ἡ κραυγὴ αὐτοῦ φθάνει μέχρι τῶν ἀκοῶν τοῦ Θεοῦ. Ἔνθεν τοι καὶ εἰσακούεται, καὶ βύεται πάτης θλίψεω; τοῦτο μὲν, ἀπαλλαττόμενος αὐτῆς, τοῦτο δὲ νικῶν τῇ καρτερίᾳ τὴν ἐπίθεσιν αὐτῆς. Η καὶ τοῦτο λύτρωσις ἐστιν, ὡς ἐν ἄλλοις εἰρή χαμεν Εγγὺς Κύριος τοῖς συντετριμμένοις τὴν καρ δίαν. Ὁ μὲν Θεὸς δι᾿ ἀγαθότητος πᾶσιν ἐγγύς ἐστι, φησί γάρ' Θεὸς ἐγγίζων ἐγώ εἰμι· ἡμεῖς δὲ διὰ μοχθηρίαν μακρὰν αὐτοῦ γινόμεθα· φησί γάρ Ιδού οι μακρύνοντες ἑαυτοὺς ἀπὸ σοῦ ἀπολοῦν ται. Συντετριμμένοι δὲ τὴν καρδίαν, οἱ κατανενυγ- μένοι ἐπὶ τοῖς ἑαυτῶν ἁμαρτήμασι. Σφόδρα γάρ συντρίβει τὸ φρόνημα ή κατάνυξις. Καὶ τοὺς ταπεινοὺς τῷ πνεύματι σώσει. Προη- γεῖται μὲν ἡ κατάνυξις· ἔπεται δὲ ἡ ταπείνωσις. Τῷ πνεύματι δὲ ταπεινούς, ήτοι τῇ ψυχῇ, καὶ μὴ τῷ σώματι, ὅ ἐστι τῷ σχήματι, μηδὲ τῷ λόγῳ, μηδὲ ἐξ ἀνάγκης τινός. Πολλαὶ αἱ θλίψεις τῶν δικαίων, καὶ ἐκ πασῶν αὐτῶν ῥύσεται αὐτοὺς ὁ Κύριος. Συγχωρεῖ μὲν γὰρ ὁ Κύριος κατελθεῖν αὐτοὺς εἰς τὸ τῆς ἀρετῆς γυμνάσιον· οὐκ ἐν δὲ τῶν πόνων ἡττᾶσθαι, ὅπερ ἐστὶ νίκη, καθὼς προείρηται. Διά φησιν· Επ τῷ κόσμῳ θλίψιν ἔξετε· ἀλλὰ θαρσεῖτε· καὶ ὅσα ὁ * με είνα COMMENT. IN PSALMOS. 39v igitur simplicitera nobis quaerenda est pax, sed Jerem. xx111, 23. "Psal. Lxxii, 27. cum studia, yt docet nos Propheta hoc in loco, dum ait : Persequere eam. Ac si diceret : Per illius vestigia vobis currendum est, ut præyenjentes cam comprehendatis. VERS. 16, Oculi Domini super justos, et aures ejus in preces eorum. Per oculos et aures Dumini, vi. dendi alque audiendi potentias in eo intellige, Deus, inquit, semper videt juatos, et illorum aclionibus delectatur, el preces exaudit, utpote εταudiri dignas. Per juglas autem hoc in loco vires intelligit omni præditos virtute. co VERS. 17. Vultus quiem Domini super facienleh mala, perdat de terra memoriam eorum. Videt, inquit, Donimus eus etiam qui prava opera faciunt, verum non eodem modo quo juglas ; istos quidem videt ut custodiat, illos autem ut perdal, yt pas demuet, ut papas ab eis exigat, Pravus enim quilibet statuto a Deo tempore perit de terra, hanc mundi terram intelligas, sive terram eorum, qui salvaptur. Tiiueant igitur opus peccatores, cum eorum delicta Deum minime lateant, Poles etiam per vultum Dowjui intelligere advenum ejus, in futuro judicio, quando severo ac acerbe vultu eos aspicięt. Vers. 18. Clamaverunt justi, et Dominusexaudirit eos, et ex omnibus tribulationibus eorum liberavil eos, Qui terrena atque humilia votis non expetunt, sed cœlestia aç sublimia, tametsi liugua sileant, mente tamen ac spiritu palam clamant, et eorum clamor C quam facillime pervenit ad aures Domini : unde etiam exaudiuntur, et ab omni eripiuntur teukalio ne ac miseria, vel quia ab omni adversitate a Deo liberantur, vel quia fortitudine atque constantia omnem amiętiquis impetum superant ; quæ res etiam liberatio dicitur, ut aliis in locis declaravir VERS, 19, Pṛope est Dominus amnikus contritis corde. Deus quidem ob summam ejus benignitatem omnibys prope est. Ait enim per prophetam : Deus appropinquqns ego IMI ". Verum nos aceleri- bus nostris longe ab eo discedimus, Ecce enim, inquit alibi Propheta, ii qui elangant seipsos a te, peribunt s. Contritos autern corde eos appellat, p qui de propriis peccalis compuncti sunt, Compun- ctio enim superbiam ac fastum maxime copterit, Et humiles spiritu salvabit, Præcedit enim com- punctio, et subsequitur humiliatio. Humilem autem spiritu dixit, hoc est, animo. Nam corpore tantum aut gestu, seu verbis, aut alia quavis necessitate humiles, Deo grati non sunt. VERS. 20. Multæ tribulationes justorum, at de omnibus his liberabit eas Dominus, Permittit quidem eas Dominus in virtutis gymnasium descenderu, sed non sinit superari a laboribus : quod tamen et victoria reputatur, ut prædiximus [ et illorum laudi ascribitur]. Atque ideo alibi dicit Dominus : In
5α Reveal your way to the Lord. The ‘way’ here is to be understood as way of life, which he enjoins to make worthy of God’s oversight, for The Lord knows the way of the just, and seek this more clearly at the end of the first psalm.
PG 128:415β Καὶ ἔλπισον ἐπ’ αὐτόν. Πάλιν τὴν ἐλπίδα προτείνει, ὡς ἀναγκαίαν τοῖς ἐν θλίψεσι· μόνη γὰρ αὐτοῖς ἐπικουφίζει τὸ ἄλγος.χωρούμενοι. ει Α Απόστολος Ἐν παντὶ θλιβόμενοι, ἀλλ' οὐ στενο- Φυλάσσει Κύριος πάντα τὰ ὀστᾶ αὐτῶν, ἐν ἐξ αὐτῶν οὐ συντριβήσεται. Καὶ μὴν πολλῶν μαρ τύρων συνετρίβησαν· ἀλλ' ἐπεὶ ἄνθρωπος λέγεται οὐχ ὁ ἐκτὸς μόνον, ἤτοι τὸ σῶμα, ἀλλὰ καὶ ὁ ἐντὸς, τουτέστιν ἡ ψυχή, ἔχει πάντως καὶ μέλη ὁμώνυμα τοῖς τοῦ σώματος, ὡς τό ῾Η ἐντολὴ Κυρίου, της λαυγής, φωτίζουσα ὀφθαλμούς, δηλονότι τους τῆς ψυχῆς καί Ὁ ἔχων ὦτα ἀκούειν, ἀκουέτω· καί· Τὸ στόμα μου ήνοιξα, καὶ είλκυσα πνεῦμα· καί· Οδόντας ἁμαρτωλῶν συνέτριψας· καί· Τὴν κοιλίαν μου ἀλγῶ· καί· Ὁ ποὺς τοῦ δικαίου οὐ μὴ προσκόψῃ, καὶ ὅσαι τοιαῦται δυνάμεις τῆς ψυ χῆς. Οὕτως οὖν καὶ νῦν ὀστᾶ λέγει τοὺς στερεοῦντας καὶ ἀνέχοντας τὴν ψυχὴν λογισμούς, ὡς καὶ τὰ ὀστᾶ τὸ σῶμα. Φυλάσσει δὲ τούτους ὁ Κύριος διὰ τὴν πρὸς αὐτὸν εὐαρέστησιν. Οὐδὲν δὲ τούτων συντριβήσεται τῇ βίᾳ τῆς ἁμαρτίας. Θάνατος ἁμαρτωλῶν πονηρός. Ἐπίπονος, ἀλ γεινός. Τότε γὰρ οξέως αἰσθάνονται τῆς διαδεχο μένης αὐτοὺς κολάσεως· ὁ δὲ τῶν δικαίων, ἀγαθὸς, αἰσθανομένων τῆς μενούσης αὐτοὺς χαράς. Και οι μισοῦντες τὸν δίκαιον, πλημμελήσου σιν. Μισοῦσι τὸν δίκαιον οἱ ἐν ἁμαρτίαις· εἰ γὰρ τῷ ὁμοίῳ χαίρει τὸ ὅμοιον, δῆλον ὡς μισεῖ τὸ ἀνό μοιον· καὶ ὧν ὁ βίος ἀνόμοιος, τούτων ἐναντίαι καὶ αἱ γνῶμαι. Πλημμελήσουσι δὲ, ὡς τοῖς ἄλλοις αὐτῶν ἁμαρτήμασιν ἔτι προστιθέντες καὶ τὸ τοῦ μίσους αὐτοῦ ἁμάρτημα. Οὐ μόνον γὰρ οὐκ ἐμιμήσαντο τοῦτον, ἀλλὰ καὶ ἐμίσησαν. Η τοίνυν τὸ πλημμε λήσουσιν, ἀντὶ τοῦ, ἁμαρτήσουσι, νοητέον, ἢ ἀντὶ τοῦ, κινδυνεύσουσι. Λυτρώσεται Κύριος ψυχὰς δούλων αὐτοῦ. Ἀπὸ τῶν ἀνθρωπίνων καὶ δαιμονικῶν ἐπιβουλῶν, αἱ ἦτε τηθήσονται τῆς ὑπομονῆς αὐτῶν. Καὶ οὐ μὴ πλημμελήσουσι πάντες οἱ ἐλπί ζοντες ἐπ' αὐτόν. Οὔτε γὰρ ἁμαρτήσουσι, τῇ πρὸς αὐτὸν ἐλπίδι χειραγωγούμενοι, ούτε κινδυνεύσουσι ψυχικῶς. Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΛΔ'. Καὶ τοῦτον εἰρηκε τον ψαλμόν, ἔτι διωκόμενος ὑπὸ Σαύλ, καὶ μηδαμοῦ στῆναι συγχωρούμενος προσήκει δὲ καὶ πᾶσι καταδιωκομένοις ὑπ' ἐχθρῶν. Χρὴ δὲ ταῖς μὲν ἀραῖς ἐν πᾶσι τοῖς ψαλμοῖς κατὰ τῶν δαιμόνων χρῆσθαι· οὗτοι γὰρ καὶ τοὺς πολε- μοῦντας ἡμῖν ἀνθρώπους διεγείρουσι· τοῖς ὀνείδεσι δὲ, κατὰ τῶν ἐπιβουλευόντων ἡμῖν ἀνθρώπων· τὰ • το τι EUTHYMII ZIGARENI mundo tribulationem habebitis, sed confdite "; Apostolus : In omnibus tribulali estis, sed non ane gustiati, et multa alia habentur hujusmodi. VERS. 21. Custodit Dominus omnia ossa eorum, unum ex his non conteretur. Atqui multorum mar- tyrum ossa contrita sunt. Verum homo non solum is dicitur, qui exterior est, hoc est non solum ipsum corpus, sed etiam qui interior, hoc est ipsa anima, quæ sua etiam membra habere dicitur, sicut et corpus, atque eisdem nominibus distincta. Nam cum legimus : Mandatum Domini lucidum, illumi- nans oculos ; Item : Qui habet aures audiendi au- dial ; vel : Os meum aperui et altrari spiritum " ; et: Denies eorum contrivisti's; iten, Ventrem meum doleo 18; aul, Pes justi non offendet ", et alia hujus modi : non corporis, sed animæ, membra intelligi. mus. Unde et nunc per ossa solidiores quasdam animæ cogitationes intelligit, quæ eam non secus alque ossa corpus sustinent, atque confirmant. Custodit autem Dominus bæc, quæ diximus justo rum ossa, quia ei placent, et nihil eorum conteretur violentia scilicet peccati. VERS. 22. Mors peccatorum prava. Hoc est, laborio- sa atque molesta [quod ex Græcæ dictionis etymo- logia melius percipitur]. Tunc temporis etenim certius dignoscunt poenas sibi fore repositas. Ju- storum autem mors suavis est, quia gaudia sibi sentiunt præparata. Et qui oderunt justum, delinquent. Oderunt ju- stum ii qui in peccatis sunt; nam si simile suo simili lætatur, illud consequenter patet, quod dis- simile suum odit dissimile : quorum enimi vita dis- similis est, horum etiam sententiæ pugnantes inter se sunt, atque contrariae. Delinquent autem, quia omnibus aliis delictis hoc odii peccatum addide- ruut. Non solum enim eum imitati non sunt, qui erat justus, sed odio insuper eum prosecuti sunt. Delinquent igitur, id est, peccabunt, aut, periclita buntur. VERS. 23. Redimet Dominus animas servorum suorum. Ab humanis nimirum ac diabolicis insidiis, quas propria patientia superabunt. B " C Et non delinquent omnes qui sperant in eo. Non peccabunt, eo quod valida atque constanti åd spe Dominum ferantur, nec ullum etiam animæ peri- D calam sustinebunt, Psalmus ipsi David. PSALMUS XXXIV. Hunc etian, psalmum composuit beatus David, cum persecutionem sustineret a Saule, et nullibi ei daretur tuto consistere, congruitque aliis omni- bus inimicorum persecutionem sustinentibus. Im- precationibus autem, quæ tam in præsenti sunt psalmo, quam alibi, uti nos oportet adversus dæ- mones : ii cnim sunt, qui nostros excitant inimi- Juan. xvi, 35. II Cor. iv, 8. « Psal. xvult, 19. Matth. x1, et alibi passim. cxvi, 131. "Psai. 111, 8. ” Jerem. iv, 19. "Reg. 11, 9. Psal
5β And hope in him. Once again he holds out hope as necessary for those in afflictions, for this alone alleviates their pain.
PG 128:456γ Καὶ αὐτὸς ποιήσει.
PG 128:415Ποιήσει, ἃ ἐλπίζεις, ἃ αἰτεῖς, ἃ συμφέρει.χωρούμενοι. ει Α Απόστολος Ἐν παντὶ θλιβόμενοι, ἀλλ' οὐ στενο- Φυλάσσει Κύριος πάντα τὰ ὀστᾶ αὐτῶν, ἐν ἐξ αὐτῶν οὐ συντριβήσεται. Καὶ μὴν πολλῶν μαρ τύρων συνετρίβησαν· ἀλλ' ἐπεὶ ἄνθρωπος λέγεται οὐχ ὁ ἐκτὸς μόνον, ἤτοι τὸ σῶμα, ἀλλὰ καὶ ὁ ἐντὸς, τουτέστιν ἡ ψυχή, ἔχει πάντως καὶ μέλη ὁμώνυμα τοῖς τοῦ σώματος, ὡς τό ῾Η ἐντολὴ Κυρίου, της λαυγής, φωτίζουσα ὀφθαλμούς, δηλονότι τους τῆς ψυχῆς καί Ὁ ἔχων ὦτα ἀκούειν, ἀκουέτω· καί· Τὸ στόμα μου ήνοιξα, καὶ είλκυσα πνεῦμα· καί· Οδόντας ἁμαρτωλῶν συνέτριψας· καί· Τὴν κοιλίαν μου ἀλγῶ· καί· Ὁ ποὺς τοῦ δικαίου οὐ μὴ προσκόψῃ, καὶ ὅσαι τοιαῦται δυνάμεις τῆς ψυ χῆς. Οὕτως οὖν καὶ νῦν ὀστᾶ λέγει τοὺς στερεοῦντας καὶ ἀνέχοντας τὴν ψυχὴν λογισμούς, ὡς καὶ τὰ ὀστᾶ τὸ σῶμα. Φυλάσσει δὲ τούτους ὁ Κύριος διὰ τὴν πρὸς αὐτὸν εὐαρέστησιν. Οὐδὲν δὲ τούτων συντριβήσεται τῇ βίᾳ τῆς ἁμαρτίας. Θάνατος ἁμαρτωλῶν πονηρός. Ἐπίπονος, ἀλ γεινός. Τότε γὰρ οξέως αἰσθάνονται τῆς διαδεχο μένης αὐτοὺς κολάσεως· ὁ δὲ τῶν δικαίων, ἀγαθὸς, αἰσθανομένων τῆς μενούσης αὐτοὺς χαράς. Και οι μισοῦντες τὸν δίκαιον, πλημμελήσου σιν. Μισοῦσι τὸν δίκαιον οἱ ἐν ἁμαρτίαις· εἰ γὰρ τῷ ὁμοίῳ χαίρει τὸ ὅμοιον, δῆλον ὡς μισεῖ τὸ ἀνό μοιον· καὶ ὧν ὁ βίος ἀνόμοιος, τούτων ἐναντίαι καὶ αἱ γνῶμαι. Πλημμελήσουσι δὲ, ὡς τοῖς ἄλλοις αὐτῶν ἁμαρτήμασιν ἔτι προστιθέντες καὶ τὸ τοῦ μίσους αὐτοῦ ἁμάρτημα. Οὐ μόνον γὰρ οὐκ ἐμιμήσαντο τοῦτον, ἀλλὰ καὶ ἐμίσησαν. Η τοίνυν τὸ πλημμε λήσουσιν, ἀντὶ τοῦ, ἁμαρτήσουσι, νοητέον, ἢ ἀντὶ τοῦ, κινδυνεύσουσι. Λυτρώσεται Κύριος ψυχὰς δούλων αὐτοῦ. Ἀπὸ τῶν ἀνθρωπίνων καὶ δαιμονικῶν ἐπιβουλῶν, αἱ ἦτε τηθήσονται τῆς ὑπομονῆς αὐτῶν. Καὶ οὐ μὴ πλημμελήσουσι πάντες οἱ ἐλπί ζοντες ἐπ' αὐτόν. Οὔτε γὰρ ἁμαρτήσουσι, τῇ πρὸς αὐτὸν ἐλπίδι χειραγωγούμενοι, ούτε κινδυνεύσουσι ψυχικῶς. Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΛΔ'. Καὶ τοῦτον εἰρηκε τον ψαλμόν, ἔτι διωκόμενος ὑπὸ Σαύλ, καὶ μηδαμοῦ στῆναι συγχωρούμενος προσήκει δὲ καὶ πᾶσι καταδιωκομένοις ὑπ' ἐχθρῶν. Χρὴ δὲ ταῖς μὲν ἀραῖς ἐν πᾶσι τοῖς ψαλμοῖς κατὰ τῶν δαιμόνων χρῆσθαι· οὗτοι γὰρ καὶ τοὺς πολε- μοῦντας ἡμῖν ἀνθρώπους διεγείρουσι· τοῖς ὀνείδεσι δὲ, κατὰ τῶν ἐπιβουλευόντων ἡμῖν ἀνθρώπων· τὰ • το τι EUTHYMII ZIGARENI mundo tribulationem habebitis, sed confdite "; Apostolus : In omnibus tribulali estis, sed non ane gustiati, et multa alia habentur hujusmodi. VERS. 21. Custodit Dominus omnia ossa eorum, unum ex his non conteretur. Atqui multorum mar- tyrum ossa contrita sunt. Verum homo non solum is dicitur, qui exterior est, hoc est non solum ipsum corpus, sed etiam qui interior, hoc est ipsa anima, quæ sua etiam membra habere dicitur, sicut et corpus, atque eisdem nominibus distincta. Nam cum legimus : Mandatum Domini lucidum, illumi- nans oculos ; Item : Qui habet aures audiendi au- dial ; vel : Os meum aperui et altrari spiritum " ; et: Denies eorum contrivisti's; iten, Ventrem meum doleo 18; aul, Pes justi non offendet ", et alia hujus modi : non corporis, sed animæ, membra intelligi. mus. Unde et nunc per ossa solidiores quasdam animæ cogitationes intelligit, quæ eam non secus alque ossa corpus sustinent, atque confirmant. Custodit autem Dominus bæc, quæ diximus justo rum ossa, quia ei placent, et nihil eorum conteretur violentia scilicet peccati. VERS. 22. Mors peccatorum prava. Hoc est, laborio- sa atque molesta [quod ex Græcæ dictionis etymo- logia melius percipitur]. Tunc temporis etenim certius dignoscunt poenas sibi fore repositas. Ju- storum autem mors suavis est, quia gaudia sibi sentiunt præparata. Et qui oderunt justum, delinquent. Oderunt ju- stum ii qui in peccatis sunt; nam si simile suo simili lætatur, illud consequenter patet, quod dis- simile suum odit dissimile : quorum enimi vita dis- similis est, horum etiam sententiæ pugnantes inter se sunt, atque contrariae. Delinquent autem, quia omnibus aliis delictis hoc odii peccatum addide- ruut. Non solum enim eum imitati non sunt, qui erat justus, sed odio insuper eum prosecuti sunt. Delinquent igitur, id est, peccabunt, aut, periclita buntur. VERS. 23. Redimet Dominus animas servorum suorum. Ab humanis nimirum ac diabolicis insidiis, quas propria patientia superabunt. B " C Et non delinquent omnes qui sperant in eo. Non peccabunt, eo quod valida atque constanti åd spe Dominum ferantur, nec ullum etiam animæ peri- D calam sustinebunt, Psalmus ipsi David. PSALMUS XXXIV. Hunc etian, psalmum composuit beatus David, cum persecutionem sustineret a Saule, et nullibi ei daretur tuto consistere, congruitque aliis omni- bus inimicorum persecutionem sustinentibus. Im- precationibus autem, quæ tam in præsenti sunt psalmo, quam alibi, uti nos oportet adversus dæ- mones : ii cnim sunt, qui nostros excitant inimi- Juan. xvi, 35. II Cor. iv, 8. « Psal. xvult, 19. Matth. x1, et alibi passim. cxvi, 131. "Psai. 111, 8. ” Jerem. iv, 19. "Reg. 11, 9. Psal
He will enact what you hope, what you ask, what is expedient.
α Καὶ ἐξοίσει ὡς φῶς τὴν δικαιοσύνην σου. Δικαιοσύνην ληπτέον ἐνταῦθα, τὴν δικαίαν ἀπόφασιν. Καὶ ἐξενέγκῃ, φησὶ, τὴν περὶ σοῦ δικαίαν ἀπόφασιν, ὡς φῶς λαμπρὰν ἐνώπιον ἁπάντων. Ὁ Πατήρ σου γὰρ, φησὶν, ὁ βλέπων ἐν τῷ κρυπτῷ, ἀποδώσει σοι ἐν τῷ φανερῷ. Ἢ ἐξενέγκῃ τὴν ἀρετήν σου εἰς τὸ μέσον, ὡς φῶς καθαρὸν, δημοσιεύων αὐτὴν, καὶ ἀνακηρύττων ἐν καιρῷ τῷ προσήκοντι.χωρούμενοι. ει Α Απόστολος Ἐν παντὶ θλιβόμενοι, ἀλλ' οὐ στενο- Φυλάσσει Κύριος πάντα τὰ ὀστᾶ αὐτῶν, ἐν ἐξ αὐτῶν οὐ συντριβήσεται. Καὶ μὴν πολλῶν μαρ τύρων συνετρίβησαν· ἀλλ' ἐπεὶ ἄνθρωπος λέγεται οὐχ ὁ ἐκτὸς μόνον, ἤτοι τὸ σῶμα, ἀλλὰ καὶ ὁ ἐντὸς, τουτέστιν ἡ ψυχή, ἔχει πάντως καὶ μέλη ὁμώνυμα τοῖς τοῦ σώματος, ὡς τό ῾Η ἐντολὴ Κυρίου, της λαυγής, φωτίζουσα ὀφθαλμούς, δηλονότι τους τῆς ψυχῆς καί Ὁ ἔχων ὦτα ἀκούειν, ἀκουέτω· καί· Τὸ στόμα μου ήνοιξα, καὶ είλκυσα πνεῦμα· καί· Οδόντας ἁμαρτωλῶν συνέτριψας· καί· Τὴν κοιλίαν μου ἀλγῶ· καί· Ὁ ποὺς τοῦ δικαίου οὐ μὴ προσκόψῃ, καὶ ὅσαι τοιαῦται δυνάμεις τῆς ψυ χῆς. Οὕτως οὖν καὶ νῦν ὀστᾶ λέγει τοὺς στερεοῦντας καὶ ἀνέχοντας τὴν ψυχὴν λογισμούς, ὡς καὶ τὰ ὀστᾶ τὸ σῶμα. Φυλάσσει δὲ τούτους ὁ Κύριος διὰ τὴν πρὸς αὐτὸν εὐαρέστησιν. Οὐδὲν δὲ τούτων συντριβήσεται τῇ βίᾳ τῆς ἁμαρτίας. Θάνατος ἁμαρτωλῶν πονηρός. Ἐπίπονος, ἀλ γεινός. Τότε γὰρ οξέως αἰσθάνονται τῆς διαδεχο μένης αὐτοὺς κολάσεως· ὁ δὲ τῶν δικαίων, ἀγαθὸς, αἰσθανομένων τῆς μενούσης αὐτοὺς χαράς. Και οι μισοῦντες τὸν δίκαιον, πλημμελήσου σιν. Μισοῦσι τὸν δίκαιον οἱ ἐν ἁμαρτίαις· εἰ γὰρ τῷ ὁμοίῳ χαίρει τὸ ὅμοιον, δῆλον ὡς μισεῖ τὸ ἀνό μοιον· καὶ ὧν ὁ βίος ἀνόμοιος, τούτων ἐναντίαι καὶ αἱ γνῶμαι. Πλημμελήσουσι δὲ, ὡς τοῖς ἄλλοις αὐτῶν ἁμαρτήμασιν ἔτι προστιθέντες καὶ τὸ τοῦ μίσους αὐτοῦ ἁμάρτημα. Οὐ μόνον γὰρ οὐκ ἐμιμήσαντο τοῦτον, ἀλλὰ καὶ ἐμίσησαν. Η τοίνυν τὸ πλημμε λήσουσιν, ἀντὶ τοῦ, ἁμαρτήσουσι, νοητέον, ἢ ἀντὶ τοῦ, κινδυνεύσουσι. Λυτρώσεται Κύριος ψυχὰς δούλων αὐτοῦ. Ἀπὸ τῶν ἀνθρωπίνων καὶ δαιμονικῶν ἐπιβουλῶν, αἱ ἦτε τηθήσονται τῆς ὑπομονῆς αὐτῶν. Καὶ οὐ μὴ πλημμελήσουσι πάντες οἱ ἐλπί ζοντες ἐπ' αὐτόν. Οὔτε γὰρ ἁμαρτήσουσι, τῇ πρὸς αὐτὸν ἐλπίδι χειραγωγούμενοι, ούτε κινδυνεύσουσι ψυχικῶς. Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΛΔ'. Καὶ τοῦτον εἰρηκε τον ψαλμόν, ἔτι διωκόμενος ὑπὸ Σαύλ, καὶ μηδαμοῦ στῆναι συγχωρούμενος προσήκει δὲ καὶ πᾶσι καταδιωκομένοις ὑπ' ἐχθρῶν. Χρὴ δὲ ταῖς μὲν ἀραῖς ἐν πᾶσι τοῖς ψαλμοῖς κατὰ τῶν δαιμόνων χρῆσθαι· οὗτοι γὰρ καὶ τοὺς πολε- μοῦντας ἡμῖν ἀνθρώπους διεγείρουσι· τοῖς ὀνείδεσι δὲ, κατὰ τῶν ἐπιβουλευόντων ἡμῖν ἀνθρώπων· τὰ • το τι EUTHYMII ZIGARENI mundo tribulationem habebitis, sed confdite "; Apostolus : In omnibus tribulali estis, sed non ane gustiati, et multa alia habentur hujusmodi. VERS. 21. Custodit Dominus omnia ossa eorum, unum ex his non conteretur. Atqui multorum mar- tyrum ossa contrita sunt. Verum homo non solum is dicitur, qui exterior est, hoc est non solum ipsum corpus, sed etiam qui interior, hoc est ipsa anima, quæ sua etiam membra habere dicitur, sicut et corpus, atque eisdem nominibus distincta. Nam cum legimus : Mandatum Domini lucidum, illumi- nans oculos ; Item : Qui habet aures audiendi au- dial ; vel : Os meum aperui et altrari spiritum " ; et: Denies eorum contrivisti's; iten, Ventrem meum doleo 18; aul, Pes justi non offendet ", et alia hujus modi : non corporis, sed animæ, membra intelligi. mus. Unde et nunc per ossa solidiores quasdam animæ cogitationes intelligit, quæ eam non secus alque ossa corpus sustinent, atque confirmant. Custodit autem Dominus bæc, quæ diximus justo rum ossa, quia ei placent, et nihil eorum conteretur violentia scilicet peccati. VERS. 22. Mors peccatorum prava. Hoc est, laborio- sa atque molesta [quod ex Græcæ dictionis etymo- logia melius percipitur]. Tunc temporis etenim certius dignoscunt poenas sibi fore repositas. Ju- storum autem mors suavis est, quia gaudia sibi sentiunt præparata. Et qui oderunt justum, delinquent. Oderunt ju- stum ii qui in peccatis sunt; nam si simile suo simili lætatur, illud consequenter patet, quod dis- simile suum odit dissimile : quorum enimi vita dis- similis est, horum etiam sententiæ pugnantes inter se sunt, atque contrariae. Delinquent autem, quia omnibus aliis delictis hoc odii peccatum addide- ruut. Non solum enim eum imitati non sunt, qui erat justus, sed odio insuper eum prosecuti sunt. Delinquent igitur, id est, peccabunt, aut, periclita buntur. VERS. 23. Redimet Dominus animas servorum suorum. Ab humanis nimirum ac diabolicis insidiis, quas propria patientia superabunt. B " C Et non delinquent omnes qui sperant in eo. Non peccabunt, eo quod valida atque constanti åd spe Dominum ferantur, nec ullum etiam animæ peri- D calam sustinebunt, Psalmus ipsi David. PSALMUS XXXIV. Hunc etian, psalmum composuit beatus David, cum persecutionem sustineret a Saule, et nullibi ei daretur tuto consistere, congruitque aliis omni- bus inimicorum persecutionem sustinentibus. Im- precationibus autem, quæ tam in præsenti sunt psalmo, quam alibi, uti nos oportet adversus dæ- mones : ii cnim sunt, qui nostros excitant inimi- Juan. xvi, 35. II Cor. iv, 8. « Psal. xvult, 19. Matth. x1, et alibi passim. cxvi, 131. "Psai. 111, 8. ” Jerem. iv, 19. "Reg. 11, 9. Psal
6α And he will bring out your justice like light. Justice is to be taken here as a just verdict. And he will bring out a just verdict concerning you like a bright light before everyone, for, it is written, Your Father seeing in secret will reward you openly. Or he will bring your virtue into the open like a pure light, making it public and proclaim- ing it at a fitting time.
β Καὶ τὸ κρίμα σου ὡς μεσημβρίαν. Ἢ ταὐτὸν λέγει τῇ προτέρᾳ ἐξηγήσει, τῇ περὶ τῆς ἀποφάσεως· μεσημβρία γὰρ, τὸ ἀκραιφνὲς καὶ ἀκμαῖον τοῦ φωτὸς τῆς ἡμέρας. Ἢ | πάλιν τὸ κρίμα σου, τουτέστιν, ἣν ἔκρινας καὶ εἵλου πολιτείαν, δημοσιεύσει ὡς μεσημβρίαν· πᾶσι γὰρ ἡ μεσημβρία κατάδηλος, οἷα λαμπροτάτη.χωρούμενοι. ει Α Απόστολος Ἐν παντὶ θλιβόμενοι, ἀλλ' οὐ στενο- Φυλάσσει Κύριος πάντα τὰ ὀστᾶ αὐτῶν, ἐν ἐξ αὐτῶν οὐ συντριβήσεται. Καὶ μὴν πολλῶν μαρ τύρων συνετρίβησαν· ἀλλ' ἐπεὶ ἄνθρωπος λέγεται οὐχ ὁ ἐκτὸς μόνον, ἤτοι τὸ σῶμα, ἀλλὰ καὶ ὁ ἐντὸς, τουτέστιν ἡ ψυχή, ἔχει πάντως καὶ μέλη ὁμώνυμα τοῖς τοῦ σώματος, ὡς τό ῾Η ἐντολὴ Κυρίου, της λαυγής, φωτίζουσα ὀφθαλμούς, δηλονότι τους τῆς ψυχῆς καί Ὁ ἔχων ὦτα ἀκούειν, ἀκουέτω· καί· Τὸ στόμα μου ήνοιξα, καὶ είλκυσα πνεῦμα· καί· Οδόντας ἁμαρτωλῶν συνέτριψας· καί· Τὴν κοιλίαν μου ἀλγῶ· καί· Ὁ ποὺς τοῦ δικαίου οὐ μὴ προσκόψῃ, καὶ ὅσαι τοιαῦται δυνάμεις τῆς ψυ χῆς. Οὕτως οὖν καὶ νῦν ὀστᾶ λέγει τοὺς στερεοῦντας καὶ ἀνέχοντας τὴν ψυχὴν λογισμούς, ὡς καὶ τὰ ὀστᾶ τὸ σῶμα. Φυλάσσει δὲ τούτους ὁ Κύριος διὰ τὴν πρὸς αὐτὸν εὐαρέστησιν. Οὐδὲν δὲ τούτων συντριβήσεται τῇ βίᾳ τῆς ἁμαρτίας. Θάνατος ἁμαρτωλῶν πονηρός. Ἐπίπονος, ἀλ γεινός. Τότε γὰρ οξέως αἰσθάνονται τῆς διαδεχο μένης αὐτοὺς κολάσεως· ὁ δὲ τῶν δικαίων, ἀγαθὸς, αἰσθανομένων τῆς μενούσης αὐτοὺς χαράς. Και οι μισοῦντες τὸν δίκαιον, πλημμελήσου σιν. Μισοῦσι τὸν δίκαιον οἱ ἐν ἁμαρτίαις· εἰ γὰρ τῷ ὁμοίῳ χαίρει τὸ ὅμοιον, δῆλον ὡς μισεῖ τὸ ἀνό μοιον· καὶ ὧν ὁ βίος ἀνόμοιος, τούτων ἐναντίαι καὶ αἱ γνῶμαι. Πλημμελήσουσι δὲ, ὡς τοῖς ἄλλοις αὐτῶν ἁμαρτήμασιν ἔτι προστιθέντες καὶ τὸ τοῦ μίσους αὐτοῦ ἁμάρτημα. Οὐ μόνον γὰρ οὐκ ἐμιμήσαντο τοῦτον, ἀλλὰ καὶ ἐμίσησαν. Η τοίνυν τὸ πλημμε λήσουσιν, ἀντὶ τοῦ, ἁμαρτήσουσι, νοητέον, ἢ ἀντὶ τοῦ, κινδυνεύσουσι. Λυτρώσεται Κύριος ψυχὰς δούλων αὐτοῦ. Ἀπὸ τῶν ἀνθρωπίνων καὶ δαιμονικῶν ἐπιβουλῶν, αἱ ἦτε τηθήσονται τῆς ὑπομονῆς αὐτῶν. Καὶ οὐ μὴ πλημμελήσουσι πάντες οἱ ἐλπί ζοντες ἐπ' αὐτόν. Οὔτε γὰρ ἁμαρτήσουσι, τῇ πρὸς αὐτὸν ἐλπίδι χειραγωγούμενοι, ούτε κινδυνεύσουσι ψυχικῶς. Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΛΔ'. Καὶ τοῦτον εἰρηκε τον ψαλμόν, ἔτι διωκόμενος ὑπὸ Σαύλ, καὶ μηδαμοῦ στῆναι συγχωρούμενος προσήκει δὲ καὶ πᾶσι καταδιωκομένοις ὑπ' ἐχθρῶν. Χρὴ δὲ ταῖς μὲν ἀραῖς ἐν πᾶσι τοῖς ψαλμοῖς κατὰ τῶν δαιμόνων χρῆσθαι· οὗτοι γὰρ καὶ τοὺς πολε- μοῦντας ἡμῖν ἀνθρώπους διεγείρουσι· τοῖς ὀνείδεσι δὲ, κατὰ τῶν ἐπιβουλευόντων ἡμῖν ἀνθρώπων· τὰ • το τι EUTHYMII ZIGARENI mundo tribulationem habebitis, sed confdite "; Apostolus : In omnibus tribulali estis, sed non ane gustiati, et multa alia habentur hujusmodi. VERS. 21. Custodit Dominus omnia ossa eorum, unum ex his non conteretur. Atqui multorum mar- tyrum ossa contrita sunt. Verum homo non solum is dicitur, qui exterior est, hoc est non solum ipsum corpus, sed etiam qui interior, hoc est ipsa anima, quæ sua etiam membra habere dicitur, sicut et corpus, atque eisdem nominibus distincta. Nam cum legimus : Mandatum Domini lucidum, illumi- nans oculos ; Item : Qui habet aures audiendi au- dial ; vel : Os meum aperui et altrari spiritum " ; et: Denies eorum contrivisti's; iten, Ventrem meum doleo 18; aul, Pes justi non offendet ", et alia hujus modi : non corporis, sed animæ, membra intelligi. mus. Unde et nunc per ossa solidiores quasdam animæ cogitationes intelligit, quæ eam non secus alque ossa corpus sustinent, atque confirmant. Custodit autem Dominus bæc, quæ diximus justo rum ossa, quia ei placent, et nihil eorum conteretur violentia scilicet peccati. VERS. 22. Mors peccatorum prava. Hoc est, laborio- sa atque molesta [quod ex Græcæ dictionis etymo- logia melius percipitur]. Tunc temporis etenim certius dignoscunt poenas sibi fore repositas. Ju- storum autem mors suavis est, quia gaudia sibi sentiunt præparata. Et qui oderunt justum, delinquent. Oderunt ju- stum ii qui in peccatis sunt; nam si simile suo simili lætatur, illud consequenter patet, quod dis- simile suum odit dissimile : quorum enimi vita dis- similis est, horum etiam sententiæ pugnantes inter se sunt, atque contrariae. Delinquent autem, quia omnibus aliis delictis hoc odii peccatum addide- ruut. Non solum enim eum imitati non sunt, qui erat justus, sed odio insuper eum prosecuti sunt. Delinquent igitur, id est, peccabunt, aut, periclita buntur. VERS. 23. Redimet Dominus animas servorum suorum. Ab humanis nimirum ac diabolicis insidiis, quas propria patientia superabunt. B " C Et non delinquent omnes qui sperant in eo. Non peccabunt, eo quod valida atque constanti åd spe Dominum ferantur, nec ullum etiam animæ peri- D calam sustinebunt, Psalmus ipsi David. PSALMUS XXXIV. Hunc etian, psalmum composuit beatus David, cum persecutionem sustineret a Saule, et nullibi ei daretur tuto consistere, congruitque aliis omni- bus inimicorum persecutionem sustinentibus. Im- precationibus autem, quæ tam in præsenti sunt psalmo, quam alibi, uti nos oportet adversus dæ- mones : ii cnim sunt, qui nostros excitant inimi- Juan. xvi, 35. II Cor. iv, 8. « Psal. xvult, 19. Matth. x1, et alibi passim. cxvi, 131. "Psai. 111, 8. ” Jerem. iv, 19. "Reg. 11, 9. Psal
6β And your judgement like noonday. Either he is saying the same thing as with the previous exposition about the verdict (for noonday is the purest and highest point of the light of day), or once again that he will pub- licise like noonday ‘your judgement’, that is, the way of life that you judged and chose, for noonday is manifest to all as what is brightest.
α Ὑποτάγηθι τῷ Κυρίῳ. Φυλάττων τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ, ἢ καὶ μὴ δυσανασχετῶν πρὸς τὰς ἐπαγομένας μάστιγας, ἀλλ’ εὐχαριστῶν παιδεύοντι.χωρούμενοι. ει Α Απόστολος Ἐν παντὶ θλιβόμενοι, ἀλλ' οὐ στενο- Φυλάσσει Κύριος πάντα τὰ ὀστᾶ αὐτῶν, ἐν ἐξ αὐτῶν οὐ συντριβήσεται. Καὶ μὴν πολλῶν μαρ τύρων συνετρίβησαν· ἀλλ' ἐπεὶ ἄνθρωπος λέγεται οὐχ ὁ ἐκτὸς μόνον, ἤτοι τὸ σῶμα, ἀλλὰ καὶ ὁ ἐντὸς, τουτέστιν ἡ ψυχή, ἔχει πάντως καὶ μέλη ὁμώνυμα τοῖς τοῦ σώματος, ὡς τό ῾Η ἐντολὴ Κυρίου, της λαυγής, φωτίζουσα ὀφθαλμούς, δηλονότι τους τῆς ψυχῆς καί Ὁ ἔχων ὦτα ἀκούειν, ἀκουέτω· καί· Τὸ στόμα μου ήνοιξα, καὶ είλκυσα πνεῦμα· καί· Οδόντας ἁμαρτωλῶν συνέτριψας· καί· Τὴν κοιλίαν μου ἀλγῶ· καί· Ὁ ποὺς τοῦ δικαίου οὐ μὴ προσκόψῃ, καὶ ὅσαι τοιαῦται δυνάμεις τῆς ψυ χῆς. Οὕτως οὖν καὶ νῦν ὀστᾶ λέγει τοὺς στερεοῦντας καὶ ἀνέχοντας τὴν ψυχὴν λογισμούς, ὡς καὶ τὰ ὀστᾶ τὸ σῶμα. Φυλάσσει δὲ τούτους ὁ Κύριος διὰ τὴν πρὸς αὐτὸν εὐαρέστησιν. Οὐδὲν δὲ τούτων συντριβήσεται τῇ βίᾳ τῆς ἁμαρτίας. Θάνατος ἁμαρτωλῶν πονηρός. Ἐπίπονος, ἀλ γεινός. Τότε γὰρ οξέως αἰσθάνονται τῆς διαδεχο μένης αὐτοὺς κολάσεως· ὁ δὲ τῶν δικαίων, ἀγαθὸς, αἰσθανομένων τῆς μενούσης αὐτοὺς χαράς. Και οι μισοῦντες τὸν δίκαιον, πλημμελήσου σιν. Μισοῦσι τὸν δίκαιον οἱ ἐν ἁμαρτίαις· εἰ γὰρ τῷ ὁμοίῳ χαίρει τὸ ὅμοιον, δῆλον ὡς μισεῖ τὸ ἀνό μοιον· καὶ ὧν ὁ βίος ἀνόμοιος, τούτων ἐναντίαι καὶ αἱ γνῶμαι. Πλημμελήσουσι δὲ, ὡς τοῖς ἄλλοις αὐτῶν ἁμαρτήμασιν ἔτι προστιθέντες καὶ τὸ τοῦ μίσους αὐτοῦ ἁμάρτημα. Οὐ μόνον γὰρ οὐκ ἐμιμήσαντο τοῦτον, ἀλλὰ καὶ ἐμίσησαν. Η τοίνυν τὸ πλημμε λήσουσιν, ἀντὶ τοῦ, ἁμαρτήσουσι, νοητέον, ἢ ἀντὶ τοῦ, κινδυνεύσουσι. Λυτρώσεται Κύριος ψυχὰς δούλων αὐτοῦ. Ἀπὸ τῶν ἀνθρωπίνων καὶ δαιμονικῶν ἐπιβουλῶν, αἱ ἦτε τηθήσονται τῆς ὑπομονῆς αὐτῶν. Καὶ οὐ μὴ πλημμελήσουσι πάντες οἱ ἐλπί ζοντες ἐπ' αὐτόν. Οὔτε γὰρ ἁμαρτήσουσι, τῇ πρὸς αὐτὸν ἐλπίδι χειραγωγούμενοι, ούτε κινδυνεύσουσι ψυχικῶς. Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΛΔ'. Καὶ τοῦτον εἰρηκε τον ψαλμόν, ἔτι διωκόμενος ὑπὸ Σαύλ, καὶ μηδαμοῦ στῆναι συγχωρούμενος προσήκει δὲ καὶ πᾶσι καταδιωκομένοις ὑπ' ἐχθρῶν. Χρὴ δὲ ταῖς μὲν ἀραῖς ἐν πᾶσι τοῖς ψαλμοῖς κατὰ τῶν δαιμόνων χρῆσθαι· οὗτοι γὰρ καὶ τοὺς πολε- μοῦντας ἡμῖν ἀνθρώπους διεγείρουσι· τοῖς ὀνείδεσι δὲ, κατὰ τῶν ἐπιβουλευόντων ἡμῖν ἀνθρώπων· τὰ • το τι EUTHYMII ZIGARENI mundo tribulationem habebitis, sed confdite "; Apostolus : In omnibus tribulali estis, sed non ane gustiati, et multa alia habentur hujusmodi. VERS. 21. Custodit Dominus omnia ossa eorum, unum ex his non conteretur. Atqui multorum mar- tyrum ossa contrita sunt. Verum homo non solum is dicitur, qui exterior est, hoc est non solum ipsum corpus, sed etiam qui interior, hoc est ipsa anima, quæ sua etiam membra habere dicitur, sicut et corpus, atque eisdem nominibus distincta. Nam cum legimus : Mandatum Domini lucidum, illumi- nans oculos ; Item : Qui habet aures audiendi au- dial ; vel : Os meum aperui et altrari spiritum " ; et: Denies eorum contrivisti's; iten, Ventrem meum doleo 18; aul, Pes justi non offendet ", et alia hujus modi : non corporis, sed animæ, membra intelligi. mus. Unde et nunc per ossa solidiores quasdam animæ cogitationes intelligit, quæ eam non secus alque ossa corpus sustinent, atque confirmant. Custodit autem Dominus bæc, quæ diximus justo rum ossa, quia ei placent, et nihil eorum conteretur violentia scilicet peccati. VERS. 22. Mors peccatorum prava. Hoc est, laborio- sa atque molesta [quod ex Græcæ dictionis etymo- logia melius percipitur]. Tunc temporis etenim certius dignoscunt poenas sibi fore repositas. Ju- storum autem mors suavis est, quia gaudia sibi sentiunt præparata. Et qui oderunt justum, delinquent. Oderunt ju- stum ii qui in peccatis sunt; nam si simile suo simili lætatur, illud consequenter patet, quod dis- simile suum odit dissimile : quorum enimi vita dis- similis est, horum etiam sententiæ pugnantes inter se sunt, atque contrariae. Delinquent autem, quia omnibus aliis delictis hoc odii peccatum addide- ruut. Non solum enim eum imitati non sunt, qui erat justus, sed odio insuper eum prosecuti sunt. Delinquent igitur, id est, peccabunt, aut, periclita buntur. VERS. 23. Redimet Dominus animas servorum suorum. Ab humanis nimirum ac diabolicis insidiis, quas propria patientia superabunt. B " C Et non delinquent omnes qui sperant in eo. Non peccabunt, eo quod valida atque constanti åd spe Dominum ferantur, nec ullum etiam animæ peri- D calam sustinebunt, Psalmus ipsi David. PSALMUS XXXIV. Hunc etian, psalmum composuit beatus David, cum persecutionem sustineret a Saule, et nullibi ei daretur tuto consistere, congruitque aliis omni- bus inimicorum persecutionem sustinentibus. Im- precationibus autem, quæ tam in præsenti sunt psalmo, quam alibi, uti nos oportet adversus dæ- mones : ii cnim sunt, qui nostros excitant inimi- Juan. xvi, 35. II Cor. iv, 8. « Psal. xvult, 19. Matth. x1, et alibi passim. cxvi, 131. "Psai. 111, 8. ” Jerem. iv, 19. "Reg. 11, 9. Psal
7α Submit to the Lord. Keeping his commandments, or not protesting at the scourges that are brought on you, but rather giving thanks to him as he chastises.
β Καὶ ἱκέτευσον αὐτόν. Ὥστε ἐλεηθῆναι καὶ σκεπασθῆναι.χωρούμενοι. ει Α Απόστολος Ἐν παντὶ θλιβόμενοι, ἀλλ' οὐ στενο- Φυλάσσει Κύριος πάντα τὰ ὀστᾶ αὐτῶν, ἐν ἐξ αὐτῶν οὐ συντριβήσεται. Καὶ μὴν πολλῶν μαρ τύρων συνετρίβησαν· ἀλλ' ἐπεὶ ἄνθρωπος λέγεται οὐχ ὁ ἐκτὸς μόνον, ἤτοι τὸ σῶμα, ἀλλὰ καὶ ὁ ἐντὸς, τουτέστιν ἡ ψυχή, ἔχει πάντως καὶ μέλη ὁμώνυμα τοῖς τοῦ σώματος, ὡς τό ῾Η ἐντολὴ Κυρίου, της λαυγής, φωτίζουσα ὀφθαλμούς, δηλονότι τους τῆς ψυχῆς καί Ὁ ἔχων ὦτα ἀκούειν, ἀκουέτω· καί· Τὸ στόμα μου ήνοιξα, καὶ είλκυσα πνεῦμα· καί· Οδόντας ἁμαρτωλῶν συνέτριψας· καί· Τὴν κοιλίαν μου ἀλγῶ· καί· Ὁ ποὺς τοῦ δικαίου οὐ μὴ προσκόψῃ, καὶ ὅσαι τοιαῦται δυνάμεις τῆς ψυ χῆς. Οὕτως οὖν καὶ νῦν ὀστᾶ λέγει τοὺς στερεοῦντας καὶ ἀνέχοντας τὴν ψυχὴν λογισμούς, ὡς καὶ τὰ ὀστᾶ τὸ σῶμα. Φυλάσσει δὲ τούτους ὁ Κύριος διὰ τὴν πρὸς αὐτὸν εὐαρέστησιν. Οὐδὲν δὲ τούτων συντριβήσεται τῇ βίᾳ τῆς ἁμαρτίας. Θάνατος ἁμαρτωλῶν πονηρός. Ἐπίπονος, ἀλ γεινός. Τότε γὰρ οξέως αἰσθάνονται τῆς διαδεχο μένης αὐτοὺς κολάσεως· ὁ δὲ τῶν δικαίων, ἀγαθὸς, αἰσθανομένων τῆς μενούσης αὐτοὺς χαράς. Και οι μισοῦντες τὸν δίκαιον, πλημμελήσου σιν. Μισοῦσι τὸν δίκαιον οἱ ἐν ἁμαρτίαις· εἰ γὰρ τῷ ὁμοίῳ χαίρει τὸ ὅμοιον, δῆλον ὡς μισεῖ τὸ ἀνό μοιον· καὶ ὧν ὁ βίος ἀνόμοιος, τούτων ἐναντίαι καὶ αἱ γνῶμαι. Πλημμελήσουσι δὲ, ὡς τοῖς ἄλλοις αὐτῶν ἁμαρτήμασιν ἔτι προστιθέντες καὶ τὸ τοῦ μίσους αὐτοῦ ἁμάρτημα. Οὐ μόνον γὰρ οὐκ ἐμιμήσαντο τοῦτον, ἀλλὰ καὶ ἐμίσησαν. Η τοίνυν τὸ πλημμε λήσουσιν, ἀντὶ τοῦ, ἁμαρτήσουσι, νοητέον, ἢ ἀντὶ τοῦ, κινδυνεύσουσι. Λυτρώσεται Κύριος ψυχὰς δούλων αὐτοῦ. Ἀπὸ τῶν ἀνθρωπίνων καὶ δαιμονικῶν ἐπιβουλῶν, αἱ ἦτε τηθήσονται τῆς ὑπομονῆς αὐτῶν. Καὶ οὐ μὴ πλημμελήσουσι πάντες οἱ ἐλπί ζοντες ἐπ' αὐτόν. Οὔτε γὰρ ἁμαρτήσουσι, τῇ πρὸς αὐτὸν ἐλπίδι χειραγωγούμενοι, ούτε κινδυνεύσουσι ψυχικῶς. Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΛΔ'. Καὶ τοῦτον εἰρηκε τον ψαλμόν, ἔτι διωκόμενος ὑπὸ Σαύλ, καὶ μηδαμοῦ στῆναι συγχωρούμενος προσήκει δὲ καὶ πᾶσι καταδιωκομένοις ὑπ' ἐχθρῶν. Χρὴ δὲ ταῖς μὲν ἀραῖς ἐν πᾶσι τοῖς ψαλμοῖς κατὰ τῶν δαιμόνων χρῆσθαι· οὗτοι γὰρ καὶ τοὺς πολε- μοῦντας ἡμῖν ἀνθρώπους διεγείρουσι· τοῖς ὀνείδεσι δὲ, κατὰ τῶν ἐπιβουλευόντων ἡμῖν ἀνθρώπων· τὰ • το τι EUTHYMII ZIGARENI mundo tribulationem habebitis, sed confdite "; Apostolus : In omnibus tribulali estis, sed non ane gustiati, et multa alia habentur hujusmodi. VERS. 21. Custodit Dominus omnia ossa eorum, unum ex his non conteretur. Atqui multorum mar- tyrum ossa contrita sunt. Verum homo non solum is dicitur, qui exterior est, hoc est non solum ipsum corpus, sed etiam qui interior, hoc est ipsa anima, quæ sua etiam membra habere dicitur, sicut et corpus, atque eisdem nominibus distincta. Nam cum legimus : Mandatum Domini lucidum, illumi- nans oculos ; Item : Qui habet aures audiendi au- dial ; vel : Os meum aperui et altrari spiritum " ; et: Denies eorum contrivisti's; iten, Ventrem meum doleo 18; aul, Pes justi non offendet ", et alia hujus modi : non corporis, sed animæ, membra intelligi. mus. Unde et nunc per ossa solidiores quasdam animæ cogitationes intelligit, quæ eam non secus alque ossa corpus sustinent, atque confirmant. Custodit autem Dominus bæc, quæ diximus justo rum ossa, quia ei placent, et nihil eorum conteretur violentia scilicet peccati. VERS. 22. Mors peccatorum prava. Hoc est, laborio- sa atque molesta [quod ex Græcæ dictionis etymo- logia melius percipitur]. Tunc temporis etenim certius dignoscunt poenas sibi fore repositas. Ju- storum autem mors suavis est, quia gaudia sibi sentiunt præparata. Et qui oderunt justum, delinquent. Oderunt ju- stum ii qui in peccatis sunt; nam si simile suo simili lætatur, illud consequenter patet, quod dis- simile suum odit dissimile : quorum enimi vita dis- similis est, horum etiam sententiæ pugnantes inter se sunt, atque contrariae. Delinquent autem, quia omnibus aliis delictis hoc odii peccatum addide- ruut. Non solum enim eum imitati non sunt, qui erat justus, sed odio insuper eum prosecuti sunt. Delinquent igitur, id est, peccabunt, aut, periclita buntur. VERS. 23. Redimet Dominus animas servorum suorum. Ab humanis nimirum ac diabolicis insidiis, quas propria patientia superabunt. B " C Et non delinquent omnes qui sperant in eo. Non peccabunt, eo quod valida atque constanti åd spe Dominum ferantur, nec ullum etiam animæ peri- D calam sustinebunt, Psalmus ipsi David. PSALMUS XXXIV. Hunc etian, psalmum composuit beatus David, cum persecutionem sustineret a Saule, et nullibi ei daretur tuto consistere, congruitque aliis omni- bus inimicorum persecutionem sustinentibus. Im- precationibus autem, quæ tam in præsenti sunt psalmo, quam alibi, uti nos oportet adversus dæ- mones : ii cnim sunt, qui nostros excitant inimi- Juan. xvi, 35. II Cor. iv, 8. « Psal. xvult, 19. Matth. x1, et alibi passim. cxvi, 131. "Psai. 111, 8. ” Jerem. iv, 19. "Reg. 11, 9. Psal
7β And entreat him. So as to be shown mercy and be protected.
γ Mὴ παραζήλου ἐν τῷ κατευοδουμένῳ ἐν τῇ ὁδῷ αὐτοῦ, ἐν ἀνθρώπῳ ποιοῦντι παρανομίαν. Ταῦτα, ταὐτὸν μὲν δύνανται τῷ, Μὴ παραζήλου ἐν πονηρευομένοις, μηδὲ ζήλου τοὺς ποιοῦντας τὴν ἀνομίαν, κεῖνται δὲ φανερώτερον. Εἰπὼν δὲ, ἐν τῷ κατευοδουμένῳ ἐν τῇ ὁδῷ αὐτοῦ, διέστειλε περὶ ποίου λέγει, ὅτι περὶ τοῦ παρανόμου· τὸν γὰρ δίκαιον εὐοδούμενον μιμεῖσθαι χρεών.χωρούμενοι. ει Α Απόστολος Ἐν παντὶ θλιβόμενοι, ἀλλ' οὐ στενο- Φυλάσσει Κύριος πάντα τὰ ὀστᾶ αὐτῶν, ἐν ἐξ αὐτῶν οὐ συντριβήσεται. Καὶ μὴν πολλῶν μαρ τύρων συνετρίβησαν· ἀλλ' ἐπεὶ ἄνθρωπος λέγεται οὐχ ὁ ἐκτὸς μόνον, ἤτοι τὸ σῶμα, ἀλλὰ καὶ ὁ ἐντὸς, τουτέστιν ἡ ψυχή, ἔχει πάντως καὶ μέλη ὁμώνυμα τοῖς τοῦ σώματος, ὡς τό ῾Η ἐντολὴ Κυρίου, της λαυγής, φωτίζουσα ὀφθαλμούς, δηλονότι τους τῆς ψυχῆς καί Ὁ ἔχων ὦτα ἀκούειν, ἀκουέτω· καί· Τὸ στόμα μου ήνοιξα, καὶ είλκυσα πνεῦμα· καί· Οδόντας ἁμαρτωλῶν συνέτριψας· καί· Τὴν κοιλίαν μου ἀλγῶ· καί· Ὁ ποὺς τοῦ δικαίου οὐ μὴ προσκόψῃ, καὶ ὅσαι τοιαῦται δυνάμεις τῆς ψυ χῆς. Οὕτως οὖν καὶ νῦν ὀστᾶ λέγει τοὺς στερεοῦντας καὶ ἀνέχοντας τὴν ψυχὴν λογισμούς, ὡς καὶ τὰ ὀστᾶ τὸ σῶμα. Φυλάσσει δὲ τούτους ὁ Κύριος διὰ τὴν πρὸς αὐτὸν εὐαρέστησιν. Οὐδὲν δὲ τούτων συντριβήσεται τῇ βίᾳ τῆς ἁμαρτίας. Θάνατος ἁμαρτωλῶν πονηρός. Ἐπίπονος, ἀλ γεινός. Τότε γὰρ οξέως αἰσθάνονται τῆς διαδεχο μένης αὐτοὺς κολάσεως· ὁ δὲ τῶν δικαίων, ἀγαθὸς, αἰσθανομένων τῆς μενούσης αὐτοὺς χαράς. Και οι μισοῦντες τὸν δίκαιον, πλημμελήσου σιν. Μισοῦσι τὸν δίκαιον οἱ ἐν ἁμαρτίαις· εἰ γὰρ τῷ ὁμοίῳ χαίρει τὸ ὅμοιον, δῆλον ὡς μισεῖ τὸ ἀνό μοιον· καὶ ὧν ὁ βίος ἀνόμοιος, τούτων ἐναντίαι καὶ αἱ γνῶμαι. Πλημμελήσουσι δὲ, ὡς τοῖς ἄλλοις αὐτῶν ἁμαρτήμασιν ἔτι προστιθέντες καὶ τὸ τοῦ μίσους αὐτοῦ ἁμάρτημα. Οὐ μόνον γὰρ οὐκ ἐμιμήσαντο τοῦτον, ἀλλὰ καὶ ἐμίσησαν. Η τοίνυν τὸ πλημμε λήσουσιν, ἀντὶ τοῦ, ἁμαρτήσουσι, νοητέον, ἢ ἀντὶ τοῦ, κινδυνεύσουσι. Λυτρώσεται Κύριος ψυχὰς δούλων αὐτοῦ. Ἀπὸ τῶν ἀνθρωπίνων καὶ δαιμονικῶν ἐπιβουλῶν, αἱ ἦτε τηθήσονται τῆς ὑπομονῆς αὐτῶν. Καὶ οὐ μὴ πλημμελήσουσι πάντες οἱ ἐλπί ζοντες ἐπ' αὐτόν. Οὔτε γὰρ ἁμαρτήσουσι, τῇ πρὸς αὐτὸν ἐλπίδι χειραγωγούμενοι, ούτε κινδυνεύσουσι ψυχικῶς. Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΛΔ'. Καὶ τοῦτον εἰρηκε τον ψαλμόν, ἔτι διωκόμενος ὑπὸ Σαύλ, καὶ μηδαμοῦ στῆναι συγχωρούμενος προσήκει δὲ καὶ πᾶσι καταδιωκομένοις ὑπ' ἐχθρῶν. Χρὴ δὲ ταῖς μὲν ἀραῖς ἐν πᾶσι τοῖς ψαλμοῖς κατὰ τῶν δαιμόνων χρῆσθαι· οὗτοι γὰρ καὶ τοὺς πολε- μοῦντας ἡμῖν ἀνθρώπους διεγείρουσι· τοῖς ὀνείδεσι δὲ, κατὰ τῶν ἐπιβουλευόντων ἡμῖν ἀνθρώπων· τὰ • το τι EUTHYMII ZIGARENI mundo tribulationem habebitis, sed confdite "; Apostolus : In omnibus tribulali estis, sed non ane gustiati, et multa alia habentur hujusmodi. VERS. 21. Custodit Dominus omnia ossa eorum, unum ex his non conteretur. Atqui multorum mar- tyrum ossa contrita sunt. Verum homo non solum is dicitur, qui exterior est, hoc est non solum ipsum corpus, sed etiam qui interior, hoc est ipsa anima, quæ sua etiam membra habere dicitur, sicut et corpus, atque eisdem nominibus distincta. Nam cum legimus : Mandatum Domini lucidum, illumi- nans oculos ; Item : Qui habet aures audiendi au- dial ; vel : Os meum aperui et altrari spiritum " ; et: Denies eorum contrivisti's; iten, Ventrem meum doleo 18; aul, Pes justi non offendet ", et alia hujus modi : non corporis, sed animæ, membra intelligi. mus. Unde et nunc per ossa solidiores quasdam animæ cogitationes intelligit, quæ eam non secus alque ossa corpus sustinent, atque confirmant. Custodit autem Dominus bæc, quæ diximus justo rum ossa, quia ei placent, et nihil eorum conteretur violentia scilicet peccati. VERS. 22. Mors peccatorum prava. Hoc est, laborio- sa atque molesta [quod ex Græcæ dictionis etymo- logia melius percipitur]. Tunc temporis etenim certius dignoscunt poenas sibi fore repositas. Ju- storum autem mors suavis est, quia gaudia sibi sentiunt præparata. Et qui oderunt justum, delinquent. Oderunt ju- stum ii qui in peccatis sunt; nam si simile suo simili lætatur, illud consequenter patet, quod dis- simile suum odit dissimile : quorum enimi vita dis- similis est, horum etiam sententiæ pugnantes inter se sunt, atque contrariae. Delinquent autem, quia omnibus aliis delictis hoc odii peccatum addide- ruut. Non solum enim eum imitati non sunt, qui erat justus, sed odio insuper eum prosecuti sunt. Delinquent igitur, id est, peccabunt, aut, periclita buntur. VERS. 23. Redimet Dominus animas servorum suorum. Ab humanis nimirum ac diabolicis insidiis, quas propria patientia superabunt. B " C Et non delinquent omnes qui sperant in eo. Non peccabunt, eo quod valida atque constanti åd spe Dominum ferantur, nec ullum etiam animæ peri- D calam sustinebunt, Psalmus ipsi David. PSALMUS XXXIV. Hunc etian, psalmum composuit beatus David, cum persecutionem sustineret a Saule, et nullibi ei daretur tuto consistere, congruitque aliis omni- bus inimicorum persecutionem sustinentibus. Im- precationibus autem, quæ tam in præsenti sunt psalmo, quam alibi, uti nos oportet adversus dæ- mones : ii cnim sunt, qui nostros excitant inimi- Juan. xvi, 35. II Cor. iv, 8. « Psal. xvult, 19. Matth. x1, et alibi passim. cxvi, 131. "Psai. 111, 8. ” Jerem. iv, 19. "Reg. 11, 9. Psal
7γ Do not jealously rival a man prospering in his way, a man acting against the law. These words are the same as, Do not jealously rival those acting wickedly, nor eagerly rival those acting lawlessly, and are even clearer. In saying ‘a man prospering in his way’ he then defined precisely about whom he was speaking, namely, a law-breaker, for it is right to imitate a just man who is prospering.
α Παῦσαι ἀπὸ ὀργῆς καὶ ἐγκατάλιπε θυμόν. Βλέπων τοὺς ἀδίκους εὐημεροῦντας, μὴ ὀργίζου, μηδὲ θυμοῦ, μήτε κατ’ αὐτῶν, ὡς παρ’ ἀξίαν εὐτυχούντων, μήτε κατὰ σεαυτοῦ, ὡς διὰ τὸ φιλεῖν τὴν ἀρετὴν μᾶλλον δυστυχοῦντος. Ἐκ παραλλήλου δὲ νῦν, ὀργὴ καὶ θυμός· εἰ δὲ καὶ διαφορὰν αὐτῶν ζητεῖς, εὑρήσεις ἐν ἀρχῇ τοῦ ϛ΄ ψαλμοῦ. [Ps 2.β]χωρούμενοι. ει Α Απόστολος Ἐν παντὶ θλιβόμενοι, ἀλλ' οὐ στενο- Φυλάσσει Κύριος πάντα τὰ ὀστᾶ αὐτῶν, ἐν ἐξ αὐτῶν οὐ συντριβήσεται. Καὶ μὴν πολλῶν μαρ τύρων συνετρίβησαν· ἀλλ' ἐπεὶ ἄνθρωπος λέγεται οὐχ ὁ ἐκτὸς μόνον, ἤτοι τὸ σῶμα, ἀλλὰ καὶ ὁ ἐντὸς, τουτέστιν ἡ ψυχή, ἔχει πάντως καὶ μέλη ὁμώνυμα τοῖς τοῦ σώματος, ὡς τό ῾Η ἐντολὴ Κυρίου, της λαυγής, φωτίζουσα ὀφθαλμούς, δηλονότι τους τῆς ψυχῆς καί Ὁ ἔχων ὦτα ἀκούειν, ἀκουέτω· καί· Τὸ στόμα μου ήνοιξα, καὶ είλκυσα πνεῦμα· καί· Οδόντας ἁμαρτωλῶν συνέτριψας· καί· Τὴν κοιλίαν μου ἀλγῶ· καί· Ὁ ποὺς τοῦ δικαίου οὐ μὴ προσκόψῃ, καὶ ὅσαι τοιαῦται δυνάμεις τῆς ψυ χῆς. Οὕτως οὖν καὶ νῦν ὀστᾶ λέγει τοὺς στερεοῦντας καὶ ἀνέχοντας τὴν ψυχὴν λογισμούς, ὡς καὶ τὰ ὀστᾶ τὸ σῶμα. Φυλάσσει δὲ τούτους ὁ Κύριος διὰ τὴν πρὸς αὐτὸν εὐαρέστησιν. Οὐδὲν δὲ τούτων συντριβήσεται τῇ βίᾳ τῆς ἁμαρτίας. Θάνατος ἁμαρτωλῶν πονηρός. Ἐπίπονος, ἀλ γεινός. Τότε γὰρ οξέως αἰσθάνονται τῆς διαδεχο μένης αὐτοὺς κολάσεως· ὁ δὲ τῶν δικαίων, ἀγαθὸς, αἰσθανομένων τῆς μενούσης αὐτοὺς χαράς. Και οι μισοῦντες τὸν δίκαιον, πλημμελήσου σιν. Μισοῦσι τὸν δίκαιον οἱ ἐν ἁμαρτίαις· εἰ γὰρ τῷ ὁμοίῳ χαίρει τὸ ὅμοιον, δῆλον ὡς μισεῖ τὸ ἀνό μοιον· καὶ ὧν ὁ βίος ἀνόμοιος, τούτων ἐναντίαι καὶ αἱ γνῶμαι. Πλημμελήσουσι δὲ, ὡς τοῖς ἄλλοις αὐτῶν ἁμαρτήμασιν ἔτι προστιθέντες καὶ τὸ τοῦ μίσους αὐτοῦ ἁμάρτημα. Οὐ μόνον γὰρ οὐκ ἐμιμήσαντο τοῦτον, ἀλλὰ καὶ ἐμίσησαν. Η τοίνυν τὸ πλημμε λήσουσιν, ἀντὶ τοῦ, ἁμαρτήσουσι, νοητέον, ἢ ἀντὶ τοῦ, κινδυνεύσουσι. Λυτρώσεται Κύριος ψυχὰς δούλων αὐτοῦ. Ἀπὸ τῶν ἀνθρωπίνων καὶ δαιμονικῶν ἐπιβουλῶν, αἱ ἦτε τηθήσονται τῆς ὑπομονῆς αὐτῶν. Καὶ οὐ μὴ πλημμελήσουσι πάντες οἱ ἐλπί ζοντες ἐπ' αὐτόν. Οὔτε γὰρ ἁμαρτήσουσι, τῇ πρὸς αὐτὸν ἐλπίδι χειραγωγούμενοι, ούτε κινδυνεύσουσι ψυχικῶς. Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΛΔ'. Καὶ τοῦτον εἰρηκε τον ψαλμόν, ἔτι διωκόμενος ὑπὸ Σαύλ, καὶ μηδαμοῦ στῆναι συγχωρούμενος προσήκει δὲ καὶ πᾶσι καταδιωκομένοις ὑπ' ἐχθρῶν. Χρὴ δὲ ταῖς μὲν ἀραῖς ἐν πᾶσι τοῖς ψαλμοῖς κατὰ τῶν δαιμόνων χρῆσθαι· οὗτοι γὰρ καὶ τοὺς πολε- μοῦντας ἡμῖν ἀνθρώπους διεγείρουσι· τοῖς ὀνείδεσι δὲ, κατὰ τῶν ἐπιβουλευόντων ἡμῖν ἀνθρώπων· τὰ • το τι EUTHYMII ZIGARENI mundo tribulationem habebitis, sed confdite "; Apostolus : In omnibus tribulali estis, sed non ane gustiati, et multa alia habentur hujusmodi. VERS. 21. Custodit Dominus omnia ossa eorum, unum ex his non conteretur. Atqui multorum mar- tyrum ossa contrita sunt. Verum homo non solum is dicitur, qui exterior est, hoc est non solum ipsum corpus, sed etiam qui interior, hoc est ipsa anima, quæ sua etiam membra habere dicitur, sicut et corpus, atque eisdem nominibus distincta. Nam cum legimus : Mandatum Domini lucidum, illumi- nans oculos ; Item : Qui habet aures audiendi au- dial ; vel : Os meum aperui et altrari spiritum " ; et: Denies eorum contrivisti's; iten, Ventrem meum doleo 18; aul, Pes justi non offendet ", et alia hujus modi : non corporis, sed animæ, membra intelligi. mus. Unde et nunc per ossa solidiores quasdam animæ cogitationes intelligit, quæ eam non secus alque ossa corpus sustinent, atque confirmant. Custodit autem Dominus bæc, quæ diximus justo rum ossa, quia ei placent, et nihil eorum conteretur violentia scilicet peccati. VERS. 22. Mors peccatorum prava. Hoc est, laborio- sa atque molesta [quod ex Græcæ dictionis etymo- logia melius percipitur]. Tunc temporis etenim certius dignoscunt poenas sibi fore repositas. Ju- storum autem mors suavis est, quia gaudia sibi sentiunt præparata. Et qui oderunt justum, delinquent. Oderunt ju- stum ii qui in peccatis sunt; nam si simile suo simili lætatur, illud consequenter patet, quod dis- simile suum odit dissimile : quorum enimi vita dis- similis est, horum etiam sententiæ pugnantes inter se sunt, atque contrariae. Delinquent autem, quia omnibus aliis delictis hoc odii peccatum addide- ruut. Non solum enim eum imitati non sunt, qui erat justus, sed odio insuper eum prosecuti sunt. Delinquent igitur, id est, peccabunt, aut, periclita buntur. VERS. 23. Redimet Dominus animas servorum suorum. Ab humanis nimirum ac diabolicis insidiis, quas propria patientia superabunt. B " C Et non delinquent omnes qui sperant in eo. Non peccabunt, eo quod valida atque constanti åd spe Dominum ferantur, nec ullum etiam animæ peri- D calam sustinebunt, Psalmus ipsi David. PSALMUS XXXIV. Hunc etian, psalmum composuit beatus David, cum persecutionem sustineret a Saule, et nullibi ei daretur tuto consistere, congruitque aliis omni- bus inimicorum persecutionem sustinentibus. Im- precationibus autem, quæ tam in præsenti sunt psalmo, quam alibi, uti nos oportet adversus dæ- mones : ii cnim sunt, qui nostros excitant inimi- Juan. xvi, 35. II Cor. iv, 8. « Psal. xvult, 19. Matth. x1, et alibi passim. cxvi, 131. "Psai. 111, 8. ” Jerem. iv, 19. "Reg. 11, 9. Psal
8α Cease from anger and abandon rage. On seeing the unjust prospering, do not swell with anger and do not be enraged, neither against them as enjoying happiness unworthily, nor against yourself as suffering misfortune on account of loving virtue. Anger and rage are here used in parallel, but if you seek a difference between the two you will find it at the beginning of the sixth psalm. [Ps 2.5β]
β Mὴ παραζήλου ὥστε πονηρεύεσθαι. Ἐπεὶ παραζηλοῖ τις καὶ εἰς πονηρὸν καὶ εἰς ἀγαθὸν, τὸ πρῶτον ἀποτρέπει· τὸ γὰρ παραζηλοῦν ὥστε χρηστεύεσθαι, καλόν ἐστιν. Ὅρα δὲ ὅπως ἐν ἀρχῇ μὲν τὸ, μὴ παραζήλου, δύσφραστον τέθεικε· παρακατιὼν δὲ, σαφέστερον αὐτὸ προσέθηκε· νῦν δὲ, τέλεον αὐτὸ ἐσαφήνισε. Πολλάκις δὲ τὰ αὐτὰ λέγει, καὶ ἄνω καὶ κάτω στρέφει, βεβαίαν τὴν διδασκαλίαν ταῖς τῶν ἀκροατῶν ψυχαῖς ἐναπεργάσασθαι διὰ τῆς συνεχείας πραγματευόμενος. Εἶτα τίθησι καὶ τὴν αἰτίαν τοῦ μὴ δεῖν πονηρεύεσθαι.χωρούμενοι. ει Α Απόστολος Ἐν παντὶ θλιβόμενοι, ἀλλ' οὐ στενο- Φυλάσσει Κύριος πάντα τὰ ὀστᾶ αὐτῶν, ἐν ἐξ αὐτῶν οὐ συντριβήσεται. Καὶ μὴν πολλῶν μαρ τύρων συνετρίβησαν· ἀλλ' ἐπεὶ ἄνθρωπος λέγεται οὐχ ὁ ἐκτὸς μόνον, ἤτοι τὸ σῶμα, ἀλλὰ καὶ ὁ ἐντὸς, τουτέστιν ἡ ψυχή, ἔχει πάντως καὶ μέλη ὁμώνυμα τοῖς τοῦ σώματος, ὡς τό ῾Η ἐντολὴ Κυρίου, της λαυγής, φωτίζουσα ὀφθαλμούς, δηλονότι τους τῆς ψυχῆς καί Ὁ ἔχων ὦτα ἀκούειν, ἀκουέτω· καί· Τὸ στόμα μου ήνοιξα, καὶ είλκυσα πνεῦμα· καί· Οδόντας ἁμαρτωλῶν συνέτριψας· καί· Τὴν κοιλίαν μου ἀλγῶ· καί· Ὁ ποὺς τοῦ δικαίου οὐ μὴ προσκόψῃ, καὶ ὅσαι τοιαῦται δυνάμεις τῆς ψυ χῆς. Οὕτως οὖν καὶ νῦν ὀστᾶ λέγει τοὺς στερεοῦντας καὶ ἀνέχοντας τὴν ψυχὴν λογισμούς, ὡς καὶ τὰ ὀστᾶ τὸ σῶμα. Φυλάσσει δὲ τούτους ὁ Κύριος διὰ τὴν πρὸς αὐτὸν εὐαρέστησιν. Οὐδὲν δὲ τούτων συντριβήσεται τῇ βίᾳ τῆς ἁμαρτίας. Θάνατος ἁμαρτωλῶν πονηρός. Ἐπίπονος, ἀλ γεινός. Τότε γὰρ οξέως αἰσθάνονται τῆς διαδεχο μένης αὐτοὺς κολάσεως· ὁ δὲ τῶν δικαίων, ἀγαθὸς, αἰσθανομένων τῆς μενούσης αὐτοὺς χαράς. Και οι μισοῦντες τὸν δίκαιον, πλημμελήσου σιν. Μισοῦσι τὸν δίκαιον οἱ ἐν ἁμαρτίαις· εἰ γὰρ τῷ ὁμοίῳ χαίρει τὸ ὅμοιον, δῆλον ὡς μισεῖ τὸ ἀνό μοιον· καὶ ὧν ὁ βίος ἀνόμοιος, τούτων ἐναντίαι καὶ αἱ γνῶμαι. Πλημμελήσουσι δὲ, ὡς τοῖς ἄλλοις αὐτῶν ἁμαρτήμασιν ἔτι προστιθέντες καὶ τὸ τοῦ μίσους αὐτοῦ ἁμάρτημα. Οὐ μόνον γὰρ οὐκ ἐμιμήσαντο τοῦτον, ἀλλὰ καὶ ἐμίσησαν. Η τοίνυν τὸ πλημμε λήσουσιν, ἀντὶ τοῦ, ἁμαρτήσουσι, νοητέον, ἢ ἀντὶ τοῦ, κινδυνεύσουσι. Λυτρώσεται Κύριος ψυχὰς δούλων αὐτοῦ. Ἀπὸ τῶν ἀνθρωπίνων καὶ δαιμονικῶν ἐπιβουλῶν, αἱ ἦτε τηθήσονται τῆς ὑπομονῆς αὐτῶν. Καὶ οὐ μὴ πλημμελήσουσι πάντες οἱ ἐλπί ζοντες ἐπ' αὐτόν. Οὔτε γὰρ ἁμαρτήσουσι, τῇ πρὸς αὐτὸν ἐλπίδι χειραγωγούμενοι, ούτε κινδυνεύσουσι ψυχικῶς. Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΛΔ'. Καὶ τοῦτον εἰρηκε τον ψαλμόν, ἔτι διωκόμενος ὑπὸ Σαύλ, καὶ μηδαμοῦ στῆναι συγχωρούμενος προσήκει δὲ καὶ πᾶσι καταδιωκομένοις ὑπ' ἐχθρῶν. Χρὴ δὲ ταῖς μὲν ἀραῖς ἐν πᾶσι τοῖς ψαλμοῖς κατὰ τῶν δαιμόνων χρῆσθαι· οὗτοι γὰρ καὶ τοὺς πολε- μοῦντας ἡμῖν ἀνθρώπους διεγείρουσι· τοῖς ὀνείδεσι δὲ, κατὰ τῶν ἐπιβουλευόντων ἡμῖν ἀνθρώπων· τὰ • το τι EUTHYMII ZIGARENI mundo tribulationem habebitis, sed confdite "; Apostolus : In omnibus tribulali estis, sed non ane gustiati, et multa alia habentur hujusmodi. VERS. 21. Custodit Dominus omnia ossa eorum, unum ex his non conteretur. Atqui multorum mar- tyrum ossa contrita sunt. Verum homo non solum is dicitur, qui exterior est, hoc est non solum ipsum corpus, sed etiam qui interior, hoc est ipsa anima, quæ sua etiam membra habere dicitur, sicut et corpus, atque eisdem nominibus distincta. Nam cum legimus : Mandatum Domini lucidum, illumi- nans oculos ; Item : Qui habet aures audiendi au- dial ; vel : Os meum aperui et altrari spiritum " ; et: Denies eorum contrivisti's; iten, Ventrem meum doleo 18; aul, Pes justi non offendet ", et alia hujus modi : non corporis, sed animæ, membra intelligi. mus. Unde et nunc per ossa solidiores quasdam animæ cogitationes intelligit, quæ eam non secus alque ossa corpus sustinent, atque confirmant. Custodit autem Dominus bæc, quæ diximus justo rum ossa, quia ei placent, et nihil eorum conteretur violentia scilicet peccati. VERS. 22. Mors peccatorum prava. Hoc est, laborio- sa atque molesta [quod ex Græcæ dictionis etymo- logia melius percipitur]. Tunc temporis etenim certius dignoscunt poenas sibi fore repositas. Ju- storum autem mors suavis est, quia gaudia sibi sentiunt præparata. Et qui oderunt justum, delinquent. Oderunt ju- stum ii qui in peccatis sunt; nam si simile suo simili lætatur, illud consequenter patet, quod dis- simile suum odit dissimile : quorum enimi vita dis- similis est, horum etiam sententiæ pugnantes inter se sunt, atque contrariae. Delinquent autem, quia omnibus aliis delictis hoc odii peccatum addide- ruut. Non solum enim eum imitati non sunt, qui erat justus, sed odio insuper eum prosecuti sunt. Delinquent igitur, id est, peccabunt, aut, periclita buntur. VERS. 23. Redimet Dominus animas servorum suorum. Ab humanis nimirum ac diabolicis insidiis, quas propria patientia superabunt. B " C Et non delinquent omnes qui sperant in eo. Non peccabunt, eo quod valida atque constanti åd spe Dominum ferantur, nec ullum etiam animæ peri- D calam sustinebunt, Psalmus ipsi David. PSALMUS XXXIV. Hunc etian, psalmum composuit beatus David, cum persecutionem sustineret a Saule, et nullibi ei daretur tuto consistere, congruitque aliis omni- bus inimicorum persecutionem sustinentibus. Im- precationibus autem, quæ tam in præsenti sunt psalmo, quam alibi, uti nos oportet adversus dæ- mones : ii cnim sunt, qui nostros excitant inimi- Juan. xvi, 35. II Cor. iv, 8. « Psal. xvult, 19. Matth. x1, et alibi passim. cxvi, 131. "Psai. 111, 8. ” Jerem. iv, 19. "Reg. 11, 9. Psal
8β Do not rival jealously so as to act wickedly. Since one rivals jealously both for evil and for good, he deters from the first. To rival jeal- ously so as to be virtuous is good. Observe how to begin with he used ‘do not rival jealously’ in an abstruse manner; later on he repeated the words more lucidly, and now he has clarified them completely. Often indeed he says the same things, and turns them this way and that in his concern to make the teaching certain in the souls of his listeners through the sequence of repetition. Then he sets out the reason why one must not act wickedly.
PG 128:417α Ὅτι οἱ πονηρευόμενοι ἐξολοθρευθήσονται. Τοῦτο μὲν, σωματικῶς κινδυνεύοντες, τοῦτο δὲ, ψυχικῶς.Β Εt Γενηθήτω ἡ ὁδὸς αὐτῶν σκότος καὶ ὀλίσθημα. Τοῦτο, σφοδρότης τῆς ἀρᾶς· κατεύχεται γὰρ αὐτῶν, ἵνα φεύγουσιν αὐτοῖς ἡ ὁδὸ; γένηται σκοτεινὴ μὲν, ὡς τὸ μὴ δύνασθαι βαδίζειν ὀρθῶς, ολισθηρὰ δὲ, ὥστε κατακρημνίζεσθαι. Καὶ ἄγγελος Κυρίου καταδιώκων αὐτούς. Τούτ τους δὲ τοσούτοις κακοῖς περιπίπτοντας, καὶ ὁ ἐκ- θλίβων ἄγγελος καταδιώκέτω προσέτι. Τί οὖν εἰκὸς παθεῖν τὸν μήτε ὀφθαλμοῖς, μήτε ποδι βοηθούμενον, ἀλλὰ καὶ κατεπειγόμενον ὑπὸ τοῦ διώκοντος ; Ότι δωρεάν ἔκρυψαν μοι διαφθορὰν παγίδος αὐτῶν. Τὸ δωρεὰν ὁ Σύμμαχος αναιτίως εἶπε. Μη- δὲν ὑπ' ἐμοῦ, φησὶ, βλαβέντες, ἔκρυψάν μοι ἔλεθρον παγίδος αὐτῶν· τὸν γὰρ διὰ παγίδος ὄλεθρον κατα κρύπτουσιν οἱ θηρεύοντες. Μάτην ωνείδισαν τὴν ψυχήν μου. Τουτέστιν, ἐμὲ, κατὰ περίφρασιν· παρατηρητέον δὲ, ὅτι πολύ παρὰ τοῖς Ψαλμοῖς τοῦ Δαβὶδ τὸ σχῆμα τῆς περιο φράσεως, οἷον· ἡ ψυχή μου, ἡ ζωή μου, τὸ πρόσω τόν μου, τὸ ὄνομά σου, καὶ τὰ τοιαῦτα. Ψευδόμενοι φησὶν, ὠνείδισάν με, ἀχάριστον ἀποκαλοῦντε; καὶ τοῦ βασιλέως ἐπίβουλον. Ελθέτω αὐτῷ παγὶς, ἣν οὐ γινώσκοι, Συμ- φορὰ ἀπρόοπτος. Αὐτῷ δὲ, τῷ κρύψαντι τὴν δια φθοράν, καὶ ὀνειδίσαντι, εἴτε τον Σαούλ εἴποις, είτε καὶ ἕκαστον τῶν ἀναγκαζόντων αὐτὴν κατὰ Δαβίδ. Καὶ θήρα, ἣν ἔκρυψε, συλλαβέτω αὐτόν. Καὶ τὸ δίκτυον τῆς θήρας, ο λαθραίως ἥπλωσε κατ' ἐμοῦ, συλλαβέτω αὐτὸν, τουτέστι κατ' αὐτοῦ περιτραπήτω ἡ μηχανὴ αὐτοῦ. Καὶ ἐν τῇ παγίδι πεσεῖται ἐν αὐτῇ. Τὸ αὐτὰ καὶ τοῦτο δηλοῖ· εἰπὼν δὲ, ἐν τῇ παγίδι, προσέθηκε τὸ, ἐν αὐτῇ, δηλαδή, τῇ παρ' αὐτοῦ παγείσῃ. 'Η δὲ ψυχή μου ἀγαλλιάσεται ἐπὶ τῷ Κυρίῳ. Τῶν ἐχθρῶν οὕτω τιμωρηθέντων, χαρήσομαι ἐπὶ τῷ Κυρίῳ, δικαίως αὐτοὺς κολάσαντι. Τερφθήσεται ἐπὶ τῷ σωτηρίῳ αὐτοῦ. Ὅτι ἐκεί νους ἀπολέσας, ἡμᾶς ἔσωσε. Πάντα τὰ ὀστᾶ μου ἐροῦσι, Κύριε, Κύριε, τίς ὅμοιός σοι, δυόμενος πτωχὸν ἐκ χειρὸς στερεω τέρων αὐτοῦ, καὶ πτωχὸν καὶ πένητα ἀπὸ τῶν διαρπαζόντων αὐτόν ; Πάντα τὰ ἐν τῷ βάθει του σώματος μέλη· ἐμφαίνει δὲ διὰ τούτου τὴν ἐκ βά- θους ψυχῆς ὁλοσχερῆ εὐχαριστίαν. Η ὀστᾶ νοήσεις ἐπὶ ψυχῆς μᾶλλον τους στεῤῥοτέρους καὶ συνεκτι- κούς λογισμούς, ὡς πολλάκις ειρήκαμεν. Πτωχὸν δὲ ἑαυτὸν λέγει, ὡ; φυγάδα, καὶ τῶν ἀναγκαίων ἐπισ δεῆ, καὶ μεμονωμένον· στερεωτέρους δὲ, τους ἀμφὶ Σαούλ, οἷα πλούτῳ καὶ στρατῷ βριθέντας· δις πτωχὸν εἰπὼν, καὶ τὸν πένητα προσθεὶς, τὴν ἄγαν εὐτέλειαν ἑαυτοῦ ἐνέφηνεν, ἅμα καὶ ταπεινολογίας EUTHYMII ZIGABENI 'VERS. 6. Fiat via eorum tenebræ, ac lubricum. A 'Gravissima est hujusmodi imprecatio. Optat enim ut illis fugientibus via adeo sit obscura, ut videre nequeant, qua recta sibi eundum sit: præterea etiam ut adeo sit lubrica, quod in præceps aliquod deferantur. Et angelus Domini persequens eos. Istos eliam, qui în tot ac tanta mala inciderunt, angelus Do- mini conterens persequatur. Quid igitur par est eventurum ei esse, qui neque oculis 'videat, neque pedibus adjuvetur, et ab ipso etiam persequente angelo argeatur ? VERS. 7. Quoniam gratis absconderun! mihi inter- itum laquei sui. Symmachus pro gratis dixit, sine causa. Cum nihil a me, inquit, læsi fuerint, abscon- derumt mihi ramen interitum faquei sui. Est autem sermo hic metaphoricus, a venatoribus translatus, qui laqueos occulte disponunt, per quos interitum feris inferunt. Supervacue exprobraverunt animam meam. Ani- mam meam circumloquendo dixit, pro meipsum. Estque animadvertendum, quod hujusmodi figura loquendi, quæ Græce periphrasis dicitur, frequen- tissima reperitur apud beatum David, ut illud : Anima mea ; vita mea : nomen tuum, et alia hujus modi. Mentientes, inquit, exprobraverunt me, ingratum appellantes, et regis insidiatorem. Vers. 8. Veniat illi laqueus, quem ignorat, Inex- spectata, inquit, calamitas illi obveniat ; illi, in- quam, qui et mihi interitun abscondit, et qui me exprobravit, sive Saulem intelligas, seu quemvis alium, qui Saulem urgeret adversus ipsum beatum David. C Et rete quod abscondit compréhendár eum. Et • rete, quod clam adversus me tetendit, comprehen- dat eum, hoc est, Omnis illius conatus, omne con- silium in auctorem convertatur. Et in laqueo cadet in ipso. Idem etiam significant hæc verba. Et cum dixerit in laqueo, addidit in ipso. In ipsò, inquam, laqueo, quem idem ille dis- posuit, VERS. 9. anima mea exsultabit in Donline. Inimicis meis ita castigatis, lætabor in Domino, qui justis eos affecit pœnis. Delectabitur in salutari suo. Quia illos perdidit, D et nos salvavit. VERS. 10. Omnia essa mea dicent: Domine, quis similis tibi, eruens pauperem de manu fortiorum illo, inopem et pauperem a diripientibus eum ? Omnia autem ossa mea, id est, membra mea omnia quæ in profundo corporis sunt. Significare autem vide- tur per hæc verba plenissimam gratiarum actionein ex intimo aniınæ provenientem. Vel, per ossa, so- lidas ac validiores animæ cogitationes intelligit, ut sæpe diximus. Inopem autem seipsum Propheta appellat, quasi exsulem, necessariorumque omnium indigentem, et solum. Per fortiorem vero Saulem intelligit, qui et divitiis et bellicis copiis afluebat ; et dum inopem se bis dicit, et insuper pauperem
9α For those who act wickedly will be utterly destroyed. On the one hand, in peril in body, on the other, in soul.
β Oἱ δὲ ὑπομένοντες τὸν Κύριον, αὐτοὶ κληρονομήσουσι γῆν. Τὴν ἐπουράνιον κατοικίαν· πολλάκις δὲ, καὶ τὴν ἐνταῦθα. Ἔστι γὰρ καὶ γῆ ἐπουράνιος, ἐπεὶ καὶ ᾽Ιερουσαλὴμ ἐπουράνιος. Ἢ γῆν, τὴν τοῦ παραδείσου.Β Εt Γενηθήτω ἡ ὁδὸς αὐτῶν σκότος καὶ ὀλίσθημα. Τοῦτο, σφοδρότης τῆς ἀρᾶς· κατεύχεται γὰρ αὐτῶν, ἵνα φεύγουσιν αὐτοῖς ἡ ὁδὸ; γένηται σκοτεινὴ μὲν, ὡς τὸ μὴ δύνασθαι βαδίζειν ὀρθῶς, ολισθηρὰ δὲ, ὥστε κατακρημνίζεσθαι. Καὶ ἄγγελος Κυρίου καταδιώκων αὐτούς. Τούτ τους δὲ τοσούτοις κακοῖς περιπίπτοντας, καὶ ὁ ἐκ- θλίβων ἄγγελος καταδιώκέτω προσέτι. Τί οὖν εἰκὸς παθεῖν τὸν μήτε ὀφθαλμοῖς, μήτε ποδι βοηθούμενον, ἀλλὰ καὶ κατεπειγόμενον ὑπὸ τοῦ διώκοντος ; Ότι δωρεάν ἔκρυψαν μοι διαφθορὰν παγίδος αὐτῶν. Τὸ δωρεὰν ὁ Σύμμαχος αναιτίως εἶπε. Μη- δὲν ὑπ' ἐμοῦ, φησὶ, βλαβέντες, ἔκρυψάν μοι ἔλεθρον παγίδος αὐτῶν· τὸν γὰρ διὰ παγίδος ὄλεθρον κατα κρύπτουσιν οἱ θηρεύοντες. Μάτην ωνείδισαν τὴν ψυχήν μου. Τουτέστιν, ἐμὲ, κατὰ περίφρασιν· παρατηρητέον δὲ, ὅτι πολύ παρὰ τοῖς Ψαλμοῖς τοῦ Δαβὶδ τὸ σχῆμα τῆς περιο φράσεως, οἷον· ἡ ψυχή μου, ἡ ζωή μου, τὸ πρόσω τόν μου, τὸ ὄνομά σου, καὶ τὰ τοιαῦτα. Ψευδόμενοι φησὶν, ὠνείδισάν με, ἀχάριστον ἀποκαλοῦντε; καὶ τοῦ βασιλέως ἐπίβουλον. Ελθέτω αὐτῷ παγὶς, ἣν οὐ γινώσκοι, Συμ- φορὰ ἀπρόοπτος. Αὐτῷ δὲ, τῷ κρύψαντι τὴν δια φθοράν, καὶ ὀνειδίσαντι, εἴτε τον Σαούλ εἴποις, είτε καὶ ἕκαστον τῶν ἀναγκαζόντων αὐτὴν κατὰ Δαβίδ. Καὶ θήρα, ἣν ἔκρυψε, συλλαβέτω αὐτόν. Καὶ τὸ δίκτυον τῆς θήρας, ο λαθραίως ἥπλωσε κατ' ἐμοῦ, συλλαβέτω αὐτὸν, τουτέστι κατ' αὐτοῦ περιτραπήτω ἡ μηχανὴ αὐτοῦ. Καὶ ἐν τῇ παγίδι πεσεῖται ἐν αὐτῇ. Τὸ αὐτὰ καὶ τοῦτο δηλοῖ· εἰπὼν δὲ, ἐν τῇ παγίδι, προσέθηκε τὸ, ἐν αὐτῇ, δηλαδή, τῇ παρ' αὐτοῦ παγείσῃ. 'Η δὲ ψυχή μου ἀγαλλιάσεται ἐπὶ τῷ Κυρίῳ. Τῶν ἐχθρῶν οὕτω τιμωρηθέντων, χαρήσομαι ἐπὶ τῷ Κυρίῳ, δικαίως αὐτοὺς κολάσαντι. Τερφθήσεται ἐπὶ τῷ σωτηρίῳ αὐτοῦ. Ὅτι ἐκεί νους ἀπολέσας, ἡμᾶς ἔσωσε. Πάντα τὰ ὀστᾶ μου ἐροῦσι, Κύριε, Κύριε, τίς ὅμοιός σοι, δυόμενος πτωχὸν ἐκ χειρὸς στερεω τέρων αὐτοῦ, καὶ πτωχὸν καὶ πένητα ἀπὸ τῶν διαρπαζόντων αὐτόν ; Πάντα τὰ ἐν τῷ βάθει του σώματος μέλη· ἐμφαίνει δὲ διὰ τούτου τὴν ἐκ βά- θους ψυχῆς ὁλοσχερῆ εὐχαριστίαν. Η ὀστᾶ νοήσεις ἐπὶ ψυχῆς μᾶλλον τους στεῤῥοτέρους καὶ συνεκτι- κούς λογισμούς, ὡς πολλάκις ειρήκαμεν. Πτωχὸν δὲ ἑαυτὸν λέγει, ὡ; φυγάδα, καὶ τῶν ἀναγκαίων ἐπισ δεῆ, καὶ μεμονωμένον· στερεωτέρους δὲ, τους ἀμφὶ Σαούλ, οἷα πλούτῳ καὶ στρατῷ βριθέντας· δις πτωχὸν εἰπὼν, καὶ τὸν πένητα προσθεὶς, τὴν ἄγαν εὐτέλειαν ἑαυτοῦ ἐνέφηνεν, ἅμα καὶ ταπεινολογίας EUTHYMII ZIGABENI 'VERS. 6. Fiat via eorum tenebræ, ac lubricum. A 'Gravissima est hujusmodi imprecatio. Optat enim ut illis fugientibus via adeo sit obscura, ut videre nequeant, qua recta sibi eundum sit: præterea etiam ut adeo sit lubrica, quod in præceps aliquod deferantur. Et angelus Domini persequens eos. Istos eliam, qui în tot ac tanta mala inciderunt, angelus Do- mini conterens persequatur. Quid igitur par est eventurum ei esse, qui neque oculis 'videat, neque pedibus adjuvetur, et ab ipso etiam persequente angelo argeatur ? VERS. 7. Quoniam gratis absconderun! mihi inter- itum laquei sui. Symmachus pro gratis dixit, sine causa. Cum nihil a me, inquit, læsi fuerint, abscon- derumt mihi ramen interitum faquei sui. Est autem sermo hic metaphoricus, a venatoribus translatus, qui laqueos occulte disponunt, per quos interitum feris inferunt. Supervacue exprobraverunt animam meam. Ani- mam meam circumloquendo dixit, pro meipsum. Estque animadvertendum, quod hujusmodi figura loquendi, quæ Græce periphrasis dicitur, frequen- tissima reperitur apud beatum David, ut illud : Anima mea ; vita mea : nomen tuum, et alia hujus modi. Mentientes, inquit, exprobraverunt me, ingratum appellantes, et regis insidiatorem. Vers. 8. Veniat illi laqueus, quem ignorat, Inex- spectata, inquit, calamitas illi obveniat ; illi, in- quam, qui et mihi interitun abscondit, et qui me exprobravit, sive Saulem intelligas, seu quemvis alium, qui Saulem urgeret adversus ipsum beatum David. C Et rete quod abscondit compréhendár eum. Et • rete, quod clam adversus me tetendit, comprehen- dat eum, hoc est, Omnis illius conatus, omne con- silium in auctorem convertatur. Et in laqueo cadet in ipso. Idem etiam significant hæc verba. Et cum dixerit in laqueo, addidit in ipso. In ipsò, inquam, laqueo, quem idem ille dis- posuit, VERS. 9. anima mea exsultabit in Donline. Inimicis meis ita castigatis, lætabor in Domino, qui justis eos affecit pœnis. Delectabitur in salutari suo. Quia illos perdidit, D et nos salvavit. VERS. 10. Omnia essa mea dicent: Domine, quis similis tibi, eruens pauperem de manu fortiorum illo, inopem et pauperem a diripientibus eum ? Omnia autem ossa mea, id est, membra mea omnia quæ in profundo corporis sunt. Significare autem vide- tur per hæc verba plenissimam gratiarum actionein ex intimo aniınæ provenientem. Vel, per ossa, so- lidas ac validiores animæ cogitationes intelligit, ut sæpe diximus. Inopem autem seipsum Propheta appellat, quasi exsulem, necessariorumque omnium indigentem, et solum. Per fortiorem vero Saulem intelligit, qui et divitiis et bellicis copiis afluebat ; et dum inopem se bis dicit, et insuper pauperem
9β But those who wait patiently on the Lord, they will inherit the earth. The heavenly dwelling-place and often the dwelling-place on this earth, for there is a heav- enly earth, since there is a heavenly Jerusalem. Or else the earth of paradise.
α Καὶ ἔτι ὀλίγον καὶ οὐ μὴ ὑπάρξῃ ὁ ἁμαρτωλός. Οὐ μακροχρονήσει· σβεσθήσεται γὰρ ἡ πονηρία αὐτοῦ, εἰ δὲ καὶ δοκεῖ μακροχρονεῖν. Ἀλλ’ οὐ πρὸς τὴν ἡμετέραν εἴρηται τοῦτο μικροψυχίαν, πρὸς δὲ τὴν μακροθυμίαν τοῦ Θεοῦ.Β Εt Γενηθήτω ἡ ὁδὸς αὐτῶν σκότος καὶ ὀλίσθημα. Τοῦτο, σφοδρότης τῆς ἀρᾶς· κατεύχεται γὰρ αὐτῶν, ἵνα φεύγουσιν αὐτοῖς ἡ ὁδὸ; γένηται σκοτεινὴ μὲν, ὡς τὸ μὴ δύνασθαι βαδίζειν ὀρθῶς, ολισθηρὰ δὲ, ὥστε κατακρημνίζεσθαι. Καὶ ἄγγελος Κυρίου καταδιώκων αὐτούς. Τούτ τους δὲ τοσούτοις κακοῖς περιπίπτοντας, καὶ ὁ ἐκ- θλίβων ἄγγελος καταδιώκέτω προσέτι. Τί οὖν εἰκὸς παθεῖν τὸν μήτε ὀφθαλμοῖς, μήτε ποδι βοηθούμενον, ἀλλὰ καὶ κατεπειγόμενον ὑπὸ τοῦ διώκοντος ; Ότι δωρεάν ἔκρυψαν μοι διαφθορὰν παγίδος αὐτῶν. Τὸ δωρεὰν ὁ Σύμμαχος αναιτίως εἶπε. Μη- δὲν ὑπ' ἐμοῦ, φησὶ, βλαβέντες, ἔκρυψάν μοι ἔλεθρον παγίδος αὐτῶν· τὸν γὰρ διὰ παγίδος ὄλεθρον κατα κρύπτουσιν οἱ θηρεύοντες. Μάτην ωνείδισαν τὴν ψυχήν μου. Τουτέστιν, ἐμὲ, κατὰ περίφρασιν· παρατηρητέον δὲ, ὅτι πολύ παρὰ τοῖς Ψαλμοῖς τοῦ Δαβὶδ τὸ σχῆμα τῆς περιο φράσεως, οἷον· ἡ ψυχή μου, ἡ ζωή μου, τὸ πρόσω τόν μου, τὸ ὄνομά σου, καὶ τὰ τοιαῦτα. Ψευδόμενοι φησὶν, ὠνείδισάν με, ἀχάριστον ἀποκαλοῦντε; καὶ τοῦ βασιλέως ἐπίβουλον. Ελθέτω αὐτῷ παγὶς, ἣν οὐ γινώσκοι, Συμ- φορὰ ἀπρόοπτος. Αὐτῷ δὲ, τῷ κρύψαντι τὴν δια φθοράν, καὶ ὀνειδίσαντι, εἴτε τον Σαούλ εἴποις, είτε καὶ ἕκαστον τῶν ἀναγκαζόντων αὐτὴν κατὰ Δαβίδ. Καὶ θήρα, ἣν ἔκρυψε, συλλαβέτω αὐτόν. Καὶ τὸ δίκτυον τῆς θήρας, ο λαθραίως ἥπλωσε κατ' ἐμοῦ, συλλαβέτω αὐτὸν, τουτέστι κατ' αὐτοῦ περιτραπήτω ἡ μηχανὴ αὐτοῦ. Καὶ ἐν τῇ παγίδι πεσεῖται ἐν αὐτῇ. Τὸ αὐτὰ καὶ τοῦτο δηλοῖ· εἰπὼν δὲ, ἐν τῇ παγίδι, προσέθηκε τὸ, ἐν αὐτῇ, δηλαδή, τῇ παρ' αὐτοῦ παγείσῃ. 'Η δὲ ψυχή μου ἀγαλλιάσεται ἐπὶ τῷ Κυρίῳ. Τῶν ἐχθρῶν οὕτω τιμωρηθέντων, χαρήσομαι ἐπὶ τῷ Κυρίῳ, δικαίως αὐτοὺς κολάσαντι. Τερφθήσεται ἐπὶ τῷ σωτηρίῳ αὐτοῦ. Ὅτι ἐκεί νους ἀπολέσας, ἡμᾶς ἔσωσε. Πάντα τὰ ὀστᾶ μου ἐροῦσι, Κύριε, Κύριε, τίς ὅμοιός σοι, δυόμενος πτωχὸν ἐκ χειρὸς στερεω τέρων αὐτοῦ, καὶ πτωχὸν καὶ πένητα ἀπὸ τῶν διαρπαζόντων αὐτόν ; Πάντα τὰ ἐν τῷ βάθει του σώματος μέλη· ἐμφαίνει δὲ διὰ τούτου τὴν ἐκ βά- θους ψυχῆς ὁλοσχερῆ εὐχαριστίαν. Η ὀστᾶ νοήσεις ἐπὶ ψυχῆς μᾶλλον τους στεῤῥοτέρους καὶ συνεκτι- κούς λογισμούς, ὡς πολλάκις ειρήκαμεν. Πτωχὸν δὲ ἑαυτὸν λέγει, ὡ; φυγάδα, καὶ τῶν ἀναγκαίων ἐπισ δεῆ, καὶ μεμονωμένον· στερεωτέρους δὲ, τους ἀμφὶ Σαούλ, οἷα πλούτῳ καὶ στρατῷ βριθέντας· δις πτωχὸν εἰπὼν, καὶ τὸν πένητα προσθεὶς, τὴν ἄγαν εὐτέλειαν ἑαυτοῦ ἐνέφηνεν, ἅμα καὶ ταπεινολογίας EUTHYMII ZIGABENI 'VERS. 6. Fiat via eorum tenebræ, ac lubricum. A 'Gravissima est hujusmodi imprecatio. Optat enim ut illis fugientibus via adeo sit obscura, ut videre nequeant, qua recta sibi eundum sit: præterea etiam ut adeo sit lubrica, quod in præceps aliquod deferantur. Et angelus Domini persequens eos. Istos eliam, qui în tot ac tanta mala inciderunt, angelus Do- mini conterens persequatur. Quid igitur par est eventurum ei esse, qui neque oculis 'videat, neque pedibus adjuvetur, et ab ipso etiam persequente angelo argeatur ? VERS. 7. Quoniam gratis absconderun! mihi inter- itum laquei sui. Symmachus pro gratis dixit, sine causa. Cum nihil a me, inquit, læsi fuerint, abscon- derumt mihi ramen interitum faquei sui. Est autem sermo hic metaphoricus, a venatoribus translatus, qui laqueos occulte disponunt, per quos interitum feris inferunt. Supervacue exprobraverunt animam meam. Ani- mam meam circumloquendo dixit, pro meipsum. Estque animadvertendum, quod hujusmodi figura loquendi, quæ Græce periphrasis dicitur, frequen- tissima reperitur apud beatum David, ut illud : Anima mea ; vita mea : nomen tuum, et alia hujus modi. Mentientes, inquit, exprobraverunt me, ingratum appellantes, et regis insidiatorem. Vers. 8. Veniat illi laqueus, quem ignorat, Inex- spectata, inquit, calamitas illi obveniat ; illi, in- quam, qui et mihi interitun abscondit, et qui me exprobravit, sive Saulem intelligas, seu quemvis alium, qui Saulem urgeret adversus ipsum beatum David. C Et rete quod abscondit compréhendár eum. Et • rete, quod clam adversus me tetendit, comprehen- dat eum, hoc est, Omnis illius conatus, omne con- silium in auctorem convertatur. Et in laqueo cadet in ipso. Idem etiam significant hæc verba. Et cum dixerit in laqueo, addidit in ipso. In ipsò, inquam, laqueo, quem idem ille dis- posuit, VERS. 9. anima mea exsultabit in Donline. Inimicis meis ita castigatis, lætabor in Domino, qui justis eos affecit pœnis. Delectabitur in salutari suo. Quia illos perdidit, D et nos salvavit. VERS. 10. Omnia essa mea dicent: Domine, quis similis tibi, eruens pauperem de manu fortiorum illo, inopem et pauperem a diripientibus eum ? Omnia autem ossa mea, id est, membra mea omnia quæ in profundo corporis sunt. Significare autem vide- tur per hæc verba plenissimam gratiarum actionein ex intimo aniınæ provenientem. Vel, per ossa, so- lidas ac validiores animæ cogitationes intelligit, ut sæpe diximus. Inopem autem seipsum Propheta appellat, quasi exsulem, necessariorumque omnium indigentem, et solum. Per fortiorem vero Saulem intelligit, qui et divitiis et bellicis copiis afluebat ; et dum inopem se bis dicit, et insuper pauperem
10α And yet a little and the sinner will be no more. He will not last long, for his wickedness will be extinguished, even if he seems to live long years. This, however, is not said in respect of our own pusillanimity, but in respect of God’s long forbearance.
β Καὶ ζητήσεις τὸν τόπον αὐτοῦ, καὶ οὐ μὴ εὕρῃς. Οὐ μὴ εὕρῃς αὐτὸν τὸν ἁμαρτωλὸν, ἤδη τεθνηκότα, ἢ τὸν τόπον αὐτοῦ, γεγενημένον εὐθὺς ἑτέρου.Β Εt Γενηθήτω ἡ ὁδὸς αὐτῶν σκότος καὶ ὀλίσθημα. Τοῦτο, σφοδρότης τῆς ἀρᾶς· κατεύχεται γὰρ αὐτῶν, ἵνα φεύγουσιν αὐτοῖς ἡ ὁδὸ; γένηται σκοτεινὴ μὲν, ὡς τὸ μὴ δύνασθαι βαδίζειν ὀρθῶς, ολισθηρὰ δὲ, ὥστε κατακρημνίζεσθαι. Καὶ ἄγγελος Κυρίου καταδιώκων αὐτούς. Τούτ τους δὲ τοσούτοις κακοῖς περιπίπτοντας, καὶ ὁ ἐκ- θλίβων ἄγγελος καταδιώκέτω προσέτι. Τί οὖν εἰκὸς παθεῖν τὸν μήτε ὀφθαλμοῖς, μήτε ποδι βοηθούμενον, ἀλλὰ καὶ κατεπειγόμενον ὑπὸ τοῦ διώκοντος ; Ότι δωρεάν ἔκρυψαν μοι διαφθορὰν παγίδος αὐτῶν. Τὸ δωρεὰν ὁ Σύμμαχος αναιτίως εἶπε. Μη- δὲν ὑπ' ἐμοῦ, φησὶ, βλαβέντες, ἔκρυψάν μοι ἔλεθρον παγίδος αὐτῶν· τὸν γὰρ διὰ παγίδος ὄλεθρον κατα κρύπτουσιν οἱ θηρεύοντες. Μάτην ωνείδισαν τὴν ψυχήν μου. Τουτέστιν, ἐμὲ, κατὰ περίφρασιν· παρατηρητέον δὲ, ὅτι πολύ παρὰ τοῖς Ψαλμοῖς τοῦ Δαβὶδ τὸ σχῆμα τῆς περιο φράσεως, οἷον· ἡ ψυχή μου, ἡ ζωή μου, τὸ πρόσω τόν μου, τὸ ὄνομά σου, καὶ τὰ τοιαῦτα. Ψευδόμενοι φησὶν, ὠνείδισάν με, ἀχάριστον ἀποκαλοῦντε; καὶ τοῦ βασιλέως ἐπίβουλον. Ελθέτω αὐτῷ παγὶς, ἣν οὐ γινώσκοι, Συμ- φορὰ ἀπρόοπτος. Αὐτῷ δὲ, τῷ κρύψαντι τὴν δια φθοράν, καὶ ὀνειδίσαντι, εἴτε τον Σαούλ εἴποις, είτε καὶ ἕκαστον τῶν ἀναγκαζόντων αὐτὴν κατὰ Δαβίδ. Καὶ θήρα, ἣν ἔκρυψε, συλλαβέτω αὐτόν. Καὶ τὸ δίκτυον τῆς θήρας, ο λαθραίως ἥπλωσε κατ' ἐμοῦ, συλλαβέτω αὐτὸν, τουτέστι κατ' αὐτοῦ περιτραπήτω ἡ μηχανὴ αὐτοῦ. Καὶ ἐν τῇ παγίδι πεσεῖται ἐν αὐτῇ. Τὸ αὐτὰ καὶ τοῦτο δηλοῖ· εἰπὼν δὲ, ἐν τῇ παγίδι, προσέθηκε τὸ, ἐν αὐτῇ, δηλαδή, τῇ παρ' αὐτοῦ παγείσῃ. 'Η δὲ ψυχή μου ἀγαλλιάσεται ἐπὶ τῷ Κυρίῳ. Τῶν ἐχθρῶν οὕτω τιμωρηθέντων, χαρήσομαι ἐπὶ τῷ Κυρίῳ, δικαίως αὐτοὺς κολάσαντι. Τερφθήσεται ἐπὶ τῷ σωτηρίῳ αὐτοῦ. Ὅτι ἐκεί νους ἀπολέσας, ἡμᾶς ἔσωσε. Πάντα τὰ ὀστᾶ μου ἐροῦσι, Κύριε, Κύριε, τίς ὅμοιός σοι, δυόμενος πτωχὸν ἐκ χειρὸς στερεω τέρων αὐτοῦ, καὶ πτωχὸν καὶ πένητα ἀπὸ τῶν διαρπαζόντων αὐτόν ; Πάντα τὰ ἐν τῷ βάθει του σώματος μέλη· ἐμφαίνει δὲ διὰ τούτου τὴν ἐκ βά- θους ψυχῆς ὁλοσχερῆ εὐχαριστίαν. Η ὀστᾶ νοήσεις ἐπὶ ψυχῆς μᾶλλον τους στεῤῥοτέρους καὶ συνεκτι- κούς λογισμούς, ὡς πολλάκις ειρήκαμεν. Πτωχὸν δὲ ἑαυτὸν λέγει, ὡ; φυγάδα, καὶ τῶν ἀναγκαίων ἐπισ δεῆ, καὶ μεμονωμένον· στερεωτέρους δὲ, τους ἀμφὶ Σαούλ, οἷα πλούτῳ καὶ στρατῷ βριθέντας· δις πτωχὸν εἰπὼν, καὶ τὸν πένητα προσθεὶς, τὴν ἄγαν εὐτέλειαν ἑαυτοῦ ἐνέφηνεν, ἅμα καὶ ταπεινολογίας EUTHYMII ZIGABENI 'VERS. 6. Fiat via eorum tenebræ, ac lubricum. A 'Gravissima est hujusmodi imprecatio. Optat enim ut illis fugientibus via adeo sit obscura, ut videre nequeant, qua recta sibi eundum sit: præterea etiam ut adeo sit lubrica, quod in præceps aliquod deferantur. Et angelus Domini persequens eos. Istos eliam, qui în tot ac tanta mala inciderunt, angelus Do- mini conterens persequatur. Quid igitur par est eventurum ei esse, qui neque oculis 'videat, neque pedibus adjuvetur, et ab ipso etiam persequente angelo argeatur ? VERS. 7. Quoniam gratis absconderun! mihi inter- itum laquei sui. Symmachus pro gratis dixit, sine causa. Cum nihil a me, inquit, læsi fuerint, abscon- derumt mihi ramen interitum faquei sui. Est autem sermo hic metaphoricus, a venatoribus translatus, qui laqueos occulte disponunt, per quos interitum feris inferunt. Supervacue exprobraverunt animam meam. Ani- mam meam circumloquendo dixit, pro meipsum. Estque animadvertendum, quod hujusmodi figura loquendi, quæ Græce periphrasis dicitur, frequen- tissima reperitur apud beatum David, ut illud : Anima mea ; vita mea : nomen tuum, et alia hujus modi. Mentientes, inquit, exprobraverunt me, ingratum appellantes, et regis insidiatorem. Vers. 8. Veniat illi laqueus, quem ignorat, Inex- spectata, inquit, calamitas illi obveniat ; illi, in- quam, qui et mihi interitun abscondit, et qui me exprobravit, sive Saulem intelligas, seu quemvis alium, qui Saulem urgeret adversus ipsum beatum David. C Et rete quod abscondit compréhendár eum. Et • rete, quod clam adversus me tetendit, comprehen- dat eum, hoc est, Omnis illius conatus, omne con- silium in auctorem convertatur. Et in laqueo cadet in ipso. Idem etiam significant hæc verba. Et cum dixerit in laqueo, addidit in ipso. In ipsò, inquam, laqueo, quem idem ille dis- posuit, VERS. 9. anima mea exsultabit in Donline. Inimicis meis ita castigatis, lætabor in Domino, qui justis eos affecit pœnis. Delectabitur in salutari suo. Quia illos perdidit, D et nos salvavit. VERS. 10. Omnia essa mea dicent: Domine, quis similis tibi, eruens pauperem de manu fortiorum illo, inopem et pauperem a diripientibus eum ? Omnia autem ossa mea, id est, membra mea omnia quæ in profundo corporis sunt. Significare autem vide- tur per hæc verba plenissimam gratiarum actionein ex intimo aniınæ provenientem. Vel, per ossa, so- lidas ac validiores animæ cogitationes intelligit, ut sæpe diximus. Inopem autem seipsum Propheta appellat, quasi exsulem, necessariorumque omnium indigentem, et solum. Per fortiorem vero Saulem intelligit, qui et divitiis et bellicis copiis afluebat ; et dum inopem se bis dicit, et insuper pauperem
10β And you will seek his place and will not find it. You will not find the sinner himself, having already died, nor his place, having at once become that of another.
α Oἱ δὲ πραεῖς κληρονομήσουσι γῆν. Oἱ μακρόθυμοι καὶ ὑπομονητικοί. Τοῦτο δὲ καὶ ὁ Σωτὴρ εἶπεν ἐν τοῖς τοῦ Εὐαγγελίου μακαρισμοῖς, ἃ διὰ τῶν προφητῶν εἴρηκε, ταῦτα καὶ δι’ οἰκείας γλώττης ὕστερον βεβαιώσας. Εἰκότως δὲ τὴν ἐκεῖ γῆν κληρονομήσουσι, διότι ταύτης καὶ τῶν ταύτης ἀποστεροῦνται, διὰ πραότητα.Β Εt Γενηθήτω ἡ ὁδὸς αὐτῶν σκότος καὶ ὀλίσθημα. Τοῦτο, σφοδρότης τῆς ἀρᾶς· κατεύχεται γὰρ αὐτῶν, ἵνα φεύγουσιν αὐτοῖς ἡ ὁδὸ; γένηται σκοτεινὴ μὲν, ὡς τὸ μὴ δύνασθαι βαδίζειν ὀρθῶς, ολισθηρὰ δὲ, ὥστε κατακρημνίζεσθαι. Καὶ ἄγγελος Κυρίου καταδιώκων αὐτούς. Τούτ τους δὲ τοσούτοις κακοῖς περιπίπτοντας, καὶ ὁ ἐκ- θλίβων ἄγγελος καταδιώκέτω προσέτι. Τί οὖν εἰκὸς παθεῖν τὸν μήτε ὀφθαλμοῖς, μήτε ποδι βοηθούμενον, ἀλλὰ καὶ κατεπειγόμενον ὑπὸ τοῦ διώκοντος ; Ότι δωρεάν ἔκρυψαν μοι διαφθορὰν παγίδος αὐτῶν. Τὸ δωρεὰν ὁ Σύμμαχος αναιτίως εἶπε. Μη- δὲν ὑπ' ἐμοῦ, φησὶ, βλαβέντες, ἔκρυψάν μοι ἔλεθρον παγίδος αὐτῶν· τὸν γὰρ διὰ παγίδος ὄλεθρον κατα κρύπτουσιν οἱ θηρεύοντες. Μάτην ωνείδισαν τὴν ψυχήν μου. Τουτέστιν, ἐμὲ, κατὰ περίφρασιν· παρατηρητέον δὲ, ὅτι πολύ παρὰ τοῖς Ψαλμοῖς τοῦ Δαβὶδ τὸ σχῆμα τῆς περιο φράσεως, οἷον· ἡ ψυχή μου, ἡ ζωή μου, τὸ πρόσω τόν μου, τὸ ὄνομά σου, καὶ τὰ τοιαῦτα. Ψευδόμενοι φησὶν, ὠνείδισάν με, ἀχάριστον ἀποκαλοῦντε; καὶ τοῦ βασιλέως ἐπίβουλον. Ελθέτω αὐτῷ παγὶς, ἣν οὐ γινώσκοι, Συμ- φορὰ ἀπρόοπτος. Αὐτῷ δὲ, τῷ κρύψαντι τὴν δια φθοράν, καὶ ὀνειδίσαντι, εἴτε τον Σαούλ εἴποις, είτε καὶ ἕκαστον τῶν ἀναγκαζόντων αὐτὴν κατὰ Δαβίδ. Καὶ θήρα, ἣν ἔκρυψε, συλλαβέτω αὐτόν. Καὶ τὸ δίκτυον τῆς θήρας, ο λαθραίως ἥπλωσε κατ' ἐμοῦ, συλλαβέτω αὐτὸν, τουτέστι κατ' αὐτοῦ περιτραπήτω ἡ μηχανὴ αὐτοῦ. Καὶ ἐν τῇ παγίδι πεσεῖται ἐν αὐτῇ. Τὸ αὐτὰ καὶ τοῦτο δηλοῖ· εἰπὼν δὲ, ἐν τῇ παγίδι, προσέθηκε τὸ, ἐν αὐτῇ, δηλαδή, τῇ παρ' αὐτοῦ παγείσῃ. 'Η δὲ ψυχή μου ἀγαλλιάσεται ἐπὶ τῷ Κυρίῳ. Τῶν ἐχθρῶν οὕτω τιμωρηθέντων, χαρήσομαι ἐπὶ τῷ Κυρίῳ, δικαίως αὐτοὺς κολάσαντι. Τερφθήσεται ἐπὶ τῷ σωτηρίῳ αὐτοῦ. Ὅτι ἐκεί νους ἀπολέσας, ἡμᾶς ἔσωσε. Πάντα τὰ ὀστᾶ μου ἐροῦσι, Κύριε, Κύριε, τίς ὅμοιός σοι, δυόμενος πτωχὸν ἐκ χειρὸς στερεω τέρων αὐτοῦ, καὶ πτωχὸν καὶ πένητα ἀπὸ τῶν διαρπαζόντων αὐτόν ; Πάντα τὰ ἐν τῷ βάθει του σώματος μέλη· ἐμφαίνει δὲ διὰ τούτου τὴν ἐκ βά- θους ψυχῆς ὁλοσχερῆ εὐχαριστίαν. Η ὀστᾶ νοήσεις ἐπὶ ψυχῆς μᾶλλον τους στεῤῥοτέρους καὶ συνεκτι- κούς λογισμούς, ὡς πολλάκις ειρήκαμεν. Πτωχὸν δὲ ἑαυτὸν λέγει, ὡ; φυγάδα, καὶ τῶν ἀναγκαίων ἐπισ δεῆ, καὶ μεμονωμένον· στερεωτέρους δὲ, τους ἀμφὶ Σαούλ, οἷα πλούτῳ καὶ στρατῷ βριθέντας· δις πτωχὸν εἰπὼν, καὶ τὸν πένητα προσθεὶς, τὴν ἄγαν εὐτέλειαν ἑαυτοῦ ἐνέφηνεν, ἅμα καὶ ταπεινολογίας EUTHYMII ZIGABENI 'VERS. 6. Fiat via eorum tenebræ, ac lubricum. A 'Gravissima est hujusmodi imprecatio. Optat enim ut illis fugientibus via adeo sit obscura, ut videre nequeant, qua recta sibi eundum sit: præterea etiam ut adeo sit lubrica, quod in præceps aliquod deferantur. Et angelus Domini persequens eos. Istos eliam, qui în tot ac tanta mala inciderunt, angelus Do- mini conterens persequatur. Quid igitur par est eventurum ei esse, qui neque oculis 'videat, neque pedibus adjuvetur, et ab ipso etiam persequente angelo argeatur ? VERS. 7. Quoniam gratis absconderun! mihi inter- itum laquei sui. Symmachus pro gratis dixit, sine causa. Cum nihil a me, inquit, læsi fuerint, abscon- derumt mihi ramen interitum faquei sui. Est autem sermo hic metaphoricus, a venatoribus translatus, qui laqueos occulte disponunt, per quos interitum feris inferunt. Supervacue exprobraverunt animam meam. Ani- mam meam circumloquendo dixit, pro meipsum. Estque animadvertendum, quod hujusmodi figura loquendi, quæ Græce periphrasis dicitur, frequen- tissima reperitur apud beatum David, ut illud : Anima mea ; vita mea : nomen tuum, et alia hujus modi. Mentientes, inquit, exprobraverunt me, ingratum appellantes, et regis insidiatorem. Vers. 8. Veniat illi laqueus, quem ignorat, Inex- spectata, inquit, calamitas illi obveniat ; illi, in- quam, qui et mihi interitun abscondit, et qui me exprobravit, sive Saulem intelligas, seu quemvis alium, qui Saulem urgeret adversus ipsum beatum David. C Et rete quod abscondit compréhendár eum. Et • rete, quod clam adversus me tetendit, comprehen- dat eum, hoc est, Omnis illius conatus, omne con- silium in auctorem convertatur. Et in laqueo cadet in ipso. Idem etiam significant hæc verba. Et cum dixerit in laqueo, addidit in ipso. In ipsò, inquam, laqueo, quem idem ille dis- posuit, VERS. 9. anima mea exsultabit in Donline. Inimicis meis ita castigatis, lætabor in Domino, qui justis eos affecit pœnis. Delectabitur in salutari suo. Quia illos perdidit, D et nos salvavit. VERS. 10. Omnia essa mea dicent: Domine, quis similis tibi, eruens pauperem de manu fortiorum illo, inopem et pauperem a diripientibus eum ? Omnia autem ossa mea, id est, membra mea omnia quæ in profundo corporis sunt. Significare autem vide- tur per hæc verba plenissimam gratiarum actionein ex intimo aniınæ provenientem. Vel, per ossa, so- lidas ac validiores animæ cogitationes intelligit, ut sæpe diximus. Inopem autem seipsum Propheta appellat, quasi exsulem, necessariorumque omnium indigentem, et solum. Per fortiorem vero Saulem intelligit, qui et divitiis et bellicis copiis afluebat ; et dum inopem se bis dicit, et insuper pauperem
11α But the meek will inherit the earth. The long-suffering and patient. The Saviour also said this in the beatitudes of the Gospel, confirming later through his own tongue what he spoke through the prophets. Appropriately they will inherit the yonder earth because they are deprived of this earth and the things of this earth on account of their meekness.
β Καὶ κατατρυφήσουσιν ἐπὶ πλήθει εἰρήνης. Καὶ καταπολαύσουσι τῆς γῆς ἐκείνης ἐν πολλῇ εἰρήνῃ· ἐκεῖ γὰρ ἀπέδρα ὀδύνη, λύπη καὶ στεναγμός. β αὐτό προσέθηκε PASCFBV : αὐτῷ προσέθηκε M.Β Εt Γενηθήτω ἡ ὁδὸς αὐτῶν σκότος καὶ ὀλίσθημα. Τοῦτο, σφοδρότης τῆς ἀρᾶς· κατεύχεται γὰρ αὐτῶν, ἵνα φεύγουσιν αὐτοῖς ἡ ὁδὸ; γένηται σκοτεινὴ μὲν, ὡς τὸ μὴ δύνασθαι βαδίζειν ὀρθῶς, ολισθηρὰ δὲ, ὥστε κατακρημνίζεσθαι. Καὶ ἄγγελος Κυρίου καταδιώκων αὐτούς. Τούτ τους δὲ τοσούτοις κακοῖς περιπίπτοντας, καὶ ὁ ἐκ- θλίβων ἄγγελος καταδιώκέτω προσέτι. Τί οὖν εἰκὸς παθεῖν τὸν μήτε ὀφθαλμοῖς, μήτε ποδι βοηθούμενον, ἀλλὰ καὶ κατεπειγόμενον ὑπὸ τοῦ διώκοντος ; Ότι δωρεάν ἔκρυψαν μοι διαφθορὰν παγίδος αὐτῶν. Τὸ δωρεὰν ὁ Σύμμαχος αναιτίως εἶπε. Μη- δὲν ὑπ' ἐμοῦ, φησὶ, βλαβέντες, ἔκρυψάν μοι ἔλεθρον παγίδος αὐτῶν· τὸν γὰρ διὰ παγίδος ὄλεθρον κατα κρύπτουσιν οἱ θηρεύοντες. Μάτην ωνείδισαν τὴν ψυχήν μου. Τουτέστιν, ἐμὲ, κατὰ περίφρασιν· παρατηρητέον δὲ, ὅτι πολύ παρὰ τοῖς Ψαλμοῖς τοῦ Δαβὶδ τὸ σχῆμα τῆς περιο φράσεως, οἷον· ἡ ψυχή μου, ἡ ζωή μου, τὸ πρόσω τόν μου, τὸ ὄνομά σου, καὶ τὰ τοιαῦτα. Ψευδόμενοι φησὶν, ὠνείδισάν με, ἀχάριστον ἀποκαλοῦντε; καὶ τοῦ βασιλέως ἐπίβουλον. Ελθέτω αὐτῷ παγὶς, ἣν οὐ γινώσκοι, Συμ- φορὰ ἀπρόοπτος. Αὐτῷ δὲ, τῷ κρύψαντι τὴν δια φθοράν, καὶ ὀνειδίσαντι, εἴτε τον Σαούλ εἴποις, είτε καὶ ἕκαστον τῶν ἀναγκαζόντων αὐτὴν κατὰ Δαβίδ. Καὶ θήρα, ἣν ἔκρυψε, συλλαβέτω αὐτόν. Καὶ τὸ δίκτυον τῆς θήρας, ο λαθραίως ἥπλωσε κατ' ἐμοῦ, συλλαβέτω αὐτὸν, τουτέστι κατ' αὐτοῦ περιτραπήτω ἡ μηχανὴ αὐτοῦ. Καὶ ἐν τῇ παγίδι πεσεῖται ἐν αὐτῇ. Τὸ αὐτὰ καὶ τοῦτο δηλοῖ· εἰπὼν δὲ, ἐν τῇ παγίδι, προσέθηκε τὸ, ἐν αὐτῇ, δηλαδή, τῇ παρ' αὐτοῦ παγείσῃ. 'Η δὲ ψυχή μου ἀγαλλιάσεται ἐπὶ τῷ Κυρίῳ. Τῶν ἐχθρῶν οὕτω τιμωρηθέντων, χαρήσομαι ἐπὶ τῷ Κυρίῳ, δικαίως αὐτοὺς κολάσαντι. Τερφθήσεται ἐπὶ τῷ σωτηρίῳ αὐτοῦ. Ὅτι ἐκεί νους ἀπολέσας, ἡμᾶς ἔσωσε. Πάντα τὰ ὀστᾶ μου ἐροῦσι, Κύριε, Κύριε, τίς ὅμοιός σοι, δυόμενος πτωχὸν ἐκ χειρὸς στερεω τέρων αὐτοῦ, καὶ πτωχὸν καὶ πένητα ἀπὸ τῶν διαρπαζόντων αὐτόν ; Πάντα τὰ ἐν τῷ βάθει του σώματος μέλη· ἐμφαίνει δὲ διὰ τούτου τὴν ἐκ βά- θους ψυχῆς ὁλοσχερῆ εὐχαριστίαν. Η ὀστᾶ νοήσεις ἐπὶ ψυχῆς μᾶλλον τους στεῤῥοτέρους καὶ συνεκτι- κούς λογισμούς, ὡς πολλάκις ειρήκαμεν. Πτωχὸν δὲ ἑαυτὸν λέγει, ὡ; φυγάδα, καὶ τῶν ἀναγκαίων ἐπισ δεῆ, καὶ μεμονωμένον· στερεωτέρους δὲ, τους ἀμφὶ Σαούλ, οἷα πλούτῳ καὶ στρατῷ βριθέντας· δις πτωχὸν εἰπὼν, καὶ τὸν πένητα προσθεὶς, τὴν ἄγαν εὐτέλειαν ἑαυτοῦ ἐνέφηνεν, ἅμα καὶ ταπεινολογίας EUTHYMII ZIGABENI 'VERS. 6. Fiat via eorum tenebræ, ac lubricum. A 'Gravissima est hujusmodi imprecatio. Optat enim ut illis fugientibus via adeo sit obscura, ut videre nequeant, qua recta sibi eundum sit: præterea etiam ut adeo sit lubrica, quod in præceps aliquod deferantur. Et angelus Domini persequens eos. Istos eliam, qui în tot ac tanta mala inciderunt, angelus Do- mini conterens persequatur. Quid igitur par est eventurum ei esse, qui neque oculis 'videat, neque pedibus adjuvetur, et ab ipso etiam persequente angelo argeatur ? VERS. 7. Quoniam gratis absconderun! mihi inter- itum laquei sui. Symmachus pro gratis dixit, sine causa. Cum nihil a me, inquit, læsi fuerint, abscon- derumt mihi ramen interitum faquei sui. Est autem sermo hic metaphoricus, a venatoribus translatus, qui laqueos occulte disponunt, per quos interitum feris inferunt. Supervacue exprobraverunt animam meam. Ani- mam meam circumloquendo dixit, pro meipsum. Estque animadvertendum, quod hujusmodi figura loquendi, quæ Græce periphrasis dicitur, frequen- tissima reperitur apud beatum David, ut illud : Anima mea ; vita mea : nomen tuum, et alia hujus modi. Mentientes, inquit, exprobraverunt me, ingratum appellantes, et regis insidiatorem. Vers. 8. Veniat illi laqueus, quem ignorat, Inex- spectata, inquit, calamitas illi obveniat ; illi, in- quam, qui et mihi interitun abscondit, et qui me exprobravit, sive Saulem intelligas, seu quemvis alium, qui Saulem urgeret adversus ipsum beatum David. C Et rete quod abscondit compréhendár eum. Et • rete, quod clam adversus me tetendit, comprehen- dat eum, hoc est, Omnis illius conatus, omne con- silium in auctorem convertatur. Et in laqueo cadet in ipso. Idem etiam significant hæc verba. Et cum dixerit in laqueo, addidit in ipso. In ipsò, inquam, laqueo, quem idem ille dis- posuit, VERS. 9. anima mea exsultabit in Donline. Inimicis meis ita castigatis, lætabor in Domino, qui justis eos affecit pœnis. Delectabitur in salutari suo. Quia illos perdidit, D et nos salvavit. VERS. 10. Omnia essa mea dicent: Domine, quis similis tibi, eruens pauperem de manu fortiorum illo, inopem et pauperem a diripientibus eum ? Omnia autem ossa mea, id est, membra mea omnia quæ in profundo corporis sunt. Significare autem vide- tur per hæc verba plenissimam gratiarum actionein ex intimo aniınæ provenientem. Vel, per ossa, so- lidas ac validiores animæ cogitationes intelligit, ut sæpe diximus. Inopem autem seipsum Propheta appellat, quasi exsulem, necessariorumque omnium indigentem, et solum. Per fortiorem vero Saulem intelligit, qui et divitiis et bellicis copiis afluebat ; et dum inopem se bis dicit, et insuper pauperem
11β And they will delight deeply in an abundance of peace. And they will profoundly enjoy that earth in great peace, for there pain, sorrow and sigh- ing have fled away.
α Παρατηρήσεται ὁ ἁμαρτωλὸς τὸν δίκαιον. Λοξῶς ὑποβλέψει, πονηρὰ μελετῶν. β Καὶ βρύξει ἐπ’ αὐτὸν τοὺς ὀδόντας αὐτοῦ. Τρίσει, πρίσει, ζητῶν μονονοὺ διαμασήσασθαι τοῦτον, ὅ ἐστι τῆς ἐν τῇ καρδίᾳ μανίας σύμβολον. Νοεῖται δὲ ἁμαρτωλὸς, καὶ ὁ διάβολος, ὃς παρατηρεῖ καὶ βρύχει νοητῶς, ὡς ἀσώματος. α Ὁ δὲ Κύριος ἐκγελάσεται αὐτόν. Φαυλίσει ὡς ἀσθενῆ καὶ μηδὲν ἕτερον ἢ πονηρόν. β Ὅτι προβλέπει ὅτι ἥξει | ἡ ἡμέρα αὐτοῦ. Προορᾷ γὰρ ὡς Θεὸς ἐρχομένην τὴν ἡμέραν τῆς καταστροφῆς αὐτοῦ. 14 ῾Ρομφαίαν ἐσπάσαντο οἱ ἁμαρτωλοὶ, ἐνέτειναν τόξον αὐτῶν τοῦ καταβαλεῖν πτωχὸν καὶ πένητα, τοῦ σφάξαι τοὺς εὐθεῖς τῇ καρδίᾳ. Mὴ φέροντες ὅλως αὐτοὺς ὁρᾶν. Τὴν γὰρ δικαιοσύνην τούτων, ἔλεγχον τῆς ἑαυτῶν ἡγοῦνται παρανομίας. Πρὸς μὲν οὖν τὸ τόξον, τὸ, καταβαλεῖν, τέθειται, πρὸς δὲ τὴν ῥομφαίαν, τὸ, σφάξαι. Tῇ διαφορᾷ δὲ τῶν ὅπλων, τὰς διαφόρους ἐπιβουλὰς αἰνίττεται. Πτωχὸν δὲ καὶ πένητα, ἀδιαφόρως εἴρηκεν, εἰς ἔμφασιν οἴκτου. 15 Ἡ ῥομφαία αὐτῶν εἰσέλθοι εἰς τὰς καρδίας αὐτῶν, καὶ τὰ τόξα αὐτῶν συντριβείη. Aἱ ἐπιβουλαὶ αὐτῶν κατ’ αὐτῶν περιτραπείησαν, καὶ ἐμπέσοιεν εἰς βόθρον ὃν εἰργάσαντο. Ἐπαρᾶται δὲ τούτοις, ὡς πονηροῖς· Πᾶς γὰρ, φησὶν, ὁ λαβὼν μάχαιραν, ἐν μαχαίρᾳ ἀποθανεῖται. Εἶεν δ’ ἂν ῥομφαία καὶ τόξον, καὶ αἱ γλῶσσαι τῶν πονηρῶν· Oἱ ὀδόντες γὰρ, φησὶν, αὐτῶν, ὅπλα καὶ βέλη, καὶ ἡ γλῶσσα αὐτῶν, μάχαιρα ὀξεῖα. Ἡ γλῶσσα οὖν αὐτῶν, θανατώσοι αὐτούς· καὶ τὰ χείλη αὐτῶν, σβεσθείη θανάτῳ. 16 Κρεῖσσον ὀλίγον τῷ δικαίῳ, ὑπὲρ πλοῦτον ἁμαρτωλῶν πολύν. Κρεῖσσον ἀληθῶς νομίζεται τῷ δικαίῳ τὸ ὀλίγον μετὰ δικαιοσύνης, καὶ οὐκ ὀρέγεται πλείονος ἀδίκου· διὸ οὐ χρὴ παραζηλοῦν τὴν τούτων εὐημερίαν. 157 θανατώσοι MSCF : θανατώσει PBV.Β Εt Γενηθήτω ἡ ὁδὸς αὐτῶν σκότος καὶ ὀλίσθημα. Τοῦτο, σφοδρότης τῆς ἀρᾶς· κατεύχεται γὰρ αὐτῶν, ἵνα φεύγουσιν αὐτοῖς ἡ ὁδὸ; γένηται σκοτεινὴ μὲν, ὡς τὸ μὴ δύνασθαι βαδίζειν ὀρθῶς, ολισθηρὰ δὲ, ὥστε κατακρημνίζεσθαι. Καὶ ἄγγελος Κυρίου καταδιώκων αὐτούς. Τούτ τους δὲ τοσούτοις κακοῖς περιπίπτοντας, καὶ ὁ ἐκ- θλίβων ἄγγελος καταδιώκέτω προσέτι. Τί οὖν εἰκὸς παθεῖν τὸν μήτε ὀφθαλμοῖς, μήτε ποδι βοηθούμενον, ἀλλὰ καὶ κατεπειγόμενον ὑπὸ τοῦ διώκοντος ; Ότι δωρεάν ἔκρυψαν μοι διαφθορὰν παγίδος αὐτῶν. Τὸ δωρεὰν ὁ Σύμμαχος αναιτίως εἶπε. Μη- δὲν ὑπ' ἐμοῦ, φησὶ, βλαβέντες, ἔκρυψάν μοι ἔλεθρον παγίδος αὐτῶν· τὸν γὰρ διὰ παγίδος ὄλεθρον κατα κρύπτουσιν οἱ θηρεύοντες. Μάτην ωνείδισαν τὴν ψυχήν μου. Τουτέστιν, ἐμὲ, κατὰ περίφρασιν· παρατηρητέον δὲ, ὅτι πολύ παρὰ τοῖς Ψαλμοῖς τοῦ Δαβὶδ τὸ σχῆμα τῆς περιο φράσεως, οἷον· ἡ ψυχή μου, ἡ ζωή μου, τὸ πρόσω τόν μου, τὸ ὄνομά σου, καὶ τὰ τοιαῦτα. Ψευδόμενοι φησὶν, ὠνείδισάν με, ἀχάριστον ἀποκαλοῦντε; καὶ τοῦ βασιλέως ἐπίβουλον. Ελθέτω αὐτῷ παγὶς, ἣν οὐ γινώσκοι, Συμ- φορὰ ἀπρόοπτος. Αὐτῷ δὲ, τῷ κρύψαντι τὴν δια φθοράν, καὶ ὀνειδίσαντι, εἴτε τον Σαούλ εἴποις, είτε καὶ ἕκαστον τῶν ἀναγκαζόντων αὐτὴν κατὰ Δαβίδ. Καὶ θήρα, ἣν ἔκρυψε, συλλαβέτω αὐτόν. Καὶ τὸ δίκτυον τῆς θήρας, ο λαθραίως ἥπλωσε κατ' ἐμοῦ, συλλαβέτω αὐτὸν, τουτέστι κατ' αὐτοῦ περιτραπήτω ἡ μηχανὴ αὐτοῦ. Καὶ ἐν τῇ παγίδι πεσεῖται ἐν αὐτῇ. Τὸ αὐτὰ καὶ τοῦτο δηλοῖ· εἰπὼν δὲ, ἐν τῇ παγίδι, προσέθηκε τὸ, ἐν αὐτῇ, δηλαδή, τῇ παρ' αὐτοῦ παγείσῃ. 'Η δὲ ψυχή μου ἀγαλλιάσεται ἐπὶ τῷ Κυρίῳ. Τῶν ἐχθρῶν οὕτω τιμωρηθέντων, χαρήσομαι ἐπὶ τῷ Κυρίῳ, δικαίως αὐτοὺς κολάσαντι. Τερφθήσεται ἐπὶ τῷ σωτηρίῳ αὐτοῦ. Ὅτι ἐκεί νους ἀπολέσας, ἡμᾶς ἔσωσε. Πάντα τὰ ὀστᾶ μου ἐροῦσι, Κύριε, Κύριε, τίς ὅμοιός σοι, δυόμενος πτωχὸν ἐκ χειρὸς στερεω τέρων αὐτοῦ, καὶ πτωχὸν καὶ πένητα ἀπὸ τῶν διαρπαζόντων αὐτόν ; Πάντα τὰ ἐν τῷ βάθει του σώματος μέλη· ἐμφαίνει δὲ διὰ τούτου τὴν ἐκ βά- θους ψυχῆς ὁλοσχερῆ εὐχαριστίαν. Η ὀστᾶ νοήσεις ἐπὶ ψυχῆς μᾶλλον τους στεῤῥοτέρους καὶ συνεκτι- κούς λογισμούς, ὡς πολλάκις ειρήκαμεν. Πτωχὸν δὲ ἑαυτὸν λέγει, ὡ; φυγάδα, καὶ τῶν ἀναγκαίων ἐπισ δεῆ, καὶ μεμονωμένον· στερεωτέρους δὲ, τους ἀμφὶ Σαούλ, οἷα πλούτῳ καὶ στρατῷ βριθέντας· δις πτωχὸν εἰπὼν, καὶ τὸν πένητα προσθεὶς, τὴν ἄγαν εὐτέλειαν ἑαυτοῦ ἐνέφηνεν, ἅμα καὶ ταπεινολογίας EUTHYMII ZIGABENI 'VERS. 6. Fiat via eorum tenebræ, ac lubricum. A 'Gravissima est hujusmodi imprecatio. Optat enim ut illis fugientibus via adeo sit obscura, ut videre nequeant, qua recta sibi eundum sit: præterea etiam ut adeo sit lubrica, quod in præceps aliquod deferantur. Et angelus Domini persequens eos. Istos eliam, qui în tot ac tanta mala inciderunt, angelus Do- mini conterens persequatur. Quid igitur par est eventurum ei esse, qui neque oculis 'videat, neque pedibus adjuvetur, et ab ipso etiam persequente angelo argeatur ? VERS. 7. Quoniam gratis absconderun! mihi inter- itum laquei sui. Symmachus pro gratis dixit, sine causa. Cum nihil a me, inquit, læsi fuerint, abscon- derumt mihi ramen interitum faquei sui. Est autem sermo hic metaphoricus, a venatoribus translatus, qui laqueos occulte disponunt, per quos interitum feris inferunt. Supervacue exprobraverunt animam meam. Ani- mam meam circumloquendo dixit, pro meipsum. Estque animadvertendum, quod hujusmodi figura loquendi, quæ Græce periphrasis dicitur, frequen- tissima reperitur apud beatum David, ut illud : Anima mea ; vita mea : nomen tuum, et alia hujus modi. Mentientes, inquit, exprobraverunt me, ingratum appellantes, et regis insidiatorem. Vers. 8. Veniat illi laqueus, quem ignorat, Inex- spectata, inquit, calamitas illi obveniat ; illi, in- quam, qui et mihi interitun abscondit, et qui me exprobravit, sive Saulem intelligas, seu quemvis alium, qui Saulem urgeret adversus ipsum beatum David. C Et rete quod abscondit compréhendár eum. Et • rete, quod clam adversus me tetendit, comprehen- dat eum, hoc est, Omnis illius conatus, omne con- silium in auctorem convertatur. Et in laqueo cadet in ipso. Idem etiam significant hæc verba. Et cum dixerit in laqueo, addidit in ipso. In ipsò, inquam, laqueo, quem idem ille dis- posuit, VERS. 9. anima mea exsultabit in Donline. Inimicis meis ita castigatis, lætabor in Domino, qui justis eos affecit pœnis. Delectabitur in salutari suo. Quia illos perdidit, D et nos salvavit. VERS. 10. Omnia essa mea dicent: Domine, quis similis tibi, eruens pauperem de manu fortiorum illo, inopem et pauperem a diripientibus eum ? Omnia autem ossa mea, id est, membra mea omnia quæ in profundo corporis sunt. Significare autem vide- tur per hæc verba plenissimam gratiarum actionein ex intimo aniınæ provenientem. Vel, per ossa, so- lidas ac validiores animæ cogitationes intelligit, ut sæpe diximus. Inopem autem seipsum Propheta appellat, quasi exsulem, necessariorumque omnium indigentem, et solum. Per fortiorem vero Saulem intelligit, qui et divitiis et bellicis copiis afluebat ; et dum inopem se bis dicit, et insuper pauperem
12α The sinner will keep watch on the just man. He will look askance at him, plotting evils. 12β And will gnash his teeth at him. He will grind, he will grate his teeth, seeking as it were to chew him up, which is a symbol of the frenzy in his heart. The sinner is also to be understood as the devil, who keeps watch and gnashes intelligibly as a bodiless being. 13α But the Lord will richly deride him. He will disparage him as weak and nothing other than wicked. 13β For he foresees that his day will come. For as God he foresees the day of his destruction coming. 14 The sinners have drawn their sword, they have stretched their bow to shoot down pauper and poor man, to slaughter the straight in heart. Being unable to endure seeing them at all, for they perceive their justice as a censure of their own lawlessness. The shooting down is placed in relation to the bow and the slaughtering in relation to the sword. By the difference in the weapons he alludes to the different forms of attack. Pauper and poor man are used indifferently for emphasis on pity. 15 May their sword enter into their hearts and may their bows be crushed. May their schemings be turned back against them and may they fall into the pit they have dug. He imprecates curses on them as wicked. For it is written, All who take the sword will perish by the sword. The sword and bow may also be the tongues of the wicked, for it is written, Their teeth are armaments and arrows, and their tongue is a sharp sword. May their tongue therefore kill them and may their lips be silenced in death. 16 Better is a little for the just man, than the great wealth of sinners. Truly a little with justice is deemed better by a just man and he does not yearn for the more of the unjust man; hence there is no need to rival jealously the prosperity of such.
PG 128:419α Ὅτι βραχίονες ἁμαρτωλῶν συντριβήσονται. Βραχίονας, τὰς δυνάμεις ἐκάλεσεν· ἐν τούτοις γὰρ ἡ τοῦ ἐργαζομένου δύναμις.ταύτῃ πρὸς οἶκτον χρώμενος· διαρπαζόντων δὲ, Α ὅσον ἐπὶ ταῖς ἐκείνων ἐλπίσιν. Αναστάντες μοι μάρτυρες ἄδικοι, ἃ οὐκ ἐγίνωσκον ἠρώτων με. Αυτός τε ὁ Σαούλ καὶ οἱ κόλακες αὐτοῦ· μάρτυρες μὲν, ὡς καταμαρτυροῦν τες · ἄδικοι δὲ, ὡς ψευδόμενοι, οι καὶ χλευάζοντες, ἠρώτων αὐτὸν, εἰ οὐκ ἐπιβουλεύει τῇ βασιλείᾳ· ὅπερ αὐτοὶ μὲν κατεμαρτύρουν· αὐτὸς δὲ οὐκ ἐγίνωσ κεν (24), ὡς ἀναίτιος. Τοῦτο δὲ καὶ ἐπὶ Χριστοῦ νοοῦμεν, διὰ τοὺς ψευδομάρτυρας, οἱ πρώτων αὐτὸν, εἰ οὐκ ἐβλασφήμησεν, ὡς ἡ τῶν Εὐαγγελίων ἱστο ρία διδάσκει. Ανταπεδίδοσαν μοι πονηρὰ ἀντὶ ἀγαθῶν, καὶ Β ἀτεκνίαν τῇ ψυχῇ μου. Τον κοινὸν γὰρ ἐχθρὸν Γολιάθ ἀνελών, καὶ τοὺς ἀλλοφύλους νικήσας, καὶ τὸ πονηρὸν πνεῦμα τοῦ Σαούλ διώξας, ὕστερον ἐδιώ κετο · ἀνταπεδίδοσαν δὲ καὶ ἀτεκνίαν τῇ ψυχῇ μου, τουτέστιν ἀκαρπίαν εἰς ἀρετὴν, οἷα μελετήσαντες ἀνελεῖν με, καὶ ταῦσαι τὴν ψυχήν μου ἀπὸ τῆς καρ ποφορίας τῶν ἀρετῶν. "Η ἀνταπεδίδοσαν καὶ ἀτεκνίαν ἐμοί, κατὰ περίφρασιν, ἵνα μὴ ζήσας τεκνογονήσω. Ἐγὼ δὲ ἐν τῷ αὐτοὺς παρενόχλεῖν με ἐνεδυό μήν σάκκον, καὶ ἐταπείνουν ἐν νηστείᾳ τὴν ψυχήν μου. Ἐντεῦθεν διδάσκει, πῶς δεῖ λύειν τὰς συμφοράς · συκοφαντούμενος γὰρ, σάκκῳ καὶ νη- στείς έτηκεν τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν, ἤτοι ἑαυτὸν, εὐχό. μενος ἐξαιρεθῆναι τῆς ἐπιβουλῆς. Καὶ ἡ προσευχή μου εἰς κόλπον μου ἀποστρα φήσεται. Εισακουσθήσομαι· τοῦτο γὰρ τὸ σχημα ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ εἰσακουσθέντος λαμβάνεται, ὡς καὶ νῦν οἷα στρεφομένου εμπράκτου, καὶ τοσοῦτον, ὡς εἰς κόλπον ὑποδεχθῆναι, δίκην δώρου πολυτέλους, ἢ ὡς ἐμπλῆσαι τὸν κόλπον τοῦ ἀπαιτοῦντος, ὧν ᾐτήσατο · ποτὲ δὲ, ἐπὶ τοῦ μὴ εἰσάκουσθέντος, στα στρεφομένου απράκτου. Ὡς πλησίον, ὡς ἀδελφὸν ἡμέτερον, οὕτως εὐηρέστουν. Το διάπυρον τῆς πρὸς τὸν Σαούλ ἀγά- της παραστῆσαι θέλων, τῷ ὀνόματι τοῦ πλησίον, καὶ τοῦ ἀδελφοῦ ἐχρήσατο· τοὺς μὲν γὰρ γονεῖς καὶ τοὺς κυρίους τιμᾶν λέγομεν κυρίως· ἀγαπᾶν δὲ τοὺς ἀδελφοὺς, ὅταν ὦμεν ἀπαιδες. Αδιάφορος δὲ ἡ τοῦ εὐαρέστουν σύνταξις. Ως πενθῶν καὶ σκυθρωπάζων, οὕτως ἐταπει νούμην. Εἰδὼς αὐτὸν διαφθονοῦντά μοι ἐπαινουμέ COMMENT. IN PSALMOS. 3.18 addit, tenuitatem suam maximam denotat, et hu jusmodi verborum humilitate Deum pariter ad ma- jorem misericordiam excitat. Diripientes etiam ipsos hostes appellat : habito nimirum respectu ad illorum spem, qui sese eum direpturos sperabant. Veks. 11. Surgentes lestes injusti, qua nesciebam interrogabant me. Ipse nimirum Saul, et quicunque ei assentabantur ; quos beatus David testes ideo app·llat, quia adversus se testimonium ferebant, et injustos, quia mendaces erant, vel quia hujus- modi testes cum subsannatione quadam ac derisu interrogabant eum, nunquid aspiraret ad regnum ; interrogabant autem hoc, et pariter asseverabant, ita esse. Quod tamen beatus David, utpote innocens ignorasse se ait. [Nunquam enim ad regnum aspi- raverat.] Possunt etiam hæc verba de Christo intelligi propter falsos testes, qui interrogabant eum, numquid non blasphemasset, ut Evangelioruin tradit historia. VERS. 12. Retribuerunt mala pro bonis, sterilitatcm animæ meæ. Cum communem inimicum Goliath interemisset beatus David, et Philistæos superas- set, et pravum Saulis spiritum depulisset, persecu- tionem tamen sustinebat a Saule. .Retribuerunt itaque animæ meæ sterilitatem, hoc est iufructuo- sitatem. Virtutem meam, inquit, studuerunt infru- ctuosam constituere, cum occidere me cogitaverint, ét facere ut anima mea cessaret a fertilitate virtu- Ium. Vel retribuerunt mihi sterilitatem, circumloquendo dixit, ac si diceret: Pro beneficiiš a eos collatis, illud conati sunt mihi rependere, ut me occiderent, ne vivendo filios procrearem. [V.1 aliter, sterilitas pro oblivione accipitur, quia per filios et posteros memoria hominum conser- vatur. c me in VERS. 13. Ego autem cum mihi molesti essent, in- duebar sacco, et humiliabam in jejunio animam meam. Deinceps docet Propheta quomodo dissolvere opor- teat calamitates. Nam cum ab inimicis calumniam sustineret, sacco ac jejunio animam suam, hoc est seipsum, humiliabal, rogans ab insidiis libe- rari. Et oratio mea in sinum meum convertetur. Iloc est, exaudietur mea oratió. Ita enim intelligenda sunt hæc verba, quasi seipsam conversura sit ora- tio ad Prophetam, qui eam emisit; non inanis ta- men, nec vana, aut re infectá, quin imo in illius sinú instar pretiosissimi doni suscipienda sit. Vel, quia ita convertetur, ut orantis sinum petitis rebus impletura sit, tametsi aliquando etiam hujusmodi loquendi modus contrarium penitus sènŝum recipiat, quando scilicet quis non exauditur, et oratio in sinum rẻ infectà inanis convertitur. D VERS. 14. Quasi proximo et quasi fratri nostro sic complacebam. Summam suam dilectionem erga Saulem ostendere volens, fratris ac proximi nonine tisus est. Parentes enim et dominos proprie ho- norandos nobis esse dicimus, fratres vero aman- dos, præcipue quando sumus sine prole. Indiſſe- renter autem se habet constructio verbi compluce- Bam. Quasi lugens et mæstus, sic humiliabar. Videns illum mihi invidere, quia multitudo ac populus me Varia lectiones. (25) ΔΙ. επεγίνωσκεν.
17α The arms of sinners will be crushed. ‘Arms’ is what he called their powers, for the strength of the worker is in his arms.
β Ὑποστηρίζει δὲ τοὺς δικαίους ὁ Κύριος. ᾽Ωθουμένους καὶ παρὰ πονηρῶν ἀνδρῶν καὶ παρὰ δαιμόνων. Σκόπει δὲ ὅπως ἀμφοτέρωθεν, καὶ διὰ τῆς τῶν ἁμαρτωλῶν συντριβῆς, καὶ διὰ τῆς τῶν δικαίων ἀντιλήψεως, εἰς ἀρετὴν προτρέπει τοὺς ἐντυγχάνοντας.ταύτῃ πρὸς οἶκτον χρώμενος· διαρπαζόντων δὲ, Α ὅσον ἐπὶ ταῖς ἐκείνων ἐλπίσιν. Αναστάντες μοι μάρτυρες ἄδικοι, ἃ οὐκ ἐγίνωσκον ἠρώτων με. Αυτός τε ὁ Σαούλ καὶ οἱ κόλακες αὐτοῦ· μάρτυρες μὲν, ὡς καταμαρτυροῦν τες · ἄδικοι δὲ, ὡς ψευδόμενοι, οι καὶ χλευάζοντες, ἠρώτων αὐτὸν, εἰ οὐκ ἐπιβουλεύει τῇ βασιλείᾳ· ὅπερ αὐτοὶ μὲν κατεμαρτύρουν· αὐτὸς δὲ οὐκ ἐγίνωσ κεν (24), ὡς ἀναίτιος. Τοῦτο δὲ καὶ ἐπὶ Χριστοῦ νοοῦμεν, διὰ τοὺς ψευδομάρτυρας, οἱ πρώτων αὐτὸν, εἰ οὐκ ἐβλασφήμησεν, ὡς ἡ τῶν Εὐαγγελίων ἱστο ρία διδάσκει. Ανταπεδίδοσαν μοι πονηρὰ ἀντὶ ἀγαθῶν, καὶ Β ἀτεκνίαν τῇ ψυχῇ μου. Τον κοινὸν γὰρ ἐχθρὸν Γολιάθ ἀνελών, καὶ τοὺς ἀλλοφύλους νικήσας, καὶ τὸ πονηρὸν πνεῦμα τοῦ Σαούλ διώξας, ὕστερον ἐδιώ κετο · ἀνταπεδίδοσαν δὲ καὶ ἀτεκνίαν τῇ ψυχῇ μου, τουτέστιν ἀκαρπίαν εἰς ἀρετὴν, οἷα μελετήσαντες ἀνελεῖν με, καὶ ταῦσαι τὴν ψυχήν μου ἀπὸ τῆς καρ ποφορίας τῶν ἀρετῶν. "Η ἀνταπεδίδοσαν καὶ ἀτεκνίαν ἐμοί, κατὰ περίφρασιν, ἵνα μὴ ζήσας τεκνογονήσω. Ἐγὼ δὲ ἐν τῷ αὐτοὺς παρενόχλεῖν με ἐνεδυό μήν σάκκον, καὶ ἐταπείνουν ἐν νηστείᾳ τὴν ψυχήν μου. Ἐντεῦθεν διδάσκει, πῶς δεῖ λύειν τὰς συμφοράς · συκοφαντούμενος γὰρ, σάκκῳ καὶ νη- στείς έτηκεν τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν, ἤτοι ἑαυτὸν, εὐχό. μενος ἐξαιρεθῆναι τῆς ἐπιβουλῆς. Καὶ ἡ προσευχή μου εἰς κόλπον μου ἀποστρα φήσεται. Εισακουσθήσομαι· τοῦτο γὰρ τὸ σχημα ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ εἰσακουσθέντος λαμβάνεται, ὡς καὶ νῦν οἷα στρεφομένου εμπράκτου, καὶ τοσοῦτον, ὡς εἰς κόλπον ὑποδεχθῆναι, δίκην δώρου πολυτέλους, ἢ ὡς ἐμπλῆσαι τὸν κόλπον τοῦ ἀπαιτοῦντος, ὧν ᾐτήσατο · ποτὲ δὲ, ἐπὶ τοῦ μὴ εἰσάκουσθέντος, στα στρεφομένου απράκτου. Ὡς πλησίον, ὡς ἀδελφὸν ἡμέτερον, οὕτως εὐηρέστουν. Το διάπυρον τῆς πρὸς τὸν Σαούλ ἀγά- της παραστῆσαι θέλων, τῷ ὀνόματι τοῦ πλησίον, καὶ τοῦ ἀδελφοῦ ἐχρήσατο· τοὺς μὲν γὰρ γονεῖς καὶ τοὺς κυρίους τιμᾶν λέγομεν κυρίως· ἀγαπᾶν δὲ τοὺς ἀδελφοὺς, ὅταν ὦμεν ἀπαιδες. Αδιάφορος δὲ ἡ τοῦ εὐαρέστουν σύνταξις. Ως πενθῶν καὶ σκυθρωπάζων, οὕτως ἐταπει νούμην. Εἰδὼς αὐτὸν διαφθονοῦντά μοι ἐπαινουμέ COMMENT. IN PSALMOS. 3.18 addit, tenuitatem suam maximam denotat, et hu jusmodi verborum humilitate Deum pariter ad ma- jorem misericordiam excitat. Diripientes etiam ipsos hostes appellat : habito nimirum respectu ad illorum spem, qui sese eum direpturos sperabant. Veks. 11. Surgentes lestes injusti, qua nesciebam interrogabant me. Ipse nimirum Saul, et quicunque ei assentabantur ; quos beatus David testes ideo app·llat, quia adversus se testimonium ferebant, et injustos, quia mendaces erant, vel quia hujus- modi testes cum subsannatione quadam ac derisu interrogabant eum, nunquid aspiraret ad regnum ; interrogabant autem hoc, et pariter asseverabant, ita esse. Quod tamen beatus David, utpote innocens ignorasse se ait. [Nunquam enim ad regnum aspi- raverat.] Possunt etiam hæc verba de Christo intelligi propter falsos testes, qui interrogabant eum, numquid non blasphemasset, ut Evangelioruin tradit historia. VERS. 12. Retribuerunt mala pro bonis, sterilitatcm animæ meæ. Cum communem inimicum Goliath interemisset beatus David, et Philistæos superas- set, et pravum Saulis spiritum depulisset, persecu- tionem tamen sustinebat a Saule. .Retribuerunt itaque animæ meæ sterilitatem, hoc est iufructuo- sitatem. Virtutem meam, inquit, studuerunt infru- ctuosam constituere, cum occidere me cogitaverint, ét facere ut anima mea cessaret a fertilitate virtu- Ium. Vel retribuerunt mihi sterilitatem, circumloquendo dixit, ac si diceret: Pro beneficiiš a eos collatis, illud conati sunt mihi rependere, ut me occiderent, ne vivendo filios procrearem. [V.1 aliter, sterilitas pro oblivione accipitur, quia per filios et posteros memoria hominum conser- vatur. c me in VERS. 13. Ego autem cum mihi molesti essent, in- duebar sacco, et humiliabam in jejunio animam meam. Deinceps docet Propheta quomodo dissolvere opor- teat calamitates. Nam cum ab inimicis calumniam sustineret, sacco ac jejunio animam suam, hoc est seipsum, humiliabal, rogans ab insidiis libe- rari. Et oratio mea in sinum meum convertetur. Iloc est, exaudietur mea oratió. Ita enim intelligenda sunt hæc verba, quasi seipsam conversura sit ora- tio ad Prophetam, qui eam emisit; non inanis ta- men, nec vana, aut re infectá, quin imo in illius sinú instar pretiosissimi doni suscipienda sit. Vel, quia ita convertetur, ut orantis sinum petitis rebus impletura sit, tametsi aliquando etiam hujusmodi loquendi modus contrarium penitus sènŝum recipiat, quando scilicet quis non exauditur, et oratio in sinum rẻ infectà inanis convertitur. D VERS. 14. Quasi proximo et quasi fratri nostro sic complacebam. Summam suam dilectionem erga Saulem ostendere volens, fratris ac proximi nonine tisus est. Parentes enim et dominos proprie ho- norandos nobis esse dicimus, fratres vero aman- dos, præcipue quando sumus sine prole. Indiſſe- renter autem se habet constructio verbi compluce- Bam. Quasi lugens et mæstus, sic humiliabar. Videns illum mihi invidere, quia multitudo ac populus me Varia lectiones. (25) ΔΙ. επεγίνωσκεν.
17β But the Lord upholds the just. When being thronged both by wicked men and by demons. Note how from both sides, through the crushing of the sinners and the helping of the just, he urges the readers to virtue.
α Γινώσκει Κύριος τὰς ὁδοὺς τῶν ἀμώμων. Αὐτὸς γὰρ ταύτας ἐνομοθέτησε· ζήτει δὲ καὶ ἄλλως εἰς τὸ τέλος τοῦ α΄ ψαλμοῦ.ταύτῃ πρὸς οἶκτον χρώμενος· διαρπαζόντων δὲ, Α ὅσον ἐπὶ ταῖς ἐκείνων ἐλπίσιν. Αναστάντες μοι μάρτυρες ἄδικοι, ἃ οὐκ ἐγίνωσκον ἠρώτων με. Αυτός τε ὁ Σαούλ καὶ οἱ κόλακες αὐτοῦ· μάρτυρες μὲν, ὡς καταμαρτυροῦν τες · ἄδικοι δὲ, ὡς ψευδόμενοι, οι καὶ χλευάζοντες, ἠρώτων αὐτὸν, εἰ οὐκ ἐπιβουλεύει τῇ βασιλείᾳ· ὅπερ αὐτοὶ μὲν κατεμαρτύρουν· αὐτὸς δὲ οὐκ ἐγίνωσ κεν (24), ὡς ἀναίτιος. Τοῦτο δὲ καὶ ἐπὶ Χριστοῦ νοοῦμεν, διὰ τοὺς ψευδομάρτυρας, οἱ πρώτων αὐτὸν, εἰ οὐκ ἐβλασφήμησεν, ὡς ἡ τῶν Εὐαγγελίων ἱστο ρία διδάσκει. Ανταπεδίδοσαν μοι πονηρὰ ἀντὶ ἀγαθῶν, καὶ Β ἀτεκνίαν τῇ ψυχῇ μου. Τον κοινὸν γὰρ ἐχθρὸν Γολιάθ ἀνελών, καὶ τοὺς ἀλλοφύλους νικήσας, καὶ τὸ πονηρὸν πνεῦμα τοῦ Σαούλ διώξας, ὕστερον ἐδιώ κετο · ἀνταπεδίδοσαν δὲ καὶ ἀτεκνίαν τῇ ψυχῇ μου, τουτέστιν ἀκαρπίαν εἰς ἀρετὴν, οἷα μελετήσαντες ἀνελεῖν με, καὶ ταῦσαι τὴν ψυχήν μου ἀπὸ τῆς καρ ποφορίας τῶν ἀρετῶν. "Η ἀνταπεδίδοσαν καὶ ἀτεκνίαν ἐμοί, κατὰ περίφρασιν, ἵνα μὴ ζήσας τεκνογονήσω. Ἐγὼ δὲ ἐν τῷ αὐτοὺς παρενόχλεῖν με ἐνεδυό μήν σάκκον, καὶ ἐταπείνουν ἐν νηστείᾳ τὴν ψυχήν μου. Ἐντεῦθεν διδάσκει, πῶς δεῖ λύειν τὰς συμφοράς · συκοφαντούμενος γὰρ, σάκκῳ καὶ νη- στείς έτηκεν τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν, ἤτοι ἑαυτὸν, εὐχό. μενος ἐξαιρεθῆναι τῆς ἐπιβουλῆς. Καὶ ἡ προσευχή μου εἰς κόλπον μου ἀποστρα φήσεται. Εισακουσθήσομαι· τοῦτο γὰρ τὸ σχημα ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ εἰσακουσθέντος λαμβάνεται, ὡς καὶ νῦν οἷα στρεφομένου εμπράκτου, καὶ τοσοῦτον, ὡς εἰς κόλπον ὑποδεχθῆναι, δίκην δώρου πολυτέλους, ἢ ὡς ἐμπλῆσαι τὸν κόλπον τοῦ ἀπαιτοῦντος, ὧν ᾐτήσατο · ποτὲ δὲ, ἐπὶ τοῦ μὴ εἰσάκουσθέντος, στα στρεφομένου απράκτου. Ὡς πλησίον, ὡς ἀδελφὸν ἡμέτερον, οὕτως εὐηρέστουν. Το διάπυρον τῆς πρὸς τὸν Σαούλ ἀγά- της παραστῆσαι θέλων, τῷ ὀνόματι τοῦ πλησίον, καὶ τοῦ ἀδελφοῦ ἐχρήσατο· τοὺς μὲν γὰρ γονεῖς καὶ τοὺς κυρίους τιμᾶν λέγομεν κυρίως· ἀγαπᾶν δὲ τοὺς ἀδελφοὺς, ὅταν ὦμεν ἀπαιδες. Αδιάφορος δὲ ἡ τοῦ εὐαρέστουν σύνταξις. Ως πενθῶν καὶ σκυθρωπάζων, οὕτως ἐταπει νούμην. Εἰδὼς αὐτὸν διαφθονοῦντά μοι ἐπαινουμέ COMMENT. IN PSALMOS. 3.18 addit, tenuitatem suam maximam denotat, et hu jusmodi verborum humilitate Deum pariter ad ma- jorem misericordiam excitat. Diripientes etiam ipsos hostes appellat : habito nimirum respectu ad illorum spem, qui sese eum direpturos sperabant. Veks. 11. Surgentes lestes injusti, qua nesciebam interrogabant me. Ipse nimirum Saul, et quicunque ei assentabantur ; quos beatus David testes ideo app·llat, quia adversus se testimonium ferebant, et injustos, quia mendaces erant, vel quia hujus- modi testes cum subsannatione quadam ac derisu interrogabant eum, nunquid aspiraret ad regnum ; interrogabant autem hoc, et pariter asseverabant, ita esse. Quod tamen beatus David, utpote innocens ignorasse se ait. [Nunquam enim ad regnum aspi- raverat.] Possunt etiam hæc verba de Christo intelligi propter falsos testes, qui interrogabant eum, numquid non blasphemasset, ut Evangelioruin tradit historia. VERS. 12. Retribuerunt mala pro bonis, sterilitatcm animæ meæ. Cum communem inimicum Goliath interemisset beatus David, et Philistæos superas- set, et pravum Saulis spiritum depulisset, persecu- tionem tamen sustinebat a Saule. .Retribuerunt itaque animæ meæ sterilitatem, hoc est iufructuo- sitatem. Virtutem meam, inquit, studuerunt infru- ctuosam constituere, cum occidere me cogitaverint, ét facere ut anima mea cessaret a fertilitate virtu- Ium. Vel retribuerunt mihi sterilitatem, circumloquendo dixit, ac si diceret: Pro beneficiiš a eos collatis, illud conati sunt mihi rependere, ut me occiderent, ne vivendo filios procrearem. [V.1 aliter, sterilitas pro oblivione accipitur, quia per filios et posteros memoria hominum conser- vatur. c me in VERS. 13. Ego autem cum mihi molesti essent, in- duebar sacco, et humiliabam in jejunio animam meam. Deinceps docet Propheta quomodo dissolvere opor- teat calamitates. Nam cum ab inimicis calumniam sustineret, sacco ac jejunio animam suam, hoc est seipsum, humiliabal, rogans ab insidiis libe- rari. Et oratio mea in sinum meum convertetur. Iloc est, exaudietur mea oratió. Ita enim intelligenda sunt hæc verba, quasi seipsam conversura sit ora- tio ad Prophetam, qui eam emisit; non inanis ta- men, nec vana, aut re infectá, quin imo in illius sinú instar pretiosissimi doni suscipienda sit. Vel, quia ita convertetur, ut orantis sinum petitis rebus impletura sit, tametsi aliquando etiam hujusmodi loquendi modus contrarium penitus sènŝum recipiat, quando scilicet quis non exauditur, et oratio in sinum rẻ infectà inanis convertitur. D VERS. 14. Quasi proximo et quasi fratri nostro sic complacebam. Summam suam dilectionem erga Saulem ostendere volens, fratris ac proximi nonine tisus est. Parentes enim et dominos proprie ho- norandos nobis esse dicimus, fratres vero aman- dos, præcipue quando sumus sine prole. Indiſſe- renter autem se habet constructio verbi compluce- Bam. Quasi lugens et mæstus, sic humiliabar. Videns illum mihi invidere, quia multitudo ac populus me Varia lectiones. (25) ΔΙ. επεγίνωσκεν.
18α The Lord knows the ways of the blameless. For he himself legislated those ways; see also in a different sense at the end of the first psalm.
β Καὶ ἡ κληρονομία αὐτῶν εἰς αἰῶνα ἔσται. Κληρονομία τῶν δικαίων, ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Δεῦτε γὰρ, φησὶν, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν. Tὸ δὲ, εἰς αἰῶνα, ἀντὶ τοῦ, ἀΐδιος, ἧς οὐκ ἔσται τέλος· ἢ εἰς τὸν αἰῶνα ἔσται τὸν μέλλοντα· ἐν τῷ παρόντι γὰρ οὗτοι κληρονομίαν οὐκ ἔχουσι, ξένους ἑαυτοὺς εἰδότες καὶ παρεπιδήμους.ταύτῃ πρὸς οἶκτον χρώμενος· διαρπαζόντων δὲ, Α ὅσον ἐπὶ ταῖς ἐκείνων ἐλπίσιν. Αναστάντες μοι μάρτυρες ἄδικοι, ἃ οὐκ ἐγίνωσκον ἠρώτων με. Αυτός τε ὁ Σαούλ καὶ οἱ κόλακες αὐτοῦ· μάρτυρες μὲν, ὡς καταμαρτυροῦν τες · ἄδικοι δὲ, ὡς ψευδόμενοι, οι καὶ χλευάζοντες, ἠρώτων αὐτὸν, εἰ οὐκ ἐπιβουλεύει τῇ βασιλείᾳ· ὅπερ αὐτοὶ μὲν κατεμαρτύρουν· αὐτὸς δὲ οὐκ ἐγίνωσ κεν (24), ὡς ἀναίτιος. Τοῦτο δὲ καὶ ἐπὶ Χριστοῦ νοοῦμεν, διὰ τοὺς ψευδομάρτυρας, οἱ πρώτων αὐτὸν, εἰ οὐκ ἐβλασφήμησεν, ὡς ἡ τῶν Εὐαγγελίων ἱστο ρία διδάσκει. Ανταπεδίδοσαν μοι πονηρὰ ἀντὶ ἀγαθῶν, καὶ Β ἀτεκνίαν τῇ ψυχῇ μου. Τον κοινὸν γὰρ ἐχθρὸν Γολιάθ ἀνελών, καὶ τοὺς ἀλλοφύλους νικήσας, καὶ τὸ πονηρὸν πνεῦμα τοῦ Σαούλ διώξας, ὕστερον ἐδιώ κετο · ἀνταπεδίδοσαν δὲ καὶ ἀτεκνίαν τῇ ψυχῇ μου, τουτέστιν ἀκαρπίαν εἰς ἀρετὴν, οἷα μελετήσαντες ἀνελεῖν με, καὶ ταῦσαι τὴν ψυχήν μου ἀπὸ τῆς καρ ποφορίας τῶν ἀρετῶν. "Η ἀνταπεδίδοσαν καὶ ἀτεκνίαν ἐμοί, κατὰ περίφρασιν, ἵνα μὴ ζήσας τεκνογονήσω. Ἐγὼ δὲ ἐν τῷ αὐτοὺς παρενόχλεῖν με ἐνεδυό μήν σάκκον, καὶ ἐταπείνουν ἐν νηστείᾳ τὴν ψυχήν μου. Ἐντεῦθεν διδάσκει, πῶς δεῖ λύειν τὰς συμφοράς · συκοφαντούμενος γὰρ, σάκκῳ καὶ νη- στείς έτηκεν τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν, ἤτοι ἑαυτὸν, εὐχό. μενος ἐξαιρεθῆναι τῆς ἐπιβουλῆς. Καὶ ἡ προσευχή μου εἰς κόλπον μου ἀποστρα φήσεται. Εισακουσθήσομαι· τοῦτο γὰρ τὸ σχημα ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ εἰσακουσθέντος λαμβάνεται, ὡς καὶ νῦν οἷα στρεφομένου εμπράκτου, καὶ τοσοῦτον, ὡς εἰς κόλπον ὑποδεχθῆναι, δίκην δώρου πολυτέλους, ἢ ὡς ἐμπλῆσαι τὸν κόλπον τοῦ ἀπαιτοῦντος, ὧν ᾐτήσατο · ποτὲ δὲ, ἐπὶ τοῦ μὴ εἰσάκουσθέντος, στα στρεφομένου απράκτου. Ὡς πλησίον, ὡς ἀδελφὸν ἡμέτερον, οὕτως εὐηρέστουν. Το διάπυρον τῆς πρὸς τὸν Σαούλ ἀγά- της παραστῆσαι θέλων, τῷ ὀνόματι τοῦ πλησίον, καὶ τοῦ ἀδελφοῦ ἐχρήσατο· τοὺς μὲν γὰρ γονεῖς καὶ τοὺς κυρίους τιμᾶν λέγομεν κυρίως· ἀγαπᾶν δὲ τοὺς ἀδελφοὺς, ὅταν ὦμεν ἀπαιδες. Αδιάφορος δὲ ἡ τοῦ εὐαρέστουν σύνταξις. Ως πενθῶν καὶ σκυθρωπάζων, οὕτως ἐταπει νούμην. Εἰδὼς αὐτὸν διαφθονοῦντά μοι ἐπαινουμέ COMMENT. IN PSALMOS. 3.18 addit, tenuitatem suam maximam denotat, et hu jusmodi verborum humilitate Deum pariter ad ma- jorem misericordiam excitat. Diripientes etiam ipsos hostes appellat : habito nimirum respectu ad illorum spem, qui sese eum direpturos sperabant. Veks. 11. Surgentes lestes injusti, qua nesciebam interrogabant me. Ipse nimirum Saul, et quicunque ei assentabantur ; quos beatus David testes ideo app·llat, quia adversus se testimonium ferebant, et injustos, quia mendaces erant, vel quia hujus- modi testes cum subsannatione quadam ac derisu interrogabant eum, nunquid aspiraret ad regnum ; interrogabant autem hoc, et pariter asseverabant, ita esse. Quod tamen beatus David, utpote innocens ignorasse se ait. [Nunquam enim ad regnum aspi- raverat.] Possunt etiam hæc verba de Christo intelligi propter falsos testes, qui interrogabant eum, numquid non blasphemasset, ut Evangelioruin tradit historia. VERS. 12. Retribuerunt mala pro bonis, sterilitatcm animæ meæ. Cum communem inimicum Goliath interemisset beatus David, et Philistæos superas- set, et pravum Saulis spiritum depulisset, persecu- tionem tamen sustinebat a Saule. .Retribuerunt itaque animæ meæ sterilitatem, hoc est iufructuo- sitatem. Virtutem meam, inquit, studuerunt infru- ctuosam constituere, cum occidere me cogitaverint, ét facere ut anima mea cessaret a fertilitate virtu- Ium. Vel retribuerunt mihi sterilitatem, circumloquendo dixit, ac si diceret: Pro beneficiiš a eos collatis, illud conati sunt mihi rependere, ut me occiderent, ne vivendo filios procrearem. [V.1 aliter, sterilitas pro oblivione accipitur, quia per filios et posteros memoria hominum conser- vatur. c me in VERS. 13. Ego autem cum mihi molesti essent, in- duebar sacco, et humiliabam in jejunio animam meam. Deinceps docet Propheta quomodo dissolvere opor- teat calamitates. Nam cum ab inimicis calumniam sustineret, sacco ac jejunio animam suam, hoc est seipsum, humiliabal, rogans ab insidiis libe- rari. Et oratio mea in sinum meum convertetur. Iloc est, exaudietur mea oratió. Ita enim intelligenda sunt hæc verba, quasi seipsam conversura sit ora- tio ad Prophetam, qui eam emisit; non inanis ta- men, nec vana, aut re infectá, quin imo in illius sinú instar pretiosissimi doni suscipienda sit. Vel, quia ita convertetur, ut orantis sinum petitis rebus impletura sit, tametsi aliquando etiam hujusmodi loquendi modus contrarium penitus sènŝum recipiat, quando scilicet quis non exauditur, et oratio in sinum rẻ infectà inanis convertitur. D VERS. 14. Quasi proximo et quasi fratri nostro sic complacebam. Summam suam dilectionem erga Saulem ostendere volens, fratris ac proximi nonine tisus est. Parentes enim et dominos proprie ho- norandos nobis esse dicimus, fratres vero aman- dos, præcipue quando sumus sine prole. Indiſſe- renter autem se habet constructio verbi compluce- Bam. Quasi lugens et mæstus, sic humiliabar. Videns illum mihi invidere, quia multitudo ac populus me Varia lectiones. (25) ΔΙ. επεγίνωσκεν.
18β And their inheritance will be to the age. The inheritance of the just is the kingdom of heaven, for it is written, Come, you blessed of my Father, inherit the kingdom prepared for you. ‘To the age’ in the sense of ‘eternal’, of which there shall be no end; or else it will be in the age to come, for in the present age they have no inheritance, knowing themselves to be strangers and sojourners.
α Οὐ καταισχυνθήσονται ἐν καιρῷ πονηρῷ. Οὐχ ἡττηθήσονται ἐν καιρῷ ἐπιπόνῳ, ἤγουν ἐν πειρασμῷ· ἔχουσι γὰρ τὸν ἀντιλαμβανόμενον. Ἢ καιρὸν πονηρὸν λέγει, τὴν ἡμέραν τῆς μελλούσης κρίσεως, ἥτις ἐστὶν ἐπίπονος τοῖς ἁμαρτωλοῖς.ταύτῃ πρὸς οἶκτον χρώμενος· διαρπαζόντων δὲ, Α ὅσον ἐπὶ ταῖς ἐκείνων ἐλπίσιν. Αναστάντες μοι μάρτυρες ἄδικοι, ἃ οὐκ ἐγίνωσκον ἠρώτων με. Αυτός τε ὁ Σαούλ καὶ οἱ κόλακες αὐτοῦ· μάρτυρες μὲν, ὡς καταμαρτυροῦν τες · ἄδικοι δὲ, ὡς ψευδόμενοι, οι καὶ χλευάζοντες, ἠρώτων αὐτὸν, εἰ οὐκ ἐπιβουλεύει τῇ βασιλείᾳ· ὅπερ αὐτοὶ μὲν κατεμαρτύρουν· αὐτὸς δὲ οὐκ ἐγίνωσ κεν (24), ὡς ἀναίτιος. Τοῦτο δὲ καὶ ἐπὶ Χριστοῦ νοοῦμεν, διὰ τοὺς ψευδομάρτυρας, οἱ πρώτων αὐτὸν, εἰ οὐκ ἐβλασφήμησεν, ὡς ἡ τῶν Εὐαγγελίων ἱστο ρία διδάσκει. Ανταπεδίδοσαν μοι πονηρὰ ἀντὶ ἀγαθῶν, καὶ Β ἀτεκνίαν τῇ ψυχῇ μου. Τον κοινὸν γὰρ ἐχθρὸν Γολιάθ ἀνελών, καὶ τοὺς ἀλλοφύλους νικήσας, καὶ τὸ πονηρὸν πνεῦμα τοῦ Σαούλ διώξας, ὕστερον ἐδιώ κετο · ἀνταπεδίδοσαν δὲ καὶ ἀτεκνίαν τῇ ψυχῇ μου, τουτέστιν ἀκαρπίαν εἰς ἀρετὴν, οἷα μελετήσαντες ἀνελεῖν με, καὶ ταῦσαι τὴν ψυχήν μου ἀπὸ τῆς καρ ποφορίας τῶν ἀρετῶν. "Η ἀνταπεδίδοσαν καὶ ἀτεκνίαν ἐμοί, κατὰ περίφρασιν, ἵνα μὴ ζήσας τεκνογονήσω. Ἐγὼ δὲ ἐν τῷ αὐτοὺς παρενόχλεῖν με ἐνεδυό μήν σάκκον, καὶ ἐταπείνουν ἐν νηστείᾳ τὴν ψυχήν μου. Ἐντεῦθεν διδάσκει, πῶς δεῖ λύειν τὰς συμφοράς · συκοφαντούμενος γὰρ, σάκκῳ καὶ νη- στείς έτηκεν τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν, ἤτοι ἑαυτὸν, εὐχό. μενος ἐξαιρεθῆναι τῆς ἐπιβουλῆς. Καὶ ἡ προσευχή μου εἰς κόλπον μου ἀποστρα φήσεται. Εισακουσθήσομαι· τοῦτο γὰρ τὸ σχημα ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ εἰσακουσθέντος λαμβάνεται, ὡς καὶ νῦν οἷα στρεφομένου εμπράκτου, καὶ τοσοῦτον, ὡς εἰς κόλπον ὑποδεχθῆναι, δίκην δώρου πολυτέλους, ἢ ὡς ἐμπλῆσαι τὸν κόλπον τοῦ ἀπαιτοῦντος, ὧν ᾐτήσατο · ποτὲ δὲ, ἐπὶ τοῦ μὴ εἰσάκουσθέντος, στα στρεφομένου απράκτου. Ὡς πλησίον, ὡς ἀδελφὸν ἡμέτερον, οὕτως εὐηρέστουν. Το διάπυρον τῆς πρὸς τὸν Σαούλ ἀγά- της παραστῆσαι θέλων, τῷ ὀνόματι τοῦ πλησίον, καὶ τοῦ ἀδελφοῦ ἐχρήσατο· τοὺς μὲν γὰρ γονεῖς καὶ τοὺς κυρίους τιμᾶν λέγομεν κυρίως· ἀγαπᾶν δὲ τοὺς ἀδελφοὺς, ὅταν ὦμεν ἀπαιδες. Αδιάφορος δὲ ἡ τοῦ εὐαρέστουν σύνταξις. Ως πενθῶν καὶ σκυθρωπάζων, οὕτως ἐταπει νούμην. Εἰδὼς αὐτὸν διαφθονοῦντά μοι ἐπαινουμέ COMMENT. IN PSALMOS. 3.18 addit, tenuitatem suam maximam denotat, et hu jusmodi verborum humilitate Deum pariter ad ma- jorem misericordiam excitat. Diripientes etiam ipsos hostes appellat : habito nimirum respectu ad illorum spem, qui sese eum direpturos sperabant. Veks. 11. Surgentes lestes injusti, qua nesciebam interrogabant me. Ipse nimirum Saul, et quicunque ei assentabantur ; quos beatus David testes ideo app·llat, quia adversus se testimonium ferebant, et injustos, quia mendaces erant, vel quia hujus- modi testes cum subsannatione quadam ac derisu interrogabant eum, nunquid aspiraret ad regnum ; interrogabant autem hoc, et pariter asseverabant, ita esse. Quod tamen beatus David, utpote innocens ignorasse se ait. [Nunquam enim ad regnum aspi- raverat.] Possunt etiam hæc verba de Christo intelligi propter falsos testes, qui interrogabant eum, numquid non blasphemasset, ut Evangelioruin tradit historia. VERS. 12. Retribuerunt mala pro bonis, sterilitatcm animæ meæ. Cum communem inimicum Goliath interemisset beatus David, et Philistæos superas- set, et pravum Saulis spiritum depulisset, persecu- tionem tamen sustinebat a Saule. .Retribuerunt itaque animæ meæ sterilitatem, hoc est iufructuo- sitatem. Virtutem meam, inquit, studuerunt infru- ctuosam constituere, cum occidere me cogitaverint, ét facere ut anima mea cessaret a fertilitate virtu- Ium. Vel retribuerunt mihi sterilitatem, circumloquendo dixit, ac si diceret: Pro beneficiiš a eos collatis, illud conati sunt mihi rependere, ut me occiderent, ne vivendo filios procrearem. [V.1 aliter, sterilitas pro oblivione accipitur, quia per filios et posteros memoria hominum conser- vatur. c me in VERS. 13. Ego autem cum mihi molesti essent, in- duebar sacco, et humiliabam in jejunio animam meam. Deinceps docet Propheta quomodo dissolvere opor- teat calamitates. Nam cum ab inimicis calumniam sustineret, sacco ac jejunio animam suam, hoc est seipsum, humiliabal, rogans ab insidiis libe- rari. Et oratio mea in sinum meum convertetur. Iloc est, exaudietur mea oratió. Ita enim intelligenda sunt hæc verba, quasi seipsam conversura sit ora- tio ad Prophetam, qui eam emisit; non inanis ta- men, nec vana, aut re infectá, quin imo in illius sinú instar pretiosissimi doni suscipienda sit. Vel, quia ita convertetur, ut orantis sinum petitis rebus impletura sit, tametsi aliquando etiam hujusmodi loquendi modus contrarium penitus sènŝum recipiat, quando scilicet quis non exauditur, et oratio in sinum rẻ infectà inanis convertitur. D VERS. 14. Quasi proximo et quasi fratri nostro sic complacebam. Summam suam dilectionem erga Saulem ostendere volens, fratris ac proximi nonine tisus est. Parentes enim et dominos proprie ho- norandos nobis esse dicimus, fratres vero aman- dos, præcipue quando sumus sine prole. Indiſſe- renter autem se habet constructio verbi compluce- Bam. Quasi lugens et mæstus, sic humiliabar. Videns illum mihi invidere, quia multitudo ac populus me Varia lectiones. (25) ΔΙ. επεγίνωσκεν.
19α They will not be put to shame at a grievous time. They will not be defeated at a painful time, namely, at a time of trial, for they have the one who is helping them. Or else ‘grievous time’ is what he calls the day of the last judgement which is grievous for the sinners.
β Καὶ ἐν ἡμέραις λιμοῦ χορτασθήσονται. Ὡς ὁ ᾽Ηλίας τρεφόμενος ὑπὸ κόρακος, καὶ ἄλλοι πολλοὶ παραδόξως ἐκ Θεοῦ δεχόμενοι τὴν τροφήν. Ἢ χορτασθήσονται ταῖς ἐλπίσι τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, μὴ ἐπιθυμοῦντες τῆς φθαρτῆς βρώσεως. Οὐκ ἐπ’ ἄρτῳ γὰρ, φησὶ, μόνῳ ζήσεται ἄνθρωπος. Ἢ λιμὸν λέγει τροπικῶς, παντοίαν ἀνάγκην· χορτασίαν δὲ, τὴν θείαν ἐπίσκεψιν.ταύτῃ πρὸς οἶκτον χρώμενος· διαρπαζόντων δὲ, Α ὅσον ἐπὶ ταῖς ἐκείνων ἐλπίσιν. Αναστάντες μοι μάρτυρες ἄδικοι, ἃ οὐκ ἐγίνωσκον ἠρώτων με. Αυτός τε ὁ Σαούλ καὶ οἱ κόλακες αὐτοῦ· μάρτυρες μὲν, ὡς καταμαρτυροῦν τες · ἄδικοι δὲ, ὡς ψευδόμενοι, οι καὶ χλευάζοντες, ἠρώτων αὐτὸν, εἰ οὐκ ἐπιβουλεύει τῇ βασιλείᾳ· ὅπερ αὐτοὶ μὲν κατεμαρτύρουν· αὐτὸς δὲ οὐκ ἐγίνωσ κεν (24), ὡς ἀναίτιος. Τοῦτο δὲ καὶ ἐπὶ Χριστοῦ νοοῦμεν, διὰ τοὺς ψευδομάρτυρας, οἱ πρώτων αὐτὸν, εἰ οὐκ ἐβλασφήμησεν, ὡς ἡ τῶν Εὐαγγελίων ἱστο ρία διδάσκει. Ανταπεδίδοσαν μοι πονηρὰ ἀντὶ ἀγαθῶν, καὶ Β ἀτεκνίαν τῇ ψυχῇ μου. Τον κοινὸν γὰρ ἐχθρὸν Γολιάθ ἀνελών, καὶ τοὺς ἀλλοφύλους νικήσας, καὶ τὸ πονηρὸν πνεῦμα τοῦ Σαούλ διώξας, ὕστερον ἐδιώ κετο · ἀνταπεδίδοσαν δὲ καὶ ἀτεκνίαν τῇ ψυχῇ μου, τουτέστιν ἀκαρπίαν εἰς ἀρετὴν, οἷα μελετήσαντες ἀνελεῖν με, καὶ ταῦσαι τὴν ψυχήν μου ἀπὸ τῆς καρ ποφορίας τῶν ἀρετῶν. "Η ἀνταπεδίδοσαν καὶ ἀτεκνίαν ἐμοί, κατὰ περίφρασιν, ἵνα μὴ ζήσας τεκνογονήσω. Ἐγὼ δὲ ἐν τῷ αὐτοὺς παρενόχλεῖν με ἐνεδυό μήν σάκκον, καὶ ἐταπείνουν ἐν νηστείᾳ τὴν ψυχήν μου. Ἐντεῦθεν διδάσκει, πῶς δεῖ λύειν τὰς συμφοράς · συκοφαντούμενος γὰρ, σάκκῳ καὶ νη- στείς έτηκεν τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν, ἤτοι ἑαυτὸν, εὐχό. μενος ἐξαιρεθῆναι τῆς ἐπιβουλῆς. Καὶ ἡ προσευχή μου εἰς κόλπον μου ἀποστρα φήσεται. Εισακουσθήσομαι· τοῦτο γὰρ τὸ σχημα ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ εἰσακουσθέντος λαμβάνεται, ὡς καὶ νῦν οἷα στρεφομένου εμπράκτου, καὶ τοσοῦτον, ὡς εἰς κόλπον ὑποδεχθῆναι, δίκην δώρου πολυτέλους, ἢ ὡς ἐμπλῆσαι τὸν κόλπον τοῦ ἀπαιτοῦντος, ὧν ᾐτήσατο · ποτὲ δὲ, ἐπὶ τοῦ μὴ εἰσάκουσθέντος, στα στρεφομένου απράκτου. Ὡς πλησίον, ὡς ἀδελφὸν ἡμέτερον, οὕτως εὐηρέστουν. Το διάπυρον τῆς πρὸς τὸν Σαούλ ἀγά- της παραστῆσαι θέλων, τῷ ὀνόματι τοῦ πλησίον, καὶ τοῦ ἀδελφοῦ ἐχρήσατο· τοὺς μὲν γὰρ γονεῖς καὶ τοὺς κυρίους τιμᾶν λέγομεν κυρίως· ἀγαπᾶν δὲ τοὺς ἀδελφοὺς, ὅταν ὦμεν ἀπαιδες. Αδιάφορος δὲ ἡ τοῦ εὐαρέστουν σύνταξις. Ως πενθῶν καὶ σκυθρωπάζων, οὕτως ἐταπει νούμην. Εἰδὼς αὐτὸν διαφθονοῦντά μοι ἐπαινουμέ COMMENT. IN PSALMOS. 3.18 addit, tenuitatem suam maximam denotat, et hu jusmodi verborum humilitate Deum pariter ad ma- jorem misericordiam excitat. Diripientes etiam ipsos hostes appellat : habito nimirum respectu ad illorum spem, qui sese eum direpturos sperabant. Veks. 11. Surgentes lestes injusti, qua nesciebam interrogabant me. Ipse nimirum Saul, et quicunque ei assentabantur ; quos beatus David testes ideo app·llat, quia adversus se testimonium ferebant, et injustos, quia mendaces erant, vel quia hujus- modi testes cum subsannatione quadam ac derisu interrogabant eum, nunquid aspiraret ad regnum ; interrogabant autem hoc, et pariter asseverabant, ita esse. Quod tamen beatus David, utpote innocens ignorasse se ait. [Nunquam enim ad regnum aspi- raverat.] Possunt etiam hæc verba de Christo intelligi propter falsos testes, qui interrogabant eum, numquid non blasphemasset, ut Evangelioruin tradit historia. VERS. 12. Retribuerunt mala pro bonis, sterilitatcm animæ meæ. Cum communem inimicum Goliath interemisset beatus David, et Philistæos superas- set, et pravum Saulis spiritum depulisset, persecu- tionem tamen sustinebat a Saule. .Retribuerunt itaque animæ meæ sterilitatem, hoc est iufructuo- sitatem. Virtutem meam, inquit, studuerunt infru- ctuosam constituere, cum occidere me cogitaverint, ét facere ut anima mea cessaret a fertilitate virtu- Ium. Vel retribuerunt mihi sterilitatem, circumloquendo dixit, ac si diceret: Pro beneficiiš a eos collatis, illud conati sunt mihi rependere, ut me occiderent, ne vivendo filios procrearem. [V.1 aliter, sterilitas pro oblivione accipitur, quia per filios et posteros memoria hominum conser- vatur. c me in VERS. 13. Ego autem cum mihi molesti essent, in- duebar sacco, et humiliabam in jejunio animam meam. Deinceps docet Propheta quomodo dissolvere opor- teat calamitates. Nam cum ab inimicis calumniam sustineret, sacco ac jejunio animam suam, hoc est seipsum, humiliabal, rogans ab insidiis libe- rari. Et oratio mea in sinum meum convertetur. Iloc est, exaudietur mea oratió. Ita enim intelligenda sunt hæc verba, quasi seipsam conversura sit ora- tio ad Prophetam, qui eam emisit; non inanis ta- men, nec vana, aut re infectá, quin imo in illius sinú instar pretiosissimi doni suscipienda sit. Vel, quia ita convertetur, ut orantis sinum petitis rebus impletura sit, tametsi aliquando etiam hujusmodi loquendi modus contrarium penitus sènŝum recipiat, quando scilicet quis non exauditur, et oratio in sinum rẻ infectà inanis convertitur. D VERS. 14. Quasi proximo et quasi fratri nostro sic complacebam. Summam suam dilectionem erga Saulem ostendere volens, fratris ac proximi nonine tisus est. Parentes enim et dominos proprie ho- norandos nobis esse dicimus, fratres vero aman- dos, præcipue quando sumus sine prole. Indiſſe- renter autem se habet constructio verbi compluce- Bam. Quasi lugens et mæstus, sic humiliabar. Videns illum mihi invidere, quia multitudo ac populus me Varia lectiones. (25) ΔΙ. επεγίνωσκεν.
19β And in days of famine they will be filled. Like Elijah being fed by a crow and many others strangely receiving their food from God. Or else they will be filled with the hopes of future blessings, not desiring corrupt nourish- ment, for it is written, Man shall not live by bread alone. Or else he is using ‘famine’ figuratively for every necessity and ‘filling’ for divine visitation.
α Ὅτι οἱ ἁμαρτωλοὶ ἀπολοῦνται. Οὐ γὰρ παραμένει τούτοις ἡ εὐπραγία· οὐ μόνον δὲ νοητέον ἀπώλειαν, τὴν βιωτικὴν δυστυχίαν, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος ἀπώλειαν λέγομεν, τὴν ἔκπτωσιν τῆς β δεχόμενοι MSCBFV : ἐκδεχόμενοι P.ταύτῃ πρὸς οἶκτον χρώμενος· διαρπαζόντων δὲ, Α ὅσον ἐπὶ ταῖς ἐκείνων ἐλπίσιν. Αναστάντες μοι μάρτυρες ἄδικοι, ἃ οὐκ ἐγίνωσκον ἠρώτων με. Αυτός τε ὁ Σαούλ καὶ οἱ κόλακες αὐτοῦ· μάρτυρες μὲν, ὡς καταμαρτυροῦν τες · ἄδικοι δὲ, ὡς ψευδόμενοι, οι καὶ χλευάζοντες, ἠρώτων αὐτὸν, εἰ οὐκ ἐπιβουλεύει τῇ βασιλείᾳ· ὅπερ αὐτοὶ μὲν κατεμαρτύρουν· αὐτὸς δὲ οὐκ ἐγίνωσ κεν (24), ὡς ἀναίτιος. Τοῦτο δὲ καὶ ἐπὶ Χριστοῦ νοοῦμεν, διὰ τοὺς ψευδομάρτυρας, οἱ πρώτων αὐτὸν, εἰ οὐκ ἐβλασφήμησεν, ὡς ἡ τῶν Εὐαγγελίων ἱστο ρία διδάσκει. Ανταπεδίδοσαν μοι πονηρὰ ἀντὶ ἀγαθῶν, καὶ Β ἀτεκνίαν τῇ ψυχῇ μου. Τον κοινὸν γὰρ ἐχθρὸν Γολιάθ ἀνελών, καὶ τοὺς ἀλλοφύλους νικήσας, καὶ τὸ πονηρὸν πνεῦμα τοῦ Σαούλ διώξας, ὕστερον ἐδιώ κετο · ἀνταπεδίδοσαν δὲ καὶ ἀτεκνίαν τῇ ψυχῇ μου, τουτέστιν ἀκαρπίαν εἰς ἀρετὴν, οἷα μελετήσαντες ἀνελεῖν με, καὶ ταῦσαι τὴν ψυχήν μου ἀπὸ τῆς καρ ποφορίας τῶν ἀρετῶν. "Η ἀνταπεδίδοσαν καὶ ἀτεκνίαν ἐμοί, κατὰ περίφρασιν, ἵνα μὴ ζήσας τεκνογονήσω. Ἐγὼ δὲ ἐν τῷ αὐτοὺς παρενόχλεῖν με ἐνεδυό μήν σάκκον, καὶ ἐταπείνουν ἐν νηστείᾳ τὴν ψυχήν μου. Ἐντεῦθεν διδάσκει, πῶς δεῖ λύειν τὰς συμφοράς · συκοφαντούμενος γὰρ, σάκκῳ καὶ νη- στείς έτηκεν τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν, ἤτοι ἑαυτὸν, εὐχό. μενος ἐξαιρεθῆναι τῆς ἐπιβουλῆς. Καὶ ἡ προσευχή μου εἰς κόλπον μου ἀποστρα φήσεται. Εισακουσθήσομαι· τοῦτο γὰρ τὸ σχημα ποτὲ μὲν ἐπὶ τοῦ εἰσακουσθέντος λαμβάνεται, ὡς καὶ νῦν οἷα στρεφομένου εμπράκτου, καὶ τοσοῦτον, ὡς εἰς κόλπον ὑποδεχθῆναι, δίκην δώρου πολυτέλους, ἢ ὡς ἐμπλῆσαι τὸν κόλπον τοῦ ἀπαιτοῦντος, ὧν ᾐτήσατο · ποτὲ δὲ, ἐπὶ τοῦ μὴ εἰσάκουσθέντος, στα στρεφομένου απράκτου. Ὡς πλησίον, ὡς ἀδελφὸν ἡμέτερον, οὕτως εὐηρέστουν. Το διάπυρον τῆς πρὸς τὸν Σαούλ ἀγά- της παραστῆσαι θέλων, τῷ ὀνόματι τοῦ πλησίον, καὶ τοῦ ἀδελφοῦ ἐχρήσατο· τοὺς μὲν γὰρ γονεῖς καὶ τοὺς κυρίους τιμᾶν λέγομεν κυρίως· ἀγαπᾶν δὲ τοὺς ἀδελφοὺς, ὅταν ὦμεν ἀπαιδες. Αδιάφορος δὲ ἡ τοῦ εὐαρέστουν σύνταξις. Ως πενθῶν καὶ σκυθρωπάζων, οὕτως ἐταπει νούμην. Εἰδὼς αὐτὸν διαφθονοῦντά μοι ἐπαινουμέ COMMENT. IN PSALMOS. 3.18 addit, tenuitatem suam maximam denotat, et hu jusmodi verborum humilitate Deum pariter ad ma- jorem misericordiam excitat. Diripientes etiam ipsos hostes appellat : habito nimirum respectu ad illorum spem, qui sese eum direpturos sperabant. Veks. 11. Surgentes lestes injusti, qua nesciebam interrogabant me. Ipse nimirum Saul, et quicunque ei assentabantur ; quos beatus David testes ideo app·llat, quia adversus se testimonium ferebant, et injustos, quia mendaces erant, vel quia hujus- modi testes cum subsannatione quadam ac derisu interrogabant eum, nunquid aspiraret ad regnum ; interrogabant autem hoc, et pariter asseverabant, ita esse. Quod tamen beatus David, utpote innocens ignorasse se ait. [Nunquam enim ad regnum aspi- raverat.] Possunt etiam hæc verba de Christo intelligi propter falsos testes, qui interrogabant eum, numquid non blasphemasset, ut Evangelioruin tradit historia. VERS. 12. Retribuerunt mala pro bonis, sterilitatcm animæ meæ. Cum communem inimicum Goliath interemisset beatus David, et Philistæos superas- set, et pravum Saulis spiritum depulisset, persecu- tionem tamen sustinebat a Saule. .Retribuerunt itaque animæ meæ sterilitatem, hoc est iufructuo- sitatem. Virtutem meam, inquit, studuerunt infru- ctuosam constituere, cum occidere me cogitaverint, ét facere ut anima mea cessaret a fertilitate virtu- Ium. Vel retribuerunt mihi sterilitatem, circumloquendo dixit, ac si diceret: Pro beneficiiš a eos collatis, illud conati sunt mihi rependere, ut me occiderent, ne vivendo filios procrearem. [V.1 aliter, sterilitas pro oblivione accipitur, quia per filios et posteros memoria hominum conser- vatur. c me in VERS. 13. Ego autem cum mihi molesti essent, in- duebar sacco, et humiliabam in jejunio animam meam. Deinceps docet Propheta quomodo dissolvere opor- teat calamitates. Nam cum ab inimicis calumniam sustineret, sacco ac jejunio animam suam, hoc est seipsum, humiliabal, rogans ab insidiis libe- rari. Et oratio mea in sinum meum convertetur. Iloc est, exaudietur mea oratió. Ita enim intelligenda sunt hæc verba, quasi seipsam conversura sit ora- tio ad Prophetam, qui eam emisit; non inanis ta- men, nec vana, aut re infectá, quin imo in illius sinú instar pretiosissimi doni suscipienda sit. Vel, quia ita convertetur, ut orantis sinum petitis rebus impletura sit, tametsi aliquando etiam hujusmodi loquendi modus contrarium penitus sènŝum recipiat, quando scilicet quis non exauditur, et oratio in sinum rẻ infectà inanis convertitur. D VERS. 14. Quasi proximo et quasi fratri nostro sic complacebam. Summam suam dilectionem erga Saulem ostendere volens, fratris ac proximi nonine tisus est. Parentes enim et dominos proprie ho- norandos nobis esse dicimus, fratres vero aman- dos, præcipue quando sumus sine prole. Indiſſe- renter autem se habet constructio verbi compluce- Bam. Quasi lugens et mæstus, sic humiliabar. Videns illum mihi invidere, quia multitudo ac populus me Varia lectiones. (25) ΔΙ. επεγίνωσκεν.
20α For the sinners shall be destroyed. For their well-being will not remain with them; their destruction is not only to be under- stood as misfortune in earthly affairs, but also in relation to the future age we call ‘destruction’
PG 128:421σωτηρίας· ἀφανίζεται γὰρ ἀπὸ τοῦ κλήρου τῶν δικαίων ὁ ἁμαρτωλός.Α νῳ παρὰ τοῦ πλήθους, ἐταπεινούμην, ἑκὼν σχημα τιζόμενος τὸν πενθοῦντα καὶ σκυθρωπάζοντα. Κατα- στέλλει γὰρ τὸν φθόνον ἡ τοῦ φθονουμένου ταπεί νωσις, ὥσπερ αύξει τοὐναντίον ἡ ἔπαρσις. Κατ' ἐμοῦ εὐφράνθησαν, καὶ συνήχθησαν. Καὶ ἐμοῦ ταῦτα ποιοῦντος, καὶ οὕτως ἔχοντος, αὐτοὶ εὐφράνθησαν τότε, δοκοῦντες ὑποῤῥεῖν ἤδη τὴν ἐμὴν δύναμιν, καὶ συνήχθησαν εἰς μελέτην ἐπιβουλῆς. Συνήχθησαν ἐπ' ἐμὲ μάστιγες, καὶ οὐκ ἔγνων. Τὰς μάστιγας ἐνταῦθα, πλήττοντας εἶπεν ὁ Σύμμα χος. Λέγει τοίνυν, ὅτι Φονεῖς συνήχθησαν κατ' ἐμοῦ ἀγνοοῦντος, ἐνεδρεύοντές μοι. Περὶ τούτου δὲ σαφῶς ἡ ἱστορία διδάσκει, ότε Μελχώλ ἡ γυνὴ αὐτοῦ κατα εμήνυσεν αὐτῷ τὴν τοιαύτην ἐπιβουλήν, καὶ φυγών διεσώθη. Διεσχίσθησαν, καὶ ου κατενύγησαν. Διεσκεδάσ σθησαν, μὴ εὑρόντες με, ἔνθα ήλπιζον· καὶ ὅμως οὐ κατενύγησαν, οὐδὲ μετενόησαν. Ἐπείρασάν με, ἐξεμυκτήρισαν με μυκτηρι σμὸν, ἔρυξαν ἐπ' ἐμὲ τοὺς ὀδόντας αὐτῶν. Οἱ περὶ Σαούλ, φησί, ποτὲ μὲν ἐπείρασάν με, δοκιμά- ζοντες πῶς διάκειμαι· ποτὲ δὲ ἐξεμυκτήρισαν, ἐν χλεύη διαγελώντες, ὡς ἀσθενῆ· νῦν δὲ φανερῶς ἐξ- εθηριώθησαν. Γίνεται δὲ βρυγμὸς ὀδόντων, ὅταν ἀλο λήλοις, ἐξυπερβάλλοντος φόβου ἢ θυμού, προσαρασ- ή σόμενοι κτυπῶσι. Νῦν, φησί, τῷ θυμῷ ζέσαντες, οἷον κτυποῦσιν ἐπ᾿ ἐμὲ τοὺς ὀδόντας αὐτῶν, δια ματᾶσθαι τὰς ἐμὰς γλιχόμενοι σάρκας. παμπληθεί, Κύριε, πότε ἐπόψει; Μακροθυμῶν γὰρ ἐπὶ τού τοις, δοκεῖς μὲν οὐχ ὁρᾷν ταῦτα. Πότε οὖν ἐπόψει, καὶ ἐκδικήσεις ; Αποκατάστησον τὴν ψυχήν μου ἀπὸ τῆς καὶ κουργίας αὐτῶν. Ἀπὸ τῆς κακουργίας αὐτῶν ἐλευθερώσας με, ἀποκατάστησον εἰς τὴν προτέραν ἀφοβίαν. Από λεόντων τὴν μονογενῆ μου. Τὸ βρύχειν κυρίως ἐπὶ λεόντων λέγεται. Ακολούθως οὖν, ὡς βρύξαντας, λέοντας ὠνόμασε τούτους, διὰ τὴν ὠμό τητα καὶ ἐπιβουλήν. Μονογενῆ δὲ λέγει τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ἤτοι ἑαυτὸν, ὡς εἰρήκαμεν ἐν τῷ εἰκοστῷ πρώτῳ ψαλμῷ· ἀπὸ κοινοῦ δὲ κάνταῦθα τὸ, ἀποκα- τάστησον. Εξομολογήσομαί σοι ἐν Ἐκκλησίᾳ πολλῇ Ἐν τῷ αὐτῷ ψαλμῷ πάλιν εἶπεν· Ἐν Ἐκκλησίᾳ μεγάλῃ ἐξομολογήσομαί σοι· καὶ ζήτει τὴν ἐκεί νου τοῦ ῥητοῦ ἐξήγησιν. Εν λαῷ βαρεῖ αινέσω σε. Τὸ βαρεῖ, παμπλη θεῖ εἴρηκεν ὁ Σύμμαχος· ἔστι δὲ τοῦ πρὸ αὐτοῦ ῥητοῦ ἐπεξήγησις . Μὴ ἐπιχαρείησάν μοι οἱ ἐχθραίνοντές μοι ἀδί- EUTHYMII ZIGABENI laudabant, humiliabar, Augens me tristem ac mce- stum esse. Solet enim invisi hominis humilitas alque dejectio invidiam reprimere: quemadmodum contra superbia atque elatio augere. VERS. 15. Adversum melatati sunt, et convenerunt. Me hæc agente, alque hoc pacto sentiente, illi læ- tati sunt, credentes periisse vires meas ; et con- venerunt, ut insidias adversum me disponerent. Congregata sunt super me flagella, et ignoravi. Quod LXX Interpretes dixerunt flagella, Symma- chus percutientes reddidit. Ait igitur : Occisores ad- versum me congregati sunt ; me, inquam, igo- rantem hujusmodi eorum consilia atque insidias quas adversum me disponebant. Eas autem puto subnotari, quæ in historia Regum traduntur, quando ejus uxor Michol omnia illi aperuit, alque a periculo etiam eum salvavit. VERS. 16. Dissipati sunt, et non sunt compuncti. Dissipati sunt cum îne non invenissent, ubi spera- verant, et tamen compuncti non sunt, quia nulla ducti sunt pœnitentia. B Nunc, inquit, ira ac rabie pleni, resonare videntur Tentaverunt me, subsannaverunt me subsanna- tione, frenduerunt super me dentibus suis. Saul, in- quit, et qui cum eo erant, aliquando tentaverunt me probantes atque experientiam sunentes mentis mez : aliquando cliam subsannaverunt, irriden- tes, veluti infirmum, nunc vero palam [leonum in- star] in me efferati sunt. Frendere dentibus solent omnes aliquando ob timorem, aliquando vero ob nimiam indignationem, quando nimirum, veluti furore quodam, collidunt mutuo dentes et resonant. super me dentibus suis, avidi nimirum ut earnes meas dilanient. VERS. 17. Domine quando respicies ? Tu enim C longanimis ad hæc, respicere eos non videris. Quando igitur animadvertes, et vindictam fa- cies ? Restitue animam meam a malignitate eorum. Tu me libera, inquit, ab inorum perversitate, et in pristinam securitatem restitue. A leonibus unigenitam meam. Frendere proprie dicuntur leones : consequenter igitur cum frendere eos dixerit, postmodum leones etiam appellavit; el maxitne ob ingenitam eis sævitiam et insidiis sem- per intentuin animum. Unigenitam autem animam suam, hoc est seipsum, ea ratione appellavit, qua declaravimus in psalmo xx1; a communi etiam sensu hoc in loco subaudiendum est verbum, re- stitue. VERS. 18. Conftebor tibi in Ecclesia multa, in populo gravi laudabo te. Vide quæ exponendo dixerimus in commemorato superius psalmo, ibi : In Ecclesia magna confitebor tibi ”. In populo gravi laudabo te. Pro Bapei, gravi, Symmachus habet frequenti. Est autem præcedentis dicti interpretatio. Vras. 19. Non supergoudeant qui adversantur Psal. XXI. 25. D
the fall from salvation, for the sinner is extinguished from the inheritance of the just.
β Oἱ δὲ ἐχθροὶ τοῦ Κυρίου ἅμα | τῷ δοξασθῆναι αὐτοὺς καὶ ὑψωθῆναι, ἐκλείποντες ὡσεὶ καπνὸς ἐξέλιπον. Τοῦτο, περὶ τῶν χριστοκτόνων ᾽Ιουδαίων. Δοξασθέντες γὰρ ὑπὸ τοῦ πλήθους οἱ προέχοντες αὐτῶν καὶ ὑψωθέντες ἐπὶ τῇ ἀναιρέσει τοῦ Σωτῆρος, οὐκ εἰς μακρὰν πανωλεθρίᾳ διεφθάρησαν ὑπὸ τῶν ῾Ρωμαίων, καπνοῦ δίκην σκεδασθέντες καὶ ἀφανισθέντες. ῾Ρηθείη δ’ ἂν τοῦτο καὶ περὶ τῶν εἰδώλων, ἃ μέχρι τινὸς δοξαζόμενα καὶ ὑψούμενα, ὕστερον ἠφανίσθησαν· διὰ τούτων δὲ, καὶ οἱ ἐνοικοῦντες αὐτοῖς δαίμονες.Α νῳ παρὰ τοῦ πλήθους, ἐταπεινούμην, ἑκὼν σχημα τιζόμενος τὸν πενθοῦντα καὶ σκυθρωπάζοντα. Κατα- στέλλει γὰρ τὸν φθόνον ἡ τοῦ φθονουμένου ταπεί νωσις, ὥσπερ αύξει τοὐναντίον ἡ ἔπαρσις. Κατ' ἐμοῦ εὐφράνθησαν, καὶ συνήχθησαν. Καὶ ἐμοῦ ταῦτα ποιοῦντος, καὶ οὕτως ἔχοντος, αὐτοὶ εὐφράνθησαν τότε, δοκοῦντες ὑποῤῥεῖν ἤδη τὴν ἐμὴν δύναμιν, καὶ συνήχθησαν εἰς μελέτην ἐπιβουλῆς. Συνήχθησαν ἐπ' ἐμὲ μάστιγες, καὶ οὐκ ἔγνων. Τὰς μάστιγας ἐνταῦθα, πλήττοντας εἶπεν ὁ Σύμμα χος. Λέγει τοίνυν, ὅτι Φονεῖς συνήχθησαν κατ' ἐμοῦ ἀγνοοῦντος, ἐνεδρεύοντές μοι. Περὶ τούτου δὲ σαφῶς ἡ ἱστορία διδάσκει, ότε Μελχώλ ἡ γυνὴ αὐτοῦ κατα εμήνυσεν αὐτῷ τὴν τοιαύτην ἐπιβουλήν, καὶ φυγών διεσώθη. Διεσχίσθησαν, καὶ ου κατενύγησαν. Διεσκεδάσ σθησαν, μὴ εὑρόντες με, ἔνθα ήλπιζον· καὶ ὅμως οὐ κατενύγησαν, οὐδὲ μετενόησαν. Ἐπείρασάν με, ἐξεμυκτήρισαν με μυκτηρι σμὸν, ἔρυξαν ἐπ' ἐμὲ τοὺς ὀδόντας αὐτῶν. Οἱ περὶ Σαούλ, φησί, ποτὲ μὲν ἐπείρασάν με, δοκιμά- ζοντες πῶς διάκειμαι· ποτὲ δὲ ἐξεμυκτήρισαν, ἐν χλεύη διαγελώντες, ὡς ἀσθενῆ· νῦν δὲ φανερῶς ἐξ- εθηριώθησαν. Γίνεται δὲ βρυγμὸς ὀδόντων, ὅταν ἀλο λήλοις, ἐξυπερβάλλοντος φόβου ἢ θυμού, προσαρασ- ή σόμενοι κτυπῶσι. Νῦν, φησί, τῷ θυμῷ ζέσαντες, οἷον κτυποῦσιν ἐπ᾿ ἐμὲ τοὺς ὀδόντας αὐτῶν, δια ματᾶσθαι τὰς ἐμὰς γλιχόμενοι σάρκας. παμπληθεί, Κύριε, πότε ἐπόψει; Μακροθυμῶν γὰρ ἐπὶ τού τοις, δοκεῖς μὲν οὐχ ὁρᾷν ταῦτα. Πότε οὖν ἐπόψει, καὶ ἐκδικήσεις ; Αποκατάστησον τὴν ψυχήν μου ἀπὸ τῆς καὶ κουργίας αὐτῶν. Ἀπὸ τῆς κακουργίας αὐτῶν ἐλευθερώσας με, ἀποκατάστησον εἰς τὴν προτέραν ἀφοβίαν. Από λεόντων τὴν μονογενῆ μου. Τὸ βρύχειν κυρίως ἐπὶ λεόντων λέγεται. Ακολούθως οὖν, ὡς βρύξαντας, λέοντας ὠνόμασε τούτους, διὰ τὴν ὠμό τητα καὶ ἐπιβουλήν. Μονογενῆ δὲ λέγει τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ἤτοι ἑαυτὸν, ὡς εἰρήκαμεν ἐν τῷ εἰκοστῷ πρώτῳ ψαλμῷ· ἀπὸ κοινοῦ δὲ κάνταῦθα τὸ, ἀποκα- τάστησον. Εξομολογήσομαί σοι ἐν Ἐκκλησίᾳ πολλῇ Ἐν τῷ αὐτῷ ψαλμῷ πάλιν εἶπεν· Ἐν Ἐκκλησίᾳ μεγάλῃ ἐξομολογήσομαί σοι· καὶ ζήτει τὴν ἐκεί νου τοῦ ῥητοῦ ἐξήγησιν. Εν λαῷ βαρεῖ αινέσω σε. Τὸ βαρεῖ, παμπλη θεῖ εἴρηκεν ὁ Σύμμαχος· ἔστι δὲ τοῦ πρὸ αὐτοῦ ῥητοῦ ἐπεξήγησις . Μὴ ἐπιχαρείησάν μοι οἱ ἐχθραίνοντές μοι ἀδί- EUTHYMII ZIGABENI laudabant, humiliabar, Augens me tristem ac mce- stum esse. Solet enim invisi hominis humilitas alque dejectio invidiam reprimere: quemadmodum contra superbia atque elatio augere. VERS. 15. Adversum melatati sunt, et convenerunt. Me hæc agente, alque hoc pacto sentiente, illi læ- tati sunt, credentes periisse vires meas ; et con- venerunt, ut insidias adversum me disponerent. Congregata sunt super me flagella, et ignoravi. Quod LXX Interpretes dixerunt flagella, Symma- chus percutientes reddidit. Ait igitur : Occisores ad- versum me congregati sunt ; me, inquam, igo- rantem hujusmodi eorum consilia atque insidias quas adversum me disponebant. Eas autem puto subnotari, quæ in historia Regum traduntur, quando ejus uxor Michol omnia illi aperuit, alque a periculo etiam eum salvavit. VERS. 16. Dissipati sunt, et non sunt compuncti. Dissipati sunt cum îne non invenissent, ubi spera- verant, et tamen compuncti non sunt, quia nulla ducti sunt pœnitentia. B Nunc, inquit, ira ac rabie pleni, resonare videntur Tentaverunt me, subsannaverunt me subsanna- tione, frenduerunt super me dentibus suis. Saul, in- quit, et qui cum eo erant, aliquando tentaverunt me probantes atque experientiam sunentes mentis mez : aliquando cliam subsannaverunt, irriden- tes, veluti infirmum, nunc vero palam [leonum in- star] in me efferati sunt. Frendere dentibus solent omnes aliquando ob timorem, aliquando vero ob nimiam indignationem, quando nimirum, veluti furore quodam, collidunt mutuo dentes et resonant. super me dentibus suis, avidi nimirum ut earnes meas dilanient. VERS. 17. Domine quando respicies ? Tu enim C longanimis ad hæc, respicere eos non videris. Quando igitur animadvertes, et vindictam fa- cies ? Restitue animam meam a malignitate eorum. Tu me libera, inquit, ab inorum perversitate, et in pristinam securitatem restitue. A leonibus unigenitam meam. Frendere proprie dicuntur leones : consequenter igitur cum frendere eos dixerit, postmodum leones etiam appellavit; el maxitne ob ingenitam eis sævitiam et insidiis sem- per intentuin animum. Unigenitam autem animam suam, hoc est seipsum, ea ratione appellavit, qua declaravimus in psalmo xx1; a communi etiam sensu hoc in loco subaudiendum est verbum, re- stitue. VERS. 18. Conftebor tibi in Ecclesia multa, in populo gravi laudabo te. Vide quæ exponendo dixerimus in commemorato superius psalmo, ibi : In Ecclesia magna confitebor tibi ”. In populo gravi laudabo te. Pro Bapei, gravi, Symmachus habet frequenti. Est autem præcedentis dicti interpretatio. Vras. 19. Non supergoudeant qui adversantur Psal. XXI. 25. D
20β And the enemies of the Lord, no sooner than they have been glorified and exalted, vanish- ing like smoke have vanished. This is about the Jews who murdered Christ. For their leaders having been glorified by the crowd and exalted at the slaying of the Saviour, were not long after utterly destroyed by the Romans, having been scattered and eliminated like smoke. This may also be said about the idols, which, being glorified and exalted up to a point, were later eliminated, and through these also the demons dwelling in them.
α Δανείζεται ὁ ἁμαρτωλὸς καὶ οὐκ ἀποτίσει. Οὐ μόνον γὰρ οὐ μεταδίδωσιν οἴκοθεν, ἀλλ’ οὐδὲ τὸ κεχρεωστημένον ἀποδίδωσι· τοσοῦτόν ἐστιν ἀπηνὴς καὶ παράνομος.Α νῳ παρὰ τοῦ πλήθους, ἐταπεινούμην, ἑκὼν σχημα τιζόμενος τὸν πενθοῦντα καὶ σκυθρωπάζοντα. Κατα- στέλλει γὰρ τὸν φθόνον ἡ τοῦ φθονουμένου ταπεί νωσις, ὥσπερ αύξει τοὐναντίον ἡ ἔπαρσις. Κατ' ἐμοῦ εὐφράνθησαν, καὶ συνήχθησαν. Καὶ ἐμοῦ ταῦτα ποιοῦντος, καὶ οὕτως ἔχοντος, αὐτοὶ εὐφράνθησαν τότε, δοκοῦντες ὑποῤῥεῖν ἤδη τὴν ἐμὴν δύναμιν, καὶ συνήχθησαν εἰς μελέτην ἐπιβουλῆς. Συνήχθησαν ἐπ' ἐμὲ μάστιγες, καὶ οὐκ ἔγνων. Τὰς μάστιγας ἐνταῦθα, πλήττοντας εἶπεν ὁ Σύμμα χος. Λέγει τοίνυν, ὅτι Φονεῖς συνήχθησαν κατ' ἐμοῦ ἀγνοοῦντος, ἐνεδρεύοντές μοι. Περὶ τούτου δὲ σαφῶς ἡ ἱστορία διδάσκει, ότε Μελχώλ ἡ γυνὴ αὐτοῦ κατα εμήνυσεν αὐτῷ τὴν τοιαύτην ἐπιβουλήν, καὶ φυγών διεσώθη. Διεσχίσθησαν, καὶ ου κατενύγησαν. Διεσκεδάσ σθησαν, μὴ εὑρόντες με, ἔνθα ήλπιζον· καὶ ὅμως οὐ κατενύγησαν, οὐδὲ μετενόησαν. Ἐπείρασάν με, ἐξεμυκτήρισαν με μυκτηρι σμὸν, ἔρυξαν ἐπ' ἐμὲ τοὺς ὀδόντας αὐτῶν. Οἱ περὶ Σαούλ, φησί, ποτὲ μὲν ἐπείρασάν με, δοκιμά- ζοντες πῶς διάκειμαι· ποτὲ δὲ ἐξεμυκτήρισαν, ἐν χλεύη διαγελώντες, ὡς ἀσθενῆ· νῦν δὲ φανερῶς ἐξ- εθηριώθησαν. Γίνεται δὲ βρυγμὸς ὀδόντων, ὅταν ἀλο λήλοις, ἐξυπερβάλλοντος φόβου ἢ θυμού, προσαρασ- ή σόμενοι κτυπῶσι. Νῦν, φησί, τῷ θυμῷ ζέσαντες, οἷον κτυποῦσιν ἐπ᾿ ἐμὲ τοὺς ὀδόντας αὐτῶν, δια ματᾶσθαι τὰς ἐμὰς γλιχόμενοι σάρκας. παμπληθεί, Κύριε, πότε ἐπόψει; Μακροθυμῶν γὰρ ἐπὶ τού τοις, δοκεῖς μὲν οὐχ ὁρᾷν ταῦτα. Πότε οὖν ἐπόψει, καὶ ἐκδικήσεις ; Αποκατάστησον τὴν ψυχήν μου ἀπὸ τῆς καὶ κουργίας αὐτῶν. Ἀπὸ τῆς κακουργίας αὐτῶν ἐλευθερώσας με, ἀποκατάστησον εἰς τὴν προτέραν ἀφοβίαν. Από λεόντων τὴν μονογενῆ μου. Τὸ βρύχειν κυρίως ἐπὶ λεόντων λέγεται. Ακολούθως οὖν, ὡς βρύξαντας, λέοντας ὠνόμασε τούτους, διὰ τὴν ὠμό τητα καὶ ἐπιβουλήν. Μονογενῆ δὲ λέγει τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ἤτοι ἑαυτὸν, ὡς εἰρήκαμεν ἐν τῷ εἰκοστῷ πρώτῳ ψαλμῷ· ἀπὸ κοινοῦ δὲ κάνταῦθα τὸ, ἀποκα- τάστησον. Εξομολογήσομαί σοι ἐν Ἐκκλησίᾳ πολλῇ Ἐν τῷ αὐτῷ ψαλμῷ πάλιν εἶπεν· Ἐν Ἐκκλησίᾳ μεγάλῃ ἐξομολογήσομαί σοι· καὶ ζήτει τὴν ἐκεί νου τοῦ ῥητοῦ ἐξήγησιν. Εν λαῷ βαρεῖ αινέσω σε. Τὸ βαρεῖ, παμπλη θεῖ εἴρηκεν ὁ Σύμμαχος· ἔστι δὲ τοῦ πρὸ αὐτοῦ ῥητοῦ ἐπεξήγησις . Μὴ ἐπιχαρείησάν μοι οἱ ἐχθραίνοντές μοι ἀδί- EUTHYMII ZIGABENI laudabant, humiliabar, Augens me tristem ac mce- stum esse. Solet enim invisi hominis humilitas alque dejectio invidiam reprimere: quemadmodum contra superbia atque elatio augere. VERS. 15. Adversum melatati sunt, et convenerunt. Me hæc agente, alque hoc pacto sentiente, illi læ- tati sunt, credentes periisse vires meas ; et con- venerunt, ut insidias adversum me disponerent. Congregata sunt super me flagella, et ignoravi. Quod LXX Interpretes dixerunt flagella, Symma- chus percutientes reddidit. Ait igitur : Occisores ad- versum me congregati sunt ; me, inquam, igo- rantem hujusmodi eorum consilia atque insidias quas adversum me disponebant. Eas autem puto subnotari, quæ in historia Regum traduntur, quando ejus uxor Michol omnia illi aperuit, alque a periculo etiam eum salvavit. VERS. 16. Dissipati sunt, et non sunt compuncti. Dissipati sunt cum îne non invenissent, ubi spera- verant, et tamen compuncti non sunt, quia nulla ducti sunt pœnitentia. B Nunc, inquit, ira ac rabie pleni, resonare videntur Tentaverunt me, subsannaverunt me subsanna- tione, frenduerunt super me dentibus suis. Saul, in- quit, et qui cum eo erant, aliquando tentaverunt me probantes atque experientiam sunentes mentis mez : aliquando cliam subsannaverunt, irriden- tes, veluti infirmum, nunc vero palam [leonum in- star] in me efferati sunt. Frendere dentibus solent omnes aliquando ob timorem, aliquando vero ob nimiam indignationem, quando nimirum, veluti furore quodam, collidunt mutuo dentes et resonant. super me dentibus suis, avidi nimirum ut earnes meas dilanient. VERS. 17. Domine quando respicies ? Tu enim C longanimis ad hæc, respicere eos non videris. Quando igitur animadvertes, et vindictam fa- cies ? Restitue animam meam a malignitate eorum. Tu me libera, inquit, ab inorum perversitate, et in pristinam securitatem restitue. A leonibus unigenitam meam. Frendere proprie dicuntur leones : consequenter igitur cum frendere eos dixerit, postmodum leones etiam appellavit; el maxitne ob ingenitam eis sævitiam et insidiis sem- per intentuin animum. Unigenitam autem animam suam, hoc est seipsum, ea ratione appellavit, qua declaravimus in psalmo xx1; a communi etiam sensu hoc in loco subaudiendum est verbum, re- stitue. VERS. 18. Conftebor tibi in Ecclesia multa, in populo gravi laudabo te. Vide quæ exponendo dixerimus in commemorato superius psalmo, ibi : In Ecclesia magna confitebor tibi ”. In populo gravi laudabo te. Pro Bapei, gravi, Symmachus habet frequenti. Est autem præcedentis dicti interpretatio. Vras. 19. Non supergoudeant qui adversantur Psal. XXI. 25. D
21α The sinner borrows and will not repay. Not only does he not share out from his own resources, but he does not even repay what he owes, so hard and inconscient of the law is he.
β Ὁ δὲ δίκαιος οἰκτείρει καὶ δίδωσιν. Οἰκτείρει μὲν οἴκοθεν· δίδωσι δὲ τὸ δεδανεισμένον, ἤγουν ἀποδίδωσι, βαδίζων τὴν ἐναντίαν τῷ ἁμαρτωλῷ. Ἢ καὶ ἄλλως, ὁ δίκαιος, εἰδὼς τὸν ἁμαρτωλὸν ἀγνώμονα χρεωφειλέτην, ὅμως ἐν καιρῷ ἀνάγκης δανείζει.Α νῳ παρὰ τοῦ πλήθους, ἐταπεινούμην, ἑκὼν σχημα τιζόμενος τὸν πενθοῦντα καὶ σκυθρωπάζοντα. Κατα- στέλλει γὰρ τὸν φθόνον ἡ τοῦ φθονουμένου ταπεί νωσις, ὥσπερ αύξει τοὐναντίον ἡ ἔπαρσις. Κατ' ἐμοῦ εὐφράνθησαν, καὶ συνήχθησαν. Καὶ ἐμοῦ ταῦτα ποιοῦντος, καὶ οὕτως ἔχοντος, αὐτοὶ εὐφράνθησαν τότε, δοκοῦντες ὑποῤῥεῖν ἤδη τὴν ἐμὴν δύναμιν, καὶ συνήχθησαν εἰς μελέτην ἐπιβουλῆς. Συνήχθησαν ἐπ' ἐμὲ μάστιγες, καὶ οὐκ ἔγνων. Τὰς μάστιγας ἐνταῦθα, πλήττοντας εἶπεν ὁ Σύμμα χος. Λέγει τοίνυν, ὅτι Φονεῖς συνήχθησαν κατ' ἐμοῦ ἀγνοοῦντος, ἐνεδρεύοντές μοι. Περὶ τούτου δὲ σαφῶς ἡ ἱστορία διδάσκει, ότε Μελχώλ ἡ γυνὴ αὐτοῦ κατα εμήνυσεν αὐτῷ τὴν τοιαύτην ἐπιβουλήν, καὶ φυγών διεσώθη. Διεσχίσθησαν, καὶ ου κατενύγησαν. Διεσκεδάσ σθησαν, μὴ εὑρόντες με, ἔνθα ήλπιζον· καὶ ὅμως οὐ κατενύγησαν, οὐδὲ μετενόησαν. Ἐπείρασάν με, ἐξεμυκτήρισαν με μυκτηρι σμὸν, ἔρυξαν ἐπ' ἐμὲ τοὺς ὀδόντας αὐτῶν. Οἱ περὶ Σαούλ, φησί, ποτὲ μὲν ἐπείρασάν με, δοκιμά- ζοντες πῶς διάκειμαι· ποτὲ δὲ ἐξεμυκτήρισαν, ἐν χλεύη διαγελώντες, ὡς ἀσθενῆ· νῦν δὲ φανερῶς ἐξ- εθηριώθησαν. Γίνεται δὲ βρυγμὸς ὀδόντων, ὅταν ἀλο λήλοις, ἐξυπερβάλλοντος φόβου ἢ θυμού, προσαρασ- ή σόμενοι κτυπῶσι. Νῦν, φησί, τῷ θυμῷ ζέσαντες, οἷον κτυποῦσιν ἐπ᾿ ἐμὲ τοὺς ὀδόντας αὐτῶν, δια ματᾶσθαι τὰς ἐμὰς γλιχόμενοι σάρκας. παμπληθεί, Κύριε, πότε ἐπόψει; Μακροθυμῶν γὰρ ἐπὶ τού τοις, δοκεῖς μὲν οὐχ ὁρᾷν ταῦτα. Πότε οὖν ἐπόψει, καὶ ἐκδικήσεις ; Αποκατάστησον τὴν ψυχήν μου ἀπὸ τῆς καὶ κουργίας αὐτῶν. Ἀπὸ τῆς κακουργίας αὐτῶν ἐλευθερώσας με, ἀποκατάστησον εἰς τὴν προτέραν ἀφοβίαν. Από λεόντων τὴν μονογενῆ μου. Τὸ βρύχειν κυρίως ἐπὶ λεόντων λέγεται. Ακολούθως οὖν, ὡς βρύξαντας, λέοντας ὠνόμασε τούτους, διὰ τὴν ὠμό τητα καὶ ἐπιβουλήν. Μονογενῆ δὲ λέγει τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ἤτοι ἑαυτὸν, ὡς εἰρήκαμεν ἐν τῷ εἰκοστῷ πρώτῳ ψαλμῷ· ἀπὸ κοινοῦ δὲ κάνταῦθα τὸ, ἀποκα- τάστησον. Εξομολογήσομαί σοι ἐν Ἐκκλησίᾳ πολλῇ Ἐν τῷ αὐτῷ ψαλμῷ πάλιν εἶπεν· Ἐν Ἐκκλησίᾳ μεγάλῃ ἐξομολογήσομαί σοι· καὶ ζήτει τὴν ἐκεί νου τοῦ ῥητοῦ ἐξήγησιν. Εν λαῷ βαρεῖ αινέσω σε. Τὸ βαρεῖ, παμπλη θεῖ εἴρηκεν ὁ Σύμμαχος· ἔστι δὲ τοῦ πρὸ αὐτοῦ ῥητοῦ ἐπεξήγησις . Μὴ ἐπιχαρείησάν μοι οἱ ἐχθραίνοντές μοι ἀδί- EUTHYMII ZIGABENI laudabant, humiliabar, Augens me tristem ac mce- stum esse. Solet enim invisi hominis humilitas alque dejectio invidiam reprimere: quemadmodum contra superbia atque elatio augere. VERS. 15. Adversum melatati sunt, et convenerunt. Me hæc agente, alque hoc pacto sentiente, illi læ- tati sunt, credentes periisse vires meas ; et con- venerunt, ut insidias adversum me disponerent. Congregata sunt super me flagella, et ignoravi. Quod LXX Interpretes dixerunt flagella, Symma- chus percutientes reddidit. Ait igitur : Occisores ad- versum me congregati sunt ; me, inquam, igo- rantem hujusmodi eorum consilia atque insidias quas adversum me disponebant. Eas autem puto subnotari, quæ in historia Regum traduntur, quando ejus uxor Michol omnia illi aperuit, alque a periculo etiam eum salvavit. VERS. 16. Dissipati sunt, et non sunt compuncti. Dissipati sunt cum îne non invenissent, ubi spera- verant, et tamen compuncti non sunt, quia nulla ducti sunt pœnitentia. B Nunc, inquit, ira ac rabie pleni, resonare videntur Tentaverunt me, subsannaverunt me subsanna- tione, frenduerunt super me dentibus suis. Saul, in- quit, et qui cum eo erant, aliquando tentaverunt me probantes atque experientiam sunentes mentis mez : aliquando cliam subsannaverunt, irriden- tes, veluti infirmum, nunc vero palam [leonum in- star] in me efferati sunt. Frendere dentibus solent omnes aliquando ob timorem, aliquando vero ob nimiam indignationem, quando nimirum, veluti furore quodam, collidunt mutuo dentes et resonant. super me dentibus suis, avidi nimirum ut earnes meas dilanient. VERS. 17. Domine quando respicies ? Tu enim C longanimis ad hæc, respicere eos non videris. Quando igitur animadvertes, et vindictam fa- cies ? Restitue animam meam a malignitate eorum. Tu me libera, inquit, ab inorum perversitate, et in pristinam securitatem restitue. A leonibus unigenitam meam. Frendere proprie dicuntur leones : consequenter igitur cum frendere eos dixerit, postmodum leones etiam appellavit; el maxitne ob ingenitam eis sævitiam et insidiis sem- per intentuin animum. Unigenitam autem animam suam, hoc est seipsum, ea ratione appellavit, qua declaravimus in psalmo xx1; a communi etiam sensu hoc in loco subaudiendum est verbum, re- stitue. VERS. 18. Conftebor tibi in Ecclesia multa, in populo gravi laudabo te. Vide quæ exponendo dixerimus in commemorato superius psalmo, ibi : In Ecclesia magna confitebor tibi ”. In populo gravi laudabo te. Pro Bapei, gravi, Symmachus habet frequenti. Est autem præcedentis dicti interpretatio. Vras. 19. Non supergoudeant qui adversantur Psal. XXI. 25. D
21β But the just man shows pity and gives. He shows pity from his own resources and gives what is borrowed, in other words, he gives back, taking the opposite path to the sinner. Or else in a different sense, the just man, knowing that the sinner is an ungrateful debtor, nevertheless in time of need lends to him.
22 Ὅτι οἱ εὐλογοῦντες αὐτὸν κληρονομήσουσι γῆν· οἱ δὲ καταρώμενοι αὐτὸν ἐξολοθρευθήσονται. Τοσοῦτον μέλει τῷ Θεῷ περὶ τοῦ δικαίου, ὥστε τοὺς μὲν εὐφημοῦντας αὐτὸν ἐλεεῖ, τοὺς δὲ ὑβρίζοντας τοῦτον κολάζει. Ἔφησε γὰρ ὁ Θεὸς πρὸς Ἀβραὰμ, Εὐλογήσω τοὺς εὐλογοῦντάς σε, καὶ τοὺς καταρωμένους σε, καταράσομαι· κατάραν δὲ νῦν, τὴν ὕβριν ἐκάλεσε. Tὸ δὲ, ὅτι, οὐκ ἔστιν αἰτιολογικὸν, ἀλλ’ ἀποφαντικὸν, δοκοῦν περιττόν· ἐν πολλοῖς δὲ τῷ ἰδιώματι τούτῳ κέχρηται.Α νῳ παρὰ τοῦ πλήθους, ἐταπεινούμην, ἑκὼν σχημα τιζόμενος τὸν πενθοῦντα καὶ σκυθρωπάζοντα. Κατα- στέλλει γὰρ τὸν φθόνον ἡ τοῦ φθονουμένου ταπεί νωσις, ὥσπερ αύξει τοὐναντίον ἡ ἔπαρσις. Κατ' ἐμοῦ εὐφράνθησαν, καὶ συνήχθησαν. Καὶ ἐμοῦ ταῦτα ποιοῦντος, καὶ οὕτως ἔχοντος, αὐτοὶ εὐφράνθησαν τότε, δοκοῦντες ὑποῤῥεῖν ἤδη τὴν ἐμὴν δύναμιν, καὶ συνήχθησαν εἰς μελέτην ἐπιβουλῆς. Συνήχθησαν ἐπ' ἐμὲ μάστιγες, καὶ οὐκ ἔγνων. Τὰς μάστιγας ἐνταῦθα, πλήττοντας εἶπεν ὁ Σύμμα χος. Λέγει τοίνυν, ὅτι Φονεῖς συνήχθησαν κατ' ἐμοῦ ἀγνοοῦντος, ἐνεδρεύοντές μοι. Περὶ τούτου δὲ σαφῶς ἡ ἱστορία διδάσκει, ότε Μελχώλ ἡ γυνὴ αὐτοῦ κατα εμήνυσεν αὐτῷ τὴν τοιαύτην ἐπιβουλήν, καὶ φυγών διεσώθη. Διεσχίσθησαν, καὶ ου κατενύγησαν. Διεσκεδάσ σθησαν, μὴ εὑρόντες με, ἔνθα ήλπιζον· καὶ ὅμως οὐ κατενύγησαν, οὐδὲ μετενόησαν. Ἐπείρασάν με, ἐξεμυκτήρισαν με μυκτηρι σμὸν, ἔρυξαν ἐπ' ἐμὲ τοὺς ὀδόντας αὐτῶν. Οἱ περὶ Σαούλ, φησί, ποτὲ μὲν ἐπείρασάν με, δοκιμά- ζοντες πῶς διάκειμαι· ποτὲ δὲ ἐξεμυκτήρισαν, ἐν χλεύη διαγελώντες, ὡς ἀσθενῆ· νῦν δὲ φανερῶς ἐξ- εθηριώθησαν. Γίνεται δὲ βρυγμὸς ὀδόντων, ὅταν ἀλο λήλοις, ἐξυπερβάλλοντος φόβου ἢ θυμού, προσαρασ- ή σόμενοι κτυπῶσι. Νῦν, φησί, τῷ θυμῷ ζέσαντες, οἷον κτυποῦσιν ἐπ᾿ ἐμὲ τοὺς ὀδόντας αὐτῶν, δια ματᾶσθαι τὰς ἐμὰς γλιχόμενοι σάρκας. παμπληθεί, Κύριε, πότε ἐπόψει; Μακροθυμῶν γὰρ ἐπὶ τού τοις, δοκεῖς μὲν οὐχ ὁρᾷν ταῦτα. Πότε οὖν ἐπόψει, καὶ ἐκδικήσεις ; Αποκατάστησον τὴν ψυχήν μου ἀπὸ τῆς καὶ κουργίας αὐτῶν. Ἀπὸ τῆς κακουργίας αὐτῶν ἐλευθερώσας με, ἀποκατάστησον εἰς τὴν προτέραν ἀφοβίαν. Από λεόντων τὴν μονογενῆ μου. Τὸ βρύχειν κυρίως ἐπὶ λεόντων λέγεται. Ακολούθως οὖν, ὡς βρύξαντας, λέοντας ὠνόμασε τούτους, διὰ τὴν ὠμό τητα καὶ ἐπιβουλήν. Μονογενῆ δὲ λέγει τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ἤτοι ἑαυτὸν, ὡς εἰρήκαμεν ἐν τῷ εἰκοστῷ πρώτῳ ψαλμῷ· ἀπὸ κοινοῦ δὲ κάνταῦθα τὸ, ἀποκα- τάστησον. Εξομολογήσομαί σοι ἐν Ἐκκλησίᾳ πολλῇ Ἐν τῷ αὐτῷ ψαλμῷ πάλιν εἶπεν· Ἐν Ἐκκλησίᾳ μεγάλῃ ἐξομολογήσομαί σοι· καὶ ζήτει τὴν ἐκεί νου τοῦ ῥητοῦ ἐξήγησιν. Εν λαῷ βαρεῖ αινέσω σε. Τὸ βαρεῖ, παμπλη θεῖ εἴρηκεν ὁ Σύμμαχος· ἔστι δὲ τοῦ πρὸ αὐτοῦ ῥητοῦ ἐπεξήγησις . Μὴ ἐπιχαρείησάν μοι οἱ ἐχθραίνοντές μοι ἀδί- EUTHYMII ZIGABENI laudabant, humiliabar, Augens me tristem ac mce- stum esse. Solet enim invisi hominis humilitas alque dejectio invidiam reprimere: quemadmodum contra superbia atque elatio augere. VERS. 15. Adversum melatati sunt, et convenerunt. Me hæc agente, alque hoc pacto sentiente, illi læ- tati sunt, credentes periisse vires meas ; et con- venerunt, ut insidias adversum me disponerent. Congregata sunt super me flagella, et ignoravi. Quod LXX Interpretes dixerunt flagella, Symma- chus percutientes reddidit. Ait igitur : Occisores ad- versum me congregati sunt ; me, inquam, igo- rantem hujusmodi eorum consilia atque insidias quas adversum me disponebant. Eas autem puto subnotari, quæ in historia Regum traduntur, quando ejus uxor Michol omnia illi aperuit, alque a periculo etiam eum salvavit. VERS. 16. Dissipati sunt, et non sunt compuncti. Dissipati sunt cum îne non invenissent, ubi spera- verant, et tamen compuncti non sunt, quia nulla ducti sunt pœnitentia. B Nunc, inquit, ira ac rabie pleni, resonare videntur Tentaverunt me, subsannaverunt me subsanna- tione, frenduerunt super me dentibus suis. Saul, in- quit, et qui cum eo erant, aliquando tentaverunt me probantes atque experientiam sunentes mentis mez : aliquando cliam subsannaverunt, irriden- tes, veluti infirmum, nunc vero palam [leonum in- star] in me efferati sunt. Frendere dentibus solent omnes aliquando ob timorem, aliquando vero ob nimiam indignationem, quando nimirum, veluti furore quodam, collidunt mutuo dentes et resonant. super me dentibus suis, avidi nimirum ut earnes meas dilanient. VERS. 17. Domine quando respicies ? Tu enim C longanimis ad hæc, respicere eos non videris. Quando igitur animadvertes, et vindictam fa- cies ? Restitue animam meam a malignitate eorum. Tu me libera, inquit, ab inorum perversitate, et in pristinam securitatem restitue. A leonibus unigenitam meam. Frendere proprie dicuntur leones : consequenter igitur cum frendere eos dixerit, postmodum leones etiam appellavit; el maxitne ob ingenitam eis sævitiam et insidiis sem- per intentuin animum. Unigenitam autem animam suam, hoc est seipsum, ea ratione appellavit, qua declaravimus in psalmo xx1; a communi etiam sensu hoc in loco subaudiendum est verbum, re- stitue. VERS. 18. Conftebor tibi in Ecclesia multa, in populo gravi laudabo te. Vide quæ exponendo dixerimus in commemorato superius psalmo, ibi : In Ecclesia magna confitebor tibi ”. In populo gravi laudabo te. Pro Bapei, gravi, Symmachus habet frequenti. Est autem præcedentis dicti interpretatio. Vras. 19. Non supergoudeant qui adversantur Psal. XXI. 25. D
22 For those who bless him will inherit the earth, while those who curse him will be utterly destroyed. So great is God’s concern for the just man that he shows mercy on those who have good words for him and punishes those who insult him. Indeed, God said to Abraham, I shall bless those who bless you, and those who curse you I shall curse. ‘Curse’ is what he now called insult. The ‘for’ is not aetiological but declaratory, appearing redundant. He uses this idiom very widely.
α Παρὰ Κυρίου τὰ διαβήματα ἀνθρώπου κατευθύνεται. Διδάσκει σαφῶς ὅτι χωρὶς τῆς παρὰ Θεοῦ βοηθείας, οὐ δύναταί τι κατορθοῦν ἄνθρωπος· Ἐὰν γὰρ μὴ Κύριος, φησὶν, οἰκοδομήσῃ οἶκον, εἰς μάτην ἐκοπίασαν οἱ οἰκοδομοῦντες. Tῇ γὰρ προθυμίᾳ συνεργεῖν εἴωθεν. Ἀνθρώπου δὲ λέγει, τοῦ δικαίου. β βαδίζων PASCFHB : καὶ βαδίζων MV.Α νῳ παρὰ τοῦ πλήθους, ἐταπεινούμην, ἑκὼν σχημα τιζόμενος τὸν πενθοῦντα καὶ σκυθρωπάζοντα. Κατα- στέλλει γὰρ τὸν φθόνον ἡ τοῦ φθονουμένου ταπεί νωσις, ὥσπερ αύξει τοὐναντίον ἡ ἔπαρσις. Κατ' ἐμοῦ εὐφράνθησαν, καὶ συνήχθησαν. Καὶ ἐμοῦ ταῦτα ποιοῦντος, καὶ οὕτως ἔχοντος, αὐτοὶ εὐφράνθησαν τότε, δοκοῦντες ὑποῤῥεῖν ἤδη τὴν ἐμὴν δύναμιν, καὶ συνήχθησαν εἰς μελέτην ἐπιβουλῆς. Συνήχθησαν ἐπ' ἐμὲ μάστιγες, καὶ οὐκ ἔγνων. Τὰς μάστιγας ἐνταῦθα, πλήττοντας εἶπεν ὁ Σύμμα χος. Λέγει τοίνυν, ὅτι Φονεῖς συνήχθησαν κατ' ἐμοῦ ἀγνοοῦντος, ἐνεδρεύοντές μοι. Περὶ τούτου δὲ σαφῶς ἡ ἱστορία διδάσκει, ότε Μελχώλ ἡ γυνὴ αὐτοῦ κατα εμήνυσεν αὐτῷ τὴν τοιαύτην ἐπιβουλήν, καὶ φυγών διεσώθη. Διεσχίσθησαν, καὶ ου κατενύγησαν. Διεσκεδάσ σθησαν, μὴ εὑρόντες με, ἔνθα ήλπιζον· καὶ ὅμως οὐ κατενύγησαν, οὐδὲ μετενόησαν. Ἐπείρασάν με, ἐξεμυκτήρισαν με μυκτηρι σμὸν, ἔρυξαν ἐπ' ἐμὲ τοὺς ὀδόντας αὐτῶν. Οἱ περὶ Σαούλ, φησί, ποτὲ μὲν ἐπείρασάν με, δοκιμά- ζοντες πῶς διάκειμαι· ποτὲ δὲ ἐξεμυκτήρισαν, ἐν χλεύη διαγελώντες, ὡς ἀσθενῆ· νῦν δὲ φανερῶς ἐξ- εθηριώθησαν. Γίνεται δὲ βρυγμὸς ὀδόντων, ὅταν ἀλο λήλοις, ἐξυπερβάλλοντος φόβου ἢ θυμού, προσαρασ- ή σόμενοι κτυπῶσι. Νῦν, φησί, τῷ θυμῷ ζέσαντες, οἷον κτυποῦσιν ἐπ᾿ ἐμὲ τοὺς ὀδόντας αὐτῶν, δια ματᾶσθαι τὰς ἐμὰς γλιχόμενοι σάρκας. παμπληθεί, Κύριε, πότε ἐπόψει; Μακροθυμῶν γὰρ ἐπὶ τού τοις, δοκεῖς μὲν οὐχ ὁρᾷν ταῦτα. Πότε οὖν ἐπόψει, καὶ ἐκδικήσεις ; Αποκατάστησον τὴν ψυχήν μου ἀπὸ τῆς καὶ κουργίας αὐτῶν. Ἀπὸ τῆς κακουργίας αὐτῶν ἐλευθερώσας με, ἀποκατάστησον εἰς τὴν προτέραν ἀφοβίαν. Από λεόντων τὴν μονογενῆ μου. Τὸ βρύχειν κυρίως ἐπὶ λεόντων λέγεται. Ακολούθως οὖν, ὡς βρύξαντας, λέοντας ὠνόμασε τούτους, διὰ τὴν ὠμό τητα καὶ ἐπιβουλήν. Μονογενῆ δὲ λέγει τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ἤτοι ἑαυτὸν, ὡς εἰρήκαμεν ἐν τῷ εἰκοστῷ πρώτῳ ψαλμῷ· ἀπὸ κοινοῦ δὲ κάνταῦθα τὸ, ἀποκα- τάστησον. Εξομολογήσομαί σοι ἐν Ἐκκλησίᾳ πολλῇ Ἐν τῷ αὐτῷ ψαλμῷ πάλιν εἶπεν· Ἐν Ἐκκλησίᾳ μεγάλῃ ἐξομολογήσομαί σοι· καὶ ζήτει τὴν ἐκεί νου τοῦ ῥητοῦ ἐξήγησιν. Εν λαῷ βαρεῖ αινέσω σε. Τὸ βαρεῖ, παμπλη θεῖ εἴρηκεν ὁ Σύμμαχος· ἔστι δὲ τοῦ πρὸ αὐτοῦ ῥητοῦ ἐπεξήγησις . Μὴ ἐπιχαρείησάν μοι οἱ ἐχθραίνοντές μοι ἀδί- EUTHYMII ZIGABENI laudabant, humiliabar, Augens me tristem ac mce- stum esse. Solet enim invisi hominis humilitas alque dejectio invidiam reprimere: quemadmodum contra superbia atque elatio augere. VERS. 15. Adversum melatati sunt, et convenerunt. Me hæc agente, alque hoc pacto sentiente, illi læ- tati sunt, credentes periisse vires meas ; et con- venerunt, ut insidias adversum me disponerent. Congregata sunt super me flagella, et ignoravi. Quod LXX Interpretes dixerunt flagella, Symma- chus percutientes reddidit. Ait igitur : Occisores ad- versum me congregati sunt ; me, inquam, igo- rantem hujusmodi eorum consilia atque insidias quas adversum me disponebant. Eas autem puto subnotari, quæ in historia Regum traduntur, quando ejus uxor Michol omnia illi aperuit, alque a periculo etiam eum salvavit. VERS. 16. Dissipati sunt, et non sunt compuncti. Dissipati sunt cum îne non invenissent, ubi spera- verant, et tamen compuncti non sunt, quia nulla ducti sunt pœnitentia. B Nunc, inquit, ira ac rabie pleni, resonare videntur Tentaverunt me, subsannaverunt me subsanna- tione, frenduerunt super me dentibus suis. Saul, in- quit, et qui cum eo erant, aliquando tentaverunt me probantes atque experientiam sunentes mentis mez : aliquando cliam subsannaverunt, irriden- tes, veluti infirmum, nunc vero palam [leonum in- star] in me efferati sunt. Frendere dentibus solent omnes aliquando ob timorem, aliquando vero ob nimiam indignationem, quando nimirum, veluti furore quodam, collidunt mutuo dentes et resonant. super me dentibus suis, avidi nimirum ut earnes meas dilanient. VERS. 17. Domine quando respicies ? Tu enim C longanimis ad hæc, respicere eos non videris. Quando igitur animadvertes, et vindictam fa- cies ? Restitue animam meam a malignitate eorum. Tu me libera, inquit, ab inorum perversitate, et in pristinam securitatem restitue. A leonibus unigenitam meam. Frendere proprie dicuntur leones : consequenter igitur cum frendere eos dixerit, postmodum leones etiam appellavit; el maxitne ob ingenitam eis sævitiam et insidiis sem- per intentuin animum. Unigenitam autem animam suam, hoc est seipsum, ea ratione appellavit, qua declaravimus in psalmo xx1; a communi etiam sensu hoc in loco subaudiendum est verbum, re- stitue. VERS. 18. Conftebor tibi in Ecclesia multa, in populo gravi laudabo te. Vide quæ exponendo dixerimus in commemorato superius psalmo, ibi : In Ecclesia magna confitebor tibi ”. In populo gravi laudabo te. Pro Bapei, gravi, Symmachus habet frequenti. Est autem præcedentis dicti interpretatio. Vras. 19. Non supergoudeant qui adversantur Psal. XXI. 25. D
23α A man’s steps are directed by the Lord. He teaches clearly that without help from God a man cannot achieve anything, for it is written, Unless the Lord builds the house, the builders have laboured in vain. He is accustomed to co-operate with willing desire. By ‘man’ he means the just man.
PG 128:423β Καὶ τὴν ὁδὸν αὐτοῦ θελήσει σφόδρα. Τὴν πολιτείαν τοῦ δικαίου ἀποδέξεται Κύριος, ὡς ἀμώμητον. Ὁ Σύμμαχος δὲ, ἀντὶ τοῦ, θελήσει, εὐοδώσει εἶπεν. 24 Ὅταν πέσῃ, οὐ καταῤῥαχθήσεται, ὅτι Κύριος ἀντιστηρίζει χεῖρα αὐτῷ. Καὶ βιωτικῶς δυσπραγήσας, ὡς ὁ ᾽Ιὼβ, καὶ ψυχικῶς ὀλισθήσας, ὡς ὁ Δαυὶδ, οὐκ ἐναπομενεῖ τῷ πτώματι, διότι Κύριος ἀντιστηρίζει, τουτέστιν, ὑποτίθησιν αὐτῷ χεῖρα ἑαυτοῦ, φημὶ δὴ, βοήθειαν· καὶ ἡ μετανοία γὰρ, Θεοῦ χείρ ἐστιν, ὡς θεόθεν ἐπιφοιτῶσα καὶ ἀνέλκουσα τοῦ πτώματος. α Νεώτερος ἐγενόμην καὶ γὰρ ἐγήρασα, καὶ οὐκ εἶδον δίκαιον ἐγκαταλελειμμένον. Περιττὸς ὁ γάρ σύνδεσμος. Ἔστι δὲ τοιοῦτος ὁ νοῦς, ὅτι νέος ἐγενόμην, καὶ ἐγήρασα ἤδη, καὶ παρ’ ὅλην τὴν ἐν τῷ μεταξὺ ζωὴν, οὐκ εἶδον ἐγκαταλελειμμένον ὑπὸ Θεοῦ δίκαιον. Φυλάσσει γὰρ, φησὶ, Κύριος πάντας τοὺς ἀγαπῶντας αὐτόν. Εἰ δὲ καὶ πρὸς μικρὸν ἐγκαταλιπεῖν τινας ὁ Θεὸς ἔδοξεν, ὡς καὶ αὐτὸν, ἀλλ’ οὐκ ἐγκατέλιπε τέλεον· οἰκονομικῶς δὲ παρεχώρησεν, ἵνα παθόντες, τοῦ λοιποῦ προσεκτικώτεροι γένωνται. β Οὐδὲ τὸ σπέρμα αὐτοῦ ζητοῦν ἄρτους. Οὐδὲ τὸ τέκνον αὐτοῦ πενόμενον· εἰ γὰρ καὶ πρὸς καιρόν ποτε κακοπαθήσει, ἀλλ’ οὐ μέχρι τέλους. Ἄλλωστε δὲ, μερικὸς ὁ λόγος· αὐτὸς γὰρ τέως ὁ Δαυὶδ μὴ ἰδεῖν τοιοῦτον ἰσχυρίζεται. α Ὅλην τὴν ἡμέραν ἐλεεῖ καὶ δα | νείζει ὁ δίκαιος. Ὅλην τὴν ἡμέραν, ἀντὶ τοῦ, ἀεί· καὶ ποτὲ μὲν δανείζει τοῖς αἰτοῦσι χρήματα, ποτὲ δὲ λόγους ὠφελείας. β Καὶ τὸ σπέρμα αὐτοῦ εἰς εὐλογίαν ἔσται. Εἶπε γὰρ πρὸς Μωυσῆν ὁ Θεὸς, ὅτι ἐλεεῖ τέκνα διὰ πατέρων εὐαρέστησιν, καὶ αὖθις ἀποδίδωσι διὰ πατέρων κακίαν. Εἰς εὐλογίαν δὲ, ἀντὶ τοῦ, εὐλογημένον καὶ ἐπαινετὸν, διὰ τὸν πατέρα. α Ἔκκλινον ἀπὸ κακοῦ καὶ ποίησον ἀγαθόν. Τοῦτο εἴρηται ἐν τῷ λγ΄ ψαλμῷ. β καιρόν MSCBF : μικρόν PV. β Add. [M in marg.]PBV: Ἢ καὶ ὑψηλότερον εἰπεῖν ἔστι τοῦτο· λιμῶττον τροφῆς πνευματικῆς, κατὰ τὸ, Οὐ λιμοκτονήσει Κύριος ψυχὰς δικαίων [Prov. 10.]· ἄλλως γὰρ τὸ σπέρμα τοῦ Ἰακὼβ ἐζήτησεν ἄρτους ἐν Αἰγύπτῳ. : om. SCF.κως, οἱ μισοῦντές με δωρεάν, καὶ διανεύοντες ὀφθαλμοῖς. Τὸ Δωρεάν, ἀντὶ τοῦ Μάτην· οὐδὲν γὰρ αὐτοὺς ἠδίκησα, ἢ μίσους ἄξιον ἐνεδειξάμην. Διανεύοντας δὲ ὀφθαλμοῖς λέγει τοὺς κόλακας, οίτι νες ἔνευον τῷ Σαούλ, διασύροντες τῷ τοιούτῳ σχή ματι, εἴ τι παρών Δαβίδ εἶπεν, ἢ ἔπραξεν. Οτε ἐμοὶ μὲν εἰρηνικὰ ἐλάλουν, καὶ ἐπ' ὀργὴν δόλου διελογίζοντο. Εἰρηνικῶς μοι (25) ὡμίλουν, περὶ ἀγάπης διαλεγόμενοι· δι᾿ ὀργὴν δὲ, ἣν ὑπέ κρυπτον, διεσκέπτοντο δόλους, πῶς ἂν με λεληθότως εἰς κίνδυνον ἐνσείσωσι. Ει Καὶ ἐπλάτυναν ἐπ᾿ ἐμὲ τὸ στόμα αὐτῶν. Ὕστερον δὲ καὶ παρρησίᾳ κατηγόρουν με ανυπο- Β στόλω; · ὁ γὰρ λανθάνειν πειρώμενος ὑποψιθυρίζει τοῖς συνεσταλμένοις χείλεσιν. Εἶπον· Ευγε, εύγε, εἶδον οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν. Τ», Εὗγε, παλαιὸν ἦν ἐπιφώνημα τῶν ἐντυγχανόντων οὗ ηύχοντο, διὰ τοῦ διπλασιασμοῦ τὴν ἄγαν ἡδονὴν τοῦ πράγματος ἐμφαίνον. Ιδόντες με, φησί, φεύ- γοντα καὶ ταλαιπωρούμενον, ἐπεφώνησαν τὸ πρόσ. ρημα τῆς εὐφροσύνης, τὸ Ευγε, εύγε, δ δηλοῖ τὸν Καλῶς ἔχει τὸ πρᾶγμα. Εἶτα τὸ, Εἶδον οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν, καθ' ἑαυτὸν ἀναγνωστέον, οἷον, ὅτι εἶδον, & ἠθέλομεν. Ελλείπει γάρ, ὡς ἐνδιάθετον. Η καὶ ἡνωμένως· Καλῶς εἶδον οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν, τουτ- ἐστιν, εὐκτῶς. Εἶδες, Κύριε. "Α δηλαδή πάσχω. Μὴ παρασιωπήσης. Μὴ ὑπομείνῃς · οἱ γὰρ ὑπο- μένοντες ειώθασι παρασιωπήν. Κύριε, μὴ ἀποστῇς ἀπ' ἐμοῦ. Καὶ οὐδεὶς ἄλ λος ἐπίκουρος. Εξεγέρθητι, Κύριε, καὶ πρόσχες τῇ κρίσει μου. 'Ανθρωποπρεπώς εἴρηται ταῦτα, καθὰ πολλά- κις ἔφημεν. Εξεγέρθητι, φησί· μακροθυμῶν γὰρ, καὶ μὴ βοηθῶν, δοκεῖς καθεύδειν· τὸ δὲ Πρόσχες, εὑρήσεις εἰς τὴν ἐξήγησιν τοῦ ψαλμοῦ '. . Ο Θεός μου καὶ ὁ Κύριός μου εἰς τὴν δίκην μου. ᾿Απὸ κοινοῦ κανταῦθα ληπτέον τὸ Πρόσχες· δίκην δὲ τὴν κρίσιν εκάλεσε. Τὸ δέ· 'Ο Θεός μου καὶ ὁ Κύριός μου, καὶ τὰ τοιαῦτα ἀλλεπάλληλα, ἐπιτεταμένης καὶ ὁλοψύχου παρακλήσεως εἰσὶν ἴδια, καὶ τοῦ πρὸς Θεὸν διαπύρου πόθου. Φέρει δὲ καί τινα τὰ τοιαῦτα ψυχαγωγίαν· Εμνήσθην γάρ, φησὶν, τοῦ Θεοῦ, καὶ ηυφράνθην. Κρινόν μοι, Κύριε, κατὰ τὴν δικαιοσύνην μου. COMMENT. IN PSALMOS. A mihi injuste, qui oderunt me gratis et annuunt ocu- lis. Gratis, hoc est, sine causa. Neque enim ege injuria eos affeci, aut odiosum me præbui. Per annuentes vero oculis, adulatores intelligit, qui Sauli annuebant, hoc pacto detrahentes beato David, aut eum carpentes si quid aliquando præ- sens ille dixisset, aut fecisset. VERS 20. Quoniam mihi quidem pacifice loqueban- tur, et in ira dolos cogitabant. Pacifice quidem me- cum olim versabantur amica loquentes, atque bene- volentiam ac dilectionem præ se ferre videbantur. Verum summa cum ira, quam celabaut, dolos contexebant, cogitantes quonam me pacto in peri- cula conjicerent. VERS. 21. dilataverunt super me os suum. Novissime ctiam palam ac lato ore accusabant me, non clam amplius, aut voce submissa. Nam qui cupiunt latere, compressis pene lablis susur- rant. Dixerunt: Euge, euge, viderunt oculi nestri. Apud antiquos illi clamabant, Enge, enge, qui asse cuti aliquid fuerant, quod optabant, repetitiona illa lætitiam quamdam præ se ferentes. Videntes, inquit, inimici mei me fugientem, acclamaverunt verba illa laetitiae, Euge, euge, significantes nimi. rum, eorum rem bene se habere. Quod sequitur, Viderunt oculi nostri, per se legendum est, et sub- intelligendum est aliquid [ut puta, Viderunt oculi nostri hostein nostrum David male affectum, seu in præceps delapsum]; vel: Viderunt oculi nostri id quod erat in volis. id, quod facile subauditur, proptereaque omittitur. Vel conjunctim etiam legi potest versiculus, ac si diceret : Bene viderunt oculi nostri quæ optabamus. C Vers. 22. Vidisti, Domine. Ea nimirum quæ pa- tior. Ne sileas. Ne amplius sustineas. Nam qui susti- nent, lacere solent. Ne discedas a me. Nullus enim alius est mihi ad- jutor. VERS. 23. Exsurge, Domine, intende judicio meo. Humano more hæc dicta sunt, ut sæpius diximus. Exsurge, inquit, Domine. Longanimis enim cuu sis, adversus inimicos meos, dormire quodam modo videris. Et quid significat, Intende, vide in exposi- tione psalmi quinti. Deus meus et Dominus meus in cousam meam. A communi sensu hoe in loco sumendum est ver- bum, Intende, et per cauram judicium rursus D intelligit. llla autem verba : Deus meus, et Domi- mus meus, et alia hujusmodi verba repetita, invo- cationis intensionem demonstrant, quæ ex intimo corde proveniat, et ardentis in Deum desiderii. Affert enim hujusmodi invocatio quoddam secum solamen, juxta illud : Memor fui Dei, et læta!ns Skm 79. VERS. 24. Judica mihi secundum justitiam meam. Psal. Lxxvi, 15. Varia lectiones. (25) ΔΙ. μέντοι.
23β And his way he will desire greatly. The Lord will accept the just man’s way of life as blameless. Symmachus, instead of ‘he will desire’ said ‘he will make prosper’. 24 When he falls he will not be dashed to destruction, for the Lord props a hand for him. Both when having faced misfortunes in life like Job, and when having slid in soul like David, he will not remain in the fallen state because the Lord props, that is, places his hand, namely, his help, beneath him; and indeed repentance is God’s hand, as coming from God and drawing up from the fallen state. 25α I have been young and grown old, and have not seen a just man abandoned. The conjunction γάρ in the Greek is redundant. The meaning is this, namely, that I have been young and now I have grown old and in all my intervening life I have not seen a just man abandoned by God, for it is written, The Lord keeps all who love him. And if God has ap- peared to abandon some for a short time (as indeed he did with David), he has not, however, abandoned them completely, rather he has permitted this by design, so that having suffered they might subsequently become more careful. 25β Nor his seed seeking for bread. Nor have I seen his offspring going hungry; and even if for a time he will be in distress, it will not be for ever. Moreover, the assertion is partial, for David himself asserts that he has not hitherto seen such a person. 26α All day long the just man shows mercy and lends. ‘All day long’ in the sense of ‘always’. At times he is lending money to those who ask and at times beneficial words of advice. 26β And his seed will be for blessing. For God said to Moses that he shows mercy on children on account of their fathers’ virtue and that similarly he makes retribution on account of their fathers’ wickedness. ‘For blessing’ in the sense of blessed and praiseworthy on account of the father. 27α Turn away from evil and do good. This was said in the thirty third psalm. 25β : Or else this can be said in a higher sense: they are famished for spiritual food, in accordance with, The Lord will not starve the souls of the just [Prov 10.3]; moreover, the seed of Jacob sought bread in Egypt.
β Καὶ κατασκήνου εἰς αἰῶνα αἰῶνος. Ἤδη, φησὶ, μαθὼν τίνα μὲν τὰ ἐπίχειρα τῆς ἀρετῆς, τίνα δὲ τὰ τῆς κακίας, ἑλοῦ τὰ κρείττονα, καὶ κατασκήνου μακροχρονίως· τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ, εἰς αἰῶνα αἰῶνος. Οἱ γὰρ πάλαι δίκαιοι, μακρόβιοι ἐτύγχανον· εἰ δὲ καί τινες ἐν νεότητι τεθνήκασιν, ἀλλὰ κατ’ οἰκονομίαν τοῦτο. Καὶ Σολομὼν γὰρ μακρὸν γῆρας τοῖς φοβουμένοις τὸν Κύριον ἐπαγγέλλεται. Ἢ, κατασκήνου εἰς τὸν αἰῶνα τὸν μέλλοντα, ἐν τῷ νῦν αἰῶνι παροικῶν, διὰ τὸ πρόσκαιρον τῆς ζωῆς.κως, οἱ μισοῦντές με δωρεάν, καὶ διανεύοντες ὀφθαλμοῖς. Τὸ Δωρεάν, ἀντὶ τοῦ Μάτην· οὐδὲν γὰρ αὐτοὺς ἠδίκησα, ἢ μίσους ἄξιον ἐνεδειξάμην. Διανεύοντας δὲ ὀφθαλμοῖς λέγει τοὺς κόλακας, οίτι νες ἔνευον τῷ Σαούλ, διασύροντες τῷ τοιούτῳ σχή ματι, εἴ τι παρών Δαβίδ εἶπεν, ἢ ἔπραξεν. Οτε ἐμοὶ μὲν εἰρηνικὰ ἐλάλουν, καὶ ἐπ' ὀργὴν δόλου διελογίζοντο. Εἰρηνικῶς μοι (25) ὡμίλουν, περὶ ἀγάπης διαλεγόμενοι· δι᾿ ὀργὴν δὲ, ἣν ὑπέ κρυπτον, διεσκέπτοντο δόλους, πῶς ἂν με λεληθότως εἰς κίνδυνον ἐνσείσωσι. Ει Καὶ ἐπλάτυναν ἐπ᾿ ἐμὲ τὸ στόμα αὐτῶν. Ὕστερον δὲ καὶ παρρησίᾳ κατηγόρουν με ανυπο- Β στόλω; · ὁ γὰρ λανθάνειν πειρώμενος ὑποψιθυρίζει τοῖς συνεσταλμένοις χείλεσιν. Εἶπον· Ευγε, εύγε, εἶδον οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν. Τ», Εὗγε, παλαιὸν ἦν ἐπιφώνημα τῶν ἐντυγχανόντων οὗ ηύχοντο, διὰ τοῦ διπλασιασμοῦ τὴν ἄγαν ἡδονὴν τοῦ πράγματος ἐμφαίνον. Ιδόντες με, φησί, φεύ- γοντα καὶ ταλαιπωρούμενον, ἐπεφώνησαν τὸ πρόσ. ρημα τῆς εὐφροσύνης, τὸ Ευγε, εύγε, δ δηλοῖ τὸν Καλῶς ἔχει τὸ πρᾶγμα. Εἶτα τὸ, Εἶδον οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν, καθ' ἑαυτὸν ἀναγνωστέον, οἷον, ὅτι εἶδον, & ἠθέλομεν. Ελλείπει γάρ, ὡς ἐνδιάθετον. Η καὶ ἡνωμένως· Καλῶς εἶδον οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν, τουτ- ἐστιν, εὐκτῶς. Εἶδες, Κύριε. "Α δηλαδή πάσχω. Μὴ παρασιωπήσης. Μὴ ὑπομείνῃς · οἱ γὰρ ὑπο- μένοντες ειώθασι παρασιωπήν. Κύριε, μὴ ἀποστῇς ἀπ' ἐμοῦ. Καὶ οὐδεὶς ἄλ λος ἐπίκουρος. Εξεγέρθητι, Κύριε, καὶ πρόσχες τῇ κρίσει μου. 'Ανθρωποπρεπώς εἴρηται ταῦτα, καθὰ πολλά- κις ἔφημεν. Εξεγέρθητι, φησί· μακροθυμῶν γὰρ, καὶ μὴ βοηθῶν, δοκεῖς καθεύδειν· τὸ δὲ Πρόσχες, εὑρήσεις εἰς τὴν ἐξήγησιν τοῦ ψαλμοῦ '. . Ο Θεός μου καὶ ὁ Κύριός μου εἰς τὴν δίκην μου. ᾿Απὸ κοινοῦ κανταῦθα ληπτέον τὸ Πρόσχες· δίκην δὲ τὴν κρίσιν εκάλεσε. Τὸ δέ· 'Ο Θεός μου καὶ ὁ Κύριός μου, καὶ τὰ τοιαῦτα ἀλλεπάλληλα, ἐπιτεταμένης καὶ ὁλοψύχου παρακλήσεως εἰσὶν ἴδια, καὶ τοῦ πρὸς Θεὸν διαπύρου πόθου. Φέρει δὲ καί τινα τὰ τοιαῦτα ψυχαγωγίαν· Εμνήσθην γάρ, φησὶν, τοῦ Θεοῦ, καὶ ηυφράνθην. Κρινόν μοι, Κύριε, κατὰ τὴν δικαιοσύνην μου. COMMENT. IN PSALMOS. A mihi injuste, qui oderunt me gratis et annuunt ocu- lis. Gratis, hoc est, sine causa. Neque enim ege injuria eos affeci, aut odiosum me præbui. Per annuentes vero oculis, adulatores intelligit, qui Sauli annuebant, hoc pacto detrahentes beato David, aut eum carpentes si quid aliquando præ- sens ille dixisset, aut fecisset. VERS 20. Quoniam mihi quidem pacifice loqueban- tur, et in ira dolos cogitabant. Pacifice quidem me- cum olim versabantur amica loquentes, atque bene- volentiam ac dilectionem præ se ferre videbantur. Verum summa cum ira, quam celabaut, dolos contexebant, cogitantes quonam me pacto in peri- cula conjicerent. VERS. 21. dilataverunt super me os suum. Novissime ctiam palam ac lato ore accusabant me, non clam amplius, aut voce submissa. Nam qui cupiunt latere, compressis pene lablis susur- rant. Dixerunt: Euge, euge, viderunt oculi nestri. Apud antiquos illi clamabant, Enge, enge, qui asse cuti aliquid fuerant, quod optabant, repetitiona illa lætitiam quamdam præ se ferentes. Videntes, inquit, inimici mei me fugientem, acclamaverunt verba illa laetitiae, Euge, euge, significantes nimi. rum, eorum rem bene se habere. Quod sequitur, Viderunt oculi nostri, per se legendum est, et sub- intelligendum est aliquid [ut puta, Viderunt oculi nostri hostein nostrum David male affectum, seu in præceps delapsum]; vel: Viderunt oculi nostri id quod erat in volis. id, quod facile subauditur, proptereaque omittitur. Vel conjunctim etiam legi potest versiculus, ac si diceret : Bene viderunt oculi nostri quæ optabamus. C Vers. 22. Vidisti, Domine. Ea nimirum quæ pa- tior. Ne sileas. Ne amplius sustineas. Nam qui susti- nent, lacere solent. Ne discedas a me. Nullus enim alius est mihi ad- jutor. VERS. 23. Exsurge, Domine, intende judicio meo. Humano more hæc dicta sunt, ut sæpius diximus. Exsurge, inquit, Domine. Longanimis enim cuu sis, adversus inimicos meos, dormire quodam modo videris. Et quid significat, Intende, vide in exposi- tione psalmi quinti. Deus meus et Dominus meus in cousam meam. A communi sensu hoe in loco sumendum est ver- bum, Intende, et per cauram judicium rursus D intelligit. llla autem verba : Deus meus, et Domi- mus meus, et alia hujusmodi verba repetita, invo- cationis intensionem demonstrant, quæ ex intimo corde proveniat, et ardentis in Deum desiderii. Affert enim hujusmodi invocatio quoddam secum solamen, juxta illud : Memor fui Dei, et læta!ns Skm 79. VERS. 24. Judica mihi secundum justitiam meam. Psal. Lxxvi, 15. Varia lectiones. (25) ΔΙ. μέντοι.
27β And camp securely to age of age. Having now learned what are the wages of virtue and what those of evil, choose the better and camp securely for a long time, for this is what ‘to age of age’ signifies. For the just men of old were long-lived, and even if some died in their youth, this was for reasons of economy. And Solomon promises a long old age to those that fear the Lord. Or else, camp securely in the age to come, being a sojourner in the present age on account of the transitory nature of life.
α Ὅτι Κύριος ἀγαπᾷ κρίσιν. Τουτέστι, κριτής ἐστιν· ἢ καὶ κρίσιν, τὸ δίκαιον λέγει.κως, οἱ μισοῦντές με δωρεάν, καὶ διανεύοντες ὀφθαλμοῖς. Τὸ Δωρεάν, ἀντὶ τοῦ Μάτην· οὐδὲν γὰρ αὐτοὺς ἠδίκησα, ἢ μίσους ἄξιον ἐνεδειξάμην. Διανεύοντας δὲ ὀφθαλμοῖς λέγει τοὺς κόλακας, οίτι νες ἔνευον τῷ Σαούλ, διασύροντες τῷ τοιούτῳ σχή ματι, εἴ τι παρών Δαβίδ εἶπεν, ἢ ἔπραξεν. Οτε ἐμοὶ μὲν εἰρηνικὰ ἐλάλουν, καὶ ἐπ' ὀργὴν δόλου διελογίζοντο. Εἰρηνικῶς μοι (25) ὡμίλουν, περὶ ἀγάπης διαλεγόμενοι· δι᾿ ὀργὴν δὲ, ἣν ὑπέ κρυπτον, διεσκέπτοντο δόλους, πῶς ἂν με λεληθότως εἰς κίνδυνον ἐνσείσωσι. Ει Καὶ ἐπλάτυναν ἐπ᾿ ἐμὲ τὸ στόμα αὐτῶν. Ὕστερον δὲ καὶ παρρησίᾳ κατηγόρουν με ανυπο- Β στόλω; · ὁ γὰρ λανθάνειν πειρώμενος ὑποψιθυρίζει τοῖς συνεσταλμένοις χείλεσιν. Εἶπον· Ευγε, εύγε, εἶδον οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν. Τ», Εὗγε, παλαιὸν ἦν ἐπιφώνημα τῶν ἐντυγχανόντων οὗ ηύχοντο, διὰ τοῦ διπλασιασμοῦ τὴν ἄγαν ἡδονὴν τοῦ πράγματος ἐμφαίνον. Ιδόντες με, φησί, φεύ- γοντα καὶ ταλαιπωρούμενον, ἐπεφώνησαν τὸ πρόσ. ρημα τῆς εὐφροσύνης, τὸ Ευγε, εύγε, δ δηλοῖ τὸν Καλῶς ἔχει τὸ πρᾶγμα. Εἶτα τὸ, Εἶδον οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν, καθ' ἑαυτὸν ἀναγνωστέον, οἷον, ὅτι εἶδον, & ἠθέλομεν. Ελλείπει γάρ, ὡς ἐνδιάθετον. Η καὶ ἡνωμένως· Καλῶς εἶδον οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν, τουτ- ἐστιν, εὐκτῶς. Εἶδες, Κύριε. "Α δηλαδή πάσχω. Μὴ παρασιωπήσης. Μὴ ὑπομείνῃς · οἱ γὰρ ὑπο- μένοντες ειώθασι παρασιωπήν. Κύριε, μὴ ἀποστῇς ἀπ' ἐμοῦ. Καὶ οὐδεὶς ἄλ λος ἐπίκουρος. Εξεγέρθητι, Κύριε, καὶ πρόσχες τῇ κρίσει μου. 'Ανθρωποπρεπώς εἴρηται ταῦτα, καθὰ πολλά- κις ἔφημεν. Εξεγέρθητι, φησί· μακροθυμῶν γὰρ, καὶ μὴ βοηθῶν, δοκεῖς καθεύδειν· τὸ δὲ Πρόσχες, εὑρήσεις εἰς τὴν ἐξήγησιν τοῦ ψαλμοῦ '. . Ο Θεός μου καὶ ὁ Κύριός μου εἰς τὴν δίκην μου. ᾿Απὸ κοινοῦ κανταῦθα ληπτέον τὸ Πρόσχες· δίκην δὲ τὴν κρίσιν εκάλεσε. Τὸ δέ· 'Ο Θεός μου καὶ ὁ Κύριός μου, καὶ τὰ τοιαῦτα ἀλλεπάλληλα, ἐπιτεταμένης καὶ ὁλοψύχου παρακλήσεως εἰσὶν ἴδια, καὶ τοῦ πρὸς Θεὸν διαπύρου πόθου. Φέρει δὲ καί τινα τὰ τοιαῦτα ψυχαγωγίαν· Εμνήσθην γάρ, φησὶν, τοῦ Θεοῦ, καὶ ηυφράνθην. Κρινόν μοι, Κύριε, κατὰ τὴν δικαιοσύνην μου. COMMENT. IN PSALMOS. A mihi injuste, qui oderunt me gratis et annuunt ocu- lis. Gratis, hoc est, sine causa. Neque enim ege injuria eos affeci, aut odiosum me præbui. Per annuentes vero oculis, adulatores intelligit, qui Sauli annuebant, hoc pacto detrahentes beato David, aut eum carpentes si quid aliquando præ- sens ille dixisset, aut fecisset. VERS 20. Quoniam mihi quidem pacifice loqueban- tur, et in ira dolos cogitabant. Pacifice quidem me- cum olim versabantur amica loquentes, atque bene- volentiam ac dilectionem præ se ferre videbantur. Verum summa cum ira, quam celabaut, dolos contexebant, cogitantes quonam me pacto in peri- cula conjicerent. VERS. 21. dilataverunt super me os suum. Novissime ctiam palam ac lato ore accusabant me, non clam amplius, aut voce submissa. Nam qui cupiunt latere, compressis pene lablis susur- rant. Dixerunt: Euge, euge, viderunt oculi nestri. Apud antiquos illi clamabant, Enge, enge, qui asse cuti aliquid fuerant, quod optabant, repetitiona illa lætitiam quamdam præ se ferentes. Videntes, inquit, inimici mei me fugientem, acclamaverunt verba illa laetitiae, Euge, euge, significantes nimi. rum, eorum rem bene se habere. Quod sequitur, Viderunt oculi nostri, per se legendum est, et sub- intelligendum est aliquid [ut puta, Viderunt oculi nostri hostein nostrum David male affectum, seu in præceps delapsum]; vel: Viderunt oculi nostri id quod erat in volis. id, quod facile subauditur, proptereaque omittitur. Vel conjunctim etiam legi potest versiculus, ac si diceret : Bene viderunt oculi nostri quæ optabamus. C Vers. 22. Vidisti, Domine. Ea nimirum quæ pa- tior. Ne sileas. Ne amplius sustineas. Nam qui susti- nent, lacere solent. Ne discedas a me. Nullus enim alius est mihi ad- jutor. VERS. 23. Exsurge, Domine, intende judicio meo. Humano more hæc dicta sunt, ut sæpius diximus. Exsurge, inquit, Domine. Longanimis enim cuu sis, adversus inimicos meos, dormire quodam modo videris. Et quid significat, Intende, vide in exposi- tione psalmi quinti. Deus meus et Dominus meus in cousam meam. A communi sensu hoe in loco sumendum est ver- bum, Intende, et per cauram judicium rursus D intelligit. llla autem verba : Deus meus, et Domi- mus meus, et alia hujusmodi verba repetita, invo- cationis intensionem demonstrant, quæ ex intimo corde proveniat, et ardentis in Deum desiderii. Affert enim hujusmodi invocatio quoddam secum solamen, juxta illud : Memor fui Dei, et læta!ns Skm 79. VERS. 24. Judica mihi secundum justitiam meam. Psal. Lxxvi, 15. Varia lectiones. (25) ΔΙ. μέντοι.
28α For the Lord loves judgement. That is, he is a judge. Or else he is calling justice ‘judgement’.
β Καὶ οὐκ ἐγκαταλείψει τοὺς ὁσίους αὐτοῦ. Δίκαιον γὰρ, μὴ ἐγκαταλιπεῖν τοὺς μὴ ἐγκαταλιπόντας αὐτόν. Ὅσιος δὲ νῦν, ὁ δίκαιος, ἤτοι ἐνάρετος.κως, οἱ μισοῦντές με δωρεάν, καὶ διανεύοντες ὀφθαλμοῖς. Τὸ Δωρεάν, ἀντὶ τοῦ Μάτην· οὐδὲν γὰρ αὐτοὺς ἠδίκησα, ἢ μίσους ἄξιον ἐνεδειξάμην. Διανεύοντας δὲ ὀφθαλμοῖς λέγει τοὺς κόλακας, οίτι νες ἔνευον τῷ Σαούλ, διασύροντες τῷ τοιούτῳ σχή ματι, εἴ τι παρών Δαβίδ εἶπεν, ἢ ἔπραξεν. Οτε ἐμοὶ μὲν εἰρηνικὰ ἐλάλουν, καὶ ἐπ' ὀργὴν δόλου διελογίζοντο. Εἰρηνικῶς μοι (25) ὡμίλουν, περὶ ἀγάπης διαλεγόμενοι· δι᾿ ὀργὴν δὲ, ἣν ὑπέ κρυπτον, διεσκέπτοντο δόλους, πῶς ἂν με λεληθότως εἰς κίνδυνον ἐνσείσωσι. Ει Καὶ ἐπλάτυναν ἐπ᾿ ἐμὲ τὸ στόμα αὐτῶν. Ὕστερον δὲ καὶ παρρησίᾳ κατηγόρουν με ανυπο- Β στόλω; · ὁ γὰρ λανθάνειν πειρώμενος ὑποψιθυρίζει τοῖς συνεσταλμένοις χείλεσιν. Εἶπον· Ευγε, εύγε, εἶδον οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν. Τ», Εὗγε, παλαιὸν ἦν ἐπιφώνημα τῶν ἐντυγχανόντων οὗ ηύχοντο, διὰ τοῦ διπλασιασμοῦ τὴν ἄγαν ἡδονὴν τοῦ πράγματος ἐμφαίνον. Ιδόντες με, φησί, φεύ- γοντα καὶ ταλαιπωρούμενον, ἐπεφώνησαν τὸ πρόσ. ρημα τῆς εὐφροσύνης, τὸ Ευγε, εύγε, δ δηλοῖ τὸν Καλῶς ἔχει τὸ πρᾶγμα. Εἶτα τὸ, Εἶδον οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν, καθ' ἑαυτὸν ἀναγνωστέον, οἷον, ὅτι εἶδον, & ἠθέλομεν. Ελλείπει γάρ, ὡς ἐνδιάθετον. Η καὶ ἡνωμένως· Καλῶς εἶδον οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν, τουτ- ἐστιν, εὐκτῶς. Εἶδες, Κύριε. "Α δηλαδή πάσχω. Μὴ παρασιωπήσης. Μὴ ὑπομείνῃς · οἱ γὰρ ὑπο- μένοντες ειώθασι παρασιωπήν. Κύριε, μὴ ἀποστῇς ἀπ' ἐμοῦ. Καὶ οὐδεὶς ἄλ λος ἐπίκουρος. Εξεγέρθητι, Κύριε, καὶ πρόσχες τῇ κρίσει μου. 'Ανθρωποπρεπώς εἴρηται ταῦτα, καθὰ πολλά- κις ἔφημεν. Εξεγέρθητι, φησί· μακροθυμῶν γὰρ, καὶ μὴ βοηθῶν, δοκεῖς καθεύδειν· τὸ δὲ Πρόσχες, εὑρήσεις εἰς τὴν ἐξήγησιν τοῦ ψαλμοῦ '. . Ο Θεός μου καὶ ὁ Κύριός μου εἰς τὴν δίκην μου. ᾿Απὸ κοινοῦ κανταῦθα ληπτέον τὸ Πρόσχες· δίκην δὲ τὴν κρίσιν εκάλεσε. Τὸ δέ· 'Ο Θεός μου καὶ ὁ Κύριός μου, καὶ τὰ τοιαῦτα ἀλλεπάλληλα, ἐπιτεταμένης καὶ ὁλοψύχου παρακλήσεως εἰσὶν ἴδια, καὶ τοῦ πρὸς Θεὸν διαπύρου πόθου. Φέρει δὲ καί τινα τὰ τοιαῦτα ψυχαγωγίαν· Εμνήσθην γάρ, φησὶν, τοῦ Θεοῦ, καὶ ηυφράνθην. Κρινόν μοι, Κύριε, κατὰ τὴν δικαιοσύνην μου. COMMENT. IN PSALMOS. A mihi injuste, qui oderunt me gratis et annuunt ocu- lis. Gratis, hoc est, sine causa. Neque enim ege injuria eos affeci, aut odiosum me præbui. Per annuentes vero oculis, adulatores intelligit, qui Sauli annuebant, hoc pacto detrahentes beato David, aut eum carpentes si quid aliquando præ- sens ille dixisset, aut fecisset. VERS 20. Quoniam mihi quidem pacifice loqueban- tur, et in ira dolos cogitabant. Pacifice quidem me- cum olim versabantur amica loquentes, atque bene- volentiam ac dilectionem præ se ferre videbantur. Verum summa cum ira, quam celabaut, dolos contexebant, cogitantes quonam me pacto in peri- cula conjicerent. VERS. 21. dilataverunt super me os suum. Novissime ctiam palam ac lato ore accusabant me, non clam amplius, aut voce submissa. Nam qui cupiunt latere, compressis pene lablis susur- rant. Dixerunt: Euge, euge, viderunt oculi nestri. Apud antiquos illi clamabant, Enge, enge, qui asse cuti aliquid fuerant, quod optabant, repetitiona illa lætitiam quamdam præ se ferentes. Videntes, inquit, inimici mei me fugientem, acclamaverunt verba illa laetitiae, Euge, euge, significantes nimi. rum, eorum rem bene se habere. Quod sequitur, Viderunt oculi nostri, per se legendum est, et sub- intelligendum est aliquid [ut puta, Viderunt oculi nostri hostein nostrum David male affectum, seu in præceps delapsum]; vel: Viderunt oculi nostri id quod erat in volis. id, quod facile subauditur, proptereaque omittitur. Vel conjunctim etiam legi potest versiculus, ac si diceret : Bene viderunt oculi nostri quæ optabamus. C Vers. 22. Vidisti, Domine. Ea nimirum quæ pa- tior. Ne sileas. Ne amplius sustineas. Nam qui susti- nent, lacere solent. Ne discedas a me. Nullus enim alius est mihi ad- jutor. VERS. 23. Exsurge, Domine, intende judicio meo. Humano more hæc dicta sunt, ut sæpius diximus. Exsurge, inquit, Domine. Longanimis enim cuu sis, adversus inimicos meos, dormire quodam modo videris. Et quid significat, Intende, vide in exposi- tione psalmi quinti. Deus meus et Dominus meus in cousam meam. A communi sensu hoe in loco sumendum est ver- bum, Intende, et per cauram judicium rursus D intelligit. llla autem verba : Deus meus, et Domi- mus meus, et alia hujusmodi verba repetita, invo- cationis intensionem demonstrant, quæ ex intimo corde proveniat, et ardentis in Deum desiderii. Affert enim hujusmodi invocatio quoddam secum solamen, juxta illud : Memor fui Dei, et læta!ns Skm 79. VERS. 24. Judica mihi secundum justitiam meam. Psal. Lxxvi, 15. Varia lectiones. (25) ΔΙ. μέντοι.
28β And he will not abandon his devoted servants. For it is just not to abandon those who do not abandon him. The ‘devoted servant’ here is the just or virtuous man.
γ Εἰς τὸν αἰῶνα φυλαχθήσονται. Καὶ εἰς τὸν παρόντα, καὶ εἰς τὸν μέλλοντα.κως, οἱ μισοῦντές με δωρεάν, καὶ διανεύοντες ὀφθαλμοῖς. Τὸ Δωρεάν, ἀντὶ τοῦ Μάτην· οὐδὲν γὰρ αὐτοὺς ἠδίκησα, ἢ μίσους ἄξιον ἐνεδειξάμην. Διανεύοντας δὲ ὀφθαλμοῖς λέγει τοὺς κόλακας, οίτι νες ἔνευον τῷ Σαούλ, διασύροντες τῷ τοιούτῳ σχή ματι, εἴ τι παρών Δαβίδ εἶπεν, ἢ ἔπραξεν. Οτε ἐμοὶ μὲν εἰρηνικὰ ἐλάλουν, καὶ ἐπ' ὀργὴν δόλου διελογίζοντο. Εἰρηνικῶς μοι (25) ὡμίλουν, περὶ ἀγάπης διαλεγόμενοι· δι᾿ ὀργὴν δὲ, ἣν ὑπέ κρυπτον, διεσκέπτοντο δόλους, πῶς ἂν με λεληθότως εἰς κίνδυνον ἐνσείσωσι. Ει Καὶ ἐπλάτυναν ἐπ᾿ ἐμὲ τὸ στόμα αὐτῶν. Ὕστερον δὲ καὶ παρρησίᾳ κατηγόρουν με ανυπο- Β στόλω; · ὁ γὰρ λανθάνειν πειρώμενος ὑποψιθυρίζει τοῖς συνεσταλμένοις χείλεσιν. Εἶπον· Ευγε, εύγε, εἶδον οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν. Τ», Εὗγε, παλαιὸν ἦν ἐπιφώνημα τῶν ἐντυγχανόντων οὗ ηύχοντο, διὰ τοῦ διπλασιασμοῦ τὴν ἄγαν ἡδονὴν τοῦ πράγματος ἐμφαίνον. Ιδόντες με, φησί, φεύ- γοντα καὶ ταλαιπωρούμενον, ἐπεφώνησαν τὸ πρόσ. ρημα τῆς εὐφροσύνης, τὸ Ευγε, εύγε, δ δηλοῖ τὸν Καλῶς ἔχει τὸ πρᾶγμα. Εἶτα τὸ, Εἶδον οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν, καθ' ἑαυτὸν ἀναγνωστέον, οἷον, ὅτι εἶδον, & ἠθέλομεν. Ελλείπει γάρ, ὡς ἐνδιάθετον. Η καὶ ἡνωμένως· Καλῶς εἶδον οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν, τουτ- ἐστιν, εὐκτῶς. Εἶδες, Κύριε. "Α δηλαδή πάσχω. Μὴ παρασιωπήσης. Μὴ ὑπομείνῃς · οἱ γὰρ ὑπο- μένοντες ειώθασι παρασιωπήν. Κύριε, μὴ ἀποστῇς ἀπ' ἐμοῦ. Καὶ οὐδεὶς ἄλ λος ἐπίκουρος. Εξεγέρθητι, Κύριε, καὶ πρόσχες τῇ κρίσει μου. 'Ανθρωποπρεπώς εἴρηται ταῦτα, καθὰ πολλά- κις ἔφημεν. Εξεγέρθητι, φησί· μακροθυμῶν γὰρ, καὶ μὴ βοηθῶν, δοκεῖς καθεύδειν· τὸ δὲ Πρόσχες, εὑρήσεις εἰς τὴν ἐξήγησιν τοῦ ψαλμοῦ '. . Ο Θεός μου καὶ ὁ Κύριός μου εἰς τὴν δίκην μου. ᾿Απὸ κοινοῦ κανταῦθα ληπτέον τὸ Πρόσχες· δίκην δὲ τὴν κρίσιν εκάλεσε. Τὸ δέ· 'Ο Θεός μου καὶ ὁ Κύριός μου, καὶ τὰ τοιαῦτα ἀλλεπάλληλα, ἐπιτεταμένης καὶ ὁλοψύχου παρακλήσεως εἰσὶν ἴδια, καὶ τοῦ πρὸς Θεὸν διαπύρου πόθου. Φέρει δὲ καί τινα τὰ τοιαῦτα ψυχαγωγίαν· Εμνήσθην γάρ, φησὶν, τοῦ Θεοῦ, καὶ ηυφράνθην. Κρινόν μοι, Κύριε, κατὰ τὴν δικαιοσύνην μου. COMMENT. IN PSALMOS. A mihi injuste, qui oderunt me gratis et annuunt ocu- lis. Gratis, hoc est, sine causa. Neque enim ege injuria eos affeci, aut odiosum me præbui. Per annuentes vero oculis, adulatores intelligit, qui Sauli annuebant, hoc pacto detrahentes beato David, aut eum carpentes si quid aliquando præ- sens ille dixisset, aut fecisset. VERS 20. Quoniam mihi quidem pacifice loqueban- tur, et in ira dolos cogitabant. Pacifice quidem me- cum olim versabantur amica loquentes, atque bene- volentiam ac dilectionem præ se ferre videbantur. Verum summa cum ira, quam celabaut, dolos contexebant, cogitantes quonam me pacto in peri- cula conjicerent. VERS. 21. dilataverunt super me os suum. Novissime ctiam palam ac lato ore accusabant me, non clam amplius, aut voce submissa. Nam qui cupiunt latere, compressis pene lablis susur- rant. Dixerunt: Euge, euge, viderunt oculi nestri. Apud antiquos illi clamabant, Enge, enge, qui asse cuti aliquid fuerant, quod optabant, repetitiona illa lætitiam quamdam præ se ferentes. Videntes, inquit, inimici mei me fugientem, acclamaverunt verba illa laetitiae, Euge, euge, significantes nimi. rum, eorum rem bene se habere. Quod sequitur, Viderunt oculi nostri, per se legendum est, et sub- intelligendum est aliquid [ut puta, Viderunt oculi nostri hostein nostrum David male affectum, seu in præceps delapsum]; vel: Viderunt oculi nostri id quod erat in volis. id, quod facile subauditur, proptereaque omittitur. Vel conjunctim etiam legi potest versiculus, ac si diceret : Bene viderunt oculi nostri quæ optabamus. C Vers. 22. Vidisti, Domine. Ea nimirum quæ pa- tior. Ne sileas. Ne amplius sustineas. Nam qui susti- nent, lacere solent. Ne discedas a me. Nullus enim alius est mihi ad- jutor. VERS. 23. Exsurge, Domine, intende judicio meo. Humano more hæc dicta sunt, ut sæpius diximus. Exsurge, inquit, Domine. Longanimis enim cuu sis, adversus inimicos meos, dormire quodam modo videris. Et quid significat, Intende, vide in exposi- tione psalmi quinti. Deus meus et Dominus meus in cousam meam. A communi sensu hoe in loco sumendum est ver- bum, Intende, et per cauram judicium rursus D intelligit. llla autem verba : Deus meus, et Domi- mus meus, et alia hujusmodi verba repetita, invo- cationis intensionem demonstrant, quæ ex intimo corde proveniat, et ardentis in Deum desiderii. Affert enim hujusmodi invocatio quoddam secum solamen, juxta illud : Memor fui Dei, et læta!ns Skm 79. VERS. 24. Judica mihi secundum justitiam meam. Psal. Lxxvi, 15. Varia lectiones. (25) ΔΙ. μέντοι.
28γ They will be guarded to the age. Both in the present age and in the future age.
δ Ἄνομοι δὲ ἐκδιωχθήσονται. Καὶ ἀπὸ τῶν παρόντων ἀγαθῶν, καὶ ἀπὸ τῶν μελλόντων.κως, οἱ μισοῦντές με δωρεάν, καὶ διανεύοντες ὀφθαλμοῖς. Τὸ Δωρεάν, ἀντὶ τοῦ Μάτην· οὐδὲν γὰρ αὐτοὺς ἠδίκησα, ἢ μίσους ἄξιον ἐνεδειξάμην. Διανεύοντας δὲ ὀφθαλμοῖς λέγει τοὺς κόλακας, οίτι νες ἔνευον τῷ Σαούλ, διασύροντες τῷ τοιούτῳ σχή ματι, εἴ τι παρών Δαβίδ εἶπεν, ἢ ἔπραξεν. Οτε ἐμοὶ μὲν εἰρηνικὰ ἐλάλουν, καὶ ἐπ' ὀργὴν δόλου διελογίζοντο. Εἰρηνικῶς μοι (25) ὡμίλουν, περὶ ἀγάπης διαλεγόμενοι· δι᾿ ὀργὴν δὲ, ἣν ὑπέ κρυπτον, διεσκέπτοντο δόλους, πῶς ἂν με λεληθότως εἰς κίνδυνον ἐνσείσωσι. Ει Καὶ ἐπλάτυναν ἐπ᾿ ἐμὲ τὸ στόμα αὐτῶν. Ὕστερον δὲ καὶ παρρησίᾳ κατηγόρουν με ανυπο- Β στόλω; · ὁ γὰρ λανθάνειν πειρώμενος ὑποψιθυρίζει τοῖς συνεσταλμένοις χείλεσιν. Εἶπον· Ευγε, εύγε, εἶδον οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν. Τ», Εὗγε, παλαιὸν ἦν ἐπιφώνημα τῶν ἐντυγχανόντων οὗ ηύχοντο, διὰ τοῦ διπλασιασμοῦ τὴν ἄγαν ἡδονὴν τοῦ πράγματος ἐμφαίνον. Ιδόντες με, φησί, φεύ- γοντα καὶ ταλαιπωρούμενον, ἐπεφώνησαν τὸ πρόσ. ρημα τῆς εὐφροσύνης, τὸ Ευγε, εύγε, δ δηλοῖ τὸν Καλῶς ἔχει τὸ πρᾶγμα. Εἶτα τὸ, Εἶδον οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν, καθ' ἑαυτὸν ἀναγνωστέον, οἷον, ὅτι εἶδον, & ἠθέλομεν. Ελλείπει γάρ, ὡς ἐνδιάθετον. Η καὶ ἡνωμένως· Καλῶς εἶδον οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν, τουτ- ἐστιν, εὐκτῶς. Εἶδες, Κύριε. "Α δηλαδή πάσχω. Μὴ παρασιωπήσης. Μὴ ὑπομείνῃς · οἱ γὰρ ὑπο- μένοντες ειώθασι παρασιωπήν. Κύριε, μὴ ἀποστῇς ἀπ' ἐμοῦ. Καὶ οὐδεὶς ἄλ λος ἐπίκουρος. Εξεγέρθητι, Κύριε, καὶ πρόσχες τῇ κρίσει μου. 'Ανθρωποπρεπώς εἴρηται ταῦτα, καθὰ πολλά- κις ἔφημεν. Εξεγέρθητι, φησί· μακροθυμῶν γὰρ, καὶ μὴ βοηθῶν, δοκεῖς καθεύδειν· τὸ δὲ Πρόσχες, εὑρήσεις εἰς τὴν ἐξήγησιν τοῦ ψαλμοῦ '. . Ο Θεός μου καὶ ὁ Κύριός μου εἰς τὴν δίκην μου. ᾿Απὸ κοινοῦ κανταῦθα ληπτέον τὸ Πρόσχες· δίκην δὲ τὴν κρίσιν εκάλεσε. Τὸ δέ· 'Ο Θεός μου καὶ ὁ Κύριός μου, καὶ τὰ τοιαῦτα ἀλλεπάλληλα, ἐπιτεταμένης καὶ ὁλοψύχου παρακλήσεως εἰσὶν ἴδια, καὶ τοῦ πρὸς Θεὸν διαπύρου πόθου. Φέρει δὲ καί τινα τὰ τοιαῦτα ψυχαγωγίαν· Εμνήσθην γάρ, φησὶν, τοῦ Θεοῦ, καὶ ηυφράνθην. Κρινόν μοι, Κύριε, κατὰ τὴν δικαιοσύνην μου. COMMENT. IN PSALMOS. A mihi injuste, qui oderunt me gratis et annuunt ocu- lis. Gratis, hoc est, sine causa. Neque enim ege injuria eos affeci, aut odiosum me præbui. Per annuentes vero oculis, adulatores intelligit, qui Sauli annuebant, hoc pacto detrahentes beato David, aut eum carpentes si quid aliquando præ- sens ille dixisset, aut fecisset. VERS 20. Quoniam mihi quidem pacifice loqueban- tur, et in ira dolos cogitabant. Pacifice quidem me- cum olim versabantur amica loquentes, atque bene- volentiam ac dilectionem præ se ferre videbantur. Verum summa cum ira, quam celabaut, dolos contexebant, cogitantes quonam me pacto in peri- cula conjicerent. VERS. 21. dilataverunt super me os suum. Novissime ctiam palam ac lato ore accusabant me, non clam amplius, aut voce submissa. Nam qui cupiunt latere, compressis pene lablis susur- rant. Dixerunt: Euge, euge, viderunt oculi nestri. Apud antiquos illi clamabant, Enge, enge, qui asse cuti aliquid fuerant, quod optabant, repetitiona illa lætitiam quamdam præ se ferentes. Videntes, inquit, inimici mei me fugientem, acclamaverunt verba illa laetitiae, Euge, euge, significantes nimi. rum, eorum rem bene se habere. Quod sequitur, Viderunt oculi nostri, per se legendum est, et sub- intelligendum est aliquid [ut puta, Viderunt oculi nostri hostein nostrum David male affectum, seu in præceps delapsum]; vel: Viderunt oculi nostri id quod erat in volis. id, quod facile subauditur, proptereaque omittitur. Vel conjunctim etiam legi potest versiculus, ac si diceret : Bene viderunt oculi nostri quæ optabamus. C Vers. 22. Vidisti, Domine. Ea nimirum quæ pa- tior. Ne sileas. Ne amplius sustineas. Nam qui susti- nent, lacere solent. Ne discedas a me. Nullus enim alius est mihi ad- jutor. VERS. 23. Exsurge, Domine, intende judicio meo. Humano more hæc dicta sunt, ut sæpius diximus. Exsurge, inquit, Domine. Longanimis enim cuu sis, adversus inimicos meos, dormire quodam modo videris. Et quid significat, Intende, vide in exposi- tione psalmi quinti. Deus meus et Dominus meus in cousam meam. A communi sensu hoe in loco sumendum est ver- bum, Intende, et per cauram judicium rursus D intelligit. llla autem verba : Deus meus, et Domi- mus meus, et alia hujusmodi verba repetita, invo- cationis intensionem demonstrant, quæ ex intimo corde proveniat, et ardentis in Deum desiderii. Affert enim hujusmodi invocatio quoddam secum solamen, juxta illud : Memor fui Dei, et læta!ns Skm 79. VERS. 24. Judica mihi secundum justitiam meam. Psal. Lxxvi, 15. Varia lectiones. (25) ΔΙ. μέντοι.
28δ But the lawless will be driven out. Both from present and from future blessings.
PG 128:425ε Καὶ σπέρμα ἀσεβῶν ἐξολοθρευθήσεται. Προείρηται περὶ τούτου μικρὸν ἀνωτέρω, εἰς τὸ, Καὶ τὸ σπέρμα αὐτοῦ εἰς εὐλογίαν ἔσται.Α Δίκασόν μοι, ὅτι δίκαιος πρὸς αὐτοὺς ὤν, ἠδίκημαι παρ' αὐτῶν. . Κύριε ὁ Θεός μου, καὶ μὴ ἐπιχαρείησαν μοι, Περιττὸς ὁ σύνδεσμος - ἢ ἐλλείπει τὸ ναι, ἵν᾽ ᾖ Ναι, Κύριε ὁ Θεός μου. Μὴ εἶποισαν· ἐν καρδίᾳ αὐτῶν, Εὔγε εὖγε, τῇ ψυχῇ ἡμῶν. Συνεξακούεται τῷ εἶχε τὴ Ἐγένετο. Μηδὲ εἶποισαν· Κατεπίομεν αὐτόν. Τῷ στό ματι τῆς ῥομφαίας· τοῦτο γὰρ ἂν εἴποιεν, εἴ με θανατώσουσιν. Αἰσχυνθείησαν καὶ ἐντραπείησαν ἅμα οἱ ἐπι χαίροντες τοῖς κακοῖς μου. Τὸ αἰσχυνθείησαν καὶ ἐντραπείησαν, ἐκ παραλλήλου ταὐτὸν δηλοῦσιν, ὡς κὰν τοῖς ἑξῆς τό· ἀγαλλιάσθωσαν καὶ εὐφραν θήτωσαν· αἰσχυνθήσονται δὲ, ἀποστραφέντες κενοί καὶ ἄπρακτοι· τὸ δὲ Αμα, ἀντὶ τοῦ, Πάντες ἐν ταὐτῷ· κακοῖς μου δὲ, ήγουν ταῖς δυσπραγίαις μου. Ἐνδυσάσθωσαν αἰσχύνην καὶ ἐντροπὴν οἱ μεγαλοῤῥημονοῦντες ἐπ' ἐμέ. Οἱ κατακαυχώμενο! μου, καὶ κακῶς με διαθήσειν φρυαττόμενοι. Αγαλλιάσθωσαν καὶ εὐφρανθήτωσαν οι θέσ λοντες τὴν δικαιοσύνην μου. Οἱ θέλοντες τὸ δέ καιόν μου. Δίκαιόν μου δέ ἐστι τὸ μὴ πολεμεῖσθαι μάτην, ἀλλὰ μᾶλλον σώζεσθαί με, μυρία τοὺς νῦν πολεμοῦντας εὐεργετήσαντα. Καὶ ειπάτωσαν διὰ παντὸς, Μεγαλυνθήτω δ Κύριος, οἱ θέλοντες τὴν εἰρήνην τοῦ δούλου σου. Εἴπωσι δὲ τοῦτο, θεασάμενοι με τῶν πολεμούντων ὑπερτερήσαντα. Μεγαλυνθήτω δὲ, ἀντὶ τοῦ, Μέγας εἶναι πιστευθήτω παρὰ πᾶσι. Καὶ ἡ γλῶσσά μου μελετήσει τὴν δικαιοσύνην σου. Εἰ γένηται ὁ ἐζήτησα. Δικαιοσύνην δὲ λέγει Θεοῦ τὴν δικαίαν κρίσιν. Ολην τὴν ἡμέραν τὸν ἔπαινόν σου. Ἀπὸ κοι- νοῦ κανταῦθα Μελετήσει. "Ολην δὲ τὴν ἡμέραν, ἀντὶ τοῦ, Παρ' ὅλην ζωήν· τὴν γὰρ νύκτα κοιμώμε νοι, οὐ δοκοῦμεν ζήν. Μελετήσει δὲ, ἀντὶ τοῦ, Απαγγελεί, ἔργον διηνεκές ἕξει. Τοσαῦτα μὲν καὶ τοιαῦτα τὰ τοῦ ψαλμοῦ. Χρὴ δὲ τοὺς ἐντυγχάνοντας μὴ πρόφασιν εἰς τὰς κατὰ τῶν ἐχθρῶν ἀρὰς ἐνταῦθα κομίσωσι, συνιδόντας (20), ὅτι Δαβίδ νομικὴν που λιτείαν, ἀλλ' οὐκ εὐαγγελικήν μετῄει. Ὁ δὲ Χριστός τὴν τελεωτέραν ὑποδεικνὺς ἀρετὴν, εἴρηκεν· Ερ ῥέθη τοῖς ἀρχαίοις· Ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου, καὶ μισήσεις τὸν ἐχθρόν σου· ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, Αγαπᾶτε τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν, εὐλογεῖτε τοὺς διώ κοντας ὑμᾶς. "Αλλως τε καὶ ὁ Δαβὶδ οὐκ ἐπαρᾶται EUTHYMII ZIGABENI Judica hoc mihi, inquit, quod cum justus fuc- rim in iis omnibus quæ ad persecutores meos pertinent, ego contra ab illis injuria affectus sum. Domine Deus meus, et non supergaudeant mili. Superflua est conjunctio et; vel subaudienda est dictio : Amabo, ut sit sensus : Amabo: Domine Deus meus. VERS. 25. Ne dicant in corde suo : Euge, euge. animæ nostræ. Hic etiam aliquid subintelligendum est [ut sit sensus : Ne dicant in corde suo : Factum cst: euge, euge, animæ nostræ]. Ne dicant: Absorbuimus eum. In ore nimiruın gladii. Hæc etenim dicerent, si me morti trade- rent. VERS. 26. Confundantur et revereantur simul qui gaudent malis meis. Verba confundantur et reverean- tur, seu pudefiant, idem æque significant, quemad modum et illa in sequentibus : Lætentur et exsul- tent. Confundentur autem, si vacui atque inanes re infecta reversi fuerint. Quod vero ait, Simul, idem sibi vult ac si dixisset: Uno atque eodem tempore omnes confundantur, qui gaudent malis, hoc est, infelicitatibus et infortuniis meis. Induantur confusione et pudore, qui magna lo- quuntur super me. Hoc est, qui se jactant ad- versum me, et qui mala se mibi illatum ire glo- riantur. Vers. 27. Exsulent el letentur, qui volunt justi- tiam meam. Hoc est qui volunt id, quod justumn est in causa mea. Justum vero esset quod inimici me temere non impugnarent, sed potius in pericu- lis mihi opem ferrent, cum innumeris eos semper affecerim beneficiis. Et dicant semper, Magnificetur Dominus, qui vo- lant pacem servi tui. Dicant hoc, videntes me nimirum superasse impugnatores meos. Magni- ficetur autem, hoc est, Magnus ab omnibus repu- telur. Vers. 28. Et lingua mea meditabitur. justitiam tuam. Si ea scilicet fiant quæ petii. Per justi - tiam autem Dei justum ejus judicium intelligit. Tota die laudem tuam. A communi sensu hoc in loco etiam sumendum est verbum, meditabi- B C tur. Tota autem die, hoc est, per totam vitam ; vivere D enim quodammodo non videntur, qui dormiunt. Meditabitur igitur, id est, annuntiabit laudejn tuam, quod perpetuum illi erit opus. Et hæc qui- clem sunt, quæ ad praesentis psaluni expositionem pertinent. Verum nobis etiam lector admonendus est, ut caveat ne ex boc psalmo occasionem ali- quando fortassis sumat imprecandi adversus inį- micos: vel quia beatus David vitam ac conversa - tionem legalem, et non evangelicam degebat, juxta quam postea Christus perfectiorem docens doctri- nama aiebat : Dictum est antiquis : Diliges proxi- Varia lectiones. (26) Αl. ἐντεῦθεν κομίσασθαι συνειδότας.
28ε And the seed of the impious will be utterly destroyed. This was spoken about above in the exposition of the verse, And his seed will be for blessing.
29 Δίκαιοι δὲ κληρονομήσουσι γῆν, καὶ κατασκηνώσουσιν εἰς αἰῶνα αἰῶνος ἐπ’ αὐτῆς. Καὶ περὶ τούτου μικρὸν ἀνωτέρω προείρηται, εἰς τὸ, Oἱ δὲ ὑπομένοντες τὸν Κύριον, αὐτοὶ κληρονομήσουσι γῆν, καὶ εἰς τὸ, Καὶ ἡ κληρονομία αὐτῶν εἰς αἰῶνα ἔσται. Tὰ αὐτὰ δὲ ἐπαναλαμβάνει, τῇ πυκνότητι μονιμωτέραν, ὡς εἴρηται, τὴν μνήμην βουλόμενος ἐμποιῆσαι ταῖς τῶν ἀκροωμένων ψυχαῖς.Α Δίκασόν μοι, ὅτι δίκαιος πρὸς αὐτοὺς ὤν, ἠδίκημαι παρ' αὐτῶν. . Κύριε ὁ Θεός μου, καὶ μὴ ἐπιχαρείησαν μοι, Περιττὸς ὁ σύνδεσμος - ἢ ἐλλείπει τὸ ναι, ἵν᾽ ᾖ Ναι, Κύριε ὁ Θεός μου. Μὴ εἶποισαν· ἐν καρδίᾳ αὐτῶν, Εὔγε εὖγε, τῇ ψυχῇ ἡμῶν. Συνεξακούεται τῷ εἶχε τὴ Ἐγένετο. Μηδὲ εἶποισαν· Κατεπίομεν αὐτόν. Τῷ στό ματι τῆς ῥομφαίας· τοῦτο γὰρ ἂν εἴποιεν, εἴ με θανατώσουσιν. Αἰσχυνθείησαν καὶ ἐντραπείησαν ἅμα οἱ ἐπι χαίροντες τοῖς κακοῖς μου. Τὸ αἰσχυνθείησαν καὶ ἐντραπείησαν, ἐκ παραλλήλου ταὐτὸν δηλοῦσιν, ὡς κὰν τοῖς ἑξῆς τό· ἀγαλλιάσθωσαν καὶ εὐφραν θήτωσαν· αἰσχυνθήσονται δὲ, ἀποστραφέντες κενοί καὶ ἄπρακτοι· τὸ δὲ Αμα, ἀντὶ τοῦ, Πάντες ἐν ταὐτῷ· κακοῖς μου δὲ, ήγουν ταῖς δυσπραγίαις μου. Ἐνδυσάσθωσαν αἰσχύνην καὶ ἐντροπὴν οἱ μεγαλοῤῥημονοῦντες ἐπ' ἐμέ. Οἱ κατακαυχώμενο! μου, καὶ κακῶς με διαθήσειν φρυαττόμενοι. Αγαλλιάσθωσαν καὶ εὐφρανθήτωσαν οι θέσ λοντες τὴν δικαιοσύνην μου. Οἱ θέλοντες τὸ δέ καιόν μου. Δίκαιόν μου δέ ἐστι τὸ μὴ πολεμεῖσθαι μάτην, ἀλλὰ μᾶλλον σώζεσθαί με, μυρία τοὺς νῦν πολεμοῦντας εὐεργετήσαντα. Καὶ ειπάτωσαν διὰ παντὸς, Μεγαλυνθήτω δ Κύριος, οἱ θέλοντες τὴν εἰρήνην τοῦ δούλου σου. Εἴπωσι δὲ τοῦτο, θεασάμενοι με τῶν πολεμούντων ὑπερτερήσαντα. Μεγαλυνθήτω δὲ, ἀντὶ τοῦ, Μέγας εἶναι πιστευθήτω παρὰ πᾶσι. Καὶ ἡ γλῶσσά μου μελετήσει τὴν δικαιοσύνην σου. Εἰ γένηται ὁ ἐζήτησα. Δικαιοσύνην δὲ λέγει Θεοῦ τὴν δικαίαν κρίσιν. Ολην τὴν ἡμέραν τὸν ἔπαινόν σου. Ἀπὸ κοι- νοῦ κανταῦθα Μελετήσει. "Ολην δὲ τὴν ἡμέραν, ἀντὶ τοῦ, Παρ' ὅλην ζωήν· τὴν γὰρ νύκτα κοιμώμε νοι, οὐ δοκοῦμεν ζήν. Μελετήσει δὲ, ἀντὶ τοῦ, Απαγγελεί, ἔργον διηνεκές ἕξει. Τοσαῦτα μὲν καὶ τοιαῦτα τὰ τοῦ ψαλμοῦ. Χρὴ δὲ τοὺς ἐντυγχάνοντας μὴ πρόφασιν εἰς τὰς κατὰ τῶν ἐχθρῶν ἀρὰς ἐνταῦθα κομίσωσι, συνιδόντας (20), ὅτι Δαβίδ νομικὴν που λιτείαν, ἀλλ' οὐκ εὐαγγελικήν μετῄει. Ὁ δὲ Χριστός τὴν τελεωτέραν ὑποδεικνὺς ἀρετὴν, εἴρηκεν· Ερ ῥέθη τοῖς ἀρχαίοις· Ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου, καὶ μισήσεις τὸν ἐχθρόν σου· ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, Αγαπᾶτε τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν, εὐλογεῖτε τοὺς διώ κοντας ὑμᾶς. "Αλλως τε καὶ ὁ Δαβὶδ οὐκ ἐπαρᾶται EUTHYMII ZIGABENI Judica hoc mihi, inquit, quod cum justus fuc- rim in iis omnibus quæ ad persecutores meos pertinent, ego contra ab illis injuria affectus sum. Domine Deus meus, et non supergaudeant mili. Superflua est conjunctio et; vel subaudienda est dictio : Amabo, ut sit sensus : Amabo: Domine Deus meus. VERS. 25. Ne dicant in corde suo : Euge, euge. animæ nostræ. Hic etiam aliquid subintelligendum est [ut sit sensus : Ne dicant in corde suo : Factum cst: euge, euge, animæ nostræ]. Ne dicant: Absorbuimus eum. In ore nimiruın gladii. Hæc etenim dicerent, si me morti trade- rent. VERS. 26. Confundantur et revereantur simul qui gaudent malis meis. Verba confundantur et reverean- tur, seu pudefiant, idem æque significant, quemad modum et illa in sequentibus : Lætentur et exsul- tent. Confundentur autem, si vacui atque inanes re infecta reversi fuerint. Quod vero ait, Simul, idem sibi vult ac si dixisset: Uno atque eodem tempore omnes confundantur, qui gaudent malis, hoc est, infelicitatibus et infortuniis meis. Induantur confusione et pudore, qui magna lo- quuntur super me. Hoc est, qui se jactant ad- versum me, et qui mala se mibi illatum ire glo- riantur. Vers. 27. Exsulent el letentur, qui volunt justi- tiam meam. Hoc est qui volunt id, quod justumn est in causa mea. Justum vero esset quod inimici me temere non impugnarent, sed potius in pericu- lis mihi opem ferrent, cum innumeris eos semper affecerim beneficiis. Et dicant semper, Magnificetur Dominus, qui vo- lant pacem servi tui. Dicant hoc, videntes me nimirum superasse impugnatores meos. Magni- ficetur autem, hoc est, Magnus ab omnibus repu- telur. Vers. 28. Et lingua mea meditabitur. justitiam tuam. Si ea scilicet fiant quæ petii. Per justi - tiam autem Dei justum ejus judicium intelligit. Tota die laudem tuam. A communi sensu hoc in loco etiam sumendum est verbum, meditabi- B C tur. Tota autem die, hoc est, per totam vitam ; vivere D enim quodammodo non videntur, qui dormiunt. Meditabitur igitur, id est, annuntiabit laudejn tuam, quod perpetuum illi erit opus. Et hæc qui- clem sunt, quæ ad praesentis psaluni expositionem pertinent. Verum nobis etiam lector admonendus est, ut caveat ne ex boc psalmo occasionem ali- quando fortassis sumat imprecandi adversus inį- micos: vel quia beatus David vitam ac conversa - tionem legalem, et non evangelicam degebat, juxta quam postea Christus perfectiorem docens doctri- nama aiebat : Dictum est antiquis : Diliges proxi- Varia lectiones. (26) Αl. ἐντεῦθεν κομίσασθαι συνειδότας.
29 But the just will inherit the earth and they will camp securely on it to age of age. This also was spoken about above at the verse, But those who wait patiently on the Lord, they will inherit the earth, and at the verse, And their inheritance will be to the age. He repeats the same things, wishing, as has been said, to make the remembrance more permanent in the souls of the listeners by the density of repetition.
α Στόμα δικαίου μελετήσει σοφίαν.Α Δίκασόν μοι, ὅτι δίκαιος πρὸς αὐτοὺς ὤν, ἠδίκημαι παρ' αὐτῶν. . Κύριε ὁ Θεός μου, καὶ μὴ ἐπιχαρείησαν μοι, Περιττὸς ὁ σύνδεσμος - ἢ ἐλλείπει τὸ ναι, ἵν᾽ ᾖ Ναι, Κύριε ὁ Θεός μου. Μὴ εἶποισαν· ἐν καρδίᾳ αὐτῶν, Εὔγε εὖγε, τῇ ψυχῇ ἡμῶν. Συνεξακούεται τῷ εἶχε τὴ Ἐγένετο. Μηδὲ εἶποισαν· Κατεπίομεν αὐτόν. Τῷ στό ματι τῆς ῥομφαίας· τοῦτο γὰρ ἂν εἴποιεν, εἴ με θανατώσουσιν. Αἰσχυνθείησαν καὶ ἐντραπείησαν ἅμα οἱ ἐπι χαίροντες τοῖς κακοῖς μου. Τὸ αἰσχυνθείησαν καὶ ἐντραπείησαν, ἐκ παραλλήλου ταὐτὸν δηλοῦσιν, ὡς κὰν τοῖς ἑξῆς τό· ἀγαλλιάσθωσαν καὶ εὐφραν θήτωσαν· αἰσχυνθήσονται δὲ, ἀποστραφέντες κενοί καὶ ἄπρακτοι· τὸ δὲ Αμα, ἀντὶ τοῦ, Πάντες ἐν ταὐτῷ· κακοῖς μου δὲ, ήγουν ταῖς δυσπραγίαις μου. Ἐνδυσάσθωσαν αἰσχύνην καὶ ἐντροπὴν οἱ μεγαλοῤῥημονοῦντες ἐπ' ἐμέ. Οἱ κατακαυχώμενο! μου, καὶ κακῶς με διαθήσειν φρυαττόμενοι. Αγαλλιάσθωσαν καὶ εὐφρανθήτωσαν οι θέσ λοντες τὴν δικαιοσύνην μου. Οἱ θέλοντες τὸ δέ καιόν μου. Δίκαιόν μου δέ ἐστι τὸ μὴ πολεμεῖσθαι μάτην, ἀλλὰ μᾶλλον σώζεσθαί με, μυρία τοὺς νῦν πολεμοῦντας εὐεργετήσαντα. Καὶ ειπάτωσαν διὰ παντὸς, Μεγαλυνθήτω δ Κύριος, οἱ θέλοντες τὴν εἰρήνην τοῦ δούλου σου. Εἴπωσι δὲ τοῦτο, θεασάμενοι με τῶν πολεμούντων ὑπερτερήσαντα. Μεγαλυνθήτω δὲ, ἀντὶ τοῦ, Μέγας εἶναι πιστευθήτω παρὰ πᾶσι. Καὶ ἡ γλῶσσά μου μελετήσει τὴν δικαιοσύνην σου. Εἰ γένηται ὁ ἐζήτησα. Δικαιοσύνην δὲ λέγει Θεοῦ τὴν δικαίαν κρίσιν. Ολην τὴν ἡμέραν τὸν ἔπαινόν σου. Ἀπὸ κοι- νοῦ κανταῦθα Μελετήσει. "Ολην δὲ τὴν ἡμέραν, ἀντὶ τοῦ, Παρ' ὅλην ζωήν· τὴν γὰρ νύκτα κοιμώμε νοι, οὐ δοκοῦμεν ζήν. Μελετήσει δὲ, ἀντὶ τοῦ, Απαγγελεί, ἔργον διηνεκές ἕξει. Τοσαῦτα μὲν καὶ τοιαῦτα τὰ τοῦ ψαλμοῦ. Χρὴ δὲ τοὺς ἐντυγχάνοντας μὴ πρόφασιν εἰς τὰς κατὰ τῶν ἐχθρῶν ἀρὰς ἐνταῦθα κομίσωσι, συνιδόντας (20), ὅτι Δαβίδ νομικὴν που λιτείαν, ἀλλ' οὐκ εὐαγγελικήν μετῄει. Ὁ δὲ Χριστός τὴν τελεωτέραν ὑποδεικνὺς ἀρετὴν, εἴρηκεν· Ερ ῥέθη τοῖς ἀρχαίοις· Ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου, καὶ μισήσεις τὸν ἐχθρόν σου· ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, Αγαπᾶτε τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν, εὐλογεῖτε τοὺς διώ κοντας ὑμᾶς. "Αλλως τε καὶ ὁ Δαβὶδ οὐκ ἐπαρᾶται EUTHYMII ZIGABENI Judica hoc mihi, inquit, quod cum justus fuc- rim in iis omnibus quæ ad persecutores meos pertinent, ego contra ab illis injuria affectus sum. Domine Deus meus, et non supergaudeant mili. Superflua est conjunctio et; vel subaudienda est dictio : Amabo, ut sit sensus : Amabo: Domine Deus meus. VERS. 25. Ne dicant in corde suo : Euge, euge. animæ nostræ. Hic etiam aliquid subintelligendum est [ut sit sensus : Ne dicant in corde suo : Factum cst: euge, euge, animæ nostræ]. Ne dicant: Absorbuimus eum. In ore nimiruın gladii. Hæc etenim dicerent, si me morti trade- rent. VERS. 26. Confundantur et revereantur simul qui gaudent malis meis. Verba confundantur et reverean- tur, seu pudefiant, idem æque significant, quemad modum et illa in sequentibus : Lætentur et exsul- tent. Confundentur autem, si vacui atque inanes re infecta reversi fuerint. Quod vero ait, Simul, idem sibi vult ac si dixisset: Uno atque eodem tempore omnes confundantur, qui gaudent malis, hoc est, infelicitatibus et infortuniis meis. Induantur confusione et pudore, qui magna lo- quuntur super me. Hoc est, qui se jactant ad- versum me, et qui mala se mibi illatum ire glo- riantur. Vers. 27. Exsulent el letentur, qui volunt justi- tiam meam. Hoc est qui volunt id, quod justumn est in causa mea. Justum vero esset quod inimici me temere non impugnarent, sed potius in pericu- lis mihi opem ferrent, cum innumeris eos semper affecerim beneficiis. Et dicant semper, Magnificetur Dominus, qui vo- lant pacem servi tui. Dicant hoc, videntes me nimirum superasse impugnatores meos. Magni- ficetur autem, hoc est, Magnus ab omnibus repu- telur. Vers. 28. Et lingua mea meditabitur. justitiam tuam. Si ea scilicet fiant quæ petii. Per justi - tiam autem Dei justum ejus judicium intelligit. Tota die laudem tuam. A communi sensu hoc in loco etiam sumendum est verbum, meditabi- B C tur. Tota autem die, hoc est, per totam vitam ; vivere D enim quodammodo non videntur, qui dormiunt. Meditabitur igitur, id est, annuntiabit laudejn tuam, quod perpetuum illi erit opus. Et hæc qui- clem sunt, quæ ad praesentis psaluni expositionem pertinent. Verum nobis etiam lector admonendus est, ut caveat ne ex boc psalmo occasionem ali- quando fortassis sumat imprecandi adversus inį- micos: vel quia beatus David vitam ac conversa - tionem legalem, et non evangelicam degebat, juxta quam postea Christus perfectiorem docens doctri- nama aiebat : Dictum est antiquis : Diliges proxi- Varia lectiones. (26) Αl. ἐντεῦθεν κομίσασθαι συνειδότας.
30α The mouth of a just man will rehearse wisdom.
Ἡδέως ὁ Δαυὶδ τὰ ἔργα τοῦ δικαίου διηγεῖται, προτροπῆς ἕνεκεν· μελέτην γὰρ, φησὶν, ἕξει, τὴν ἐν Γραφαῖς δοθεῖσαν σοφίαν τοῦ Θεοῦ.Α Δίκασόν μοι, ὅτι δίκαιος πρὸς αὐτοὺς ὤν, ἠδίκημαι παρ' αὐτῶν. . Κύριε ὁ Θεός μου, καὶ μὴ ἐπιχαρείησαν μοι, Περιττὸς ὁ σύνδεσμος - ἢ ἐλλείπει τὸ ναι, ἵν᾽ ᾖ Ναι, Κύριε ὁ Θεός μου. Μὴ εἶποισαν· ἐν καρδίᾳ αὐτῶν, Εὔγε εὖγε, τῇ ψυχῇ ἡμῶν. Συνεξακούεται τῷ εἶχε τὴ Ἐγένετο. Μηδὲ εἶποισαν· Κατεπίομεν αὐτόν. Τῷ στό ματι τῆς ῥομφαίας· τοῦτο γὰρ ἂν εἴποιεν, εἴ με θανατώσουσιν. Αἰσχυνθείησαν καὶ ἐντραπείησαν ἅμα οἱ ἐπι χαίροντες τοῖς κακοῖς μου. Τὸ αἰσχυνθείησαν καὶ ἐντραπείησαν, ἐκ παραλλήλου ταὐτὸν δηλοῦσιν, ὡς κὰν τοῖς ἑξῆς τό· ἀγαλλιάσθωσαν καὶ εὐφραν θήτωσαν· αἰσχυνθήσονται δὲ, ἀποστραφέντες κενοί καὶ ἄπρακτοι· τὸ δὲ Αμα, ἀντὶ τοῦ, Πάντες ἐν ταὐτῷ· κακοῖς μου δὲ, ήγουν ταῖς δυσπραγίαις μου. Ἐνδυσάσθωσαν αἰσχύνην καὶ ἐντροπὴν οἱ μεγαλοῤῥημονοῦντες ἐπ' ἐμέ. Οἱ κατακαυχώμενο! μου, καὶ κακῶς με διαθήσειν φρυαττόμενοι. Αγαλλιάσθωσαν καὶ εὐφρανθήτωσαν οι θέσ λοντες τὴν δικαιοσύνην μου. Οἱ θέλοντες τὸ δέ καιόν μου. Δίκαιόν μου δέ ἐστι τὸ μὴ πολεμεῖσθαι μάτην, ἀλλὰ μᾶλλον σώζεσθαί με, μυρία τοὺς νῦν πολεμοῦντας εὐεργετήσαντα. Καὶ ειπάτωσαν διὰ παντὸς, Μεγαλυνθήτω δ Κύριος, οἱ θέλοντες τὴν εἰρήνην τοῦ δούλου σου. Εἴπωσι δὲ τοῦτο, θεασάμενοι με τῶν πολεμούντων ὑπερτερήσαντα. Μεγαλυνθήτω δὲ, ἀντὶ τοῦ, Μέγας εἶναι πιστευθήτω παρὰ πᾶσι. Καὶ ἡ γλῶσσά μου μελετήσει τὴν δικαιοσύνην σου. Εἰ γένηται ὁ ἐζήτησα. Δικαιοσύνην δὲ λέγει Θεοῦ τὴν δικαίαν κρίσιν. Ολην τὴν ἡμέραν τὸν ἔπαινόν σου. Ἀπὸ κοι- νοῦ κανταῦθα Μελετήσει. "Ολην δὲ τὴν ἡμέραν, ἀντὶ τοῦ, Παρ' ὅλην ζωήν· τὴν γὰρ νύκτα κοιμώμε νοι, οὐ δοκοῦμεν ζήν. Μελετήσει δὲ, ἀντὶ τοῦ, Απαγγελεί, ἔργον διηνεκές ἕξει. Τοσαῦτα μὲν καὶ τοιαῦτα τὰ τοῦ ψαλμοῦ. Χρὴ δὲ τοὺς ἐντυγχάνοντας μὴ πρόφασιν εἰς τὰς κατὰ τῶν ἐχθρῶν ἀρὰς ἐνταῦθα κομίσωσι, συνιδόντας (20), ὅτι Δαβίδ νομικὴν που λιτείαν, ἀλλ' οὐκ εὐαγγελικήν μετῄει. Ὁ δὲ Χριστός τὴν τελεωτέραν ὑποδεικνὺς ἀρετὴν, εἴρηκεν· Ερ ῥέθη τοῖς ἀρχαίοις· Ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου, καὶ μισήσεις τὸν ἐχθρόν σου· ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, Αγαπᾶτε τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν, εὐλογεῖτε τοὺς διώ κοντας ὑμᾶς. "Αλλως τε καὶ ὁ Δαβὶδ οὐκ ἐπαρᾶται EUTHYMII ZIGABENI Judica hoc mihi, inquit, quod cum justus fuc- rim in iis omnibus quæ ad persecutores meos pertinent, ego contra ab illis injuria affectus sum. Domine Deus meus, et non supergaudeant mili. Superflua est conjunctio et; vel subaudienda est dictio : Amabo, ut sit sensus : Amabo: Domine Deus meus. VERS. 25. Ne dicant in corde suo : Euge, euge. animæ nostræ. Hic etiam aliquid subintelligendum est [ut sit sensus : Ne dicant in corde suo : Factum cst: euge, euge, animæ nostræ]. Ne dicant: Absorbuimus eum. In ore nimiruın gladii. Hæc etenim dicerent, si me morti trade- rent. VERS. 26. Confundantur et revereantur simul qui gaudent malis meis. Verba confundantur et reverean- tur, seu pudefiant, idem æque significant, quemad modum et illa in sequentibus : Lætentur et exsul- tent. Confundentur autem, si vacui atque inanes re infecta reversi fuerint. Quod vero ait, Simul, idem sibi vult ac si dixisset: Uno atque eodem tempore omnes confundantur, qui gaudent malis, hoc est, infelicitatibus et infortuniis meis. Induantur confusione et pudore, qui magna lo- quuntur super me. Hoc est, qui se jactant ad- versum me, et qui mala se mibi illatum ire glo- riantur. Vers. 27. Exsulent el letentur, qui volunt justi- tiam meam. Hoc est qui volunt id, quod justumn est in causa mea. Justum vero esset quod inimici me temere non impugnarent, sed potius in pericu- lis mihi opem ferrent, cum innumeris eos semper affecerim beneficiis. Et dicant semper, Magnificetur Dominus, qui vo- lant pacem servi tui. Dicant hoc, videntes me nimirum superasse impugnatores meos. Magni- ficetur autem, hoc est, Magnus ab omnibus repu- telur. Vers. 28. Et lingua mea meditabitur. justitiam tuam. Si ea scilicet fiant quæ petii. Per justi - tiam autem Dei justum ejus judicium intelligit. Tota die laudem tuam. A communi sensu hoc in loco etiam sumendum est verbum, meditabi- B C tur. Tota autem die, hoc est, per totam vitam ; vivere D enim quodammodo non videntur, qui dormiunt. Meditabitur igitur, id est, annuntiabit laudejn tuam, quod perpetuum illi erit opus. Et hæc qui- clem sunt, quæ ad praesentis psaluni expositionem pertinent. Verum nobis etiam lector admonendus est, ut caveat ne ex boc psalmo occasionem ali- quando fortassis sumat imprecandi adversus inį- micos: vel quia beatus David vitam ac conversa - tionem legalem, et non evangelicam degebat, juxta quam postea Christus perfectiorem docens doctri- nama aiebat : Dictum est antiquis : Diliges proxi- Varia lectiones. (26) Αl. ἐντεῦθεν κομίσασθαι συνειδότας.
With pleasure David recounts the works of the just man for the sake of exhortation. He will have as the object of his declamation the wisdom of God given in the Scriptures.
β Καὶ ἡ γλῶσσα αὐτοῦ λαλήσει κρίσιν. Τὴν ἐμφαινομένην τοῖς νόμοις τοῦ Θεοῦ· ἢ κρίσιν λέγει, τὸν μετὰ διακρίσεως λόγον, ὅτι οὐκ ἀπερισκέπτως τὸ ἐπιὸν φθέγξεται.Α Δίκασόν μοι, ὅτι δίκαιος πρὸς αὐτοὺς ὤν, ἠδίκημαι παρ' αὐτῶν. . Κύριε ὁ Θεός μου, καὶ μὴ ἐπιχαρείησαν μοι, Περιττὸς ὁ σύνδεσμος - ἢ ἐλλείπει τὸ ναι, ἵν᾽ ᾖ Ναι, Κύριε ὁ Θεός μου. Μὴ εἶποισαν· ἐν καρδίᾳ αὐτῶν, Εὔγε εὖγε, τῇ ψυχῇ ἡμῶν. Συνεξακούεται τῷ εἶχε τὴ Ἐγένετο. Μηδὲ εἶποισαν· Κατεπίομεν αὐτόν. Τῷ στό ματι τῆς ῥομφαίας· τοῦτο γὰρ ἂν εἴποιεν, εἴ με θανατώσουσιν. Αἰσχυνθείησαν καὶ ἐντραπείησαν ἅμα οἱ ἐπι χαίροντες τοῖς κακοῖς μου. Τὸ αἰσχυνθείησαν καὶ ἐντραπείησαν, ἐκ παραλλήλου ταὐτὸν δηλοῦσιν, ὡς κὰν τοῖς ἑξῆς τό· ἀγαλλιάσθωσαν καὶ εὐφραν θήτωσαν· αἰσχυνθήσονται δὲ, ἀποστραφέντες κενοί καὶ ἄπρακτοι· τὸ δὲ Αμα, ἀντὶ τοῦ, Πάντες ἐν ταὐτῷ· κακοῖς μου δὲ, ήγουν ταῖς δυσπραγίαις μου. Ἐνδυσάσθωσαν αἰσχύνην καὶ ἐντροπὴν οἱ μεγαλοῤῥημονοῦντες ἐπ' ἐμέ. Οἱ κατακαυχώμενο! μου, καὶ κακῶς με διαθήσειν φρυαττόμενοι. Αγαλλιάσθωσαν καὶ εὐφρανθήτωσαν οι θέσ λοντες τὴν δικαιοσύνην μου. Οἱ θέλοντες τὸ δέ καιόν μου. Δίκαιόν μου δέ ἐστι τὸ μὴ πολεμεῖσθαι μάτην, ἀλλὰ μᾶλλον σώζεσθαί με, μυρία τοὺς νῦν πολεμοῦντας εὐεργετήσαντα. Καὶ ειπάτωσαν διὰ παντὸς, Μεγαλυνθήτω δ Κύριος, οἱ θέλοντες τὴν εἰρήνην τοῦ δούλου σου. Εἴπωσι δὲ τοῦτο, θεασάμενοι με τῶν πολεμούντων ὑπερτερήσαντα. Μεγαλυνθήτω δὲ, ἀντὶ τοῦ, Μέγας εἶναι πιστευθήτω παρὰ πᾶσι. Καὶ ἡ γλῶσσά μου μελετήσει τὴν δικαιοσύνην σου. Εἰ γένηται ὁ ἐζήτησα. Δικαιοσύνην δὲ λέγει Θεοῦ τὴν δικαίαν κρίσιν. Ολην τὴν ἡμέραν τὸν ἔπαινόν σου. Ἀπὸ κοι- νοῦ κανταῦθα Μελετήσει. "Ολην δὲ τὴν ἡμέραν, ἀντὶ τοῦ, Παρ' ὅλην ζωήν· τὴν γὰρ νύκτα κοιμώμε νοι, οὐ δοκοῦμεν ζήν. Μελετήσει δὲ, ἀντὶ τοῦ, Απαγγελεί, ἔργον διηνεκές ἕξει. Τοσαῦτα μὲν καὶ τοιαῦτα τὰ τοῦ ψαλμοῦ. Χρὴ δὲ τοὺς ἐντυγχάνοντας μὴ πρόφασιν εἰς τὰς κατὰ τῶν ἐχθρῶν ἀρὰς ἐνταῦθα κομίσωσι, συνιδόντας (20), ὅτι Δαβίδ νομικὴν που λιτείαν, ἀλλ' οὐκ εὐαγγελικήν μετῄει. Ὁ δὲ Χριστός τὴν τελεωτέραν ὑποδεικνὺς ἀρετὴν, εἴρηκεν· Ερ ῥέθη τοῖς ἀρχαίοις· Ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου, καὶ μισήσεις τὸν ἐχθρόν σου· ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, Αγαπᾶτε τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν, εὐλογεῖτε τοὺς διώ κοντας ὑμᾶς. "Αλλως τε καὶ ὁ Δαβὶδ οὐκ ἐπαρᾶται EUTHYMII ZIGABENI Judica hoc mihi, inquit, quod cum justus fuc- rim in iis omnibus quæ ad persecutores meos pertinent, ego contra ab illis injuria affectus sum. Domine Deus meus, et non supergaudeant mili. Superflua est conjunctio et; vel subaudienda est dictio : Amabo, ut sit sensus : Amabo: Domine Deus meus. VERS. 25. Ne dicant in corde suo : Euge, euge. animæ nostræ. Hic etiam aliquid subintelligendum est [ut sit sensus : Ne dicant in corde suo : Factum cst: euge, euge, animæ nostræ]. Ne dicant: Absorbuimus eum. In ore nimiruın gladii. Hæc etenim dicerent, si me morti trade- rent. VERS. 26. Confundantur et revereantur simul qui gaudent malis meis. Verba confundantur et reverean- tur, seu pudefiant, idem æque significant, quemad modum et illa in sequentibus : Lætentur et exsul- tent. Confundentur autem, si vacui atque inanes re infecta reversi fuerint. Quod vero ait, Simul, idem sibi vult ac si dixisset: Uno atque eodem tempore omnes confundantur, qui gaudent malis, hoc est, infelicitatibus et infortuniis meis. Induantur confusione et pudore, qui magna lo- quuntur super me. Hoc est, qui se jactant ad- versum me, et qui mala se mibi illatum ire glo- riantur. Vers. 27. Exsulent el letentur, qui volunt justi- tiam meam. Hoc est qui volunt id, quod justumn est in causa mea. Justum vero esset quod inimici me temere non impugnarent, sed potius in pericu- lis mihi opem ferrent, cum innumeris eos semper affecerim beneficiis. Et dicant semper, Magnificetur Dominus, qui vo- lant pacem servi tui. Dicant hoc, videntes me nimirum superasse impugnatores meos. Magni- ficetur autem, hoc est, Magnus ab omnibus repu- telur. Vers. 28. Et lingua mea meditabitur. justitiam tuam. Si ea scilicet fiant quæ petii. Per justi - tiam autem Dei justum ejus judicium intelligit. Tota die laudem tuam. A communi sensu hoc in loco etiam sumendum est verbum, meditabi- B C tur. Tota autem die, hoc est, per totam vitam ; vivere D enim quodammodo non videntur, qui dormiunt. Meditabitur igitur, id est, annuntiabit laudejn tuam, quod perpetuum illi erit opus. Et hæc qui- clem sunt, quæ ad praesentis psaluni expositionem pertinent. Verum nobis etiam lector admonendus est, ut caveat ne ex boc psalmo occasionem ali- quando fortassis sumat imprecandi adversus inį- micos: vel quia beatus David vitam ac conversa - tionem legalem, et non evangelicam degebat, juxta quam postea Christus perfectiorem docens doctri- nama aiebat : Dictum est antiquis : Diliges proxi- Varia lectiones. (26) Αl. ἐντεῦθεν κομίσασθαι συνειδότας.
30β And his tongue will speak judgement. The judgement appearing in the laws of God. Or else ‘judgement’ is what he calls discern- ing speech, for he will not utter whatever comes into his head unthinkingly.
α Ὁ νόμος τοῦ Θεοῦ αὐτοῦ ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ. Ἀνεξάλειπτος, καὶ ὁ ἄγραφος καὶ ὁ γραπτός.Α Δίκασόν μοι, ὅτι δίκαιος πρὸς αὐτοὺς ὤν, ἠδίκημαι παρ' αὐτῶν. . Κύριε ὁ Θεός μου, καὶ μὴ ἐπιχαρείησαν μοι, Περιττὸς ὁ σύνδεσμος - ἢ ἐλλείπει τὸ ναι, ἵν᾽ ᾖ Ναι, Κύριε ὁ Θεός μου. Μὴ εἶποισαν· ἐν καρδίᾳ αὐτῶν, Εὔγε εὖγε, τῇ ψυχῇ ἡμῶν. Συνεξακούεται τῷ εἶχε τὴ Ἐγένετο. Μηδὲ εἶποισαν· Κατεπίομεν αὐτόν. Τῷ στό ματι τῆς ῥομφαίας· τοῦτο γὰρ ἂν εἴποιεν, εἴ με θανατώσουσιν. Αἰσχυνθείησαν καὶ ἐντραπείησαν ἅμα οἱ ἐπι χαίροντες τοῖς κακοῖς μου. Τὸ αἰσχυνθείησαν καὶ ἐντραπείησαν, ἐκ παραλλήλου ταὐτὸν δηλοῦσιν, ὡς κὰν τοῖς ἑξῆς τό· ἀγαλλιάσθωσαν καὶ εὐφραν θήτωσαν· αἰσχυνθήσονται δὲ, ἀποστραφέντες κενοί καὶ ἄπρακτοι· τὸ δὲ Αμα, ἀντὶ τοῦ, Πάντες ἐν ταὐτῷ· κακοῖς μου δὲ, ήγουν ταῖς δυσπραγίαις μου. Ἐνδυσάσθωσαν αἰσχύνην καὶ ἐντροπὴν οἱ μεγαλοῤῥημονοῦντες ἐπ' ἐμέ. Οἱ κατακαυχώμενο! μου, καὶ κακῶς με διαθήσειν φρυαττόμενοι. Αγαλλιάσθωσαν καὶ εὐφρανθήτωσαν οι θέσ λοντες τὴν δικαιοσύνην μου. Οἱ θέλοντες τὸ δέ καιόν μου. Δίκαιόν μου δέ ἐστι τὸ μὴ πολεμεῖσθαι μάτην, ἀλλὰ μᾶλλον σώζεσθαί με, μυρία τοὺς νῦν πολεμοῦντας εὐεργετήσαντα. Καὶ ειπάτωσαν διὰ παντὸς, Μεγαλυνθήτω δ Κύριος, οἱ θέλοντες τὴν εἰρήνην τοῦ δούλου σου. Εἴπωσι δὲ τοῦτο, θεασάμενοι με τῶν πολεμούντων ὑπερτερήσαντα. Μεγαλυνθήτω δὲ, ἀντὶ τοῦ, Μέγας εἶναι πιστευθήτω παρὰ πᾶσι. Καὶ ἡ γλῶσσά μου μελετήσει τὴν δικαιοσύνην σου. Εἰ γένηται ὁ ἐζήτησα. Δικαιοσύνην δὲ λέγει Θεοῦ τὴν δικαίαν κρίσιν. Ολην τὴν ἡμέραν τὸν ἔπαινόν σου. Ἀπὸ κοι- νοῦ κανταῦθα Μελετήσει. "Ολην δὲ τὴν ἡμέραν, ἀντὶ τοῦ, Παρ' ὅλην ζωήν· τὴν γὰρ νύκτα κοιμώμε νοι, οὐ δοκοῦμεν ζήν. Μελετήσει δὲ, ἀντὶ τοῦ, Απαγγελεί, ἔργον διηνεκές ἕξει. Τοσαῦτα μὲν καὶ τοιαῦτα τὰ τοῦ ψαλμοῦ. Χρὴ δὲ τοὺς ἐντυγχάνοντας μὴ πρόφασιν εἰς τὰς κατὰ τῶν ἐχθρῶν ἀρὰς ἐνταῦθα κομίσωσι, συνιδόντας (20), ὅτι Δαβίδ νομικὴν που λιτείαν, ἀλλ' οὐκ εὐαγγελικήν μετῄει. Ὁ δὲ Χριστός τὴν τελεωτέραν ὑποδεικνὺς ἀρετὴν, εἴρηκεν· Ερ ῥέθη τοῖς ἀρχαίοις· Ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου, καὶ μισήσεις τὸν ἐχθρόν σου· ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, Αγαπᾶτε τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν, εὐλογεῖτε τοὺς διώ κοντας ὑμᾶς. "Αλλως τε καὶ ὁ Δαβὶδ οὐκ ἐπαρᾶται EUTHYMII ZIGABENI Judica hoc mihi, inquit, quod cum justus fuc- rim in iis omnibus quæ ad persecutores meos pertinent, ego contra ab illis injuria affectus sum. Domine Deus meus, et non supergaudeant mili. Superflua est conjunctio et; vel subaudienda est dictio : Amabo, ut sit sensus : Amabo: Domine Deus meus. VERS. 25. Ne dicant in corde suo : Euge, euge. animæ nostræ. Hic etiam aliquid subintelligendum est [ut sit sensus : Ne dicant in corde suo : Factum cst: euge, euge, animæ nostræ]. Ne dicant: Absorbuimus eum. In ore nimiruın gladii. Hæc etenim dicerent, si me morti trade- rent. VERS. 26. Confundantur et revereantur simul qui gaudent malis meis. Verba confundantur et reverean- tur, seu pudefiant, idem æque significant, quemad modum et illa in sequentibus : Lætentur et exsul- tent. Confundentur autem, si vacui atque inanes re infecta reversi fuerint. Quod vero ait, Simul, idem sibi vult ac si dixisset: Uno atque eodem tempore omnes confundantur, qui gaudent malis, hoc est, infelicitatibus et infortuniis meis. Induantur confusione et pudore, qui magna lo- quuntur super me. Hoc est, qui se jactant ad- versum me, et qui mala se mibi illatum ire glo- riantur. Vers. 27. Exsulent el letentur, qui volunt justi- tiam meam. Hoc est qui volunt id, quod justumn est in causa mea. Justum vero esset quod inimici me temere non impugnarent, sed potius in pericu- lis mihi opem ferrent, cum innumeris eos semper affecerim beneficiis. Et dicant semper, Magnificetur Dominus, qui vo- lant pacem servi tui. Dicant hoc, videntes me nimirum superasse impugnatores meos. Magni- ficetur autem, hoc est, Magnus ab omnibus repu- telur. Vers. 28. Et lingua mea meditabitur. justitiam tuam. Si ea scilicet fiant quæ petii. Per justi - tiam autem Dei justum ejus judicium intelligit. Tota die laudem tuam. A communi sensu hoc in loco etiam sumendum est verbum, meditabi- B C tur. Tota autem die, hoc est, per totam vitam ; vivere D enim quodammodo non videntur, qui dormiunt. Meditabitur igitur, id est, annuntiabit laudejn tuam, quod perpetuum illi erit opus. Et hæc qui- clem sunt, quæ ad praesentis psaluni expositionem pertinent. Verum nobis etiam lector admonendus est, ut caveat ne ex boc psalmo occasionem ali- quando fortassis sumat imprecandi adversus inį- micos: vel quia beatus David vitam ac conversa - tionem legalem, et non evangelicam degebat, juxta quam postea Christus perfectiorem docens doctri- nama aiebat : Dictum est antiquis : Diliges proxi- Varia lectiones. (26) Αl. ἐντεῦθεν κομίσασθαι συνειδότας.
31α The law of his God is in his heart. Indelible, both the unwritten and the written law.
β Καὶ οὐχ ὑποσκελισθήσεται τὰ διαβήματα αὐτοῦ. Ἡ πρὸς Θεὸν ὁδὸς οὐκ ἐμποδισθήσεται, οὔτε παρὰ τῶν ὁρατῶν ἐχθρῶν, οὔτε παρὰ τῶν ἀοράτων· οὐδὲν γὰρ τῇ ἀρετῇ ἐμποδίσαι δύναται.Α Δίκασόν μοι, ὅτι δίκαιος πρὸς αὐτοὺς ὤν, ἠδίκημαι παρ' αὐτῶν. . Κύριε ὁ Θεός μου, καὶ μὴ ἐπιχαρείησαν μοι, Περιττὸς ὁ σύνδεσμος - ἢ ἐλλείπει τὸ ναι, ἵν᾽ ᾖ Ναι, Κύριε ὁ Θεός μου. Μὴ εἶποισαν· ἐν καρδίᾳ αὐτῶν, Εὔγε εὖγε, τῇ ψυχῇ ἡμῶν. Συνεξακούεται τῷ εἶχε τὴ Ἐγένετο. Μηδὲ εἶποισαν· Κατεπίομεν αὐτόν. Τῷ στό ματι τῆς ῥομφαίας· τοῦτο γὰρ ἂν εἴποιεν, εἴ με θανατώσουσιν. Αἰσχυνθείησαν καὶ ἐντραπείησαν ἅμα οἱ ἐπι χαίροντες τοῖς κακοῖς μου. Τὸ αἰσχυνθείησαν καὶ ἐντραπείησαν, ἐκ παραλλήλου ταὐτὸν δηλοῦσιν, ὡς κὰν τοῖς ἑξῆς τό· ἀγαλλιάσθωσαν καὶ εὐφραν θήτωσαν· αἰσχυνθήσονται δὲ, ἀποστραφέντες κενοί καὶ ἄπρακτοι· τὸ δὲ Αμα, ἀντὶ τοῦ, Πάντες ἐν ταὐτῷ· κακοῖς μου δὲ, ήγουν ταῖς δυσπραγίαις μου. Ἐνδυσάσθωσαν αἰσχύνην καὶ ἐντροπὴν οἱ μεγαλοῤῥημονοῦντες ἐπ' ἐμέ. Οἱ κατακαυχώμενο! μου, καὶ κακῶς με διαθήσειν φρυαττόμενοι. Αγαλλιάσθωσαν καὶ εὐφρανθήτωσαν οι θέσ λοντες τὴν δικαιοσύνην μου. Οἱ θέλοντες τὸ δέ καιόν μου. Δίκαιόν μου δέ ἐστι τὸ μὴ πολεμεῖσθαι μάτην, ἀλλὰ μᾶλλον σώζεσθαί με, μυρία τοὺς νῦν πολεμοῦντας εὐεργετήσαντα. Καὶ ειπάτωσαν διὰ παντὸς, Μεγαλυνθήτω δ Κύριος, οἱ θέλοντες τὴν εἰρήνην τοῦ δούλου σου. Εἴπωσι δὲ τοῦτο, θεασάμενοι με τῶν πολεμούντων ὑπερτερήσαντα. Μεγαλυνθήτω δὲ, ἀντὶ τοῦ, Μέγας εἶναι πιστευθήτω παρὰ πᾶσι. Καὶ ἡ γλῶσσά μου μελετήσει τὴν δικαιοσύνην σου. Εἰ γένηται ὁ ἐζήτησα. Δικαιοσύνην δὲ λέγει Θεοῦ τὴν δικαίαν κρίσιν. Ολην τὴν ἡμέραν τὸν ἔπαινόν σου. Ἀπὸ κοι- νοῦ κανταῦθα Μελετήσει. "Ολην δὲ τὴν ἡμέραν, ἀντὶ τοῦ, Παρ' ὅλην ζωήν· τὴν γὰρ νύκτα κοιμώμε νοι, οὐ δοκοῦμεν ζήν. Μελετήσει δὲ, ἀντὶ τοῦ, Απαγγελεί, ἔργον διηνεκές ἕξει. Τοσαῦτα μὲν καὶ τοιαῦτα τὰ τοῦ ψαλμοῦ. Χρὴ δὲ τοὺς ἐντυγχάνοντας μὴ πρόφασιν εἰς τὰς κατὰ τῶν ἐχθρῶν ἀρὰς ἐνταῦθα κομίσωσι, συνιδόντας (20), ὅτι Δαβίδ νομικὴν που λιτείαν, ἀλλ' οὐκ εὐαγγελικήν μετῄει. Ὁ δὲ Χριστός τὴν τελεωτέραν ὑποδεικνὺς ἀρετὴν, εἴρηκεν· Ερ ῥέθη τοῖς ἀρχαίοις· Ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου, καὶ μισήσεις τὸν ἐχθρόν σου· ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, Αγαπᾶτε τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν, εὐλογεῖτε τοὺς διώ κοντας ὑμᾶς. "Αλλως τε καὶ ὁ Δαβὶδ οὐκ ἐπαρᾶται EUTHYMII ZIGABENI Judica hoc mihi, inquit, quod cum justus fuc- rim in iis omnibus quæ ad persecutores meos pertinent, ego contra ab illis injuria affectus sum. Domine Deus meus, et non supergaudeant mili. Superflua est conjunctio et; vel subaudienda est dictio : Amabo, ut sit sensus : Amabo: Domine Deus meus. VERS. 25. Ne dicant in corde suo : Euge, euge. animæ nostræ. Hic etiam aliquid subintelligendum est [ut sit sensus : Ne dicant in corde suo : Factum cst: euge, euge, animæ nostræ]. Ne dicant: Absorbuimus eum. In ore nimiruın gladii. Hæc etenim dicerent, si me morti trade- rent. VERS. 26. Confundantur et revereantur simul qui gaudent malis meis. Verba confundantur et reverean- tur, seu pudefiant, idem æque significant, quemad modum et illa in sequentibus : Lætentur et exsul- tent. Confundentur autem, si vacui atque inanes re infecta reversi fuerint. Quod vero ait, Simul, idem sibi vult ac si dixisset: Uno atque eodem tempore omnes confundantur, qui gaudent malis, hoc est, infelicitatibus et infortuniis meis. Induantur confusione et pudore, qui magna lo- quuntur super me. Hoc est, qui se jactant ad- versum me, et qui mala se mibi illatum ire glo- riantur. Vers. 27. Exsulent el letentur, qui volunt justi- tiam meam. Hoc est qui volunt id, quod justumn est in causa mea. Justum vero esset quod inimici me temere non impugnarent, sed potius in pericu- lis mihi opem ferrent, cum innumeris eos semper affecerim beneficiis. Et dicant semper, Magnificetur Dominus, qui vo- lant pacem servi tui. Dicant hoc, videntes me nimirum superasse impugnatores meos. Magni- ficetur autem, hoc est, Magnus ab omnibus repu- telur. Vers. 28. Et lingua mea meditabitur. justitiam tuam. Si ea scilicet fiant quæ petii. Per justi - tiam autem Dei justum ejus judicium intelligit. Tota die laudem tuam. A communi sensu hoc in loco etiam sumendum est verbum, meditabi- B C tur. Tota autem die, hoc est, per totam vitam ; vivere D enim quodammodo non videntur, qui dormiunt. Meditabitur igitur, id est, annuntiabit laudejn tuam, quod perpetuum illi erit opus. Et hæc qui- clem sunt, quæ ad praesentis psaluni expositionem pertinent. Verum nobis etiam lector admonendus est, ut caveat ne ex boc psalmo occasionem ali- quando fortassis sumat imprecandi adversus inį- micos: vel quia beatus David vitam ac conversa - tionem legalem, et non evangelicam degebat, juxta quam postea Christus perfectiorem docens doctri- nama aiebat : Dictum est antiquis : Diliges proxi- Varia lectiones. (26) Αl. ἐντεῦθεν κομίσασθαι συνειδότας.
31β And his footsteps will not be tripped up. His way towards God will not be impeded, neither by the visible enemies nor by the invis- ible enemies, for nothing is able to impede virtue.
32 Κατανοεῖ ὁ ἁμαρτωλὸς τὸν δίκαιον, καὶ ζητεῖ τοῦ θανατῶσαι αὐτόν. Tὸ, κατανοεῖ, ἀντὶ τοῦ, παρατηρεῖ, ἐνεδρεύει. Ἁμαρτωλὸν δὲ νοήσεις, οὐ μόνον τὸν ἄδικον ἄνθρωπον, ἀλλὰ καὶ τὸν διάβολον, ὡς αἴτιον καὶ πατέρα τῆς ἁμαρτίας.Α Δίκασόν μοι, ὅτι δίκαιος πρὸς αὐτοὺς ὤν, ἠδίκημαι παρ' αὐτῶν. . Κύριε ὁ Θεός μου, καὶ μὴ ἐπιχαρείησαν μοι, Περιττὸς ὁ σύνδεσμος - ἢ ἐλλείπει τὸ ναι, ἵν᾽ ᾖ Ναι, Κύριε ὁ Θεός μου. Μὴ εἶποισαν· ἐν καρδίᾳ αὐτῶν, Εὔγε εὖγε, τῇ ψυχῇ ἡμῶν. Συνεξακούεται τῷ εἶχε τὴ Ἐγένετο. Μηδὲ εἶποισαν· Κατεπίομεν αὐτόν. Τῷ στό ματι τῆς ῥομφαίας· τοῦτο γὰρ ἂν εἴποιεν, εἴ με θανατώσουσιν. Αἰσχυνθείησαν καὶ ἐντραπείησαν ἅμα οἱ ἐπι χαίροντες τοῖς κακοῖς μου. Τὸ αἰσχυνθείησαν καὶ ἐντραπείησαν, ἐκ παραλλήλου ταὐτὸν δηλοῦσιν, ὡς κὰν τοῖς ἑξῆς τό· ἀγαλλιάσθωσαν καὶ εὐφραν θήτωσαν· αἰσχυνθήσονται δὲ, ἀποστραφέντες κενοί καὶ ἄπρακτοι· τὸ δὲ Αμα, ἀντὶ τοῦ, Πάντες ἐν ταὐτῷ· κακοῖς μου δὲ, ήγουν ταῖς δυσπραγίαις μου. Ἐνδυσάσθωσαν αἰσχύνην καὶ ἐντροπὴν οἱ μεγαλοῤῥημονοῦντες ἐπ' ἐμέ. Οἱ κατακαυχώμενο! μου, καὶ κακῶς με διαθήσειν φρυαττόμενοι. Αγαλλιάσθωσαν καὶ εὐφρανθήτωσαν οι θέσ λοντες τὴν δικαιοσύνην μου. Οἱ θέλοντες τὸ δέ καιόν μου. Δίκαιόν μου δέ ἐστι τὸ μὴ πολεμεῖσθαι μάτην, ἀλλὰ μᾶλλον σώζεσθαί με, μυρία τοὺς νῦν πολεμοῦντας εὐεργετήσαντα. Καὶ ειπάτωσαν διὰ παντὸς, Μεγαλυνθήτω δ Κύριος, οἱ θέλοντες τὴν εἰρήνην τοῦ δούλου σου. Εἴπωσι δὲ τοῦτο, θεασάμενοι με τῶν πολεμούντων ὑπερτερήσαντα. Μεγαλυνθήτω δὲ, ἀντὶ τοῦ, Μέγας εἶναι πιστευθήτω παρὰ πᾶσι. Καὶ ἡ γλῶσσά μου μελετήσει τὴν δικαιοσύνην σου. Εἰ γένηται ὁ ἐζήτησα. Δικαιοσύνην δὲ λέγει Θεοῦ τὴν δικαίαν κρίσιν. Ολην τὴν ἡμέραν τὸν ἔπαινόν σου. Ἀπὸ κοι- νοῦ κανταῦθα Μελετήσει. "Ολην δὲ τὴν ἡμέραν, ἀντὶ τοῦ, Παρ' ὅλην ζωήν· τὴν γὰρ νύκτα κοιμώμε νοι, οὐ δοκοῦμεν ζήν. Μελετήσει δὲ, ἀντὶ τοῦ, Απαγγελεί, ἔργον διηνεκές ἕξει. Τοσαῦτα μὲν καὶ τοιαῦτα τὰ τοῦ ψαλμοῦ. Χρὴ δὲ τοὺς ἐντυγχάνοντας μὴ πρόφασιν εἰς τὰς κατὰ τῶν ἐχθρῶν ἀρὰς ἐνταῦθα κομίσωσι, συνιδόντας (20), ὅτι Δαβίδ νομικὴν που λιτείαν, ἀλλ' οὐκ εὐαγγελικήν μετῄει. Ὁ δὲ Χριστός τὴν τελεωτέραν ὑποδεικνὺς ἀρετὴν, εἴρηκεν· Ερ ῥέθη τοῖς ἀρχαίοις· Ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου, καὶ μισήσεις τὸν ἐχθρόν σου· ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, Αγαπᾶτε τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν, εὐλογεῖτε τοὺς διώ κοντας ὑμᾶς. "Αλλως τε καὶ ὁ Δαβὶδ οὐκ ἐπαρᾶται EUTHYMII ZIGABENI Judica hoc mihi, inquit, quod cum justus fuc- rim in iis omnibus quæ ad persecutores meos pertinent, ego contra ab illis injuria affectus sum. Domine Deus meus, et non supergaudeant mili. Superflua est conjunctio et; vel subaudienda est dictio : Amabo, ut sit sensus : Amabo: Domine Deus meus. VERS. 25. Ne dicant in corde suo : Euge, euge. animæ nostræ. Hic etiam aliquid subintelligendum est [ut sit sensus : Ne dicant in corde suo : Factum cst: euge, euge, animæ nostræ]. Ne dicant: Absorbuimus eum. In ore nimiruın gladii. Hæc etenim dicerent, si me morti trade- rent. VERS. 26. Confundantur et revereantur simul qui gaudent malis meis. Verba confundantur et reverean- tur, seu pudefiant, idem æque significant, quemad modum et illa in sequentibus : Lætentur et exsul- tent. Confundentur autem, si vacui atque inanes re infecta reversi fuerint. Quod vero ait, Simul, idem sibi vult ac si dixisset: Uno atque eodem tempore omnes confundantur, qui gaudent malis, hoc est, infelicitatibus et infortuniis meis. Induantur confusione et pudore, qui magna lo- quuntur super me. Hoc est, qui se jactant ad- versum me, et qui mala se mibi illatum ire glo- riantur. Vers. 27. Exsulent el letentur, qui volunt justi- tiam meam. Hoc est qui volunt id, quod justumn est in causa mea. Justum vero esset quod inimici me temere non impugnarent, sed potius in pericu- lis mihi opem ferrent, cum innumeris eos semper affecerim beneficiis. Et dicant semper, Magnificetur Dominus, qui vo- lant pacem servi tui. Dicant hoc, videntes me nimirum superasse impugnatores meos. Magni- ficetur autem, hoc est, Magnus ab omnibus repu- telur. Vers. 28. Et lingua mea meditabitur. justitiam tuam. Si ea scilicet fiant quæ petii. Per justi - tiam autem Dei justum ejus judicium intelligit. Tota die laudem tuam. A communi sensu hoc in loco etiam sumendum est verbum, meditabi- B C tur. Tota autem die, hoc est, per totam vitam ; vivere D enim quodammodo non videntur, qui dormiunt. Meditabitur igitur, id est, annuntiabit laudejn tuam, quod perpetuum illi erit opus. Et hæc qui- clem sunt, quæ ad praesentis psaluni expositionem pertinent. Verum nobis etiam lector admonendus est, ut caveat ne ex boc psalmo occasionem ali- quando fortassis sumat imprecandi adversus inį- micos: vel quia beatus David vitam ac conversa - tionem legalem, et non evangelicam degebat, juxta quam postea Christus perfectiorem docens doctri- nama aiebat : Dictum est antiquis : Diliges proxi- Varia lectiones. (26) Αl. ἐντεῦθεν κομίσασθαι συνειδότας.
32 The sinner observes well the just man and seeks to kill him. ‘Observes well’ in the sense of ‘watches’, ‘lies in wait for’. By the sinner you will understand not only the unjust person, but also the devil as cause and father of sin.
α Ὁ δὲ Κύριος οὐ μὴ ἐγκαταλίπῃ αὐτὸν εἰς τὰς χεῖρας αὐτοῦ. Οὐκ ἐγκαταλίπῃ αὐτὸν παντελῶς, ὥστε μετὰ τοῦ σώματος, κυριεῦσαι καὶ τῆς προαιρέσεως αὐτοῦ· πειρασθέντα γὰρ, ἐξαιρεῖται, καὶ νικητὴν κατὰ ψυχὴν ἀναδείκνυσιν· ἢ καὶ πολλάκις παράγει τὴν ἐπιβουλὴν τέλεον, φειδοῖ τοῦ οἰκείου θεράποντος.Α Δίκασόν μοι, ὅτι δίκαιος πρὸς αὐτοὺς ὤν, ἠδίκημαι παρ' αὐτῶν. . Κύριε ὁ Θεός μου, καὶ μὴ ἐπιχαρείησαν μοι, Περιττὸς ὁ σύνδεσμος - ἢ ἐλλείπει τὸ ναι, ἵν᾽ ᾖ Ναι, Κύριε ὁ Θεός μου. Μὴ εἶποισαν· ἐν καρδίᾳ αὐτῶν, Εὔγε εὖγε, τῇ ψυχῇ ἡμῶν. Συνεξακούεται τῷ εἶχε τὴ Ἐγένετο. Μηδὲ εἶποισαν· Κατεπίομεν αὐτόν. Τῷ στό ματι τῆς ῥομφαίας· τοῦτο γὰρ ἂν εἴποιεν, εἴ με θανατώσουσιν. Αἰσχυνθείησαν καὶ ἐντραπείησαν ἅμα οἱ ἐπι χαίροντες τοῖς κακοῖς μου. Τὸ αἰσχυνθείησαν καὶ ἐντραπείησαν, ἐκ παραλλήλου ταὐτὸν δηλοῦσιν, ὡς κὰν τοῖς ἑξῆς τό· ἀγαλλιάσθωσαν καὶ εὐφραν θήτωσαν· αἰσχυνθήσονται δὲ, ἀποστραφέντες κενοί καὶ ἄπρακτοι· τὸ δὲ Αμα, ἀντὶ τοῦ, Πάντες ἐν ταὐτῷ· κακοῖς μου δὲ, ήγουν ταῖς δυσπραγίαις μου. Ἐνδυσάσθωσαν αἰσχύνην καὶ ἐντροπὴν οἱ μεγαλοῤῥημονοῦντες ἐπ' ἐμέ. Οἱ κατακαυχώμενο! μου, καὶ κακῶς με διαθήσειν φρυαττόμενοι. Αγαλλιάσθωσαν καὶ εὐφρανθήτωσαν οι θέσ λοντες τὴν δικαιοσύνην μου. Οἱ θέλοντες τὸ δέ καιόν μου. Δίκαιόν μου δέ ἐστι τὸ μὴ πολεμεῖσθαι μάτην, ἀλλὰ μᾶλλον σώζεσθαί με, μυρία τοὺς νῦν πολεμοῦντας εὐεργετήσαντα. Καὶ ειπάτωσαν διὰ παντὸς, Μεγαλυνθήτω δ Κύριος, οἱ θέλοντες τὴν εἰρήνην τοῦ δούλου σου. Εἴπωσι δὲ τοῦτο, θεασάμενοι με τῶν πολεμούντων ὑπερτερήσαντα. Μεγαλυνθήτω δὲ, ἀντὶ τοῦ, Μέγας εἶναι πιστευθήτω παρὰ πᾶσι. Καὶ ἡ γλῶσσά μου μελετήσει τὴν δικαιοσύνην σου. Εἰ γένηται ὁ ἐζήτησα. Δικαιοσύνην δὲ λέγει Θεοῦ τὴν δικαίαν κρίσιν. Ολην τὴν ἡμέραν τὸν ἔπαινόν σου. Ἀπὸ κοι- νοῦ κανταῦθα Μελετήσει. "Ολην δὲ τὴν ἡμέραν, ἀντὶ τοῦ, Παρ' ὅλην ζωήν· τὴν γὰρ νύκτα κοιμώμε νοι, οὐ δοκοῦμεν ζήν. Μελετήσει δὲ, ἀντὶ τοῦ, Απαγγελεί, ἔργον διηνεκές ἕξει. Τοσαῦτα μὲν καὶ τοιαῦτα τὰ τοῦ ψαλμοῦ. Χρὴ δὲ τοὺς ἐντυγχάνοντας μὴ πρόφασιν εἰς τὰς κατὰ τῶν ἐχθρῶν ἀρὰς ἐνταῦθα κομίσωσι, συνιδόντας (20), ὅτι Δαβίδ νομικὴν που λιτείαν, ἀλλ' οὐκ εὐαγγελικήν μετῄει. Ὁ δὲ Χριστός τὴν τελεωτέραν ὑποδεικνὺς ἀρετὴν, εἴρηκεν· Ερ ῥέθη τοῖς ἀρχαίοις· Ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου, καὶ μισήσεις τὸν ἐχθρόν σου· ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, Αγαπᾶτε τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν, εὐλογεῖτε τοὺς διώ κοντας ὑμᾶς. "Αλλως τε καὶ ὁ Δαβὶδ οὐκ ἐπαρᾶται EUTHYMII ZIGABENI Judica hoc mihi, inquit, quod cum justus fuc- rim in iis omnibus quæ ad persecutores meos pertinent, ego contra ab illis injuria affectus sum. Domine Deus meus, et non supergaudeant mili. Superflua est conjunctio et; vel subaudienda est dictio : Amabo, ut sit sensus : Amabo: Domine Deus meus. VERS. 25. Ne dicant in corde suo : Euge, euge. animæ nostræ. Hic etiam aliquid subintelligendum est [ut sit sensus : Ne dicant in corde suo : Factum cst: euge, euge, animæ nostræ]. Ne dicant: Absorbuimus eum. In ore nimiruın gladii. Hæc etenim dicerent, si me morti trade- rent. VERS. 26. Confundantur et revereantur simul qui gaudent malis meis. Verba confundantur et reverean- tur, seu pudefiant, idem æque significant, quemad modum et illa in sequentibus : Lætentur et exsul- tent. Confundentur autem, si vacui atque inanes re infecta reversi fuerint. Quod vero ait, Simul, idem sibi vult ac si dixisset: Uno atque eodem tempore omnes confundantur, qui gaudent malis, hoc est, infelicitatibus et infortuniis meis. Induantur confusione et pudore, qui magna lo- quuntur super me. Hoc est, qui se jactant ad- versum me, et qui mala se mibi illatum ire glo- riantur. Vers. 27. Exsulent el letentur, qui volunt justi- tiam meam. Hoc est qui volunt id, quod justumn est in causa mea. Justum vero esset quod inimici me temere non impugnarent, sed potius in pericu- lis mihi opem ferrent, cum innumeris eos semper affecerim beneficiis. Et dicant semper, Magnificetur Dominus, qui vo- lant pacem servi tui. Dicant hoc, videntes me nimirum superasse impugnatores meos. Magni- ficetur autem, hoc est, Magnus ab omnibus repu- telur. Vers. 28. Et lingua mea meditabitur. justitiam tuam. Si ea scilicet fiant quæ petii. Per justi - tiam autem Dei justum ejus judicium intelligit. Tota die laudem tuam. A communi sensu hoc in loco etiam sumendum est verbum, meditabi- B C tur. Tota autem die, hoc est, per totam vitam ; vivere D enim quodammodo non videntur, qui dormiunt. Meditabitur igitur, id est, annuntiabit laudejn tuam, quod perpetuum illi erit opus. Et hæc qui- clem sunt, quæ ad praesentis psaluni expositionem pertinent. Verum nobis etiam lector admonendus est, ut caveat ne ex boc psalmo occasionem ali- quando fortassis sumat imprecandi adversus inį- micos: vel quia beatus David vitam ac conversa - tionem legalem, et non evangelicam degebat, juxta quam postea Christus perfectiorem docens doctri- nama aiebat : Dictum est antiquis : Diliges proxi- Varia lectiones. (26) Αl. ἐντεῦθεν κομίσασθαι συνειδότας.
33α But in no way will the Lord abandon him into his hands. He will not abandon him entirely so as to dominate along with his body also his inner disposition, for once he has been tried, the Lord delivers him and proclaims him victor in soul, or else he often averts the attack completely, in sparing of his own servant.
β Οὐδ’ οὐ μὴ καταδικάσηται αὐτὸν, ὅταν κρίνηται αὐτῷ. Οὔτε κατὰ τὸν παρόντα βίον ἐγκαταλίπῃ αὐτὸν οὕτως, οὔτε κατὰ τὸν καιρὸν τῆς μελλούσης κρίσεως καταδικά | σηται τὸν δίκαιον ὁ Θεὸς, ὅταν ὁ ἁμαρτωλὸς ἀντικρίνηται τῷ ἐπιβουλευθέντι ὑπ’ αὐτοῦ δικαίῳ· τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ, κρίνηται. Καὶ ἄλλως γὰρ, οἱ δαίμονες ἀντικριθήσονται τοῖς δικαίοις, ἐγκαλοῦντες αὐτοῖς, εἴπου τι καὶ μικρόν ποτε ἡμαρτήκασιν.Α Δίκασόν μοι, ὅτι δίκαιος πρὸς αὐτοὺς ὤν, ἠδίκημαι παρ' αὐτῶν. . Κύριε ὁ Θεός μου, καὶ μὴ ἐπιχαρείησαν μοι, Περιττὸς ὁ σύνδεσμος - ἢ ἐλλείπει τὸ ναι, ἵν᾽ ᾖ Ναι, Κύριε ὁ Θεός μου. Μὴ εἶποισαν· ἐν καρδίᾳ αὐτῶν, Εὔγε εὖγε, τῇ ψυχῇ ἡμῶν. Συνεξακούεται τῷ εἶχε τὴ Ἐγένετο. Μηδὲ εἶποισαν· Κατεπίομεν αὐτόν. Τῷ στό ματι τῆς ῥομφαίας· τοῦτο γὰρ ἂν εἴποιεν, εἴ με θανατώσουσιν. Αἰσχυνθείησαν καὶ ἐντραπείησαν ἅμα οἱ ἐπι χαίροντες τοῖς κακοῖς μου. Τὸ αἰσχυνθείησαν καὶ ἐντραπείησαν, ἐκ παραλλήλου ταὐτὸν δηλοῦσιν, ὡς κὰν τοῖς ἑξῆς τό· ἀγαλλιάσθωσαν καὶ εὐφραν θήτωσαν· αἰσχυνθήσονται δὲ, ἀποστραφέντες κενοί καὶ ἄπρακτοι· τὸ δὲ Αμα, ἀντὶ τοῦ, Πάντες ἐν ταὐτῷ· κακοῖς μου δὲ, ήγουν ταῖς δυσπραγίαις μου. Ἐνδυσάσθωσαν αἰσχύνην καὶ ἐντροπὴν οἱ μεγαλοῤῥημονοῦντες ἐπ' ἐμέ. Οἱ κατακαυχώμενο! μου, καὶ κακῶς με διαθήσειν φρυαττόμενοι. Αγαλλιάσθωσαν καὶ εὐφρανθήτωσαν οι θέσ λοντες τὴν δικαιοσύνην μου. Οἱ θέλοντες τὸ δέ καιόν μου. Δίκαιόν μου δέ ἐστι τὸ μὴ πολεμεῖσθαι μάτην, ἀλλὰ μᾶλλον σώζεσθαί με, μυρία τοὺς νῦν πολεμοῦντας εὐεργετήσαντα. Καὶ ειπάτωσαν διὰ παντὸς, Μεγαλυνθήτω δ Κύριος, οἱ θέλοντες τὴν εἰρήνην τοῦ δούλου σου. Εἴπωσι δὲ τοῦτο, θεασάμενοι με τῶν πολεμούντων ὑπερτερήσαντα. Μεγαλυνθήτω δὲ, ἀντὶ τοῦ, Μέγας εἶναι πιστευθήτω παρὰ πᾶσι. Καὶ ἡ γλῶσσά μου μελετήσει τὴν δικαιοσύνην σου. Εἰ γένηται ὁ ἐζήτησα. Δικαιοσύνην δὲ λέγει Θεοῦ τὴν δικαίαν κρίσιν. Ολην τὴν ἡμέραν τὸν ἔπαινόν σου. Ἀπὸ κοι- νοῦ κανταῦθα Μελετήσει. "Ολην δὲ τὴν ἡμέραν, ἀντὶ τοῦ, Παρ' ὅλην ζωήν· τὴν γὰρ νύκτα κοιμώμε νοι, οὐ δοκοῦμεν ζήν. Μελετήσει δὲ, ἀντὶ τοῦ, Απαγγελεί, ἔργον διηνεκές ἕξει. Τοσαῦτα μὲν καὶ τοιαῦτα τὰ τοῦ ψαλμοῦ. Χρὴ δὲ τοὺς ἐντυγχάνοντας μὴ πρόφασιν εἰς τὰς κατὰ τῶν ἐχθρῶν ἀρὰς ἐνταῦθα κομίσωσι, συνιδόντας (20), ὅτι Δαβίδ νομικὴν που λιτείαν, ἀλλ' οὐκ εὐαγγελικήν μετῄει. Ὁ δὲ Χριστός τὴν τελεωτέραν ὑποδεικνὺς ἀρετὴν, εἴρηκεν· Ερ ῥέθη τοῖς ἀρχαίοις· Ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου, καὶ μισήσεις τὸν ἐχθρόν σου· ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, Αγαπᾶτε τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν, εὐλογεῖτε τοὺς διώ κοντας ὑμᾶς. "Αλλως τε καὶ ὁ Δαβὶδ οὐκ ἐπαρᾶται EUTHYMII ZIGABENI Judica hoc mihi, inquit, quod cum justus fuc- rim in iis omnibus quæ ad persecutores meos pertinent, ego contra ab illis injuria affectus sum. Domine Deus meus, et non supergaudeant mili. Superflua est conjunctio et; vel subaudienda est dictio : Amabo, ut sit sensus : Amabo: Domine Deus meus. VERS. 25. Ne dicant in corde suo : Euge, euge. animæ nostræ. Hic etiam aliquid subintelligendum est [ut sit sensus : Ne dicant in corde suo : Factum cst: euge, euge, animæ nostræ]. Ne dicant: Absorbuimus eum. In ore nimiruın gladii. Hæc etenim dicerent, si me morti trade- rent. VERS. 26. Confundantur et revereantur simul qui gaudent malis meis. Verba confundantur et reverean- tur, seu pudefiant, idem æque significant, quemad modum et illa in sequentibus : Lætentur et exsul- tent. Confundentur autem, si vacui atque inanes re infecta reversi fuerint. Quod vero ait, Simul, idem sibi vult ac si dixisset: Uno atque eodem tempore omnes confundantur, qui gaudent malis, hoc est, infelicitatibus et infortuniis meis. Induantur confusione et pudore, qui magna lo- quuntur super me. Hoc est, qui se jactant ad- versum me, et qui mala se mibi illatum ire glo- riantur. Vers. 27. Exsulent el letentur, qui volunt justi- tiam meam. Hoc est qui volunt id, quod justumn est in causa mea. Justum vero esset quod inimici me temere non impugnarent, sed potius in pericu- lis mihi opem ferrent, cum innumeris eos semper affecerim beneficiis. Et dicant semper, Magnificetur Dominus, qui vo- lant pacem servi tui. Dicant hoc, videntes me nimirum superasse impugnatores meos. Magni- ficetur autem, hoc est, Magnus ab omnibus repu- telur. Vers. 28. Et lingua mea meditabitur. justitiam tuam. Si ea scilicet fiant quæ petii. Per justi - tiam autem Dei justum ejus judicium intelligit. Tota die laudem tuam. A communi sensu hoc in loco etiam sumendum est verbum, meditabi- B C tur. Tota autem die, hoc est, per totam vitam ; vivere D enim quodammodo non videntur, qui dormiunt. Meditabitur igitur, id est, annuntiabit laudejn tuam, quod perpetuum illi erit opus. Et hæc qui- clem sunt, quæ ad praesentis psaluni expositionem pertinent. Verum nobis etiam lector admonendus est, ut caveat ne ex boc psalmo occasionem ali- quando fortassis sumat imprecandi adversus inį- micos: vel quia beatus David vitam ac conversa - tionem legalem, et non evangelicam degebat, juxta quam postea Christus perfectiorem docens doctri- nama aiebat : Dictum est antiquis : Diliges proxi- Varia lectiones. (26) Αl. ἐντεῦθεν κομίσασθαι συνειδότας.
33β Nor will he condemn him when he is judged along with him. Neither in the present life will he abandon him thus, nor at the time of the last judgement will God condemn the just man when the sinner is judged along with just man who has been subverted by him, for this is what the verb ‘is judged’ means. And besides, the demons will be judged in opposition to the just, accusing them if they have ever sinned in some small way.
α Ὑπόμεινον τὸν Κύριον. Ἐπιβουλευόμενος καὶ πειραζόμενος, περίμεινον τὸν Θεὸν, ἐξαιρήσοντά σε, τουτέστιν, ἔλπισον ἐπὶ τὸν Κύριον. α οὐκ ἐγκαταλίπῃ MPASCFB : οὐκ ἐγκαταλείπει V : οὐ καταλείπει H. β ἀντικριθήσονται τοῖς δικαίοις MASCFHB : ἀντικριθήσονται τότε τοῖς δικαίοις PV.Α Δίκασόν μοι, ὅτι δίκαιος πρὸς αὐτοὺς ὤν, ἠδίκημαι παρ' αὐτῶν. . Κύριε ὁ Θεός μου, καὶ μὴ ἐπιχαρείησαν μοι, Περιττὸς ὁ σύνδεσμος - ἢ ἐλλείπει τὸ ναι, ἵν᾽ ᾖ Ναι, Κύριε ὁ Θεός μου. Μὴ εἶποισαν· ἐν καρδίᾳ αὐτῶν, Εὔγε εὖγε, τῇ ψυχῇ ἡμῶν. Συνεξακούεται τῷ εἶχε τὴ Ἐγένετο. Μηδὲ εἶποισαν· Κατεπίομεν αὐτόν. Τῷ στό ματι τῆς ῥομφαίας· τοῦτο γὰρ ἂν εἴποιεν, εἴ με θανατώσουσιν. Αἰσχυνθείησαν καὶ ἐντραπείησαν ἅμα οἱ ἐπι χαίροντες τοῖς κακοῖς μου. Τὸ αἰσχυνθείησαν καὶ ἐντραπείησαν, ἐκ παραλλήλου ταὐτὸν δηλοῦσιν, ὡς κὰν τοῖς ἑξῆς τό· ἀγαλλιάσθωσαν καὶ εὐφραν θήτωσαν· αἰσχυνθήσονται δὲ, ἀποστραφέντες κενοί καὶ ἄπρακτοι· τὸ δὲ Αμα, ἀντὶ τοῦ, Πάντες ἐν ταὐτῷ· κακοῖς μου δὲ, ήγουν ταῖς δυσπραγίαις μου. Ἐνδυσάσθωσαν αἰσχύνην καὶ ἐντροπὴν οἱ μεγαλοῤῥημονοῦντες ἐπ' ἐμέ. Οἱ κατακαυχώμενο! μου, καὶ κακῶς με διαθήσειν φρυαττόμενοι. Αγαλλιάσθωσαν καὶ εὐφρανθήτωσαν οι θέσ λοντες τὴν δικαιοσύνην μου. Οἱ θέλοντες τὸ δέ καιόν μου. Δίκαιόν μου δέ ἐστι τὸ μὴ πολεμεῖσθαι μάτην, ἀλλὰ μᾶλλον σώζεσθαί με, μυρία τοὺς νῦν πολεμοῦντας εὐεργετήσαντα. Καὶ ειπάτωσαν διὰ παντὸς, Μεγαλυνθήτω δ Κύριος, οἱ θέλοντες τὴν εἰρήνην τοῦ δούλου σου. Εἴπωσι δὲ τοῦτο, θεασάμενοι με τῶν πολεμούντων ὑπερτερήσαντα. Μεγαλυνθήτω δὲ, ἀντὶ τοῦ, Μέγας εἶναι πιστευθήτω παρὰ πᾶσι. Καὶ ἡ γλῶσσά μου μελετήσει τὴν δικαιοσύνην σου. Εἰ γένηται ὁ ἐζήτησα. Δικαιοσύνην δὲ λέγει Θεοῦ τὴν δικαίαν κρίσιν. Ολην τὴν ἡμέραν τὸν ἔπαινόν σου. Ἀπὸ κοι- νοῦ κανταῦθα Μελετήσει. "Ολην δὲ τὴν ἡμέραν, ἀντὶ τοῦ, Παρ' ὅλην ζωήν· τὴν γὰρ νύκτα κοιμώμε νοι, οὐ δοκοῦμεν ζήν. Μελετήσει δὲ, ἀντὶ τοῦ, Απαγγελεί, ἔργον διηνεκές ἕξει. Τοσαῦτα μὲν καὶ τοιαῦτα τὰ τοῦ ψαλμοῦ. Χρὴ δὲ τοὺς ἐντυγχάνοντας μὴ πρόφασιν εἰς τὰς κατὰ τῶν ἐχθρῶν ἀρὰς ἐνταῦθα κομίσωσι, συνιδόντας (20), ὅτι Δαβίδ νομικὴν που λιτείαν, ἀλλ' οὐκ εὐαγγελικήν μετῄει. Ὁ δὲ Χριστός τὴν τελεωτέραν ὑποδεικνὺς ἀρετὴν, εἴρηκεν· Ερ ῥέθη τοῖς ἀρχαίοις· Ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου, καὶ μισήσεις τὸν ἐχθρόν σου· ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, Αγαπᾶτε τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν, εὐλογεῖτε τοὺς διώ κοντας ὑμᾶς. "Αλλως τε καὶ ὁ Δαβὶδ οὐκ ἐπαρᾶται EUTHYMII ZIGABENI Judica hoc mihi, inquit, quod cum justus fuc- rim in iis omnibus quæ ad persecutores meos pertinent, ego contra ab illis injuria affectus sum. Domine Deus meus, et non supergaudeant mili. Superflua est conjunctio et; vel subaudienda est dictio : Amabo, ut sit sensus : Amabo: Domine Deus meus. VERS. 25. Ne dicant in corde suo : Euge, euge. animæ nostræ. Hic etiam aliquid subintelligendum est [ut sit sensus : Ne dicant in corde suo : Factum cst: euge, euge, animæ nostræ]. Ne dicant: Absorbuimus eum. In ore nimiruın gladii. Hæc etenim dicerent, si me morti trade- rent. VERS. 26. Confundantur et revereantur simul qui gaudent malis meis. Verba confundantur et reverean- tur, seu pudefiant, idem æque significant, quemad modum et illa in sequentibus : Lætentur et exsul- tent. Confundentur autem, si vacui atque inanes re infecta reversi fuerint. Quod vero ait, Simul, idem sibi vult ac si dixisset: Uno atque eodem tempore omnes confundantur, qui gaudent malis, hoc est, infelicitatibus et infortuniis meis. Induantur confusione et pudore, qui magna lo- quuntur super me. Hoc est, qui se jactant ad- versum me, et qui mala se mibi illatum ire glo- riantur. Vers. 27. Exsulent el letentur, qui volunt justi- tiam meam. Hoc est qui volunt id, quod justumn est in causa mea. Justum vero esset quod inimici me temere non impugnarent, sed potius in pericu- lis mihi opem ferrent, cum innumeris eos semper affecerim beneficiis. Et dicant semper, Magnificetur Dominus, qui vo- lant pacem servi tui. Dicant hoc, videntes me nimirum superasse impugnatores meos. Magni- ficetur autem, hoc est, Magnus ab omnibus repu- telur. Vers. 28. Et lingua mea meditabitur. justitiam tuam. Si ea scilicet fiant quæ petii. Per justi - tiam autem Dei justum ejus judicium intelligit. Tota die laudem tuam. A communi sensu hoc in loco etiam sumendum est verbum, meditabi- B C tur. Tota autem die, hoc est, per totam vitam ; vivere D enim quodammodo non videntur, qui dormiunt. Meditabitur igitur, id est, annuntiabit laudejn tuam, quod perpetuum illi erit opus. Et hæc qui- clem sunt, quæ ad praesentis psaluni expositionem pertinent. Verum nobis etiam lector admonendus est, ut caveat ne ex boc psalmo occasionem ali- quando fortassis sumat imprecandi adversus inį- micos: vel quia beatus David vitam ac conversa - tionem legalem, et non evangelicam degebat, juxta quam postea Christus perfectiorem docens doctri- nama aiebat : Dictum est antiquis : Diliges proxi- Varia lectiones. (26) Αl. ἐντεῦθεν κομίσασθαι συνειδότας.
34α Wait patiently for the Lord. When being subverted and tried, wait patiently for God who will deliver you, that is, hope in the Lord.
PG 128:427β Καὶ φύλαξον τὴν ὁδὸν αὐτοῦ. Ἣν διὰ τῶν ἐντολῶν αὐτὸς ὑπέδειξε. Φύλαξον δὲ, ἀντὶ τοῦ, ἀγάπησον.μᾶλλον, ἀλλ' ἐν ἀρᾶς τύπω προσαγορεύει τὰ μέλο λοντα συμβήσεσθαι τοῖς ἐχθροῖς αὐτοῦ. Εἰ δὲ καὶ ἐπαρᾶται, νομικὸν τοῦτο, καθά προείρηται. Καὶ ἄλ λως γάρ· Τύπτε ἀδόκιμον, φησίν, ἀργύριον, καὶ καθαρισθήσεται ἅπαν· ἐπηρᾶτο γάρ, οὐχ ὡς πιο κρός, ἀλλ' ὡς μισοπόνηρος, ἵνα μαστιχθέντες, φύ γοις, τὴν μέλλουσαν κρίσιν· ἡ ἵνα τούτων παθόν. των, ἕτεροι γένωνται βελτίους. Δεῖ δὲ γινώσκειν, ὅτι τὰ πλείονα καὶ καιριώτερα τοῦ ψαλμοῦ εἰς τὸν Χρι στὸν ἐκλαμβάνονται, τῶν ἀχαρίστων Ἰουδαίων και ταδιωκόντων αὐτόν. Εἰς τέλος τῷ παιδὶ Κυρίου, τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΛΕ': Διωκόμενος ὁ Δαβὶδ ὑπὸ Σαούλ, κατέφυγεν εἰς σπήλαιον κοιμηθησόμενος· ἦλθε δὲ καὶ Σαούλ, καὶ ἐνεκυλίσθη τούτη, μὴ εἰδὼς, ὅτι Δαβιδ ἐκεῖ κέχρυ- πται. Νυκτὸς δὲ Δαβὶδ ἀναστὰς, ἐπέστησε αὐτῷ και· μωμένῳ, καὶ φεισάμενος, περιεῖλε μόνον τὸ πτερύ γιον τῆς διπλοΐδος αὐτοῦ, πρὸς ἀπόδειξιν. Εἶτα μεθ᾿ ἡμέραν Σαούλ μὲν ἐξῆλθεν· Δαβὶδ δὲ ἀκολουθήσας, ἐβόησε πόρρωθεν, καὶ ὠνείδισεν αὐτῷ τὴν ἄδικον ἐπιβουλήν. ᾿Ανήγγειλε δὲ καὶ τὴν ἑαυτοῦ δικαιοσύ νην, ὑποδείξας τὸ τῆς διπλοῖδος πτερύγιον. Ο δὲ καταισχυνθείς, ώμολόγησε, καὶ κατενύγη, καὶ λόγοις ἐπικεχρυσμένοις ἀγάπῃ πρὸς Δαβὶδ ἐχρήσατο. Πάν λιν δὲ κατεδίωκεν. Οθεν βαρυθυμήσας ὁ Δαβίδ, συνέθηκεν τὸν παρόντα ψαλμόν, προηγουμένως μὲν αὐτοῦ καθαπτόμενος, ἔπειτα καὶ παντὸς δολίου στην λιτεύων κακοτροπίαν. Εἰς τὸ τέλος δὲ ἐπιγέγραπται, διὰ τὸ προφητεύειν ἐν αὐτῷ τὴν εἰς τέλος ἐκβεβη- κυίαν τῶν ἐχθρῶν ἀπώλειαν. Παῖς δὲ Κυρίου ὁ Δα- Οιδ, ὡς ἐν τῇ ἐπιγραφὴ τοῦ ἑπτακαιδεκάτου ψαλμού προεξηγητή κ. Φησὶν ὁ παράνομος τοῦ ἁμαρτάνειν ἐν ἑαυτῷ. Τὰ Φησὶν, ἀντὶ τοῦ, Οἴεται, νοήσεις· καὶ τὰ, τοῦ, περιττόν· ἵν' ᾗ τοιοῦτος ὁ νοῦς· Οἴεται ὁ παράνο νομος ἁμαρτάνειν ἐν ἑαυτῷ, τουτέστιν ἐν μόνῃ τῇ ἑαυτοῦ συνειδήσει λεληθότως, ώς μηδὲν τοῦ Θεοῦ βλέποντος. Η καὶ ἄλλως· Φησὶν ἐν ἑαυτῷ ὁ παράνο- μος, ήγουν μελετᾷ, ὥστε ἁμαρτάνειν· τοῦτο γὰρ ποτὲ μὲν ἐπιῤῥηματικῶς κεῖται, σημαῖνον τὸ ὥστε ποτὲ δὲ, περιττῶς. Παράνομος δὲ ὁ Σαούλ, ὁ μισῶν. τὸν φίλον αὐτοῦ καὶ γαμβρόν. τοῦ, Οὐκ ἔστι φόβος Θεοῦ ἀπέναντι τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ. Τοῦ τοιούτου δὲ πρὸ ὀφθαλμῶν τῆς ψυχῆς οὐκ ἔστι φόβος Θεοῦ· διὸ καὶ τοιαῦτα οίεται, ἢ μετ λετάται, μὴ ἐνθυμούμενος, ὡς οὐ λέληθεν. *Οτι ἐδόλωσεν ἐνώπιον αὐτοῦ, τοῦ εὑρεῖν τὴν ἀνομίαν αὐτοῦ, καὶ μισῆσαι. Καὶ γάρ, φησίν, δρα ** COMMENT. IN PSALMOS. A mum tuum, et odio prosequeris inimicum tuum; ego autem dico vobis: Diligite inimicos vestros, bene- dicite persequentibus vos ; vel quia verba hæc beati David intelligenda sunt, non ut imprecen- tur, sed quod sub imprecationis modo ea prædi- cant, quæ inimicis eventura erant. Vel ca ratione fortassis imprecatur, qua scriptum est : Percule argentum reprobum, et purgabitur. Imprecabatur autem eis beatus David, non ut acerbus hostis, sed veluti is qui pravos omnes homines oderat, et optabat eos castigatione emendari, ut futurum ac pœnas alii flerent meliores. Illud insuper adden- horribile judicium evaderent, vel ut per illorum dum putamus ad prædicta, quod plura ac potiora ipsius psalmi verba Christo Domino recte accommodari possunt, adversus ingratissimos Judæos. B C In finem ipsi puero Domini David. PSALMUS XXXV. Cum beatus David veritus Saulis persecutionem moraretur in deserto, el quamdam illic spelun- cam dormiturus subintrasset, venit eo loci perse- cutor ejus Saul, pernoctavitque, latere illic igno- rans beatum Davjd. Noctu itaque David consurgens, astitit supra dormientem, parcensque ei, fimbriam tantum diploidis gladio abstulit, in facti testimo- nium. Et postera die exeuntem illinc Saulem con- secutus, ostensa fimbria diploidis acclamavit, ex- probrans injustas illius insidias, et suam pariter justitiam annuntians. Ille autem pudore suffusus non mediocri, confessus est, et compunctus, ver- bisque dilectionem simulabat, rursus tamen eum persequebatur. Quod egre ferens beatus David, præsentem psalmum composuit: primo quidem proposito ut illius vitium carperct, deinde eriam ut dolesi cujuslibet perversitatem notaret. In finem autem inscribitur, quia in eo inimicorum destru- ctio prædicitur, quæ ad finem, seu exitum perve- nit. Puer autem Domini dicitur beatus David lu- plici ratione, quemadmodum supra declaravi in inscriptione psalmi xvi. VERS. 2. Dicit iniquus delinquere in seipso. Dicit, id est, putat. Articulus autem qui habetur in Græco ante verbum Delinquere, superfluus est, ut sit sensus : Putat iniquus peccare in seipso, hoc est, putat se clam ac latenter delinquere posse, el in sua sola conscientia, ita ut neque ab ipso etiam Deo videri possit. Vel si articulum toū nolis esse superfluum, et legere: Dicit iniquus, ut delinquat in se ipso : dic sensum esse, quod hujusmodi vir iniquus cogitat in seipso, hoc est intra se, ut pe‹ – cet. Solent enim hujusmodi articuli aliquamlo superflui jacere, aliquando etiam adverbialiter poni, ut declaravimus. Per iniquum autem hoc in loco Saulem ipsum intelligit, quem summa constat usum esse iniquitate, dum amicum (pariter ac benefactorem] et generum tanto odio prosequeretur: Matth. v, 43, 44. D Non est timor Dei ante oculos eju› floc est, ante oculos animæ hujus iniqui. Atque ideo ita cogitat, non perspiciens se latere non posse. Quoniam dolose egit in conspectu suo, ut cogno- sceret peccatum suum, et odisset. Vide, inquit, quid
34β And keep his way. The way that he himself has marked out through the commandments. ‘Keep’ in the sense of ‘love’.
γ Καὶ ὑψώσει σε τοῦ κατακληρονομῆσαι γῆν. Καὶ ἀνώτερόν σε ποιήσει τῶν ἐπιβουλευόντων· ἢ ὑψηλόν σε καὶ μέγαν παρὰ τοῖς ἀνθρώποις δείξει. Ἐπεὶ δὲ ἡ κληρονομία τῆς γῆς, καὶ ἡ τῶν ἀγαθῶν ταύτης ἀπόλαυσις, καὶ ἡ μακροζωΐα, καὶ ἡ παιδοποιΐα, καὶ ἡ τῶν ἐχθρῶν ἐξολόθρευσις, καὶ τὰ τοιαῦτα, τοῖς πολλοῖς ἦσαν περισπούδαστα, ταῖς ἐπαγγελίαις τῶν τοιούτων εἰς ἀρετὴν προτρέπεται. Καὶ αὕτη μὲν ἡ αἰτία τοῦ πολλάκις ἐπανακυκλεῖν αὐτά· νοοῦνται δὲ τοῖς ὑψηλοτέροις, ὑψηλότερον, ὡς προείπομεν.μᾶλλον, ἀλλ' ἐν ἀρᾶς τύπω προσαγορεύει τὰ μέλο λοντα συμβήσεσθαι τοῖς ἐχθροῖς αὐτοῦ. Εἰ δὲ καὶ ἐπαρᾶται, νομικὸν τοῦτο, καθά προείρηται. Καὶ ἄλ λως γάρ· Τύπτε ἀδόκιμον, φησίν, ἀργύριον, καὶ καθαρισθήσεται ἅπαν· ἐπηρᾶτο γάρ, οὐχ ὡς πιο κρός, ἀλλ' ὡς μισοπόνηρος, ἵνα μαστιχθέντες, φύ γοις, τὴν μέλλουσαν κρίσιν· ἡ ἵνα τούτων παθόν. των, ἕτεροι γένωνται βελτίους. Δεῖ δὲ γινώσκειν, ὅτι τὰ πλείονα καὶ καιριώτερα τοῦ ψαλμοῦ εἰς τὸν Χρι στὸν ἐκλαμβάνονται, τῶν ἀχαρίστων Ἰουδαίων και ταδιωκόντων αὐτόν. Εἰς τέλος τῷ παιδὶ Κυρίου, τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΛΕ': Διωκόμενος ὁ Δαβὶδ ὑπὸ Σαούλ, κατέφυγεν εἰς σπήλαιον κοιμηθησόμενος· ἦλθε δὲ καὶ Σαούλ, καὶ ἐνεκυλίσθη τούτη, μὴ εἰδὼς, ὅτι Δαβιδ ἐκεῖ κέχρυ- πται. Νυκτὸς δὲ Δαβὶδ ἀναστὰς, ἐπέστησε αὐτῷ και· μωμένῳ, καὶ φεισάμενος, περιεῖλε μόνον τὸ πτερύ γιον τῆς διπλοΐδος αὐτοῦ, πρὸς ἀπόδειξιν. Εἶτα μεθ᾿ ἡμέραν Σαούλ μὲν ἐξῆλθεν· Δαβὶδ δὲ ἀκολουθήσας, ἐβόησε πόρρωθεν, καὶ ὠνείδισεν αὐτῷ τὴν ἄδικον ἐπιβουλήν. ᾿Ανήγγειλε δὲ καὶ τὴν ἑαυτοῦ δικαιοσύ νην, ὑποδείξας τὸ τῆς διπλοῖδος πτερύγιον. Ο δὲ καταισχυνθείς, ώμολόγησε, καὶ κατενύγη, καὶ λόγοις ἐπικεχρυσμένοις ἀγάπῃ πρὸς Δαβὶδ ἐχρήσατο. Πάν λιν δὲ κατεδίωκεν. Οθεν βαρυθυμήσας ὁ Δαβίδ, συνέθηκεν τὸν παρόντα ψαλμόν, προηγουμένως μὲν αὐτοῦ καθαπτόμενος, ἔπειτα καὶ παντὸς δολίου στην λιτεύων κακοτροπίαν. Εἰς τὸ τέλος δὲ ἐπιγέγραπται, διὰ τὸ προφητεύειν ἐν αὐτῷ τὴν εἰς τέλος ἐκβεβη- κυίαν τῶν ἐχθρῶν ἀπώλειαν. Παῖς δὲ Κυρίου ὁ Δα- Οιδ, ὡς ἐν τῇ ἐπιγραφὴ τοῦ ἑπτακαιδεκάτου ψαλμού προεξηγητή κ. Φησὶν ὁ παράνομος τοῦ ἁμαρτάνειν ἐν ἑαυτῷ. Τὰ Φησὶν, ἀντὶ τοῦ, Οἴεται, νοήσεις· καὶ τὰ, τοῦ, περιττόν· ἵν' ᾗ τοιοῦτος ὁ νοῦς· Οἴεται ὁ παράνο νομος ἁμαρτάνειν ἐν ἑαυτῷ, τουτέστιν ἐν μόνῃ τῇ ἑαυτοῦ συνειδήσει λεληθότως, ώς μηδὲν τοῦ Θεοῦ βλέποντος. Η καὶ ἄλλως· Φησὶν ἐν ἑαυτῷ ὁ παράνο- μος, ήγουν μελετᾷ, ὥστε ἁμαρτάνειν· τοῦτο γὰρ ποτὲ μὲν ἐπιῤῥηματικῶς κεῖται, σημαῖνον τὸ ὥστε ποτὲ δὲ, περιττῶς. Παράνομος δὲ ὁ Σαούλ, ὁ μισῶν. τὸν φίλον αὐτοῦ καὶ γαμβρόν. τοῦ, Οὐκ ἔστι φόβος Θεοῦ ἀπέναντι τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ. Τοῦ τοιούτου δὲ πρὸ ὀφθαλμῶν τῆς ψυχῆς οὐκ ἔστι φόβος Θεοῦ· διὸ καὶ τοιαῦτα οίεται, ἢ μετ λετάται, μὴ ἐνθυμούμενος, ὡς οὐ λέληθεν. *Οτι ἐδόλωσεν ἐνώπιον αὐτοῦ, τοῦ εὑρεῖν τὴν ἀνομίαν αὐτοῦ, καὶ μισῆσαι. Καὶ γάρ, φησίν, δρα ** COMMENT. IN PSALMOS. A mum tuum, et odio prosequeris inimicum tuum; ego autem dico vobis: Diligite inimicos vestros, bene- dicite persequentibus vos ; vel quia verba hæc beati David intelligenda sunt, non ut imprecen- tur, sed quod sub imprecationis modo ea prædi- cant, quæ inimicis eventura erant. Vel ca ratione fortassis imprecatur, qua scriptum est : Percule argentum reprobum, et purgabitur. Imprecabatur autem eis beatus David, non ut acerbus hostis, sed veluti is qui pravos omnes homines oderat, et optabat eos castigatione emendari, ut futurum ac pœnas alii flerent meliores. Illud insuper adden- horribile judicium evaderent, vel ut per illorum dum putamus ad prædicta, quod plura ac potiora ipsius psalmi verba Christo Domino recte accommodari possunt, adversus ingratissimos Judæos. B C In finem ipsi puero Domini David. PSALMUS XXXV. Cum beatus David veritus Saulis persecutionem moraretur in deserto, el quamdam illic spelun- cam dormiturus subintrasset, venit eo loci perse- cutor ejus Saul, pernoctavitque, latere illic igno- rans beatum Davjd. Noctu itaque David consurgens, astitit supra dormientem, parcensque ei, fimbriam tantum diploidis gladio abstulit, in facti testimo- nium. Et postera die exeuntem illinc Saulem con- secutus, ostensa fimbria diploidis acclamavit, ex- probrans injustas illius insidias, et suam pariter justitiam annuntians. Ille autem pudore suffusus non mediocri, confessus est, et compunctus, ver- bisque dilectionem simulabat, rursus tamen eum persequebatur. Quod egre ferens beatus David, præsentem psalmum composuit: primo quidem proposito ut illius vitium carperct, deinde eriam ut dolesi cujuslibet perversitatem notaret. In finem autem inscribitur, quia in eo inimicorum destru- ctio prædicitur, quæ ad finem, seu exitum perve- nit. Puer autem Domini dicitur beatus David lu- plici ratione, quemadmodum supra declaravi in inscriptione psalmi xvi. VERS. 2. Dicit iniquus delinquere in seipso. Dicit, id est, putat. Articulus autem qui habetur in Græco ante verbum Delinquere, superfluus est, ut sit sensus : Putat iniquus peccare in seipso, hoc est, putat se clam ac latenter delinquere posse, el in sua sola conscientia, ita ut neque ab ipso etiam Deo videri possit. Vel si articulum toū nolis esse superfluum, et legere: Dicit iniquus, ut delinquat in se ipso : dic sensum esse, quod hujusmodi vir iniquus cogitat in seipso, hoc est intra se, ut pe‹ – cet. Solent enim hujusmodi articuli aliquamlo superflui jacere, aliquando etiam adverbialiter poni, ut declaravimus. Per iniquum autem hoc in loco Saulem ipsum intelligit, quem summa constat usum esse iniquitate, dum amicum (pariter ac benefactorem] et generum tanto odio prosequeretur: Matth. v, 43, 44. D Non est timor Dei ante oculos eju› floc est, ante oculos animæ hujus iniqui. Atque ideo ita cogitat, non perspiciens se latere non posse. Quoniam dolose egit in conspectu suo, ut cogno- sceret peccatum suum, et odisset. Vide, inquit, quid
34γ And he will exalt you so as to inherit the earth. And he will make you superior to those who are subverting you; or else he will show you to be high and great among the people. Since the inheritance of land and the enjoyment of its goods, and long life and child-bear- ing and the destruction of enemies and suchlike were highly regarded by most people, by the promises of such things he exhorts to virtue. And this is the reason why he often reiterates these things, but they are understood in a higher manner by those of higher spirit as we have said before.
δ Ἐν τῷ ἐξολοθρεύεσθαι ἁμαρτωλοὺς ὄψῃ. Παραμυθούμενος τὴν μικροψυχίαν τῶν πολλῶν, δυσφορούντων ἐπὶ τῇ κατὰ τῶν πονηρῶν ἀνεξικακίᾳ τοῦ Θεοῦ, φησὶν, ὅτι θάῤῥει, ὄψῃ γὰρ τὴν ἐξολόθρευσιν τῶν ἁμαρτωλῶν. Πιστοῦται δὲ τὸν λόγον, ἐξ ὧν αὐτὸς εἶδεν· ἐπάγει γάρ·μᾶλλον, ἀλλ' ἐν ἀρᾶς τύπω προσαγορεύει τὰ μέλο λοντα συμβήσεσθαι τοῖς ἐχθροῖς αὐτοῦ. Εἰ δὲ καὶ ἐπαρᾶται, νομικὸν τοῦτο, καθά προείρηται. Καὶ ἄλ λως γάρ· Τύπτε ἀδόκιμον, φησίν, ἀργύριον, καὶ καθαρισθήσεται ἅπαν· ἐπηρᾶτο γάρ, οὐχ ὡς πιο κρός, ἀλλ' ὡς μισοπόνηρος, ἵνα μαστιχθέντες, φύ γοις, τὴν μέλλουσαν κρίσιν· ἡ ἵνα τούτων παθόν. των, ἕτεροι γένωνται βελτίους. Δεῖ δὲ γινώσκειν, ὅτι τὰ πλείονα καὶ καιριώτερα τοῦ ψαλμοῦ εἰς τὸν Χρι στὸν ἐκλαμβάνονται, τῶν ἀχαρίστων Ἰουδαίων και ταδιωκόντων αὐτόν. Εἰς τέλος τῷ παιδὶ Κυρίου, τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΛΕ': Διωκόμενος ὁ Δαβὶδ ὑπὸ Σαούλ, κατέφυγεν εἰς σπήλαιον κοιμηθησόμενος· ἦλθε δὲ καὶ Σαούλ, καὶ ἐνεκυλίσθη τούτη, μὴ εἰδὼς, ὅτι Δαβιδ ἐκεῖ κέχρυ- πται. Νυκτὸς δὲ Δαβὶδ ἀναστὰς, ἐπέστησε αὐτῷ και· μωμένῳ, καὶ φεισάμενος, περιεῖλε μόνον τὸ πτερύ γιον τῆς διπλοΐδος αὐτοῦ, πρὸς ἀπόδειξιν. Εἶτα μεθ᾿ ἡμέραν Σαούλ μὲν ἐξῆλθεν· Δαβὶδ δὲ ἀκολουθήσας, ἐβόησε πόρρωθεν, καὶ ὠνείδισεν αὐτῷ τὴν ἄδικον ἐπιβουλήν. ᾿Ανήγγειλε δὲ καὶ τὴν ἑαυτοῦ δικαιοσύ νην, ὑποδείξας τὸ τῆς διπλοῖδος πτερύγιον. Ο δὲ καταισχυνθείς, ώμολόγησε, καὶ κατενύγη, καὶ λόγοις ἐπικεχρυσμένοις ἀγάπῃ πρὸς Δαβὶδ ἐχρήσατο. Πάν λιν δὲ κατεδίωκεν. Οθεν βαρυθυμήσας ὁ Δαβίδ, συνέθηκεν τὸν παρόντα ψαλμόν, προηγουμένως μὲν αὐτοῦ καθαπτόμενος, ἔπειτα καὶ παντὸς δολίου στην λιτεύων κακοτροπίαν. Εἰς τὸ τέλος δὲ ἐπιγέγραπται, διὰ τὸ προφητεύειν ἐν αὐτῷ τὴν εἰς τέλος ἐκβεβη- κυίαν τῶν ἐχθρῶν ἀπώλειαν. Παῖς δὲ Κυρίου ὁ Δα- Οιδ, ὡς ἐν τῇ ἐπιγραφὴ τοῦ ἑπτακαιδεκάτου ψαλμού προεξηγητή κ. Φησὶν ὁ παράνομος τοῦ ἁμαρτάνειν ἐν ἑαυτῷ. Τὰ Φησὶν, ἀντὶ τοῦ, Οἴεται, νοήσεις· καὶ τὰ, τοῦ, περιττόν· ἵν' ᾗ τοιοῦτος ὁ νοῦς· Οἴεται ὁ παράνο νομος ἁμαρτάνειν ἐν ἑαυτῷ, τουτέστιν ἐν μόνῃ τῇ ἑαυτοῦ συνειδήσει λεληθότως, ώς μηδὲν τοῦ Θεοῦ βλέποντος. Η καὶ ἄλλως· Φησὶν ἐν ἑαυτῷ ὁ παράνο- μος, ήγουν μελετᾷ, ὥστε ἁμαρτάνειν· τοῦτο γὰρ ποτὲ μὲν ἐπιῤῥηματικῶς κεῖται, σημαῖνον τὸ ὥστε ποτὲ δὲ, περιττῶς. Παράνομος δὲ ὁ Σαούλ, ὁ μισῶν. τὸν φίλον αὐτοῦ καὶ γαμβρόν. τοῦ, Οὐκ ἔστι φόβος Θεοῦ ἀπέναντι τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ. Τοῦ τοιούτου δὲ πρὸ ὀφθαλμῶν τῆς ψυχῆς οὐκ ἔστι φόβος Θεοῦ· διὸ καὶ τοιαῦτα οίεται, ἢ μετ λετάται, μὴ ἐνθυμούμενος, ὡς οὐ λέληθεν. *Οτι ἐδόλωσεν ἐνώπιον αὐτοῦ, τοῦ εὑρεῖν τὴν ἀνομίαν αὐτοῦ, καὶ μισῆσαι. Καὶ γάρ, φησίν, δρα ** COMMENT. IN PSALMOS. A mum tuum, et odio prosequeris inimicum tuum; ego autem dico vobis: Diligite inimicos vestros, bene- dicite persequentibus vos ; vel quia verba hæc beati David intelligenda sunt, non ut imprecen- tur, sed quod sub imprecationis modo ea prædi- cant, quæ inimicis eventura erant. Vel ca ratione fortassis imprecatur, qua scriptum est : Percule argentum reprobum, et purgabitur. Imprecabatur autem eis beatus David, non ut acerbus hostis, sed veluti is qui pravos omnes homines oderat, et optabat eos castigatione emendari, ut futurum ac pœnas alii flerent meliores. Illud insuper adden- horribile judicium evaderent, vel ut per illorum dum putamus ad prædicta, quod plura ac potiora ipsius psalmi verba Christo Domino recte accommodari possunt, adversus ingratissimos Judæos. B C In finem ipsi puero Domini David. PSALMUS XXXV. Cum beatus David veritus Saulis persecutionem moraretur in deserto, el quamdam illic spelun- cam dormiturus subintrasset, venit eo loci perse- cutor ejus Saul, pernoctavitque, latere illic igno- rans beatum Davjd. Noctu itaque David consurgens, astitit supra dormientem, parcensque ei, fimbriam tantum diploidis gladio abstulit, in facti testimo- nium. Et postera die exeuntem illinc Saulem con- secutus, ostensa fimbria diploidis acclamavit, ex- probrans injustas illius insidias, et suam pariter justitiam annuntians. Ille autem pudore suffusus non mediocri, confessus est, et compunctus, ver- bisque dilectionem simulabat, rursus tamen eum persequebatur. Quod egre ferens beatus David, præsentem psalmum composuit: primo quidem proposito ut illius vitium carperct, deinde eriam ut dolesi cujuslibet perversitatem notaret. In finem autem inscribitur, quia in eo inimicorum destru- ctio prædicitur, quæ ad finem, seu exitum perve- nit. Puer autem Domini dicitur beatus David lu- plici ratione, quemadmodum supra declaravi in inscriptione psalmi xvi. VERS. 2. Dicit iniquus delinquere in seipso. Dicit, id est, putat. Articulus autem qui habetur in Græco ante verbum Delinquere, superfluus est, ut sit sensus : Putat iniquus peccare in seipso, hoc est, putat se clam ac latenter delinquere posse, el in sua sola conscientia, ita ut neque ab ipso etiam Deo videri possit. Vel si articulum toū nolis esse superfluum, et legere: Dicit iniquus, ut delinquat in se ipso : dic sensum esse, quod hujusmodi vir iniquus cogitat in seipso, hoc est intra se, ut pe‹ – cet. Solent enim hujusmodi articuli aliquamlo superflui jacere, aliquando etiam adverbialiter poni, ut declaravimus. Per iniquum autem hoc in loco Saulem ipsum intelligit, quem summa constat usum esse iniquitate, dum amicum (pariter ac benefactorem] et generum tanto odio prosequeretur: Matth. v, 43, 44. D Non est timor Dei ante oculos eju› floc est, ante oculos animæ hujus iniqui. Atque ideo ita cogitat, non perspiciens se latere non posse. Quoniam dolose egit in conspectu suo, ut cogno- sceret peccatum suum, et odisset. Vide, inquit, quid
34δ You will see even as sinners are being utterly destroyed. Consoling the faint-heartedness of the many who are impatient at God’s forbearance to- wards the wicked, he says, Take courage, for you will see the destruction of the sinners. And the word is confirmed by what he himself has seen, for he continues:
35 Εἶδον τὸν ἀσεβῆ ὑπερυψούμενον καὶ ἐπαιρόμενον ὡς τὰς κέδρους τοῦ Λιβάνου. Αὐτὸς μὲν ἀδήλως τὸν ἀσεβῆ εἶπε, νοοῦμεν δὲ τὸν Γολιὰθ, ἢ τὸν Σαοὺλ, ἢ Ναὰς τὸν Ἀμμανίτην, ἢ ἄλλους τοιούτους, ὧν εἶδε καὶ τὴν ἔπαρσιν καὶ τὴν καταστροφήν. 1Rg 11.1ff. Ὑπερυψούμενον μὲν οὖν ὑπὸ τῶν ὑπηκόων, ἐπαιρόμενον δὲ οἴκοθεν· ἢ καὶ ἄμφω ταὐτὸν ἐκ παραλλήλου δηλοῦσι. Ταῖς κέδροις δὲ αὐτὸν ἀπείκασε, διὰ τὸ ἄκαρπον ὕψος καὶ τὴν πικρίαν.μᾶλλον, ἀλλ' ἐν ἀρᾶς τύπω προσαγορεύει τὰ μέλο λοντα συμβήσεσθαι τοῖς ἐχθροῖς αὐτοῦ. Εἰ δὲ καὶ ἐπαρᾶται, νομικὸν τοῦτο, καθά προείρηται. Καὶ ἄλ λως γάρ· Τύπτε ἀδόκιμον, φησίν, ἀργύριον, καὶ καθαρισθήσεται ἅπαν· ἐπηρᾶτο γάρ, οὐχ ὡς πιο κρός, ἀλλ' ὡς μισοπόνηρος, ἵνα μαστιχθέντες, φύ γοις, τὴν μέλλουσαν κρίσιν· ἡ ἵνα τούτων παθόν. των, ἕτεροι γένωνται βελτίους. Δεῖ δὲ γινώσκειν, ὅτι τὰ πλείονα καὶ καιριώτερα τοῦ ψαλμοῦ εἰς τὸν Χρι στὸν ἐκλαμβάνονται, τῶν ἀχαρίστων Ἰουδαίων και ταδιωκόντων αὐτόν. Εἰς τέλος τῷ παιδὶ Κυρίου, τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΛΕ': Διωκόμενος ὁ Δαβὶδ ὑπὸ Σαούλ, κατέφυγεν εἰς σπήλαιον κοιμηθησόμενος· ἦλθε δὲ καὶ Σαούλ, καὶ ἐνεκυλίσθη τούτη, μὴ εἰδὼς, ὅτι Δαβιδ ἐκεῖ κέχρυ- πται. Νυκτὸς δὲ Δαβὶδ ἀναστὰς, ἐπέστησε αὐτῷ και· μωμένῳ, καὶ φεισάμενος, περιεῖλε μόνον τὸ πτερύ γιον τῆς διπλοΐδος αὐτοῦ, πρὸς ἀπόδειξιν. Εἶτα μεθ᾿ ἡμέραν Σαούλ μὲν ἐξῆλθεν· Δαβὶδ δὲ ἀκολουθήσας, ἐβόησε πόρρωθεν, καὶ ὠνείδισεν αὐτῷ τὴν ἄδικον ἐπιβουλήν. ᾿Ανήγγειλε δὲ καὶ τὴν ἑαυτοῦ δικαιοσύ νην, ὑποδείξας τὸ τῆς διπλοῖδος πτερύγιον. Ο δὲ καταισχυνθείς, ώμολόγησε, καὶ κατενύγη, καὶ λόγοις ἐπικεχρυσμένοις ἀγάπῃ πρὸς Δαβὶδ ἐχρήσατο. Πάν λιν δὲ κατεδίωκεν. Οθεν βαρυθυμήσας ὁ Δαβίδ, συνέθηκεν τὸν παρόντα ψαλμόν, προηγουμένως μὲν αὐτοῦ καθαπτόμενος, ἔπειτα καὶ παντὸς δολίου στην λιτεύων κακοτροπίαν. Εἰς τὸ τέλος δὲ ἐπιγέγραπται, διὰ τὸ προφητεύειν ἐν αὐτῷ τὴν εἰς τέλος ἐκβεβη- κυίαν τῶν ἐχθρῶν ἀπώλειαν. Παῖς δὲ Κυρίου ὁ Δα- Οιδ, ὡς ἐν τῇ ἐπιγραφὴ τοῦ ἑπτακαιδεκάτου ψαλμού προεξηγητή κ. Φησὶν ὁ παράνομος τοῦ ἁμαρτάνειν ἐν ἑαυτῷ. Τὰ Φησὶν, ἀντὶ τοῦ, Οἴεται, νοήσεις· καὶ τὰ, τοῦ, περιττόν· ἵν' ᾗ τοιοῦτος ὁ νοῦς· Οἴεται ὁ παράνο νομος ἁμαρτάνειν ἐν ἑαυτῷ, τουτέστιν ἐν μόνῃ τῇ ἑαυτοῦ συνειδήσει λεληθότως, ώς μηδὲν τοῦ Θεοῦ βλέποντος. Η καὶ ἄλλως· Φησὶν ἐν ἑαυτῷ ὁ παράνο- μος, ήγουν μελετᾷ, ὥστε ἁμαρτάνειν· τοῦτο γὰρ ποτὲ μὲν ἐπιῤῥηματικῶς κεῖται, σημαῖνον τὸ ὥστε ποτὲ δὲ, περιττῶς. Παράνομος δὲ ὁ Σαούλ, ὁ μισῶν. τὸν φίλον αὐτοῦ καὶ γαμβρόν. τοῦ, Οὐκ ἔστι φόβος Θεοῦ ἀπέναντι τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ. Τοῦ τοιούτου δὲ πρὸ ὀφθαλμῶν τῆς ψυχῆς οὐκ ἔστι φόβος Θεοῦ· διὸ καὶ τοιαῦτα οίεται, ἢ μετ λετάται, μὴ ἐνθυμούμενος, ὡς οὐ λέληθεν. *Οτι ἐδόλωσεν ἐνώπιον αὐτοῦ, τοῦ εὑρεῖν τὴν ἀνομίαν αὐτοῦ, καὶ μισῆσαι. Καὶ γάρ, φησίν, δρα ** COMMENT. IN PSALMOS. A mum tuum, et odio prosequeris inimicum tuum; ego autem dico vobis: Diligite inimicos vestros, bene- dicite persequentibus vos ; vel quia verba hæc beati David intelligenda sunt, non ut imprecen- tur, sed quod sub imprecationis modo ea prædi- cant, quæ inimicis eventura erant. Vel ca ratione fortassis imprecatur, qua scriptum est : Percule argentum reprobum, et purgabitur. Imprecabatur autem eis beatus David, non ut acerbus hostis, sed veluti is qui pravos omnes homines oderat, et optabat eos castigatione emendari, ut futurum ac pœnas alii flerent meliores. Illud insuper adden- horribile judicium evaderent, vel ut per illorum dum putamus ad prædicta, quod plura ac potiora ipsius psalmi verba Christo Domino recte accommodari possunt, adversus ingratissimos Judæos. B C In finem ipsi puero Domini David. PSALMUS XXXV. Cum beatus David veritus Saulis persecutionem moraretur in deserto, el quamdam illic spelun- cam dormiturus subintrasset, venit eo loci perse- cutor ejus Saul, pernoctavitque, latere illic igno- rans beatum Davjd. Noctu itaque David consurgens, astitit supra dormientem, parcensque ei, fimbriam tantum diploidis gladio abstulit, in facti testimo- nium. Et postera die exeuntem illinc Saulem con- secutus, ostensa fimbria diploidis acclamavit, ex- probrans injustas illius insidias, et suam pariter justitiam annuntians. Ille autem pudore suffusus non mediocri, confessus est, et compunctus, ver- bisque dilectionem simulabat, rursus tamen eum persequebatur. Quod egre ferens beatus David, præsentem psalmum composuit: primo quidem proposito ut illius vitium carperct, deinde eriam ut dolesi cujuslibet perversitatem notaret. In finem autem inscribitur, quia in eo inimicorum destru- ctio prædicitur, quæ ad finem, seu exitum perve- nit. Puer autem Domini dicitur beatus David lu- plici ratione, quemadmodum supra declaravi in inscriptione psalmi xvi. VERS. 2. Dicit iniquus delinquere in seipso. Dicit, id est, putat. Articulus autem qui habetur in Græco ante verbum Delinquere, superfluus est, ut sit sensus : Putat iniquus peccare in seipso, hoc est, putat se clam ac latenter delinquere posse, el in sua sola conscientia, ita ut neque ab ipso etiam Deo videri possit. Vel si articulum toū nolis esse superfluum, et legere: Dicit iniquus, ut delinquat in se ipso : dic sensum esse, quod hujusmodi vir iniquus cogitat in seipso, hoc est intra se, ut pe‹ – cet. Solent enim hujusmodi articuli aliquamlo superflui jacere, aliquando etiam adverbialiter poni, ut declaravimus. Per iniquum autem hoc in loco Saulem ipsum intelligit, quem summa constat usum esse iniquitate, dum amicum (pariter ac benefactorem] et generum tanto odio prosequeretur: Matth. v, 43, 44. D Non est timor Dei ante oculos eju› floc est, ante oculos animæ hujus iniqui. Atque ideo ita cogitat, non perspiciens se latere non posse. Quoniam dolose egit in conspectu suo, ut cogno- sceret peccatum suum, et odisset. Vide, inquit, quid
35 I have seen the impious one over-exalted and elated like the cedars of Lebanon. He said ‘the impious one’ without any identification, but we may understand Goliath or Saul or Naas the Ammanite or other such figures whose elevation and destruction he wit- 1Rg 11.1ff. nessed. ‘Over-exalted’ by his subjects and ‘elated’ in his own eyes, or else both words signify the same in parallel. He represented him by the cedars on account or their barren height and bitterness.
α Καὶ παρῆλθον, καὶ ἰδοὺ οὐκ ἦν. Καὶ ἀφῆκα τοῦτον οὕτως ἔχειν, καὶ εὐθὺς, οὐκ ἔζη· τὸ γὰρ, ἰδοὺ, τὸ, εὐθὺς, ἐνταῦθα σημαίνει.μᾶλλον, ἀλλ' ἐν ἀρᾶς τύπω προσαγορεύει τὰ μέλο λοντα συμβήσεσθαι τοῖς ἐχθροῖς αὐτοῦ. Εἰ δὲ καὶ ἐπαρᾶται, νομικὸν τοῦτο, καθά προείρηται. Καὶ ἄλ λως γάρ· Τύπτε ἀδόκιμον, φησίν, ἀργύριον, καὶ καθαρισθήσεται ἅπαν· ἐπηρᾶτο γάρ, οὐχ ὡς πιο κρός, ἀλλ' ὡς μισοπόνηρος, ἵνα μαστιχθέντες, φύ γοις, τὴν μέλλουσαν κρίσιν· ἡ ἵνα τούτων παθόν. των, ἕτεροι γένωνται βελτίους. Δεῖ δὲ γινώσκειν, ὅτι τὰ πλείονα καὶ καιριώτερα τοῦ ψαλμοῦ εἰς τὸν Χρι στὸν ἐκλαμβάνονται, τῶν ἀχαρίστων Ἰουδαίων και ταδιωκόντων αὐτόν. Εἰς τέλος τῷ παιδὶ Κυρίου, τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΛΕ': Διωκόμενος ὁ Δαβὶδ ὑπὸ Σαούλ, κατέφυγεν εἰς σπήλαιον κοιμηθησόμενος· ἦλθε δὲ καὶ Σαούλ, καὶ ἐνεκυλίσθη τούτη, μὴ εἰδὼς, ὅτι Δαβιδ ἐκεῖ κέχρυ- πται. Νυκτὸς δὲ Δαβὶδ ἀναστὰς, ἐπέστησε αὐτῷ και· μωμένῳ, καὶ φεισάμενος, περιεῖλε μόνον τὸ πτερύ γιον τῆς διπλοΐδος αὐτοῦ, πρὸς ἀπόδειξιν. Εἶτα μεθ᾿ ἡμέραν Σαούλ μὲν ἐξῆλθεν· Δαβὶδ δὲ ἀκολουθήσας, ἐβόησε πόρρωθεν, καὶ ὠνείδισεν αὐτῷ τὴν ἄδικον ἐπιβουλήν. ᾿Ανήγγειλε δὲ καὶ τὴν ἑαυτοῦ δικαιοσύ νην, ὑποδείξας τὸ τῆς διπλοῖδος πτερύγιον. Ο δὲ καταισχυνθείς, ώμολόγησε, καὶ κατενύγη, καὶ λόγοις ἐπικεχρυσμένοις ἀγάπῃ πρὸς Δαβὶδ ἐχρήσατο. Πάν λιν δὲ κατεδίωκεν. Οθεν βαρυθυμήσας ὁ Δαβίδ, συνέθηκεν τὸν παρόντα ψαλμόν, προηγουμένως μὲν αὐτοῦ καθαπτόμενος, ἔπειτα καὶ παντὸς δολίου στην λιτεύων κακοτροπίαν. Εἰς τὸ τέλος δὲ ἐπιγέγραπται, διὰ τὸ προφητεύειν ἐν αὐτῷ τὴν εἰς τέλος ἐκβεβη- κυίαν τῶν ἐχθρῶν ἀπώλειαν. Παῖς δὲ Κυρίου ὁ Δα- Οιδ, ὡς ἐν τῇ ἐπιγραφὴ τοῦ ἑπτακαιδεκάτου ψαλμού προεξηγητή κ. Φησὶν ὁ παράνομος τοῦ ἁμαρτάνειν ἐν ἑαυτῷ. Τὰ Φησὶν, ἀντὶ τοῦ, Οἴεται, νοήσεις· καὶ τὰ, τοῦ, περιττόν· ἵν' ᾗ τοιοῦτος ὁ νοῦς· Οἴεται ὁ παράνο νομος ἁμαρτάνειν ἐν ἑαυτῷ, τουτέστιν ἐν μόνῃ τῇ ἑαυτοῦ συνειδήσει λεληθότως, ώς μηδὲν τοῦ Θεοῦ βλέποντος. Η καὶ ἄλλως· Φησὶν ἐν ἑαυτῷ ὁ παράνο- μος, ήγουν μελετᾷ, ὥστε ἁμαρτάνειν· τοῦτο γὰρ ποτὲ μὲν ἐπιῤῥηματικῶς κεῖται, σημαῖνον τὸ ὥστε ποτὲ δὲ, περιττῶς. Παράνομος δὲ ὁ Σαούλ, ὁ μισῶν. τὸν φίλον αὐτοῦ καὶ γαμβρόν. τοῦ, Οὐκ ἔστι φόβος Θεοῦ ἀπέναντι τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ. Τοῦ τοιούτου δὲ πρὸ ὀφθαλμῶν τῆς ψυχῆς οὐκ ἔστι φόβος Θεοῦ· διὸ καὶ τοιαῦτα οίεται, ἢ μετ λετάται, μὴ ἐνθυμούμενος, ὡς οὐ λέληθεν. *Οτι ἐδόλωσεν ἐνώπιον αὐτοῦ, τοῦ εὑρεῖν τὴν ἀνομίαν αὐτοῦ, καὶ μισῆσαι. Καὶ γάρ, φησίν, δρα ** COMMENT. IN PSALMOS. A mum tuum, et odio prosequeris inimicum tuum; ego autem dico vobis: Diligite inimicos vestros, bene- dicite persequentibus vos ; vel quia verba hæc beati David intelligenda sunt, non ut imprecen- tur, sed quod sub imprecationis modo ea prædi- cant, quæ inimicis eventura erant. Vel ca ratione fortassis imprecatur, qua scriptum est : Percule argentum reprobum, et purgabitur. Imprecabatur autem eis beatus David, non ut acerbus hostis, sed veluti is qui pravos omnes homines oderat, et optabat eos castigatione emendari, ut futurum ac pœnas alii flerent meliores. Illud insuper adden- horribile judicium evaderent, vel ut per illorum dum putamus ad prædicta, quod plura ac potiora ipsius psalmi verba Christo Domino recte accommodari possunt, adversus ingratissimos Judæos. B C In finem ipsi puero Domini David. PSALMUS XXXV. Cum beatus David veritus Saulis persecutionem moraretur in deserto, el quamdam illic spelun- cam dormiturus subintrasset, venit eo loci perse- cutor ejus Saul, pernoctavitque, latere illic igno- rans beatum Davjd. Noctu itaque David consurgens, astitit supra dormientem, parcensque ei, fimbriam tantum diploidis gladio abstulit, in facti testimo- nium. Et postera die exeuntem illinc Saulem con- secutus, ostensa fimbria diploidis acclamavit, ex- probrans injustas illius insidias, et suam pariter justitiam annuntians. Ille autem pudore suffusus non mediocri, confessus est, et compunctus, ver- bisque dilectionem simulabat, rursus tamen eum persequebatur. Quod egre ferens beatus David, præsentem psalmum composuit: primo quidem proposito ut illius vitium carperct, deinde eriam ut dolesi cujuslibet perversitatem notaret. In finem autem inscribitur, quia in eo inimicorum destru- ctio prædicitur, quæ ad finem, seu exitum perve- nit. Puer autem Domini dicitur beatus David lu- plici ratione, quemadmodum supra declaravi in inscriptione psalmi xvi. VERS. 2. Dicit iniquus delinquere in seipso. Dicit, id est, putat. Articulus autem qui habetur in Græco ante verbum Delinquere, superfluus est, ut sit sensus : Putat iniquus peccare in seipso, hoc est, putat se clam ac latenter delinquere posse, el in sua sola conscientia, ita ut neque ab ipso etiam Deo videri possit. Vel si articulum toū nolis esse superfluum, et legere: Dicit iniquus, ut delinquat in se ipso : dic sensum esse, quod hujusmodi vir iniquus cogitat in seipso, hoc est intra se, ut pe‹ – cet. Solent enim hujusmodi articuli aliquamlo superflui jacere, aliquando etiam adverbialiter poni, ut declaravimus. Per iniquum autem hoc in loco Saulem ipsum intelligit, quem summa constat usum esse iniquitate, dum amicum (pariter ac benefactorem] et generum tanto odio prosequeretur: Matth. v, 43, 44. D Non est timor Dei ante oculos eju› floc est, ante oculos animæ hujus iniqui. Atque ideo ita cogitat, non perspiciens se latere non posse. Quoniam dolose egit in conspectu suo, ut cogno- sceret peccatum suum, et odisset. Vide, inquit, quid
36α And I passed by, and, see, he was not. And I left him in such a state, and thereupon he was not alive, for the exclamation ‘see’, means ‘thereupon’ here.
β Καὶ ἐζήτησα αὐτὸν, καὶ οὐχ εὑρέθη ὁ τόπος αὐτοῦ. Καὶ μετὰ καιρὸν, τῷ λογισμῷ ἐζήτησα αὐτὸν ἰδεῖν, καὶ οὐχ εὑρέθη ὁ τόπος ὁ περιέχων αὐτὸν, ὡς ὄντα. Πῶς γὰρ ἂν εὑρέθη, μὴ ὄντος αὐτοῦ; Ἢ τόπον αὐτοῦ, τὸ σῶμα ὑποληπτέον· οἶκος γὰρ τοῦτο τῆς ψυχῆς ὂν, διαλύεται σαπέν.μᾶλλον, ἀλλ' ἐν ἀρᾶς τύπω προσαγορεύει τὰ μέλο λοντα συμβήσεσθαι τοῖς ἐχθροῖς αὐτοῦ. Εἰ δὲ καὶ ἐπαρᾶται, νομικὸν τοῦτο, καθά προείρηται. Καὶ ἄλ λως γάρ· Τύπτε ἀδόκιμον, φησίν, ἀργύριον, καὶ καθαρισθήσεται ἅπαν· ἐπηρᾶτο γάρ, οὐχ ὡς πιο κρός, ἀλλ' ὡς μισοπόνηρος, ἵνα μαστιχθέντες, φύ γοις, τὴν μέλλουσαν κρίσιν· ἡ ἵνα τούτων παθόν. των, ἕτεροι γένωνται βελτίους. Δεῖ δὲ γινώσκειν, ὅτι τὰ πλείονα καὶ καιριώτερα τοῦ ψαλμοῦ εἰς τὸν Χρι στὸν ἐκλαμβάνονται, τῶν ἀχαρίστων Ἰουδαίων και ταδιωκόντων αὐτόν. Εἰς τέλος τῷ παιδὶ Κυρίου, τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΛΕ': Διωκόμενος ὁ Δαβὶδ ὑπὸ Σαούλ, κατέφυγεν εἰς σπήλαιον κοιμηθησόμενος· ἦλθε δὲ καὶ Σαούλ, καὶ ἐνεκυλίσθη τούτη, μὴ εἰδὼς, ὅτι Δαβιδ ἐκεῖ κέχρυ- πται. Νυκτὸς δὲ Δαβὶδ ἀναστὰς, ἐπέστησε αὐτῷ και· μωμένῳ, καὶ φεισάμενος, περιεῖλε μόνον τὸ πτερύ γιον τῆς διπλοΐδος αὐτοῦ, πρὸς ἀπόδειξιν. Εἶτα μεθ᾿ ἡμέραν Σαούλ μὲν ἐξῆλθεν· Δαβὶδ δὲ ἀκολουθήσας, ἐβόησε πόρρωθεν, καὶ ὠνείδισεν αὐτῷ τὴν ἄδικον ἐπιβουλήν. ᾿Ανήγγειλε δὲ καὶ τὴν ἑαυτοῦ δικαιοσύ νην, ὑποδείξας τὸ τῆς διπλοῖδος πτερύγιον. Ο δὲ καταισχυνθείς, ώμολόγησε, καὶ κατενύγη, καὶ λόγοις ἐπικεχρυσμένοις ἀγάπῃ πρὸς Δαβὶδ ἐχρήσατο. Πάν λιν δὲ κατεδίωκεν. Οθεν βαρυθυμήσας ὁ Δαβίδ, συνέθηκεν τὸν παρόντα ψαλμόν, προηγουμένως μὲν αὐτοῦ καθαπτόμενος, ἔπειτα καὶ παντὸς δολίου στην λιτεύων κακοτροπίαν. Εἰς τὸ τέλος δὲ ἐπιγέγραπται, διὰ τὸ προφητεύειν ἐν αὐτῷ τὴν εἰς τέλος ἐκβεβη- κυίαν τῶν ἐχθρῶν ἀπώλειαν. Παῖς δὲ Κυρίου ὁ Δα- Οιδ, ὡς ἐν τῇ ἐπιγραφὴ τοῦ ἑπτακαιδεκάτου ψαλμού προεξηγητή κ. Φησὶν ὁ παράνομος τοῦ ἁμαρτάνειν ἐν ἑαυτῷ. Τὰ Φησὶν, ἀντὶ τοῦ, Οἴεται, νοήσεις· καὶ τὰ, τοῦ, περιττόν· ἵν' ᾗ τοιοῦτος ὁ νοῦς· Οἴεται ὁ παράνο νομος ἁμαρτάνειν ἐν ἑαυτῷ, τουτέστιν ἐν μόνῃ τῇ ἑαυτοῦ συνειδήσει λεληθότως, ώς μηδὲν τοῦ Θεοῦ βλέποντος. Η καὶ ἄλλως· Φησὶν ἐν ἑαυτῷ ὁ παράνο- μος, ήγουν μελετᾷ, ὥστε ἁμαρτάνειν· τοῦτο γὰρ ποτὲ μὲν ἐπιῤῥηματικῶς κεῖται, σημαῖνον τὸ ὥστε ποτὲ δὲ, περιττῶς. Παράνομος δὲ ὁ Σαούλ, ὁ μισῶν. τὸν φίλον αὐτοῦ καὶ γαμβρόν. τοῦ, Οὐκ ἔστι φόβος Θεοῦ ἀπέναντι τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ. Τοῦ τοιούτου δὲ πρὸ ὀφθαλμῶν τῆς ψυχῆς οὐκ ἔστι φόβος Θεοῦ· διὸ καὶ τοιαῦτα οίεται, ἢ μετ λετάται, μὴ ἐνθυμούμενος, ὡς οὐ λέληθεν. *Οτι ἐδόλωσεν ἐνώπιον αὐτοῦ, τοῦ εὑρεῖν τὴν ἀνομίαν αὐτοῦ, καὶ μισῆσαι. Καὶ γάρ, φησίν, δρα ** COMMENT. IN PSALMOS. A mum tuum, et odio prosequeris inimicum tuum; ego autem dico vobis: Diligite inimicos vestros, bene- dicite persequentibus vos ; vel quia verba hæc beati David intelligenda sunt, non ut imprecen- tur, sed quod sub imprecationis modo ea prædi- cant, quæ inimicis eventura erant. Vel ca ratione fortassis imprecatur, qua scriptum est : Percule argentum reprobum, et purgabitur. Imprecabatur autem eis beatus David, non ut acerbus hostis, sed veluti is qui pravos omnes homines oderat, et optabat eos castigatione emendari, ut futurum ac pœnas alii flerent meliores. Illud insuper adden- horribile judicium evaderent, vel ut per illorum dum putamus ad prædicta, quod plura ac potiora ipsius psalmi verba Christo Domino recte accommodari possunt, adversus ingratissimos Judæos. B C In finem ipsi puero Domini David. PSALMUS XXXV. Cum beatus David veritus Saulis persecutionem moraretur in deserto, el quamdam illic spelun- cam dormiturus subintrasset, venit eo loci perse- cutor ejus Saul, pernoctavitque, latere illic igno- rans beatum Davjd. Noctu itaque David consurgens, astitit supra dormientem, parcensque ei, fimbriam tantum diploidis gladio abstulit, in facti testimo- nium. Et postera die exeuntem illinc Saulem con- secutus, ostensa fimbria diploidis acclamavit, ex- probrans injustas illius insidias, et suam pariter justitiam annuntians. Ille autem pudore suffusus non mediocri, confessus est, et compunctus, ver- bisque dilectionem simulabat, rursus tamen eum persequebatur. Quod egre ferens beatus David, præsentem psalmum composuit: primo quidem proposito ut illius vitium carperct, deinde eriam ut dolesi cujuslibet perversitatem notaret. In finem autem inscribitur, quia in eo inimicorum destru- ctio prædicitur, quæ ad finem, seu exitum perve- nit. Puer autem Domini dicitur beatus David lu- plici ratione, quemadmodum supra declaravi in inscriptione psalmi xvi. VERS. 2. Dicit iniquus delinquere in seipso. Dicit, id est, putat. Articulus autem qui habetur in Græco ante verbum Delinquere, superfluus est, ut sit sensus : Putat iniquus peccare in seipso, hoc est, putat se clam ac latenter delinquere posse, el in sua sola conscientia, ita ut neque ab ipso etiam Deo videri possit. Vel si articulum toū nolis esse superfluum, et legere: Dicit iniquus, ut delinquat in se ipso : dic sensum esse, quod hujusmodi vir iniquus cogitat in seipso, hoc est intra se, ut pe‹ – cet. Solent enim hujusmodi articuli aliquamlo superflui jacere, aliquando etiam adverbialiter poni, ut declaravimus. Per iniquum autem hoc in loco Saulem ipsum intelligit, quem summa constat usum esse iniquitate, dum amicum (pariter ac benefactorem] et generum tanto odio prosequeretur: Matth. v, 43, 44. D Non est timor Dei ante oculos eju› floc est, ante oculos animæ hujus iniqui. Atque ideo ita cogitat, non perspiciens se latere non posse. Quoniam dolose egit in conspectu suo, ut cogno- sceret peccatum suum, et odisset. Vide, inquit, quid
36β And I searched for him, and his place was not found. And after a time I sought in my mind to see him, and the place holding him as existing was not found. How indeed could it be found when he was not? Or else ‘his place’ is to be understood as his body, for this being the house of his soul is dissolved, having rotted away.
α Φύλασσε ἀκακίαν. γ ἐπανακυκλεῖν MPSCBF : ἐπανακυκλοῦν V. δ κατά MPBF : om. SCV.μᾶλλον, ἀλλ' ἐν ἀρᾶς τύπω προσαγορεύει τὰ μέλο λοντα συμβήσεσθαι τοῖς ἐχθροῖς αὐτοῦ. Εἰ δὲ καὶ ἐπαρᾶται, νομικὸν τοῦτο, καθά προείρηται. Καὶ ἄλ λως γάρ· Τύπτε ἀδόκιμον, φησίν, ἀργύριον, καὶ καθαρισθήσεται ἅπαν· ἐπηρᾶτο γάρ, οὐχ ὡς πιο κρός, ἀλλ' ὡς μισοπόνηρος, ἵνα μαστιχθέντες, φύ γοις, τὴν μέλλουσαν κρίσιν· ἡ ἵνα τούτων παθόν. των, ἕτεροι γένωνται βελτίους. Δεῖ δὲ γινώσκειν, ὅτι τὰ πλείονα καὶ καιριώτερα τοῦ ψαλμοῦ εἰς τὸν Χρι στὸν ἐκλαμβάνονται, τῶν ἀχαρίστων Ἰουδαίων και ταδιωκόντων αὐτόν. Εἰς τέλος τῷ παιδὶ Κυρίου, τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΛΕ': Διωκόμενος ὁ Δαβὶδ ὑπὸ Σαούλ, κατέφυγεν εἰς σπήλαιον κοιμηθησόμενος· ἦλθε δὲ καὶ Σαούλ, καὶ ἐνεκυλίσθη τούτη, μὴ εἰδὼς, ὅτι Δαβιδ ἐκεῖ κέχρυ- πται. Νυκτὸς δὲ Δαβὶδ ἀναστὰς, ἐπέστησε αὐτῷ και· μωμένῳ, καὶ φεισάμενος, περιεῖλε μόνον τὸ πτερύ γιον τῆς διπλοΐδος αὐτοῦ, πρὸς ἀπόδειξιν. Εἶτα μεθ᾿ ἡμέραν Σαούλ μὲν ἐξῆλθεν· Δαβὶδ δὲ ἀκολουθήσας, ἐβόησε πόρρωθεν, καὶ ὠνείδισεν αὐτῷ τὴν ἄδικον ἐπιβουλήν. ᾿Ανήγγειλε δὲ καὶ τὴν ἑαυτοῦ δικαιοσύ νην, ὑποδείξας τὸ τῆς διπλοῖδος πτερύγιον. Ο δὲ καταισχυνθείς, ώμολόγησε, καὶ κατενύγη, καὶ λόγοις ἐπικεχρυσμένοις ἀγάπῃ πρὸς Δαβὶδ ἐχρήσατο. Πάν λιν δὲ κατεδίωκεν. Οθεν βαρυθυμήσας ὁ Δαβίδ, συνέθηκεν τὸν παρόντα ψαλμόν, προηγουμένως μὲν αὐτοῦ καθαπτόμενος, ἔπειτα καὶ παντὸς δολίου στην λιτεύων κακοτροπίαν. Εἰς τὸ τέλος δὲ ἐπιγέγραπται, διὰ τὸ προφητεύειν ἐν αὐτῷ τὴν εἰς τέλος ἐκβεβη- κυίαν τῶν ἐχθρῶν ἀπώλειαν. Παῖς δὲ Κυρίου ὁ Δα- Οιδ, ὡς ἐν τῇ ἐπιγραφὴ τοῦ ἑπτακαιδεκάτου ψαλμού προεξηγητή κ. Φησὶν ὁ παράνομος τοῦ ἁμαρτάνειν ἐν ἑαυτῷ. Τὰ Φησὶν, ἀντὶ τοῦ, Οἴεται, νοήσεις· καὶ τὰ, τοῦ, περιττόν· ἵν' ᾗ τοιοῦτος ὁ νοῦς· Οἴεται ὁ παράνο νομος ἁμαρτάνειν ἐν ἑαυτῷ, τουτέστιν ἐν μόνῃ τῇ ἑαυτοῦ συνειδήσει λεληθότως, ώς μηδὲν τοῦ Θεοῦ βλέποντος. Η καὶ ἄλλως· Φησὶν ἐν ἑαυτῷ ὁ παράνο- μος, ήγουν μελετᾷ, ὥστε ἁμαρτάνειν· τοῦτο γὰρ ποτὲ μὲν ἐπιῤῥηματικῶς κεῖται, σημαῖνον τὸ ὥστε ποτὲ δὲ, περιττῶς. Παράνομος δὲ ὁ Σαούλ, ὁ μισῶν. τὸν φίλον αὐτοῦ καὶ γαμβρόν. τοῦ, Οὐκ ἔστι φόβος Θεοῦ ἀπέναντι τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ. Τοῦ τοιούτου δὲ πρὸ ὀφθαλμῶν τῆς ψυχῆς οὐκ ἔστι φόβος Θεοῦ· διὸ καὶ τοιαῦτα οίεται, ἢ μετ λετάται, μὴ ἐνθυμούμενος, ὡς οὐ λέληθεν. *Οτι ἐδόλωσεν ἐνώπιον αὐτοῦ, τοῦ εὑρεῖν τὴν ἀνομίαν αὐτοῦ, καὶ μισῆσαι. Καὶ γάρ, φησίν, δρα ** COMMENT. IN PSALMOS. A mum tuum, et odio prosequeris inimicum tuum; ego autem dico vobis: Diligite inimicos vestros, bene- dicite persequentibus vos ; vel quia verba hæc beati David intelligenda sunt, non ut imprecen- tur, sed quod sub imprecationis modo ea prædi- cant, quæ inimicis eventura erant. Vel ca ratione fortassis imprecatur, qua scriptum est : Percule argentum reprobum, et purgabitur. Imprecabatur autem eis beatus David, non ut acerbus hostis, sed veluti is qui pravos omnes homines oderat, et optabat eos castigatione emendari, ut futurum ac pœnas alii flerent meliores. Illud insuper adden- horribile judicium evaderent, vel ut per illorum dum putamus ad prædicta, quod plura ac potiora ipsius psalmi verba Christo Domino recte accommodari possunt, adversus ingratissimos Judæos. B C In finem ipsi puero Domini David. PSALMUS XXXV. Cum beatus David veritus Saulis persecutionem moraretur in deserto, el quamdam illic spelun- cam dormiturus subintrasset, venit eo loci perse- cutor ejus Saul, pernoctavitque, latere illic igno- rans beatum Davjd. Noctu itaque David consurgens, astitit supra dormientem, parcensque ei, fimbriam tantum diploidis gladio abstulit, in facti testimo- nium. Et postera die exeuntem illinc Saulem con- secutus, ostensa fimbria diploidis acclamavit, ex- probrans injustas illius insidias, et suam pariter justitiam annuntians. Ille autem pudore suffusus non mediocri, confessus est, et compunctus, ver- bisque dilectionem simulabat, rursus tamen eum persequebatur. Quod egre ferens beatus David, præsentem psalmum composuit: primo quidem proposito ut illius vitium carperct, deinde eriam ut dolesi cujuslibet perversitatem notaret. In finem autem inscribitur, quia in eo inimicorum destru- ctio prædicitur, quæ ad finem, seu exitum perve- nit. Puer autem Domini dicitur beatus David lu- plici ratione, quemadmodum supra declaravi in inscriptione psalmi xvi. VERS. 2. Dicit iniquus delinquere in seipso. Dicit, id est, putat. Articulus autem qui habetur in Græco ante verbum Delinquere, superfluus est, ut sit sensus : Putat iniquus peccare in seipso, hoc est, putat se clam ac latenter delinquere posse, el in sua sola conscientia, ita ut neque ab ipso etiam Deo videri possit. Vel si articulum toū nolis esse superfluum, et legere: Dicit iniquus, ut delinquat in se ipso : dic sensum esse, quod hujusmodi vir iniquus cogitat in seipso, hoc est intra se, ut pe‹ – cet. Solent enim hujusmodi articuli aliquamlo superflui jacere, aliquando etiam adverbialiter poni, ut declaravimus. Per iniquum autem hoc in loco Saulem ipsum intelligit, quem summa constat usum esse iniquitate, dum amicum (pariter ac benefactorem] et generum tanto odio prosequeretur: Matth. v, 43, 44. D Non est timor Dei ante oculos eju› floc est, ante oculos animæ hujus iniqui. Atque ideo ita cogitat, non perspiciens se latere non posse. Quoniam dolose egit in conspectu suo, ut cogno- sceret peccatum suum, et odisset. Vide, inquit, quid
Psalmus XL
PG 128:464Ἁπλότητα εἶπεν ὁ Σύμμαχος.
‘Simplicity’ is what Symmachus said.
PG 128:427β Καὶ ἴδε εὐθύτητα. Καὶ τήρησον τὴν ὀρθότητα.μᾶλλον, ἀλλ' ἐν ἀρᾶς τύπω προσαγορεύει τὰ μέλο λοντα συμβήσεσθαι τοῖς ἐχθροῖς αὐτοῦ. Εἰ δὲ καὶ ἐπαρᾶται, νομικὸν τοῦτο, καθά προείρηται. Καὶ ἄλ λως γάρ· Τύπτε ἀδόκιμον, φησίν, ἀργύριον, καὶ καθαρισθήσεται ἅπαν· ἐπηρᾶτο γάρ, οὐχ ὡς πιο κρός, ἀλλ' ὡς μισοπόνηρος, ἵνα μαστιχθέντες, φύ γοις, τὴν μέλλουσαν κρίσιν· ἡ ἵνα τούτων παθόν. των, ἕτεροι γένωνται βελτίους. Δεῖ δὲ γινώσκειν, ὅτι τὰ πλείονα καὶ καιριώτερα τοῦ ψαλμοῦ εἰς τὸν Χρι στὸν ἐκλαμβάνονται, τῶν ἀχαρίστων Ἰουδαίων και ταδιωκόντων αὐτόν. Εἰς τέλος τῷ παιδὶ Κυρίου, τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΛΕ': Διωκόμενος ὁ Δαβὶδ ὑπὸ Σαούλ, κατέφυγεν εἰς σπήλαιον κοιμηθησόμενος· ἦλθε δὲ καὶ Σαούλ, καὶ ἐνεκυλίσθη τούτη, μὴ εἰδὼς, ὅτι Δαβιδ ἐκεῖ κέχρυ- πται. Νυκτὸς δὲ Δαβὶδ ἀναστὰς, ἐπέστησε αὐτῷ και· μωμένῳ, καὶ φεισάμενος, περιεῖλε μόνον τὸ πτερύ γιον τῆς διπλοΐδος αὐτοῦ, πρὸς ἀπόδειξιν. Εἶτα μεθ᾿ ἡμέραν Σαούλ μὲν ἐξῆλθεν· Δαβὶδ δὲ ἀκολουθήσας, ἐβόησε πόρρωθεν, καὶ ὠνείδισεν αὐτῷ τὴν ἄδικον ἐπιβουλήν. ᾿Ανήγγειλε δὲ καὶ τὴν ἑαυτοῦ δικαιοσύ νην, ὑποδείξας τὸ τῆς διπλοῖδος πτερύγιον. Ο δὲ καταισχυνθείς, ώμολόγησε, καὶ κατενύγη, καὶ λόγοις ἐπικεχρυσμένοις ἀγάπῃ πρὸς Δαβὶδ ἐχρήσατο. Πάν λιν δὲ κατεδίωκεν. Οθεν βαρυθυμήσας ὁ Δαβίδ, συνέθηκεν τὸν παρόντα ψαλμόν, προηγουμένως μὲν αὐτοῦ καθαπτόμενος, ἔπειτα καὶ παντὸς δολίου στην λιτεύων κακοτροπίαν. Εἰς τὸ τέλος δὲ ἐπιγέγραπται, διὰ τὸ προφητεύειν ἐν αὐτῷ τὴν εἰς τέλος ἐκβεβη- κυίαν τῶν ἐχθρῶν ἀπώλειαν. Παῖς δὲ Κυρίου ὁ Δα- Οιδ, ὡς ἐν τῇ ἐπιγραφὴ τοῦ ἑπτακαιδεκάτου ψαλμού προεξηγητή κ. Φησὶν ὁ παράνομος τοῦ ἁμαρτάνειν ἐν ἑαυτῷ. Τὰ Φησὶν, ἀντὶ τοῦ, Οἴεται, νοήσεις· καὶ τὰ, τοῦ, περιττόν· ἵν' ᾗ τοιοῦτος ὁ νοῦς· Οἴεται ὁ παράνο νομος ἁμαρτάνειν ἐν ἑαυτῷ, τουτέστιν ἐν μόνῃ τῇ ἑαυτοῦ συνειδήσει λεληθότως, ώς μηδὲν τοῦ Θεοῦ βλέποντος. Η καὶ ἄλλως· Φησὶν ἐν ἑαυτῷ ὁ παράνο- μος, ήγουν μελετᾷ, ὥστε ἁμαρτάνειν· τοῦτο γὰρ ποτὲ μὲν ἐπιῤῥηματικῶς κεῖται, σημαῖνον τὸ ὥστε ποτὲ δὲ, περιττῶς. Παράνομος δὲ ὁ Σαούλ, ὁ μισῶν. τὸν φίλον αὐτοῦ καὶ γαμβρόν. τοῦ, Οὐκ ἔστι φόβος Θεοῦ ἀπέναντι τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ. Τοῦ τοιούτου δὲ πρὸ ὀφθαλμῶν τῆς ψυχῆς οὐκ ἔστι φόβος Θεοῦ· διὸ καὶ τοιαῦτα οίεται, ἢ μετ λετάται, μὴ ἐνθυμούμενος, ὡς οὐ λέληθεν. *Οτι ἐδόλωσεν ἐνώπιον αὐτοῦ, τοῦ εὑρεῖν τὴν ἀνομίαν αὐτοῦ, καὶ μισῆσαι. Καὶ γάρ, φησίν, δρα ** COMMENT. IN PSALMOS. A mum tuum, et odio prosequeris inimicum tuum; ego autem dico vobis: Diligite inimicos vestros, bene- dicite persequentibus vos ; vel quia verba hæc beati David intelligenda sunt, non ut imprecen- tur, sed quod sub imprecationis modo ea prædi- cant, quæ inimicis eventura erant. Vel ca ratione fortassis imprecatur, qua scriptum est : Percule argentum reprobum, et purgabitur. Imprecabatur autem eis beatus David, non ut acerbus hostis, sed veluti is qui pravos omnes homines oderat, et optabat eos castigatione emendari, ut futurum ac pœnas alii flerent meliores. Illud insuper adden- horribile judicium evaderent, vel ut per illorum dum putamus ad prædicta, quod plura ac potiora ipsius psalmi verba Christo Domino recte accommodari possunt, adversus ingratissimos Judæos. B C In finem ipsi puero Domini David. PSALMUS XXXV. Cum beatus David veritus Saulis persecutionem moraretur in deserto, el quamdam illic spelun- cam dormiturus subintrasset, venit eo loci perse- cutor ejus Saul, pernoctavitque, latere illic igno- rans beatum Davjd. Noctu itaque David consurgens, astitit supra dormientem, parcensque ei, fimbriam tantum diploidis gladio abstulit, in facti testimo- nium. Et postera die exeuntem illinc Saulem con- secutus, ostensa fimbria diploidis acclamavit, ex- probrans injustas illius insidias, et suam pariter justitiam annuntians. Ille autem pudore suffusus non mediocri, confessus est, et compunctus, ver- bisque dilectionem simulabat, rursus tamen eum persequebatur. Quod egre ferens beatus David, præsentem psalmum composuit: primo quidem proposito ut illius vitium carperct, deinde eriam ut dolesi cujuslibet perversitatem notaret. In finem autem inscribitur, quia in eo inimicorum destru- ctio prædicitur, quæ ad finem, seu exitum perve- nit. Puer autem Domini dicitur beatus David lu- plici ratione, quemadmodum supra declaravi in inscriptione psalmi xvi. VERS. 2. Dicit iniquus delinquere in seipso. Dicit, id est, putat. Articulus autem qui habetur in Græco ante verbum Delinquere, superfluus est, ut sit sensus : Putat iniquus peccare in seipso, hoc est, putat se clam ac latenter delinquere posse, el in sua sola conscientia, ita ut neque ab ipso etiam Deo videri possit. Vel si articulum toū nolis esse superfluum, et legere: Dicit iniquus, ut delinquat in se ipso : dic sensum esse, quod hujusmodi vir iniquus cogitat in seipso, hoc est intra se, ut pe‹ – cet. Solent enim hujusmodi articuli aliquamlo superflui jacere, aliquando etiam adverbialiter poni, ut declaravimus. Per iniquum autem hoc in loco Saulem ipsum intelligit, quem summa constat usum esse iniquitate, dum amicum (pariter ac benefactorem] et generum tanto odio prosequeretur: Matth. v, 43, 44. D Non est timor Dei ante oculos eju› floc est, ante oculos animæ hujus iniqui. Atque ideo ita cogitat, non perspiciens se latere non posse. Quoniam dolose egit in conspectu suo, ut cogno- sceret peccatum suum, et odisset. Vide, inquit, quid
37β And see directness. And preserve uprightness.
γ Ὅτι ἔστιν ἐγκατάλειμμα ἀνθρώπῳ εἰρηνικῷ. Ἐγκατάλειμμα λέγει, τὸ μνημόσυνον· τοῦτο δὲ, διττόν ἐστιν, ἢ ἐν παιδοποιΐᾳ, ἢ ἐν ἀγαθοεργίᾳ.μᾶλλον, ἀλλ' ἐν ἀρᾶς τύπω προσαγορεύει τὰ μέλο λοντα συμβήσεσθαι τοῖς ἐχθροῖς αὐτοῦ. Εἰ δὲ καὶ ἐπαρᾶται, νομικὸν τοῦτο, καθά προείρηται. Καὶ ἄλ λως γάρ· Τύπτε ἀδόκιμον, φησίν, ἀργύριον, καὶ καθαρισθήσεται ἅπαν· ἐπηρᾶτο γάρ, οὐχ ὡς πιο κρός, ἀλλ' ὡς μισοπόνηρος, ἵνα μαστιχθέντες, φύ γοις, τὴν μέλλουσαν κρίσιν· ἡ ἵνα τούτων παθόν. των, ἕτεροι γένωνται βελτίους. Δεῖ δὲ γινώσκειν, ὅτι τὰ πλείονα καὶ καιριώτερα τοῦ ψαλμοῦ εἰς τὸν Χρι στὸν ἐκλαμβάνονται, τῶν ἀχαρίστων Ἰουδαίων και ταδιωκόντων αὐτόν. Εἰς τέλος τῷ παιδὶ Κυρίου, τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΛΕ': Διωκόμενος ὁ Δαβὶδ ὑπὸ Σαούλ, κατέφυγεν εἰς σπήλαιον κοιμηθησόμενος· ἦλθε δὲ καὶ Σαούλ, καὶ ἐνεκυλίσθη τούτη, μὴ εἰδὼς, ὅτι Δαβιδ ἐκεῖ κέχρυ- πται. Νυκτὸς δὲ Δαβὶδ ἀναστὰς, ἐπέστησε αὐτῷ και· μωμένῳ, καὶ φεισάμενος, περιεῖλε μόνον τὸ πτερύ γιον τῆς διπλοΐδος αὐτοῦ, πρὸς ἀπόδειξιν. Εἶτα μεθ᾿ ἡμέραν Σαούλ μὲν ἐξῆλθεν· Δαβὶδ δὲ ἀκολουθήσας, ἐβόησε πόρρωθεν, καὶ ὠνείδισεν αὐτῷ τὴν ἄδικον ἐπιβουλήν. ᾿Ανήγγειλε δὲ καὶ τὴν ἑαυτοῦ δικαιοσύ νην, ὑποδείξας τὸ τῆς διπλοῖδος πτερύγιον. Ο δὲ καταισχυνθείς, ώμολόγησε, καὶ κατενύγη, καὶ λόγοις ἐπικεχρυσμένοις ἀγάπῃ πρὸς Δαβὶδ ἐχρήσατο. Πάν λιν δὲ κατεδίωκεν. Οθεν βαρυθυμήσας ὁ Δαβίδ, συνέθηκεν τὸν παρόντα ψαλμόν, προηγουμένως μὲν αὐτοῦ καθαπτόμενος, ἔπειτα καὶ παντὸς δολίου στην λιτεύων κακοτροπίαν. Εἰς τὸ τέλος δὲ ἐπιγέγραπται, διὰ τὸ προφητεύειν ἐν αὐτῷ τὴν εἰς τέλος ἐκβεβη- κυίαν τῶν ἐχθρῶν ἀπώλειαν. Παῖς δὲ Κυρίου ὁ Δα- Οιδ, ὡς ἐν τῇ ἐπιγραφὴ τοῦ ἑπτακαιδεκάτου ψαλμού προεξηγητή κ. Φησὶν ὁ παράνομος τοῦ ἁμαρτάνειν ἐν ἑαυτῷ. Τὰ Φησὶν, ἀντὶ τοῦ, Οἴεται, νοήσεις· καὶ τὰ, τοῦ, περιττόν· ἵν' ᾗ τοιοῦτος ὁ νοῦς· Οἴεται ὁ παράνο νομος ἁμαρτάνειν ἐν ἑαυτῷ, τουτέστιν ἐν μόνῃ τῇ ἑαυτοῦ συνειδήσει λεληθότως, ώς μηδὲν τοῦ Θεοῦ βλέποντος. Η καὶ ἄλλως· Φησὶν ἐν ἑαυτῷ ὁ παράνο- μος, ήγουν μελετᾷ, ὥστε ἁμαρτάνειν· τοῦτο γὰρ ποτὲ μὲν ἐπιῤῥηματικῶς κεῖται, σημαῖνον τὸ ὥστε ποτὲ δὲ, περιττῶς. Παράνομος δὲ ὁ Σαούλ, ὁ μισῶν. τὸν φίλον αὐτοῦ καὶ γαμβρόν. τοῦ, Οὐκ ἔστι φόβος Θεοῦ ἀπέναντι τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ. Τοῦ τοιούτου δὲ πρὸ ὀφθαλμῶν τῆς ψυχῆς οὐκ ἔστι φόβος Θεοῦ· διὸ καὶ τοιαῦτα οίεται, ἢ μετ λετάται, μὴ ἐνθυμούμενος, ὡς οὐ λέληθεν. *Οτι ἐδόλωσεν ἐνώπιον αὐτοῦ, τοῦ εὑρεῖν τὴν ἀνομίαν αὐτοῦ, καὶ μισῆσαι. Καὶ γάρ, φησίν, δρα ** COMMENT. IN PSALMOS. A mum tuum, et odio prosequeris inimicum tuum; ego autem dico vobis: Diligite inimicos vestros, bene- dicite persequentibus vos ; vel quia verba hæc beati David intelligenda sunt, non ut imprecen- tur, sed quod sub imprecationis modo ea prædi- cant, quæ inimicis eventura erant. Vel ca ratione fortassis imprecatur, qua scriptum est : Percule argentum reprobum, et purgabitur. Imprecabatur autem eis beatus David, non ut acerbus hostis, sed veluti is qui pravos omnes homines oderat, et optabat eos castigatione emendari, ut futurum ac pœnas alii flerent meliores. Illud insuper adden- horribile judicium evaderent, vel ut per illorum dum putamus ad prædicta, quod plura ac potiora ipsius psalmi verba Christo Domino recte accommodari possunt, adversus ingratissimos Judæos. B C In finem ipsi puero Domini David. PSALMUS XXXV. Cum beatus David veritus Saulis persecutionem moraretur in deserto, el quamdam illic spelun- cam dormiturus subintrasset, venit eo loci perse- cutor ejus Saul, pernoctavitque, latere illic igno- rans beatum Davjd. Noctu itaque David consurgens, astitit supra dormientem, parcensque ei, fimbriam tantum diploidis gladio abstulit, in facti testimo- nium. Et postera die exeuntem illinc Saulem con- secutus, ostensa fimbria diploidis acclamavit, ex- probrans injustas illius insidias, et suam pariter justitiam annuntians. Ille autem pudore suffusus non mediocri, confessus est, et compunctus, ver- bisque dilectionem simulabat, rursus tamen eum persequebatur. Quod egre ferens beatus David, præsentem psalmum composuit: primo quidem proposito ut illius vitium carperct, deinde eriam ut dolesi cujuslibet perversitatem notaret. In finem autem inscribitur, quia in eo inimicorum destru- ctio prædicitur, quæ ad finem, seu exitum perve- nit. Puer autem Domini dicitur beatus David lu- plici ratione, quemadmodum supra declaravi in inscriptione psalmi xvi. VERS. 2. Dicit iniquus delinquere in seipso. Dicit, id est, putat. Articulus autem qui habetur in Græco ante verbum Delinquere, superfluus est, ut sit sensus : Putat iniquus peccare in seipso, hoc est, putat se clam ac latenter delinquere posse, el in sua sola conscientia, ita ut neque ab ipso etiam Deo videri possit. Vel si articulum toū nolis esse superfluum, et legere: Dicit iniquus, ut delinquat in se ipso : dic sensum esse, quod hujusmodi vir iniquus cogitat in seipso, hoc est intra se, ut pe‹ – cet. Solent enim hujusmodi articuli aliquamlo superflui jacere, aliquando etiam adverbialiter poni, ut declaravimus. Per iniquum autem hoc in loco Saulem ipsum intelligit, quem summa constat usum esse iniquitate, dum amicum (pariter ac benefactorem] et generum tanto odio prosequeretur: Matth. v, 43, 44. D Non est timor Dei ante oculos eju› floc est, ante oculos animæ hujus iniqui. Atque ideo ita cogitat, non perspiciens se latere non posse. Quoniam dolose egit in conspectu suo, ut cogno- sceret peccatum suum, et odisset. Vide, inquit, quid
37γ For there is a remnant for a peaceful man. ‘Remnant’ is what he calls a memorial, and this is twofold, either in the begetting of chil- dren or in good works.
α Oἱ δὲ παράνομοι ἐξολοθρευθήσονται ἐπὶ τὸ αὐτό. Ἐπὶ τὸ αὐτὸ, ἀντὶ τοῦ, ὁμοῦ, σὺν τῷ μνημοσύνῳ αὐτῶν, ὃ καὶ διὰ τοῦ ἑξῆς ἐσαφήνισε στίχου, εἰπών·μᾶλλον, ἀλλ' ἐν ἀρᾶς τύπω προσαγορεύει τὰ μέλο λοντα συμβήσεσθαι τοῖς ἐχθροῖς αὐτοῦ. Εἰ δὲ καὶ ἐπαρᾶται, νομικὸν τοῦτο, καθά προείρηται. Καὶ ἄλ λως γάρ· Τύπτε ἀδόκιμον, φησίν, ἀργύριον, καὶ καθαρισθήσεται ἅπαν· ἐπηρᾶτο γάρ, οὐχ ὡς πιο κρός, ἀλλ' ὡς μισοπόνηρος, ἵνα μαστιχθέντες, φύ γοις, τὴν μέλλουσαν κρίσιν· ἡ ἵνα τούτων παθόν. των, ἕτεροι γένωνται βελτίους. Δεῖ δὲ γινώσκειν, ὅτι τὰ πλείονα καὶ καιριώτερα τοῦ ψαλμοῦ εἰς τὸν Χρι στὸν ἐκλαμβάνονται, τῶν ἀχαρίστων Ἰουδαίων και ταδιωκόντων αὐτόν. Εἰς τέλος τῷ παιδὶ Κυρίου, τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΛΕ': Διωκόμενος ὁ Δαβὶδ ὑπὸ Σαούλ, κατέφυγεν εἰς σπήλαιον κοιμηθησόμενος· ἦλθε δὲ καὶ Σαούλ, καὶ ἐνεκυλίσθη τούτη, μὴ εἰδὼς, ὅτι Δαβιδ ἐκεῖ κέχρυ- πται. Νυκτὸς δὲ Δαβὶδ ἀναστὰς, ἐπέστησε αὐτῷ και· μωμένῳ, καὶ φεισάμενος, περιεῖλε μόνον τὸ πτερύ γιον τῆς διπλοΐδος αὐτοῦ, πρὸς ἀπόδειξιν. Εἶτα μεθ᾿ ἡμέραν Σαούλ μὲν ἐξῆλθεν· Δαβὶδ δὲ ἀκολουθήσας, ἐβόησε πόρρωθεν, καὶ ὠνείδισεν αὐτῷ τὴν ἄδικον ἐπιβουλήν. ᾿Ανήγγειλε δὲ καὶ τὴν ἑαυτοῦ δικαιοσύ νην, ὑποδείξας τὸ τῆς διπλοῖδος πτερύγιον. Ο δὲ καταισχυνθείς, ώμολόγησε, καὶ κατενύγη, καὶ λόγοις ἐπικεχρυσμένοις ἀγάπῃ πρὸς Δαβὶδ ἐχρήσατο. Πάν λιν δὲ κατεδίωκεν. Οθεν βαρυθυμήσας ὁ Δαβίδ, συνέθηκεν τὸν παρόντα ψαλμόν, προηγουμένως μὲν αὐτοῦ καθαπτόμενος, ἔπειτα καὶ παντὸς δολίου στην λιτεύων κακοτροπίαν. Εἰς τὸ τέλος δὲ ἐπιγέγραπται, διὰ τὸ προφητεύειν ἐν αὐτῷ τὴν εἰς τέλος ἐκβεβη- κυίαν τῶν ἐχθρῶν ἀπώλειαν. Παῖς δὲ Κυρίου ὁ Δα- Οιδ, ὡς ἐν τῇ ἐπιγραφὴ τοῦ ἑπτακαιδεκάτου ψαλμού προεξηγητή κ. Φησὶν ὁ παράνομος τοῦ ἁμαρτάνειν ἐν ἑαυτῷ. Τὰ Φησὶν, ἀντὶ τοῦ, Οἴεται, νοήσεις· καὶ τὰ, τοῦ, περιττόν· ἵν' ᾗ τοιοῦτος ὁ νοῦς· Οἴεται ὁ παράνο νομος ἁμαρτάνειν ἐν ἑαυτῷ, τουτέστιν ἐν μόνῃ τῇ ἑαυτοῦ συνειδήσει λεληθότως, ώς μηδὲν τοῦ Θεοῦ βλέποντος. Η καὶ ἄλλως· Φησὶν ἐν ἑαυτῷ ὁ παράνο- μος, ήγουν μελετᾷ, ὥστε ἁμαρτάνειν· τοῦτο γὰρ ποτὲ μὲν ἐπιῤῥηματικῶς κεῖται, σημαῖνον τὸ ὥστε ποτὲ δὲ, περιττῶς. Παράνομος δὲ ὁ Σαούλ, ὁ μισῶν. τὸν φίλον αὐτοῦ καὶ γαμβρόν. τοῦ, Οὐκ ἔστι φόβος Θεοῦ ἀπέναντι τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ. Τοῦ τοιούτου δὲ πρὸ ὀφθαλμῶν τῆς ψυχῆς οὐκ ἔστι φόβος Θεοῦ· διὸ καὶ τοιαῦτα οίεται, ἢ μετ λετάται, μὴ ἐνθυμούμενος, ὡς οὐ λέληθεν. *Οτι ἐδόλωσεν ἐνώπιον αὐτοῦ, τοῦ εὑρεῖν τὴν ἀνομίαν αὐτοῦ, καὶ μισῆσαι. Καὶ γάρ, φησίν, δρα ** COMMENT. IN PSALMOS. A mum tuum, et odio prosequeris inimicum tuum; ego autem dico vobis: Diligite inimicos vestros, bene- dicite persequentibus vos ; vel quia verba hæc beati David intelligenda sunt, non ut imprecen- tur, sed quod sub imprecationis modo ea prædi- cant, quæ inimicis eventura erant. Vel ca ratione fortassis imprecatur, qua scriptum est : Percule argentum reprobum, et purgabitur. Imprecabatur autem eis beatus David, non ut acerbus hostis, sed veluti is qui pravos omnes homines oderat, et optabat eos castigatione emendari, ut futurum ac pœnas alii flerent meliores. Illud insuper adden- horribile judicium evaderent, vel ut per illorum dum putamus ad prædicta, quod plura ac potiora ipsius psalmi verba Christo Domino recte accommodari possunt, adversus ingratissimos Judæos. B C In finem ipsi puero Domini David. PSALMUS XXXV. Cum beatus David veritus Saulis persecutionem moraretur in deserto, el quamdam illic spelun- cam dormiturus subintrasset, venit eo loci perse- cutor ejus Saul, pernoctavitque, latere illic igno- rans beatum Davjd. Noctu itaque David consurgens, astitit supra dormientem, parcensque ei, fimbriam tantum diploidis gladio abstulit, in facti testimo- nium. Et postera die exeuntem illinc Saulem con- secutus, ostensa fimbria diploidis acclamavit, ex- probrans injustas illius insidias, et suam pariter justitiam annuntians. Ille autem pudore suffusus non mediocri, confessus est, et compunctus, ver- bisque dilectionem simulabat, rursus tamen eum persequebatur. Quod egre ferens beatus David, præsentem psalmum composuit: primo quidem proposito ut illius vitium carperct, deinde eriam ut dolesi cujuslibet perversitatem notaret. In finem autem inscribitur, quia in eo inimicorum destru- ctio prædicitur, quæ ad finem, seu exitum perve- nit. Puer autem Domini dicitur beatus David lu- plici ratione, quemadmodum supra declaravi in inscriptione psalmi xvi. VERS. 2. Dicit iniquus delinquere in seipso. Dicit, id est, putat. Articulus autem qui habetur in Græco ante verbum Delinquere, superfluus est, ut sit sensus : Putat iniquus peccare in seipso, hoc est, putat se clam ac latenter delinquere posse, el in sua sola conscientia, ita ut neque ab ipso etiam Deo videri possit. Vel si articulum toū nolis esse superfluum, et legere: Dicit iniquus, ut delinquat in se ipso : dic sensum esse, quod hujusmodi vir iniquus cogitat in seipso, hoc est intra se, ut pe‹ – cet. Solent enim hujusmodi articuli aliquamlo superflui jacere, aliquando etiam adverbialiter poni, ut declaravimus. Per iniquum autem hoc in loco Saulem ipsum intelligit, quem summa constat usum esse iniquitate, dum amicum (pariter ac benefactorem] et generum tanto odio prosequeretur: Matth. v, 43, 44. D Non est timor Dei ante oculos eju› floc est, ante oculos animæ hujus iniqui. Atque ideo ita cogitat, non perspiciens se latere non posse. Quoniam dolose egit in conspectu suo, ut cogno- sceret peccatum suum, et odisset. Vide, inquit, quid
38α But the lawless will be utterly destroyed altogether. ‘Altogether’ in the sense of ‘all at once’, together with their memorial, which he also clari- fied through the following verse, saying:
β Tὰ ἐγκαταλείμματα τῶν ἀσεβῶν ἐξολοθρευθήσονται. Ἀσεβεῖς νόει, πάντας τοὺς πονηρούς. 39-40 Σωτηρία δὲ τῶν δικαίων παρὰ Κυρίου, καὶ ὑπερασπιστὴς αὐτῶν ἐστιν ἐν καιρῷ θλίψεως, καὶ βοηθήσει αὐτοῖς Κύριος, καὶ ῥύσεται αὐτοὺς, καὶ ἐξελεῖται αὐτοὺς ἐξ ἁμαρτωλῶν, καὶ σώσει αὐτοὺς, ὅτι ἤλπισαν ἐπ’ αὐτόν. Ὅρα ὅπως τὴν ποικίλην παρὰ Θεοῦ τῶν δικαίων ἀντίληψιν, ποικίλως ἀπήγγειλε· διάφοροι γὰρ οἱ ταύτης τρόποι, καὶ διαφόρως ἐνεργούμενοι, κατὰ τὴν | πολυποίκιλον τοῦ Θεοῦ σοφίαν. Σαφῆ δὲ τὰ ῥητὰ, καὶ οὐδὲν ἔχοντα δυσκατάληπτον.μᾶλλον, ἀλλ' ἐν ἀρᾶς τύπω προσαγορεύει τὰ μέλο λοντα συμβήσεσθαι τοῖς ἐχθροῖς αὐτοῦ. Εἰ δὲ καὶ ἐπαρᾶται, νομικὸν τοῦτο, καθά προείρηται. Καὶ ἄλ λως γάρ· Τύπτε ἀδόκιμον, φησίν, ἀργύριον, καὶ καθαρισθήσεται ἅπαν· ἐπηρᾶτο γάρ, οὐχ ὡς πιο κρός, ἀλλ' ὡς μισοπόνηρος, ἵνα μαστιχθέντες, φύ γοις, τὴν μέλλουσαν κρίσιν· ἡ ἵνα τούτων παθόν. των, ἕτεροι γένωνται βελτίους. Δεῖ δὲ γινώσκειν, ὅτι τὰ πλείονα καὶ καιριώτερα τοῦ ψαλμοῦ εἰς τὸν Χρι στὸν ἐκλαμβάνονται, τῶν ἀχαρίστων Ἰουδαίων και ταδιωκόντων αὐτόν. Εἰς τέλος τῷ παιδὶ Κυρίου, τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΛΕ': Διωκόμενος ὁ Δαβὶδ ὑπὸ Σαούλ, κατέφυγεν εἰς σπήλαιον κοιμηθησόμενος· ἦλθε δὲ καὶ Σαούλ, καὶ ἐνεκυλίσθη τούτη, μὴ εἰδὼς, ὅτι Δαβιδ ἐκεῖ κέχρυ- πται. Νυκτὸς δὲ Δαβὶδ ἀναστὰς, ἐπέστησε αὐτῷ και· μωμένῳ, καὶ φεισάμενος, περιεῖλε μόνον τὸ πτερύ γιον τῆς διπλοΐδος αὐτοῦ, πρὸς ἀπόδειξιν. Εἶτα μεθ᾿ ἡμέραν Σαούλ μὲν ἐξῆλθεν· Δαβὶδ δὲ ἀκολουθήσας, ἐβόησε πόρρωθεν, καὶ ὠνείδισεν αὐτῷ τὴν ἄδικον ἐπιβουλήν. ᾿Ανήγγειλε δὲ καὶ τὴν ἑαυτοῦ δικαιοσύ νην, ὑποδείξας τὸ τῆς διπλοῖδος πτερύγιον. Ο δὲ καταισχυνθείς, ώμολόγησε, καὶ κατενύγη, καὶ λόγοις ἐπικεχρυσμένοις ἀγάπῃ πρὸς Δαβὶδ ἐχρήσατο. Πάν λιν δὲ κατεδίωκεν. Οθεν βαρυθυμήσας ὁ Δαβίδ, συνέθηκεν τὸν παρόντα ψαλμόν, προηγουμένως μὲν αὐτοῦ καθαπτόμενος, ἔπειτα καὶ παντὸς δολίου στην λιτεύων κακοτροπίαν. Εἰς τὸ τέλος δὲ ἐπιγέγραπται, διὰ τὸ προφητεύειν ἐν αὐτῷ τὴν εἰς τέλος ἐκβεβη- κυίαν τῶν ἐχθρῶν ἀπώλειαν. Παῖς δὲ Κυρίου ὁ Δα- Οιδ, ὡς ἐν τῇ ἐπιγραφὴ τοῦ ἑπτακαιδεκάτου ψαλμού προεξηγητή κ. Φησὶν ὁ παράνομος τοῦ ἁμαρτάνειν ἐν ἑαυτῷ. Τὰ Φησὶν, ἀντὶ τοῦ, Οἴεται, νοήσεις· καὶ τὰ, τοῦ, περιττόν· ἵν' ᾗ τοιοῦτος ὁ νοῦς· Οἴεται ὁ παράνο νομος ἁμαρτάνειν ἐν ἑαυτῷ, τουτέστιν ἐν μόνῃ τῇ ἑαυτοῦ συνειδήσει λεληθότως, ώς μηδὲν τοῦ Θεοῦ βλέποντος. Η καὶ ἄλλως· Φησὶν ἐν ἑαυτῷ ὁ παράνο- μος, ήγουν μελετᾷ, ὥστε ἁμαρτάνειν· τοῦτο γὰρ ποτὲ μὲν ἐπιῤῥηματικῶς κεῖται, σημαῖνον τὸ ὥστε ποτὲ δὲ, περιττῶς. Παράνομος δὲ ὁ Σαούλ, ὁ μισῶν. τὸν φίλον αὐτοῦ καὶ γαμβρόν. τοῦ, Οὐκ ἔστι φόβος Θεοῦ ἀπέναντι τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ. Τοῦ τοιούτου δὲ πρὸ ὀφθαλμῶν τῆς ψυχῆς οὐκ ἔστι φόβος Θεοῦ· διὸ καὶ τοιαῦτα οίεται, ἢ μετ λετάται, μὴ ἐνθυμούμενος, ὡς οὐ λέληθεν. *Οτι ἐδόλωσεν ἐνώπιον αὐτοῦ, τοῦ εὑρεῖν τὴν ἀνομίαν αὐτοῦ, καὶ μισῆσαι. Καὶ γάρ, φησίν, δρα ** COMMENT. IN PSALMOS. A mum tuum, et odio prosequeris inimicum tuum; ego autem dico vobis: Diligite inimicos vestros, bene- dicite persequentibus vos ; vel quia verba hæc beati David intelligenda sunt, non ut imprecen- tur, sed quod sub imprecationis modo ea prædi- cant, quæ inimicis eventura erant. Vel ca ratione fortassis imprecatur, qua scriptum est : Percule argentum reprobum, et purgabitur. Imprecabatur autem eis beatus David, non ut acerbus hostis, sed veluti is qui pravos omnes homines oderat, et optabat eos castigatione emendari, ut futurum ac pœnas alii flerent meliores. Illud insuper adden- horribile judicium evaderent, vel ut per illorum dum putamus ad prædicta, quod plura ac potiora ipsius psalmi verba Christo Domino recte accommodari possunt, adversus ingratissimos Judæos. B C In finem ipsi puero Domini David. PSALMUS XXXV. Cum beatus David veritus Saulis persecutionem moraretur in deserto, el quamdam illic spelun- cam dormiturus subintrasset, venit eo loci perse- cutor ejus Saul, pernoctavitque, latere illic igno- rans beatum Davjd. Noctu itaque David consurgens, astitit supra dormientem, parcensque ei, fimbriam tantum diploidis gladio abstulit, in facti testimo- nium. Et postera die exeuntem illinc Saulem con- secutus, ostensa fimbria diploidis acclamavit, ex- probrans injustas illius insidias, et suam pariter justitiam annuntians. Ille autem pudore suffusus non mediocri, confessus est, et compunctus, ver- bisque dilectionem simulabat, rursus tamen eum persequebatur. Quod egre ferens beatus David, præsentem psalmum composuit: primo quidem proposito ut illius vitium carperct, deinde eriam ut dolesi cujuslibet perversitatem notaret. In finem autem inscribitur, quia in eo inimicorum destru- ctio prædicitur, quæ ad finem, seu exitum perve- nit. Puer autem Domini dicitur beatus David lu- plici ratione, quemadmodum supra declaravi in inscriptione psalmi xvi. VERS. 2. Dicit iniquus delinquere in seipso. Dicit, id est, putat. Articulus autem qui habetur in Græco ante verbum Delinquere, superfluus est, ut sit sensus : Putat iniquus peccare in seipso, hoc est, putat se clam ac latenter delinquere posse, el in sua sola conscientia, ita ut neque ab ipso etiam Deo videri possit. Vel si articulum toū nolis esse superfluum, et legere: Dicit iniquus, ut delinquat in se ipso : dic sensum esse, quod hujusmodi vir iniquus cogitat in seipso, hoc est intra se, ut pe‹ – cet. Solent enim hujusmodi articuli aliquamlo superflui jacere, aliquando etiam adverbialiter poni, ut declaravimus. Per iniquum autem hoc in loco Saulem ipsum intelligit, quem summa constat usum esse iniquitate, dum amicum (pariter ac benefactorem] et generum tanto odio prosequeretur: Matth. v, 43, 44. D Non est timor Dei ante oculos eju› floc est, ante oculos animæ hujus iniqui. Atque ideo ita cogitat, non perspiciens se latere non posse. Quoniam dolose egit in conspectu suo, ut cogno- sceret peccatum suum, et odisset. Vide, inquit, quid
38β The remnants of the impious will be utterly destroyed. By ‘the impious’ understand all the wicked. 39-40 But the salvation of the just is from the Lord, and he is their defender in time of affliction; and the Lord will help them and deliver them and free them from sinners and save them, because they have hoped in him. Observe how in a varied manner he described the varied help from God towards the just; for the modes of this help are various and brought into effect in various ways in accordance with multifarious wisdom of God. The words are clear and have nothing difficult to understand.
PG 128:46437 λζ΄
PG 128:4291 Ψαλμὸς τῷ Δαυίδ· εἰς ἀνάμνησιν. Οὗτος ὁ ψαλμὸς, παραπλήσιός ἐστι τῷ ἕκτῳ, ἀπὸ τῶν αὐτῶν τε ἀρχόμενος, καὶ ὁμοίως ἐκείνῳ τὰς διὰ τὴν ἁμαρτίαν ἐπενεχθείσας συμφορὰς ἀπολοφυρόμενος, καὶ παρακαλῶν ἀπαλλαγῆναι τούτων καὶ τυχεῖν ἀνέσεως. Εἰκὸς δὲ ῥηθῆναι καὶ τοῦτον ὅτε ὑπὸ τοῦ Ἀβεσαλὼμ ἐδιώκετο. Εἰς ἀνάμνησιν δὲ ἐπιγέγραπται, δηλαδὴ τῶν πεπλημμελημένων, καὶ τῶν διὰ ταῦτα κακοπαθειῶν τε καὶ συμφορῶν.ὡς ἐπλήθυνας τὸ ἔλεός σου, ὁ Θεός. Τὸ Ως έν- Α ταῦθα, θαυμαστικόν (28) ἐστιν. Εκπλαγείς γὰρ τὴν ὑπερβολὴν τῆς τοῦ Θεοῦ ἀγαθότητος καὶ ἐλεημοσύ νης, δι᾿ ἣν σώζει τούτους κἀκείνους, ἐπιφωνεῖ, ὅτι Λίαν ἐπλήθυνας εἰς ἡμᾶς τὸ ἔλεός σου. Οἱ δὲ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων ἐν σκέπη των πτερύ γων σου ἐλπιοῦσιν. υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων, ἀντὶ τοῦ, Ανθρωποι, καθὼς ἐν τῷ τετάρτῳ ψαλμῷ προείρη- ται· λέγει δὲ, ὅτι Ὅσοι κυρίως εἰσὶν ἄνθρωποι, μὴ παραχαράξαντες πονηραῖς πράξεσι τὴν προσηγο ρίαν, ἐν τῇ σκέπῃ τῆς παρὰ σοῦ θάλψεως καὶ φυ- λακῆς ἐλπιοῦσιν. Η καὶ ἄλλως· πρόῤῥησις τοῦτο περὶ τῶν Χριστιανών. Μεθυσθήσονται ἀπὸ πιότητος οἴκου σου. Μέσ θὴν ἐνταῦθα τὴν εὐφροσύνην καλεῖ, ὥσπερ καὶ πιά τητα τὸν πλοῦτον. Οἶνός τε γὰρ εὐφραίνει καρδίαν ἀνθρώπου· καὶ ἡ πιότης περισσεία ἐστὶ τοῦ λίπους. Τοιαύτην δὲ διάνοιαν ἔχει τὸ ῥητὸν, ὅτι Οἱ τοιοῦτοι εὐφρανθήσονται ἀπὸ τοῦ πλούτου τοῦ οἴκου σου· οἶκος μὲν γὰρ τοῦ Θεοῦ, ἡ Ἐκκλησία· πλοῦτος δὲ αὐτῆς, τὰ εὐσεβὴ δόγματα, εὐφραίνοντα πνευματικῶς τοὺς μεταλαμβάνοντας. Η οἶκος μὲν τοῦ Λόγου καὶ Θεοῦ, ἡ προσληφθεῖσα ἔμψυχος σάρξ, ἐν ᾗ ἑσκήνωσε· πιό- της δέ, ἡ παρὰ τούτου διδασκαλία, αρδουσα ψυχὰς καὶ πιαίνουσα καὶ εὐφραίνουσα· ὡς δύνασθαι μετὰ Παύλου λέγειν· Τίς ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ ; Καὶ τὴν χειμάρρουν τῆς τρυφῆς σου ποτιεῖς αὐτούς. Τὸ αὐτὸ πάλιν κἀνταῦθα νόημα· μέθης γὰρ μνημονεύσας, ἀκολούθως καὶ περὶ πόματος διέλαβε. Καὶ τὸν ποταμὸν τῆς παρὰ σοῦ, φησί, χορηγουμένης εὐφροσύνης ποτίσεις αὐτούς. Χειμάρρους δὲ τρυφής, τὸ ῥεῦμα τῆς εὐφροσύνου διδασκαλίας· χειμάρρους μὲν, διὰ τὸ πρόσκαιρον τῆς διὰ στόμα τοῦ Χριστοῦ διδαχῆς, καὶ τὸ ἰσχυρὸν αὐτῆς καὶ βίαιον εἰς ἀντί ῥησιν, καὶ τὸ ἀπὸ προφητικῶν λόγων συγκεκροτημέ- τον· καὶ ὁ χειμάρρους γάρ, πρόσκαιρος, καὶ σφα- δρὸς, καὶ βίαιος, καὶ ἀπὸ συμβοίας ὑδάτων συμπε φορημένος· τρυφὴ δὲ, ὡς εὐφραίνουσα καὶ πιαίνουσα, καθὼς εἰρήκαμεν. Τινὲς δὲ πιότητα μὲν οἴκου, τοῦ Λόγου καὶ Θεοῦ λέγουσι τὸ καταῤῥεῦσαν αἷμα της ἀχράντου πλευρᾶς· χειμάρρους δὲ, τὸ συνεκχυθέν αὐτῷ ὕδωρ. Καὶ γὰρ ἐν καιρῷ χειμῶνος ἐῤῥύησαν, & καὶ ἄμφω ἐμέθυσαν ἡμᾶς, ὡς ἐκβακχευθῆναι πρὸς σωτηρίαν, καὶ ἐκστῆναι τῆς προτέρας ἀπάτης καὶ πλάνης, καὶ ηύφραναν. COMMENT. IN PSALMOS. les, voluptatem [olim, et carnis desideria pecorum instar] seetantes. Et tunc verbum Salvabis in sua permaneat significatione, et futuri sit temporis : el prophetiam continebunt hæc verba de fidelibus. Salvabis enim eos, qui crediderint audita prædicatione Evangelii. Quam multiplicasti misericordiam tuam, Deus. Di- etio, quam, lre in loco admirantis animum demon- strat. Obstupescens enim Propheta bonitatem ac misericordiam surmam Dei, qua hi pariter atque illi salvantur, inclamat ad Deum, dicens eum quam maxime suam in nos misericordiam multipli- casse. Filii autem hominum in protectione alarum ixa- rum sperabunt. Filii hominum, hoc est homines, ut diximus in psalmo quarto. Ait igitur quod omnes qui veri homines sunt, et qui hujus nominis appel- lationem sceleribus suis non adulterarunt, in divina sperabunt protectione, quodque eos Dens ut avis proprios pullos fovebit ac custodiet. Et aliter in- telligi potest versiculus, ut sit prophetia de Chri- B stianis. VERS. 9. Inebriabuntur ab ubertate domus tuæ. |Inebriabuntur, hoc est Lætalſuntur.] Lætitiam enim hic ebrietatem appellat, quemadinodum et divitias ubertatem. Vinum enim, ut alibi inquit Propheta, latifical cor hominis 8. Ubertas etiam copiam quamdam ampliorem significat. Hujusmodi, inquit, lounines lati erunt a divitiis domus luæ. Domus autem Dei Ecclesia est, cujus divitiæ pia sunt dog nati, que ipsos dogmatum par- ticipes spirituali afficiunt lætitia. Vel per domum Dei, Verbi carnem intellige : illam nimirum quam simul cum anima assumpsit, et in qua habitavit ; el per ubertatem, Christi doctrinam, quæ animas Cirrigat, impinguat, et latificat ; ila ut cuin Paulo dicere possint: Quis nos separabit a charitate Christi ? D El torrente deliciarum tuarum potabis eos. Eam- dem repetit sententiam, et cum ebrietatis memine- rit, consequenter et poculum addidit : Potabis enim eos, inquit, ſumine ejus lætitiæ, quæ a te subministratur. Torrentem autem deliciarum, ju- cundissima Christi doctrinæ fluenta appellavit : torrentem quidem ob tempestivam doctrinam, quæ certo tempore ab ore Christi defluebat, propterque ejus vehementiam, ac vim (ut ita dicam) indeten tam, et propter multa quæ de propheticis sermo- nibus in unum collecta adducebat. Torrens enim ad tempus fluit, et vehemens est ac violentus, et ex multiplici confuit aquarum concursu ; delicias autem ideo dixit, quia lætificant et impinguant. Aliqui per ubertatem domus Dei, sanguinem Christi intelligunt, qui ex illius immaculato latere defluxit, et per torrentem, aquam illam, quæ tunc temporis cum sanguine pariter effusa est, et quæ (ut Græco dictionis etymologia indicat) hiberna tempore de Auxit ſhyems enim erat quando passus est Dominus], quæ etiam inebriavit nos, ita ut debacchati o Psal. cu, 15. st Rom. vn, 33. Varia lectiones. (28) Al. θαυμαστόν.
1 A psalm belonging to David; in remembrance. This psalm closely resembles the sixth psalm, beginning with the same words, and like it, it loudly bewails the misfortunes brought on on account of his sin and entreats to be freed from these misfortunes and to find remission. It is likely that this was also spoken at the time he was being pursued by Absalom. It has the superscription ‘in remembrance’, that is of his transgressions and of his suffer- ings and misfortunes on their account.
2 Κύριε, μὴ τῷ θυμῷ σου ἐλέγξῃς με, μηδὲ τῇ ὀργῇ σου παιδεύσῃς με.ὡς ἐπλήθυνας τὸ ἔλεός σου, ὁ Θεός. Τὸ Ως έν- Α ταῦθα, θαυμαστικόν (28) ἐστιν. Εκπλαγείς γὰρ τὴν ὑπερβολὴν τῆς τοῦ Θεοῦ ἀγαθότητος καὶ ἐλεημοσύ νης, δι᾿ ἣν σώζει τούτους κἀκείνους, ἐπιφωνεῖ, ὅτι Λίαν ἐπλήθυνας εἰς ἡμᾶς τὸ ἔλεός σου. Οἱ δὲ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων ἐν σκέπη των πτερύ γων σου ἐλπιοῦσιν. υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων, ἀντὶ τοῦ, Ανθρωποι, καθὼς ἐν τῷ τετάρτῳ ψαλμῷ προείρη- ται· λέγει δὲ, ὅτι Ὅσοι κυρίως εἰσὶν ἄνθρωποι, μὴ παραχαράξαντες πονηραῖς πράξεσι τὴν προσηγο ρίαν, ἐν τῇ σκέπῃ τῆς παρὰ σοῦ θάλψεως καὶ φυ- λακῆς ἐλπιοῦσιν. Η καὶ ἄλλως· πρόῤῥησις τοῦτο περὶ τῶν Χριστιανών. Μεθυσθήσονται ἀπὸ πιότητος οἴκου σου. Μέσ θὴν ἐνταῦθα τὴν εὐφροσύνην καλεῖ, ὥσπερ καὶ πιά τητα τὸν πλοῦτον. Οἶνός τε γὰρ εὐφραίνει καρδίαν ἀνθρώπου· καὶ ἡ πιότης περισσεία ἐστὶ τοῦ λίπους. Τοιαύτην δὲ διάνοιαν ἔχει τὸ ῥητὸν, ὅτι Οἱ τοιοῦτοι εὐφρανθήσονται ἀπὸ τοῦ πλούτου τοῦ οἴκου σου· οἶκος μὲν γὰρ τοῦ Θεοῦ, ἡ Ἐκκλησία· πλοῦτος δὲ αὐτῆς, τὰ εὐσεβὴ δόγματα, εὐφραίνοντα πνευματικῶς τοὺς μεταλαμβάνοντας. Η οἶκος μὲν τοῦ Λόγου καὶ Θεοῦ, ἡ προσληφθεῖσα ἔμψυχος σάρξ, ἐν ᾗ ἑσκήνωσε· πιό- της δέ, ἡ παρὰ τούτου διδασκαλία, αρδουσα ψυχὰς καὶ πιαίνουσα καὶ εὐφραίνουσα· ὡς δύνασθαι μετὰ Παύλου λέγειν· Τίς ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ ; Καὶ τὴν χειμάρρουν τῆς τρυφῆς σου ποτιεῖς αὐτούς. Τὸ αὐτὸ πάλιν κἀνταῦθα νόημα· μέθης γὰρ μνημονεύσας, ἀκολούθως καὶ περὶ πόματος διέλαβε. Καὶ τὸν ποταμὸν τῆς παρὰ σοῦ, φησί, χορηγουμένης εὐφροσύνης ποτίσεις αὐτούς. Χειμάρρους δὲ τρυφής, τὸ ῥεῦμα τῆς εὐφροσύνου διδασκαλίας· χειμάρρους μὲν, διὰ τὸ πρόσκαιρον τῆς διὰ στόμα τοῦ Χριστοῦ διδαχῆς, καὶ τὸ ἰσχυρὸν αὐτῆς καὶ βίαιον εἰς ἀντί ῥησιν, καὶ τὸ ἀπὸ προφητικῶν λόγων συγκεκροτημέ- τον· καὶ ὁ χειμάρρους γάρ, πρόσκαιρος, καὶ σφα- δρὸς, καὶ βίαιος, καὶ ἀπὸ συμβοίας ὑδάτων συμπε φορημένος· τρυφὴ δὲ, ὡς εὐφραίνουσα καὶ πιαίνουσα, καθὼς εἰρήκαμεν. Τινὲς δὲ πιότητα μὲν οἴκου, τοῦ Λόγου καὶ Θεοῦ λέγουσι τὸ καταῤῥεῦσαν αἷμα της ἀχράντου πλευρᾶς· χειμάρρους δὲ, τὸ συνεκχυθέν αὐτῷ ὕδωρ. Καὶ γὰρ ἐν καιρῷ χειμῶνος ἐῤῥύησαν, & καὶ ἄμφω ἐμέθυσαν ἡμᾶς, ὡς ἐκβακχευθῆναι πρὸς σωτηρίαν, καὶ ἐκστῆναι τῆς προτέρας ἀπάτης καὶ πλάνης, καὶ ηύφραναν. COMMENT. IN PSALMOS. les, voluptatem [olim, et carnis desideria pecorum instar] seetantes. Et tunc verbum Salvabis in sua permaneat significatione, et futuri sit temporis : el prophetiam continebunt hæc verba de fidelibus. Salvabis enim eos, qui crediderint audita prædicatione Evangelii. Quam multiplicasti misericordiam tuam, Deus. Di- etio, quam, lre in loco admirantis animum demon- strat. Obstupescens enim Propheta bonitatem ac misericordiam surmam Dei, qua hi pariter atque illi salvantur, inclamat ad Deum, dicens eum quam maxime suam in nos misericordiam multipli- casse. Filii autem hominum in protectione alarum ixa- rum sperabunt. Filii hominum, hoc est homines, ut diximus in psalmo quarto. Ait igitur quod omnes qui veri homines sunt, et qui hujus nominis appel- lationem sceleribus suis non adulterarunt, in divina sperabunt protectione, quodque eos Dens ut avis proprios pullos fovebit ac custodiet. Et aliter in- telligi potest versiculus, ut sit prophetia de Chri- B stianis. VERS. 9. Inebriabuntur ab ubertate domus tuæ. |Inebriabuntur, hoc est Lætalſuntur.] Lætitiam enim hic ebrietatem appellat, quemadinodum et divitias ubertatem. Vinum enim, ut alibi inquit Propheta, latifical cor hominis 8. Ubertas etiam copiam quamdam ampliorem significat. Hujusmodi, inquit, lounines lati erunt a divitiis domus luæ. Domus autem Dei Ecclesia est, cujus divitiæ pia sunt dog nati, que ipsos dogmatum par- ticipes spirituali afficiunt lætitia. Vel per domum Dei, Verbi carnem intellige : illam nimirum quam simul cum anima assumpsit, et in qua habitavit ; el per ubertatem, Christi doctrinam, quæ animas Cirrigat, impinguat, et latificat ; ila ut cuin Paulo dicere possint: Quis nos separabit a charitate Christi ? D El torrente deliciarum tuarum potabis eos. Eam- dem repetit sententiam, et cum ebrietatis memine- rit, consequenter et poculum addidit : Potabis enim eos, inquit, ſumine ejus lætitiæ, quæ a te subministratur. Torrentem autem deliciarum, ju- cundissima Christi doctrinæ fluenta appellavit : torrentem quidem ob tempestivam doctrinam, quæ certo tempore ab ore Christi defluebat, propterque ejus vehementiam, ac vim (ut ita dicam) indeten tam, et propter multa quæ de propheticis sermo- nibus in unum collecta adducebat. Torrens enim ad tempus fluit, et vehemens est ac violentus, et ex multiplici confuit aquarum concursu ; delicias autem ideo dixit, quia lætificant et impinguant. Aliqui per ubertatem domus Dei, sanguinem Christi intelligunt, qui ex illius immaculato latere defluxit, et per torrentem, aquam illam, quæ tunc temporis cum sanguine pariter effusa est, et quæ (ut Græco dictionis etymologia indicat) hiberna tempore de Auxit ſhyems enim erat quando passus est Dominus], quæ etiam inebriavit nos, ita ut debacchati o Psal. cu, 15. st Rom. vn, 33. Varia lectiones. (28) Al. θαυμαστόν.
2 O Lord, do not rebuke me in your rage, nor chastise me in your anger.
PG 128:464Ψαλμός 37 — Psalm 37
PG 128:429Προείρηται τὰ περὶ τούτων ἐν τῷ ϛ΄ ψαλμῷ· θυμὸν δὲ Θεοῦ καὶ ὀργὴν, οὐ πάθη οἰητέον, ἀλλὰ τὰς σφοδροτάτας ἀποφάσεις, τὰς ὀφειλομένας τοῖς ἁμαρτάνουσιν.ὡς ἐπλήθυνας τὸ ἔλεός σου, ὁ Θεός. Τὸ Ως έν- Α ταῦθα, θαυμαστικόν (28) ἐστιν. Εκπλαγείς γὰρ τὴν ὑπερβολὴν τῆς τοῦ Θεοῦ ἀγαθότητος καὶ ἐλεημοσύ νης, δι᾿ ἣν σώζει τούτους κἀκείνους, ἐπιφωνεῖ, ὅτι Λίαν ἐπλήθυνας εἰς ἡμᾶς τὸ ἔλεός σου. Οἱ δὲ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων ἐν σκέπη των πτερύ γων σου ἐλπιοῦσιν. υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων, ἀντὶ τοῦ, Ανθρωποι, καθὼς ἐν τῷ τετάρτῳ ψαλμῷ προείρη- ται· λέγει δὲ, ὅτι Ὅσοι κυρίως εἰσὶν ἄνθρωποι, μὴ παραχαράξαντες πονηραῖς πράξεσι τὴν προσηγο ρίαν, ἐν τῇ σκέπῃ τῆς παρὰ σοῦ θάλψεως καὶ φυ- λακῆς ἐλπιοῦσιν. Η καὶ ἄλλως· πρόῤῥησις τοῦτο περὶ τῶν Χριστιανών. Μεθυσθήσονται ἀπὸ πιότητος οἴκου σου. Μέσ θὴν ἐνταῦθα τὴν εὐφροσύνην καλεῖ, ὥσπερ καὶ πιά τητα τὸν πλοῦτον. Οἶνός τε γὰρ εὐφραίνει καρδίαν ἀνθρώπου· καὶ ἡ πιότης περισσεία ἐστὶ τοῦ λίπους. Τοιαύτην δὲ διάνοιαν ἔχει τὸ ῥητὸν, ὅτι Οἱ τοιοῦτοι εὐφρανθήσονται ἀπὸ τοῦ πλούτου τοῦ οἴκου σου· οἶκος μὲν γὰρ τοῦ Θεοῦ, ἡ Ἐκκλησία· πλοῦτος δὲ αὐτῆς, τὰ εὐσεβὴ δόγματα, εὐφραίνοντα πνευματικῶς τοὺς μεταλαμβάνοντας. Η οἶκος μὲν τοῦ Λόγου καὶ Θεοῦ, ἡ προσληφθεῖσα ἔμψυχος σάρξ, ἐν ᾗ ἑσκήνωσε· πιό- της δέ, ἡ παρὰ τούτου διδασκαλία, αρδουσα ψυχὰς καὶ πιαίνουσα καὶ εὐφραίνουσα· ὡς δύνασθαι μετὰ Παύλου λέγειν· Τίς ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ ; Καὶ τὴν χειμάρρουν τῆς τρυφῆς σου ποτιεῖς αὐτούς. Τὸ αὐτὸ πάλιν κἀνταῦθα νόημα· μέθης γὰρ μνημονεύσας, ἀκολούθως καὶ περὶ πόματος διέλαβε. Καὶ τὸν ποταμὸν τῆς παρὰ σοῦ, φησί, χορηγουμένης εὐφροσύνης ποτίσεις αὐτούς. Χειμάρρους δὲ τρυφής, τὸ ῥεῦμα τῆς εὐφροσύνου διδασκαλίας· χειμάρρους μὲν, διὰ τὸ πρόσκαιρον τῆς διὰ στόμα τοῦ Χριστοῦ διδαχῆς, καὶ τὸ ἰσχυρὸν αὐτῆς καὶ βίαιον εἰς ἀντί ῥησιν, καὶ τὸ ἀπὸ προφητικῶν λόγων συγκεκροτημέ- τον· καὶ ὁ χειμάρρους γάρ, πρόσκαιρος, καὶ σφα- δρὸς, καὶ βίαιος, καὶ ἀπὸ συμβοίας ὑδάτων συμπε φορημένος· τρυφὴ δὲ, ὡς εὐφραίνουσα καὶ πιαίνουσα, καθὼς εἰρήκαμεν. Τινὲς δὲ πιότητα μὲν οἴκου, τοῦ Λόγου καὶ Θεοῦ λέγουσι τὸ καταῤῥεῦσαν αἷμα της ἀχράντου πλευρᾶς· χειμάρρους δὲ, τὸ συνεκχυθέν αὐτῷ ὕδωρ. Καὶ γὰρ ἐν καιρῷ χειμῶνος ἐῤῥύησαν, & καὶ ἄμφω ἐμέθυσαν ἡμᾶς, ὡς ἐκβακχευθῆναι πρὸς σωτηρίαν, καὶ ἐκστῆναι τῆς προτέρας ἀπάτης καὶ πλάνης, καὶ ηύφραναν. COMMENT. IN PSALMOS. les, voluptatem [olim, et carnis desideria pecorum instar] seetantes. Et tunc verbum Salvabis in sua permaneat significatione, et futuri sit temporis : el prophetiam continebunt hæc verba de fidelibus. Salvabis enim eos, qui crediderint audita prædicatione Evangelii. Quam multiplicasti misericordiam tuam, Deus. Di- etio, quam, lre in loco admirantis animum demon- strat. Obstupescens enim Propheta bonitatem ac misericordiam surmam Dei, qua hi pariter atque illi salvantur, inclamat ad Deum, dicens eum quam maxime suam in nos misericordiam multipli- casse. Filii autem hominum in protectione alarum ixa- rum sperabunt. Filii hominum, hoc est homines, ut diximus in psalmo quarto. Ait igitur quod omnes qui veri homines sunt, et qui hujus nominis appel- lationem sceleribus suis non adulterarunt, in divina sperabunt protectione, quodque eos Dens ut avis proprios pullos fovebit ac custodiet. Et aliter in- telligi potest versiculus, ut sit prophetia de Chri- B stianis. VERS. 9. Inebriabuntur ab ubertate domus tuæ. |Inebriabuntur, hoc est Lætalſuntur.] Lætitiam enim hic ebrietatem appellat, quemadinodum et divitias ubertatem. Vinum enim, ut alibi inquit Propheta, latifical cor hominis 8. Ubertas etiam copiam quamdam ampliorem significat. Hujusmodi, inquit, lounines lati erunt a divitiis domus luæ. Domus autem Dei Ecclesia est, cujus divitiæ pia sunt dog nati, que ipsos dogmatum par- ticipes spirituali afficiunt lætitia. Vel per domum Dei, Verbi carnem intellige : illam nimirum quam simul cum anima assumpsit, et in qua habitavit ; el per ubertatem, Christi doctrinam, quæ animas Cirrigat, impinguat, et latificat ; ila ut cuin Paulo dicere possint: Quis nos separabit a charitate Christi ? D El torrente deliciarum tuarum potabis eos. Eam- dem repetit sententiam, et cum ebrietatis memine- rit, consequenter et poculum addidit : Potabis enim eos, inquit, ſumine ejus lætitiæ, quæ a te subministratur. Torrentem autem deliciarum, ju- cundissima Christi doctrinæ fluenta appellavit : torrentem quidem ob tempestivam doctrinam, quæ certo tempore ab ore Christi defluebat, propterque ejus vehementiam, ac vim (ut ita dicam) indeten tam, et propter multa quæ de propheticis sermo- nibus in unum collecta adducebat. Torrens enim ad tempus fluit, et vehemens est ac violentus, et ex multiplici confuit aquarum concursu ; delicias autem ideo dixit, quia lætificant et impinguant. Aliqui per ubertatem domus Dei, sanguinem Christi intelligunt, qui ex illius immaculato latere defluxit, et per torrentem, aquam illam, quæ tunc temporis cum sanguine pariter effusa est, et quæ (ut Græco dictionis etymologia indicat) hiberna tempore de Auxit ſhyems enim erat quando passus est Dominus], quæ etiam inebriavit nos, ita ut debacchati o Psal. cu, 15. st Rom. vn, 33. Varia lectiones. (28) Al. θαυμαστόν.
A discussion of these words was presented earlier in the sixth psalm. God’s rage and anger are not to be understood as passions, but as the ineluctable sentences due to those who sin.
α Ὅτι τὰ βέλη σου ἐνεπάγησάν μοι. Βέλη Θεοῦ νῦν, τοὺς ἐλεγκτικοὺς λόγους νόει, τοὺς διὰ τοῦ προφήτου Νάθαν ἀφεθέντας κατ’ αὐτοῦ· ἢ τοὺς κατὰ μοιχῶν καὶ φονέων νόμους, τοσοῦτον ἐμπαγέντας, ὡς νύττειν ἀεὶ, καὶ ἀλγύνειν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ. Ἢ βέλη, τὰς ἐκ τῶν ἐπενεχθεισῶν συμφορῶν ὀδύνας, βελῶν δίκην, ἐμπειρομένας καὶ δακνούσας τὴν καρδίαν· βέλη δὲ Θεοῦ καὶ αὗται λέγονται, ὡς κατὰ παραχώρησιν αὐτοῦ ἐπαγόμεναι. Tὸ δὲ, ἐνεπάγησαν, ὁ Σύμμαχος, καθίκοντο, εἶπε.ὡς ἐπλήθυνας τὸ ἔλεός σου, ὁ Θεός. Τὸ Ως έν- Α ταῦθα, θαυμαστικόν (28) ἐστιν. Εκπλαγείς γὰρ τὴν ὑπερβολὴν τῆς τοῦ Θεοῦ ἀγαθότητος καὶ ἐλεημοσύ νης, δι᾿ ἣν σώζει τούτους κἀκείνους, ἐπιφωνεῖ, ὅτι Λίαν ἐπλήθυνας εἰς ἡμᾶς τὸ ἔλεός σου. Οἱ δὲ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων ἐν σκέπη των πτερύ γων σου ἐλπιοῦσιν. υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων, ἀντὶ τοῦ, Ανθρωποι, καθὼς ἐν τῷ τετάρτῳ ψαλμῷ προείρη- ται· λέγει δὲ, ὅτι Ὅσοι κυρίως εἰσὶν ἄνθρωποι, μὴ παραχαράξαντες πονηραῖς πράξεσι τὴν προσηγο ρίαν, ἐν τῇ σκέπῃ τῆς παρὰ σοῦ θάλψεως καὶ φυ- λακῆς ἐλπιοῦσιν. Η καὶ ἄλλως· πρόῤῥησις τοῦτο περὶ τῶν Χριστιανών. Μεθυσθήσονται ἀπὸ πιότητος οἴκου σου. Μέσ θὴν ἐνταῦθα τὴν εὐφροσύνην καλεῖ, ὥσπερ καὶ πιά τητα τὸν πλοῦτον. Οἶνός τε γὰρ εὐφραίνει καρδίαν ἀνθρώπου· καὶ ἡ πιότης περισσεία ἐστὶ τοῦ λίπους. Τοιαύτην δὲ διάνοιαν ἔχει τὸ ῥητὸν, ὅτι Οἱ τοιοῦτοι εὐφρανθήσονται ἀπὸ τοῦ πλούτου τοῦ οἴκου σου· οἶκος μὲν γὰρ τοῦ Θεοῦ, ἡ Ἐκκλησία· πλοῦτος δὲ αὐτῆς, τὰ εὐσεβὴ δόγματα, εὐφραίνοντα πνευματικῶς τοὺς μεταλαμβάνοντας. Η οἶκος μὲν τοῦ Λόγου καὶ Θεοῦ, ἡ προσληφθεῖσα ἔμψυχος σάρξ, ἐν ᾗ ἑσκήνωσε· πιό- της δέ, ἡ παρὰ τούτου διδασκαλία, αρδουσα ψυχὰς καὶ πιαίνουσα καὶ εὐφραίνουσα· ὡς δύνασθαι μετὰ Παύλου λέγειν· Τίς ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ ; Καὶ τὴν χειμάρρουν τῆς τρυφῆς σου ποτιεῖς αὐτούς. Τὸ αὐτὸ πάλιν κἀνταῦθα νόημα· μέθης γὰρ μνημονεύσας, ἀκολούθως καὶ περὶ πόματος διέλαβε. Καὶ τὸν ποταμὸν τῆς παρὰ σοῦ, φησί, χορηγουμένης εὐφροσύνης ποτίσεις αὐτούς. Χειμάρρους δὲ τρυφής, τὸ ῥεῦμα τῆς εὐφροσύνου διδασκαλίας· χειμάρρους μὲν, διὰ τὸ πρόσκαιρον τῆς διὰ στόμα τοῦ Χριστοῦ διδαχῆς, καὶ τὸ ἰσχυρὸν αὐτῆς καὶ βίαιον εἰς ἀντί ῥησιν, καὶ τὸ ἀπὸ προφητικῶν λόγων συγκεκροτημέ- τον· καὶ ὁ χειμάρρους γάρ, πρόσκαιρος, καὶ σφα- δρὸς, καὶ βίαιος, καὶ ἀπὸ συμβοίας ὑδάτων συμπε φορημένος· τρυφὴ δὲ, ὡς εὐφραίνουσα καὶ πιαίνουσα, καθὼς εἰρήκαμεν. Τινὲς δὲ πιότητα μὲν οἴκου, τοῦ Λόγου καὶ Θεοῦ λέγουσι τὸ καταῤῥεῦσαν αἷμα της ἀχράντου πλευρᾶς· χειμάρρους δὲ, τὸ συνεκχυθέν αὐτῷ ὕδωρ. Καὶ γὰρ ἐν καιρῷ χειμῶνος ἐῤῥύησαν, & καὶ ἄμφω ἐμέθυσαν ἡμᾶς, ὡς ἐκβακχευθῆναι πρὸς σωτηρίαν, καὶ ἐκστῆναι τῆς προτέρας ἀπάτης καὶ πλάνης, καὶ ηύφραναν. COMMENT. IN PSALMOS. les, voluptatem [olim, et carnis desideria pecorum instar] seetantes. Et tunc verbum Salvabis in sua permaneat significatione, et futuri sit temporis : el prophetiam continebunt hæc verba de fidelibus. Salvabis enim eos, qui crediderint audita prædicatione Evangelii. Quam multiplicasti misericordiam tuam, Deus. Di- etio, quam, lre in loco admirantis animum demon- strat. Obstupescens enim Propheta bonitatem ac misericordiam surmam Dei, qua hi pariter atque illi salvantur, inclamat ad Deum, dicens eum quam maxime suam in nos misericordiam multipli- casse. Filii autem hominum in protectione alarum ixa- rum sperabunt. Filii hominum, hoc est homines, ut diximus in psalmo quarto. Ait igitur quod omnes qui veri homines sunt, et qui hujus nominis appel- lationem sceleribus suis non adulterarunt, in divina sperabunt protectione, quodque eos Dens ut avis proprios pullos fovebit ac custodiet. Et aliter in- telligi potest versiculus, ut sit prophetia de Chri- B stianis. VERS. 9. Inebriabuntur ab ubertate domus tuæ. |Inebriabuntur, hoc est Lætalſuntur.] Lætitiam enim hic ebrietatem appellat, quemadinodum et divitias ubertatem. Vinum enim, ut alibi inquit Propheta, latifical cor hominis 8. Ubertas etiam copiam quamdam ampliorem significat. Hujusmodi, inquit, lounines lati erunt a divitiis domus luæ. Domus autem Dei Ecclesia est, cujus divitiæ pia sunt dog nati, que ipsos dogmatum par- ticipes spirituali afficiunt lætitia. Vel per domum Dei, Verbi carnem intellige : illam nimirum quam simul cum anima assumpsit, et in qua habitavit ; el per ubertatem, Christi doctrinam, quæ animas Cirrigat, impinguat, et latificat ; ila ut cuin Paulo dicere possint: Quis nos separabit a charitate Christi ? D El torrente deliciarum tuarum potabis eos. Eam- dem repetit sententiam, et cum ebrietatis memine- rit, consequenter et poculum addidit : Potabis enim eos, inquit, ſumine ejus lætitiæ, quæ a te subministratur. Torrentem autem deliciarum, ju- cundissima Christi doctrinæ fluenta appellavit : torrentem quidem ob tempestivam doctrinam, quæ certo tempore ab ore Christi defluebat, propterque ejus vehementiam, ac vim (ut ita dicam) indeten tam, et propter multa quæ de propheticis sermo- nibus in unum collecta adducebat. Torrens enim ad tempus fluit, et vehemens est ac violentus, et ex multiplici confuit aquarum concursu ; delicias autem ideo dixit, quia lætificant et impinguant. Aliqui per ubertatem domus Dei, sanguinem Christi intelligunt, qui ex illius immaculato latere defluxit, et per torrentem, aquam illam, quæ tunc temporis cum sanguine pariter effusa est, et quæ (ut Græco dictionis etymologia indicat) hiberna tempore de Auxit ſhyems enim erat quando passus est Dominus], quæ etiam inebriavit nos, ita ut debacchati o Psal. cu, 15. st Rom. vn, 33. Varia lectiones. (28) Al. θαυμαστόν.
3α For your arrows have stuck fast in me. Understand God’s arrows here as the reproving words fired at him through the prophet Nathan, or else the laws against adulterers and murderers, which had stuck so fast as to pierce continually and pain his soul. Or else arrows are the sufferings from the misfortunes brought on, fixed in and biting the heart like arrows. These sufferings are called God’s arrows as brought on by his dispensation. Symmachus said ‘have struck down on’ for ‘have stuck fast in’.
β Καὶ ἐπεστήριξας ἐπ’ ἐμὲ τὴν χεῖρά σου. Ἐπεστήριξας, ἀντὶ τοῦ, πυκνῶς κατήνεγκας, ἐν τῷ συνεχῶς μαστίζειν· ἢ βαρεῖαν αὐτὴν ἐπήνεγκας, ὡς μὴ δύνασθαί με ταύτην ὑποφέρειν, βαρέως πλήττουσαν· χεῖρα δὲ, τὴν τιμωρητικὴν δύναμιν ὑποληπτέον.ὡς ἐπλήθυνας τὸ ἔλεός σου, ὁ Θεός. Τὸ Ως έν- Α ταῦθα, θαυμαστικόν (28) ἐστιν. Εκπλαγείς γὰρ τὴν ὑπερβολὴν τῆς τοῦ Θεοῦ ἀγαθότητος καὶ ἐλεημοσύ νης, δι᾿ ἣν σώζει τούτους κἀκείνους, ἐπιφωνεῖ, ὅτι Λίαν ἐπλήθυνας εἰς ἡμᾶς τὸ ἔλεός σου. Οἱ δὲ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων ἐν σκέπη των πτερύ γων σου ἐλπιοῦσιν. υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων, ἀντὶ τοῦ, Ανθρωποι, καθὼς ἐν τῷ τετάρτῳ ψαλμῷ προείρη- ται· λέγει δὲ, ὅτι Ὅσοι κυρίως εἰσὶν ἄνθρωποι, μὴ παραχαράξαντες πονηραῖς πράξεσι τὴν προσηγο ρίαν, ἐν τῇ σκέπῃ τῆς παρὰ σοῦ θάλψεως καὶ φυ- λακῆς ἐλπιοῦσιν. Η καὶ ἄλλως· πρόῤῥησις τοῦτο περὶ τῶν Χριστιανών. Μεθυσθήσονται ἀπὸ πιότητος οἴκου σου. Μέσ θὴν ἐνταῦθα τὴν εὐφροσύνην καλεῖ, ὥσπερ καὶ πιά τητα τὸν πλοῦτον. Οἶνός τε γὰρ εὐφραίνει καρδίαν ἀνθρώπου· καὶ ἡ πιότης περισσεία ἐστὶ τοῦ λίπους. Τοιαύτην δὲ διάνοιαν ἔχει τὸ ῥητὸν, ὅτι Οἱ τοιοῦτοι εὐφρανθήσονται ἀπὸ τοῦ πλούτου τοῦ οἴκου σου· οἶκος μὲν γὰρ τοῦ Θεοῦ, ἡ Ἐκκλησία· πλοῦτος δὲ αὐτῆς, τὰ εὐσεβὴ δόγματα, εὐφραίνοντα πνευματικῶς τοὺς μεταλαμβάνοντας. Η οἶκος μὲν τοῦ Λόγου καὶ Θεοῦ, ἡ προσληφθεῖσα ἔμψυχος σάρξ, ἐν ᾗ ἑσκήνωσε· πιό- της δέ, ἡ παρὰ τούτου διδασκαλία, αρδουσα ψυχὰς καὶ πιαίνουσα καὶ εὐφραίνουσα· ὡς δύνασθαι μετὰ Παύλου λέγειν· Τίς ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ ; Καὶ τὴν χειμάρρουν τῆς τρυφῆς σου ποτιεῖς αὐτούς. Τὸ αὐτὸ πάλιν κἀνταῦθα νόημα· μέθης γὰρ μνημονεύσας, ἀκολούθως καὶ περὶ πόματος διέλαβε. Καὶ τὸν ποταμὸν τῆς παρὰ σοῦ, φησί, χορηγουμένης εὐφροσύνης ποτίσεις αὐτούς. Χειμάρρους δὲ τρυφής, τὸ ῥεῦμα τῆς εὐφροσύνου διδασκαλίας· χειμάρρους μὲν, διὰ τὸ πρόσκαιρον τῆς διὰ στόμα τοῦ Χριστοῦ διδαχῆς, καὶ τὸ ἰσχυρὸν αὐτῆς καὶ βίαιον εἰς ἀντί ῥησιν, καὶ τὸ ἀπὸ προφητικῶν λόγων συγκεκροτημέ- τον· καὶ ὁ χειμάρρους γάρ, πρόσκαιρος, καὶ σφα- δρὸς, καὶ βίαιος, καὶ ἀπὸ συμβοίας ὑδάτων συμπε φορημένος· τρυφὴ δὲ, ὡς εὐφραίνουσα καὶ πιαίνουσα, καθὼς εἰρήκαμεν. Τινὲς δὲ πιότητα μὲν οἴκου, τοῦ Λόγου καὶ Θεοῦ λέγουσι τὸ καταῤῥεῦσαν αἷμα της ἀχράντου πλευρᾶς· χειμάρρους δὲ, τὸ συνεκχυθέν αὐτῷ ὕδωρ. Καὶ γὰρ ἐν καιρῷ χειμῶνος ἐῤῥύησαν, & καὶ ἄμφω ἐμέθυσαν ἡμᾶς, ὡς ἐκβακχευθῆναι πρὸς σωτηρίαν, καὶ ἐκστῆναι τῆς προτέρας ἀπάτης καὶ πλάνης, καὶ ηύφραναν. COMMENT. IN PSALMOS. les, voluptatem [olim, et carnis desideria pecorum instar] seetantes. Et tunc verbum Salvabis in sua permaneat significatione, et futuri sit temporis : el prophetiam continebunt hæc verba de fidelibus. Salvabis enim eos, qui crediderint audita prædicatione Evangelii. Quam multiplicasti misericordiam tuam, Deus. Di- etio, quam, lre in loco admirantis animum demon- strat. Obstupescens enim Propheta bonitatem ac misericordiam surmam Dei, qua hi pariter atque illi salvantur, inclamat ad Deum, dicens eum quam maxime suam in nos misericordiam multipli- casse. Filii autem hominum in protectione alarum ixa- rum sperabunt. Filii hominum, hoc est homines, ut diximus in psalmo quarto. Ait igitur quod omnes qui veri homines sunt, et qui hujus nominis appel- lationem sceleribus suis non adulterarunt, in divina sperabunt protectione, quodque eos Dens ut avis proprios pullos fovebit ac custodiet. Et aliter in- telligi potest versiculus, ut sit prophetia de Chri- B stianis. VERS. 9. Inebriabuntur ab ubertate domus tuæ. |Inebriabuntur, hoc est Lætalſuntur.] Lætitiam enim hic ebrietatem appellat, quemadinodum et divitias ubertatem. Vinum enim, ut alibi inquit Propheta, latifical cor hominis 8. Ubertas etiam copiam quamdam ampliorem significat. Hujusmodi, inquit, lounines lati erunt a divitiis domus luæ. Domus autem Dei Ecclesia est, cujus divitiæ pia sunt dog nati, que ipsos dogmatum par- ticipes spirituali afficiunt lætitia. Vel per domum Dei, Verbi carnem intellige : illam nimirum quam simul cum anima assumpsit, et in qua habitavit ; el per ubertatem, Christi doctrinam, quæ animas Cirrigat, impinguat, et latificat ; ila ut cuin Paulo dicere possint: Quis nos separabit a charitate Christi ? D El torrente deliciarum tuarum potabis eos. Eam- dem repetit sententiam, et cum ebrietatis memine- rit, consequenter et poculum addidit : Potabis enim eos, inquit, ſumine ejus lætitiæ, quæ a te subministratur. Torrentem autem deliciarum, ju- cundissima Christi doctrinæ fluenta appellavit : torrentem quidem ob tempestivam doctrinam, quæ certo tempore ab ore Christi defluebat, propterque ejus vehementiam, ac vim (ut ita dicam) indeten tam, et propter multa quæ de propheticis sermo- nibus in unum collecta adducebat. Torrens enim ad tempus fluit, et vehemens est ac violentus, et ex multiplici confuit aquarum concursu ; delicias autem ideo dixit, quia lætificant et impinguant. Aliqui per ubertatem domus Dei, sanguinem Christi intelligunt, qui ex illius immaculato latere defluxit, et per torrentem, aquam illam, quæ tunc temporis cum sanguine pariter effusa est, et quæ (ut Græco dictionis etymologia indicat) hiberna tempore de Auxit ſhyems enim erat quando passus est Dominus], quæ etiam inebriavit nos, ita ut debacchati o Psal. cu, 15. st Rom. vn, 33. Varia lectiones. (28) Al. θαυμαστόν.
3β And you have made your hand to rest upon me. ‘You have made to rest’ in the sense of you have brought down in thick succession by scourging continually. Or else so heavy is the hand you have brought on me that I am unable to bear it as it strikes heavily. ‘Hand’ is to be understood as the punishing force.
α Οὐκ ἔστιν ἴασις ἐν τῇ σαρκί μου ἀπὸ προσώπου τῆς ὀργῆς σου. Tὸ, ἀπὸ προσώπου τῆς ὀργῆς σου, καὶ, ἀπὸ προσώπου τῶν ἁμαρτιῶν μου, καὶ, ἀπὸ προσώπου τῆς ἀφροσύνης μου, καὶ τὰ τοιαῦτα, κατὰ περίφρασιν εἴρηται, ἀντὶ Ps 37.β, 6 τοῦ, διὰ τὴν ὀργήν σου, καὶ διὰ τὰς ἁμαρτίας μου, καὶ διὰ τὴν ἀφροσύνην μου. Οὐκ ἔστιν οὖν, φησὶ, τῇ σαρκί μου ἴασις, ἤγουν ἀπαλλαγὴ τῆς κακοπαθείας, ἣν αὐτὸς ἐμαυτῷ ἐπήγαγον, διὰ τὴν ὀργήν σου, τουτέστι, τὴν ἀπειλήν σου, τὴν διὰ τοῦ προφήτου Νάθαν ἢ τὴν διὰ τῶν νόμων ἠπειλημένην. Περὶ τῆς τοιαύτης δὲ κακοπαθείας ἐν ἑτέροις λέγει ψαλμοῖς, Ἐταπείνουν ἐν νηστείᾳ τὴν ψυχήν μου, καὶ, Ἡ σάρξ μου ἠλλοιοῦτο δι’ ἔλαιον, καὶ Ἐκολλήθη τὸ ὀστοῦν μου τῇ σαρκί μου, καὶ, Ἐκοπίασα κράζων, ἐβραγχίασεν ὁ λάρυγξ μου, καὶ ὅσα τοιαῦτα.ὡς ἐπλήθυνας τὸ ἔλεός σου, ὁ Θεός. Τὸ Ως έν- Α ταῦθα, θαυμαστικόν (28) ἐστιν. Εκπλαγείς γὰρ τὴν ὑπερβολὴν τῆς τοῦ Θεοῦ ἀγαθότητος καὶ ἐλεημοσύ νης, δι᾿ ἣν σώζει τούτους κἀκείνους, ἐπιφωνεῖ, ὅτι Λίαν ἐπλήθυνας εἰς ἡμᾶς τὸ ἔλεός σου. Οἱ δὲ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων ἐν σκέπη των πτερύ γων σου ἐλπιοῦσιν. υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων, ἀντὶ τοῦ, Ανθρωποι, καθὼς ἐν τῷ τετάρτῳ ψαλμῷ προείρη- ται· λέγει δὲ, ὅτι Ὅσοι κυρίως εἰσὶν ἄνθρωποι, μὴ παραχαράξαντες πονηραῖς πράξεσι τὴν προσηγο ρίαν, ἐν τῇ σκέπῃ τῆς παρὰ σοῦ θάλψεως καὶ φυ- λακῆς ἐλπιοῦσιν. Η καὶ ἄλλως· πρόῤῥησις τοῦτο περὶ τῶν Χριστιανών. Μεθυσθήσονται ἀπὸ πιότητος οἴκου σου. Μέσ θὴν ἐνταῦθα τὴν εὐφροσύνην καλεῖ, ὥσπερ καὶ πιά τητα τὸν πλοῦτον. Οἶνός τε γὰρ εὐφραίνει καρδίαν ἀνθρώπου· καὶ ἡ πιότης περισσεία ἐστὶ τοῦ λίπους. Τοιαύτην δὲ διάνοιαν ἔχει τὸ ῥητὸν, ὅτι Οἱ τοιοῦτοι εὐφρανθήσονται ἀπὸ τοῦ πλούτου τοῦ οἴκου σου· οἶκος μὲν γὰρ τοῦ Θεοῦ, ἡ Ἐκκλησία· πλοῦτος δὲ αὐτῆς, τὰ εὐσεβὴ δόγματα, εὐφραίνοντα πνευματικῶς τοὺς μεταλαμβάνοντας. Η οἶκος μὲν τοῦ Λόγου καὶ Θεοῦ, ἡ προσληφθεῖσα ἔμψυχος σάρξ, ἐν ᾗ ἑσκήνωσε· πιό- της δέ, ἡ παρὰ τούτου διδασκαλία, αρδουσα ψυχὰς καὶ πιαίνουσα καὶ εὐφραίνουσα· ὡς δύνασθαι μετὰ Παύλου λέγειν· Τίς ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ ; Καὶ τὴν χειμάρρουν τῆς τρυφῆς σου ποτιεῖς αὐτούς. Τὸ αὐτὸ πάλιν κἀνταῦθα νόημα· μέθης γὰρ μνημονεύσας, ἀκολούθως καὶ περὶ πόματος διέλαβε. Καὶ τὸν ποταμὸν τῆς παρὰ σοῦ, φησί, χορηγουμένης εὐφροσύνης ποτίσεις αὐτούς. Χειμάρρους δὲ τρυφής, τὸ ῥεῦμα τῆς εὐφροσύνου διδασκαλίας· χειμάρρους μὲν, διὰ τὸ πρόσκαιρον τῆς διὰ στόμα τοῦ Χριστοῦ διδαχῆς, καὶ τὸ ἰσχυρὸν αὐτῆς καὶ βίαιον εἰς ἀντί ῥησιν, καὶ τὸ ἀπὸ προφητικῶν λόγων συγκεκροτημέ- τον· καὶ ὁ χειμάρρους γάρ, πρόσκαιρος, καὶ σφα- δρὸς, καὶ βίαιος, καὶ ἀπὸ συμβοίας ὑδάτων συμπε φορημένος· τρυφὴ δὲ, ὡς εὐφραίνουσα καὶ πιαίνουσα, καθὼς εἰρήκαμεν. Τινὲς δὲ πιότητα μὲν οἴκου, τοῦ Λόγου καὶ Θεοῦ λέγουσι τὸ καταῤῥεῦσαν αἷμα της ἀχράντου πλευρᾶς· χειμάρρους δὲ, τὸ συνεκχυθέν αὐτῷ ὕδωρ. Καὶ γὰρ ἐν καιρῷ χειμῶνος ἐῤῥύησαν, & καὶ ἄμφω ἐμέθυσαν ἡμᾶς, ὡς ἐκβακχευθῆναι πρὸς σωτηρίαν, καὶ ἐκστῆναι τῆς προτέρας ἀπάτης καὶ πλάνης, καὶ ηύφραναν. COMMENT. IN PSALMOS. les, voluptatem [olim, et carnis desideria pecorum instar] seetantes. Et tunc verbum Salvabis in sua permaneat significatione, et futuri sit temporis : el prophetiam continebunt hæc verba de fidelibus. Salvabis enim eos, qui crediderint audita prædicatione Evangelii. Quam multiplicasti misericordiam tuam, Deus. Di- etio, quam, lre in loco admirantis animum demon- strat. Obstupescens enim Propheta bonitatem ac misericordiam surmam Dei, qua hi pariter atque illi salvantur, inclamat ad Deum, dicens eum quam maxime suam in nos misericordiam multipli- casse. Filii autem hominum in protectione alarum ixa- rum sperabunt. Filii hominum, hoc est homines, ut diximus in psalmo quarto. Ait igitur quod omnes qui veri homines sunt, et qui hujus nominis appel- lationem sceleribus suis non adulterarunt, in divina sperabunt protectione, quodque eos Dens ut avis proprios pullos fovebit ac custodiet. Et aliter in- telligi potest versiculus, ut sit prophetia de Chri- B stianis. VERS. 9. Inebriabuntur ab ubertate domus tuæ. |Inebriabuntur, hoc est Lætalſuntur.] Lætitiam enim hic ebrietatem appellat, quemadinodum et divitias ubertatem. Vinum enim, ut alibi inquit Propheta, latifical cor hominis 8. Ubertas etiam copiam quamdam ampliorem significat. Hujusmodi, inquit, lounines lati erunt a divitiis domus luæ. Domus autem Dei Ecclesia est, cujus divitiæ pia sunt dog nati, que ipsos dogmatum par- ticipes spirituali afficiunt lætitia. Vel per domum Dei, Verbi carnem intellige : illam nimirum quam simul cum anima assumpsit, et in qua habitavit ; el per ubertatem, Christi doctrinam, quæ animas Cirrigat, impinguat, et latificat ; ila ut cuin Paulo dicere possint: Quis nos separabit a charitate Christi ? D El torrente deliciarum tuarum potabis eos. Eam- dem repetit sententiam, et cum ebrietatis memine- rit, consequenter et poculum addidit : Potabis enim eos, inquit, ſumine ejus lætitiæ, quæ a te subministratur. Torrentem autem deliciarum, ju- cundissima Christi doctrinæ fluenta appellavit : torrentem quidem ob tempestivam doctrinam, quæ certo tempore ab ore Christi defluebat, propterque ejus vehementiam, ac vim (ut ita dicam) indeten tam, et propter multa quæ de propheticis sermo- nibus in unum collecta adducebat. Torrens enim ad tempus fluit, et vehemens est ac violentus, et ex multiplici confuit aquarum concursu ; delicias autem ideo dixit, quia lætificant et impinguant. Aliqui per ubertatem domus Dei, sanguinem Christi intelligunt, qui ex illius immaculato latere defluxit, et per torrentem, aquam illam, quæ tunc temporis cum sanguine pariter effusa est, et quæ (ut Græco dictionis etymologia indicat) hiberna tempore de Auxit ſhyems enim erat quando passus est Dominus], quæ etiam inebriavit nos, ita ut debacchati o Psal. cu, 15. st Rom. vn, 33. Varia lectiones. (28) Al. θαυμαστόν.
4α There is no healing in my flesh before the face of your anger. ‘Before the face of your anger’ and ‘before the face of my sins’ and ‘before the face of my Ps 37.4β, 6 folly’ and suchlike are said by way of circumlocution in the sense of ‘on account of your anger’ and ‘on account of my sins’ and ‘on account of my folly’. There is therefore, he is saying, no healing for my flesh, namely, no libertion from the suffering that I have brought upon myself on account of your anger, that is, your threat made through the prophet Nathan or that threatened through the laws. He speaks of suffering of this kind in other psalms, I would humble my soul with fasting, and, My flesh would become distorted for oil, and, My bones have become glued to my flesh, and, I have grown weary crying aloud, my throat has become hoarse, and all suchlike.
PG 128:431β Οὐκ ἔστιν εἰρήνη ἐν τοῖς ὀστέοις μου ἀπὸ προσώπου τῶν ἁμαρτιῶν μου. Οὐκ ἔστιν εὐστάθεια καὶ στερέωσις ἐν αὐτοῖς, διὰ τὰς ἁμαρτίας μου κλονουμένοις καὶ τρέμουσιν.
4β There is no peace in my bones before the face of my sins. There is no stability and firm support in them, being agitated and trembling on account of my sins.
α Ὅτι αἱ ἀνομίαι μου ὑπερῆραν τὴν κεφαλήν μου. Αὐξηθεῖσαι καὶ κορυφωθεῖσαι· τὸ μέγεθος δὲ αὐτῶν ἐντεῦθεν αἰνίττεται, καθάπερ ἀλλαχοῦ τὸ πλῆθος, ὡς τὸ, Ἐπληθύνθησαν ὑπὲρ τὰς τρίχας τῆς κεφαλῆς μου. β ἐν αὐτοῖς PASCFHB : αὐτοῖς MV.
5α For my acts of lawlessness have risen above my head. Having increased and been brought to a pinnacle. He alludes by this to their magnitude, just as elsewhere he alludes to their multitude, as in, They have been multiplied above the hairs of my head.
β Ὡσεὶ φορτίον βαρὺ ἐβαρύνθησαν ἐπ᾽ ἐμέ. Καὶ βαρεῖαί μοί εἰσι, διὰ τὸ μὴ δύνασθαί με τὴν μνήμην αὐτῶν βαστάζειν, ἢ διὰ τὸ κατακάμπτειν με δίκην φορτίου· καὶ γὰρ οἱ σκυθρωπάζοντες εἰς γῆν βλέπουσιν, ὥσπερ οἱ ἀχθηφοροῦντες. 6 Προσώζεσαν καὶ ἐσάπησαν οἱ μώλωπές μου ἀπὸ προσώπου τῆς ἀφροσύνης μου. | Oἱ μώλωπες τῆς ψυχῆς μου, οἱ γεγονότες ἐκ τῶν πεπυρωμένων τοῦ διαβόλου βελῶν, προσώζεσαν, καὶ οὐκ ἐπιπολαίως ὤζεσαν, ἀλλὰ καὶ τέλεον ἐσάπησαν· διὰ τοῦτο δὲ, τὴν λύμην τῆς ψυχῆς αἰνίττεται, ὡς μὴ δύνασθαί με τὴν δυσωδίαν ὑπομένειν· τοῦτο δὲ γέγονε διὰ τὴν ἀφροσύνην μου. Εἰ γὰρ μὴ ἀπώλεσα τὰς φρένας, οὐκ ἂν οὕτως ἐτραυματίσθην. Ὅρα δὲ πῶς αὔξει τὰ πεπλημμελημένα, θερμῶς ἐξομολογούμενος· εἶπε γὰρ, ὅτι μεγάλα εἰσὶ, καὶ ὅτι βαρέα, καὶ ὅτι δυσώδη. Σημεῖον δὲ μετανοίας, τὸ τῆς δυσωδίας τῆς ἁμαρτίας αἰσθάνεσθαι· τότε γάρ τις ὁλοσχερῶς βδελύσσεται ταύτην. α Ἐταλαιπώρησα καὶ κατεκάμφθην ἕως τέλους. Ἀποκαμὼν πρὸς τὰ ῥηθέντα. Ἢ καὶ ἄλλως, ἰατρεύων ἐμαυτὸν, οὕτω διακείμενον χαλεπῶς, ἐταλαιπώρησα, καὶ ἀσθενήσας, κατεκάμφθην· τὸ δὲ, ἕως τέλους, ἀντὶ τοῦ, παντελῶς. β Ὅλην τὴν ἡμέραν σκυθρωπάζων ἐπορευόμην. Ἀεὶ μετὰ σκυθρωπότητος ἀνεστρεφόμην, εἰ καὶ ἐν βασιλείᾳ διῆγον, οἷα κεντούμενος ὑπὸ τοῦ συνειδότος, καὶ διαχεῖσθαι μὴ συγχωρούμενος. α Ὅτι αἱ ψόαι μου ἐπλήσθησαν ἐμπαιγμάτων. Τὰς ψόας, λαγόνας εἶπεν ὁ Σύμμαχος· σημαίνουσι δὲ καὶ ἄμφω τὸ ἐπιθυμητικὸν μέρος· περὶ ταύτας γὰρ οἱ νεφροὶ, καθ’ οὓς αἱ ὀρέξεις τῆς συνουσίας συνίστανται. Φησὶν οὖν, ὅτι ἡ ἐπιθυμία μου ἐπλήσθη ἐμπαιγμάτων τοῦ δαίμονος· ἐνέπαιξε γὰρ αὐτῇ, διερεθίσας εἰς ἀτόπους καὶ παρανόμους κινήσεις. β Καὶ οὐκ ἔστιν ἴασις ἐν τῇ σαρκί μου. Καὶ λοιπὸν οὕτως ἐμπαιχθέντος μου, οὐκ ἔστιν ἄνεσις τῇ σαρκί μου· κολάζω γὰρ αὐτὴν, ὡς προείρηται, καὶ δίκας ἀπαιτῶ τῆς φιληδονίας. 67 πεπλημμελημένα AFHV : πεπλημμένα MPSC. α Add. [MF in marg.]PΑBV: Ἐμπαιγμός ἐστι καὶ ψεῦδος ἡ ἐμπαθὴς ἐπιθυμία, οὐκ ἔστιν γὰρ ἡδονὴ, ἀλλὰ σκιὰ ἡδονῆς· διό φησιν ὁ Ἀπόστολος, Στῆτε οὖν περιζωσάμενοι τὴν ὀσφὺν ὑμῶν ἐν ἀληθείᾳ [Eph. 6.], τουτέστι τῇ ἀληθινῇ ἡδονῇ, τῇ ἀπὸ σωφροσύνης καὶ δικαιοσύνης. : om. SC. α αὐτῇ MΑSCF : αὐτήν PBV.
5β As a heavy burden they have weighed heavily on me. And my acts of lawlessness are heavy for me on account of my being unable to bear the memory of them or on account of their bending me down like a burden, and indeed those who are downcast look at the ground like those bearing burdens. 6 My wounds have become stinking and putrid before the face of my folly. The wounds of my soul that came from the fiery darts of the devil have come to stink thoroughly, and not just smell superficially, and they have putrified completely. By this the corruption of the soul is suggested, as it being impossible for me to bear the foul smell, and this came about on account of my folly, for if I had not lost my wits I would not have been wounded in this way. Observe how he escalates his transgressions as he makes fervent confession, for he said that they are great and heavy and foul smelling. It is a sign of repentance to perceive the foul smell of sin, for then one comes to abominate it utterly. 7α I have worn myself out and been bent down to the uttermost. Utterly disheartened by the things mentioned. Or else, seeking to heal myself when find- ing myself in this miserable situation, I wore myself out and, falling ill, was bent down; ‘to the uttermost’ in the sense of completely. 7β All day long I would walk with downcast look. I would always go around with a sullen complexion even though I was living in royal dominion, as pricked by my conscience and not permitted to relax. 8α For my loins have been filled with mockings. Symmachus said ‘flanks’ for ‘loins’. Both signify the appetitive part. Round about these are the kidneys where the appetites for sexual union arise. He is saying therefore that my desire has been filled with mockings of the demon, for he mocked my desire by arousing it to out of place and unlawful motions. 8β And there is no healing in my flesh. And so having been mocked in this way, there is no respite for my flesh, for I punish it, as was said, and pay the penalty for love of pleasure. 8α: Passionate desire is mockery and falsehood, for it is not pleasure but the shadow of pleasure. Hence the Apostle says, Stand therefore, having girded your loins with truth [Eph 6.14], that is, with true pleasure that comes from continence and justice.
PG 128:433α Ἐκακώθην. Πεινήσας, διψήσας, ἀγρυπνήσας, χαμευνήσας, καὶ εἴ τι τοιοῦτον. β Καὶ ἐταπεινώθην ἕως σφόδρα. Tὸ, ἕως σφόδρα, ἰδίωμα Ἑβραϊκὸν, ἀντὶ τοῦ, λίαν. γ ᾽Ωρυόμην ἀπὸ στεναγμοῦ τῆς καρδίας μου. Ἀπὸ τῆς ἀγριότητος τοῦ στεναγμοῦ τῆς καρδίας μου, κεντουμένης καὶ ὀδυνωμένης πικρῶς, ἐδόκουν βρύχειν ὡς λέων· τὸ γὰρ, ὠρυόμην, ἔβρυχον εἶπεν ὁ Ἀκύλας. Ἁμαρτωλὸς μὲν γὰρ εἰς βάθος κακῶν ἐμπεσὼν, καταφρονεῖ, δίκαιος δὲ, καὶ τὰ ἐλάχιστα τῶν ἁμαρτημάτων διαφερόντως δέδοικε. α Κύριε, ἐναντίον σου πᾶσα ἡ ἐπιθυμία μου. Ἡ μετὰ τὴν ἁμαρτίαν· οἶδας γὰρ, ὅτι σωτηρίας καὶ ἀπαλλαγῆς ἀεὶ τοῦ ἄλγους ἐπιθυμῶ. β Καὶ ὁ στεναγμός μου ἀπὸ σοῦ οὐκ ἀπεκρύβη. Ἐνωτίζῃ γὰρ τοῦτον, ὡς φωνὴν ἐκ βάθους ἀναπεμπόμενον. α Ἡ καρδία μου ἐταράχθη. Ὑπὸ τοῦ συνειδότος καὶ τῆς μεταμελείας. β Ἐγκατέλιπέ με ἡ ἰσχύς μου. Ταλαιπωρηθέντα, καθὼς εἴρηται, πάσῃ κακοπαθείᾳ. γ Καὶ τὸ φῶς τῶν ὀφθαλμῶν μου καὶ αὐτὸ οὐκ ἔστι μετ’ ἐμοῦ. Ὑπὸ τῆς ἄγαν σκληραγωγίας καὶ τῶν πυκνῶν δακρύων εἰς ἀμβλυωπίαν ἦλθον. Ἔστι δὲ ἡ σύνταξις οὕτως· καὶ τὸ φῶς τῶν ὀφθαλμῶν μου αὐτὸ οὐκ ἔστι μετ’ ἐμοῦ, ἀπολωλὸς, περιττῶς κειμένου τοῦ δευτέρου συνδέσμου. Ἢ φῶς τῶν ὀφθαλμῶν τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἀποπτὰν ἐκ μέρους, διὰ τὴν ἁμαρτίαν. α Oἱ φίλοι μου καὶ οἱ πλησίον μου ἐξ ἐναντίας μου ἤγγισαν καὶ ἔστησαν. γ ὑπό MSCF : ἀπό PBV. α Add. [M in marg.]PVB: Τοῦτον τὸν στίχον καὶ τὸν ἑξῆς, τινες ὡς ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ προῤῥηθῆναι περὶ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ νενοήκασιν : om. SCF.
9α I have been afflicted. Hungering, thirsting, holding vigils and sleeping on the ground, and all such things. 9β And humbled till greatly. ‘Till greatly’ is a Hebrew idiom in the sense of very greatly. 9γ I would howl from from the groaning of my heart. From the savagery of the groaning of my heart, pricked and bitterly pained, I seemed to be roaring like a lion, for Aquila said ‘I would roar’ for ‘I would howl’. A sinner having fallen into the depths of evils shows disdain, but a just man fears greatly even the slightest of sins. 10α O Lord, my every desire is before you. My desire after my sin, for you know that I ever desire salvation and liberation from my pain. 10β And my groaning has not been concealed from you. For you give ear to it as a cry sent up from the depths. 11α My heart has been troubled. By my conscience and by remorse. 11β My strength has left me. Having been worn out, as was said, by every ill suffering. 11γ And the light of my eyes and this is not with me. As a result of my harsh regime and thickly-falling tears I have become dim-sighted. The syntax is as follows: and the light of my eyes, this is not with me, having been lost, with the second conjunction being redundant. Or else the light of the eyes of his soul, the holy Spirit, is not with him, having in part flown away on account of his sin. 12α My friends and those near to me have approached and stood opposing me. 12α : Some have understood this and the following verse as having been foretold by Christ about his disciples.
Τὸν Ἀχιτόφελ αἰνίττεται, καὶ ἄλλους πολλοὺς τοιούτους. Oἱ φίλοι μου, φησὶ, καὶ οἱ οἰκεῖοί μου, ἀπεναντίας μου ἦλθον· | τοῦτο γὰρ σημαίνει τὸ, ἤγγισαν καὶ ἔστησαν κατ’ ἐμοῦ, πάντως τοῦ Θεοῦ τοῦτο παραχωρήσαντος διὰ τὰ ἐμὰ παραπτώματα. Ἐντεῦθεν γάρ μοι ἡ τῶν συμφορῶν θάλασσα ἐπεκύμηνε.
He is alluding to Achitophel and many other such. My friends and my own people have come against me, for this is what they have approached and stood against me means, at all events God having permitted this on account of my faults. For thence the sea of misfortunes has washed over me in waves.
β Καὶ οἱ ἔγγιστά μου ἀπὸ μακρόθεν ἔστησαν. Τοὺς αὐτοὺς νοητέον, οἵτινες τῇ μὲν δυσμενείᾳ ἤγγισαν, οἷα καταδιώκοντες, τῇ δὲ εὐνοίᾳ πόῤῥω γεγόνασιν, ὡς ἀποστάντες τῆς φιλίας αὐτοῦ. Ἢ ἑταίρους ὑποληπτέον, φυγόντας διὰ τὸν τοῦ Ἀβεσαλὼμ φόβον.
12β And my closest ones have stood afar off. The same people are to be understood; they approached in enmity as persecutors, and they stood afar off in respect of their good will as having distanced themselves from his friendship. Or else they are to be understood as his comrades, having fled on account of fear of Absalom.
PG 128:435α Καὶ ἐξεβιάζοντο οἱ ζητοῦντες τὴν ψυχήν μου. Καὶ ἠνάγκαζον κακοῦντές με πάσῃ μηχανῇ οἱ ζητοῦντες τὴν ψυχήν μου, τουτέστιν, ἐμὲ, κατὰ περίφρασιν· ἢ οἱ ζητοῦντες τὴν ψυχήν μου, ὥστε ἐξᾶραι αὐτὴν, ὡς ἐν τῷ λθ΄ φησὶ ψαλμῷ.Β Ὅτι παρὰ σοὶ πηγὴ ζωῆς. Τούτο βούλεται λέ γειν· Οτι σὺ εἶ ὁ ζωοδότης· καὶ γάρ φησιν ὁ Χριστός Ἐγώ εἰμι ἡ ὁδὸς, καὶ ἡ ἀλήθεια, καὶ ἡ ζωή· ἐν αὐτῷ γὰρ εἶχε τὴν βλύσιν τῆς ζωῆς, καὶ οὐκ ἔξωθεν, ὡς οἱ νεκροὺς ἀναστήσαντες ἅγιοι· τ· "Οτι παρὰ σοὶ τῷ Πατρὶ ὁ ζωοδότης, ὡς ἀχώριστος. Ἐγὼ γάρ, φησίν, ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί. Πηγή δὲ ζωῆς, ὅτι καὶ διὰ Ἱερεμίου φησίν· Ἐμὲ ἐγκατ έλιπον πηγὴν ὕδατος ζωῆς. Ἐν τῷ φωτί σου οψόμεθα φῶς. Τοῦτο θεολογία, περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος προφητεύουσα, ὅτι ἡμεῖς οἱ πιστεύειν μέλλοντες διὰ τοῦ Υἱοῦ σου Πατρός ἐπιγνωσόμεθα τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Εἰ γὰρ τῶς τρι λαμπὲς ὁ Θεὸς, ἕκαστον τῶν τριῶν προσώπων φᾶς ἐστιν. Ὁ Υἱὸς τοίνυν ἐδίδαξε περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματ τος, Παράκλητον αὐτὸ καλέσας, καὶ ὁμοδύναμον καὶ ισότιμον. Η καὶ τὸ ἀνάπαλιν (29), Ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος φωτιζόμενοι, τὰς ἀκτῖνας τοῦ Υἱοῦ θεω ροῦμεν· Οὐδεὶς γὰρ δύναται εἰπεῖν Κύριον Ἰησ σοῦν, εἰ μὴ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Καὶ, Ἡμῖν ὁ Θεὸς ἀπεκάλυψε διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος αὐτοῦ. Εt Παράτεινον τὸ ἔλεός σου τοῖς γινώσκουσι σε. Διηνεκῶς ἐλέει τοὺς τῆς θεογνωσίας ἠξιωμένους. Λέγει τοῦτο παρακαλῶν. Καὶ τὴν δικαιοσύνην σου τοῖς εὐθέσι τῇ καρ δίᾳ. Καὶ διηνεκή δίδου τὴν δικαίαν σου βοήθειαν τοῖς ὀρθεῖς περί τε λόγον καὶ πράξιν. Μὴ ἐλθέτω μοι ποὺς ὑπερηφανίας. Τουτέστιν ὑπερηφανία, ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν· λέγει δὲ, ὅτι Μη προσγένοιτό μοι ὑπερηφανία. Διὰ δὲ τῆς ὑπερ- ηφανίας, πᾶσαν κακίαν ηνίξατο· κορυφαία γὰρ αὕτη καὶ νενήτοια πάσης κακίας ἐστί. Καὶ χεὶρ ἁμαρτωλοῦ μὴ σαλεύσαι με. Τουτ- ἐστιν ἁμαρτωλός, ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν. Λέγει δὲ τὸν διάβολον, ἢ τὸν Σαούλ, ὡς παράνομον, ἢ πάντα πονηρόν. Σαλεῦσαι δὲ, τὸ παρακινῆσαι τῆς ἑδραίας βάσεως, τῆς ἐν ἀρετῇ. Ἐκεῖ ἔπεσον πάντες οἱ ἐργαζόμενοι τὴν ἀνο- μίαν. Τὸ Ἐκεῖ, ἀντὶ τοῦ, Ἐν ἐκείνῳ τῷ τόπῳ, ἢ τῷ ὡρισμένῳ παρὰ Θεοῦ. Οὐκ εἶπε δὲ, Πεσοῦνται, ἀλλ᾽ Επεσον, οἷα τοῖς προφητικοῖς ὀφθαλμοῖς ἰδὼν τὴν πτῶσιν αὐτῶν. Λέγει δὲ Σαούλ τε καὶ τοὺς περὶ Σαούλ, καὶ εἴ τις πονηρός. Εξώσθησαν, καὶ οὐ μὴ δύνωνται στῆναι. Α' διὰ τὸ ἀνάπαλιν. 41: EUTHYMI ZIGABENI staus ad salutem, et a priori errore quo seducebamur in tutum educti, et summa Lilia. VERS. 10. Quoniam apud te est fons vitæ. Quo- A niam tu es qui vitam præstas. Ego sum, inquit, via, veritas, et vita "; in seipso enim Christus vitæ, ut ita dicam, scaturiginem habet, et non aliunde : quemadmodum sancti illi habuere qui aliquando mortuos suscitarunt; vel : Quia apud te Patrem, Filius qui perennis est vitæ largitor, inseparabilis permanet : Ego enim, inquit, in Palre, et Pater in me est ª³. Fontem autem vitæ appellat, quemadmo- dum et alibi Jeremias dicens ex ejus persona: Et me fontem vitæ reliquerunt. In lumine tuo videbimus lumen. Hic theologiam tradit de sancta Trinitate ex fidelium persona lo- quens. Nos, inquit, o Pater, qui fideles futuri su- mus, per lumen, hoc est, per divinitatem Filii tui, cognoscemus lumen Spiritus sancti. Nam si Deus {ut inquit Gregorius Theologus] lumen triplex est, consequenter unaquæque in Deo persona lumen dicenda est. Filius igitur docuit de Spiritu sancto, Paracletum alium consolatorem atque alium advo- catum eum appellans, ejusdemque potestatis atque ejusdem esse honoris significans. Vel aliter, Nos a sancto Spiritu illuminati radios lucis Filii tui con- templabimur. Nemo enim potest dicere Dominum nobis revelavit per Spiritum sanctum 85. Vers. 11. Extende misericordiam tuam cognoscen- tibus to. Perpetuo corum miserere, qui divinitatis cognitione digni sunt : quod Propheta nunc dicit rogantis in unorem. affecti læ Jesum nisi in Spiritu sancto **, [ltem alibi:] Deus Et justitiam tuam iis, qui recto sunt corde.El as- sidue præsta justum auxilium tuum iis qui in ser- C monibus atque actionibus suis recti sunt. VERS. 12. Non reniat mihi pes superbiæ. Pedem superbiæ pro integra ponit superbia, veluti totum a parte. Non dominetur mei, inquit, superbia. Su- perbiæ autem nomine onine vitium significavit : quoniam vertex est et genitrix peccatorum omnium superbia. El manus peccatoris non concutiat me. Hoc est, ipse peccator, a parte totum significans ut supra diximus], et per peccatorem ipsum demonem intel- ligit, vel Saulem, aut alium ex omni parte scele- stum. Non concutiat autem, hoc est, Non moveal ab illa nimirum stabilitate ac sede, quam in virtute collocavi. VERS. 13. Illic ceciderunt omnes qui operantur iniquitatem. Illic, id est, in loco illo, seu in tem- pore a Deo constituto. non dixit, Cadent, sed Ceciderunt : veluti qui propheticis oculis illorum ruinam cerneret. Intelligit autem Saulem et sequa- ces, aut alios hujusmodi scelestos homines. Expulsi sunt, et non potuerunt stare. Expulsi jam es Joan. xiv, D • ss Cor. 11, 1. Variæ lectiones. (29 6. 83 Ibid. 10. 64 ] Cor. XII, 3.
13α And those seeking for my soul would press violently. And those seeking for my soul, that is, for me, by way of circumlocution, or else those seeking for my soul so as to do away with it, as he says in psalm thirty nine. They would vio- lently constrict me, afflicting me by every means.
β Καὶ οἱ ζητοῦντες τὰ κακά μοι ἐλάλησαν ματαιότητας. Καὶ οἱ θέλοντες τὴν πτῶσίν μου ἐλάλησαν κατ’ ἐμοῦ βλασφημίας, λοιδοροῦντές με καὶ διαβάλλοντες· ματαιότητας δὲ, ταύτας ἐκάλεσεν, ὡς ψευδεῖς.Β Ὅτι παρὰ σοὶ πηγὴ ζωῆς. Τούτο βούλεται λέ γειν· Οτι σὺ εἶ ὁ ζωοδότης· καὶ γάρ φησιν ὁ Χριστός Ἐγώ εἰμι ἡ ὁδὸς, καὶ ἡ ἀλήθεια, καὶ ἡ ζωή· ἐν αὐτῷ γὰρ εἶχε τὴν βλύσιν τῆς ζωῆς, καὶ οὐκ ἔξωθεν, ὡς οἱ νεκροὺς ἀναστήσαντες ἅγιοι· τ· "Οτι παρὰ σοὶ τῷ Πατρὶ ὁ ζωοδότης, ὡς ἀχώριστος. Ἐγὼ γάρ, φησίν, ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί. Πηγή δὲ ζωῆς, ὅτι καὶ διὰ Ἱερεμίου φησίν· Ἐμὲ ἐγκατ έλιπον πηγὴν ὕδατος ζωῆς. Ἐν τῷ φωτί σου οψόμεθα φῶς. Τοῦτο θεολογία, περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος προφητεύουσα, ὅτι ἡμεῖς οἱ πιστεύειν μέλλοντες διὰ τοῦ Υἱοῦ σου Πατρός ἐπιγνωσόμεθα τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Εἰ γὰρ τῶς τρι λαμπὲς ὁ Θεὸς, ἕκαστον τῶν τριῶν προσώπων φᾶς ἐστιν. Ὁ Υἱὸς τοίνυν ἐδίδαξε περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματ τος, Παράκλητον αὐτὸ καλέσας, καὶ ὁμοδύναμον καὶ ισότιμον. Η καὶ τὸ ἀνάπαλιν (29), Ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος φωτιζόμενοι, τὰς ἀκτῖνας τοῦ Υἱοῦ θεω ροῦμεν· Οὐδεὶς γὰρ δύναται εἰπεῖν Κύριον Ἰησ σοῦν, εἰ μὴ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Καὶ, Ἡμῖν ὁ Θεὸς ἀπεκάλυψε διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος αὐτοῦ. Εt Παράτεινον τὸ ἔλεός σου τοῖς γινώσκουσι σε. Διηνεκῶς ἐλέει τοὺς τῆς θεογνωσίας ἠξιωμένους. Λέγει τοῦτο παρακαλῶν. Καὶ τὴν δικαιοσύνην σου τοῖς εὐθέσι τῇ καρ δίᾳ. Καὶ διηνεκή δίδου τὴν δικαίαν σου βοήθειαν τοῖς ὀρθεῖς περί τε λόγον καὶ πράξιν. Μὴ ἐλθέτω μοι ποὺς ὑπερηφανίας. Τουτέστιν ὑπερηφανία, ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν· λέγει δὲ, ὅτι Μη προσγένοιτό μοι ὑπερηφανία. Διὰ δὲ τῆς ὑπερ- ηφανίας, πᾶσαν κακίαν ηνίξατο· κορυφαία γὰρ αὕτη καὶ νενήτοια πάσης κακίας ἐστί. Καὶ χεὶρ ἁμαρτωλοῦ μὴ σαλεύσαι με. Τουτ- ἐστιν ἁμαρτωλός, ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν. Λέγει δὲ τὸν διάβολον, ἢ τὸν Σαούλ, ὡς παράνομον, ἢ πάντα πονηρόν. Σαλεῦσαι δὲ, τὸ παρακινῆσαι τῆς ἑδραίας βάσεως, τῆς ἐν ἀρετῇ. Ἐκεῖ ἔπεσον πάντες οἱ ἐργαζόμενοι τὴν ἀνο- μίαν. Τὸ Ἐκεῖ, ἀντὶ τοῦ, Ἐν ἐκείνῳ τῷ τόπῳ, ἢ τῷ ὡρισμένῳ παρὰ Θεοῦ. Οὐκ εἶπε δὲ, Πεσοῦνται, ἀλλ᾽ Επεσον, οἷα τοῖς προφητικοῖς ὀφθαλμοῖς ἰδὼν τὴν πτῶσιν αὐτῶν. Λέγει δὲ Σαούλ τε καὶ τοὺς περὶ Σαούλ, καὶ εἴ τις πονηρός. Εξώσθησαν, καὶ οὐ μὴ δύνωνται στῆναι. Α' διὰ τὸ ἀνάπαλιν. 41: EUTHYMI ZIGABENI staus ad salutem, et a priori errore quo seducebamur in tutum educti, et summa Lilia. VERS. 10. Quoniam apud te est fons vitæ. Quo- A niam tu es qui vitam præstas. Ego sum, inquit, via, veritas, et vita "; in seipso enim Christus vitæ, ut ita dicam, scaturiginem habet, et non aliunde : quemadmodum sancti illi habuere qui aliquando mortuos suscitarunt; vel : Quia apud te Patrem, Filius qui perennis est vitæ largitor, inseparabilis permanet : Ego enim, inquit, in Palre, et Pater in me est ª³. Fontem autem vitæ appellat, quemadmo- dum et alibi Jeremias dicens ex ejus persona: Et me fontem vitæ reliquerunt. In lumine tuo videbimus lumen. Hic theologiam tradit de sancta Trinitate ex fidelium persona lo- quens. Nos, inquit, o Pater, qui fideles futuri su- mus, per lumen, hoc est, per divinitatem Filii tui, cognoscemus lumen Spiritus sancti. Nam si Deus {ut inquit Gregorius Theologus] lumen triplex est, consequenter unaquæque in Deo persona lumen dicenda est. Filius igitur docuit de Spiritu sancto, Paracletum alium consolatorem atque alium advo- catum eum appellans, ejusdemque potestatis atque ejusdem esse honoris significans. Vel aliter, Nos a sancto Spiritu illuminati radios lucis Filii tui con- templabimur. Nemo enim potest dicere Dominum nobis revelavit per Spiritum sanctum 85. Vers. 11. Extende misericordiam tuam cognoscen- tibus to. Perpetuo corum miserere, qui divinitatis cognitione digni sunt : quod Propheta nunc dicit rogantis in unorem. affecti læ Jesum nisi in Spiritu sancto **, [ltem alibi:] Deus Et justitiam tuam iis, qui recto sunt corde.El as- sidue præsta justum auxilium tuum iis qui in ser- C monibus atque actionibus suis recti sunt. VERS. 12. Non reniat mihi pes superbiæ. Pedem superbiæ pro integra ponit superbia, veluti totum a parte. Non dominetur mei, inquit, superbia. Su- perbiæ autem nomine onine vitium significavit : quoniam vertex est et genitrix peccatorum omnium superbia. El manus peccatoris non concutiat me. Hoc est, ipse peccator, a parte totum significans ut supra diximus], et per peccatorem ipsum demonem intel- ligit, vel Saulem, aut alium ex omni parte scele- stum. Non concutiat autem, hoc est, Non moveal ab illa nimirum stabilitate ac sede, quam in virtute collocavi. VERS. 13. Illic ceciderunt omnes qui operantur iniquitatem. Illic, id est, in loco illo, seu in tem- pore a Deo constituto. non dixit, Cadent, sed Ceciderunt : veluti qui propheticis oculis illorum ruinam cerneret. Intelligit autem Saulem et sequa- ces, aut alios hujusmodi scelestos homines. Expulsi sunt, et non potuerunt stare. Expulsi jam es Joan. xiv, D • ss Cor. 11, 1. Variæ lectiones. (29 6. 83 Ibid. 10. 64 ] Cor. XII, 3.
13β And those seeking evils for me have uttered empty follies. And those seeking my fall have uttered blasphemies against me, reviling me and slander- ing me; he called these reproaches empty follies as being untrue.
γ Καὶ δολιότητας ὅλην τὴν ἡμέραν ἐμελέτησαν. Ἐπιβουλάς· πῶς ἂν ἀπατήσαντές με θηρεύσωσιν.Β Ὅτι παρὰ σοὶ πηγὴ ζωῆς. Τούτο βούλεται λέ γειν· Οτι σὺ εἶ ὁ ζωοδότης· καὶ γάρ φησιν ὁ Χριστός Ἐγώ εἰμι ἡ ὁδὸς, καὶ ἡ ἀλήθεια, καὶ ἡ ζωή· ἐν αὐτῷ γὰρ εἶχε τὴν βλύσιν τῆς ζωῆς, καὶ οὐκ ἔξωθεν, ὡς οἱ νεκροὺς ἀναστήσαντες ἅγιοι· τ· "Οτι παρὰ σοὶ τῷ Πατρὶ ὁ ζωοδότης, ὡς ἀχώριστος. Ἐγὼ γάρ, φησίν, ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί. Πηγή δὲ ζωῆς, ὅτι καὶ διὰ Ἱερεμίου φησίν· Ἐμὲ ἐγκατ έλιπον πηγὴν ὕδατος ζωῆς. Ἐν τῷ φωτί σου οψόμεθα φῶς. Τοῦτο θεολογία, περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος προφητεύουσα, ὅτι ἡμεῖς οἱ πιστεύειν μέλλοντες διὰ τοῦ Υἱοῦ σου Πατρός ἐπιγνωσόμεθα τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Εἰ γὰρ τῶς τρι λαμπὲς ὁ Θεὸς, ἕκαστον τῶν τριῶν προσώπων φᾶς ἐστιν. Ὁ Υἱὸς τοίνυν ἐδίδαξε περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματ τος, Παράκλητον αὐτὸ καλέσας, καὶ ὁμοδύναμον καὶ ισότιμον. Η καὶ τὸ ἀνάπαλιν (29), Ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος φωτιζόμενοι, τὰς ἀκτῖνας τοῦ Υἱοῦ θεω ροῦμεν· Οὐδεὶς γὰρ δύναται εἰπεῖν Κύριον Ἰησ σοῦν, εἰ μὴ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Καὶ, Ἡμῖν ὁ Θεὸς ἀπεκάλυψε διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος αὐτοῦ. Εt Παράτεινον τὸ ἔλεός σου τοῖς γινώσκουσι σε. Διηνεκῶς ἐλέει τοὺς τῆς θεογνωσίας ἠξιωμένους. Λέγει τοῦτο παρακαλῶν. Καὶ τὴν δικαιοσύνην σου τοῖς εὐθέσι τῇ καρ δίᾳ. Καὶ διηνεκή δίδου τὴν δικαίαν σου βοήθειαν τοῖς ὀρθεῖς περί τε λόγον καὶ πράξιν. Μὴ ἐλθέτω μοι ποὺς ὑπερηφανίας. Τουτέστιν ὑπερηφανία, ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν· λέγει δὲ, ὅτι Μη προσγένοιτό μοι ὑπερηφανία. Διὰ δὲ τῆς ὑπερ- ηφανίας, πᾶσαν κακίαν ηνίξατο· κορυφαία γὰρ αὕτη καὶ νενήτοια πάσης κακίας ἐστί. Καὶ χεὶρ ἁμαρτωλοῦ μὴ σαλεύσαι με. Τουτ- ἐστιν ἁμαρτωλός, ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν. Λέγει δὲ τὸν διάβολον, ἢ τὸν Σαούλ, ὡς παράνομον, ἢ πάντα πονηρόν. Σαλεῦσαι δὲ, τὸ παρακινῆσαι τῆς ἑδραίας βάσεως, τῆς ἐν ἀρετῇ. Ἐκεῖ ἔπεσον πάντες οἱ ἐργαζόμενοι τὴν ἀνο- μίαν. Τὸ Ἐκεῖ, ἀντὶ τοῦ, Ἐν ἐκείνῳ τῷ τόπῳ, ἢ τῷ ὡρισμένῳ παρὰ Θεοῦ. Οὐκ εἶπε δὲ, Πεσοῦνται, ἀλλ᾽ Επεσον, οἷα τοῖς προφητικοῖς ὀφθαλμοῖς ἰδὼν τὴν πτῶσιν αὐτῶν. Λέγει δὲ Σαούλ τε καὶ τοὺς περὶ Σαούλ, καὶ εἴ τις πονηρός. Εξώσθησαν, καὶ οὐ μὴ δύνωνται στῆναι. Α' διὰ τὸ ἀνάπαλιν. 41: EUTHYMI ZIGABENI staus ad salutem, et a priori errore quo seducebamur in tutum educti, et summa Lilia. VERS. 10. Quoniam apud te est fons vitæ. Quo- A niam tu es qui vitam præstas. Ego sum, inquit, via, veritas, et vita "; in seipso enim Christus vitæ, ut ita dicam, scaturiginem habet, et non aliunde : quemadmodum sancti illi habuere qui aliquando mortuos suscitarunt; vel : Quia apud te Patrem, Filius qui perennis est vitæ largitor, inseparabilis permanet : Ego enim, inquit, in Palre, et Pater in me est ª³. Fontem autem vitæ appellat, quemadmo- dum et alibi Jeremias dicens ex ejus persona: Et me fontem vitæ reliquerunt. In lumine tuo videbimus lumen. Hic theologiam tradit de sancta Trinitate ex fidelium persona lo- quens. Nos, inquit, o Pater, qui fideles futuri su- mus, per lumen, hoc est, per divinitatem Filii tui, cognoscemus lumen Spiritus sancti. Nam si Deus {ut inquit Gregorius Theologus] lumen triplex est, consequenter unaquæque in Deo persona lumen dicenda est. Filius igitur docuit de Spiritu sancto, Paracletum alium consolatorem atque alium advo- catum eum appellans, ejusdemque potestatis atque ejusdem esse honoris significans. Vel aliter, Nos a sancto Spiritu illuminati radios lucis Filii tui con- templabimur. Nemo enim potest dicere Dominum nobis revelavit per Spiritum sanctum 85. Vers. 11. Extende misericordiam tuam cognoscen- tibus to. Perpetuo corum miserere, qui divinitatis cognitione digni sunt : quod Propheta nunc dicit rogantis in unorem. affecti læ Jesum nisi in Spiritu sancto **, [ltem alibi:] Deus Et justitiam tuam iis, qui recto sunt corde.El as- sidue præsta justum auxilium tuum iis qui in ser- C monibus atque actionibus suis recti sunt. VERS. 12. Non reniat mihi pes superbiæ. Pedem superbiæ pro integra ponit superbia, veluti totum a parte. Non dominetur mei, inquit, superbia. Su- perbiæ autem nomine onine vitium significavit : quoniam vertex est et genitrix peccatorum omnium superbia. El manus peccatoris non concutiat me. Hoc est, ipse peccator, a parte totum significans ut supra diximus], et per peccatorem ipsum demonem intel- ligit, vel Saulem, aut alium ex omni parte scele- stum. Non concutiat autem, hoc est, Non moveal ab illa nimirum stabilitate ac sede, quam in virtute collocavi. VERS. 13. Illic ceciderunt omnes qui operantur iniquitatem. Illic, id est, in loco illo, seu in tem- pore a Deo constituto. non dixit, Cadent, sed Ceciderunt : veluti qui propheticis oculis illorum ruinam cerneret. Intelligit autem Saulem et sequa- ces, aut alios hujusmodi scelestos homines. Expulsi sunt, et non potuerunt stare. Expulsi jam es Joan. xiv, D • ss Cor. 11, 1. Variæ lectiones. (29 6. 83 Ibid. 10. 64 ] Cor. XII, 3.
13γ And have planned strategies of deceit all day long. Treacheries; how, once having deceived me, they might ensnare me.
α Ἐγὼ δὲ ὡσεὶ κωφὸς οὐκ ἤκουον. Tῇ μὲν ἀληθείᾳ ἤκουον, τῇ δὲ δοκήσει, οὐκ ἤκουον, οἷα σιγῶν καὶ μὴ ταρασσόμενος· ἄλλων τε γὰρ ὡς εἰκὸς, καὶ αὐτοῦ δὴ τοῦ Σεμεεὶ προδήλως ὑβρίζοντος αὐτὸν καὶ καταρωμένου, ἐσίγα, ὡς μὴ ἀκούων.Β Ὅτι παρὰ σοὶ πηγὴ ζωῆς. Τούτο βούλεται λέ γειν· Οτι σὺ εἶ ὁ ζωοδότης· καὶ γάρ φησιν ὁ Χριστός Ἐγώ εἰμι ἡ ὁδὸς, καὶ ἡ ἀλήθεια, καὶ ἡ ζωή· ἐν αὐτῷ γὰρ εἶχε τὴν βλύσιν τῆς ζωῆς, καὶ οὐκ ἔξωθεν, ὡς οἱ νεκροὺς ἀναστήσαντες ἅγιοι· τ· "Οτι παρὰ σοὶ τῷ Πατρὶ ὁ ζωοδότης, ὡς ἀχώριστος. Ἐγὼ γάρ, φησίν, ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί. Πηγή δὲ ζωῆς, ὅτι καὶ διὰ Ἱερεμίου φησίν· Ἐμὲ ἐγκατ έλιπον πηγὴν ὕδατος ζωῆς. Ἐν τῷ φωτί σου οψόμεθα φῶς. Τοῦτο θεολογία, περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος προφητεύουσα, ὅτι ἡμεῖς οἱ πιστεύειν μέλλοντες διὰ τοῦ Υἱοῦ σου Πατρός ἐπιγνωσόμεθα τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Εἰ γὰρ τῶς τρι λαμπὲς ὁ Θεὸς, ἕκαστον τῶν τριῶν προσώπων φᾶς ἐστιν. Ὁ Υἱὸς τοίνυν ἐδίδαξε περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματ τος, Παράκλητον αὐτὸ καλέσας, καὶ ὁμοδύναμον καὶ ισότιμον. Η καὶ τὸ ἀνάπαλιν (29), Ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος φωτιζόμενοι, τὰς ἀκτῖνας τοῦ Υἱοῦ θεω ροῦμεν· Οὐδεὶς γὰρ δύναται εἰπεῖν Κύριον Ἰησ σοῦν, εἰ μὴ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Καὶ, Ἡμῖν ὁ Θεὸς ἀπεκάλυψε διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος αὐτοῦ. Εt Παράτεινον τὸ ἔλεός σου τοῖς γινώσκουσι σε. Διηνεκῶς ἐλέει τοὺς τῆς θεογνωσίας ἠξιωμένους. Λέγει τοῦτο παρακαλῶν. Καὶ τὴν δικαιοσύνην σου τοῖς εὐθέσι τῇ καρ δίᾳ. Καὶ διηνεκή δίδου τὴν δικαίαν σου βοήθειαν τοῖς ὀρθεῖς περί τε λόγον καὶ πράξιν. Μὴ ἐλθέτω μοι ποὺς ὑπερηφανίας. Τουτέστιν ὑπερηφανία, ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν· λέγει δὲ, ὅτι Μη προσγένοιτό μοι ὑπερηφανία. Διὰ δὲ τῆς ὑπερ- ηφανίας, πᾶσαν κακίαν ηνίξατο· κορυφαία γὰρ αὕτη καὶ νενήτοια πάσης κακίας ἐστί. Καὶ χεὶρ ἁμαρτωλοῦ μὴ σαλεύσαι με. Τουτ- ἐστιν ἁμαρτωλός, ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν. Λέγει δὲ τὸν διάβολον, ἢ τὸν Σαούλ, ὡς παράνομον, ἢ πάντα πονηρόν. Σαλεῦσαι δὲ, τὸ παρακινῆσαι τῆς ἑδραίας βάσεως, τῆς ἐν ἀρετῇ. Ἐκεῖ ἔπεσον πάντες οἱ ἐργαζόμενοι τὴν ἀνο- μίαν. Τὸ Ἐκεῖ, ἀντὶ τοῦ, Ἐν ἐκείνῳ τῷ τόπῳ, ἢ τῷ ὡρισμένῳ παρὰ Θεοῦ. Οὐκ εἶπε δὲ, Πεσοῦνται, ἀλλ᾽ Επεσον, οἷα τοῖς προφητικοῖς ὀφθαλμοῖς ἰδὼν τὴν πτῶσιν αὐτῶν. Λέγει δὲ Σαούλ τε καὶ τοὺς περὶ Σαούλ, καὶ εἴ τις πονηρός. Εξώσθησαν, καὶ οὐ μὴ δύνωνται στῆναι. Α' διὰ τὸ ἀνάπαλιν. 41: EUTHYMI ZIGABENI staus ad salutem, et a priori errore quo seducebamur in tutum educti, et summa Lilia. VERS. 10. Quoniam apud te est fons vitæ. Quo- A niam tu es qui vitam præstas. Ego sum, inquit, via, veritas, et vita "; in seipso enim Christus vitæ, ut ita dicam, scaturiginem habet, et non aliunde : quemadmodum sancti illi habuere qui aliquando mortuos suscitarunt; vel : Quia apud te Patrem, Filius qui perennis est vitæ largitor, inseparabilis permanet : Ego enim, inquit, in Palre, et Pater in me est ª³. Fontem autem vitæ appellat, quemadmo- dum et alibi Jeremias dicens ex ejus persona: Et me fontem vitæ reliquerunt. In lumine tuo videbimus lumen. Hic theologiam tradit de sancta Trinitate ex fidelium persona lo- quens. Nos, inquit, o Pater, qui fideles futuri su- mus, per lumen, hoc est, per divinitatem Filii tui, cognoscemus lumen Spiritus sancti. Nam si Deus {ut inquit Gregorius Theologus] lumen triplex est, consequenter unaquæque in Deo persona lumen dicenda est. Filius igitur docuit de Spiritu sancto, Paracletum alium consolatorem atque alium advo- catum eum appellans, ejusdemque potestatis atque ejusdem esse honoris significans. Vel aliter, Nos a sancto Spiritu illuminati radios lucis Filii tui con- templabimur. Nemo enim potest dicere Dominum nobis revelavit per Spiritum sanctum 85. Vers. 11. Extende misericordiam tuam cognoscen- tibus to. Perpetuo corum miserere, qui divinitatis cognitione digni sunt : quod Propheta nunc dicit rogantis in unorem. affecti læ Jesum nisi in Spiritu sancto **, [ltem alibi:] Deus Et justitiam tuam iis, qui recto sunt corde.El as- sidue præsta justum auxilium tuum iis qui in ser- C monibus atque actionibus suis recti sunt. VERS. 12. Non reniat mihi pes superbiæ. Pedem superbiæ pro integra ponit superbia, veluti totum a parte. Non dominetur mei, inquit, superbia. Su- perbiæ autem nomine onine vitium significavit : quoniam vertex est et genitrix peccatorum omnium superbia. El manus peccatoris non concutiat me. Hoc est, ipse peccator, a parte totum significans ut supra diximus], et per peccatorem ipsum demonem intel- ligit, vel Saulem, aut alium ex omni parte scele- stum. Non concutiat autem, hoc est, Non moveal ab illa nimirum stabilitate ac sede, quam in virtute collocavi. VERS. 13. Illic ceciderunt omnes qui operantur iniquitatem. Illic, id est, in loco illo, seu in tem- pore a Deo constituto. non dixit, Cadent, sed Ceciderunt : veluti qui propheticis oculis illorum ruinam cerneret. Intelligit autem Saulem et sequa- ces, aut alios hujusmodi scelestos homines. Expulsi sunt, et non potuerunt stare. Expulsi jam es Joan. xiv, D • ss Cor. 11, 1. Variæ lectiones. (29 6. 83 Ibid. 10. 64 ] Cor. XII, 3.
14α But I like a deaf man would not hear. In truth I was hearing, but in appearance I was not hearing, as it were keeping silence and remaining undisturbed. Most likely in other cases as well, but certainly in the case of Shimei who was openly insulting and cursing him, he kept silence as if not hearing.
β Καὶ ὡσεὶ ἄλαλος οὐκ ἀνοίγων τὸ στόμα αὐτοῦ. Λείπει τὸ, ἤμην· τῷ γὰρ μὴ ἀκούειν ἀκόλουθον, τὸ μηδὲ λαλεῖν περὶ ὧν οὐκ ἤκουσε.Β Ὅτι παρὰ σοὶ πηγὴ ζωῆς. Τούτο βούλεται λέ γειν· Οτι σὺ εἶ ὁ ζωοδότης· καὶ γάρ φησιν ὁ Χριστός Ἐγώ εἰμι ἡ ὁδὸς, καὶ ἡ ἀλήθεια, καὶ ἡ ζωή· ἐν αὐτῷ γὰρ εἶχε τὴν βλύσιν τῆς ζωῆς, καὶ οὐκ ἔξωθεν, ὡς οἱ νεκροὺς ἀναστήσαντες ἅγιοι· τ· "Οτι παρὰ σοὶ τῷ Πατρὶ ὁ ζωοδότης, ὡς ἀχώριστος. Ἐγὼ γάρ, φησίν, ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί. Πηγή δὲ ζωῆς, ὅτι καὶ διὰ Ἱερεμίου φησίν· Ἐμὲ ἐγκατ έλιπον πηγὴν ὕδατος ζωῆς. Ἐν τῷ φωτί σου οψόμεθα φῶς. Τοῦτο θεολογία, περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος προφητεύουσα, ὅτι ἡμεῖς οἱ πιστεύειν μέλλοντες διὰ τοῦ Υἱοῦ σου Πατρός ἐπιγνωσόμεθα τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Εἰ γὰρ τῶς τρι λαμπὲς ὁ Θεὸς, ἕκαστον τῶν τριῶν προσώπων φᾶς ἐστιν. Ὁ Υἱὸς τοίνυν ἐδίδαξε περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματ τος, Παράκλητον αὐτὸ καλέσας, καὶ ὁμοδύναμον καὶ ισότιμον. Η καὶ τὸ ἀνάπαλιν (29), Ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος φωτιζόμενοι, τὰς ἀκτῖνας τοῦ Υἱοῦ θεω ροῦμεν· Οὐδεὶς γὰρ δύναται εἰπεῖν Κύριον Ἰησ σοῦν, εἰ μὴ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Καὶ, Ἡμῖν ὁ Θεὸς ἀπεκάλυψε διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος αὐτοῦ. Εt Παράτεινον τὸ ἔλεός σου τοῖς γινώσκουσι σε. Διηνεκῶς ἐλέει τοὺς τῆς θεογνωσίας ἠξιωμένους. Λέγει τοῦτο παρακαλῶν. Καὶ τὴν δικαιοσύνην σου τοῖς εὐθέσι τῇ καρ δίᾳ. Καὶ διηνεκή δίδου τὴν δικαίαν σου βοήθειαν τοῖς ὀρθεῖς περί τε λόγον καὶ πράξιν. Μὴ ἐλθέτω μοι ποὺς ὑπερηφανίας. Τουτέστιν ὑπερηφανία, ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν· λέγει δὲ, ὅτι Μη προσγένοιτό μοι ὑπερηφανία. Διὰ δὲ τῆς ὑπερ- ηφανίας, πᾶσαν κακίαν ηνίξατο· κορυφαία γὰρ αὕτη καὶ νενήτοια πάσης κακίας ἐστί. Καὶ χεὶρ ἁμαρτωλοῦ μὴ σαλεύσαι με. Τουτ- ἐστιν ἁμαρτωλός, ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν. Λέγει δὲ τὸν διάβολον, ἢ τὸν Σαούλ, ὡς παράνομον, ἢ πάντα πονηρόν. Σαλεῦσαι δὲ, τὸ παρακινῆσαι τῆς ἑδραίας βάσεως, τῆς ἐν ἀρετῇ. Ἐκεῖ ἔπεσον πάντες οἱ ἐργαζόμενοι τὴν ἀνο- μίαν. Τὸ Ἐκεῖ, ἀντὶ τοῦ, Ἐν ἐκείνῳ τῷ τόπῳ, ἢ τῷ ὡρισμένῳ παρὰ Θεοῦ. Οὐκ εἶπε δὲ, Πεσοῦνται, ἀλλ᾽ Επεσον, οἷα τοῖς προφητικοῖς ὀφθαλμοῖς ἰδὼν τὴν πτῶσιν αὐτῶν. Λέγει δὲ Σαούλ τε καὶ τοὺς περὶ Σαούλ, καὶ εἴ τις πονηρός. Εξώσθησαν, καὶ οὐ μὴ δύνωνται στῆναι. Α' διὰ τὸ ἀνάπαλιν. 41: EUTHYMI ZIGABENI staus ad salutem, et a priori errore quo seducebamur in tutum educti, et summa Lilia. VERS. 10. Quoniam apud te est fons vitæ. Quo- A niam tu es qui vitam præstas. Ego sum, inquit, via, veritas, et vita "; in seipso enim Christus vitæ, ut ita dicam, scaturiginem habet, et non aliunde : quemadmodum sancti illi habuere qui aliquando mortuos suscitarunt; vel : Quia apud te Patrem, Filius qui perennis est vitæ largitor, inseparabilis permanet : Ego enim, inquit, in Palre, et Pater in me est ª³. Fontem autem vitæ appellat, quemadmo- dum et alibi Jeremias dicens ex ejus persona: Et me fontem vitæ reliquerunt. In lumine tuo videbimus lumen. Hic theologiam tradit de sancta Trinitate ex fidelium persona lo- quens. Nos, inquit, o Pater, qui fideles futuri su- mus, per lumen, hoc est, per divinitatem Filii tui, cognoscemus lumen Spiritus sancti. Nam si Deus {ut inquit Gregorius Theologus] lumen triplex est, consequenter unaquæque in Deo persona lumen dicenda est. Filius igitur docuit de Spiritu sancto, Paracletum alium consolatorem atque alium advo- catum eum appellans, ejusdemque potestatis atque ejusdem esse honoris significans. Vel aliter, Nos a sancto Spiritu illuminati radios lucis Filii tui con- templabimur. Nemo enim potest dicere Dominum nobis revelavit per Spiritum sanctum 85. Vers. 11. Extende misericordiam tuam cognoscen- tibus to. Perpetuo corum miserere, qui divinitatis cognitione digni sunt : quod Propheta nunc dicit rogantis in unorem. affecti læ Jesum nisi in Spiritu sancto **, [ltem alibi:] Deus Et justitiam tuam iis, qui recto sunt corde.El as- sidue præsta justum auxilium tuum iis qui in ser- C monibus atque actionibus suis recti sunt. VERS. 12. Non reniat mihi pes superbiæ. Pedem superbiæ pro integra ponit superbia, veluti totum a parte. Non dominetur mei, inquit, superbia. Su- perbiæ autem nomine onine vitium significavit : quoniam vertex est et genitrix peccatorum omnium superbia. El manus peccatoris non concutiat me. Hoc est, ipse peccator, a parte totum significans ut supra diximus], et per peccatorem ipsum demonem intel- ligit, vel Saulem, aut alium ex omni parte scele- stum. Non concutiat autem, hoc est, Non moveal ab illa nimirum stabilitate ac sede, quam in virtute collocavi. VERS. 13. Illic ceciderunt omnes qui operantur iniquitatem. Illic, id est, in loco illo, seu in tem- pore a Deo constituto. non dixit, Cadent, sed Ceciderunt : veluti qui propheticis oculis illorum ruinam cerneret. Intelligit autem Saulem et sequa- ces, aut alios hujusmodi scelestos homines. Expulsi sunt, et non potuerunt stare. Expulsi jam es Joan. xiv, D • ss Cor. 11, 1. Variæ lectiones. (29 6. 83 Ibid. 10. 64 ] Cor. XII, 3.
14β And like a dumb man not opening his mouth. The verb ‘I was’ is missing. It follows on his not hearing, that he would not speak about what he has not heard.
15 Καὶ ἐγενόμην ὡσεὶ ἄνθρωπος οὐκ ἀκούων, καὶ οὐκ ἔχων ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ ἐλεγμούς. Ταῦτα, σαφηνιστικὰ τῶν προλαβόντων δύο στίχων· ἐλεγμοὺς δὲ λέγει, τὰς ἀντιῤῥήσεις, δι’ ὧν τις ἐλέγχει τὸν κακῶς λέγοντα. [α] ἐπεκύμηνε MSCF : ἐπεκύμανε PV. β ἑταίρους corr. : ἑτέρους MPASCFB. β τὴν πτῶσίν μου MPHV : τὴν τὰ πρὸς θλῖψιν μου πτῶσίν μου [M in marg.]S : τὰ πρὸς θλῖψιν μου τὴν πτῶσίν μου C : τὴν πτῶσίν μου, ἤγουν τὰ πρὸς θλῖψίν μου [A].Β Ὅτι παρὰ σοὶ πηγὴ ζωῆς. Τούτο βούλεται λέ γειν· Οτι σὺ εἶ ὁ ζωοδότης· καὶ γάρ φησιν ὁ Χριστός Ἐγώ εἰμι ἡ ὁδὸς, καὶ ἡ ἀλήθεια, καὶ ἡ ζωή· ἐν αὐτῷ γὰρ εἶχε τὴν βλύσιν τῆς ζωῆς, καὶ οὐκ ἔξωθεν, ὡς οἱ νεκροὺς ἀναστήσαντες ἅγιοι· τ· "Οτι παρὰ σοὶ τῷ Πατρὶ ὁ ζωοδότης, ὡς ἀχώριστος. Ἐγὼ γάρ, φησίν, ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί. Πηγή δὲ ζωῆς, ὅτι καὶ διὰ Ἱερεμίου φησίν· Ἐμὲ ἐγκατ έλιπον πηγὴν ὕδατος ζωῆς. Ἐν τῷ φωτί σου οψόμεθα φῶς. Τοῦτο θεολογία, περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος προφητεύουσα, ὅτι ἡμεῖς οἱ πιστεύειν μέλλοντες διὰ τοῦ Υἱοῦ σου Πατρός ἐπιγνωσόμεθα τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Εἰ γὰρ τῶς τρι λαμπὲς ὁ Θεὸς, ἕκαστον τῶν τριῶν προσώπων φᾶς ἐστιν. Ὁ Υἱὸς τοίνυν ἐδίδαξε περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματ τος, Παράκλητον αὐτὸ καλέσας, καὶ ὁμοδύναμον καὶ ισότιμον. Η καὶ τὸ ἀνάπαλιν (29), Ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος φωτιζόμενοι, τὰς ἀκτῖνας τοῦ Υἱοῦ θεω ροῦμεν· Οὐδεὶς γὰρ δύναται εἰπεῖν Κύριον Ἰησ σοῦν, εἰ μὴ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Καὶ, Ἡμῖν ὁ Θεὸς ἀπεκάλυψε διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος αὐτοῦ. Εt Παράτεινον τὸ ἔλεός σου τοῖς γινώσκουσι σε. Διηνεκῶς ἐλέει τοὺς τῆς θεογνωσίας ἠξιωμένους. Λέγει τοῦτο παρακαλῶν. Καὶ τὴν δικαιοσύνην σου τοῖς εὐθέσι τῇ καρ δίᾳ. Καὶ διηνεκή δίδου τὴν δικαίαν σου βοήθειαν τοῖς ὀρθεῖς περί τε λόγον καὶ πράξιν. Μὴ ἐλθέτω μοι ποὺς ὑπερηφανίας. Τουτέστιν ὑπερηφανία, ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν· λέγει δὲ, ὅτι Μη προσγένοιτό μοι ὑπερηφανία. Διὰ δὲ τῆς ὑπερ- ηφανίας, πᾶσαν κακίαν ηνίξατο· κορυφαία γὰρ αὕτη καὶ νενήτοια πάσης κακίας ἐστί. Καὶ χεὶρ ἁμαρτωλοῦ μὴ σαλεύσαι με. Τουτ- ἐστιν ἁμαρτωλός, ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν. Λέγει δὲ τὸν διάβολον, ἢ τὸν Σαούλ, ὡς παράνομον, ἢ πάντα πονηρόν. Σαλεῦσαι δὲ, τὸ παρακινῆσαι τῆς ἑδραίας βάσεως, τῆς ἐν ἀρετῇ. Ἐκεῖ ἔπεσον πάντες οἱ ἐργαζόμενοι τὴν ἀνο- μίαν. Τὸ Ἐκεῖ, ἀντὶ τοῦ, Ἐν ἐκείνῳ τῷ τόπῳ, ἢ τῷ ὡρισμένῳ παρὰ Θεοῦ. Οὐκ εἶπε δὲ, Πεσοῦνται, ἀλλ᾽ Επεσον, οἷα τοῖς προφητικοῖς ὀφθαλμοῖς ἰδὼν τὴν πτῶσιν αὐτῶν. Λέγει δὲ Σαούλ τε καὶ τοὺς περὶ Σαούλ, καὶ εἴ τις πονηρός. Εξώσθησαν, καὶ οὐ μὴ δύνωνται στῆναι. Α' διὰ τὸ ἀνάπαλιν. 41: EUTHYMI ZIGABENI staus ad salutem, et a priori errore quo seducebamur in tutum educti, et summa Lilia. VERS. 10. Quoniam apud te est fons vitæ. Quo- A niam tu es qui vitam præstas. Ego sum, inquit, via, veritas, et vita "; in seipso enim Christus vitæ, ut ita dicam, scaturiginem habet, et non aliunde : quemadmodum sancti illi habuere qui aliquando mortuos suscitarunt; vel : Quia apud te Patrem, Filius qui perennis est vitæ largitor, inseparabilis permanet : Ego enim, inquit, in Palre, et Pater in me est ª³. Fontem autem vitæ appellat, quemadmo- dum et alibi Jeremias dicens ex ejus persona: Et me fontem vitæ reliquerunt. In lumine tuo videbimus lumen. Hic theologiam tradit de sancta Trinitate ex fidelium persona lo- quens. Nos, inquit, o Pater, qui fideles futuri su- mus, per lumen, hoc est, per divinitatem Filii tui, cognoscemus lumen Spiritus sancti. Nam si Deus {ut inquit Gregorius Theologus] lumen triplex est, consequenter unaquæque in Deo persona lumen dicenda est. Filius igitur docuit de Spiritu sancto, Paracletum alium consolatorem atque alium advo- catum eum appellans, ejusdemque potestatis atque ejusdem esse honoris significans. Vel aliter, Nos a sancto Spiritu illuminati radios lucis Filii tui con- templabimur. Nemo enim potest dicere Dominum nobis revelavit per Spiritum sanctum 85. Vers. 11. Extende misericordiam tuam cognoscen- tibus to. Perpetuo corum miserere, qui divinitatis cognitione digni sunt : quod Propheta nunc dicit rogantis in unorem. affecti læ Jesum nisi in Spiritu sancto **, [ltem alibi:] Deus Et justitiam tuam iis, qui recto sunt corde.El as- sidue præsta justum auxilium tuum iis qui in ser- C monibus atque actionibus suis recti sunt. VERS. 12. Non reniat mihi pes superbiæ. Pedem superbiæ pro integra ponit superbia, veluti totum a parte. Non dominetur mei, inquit, superbia. Su- perbiæ autem nomine onine vitium significavit : quoniam vertex est et genitrix peccatorum omnium superbia. El manus peccatoris non concutiat me. Hoc est, ipse peccator, a parte totum significans ut supra diximus], et per peccatorem ipsum demonem intel- ligit, vel Saulem, aut alium ex omni parte scele- stum. Non concutiat autem, hoc est, Non moveal ab illa nimirum stabilitate ac sede, quam in virtute collocavi. VERS. 13. Illic ceciderunt omnes qui operantur iniquitatem. Illic, id est, in loco illo, seu in tem- pore a Deo constituto. non dixit, Cadent, sed Ceciderunt : veluti qui propheticis oculis illorum ruinam cerneret. Intelligit autem Saulem et sequa- ces, aut alios hujusmodi scelestos homines. Expulsi sunt, et non potuerunt stare. Expulsi jam es Joan. xiv, D • ss Cor. 11, 1. Variæ lectiones. (29 6. 83 Ibid. 10. 64 ] Cor. XII, 3.
15 And I became like a man neither hearing nor having reproofs in his mouth. These words are a clarification of the previous two verses. ‘Reproofs’ is what he calls the refutations through which one reproves the person who is speaking faultily.
α Ὅτι ἐπὶ σοὶ, Κύριε, ἤλπισα. Ἐκωφώθην καὶ ἐσίγησα, διότι παρὰ σοῦ ἤλπισα τυχεῖν ἐκδικήσεως. Ἐμοὶ γὰρ, φησὶν, ἐκδίκησις, ἐγὼ ἀνταποδώσω, λέγει Κύριος.Β Ὅτι παρὰ σοὶ πηγὴ ζωῆς. Τούτο βούλεται λέ γειν· Οτι σὺ εἶ ὁ ζωοδότης· καὶ γάρ φησιν ὁ Χριστός Ἐγώ εἰμι ἡ ὁδὸς, καὶ ἡ ἀλήθεια, καὶ ἡ ζωή· ἐν αὐτῷ γὰρ εἶχε τὴν βλύσιν τῆς ζωῆς, καὶ οὐκ ἔξωθεν, ὡς οἱ νεκροὺς ἀναστήσαντες ἅγιοι· τ· "Οτι παρὰ σοὶ τῷ Πατρὶ ὁ ζωοδότης, ὡς ἀχώριστος. Ἐγὼ γάρ, φησίν, ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί. Πηγή δὲ ζωῆς, ὅτι καὶ διὰ Ἱερεμίου φησίν· Ἐμὲ ἐγκατ έλιπον πηγὴν ὕδατος ζωῆς. Ἐν τῷ φωτί σου οψόμεθα φῶς. Τοῦτο θεολογία, περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος προφητεύουσα, ὅτι ἡμεῖς οἱ πιστεύειν μέλλοντες διὰ τοῦ Υἱοῦ σου Πατρός ἐπιγνωσόμεθα τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Εἰ γὰρ τῶς τρι λαμπὲς ὁ Θεὸς, ἕκαστον τῶν τριῶν προσώπων φᾶς ἐστιν. Ὁ Υἱὸς τοίνυν ἐδίδαξε περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματ τος, Παράκλητον αὐτὸ καλέσας, καὶ ὁμοδύναμον καὶ ισότιμον. Η καὶ τὸ ἀνάπαλιν (29), Ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος φωτιζόμενοι, τὰς ἀκτῖνας τοῦ Υἱοῦ θεω ροῦμεν· Οὐδεὶς γὰρ δύναται εἰπεῖν Κύριον Ἰησ σοῦν, εἰ μὴ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Καὶ, Ἡμῖν ὁ Θεὸς ἀπεκάλυψε διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος αὐτοῦ. Εt Παράτεινον τὸ ἔλεός σου τοῖς γινώσκουσι σε. Διηνεκῶς ἐλέει τοὺς τῆς θεογνωσίας ἠξιωμένους. Λέγει τοῦτο παρακαλῶν. Καὶ τὴν δικαιοσύνην σου τοῖς εὐθέσι τῇ καρ δίᾳ. Καὶ διηνεκή δίδου τὴν δικαίαν σου βοήθειαν τοῖς ὀρθεῖς περί τε λόγον καὶ πράξιν. Μὴ ἐλθέτω μοι ποὺς ὑπερηφανίας. Τουτέστιν ὑπερηφανία, ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν· λέγει δὲ, ὅτι Μη προσγένοιτό μοι ὑπερηφανία. Διὰ δὲ τῆς ὑπερ- ηφανίας, πᾶσαν κακίαν ηνίξατο· κορυφαία γὰρ αὕτη καὶ νενήτοια πάσης κακίας ἐστί. Καὶ χεὶρ ἁμαρτωλοῦ μὴ σαλεύσαι με. Τουτ- ἐστιν ἁμαρτωλός, ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν. Λέγει δὲ τὸν διάβολον, ἢ τὸν Σαούλ, ὡς παράνομον, ἢ πάντα πονηρόν. Σαλεῦσαι δὲ, τὸ παρακινῆσαι τῆς ἑδραίας βάσεως, τῆς ἐν ἀρετῇ. Ἐκεῖ ἔπεσον πάντες οἱ ἐργαζόμενοι τὴν ἀνο- μίαν. Τὸ Ἐκεῖ, ἀντὶ τοῦ, Ἐν ἐκείνῳ τῷ τόπῳ, ἢ τῷ ὡρισμένῳ παρὰ Θεοῦ. Οὐκ εἶπε δὲ, Πεσοῦνται, ἀλλ᾽ Επεσον, οἷα τοῖς προφητικοῖς ὀφθαλμοῖς ἰδὼν τὴν πτῶσιν αὐτῶν. Λέγει δὲ Σαούλ τε καὶ τοὺς περὶ Σαούλ, καὶ εἴ τις πονηρός. Εξώσθησαν, καὶ οὐ μὴ δύνωνται στῆναι. Α' διὰ τὸ ἀνάπαλιν. 41: EUTHYMI ZIGABENI staus ad salutem, et a priori errore quo seducebamur in tutum educti, et summa Lilia. VERS. 10. Quoniam apud te est fons vitæ. Quo- A niam tu es qui vitam præstas. Ego sum, inquit, via, veritas, et vita "; in seipso enim Christus vitæ, ut ita dicam, scaturiginem habet, et non aliunde : quemadmodum sancti illi habuere qui aliquando mortuos suscitarunt; vel : Quia apud te Patrem, Filius qui perennis est vitæ largitor, inseparabilis permanet : Ego enim, inquit, in Palre, et Pater in me est ª³. Fontem autem vitæ appellat, quemadmo- dum et alibi Jeremias dicens ex ejus persona: Et me fontem vitæ reliquerunt. In lumine tuo videbimus lumen. Hic theologiam tradit de sancta Trinitate ex fidelium persona lo- quens. Nos, inquit, o Pater, qui fideles futuri su- mus, per lumen, hoc est, per divinitatem Filii tui, cognoscemus lumen Spiritus sancti. Nam si Deus {ut inquit Gregorius Theologus] lumen triplex est, consequenter unaquæque in Deo persona lumen dicenda est. Filius igitur docuit de Spiritu sancto, Paracletum alium consolatorem atque alium advo- catum eum appellans, ejusdemque potestatis atque ejusdem esse honoris significans. Vel aliter, Nos a sancto Spiritu illuminati radios lucis Filii tui con- templabimur. Nemo enim potest dicere Dominum nobis revelavit per Spiritum sanctum 85. Vers. 11. Extende misericordiam tuam cognoscen- tibus to. Perpetuo corum miserere, qui divinitatis cognitione digni sunt : quod Propheta nunc dicit rogantis in unorem. affecti læ Jesum nisi in Spiritu sancto **, [ltem alibi:] Deus Et justitiam tuam iis, qui recto sunt corde.El as- sidue præsta justum auxilium tuum iis qui in ser- C monibus atque actionibus suis recti sunt. VERS. 12. Non reniat mihi pes superbiæ. Pedem superbiæ pro integra ponit superbia, veluti totum a parte. Non dominetur mei, inquit, superbia. Su- perbiæ autem nomine onine vitium significavit : quoniam vertex est et genitrix peccatorum omnium superbia. El manus peccatoris non concutiat me. Hoc est, ipse peccator, a parte totum significans ut supra diximus], et per peccatorem ipsum demonem intel- ligit, vel Saulem, aut alium ex omni parte scele- stum. Non concutiat autem, hoc est, Non moveal ab illa nimirum stabilitate ac sede, quam in virtute collocavi. VERS. 13. Illic ceciderunt omnes qui operantur iniquitatem. Illic, id est, in loco illo, seu in tem- pore a Deo constituto. non dixit, Cadent, sed Ceciderunt : veluti qui propheticis oculis illorum ruinam cerneret. Intelligit autem Saulem et sequa- ces, aut alios hujusmodi scelestos homines. Expulsi sunt, et non potuerunt stare. Expulsi jam es Joan. xiv, D • ss Cor. 11, 1. Variæ lectiones. (29 6. 83 Ibid. 10. 64 ] Cor. XII, 3.
16α For in you, O Lord, I have hoped. I have grown dumb and kept silence because I have hoped to obtain remedy from you, for it is written, Vengeance is mine, I shall repay, says the Lord.
β Σὺ εἰσακούσῃ, Κύριε ὁ Θεός μου. Καὶ διότι σὺ ἐνωτισθήσῃ ἀεὶ τὰς τοιαύτας βλασφημίας καὶ ἀνταποδώσεις τοῖς ὑβρισταῖς. Ἢ, σὺ ἐπακούσῃ τῶν τοιαῦτα πασχόντων καὶ σιγώντων.Β Ὅτι παρὰ σοὶ πηγὴ ζωῆς. Τούτο βούλεται λέ γειν· Οτι σὺ εἶ ὁ ζωοδότης· καὶ γάρ φησιν ὁ Χριστός Ἐγώ εἰμι ἡ ὁδὸς, καὶ ἡ ἀλήθεια, καὶ ἡ ζωή· ἐν αὐτῷ γὰρ εἶχε τὴν βλύσιν τῆς ζωῆς, καὶ οὐκ ἔξωθεν, ὡς οἱ νεκροὺς ἀναστήσαντες ἅγιοι· τ· "Οτι παρὰ σοὶ τῷ Πατρὶ ὁ ζωοδότης, ὡς ἀχώριστος. Ἐγὼ γάρ, φησίν, ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί. Πηγή δὲ ζωῆς, ὅτι καὶ διὰ Ἱερεμίου φησίν· Ἐμὲ ἐγκατ έλιπον πηγὴν ὕδατος ζωῆς. Ἐν τῷ φωτί σου οψόμεθα φῶς. Τοῦτο θεολογία, περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος προφητεύουσα, ὅτι ἡμεῖς οἱ πιστεύειν μέλλοντες διὰ τοῦ Υἱοῦ σου Πατρός ἐπιγνωσόμεθα τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Εἰ γὰρ τῶς τρι λαμπὲς ὁ Θεὸς, ἕκαστον τῶν τριῶν προσώπων φᾶς ἐστιν. Ὁ Υἱὸς τοίνυν ἐδίδαξε περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματ τος, Παράκλητον αὐτὸ καλέσας, καὶ ὁμοδύναμον καὶ ισότιμον. Η καὶ τὸ ἀνάπαλιν (29), Ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος φωτιζόμενοι, τὰς ἀκτῖνας τοῦ Υἱοῦ θεω ροῦμεν· Οὐδεὶς γὰρ δύναται εἰπεῖν Κύριον Ἰησ σοῦν, εἰ μὴ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Καὶ, Ἡμῖν ὁ Θεὸς ἀπεκάλυψε διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος αὐτοῦ. Εt Παράτεινον τὸ ἔλεός σου τοῖς γινώσκουσι σε. Διηνεκῶς ἐλέει τοὺς τῆς θεογνωσίας ἠξιωμένους. Λέγει τοῦτο παρακαλῶν. Καὶ τὴν δικαιοσύνην σου τοῖς εὐθέσι τῇ καρ δίᾳ. Καὶ διηνεκή δίδου τὴν δικαίαν σου βοήθειαν τοῖς ὀρθεῖς περί τε λόγον καὶ πράξιν. Μὴ ἐλθέτω μοι ποὺς ὑπερηφανίας. Τουτέστιν ὑπερηφανία, ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν· λέγει δὲ, ὅτι Μη προσγένοιτό μοι ὑπερηφανία. Διὰ δὲ τῆς ὑπερ- ηφανίας, πᾶσαν κακίαν ηνίξατο· κορυφαία γὰρ αὕτη καὶ νενήτοια πάσης κακίας ἐστί. Καὶ χεὶρ ἁμαρτωλοῦ μὴ σαλεύσαι με. Τουτ- ἐστιν ἁμαρτωλός, ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν. Λέγει δὲ τὸν διάβολον, ἢ τὸν Σαούλ, ὡς παράνομον, ἢ πάντα πονηρόν. Σαλεῦσαι δὲ, τὸ παρακινῆσαι τῆς ἑδραίας βάσεως, τῆς ἐν ἀρετῇ. Ἐκεῖ ἔπεσον πάντες οἱ ἐργαζόμενοι τὴν ἀνο- μίαν. Τὸ Ἐκεῖ, ἀντὶ τοῦ, Ἐν ἐκείνῳ τῷ τόπῳ, ἢ τῷ ὡρισμένῳ παρὰ Θεοῦ. Οὐκ εἶπε δὲ, Πεσοῦνται, ἀλλ᾽ Επεσον, οἷα τοῖς προφητικοῖς ὀφθαλμοῖς ἰδὼν τὴν πτῶσιν αὐτῶν. Λέγει δὲ Σαούλ τε καὶ τοὺς περὶ Σαούλ, καὶ εἴ τις πονηρός. Εξώσθησαν, καὶ οὐ μὴ δύνωνται στῆναι. Α' διὰ τὸ ἀνάπαλιν. 41: EUTHYMI ZIGABENI staus ad salutem, et a priori errore quo seducebamur in tutum educti, et summa Lilia. VERS. 10. Quoniam apud te est fons vitæ. Quo- A niam tu es qui vitam præstas. Ego sum, inquit, via, veritas, et vita "; in seipso enim Christus vitæ, ut ita dicam, scaturiginem habet, et non aliunde : quemadmodum sancti illi habuere qui aliquando mortuos suscitarunt; vel : Quia apud te Patrem, Filius qui perennis est vitæ largitor, inseparabilis permanet : Ego enim, inquit, in Palre, et Pater in me est ª³. Fontem autem vitæ appellat, quemadmo- dum et alibi Jeremias dicens ex ejus persona: Et me fontem vitæ reliquerunt. In lumine tuo videbimus lumen. Hic theologiam tradit de sancta Trinitate ex fidelium persona lo- quens. Nos, inquit, o Pater, qui fideles futuri su- mus, per lumen, hoc est, per divinitatem Filii tui, cognoscemus lumen Spiritus sancti. Nam si Deus {ut inquit Gregorius Theologus] lumen triplex est, consequenter unaquæque in Deo persona lumen dicenda est. Filius igitur docuit de Spiritu sancto, Paracletum alium consolatorem atque alium advo- catum eum appellans, ejusdemque potestatis atque ejusdem esse honoris significans. Vel aliter, Nos a sancto Spiritu illuminati radios lucis Filii tui con- templabimur. Nemo enim potest dicere Dominum nobis revelavit per Spiritum sanctum 85. Vers. 11. Extende misericordiam tuam cognoscen- tibus to. Perpetuo corum miserere, qui divinitatis cognitione digni sunt : quod Propheta nunc dicit rogantis in unorem. affecti læ Jesum nisi in Spiritu sancto **, [ltem alibi:] Deus Et justitiam tuam iis, qui recto sunt corde.El as- sidue præsta justum auxilium tuum iis qui in ser- C monibus atque actionibus suis recti sunt. VERS. 12. Non reniat mihi pes superbiæ. Pedem superbiæ pro integra ponit superbia, veluti totum a parte. Non dominetur mei, inquit, superbia. Su- perbiæ autem nomine onine vitium significavit : quoniam vertex est et genitrix peccatorum omnium superbia. El manus peccatoris non concutiat me. Hoc est, ipse peccator, a parte totum significans ut supra diximus], et per peccatorem ipsum demonem intel- ligit, vel Saulem, aut alium ex omni parte scele- stum. Non concutiat autem, hoc est, Non moveal ab illa nimirum stabilitate ac sede, quam in virtute collocavi. VERS. 13. Illic ceciderunt omnes qui operantur iniquitatem. Illic, id est, in loco illo, seu in tem- pore a Deo constituto. non dixit, Cadent, sed Ceciderunt : veluti qui propheticis oculis illorum ruinam cerneret. Intelligit autem Saulem et sequa- ces, aut alios hujusmodi scelestos homines. Expulsi sunt, et non potuerunt stare. Expulsi jam es Joan. xiv, D • ss Cor. 11, 1. Variæ lectiones. (29 6. 83 Ibid. 10. 64 ] Cor. XII, 3.
16β You will hear, O Lord my God. And because you will always hear such blasphemies and will repay those who are wan- tonly insolent. Or else, you will hear those who are suffering such things and keeping silent.
α Ὅτι εἶπον, Μήποτε ἐπιχαρῶσί μοι οἱ ἐχθροί μου. Καὶ γὰρ εἶπον ἐν ἐμαυτῷ εὐχόμενος· Mὴ ἐπιχαρείησάν μοί ποτε οἱ ἐχθροί μου.Β Ὅτι παρὰ σοὶ πηγὴ ζωῆς. Τούτο βούλεται λέ γειν· Οτι σὺ εἶ ὁ ζωοδότης· καὶ γάρ φησιν ὁ Χριστός Ἐγώ εἰμι ἡ ὁδὸς, καὶ ἡ ἀλήθεια, καὶ ἡ ζωή· ἐν αὐτῷ γὰρ εἶχε τὴν βλύσιν τῆς ζωῆς, καὶ οὐκ ἔξωθεν, ὡς οἱ νεκροὺς ἀναστήσαντες ἅγιοι· τ· "Οτι παρὰ σοὶ τῷ Πατρὶ ὁ ζωοδότης, ὡς ἀχώριστος. Ἐγὼ γάρ, φησίν, ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί. Πηγή δὲ ζωῆς, ὅτι καὶ διὰ Ἱερεμίου φησίν· Ἐμὲ ἐγκατ έλιπον πηγὴν ὕδατος ζωῆς. Ἐν τῷ φωτί σου οψόμεθα φῶς. Τοῦτο θεολογία, περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος προφητεύουσα, ὅτι ἡμεῖς οἱ πιστεύειν μέλλοντες διὰ τοῦ Υἱοῦ σου Πατρός ἐπιγνωσόμεθα τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Εἰ γὰρ τῶς τρι λαμπὲς ὁ Θεὸς, ἕκαστον τῶν τριῶν προσώπων φᾶς ἐστιν. Ὁ Υἱὸς τοίνυν ἐδίδαξε περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματ τος, Παράκλητον αὐτὸ καλέσας, καὶ ὁμοδύναμον καὶ ισότιμον. Η καὶ τὸ ἀνάπαλιν (29), Ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος φωτιζόμενοι, τὰς ἀκτῖνας τοῦ Υἱοῦ θεω ροῦμεν· Οὐδεὶς γὰρ δύναται εἰπεῖν Κύριον Ἰησ σοῦν, εἰ μὴ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Καὶ, Ἡμῖν ὁ Θεὸς ἀπεκάλυψε διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος αὐτοῦ. Εt Παράτεινον τὸ ἔλεός σου τοῖς γινώσκουσι σε. Διηνεκῶς ἐλέει τοὺς τῆς θεογνωσίας ἠξιωμένους. Λέγει τοῦτο παρακαλῶν. Καὶ τὴν δικαιοσύνην σου τοῖς εὐθέσι τῇ καρ δίᾳ. Καὶ διηνεκή δίδου τὴν δικαίαν σου βοήθειαν τοῖς ὀρθεῖς περί τε λόγον καὶ πράξιν. Μὴ ἐλθέτω μοι ποὺς ὑπερηφανίας. Τουτέστιν ὑπερηφανία, ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν· λέγει δὲ, ὅτι Μη προσγένοιτό μοι ὑπερηφανία. Διὰ δὲ τῆς ὑπερ- ηφανίας, πᾶσαν κακίαν ηνίξατο· κορυφαία γὰρ αὕτη καὶ νενήτοια πάσης κακίας ἐστί. Καὶ χεὶρ ἁμαρτωλοῦ μὴ σαλεύσαι με. Τουτ- ἐστιν ἁμαρτωλός, ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν. Λέγει δὲ τὸν διάβολον, ἢ τὸν Σαούλ, ὡς παράνομον, ἢ πάντα πονηρόν. Σαλεῦσαι δὲ, τὸ παρακινῆσαι τῆς ἑδραίας βάσεως, τῆς ἐν ἀρετῇ. Ἐκεῖ ἔπεσον πάντες οἱ ἐργαζόμενοι τὴν ἀνο- μίαν. Τὸ Ἐκεῖ, ἀντὶ τοῦ, Ἐν ἐκείνῳ τῷ τόπῳ, ἢ τῷ ὡρισμένῳ παρὰ Θεοῦ. Οὐκ εἶπε δὲ, Πεσοῦνται, ἀλλ᾽ Επεσον, οἷα τοῖς προφητικοῖς ὀφθαλμοῖς ἰδὼν τὴν πτῶσιν αὐτῶν. Λέγει δὲ Σαούλ τε καὶ τοὺς περὶ Σαούλ, καὶ εἴ τις πονηρός. Εξώσθησαν, καὶ οὐ μὴ δύνωνται στῆναι. Α' διὰ τὸ ἀνάπαλιν. 41: EUTHYMI ZIGABENI staus ad salutem, et a priori errore quo seducebamur in tutum educti, et summa Lilia. VERS. 10. Quoniam apud te est fons vitæ. Quo- A niam tu es qui vitam præstas. Ego sum, inquit, via, veritas, et vita "; in seipso enim Christus vitæ, ut ita dicam, scaturiginem habet, et non aliunde : quemadmodum sancti illi habuere qui aliquando mortuos suscitarunt; vel : Quia apud te Patrem, Filius qui perennis est vitæ largitor, inseparabilis permanet : Ego enim, inquit, in Palre, et Pater in me est ª³. Fontem autem vitæ appellat, quemadmo- dum et alibi Jeremias dicens ex ejus persona: Et me fontem vitæ reliquerunt. In lumine tuo videbimus lumen. Hic theologiam tradit de sancta Trinitate ex fidelium persona lo- quens. Nos, inquit, o Pater, qui fideles futuri su- mus, per lumen, hoc est, per divinitatem Filii tui, cognoscemus lumen Spiritus sancti. Nam si Deus {ut inquit Gregorius Theologus] lumen triplex est, consequenter unaquæque in Deo persona lumen dicenda est. Filius igitur docuit de Spiritu sancto, Paracletum alium consolatorem atque alium advo- catum eum appellans, ejusdemque potestatis atque ejusdem esse honoris significans. Vel aliter, Nos a sancto Spiritu illuminati radios lucis Filii tui con- templabimur. Nemo enim potest dicere Dominum nobis revelavit per Spiritum sanctum 85. Vers. 11. Extende misericordiam tuam cognoscen- tibus to. Perpetuo corum miserere, qui divinitatis cognitione digni sunt : quod Propheta nunc dicit rogantis in unorem. affecti læ Jesum nisi in Spiritu sancto **, [ltem alibi:] Deus Et justitiam tuam iis, qui recto sunt corde.El as- sidue præsta justum auxilium tuum iis qui in ser- C monibus atque actionibus suis recti sunt. VERS. 12. Non reniat mihi pes superbiæ. Pedem superbiæ pro integra ponit superbia, veluti totum a parte. Non dominetur mei, inquit, superbia. Su- perbiæ autem nomine onine vitium significavit : quoniam vertex est et genitrix peccatorum omnium superbia. El manus peccatoris non concutiat me. Hoc est, ipse peccator, a parte totum significans ut supra diximus], et per peccatorem ipsum demonem intel- ligit, vel Saulem, aut alium ex omni parte scele- stum. Non concutiat autem, hoc est, Non moveal ab illa nimirum stabilitate ac sede, quam in virtute collocavi. VERS. 13. Illic ceciderunt omnes qui operantur iniquitatem. Illic, id est, in loco illo, seu in tem- pore a Deo constituto. non dixit, Cadent, sed Ceciderunt : veluti qui propheticis oculis illorum ruinam cerneret. Intelligit autem Saulem et sequa- ces, aut alios hujusmodi scelestos homines. Expulsi sunt, et non potuerunt stare. Expulsi jam es Joan. xiv, D • ss Cor. 11, 1. Variæ lectiones. (29 6. 83 Ibid. 10. 64 ] Cor. XII, 3.
17α For I have said, Let my enemies never rejoice over me. And indeed I have said to myself in prayer, May my enemies never rejoice over me.
β Καὶ ἐν τῷ σαλευθῆναι πόδας μου ἐπ’ ἐμὲ ἐμεγαλοῤῥημόνησαν. Καὶ ἰδοὺ παρατραπείσης τῆς πορείας μου ἀπὸ τῆς ὁδοῦ τῶν θείων ἐντολῶν, εὐθὺς ἔλαβον αὐτοὶ παῤῥησίαν ἀναισχυντίας, μεγαλοῤῥημονήσαντες ἀνελεῖν με.Β Ὅτι παρὰ σοὶ πηγὴ ζωῆς. Τούτο βούλεται λέ γειν· Οτι σὺ εἶ ὁ ζωοδότης· καὶ γάρ φησιν ὁ Χριστός Ἐγώ εἰμι ἡ ὁδὸς, καὶ ἡ ἀλήθεια, καὶ ἡ ζωή· ἐν αὐτῷ γὰρ εἶχε τὴν βλύσιν τῆς ζωῆς, καὶ οὐκ ἔξωθεν, ὡς οἱ νεκροὺς ἀναστήσαντες ἅγιοι· τ· "Οτι παρὰ σοὶ τῷ Πατρὶ ὁ ζωοδότης, ὡς ἀχώριστος. Ἐγὼ γάρ, φησίν, ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί. Πηγή δὲ ζωῆς, ὅτι καὶ διὰ Ἱερεμίου φησίν· Ἐμὲ ἐγκατ έλιπον πηγὴν ὕδατος ζωῆς. Ἐν τῷ φωτί σου οψόμεθα φῶς. Τοῦτο θεολογία, περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος προφητεύουσα, ὅτι ἡμεῖς οἱ πιστεύειν μέλλοντες διὰ τοῦ Υἱοῦ σου Πατρός ἐπιγνωσόμεθα τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Εἰ γὰρ τῶς τρι λαμπὲς ὁ Θεὸς, ἕκαστον τῶν τριῶν προσώπων φᾶς ἐστιν. Ὁ Υἱὸς τοίνυν ἐδίδαξε περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματ τος, Παράκλητον αὐτὸ καλέσας, καὶ ὁμοδύναμον καὶ ισότιμον. Η καὶ τὸ ἀνάπαλιν (29), Ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος φωτιζόμενοι, τὰς ἀκτῖνας τοῦ Υἱοῦ θεω ροῦμεν· Οὐδεὶς γὰρ δύναται εἰπεῖν Κύριον Ἰησ σοῦν, εἰ μὴ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Καὶ, Ἡμῖν ὁ Θεὸς ἀπεκάλυψε διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος αὐτοῦ. Εt Παράτεινον τὸ ἔλεός σου τοῖς γινώσκουσι σε. Διηνεκῶς ἐλέει τοὺς τῆς θεογνωσίας ἠξιωμένους. Λέγει τοῦτο παρακαλῶν. Καὶ τὴν δικαιοσύνην σου τοῖς εὐθέσι τῇ καρ δίᾳ. Καὶ διηνεκή δίδου τὴν δικαίαν σου βοήθειαν τοῖς ὀρθεῖς περί τε λόγον καὶ πράξιν. Μὴ ἐλθέτω μοι ποὺς ὑπερηφανίας. Τουτέστιν ὑπερηφανία, ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν· λέγει δὲ, ὅτι Μη προσγένοιτό μοι ὑπερηφανία. Διὰ δὲ τῆς ὑπερ- ηφανίας, πᾶσαν κακίαν ηνίξατο· κορυφαία γὰρ αὕτη καὶ νενήτοια πάσης κακίας ἐστί. Καὶ χεὶρ ἁμαρτωλοῦ μὴ σαλεύσαι με. Τουτ- ἐστιν ἁμαρτωλός, ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν. Λέγει δὲ τὸν διάβολον, ἢ τὸν Σαούλ, ὡς παράνομον, ἢ πάντα πονηρόν. Σαλεῦσαι δὲ, τὸ παρακινῆσαι τῆς ἑδραίας βάσεως, τῆς ἐν ἀρετῇ. Ἐκεῖ ἔπεσον πάντες οἱ ἐργαζόμενοι τὴν ἀνο- μίαν. Τὸ Ἐκεῖ, ἀντὶ τοῦ, Ἐν ἐκείνῳ τῷ τόπῳ, ἢ τῷ ὡρισμένῳ παρὰ Θεοῦ. Οὐκ εἶπε δὲ, Πεσοῦνται, ἀλλ᾽ Επεσον, οἷα τοῖς προφητικοῖς ὀφθαλμοῖς ἰδὼν τὴν πτῶσιν αὐτῶν. Λέγει δὲ Σαούλ τε καὶ τοὺς περὶ Σαούλ, καὶ εἴ τις πονηρός. Εξώσθησαν, καὶ οὐ μὴ δύνωνται στῆναι. Α' διὰ τὸ ἀνάπαλιν. 41: EUTHYMI ZIGABENI staus ad salutem, et a priori errore quo seducebamur in tutum educti, et summa Lilia. VERS. 10. Quoniam apud te est fons vitæ. Quo- A niam tu es qui vitam præstas. Ego sum, inquit, via, veritas, et vita "; in seipso enim Christus vitæ, ut ita dicam, scaturiginem habet, et non aliunde : quemadmodum sancti illi habuere qui aliquando mortuos suscitarunt; vel : Quia apud te Patrem, Filius qui perennis est vitæ largitor, inseparabilis permanet : Ego enim, inquit, in Palre, et Pater in me est ª³. Fontem autem vitæ appellat, quemadmo- dum et alibi Jeremias dicens ex ejus persona: Et me fontem vitæ reliquerunt. In lumine tuo videbimus lumen. Hic theologiam tradit de sancta Trinitate ex fidelium persona lo- quens. Nos, inquit, o Pater, qui fideles futuri su- mus, per lumen, hoc est, per divinitatem Filii tui, cognoscemus lumen Spiritus sancti. Nam si Deus {ut inquit Gregorius Theologus] lumen triplex est, consequenter unaquæque in Deo persona lumen dicenda est. Filius igitur docuit de Spiritu sancto, Paracletum alium consolatorem atque alium advo- catum eum appellans, ejusdemque potestatis atque ejusdem esse honoris significans. Vel aliter, Nos a sancto Spiritu illuminati radios lucis Filii tui con- templabimur. Nemo enim potest dicere Dominum nobis revelavit per Spiritum sanctum 85. Vers. 11. Extende misericordiam tuam cognoscen- tibus to. Perpetuo corum miserere, qui divinitatis cognitione digni sunt : quod Propheta nunc dicit rogantis in unorem. affecti læ Jesum nisi in Spiritu sancto **, [ltem alibi:] Deus Et justitiam tuam iis, qui recto sunt corde.El as- sidue præsta justum auxilium tuum iis qui in ser- C monibus atque actionibus suis recti sunt. VERS. 12. Non reniat mihi pes superbiæ. Pedem superbiæ pro integra ponit superbia, veluti totum a parte. Non dominetur mei, inquit, superbia. Su- perbiæ autem nomine onine vitium significavit : quoniam vertex est et genitrix peccatorum omnium superbia. El manus peccatoris non concutiat me. Hoc est, ipse peccator, a parte totum significans ut supra diximus], et per peccatorem ipsum demonem intel- ligit, vel Saulem, aut alium ex omni parte scele- stum. Non concutiat autem, hoc est, Non moveal ab illa nimirum stabilitate ac sede, quam in virtute collocavi. VERS. 13. Illic ceciderunt omnes qui operantur iniquitatem. Illic, id est, in loco illo, seu in tem- pore a Deo constituto. non dixit, Cadent, sed Ceciderunt : veluti qui propheticis oculis illorum ruinam cerneret. Intelligit autem Saulem et sequa- ces, aut alios hujusmodi scelestos homines. Expulsi sunt, et non potuerunt stare. Expulsi jam es Joan. xiv, D • ss Cor. 11, 1. Variæ lectiones. (29 6. 83 Ibid. 10. 64 ] Cor. XII, 3.
17β And when my feet were made to falter they boasted loudly over me. And as soon as my path diverged from the way of the divine commandments, they at once took licence for shameless speech, boasting loudly of their intent to kill me.
α Ὅτι ἐγὼ εἰς μάστιγας ἕτοιμος. Διότι ἁμαρτήσας καὶ γυμνωθεὶς τῆς θείας βοηθείας, πρόχειρος ἐγενόμην τοῖς κολάζειν ἐθέλουσιν. Ἢ τὸ μὲν, ὅτι, διηγηματικῶς, περιττὸν νοήσεις· τὸ δ’ ἑξῆς, ἐγὼ εἰς τὴν παρὰ σοῦ παιδείαν, πρόχειρος, ἀπεκδεχόμενος αὐτὴν πάντοτε διὰ τὰς ἁμαρτίας μου.Β Ὅτι παρὰ σοὶ πηγὴ ζωῆς. Τούτο βούλεται λέ γειν· Οτι σὺ εἶ ὁ ζωοδότης· καὶ γάρ φησιν ὁ Χριστός Ἐγώ εἰμι ἡ ὁδὸς, καὶ ἡ ἀλήθεια, καὶ ἡ ζωή· ἐν αὐτῷ γὰρ εἶχε τὴν βλύσιν τῆς ζωῆς, καὶ οὐκ ἔξωθεν, ὡς οἱ νεκροὺς ἀναστήσαντες ἅγιοι· τ· "Οτι παρὰ σοὶ τῷ Πατρὶ ὁ ζωοδότης, ὡς ἀχώριστος. Ἐγὼ γάρ, φησίν, ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί. Πηγή δὲ ζωῆς, ὅτι καὶ διὰ Ἱερεμίου φησίν· Ἐμὲ ἐγκατ έλιπον πηγὴν ὕδατος ζωῆς. Ἐν τῷ φωτί σου οψόμεθα φῶς. Τοῦτο θεολογία, περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος προφητεύουσα, ὅτι ἡμεῖς οἱ πιστεύειν μέλλοντες διὰ τοῦ Υἱοῦ σου Πατρός ἐπιγνωσόμεθα τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Εἰ γὰρ τῶς τρι λαμπὲς ὁ Θεὸς, ἕκαστον τῶν τριῶν προσώπων φᾶς ἐστιν. Ὁ Υἱὸς τοίνυν ἐδίδαξε περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματ τος, Παράκλητον αὐτὸ καλέσας, καὶ ὁμοδύναμον καὶ ισότιμον. Η καὶ τὸ ἀνάπαλιν (29), Ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος φωτιζόμενοι, τὰς ἀκτῖνας τοῦ Υἱοῦ θεω ροῦμεν· Οὐδεὶς γὰρ δύναται εἰπεῖν Κύριον Ἰησ σοῦν, εἰ μὴ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Καὶ, Ἡμῖν ὁ Θεὸς ἀπεκάλυψε διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος αὐτοῦ. Εt Παράτεινον τὸ ἔλεός σου τοῖς γινώσκουσι σε. Διηνεκῶς ἐλέει τοὺς τῆς θεογνωσίας ἠξιωμένους. Λέγει τοῦτο παρακαλῶν. Καὶ τὴν δικαιοσύνην σου τοῖς εὐθέσι τῇ καρ δίᾳ. Καὶ διηνεκή δίδου τὴν δικαίαν σου βοήθειαν τοῖς ὀρθεῖς περί τε λόγον καὶ πράξιν. Μὴ ἐλθέτω μοι ποὺς ὑπερηφανίας. Τουτέστιν ὑπερηφανία, ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν· λέγει δὲ, ὅτι Μη προσγένοιτό μοι ὑπερηφανία. Διὰ δὲ τῆς ὑπερ- ηφανίας, πᾶσαν κακίαν ηνίξατο· κορυφαία γὰρ αὕτη καὶ νενήτοια πάσης κακίας ἐστί. Καὶ χεὶρ ἁμαρτωλοῦ μὴ σαλεύσαι με. Τουτ- ἐστιν ἁμαρτωλός, ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν. Λέγει δὲ τὸν διάβολον, ἢ τὸν Σαούλ, ὡς παράνομον, ἢ πάντα πονηρόν. Σαλεῦσαι δὲ, τὸ παρακινῆσαι τῆς ἑδραίας βάσεως, τῆς ἐν ἀρετῇ. Ἐκεῖ ἔπεσον πάντες οἱ ἐργαζόμενοι τὴν ἀνο- μίαν. Τὸ Ἐκεῖ, ἀντὶ τοῦ, Ἐν ἐκείνῳ τῷ τόπῳ, ἢ τῷ ὡρισμένῳ παρὰ Θεοῦ. Οὐκ εἶπε δὲ, Πεσοῦνται, ἀλλ᾽ Επεσον, οἷα τοῖς προφητικοῖς ὀφθαλμοῖς ἰδὼν τὴν πτῶσιν αὐτῶν. Λέγει δὲ Σαούλ τε καὶ τοὺς περὶ Σαούλ, καὶ εἴ τις πονηρός. Εξώσθησαν, καὶ οὐ μὴ δύνωνται στῆναι. Α' διὰ τὸ ἀνάπαλιν. 41: EUTHYMI ZIGABENI staus ad salutem, et a priori errore quo seducebamur in tutum educti, et summa Lilia. VERS. 10. Quoniam apud te est fons vitæ. Quo- A niam tu es qui vitam præstas. Ego sum, inquit, via, veritas, et vita "; in seipso enim Christus vitæ, ut ita dicam, scaturiginem habet, et non aliunde : quemadmodum sancti illi habuere qui aliquando mortuos suscitarunt; vel : Quia apud te Patrem, Filius qui perennis est vitæ largitor, inseparabilis permanet : Ego enim, inquit, in Palre, et Pater in me est ª³. Fontem autem vitæ appellat, quemadmo- dum et alibi Jeremias dicens ex ejus persona: Et me fontem vitæ reliquerunt. In lumine tuo videbimus lumen. Hic theologiam tradit de sancta Trinitate ex fidelium persona lo- quens. Nos, inquit, o Pater, qui fideles futuri su- mus, per lumen, hoc est, per divinitatem Filii tui, cognoscemus lumen Spiritus sancti. Nam si Deus {ut inquit Gregorius Theologus] lumen triplex est, consequenter unaquæque in Deo persona lumen dicenda est. Filius igitur docuit de Spiritu sancto, Paracletum alium consolatorem atque alium advo- catum eum appellans, ejusdemque potestatis atque ejusdem esse honoris significans. Vel aliter, Nos a sancto Spiritu illuminati radios lucis Filii tui con- templabimur. Nemo enim potest dicere Dominum nobis revelavit per Spiritum sanctum 85. Vers. 11. Extende misericordiam tuam cognoscen- tibus to. Perpetuo corum miserere, qui divinitatis cognitione digni sunt : quod Propheta nunc dicit rogantis in unorem. affecti læ Jesum nisi in Spiritu sancto **, [ltem alibi:] Deus Et justitiam tuam iis, qui recto sunt corde.El as- sidue præsta justum auxilium tuum iis qui in ser- C monibus atque actionibus suis recti sunt. VERS. 12. Non reniat mihi pes superbiæ. Pedem superbiæ pro integra ponit superbia, veluti totum a parte. Non dominetur mei, inquit, superbia. Su- perbiæ autem nomine onine vitium significavit : quoniam vertex est et genitrix peccatorum omnium superbia. El manus peccatoris non concutiat me. Hoc est, ipse peccator, a parte totum significans ut supra diximus], et per peccatorem ipsum demonem intel- ligit, vel Saulem, aut alium ex omni parte scele- stum. Non concutiat autem, hoc est, Non moveal ab illa nimirum stabilitate ac sede, quam in virtute collocavi. VERS. 13. Illic ceciderunt omnes qui operantur iniquitatem. Illic, id est, in loco illo, seu in tem- pore a Deo constituto. non dixit, Cadent, sed Ceciderunt : veluti qui propheticis oculis illorum ruinam cerneret. Intelligit autem Saulem et sequa- ces, aut alios hujusmodi scelestos homines. Expulsi sunt, et non potuerunt stare. Expulsi jam es Joan. xiv, D • ss Cor. 11, 1. Variæ lectiones. (29 6. 83 Ibid. 10. 64 ] Cor. XII, 3.
18α For I am ready for scourges. Because having sinned and having been stripped of divine aid, I have become a ready tar- get for those wishing to chastise me. Or else you will understand the ‘for’ in a narrative sense and redundant, and the rest in the sense that I am ready for correction from you, always accepting it on account of my sins.
PG 128:437β Καὶ ἡ ἀλγηδών μου ἐνώπιόν μού ἐστι διὰ παντός. Καὶ ἡ μνήμη τῆς ἁμαρτίας, ἡ ἀλγύνουσά με, πρὸ ὀφθαλμῶν μού ἐστιν ἀεὶ, νύττουσα, καὶ οὐκ ἐπελαθόμην ταύτης, ὥς τις ἀνάλγητος.Καὶ ἔλπισον ἐπ' αὐτόν. Πάλιν τὴν ἐλπίδα προσ τείνει, ὡς ἀναγκαίαν τοῖς ἐν θλίψεσι· μόνη γὰρ αὐτοῖς ἐπικουφίζει τὸ ἄλγος. Εt Καὶ αὐτὸς ποιήσει. Ποιήσει & ελπίζεις, & αἰτεῖς, & συμφέρει. Εξοίσει ὡς φῶς τὴν δικαιοσύνην σου. Δικαιο- σύνην ἐνταῦθα ληπτέον τὴν δικαίαν ἀπόφασιν. Καὶ ἐξενέγκῃ, φησί, τὴν παρὰ σοῦ δικαίαν ἀπόφασιν, ὡς φῶς λαμπρὰν ἐνώπιον ἁπάντων. Ο Πατήρ σου γάρ, φησίν, ο βλέπων ἐν τῷ κρυπτῷ, ἀποδώσει σοι ἐν τῷ φανερῷ. Η εξενέγκῃ τὴν ἀρετήν σου εἰς τὸ μέσον, ὡς φῶς καθαρόν δημοσιεύων αὐτὴν, καὶ ἀνακηρύττων ἐν καιρῷ τῷ προσήκοντα. Καὶ τὸ κρῖμά σου ὡς μεσημβρίαν. Η ταὐτὸν λέγει τῇ προτέρᾳ ἐξηγήσει, τῇ περὶ τῆς ἀποφάσεως· μεσημβρίαν γὰρ τὸ ἀκραιφνὲς καὶ ἀκμαῖον τοῦ φωτὸς τῆς ἡμέρας· ἢ πάλιν Τὸ κρῖμά σου, τους έστιν, "Ην ἔκρινας καὶ εἴλου πολιτείαν, δημοσιεύει ὡς μεσημβρίαν· πᾶσι γὰρ ἡ μεσημβρία κατάδηλος, οἷα λαμπροτάτη. Ὑποτάγηθι τῷ Κυρίῳ. Φυλάττων τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ· ἢ καὶ μὴ δυσανασχετῶν πρὸς τὰς ἐπαγομέ νας μάστιγας, ἀλλ᾽ εὐχαριστῶν παιδεύοντι. Καὶ ἱκέτευσον αὐτόν. Ὥστε ἐλεηθῆναι καὶ σχε πασθῆναι. Μὴ παραζήλου ἐν τῷ κατευοδουμένῳ ἐν τῇ ὁδῷ αὐτοῦ, ἐν ἀνθρώπῳ ποιοῦντι παρανομίαν. Ταῦτα ταὐτὸν μὲν δύνανται τῷ· Μὴ παραζήλου ἐν πονηρευομένοις, μηδὲ ζήλου τους ποιοῦντας τὴν ἀνομίαν· κεῖνται δὲ φανερώτερον. Εἰπὼν δὲ, Ἐν τῷ κατευοδουμένῳ ἐν τῇ ὁδῷ αὐτοῦ, διέστειλε περὶ ποίου λέγει, ὅτι περὶ τοῦ παρανόμου · τὸν γὰρ δίκαιον εὐοδούμενον μιμεῖσθαι χρεών. Παῦσαι ἀπὸ ὀργῆς, καὶ ἐγκατάλιπε θυμόν. Βλέπων τοὺς ἀδίκους εὐημεροῦντας, μὴ ὀργίζου, μηδὲ θυμοῦ, μήτε κατ' αὐτῶν, ὡς παρ' ἀξίαν εὐτυχούντων, μήτε κατὰ σεαυτοῦ, ὡς διὰ τὸ φιλεῖν τὴν ἀρετὴν μᾶλλον δυστυχοῦντος. Ἐκ παραλλήλου δὲ νῦν ὀργὴ καὶ θυμός· εἰ δὲ καὶ διαφορὰν ζητεῖς, εὑρήσεις ἐν ἀρχῇ τοῦ ἔκτου ψαλμοῦ. Μη παραζήλου ώστε πονηρεύεσθαι. Ἐπεὶ παραζηλοί τις καὶ εἰς πονηρὸν καὶ ἀγαθόν, τὸ πρῶτον ἀποτρέπει· τὸ γὰρ παραξηλοῦν, ὥστε χρηστεύεσθαι, καλόν ἐστιν. Ορα δὲ ὅπως ἐν ἀρχῇ τὸ, Μὴ παραζήλου, δύσφραστον τέθεικε· παρακα τιὼν δὲ, σαφέστερον αὐτὸ προστέθηκε· νῦν δὲ τέλεον αὐτὸ ἐσαφήνισεν. Πολλάκις δὲ τὰ αὐτὰ λέγει, καὶ ἄνω καὶ κάτω στρέφει, βεβαίαν τὴν διδασκαλίαν ταῖς τῶν ἀκροατῶν ψυχαῖς ἐναπεργά σασθαι διὰ τῆς συνεχείας πραγματευόμενος. Εἶτα τίθησι καὶ τὴν αἰτίαν τοῦ μὴ δεῖν πονηρεύεσθαι. EUTHYMII ZIGABENI Spera in eo. Rursus spem protendit, tanquam A necessariam iis qui in afflictionibus sunt constituti; sola enim spes minuit dolores. Et ipse faciet. Faciet nimirum, quæ peris, et quæ conducunt. Vers. 6. Ft educet quasi lumen justitiam tuam. Justitia hoc in loco sumenda est pro justa sen- tentia. educet, inquit, justam de te sententiam, luminisque cujusdam instar fulgentem ac conspi- cuain coram omnibus constituet. Pater tuus, inquit alibi, qui videt in occulto, reddet tibi in manifesto 87. Vel afferet virtutem tuam in medium, divulgans eam quasi purum lumen, et prædicans in tempore opportuno. Et judicium tuum tanquam meridiem. Eamdem repetit sententiam. Meridies enim pura et sincera B cst ac fulgentissima diei lux. Vel educet judicium tuum, hoc est, conversationem ac vitam illam quam judicio tuo tibi sectandam proposuisti, publicabit, et omnibus notam faciet, ut meridiein. Meridies enim omnibus est manifestus, splendidissima ac lucentissima diei pars. veluti Subditus esto Domino. Servans nimirum illius mandata, et non ægre ferens flagella ab eo missa, sed gratias ei agens, quasi erudienti te ac ca- stiganti. Et ora eum. Ut scilicet misereatur tui et pro- legal te. Vans. 7. Ne amuleris in eo, qui prosperatur in via sua, in homine faciente iniquitatem. Hæc verba eumdem sensum babent, quam illa: Ne æmuleris in malignantibus, neque æmuleris facientes iniqui- talem: verum apertiora sunt. El, dum ait : In eo, qui prosperatur in via sua, distinxit de quonam loquatur : de injusto nimirum. Nam alioquin, si justus sit, qui prosperatur, imitari eum de- bemus. @ VERS. 8. Desine ab ira, et derelinque furorent. Cum vides, inquit, injustos homines in secunda esse fortuna, noli irasci, aut indignari erga eos, quasi præter id prosperentur, quod par est: neque tecum ipse illud doleas, quod ob summum tuum erga virtutes amorem potius infelicior sis. Ira autem et indignatio hic idem significant : verum si corum differentiam quæris, vide quæ exponendo D dixerimus circa principium sexti psalmi. Ne æmuleris, ut maligneris. Quia pravos ali- quando, et aliquando bonos æmulamur, primam rmulationis speciem avertit. Nam æmulari ad bonum, rectum est. Et considera quomodo in principio psalmi obscurius hujusmodi admonitio- nem tradidit, et quomodo deinceps procedendo, aliquanto eam apertius declaravit, ac nunc tandem plenius manifestam facit. Eadem autem sæpius repetit Propheta, et supra atque infra ea revolvit, sperans hac sermonis perpetuitate firmam ac stabilem doctrinam in auditorum aures immittere. Deinde ponit causam, quare malignandum non sit. 4. sr Matth. VI,
18β And my pain is ever before me. And the memory of my sin which grieves me is always before my eyes pricking me and I have not forgotten it like someone who is insensible.
α Ὅτι τὴν ἀνομίαν μου ἐγὼ ἀναγγελῶ. Διότι τὴν ἁμαρτίαν μου ἐγὼ δημοσιεύσω, καὶ κατήγορος ἐμαυτοῦ γενήσομαι.Καὶ ἔλπισον ἐπ' αὐτόν. Πάλιν τὴν ἐλπίδα προσ τείνει, ὡς ἀναγκαίαν τοῖς ἐν θλίψεσι· μόνη γὰρ αὐτοῖς ἐπικουφίζει τὸ ἄλγος. Εt Καὶ αὐτὸς ποιήσει. Ποιήσει & ελπίζεις, & αἰτεῖς, & συμφέρει. Εξοίσει ὡς φῶς τὴν δικαιοσύνην σου. Δικαιο- σύνην ἐνταῦθα ληπτέον τὴν δικαίαν ἀπόφασιν. Καὶ ἐξενέγκῃ, φησί, τὴν παρὰ σοῦ δικαίαν ἀπόφασιν, ὡς φῶς λαμπρὰν ἐνώπιον ἁπάντων. Ο Πατήρ σου γάρ, φησίν, ο βλέπων ἐν τῷ κρυπτῷ, ἀποδώσει σοι ἐν τῷ φανερῷ. Η εξενέγκῃ τὴν ἀρετήν σου εἰς τὸ μέσον, ὡς φῶς καθαρόν δημοσιεύων αὐτὴν, καὶ ἀνακηρύττων ἐν καιρῷ τῷ προσήκοντα. Καὶ τὸ κρῖμά σου ὡς μεσημβρίαν. Η ταὐτὸν λέγει τῇ προτέρᾳ ἐξηγήσει, τῇ περὶ τῆς ἀποφάσεως· μεσημβρίαν γὰρ τὸ ἀκραιφνὲς καὶ ἀκμαῖον τοῦ φωτὸς τῆς ἡμέρας· ἢ πάλιν Τὸ κρῖμά σου, τους έστιν, "Ην ἔκρινας καὶ εἴλου πολιτείαν, δημοσιεύει ὡς μεσημβρίαν· πᾶσι γὰρ ἡ μεσημβρία κατάδηλος, οἷα λαμπροτάτη. Ὑποτάγηθι τῷ Κυρίῳ. Φυλάττων τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ· ἢ καὶ μὴ δυσανασχετῶν πρὸς τὰς ἐπαγομέ νας μάστιγας, ἀλλ᾽ εὐχαριστῶν παιδεύοντι. Καὶ ἱκέτευσον αὐτόν. Ὥστε ἐλεηθῆναι καὶ σχε πασθῆναι. Μὴ παραζήλου ἐν τῷ κατευοδουμένῳ ἐν τῇ ὁδῷ αὐτοῦ, ἐν ἀνθρώπῳ ποιοῦντι παρανομίαν. Ταῦτα ταὐτὸν μὲν δύνανται τῷ· Μὴ παραζήλου ἐν πονηρευομένοις, μηδὲ ζήλου τους ποιοῦντας τὴν ἀνομίαν· κεῖνται δὲ φανερώτερον. Εἰπὼν δὲ, Ἐν τῷ κατευοδουμένῳ ἐν τῇ ὁδῷ αὐτοῦ, διέστειλε περὶ ποίου λέγει, ὅτι περὶ τοῦ παρανόμου · τὸν γὰρ δίκαιον εὐοδούμενον μιμεῖσθαι χρεών. Παῦσαι ἀπὸ ὀργῆς, καὶ ἐγκατάλιπε θυμόν. Βλέπων τοὺς ἀδίκους εὐημεροῦντας, μὴ ὀργίζου, μηδὲ θυμοῦ, μήτε κατ' αὐτῶν, ὡς παρ' ἀξίαν εὐτυχούντων, μήτε κατὰ σεαυτοῦ, ὡς διὰ τὸ φιλεῖν τὴν ἀρετὴν μᾶλλον δυστυχοῦντος. Ἐκ παραλλήλου δὲ νῦν ὀργὴ καὶ θυμός· εἰ δὲ καὶ διαφορὰν ζητεῖς, εὑρήσεις ἐν ἀρχῇ τοῦ ἔκτου ψαλμοῦ. Μη παραζήλου ώστε πονηρεύεσθαι. Ἐπεὶ παραζηλοί τις καὶ εἰς πονηρὸν καὶ ἀγαθόν, τὸ πρῶτον ἀποτρέπει· τὸ γὰρ παραξηλοῦν, ὥστε χρηστεύεσθαι, καλόν ἐστιν. Ορα δὲ ὅπως ἐν ἀρχῇ τὸ, Μὴ παραζήλου, δύσφραστον τέθεικε· παρακα τιὼν δὲ, σαφέστερον αὐτὸ προστέθηκε· νῦν δὲ τέλεον αὐτὸ ἐσαφήνισεν. Πολλάκις δὲ τὰ αὐτὰ λέγει, καὶ ἄνω καὶ κάτω στρέφει, βεβαίαν τὴν διδασκαλίαν ταῖς τῶν ἀκροατῶν ψυχαῖς ἐναπεργά σασθαι διὰ τῆς συνεχείας πραγματευόμενος. Εἶτα τίθησι καὶ τὴν αἰτίαν τοῦ μὴ δεῖν πονηρεύεσθαι. EUTHYMII ZIGABENI Spera in eo. Rursus spem protendit, tanquam A necessariam iis qui in afflictionibus sunt constituti; sola enim spes minuit dolores. Et ipse faciet. Faciet nimirum, quæ peris, et quæ conducunt. Vers. 6. Ft educet quasi lumen justitiam tuam. Justitia hoc in loco sumenda est pro justa sen- tentia. educet, inquit, justam de te sententiam, luminisque cujusdam instar fulgentem ac conspi- cuain coram omnibus constituet. Pater tuus, inquit alibi, qui videt in occulto, reddet tibi in manifesto 87. Vel afferet virtutem tuam in medium, divulgans eam quasi purum lumen, et prædicans in tempore opportuno. Et judicium tuum tanquam meridiem. Eamdem repetit sententiam. Meridies enim pura et sincera B cst ac fulgentissima diei lux. Vel educet judicium tuum, hoc est, conversationem ac vitam illam quam judicio tuo tibi sectandam proposuisti, publicabit, et omnibus notam faciet, ut meridiein. Meridies enim omnibus est manifestus, splendidissima ac lucentissima diei pars. veluti Subditus esto Domino. Servans nimirum illius mandata, et non ægre ferens flagella ab eo missa, sed gratias ei agens, quasi erudienti te ac ca- stiganti. Et ora eum. Ut scilicet misereatur tui et pro- legal te. Vans. 7. Ne amuleris in eo, qui prosperatur in via sua, in homine faciente iniquitatem. Hæc verba eumdem sensum babent, quam illa: Ne æmuleris in malignantibus, neque æmuleris facientes iniqui- talem: verum apertiora sunt. El, dum ait : In eo, qui prosperatur in via sua, distinxit de quonam loquatur : de injusto nimirum. Nam alioquin, si justus sit, qui prosperatur, imitari eum de- bemus. @ VERS. 8. Desine ab ira, et derelinque furorent. Cum vides, inquit, injustos homines in secunda esse fortuna, noli irasci, aut indignari erga eos, quasi præter id prosperentur, quod par est: neque tecum ipse illud doleas, quod ob summum tuum erga virtutes amorem potius infelicior sis. Ira autem et indignatio hic idem significant : verum si corum differentiam quæris, vide quæ exponendo D dixerimus circa principium sexti psalmi. Ne æmuleris, ut maligneris. Quia pravos ali- quando, et aliquando bonos æmulamur, primam rmulationis speciem avertit. Nam æmulari ad bonum, rectum est. Et considera quomodo in principio psalmi obscurius hujusmodi admonitio- nem tradidit, et quomodo deinceps procedendo, aliquanto eam apertius declaravit, ac nunc tandem plenius manifestam facit. Eadem autem sæpius repetit Propheta, et supra atque infra ea revolvit, sperans hac sermonis perpetuitate firmam ac stabilem doctrinam in auditorum aures immittere. Deinde ponit causam, quare malignandum non sit. 4. sr Matth. VI,
19α For I shall proclaim my lawless act. Because I shall publicise my sin and become an indicter of myself.
β Καὶ μεριμνήσω ὑπὲρ τῆς ἁμαρτίας μου. Καὶ φροντίσω τῆς ἰατρείας αὐτῆς. Ἀδιαφόρως δὲ ἀνομίαν καὶ ἁμαρτίαν, τὰ πλημμελήματα κέκληκεν.Καὶ ἔλπισον ἐπ' αὐτόν. Πάλιν τὴν ἐλπίδα προσ τείνει, ὡς ἀναγκαίαν τοῖς ἐν θλίψεσι· μόνη γὰρ αὐτοῖς ἐπικουφίζει τὸ ἄλγος. Εt Καὶ αὐτὸς ποιήσει. Ποιήσει & ελπίζεις, & αἰτεῖς, & συμφέρει. Εξοίσει ὡς φῶς τὴν δικαιοσύνην σου. Δικαιο- σύνην ἐνταῦθα ληπτέον τὴν δικαίαν ἀπόφασιν. Καὶ ἐξενέγκῃ, φησί, τὴν παρὰ σοῦ δικαίαν ἀπόφασιν, ὡς φῶς λαμπρὰν ἐνώπιον ἁπάντων. Ο Πατήρ σου γάρ, φησίν, ο βλέπων ἐν τῷ κρυπτῷ, ἀποδώσει σοι ἐν τῷ φανερῷ. Η εξενέγκῃ τὴν ἀρετήν σου εἰς τὸ μέσον, ὡς φῶς καθαρόν δημοσιεύων αὐτὴν, καὶ ἀνακηρύττων ἐν καιρῷ τῷ προσήκοντα. Καὶ τὸ κρῖμά σου ὡς μεσημβρίαν. Η ταὐτὸν λέγει τῇ προτέρᾳ ἐξηγήσει, τῇ περὶ τῆς ἀποφάσεως· μεσημβρίαν γὰρ τὸ ἀκραιφνὲς καὶ ἀκμαῖον τοῦ φωτὸς τῆς ἡμέρας· ἢ πάλιν Τὸ κρῖμά σου, τους έστιν, "Ην ἔκρινας καὶ εἴλου πολιτείαν, δημοσιεύει ὡς μεσημβρίαν· πᾶσι γὰρ ἡ μεσημβρία κατάδηλος, οἷα λαμπροτάτη. Ὑποτάγηθι τῷ Κυρίῳ. Φυλάττων τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ· ἢ καὶ μὴ δυσανασχετῶν πρὸς τὰς ἐπαγομέ νας μάστιγας, ἀλλ᾽ εὐχαριστῶν παιδεύοντι. Καὶ ἱκέτευσον αὐτόν. Ὥστε ἐλεηθῆναι καὶ σχε πασθῆναι. Μὴ παραζήλου ἐν τῷ κατευοδουμένῳ ἐν τῇ ὁδῷ αὐτοῦ, ἐν ἀνθρώπῳ ποιοῦντι παρανομίαν. Ταῦτα ταὐτὸν μὲν δύνανται τῷ· Μὴ παραζήλου ἐν πονηρευομένοις, μηδὲ ζήλου τους ποιοῦντας τὴν ἀνομίαν· κεῖνται δὲ φανερώτερον. Εἰπὼν δὲ, Ἐν τῷ κατευοδουμένῳ ἐν τῇ ὁδῷ αὐτοῦ, διέστειλε περὶ ποίου λέγει, ὅτι περὶ τοῦ παρανόμου · τὸν γὰρ δίκαιον εὐοδούμενον μιμεῖσθαι χρεών. Παῦσαι ἀπὸ ὀργῆς, καὶ ἐγκατάλιπε θυμόν. Βλέπων τοὺς ἀδίκους εὐημεροῦντας, μὴ ὀργίζου, μηδὲ θυμοῦ, μήτε κατ' αὐτῶν, ὡς παρ' ἀξίαν εὐτυχούντων, μήτε κατὰ σεαυτοῦ, ὡς διὰ τὸ φιλεῖν τὴν ἀρετὴν μᾶλλον δυστυχοῦντος. Ἐκ παραλλήλου δὲ νῦν ὀργὴ καὶ θυμός· εἰ δὲ καὶ διαφορὰν ζητεῖς, εὑρήσεις ἐν ἀρχῇ τοῦ ἔκτου ψαλμοῦ. Μη παραζήλου ώστε πονηρεύεσθαι. Ἐπεὶ παραζηλοί τις καὶ εἰς πονηρὸν καὶ ἀγαθόν, τὸ πρῶτον ἀποτρέπει· τὸ γὰρ παραξηλοῦν, ὥστε χρηστεύεσθαι, καλόν ἐστιν. Ορα δὲ ὅπως ἐν ἀρχῇ τὸ, Μὴ παραζήλου, δύσφραστον τέθεικε· παρακα τιὼν δὲ, σαφέστερον αὐτὸ προστέθηκε· νῦν δὲ τέλεον αὐτὸ ἐσαφήνισεν. Πολλάκις δὲ τὰ αὐτὰ λέγει, καὶ ἄνω καὶ κάτω στρέφει, βεβαίαν τὴν διδασκαλίαν ταῖς τῶν ἀκροατῶν ψυχαῖς ἐναπεργά σασθαι διὰ τῆς συνεχείας πραγματευόμενος. Εἶτα τίθησι καὶ τὴν αἰτίαν τοῦ μὴ δεῖν πονηρεύεσθαι. EUTHYMII ZIGABENI Spera in eo. Rursus spem protendit, tanquam A necessariam iis qui in afflictionibus sunt constituti; sola enim spes minuit dolores. Et ipse faciet. Faciet nimirum, quæ peris, et quæ conducunt. Vers. 6. Ft educet quasi lumen justitiam tuam. Justitia hoc in loco sumenda est pro justa sen- tentia. educet, inquit, justam de te sententiam, luminisque cujusdam instar fulgentem ac conspi- cuain coram omnibus constituet. Pater tuus, inquit alibi, qui videt in occulto, reddet tibi in manifesto 87. Vel afferet virtutem tuam in medium, divulgans eam quasi purum lumen, et prædicans in tempore opportuno. Et judicium tuum tanquam meridiem. Eamdem repetit sententiam. Meridies enim pura et sincera B cst ac fulgentissima diei lux. Vel educet judicium tuum, hoc est, conversationem ac vitam illam quam judicio tuo tibi sectandam proposuisti, publicabit, et omnibus notam faciet, ut meridiein. Meridies enim omnibus est manifestus, splendidissima ac lucentissima diei pars. veluti Subditus esto Domino. Servans nimirum illius mandata, et non ægre ferens flagella ab eo missa, sed gratias ei agens, quasi erudienti te ac ca- stiganti. Et ora eum. Ut scilicet misereatur tui et pro- legal te. Vans. 7. Ne amuleris in eo, qui prosperatur in via sua, in homine faciente iniquitatem. Hæc verba eumdem sensum babent, quam illa: Ne æmuleris in malignantibus, neque æmuleris facientes iniqui- talem: verum apertiora sunt. El, dum ait : In eo, qui prosperatur in via sua, distinxit de quonam loquatur : de injusto nimirum. Nam alioquin, si justus sit, qui prosperatur, imitari eum de- bemus. @ VERS. 8. Desine ab ira, et derelinque furorent. Cum vides, inquit, injustos homines in secunda esse fortuna, noli irasci, aut indignari erga eos, quasi præter id prosperentur, quod par est: neque tecum ipse illud doleas, quod ob summum tuum erga virtutes amorem potius infelicior sis. Ira autem et indignatio hic idem significant : verum si corum differentiam quæris, vide quæ exponendo D dixerimus circa principium sexti psalmi. Ne æmuleris, ut maligneris. Quia pravos ali- quando, et aliquando bonos æmulamur, primam rmulationis speciem avertit. Nam æmulari ad bonum, rectum est. Et considera quomodo in principio psalmi obscurius hujusmodi admonitio- nem tradidit, et quomodo deinceps procedendo, aliquanto eam apertius declaravit, ac nunc tandem plenius manifestam facit. Eadem autem sæpius repetit Propheta, et supra atque infra ea revolvit, sperans hac sermonis perpetuitate firmam ac stabilem doctrinam in auditorum aures immittere. Deinde ponit causam, quare malignandum non sit. 4. sr Matth. VI,
19β And I shall care for my sin. And I shall attend to its healing. He called his transgressions a lawless act and a sin indif- ferently.
Psalmus XLIPsalmus XLII
PG 128:475α Oἱ δὲ ἐχθροί μου ζῶσιν. |γειν τὰ σωτήρια. Ομως σὺ ἔγνως, ὅτι οὐ μὴ κω λύσω αὐτὰ, εἰδώς με, ὡς κάγώ σε. Τὴν δικαιοσύνην σου οὐκ ἔκρυψα ἐν τῇ καρδί μου. Περὶ τοῦ Εὐαγγελίου ταῦτα πάλιν φησὶν, ὅτι Οὐκ ἐσίγησα τὰ κατ' αὐτό· ἀλλ᾽ ἀνεκάλυψα ταῦτα πᾶσι. Τὴν ἀλήθειάν σου καὶ τὸ σωτήριόν σου είπα. Τὸ Εὐαγγέλιον αὖθις οὕτως ὀνομάζει· οὐ μόνον γὰρ δικαιοσύνης ἐστὶ μεστόν, ἀλλὰ καὶ ἀληθείας· ἐγὼ γὰρ, φησί, τὴν ἀλήθειαν λέγω ὑμῖν· καὶ οὐ ταῦτα μόνον, ἀλλὰ καὶ σωτηρίαν τοῖς πιστεύουσιν ἐπα αγγέλλεται. Οὐκ ἔκρυψα τὸ ἔλεός του καὶ τὴν ἀλήθειάν σου ἀπὸ συναγωγῆς πολλῆς. Περὶ τοῦ Εὐαγγε λίου καὶ ταῦτα· ἔλεος γάρ ἐστιν, ὡς δεδομένον ἡμῖν διὰ τὴν εἰς ἡμᾶς ἐλεημοσύνην τοῦ Θεοῦ, μὴ ἀνασχομένου ἐπὶ πλέον τυραννεῖσθαι τὸ οἰκεῖον πλάσμα, καὶ μηδὲ τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ φεισαμένου · διὰ τὴν σωτηρίαν ἡμῶν. Οὕτω διαφόροις ὀνόμιο. τὸ Εὐαγγέλιον ἐκάλεσε, διὰ τὴν ποικίλην ἀρ αὐτοῦ. Σὺ δὲ, Κύριε, μὴ μακρύνῃς τοὺς οἰκτιρμούς σου ἀπ' ἐμοῦ. Τὰ ἐντεῦθεν ἀπὸ προσώπου πάσης εἰ- ρηται τῆς Ἐκκλησίας τῶν πιστῶν, ἱκετευούση, μετὰ τὴν σφραγίδα τῆς χάριτος μὴ ἐγκαταλειφθή ναι, προκειμένων αὐτῇ κινδύνων πολλῶν ἐξ ἀνθρώ. Ο πων καὶ δαιμόνων. νος τοῦ. Τὸ ἔλεός σου καὶ ἡ ἀλήθειά σου διὰ παντὸς ἀντιλαβοιντό μου. Η αλήθειά σου, τουτέστιν ἡ ἀληθὴς ὑπόσχεσι;· ἔφης γάρ Καὶ ἰδοὺ ἐγὼ μετ ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς ἡμέρας. Τινὰ δὲ τῶν ἀντι- γράφων ᾿Αντελάβοντό μου γράφουσι, καὶ νοεῖται ἄχρι τοῦ νῦν ἀντελάβοντο· ἄμεινον δὲ τὸ, Αντι- λάβοιντο. Ότι περιέσχον με κακὰ ὧν οὐκ ἔστιν ἀρι θμός. Περιβλέπω γάρ, φησί, τὰς ποικίλας ἐπιβου λάς, καὶ ἤδη ταύταις περικεκύκλωμαι. Κατέλαβόν με αἱ ἀνομίαι μου, καὶ οὐκ ἠδυνή την τοῦ βλέπειν. Ὅρα ὅπως ὑπὸ τῆς ἄγαν μετριο φροσύνης οἱ δίκαιοι ταῖς αὐτῶν ἁμαρτίαις ἐπιγρά φουσιν τοῦ; οιουσδήποτε κινδύνου; καὶ πειρασμού.. Οὕτω καὶ οἱ τρεῖς παῖδες ἐν τῇ κεμίνῳ συμφώνως ἔλεγον· Ημάρτομεν, ήνομήσαμεν, καὶ τὰ ἑξῆς, καίτοι διὰ Θεὸν πάσχοντες. Καὶ οὐκ ἠδυνήθην τοῦ βλέπειν. Σκοτίζουσι μὲν γὰρ οἱ πειρασμοὶ τοὺς τῆς ψυχῆς ὀφθαλμούς, ὡς μὴ δύνασθαι ὁρᾷν τὰ συμφέροντα· λύει δὲ τὴν ἐν τεῦθεν ἀχλὺν τὸ φῶς τῆς ἐκ Θεοῦ παρακλήσεως. Περιττὸν δὲ κάνταῦθα τὸ, Τοῦ. Ἐπληθύνθησαν ὑπὲρ τὰς τρίχας τῆς κεφαλῆς μου. Εἰσὶ μὲν καὶ μετριοφροσύνης τὰ τοιαῦτα ῥήματα· οὐκ ἀπεικὸς δὲ, καὶ τινας αναμεμίχθαι ταῖς πιστοῖς ἀμελῶς βιοῦντας ὧν τὰς ἁμαρτίας οἰκ EUTHYMII ZIGABENI labia mea loqui salutaria verba ; tu enim id recle A nosti, cum me ipsum prorsus cognoveris, quemád- modum et ego te. VERS. 11. Justitiam tuam non abscondi in corde meo. De Evangelio rursum sermonem facit. Non tacui, inquit, quæ ad illud pertinerent ; quin imo · opportuna quæcunque omnibus revelavi. Veritatem tuam et salutare tuum dixi. Evangelium rursus ita appellat. Neque enim justitiam tantum continet, sed etiam veritatem. Ideo dicebat Chri- stus : Veritatem dico vobis s ; quin imo neque hæc soluin, sed salutem etiamı credentibus pollicetur. Non abscondi misericordiam tuam el veritatem · tuam a concilio multo. De Evangelio etiam hærc dicta sunt. Appellatur enim Evangelium misericor- dia, quia summa Dei misericordia nobis donatum est : qua non sustinuit Deus propriam creaturam sub iniqua dæmonis tyrannide oppressam amplius jacere, et qua ob nostram salutem proprio etiam Filio non peperci. Variis auten nominibus, ut vidimus, Evangelium appellavit, propter multiplicem gratiam et varia dona, quæ per illud nobis præstita sunt. Vers. 12. Tu autem, Domine, ne elongaveris mise · rationes tuas a me. Quæ sequuntur rursum ex persona Ecclesiæ fidelium dicta sunt, supplicantis post acceptum diving gratia signaculum, non derelinqui, cum multa ei, tam ab hominibus, quam a dæmonibus imminerent pericula. Misericordia tua el veritas tua semper adjuvent n:e. Veritas tua, id est vera promissio tua. Dixisti enim: Ecce vobiscum sum omnibus diebus ”, elr. Quædam vero exen-plaria habent : ` Adjuverunt, et intelligitur, quod bucusque scilicet adjuverint; sed ixelior lectio videtur : Adjuvent. Vens. 15. Quoniam circumdederunt me mala, quo- rum non est numerus. Circumspicio enim, inquit, varias mihi tendi insidias, et jam eis circumda- tus sum. B Comprehenderunt me iniquitates meæ. Vide quo- modo justi homines præ summa modestia, pericula et tentationes, quibus eos vexari accidit, propriis ascribunt peccatis. Sic et tres illi pueri, una voce D in camino ignis dicebant: Peccavimus, inique egi- MAS ; tametsi ea non tam ob peccara propria, quam propter Deum paterentur. Et non potui videre. Obtenebrant enim tentatio- nes animæ oculos, ut quæ utilia sunt, videre non possint. Hanc igitur nebulam dissolvit illa consola- cionis lux, quæ a Deo provenit. Redundat autem luc quoque loco Multiplicată sunt super capillos capitis mei. Sum- inæ etiam modestiæ sunt hæc verba : et verisimile est, ut cum fidelibus aliqui etiam commisti sint, qui negligentius ac minus ex virtute vivant, quorum • ss Joan. xv, 70. * Matth. xxviii, 20. es Dan. ut, 29.
20α But my enemies are alive.
PG 128:437Oἱ τῷ Ἀβεσαλὼμ συστρατευόμενοι. Ζῶσι δὲ, ἀντὶ τοῦ, ἔῤῥωνται, ἀσθενήσαντος ἐμοῦ. β Καὶ κεκραταίωνται ὑπὲρ ἐμέ. Τοῦτο, τοῦ, ζῶσιν, ἐπεξηγητικόν. Ἢ τὸ μὲν, ζῶσιν, ἀντὶ τοῦ, ὑγιαίνουσι, τὸ δὲ, κεκραταίωνται, ἀντὶ τοῦ, ἐνεδυναμώθησαν. γ Καὶ ἐπληθύνθησαν οἱ μισοῦντές με ἀδίκως. Οὐ μόνον ζῶσι καὶ κεκραταίωνται, ἀλλὰ καὶ ἐπληθύνθησαν αὐξανόμενοι. Ἀδίκως δέ εἰσι μισοῦντες, ὡς οὐδὲν εὔλογον ἐγκαλεῖν ἔχοντες αἴτιον τοῦ μίσους. 21 Oἱ ἀνταποδιδόντες μοι κακὰ ἀντὶ ἀγαθῶν ἐνδιέβαλλόν με, ἐπεὶ κατεδίωκον ἀγαθωσύνην. Τοῦτο, διὰ τὸν Ἀβεσαλώμ· οὗτος γὰρ ἀμειβόμενος τὴν εἰς αὐτὸν ἀγαθότητα καὶ στοργὴν τοῦ πατρὸς φθόνῳ καὶ ἐπιβουλῇ, ἐνδιέβαλλεν αὐτὸν παρὰ τοῖς δικαζομένοις ἐν ταῖς κρίσεσιν, ὡς ἄδικον καὶ παράνομον, προσεταιριζόμενος ἀεὶ τοὺς τοιούτους, ὡς ἡ τῶν Βασιλειῶν ἐδίδαξε βίβλος. Ἐνδιέβαλλον δέ με, φησὶ, διότι ἐξεζήτουν καὶ ἔστεργον τὴν ἀγαθωσύνην, καὶ οὐκ ἤθελον κακῶσαι αὐτὸν, οὕτω διακείμενον· ἐντεῦθεν γὰρ ηὔξησε τὴν πονηρίαν, καὶ μοχθηρότερος γέγονεν. Ἢ ἀγαθοσύνην ἐνταῦθα λέγει, τὴν δικαιοσύνην. Ἐλοιδόρει γάρ με, φησὶ, διότι προετίμων τὴν δικαιοσύνην, καὶ οὐχ ὡς αὐτὸς, ἠγάπων τὴν ἀδικίαν. 22 Mὴ ἐγκαταλίπῃς με, Κύριε ὁ Θεός μου, μὴ ἀποστῇς ἀπ’ ἐμοῦ. Μεμόνωμαι γὰρ ἀξιολόγου συμμαχίας, καὶ σὲ μόνον ἔχω βοηθὸν καὶ φύλακα. 23 Πρόσχες εἰς τὴν βοήθειάν μου, Κύριε τῆς σωτηρίας μου. Ἐπιμελήθητι τῆς βοηθείας μου, ἐξουσιαστὰ τῆς ἐμῆς ζωῆς. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν κατὰ τῆν ἱστορίαν ἥρμοσε τῷ Δαυίδ· ἁρμόζει δὲ καὶ πᾶσι τοῖς ἐν ἁμαρτίαις, ἐφ’ ὧν φίλους καὶ πλησίον εἴποιμεν ἂν, τοὺς ἀγαθοὺς ἀγγέλους, οἳ χαίροντες ἐπὶ τοῖς κατορθώμασιν ἡμῶν, καὶ φυλάττοντες ἡμᾶς, ἐπὰν ἴδωσιν ἁμαρτήσαντας, ἐνώπιον ἡμῶν ἔρχονται καὶ ἵστανται στυγνάζοντες, καὶ ἔγγιστα πρῶτον ὄντες, ὕστερον μακρύνονται, διὰ τὴν δυσωδίαν τῆς ἁμαρτίας. Λοιπὸν δὲ οἱ πονηροὶ δαίμονες ἐκβιάζονται ἡμᾶς εἰς χείρονα πταίσματα, καὶ λαλοῦσιν ἐν τοῖς ὠσὶν ἡμῶν ἀφανῶς λόγους ματαίους καὶ φαύλους, καὶ δόλους ἡμῖν κατασκευάζουσιν. 2111 προετίμων MSCBF : προτιμητέαν ἡγούμην PV. 235 ἐπὰν MSCBF : ἐπειδ᾽ ἂν PV.Καὶ ἔλπισον ἐπ' αὐτόν. Πάλιν τὴν ἐλπίδα προσ τείνει, ὡς ἀναγκαίαν τοῖς ἐν θλίψεσι· μόνη γὰρ αὐτοῖς ἐπικουφίζει τὸ ἄλγος. Εt Καὶ αὐτὸς ποιήσει. Ποιήσει & ελπίζεις, & αἰτεῖς, & συμφέρει. Εξοίσει ὡς φῶς τὴν δικαιοσύνην σου. Δικαιο- σύνην ἐνταῦθα ληπτέον τὴν δικαίαν ἀπόφασιν. Καὶ ἐξενέγκῃ, φησί, τὴν παρὰ σοῦ δικαίαν ἀπόφασιν, ὡς φῶς λαμπρὰν ἐνώπιον ἁπάντων. Ο Πατήρ σου γάρ, φησίν, ο βλέπων ἐν τῷ κρυπτῷ, ἀποδώσει σοι ἐν τῷ φανερῷ. Η εξενέγκῃ τὴν ἀρετήν σου εἰς τὸ μέσον, ὡς φῶς καθαρόν δημοσιεύων αὐτὴν, καὶ ἀνακηρύττων ἐν καιρῷ τῷ προσήκοντα. Καὶ τὸ κρῖμά σου ὡς μεσημβρίαν. Η ταὐτὸν λέγει τῇ προτέρᾳ ἐξηγήσει, τῇ περὶ τῆς ἀποφάσεως· μεσημβρίαν γὰρ τὸ ἀκραιφνὲς καὶ ἀκμαῖον τοῦ φωτὸς τῆς ἡμέρας· ἢ πάλιν Τὸ κρῖμά σου, τους έστιν, "Ην ἔκρινας καὶ εἴλου πολιτείαν, δημοσιεύει ὡς μεσημβρίαν· πᾶσι γὰρ ἡ μεσημβρία κατάδηλος, οἷα λαμπροτάτη. Ὑποτάγηθι τῷ Κυρίῳ. Φυλάττων τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ· ἢ καὶ μὴ δυσανασχετῶν πρὸς τὰς ἐπαγομέ νας μάστιγας, ἀλλ᾽ εὐχαριστῶν παιδεύοντι. Καὶ ἱκέτευσον αὐτόν. Ὥστε ἐλεηθῆναι καὶ σχε πασθῆναι. Μὴ παραζήλου ἐν τῷ κατευοδουμένῳ ἐν τῇ ὁδῷ αὐτοῦ, ἐν ἀνθρώπῳ ποιοῦντι παρανομίαν. Ταῦτα ταὐτὸν μὲν δύνανται τῷ· Μὴ παραζήλου ἐν πονηρευομένοις, μηδὲ ζήλου τους ποιοῦντας τὴν ἀνομίαν· κεῖνται δὲ φανερώτερον. Εἰπὼν δὲ, Ἐν τῷ κατευοδουμένῳ ἐν τῇ ὁδῷ αὐτοῦ, διέστειλε περὶ ποίου λέγει, ὅτι περὶ τοῦ παρανόμου · τὸν γὰρ δίκαιον εὐοδούμενον μιμεῖσθαι χρεών. Παῦσαι ἀπὸ ὀργῆς, καὶ ἐγκατάλιπε θυμόν. Βλέπων τοὺς ἀδίκους εὐημεροῦντας, μὴ ὀργίζου, μηδὲ θυμοῦ, μήτε κατ' αὐτῶν, ὡς παρ' ἀξίαν εὐτυχούντων, μήτε κατὰ σεαυτοῦ, ὡς διὰ τὸ φιλεῖν τὴν ἀρετὴν μᾶλλον δυστυχοῦντος. Ἐκ παραλλήλου δὲ νῦν ὀργὴ καὶ θυμός· εἰ δὲ καὶ διαφορὰν ζητεῖς, εὑρήσεις ἐν ἀρχῇ τοῦ ἔκτου ψαλμοῦ. Μη παραζήλου ώστε πονηρεύεσθαι. Ἐπεὶ παραζηλοί τις καὶ εἰς πονηρὸν καὶ ἀγαθόν, τὸ πρῶτον ἀποτρέπει· τὸ γὰρ παραξηλοῦν, ὥστε χρηστεύεσθαι, καλόν ἐστιν. Ορα δὲ ὅπως ἐν ἀρχῇ τὸ, Μὴ παραζήλου, δύσφραστον τέθεικε· παρακα τιὼν δὲ, σαφέστερον αὐτὸ προστέθηκε· νῦν δὲ τέλεον αὐτὸ ἐσαφήνισεν. Πολλάκις δὲ τὰ αὐτὰ λέγει, καὶ ἄνω καὶ κάτω στρέφει, βεβαίαν τὴν διδασκαλίαν ταῖς τῶν ἀκροατῶν ψυχαῖς ἐναπεργά σασθαι διὰ τῆς συνεχείας πραγματευόμενος. Εἶτα τίθησι καὶ τὴν αἰτίαν τοῦ μὴ δεῖν πονηρεύεσθαι. EUTHYMII ZIGABENI Spera in eo. Rursus spem protendit, tanquam A necessariam iis qui in afflictionibus sunt constituti; sola enim spes minuit dolores. Et ipse faciet. Faciet nimirum, quæ peris, et quæ conducunt. Vers. 6. Ft educet quasi lumen justitiam tuam. Justitia hoc in loco sumenda est pro justa sen- tentia. educet, inquit, justam de te sententiam, luminisque cujusdam instar fulgentem ac conspi- cuain coram omnibus constituet. Pater tuus, inquit alibi, qui videt in occulto, reddet tibi in manifesto 87. Vel afferet virtutem tuam in medium, divulgans eam quasi purum lumen, et prædicans in tempore opportuno. Et judicium tuum tanquam meridiem. Eamdem repetit sententiam. Meridies enim pura et sincera B cst ac fulgentissima diei lux. Vel educet judicium tuum, hoc est, conversationem ac vitam illam quam judicio tuo tibi sectandam proposuisti, publicabit, et omnibus notam faciet, ut meridiein. Meridies enim omnibus est manifestus, splendidissima ac lucentissima diei pars. veluti Subditus esto Domino. Servans nimirum illius mandata, et non ægre ferens flagella ab eo missa, sed gratias ei agens, quasi erudienti te ac ca- stiganti. Et ora eum. Ut scilicet misereatur tui et pro- legal te. Vans. 7. Ne amuleris in eo, qui prosperatur in via sua, in homine faciente iniquitatem. Hæc verba eumdem sensum babent, quam illa: Ne æmuleris in malignantibus, neque æmuleris facientes iniqui- talem: verum apertiora sunt. El, dum ait : In eo, qui prosperatur in via sua, distinxit de quonam loquatur : de injusto nimirum. Nam alioquin, si justus sit, qui prosperatur, imitari eum de- bemus. @ VERS. 8. Desine ab ira, et derelinque furorent. Cum vides, inquit, injustos homines in secunda esse fortuna, noli irasci, aut indignari erga eos, quasi præter id prosperentur, quod par est: neque tecum ipse illud doleas, quod ob summum tuum erga virtutes amorem potius infelicior sis. Ira autem et indignatio hic idem significant : verum si corum differentiam quæris, vide quæ exponendo D dixerimus circa principium sexti psalmi. Ne æmuleris, ut maligneris. Quia pravos ali- quando, et aliquando bonos æmulamur, primam rmulationis speciem avertit. Nam æmulari ad bonum, rectum est. Et considera quomodo in principio psalmi obscurius hujusmodi admonitio- nem tradidit, et quomodo deinceps procedendo, aliquanto eam apertius declaravit, ac nunc tandem plenius manifestam facit. Eadem autem sæpius repetit Propheta, et supra atque infra ea revolvit, sperans hac sermonis perpetuitate firmam ac stabilem doctrinam in auditorum aures immittere. Deinde ponit causam, quare malignandum non sit. 4. sr Matth. VI,
Those who are allied with Absalom. ‘They are alive’ in the sense of they are strong while I have become weak. 20β And prevail in strength over me. This is explanatory of ‘they are alive’. Or else ‘they are alive’ in the sense of they are well and they ‘prevail in strength’ in the sense of they have gained strength. 20γ And those who hate me unjustly have been multiplied. Not only are they alive and prevail in strength over me, but they have been multiplied, increasing in number. And they are hating me unjustly as having nothing credible to invoke as a reason for their hatred. 21 Those who are repaying me evils for good would accuse me falsely because I was pursuing goodness. This is about Absalom, for he, rewarding the care and goodness of his father with envy and treachery, used to falsely accuse him among those who were coming for judgement in court hearings as unjust and a lawbreaker, ever taking such men as his allies, as the book of Kingdoms told. He would accuse me falsely, he says, because I was seeking out and loving goodness, and I did not wish to do evil to him while he was displaying this disposition, for hence he increased his wickedness and became even more knavish. Or else ‘goodness’ here is what he is calling justice. For he would revile me because I pre- ferred justice and did not, as he did, love injustice. 22 Do not abandon me, O Lord my God, do not depart from me. For I am bereft of any ally worthy of note and have you alone as helper and guardian. 23 Turn to my help, O Lord of my salvation. Take care for my assistance, O you who have authority over my life. All this, however, has been applied to David in accordance with his story, but it also ap- plies to all those in sin, in relation to whom we may call ‘friends and those near’ the good angels who, rejoicing in our achievements and guarding us, when they see us having sinned, come opposite us and stand with a gloomy countenance, and where they were formerly clos- est to us they then distance themselves on account of the foul odour of sin. Thereafter the wicked demons coerce us into even worse errors and unseen whisper in our ears words that are vain and good for nothing and contrive snares for us.
PG 128:475Ψαλμός 38 — Psalm 38γειν τὰ σωτήρια. Ομως σὺ ἔγνως, ὅτι οὐ μὴ κω λύσω αὐτὰ, εἰδώς με, ὡς κάγώ σε. Τὴν δικαιοσύνην σου οὐκ ἔκρυψα ἐν τῇ καρδί μου. Περὶ τοῦ Εὐαγγελίου ταῦτα πάλιν φησὶν, ὅτι Οὐκ ἐσίγησα τὰ κατ' αὐτό· ἀλλ᾽ ἀνεκάλυψα ταῦτα πᾶσι. Τὴν ἀλήθειάν σου καὶ τὸ σωτήριόν σου είπα. Τὸ Εὐαγγέλιον αὖθις οὕτως ὀνομάζει· οὐ μόνον γὰρ δικαιοσύνης ἐστὶ μεστόν, ἀλλὰ καὶ ἀληθείας· ἐγὼ γὰρ, φησί, τὴν ἀλήθειαν λέγω ὑμῖν· καὶ οὐ ταῦτα μόνον, ἀλλὰ καὶ σωτηρίαν τοῖς πιστεύουσιν ἐπα αγγέλλεται. Οὐκ ἔκρυψα τὸ ἔλεός του καὶ τὴν ἀλήθειάν σου ἀπὸ συναγωγῆς πολλῆς. Περὶ τοῦ Εὐαγγε λίου καὶ ταῦτα· ἔλεος γάρ ἐστιν, ὡς δεδομένον ἡμῖν διὰ τὴν εἰς ἡμᾶς ἐλεημοσύνην τοῦ Θεοῦ, μὴ ἀνασχομένου ἐπὶ πλέον τυραννεῖσθαι τὸ οἰκεῖον πλάσμα, καὶ μηδὲ τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ φεισαμένου · διὰ τὴν σωτηρίαν ἡμῶν. Οὕτω διαφόροις ὀνόμιο. τὸ Εὐαγγέλιον ἐκάλεσε, διὰ τὴν ποικίλην ἀρ αὐτοῦ. Σὺ δὲ, Κύριε, μὴ μακρύνῃς τοὺς οἰκτιρμούς σου ἀπ' ἐμοῦ. Τὰ ἐντεῦθεν ἀπὸ προσώπου πάσης εἰ- ρηται τῆς Ἐκκλησίας τῶν πιστῶν, ἱκετευούση, μετὰ τὴν σφραγίδα τῆς χάριτος μὴ ἐγκαταλειφθή ναι, προκειμένων αὐτῇ κινδύνων πολλῶν ἐξ ἀνθρώ. Ο πων καὶ δαιμόνων. νος τοῦ. Τὸ ἔλεός σου καὶ ἡ ἀλήθειά σου διὰ παντὸς ἀντιλαβοιντό μου. Η αλήθειά σου, τουτέστιν ἡ ἀληθὴς ὑπόσχεσι;· ἔφης γάρ Καὶ ἰδοὺ ἐγὼ μετ ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς ἡμέρας. Τινὰ δὲ τῶν ἀντι- γράφων ᾿Αντελάβοντό μου γράφουσι, καὶ νοεῖται ἄχρι τοῦ νῦν ἀντελάβοντο· ἄμεινον δὲ τὸ, Αντι- λάβοιντο. Ότι περιέσχον με κακὰ ὧν οὐκ ἔστιν ἀρι θμός. Περιβλέπω γάρ, φησί, τὰς ποικίλας ἐπιβου λάς, καὶ ἤδη ταύταις περικεκύκλωμαι. Κατέλαβόν με αἱ ἀνομίαι μου, καὶ οὐκ ἠδυνή την τοῦ βλέπειν. Ὅρα ὅπως ὑπὸ τῆς ἄγαν μετριο φροσύνης οἱ δίκαιοι ταῖς αὐτῶν ἁμαρτίαις ἐπιγρά φουσιν τοῦ; οιουσδήποτε κινδύνου; καὶ πειρασμού.. Οὕτω καὶ οἱ τρεῖς παῖδες ἐν τῇ κεμίνῳ συμφώνως ἔλεγον· Ημάρτομεν, ήνομήσαμεν, καὶ τὰ ἑξῆς, καίτοι διὰ Θεὸν πάσχοντες. Καὶ οὐκ ἠδυνήθην τοῦ βλέπειν. Σκοτίζουσι μὲν γὰρ οἱ πειρασμοὶ τοὺς τῆς ψυχῆς ὀφθαλμούς, ὡς μὴ δύνασθαι ὁρᾷν τὰ συμφέροντα· λύει δὲ τὴν ἐν τεῦθεν ἀχλὺν τὸ φῶς τῆς ἐκ Θεοῦ παρακλήσεως. Περιττὸν δὲ κάνταῦθα τὸ, Τοῦ. Ἐπληθύνθησαν ὑπὲρ τὰς τρίχας τῆς κεφαλῆς μου. Εἰσὶ μὲν καὶ μετριοφροσύνης τὰ τοιαῦτα ῥήματα· οὐκ ἀπεικὸς δὲ, καὶ τινας αναμεμίχθαι ταῖς πιστοῖς ἀμελῶς βιοῦντας ὧν τὰς ἁμαρτίας οἰκ EUTHYMII ZIGABENI labia mea loqui salutaria verba ; tu enim id recle A nosti, cum me ipsum prorsus cognoveris, quemád- modum et ego te. VERS. 11. Justitiam tuam non abscondi in corde meo. De Evangelio rursum sermonem facit. Non tacui, inquit, quæ ad illud pertinerent ; quin imo · opportuna quæcunque omnibus revelavi. Veritatem tuam et salutare tuum dixi. Evangelium rursus ita appellat. Neque enim justitiam tantum continet, sed etiam veritatem. Ideo dicebat Chri- stus : Veritatem dico vobis s ; quin imo neque hæc soluin, sed salutem etiamı credentibus pollicetur. Non abscondi misericordiam tuam el veritatem · tuam a concilio multo. De Evangelio etiam hærc dicta sunt. Appellatur enim Evangelium misericor- dia, quia summa Dei misericordia nobis donatum est : qua non sustinuit Deus propriam creaturam sub iniqua dæmonis tyrannide oppressam amplius jacere, et qua ob nostram salutem proprio etiam Filio non peperci. Variis auten nominibus, ut vidimus, Evangelium appellavit, propter multiplicem gratiam et varia dona, quæ per illud nobis præstita sunt. Vers. 12. Tu autem, Domine, ne elongaveris mise · rationes tuas a me. Quæ sequuntur rursum ex persona Ecclesiæ fidelium dicta sunt, supplicantis post acceptum diving gratia signaculum, non derelinqui, cum multa ei, tam ab hominibus, quam a dæmonibus imminerent pericula. Misericordia tua el veritas tua semper adjuvent n:e. Veritas tua, id est vera promissio tua. Dixisti enim: Ecce vobiscum sum omnibus diebus ”, elr. Quædam vero exen-plaria habent : ` Adjuverunt, et intelligitur, quod bucusque scilicet adjuverint; sed ixelior lectio videtur : Adjuvent. Vens. 15. Quoniam circumdederunt me mala, quo- rum non est numerus. Circumspicio enim, inquit, varias mihi tendi insidias, et jam eis circumda- tus sum. B Comprehenderunt me iniquitates meæ. Vide quo- modo justi homines præ summa modestia, pericula et tentationes, quibus eos vexari accidit, propriis ascribunt peccatis. Sic et tres illi pueri, una voce D in camino ignis dicebant: Peccavimus, inique egi- MAS ; tametsi ea non tam ob peccara propria, quam propter Deum paterentur. Et non potui videre. Obtenebrant enim tentatio- nes animæ oculos, ut quæ utilia sunt, videre non possint. Hanc igitur nebulam dissolvit illa consola- cionis lux, quæ a Deo provenit. Redundat autem luc quoque loco Multiplicată sunt super capillos capitis mei. Sum- inæ etiam modestiæ sunt hæc verba : et verisimile est, ut cum fidelibus aliqui etiam commisti sint, qui negligentius ac minus ex virtute vivant, quorum • ss Joan. xv, 70. * Matth. xxviii, 20. es Dan. ut, 29.
PG 128:439Οἱ δὲ τὴν νῆψιν τοῦ Δαυὶδ ἀπομιμούμενοι, βύουσι τὰ ὦτα τῆς ψυχῆς, καὶ οὐδὲ λόγου τούτους ἀξιοῦσι· μόνον δὲ τὸν Θεὸν ἐπικαλοῦνται πρὸς ἄμυναν. Oἱ αὐτοὶ δὲ πάλιν δαίμονες, καὶ διότι αἱροῦνται τὴν ἀγαθὴν μετάνοιαν οἱ ἐκνήψαντες, σφοδρότερον κακοῦντες αὐτοὺς διὰ συνεχείας πειρασμῶν, ἔτι καὶ διαβάλλουσι παρὰ πᾶσιν, ὡς ἁμαρτωλούς.Ότι οι πονηρευόμενοι ἐξολοθρευθήσονται. Α Τοῦτο μὲν, σωματικῶς κινδυνεύοντες· τοῦτο δὲ, ψυχικῶς. Οἱ δὲ ὑπομένοντες τὸν Κύριον, αὐτοὶ κληρο νομήσουσι γῆν. Τὴν ἐπουράνιον κατοικίαν· πολύ λάκις δὲ καὶ τὴν ἐνταῦθα. Ἔστι δὲ καὶ γῆ ἐπουρά νιος· ἐπεὶ καὶ Ἱερουσαλὴμ ἐπουράνιος. "Η γῆν, τὴν τοῦ παραδείσου. Καὶ ἔτι ὀλίγον, καὶ οὐ μὴ ὑπάρξει ὁ ἁμαρτω λός. Οὐ μακροχρονίσει· σβεσθήσεται γὰρ ἡ που νηρία αὐτοῦ, εἰ καὶ δοκεῖ μακροχρονεῖν. Αλλ' οὐ πρὸς τὴν ἡμετέραν εἴρηται τοῦτο μικροψυχίαν, πρὸς δὲ τὴν μακροθυμίαν τοῦ Θεοῦ. Καὶ ζητήσεις τον τόπον αὐτοῦ, καὶ μὴ εὕρης. Οὐ μὴ εὕρῃς αὐτὸν τὸν ἁμαρτωλόν, ήδη τεθνηκότα ἢ τὸν τόπον αὐτοῦ, εὐθὺς γεγενημένον ἑτέρου. Οἱ δὲ πραεῖς κληρονομήσουσι γῆν. Οἱ μακρό θυμοι καὶ οἱ ὑπομονητικοί. Τοῦτο δὲ καὶ ὁ Σωτὴρ εἶπεν ἐν τοῖς τοῦ Εὐαγγελίου μακαρισμοῖς· & γὰρ διὰ τῶν προφητῶν εἴρηκε, ταῦτα καὶ δι' οἰκείας γλώττης ὕστερον ἐβεβαίωσεν. Εἰκότως δὲ τὴν ἐκεῖ την κληρονομήσουσι, διότι ταύτης καὶ τῶν ταύτης ἀποστερούνται διὰ πραότητα. Καὶ κατατρυφήσουσι ἐπὶ πλήθει εἰρήνης. Καὶ καταπολαύσουσι τῆς γῆς ἐκείνης, ἐν εἰρήνῃ πολλῇ· ἐκεῖ γὰρ ἀπέδρα οδύνη, λύπη καὶ στο ναγμός. Παρατηρήσεται ὁ ἁμαρτωλὸς τὸν δίκαιον. Λοξῶς ὑποβλέψει, πονηρὰ μελετών. Καὶ βρύξει ἐπ' αὐτὸν τοὺς ὀδόντας αὐτοῦ. Τρύσει, πρίσει, ζητῶν μονονουχι διαμασσήσασθαι τοῦτον, ὅ ἐστι τῆς ἐν τῇ καρδίᾳ μανίας σύμβολον. Νοεῖται δὲ ἁμαρτωλὸς καὶ ὁ διάβολος, ὃς παρατηρεί καὶ βρύχει νοητῶς, ὡς ἀσώματος. Ὁ δὲ Κύριος ἐκγελάσεται αὐτόν. Φαυλίσει ὡς ἀσθενῆ, καὶ μηδὲν ἕτερον, ἢ πονηρόν. *Οτι προβλέψει, ὅτι ἥξει ἡ ἡμέρα αὐτοῦ. Προορῇ γὰρ ὡς Θεὸς ἐρχομένην τὴν ἡμέραν τῆς και ταστροφῆς αὐτοῦ. ήια Ρομφαίαν ἐσπάσαντο οἱ ἁμαρτωλοὶ, ἐνέτειναν τόξον αὐτῶν τοῦ καταβαλεῖν πτωχὺν καὶ πένητα, τοῦ σφάξαι τοὺς εὐθεῖς τῇ καρδίᾳ. Μὴ φέροντες ὅπως αὐτοὺς ὁρᾷν. Τὴν γὰρ δικαιοσύνην τούτων ἔλεγχον ἑαυτῶν ἡγοῦνται παρανομίας. Πρὸς μὲν οὖν τόξον τὸ καταβαλεῖν τέθειται· πρὸς δὲ τὴν ῥομφαίαν, τὸ σφάξαι. Τη διαφορᾷ δὲ τῶν ὅπλων τὰς διαφόρους ἐπιβουλὰς αἰνίττεται. Πτωχὸν δὲ καὶ πένητα ἀδιαφόρως είρηκεν, εἰς ἔμφασιν οἴκτου. Η ῥομφαία αὐτῶν· εἰσέλθοι εἰς τὰς καρδίας αὐτῶν, καὶ τὰ τόξα αὐτῶν συντριβείη. Αἱ ἐπιβου- καὶ αὐτῶν κατ᾿ αὐτῶν περιτραπείησαν, καὶ ἐμπέ. σομεν εἰς βόθρον, ὃν εἰργάσαντο. Ἐπαρᾶται δὲ τού- τους, ὡς πονηροῖς· Πᾶς γάρ, φησίν, ὁ λαβὼν μάτ COMMENT. IN PSALMOS. VERS. 9. Quoniam qui malignantur, extermina- buntur. Corporis namque, aut animæ jacturam facient. Sustinentes autem Dominum, ipsi hæredilabunt terram. Coelestem scilicet habitationem, sapen- mero etiam et hanc præsentem. Est enim terra quædam celestis, sicut et calestis euadam est Jerusalem; vel terram paradisi dicit. VERS. 10. Et adhuc modicum, et non erit pec- calor. Non diu permanebit peccator. Illius enim pravitas exstinguetur, tametsi nimium nobis su- pervivere videatur. Verum hoc non juxta pusil lanimitatem nostram dictum est, sed juxta ipsius Dei longanimitatem. Et quæres locum ejus, et non invenies. Non inve- B nies ipsum peccatorem, jam mortuum. Vel non invenies locum ejus, alterius jam effectum. G VERS. 11. Μansueti autem hereditabunt terram. Hoc est, longanimes ac patientes viri. Quod ipse etiam Salvator in Evangelii beatitudinibus dicebat. Ea enim quæ per prophetas dixerat, proprio etiam ore confirmavit. Merito autem cœlestem illam ter- ram hæreditabunt, postquam mundana hac atque ejus bonis ob propriam mansuetudinem privati sunt. Et deliciabuntur in multitudine pacis. Et fruen- tur illa terra in multa pace, unde dolor, tristitia et gemitus aufugerunt. VERS. 12. Observabit peccator justum. Torre eum intuens, ac mala cogitans. Et frendet super eum dentibus suis. Collidens enim ac confricans dentes, inexpletam illam rabiem ostendit, qua eum appetit dilaniare. Furoris et enim hoc indicium est, latentis in corde. Intelligi etiam potest peccator pro dæ:none, qui justos observat, et mente, seu intellectu suo, utpote incorporeus, quasi dentibus quibusdam frendet. VERS. 13. Dominus autem irridebit eum. Negliger eum ut imbecillem, atque omnino pravum. Quoniam prospicit, quod veniet dies ejus. Præ- videt enim, ut Deus, adventantem diem, qua de- struendus est. VERS. 14. Gladium evaginaverunt peccatores, D tenderunt arcum suum, ut dejiciant inopem et pau perem, ut jugulent rectos corde. Non sustinentes nimirum eos videre: eo quod eorum justitiam aɛ virtutes propriæ iniquitatis argumentum et redar- gutionem esse existimant. Recte etiam gladio ap- positum est verbum, Jugulent ; et arcui, verbum, Dejiciant. Diversitate autem armorum multiples insidiarum genus indicat. Inopem etiam et paupe- rem indifferenter hic posuit, vel ad commovendam nisericordiam. VERS. 15. Gladins eorum intret in corda ipsorum, el arcus eorum confringelar. Eorum, inquit, insidiæ contra ipsos convertantur. [Quod aliis verbis alibi etiam expressit Propheta dicens :] Et incidat in fo- ream quam fecit. Imprecatur autem eis malum,
But those who are imitating David’s vigilance, stop the ears of their soul and deem them unworthy of any reply and invoke God alone for revenge. The demons in turn, because those who are vigilant are choosing good repentance, distress them more violently through a suc- cession of trials and also accuse them falsely before all people as sinners.
PG 128:47538 λη΄γειν τὰ σωτήρια. Ομως σὺ ἔγνως, ὅτι οὐ μὴ κω λύσω αὐτὰ, εἰδώς με, ὡς κάγώ σε. Τὴν δικαιοσύνην σου οὐκ ἔκρυψα ἐν τῇ καρδί μου. Περὶ τοῦ Εὐαγγελίου ταῦτα πάλιν φησὶν, ὅτι Οὐκ ἐσίγησα τὰ κατ' αὐτό· ἀλλ᾽ ἀνεκάλυψα ταῦτα πᾶσι. Τὴν ἀλήθειάν σου καὶ τὸ σωτήριόν σου είπα. Τὸ Εὐαγγέλιον αὖθις οὕτως ὀνομάζει· οὐ μόνον γὰρ δικαιοσύνης ἐστὶ μεστόν, ἀλλὰ καὶ ἀληθείας· ἐγὼ γὰρ, φησί, τὴν ἀλήθειαν λέγω ὑμῖν· καὶ οὐ ταῦτα μόνον, ἀλλὰ καὶ σωτηρίαν τοῖς πιστεύουσιν ἐπα αγγέλλεται. Οὐκ ἔκρυψα τὸ ἔλεός του καὶ τὴν ἀλήθειάν σου ἀπὸ συναγωγῆς πολλῆς. Περὶ τοῦ Εὐαγγε λίου καὶ ταῦτα· ἔλεος γάρ ἐστιν, ὡς δεδομένον ἡμῖν διὰ τὴν εἰς ἡμᾶς ἐλεημοσύνην τοῦ Θεοῦ, μὴ ἀνασχομένου ἐπὶ πλέον τυραννεῖσθαι τὸ οἰκεῖον πλάσμα, καὶ μηδὲ τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ φεισαμένου · διὰ τὴν σωτηρίαν ἡμῶν. Οὕτω διαφόροις ὀνόμιο. τὸ Εὐαγγέλιον ἐκάλεσε, διὰ τὴν ποικίλην ἀρ αὐτοῦ. Σὺ δὲ, Κύριε, μὴ μακρύνῃς τοὺς οἰκτιρμούς σου ἀπ' ἐμοῦ. Τὰ ἐντεῦθεν ἀπὸ προσώπου πάσης εἰ- ρηται τῆς Ἐκκλησίας τῶν πιστῶν, ἱκετευούση, μετὰ τὴν σφραγίδα τῆς χάριτος μὴ ἐγκαταλειφθή ναι, προκειμένων αὐτῇ κινδύνων πολλῶν ἐξ ἀνθρώ. Ο πων καὶ δαιμόνων. νος τοῦ. Τὸ ἔλεός σου καὶ ἡ ἀλήθειά σου διὰ παντὸς ἀντιλαβοιντό μου. Η αλήθειά σου, τουτέστιν ἡ ἀληθὴς ὑπόσχεσι;· ἔφης γάρ Καὶ ἰδοὺ ἐγὼ μετ ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς ἡμέρας. Τινὰ δὲ τῶν ἀντι- γράφων ᾿Αντελάβοντό μου γράφουσι, καὶ νοεῖται ἄχρι τοῦ νῦν ἀντελάβοντο· ἄμεινον δὲ τὸ, Αντι- λάβοιντο. Ότι περιέσχον με κακὰ ὧν οὐκ ἔστιν ἀρι θμός. Περιβλέπω γάρ, φησί, τὰς ποικίλας ἐπιβου λάς, καὶ ἤδη ταύταις περικεκύκλωμαι. Κατέλαβόν με αἱ ἀνομίαι μου, καὶ οὐκ ἠδυνή την τοῦ βλέπειν. Ὅρα ὅπως ὑπὸ τῆς ἄγαν μετριο φροσύνης οἱ δίκαιοι ταῖς αὐτῶν ἁμαρτίαις ἐπιγρά φουσιν τοῦ; οιουσδήποτε κινδύνου; καὶ πειρασμού.. Οὕτω καὶ οἱ τρεῖς παῖδες ἐν τῇ κεμίνῳ συμφώνως ἔλεγον· Ημάρτομεν, ήνομήσαμεν, καὶ τὰ ἑξῆς, καίτοι διὰ Θεὸν πάσχοντες. Καὶ οὐκ ἠδυνήθην τοῦ βλέπειν. Σκοτίζουσι μὲν γὰρ οἱ πειρασμοὶ τοὺς τῆς ψυχῆς ὀφθαλμούς, ὡς μὴ δύνασθαι ὁρᾷν τὰ συμφέροντα· λύει δὲ τὴν ἐν τεῦθεν ἀχλὺν τὸ φῶς τῆς ἐκ Θεοῦ παρακλήσεως. Περιττὸν δὲ κάνταῦθα τὸ, Τοῦ. Ἐπληθύνθησαν ὑπὲρ τὰς τρίχας τῆς κεφαλῆς μου. Εἰσὶ μὲν καὶ μετριοφροσύνης τὰ τοιαῦτα ῥήματα· οὐκ ἀπεικὸς δὲ, καὶ τινας αναμεμίχθαι ταῖς πιστοῖς ἀμελῶς βιοῦντας ὧν τὰς ἁμαρτίας οἰκ EUTHYMII ZIGABENI labia mea loqui salutaria verba ; tu enim id recle A nosti, cum me ipsum prorsus cognoveris, quemád- modum et ego te. VERS. 11. Justitiam tuam non abscondi in corde meo. De Evangelio rursum sermonem facit. Non tacui, inquit, quæ ad illud pertinerent ; quin imo · opportuna quæcunque omnibus revelavi. Veritatem tuam et salutare tuum dixi. Evangelium rursus ita appellat. Neque enim justitiam tantum continet, sed etiam veritatem. Ideo dicebat Chri- stus : Veritatem dico vobis s ; quin imo neque hæc soluin, sed salutem etiamı credentibus pollicetur. Non abscondi misericordiam tuam el veritatem · tuam a concilio multo. De Evangelio etiam hærc dicta sunt. Appellatur enim Evangelium misericor- dia, quia summa Dei misericordia nobis donatum est : qua non sustinuit Deus propriam creaturam sub iniqua dæmonis tyrannide oppressam amplius jacere, et qua ob nostram salutem proprio etiam Filio non peperci. Variis auten nominibus, ut vidimus, Evangelium appellavit, propter multiplicem gratiam et varia dona, quæ per illud nobis præstita sunt. Vers. 12. Tu autem, Domine, ne elongaveris mise · rationes tuas a me. Quæ sequuntur rursum ex persona Ecclesiæ fidelium dicta sunt, supplicantis post acceptum diving gratia signaculum, non derelinqui, cum multa ei, tam ab hominibus, quam a dæmonibus imminerent pericula. Misericordia tua el veritas tua semper adjuvent n:e. Veritas tua, id est vera promissio tua. Dixisti enim: Ecce vobiscum sum omnibus diebus ”, elr. Quædam vero exen-plaria habent : ` Adjuverunt, et intelligitur, quod bucusque scilicet adjuverint; sed ixelior lectio videtur : Adjuvent. Vens. 15. Quoniam circumdederunt me mala, quo- rum non est numerus. Circumspicio enim, inquit, varias mihi tendi insidias, et jam eis circumda- tus sum. B Comprehenderunt me iniquitates meæ. Vide quo- modo justi homines præ summa modestia, pericula et tentationes, quibus eos vexari accidit, propriis ascribunt peccatis. Sic et tres illi pueri, una voce D in camino ignis dicebant: Peccavimus, inique egi- MAS ; tametsi ea non tam ob peccara propria, quam propter Deum paterentur. Et non potui videre. Obtenebrant enim tentatio- nes animæ oculos, ut quæ utilia sunt, videre non possint. Hanc igitur nebulam dissolvit illa consola- cionis lux, quæ a Deo provenit. Redundat autem luc quoque loco Multiplicată sunt super capillos capitis mei. Sum- inæ etiam modestiæ sunt hæc verba : et verisimile est, ut cum fidelibus aliqui etiam commisti sint, qui negligentius ac minus ex virtute vivant, quorum • ss Joan. xv, 70. * Matth. xxviii, 20. es Dan. ut, 29.
PG 128:4391 Εἰς τὸ τέλος· τῷ ᾽Ιδιθούμ· ᾠδὴ τῷ Δαυίδ. Ὅπως μὲν τοῦ Δαυὶδ ὢν ὁ ψαλμὸς, καὶ τὸν ᾽Ιδιθοὺμ ἔχει προσεπιγεγραμμένον, ἱκανῶς εἰρήκαμεν ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς ὅλης βίβλου. § 49 Εἰς τὸ τέλος δέ φησι, διότι τραγῳδῶν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως τὴν εὐτέλειαν, περὶ τοῦ τέλους αὐτῆς διέξεισι, Γνώρισόν μοι, Κύριε, λέγων, τὸ πέρας μου, καὶ τὰ ἑξῆς.Ότι οι πονηρευόμενοι ἐξολοθρευθήσονται. Α Τοῦτο μὲν, σωματικῶς κινδυνεύοντες· τοῦτο δὲ, ψυχικῶς. Οἱ δὲ ὑπομένοντες τὸν Κύριον, αὐτοὶ κληρο νομήσουσι γῆν. Τὴν ἐπουράνιον κατοικίαν· πολύ λάκις δὲ καὶ τὴν ἐνταῦθα. Ἔστι δὲ καὶ γῆ ἐπουρά νιος· ἐπεὶ καὶ Ἱερουσαλὴμ ἐπουράνιος. "Η γῆν, τὴν τοῦ παραδείσου. Καὶ ἔτι ὀλίγον, καὶ οὐ μὴ ὑπάρξει ὁ ἁμαρτω λός. Οὐ μακροχρονίσει· σβεσθήσεται γὰρ ἡ που νηρία αὐτοῦ, εἰ καὶ δοκεῖ μακροχρονεῖν. Αλλ' οὐ πρὸς τὴν ἡμετέραν εἴρηται τοῦτο μικροψυχίαν, πρὸς δὲ τὴν μακροθυμίαν τοῦ Θεοῦ. Καὶ ζητήσεις τον τόπον αὐτοῦ, καὶ μὴ εὕρης. Οὐ μὴ εὕρῃς αὐτὸν τὸν ἁμαρτωλόν, ήδη τεθνηκότα ἢ τὸν τόπον αὐτοῦ, εὐθὺς γεγενημένον ἑτέρου. Οἱ δὲ πραεῖς κληρονομήσουσι γῆν. Οἱ μακρό θυμοι καὶ οἱ ὑπομονητικοί. Τοῦτο δὲ καὶ ὁ Σωτὴρ εἶπεν ἐν τοῖς τοῦ Εὐαγγελίου μακαρισμοῖς· & γὰρ διὰ τῶν προφητῶν εἴρηκε, ταῦτα καὶ δι' οἰκείας γλώττης ὕστερον ἐβεβαίωσεν. Εἰκότως δὲ τὴν ἐκεῖ την κληρονομήσουσι, διότι ταύτης καὶ τῶν ταύτης ἀποστερούνται διὰ πραότητα. Καὶ κατατρυφήσουσι ἐπὶ πλήθει εἰρήνης. Καὶ καταπολαύσουσι τῆς γῆς ἐκείνης, ἐν εἰρήνῃ πολλῇ· ἐκεῖ γὰρ ἀπέδρα οδύνη, λύπη καὶ στο ναγμός. Παρατηρήσεται ὁ ἁμαρτωλὸς τὸν δίκαιον. Λοξῶς ὑποβλέψει, πονηρὰ μελετών. Καὶ βρύξει ἐπ' αὐτὸν τοὺς ὀδόντας αὐτοῦ. Τρύσει, πρίσει, ζητῶν μονονουχι διαμασσήσασθαι τοῦτον, ὅ ἐστι τῆς ἐν τῇ καρδίᾳ μανίας σύμβολον. Νοεῖται δὲ ἁμαρτωλὸς καὶ ὁ διάβολος, ὃς παρατηρεί καὶ βρύχει νοητῶς, ὡς ἀσώματος. Ὁ δὲ Κύριος ἐκγελάσεται αὐτόν. Φαυλίσει ὡς ἀσθενῆ, καὶ μηδὲν ἕτερον, ἢ πονηρόν. *Οτι προβλέψει, ὅτι ἥξει ἡ ἡμέρα αὐτοῦ. Προορῇ γὰρ ὡς Θεὸς ἐρχομένην τὴν ἡμέραν τῆς και ταστροφῆς αὐτοῦ. ήια Ρομφαίαν ἐσπάσαντο οἱ ἁμαρτωλοὶ, ἐνέτειναν τόξον αὐτῶν τοῦ καταβαλεῖν πτωχὺν καὶ πένητα, τοῦ σφάξαι τοὺς εὐθεῖς τῇ καρδίᾳ. Μὴ φέροντες ὅπως αὐτοὺς ὁρᾷν. Τὴν γὰρ δικαιοσύνην τούτων ἔλεγχον ἑαυτῶν ἡγοῦνται παρανομίας. Πρὸς μὲν οὖν τόξον τὸ καταβαλεῖν τέθειται· πρὸς δὲ τὴν ῥομφαίαν, τὸ σφάξαι. Τη διαφορᾷ δὲ τῶν ὅπλων τὰς διαφόρους ἐπιβουλὰς αἰνίττεται. Πτωχὸν δὲ καὶ πένητα ἀδιαφόρως είρηκεν, εἰς ἔμφασιν οἴκτου. Η ῥομφαία αὐτῶν· εἰσέλθοι εἰς τὰς καρδίας αὐτῶν, καὶ τὰ τόξα αὐτῶν συντριβείη. Αἱ ἐπιβου- καὶ αὐτῶν κατ᾿ αὐτῶν περιτραπείησαν, καὶ ἐμπέ. σομεν εἰς βόθρον, ὃν εἰργάσαντο. Ἐπαρᾶται δὲ τού- τους, ὡς πονηροῖς· Πᾶς γάρ, φησίν, ὁ λαβὼν μάτ COMMENT. IN PSALMOS. VERS. 9. Quoniam qui malignantur, extermina- buntur. Corporis namque, aut animæ jacturam facient. Sustinentes autem Dominum, ipsi hæredilabunt terram. Coelestem scilicet habitationem, sapen- mero etiam et hanc præsentem. Est enim terra quædam celestis, sicut et calestis euadam est Jerusalem; vel terram paradisi dicit. VERS. 10. Et adhuc modicum, et non erit pec- calor. Non diu permanebit peccator. Illius enim pravitas exstinguetur, tametsi nimium nobis su- pervivere videatur. Verum hoc non juxta pusil lanimitatem nostram dictum est, sed juxta ipsius Dei longanimitatem. Et quæres locum ejus, et non invenies. Non inve- B nies ipsum peccatorem, jam mortuum. Vel non invenies locum ejus, alterius jam effectum. G VERS. 11. Μansueti autem hereditabunt terram. Hoc est, longanimes ac patientes viri. Quod ipse etiam Salvator in Evangelii beatitudinibus dicebat. Ea enim quæ per prophetas dixerat, proprio etiam ore confirmavit. Merito autem cœlestem illam ter- ram hæreditabunt, postquam mundana hac atque ejus bonis ob propriam mansuetudinem privati sunt. Et deliciabuntur in multitudine pacis. Et fruen- tur illa terra in multa pace, unde dolor, tristitia et gemitus aufugerunt. VERS. 12. Observabit peccator justum. Torre eum intuens, ac mala cogitans. Et frendet super eum dentibus suis. Collidens enim ac confricans dentes, inexpletam illam rabiem ostendit, qua eum appetit dilaniare. Furoris et enim hoc indicium est, latentis in corde. Intelligi etiam potest peccator pro dæ:none, qui justos observat, et mente, seu intellectu suo, utpote incorporeus, quasi dentibus quibusdam frendet. VERS. 13. Dominus autem irridebit eum. Negliger eum ut imbecillem, atque omnino pravum. Quoniam prospicit, quod veniet dies ejus. Præ- videt enim, ut Deus, adventantem diem, qua de- struendus est. VERS. 14. Gladium evaginaverunt peccatores, D tenderunt arcum suum, ut dejiciant inopem et pau perem, ut jugulent rectos corde. Non sustinentes nimirum eos videre: eo quod eorum justitiam aɛ virtutes propriæ iniquitatis argumentum et redar- gutionem esse existimant. Recte etiam gladio ap- positum est verbum, Jugulent ; et arcui, verbum, Dejiciant. Diversitate autem armorum multiples insidiarum genus indicat. Inopem etiam et paupe- rem indifferenter hic posuit, vel ad commovendam nisericordiam. VERS. 15. Gladins eorum intret in corda ipsorum, el arcus eorum confringelar. Eorum, inquit, insidiæ contra ipsos convertantur. [Quod aliis verbis alibi etiam expressit Propheta dicens :] Et incidat in fo- ream quam fecit. Imprecatur autem eis malum,
1 Towards fulfilment; belonging to Idithum; a ode belonging to David. How it is that the psalm being David’s also has Idithum added to the superscription, we explained sufficiently in the preamble to the whole book. § 49 It writes ‘towards fulfilment’ because recounting in tragic style the meanness of human nature, it tells of the consummation of this nature, saying, Make known to me, O Lord, my end, and so on.
α Εἶπα, Φυλάξω τὰς ὁδούς μου, τοῦ μὴ ἁμαρτάνειν με ἐν γλώσσῃ μου. Καὶ τοῦτον εἴρηκε τὸν ψαλμὸν, μνημονεύων ὧν πέπονθεν, ὅτε τὸν Ἀβεσαλὼμ ἔφευγεν. Ἀποδιδράσκων γὰρ, φησὶν, εἶπα ἐν ἑαυτῷ, ὅτι τοῦ λοιποῦ, φυλάξω τὰς ὁδούς μου, τὰς διὰ γλώττης, ἤτοι τοὺς λόγους μου, ὥστε μὴ ἁμαρτάνειν με διὰ γλώσσης, βλάσφημον λόγον ἐκ μικροψυχίας προέμενον. Παιδεύων γὰρ ἐπαίδευσέ με ὁ Κύριος. | Ὅτι δὲ καὶ οἱ λόγοι ὁδοὶ λέγονται, φησὶν ὁ μέγας Παῦλος πρὸς Κορινθίους, Ἔπεμψα ὑμῖν Τιμόθεον, ὃς ὑμᾶς ἀναμνήσει τὰς ὁδούς μου.Ότι οι πονηρευόμενοι ἐξολοθρευθήσονται. Α Τοῦτο μὲν, σωματικῶς κινδυνεύοντες· τοῦτο δὲ, ψυχικῶς. Οἱ δὲ ὑπομένοντες τὸν Κύριον, αὐτοὶ κληρο νομήσουσι γῆν. Τὴν ἐπουράνιον κατοικίαν· πολύ λάκις δὲ καὶ τὴν ἐνταῦθα. Ἔστι δὲ καὶ γῆ ἐπουρά νιος· ἐπεὶ καὶ Ἱερουσαλὴμ ἐπουράνιος. "Η γῆν, τὴν τοῦ παραδείσου. Καὶ ἔτι ὀλίγον, καὶ οὐ μὴ ὑπάρξει ὁ ἁμαρτω λός. Οὐ μακροχρονίσει· σβεσθήσεται γὰρ ἡ που νηρία αὐτοῦ, εἰ καὶ δοκεῖ μακροχρονεῖν. Αλλ' οὐ πρὸς τὴν ἡμετέραν εἴρηται τοῦτο μικροψυχίαν, πρὸς δὲ τὴν μακροθυμίαν τοῦ Θεοῦ. Καὶ ζητήσεις τον τόπον αὐτοῦ, καὶ μὴ εὕρης. Οὐ μὴ εὕρῃς αὐτὸν τὸν ἁμαρτωλόν, ήδη τεθνηκότα ἢ τὸν τόπον αὐτοῦ, εὐθὺς γεγενημένον ἑτέρου. Οἱ δὲ πραεῖς κληρονομήσουσι γῆν. Οἱ μακρό θυμοι καὶ οἱ ὑπομονητικοί. Τοῦτο δὲ καὶ ὁ Σωτὴρ εἶπεν ἐν τοῖς τοῦ Εὐαγγελίου μακαρισμοῖς· & γὰρ διὰ τῶν προφητῶν εἴρηκε, ταῦτα καὶ δι' οἰκείας γλώττης ὕστερον ἐβεβαίωσεν. Εἰκότως δὲ τὴν ἐκεῖ την κληρονομήσουσι, διότι ταύτης καὶ τῶν ταύτης ἀποστερούνται διὰ πραότητα. Καὶ κατατρυφήσουσι ἐπὶ πλήθει εἰρήνης. Καὶ καταπολαύσουσι τῆς γῆς ἐκείνης, ἐν εἰρήνῃ πολλῇ· ἐκεῖ γὰρ ἀπέδρα οδύνη, λύπη καὶ στο ναγμός. Παρατηρήσεται ὁ ἁμαρτωλὸς τὸν δίκαιον. Λοξῶς ὑποβλέψει, πονηρὰ μελετών. Καὶ βρύξει ἐπ' αὐτὸν τοὺς ὀδόντας αὐτοῦ. Τρύσει, πρίσει, ζητῶν μονονουχι διαμασσήσασθαι τοῦτον, ὅ ἐστι τῆς ἐν τῇ καρδίᾳ μανίας σύμβολον. Νοεῖται δὲ ἁμαρτωλὸς καὶ ὁ διάβολος, ὃς παρατηρεί καὶ βρύχει νοητῶς, ὡς ἀσώματος. Ὁ δὲ Κύριος ἐκγελάσεται αὐτόν. Φαυλίσει ὡς ἀσθενῆ, καὶ μηδὲν ἕτερον, ἢ πονηρόν. *Οτι προβλέψει, ὅτι ἥξει ἡ ἡμέρα αὐτοῦ. Προορῇ γὰρ ὡς Θεὸς ἐρχομένην τὴν ἡμέραν τῆς και ταστροφῆς αὐτοῦ. ήια Ρομφαίαν ἐσπάσαντο οἱ ἁμαρτωλοὶ, ἐνέτειναν τόξον αὐτῶν τοῦ καταβαλεῖν πτωχὺν καὶ πένητα, τοῦ σφάξαι τοὺς εὐθεῖς τῇ καρδίᾳ. Μὴ φέροντες ὅπως αὐτοὺς ὁρᾷν. Τὴν γὰρ δικαιοσύνην τούτων ἔλεγχον ἑαυτῶν ἡγοῦνται παρανομίας. Πρὸς μὲν οὖν τόξον τὸ καταβαλεῖν τέθειται· πρὸς δὲ τὴν ῥομφαίαν, τὸ σφάξαι. Τη διαφορᾷ δὲ τῶν ὅπλων τὰς διαφόρους ἐπιβουλὰς αἰνίττεται. Πτωχὸν δὲ καὶ πένητα ἀδιαφόρως είρηκεν, εἰς ἔμφασιν οἴκτου. Η ῥομφαία αὐτῶν· εἰσέλθοι εἰς τὰς καρδίας αὐτῶν, καὶ τὰ τόξα αὐτῶν συντριβείη. Αἱ ἐπιβου- καὶ αὐτῶν κατ᾿ αὐτῶν περιτραπείησαν, καὶ ἐμπέ. σομεν εἰς βόθρον, ὃν εἰργάσαντο. Ἐπαρᾶται δὲ τού- τους, ὡς πονηροῖς· Πᾶς γάρ, φησίν, ὁ λαβὼν μάτ COMMENT. IN PSALMOS. VERS. 9. Quoniam qui malignantur, extermina- buntur. Corporis namque, aut animæ jacturam facient. Sustinentes autem Dominum, ipsi hæredilabunt terram. Coelestem scilicet habitationem, sapen- mero etiam et hanc præsentem. Est enim terra quædam celestis, sicut et calestis euadam est Jerusalem; vel terram paradisi dicit. VERS. 10. Et adhuc modicum, et non erit pec- calor. Non diu permanebit peccator. Illius enim pravitas exstinguetur, tametsi nimium nobis su- pervivere videatur. Verum hoc non juxta pusil lanimitatem nostram dictum est, sed juxta ipsius Dei longanimitatem. Et quæres locum ejus, et non invenies. Non inve- B nies ipsum peccatorem, jam mortuum. Vel non invenies locum ejus, alterius jam effectum. G VERS. 11. Μansueti autem hereditabunt terram. Hoc est, longanimes ac patientes viri. Quod ipse etiam Salvator in Evangelii beatitudinibus dicebat. Ea enim quæ per prophetas dixerat, proprio etiam ore confirmavit. Merito autem cœlestem illam ter- ram hæreditabunt, postquam mundana hac atque ejus bonis ob propriam mansuetudinem privati sunt. Et deliciabuntur in multitudine pacis. Et fruen- tur illa terra in multa pace, unde dolor, tristitia et gemitus aufugerunt. VERS. 12. Observabit peccator justum. Torre eum intuens, ac mala cogitans. Et frendet super eum dentibus suis. Collidens enim ac confricans dentes, inexpletam illam rabiem ostendit, qua eum appetit dilaniare. Furoris et enim hoc indicium est, latentis in corde. Intelligi etiam potest peccator pro dæ:none, qui justos observat, et mente, seu intellectu suo, utpote incorporeus, quasi dentibus quibusdam frendet. VERS. 13. Dominus autem irridebit eum. Negliger eum ut imbecillem, atque omnino pravum. Quoniam prospicit, quod veniet dies ejus. Præ- videt enim, ut Deus, adventantem diem, qua de- struendus est. VERS. 14. Gladium evaginaverunt peccatores, D tenderunt arcum suum, ut dejiciant inopem et pau perem, ut jugulent rectos corde. Non sustinentes nimirum eos videre: eo quod eorum justitiam aɛ virtutes propriæ iniquitatis argumentum et redar- gutionem esse existimant. Recte etiam gladio ap- positum est verbum, Jugulent ; et arcui, verbum, Dejiciant. Diversitate autem armorum multiples insidiarum genus indicat. Inopem etiam et paupe- rem indifferenter hic posuit, vel ad commovendam nisericordiam. VERS. 15. Gladins eorum intret in corda ipsorum, el arcus eorum confringelar. Eorum, inquit, insidiæ contra ipsos convertantur. [Quod aliis verbis alibi etiam expressit Propheta dicens :] Et incidat in fo- ream quam fecit. Imprecatur autem eis malum,
2α I have said, I shall guard my ways, so that I shall not sin with my tongue. He spoke this psalm also bringing to mind what he suffered when he was fleeing from Absalom. For as I was escaping, he says, I said to myself, that henceforth I shall guard my ways, namely, those through the tongue, that is, my words, so that I do not sin with my tongue, emitting some blasphemous word out of faint-heartedness, for With chastisement the Lord has corrected me. That words are called ‘ways’ is testified by the great Paul in his letter to the Corinthians, I have sent Timothy to you who will remind you of my ways.
β Ἐθέμην τῷ στόματί μου φυλακὴν, ἐν τῷ συστῆναι τὸν ἁμαρτωλὸν ἐναντίον μου. Προχειρότατον εἰς ἁμαρτίαν ἡ γλῶσσα· διὰ τοῦτο καὶ πολλὴν αὐτῆς πρόνοιαν ἐποιήσατο. Συστῆναι μὲν οὖν ἐνταῦθα, τὸ παρατάττεσθαι· ἁμαρτωλὸν δὲ λέγει, τὸν Σεμεεὶ, καὶ διὰ τὸν ἠμελημένον αὐτοῦ βίον, καὶ διὰ τὴν τηνικαῦτα ἀναισχυντίαν καὶ ἀπήνειαν· παρείπετο γὰρ προπηλακίζων καὶ λιθοβολῶν. Φησὶν οὖν, ὅτι ὑβριζόμενος ὑπ’ αὐτοῦ, σεσίγηκα πρὸς αὐτόν.Ότι οι πονηρευόμενοι ἐξολοθρευθήσονται. Α Τοῦτο μὲν, σωματικῶς κινδυνεύοντες· τοῦτο δὲ, ψυχικῶς. Οἱ δὲ ὑπομένοντες τὸν Κύριον, αὐτοὶ κληρο νομήσουσι γῆν. Τὴν ἐπουράνιον κατοικίαν· πολύ λάκις δὲ καὶ τὴν ἐνταῦθα. Ἔστι δὲ καὶ γῆ ἐπουρά νιος· ἐπεὶ καὶ Ἱερουσαλὴμ ἐπουράνιος. "Η γῆν, τὴν τοῦ παραδείσου. Καὶ ἔτι ὀλίγον, καὶ οὐ μὴ ὑπάρξει ὁ ἁμαρτω λός. Οὐ μακροχρονίσει· σβεσθήσεται γὰρ ἡ που νηρία αὐτοῦ, εἰ καὶ δοκεῖ μακροχρονεῖν. Αλλ' οὐ πρὸς τὴν ἡμετέραν εἴρηται τοῦτο μικροψυχίαν, πρὸς δὲ τὴν μακροθυμίαν τοῦ Θεοῦ. Καὶ ζητήσεις τον τόπον αὐτοῦ, καὶ μὴ εὕρης. Οὐ μὴ εὕρῃς αὐτὸν τὸν ἁμαρτωλόν, ήδη τεθνηκότα ἢ τὸν τόπον αὐτοῦ, εὐθὺς γεγενημένον ἑτέρου. Οἱ δὲ πραεῖς κληρονομήσουσι γῆν. Οἱ μακρό θυμοι καὶ οἱ ὑπομονητικοί. Τοῦτο δὲ καὶ ὁ Σωτὴρ εἶπεν ἐν τοῖς τοῦ Εὐαγγελίου μακαρισμοῖς· & γὰρ διὰ τῶν προφητῶν εἴρηκε, ταῦτα καὶ δι' οἰκείας γλώττης ὕστερον ἐβεβαίωσεν. Εἰκότως δὲ τὴν ἐκεῖ την κληρονομήσουσι, διότι ταύτης καὶ τῶν ταύτης ἀποστερούνται διὰ πραότητα. Καὶ κατατρυφήσουσι ἐπὶ πλήθει εἰρήνης. Καὶ καταπολαύσουσι τῆς γῆς ἐκείνης, ἐν εἰρήνῃ πολλῇ· ἐκεῖ γὰρ ἀπέδρα οδύνη, λύπη καὶ στο ναγμός. Παρατηρήσεται ὁ ἁμαρτωλὸς τὸν δίκαιον. Λοξῶς ὑποβλέψει, πονηρὰ μελετών. Καὶ βρύξει ἐπ' αὐτὸν τοὺς ὀδόντας αὐτοῦ. Τρύσει, πρίσει, ζητῶν μονονουχι διαμασσήσασθαι τοῦτον, ὅ ἐστι τῆς ἐν τῇ καρδίᾳ μανίας σύμβολον. Νοεῖται δὲ ἁμαρτωλὸς καὶ ὁ διάβολος, ὃς παρατηρεί καὶ βρύχει νοητῶς, ὡς ἀσώματος. Ὁ δὲ Κύριος ἐκγελάσεται αὐτόν. Φαυλίσει ὡς ἀσθενῆ, καὶ μηδὲν ἕτερον, ἢ πονηρόν. *Οτι προβλέψει, ὅτι ἥξει ἡ ἡμέρα αὐτοῦ. Προορῇ γὰρ ὡς Θεὸς ἐρχομένην τὴν ἡμέραν τῆς και ταστροφῆς αὐτοῦ. ήια Ρομφαίαν ἐσπάσαντο οἱ ἁμαρτωλοὶ, ἐνέτειναν τόξον αὐτῶν τοῦ καταβαλεῖν πτωχὺν καὶ πένητα, τοῦ σφάξαι τοὺς εὐθεῖς τῇ καρδίᾳ. Μὴ φέροντες ὅπως αὐτοὺς ὁρᾷν. Τὴν γὰρ δικαιοσύνην τούτων ἔλεγχον ἑαυτῶν ἡγοῦνται παρανομίας. Πρὸς μὲν οὖν τόξον τὸ καταβαλεῖν τέθειται· πρὸς δὲ τὴν ῥομφαίαν, τὸ σφάξαι. Τη διαφορᾷ δὲ τῶν ὅπλων τὰς διαφόρους ἐπιβουλὰς αἰνίττεται. Πτωχὸν δὲ καὶ πένητα ἀδιαφόρως είρηκεν, εἰς ἔμφασιν οἴκτου. Η ῥομφαία αὐτῶν· εἰσέλθοι εἰς τὰς καρδίας αὐτῶν, καὶ τὰ τόξα αὐτῶν συντριβείη. Αἱ ἐπιβου- καὶ αὐτῶν κατ᾿ αὐτῶν περιτραπείησαν, καὶ ἐμπέ. σομεν εἰς βόθρον, ὃν εἰργάσαντο. Ἐπαρᾶται δὲ τού- τους, ὡς πονηροῖς· Πᾶς γάρ, φησίν, ὁ λαβὼν μάτ COMMENT. IN PSALMOS. VERS. 9. Quoniam qui malignantur, extermina- buntur. Corporis namque, aut animæ jacturam facient. Sustinentes autem Dominum, ipsi hæredilabunt terram. Coelestem scilicet habitationem, sapen- mero etiam et hanc præsentem. Est enim terra quædam celestis, sicut et calestis euadam est Jerusalem; vel terram paradisi dicit. VERS. 10. Et adhuc modicum, et non erit pec- calor. Non diu permanebit peccator. Illius enim pravitas exstinguetur, tametsi nimium nobis su- pervivere videatur. Verum hoc non juxta pusil lanimitatem nostram dictum est, sed juxta ipsius Dei longanimitatem. Et quæres locum ejus, et non invenies. Non inve- B nies ipsum peccatorem, jam mortuum. Vel non invenies locum ejus, alterius jam effectum. G VERS. 11. Μansueti autem hereditabunt terram. Hoc est, longanimes ac patientes viri. Quod ipse etiam Salvator in Evangelii beatitudinibus dicebat. Ea enim quæ per prophetas dixerat, proprio etiam ore confirmavit. Merito autem cœlestem illam ter- ram hæreditabunt, postquam mundana hac atque ejus bonis ob propriam mansuetudinem privati sunt. Et deliciabuntur in multitudine pacis. Et fruen- tur illa terra in multa pace, unde dolor, tristitia et gemitus aufugerunt. VERS. 12. Observabit peccator justum. Torre eum intuens, ac mala cogitans. Et frendet super eum dentibus suis. Collidens enim ac confricans dentes, inexpletam illam rabiem ostendit, qua eum appetit dilaniare. Furoris et enim hoc indicium est, latentis in corde. Intelligi etiam potest peccator pro dæ:none, qui justos observat, et mente, seu intellectu suo, utpote incorporeus, quasi dentibus quibusdam frendet. VERS. 13. Dominus autem irridebit eum. Negliger eum ut imbecillem, atque omnino pravum. Quoniam prospicit, quod veniet dies ejus. Præ- videt enim, ut Deus, adventantem diem, qua de- struendus est. VERS. 14. Gladium evaginaverunt peccatores, D tenderunt arcum suum, ut dejiciant inopem et pau perem, ut jugulent rectos corde. Non sustinentes nimirum eos videre: eo quod eorum justitiam aɛ virtutes propriæ iniquitatis argumentum et redar- gutionem esse existimant. Recte etiam gladio ap- positum est verbum, Jugulent ; et arcui, verbum, Dejiciant. Diversitate autem armorum multiples insidiarum genus indicat. Inopem etiam et paupe- rem indifferenter hic posuit, vel ad commovendam nisericordiam. VERS. 15. Gladins eorum intret in corda ipsorum, el arcus eorum confringelar. Eorum, inquit, insidiæ contra ipsos convertantur. [Quod aliis verbis alibi etiam expressit Propheta dicens :] Et incidat in fo- ream quam fecit. Imprecatur autem eis malum,
2β I have placed a guard on my mouth even as the sinner has taken up position against me. The tongue is ever ready for sin and for this reason he took great precaution with it. ‘To take up position’ here means ‘to array for battle’. Shemei is the one he calls a sinner, both on account of his neglectful life and on account of his shameful speech and insolence at that time, for he followed after David throwing insults and casting stones. He says therefore that when being insulted by him, I kept silent towards him.
Psalmus XLIII
PG 128:478α Ἐκωφώθην. Ἑκών.
3α I have grown dumb. Deliberately.
PG 128:439β Καὶ ἐταπεινώθην. Μνημονεύσας, ὅτι διὰ τῆς ἁμαρτίας μου καὶ οὗτος κατεξανέστη μου.Ότι οι πονηρευόμενοι ἐξολοθρευθήσονται. Α Τοῦτο μὲν, σωματικῶς κινδυνεύοντες· τοῦτο δὲ, ψυχικῶς. Οἱ δὲ ὑπομένοντες τὸν Κύριον, αὐτοὶ κληρο νομήσουσι γῆν. Τὴν ἐπουράνιον κατοικίαν· πολύ λάκις δὲ καὶ τὴν ἐνταῦθα. Ἔστι δὲ καὶ γῆ ἐπουρά νιος· ἐπεὶ καὶ Ἱερουσαλὴμ ἐπουράνιος. "Η γῆν, τὴν τοῦ παραδείσου. Καὶ ἔτι ὀλίγον, καὶ οὐ μὴ ὑπάρξει ὁ ἁμαρτω λός. Οὐ μακροχρονίσει· σβεσθήσεται γὰρ ἡ που νηρία αὐτοῦ, εἰ καὶ δοκεῖ μακροχρονεῖν. Αλλ' οὐ πρὸς τὴν ἡμετέραν εἴρηται τοῦτο μικροψυχίαν, πρὸς δὲ τὴν μακροθυμίαν τοῦ Θεοῦ. Καὶ ζητήσεις τον τόπον αὐτοῦ, καὶ μὴ εὕρης. Οὐ μὴ εὕρῃς αὐτὸν τὸν ἁμαρτωλόν, ήδη τεθνηκότα ἢ τὸν τόπον αὐτοῦ, εὐθὺς γεγενημένον ἑτέρου. Οἱ δὲ πραεῖς κληρονομήσουσι γῆν. Οἱ μακρό θυμοι καὶ οἱ ὑπομονητικοί. Τοῦτο δὲ καὶ ὁ Σωτὴρ εἶπεν ἐν τοῖς τοῦ Εὐαγγελίου μακαρισμοῖς· & γὰρ διὰ τῶν προφητῶν εἴρηκε, ταῦτα καὶ δι' οἰκείας γλώττης ὕστερον ἐβεβαίωσεν. Εἰκότως δὲ τὴν ἐκεῖ την κληρονομήσουσι, διότι ταύτης καὶ τῶν ταύτης ἀποστερούνται διὰ πραότητα. Καὶ κατατρυφήσουσι ἐπὶ πλήθει εἰρήνης. Καὶ καταπολαύσουσι τῆς γῆς ἐκείνης, ἐν εἰρήνῃ πολλῇ· ἐκεῖ γὰρ ἀπέδρα οδύνη, λύπη καὶ στο ναγμός. Παρατηρήσεται ὁ ἁμαρτωλὸς τὸν δίκαιον. Λοξῶς ὑποβλέψει, πονηρὰ μελετών. Καὶ βρύξει ἐπ' αὐτὸν τοὺς ὀδόντας αὐτοῦ. Τρύσει, πρίσει, ζητῶν μονονουχι διαμασσήσασθαι τοῦτον, ὅ ἐστι τῆς ἐν τῇ καρδίᾳ μανίας σύμβολον. Νοεῖται δὲ ἁμαρτωλὸς καὶ ὁ διάβολος, ὃς παρατηρεί καὶ βρύχει νοητῶς, ὡς ἀσώματος. Ὁ δὲ Κύριος ἐκγελάσεται αὐτόν. Φαυλίσει ὡς ἀσθενῆ, καὶ μηδὲν ἕτερον, ἢ πονηρόν. *Οτι προβλέψει, ὅτι ἥξει ἡ ἡμέρα αὐτοῦ. Προορῇ γὰρ ὡς Θεὸς ἐρχομένην τὴν ἡμέραν τῆς και ταστροφῆς αὐτοῦ. ήια Ρομφαίαν ἐσπάσαντο οἱ ἁμαρτωλοὶ, ἐνέτειναν τόξον αὐτῶν τοῦ καταβαλεῖν πτωχὺν καὶ πένητα, τοῦ σφάξαι τοὺς εὐθεῖς τῇ καρδίᾳ. Μὴ φέροντες ὅπως αὐτοὺς ὁρᾷν. Τὴν γὰρ δικαιοσύνην τούτων ἔλεγχον ἑαυτῶν ἡγοῦνται παρανομίας. Πρὸς μὲν οὖν τόξον τὸ καταβαλεῖν τέθειται· πρὸς δὲ τὴν ῥομφαίαν, τὸ σφάξαι. Τη διαφορᾷ δὲ τῶν ὅπλων τὰς διαφόρους ἐπιβουλὰς αἰνίττεται. Πτωχὸν δὲ καὶ πένητα ἀδιαφόρως είρηκεν, εἰς ἔμφασιν οἴκτου. Η ῥομφαία αὐτῶν· εἰσέλθοι εἰς τὰς καρδίας αὐτῶν, καὶ τὰ τόξα αὐτῶν συντριβείη. Αἱ ἐπιβου- καὶ αὐτῶν κατ᾿ αὐτῶν περιτραπείησαν, καὶ ἐμπέ. σομεν εἰς βόθρον, ὃν εἰργάσαντο. Ἐπαρᾶται δὲ τού- τους, ὡς πονηροῖς· Πᾶς γάρ, φησίν, ὁ λαβὼν μάτ COMMENT. IN PSALMOS. VERS. 9. Quoniam qui malignantur, extermina- buntur. Corporis namque, aut animæ jacturam facient. Sustinentes autem Dominum, ipsi hæredilabunt terram. Coelestem scilicet habitationem, sapen- mero etiam et hanc præsentem. Est enim terra quædam celestis, sicut et calestis euadam est Jerusalem; vel terram paradisi dicit. VERS. 10. Et adhuc modicum, et non erit pec- calor. Non diu permanebit peccator. Illius enim pravitas exstinguetur, tametsi nimium nobis su- pervivere videatur. Verum hoc non juxta pusil lanimitatem nostram dictum est, sed juxta ipsius Dei longanimitatem. Et quæres locum ejus, et non invenies. Non inve- B nies ipsum peccatorem, jam mortuum. Vel non invenies locum ejus, alterius jam effectum. G VERS. 11. Μansueti autem hereditabunt terram. Hoc est, longanimes ac patientes viri. Quod ipse etiam Salvator in Evangelii beatitudinibus dicebat. Ea enim quæ per prophetas dixerat, proprio etiam ore confirmavit. Merito autem cœlestem illam ter- ram hæreditabunt, postquam mundana hac atque ejus bonis ob propriam mansuetudinem privati sunt. Et deliciabuntur in multitudine pacis. Et fruen- tur illa terra in multa pace, unde dolor, tristitia et gemitus aufugerunt. VERS. 12. Observabit peccator justum. Torre eum intuens, ac mala cogitans. Et frendet super eum dentibus suis. Collidens enim ac confricans dentes, inexpletam illam rabiem ostendit, qua eum appetit dilaniare. Furoris et enim hoc indicium est, latentis in corde. Intelligi etiam potest peccator pro dæ:none, qui justos observat, et mente, seu intellectu suo, utpote incorporeus, quasi dentibus quibusdam frendet. VERS. 13. Dominus autem irridebit eum. Negliger eum ut imbecillem, atque omnino pravum. Quoniam prospicit, quod veniet dies ejus. Præ- videt enim, ut Deus, adventantem diem, qua de- struendus est. VERS. 14. Gladium evaginaverunt peccatores, D tenderunt arcum suum, ut dejiciant inopem et pau perem, ut jugulent rectos corde. Non sustinentes nimirum eos videre: eo quod eorum justitiam aɛ virtutes propriæ iniquitatis argumentum et redar- gutionem esse existimant. Recte etiam gladio ap- positum est verbum, Jugulent ; et arcui, verbum, Dejiciant. Diversitate autem armorum multiples insidiarum genus indicat. Inopem etiam et paupe- rem indifferenter hic posuit, vel ad commovendam nisericordiam. VERS. 15. Gladins eorum intret in corda ipsorum, el arcus eorum confringelar. Eorum, inquit, insidiæ contra ipsos convertantur. [Quod aliis verbis alibi etiam expressit Propheta dicens :] Et incidat in fo- ream quam fecit. Imprecatur autem eis malum,
3β And have been humbled. Having called to mind that that through my sin this man also has rebelled against me.
γ Καὶ ἐσίγησα ἐξ ἀγαθῶν. Ἐξ ἀγαθότητος· δυνάμενος γὰρ αὐτὸν ἀμύνασθαι, οὐκ ἠθέλησα δι’ ἐπιείκειαν. Εἷς γὰρ τῶν περὶ Δαυὶδ, ὁρμήσας ἀνελεῖν αὐτὸν, ἐπεσχέθη παρ’ αὐτοῦ, φήσαντος, Ἄφετε αὐτὸν καταρᾶσθαί με, διότι Κύριος εἶπεν αὐτῷ κακολογεῖν τὸν Δαυὶδ, καὶ τὰ ἑξῆς.Ότι οι πονηρευόμενοι ἐξολοθρευθήσονται. Α Τοῦτο μὲν, σωματικῶς κινδυνεύοντες· τοῦτο δὲ, ψυχικῶς. Οἱ δὲ ὑπομένοντες τὸν Κύριον, αὐτοὶ κληρο νομήσουσι γῆν. Τὴν ἐπουράνιον κατοικίαν· πολύ λάκις δὲ καὶ τὴν ἐνταῦθα. Ἔστι δὲ καὶ γῆ ἐπουρά νιος· ἐπεὶ καὶ Ἱερουσαλὴμ ἐπουράνιος. "Η γῆν, τὴν τοῦ παραδείσου. Καὶ ἔτι ὀλίγον, καὶ οὐ μὴ ὑπάρξει ὁ ἁμαρτω λός. Οὐ μακροχρονίσει· σβεσθήσεται γὰρ ἡ που νηρία αὐτοῦ, εἰ καὶ δοκεῖ μακροχρονεῖν. Αλλ' οὐ πρὸς τὴν ἡμετέραν εἴρηται τοῦτο μικροψυχίαν, πρὸς δὲ τὴν μακροθυμίαν τοῦ Θεοῦ. Καὶ ζητήσεις τον τόπον αὐτοῦ, καὶ μὴ εὕρης. Οὐ μὴ εὕρῃς αὐτὸν τὸν ἁμαρτωλόν, ήδη τεθνηκότα ἢ τὸν τόπον αὐτοῦ, εὐθὺς γεγενημένον ἑτέρου. Οἱ δὲ πραεῖς κληρονομήσουσι γῆν. Οἱ μακρό θυμοι καὶ οἱ ὑπομονητικοί. Τοῦτο δὲ καὶ ὁ Σωτὴρ εἶπεν ἐν τοῖς τοῦ Εὐαγγελίου μακαρισμοῖς· & γὰρ διὰ τῶν προφητῶν εἴρηκε, ταῦτα καὶ δι' οἰκείας γλώττης ὕστερον ἐβεβαίωσεν. Εἰκότως δὲ τὴν ἐκεῖ την κληρονομήσουσι, διότι ταύτης καὶ τῶν ταύτης ἀποστερούνται διὰ πραότητα. Καὶ κατατρυφήσουσι ἐπὶ πλήθει εἰρήνης. Καὶ καταπολαύσουσι τῆς γῆς ἐκείνης, ἐν εἰρήνῃ πολλῇ· ἐκεῖ γὰρ ἀπέδρα οδύνη, λύπη καὶ στο ναγμός. Παρατηρήσεται ὁ ἁμαρτωλὸς τὸν δίκαιον. Λοξῶς ὑποβλέψει, πονηρὰ μελετών. Καὶ βρύξει ἐπ' αὐτὸν τοὺς ὀδόντας αὐτοῦ. Τρύσει, πρίσει, ζητῶν μονονουχι διαμασσήσασθαι τοῦτον, ὅ ἐστι τῆς ἐν τῇ καρδίᾳ μανίας σύμβολον. Νοεῖται δὲ ἁμαρτωλὸς καὶ ὁ διάβολος, ὃς παρατηρεί καὶ βρύχει νοητῶς, ὡς ἀσώματος. Ὁ δὲ Κύριος ἐκγελάσεται αὐτόν. Φαυλίσει ὡς ἀσθενῆ, καὶ μηδὲν ἕτερον, ἢ πονηρόν. *Οτι προβλέψει, ὅτι ἥξει ἡ ἡμέρα αὐτοῦ. Προορῇ γὰρ ὡς Θεὸς ἐρχομένην τὴν ἡμέραν τῆς και ταστροφῆς αὐτοῦ. ήια Ρομφαίαν ἐσπάσαντο οἱ ἁμαρτωλοὶ, ἐνέτειναν τόξον αὐτῶν τοῦ καταβαλεῖν πτωχὺν καὶ πένητα, τοῦ σφάξαι τοὺς εὐθεῖς τῇ καρδίᾳ. Μὴ φέροντες ὅπως αὐτοὺς ὁρᾷν. Τὴν γὰρ δικαιοσύνην τούτων ἔλεγχον ἑαυτῶν ἡγοῦνται παρανομίας. Πρὸς μὲν οὖν τόξον τὸ καταβαλεῖν τέθειται· πρὸς δὲ τὴν ῥομφαίαν, τὸ σφάξαι. Τη διαφορᾷ δὲ τῶν ὅπλων τὰς διαφόρους ἐπιβουλὰς αἰνίττεται. Πτωχὸν δὲ καὶ πένητα ἀδιαφόρως είρηκεν, εἰς ἔμφασιν οἴκτου. Η ῥομφαία αὐτῶν· εἰσέλθοι εἰς τὰς καρδίας αὐτῶν, καὶ τὰ τόξα αὐτῶν συντριβείη. Αἱ ἐπιβου- καὶ αὐτῶν κατ᾿ αὐτῶν περιτραπείησαν, καὶ ἐμπέ. σομεν εἰς βόθρον, ὃν εἰργάσαντο. Ἐπαρᾶται δὲ τού- τους, ὡς πονηροῖς· Πᾶς γάρ, φησίν, ὁ λαβὼν μάτ COMMENT. IN PSALMOS. VERS. 9. Quoniam qui malignantur, extermina- buntur. Corporis namque, aut animæ jacturam facient. Sustinentes autem Dominum, ipsi hæredilabunt terram. Coelestem scilicet habitationem, sapen- mero etiam et hanc præsentem. Est enim terra quædam celestis, sicut et calestis euadam est Jerusalem; vel terram paradisi dicit. VERS. 10. Et adhuc modicum, et non erit pec- calor. Non diu permanebit peccator. Illius enim pravitas exstinguetur, tametsi nimium nobis su- pervivere videatur. Verum hoc non juxta pusil lanimitatem nostram dictum est, sed juxta ipsius Dei longanimitatem. Et quæres locum ejus, et non invenies. Non inve- B nies ipsum peccatorem, jam mortuum. Vel non invenies locum ejus, alterius jam effectum. G VERS. 11. Μansueti autem hereditabunt terram. Hoc est, longanimes ac patientes viri. Quod ipse etiam Salvator in Evangelii beatitudinibus dicebat. Ea enim quæ per prophetas dixerat, proprio etiam ore confirmavit. Merito autem cœlestem illam ter- ram hæreditabunt, postquam mundana hac atque ejus bonis ob propriam mansuetudinem privati sunt. Et deliciabuntur in multitudine pacis. Et fruen- tur illa terra in multa pace, unde dolor, tristitia et gemitus aufugerunt. VERS. 12. Observabit peccator justum. Torre eum intuens, ac mala cogitans. Et frendet super eum dentibus suis. Collidens enim ac confricans dentes, inexpletam illam rabiem ostendit, qua eum appetit dilaniare. Furoris et enim hoc indicium est, latentis in corde. Intelligi etiam potest peccator pro dæ:none, qui justos observat, et mente, seu intellectu suo, utpote incorporeus, quasi dentibus quibusdam frendet. VERS. 13. Dominus autem irridebit eum. Negliger eum ut imbecillem, atque omnino pravum. Quoniam prospicit, quod veniet dies ejus. Præ- videt enim, ut Deus, adventantem diem, qua de- struendus est. VERS. 14. Gladium evaginaverunt peccatores, D tenderunt arcum suum, ut dejiciant inopem et pau perem, ut jugulent rectos corde. Non sustinentes nimirum eos videre: eo quod eorum justitiam aɛ virtutes propriæ iniquitatis argumentum et redar- gutionem esse existimant. Recte etiam gladio ap- positum est verbum, Jugulent ; et arcui, verbum, Dejiciant. Diversitate autem armorum multiples insidiarum genus indicat. Inopem etiam et paupe- rem indifferenter hic posuit, vel ad commovendam nisericordiam. VERS. 15. Gladins eorum intret in corda ipsorum, el arcus eorum confringelar. Eorum, inquit, insidiæ contra ipsos convertantur. [Quod aliis verbis alibi etiam expressit Propheta dicens :] Et incidat in fo- ream quam fecit. Imprecatur autem eis malum,
3γ And I have kept silence out of good. Out of goodness, for being able to take vengeance I did not wish to do so out of clemency. For one of those with David, having rushed to kill him, was held back by David who said, Let him curse me, because the Lord has told him to abuse David, and so on.
PG 128:441δ Καὶ τὸ ἄλγημά μου ἀνεκαινίσθη. Καὶ ὁ διὰ τὰς ἁμαρτίας μου πόνος ἀνεκαινίσθη τῇ μνήμῃ· τότε γὰρ ἔγνων σαφῶς, ὅτι δίκας τίνω τῶν πεπλημμελημένων.χαιραν, ἐν μαχαίρᾳ ἀποθανεῖται. Εἶεν δ' ἂν ῥομ φαία καὶ τόξον καὶ αἱ γλῶσσαι τῶν πονηρῶν· Ο! ὀδόντες γὰρ, φησίν, αὐτῶν, ὅπλα καὶ βέλη · καὶ ἡ γλῶσσα αὐτῶν, μάχαιρα ὀξεία. Η γλώσσα οὖν · αὐτῶν θανατώσει αὐτούς· καὶ τὰ χείλη αὐτῶν σβε- σθείη θανάτῳ. Κρείσσον ὀλίγον τῷ δικαίῳ, ὑπὲρ πλοῦτον ἁμαρτωλῶν πολύν. Κρείσσον ἀληθῶς νομίζεται τῷ δικαίῳ τὸ ὀλίγον μετὰ δικαιοσύνης, καὶ οὐκ ὀρέγε- ται πλείονος ἀδίκου· διὸ οὐ χρὴ παραζηλοῦν τὴν τούτων εὐημερίαν. "Οτι βραχίονες ἁμαρτωλοῦ συντριβήσονται. Βραχίονας τὰς δυνάμεις ἐκάλεσεν· ἐν τούτοις γὰρ, ἡ τοῦ ἐργαζομένου δύναμις. Υποστηρίζει δὲ τοὺς δικαίους ὁ Κύριος. αθού μένους καὶ παρὰ πονηρῶν ἀνδρῶν, καὶ παρὰ δαιμό. νων. Σκόπει δὲ ὅπως ἀμφοτέρωθεν καὶ διὰ τῆς τῶν ἁμαρτωλῶν συντριβῆς, καὶ διὰ τῆς τῶν δικαίων ἀν- τιλήψεως εἰς ἀρετὴν προτρέπει τοὺς ἐντυγχάνον τας. Γινώσκει Κύριος τὰς ὁδοὺς τῶν ἀμώμων. Αὐτὸς γὰρ ταύτας ἐνομοθέτησε ζήτει δὲ καὶ ἄλλως εἰς τὸ τέλος τοῦ πρώτου ψαλμοῦ. Καὶ ἡ κληρονομία αὐτῶν εἰς αἰῶνα ἔσται. Κληρονομία τῶν δικαίων, ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Δεῦτε γὰρ, φησιν, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασι- λείαν. Τὸ δὲ, Εἰς τὸν αἰῶνα, ἀντὶ τοῦ, Αϊδίως. ἧς οὐκ ἔσται τέλος. Η εἰς τὸν αἰῶνα ἔσται, τὸν μέλλοντα· ἐν τῷ παρόντι γὰρ οὗτοι κληρονομίαν οὐκ ἔχουσι, ξένους ἑαυτοὺς εἰδότες καὶ παρεπιδή- μους. Οὐ καταισχυνθήσονται ἐν καιρῷ πονηρῷ. Οὐχ ηττηθήσονται ἐν καιρῷ ἐπιπόνῳ, ήγουν ἐν πειρα- σμῷ· ἔχουσι γὰρ τὸν ἀντιλαμβανόμενον. Η καιρὸν πονηρὸν λέγει τὴν ἡμέραν τῆς μελλούσης κρίσεως, ἥτις ἐστὶν ἐπίπονος τοῖς ἁμαρτωλοῖς. Καὶ ἐν ἡμέρᾳ λιμοῦ χορτασθήσονται. Ὥς δ Ηλίας τρεφόμενος ὑπὸ κόρακος, καὶ ἄλλοι πολλοί παραδόξως ἐκ Θεοῦ δεχόμενοι την τροφήν· ἡ χορ τασθήσονται ταῖς ἐλπίσι τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, μὴ ἐπιθυμοῦντες τῆς φθαρτῆς βρώσεως. Οὐκ ἐπ' άρτῳ γὰρ, φησὶ, μόνῳ ζήσεται ἄνθρωπος. Η λιμν λέγει τροπικῶς παντοίαν ἀνάγκην· χορτασίαν δέ, τὴν θείαν ἐπίσκεψιν. *Οτι οἱ ἁμαρτωλοὶ ἀπολοῦνται. Οι γαρ παρα- μένει τούτοις ἡ εὐπραγία· οὐ μόνον δὲ νοητέον ἀπό ώλειαν τὴν βιωτικήν δυστυχίαν, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος ἀπώλειαν λέγομεν τὴν Ἐκπτωσιν τῆς σωτηρίας· ἀφανίζεται γὰρ ἀπὸ τοῦ κλήρου τῶν δικαίων ὁ ἁμαρτωλός. Οἱ δὲ ἐχθροὶ τοῦ Κυρίου ἅμα τοῦ δοξασθῆναι αὐτοὺς καὶ ὑψωθῆναι, ἐκλείποντες ὡσεὶ καπνὺς ἐξέλιπον. Τοῦτο περὶ τῶν χριστοκτόνων Ιουδαίων. Δοξασθέντες γὰρ ὑπὸ τοῦ πλήθους οἱ προέχοντες οι EUTHYMII ZIGABENI enim, inquit A veluti iis qui pravi erant. Omnis Dominus, qui acceperit gladium, gladio peribit **. Gladius præterea et arcus accipi hic possunt pro lingua malignorum. Dentes enim eorum, alibi in- quit, arma et sagittæ, et lingua eorum gladius acu - tus **. Propria igitur lingua eos interficiet, et labia eorum morte exstinguentur. VERS. 16. Melius est modicum justo super divi- tias peccatorum mullas. Verum multo melius a ju- sto homine esse censetur modicum quid juste partum: atque ideo plura non appetit cum in- justitia. Horum itaque felicitatem æmulari nos oportet. VERS. 17. Quia brachia peccatoris conterentur. Brachia vires appellavit, in quibus tota pene ope- randi ac laboris vis consistit. Confirmat autem justos Dominus. Vexatos nimi- runī ab iniquis, seu etiam a dæmonibus. Considera autem, quomodo utrinque nos Propheta ad virtu- tum exhortatur, dum et peccatorum poenas, et ju- storum narrat præmia. VERS. 18. Cognoscit Dominus rias immaculato- rum. Ipse enim eas sanxit. Vel aliter interpretare, ut diximus circa finem primi psalmi. Et hæreditas illorum in sæculum erit. Hæreditas justorum regnum eat coelorum: Venite, inquit, benedicti Patris mei, hareditate paratum vobis re- gnum v. Quod vero ait, in sæculum, idem est quod, perpetuo. lilius enim hæreditatis non erit fuis ; vel erit in sæculum, futurum scilicet. In hoc enim sæculo hæreditatem non habent, hospites se esse scientes, ac peregrinos. VERS. 19. Non confundentur in tempore malo. Non superabuntur in tempore afflictorum. Habent enim adjutorem Deum. Vel tempus malum futurum ap- pellat judicium, quod peccatoribus gravissimum erit ac molestissimum. B C Et in diebus famis saturabuntur. Veluti Elias qui a corvo nutritus est, et alii multi, qui admi- rabiliter a Domino alimenta acceperunt. Vel satu- rabuntur spe futurorum bonorum, nullum amplius corruptibilem cibum appetentes. Neque enim in sulo pane vivit homo ". Vel pur fanien figurate D omnem necessitatem intelligit, et per saturitatem visitationem ac protectionem Dei. Quoniam peccatores peribunt. Neque enim diu por- manet cum eis felicitas. Perire autem non tantum is dicitur, qui in hoc mundo perit, sed ille etiam qui æternæ salutis jacturam fecerit. Perit enim atque deletur ab hæreditate justorum. VERS. 20. Inimici autem Domini simul ac glori- fcati fuerunt et exaltali, defcientes sicut fumus defecerunt. Hæc de Judæis Christi occisoribus in- telligenda sunt, qui gloriam a multitudine con- se Matth. xxνι, 53. * Peal, LV, 5. Matth. xxv, 54. Matth. 19, 4.
3δ And my suffering has been renewed. And the pain on account of my sin has been renewed in my memory, for then I knew clearly that I am paying the penalty of my transgressions.
α Ἐθερμάνθη ἡ καρδία μου ἐντός μου. Ὑβριζόμενος, ἐπυρώθην ὑπὸ τοῦ θυμοῦ· ἐμακροθύμησα δέ. Ἐντός μου δὲ εἶπε, δηλῶν ὅτι οὐκ ἐξέφηνε τὸν θυμόν. Tὸ μὲν γὰρ μὴ παθεῖν ὅλως πρὸς τὴν ὕβριν, τελείου· τὸ δὲ πράως ἐνεγκεῖν, προκόπτοντος.χαιραν, ἐν μαχαίρᾳ ἀποθανεῖται. Εἶεν δ' ἂν ῥομ φαία καὶ τόξον καὶ αἱ γλῶσσαι τῶν πονηρῶν· Ο! ὀδόντες γὰρ, φησίν, αὐτῶν, ὅπλα καὶ βέλη · καὶ ἡ γλῶσσα αὐτῶν, μάχαιρα ὀξεία. Η γλώσσα οὖν · αὐτῶν θανατώσει αὐτούς· καὶ τὰ χείλη αὐτῶν σβε- σθείη θανάτῳ. Κρείσσον ὀλίγον τῷ δικαίῳ, ὑπὲρ πλοῦτον ἁμαρτωλῶν πολύν. Κρείσσον ἀληθῶς νομίζεται τῷ δικαίῳ τὸ ὀλίγον μετὰ δικαιοσύνης, καὶ οὐκ ὀρέγε- ται πλείονος ἀδίκου· διὸ οὐ χρὴ παραζηλοῦν τὴν τούτων εὐημερίαν. "Οτι βραχίονες ἁμαρτωλοῦ συντριβήσονται. Βραχίονας τὰς δυνάμεις ἐκάλεσεν· ἐν τούτοις γὰρ, ἡ τοῦ ἐργαζομένου δύναμις. Υποστηρίζει δὲ τοὺς δικαίους ὁ Κύριος. αθού μένους καὶ παρὰ πονηρῶν ἀνδρῶν, καὶ παρὰ δαιμό. νων. Σκόπει δὲ ὅπως ἀμφοτέρωθεν καὶ διὰ τῆς τῶν ἁμαρτωλῶν συντριβῆς, καὶ διὰ τῆς τῶν δικαίων ἀν- τιλήψεως εἰς ἀρετὴν προτρέπει τοὺς ἐντυγχάνον τας. Γινώσκει Κύριος τὰς ὁδοὺς τῶν ἀμώμων. Αὐτὸς γὰρ ταύτας ἐνομοθέτησε ζήτει δὲ καὶ ἄλλως εἰς τὸ τέλος τοῦ πρώτου ψαλμοῦ. Καὶ ἡ κληρονομία αὐτῶν εἰς αἰῶνα ἔσται. Κληρονομία τῶν δικαίων, ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Δεῦτε γὰρ, φησιν, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασι- λείαν. Τὸ δὲ, Εἰς τὸν αἰῶνα, ἀντὶ τοῦ, Αϊδίως. ἧς οὐκ ἔσται τέλος. Η εἰς τὸν αἰῶνα ἔσται, τὸν μέλλοντα· ἐν τῷ παρόντι γὰρ οὗτοι κληρονομίαν οὐκ ἔχουσι, ξένους ἑαυτοὺς εἰδότες καὶ παρεπιδή- μους. Οὐ καταισχυνθήσονται ἐν καιρῷ πονηρῷ. Οὐχ ηττηθήσονται ἐν καιρῷ ἐπιπόνῳ, ήγουν ἐν πειρα- σμῷ· ἔχουσι γὰρ τὸν ἀντιλαμβανόμενον. Η καιρὸν πονηρὸν λέγει τὴν ἡμέραν τῆς μελλούσης κρίσεως, ἥτις ἐστὶν ἐπίπονος τοῖς ἁμαρτωλοῖς. Καὶ ἐν ἡμέρᾳ λιμοῦ χορτασθήσονται. Ὥς δ Ηλίας τρεφόμενος ὑπὸ κόρακος, καὶ ἄλλοι πολλοί παραδόξως ἐκ Θεοῦ δεχόμενοι την τροφήν· ἡ χορ τασθήσονται ταῖς ἐλπίσι τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, μὴ ἐπιθυμοῦντες τῆς φθαρτῆς βρώσεως. Οὐκ ἐπ' άρτῳ γὰρ, φησὶ, μόνῳ ζήσεται ἄνθρωπος. Η λιμν λέγει τροπικῶς παντοίαν ἀνάγκην· χορτασίαν δέ, τὴν θείαν ἐπίσκεψιν. *Οτι οἱ ἁμαρτωλοὶ ἀπολοῦνται. Οι γαρ παρα- μένει τούτοις ἡ εὐπραγία· οὐ μόνον δὲ νοητέον ἀπό ώλειαν τὴν βιωτικήν δυστυχίαν, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος ἀπώλειαν λέγομεν τὴν Ἐκπτωσιν τῆς σωτηρίας· ἀφανίζεται γὰρ ἀπὸ τοῦ κλήρου τῶν δικαίων ὁ ἁμαρτωλός. Οἱ δὲ ἐχθροὶ τοῦ Κυρίου ἅμα τοῦ δοξασθῆναι αὐτοὺς καὶ ὑψωθῆναι, ἐκλείποντες ὡσεὶ καπνὺς ἐξέλιπον. Τοῦτο περὶ τῶν χριστοκτόνων Ιουδαίων. Δοξασθέντες γὰρ ὑπὸ τοῦ πλήθους οἱ προέχοντες οι EUTHYMII ZIGABENI enim, inquit A veluti iis qui pravi erant. Omnis Dominus, qui acceperit gladium, gladio peribit **. Gladius præterea et arcus accipi hic possunt pro lingua malignorum. Dentes enim eorum, alibi in- quit, arma et sagittæ, et lingua eorum gladius acu - tus **. Propria igitur lingua eos interficiet, et labia eorum morte exstinguentur. VERS. 16. Melius est modicum justo super divi- tias peccatorum mullas. Verum multo melius a ju- sto homine esse censetur modicum quid juste partum: atque ideo plura non appetit cum in- justitia. Horum itaque felicitatem æmulari nos oportet. VERS. 17. Quia brachia peccatoris conterentur. Brachia vires appellavit, in quibus tota pene ope- randi ac laboris vis consistit. Confirmat autem justos Dominus. Vexatos nimi- runī ab iniquis, seu etiam a dæmonibus. Considera autem, quomodo utrinque nos Propheta ad virtu- tum exhortatur, dum et peccatorum poenas, et ju- storum narrat præmia. VERS. 18. Cognoscit Dominus rias immaculato- rum. Ipse enim eas sanxit. Vel aliter interpretare, ut diximus circa finem primi psalmi. Et hæreditas illorum in sæculum erit. Hæreditas justorum regnum eat coelorum: Venite, inquit, benedicti Patris mei, hareditate paratum vobis re- gnum v. Quod vero ait, in sæculum, idem est quod, perpetuo. lilius enim hæreditatis non erit fuis ; vel erit in sæculum, futurum scilicet. In hoc enim sæculo hæreditatem non habent, hospites se esse scientes, ac peregrinos. VERS. 19. Non confundentur in tempore malo. Non superabuntur in tempore afflictorum. Habent enim adjutorem Deum. Vel tempus malum futurum ap- pellat judicium, quod peccatoribus gravissimum erit ac molestissimum. B C Et in diebus famis saturabuntur. Veluti Elias qui a corvo nutritus est, et alii multi, qui admi- rabiliter a Domino alimenta acceperunt. Vel satu- rabuntur spe futurorum bonorum, nullum amplius corruptibilem cibum appetentes. Neque enim in sulo pane vivit homo ". Vel pur fanien figurate D omnem necessitatem intelligit, et per saturitatem visitationem ac protectionem Dei. Quoniam peccatores peribunt. Neque enim diu por- manet cum eis felicitas. Perire autem non tantum is dicitur, qui in hoc mundo perit, sed ille etiam qui æternæ salutis jacturam fecerit. Perit enim atque deletur ab hæreditate justorum. VERS. 20. Inimici autem Domini simul ac glori- fcati fuerunt et exaltali, defcientes sicut fumus defecerunt. Hæc de Judæis Christi occisoribus in- telligenda sunt, qui gloriam a multitudine con- se Matth. xxνι, 53. * Peal, LV, 5. Matth. xxv, 54. Matth. 19, 4.
4α My heart has become heated within me. When being insulted I was inflamed with rage, but I kept my patience. He said ‘within me’ indicating that he did not disclose his rage. Not to react at all to insults is a mark of one who has achieved perfection, to bear them meekly is a mark of one making progress.
β Καὶ ἐν τῇ μελέτῃ μου ἐκκαυθήσεται πῦρ. Καὶ ἐν τῷ μελετᾶν με καὶ ἀναπολεῖν ἅ τε πέπραχα πονηρὰ, καὶ ἃ πάσχω δεινὰ, ἀεὶ ἀναφλεγήσεταί μοι πῦρ λύπης, ἐμπιπρῶν τὴν ἐμὴν ψυχήν.χαιραν, ἐν μαχαίρᾳ ἀποθανεῖται. Εἶεν δ' ἂν ῥομ φαία καὶ τόξον καὶ αἱ γλῶσσαι τῶν πονηρῶν· Ο! ὀδόντες γὰρ, φησίν, αὐτῶν, ὅπλα καὶ βέλη · καὶ ἡ γλῶσσα αὐτῶν, μάχαιρα ὀξεία. Η γλώσσα οὖν · αὐτῶν θανατώσει αὐτούς· καὶ τὰ χείλη αὐτῶν σβε- σθείη θανάτῳ. Κρείσσον ὀλίγον τῷ δικαίῳ, ὑπὲρ πλοῦτον ἁμαρτωλῶν πολύν. Κρείσσον ἀληθῶς νομίζεται τῷ δικαίῳ τὸ ὀλίγον μετὰ δικαιοσύνης, καὶ οὐκ ὀρέγε- ται πλείονος ἀδίκου· διὸ οὐ χρὴ παραζηλοῦν τὴν τούτων εὐημερίαν. "Οτι βραχίονες ἁμαρτωλοῦ συντριβήσονται. Βραχίονας τὰς δυνάμεις ἐκάλεσεν· ἐν τούτοις γὰρ, ἡ τοῦ ἐργαζομένου δύναμις. Υποστηρίζει δὲ τοὺς δικαίους ὁ Κύριος. αθού μένους καὶ παρὰ πονηρῶν ἀνδρῶν, καὶ παρὰ δαιμό. νων. Σκόπει δὲ ὅπως ἀμφοτέρωθεν καὶ διὰ τῆς τῶν ἁμαρτωλῶν συντριβῆς, καὶ διὰ τῆς τῶν δικαίων ἀν- τιλήψεως εἰς ἀρετὴν προτρέπει τοὺς ἐντυγχάνον τας. Γινώσκει Κύριος τὰς ὁδοὺς τῶν ἀμώμων. Αὐτὸς γὰρ ταύτας ἐνομοθέτησε ζήτει δὲ καὶ ἄλλως εἰς τὸ τέλος τοῦ πρώτου ψαλμοῦ. Καὶ ἡ κληρονομία αὐτῶν εἰς αἰῶνα ἔσται. Κληρονομία τῶν δικαίων, ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Δεῦτε γὰρ, φησιν, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασι- λείαν. Τὸ δὲ, Εἰς τὸν αἰῶνα, ἀντὶ τοῦ, Αϊδίως. ἧς οὐκ ἔσται τέλος. Η εἰς τὸν αἰῶνα ἔσται, τὸν μέλλοντα· ἐν τῷ παρόντι γὰρ οὗτοι κληρονομίαν οὐκ ἔχουσι, ξένους ἑαυτοὺς εἰδότες καὶ παρεπιδή- μους. Οὐ καταισχυνθήσονται ἐν καιρῷ πονηρῷ. Οὐχ ηττηθήσονται ἐν καιρῷ ἐπιπόνῳ, ήγουν ἐν πειρα- σμῷ· ἔχουσι γὰρ τὸν ἀντιλαμβανόμενον. Η καιρὸν πονηρὸν λέγει τὴν ἡμέραν τῆς μελλούσης κρίσεως, ἥτις ἐστὶν ἐπίπονος τοῖς ἁμαρτωλοῖς. Καὶ ἐν ἡμέρᾳ λιμοῦ χορτασθήσονται. Ὥς δ Ηλίας τρεφόμενος ὑπὸ κόρακος, καὶ ἄλλοι πολλοί παραδόξως ἐκ Θεοῦ δεχόμενοι την τροφήν· ἡ χορ τασθήσονται ταῖς ἐλπίσι τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, μὴ ἐπιθυμοῦντες τῆς φθαρτῆς βρώσεως. Οὐκ ἐπ' άρτῳ γὰρ, φησὶ, μόνῳ ζήσεται ἄνθρωπος. Η λιμν λέγει τροπικῶς παντοίαν ἀνάγκην· χορτασίαν δέ, τὴν θείαν ἐπίσκεψιν. *Οτι οἱ ἁμαρτωλοὶ ἀπολοῦνται. Οι γαρ παρα- μένει τούτοις ἡ εὐπραγία· οὐ μόνον δὲ νοητέον ἀπό ώλειαν τὴν βιωτικήν δυστυχίαν, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος ἀπώλειαν λέγομεν τὴν Ἐκπτωσιν τῆς σωτηρίας· ἀφανίζεται γὰρ ἀπὸ τοῦ κλήρου τῶν δικαίων ὁ ἁμαρτωλός. Οἱ δὲ ἐχθροὶ τοῦ Κυρίου ἅμα τοῦ δοξασθῆναι αὐτοὺς καὶ ὑψωθῆναι, ἐκλείποντες ὡσεὶ καπνὺς ἐξέλιπον. Τοῦτο περὶ τῶν χριστοκτόνων Ιουδαίων. Δοξασθέντες γὰρ ὑπὸ τοῦ πλήθους οἱ προέχοντες οι EUTHYMII ZIGABENI enim, inquit A veluti iis qui pravi erant. Omnis Dominus, qui acceperit gladium, gladio peribit **. Gladius præterea et arcus accipi hic possunt pro lingua malignorum. Dentes enim eorum, alibi in- quit, arma et sagittæ, et lingua eorum gladius acu - tus **. Propria igitur lingua eos interficiet, et labia eorum morte exstinguentur. VERS. 16. Melius est modicum justo super divi- tias peccatorum mullas. Verum multo melius a ju- sto homine esse censetur modicum quid juste partum: atque ideo plura non appetit cum in- justitia. Horum itaque felicitatem æmulari nos oportet. VERS. 17. Quia brachia peccatoris conterentur. Brachia vires appellavit, in quibus tota pene ope- randi ac laboris vis consistit. Confirmat autem justos Dominus. Vexatos nimi- runī ab iniquis, seu etiam a dæmonibus. Considera autem, quomodo utrinque nos Propheta ad virtu- tum exhortatur, dum et peccatorum poenas, et ju- storum narrat præmia. VERS. 18. Cognoscit Dominus rias immaculato- rum. Ipse enim eas sanxit. Vel aliter interpretare, ut diximus circa finem primi psalmi. Et hæreditas illorum in sæculum erit. Hæreditas justorum regnum eat coelorum: Venite, inquit, benedicti Patris mei, hareditate paratum vobis re- gnum v. Quod vero ait, in sæculum, idem est quod, perpetuo. lilius enim hæreditatis non erit fuis ; vel erit in sæculum, futurum scilicet. In hoc enim sæculo hæreditatem non habent, hospites se esse scientes, ac peregrinos. VERS. 19. Non confundentur in tempore malo. Non superabuntur in tempore afflictorum. Habent enim adjutorem Deum. Vel tempus malum futurum ap- pellat judicium, quod peccatoribus gravissimum erit ac molestissimum. B C Et in diebus famis saturabuntur. Veluti Elias qui a corvo nutritus est, et alii multi, qui admi- rabiliter a Domino alimenta acceperunt. Vel satu- rabuntur spe futurorum bonorum, nullum amplius corruptibilem cibum appetentes. Neque enim in sulo pane vivit homo ". Vel pur fanien figurate D omnem necessitatem intelligit, et per saturitatem visitationem ac protectionem Dei. Quoniam peccatores peribunt. Neque enim diu por- manet cum eis felicitas. Perire autem non tantum is dicitur, qui in hoc mundo perit, sed ille etiam qui æternæ salutis jacturam fecerit. Perit enim atque deletur ab hæreditate justorum. VERS. 20. Inimici autem Domini simul ac glori- fcati fuerunt et exaltali, defcientes sicut fumus defecerunt. Hæc de Judæis Christi occisoribus in- telligenda sunt, qui gloriam a multitudine con- se Matth. xxνι, 53. * Peal, LV, 5. Matth. xxv, 54. Matth. 19, 4.
4β And fire will flare up in my musing. And as I muse on and go over the evils I have done and the fearful things I am suffering the fire of sorrow will always be reignited within me, setting my soul on fire.
γ Ἐλάλησα ἐν γλώσσῃ μου. Πρὸς μὲν τὸν ἐχθρὸν, ἐσίγησε, πρὸς δὲ τὸν Θεὸν, ἐλάλησεν. Ἐν γλώσσῃ μου δὲ, ἀντὶ τοῦ, ἠρέμα καὶ ὡς ἐν ψιθυρισμῷ. Εἶτα λέγει καὶ τί ἐλάλησε.χαιραν, ἐν μαχαίρᾳ ἀποθανεῖται. Εἶεν δ' ἂν ῥομ φαία καὶ τόξον καὶ αἱ γλῶσσαι τῶν πονηρῶν· Ο! ὀδόντες γὰρ, φησίν, αὐτῶν, ὅπλα καὶ βέλη · καὶ ἡ γλῶσσα αὐτῶν, μάχαιρα ὀξεία. Η γλώσσα οὖν · αὐτῶν θανατώσει αὐτούς· καὶ τὰ χείλη αὐτῶν σβε- σθείη θανάτῳ. Κρείσσον ὀλίγον τῷ δικαίῳ, ὑπὲρ πλοῦτον ἁμαρτωλῶν πολύν. Κρείσσον ἀληθῶς νομίζεται τῷ δικαίῳ τὸ ὀλίγον μετὰ δικαιοσύνης, καὶ οὐκ ὀρέγε- ται πλείονος ἀδίκου· διὸ οὐ χρὴ παραζηλοῦν τὴν τούτων εὐημερίαν. "Οτι βραχίονες ἁμαρτωλοῦ συντριβήσονται. Βραχίονας τὰς δυνάμεις ἐκάλεσεν· ἐν τούτοις γὰρ, ἡ τοῦ ἐργαζομένου δύναμις. Υποστηρίζει δὲ τοὺς δικαίους ὁ Κύριος. αθού μένους καὶ παρὰ πονηρῶν ἀνδρῶν, καὶ παρὰ δαιμό. νων. Σκόπει δὲ ὅπως ἀμφοτέρωθεν καὶ διὰ τῆς τῶν ἁμαρτωλῶν συντριβῆς, καὶ διὰ τῆς τῶν δικαίων ἀν- τιλήψεως εἰς ἀρετὴν προτρέπει τοὺς ἐντυγχάνον τας. Γινώσκει Κύριος τὰς ὁδοὺς τῶν ἀμώμων. Αὐτὸς γὰρ ταύτας ἐνομοθέτησε ζήτει δὲ καὶ ἄλλως εἰς τὸ τέλος τοῦ πρώτου ψαλμοῦ. Καὶ ἡ κληρονομία αὐτῶν εἰς αἰῶνα ἔσται. Κληρονομία τῶν δικαίων, ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Δεῦτε γὰρ, φησιν, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασι- λείαν. Τὸ δὲ, Εἰς τὸν αἰῶνα, ἀντὶ τοῦ, Αϊδίως. ἧς οὐκ ἔσται τέλος. Η εἰς τὸν αἰῶνα ἔσται, τὸν μέλλοντα· ἐν τῷ παρόντι γὰρ οὗτοι κληρονομίαν οὐκ ἔχουσι, ξένους ἑαυτοὺς εἰδότες καὶ παρεπιδή- μους. Οὐ καταισχυνθήσονται ἐν καιρῷ πονηρῷ. Οὐχ ηττηθήσονται ἐν καιρῷ ἐπιπόνῳ, ήγουν ἐν πειρα- σμῷ· ἔχουσι γὰρ τὸν ἀντιλαμβανόμενον. Η καιρὸν πονηρὸν λέγει τὴν ἡμέραν τῆς μελλούσης κρίσεως, ἥτις ἐστὶν ἐπίπονος τοῖς ἁμαρτωλοῖς. Καὶ ἐν ἡμέρᾳ λιμοῦ χορτασθήσονται. Ὥς δ Ηλίας τρεφόμενος ὑπὸ κόρακος, καὶ ἄλλοι πολλοί παραδόξως ἐκ Θεοῦ δεχόμενοι την τροφήν· ἡ χορ τασθήσονται ταῖς ἐλπίσι τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, μὴ ἐπιθυμοῦντες τῆς φθαρτῆς βρώσεως. Οὐκ ἐπ' άρτῳ γὰρ, φησὶ, μόνῳ ζήσεται ἄνθρωπος. Η λιμν λέγει τροπικῶς παντοίαν ἀνάγκην· χορτασίαν δέ, τὴν θείαν ἐπίσκεψιν. *Οτι οἱ ἁμαρτωλοὶ ἀπολοῦνται. Οι γαρ παρα- μένει τούτοις ἡ εὐπραγία· οὐ μόνον δὲ νοητέον ἀπό ώλειαν τὴν βιωτικήν δυστυχίαν, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος ἀπώλειαν λέγομεν τὴν Ἐκπτωσιν τῆς σωτηρίας· ἀφανίζεται γὰρ ἀπὸ τοῦ κλήρου τῶν δικαίων ὁ ἁμαρτωλός. Οἱ δὲ ἐχθροὶ τοῦ Κυρίου ἅμα τοῦ δοξασθῆναι αὐτοὺς καὶ ὑψωθῆναι, ἐκλείποντες ὡσεὶ καπνὺς ἐξέλιπον. Τοῦτο περὶ τῶν χριστοκτόνων Ιουδαίων. Δοξασθέντες γὰρ ὑπὸ τοῦ πλήθους οἱ προέχοντες οι EUTHYMII ZIGABENI enim, inquit A veluti iis qui pravi erant. Omnis Dominus, qui acceperit gladium, gladio peribit **. Gladius præterea et arcus accipi hic possunt pro lingua malignorum. Dentes enim eorum, alibi in- quit, arma et sagittæ, et lingua eorum gladius acu - tus **. Propria igitur lingua eos interficiet, et labia eorum morte exstinguentur. VERS. 16. Melius est modicum justo super divi- tias peccatorum mullas. Verum multo melius a ju- sto homine esse censetur modicum quid juste partum: atque ideo plura non appetit cum in- justitia. Horum itaque felicitatem æmulari nos oportet. VERS. 17. Quia brachia peccatoris conterentur. Brachia vires appellavit, in quibus tota pene ope- randi ac laboris vis consistit. Confirmat autem justos Dominus. Vexatos nimi- runī ab iniquis, seu etiam a dæmonibus. Considera autem, quomodo utrinque nos Propheta ad virtu- tum exhortatur, dum et peccatorum poenas, et ju- storum narrat præmia. VERS. 18. Cognoscit Dominus rias immaculato- rum. Ipse enim eas sanxit. Vel aliter interpretare, ut diximus circa finem primi psalmi. Et hæreditas illorum in sæculum erit. Hæreditas justorum regnum eat coelorum: Venite, inquit, benedicti Patris mei, hareditate paratum vobis re- gnum v. Quod vero ait, in sæculum, idem est quod, perpetuo. lilius enim hæreditatis non erit fuis ; vel erit in sæculum, futurum scilicet. In hoc enim sæculo hæreditatem non habent, hospites se esse scientes, ac peregrinos. VERS. 19. Non confundentur in tempore malo. Non superabuntur in tempore afflictorum. Habent enim adjutorem Deum. Vel tempus malum futurum ap- pellat judicium, quod peccatoribus gravissimum erit ac molestissimum. B C Et in diebus famis saturabuntur. Veluti Elias qui a corvo nutritus est, et alii multi, qui admi- rabiliter a Domino alimenta acceperunt. Vel satu- rabuntur spe futurorum bonorum, nullum amplius corruptibilem cibum appetentes. Neque enim in sulo pane vivit homo ". Vel pur fanien figurate D omnem necessitatem intelligit, et per saturitatem visitationem ac protectionem Dei. Quoniam peccatores peribunt. Neque enim diu por- manet cum eis felicitas. Perire autem non tantum is dicitur, qui in hoc mundo perit, sed ille etiam qui æternæ salutis jacturam fecerit. Perit enim atque deletur ab hæreditate justorum. VERS. 20. Inimici autem Domini simul ac glori- fcati fuerunt et exaltali, defcientes sicut fumus defecerunt. Hæc de Judæis Christi occisoribus in- telligenda sunt, qui gloriam a multitudine con- se Matth. xxνι, 53. * Peal, LV, 5. Matth. xxv, 54. Matth. 19, 4.
4γ I have spoken in my tongue. Towards the enemy I kept silence, but towards God I spoke. ‘In my tongue’ in the sense of softly and as if in a whisper. Then he says what he spoke.
α Γνώρισόν μοι, Κύριε, τὸ πέρας μου. Πότε ἔσται, ἢ ὁποῖον ἔσται· μέχρι γὰρ πότε τὰ λυπηρά;χαιραν, ἐν μαχαίρᾳ ἀποθανεῖται. Εἶεν δ' ἂν ῥομ φαία καὶ τόξον καὶ αἱ γλῶσσαι τῶν πονηρῶν· Ο! ὀδόντες γὰρ, φησίν, αὐτῶν, ὅπλα καὶ βέλη · καὶ ἡ γλῶσσα αὐτῶν, μάχαιρα ὀξεία. Η γλώσσα οὖν · αὐτῶν θανατώσει αὐτούς· καὶ τὰ χείλη αὐτῶν σβε- σθείη θανάτῳ. Κρείσσον ὀλίγον τῷ δικαίῳ, ὑπὲρ πλοῦτον ἁμαρτωλῶν πολύν. Κρείσσον ἀληθῶς νομίζεται τῷ δικαίῳ τὸ ὀλίγον μετὰ δικαιοσύνης, καὶ οὐκ ὀρέγε- ται πλείονος ἀδίκου· διὸ οὐ χρὴ παραζηλοῦν τὴν τούτων εὐημερίαν. "Οτι βραχίονες ἁμαρτωλοῦ συντριβήσονται. Βραχίονας τὰς δυνάμεις ἐκάλεσεν· ἐν τούτοις γὰρ, ἡ τοῦ ἐργαζομένου δύναμις. Υποστηρίζει δὲ τοὺς δικαίους ὁ Κύριος. αθού μένους καὶ παρὰ πονηρῶν ἀνδρῶν, καὶ παρὰ δαιμό. νων. Σκόπει δὲ ὅπως ἀμφοτέρωθεν καὶ διὰ τῆς τῶν ἁμαρτωλῶν συντριβῆς, καὶ διὰ τῆς τῶν δικαίων ἀν- τιλήψεως εἰς ἀρετὴν προτρέπει τοὺς ἐντυγχάνον τας. Γινώσκει Κύριος τὰς ὁδοὺς τῶν ἀμώμων. Αὐτὸς γὰρ ταύτας ἐνομοθέτησε ζήτει δὲ καὶ ἄλλως εἰς τὸ τέλος τοῦ πρώτου ψαλμοῦ. Καὶ ἡ κληρονομία αὐτῶν εἰς αἰῶνα ἔσται. Κληρονομία τῶν δικαίων, ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Δεῦτε γὰρ, φησιν, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασι- λείαν. Τὸ δὲ, Εἰς τὸν αἰῶνα, ἀντὶ τοῦ, Αϊδίως. ἧς οὐκ ἔσται τέλος. Η εἰς τὸν αἰῶνα ἔσται, τὸν μέλλοντα· ἐν τῷ παρόντι γὰρ οὗτοι κληρονομίαν οὐκ ἔχουσι, ξένους ἑαυτοὺς εἰδότες καὶ παρεπιδή- μους. Οὐ καταισχυνθήσονται ἐν καιρῷ πονηρῷ. Οὐχ ηττηθήσονται ἐν καιρῷ ἐπιπόνῳ, ήγουν ἐν πειρα- σμῷ· ἔχουσι γὰρ τὸν ἀντιλαμβανόμενον. Η καιρὸν πονηρὸν λέγει τὴν ἡμέραν τῆς μελλούσης κρίσεως, ἥτις ἐστὶν ἐπίπονος τοῖς ἁμαρτωλοῖς. Καὶ ἐν ἡμέρᾳ λιμοῦ χορτασθήσονται. Ὥς δ Ηλίας τρεφόμενος ὑπὸ κόρακος, καὶ ἄλλοι πολλοί παραδόξως ἐκ Θεοῦ δεχόμενοι την τροφήν· ἡ χορ τασθήσονται ταῖς ἐλπίσι τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, μὴ ἐπιθυμοῦντες τῆς φθαρτῆς βρώσεως. Οὐκ ἐπ' άρτῳ γὰρ, φησὶ, μόνῳ ζήσεται ἄνθρωπος. Η λιμν λέγει τροπικῶς παντοίαν ἀνάγκην· χορτασίαν δέ, τὴν θείαν ἐπίσκεψιν. *Οτι οἱ ἁμαρτωλοὶ ἀπολοῦνται. Οι γαρ παρα- μένει τούτοις ἡ εὐπραγία· οὐ μόνον δὲ νοητέον ἀπό ώλειαν τὴν βιωτικήν δυστυχίαν, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος ἀπώλειαν λέγομεν τὴν Ἐκπτωσιν τῆς σωτηρίας· ἀφανίζεται γὰρ ἀπὸ τοῦ κλήρου τῶν δικαίων ὁ ἁμαρτωλός. Οἱ δὲ ἐχθροὶ τοῦ Κυρίου ἅμα τοῦ δοξασθῆναι αὐτοὺς καὶ ὑψωθῆναι, ἐκλείποντες ὡσεὶ καπνὺς ἐξέλιπον. Τοῦτο περὶ τῶν χριστοκτόνων Ιουδαίων. Δοξασθέντες γὰρ ὑπὸ τοῦ πλήθους οἱ προέχοντες οι EUTHYMII ZIGABENI enim, inquit A veluti iis qui pravi erant. Omnis Dominus, qui acceperit gladium, gladio peribit **. Gladius præterea et arcus accipi hic possunt pro lingua malignorum. Dentes enim eorum, alibi in- quit, arma et sagittæ, et lingua eorum gladius acu - tus **. Propria igitur lingua eos interficiet, et labia eorum morte exstinguentur. VERS. 16. Melius est modicum justo super divi- tias peccatorum mullas. Verum multo melius a ju- sto homine esse censetur modicum quid juste partum: atque ideo plura non appetit cum in- justitia. Horum itaque felicitatem æmulari nos oportet. VERS. 17. Quia brachia peccatoris conterentur. Brachia vires appellavit, in quibus tota pene ope- randi ac laboris vis consistit. Confirmat autem justos Dominus. Vexatos nimi- runī ab iniquis, seu etiam a dæmonibus. Considera autem, quomodo utrinque nos Propheta ad virtu- tum exhortatur, dum et peccatorum poenas, et ju- storum narrat præmia. VERS. 18. Cognoscit Dominus rias immaculato- rum. Ipse enim eas sanxit. Vel aliter interpretare, ut diximus circa finem primi psalmi. Et hæreditas illorum in sæculum erit. Hæreditas justorum regnum eat coelorum: Venite, inquit, benedicti Patris mei, hareditate paratum vobis re- gnum v. Quod vero ait, in sæculum, idem est quod, perpetuo. lilius enim hæreditatis non erit fuis ; vel erit in sæculum, futurum scilicet. In hoc enim sæculo hæreditatem non habent, hospites se esse scientes, ac peregrinos. VERS. 19. Non confundentur in tempore malo. Non superabuntur in tempore afflictorum. Habent enim adjutorem Deum. Vel tempus malum futurum ap- pellat judicium, quod peccatoribus gravissimum erit ac molestissimum. B C Et in diebus famis saturabuntur. Veluti Elias qui a corvo nutritus est, et alii multi, qui admi- rabiliter a Domino alimenta acceperunt. Vel satu- rabuntur spe futurorum bonorum, nullum amplius corruptibilem cibum appetentes. Neque enim in sulo pane vivit homo ". Vel pur fanien figurate D omnem necessitatem intelligit, et per saturitatem visitationem ac protectionem Dei. Quoniam peccatores peribunt. Neque enim diu por- manet cum eis felicitas. Perire autem non tantum is dicitur, qui in hoc mundo perit, sed ille etiam qui æternæ salutis jacturam fecerit. Perit enim atque deletur ab hæreditate justorum. VERS. 20. Inimici autem Domini simul ac glori- fcati fuerunt et exaltali, defcientes sicut fumus defecerunt. Hæc de Judæis Christi occisoribus in- telligenda sunt, qui gloriam a multitudine con- se Matth. xxνι, 53. * Peal, LV, 5. Matth. xxv, 54. Matth. 19, 4.
5α Make known to me, O Lord, my end. When it will be or how it will be. How long will my sorrows last?
β Καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἡμερῶν μου τίς ἐστιν, ἵνα γνῶ τί ὑστερῶ ἐγώ. Καὶ γνώρισόν μοι τὸν ἀριθμὸν τῶν ἡμερῶν τῆς ὅλης ζωῆς μου, πόσος ἐστὶ σύμπας, ἵνα συναριθμήσας τὰ ἔτη ὅσα μέχρι τοῦ νῦν ἔζησα, γνώσομαι τὸ λεῖπον· τὸ γὰρ μέτρον μαθὼν, οὐ τὴν τυχοῦσαν ἐντεῦθεν ἕξω παραμυθίαν τῶν ἐπαγομένων μοι συμφορῶν.χαιραν, ἐν μαχαίρᾳ ἀποθανεῖται. Εἶεν δ' ἂν ῥομ φαία καὶ τόξον καὶ αἱ γλῶσσαι τῶν πονηρῶν· Ο! ὀδόντες γὰρ, φησίν, αὐτῶν, ὅπλα καὶ βέλη · καὶ ἡ γλῶσσα αὐτῶν, μάχαιρα ὀξεία. Η γλώσσα οὖν · αὐτῶν θανατώσει αὐτούς· καὶ τὰ χείλη αὐτῶν σβε- σθείη θανάτῳ. Κρείσσον ὀλίγον τῷ δικαίῳ, ὑπὲρ πλοῦτον ἁμαρτωλῶν πολύν. Κρείσσον ἀληθῶς νομίζεται τῷ δικαίῳ τὸ ὀλίγον μετὰ δικαιοσύνης, καὶ οὐκ ὀρέγε- ται πλείονος ἀδίκου· διὸ οὐ χρὴ παραζηλοῦν τὴν τούτων εὐημερίαν. "Οτι βραχίονες ἁμαρτωλοῦ συντριβήσονται. Βραχίονας τὰς δυνάμεις ἐκάλεσεν· ἐν τούτοις γὰρ, ἡ τοῦ ἐργαζομένου δύναμις. Υποστηρίζει δὲ τοὺς δικαίους ὁ Κύριος. αθού μένους καὶ παρὰ πονηρῶν ἀνδρῶν, καὶ παρὰ δαιμό. νων. Σκόπει δὲ ὅπως ἀμφοτέρωθεν καὶ διὰ τῆς τῶν ἁμαρτωλῶν συντριβῆς, καὶ διὰ τῆς τῶν δικαίων ἀν- τιλήψεως εἰς ἀρετὴν προτρέπει τοὺς ἐντυγχάνον τας. Γινώσκει Κύριος τὰς ὁδοὺς τῶν ἀμώμων. Αὐτὸς γὰρ ταύτας ἐνομοθέτησε ζήτει δὲ καὶ ἄλλως εἰς τὸ τέλος τοῦ πρώτου ψαλμοῦ. Καὶ ἡ κληρονομία αὐτῶν εἰς αἰῶνα ἔσται. Κληρονομία τῶν δικαίων, ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Δεῦτε γὰρ, φησιν, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασι- λείαν. Τὸ δὲ, Εἰς τὸν αἰῶνα, ἀντὶ τοῦ, Αϊδίως. ἧς οὐκ ἔσται τέλος. Η εἰς τὸν αἰῶνα ἔσται, τὸν μέλλοντα· ἐν τῷ παρόντι γὰρ οὗτοι κληρονομίαν οὐκ ἔχουσι, ξένους ἑαυτοὺς εἰδότες καὶ παρεπιδή- μους. Οὐ καταισχυνθήσονται ἐν καιρῷ πονηρῷ. Οὐχ ηττηθήσονται ἐν καιρῷ ἐπιπόνῳ, ήγουν ἐν πειρα- σμῷ· ἔχουσι γὰρ τὸν ἀντιλαμβανόμενον. Η καιρὸν πονηρὸν λέγει τὴν ἡμέραν τῆς μελλούσης κρίσεως, ἥτις ἐστὶν ἐπίπονος τοῖς ἁμαρτωλοῖς. Καὶ ἐν ἡμέρᾳ λιμοῦ χορτασθήσονται. Ὥς δ Ηλίας τρεφόμενος ὑπὸ κόρακος, καὶ ἄλλοι πολλοί παραδόξως ἐκ Θεοῦ δεχόμενοι την τροφήν· ἡ χορ τασθήσονται ταῖς ἐλπίσι τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, μὴ ἐπιθυμοῦντες τῆς φθαρτῆς βρώσεως. Οὐκ ἐπ' άρτῳ γὰρ, φησὶ, μόνῳ ζήσεται ἄνθρωπος. Η λιμν λέγει τροπικῶς παντοίαν ἀνάγκην· χορτασίαν δέ, τὴν θείαν ἐπίσκεψιν. *Οτι οἱ ἁμαρτωλοὶ ἀπολοῦνται. Οι γαρ παρα- μένει τούτοις ἡ εὐπραγία· οὐ μόνον δὲ νοητέον ἀπό ώλειαν τὴν βιωτικήν δυστυχίαν, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος ἀπώλειαν λέγομεν τὴν Ἐκπτωσιν τῆς σωτηρίας· ἀφανίζεται γὰρ ἀπὸ τοῦ κλήρου τῶν δικαίων ὁ ἁμαρτωλός. Οἱ δὲ ἐχθροὶ τοῦ Κυρίου ἅμα τοῦ δοξασθῆναι αὐτοὺς καὶ ὑψωθῆναι, ἐκλείποντες ὡσεὶ καπνὺς ἐξέλιπον. Τοῦτο περὶ τῶν χριστοκτόνων Ιουδαίων. Δοξασθέντες γὰρ ὑπὸ τοῦ πλήθους οἱ προέχοντες οι EUTHYMII ZIGABENI enim, inquit A veluti iis qui pravi erant. Omnis Dominus, qui acceperit gladium, gladio peribit **. Gladius præterea et arcus accipi hic possunt pro lingua malignorum. Dentes enim eorum, alibi in- quit, arma et sagittæ, et lingua eorum gladius acu - tus **. Propria igitur lingua eos interficiet, et labia eorum morte exstinguentur. VERS. 16. Melius est modicum justo super divi- tias peccatorum mullas. Verum multo melius a ju- sto homine esse censetur modicum quid juste partum: atque ideo plura non appetit cum in- justitia. Horum itaque felicitatem æmulari nos oportet. VERS. 17. Quia brachia peccatoris conterentur. Brachia vires appellavit, in quibus tota pene ope- randi ac laboris vis consistit. Confirmat autem justos Dominus. Vexatos nimi- runī ab iniquis, seu etiam a dæmonibus. Considera autem, quomodo utrinque nos Propheta ad virtu- tum exhortatur, dum et peccatorum poenas, et ju- storum narrat præmia. VERS. 18. Cognoscit Dominus rias immaculato- rum. Ipse enim eas sanxit. Vel aliter interpretare, ut diximus circa finem primi psalmi. Et hæreditas illorum in sæculum erit. Hæreditas justorum regnum eat coelorum: Venite, inquit, benedicti Patris mei, hareditate paratum vobis re- gnum v. Quod vero ait, in sæculum, idem est quod, perpetuo. lilius enim hæreditatis non erit fuis ; vel erit in sæculum, futurum scilicet. In hoc enim sæculo hæreditatem non habent, hospites se esse scientes, ac peregrinos. VERS. 19. Non confundentur in tempore malo. Non superabuntur in tempore afflictorum. Habent enim adjutorem Deum. Vel tempus malum futurum ap- pellat judicium, quod peccatoribus gravissimum erit ac molestissimum. B C Et in diebus famis saturabuntur. Veluti Elias qui a corvo nutritus est, et alii multi, qui admi- rabiliter a Domino alimenta acceperunt. Vel satu- rabuntur spe futurorum bonorum, nullum amplius corruptibilem cibum appetentes. Neque enim in sulo pane vivit homo ". Vel pur fanien figurate D omnem necessitatem intelligit, et per saturitatem visitationem ac protectionem Dei. Quoniam peccatores peribunt. Neque enim diu por- manet cum eis felicitas. Perire autem non tantum is dicitur, qui in hoc mundo perit, sed ille etiam qui æternæ salutis jacturam fecerit. Perit enim atque deletur ab hæreditate justorum. VERS. 20. Inimici autem Domini simul ac glori- fcati fuerunt et exaltali, defcientes sicut fumus defecerunt. Hæc de Judæis Christi occisoribus in- telligenda sunt, qui gloriam a multitudine con- se Matth. xxνι, 53. * Peal, LV, 5. Matth. xxv, 54. Matth. 19, 4.
5β And the number of my days, what it is, that I may know what I lack. And make known to me the number of days of my whole life, how much is the sum, so that having numbered the years I have lived up to the present I shall know what remains, for having learned the measure I shall have no little relief from the misfortunes that are being brought on me.
α ᾽Ιδοὺ παλαιστὰς ἔθου τὰς ἡμέρας μου. γ-3 Ἐν γλώσσῃ... ἐλάλησε. ΜSCBF : P in marg..χαιραν, ἐν μαχαίρᾳ ἀποθανεῖται. Εἶεν δ' ἂν ῥομ φαία καὶ τόξον καὶ αἱ γλῶσσαι τῶν πονηρῶν· Ο! ὀδόντες γὰρ, φησίν, αὐτῶν, ὅπλα καὶ βέλη · καὶ ἡ γλῶσσα αὐτῶν, μάχαιρα ὀξεία. Η γλώσσα οὖν · αὐτῶν θανατώσει αὐτούς· καὶ τὰ χείλη αὐτῶν σβε- σθείη θανάτῳ. Κρείσσον ὀλίγον τῷ δικαίῳ, ὑπὲρ πλοῦτον ἁμαρτωλῶν πολύν. Κρείσσον ἀληθῶς νομίζεται τῷ δικαίῳ τὸ ὀλίγον μετὰ δικαιοσύνης, καὶ οὐκ ὀρέγε- ται πλείονος ἀδίκου· διὸ οὐ χρὴ παραζηλοῦν τὴν τούτων εὐημερίαν. "Οτι βραχίονες ἁμαρτωλοῦ συντριβήσονται. Βραχίονας τὰς δυνάμεις ἐκάλεσεν· ἐν τούτοις γὰρ, ἡ τοῦ ἐργαζομένου δύναμις. Υποστηρίζει δὲ τοὺς δικαίους ὁ Κύριος. αθού μένους καὶ παρὰ πονηρῶν ἀνδρῶν, καὶ παρὰ δαιμό. νων. Σκόπει δὲ ὅπως ἀμφοτέρωθεν καὶ διὰ τῆς τῶν ἁμαρτωλῶν συντριβῆς, καὶ διὰ τῆς τῶν δικαίων ἀν- τιλήψεως εἰς ἀρετὴν προτρέπει τοὺς ἐντυγχάνον τας. Γινώσκει Κύριος τὰς ὁδοὺς τῶν ἀμώμων. Αὐτὸς γὰρ ταύτας ἐνομοθέτησε ζήτει δὲ καὶ ἄλλως εἰς τὸ τέλος τοῦ πρώτου ψαλμοῦ. Καὶ ἡ κληρονομία αὐτῶν εἰς αἰῶνα ἔσται. Κληρονομία τῶν δικαίων, ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Δεῦτε γὰρ, φησιν, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασι- λείαν. Τὸ δὲ, Εἰς τὸν αἰῶνα, ἀντὶ τοῦ, Αϊδίως. ἧς οὐκ ἔσται τέλος. Η εἰς τὸν αἰῶνα ἔσται, τὸν μέλλοντα· ἐν τῷ παρόντι γὰρ οὗτοι κληρονομίαν οὐκ ἔχουσι, ξένους ἑαυτοὺς εἰδότες καὶ παρεπιδή- μους. Οὐ καταισχυνθήσονται ἐν καιρῷ πονηρῷ. Οὐχ ηττηθήσονται ἐν καιρῷ ἐπιπόνῳ, ήγουν ἐν πειρα- σμῷ· ἔχουσι γὰρ τὸν ἀντιλαμβανόμενον. Η καιρὸν πονηρὸν λέγει τὴν ἡμέραν τῆς μελλούσης κρίσεως, ἥτις ἐστὶν ἐπίπονος τοῖς ἁμαρτωλοῖς. Καὶ ἐν ἡμέρᾳ λιμοῦ χορτασθήσονται. Ὥς δ Ηλίας τρεφόμενος ὑπὸ κόρακος, καὶ ἄλλοι πολλοί παραδόξως ἐκ Θεοῦ δεχόμενοι την τροφήν· ἡ χορ τασθήσονται ταῖς ἐλπίσι τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, μὴ ἐπιθυμοῦντες τῆς φθαρτῆς βρώσεως. Οὐκ ἐπ' άρτῳ γὰρ, φησὶ, μόνῳ ζήσεται ἄνθρωπος. Η λιμν λέγει τροπικῶς παντοίαν ἀνάγκην· χορτασίαν δέ, τὴν θείαν ἐπίσκεψιν. *Οτι οἱ ἁμαρτωλοὶ ἀπολοῦνται. Οι γαρ παρα- μένει τούτοις ἡ εὐπραγία· οὐ μόνον δὲ νοητέον ἀπό ώλειαν τὴν βιωτικήν δυστυχίαν, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος ἀπώλειαν λέγομεν τὴν Ἐκπτωσιν τῆς σωτηρίας· ἀφανίζεται γὰρ ἀπὸ τοῦ κλήρου τῶν δικαίων ὁ ἁμαρτωλός. Οἱ δὲ ἐχθροὶ τοῦ Κυρίου ἅμα τοῦ δοξασθῆναι αὐτοὺς καὶ ὑψωθῆναι, ἐκλείποντες ὡσεὶ καπνὺς ἐξέλιπον. Τοῦτο περὶ τῶν χριστοκτόνων Ιουδαίων. Δοξασθέντες γὰρ ὑπὸ τοῦ πλήθους οἱ προέχοντες οι EUTHYMII ZIGABENI enim, inquit A veluti iis qui pravi erant. Omnis Dominus, qui acceperit gladium, gladio peribit **. Gladius præterea et arcus accipi hic possunt pro lingua malignorum. Dentes enim eorum, alibi in- quit, arma et sagittæ, et lingua eorum gladius acu - tus **. Propria igitur lingua eos interficiet, et labia eorum morte exstinguentur. VERS. 16. Melius est modicum justo super divi- tias peccatorum mullas. Verum multo melius a ju- sto homine esse censetur modicum quid juste partum: atque ideo plura non appetit cum in- justitia. Horum itaque felicitatem æmulari nos oportet. VERS. 17. Quia brachia peccatoris conterentur. Brachia vires appellavit, in quibus tota pene ope- randi ac laboris vis consistit. Confirmat autem justos Dominus. Vexatos nimi- runī ab iniquis, seu etiam a dæmonibus. Considera autem, quomodo utrinque nos Propheta ad virtu- tum exhortatur, dum et peccatorum poenas, et ju- storum narrat præmia. VERS. 18. Cognoscit Dominus rias immaculato- rum. Ipse enim eas sanxit. Vel aliter interpretare, ut diximus circa finem primi psalmi. Et hæreditas illorum in sæculum erit. Hæreditas justorum regnum eat coelorum: Venite, inquit, benedicti Patris mei, hareditate paratum vobis re- gnum v. Quod vero ait, in sæculum, idem est quod, perpetuo. lilius enim hæreditatis non erit fuis ; vel erit in sæculum, futurum scilicet. In hoc enim sæculo hæreditatem non habent, hospites se esse scientes, ac peregrinos. VERS. 19. Non confundentur in tempore malo. Non superabuntur in tempore afflictorum. Habent enim adjutorem Deum. Vel tempus malum futurum ap- pellat judicium, quod peccatoribus gravissimum erit ac molestissimum. B C Et in diebus famis saturabuntur. Veluti Elias qui a corvo nutritus est, et alii multi, qui admi- rabiliter a Domino alimenta acceperunt. Vel satu- rabuntur spe futurorum bonorum, nullum amplius corruptibilem cibum appetentes. Neque enim in sulo pane vivit homo ". Vel pur fanien figurate D omnem necessitatem intelligit, et per saturitatem visitationem ac protectionem Dei. Quoniam peccatores peribunt. Neque enim diu por- manet cum eis felicitas. Perire autem non tantum is dicitur, qui in hoc mundo perit, sed ille etiam qui æternæ salutis jacturam fecerit. Perit enim atque deletur ab hæreditate justorum. VERS. 20. Inimici autem Domini simul ac glori- fcati fuerunt et exaltali, defcientes sicut fumus defecerunt. Hæc de Judæis Christi occisoribus in- telligenda sunt, qui gloriam a multitudine con- se Matth. xxνι, 53. * Peal, LV, 5. Matth. xxv, 54. Matth. 19, 4.
6α See, you have made my days mere palms. The arm measures are a fathom (ὀργυιά) [the length of the outstretched arms], a cubit
Μέτρα διὰ χειρός εἰσιν, ὀργυιὰ, πῆχυς, σπιθαμὴ, παλαιστής. Ἔστιν οὖν ὁ παλαιστὴς, τὸ πάντων τούτων ἐλάχιστον, ὃς ἀποτελεῖται τῇ συμπτύξει τῶν τεσσάρων μόνων δακτύλων, τριτημόριον ὢν τῆς σπιθαμῆς. Διὰ τούτου τοίνυν τὴν ὀλιγότητα τοῦ μέτρου τῆς ἐπιλοίπου ζωῆς αὐτοῦ παρέστησε, παλαιστὰς εἰπὼν τὰς ἡμέρας, ἀντὶ τοῦ, ἐλαχίστας εἰς μέτρον, ὡς καὶ ὁ παλαιστής. Ἢ παλαιστὰς, ἀντὶ τοῦ, ἐναγωνίους, ἐπιμόχθους, πάλης μεστάς· λέγει δὲ, ὡς εἴρηται, τὰς λειπούσας. Καὶ ὅτι μὲν ὀλίγον ἐπιζήσεται οἶδε, φησὶ γὰρ ἐν ἑτέρῳ ψαλμῷ, Τὴν ὀλιγότητα τῶν ἡμερῶν μου ἀνάγγειλόν μοι, πόσον δὲ ἔσται τὸ ὀλίγον, ἀγνοεῖ, καὶ τοῦτο ζητεῖ μαθεῖν. Ὀλίγον δὲ καλεῖ τὸ λεῖπον, πρὸς σύγκρισιν τοῦ πλήθους τῶν παρεληλυθότων ἐνιαυτῶν τῆς ζωῆς αὐτοῦ. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι τὸ, ἰδοὺ, ἐπίῤῥημα | μέν ἐστι· κέχρηται δὲ τούτῳ συνεχῶς ἡ τῶν Ἑβραίων διάλεκτος· σημαίνει δὲ, καθολικώτερον εἰπεῖν, ἢ δεῖξιν, ἢ ἐγγύτητα. Ἐπὶ δὲ τοῦ παρόντος, τὸ, ὡς ὁρᾷς, δηλοῖ, ὅπερ ἐστὶ δείξεως, ὥσπερ πάλιν ἐγγύτητος τὸ, Παρῆλθον, καὶ ἰδοὺ οὐκ ἦν· ἐγγύτης γὰρ χρόνου, τὸ, εὐθύς.χαιραν, ἐν μαχαίρᾳ ἀποθανεῖται. Εἶεν δ' ἂν ῥομ φαία καὶ τόξον καὶ αἱ γλῶσσαι τῶν πονηρῶν· Ο! ὀδόντες γὰρ, φησίν, αὐτῶν, ὅπλα καὶ βέλη · καὶ ἡ γλῶσσα αὐτῶν, μάχαιρα ὀξεία. Η γλώσσα οὖν · αὐτῶν θανατώσει αὐτούς· καὶ τὰ χείλη αὐτῶν σβε- σθείη θανάτῳ. Κρείσσον ὀλίγον τῷ δικαίῳ, ὑπὲρ πλοῦτον ἁμαρτωλῶν πολύν. Κρείσσον ἀληθῶς νομίζεται τῷ δικαίῳ τὸ ὀλίγον μετὰ δικαιοσύνης, καὶ οὐκ ὀρέγε- ται πλείονος ἀδίκου· διὸ οὐ χρὴ παραζηλοῦν τὴν τούτων εὐημερίαν. "Οτι βραχίονες ἁμαρτωλοῦ συντριβήσονται. Βραχίονας τὰς δυνάμεις ἐκάλεσεν· ἐν τούτοις γὰρ, ἡ τοῦ ἐργαζομένου δύναμις. Υποστηρίζει δὲ τοὺς δικαίους ὁ Κύριος. αθού μένους καὶ παρὰ πονηρῶν ἀνδρῶν, καὶ παρὰ δαιμό. νων. Σκόπει δὲ ὅπως ἀμφοτέρωθεν καὶ διὰ τῆς τῶν ἁμαρτωλῶν συντριβῆς, καὶ διὰ τῆς τῶν δικαίων ἀν- τιλήψεως εἰς ἀρετὴν προτρέπει τοὺς ἐντυγχάνον τας. Γινώσκει Κύριος τὰς ὁδοὺς τῶν ἀμώμων. Αὐτὸς γὰρ ταύτας ἐνομοθέτησε ζήτει δὲ καὶ ἄλλως εἰς τὸ τέλος τοῦ πρώτου ψαλμοῦ. Καὶ ἡ κληρονομία αὐτῶν εἰς αἰῶνα ἔσται. Κληρονομία τῶν δικαίων, ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Δεῦτε γὰρ, φησιν, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασι- λείαν. Τὸ δὲ, Εἰς τὸν αἰῶνα, ἀντὶ τοῦ, Αϊδίως. ἧς οὐκ ἔσται τέλος. Η εἰς τὸν αἰῶνα ἔσται, τὸν μέλλοντα· ἐν τῷ παρόντι γὰρ οὗτοι κληρονομίαν οὐκ ἔχουσι, ξένους ἑαυτοὺς εἰδότες καὶ παρεπιδή- μους. Οὐ καταισχυνθήσονται ἐν καιρῷ πονηρῷ. Οὐχ ηττηθήσονται ἐν καιρῷ ἐπιπόνῳ, ήγουν ἐν πειρα- σμῷ· ἔχουσι γὰρ τὸν ἀντιλαμβανόμενον. Η καιρὸν πονηρὸν λέγει τὴν ἡμέραν τῆς μελλούσης κρίσεως, ἥτις ἐστὶν ἐπίπονος τοῖς ἁμαρτωλοῖς. Καὶ ἐν ἡμέρᾳ λιμοῦ χορτασθήσονται. Ὥς δ Ηλίας τρεφόμενος ὑπὸ κόρακος, καὶ ἄλλοι πολλοί παραδόξως ἐκ Θεοῦ δεχόμενοι την τροφήν· ἡ χορ τασθήσονται ταῖς ἐλπίσι τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, μὴ ἐπιθυμοῦντες τῆς φθαρτῆς βρώσεως. Οὐκ ἐπ' άρτῳ γὰρ, φησὶ, μόνῳ ζήσεται ἄνθρωπος. Η λιμν λέγει τροπικῶς παντοίαν ἀνάγκην· χορτασίαν δέ, τὴν θείαν ἐπίσκεψιν. *Οτι οἱ ἁμαρτωλοὶ ἀπολοῦνται. Οι γαρ παρα- μένει τούτοις ἡ εὐπραγία· οὐ μόνον δὲ νοητέον ἀπό ώλειαν τὴν βιωτικήν δυστυχίαν, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος ἀπώλειαν λέγομεν τὴν Ἐκπτωσιν τῆς σωτηρίας· ἀφανίζεται γὰρ ἀπὸ τοῦ κλήρου τῶν δικαίων ὁ ἁμαρτωλός. Οἱ δὲ ἐχθροὶ τοῦ Κυρίου ἅμα τοῦ δοξασθῆναι αὐτοὺς καὶ ὑψωθῆναι, ἐκλείποντες ὡσεὶ καπνὺς ἐξέλιπον. Τοῦτο περὶ τῶν χριστοκτόνων Ιουδαίων. Δοξασθέντες γὰρ ὑπὸ τοῦ πλήθους οἱ προέχοντες οι EUTHYMII ZIGABENI enim, inquit A veluti iis qui pravi erant. Omnis Dominus, qui acceperit gladium, gladio peribit **. Gladius præterea et arcus accipi hic possunt pro lingua malignorum. Dentes enim eorum, alibi in- quit, arma et sagittæ, et lingua eorum gladius acu - tus **. Propria igitur lingua eos interficiet, et labia eorum morte exstinguentur. VERS. 16. Melius est modicum justo super divi- tias peccatorum mullas. Verum multo melius a ju- sto homine esse censetur modicum quid juste partum: atque ideo plura non appetit cum in- justitia. Horum itaque felicitatem æmulari nos oportet. VERS. 17. Quia brachia peccatoris conterentur. Brachia vires appellavit, in quibus tota pene ope- randi ac laboris vis consistit. Confirmat autem justos Dominus. Vexatos nimi- runī ab iniquis, seu etiam a dæmonibus. Considera autem, quomodo utrinque nos Propheta ad virtu- tum exhortatur, dum et peccatorum poenas, et ju- storum narrat præmia. VERS. 18. Cognoscit Dominus rias immaculato- rum. Ipse enim eas sanxit. Vel aliter interpretare, ut diximus circa finem primi psalmi. Et hæreditas illorum in sæculum erit. Hæreditas justorum regnum eat coelorum: Venite, inquit, benedicti Patris mei, hareditate paratum vobis re- gnum v. Quod vero ait, in sæculum, idem est quod, perpetuo. lilius enim hæreditatis non erit fuis ; vel erit in sæculum, futurum scilicet. In hoc enim sæculo hæreditatem non habent, hospites se esse scientes, ac peregrinos. VERS. 19. Non confundentur in tempore malo. Non superabuntur in tempore afflictorum. Habent enim adjutorem Deum. Vel tempus malum futurum ap- pellat judicium, quod peccatoribus gravissimum erit ac molestissimum. B C Et in diebus famis saturabuntur. Veluti Elias qui a corvo nutritus est, et alii multi, qui admi- rabiliter a Domino alimenta acceperunt. Vel satu- rabuntur spe futurorum bonorum, nullum amplius corruptibilem cibum appetentes. Neque enim in sulo pane vivit homo ". Vel pur fanien figurate D omnem necessitatem intelligit, et per saturitatem visitationem ac protectionem Dei. Quoniam peccatores peribunt. Neque enim diu por- manet cum eis felicitas. Perire autem non tantum is dicitur, qui in hoc mundo perit, sed ille etiam qui æternæ salutis jacturam fecerit. Perit enim atque deletur ab hæreditate justorum. VERS. 20. Inimici autem Domini simul ac glori- fcati fuerunt et exaltali, defcientes sicut fumus defecerunt. Hæc de Judæis Christi occisoribus in- telligenda sunt, qui gloriam a multitudine con- se Matth. xxνι, 53. * Peal, LV, 5. Matth. xxv, 54. Matth. 19, 4.
PG 128:443β Καὶ ἡ ὑπόστασίς μου ὡσεὶ οὐθὲν ἐνώπιόν σου. Ἐντεῦθεν ἄρχεται φαυλίζειν τὸ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως πρόσκαιρον καὶ ἐπίκηρον· φησὶ γὰρ, ὅτι καὶ ἡ ὑπόστασίς μου, τουτέστιν, ἡ ὕπαρξίς μου, ὅ ἐστιν, ἐγὼ ὅλος, ὡσεὶ οὐθέν εἰμι πρὸς τὴν σὴν μακαριότητα καὶ ἀϊδιότητα· τοῦτο γὰρ σημαίνει τὸ, ἐνώπιόν σου. Σὺ μὲν γὰρ, ὁ αὐτὸς εἶ, καὶ τὰ ἔτη σου, φησὶν, οὐκ ἐκλείψουσιν· ἐγὼ δὲ ἠλλοίωμαι, φυγὰς ἀντὶ βασιλέως γενόμενος, καὶ αἱ ἡμέραι μου, ὡσεὶ σκιὰ παράγουσι.αὐτῶν, καὶ ὑψωθέντες ἐπὶ τῇ ἀναιρέσει τοῦ Σωτῆ- ρο;, οὐκ εἰς μακρὰν πανωλεθρίᾳ διεφθάρησαν ὑπὸ τῶν Ῥωμαίων, καπνοῦ δίκην σκεδασθέντες καὶ ἀφα- νισθέντες. Ρηθείη δ' ἂν τοῦτο καὶ περὶ τῶν εἰδώ. λων, ἃ μέχρι τινὸς δοξαζόμενα καὶ ὑψούμενα, ὕστε ρον ἠφανίσθησαν· διὰ τούτων δὲ, καὶ οἱ ἐνοικοῦντες αὐτοῖς δαίμονες. Δανείζεται ὁ ἁμαρτωλὸς, καὶ οὐκ ἀποτίσει. Οὐ μόνον γὰρ οὐ μεταδίδωσιν οίκοθεν, ἀλλ' οὐδὲ τὸ (30) χρεωστούμενον ἀποδίδωσι. Τοσοῦτόν ἐστιν ἀπηνής καὶ παράνομος. Ὁ δὲ δίκαιος οικτείρει, καὶ δίδωσιν. Οικτείρει μὲν, οίκοθεν δίδωσι δὲ, τὸ δεδανεισμένον, ήγουν ἀποδίδωσιν, καὶ βαδίζων τὴν ἐναντίαν τῷ ἁμαρ τωλῷ. Η καὶ ἄλλως. Ο δίκαιος εἰδὼς τὸν ἁμαρτωλὸν ἐγνώμονα χρεωφειλέτην, ὅμως ἐν καιρῷ ἀνάγκης δανείζει. Ὅτι οἱ εὐλογοῦντες αὐτὸν κληρονομήσουσι τῆν· οἱ δὲ καταρώμενοι αὐτὸν ἐξολοθρευθήσον- ται. Τοσοῦτον μέλει τῷ Θεῷ περὶ τοῦ δικαίου, ὥστε τοὺς μὲν εὐφημοῦντας αὐτὸν ἐλεεῖ (31), τοὺς δὲ ὑβρίο ζοντας τοῦτον κολάζει· ἔφησεν γὰρ ὁ Θεὸς πρὸς Αβραάμ. Εὐλογήσω τοὺς εὐλογοῦντάς σε, καὶ τοὺς καταρωμένους σε καταράσομαι. Κατάραν δὲ νῦν τὴν ὕβριν ἐκάλεσε· τὸ δὲ ὅτι, οὐκ ἔστιν αίτιο- λογικὸν, ἀλλ' ἀποφαντικόν, δοκοῦν περιττόν. Εν πολλοῖς δὲ τῷ ἰδιώματι τούτῳ κέχρηται. Παρὰ Κυρίου τὰ διαβήματα ἀνθρώπου κατει θύνεται. Διδάσκει σαφῶς ὅτι χωρὶς τῆς παρὰ Θεοῦ βοηθείας οὐδέν τι κατορθοῦν ὁ ἄνθρωπος δύναται. Ἐὰν γὰρ μὴ Κύριος, φησίν, οἰκοδομήσῃ οἶκον, εἰς μάτην εκοπίασαν οἱ οἰκοδομούντες· τῇ γὰρ, προθυμία συνεργείν είωθεν. ᾿Ανθρώπου δὲ λέγει, τοῦ δικαίου. Καὶ τὴν ὁδὸν αὐτοῦ θελήσει σφόδρα. Την που λιτείαν τοῦ δικαίου ἀποδέξεται ὁ Κύριος, ὡς ἀμώμη- τον. ῾Ο Σύμμαχος δὲ, ἀντὶ τοῦ θελήσει, Εὐοδώσει εἶπεν. Οταν πέσῃ, οὐ καταραχθήσεται (32), ότι Κύ ριος ἀντιστηρίζει χεῖρα αὐτοῦ. Καὶ βιωτικῶς δυσ πραγήσας, ὡς Ιώβ, καὶ ψυχικῶς ὀλισθήσας, ὡς ὁ Δαβίδ, οὐκ ἐναπομενεῖ τῷ πτώματι, διότι Κύριος – ἀντιστηρίζει, τουτέστι, ὑποτίθησιν αὐτῷ χεῖρα καυ τοῦ, φημὶ βοήθειαν· καὶ ἡ μετάνοια γὰρ Θεοῦ χείρ ἐστιν, ὡς θεόθεν ἐπιφοιτῶτα, καὶ ἀνελοῦσα τοῦ πτώματος. Νεώτερος ἐγενόμην, καὶ γὰρ ἐγήρασα, καὶ οὐκ εἶδον δίκαιον εγκαταλελειμμένον. Περιττός γὰρ ὁ σύνδεσμος · ἔστι δὲ τοιοῦτος ὁ νοῦς, ὅτι Νέος COMMENT. IN PSALMOS. A secuti, ei cateris antelati, de morte Salvatoris B gloriabundi non multo post tempore funditus ex- terminati sunt a Romanis, ac fumi instar dissipati penitus atque deleti. Dici etiam hæc possunt de idolis quæ exaltata et glorificata ad tempus, tan- dem penitus evanuerunt, et deleta sunt; et per illa dæmones pariter qui in eis habitabant. VERS. 21. Mutuatur peccator, et non solvet. Non solum, inquit, peccator non donat, neque imper- titur propria, sed aliis a se debita etiam non red- dit; adeo nimirum iniquus est et sævus. Justus autem miseretur, et tribuit. Miseretur qui- dem propria donans; et tribuit, hoc est, reddit quæ ab aliis mutuatus est, diversa penitus et con- traria incedens via, atque incesserit peccator. Vet aliter: Justus videns peccatorem ingratum esse debitorem in tempore necessitatis, ei nibilominus mutuum præstat. VERS. 22. Quoniam benedicentes ei hæreditabunt terram, maledicentes autem ei exterminabuntur. Tanta Deo de justis cura ac sollicitudo est, ut illorum elian misereatur, qui eis benedicunt, et illos ca- stiget, qui eis maledicunt. Nam et dictum esse legimus a Deo ad Abraham: Benedicam benedicen- tibus tibi, et maledicam maledicentibus s. Maledi- ctionem autem hic contumeliam appellat. Illa autem dictio, Quoniam, hoc in loco non reddit rationem, sed sententiam tantum asseverat, vel superflua est, ut sæpenumero apud Prophetam reperitur C juxta Hebraicum idioma. Gen. XII, 3. o Psal. cxxvi, 1. Vers. 23. A Domino gressus hominis dirigentur. Manifeste docet, quod absque divino auxilio hono per se nullum potest bonum operari. Nisi enim, inquit, Dominus adificaverit domum, in canum la- boraverunt qui adifcant eam 3. Promptitudini au- tem nostræ cooperari solet. Hominem autem bie justum intelligit.} Et viam ejus volet valde. Conversationem justi benigne suscipit Dominus, utpote irreprehensibi- tem. Symmachus autem pro Votet transtulit Prospe- rabil. TEAS. 24. Cum ceciderit, non confringelur, quia Dominus contra firmat manum suam. Si in externis bonis adversa vexetur fortuna, ut Job, vel si circa spiritualia bona lapsus fuerit, ut David, non perma- nebit tamen in hac ruina, quia Dominus contra firmat, hoc est, supponit manum suam, suum sci- licet auxilium. Poenitentia etiam accipitur pro manu Dei, tanquam quæ a Deo proficiscitur, et nos de lapsu ac ruina trahit atque convertit að Bominum. VERS. 25. Junior (ui, etenim senui, et non vidi justum derelictum. Superflua est ill: conjunctio enim. Sensus est : Juvenis fui, et senui jam, et in Varia lectiones. (50) ΑΙ. χεχρεωστημένον. (32) Αl. καταῤῥαχθήσεται. (31) Hallem ἐλεεῖν, ct paulo post κολάζειν.
6β And my hypostasis is as nothing before you. From this point he starts to denigrate the transience and perishability of human nature, for he says that my hypostasis, that is, my existence, which is, I, in my whole being, am as nothing in comparison with your lasting blessedness and eternity, for this is what ‘before you’ means. For You are the same and your years will not cease, but I undergo change, having become a fugitive instead of a king, and my days pass by like a shadow.
γ Πλὴν τὰ σύμπαντα ματαιότης. Tὸ, πλὴν, ἐνταῦθα περιττόν τινες ἐνόμισαν· οἱ δέ φασιν, ἀντὶ τοῦ, ἀληθῶς, κεῖσθαι τοῦτο. Ἀπιδὼν οὖν ὁ Δαυὶδ, εἴς τε τοὺς παλαιοὺς καὶ εἰς τὰ καθ’ ἑαυτὸν, καὶ σκεψάμενος ὅτι ἀνώμαλος ὁ βίος καὶ ἄπιστος, ἀποφαίνεται ὅτι ἀληθῶς τὰ σύμπαντα ματαιότης, τουτέστιν, ἀβέβαια, καὶ πλοῦτος καὶ δόξα καὶ νεότης καὶ κάλλος καὶ μέγεθος καὶ ῥώμη, καὶ ἁπλῶς ὅσα ἀνθρώπινα ἀγαθά. Δῆλον δὲ ὅτι τὰ πνευματικὰ ἀγαθὰ διαφερόντως ὑπεξῄρηνται τῆς τοιαύτης ἀποφάσεως.αὐτῶν, καὶ ὑψωθέντες ἐπὶ τῇ ἀναιρέσει τοῦ Σωτῆ- ρο;, οὐκ εἰς μακρὰν πανωλεθρίᾳ διεφθάρησαν ὑπὸ τῶν Ῥωμαίων, καπνοῦ δίκην σκεδασθέντες καὶ ἀφα- νισθέντες. Ρηθείη δ' ἂν τοῦτο καὶ περὶ τῶν εἰδώ. λων, ἃ μέχρι τινὸς δοξαζόμενα καὶ ὑψούμενα, ὕστε ρον ἠφανίσθησαν· διὰ τούτων δὲ, καὶ οἱ ἐνοικοῦντες αὐτοῖς δαίμονες. Δανείζεται ὁ ἁμαρτωλὸς, καὶ οὐκ ἀποτίσει. Οὐ μόνον γὰρ οὐ μεταδίδωσιν οίκοθεν, ἀλλ' οὐδὲ τὸ (30) χρεωστούμενον ἀποδίδωσι. Τοσοῦτόν ἐστιν ἀπηνής καὶ παράνομος. Ὁ δὲ δίκαιος οικτείρει, καὶ δίδωσιν. Οικτείρει μὲν, οίκοθεν δίδωσι δὲ, τὸ δεδανεισμένον, ήγουν ἀποδίδωσιν, καὶ βαδίζων τὴν ἐναντίαν τῷ ἁμαρ τωλῷ. Η καὶ ἄλλως. Ο δίκαιος εἰδὼς τὸν ἁμαρτωλὸν ἐγνώμονα χρεωφειλέτην, ὅμως ἐν καιρῷ ἀνάγκης δανείζει. Ὅτι οἱ εὐλογοῦντες αὐτὸν κληρονομήσουσι τῆν· οἱ δὲ καταρώμενοι αὐτὸν ἐξολοθρευθήσον- ται. Τοσοῦτον μέλει τῷ Θεῷ περὶ τοῦ δικαίου, ὥστε τοὺς μὲν εὐφημοῦντας αὐτὸν ἐλεεῖ (31), τοὺς δὲ ὑβρίο ζοντας τοῦτον κολάζει· ἔφησεν γὰρ ὁ Θεὸς πρὸς Αβραάμ. Εὐλογήσω τοὺς εὐλογοῦντάς σε, καὶ τοὺς καταρωμένους σε καταράσομαι. Κατάραν δὲ νῦν τὴν ὕβριν ἐκάλεσε· τὸ δὲ ὅτι, οὐκ ἔστιν αίτιο- λογικὸν, ἀλλ' ἀποφαντικόν, δοκοῦν περιττόν. Εν πολλοῖς δὲ τῷ ἰδιώματι τούτῳ κέχρηται. Παρὰ Κυρίου τὰ διαβήματα ἀνθρώπου κατει θύνεται. Διδάσκει σαφῶς ὅτι χωρὶς τῆς παρὰ Θεοῦ βοηθείας οὐδέν τι κατορθοῦν ὁ ἄνθρωπος δύναται. Ἐὰν γὰρ μὴ Κύριος, φησίν, οἰκοδομήσῃ οἶκον, εἰς μάτην εκοπίασαν οἱ οἰκοδομούντες· τῇ γὰρ, προθυμία συνεργείν είωθεν. ᾿Ανθρώπου δὲ λέγει, τοῦ δικαίου. Καὶ τὴν ὁδὸν αὐτοῦ θελήσει σφόδρα. Την που λιτείαν τοῦ δικαίου ἀποδέξεται ὁ Κύριος, ὡς ἀμώμη- τον. ῾Ο Σύμμαχος δὲ, ἀντὶ τοῦ θελήσει, Εὐοδώσει εἶπεν. Οταν πέσῃ, οὐ καταραχθήσεται (32), ότι Κύ ριος ἀντιστηρίζει χεῖρα αὐτοῦ. Καὶ βιωτικῶς δυσ πραγήσας, ὡς Ιώβ, καὶ ψυχικῶς ὀλισθήσας, ὡς ὁ Δαβίδ, οὐκ ἐναπομενεῖ τῷ πτώματι, διότι Κύριος – ἀντιστηρίζει, τουτέστι, ὑποτίθησιν αὐτῷ χεῖρα καυ τοῦ, φημὶ βοήθειαν· καὶ ἡ μετάνοια γὰρ Θεοῦ χείρ ἐστιν, ὡς θεόθεν ἐπιφοιτῶτα, καὶ ἀνελοῦσα τοῦ πτώματος. Νεώτερος ἐγενόμην, καὶ γὰρ ἐγήρασα, καὶ οὐκ εἶδον δίκαιον εγκαταλελειμμένον. Περιττός γὰρ ὁ σύνδεσμος · ἔστι δὲ τοιοῦτος ὁ νοῦς, ὅτι Νέος COMMENT. IN PSALMOS. A secuti, ei cateris antelati, de morte Salvatoris B gloriabundi non multo post tempore funditus ex- terminati sunt a Romanis, ac fumi instar dissipati penitus atque deleti. Dici etiam hæc possunt de idolis quæ exaltata et glorificata ad tempus, tan- dem penitus evanuerunt, et deleta sunt; et per illa dæmones pariter qui in eis habitabant. VERS. 21. Mutuatur peccator, et non solvet. Non solum, inquit, peccator non donat, neque imper- titur propria, sed aliis a se debita etiam non red- dit; adeo nimirum iniquus est et sævus. Justus autem miseretur, et tribuit. Miseretur qui- dem propria donans; et tribuit, hoc est, reddit quæ ab aliis mutuatus est, diversa penitus et con- traria incedens via, atque incesserit peccator. Vet aliter: Justus videns peccatorem ingratum esse debitorem in tempore necessitatis, ei nibilominus mutuum præstat. VERS. 22. Quoniam benedicentes ei hæreditabunt terram, maledicentes autem ei exterminabuntur. Tanta Deo de justis cura ac sollicitudo est, ut illorum elian misereatur, qui eis benedicunt, et illos ca- stiget, qui eis maledicunt. Nam et dictum esse legimus a Deo ad Abraham: Benedicam benedicen- tibus tibi, et maledicam maledicentibus s. Maledi- ctionem autem hic contumeliam appellat. Illa autem dictio, Quoniam, hoc in loco non reddit rationem, sed sententiam tantum asseverat, vel superflua est, ut sæpenumero apud Prophetam reperitur C juxta Hebraicum idioma. Gen. XII, 3. o Psal. cxxvi, 1. Vers. 23. A Domino gressus hominis dirigentur. Manifeste docet, quod absque divino auxilio hono per se nullum potest bonum operari. Nisi enim, inquit, Dominus adificaverit domum, in canum la- boraverunt qui adifcant eam 3. Promptitudini au- tem nostræ cooperari solet. Hominem autem bie justum intelligit.} Et viam ejus volet valde. Conversationem justi benigne suscipit Dominus, utpote irreprehensibi- tem. Symmachus autem pro Votet transtulit Prospe- rabil. TEAS. 24. Cum ceciderit, non confringelur, quia Dominus contra firmat manum suam. Si in externis bonis adversa vexetur fortuna, ut Job, vel si circa spiritualia bona lapsus fuerit, ut David, non perma- nebit tamen in hac ruina, quia Dominus contra firmat, hoc est, supponit manum suam, suum sci- licet auxilium. Poenitentia etiam accipitur pro manu Dei, tanquam quæ a Deo proficiscitur, et nos de lapsu ac ruina trahit atque convertit að Bominum. VERS. 25. Junior (ui, etenim senui, et non vidi justum derelictum. Superflua est ill: conjunctio enim. Sensus est : Juvenis fui, et senui jam, et in Varia lectiones. (50) ΑΙ. χεχρεωστημένον. (32) Αl. καταῤῥαχθήσεται. (31) Hallem ἐλεεῖν, ct paulo post κολάζειν.
6γ Except all things are vanity. Some have regarded the word ‘except’ here as redundant. Others say it is used in the sense of ‘truly’. David therefore, having looked at both those of old and his own situation, and hav- ing judged that life is inconsistent and untrustworthy, declares that truly all things are vanity, that is, uncertain – both wealth and glory and youth and beauty and stature and strength, and simply all human goods. It is clear, however, that the spiritual goods are pre-eminently excepted from this verdict.
δ Πᾶς ἄνθρωπος ζῶν. Ἀντὶ τοῦ, πᾶσα ἀνθρωπίνη ζωή· σχῆμα δὲ καὶ τοῦτο τῆς Ἑβραΐδος φωνῆς, ὡς τὸ, Πᾶς ἄνθρωπος ψεύστης, ἀντὶ τοῦ, πᾶσα ἀνθρωπίνη δόξα, ψευδής. Πᾶσα οὖν φησιν ἀνθρωπίνη ζωὴ, ματαιότης· ἐφερμηνευτικὸν δὲ τοῦτο τοῦ, τὰ σύμπαντα ματαιότης. Ἀνθρωπίνην δὲ ζωὴν λέγει, τὴν σαρκικὴν, ἀλλ’ οὐ τὴν πνευματικήν.αὐτῶν, καὶ ὑψωθέντες ἐπὶ τῇ ἀναιρέσει τοῦ Σωτῆ- ρο;, οὐκ εἰς μακρὰν πανωλεθρίᾳ διεφθάρησαν ὑπὸ τῶν Ῥωμαίων, καπνοῦ δίκην σκεδασθέντες καὶ ἀφα- νισθέντες. Ρηθείη δ' ἂν τοῦτο καὶ περὶ τῶν εἰδώ. λων, ἃ μέχρι τινὸς δοξαζόμενα καὶ ὑψούμενα, ὕστε ρον ἠφανίσθησαν· διὰ τούτων δὲ, καὶ οἱ ἐνοικοῦντες αὐτοῖς δαίμονες. Δανείζεται ὁ ἁμαρτωλὸς, καὶ οὐκ ἀποτίσει. Οὐ μόνον γὰρ οὐ μεταδίδωσιν οίκοθεν, ἀλλ' οὐδὲ τὸ (30) χρεωστούμενον ἀποδίδωσι. Τοσοῦτόν ἐστιν ἀπηνής καὶ παράνομος. Ὁ δὲ δίκαιος οικτείρει, καὶ δίδωσιν. Οικτείρει μὲν, οίκοθεν δίδωσι δὲ, τὸ δεδανεισμένον, ήγουν ἀποδίδωσιν, καὶ βαδίζων τὴν ἐναντίαν τῷ ἁμαρ τωλῷ. Η καὶ ἄλλως. Ο δίκαιος εἰδὼς τὸν ἁμαρτωλὸν ἐγνώμονα χρεωφειλέτην, ὅμως ἐν καιρῷ ἀνάγκης δανείζει. Ὅτι οἱ εὐλογοῦντες αὐτὸν κληρονομήσουσι τῆν· οἱ δὲ καταρώμενοι αὐτὸν ἐξολοθρευθήσον- ται. Τοσοῦτον μέλει τῷ Θεῷ περὶ τοῦ δικαίου, ὥστε τοὺς μὲν εὐφημοῦντας αὐτὸν ἐλεεῖ (31), τοὺς δὲ ὑβρίο ζοντας τοῦτον κολάζει· ἔφησεν γὰρ ὁ Θεὸς πρὸς Αβραάμ. Εὐλογήσω τοὺς εὐλογοῦντάς σε, καὶ τοὺς καταρωμένους σε καταράσομαι. Κατάραν δὲ νῦν τὴν ὕβριν ἐκάλεσε· τὸ δὲ ὅτι, οὐκ ἔστιν αίτιο- λογικὸν, ἀλλ' ἀποφαντικόν, δοκοῦν περιττόν. Εν πολλοῖς δὲ τῷ ἰδιώματι τούτῳ κέχρηται. Παρὰ Κυρίου τὰ διαβήματα ἀνθρώπου κατει θύνεται. Διδάσκει σαφῶς ὅτι χωρὶς τῆς παρὰ Θεοῦ βοηθείας οὐδέν τι κατορθοῦν ὁ ἄνθρωπος δύναται. Ἐὰν γὰρ μὴ Κύριος, φησίν, οἰκοδομήσῃ οἶκον, εἰς μάτην εκοπίασαν οἱ οἰκοδομούντες· τῇ γὰρ, προθυμία συνεργείν είωθεν. ᾿Ανθρώπου δὲ λέγει, τοῦ δικαίου. Καὶ τὴν ὁδὸν αὐτοῦ θελήσει σφόδρα. Την που λιτείαν τοῦ δικαίου ἀποδέξεται ὁ Κύριος, ὡς ἀμώμη- τον. ῾Ο Σύμμαχος δὲ, ἀντὶ τοῦ θελήσει, Εὐοδώσει εἶπεν. Οταν πέσῃ, οὐ καταραχθήσεται (32), ότι Κύ ριος ἀντιστηρίζει χεῖρα αὐτοῦ. Καὶ βιωτικῶς δυσ πραγήσας, ὡς Ιώβ, καὶ ψυχικῶς ὀλισθήσας, ὡς ὁ Δαβίδ, οὐκ ἐναπομενεῖ τῷ πτώματι, διότι Κύριος – ἀντιστηρίζει, τουτέστι, ὑποτίθησιν αὐτῷ χεῖρα καυ τοῦ, φημὶ βοήθειαν· καὶ ἡ μετάνοια γὰρ Θεοῦ χείρ ἐστιν, ὡς θεόθεν ἐπιφοιτῶτα, καὶ ἀνελοῦσα τοῦ πτώματος. Νεώτερος ἐγενόμην, καὶ γὰρ ἐγήρασα, καὶ οὐκ εἶδον δίκαιον εγκαταλελειμμένον. Περιττός γὰρ ὁ σύνδεσμος · ἔστι δὲ τοιοῦτος ὁ νοῦς, ὅτι Νέος COMMENT. IN PSALMOS. A secuti, ei cateris antelati, de morte Salvatoris B gloriabundi non multo post tempore funditus ex- terminati sunt a Romanis, ac fumi instar dissipati penitus atque deleti. Dici etiam hæc possunt de idolis quæ exaltata et glorificata ad tempus, tan- dem penitus evanuerunt, et deleta sunt; et per illa dæmones pariter qui in eis habitabant. VERS. 21. Mutuatur peccator, et non solvet. Non solum, inquit, peccator non donat, neque imper- titur propria, sed aliis a se debita etiam non red- dit; adeo nimirum iniquus est et sævus. Justus autem miseretur, et tribuit. Miseretur qui- dem propria donans; et tribuit, hoc est, reddit quæ ab aliis mutuatus est, diversa penitus et con- traria incedens via, atque incesserit peccator. Vet aliter: Justus videns peccatorem ingratum esse debitorem in tempore necessitatis, ei nibilominus mutuum præstat. VERS. 22. Quoniam benedicentes ei hæreditabunt terram, maledicentes autem ei exterminabuntur. Tanta Deo de justis cura ac sollicitudo est, ut illorum elian misereatur, qui eis benedicunt, et illos ca- stiget, qui eis maledicunt. Nam et dictum esse legimus a Deo ad Abraham: Benedicam benedicen- tibus tibi, et maledicam maledicentibus s. Maledi- ctionem autem hic contumeliam appellat. Illa autem dictio, Quoniam, hoc in loco non reddit rationem, sed sententiam tantum asseverat, vel superflua est, ut sæpenumero apud Prophetam reperitur C juxta Hebraicum idioma. Gen. XII, 3. o Psal. cxxvi, 1. Vers. 23. A Domino gressus hominis dirigentur. Manifeste docet, quod absque divino auxilio hono per se nullum potest bonum operari. Nisi enim, inquit, Dominus adificaverit domum, in canum la- boraverunt qui adifcant eam 3. Promptitudini au- tem nostræ cooperari solet. Hominem autem bie justum intelligit.} Et viam ejus volet valde. Conversationem justi benigne suscipit Dominus, utpote irreprehensibi- tem. Symmachus autem pro Votet transtulit Prospe- rabil. TEAS. 24. Cum ceciderit, non confringelur, quia Dominus contra firmat manum suam. Si in externis bonis adversa vexetur fortuna, ut Job, vel si circa spiritualia bona lapsus fuerit, ut David, non perma- nebit tamen in hac ruina, quia Dominus contra firmat, hoc est, supponit manum suam, suum sci- licet auxilium. Poenitentia etiam accipitur pro manu Dei, tanquam quæ a Deo proficiscitur, et nos de lapsu ac ruina trahit atque convertit að Bominum. VERS. 25. Junior (ui, etenim senui, et non vidi justum derelictum. Superflua est ill: conjunctio enim. Sensus est : Juvenis fui, et senui jam, et in Varia lectiones. (50) ΑΙ. χεχρεωστημένον. (32) Αl. καταῤῥαχθήσεται. (31) Hallem ἐλεεῖν, ct paulo post κολάζειν.
6δ Every man living. In the sense of ‘every human life’. This also is a figure of the Hebrew tongue, as with, Every man is a liar, in the sense of all human glory is deceptive. All human life therefore, he says, is vanity, for this is a further clarification of ‘all things are vanity’. By human life he is referring to the life of the flesh, but not the life of the spirit.
α Μέντοιγε ἐν εἰκόνι διαπορεύεται ἄνθρωπος. [α] ὤν MSCBF : ὄν PV. γ τὰ καθ᾽ ἑαυτόν MSCBFV : τοὺς καθ᾽ ἑαυτόν P.αὐτῶν, καὶ ὑψωθέντες ἐπὶ τῇ ἀναιρέσει τοῦ Σωτῆ- ρο;, οὐκ εἰς μακρὰν πανωλεθρίᾳ διεφθάρησαν ὑπὸ τῶν Ῥωμαίων, καπνοῦ δίκην σκεδασθέντες καὶ ἀφα- νισθέντες. Ρηθείη δ' ἂν τοῦτο καὶ περὶ τῶν εἰδώ. λων, ἃ μέχρι τινὸς δοξαζόμενα καὶ ὑψούμενα, ὕστε ρον ἠφανίσθησαν· διὰ τούτων δὲ, καὶ οἱ ἐνοικοῦντες αὐτοῖς δαίμονες. Δανείζεται ὁ ἁμαρτωλὸς, καὶ οὐκ ἀποτίσει. Οὐ μόνον γὰρ οὐ μεταδίδωσιν οίκοθεν, ἀλλ' οὐδὲ τὸ (30) χρεωστούμενον ἀποδίδωσι. Τοσοῦτόν ἐστιν ἀπηνής καὶ παράνομος. Ὁ δὲ δίκαιος οικτείρει, καὶ δίδωσιν. Οικτείρει μὲν, οίκοθεν δίδωσι δὲ, τὸ δεδανεισμένον, ήγουν ἀποδίδωσιν, καὶ βαδίζων τὴν ἐναντίαν τῷ ἁμαρ τωλῷ. Η καὶ ἄλλως. Ο δίκαιος εἰδὼς τὸν ἁμαρτωλὸν ἐγνώμονα χρεωφειλέτην, ὅμως ἐν καιρῷ ἀνάγκης δανείζει. Ὅτι οἱ εὐλογοῦντες αὐτὸν κληρονομήσουσι τῆν· οἱ δὲ καταρώμενοι αὐτὸν ἐξολοθρευθήσον- ται. Τοσοῦτον μέλει τῷ Θεῷ περὶ τοῦ δικαίου, ὥστε τοὺς μὲν εὐφημοῦντας αὐτὸν ἐλεεῖ (31), τοὺς δὲ ὑβρίο ζοντας τοῦτον κολάζει· ἔφησεν γὰρ ὁ Θεὸς πρὸς Αβραάμ. Εὐλογήσω τοὺς εὐλογοῦντάς σε, καὶ τοὺς καταρωμένους σε καταράσομαι. Κατάραν δὲ νῦν τὴν ὕβριν ἐκάλεσε· τὸ δὲ ὅτι, οὐκ ἔστιν αίτιο- λογικὸν, ἀλλ' ἀποφαντικόν, δοκοῦν περιττόν. Εν πολλοῖς δὲ τῷ ἰδιώματι τούτῳ κέχρηται. Παρὰ Κυρίου τὰ διαβήματα ἀνθρώπου κατει θύνεται. Διδάσκει σαφῶς ὅτι χωρὶς τῆς παρὰ Θεοῦ βοηθείας οὐδέν τι κατορθοῦν ὁ ἄνθρωπος δύναται. Ἐὰν γὰρ μὴ Κύριος, φησίν, οἰκοδομήσῃ οἶκον, εἰς μάτην εκοπίασαν οἱ οἰκοδομούντες· τῇ γὰρ, προθυμία συνεργείν είωθεν. ᾿Ανθρώπου δὲ λέγει, τοῦ δικαίου. Καὶ τὴν ὁδὸν αὐτοῦ θελήσει σφόδρα. Την που λιτείαν τοῦ δικαίου ἀποδέξεται ὁ Κύριος, ὡς ἀμώμη- τον. ῾Ο Σύμμαχος δὲ, ἀντὶ τοῦ θελήσει, Εὐοδώσει εἶπεν. Οταν πέσῃ, οὐ καταραχθήσεται (32), ότι Κύ ριος ἀντιστηρίζει χεῖρα αὐτοῦ. Καὶ βιωτικῶς δυσ πραγήσας, ὡς Ιώβ, καὶ ψυχικῶς ὀλισθήσας, ὡς ὁ Δαβίδ, οὐκ ἐναπομενεῖ τῷ πτώματι, διότι Κύριος – ἀντιστηρίζει, τουτέστι, ὑποτίθησιν αὐτῷ χεῖρα καυ τοῦ, φημὶ βοήθειαν· καὶ ἡ μετάνοια γὰρ Θεοῦ χείρ ἐστιν, ὡς θεόθεν ἐπιφοιτῶτα, καὶ ἀνελοῦσα τοῦ πτώματος. Νεώτερος ἐγενόμην, καὶ γὰρ ἐγήρασα, καὶ οὐκ εἶδον δίκαιον εγκαταλελειμμένον. Περιττός γὰρ ὁ σύνδεσμος · ἔστι δὲ τοιοῦτος ὁ νοῦς, ὅτι Νέος COMMENT. IN PSALMOS. A secuti, ei cateris antelati, de morte Salvatoris B gloriabundi non multo post tempore funditus ex- terminati sunt a Romanis, ac fumi instar dissipati penitus atque deleti. Dici etiam hæc possunt de idolis quæ exaltata et glorificata ad tempus, tan- dem penitus evanuerunt, et deleta sunt; et per illa dæmones pariter qui in eis habitabant. VERS. 21. Mutuatur peccator, et non solvet. Non solum, inquit, peccator non donat, neque imper- titur propria, sed aliis a se debita etiam non red- dit; adeo nimirum iniquus est et sævus. Justus autem miseretur, et tribuit. Miseretur qui- dem propria donans; et tribuit, hoc est, reddit quæ ab aliis mutuatus est, diversa penitus et con- traria incedens via, atque incesserit peccator. Vet aliter: Justus videns peccatorem ingratum esse debitorem in tempore necessitatis, ei nibilominus mutuum præstat. VERS. 22. Quoniam benedicentes ei hæreditabunt terram, maledicentes autem ei exterminabuntur. Tanta Deo de justis cura ac sollicitudo est, ut illorum elian misereatur, qui eis benedicunt, et illos ca- stiget, qui eis maledicunt. Nam et dictum esse legimus a Deo ad Abraham: Benedicam benedicen- tibus tibi, et maledicam maledicentibus s. Maledi- ctionem autem hic contumeliam appellat. Illa autem dictio, Quoniam, hoc in loco non reddit rationem, sed sententiam tantum asseverat, vel superflua est, ut sæpenumero apud Prophetam reperitur C juxta Hebraicum idioma. Gen. XII, 3. o Psal. cxxvi, 1. Vers. 23. A Domino gressus hominis dirigentur. Manifeste docet, quod absque divino auxilio hono per se nullum potest bonum operari. Nisi enim, inquit, Dominus adificaverit domum, in canum la- boraverunt qui adifcant eam 3. Promptitudini au- tem nostræ cooperari solet. Hominem autem bie justum intelligit.} Et viam ejus volet valde. Conversationem justi benigne suscipit Dominus, utpote irreprehensibi- tem. Symmachus autem pro Votet transtulit Prospe- rabil. TEAS. 24. Cum ceciderit, non confringelur, quia Dominus contra firmat manum suam. Si in externis bonis adversa vexetur fortuna, ut Job, vel si circa spiritualia bona lapsus fuerit, ut David, non perma- nebit tamen in hac ruina, quia Dominus contra firmat, hoc est, supponit manum suam, suum sci- licet auxilium. Poenitentia etiam accipitur pro manu Dei, tanquam quæ a Deo proficiscitur, et nos de lapsu ac ruina trahit atque convertit að Bominum. VERS. 25. Junior (ui, etenim senui, et non vidi justum derelictum. Superflua est ill: conjunctio enim. Sensus est : Juvenis fui, et senui jam, et in Varia lectiones. (50) ΑΙ. χεχρεωστημένον. (32) Αl. καταῤῥαχθήσεται. (31) Hallem ἐλεεῖν, ct paulo post κολάζειν.
7α Surely man makes his passage in a semblance.
Tὸ, μέντοιγε, καὶ τὸ, μενοῦνγε, τὸ, ὄντως, δηλοῦσι· τὸ δὲ, ἐν εἰκόνι, ἀντὶ τοῦ, δίκην εἰκόνος βιοῖ. Ὥπερ γὰρ τὴν γεγραμμένην εἰκόνα οὐδὲν ὠφελεῖ τὸ ἀπὸ τῶν χρωμάτων κάλλος καὶ μέγεθος καὶ ὅσα ἐκ τούτων, οὕτως οὐδὲ τὸν ἄνθρωπον ὀνίνησιν ἡ ἀνθρωπίνη μακαριότης. Ἢ ἐν εἰκόνι, ἀντὶ τοῦ, ἐν σκιᾷ, διὰ τὸ τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων ἀβέβαιον.αὐτῶν, καὶ ὑψωθέντες ἐπὶ τῇ ἀναιρέσει τοῦ Σωτῆ- ρο;, οὐκ εἰς μακρὰν πανωλεθρίᾳ διεφθάρησαν ὑπὸ τῶν Ῥωμαίων, καπνοῦ δίκην σκεδασθέντες καὶ ἀφα- νισθέντες. Ρηθείη δ' ἂν τοῦτο καὶ περὶ τῶν εἰδώ. λων, ἃ μέχρι τινὸς δοξαζόμενα καὶ ὑψούμενα, ὕστε ρον ἠφανίσθησαν· διὰ τούτων δὲ, καὶ οἱ ἐνοικοῦντες αὐτοῖς δαίμονες. Δανείζεται ὁ ἁμαρτωλὸς, καὶ οὐκ ἀποτίσει. Οὐ μόνον γὰρ οὐ μεταδίδωσιν οίκοθεν, ἀλλ' οὐδὲ τὸ (30) χρεωστούμενον ἀποδίδωσι. Τοσοῦτόν ἐστιν ἀπηνής καὶ παράνομος. Ὁ δὲ δίκαιος οικτείρει, καὶ δίδωσιν. Οικτείρει μὲν, οίκοθεν δίδωσι δὲ, τὸ δεδανεισμένον, ήγουν ἀποδίδωσιν, καὶ βαδίζων τὴν ἐναντίαν τῷ ἁμαρ τωλῷ. Η καὶ ἄλλως. Ο δίκαιος εἰδὼς τὸν ἁμαρτωλὸν ἐγνώμονα χρεωφειλέτην, ὅμως ἐν καιρῷ ἀνάγκης δανείζει. Ὅτι οἱ εὐλογοῦντες αὐτὸν κληρονομήσουσι τῆν· οἱ δὲ καταρώμενοι αὐτὸν ἐξολοθρευθήσον- ται. Τοσοῦτον μέλει τῷ Θεῷ περὶ τοῦ δικαίου, ὥστε τοὺς μὲν εὐφημοῦντας αὐτὸν ἐλεεῖ (31), τοὺς δὲ ὑβρίο ζοντας τοῦτον κολάζει· ἔφησεν γὰρ ὁ Θεὸς πρὸς Αβραάμ. Εὐλογήσω τοὺς εὐλογοῦντάς σε, καὶ τοὺς καταρωμένους σε καταράσομαι. Κατάραν δὲ νῦν τὴν ὕβριν ἐκάλεσε· τὸ δὲ ὅτι, οὐκ ἔστιν αίτιο- λογικὸν, ἀλλ' ἀποφαντικόν, δοκοῦν περιττόν. Εν πολλοῖς δὲ τῷ ἰδιώματι τούτῳ κέχρηται. Παρὰ Κυρίου τὰ διαβήματα ἀνθρώπου κατει θύνεται. Διδάσκει σαφῶς ὅτι χωρὶς τῆς παρὰ Θεοῦ βοηθείας οὐδέν τι κατορθοῦν ὁ ἄνθρωπος δύναται. Ἐὰν γὰρ μὴ Κύριος, φησίν, οἰκοδομήσῃ οἶκον, εἰς μάτην εκοπίασαν οἱ οἰκοδομούντες· τῇ γὰρ, προθυμία συνεργείν είωθεν. ᾿Ανθρώπου δὲ λέγει, τοῦ δικαίου. Καὶ τὴν ὁδὸν αὐτοῦ θελήσει σφόδρα. Την που λιτείαν τοῦ δικαίου ἀποδέξεται ὁ Κύριος, ὡς ἀμώμη- τον. ῾Ο Σύμμαχος δὲ, ἀντὶ τοῦ θελήσει, Εὐοδώσει εἶπεν. Οταν πέσῃ, οὐ καταραχθήσεται (32), ότι Κύ ριος ἀντιστηρίζει χεῖρα αὐτοῦ. Καὶ βιωτικῶς δυσ πραγήσας, ὡς Ιώβ, καὶ ψυχικῶς ὀλισθήσας, ὡς ὁ Δαβίδ, οὐκ ἐναπομενεῖ τῷ πτώματι, διότι Κύριος – ἀντιστηρίζει, τουτέστι, ὑποτίθησιν αὐτῷ χεῖρα καυ τοῦ, φημὶ βοήθειαν· καὶ ἡ μετάνοια γὰρ Θεοῦ χείρ ἐστιν, ὡς θεόθεν ἐπιφοιτῶτα, καὶ ἀνελοῦσα τοῦ πτώματος. Νεώτερος ἐγενόμην, καὶ γὰρ ἐγήρασα, καὶ οὐκ εἶδον δίκαιον εγκαταλελειμμένον. Περιττός γὰρ ὁ σύνδεσμος · ἔστι δὲ τοιοῦτος ὁ νοῦς, ὅτι Νέος COMMENT. IN PSALMOS. A secuti, ei cateris antelati, de morte Salvatoris B gloriabundi non multo post tempore funditus ex- terminati sunt a Romanis, ac fumi instar dissipati penitus atque deleti. Dici etiam hæc possunt de idolis quæ exaltata et glorificata ad tempus, tan- dem penitus evanuerunt, et deleta sunt; et per illa dæmones pariter qui in eis habitabant. VERS. 21. Mutuatur peccator, et non solvet. Non solum, inquit, peccator non donat, neque imper- titur propria, sed aliis a se debita etiam non red- dit; adeo nimirum iniquus est et sævus. Justus autem miseretur, et tribuit. Miseretur qui- dem propria donans; et tribuit, hoc est, reddit quæ ab aliis mutuatus est, diversa penitus et con- traria incedens via, atque incesserit peccator. Vet aliter: Justus videns peccatorem ingratum esse debitorem in tempore necessitatis, ei nibilominus mutuum præstat. VERS. 22. Quoniam benedicentes ei hæreditabunt terram, maledicentes autem ei exterminabuntur. Tanta Deo de justis cura ac sollicitudo est, ut illorum elian misereatur, qui eis benedicunt, et illos ca- stiget, qui eis maledicunt. Nam et dictum esse legimus a Deo ad Abraham: Benedicam benedicen- tibus tibi, et maledicam maledicentibus s. Maledi- ctionem autem hic contumeliam appellat. Illa autem dictio, Quoniam, hoc in loco non reddit rationem, sed sententiam tantum asseverat, vel superflua est, ut sæpenumero apud Prophetam reperitur C juxta Hebraicum idioma. Gen. XII, 3. o Psal. cxxvi, 1. Vers. 23. A Domino gressus hominis dirigentur. Manifeste docet, quod absque divino auxilio hono per se nullum potest bonum operari. Nisi enim, inquit, Dominus adificaverit domum, in canum la- boraverunt qui adifcant eam 3. Promptitudini au- tem nostræ cooperari solet. Hominem autem bie justum intelligit.} Et viam ejus volet valde. Conversationem justi benigne suscipit Dominus, utpote irreprehensibi- tem. Symmachus autem pro Votet transtulit Prospe- rabil. TEAS. 24. Cum ceciderit, non confringelur, quia Dominus contra firmat manum suam. Si in externis bonis adversa vexetur fortuna, ut Job, vel si circa spiritualia bona lapsus fuerit, ut David, non perma- nebit tamen in hac ruina, quia Dominus contra firmat, hoc est, supponit manum suam, suum sci- licet auxilium. Poenitentia etiam accipitur pro manu Dei, tanquam quæ a Deo proficiscitur, et nos de lapsu ac ruina trahit atque convertit að Bominum. VERS. 25. Junior (ui, etenim senui, et non vidi justum derelictum. Superflua est ill: conjunctio enim. Sensus est : Juvenis fui, et senui jam, et in Varia lectiones. (50) ΑΙ. χεχρεωστημένον. (32) Αl. καταῤῥαχθήσεται. (31) Hallem ἐλεεῖν, ct paulo post κολάζειν.
‘Surely’ and ‘nay rather’ signify ‘truly’ and the ‘in a semblance’ is in the sense that he lives like an image. For just as the beauty deriving from the colors and the size and all that pro- ceeds from these are of no benefit in the painted image, so neither human blessedness is of any profit to man. Or else, ‘in a semblance’ in the sense of ‘in a shadow’, on account of the uncertainty of human affairs.
β Πλὴν μάτην ταράσσεται. Τοῦτο τὸ, πλὴν, ἀντὶ τοῦ, λοιπὸν, κεῖται. Μάτην, φησὶν, ἀγωνίζεται καὶ περισπᾶται.αὐτῶν, καὶ ὑψωθέντες ἐπὶ τῇ ἀναιρέσει τοῦ Σωτῆ- ρο;, οὐκ εἰς μακρὰν πανωλεθρίᾳ διεφθάρησαν ὑπὸ τῶν Ῥωμαίων, καπνοῦ δίκην σκεδασθέντες καὶ ἀφα- νισθέντες. Ρηθείη δ' ἂν τοῦτο καὶ περὶ τῶν εἰδώ. λων, ἃ μέχρι τινὸς δοξαζόμενα καὶ ὑψούμενα, ὕστε ρον ἠφανίσθησαν· διὰ τούτων δὲ, καὶ οἱ ἐνοικοῦντες αὐτοῖς δαίμονες. Δανείζεται ὁ ἁμαρτωλὸς, καὶ οὐκ ἀποτίσει. Οὐ μόνον γὰρ οὐ μεταδίδωσιν οίκοθεν, ἀλλ' οὐδὲ τὸ (30) χρεωστούμενον ἀποδίδωσι. Τοσοῦτόν ἐστιν ἀπηνής καὶ παράνομος. Ὁ δὲ δίκαιος οικτείρει, καὶ δίδωσιν. Οικτείρει μὲν, οίκοθεν δίδωσι δὲ, τὸ δεδανεισμένον, ήγουν ἀποδίδωσιν, καὶ βαδίζων τὴν ἐναντίαν τῷ ἁμαρ τωλῷ. Η καὶ ἄλλως. Ο δίκαιος εἰδὼς τὸν ἁμαρτωλὸν ἐγνώμονα χρεωφειλέτην, ὅμως ἐν καιρῷ ἀνάγκης δανείζει. Ὅτι οἱ εὐλογοῦντες αὐτὸν κληρονομήσουσι τῆν· οἱ δὲ καταρώμενοι αὐτὸν ἐξολοθρευθήσον- ται. Τοσοῦτον μέλει τῷ Θεῷ περὶ τοῦ δικαίου, ὥστε τοὺς μὲν εὐφημοῦντας αὐτὸν ἐλεεῖ (31), τοὺς δὲ ὑβρίο ζοντας τοῦτον κολάζει· ἔφησεν γὰρ ὁ Θεὸς πρὸς Αβραάμ. Εὐλογήσω τοὺς εὐλογοῦντάς σε, καὶ τοὺς καταρωμένους σε καταράσομαι. Κατάραν δὲ νῦν τὴν ὕβριν ἐκάλεσε· τὸ δὲ ὅτι, οὐκ ἔστιν αίτιο- λογικὸν, ἀλλ' ἀποφαντικόν, δοκοῦν περιττόν. Εν πολλοῖς δὲ τῷ ἰδιώματι τούτῳ κέχρηται. Παρὰ Κυρίου τὰ διαβήματα ἀνθρώπου κατει θύνεται. Διδάσκει σαφῶς ὅτι χωρὶς τῆς παρὰ Θεοῦ βοηθείας οὐδέν τι κατορθοῦν ὁ ἄνθρωπος δύναται. Ἐὰν γὰρ μὴ Κύριος, φησίν, οἰκοδομήσῃ οἶκον, εἰς μάτην εκοπίασαν οἱ οἰκοδομούντες· τῇ γὰρ, προθυμία συνεργείν είωθεν. ᾿Ανθρώπου δὲ λέγει, τοῦ δικαίου. Καὶ τὴν ὁδὸν αὐτοῦ θελήσει σφόδρα. Την που λιτείαν τοῦ δικαίου ἀποδέξεται ὁ Κύριος, ὡς ἀμώμη- τον. ῾Ο Σύμμαχος δὲ, ἀντὶ τοῦ θελήσει, Εὐοδώσει εἶπεν. Οταν πέσῃ, οὐ καταραχθήσεται (32), ότι Κύ ριος ἀντιστηρίζει χεῖρα αὐτοῦ. Καὶ βιωτικῶς δυσ πραγήσας, ὡς Ιώβ, καὶ ψυχικῶς ὀλισθήσας, ὡς ὁ Δαβίδ, οὐκ ἐναπομενεῖ τῷ πτώματι, διότι Κύριος – ἀντιστηρίζει, τουτέστι, ὑποτίθησιν αὐτῷ χεῖρα καυ τοῦ, φημὶ βοήθειαν· καὶ ἡ μετάνοια γὰρ Θεοῦ χείρ ἐστιν, ὡς θεόθεν ἐπιφοιτῶτα, καὶ ἀνελοῦσα τοῦ πτώματος. Νεώτερος ἐγενόμην, καὶ γὰρ ἐγήρασα, καὶ οὐκ εἶδον δίκαιον εγκαταλελειμμένον. Περιττός γὰρ ὁ σύνδεσμος · ἔστι δὲ τοιοῦτος ὁ νοῦς, ὅτι Νέος COMMENT. IN PSALMOS. A secuti, ei cateris antelati, de morte Salvatoris B gloriabundi non multo post tempore funditus ex- terminati sunt a Romanis, ac fumi instar dissipati penitus atque deleti. Dici etiam hæc possunt de idolis quæ exaltata et glorificata ad tempus, tan- dem penitus evanuerunt, et deleta sunt; et per illa dæmones pariter qui in eis habitabant. VERS. 21. Mutuatur peccator, et non solvet. Non solum, inquit, peccator non donat, neque imper- titur propria, sed aliis a se debita etiam non red- dit; adeo nimirum iniquus est et sævus. Justus autem miseretur, et tribuit. Miseretur qui- dem propria donans; et tribuit, hoc est, reddit quæ ab aliis mutuatus est, diversa penitus et con- traria incedens via, atque incesserit peccator. Vet aliter: Justus videns peccatorem ingratum esse debitorem in tempore necessitatis, ei nibilominus mutuum præstat. VERS. 22. Quoniam benedicentes ei hæreditabunt terram, maledicentes autem ei exterminabuntur. Tanta Deo de justis cura ac sollicitudo est, ut illorum elian misereatur, qui eis benedicunt, et illos ca- stiget, qui eis maledicunt. Nam et dictum esse legimus a Deo ad Abraham: Benedicam benedicen- tibus tibi, et maledicam maledicentibus s. Maledi- ctionem autem hic contumeliam appellat. Illa autem dictio, Quoniam, hoc in loco non reddit rationem, sed sententiam tantum asseverat, vel superflua est, ut sæpenumero apud Prophetam reperitur C juxta Hebraicum idioma. Gen. XII, 3. o Psal. cxxvi, 1. Vers. 23. A Domino gressus hominis dirigentur. Manifeste docet, quod absque divino auxilio hono per se nullum potest bonum operari. Nisi enim, inquit, Dominus adificaverit domum, in canum la- boraverunt qui adifcant eam 3. Promptitudini au- tem nostræ cooperari solet. Hominem autem bie justum intelligit.} Et viam ejus volet valde. Conversationem justi benigne suscipit Dominus, utpote irreprehensibi- tem. Symmachus autem pro Votet transtulit Prospe- rabil. TEAS. 24. Cum ceciderit, non confringelur, quia Dominus contra firmat manum suam. Si in externis bonis adversa vexetur fortuna, ut Job, vel si circa spiritualia bona lapsus fuerit, ut David, non perma- nebit tamen in hac ruina, quia Dominus contra firmat, hoc est, supponit manum suam, suum sci- licet auxilium. Poenitentia etiam accipitur pro manu Dei, tanquam quæ a Deo proficiscitur, et nos de lapsu ac ruina trahit atque convertit að Bominum. VERS. 25. Junior (ui, etenim senui, et non vidi justum derelictum. Superflua est ill: conjunctio enim. Sensus est : Juvenis fui, et senui jam, et in Varia lectiones. (50) ΑΙ. χεχρεωστημένον. (32) Αl. καταῤῥαχθήσεται. (31) Hallem ἐλεεῖν, ct paulo post κολάζειν.
7β Except he troubles himself in vain. This ‘except’ is used in the sense of ‘therefore’. It is in vain, he says, that he exerts and dis- tracts himself.
γ Θησαυρίζει καὶ οὐ γινώσκει τίνι συνάξει αὐτά. Καὶ τὸ χαλεπώτερον, ὅτι περὶ συλλογὴν χρημάτων ταλαιπωρούμενος, οὐδὲ τὸν κληρονόμον ἑαυτοῦ γινώσκει. Καὶ ἡ μὲν συντριβὴ, τοῦ συνάγοντός ἐστι, τὸ δὲ κέρδος, ἄλλου.αὐτῶν, καὶ ὑψωθέντες ἐπὶ τῇ ἀναιρέσει τοῦ Σωτῆ- ρο;, οὐκ εἰς μακρὰν πανωλεθρίᾳ διεφθάρησαν ὑπὸ τῶν Ῥωμαίων, καπνοῦ δίκην σκεδασθέντες καὶ ἀφα- νισθέντες. Ρηθείη δ' ἂν τοῦτο καὶ περὶ τῶν εἰδώ. λων, ἃ μέχρι τινὸς δοξαζόμενα καὶ ὑψούμενα, ὕστε ρον ἠφανίσθησαν· διὰ τούτων δὲ, καὶ οἱ ἐνοικοῦντες αὐτοῖς δαίμονες. Δανείζεται ὁ ἁμαρτωλὸς, καὶ οὐκ ἀποτίσει. Οὐ μόνον γὰρ οὐ μεταδίδωσιν οίκοθεν, ἀλλ' οὐδὲ τὸ (30) χρεωστούμενον ἀποδίδωσι. Τοσοῦτόν ἐστιν ἀπηνής καὶ παράνομος. Ὁ δὲ δίκαιος οικτείρει, καὶ δίδωσιν. Οικτείρει μὲν, οίκοθεν δίδωσι δὲ, τὸ δεδανεισμένον, ήγουν ἀποδίδωσιν, καὶ βαδίζων τὴν ἐναντίαν τῷ ἁμαρ τωλῷ. Η καὶ ἄλλως. Ο δίκαιος εἰδὼς τὸν ἁμαρτωλὸν ἐγνώμονα χρεωφειλέτην, ὅμως ἐν καιρῷ ἀνάγκης δανείζει. Ὅτι οἱ εὐλογοῦντες αὐτὸν κληρονομήσουσι τῆν· οἱ δὲ καταρώμενοι αὐτὸν ἐξολοθρευθήσον- ται. Τοσοῦτον μέλει τῷ Θεῷ περὶ τοῦ δικαίου, ὥστε τοὺς μὲν εὐφημοῦντας αὐτὸν ἐλεεῖ (31), τοὺς δὲ ὑβρίο ζοντας τοῦτον κολάζει· ἔφησεν γὰρ ὁ Θεὸς πρὸς Αβραάμ. Εὐλογήσω τοὺς εὐλογοῦντάς σε, καὶ τοὺς καταρωμένους σε καταράσομαι. Κατάραν δὲ νῦν τὴν ὕβριν ἐκάλεσε· τὸ δὲ ὅτι, οὐκ ἔστιν αίτιο- λογικὸν, ἀλλ' ἀποφαντικόν, δοκοῦν περιττόν. Εν πολλοῖς δὲ τῷ ἰδιώματι τούτῳ κέχρηται. Παρὰ Κυρίου τὰ διαβήματα ἀνθρώπου κατει θύνεται. Διδάσκει σαφῶς ὅτι χωρὶς τῆς παρὰ Θεοῦ βοηθείας οὐδέν τι κατορθοῦν ὁ ἄνθρωπος δύναται. Ἐὰν γὰρ μὴ Κύριος, φησίν, οἰκοδομήσῃ οἶκον, εἰς μάτην εκοπίασαν οἱ οἰκοδομούντες· τῇ γὰρ, προθυμία συνεργείν είωθεν. ᾿Ανθρώπου δὲ λέγει, τοῦ δικαίου. Καὶ τὴν ὁδὸν αὐτοῦ θελήσει σφόδρα. Την που λιτείαν τοῦ δικαίου ἀποδέξεται ὁ Κύριος, ὡς ἀμώμη- τον. ῾Ο Σύμμαχος δὲ, ἀντὶ τοῦ θελήσει, Εὐοδώσει εἶπεν. Οταν πέσῃ, οὐ καταραχθήσεται (32), ότι Κύ ριος ἀντιστηρίζει χεῖρα αὐτοῦ. Καὶ βιωτικῶς δυσ πραγήσας, ὡς Ιώβ, καὶ ψυχικῶς ὀλισθήσας, ὡς ὁ Δαβίδ, οὐκ ἐναπομενεῖ τῷ πτώματι, διότι Κύριος – ἀντιστηρίζει, τουτέστι, ὑποτίθησιν αὐτῷ χεῖρα καυ τοῦ, φημὶ βοήθειαν· καὶ ἡ μετάνοια γὰρ Θεοῦ χείρ ἐστιν, ὡς θεόθεν ἐπιφοιτῶτα, καὶ ἀνελοῦσα τοῦ πτώματος. Νεώτερος ἐγενόμην, καὶ γὰρ ἐγήρασα, καὶ οὐκ εἶδον δίκαιον εγκαταλελειμμένον. Περιττός γὰρ ὁ σύνδεσμος · ἔστι δὲ τοιοῦτος ὁ νοῦς, ὅτι Νέος COMMENT. IN PSALMOS. A secuti, ei cateris antelati, de morte Salvatoris B gloriabundi non multo post tempore funditus ex- terminati sunt a Romanis, ac fumi instar dissipati penitus atque deleti. Dici etiam hæc possunt de idolis quæ exaltata et glorificata ad tempus, tan- dem penitus evanuerunt, et deleta sunt; et per illa dæmones pariter qui in eis habitabant. VERS. 21. Mutuatur peccator, et non solvet. Non solum, inquit, peccator non donat, neque imper- titur propria, sed aliis a se debita etiam non red- dit; adeo nimirum iniquus est et sævus. Justus autem miseretur, et tribuit. Miseretur qui- dem propria donans; et tribuit, hoc est, reddit quæ ab aliis mutuatus est, diversa penitus et con- traria incedens via, atque incesserit peccator. Vet aliter: Justus videns peccatorem ingratum esse debitorem in tempore necessitatis, ei nibilominus mutuum præstat. VERS. 22. Quoniam benedicentes ei hæreditabunt terram, maledicentes autem ei exterminabuntur. Tanta Deo de justis cura ac sollicitudo est, ut illorum elian misereatur, qui eis benedicunt, et illos ca- stiget, qui eis maledicunt. Nam et dictum esse legimus a Deo ad Abraham: Benedicam benedicen- tibus tibi, et maledicam maledicentibus s. Maledi- ctionem autem hic contumeliam appellat. Illa autem dictio, Quoniam, hoc in loco non reddit rationem, sed sententiam tantum asseverat, vel superflua est, ut sæpenumero apud Prophetam reperitur C juxta Hebraicum idioma. Gen. XII, 3. o Psal. cxxvi, 1. Vers. 23. A Domino gressus hominis dirigentur. Manifeste docet, quod absque divino auxilio hono per se nullum potest bonum operari. Nisi enim, inquit, Dominus adificaverit domum, in canum la- boraverunt qui adifcant eam 3. Promptitudini au- tem nostræ cooperari solet. Hominem autem bie justum intelligit.} Et viam ejus volet valde. Conversationem justi benigne suscipit Dominus, utpote irreprehensibi- tem. Symmachus autem pro Votet transtulit Prospe- rabil. TEAS. 24. Cum ceciderit, non confringelur, quia Dominus contra firmat manum suam. Si in externis bonis adversa vexetur fortuna, ut Job, vel si circa spiritualia bona lapsus fuerit, ut David, non perma- nebit tamen in hac ruina, quia Dominus contra firmat, hoc est, supponit manum suam, suum sci- licet auxilium. Poenitentia etiam accipitur pro manu Dei, tanquam quæ a Deo proficiscitur, et nos de lapsu ac ruina trahit atque convertit að Bominum. VERS. 25. Junior (ui, etenim senui, et non vidi justum derelictum. Superflua est ill: conjunctio enim. Sensus est : Juvenis fui, et senui jam, et in Varia lectiones. (50) ΑΙ. χεχρεωστημένον. (32) Αl. καταῤῥαχθήσεται. (31) Hallem ἐλεεῖν, ct paulo post κολάζειν.
7γ He lays up treasure and does not know for whom he will amass these things. And what is worst, wearing himself out in the amassing of money, he does not even know his inheritor. And the exhaustion is on the part of the one doing the gathering, but the profit is for another.
PG 128:445α Καὶ νῦν τίς ἡ ὑπομονή μου; οὐχὶ Κύριος; Καὶ λοιπὸν τούτων οὕτως ἐχόντων, τίς ἡ ἐλπίς μου; οὐχὶ Κύριος μόνος; Κατ’ ἐρώτησιν δὲ τὸν στίχον ἀναγνωστέον.Α ἐγενόμην, καὶ ἐγήρασα ἤδη· καὶ παρ' ὅλην μου τὴν Τοια (ἐκδιωχθήσονται). ἐν τῷ μεταξὺ ζωὴν οὐκ εἶδον εγκαταλελειμμένον ὑπὸ Θεοῦ δίκαιον. Φυλάσσει γάρ, φησί, Κύριος πάντας τοὺς ἀγαπῶντας αὐτόν. Εἰ δὲ καὶ πρὸς μικρὸν ἐγκαταλιπεῖν τινας ὁ Θεὸς ἔδοξεν, ὡς καὶ αὐτὸν, ἀλλ' οὐκ ἐγκατέλιπεν· οἰκονομικῶς δὲ παρ- εχώρησεν, ἵνα παθόντες, τοῦ λοιποῦ προσεκτικώτε ροι γένωνται. Οὐδὲ τὸ σπέρμα αὐτοῦ ζητοῦν ἄρτους. Οὐδὲ τὸ τέκνον αὐτοῦ πενόμενον· εἰ γὰρ καὶ πρὸς μικρόν ποτε κακοπαθήσει, ἀλλ᾽ οὐ μέχρι τέλους. "Αλλως τε δὲ, μερικὸς ὁ λόγος· αὐτὸς γὰρ τέως ὁ Δαβὶδ μὴ ἰδεῖν τοιοῦτον ἰσχυρίζεται. "Η καὶ ὑψηλότερον εἰ πεῖν ἔστι τοῦτο, ἀντὶ τοῦ, Λιμῶττον τροφῆς πνευ ματικῆς, κατὰ τό· Οὐ λιμοκτονήσει Κύριος ψυ γὰς δικαίων · ἄλλως γὰρ τὸ σπέρμα τοῦ Ἰακώβ ἐζήτησαν ἄρτον ἐν Αἰγύπτῳ. - Ολην τὴν ἡμέραν ἐλεεῖ καὶ δανείζει ὁ δι καιος. "Ολην τὴν ἡμέραν, ἀντὶ τοῦ, 'Αεί· καὶ ποτὲ μὲν δανείζει τοῖς αὐτοῦσι χρήματα, ποτὲ δὲ λόγους ὠφελείας. Καὶ τὸ σπέρμα αὐτοῦ εἰς εὐλογίαν ἔσται. Είπε γὰρ πρὸς Μωσήν ὁ Θεὸς, ὅτι ἐλεεῖ τέκνα διὰ πατέρων εὐαρέστησιν, καὶ αὖθις ἀποδίδωσι διὰ πατέ ρων κακίαν. Εἰς εὐλογίαν δὲ, ἀντὶ τοῦ, εὐλογημέ νον καὶ ἐπαινετόν, διὰ τὸν πατέρα. Εκκλινον ἀπὸ κακοῦ, καὶ ποίησον ἀγαθόν. Τοῦτο εἴρηκεν καὶ ἐν τῷ λγ' ψαλμῷ. Καὶ κατασκήνου εἰς αἰῶνα αἰῶνος. Ηδη, φησί, μαθὼν τίνα μὲν τὰ ἐπίχειρα τῆς ἀρετῆς, τίνα δὲ τῆς κακίας, ἐλοῦ τὰ κρείττονα, καὶ κατασκήνου μακροχρονίς· τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ, Εἰς αἰῶνα αἱ- ῶνος· οἱ γὰρ πάλαι δίκαιοι, μακρόβιοι ἐτύγχανον. Εἰ δὲ καί τινες ἐν νεότητι τεθνήκασιν, ἀλλὰ κατ' οικονομίαν τοῦτο. Καὶ Σολομών γὰρ μακρόν γῆρας τοῖς φοβουμένοις τὸν Κύριον ἐπαγγέλλεται. "Η, κατασκήνου εἰς τὸν αἰῶνα τὸν μέλλοντα, ἐν τῷ νῦν αἰῶνι παροικῶν, διὰ τὸ πρόσκαιρον τῆς ζωῆς. "Οτι Κύριος ἀγαπᾷ κρίσιν. Τουτέστι, κριτής ἐστιν. Η καὶ κρίσιν τὸ δίκαιον λέγει. Καὶ οὐκ ἐγκαταλείψει τοὺς ἐσίους αὐτοῦ. Δι- καιον γὰρ μὴ ἐγκαταλιπεῖν τοὺς μὴ ἐγκαταλιπόντας αὐτόν. Ὅσιος δὲ νῦν, ὁ δίκαιο;, ήτοι ενάρετος. Εἰς τὸν αἰῶνα φυλαχθήσονται. Καὶ εἰς τὸν παρόντα, καὶ εἰς τὸν μέλλοντα. Ανομοι δὲ ἐκδιωχθήσονται. Καὶ ἀπὸ τῶν παρόντων ἀγαθῶν, καὶ ἀπὸ τῶν μελλόντων. Καὶ σπέρμα ἀσεβῶν ἐξολοθρευθήσεται. Προει ρηται περὶ τούτου μικρὸν ἀνωτέρω, εἰς τὸ, Καὶ τὸ σπέρμα αὐτοῦ εἰς εὐλογίαν ἔσται. Δίκαιοι δὲ κληρονομήσουσι γῆν, καὶ κατα σκηνώσουσιν εἰς αἰῶνα αἰῶνος ἐπ' αὐτῆς. Καὶ EUTHYMII ZIGABENI tota hac vita mea nunquam vidi justos a Deo de· relinqui. Custodit enim Deus omnes, qui eum dili- gunt". Quod si aliquando visus est Deus ad tempus aliquos derelinquere, veluti ipsun David, non ta- men eos penitus dereliquit, sed magna cum dispen- satione ita permisit, ut post tentationes deinceps attentiores redderentur. Neque semen ejus quærens panem. Neque ejus fl- lios indigentes. Nam etsi ad tempus aliquantulum afflicti sunt, non tamen perpetuo. Et aliter: beatus David se eousque id non vidisse asseverat. Vel altius intelligi potest, ut dicat se non vidisse justo- rum semen faunescere, hoc est, spirituali cibo ca- rere ; juxta illud: Non necabit fame Dominus ani- mas justorum s. Nam alioquin, semen Jacob in Ægypto panem quæsivit. VERS. 26. die miseretur et mutual justus. Tota die, pro Semper. Et petentibus, aliquando pecunias, aliquando utiles admonitiones prestat. : El semen ejus in benedictionem erit. Dixit cuim Deus ad Moyse, se misereri filiorum propter eo- rum patres, qui sibi grati fuerunt ; et quod simili- ter propter parentum vitia retribuit posteris cala- milates. In benedictionem auten erit, hoc est, bene- dicetur et laudabitur, ob parentis nimirum merita. VERS. 27. Declina a malo et fac bonum. lloc in psalmo xxxiu declaratum est. B Et inhabita in sæculum sæculi. Cum, inquit, jam ɩ didiceris, quaenam sin: virtutum, et vitiorum pra mia, elige meliora; et habita longo tempore. Id enim significant verba illa: In sæculum sæculi. Justi etenim, qui olim fuere, diutius vixerunt : quod si aliqui ex eis juniores mortui sunt, divina id dispensatione factum est. Nam et Salomon diu- turnam pollicetur vitam timentibus Dominum. Vel, llabita in sæculum futurum, tu qui incola es in præsenti sæculo, ubi non perpetuo, sed certo ac brevi degimus tempore. VERS. 28. Quoniam Dominus diligit judicium. Hoc est : Quoniam Dominus judex est. Vel per judicium, justitiam intelligit. Et non derelinquet sanctos suos. Justum enim D est, ut eos non derelinquat, qui illum non dereli- querint. Per sanctos autem hic justos, seu virtute præstantes viros intelligit. In sæculum servabuntur. In præsens scilicet, el in futurun. Iniqui autem expellentur. A præsentibus et futu- ris bouis Et semen impiorum exterminabitur. De hoc paulo superius dictum est, ibi : Et semen ejus in bene- dictionem erit. VERS. 29. Justi autem hæredilabunt terram, et inhabitabunt in sæculum sæculi super eam. De hoe » Psal. CaLiv, 20. ss Prov. x, 5.
8α And now who is my patient endurance? Is it not the Lord? And so with this being the case, who is my hope? It it not the Lord alone? The verse is to be read as a question.
β Καὶ ἡ ὑπόστασίς μου παρὰ σοῦ ἐστιν. Καὶ ἡ ὕπαρξίς μου, λέγω δὴ, αὐτὸ τὸ ὅλως εἶναί με, ἀπὸ σοῦ ἐστι. Διὸ φρόντισον τοῦ σοῦ πλάσματος, εὐγνωμόνως ἐπιγινώσκοντος τὸν ἴδιον πλάστην.Α ἐγενόμην, καὶ ἐγήρασα ἤδη· καὶ παρ' ὅλην μου τὴν Τοια (ἐκδιωχθήσονται). ἐν τῷ μεταξὺ ζωὴν οὐκ εἶδον εγκαταλελειμμένον ὑπὸ Θεοῦ δίκαιον. Φυλάσσει γάρ, φησί, Κύριος πάντας τοὺς ἀγαπῶντας αὐτόν. Εἰ δὲ καὶ πρὸς μικρὸν ἐγκαταλιπεῖν τινας ὁ Θεὸς ἔδοξεν, ὡς καὶ αὐτὸν, ἀλλ' οὐκ ἐγκατέλιπεν· οἰκονομικῶς δὲ παρ- εχώρησεν, ἵνα παθόντες, τοῦ λοιποῦ προσεκτικώτε ροι γένωνται. Οὐδὲ τὸ σπέρμα αὐτοῦ ζητοῦν ἄρτους. Οὐδὲ τὸ τέκνον αὐτοῦ πενόμενον· εἰ γὰρ καὶ πρὸς μικρόν ποτε κακοπαθήσει, ἀλλ᾽ οὐ μέχρι τέλους. "Αλλως τε δὲ, μερικὸς ὁ λόγος· αὐτὸς γὰρ τέως ὁ Δαβὶδ μὴ ἰδεῖν τοιοῦτον ἰσχυρίζεται. "Η καὶ ὑψηλότερον εἰ πεῖν ἔστι τοῦτο, ἀντὶ τοῦ, Λιμῶττον τροφῆς πνευ ματικῆς, κατὰ τό· Οὐ λιμοκτονήσει Κύριος ψυ γὰς δικαίων · ἄλλως γὰρ τὸ σπέρμα τοῦ Ἰακώβ ἐζήτησαν ἄρτον ἐν Αἰγύπτῳ. - Ολην τὴν ἡμέραν ἐλεεῖ καὶ δανείζει ὁ δι καιος. "Ολην τὴν ἡμέραν, ἀντὶ τοῦ, 'Αεί· καὶ ποτὲ μὲν δανείζει τοῖς αὐτοῦσι χρήματα, ποτὲ δὲ λόγους ὠφελείας. Καὶ τὸ σπέρμα αὐτοῦ εἰς εὐλογίαν ἔσται. Είπε γὰρ πρὸς Μωσήν ὁ Θεὸς, ὅτι ἐλεεῖ τέκνα διὰ πατέρων εὐαρέστησιν, καὶ αὖθις ἀποδίδωσι διὰ πατέ ρων κακίαν. Εἰς εὐλογίαν δὲ, ἀντὶ τοῦ, εὐλογημέ νον καὶ ἐπαινετόν, διὰ τὸν πατέρα. Εκκλινον ἀπὸ κακοῦ, καὶ ποίησον ἀγαθόν. Τοῦτο εἴρηκεν καὶ ἐν τῷ λγ' ψαλμῷ. Καὶ κατασκήνου εἰς αἰῶνα αἰῶνος. Ηδη, φησί, μαθὼν τίνα μὲν τὰ ἐπίχειρα τῆς ἀρετῆς, τίνα δὲ τῆς κακίας, ἐλοῦ τὰ κρείττονα, καὶ κατασκήνου μακροχρονίς· τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ, Εἰς αἰῶνα αἱ- ῶνος· οἱ γὰρ πάλαι δίκαιοι, μακρόβιοι ἐτύγχανον. Εἰ δὲ καί τινες ἐν νεότητι τεθνήκασιν, ἀλλὰ κατ' οικονομίαν τοῦτο. Καὶ Σολομών γὰρ μακρόν γῆρας τοῖς φοβουμένοις τὸν Κύριον ἐπαγγέλλεται. "Η, κατασκήνου εἰς τὸν αἰῶνα τὸν μέλλοντα, ἐν τῷ νῦν αἰῶνι παροικῶν, διὰ τὸ πρόσκαιρον τῆς ζωῆς. "Οτι Κύριος ἀγαπᾷ κρίσιν. Τουτέστι, κριτής ἐστιν. Η καὶ κρίσιν τὸ δίκαιον λέγει. Καὶ οὐκ ἐγκαταλείψει τοὺς ἐσίους αὐτοῦ. Δι- καιον γὰρ μὴ ἐγκαταλιπεῖν τοὺς μὴ ἐγκαταλιπόντας αὐτόν. Ὅσιος δὲ νῦν, ὁ δίκαιο;, ήτοι ενάρετος. Εἰς τὸν αἰῶνα φυλαχθήσονται. Καὶ εἰς τὸν παρόντα, καὶ εἰς τὸν μέλλοντα. Ανομοι δὲ ἐκδιωχθήσονται. Καὶ ἀπὸ τῶν παρόντων ἀγαθῶν, καὶ ἀπὸ τῶν μελλόντων. Καὶ σπέρμα ἀσεβῶν ἐξολοθρευθήσεται. Προει ρηται περὶ τούτου μικρὸν ἀνωτέρω, εἰς τὸ, Καὶ τὸ σπέρμα αὐτοῦ εἰς εὐλογίαν ἔσται. Δίκαιοι δὲ κληρονομήσουσι γῆν, καὶ κατα σκηνώσουσιν εἰς αἰῶνα αἰῶνος ἐπ' αὐτῆς. Καὶ EUTHYMII ZIGABENI tota hac vita mea nunquam vidi justos a Deo de· relinqui. Custodit enim Deus omnes, qui eum dili- gunt". Quod si aliquando visus est Deus ad tempus aliquos derelinquere, veluti ipsun David, non ta- men eos penitus dereliquit, sed magna cum dispen- satione ita permisit, ut post tentationes deinceps attentiores redderentur. Neque semen ejus quærens panem. Neque ejus fl- lios indigentes. Nam etsi ad tempus aliquantulum afflicti sunt, non tamen perpetuo. Et aliter: beatus David se eousque id non vidisse asseverat. Vel altius intelligi potest, ut dicat se non vidisse justo- rum semen faunescere, hoc est, spirituali cibo ca- rere ; juxta illud: Non necabit fame Dominus ani- mas justorum s. Nam alioquin, semen Jacob in Ægypto panem quæsivit. VERS. 26. die miseretur et mutual justus. Tota die, pro Semper. Et petentibus, aliquando pecunias, aliquando utiles admonitiones prestat. : El semen ejus in benedictionem erit. Dixit cuim Deus ad Moyse, se misereri filiorum propter eo- rum patres, qui sibi grati fuerunt ; et quod simili- ter propter parentum vitia retribuit posteris cala- milates. In benedictionem auten erit, hoc est, bene- dicetur et laudabitur, ob parentis nimirum merita. VERS. 27. Declina a malo et fac bonum. lloc in psalmo xxxiu declaratum est. B Et inhabita in sæculum sæculi. Cum, inquit, jam ɩ didiceris, quaenam sin: virtutum, et vitiorum pra mia, elige meliora; et habita longo tempore. Id enim significant verba illa: In sæculum sæculi. Justi etenim, qui olim fuere, diutius vixerunt : quod si aliqui ex eis juniores mortui sunt, divina id dispensatione factum est. Nam et Salomon diu- turnam pollicetur vitam timentibus Dominum. Vel, llabita in sæculum futurum, tu qui incola es in præsenti sæculo, ubi non perpetuo, sed certo ac brevi degimus tempore. VERS. 28. Quoniam Dominus diligit judicium. Hoc est : Quoniam Dominus judex est. Vel per judicium, justitiam intelligit. Et non derelinquet sanctos suos. Justum enim D est, ut eos non derelinquat, qui illum non dereli- querint. Per sanctos autem hic justos, seu virtute præstantes viros intelligit. In sæculum servabuntur. In præsens scilicet, el in futurun. Iniqui autem expellentur. A præsentibus et futu- ris bouis Et semen impiorum exterminabitur. De hoc paulo superius dictum est, ibi : Et semen ejus in bene- dictionem erit. VERS. 29. Justi autem hæredilabunt terram, et inhabitabunt in sæculum sæculi super eam. De hoe » Psal. CaLiv, 20. ss Prov. x, 5.
8β And my hypostasis is from you. And my existence, indeed my whole being itself, is from you. Hence care for your creature who gratefully recognizes his own maker.
α Ἀπὸ πασῶν τῶν ἀνομιῶν μου ῥῦσαί με. Aἱ ἀνομίαι γὰρ ἐπάγουσι τοὺς πειρασμούς· ὅθεν τῶν αἰτίων ἀπαλλαγῆναι παρακαλεῖ. Ἢ καὶ ἀνομίας τροπικῶς καλεῖ, τοὺς πειρασμοὺς, ἀπὸ τῶν αἰτίων, τὰ αἰτιατά.Α ἐγενόμην, καὶ ἐγήρασα ἤδη· καὶ παρ' ὅλην μου τὴν Τοια (ἐκδιωχθήσονται). ἐν τῷ μεταξὺ ζωὴν οὐκ εἶδον εγκαταλελειμμένον ὑπὸ Θεοῦ δίκαιον. Φυλάσσει γάρ, φησί, Κύριος πάντας τοὺς ἀγαπῶντας αὐτόν. Εἰ δὲ καὶ πρὸς μικρὸν ἐγκαταλιπεῖν τινας ὁ Θεὸς ἔδοξεν, ὡς καὶ αὐτὸν, ἀλλ' οὐκ ἐγκατέλιπεν· οἰκονομικῶς δὲ παρ- εχώρησεν, ἵνα παθόντες, τοῦ λοιποῦ προσεκτικώτε ροι γένωνται. Οὐδὲ τὸ σπέρμα αὐτοῦ ζητοῦν ἄρτους. Οὐδὲ τὸ τέκνον αὐτοῦ πενόμενον· εἰ γὰρ καὶ πρὸς μικρόν ποτε κακοπαθήσει, ἀλλ᾽ οὐ μέχρι τέλους. "Αλλως τε δὲ, μερικὸς ὁ λόγος· αὐτὸς γὰρ τέως ὁ Δαβὶδ μὴ ἰδεῖν τοιοῦτον ἰσχυρίζεται. "Η καὶ ὑψηλότερον εἰ πεῖν ἔστι τοῦτο, ἀντὶ τοῦ, Λιμῶττον τροφῆς πνευ ματικῆς, κατὰ τό· Οὐ λιμοκτονήσει Κύριος ψυ γὰς δικαίων · ἄλλως γὰρ τὸ σπέρμα τοῦ Ἰακώβ ἐζήτησαν ἄρτον ἐν Αἰγύπτῳ. - Ολην τὴν ἡμέραν ἐλεεῖ καὶ δανείζει ὁ δι καιος. "Ολην τὴν ἡμέραν, ἀντὶ τοῦ, 'Αεί· καὶ ποτὲ μὲν δανείζει τοῖς αὐτοῦσι χρήματα, ποτὲ δὲ λόγους ὠφελείας. Καὶ τὸ σπέρμα αὐτοῦ εἰς εὐλογίαν ἔσται. Είπε γὰρ πρὸς Μωσήν ὁ Θεὸς, ὅτι ἐλεεῖ τέκνα διὰ πατέρων εὐαρέστησιν, καὶ αὖθις ἀποδίδωσι διὰ πατέ ρων κακίαν. Εἰς εὐλογίαν δὲ, ἀντὶ τοῦ, εὐλογημέ νον καὶ ἐπαινετόν, διὰ τὸν πατέρα. Εκκλινον ἀπὸ κακοῦ, καὶ ποίησον ἀγαθόν. Τοῦτο εἴρηκεν καὶ ἐν τῷ λγ' ψαλμῷ. Καὶ κατασκήνου εἰς αἰῶνα αἰῶνος. Ηδη, φησί, μαθὼν τίνα μὲν τὰ ἐπίχειρα τῆς ἀρετῆς, τίνα δὲ τῆς κακίας, ἐλοῦ τὰ κρείττονα, καὶ κατασκήνου μακροχρονίς· τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ, Εἰς αἰῶνα αἱ- ῶνος· οἱ γὰρ πάλαι δίκαιοι, μακρόβιοι ἐτύγχανον. Εἰ δὲ καί τινες ἐν νεότητι τεθνήκασιν, ἀλλὰ κατ' οικονομίαν τοῦτο. Καὶ Σολομών γὰρ μακρόν γῆρας τοῖς φοβουμένοις τὸν Κύριον ἐπαγγέλλεται. "Η, κατασκήνου εἰς τὸν αἰῶνα τὸν μέλλοντα, ἐν τῷ νῦν αἰῶνι παροικῶν, διὰ τὸ πρόσκαιρον τῆς ζωῆς. "Οτι Κύριος ἀγαπᾷ κρίσιν. Τουτέστι, κριτής ἐστιν. Η καὶ κρίσιν τὸ δίκαιον λέγει. Καὶ οὐκ ἐγκαταλείψει τοὺς ἐσίους αὐτοῦ. Δι- καιον γὰρ μὴ ἐγκαταλιπεῖν τοὺς μὴ ἐγκαταλιπόντας αὐτόν. Ὅσιος δὲ νῦν, ὁ δίκαιο;, ήτοι ενάρετος. Εἰς τὸν αἰῶνα φυλαχθήσονται. Καὶ εἰς τὸν παρόντα, καὶ εἰς τὸν μέλλοντα. Ανομοι δὲ ἐκδιωχθήσονται. Καὶ ἀπὸ τῶν παρόντων ἀγαθῶν, καὶ ἀπὸ τῶν μελλόντων. Καὶ σπέρμα ἀσεβῶν ἐξολοθρευθήσεται. Προει ρηται περὶ τούτου μικρὸν ἀνωτέρω, εἰς τὸ, Καὶ τὸ σπέρμα αὐτοῦ εἰς εὐλογίαν ἔσται. Δίκαιοι δὲ κληρονομήσουσι γῆν, καὶ κατα σκηνώσουσιν εἰς αἰῶνα αἰῶνος ἐπ' αὐτῆς. Καὶ EUTHYMII ZIGABENI tota hac vita mea nunquam vidi justos a Deo de· relinqui. Custodit enim Deus omnes, qui eum dili- gunt". Quod si aliquando visus est Deus ad tempus aliquos derelinquere, veluti ipsun David, non ta- men eos penitus dereliquit, sed magna cum dispen- satione ita permisit, ut post tentationes deinceps attentiores redderentur. Neque semen ejus quærens panem. Neque ejus fl- lios indigentes. Nam etsi ad tempus aliquantulum afflicti sunt, non tamen perpetuo. Et aliter: beatus David se eousque id non vidisse asseverat. Vel altius intelligi potest, ut dicat se non vidisse justo- rum semen faunescere, hoc est, spirituali cibo ca- rere ; juxta illud: Non necabit fame Dominus ani- mas justorum s. Nam alioquin, semen Jacob in Ægypto panem quæsivit. VERS. 26. die miseretur et mutual justus. Tota die, pro Semper. Et petentibus, aliquando pecunias, aliquando utiles admonitiones prestat. : El semen ejus in benedictionem erit. Dixit cuim Deus ad Moyse, se misereri filiorum propter eo- rum patres, qui sibi grati fuerunt ; et quod simili- ter propter parentum vitia retribuit posteris cala- milates. In benedictionem auten erit, hoc est, bene- dicetur et laudabitur, ob parentis nimirum merita. VERS. 27. Declina a malo et fac bonum. lloc in psalmo xxxiu declaratum est. B Et inhabita in sæculum sæculi. Cum, inquit, jam ɩ didiceris, quaenam sin: virtutum, et vitiorum pra mia, elige meliora; et habita longo tempore. Id enim significant verba illa: In sæculum sæculi. Justi etenim, qui olim fuere, diutius vixerunt : quod si aliqui ex eis juniores mortui sunt, divina id dispensatione factum est. Nam et Salomon diu- turnam pollicetur vitam timentibus Dominum. Vel, llabita in sæculum futurum, tu qui incola es in præsenti sæculo, ubi non perpetuo, sed certo ac brevi degimus tempore. VERS. 28. Quoniam Dominus diligit judicium. Hoc est : Quoniam Dominus judex est. Vel per judicium, justitiam intelligit. Et non derelinquet sanctos suos. Justum enim D est, ut eos non derelinquat, qui illum non dereli- querint. Per sanctos autem hic justos, seu virtute præstantes viros intelligit. In sæculum servabuntur. In præsens scilicet, el in futurun. Iniqui autem expellentur. A præsentibus et futu- ris bouis Et semen impiorum exterminabitur. De hoc paulo superius dictum est, ibi : Et semen ejus in bene- dictionem erit. VERS. 29. Justi autem hæredilabunt terram, et inhabitabunt in sæculum sæculi super eam. De hoe » Psal. CaLiv, 20. ss Prov. x, 5.
9α And deliver me from all my acts of lawlessness. For acts of lawlessness bring on trials, hence he entreats to be freed from the causes. Or else in a figurative way he is calling the trials themselves ‘acts of lawlessness’, designating the effects by the causes.
β Ὄνειδος ἄφρονι ἔδωκάς με. Tῷ Σεμεεί· ὠνείδιζε γὰρ αὐτὸν, ἄνδρα παράνομον καὶ ἄνδρα αἱμάτων ἀποκαλῶν. | Ἐπανέλαβε δὲ τὸν λόγον, εἰς οἶκτον τὸν εὔσπλαγχνον διὰ τῆς συνεχοῦς ἐλεεινολογίας ἐπισπώμενος. Ὀνειδίζει δὲ καὶ ὁ διάβολος τοῖς ἡττωμένοις ὑπ᾽ αὐτοῦ τὴν τοιαύτην ἧτταν.Α ἐγενόμην, καὶ ἐγήρασα ἤδη· καὶ παρ' ὅλην μου τὴν Τοια (ἐκδιωχθήσονται). ἐν τῷ μεταξὺ ζωὴν οὐκ εἶδον εγκαταλελειμμένον ὑπὸ Θεοῦ δίκαιον. Φυλάσσει γάρ, φησί, Κύριος πάντας τοὺς ἀγαπῶντας αὐτόν. Εἰ δὲ καὶ πρὸς μικρὸν ἐγκαταλιπεῖν τινας ὁ Θεὸς ἔδοξεν, ὡς καὶ αὐτὸν, ἀλλ' οὐκ ἐγκατέλιπεν· οἰκονομικῶς δὲ παρ- εχώρησεν, ἵνα παθόντες, τοῦ λοιποῦ προσεκτικώτε ροι γένωνται. Οὐδὲ τὸ σπέρμα αὐτοῦ ζητοῦν ἄρτους. Οὐδὲ τὸ τέκνον αὐτοῦ πενόμενον· εἰ γὰρ καὶ πρὸς μικρόν ποτε κακοπαθήσει, ἀλλ᾽ οὐ μέχρι τέλους. "Αλλως τε δὲ, μερικὸς ὁ λόγος· αὐτὸς γὰρ τέως ὁ Δαβὶδ μὴ ἰδεῖν τοιοῦτον ἰσχυρίζεται. "Η καὶ ὑψηλότερον εἰ πεῖν ἔστι τοῦτο, ἀντὶ τοῦ, Λιμῶττον τροφῆς πνευ ματικῆς, κατὰ τό· Οὐ λιμοκτονήσει Κύριος ψυ γὰς δικαίων · ἄλλως γὰρ τὸ σπέρμα τοῦ Ἰακώβ ἐζήτησαν ἄρτον ἐν Αἰγύπτῳ. - Ολην τὴν ἡμέραν ἐλεεῖ καὶ δανείζει ὁ δι καιος. "Ολην τὴν ἡμέραν, ἀντὶ τοῦ, 'Αεί· καὶ ποτὲ μὲν δανείζει τοῖς αὐτοῦσι χρήματα, ποτὲ δὲ λόγους ὠφελείας. Καὶ τὸ σπέρμα αὐτοῦ εἰς εὐλογίαν ἔσται. Είπε γὰρ πρὸς Μωσήν ὁ Θεὸς, ὅτι ἐλεεῖ τέκνα διὰ πατέρων εὐαρέστησιν, καὶ αὖθις ἀποδίδωσι διὰ πατέ ρων κακίαν. Εἰς εὐλογίαν δὲ, ἀντὶ τοῦ, εὐλογημέ νον καὶ ἐπαινετόν, διὰ τὸν πατέρα. Εκκλινον ἀπὸ κακοῦ, καὶ ποίησον ἀγαθόν. Τοῦτο εἴρηκεν καὶ ἐν τῷ λγ' ψαλμῷ. Καὶ κατασκήνου εἰς αἰῶνα αἰῶνος. Ηδη, φησί, μαθὼν τίνα μὲν τὰ ἐπίχειρα τῆς ἀρετῆς, τίνα δὲ τῆς κακίας, ἐλοῦ τὰ κρείττονα, καὶ κατασκήνου μακροχρονίς· τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ, Εἰς αἰῶνα αἱ- ῶνος· οἱ γὰρ πάλαι δίκαιοι, μακρόβιοι ἐτύγχανον. Εἰ δὲ καί τινες ἐν νεότητι τεθνήκασιν, ἀλλὰ κατ' οικονομίαν τοῦτο. Καὶ Σολομών γὰρ μακρόν γῆρας τοῖς φοβουμένοις τὸν Κύριον ἐπαγγέλλεται. "Η, κατασκήνου εἰς τὸν αἰῶνα τὸν μέλλοντα, ἐν τῷ νῦν αἰῶνι παροικῶν, διὰ τὸ πρόσκαιρον τῆς ζωῆς. "Οτι Κύριος ἀγαπᾷ κρίσιν. Τουτέστι, κριτής ἐστιν. Η καὶ κρίσιν τὸ δίκαιον λέγει. Καὶ οὐκ ἐγκαταλείψει τοὺς ἐσίους αὐτοῦ. Δι- καιον γὰρ μὴ ἐγκαταλιπεῖν τοὺς μὴ ἐγκαταλιπόντας αὐτόν. Ὅσιος δὲ νῦν, ὁ δίκαιο;, ήτοι ενάρετος. Εἰς τὸν αἰῶνα φυλαχθήσονται. Καὶ εἰς τὸν παρόντα, καὶ εἰς τὸν μέλλοντα. Ανομοι δὲ ἐκδιωχθήσονται. Καὶ ἀπὸ τῶν παρόντων ἀγαθῶν, καὶ ἀπὸ τῶν μελλόντων. Καὶ σπέρμα ἀσεβῶν ἐξολοθρευθήσεται. Προει ρηται περὶ τούτου μικρὸν ἀνωτέρω, εἰς τὸ, Καὶ τὸ σπέρμα αὐτοῦ εἰς εὐλογίαν ἔσται. Δίκαιοι δὲ κληρονομήσουσι γῆν, καὶ κατα σκηνώσουσιν εἰς αἰῶνα αἰῶνος ἐπ' αὐτῆς. Καὶ EUTHYMII ZIGABENI tota hac vita mea nunquam vidi justos a Deo de· relinqui. Custodit enim Deus omnes, qui eum dili- gunt". Quod si aliquando visus est Deus ad tempus aliquos derelinquere, veluti ipsun David, non ta- men eos penitus dereliquit, sed magna cum dispen- satione ita permisit, ut post tentationes deinceps attentiores redderentur. Neque semen ejus quærens panem. Neque ejus fl- lios indigentes. Nam etsi ad tempus aliquantulum afflicti sunt, non tamen perpetuo. Et aliter: beatus David se eousque id non vidisse asseverat. Vel altius intelligi potest, ut dicat se non vidisse justo- rum semen faunescere, hoc est, spirituali cibo ca- rere ; juxta illud: Non necabit fame Dominus ani- mas justorum s. Nam alioquin, semen Jacob in Ægypto panem quæsivit. VERS. 26. die miseretur et mutual justus. Tota die, pro Semper. Et petentibus, aliquando pecunias, aliquando utiles admonitiones prestat. : El semen ejus in benedictionem erit. Dixit cuim Deus ad Moyse, se misereri filiorum propter eo- rum patres, qui sibi grati fuerunt ; et quod simili- ter propter parentum vitia retribuit posteris cala- milates. In benedictionem auten erit, hoc est, bene- dicetur et laudabitur, ob parentis nimirum merita. VERS. 27. Declina a malo et fac bonum. lloc in psalmo xxxiu declaratum est. B Et inhabita in sæculum sæculi. Cum, inquit, jam ɩ didiceris, quaenam sin: virtutum, et vitiorum pra mia, elige meliora; et habita longo tempore. Id enim significant verba illa: In sæculum sæculi. Justi etenim, qui olim fuere, diutius vixerunt : quod si aliqui ex eis juniores mortui sunt, divina id dispensatione factum est. Nam et Salomon diu- turnam pollicetur vitam timentibus Dominum. Vel, llabita in sæculum futurum, tu qui incola es in præsenti sæculo, ubi non perpetuo, sed certo ac brevi degimus tempore. VERS. 28. Quoniam Dominus diligit judicium. Hoc est : Quoniam Dominus judex est. Vel per judicium, justitiam intelligit. Et non derelinquet sanctos suos. Justum enim D est, ut eos non derelinquat, qui illum non dereli- querint. Per sanctos autem hic justos, seu virtute præstantes viros intelligit. In sæculum servabuntur. In præsens scilicet, el in futurun. Iniqui autem expellentur. A præsentibus et futu- ris bouis Et semen impiorum exterminabitur. De hoc paulo superius dictum est, ibi : Et semen ejus in bene- dictionem erit. VERS. 29. Justi autem hæredilabunt terram, et inhabitabunt in sæculum sæculi super eam. De hoe » Psal. CaLiv, 20. ss Prov. x, 5.
9β You have given me over as a reproach to a fool. To Shemei, for he reproached him, calling him a lawless man and a man of blood. He repeated the words, drawing the compassionate one to pity through his continuous piteous appeal. The devil also reproaches those who are defeated by him with their defeat.
α Ἐκωφώθην. β δή P : δέ MASCBFV. β ὑπ᾽ αὐτοῦ PHV : αὐτοῦ MSCBF.Α ἐγενόμην, καὶ ἐγήρασα ἤδη· καὶ παρ' ὅλην μου τὴν Τοια (ἐκδιωχθήσονται). ἐν τῷ μεταξὺ ζωὴν οὐκ εἶδον εγκαταλελειμμένον ὑπὸ Θεοῦ δίκαιον. Φυλάσσει γάρ, φησί, Κύριος πάντας τοὺς ἀγαπῶντας αὐτόν. Εἰ δὲ καὶ πρὸς μικρὸν ἐγκαταλιπεῖν τινας ὁ Θεὸς ἔδοξεν, ὡς καὶ αὐτὸν, ἀλλ' οὐκ ἐγκατέλιπεν· οἰκονομικῶς δὲ παρ- εχώρησεν, ἵνα παθόντες, τοῦ λοιποῦ προσεκτικώτε ροι γένωνται. Οὐδὲ τὸ σπέρμα αὐτοῦ ζητοῦν ἄρτους. Οὐδὲ τὸ τέκνον αὐτοῦ πενόμενον· εἰ γὰρ καὶ πρὸς μικρόν ποτε κακοπαθήσει, ἀλλ᾽ οὐ μέχρι τέλους. "Αλλως τε δὲ, μερικὸς ὁ λόγος· αὐτὸς γὰρ τέως ὁ Δαβὶδ μὴ ἰδεῖν τοιοῦτον ἰσχυρίζεται. "Η καὶ ὑψηλότερον εἰ πεῖν ἔστι τοῦτο, ἀντὶ τοῦ, Λιμῶττον τροφῆς πνευ ματικῆς, κατὰ τό· Οὐ λιμοκτονήσει Κύριος ψυ γὰς δικαίων · ἄλλως γὰρ τὸ σπέρμα τοῦ Ἰακώβ ἐζήτησαν ἄρτον ἐν Αἰγύπτῳ. - Ολην τὴν ἡμέραν ἐλεεῖ καὶ δανείζει ὁ δι καιος. "Ολην τὴν ἡμέραν, ἀντὶ τοῦ, 'Αεί· καὶ ποτὲ μὲν δανείζει τοῖς αὐτοῦσι χρήματα, ποτὲ δὲ λόγους ὠφελείας. Καὶ τὸ σπέρμα αὐτοῦ εἰς εὐλογίαν ἔσται. Είπε γὰρ πρὸς Μωσήν ὁ Θεὸς, ὅτι ἐλεεῖ τέκνα διὰ πατέρων εὐαρέστησιν, καὶ αὖθις ἀποδίδωσι διὰ πατέ ρων κακίαν. Εἰς εὐλογίαν δὲ, ἀντὶ τοῦ, εὐλογημέ νον καὶ ἐπαινετόν, διὰ τὸν πατέρα. Εκκλινον ἀπὸ κακοῦ, καὶ ποίησον ἀγαθόν. Τοῦτο εἴρηκεν καὶ ἐν τῷ λγ' ψαλμῷ. Καὶ κατασκήνου εἰς αἰῶνα αἰῶνος. Ηδη, φησί, μαθὼν τίνα μὲν τὰ ἐπίχειρα τῆς ἀρετῆς, τίνα δὲ τῆς κακίας, ἐλοῦ τὰ κρείττονα, καὶ κατασκήνου μακροχρονίς· τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ, Εἰς αἰῶνα αἱ- ῶνος· οἱ γὰρ πάλαι δίκαιοι, μακρόβιοι ἐτύγχανον. Εἰ δὲ καί τινες ἐν νεότητι τεθνήκασιν, ἀλλὰ κατ' οικονομίαν τοῦτο. Καὶ Σολομών γὰρ μακρόν γῆρας τοῖς φοβουμένοις τὸν Κύριον ἐπαγγέλλεται. "Η, κατασκήνου εἰς τὸν αἰῶνα τὸν μέλλοντα, ἐν τῷ νῦν αἰῶνι παροικῶν, διὰ τὸ πρόσκαιρον τῆς ζωῆς. "Οτι Κύριος ἀγαπᾷ κρίσιν. Τουτέστι, κριτής ἐστιν. Η καὶ κρίσιν τὸ δίκαιον λέγει. Καὶ οὐκ ἐγκαταλείψει τοὺς ἐσίους αὐτοῦ. Δι- καιον γὰρ μὴ ἐγκαταλιπεῖν τοὺς μὴ ἐγκαταλιπόντας αὐτόν. Ὅσιος δὲ νῦν, ὁ δίκαιο;, ήτοι ενάρετος. Εἰς τὸν αἰῶνα φυλαχθήσονται. Καὶ εἰς τὸν παρόντα, καὶ εἰς τὸν μέλλοντα. Ανομοι δὲ ἐκδιωχθήσονται. Καὶ ἀπὸ τῶν παρόντων ἀγαθῶν, καὶ ἀπὸ τῶν μελλόντων. Καὶ σπέρμα ἀσεβῶν ἐξολοθρευθήσεται. Προει ρηται περὶ τούτου μικρὸν ἀνωτέρω, εἰς τὸ, Καὶ τὸ σπέρμα αὐτοῦ εἰς εὐλογίαν ἔσται. Δίκαιοι δὲ κληρονομήσουσι γῆν, καὶ κατα σκηνώσουσιν εἰς αἰῶνα αἰῶνος ἐπ' αὐτῆς. Καὶ EUTHYMII ZIGABENI tota hac vita mea nunquam vidi justos a Deo de· relinqui. Custodit enim Deus omnes, qui eum dili- gunt". Quod si aliquando visus est Deus ad tempus aliquos derelinquere, veluti ipsun David, non ta- men eos penitus dereliquit, sed magna cum dispen- satione ita permisit, ut post tentationes deinceps attentiores redderentur. Neque semen ejus quærens panem. Neque ejus fl- lios indigentes. Nam etsi ad tempus aliquantulum afflicti sunt, non tamen perpetuo. Et aliter: beatus David se eousque id non vidisse asseverat. Vel altius intelligi potest, ut dicat se non vidisse justo- rum semen faunescere, hoc est, spirituali cibo ca- rere ; juxta illud: Non necabit fame Dominus ani- mas justorum s. Nam alioquin, semen Jacob in Ægypto panem quæsivit. VERS. 26. die miseretur et mutual justus. Tota die, pro Semper. Et petentibus, aliquando pecunias, aliquando utiles admonitiones prestat. : El semen ejus in benedictionem erit. Dixit cuim Deus ad Moyse, se misereri filiorum propter eo- rum patres, qui sibi grati fuerunt ; et quod simili- ter propter parentum vitia retribuit posteris cala- milates. In benedictionem auten erit, hoc est, bene- dicetur et laudabitur, ob parentis nimirum merita. VERS. 27. Declina a malo et fac bonum. lloc in psalmo xxxiu declaratum est. B Et inhabita in sæculum sæculi. Cum, inquit, jam ɩ didiceris, quaenam sin: virtutum, et vitiorum pra mia, elige meliora; et habita longo tempore. Id enim significant verba illa: In sæculum sæculi. Justi etenim, qui olim fuere, diutius vixerunt : quod si aliqui ex eis juniores mortui sunt, divina id dispensatione factum est. Nam et Salomon diu- turnam pollicetur vitam timentibus Dominum. Vel, llabita in sæculum futurum, tu qui incola es in præsenti sæculo, ubi non perpetuo, sed certo ac brevi degimus tempore. VERS. 28. Quoniam Dominus diligit judicium. Hoc est : Quoniam Dominus judex est. Vel per judicium, justitiam intelligit. Et non derelinquet sanctos suos. Justum enim D est, ut eos non derelinquat, qui illum non dereli- querint. Per sanctos autem hic justos, seu virtute præstantes viros intelligit. In sæculum servabuntur. In præsens scilicet, el in futurun. Iniqui autem expellentur. A præsentibus et futu- ris bouis Et semen impiorum exterminabitur. De hoc paulo superius dictum est, ibi : Et semen ejus in bene- dictionem erit. VERS. 29. Justi autem hæredilabunt terram, et inhabitabunt in sæculum sæculi super eam. De hoe » Psal. CaLiv, 20. ss Prov. x, 5.
PG 128:482Ἑκὼν, ὥστε μὴ ἀκούειν δοκεῖν.
Voluntarily, so as to appear not to hear.
PG 128:445β Καὶ οὐκ ἤνοιξα τὸ στόμα μου. Οὐκ ἀντεῖπον ὅλως.Α ἐγενόμην, καὶ ἐγήρασα ἤδη· καὶ παρ' ὅλην μου τὴν Τοια (ἐκδιωχθήσονται). ἐν τῷ μεταξὺ ζωὴν οὐκ εἶδον εγκαταλελειμμένον ὑπὸ Θεοῦ δίκαιον. Φυλάσσει γάρ, φησί, Κύριος πάντας τοὺς ἀγαπῶντας αὐτόν. Εἰ δὲ καὶ πρὸς μικρὸν ἐγκαταλιπεῖν τινας ὁ Θεὸς ἔδοξεν, ὡς καὶ αὐτὸν, ἀλλ' οὐκ ἐγκατέλιπεν· οἰκονομικῶς δὲ παρ- εχώρησεν, ἵνα παθόντες, τοῦ λοιποῦ προσεκτικώτε ροι γένωνται. Οὐδὲ τὸ σπέρμα αὐτοῦ ζητοῦν ἄρτους. Οὐδὲ τὸ τέκνον αὐτοῦ πενόμενον· εἰ γὰρ καὶ πρὸς μικρόν ποτε κακοπαθήσει, ἀλλ᾽ οὐ μέχρι τέλους. "Αλλως τε δὲ, μερικὸς ὁ λόγος· αὐτὸς γὰρ τέως ὁ Δαβὶδ μὴ ἰδεῖν τοιοῦτον ἰσχυρίζεται. "Η καὶ ὑψηλότερον εἰ πεῖν ἔστι τοῦτο, ἀντὶ τοῦ, Λιμῶττον τροφῆς πνευ ματικῆς, κατὰ τό· Οὐ λιμοκτονήσει Κύριος ψυ γὰς δικαίων · ἄλλως γὰρ τὸ σπέρμα τοῦ Ἰακώβ ἐζήτησαν ἄρτον ἐν Αἰγύπτῳ. - Ολην τὴν ἡμέραν ἐλεεῖ καὶ δανείζει ὁ δι καιος. "Ολην τὴν ἡμέραν, ἀντὶ τοῦ, 'Αεί· καὶ ποτὲ μὲν δανείζει τοῖς αὐτοῦσι χρήματα, ποτὲ δὲ λόγους ὠφελείας. Καὶ τὸ σπέρμα αὐτοῦ εἰς εὐλογίαν ἔσται. Είπε γὰρ πρὸς Μωσήν ὁ Θεὸς, ὅτι ἐλεεῖ τέκνα διὰ πατέρων εὐαρέστησιν, καὶ αὖθις ἀποδίδωσι διὰ πατέ ρων κακίαν. Εἰς εὐλογίαν δὲ, ἀντὶ τοῦ, εὐλογημέ νον καὶ ἐπαινετόν, διὰ τὸν πατέρα. Εκκλινον ἀπὸ κακοῦ, καὶ ποίησον ἀγαθόν. Τοῦτο εἴρηκεν καὶ ἐν τῷ λγ' ψαλμῷ. Καὶ κατασκήνου εἰς αἰῶνα αἰῶνος. Ηδη, φησί, μαθὼν τίνα μὲν τὰ ἐπίχειρα τῆς ἀρετῆς, τίνα δὲ τῆς κακίας, ἐλοῦ τὰ κρείττονα, καὶ κατασκήνου μακροχρονίς· τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ, Εἰς αἰῶνα αἱ- ῶνος· οἱ γὰρ πάλαι δίκαιοι, μακρόβιοι ἐτύγχανον. Εἰ δὲ καί τινες ἐν νεότητι τεθνήκασιν, ἀλλὰ κατ' οικονομίαν τοῦτο. Καὶ Σολομών γὰρ μακρόν γῆρας τοῖς φοβουμένοις τὸν Κύριον ἐπαγγέλλεται. "Η, κατασκήνου εἰς τὸν αἰῶνα τὸν μέλλοντα, ἐν τῷ νῦν αἰῶνι παροικῶν, διὰ τὸ πρόσκαιρον τῆς ζωῆς. "Οτι Κύριος ἀγαπᾷ κρίσιν. Τουτέστι, κριτής ἐστιν. Η καὶ κρίσιν τὸ δίκαιον λέγει. Καὶ οὐκ ἐγκαταλείψει τοὺς ἐσίους αὐτοῦ. Δι- καιον γὰρ μὴ ἐγκαταλιπεῖν τοὺς μὴ ἐγκαταλιπόντας αὐτόν. Ὅσιος δὲ νῦν, ὁ δίκαιο;, ήτοι ενάρετος. Εἰς τὸν αἰῶνα φυλαχθήσονται. Καὶ εἰς τὸν παρόντα, καὶ εἰς τὸν μέλλοντα. Ανομοι δὲ ἐκδιωχθήσονται. Καὶ ἀπὸ τῶν παρόντων ἀγαθῶν, καὶ ἀπὸ τῶν μελλόντων. Καὶ σπέρμα ἀσεβῶν ἐξολοθρευθήσεται. Προει ρηται περὶ τούτου μικρὸν ἀνωτέρω, εἰς τὸ, Καὶ τὸ σπέρμα αὐτοῦ εἰς εὐλογίαν ἔσται. Δίκαιοι δὲ κληρονομήσουσι γῆν, καὶ κατα σκηνώσουσιν εἰς αἰῶνα αἰῶνος ἐπ' αὐτῆς. Καὶ EUTHYMII ZIGABENI tota hac vita mea nunquam vidi justos a Deo de· relinqui. Custodit enim Deus omnes, qui eum dili- gunt". Quod si aliquando visus est Deus ad tempus aliquos derelinquere, veluti ipsun David, non ta- men eos penitus dereliquit, sed magna cum dispen- satione ita permisit, ut post tentationes deinceps attentiores redderentur. Neque semen ejus quærens panem. Neque ejus fl- lios indigentes. Nam etsi ad tempus aliquantulum afflicti sunt, non tamen perpetuo. Et aliter: beatus David se eousque id non vidisse asseverat. Vel altius intelligi potest, ut dicat se non vidisse justo- rum semen faunescere, hoc est, spirituali cibo ca- rere ; juxta illud: Non necabit fame Dominus ani- mas justorum s. Nam alioquin, semen Jacob in Ægypto panem quæsivit. VERS. 26. die miseretur et mutual justus. Tota die, pro Semper. Et petentibus, aliquando pecunias, aliquando utiles admonitiones prestat. : El semen ejus in benedictionem erit. Dixit cuim Deus ad Moyse, se misereri filiorum propter eo- rum patres, qui sibi grati fuerunt ; et quod simili- ter propter parentum vitia retribuit posteris cala- milates. In benedictionem auten erit, hoc est, bene- dicetur et laudabitur, ob parentis nimirum merita. VERS. 27. Declina a malo et fac bonum. lloc in psalmo xxxiu declaratum est. B Et inhabita in sæculum sæculi. Cum, inquit, jam ɩ didiceris, quaenam sin: virtutum, et vitiorum pra mia, elige meliora; et habita longo tempore. Id enim significant verba illa: In sæculum sæculi. Justi etenim, qui olim fuere, diutius vixerunt : quod si aliqui ex eis juniores mortui sunt, divina id dispensatione factum est. Nam et Salomon diu- turnam pollicetur vitam timentibus Dominum. Vel, llabita in sæculum futurum, tu qui incola es in præsenti sæculo, ubi non perpetuo, sed certo ac brevi degimus tempore. VERS. 28. Quoniam Dominus diligit judicium. Hoc est : Quoniam Dominus judex est. Vel per judicium, justitiam intelligit. Et non derelinquet sanctos suos. Justum enim D est, ut eos non derelinquat, qui illum non dereli- querint. Per sanctos autem hic justos, seu virtute præstantes viros intelligit. In sæculum servabuntur. In præsens scilicet, el in futurun. Iniqui autem expellentur. A præsentibus et futu- ris bouis Et semen impiorum exterminabitur. De hoc paulo superius dictum est, ibi : Et semen ejus in bene- dictionem erit. VERS. 29. Justi autem hæredilabunt terram, et inhabitabunt in sæculum sæculi super eam. De hoe » Psal. CaLiv, 20. ss Prov. x, 5.
10β And I have not opened my mouth. I did not speak in my defence at all.
γ Ὅτι σὺ ἐποίησας. Ὅτι σὺ προσέταξας ἐκείνῳ μὲν, ὑβρίζειν με ― Κύριος γὰρ, φησὶν, εἶπεν αὐτῷ κακολογεῖν τὸν Δαυὶδ ― ἐμοὶ δὲ, σιγᾶν· Ἥμαρτες γὰρ, φησὶν, ἡσύχασον.Α ἐγενόμην, καὶ ἐγήρασα ἤδη· καὶ παρ' ὅλην μου τὴν Τοια (ἐκδιωχθήσονται). ἐν τῷ μεταξὺ ζωὴν οὐκ εἶδον εγκαταλελειμμένον ὑπὸ Θεοῦ δίκαιον. Φυλάσσει γάρ, φησί, Κύριος πάντας τοὺς ἀγαπῶντας αὐτόν. Εἰ δὲ καὶ πρὸς μικρὸν ἐγκαταλιπεῖν τινας ὁ Θεὸς ἔδοξεν, ὡς καὶ αὐτὸν, ἀλλ' οὐκ ἐγκατέλιπεν· οἰκονομικῶς δὲ παρ- εχώρησεν, ἵνα παθόντες, τοῦ λοιποῦ προσεκτικώτε ροι γένωνται. Οὐδὲ τὸ σπέρμα αὐτοῦ ζητοῦν ἄρτους. Οὐδὲ τὸ τέκνον αὐτοῦ πενόμενον· εἰ γὰρ καὶ πρὸς μικρόν ποτε κακοπαθήσει, ἀλλ᾽ οὐ μέχρι τέλους. "Αλλως τε δὲ, μερικὸς ὁ λόγος· αὐτὸς γὰρ τέως ὁ Δαβὶδ μὴ ἰδεῖν τοιοῦτον ἰσχυρίζεται. "Η καὶ ὑψηλότερον εἰ πεῖν ἔστι τοῦτο, ἀντὶ τοῦ, Λιμῶττον τροφῆς πνευ ματικῆς, κατὰ τό· Οὐ λιμοκτονήσει Κύριος ψυ γὰς δικαίων · ἄλλως γὰρ τὸ σπέρμα τοῦ Ἰακώβ ἐζήτησαν ἄρτον ἐν Αἰγύπτῳ. - Ολην τὴν ἡμέραν ἐλεεῖ καὶ δανείζει ὁ δι καιος. "Ολην τὴν ἡμέραν, ἀντὶ τοῦ, 'Αεί· καὶ ποτὲ μὲν δανείζει τοῖς αὐτοῦσι χρήματα, ποτὲ δὲ λόγους ὠφελείας. Καὶ τὸ σπέρμα αὐτοῦ εἰς εὐλογίαν ἔσται. Είπε γὰρ πρὸς Μωσήν ὁ Θεὸς, ὅτι ἐλεεῖ τέκνα διὰ πατέρων εὐαρέστησιν, καὶ αὖθις ἀποδίδωσι διὰ πατέ ρων κακίαν. Εἰς εὐλογίαν δὲ, ἀντὶ τοῦ, εὐλογημέ νον καὶ ἐπαινετόν, διὰ τὸν πατέρα. Εκκλινον ἀπὸ κακοῦ, καὶ ποίησον ἀγαθόν. Τοῦτο εἴρηκεν καὶ ἐν τῷ λγ' ψαλμῷ. Καὶ κατασκήνου εἰς αἰῶνα αἰῶνος. Ηδη, φησί, μαθὼν τίνα μὲν τὰ ἐπίχειρα τῆς ἀρετῆς, τίνα δὲ τῆς κακίας, ἐλοῦ τὰ κρείττονα, καὶ κατασκήνου μακροχρονίς· τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ, Εἰς αἰῶνα αἱ- ῶνος· οἱ γὰρ πάλαι δίκαιοι, μακρόβιοι ἐτύγχανον. Εἰ δὲ καί τινες ἐν νεότητι τεθνήκασιν, ἀλλὰ κατ' οικονομίαν τοῦτο. Καὶ Σολομών γὰρ μακρόν γῆρας τοῖς φοβουμένοις τὸν Κύριον ἐπαγγέλλεται. "Η, κατασκήνου εἰς τὸν αἰῶνα τὸν μέλλοντα, ἐν τῷ νῦν αἰῶνι παροικῶν, διὰ τὸ πρόσκαιρον τῆς ζωῆς. "Οτι Κύριος ἀγαπᾷ κρίσιν. Τουτέστι, κριτής ἐστιν. Η καὶ κρίσιν τὸ δίκαιον λέγει. Καὶ οὐκ ἐγκαταλείψει τοὺς ἐσίους αὐτοῦ. Δι- καιον γὰρ μὴ ἐγκαταλιπεῖν τοὺς μὴ ἐγκαταλιπόντας αὐτόν. Ὅσιος δὲ νῦν, ὁ δίκαιο;, ήτοι ενάρετος. Εἰς τὸν αἰῶνα φυλαχθήσονται. Καὶ εἰς τὸν παρόντα, καὶ εἰς τὸν μέλλοντα. Ανομοι δὲ ἐκδιωχθήσονται. Καὶ ἀπὸ τῶν παρόντων ἀγαθῶν, καὶ ἀπὸ τῶν μελλόντων. Καὶ σπέρμα ἀσεβῶν ἐξολοθρευθήσεται. Προει ρηται περὶ τούτου μικρὸν ἀνωτέρω, εἰς τὸ, Καὶ τὸ σπέρμα αὐτοῦ εἰς εὐλογίαν ἔσται. Δίκαιοι δὲ κληρονομήσουσι γῆν, καὶ κατα σκηνώσουσιν εἰς αἰῶνα αἰῶνος ἐπ' αὐτῆς. Καὶ EUTHYMII ZIGABENI tota hac vita mea nunquam vidi justos a Deo de· relinqui. Custodit enim Deus omnes, qui eum dili- gunt". Quod si aliquando visus est Deus ad tempus aliquos derelinquere, veluti ipsun David, non ta- men eos penitus dereliquit, sed magna cum dispen- satione ita permisit, ut post tentationes deinceps attentiores redderentur. Neque semen ejus quærens panem. Neque ejus fl- lios indigentes. Nam etsi ad tempus aliquantulum afflicti sunt, non tamen perpetuo. Et aliter: beatus David se eousque id non vidisse asseverat. Vel altius intelligi potest, ut dicat se non vidisse justo- rum semen faunescere, hoc est, spirituali cibo ca- rere ; juxta illud: Non necabit fame Dominus ani- mas justorum s. Nam alioquin, semen Jacob in Ægypto panem quæsivit. VERS. 26. die miseretur et mutual justus. Tota die, pro Semper. Et petentibus, aliquando pecunias, aliquando utiles admonitiones prestat. : El semen ejus in benedictionem erit. Dixit cuim Deus ad Moyse, se misereri filiorum propter eo- rum patres, qui sibi grati fuerunt ; et quod simili- ter propter parentum vitia retribuit posteris cala- milates. In benedictionem auten erit, hoc est, bene- dicetur et laudabitur, ob parentis nimirum merita. VERS. 27. Declina a malo et fac bonum. lloc in psalmo xxxiu declaratum est. B Et inhabita in sæculum sæculi. Cum, inquit, jam ɩ didiceris, quaenam sin: virtutum, et vitiorum pra mia, elige meliora; et habita longo tempore. Id enim significant verba illa: In sæculum sæculi. Justi etenim, qui olim fuere, diutius vixerunt : quod si aliqui ex eis juniores mortui sunt, divina id dispensatione factum est. Nam et Salomon diu- turnam pollicetur vitam timentibus Dominum. Vel, llabita in sæculum futurum, tu qui incola es in præsenti sæculo, ubi non perpetuo, sed certo ac brevi degimus tempore. VERS. 28. Quoniam Dominus diligit judicium. Hoc est : Quoniam Dominus judex est. Vel per judicium, justitiam intelligit. Et non derelinquet sanctos suos. Justum enim D est, ut eos non derelinquat, qui illum non dereli- querint. Per sanctos autem hic justos, seu virtute præstantes viros intelligit. In sæculum servabuntur. In præsens scilicet, el in futurun. Iniqui autem expellentur. A præsentibus et futu- ris bouis Et semen impiorum exterminabitur. De hoc paulo superius dictum est, ibi : Et semen ejus in bene- dictionem erit. VERS. 29. Justi autem hæredilabunt terram, et inhabitabunt in sæculum sæculi super eam. De hoe » Psal. CaLiv, 20. ss Prov. x, 5.
10γ For it is you who have done. For it is you who ordered him to insult me, (it is written, The Lord told him to abuse Da- vid), and ordered me to keep silence, (it is written, Have you sinned? Be still).
α Ἀπόστησον ἀπ’ ἐμοῦ τὰς μάστιγάς σου. Τοὺς κατὰ σὴν παραχώρησιν ἐπαγομένους ἔξωθεν πειρασμοὺς, καὶ τὰς ἔνδοθεν ἀπὸ τοῦ συνειδότος πληγάς.Α ἐγενόμην, καὶ ἐγήρασα ἤδη· καὶ παρ' ὅλην μου τὴν Τοια (ἐκδιωχθήσονται). ἐν τῷ μεταξὺ ζωὴν οὐκ εἶδον εγκαταλελειμμένον ὑπὸ Θεοῦ δίκαιον. Φυλάσσει γάρ, φησί, Κύριος πάντας τοὺς ἀγαπῶντας αὐτόν. Εἰ δὲ καὶ πρὸς μικρὸν ἐγκαταλιπεῖν τινας ὁ Θεὸς ἔδοξεν, ὡς καὶ αὐτὸν, ἀλλ' οὐκ ἐγκατέλιπεν· οἰκονομικῶς δὲ παρ- εχώρησεν, ἵνα παθόντες, τοῦ λοιποῦ προσεκτικώτε ροι γένωνται. Οὐδὲ τὸ σπέρμα αὐτοῦ ζητοῦν ἄρτους. Οὐδὲ τὸ τέκνον αὐτοῦ πενόμενον· εἰ γὰρ καὶ πρὸς μικρόν ποτε κακοπαθήσει, ἀλλ᾽ οὐ μέχρι τέλους. "Αλλως τε δὲ, μερικὸς ὁ λόγος· αὐτὸς γὰρ τέως ὁ Δαβὶδ μὴ ἰδεῖν τοιοῦτον ἰσχυρίζεται. "Η καὶ ὑψηλότερον εἰ πεῖν ἔστι τοῦτο, ἀντὶ τοῦ, Λιμῶττον τροφῆς πνευ ματικῆς, κατὰ τό· Οὐ λιμοκτονήσει Κύριος ψυ γὰς δικαίων · ἄλλως γὰρ τὸ σπέρμα τοῦ Ἰακώβ ἐζήτησαν ἄρτον ἐν Αἰγύπτῳ. - Ολην τὴν ἡμέραν ἐλεεῖ καὶ δανείζει ὁ δι καιος. "Ολην τὴν ἡμέραν, ἀντὶ τοῦ, 'Αεί· καὶ ποτὲ μὲν δανείζει τοῖς αὐτοῦσι χρήματα, ποτὲ δὲ λόγους ὠφελείας. Καὶ τὸ σπέρμα αὐτοῦ εἰς εὐλογίαν ἔσται. Είπε γὰρ πρὸς Μωσήν ὁ Θεὸς, ὅτι ἐλεεῖ τέκνα διὰ πατέρων εὐαρέστησιν, καὶ αὖθις ἀποδίδωσι διὰ πατέ ρων κακίαν. Εἰς εὐλογίαν δὲ, ἀντὶ τοῦ, εὐλογημέ νον καὶ ἐπαινετόν, διὰ τὸν πατέρα. Εκκλινον ἀπὸ κακοῦ, καὶ ποίησον ἀγαθόν. Τοῦτο εἴρηκεν καὶ ἐν τῷ λγ' ψαλμῷ. Καὶ κατασκήνου εἰς αἰῶνα αἰῶνος. Ηδη, φησί, μαθὼν τίνα μὲν τὰ ἐπίχειρα τῆς ἀρετῆς, τίνα δὲ τῆς κακίας, ἐλοῦ τὰ κρείττονα, καὶ κατασκήνου μακροχρονίς· τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ, Εἰς αἰῶνα αἱ- ῶνος· οἱ γὰρ πάλαι δίκαιοι, μακρόβιοι ἐτύγχανον. Εἰ δὲ καί τινες ἐν νεότητι τεθνήκασιν, ἀλλὰ κατ' οικονομίαν τοῦτο. Καὶ Σολομών γὰρ μακρόν γῆρας τοῖς φοβουμένοις τὸν Κύριον ἐπαγγέλλεται. "Η, κατασκήνου εἰς τὸν αἰῶνα τὸν μέλλοντα, ἐν τῷ νῦν αἰῶνι παροικῶν, διὰ τὸ πρόσκαιρον τῆς ζωῆς. "Οτι Κύριος ἀγαπᾷ κρίσιν. Τουτέστι, κριτής ἐστιν. Η καὶ κρίσιν τὸ δίκαιον λέγει. Καὶ οὐκ ἐγκαταλείψει τοὺς ἐσίους αὐτοῦ. Δι- καιον γὰρ μὴ ἐγκαταλιπεῖν τοὺς μὴ ἐγκαταλιπόντας αὐτόν. Ὅσιος δὲ νῦν, ὁ δίκαιο;, ήτοι ενάρετος. Εἰς τὸν αἰῶνα φυλαχθήσονται. Καὶ εἰς τὸν παρόντα, καὶ εἰς τὸν μέλλοντα. Ανομοι δὲ ἐκδιωχθήσονται. Καὶ ἀπὸ τῶν παρόντων ἀγαθῶν, καὶ ἀπὸ τῶν μελλόντων. Καὶ σπέρμα ἀσεβῶν ἐξολοθρευθήσεται. Προει ρηται περὶ τούτου μικρὸν ἀνωτέρω, εἰς τὸ, Καὶ τὸ σπέρμα αὐτοῦ εἰς εὐλογίαν ἔσται. Δίκαιοι δὲ κληρονομήσουσι γῆν, καὶ κατα σκηνώσουσιν εἰς αἰῶνα αἰῶνος ἐπ' αὐτῆς. Καὶ EUTHYMII ZIGABENI tota hac vita mea nunquam vidi justos a Deo de· relinqui. Custodit enim Deus omnes, qui eum dili- gunt". Quod si aliquando visus est Deus ad tempus aliquos derelinquere, veluti ipsun David, non ta- men eos penitus dereliquit, sed magna cum dispen- satione ita permisit, ut post tentationes deinceps attentiores redderentur. Neque semen ejus quærens panem. Neque ejus fl- lios indigentes. Nam etsi ad tempus aliquantulum afflicti sunt, non tamen perpetuo. Et aliter: beatus David se eousque id non vidisse asseverat. Vel altius intelligi potest, ut dicat se non vidisse justo- rum semen faunescere, hoc est, spirituali cibo ca- rere ; juxta illud: Non necabit fame Dominus ani- mas justorum s. Nam alioquin, semen Jacob in Ægypto panem quæsivit. VERS. 26. die miseretur et mutual justus. Tota die, pro Semper. Et petentibus, aliquando pecunias, aliquando utiles admonitiones prestat. : El semen ejus in benedictionem erit. Dixit cuim Deus ad Moyse, se misereri filiorum propter eo- rum patres, qui sibi grati fuerunt ; et quod simili- ter propter parentum vitia retribuit posteris cala- milates. In benedictionem auten erit, hoc est, bene- dicetur et laudabitur, ob parentis nimirum merita. VERS. 27. Declina a malo et fac bonum. lloc in psalmo xxxiu declaratum est. B Et inhabita in sæculum sæculi. Cum, inquit, jam ɩ didiceris, quaenam sin: virtutum, et vitiorum pra mia, elige meliora; et habita longo tempore. Id enim significant verba illa: In sæculum sæculi. Justi etenim, qui olim fuere, diutius vixerunt : quod si aliqui ex eis juniores mortui sunt, divina id dispensatione factum est. Nam et Salomon diu- turnam pollicetur vitam timentibus Dominum. Vel, llabita in sæculum futurum, tu qui incola es in præsenti sæculo, ubi non perpetuo, sed certo ac brevi degimus tempore. VERS. 28. Quoniam Dominus diligit judicium. Hoc est : Quoniam Dominus judex est. Vel per judicium, justitiam intelligit. Et non derelinquet sanctos suos. Justum enim D est, ut eos non derelinquat, qui illum non dereli- querint. Per sanctos autem hic justos, seu virtute præstantes viros intelligit. In sæculum servabuntur. In præsens scilicet, el in futurun. Iniqui autem expellentur. A præsentibus et futu- ris bouis Et semen impiorum exterminabitur. De hoc paulo superius dictum est, ibi : Et semen ejus in bene- dictionem erit. VERS. 29. Justi autem hæredilabunt terram, et inhabitabunt in sæculum sæculi super eam. De hoe » Psal. CaLiv, 20. ss Prov. x, 5.
11α Take your scourges from me. The trials which with your consent are brought on from outside, and the blows coming from my conscience from within.
β Ἀπὸ γὰρ τῆς ἰσχύος τῆς χειρός σου ἐγὼ ἐξέλιπον. Χεῖρα νῦν, τὴν κολαστικὴν δύναμιν λέγει· ἐξέλιπον δὲ, ἀντὶ τοῦ, τέλεον ἠσθένησα. Σκόπει δὲ, πῶς ἐν μὲν τῷ προλαβόντι ψαλμῷ, παρέχων ἑαυτὸν ταῖς παιδευτικαῖς πληγαῖς, ἔλεγεν, Ὅτι ἐγὼ εἰς μάστιγας ἕτοιμος· νῦν δὲ, μαστιγωθεὶς ἱκανῶς, ἀνεθῆναι καθικετεύει, μήπως τῇ περισσοτέρᾳ λύπῃ καταποθῇ.Α ἐγενόμην, καὶ ἐγήρασα ἤδη· καὶ παρ' ὅλην μου τὴν Τοια (ἐκδιωχθήσονται). ἐν τῷ μεταξὺ ζωὴν οὐκ εἶδον εγκαταλελειμμένον ὑπὸ Θεοῦ δίκαιον. Φυλάσσει γάρ, φησί, Κύριος πάντας τοὺς ἀγαπῶντας αὐτόν. Εἰ δὲ καὶ πρὸς μικρὸν ἐγκαταλιπεῖν τινας ὁ Θεὸς ἔδοξεν, ὡς καὶ αὐτὸν, ἀλλ' οὐκ ἐγκατέλιπεν· οἰκονομικῶς δὲ παρ- εχώρησεν, ἵνα παθόντες, τοῦ λοιποῦ προσεκτικώτε ροι γένωνται. Οὐδὲ τὸ σπέρμα αὐτοῦ ζητοῦν ἄρτους. Οὐδὲ τὸ τέκνον αὐτοῦ πενόμενον· εἰ γὰρ καὶ πρὸς μικρόν ποτε κακοπαθήσει, ἀλλ᾽ οὐ μέχρι τέλους. "Αλλως τε δὲ, μερικὸς ὁ λόγος· αὐτὸς γὰρ τέως ὁ Δαβὶδ μὴ ἰδεῖν τοιοῦτον ἰσχυρίζεται. "Η καὶ ὑψηλότερον εἰ πεῖν ἔστι τοῦτο, ἀντὶ τοῦ, Λιμῶττον τροφῆς πνευ ματικῆς, κατὰ τό· Οὐ λιμοκτονήσει Κύριος ψυ γὰς δικαίων · ἄλλως γὰρ τὸ σπέρμα τοῦ Ἰακώβ ἐζήτησαν ἄρτον ἐν Αἰγύπτῳ. - Ολην τὴν ἡμέραν ἐλεεῖ καὶ δανείζει ὁ δι καιος. "Ολην τὴν ἡμέραν, ἀντὶ τοῦ, 'Αεί· καὶ ποτὲ μὲν δανείζει τοῖς αὐτοῦσι χρήματα, ποτὲ δὲ λόγους ὠφελείας. Καὶ τὸ σπέρμα αὐτοῦ εἰς εὐλογίαν ἔσται. Είπε γὰρ πρὸς Μωσήν ὁ Θεὸς, ὅτι ἐλεεῖ τέκνα διὰ πατέρων εὐαρέστησιν, καὶ αὖθις ἀποδίδωσι διὰ πατέ ρων κακίαν. Εἰς εὐλογίαν δὲ, ἀντὶ τοῦ, εὐλογημέ νον καὶ ἐπαινετόν, διὰ τὸν πατέρα. Εκκλινον ἀπὸ κακοῦ, καὶ ποίησον ἀγαθόν. Τοῦτο εἴρηκεν καὶ ἐν τῷ λγ' ψαλμῷ. Καὶ κατασκήνου εἰς αἰῶνα αἰῶνος. Ηδη, φησί, μαθὼν τίνα μὲν τὰ ἐπίχειρα τῆς ἀρετῆς, τίνα δὲ τῆς κακίας, ἐλοῦ τὰ κρείττονα, καὶ κατασκήνου μακροχρονίς· τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ, Εἰς αἰῶνα αἱ- ῶνος· οἱ γὰρ πάλαι δίκαιοι, μακρόβιοι ἐτύγχανον. Εἰ δὲ καί τινες ἐν νεότητι τεθνήκασιν, ἀλλὰ κατ' οικονομίαν τοῦτο. Καὶ Σολομών γὰρ μακρόν γῆρας τοῖς φοβουμένοις τὸν Κύριον ἐπαγγέλλεται. "Η, κατασκήνου εἰς τὸν αἰῶνα τὸν μέλλοντα, ἐν τῷ νῦν αἰῶνι παροικῶν, διὰ τὸ πρόσκαιρον τῆς ζωῆς. "Οτι Κύριος ἀγαπᾷ κρίσιν. Τουτέστι, κριτής ἐστιν. Η καὶ κρίσιν τὸ δίκαιον λέγει. Καὶ οὐκ ἐγκαταλείψει τοὺς ἐσίους αὐτοῦ. Δι- καιον γὰρ μὴ ἐγκαταλιπεῖν τοὺς μὴ ἐγκαταλιπόντας αὐτόν. Ὅσιος δὲ νῦν, ὁ δίκαιο;, ήτοι ενάρετος. Εἰς τὸν αἰῶνα φυλαχθήσονται. Καὶ εἰς τὸν παρόντα, καὶ εἰς τὸν μέλλοντα. Ανομοι δὲ ἐκδιωχθήσονται. Καὶ ἀπὸ τῶν παρόντων ἀγαθῶν, καὶ ἀπὸ τῶν μελλόντων. Καὶ σπέρμα ἀσεβῶν ἐξολοθρευθήσεται. Προει ρηται περὶ τούτου μικρὸν ἀνωτέρω, εἰς τὸ, Καὶ τὸ σπέρμα αὐτοῦ εἰς εὐλογίαν ἔσται. Δίκαιοι δὲ κληρονομήσουσι γῆν, καὶ κατα σκηνώσουσιν εἰς αἰῶνα αἰῶνος ἐπ' αὐτῆς. Καὶ EUTHYMII ZIGABENI tota hac vita mea nunquam vidi justos a Deo de· relinqui. Custodit enim Deus omnes, qui eum dili- gunt". Quod si aliquando visus est Deus ad tempus aliquos derelinquere, veluti ipsun David, non ta- men eos penitus dereliquit, sed magna cum dispen- satione ita permisit, ut post tentationes deinceps attentiores redderentur. Neque semen ejus quærens panem. Neque ejus fl- lios indigentes. Nam etsi ad tempus aliquantulum afflicti sunt, non tamen perpetuo. Et aliter: beatus David se eousque id non vidisse asseverat. Vel altius intelligi potest, ut dicat se non vidisse justo- rum semen faunescere, hoc est, spirituali cibo ca- rere ; juxta illud: Non necabit fame Dominus ani- mas justorum s. Nam alioquin, semen Jacob in Ægypto panem quæsivit. VERS. 26. die miseretur et mutual justus. Tota die, pro Semper. Et petentibus, aliquando pecunias, aliquando utiles admonitiones prestat. : El semen ejus in benedictionem erit. Dixit cuim Deus ad Moyse, se misereri filiorum propter eo- rum patres, qui sibi grati fuerunt ; et quod simili- ter propter parentum vitia retribuit posteris cala- milates. In benedictionem auten erit, hoc est, bene- dicetur et laudabitur, ob parentis nimirum merita. VERS. 27. Declina a malo et fac bonum. lloc in psalmo xxxiu declaratum est. B Et inhabita in sæculum sæculi. Cum, inquit, jam ɩ didiceris, quaenam sin: virtutum, et vitiorum pra mia, elige meliora; et habita longo tempore. Id enim significant verba illa: In sæculum sæculi. Justi etenim, qui olim fuere, diutius vixerunt : quod si aliqui ex eis juniores mortui sunt, divina id dispensatione factum est. Nam et Salomon diu- turnam pollicetur vitam timentibus Dominum. Vel, llabita in sæculum futurum, tu qui incola es in præsenti sæculo, ubi non perpetuo, sed certo ac brevi degimus tempore. VERS. 28. Quoniam Dominus diligit judicium. Hoc est : Quoniam Dominus judex est. Vel per judicium, justitiam intelligit. Et non derelinquet sanctos suos. Justum enim D est, ut eos non derelinquat, qui illum non dereli- querint. Per sanctos autem hic justos, seu virtute præstantes viros intelligit. In sæculum servabuntur. In præsens scilicet, el in futurun. Iniqui autem expellentur. A præsentibus et futu- ris bouis Et semen impiorum exterminabitur. De hoc paulo superius dictum est, ibi : Et semen ejus in bene- dictionem erit. VERS. 29. Justi autem hæredilabunt terram, et inhabitabunt in sæculum sæculi super eam. De hoe » Psal. CaLiv, 20. ss Prov. x, 5.
11β For I have fainted from the strength of your hand. ‘Hand’ is what he calls his punishing force. ‘I have fainted’ in the sense of ‘I have become completely weak’. Observe how in the previous psalm, when giving himself over to blows of chastisement, he said, For I am ready for scourges, while now, having been whipped sufficiently, he prays to be relieved lest he be swallowed up by excessive sorrow.
α Ἐν ἐλεγμοῖς ὑπὲρ ἀνομίας ἐπαίδευσας ἄνθρωπον. Ἐν τῷ ἐλέγχειν, τουτέστιν, ἰατρεύειν, ἐπαίδευσας ἄνθρωπον, ἕνεκεν ἀνομίας, οὐ δι’ ἕτερόν τι, ὥστε σωτήριος ἡ παιδεία σου· ἄνθρωπον δὲ λέγει, ἑαυτόν.Α ἐγενόμην, καὶ ἐγήρασα ἤδη· καὶ παρ' ὅλην μου τὴν Τοια (ἐκδιωχθήσονται). ἐν τῷ μεταξὺ ζωὴν οὐκ εἶδον εγκαταλελειμμένον ὑπὸ Θεοῦ δίκαιον. Φυλάσσει γάρ, φησί, Κύριος πάντας τοὺς ἀγαπῶντας αὐτόν. Εἰ δὲ καὶ πρὸς μικρὸν ἐγκαταλιπεῖν τινας ὁ Θεὸς ἔδοξεν, ὡς καὶ αὐτὸν, ἀλλ' οὐκ ἐγκατέλιπεν· οἰκονομικῶς δὲ παρ- εχώρησεν, ἵνα παθόντες, τοῦ λοιποῦ προσεκτικώτε ροι γένωνται. Οὐδὲ τὸ σπέρμα αὐτοῦ ζητοῦν ἄρτους. Οὐδὲ τὸ τέκνον αὐτοῦ πενόμενον· εἰ γὰρ καὶ πρὸς μικρόν ποτε κακοπαθήσει, ἀλλ᾽ οὐ μέχρι τέλους. "Αλλως τε δὲ, μερικὸς ὁ λόγος· αὐτὸς γὰρ τέως ὁ Δαβὶδ μὴ ἰδεῖν τοιοῦτον ἰσχυρίζεται. "Η καὶ ὑψηλότερον εἰ πεῖν ἔστι τοῦτο, ἀντὶ τοῦ, Λιμῶττον τροφῆς πνευ ματικῆς, κατὰ τό· Οὐ λιμοκτονήσει Κύριος ψυ γὰς δικαίων · ἄλλως γὰρ τὸ σπέρμα τοῦ Ἰακώβ ἐζήτησαν ἄρτον ἐν Αἰγύπτῳ. - Ολην τὴν ἡμέραν ἐλεεῖ καὶ δανείζει ὁ δι καιος. "Ολην τὴν ἡμέραν, ἀντὶ τοῦ, 'Αεί· καὶ ποτὲ μὲν δανείζει τοῖς αὐτοῦσι χρήματα, ποτὲ δὲ λόγους ὠφελείας. Καὶ τὸ σπέρμα αὐτοῦ εἰς εὐλογίαν ἔσται. Είπε γὰρ πρὸς Μωσήν ὁ Θεὸς, ὅτι ἐλεεῖ τέκνα διὰ πατέρων εὐαρέστησιν, καὶ αὖθις ἀποδίδωσι διὰ πατέ ρων κακίαν. Εἰς εὐλογίαν δὲ, ἀντὶ τοῦ, εὐλογημέ νον καὶ ἐπαινετόν, διὰ τὸν πατέρα. Εκκλινον ἀπὸ κακοῦ, καὶ ποίησον ἀγαθόν. Τοῦτο εἴρηκεν καὶ ἐν τῷ λγ' ψαλμῷ. Καὶ κατασκήνου εἰς αἰῶνα αἰῶνος. Ηδη, φησί, μαθὼν τίνα μὲν τὰ ἐπίχειρα τῆς ἀρετῆς, τίνα δὲ τῆς κακίας, ἐλοῦ τὰ κρείττονα, καὶ κατασκήνου μακροχρονίς· τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ, Εἰς αἰῶνα αἱ- ῶνος· οἱ γὰρ πάλαι δίκαιοι, μακρόβιοι ἐτύγχανον. Εἰ δὲ καί τινες ἐν νεότητι τεθνήκασιν, ἀλλὰ κατ' οικονομίαν τοῦτο. Καὶ Σολομών γὰρ μακρόν γῆρας τοῖς φοβουμένοις τὸν Κύριον ἐπαγγέλλεται. "Η, κατασκήνου εἰς τὸν αἰῶνα τὸν μέλλοντα, ἐν τῷ νῦν αἰῶνι παροικῶν, διὰ τὸ πρόσκαιρον τῆς ζωῆς. "Οτι Κύριος ἀγαπᾷ κρίσιν. Τουτέστι, κριτής ἐστιν. Η καὶ κρίσιν τὸ δίκαιον λέγει. Καὶ οὐκ ἐγκαταλείψει τοὺς ἐσίους αὐτοῦ. Δι- καιον γὰρ μὴ ἐγκαταλιπεῖν τοὺς μὴ ἐγκαταλιπόντας αὐτόν. Ὅσιος δὲ νῦν, ὁ δίκαιο;, ήτοι ενάρετος. Εἰς τὸν αἰῶνα φυλαχθήσονται. Καὶ εἰς τὸν παρόντα, καὶ εἰς τὸν μέλλοντα. Ανομοι δὲ ἐκδιωχθήσονται. Καὶ ἀπὸ τῶν παρόντων ἀγαθῶν, καὶ ἀπὸ τῶν μελλόντων. Καὶ σπέρμα ἀσεβῶν ἐξολοθρευθήσεται. Προει ρηται περὶ τούτου μικρὸν ἀνωτέρω, εἰς τὸ, Καὶ τὸ σπέρμα αὐτοῦ εἰς εὐλογίαν ἔσται. Δίκαιοι δὲ κληρονομήσουσι γῆν, καὶ κατα σκηνώσουσιν εἰς αἰῶνα αἰῶνος ἐπ' αὐτῆς. Καὶ EUTHYMII ZIGABENI tota hac vita mea nunquam vidi justos a Deo de· relinqui. Custodit enim Deus omnes, qui eum dili- gunt". Quod si aliquando visus est Deus ad tempus aliquos derelinquere, veluti ipsun David, non ta- men eos penitus dereliquit, sed magna cum dispen- satione ita permisit, ut post tentationes deinceps attentiores redderentur. Neque semen ejus quærens panem. Neque ejus fl- lios indigentes. Nam etsi ad tempus aliquantulum afflicti sunt, non tamen perpetuo. Et aliter: beatus David se eousque id non vidisse asseverat. Vel altius intelligi potest, ut dicat se non vidisse justo- rum semen faunescere, hoc est, spirituali cibo ca- rere ; juxta illud: Non necabit fame Dominus ani- mas justorum s. Nam alioquin, semen Jacob in Ægypto panem quæsivit. VERS. 26. die miseretur et mutual justus. Tota die, pro Semper. Et petentibus, aliquando pecunias, aliquando utiles admonitiones prestat. : El semen ejus in benedictionem erit. Dixit cuim Deus ad Moyse, se misereri filiorum propter eo- rum patres, qui sibi grati fuerunt ; et quod simili- ter propter parentum vitia retribuit posteris cala- milates. In benedictionem auten erit, hoc est, bene- dicetur et laudabitur, ob parentis nimirum merita. VERS. 27. Declina a malo et fac bonum. lloc in psalmo xxxiu declaratum est. B Et inhabita in sæculum sæculi. Cum, inquit, jam ɩ didiceris, quaenam sin: virtutum, et vitiorum pra mia, elige meliora; et habita longo tempore. Id enim significant verba illa: In sæculum sæculi. Justi etenim, qui olim fuere, diutius vixerunt : quod si aliqui ex eis juniores mortui sunt, divina id dispensatione factum est. Nam et Salomon diu- turnam pollicetur vitam timentibus Dominum. Vel, llabita in sæculum futurum, tu qui incola es in præsenti sæculo, ubi non perpetuo, sed certo ac brevi degimus tempore. VERS. 28. Quoniam Dominus diligit judicium. Hoc est : Quoniam Dominus judex est. Vel per judicium, justitiam intelligit. Et non derelinquet sanctos suos. Justum enim D est, ut eos non derelinquat, qui illum non dereli- querint. Per sanctos autem hic justos, seu virtute præstantes viros intelligit. In sæculum servabuntur. In præsens scilicet, el in futurun. Iniqui autem expellentur. A præsentibus et futu- ris bouis Et semen impiorum exterminabitur. De hoc paulo superius dictum est, ibi : Et semen ejus in bene- dictionem erit. VERS. 29. Justi autem hæredilabunt terram, et inhabitabunt in sæculum sæculi super eam. De hoe » Psal. CaLiv, 20. ss Prov. x, 5.
12α With rebukes for a lawless act you have corrected a man. By rebuking, that is, healing, you corrected a man on account of a lawless act and not for any other reason, so that your chastisement is saving; ‘a man’ is what he calls himself.
β Καὶ ἐξέτηξας ὡς ἀράχνην τὴν ψυχὴν αὐτοῦ. Καὶ ἐλέπτυνας ταύτην τοῖς πειρασμοῖς, περικαθαίρων τὸ ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας πάχος αὐτῆς· λεπτότατον δὲ ζῷον, ὁ ἀράχνης, καὶ μᾶλλον ἐπὶ τοῖς σκέλεσι. Παχύνει μὲν γὰρ τὴν ψυχὴν, ἡ ἁμαρτία, λεπτύνει δὲ, ἡ κακοπάθεια.Α ἐγενόμην, καὶ ἐγήρασα ἤδη· καὶ παρ' ὅλην μου τὴν Τοια (ἐκδιωχθήσονται). ἐν τῷ μεταξὺ ζωὴν οὐκ εἶδον εγκαταλελειμμένον ὑπὸ Θεοῦ δίκαιον. Φυλάσσει γάρ, φησί, Κύριος πάντας τοὺς ἀγαπῶντας αὐτόν. Εἰ δὲ καὶ πρὸς μικρὸν ἐγκαταλιπεῖν τινας ὁ Θεὸς ἔδοξεν, ὡς καὶ αὐτὸν, ἀλλ' οὐκ ἐγκατέλιπεν· οἰκονομικῶς δὲ παρ- εχώρησεν, ἵνα παθόντες, τοῦ λοιποῦ προσεκτικώτε ροι γένωνται. Οὐδὲ τὸ σπέρμα αὐτοῦ ζητοῦν ἄρτους. Οὐδὲ τὸ τέκνον αὐτοῦ πενόμενον· εἰ γὰρ καὶ πρὸς μικρόν ποτε κακοπαθήσει, ἀλλ᾽ οὐ μέχρι τέλους. "Αλλως τε δὲ, μερικὸς ὁ λόγος· αὐτὸς γὰρ τέως ὁ Δαβὶδ μὴ ἰδεῖν τοιοῦτον ἰσχυρίζεται. "Η καὶ ὑψηλότερον εἰ πεῖν ἔστι τοῦτο, ἀντὶ τοῦ, Λιμῶττον τροφῆς πνευ ματικῆς, κατὰ τό· Οὐ λιμοκτονήσει Κύριος ψυ γὰς δικαίων · ἄλλως γὰρ τὸ σπέρμα τοῦ Ἰακώβ ἐζήτησαν ἄρτον ἐν Αἰγύπτῳ. - Ολην τὴν ἡμέραν ἐλεεῖ καὶ δανείζει ὁ δι καιος. "Ολην τὴν ἡμέραν, ἀντὶ τοῦ, 'Αεί· καὶ ποτὲ μὲν δανείζει τοῖς αὐτοῦσι χρήματα, ποτὲ δὲ λόγους ὠφελείας. Καὶ τὸ σπέρμα αὐτοῦ εἰς εὐλογίαν ἔσται. Είπε γὰρ πρὸς Μωσήν ὁ Θεὸς, ὅτι ἐλεεῖ τέκνα διὰ πατέρων εὐαρέστησιν, καὶ αὖθις ἀποδίδωσι διὰ πατέ ρων κακίαν. Εἰς εὐλογίαν δὲ, ἀντὶ τοῦ, εὐλογημέ νον καὶ ἐπαινετόν, διὰ τὸν πατέρα. Εκκλινον ἀπὸ κακοῦ, καὶ ποίησον ἀγαθόν. Τοῦτο εἴρηκεν καὶ ἐν τῷ λγ' ψαλμῷ. Καὶ κατασκήνου εἰς αἰῶνα αἰῶνος. Ηδη, φησί, μαθὼν τίνα μὲν τὰ ἐπίχειρα τῆς ἀρετῆς, τίνα δὲ τῆς κακίας, ἐλοῦ τὰ κρείττονα, καὶ κατασκήνου μακροχρονίς· τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ, Εἰς αἰῶνα αἱ- ῶνος· οἱ γὰρ πάλαι δίκαιοι, μακρόβιοι ἐτύγχανον. Εἰ δὲ καί τινες ἐν νεότητι τεθνήκασιν, ἀλλὰ κατ' οικονομίαν τοῦτο. Καὶ Σολομών γὰρ μακρόν γῆρας τοῖς φοβουμένοις τὸν Κύριον ἐπαγγέλλεται. "Η, κατασκήνου εἰς τὸν αἰῶνα τὸν μέλλοντα, ἐν τῷ νῦν αἰῶνι παροικῶν, διὰ τὸ πρόσκαιρον τῆς ζωῆς. "Οτι Κύριος ἀγαπᾷ κρίσιν. Τουτέστι, κριτής ἐστιν. Η καὶ κρίσιν τὸ δίκαιον λέγει. Καὶ οὐκ ἐγκαταλείψει τοὺς ἐσίους αὐτοῦ. Δι- καιον γὰρ μὴ ἐγκαταλιπεῖν τοὺς μὴ ἐγκαταλιπόντας αὐτόν. Ὅσιος δὲ νῦν, ὁ δίκαιο;, ήτοι ενάρετος. Εἰς τὸν αἰῶνα φυλαχθήσονται. Καὶ εἰς τὸν παρόντα, καὶ εἰς τὸν μέλλοντα. Ανομοι δὲ ἐκδιωχθήσονται. Καὶ ἀπὸ τῶν παρόντων ἀγαθῶν, καὶ ἀπὸ τῶν μελλόντων. Καὶ σπέρμα ἀσεβῶν ἐξολοθρευθήσεται. Προει ρηται περὶ τούτου μικρὸν ἀνωτέρω, εἰς τὸ, Καὶ τὸ σπέρμα αὐτοῦ εἰς εὐλογίαν ἔσται. Δίκαιοι δὲ κληρονομήσουσι γῆν, καὶ κατα σκηνώσουσιν εἰς αἰῶνα αἰῶνος ἐπ' αὐτῆς. Καὶ EUTHYMII ZIGABENI tota hac vita mea nunquam vidi justos a Deo de· relinqui. Custodit enim Deus omnes, qui eum dili- gunt". Quod si aliquando visus est Deus ad tempus aliquos derelinquere, veluti ipsun David, non ta- men eos penitus dereliquit, sed magna cum dispen- satione ita permisit, ut post tentationes deinceps attentiores redderentur. Neque semen ejus quærens panem. Neque ejus fl- lios indigentes. Nam etsi ad tempus aliquantulum afflicti sunt, non tamen perpetuo. Et aliter: beatus David se eousque id non vidisse asseverat. Vel altius intelligi potest, ut dicat se non vidisse justo- rum semen faunescere, hoc est, spirituali cibo ca- rere ; juxta illud: Non necabit fame Dominus ani- mas justorum s. Nam alioquin, semen Jacob in Ægypto panem quæsivit. VERS. 26. die miseretur et mutual justus. Tota die, pro Semper. Et petentibus, aliquando pecunias, aliquando utiles admonitiones prestat. : El semen ejus in benedictionem erit. Dixit cuim Deus ad Moyse, se misereri filiorum propter eo- rum patres, qui sibi grati fuerunt ; et quod simili- ter propter parentum vitia retribuit posteris cala- milates. In benedictionem auten erit, hoc est, bene- dicetur et laudabitur, ob parentis nimirum merita. VERS. 27. Declina a malo et fac bonum. lloc in psalmo xxxiu declaratum est. B Et inhabita in sæculum sæculi. Cum, inquit, jam ɩ didiceris, quaenam sin: virtutum, et vitiorum pra mia, elige meliora; et habita longo tempore. Id enim significant verba illa: In sæculum sæculi. Justi etenim, qui olim fuere, diutius vixerunt : quod si aliqui ex eis juniores mortui sunt, divina id dispensatione factum est. Nam et Salomon diu- turnam pollicetur vitam timentibus Dominum. Vel, llabita in sæculum futurum, tu qui incola es in præsenti sæculo, ubi non perpetuo, sed certo ac brevi degimus tempore. VERS. 28. Quoniam Dominus diligit judicium. Hoc est : Quoniam Dominus judex est. Vel per judicium, justitiam intelligit. Et non derelinquet sanctos suos. Justum enim D est, ut eos non derelinquat, qui illum non dereli- querint. Per sanctos autem hic justos, seu virtute præstantes viros intelligit. In sæculum servabuntur. In præsens scilicet, el in futurun. Iniqui autem expellentur. A præsentibus et futu- ris bouis Et semen impiorum exterminabitur. De hoc paulo superius dictum est, ibi : Et semen ejus in bene- dictionem erit. VERS. 29. Justi autem hæredilabunt terram, et inhabitabunt in sæculum sæculi super eam. De hoe » Psal. CaLiv, 20. ss Prov. x, 5.
12β You have melted away his soul like a spider. You have emaciated his soul with trials, purifying its sinful thickness. The spider is an ex- ceedingly thin creature, especially in its legs. Sin thickens the soul, while suffering rarefies it.
PG 128:447γ Πλὴν μάτην πᾶς ἄνθρωπος. Πάλιν ἐπανέλαβε τὸν περὶ τούτου λόγον, πρὸς βεβαιοτέραν πληροφορίαν· λείπει δὲ, τὸ, ταράσσεται.Α ποιία, καὶ ἡ τῶν ἐχθρῶν ἐξολόθρευσις, καὶ τὰ τοι- Ει αῦτα, τοῖς πολλοῖς ἦν περισπούδαστα· ταῖς ἐπαγ- γελίαις τῶν τοιούτων εἰς ἀρετὴν προτρέπεται. Καὶ αὕτη μὲν ἡ αἰτία τοῦ πολλάκις ἐπανακυκλοῦν αὐτά· νοοῦνται δὲ τοῖς ὑψηλοτέροις ὑψηλότερα, ως προεί- πομεν. Ἐν τῷ ἐξολοθρεύεσθαι ἁμαρτωλούς, ὄψει. Παραμυθούμενος την μικροψυχίαν τῶν πολλῶν, δυσφορούντων ἐπὶ τῶν πονηρῶν ἀνεξικακίᾳ τοῦ Θεοῦ, φησὶν ὅτι θάῤῥει Θεοῦ, φησὶν ὅτι θάῤῥει· Κψει γὰρ τὴν ἐξολόθρευ σιν τῶν ἁμαρτωλῶν. Πιστοῦται γὰρ τὸν λόγον ἐξ ὧν αὐτὸς οἶδεν· ἐπάγει γάρ· Εἶδον τὸν ἀσεβῆ ὑπερυψούμενον καὶ ἐπαιρό. μενον ὡς τὰς κέδρους τοῦ Λιβάνου. Αὐτὸς μὲν ἀδήλως τὸν ἀσεβῆ εἶπε· νοοῦμεν δὲ τὸν Γολιάθ, ἢ τὸν Σαούλ, ἢ Ναὸς τὸν ᾿Αμανίτην, ἢ ἄλλους τοιού- τους, ὧν εἶδε καὶ τὴν ἔπαρσιν, καὶ τὴν καταστρο- φήν· ὑπερυψούμενον μὲν, ὑπὸ τῶν ὑπηκόων · ἐπας- ρόμενον δὲ, οἴκοθεν. Η καὶ ἄμφω ταὐτὸν ἐκ παραλ λήλου δηλοῦσι. Ταῖς κέδροις δὲ αὐτὸν ἀπείκασε, διὰ τὸ ἄκαρπον ὕψος καὶ τὴν πικρίαν. Καὶ παρῆλθον, καὶ ἰδοὺ οὐκ ἦν. Καὶ ἀφῆκα τοῦτον οὕτως ἔχειν, καὶ εὐθὺς οὐκ ἔζη· τὸ γὰρ, ἰδοὺ, τὸ εὐθὺς ἐνταῦθα σημαίνει. Καὶ ἐζήτησα αὐτὸν, καὶ οὐχ εὑρέθη ὁ τόπος αὐτοῦ. Καὶ μετὰ καιρὸν τῷ λογισμῷ ἐζήτησα αὐτ τὸν ἰδεῖν, καὶ οὐχ εὑρέθη ὁ τόπος αὐτοῦ, ὁ περιέ- χων αὐτὸν, ὡς ὄντα. Πῶς γὰρ εὑρέθη, μὴ ὄντος αὐτοῦ; Ἢ τόπον αὐτοῦ τὸ σῶμα ὑποληπτέον· οἷ κος γὰρ τοῦτο τῆς ψυχῆς ὂν, διαλύεται σαπέν. Φύλασσε ακακίαν. μαχος. - Απλότητα εἶπεν ὁ Σύμ Καὶ ἴδε ευθύτητα. Καὶ τήρησον τὴν ὀρθότητα. *Οτι ἐστὶν ἐγκατάλειμμα ἀνθρώπῳ εἰρηνικῷ. Εγκατάλειμμα λέγει τὸ μνημόσυνον· τοῦτο δὲ δια τόν ἐστιν· ἢ ἐν παιδοποιίᾳ, ἢ ἐν ἀγαθοεργία. - Οἱ δὲ παράνομοι ἐξολοθρευθήσονται ἐπιτο- Επιτοαυτό, ἀντὶ τοῦ, Ὁμοῦ σὺν τῷ μνημοσύνῳ αὐτῶν, δ καὶ διὰ τοῦ ἑξῆς ἐσαφήνισε στίχου, εἰπών· αυτό. Τὰ ἐγκαταλείμματα τῶν ἀσεβῶν ἐξολοθρευθή· σονται. Ασεβεῖς νόει πάντας τοὺς πονηρούς. Σωτήρια δὲ τῶν δικαίων παρὰ Κυρίου, καὶ ὑπερασπιστὴς αὐτῶν ἐστιν ἐν καιρῷ θλίψεως, καὶ βοηθήσει αὐτοῖς Κύριος, καὶ ῥύσεται αὐτοὺς, καὶ ἐξελεῖται αὐτοὺς ἐξ ἁμαρτωλῶν, καὶ σώσει αὐτοὺς, ὅτι ἤλπισαν· ἐπ' αὐτόν. Ορα πῶς τὴν ποικίλην παρὰ Θεοῦ τῶν δικαίων ἀντίληψιν ποικί λως ἀπήγγειλε · διάφοροι γὰρ οἱ ταύτης τρόποι, καὶ διαφόρως ενεργούμενοι, κατὰ τὴν πολυποίκιλον τοῦ οι EUTHYMII ZIGABENI liberorum procreationem, aut inimicorum extermi- nationem, aut alia hujusmodi ; idcirco his promise sionibus Propheta omnes ad virtutem exhortatur, eamdem sæpius repetens sententiam. A sublimiori- bus tamen sublimiora etiam hic considerantur, ut superius diximus. Cum exterminati fuerint peccatores, videbis. Mul- torum pusillanimitatem consolans Propheta, qui ægre ferebant Deum adversus pravos tanta uti pa- tientia et longanimitate, ait: Confide, quia injusto- ac pravorum omnium exterminationem videbis; et sermonem suum confirmat ex iis quæ ipse vidit. Ait enim : Vers. 33. Vidi impium superexaltatum, et eleva- tum sicut cedros Libani. Ipse quidem Propheta indefinite impium dixit, nos tamen Goliath, aut Saulem intelligere possumus, aut Naas Amanitem, aut alios hujusmodi, quorum primo exaltationem vidit, et deinde destructionem. Et quod ait, Su- perexaltatum, a subditis atque ab aliis hominibus superexaltatum intellige ; elevatum vero a se ipso et fastu proprio, tametsi utraque dictione idem possumus etiam intelligere. Cedris autem impium succo amaro. VERS. 36. perlransivi, et ecce non erat. Mollo, inquit, illum sese gloriantem dimisi, pertransivi, et statim evanuit. Dictio enim ecce, hoc in loco, statim siguifical. B comparavit, eo quod altæ sunt, et infructuosæ, et C, Et quæsivi eum, et non est inventus locus ejus. Et inde ad tempus cogitatione quæsivi eum videre, et non est inventus locus ejus ; locus nimirum, qui alicubi eum exsistentem contineret. Quomodo enim invenietur, cum non sit ? Vel per locum ejus corpus ipsum intellige, quod antea animæ domici- lium erat, et postea putrefaelione dissolutum est. [ Si quæres, an habeat locum, nulum invenies : mansiones enim eorum dicuntur qui salvantur. Nam eorum qui pereunt, gehenna, vel hujusmodi, hominis non dicitur esse locus aliquis, sed perditio. ] VERS. 37. Custodi innocentiam. dixit Symmachus. - Simplicitatem Et vide rectitudinem. Observa, inquit, ut rectus sis [et recte ambules]. Quoniam reliquiæ sunt homini pacifico. Reliquias memoriam appellat ; bæc autem duplici modo con- servatur, per prolem videlicet, et per bona opera. - D VERS. 38. Iniqui autem exterminabuntur in idi In idipsum idem est, quod una, hoc est, psum. simul cum eorum memoria. Quod in sequenti etiam versiculo magis declaravit, dicens : Reliquiæ impiorum exterminabuntur. Per impios, pravos omnes intelliges. VERS. 39, 40. Salus autem justorum a Domino, et ipse protector eorum est in tempore tribulationis : et adjuvabit eos Dominus, et liberabit eos, et eripiet eos a peccatoribus, et salvabit eos, quoniam spera- verunt in eum. Vide quam varie ac multipliciter varia ac multiplicia auxilia annuntiavit, quæ Deus j; stis impertitur. Varii enim sunt eorum modi, et varie administrantur, juxta variam ac multiplicem
12γ Except in vain every man. Again he repeated the words about this, for more certain assurance; the verb ‘troubles himself ’ is missing.
α Εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου, Κύριε, καὶ τῆς δεήσεώς μου ἐνώτισαι.Α ποιία, καὶ ἡ τῶν ἐχθρῶν ἐξολόθρευσις, καὶ τὰ τοι- Ει αῦτα, τοῖς πολλοῖς ἦν περισπούδαστα· ταῖς ἐπαγ- γελίαις τῶν τοιούτων εἰς ἀρετὴν προτρέπεται. Καὶ αὕτη μὲν ἡ αἰτία τοῦ πολλάκις ἐπανακυκλοῦν αὐτά· νοοῦνται δὲ τοῖς ὑψηλοτέροις ὑψηλότερα, ως προεί- πομεν. Ἐν τῷ ἐξολοθρεύεσθαι ἁμαρτωλούς, ὄψει. Παραμυθούμενος την μικροψυχίαν τῶν πολλῶν, δυσφορούντων ἐπὶ τῶν πονηρῶν ἀνεξικακίᾳ τοῦ Θεοῦ, φησὶν ὅτι θάῤῥει Θεοῦ, φησὶν ὅτι θάῤῥει· Κψει γὰρ τὴν ἐξολόθρευ σιν τῶν ἁμαρτωλῶν. Πιστοῦται γὰρ τὸν λόγον ἐξ ὧν αὐτὸς οἶδεν· ἐπάγει γάρ· Εἶδον τὸν ἀσεβῆ ὑπερυψούμενον καὶ ἐπαιρό. μενον ὡς τὰς κέδρους τοῦ Λιβάνου. Αὐτὸς μὲν ἀδήλως τὸν ἀσεβῆ εἶπε· νοοῦμεν δὲ τὸν Γολιάθ, ἢ τὸν Σαούλ, ἢ Ναὸς τὸν ᾿Αμανίτην, ἢ ἄλλους τοιού- τους, ὧν εἶδε καὶ τὴν ἔπαρσιν, καὶ τὴν καταστρο- φήν· ὑπερυψούμενον μὲν, ὑπὸ τῶν ὑπηκόων · ἐπας- ρόμενον δὲ, οἴκοθεν. Η καὶ ἄμφω ταὐτὸν ἐκ παραλ λήλου δηλοῦσι. Ταῖς κέδροις δὲ αὐτὸν ἀπείκασε, διὰ τὸ ἄκαρπον ὕψος καὶ τὴν πικρίαν. Καὶ παρῆλθον, καὶ ἰδοὺ οὐκ ἦν. Καὶ ἀφῆκα τοῦτον οὕτως ἔχειν, καὶ εὐθὺς οὐκ ἔζη· τὸ γὰρ, ἰδοὺ, τὸ εὐθὺς ἐνταῦθα σημαίνει. Καὶ ἐζήτησα αὐτὸν, καὶ οὐχ εὑρέθη ὁ τόπος αὐτοῦ. Καὶ μετὰ καιρὸν τῷ λογισμῷ ἐζήτησα αὐτ τὸν ἰδεῖν, καὶ οὐχ εὑρέθη ὁ τόπος αὐτοῦ, ὁ περιέ- χων αὐτὸν, ὡς ὄντα. Πῶς γὰρ εὑρέθη, μὴ ὄντος αὐτοῦ; Ἢ τόπον αὐτοῦ τὸ σῶμα ὑποληπτέον· οἷ κος γὰρ τοῦτο τῆς ψυχῆς ὂν, διαλύεται σαπέν. Φύλασσε ακακίαν. μαχος. - Απλότητα εἶπεν ὁ Σύμ Καὶ ἴδε ευθύτητα. Καὶ τήρησον τὴν ὀρθότητα. *Οτι ἐστὶν ἐγκατάλειμμα ἀνθρώπῳ εἰρηνικῷ. Εγκατάλειμμα λέγει τὸ μνημόσυνον· τοῦτο δὲ δια τόν ἐστιν· ἢ ἐν παιδοποιίᾳ, ἢ ἐν ἀγαθοεργία. - Οἱ δὲ παράνομοι ἐξολοθρευθήσονται ἐπιτο- Επιτοαυτό, ἀντὶ τοῦ, Ὁμοῦ σὺν τῷ μνημοσύνῳ αὐτῶν, δ καὶ διὰ τοῦ ἑξῆς ἐσαφήνισε στίχου, εἰπών· αυτό. Τὰ ἐγκαταλείμματα τῶν ἀσεβῶν ἐξολοθρευθή· σονται. Ασεβεῖς νόει πάντας τοὺς πονηρούς. Σωτήρια δὲ τῶν δικαίων παρὰ Κυρίου, καὶ ὑπερασπιστὴς αὐτῶν ἐστιν ἐν καιρῷ θλίψεως, καὶ βοηθήσει αὐτοῖς Κύριος, καὶ ῥύσεται αὐτοὺς, καὶ ἐξελεῖται αὐτοὺς ἐξ ἁμαρτωλῶν, καὶ σώσει αὐτοὺς, ὅτι ἤλπισαν· ἐπ' αὐτόν. Ορα πῶς τὴν ποικίλην παρὰ Θεοῦ τῶν δικαίων ἀντίληψιν ποικί λως ἀπήγγειλε · διάφοροι γὰρ οἱ ταύτης τρόποι, καὶ διαφόρως ενεργούμενοι, κατὰ τὴν πολυποίκιλον τοῦ οι EUTHYMII ZIGABENI liberorum procreationem, aut inimicorum extermi- nationem, aut alia hujusmodi ; idcirco his promise sionibus Propheta omnes ad virtutem exhortatur, eamdem sæpius repetens sententiam. A sublimiori- bus tamen sublimiora etiam hic considerantur, ut superius diximus. Cum exterminati fuerint peccatores, videbis. Mul- torum pusillanimitatem consolans Propheta, qui ægre ferebant Deum adversus pravos tanta uti pa- tientia et longanimitate, ait: Confide, quia injusto- ac pravorum omnium exterminationem videbis; et sermonem suum confirmat ex iis quæ ipse vidit. Ait enim : Vers. 33. Vidi impium superexaltatum, et eleva- tum sicut cedros Libani. Ipse quidem Propheta indefinite impium dixit, nos tamen Goliath, aut Saulem intelligere possumus, aut Naas Amanitem, aut alios hujusmodi, quorum primo exaltationem vidit, et deinde destructionem. Et quod ait, Su- perexaltatum, a subditis atque ab aliis hominibus superexaltatum intellige ; elevatum vero a se ipso et fastu proprio, tametsi utraque dictione idem possumus etiam intelligere. Cedris autem impium succo amaro. VERS. 36. perlransivi, et ecce non erat. Mollo, inquit, illum sese gloriantem dimisi, pertransivi, et statim evanuit. Dictio enim ecce, hoc in loco, statim siguifical. B comparavit, eo quod altæ sunt, et infructuosæ, et C, Et quæsivi eum, et non est inventus locus ejus. Et inde ad tempus cogitatione quæsivi eum videre, et non est inventus locus ejus ; locus nimirum, qui alicubi eum exsistentem contineret. Quomodo enim invenietur, cum non sit ? Vel per locum ejus corpus ipsum intellige, quod antea animæ domici- lium erat, et postea putrefaelione dissolutum est. [ Si quæres, an habeat locum, nulum invenies : mansiones enim eorum dicuntur qui salvantur. Nam eorum qui pereunt, gehenna, vel hujusmodi, hominis non dicitur esse locus aliquis, sed perditio. ] VERS. 37. Custodi innocentiam. dixit Symmachus. - Simplicitatem Et vide rectitudinem. Observa, inquit, ut rectus sis [et recte ambules]. Quoniam reliquiæ sunt homini pacifico. Reliquias memoriam appellat ; bæc autem duplici modo con- servatur, per prolem videlicet, et per bona opera. - D VERS. 38. Iniqui autem exterminabuntur in idi In idipsum idem est, quod una, hoc est, psum. simul cum eorum memoria. Quod in sequenti etiam versiculo magis declaravit, dicens : Reliquiæ impiorum exterminabuntur. Per impios, pravos omnes intelliges. VERS. 39, 40. Salus autem justorum a Domino, et ipse protector eorum est in tempore tribulationis : et adjuvabit eos Dominus, et liberabit eos, et eripiet eos a peccatoribus, et salvabit eos, quoniam spera- verunt in eum. Vide quam varie ac multipliciter varia ac multiplicia auxilia annuntiavit, quæ Deus j; stis impertitur. Varii enim sunt eorum modi, et varie administrantur, juxta variam ac multiplicem
13α Hear my prayer, O Lord, and give ear to my entreaty.
Ἐκ παραλλήλου τὸ αὐτό φησιν, ὡς ἔθος αὐτῷ.Α ποιία, καὶ ἡ τῶν ἐχθρῶν ἐξολόθρευσις, καὶ τὰ τοι- Ει αῦτα, τοῖς πολλοῖς ἦν περισπούδαστα· ταῖς ἐπαγ- γελίαις τῶν τοιούτων εἰς ἀρετὴν προτρέπεται. Καὶ αὕτη μὲν ἡ αἰτία τοῦ πολλάκις ἐπανακυκλοῦν αὐτά· νοοῦνται δὲ τοῖς ὑψηλοτέροις ὑψηλότερα, ως προεί- πομεν. Ἐν τῷ ἐξολοθρεύεσθαι ἁμαρτωλούς, ὄψει. Παραμυθούμενος την μικροψυχίαν τῶν πολλῶν, δυσφορούντων ἐπὶ τῶν πονηρῶν ἀνεξικακίᾳ τοῦ Θεοῦ, φησὶν ὅτι θάῤῥει Θεοῦ, φησὶν ὅτι θάῤῥει· Κψει γὰρ τὴν ἐξολόθρευ σιν τῶν ἁμαρτωλῶν. Πιστοῦται γὰρ τὸν λόγον ἐξ ὧν αὐτὸς οἶδεν· ἐπάγει γάρ· Εἶδον τὸν ἀσεβῆ ὑπερυψούμενον καὶ ἐπαιρό. μενον ὡς τὰς κέδρους τοῦ Λιβάνου. Αὐτὸς μὲν ἀδήλως τὸν ἀσεβῆ εἶπε· νοοῦμεν δὲ τὸν Γολιάθ, ἢ τὸν Σαούλ, ἢ Ναὸς τὸν ᾿Αμανίτην, ἢ ἄλλους τοιού- τους, ὧν εἶδε καὶ τὴν ἔπαρσιν, καὶ τὴν καταστρο- φήν· ὑπερυψούμενον μὲν, ὑπὸ τῶν ὑπηκόων · ἐπας- ρόμενον δὲ, οἴκοθεν. Η καὶ ἄμφω ταὐτὸν ἐκ παραλ λήλου δηλοῦσι. Ταῖς κέδροις δὲ αὐτὸν ἀπείκασε, διὰ τὸ ἄκαρπον ὕψος καὶ τὴν πικρίαν. Καὶ παρῆλθον, καὶ ἰδοὺ οὐκ ἦν. Καὶ ἀφῆκα τοῦτον οὕτως ἔχειν, καὶ εὐθὺς οὐκ ἔζη· τὸ γὰρ, ἰδοὺ, τὸ εὐθὺς ἐνταῦθα σημαίνει. Καὶ ἐζήτησα αὐτὸν, καὶ οὐχ εὑρέθη ὁ τόπος αὐτοῦ. Καὶ μετὰ καιρὸν τῷ λογισμῷ ἐζήτησα αὐτ τὸν ἰδεῖν, καὶ οὐχ εὑρέθη ὁ τόπος αὐτοῦ, ὁ περιέ- χων αὐτὸν, ὡς ὄντα. Πῶς γὰρ εὑρέθη, μὴ ὄντος αὐτοῦ; Ἢ τόπον αὐτοῦ τὸ σῶμα ὑποληπτέον· οἷ κος γὰρ τοῦτο τῆς ψυχῆς ὂν, διαλύεται σαπέν. Φύλασσε ακακίαν. μαχος. - Απλότητα εἶπεν ὁ Σύμ Καὶ ἴδε ευθύτητα. Καὶ τήρησον τὴν ὀρθότητα. *Οτι ἐστὶν ἐγκατάλειμμα ἀνθρώπῳ εἰρηνικῷ. Εγκατάλειμμα λέγει τὸ μνημόσυνον· τοῦτο δὲ δια τόν ἐστιν· ἢ ἐν παιδοποιίᾳ, ἢ ἐν ἀγαθοεργία. - Οἱ δὲ παράνομοι ἐξολοθρευθήσονται ἐπιτο- Επιτοαυτό, ἀντὶ τοῦ, Ὁμοῦ σὺν τῷ μνημοσύνῳ αὐτῶν, δ καὶ διὰ τοῦ ἑξῆς ἐσαφήνισε στίχου, εἰπών· αυτό. Τὰ ἐγκαταλείμματα τῶν ἀσεβῶν ἐξολοθρευθή· σονται. Ασεβεῖς νόει πάντας τοὺς πονηρούς. Σωτήρια δὲ τῶν δικαίων παρὰ Κυρίου, καὶ ὑπερασπιστὴς αὐτῶν ἐστιν ἐν καιρῷ θλίψεως, καὶ βοηθήσει αὐτοῖς Κύριος, καὶ ῥύσεται αὐτοὺς, καὶ ἐξελεῖται αὐτοὺς ἐξ ἁμαρτωλῶν, καὶ σώσει αὐτοὺς, ὅτι ἤλπισαν· ἐπ' αὐτόν. Ορα πῶς τὴν ποικίλην παρὰ Θεοῦ τῶν δικαίων ἀντίληψιν ποικί λως ἀπήγγειλε · διάφοροι γὰρ οἱ ταύτης τρόποι, καὶ διαφόρως ενεργούμενοι, κατὰ τὴν πολυποίκιλον τοῦ οι EUTHYMII ZIGABENI liberorum procreationem, aut inimicorum extermi- nationem, aut alia hujusmodi ; idcirco his promise sionibus Propheta omnes ad virtutem exhortatur, eamdem sæpius repetens sententiam. A sublimiori- bus tamen sublimiora etiam hic considerantur, ut superius diximus. Cum exterminati fuerint peccatores, videbis. Mul- torum pusillanimitatem consolans Propheta, qui ægre ferebant Deum adversus pravos tanta uti pa- tientia et longanimitate, ait: Confide, quia injusto- ac pravorum omnium exterminationem videbis; et sermonem suum confirmat ex iis quæ ipse vidit. Ait enim : Vers. 33. Vidi impium superexaltatum, et eleva- tum sicut cedros Libani. Ipse quidem Propheta indefinite impium dixit, nos tamen Goliath, aut Saulem intelligere possumus, aut Naas Amanitem, aut alios hujusmodi, quorum primo exaltationem vidit, et deinde destructionem. Et quod ait, Su- perexaltatum, a subditis atque ab aliis hominibus superexaltatum intellige ; elevatum vero a se ipso et fastu proprio, tametsi utraque dictione idem possumus etiam intelligere. Cedris autem impium succo amaro. VERS. 36. perlransivi, et ecce non erat. Mollo, inquit, illum sese gloriantem dimisi, pertransivi, et statim evanuit. Dictio enim ecce, hoc in loco, statim siguifical. B comparavit, eo quod altæ sunt, et infructuosæ, et C, Et quæsivi eum, et non est inventus locus ejus. Et inde ad tempus cogitatione quæsivi eum videre, et non est inventus locus ejus ; locus nimirum, qui alicubi eum exsistentem contineret. Quomodo enim invenietur, cum non sit ? Vel per locum ejus corpus ipsum intellige, quod antea animæ domici- lium erat, et postea putrefaelione dissolutum est. [ Si quæres, an habeat locum, nulum invenies : mansiones enim eorum dicuntur qui salvantur. Nam eorum qui pereunt, gehenna, vel hujusmodi, hominis non dicitur esse locus aliquis, sed perditio. ] VERS. 37. Custodi innocentiam. dixit Symmachus. - Simplicitatem Et vide rectitudinem. Observa, inquit, ut rectus sis [et recte ambules]. Quoniam reliquiæ sunt homini pacifico. Reliquias memoriam appellat ; bæc autem duplici modo con- servatur, per prolem videlicet, et per bona opera. - D VERS. 38. Iniqui autem exterminabuntur in idi In idipsum idem est, quod una, hoc est, psum. simul cum eorum memoria. Quod in sequenti etiam versiculo magis declaravit, dicens : Reliquiæ impiorum exterminabuntur. Per impios, pravos omnes intelliges. VERS. 39, 40. Salus autem justorum a Domino, et ipse protector eorum est in tempore tribulationis : et adjuvabit eos Dominus, et liberabit eos, et eripiet eos a peccatoribus, et salvabit eos, quoniam spera- verunt in eum. Vide quam varie ac multipliciter varia ac multiplicia auxilia annuntiavit, quæ Deus j; stis impertitur. Varii enim sunt eorum modi, et varie administrantur, juxta variam ac multiplicem
He says the same thing in parallel, as is his custom.
β Τῶν δακρύων μου μὴ παρασιωπήσῃς. Ἀντὶ τοῦ, μὴ παρίδῃς· οἱ γὰρ παρορῶντές τινα σιωπῶσιν. Ἀδιάφορος δὲ νῦν ἡ σύνταξις τοῦ, ἐνώτισαι, καὶ τοῦ, μὴ παρασιωπήσῃς. Ὅρα δὲ, ὅτι οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ μετὰ δακρύων ἱκέτευεν.Α ποιία, καὶ ἡ τῶν ἐχθρῶν ἐξολόθρευσις, καὶ τὰ τοι- Ει αῦτα, τοῖς πολλοῖς ἦν περισπούδαστα· ταῖς ἐπαγ- γελίαις τῶν τοιούτων εἰς ἀρετὴν προτρέπεται. Καὶ αὕτη μὲν ἡ αἰτία τοῦ πολλάκις ἐπανακυκλοῦν αὐτά· νοοῦνται δὲ τοῖς ὑψηλοτέροις ὑψηλότερα, ως προεί- πομεν. Ἐν τῷ ἐξολοθρεύεσθαι ἁμαρτωλούς, ὄψει. Παραμυθούμενος την μικροψυχίαν τῶν πολλῶν, δυσφορούντων ἐπὶ τῶν πονηρῶν ἀνεξικακίᾳ τοῦ Θεοῦ, φησὶν ὅτι θάῤῥει Θεοῦ, φησὶν ὅτι θάῤῥει· Κψει γὰρ τὴν ἐξολόθρευ σιν τῶν ἁμαρτωλῶν. Πιστοῦται γὰρ τὸν λόγον ἐξ ὧν αὐτὸς οἶδεν· ἐπάγει γάρ· Εἶδον τὸν ἀσεβῆ ὑπερυψούμενον καὶ ἐπαιρό. μενον ὡς τὰς κέδρους τοῦ Λιβάνου. Αὐτὸς μὲν ἀδήλως τὸν ἀσεβῆ εἶπε· νοοῦμεν δὲ τὸν Γολιάθ, ἢ τὸν Σαούλ, ἢ Ναὸς τὸν ᾿Αμανίτην, ἢ ἄλλους τοιού- τους, ὧν εἶδε καὶ τὴν ἔπαρσιν, καὶ τὴν καταστρο- φήν· ὑπερυψούμενον μὲν, ὑπὸ τῶν ὑπηκόων · ἐπας- ρόμενον δὲ, οἴκοθεν. Η καὶ ἄμφω ταὐτὸν ἐκ παραλ λήλου δηλοῦσι. Ταῖς κέδροις δὲ αὐτὸν ἀπείκασε, διὰ τὸ ἄκαρπον ὕψος καὶ τὴν πικρίαν. Καὶ παρῆλθον, καὶ ἰδοὺ οὐκ ἦν. Καὶ ἀφῆκα τοῦτον οὕτως ἔχειν, καὶ εὐθὺς οὐκ ἔζη· τὸ γὰρ, ἰδοὺ, τὸ εὐθὺς ἐνταῦθα σημαίνει. Καὶ ἐζήτησα αὐτὸν, καὶ οὐχ εὑρέθη ὁ τόπος αὐτοῦ. Καὶ μετὰ καιρὸν τῷ λογισμῷ ἐζήτησα αὐτ τὸν ἰδεῖν, καὶ οὐχ εὑρέθη ὁ τόπος αὐτοῦ, ὁ περιέ- χων αὐτὸν, ὡς ὄντα. Πῶς γὰρ εὑρέθη, μὴ ὄντος αὐτοῦ; Ἢ τόπον αὐτοῦ τὸ σῶμα ὑποληπτέον· οἷ κος γὰρ τοῦτο τῆς ψυχῆς ὂν, διαλύεται σαπέν. Φύλασσε ακακίαν. μαχος. - Απλότητα εἶπεν ὁ Σύμ Καὶ ἴδε ευθύτητα. Καὶ τήρησον τὴν ὀρθότητα. *Οτι ἐστὶν ἐγκατάλειμμα ἀνθρώπῳ εἰρηνικῷ. Εγκατάλειμμα λέγει τὸ μνημόσυνον· τοῦτο δὲ δια τόν ἐστιν· ἢ ἐν παιδοποιίᾳ, ἢ ἐν ἀγαθοεργία. - Οἱ δὲ παράνομοι ἐξολοθρευθήσονται ἐπιτο- Επιτοαυτό, ἀντὶ τοῦ, Ὁμοῦ σὺν τῷ μνημοσύνῳ αὐτῶν, δ καὶ διὰ τοῦ ἑξῆς ἐσαφήνισε στίχου, εἰπών· αυτό. Τὰ ἐγκαταλείμματα τῶν ἀσεβῶν ἐξολοθρευθή· σονται. Ασεβεῖς νόει πάντας τοὺς πονηρούς. Σωτήρια δὲ τῶν δικαίων παρὰ Κυρίου, καὶ ὑπερασπιστὴς αὐτῶν ἐστιν ἐν καιρῷ θλίψεως, καὶ βοηθήσει αὐτοῖς Κύριος, καὶ ῥύσεται αὐτοὺς, καὶ ἐξελεῖται αὐτοὺς ἐξ ἁμαρτωλῶν, καὶ σώσει αὐτοὺς, ὅτι ἤλπισαν· ἐπ' αὐτόν. Ορα πῶς τὴν ποικίλην παρὰ Θεοῦ τῶν δικαίων ἀντίληψιν ποικί λως ἀπήγγειλε · διάφοροι γὰρ οἱ ταύτης τρόποι, καὶ διαφόρως ενεργούμενοι, κατὰ τὴν πολυποίκιλον τοῦ οι EUTHYMII ZIGABENI liberorum procreationem, aut inimicorum extermi- nationem, aut alia hujusmodi ; idcirco his promise sionibus Propheta omnes ad virtutem exhortatur, eamdem sæpius repetens sententiam. A sublimiori- bus tamen sublimiora etiam hic considerantur, ut superius diximus. Cum exterminati fuerint peccatores, videbis. Mul- torum pusillanimitatem consolans Propheta, qui ægre ferebant Deum adversus pravos tanta uti pa- tientia et longanimitate, ait: Confide, quia injusto- ac pravorum omnium exterminationem videbis; et sermonem suum confirmat ex iis quæ ipse vidit. Ait enim : Vers. 33. Vidi impium superexaltatum, et eleva- tum sicut cedros Libani. Ipse quidem Propheta indefinite impium dixit, nos tamen Goliath, aut Saulem intelligere possumus, aut Naas Amanitem, aut alios hujusmodi, quorum primo exaltationem vidit, et deinde destructionem. Et quod ait, Su- perexaltatum, a subditis atque ab aliis hominibus superexaltatum intellige ; elevatum vero a se ipso et fastu proprio, tametsi utraque dictione idem possumus etiam intelligere. Cedris autem impium succo amaro. VERS. 36. perlransivi, et ecce non erat. Mollo, inquit, illum sese gloriantem dimisi, pertransivi, et statim evanuit. Dictio enim ecce, hoc in loco, statim siguifical. B comparavit, eo quod altæ sunt, et infructuosæ, et C, Et quæsivi eum, et non est inventus locus ejus. Et inde ad tempus cogitatione quæsivi eum videre, et non est inventus locus ejus ; locus nimirum, qui alicubi eum exsistentem contineret. Quomodo enim invenietur, cum non sit ? Vel per locum ejus corpus ipsum intellige, quod antea animæ domici- lium erat, et postea putrefaelione dissolutum est. [ Si quæres, an habeat locum, nulum invenies : mansiones enim eorum dicuntur qui salvantur. Nam eorum qui pereunt, gehenna, vel hujusmodi, hominis non dicitur esse locus aliquis, sed perditio. ] VERS. 37. Custodi innocentiam. dixit Symmachus. - Simplicitatem Et vide rectitudinem. Observa, inquit, ut rectus sis [et recte ambules]. Quoniam reliquiæ sunt homini pacifico. Reliquias memoriam appellat ; bæc autem duplici modo con- servatur, per prolem videlicet, et per bona opera. - D VERS. 38. Iniqui autem exterminabuntur in idi In idipsum idem est, quod una, hoc est, psum. simul cum eorum memoria. Quod in sequenti etiam versiculo magis declaravit, dicens : Reliquiæ impiorum exterminabuntur. Per impios, pravos omnes intelliges. VERS. 39, 40. Salus autem justorum a Domino, et ipse protector eorum est in tempore tribulationis : et adjuvabit eos Dominus, et liberabit eos, et eripiet eos a peccatoribus, et salvabit eos, quoniam spera- verunt in eum. Vide quam varie ac multipliciter varia ac multiplicia auxilia annuntiavit, quæ Deus j; stis impertitur. Varii enim sunt eorum modi, et varie administrantur, juxta variam ac multiplicem
13β Do not pass over my tears in silence. In the sense of ‘do not overlook’, for those who overlook someone remain silent. The syn- tax with the verbs ‘give ear to’ and ‘pass over in silence’ is indifferent here [genitive for dative]. Observe how he does not simply entreat, but with tears.
γ Ὅτι πάροικος ἐγώ εἰμι παρὰ σοὶ καὶ παρεπίδημος, καθὼς πάντες οἱ πατέρες μου. Κάτοικος μέν ἐστιν ὁ μόνιμος οἰκήτωρ, πάροικος δὲ, ὁ πρόσκαιρος, ὁ μετοικιζόμενος, κελεύοντος τοῦ τῆς γῆς δεσπότου. Πρὸς μὲν οὖν τοὺς ἀνθρώπους, κάτοικός εἰμι, φησὶν, ἀντεχόμενος τῆς ἐμῆς γῆς ὡς ἰδίας. Παρὰ σοὶ δὲ, τουτέστι, πρὸς σὲ, πάροικος· σοῦ γὰρ κελεύσαντος τοῦ Κυρίου τῆς γῆς, μετοικίζομαι πρὸς ἕτερον κόσμον. Καὶ ὁ παρεπίδημος δὲ, πρὸς ὀλίγον τισὶν ἐπιδημήσας, αὖθις ἄπεισιν ὅθεν ἦλθε. Τοῦτο δὲ ποιεῖ πᾶς ἄνθρωπος, πρὸς καιρὸν βιώσας, εἶτα θανὼν καὶ ἀναλυθεὶς εἰς τὰ ἐξ ὧν συνέκειτο.Α ποιία, καὶ ἡ τῶν ἐχθρῶν ἐξολόθρευσις, καὶ τὰ τοι- Ει αῦτα, τοῖς πολλοῖς ἦν περισπούδαστα· ταῖς ἐπαγ- γελίαις τῶν τοιούτων εἰς ἀρετὴν προτρέπεται. Καὶ αὕτη μὲν ἡ αἰτία τοῦ πολλάκις ἐπανακυκλοῦν αὐτά· νοοῦνται δὲ τοῖς ὑψηλοτέροις ὑψηλότερα, ως προεί- πομεν. Ἐν τῷ ἐξολοθρεύεσθαι ἁμαρτωλούς, ὄψει. Παραμυθούμενος την μικροψυχίαν τῶν πολλῶν, δυσφορούντων ἐπὶ τῶν πονηρῶν ἀνεξικακίᾳ τοῦ Θεοῦ, φησὶν ὅτι θάῤῥει Θεοῦ, φησὶν ὅτι θάῤῥει· Κψει γὰρ τὴν ἐξολόθρευ σιν τῶν ἁμαρτωλῶν. Πιστοῦται γὰρ τὸν λόγον ἐξ ὧν αὐτὸς οἶδεν· ἐπάγει γάρ· Εἶδον τὸν ἀσεβῆ ὑπερυψούμενον καὶ ἐπαιρό. μενον ὡς τὰς κέδρους τοῦ Λιβάνου. Αὐτὸς μὲν ἀδήλως τὸν ἀσεβῆ εἶπε· νοοῦμεν δὲ τὸν Γολιάθ, ἢ τὸν Σαούλ, ἢ Ναὸς τὸν ᾿Αμανίτην, ἢ ἄλλους τοιού- τους, ὧν εἶδε καὶ τὴν ἔπαρσιν, καὶ τὴν καταστρο- φήν· ὑπερυψούμενον μὲν, ὑπὸ τῶν ὑπηκόων · ἐπας- ρόμενον δὲ, οἴκοθεν. Η καὶ ἄμφω ταὐτὸν ἐκ παραλ λήλου δηλοῦσι. Ταῖς κέδροις δὲ αὐτὸν ἀπείκασε, διὰ τὸ ἄκαρπον ὕψος καὶ τὴν πικρίαν. Καὶ παρῆλθον, καὶ ἰδοὺ οὐκ ἦν. Καὶ ἀφῆκα τοῦτον οὕτως ἔχειν, καὶ εὐθὺς οὐκ ἔζη· τὸ γὰρ, ἰδοὺ, τὸ εὐθὺς ἐνταῦθα σημαίνει. Καὶ ἐζήτησα αὐτὸν, καὶ οὐχ εὑρέθη ὁ τόπος αὐτοῦ. Καὶ μετὰ καιρὸν τῷ λογισμῷ ἐζήτησα αὐτ τὸν ἰδεῖν, καὶ οὐχ εὑρέθη ὁ τόπος αὐτοῦ, ὁ περιέ- χων αὐτὸν, ὡς ὄντα. Πῶς γὰρ εὑρέθη, μὴ ὄντος αὐτοῦ; Ἢ τόπον αὐτοῦ τὸ σῶμα ὑποληπτέον· οἷ κος γὰρ τοῦτο τῆς ψυχῆς ὂν, διαλύεται σαπέν. Φύλασσε ακακίαν. μαχος. - Απλότητα εἶπεν ὁ Σύμ Καὶ ἴδε ευθύτητα. Καὶ τήρησον τὴν ὀρθότητα. *Οτι ἐστὶν ἐγκατάλειμμα ἀνθρώπῳ εἰρηνικῷ. Εγκατάλειμμα λέγει τὸ μνημόσυνον· τοῦτο δὲ δια τόν ἐστιν· ἢ ἐν παιδοποιίᾳ, ἢ ἐν ἀγαθοεργία. - Οἱ δὲ παράνομοι ἐξολοθρευθήσονται ἐπιτο- Επιτοαυτό, ἀντὶ τοῦ, Ὁμοῦ σὺν τῷ μνημοσύνῳ αὐτῶν, δ καὶ διὰ τοῦ ἑξῆς ἐσαφήνισε στίχου, εἰπών· αυτό. Τὰ ἐγκαταλείμματα τῶν ἀσεβῶν ἐξολοθρευθή· σονται. Ασεβεῖς νόει πάντας τοὺς πονηρούς. Σωτήρια δὲ τῶν δικαίων παρὰ Κυρίου, καὶ ὑπερασπιστὴς αὐτῶν ἐστιν ἐν καιρῷ θλίψεως, καὶ βοηθήσει αὐτοῖς Κύριος, καὶ ῥύσεται αὐτοὺς, καὶ ἐξελεῖται αὐτοὺς ἐξ ἁμαρτωλῶν, καὶ σώσει αὐτοὺς, ὅτι ἤλπισαν· ἐπ' αὐτόν. Ορα πῶς τὴν ποικίλην παρὰ Θεοῦ τῶν δικαίων ἀντίληψιν ποικί λως ἀπήγγειλε · διάφοροι γὰρ οἱ ταύτης τρόποι, καὶ διαφόρως ενεργούμενοι, κατὰ τὴν πολυποίκιλον τοῦ οι EUTHYMII ZIGABENI liberorum procreationem, aut inimicorum extermi- nationem, aut alia hujusmodi ; idcirco his promise sionibus Propheta omnes ad virtutem exhortatur, eamdem sæpius repetens sententiam. A sublimiori- bus tamen sublimiora etiam hic considerantur, ut superius diximus. Cum exterminati fuerint peccatores, videbis. Mul- torum pusillanimitatem consolans Propheta, qui ægre ferebant Deum adversus pravos tanta uti pa- tientia et longanimitate, ait: Confide, quia injusto- ac pravorum omnium exterminationem videbis; et sermonem suum confirmat ex iis quæ ipse vidit. Ait enim : Vers. 33. Vidi impium superexaltatum, et eleva- tum sicut cedros Libani. Ipse quidem Propheta indefinite impium dixit, nos tamen Goliath, aut Saulem intelligere possumus, aut Naas Amanitem, aut alios hujusmodi, quorum primo exaltationem vidit, et deinde destructionem. Et quod ait, Su- perexaltatum, a subditis atque ab aliis hominibus superexaltatum intellige ; elevatum vero a se ipso et fastu proprio, tametsi utraque dictione idem possumus etiam intelligere. Cedris autem impium succo amaro. VERS. 36. perlransivi, et ecce non erat. Mollo, inquit, illum sese gloriantem dimisi, pertransivi, et statim evanuit. Dictio enim ecce, hoc in loco, statim siguifical. B comparavit, eo quod altæ sunt, et infructuosæ, et C, Et quæsivi eum, et non est inventus locus ejus. Et inde ad tempus cogitatione quæsivi eum videre, et non est inventus locus ejus ; locus nimirum, qui alicubi eum exsistentem contineret. Quomodo enim invenietur, cum non sit ? Vel per locum ejus corpus ipsum intellige, quod antea animæ domici- lium erat, et postea putrefaelione dissolutum est. [ Si quæres, an habeat locum, nulum invenies : mansiones enim eorum dicuntur qui salvantur. Nam eorum qui pereunt, gehenna, vel hujusmodi, hominis non dicitur esse locus aliquis, sed perditio. ] VERS. 37. Custodi innocentiam. dixit Symmachus. - Simplicitatem Et vide rectitudinem. Observa, inquit, ut rectus sis [et recte ambules]. Quoniam reliquiæ sunt homini pacifico. Reliquias memoriam appellat ; bæc autem duplici modo con- servatur, per prolem videlicet, et per bona opera. - D VERS. 38. Iniqui autem exterminabuntur in idi In idipsum idem est, quod una, hoc est, psum. simul cum eorum memoria. Quod in sequenti etiam versiculo magis declaravit, dicens : Reliquiæ impiorum exterminabuntur. Per impios, pravos omnes intelliges. VERS. 39, 40. Salus autem justorum a Domino, et ipse protector eorum est in tempore tribulationis : et adjuvabit eos Dominus, et liberabit eos, et eripiet eos a peccatoribus, et salvabit eos, quoniam spera- verunt in eum. Vide quam varie ac multipliciter varia ac multiplicia auxilia annuntiavit, quæ Deus j; stis impertitur. Varii enim sunt eorum modi, et varie administrantur, juxta variam ac multiplicem
13γ For with you I am an alien resident and a resident in an alien place, as were all my fathers. An inhabitant is a permanent resident, and alien resident is a temporary resident who moves on when the master of the land so commands. In relation to other people I am an inhabitant, holding on to my land as my own. With you, however, that is, in relation to you, I am an alien resident, for when you, who are master of the land, so command I move on to another world. And the resident in an alien place, having stayed for a short period with some people, then goes off to where he came from. This is what every human being does, living for a time, then dying and being dissolved into that from which he was composed.
α Ἄνες μοι, ἵνα ἀναψύξω πρὸ τοῦ με ἀπελθεῖν. Φεῖσαί μου, στῆσον τὴν μάστιγα, ἵνα μικρὸν παρηγορηθῶ καὶ ἀποσείσωμαι τὰς θλίψεις πρὸ τοῦ ἀποθανεῖν με.Α ποιία, καὶ ἡ τῶν ἐχθρῶν ἐξολόθρευσις, καὶ τὰ τοι- Ει αῦτα, τοῖς πολλοῖς ἦν περισπούδαστα· ταῖς ἐπαγ- γελίαις τῶν τοιούτων εἰς ἀρετὴν προτρέπεται. Καὶ αὕτη μὲν ἡ αἰτία τοῦ πολλάκις ἐπανακυκλοῦν αὐτά· νοοῦνται δὲ τοῖς ὑψηλοτέροις ὑψηλότερα, ως προεί- πομεν. Ἐν τῷ ἐξολοθρεύεσθαι ἁμαρτωλούς, ὄψει. Παραμυθούμενος την μικροψυχίαν τῶν πολλῶν, δυσφορούντων ἐπὶ τῶν πονηρῶν ἀνεξικακίᾳ τοῦ Θεοῦ, φησὶν ὅτι θάῤῥει Θεοῦ, φησὶν ὅτι θάῤῥει· Κψει γὰρ τὴν ἐξολόθρευ σιν τῶν ἁμαρτωλῶν. Πιστοῦται γὰρ τὸν λόγον ἐξ ὧν αὐτὸς οἶδεν· ἐπάγει γάρ· Εἶδον τὸν ἀσεβῆ ὑπερυψούμενον καὶ ἐπαιρό. μενον ὡς τὰς κέδρους τοῦ Λιβάνου. Αὐτὸς μὲν ἀδήλως τὸν ἀσεβῆ εἶπε· νοοῦμεν δὲ τὸν Γολιάθ, ἢ τὸν Σαούλ, ἢ Ναὸς τὸν ᾿Αμανίτην, ἢ ἄλλους τοιού- τους, ὧν εἶδε καὶ τὴν ἔπαρσιν, καὶ τὴν καταστρο- φήν· ὑπερυψούμενον μὲν, ὑπὸ τῶν ὑπηκόων · ἐπας- ρόμενον δὲ, οἴκοθεν. Η καὶ ἄμφω ταὐτὸν ἐκ παραλ λήλου δηλοῦσι. Ταῖς κέδροις δὲ αὐτὸν ἀπείκασε, διὰ τὸ ἄκαρπον ὕψος καὶ τὴν πικρίαν. Καὶ παρῆλθον, καὶ ἰδοὺ οὐκ ἦν. Καὶ ἀφῆκα τοῦτον οὕτως ἔχειν, καὶ εὐθὺς οὐκ ἔζη· τὸ γὰρ, ἰδοὺ, τὸ εὐθὺς ἐνταῦθα σημαίνει. Καὶ ἐζήτησα αὐτὸν, καὶ οὐχ εὑρέθη ὁ τόπος αὐτοῦ. Καὶ μετὰ καιρὸν τῷ λογισμῷ ἐζήτησα αὐτ τὸν ἰδεῖν, καὶ οὐχ εὑρέθη ὁ τόπος αὐτοῦ, ὁ περιέ- χων αὐτὸν, ὡς ὄντα. Πῶς γὰρ εὑρέθη, μὴ ὄντος αὐτοῦ; Ἢ τόπον αὐτοῦ τὸ σῶμα ὑποληπτέον· οἷ κος γὰρ τοῦτο τῆς ψυχῆς ὂν, διαλύεται σαπέν. Φύλασσε ακακίαν. μαχος. - Απλότητα εἶπεν ὁ Σύμ Καὶ ἴδε ευθύτητα. Καὶ τήρησον τὴν ὀρθότητα. *Οτι ἐστὶν ἐγκατάλειμμα ἀνθρώπῳ εἰρηνικῷ. Εγκατάλειμμα λέγει τὸ μνημόσυνον· τοῦτο δὲ δια τόν ἐστιν· ἢ ἐν παιδοποιίᾳ, ἢ ἐν ἀγαθοεργία. - Οἱ δὲ παράνομοι ἐξολοθρευθήσονται ἐπιτο- Επιτοαυτό, ἀντὶ τοῦ, Ὁμοῦ σὺν τῷ μνημοσύνῳ αὐτῶν, δ καὶ διὰ τοῦ ἑξῆς ἐσαφήνισε στίχου, εἰπών· αυτό. Τὰ ἐγκαταλείμματα τῶν ἀσεβῶν ἐξολοθρευθή· σονται. Ασεβεῖς νόει πάντας τοὺς πονηρούς. Σωτήρια δὲ τῶν δικαίων παρὰ Κυρίου, καὶ ὑπερασπιστὴς αὐτῶν ἐστιν ἐν καιρῷ θλίψεως, καὶ βοηθήσει αὐτοῖς Κύριος, καὶ ῥύσεται αὐτοὺς, καὶ ἐξελεῖται αὐτοὺς ἐξ ἁμαρτωλῶν, καὶ σώσει αὐτοὺς, ὅτι ἤλπισαν· ἐπ' αὐτόν. Ορα πῶς τὴν ποικίλην παρὰ Θεοῦ τῶν δικαίων ἀντίληψιν ποικί λως ἀπήγγειλε · διάφοροι γὰρ οἱ ταύτης τρόποι, καὶ διαφόρως ενεργούμενοι, κατὰ τὴν πολυποίκιλον τοῦ οι EUTHYMII ZIGABENI liberorum procreationem, aut inimicorum extermi- nationem, aut alia hujusmodi ; idcirco his promise sionibus Propheta omnes ad virtutem exhortatur, eamdem sæpius repetens sententiam. A sublimiori- bus tamen sublimiora etiam hic considerantur, ut superius diximus. Cum exterminati fuerint peccatores, videbis. Mul- torum pusillanimitatem consolans Propheta, qui ægre ferebant Deum adversus pravos tanta uti pa- tientia et longanimitate, ait: Confide, quia injusto- ac pravorum omnium exterminationem videbis; et sermonem suum confirmat ex iis quæ ipse vidit. Ait enim : Vers. 33. Vidi impium superexaltatum, et eleva- tum sicut cedros Libani. Ipse quidem Propheta indefinite impium dixit, nos tamen Goliath, aut Saulem intelligere possumus, aut Naas Amanitem, aut alios hujusmodi, quorum primo exaltationem vidit, et deinde destructionem. Et quod ait, Su- perexaltatum, a subditis atque ab aliis hominibus superexaltatum intellige ; elevatum vero a se ipso et fastu proprio, tametsi utraque dictione idem possumus etiam intelligere. Cedris autem impium succo amaro. VERS. 36. perlransivi, et ecce non erat. Mollo, inquit, illum sese gloriantem dimisi, pertransivi, et statim evanuit. Dictio enim ecce, hoc in loco, statim siguifical. B comparavit, eo quod altæ sunt, et infructuosæ, et C, Et quæsivi eum, et non est inventus locus ejus. Et inde ad tempus cogitatione quæsivi eum videre, et non est inventus locus ejus ; locus nimirum, qui alicubi eum exsistentem contineret. Quomodo enim invenietur, cum non sit ? Vel per locum ejus corpus ipsum intellige, quod antea animæ domici- lium erat, et postea putrefaelione dissolutum est. [ Si quæres, an habeat locum, nulum invenies : mansiones enim eorum dicuntur qui salvantur. Nam eorum qui pereunt, gehenna, vel hujusmodi, hominis non dicitur esse locus aliquis, sed perditio. ] VERS. 37. Custodi innocentiam. dixit Symmachus. - Simplicitatem Et vide rectitudinem. Observa, inquit, ut rectus sis [et recte ambules]. Quoniam reliquiæ sunt homini pacifico. Reliquias memoriam appellat ; bæc autem duplici modo con- servatur, per prolem videlicet, et per bona opera. - D VERS. 38. Iniqui autem exterminabuntur in idi In idipsum idem est, quod una, hoc est, psum. simul cum eorum memoria. Quod in sequenti etiam versiculo magis declaravit, dicens : Reliquiæ impiorum exterminabuntur. Per impios, pravos omnes intelliges. VERS. 39, 40. Salus autem justorum a Domino, et ipse protector eorum est in tempore tribulationis : et adjuvabit eos Dominus, et liberabit eos, et eripiet eos a peccatoribus, et salvabit eos, quoniam spera- verunt in eum. Vide quam varie ac multipliciter varia ac multiplicia auxilia annuntiavit, quæ Deus j; stis impertitur. Varii enim sunt eorum modi, et varie administrantur, juxta variam ac multiplicem
14α Let me be, that I may breathe again freely before I depart. Spare me, stop the lash, so that I may be comforted a little and shake off my afflictions before I die.
β Καὶ οὐκέτι οὐ μὴ ὑπάρξω. Καὶ ἀπελθὼν ὅπου καὶ οἱ πατέρες μου, οὐκέτι ὑπάρξω, τουτέστιν, οὐκέτι βιώσομαι, ἢ οὐκέτι ὑπάρξω ἐν τῷ παρόντι κόσμῳ. Δυσωπητικὰ δὲ καὶ ἄγαν οἰκτρὰ τὰ ῥήματα. Tὸ δὲ, οὐ μή, πρὸς βεβαίωσιν τοῦ λόγου παρείληπται.Α ποιία, καὶ ἡ τῶν ἐχθρῶν ἐξολόθρευσις, καὶ τὰ τοι- Ει αῦτα, τοῖς πολλοῖς ἦν περισπούδαστα· ταῖς ἐπαγ- γελίαις τῶν τοιούτων εἰς ἀρετὴν προτρέπεται. Καὶ αὕτη μὲν ἡ αἰτία τοῦ πολλάκις ἐπανακυκλοῦν αὐτά· νοοῦνται δὲ τοῖς ὑψηλοτέροις ὑψηλότερα, ως προεί- πομεν. Ἐν τῷ ἐξολοθρεύεσθαι ἁμαρτωλούς, ὄψει. Παραμυθούμενος την μικροψυχίαν τῶν πολλῶν, δυσφορούντων ἐπὶ τῶν πονηρῶν ἀνεξικακίᾳ τοῦ Θεοῦ, φησὶν ὅτι θάῤῥει Θεοῦ, φησὶν ὅτι θάῤῥει· Κψει γὰρ τὴν ἐξολόθρευ σιν τῶν ἁμαρτωλῶν. Πιστοῦται γὰρ τὸν λόγον ἐξ ὧν αὐτὸς οἶδεν· ἐπάγει γάρ· Εἶδον τὸν ἀσεβῆ ὑπερυψούμενον καὶ ἐπαιρό. μενον ὡς τὰς κέδρους τοῦ Λιβάνου. Αὐτὸς μὲν ἀδήλως τὸν ἀσεβῆ εἶπε· νοοῦμεν δὲ τὸν Γολιάθ, ἢ τὸν Σαούλ, ἢ Ναὸς τὸν ᾿Αμανίτην, ἢ ἄλλους τοιού- τους, ὧν εἶδε καὶ τὴν ἔπαρσιν, καὶ τὴν καταστρο- φήν· ὑπερυψούμενον μὲν, ὑπὸ τῶν ὑπηκόων · ἐπας- ρόμενον δὲ, οἴκοθεν. Η καὶ ἄμφω ταὐτὸν ἐκ παραλ λήλου δηλοῦσι. Ταῖς κέδροις δὲ αὐτὸν ἀπείκασε, διὰ τὸ ἄκαρπον ὕψος καὶ τὴν πικρίαν. Καὶ παρῆλθον, καὶ ἰδοὺ οὐκ ἦν. Καὶ ἀφῆκα τοῦτον οὕτως ἔχειν, καὶ εὐθὺς οὐκ ἔζη· τὸ γὰρ, ἰδοὺ, τὸ εὐθὺς ἐνταῦθα σημαίνει. Καὶ ἐζήτησα αὐτὸν, καὶ οὐχ εὑρέθη ὁ τόπος αὐτοῦ. Καὶ μετὰ καιρὸν τῷ λογισμῷ ἐζήτησα αὐτ τὸν ἰδεῖν, καὶ οὐχ εὑρέθη ὁ τόπος αὐτοῦ, ὁ περιέ- χων αὐτὸν, ὡς ὄντα. Πῶς γὰρ εὑρέθη, μὴ ὄντος αὐτοῦ; Ἢ τόπον αὐτοῦ τὸ σῶμα ὑποληπτέον· οἷ κος γὰρ τοῦτο τῆς ψυχῆς ὂν, διαλύεται σαπέν. Φύλασσε ακακίαν. μαχος. - Απλότητα εἶπεν ὁ Σύμ Καὶ ἴδε ευθύτητα. Καὶ τήρησον τὴν ὀρθότητα. *Οτι ἐστὶν ἐγκατάλειμμα ἀνθρώπῳ εἰρηνικῷ. Εγκατάλειμμα λέγει τὸ μνημόσυνον· τοῦτο δὲ δια τόν ἐστιν· ἢ ἐν παιδοποιίᾳ, ἢ ἐν ἀγαθοεργία. - Οἱ δὲ παράνομοι ἐξολοθρευθήσονται ἐπιτο- Επιτοαυτό, ἀντὶ τοῦ, Ὁμοῦ σὺν τῷ μνημοσύνῳ αὐτῶν, δ καὶ διὰ τοῦ ἑξῆς ἐσαφήνισε στίχου, εἰπών· αυτό. Τὰ ἐγκαταλείμματα τῶν ἀσεβῶν ἐξολοθρευθή· σονται. Ασεβεῖς νόει πάντας τοὺς πονηρούς. Σωτήρια δὲ τῶν δικαίων παρὰ Κυρίου, καὶ ὑπερασπιστὴς αὐτῶν ἐστιν ἐν καιρῷ θλίψεως, καὶ βοηθήσει αὐτοῖς Κύριος, καὶ ῥύσεται αὐτοὺς, καὶ ἐξελεῖται αὐτοὺς ἐξ ἁμαρτωλῶν, καὶ σώσει αὐτοὺς, ὅτι ἤλπισαν· ἐπ' αὐτόν. Ορα πῶς τὴν ποικίλην παρὰ Θεοῦ τῶν δικαίων ἀντίληψιν ποικί λως ἀπήγγειλε · διάφοροι γὰρ οἱ ταύτης τρόποι, καὶ διαφόρως ενεργούμενοι, κατὰ τὴν πολυποίκιλον τοῦ οι EUTHYMII ZIGABENI liberorum procreationem, aut inimicorum extermi- nationem, aut alia hujusmodi ; idcirco his promise sionibus Propheta omnes ad virtutem exhortatur, eamdem sæpius repetens sententiam. A sublimiori- bus tamen sublimiora etiam hic considerantur, ut superius diximus. Cum exterminati fuerint peccatores, videbis. Mul- torum pusillanimitatem consolans Propheta, qui ægre ferebant Deum adversus pravos tanta uti pa- tientia et longanimitate, ait: Confide, quia injusto- ac pravorum omnium exterminationem videbis; et sermonem suum confirmat ex iis quæ ipse vidit. Ait enim : Vers. 33. Vidi impium superexaltatum, et eleva- tum sicut cedros Libani. Ipse quidem Propheta indefinite impium dixit, nos tamen Goliath, aut Saulem intelligere possumus, aut Naas Amanitem, aut alios hujusmodi, quorum primo exaltationem vidit, et deinde destructionem. Et quod ait, Su- perexaltatum, a subditis atque ab aliis hominibus superexaltatum intellige ; elevatum vero a se ipso et fastu proprio, tametsi utraque dictione idem possumus etiam intelligere. Cedris autem impium succo amaro. VERS. 36. perlransivi, et ecce non erat. Mollo, inquit, illum sese gloriantem dimisi, pertransivi, et statim evanuit. Dictio enim ecce, hoc in loco, statim siguifical. B comparavit, eo quod altæ sunt, et infructuosæ, et C, Et quæsivi eum, et non est inventus locus ejus. Et inde ad tempus cogitatione quæsivi eum videre, et non est inventus locus ejus ; locus nimirum, qui alicubi eum exsistentem contineret. Quomodo enim invenietur, cum non sit ? Vel per locum ejus corpus ipsum intellige, quod antea animæ domici- lium erat, et postea putrefaelione dissolutum est. [ Si quæres, an habeat locum, nulum invenies : mansiones enim eorum dicuntur qui salvantur. Nam eorum qui pereunt, gehenna, vel hujusmodi, hominis non dicitur esse locus aliquis, sed perditio. ] VERS. 37. Custodi innocentiam. dixit Symmachus. - Simplicitatem Et vide rectitudinem. Observa, inquit, ut rectus sis [et recte ambules]. Quoniam reliquiæ sunt homini pacifico. Reliquias memoriam appellat ; bæc autem duplici modo con- servatur, per prolem videlicet, et per bona opera. - D VERS. 38. Iniqui autem exterminabuntur in idi In idipsum idem est, quod una, hoc est, psum. simul cum eorum memoria. Quod in sequenti etiam versiculo magis declaravit, dicens : Reliquiæ impiorum exterminabuntur. Per impios, pravos omnes intelliges. VERS. 39, 40. Salus autem justorum a Domino, et ipse protector eorum est in tempore tribulationis : et adjuvabit eos Dominus, et liberabit eos, et eripiet eos a peccatoribus, et salvabit eos, quoniam spera- verunt in eum. Vide quam varie ac multipliciter varia ac multiplicia auxilia annuntiavit, quæ Deus j; stis impertitur. Varii enim sunt eorum modi, et varie administrantur, juxta variam ac multiplicem
14β And assuredly exist no more. And having gone where my fathers went, I shall exist no more, that is, I shall no longer live, or I shall no longer exist in the present world. The words are importuning and deeply pitiable. The ‘assuredly’ is employed for confirmation of the words.
PG 128:48439 λθ΄
PG 128:4471 Εἰς τὸ τέλος· ψαλμὸς τῷ Δαυίδ. Οὗτος ὁ ψαλμὸς ἐνηχήθη τῷ Δαυὶδ ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐκ προσώπου τῆς Ἐκκλησίας τῶν Χριστιανῶν, εὐχαριστούσης μὲν ἐφ’ οἷς | ἠξιώθη τῆς θείας χάριτος, δεομένης δὲ περὶ τῶν ἐπανισταμένων αὐτῇ τυράννων. Εἰς τὸ τέλος δὲ ἐπιγέγραπται, διὰ τὸ τὰ γεγραμμένα πρὸς τέλος ἀφορᾶν· γέγονε γὰρ πάντα.Α ποιία, καὶ ἡ τῶν ἐχθρῶν ἐξολόθρευσις, καὶ τὰ τοι- Ει αῦτα, τοῖς πολλοῖς ἦν περισπούδαστα· ταῖς ἐπαγ- γελίαις τῶν τοιούτων εἰς ἀρετὴν προτρέπεται. Καὶ αὕτη μὲν ἡ αἰτία τοῦ πολλάκις ἐπανακυκλοῦν αὐτά· νοοῦνται δὲ τοῖς ὑψηλοτέροις ὑψηλότερα, ως προεί- πομεν. Ἐν τῷ ἐξολοθρεύεσθαι ἁμαρτωλούς, ὄψει. Παραμυθούμενος την μικροψυχίαν τῶν πολλῶν, δυσφορούντων ἐπὶ τῶν πονηρῶν ἀνεξικακίᾳ τοῦ Θεοῦ, φησὶν ὅτι θάῤῥει Θεοῦ, φησὶν ὅτι θάῤῥει· Κψει γὰρ τὴν ἐξολόθρευ σιν τῶν ἁμαρτωλῶν. Πιστοῦται γὰρ τὸν λόγον ἐξ ὧν αὐτὸς οἶδεν· ἐπάγει γάρ· Εἶδον τὸν ἀσεβῆ ὑπερυψούμενον καὶ ἐπαιρό. μενον ὡς τὰς κέδρους τοῦ Λιβάνου. Αὐτὸς μὲν ἀδήλως τὸν ἀσεβῆ εἶπε· νοοῦμεν δὲ τὸν Γολιάθ, ἢ τὸν Σαούλ, ἢ Ναὸς τὸν ᾿Αμανίτην, ἢ ἄλλους τοιού- τους, ὧν εἶδε καὶ τὴν ἔπαρσιν, καὶ τὴν καταστρο- φήν· ὑπερυψούμενον μὲν, ὑπὸ τῶν ὑπηκόων · ἐπας- ρόμενον δὲ, οἴκοθεν. Η καὶ ἄμφω ταὐτὸν ἐκ παραλ λήλου δηλοῦσι. Ταῖς κέδροις δὲ αὐτὸν ἀπείκασε, διὰ τὸ ἄκαρπον ὕψος καὶ τὴν πικρίαν. Καὶ παρῆλθον, καὶ ἰδοὺ οὐκ ἦν. Καὶ ἀφῆκα τοῦτον οὕτως ἔχειν, καὶ εὐθὺς οὐκ ἔζη· τὸ γὰρ, ἰδοὺ, τὸ εὐθὺς ἐνταῦθα σημαίνει. Καὶ ἐζήτησα αὐτὸν, καὶ οὐχ εὑρέθη ὁ τόπος αὐτοῦ. Καὶ μετὰ καιρὸν τῷ λογισμῷ ἐζήτησα αὐτ τὸν ἰδεῖν, καὶ οὐχ εὑρέθη ὁ τόπος αὐτοῦ, ὁ περιέ- χων αὐτὸν, ὡς ὄντα. Πῶς γὰρ εὑρέθη, μὴ ὄντος αὐτοῦ; Ἢ τόπον αὐτοῦ τὸ σῶμα ὑποληπτέον· οἷ κος γὰρ τοῦτο τῆς ψυχῆς ὂν, διαλύεται σαπέν. Φύλασσε ακακίαν. μαχος. - Απλότητα εἶπεν ὁ Σύμ Καὶ ἴδε ευθύτητα. Καὶ τήρησον τὴν ὀρθότητα. *Οτι ἐστὶν ἐγκατάλειμμα ἀνθρώπῳ εἰρηνικῷ. Εγκατάλειμμα λέγει τὸ μνημόσυνον· τοῦτο δὲ δια τόν ἐστιν· ἢ ἐν παιδοποιίᾳ, ἢ ἐν ἀγαθοεργία. - Οἱ δὲ παράνομοι ἐξολοθρευθήσονται ἐπιτο- Επιτοαυτό, ἀντὶ τοῦ, Ὁμοῦ σὺν τῷ μνημοσύνῳ αὐτῶν, δ καὶ διὰ τοῦ ἑξῆς ἐσαφήνισε στίχου, εἰπών· αυτό. Τὰ ἐγκαταλείμματα τῶν ἀσεβῶν ἐξολοθρευθή· σονται. Ασεβεῖς νόει πάντας τοὺς πονηρούς. Σωτήρια δὲ τῶν δικαίων παρὰ Κυρίου, καὶ ὑπερασπιστὴς αὐτῶν ἐστιν ἐν καιρῷ θλίψεως, καὶ βοηθήσει αὐτοῖς Κύριος, καὶ ῥύσεται αὐτοὺς, καὶ ἐξελεῖται αὐτοὺς ἐξ ἁμαρτωλῶν, καὶ σώσει αὐτοὺς, ὅτι ἤλπισαν· ἐπ' αὐτόν. Ορα πῶς τὴν ποικίλην παρὰ Θεοῦ τῶν δικαίων ἀντίληψιν ποικί λως ἀπήγγειλε · διάφοροι γὰρ οἱ ταύτης τρόποι, καὶ διαφόρως ενεργούμενοι, κατὰ τὴν πολυποίκιλον τοῦ οι EUTHYMII ZIGABENI liberorum procreationem, aut inimicorum extermi- nationem, aut alia hujusmodi ; idcirco his promise sionibus Propheta omnes ad virtutem exhortatur, eamdem sæpius repetens sententiam. A sublimiori- bus tamen sublimiora etiam hic considerantur, ut superius diximus. Cum exterminati fuerint peccatores, videbis. Mul- torum pusillanimitatem consolans Propheta, qui ægre ferebant Deum adversus pravos tanta uti pa- tientia et longanimitate, ait: Confide, quia injusto- ac pravorum omnium exterminationem videbis; et sermonem suum confirmat ex iis quæ ipse vidit. Ait enim : Vers. 33. Vidi impium superexaltatum, et eleva- tum sicut cedros Libani. Ipse quidem Propheta indefinite impium dixit, nos tamen Goliath, aut Saulem intelligere possumus, aut Naas Amanitem, aut alios hujusmodi, quorum primo exaltationem vidit, et deinde destructionem. Et quod ait, Su- perexaltatum, a subditis atque ab aliis hominibus superexaltatum intellige ; elevatum vero a se ipso et fastu proprio, tametsi utraque dictione idem possumus etiam intelligere. Cedris autem impium succo amaro. VERS. 36. perlransivi, et ecce non erat. Mollo, inquit, illum sese gloriantem dimisi, pertransivi, et statim evanuit. Dictio enim ecce, hoc in loco, statim siguifical. B comparavit, eo quod altæ sunt, et infructuosæ, et C, Et quæsivi eum, et non est inventus locus ejus. Et inde ad tempus cogitatione quæsivi eum videre, et non est inventus locus ejus ; locus nimirum, qui alicubi eum exsistentem contineret. Quomodo enim invenietur, cum non sit ? Vel per locum ejus corpus ipsum intellige, quod antea animæ domici- lium erat, et postea putrefaelione dissolutum est. [ Si quæres, an habeat locum, nulum invenies : mansiones enim eorum dicuntur qui salvantur. Nam eorum qui pereunt, gehenna, vel hujusmodi, hominis non dicitur esse locus aliquis, sed perditio. ] VERS. 37. Custodi innocentiam. dixit Symmachus. - Simplicitatem Et vide rectitudinem. Observa, inquit, ut rectus sis [et recte ambules]. Quoniam reliquiæ sunt homini pacifico. Reliquias memoriam appellat ; bæc autem duplici modo con- servatur, per prolem videlicet, et per bona opera. - D VERS. 38. Iniqui autem exterminabuntur in idi In idipsum idem est, quod una, hoc est, psum. simul cum eorum memoria. Quod in sequenti etiam versiculo magis declaravit, dicens : Reliquiæ impiorum exterminabuntur. Per impios, pravos omnes intelliges. VERS. 39, 40. Salus autem justorum a Domino, et ipse protector eorum est in tempore tribulationis : et adjuvabit eos Dominus, et liberabit eos, et eripiet eos a peccatoribus, et salvabit eos, quoniam spera- verunt in eum. Vide quam varie ac multipliciter varia ac multiplicia auxilia annuntiavit, quæ Deus j; stis impertitur. Varii enim sunt eorum modi, et varie administrantur, juxta variam ac multiplicem
1 Towards fulfilment; a psalm belonging to David. This psalm was imparted to David by the holy Spirit in the person of the Church of the Christians, giving thanks for the things in which she had been granted divine grace and pray- ing about the tyrants risen up against her. It has the superscription ‘towards fulfilment’ on account of the words looking towards fulfilment, for all the things came to pass.
α Ὑπομένων ὑπέμεινα τὸν Κύριον.Α ποιία, καὶ ἡ τῶν ἐχθρῶν ἐξολόθρευσις, καὶ τὰ τοι- Ει αῦτα, τοῖς πολλοῖς ἦν περισπούδαστα· ταῖς ἐπαγ- γελίαις τῶν τοιούτων εἰς ἀρετὴν προτρέπεται. Καὶ αὕτη μὲν ἡ αἰτία τοῦ πολλάκις ἐπανακυκλοῦν αὐτά· νοοῦνται δὲ τοῖς ὑψηλοτέροις ὑψηλότερα, ως προεί- πομεν. Ἐν τῷ ἐξολοθρεύεσθαι ἁμαρτωλούς, ὄψει. Παραμυθούμενος την μικροψυχίαν τῶν πολλῶν, δυσφορούντων ἐπὶ τῶν πονηρῶν ἀνεξικακίᾳ τοῦ Θεοῦ, φησὶν ὅτι θάῤῥει Θεοῦ, φησὶν ὅτι θάῤῥει· Κψει γὰρ τὴν ἐξολόθρευ σιν τῶν ἁμαρτωλῶν. Πιστοῦται γὰρ τὸν λόγον ἐξ ὧν αὐτὸς οἶδεν· ἐπάγει γάρ· Εἶδον τὸν ἀσεβῆ ὑπερυψούμενον καὶ ἐπαιρό. μενον ὡς τὰς κέδρους τοῦ Λιβάνου. Αὐτὸς μὲν ἀδήλως τὸν ἀσεβῆ εἶπε· νοοῦμεν δὲ τὸν Γολιάθ, ἢ τὸν Σαούλ, ἢ Ναὸς τὸν ᾿Αμανίτην, ἢ ἄλλους τοιού- τους, ὧν εἶδε καὶ τὴν ἔπαρσιν, καὶ τὴν καταστρο- φήν· ὑπερυψούμενον μὲν, ὑπὸ τῶν ὑπηκόων · ἐπας- ρόμενον δὲ, οἴκοθεν. Η καὶ ἄμφω ταὐτὸν ἐκ παραλ λήλου δηλοῦσι. Ταῖς κέδροις δὲ αὐτὸν ἀπείκασε, διὰ τὸ ἄκαρπον ὕψος καὶ τὴν πικρίαν. Καὶ παρῆλθον, καὶ ἰδοὺ οὐκ ἦν. Καὶ ἀφῆκα τοῦτον οὕτως ἔχειν, καὶ εὐθὺς οὐκ ἔζη· τὸ γὰρ, ἰδοὺ, τὸ εὐθὺς ἐνταῦθα σημαίνει. Καὶ ἐζήτησα αὐτὸν, καὶ οὐχ εὑρέθη ὁ τόπος αὐτοῦ. Καὶ μετὰ καιρὸν τῷ λογισμῷ ἐζήτησα αὐτ τὸν ἰδεῖν, καὶ οὐχ εὑρέθη ὁ τόπος αὐτοῦ, ὁ περιέ- χων αὐτὸν, ὡς ὄντα. Πῶς γὰρ εὑρέθη, μὴ ὄντος αὐτοῦ; Ἢ τόπον αὐτοῦ τὸ σῶμα ὑποληπτέον· οἷ κος γὰρ τοῦτο τῆς ψυχῆς ὂν, διαλύεται σαπέν. Φύλασσε ακακίαν. μαχος. - Απλότητα εἶπεν ὁ Σύμ Καὶ ἴδε ευθύτητα. Καὶ τήρησον τὴν ὀρθότητα. *Οτι ἐστὶν ἐγκατάλειμμα ἀνθρώπῳ εἰρηνικῷ. Εγκατάλειμμα λέγει τὸ μνημόσυνον· τοῦτο δὲ δια τόν ἐστιν· ἢ ἐν παιδοποιίᾳ, ἢ ἐν ἀγαθοεργία. - Οἱ δὲ παράνομοι ἐξολοθρευθήσονται ἐπιτο- Επιτοαυτό, ἀντὶ τοῦ, Ὁμοῦ σὺν τῷ μνημοσύνῳ αὐτῶν, δ καὶ διὰ τοῦ ἑξῆς ἐσαφήνισε στίχου, εἰπών· αυτό. Τὰ ἐγκαταλείμματα τῶν ἀσεβῶν ἐξολοθρευθή· σονται. Ασεβεῖς νόει πάντας τοὺς πονηρούς. Σωτήρια δὲ τῶν δικαίων παρὰ Κυρίου, καὶ ὑπερασπιστὴς αὐτῶν ἐστιν ἐν καιρῷ θλίψεως, καὶ βοηθήσει αὐτοῖς Κύριος, καὶ ῥύσεται αὐτοὺς, καὶ ἐξελεῖται αὐτοὺς ἐξ ἁμαρτωλῶν, καὶ σώσει αὐτοὺς, ὅτι ἤλπισαν· ἐπ' αὐτόν. Ορα πῶς τὴν ποικίλην παρὰ Θεοῦ τῶν δικαίων ἀντίληψιν ποικί λως ἀπήγγειλε · διάφοροι γὰρ οἱ ταύτης τρόποι, καὶ διαφόρως ενεργούμενοι, κατὰ τὴν πολυποίκιλον τοῦ οι EUTHYMII ZIGABENI liberorum procreationem, aut inimicorum extermi- nationem, aut alia hujusmodi ; idcirco his promise sionibus Propheta omnes ad virtutem exhortatur, eamdem sæpius repetens sententiam. A sublimiori- bus tamen sublimiora etiam hic considerantur, ut superius diximus. Cum exterminati fuerint peccatores, videbis. Mul- torum pusillanimitatem consolans Propheta, qui ægre ferebant Deum adversus pravos tanta uti pa- tientia et longanimitate, ait: Confide, quia injusto- ac pravorum omnium exterminationem videbis; et sermonem suum confirmat ex iis quæ ipse vidit. Ait enim : Vers. 33. Vidi impium superexaltatum, et eleva- tum sicut cedros Libani. Ipse quidem Propheta indefinite impium dixit, nos tamen Goliath, aut Saulem intelligere possumus, aut Naas Amanitem, aut alios hujusmodi, quorum primo exaltationem vidit, et deinde destructionem. Et quod ait, Su- perexaltatum, a subditis atque ab aliis hominibus superexaltatum intellige ; elevatum vero a se ipso et fastu proprio, tametsi utraque dictione idem possumus etiam intelligere. Cedris autem impium succo amaro. VERS. 36. perlransivi, et ecce non erat. Mollo, inquit, illum sese gloriantem dimisi, pertransivi, et statim evanuit. Dictio enim ecce, hoc in loco, statim siguifical. B comparavit, eo quod altæ sunt, et infructuosæ, et C, Et quæsivi eum, et non est inventus locus ejus. Et inde ad tempus cogitatione quæsivi eum videre, et non est inventus locus ejus ; locus nimirum, qui alicubi eum exsistentem contineret. Quomodo enim invenietur, cum non sit ? Vel per locum ejus corpus ipsum intellige, quod antea animæ domici- lium erat, et postea putrefaelione dissolutum est. [ Si quæres, an habeat locum, nulum invenies : mansiones enim eorum dicuntur qui salvantur. Nam eorum qui pereunt, gehenna, vel hujusmodi, hominis non dicitur esse locus aliquis, sed perditio. ] VERS. 37. Custodi innocentiam. dixit Symmachus. - Simplicitatem Et vide rectitudinem. Observa, inquit, ut rectus sis [et recte ambules]. Quoniam reliquiæ sunt homini pacifico. Reliquias memoriam appellat ; bæc autem duplici modo con- servatur, per prolem videlicet, et per bona opera. - D VERS. 38. Iniqui autem exterminabuntur in idi In idipsum idem est, quod una, hoc est, psum. simul cum eorum memoria. Quod in sequenti etiam versiculo magis declaravit, dicens : Reliquiæ impiorum exterminabuntur. Per impios, pravos omnes intelliges. VERS. 39, 40. Salus autem justorum a Domino, et ipse protector eorum est in tempore tribulationis : et adjuvabit eos Dominus, et liberabit eos, et eripiet eos a peccatoribus, et salvabit eos, quoniam spera- verunt in eum. Vide quam varie ac multipliciter varia ac multiplicia auxilia annuntiavit, quæ Deus j; stis impertitur. Varii enim sunt eorum modi, et varie administrantur, juxta variam ac multiplicem
2α Waiting patiently, I waited patiently for the Lord.
PG 128:484Ψαλμός 39 — Psalm 39
PG 128:447Ὁ τοιοῦτος διπλασιασμὸς, συνήθης μὲν τοῖς Ἑβραίοις, ἔστι δὲ ἐμφαντικὸς ἐπιτάσεως, ὡς τὸ, ᾽Ιδὼν εἶδον, καὶ, Γινώσκων γνώσῃ, ἀντὶ τοῦ, ἀκριβῶς εἶδον, καὶ ἀκριβῶς γνώσῃ, καὶ τὰ τοιαῦτα. Ὑπομένων οὖν ὑπέμεινα, ἀντὶ τοῦ, σφόδρα προσεδόκησα βοηθὸν τὸν Χριστόν. Καὶ αὐτὸς γὰρ, φησὶ, προσδοκία ἐθνῶν· περὶ τούτου γὰρ οἱ προφῆται προκατήγγειλαν.Α ποιία, καὶ ἡ τῶν ἐχθρῶν ἐξολόθρευσις, καὶ τὰ τοι- Ει αῦτα, τοῖς πολλοῖς ἦν περισπούδαστα· ταῖς ἐπαγ- γελίαις τῶν τοιούτων εἰς ἀρετὴν προτρέπεται. Καὶ αὕτη μὲν ἡ αἰτία τοῦ πολλάκις ἐπανακυκλοῦν αὐτά· νοοῦνται δὲ τοῖς ὑψηλοτέροις ὑψηλότερα, ως προεί- πομεν. Ἐν τῷ ἐξολοθρεύεσθαι ἁμαρτωλούς, ὄψει. Παραμυθούμενος την μικροψυχίαν τῶν πολλῶν, δυσφορούντων ἐπὶ τῶν πονηρῶν ἀνεξικακίᾳ τοῦ Θεοῦ, φησὶν ὅτι θάῤῥει Θεοῦ, φησὶν ὅτι θάῤῥει· Κψει γὰρ τὴν ἐξολόθρευ σιν τῶν ἁμαρτωλῶν. Πιστοῦται γὰρ τὸν λόγον ἐξ ὧν αὐτὸς οἶδεν· ἐπάγει γάρ· Εἶδον τὸν ἀσεβῆ ὑπερυψούμενον καὶ ἐπαιρό. μενον ὡς τὰς κέδρους τοῦ Λιβάνου. Αὐτὸς μὲν ἀδήλως τὸν ἀσεβῆ εἶπε· νοοῦμεν δὲ τὸν Γολιάθ, ἢ τὸν Σαούλ, ἢ Ναὸς τὸν ᾿Αμανίτην, ἢ ἄλλους τοιού- τους, ὧν εἶδε καὶ τὴν ἔπαρσιν, καὶ τὴν καταστρο- φήν· ὑπερυψούμενον μὲν, ὑπὸ τῶν ὑπηκόων · ἐπας- ρόμενον δὲ, οἴκοθεν. Η καὶ ἄμφω ταὐτὸν ἐκ παραλ λήλου δηλοῦσι. Ταῖς κέδροις δὲ αὐτὸν ἀπείκασε, διὰ τὸ ἄκαρπον ὕψος καὶ τὴν πικρίαν. Καὶ παρῆλθον, καὶ ἰδοὺ οὐκ ἦν. Καὶ ἀφῆκα τοῦτον οὕτως ἔχειν, καὶ εὐθὺς οὐκ ἔζη· τὸ γὰρ, ἰδοὺ, τὸ εὐθὺς ἐνταῦθα σημαίνει. Καὶ ἐζήτησα αὐτὸν, καὶ οὐχ εὑρέθη ὁ τόπος αὐτοῦ. Καὶ μετὰ καιρὸν τῷ λογισμῷ ἐζήτησα αὐτ τὸν ἰδεῖν, καὶ οὐχ εὑρέθη ὁ τόπος αὐτοῦ, ὁ περιέ- χων αὐτὸν, ὡς ὄντα. Πῶς γὰρ εὑρέθη, μὴ ὄντος αὐτοῦ; Ἢ τόπον αὐτοῦ τὸ σῶμα ὑποληπτέον· οἷ κος γὰρ τοῦτο τῆς ψυχῆς ὂν, διαλύεται σαπέν. Φύλασσε ακακίαν. μαχος. - Απλότητα εἶπεν ὁ Σύμ Καὶ ἴδε ευθύτητα. Καὶ τήρησον τὴν ὀρθότητα. *Οτι ἐστὶν ἐγκατάλειμμα ἀνθρώπῳ εἰρηνικῷ. Εγκατάλειμμα λέγει τὸ μνημόσυνον· τοῦτο δὲ δια τόν ἐστιν· ἢ ἐν παιδοποιίᾳ, ἢ ἐν ἀγαθοεργία. - Οἱ δὲ παράνομοι ἐξολοθρευθήσονται ἐπιτο- Επιτοαυτό, ἀντὶ τοῦ, Ὁμοῦ σὺν τῷ μνημοσύνῳ αὐτῶν, δ καὶ διὰ τοῦ ἑξῆς ἐσαφήνισε στίχου, εἰπών· αυτό. Τὰ ἐγκαταλείμματα τῶν ἀσεβῶν ἐξολοθρευθή· σονται. Ασεβεῖς νόει πάντας τοὺς πονηρούς. Σωτήρια δὲ τῶν δικαίων παρὰ Κυρίου, καὶ ὑπερασπιστὴς αὐτῶν ἐστιν ἐν καιρῷ θλίψεως, καὶ βοηθήσει αὐτοῖς Κύριος, καὶ ῥύσεται αὐτοὺς, καὶ ἐξελεῖται αὐτοὺς ἐξ ἁμαρτωλῶν, καὶ σώσει αὐτοὺς, ὅτι ἤλπισαν· ἐπ' αὐτόν. Ορα πῶς τὴν ποικίλην παρὰ Θεοῦ τῶν δικαίων ἀντίληψιν ποικί λως ἀπήγγειλε · διάφοροι γὰρ οἱ ταύτης τρόποι, καὶ διαφόρως ενεργούμενοι, κατὰ τὴν πολυποίκιλον τοῦ οι EUTHYMII ZIGABENI liberorum procreationem, aut inimicorum extermi- nationem, aut alia hujusmodi ; idcirco his promise sionibus Propheta omnes ad virtutem exhortatur, eamdem sæpius repetens sententiam. A sublimiori- bus tamen sublimiora etiam hic considerantur, ut superius diximus. Cum exterminati fuerint peccatores, videbis. Mul- torum pusillanimitatem consolans Propheta, qui ægre ferebant Deum adversus pravos tanta uti pa- tientia et longanimitate, ait: Confide, quia injusto- ac pravorum omnium exterminationem videbis; et sermonem suum confirmat ex iis quæ ipse vidit. Ait enim : Vers. 33. Vidi impium superexaltatum, et eleva- tum sicut cedros Libani. Ipse quidem Propheta indefinite impium dixit, nos tamen Goliath, aut Saulem intelligere possumus, aut Naas Amanitem, aut alios hujusmodi, quorum primo exaltationem vidit, et deinde destructionem. Et quod ait, Su- perexaltatum, a subditis atque ab aliis hominibus superexaltatum intellige ; elevatum vero a se ipso et fastu proprio, tametsi utraque dictione idem possumus etiam intelligere. Cedris autem impium succo amaro. VERS. 36. perlransivi, et ecce non erat. Mollo, inquit, illum sese gloriantem dimisi, pertransivi, et statim evanuit. Dictio enim ecce, hoc in loco, statim siguifical. B comparavit, eo quod altæ sunt, et infructuosæ, et C, Et quæsivi eum, et non est inventus locus ejus. Et inde ad tempus cogitatione quæsivi eum videre, et non est inventus locus ejus ; locus nimirum, qui alicubi eum exsistentem contineret. Quomodo enim invenietur, cum non sit ? Vel per locum ejus corpus ipsum intellige, quod antea animæ domici- lium erat, et postea putrefaelione dissolutum est. [ Si quæres, an habeat locum, nulum invenies : mansiones enim eorum dicuntur qui salvantur. Nam eorum qui pereunt, gehenna, vel hujusmodi, hominis non dicitur esse locus aliquis, sed perditio. ] VERS. 37. Custodi innocentiam. dixit Symmachus. - Simplicitatem Et vide rectitudinem. Observa, inquit, ut rectus sis [et recte ambules]. Quoniam reliquiæ sunt homini pacifico. Reliquias memoriam appellat ; bæc autem duplici modo con- servatur, per prolem videlicet, et per bona opera. - D VERS. 38. Iniqui autem exterminabuntur in idi In idipsum idem est, quod una, hoc est, psum. simul cum eorum memoria. Quod in sequenti etiam versiculo magis declaravit, dicens : Reliquiæ impiorum exterminabuntur. Per impios, pravos omnes intelliges. VERS. 39, 40. Salus autem justorum a Domino, et ipse protector eorum est in tempore tribulationis : et adjuvabit eos Dominus, et liberabit eos, et eripiet eos a peccatoribus, et salvabit eos, quoniam spera- verunt in eum. Vide quam varie ac multipliciter varia ac multiplicia auxilia annuntiavit, quæ Deus j; stis impertitur. Varii enim sunt eorum modi, et varie administrantur, juxta variam ac multiplicem
Such reduplication is common among the Hebrews and is indicative of intensity as with Having seen, I have seen, and Coming to know, you will come to know, in the sense of ‘I have seen precisely’ and ‘you will come to know precisely’, and suchlike. Waiting patiently, therefore, I have waited patiently, in the sense of I have looked with great expectation to Christ as helper. For He, as is written, is the expectation of the nations, for about him the prophets foretold.
β Καὶ προσέσχε μοι. Καὶ ἐπιμελῶς ἅμα καὶ εὐμενῶς εἶδέ με, ταλαιπωρουμένην ὑπὸ τῆς πλάνης τῶν εἰδώλων.Α ποιία, καὶ ἡ τῶν ἐχθρῶν ἐξολόθρευσις, καὶ τὰ τοι- Ει αῦτα, τοῖς πολλοῖς ἦν περισπούδαστα· ταῖς ἐπαγ- γελίαις τῶν τοιούτων εἰς ἀρετὴν προτρέπεται. Καὶ αὕτη μὲν ἡ αἰτία τοῦ πολλάκις ἐπανακυκλοῦν αὐτά· νοοῦνται δὲ τοῖς ὑψηλοτέροις ὑψηλότερα, ως προεί- πομεν. Ἐν τῷ ἐξολοθρεύεσθαι ἁμαρτωλούς, ὄψει. Παραμυθούμενος την μικροψυχίαν τῶν πολλῶν, δυσφορούντων ἐπὶ τῶν πονηρῶν ἀνεξικακίᾳ τοῦ Θεοῦ, φησὶν ὅτι θάῤῥει Θεοῦ, φησὶν ὅτι θάῤῥει· Κψει γὰρ τὴν ἐξολόθρευ σιν τῶν ἁμαρτωλῶν. Πιστοῦται γὰρ τὸν λόγον ἐξ ὧν αὐτὸς οἶδεν· ἐπάγει γάρ· Εἶδον τὸν ἀσεβῆ ὑπερυψούμενον καὶ ἐπαιρό. μενον ὡς τὰς κέδρους τοῦ Λιβάνου. Αὐτὸς μὲν ἀδήλως τὸν ἀσεβῆ εἶπε· νοοῦμεν δὲ τὸν Γολιάθ, ἢ τὸν Σαούλ, ἢ Ναὸς τὸν ᾿Αμανίτην, ἢ ἄλλους τοιού- τους, ὧν εἶδε καὶ τὴν ἔπαρσιν, καὶ τὴν καταστρο- φήν· ὑπερυψούμενον μὲν, ὑπὸ τῶν ὑπηκόων · ἐπας- ρόμενον δὲ, οἴκοθεν. Η καὶ ἄμφω ταὐτὸν ἐκ παραλ λήλου δηλοῦσι. Ταῖς κέδροις δὲ αὐτὸν ἀπείκασε, διὰ τὸ ἄκαρπον ὕψος καὶ τὴν πικρίαν. Καὶ παρῆλθον, καὶ ἰδοὺ οὐκ ἦν. Καὶ ἀφῆκα τοῦτον οὕτως ἔχειν, καὶ εὐθὺς οὐκ ἔζη· τὸ γὰρ, ἰδοὺ, τὸ εὐθὺς ἐνταῦθα σημαίνει. Καὶ ἐζήτησα αὐτὸν, καὶ οὐχ εὑρέθη ὁ τόπος αὐτοῦ. Καὶ μετὰ καιρὸν τῷ λογισμῷ ἐζήτησα αὐτ τὸν ἰδεῖν, καὶ οὐχ εὑρέθη ὁ τόπος αὐτοῦ, ὁ περιέ- χων αὐτὸν, ὡς ὄντα. Πῶς γὰρ εὑρέθη, μὴ ὄντος αὐτοῦ; Ἢ τόπον αὐτοῦ τὸ σῶμα ὑποληπτέον· οἷ κος γὰρ τοῦτο τῆς ψυχῆς ὂν, διαλύεται σαπέν. Φύλασσε ακακίαν. μαχος. - Απλότητα εἶπεν ὁ Σύμ Καὶ ἴδε ευθύτητα. Καὶ τήρησον τὴν ὀρθότητα. *Οτι ἐστὶν ἐγκατάλειμμα ἀνθρώπῳ εἰρηνικῷ. Εγκατάλειμμα λέγει τὸ μνημόσυνον· τοῦτο δὲ δια τόν ἐστιν· ἢ ἐν παιδοποιίᾳ, ἢ ἐν ἀγαθοεργία. - Οἱ δὲ παράνομοι ἐξολοθρευθήσονται ἐπιτο- Επιτοαυτό, ἀντὶ τοῦ, Ὁμοῦ σὺν τῷ μνημοσύνῳ αὐτῶν, δ καὶ διὰ τοῦ ἑξῆς ἐσαφήνισε στίχου, εἰπών· αυτό. Τὰ ἐγκαταλείμματα τῶν ἀσεβῶν ἐξολοθρευθή· σονται. Ασεβεῖς νόει πάντας τοὺς πονηρούς. Σωτήρια δὲ τῶν δικαίων παρὰ Κυρίου, καὶ ὑπερασπιστὴς αὐτῶν ἐστιν ἐν καιρῷ θλίψεως, καὶ βοηθήσει αὐτοῖς Κύριος, καὶ ῥύσεται αὐτοὺς, καὶ ἐξελεῖται αὐτοὺς ἐξ ἁμαρτωλῶν, καὶ σώσει αὐτοὺς, ὅτι ἤλπισαν· ἐπ' αὐτόν. Ορα πῶς τὴν ποικίλην παρὰ Θεοῦ τῶν δικαίων ἀντίληψιν ποικί λως ἀπήγγειλε · διάφοροι γὰρ οἱ ταύτης τρόποι, καὶ διαφόρως ενεργούμενοι, κατὰ τὴν πολυποίκιλον τοῦ οι EUTHYMII ZIGABENI liberorum procreationem, aut inimicorum extermi- nationem, aut alia hujusmodi ; idcirco his promise sionibus Propheta omnes ad virtutem exhortatur, eamdem sæpius repetens sententiam. A sublimiori- bus tamen sublimiora etiam hic considerantur, ut superius diximus. Cum exterminati fuerint peccatores, videbis. Mul- torum pusillanimitatem consolans Propheta, qui ægre ferebant Deum adversus pravos tanta uti pa- tientia et longanimitate, ait: Confide, quia injusto- ac pravorum omnium exterminationem videbis; et sermonem suum confirmat ex iis quæ ipse vidit. Ait enim : Vers. 33. Vidi impium superexaltatum, et eleva- tum sicut cedros Libani. Ipse quidem Propheta indefinite impium dixit, nos tamen Goliath, aut Saulem intelligere possumus, aut Naas Amanitem, aut alios hujusmodi, quorum primo exaltationem vidit, et deinde destructionem. Et quod ait, Su- perexaltatum, a subditis atque ab aliis hominibus superexaltatum intellige ; elevatum vero a se ipso et fastu proprio, tametsi utraque dictione idem possumus etiam intelligere. Cedris autem impium succo amaro. VERS. 36. perlransivi, et ecce non erat. Mollo, inquit, illum sese gloriantem dimisi, pertransivi, et statim evanuit. Dictio enim ecce, hoc in loco, statim siguifical. B comparavit, eo quod altæ sunt, et infructuosæ, et C, Et quæsivi eum, et non est inventus locus ejus. Et inde ad tempus cogitatione quæsivi eum videre, et non est inventus locus ejus ; locus nimirum, qui alicubi eum exsistentem contineret. Quomodo enim invenietur, cum non sit ? Vel per locum ejus corpus ipsum intellige, quod antea animæ domici- lium erat, et postea putrefaelione dissolutum est. [ Si quæres, an habeat locum, nulum invenies : mansiones enim eorum dicuntur qui salvantur. Nam eorum qui pereunt, gehenna, vel hujusmodi, hominis non dicitur esse locus aliquis, sed perditio. ] VERS. 37. Custodi innocentiam. dixit Symmachus. - Simplicitatem Et vide rectitudinem. Observa, inquit, ut rectus sis [et recte ambules]. Quoniam reliquiæ sunt homini pacifico. Reliquias memoriam appellat ; bæc autem duplici modo con- servatur, per prolem videlicet, et per bona opera. - D VERS. 38. Iniqui autem exterminabuntur in idi In idipsum idem est, quod una, hoc est, psum. simul cum eorum memoria. Quod in sequenti etiam versiculo magis declaravit, dicens : Reliquiæ impiorum exterminabuntur. Per impios, pravos omnes intelliges. VERS. 39, 40. Salus autem justorum a Domino, et ipse protector eorum est in tempore tribulationis : et adjuvabit eos Dominus, et liberabit eos, et eripiet eos a peccatoribus, et salvabit eos, quoniam spera- verunt in eum. Vide quam varie ac multipliciter varia ac multiplicia auxilia annuntiavit, quæ Deus j; stis impertitur. Varii enim sunt eorum modi, et varie administrantur, juxta variam ac multiplicem
2β And he turned to me. And he looked on me attentively and favourably, as I was being distressed by the error of the idols.
γ Καὶ εἰσήκουσε τῆς δεήσεώς μου. Τῆς ὑπὲρ ἐμοῦ δεήσεως· ἐδέοντο γὰρ ὑπὲρ αὐτῆς οἱ προφῆται.Α ποιία, καὶ ἡ τῶν ἐχθρῶν ἐξολόθρευσις, καὶ τὰ τοι- Ει αῦτα, τοῖς πολλοῖς ἦν περισπούδαστα· ταῖς ἐπαγ- γελίαις τῶν τοιούτων εἰς ἀρετὴν προτρέπεται. Καὶ αὕτη μὲν ἡ αἰτία τοῦ πολλάκις ἐπανακυκλοῦν αὐτά· νοοῦνται δὲ τοῖς ὑψηλοτέροις ὑψηλότερα, ως προεί- πομεν. Ἐν τῷ ἐξολοθρεύεσθαι ἁμαρτωλούς, ὄψει. Παραμυθούμενος την μικροψυχίαν τῶν πολλῶν, δυσφορούντων ἐπὶ τῶν πονηρῶν ἀνεξικακίᾳ τοῦ Θεοῦ, φησὶν ὅτι θάῤῥει Θεοῦ, φησὶν ὅτι θάῤῥει· Κψει γὰρ τὴν ἐξολόθρευ σιν τῶν ἁμαρτωλῶν. Πιστοῦται γὰρ τὸν λόγον ἐξ ὧν αὐτὸς οἶδεν· ἐπάγει γάρ· Εἶδον τὸν ἀσεβῆ ὑπερυψούμενον καὶ ἐπαιρό. μενον ὡς τὰς κέδρους τοῦ Λιβάνου. Αὐτὸς μὲν ἀδήλως τὸν ἀσεβῆ εἶπε· νοοῦμεν δὲ τὸν Γολιάθ, ἢ τὸν Σαούλ, ἢ Ναὸς τὸν ᾿Αμανίτην, ἢ ἄλλους τοιού- τους, ὧν εἶδε καὶ τὴν ἔπαρσιν, καὶ τὴν καταστρο- φήν· ὑπερυψούμενον μὲν, ὑπὸ τῶν ὑπηκόων · ἐπας- ρόμενον δὲ, οἴκοθεν. Η καὶ ἄμφω ταὐτὸν ἐκ παραλ λήλου δηλοῦσι. Ταῖς κέδροις δὲ αὐτὸν ἀπείκασε, διὰ τὸ ἄκαρπον ὕψος καὶ τὴν πικρίαν. Καὶ παρῆλθον, καὶ ἰδοὺ οὐκ ἦν. Καὶ ἀφῆκα τοῦτον οὕτως ἔχειν, καὶ εὐθὺς οὐκ ἔζη· τὸ γὰρ, ἰδοὺ, τὸ εὐθὺς ἐνταῦθα σημαίνει. Καὶ ἐζήτησα αὐτὸν, καὶ οὐχ εὑρέθη ὁ τόπος αὐτοῦ. Καὶ μετὰ καιρὸν τῷ λογισμῷ ἐζήτησα αὐτ τὸν ἰδεῖν, καὶ οὐχ εὑρέθη ὁ τόπος αὐτοῦ, ὁ περιέ- χων αὐτὸν, ὡς ὄντα. Πῶς γὰρ εὑρέθη, μὴ ὄντος αὐτοῦ; Ἢ τόπον αὐτοῦ τὸ σῶμα ὑποληπτέον· οἷ κος γὰρ τοῦτο τῆς ψυχῆς ὂν, διαλύεται σαπέν. Φύλασσε ακακίαν. μαχος. - Απλότητα εἶπεν ὁ Σύμ Καὶ ἴδε ευθύτητα. Καὶ τήρησον τὴν ὀρθότητα. *Οτι ἐστὶν ἐγκατάλειμμα ἀνθρώπῳ εἰρηνικῷ. Εγκατάλειμμα λέγει τὸ μνημόσυνον· τοῦτο δὲ δια τόν ἐστιν· ἢ ἐν παιδοποιίᾳ, ἢ ἐν ἀγαθοεργία. - Οἱ δὲ παράνομοι ἐξολοθρευθήσονται ἐπιτο- Επιτοαυτό, ἀντὶ τοῦ, Ὁμοῦ σὺν τῷ μνημοσύνῳ αὐτῶν, δ καὶ διὰ τοῦ ἑξῆς ἐσαφήνισε στίχου, εἰπών· αυτό. Τὰ ἐγκαταλείμματα τῶν ἀσεβῶν ἐξολοθρευθή· σονται. Ασεβεῖς νόει πάντας τοὺς πονηρούς. Σωτήρια δὲ τῶν δικαίων παρὰ Κυρίου, καὶ ὑπερασπιστὴς αὐτῶν ἐστιν ἐν καιρῷ θλίψεως, καὶ βοηθήσει αὐτοῖς Κύριος, καὶ ῥύσεται αὐτοὺς, καὶ ἐξελεῖται αὐτοὺς ἐξ ἁμαρτωλῶν, καὶ σώσει αὐτοὺς, ὅτι ἤλπισαν· ἐπ' αὐτόν. Ορα πῶς τὴν ποικίλην παρὰ Θεοῦ τῶν δικαίων ἀντίληψιν ποικί λως ἀπήγγειλε · διάφοροι γὰρ οἱ ταύτης τρόποι, καὶ διαφόρως ενεργούμενοι, κατὰ τὴν πολυποίκιλον τοῦ οι EUTHYMII ZIGABENI liberorum procreationem, aut inimicorum extermi- nationem, aut alia hujusmodi ; idcirco his promise sionibus Propheta omnes ad virtutem exhortatur, eamdem sæpius repetens sententiam. A sublimiori- bus tamen sublimiora etiam hic considerantur, ut superius diximus. Cum exterminati fuerint peccatores, videbis. Mul- torum pusillanimitatem consolans Propheta, qui ægre ferebant Deum adversus pravos tanta uti pa- tientia et longanimitate, ait: Confide, quia injusto- ac pravorum omnium exterminationem videbis; et sermonem suum confirmat ex iis quæ ipse vidit. Ait enim : Vers. 33. Vidi impium superexaltatum, et eleva- tum sicut cedros Libani. Ipse quidem Propheta indefinite impium dixit, nos tamen Goliath, aut Saulem intelligere possumus, aut Naas Amanitem, aut alios hujusmodi, quorum primo exaltationem vidit, et deinde destructionem. Et quod ait, Su- perexaltatum, a subditis atque ab aliis hominibus superexaltatum intellige ; elevatum vero a se ipso et fastu proprio, tametsi utraque dictione idem possumus etiam intelligere. Cedris autem impium succo amaro. VERS. 36. perlransivi, et ecce non erat. Mollo, inquit, illum sese gloriantem dimisi, pertransivi, et statim evanuit. Dictio enim ecce, hoc in loco, statim siguifical. B comparavit, eo quod altæ sunt, et infructuosæ, et C, Et quæsivi eum, et non est inventus locus ejus. Et inde ad tempus cogitatione quæsivi eum videre, et non est inventus locus ejus ; locus nimirum, qui alicubi eum exsistentem contineret. Quomodo enim invenietur, cum non sit ? Vel per locum ejus corpus ipsum intellige, quod antea animæ domici- lium erat, et postea putrefaelione dissolutum est. [ Si quæres, an habeat locum, nulum invenies : mansiones enim eorum dicuntur qui salvantur. Nam eorum qui pereunt, gehenna, vel hujusmodi, hominis non dicitur esse locus aliquis, sed perditio. ] VERS. 37. Custodi innocentiam. dixit Symmachus. - Simplicitatem Et vide rectitudinem. Observa, inquit, ut rectus sis [et recte ambules]. Quoniam reliquiæ sunt homini pacifico. Reliquias memoriam appellat ; bæc autem duplici modo con- servatur, per prolem videlicet, et per bona opera. - D VERS. 38. Iniqui autem exterminabuntur in idi In idipsum idem est, quod una, hoc est, psum. simul cum eorum memoria. Quod in sequenti etiam versiculo magis declaravit, dicens : Reliquiæ impiorum exterminabuntur. Per impios, pravos omnes intelliges. VERS. 39, 40. Salus autem justorum a Domino, et ipse protector eorum est in tempore tribulationis : et adjuvabit eos Dominus, et liberabit eos, et eripiet eos a peccatoribus, et salvabit eos, quoniam spera- verunt in eum. Vide quam varie ac multipliciter varia ac multiplicia auxilia annuntiavit, quæ Deus j; stis impertitur. Varii enim sunt eorum modi, et varie administrantur, juxta variam ac multiplicem
2γ And he heard my entreaty. The entreaty on my behalf, for the prophets would entreat on behalf of the Church.
PG 128:449α Καὶ ἀνήγαγέ με ἐκ λάκκου ταλαιπωρίας καὶ ἀπὸ πηλοῦ ἰλύος. Τοὺς μεγίστους κινδύνους, τοιούτοις οἱ παλαιοὶ ὀνόμασιν ἀπεσήμαινον. Λέγοιτο δ’ ἂν λάκκος μὲν ταλαιπωρίας, ὁ βόθρος τῆς πλάνης, ὑφ’ ἧς ἐταλαιπώρει κατὰ ψυχήν· πηλὸς δὲ ἰλύος, ἤτοι ἰλυώδης καὶ δυσώδης, ἡ σύστασις τῶν ἐμπαθειῶν, ἡ φθοροποιὸς καὶ ἐφεκτικὴ τῆς ἐμπιπτούσης αὐτῇ ψυχῆς.Θεοῦ σοφίαν. Σαφῆ δὲ τὰ ῥητά, καὶ οὐδὲν ἔχοντα Α δυσκατάληπτον. Ψαλμὸς τῷ Δαβὶδ εἰς ἀνάμνησιν. ΨΑΛΜΟΣ ΑΖ'. Οὗτος ὁ ψαλμὸς παραπλήσιος ἐστι τῷ ἔκτῳ, ἀπὸ τῶν αὐτῶν ἀρχόμενος, καὶ ὁμοίως ἐκείνῳ τὰς διὰ τὴν ἁμαρτίαν ἐπενεχθείσας συμφοράς απολοφυρό μενος, καὶ παρακαλῶν ἀπαλλαγῆναι τούτων, καὶ τυχεῖν ἀνέσεω;. Εἰκὸς δὲ ῥηθῆναι καὶ τοῦτον, ὅτε ὑπὸ ᾿Αβεσαλὴμ εδιώκετο. Εἰς ἀνάμνησιν δὲ ἐπιγές γραπται, δηλαδὴ τῶν πεπλημμελημένων, καὶ τῶν διὰ ταῦτα κακοπαθειῶν τε καὶ συμφορῶν. Κύριε, μὴ τῷ θυμῷ σου ἐλέγξης με, μηδὲ τῇ ὀργῇ σου παιδεύσῃς με. Προείρηται τὰ περὶ τού των ἐν τῷ ς' ψαλμῷ· θυμὸν δὲ Θεοῦ καὶ ὀργὴν οὐ πάθη οἰητέον, ἀλλὰ τὰς σφοδρωτάτας ἀποφάσεις, τὰς ὀφειλομένας τοῖς ἁμαρτάνουσιν. Εν- “Οτι τὰ βέλη σου ἐνεπάγησαν μοι. Βέλη Θεοῦ νῦν τοὺς ἐλεγκτικούς (54) λόγους νόει, τοὺς διὰ τοῦ προφήτου Νάθαν ἀφεθέντας (55) κατ᾿ αὐτοῦ· ἡ τοὺς κατὰ μοιχῶν καὶ φονέων νόμους, τοσοῦτον ἐμ- παγέντας, ὡς νύττειν ἀεὶ καὶ ἀλγύνειν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ · ἢ βέλη, τὰς ἐκ τῶν ἐπενεχθεισῶν συμφορῶν ὀδύνας, βελῶν δίκην ἐκπειρομένας καὶ δακνούσας τὴν καρδίαν. Βέλη δὲ καὶ αὗται Θεοῦ λέγονται, ὡς κατὰ παραχώρησιν αὐτοῦ ἐπαγόμενα. Τὸ δέ· επάγησαν, ὁ Σύμμαχος, καθήκοντο, εἶπε. Καὶ ἐπεστήριξας ἐπ' ἐμὲ τὴν χεῖρά σου, είνα Επεστήριξας, ἀντὶ τοῦ, Πυκνῶς κατήνεγκας, ἐν τῷ συνεχῶς μαστίζειν. "Η βαρεῖαν αὐτὴν ἑπής νεγκας, ὡς μὴ δύνασθαί με ταύτην ὑποφέρειν, βα- ρέως πλήττουσαν· χεῖρα δὲ τὴν τιμωρητικήν δύνα- μεν υποληπτέον. Οὐκ ἔστιν ἴασις ἐν τῇ σαρκί μου ἀπὸ προσώ που τῆς ὀργῆς σου. Τὸ Ἀπὸ προσώπου τῆς ὀρ τῆς σου, καὶ, Ἀπὸ προσώπου τῶν ἁμαρτιῶν μου, καὶ, Ἀπὸ προσώπου τῆς ἀφροσύνης μου, καὶ τὰ τοιαῦτα, κατὰ περίφρασιν εἴρηται, ἀντὶ τοῦ, Διὰ τὴν ὀργήν σου, καὶ διὰ τὰς ἁμαρτίας μου, καὶ Διὰ τὴν ἀφροσύνην μου. Οὐκ ἔστιν οὖν, φησί, τῇ σαρκί μου ἴασις, ήγουν ἀπαλλαγὴ τῆς κακοπαθείας, ἦν αὐτὸς ἐμαυτῷ ἐπήγαγον, διὰ τὴν ὀργήν σου, τουτέστι, τὴν ἀπειλήν σου, τὴν διὰ τοῦ προφήτου Νάθαν, ἢ τὴν διὰ τῶν νόμων ἠπειλημένην. Περὶ τῆς τοιαύτης δὲ κα-- κοπαθείας ἐν ἑτέροις λέγει ψαλμοῖς· Εταπείνουν ἐν νηστεία τὴν ψυχήν μου· και· 'Η σάρξ μου ή.. λοιοῦτο δι' ἔλαιον· καί· Ἐκολλήθη τὸ ὀστοῦν μου τῇ σαρκί μου· καί· Εκοπίασα κράζων, καὶ ἐβραγχίασεν ὁ λάρυγξ μου, καὶ τὰ τοιαῦτα. ** $29 COMMENT. IN PSALMOS. $30 ejus sapientiam. Aperta aulem et clara sunt hae B verba, nec aliquid habent perceptu difficile. Psalmus ipsi David in rememorationem. PSALMUS XXXVII. Hic Psalmus consimilis est sexto psalmo. Simile ením habet principium : et ita quemadmodum ille, calamitates etiam deplorat, quæ Prophetæ de pec- catis obvenerant. Ab illis præterea liberari postu- lat, et requiem consequi. Par est autem composi- tum fuisse hunc psalmum a beato David eo tempore, quo persequebatur eum Absalon : cum commissa olim a se delicta et præsentes calamita- tes memoria repeteret; ob quæ in rememorationem inscribit. VERS. 2. Domine ne in furore tuo arguas me, ne- que in ira tua erudias me. In sexto psalmo jam diximus, quæ ad præsentis versiculi expositionem pertinent. Furorem autem et iram Dei, passiones aut affectus in eo putare non debemus, sed velie- mentissimas suppliciorum sententias, quæ pecca toribus debentur. VERS. 3. Quoniam sagittæ tuæ infixæ sunt mihi. Per sagittas Dei boc in loco redargutionum serme nes intellige, quos ei dixerat propheta Nathan. Vel leges adversùs adulteros, et occisores prolatas, quæ adeo illius cordi infixæ erant, ut stimularent eum assidue, et ejus animam summo afficerent mærore. Vel per sagittas dolores intellige, qui a calamitatibus proveniunt, et sagittarum instar cor C nostrum pungunt ac penetrant, quique sagitta sione nobis inliguntur. Quod autem LXX gerunt. Dei merito appellari possunt, quia illius permis- dixerunt: Infiræ sunt, Symmachus reddidit: Aui- D Psal. xxxiv, 13. * Psal. cviii, 24. Et firmasti super me manum tuam. Firmasti, hoc est Sæpius detulisti, dum assiduis ine flagellis cædis; vel, grarem esse fecisti în me ictum manus tuæ, ita ut illius verbera ferre non possim. Per manum autem castigandi potestatem intellige. VERS. 4. Non est sanatio in carne mea a ſacic iræ tum. Verba haec A facie tiræ tuæ, et A facie peccato- rum meorum ; item : A facie insipientia meæ, et alia hujusmodi, per circumlocutionem dicta sunt, pro eo quod est : Propter iram tuam, propter peccat: mea, propter insiplentiam meam. Non est igitur in carne mea sanatio, hoc est, liberatio ab illo malo, quod ego ipse mihi intuli: atque hoc propter iram turam, ac minas tuas, quas nihi tuo nomine nun- tiavit propheta Nallian. Vel propter iram, quam legibus tuis comminaris. De hujusmodi autem afictione in aliis etiam psalmis tradit, dicens. Humiliabam in jejunio animam meam ; item Caro mea mulata est propter oleum ". Item : Adhæsit os meum carni meæ ”; et : Laboravi cla- mans; raucum factum est gultur meum hujusmodi. Psal. c), 6. Varia lectiones. Psal. LXVIII, 4. " . ; et alin (34) ΑΙ. τοὺς ἐκλεκτούς. (55) 11. ὠφθέντας.
3α And raised me up from the pit of distress and the mire of slime. The ancients used to indicate the greatest dangers by such names. The ‘pit of distress’ may be understood as the cess-pit of error by which she was distressed in soul; the ‘mire of slime’, namely, that is slimy and foul smelling, is the consistence of the passions, which is destructive and retentive of the soul that falls into it.
β Καὶ ἔστησεν ἐπὶ πέτραν τοὺς πόδας μου. Ἐπὶ πέτραν καὶ ἀσφάλειαν πίστεως.Θεοῦ σοφίαν. Σαφῆ δὲ τὰ ῥητά, καὶ οὐδὲν ἔχοντα Α δυσκατάληπτον. Ψαλμὸς τῷ Δαβὶδ εἰς ἀνάμνησιν. ΨΑΛΜΟΣ ΑΖ'. Οὗτος ὁ ψαλμὸς παραπλήσιος ἐστι τῷ ἔκτῳ, ἀπὸ τῶν αὐτῶν ἀρχόμενος, καὶ ὁμοίως ἐκείνῳ τὰς διὰ τὴν ἁμαρτίαν ἐπενεχθείσας συμφοράς απολοφυρό μενος, καὶ παρακαλῶν ἀπαλλαγῆναι τούτων, καὶ τυχεῖν ἀνέσεω;. Εἰκὸς δὲ ῥηθῆναι καὶ τοῦτον, ὅτε ὑπὸ ᾿Αβεσαλὴμ εδιώκετο. Εἰς ἀνάμνησιν δὲ ἐπιγές γραπται, δηλαδὴ τῶν πεπλημμελημένων, καὶ τῶν διὰ ταῦτα κακοπαθειῶν τε καὶ συμφορῶν. Κύριε, μὴ τῷ θυμῷ σου ἐλέγξης με, μηδὲ τῇ ὀργῇ σου παιδεύσῃς με. Προείρηται τὰ περὶ τού των ἐν τῷ ς' ψαλμῷ· θυμὸν δὲ Θεοῦ καὶ ὀργὴν οὐ πάθη οἰητέον, ἀλλὰ τὰς σφοδρωτάτας ἀποφάσεις, τὰς ὀφειλομένας τοῖς ἁμαρτάνουσιν. Εν- “Οτι τὰ βέλη σου ἐνεπάγησαν μοι. Βέλη Θεοῦ νῦν τοὺς ἐλεγκτικούς (54) λόγους νόει, τοὺς διὰ τοῦ προφήτου Νάθαν ἀφεθέντας (55) κατ᾿ αὐτοῦ· ἡ τοὺς κατὰ μοιχῶν καὶ φονέων νόμους, τοσοῦτον ἐμ- παγέντας, ὡς νύττειν ἀεὶ καὶ ἀλγύνειν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ · ἢ βέλη, τὰς ἐκ τῶν ἐπενεχθεισῶν συμφορῶν ὀδύνας, βελῶν δίκην ἐκπειρομένας καὶ δακνούσας τὴν καρδίαν. Βέλη δὲ καὶ αὗται Θεοῦ λέγονται, ὡς κατὰ παραχώρησιν αὐτοῦ ἐπαγόμενα. Τὸ δέ· επάγησαν, ὁ Σύμμαχος, καθήκοντο, εἶπε. Καὶ ἐπεστήριξας ἐπ' ἐμὲ τὴν χεῖρά σου, είνα Επεστήριξας, ἀντὶ τοῦ, Πυκνῶς κατήνεγκας, ἐν τῷ συνεχῶς μαστίζειν. "Η βαρεῖαν αὐτὴν ἑπής νεγκας, ὡς μὴ δύνασθαί με ταύτην ὑποφέρειν, βα- ρέως πλήττουσαν· χεῖρα δὲ τὴν τιμωρητικήν δύνα- μεν υποληπτέον. Οὐκ ἔστιν ἴασις ἐν τῇ σαρκί μου ἀπὸ προσώ που τῆς ὀργῆς σου. Τὸ Ἀπὸ προσώπου τῆς ὀρ τῆς σου, καὶ, Ἀπὸ προσώπου τῶν ἁμαρτιῶν μου, καὶ, Ἀπὸ προσώπου τῆς ἀφροσύνης μου, καὶ τὰ τοιαῦτα, κατὰ περίφρασιν εἴρηται, ἀντὶ τοῦ, Διὰ τὴν ὀργήν σου, καὶ διὰ τὰς ἁμαρτίας μου, καὶ Διὰ τὴν ἀφροσύνην μου. Οὐκ ἔστιν οὖν, φησί, τῇ σαρκί μου ἴασις, ήγουν ἀπαλλαγὴ τῆς κακοπαθείας, ἦν αὐτὸς ἐμαυτῷ ἐπήγαγον, διὰ τὴν ὀργήν σου, τουτέστι, τὴν ἀπειλήν σου, τὴν διὰ τοῦ προφήτου Νάθαν, ἢ τὴν διὰ τῶν νόμων ἠπειλημένην. Περὶ τῆς τοιαύτης δὲ κα-- κοπαθείας ἐν ἑτέροις λέγει ψαλμοῖς· Εταπείνουν ἐν νηστεία τὴν ψυχήν μου· και· 'Η σάρξ μου ή.. λοιοῦτο δι' ἔλαιον· καί· Ἐκολλήθη τὸ ὀστοῦν μου τῇ σαρκί μου· καί· Εκοπίασα κράζων, καὶ ἐβραγχίασεν ὁ λάρυγξ μου, καὶ τὰ τοιαῦτα. ** $29 COMMENT. IN PSALMOS. $30 ejus sapientiam. Aperta aulem et clara sunt hae B verba, nec aliquid habent perceptu difficile. Psalmus ipsi David in rememorationem. PSALMUS XXXVII. Hic Psalmus consimilis est sexto psalmo. Simile ením habet principium : et ita quemadmodum ille, calamitates etiam deplorat, quæ Prophetæ de pec- catis obvenerant. Ab illis præterea liberari postu- lat, et requiem consequi. Par est autem composi- tum fuisse hunc psalmum a beato David eo tempore, quo persequebatur eum Absalon : cum commissa olim a se delicta et præsentes calamita- tes memoria repeteret; ob quæ in rememorationem inscribit. VERS. 2. Domine ne in furore tuo arguas me, ne- que in ira tua erudias me. In sexto psalmo jam diximus, quæ ad præsentis versiculi expositionem pertinent. Furorem autem et iram Dei, passiones aut affectus in eo putare non debemus, sed velie- mentissimas suppliciorum sententias, quæ pecca toribus debentur. VERS. 3. Quoniam sagittæ tuæ infixæ sunt mihi. Per sagittas Dei boc in loco redargutionum serme nes intellige, quos ei dixerat propheta Nathan. Vel leges adversùs adulteros, et occisores prolatas, quæ adeo illius cordi infixæ erant, ut stimularent eum assidue, et ejus animam summo afficerent mærore. Vel per sagittas dolores intellige, qui a calamitatibus proveniunt, et sagittarum instar cor C nostrum pungunt ac penetrant, quique sagitta sione nobis inliguntur. Quod autem LXX gerunt. Dei merito appellari possunt, quia illius permis- dixerunt: Infiræ sunt, Symmachus reddidit: Aui- D Psal. xxxiv, 13. * Psal. cviii, 24. Et firmasti super me manum tuam. Firmasti, hoc est Sæpius detulisti, dum assiduis ine flagellis cædis; vel, grarem esse fecisti în me ictum manus tuæ, ita ut illius verbera ferre non possim. Per manum autem castigandi potestatem intellige. VERS. 4. Non est sanatio in carne mea a ſacic iræ tum. Verba haec A facie tiræ tuæ, et A facie peccato- rum meorum ; item : A facie insipientia meæ, et alia hujusmodi, per circumlocutionem dicta sunt, pro eo quod est : Propter iram tuam, propter peccat: mea, propter insiplentiam meam. Non est igitur in carne mea sanatio, hoc est, liberatio ab illo malo, quod ego ipse mihi intuli: atque hoc propter iram turam, ac minas tuas, quas nihi tuo nomine nun- tiavit propheta Nallian. Vel propter iram, quam legibus tuis comminaris. De hujusmodi autem afictione in aliis etiam psalmis tradit, dicens. Humiliabam in jejunio animam meam ; item Caro mea mulata est propter oleum ". Item : Adhæsit os meum carni meæ ”; et : Laboravi cla- mans; raucum factum est gultur meum hujusmodi. Psal. c), 6. Varia lectiones. Psal. LXVIII, 4. " . ; et alin (34) ΑΙ. τοὺς ἐκλεκτούς. (55) 11. ὠφθέντας.
3β And he stood my feet upon a rock. On the rock and security of faith.
γ Καὶ κατεύθυνε τὰ διαβήματά μου. Καὶ ὑποδείξας μοι τὴν ὁδὸν τῆς σωτηρίας διὰ τῶν εὐαγγελικῶν ἐντολῶν, ἐξῆρε πᾶν σκῶλον, καὶ ἀπηύθυνε τὴν πορείαν μου, ὡς μηκέτι σκολιῶς καὶ πεπλανημένως βαίνειν με.Θεοῦ σοφίαν. Σαφῆ δὲ τὰ ῥητά, καὶ οὐδὲν ἔχοντα Α δυσκατάληπτον. Ψαλμὸς τῷ Δαβὶδ εἰς ἀνάμνησιν. ΨΑΛΜΟΣ ΑΖ'. Οὗτος ὁ ψαλμὸς παραπλήσιος ἐστι τῷ ἔκτῳ, ἀπὸ τῶν αὐτῶν ἀρχόμενος, καὶ ὁμοίως ἐκείνῳ τὰς διὰ τὴν ἁμαρτίαν ἐπενεχθείσας συμφοράς απολοφυρό μενος, καὶ παρακαλῶν ἀπαλλαγῆναι τούτων, καὶ τυχεῖν ἀνέσεω;. Εἰκὸς δὲ ῥηθῆναι καὶ τοῦτον, ὅτε ὑπὸ ᾿Αβεσαλὴμ εδιώκετο. Εἰς ἀνάμνησιν δὲ ἐπιγές γραπται, δηλαδὴ τῶν πεπλημμελημένων, καὶ τῶν διὰ ταῦτα κακοπαθειῶν τε καὶ συμφορῶν. Κύριε, μὴ τῷ θυμῷ σου ἐλέγξης με, μηδὲ τῇ ὀργῇ σου παιδεύσῃς με. Προείρηται τὰ περὶ τού των ἐν τῷ ς' ψαλμῷ· θυμὸν δὲ Θεοῦ καὶ ὀργὴν οὐ πάθη οἰητέον, ἀλλὰ τὰς σφοδρωτάτας ἀποφάσεις, τὰς ὀφειλομένας τοῖς ἁμαρτάνουσιν. Εν- “Οτι τὰ βέλη σου ἐνεπάγησαν μοι. Βέλη Θεοῦ νῦν τοὺς ἐλεγκτικούς (54) λόγους νόει, τοὺς διὰ τοῦ προφήτου Νάθαν ἀφεθέντας (55) κατ᾿ αὐτοῦ· ἡ τοὺς κατὰ μοιχῶν καὶ φονέων νόμους, τοσοῦτον ἐμ- παγέντας, ὡς νύττειν ἀεὶ καὶ ἀλγύνειν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ · ἢ βέλη, τὰς ἐκ τῶν ἐπενεχθεισῶν συμφορῶν ὀδύνας, βελῶν δίκην ἐκπειρομένας καὶ δακνούσας τὴν καρδίαν. Βέλη δὲ καὶ αὗται Θεοῦ λέγονται, ὡς κατὰ παραχώρησιν αὐτοῦ ἐπαγόμενα. Τὸ δέ· επάγησαν, ὁ Σύμμαχος, καθήκοντο, εἶπε. Καὶ ἐπεστήριξας ἐπ' ἐμὲ τὴν χεῖρά σου, είνα Επεστήριξας, ἀντὶ τοῦ, Πυκνῶς κατήνεγκας, ἐν τῷ συνεχῶς μαστίζειν. "Η βαρεῖαν αὐτὴν ἑπής νεγκας, ὡς μὴ δύνασθαί με ταύτην ὑποφέρειν, βα- ρέως πλήττουσαν· χεῖρα δὲ τὴν τιμωρητικήν δύνα- μεν υποληπτέον. Οὐκ ἔστιν ἴασις ἐν τῇ σαρκί μου ἀπὸ προσώ που τῆς ὀργῆς σου. Τὸ Ἀπὸ προσώπου τῆς ὀρ τῆς σου, καὶ, Ἀπὸ προσώπου τῶν ἁμαρτιῶν μου, καὶ, Ἀπὸ προσώπου τῆς ἀφροσύνης μου, καὶ τὰ τοιαῦτα, κατὰ περίφρασιν εἴρηται, ἀντὶ τοῦ, Διὰ τὴν ὀργήν σου, καὶ διὰ τὰς ἁμαρτίας μου, καὶ Διὰ τὴν ἀφροσύνην μου. Οὐκ ἔστιν οὖν, φησί, τῇ σαρκί μου ἴασις, ήγουν ἀπαλλαγὴ τῆς κακοπαθείας, ἦν αὐτὸς ἐμαυτῷ ἐπήγαγον, διὰ τὴν ὀργήν σου, τουτέστι, τὴν ἀπειλήν σου, τὴν διὰ τοῦ προφήτου Νάθαν, ἢ τὴν διὰ τῶν νόμων ἠπειλημένην. Περὶ τῆς τοιαύτης δὲ κα-- κοπαθείας ἐν ἑτέροις λέγει ψαλμοῖς· Εταπείνουν ἐν νηστεία τὴν ψυχήν μου· και· 'Η σάρξ μου ή.. λοιοῦτο δι' ἔλαιον· καί· Ἐκολλήθη τὸ ὀστοῦν μου τῇ σαρκί μου· καί· Εκοπίασα κράζων, καὶ ἐβραγχίασεν ὁ λάρυγξ μου, καὶ τὰ τοιαῦτα. ** $29 COMMENT. IN PSALMOS. $30 ejus sapientiam. Aperta aulem et clara sunt hae B verba, nec aliquid habent perceptu difficile. Psalmus ipsi David in rememorationem. PSALMUS XXXVII. Hic Psalmus consimilis est sexto psalmo. Simile ením habet principium : et ita quemadmodum ille, calamitates etiam deplorat, quæ Prophetæ de pec- catis obvenerant. Ab illis præterea liberari postu- lat, et requiem consequi. Par est autem composi- tum fuisse hunc psalmum a beato David eo tempore, quo persequebatur eum Absalon : cum commissa olim a se delicta et præsentes calamita- tes memoria repeteret; ob quæ in rememorationem inscribit. VERS. 2. Domine ne in furore tuo arguas me, ne- que in ira tua erudias me. In sexto psalmo jam diximus, quæ ad præsentis versiculi expositionem pertinent. Furorem autem et iram Dei, passiones aut affectus in eo putare non debemus, sed velie- mentissimas suppliciorum sententias, quæ pecca toribus debentur. VERS. 3. Quoniam sagittæ tuæ infixæ sunt mihi. Per sagittas Dei boc in loco redargutionum serme nes intellige, quos ei dixerat propheta Nathan. Vel leges adversùs adulteros, et occisores prolatas, quæ adeo illius cordi infixæ erant, ut stimularent eum assidue, et ejus animam summo afficerent mærore. Vel per sagittas dolores intellige, qui a calamitatibus proveniunt, et sagittarum instar cor C nostrum pungunt ac penetrant, quique sagitta sione nobis inliguntur. Quod autem LXX gerunt. Dei merito appellari possunt, quia illius permis- dixerunt: Infiræ sunt, Symmachus reddidit: Aui- D Psal. xxxiv, 13. * Psal. cviii, 24. Et firmasti super me manum tuam. Firmasti, hoc est Sæpius detulisti, dum assiduis ine flagellis cædis; vel, grarem esse fecisti în me ictum manus tuæ, ita ut illius verbera ferre non possim. Per manum autem castigandi potestatem intellige. VERS. 4. Non est sanatio in carne mea a ſacic iræ tum. Verba haec A facie tiræ tuæ, et A facie peccato- rum meorum ; item : A facie insipientia meæ, et alia hujusmodi, per circumlocutionem dicta sunt, pro eo quod est : Propter iram tuam, propter peccat: mea, propter insiplentiam meam. Non est igitur in carne mea sanatio, hoc est, liberatio ab illo malo, quod ego ipse mihi intuli: atque hoc propter iram turam, ac minas tuas, quas nihi tuo nomine nun- tiavit propheta Nallian. Vel propter iram, quam legibus tuis comminaris. De hujusmodi autem afictione in aliis etiam psalmis tradit, dicens. Humiliabam in jejunio animam meam ; item Caro mea mulata est propter oleum ". Item : Adhæsit os meum carni meæ ”; et : Laboravi cla- mans; raucum factum est gultur meum hujusmodi. Psal. c), 6. Varia lectiones. Psal. LXVIII, 4. " . ; et alin (34) ΑΙ. τοὺς ἐκλεκτούς. (55) 11. ὠφθέντας.
3γ And made straight my footsteps. And having shown me the way of salvation through the Gospel commandments, he re- moved every thorn and made straight my path so that I no longer walk in a warped and erroneous manner.
α Καὶ ἐνέβαλεν εἰς τὸ στόμα μου ᾆσμα καινόν. Τὰς ᾠδὰς ἃς οἱ Χριστιανοὶ συνέθηκαν ἐπὶ καινοῖς τοῦ Σωτῆρος κατορθώμασιν. Ἢ τὴν εὐχὴν τοῦ, Πάτερ ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἣν ὁ Χριστὸς ὑφηγήσατο.Θεοῦ σοφίαν. Σαφῆ δὲ τὰ ῥητά, καὶ οὐδὲν ἔχοντα Α δυσκατάληπτον. Ψαλμὸς τῷ Δαβὶδ εἰς ἀνάμνησιν. ΨΑΛΜΟΣ ΑΖ'. Οὗτος ὁ ψαλμὸς παραπλήσιος ἐστι τῷ ἔκτῳ, ἀπὸ τῶν αὐτῶν ἀρχόμενος, καὶ ὁμοίως ἐκείνῳ τὰς διὰ τὴν ἁμαρτίαν ἐπενεχθείσας συμφοράς απολοφυρό μενος, καὶ παρακαλῶν ἀπαλλαγῆναι τούτων, καὶ τυχεῖν ἀνέσεω;. Εἰκὸς δὲ ῥηθῆναι καὶ τοῦτον, ὅτε ὑπὸ ᾿Αβεσαλὴμ εδιώκετο. Εἰς ἀνάμνησιν δὲ ἐπιγές γραπται, δηλαδὴ τῶν πεπλημμελημένων, καὶ τῶν διὰ ταῦτα κακοπαθειῶν τε καὶ συμφορῶν. Κύριε, μὴ τῷ θυμῷ σου ἐλέγξης με, μηδὲ τῇ ὀργῇ σου παιδεύσῃς με. Προείρηται τὰ περὶ τού των ἐν τῷ ς' ψαλμῷ· θυμὸν δὲ Θεοῦ καὶ ὀργὴν οὐ πάθη οἰητέον, ἀλλὰ τὰς σφοδρωτάτας ἀποφάσεις, τὰς ὀφειλομένας τοῖς ἁμαρτάνουσιν. Εν- “Οτι τὰ βέλη σου ἐνεπάγησαν μοι. Βέλη Θεοῦ νῦν τοὺς ἐλεγκτικούς (54) λόγους νόει, τοὺς διὰ τοῦ προφήτου Νάθαν ἀφεθέντας (55) κατ᾿ αὐτοῦ· ἡ τοὺς κατὰ μοιχῶν καὶ φονέων νόμους, τοσοῦτον ἐμ- παγέντας, ὡς νύττειν ἀεὶ καὶ ἀλγύνειν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ · ἢ βέλη, τὰς ἐκ τῶν ἐπενεχθεισῶν συμφορῶν ὀδύνας, βελῶν δίκην ἐκπειρομένας καὶ δακνούσας τὴν καρδίαν. Βέλη δὲ καὶ αὗται Θεοῦ λέγονται, ὡς κατὰ παραχώρησιν αὐτοῦ ἐπαγόμενα. Τὸ δέ· επάγησαν, ὁ Σύμμαχος, καθήκοντο, εἶπε. Καὶ ἐπεστήριξας ἐπ' ἐμὲ τὴν χεῖρά σου, είνα Επεστήριξας, ἀντὶ τοῦ, Πυκνῶς κατήνεγκας, ἐν τῷ συνεχῶς μαστίζειν. "Η βαρεῖαν αὐτὴν ἑπής νεγκας, ὡς μὴ δύνασθαί με ταύτην ὑποφέρειν, βα- ρέως πλήττουσαν· χεῖρα δὲ τὴν τιμωρητικήν δύνα- μεν υποληπτέον. Οὐκ ἔστιν ἴασις ἐν τῇ σαρκί μου ἀπὸ προσώ που τῆς ὀργῆς σου. Τὸ Ἀπὸ προσώπου τῆς ὀρ τῆς σου, καὶ, Ἀπὸ προσώπου τῶν ἁμαρτιῶν μου, καὶ, Ἀπὸ προσώπου τῆς ἀφροσύνης μου, καὶ τὰ τοιαῦτα, κατὰ περίφρασιν εἴρηται, ἀντὶ τοῦ, Διὰ τὴν ὀργήν σου, καὶ διὰ τὰς ἁμαρτίας μου, καὶ Διὰ τὴν ἀφροσύνην μου. Οὐκ ἔστιν οὖν, φησί, τῇ σαρκί μου ἴασις, ήγουν ἀπαλλαγὴ τῆς κακοπαθείας, ἦν αὐτὸς ἐμαυτῷ ἐπήγαγον, διὰ τὴν ὀργήν σου, τουτέστι, τὴν ἀπειλήν σου, τὴν διὰ τοῦ προφήτου Νάθαν, ἢ τὴν διὰ τῶν νόμων ἠπειλημένην. Περὶ τῆς τοιαύτης δὲ κα-- κοπαθείας ἐν ἑτέροις λέγει ψαλμοῖς· Εταπείνουν ἐν νηστεία τὴν ψυχήν μου· και· 'Η σάρξ μου ή.. λοιοῦτο δι' ἔλαιον· καί· Ἐκολλήθη τὸ ὀστοῦν μου τῇ σαρκί μου· καί· Εκοπίασα κράζων, καὶ ἐβραγχίασεν ὁ λάρυγξ μου, καὶ τὰ τοιαῦτα. ** $29 COMMENT. IN PSALMOS. $30 ejus sapientiam. Aperta aulem et clara sunt hae B verba, nec aliquid habent perceptu difficile. Psalmus ipsi David in rememorationem. PSALMUS XXXVII. Hic Psalmus consimilis est sexto psalmo. Simile ením habet principium : et ita quemadmodum ille, calamitates etiam deplorat, quæ Prophetæ de pec- catis obvenerant. Ab illis præterea liberari postu- lat, et requiem consequi. Par est autem composi- tum fuisse hunc psalmum a beato David eo tempore, quo persequebatur eum Absalon : cum commissa olim a se delicta et præsentes calamita- tes memoria repeteret; ob quæ in rememorationem inscribit. VERS. 2. Domine ne in furore tuo arguas me, ne- que in ira tua erudias me. In sexto psalmo jam diximus, quæ ad præsentis versiculi expositionem pertinent. Furorem autem et iram Dei, passiones aut affectus in eo putare non debemus, sed velie- mentissimas suppliciorum sententias, quæ pecca toribus debentur. VERS. 3. Quoniam sagittæ tuæ infixæ sunt mihi. Per sagittas Dei boc in loco redargutionum serme nes intellige, quos ei dixerat propheta Nathan. Vel leges adversùs adulteros, et occisores prolatas, quæ adeo illius cordi infixæ erant, ut stimularent eum assidue, et ejus animam summo afficerent mærore. Vel per sagittas dolores intellige, qui a calamitatibus proveniunt, et sagittarum instar cor C nostrum pungunt ac penetrant, quique sagitta sione nobis inliguntur. Quod autem LXX gerunt. Dei merito appellari possunt, quia illius permis- dixerunt: Infiræ sunt, Symmachus reddidit: Aui- D Psal. xxxiv, 13. * Psal. cviii, 24. Et firmasti super me manum tuam. Firmasti, hoc est Sæpius detulisti, dum assiduis ine flagellis cædis; vel, grarem esse fecisti în me ictum manus tuæ, ita ut illius verbera ferre non possim. Per manum autem castigandi potestatem intellige. VERS. 4. Non est sanatio in carne mea a ſacic iræ tum. Verba haec A facie tiræ tuæ, et A facie peccato- rum meorum ; item : A facie insipientia meæ, et alia hujusmodi, per circumlocutionem dicta sunt, pro eo quod est : Propter iram tuam, propter peccat: mea, propter insiplentiam meam. Non est igitur in carne mea sanatio, hoc est, liberatio ab illo malo, quod ego ipse mihi intuli: atque hoc propter iram turam, ac minas tuas, quas nihi tuo nomine nun- tiavit propheta Nallian. Vel propter iram, quam legibus tuis comminaris. De hujusmodi autem afictione in aliis etiam psalmis tradit, dicens. Humiliabam in jejunio animam meam ; item Caro mea mulata est propter oleum ". Item : Adhæsit os meum carni meæ ”; et : Laboravi cla- mans; raucum factum est gultur meum hujusmodi. Psal. c), 6. Varia lectiones. Psal. LXVIII, 4. " . ; et alin (34) ΑΙ. τοὺς ἐκλεκτούς. (55) 11. ὠφθέντας.
4α And he placed in my mouth a new song. The songs that the Christians composed about the new attainments of the Saviour. Or the prayer, Our Father in heaven, that Christ introduced.
β Ὕμνον τῷ Θεῷ ἡμῶν. Τοῦτο, τοῦ ᾄσματος ἐπεξήγησις. α ἀπεσήμαινον MPAS : ἐπεσήμαινον CBH. α αὐτῇ MPCBH : αὐτῷ SV. β Τοῦτο, τοῦ ᾄσματος ἐπεξήγησις MSCBF : Τοῦτο, ἐπεξηγητικόν ἐστι τοῦ καινοῦ ᾄσματος PV.Θεοῦ σοφίαν. Σαφῆ δὲ τὰ ῥητά, καὶ οὐδὲν ἔχοντα Α δυσκατάληπτον. Ψαλμὸς τῷ Δαβὶδ εἰς ἀνάμνησιν. ΨΑΛΜΟΣ ΑΖ'. Οὗτος ὁ ψαλμὸς παραπλήσιος ἐστι τῷ ἔκτῳ, ἀπὸ τῶν αὐτῶν ἀρχόμενος, καὶ ὁμοίως ἐκείνῳ τὰς διὰ τὴν ἁμαρτίαν ἐπενεχθείσας συμφοράς απολοφυρό μενος, καὶ παρακαλῶν ἀπαλλαγῆναι τούτων, καὶ τυχεῖν ἀνέσεω;. Εἰκὸς δὲ ῥηθῆναι καὶ τοῦτον, ὅτε ὑπὸ ᾿Αβεσαλὴμ εδιώκετο. Εἰς ἀνάμνησιν δὲ ἐπιγές γραπται, δηλαδὴ τῶν πεπλημμελημένων, καὶ τῶν διὰ ταῦτα κακοπαθειῶν τε καὶ συμφορῶν. Κύριε, μὴ τῷ θυμῷ σου ἐλέγξης με, μηδὲ τῇ ὀργῇ σου παιδεύσῃς με. Προείρηται τὰ περὶ τού των ἐν τῷ ς' ψαλμῷ· θυμὸν δὲ Θεοῦ καὶ ὀργὴν οὐ πάθη οἰητέον, ἀλλὰ τὰς σφοδρωτάτας ἀποφάσεις, τὰς ὀφειλομένας τοῖς ἁμαρτάνουσιν. Εν- “Οτι τὰ βέλη σου ἐνεπάγησαν μοι. Βέλη Θεοῦ νῦν τοὺς ἐλεγκτικούς (54) λόγους νόει, τοὺς διὰ τοῦ προφήτου Νάθαν ἀφεθέντας (55) κατ᾿ αὐτοῦ· ἡ τοὺς κατὰ μοιχῶν καὶ φονέων νόμους, τοσοῦτον ἐμ- παγέντας, ὡς νύττειν ἀεὶ καὶ ἀλγύνειν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ · ἢ βέλη, τὰς ἐκ τῶν ἐπενεχθεισῶν συμφορῶν ὀδύνας, βελῶν δίκην ἐκπειρομένας καὶ δακνούσας τὴν καρδίαν. Βέλη δὲ καὶ αὗται Θεοῦ λέγονται, ὡς κατὰ παραχώρησιν αὐτοῦ ἐπαγόμενα. Τὸ δέ· επάγησαν, ὁ Σύμμαχος, καθήκοντο, εἶπε. Καὶ ἐπεστήριξας ἐπ' ἐμὲ τὴν χεῖρά σου, είνα Επεστήριξας, ἀντὶ τοῦ, Πυκνῶς κατήνεγκας, ἐν τῷ συνεχῶς μαστίζειν. "Η βαρεῖαν αὐτὴν ἑπής νεγκας, ὡς μὴ δύνασθαί με ταύτην ὑποφέρειν, βα- ρέως πλήττουσαν· χεῖρα δὲ τὴν τιμωρητικήν δύνα- μεν υποληπτέον. Οὐκ ἔστιν ἴασις ἐν τῇ σαρκί μου ἀπὸ προσώ που τῆς ὀργῆς σου. Τὸ Ἀπὸ προσώπου τῆς ὀρ τῆς σου, καὶ, Ἀπὸ προσώπου τῶν ἁμαρτιῶν μου, καὶ, Ἀπὸ προσώπου τῆς ἀφροσύνης μου, καὶ τὰ τοιαῦτα, κατὰ περίφρασιν εἴρηται, ἀντὶ τοῦ, Διὰ τὴν ὀργήν σου, καὶ διὰ τὰς ἁμαρτίας μου, καὶ Διὰ τὴν ἀφροσύνην μου. Οὐκ ἔστιν οὖν, φησί, τῇ σαρκί μου ἴασις, ήγουν ἀπαλλαγὴ τῆς κακοπαθείας, ἦν αὐτὸς ἐμαυτῷ ἐπήγαγον, διὰ τὴν ὀργήν σου, τουτέστι, τὴν ἀπειλήν σου, τὴν διὰ τοῦ προφήτου Νάθαν, ἢ τὴν διὰ τῶν νόμων ἠπειλημένην. Περὶ τῆς τοιαύτης δὲ κα-- κοπαθείας ἐν ἑτέροις λέγει ψαλμοῖς· Εταπείνουν ἐν νηστεία τὴν ψυχήν μου· και· 'Η σάρξ μου ή.. λοιοῦτο δι' ἔλαιον· καί· Ἐκολλήθη τὸ ὀστοῦν μου τῇ σαρκί μου· καί· Εκοπίασα κράζων, καὶ ἐβραγχίασεν ὁ λάρυγξ μου, καὶ τὰ τοιαῦτα. ** $29 COMMENT. IN PSALMOS. $30 ejus sapientiam. Aperta aulem et clara sunt hae B verba, nec aliquid habent perceptu difficile. Psalmus ipsi David in rememorationem. PSALMUS XXXVII. Hic Psalmus consimilis est sexto psalmo. Simile ením habet principium : et ita quemadmodum ille, calamitates etiam deplorat, quæ Prophetæ de pec- catis obvenerant. Ab illis præterea liberari postu- lat, et requiem consequi. Par est autem composi- tum fuisse hunc psalmum a beato David eo tempore, quo persequebatur eum Absalon : cum commissa olim a se delicta et præsentes calamita- tes memoria repeteret; ob quæ in rememorationem inscribit. VERS. 2. Domine ne in furore tuo arguas me, ne- que in ira tua erudias me. In sexto psalmo jam diximus, quæ ad præsentis versiculi expositionem pertinent. Furorem autem et iram Dei, passiones aut affectus in eo putare non debemus, sed velie- mentissimas suppliciorum sententias, quæ pecca toribus debentur. VERS. 3. Quoniam sagittæ tuæ infixæ sunt mihi. Per sagittas Dei boc in loco redargutionum serme nes intellige, quos ei dixerat propheta Nathan. Vel leges adversùs adulteros, et occisores prolatas, quæ adeo illius cordi infixæ erant, ut stimularent eum assidue, et ejus animam summo afficerent mærore. Vel per sagittas dolores intellige, qui a calamitatibus proveniunt, et sagittarum instar cor C nostrum pungunt ac penetrant, quique sagitta sione nobis inliguntur. Quod autem LXX gerunt. Dei merito appellari possunt, quia illius permis- dixerunt: Infiræ sunt, Symmachus reddidit: Aui- D Psal. xxxiv, 13. * Psal. cviii, 24. Et firmasti super me manum tuam. Firmasti, hoc est Sæpius detulisti, dum assiduis ine flagellis cædis; vel, grarem esse fecisti în me ictum manus tuæ, ita ut illius verbera ferre non possim. Per manum autem castigandi potestatem intellige. VERS. 4. Non est sanatio in carne mea a ſacic iræ tum. Verba haec A facie tiræ tuæ, et A facie peccato- rum meorum ; item : A facie insipientia meæ, et alia hujusmodi, per circumlocutionem dicta sunt, pro eo quod est : Propter iram tuam, propter peccat: mea, propter insiplentiam meam. Non est igitur in carne mea sanatio, hoc est, liberatio ab illo malo, quod ego ipse mihi intuli: atque hoc propter iram turam, ac minas tuas, quas nihi tuo nomine nun- tiavit propheta Nallian. Vel propter iram, quam legibus tuis comminaris. De hujusmodi autem afictione in aliis etiam psalmis tradit, dicens. Humiliabam in jejunio animam meam ; item Caro mea mulata est propter oleum ". Item : Adhæsit os meum carni meæ ”; et : Laboravi cla- mans; raucum factum est gultur meum hujusmodi. Psal. c), 6. Varia lectiones. Psal. LXVIII, 4. " . ; et alin (34) ΑΙ. τοὺς ἐκλεκτούς. (55) 11. ὠφθέντας.
4β A hymn to our God. This is a clarification of the ‘song’.
γ Ὄψονται πολλοί. Φῶς ἐπιγνώσεως, τυφλοὶ πρὸς τὴν ἀλήθειαν πρότερον ὄντες· ἢ ὄψονται τὰ σημεῖα καὶ τέρατα τοῦ Χριστοῦ καὶ τῶν ἁγίων αὐτοῦ.Θεοῦ σοφίαν. Σαφῆ δὲ τὰ ῥητά, καὶ οὐδὲν ἔχοντα Α δυσκατάληπτον. Ψαλμὸς τῷ Δαβὶδ εἰς ἀνάμνησιν. ΨΑΛΜΟΣ ΑΖ'. Οὗτος ὁ ψαλμὸς παραπλήσιος ἐστι τῷ ἔκτῳ, ἀπὸ τῶν αὐτῶν ἀρχόμενος, καὶ ὁμοίως ἐκείνῳ τὰς διὰ τὴν ἁμαρτίαν ἐπενεχθείσας συμφοράς απολοφυρό μενος, καὶ παρακαλῶν ἀπαλλαγῆναι τούτων, καὶ τυχεῖν ἀνέσεω;. Εἰκὸς δὲ ῥηθῆναι καὶ τοῦτον, ὅτε ὑπὸ ᾿Αβεσαλὴμ εδιώκετο. Εἰς ἀνάμνησιν δὲ ἐπιγές γραπται, δηλαδὴ τῶν πεπλημμελημένων, καὶ τῶν διὰ ταῦτα κακοπαθειῶν τε καὶ συμφορῶν. Κύριε, μὴ τῷ θυμῷ σου ἐλέγξης με, μηδὲ τῇ ὀργῇ σου παιδεύσῃς με. Προείρηται τὰ περὶ τού των ἐν τῷ ς' ψαλμῷ· θυμὸν δὲ Θεοῦ καὶ ὀργὴν οὐ πάθη οἰητέον, ἀλλὰ τὰς σφοδρωτάτας ἀποφάσεις, τὰς ὀφειλομένας τοῖς ἁμαρτάνουσιν. Εν- “Οτι τὰ βέλη σου ἐνεπάγησαν μοι. Βέλη Θεοῦ νῦν τοὺς ἐλεγκτικούς (54) λόγους νόει, τοὺς διὰ τοῦ προφήτου Νάθαν ἀφεθέντας (55) κατ᾿ αὐτοῦ· ἡ τοὺς κατὰ μοιχῶν καὶ φονέων νόμους, τοσοῦτον ἐμ- παγέντας, ὡς νύττειν ἀεὶ καὶ ἀλγύνειν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ · ἢ βέλη, τὰς ἐκ τῶν ἐπενεχθεισῶν συμφορῶν ὀδύνας, βελῶν δίκην ἐκπειρομένας καὶ δακνούσας τὴν καρδίαν. Βέλη δὲ καὶ αὗται Θεοῦ λέγονται, ὡς κατὰ παραχώρησιν αὐτοῦ ἐπαγόμενα. Τὸ δέ· επάγησαν, ὁ Σύμμαχος, καθήκοντο, εἶπε. Καὶ ἐπεστήριξας ἐπ' ἐμὲ τὴν χεῖρά σου, είνα Επεστήριξας, ἀντὶ τοῦ, Πυκνῶς κατήνεγκας, ἐν τῷ συνεχῶς μαστίζειν. "Η βαρεῖαν αὐτὴν ἑπής νεγκας, ὡς μὴ δύνασθαί με ταύτην ὑποφέρειν, βα- ρέως πλήττουσαν· χεῖρα δὲ τὴν τιμωρητικήν δύνα- μεν υποληπτέον. Οὐκ ἔστιν ἴασις ἐν τῇ σαρκί μου ἀπὸ προσώ που τῆς ὀργῆς σου. Τὸ Ἀπὸ προσώπου τῆς ὀρ τῆς σου, καὶ, Ἀπὸ προσώπου τῶν ἁμαρτιῶν μου, καὶ, Ἀπὸ προσώπου τῆς ἀφροσύνης μου, καὶ τὰ τοιαῦτα, κατὰ περίφρασιν εἴρηται, ἀντὶ τοῦ, Διὰ τὴν ὀργήν σου, καὶ διὰ τὰς ἁμαρτίας μου, καὶ Διὰ τὴν ἀφροσύνην μου. Οὐκ ἔστιν οὖν, φησί, τῇ σαρκί μου ἴασις, ήγουν ἀπαλλαγὴ τῆς κακοπαθείας, ἦν αὐτὸς ἐμαυτῷ ἐπήγαγον, διὰ τὴν ὀργήν σου, τουτέστι, τὴν ἀπειλήν σου, τὴν διὰ τοῦ προφήτου Νάθαν, ἢ τὴν διὰ τῶν νόμων ἠπειλημένην. Περὶ τῆς τοιαύτης δὲ κα-- κοπαθείας ἐν ἑτέροις λέγει ψαλμοῖς· Εταπείνουν ἐν νηστεία τὴν ψυχήν μου· και· 'Η σάρξ μου ή.. λοιοῦτο δι' ἔλαιον· καί· Ἐκολλήθη τὸ ὀστοῦν μου τῇ σαρκί μου· καί· Εκοπίασα κράζων, καὶ ἐβραγχίασεν ὁ λάρυγξ μου, καὶ τὰ τοιαῦτα. ** $29 COMMENT. IN PSALMOS. $30 ejus sapientiam. Aperta aulem et clara sunt hae B verba, nec aliquid habent perceptu difficile. Psalmus ipsi David in rememorationem. PSALMUS XXXVII. Hic Psalmus consimilis est sexto psalmo. Simile ením habet principium : et ita quemadmodum ille, calamitates etiam deplorat, quæ Prophetæ de pec- catis obvenerant. Ab illis præterea liberari postu- lat, et requiem consequi. Par est autem composi- tum fuisse hunc psalmum a beato David eo tempore, quo persequebatur eum Absalon : cum commissa olim a se delicta et præsentes calamita- tes memoria repeteret; ob quæ in rememorationem inscribit. VERS. 2. Domine ne in furore tuo arguas me, ne- que in ira tua erudias me. In sexto psalmo jam diximus, quæ ad præsentis versiculi expositionem pertinent. Furorem autem et iram Dei, passiones aut affectus in eo putare non debemus, sed velie- mentissimas suppliciorum sententias, quæ pecca toribus debentur. VERS. 3. Quoniam sagittæ tuæ infixæ sunt mihi. Per sagittas Dei boc in loco redargutionum serme nes intellige, quos ei dixerat propheta Nathan. Vel leges adversùs adulteros, et occisores prolatas, quæ adeo illius cordi infixæ erant, ut stimularent eum assidue, et ejus animam summo afficerent mærore. Vel per sagittas dolores intellige, qui a calamitatibus proveniunt, et sagittarum instar cor C nostrum pungunt ac penetrant, quique sagitta sione nobis inliguntur. Quod autem LXX gerunt. Dei merito appellari possunt, quia illius permis- dixerunt: Infiræ sunt, Symmachus reddidit: Aui- D Psal. xxxiv, 13. * Psal. cviii, 24. Et firmasti super me manum tuam. Firmasti, hoc est Sæpius detulisti, dum assiduis ine flagellis cædis; vel, grarem esse fecisti în me ictum manus tuæ, ita ut illius verbera ferre non possim. Per manum autem castigandi potestatem intellige. VERS. 4. Non est sanatio in carne mea a ſacic iræ tum. Verba haec A facie tiræ tuæ, et A facie peccato- rum meorum ; item : A facie insipientia meæ, et alia hujusmodi, per circumlocutionem dicta sunt, pro eo quod est : Propter iram tuam, propter peccat: mea, propter insiplentiam meam. Non est igitur in carne mea sanatio, hoc est, liberatio ab illo malo, quod ego ipse mihi intuli: atque hoc propter iram turam, ac minas tuas, quas nihi tuo nomine nun- tiavit propheta Nallian. Vel propter iram, quam legibus tuis comminaris. De hujusmodi autem afictione in aliis etiam psalmis tradit, dicens. Humiliabam in jejunio animam meam ; item Caro mea mulata est propter oleum ". Item : Adhæsit os meum carni meæ ”; et : Laboravi cla- mans; raucum factum est gultur meum hujusmodi. Psal. c), 6. Varia lectiones. Psal. LXVIII, 4. " . ; et alin (34) ΑΙ. τοὺς ἐκλεκτούς. (55) 11. ὠφθέντας.
4γ Many will see. The light of knowledge, previously being blind to the truth. Or else they will see the signs and wonders of Christ and of his saints.
δ Καὶ φοβηθήσονται. Τὸν ἐνεργοῦντα τοιαῦτα Χριστόν.Θεοῦ σοφίαν. Σαφῆ δὲ τὰ ῥητά, καὶ οὐδὲν ἔχοντα Α δυσκατάληπτον. Ψαλμὸς τῷ Δαβὶδ εἰς ἀνάμνησιν. ΨΑΛΜΟΣ ΑΖ'. Οὗτος ὁ ψαλμὸς παραπλήσιος ἐστι τῷ ἔκτῳ, ἀπὸ τῶν αὐτῶν ἀρχόμενος, καὶ ὁμοίως ἐκείνῳ τὰς διὰ τὴν ἁμαρτίαν ἐπενεχθείσας συμφοράς απολοφυρό μενος, καὶ παρακαλῶν ἀπαλλαγῆναι τούτων, καὶ τυχεῖν ἀνέσεω;. Εἰκὸς δὲ ῥηθῆναι καὶ τοῦτον, ὅτε ὑπὸ ᾿Αβεσαλὴμ εδιώκετο. Εἰς ἀνάμνησιν δὲ ἐπιγές γραπται, δηλαδὴ τῶν πεπλημμελημένων, καὶ τῶν διὰ ταῦτα κακοπαθειῶν τε καὶ συμφορῶν. Κύριε, μὴ τῷ θυμῷ σου ἐλέγξης με, μηδὲ τῇ ὀργῇ σου παιδεύσῃς με. Προείρηται τὰ περὶ τού των ἐν τῷ ς' ψαλμῷ· θυμὸν δὲ Θεοῦ καὶ ὀργὴν οὐ πάθη οἰητέον, ἀλλὰ τὰς σφοδρωτάτας ἀποφάσεις, τὰς ὀφειλομένας τοῖς ἁμαρτάνουσιν. Εν- “Οτι τὰ βέλη σου ἐνεπάγησαν μοι. Βέλη Θεοῦ νῦν τοὺς ἐλεγκτικούς (54) λόγους νόει, τοὺς διὰ τοῦ προφήτου Νάθαν ἀφεθέντας (55) κατ᾿ αὐτοῦ· ἡ τοὺς κατὰ μοιχῶν καὶ φονέων νόμους, τοσοῦτον ἐμ- παγέντας, ὡς νύττειν ἀεὶ καὶ ἀλγύνειν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ · ἢ βέλη, τὰς ἐκ τῶν ἐπενεχθεισῶν συμφορῶν ὀδύνας, βελῶν δίκην ἐκπειρομένας καὶ δακνούσας τὴν καρδίαν. Βέλη δὲ καὶ αὗται Θεοῦ λέγονται, ὡς κατὰ παραχώρησιν αὐτοῦ ἐπαγόμενα. Τὸ δέ· επάγησαν, ὁ Σύμμαχος, καθήκοντο, εἶπε. Καὶ ἐπεστήριξας ἐπ' ἐμὲ τὴν χεῖρά σου, είνα Επεστήριξας, ἀντὶ τοῦ, Πυκνῶς κατήνεγκας, ἐν τῷ συνεχῶς μαστίζειν. "Η βαρεῖαν αὐτὴν ἑπής νεγκας, ὡς μὴ δύνασθαί με ταύτην ὑποφέρειν, βα- ρέως πλήττουσαν· χεῖρα δὲ τὴν τιμωρητικήν δύνα- μεν υποληπτέον. Οὐκ ἔστιν ἴασις ἐν τῇ σαρκί μου ἀπὸ προσώ που τῆς ὀργῆς σου. Τὸ Ἀπὸ προσώπου τῆς ὀρ τῆς σου, καὶ, Ἀπὸ προσώπου τῶν ἁμαρτιῶν μου, καὶ, Ἀπὸ προσώπου τῆς ἀφροσύνης μου, καὶ τὰ τοιαῦτα, κατὰ περίφρασιν εἴρηται, ἀντὶ τοῦ, Διὰ τὴν ὀργήν σου, καὶ διὰ τὰς ἁμαρτίας μου, καὶ Διὰ τὴν ἀφροσύνην μου. Οὐκ ἔστιν οὖν, φησί, τῇ σαρκί μου ἴασις, ήγουν ἀπαλλαγὴ τῆς κακοπαθείας, ἦν αὐτὸς ἐμαυτῷ ἐπήγαγον, διὰ τὴν ὀργήν σου, τουτέστι, τὴν ἀπειλήν σου, τὴν διὰ τοῦ προφήτου Νάθαν, ἢ τὴν διὰ τῶν νόμων ἠπειλημένην. Περὶ τῆς τοιαύτης δὲ κα-- κοπαθείας ἐν ἑτέροις λέγει ψαλμοῖς· Εταπείνουν ἐν νηστεία τὴν ψυχήν μου· και· 'Η σάρξ μου ή.. λοιοῦτο δι' ἔλαιον· καί· Ἐκολλήθη τὸ ὀστοῦν μου τῇ σαρκί μου· καί· Εκοπίασα κράζων, καὶ ἐβραγχίασεν ὁ λάρυγξ μου, καὶ τὰ τοιαῦτα. ** $29 COMMENT. IN PSALMOS. $30 ejus sapientiam. Aperta aulem et clara sunt hae B verba, nec aliquid habent perceptu difficile. Psalmus ipsi David in rememorationem. PSALMUS XXXVII. Hic Psalmus consimilis est sexto psalmo. Simile ením habet principium : et ita quemadmodum ille, calamitates etiam deplorat, quæ Prophetæ de pec- catis obvenerant. Ab illis præterea liberari postu- lat, et requiem consequi. Par est autem composi- tum fuisse hunc psalmum a beato David eo tempore, quo persequebatur eum Absalon : cum commissa olim a se delicta et præsentes calamita- tes memoria repeteret; ob quæ in rememorationem inscribit. VERS. 2. Domine ne in furore tuo arguas me, ne- que in ira tua erudias me. In sexto psalmo jam diximus, quæ ad præsentis versiculi expositionem pertinent. Furorem autem et iram Dei, passiones aut affectus in eo putare non debemus, sed velie- mentissimas suppliciorum sententias, quæ pecca toribus debentur. VERS. 3. Quoniam sagittæ tuæ infixæ sunt mihi. Per sagittas Dei boc in loco redargutionum serme nes intellige, quos ei dixerat propheta Nathan. Vel leges adversùs adulteros, et occisores prolatas, quæ adeo illius cordi infixæ erant, ut stimularent eum assidue, et ejus animam summo afficerent mærore. Vel per sagittas dolores intellige, qui a calamitatibus proveniunt, et sagittarum instar cor C nostrum pungunt ac penetrant, quique sagitta sione nobis inliguntur. Quod autem LXX gerunt. Dei merito appellari possunt, quia illius permis- dixerunt: Infiræ sunt, Symmachus reddidit: Aui- D Psal. xxxiv, 13. * Psal. cviii, 24. Et firmasti super me manum tuam. Firmasti, hoc est Sæpius detulisti, dum assiduis ine flagellis cædis; vel, grarem esse fecisti în me ictum manus tuæ, ita ut illius verbera ferre non possim. Per manum autem castigandi potestatem intellige. VERS. 4. Non est sanatio in carne mea a ſacic iræ tum. Verba haec A facie tiræ tuæ, et A facie peccato- rum meorum ; item : A facie insipientia meæ, et alia hujusmodi, per circumlocutionem dicta sunt, pro eo quod est : Propter iram tuam, propter peccat: mea, propter insiplentiam meam. Non est igitur in carne mea sanatio, hoc est, liberatio ab illo malo, quod ego ipse mihi intuli: atque hoc propter iram turam, ac minas tuas, quas nihi tuo nomine nun- tiavit propheta Nallian. Vel propter iram, quam legibus tuis comminaris. De hujusmodi autem afictione in aliis etiam psalmis tradit, dicens. Humiliabam in jejunio animam meam ; item Caro mea mulata est propter oleum ". Item : Adhæsit os meum carni meæ ”; et : Laboravi cla- mans; raucum factum est gultur meum hujusmodi. Psal. c), 6. Varia lectiones. Psal. LXVIII, 4. " . ; et alin (34) ΑΙ. τοὺς ἐκλεκτούς. (55) 11. ὠφθέντας.
4δ And will be seized with fear. Of Christ who works these things.
ε Καὶ ἐλπιοῦσιν ἐπὶ Κύριον. Tὸ, ἐλπιοῦσιν, ἀντὶ τοῦ, πιστεύσουσιν· ἐλπίζει γὰρ ὁ πιστεύων. Ἢ ἐλπιοῦσιν ὅτι σώσει αὐτούς, πεπιστευκότας εἰς αὐτόν. Κύριον δὲ νόει, τὸν Χριστόν.Θεοῦ σοφίαν. Σαφῆ δὲ τὰ ῥητά, καὶ οὐδὲν ἔχοντα Α δυσκατάληπτον. Ψαλμὸς τῷ Δαβὶδ εἰς ἀνάμνησιν. ΨΑΛΜΟΣ ΑΖ'. Οὗτος ὁ ψαλμὸς παραπλήσιος ἐστι τῷ ἔκτῳ, ἀπὸ τῶν αὐτῶν ἀρχόμενος, καὶ ὁμοίως ἐκείνῳ τὰς διὰ τὴν ἁμαρτίαν ἐπενεχθείσας συμφοράς απολοφυρό μενος, καὶ παρακαλῶν ἀπαλλαγῆναι τούτων, καὶ τυχεῖν ἀνέσεω;. Εἰκὸς δὲ ῥηθῆναι καὶ τοῦτον, ὅτε ὑπὸ ᾿Αβεσαλὴμ εδιώκετο. Εἰς ἀνάμνησιν δὲ ἐπιγές γραπται, δηλαδὴ τῶν πεπλημμελημένων, καὶ τῶν διὰ ταῦτα κακοπαθειῶν τε καὶ συμφορῶν. Κύριε, μὴ τῷ θυμῷ σου ἐλέγξης με, μηδὲ τῇ ὀργῇ σου παιδεύσῃς με. Προείρηται τὰ περὶ τού των ἐν τῷ ς' ψαλμῷ· θυμὸν δὲ Θεοῦ καὶ ὀργὴν οὐ πάθη οἰητέον, ἀλλὰ τὰς σφοδρωτάτας ἀποφάσεις, τὰς ὀφειλομένας τοῖς ἁμαρτάνουσιν. Εν- “Οτι τὰ βέλη σου ἐνεπάγησαν μοι. Βέλη Θεοῦ νῦν τοὺς ἐλεγκτικούς (54) λόγους νόει, τοὺς διὰ τοῦ προφήτου Νάθαν ἀφεθέντας (55) κατ᾿ αὐτοῦ· ἡ τοὺς κατὰ μοιχῶν καὶ φονέων νόμους, τοσοῦτον ἐμ- παγέντας, ὡς νύττειν ἀεὶ καὶ ἀλγύνειν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ · ἢ βέλη, τὰς ἐκ τῶν ἐπενεχθεισῶν συμφορῶν ὀδύνας, βελῶν δίκην ἐκπειρομένας καὶ δακνούσας τὴν καρδίαν. Βέλη δὲ καὶ αὗται Θεοῦ λέγονται, ὡς κατὰ παραχώρησιν αὐτοῦ ἐπαγόμενα. Τὸ δέ· επάγησαν, ὁ Σύμμαχος, καθήκοντο, εἶπε. Καὶ ἐπεστήριξας ἐπ' ἐμὲ τὴν χεῖρά σου, είνα Επεστήριξας, ἀντὶ τοῦ, Πυκνῶς κατήνεγκας, ἐν τῷ συνεχῶς μαστίζειν. "Η βαρεῖαν αὐτὴν ἑπής νεγκας, ὡς μὴ δύνασθαί με ταύτην ὑποφέρειν, βα- ρέως πλήττουσαν· χεῖρα δὲ τὴν τιμωρητικήν δύνα- μεν υποληπτέον. Οὐκ ἔστιν ἴασις ἐν τῇ σαρκί μου ἀπὸ προσώ που τῆς ὀργῆς σου. Τὸ Ἀπὸ προσώπου τῆς ὀρ τῆς σου, καὶ, Ἀπὸ προσώπου τῶν ἁμαρτιῶν μου, καὶ, Ἀπὸ προσώπου τῆς ἀφροσύνης μου, καὶ τὰ τοιαῦτα, κατὰ περίφρασιν εἴρηται, ἀντὶ τοῦ, Διὰ τὴν ὀργήν σου, καὶ διὰ τὰς ἁμαρτίας μου, καὶ Διὰ τὴν ἀφροσύνην μου. Οὐκ ἔστιν οὖν, φησί, τῇ σαρκί μου ἴασις, ήγουν ἀπαλλαγὴ τῆς κακοπαθείας, ἦν αὐτὸς ἐμαυτῷ ἐπήγαγον, διὰ τὴν ὀργήν σου, τουτέστι, τὴν ἀπειλήν σου, τὴν διὰ τοῦ προφήτου Νάθαν, ἢ τὴν διὰ τῶν νόμων ἠπειλημένην. Περὶ τῆς τοιαύτης δὲ κα-- κοπαθείας ἐν ἑτέροις λέγει ψαλμοῖς· Εταπείνουν ἐν νηστεία τὴν ψυχήν μου· και· 'Η σάρξ μου ή.. λοιοῦτο δι' ἔλαιον· καί· Ἐκολλήθη τὸ ὀστοῦν μου τῇ σαρκί μου· καί· Εκοπίασα κράζων, καὶ ἐβραγχίασεν ὁ λάρυγξ μου, καὶ τὰ τοιαῦτα. ** $29 COMMENT. IN PSALMOS. $30 ejus sapientiam. Aperta aulem et clara sunt hae B verba, nec aliquid habent perceptu difficile. Psalmus ipsi David in rememorationem. PSALMUS XXXVII. Hic Psalmus consimilis est sexto psalmo. Simile ením habet principium : et ita quemadmodum ille, calamitates etiam deplorat, quæ Prophetæ de pec- catis obvenerant. Ab illis præterea liberari postu- lat, et requiem consequi. Par est autem composi- tum fuisse hunc psalmum a beato David eo tempore, quo persequebatur eum Absalon : cum commissa olim a se delicta et præsentes calamita- tes memoria repeteret; ob quæ in rememorationem inscribit. VERS. 2. Domine ne in furore tuo arguas me, ne- que in ira tua erudias me. In sexto psalmo jam diximus, quæ ad præsentis versiculi expositionem pertinent. Furorem autem et iram Dei, passiones aut affectus in eo putare non debemus, sed velie- mentissimas suppliciorum sententias, quæ pecca toribus debentur. VERS. 3. Quoniam sagittæ tuæ infixæ sunt mihi. Per sagittas Dei boc in loco redargutionum serme nes intellige, quos ei dixerat propheta Nathan. Vel leges adversùs adulteros, et occisores prolatas, quæ adeo illius cordi infixæ erant, ut stimularent eum assidue, et ejus animam summo afficerent mærore. Vel per sagittas dolores intellige, qui a calamitatibus proveniunt, et sagittarum instar cor C nostrum pungunt ac penetrant, quique sagitta sione nobis inliguntur. Quod autem LXX gerunt. Dei merito appellari possunt, quia illius permis- dixerunt: Infiræ sunt, Symmachus reddidit: Aui- D Psal. xxxiv, 13. * Psal. cviii, 24. Et firmasti super me manum tuam. Firmasti, hoc est Sæpius detulisti, dum assiduis ine flagellis cædis; vel, grarem esse fecisti în me ictum manus tuæ, ita ut illius verbera ferre non possim. Per manum autem castigandi potestatem intellige. VERS. 4. Non est sanatio in carne mea a ſacic iræ tum. Verba haec A facie tiræ tuæ, et A facie peccato- rum meorum ; item : A facie insipientia meæ, et alia hujusmodi, per circumlocutionem dicta sunt, pro eo quod est : Propter iram tuam, propter peccat: mea, propter insiplentiam meam. Non est igitur in carne mea sanatio, hoc est, liberatio ab illo malo, quod ego ipse mihi intuli: atque hoc propter iram turam, ac minas tuas, quas nihi tuo nomine nun- tiavit propheta Nallian. Vel propter iram, quam legibus tuis comminaris. De hujusmodi autem afictione in aliis etiam psalmis tradit, dicens. Humiliabam in jejunio animam meam ; item Caro mea mulata est propter oleum ". Item : Adhæsit os meum carni meæ ”; et : Laboravi cla- mans; raucum factum est gultur meum hujusmodi. Psal. c), 6. Varia lectiones. Psal. LXVIII, 4. " . ; et alin (34) ΑΙ. τοὺς ἐκλεκτούς. (55) 11. ὠφθέντας.
4ε And they will hope in the Lord. ‘They will hope’ in the sense of, ‘they will believe’, for the one who believes hopes. Or else they will hope that he will save them, believing in him. By ‘the Lord’ understand ‘Christ’.
α Μακάριος ἀνὴρ, οὗ ἐστι τὸ ὄνομα Κυρίου ἐλπὶς αὐτοῦ. Tὸ ὄνομα Κυρίου, ἀντὶ τοῦ, ὁ Κύριος. Μακαρίζει δὲ τὸν ἐπὶ μόνῳ πεποιθότα Θεῷ, καὶ μὴ ἐφ’ ἑτέρῳ πράγματι· καὶ ἀλλαχοῦ γάρ φησι, Μακάριος ἀνὴρ, ὁ ἐλπίζων ἐπὶ Κύριον. Ἔστι δὲ ἡ τοῦ παρόντος ῥητοῦ σύνταξις οὕτως· Μακάριος ἀνὴρ, οὗ αὐτοῦ ἐστι τὸ ὄνομα Κυρίου ἐλπίς. Δυνάμεθα δὲ τοῦτο καὶ ἄλλως νοῆσαι, περὶ τῶν Χριστιανῶν, καθ’ ὑπερβατὸν συντάττοντες οὕτως· Μακάριος, οὗ ἐστιν ἐλπὶς τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου αὐτοῦ· παντὶ δὲ Χριστιανῷ τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ ἐστιν ἐλπὶς καὶ σωτηρία. Καὶ τοῦτο οἱ μάρτυρες ἔδειξαν ἐνώπιον τυράννων, δόξαν καὶ πλοῦτον καὶ ἐλπίδα ἑαυτῶν τὸ τοῦ Χριστιανισμοῦ ὄνομα ὁμολογήσαντες.Θεοῦ σοφίαν. Σαφῆ δὲ τὰ ῥητά, καὶ οὐδὲν ἔχοντα Α δυσκατάληπτον. Ψαλμὸς τῷ Δαβὶδ εἰς ἀνάμνησιν. ΨΑΛΜΟΣ ΑΖ'. Οὗτος ὁ ψαλμὸς παραπλήσιος ἐστι τῷ ἔκτῳ, ἀπὸ τῶν αὐτῶν ἀρχόμενος, καὶ ὁμοίως ἐκείνῳ τὰς διὰ τὴν ἁμαρτίαν ἐπενεχθείσας συμφοράς απολοφυρό μενος, καὶ παρακαλῶν ἀπαλλαγῆναι τούτων, καὶ τυχεῖν ἀνέσεω;. Εἰκὸς δὲ ῥηθῆναι καὶ τοῦτον, ὅτε ὑπὸ ᾿Αβεσαλὴμ εδιώκετο. Εἰς ἀνάμνησιν δὲ ἐπιγές γραπται, δηλαδὴ τῶν πεπλημμελημένων, καὶ τῶν διὰ ταῦτα κακοπαθειῶν τε καὶ συμφορῶν. Κύριε, μὴ τῷ θυμῷ σου ἐλέγξης με, μηδὲ τῇ ὀργῇ σου παιδεύσῃς με. Προείρηται τὰ περὶ τού των ἐν τῷ ς' ψαλμῷ· θυμὸν δὲ Θεοῦ καὶ ὀργὴν οὐ πάθη οἰητέον, ἀλλὰ τὰς σφοδρωτάτας ἀποφάσεις, τὰς ὀφειλομένας τοῖς ἁμαρτάνουσιν. Εν- “Οτι τὰ βέλη σου ἐνεπάγησαν μοι. Βέλη Θεοῦ νῦν τοὺς ἐλεγκτικούς (54) λόγους νόει, τοὺς διὰ τοῦ προφήτου Νάθαν ἀφεθέντας (55) κατ᾿ αὐτοῦ· ἡ τοὺς κατὰ μοιχῶν καὶ φονέων νόμους, τοσοῦτον ἐμ- παγέντας, ὡς νύττειν ἀεὶ καὶ ἀλγύνειν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ · ἢ βέλη, τὰς ἐκ τῶν ἐπενεχθεισῶν συμφορῶν ὀδύνας, βελῶν δίκην ἐκπειρομένας καὶ δακνούσας τὴν καρδίαν. Βέλη δὲ καὶ αὗται Θεοῦ λέγονται, ὡς κατὰ παραχώρησιν αὐτοῦ ἐπαγόμενα. Τὸ δέ· επάγησαν, ὁ Σύμμαχος, καθήκοντο, εἶπε. Καὶ ἐπεστήριξας ἐπ' ἐμὲ τὴν χεῖρά σου, είνα Επεστήριξας, ἀντὶ τοῦ, Πυκνῶς κατήνεγκας, ἐν τῷ συνεχῶς μαστίζειν. "Η βαρεῖαν αὐτὴν ἑπής νεγκας, ὡς μὴ δύνασθαί με ταύτην ὑποφέρειν, βα- ρέως πλήττουσαν· χεῖρα δὲ τὴν τιμωρητικήν δύνα- μεν υποληπτέον. Οὐκ ἔστιν ἴασις ἐν τῇ σαρκί μου ἀπὸ προσώ που τῆς ὀργῆς σου. Τὸ Ἀπὸ προσώπου τῆς ὀρ τῆς σου, καὶ, Ἀπὸ προσώπου τῶν ἁμαρτιῶν μου, καὶ, Ἀπὸ προσώπου τῆς ἀφροσύνης μου, καὶ τὰ τοιαῦτα, κατὰ περίφρασιν εἴρηται, ἀντὶ τοῦ, Διὰ τὴν ὀργήν σου, καὶ διὰ τὰς ἁμαρτίας μου, καὶ Διὰ τὴν ἀφροσύνην μου. Οὐκ ἔστιν οὖν, φησί, τῇ σαρκί μου ἴασις, ήγουν ἀπαλλαγὴ τῆς κακοπαθείας, ἦν αὐτὸς ἐμαυτῷ ἐπήγαγον, διὰ τὴν ὀργήν σου, τουτέστι, τὴν ἀπειλήν σου, τὴν διὰ τοῦ προφήτου Νάθαν, ἢ τὴν διὰ τῶν νόμων ἠπειλημένην. Περὶ τῆς τοιαύτης δὲ κα-- κοπαθείας ἐν ἑτέροις λέγει ψαλμοῖς· Εταπείνουν ἐν νηστεία τὴν ψυχήν μου· και· 'Η σάρξ μου ή.. λοιοῦτο δι' ἔλαιον· καί· Ἐκολλήθη τὸ ὀστοῦν μου τῇ σαρκί μου· καί· Εκοπίασα κράζων, καὶ ἐβραγχίασεν ὁ λάρυγξ μου, καὶ τὰ τοιαῦτα. ** $29 COMMENT. IN PSALMOS. $30 ejus sapientiam. Aperta aulem et clara sunt hae B verba, nec aliquid habent perceptu difficile. Psalmus ipsi David in rememorationem. PSALMUS XXXVII. Hic Psalmus consimilis est sexto psalmo. Simile ením habet principium : et ita quemadmodum ille, calamitates etiam deplorat, quæ Prophetæ de pec- catis obvenerant. Ab illis præterea liberari postu- lat, et requiem consequi. Par est autem composi- tum fuisse hunc psalmum a beato David eo tempore, quo persequebatur eum Absalon : cum commissa olim a se delicta et præsentes calamita- tes memoria repeteret; ob quæ in rememorationem inscribit. VERS. 2. Domine ne in furore tuo arguas me, ne- que in ira tua erudias me. In sexto psalmo jam diximus, quæ ad præsentis versiculi expositionem pertinent. Furorem autem et iram Dei, passiones aut affectus in eo putare non debemus, sed velie- mentissimas suppliciorum sententias, quæ pecca toribus debentur. VERS. 3. Quoniam sagittæ tuæ infixæ sunt mihi. Per sagittas Dei boc in loco redargutionum serme nes intellige, quos ei dixerat propheta Nathan. Vel leges adversùs adulteros, et occisores prolatas, quæ adeo illius cordi infixæ erant, ut stimularent eum assidue, et ejus animam summo afficerent mærore. Vel per sagittas dolores intellige, qui a calamitatibus proveniunt, et sagittarum instar cor C nostrum pungunt ac penetrant, quique sagitta sione nobis inliguntur. Quod autem LXX gerunt. Dei merito appellari possunt, quia illius permis- dixerunt: Infiræ sunt, Symmachus reddidit: Aui- D Psal. xxxiv, 13. * Psal. cviii, 24. Et firmasti super me manum tuam. Firmasti, hoc est Sæpius detulisti, dum assiduis ine flagellis cædis; vel, grarem esse fecisti în me ictum manus tuæ, ita ut illius verbera ferre non possim. Per manum autem castigandi potestatem intellige. VERS. 4. Non est sanatio in carne mea a ſacic iræ tum. Verba haec A facie tiræ tuæ, et A facie peccato- rum meorum ; item : A facie insipientia meæ, et alia hujusmodi, per circumlocutionem dicta sunt, pro eo quod est : Propter iram tuam, propter peccat: mea, propter insiplentiam meam. Non est igitur in carne mea sanatio, hoc est, liberatio ab illo malo, quod ego ipse mihi intuli: atque hoc propter iram turam, ac minas tuas, quas nihi tuo nomine nun- tiavit propheta Nallian. Vel propter iram, quam legibus tuis comminaris. De hujusmodi autem afictione in aliis etiam psalmis tradit, dicens. Humiliabam in jejunio animam meam ; item Caro mea mulata est propter oleum ". Item : Adhæsit os meum carni meæ ”; et : Laboravi cla- mans; raucum factum est gultur meum hujusmodi. Psal. c), 6. Varia lectiones. Psal. LXVIII, 4. " . ; et alin (34) ΑΙ. τοὺς ἐκλεκτούς. (55) 11. ὠφθέντας.
5α Blessed is the man whose hope is the name of the Lord. ‘The name of the Lord’ in the sense of, ‘the Lord’. He calls ‘blessed’ the one trusts in God alone and not in any other thing. And elsewhere he says, Blessed is the man who hopes in the Lord. The syntax of this verse is as follows: Blessed the man for whom for him hope is the name of the Lord. We can also understand this in a different way about the Christians by taking the syntax according to the figure of hyperbaton in the following way: Blessed the one whose hope is the name of his Lord. For every Christian the name of Christ is hope and salvation, and the martyrs showed this before tyrants, confessing the name of Christianity as their glory and wealth and hope.
PG 128:451β Καὶ οὐκ ἐπέβλεψεν εἰς ματαιότητας. Καὶ ὁ τοιοῦτος οὐκ ἐσπούδασεν εἰς τὰ μάταια, δηλαδὴ εἰς τὰ δοκοῦντα τοῖς πολλοῖς ἀγαθά.Καὶ οὐκ ἔστιν ἴασις ἐν τῇ σαρκί μου. Καὶ λοι- Α τὴν ἐμπαιχθέντος μου, οὐκ ἔστιν ἄνεσις τῇ σαρκί μου· κολάζω γὰρ αὐτὴν, ὡς προείρηται, καὶ δίκας ἐπαιτῶ τῆς φιληδονίας. Εκακώθην. Πεινήσας, διψήσας, ἀγρυπνήσας, χα- μευνήσας, καὶ εἴ τι τοιοῦτον. Καὶ ἐταπεινώθην ἕως σφόδρα. Τό, Εως σφό- δρα, Ιδίωμα Εβραϊκόν, ἀντὶ τοῦ Λίαν. Ωρυόμην ἀπὸ στεναγμοῦ τῆς καρδίας μου. ᾿Απὸ τῆς ἀγμιότητος τοῦ στεναγμοῦ τῆς καρδίας μου, κεντουμένης καὶ ὀδυνωμένης πικρῶς, ἐδόκουν βρύχειν ὡς λέων· τὸ γὰρ ἁρυόμην, Εβρυχον εξ- πεν ὁ ᾿Ακύλας. Αμαρτωλὸς μὲν γὰρ εἰς βάθος και κῶν ἐμπεσών, καταφρονεῖ· δίκαιος δὲ καὶ τὰ ἐλά χιστα τῶν ἁμαρτημάτων διαφερόντως δέδοιχε. Κύριε, ἐναντίον σου πᾶσα ἡ ἐπιθυμία μου. μετὰ τὴν ἁμαρτίαν· οἶδας γὰρ ὅτι σωτηρίας καὶ ἀπαλλαγῆς τοῦ ἄλγους ἐπιθυμῶ. Καὶ ὁ στεναγμός μου ἀπὸ σοῦ οὐκ ἀπεκρύβη. Ενωτίζῃ γὰρ τοῦτον, ὡς φωνὴν ἐκ βάθους αναφερό- μενον (37). Η καρδία μου εταράχθη. Υπὸ τοῦ συνειδότος καὶ τῆς μεταμελείας. Εγκατέλιπέ με ἡ ἰσχύς μου. Ταλαιπωρηθέντα, καθὼς εἴρηται, πάσῃ κακοπαθεία. Καὶ τὸ φῶς τῶν ὀφθαλμῶν μου καὶ αὐτὸ οὐκ ἔστι μετ' ἐμοῦ. ᾿Απὸ τῆς ἄγαν σκληραγωγίας καὶ τῶν πικρῶν (38) δακρύων, εἰς ἀμβλυωπίαν ἦλθον. Εστι δὲ ἡ σύνταξις οὕτως· Καὶ τὸ φῶς τῶν ὀφθαλ- μῶν μου αὐτὸ οὐκ ἔστι μετ᾿ ἐμοῦ, ἀπολωλός, πε- ριττῶς κειμένου τοῦ δευτέρου συνδέσμου. Η φῶς τῶν ὀφθαλμῶν τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀποπτὰν ἐκ μέρους, διὰ τὴν ἁμαρτίαν. Τοῦτον τὸν στίχον καὶ τὸν ἑξῆς τινες ὡς ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ προῤῥηθῆναι περὶ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ νενούχα- σιν. Οι φίλοι μου καὶ οἱ πλησίον μου ἐξ ἐναντίας μου ήγγισαν καὶ ἔστησαν. Τον Αχιτόφελ αινίττε- ται, καὶ ἄλλους πολλούς τοιούτους. Οι φίλοι μου, φησὶ, καὶ οἱ οἰκεῖοί μου ἀπ' ἐναντίας μου ἦλθον · τοῦτο γὰρ σημαίνει τό, "Ηγγισαν καὶ ἔστησαν κατ᾿ ἐμοῦ, τοῦ Θεοῦ πάντως τοῦτο παραχωρήσαν- τος, διὰ τὰ ἐμὰ πτώματα. Εντεῦθεν γάρ μοι ἡ τῶν συμφορῶν θάλασσα ἐπεκύμαντ (59). Καὶ οἱ ἔγγιστά μου ἀπὸ μακρόθεν ἔστησαν. Τοὺς αὐτοὺς νοητέον, οἵτινες τῇ μὲν δυσμενείς ηγε γισαν, οἷα καταδιώκοντες· τῇ δὲ εὐνοίᾳ πόλεω γεγόνασιν, ὡς ἀποστάντες τῆς φιλίας αὐτοῦ. Ἡ ἑτέ- (3*) Αl. πυκνῶν. COMMENT. IN PSALMOS. Et non est sanatio in carne mea. Et deinceps, inquit, me ita illuso, nulla est reqnies carui mere. Castigo enim eam, ut prædictum est, et illicitæ ab ea voluptatis pœnas exigo. Vens. 9. Aflictus sum. Fame, siti, vigiliis, ha- mi cubando, et si quid alind hujusmodi est. Et kumiliatus sum usque valde. Usque valde, idioma Hebraicum est, et idem significat, quod valde. - Rugiebam a gemitu cordis mei. Ab acerbitate gemitus cordis mei, qua cruciabar, rugire vi- dlebar, ut leo. Nam quod LXX dixerunt, Rugie- bam, Aquila reddidit : Frendebam [ his autem verbis beatus David rectam erga Deum mentem suam omnibus patefacit]: nam peccator cum in profundum malorum ceciderit, despicere solet, justus autem etiam minima quæque peccata sem- per veretur. VERS. 10. Domine, coram te omne desiderium meum. Desiderium scilicet quod post peccata mibi innatum est. Nosti enim quod concupisco saluteın mcam et a præsentibus angustiis ac doloribus liberari. Et gemitus meus a te non est absconditus. Per- cipis enim illum auribus tuis, veluti vocem quam- dam de profundo aliquo loco emissam. VERS. 11. Cor meam turbatum est. A mea nimi- rum conscientia atque a pœnitentia. Dereliquit me fortitudo mea. Omni videlicet pas- Csionis genere fatigatum, ut prædictum est. D Et lumen oculorum meorum, et ipsum non est mecum. Propter valde duram ac peracerbam vitam meam, et præ assiduis lacrymis in hebe- tudinem quamdam oculorum ac pene in cæcitatem deveni. Ordo autem sic fiat : Et lumen oculorum meorum ipsum non est mecum: cum scilicet per- ierit. Unde superflua jacet illa secunda con- junctio et; vel, per lumen oculorum animæ beati David Spiritum sanctum intellige, qui ob patrata ab eo scelera, magna ex parte avolaverat. Hunc autem versicułum cum proxime subsequenti quidam ex Christi persona proferendum intelligunt, et loqui de discipulis. VERS. 12. Amici mei et proximi mei adversus ne ape propinquaverunt et steterunt. Subnotare videtur Achitophelem atque alios hujusmodi multos. Amici mei, inquit, et familiares mei venerunt adversum me. Hoc enim significant verba illa : Appropinqua- verunt et sleferunt contra me; Deo scilicet ob pec- cata mea id permittente, ex quibus hoc mihi ca- lamitatum genus incubuit. Vels. 13. Et qui juxta mo erant, de longe stelerunt. De eisdem inimicis loquitur, qui odio quidem ap- propinquaverunt, ut persecutures, et ab antiqua benevolentia procul facti sunt, veluti discedentes Varie lectiones. (37) Αl. Αναπεμπόμενον. (39) Αl. Επεκύμηνε.
5β And has not looked to vain follies. Such a man has not busied himself with vain follies, namely the things that seem to the majority of people to be good.
γ Καὶ μανίας ψευδεῖς. Ἀπὸ κοινοῦ πάλιν τὸ, οὐκ ἐπέβλεψε· μανίαι δὲ ψευδεῖς, αἱ μαντεῖαι· οἱ γὰρ μάντεις, βακχεύοντες, ἐξίσταντο μὲν τοῦ καθεστηκότος, καὶ παρεφέροντο δίκην μαινομένων· ἐψεύδοντο δὲ περὶ ὧν ἔλεγον. Ἀπὸ δὲ τῆς μαντείας, ὅλην τὴν εἰδωλολατρείαν ᾐνίξατο, ὡς | ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν.Καὶ οὐκ ἔστιν ἴασις ἐν τῇ σαρκί μου. Καὶ λοι- Α τὴν ἐμπαιχθέντος μου, οὐκ ἔστιν ἄνεσις τῇ σαρκί μου· κολάζω γὰρ αὐτὴν, ὡς προείρηται, καὶ δίκας ἐπαιτῶ τῆς φιληδονίας. Εκακώθην. Πεινήσας, διψήσας, ἀγρυπνήσας, χα- μευνήσας, καὶ εἴ τι τοιοῦτον. Καὶ ἐταπεινώθην ἕως σφόδρα. Τό, Εως σφό- δρα, Ιδίωμα Εβραϊκόν, ἀντὶ τοῦ Λίαν. Ωρυόμην ἀπὸ στεναγμοῦ τῆς καρδίας μου. ᾿Απὸ τῆς ἀγμιότητος τοῦ στεναγμοῦ τῆς καρδίας μου, κεντουμένης καὶ ὀδυνωμένης πικρῶς, ἐδόκουν βρύχειν ὡς λέων· τὸ γὰρ ἁρυόμην, Εβρυχον εξ- πεν ὁ ᾿Ακύλας. Αμαρτωλὸς μὲν γὰρ εἰς βάθος και κῶν ἐμπεσών, καταφρονεῖ· δίκαιος δὲ καὶ τὰ ἐλά χιστα τῶν ἁμαρτημάτων διαφερόντως δέδοιχε. Κύριε, ἐναντίον σου πᾶσα ἡ ἐπιθυμία μου. μετὰ τὴν ἁμαρτίαν· οἶδας γὰρ ὅτι σωτηρίας καὶ ἀπαλλαγῆς τοῦ ἄλγους ἐπιθυμῶ. Καὶ ὁ στεναγμός μου ἀπὸ σοῦ οὐκ ἀπεκρύβη. Ενωτίζῃ γὰρ τοῦτον, ὡς φωνὴν ἐκ βάθους αναφερό- μενον (37). Η καρδία μου εταράχθη. Υπὸ τοῦ συνειδότος καὶ τῆς μεταμελείας. Εγκατέλιπέ με ἡ ἰσχύς μου. Ταλαιπωρηθέντα, καθὼς εἴρηται, πάσῃ κακοπαθεία. Καὶ τὸ φῶς τῶν ὀφθαλμῶν μου καὶ αὐτὸ οὐκ ἔστι μετ' ἐμοῦ. ᾿Απὸ τῆς ἄγαν σκληραγωγίας καὶ τῶν πικρῶν (38) δακρύων, εἰς ἀμβλυωπίαν ἦλθον. Εστι δὲ ἡ σύνταξις οὕτως· Καὶ τὸ φῶς τῶν ὀφθαλ- μῶν μου αὐτὸ οὐκ ἔστι μετ᾿ ἐμοῦ, ἀπολωλός, πε- ριττῶς κειμένου τοῦ δευτέρου συνδέσμου. Η φῶς τῶν ὀφθαλμῶν τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀποπτὰν ἐκ μέρους, διὰ τὴν ἁμαρτίαν. Τοῦτον τὸν στίχον καὶ τὸν ἑξῆς τινες ὡς ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ προῤῥηθῆναι περὶ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ νενούχα- σιν. Οι φίλοι μου καὶ οἱ πλησίον μου ἐξ ἐναντίας μου ήγγισαν καὶ ἔστησαν. Τον Αχιτόφελ αινίττε- ται, καὶ ἄλλους πολλούς τοιούτους. Οι φίλοι μου, φησὶ, καὶ οἱ οἰκεῖοί μου ἀπ' ἐναντίας μου ἦλθον · τοῦτο γὰρ σημαίνει τό, "Ηγγισαν καὶ ἔστησαν κατ᾿ ἐμοῦ, τοῦ Θεοῦ πάντως τοῦτο παραχωρήσαν- τος, διὰ τὰ ἐμὰ πτώματα. Εντεῦθεν γάρ μοι ἡ τῶν συμφορῶν θάλασσα ἐπεκύμαντ (59). Καὶ οἱ ἔγγιστά μου ἀπὸ μακρόθεν ἔστησαν. Τοὺς αὐτοὺς νοητέον, οἵτινες τῇ μὲν δυσμενείς ηγε γισαν, οἷα καταδιώκοντες· τῇ δὲ εὐνοίᾳ πόλεω γεγόνασιν, ὡς ἀποστάντες τῆς φιλίας αὐτοῦ. Ἡ ἑτέ- (3*) Αl. πυκνῶν. COMMENT. IN PSALMOS. Et non est sanatio in carne mea. Et deinceps, inquit, me ita illuso, nulla est reqnies carui mere. Castigo enim eam, ut prædictum est, et illicitæ ab ea voluptatis pœnas exigo. Vens. 9. Aflictus sum. Fame, siti, vigiliis, ha- mi cubando, et si quid alind hujusmodi est. Et kumiliatus sum usque valde. Usque valde, idioma Hebraicum est, et idem significat, quod valde. - Rugiebam a gemitu cordis mei. Ab acerbitate gemitus cordis mei, qua cruciabar, rugire vi- dlebar, ut leo. Nam quod LXX dixerunt, Rugie- bam, Aquila reddidit : Frendebam [ his autem verbis beatus David rectam erga Deum mentem suam omnibus patefacit]: nam peccator cum in profundum malorum ceciderit, despicere solet, justus autem etiam minima quæque peccata sem- per veretur. VERS. 10. Domine, coram te omne desiderium meum. Desiderium scilicet quod post peccata mibi innatum est. Nosti enim quod concupisco saluteın mcam et a præsentibus angustiis ac doloribus liberari. Et gemitus meus a te non est absconditus. Per- cipis enim illum auribus tuis, veluti vocem quam- dam de profundo aliquo loco emissam. VERS. 11. Cor meam turbatum est. A mea nimi- rum conscientia atque a pœnitentia. Dereliquit me fortitudo mea. Omni videlicet pas- Csionis genere fatigatum, ut prædictum est. D Et lumen oculorum meorum, et ipsum non est mecum. Propter valde duram ac peracerbam vitam meam, et præ assiduis lacrymis in hebe- tudinem quamdam oculorum ac pene in cæcitatem deveni. Ordo autem sic fiat : Et lumen oculorum meorum ipsum non est mecum: cum scilicet per- ierit. Unde superflua jacet illa secunda con- junctio et; vel, per lumen oculorum animæ beati David Spiritum sanctum intellige, qui ob patrata ab eo scelera, magna ex parte avolaverat. Hunc autem versicułum cum proxime subsequenti quidam ex Christi persona proferendum intelligunt, et loqui de discipulis. VERS. 12. Amici mei et proximi mei adversus ne ape propinquaverunt et steterunt. Subnotare videtur Achitophelem atque alios hujusmodi multos. Amici mei, inquit, et familiares mei venerunt adversum me. Hoc enim significant verba illa : Appropinqua- verunt et sleferunt contra me; Deo scilicet ob pec- cata mea id permittente, ex quibus hoc mihi ca- lamitatum genus incubuit. Vels. 13. Et qui juxta mo erant, de longe stelerunt. De eisdem inimicis loquitur, qui odio quidem ap- propinquaverunt, ut persecutures, et ab antiqua benevolentia procul facti sunt, veluti discedentes Varie lectiones. (37) Αl. Αναπεμπόμενον. (39) Αl. Επεκύμηνε.
5γ And lying frenzies. ‘He has not looked to’ is understood here also. ‘Lying frenzies’ are the arts of divination, for diviners in Bacchic frenzy would take leave of their settled senses, and behave strangely like frenzied maniacs and would lie in what they said. By the divinatory arts he alluded to the whole of idolatry, the part standing for the whole.
α Πολλὰ ἐποίησας σὺ, Κύριε ὁ Θεός μου, τὰ θαυμάσιά σου.Καὶ οὐκ ἔστιν ἴασις ἐν τῇ σαρκί μου. Καὶ λοι- Α τὴν ἐμπαιχθέντος μου, οὐκ ἔστιν ἄνεσις τῇ σαρκί μου· κολάζω γὰρ αὐτὴν, ὡς προείρηται, καὶ δίκας ἐπαιτῶ τῆς φιληδονίας. Εκακώθην. Πεινήσας, διψήσας, ἀγρυπνήσας, χα- μευνήσας, καὶ εἴ τι τοιοῦτον. Καὶ ἐταπεινώθην ἕως σφόδρα. Τό, Εως σφό- δρα, Ιδίωμα Εβραϊκόν, ἀντὶ τοῦ Λίαν. Ωρυόμην ἀπὸ στεναγμοῦ τῆς καρδίας μου. ᾿Απὸ τῆς ἀγμιότητος τοῦ στεναγμοῦ τῆς καρδίας μου, κεντουμένης καὶ ὀδυνωμένης πικρῶς, ἐδόκουν βρύχειν ὡς λέων· τὸ γὰρ ἁρυόμην, Εβρυχον εξ- πεν ὁ ᾿Ακύλας. Αμαρτωλὸς μὲν γὰρ εἰς βάθος και κῶν ἐμπεσών, καταφρονεῖ· δίκαιος δὲ καὶ τὰ ἐλά χιστα τῶν ἁμαρτημάτων διαφερόντως δέδοιχε. Κύριε, ἐναντίον σου πᾶσα ἡ ἐπιθυμία μου. μετὰ τὴν ἁμαρτίαν· οἶδας γὰρ ὅτι σωτηρίας καὶ ἀπαλλαγῆς τοῦ ἄλγους ἐπιθυμῶ. Καὶ ὁ στεναγμός μου ἀπὸ σοῦ οὐκ ἀπεκρύβη. Ενωτίζῃ γὰρ τοῦτον, ὡς φωνὴν ἐκ βάθους αναφερό- μενον (37). Η καρδία μου εταράχθη. Υπὸ τοῦ συνειδότος καὶ τῆς μεταμελείας. Εγκατέλιπέ με ἡ ἰσχύς μου. Ταλαιπωρηθέντα, καθὼς εἴρηται, πάσῃ κακοπαθεία. Καὶ τὸ φῶς τῶν ὀφθαλμῶν μου καὶ αὐτὸ οὐκ ἔστι μετ' ἐμοῦ. ᾿Απὸ τῆς ἄγαν σκληραγωγίας καὶ τῶν πικρῶν (38) δακρύων, εἰς ἀμβλυωπίαν ἦλθον. Εστι δὲ ἡ σύνταξις οὕτως· Καὶ τὸ φῶς τῶν ὀφθαλ- μῶν μου αὐτὸ οὐκ ἔστι μετ᾿ ἐμοῦ, ἀπολωλός, πε- ριττῶς κειμένου τοῦ δευτέρου συνδέσμου. Η φῶς τῶν ὀφθαλμῶν τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀποπτὰν ἐκ μέρους, διὰ τὴν ἁμαρτίαν. Τοῦτον τὸν στίχον καὶ τὸν ἑξῆς τινες ὡς ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ προῤῥηθῆναι περὶ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ νενούχα- σιν. Οι φίλοι μου καὶ οἱ πλησίον μου ἐξ ἐναντίας μου ήγγισαν καὶ ἔστησαν. Τον Αχιτόφελ αινίττε- ται, καὶ ἄλλους πολλούς τοιούτους. Οι φίλοι μου, φησὶ, καὶ οἱ οἰκεῖοί μου ἀπ' ἐναντίας μου ἦλθον · τοῦτο γὰρ σημαίνει τό, "Ηγγισαν καὶ ἔστησαν κατ᾿ ἐμοῦ, τοῦ Θεοῦ πάντως τοῦτο παραχωρήσαν- τος, διὰ τὰ ἐμὰ πτώματα. Εντεῦθεν γάρ μοι ἡ τῶν συμφορῶν θάλασσα ἐπεκύμαντ (59). Καὶ οἱ ἔγγιστά μου ἀπὸ μακρόθεν ἔστησαν. Τοὺς αὐτοὺς νοητέον, οἵτινες τῇ μὲν δυσμενείς ηγε γισαν, οἷα καταδιώκοντες· τῇ δὲ εὐνοίᾳ πόλεω γεγόνασιν, ὡς ἀποστάντες τῆς φιλίας αὐτοῦ. Ἡ ἑτέ- (3*) Αl. πυκνῶν. COMMENT. IN PSALMOS. Et non est sanatio in carne mea. Et deinceps, inquit, me ita illuso, nulla est reqnies carui mere. Castigo enim eam, ut prædictum est, et illicitæ ab ea voluptatis pœnas exigo. Vens. 9. Aflictus sum. Fame, siti, vigiliis, ha- mi cubando, et si quid alind hujusmodi est. Et kumiliatus sum usque valde. Usque valde, idioma Hebraicum est, et idem significat, quod valde. - Rugiebam a gemitu cordis mei. Ab acerbitate gemitus cordis mei, qua cruciabar, rugire vi- dlebar, ut leo. Nam quod LXX dixerunt, Rugie- bam, Aquila reddidit : Frendebam [ his autem verbis beatus David rectam erga Deum mentem suam omnibus patefacit]: nam peccator cum in profundum malorum ceciderit, despicere solet, justus autem etiam minima quæque peccata sem- per veretur. VERS. 10. Domine, coram te omne desiderium meum. Desiderium scilicet quod post peccata mibi innatum est. Nosti enim quod concupisco saluteın mcam et a præsentibus angustiis ac doloribus liberari. Et gemitus meus a te non est absconditus. Per- cipis enim illum auribus tuis, veluti vocem quam- dam de profundo aliquo loco emissam. VERS. 11. Cor meam turbatum est. A mea nimi- rum conscientia atque a pœnitentia. Dereliquit me fortitudo mea. Omni videlicet pas- Csionis genere fatigatum, ut prædictum est. D Et lumen oculorum meorum, et ipsum non est mecum. Propter valde duram ac peracerbam vitam meam, et præ assiduis lacrymis in hebe- tudinem quamdam oculorum ac pene in cæcitatem deveni. Ordo autem sic fiat : Et lumen oculorum meorum ipsum non est mecum: cum scilicet per- ierit. Unde superflua jacet illa secunda con- junctio et; vel, per lumen oculorum animæ beati David Spiritum sanctum intellige, qui ob patrata ab eo scelera, magna ex parte avolaverat. Hunc autem versicułum cum proxime subsequenti quidam ex Christi persona proferendum intelligunt, et loqui de discipulis. VERS. 12. Amici mei et proximi mei adversus ne ape propinquaverunt et steterunt. Subnotare videtur Achitophelem atque alios hujusmodi multos. Amici mei, inquit, et familiares mei venerunt adversum me. Hoc enim significant verba illa : Appropinqua- verunt et sleferunt contra me; Deo scilicet ob pec- cata mea id permittente, ex quibus hoc mihi ca- lamitatum genus incubuit. Vels. 13. Et qui juxta mo erant, de longe stelerunt. De eisdem inimicis loquitur, qui odio quidem ap- propinquaverunt, ut persecutures, et ab antiqua benevolentia procul facti sunt, veluti discedentes Varie lectiones. (37) Αl. Αναπεμπόμενον. (39) Αl. Επεκύμηνε.
6α Many are the things you have done, O Lord my God, your wondrous acts.
Ἐκπλαγεὶς ὁ μέγας Δαυὶδ, τὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Χριστοῦ παράδοξον μυστήριον, καὶ μὴ δυνηθεὶς ἄξιον λόγον εὑρεῖν, τοῦτο μόνον ἐπεφώνησεν, ὅτι πολλὰ τὰ θαυμάσιά σου ἐποίησας, σὺ Κύριε ὁ Θεός μου· ὃ καὶ ὁ Ἀπόστολος πέπονθε Παῦλος· ὑπερθαυμάσας γὰρ, ἀνεβόησεν, Ὦ βάθος πλούτου καὶ σοφίας καὶ γνώσεως Θεοῦ· ὡς ἀνεξερεύνητα τὰ κρίματα αὐτοῦ καὶ ἀνεξιχνίαστοι αἱ ὁδοὶ αὐτοῦ! Θαυμάσια δὲ λέγει, οὐ μόνον τὰ ἐπὶ Μωυσέως καὶ ᾽Ιησοῦ τοῦ Ναυῆ καὶ Σαμουὴλ, καὶ τὰ τούτων παλαιότερα τερατουργήματα, ἀλλ’ ἔτι μᾶλλον, τὰ κατὰ τὴν ἐνανθρώπησιν τοῦ Σωτῆρος, ἃ προϊδὼν ἐν πνεύματι, θεσπεσίως βοᾷ τὸ ῥηθέν.Καὶ οὐκ ἔστιν ἴασις ἐν τῇ σαρκί μου. Καὶ λοι- Α τὴν ἐμπαιχθέντος μου, οὐκ ἔστιν ἄνεσις τῇ σαρκί μου· κολάζω γὰρ αὐτὴν, ὡς προείρηται, καὶ δίκας ἐπαιτῶ τῆς φιληδονίας. Εκακώθην. Πεινήσας, διψήσας, ἀγρυπνήσας, χα- μευνήσας, καὶ εἴ τι τοιοῦτον. Καὶ ἐταπεινώθην ἕως σφόδρα. Τό, Εως σφό- δρα, Ιδίωμα Εβραϊκόν, ἀντὶ τοῦ Λίαν. Ωρυόμην ἀπὸ στεναγμοῦ τῆς καρδίας μου. ᾿Απὸ τῆς ἀγμιότητος τοῦ στεναγμοῦ τῆς καρδίας μου, κεντουμένης καὶ ὀδυνωμένης πικρῶς, ἐδόκουν βρύχειν ὡς λέων· τὸ γὰρ ἁρυόμην, Εβρυχον εξ- πεν ὁ ᾿Ακύλας. Αμαρτωλὸς μὲν γὰρ εἰς βάθος και κῶν ἐμπεσών, καταφρονεῖ· δίκαιος δὲ καὶ τὰ ἐλά χιστα τῶν ἁμαρτημάτων διαφερόντως δέδοιχε. Κύριε, ἐναντίον σου πᾶσα ἡ ἐπιθυμία μου. μετὰ τὴν ἁμαρτίαν· οἶδας γὰρ ὅτι σωτηρίας καὶ ἀπαλλαγῆς τοῦ ἄλγους ἐπιθυμῶ. Καὶ ὁ στεναγμός μου ἀπὸ σοῦ οὐκ ἀπεκρύβη. Ενωτίζῃ γὰρ τοῦτον, ὡς φωνὴν ἐκ βάθους αναφερό- μενον (37). Η καρδία μου εταράχθη. Υπὸ τοῦ συνειδότος καὶ τῆς μεταμελείας. Εγκατέλιπέ με ἡ ἰσχύς μου. Ταλαιπωρηθέντα, καθὼς εἴρηται, πάσῃ κακοπαθεία. Καὶ τὸ φῶς τῶν ὀφθαλμῶν μου καὶ αὐτὸ οὐκ ἔστι μετ' ἐμοῦ. ᾿Απὸ τῆς ἄγαν σκληραγωγίας καὶ τῶν πικρῶν (38) δακρύων, εἰς ἀμβλυωπίαν ἦλθον. Εστι δὲ ἡ σύνταξις οὕτως· Καὶ τὸ φῶς τῶν ὀφθαλ- μῶν μου αὐτὸ οὐκ ἔστι μετ᾿ ἐμοῦ, ἀπολωλός, πε- ριττῶς κειμένου τοῦ δευτέρου συνδέσμου. Η φῶς τῶν ὀφθαλμῶν τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀποπτὰν ἐκ μέρους, διὰ τὴν ἁμαρτίαν. Τοῦτον τὸν στίχον καὶ τὸν ἑξῆς τινες ὡς ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ προῤῥηθῆναι περὶ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ νενούχα- σιν. Οι φίλοι μου καὶ οἱ πλησίον μου ἐξ ἐναντίας μου ήγγισαν καὶ ἔστησαν. Τον Αχιτόφελ αινίττε- ται, καὶ ἄλλους πολλούς τοιούτους. Οι φίλοι μου, φησὶ, καὶ οἱ οἰκεῖοί μου ἀπ' ἐναντίας μου ἦλθον · τοῦτο γὰρ σημαίνει τό, "Ηγγισαν καὶ ἔστησαν κατ᾿ ἐμοῦ, τοῦ Θεοῦ πάντως τοῦτο παραχωρήσαν- τος, διὰ τὰ ἐμὰ πτώματα. Εντεῦθεν γάρ μοι ἡ τῶν συμφορῶν θάλασσα ἐπεκύμαντ (59). Καὶ οἱ ἔγγιστά μου ἀπὸ μακρόθεν ἔστησαν. Τοὺς αὐτοὺς νοητέον, οἵτινες τῇ μὲν δυσμενείς ηγε γισαν, οἷα καταδιώκοντες· τῇ δὲ εὐνοίᾳ πόλεω γεγόνασιν, ὡς ἀποστάντες τῆς φιλίας αὐτοῦ. Ἡ ἑτέ- (3*) Αl. πυκνῶν. COMMENT. IN PSALMOS. Et non est sanatio in carne mea. Et deinceps, inquit, me ita illuso, nulla est reqnies carui mere. Castigo enim eam, ut prædictum est, et illicitæ ab ea voluptatis pœnas exigo. Vens. 9. Aflictus sum. Fame, siti, vigiliis, ha- mi cubando, et si quid alind hujusmodi est. Et kumiliatus sum usque valde. Usque valde, idioma Hebraicum est, et idem significat, quod valde. - Rugiebam a gemitu cordis mei. Ab acerbitate gemitus cordis mei, qua cruciabar, rugire vi- dlebar, ut leo. Nam quod LXX dixerunt, Rugie- bam, Aquila reddidit : Frendebam [ his autem verbis beatus David rectam erga Deum mentem suam omnibus patefacit]: nam peccator cum in profundum malorum ceciderit, despicere solet, justus autem etiam minima quæque peccata sem- per veretur. VERS. 10. Domine, coram te omne desiderium meum. Desiderium scilicet quod post peccata mibi innatum est. Nosti enim quod concupisco saluteın mcam et a præsentibus angustiis ac doloribus liberari. Et gemitus meus a te non est absconditus. Per- cipis enim illum auribus tuis, veluti vocem quam- dam de profundo aliquo loco emissam. VERS. 11. Cor meam turbatum est. A mea nimi- rum conscientia atque a pœnitentia. Dereliquit me fortitudo mea. Omni videlicet pas- Csionis genere fatigatum, ut prædictum est. D Et lumen oculorum meorum, et ipsum non est mecum. Propter valde duram ac peracerbam vitam meam, et præ assiduis lacrymis in hebe- tudinem quamdam oculorum ac pene in cæcitatem deveni. Ordo autem sic fiat : Et lumen oculorum meorum ipsum non est mecum: cum scilicet per- ierit. Unde superflua jacet illa secunda con- junctio et; vel, per lumen oculorum animæ beati David Spiritum sanctum intellige, qui ob patrata ab eo scelera, magna ex parte avolaverat. Hunc autem versicułum cum proxime subsequenti quidam ex Christi persona proferendum intelligunt, et loqui de discipulis. VERS. 12. Amici mei et proximi mei adversus ne ape propinquaverunt et steterunt. Subnotare videtur Achitophelem atque alios hujusmodi multos. Amici mei, inquit, et familiares mei venerunt adversum me. Hoc enim significant verba illa : Appropinqua- verunt et sleferunt contra me; Deo scilicet ob pec- cata mea id permittente, ex quibus hoc mihi ca- lamitatum genus incubuit. Vels. 13. Et qui juxta mo erant, de longe stelerunt. De eisdem inimicis loquitur, qui odio quidem ap- propinquaverunt, ut persecutures, et ab antiqua benevolentia procul facti sunt, veluti discedentes Varie lectiones. (37) Αl. Αναπεμπόμενον. (39) Αl. Επεκύμηνε.
The great David, astonished at the strange mystery of Christ’s incarnation, and unable to find any fitting words, exclaimed this alone, that many are the wondrous acts that you have done, O Lord my God. The Apostle Paul felt the same, and in an excess of wonder he cried out: O the depth of the riches and wisdom and knowledge of God! How unsearchable are his judgements and how inscrutable his ways! By ‘wondrous acts’ he does not mean only those at the time of Moses and Joshua the son Nun and Samuel and such earlier miracles, but even more those at the incarnation of the Saviour, foreseeing which in the Spirit he exclaims the above verse in oracular tone.
β Καὶ τοῖς διαλογισμοῖς σου οὐκ ἔστι τίς ὁμοιωθήσεταί σοι. Καὶ οὐκ ἔστιν ὅστις ὁμοιωθήσεταί σοι ἐν τοῖς διαλογισμοῖς σου, λέγω δὴ, τοῖς περὶ τῆς προνοίας καὶ σωτηρίας τῶν ἀνθρώπων. ᾽Ιδοὺ γὰρ οἷον πρᾶγμα διελογίσω, γενέσθαι ἄνθρωπος διὰ τὸν ἄνθρωπον.Καὶ οὐκ ἔστιν ἴασις ἐν τῇ σαρκί μου. Καὶ λοι- Α τὴν ἐμπαιχθέντος μου, οὐκ ἔστιν ἄνεσις τῇ σαρκί μου· κολάζω γὰρ αὐτὴν, ὡς προείρηται, καὶ δίκας ἐπαιτῶ τῆς φιληδονίας. Εκακώθην. Πεινήσας, διψήσας, ἀγρυπνήσας, χα- μευνήσας, καὶ εἴ τι τοιοῦτον. Καὶ ἐταπεινώθην ἕως σφόδρα. Τό, Εως σφό- δρα, Ιδίωμα Εβραϊκόν, ἀντὶ τοῦ Λίαν. Ωρυόμην ἀπὸ στεναγμοῦ τῆς καρδίας μου. ᾿Απὸ τῆς ἀγμιότητος τοῦ στεναγμοῦ τῆς καρδίας μου, κεντουμένης καὶ ὀδυνωμένης πικρῶς, ἐδόκουν βρύχειν ὡς λέων· τὸ γὰρ ἁρυόμην, Εβρυχον εξ- πεν ὁ ᾿Ακύλας. Αμαρτωλὸς μὲν γὰρ εἰς βάθος και κῶν ἐμπεσών, καταφρονεῖ· δίκαιος δὲ καὶ τὰ ἐλά χιστα τῶν ἁμαρτημάτων διαφερόντως δέδοιχε. Κύριε, ἐναντίον σου πᾶσα ἡ ἐπιθυμία μου. μετὰ τὴν ἁμαρτίαν· οἶδας γὰρ ὅτι σωτηρίας καὶ ἀπαλλαγῆς τοῦ ἄλγους ἐπιθυμῶ. Καὶ ὁ στεναγμός μου ἀπὸ σοῦ οὐκ ἀπεκρύβη. Ενωτίζῃ γὰρ τοῦτον, ὡς φωνὴν ἐκ βάθους αναφερό- μενον (37). Η καρδία μου εταράχθη. Υπὸ τοῦ συνειδότος καὶ τῆς μεταμελείας. Εγκατέλιπέ με ἡ ἰσχύς μου. Ταλαιπωρηθέντα, καθὼς εἴρηται, πάσῃ κακοπαθεία. Καὶ τὸ φῶς τῶν ὀφθαλμῶν μου καὶ αὐτὸ οὐκ ἔστι μετ' ἐμοῦ. ᾿Απὸ τῆς ἄγαν σκληραγωγίας καὶ τῶν πικρῶν (38) δακρύων, εἰς ἀμβλυωπίαν ἦλθον. Εστι δὲ ἡ σύνταξις οὕτως· Καὶ τὸ φῶς τῶν ὀφθαλ- μῶν μου αὐτὸ οὐκ ἔστι μετ᾿ ἐμοῦ, ἀπολωλός, πε- ριττῶς κειμένου τοῦ δευτέρου συνδέσμου. Η φῶς τῶν ὀφθαλμῶν τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀποπτὰν ἐκ μέρους, διὰ τὴν ἁμαρτίαν. Τοῦτον τὸν στίχον καὶ τὸν ἑξῆς τινες ὡς ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ προῤῥηθῆναι περὶ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ νενούχα- σιν. Οι φίλοι μου καὶ οἱ πλησίον μου ἐξ ἐναντίας μου ήγγισαν καὶ ἔστησαν. Τον Αχιτόφελ αινίττε- ται, καὶ ἄλλους πολλούς τοιούτους. Οι φίλοι μου, φησὶ, καὶ οἱ οἰκεῖοί μου ἀπ' ἐναντίας μου ἦλθον · τοῦτο γὰρ σημαίνει τό, "Ηγγισαν καὶ ἔστησαν κατ᾿ ἐμοῦ, τοῦ Θεοῦ πάντως τοῦτο παραχωρήσαν- τος, διὰ τὰ ἐμὰ πτώματα. Εντεῦθεν γάρ μοι ἡ τῶν συμφορῶν θάλασσα ἐπεκύμαντ (59). Καὶ οἱ ἔγγιστά μου ἀπὸ μακρόθεν ἔστησαν. Τοὺς αὐτοὺς νοητέον, οἵτινες τῇ μὲν δυσμενείς ηγε γισαν, οἷα καταδιώκοντες· τῇ δὲ εὐνοίᾳ πόλεω γεγόνασιν, ὡς ἀποστάντες τῆς φιλίας αὐτοῦ. Ἡ ἑτέ- (3*) Αl. πυκνῶν. COMMENT. IN PSALMOS. Et non est sanatio in carne mea. Et deinceps, inquit, me ita illuso, nulla est reqnies carui mere. Castigo enim eam, ut prædictum est, et illicitæ ab ea voluptatis pœnas exigo. Vens. 9. Aflictus sum. Fame, siti, vigiliis, ha- mi cubando, et si quid alind hujusmodi est. Et kumiliatus sum usque valde. Usque valde, idioma Hebraicum est, et idem significat, quod valde. - Rugiebam a gemitu cordis mei. Ab acerbitate gemitus cordis mei, qua cruciabar, rugire vi- dlebar, ut leo. Nam quod LXX dixerunt, Rugie- bam, Aquila reddidit : Frendebam [ his autem verbis beatus David rectam erga Deum mentem suam omnibus patefacit]: nam peccator cum in profundum malorum ceciderit, despicere solet, justus autem etiam minima quæque peccata sem- per veretur. VERS. 10. Domine, coram te omne desiderium meum. Desiderium scilicet quod post peccata mibi innatum est. Nosti enim quod concupisco saluteın mcam et a præsentibus angustiis ac doloribus liberari. Et gemitus meus a te non est absconditus. Per- cipis enim illum auribus tuis, veluti vocem quam- dam de profundo aliquo loco emissam. VERS. 11. Cor meam turbatum est. A mea nimi- rum conscientia atque a pœnitentia. Dereliquit me fortitudo mea. Omni videlicet pas- Csionis genere fatigatum, ut prædictum est. D Et lumen oculorum meorum, et ipsum non est mecum. Propter valde duram ac peracerbam vitam meam, et præ assiduis lacrymis in hebe- tudinem quamdam oculorum ac pene in cæcitatem deveni. Ordo autem sic fiat : Et lumen oculorum meorum ipsum non est mecum: cum scilicet per- ierit. Unde superflua jacet illa secunda con- junctio et; vel, per lumen oculorum animæ beati David Spiritum sanctum intellige, qui ob patrata ab eo scelera, magna ex parte avolaverat. Hunc autem versicułum cum proxime subsequenti quidam ex Christi persona proferendum intelligunt, et loqui de discipulis. VERS. 12. Amici mei et proximi mei adversus ne ape propinquaverunt et steterunt. Subnotare videtur Achitophelem atque alios hujusmodi multos. Amici mei, inquit, et familiares mei venerunt adversum me. Hoc enim significant verba illa : Appropinqua- verunt et sleferunt contra me; Deo scilicet ob pec- cata mea id permittente, ex quibus hoc mihi ca- lamitatum genus incubuit. Vels. 13. Et qui juxta mo erant, de longe stelerunt. De eisdem inimicis loquitur, qui odio quidem ap- propinquaverunt, ut persecutures, et ab antiqua benevolentia procul facti sunt, veluti discedentes Varie lectiones. (37) Αl. Αναπεμπόμενον. (39) Αl. Επεκύμηνε.
6β And there is none who will be like you in your movements of thought. And there is none who will be like you in your movements of thought, namely, those about providence and salvation for mankind. For see what thing you have conceived, to be- come man for the sake of man.
γ Ἀπήγγειλα καὶ ἐλάλησα, ἐπληθύνθησαν ὑπὲρ ἀριθμόν. Ἀπήγγειλα, φησὶ, καὶ ἐδίδαξα περὶ πολλῶν θαυμασίων σου ἐν πολλοῖς ψαλμοῖς, ἀλλ’ ἐπληθύνθησαν ἔτι καὶ ἐφάνησαν ἀναρίθμητα, μὴ δυνάμενα ὑποπεσεῖν ἀριθμῷ· ἃ γὰρ νῦν ἔγνων, ἀπερίληπτά εἰσι διὰ τὸ μεγαλεῖον τῆς φύσεως αὐτῶν. Ἢ καὶ ἄλλως, μηδὲν ἕτερον εἰπεῖν δυνάμενος, ἀπήγγειλα καὶ ἐλάλησα νῦν τοῦτο μόνον περὶ αὐτῶν, ὅτι ἐπληθύνθησαν ὑπὲρ ἀριθμόν.Καὶ οὐκ ἔστιν ἴασις ἐν τῇ σαρκί μου. Καὶ λοι- Α τὴν ἐμπαιχθέντος μου, οὐκ ἔστιν ἄνεσις τῇ σαρκί μου· κολάζω γὰρ αὐτὴν, ὡς προείρηται, καὶ δίκας ἐπαιτῶ τῆς φιληδονίας. Εκακώθην. Πεινήσας, διψήσας, ἀγρυπνήσας, χα- μευνήσας, καὶ εἴ τι τοιοῦτον. Καὶ ἐταπεινώθην ἕως σφόδρα. Τό, Εως σφό- δρα, Ιδίωμα Εβραϊκόν, ἀντὶ τοῦ Λίαν. Ωρυόμην ἀπὸ στεναγμοῦ τῆς καρδίας μου. ᾿Απὸ τῆς ἀγμιότητος τοῦ στεναγμοῦ τῆς καρδίας μου, κεντουμένης καὶ ὀδυνωμένης πικρῶς, ἐδόκουν βρύχειν ὡς λέων· τὸ γὰρ ἁρυόμην, Εβρυχον εξ- πεν ὁ ᾿Ακύλας. Αμαρτωλὸς μὲν γὰρ εἰς βάθος και κῶν ἐμπεσών, καταφρονεῖ· δίκαιος δὲ καὶ τὰ ἐλά χιστα τῶν ἁμαρτημάτων διαφερόντως δέδοιχε. Κύριε, ἐναντίον σου πᾶσα ἡ ἐπιθυμία μου. μετὰ τὴν ἁμαρτίαν· οἶδας γὰρ ὅτι σωτηρίας καὶ ἀπαλλαγῆς τοῦ ἄλγους ἐπιθυμῶ. Καὶ ὁ στεναγμός μου ἀπὸ σοῦ οὐκ ἀπεκρύβη. Ενωτίζῃ γὰρ τοῦτον, ὡς φωνὴν ἐκ βάθους αναφερό- μενον (37). Η καρδία μου εταράχθη. Υπὸ τοῦ συνειδότος καὶ τῆς μεταμελείας. Εγκατέλιπέ με ἡ ἰσχύς μου. Ταλαιπωρηθέντα, καθὼς εἴρηται, πάσῃ κακοπαθεία. Καὶ τὸ φῶς τῶν ὀφθαλμῶν μου καὶ αὐτὸ οὐκ ἔστι μετ' ἐμοῦ. ᾿Απὸ τῆς ἄγαν σκληραγωγίας καὶ τῶν πικρῶν (38) δακρύων, εἰς ἀμβλυωπίαν ἦλθον. Εστι δὲ ἡ σύνταξις οὕτως· Καὶ τὸ φῶς τῶν ὀφθαλ- μῶν μου αὐτὸ οὐκ ἔστι μετ᾿ ἐμοῦ, ἀπολωλός, πε- ριττῶς κειμένου τοῦ δευτέρου συνδέσμου. Η φῶς τῶν ὀφθαλμῶν τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀποπτὰν ἐκ μέρους, διὰ τὴν ἁμαρτίαν. Τοῦτον τὸν στίχον καὶ τὸν ἑξῆς τινες ὡς ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ προῤῥηθῆναι περὶ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ νενούχα- σιν. Οι φίλοι μου καὶ οἱ πλησίον μου ἐξ ἐναντίας μου ήγγισαν καὶ ἔστησαν. Τον Αχιτόφελ αινίττε- ται, καὶ ἄλλους πολλούς τοιούτους. Οι φίλοι μου, φησὶ, καὶ οἱ οἰκεῖοί μου ἀπ' ἐναντίας μου ἦλθον · τοῦτο γὰρ σημαίνει τό, "Ηγγισαν καὶ ἔστησαν κατ᾿ ἐμοῦ, τοῦ Θεοῦ πάντως τοῦτο παραχωρήσαν- τος, διὰ τὰ ἐμὰ πτώματα. Εντεῦθεν γάρ μοι ἡ τῶν συμφορῶν θάλασσα ἐπεκύμαντ (59). Καὶ οἱ ἔγγιστά μου ἀπὸ μακρόθεν ἔστησαν. Τοὺς αὐτοὺς νοητέον, οἵτινες τῇ μὲν δυσμενείς ηγε γισαν, οἷα καταδιώκοντες· τῇ δὲ εὐνοίᾳ πόλεω γεγόνασιν, ὡς ἀποστάντες τῆς φιλίας αὐτοῦ. Ἡ ἑτέ- (3*) Αl. πυκνῶν. COMMENT. IN PSALMOS. Et non est sanatio in carne mea. Et deinceps, inquit, me ita illuso, nulla est reqnies carui mere. Castigo enim eam, ut prædictum est, et illicitæ ab ea voluptatis pœnas exigo. Vens. 9. Aflictus sum. Fame, siti, vigiliis, ha- mi cubando, et si quid alind hujusmodi est. Et kumiliatus sum usque valde. Usque valde, idioma Hebraicum est, et idem significat, quod valde. - Rugiebam a gemitu cordis mei. Ab acerbitate gemitus cordis mei, qua cruciabar, rugire vi- dlebar, ut leo. Nam quod LXX dixerunt, Rugie- bam, Aquila reddidit : Frendebam [ his autem verbis beatus David rectam erga Deum mentem suam omnibus patefacit]: nam peccator cum in profundum malorum ceciderit, despicere solet, justus autem etiam minima quæque peccata sem- per veretur. VERS. 10. Domine, coram te omne desiderium meum. Desiderium scilicet quod post peccata mibi innatum est. Nosti enim quod concupisco saluteın mcam et a præsentibus angustiis ac doloribus liberari. Et gemitus meus a te non est absconditus. Per- cipis enim illum auribus tuis, veluti vocem quam- dam de profundo aliquo loco emissam. VERS. 11. Cor meam turbatum est. A mea nimi- rum conscientia atque a pœnitentia. Dereliquit me fortitudo mea. Omni videlicet pas- Csionis genere fatigatum, ut prædictum est. D Et lumen oculorum meorum, et ipsum non est mecum. Propter valde duram ac peracerbam vitam meam, et præ assiduis lacrymis in hebe- tudinem quamdam oculorum ac pene in cæcitatem deveni. Ordo autem sic fiat : Et lumen oculorum meorum ipsum non est mecum: cum scilicet per- ierit. Unde superflua jacet illa secunda con- junctio et; vel, per lumen oculorum animæ beati David Spiritum sanctum intellige, qui ob patrata ab eo scelera, magna ex parte avolaverat. Hunc autem versicułum cum proxime subsequenti quidam ex Christi persona proferendum intelligunt, et loqui de discipulis. VERS. 12. Amici mei et proximi mei adversus ne ape propinquaverunt et steterunt. Subnotare videtur Achitophelem atque alios hujusmodi multos. Amici mei, inquit, et familiares mei venerunt adversum me. Hoc enim significant verba illa : Appropinqua- verunt et sleferunt contra me; Deo scilicet ob pec- cata mea id permittente, ex quibus hoc mihi ca- lamitatum genus incubuit. Vels. 13. Et qui juxta mo erant, de longe stelerunt. De eisdem inimicis loquitur, qui odio quidem ap- propinquaverunt, ut persecutures, et ab antiqua benevolentia procul facti sunt, veluti discedentes Varie lectiones. (37) Αl. Αναπεμπόμενον. (39) Αl. Επεκύμηνε.
6γ I have made report and spoken, they have been multiplied beyond number. I have made report and taught about many of your wonders in many psalms, but they have been multiplied still further and appeared innumerable, impossible to fall under number, and I have now come to realize that that they cannot be circumscribed on account of the magnificence of their nature. Or in a different way: being unable to say anything else, I have reported and said now this alone about them that they have been multiplied beyond number.
α Θυσίαν καὶ προσφορὰν οὐκ ἠθέλησας· σῶμα δὲ κατηρτίσω μοι. Tὰ ἐντεῦθεν ἐκ προσώπου τοῦ Χριστοῦ ῥηθῆναι Παῦλος ὁ Ἀπόστολος ἐδίδαξεν ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους Ἐπιστολῇ. Φησὶ γὰρ ὁ Υἱὸς καὶ Θεὸς πρὸς τὸν Πατέρα, μετὰ τὴν ἐνανθρώπησιν, ὅτι τοῦ λοιποῦ ἀπεδοκίμασας τὴν νομικὴν θυσίαν καὶ τὴν ἐκεῖθεν προσφοράν. Σῶμα δὲ κατεσκεύασάς μοι ἐκ παρθενικῶν αἱμάτων, εἰς τὸ θυσιασθῆναι τοῦτο ὑπὲρ τῆς σωτηρίας τῶν ἀνθρώπων.Καὶ οὐκ ἔστιν ἴασις ἐν τῇ σαρκί μου. Καὶ λοι- Α τὴν ἐμπαιχθέντος μου, οὐκ ἔστιν ἄνεσις τῇ σαρκί μου· κολάζω γὰρ αὐτὴν, ὡς προείρηται, καὶ δίκας ἐπαιτῶ τῆς φιληδονίας. Εκακώθην. Πεινήσας, διψήσας, ἀγρυπνήσας, χα- μευνήσας, καὶ εἴ τι τοιοῦτον. Καὶ ἐταπεινώθην ἕως σφόδρα. Τό, Εως σφό- δρα, Ιδίωμα Εβραϊκόν, ἀντὶ τοῦ Λίαν. Ωρυόμην ἀπὸ στεναγμοῦ τῆς καρδίας μου. ᾿Απὸ τῆς ἀγμιότητος τοῦ στεναγμοῦ τῆς καρδίας μου, κεντουμένης καὶ ὀδυνωμένης πικρῶς, ἐδόκουν βρύχειν ὡς λέων· τὸ γὰρ ἁρυόμην, Εβρυχον εξ- πεν ὁ ᾿Ακύλας. Αμαρτωλὸς μὲν γὰρ εἰς βάθος και κῶν ἐμπεσών, καταφρονεῖ· δίκαιος δὲ καὶ τὰ ἐλά χιστα τῶν ἁμαρτημάτων διαφερόντως δέδοιχε. Κύριε, ἐναντίον σου πᾶσα ἡ ἐπιθυμία μου. μετὰ τὴν ἁμαρτίαν· οἶδας γὰρ ὅτι σωτηρίας καὶ ἀπαλλαγῆς τοῦ ἄλγους ἐπιθυμῶ. Καὶ ὁ στεναγμός μου ἀπὸ σοῦ οὐκ ἀπεκρύβη. Ενωτίζῃ γὰρ τοῦτον, ὡς φωνὴν ἐκ βάθους αναφερό- μενον (37). Η καρδία μου εταράχθη. Υπὸ τοῦ συνειδότος καὶ τῆς μεταμελείας. Εγκατέλιπέ με ἡ ἰσχύς μου. Ταλαιπωρηθέντα, καθὼς εἴρηται, πάσῃ κακοπαθεία. Καὶ τὸ φῶς τῶν ὀφθαλμῶν μου καὶ αὐτὸ οὐκ ἔστι μετ' ἐμοῦ. ᾿Απὸ τῆς ἄγαν σκληραγωγίας καὶ τῶν πικρῶν (38) δακρύων, εἰς ἀμβλυωπίαν ἦλθον. Εστι δὲ ἡ σύνταξις οὕτως· Καὶ τὸ φῶς τῶν ὀφθαλ- μῶν μου αὐτὸ οὐκ ἔστι μετ᾿ ἐμοῦ, ἀπολωλός, πε- ριττῶς κειμένου τοῦ δευτέρου συνδέσμου. Η φῶς τῶν ὀφθαλμῶν τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀποπτὰν ἐκ μέρους, διὰ τὴν ἁμαρτίαν. Τοῦτον τὸν στίχον καὶ τὸν ἑξῆς τινες ὡς ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ προῤῥηθῆναι περὶ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ νενούχα- σιν. Οι φίλοι μου καὶ οἱ πλησίον μου ἐξ ἐναντίας μου ήγγισαν καὶ ἔστησαν. Τον Αχιτόφελ αινίττε- ται, καὶ ἄλλους πολλούς τοιούτους. Οι φίλοι μου, φησὶ, καὶ οἱ οἰκεῖοί μου ἀπ' ἐναντίας μου ἦλθον · τοῦτο γὰρ σημαίνει τό, "Ηγγισαν καὶ ἔστησαν κατ᾿ ἐμοῦ, τοῦ Θεοῦ πάντως τοῦτο παραχωρήσαν- τος, διὰ τὰ ἐμὰ πτώματα. Εντεῦθεν γάρ μοι ἡ τῶν συμφορῶν θάλασσα ἐπεκύμαντ (59). Καὶ οἱ ἔγγιστά μου ἀπὸ μακρόθεν ἔστησαν. Τοὺς αὐτοὺς νοητέον, οἵτινες τῇ μὲν δυσμενείς ηγε γισαν, οἷα καταδιώκοντες· τῇ δὲ εὐνοίᾳ πόλεω γεγόνασιν, ὡς ἀποστάντες τῆς φιλίας αὐτοῦ. Ἡ ἑτέ- (3*) Αl. πυκνῶν. COMMENT. IN PSALMOS. Et non est sanatio in carne mea. Et deinceps, inquit, me ita illuso, nulla est reqnies carui mere. Castigo enim eam, ut prædictum est, et illicitæ ab ea voluptatis pœnas exigo. Vens. 9. Aflictus sum. Fame, siti, vigiliis, ha- mi cubando, et si quid alind hujusmodi est. Et kumiliatus sum usque valde. Usque valde, idioma Hebraicum est, et idem significat, quod valde. - Rugiebam a gemitu cordis mei. Ab acerbitate gemitus cordis mei, qua cruciabar, rugire vi- dlebar, ut leo. Nam quod LXX dixerunt, Rugie- bam, Aquila reddidit : Frendebam [ his autem verbis beatus David rectam erga Deum mentem suam omnibus patefacit]: nam peccator cum in profundum malorum ceciderit, despicere solet, justus autem etiam minima quæque peccata sem- per veretur. VERS. 10. Domine, coram te omne desiderium meum. Desiderium scilicet quod post peccata mibi innatum est. Nosti enim quod concupisco saluteın mcam et a præsentibus angustiis ac doloribus liberari. Et gemitus meus a te non est absconditus. Per- cipis enim illum auribus tuis, veluti vocem quam- dam de profundo aliquo loco emissam. VERS. 11. Cor meam turbatum est. A mea nimi- rum conscientia atque a pœnitentia. Dereliquit me fortitudo mea. Omni videlicet pas- Csionis genere fatigatum, ut prædictum est. D Et lumen oculorum meorum, et ipsum non est mecum. Propter valde duram ac peracerbam vitam meam, et præ assiduis lacrymis in hebe- tudinem quamdam oculorum ac pene in cæcitatem deveni. Ordo autem sic fiat : Et lumen oculorum meorum ipsum non est mecum: cum scilicet per- ierit. Unde superflua jacet illa secunda con- junctio et; vel, per lumen oculorum animæ beati David Spiritum sanctum intellige, qui ob patrata ab eo scelera, magna ex parte avolaverat. Hunc autem versicułum cum proxime subsequenti quidam ex Christi persona proferendum intelligunt, et loqui de discipulis. VERS. 12. Amici mei et proximi mei adversus ne ape propinquaverunt et steterunt. Subnotare videtur Achitophelem atque alios hujusmodi multos. Amici mei, inquit, et familiares mei venerunt adversum me. Hoc enim significant verba illa : Appropinqua- verunt et sleferunt contra me; Deo scilicet ob pec- cata mea id permittente, ex quibus hoc mihi ca- lamitatum genus incubuit. Vels. 13. Et qui juxta mo erant, de longe stelerunt. De eisdem inimicis loquitur, qui odio quidem ap- propinquaverunt, ut persecutures, et ab antiqua benevolentia procul facti sunt, veluti discedentes Varie lectiones. (37) Αl. Αναπεμπόμενον. (39) Αl. Επεκύμηνε.
7α Sacrifice and offering you have not desired; but you have perfected a body for me. In the Letter to the Hebrews the Apostle Paul taught that the words from this point are spoken in the person of Christ. The Son and God says to the Father after the incarnation that henceforth you have rejected the sacrifice of the law and the offering therefrom. But you have constructed a body for me from virgin blood for this to be sacrificed for the salvation of mankind.
PG 128:453β Ὁλοκαυτώματα καὶ περὶ ἁμαρτίας οὐκ ἐζήτησας. Ἐν τῇ βίβλῳ τοῦ Λευϊτικοῦ καὶ τοῦ Δευτερονομίου σαφῶς εὑρήσεις, τίνα μὲν τὰ Lev 1-7 ὁλοκαυτώματα, τίνα δὲ τὰ περὶ ἁμαρτίας θύματα, καὶ ἁπλῶς, διαφορὰς τῶν θυσιῶν Dt 12-16 καὶ προσφορῶν. Τέως δ’ οὖν φησιν, ὅτι ἐμοῦ σαρκωθέντος, τοῦ λογικοῦ καὶ ἀληθινοῦ θύματος, τοῦ αἴροντος τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου, οὐδὲν θῦμα νομικὸν ἐζήτησας.Α μους ὑποληπτέον, φυγόντας διὰ τὸν τοῦ ᾿Αξεσαλώμ φόβον. Καὶ ἐξεβιάζοντο οἱ ζητοῦντες τὴν ψυχήν μου. Καὶ ἠνάγκαζον κακοῦντές με πάσῃ μηχανῇ, οἱ ζη- τοῦντες τὴν ψυχήν μου, τουτέστιν ἐμὲ, κατὰ περί- φρασιν ἢ οἱ ζητοῦντες τὴν ψυχήν μου, ὥστε ἐξᾶραι αὐτήν, ὡς ἐν τῷ λθ' ψαλμῷ φησι. • Καὶ οἱ ζητοῦντες τὰ κακά μοι ἐλάλησαν μαται- ότητας. Καὶ οἱ θέλοντες τὴν πτῶσίν μου, ἐλάλησαν κατ᾿ ἐμοῦ βλασφημίας, λοιδορούντές με καὶ διαβάλ- λοντες. Ματαιότητας δὲ ταύτας εκάλεσεν, ὡς ψευ δεῖς. Καὶ δολιότητας ὅλην τὴν ἡμέραν ἐμελέτησαν. Επιβουλάς· πῶς ἂν ἀποστήσαντές με θηρεύσωσιν. Ἐγὼ δὲ ὡσεὶ πωςὸς οὐκ ἤκουον. Τῇ μὲν ἀλη- θείᾳ, ἤκουον· τῇ δὲ δοκήσει, οὐκ ἤκουον, οἷα σιγών, καὶ μὴ ταρασσόμενος· ἄλλων τε γὰρ ὡς εἰκὸς, καὶ αὐτοῦ δὴ τοῦ Σεμεεὶ προδήλως ὑβρίζοντος αὐτὸν καὶ καταρωμένου, ἐσίγα, ὡς μὴ ἀκούων. Καὶ ὡσεὶ ἄλαλος οὐκ ἀνοίγων τὸ στόμα αὐτοῦ. Λείπει τὸν ἥμην· τῷ γὰρ μὴ ἀκούειν ἀκόλουθον τὸ μὴ λαλεῖν, περὶ ὧν οὐκ ἤκουσε. Ει Καὶ ἐγενόμην ὡσεὶ ἄνθρωπος οὐκ ἀκούων, καὶ οὐκ ἔχων ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ ἐλεγμούς. Ταῦτα σαφηνιστικὰ τῶν προλαβόντων δυστίχων· ἐλεγμούς δὲ λέγει τὰς ἀντιῤῥήσεις, δι᾿ ὧν τις ελέγχει τὸν και κῶς λέγοντα. "Οτι ἐπὶ σοι, Κύριε, ήλπισα. Ἐκωφώθην καὶ εσίγησα, διότι παρὰ σοῦ ἤλπισα τυχεῖν ἐκδικήσεως. Ἐμοὶ γὰρ, φησιν, ἐκδίκησις· ἐγὼ ἀνταποδώσω, λέγει Κύριος. Σὺ εἰσακούσῃ, Κύριε, ὁ Θεός μου. Καὶ διότι σὺ ενωτισθήσῃ τὰς τοιαύτας βλασφημίας, καὶ ἀνταπο- δώσεις τοῖς ὑβρισταίς. "Η, Σὺ ἐπακούσῃ τῶν τοιαῦτα πασχόντων, καὶ σιγώντων. *Οτι εἶπον· Μήποτε ἐπιχαρῶσι μοι οἱ ἐχθροί μου. Καὶ γὰρ εἶπον ἐν ἐμαυτῷ εὐχόμενος· Μὴ ἐπι· χαρείησάν μοί ποτε οἱ ἐχθροί μου. Καὶ ἐν τῷ σαλευθῆναι πόδας μου, ἐπ' ἐμὲ ἐμε γαλοῤῥημόνησαν. Καὶ ἰδοὺ περιτραπείσης τῆς που ρείας μου ἀπὸ τῆς ὁδοῦ τῶν θείων ἐντολῶν, εὐθὺς ἔλαβον αὐτοὶ παῤῥησίαν ἀναισχυντίας, μεγαλορρημα νήσαντες ἀνελεῖν με. Ὅτι ἐγὼ εἰς μάστιγας ἕτοιμος. Διότι ἁμαρτή σας, καὶ γυμνωθεὶς τῆς θείας βοηθείας, πρόχειρος ἐγενόμην τοῖς κολάζειν ἐθέλουσιν. Η τὸ μὲν ὅτι, διηγηματικῶς, περιττόν νοήσεις· τὸ δὲ ἑξῆς· Ἐγὼ εἰς τὴν παρὰ σοῦ παιδείαν πρόχειρος, ἀπεκδεχόμενος αὐτὴν πάντοτε, διὰ τὰς ἁμαρτίας μου. EUTHYMI ZIGABENI ab amicitia. Vel, alios etiam amicos et subclitos intelligere possumus, qui timore Absalonis a beato David ad illum deficiebant. Et vim faciebant qui quærebant animam meam. Et angebant me, inquit, ii qui animam meam, hoc est, qui me ipsum quærebant, et omni arte mibi molestiam inferebant. Vei quærebant animam meam, ut auferrent eam, quemadmodum dixit in psalmo XXXIX. Et qui quærebant mala mihi locuti sunt vanitates. Et qui meam ruinam sitiebant, blasphemias ad- versum me locuti sunt, conviciis atque calumniis me impetentes. Vanitates autem dixit veluti men- dacia quædam, ac falsa. · Et dolos tota die meditabantur. Hoc est, insidias : quomodo nimirum me deciperent et comprehen- derent. VERS. 14. Ego quasi surdus non audiebam. Re vera quidem audiebam, sed audire non videbar, quia tacebam, et non conturbabar. Ipso enim Se- mei conviciis sese insectante atque maledicente, et plerisque aliis etiam idem facientibus, tacebat beatus David, quasi prorsus non audiens Et sicut mulus non aperiens os suum. Subaudien- dum est verbum, eram, Consequens est autem, ut non loquatur quis ea quæ non audivit. VERS. 15. facius sum sicut homo non audiens, et non habens in ore suo redargutiones. Hæc dicta sunt ad declarationem versiculorum proxime præ- ccdentium. Redargutiones autem hoc in loco con- c tradictiones vocat, per quas redarguere quis eos solet, qui male loquuntur. Vers. 16. Quia in te, Domine, speravi. Mutus factus sum et lacui, qua te mihi judicem futurum spe- ravi, Mihi enim, inquit, vindicta, et ego retribuam, dicit Dominus '. Tu exaudies me, Domine Deus meus. Et quia tu omnia hujusmodi maledicta intelligis : et condignas calumniatoribus panas retribues. Vel, Tu eos exau- dies, qui talia passi sunt, et tacent. VERS. 17. Quia dixi: Nequando supergaudeant mili inimiçi mei. Intra me ipsum enim cum funderem preces ad Deum, dixi, cupere me exaudiri, ne quando supergaudeant et delectentur super me inimici mei. Et dum commoti essent pedes mei, super me ma- yna locuti sunt. Et cum jam aversum esset iter meum a via divinorum mandatorum, illi statim pu- dendam quamdam ceperunt libertatem, gloriantes et jactantes, velle me interimere. VERS. 18. Quoniam ego in flagella paratus sum. Quia ego post peccatum divino nudatus auxilio paratus fui iis qui castigare me voluerunt. Vel di- ctionem, quoniam, superfluam esse intellige [ ut sepe inveniri diximus], et ordo est : Ego ad corre- ctionem et emendationem tuam semper paratus sum. Ob peccata enim mea cam promptus ac li- bens suscipio. • Deut. xxx11, 35.
7β Whole burnt sacrifices and sin offerings you have not sought. In the book of Leviticus and of Deuteronomy you will find clearly what whole burnt Lev 1-7 sacrifices are and what the victims for sin offerings are, and in general the differences among Dt 12-16 the sacrifices and offerings. Now then, he says, that I have become incarnate, who am the rational and true victim who takes away the sin of the world, you have sought no victim as defined by the law.
Psalmus XLIV
PG 128:491α Τότε εἶπον, ᾽Ιδοὺ ἥκω.προσώπῳ τοῦ Θεοῦ; τουτέστιν, τῷ Θεῷ, κατὰ πε- & ρίφρασιν · ὀφθήσομαι δε, διὰ τῆς ἐν τῷ ναῷ λα τρείας καὶ παραστάσεως, ὅπερ οὐκ ἔστιν ἐν Βαβυ- λώνι. Εγενήθη τὰ δάκρυα ἐμοὶ ἄρτος ἡμέρας καὶ νυκτὸς, ἐν τῷ λέγεσθαι μοι καθ' εκάστην ημέ ραν· Ποῦ ἐστιν ὁ Θεός σου; Ἐν τῷ ὀνειδίζειν μοι τοὺς Βαβυλωνίους τοῦ Θεοῦ μου ἀσθένειαν, ἐγέ- νοντό μοι τὰ δάκρυά μου ἄρτος, οὐχ ὅσον εἰς τρό φήν, ἀλλ' ὅσον εἰς ὄρεξιν. Ἀρεγόμην γὰρ δακρύων, ὡς ἄρτου, καὶ ἦσαν μοι ἀναγκαῖα ταῦτα, ὡς ἡ τροφὴ πᾶσιν ἀνθρώποις. Ἡ δὲ τοιαύτη ὄρεξις καὶ ἡ ἀνάγκη, οὐ μόνον ἐν ἡμέρᾳ ἦσαν, ἀλλὰ καὶ ἐν νυχτί. - Ταῦτα ἐμνήσθην, καὶ ἐξέχεα ἐπ' ἐμὲ τὴν ψυ χήν μου. Ταῦτα, ἀντὶ τοῦ Τοιαῦτα, φημὶ δὲ τό· Ποῦ ἐστιν ὁ Θεός σου; Εξέχεα δὲ, ἀντὶ, Ἐχαύ νωσα ἐν ἐμαυτῷ τὴν ψυχήν μου, παρέλυσα τοῦ τόνου· τὸ μὲν γὰρ συνεστός, ἐπέῤῥωται· τὸ δὲ διαῤῥέον, κεχαύνωται. Χρὴ δὲ καθόλου γινώσκειν, ὡς ἡ τῶν Εβραίων διάλεκτος, ἀδιαφόρως, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, ταῖς συντάξεσι κέχρηται, καθάπερ καὶ νῦν ἐπ' ἐμὲ εἰποῦσα, ἀντὶ τοῦ ἐν ἐμοί. Εἰ δὲ τὸ, ταῦτα ἐμνήσθην, πρὸς τὸν ἐφεξῆς στίχον ἀποδώ- σεις, ἕτερον νόημα ποιήσεις, ὅτι ταῦτα ἐμνήσθην, καὶ διέχυσα, τουτέστιν ἀνῆκα ἐστενοχωρημένην ἐν ἐμαυτῷ τὴν ψυχήν μου. Ταῦτα δὲ ποιεῖ, δηλαδή τοῦ ἐφεξῆς στίχου · φησί γάρ · "Οτι διελεύσομαι ἐν τόπῳ σκηνῆς θαυμαστῆς ἕως τοῦ οἴκου τοῦ Θεοῦ. (52) 'Ενείσθην, φησί, μνη- σθεὶς ὅτι περιπατήσω πάλιν ἐν τῷ ναῷ μέχρι τῶν ἀλύτων αὐτοῦ· σκηνὴν μὲν γὰρ θαυμαστὴν λέγει τὸν περιώνυμον τοῦ Σολομῶντος ναόν· οἶκον δὲ Θεοῦ, τὰ ἄδυτα τοῦ ναοῦ. Πρὸς δὲ τὴν δευτέραν ἐξήγησιν, τὸ ὅτι, βεβαιωτικὸν νοήσεις, ὡς προφη τεύοντος τοῦ λέγοντος. "Αλλως, σκηνὴ μὲν, ἡ ἐξ ἡμῶν ἁγία τοῦ Λόγου σάρξ θαυμαστὴ δὲ αὐτή, ὡς δίχα σπορᾶς συμπαγείσα · οἶκος δέ, ἡ νοερά ταύ της ψυχή, διὰ μέσης γὰρ αὐτῆς ὁ Θεὸς ὡμίλησε τῇ σαρκί · τόπος δὲ, αὐτὸς ὁ Λόγος, ἐν ἑαυτῷ τὴν προσο ληφθείσαν φύσιν ὑποστήσας τε καὶ πηξάμενος. Διελεύσομαι οὖν, φησί, διὰ τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ χειρ αγωγούμενος, έως τῆς ψυχῆς τοῦ προσλήμματος, φιλοσοφῶν περὶ αὐτῶν, καὶ θεωρῶν κατὰ δύναμιν· περαιτέρω δὲ προβαίνειν, οὐκέτι συγχωρηθήσομαι. Ἐν φωνῇ ἀγαλλιάσεως καὶ ἐξομολογήσεως ἤχου ἑορτάζοντος. Διελεύσομαι δὲ ἐν φωνῇ χαρᾶς. καὶ ἐν φωνῇ εὐχαριστίας ήχου ἑορταστικού, τουτ ἐστιν Εορτάσω πάλιν, ὡς πρότερον, καὶ τῇ τοῦ νόσ μου λατρεία χρήσομαι. COMMENT. IN PSALMOS. apparebo coram te, adorans nimirum et colens te. seduloque tibi assistens, et alia faciens, quæ in templo tuo fieri decet? Universo enim hoc solatio privamur, postquam hic Babylone captivl degi- mus. Vers. 4. Fuerunt mihi lacrymæ meæ panis die ac nocte, dum dicitur mihi quotidie : Ubi est Deus tuus ? Dum Babylonii, inquit, Dei mei impotentiam mihi exprobrarent, lacryune meae fuerunt mihi panis, non quod eis pascerer, sed quia instar panis cas desiderabam, et quia non secus mihi erant oppor- tunæ quam esurientibus esse panes soleant: unde earum desiderio, non interdiu tantum, sed assiduis etiam noctibus detinebar. VERS. 5. Hæc recordalus sum, et effudi in me animam meam. Hæc recordatus sum, verba illa nimirum, quæ ad me dicuntur quotidie : Ubi est Deus tuus ? Quam ob causaṁ Effudi, hoc est, La- xavi, in me ipso animam meam, et constantiam ejus omnem dissolvi. Hae autem effusionis trans - latione usus est Propheta, quia, quæ solidiora sunt, firmiora atque constantiora esse solent : quæ veru Auida, molliora atque laxiora. Illud in universum animadvertendum est, quod llebræi sæpenumero verborum constructionibus indifferenter utuntur, ur nunc : Effudi, inquit, in me, pro Intra me. Ve rum si verba hæc, Recordatus sum, ad sequentia referantur, alius efficietur sensus, videlicet : Hae recordatus sum, et animam meain, antea nimirum angustiis coarctatam, effudi, hoc est, absolvi, et‹ relaxavi in me ipso. Quæ auten sint hæc, quæ recordatus sum, audi. • C Quoniam pertransito in loco labernaculi admira- bilis usque ad domum Dei. Recreatns atque anima relaxatus sum, inquit, memoria repetens, quod rursus in templo tuo deambulaturus sum, et ad illius usque adyta perventurus. Per admirabile enim tabernaculum, celeberrimum Salomonis tem- plum intelligit, et per domum Dei, adyta ipsius templi. Quod si priorem expositionem magis pro- baveris, dictionem, quoniam, intellige hic jacere pro adverbio confirmandi, juxta Hebraici idioma- tis consuetudinem, et verba versiculi prophetantis verba esse. Vel aliter : Per tabernaculum, sancta Verbi caro potest intelligi, quæ merito admirabilis dici potest, qnia absque ullo semine concreta est ; et per domum Dei, anima illius carnis, per quam D Deus in assumpta carne diversatus est. Locus an- tem tabernaculi, ipsum est Verbum Dei, per quod concreta est, et exstitit Christi caro. Pertranaibo igitur, inquit, per Verbum Dei, et usque ad assum- puæ carnis animam deducar : in animo meo nimirum ea examinans, ´et contemplans, quæ de tanto mysterio percipere potero. Ulterius enim pertransire non dabitur. In voce exsultationis, et confessionis soni festivita- tem celebrantis, Pertransibo autem in voce gaudii, et gratiarum actionis, in voce soni festivi, ac si diceret : Festivitates rursus, ut olim, Deo meo ce- lebrabo, et solito utar coltu legis. Variæ lectiones. (52) ΑΙ. 'Λνείθη ν.
8α Then I said, See, I come.
PG 128:453Τότε· πότε; Ὅτε τὰ νομικὰ θύματα ἀπηυδόκησας, τότε γὰρ εἶπον αὐτὸς, ὅτι Πάτερ, ἤγγικεν ἡ ὥρα· δόξασόν σου τὸν Υἱόν· τὸ γὰρ, ἰδοὺ ἥκω, ἀντὶ τοῦ, ὡς ὁρᾷς ἡτοίμασμαι.Α μους ὑποληπτέον, φυγόντας διὰ τὸν τοῦ ᾿Αξεσαλώμ φόβον. Καὶ ἐξεβιάζοντο οἱ ζητοῦντες τὴν ψυχήν μου. Καὶ ἠνάγκαζον κακοῦντές με πάσῃ μηχανῇ, οἱ ζη- τοῦντες τὴν ψυχήν μου, τουτέστιν ἐμὲ, κατὰ περί- φρασιν ἢ οἱ ζητοῦντες τὴν ψυχήν μου, ὥστε ἐξᾶραι αὐτήν, ὡς ἐν τῷ λθ' ψαλμῷ φησι. • Καὶ οἱ ζητοῦντες τὰ κακά μοι ἐλάλησαν μαται- ότητας. Καὶ οἱ θέλοντες τὴν πτῶσίν μου, ἐλάλησαν κατ᾿ ἐμοῦ βλασφημίας, λοιδορούντές με καὶ διαβάλ- λοντες. Ματαιότητας δὲ ταύτας εκάλεσεν, ὡς ψευ δεῖς. Καὶ δολιότητας ὅλην τὴν ἡμέραν ἐμελέτησαν. Επιβουλάς· πῶς ἂν ἀποστήσαντές με θηρεύσωσιν. Ἐγὼ δὲ ὡσεὶ πωςὸς οὐκ ἤκουον. Τῇ μὲν ἀλη- θείᾳ, ἤκουον· τῇ δὲ δοκήσει, οὐκ ἤκουον, οἷα σιγών, καὶ μὴ ταρασσόμενος· ἄλλων τε γὰρ ὡς εἰκὸς, καὶ αὐτοῦ δὴ τοῦ Σεμεεὶ προδήλως ὑβρίζοντος αὐτὸν καὶ καταρωμένου, ἐσίγα, ὡς μὴ ἀκούων. Καὶ ὡσεὶ ἄλαλος οὐκ ἀνοίγων τὸ στόμα αὐτοῦ. Λείπει τὸν ἥμην· τῷ γὰρ μὴ ἀκούειν ἀκόλουθον τὸ μὴ λαλεῖν, περὶ ὧν οὐκ ἤκουσε. Ει Καὶ ἐγενόμην ὡσεὶ ἄνθρωπος οὐκ ἀκούων, καὶ οὐκ ἔχων ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ ἐλεγμούς. Ταῦτα σαφηνιστικὰ τῶν προλαβόντων δυστίχων· ἐλεγμούς δὲ λέγει τὰς ἀντιῤῥήσεις, δι᾿ ὧν τις ελέγχει τὸν και κῶς λέγοντα. "Οτι ἐπὶ σοι, Κύριε, ήλπισα. Ἐκωφώθην καὶ εσίγησα, διότι παρὰ σοῦ ἤλπισα τυχεῖν ἐκδικήσεως. Ἐμοὶ γὰρ, φησιν, ἐκδίκησις· ἐγὼ ἀνταποδώσω, λέγει Κύριος. Σὺ εἰσακούσῃ, Κύριε, ὁ Θεός μου. Καὶ διότι σὺ ενωτισθήσῃ τὰς τοιαύτας βλασφημίας, καὶ ἀνταπο- δώσεις τοῖς ὑβρισταίς. "Η, Σὺ ἐπακούσῃ τῶν τοιαῦτα πασχόντων, καὶ σιγώντων. *Οτι εἶπον· Μήποτε ἐπιχαρῶσι μοι οἱ ἐχθροί μου. Καὶ γὰρ εἶπον ἐν ἐμαυτῷ εὐχόμενος· Μὴ ἐπι· χαρείησάν μοί ποτε οἱ ἐχθροί μου. Καὶ ἐν τῷ σαλευθῆναι πόδας μου, ἐπ' ἐμὲ ἐμε γαλοῤῥημόνησαν. Καὶ ἰδοὺ περιτραπείσης τῆς που ρείας μου ἀπὸ τῆς ὁδοῦ τῶν θείων ἐντολῶν, εὐθὺς ἔλαβον αὐτοὶ παῤῥησίαν ἀναισχυντίας, μεγαλορρημα νήσαντες ἀνελεῖν με. Ὅτι ἐγὼ εἰς μάστιγας ἕτοιμος. Διότι ἁμαρτή σας, καὶ γυμνωθεὶς τῆς θείας βοηθείας, πρόχειρος ἐγενόμην τοῖς κολάζειν ἐθέλουσιν. Η τὸ μὲν ὅτι, διηγηματικῶς, περιττόν νοήσεις· τὸ δὲ ἑξῆς· Ἐγὼ εἰς τὴν παρὰ σοῦ παιδείαν πρόχειρος, ἀπεκδεχόμενος αὐτὴν πάντοτε, διὰ τὰς ἁμαρτίας μου. EUTHYMI ZIGABENI ab amicitia. Vel, alios etiam amicos et subclitos intelligere possumus, qui timore Absalonis a beato David ad illum deficiebant. Et vim faciebant qui quærebant animam meam. Et angebant me, inquit, ii qui animam meam, hoc est, qui me ipsum quærebant, et omni arte mibi molestiam inferebant. Vei quærebant animam meam, ut auferrent eam, quemadmodum dixit in psalmo XXXIX. Et qui quærebant mala mihi locuti sunt vanitates. Et qui meam ruinam sitiebant, blasphemias ad- versum me locuti sunt, conviciis atque calumniis me impetentes. Vanitates autem dixit veluti men- dacia quædam, ac falsa. · Et dolos tota die meditabantur. Hoc est, insidias : quomodo nimirum me deciperent et comprehen- derent. VERS. 14. Ego quasi surdus non audiebam. Re vera quidem audiebam, sed audire non videbar, quia tacebam, et non conturbabar. Ipso enim Se- mei conviciis sese insectante atque maledicente, et plerisque aliis etiam idem facientibus, tacebat beatus David, quasi prorsus non audiens Et sicut mulus non aperiens os suum. Subaudien- dum est verbum, eram, Consequens est autem, ut non loquatur quis ea quæ non audivit. VERS. 15. facius sum sicut homo non audiens, et non habens in ore suo redargutiones. Hæc dicta sunt ad declarationem versiculorum proxime præ- ccdentium. Redargutiones autem hoc in loco con- c tradictiones vocat, per quas redarguere quis eos solet, qui male loquuntur. Vers. 16. Quia in te, Domine, speravi. Mutus factus sum et lacui, qua te mihi judicem futurum spe- ravi, Mihi enim, inquit, vindicta, et ego retribuam, dicit Dominus '. Tu exaudies me, Domine Deus meus. Et quia tu omnia hujusmodi maledicta intelligis : et condignas calumniatoribus panas retribues. Vel, Tu eos exau- dies, qui talia passi sunt, et tacent. VERS. 17. Quia dixi: Nequando supergaudeant mili inimiçi mei. Intra me ipsum enim cum funderem preces ad Deum, dixi, cupere me exaudiri, ne quando supergaudeant et delectentur super me inimici mei. Et dum commoti essent pedes mei, super me ma- yna locuti sunt. Et cum jam aversum esset iter meum a via divinorum mandatorum, illi statim pu- dendam quamdam ceperunt libertatem, gloriantes et jactantes, velle me interimere. VERS. 18. Quoniam ego in flagella paratus sum. Quia ego post peccatum divino nudatus auxilio paratus fui iis qui castigare me voluerunt. Vel di- ctionem, quoniam, superfluam esse intellige [ ut sepe inveniri diximus], et ordo est : Ego ad corre- ctionem et emendationem tuam semper paratus sum. Ob peccata enim mea cam promptus ac li- bens suscipio. • Deut. xxx11, 35.
Then – when? When you rejected the victims of the law, for then I myself said, Father, the hour has come; glorify your Son. For ‘See, I come’ is in the sense of, ‘as you see, I am ready’.
β Ἐν κεφαλίδι βιβλίου γέγραπται περὶ ἐμοῦ. Oἱ Ἑβραῖοι, βιβλία μὲν καλοῦσι τὰ συγγράμματα, κεφαλίδας δὲ, τὰ εἰλητάρια, ὡς τὸ, Υἱὲ ἀνθρώπου, φάγε τὴν κεφαλίδα ταύτην. Εἰληταρίοις γὰρ ἐνέγραφον, καὶ οὐ τεύχεσι τετραγώνοις, ὡς ἡμεῖς. Φησὶν οὖν ὁ Σωτὴρ, ὅτι ἐν εἰληταρίῳ βιβλίου γέγραπται περὶ ἐμοῦ, βιβλίου δὲ, προφητικοῦ δηλαδή· τουτέστι, τὰ περὶ τῆς ἐμῆς ἐνανθρωπήσεως προκατήγγειλαν οἱ προφῆται. Τοῦτο καὶ ᾽Ιουδαίοις ὕστερον ἔλεγεν, ὡς τὸ, Εἰ ἐπιστεύετε Μωυσῇ, ἐπιστεύετε ἂν ἐμοὶ, καὶ ἄλλα πολλά.Α μους ὑποληπτέον, φυγόντας διὰ τὸν τοῦ ᾿Αξεσαλώμ φόβον. Καὶ ἐξεβιάζοντο οἱ ζητοῦντες τὴν ψυχήν μου. Καὶ ἠνάγκαζον κακοῦντές με πάσῃ μηχανῇ, οἱ ζη- τοῦντες τὴν ψυχήν μου, τουτέστιν ἐμὲ, κατὰ περί- φρασιν ἢ οἱ ζητοῦντες τὴν ψυχήν μου, ὥστε ἐξᾶραι αὐτήν, ὡς ἐν τῷ λθ' ψαλμῷ φησι. • Καὶ οἱ ζητοῦντες τὰ κακά μοι ἐλάλησαν μαται- ότητας. Καὶ οἱ θέλοντες τὴν πτῶσίν μου, ἐλάλησαν κατ᾿ ἐμοῦ βλασφημίας, λοιδορούντές με καὶ διαβάλ- λοντες. Ματαιότητας δὲ ταύτας εκάλεσεν, ὡς ψευ δεῖς. Καὶ δολιότητας ὅλην τὴν ἡμέραν ἐμελέτησαν. Επιβουλάς· πῶς ἂν ἀποστήσαντές με θηρεύσωσιν. Ἐγὼ δὲ ὡσεὶ πωςὸς οὐκ ἤκουον. Τῇ μὲν ἀλη- θείᾳ, ἤκουον· τῇ δὲ δοκήσει, οὐκ ἤκουον, οἷα σιγών, καὶ μὴ ταρασσόμενος· ἄλλων τε γὰρ ὡς εἰκὸς, καὶ αὐτοῦ δὴ τοῦ Σεμεεὶ προδήλως ὑβρίζοντος αὐτὸν καὶ καταρωμένου, ἐσίγα, ὡς μὴ ἀκούων. Καὶ ὡσεὶ ἄλαλος οὐκ ἀνοίγων τὸ στόμα αὐτοῦ. Λείπει τὸν ἥμην· τῷ γὰρ μὴ ἀκούειν ἀκόλουθον τὸ μὴ λαλεῖν, περὶ ὧν οὐκ ἤκουσε. Ει Καὶ ἐγενόμην ὡσεὶ ἄνθρωπος οὐκ ἀκούων, καὶ οὐκ ἔχων ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ ἐλεγμούς. Ταῦτα σαφηνιστικὰ τῶν προλαβόντων δυστίχων· ἐλεγμούς δὲ λέγει τὰς ἀντιῤῥήσεις, δι᾿ ὧν τις ελέγχει τὸν και κῶς λέγοντα. "Οτι ἐπὶ σοι, Κύριε, ήλπισα. Ἐκωφώθην καὶ εσίγησα, διότι παρὰ σοῦ ἤλπισα τυχεῖν ἐκδικήσεως. Ἐμοὶ γὰρ, φησιν, ἐκδίκησις· ἐγὼ ἀνταποδώσω, λέγει Κύριος. Σὺ εἰσακούσῃ, Κύριε, ὁ Θεός μου. Καὶ διότι σὺ ενωτισθήσῃ τὰς τοιαύτας βλασφημίας, καὶ ἀνταπο- δώσεις τοῖς ὑβρισταίς. "Η, Σὺ ἐπακούσῃ τῶν τοιαῦτα πασχόντων, καὶ σιγώντων. *Οτι εἶπον· Μήποτε ἐπιχαρῶσι μοι οἱ ἐχθροί μου. Καὶ γὰρ εἶπον ἐν ἐμαυτῷ εὐχόμενος· Μὴ ἐπι· χαρείησάν μοί ποτε οἱ ἐχθροί μου. Καὶ ἐν τῷ σαλευθῆναι πόδας μου, ἐπ' ἐμὲ ἐμε γαλοῤῥημόνησαν. Καὶ ἰδοὺ περιτραπείσης τῆς που ρείας μου ἀπὸ τῆς ὁδοῦ τῶν θείων ἐντολῶν, εὐθὺς ἔλαβον αὐτοὶ παῤῥησίαν ἀναισχυντίας, μεγαλορρημα νήσαντες ἀνελεῖν με. Ὅτι ἐγὼ εἰς μάστιγας ἕτοιμος. Διότι ἁμαρτή σας, καὶ γυμνωθεὶς τῆς θείας βοηθείας, πρόχειρος ἐγενόμην τοῖς κολάζειν ἐθέλουσιν. Η τὸ μὲν ὅτι, διηγηματικῶς, περιττόν νοήσεις· τὸ δὲ ἑξῆς· Ἐγὼ εἰς τὴν παρὰ σοῦ παιδείαν πρόχειρος, ἀπεκδεχόμενος αὐτὴν πάντοτε, διὰ τὰς ἁμαρτίας μου. EUTHYMI ZIGABENI ab amicitia. Vel, alios etiam amicos et subclitos intelligere possumus, qui timore Absalonis a beato David ad illum deficiebant. Et vim faciebant qui quærebant animam meam. Et angebant me, inquit, ii qui animam meam, hoc est, qui me ipsum quærebant, et omni arte mibi molestiam inferebant. Vei quærebant animam meam, ut auferrent eam, quemadmodum dixit in psalmo XXXIX. Et qui quærebant mala mihi locuti sunt vanitates. Et qui meam ruinam sitiebant, blasphemias ad- versum me locuti sunt, conviciis atque calumniis me impetentes. Vanitates autem dixit veluti men- dacia quædam, ac falsa. · Et dolos tota die meditabantur. Hoc est, insidias : quomodo nimirum me deciperent et comprehen- derent. VERS. 14. Ego quasi surdus non audiebam. Re vera quidem audiebam, sed audire non videbar, quia tacebam, et non conturbabar. Ipso enim Se- mei conviciis sese insectante atque maledicente, et plerisque aliis etiam idem facientibus, tacebat beatus David, quasi prorsus non audiens Et sicut mulus non aperiens os suum. Subaudien- dum est verbum, eram, Consequens est autem, ut non loquatur quis ea quæ non audivit. VERS. 15. facius sum sicut homo non audiens, et non habens in ore suo redargutiones. Hæc dicta sunt ad declarationem versiculorum proxime præ- ccdentium. Redargutiones autem hoc in loco con- c tradictiones vocat, per quas redarguere quis eos solet, qui male loquuntur. Vers. 16. Quia in te, Domine, speravi. Mutus factus sum et lacui, qua te mihi judicem futurum spe- ravi, Mihi enim, inquit, vindicta, et ego retribuam, dicit Dominus '. Tu exaudies me, Domine Deus meus. Et quia tu omnia hujusmodi maledicta intelligis : et condignas calumniatoribus panas retribues. Vel, Tu eos exau- dies, qui talia passi sunt, et tacent. VERS. 17. Quia dixi: Nequando supergaudeant mili inimiçi mei. Intra me ipsum enim cum funderem preces ad Deum, dixi, cupere me exaudiri, ne quando supergaudeant et delectentur super me inimici mei. Et dum commoti essent pedes mei, super me ma- yna locuti sunt. Et cum jam aversum esset iter meum a via divinorum mandatorum, illi statim pu- dendam quamdam ceperunt libertatem, gloriantes et jactantes, velle me interimere. VERS. 18. Quoniam ego in flagella paratus sum. Quia ego post peccatum divino nudatus auxilio paratus fui iis qui castigare me voluerunt. Vel di- ctionem, quoniam, superfluam esse intellige [ ut sepe inveniri diximus], et ordo est : Ego ad corre- ctionem et emendationem tuam semper paratus sum. Ob peccata enim mea cam promptus ac li- bens suscipio. • Deut. xxx11, 35.
8β In a book scroll it is written about me. The Hebrews call writings ‘books’ and rolls ‘scrolls’, as in O Son of man, eat this scroll, for they wrote on rolls and not on square books as we do. The Saviour is therefore saying that in the roll of a book it is written about me, meaning by ‘book’ a prophetic book, that is, the prophets foretold about my incarnation. This he also said to the Jews later, as with, If you believed in Moses you would believe in me, and many other such.
α Τοῦ ποιῆσαι τὸ θέλημά σου, ὁ Θεός μου, ἠβουλήθην. Καὶ ἐπεὶ τὰ περὶ ἐμοῦ προώριστο καὶ | προκατήγγελτο, ποιῆσαι τὸ θέλημά σου ἠβουλήθην. Περιττὸν γὰρ ἐνταῦθα τὸ, τοῦ. Θέλημα δὲ τοῦ Πατρὸς, ἡ ὑπὲρ τῆς τῶν ἀνθρώπων σωτηρίας κατὰ σάρκα σφαγὴ τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ. Περὶ τούτου καὶ αὐτὸς ὕστερον εἶπεν ὁ Χριστὸς, ὅτι καταβέβηκα ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, οὐχ ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τὸ ἐμὸν, ἀλλὰ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με.Α μους ὑποληπτέον, φυγόντας διὰ τὸν τοῦ ᾿Αξεσαλώμ φόβον. Καὶ ἐξεβιάζοντο οἱ ζητοῦντες τὴν ψυχήν μου. Καὶ ἠνάγκαζον κακοῦντές με πάσῃ μηχανῇ, οἱ ζη- τοῦντες τὴν ψυχήν μου, τουτέστιν ἐμὲ, κατὰ περί- φρασιν ἢ οἱ ζητοῦντες τὴν ψυχήν μου, ὥστε ἐξᾶραι αὐτήν, ὡς ἐν τῷ λθ' ψαλμῷ φησι. • Καὶ οἱ ζητοῦντες τὰ κακά μοι ἐλάλησαν μαται- ότητας. Καὶ οἱ θέλοντες τὴν πτῶσίν μου, ἐλάλησαν κατ᾿ ἐμοῦ βλασφημίας, λοιδορούντές με καὶ διαβάλ- λοντες. Ματαιότητας δὲ ταύτας εκάλεσεν, ὡς ψευ δεῖς. Καὶ δολιότητας ὅλην τὴν ἡμέραν ἐμελέτησαν. Επιβουλάς· πῶς ἂν ἀποστήσαντές με θηρεύσωσιν. Ἐγὼ δὲ ὡσεὶ πωςὸς οὐκ ἤκουον. Τῇ μὲν ἀλη- θείᾳ, ἤκουον· τῇ δὲ δοκήσει, οὐκ ἤκουον, οἷα σιγών, καὶ μὴ ταρασσόμενος· ἄλλων τε γὰρ ὡς εἰκὸς, καὶ αὐτοῦ δὴ τοῦ Σεμεεὶ προδήλως ὑβρίζοντος αὐτὸν καὶ καταρωμένου, ἐσίγα, ὡς μὴ ἀκούων. Καὶ ὡσεὶ ἄλαλος οὐκ ἀνοίγων τὸ στόμα αὐτοῦ. Λείπει τὸν ἥμην· τῷ γὰρ μὴ ἀκούειν ἀκόλουθον τὸ μὴ λαλεῖν, περὶ ὧν οὐκ ἤκουσε. Ει Καὶ ἐγενόμην ὡσεὶ ἄνθρωπος οὐκ ἀκούων, καὶ οὐκ ἔχων ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ ἐλεγμούς. Ταῦτα σαφηνιστικὰ τῶν προλαβόντων δυστίχων· ἐλεγμούς δὲ λέγει τὰς ἀντιῤῥήσεις, δι᾿ ὧν τις ελέγχει τὸν και κῶς λέγοντα. "Οτι ἐπὶ σοι, Κύριε, ήλπισα. Ἐκωφώθην καὶ εσίγησα, διότι παρὰ σοῦ ἤλπισα τυχεῖν ἐκδικήσεως. Ἐμοὶ γὰρ, φησιν, ἐκδίκησις· ἐγὼ ἀνταποδώσω, λέγει Κύριος. Σὺ εἰσακούσῃ, Κύριε, ὁ Θεός μου. Καὶ διότι σὺ ενωτισθήσῃ τὰς τοιαύτας βλασφημίας, καὶ ἀνταπο- δώσεις τοῖς ὑβρισταίς. "Η, Σὺ ἐπακούσῃ τῶν τοιαῦτα πασχόντων, καὶ σιγώντων. *Οτι εἶπον· Μήποτε ἐπιχαρῶσι μοι οἱ ἐχθροί μου. Καὶ γὰρ εἶπον ἐν ἐμαυτῷ εὐχόμενος· Μὴ ἐπι· χαρείησάν μοί ποτε οἱ ἐχθροί μου. Καὶ ἐν τῷ σαλευθῆναι πόδας μου, ἐπ' ἐμὲ ἐμε γαλοῤῥημόνησαν. Καὶ ἰδοὺ περιτραπείσης τῆς που ρείας μου ἀπὸ τῆς ὁδοῦ τῶν θείων ἐντολῶν, εὐθὺς ἔλαβον αὐτοὶ παῤῥησίαν ἀναισχυντίας, μεγαλορρημα νήσαντες ἀνελεῖν με. Ὅτι ἐγὼ εἰς μάστιγας ἕτοιμος. Διότι ἁμαρτή σας, καὶ γυμνωθεὶς τῆς θείας βοηθείας, πρόχειρος ἐγενόμην τοῖς κολάζειν ἐθέλουσιν. Η τὸ μὲν ὅτι, διηγηματικῶς, περιττόν νοήσεις· τὸ δὲ ἑξῆς· Ἐγὼ εἰς τὴν παρὰ σοῦ παιδείαν πρόχειρος, ἀπεκδεχόμενος αὐτὴν πάντοτε, διὰ τὰς ἁμαρτίας μου. EUTHYMI ZIGABENI ab amicitia. Vel, alios etiam amicos et subclitos intelligere possumus, qui timore Absalonis a beato David ad illum deficiebant. Et vim faciebant qui quærebant animam meam. Et angebant me, inquit, ii qui animam meam, hoc est, qui me ipsum quærebant, et omni arte mibi molestiam inferebant. Vei quærebant animam meam, ut auferrent eam, quemadmodum dixit in psalmo XXXIX. Et qui quærebant mala mihi locuti sunt vanitates. Et qui meam ruinam sitiebant, blasphemias ad- versum me locuti sunt, conviciis atque calumniis me impetentes. Vanitates autem dixit veluti men- dacia quædam, ac falsa. · Et dolos tota die meditabantur. Hoc est, insidias : quomodo nimirum me deciperent et comprehen- derent. VERS. 14. Ego quasi surdus non audiebam. Re vera quidem audiebam, sed audire non videbar, quia tacebam, et non conturbabar. Ipso enim Se- mei conviciis sese insectante atque maledicente, et plerisque aliis etiam idem facientibus, tacebat beatus David, quasi prorsus non audiens Et sicut mulus non aperiens os suum. Subaudien- dum est verbum, eram, Consequens est autem, ut non loquatur quis ea quæ non audivit. VERS. 15. facius sum sicut homo non audiens, et non habens in ore suo redargutiones. Hæc dicta sunt ad declarationem versiculorum proxime præ- ccdentium. Redargutiones autem hoc in loco con- c tradictiones vocat, per quas redarguere quis eos solet, qui male loquuntur. Vers. 16. Quia in te, Domine, speravi. Mutus factus sum et lacui, qua te mihi judicem futurum spe- ravi, Mihi enim, inquit, vindicta, et ego retribuam, dicit Dominus '. Tu exaudies me, Domine Deus meus. Et quia tu omnia hujusmodi maledicta intelligis : et condignas calumniatoribus panas retribues. Vel, Tu eos exau- dies, qui talia passi sunt, et tacent. VERS. 17. Quia dixi: Nequando supergaudeant mili inimiçi mei. Intra me ipsum enim cum funderem preces ad Deum, dixi, cupere me exaudiri, ne quando supergaudeant et delectentur super me inimici mei. Et dum commoti essent pedes mei, super me ma- yna locuti sunt. Et cum jam aversum esset iter meum a via divinorum mandatorum, illi statim pu- dendam quamdam ceperunt libertatem, gloriantes et jactantes, velle me interimere. VERS. 18. Quoniam ego in flagella paratus sum. Quia ego post peccatum divino nudatus auxilio paratus fui iis qui castigare me voluerunt. Vel di- ctionem, quoniam, superfluam esse intellige [ ut sepe inveniri diximus], et ordo est : Ego ad corre- ctionem et emendationem tuam semper paratus sum. Ob peccata enim mea cam promptus ac li- bens suscipio. • Deut. xxx11, 35.
9α So as to do your will, O my God, I have purposed. And since the things about me had been pre-ordained and pre-announced, I have pur- posed to do your will. The ‘so as’ is redundant here. The will of the Father is the slaughter in the flesh of his Son for the salvation of mankind. About this Christ himself said later that I have come down from heaven, not to do my own will, but the will of him who sent me.
β Καὶ τὸν νόμον σου ἐν μέσῳ τῆς κοιλίας μου. Tὸ, ἐν μέσῳ τῆς κοιλίας μου, ἀντὶ τοῦ, ἐκ μέσης τῆς κοιλίας μου, τουτέστιν, ἐκ καρδίας, ὁλοψύχως, πρόθεσις ἀντὶ προθέσεως. Ἀπὸ κοινοῦ δὲ ληπτέον πάλιν τὸ, καὶ ἠβουλήθην ποιῆσαι, ἤτοι πληρῶσαι τὸν νόμον σου, φημὶ δὴ, τὰς ἐντολὰς ἅς μοι δέδωκας, ἐκ καρδίας μου.Α μους ὑποληπτέον, φυγόντας διὰ τὸν τοῦ ᾿Αξεσαλώμ φόβον. Καὶ ἐξεβιάζοντο οἱ ζητοῦντες τὴν ψυχήν μου. Καὶ ἠνάγκαζον κακοῦντές με πάσῃ μηχανῇ, οἱ ζη- τοῦντες τὴν ψυχήν μου, τουτέστιν ἐμὲ, κατὰ περί- φρασιν ἢ οἱ ζητοῦντες τὴν ψυχήν μου, ὥστε ἐξᾶραι αὐτήν, ὡς ἐν τῷ λθ' ψαλμῷ φησι. • Καὶ οἱ ζητοῦντες τὰ κακά μοι ἐλάλησαν μαται- ότητας. Καὶ οἱ θέλοντες τὴν πτῶσίν μου, ἐλάλησαν κατ᾿ ἐμοῦ βλασφημίας, λοιδορούντές με καὶ διαβάλ- λοντες. Ματαιότητας δὲ ταύτας εκάλεσεν, ὡς ψευ δεῖς. Καὶ δολιότητας ὅλην τὴν ἡμέραν ἐμελέτησαν. Επιβουλάς· πῶς ἂν ἀποστήσαντές με θηρεύσωσιν. Ἐγὼ δὲ ὡσεὶ πωςὸς οὐκ ἤκουον. Τῇ μὲν ἀλη- θείᾳ, ἤκουον· τῇ δὲ δοκήσει, οὐκ ἤκουον, οἷα σιγών, καὶ μὴ ταρασσόμενος· ἄλλων τε γὰρ ὡς εἰκὸς, καὶ αὐτοῦ δὴ τοῦ Σεμεεὶ προδήλως ὑβρίζοντος αὐτὸν καὶ καταρωμένου, ἐσίγα, ὡς μὴ ἀκούων. Καὶ ὡσεὶ ἄλαλος οὐκ ἀνοίγων τὸ στόμα αὐτοῦ. Λείπει τὸν ἥμην· τῷ γὰρ μὴ ἀκούειν ἀκόλουθον τὸ μὴ λαλεῖν, περὶ ὧν οὐκ ἤκουσε. Ει Καὶ ἐγενόμην ὡσεὶ ἄνθρωπος οὐκ ἀκούων, καὶ οὐκ ἔχων ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ ἐλεγμούς. Ταῦτα σαφηνιστικὰ τῶν προλαβόντων δυστίχων· ἐλεγμούς δὲ λέγει τὰς ἀντιῤῥήσεις, δι᾿ ὧν τις ελέγχει τὸν και κῶς λέγοντα. "Οτι ἐπὶ σοι, Κύριε, ήλπισα. Ἐκωφώθην καὶ εσίγησα, διότι παρὰ σοῦ ἤλπισα τυχεῖν ἐκδικήσεως. Ἐμοὶ γὰρ, φησιν, ἐκδίκησις· ἐγὼ ἀνταποδώσω, λέγει Κύριος. Σὺ εἰσακούσῃ, Κύριε, ὁ Θεός μου. Καὶ διότι σὺ ενωτισθήσῃ τὰς τοιαύτας βλασφημίας, καὶ ἀνταπο- δώσεις τοῖς ὑβρισταίς. "Η, Σὺ ἐπακούσῃ τῶν τοιαῦτα πασχόντων, καὶ σιγώντων. *Οτι εἶπον· Μήποτε ἐπιχαρῶσι μοι οἱ ἐχθροί μου. Καὶ γὰρ εἶπον ἐν ἐμαυτῷ εὐχόμενος· Μὴ ἐπι· χαρείησάν μοί ποτε οἱ ἐχθροί μου. Καὶ ἐν τῷ σαλευθῆναι πόδας μου, ἐπ' ἐμὲ ἐμε γαλοῤῥημόνησαν. Καὶ ἰδοὺ περιτραπείσης τῆς που ρείας μου ἀπὸ τῆς ὁδοῦ τῶν θείων ἐντολῶν, εὐθὺς ἔλαβον αὐτοὶ παῤῥησίαν ἀναισχυντίας, μεγαλορρημα νήσαντες ἀνελεῖν με. Ὅτι ἐγὼ εἰς μάστιγας ἕτοιμος. Διότι ἁμαρτή σας, καὶ γυμνωθεὶς τῆς θείας βοηθείας, πρόχειρος ἐγενόμην τοῖς κολάζειν ἐθέλουσιν. Η τὸ μὲν ὅτι, διηγηματικῶς, περιττόν νοήσεις· τὸ δὲ ἑξῆς· Ἐγὼ εἰς τὴν παρὰ σοῦ παιδείαν πρόχειρος, ἀπεκδεχόμενος αὐτὴν πάντοτε, διὰ τὰς ἁμαρτίας μου. EUTHYMI ZIGABENI ab amicitia. Vel, alios etiam amicos et subclitos intelligere possumus, qui timore Absalonis a beato David ad illum deficiebant. Et vim faciebant qui quærebant animam meam. Et angebant me, inquit, ii qui animam meam, hoc est, qui me ipsum quærebant, et omni arte mibi molestiam inferebant. Vei quærebant animam meam, ut auferrent eam, quemadmodum dixit in psalmo XXXIX. Et qui quærebant mala mihi locuti sunt vanitates. Et qui meam ruinam sitiebant, blasphemias ad- versum me locuti sunt, conviciis atque calumniis me impetentes. Vanitates autem dixit veluti men- dacia quædam, ac falsa. · Et dolos tota die meditabantur. Hoc est, insidias : quomodo nimirum me deciperent et comprehen- derent. VERS. 14. Ego quasi surdus non audiebam. Re vera quidem audiebam, sed audire non videbar, quia tacebam, et non conturbabar. Ipso enim Se- mei conviciis sese insectante atque maledicente, et plerisque aliis etiam idem facientibus, tacebat beatus David, quasi prorsus non audiens Et sicut mulus non aperiens os suum. Subaudien- dum est verbum, eram, Consequens est autem, ut non loquatur quis ea quæ non audivit. VERS. 15. facius sum sicut homo non audiens, et non habens in ore suo redargutiones. Hæc dicta sunt ad declarationem versiculorum proxime præ- ccdentium. Redargutiones autem hoc in loco con- c tradictiones vocat, per quas redarguere quis eos solet, qui male loquuntur. Vers. 16. Quia in te, Domine, speravi. Mutus factus sum et lacui, qua te mihi judicem futurum spe- ravi, Mihi enim, inquit, vindicta, et ego retribuam, dicit Dominus '. Tu exaudies me, Domine Deus meus. Et quia tu omnia hujusmodi maledicta intelligis : et condignas calumniatoribus panas retribues. Vel, Tu eos exau- dies, qui talia passi sunt, et tacent. VERS. 17. Quia dixi: Nequando supergaudeant mili inimiçi mei. Intra me ipsum enim cum funderem preces ad Deum, dixi, cupere me exaudiri, ne quando supergaudeant et delectentur super me inimici mei. Et dum commoti essent pedes mei, super me ma- yna locuti sunt. Et cum jam aversum esset iter meum a via divinorum mandatorum, illi statim pu- dendam quamdam ceperunt libertatem, gloriantes et jactantes, velle me interimere. VERS. 18. Quoniam ego in flagella paratus sum. Quia ego post peccatum divino nudatus auxilio paratus fui iis qui castigare me voluerunt. Vel di- ctionem, quoniam, superfluam esse intellige [ ut sepe inveniri diximus], et ordo est : Ego ad corre- ctionem et emendationem tuam semper paratus sum. Ob peccata enim mea cam promptus ac li- bens suscipio. • Deut. xxx11, 35.
9β And your law in the midst of my belly. ‘In the midst of my belly’ in the sense of, ‘from the midst of my belly’, that is, from my heart, whole-heartedly, by the figure of one preposition [in] for another [from]. Once again ‘I have purposed to do’ is understood here, namely, to fulfil your law, that is, the commandments that you gave me, from the depths of my heart.
α Εὐηγγελισάμην δικαιοσύνην ἐν ἐκκλησίᾳ μεγάλῃ. Δικαιοσύνην λέγει, τὸ Εὐαγγέλιον, ὡς δικαιοῦν πάντας τοὺς πιστεύοντας καὶ τηροῦντας τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ, ὁποῖοί ποτ’ ἂν ὦσιν οὗτοι· καὶ ὅτι ὁ μὲν Μωσαϊκὸς νόμος μόνοις τοῖς ᾽Ιουδαίοις ἐδόθη, τὸ δὲ Εὐαγγέλιον, ἅπασι τοῖς ἔθνεσι. Δίκαιον δὲ, τὸ μὴ τόνδε καὶ τόνδε μόνον, ἀλλὰ πάντας ἐπίσης εἰς σωτηρίαν καλεῖν. Ἐκκλησίαν δὲ μεγάλην φησὶ, τὰς πολυανθρώπους συναγωγὰς τῶν ᾽Ιουδαίων, ἐν αἷς ἐπαῤῥησιάζετο.Α μους ὑποληπτέον, φυγόντας διὰ τὸν τοῦ ᾿Αξεσαλώμ φόβον. Καὶ ἐξεβιάζοντο οἱ ζητοῦντες τὴν ψυχήν μου. Καὶ ἠνάγκαζον κακοῦντές με πάσῃ μηχανῇ, οἱ ζη- τοῦντες τὴν ψυχήν μου, τουτέστιν ἐμὲ, κατὰ περί- φρασιν ἢ οἱ ζητοῦντες τὴν ψυχήν μου, ὥστε ἐξᾶραι αὐτήν, ὡς ἐν τῷ λθ' ψαλμῷ φησι. • Καὶ οἱ ζητοῦντες τὰ κακά μοι ἐλάλησαν μαται- ότητας. Καὶ οἱ θέλοντες τὴν πτῶσίν μου, ἐλάλησαν κατ᾿ ἐμοῦ βλασφημίας, λοιδορούντές με καὶ διαβάλ- λοντες. Ματαιότητας δὲ ταύτας εκάλεσεν, ὡς ψευ δεῖς. Καὶ δολιότητας ὅλην τὴν ἡμέραν ἐμελέτησαν. Επιβουλάς· πῶς ἂν ἀποστήσαντές με θηρεύσωσιν. Ἐγὼ δὲ ὡσεὶ πωςὸς οὐκ ἤκουον. Τῇ μὲν ἀλη- θείᾳ, ἤκουον· τῇ δὲ δοκήσει, οὐκ ἤκουον, οἷα σιγών, καὶ μὴ ταρασσόμενος· ἄλλων τε γὰρ ὡς εἰκὸς, καὶ αὐτοῦ δὴ τοῦ Σεμεεὶ προδήλως ὑβρίζοντος αὐτὸν καὶ καταρωμένου, ἐσίγα, ὡς μὴ ἀκούων. Καὶ ὡσεὶ ἄλαλος οὐκ ἀνοίγων τὸ στόμα αὐτοῦ. Λείπει τὸν ἥμην· τῷ γὰρ μὴ ἀκούειν ἀκόλουθον τὸ μὴ λαλεῖν, περὶ ὧν οὐκ ἤκουσε. Ει Καὶ ἐγενόμην ὡσεὶ ἄνθρωπος οὐκ ἀκούων, καὶ οὐκ ἔχων ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ ἐλεγμούς. Ταῦτα σαφηνιστικὰ τῶν προλαβόντων δυστίχων· ἐλεγμούς δὲ λέγει τὰς ἀντιῤῥήσεις, δι᾿ ὧν τις ελέγχει τὸν και κῶς λέγοντα. "Οτι ἐπὶ σοι, Κύριε, ήλπισα. Ἐκωφώθην καὶ εσίγησα, διότι παρὰ σοῦ ἤλπισα τυχεῖν ἐκδικήσεως. Ἐμοὶ γὰρ, φησιν, ἐκδίκησις· ἐγὼ ἀνταποδώσω, λέγει Κύριος. Σὺ εἰσακούσῃ, Κύριε, ὁ Θεός μου. Καὶ διότι σὺ ενωτισθήσῃ τὰς τοιαύτας βλασφημίας, καὶ ἀνταπο- δώσεις τοῖς ὑβρισταίς. "Η, Σὺ ἐπακούσῃ τῶν τοιαῦτα πασχόντων, καὶ σιγώντων. *Οτι εἶπον· Μήποτε ἐπιχαρῶσι μοι οἱ ἐχθροί μου. Καὶ γὰρ εἶπον ἐν ἐμαυτῷ εὐχόμενος· Μὴ ἐπι· χαρείησάν μοί ποτε οἱ ἐχθροί μου. Καὶ ἐν τῷ σαλευθῆναι πόδας μου, ἐπ' ἐμὲ ἐμε γαλοῤῥημόνησαν. Καὶ ἰδοὺ περιτραπείσης τῆς που ρείας μου ἀπὸ τῆς ὁδοῦ τῶν θείων ἐντολῶν, εὐθὺς ἔλαβον αὐτοὶ παῤῥησίαν ἀναισχυντίας, μεγαλορρημα νήσαντες ἀνελεῖν με. Ὅτι ἐγὼ εἰς μάστιγας ἕτοιμος. Διότι ἁμαρτή σας, καὶ γυμνωθεὶς τῆς θείας βοηθείας, πρόχειρος ἐγενόμην τοῖς κολάζειν ἐθέλουσιν. Η τὸ μὲν ὅτι, διηγηματικῶς, περιττόν νοήσεις· τὸ δὲ ἑξῆς· Ἐγὼ εἰς τὴν παρὰ σοῦ παιδείαν πρόχειρος, ἀπεκδεχόμενος αὐτὴν πάντοτε, διὰ τὰς ἁμαρτίας μου. EUTHYMI ZIGABENI ab amicitia. Vel, alios etiam amicos et subclitos intelligere possumus, qui timore Absalonis a beato David ad illum deficiebant. Et vim faciebant qui quærebant animam meam. Et angebant me, inquit, ii qui animam meam, hoc est, qui me ipsum quærebant, et omni arte mibi molestiam inferebant. Vei quærebant animam meam, ut auferrent eam, quemadmodum dixit in psalmo XXXIX. Et qui quærebant mala mihi locuti sunt vanitates. Et qui meam ruinam sitiebant, blasphemias ad- versum me locuti sunt, conviciis atque calumniis me impetentes. Vanitates autem dixit veluti men- dacia quædam, ac falsa. · Et dolos tota die meditabantur. Hoc est, insidias : quomodo nimirum me deciperent et comprehen- derent. VERS. 14. Ego quasi surdus non audiebam. Re vera quidem audiebam, sed audire non videbar, quia tacebam, et non conturbabar. Ipso enim Se- mei conviciis sese insectante atque maledicente, et plerisque aliis etiam idem facientibus, tacebat beatus David, quasi prorsus non audiens Et sicut mulus non aperiens os suum. Subaudien- dum est verbum, eram, Consequens est autem, ut non loquatur quis ea quæ non audivit. VERS. 15. facius sum sicut homo non audiens, et non habens in ore suo redargutiones. Hæc dicta sunt ad declarationem versiculorum proxime præ- ccdentium. Redargutiones autem hoc in loco con- c tradictiones vocat, per quas redarguere quis eos solet, qui male loquuntur. Vers. 16. Quia in te, Domine, speravi. Mutus factus sum et lacui, qua te mihi judicem futurum spe- ravi, Mihi enim, inquit, vindicta, et ego retribuam, dicit Dominus '. Tu exaudies me, Domine Deus meus. Et quia tu omnia hujusmodi maledicta intelligis : et condignas calumniatoribus panas retribues. Vel, Tu eos exau- dies, qui talia passi sunt, et tacent. VERS. 17. Quia dixi: Nequando supergaudeant mili inimiçi mei. Intra me ipsum enim cum funderem preces ad Deum, dixi, cupere me exaudiri, ne quando supergaudeant et delectentur super me inimici mei. Et dum commoti essent pedes mei, super me ma- yna locuti sunt. Et cum jam aversum esset iter meum a via divinorum mandatorum, illi statim pu- dendam quamdam ceperunt libertatem, gloriantes et jactantes, velle me interimere. VERS. 18. Quoniam ego in flagella paratus sum. Quia ego post peccatum divino nudatus auxilio paratus fui iis qui castigare me voluerunt. Vel di- ctionem, quoniam, superfluam esse intellige [ ut sepe inveniri diximus], et ordo est : Ego ad corre- ctionem et emendationem tuam semper paratus sum. Ob peccata enim mea cam promptus ac li- bens suscipio. • Deut. xxx11, 35.
10α I have proclaimed the good tidings of justice in a great assembly. He calls the Gospel ‘justice’ as justifying all who believe in it and keep its commandments, whoever they may be. The law of Moses was given only to the Jews, but the Gospel to all the nations. It is just not not call only this one and that to salvation, but all equally. ‘A great assembly’ is what he calls the populous synagogues of the Jews in which he used to speak openly.
β ᾽Ιδοὺ τὰ χείλη μου οὐ μὴ κωλύσω· Κύριε, σὺ ἔγνως. Ὡς ὁρᾷς, οὐ μὴ κωλύσω τὰ χείλη μου λέγειν τὰ σωτήρια. Ὅμως, σὺ ἔγνως ὅτι οὐ μὴ κωλύσω αὐτὰ, εἰδώς με, ὡς κἀγὼ, σέ.Α μους ὑποληπτέον, φυγόντας διὰ τὸν τοῦ ᾿Αξεσαλώμ φόβον. Καὶ ἐξεβιάζοντο οἱ ζητοῦντες τὴν ψυχήν μου. Καὶ ἠνάγκαζον κακοῦντές με πάσῃ μηχανῇ, οἱ ζη- τοῦντες τὴν ψυχήν μου, τουτέστιν ἐμὲ, κατὰ περί- φρασιν ἢ οἱ ζητοῦντες τὴν ψυχήν μου, ὥστε ἐξᾶραι αὐτήν, ὡς ἐν τῷ λθ' ψαλμῷ φησι. • Καὶ οἱ ζητοῦντες τὰ κακά μοι ἐλάλησαν μαται- ότητας. Καὶ οἱ θέλοντες τὴν πτῶσίν μου, ἐλάλησαν κατ᾿ ἐμοῦ βλασφημίας, λοιδορούντές με καὶ διαβάλ- λοντες. Ματαιότητας δὲ ταύτας εκάλεσεν, ὡς ψευ δεῖς. Καὶ δολιότητας ὅλην τὴν ἡμέραν ἐμελέτησαν. Επιβουλάς· πῶς ἂν ἀποστήσαντές με θηρεύσωσιν. Ἐγὼ δὲ ὡσεὶ πωςὸς οὐκ ἤκουον. Τῇ μὲν ἀλη- θείᾳ, ἤκουον· τῇ δὲ δοκήσει, οὐκ ἤκουον, οἷα σιγών, καὶ μὴ ταρασσόμενος· ἄλλων τε γὰρ ὡς εἰκὸς, καὶ αὐτοῦ δὴ τοῦ Σεμεεὶ προδήλως ὑβρίζοντος αὐτὸν καὶ καταρωμένου, ἐσίγα, ὡς μὴ ἀκούων. Καὶ ὡσεὶ ἄλαλος οὐκ ἀνοίγων τὸ στόμα αὐτοῦ. Λείπει τὸν ἥμην· τῷ γὰρ μὴ ἀκούειν ἀκόλουθον τὸ μὴ λαλεῖν, περὶ ὧν οὐκ ἤκουσε. Ει Καὶ ἐγενόμην ὡσεὶ ἄνθρωπος οὐκ ἀκούων, καὶ οὐκ ἔχων ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ ἐλεγμούς. Ταῦτα σαφηνιστικὰ τῶν προλαβόντων δυστίχων· ἐλεγμούς δὲ λέγει τὰς ἀντιῤῥήσεις, δι᾿ ὧν τις ελέγχει τὸν και κῶς λέγοντα. "Οτι ἐπὶ σοι, Κύριε, ήλπισα. Ἐκωφώθην καὶ εσίγησα, διότι παρὰ σοῦ ἤλπισα τυχεῖν ἐκδικήσεως. Ἐμοὶ γὰρ, φησιν, ἐκδίκησις· ἐγὼ ἀνταποδώσω, λέγει Κύριος. Σὺ εἰσακούσῃ, Κύριε, ὁ Θεός μου. Καὶ διότι σὺ ενωτισθήσῃ τὰς τοιαύτας βλασφημίας, καὶ ἀνταπο- δώσεις τοῖς ὑβρισταίς. "Η, Σὺ ἐπακούσῃ τῶν τοιαῦτα πασχόντων, καὶ σιγώντων. *Οτι εἶπον· Μήποτε ἐπιχαρῶσι μοι οἱ ἐχθροί μου. Καὶ γὰρ εἶπον ἐν ἐμαυτῷ εὐχόμενος· Μὴ ἐπι· χαρείησάν μοί ποτε οἱ ἐχθροί μου. Καὶ ἐν τῷ σαλευθῆναι πόδας μου, ἐπ' ἐμὲ ἐμε γαλοῤῥημόνησαν. Καὶ ἰδοὺ περιτραπείσης τῆς που ρείας μου ἀπὸ τῆς ὁδοῦ τῶν θείων ἐντολῶν, εὐθὺς ἔλαβον αὐτοὶ παῤῥησίαν ἀναισχυντίας, μεγαλορρημα νήσαντες ἀνελεῖν με. Ὅτι ἐγὼ εἰς μάστιγας ἕτοιμος. Διότι ἁμαρτή σας, καὶ γυμνωθεὶς τῆς θείας βοηθείας, πρόχειρος ἐγενόμην τοῖς κολάζειν ἐθέλουσιν. Η τὸ μὲν ὅτι, διηγηματικῶς, περιττόν νοήσεις· τὸ δὲ ἑξῆς· Ἐγὼ εἰς τὴν παρὰ σοῦ παιδείαν πρόχειρος, ἀπεκδεχόμενος αὐτὴν πάντοτε, διὰ τὰς ἁμαρτίας μου. EUTHYMI ZIGABENI ab amicitia. Vel, alios etiam amicos et subclitos intelligere possumus, qui timore Absalonis a beato David ad illum deficiebant. Et vim faciebant qui quærebant animam meam. Et angebant me, inquit, ii qui animam meam, hoc est, qui me ipsum quærebant, et omni arte mibi molestiam inferebant. Vei quærebant animam meam, ut auferrent eam, quemadmodum dixit in psalmo XXXIX. Et qui quærebant mala mihi locuti sunt vanitates. Et qui meam ruinam sitiebant, blasphemias ad- versum me locuti sunt, conviciis atque calumniis me impetentes. Vanitates autem dixit veluti men- dacia quædam, ac falsa. · Et dolos tota die meditabantur. Hoc est, insidias : quomodo nimirum me deciperent et comprehen- derent. VERS. 14. Ego quasi surdus non audiebam. Re vera quidem audiebam, sed audire non videbar, quia tacebam, et non conturbabar. Ipso enim Se- mei conviciis sese insectante atque maledicente, et plerisque aliis etiam idem facientibus, tacebat beatus David, quasi prorsus non audiens Et sicut mulus non aperiens os suum. Subaudien- dum est verbum, eram, Consequens est autem, ut non loquatur quis ea quæ non audivit. VERS. 15. facius sum sicut homo non audiens, et non habens in ore suo redargutiones. Hæc dicta sunt ad declarationem versiculorum proxime præ- ccdentium. Redargutiones autem hoc in loco con- c tradictiones vocat, per quas redarguere quis eos solet, qui male loquuntur. Vers. 16. Quia in te, Domine, speravi. Mutus factus sum et lacui, qua te mihi judicem futurum spe- ravi, Mihi enim, inquit, vindicta, et ego retribuam, dicit Dominus '. Tu exaudies me, Domine Deus meus. Et quia tu omnia hujusmodi maledicta intelligis : et condignas calumniatoribus panas retribues. Vel, Tu eos exau- dies, qui talia passi sunt, et tacent. VERS. 17. Quia dixi: Nequando supergaudeant mili inimiçi mei. Intra me ipsum enim cum funderem preces ad Deum, dixi, cupere me exaudiri, ne quando supergaudeant et delectentur super me inimici mei. Et dum commoti essent pedes mei, super me ma- yna locuti sunt. Et cum jam aversum esset iter meum a via divinorum mandatorum, illi statim pu- dendam quamdam ceperunt libertatem, gloriantes et jactantes, velle me interimere. VERS. 18. Quoniam ego in flagella paratus sum. Quia ego post peccatum divino nudatus auxilio paratus fui iis qui castigare me voluerunt. Vel di- ctionem, quoniam, superfluam esse intellige [ ut sepe inveniri diximus], et ordo est : Ego ad corre- ctionem et emendationem tuam semper paratus sum. Ob peccata enim mea cam promptus ac li- bens suscipio. • Deut. xxx11, 35.
10β See, I will not restrain my lips; O Lord, you know. As you see, I will not restrain my lips from speaking about salvation, but you know that I will not restrain them, knowing me as I know you.
PG 128:455α Τὴν δικαιοσύνην σου οὐκ ἔκρυψα ἐν τῇ καρδίᾳ μου. Περὶ τοῦ Εὐαγγελίου πάλιν φησὶν, ὅτι οὐκ ἐσίγησα τὰ κατ’ αὐτὸ, ἀλλ’ ἀνεκάλυψα ταῦτα πᾶσι.Α τῆς ψυχῆς, καὶ οὐδὲ λόγου τούτους ἀξιοῦσι· μόνον δὲ τὸν Θεὸν ἐπικαλούνται πρὸς ἄμυναν. Οἱ αὐτοὶ δὲ πάλιν δαίμονες, καὶ διότι αἱροῦνται τὴν ἀγαθὴν μετά- νοιαν οἱ ἐκνήψαντες, σφοδρότερον κακοῦντες αὐτ τοὺς διὰ συνεχείας πειρασμῶν, ἔτι καὶ διαβάλλουσε παρὰ πᾶσιν ὡς ἁμαρτωλούς. Β Εἰς τὸ τέλος τῷ Ἰδιθούμ ᾠδὴ τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΛΗ. Οπως μὲν τοῦ Δαβὶδ ὧν ὁ ψαλμὸς, καὶ τὸν Ἰδι- θούμ ἔχει προεπιγεγραμμένον, ἱκανῶς εἰρήκαμεν ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς ὅλης βίβλου. Εἰς τὸ τέλος δὲ φησι, διότι τραγῳδῶν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως τὴν εὐτέλειαν, περὶ τοῦ τέλους αὐτῆς διέξεισι· Γνώρι σίν μοι, Κύριε, λέγων, τὸ πέρας μου, καὶ τὰ ἑξῆς. Εἶπα· Φυλάξω τὰς ὁδούς μου, τοῦ μὴ ἁμαρ τάνειν με ἐν γλώσσῃ μου. Καὶ τοῦτον εἴρηκε τὸν ψαλμόν μνημονεύων ὧν πέπονθεν ὅτε τὸν ᾿Αβεσαλώμ ἔφευγεν. Αποδιδράσκων γάρ, φησίν, εἶπα ἐν ἑαυτῷ, ὅτι Τοῦ λοιποῦ φυλάξω τὰς ὁδούς μου, τὰς τὰ γλώττης, ἤτοι τοὺς λόγους μου, ὥστε μὴ ἁμαρτάνειν με, διὰ γλώσσης βλάσφημον λόγον ἐκ μικροψυχίας προέμενον. Παιδεύων γὰρ ἐπαίδευσέ με ὁ Κύριος. Οτι δὲ καὶ οἱ λόγοι ὁδοὶ λέγονται, φησὶν ὁ μέγας Παῦλος πρὸς Κορινθίους Επεμψα ὑμῖν Τιμόθεον, ὃς ὑμᾶς ἀναμνήσει τὰς ὁδούς μου. Εθέμην τῷ στόματί μου φυλακὴν, ἐν τῷ συ στῆναι τὸν ἁμαρτωλὸν ἐναντίον μου. Προχειρό τατον εἰς ἁμαρτίαν ἡ γλῶσσα · διὰ τοῦτο καὶ πολ λὴν αὐτῆς πρόνοιαν ἐποιήσατο. Συστῆναι μὲν ἐν- ταῦθα τὸ, παρατάττεσθαι· ἁμαρτωλὸν δὲ λέγει τὸν Σεμεεί· ἢ (40) διὰ τὸν ἡμελημένον αὐτοῦ βίον, καὶ διὰ τὴν τηνικαῦτα ἀναισχυντίαν καὶ ἀπήνειαν· παρεί πετο γὰρ προπηλακίζων, καὶ λιθοβολῶν. Φησὶν οὖν· Υβριζόμενος ὑπ' αὐτοῦ, σεσίγησα πρὸς αὐτόν. κατα Ἐκωφώθην καὶ ἐταπεινώθην. Εκών, μνημο νεύσας, ὅτι διὰ τὰς ἁμαρτίας μου καὶ οὕτως κα εξανέστη μου. Καὶ ἐσίγησα ἐξ ἀγαθῶν. Ἐξ ἀγαθότητος· δυνάμενος γὰρ αὐτὸν ἀμύνασθαι, οὐκ ἠθέλησα δι' ἐπιείκειαν. Εἷς γὰρ τῶν περὶ Δαβὶδ ὁρμήσας ἀν ελεῖν αὐτὸν, ἐπεσχέθη παρ' αὐτοῦ, φήσαντος· "Αφετε αὐτὸν καταράσθαι με, διότι Κύριος εἶπεν αὐτῷ κακολογεῖν τὸν Δαβίδ, καὶ τὰ τοιαῦτα. • EUTHYMII ZIGABENI dum venientes maligni dæmones angunt nos, et in graviores lapsus deducunt: qui et in auribus nostris inanes sermones clam inserunt, et dolos adversum nos contexere semper moliuntur. Verum omnes qui beati David sobrietatem imitari volu̟e- rint, obstruent sibi aures animæ, eosque nec ipso etiam sermone dignos putabunt, solum Deum in suum advocantes auxilium: tametsi ipsi dæmones, ob hujusmodi eorum poenitentiam aç sobrietatem, assiduis rursus tentationibus vehementius affi- gere eos conentur et calumniis insuper impetant, ac diffamare eos apud omnes studeant, velutį peccatores. In finem ipsi Idithum canticum ipsi David. PSALMUS XXXVIII. " Abunde diximus in Prooemio operis, quomedo bic psalmus sit beati David. Tametsi in inscri- ptione habeatur nomen Idithum. In finem vero inscribitur, quia humana natura tenuitatem de- ploraris, de illius etiam fine tractat, dicens : Notum fac mihi, Domine, finem meum, el quæ sc- quuntur. VERS. 2. Dizi : Custodiam vias meas, ut non delin- quam in lingua meg. Hunc psalmum Propheta noster composuit, eorum memor quæ passus est, quando Absalonem fugiebat. Fugiens enim, inquit, dixi in me ipso : In posterum ego custodiam vias meas; vias inquam linguæ meæ, id est, sermones meos, ita, ut lingua mea amplius non pecceni, nec blas- phemum aliquem emittam sermonein, qui ex pusillanimitate ut plurimum oriri solet. Castigans enim castigavit me Dominus '. Quod autem apud Scripturam sermones via appellentur, testimonio est magņus Paulus ad Corinthios, dicens: Misi vobis Timotheum qui vobis in memoriam reduces vias meas. Posui ori meo custodiam, cum consisteret pecca-C tor adversum me, Lingua ad peccatum promptis- sima est, atque ideo multa circa eam providentia usus est. Consistere autem hoc in loco po- suit, pro dimicare seu contendere. Peccatorein rero Semei appellat, eum ob perditos semper ejus mores, tum etiam ob summam illam impudentiam ac sævitiam, quam tune temporis magis privatim ostenderat. Insectabatur enim beatum David, la- cessens eum ac vituperans et lapides jaciens. nihil ei prorsus respondens. VERS. Obmutui et humiliatus sum. Obmutui sponte mea nimirum ac volens, et humiliatus sum, cum memoria repeteren, ob commissa a me pcc- cata illum adversum me insurgere. Et silui ex bonis. Ex bonis, hoc est, ex boni- tate. Et cum possem illum ulcisci, nolui ob mo- destiam: unde cum socius quidam beati¡David ad- versus hunc Semei conviciantem irrueret, gladio ¡llum occisurus, detentus ab eo fuit, quinímo et rationem addidit, dicens : Dimillo eum, ut maledi- cat mihi. Dominus enim dixit ei, ut maledicat Dn- rid *, ei quæ sequuntur. • Contumelia, inquit, ab e» affectus sum, et tacui, D Psal. cxvi, 18. * Cor. iv, 17. '11 Reg. xvi, 10. Varia lectiones. (40) Redundare videtur το 4.
11α I have not hidden your justice in my heart. Again about the Gospel he says that I have not kept secret the things of the Gospel, but I have revealed them to all.
β Τὴν ἀλήθειάν σου καὶ τὸ σωτήριόν σου εἶπα. Tὸ Εὐαγγέλιον αὖθις οὕτως ὀνομάζει· οὐ μόνον γὰρ δικαιοσύνης ἐστὶ μεστὸν, ἀλλὰ καὶ ἀληθείας, Ἐγὼ γὰρ, φησὶ, τὴν ἀλήθειαν λέγω ὑμῖν· καὶ οὐ ταῦτα μόνον, ἀλλὰ καὶ σωτηρίαν τοῖς πιστεύουσιν ἐπαγγέλλεται.Α τῆς ψυχῆς, καὶ οὐδὲ λόγου τούτους ἀξιοῦσι· μόνον δὲ τὸν Θεὸν ἐπικαλούνται πρὸς ἄμυναν. Οἱ αὐτοὶ δὲ πάλιν δαίμονες, καὶ διότι αἱροῦνται τὴν ἀγαθὴν μετά- νοιαν οἱ ἐκνήψαντες, σφοδρότερον κακοῦντες αὐτ τοὺς διὰ συνεχείας πειρασμῶν, ἔτι καὶ διαβάλλουσε παρὰ πᾶσιν ὡς ἁμαρτωλούς. Β Εἰς τὸ τέλος τῷ Ἰδιθούμ ᾠδὴ τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΛΗ. Οπως μὲν τοῦ Δαβὶδ ὧν ὁ ψαλμὸς, καὶ τὸν Ἰδι- θούμ ἔχει προεπιγεγραμμένον, ἱκανῶς εἰρήκαμεν ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς ὅλης βίβλου. Εἰς τὸ τέλος δὲ φησι, διότι τραγῳδῶν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως τὴν εὐτέλειαν, περὶ τοῦ τέλους αὐτῆς διέξεισι· Γνώρι σίν μοι, Κύριε, λέγων, τὸ πέρας μου, καὶ τὰ ἑξῆς. Εἶπα· Φυλάξω τὰς ὁδούς μου, τοῦ μὴ ἁμαρ τάνειν με ἐν γλώσσῃ μου. Καὶ τοῦτον εἴρηκε τὸν ψαλμόν μνημονεύων ὧν πέπονθεν ὅτε τὸν ᾿Αβεσαλώμ ἔφευγεν. Αποδιδράσκων γάρ, φησίν, εἶπα ἐν ἑαυτῷ, ὅτι Τοῦ λοιποῦ φυλάξω τὰς ὁδούς μου, τὰς τὰ γλώττης, ἤτοι τοὺς λόγους μου, ὥστε μὴ ἁμαρτάνειν με, διὰ γλώσσης βλάσφημον λόγον ἐκ μικροψυχίας προέμενον. Παιδεύων γὰρ ἐπαίδευσέ με ὁ Κύριος. Οτι δὲ καὶ οἱ λόγοι ὁδοὶ λέγονται, φησὶν ὁ μέγας Παῦλος πρὸς Κορινθίους Επεμψα ὑμῖν Τιμόθεον, ὃς ὑμᾶς ἀναμνήσει τὰς ὁδούς μου. Εθέμην τῷ στόματί μου φυλακὴν, ἐν τῷ συ στῆναι τὸν ἁμαρτωλὸν ἐναντίον μου. Προχειρό τατον εἰς ἁμαρτίαν ἡ γλῶσσα · διὰ τοῦτο καὶ πολ λὴν αὐτῆς πρόνοιαν ἐποιήσατο. Συστῆναι μὲν ἐν- ταῦθα τὸ, παρατάττεσθαι· ἁμαρτωλὸν δὲ λέγει τὸν Σεμεεί· ἢ (40) διὰ τὸν ἡμελημένον αὐτοῦ βίον, καὶ διὰ τὴν τηνικαῦτα ἀναισχυντίαν καὶ ἀπήνειαν· παρεί πετο γὰρ προπηλακίζων, καὶ λιθοβολῶν. Φησὶν οὖν· Υβριζόμενος ὑπ' αὐτοῦ, σεσίγησα πρὸς αὐτόν. κατα Ἐκωφώθην καὶ ἐταπεινώθην. Εκών, μνημο νεύσας, ὅτι διὰ τὰς ἁμαρτίας μου καὶ οὕτως κα εξανέστη μου. Καὶ ἐσίγησα ἐξ ἀγαθῶν. Ἐξ ἀγαθότητος· δυνάμενος γὰρ αὐτὸν ἀμύνασθαι, οὐκ ἠθέλησα δι' ἐπιείκειαν. Εἷς γὰρ τῶν περὶ Δαβὶδ ὁρμήσας ἀν ελεῖν αὐτὸν, ἐπεσχέθη παρ' αὐτοῦ, φήσαντος· "Αφετε αὐτὸν καταράσθαι με, διότι Κύριος εἶπεν αὐτῷ κακολογεῖν τὸν Δαβίδ, καὶ τὰ τοιαῦτα. • EUTHYMII ZIGABENI dum venientes maligni dæmones angunt nos, et in graviores lapsus deducunt: qui et in auribus nostris inanes sermones clam inserunt, et dolos adversum nos contexere semper moliuntur. Verum omnes qui beati David sobrietatem imitari volu̟e- rint, obstruent sibi aures animæ, eosque nec ipso etiam sermone dignos putabunt, solum Deum in suum advocantes auxilium: tametsi ipsi dæmones, ob hujusmodi eorum poenitentiam aç sobrietatem, assiduis rursus tentationibus vehementius affi- gere eos conentur et calumniis insuper impetant, ac diffamare eos apud omnes studeant, velutį peccatores. In finem ipsi Idithum canticum ipsi David. PSALMUS XXXVIII. " Abunde diximus in Prooemio operis, quomedo bic psalmus sit beati David. Tametsi in inscri- ptione habeatur nomen Idithum. In finem vero inscribitur, quia humana natura tenuitatem de- ploraris, de illius etiam fine tractat, dicens : Notum fac mihi, Domine, finem meum, el quæ sc- quuntur. VERS. 2. Dizi : Custodiam vias meas, ut non delin- quam in lingua meg. Hunc psalmum Propheta noster composuit, eorum memor quæ passus est, quando Absalonem fugiebat. Fugiens enim, inquit, dixi in me ipso : In posterum ego custodiam vias meas; vias inquam linguæ meæ, id est, sermones meos, ita, ut lingua mea amplius non pecceni, nec blas- phemum aliquem emittam sermonein, qui ex pusillanimitate ut plurimum oriri solet. Castigans enim castigavit me Dominus '. Quod autem apud Scripturam sermones via appellentur, testimonio est magņus Paulus ad Corinthios, dicens: Misi vobis Timotheum qui vobis in memoriam reduces vias meas. Posui ori meo custodiam, cum consisteret pecca-C tor adversum me, Lingua ad peccatum promptis- sima est, atque ideo multa circa eam providentia usus est. Consistere autem hoc in loco po- suit, pro dimicare seu contendere. Peccatorein rero Semei appellat, eum ob perditos semper ejus mores, tum etiam ob summam illam impudentiam ac sævitiam, quam tune temporis magis privatim ostenderat. Insectabatur enim beatum David, la- cessens eum ac vituperans et lapides jaciens. nihil ei prorsus respondens. VERS. Obmutui et humiliatus sum. Obmutui sponte mea nimirum ac volens, et humiliatus sum, cum memoria repeteren, ob commissa a me pcc- cata illum adversum me insurgere. Et silui ex bonis. Ex bonis, hoc est, ex boni- tate. Et cum possem illum ulcisci, nolui ob mo- destiam: unde cum socius quidam beati¡David ad- versus hunc Semei conviciantem irrueret, gladio ¡llum occisurus, detentus ab eo fuit, quinímo et rationem addidit, dicens : Dimillo eum, ut maledi- cat mihi. Dominus enim dixit ei, ut maledicat Dn- rid *, ei quæ sequuntur. • Contumelia, inquit, ab e» affectus sum, et tacui, D Psal. cxvi, 18. * Cor. iv, 17. '11 Reg. xvi, 10. Varia lectiones. (40) Redundare videtur το 4.
11β Your truth and your salvation I have proclaimed. Again he names the Gospel in this way, for not only is it full of justice, but also of truth, for it is written, I tell you the truth, and not only is it full of these, but it also promises salva- tion to those who believe.
γ Οὐκ ἔκρυψα τὸ ἔλεός σου καὶ τὴν ἀλήθειάν σου ἀπὸ συναγωγῆς πολλῆς. Περὶ τοῦ Εὐαγγελίου καὶ ταῦτα· ἔλεος γάρ ἐστιν, ὡς δεδομένον ἡμῖν διὰ τὴν εἰς ἡμᾶς ἐλεημοσύνην τοῦ Θεοῦ, μὴ ἀνασχομένου τυραννεῖσθαι πλέον τὸ οἰκεῖον πλάσμα, καὶ μηδὲ τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ φεισαμένου διὰ τὴν σωτηρίαν ἡμῶν. Οὕτω διαφόροις ὀνόμασι τὸ Εὐαγγέλιον ἐκάλεσε διὰ τὴν ποικίλην χάριν αὐτοῦ.Α τῆς ψυχῆς, καὶ οὐδὲ λόγου τούτους ἀξιοῦσι· μόνον δὲ τὸν Θεὸν ἐπικαλούνται πρὸς ἄμυναν. Οἱ αὐτοὶ δὲ πάλιν δαίμονες, καὶ διότι αἱροῦνται τὴν ἀγαθὴν μετά- νοιαν οἱ ἐκνήψαντες, σφοδρότερον κακοῦντες αὐτ τοὺς διὰ συνεχείας πειρασμῶν, ἔτι καὶ διαβάλλουσε παρὰ πᾶσιν ὡς ἁμαρτωλούς. Β Εἰς τὸ τέλος τῷ Ἰδιθούμ ᾠδὴ τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΛΗ. Οπως μὲν τοῦ Δαβὶδ ὧν ὁ ψαλμὸς, καὶ τὸν Ἰδι- θούμ ἔχει προεπιγεγραμμένον, ἱκανῶς εἰρήκαμεν ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς ὅλης βίβλου. Εἰς τὸ τέλος δὲ φησι, διότι τραγῳδῶν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως τὴν εὐτέλειαν, περὶ τοῦ τέλους αὐτῆς διέξεισι· Γνώρι σίν μοι, Κύριε, λέγων, τὸ πέρας μου, καὶ τὰ ἑξῆς. Εἶπα· Φυλάξω τὰς ὁδούς μου, τοῦ μὴ ἁμαρ τάνειν με ἐν γλώσσῃ μου. Καὶ τοῦτον εἴρηκε τὸν ψαλμόν μνημονεύων ὧν πέπονθεν ὅτε τὸν ᾿Αβεσαλώμ ἔφευγεν. Αποδιδράσκων γάρ, φησίν, εἶπα ἐν ἑαυτῷ, ὅτι Τοῦ λοιποῦ φυλάξω τὰς ὁδούς μου, τὰς τὰ γλώττης, ἤτοι τοὺς λόγους μου, ὥστε μὴ ἁμαρτάνειν με, διὰ γλώσσης βλάσφημον λόγον ἐκ μικροψυχίας προέμενον. Παιδεύων γὰρ ἐπαίδευσέ με ὁ Κύριος. Οτι δὲ καὶ οἱ λόγοι ὁδοὶ λέγονται, φησὶν ὁ μέγας Παῦλος πρὸς Κορινθίους Επεμψα ὑμῖν Τιμόθεον, ὃς ὑμᾶς ἀναμνήσει τὰς ὁδούς μου. Εθέμην τῷ στόματί μου φυλακὴν, ἐν τῷ συ στῆναι τὸν ἁμαρτωλὸν ἐναντίον μου. Προχειρό τατον εἰς ἁμαρτίαν ἡ γλῶσσα · διὰ τοῦτο καὶ πολ λὴν αὐτῆς πρόνοιαν ἐποιήσατο. Συστῆναι μὲν ἐν- ταῦθα τὸ, παρατάττεσθαι· ἁμαρτωλὸν δὲ λέγει τὸν Σεμεεί· ἢ (40) διὰ τὸν ἡμελημένον αὐτοῦ βίον, καὶ διὰ τὴν τηνικαῦτα ἀναισχυντίαν καὶ ἀπήνειαν· παρεί πετο γὰρ προπηλακίζων, καὶ λιθοβολῶν. Φησὶν οὖν· Υβριζόμενος ὑπ' αὐτοῦ, σεσίγησα πρὸς αὐτόν. κατα Ἐκωφώθην καὶ ἐταπεινώθην. Εκών, μνημο νεύσας, ὅτι διὰ τὰς ἁμαρτίας μου καὶ οὕτως κα εξανέστη μου. Καὶ ἐσίγησα ἐξ ἀγαθῶν. Ἐξ ἀγαθότητος· δυνάμενος γὰρ αὐτὸν ἀμύνασθαι, οὐκ ἠθέλησα δι' ἐπιείκειαν. Εἷς γὰρ τῶν περὶ Δαβὶδ ὁρμήσας ἀν ελεῖν αὐτὸν, ἐπεσχέθη παρ' αὐτοῦ, φήσαντος· "Αφετε αὐτὸν καταράσθαι με, διότι Κύριος εἶπεν αὐτῷ κακολογεῖν τὸν Δαβίδ, καὶ τὰ τοιαῦτα. • EUTHYMII ZIGABENI dum venientes maligni dæmones angunt nos, et in graviores lapsus deducunt: qui et in auribus nostris inanes sermones clam inserunt, et dolos adversum nos contexere semper moliuntur. Verum omnes qui beati David sobrietatem imitari volu̟e- rint, obstruent sibi aures animæ, eosque nec ipso etiam sermone dignos putabunt, solum Deum in suum advocantes auxilium: tametsi ipsi dæmones, ob hujusmodi eorum poenitentiam aç sobrietatem, assiduis rursus tentationibus vehementius affi- gere eos conentur et calumniis insuper impetant, ac diffamare eos apud omnes studeant, velutį peccatores. In finem ipsi Idithum canticum ipsi David. PSALMUS XXXVIII. " Abunde diximus in Prooemio operis, quomedo bic psalmus sit beati David. Tametsi in inscri- ptione habeatur nomen Idithum. In finem vero inscribitur, quia humana natura tenuitatem de- ploraris, de illius etiam fine tractat, dicens : Notum fac mihi, Domine, finem meum, el quæ sc- quuntur. VERS. 2. Dizi : Custodiam vias meas, ut non delin- quam in lingua meg. Hunc psalmum Propheta noster composuit, eorum memor quæ passus est, quando Absalonem fugiebat. Fugiens enim, inquit, dixi in me ipso : In posterum ego custodiam vias meas; vias inquam linguæ meæ, id est, sermones meos, ita, ut lingua mea amplius non pecceni, nec blas- phemum aliquem emittam sermonein, qui ex pusillanimitate ut plurimum oriri solet. Castigans enim castigavit me Dominus '. Quod autem apud Scripturam sermones via appellentur, testimonio est magņus Paulus ad Corinthios, dicens: Misi vobis Timotheum qui vobis in memoriam reduces vias meas. Posui ori meo custodiam, cum consisteret pecca-C tor adversum me, Lingua ad peccatum promptis- sima est, atque ideo multa circa eam providentia usus est. Consistere autem hoc in loco po- suit, pro dimicare seu contendere. Peccatorein rero Semei appellat, eum ob perditos semper ejus mores, tum etiam ob summam illam impudentiam ac sævitiam, quam tune temporis magis privatim ostenderat. Insectabatur enim beatum David, la- cessens eum ac vituperans et lapides jaciens. nihil ei prorsus respondens. VERS. Obmutui et humiliatus sum. Obmutui sponte mea nimirum ac volens, et humiliatus sum, cum memoria repeteren, ob commissa a me pcc- cata illum adversum me insurgere. Et silui ex bonis. Ex bonis, hoc est, ex boni- tate. Et cum possem illum ulcisci, nolui ob mo- destiam: unde cum socius quidam beati¡David ad- versus hunc Semei conviciantem irrueret, gladio ¡llum occisurus, detentus ab eo fuit, quinímo et rationem addidit, dicens : Dimillo eum, ut maledi- cat mihi. Dominus enim dixit ei, ut maledicat Dn- rid *, ei quæ sequuntur. • Contumelia, inquit, ab e» affectus sum, et tacui, D Psal. cxvi, 18. * Cor. iv, 17. '11 Reg. xvi, 10. Varia lectiones. (40) Redundare videtur το 4.
11γ I have not hidden your mercy and your truth from a great assembly. These words are also about the Gospel, for the Gospel is mercy as being given to us on account God’s mercy towards us, since God no longer suffered for his own creature to be tyr- annized and did not spare his only begotten Son for our salvation. Thus he called the Gospel with various names on account of its multifarious grace.
α Σὺ δὲ, Κύριε, μὴ μακρύνῃς τοὺς οἰκτιρμούς σου ἀπ’ ἐμοῦ. Tὰ ἐντεῦθεν ἀπὸ προσώπου πάλιν εἴρηται τῆς Ἐκκλησίας τῶν πιστῶν, ἱκετευούσης μετὰ τὴν σφραγῖδα τῆς χάριτος μὴ ἐγκαταλειφθῆναι, προκειμένων αὐτῇ κινδύνων πολλῶν ἐξ ἀνθρώπων καὶ δαιμόνων.Α τῆς ψυχῆς, καὶ οὐδὲ λόγου τούτους ἀξιοῦσι· μόνον δὲ τὸν Θεὸν ἐπικαλούνται πρὸς ἄμυναν. Οἱ αὐτοὶ δὲ πάλιν δαίμονες, καὶ διότι αἱροῦνται τὴν ἀγαθὴν μετά- νοιαν οἱ ἐκνήψαντες, σφοδρότερον κακοῦντες αὐτ τοὺς διὰ συνεχείας πειρασμῶν, ἔτι καὶ διαβάλλουσε παρὰ πᾶσιν ὡς ἁμαρτωλούς. Β Εἰς τὸ τέλος τῷ Ἰδιθούμ ᾠδὴ τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΛΗ. Οπως μὲν τοῦ Δαβὶδ ὧν ὁ ψαλμὸς, καὶ τὸν Ἰδι- θούμ ἔχει προεπιγεγραμμένον, ἱκανῶς εἰρήκαμεν ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς ὅλης βίβλου. Εἰς τὸ τέλος δὲ φησι, διότι τραγῳδῶν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως τὴν εὐτέλειαν, περὶ τοῦ τέλους αὐτῆς διέξεισι· Γνώρι σίν μοι, Κύριε, λέγων, τὸ πέρας μου, καὶ τὰ ἑξῆς. Εἶπα· Φυλάξω τὰς ὁδούς μου, τοῦ μὴ ἁμαρ τάνειν με ἐν γλώσσῃ μου. Καὶ τοῦτον εἴρηκε τὸν ψαλμόν μνημονεύων ὧν πέπονθεν ὅτε τὸν ᾿Αβεσαλώμ ἔφευγεν. Αποδιδράσκων γάρ, φησίν, εἶπα ἐν ἑαυτῷ, ὅτι Τοῦ λοιποῦ φυλάξω τὰς ὁδούς μου, τὰς τὰ γλώττης, ἤτοι τοὺς λόγους μου, ὥστε μὴ ἁμαρτάνειν με, διὰ γλώσσης βλάσφημον λόγον ἐκ μικροψυχίας προέμενον. Παιδεύων γὰρ ἐπαίδευσέ με ὁ Κύριος. Οτι δὲ καὶ οἱ λόγοι ὁδοὶ λέγονται, φησὶν ὁ μέγας Παῦλος πρὸς Κορινθίους Επεμψα ὑμῖν Τιμόθεον, ὃς ὑμᾶς ἀναμνήσει τὰς ὁδούς μου. Εθέμην τῷ στόματί μου φυλακὴν, ἐν τῷ συ στῆναι τὸν ἁμαρτωλὸν ἐναντίον μου. Προχειρό τατον εἰς ἁμαρτίαν ἡ γλῶσσα · διὰ τοῦτο καὶ πολ λὴν αὐτῆς πρόνοιαν ἐποιήσατο. Συστῆναι μὲν ἐν- ταῦθα τὸ, παρατάττεσθαι· ἁμαρτωλὸν δὲ λέγει τὸν Σεμεεί· ἢ (40) διὰ τὸν ἡμελημένον αὐτοῦ βίον, καὶ διὰ τὴν τηνικαῦτα ἀναισχυντίαν καὶ ἀπήνειαν· παρεί πετο γὰρ προπηλακίζων, καὶ λιθοβολῶν. Φησὶν οὖν· Υβριζόμενος ὑπ' αὐτοῦ, σεσίγησα πρὸς αὐτόν. κατα Ἐκωφώθην καὶ ἐταπεινώθην. Εκών, μνημο νεύσας, ὅτι διὰ τὰς ἁμαρτίας μου καὶ οὕτως κα εξανέστη μου. Καὶ ἐσίγησα ἐξ ἀγαθῶν. Ἐξ ἀγαθότητος· δυνάμενος γὰρ αὐτὸν ἀμύνασθαι, οὐκ ἠθέλησα δι' ἐπιείκειαν. Εἷς γὰρ τῶν περὶ Δαβὶδ ὁρμήσας ἀν ελεῖν αὐτὸν, ἐπεσχέθη παρ' αὐτοῦ, φήσαντος· "Αφετε αὐτὸν καταράσθαι με, διότι Κύριος εἶπεν αὐτῷ κακολογεῖν τὸν Δαβίδ, καὶ τὰ τοιαῦτα. • EUTHYMII ZIGABENI dum venientes maligni dæmones angunt nos, et in graviores lapsus deducunt: qui et in auribus nostris inanes sermones clam inserunt, et dolos adversum nos contexere semper moliuntur. Verum omnes qui beati David sobrietatem imitari volu̟e- rint, obstruent sibi aures animæ, eosque nec ipso etiam sermone dignos putabunt, solum Deum in suum advocantes auxilium: tametsi ipsi dæmones, ob hujusmodi eorum poenitentiam aç sobrietatem, assiduis rursus tentationibus vehementius affi- gere eos conentur et calumniis insuper impetant, ac diffamare eos apud omnes studeant, velutį peccatores. In finem ipsi Idithum canticum ipsi David. PSALMUS XXXVIII. " Abunde diximus in Prooemio operis, quomedo bic psalmus sit beati David. Tametsi in inscri- ptione habeatur nomen Idithum. In finem vero inscribitur, quia humana natura tenuitatem de- ploraris, de illius etiam fine tractat, dicens : Notum fac mihi, Domine, finem meum, el quæ sc- quuntur. VERS. 2. Dizi : Custodiam vias meas, ut non delin- quam in lingua meg. Hunc psalmum Propheta noster composuit, eorum memor quæ passus est, quando Absalonem fugiebat. Fugiens enim, inquit, dixi in me ipso : In posterum ego custodiam vias meas; vias inquam linguæ meæ, id est, sermones meos, ita, ut lingua mea amplius non pecceni, nec blas- phemum aliquem emittam sermonein, qui ex pusillanimitate ut plurimum oriri solet. Castigans enim castigavit me Dominus '. Quod autem apud Scripturam sermones via appellentur, testimonio est magņus Paulus ad Corinthios, dicens: Misi vobis Timotheum qui vobis in memoriam reduces vias meas. Posui ori meo custodiam, cum consisteret pecca-C tor adversum me, Lingua ad peccatum promptis- sima est, atque ideo multa circa eam providentia usus est. Consistere autem hoc in loco po- suit, pro dimicare seu contendere. Peccatorein rero Semei appellat, eum ob perditos semper ejus mores, tum etiam ob summam illam impudentiam ac sævitiam, quam tune temporis magis privatim ostenderat. Insectabatur enim beatum David, la- cessens eum ac vituperans et lapides jaciens. nihil ei prorsus respondens. VERS. Obmutui et humiliatus sum. Obmutui sponte mea nimirum ac volens, et humiliatus sum, cum memoria repeteren, ob commissa a me pcc- cata illum adversum me insurgere. Et silui ex bonis. Ex bonis, hoc est, ex boni- tate. Et cum possem illum ulcisci, nolui ob mo- destiam: unde cum socius quidam beati¡David ad- versus hunc Semei conviciantem irrueret, gladio ¡llum occisurus, detentus ab eo fuit, quinímo et rationem addidit, dicens : Dimillo eum, ut maledi- cat mihi. Dominus enim dixit ei, ut maledicat Dn- rid *, ei quæ sequuntur. • Contumelia, inquit, ab e» affectus sum, et tacui, D Psal. cxvi, 18. * Cor. iv, 17. '11 Reg. xvi, 10. Varia lectiones. (40) Redundare videtur το 4.
12α But you, O Lord, do not distance your compassionate kindnesses from me. What follows from here onwards is spoken once again in the person of the Church of the faithful, entreating not to be abandoned after receiving the seal of grace when she is faced with many dangers from men and demons.
β Tὸ ἔλεός σου καὶ ἡ ἀλήθειά σου διὰ παντὸς ἀντιλάβοιντό μου. Ἡ ἀλήθειά σου, τουτέστιν, ἡ ἀληθὴς ὑπόσχεσις· ἔφης γὰρ, Καὶ ἰδοὺ ἐγὼ μεθ’ ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς ἡμέρας. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, ἀντελάβοντο γράφουσι, καὶ νοεῖται ὅτι ἄχρι τοῦ νῦν ἀντελάβοντο· ἄμεινον δὲ τὸ, ἀντιλάβοιντο.Α τῆς ψυχῆς, καὶ οὐδὲ λόγου τούτους ἀξιοῦσι· μόνον δὲ τὸν Θεὸν ἐπικαλούνται πρὸς ἄμυναν. Οἱ αὐτοὶ δὲ πάλιν δαίμονες, καὶ διότι αἱροῦνται τὴν ἀγαθὴν μετά- νοιαν οἱ ἐκνήψαντες, σφοδρότερον κακοῦντες αὐτ τοὺς διὰ συνεχείας πειρασμῶν, ἔτι καὶ διαβάλλουσε παρὰ πᾶσιν ὡς ἁμαρτωλούς. Β Εἰς τὸ τέλος τῷ Ἰδιθούμ ᾠδὴ τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΛΗ. Οπως μὲν τοῦ Δαβὶδ ὧν ὁ ψαλμὸς, καὶ τὸν Ἰδι- θούμ ἔχει προεπιγεγραμμένον, ἱκανῶς εἰρήκαμεν ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς ὅλης βίβλου. Εἰς τὸ τέλος δὲ φησι, διότι τραγῳδῶν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως τὴν εὐτέλειαν, περὶ τοῦ τέλους αὐτῆς διέξεισι· Γνώρι σίν μοι, Κύριε, λέγων, τὸ πέρας μου, καὶ τὰ ἑξῆς. Εἶπα· Φυλάξω τὰς ὁδούς μου, τοῦ μὴ ἁμαρ τάνειν με ἐν γλώσσῃ μου. Καὶ τοῦτον εἴρηκε τὸν ψαλμόν μνημονεύων ὧν πέπονθεν ὅτε τὸν ᾿Αβεσαλώμ ἔφευγεν. Αποδιδράσκων γάρ, φησίν, εἶπα ἐν ἑαυτῷ, ὅτι Τοῦ λοιποῦ φυλάξω τὰς ὁδούς μου, τὰς τὰ γλώττης, ἤτοι τοὺς λόγους μου, ὥστε μὴ ἁμαρτάνειν με, διὰ γλώσσης βλάσφημον λόγον ἐκ μικροψυχίας προέμενον. Παιδεύων γὰρ ἐπαίδευσέ με ὁ Κύριος. Οτι δὲ καὶ οἱ λόγοι ὁδοὶ λέγονται, φησὶν ὁ μέγας Παῦλος πρὸς Κορινθίους Επεμψα ὑμῖν Τιμόθεον, ὃς ὑμᾶς ἀναμνήσει τὰς ὁδούς μου. Εθέμην τῷ στόματί μου φυλακὴν, ἐν τῷ συ στῆναι τὸν ἁμαρτωλὸν ἐναντίον μου. Προχειρό τατον εἰς ἁμαρτίαν ἡ γλῶσσα · διὰ τοῦτο καὶ πολ λὴν αὐτῆς πρόνοιαν ἐποιήσατο. Συστῆναι μὲν ἐν- ταῦθα τὸ, παρατάττεσθαι· ἁμαρτωλὸν δὲ λέγει τὸν Σεμεεί· ἢ (40) διὰ τὸν ἡμελημένον αὐτοῦ βίον, καὶ διὰ τὴν τηνικαῦτα ἀναισχυντίαν καὶ ἀπήνειαν· παρεί πετο γὰρ προπηλακίζων, καὶ λιθοβολῶν. Φησὶν οὖν· Υβριζόμενος ὑπ' αὐτοῦ, σεσίγησα πρὸς αὐτόν. κατα Ἐκωφώθην καὶ ἐταπεινώθην. Εκών, μνημο νεύσας, ὅτι διὰ τὰς ἁμαρτίας μου καὶ οὕτως κα εξανέστη μου. Καὶ ἐσίγησα ἐξ ἀγαθῶν. Ἐξ ἀγαθότητος· δυνάμενος γὰρ αὐτὸν ἀμύνασθαι, οὐκ ἠθέλησα δι' ἐπιείκειαν. Εἷς γὰρ τῶν περὶ Δαβὶδ ὁρμήσας ἀν ελεῖν αὐτὸν, ἐπεσχέθη παρ' αὐτοῦ, φήσαντος· "Αφετε αὐτὸν καταράσθαι με, διότι Κύριος εἶπεν αὐτῷ κακολογεῖν τὸν Δαβίδ, καὶ τὰ τοιαῦτα. • EUTHYMII ZIGABENI dum venientes maligni dæmones angunt nos, et in graviores lapsus deducunt: qui et in auribus nostris inanes sermones clam inserunt, et dolos adversum nos contexere semper moliuntur. Verum omnes qui beati David sobrietatem imitari volu̟e- rint, obstruent sibi aures animæ, eosque nec ipso etiam sermone dignos putabunt, solum Deum in suum advocantes auxilium: tametsi ipsi dæmones, ob hujusmodi eorum poenitentiam aç sobrietatem, assiduis rursus tentationibus vehementius affi- gere eos conentur et calumniis insuper impetant, ac diffamare eos apud omnes studeant, velutį peccatores. In finem ipsi Idithum canticum ipsi David. PSALMUS XXXVIII. " Abunde diximus in Prooemio operis, quomedo bic psalmus sit beati David. Tametsi in inscri- ptione habeatur nomen Idithum. In finem vero inscribitur, quia humana natura tenuitatem de- ploraris, de illius etiam fine tractat, dicens : Notum fac mihi, Domine, finem meum, el quæ sc- quuntur. VERS. 2. Dizi : Custodiam vias meas, ut non delin- quam in lingua meg. Hunc psalmum Propheta noster composuit, eorum memor quæ passus est, quando Absalonem fugiebat. Fugiens enim, inquit, dixi in me ipso : In posterum ego custodiam vias meas; vias inquam linguæ meæ, id est, sermones meos, ita, ut lingua mea amplius non pecceni, nec blas- phemum aliquem emittam sermonein, qui ex pusillanimitate ut plurimum oriri solet. Castigans enim castigavit me Dominus '. Quod autem apud Scripturam sermones via appellentur, testimonio est magņus Paulus ad Corinthios, dicens: Misi vobis Timotheum qui vobis in memoriam reduces vias meas. Posui ori meo custodiam, cum consisteret pecca-C tor adversum me, Lingua ad peccatum promptis- sima est, atque ideo multa circa eam providentia usus est. Consistere autem hoc in loco po- suit, pro dimicare seu contendere. Peccatorein rero Semei appellat, eum ob perditos semper ejus mores, tum etiam ob summam illam impudentiam ac sævitiam, quam tune temporis magis privatim ostenderat. Insectabatur enim beatum David, la- cessens eum ac vituperans et lapides jaciens. nihil ei prorsus respondens. VERS. Obmutui et humiliatus sum. Obmutui sponte mea nimirum ac volens, et humiliatus sum, cum memoria repeteren, ob commissa a me pcc- cata illum adversum me insurgere. Et silui ex bonis. Ex bonis, hoc est, ex boni- tate. Et cum possem illum ulcisci, nolui ob mo- destiam: unde cum socius quidam beati¡David ad- versus hunc Semei conviciantem irrueret, gladio ¡llum occisurus, detentus ab eo fuit, quinímo et rationem addidit, dicens : Dimillo eum, ut maledi- cat mihi. Dominus enim dixit ei, ut maledicat Dn- rid *, ei quæ sequuntur. • Contumelia, inquit, ab e» affectus sum, et tacui, D Psal. cxvi, 18. * Cor. iv, 17. '11 Reg. xvi, 10. Varia lectiones. (40) Redundare videtur το 4.
12β May your mercy and your truth ever protect me. Your truth, that is, your true promise, for you said, And see, I am with you all the days. A number of copies write ‘they have ever protected me’, and it is understood that up to now they have protected. The optative ‘may they ever protect’ is better.
α Ὅτι περιέσχον με κακὰ, ὧν οὐκ ἔστιν ἀριθμός. Περιβλέπω γὰρ, φησὶ, τὰς ποικίλας ἐπιβουλὰς, καὶ ἤδη ταύταις περικεκύκλωμαι.Α τῆς ψυχῆς, καὶ οὐδὲ λόγου τούτους ἀξιοῦσι· μόνον δὲ τὸν Θεὸν ἐπικαλούνται πρὸς ἄμυναν. Οἱ αὐτοὶ δὲ πάλιν δαίμονες, καὶ διότι αἱροῦνται τὴν ἀγαθὴν μετά- νοιαν οἱ ἐκνήψαντες, σφοδρότερον κακοῦντες αὐτ τοὺς διὰ συνεχείας πειρασμῶν, ἔτι καὶ διαβάλλουσε παρὰ πᾶσιν ὡς ἁμαρτωλούς. Β Εἰς τὸ τέλος τῷ Ἰδιθούμ ᾠδὴ τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΛΗ. Οπως μὲν τοῦ Δαβὶδ ὧν ὁ ψαλμὸς, καὶ τὸν Ἰδι- θούμ ἔχει προεπιγεγραμμένον, ἱκανῶς εἰρήκαμεν ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς ὅλης βίβλου. Εἰς τὸ τέλος δὲ φησι, διότι τραγῳδῶν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως τὴν εὐτέλειαν, περὶ τοῦ τέλους αὐτῆς διέξεισι· Γνώρι σίν μοι, Κύριε, λέγων, τὸ πέρας μου, καὶ τὰ ἑξῆς. Εἶπα· Φυλάξω τὰς ὁδούς μου, τοῦ μὴ ἁμαρ τάνειν με ἐν γλώσσῃ μου. Καὶ τοῦτον εἴρηκε τὸν ψαλμόν μνημονεύων ὧν πέπονθεν ὅτε τὸν ᾿Αβεσαλώμ ἔφευγεν. Αποδιδράσκων γάρ, φησίν, εἶπα ἐν ἑαυτῷ, ὅτι Τοῦ λοιποῦ φυλάξω τὰς ὁδούς μου, τὰς τὰ γλώττης, ἤτοι τοὺς λόγους μου, ὥστε μὴ ἁμαρτάνειν με, διὰ γλώσσης βλάσφημον λόγον ἐκ μικροψυχίας προέμενον. Παιδεύων γὰρ ἐπαίδευσέ με ὁ Κύριος. Οτι δὲ καὶ οἱ λόγοι ὁδοὶ λέγονται, φησὶν ὁ μέγας Παῦλος πρὸς Κορινθίους Επεμψα ὑμῖν Τιμόθεον, ὃς ὑμᾶς ἀναμνήσει τὰς ὁδούς μου. Εθέμην τῷ στόματί μου φυλακὴν, ἐν τῷ συ στῆναι τὸν ἁμαρτωλὸν ἐναντίον μου. Προχειρό τατον εἰς ἁμαρτίαν ἡ γλῶσσα · διὰ τοῦτο καὶ πολ λὴν αὐτῆς πρόνοιαν ἐποιήσατο. Συστῆναι μὲν ἐν- ταῦθα τὸ, παρατάττεσθαι· ἁμαρτωλὸν δὲ λέγει τὸν Σεμεεί· ἢ (40) διὰ τὸν ἡμελημένον αὐτοῦ βίον, καὶ διὰ τὴν τηνικαῦτα ἀναισχυντίαν καὶ ἀπήνειαν· παρεί πετο γὰρ προπηλακίζων, καὶ λιθοβολῶν. Φησὶν οὖν· Υβριζόμενος ὑπ' αὐτοῦ, σεσίγησα πρὸς αὐτόν. κατα Ἐκωφώθην καὶ ἐταπεινώθην. Εκών, μνημο νεύσας, ὅτι διὰ τὰς ἁμαρτίας μου καὶ οὕτως κα εξανέστη μου. Καὶ ἐσίγησα ἐξ ἀγαθῶν. Ἐξ ἀγαθότητος· δυνάμενος γὰρ αὐτὸν ἀμύνασθαι, οὐκ ἠθέλησα δι' ἐπιείκειαν. Εἷς γὰρ τῶν περὶ Δαβὶδ ὁρμήσας ἀν ελεῖν αὐτὸν, ἐπεσχέθη παρ' αὐτοῦ, φήσαντος· "Αφετε αὐτὸν καταράσθαι με, διότι Κύριος εἶπεν αὐτῷ κακολογεῖν τὸν Δαβίδ, καὶ τὰ τοιαῦτα. • EUTHYMII ZIGABENI dum venientes maligni dæmones angunt nos, et in graviores lapsus deducunt: qui et in auribus nostris inanes sermones clam inserunt, et dolos adversum nos contexere semper moliuntur. Verum omnes qui beati David sobrietatem imitari volu̟e- rint, obstruent sibi aures animæ, eosque nec ipso etiam sermone dignos putabunt, solum Deum in suum advocantes auxilium: tametsi ipsi dæmones, ob hujusmodi eorum poenitentiam aç sobrietatem, assiduis rursus tentationibus vehementius affi- gere eos conentur et calumniis insuper impetant, ac diffamare eos apud omnes studeant, velutį peccatores. In finem ipsi Idithum canticum ipsi David. PSALMUS XXXVIII. " Abunde diximus in Prooemio operis, quomedo bic psalmus sit beati David. Tametsi in inscri- ptione habeatur nomen Idithum. In finem vero inscribitur, quia humana natura tenuitatem de- ploraris, de illius etiam fine tractat, dicens : Notum fac mihi, Domine, finem meum, el quæ sc- quuntur. VERS. 2. Dizi : Custodiam vias meas, ut non delin- quam in lingua meg. Hunc psalmum Propheta noster composuit, eorum memor quæ passus est, quando Absalonem fugiebat. Fugiens enim, inquit, dixi in me ipso : In posterum ego custodiam vias meas; vias inquam linguæ meæ, id est, sermones meos, ita, ut lingua mea amplius non pecceni, nec blas- phemum aliquem emittam sermonein, qui ex pusillanimitate ut plurimum oriri solet. Castigans enim castigavit me Dominus '. Quod autem apud Scripturam sermones via appellentur, testimonio est magņus Paulus ad Corinthios, dicens: Misi vobis Timotheum qui vobis in memoriam reduces vias meas. Posui ori meo custodiam, cum consisteret pecca-C tor adversum me, Lingua ad peccatum promptis- sima est, atque ideo multa circa eam providentia usus est. Consistere autem hoc in loco po- suit, pro dimicare seu contendere. Peccatorein rero Semei appellat, eum ob perditos semper ejus mores, tum etiam ob summam illam impudentiam ac sævitiam, quam tune temporis magis privatim ostenderat. Insectabatur enim beatum David, la- cessens eum ac vituperans et lapides jaciens. nihil ei prorsus respondens. VERS. Obmutui et humiliatus sum. Obmutui sponte mea nimirum ac volens, et humiliatus sum, cum memoria repeteren, ob commissa a me pcc- cata illum adversum me insurgere. Et silui ex bonis. Ex bonis, hoc est, ex boni- tate. Et cum possem illum ulcisci, nolui ob mo- destiam: unde cum socius quidam beati¡David ad- versus hunc Semei conviciantem irrueret, gladio ¡llum occisurus, detentus ab eo fuit, quinímo et rationem addidit, dicens : Dimillo eum, ut maledi- cat mihi. Dominus enim dixit ei, ut maledicat Dn- rid *, ei quæ sequuntur. • Contumelia, inquit, ab e» affectus sum, et tacui, D Psal. cxvi, 18. * Cor. iv, 17. '11 Reg. xvi, 10. Varia lectiones. (40) Redundare videtur το 4.
13α For evils of which there is no number have surrounded me. I see around me, he says, the various designs against me, and already I am encircled by them.
β Κατέλαβόν με αἱ ἀνομίαι μου. Ὅρα ὅπως ὑπὸ τῆς ἄγαν μετριοφροσύνης οἱ δίκαιοι ταῖς ἑαυτῶν ἁμαρτίαις ἐπιγράφουσιν ἀεὶ τοὺς οἱουσδήποτε πειρασμούς. γ τυραννεῖσθαι πλέον MSCBF : ἐπὶ πλέον τυραννεῖσθαι PV. α ἐγκαταλειφθῆναι MSCV : ἐγκαταλελεῖφθαι H. α περιβλέπω PHV(L) : προβλέπω MSCBF. β πειρασμούς MSCBF : κινδύνους καὶ πειρασμούς PV.Α τῆς ψυχῆς, καὶ οὐδὲ λόγου τούτους ἀξιοῦσι· μόνον δὲ τὸν Θεὸν ἐπικαλούνται πρὸς ἄμυναν. Οἱ αὐτοὶ δὲ πάλιν δαίμονες, καὶ διότι αἱροῦνται τὴν ἀγαθὴν μετά- νοιαν οἱ ἐκνήψαντες, σφοδρότερον κακοῦντες αὐτ τοὺς διὰ συνεχείας πειρασμῶν, ἔτι καὶ διαβάλλουσε παρὰ πᾶσιν ὡς ἁμαρτωλούς. Β Εἰς τὸ τέλος τῷ Ἰδιθούμ ᾠδὴ τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΛΗ. Οπως μὲν τοῦ Δαβὶδ ὧν ὁ ψαλμὸς, καὶ τὸν Ἰδι- θούμ ἔχει προεπιγεγραμμένον, ἱκανῶς εἰρήκαμεν ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς ὅλης βίβλου. Εἰς τὸ τέλος δὲ φησι, διότι τραγῳδῶν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως τὴν εὐτέλειαν, περὶ τοῦ τέλους αὐτῆς διέξεισι· Γνώρι σίν μοι, Κύριε, λέγων, τὸ πέρας μου, καὶ τὰ ἑξῆς. Εἶπα· Φυλάξω τὰς ὁδούς μου, τοῦ μὴ ἁμαρ τάνειν με ἐν γλώσσῃ μου. Καὶ τοῦτον εἴρηκε τὸν ψαλμόν μνημονεύων ὧν πέπονθεν ὅτε τὸν ᾿Αβεσαλώμ ἔφευγεν. Αποδιδράσκων γάρ, φησίν, εἶπα ἐν ἑαυτῷ, ὅτι Τοῦ λοιποῦ φυλάξω τὰς ὁδούς μου, τὰς τὰ γλώττης, ἤτοι τοὺς λόγους μου, ὥστε μὴ ἁμαρτάνειν με, διὰ γλώσσης βλάσφημον λόγον ἐκ μικροψυχίας προέμενον. Παιδεύων γὰρ ἐπαίδευσέ με ὁ Κύριος. Οτι δὲ καὶ οἱ λόγοι ὁδοὶ λέγονται, φησὶν ὁ μέγας Παῦλος πρὸς Κορινθίους Επεμψα ὑμῖν Τιμόθεον, ὃς ὑμᾶς ἀναμνήσει τὰς ὁδούς μου. Εθέμην τῷ στόματί μου φυλακὴν, ἐν τῷ συ στῆναι τὸν ἁμαρτωλὸν ἐναντίον μου. Προχειρό τατον εἰς ἁμαρτίαν ἡ γλῶσσα · διὰ τοῦτο καὶ πολ λὴν αὐτῆς πρόνοιαν ἐποιήσατο. Συστῆναι μὲν ἐν- ταῦθα τὸ, παρατάττεσθαι· ἁμαρτωλὸν δὲ λέγει τὸν Σεμεεί· ἢ (40) διὰ τὸν ἡμελημένον αὐτοῦ βίον, καὶ διὰ τὴν τηνικαῦτα ἀναισχυντίαν καὶ ἀπήνειαν· παρεί πετο γὰρ προπηλακίζων, καὶ λιθοβολῶν. Φησὶν οὖν· Υβριζόμενος ὑπ' αὐτοῦ, σεσίγησα πρὸς αὐτόν. κατα Ἐκωφώθην καὶ ἐταπεινώθην. Εκών, μνημο νεύσας, ὅτι διὰ τὰς ἁμαρτίας μου καὶ οὕτως κα εξανέστη μου. Καὶ ἐσίγησα ἐξ ἀγαθῶν. Ἐξ ἀγαθότητος· δυνάμενος γὰρ αὐτὸν ἀμύνασθαι, οὐκ ἠθέλησα δι' ἐπιείκειαν. Εἷς γὰρ τῶν περὶ Δαβὶδ ὁρμήσας ἀν ελεῖν αὐτὸν, ἐπεσχέθη παρ' αὐτοῦ, φήσαντος· "Αφετε αὐτὸν καταράσθαι με, διότι Κύριος εἶπεν αὐτῷ κακολογεῖν τὸν Δαβίδ, καὶ τὰ τοιαῦτα. • EUTHYMII ZIGABENI dum venientes maligni dæmones angunt nos, et in graviores lapsus deducunt: qui et in auribus nostris inanes sermones clam inserunt, et dolos adversum nos contexere semper moliuntur. Verum omnes qui beati David sobrietatem imitari volu̟e- rint, obstruent sibi aures animæ, eosque nec ipso etiam sermone dignos putabunt, solum Deum in suum advocantes auxilium: tametsi ipsi dæmones, ob hujusmodi eorum poenitentiam aç sobrietatem, assiduis rursus tentationibus vehementius affi- gere eos conentur et calumniis insuper impetant, ac diffamare eos apud omnes studeant, velutį peccatores. In finem ipsi Idithum canticum ipsi David. PSALMUS XXXVIII. " Abunde diximus in Prooemio operis, quomedo bic psalmus sit beati David. Tametsi in inscri- ptione habeatur nomen Idithum. In finem vero inscribitur, quia humana natura tenuitatem de- ploraris, de illius etiam fine tractat, dicens : Notum fac mihi, Domine, finem meum, el quæ sc- quuntur. VERS. 2. Dizi : Custodiam vias meas, ut non delin- quam in lingua meg. Hunc psalmum Propheta noster composuit, eorum memor quæ passus est, quando Absalonem fugiebat. Fugiens enim, inquit, dixi in me ipso : In posterum ego custodiam vias meas; vias inquam linguæ meæ, id est, sermones meos, ita, ut lingua mea amplius non pecceni, nec blas- phemum aliquem emittam sermonein, qui ex pusillanimitate ut plurimum oriri solet. Castigans enim castigavit me Dominus '. Quod autem apud Scripturam sermones via appellentur, testimonio est magņus Paulus ad Corinthios, dicens: Misi vobis Timotheum qui vobis in memoriam reduces vias meas. Posui ori meo custodiam, cum consisteret pecca-C tor adversum me, Lingua ad peccatum promptis- sima est, atque ideo multa circa eam providentia usus est. Consistere autem hoc in loco po- suit, pro dimicare seu contendere. Peccatorein rero Semei appellat, eum ob perditos semper ejus mores, tum etiam ob summam illam impudentiam ac sævitiam, quam tune temporis magis privatim ostenderat. Insectabatur enim beatum David, la- cessens eum ac vituperans et lapides jaciens. nihil ei prorsus respondens. VERS. Obmutui et humiliatus sum. Obmutui sponte mea nimirum ac volens, et humiliatus sum, cum memoria repeteren, ob commissa a me pcc- cata illum adversum me insurgere. Et silui ex bonis. Ex bonis, hoc est, ex boni- tate. Et cum possem illum ulcisci, nolui ob mo- destiam: unde cum socius quidam beati¡David ad- versus hunc Semei conviciantem irrueret, gladio ¡llum occisurus, detentus ab eo fuit, quinímo et rationem addidit, dicens : Dimillo eum, ut maledi- cat mihi. Dominus enim dixit ei, ut maledicat Dn- rid *, ei quæ sequuntur. • Contumelia, inquit, ab e» affectus sum, et tacui, D Psal. cxvi, 18. * Cor. iv, 17. '11 Reg. xvi, 10. Varia lectiones. (40) Redundare videtur το 4.
13β My acts of lawlessness have laid hold of me. Observe how out of extreme modesty the just ever attribute to their own sins their trials of whatever kind.
Οὕτω καὶ οἱ Τρεῖς Παῖδες ἐν τῇ καμίνῳ συμφώνως ἔλεγον, | Ἡμάρτομεν, ἠνομήσαμεν, καὶ τὰ ἑξῆς, καίτοι διὰ Θεὸν πάσχοντες.Α τῆς ψυχῆς, καὶ οὐδὲ λόγου τούτους ἀξιοῦσι· μόνον δὲ τὸν Θεὸν ἐπικαλούνται πρὸς ἄμυναν. Οἱ αὐτοὶ δὲ πάλιν δαίμονες, καὶ διότι αἱροῦνται τὴν ἀγαθὴν μετά- νοιαν οἱ ἐκνήψαντες, σφοδρότερον κακοῦντες αὐτ τοὺς διὰ συνεχείας πειρασμῶν, ἔτι καὶ διαβάλλουσε παρὰ πᾶσιν ὡς ἁμαρτωλούς. Β Εἰς τὸ τέλος τῷ Ἰδιθούμ ᾠδὴ τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΛΗ. Οπως μὲν τοῦ Δαβὶδ ὧν ὁ ψαλμὸς, καὶ τὸν Ἰδι- θούμ ἔχει προεπιγεγραμμένον, ἱκανῶς εἰρήκαμεν ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς ὅλης βίβλου. Εἰς τὸ τέλος δὲ φησι, διότι τραγῳδῶν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως τὴν εὐτέλειαν, περὶ τοῦ τέλους αὐτῆς διέξεισι· Γνώρι σίν μοι, Κύριε, λέγων, τὸ πέρας μου, καὶ τὰ ἑξῆς. Εἶπα· Φυλάξω τὰς ὁδούς μου, τοῦ μὴ ἁμαρ τάνειν με ἐν γλώσσῃ μου. Καὶ τοῦτον εἴρηκε τὸν ψαλμόν μνημονεύων ὧν πέπονθεν ὅτε τὸν ᾿Αβεσαλώμ ἔφευγεν. Αποδιδράσκων γάρ, φησίν, εἶπα ἐν ἑαυτῷ, ὅτι Τοῦ λοιποῦ φυλάξω τὰς ὁδούς μου, τὰς τὰ γλώττης, ἤτοι τοὺς λόγους μου, ὥστε μὴ ἁμαρτάνειν με, διὰ γλώσσης βλάσφημον λόγον ἐκ μικροψυχίας προέμενον. Παιδεύων γὰρ ἐπαίδευσέ με ὁ Κύριος. Οτι δὲ καὶ οἱ λόγοι ὁδοὶ λέγονται, φησὶν ὁ μέγας Παῦλος πρὸς Κορινθίους Επεμψα ὑμῖν Τιμόθεον, ὃς ὑμᾶς ἀναμνήσει τὰς ὁδούς μου. Εθέμην τῷ στόματί μου φυλακὴν, ἐν τῷ συ στῆναι τὸν ἁμαρτωλὸν ἐναντίον μου. Προχειρό τατον εἰς ἁμαρτίαν ἡ γλῶσσα · διὰ τοῦτο καὶ πολ λὴν αὐτῆς πρόνοιαν ἐποιήσατο. Συστῆναι μὲν ἐν- ταῦθα τὸ, παρατάττεσθαι· ἁμαρτωλὸν δὲ λέγει τὸν Σεμεεί· ἢ (40) διὰ τὸν ἡμελημένον αὐτοῦ βίον, καὶ διὰ τὴν τηνικαῦτα ἀναισχυντίαν καὶ ἀπήνειαν· παρεί πετο γὰρ προπηλακίζων, καὶ λιθοβολῶν. Φησὶν οὖν· Υβριζόμενος ὑπ' αὐτοῦ, σεσίγησα πρὸς αὐτόν. κατα Ἐκωφώθην καὶ ἐταπεινώθην. Εκών, μνημο νεύσας, ὅτι διὰ τὰς ἁμαρτίας μου καὶ οὕτως κα εξανέστη μου. Καὶ ἐσίγησα ἐξ ἀγαθῶν. Ἐξ ἀγαθότητος· δυνάμενος γὰρ αὐτὸν ἀμύνασθαι, οὐκ ἠθέλησα δι' ἐπιείκειαν. Εἷς γὰρ τῶν περὶ Δαβὶδ ὁρμήσας ἀν ελεῖν αὐτὸν, ἐπεσχέθη παρ' αὐτοῦ, φήσαντος· "Αφετε αὐτὸν καταράσθαι με, διότι Κύριος εἶπεν αὐτῷ κακολογεῖν τὸν Δαβίδ, καὶ τὰ τοιαῦτα. • EUTHYMII ZIGABENI dum venientes maligni dæmones angunt nos, et in graviores lapsus deducunt: qui et in auribus nostris inanes sermones clam inserunt, et dolos adversum nos contexere semper moliuntur. Verum omnes qui beati David sobrietatem imitari volu̟e- rint, obstruent sibi aures animæ, eosque nec ipso etiam sermone dignos putabunt, solum Deum in suum advocantes auxilium: tametsi ipsi dæmones, ob hujusmodi eorum poenitentiam aç sobrietatem, assiduis rursus tentationibus vehementius affi- gere eos conentur et calumniis insuper impetant, ac diffamare eos apud omnes studeant, velutį peccatores. In finem ipsi Idithum canticum ipsi David. PSALMUS XXXVIII. " Abunde diximus in Prooemio operis, quomedo bic psalmus sit beati David. Tametsi in inscri- ptione habeatur nomen Idithum. In finem vero inscribitur, quia humana natura tenuitatem de- ploraris, de illius etiam fine tractat, dicens : Notum fac mihi, Domine, finem meum, el quæ sc- quuntur. VERS. 2. Dizi : Custodiam vias meas, ut non delin- quam in lingua meg. Hunc psalmum Propheta noster composuit, eorum memor quæ passus est, quando Absalonem fugiebat. Fugiens enim, inquit, dixi in me ipso : In posterum ego custodiam vias meas; vias inquam linguæ meæ, id est, sermones meos, ita, ut lingua mea amplius non pecceni, nec blas- phemum aliquem emittam sermonein, qui ex pusillanimitate ut plurimum oriri solet. Castigans enim castigavit me Dominus '. Quod autem apud Scripturam sermones via appellentur, testimonio est magņus Paulus ad Corinthios, dicens: Misi vobis Timotheum qui vobis in memoriam reduces vias meas. Posui ori meo custodiam, cum consisteret pecca-C tor adversum me, Lingua ad peccatum promptis- sima est, atque ideo multa circa eam providentia usus est. Consistere autem hoc in loco po- suit, pro dimicare seu contendere. Peccatorein rero Semei appellat, eum ob perditos semper ejus mores, tum etiam ob summam illam impudentiam ac sævitiam, quam tune temporis magis privatim ostenderat. Insectabatur enim beatum David, la- cessens eum ac vituperans et lapides jaciens. nihil ei prorsus respondens. VERS. Obmutui et humiliatus sum. Obmutui sponte mea nimirum ac volens, et humiliatus sum, cum memoria repeteren, ob commissa a me pcc- cata illum adversum me insurgere. Et silui ex bonis. Ex bonis, hoc est, ex boni- tate. Et cum possem illum ulcisci, nolui ob mo- destiam: unde cum socius quidam beati¡David ad- versus hunc Semei conviciantem irrueret, gladio ¡llum occisurus, detentus ab eo fuit, quinímo et rationem addidit, dicens : Dimillo eum, ut maledi- cat mihi. Dominus enim dixit ei, ut maledicat Dn- rid *, ei quæ sequuntur. • Contumelia, inquit, ab e» affectus sum, et tacui, D Psal. cxvi, 18. * Cor. iv, 17. '11 Reg. xvi, 10. Varia lectiones. (40) Redundare videtur το 4.
Thus the Three Youths in the furnace sang in unison, We sinned, we acted lawlessly, and so on, even while suffering for God.
γ Καὶ οὐκ ἠδυνήθην τοῦ βλέπειν. Σκοτίζουσι μὲν οἱ πειρασμοὶ τοὺς τῆς ψυχῆς ὀφθαλμοὺς, ὡς μὴ δύνασθαι ὁρᾶν τὰ συμφέροντα· λύει δὲ τὴν ἐντεῦθεν ἀχλὺν τὸ φῶς τῆς ἐκ Θεοῦ παρακλήσεως. Περιττὸν δὲ κἀνταῦθα τὸ, τοῦ.Α τῆς ψυχῆς, καὶ οὐδὲ λόγου τούτους ἀξιοῦσι· μόνον δὲ τὸν Θεὸν ἐπικαλούνται πρὸς ἄμυναν. Οἱ αὐτοὶ δὲ πάλιν δαίμονες, καὶ διότι αἱροῦνται τὴν ἀγαθὴν μετά- νοιαν οἱ ἐκνήψαντες, σφοδρότερον κακοῦντες αὐτ τοὺς διὰ συνεχείας πειρασμῶν, ἔτι καὶ διαβάλλουσε παρὰ πᾶσιν ὡς ἁμαρτωλούς. Β Εἰς τὸ τέλος τῷ Ἰδιθούμ ᾠδὴ τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΛΗ. Οπως μὲν τοῦ Δαβὶδ ὧν ὁ ψαλμὸς, καὶ τὸν Ἰδι- θούμ ἔχει προεπιγεγραμμένον, ἱκανῶς εἰρήκαμεν ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς ὅλης βίβλου. Εἰς τὸ τέλος δὲ φησι, διότι τραγῳδῶν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως τὴν εὐτέλειαν, περὶ τοῦ τέλους αὐτῆς διέξεισι· Γνώρι σίν μοι, Κύριε, λέγων, τὸ πέρας μου, καὶ τὰ ἑξῆς. Εἶπα· Φυλάξω τὰς ὁδούς μου, τοῦ μὴ ἁμαρ τάνειν με ἐν γλώσσῃ μου. Καὶ τοῦτον εἴρηκε τὸν ψαλμόν μνημονεύων ὧν πέπονθεν ὅτε τὸν ᾿Αβεσαλώμ ἔφευγεν. Αποδιδράσκων γάρ, φησίν, εἶπα ἐν ἑαυτῷ, ὅτι Τοῦ λοιποῦ φυλάξω τὰς ὁδούς μου, τὰς τὰ γλώττης, ἤτοι τοὺς λόγους μου, ὥστε μὴ ἁμαρτάνειν με, διὰ γλώσσης βλάσφημον λόγον ἐκ μικροψυχίας προέμενον. Παιδεύων γὰρ ἐπαίδευσέ με ὁ Κύριος. Οτι δὲ καὶ οἱ λόγοι ὁδοὶ λέγονται, φησὶν ὁ μέγας Παῦλος πρὸς Κορινθίους Επεμψα ὑμῖν Τιμόθεον, ὃς ὑμᾶς ἀναμνήσει τὰς ὁδούς μου. Εθέμην τῷ στόματί μου φυλακὴν, ἐν τῷ συ στῆναι τὸν ἁμαρτωλὸν ἐναντίον μου. Προχειρό τατον εἰς ἁμαρτίαν ἡ γλῶσσα · διὰ τοῦτο καὶ πολ λὴν αὐτῆς πρόνοιαν ἐποιήσατο. Συστῆναι μὲν ἐν- ταῦθα τὸ, παρατάττεσθαι· ἁμαρτωλὸν δὲ λέγει τὸν Σεμεεί· ἢ (40) διὰ τὸν ἡμελημένον αὐτοῦ βίον, καὶ διὰ τὴν τηνικαῦτα ἀναισχυντίαν καὶ ἀπήνειαν· παρεί πετο γὰρ προπηλακίζων, καὶ λιθοβολῶν. Φησὶν οὖν· Υβριζόμενος ὑπ' αὐτοῦ, σεσίγησα πρὸς αὐτόν. κατα Ἐκωφώθην καὶ ἐταπεινώθην. Εκών, μνημο νεύσας, ὅτι διὰ τὰς ἁμαρτίας μου καὶ οὕτως κα εξανέστη μου. Καὶ ἐσίγησα ἐξ ἀγαθῶν. Ἐξ ἀγαθότητος· δυνάμενος γὰρ αὐτὸν ἀμύνασθαι, οὐκ ἠθέλησα δι' ἐπιείκειαν. Εἷς γὰρ τῶν περὶ Δαβὶδ ὁρμήσας ἀν ελεῖν αὐτὸν, ἐπεσχέθη παρ' αὐτοῦ, φήσαντος· "Αφετε αὐτὸν καταράσθαι με, διότι Κύριος εἶπεν αὐτῷ κακολογεῖν τὸν Δαβίδ, καὶ τὰ τοιαῦτα. • EUTHYMII ZIGABENI dum venientes maligni dæmones angunt nos, et in graviores lapsus deducunt: qui et in auribus nostris inanes sermones clam inserunt, et dolos adversum nos contexere semper moliuntur. Verum omnes qui beati David sobrietatem imitari volu̟e- rint, obstruent sibi aures animæ, eosque nec ipso etiam sermone dignos putabunt, solum Deum in suum advocantes auxilium: tametsi ipsi dæmones, ob hujusmodi eorum poenitentiam aç sobrietatem, assiduis rursus tentationibus vehementius affi- gere eos conentur et calumniis insuper impetant, ac diffamare eos apud omnes studeant, velutį peccatores. In finem ipsi Idithum canticum ipsi David. PSALMUS XXXVIII. " Abunde diximus in Prooemio operis, quomedo bic psalmus sit beati David. Tametsi in inscri- ptione habeatur nomen Idithum. In finem vero inscribitur, quia humana natura tenuitatem de- ploraris, de illius etiam fine tractat, dicens : Notum fac mihi, Domine, finem meum, el quæ sc- quuntur. VERS. 2. Dizi : Custodiam vias meas, ut non delin- quam in lingua meg. Hunc psalmum Propheta noster composuit, eorum memor quæ passus est, quando Absalonem fugiebat. Fugiens enim, inquit, dixi in me ipso : In posterum ego custodiam vias meas; vias inquam linguæ meæ, id est, sermones meos, ita, ut lingua mea amplius non pecceni, nec blas- phemum aliquem emittam sermonein, qui ex pusillanimitate ut plurimum oriri solet. Castigans enim castigavit me Dominus '. Quod autem apud Scripturam sermones via appellentur, testimonio est magņus Paulus ad Corinthios, dicens: Misi vobis Timotheum qui vobis in memoriam reduces vias meas. Posui ori meo custodiam, cum consisteret pecca-C tor adversum me, Lingua ad peccatum promptis- sima est, atque ideo multa circa eam providentia usus est. Consistere autem hoc in loco po- suit, pro dimicare seu contendere. Peccatorein rero Semei appellat, eum ob perditos semper ejus mores, tum etiam ob summam illam impudentiam ac sævitiam, quam tune temporis magis privatim ostenderat. Insectabatur enim beatum David, la- cessens eum ac vituperans et lapides jaciens. nihil ei prorsus respondens. VERS. Obmutui et humiliatus sum. Obmutui sponte mea nimirum ac volens, et humiliatus sum, cum memoria repeteren, ob commissa a me pcc- cata illum adversum me insurgere. Et silui ex bonis. Ex bonis, hoc est, ex boni- tate. Et cum possem illum ulcisci, nolui ob mo- destiam: unde cum socius quidam beati¡David ad- versus hunc Semei conviciantem irrueret, gladio ¡llum occisurus, detentus ab eo fuit, quinímo et rationem addidit, dicens : Dimillo eum, ut maledi- cat mihi. Dominus enim dixit ei, ut maledicat Dn- rid *, ei quæ sequuntur. • Contumelia, inquit, ab e» affectus sum, et tacui, D Psal. cxvi, 18. * Cor. iv, 17. '11 Reg. xvi, 10. Varia lectiones. (40) Redundare videtur το 4.
13γ And I have not been able to see. Trials darken the eyes of the soul, as not being able to see what is profitable, but the light of God’s strengthening consolation dissolves the mist therefrom. Here again the τοῦ [so as] in the Greek is redundant.
δ Ἐπληθύνθησαν ὑπὲρ τὰς τρίχας τῆς κεφαλῆς μου. Εἰσὶ μὲν καὶ μετριοφροσύνης τὰ τοιαῦτα ῥήματα. Οὐκ ἀπεικὸς δὲ καί τινας ἀναμεμεῖχθαι τοῖς πιστοῖς, ἀμελῶς βιοῦντας, ὧν τὰς ἁμαρτίας οἰκειοῦνται οἱ δίκαιοι, διὰ τὴν ἑνότητα καὶ κοινωνίαν τῆς πίστεως.Α τῆς ψυχῆς, καὶ οὐδὲ λόγου τούτους ἀξιοῦσι· μόνον δὲ τὸν Θεὸν ἐπικαλούνται πρὸς ἄμυναν. Οἱ αὐτοὶ δὲ πάλιν δαίμονες, καὶ διότι αἱροῦνται τὴν ἀγαθὴν μετά- νοιαν οἱ ἐκνήψαντες, σφοδρότερον κακοῦντες αὐτ τοὺς διὰ συνεχείας πειρασμῶν, ἔτι καὶ διαβάλλουσε παρὰ πᾶσιν ὡς ἁμαρτωλούς. Β Εἰς τὸ τέλος τῷ Ἰδιθούμ ᾠδὴ τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΛΗ. Οπως μὲν τοῦ Δαβὶδ ὧν ὁ ψαλμὸς, καὶ τὸν Ἰδι- θούμ ἔχει προεπιγεγραμμένον, ἱκανῶς εἰρήκαμεν ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς ὅλης βίβλου. Εἰς τὸ τέλος δὲ φησι, διότι τραγῳδῶν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως τὴν εὐτέλειαν, περὶ τοῦ τέλους αὐτῆς διέξεισι· Γνώρι σίν μοι, Κύριε, λέγων, τὸ πέρας μου, καὶ τὰ ἑξῆς. Εἶπα· Φυλάξω τὰς ὁδούς μου, τοῦ μὴ ἁμαρ τάνειν με ἐν γλώσσῃ μου. Καὶ τοῦτον εἴρηκε τὸν ψαλμόν μνημονεύων ὧν πέπονθεν ὅτε τὸν ᾿Αβεσαλώμ ἔφευγεν. Αποδιδράσκων γάρ, φησίν, εἶπα ἐν ἑαυτῷ, ὅτι Τοῦ λοιποῦ φυλάξω τὰς ὁδούς μου, τὰς τὰ γλώττης, ἤτοι τοὺς λόγους μου, ὥστε μὴ ἁμαρτάνειν με, διὰ γλώσσης βλάσφημον λόγον ἐκ μικροψυχίας προέμενον. Παιδεύων γὰρ ἐπαίδευσέ με ὁ Κύριος. Οτι δὲ καὶ οἱ λόγοι ὁδοὶ λέγονται, φησὶν ὁ μέγας Παῦλος πρὸς Κορινθίους Επεμψα ὑμῖν Τιμόθεον, ὃς ὑμᾶς ἀναμνήσει τὰς ὁδούς μου. Εθέμην τῷ στόματί μου φυλακὴν, ἐν τῷ συ στῆναι τὸν ἁμαρτωλὸν ἐναντίον μου. Προχειρό τατον εἰς ἁμαρτίαν ἡ γλῶσσα · διὰ τοῦτο καὶ πολ λὴν αὐτῆς πρόνοιαν ἐποιήσατο. Συστῆναι μὲν ἐν- ταῦθα τὸ, παρατάττεσθαι· ἁμαρτωλὸν δὲ λέγει τὸν Σεμεεί· ἢ (40) διὰ τὸν ἡμελημένον αὐτοῦ βίον, καὶ διὰ τὴν τηνικαῦτα ἀναισχυντίαν καὶ ἀπήνειαν· παρεί πετο γὰρ προπηλακίζων, καὶ λιθοβολῶν. Φησὶν οὖν· Υβριζόμενος ὑπ' αὐτοῦ, σεσίγησα πρὸς αὐτόν. κατα Ἐκωφώθην καὶ ἐταπεινώθην. Εκών, μνημο νεύσας, ὅτι διὰ τὰς ἁμαρτίας μου καὶ οὕτως κα εξανέστη μου. Καὶ ἐσίγησα ἐξ ἀγαθῶν. Ἐξ ἀγαθότητος· δυνάμενος γὰρ αὐτὸν ἀμύνασθαι, οὐκ ἠθέλησα δι' ἐπιείκειαν. Εἷς γὰρ τῶν περὶ Δαβὶδ ὁρμήσας ἀν ελεῖν αὐτὸν, ἐπεσχέθη παρ' αὐτοῦ, φήσαντος· "Αφετε αὐτὸν καταράσθαι με, διότι Κύριος εἶπεν αὐτῷ κακολογεῖν τὸν Δαβίδ, καὶ τὰ τοιαῦτα. • EUTHYMII ZIGABENI dum venientes maligni dæmones angunt nos, et in graviores lapsus deducunt: qui et in auribus nostris inanes sermones clam inserunt, et dolos adversum nos contexere semper moliuntur. Verum omnes qui beati David sobrietatem imitari volu̟e- rint, obstruent sibi aures animæ, eosque nec ipso etiam sermone dignos putabunt, solum Deum in suum advocantes auxilium: tametsi ipsi dæmones, ob hujusmodi eorum poenitentiam aç sobrietatem, assiduis rursus tentationibus vehementius affi- gere eos conentur et calumniis insuper impetant, ac diffamare eos apud omnes studeant, velutį peccatores. In finem ipsi Idithum canticum ipsi David. PSALMUS XXXVIII. " Abunde diximus in Prooemio operis, quomedo bic psalmus sit beati David. Tametsi in inscri- ptione habeatur nomen Idithum. In finem vero inscribitur, quia humana natura tenuitatem de- ploraris, de illius etiam fine tractat, dicens : Notum fac mihi, Domine, finem meum, el quæ sc- quuntur. VERS. 2. Dizi : Custodiam vias meas, ut non delin- quam in lingua meg. Hunc psalmum Propheta noster composuit, eorum memor quæ passus est, quando Absalonem fugiebat. Fugiens enim, inquit, dixi in me ipso : In posterum ego custodiam vias meas; vias inquam linguæ meæ, id est, sermones meos, ita, ut lingua mea amplius non pecceni, nec blas- phemum aliquem emittam sermonein, qui ex pusillanimitate ut plurimum oriri solet. Castigans enim castigavit me Dominus '. Quod autem apud Scripturam sermones via appellentur, testimonio est magņus Paulus ad Corinthios, dicens: Misi vobis Timotheum qui vobis in memoriam reduces vias meas. Posui ori meo custodiam, cum consisteret pecca-C tor adversum me, Lingua ad peccatum promptis- sima est, atque ideo multa circa eam providentia usus est. Consistere autem hoc in loco po- suit, pro dimicare seu contendere. Peccatorein rero Semei appellat, eum ob perditos semper ejus mores, tum etiam ob summam illam impudentiam ac sævitiam, quam tune temporis magis privatim ostenderat. Insectabatur enim beatum David, la- cessens eum ac vituperans et lapides jaciens. nihil ei prorsus respondens. VERS. Obmutui et humiliatus sum. Obmutui sponte mea nimirum ac volens, et humiliatus sum, cum memoria repeteren, ob commissa a me pcc- cata illum adversum me insurgere. Et silui ex bonis. Ex bonis, hoc est, ex boni- tate. Et cum possem illum ulcisci, nolui ob mo- destiam: unde cum socius quidam beati¡David ad- versus hunc Semei conviciantem irrueret, gladio ¡llum occisurus, detentus ab eo fuit, quinímo et rationem addidit, dicens : Dimillo eum, ut maledi- cat mihi. Dominus enim dixit ei, ut maledicat Dn- rid *, ei quæ sequuntur. • Contumelia, inquit, ab e» affectus sum, et tacui, D Psal. cxvi, 18. * Cor. iv, 17. '11 Reg. xvi, 10. Varia lectiones. (40) Redundare videtur το 4.
13δ They have been multiplied more than the hairs of my head. Such words are, on the one hand, and expression of modesty, but, on the other hand, it is not unlikely that there were some interspersed among the faithful living negligently whose sins the just make their own for the sake of the unity and communion of faith.
ε Καὶ ἡ καρδία μου ἐγκατέλιπέ με. Tῷ δοκεῖν, ἀπέβαλον καὶ τὴν καρδίαν μου, οἷα μὴ ῥωννύμενος εἰς εὐτολμίαν· ἡ καρδία γὰρ θαῤῥύνει καὶ διεγείρει.Α τῆς ψυχῆς, καὶ οὐδὲ λόγου τούτους ἀξιοῦσι· μόνον δὲ τὸν Θεὸν ἐπικαλούνται πρὸς ἄμυναν. Οἱ αὐτοὶ δὲ πάλιν δαίμονες, καὶ διότι αἱροῦνται τὴν ἀγαθὴν μετά- νοιαν οἱ ἐκνήψαντες, σφοδρότερον κακοῦντες αὐτ τοὺς διὰ συνεχείας πειρασμῶν, ἔτι καὶ διαβάλλουσε παρὰ πᾶσιν ὡς ἁμαρτωλούς. Β Εἰς τὸ τέλος τῷ Ἰδιθούμ ᾠδὴ τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΛΗ. Οπως μὲν τοῦ Δαβὶδ ὧν ὁ ψαλμὸς, καὶ τὸν Ἰδι- θούμ ἔχει προεπιγεγραμμένον, ἱκανῶς εἰρήκαμεν ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς ὅλης βίβλου. Εἰς τὸ τέλος δὲ φησι, διότι τραγῳδῶν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως τὴν εὐτέλειαν, περὶ τοῦ τέλους αὐτῆς διέξεισι· Γνώρι σίν μοι, Κύριε, λέγων, τὸ πέρας μου, καὶ τὰ ἑξῆς. Εἶπα· Φυλάξω τὰς ὁδούς μου, τοῦ μὴ ἁμαρ τάνειν με ἐν γλώσσῃ μου. Καὶ τοῦτον εἴρηκε τὸν ψαλμόν μνημονεύων ὧν πέπονθεν ὅτε τὸν ᾿Αβεσαλώμ ἔφευγεν. Αποδιδράσκων γάρ, φησίν, εἶπα ἐν ἑαυτῷ, ὅτι Τοῦ λοιποῦ φυλάξω τὰς ὁδούς μου, τὰς τὰ γλώττης, ἤτοι τοὺς λόγους μου, ὥστε μὴ ἁμαρτάνειν με, διὰ γλώσσης βλάσφημον λόγον ἐκ μικροψυχίας προέμενον. Παιδεύων γὰρ ἐπαίδευσέ με ὁ Κύριος. Οτι δὲ καὶ οἱ λόγοι ὁδοὶ λέγονται, φησὶν ὁ μέγας Παῦλος πρὸς Κορινθίους Επεμψα ὑμῖν Τιμόθεον, ὃς ὑμᾶς ἀναμνήσει τὰς ὁδούς μου. Εθέμην τῷ στόματί μου φυλακὴν, ἐν τῷ συ στῆναι τὸν ἁμαρτωλὸν ἐναντίον μου. Προχειρό τατον εἰς ἁμαρτίαν ἡ γλῶσσα · διὰ τοῦτο καὶ πολ λὴν αὐτῆς πρόνοιαν ἐποιήσατο. Συστῆναι μὲν ἐν- ταῦθα τὸ, παρατάττεσθαι· ἁμαρτωλὸν δὲ λέγει τὸν Σεμεεί· ἢ (40) διὰ τὸν ἡμελημένον αὐτοῦ βίον, καὶ διὰ τὴν τηνικαῦτα ἀναισχυντίαν καὶ ἀπήνειαν· παρεί πετο γὰρ προπηλακίζων, καὶ λιθοβολῶν. Φησὶν οὖν· Υβριζόμενος ὑπ' αὐτοῦ, σεσίγησα πρὸς αὐτόν. κατα Ἐκωφώθην καὶ ἐταπεινώθην. Εκών, μνημο νεύσας, ὅτι διὰ τὰς ἁμαρτίας μου καὶ οὕτως κα εξανέστη μου. Καὶ ἐσίγησα ἐξ ἀγαθῶν. Ἐξ ἀγαθότητος· δυνάμενος γὰρ αὐτὸν ἀμύνασθαι, οὐκ ἠθέλησα δι' ἐπιείκειαν. Εἷς γὰρ τῶν περὶ Δαβὶδ ὁρμήσας ἀν ελεῖν αὐτὸν, ἐπεσχέθη παρ' αὐτοῦ, φήσαντος· "Αφετε αὐτὸν καταράσθαι με, διότι Κύριος εἶπεν αὐτῷ κακολογεῖν τὸν Δαβίδ, καὶ τὰ τοιαῦτα. • EUTHYMII ZIGABENI dum venientes maligni dæmones angunt nos, et in graviores lapsus deducunt: qui et in auribus nostris inanes sermones clam inserunt, et dolos adversum nos contexere semper moliuntur. Verum omnes qui beati David sobrietatem imitari volu̟e- rint, obstruent sibi aures animæ, eosque nec ipso etiam sermone dignos putabunt, solum Deum in suum advocantes auxilium: tametsi ipsi dæmones, ob hujusmodi eorum poenitentiam aç sobrietatem, assiduis rursus tentationibus vehementius affi- gere eos conentur et calumniis insuper impetant, ac diffamare eos apud omnes studeant, velutį peccatores. In finem ipsi Idithum canticum ipsi David. PSALMUS XXXVIII. " Abunde diximus in Prooemio operis, quomedo bic psalmus sit beati David. Tametsi in inscri- ptione habeatur nomen Idithum. In finem vero inscribitur, quia humana natura tenuitatem de- ploraris, de illius etiam fine tractat, dicens : Notum fac mihi, Domine, finem meum, el quæ sc- quuntur. VERS. 2. Dizi : Custodiam vias meas, ut non delin- quam in lingua meg. Hunc psalmum Propheta noster composuit, eorum memor quæ passus est, quando Absalonem fugiebat. Fugiens enim, inquit, dixi in me ipso : In posterum ego custodiam vias meas; vias inquam linguæ meæ, id est, sermones meos, ita, ut lingua mea amplius non pecceni, nec blas- phemum aliquem emittam sermonein, qui ex pusillanimitate ut plurimum oriri solet. Castigans enim castigavit me Dominus '. Quod autem apud Scripturam sermones via appellentur, testimonio est magņus Paulus ad Corinthios, dicens: Misi vobis Timotheum qui vobis in memoriam reduces vias meas. Posui ori meo custodiam, cum consisteret pecca-C tor adversum me, Lingua ad peccatum promptis- sima est, atque ideo multa circa eam providentia usus est. Consistere autem hoc in loco po- suit, pro dimicare seu contendere. Peccatorein rero Semei appellat, eum ob perditos semper ejus mores, tum etiam ob summam illam impudentiam ac sævitiam, quam tune temporis magis privatim ostenderat. Insectabatur enim beatum David, la- cessens eum ac vituperans et lapides jaciens. nihil ei prorsus respondens. VERS. Obmutui et humiliatus sum. Obmutui sponte mea nimirum ac volens, et humiliatus sum, cum memoria repeteren, ob commissa a me pcc- cata illum adversum me insurgere. Et silui ex bonis. Ex bonis, hoc est, ex boni- tate. Et cum possem illum ulcisci, nolui ob mo- destiam: unde cum socius quidam beati¡David ad- versus hunc Semei conviciantem irrueret, gladio ¡llum occisurus, detentus ab eo fuit, quinímo et rationem addidit, dicens : Dimillo eum, ut maledi- cat mihi. Dominus enim dixit ei, ut maledicat Dn- rid *, ei quæ sequuntur. • Contumelia, inquit, ab e» affectus sum, et tacui, D Psal. cxvi, 18. * Cor. iv, 17. '11 Reg. xvi, 10. Varia lectiones. (40) Redundare videtur το 4.
13ε And my heart has forsaken me. As it seems I have lost my heart in not having strength to act boldly, for the heart embold- ens and rouses to action.
α Εὐδόκησον, Κύριε, τοῦ ῥύσασθαί με. Θέλησον εἰς τὸ ἐξελέσθαι με τούτων.Α τῆς ψυχῆς, καὶ οὐδὲ λόγου τούτους ἀξιοῦσι· μόνον δὲ τὸν Θεὸν ἐπικαλούνται πρὸς ἄμυναν. Οἱ αὐτοὶ δὲ πάλιν δαίμονες, καὶ διότι αἱροῦνται τὴν ἀγαθὴν μετά- νοιαν οἱ ἐκνήψαντες, σφοδρότερον κακοῦντες αὐτ τοὺς διὰ συνεχείας πειρασμῶν, ἔτι καὶ διαβάλλουσε παρὰ πᾶσιν ὡς ἁμαρτωλούς. Β Εἰς τὸ τέλος τῷ Ἰδιθούμ ᾠδὴ τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΛΗ. Οπως μὲν τοῦ Δαβὶδ ὧν ὁ ψαλμὸς, καὶ τὸν Ἰδι- θούμ ἔχει προεπιγεγραμμένον, ἱκανῶς εἰρήκαμεν ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς ὅλης βίβλου. Εἰς τὸ τέλος δὲ φησι, διότι τραγῳδῶν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως τὴν εὐτέλειαν, περὶ τοῦ τέλους αὐτῆς διέξεισι· Γνώρι σίν μοι, Κύριε, λέγων, τὸ πέρας μου, καὶ τὰ ἑξῆς. Εἶπα· Φυλάξω τὰς ὁδούς μου, τοῦ μὴ ἁμαρ τάνειν με ἐν γλώσσῃ μου. Καὶ τοῦτον εἴρηκε τὸν ψαλμόν μνημονεύων ὧν πέπονθεν ὅτε τὸν ᾿Αβεσαλώμ ἔφευγεν. Αποδιδράσκων γάρ, φησίν, εἶπα ἐν ἑαυτῷ, ὅτι Τοῦ λοιποῦ φυλάξω τὰς ὁδούς μου, τὰς τὰ γλώττης, ἤτοι τοὺς λόγους μου, ὥστε μὴ ἁμαρτάνειν με, διὰ γλώσσης βλάσφημον λόγον ἐκ μικροψυχίας προέμενον. Παιδεύων γὰρ ἐπαίδευσέ με ὁ Κύριος. Οτι δὲ καὶ οἱ λόγοι ὁδοὶ λέγονται, φησὶν ὁ μέγας Παῦλος πρὸς Κορινθίους Επεμψα ὑμῖν Τιμόθεον, ὃς ὑμᾶς ἀναμνήσει τὰς ὁδούς μου. Εθέμην τῷ στόματί μου φυλακὴν, ἐν τῷ συ στῆναι τὸν ἁμαρτωλὸν ἐναντίον μου. Προχειρό τατον εἰς ἁμαρτίαν ἡ γλῶσσα · διὰ τοῦτο καὶ πολ λὴν αὐτῆς πρόνοιαν ἐποιήσατο. Συστῆναι μὲν ἐν- ταῦθα τὸ, παρατάττεσθαι· ἁμαρτωλὸν δὲ λέγει τὸν Σεμεεί· ἢ (40) διὰ τὸν ἡμελημένον αὐτοῦ βίον, καὶ διὰ τὴν τηνικαῦτα ἀναισχυντίαν καὶ ἀπήνειαν· παρεί πετο γὰρ προπηλακίζων, καὶ λιθοβολῶν. Φησὶν οὖν· Υβριζόμενος ὑπ' αὐτοῦ, σεσίγησα πρὸς αὐτόν. κατα Ἐκωφώθην καὶ ἐταπεινώθην. Εκών, μνημο νεύσας, ὅτι διὰ τὰς ἁμαρτίας μου καὶ οὕτως κα εξανέστη μου. Καὶ ἐσίγησα ἐξ ἀγαθῶν. Ἐξ ἀγαθότητος· δυνάμενος γὰρ αὐτὸν ἀμύνασθαι, οὐκ ἠθέλησα δι' ἐπιείκειαν. Εἷς γὰρ τῶν περὶ Δαβὶδ ὁρμήσας ἀν ελεῖν αὐτὸν, ἐπεσχέθη παρ' αὐτοῦ, φήσαντος· "Αφετε αὐτὸν καταράσθαι με, διότι Κύριος εἶπεν αὐτῷ κακολογεῖν τὸν Δαβίδ, καὶ τὰ τοιαῦτα. • EUTHYMII ZIGABENI dum venientes maligni dæmones angunt nos, et in graviores lapsus deducunt: qui et in auribus nostris inanes sermones clam inserunt, et dolos adversum nos contexere semper moliuntur. Verum omnes qui beati David sobrietatem imitari volu̟e- rint, obstruent sibi aures animæ, eosque nec ipso etiam sermone dignos putabunt, solum Deum in suum advocantes auxilium: tametsi ipsi dæmones, ob hujusmodi eorum poenitentiam aç sobrietatem, assiduis rursus tentationibus vehementius affi- gere eos conentur et calumniis insuper impetant, ac diffamare eos apud omnes studeant, velutį peccatores. In finem ipsi Idithum canticum ipsi David. PSALMUS XXXVIII. " Abunde diximus in Prooemio operis, quomedo bic psalmus sit beati David. Tametsi in inscri- ptione habeatur nomen Idithum. In finem vero inscribitur, quia humana natura tenuitatem de- ploraris, de illius etiam fine tractat, dicens : Notum fac mihi, Domine, finem meum, el quæ sc- quuntur. VERS. 2. Dizi : Custodiam vias meas, ut non delin- quam in lingua meg. Hunc psalmum Propheta noster composuit, eorum memor quæ passus est, quando Absalonem fugiebat. Fugiens enim, inquit, dixi in me ipso : In posterum ego custodiam vias meas; vias inquam linguæ meæ, id est, sermones meos, ita, ut lingua mea amplius non pecceni, nec blas- phemum aliquem emittam sermonein, qui ex pusillanimitate ut plurimum oriri solet. Castigans enim castigavit me Dominus '. Quod autem apud Scripturam sermones via appellentur, testimonio est magņus Paulus ad Corinthios, dicens: Misi vobis Timotheum qui vobis in memoriam reduces vias meas. Posui ori meo custodiam, cum consisteret pecca-C tor adversum me, Lingua ad peccatum promptis- sima est, atque ideo multa circa eam providentia usus est. Consistere autem hoc in loco po- suit, pro dimicare seu contendere. Peccatorein rero Semei appellat, eum ob perditos semper ejus mores, tum etiam ob summam illam impudentiam ac sævitiam, quam tune temporis magis privatim ostenderat. Insectabatur enim beatum David, la- cessens eum ac vituperans et lapides jaciens. nihil ei prorsus respondens. VERS. Obmutui et humiliatus sum. Obmutui sponte mea nimirum ac volens, et humiliatus sum, cum memoria repeteren, ob commissa a me pcc- cata illum adversum me insurgere. Et silui ex bonis. Ex bonis, hoc est, ex boni- tate. Et cum possem illum ulcisci, nolui ob mo- destiam: unde cum socius quidam beati¡David ad- versus hunc Semei conviciantem irrueret, gladio ¡llum occisurus, detentus ab eo fuit, quinímo et rationem addidit, dicens : Dimillo eum, ut maledi- cat mihi. Dominus enim dixit ei, ut maledicat Dn- rid *, ei quæ sequuntur. • Contumelia, inquit, ab e» affectus sum, et tacui, D Psal. cxvi, 18. * Cor. iv, 17. '11 Reg. xvi, 10. Varia lectiones. (40) Redundare videtur το 4.
14α Be pleased, O Lord, to deliver me. Be willing to rescue me from these things.
PG 128:457β Κύριε, εἰς τὸ βοηθῆσαί μοι πρόσχες. Πρόσχες, ἀντὶ τοῦ, ἐπιμελῶς ἴδε.Καὶ τὸ ἄλγημά μου ἀνεκαινίσθη. Καὶ ὁ διὰ τὰς Α ἁμαρτίας μου πόνος ἀνεκαινίσθη τῇ μνήμῃ· τότε γὰρ ἔγνων σαφῶς, ὅτι δίκας τίνω τῶν πεπλημμε λημένων. Εθερμάνθη ἡ καρδία μου εντός μου. Υβρι ζόμενος, ἐπυρώθην ὑπὸ τοῦ θυμοῦ· ἐμακροθύμησα δέ. Εντός μου δὲ εἶπε, δηλῶν ὅτι οὐκ ἐξέφηνε τὸν θυμόν· τὸ μὲν γὰρ μὴ παθεῖν ὅλως παρὰ (41) την ὕβριν, τελείου· τὸ δὲ πράως ἐνεγκεῖν, προς κόπτοντος. Καὶ ἐν τῇ μελέτη μου έκκαυθήσεται πυρ. Καὶ ἐν τῷ μελετᾷν με καὶ ἀναπολεῖν & πέπραχα πονηρά, καὶ ὁ πάσχω δεινά, ἀεὶ ἀναφλεγή σεταί μοι πῦρ λύπης, εμπιπρῶν τὴν ἐμὴν Β ψυχήν. Ελάλησα ἐν γλώσση μου. Πρὸς μὲν τὸν Ορὸν, ἐσίγησε· πρὸς δὲ τὸν Θεὸν, ἐλάλησεν. γλώσσῃ μου δὲ, ὡς ἐν ψιθυρισμῷ. Εἶτα λέγει τί ἐλάλησε. • ἐχο Ἐν καὶ Γνώρισόν μοι, Κύριε, τὸ πέρας μου. Πότε ἔσται, ἢ ὁποῖον ἔσται Μέχρι γὰρ πότε τὰ λυπηρά ; Καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἡμερῶν μου εἰς ἐστιν, ἵνα γνῶ, τί ὑστερῶ. Καὶ γνώρισόν μοι τὸν ἀριθμὸν τῶν ἡμερῶν τῆς ὅλης μου ζωῆς, πόσος ἐστὶ σύμ- τας, ἵνα συναριθμήσας τὰ ἔτη ὅσα μέχρι τοῦ νῦν ἔζησα, γνώσωμαι τὸ λοιπόν· τὸ γὰρ μέτρον μαθών, οὐ τὴν τυχοῦσαν ἐντεῦθεν ἔξω παραμυθίαν τῶν επαγομένων μοι συμφορών. Ἰδοὺ παλαιστὰς ἔθου τὰς ἡμέρας μου. Μέτρα δια χειρός εἰσιν, ὀργυιὰ, πήχυς, παλαιστής, σπιθαμή. Ἔστιν οὖν ὁ παλαιστής τὸ πάντων τούτων ἐλάχιστον, ὃς ἀποτελεῖται τῇ συμπήξει μόνον τῶν τεσσάρων δακτύλων, τριτημόριον δν τῆς σπιθαμής. Διὰ τοῦτο τοίνυν τὴν ὀλιγότητα τοῦ μέτρου τῆς ἐπιλοίπου ζωῆς αὐτοῦ παρέστησεν, παλαιστὰς εἰπὼν τὰς ἡμέρας, ἀντὶ τοῦ, ἐλαχίστους εἰς μέτρον, ὡς καὶ ὁ παλαιστής. Η Παλαιστὰς, ἀντὶ τοῦ, Ἐναγωνίους, ἐπιμόχθους, πάλης μεστάς· λέγει δε, ὡς εἴρηται, τὰς λιπούσας, καὶ ὅτι ὀλίγον ἐπιζήσεται οἶδε· φησὶ γὰρ ἐν ἑτέρῳ ψαλμῷ· Τὴν ὀλιγότητα τῶν ἡμερῶν μου ἀνάγ γειλόν μοι. Πόσον δὲ ἔσται τὸ ὀλίγον, ἀγνοεῖ, καὶ τοῦτο ζητεῖ μαθεῖν. Ολίγον δὲ καλεῖ τὸ λείπον πρὸς σύγκρισιν τοῦ πλήθους τῶν παρεληλυθότων ἐνιαυτῶν τῆς ζωῆς αὐτοῦ. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι τὸ Ιδού, επίρρημα μέν ἐστι· κέχρηται δὲ τούτῳ συνε χῶς ἡ τῶν Ἑβραίων διάλεκτος • σημαίνει δὲ, καθο- λικώτερον εἰπεῖν, ἢ δεῖξιν, ἢ ἐγγύτητα. Επὶ δὲ τοῦ παρόντος, τὸν ὡς ὁρᾷς, δηλοῖ, ὅπερ ἐστὶ δείξεως, ὥσπερ πάλιν ἐγγύτητος τό Παρῆλθον, καὶ ἰδοὺ οὐκ ἦν· ἐγγύτης γὰρ χρόνου, τὸ εὐθύς. ' Εt παλαιστάς, παλαιστὰς CUMMENT. IN PSALMOS. Et dolor meus renovatus est. Et dolor, inquit, qui mibi de peccatis provenit, ea memoria reno- vatus est. Tunc enim manifeste cognovi me pœ- nas delictorum luere. VERS. 4. Calefactum est cor meum intra me. Cun. afficeret me Semei contumelia, tametsi id patienter tulerim, præ ira tamen intra me iuſlammatus sum. Intra me autem dixit, ut ostenderet quod hujus- modi iram externis non demonstravit. Cæterum illud perfecti hominis est, et absolutæ prorsus virtutis, si contumeliam omnino non sentiat, et ex ea nihil prorsus patiatur : quod si quis sentiat, modeste tamen ac mansuete eam perferat, proficere is dicendus est in virtute, tametsi adbuc perfecius non sit. Et in meditatione mea exardescet ignis. Medi- tando, inquit, et revolvendo prava opera, quæ commisi, et mala quæ patior, semper me dolorum meorum ignis inflammabil, et animæ meæ incen- dium augebit. C D VERS. 5. Locutus sum in lingua mea. Erga inimi- cum quidem tacul, ut vidimus: ad Deum vero focntus est. quod ait, in lingua mea, iden nunc sibi vult, ac si diceret, sensim, quiele, ac quasi in susurro locutus sum. Deinde dicit, quid locutus sit. Notum fac mihi, Domine, finem meum. Quando erit, aut qualis erit. Usqueqno, inquit, tristia per- severabunt? Et numerum dierum meorum quis est, ut sciam quid desit mihi. Significa mihi, inquit, numerum dierum totius vitæ meæ, qnotus sit universus, ut connumeratis annis meis, quoscunque hactenus vixi, sciam quod reliquum est. Nam si mensuram annorum illorum didicero, non vulgarem inde consolationem habebo in calamitatibus meis. VERS. 6. Ecce mensurabiles posuisti dies mens. [Quod interpres mensurabiles dixit in Graco legi- mus quam dictionen juxta unum sensum Latine dicere possumus, palmares. Verum ut cla- rius Prophetæ mentem percipias, sciendum est, quod variæ sunt mensura, quæ manibus feri sn- lent. Ulna videlicet, cubitus, palmus, et palæste : de qua nunc loquitur Propheta, et quam nes pal- mam dicere possumus. Conficitur autem palæste seu palma, conjunctione quatuor digitorum, et. est tertia pars palmi, et minina est omnium men- sura. Hoc nomine igitur paucitatem dierum vitæ suæ declaravit, palmares appellans dies suos, quasi mensura. modicos ac breves; et quia diximus dictionem alium sensum posse recipere, alteram consequenter versiculi lectionem attinge- mus, juxta quam legere possumus: Ecce conten- tiosos sen laboriosos posuisti dies meos; hoc est, certaminis ac pugnæ plenos [descendere enim etiam potest ea dictio a palæstra, quæ tam apud Græcos quam apud Latinos luctationem significat. In luctą autein, labore ac contentione multa utimur]. In- telligit autem, ut diximus, Propheta reliquos vitæ suæ dies, dicens quod parvo quidem tempore victų, ! Varia lectiones. (41) Al. πρός.
14β Turn, O Lord, to help me. ‘Turn’ in the sense of look attentively
α Καταισχυνθείησαν καὶ ἐντραπείησαν ἅμα οἱ ζητοῦντες τὴν ψυχήν μου τοῦ ἐξᾶραι αὐτήν. Ἅμα καὶ ἄμφω ταυτὶ παθέτωσαν· καταισχυνθείησαν μὲν, ὡς ἡττηθέντες τῆς ἡμετέρας ὑπομονῆς· ἐντραπείησαν δὲ, ὡς ὁρῶντες τὴν περὶ ἡμᾶς ἄμαχόν σου δύναμιν οἱ ζητοῦντες τὴν ψυχήν μου ἐπὶ τῷ ἐξαγαγεῖν αὐτὴν διὰ τιμωρίας παντοδαπῆς. Ἢ τὸ, ἅμα, ἀντὶ τοῦ, ὁμοῦ πάντες.Καὶ τὸ ἄλγημά μου ἀνεκαινίσθη. Καὶ ὁ διὰ τὰς Α ἁμαρτίας μου πόνος ἀνεκαινίσθη τῇ μνήμῃ· τότε γὰρ ἔγνων σαφῶς, ὅτι δίκας τίνω τῶν πεπλημμε λημένων. Εθερμάνθη ἡ καρδία μου εντός μου. Υβρι ζόμενος, ἐπυρώθην ὑπὸ τοῦ θυμοῦ· ἐμακροθύμησα δέ. Εντός μου δὲ εἶπε, δηλῶν ὅτι οὐκ ἐξέφηνε τὸν θυμόν· τὸ μὲν γὰρ μὴ παθεῖν ὅλως παρὰ (41) την ὕβριν, τελείου· τὸ δὲ πράως ἐνεγκεῖν, προς κόπτοντος. Καὶ ἐν τῇ μελέτη μου έκκαυθήσεται πυρ. Καὶ ἐν τῷ μελετᾷν με καὶ ἀναπολεῖν & πέπραχα πονηρά, καὶ ὁ πάσχω δεινά, ἀεὶ ἀναφλεγή σεταί μοι πῦρ λύπης, εμπιπρῶν τὴν ἐμὴν Β ψυχήν. Ελάλησα ἐν γλώσση μου. Πρὸς μὲν τὸν Ορὸν, ἐσίγησε· πρὸς δὲ τὸν Θεὸν, ἐλάλησεν. γλώσσῃ μου δὲ, ὡς ἐν ψιθυρισμῷ. Εἶτα λέγει τί ἐλάλησε. • ἐχο Ἐν καὶ Γνώρισόν μοι, Κύριε, τὸ πέρας μου. Πότε ἔσται, ἢ ὁποῖον ἔσται Μέχρι γὰρ πότε τὰ λυπηρά ; Καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἡμερῶν μου εἰς ἐστιν, ἵνα γνῶ, τί ὑστερῶ. Καὶ γνώρισόν μοι τὸν ἀριθμὸν τῶν ἡμερῶν τῆς ὅλης μου ζωῆς, πόσος ἐστὶ σύμ- τας, ἵνα συναριθμήσας τὰ ἔτη ὅσα μέχρι τοῦ νῦν ἔζησα, γνώσωμαι τὸ λοιπόν· τὸ γὰρ μέτρον μαθών, οὐ τὴν τυχοῦσαν ἐντεῦθεν ἔξω παραμυθίαν τῶν επαγομένων μοι συμφορών. Ἰδοὺ παλαιστὰς ἔθου τὰς ἡμέρας μου. Μέτρα δια χειρός εἰσιν, ὀργυιὰ, πήχυς, παλαιστής, σπιθαμή. Ἔστιν οὖν ὁ παλαιστής τὸ πάντων τούτων ἐλάχιστον, ὃς ἀποτελεῖται τῇ συμπήξει μόνον τῶν τεσσάρων δακτύλων, τριτημόριον δν τῆς σπιθαμής. Διὰ τοῦτο τοίνυν τὴν ὀλιγότητα τοῦ μέτρου τῆς ἐπιλοίπου ζωῆς αὐτοῦ παρέστησεν, παλαιστὰς εἰπὼν τὰς ἡμέρας, ἀντὶ τοῦ, ἐλαχίστους εἰς μέτρον, ὡς καὶ ὁ παλαιστής. Η Παλαιστὰς, ἀντὶ τοῦ, Ἐναγωνίους, ἐπιμόχθους, πάλης μεστάς· λέγει δε, ὡς εἴρηται, τὰς λιπούσας, καὶ ὅτι ὀλίγον ἐπιζήσεται οἶδε· φησὶ γὰρ ἐν ἑτέρῳ ψαλμῷ· Τὴν ὀλιγότητα τῶν ἡμερῶν μου ἀνάγ γειλόν μοι. Πόσον δὲ ἔσται τὸ ὀλίγον, ἀγνοεῖ, καὶ τοῦτο ζητεῖ μαθεῖν. Ολίγον δὲ καλεῖ τὸ λείπον πρὸς σύγκρισιν τοῦ πλήθους τῶν παρεληλυθότων ἐνιαυτῶν τῆς ζωῆς αὐτοῦ. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι τὸ Ιδού, επίρρημα μέν ἐστι· κέχρηται δὲ τούτῳ συνε χῶς ἡ τῶν Ἑβραίων διάλεκτος • σημαίνει δὲ, καθο- λικώτερον εἰπεῖν, ἢ δεῖξιν, ἢ ἐγγύτητα. Επὶ δὲ τοῦ παρόντος, τὸν ὡς ὁρᾷς, δηλοῖ, ὅπερ ἐστὶ δείξεως, ὥσπερ πάλιν ἐγγύτητος τό Παρῆλθον, καὶ ἰδοὺ οὐκ ἦν· ἐγγύτης γὰρ χρόνου, τὸ εὐθύς. ' Εt παλαιστάς, παλαιστὰς CUMMENT. IN PSALMOS. Et dolor meus renovatus est. Et dolor, inquit, qui mibi de peccatis provenit, ea memoria reno- vatus est. Tunc enim manifeste cognovi me pœ- nas delictorum luere. VERS. 4. Calefactum est cor meum intra me. Cun. afficeret me Semei contumelia, tametsi id patienter tulerim, præ ira tamen intra me iuſlammatus sum. Intra me autem dixit, ut ostenderet quod hujus- modi iram externis non demonstravit. Cæterum illud perfecti hominis est, et absolutæ prorsus virtutis, si contumeliam omnino non sentiat, et ex ea nihil prorsus patiatur : quod si quis sentiat, modeste tamen ac mansuete eam perferat, proficere is dicendus est in virtute, tametsi adbuc perfecius non sit. Et in meditatione mea exardescet ignis. Medi- tando, inquit, et revolvendo prava opera, quæ commisi, et mala quæ patior, semper me dolorum meorum ignis inflammabil, et animæ meæ incen- dium augebit. C D VERS. 5. Locutus sum in lingua mea. Erga inimi- cum quidem tacul, ut vidimus: ad Deum vero focntus est. quod ait, in lingua mea, iden nunc sibi vult, ac si diceret, sensim, quiele, ac quasi in susurro locutus sum. Deinde dicit, quid locutus sit. Notum fac mihi, Domine, finem meum. Quando erit, aut qualis erit. Usqueqno, inquit, tristia per- severabunt? Et numerum dierum meorum quis est, ut sciam quid desit mihi. Significa mihi, inquit, numerum dierum totius vitæ meæ, qnotus sit universus, ut connumeratis annis meis, quoscunque hactenus vixi, sciam quod reliquum est. Nam si mensuram annorum illorum didicero, non vulgarem inde consolationem habebo in calamitatibus meis. VERS. 6. Ecce mensurabiles posuisti dies mens. [Quod interpres mensurabiles dixit in Graco legi- mus quam dictionen juxta unum sensum Latine dicere possumus, palmares. Verum ut cla- rius Prophetæ mentem percipias, sciendum est, quod variæ sunt mensura, quæ manibus feri sn- lent. Ulna videlicet, cubitus, palmus, et palæste : de qua nunc loquitur Propheta, et quam nes pal- mam dicere possumus. Conficitur autem palæste seu palma, conjunctione quatuor digitorum, et. est tertia pars palmi, et minina est omnium men- sura. Hoc nomine igitur paucitatem dierum vitæ suæ declaravit, palmares appellans dies suos, quasi mensura. modicos ac breves; et quia diximus dictionem alium sensum posse recipere, alteram consequenter versiculi lectionem attinge- mus, juxta quam legere possumus: Ecce conten- tiosos sen laboriosos posuisti dies meos; hoc est, certaminis ac pugnæ plenos [descendere enim etiam potest ea dictio a palæstra, quæ tam apud Græcos quam apud Latinos luctationem significat. In luctą autein, labore ac contentione multa utimur]. In- telligit autem, ut diximus, Propheta reliquos vitæ suæ dies, dicens quod parvo quidem tempore victų, ! Varia lectiones. (41) Al. πρός.
15α May those seeking my soul to make away with it be put to shame and disgraced at once. Let them suffer both these things simultaneously. May those seeking my soul in order to draw it out by every kind of torture be put to shame on the one hand, having been defeated by our patience, and be disgraced on the other hand, witnessing your irresistible power on our behalf. Or else ‘at once’ in the sense of ‘all of them together’.
β Ἀποστραφείησαν εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ καταισχυνθείησαν οἱ θέλοντές μοι κακά. Ἀποστραφείησαν ἄπρακτοι, μὴ περιγενόμενοι τῆς ἐμῆς ἐνστάσεως, καὶ διὰ τοῦτο καταισχυνθείησαν. Ποικίλλει δὲ τὴν ἀρὰν, εἰς ἔμφασιν τῆς ἐν τῇ ψυχῇ ὀδύνης. γ ἠδυνήθην PCBHV[TRa] : ἐδυνήθην MSF. ε ῥωννύμενος MPΗF : ῥωννυόμενος SCBV.Καὶ τὸ ἄλγημά μου ἀνεκαινίσθη. Καὶ ὁ διὰ τὰς Α ἁμαρτίας μου πόνος ἀνεκαινίσθη τῇ μνήμῃ· τότε γὰρ ἔγνων σαφῶς, ὅτι δίκας τίνω τῶν πεπλημμε λημένων. Εθερμάνθη ἡ καρδία μου εντός μου. Υβρι ζόμενος, ἐπυρώθην ὑπὸ τοῦ θυμοῦ· ἐμακροθύμησα δέ. Εντός μου δὲ εἶπε, δηλῶν ὅτι οὐκ ἐξέφηνε τὸν θυμόν· τὸ μὲν γὰρ μὴ παθεῖν ὅλως παρὰ (41) την ὕβριν, τελείου· τὸ δὲ πράως ἐνεγκεῖν, προς κόπτοντος. Καὶ ἐν τῇ μελέτη μου έκκαυθήσεται πυρ. Καὶ ἐν τῷ μελετᾷν με καὶ ἀναπολεῖν & πέπραχα πονηρά, καὶ ὁ πάσχω δεινά, ἀεὶ ἀναφλεγή σεταί μοι πῦρ λύπης, εμπιπρῶν τὴν ἐμὴν Β ψυχήν. Ελάλησα ἐν γλώσση μου. Πρὸς μὲν τὸν Ορὸν, ἐσίγησε· πρὸς δὲ τὸν Θεὸν, ἐλάλησεν. γλώσσῃ μου δὲ, ὡς ἐν ψιθυρισμῷ. Εἶτα λέγει τί ἐλάλησε. • ἐχο Ἐν καὶ Γνώρισόν μοι, Κύριε, τὸ πέρας μου. Πότε ἔσται, ἢ ὁποῖον ἔσται Μέχρι γὰρ πότε τὰ λυπηρά ; Καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἡμερῶν μου εἰς ἐστιν, ἵνα γνῶ, τί ὑστερῶ. Καὶ γνώρισόν μοι τὸν ἀριθμὸν τῶν ἡμερῶν τῆς ὅλης μου ζωῆς, πόσος ἐστὶ σύμ- τας, ἵνα συναριθμήσας τὰ ἔτη ὅσα μέχρι τοῦ νῦν ἔζησα, γνώσωμαι τὸ λοιπόν· τὸ γὰρ μέτρον μαθών, οὐ τὴν τυχοῦσαν ἐντεῦθεν ἔξω παραμυθίαν τῶν επαγομένων μοι συμφορών. Ἰδοὺ παλαιστὰς ἔθου τὰς ἡμέρας μου. Μέτρα δια χειρός εἰσιν, ὀργυιὰ, πήχυς, παλαιστής, σπιθαμή. Ἔστιν οὖν ὁ παλαιστής τὸ πάντων τούτων ἐλάχιστον, ὃς ἀποτελεῖται τῇ συμπήξει μόνον τῶν τεσσάρων δακτύλων, τριτημόριον δν τῆς σπιθαμής. Διὰ τοῦτο τοίνυν τὴν ὀλιγότητα τοῦ μέτρου τῆς ἐπιλοίπου ζωῆς αὐτοῦ παρέστησεν, παλαιστὰς εἰπὼν τὰς ἡμέρας, ἀντὶ τοῦ, ἐλαχίστους εἰς μέτρον, ὡς καὶ ὁ παλαιστής. Η Παλαιστὰς, ἀντὶ τοῦ, Ἐναγωνίους, ἐπιμόχθους, πάλης μεστάς· λέγει δε, ὡς εἴρηται, τὰς λιπούσας, καὶ ὅτι ὀλίγον ἐπιζήσεται οἶδε· φησὶ γὰρ ἐν ἑτέρῳ ψαλμῷ· Τὴν ὀλιγότητα τῶν ἡμερῶν μου ἀνάγ γειλόν μοι. Πόσον δὲ ἔσται τὸ ὀλίγον, ἀγνοεῖ, καὶ τοῦτο ζητεῖ μαθεῖν. Ολίγον δὲ καλεῖ τὸ λείπον πρὸς σύγκρισιν τοῦ πλήθους τῶν παρεληλυθότων ἐνιαυτῶν τῆς ζωῆς αὐτοῦ. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι τὸ Ιδού, επίρρημα μέν ἐστι· κέχρηται δὲ τούτῳ συνε χῶς ἡ τῶν Ἑβραίων διάλεκτος • σημαίνει δὲ, καθο- λικώτερον εἰπεῖν, ἢ δεῖξιν, ἢ ἐγγύτητα. Επὶ δὲ τοῦ παρόντος, τὸν ὡς ὁρᾷς, δηλοῖ, ὅπερ ἐστὶ δείξεως, ὥσπερ πάλιν ἐγγύτητος τό Παρῆλθον, καὶ ἰδοὺ οὐκ ἦν· ἐγγύτης γὰρ χρόνου, τὸ εὐθύς. ' Εt παλαιστάς, παλαιστὰς CUMMENT. IN PSALMOS. Et dolor meus renovatus est. Et dolor, inquit, qui mibi de peccatis provenit, ea memoria reno- vatus est. Tunc enim manifeste cognovi me pœ- nas delictorum luere. VERS. 4. Calefactum est cor meum intra me. Cun. afficeret me Semei contumelia, tametsi id patienter tulerim, præ ira tamen intra me iuſlammatus sum. Intra me autem dixit, ut ostenderet quod hujus- modi iram externis non demonstravit. Cæterum illud perfecti hominis est, et absolutæ prorsus virtutis, si contumeliam omnino non sentiat, et ex ea nihil prorsus patiatur : quod si quis sentiat, modeste tamen ac mansuete eam perferat, proficere is dicendus est in virtute, tametsi adbuc perfecius non sit. Et in meditatione mea exardescet ignis. Medi- tando, inquit, et revolvendo prava opera, quæ commisi, et mala quæ patior, semper me dolorum meorum ignis inflammabil, et animæ meæ incen- dium augebit. C D VERS. 5. Locutus sum in lingua mea. Erga inimi- cum quidem tacul, ut vidimus: ad Deum vero focntus est. quod ait, in lingua mea, iden nunc sibi vult, ac si diceret, sensim, quiele, ac quasi in susurro locutus sum. Deinde dicit, quid locutus sit. Notum fac mihi, Domine, finem meum. Quando erit, aut qualis erit. Usqueqno, inquit, tristia per- severabunt? Et numerum dierum meorum quis est, ut sciam quid desit mihi. Significa mihi, inquit, numerum dierum totius vitæ meæ, qnotus sit universus, ut connumeratis annis meis, quoscunque hactenus vixi, sciam quod reliquum est. Nam si mensuram annorum illorum didicero, non vulgarem inde consolationem habebo in calamitatibus meis. VERS. 6. Ecce mensurabiles posuisti dies mens. [Quod interpres mensurabiles dixit in Graco legi- mus quam dictionen juxta unum sensum Latine dicere possumus, palmares. Verum ut cla- rius Prophetæ mentem percipias, sciendum est, quod variæ sunt mensura, quæ manibus feri sn- lent. Ulna videlicet, cubitus, palmus, et palæste : de qua nunc loquitur Propheta, et quam nes pal- mam dicere possumus. Conficitur autem palæste seu palma, conjunctione quatuor digitorum, et. est tertia pars palmi, et minina est omnium men- sura. Hoc nomine igitur paucitatem dierum vitæ suæ declaravit, palmares appellans dies suos, quasi mensura. modicos ac breves; et quia diximus dictionem alium sensum posse recipere, alteram consequenter versiculi lectionem attinge- mus, juxta quam legere possumus: Ecce conten- tiosos sen laboriosos posuisti dies meos; hoc est, certaminis ac pugnæ plenos [descendere enim etiam potest ea dictio a palæstra, quæ tam apud Græcos quam apud Latinos luctationem significat. In luctą autein, labore ac contentione multa utimur]. In- telligit autem, ut diximus, Propheta reliquos vitæ suæ dies, dicens quod parvo quidem tempore victų, ! Varia lectiones. (41) Al. πρός.
15β May those wishing evils for me be turned back in retreat and be utterly shamed. May they be turned back unsuccessful, not having overcome my resistance, and on this account may they be utterly shamed. He varies the imprecation to emphasize the pain in his soul.
16 Κομισάσθωσαν παραχρῆμα αἰσχύνην αὐτῶν οἱ λέγοντές μοι, Εὖγε, εὖγε. Περὶ τοῦ, Εὖγε, εὖγε, προειρήκαμεν ὅτι ἐπιτωθαστικόν ἐστιν ἐπίῤῥημα.Καὶ τὸ ἄλγημά μου ἀνεκαινίσθη. Καὶ ὁ διὰ τὰς Α ἁμαρτίας μου πόνος ἀνεκαινίσθη τῇ μνήμῃ· τότε γὰρ ἔγνων σαφῶς, ὅτι δίκας τίνω τῶν πεπλημμε λημένων. Εθερμάνθη ἡ καρδία μου εντός μου. Υβρι ζόμενος, ἐπυρώθην ὑπὸ τοῦ θυμοῦ· ἐμακροθύμησα δέ. Εντός μου δὲ εἶπε, δηλῶν ὅτι οὐκ ἐξέφηνε τὸν θυμόν· τὸ μὲν γὰρ μὴ παθεῖν ὅλως παρὰ (41) την ὕβριν, τελείου· τὸ δὲ πράως ἐνεγκεῖν, προς κόπτοντος. Καὶ ἐν τῇ μελέτη μου έκκαυθήσεται πυρ. Καὶ ἐν τῷ μελετᾷν με καὶ ἀναπολεῖν & πέπραχα πονηρά, καὶ ὁ πάσχω δεινά, ἀεὶ ἀναφλεγή σεταί μοι πῦρ λύπης, εμπιπρῶν τὴν ἐμὴν Β ψυχήν. Ελάλησα ἐν γλώσση μου. Πρὸς μὲν τὸν Ορὸν, ἐσίγησε· πρὸς δὲ τὸν Θεὸν, ἐλάλησεν. γλώσσῃ μου δὲ, ὡς ἐν ψιθυρισμῷ. Εἶτα λέγει τί ἐλάλησε. • ἐχο Ἐν καὶ Γνώρισόν μοι, Κύριε, τὸ πέρας μου. Πότε ἔσται, ἢ ὁποῖον ἔσται Μέχρι γὰρ πότε τὰ λυπηρά ; Καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἡμερῶν μου εἰς ἐστιν, ἵνα γνῶ, τί ὑστερῶ. Καὶ γνώρισόν μοι τὸν ἀριθμὸν τῶν ἡμερῶν τῆς ὅλης μου ζωῆς, πόσος ἐστὶ σύμ- τας, ἵνα συναριθμήσας τὰ ἔτη ὅσα μέχρι τοῦ νῦν ἔζησα, γνώσωμαι τὸ λοιπόν· τὸ γὰρ μέτρον μαθών, οὐ τὴν τυχοῦσαν ἐντεῦθεν ἔξω παραμυθίαν τῶν επαγομένων μοι συμφορών. Ἰδοὺ παλαιστὰς ἔθου τὰς ἡμέρας μου. Μέτρα δια χειρός εἰσιν, ὀργυιὰ, πήχυς, παλαιστής, σπιθαμή. Ἔστιν οὖν ὁ παλαιστής τὸ πάντων τούτων ἐλάχιστον, ὃς ἀποτελεῖται τῇ συμπήξει μόνον τῶν τεσσάρων δακτύλων, τριτημόριον δν τῆς σπιθαμής. Διὰ τοῦτο τοίνυν τὴν ὀλιγότητα τοῦ μέτρου τῆς ἐπιλοίπου ζωῆς αὐτοῦ παρέστησεν, παλαιστὰς εἰπὼν τὰς ἡμέρας, ἀντὶ τοῦ, ἐλαχίστους εἰς μέτρον, ὡς καὶ ὁ παλαιστής. Η Παλαιστὰς, ἀντὶ τοῦ, Ἐναγωνίους, ἐπιμόχθους, πάλης μεστάς· λέγει δε, ὡς εἴρηται, τὰς λιπούσας, καὶ ὅτι ὀλίγον ἐπιζήσεται οἶδε· φησὶ γὰρ ἐν ἑτέρῳ ψαλμῷ· Τὴν ὀλιγότητα τῶν ἡμερῶν μου ἀνάγ γειλόν μοι. Πόσον δὲ ἔσται τὸ ὀλίγον, ἀγνοεῖ, καὶ τοῦτο ζητεῖ μαθεῖν. Ολίγον δὲ καλεῖ τὸ λείπον πρὸς σύγκρισιν τοῦ πλήθους τῶν παρεληλυθότων ἐνιαυτῶν τῆς ζωῆς αὐτοῦ. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι τὸ Ιδού, επίρρημα μέν ἐστι· κέχρηται δὲ τούτῳ συνε χῶς ἡ τῶν Ἑβραίων διάλεκτος • σημαίνει δὲ, καθο- λικώτερον εἰπεῖν, ἢ δεῖξιν, ἢ ἐγγύτητα. Επὶ δὲ τοῦ παρόντος, τὸν ὡς ὁρᾷς, δηλοῖ, ὅπερ ἐστὶ δείξεως, ὥσπερ πάλιν ἐγγύτητος τό Παρῆλθον, καὶ ἰδοὺ οὐκ ἦν· ἐγγύτης γὰρ χρόνου, τὸ εὐθύς. ' Εt παλαιστάς, παλαιστὰς CUMMENT. IN PSALMOS. Et dolor meus renovatus est. Et dolor, inquit, qui mibi de peccatis provenit, ea memoria reno- vatus est. Tunc enim manifeste cognovi me pœ- nas delictorum luere. VERS. 4. Calefactum est cor meum intra me. Cun. afficeret me Semei contumelia, tametsi id patienter tulerim, præ ira tamen intra me iuſlammatus sum. Intra me autem dixit, ut ostenderet quod hujus- modi iram externis non demonstravit. Cæterum illud perfecti hominis est, et absolutæ prorsus virtutis, si contumeliam omnino non sentiat, et ex ea nihil prorsus patiatur : quod si quis sentiat, modeste tamen ac mansuete eam perferat, proficere is dicendus est in virtute, tametsi adbuc perfecius non sit. Et in meditatione mea exardescet ignis. Medi- tando, inquit, et revolvendo prava opera, quæ commisi, et mala quæ patior, semper me dolorum meorum ignis inflammabil, et animæ meæ incen- dium augebit. C D VERS. 5. Locutus sum in lingua mea. Erga inimi- cum quidem tacul, ut vidimus: ad Deum vero focntus est. quod ait, in lingua mea, iden nunc sibi vult, ac si diceret, sensim, quiele, ac quasi in susurro locutus sum. Deinde dicit, quid locutus sit. Notum fac mihi, Domine, finem meum. Quando erit, aut qualis erit. Usqueqno, inquit, tristia per- severabunt? Et numerum dierum meorum quis est, ut sciam quid desit mihi. Significa mihi, inquit, numerum dierum totius vitæ meæ, qnotus sit universus, ut connumeratis annis meis, quoscunque hactenus vixi, sciam quod reliquum est. Nam si mensuram annorum illorum didicero, non vulgarem inde consolationem habebo in calamitatibus meis. VERS. 6. Ecce mensurabiles posuisti dies mens. [Quod interpres mensurabiles dixit in Graco legi- mus quam dictionen juxta unum sensum Latine dicere possumus, palmares. Verum ut cla- rius Prophetæ mentem percipias, sciendum est, quod variæ sunt mensura, quæ manibus feri sn- lent. Ulna videlicet, cubitus, palmus, et palæste : de qua nunc loquitur Propheta, et quam nes pal- mam dicere possumus. Conficitur autem palæste seu palma, conjunctione quatuor digitorum, et. est tertia pars palmi, et minina est omnium men- sura. Hoc nomine igitur paucitatem dierum vitæ suæ declaravit, palmares appellans dies suos, quasi mensura. modicos ac breves; et quia diximus dictionem alium sensum posse recipere, alteram consequenter versiculi lectionem attinge- mus, juxta quam legere possumus: Ecce conten- tiosos sen laboriosos posuisti dies meos; hoc est, certaminis ac pugnæ plenos [descendere enim etiam potest ea dictio a palæstra, quæ tam apud Græcos quam apud Latinos luctationem significat. In luctą autein, labore ac contentione multa utimur]. In- telligit autem, ut diximus, Propheta reliquos vitæ suæ dies, dicens quod parvo quidem tempore victų, ! Varia lectiones. (41) Al. πρός.
16 Let those who are saying to me ‘Good indeed, good indeed!’ forthwith receive back for themselves their shame. About the ‘Good indeed, good indeed!’ we have said previously that it is a mocking in- terjection.
α Ἀγαλλιάσθωσαν καὶ εὐφρανθήτωσαν ἐπὶ σοὶ πάντες οἱ ζητοῦντές σε, Κύριε. Tὸ ἀγαλλιάσθωσαν καὶ εὐφρανθήτωσαν, εἰ μὲν βούλῃ, ταὐτοσήμαντα νόμισον· εἰ δ’ οὖν, ἔχεις καὶ τὴν τούτων διαφορὰν ἐν τῷ τρίτῳ στίχῳ τοῦ θ΄ ψαλμοῦ. Ἐπὶ σοὶ δὲ, ἀντὶ τοῦ, ἐπὶ τῇ εἰς σὲ πίστει.Καὶ τὸ ἄλγημά μου ἀνεκαινίσθη. Καὶ ὁ διὰ τὰς Α ἁμαρτίας μου πόνος ἀνεκαινίσθη τῇ μνήμῃ· τότε γὰρ ἔγνων σαφῶς, ὅτι δίκας τίνω τῶν πεπλημμε λημένων. Εθερμάνθη ἡ καρδία μου εντός μου. Υβρι ζόμενος, ἐπυρώθην ὑπὸ τοῦ θυμοῦ· ἐμακροθύμησα δέ. Εντός μου δὲ εἶπε, δηλῶν ὅτι οὐκ ἐξέφηνε τὸν θυμόν· τὸ μὲν γὰρ μὴ παθεῖν ὅλως παρὰ (41) την ὕβριν, τελείου· τὸ δὲ πράως ἐνεγκεῖν, προς κόπτοντος. Καὶ ἐν τῇ μελέτη μου έκκαυθήσεται πυρ. Καὶ ἐν τῷ μελετᾷν με καὶ ἀναπολεῖν & πέπραχα πονηρά, καὶ ὁ πάσχω δεινά, ἀεὶ ἀναφλεγή σεταί μοι πῦρ λύπης, εμπιπρῶν τὴν ἐμὴν Β ψυχήν. Ελάλησα ἐν γλώσση μου. Πρὸς μὲν τὸν Ορὸν, ἐσίγησε· πρὸς δὲ τὸν Θεὸν, ἐλάλησεν. γλώσσῃ μου δὲ, ὡς ἐν ψιθυρισμῷ. Εἶτα λέγει τί ἐλάλησε. • ἐχο Ἐν καὶ Γνώρισόν μοι, Κύριε, τὸ πέρας μου. Πότε ἔσται, ἢ ὁποῖον ἔσται Μέχρι γὰρ πότε τὰ λυπηρά ; Καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἡμερῶν μου εἰς ἐστιν, ἵνα γνῶ, τί ὑστερῶ. Καὶ γνώρισόν μοι τὸν ἀριθμὸν τῶν ἡμερῶν τῆς ὅλης μου ζωῆς, πόσος ἐστὶ σύμ- τας, ἵνα συναριθμήσας τὰ ἔτη ὅσα μέχρι τοῦ νῦν ἔζησα, γνώσωμαι τὸ λοιπόν· τὸ γὰρ μέτρον μαθών, οὐ τὴν τυχοῦσαν ἐντεῦθεν ἔξω παραμυθίαν τῶν επαγομένων μοι συμφορών. Ἰδοὺ παλαιστὰς ἔθου τὰς ἡμέρας μου. Μέτρα δια χειρός εἰσιν, ὀργυιὰ, πήχυς, παλαιστής, σπιθαμή. Ἔστιν οὖν ὁ παλαιστής τὸ πάντων τούτων ἐλάχιστον, ὃς ἀποτελεῖται τῇ συμπήξει μόνον τῶν τεσσάρων δακτύλων, τριτημόριον δν τῆς σπιθαμής. Διὰ τοῦτο τοίνυν τὴν ὀλιγότητα τοῦ μέτρου τῆς ἐπιλοίπου ζωῆς αὐτοῦ παρέστησεν, παλαιστὰς εἰπὼν τὰς ἡμέρας, ἀντὶ τοῦ, ἐλαχίστους εἰς μέτρον, ὡς καὶ ὁ παλαιστής. Η Παλαιστὰς, ἀντὶ τοῦ, Ἐναγωνίους, ἐπιμόχθους, πάλης μεστάς· λέγει δε, ὡς εἴρηται, τὰς λιπούσας, καὶ ὅτι ὀλίγον ἐπιζήσεται οἶδε· φησὶ γὰρ ἐν ἑτέρῳ ψαλμῷ· Τὴν ὀλιγότητα τῶν ἡμερῶν μου ἀνάγ γειλόν μοι. Πόσον δὲ ἔσται τὸ ὀλίγον, ἀγνοεῖ, καὶ τοῦτο ζητεῖ μαθεῖν. Ολίγον δὲ καλεῖ τὸ λείπον πρὸς σύγκρισιν τοῦ πλήθους τῶν παρεληλυθότων ἐνιαυτῶν τῆς ζωῆς αὐτοῦ. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι τὸ Ιδού, επίρρημα μέν ἐστι· κέχρηται δὲ τούτῳ συνε χῶς ἡ τῶν Ἑβραίων διάλεκτος • σημαίνει δὲ, καθο- λικώτερον εἰπεῖν, ἢ δεῖξιν, ἢ ἐγγύτητα. Επὶ δὲ τοῦ παρόντος, τὸν ὡς ὁρᾷς, δηλοῖ, ὅπερ ἐστὶ δείξεως, ὥσπερ πάλιν ἐγγύτητος τό Παρῆλθον, καὶ ἰδοὺ οὐκ ἦν· ἐγγύτης γὰρ χρόνου, τὸ εὐθύς. ' Εt παλαιστάς, παλαιστὰς CUMMENT. IN PSALMOS. Et dolor meus renovatus est. Et dolor, inquit, qui mibi de peccatis provenit, ea memoria reno- vatus est. Tunc enim manifeste cognovi me pœ- nas delictorum luere. VERS. 4. Calefactum est cor meum intra me. Cun. afficeret me Semei contumelia, tametsi id patienter tulerim, præ ira tamen intra me iuſlammatus sum. Intra me autem dixit, ut ostenderet quod hujus- modi iram externis non demonstravit. Cæterum illud perfecti hominis est, et absolutæ prorsus virtutis, si contumeliam omnino non sentiat, et ex ea nihil prorsus patiatur : quod si quis sentiat, modeste tamen ac mansuete eam perferat, proficere is dicendus est in virtute, tametsi adbuc perfecius non sit. Et in meditatione mea exardescet ignis. Medi- tando, inquit, et revolvendo prava opera, quæ commisi, et mala quæ patior, semper me dolorum meorum ignis inflammabil, et animæ meæ incen- dium augebit. C D VERS. 5. Locutus sum in lingua mea. Erga inimi- cum quidem tacul, ut vidimus: ad Deum vero focntus est. quod ait, in lingua mea, iden nunc sibi vult, ac si diceret, sensim, quiele, ac quasi in susurro locutus sum. Deinde dicit, quid locutus sit. Notum fac mihi, Domine, finem meum. Quando erit, aut qualis erit. Usqueqno, inquit, tristia per- severabunt? Et numerum dierum meorum quis est, ut sciam quid desit mihi. Significa mihi, inquit, numerum dierum totius vitæ meæ, qnotus sit universus, ut connumeratis annis meis, quoscunque hactenus vixi, sciam quod reliquum est. Nam si mensuram annorum illorum didicero, non vulgarem inde consolationem habebo in calamitatibus meis. VERS. 6. Ecce mensurabiles posuisti dies mens. [Quod interpres mensurabiles dixit in Graco legi- mus quam dictionen juxta unum sensum Latine dicere possumus, palmares. Verum ut cla- rius Prophetæ mentem percipias, sciendum est, quod variæ sunt mensura, quæ manibus feri sn- lent. Ulna videlicet, cubitus, palmus, et palæste : de qua nunc loquitur Propheta, et quam nes pal- mam dicere possumus. Conficitur autem palæste seu palma, conjunctione quatuor digitorum, et. est tertia pars palmi, et minina est omnium men- sura. Hoc nomine igitur paucitatem dierum vitæ suæ declaravit, palmares appellans dies suos, quasi mensura. modicos ac breves; et quia diximus dictionem alium sensum posse recipere, alteram consequenter versiculi lectionem attinge- mus, juxta quam legere possumus: Ecce conten- tiosos sen laboriosos posuisti dies meos; hoc est, certaminis ac pugnæ plenos [descendere enim etiam potest ea dictio a palæstra, quæ tam apud Græcos quam apud Latinos luctationem significat. In luctą autein, labore ac contentione multa utimur]. In- telligit autem, ut diximus, Propheta reliquos vitæ suæ dies, dicens quod parvo quidem tempore victų, ! Varia lectiones. (41) Al. πρός.
17α Let all seeking you rejoice and be glad in you, O Lord. If you wish, regard ‘let them rejoice and be glad’ as meaning the same, but if otherwise you have the difference between them in the third verse of the ninth psalm. ‘In you’ in the sense of ‘in faith in you’.
β Καὶ εἰπάτωσαν διὰ παντὸς, Μεγαλυνθήτω ὁ Κύριος, οἱ ἀγαπῶντες τὸ σωτήριόν σου. Oἱ ἀγαπῶντες τὴν σωτηρίαν, τὴν ἀπὸ σοῦ. Ἢ σωτήριον αὐτοῦ λέγει, τὴν ἐνανθρώπησιν αὐτοῦ· σωτήριος γὰρ αὕτη τοῖς ἀπολωλόσιν ἐγένετο. Εἰπάτωσαν δὲ οὕτως, οἷα τῆς παρὰ σοῦ ἐπικουρίας τυγχάνοντες. Μεγαλυνθήτω δὲ, ἀντὶ τοῦ, μέγας νομισθήτω.Καὶ τὸ ἄλγημά μου ἀνεκαινίσθη. Καὶ ὁ διὰ τὰς Α ἁμαρτίας μου πόνος ἀνεκαινίσθη τῇ μνήμῃ· τότε γὰρ ἔγνων σαφῶς, ὅτι δίκας τίνω τῶν πεπλημμε λημένων. Εθερμάνθη ἡ καρδία μου εντός μου. Υβρι ζόμενος, ἐπυρώθην ὑπὸ τοῦ θυμοῦ· ἐμακροθύμησα δέ. Εντός μου δὲ εἶπε, δηλῶν ὅτι οὐκ ἐξέφηνε τὸν θυμόν· τὸ μὲν γὰρ μὴ παθεῖν ὅλως παρὰ (41) την ὕβριν, τελείου· τὸ δὲ πράως ἐνεγκεῖν, προς κόπτοντος. Καὶ ἐν τῇ μελέτη μου έκκαυθήσεται πυρ. Καὶ ἐν τῷ μελετᾷν με καὶ ἀναπολεῖν & πέπραχα πονηρά, καὶ ὁ πάσχω δεινά, ἀεὶ ἀναφλεγή σεταί μοι πῦρ λύπης, εμπιπρῶν τὴν ἐμὴν Β ψυχήν. Ελάλησα ἐν γλώσση μου. Πρὸς μὲν τὸν Ορὸν, ἐσίγησε· πρὸς δὲ τὸν Θεὸν, ἐλάλησεν. γλώσσῃ μου δὲ, ὡς ἐν ψιθυρισμῷ. Εἶτα λέγει τί ἐλάλησε. • ἐχο Ἐν καὶ Γνώρισόν μοι, Κύριε, τὸ πέρας μου. Πότε ἔσται, ἢ ὁποῖον ἔσται Μέχρι γὰρ πότε τὰ λυπηρά ; Καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἡμερῶν μου εἰς ἐστιν, ἵνα γνῶ, τί ὑστερῶ. Καὶ γνώρισόν μοι τὸν ἀριθμὸν τῶν ἡμερῶν τῆς ὅλης μου ζωῆς, πόσος ἐστὶ σύμ- τας, ἵνα συναριθμήσας τὰ ἔτη ὅσα μέχρι τοῦ νῦν ἔζησα, γνώσωμαι τὸ λοιπόν· τὸ γὰρ μέτρον μαθών, οὐ τὴν τυχοῦσαν ἐντεῦθεν ἔξω παραμυθίαν τῶν επαγομένων μοι συμφορών. Ἰδοὺ παλαιστὰς ἔθου τὰς ἡμέρας μου. Μέτρα δια χειρός εἰσιν, ὀργυιὰ, πήχυς, παλαιστής, σπιθαμή. Ἔστιν οὖν ὁ παλαιστής τὸ πάντων τούτων ἐλάχιστον, ὃς ἀποτελεῖται τῇ συμπήξει μόνον τῶν τεσσάρων δακτύλων, τριτημόριον δν τῆς σπιθαμής. Διὰ τοῦτο τοίνυν τὴν ὀλιγότητα τοῦ μέτρου τῆς ἐπιλοίπου ζωῆς αὐτοῦ παρέστησεν, παλαιστὰς εἰπὼν τὰς ἡμέρας, ἀντὶ τοῦ, ἐλαχίστους εἰς μέτρον, ὡς καὶ ὁ παλαιστής. Η Παλαιστὰς, ἀντὶ τοῦ, Ἐναγωνίους, ἐπιμόχθους, πάλης μεστάς· λέγει δε, ὡς εἴρηται, τὰς λιπούσας, καὶ ὅτι ὀλίγον ἐπιζήσεται οἶδε· φησὶ γὰρ ἐν ἑτέρῳ ψαλμῷ· Τὴν ὀλιγότητα τῶν ἡμερῶν μου ἀνάγ γειλόν μοι. Πόσον δὲ ἔσται τὸ ὀλίγον, ἀγνοεῖ, καὶ τοῦτο ζητεῖ μαθεῖν. Ολίγον δὲ καλεῖ τὸ λείπον πρὸς σύγκρισιν τοῦ πλήθους τῶν παρεληλυθότων ἐνιαυτῶν τῆς ζωῆς αὐτοῦ. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι τὸ Ιδού, επίρρημα μέν ἐστι· κέχρηται δὲ τούτῳ συνε χῶς ἡ τῶν Ἑβραίων διάλεκτος • σημαίνει δὲ, καθο- λικώτερον εἰπεῖν, ἢ δεῖξιν, ἢ ἐγγύτητα. Επὶ δὲ τοῦ παρόντος, τὸν ὡς ὁρᾷς, δηλοῖ, ὅπερ ἐστὶ δείξεως, ὥσπερ πάλιν ἐγγύτητος τό Παρῆλθον, καὶ ἰδοὺ οὐκ ἦν· ἐγγύτης γὰρ χρόνου, τὸ εὐθύς. ' Εt παλαιστάς, παλαιστὰς CUMMENT. IN PSALMOS. Et dolor meus renovatus est. Et dolor, inquit, qui mibi de peccatis provenit, ea memoria reno- vatus est. Tunc enim manifeste cognovi me pœ- nas delictorum luere. VERS. 4. Calefactum est cor meum intra me. Cun. afficeret me Semei contumelia, tametsi id patienter tulerim, præ ira tamen intra me iuſlammatus sum. Intra me autem dixit, ut ostenderet quod hujus- modi iram externis non demonstravit. Cæterum illud perfecti hominis est, et absolutæ prorsus virtutis, si contumeliam omnino non sentiat, et ex ea nihil prorsus patiatur : quod si quis sentiat, modeste tamen ac mansuete eam perferat, proficere is dicendus est in virtute, tametsi adbuc perfecius non sit. Et in meditatione mea exardescet ignis. Medi- tando, inquit, et revolvendo prava opera, quæ commisi, et mala quæ patior, semper me dolorum meorum ignis inflammabil, et animæ meæ incen- dium augebit. C D VERS. 5. Locutus sum in lingua mea. Erga inimi- cum quidem tacul, ut vidimus: ad Deum vero focntus est. quod ait, in lingua mea, iden nunc sibi vult, ac si diceret, sensim, quiele, ac quasi in susurro locutus sum. Deinde dicit, quid locutus sit. Notum fac mihi, Domine, finem meum. Quando erit, aut qualis erit. Usqueqno, inquit, tristia per- severabunt? Et numerum dierum meorum quis est, ut sciam quid desit mihi. Significa mihi, inquit, numerum dierum totius vitæ meæ, qnotus sit universus, ut connumeratis annis meis, quoscunque hactenus vixi, sciam quod reliquum est. Nam si mensuram annorum illorum didicero, non vulgarem inde consolationem habebo in calamitatibus meis. VERS. 6. Ecce mensurabiles posuisti dies mens. [Quod interpres mensurabiles dixit in Graco legi- mus quam dictionen juxta unum sensum Latine dicere possumus, palmares. Verum ut cla- rius Prophetæ mentem percipias, sciendum est, quod variæ sunt mensura, quæ manibus feri sn- lent. Ulna videlicet, cubitus, palmus, et palæste : de qua nunc loquitur Propheta, et quam nes pal- mam dicere possumus. Conficitur autem palæste seu palma, conjunctione quatuor digitorum, et. est tertia pars palmi, et minina est omnium men- sura. Hoc nomine igitur paucitatem dierum vitæ suæ declaravit, palmares appellans dies suos, quasi mensura. modicos ac breves; et quia diximus dictionem alium sensum posse recipere, alteram consequenter versiculi lectionem attinge- mus, juxta quam legere possumus: Ecce conten- tiosos sen laboriosos posuisti dies meos; hoc est, certaminis ac pugnæ plenos [descendere enim etiam potest ea dictio a palæstra, quæ tam apud Græcos quam apud Latinos luctationem significat. In luctą autein, labore ac contentione multa utimur]. In- telligit autem, ut diximus, Propheta reliquos vitæ suæ dies, dicens quod parvo quidem tempore victų, ! Varia lectiones. (41) Al. πρός.
17β And let those who love your salvation say continually, ‘Let the Lord be magnified’. Those who love your salvation, namely, the salvation that comes form you. Or else he is calling his incarnation his salvation, for this became a saving event for those who were lost. Let them say thus as enjoying help from you. Let him be magnified in the sense of let him be considered great.
α Ἐγὼ δὲ πτωχός εἰμι καὶ πένης. Τοῦτο, προσώπῳ τοῦ καθ’ ἕκαστον πιστοῦ. Πτωχὸς γὰρ, ὡς πάντα διὰ Χριστὸν προέμενος, καὶ πένης, ὡς αὐτουργὸς τῶν ἀναγκαίων· τὸ μὲν, ἀπὸ τοῦ ἐκπεσεῖν ὧν εἶχε, τὸ δὲ, ἀπὸ τοῦ πένειν, ἤτοι ἐνεργεῖν καὶ πονεῖν.Καὶ τὸ ἄλγημά μου ἀνεκαινίσθη. Καὶ ὁ διὰ τὰς Α ἁμαρτίας μου πόνος ἀνεκαινίσθη τῇ μνήμῃ· τότε γὰρ ἔγνων σαφῶς, ὅτι δίκας τίνω τῶν πεπλημμε λημένων. Εθερμάνθη ἡ καρδία μου εντός μου. Υβρι ζόμενος, ἐπυρώθην ὑπὸ τοῦ θυμοῦ· ἐμακροθύμησα δέ. Εντός μου δὲ εἶπε, δηλῶν ὅτι οὐκ ἐξέφηνε τὸν θυμόν· τὸ μὲν γὰρ μὴ παθεῖν ὅλως παρὰ (41) την ὕβριν, τελείου· τὸ δὲ πράως ἐνεγκεῖν, προς κόπτοντος. Καὶ ἐν τῇ μελέτη μου έκκαυθήσεται πυρ. Καὶ ἐν τῷ μελετᾷν με καὶ ἀναπολεῖν & πέπραχα πονηρά, καὶ ὁ πάσχω δεινά, ἀεὶ ἀναφλεγή σεταί μοι πῦρ λύπης, εμπιπρῶν τὴν ἐμὴν Β ψυχήν. Ελάλησα ἐν γλώσση μου. Πρὸς μὲν τὸν Ορὸν, ἐσίγησε· πρὸς δὲ τὸν Θεὸν, ἐλάλησεν. γλώσσῃ μου δὲ, ὡς ἐν ψιθυρισμῷ. Εἶτα λέγει τί ἐλάλησε. • ἐχο Ἐν καὶ Γνώρισόν μοι, Κύριε, τὸ πέρας μου. Πότε ἔσται, ἢ ὁποῖον ἔσται Μέχρι γὰρ πότε τὰ λυπηρά ; Καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἡμερῶν μου εἰς ἐστιν, ἵνα γνῶ, τί ὑστερῶ. Καὶ γνώρισόν μοι τὸν ἀριθμὸν τῶν ἡμερῶν τῆς ὅλης μου ζωῆς, πόσος ἐστὶ σύμ- τας, ἵνα συναριθμήσας τὰ ἔτη ὅσα μέχρι τοῦ νῦν ἔζησα, γνώσωμαι τὸ λοιπόν· τὸ γὰρ μέτρον μαθών, οὐ τὴν τυχοῦσαν ἐντεῦθεν ἔξω παραμυθίαν τῶν επαγομένων μοι συμφορών. Ἰδοὺ παλαιστὰς ἔθου τὰς ἡμέρας μου. Μέτρα δια χειρός εἰσιν, ὀργυιὰ, πήχυς, παλαιστής, σπιθαμή. Ἔστιν οὖν ὁ παλαιστής τὸ πάντων τούτων ἐλάχιστον, ὃς ἀποτελεῖται τῇ συμπήξει μόνον τῶν τεσσάρων δακτύλων, τριτημόριον δν τῆς σπιθαμής. Διὰ τοῦτο τοίνυν τὴν ὀλιγότητα τοῦ μέτρου τῆς ἐπιλοίπου ζωῆς αὐτοῦ παρέστησεν, παλαιστὰς εἰπὼν τὰς ἡμέρας, ἀντὶ τοῦ, ἐλαχίστους εἰς μέτρον, ὡς καὶ ὁ παλαιστής. Η Παλαιστὰς, ἀντὶ τοῦ, Ἐναγωνίους, ἐπιμόχθους, πάλης μεστάς· λέγει δε, ὡς εἴρηται, τὰς λιπούσας, καὶ ὅτι ὀλίγον ἐπιζήσεται οἶδε· φησὶ γὰρ ἐν ἑτέρῳ ψαλμῷ· Τὴν ὀλιγότητα τῶν ἡμερῶν μου ἀνάγ γειλόν μοι. Πόσον δὲ ἔσται τὸ ὀλίγον, ἀγνοεῖ, καὶ τοῦτο ζητεῖ μαθεῖν. Ολίγον δὲ καλεῖ τὸ λείπον πρὸς σύγκρισιν τοῦ πλήθους τῶν παρεληλυθότων ἐνιαυτῶν τῆς ζωῆς αὐτοῦ. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι τὸ Ιδού, επίρρημα μέν ἐστι· κέχρηται δὲ τούτῳ συνε χῶς ἡ τῶν Ἑβραίων διάλεκτος • σημαίνει δὲ, καθο- λικώτερον εἰπεῖν, ἢ δεῖξιν, ἢ ἐγγύτητα. Επὶ δὲ τοῦ παρόντος, τὸν ὡς ὁρᾷς, δηλοῖ, ὅπερ ἐστὶ δείξεως, ὥσπερ πάλιν ἐγγύτητος τό Παρῆλθον, καὶ ἰδοὺ οὐκ ἦν· ἐγγύτης γὰρ χρόνου, τὸ εὐθύς. ' Εt παλαιστάς, παλαιστὰς CUMMENT. IN PSALMOS. Et dolor meus renovatus est. Et dolor, inquit, qui mibi de peccatis provenit, ea memoria reno- vatus est. Tunc enim manifeste cognovi me pœ- nas delictorum luere. VERS. 4. Calefactum est cor meum intra me. Cun. afficeret me Semei contumelia, tametsi id patienter tulerim, præ ira tamen intra me iuſlammatus sum. Intra me autem dixit, ut ostenderet quod hujus- modi iram externis non demonstravit. Cæterum illud perfecti hominis est, et absolutæ prorsus virtutis, si contumeliam omnino non sentiat, et ex ea nihil prorsus patiatur : quod si quis sentiat, modeste tamen ac mansuete eam perferat, proficere is dicendus est in virtute, tametsi adbuc perfecius non sit. Et in meditatione mea exardescet ignis. Medi- tando, inquit, et revolvendo prava opera, quæ commisi, et mala quæ patior, semper me dolorum meorum ignis inflammabil, et animæ meæ incen- dium augebit. C D VERS. 5. Locutus sum in lingua mea. Erga inimi- cum quidem tacul, ut vidimus: ad Deum vero focntus est. quod ait, in lingua mea, iden nunc sibi vult, ac si diceret, sensim, quiele, ac quasi in susurro locutus sum. Deinde dicit, quid locutus sit. Notum fac mihi, Domine, finem meum. Quando erit, aut qualis erit. Usqueqno, inquit, tristia per- severabunt? Et numerum dierum meorum quis est, ut sciam quid desit mihi. Significa mihi, inquit, numerum dierum totius vitæ meæ, qnotus sit universus, ut connumeratis annis meis, quoscunque hactenus vixi, sciam quod reliquum est. Nam si mensuram annorum illorum didicero, non vulgarem inde consolationem habebo in calamitatibus meis. VERS. 6. Ecce mensurabiles posuisti dies mens. [Quod interpres mensurabiles dixit in Graco legi- mus quam dictionen juxta unum sensum Latine dicere possumus, palmares. Verum ut cla- rius Prophetæ mentem percipias, sciendum est, quod variæ sunt mensura, quæ manibus feri sn- lent. Ulna videlicet, cubitus, palmus, et palæste : de qua nunc loquitur Propheta, et quam nes pal- mam dicere possumus. Conficitur autem palæste seu palma, conjunctione quatuor digitorum, et. est tertia pars palmi, et minina est omnium men- sura. Hoc nomine igitur paucitatem dierum vitæ suæ declaravit, palmares appellans dies suos, quasi mensura. modicos ac breves; et quia diximus dictionem alium sensum posse recipere, alteram consequenter versiculi lectionem attinge- mus, juxta quam legere possumus: Ecce conten- tiosos sen laboriosos posuisti dies meos; hoc est, certaminis ac pugnæ plenos [descendere enim etiam potest ea dictio a palæstra, quæ tam apud Græcos quam apud Latinos luctationem significat. In luctą autein, labore ac contentione multa utimur]. In- telligit autem, ut diximus, Propheta reliquos vitæ suæ dies, dicens quod parvo quidem tempore victų, ! Varia lectiones. (41) Al. πρός.
18α But I am poor and needy. This is spoken in the person of each believer. Poor as having given away everything for the sake of Christ and needy as producing his necessities by his own labour. Poor [πτωχός] as having fallen from what he had and needy [πένης] as labouring, namely, working and toiling.
β Κύριος φροντιεῖ μου. Ἐπὶ τοῦτον γὰρ καὶ μόνον κατέφυγον, καὶ οὐ περιόψεταί με, τὸν ἐλπίζοντα ἐπ’ αὐτόν.Καὶ τὸ ἄλγημά μου ἀνεκαινίσθη. Καὶ ὁ διὰ τὰς Α ἁμαρτίας μου πόνος ἀνεκαινίσθη τῇ μνήμῃ· τότε γὰρ ἔγνων σαφῶς, ὅτι δίκας τίνω τῶν πεπλημμε λημένων. Εθερμάνθη ἡ καρδία μου εντός μου. Υβρι ζόμενος, ἐπυρώθην ὑπὸ τοῦ θυμοῦ· ἐμακροθύμησα δέ. Εντός μου δὲ εἶπε, δηλῶν ὅτι οὐκ ἐξέφηνε τὸν θυμόν· τὸ μὲν γὰρ μὴ παθεῖν ὅλως παρὰ (41) την ὕβριν, τελείου· τὸ δὲ πράως ἐνεγκεῖν, προς κόπτοντος. Καὶ ἐν τῇ μελέτη μου έκκαυθήσεται πυρ. Καὶ ἐν τῷ μελετᾷν με καὶ ἀναπολεῖν & πέπραχα πονηρά, καὶ ὁ πάσχω δεινά, ἀεὶ ἀναφλεγή σεταί μοι πῦρ λύπης, εμπιπρῶν τὴν ἐμὴν Β ψυχήν. Ελάλησα ἐν γλώσση μου. Πρὸς μὲν τὸν Ορὸν, ἐσίγησε· πρὸς δὲ τὸν Θεὸν, ἐλάλησεν. γλώσσῃ μου δὲ, ὡς ἐν ψιθυρισμῷ. Εἶτα λέγει τί ἐλάλησε. • ἐχο Ἐν καὶ Γνώρισόν μοι, Κύριε, τὸ πέρας μου. Πότε ἔσται, ἢ ὁποῖον ἔσται Μέχρι γὰρ πότε τὰ λυπηρά ; Καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἡμερῶν μου εἰς ἐστιν, ἵνα γνῶ, τί ὑστερῶ. Καὶ γνώρισόν μοι τὸν ἀριθμὸν τῶν ἡμερῶν τῆς ὅλης μου ζωῆς, πόσος ἐστὶ σύμ- τας, ἵνα συναριθμήσας τὰ ἔτη ὅσα μέχρι τοῦ νῦν ἔζησα, γνώσωμαι τὸ λοιπόν· τὸ γὰρ μέτρον μαθών, οὐ τὴν τυχοῦσαν ἐντεῦθεν ἔξω παραμυθίαν τῶν επαγομένων μοι συμφορών. Ἰδοὺ παλαιστὰς ἔθου τὰς ἡμέρας μου. Μέτρα δια χειρός εἰσιν, ὀργυιὰ, πήχυς, παλαιστής, σπιθαμή. Ἔστιν οὖν ὁ παλαιστής τὸ πάντων τούτων ἐλάχιστον, ὃς ἀποτελεῖται τῇ συμπήξει μόνον τῶν τεσσάρων δακτύλων, τριτημόριον δν τῆς σπιθαμής. Διὰ τοῦτο τοίνυν τὴν ὀλιγότητα τοῦ μέτρου τῆς ἐπιλοίπου ζωῆς αὐτοῦ παρέστησεν, παλαιστὰς εἰπὼν τὰς ἡμέρας, ἀντὶ τοῦ, ἐλαχίστους εἰς μέτρον, ὡς καὶ ὁ παλαιστής. Η Παλαιστὰς, ἀντὶ τοῦ, Ἐναγωνίους, ἐπιμόχθους, πάλης μεστάς· λέγει δε, ὡς εἴρηται, τὰς λιπούσας, καὶ ὅτι ὀλίγον ἐπιζήσεται οἶδε· φησὶ γὰρ ἐν ἑτέρῳ ψαλμῷ· Τὴν ὀλιγότητα τῶν ἡμερῶν μου ἀνάγ γειλόν μοι. Πόσον δὲ ἔσται τὸ ὀλίγον, ἀγνοεῖ, καὶ τοῦτο ζητεῖ μαθεῖν. Ολίγον δὲ καλεῖ τὸ λείπον πρὸς σύγκρισιν τοῦ πλήθους τῶν παρεληλυθότων ἐνιαυτῶν τῆς ζωῆς αὐτοῦ. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι τὸ Ιδού, επίρρημα μέν ἐστι· κέχρηται δὲ τούτῳ συνε χῶς ἡ τῶν Ἑβραίων διάλεκτος • σημαίνει δὲ, καθο- λικώτερον εἰπεῖν, ἢ δεῖξιν, ἢ ἐγγύτητα. Επὶ δὲ τοῦ παρόντος, τὸν ὡς ὁρᾷς, δηλοῖ, ὅπερ ἐστὶ δείξεως, ὥσπερ πάλιν ἐγγύτητος τό Παρῆλθον, καὶ ἰδοὺ οὐκ ἦν· ἐγγύτης γὰρ χρόνου, τὸ εὐθύς. ' Εt παλαιστάς, παλαιστὰς CUMMENT. IN PSALMOS. Et dolor meus renovatus est. Et dolor, inquit, qui mibi de peccatis provenit, ea memoria reno- vatus est. Tunc enim manifeste cognovi me pœ- nas delictorum luere. VERS. 4. Calefactum est cor meum intra me. Cun. afficeret me Semei contumelia, tametsi id patienter tulerim, præ ira tamen intra me iuſlammatus sum. Intra me autem dixit, ut ostenderet quod hujus- modi iram externis non demonstravit. Cæterum illud perfecti hominis est, et absolutæ prorsus virtutis, si contumeliam omnino non sentiat, et ex ea nihil prorsus patiatur : quod si quis sentiat, modeste tamen ac mansuete eam perferat, proficere is dicendus est in virtute, tametsi adbuc perfecius non sit. Et in meditatione mea exardescet ignis. Medi- tando, inquit, et revolvendo prava opera, quæ commisi, et mala quæ patior, semper me dolorum meorum ignis inflammabil, et animæ meæ incen- dium augebit. C D VERS. 5. Locutus sum in lingua mea. Erga inimi- cum quidem tacul, ut vidimus: ad Deum vero focntus est. quod ait, in lingua mea, iden nunc sibi vult, ac si diceret, sensim, quiele, ac quasi in susurro locutus sum. Deinde dicit, quid locutus sit. Notum fac mihi, Domine, finem meum. Quando erit, aut qualis erit. Usqueqno, inquit, tristia per- severabunt? Et numerum dierum meorum quis est, ut sciam quid desit mihi. Significa mihi, inquit, numerum dierum totius vitæ meæ, qnotus sit universus, ut connumeratis annis meis, quoscunque hactenus vixi, sciam quod reliquum est. Nam si mensuram annorum illorum didicero, non vulgarem inde consolationem habebo in calamitatibus meis. VERS. 6. Ecce mensurabiles posuisti dies mens. [Quod interpres mensurabiles dixit in Graco legi- mus quam dictionen juxta unum sensum Latine dicere possumus, palmares. Verum ut cla- rius Prophetæ mentem percipias, sciendum est, quod variæ sunt mensura, quæ manibus feri sn- lent. Ulna videlicet, cubitus, palmus, et palæste : de qua nunc loquitur Propheta, et quam nes pal- mam dicere possumus. Conficitur autem palæste seu palma, conjunctione quatuor digitorum, et. est tertia pars palmi, et minina est omnium men- sura. Hoc nomine igitur paucitatem dierum vitæ suæ declaravit, palmares appellans dies suos, quasi mensura. modicos ac breves; et quia diximus dictionem alium sensum posse recipere, alteram consequenter versiculi lectionem attinge- mus, juxta quam legere possumus: Ecce conten- tiosos sen laboriosos posuisti dies meos; hoc est, certaminis ac pugnæ plenos [descendere enim etiam potest ea dictio a palæstra, quæ tam apud Græcos quam apud Latinos luctationem significat. In luctą autein, labore ac contentione multa utimur]. In- telligit autem, ut diximus, Propheta reliquos vitæ suæ dies, dicens quod parvo quidem tempore victų, ! Varia lectiones. (41) Al. πρός.
18β The Lord will care for me. For I have taken refuge in him alone and he will not overlook me who hope in him.
γ Βοηθός μου καὶ ὑπερασπιστής μου εἶ σύ· ὁ Θεός μου, μὴ χρονίσῃς. Ὁ Θεός μου, μὴ βραδύνῃς εἰς τὸ βοηθῆσαι ἡμῖν. Ἐγὼ δὲ βαθύτερόν τι κατανενόηκα. Tὸ γὰρ, Ἐγὼ δὲ πτωχός εἰμι καὶ πένης, τῷ μακαρίῳ προσαρμόζων Δαυὶδ, εὑρίσκω ὅτι προϊδὼν τὸν ἐκχυθησόμενον πλοῦτον τῆς χάριτος εἰς τοὺς Χριστιανοὺς, ἐπεθύμησεν αὐτοῦ, καὶ οἷα μακρὰν ὧν τῶν ἡμερῶν τούτων, ἠθύμησε, καὶ ὑποταλανίζων ἑαυτὸν εἶπεν, ὅτι Ἐγὼ δὲ πτωχός εἰμι καὶ πένης, μὴ τυχὼν τοῦ τοιούτου πλούτου. Ὅμως, ὁ Θεὸς φροντιεῖ μου, ὥστε κοινωνῆσαι | κἀμὲ τῆς ἐσύστερον δόξης τῶν πιστῶν ἐν τῇ τῶν οὐρανῶν βασιλείᾳ. Φησὶ γὰρ καὶ ὁ Χριστὸς, ὅτι καὶ Δαυὶδ ἐπεθύμησεν ἰδεῖν τὴν ἡμέραν τὴν ἐμήν· διὸ καὶ μὴ βραδῦναι πρὸς τὸ ἐνανθρωπῆσαι παρακαλεῖ τὸν Υἱὸν τοῦ Πατρός. α-3 διὰ Χριστόν MSCBF : om. PV. α πένειν MPSCFH : πένεσθαι V.Καὶ τὸ ἄλγημά μου ἀνεκαινίσθη. Καὶ ὁ διὰ τὰς Α ἁμαρτίας μου πόνος ἀνεκαινίσθη τῇ μνήμῃ· τότε γὰρ ἔγνων σαφῶς, ὅτι δίκας τίνω τῶν πεπλημμε λημένων. Εθερμάνθη ἡ καρδία μου εντός μου. Υβρι ζόμενος, ἐπυρώθην ὑπὸ τοῦ θυμοῦ· ἐμακροθύμησα δέ. Εντός μου δὲ εἶπε, δηλῶν ὅτι οὐκ ἐξέφηνε τὸν θυμόν· τὸ μὲν γὰρ μὴ παθεῖν ὅλως παρὰ (41) την ὕβριν, τελείου· τὸ δὲ πράως ἐνεγκεῖν, προς κόπτοντος. Καὶ ἐν τῇ μελέτη μου έκκαυθήσεται πυρ. Καὶ ἐν τῷ μελετᾷν με καὶ ἀναπολεῖν & πέπραχα πονηρά, καὶ ὁ πάσχω δεινά, ἀεὶ ἀναφλεγή σεταί μοι πῦρ λύπης, εμπιπρῶν τὴν ἐμὴν Β ψυχήν. Ελάλησα ἐν γλώσση μου. Πρὸς μὲν τὸν Ορὸν, ἐσίγησε· πρὸς δὲ τὸν Θεὸν, ἐλάλησεν. γλώσσῃ μου δὲ, ὡς ἐν ψιθυρισμῷ. Εἶτα λέγει τί ἐλάλησε. • ἐχο Ἐν καὶ Γνώρισόν μοι, Κύριε, τὸ πέρας μου. Πότε ἔσται, ἢ ὁποῖον ἔσται Μέχρι γὰρ πότε τὰ λυπηρά ; Καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἡμερῶν μου εἰς ἐστιν, ἵνα γνῶ, τί ὑστερῶ. Καὶ γνώρισόν μοι τὸν ἀριθμὸν τῶν ἡμερῶν τῆς ὅλης μου ζωῆς, πόσος ἐστὶ σύμ- τας, ἵνα συναριθμήσας τὰ ἔτη ὅσα μέχρι τοῦ νῦν ἔζησα, γνώσωμαι τὸ λοιπόν· τὸ γὰρ μέτρον μαθών, οὐ τὴν τυχοῦσαν ἐντεῦθεν ἔξω παραμυθίαν τῶν επαγομένων μοι συμφορών. Ἰδοὺ παλαιστὰς ἔθου τὰς ἡμέρας μου. Μέτρα δια χειρός εἰσιν, ὀργυιὰ, πήχυς, παλαιστής, σπιθαμή. Ἔστιν οὖν ὁ παλαιστής τὸ πάντων τούτων ἐλάχιστον, ὃς ἀποτελεῖται τῇ συμπήξει μόνον τῶν τεσσάρων δακτύλων, τριτημόριον δν τῆς σπιθαμής. Διὰ τοῦτο τοίνυν τὴν ὀλιγότητα τοῦ μέτρου τῆς ἐπιλοίπου ζωῆς αὐτοῦ παρέστησεν, παλαιστὰς εἰπὼν τὰς ἡμέρας, ἀντὶ τοῦ, ἐλαχίστους εἰς μέτρον, ὡς καὶ ὁ παλαιστής. Η Παλαιστὰς, ἀντὶ τοῦ, Ἐναγωνίους, ἐπιμόχθους, πάλης μεστάς· λέγει δε, ὡς εἴρηται, τὰς λιπούσας, καὶ ὅτι ὀλίγον ἐπιζήσεται οἶδε· φησὶ γὰρ ἐν ἑτέρῳ ψαλμῷ· Τὴν ὀλιγότητα τῶν ἡμερῶν μου ἀνάγ γειλόν μοι. Πόσον δὲ ἔσται τὸ ὀλίγον, ἀγνοεῖ, καὶ τοῦτο ζητεῖ μαθεῖν. Ολίγον δὲ καλεῖ τὸ λείπον πρὸς σύγκρισιν τοῦ πλήθους τῶν παρεληλυθότων ἐνιαυτῶν τῆς ζωῆς αὐτοῦ. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι τὸ Ιδού, επίρρημα μέν ἐστι· κέχρηται δὲ τούτῳ συνε χῶς ἡ τῶν Ἑβραίων διάλεκτος • σημαίνει δὲ, καθο- λικώτερον εἰπεῖν, ἢ δεῖξιν, ἢ ἐγγύτητα. Επὶ δὲ τοῦ παρόντος, τὸν ὡς ὁρᾷς, δηλοῖ, ὅπερ ἐστὶ δείξεως, ὥσπερ πάλιν ἐγγύτητος τό Παρῆλθον, καὶ ἰδοὺ οὐκ ἦν· ἐγγύτης γὰρ χρόνου, τὸ εὐθύς. ' Εt παλαιστάς, παλαιστὰς CUMMENT. IN PSALMOS. Et dolor meus renovatus est. Et dolor, inquit, qui mibi de peccatis provenit, ea memoria reno- vatus est. Tunc enim manifeste cognovi me pœ- nas delictorum luere. VERS. 4. Calefactum est cor meum intra me. Cun. afficeret me Semei contumelia, tametsi id patienter tulerim, præ ira tamen intra me iuſlammatus sum. Intra me autem dixit, ut ostenderet quod hujus- modi iram externis non demonstravit. Cæterum illud perfecti hominis est, et absolutæ prorsus virtutis, si contumeliam omnino non sentiat, et ex ea nihil prorsus patiatur : quod si quis sentiat, modeste tamen ac mansuete eam perferat, proficere is dicendus est in virtute, tametsi adbuc perfecius non sit. Et in meditatione mea exardescet ignis. Medi- tando, inquit, et revolvendo prava opera, quæ commisi, et mala quæ patior, semper me dolorum meorum ignis inflammabil, et animæ meæ incen- dium augebit. C D VERS. 5. Locutus sum in lingua mea. Erga inimi- cum quidem tacul, ut vidimus: ad Deum vero focntus est. quod ait, in lingua mea, iden nunc sibi vult, ac si diceret, sensim, quiele, ac quasi in susurro locutus sum. Deinde dicit, quid locutus sit. Notum fac mihi, Domine, finem meum. Quando erit, aut qualis erit. Usqueqno, inquit, tristia per- severabunt? Et numerum dierum meorum quis est, ut sciam quid desit mihi. Significa mihi, inquit, numerum dierum totius vitæ meæ, qnotus sit universus, ut connumeratis annis meis, quoscunque hactenus vixi, sciam quod reliquum est. Nam si mensuram annorum illorum didicero, non vulgarem inde consolationem habebo in calamitatibus meis. VERS. 6. Ecce mensurabiles posuisti dies mens. [Quod interpres mensurabiles dixit in Graco legi- mus quam dictionen juxta unum sensum Latine dicere possumus, palmares. Verum ut cla- rius Prophetæ mentem percipias, sciendum est, quod variæ sunt mensura, quæ manibus feri sn- lent. Ulna videlicet, cubitus, palmus, et palæste : de qua nunc loquitur Propheta, et quam nes pal- mam dicere possumus. Conficitur autem palæste seu palma, conjunctione quatuor digitorum, et. est tertia pars palmi, et minina est omnium men- sura. Hoc nomine igitur paucitatem dierum vitæ suæ declaravit, palmares appellans dies suos, quasi mensura. modicos ac breves; et quia diximus dictionem alium sensum posse recipere, alteram consequenter versiculi lectionem attinge- mus, juxta quam legere possumus: Ecce conten- tiosos sen laboriosos posuisti dies meos; hoc est, certaminis ac pugnæ plenos [descendere enim etiam potest ea dictio a palæstra, quæ tam apud Græcos quam apud Latinos luctationem significat. In luctą autein, labore ac contentione multa utimur]. In- telligit autem, ut diximus, Propheta reliquos vitæ suæ dies, dicens quod parvo quidem tempore victų, ! Varia lectiones. (41) Al. πρός.
18γ You are my helper and defender, O my God, do not delay. O my God, do not be slow to help me. But I perceive something deeper here. Applying the phrase ‘I am poor and needy’ to bless- ed David, I find that, foreseeing the richness of grace to be poured out on the Christians, he desired this and, being far from these days, he became despondent, and deprecating his unhappiness, said, ‘But I am poor and needy’ not enjoying such richness. God, however, will care for me so that I, too, may participate in the coming glory of the faithful in the kingdom of heaven. For Christ himself said that David desired to see my time, and so he entreats the Son of the Father not to delay in becoming incarnate.
PG 128:502Ψαλμός 40 — Psalm 40
40 μ΄
PG 128:4591 Εἰς τὸ τέλος· ψαλμὸς τῷ Δαυίδ. Εἰς τὸ τέλος ἐπιγέγραπται, ὡς περιέχων προφητείαν εἰς τέλος ἐπειγομένην· προαγορεύει γὰρ περὶ τῆς ἀποστασίας ᾽Ιούδα. Καὶ φανερὰ μὲν ὑπόθεσις τῷ παρόντι ψαλμῷ, ἡ φιλοπτωχία. Ἀναφέρεται δὲ μυστικώτερον οὗτος εἰς Χριστὸν, τὸν διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν πτωχεύσαντα, ὡς αὐτὸς ἐδίδαξεν ἐν τῷ κατὰ ᾽Ιωάννην Εὐαγγελίῳ. Εἴρηκε γὰρ οὕτως πρὸς τοὺς ἀποστόλους· Οὐ περὶ πάντων ὑμῶν λέγω· οἶδα οὓς ἐξελεξάμην· ἀλλ’ ἵνα ἡ Γραφὴ πληρωθῇ· Ὁ τρώγων μετ’ ἐμοῦ τὸν ἄρτον, ἐπῆρεν ἐπ’ ἐμὲ τὴν πτέρναν αὐτοῦ. Ἄλλη δὲ οὐχ εὑρίσκεται Γραφὴ τοῦτο λέγουσα, εἰ μὴ μόνον ἡ τοῦ παρόντος ψαλμοῦ· φησὶ γὰρ, Ὁ ἐσθίων ἄρτους μου, ἐμεγάλυνεν ἐπ’ ἐμὲ πτερνισμόν.
1 Towards fulfilment; a psalm belonging to David. This has the superscription ‘towards fulfilment’ as containing prophecy pressing towards fulfilment, for it foretells about the apostasy of Judas. The obvious subject of the present psalm is love for the poor, but in a more mystical way it refers to Christ who became poor for our salvation as he himself taught in the Gospel ac- cording to John, for he spoke as follows to his disciples: I am not speaking of all of you; I know whom I have chosen. But so that the scripture might be fulfilled, ‘He who is eating bread with me has lifted his heel against me.’ No other Scripture is to be found saying this except that of the present psalm, for it says, He who eats my bread has exalted a heel-snare against me.
PG 128:461α Μακάριος ὁ συνιὼν ἐπὶ πτωχὸν καὶ πένητα. Ὁ συνιὼν, ἀντὶ τοῦ, ὁ φρονῶν τὸ δέον· σύνεσις γὰρ, τὸ φρονεῖν εὖ. Πτωχὸν δὲ καὶ πένητα, ἀδιαφόρως εἴωθε καλεῖν τὸν ἄπορον. Oἱ δὲ παλαιοὶ, πτωχὸν μὲν ἔλεγον τὸν ἐπαίτην, ἐκ τοῦ κατεπτηχέναι· πένητα δὲ, τὸν πόνῳ χειρῶν τὴν ἐφήμερον τροφὴν ποριζόμενον. Μακάριος τοίνυν ὁ τοιοῦτος, ὡς χρεωφειλέτην ἔχων τὸν Θεόν. Φησὶ γὰρ διὰ μὲν Σολομῶντος, ὅτι ὁ ἐλεῶν πτωχὸν δανείζει Θεῷ· δι’ οἰκείας δὲ γλώττης, ὅτι ἐφ’ ὅσον ἐποιήσατε ἑνὶ τούτων τῶν ἀδελφῶν μου τῶν ἐλαχίστων, ἐμοὶ ἐποιήσατε. Οὕτω μὲν, περὶ τῶν ἁπλῶς πενήτων· βαθύτερον δὲ, καὶ περὶ Χριστοῦ ῥηθείη ἂν, ὅτι μακάριος ὁ φρονῶν, ὅτι Θεός ἐστιν οὗτος, ὁ ἐν ἀπορίᾳ περιερχόμενος, καὶ μὴ ἔχων ποῦ κλίνῃ τὴν κεφαλὴν εἰς ἀνάπαυσιν· συνήσει δὲ τοῦτο, ἀφ’ ὧν ὁ Χριστὸς ποιεῖ καὶ διδάσκει.Εt Καὶ ἡ ὑπόστασίς μου, ὡσεὶ οὐδὲν ἐνώπιόν σου. Ἐντεῦθεν ἄρχεται φαυλίζειν τὸ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως πρόσκαιρον καὶ ἐπίκηρον· φησὶ γὰρ ὅτι ἡ ὑπόστασίς μου, τουτέστιν ἡ ὕπαρξίς μου, ὅ ἐστιν ὅλος, ὡσεὶ οὐδέν εἰμι πρὸς τὴν σὴν μακαριότητα καὶ ἀϊδιότητα. Τοῦτο γὰρ σημαίνει τὸ, Ενώπιόν σου. Σὺ μὲν γὰρ ὁ αὐτὸς εἶ, καὶ τὰ ἔτη σου, φησὶν, οὐκ ἐκλείψουσιν· ἐγὼ δὲ ἠλλοίωμαι, φυσ γὰς αὐτὸς βασιλέως γενόμενος· καὶ αἱ ἡμέραι μου ὡσεὶ σκιὰ παράγουσι. Πλὴν τὰ σύμπαντα ματαιότης. Τὸ Πλὴν ἐν ταῦθα περιττόν τινες ἐνόμισαν· οἱ δέ φασιν, ἀντὶ τοῦ ἀληθῶς κεῖσθαι τοῦτο. Απιδὼν οὖν ἡ Δαβίδ εἰς τε τοὺς παλαιοὺς καὶ εἰς τὰ καθ᾿ ἑαυτὸν, καὶ σκευ ψάμενος ὅτι ἀνώμαλος ο βίος καὶ ἄπιστος ἀποφαί νεται, ὅτι τὰ σύμπαντα ἀληθῶς ματαιότης, τουτέ- στιν ἀβέβαια, καὶ πλοῦτος, καὶ δόξα, καὶ νεότης, καὶ κάλλος, καὶ μέγεθος, καὶ ῥώμη, καὶ ἁπλῶς ὅσα ἀν θρώπινα ἀγαθά. Δῆλον δὲ ὅτι τὰ πνευματικὰ ἀγαθὰ διαφερόντως ὑπεξήρηνται τῆς τοιαύτης αποφάσεως. Πᾶς ἄνθρωπος ζῶν. Ἀντὶ τοῦ, Πᾶσα ἀνθρωπίνη ζωή σχῆμα δὲ καὶ τοῦτο τῆς Ἑβραῖδος φωνής (42) Ανθρωπος ψεύστης, ἀντὶ τοῦ, Πᾶσα ἀνθρωπίνη δόξα, ψευδής. Πᾶσα οὖν, φησίν, ἀνθρωπίνη ζωή ματαιότης. Εφερμηνευτικὸν δὲ τοῦτο τοῦ, Τὰ σύμ παντα ματαιότης. Ανθρωπίνην δὲ ζωὴν λέγει τὴν σαρκικὴν, ἀλλ' οὐ τὴν πνευματικήν. Μέντοι με ἐν εἰκόνι διαπορεύεται ἄνθρωπος. Το Μέντοι γε, καὶ τὸ Μενοῦν γε, τὸ ὄντως δηλοῦσι· τὸ δὲ, Εν εἰκόνι, ἀντὶ τοῦ, Δίκην εἰκόνος βιοί. "Ωσπερ γὰρ τὴν γεγραμμένην εἰκόνα οὐδὲν ὠφελεῖ τὸ ἀπὸ τῶν χρωμάτων κάλλος, ἢ μέγεθος, ἢ ὅσα ἐκ τούτων, οὕτως οὐδὲ τὸν ἄνθρωπον ὀνίνησιν ἡ ἀνθρωπίνη μας καριότης. Η Ἐν εἰκόνι, ἀντὶ τοῦ, Ἐν σκιᾷ, διὰ τὸ τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων αβέβαιον. Πλὴν μάτην ταράσσεται. Τὸ ἐνταῦθα Πλὴν, ἀντὶ τοῦ Λοιπὸν, κεῖται. Μάτην, φησίν, ἀγωνίζεται καὶ περισπᾶται. Θησαυρίζει, καὶ οὐ γινώσκει τίνι συνάξει αὐτά. Καὶ τὸ χαλεπώτερον, ὅτι περὶ συλλογὴν χρημάτων ταλαιπωρούμενος, οὐδὲ τὸν κληρονόμον ἑαυτοῦ για νώσκει. Καὶ ἡ μὲν συντριβὴ τοῦ συνάγοντάς ἐστι, τὸ δὲ κέρδος, ἄλλου. EUTHYMII ZIGABENI rum se novit ; attamen, quod ignorat, quanta futura sit hæc paucitas temporis : et ideo alibi etiam dicit : Paucitatem dierum meorum nuntia mihi®; et hoc est, quod in præsenti etiam significari sibi a Deo cupit. Modicum præterea dici potest hoc reliquum vitæ temporis, ad comparationem jam transactæ vite. Illud praeterea non omittendum duxi, quod dictio, ecce, adverbium est, et frequenter ab He bræis usurpatur ; atque (ut in universum diram) aut aliquid demonstrat, aut proximum tempus notat; priori modo, hic sumitur; altero alibi usum vides Prophetam in illis verbis: Pertransivi, et ecce non erat". » Quod idem sibi vult, ac si dixisset : statim ad nihilum redactus est. Et subtantia mea quasi nihilum coram te, lloc in A loco incipit palam facere, quod exilis et fragilis sit humana natura, et ait : Substantia mea, seu cssen- tia mea, hoc est, ego ipse sum quasi nihilum, si ad beatitudinem et æternitatem tuam fuero compara- tus. Ita enim significat, quod ait : Coram te. Tu enim, ut alibi ait, idem ipse es, et anni tui non defi- cient, ego autem immutatus sum, et pro rege exsul factus ; et dies mei sicut umbra prætereunt³. VERS. 7. Verumtamen universa vanitas. Dictio- nem verumtamen quidam hic superfluam esse opi- nantur ; alii vero positam esse dicunt pro certe. Cum animadvertisset igitur beatus David, quæ majorum suorum tempore facta fuerant, et quæ tunc temporis fierent, omnia vanitate labescere, hoc est, incertitudine et instabilitate summa con- elare, veluti opes, gloriam, imperia, juventam, pulchritudinem, vires, et alia hujusmodi, [senten- tiam suam universali hoc sermone posteris testatam reliquit] quo tamen non animi dotes, ob summam fortunæ bona complecti intelligas. Omnis homo vivens. Hoc est, humana omnis vita. Est autem hic modus loquendi Hebræis peculiaris, juxta illud: Omnis homo mendax', pro, Ilumana omnis opinio falsa. Omnis igitur humana vita vani- tas est, quod ad præcedentis versiculi declaratio- nem pertinet. Per humanam vero vitam, carnalem intelligit et spiritus expertem. Verum in imagine pertransit homo. Dictionem, verum, hoc in loco pari modo posuit pro vere, seu certe. In imagine autem, hoc est, iuslar imaginis. Nam quemadmodum depicta imago nullam de pul- chritudine sua aut de colorum varietate, aut alia hujusmodi re commodum capit, ita nullum homo ab humana felicitate fructum decerpit. Vel in ima- gine, id est, in umbra ; propter humanarum vide- licet rerum inconstantiam. - Verumtamen frustra conturbatur. Verumtamen hic posuit pro, Caterum. Quod reliquum est, in- quit, frustra homo fatigatur et distrahitur. B C earum excellentiam, sed corporis tantum et Thesaurizal et ignorat cui congregabit ea. Et, quod omnium molestissimum est, hæredem non di- gnoscit suum : cum angustias et labores in congerendis divitiis non mediocres sit passus, D fructus demum et commoda alteri et ignoto hæ- redi reponit. • Psal. ct, 24. ▾ Psal. xxxvi, 35. • Psal. cı, 28. • Psal. cxv, 11. Varia lectiones. (42) Aldendum fortasse κατὰ τὸ, vel ὡς τό
2α Blessed is he who is wisely minded towards the poor and needy. ‘Wisely minded’ in the sense of rightly disposed, for sagacity is being well disposed. He was accustomed to call a person without means ‘poor’ and ‘needy’ indifferently. The ancients used to call the beggar ‘poor’ [πτωχός] from the verb ‘to crouch’ or ‘cower’ [καταπτήσσω], and the person who gained his daily sustenance from the labour of his hands ‘needy’ [πένης]. Blessed is such a man as having God as his debtor, for he says through Solomon that The one who shows mercy to the poor is lending to God, and by his own tongue, Inasmuch as you have done it to one of the least of these my brethren, you have done it to me. Such then concerning the poor in a simple sense. In a more profound sense it may be said about Christ that blessed is the person who perceives that he who goes around in penury and has nowhere to lay down his head for rest is God. He will understand this from what Christ does and teaches.
β Ἐν ἡμέρᾳ πονηρᾷ ῥύσεται αὐτὸν ὁ Κύριος. Διδάσκει τὸ κέρδος τῆς τοιαύτης συνέσεως. Ποία δέ ἐστιν ἡμέρα πονηρὰ, προειρήκαμεν ἐν τῷ λϛ΄ ψαλμῷ, τὸ Οὐ καταισχυνθήσονται ἐν καιρῷ πονηρῷ διερμηνεύοντες. Ταὐτὸν γὰρ εἰπεῖν καιρὸν πονηρὸν, καὶ ἡμέραν πονηράν.Εt Καὶ ἡ ὑπόστασίς μου, ὡσεὶ οὐδὲν ἐνώπιόν σου. Ἐντεῦθεν ἄρχεται φαυλίζειν τὸ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως πρόσκαιρον καὶ ἐπίκηρον· φησὶ γὰρ ὅτι ἡ ὑπόστασίς μου, τουτέστιν ἡ ὕπαρξίς μου, ὅ ἐστιν ὅλος, ὡσεὶ οὐδέν εἰμι πρὸς τὴν σὴν μακαριότητα καὶ ἀϊδιότητα. Τοῦτο γὰρ σημαίνει τὸ, Ενώπιόν σου. Σὺ μὲν γὰρ ὁ αὐτὸς εἶ, καὶ τὰ ἔτη σου, φησὶν, οὐκ ἐκλείψουσιν· ἐγὼ δὲ ἠλλοίωμαι, φυσ γὰς αὐτὸς βασιλέως γενόμενος· καὶ αἱ ἡμέραι μου ὡσεὶ σκιὰ παράγουσι. Πλὴν τὰ σύμπαντα ματαιότης. Τὸ Πλὴν ἐν ταῦθα περιττόν τινες ἐνόμισαν· οἱ δέ φασιν, ἀντὶ τοῦ ἀληθῶς κεῖσθαι τοῦτο. Απιδὼν οὖν ἡ Δαβίδ εἰς τε τοὺς παλαιοὺς καὶ εἰς τὰ καθ᾿ ἑαυτὸν, καὶ σκευ ψάμενος ὅτι ἀνώμαλος ο βίος καὶ ἄπιστος ἀποφαί νεται, ὅτι τὰ σύμπαντα ἀληθῶς ματαιότης, τουτέ- στιν ἀβέβαια, καὶ πλοῦτος, καὶ δόξα, καὶ νεότης, καὶ κάλλος, καὶ μέγεθος, καὶ ῥώμη, καὶ ἁπλῶς ὅσα ἀν θρώπινα ἀγαθά. Δῆλον δὲ ὅτι τὰ πνευματικὰ ἀγαθὰ διαφερόντως ὑπεξήρηνται τῆς τοιαύτης αποφάσεως. Πᾶς ἄνθρωπος ζῶν. Ἀντὶ τοῦ, Πᾶσα ἀνθρωπίνη ζωή σχῆμα δὲ καὶ τοῦτο τῆς Ἑβραῖδος φωνής (42) Ανθρωπος ψεύστης, ἀντὶ τοῦ, Πᾶσα ἀνθρωπίνη δόξα, ψευδής. Πᾶσα οὖν, φησίν, ἀνθρωπίνη ζωή ματαιότης. Εφερμηνευτικὸν δὲ τοῦτο τοῦ, Τὰ σύμ παντα ματαιότης. Ανθρωπίνην δὲ ζωὴν λέγει τὴν σαρκικὴν, ἀλλ' οὐ τὴν πνευματικήν. Μέντοι με ἐν εἰκόνι διαπορεύεται ἄνθρωπος. Το Μέντοι γε, καὶ τὸ Μενοῦν γε, τὸ ὄντως δηλοῦσι· τὸ δὲ, Εν εἰκόνι, ἀντὶ τοῦ, Δίκην εἰκόνος βιοί. "Ωσπερ γὰρ τὴν γεγραμμένην εἰκόνα οὐδὲν ὠφελεῖ τὸ ἀπὸ τῶν χρωμάτων κάλλος, ἢ μέγεθος, ἢ ὅσα ἐκ τούτων, οὕτως οὐδὲ τὸν ἄνθρωπον ὀνίνησιν ἡ ἀνθρωπίνη μας καριότης. Η Ἐν εἰκόνι, ἀντὶ τοῦ, Ἐν σκιᾷ, διὰ τὸ τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων αβέβαιον. Πλὴν μάτην ταράσσεται. Τὸ ἐνταῦθα Πλὴν, ἀντὶ τοῦ Λοιπὸν, κεῖται. Μάτην, φησίν, ἀγωνίζεται καὶ περισπᾶται. Θησαυρίζει, καὶ οὐ γινώσκει τίνι συνάξει αὐτά. Καὶ τὸ χαλεπώτερον, ὅτι περὶ συλλογὴν χρημάτων ταλαιπωρούμενος, οὐδὲ τὸν κληρονόμον ἑαυτοῦ για νώσκει. Καὶ ἡ μὲν συντριβὴ τοῦ συνάγοντάς ἐστι, τὸ δὲ κέρδος, ἄλλου. EUTHYMII ZIGABENI rum se novit ; attamen, quod ignorat, quanta futura sit hæc paucitas temporis : et ideo alibi etiam dicit : Paucitatem dierum meorum nuntia mihi®; et hoc est, quod in præsenti etiam significari sibi a Deo cupit. Modicum præterea dici potest hoc reliquum vitæ temporis, ad comparationem jam transactæ vite. Illud praeterea non omittendum duxi, quod dictio, ecce, adverbium est, et frequenter ab He bræis usurpatur ; atque (ut in universum diram) aut aliquid demonstrat, aut proximum tempus notat; priori modo, hic sumitur; altero alibi usum vides Prophetam in illis verbis: Pertransivi, et ecce non erat". » Quod idem sibi vult, ac si dixisset : statim ad nihilum redactus est. Et subtantia mea quasi nihilum coram te, lloc in A loco incipit palam facere, quod exilis et fragilis sit humana natura, et ait : Substantia mea, seu cssen- tia mea, hoc est, ego ipse sum quasi nihilum, si ad beatitudinem et æternitatem tuam fuero compara- tus. Ita enim significat, quod ait : Coram te. Tu enim, ut alibi ait, idem ipse es, et anni tui non defi- cient, ego autem immutatus sum, et pro rege exsul factus ; et dies mei sicut umbra prætereunt³. VERS. 7. Verumtamen universa vanitas. Dictio- nem verumtamen quidam hic superfluam esse opi- nantur ; alii vero positam esse dicunt pro certe. Cum animadvertisset igitur beatus David, quæ majorum suorum tempore facta fuerant, et quæ tunc temporis fierent, omnia vanitate labescere, hoc est, incertitudine et instabilitate summa con- elare, veluti opes, gloriam, imperia, juventam, pulchritudinem, vires, et alia hujusmodi, [senten- tiam suam universali hoc sermone posteris testatam reliquit] quo tamen non animi dotes, ob summam fortunæ bona complecti intelligas. Omnis homo vivens. Hoc est, humana omnis vita. Est autem hic modus loquendi Hebræis peculiaris, juxta illud: Omnis homo mendax', pro, Ilumana omnis opinio falsa. Omnis igitur humana vita vani- tas est, quod ad præcedentis versiculi declaratio- nem pertinet. Per humanam vero vitam, carnalem intelligit et spiritus expertem. Verum in imagine pertransit homo. Dictionem, verum, hoc in loco pari modo posuit pro vere, seu certe. In imagine autem, hoc est, iuslar imaginis. Nam quemadmodum depicta imago nullam de pul- chritudine sua aut de colorum varietate, aut alia hujusmodi re commodum capit, ita nullum homo ab humana felicitate fructum decerpit. Vel in ima- gine, id est, in umbra ; propter humanarum vide- licet rerum inconstantiam. - Verumtamen frustra conturbatur. Verumtamen hic posuit pro, Caterum. Quod reliquum est, in- quit, frustra homo fatigatur et distrahitur. B C earum excellentiam, sed corporis tantum et Thesaurizal et ignorat cui congregabit ea. Et, quod omnium molestissimum est, hæredem non di- gnoscit suum : cum angustias et labores in congerendis divitiis non mediocres sit passus, D fructus demum et commoda alteri et ignoto hæ- redi reponit. • Psal. ct, 24. ▾ Psal. xxxvi, 35. • Psal. cı, 28. • Psal. cxv, 11. Varia lectiones. (42) Aldendum fortasse κατὰ τὸ, vel ὡς τό
2β In a grievous day the Lord will deliver him. He teaches the benefit of such wise understanding. What the grievous day is we said pre- viously in the thirty sixth psalm interpreting the verse, They will not be put to shame in a grievous time. A grievous time and a grievous day are the same.
α Κύριος διαφυλάξαι αὐτόν. Ἐπεύχεται τῷ τοιούτῳ ὁ προφήτης ὡς ἀγαθῷ.Εt Καὶ ἡ ὑπόστασίς μου, ὡσεὶ οὐδὲν ἐνώπιόν σου. Ἐντεῦθεν ἄρχεται φαυλίζειν τὸ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως πρόσκαιρον καὶ ἐπίκηρον· φησὶ γὰρ ὅτι ἡ ὑπόστασίς μου, τουτέστιν ἡ ὕπαρξίς μου, ὅ ἐστιν ὅλος, ὡσεὶ οὐδέν εἰμι πρὸς τὴν σὴν μακαριότητα καὶ ἀϊδιότητα. Τοῦτο γὰρ σημαίνει τὸ, Ενώπιόν σου. Σὺ μὲν γὰρ ὁ αὐτὸς εἶ, καὶ τὰ ἔτη σου, φησὶν, οὐκ ἐκλείψουσιν· ἐγὼ δὲ ἠλλοίωμαι, φυσ γὰς αὐτὸς βασιλέως γενόμενος· καὶ αἱ ἡμέραι μου ὡσεὶ σκιὰ παράγουσι. Πλὴν τὰ σύμπαντα ματαιότης. Τὸ Πλὴν ἐν ταῦθα περιττόν τινες ἐνόμισαν· οἱ δέ φασιν, ἀντὶ τοῦ ἀληθῶς κεῖσθαι τοῦτο. Απιδὼν οὖν ἡ Δαβίδ εἰς τε τοὺς παλαιοὺς καὶ εἰς τὰ καθ᾿ ἑαυτὸν, καὶ σκευ ψάμενος ὅτι ἀνώμαλος ο βίος καὶ ἄπιστος ἀποφαί νεται, ὅτι τὰ σύμπαντα ἀληθῶς ματαιότης, τουτέ- στιν ἀβέβαια, καὶ πλοῦτος, καὶ δόξα, καὶ νεότης, καὶ κάλλος, καὶ μέγεθος, καὶ ῥώμη, καὶ ἁπλῶς ὅσα ἀν θρώπινα ἀγαθά. Δῆλον δὲ ὅτι τὰ πνευματικὰ ἀγαθὰ διαφερόντως ὑπεξήρηνται τῆς τοιαύτης αποφάσεως. Πᾶς ἄνθρωπος ζῶν. Ἀντὶ τοῦ, Πᾶσα ἀνθρωπίνη ζωή σχῆμα δὲ καὶ τοῦτο τῆς Ἑβραῖδος φωνής (42) Ανθρωπος ψεύστης, ἀντὶ τοῦ, Πᾶσα ἀνθρωπίνη δόξα, ψευδής. Πᾶσα οὖν, φησίν, ἀνθρωπίνη ζωή ματαιότης. Εφερμηνευτικὸν δὲ τοῦτο τοῦ, Τὰ σύμ παντα ματαιότης. Ανθρωπίνην δὲ ζωὴν λέγει τὴν σαρκικὴν, ἀλλ' οὐ τὴν πνευματικήν. Μέντοι με ἐν εἰκόνι διαπορεύεται ἄνθρωπος. Το Μέντοι γε, καὶ τὸ Μενοῦν γε, τὸ ὄντως δηλοῦσι· τὸ δὲ, Εν εἰκόνι, ἀντὶ τοῦ, Δίκην εἰκόνος βιοί. "Ωσπερ γὰρ τὴν γεγραμμένην εἰκόνα οὐδὲν ὠφελεῖ τὸ ἀπὸ τῶν χρωμάτων κάλλος, ἢ μέγεθος, ἢ ὅσα ἐκ τούτων, οὕτως οὐδὲ τὸν ἄνθρωπον ὀνίνησιν ἡ ἀνθρωπίνη μας καριότης. Η Ἐν εἰκόνι, ἀντὶ τοῦ, Ἐν σκιᾷ, διὰ τὸ τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων αβέβαιον. Πλὴν μάτην ταράσσεται. Τὸ ἐνταῦθα Πλὴν, ἀντὶ τοῦ Λοιπὸν, κεῖται. Μάτην, φησίν, ἀγωνίζεται καὶ περισπᾶται. Θησαυρίζει, καὶ οὐ γινώσκει τίνι συνάξει αὐτά. Καὶ τὸ χαλεπώτερον, ὅτι περὶ συλλογὴν χρημάτων ταλαιπωρούμενος, οὐδὲ τὸν κληρονόμον ἑαυτοῦ για νώσκει. Καὶ ἡ μὲν συντριβὴ τοῦ συνάγοντάς ἐστι, τὸ δὲ κέρδος, ἄλλου. EUTHYMII ZIGABENI rum se novit ; attamen, quod ignorat, quanta futura sit hæc paucitas temporis : et ideo alibi etiam dicit : Paucitatem dierum meorum nuntia mihi®; et hoc est, quod in præsenti etiam significari sibi a Deo cupit. Modicum præterea dici potest hoc reliquum vitæ temporis, ad comparationem jam transactæ vite. Illud praeterea non omittendum duxi, quod dictio, ecce, adverbium est, et frequenter ab He bræis usurpatur ; atque (ut in universum diram) aut aliquid demonstrat, aut proximum tempus notat; priori modo, hic sumitur; altero alibi usum vides Prophetam in illis verbis: Pertransivi, et ecce non erat". » Quod idem sibi vult, ac si dixisset : statim ad nihilum redactus est. Et subtantia mea quasi nihilum coram te, lloc in A loco incipit palam facere, quod exilis et fragilis sit humana natura, et ait : Substantia mea, seu cssen- tia mea, hoc est, ego ipse sum quasi nihilum, si ad beatitudinem et æternitatem tuam fuero compara- tus. Ita enim significat, quod ait : Coram te. Tu enim, ut alibi ait, idem ipse es, et anni tui non defi- cient, ego autem immutatus sum, et pro rege exsul factus ; et dies mei sicut umbra prætereunt³. VERS. 7. Verumtamen universa vanitas. Dictio- nem verumtamen quidam hic superfluam esse opi- nantur ; alii vero positam esse dicunt pro certe. Cum animadvertisset igitur beatus David, quæ majorum suorum tempore facta fuerant, et quæ tunc temporis fierent, omnia vanitate labescere, hoc est, incertitudine et instabilitate summa con- elare, veluti opes, gloriam, imperia, juventam, pulchritudinem, vires, et alia hujusmodi, [senten- tiam suam universali hoc sermone posteris testatam reliquit] quo tamen non animi dotes, ob summam fortunæ bona complecti intelligas. Omnis homo vivens. Hoc est, humana omnis vita. Est autem hic modus loquendi Hebræis peculiaris, juxta illud: Omnis homo mendax', pro, Ilumana omnis opinio falsa. Omnis igitur humana vita vani- tas est, quod ad præcedentis versiculi declaratio- nem pertinet. Per humanam vero vitam, carnalem intelligit et spiritus expertem. Verum in imagine pertransit homo. Dictionem, verum, hoc in loco pari modo posuit pro vere, seu certe. In imagine autem, hoc est, iuslar imaginis. Nam quemadmodum depicta imago nullam de pul- chritudine sua aut de colorum varietate, aut alia hujusmodi re commodum capit, ita nullum homo ab humana felicitate fructum decerpit. Vel in ima- gine, id est, in umbra ; propter humanarum vide- licet rerum inconstantiam. - Verumtamen frustra conturbatur. Verumtamen hic posuit pro, Caterum. Quod reliquum est, in- quit, frustra homo fatigatur et distrahitur. B C earum excellentiam, sed corporis tantum et Thesaurizal et ignorat cui congregabit ea. Et, quod omnium molestissimum est, hæredem non di- gnoscit suum : cum angustias et labores in congerendis divitiis non mediocres sit passus, D fructus demum et commoda alteri et ignoto hæ- redi reponit. • Psal. ct, 24. ▾ Psal. xxxvi, 35. • Psal. cı, 28. • Psal. cxv, 11. Varia lectiones. (42) Aldendum fortasse κατὰ τὸ, vel ὡς τό
3α May the Lord preserve him. The prophet invokes blessings on such a man as good.
β Καὶ ζήσαι αὐτόν. Καὶ ζωοποιήσαι.Εt Καὶ ἡ ὑπόστασίς μου, ὡσεὶ οὐδὲν ἐνώπιόν σου. Ἐντεῦθεν ἄρχεται φαυλίζειν τὸ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως πρόσκαιρον καὶ ἐπίκηρον· φησὶ γὰρ ὅτι ἡ ὑπόστασίς μου, τουτέστιν ἡ ὕπαρξίς μου, ὅ ἐστιν ὅλος, ὡσεὶ οὐδέν εἰμι πρὸς τὴν σὴν μακαριότητα καὶ ἀϊδιότητα. Τοῦτο γὰρ σημαίνει τὸ, Ενώπιόν σου. Σὺ μὲν γὰρ ὁ αὐτὸς εἶ, καὶ τὰ ἔτη σου, φησὶν, οὐκ ἐκλείψουσιν· ἐγὼ δὲ ἠλλοίωμαι, φυσ γὰς αὐτὸς βασιλέως γενόμενος· καὶ αἱ ἡμέραι μου ὡσεὶ σκιὰ παράγουσι. Πλὴν τὰ σύμπαντα ματαιότης. Τὸ Πλὴν ἐν ταῦθα περιττόν τινες ἐνόμισαν· οἱ δέ φασιν, ἀντὶ τοῦ ἀληθῶς κεῖσθαι τοῦτο. Απιδὼν οὖν ἡ Δαβίδ εἰς τε τοὺς παλαιοὺς καὶ εἰς τὰ καθ᾿ ἑαυτὸν, καὶ σκευ ψάμενος ὅτι ἀνώμαλος ο βίος καὶ ἄπιστος ἀποφαί νεται, ὅτι τὰ σύμπαντα ἀληθῶς ματαιότης, τουτέ- στιν ἀβέβαια, καὶ πλοῦτος, καὶ δόξα, καὶ νεότης, καὶ κάλλος, καὶ μέγεθος, καὶ ῥώμη, καὶ ἁπλῶς ὅσα ἀν θρώπινα ἀγαθά. Δῆλον δὲ ὅτι τὰ πνευματικὰ ἀγαθὰ διαφερόντως ὑπεξήρηνται τῆς τοιαύτης αποφάσεως. Πᾶς ἄνθρωπος ζῶν. Ἀντὶ τοῦ, Πᾶσα ἀνθρωπίνη ζωή σχῆμα δὲ καὶ τοῦτο τῆς Ἑβραῖδος φωνής (42) Ανθρωπος ψεύστης, ἀντὶ τοῦ, Πᾶσα ἀνθρωπίνη δόξα, ψευδής. Πᾶσα οὖν, φησίν, ἀνθρωπίνη ζωή ματαιότης. Εφερμηνευτικὸν δὲ τοῦτο τοῦ, Τὰ σύμ παντα ματαιότης. Ανθρωπίνην δὲ ζωὴν λέγει τὴν σαρκικὴν, ἀλλ' οὐ τὴν πνευματικήν. Μέντοι με ἐν εἰκόνι διαπορεύεται ἄνθρωπος. Το Μέντοι γε, καὶ τὸ Μενοῦν γε, τὸ ὄντως δηλοῦσι· τὸ δὲ, Εν εἰκόνι, ἀντὶ τοῦ, Δίκην εἰκόνος βιοί. "Ωσπερ γὰρ τὴν γεγραμμένην εἰκόνα οὐδὲν ὠφελεῖ τὸ ἀπὸ τῶν χρωμάτων κάλλος, ἢ μέγεθος, ἢ ὅσα ἐκ τούτων, οὕτως οὐδὲ τὸν ἄνθρωπον ὀνίνησιν ἡ ἀνθρωπίνη μας καριότης. Η Ἐν εἰκόνι, ἀντὶ τοῦ, Ἐν σκιᾷ, διὰ τὸ τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων αβέβαιον. Πλὴν μάτην ταράσσεται. Τὸ ἐνταῦθα Πλὴν, ἀντὶ τοῦ Λοιπὸν, κεῖται. Μάτην, φησίν, ἀγωνίζεται καὶ περισπᾶται. Θησαυρίζει, καὶ οὐ γινώσκει τίνι συνάξει αὐτά. Καὶ τὸ χαλεπώτερον, ὅτι περὶ συλλογὴν χρημάτων ταλαιπωρούμενος, οὐδὲ τὸν κληρονόμον ἑαυτοῦ για νώσκει. Καὶ ἡ μὲν συντριβὴ τοῦ συνάγοντάς ἐστι, τὸ δὲ κέρδος, ἄλλου. EUTHYMII ZIGABENI rum se novit ; attamen, quod ignorat, quanta futura sit hæc paucitas temporis : et ideo alibi etiam dicit : Paucitatem dierum meorum nuntia mihi®; et hoc est, quod in præsenti etiam significari sibi a Deo cupit. Modicum præterea dici potest hoc reliquum vitæ temporis, ad comparationem jam transactæ vite. Illud praeterea non omittendum duxi, quod dictio, ecce, adverbium est, et frequenter ab He bræis usurpatur ; atque (ut in universum diram) aut aliquid demonstrat, aut proximum tempus notat; priori modo, hic sumitur; altero alibi usum vides Prophetam in illis verbis: Pertransivi, et ecce non erat". » Quod idem sibi vult, ac si dixisset : statim ad nihilum redactus est. Et subtantia mea quasi nihilum coram te, lloc in A loco incipit palam facere, quod exilis et fragilis sit humana natura, et ait : Substantia mea, seu cssen- tia mea, hoc est, ego ipse sum quasi nihilum, si ad beatitudinem et æternitatem tuam fuero compara- tus. Ita enim significat, quod ait : Coram te. Tu enim, ut alibi ait, idem ipse es, et anni tui non defi- cient, ego autem immutatus sum, et pro rege exsul factus ; et dies mei sicut umbra prætereunt³. VERS. 7. Verumtamen universa vanitas. Dictio- nem verumtamen quidam hic superfluam esse opi- nantur ; alii vero positam esse dicunt pro certe. Cum animadvertisset igitur beatus David, quæ majorum suorum tempore facta fuerant, et quæ tunc temporis fierent, omnia vanitate labescere, hoc est, incertitudine et instabilitate summa con- elare, veluti opes, gloriam, imperia, juventam, pulchritudinem, vires, et alia hujusmodi, [senten- tiam suam universali hoc sermone posteris testatam reliquit] quo tamen non animi dotes, ob summam fortunæ bona complecti intelligas. Omnis homo vivens. Hoc est, humana omnis vita. Est autem hic modus loquendi Hebræis peculiaris, juxta illud: Omnis homo mendax', pro, Ilumana omnis opinio falsa. Omnis igitur humana vita vani- tas est, quod ad præcedentis versiculi declaratio- nem pertinet. Per humanam vero vitam, carnalem intelligit et spiritus expertem. Verum in imagine pertransit homo. Dictionem, verum, hoc in loco pari modo posuit pro vere, seu certe. In imagine autem, hoc est, iuslar imaginis. Nam quemadmodum depicta imago nullam de pul- chritudine sua aut de colorum varietate, aut alia hujusmodi re commodum capit, ita nullum homo ab humana felicitate fructum decerpit. Vel in ima- gine, id est, in umbra ; propter humanarum vide- licet rerum inconstantiam. - Verumtamen frustra conturbatur. Verumtamen hic posuit pro, Caterum. Quod reliquum est, in- quit, frustra homo fatigatur et distrahitur. B C earum excellentiam, sed corporis tantum et Thesaurizal et ignorat cui congregabit ea. Et, quod omnium molestissimum est, hæredem non di- gnoscit suum : cum angustias et labores in congerendis divitiis non mediocres sit passus, D fructus demum et commoda alteri et ignoto hæ- redi reponit. • Psal. ct, 24. ▾ Psal. xxxvi, 35. • Psal. cı, 28. • Psal. cxv, 11. Varia lectiones. (42) Aldendum fortasse κατὰ τὸ, vel ὡς τό
3β And give him life. And regenerate him.
γ Καὶ μακαρίσαι αὐτὸν ἐν τῇ γῇ. Καὶ μακάριον ἀναδείξαι καὶ ζηλωτὸν, οὐκ ἐν τῇ παρούσῃ γῇ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν.Εt Καὶ ἡ ὑπόστασίς μου, ὡσεὶ οὐδὲν ἐνώπιόν σου. Ἐντεῦθεν ἄρχεται φαυλίζειν τὸ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως πρόσκαιρον καὶ ἐπίκηρον· φησὶ γὰρ ὅτι ἡ ὑπόστασίς μου, τουτέστιν ἡ ὕπαρξίς μου, ὅ ἐστιν ὅλος, ὡσεὶ οὐδέν εἰμι πρὸς τὴν σὴν μακαριότητα καὶ ἀϊδιότητα. Τοῦτο γὰρ σημαίνει τὸ, Ενώπιόν σου. Σὺ μὲν γὰρ ὁ αὐτὸς εἶ, καὶ τὰ ἔτη σου, φησὶν, οὐκ ἐκλείψουσιν· ἐγὼ δὲ ἠλλοίωμαι, φυσ γὰς αὐτὸς βασιλέως γενόμενος· καὶ αἱ ἡμέραι μου ὡσεὶ σκιὰ παράγουσι. Πλὴν τὰ σύμπαντα ματαιότης. Τὸ Πλὴν ἐν ταῦθα περιττόν τινες ἐνόμισαν· οἱ δέ φασιν, ἀντὶ τοῦ ἀληθῶς κεῖσθαι τοῦτο. Απιδὼν οὖν ἡ Δαβίδ εἰς τε τοὺς παλαιοὺς καὶ εἰς τὰ καθ᾿ ἑαυτὸν, καὶ σκευ ψάμενος ὅτι ἀνώμαλος ο βίος καὶ ἄπιστος ἀποφαί νεται, ὅτι τὰ σύμπαντα ἀληθῶς ματαιότης, τουτέ- στιν ἀβέβαια, καὶ πλοῦτος, καὶ δόξα, καὶ νεότης, καὶ κάλλος, καὶ μέγεθος, καὶ ῥώμη, καὶ ἁπλῶς ὅσα ἀν θρώπινα ἀγαθά. Δῆλον δὲ ὅτι τὰ πνευματικὰ ἀγαθὰ διαφερόντως ὑπεξήρηνται τῆς τοιαύτης αποφάσεως. Πᾶς ἄνθρωπος ζῶν. Ἀντὶ τοῦ, Πᾶσα ἀνθρωπίνη ζωή σχῆμα δὲ καὶ τοῦτο τῆς Ἑβραῖδος φωνής (42) Ανθρωπος ψεύστης, ἀντὶ τοῦ, Πᾶσα ἀνθρωπίνη δόξα, ψευδής. Πᾶσα οὖν, φησίν, ἀνθρωπίνη ζωή ματαιότης. Εφερμηνευτικὸν δὲ τοῦτο τοῦ, Τὰ σύμ παντα ματαιότης. Ανθρωπίνην δὲ ζωὴν λέγει τὴν σαρκικὴν, ἀλλ' οὐ τὴν πνευματικήν. Μέντοι με ἐν εἰκόνι διαπορεύεται ἄνθρωπος. Το Μέντοι γε, καὶ τὸ Μενοῦν γε, τὸ ὄντως δηλοῦσι· τὸ δὲ, Εν εἰκόνι, ἀντὶ τοῦ, Δίκην εἰκόνος βιοί. "Ωσπερ γὰρ τὴν γεγραμμένην εἰκόνα οὐδὲν ὠφελεῖ τὸ ἀπὸ τῶν χρωμάτων κάλλος, ἢ μέγεθος, ἢ ὅσα ἐκ τούτων, οὕτως οὐδὲ τὸν ἄνθρωπον ὀνίνησιν ἡ ἀνθρωπίνη μας καριότης. Η Ἐν εἰκόνι, ἀντὶ τοῦ, Ἐν σκιᾷ, διὰ τὸ τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων αβέβαιον. Πλὴν μάτην ταράσσεται. Τὸ ἐνταῦθα Πλὴν, ἀντὶ τοῦ Λοιπὸν, κεῖται. Μάτην, φησίν, ἀγωνίζεται καὶ περισπᾶται. Θησαυρίζει, καὶ οὐ γινώσκει τίνι συνάξει αὐτά. Καὶ τὸ χαλεπώτερον, ὅτι περὶ συλλογὴν χρημάτων ταλαιπωρούμενος, οὐδὲ τὸν κληρονόμον ἑαυτοῦ για νώσκει. Καὶ ἡ μὲν συντριβὴ τοῦ συνάγοντάς ἐστι, τὸ δὲ κέρδος, ἄλλου. EUTHYMII ZIGABENI rum se novit ; attamen, quod ignorat, quanta futura sit hæc paucitas temporis : et ideo alibi etiam dicit : Paucitatem dierum meorum nuntia mihi®; et hoc est, quod in præsenti etiam significari sibi a Deo cupit. Modicum præterea dici potest hoc reliquum vitæ temporis, ad comparationem jam transactæ vite. Illud praeterea non omittendum duxi, quod dictio, ecce, adverbium est, et frequenter ab He bræis usurpatur ; atque (ut in universum diram) aut aliquid demonstrat, aut proximum tempus notat; priori modo, hic sumitur; altero alibi usum vides Prophetam in illis verbis: Pertransivi, et ecce non erat". » Quod idem sibi vult, ac si dixisset : statim ad nihilum redactus est. Et subtantia mea quasi nihilum coram te, lloc in A loco incipit palam facere, quod exilis et fragilis sit humana natura, et ait : Substantia mea, seu cssen- tia mea, hoc est, ego ipse sum quasi nihilum, si ad beatitudinem et æternitatem tuam fuero compara- tus. Ita enim significat, quod ait : Coram te. Tu enim, ut alibi ait, idem ipse es, et anni tui non defi- cient, ego autem immutatus sum, et pro rege exsul factus ; et dies mei sicut umbra prætereunt³. VERS. 7. Verumtamen universa vanitas. Dictio- nem verumtamen quidam hic superfluam esse opi- nantur ; alii vero positam esse dicunt pro certe. Cum animadvertisset igitur beatus David, quæ majorum suorum tempore facta fuerant, et quæ tunc temporis fierent, omnia vanitate labescere, hoc est, incertitudine et instabilitate summa con- elare, veluti opes, gloriam, imperia, juventam, pulchritudinem, vires, et alia hujusmodi, [senten- tiam suam universali hoc sermone posteris testatam reliquit] quo tamen non animi dotes, ob summam fortunæ bona complecti intelligas. Omnis homo vivens. Hoc est, humana omnis vita. Est autem hic modus loquendi Hebræis peculiaris, juxta illud: Omnis homo mendax', pro, Ilumana omnis opinio falsa. Omnis igitur humana vita vani- tas est, quod ad præcedentis versiculi declaratio- nem pertinet. Per humanam vero vitam, carnalem intelligit et spiritus expertem. Verum in imagine pertransit homo. Dictionem, verum, hoc in loco pari modo posuit pro vere, seu certe. In imagine autem, hoc est, iuslar imaginis. Nam quemadmodum depicta imago nullam de pul- chritudine sua aut de colorum varietate, aut alia hujusmodi re commodum capit, ita nullum homo ab humana felicitate fructum decerpit. Vel in ima- gine, id est, in umbra ; propter humanarum vide- licet rerum inconstantiam. - Verumtamen frustra conturbatur. Verumtamen hic posuit pro, Caterum. Quod reliquum est, in- quit, frustra homo fatigatur et distrahitur. B C earum excellentiam, sed corporis tantum et Thesaurizal et ignorat cui congregabit ea. Et, quod omnium molestissimum est, hæredem non di- gnoscit suum : cum angustias et labores in congerendis divitiis non mediocres sit passus, D fructus demum et commoda alteri et ignoto hæ- redi reponit. • Psal. ct, 24. ▾ Psal. xxxvi, 35. • Psal. cı, 28. • Psal. cxv, 11. Varia lectiones. (42) Aldendum fortasse κατὰ τὸ, vel ὡς τό
3γ And make him blessed on the land. And may he show him to be blessed and worthy of emulation, not only in the present land, but also in the land of the kingdom of heaven.
δ Καὶ μὴ παραδῷ αὐτὸν εἰς χεῖρας ἐχθρῶν αὐτοῦ. Μήτε ὁρατῶν, μήτε ἀοράτων.Εt Καὶ ἡ ὑπόστασίς μου, ὡσεὶ οὐδὲν ἐνώπιόν σου. Ἐντεῦθεν ἄρχεται φαυλίζειν τὸ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως πρόσκαιρον καὶ ἐπίκηρον· φησὶ γὰρ ὅτι ἡ ὑπόστασίς μου, τουτέστιν ἡ ὕπαρξίς μου, ὅ ἐστιν ὅλος, ὡσεὶ οὐδέν εἰμι πρὸς τὴν σὴν μακαριότητα καὶ ἀϊδιότητα. Τοῦτο γὰρ σημαίνει τὸ, Ενώπιόν σου. Σὺ μὲν γὰρ ὁ αὐτὸς εἶ, καὶ τὰ ἔτη σου, φησὶν, οὐκ ἐκλείψουσιν· ἐγὼ δὲ ἠλλοίωμαι, φυσ γὰς αὐτὸς βασιλέως γενόμενος· καὶ αἱ ἡμέραι μου ὡσεὶ σκιὰ παράγουσι. Πλὴν τὰ σύμπαντα ματαιότης. Τὸ Πλὴν ἐν ταῦθα περιττόν τινες ἐνόμισαν· οἱ δέ φασιν, ἀντὶ τοῦ ἀληθῶς κεῖσθαι τοῦτο. Απιδὼν οὖν ἡ Δαβίδ εἰς τε τοὺς παλαιοὺς καὶ εἰς τὰ καθ᾿ ἑαυτὸν, καὶ σκευ ψάμενος ὅτι ἀνώμαλος ο βίος καὶ ἄπιστος ἀποφαί νεται, ὅτι τὰ σύμπαντα ἀληθῶς ματαιότης, τουτέ- στιν ἀβέβαια, καὶ πλοῦτος, καὶ δόξα, καὶ νεότης, καὶ κάλλος, καὶ μέγεθος, καὶ ῥώμη, καὶ ἁπλῶς ὅσα ἀν θρώπινα ἀγαθά. Δῆλον δὲ ὅτι τὰ πνευματικὰ ἀγαθὰ διαφερόντως ὑπεξήρηνται τῆς τοιαύτης αποφάσεως. Πᾶς ἄνθρωπος ζῶν. Ἀντὶ τοῦ, Πᾶσα ἀνθρωπίνη ζωή σχῆμα δὲ καὶ τοῦτο τῆς Ἑβραῖδος φωνής (42) Ανθρωπος ψεύστης, ἀντὶ τοῦ, Πᾶσα ἀνθρωπίνη δόξα, ψευδής. Πᾶσα οὖν, φησίν, ἀνθρωπίνη ζωή ματαιότης. Εφερμηνευτικὸν δὲ τοῦτο τοῦ, Τὰ σύμ παντα ματαιότης. Ανθρωπίνην δὲ ζωὴν λέγει τὴν σαρκικὴν, ἀλλ' οὐ τὴν πνευματικήν. Μέντοι με ἐν εἰκόνι διαπορεύεται ἄνθρωπος. Το Μέντοι γε, καὶ τὸ Μενοῦν γε, τὸ ὄντως δηλοῦσι· τὸ δὲ, Εν εἰκόνι, ἀντὶ τοῦ, Δίκην εἰκόνος βιοί. "Ωσπερ γὰρ τὴν γεγραμμένην εἰκόνα οὐδὲν ὠφελεῖ τὸ ἀπὸ τῶν χρωμάτων κάλλος, ἢ μέγεθος, ἢ ὅσα ἐκ τούτων, οὕτως οὐδὲ τὸν ἄνθρωπον ὀνίνησιν ἡ ἀνθρωπίνη μας καριότης. Η Ἐν εἰκόνι, ἀντὶ τοῦ, Ἐν σκιᾷ, διὰ τὸ τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων αβέβαιον. Πλὴν μάτην ταράσσεται. Τὸ ἐνταῦθα Πλὴν, ἀντὶ τοῦ Λοιπὸν, κεῖται. Μάτην, φησίν, ἀγωνίζεται καὶ περισπᾶται. Θησαυρίζει, καὶ οὐ γινώσκει τίνι συνάξει αὐτά. Καὶ τὸ χαλεπώτερον, ὅτι περὶ συλλογὴν χρημάτων ταλαιπωρούμενος, οὐδὲ τὸν κληρονόμον ἑαυτοῦ για νώσκει. Καὶ ἡ μὲν συντριβὴ τοῦ συνάγοντάς ἐστι, τὸ δὲ κέρδος, ἄλλου. EUTHYMII ZIGABENI rum se novit ; attamen, quod ignorat, quanta futura sit hæc paucitas temporis : et ideo alibi etiam dicit : Paucitatem dierum meorum nuntia mihi®; et hoc est, quod in præsenti etiam significari sibi a Deo cupit. Modicum præterea dici potest hoc reliquum vitæ temporis, ad comparationem jam transactæ vite. Illud praeterea non omittendum duxi, quod dictio, ecce, adverbium est, et frequenter ab He bræis usurpatur ; atque (ut in universum diram) aut aliquid demonstrat, aut proximum tempus notat; priori modo, hic sumitur; altero alibi usum vides Prophetam in illis verbis: Pertransivi, et ecce non erat". » Quod idem sibi vult, ac si dixisset : statim ad nihilum redactus est. Et subtantia mea quasi nihilum coram te, lloc in A loco incipit palam facere, quod exilis et fragilis sit humana natura, et ait : Substantia mea, seu cssen- tia mea, hoc est, ego ipse sum quasi nihilum, si ad beatitudinem et æternitatem tuam fuero compara- tus. Ita enim significat, quod ait : Coram te. Tu enim, ut alibi ait, idem ipse es, et anni tui non defi- cient, ego autem immutatus sum, et pro rege exsul factus ; et dies mei sicut umbra prætereunt³. VERS. 7. Verumtamen universa vanitas. Dictio- nem verumtamen quidam hic superfluam esse opi- nantur ; alii vero positam esse dicunt pro certe. Cum animadvertisset igitur beatus David, quæ majorum suorum tempore facta fuerant, et quæ tunc temporis fierent, omnia vanitate labescere, hoc est, incertitudine et instabilitate summa con- elare, veluti opes, gloriam, imperia, juventam, pulchritudinem, vires, et alia hujusmodi, [senten- tiam suam universali hoc sermone posteris testatam reliquit] quo tamen non animi dotes, ob summam fortunæ bona complecti intelligas. Omnis homo vivens. Hoc est, humana omnis vita. Est autem hic modus loquendi Hebræis peculiaris, juxta illud: Omnis homo mendax', pro, Ilumana omnis opinio falsa. Omnis igitur humana vita vani- tas est, quod ad præcedentis versiculi declaratio- nem pertinet. Per humanam vero vitam, carnalem intelligit et spiritus expertem. Verum in imagine pertransit homo. Dictionem, verum, hoc in loco pari modo posuit pro vere, seu certe. In imagine autem, hoc est, iuslar imaginis. Nam quemadmodum depicta imago nullam de pul- chritudine sua aut de colorum varietate, aut alia hujusmodi re commodum capit, ita nullum homo ab humana felicitate fructum decerpit. Vel in ima- gine, id est, in umbra ; propter humanarum vide- licet rerum inconstantiam. - Verumtamen frustra conturbatur. Verumtamen hic posuit pro, Caterum. Quod reliquum est, in- quit, frustra homo fatigatur et distrahitur. B C earum excellentiam, sed corporis tantum et Thesaurizal et ignorat cui congregabit ea. Et, quod omnium molestissimum est, hæredem non di- gnoscit suum : cum angustias et labores in congerendis divitiis non mediocres sit passus, D fructus demum et commoda alteri et ignoto hæ- redi reponit. • Psal. ct, 24. ▾ Psal. xxxvi, 35. • Psal. cı, 28. • Psal. cxv, 11. Varia lectiones. (42) Aldendum fortasse κατὰ τὸ, vel ὡς τό
3δ And may he not surrender him into the hands of his enemies. Neither visible nor invisible.
α Κύριος βοηθήσαι αὐτῷ ἐπὶ κλίνης ὀδύνης αὐτοῦ. Ἐπὶ κλίνης ὀδύνης, ἤτοι τῆς ὑποδεχομένης αὐτὸν, ὀδυνώμενον ἐν νόσῳ. Ἀκύλας δὲ καὶ Θεοδοτίων, οὐ τὸ εὐκτικὸν εἶδος, ἀλλὰ τὸ τοῦ μέλλοντος ἐπὶ τῶν ῥηθέντων ἐκδεδώκασιν, οἷον διαφυλάξει καὶ ζήσει, καὶ τὰ τοιαῦτα, ὡς ἀντιμισθίαν ἅπαντα ταῦτα κρίναντες.Εt Καὶ ἡ ὑπόστασίς μου, ὡσεὶ οὐδὲν ἐνώπιόν σου. Ἐντεῦθεν ἄρχεται φαυλίζειν τὸ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως πρόσκαιρον καὶ ἐπίκηρον· φησὶ γὰρ ὅτι ἡ ὑπόστασίς μου, τουτέστιν ἡ ὕπαρξίς μου, ὅ ἐστιν ὅλος, ὡσεὶ οὐδέν εἰμι πρὸς τὴν σὴν μακαριότητα καὶ ἀϊδιότητα. Τοῦτο γὰρ σημαίνει τὸ, Ενώπιόν σου. Σὺ μὲν γὰρ ὁ αὐτὸς εἶ, καὶ τὰ ἔτη σου, φησὶν, οὐκ ἐκλείψουσιν· ἐγὼ δὲ ἠλλοίωμαι, φυσ γὰς αὐτὸς βασιλέως γενόμενος· καὶ αἱ ἡμέραι μου ὡσεὶ σκιὰ παράγουσι. Πλὴν τὰ σύμπαντα ματαιότης. Τὸ Πλὴν ἐν ταῦθα περιττόν τινες ἐνόμισαν· οἱ δέ φασιν, ἀντὶ τοῦ ἀληθῶς κεῖσθαι τοῦτο. Απιδὼν οὖν ἡ Δαβίδ εἰς τε τοὺς παλαιοὺς καὶ εἰς τὰ καθ᾿ ἑαυτὸν, καὶ σκευ ψάμενος ὅτι ἀνώμαλος ο βίος καὶ ἄπιστος ἀποφαί νεται, ὅτι τὰ σύμπαντα ἀληθῶς ματαιότης, τουτέ- στιν ἀβέβαια, καὶ πλοῦτος, καὶ δόξα, καὶ νεότης, καὶ κάλλος, καὶ μέγεθος, καὶ ῥώμη, καὶ ἁπλῶς ὅσα ἀν θρώπινα ἀγαθά. Δῆλον δὲ ὅτι τὰ πνευματικὰ ἀγαθὰ διαφερόντως ὑπεξήρηνται τῆς τοιαύτης αποφάσεως. Πᾶς ἄνθρωπος ζῶν. Ἀντὶ τοῦ, Πᾶσα ἀνθρωπίνη ζωή σχῆμα δὲ καὶ τοῦτο τῆς Ἑβραῖδος φωνής (42) Ανθρωπος ψεύστης, ἀντὶ τοῦ, Πᾶσα ἀνθρωπίνη δόξα, ψευδής. Πᾶσα οὖν, φησίν, ἀνθρωπίνη ζωή ματαιότης. Εφερμηνευτικὸν δὲ τοῦτο τοῦ, Τὰ σύμ παντα ματαιότης. Ανθρωπίνην δὲ ζωὴν λέγει τὴν σαρκικὴν, ἀλλ' οὐ τὴν πνευματικήν. Μέντοι με ἐν εἰκόνι διαπορεύεται ἄνθρωπος. Το Μέντοι γε, καὶ τὸ Μενοῦν γε, τὸ ὄντως δηλοῦσι· τὸ δὲ, Εν εἰκόνι, ἀντὶ τοῦ, Δίκην εἰκόνος βιοί. "Ωσπερ γὰρ τὴν γεγραμμένην εἰκόνα οὐδὲν ὠφελεῖ τὸ ἀπὸ τῶν χρωμάτων κάλλος, ἢ μέγεθος, ἢ ὅσα ἐκ τούτων, οὕτως οὐδὲ τὸν ἄνθρωπον ὀνίνησιν ἡ ἀνθρωπίνη μας καριότης. Η Ἐν εἰκόνι, ἀντὶ τοῦ, Ἐν σκιᾷ, διὰ τὸ τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων αβέβαιον. Πλὴν μάτην ταράσσεται. Τὸ ἐνταῦθα Πλὴν, ἀντὶ τοῦ Λοιπὸν, κεῖται. Μάτην, φησίν, ἀγωνίζεται καὶ περισπᾶται. Θησαυρίζει, καὶ οὐ γινώσκει τίνι συνάξει αὐτά. Καὶ τὸ χαλεπώτερον, ὅτι περὶ συλλογὴν χρημάτων ταλαιπωρούμενος, οὐδὲ τὸν κληρονόμον ἑαυτοῦ για νώσκει. Καὶ ἡ μὲν συντριβὴ τοῦ συνάγοντάς ἐστι, τὸ δὲ κέρδος, ἄλλου. EUTHYMII ZIGABENI rum se novit ; attamen, quod ignorat, quanta futura sit hæc paucitas temporis : et ideo alibi etiam dicit : Paucitatem dierum meorum nuntia mihi®; et hoc est, quod in præsenti etiam significari sibi a Deo cupit. Modicum præterea dici potest hoc reliquum vitæ temporis, ad comparationem jam transactæ vite. Illud praeterea non omittendum duxi, quod dictio, ecce, adverbium est, et frequenter ab He bræis usurpatur ; atque (ut in universum diram) aut aliquid demonstrat, aut proximum tempus notat; priori modo, hic sumitur; altero alibi usum vides Prophetam in illis verbis: Pertransivi, et ecce non erat". » Quod idem sibi vult, ac si dixisset : statim ad nihilum redactus est. Et subtantia mea quasi nihilum coram te, lloc in A loco incipit palam facere, quod exilis et fragilis sit humana natura, et ait : Substantia mea, seu cssen- tia mea, hoc est, ego ipse sum quasi nihilum, si ad beatitudinem et æternitatem tuam fuero compara- tus. Ita enim significat, quod ait : Coram te. Tu enim, ut alibi ait, idem ipse es, et anni tui non defi- cient, ego autem immutatus sum, et pro rege exsul factus ; et dies mei sicut umbra prætereunt³. VERS. 7. Verumtamen universa vanitas. Dictio- nem verumtamen quidam hic superfluam esse opi- nantur ; alii vero positam esse dicunt pro certe. Cum animadvertisset igitur beatus David, quæ majorum suorum tempore facta fuerant, et quæ tunc temporis fierent, omnia vanitate labescere, hoc est, incertitudine et instabilitate summa con- elare, veluti opes, gloriam, imperia, juventam, pulchritudinem, vires, et alia hujusmodi, [senten- tiam suam universali hoc sermone posteris testatam reliquit] quo tamen non animi dotes, ob summam fortunæ bona complecti intelligas. Omnis homo vivens. Hoc est, humana omnis vita. Est autem hic modus loquendi Hebræis peculiaris, juxta illud: Omnis homo mendax', pro, Ilumana omnis opinio falsa. Omnis igitur humana vita vani- tas est, quod ad præcedentis versiculi declaratio- nem pertinet. Per humanam vero vitam, carnalem intelligit et spiritus expertem. Verum in imagine pertransit homo. Dictionem, verum, hoc in loco pari modo posuit pro vere, seu certe. In imagine autem, hoc est, iuslar imaginis. Nam quemadmodum depicta imago nullam de pul- chritudine sua aut de colorum varietate, aut alia hujusmodi re commodum capit, ita nullum homo ab humana felicitate fructum decerpit. Vel in ima- gine, id est, in umbra ; propter humanarum vide- licet rerum inconstantiam. - Verumtamen frustra conturbatur. Verumtamen hic posuit pro, Caterum. Quod reliquum est, in- quit, frustra homo fatigatur et distrahitur. B C earum excellentiam, sed corporis tantum et Thesaurizal et ignorat cui congregabit ea. Et, quod omnium molestissimum est, hæredem non di- gnoscit suum : cum angustias et labores in congerendis divitiis non mediocres sit passus, D fructus demum et commoda alteri et ignoto hæ- redi reponit. • Psal. ct, 24. ▾ Psal. xxxvi, 35. • Psal. cı, 28. • Psal. cxv, 11. Varia lectiones. (42) Aldendum fortasse κατὰ τὸ, vel ὡς τό
4α May the Lord help him on his bed of pain. ‘On his bed of pain’, namely, the bed that receives him as he suffers in sickness. Both Aquila and Theodotion used not the optative, but the future for these verses, name- ly, he will preserve and will give life, and so forth, judging all these things as a reward.
β Ὅλην τὴν κοίτην αὐτοῦ ἔστρεψας ἐν τῇ ἀῤῥωστίᾳ αὐτοῦ. Κοίτην μὲν λέγει, τὴν κατάκλισιν· ἔστρεψας δὲ, ἀντὶ τοῦ, ἤλλαξας. Τοῦ τοιούτου γοῦν, φησὶ, τὴν κατάκλισιν ἐν καιρῷ ἀῤῥωστίας ἤλλαξας, ἀπὸ νοσερᾶς εἰς ὑγιεινήν· ὅλην δὲ, ἀντὶ τοῦ, παντελῶς. Ἔστρεψας δὲ, ἀντὶ τοῦ, στρέψεις· ἢ στοχαστικῶς, μᾶλλον δὲ προφητικῶς, ὡς γεγονὸς εἶπε τὸ γενησόμενον.Εt Καὶ ἡ ὑπόστασίς μου, ὡσεὶ οὐδὲν ἐνώπιόν σου. Ἐντεῦθεν ἄρχεται φαυλίζειν τὸ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως πρόσκαιρον καὶ ἐπίκηρον· φησὶ γὰρ ὅτι ἡ ὑπόστασίς μου, τουτέστιν ἡ ὕπαρξίς μου, ὅ ἐστιν ὅλος, ὡσεὶ οὐδέν εἰμι πρὸς τὴν σὴν μακαριότητα καὶ ἀϊδιότητα. Τοῦτο γὰρ σημαίνει τὸ, Ενώπιόν σου. Σὺ μὲν γὰρ ὁ αὐτὸς εἶ, καὶ τὰ ἔτη σου, φησὶν, οὐκ ἐκλείψουσιν· ἐγὼ δὲ ἠλλοίωμαι, φυσ γὰς αὐτὸς βασιλέως γενόμενος· καὶ αἱ ἡμέραι μου ὡσεὶ σκιὰ παράγουσι. Πλὴν τὰ σύμπαντα ματαιότης. Τὸ Πλὴν ἐν ταῦθα περιττόν τινες ἐνόμισαν· οἱ δέ φασιν, ἀντὶ τοῦ ἀληθῶς κεῖσθαι τοῦτο. Απιδὼν οὖν ἡ Δαβίδ εἰς τε τοὺς παλαιοὺς καὶ εἰς τὰ καθ᾿ ἑαυτὸν, καὶ σκευ ψάμενος ὅτι ἀνώμαλος ο βίος καὶ ἄπιστος ἀποφαί νεται, ὅτι τὰ σύμπαντα ἀληθῶς ματαιότης, τουτέ- στιν ἀβέβαια, καὶ πλοῦτος, καὶ δόξα, καὶ νεότης, καὶ κάλλος, καὶ μέγεθος, καὶ ῥώμη, καὶ ἁπλῶς ὅσα ἀν θρώπινα ἀγαθά. Δῆλον δὲ ὅτι τὰ πνευματικὰ ἀγαθὰ διαφερόντως ὑπεξήρηνται τῆς τοιαύτης αποφάσεως. Πᾶς ἄνθρωπος ζῶν. Ἀντὶ τοῦ, Πᾶσα ἀνθρωπίνη ζωή σχῆμα δὲ καὶ τοῦτο τῆς Ἑβραῖδος φωνής (42) Ανθρωπος ψεύστης, ἀντὶ τοῦ, Πᾶσα ἀνθρωπίνη δόξα, ψευδής. Πᾶσα οὖν, φησίν, ἀνθρωπίνη ζωή ματαιότης. Εφερμηνευτικὸν δὲ τοῦτο τοῦ, Τὰ σύμ παντα ματαιότης. Ανθρωπίνην δὲ ζωὴν λέγει τὴν σαρκικὴν, ἀλλ' οὐ τὴν πνευματικήν. Μέντοι με ἐν εἰκόνι διαπορεύεται ἄνθρωπος. Το Μέντοι γε, καὶ τὸ Μενοῦν γε, τὸ ὄντως δηλοῦσι· τὸ δὲ, Εν εἰκόνι, ἀντὶ τοῦ, Δίκην εἰκόνος βιοί. "Ωσπερ γὰρ τὴν γεγραμμένην εἰκόνα οὐδὲν ὠφελεῖ τὸ ἀπὸ τῶν χρωμάτων κάλλος, ἢ μέγεθος, ἢ ὅσα ἐκ τούτων, οὕτως οὐδὲ τὸν ἄνθρωπον ὀνίνησιν ἡ ἀνθρωπίνη μας καριότης. Η Ἐν εἰκόνι, ἀντὶ τοῦ, Ἐν σκιᾷ, διὰ τὸ τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων αβέβαιον. Πλὴν μάτην ταράσσεται. Τὸ ἐνταῦθα Πλὴν, ἀντὶ τοῦ Λοιπὸν, κεῖται. Μάτην, φησίν, ἀγωνίζεται καὶ περισπᾶται. Θησαυρίζει, καὶ οὐ γινώσκει τίνι συνάξει αὐτά. Καὶ τὸ χαλεπώτερον, ὅτι περὶ συλλογὴν χρημάτων ταλαιπωρούμενος, οὐδὲ τὸν κληρονόμον ἑαυτοῦ για νώσκει. Καὶ ἡ μὲν συντριβὴ τοῦ συνάγοντάς ἐστι, τὸ δὲ κέρδος, ἄλλου. EUTHYMII ZIGABENI rum se novit ; attamen, quod ignorat, quanta futura sit hæc paucitas temporis : et ideo alibi etiam dicit : Paucitatem dierum meorum nuntia mihi®; et hoc est, quod in præsenti etiam significari sibi a Deo cupit. Modicum præterea dici potest hoc reliquum vitæ temporis, ad comparationem jam transactæ vite. Illud praeterea non omittendum duxi, quod dictio, ecce, adverbium est, et frequenter ab He bræis usurpatur ; atque (ut in universum diram) aut aliquid demonstrat, aut proximum tempus notat; priori modo, hic sumitur; altero alibi usum vides Prophetam in illis verbis: Pertransivi, et ecce non erat". » Quod idem sibi vult, ac si dixisset : statim ad nihilum redactus est. Et subtantia mea quasi nihilum coram te, lloc in A loco incipit palam facere, quod exilis et fragilis sit humana natura, et ait : Substantia mea, seu cssen- tia mea, hoc est, ego ipse sum quasi nihilum, si ad beatitudinem et æternitatem tuam fuero compara- tus. Ita enim significat, quod ait : Coram te. Tu enim, ut alibi ait, idem ipse es, et anni tui non defi- cient, ego autem immutatus sum, et pro rege exsul factus ; et dies mei sicut umbra prætereunt³. VERS. 7. Verumtamen universa vanitas. Dictio- nem verumtamen quidam hic superfluam esse opi- nantur ; alii vero positam esse dicunt pro certe. Cum animadvertisset igitur beatus David, quæ majorum suorum tempore facta fuerant, et quæ tunc temporis fierent, omnia vanitate labescere, hoc est, incertitudine et instabilitate summa con- elare, veluti opes, gloriam, imperia, juventam, pulchritudinem, vires, et alia hujusmodi, [senten- tiam suam universali hoc sermone posteris testatam reliquit] quo tamen non animi dotes, ob summam fortunæ bona complecti intelligas. Omnis homo vivens. Hoc est, humana omnis vita. Est autem hic modus loquendi Hebræis peculiaris, juxta illud: Omnis homo mendax', pro, Ilumana omnis opinio falsa. Omnis igitur humana vita vani- tas est, quod ad præcedentis versiculi declaratio- nem pertinet. Per humanam vero vitam, carnalem intelligit et spiritus expertem. Verum in imagine pertransit homo. Dictionem, verum, hoc in loco pari modo posuit pro vere, seu certe. In imagine autem, hoc est, iuslar imaginis. Nam quemadmodum depicta imago nullam de pul- chritudine sua aut de colorum varietate, aut alia hujusmodi re commodum capit, ita nullum homo ab humana felicitate fructum decerpit. Vel in ima- gine, id est, in umbra ; propter humanarum vide- licet rerum inconstantiam. - Verumtamen frustra conturbatur. Verumtamen hic posuit pro, Caterum. Quod reliquum est, in- quit, frustra homo fatigatur et distrahitur. B C earum excellentiam, sed corporis tantum et Thesaurizal et ignorat cui congregabit ea. Et, quod omnium molestissimum est, hæredem non di- gnoscit suum : cum angustias et labores in congerendis divitiis non mediocres sit passus, D fructus demum et commoda alteri et ignoto hæ- redi reponit. • Psal. ct, 24. ▾ Psal. xxxvi, 35. • Psal. cı, 28. • Psal. cxv, 11. Varia lectiones. (42) Aldendum fortasse κατὰ τὸ, vel ὡς τό
4β You have turned about his whole sick-bed in his debility. ‘Sick-bed’ is what he calls his lying in confinement; ‘you have turned about’ in the sense of ‘you have changed’. Accordingly, for such a man, he says, you have changed his lying in bed in time of illness from sickness to health; ‘whole’ in the sense of entirely. ‘You have turned’ in the sense of ‘you will turn’; or else he spoke of what will occur as having already happened conjecturally or rather prophetically.
α Ἐγὼ εἶπα, Κύριε, ἐλέησόν με. Tὰ ἐντεῦθεν πάντα, προσώπῳ τοῦ Χριστοῦ λέγονται· παρακαλεῖ δὲ τὸν Θεὸν ὡς ἄνθρωπος, δεικνύων | ὅτι πᾶς ἄνθρωπος δεῖται τοῦ ἐλέους Θεοῦ.Εt Καὶ ἡ ὑπόστασίς μου, ὡσεὶ οὐδὲν ἐνώπιόν σου. Ἐντεῦθεν ἄρχεται φαυλίζειν τὸ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως πρόσκαιρον καὶ ἐπίκηρον· φησὶ γὰρ ὅτι ἡ ὑπόστασίς μου, τουτέστιν ἡ ὕπαρξίς μου, ὅ ἐστιν ὅλος, ὡσεὶ οὐδέν εἰμι πρὸς τὴν σὴν μακαριότητα καὶ ἀϊδιότητα. Τοῦτο γὰρ σημαίνει τὸ, Ενώπιόν σου. Σὺ μὲν γὰρ ὁ αὐτὸς εἶ, καὶ τὰ ἔτη σου, φησὶν, οὐκ ἐκλείψουσιν· ἐγὼ δὲ ἠλλοίωμαι, φυσ γὰς αὐτὸς βασιλέως γενόμενος· καὶ αἱ ἡμέραι μου ὡσεὶ σκιὰ παράγουσι. Πλὴν τὰ σύμπαντα ματαιότης. Τὸ Πλὴν ἐν ταῦθα περιττόν τινες ἐνόμισαν· οἱ δέ φασιν, ἀντὶ τοῦ ἀληθῶς κεῖσθαι τοῦτο. Απιδὼν οὖν ἡ Δαβίδ εἰς τε τοὺς παλαιοὺς καὶ εἰς τὰ καθ᾿ ἑαυτὸν, καὶ σκευ ψάμενος ὅτι ἀνώμαλος ο βίος καὶ ἄπιστος ἀποφαί νεται, ὅτι τὰ σύμπαντα ἀληθῶς ματαιότης, τουτέ- στιν ἀβέβαια, καὶ πλοῦτος, καὶ δόξα, καὶ νεότης, καὶ κάλλος, καὶ μέγεθος, καὶ ῥώμη, καὶ ἁπλῶς ὅσα ἀν θρώπινα ἀγαθά. Δῆλον δὲ ὅτι τὰ πνευματικὰ ἀγαθὰ διαφερόντως ὑπεξήρηνται τῆς τοιαύτης αποφάσεως. Πᾶς ἄνθρωπος ζῶν. Ἀντὶ τοῦ, Πᾶσα ἀνθρωπίνη ζωή σχῆμα δὲ καὶ τοῦτο τῆς Ἑβραῖδος φωνής (42) Ανθρωπος ψεύστης, ἀντὶ τοῦ, Πᾶσα ἀνθρωπίνη δόξα, ψευδής. Πᾶσα οὖν, φησίν, ἀνθρωπίνη ζωή ματαιότης. Εφερμηνευτικὸν δὲ τοῦτο τοῦ, Τὰ σύμ παντα ματαιότης. Ανθρωπίνην δὲ ζωὴν λέγει τὴν σαρκικὴν, ἀλλ' οὐ τὴν πνευματικήν. Μέντοι με ἐν εἰκόνι διαπορεύεται ἄνθρωπος. Το Μέντοι γε, καὶ τὸ Μενοῦν γε, τὸ ὄντως δηλοῦσι· τὸ δὲ, Εν εἰκόνι, ἀντὶ τοῦ, Δίκην εἰκόνος βιοί. "Ωσπερ γὰρ τὴν γεγραμμένην εἰκόνα οὐδὲν ὠφελεῖ τὸ ἀπὸ τῶν χρωμάτων κάλλος, ἢ μέγεθος, ἢ ὅσα ἐκ τούτων, οὕτως οὐδὲ τὸν ἄνθρωπον ὀνίνησιν ἡ ἀνθρωπίνη μας καριότης. Η Ἐν εἰκόνι, ἀντὶ τοῦ, Ἐν σκιᾷ, διὰ τὸ τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων αβέβαιον. Πλὴν μάτην ταράσσεται. Τὸ ἐνταῦθα Πλὴν, ἀντὶ τοῦ Λοιπὸν, κεῖται. Μάτην, φησίν, ἀγωνίζεται καὶ περισπᾶται. Θησαυρίζει, καὶ οὐ γινώσκει τίνι συνάξει αὐτά. Καὶ τὸ χαλεπώτερον, ὅτι περὶ συλλογὴν χρημάτων ταλαιπωρούμενος, οὐδὲ τὸν κληρονόμον ἑαυτοῦ για νώσκει. Καὶ ἡ μὲν συντριβὴ τοῦ συνάγοντάς ἐστι, τὸ δὲ κέρδος, ἄλλου. EUTHYMII ZIGABENI rum se novit ; attamen, quod ignorat, quanta futura sit hæc paucitas temporis : et ideo alibi etiam dicit : Paucitatem dierum meorum nuntia mihi®; et hoc est, quod in præsenti etiam significari sibi a Deo cupit. Modicum præterea dici potest hoc reliquum vitæ temporis, ad comparationem jam transactæ vite. Illud praeterea non omittendum duxi, quod dictio, ecce, adverbium est, et frequenter ab He bræis usurpatur ; atque (ut in universum diram) aut aliquid demonstrat, aut proximum tempus notat; priori modo, hic sumitur; altero alibi usum vides Prophetam in illis verbis: Pertransivi, et ecce non erat". » Quod idem sibi vult, ac si dixisset : statim ad nihilum redactus est. Et subtantia mea quasi nihilum coram te, lloc in A loco incipit palam facere, quod exilis et fragilis sit humana natura, et ait : Substantia mea, seu cssen- tia mea, hoc est, ego ipse sum quasi nihilum, si ad beatitudinem et æternitatem tuam fuero compara- tus. Ita enim significat, quod ait : Coram te. Tu enim, ut alibi ait, idem ipse es, et anni tui non defi- cient, ego autem immutatus sum, et pro rege exsul factus ; et dies mei sicut umbra prætereunt³. VERS. 7. Verumtamen universa vanitas. Dictio- nem verumtamen quidam hic superfluam esse opi- nantur ; alii vero positam esse dicunt pro certe. Cum animadvertisset igitur beatus David, quæ majorum suorum tempore facta fuerant, et quæ tunc temporis fierent, omnia vanitate labescere, hoc est, incertitudine et instabilitate summa con- elare, veluti opes, gloriam, imperia, juventam, pulchritudinem, vires, et alia hujusmodi, [senten- tiam suam universali hoc sermone posteris testatam reliquit] quo tamen non animi dotes, ob summam fortunæ bona complecti intelligas. Omnis homo vivens. Hoc est, humana omnis vita. Est autem hic modus loquendi Hebræis peculiaris, juxta illud: Omnis homo mendax', pro, Ilumana omnis opinio falsa. Omnis igitur humana vita vani- tas est, quod ad præcedentis versiculi declaratio- nem pertinet. Per humanam vero vitam, carnalem intelligit et spiritus expertem. Verum in imagine pertransit homo. Dictionem, verum, hoc in loco pari modo posuit pro vere, seu certe. In imagine autem, hoc est, iuslar imaginis. Nam quemadmodum depicta imago nullam de pul- chritudine sua aut de colorum varietate, aut alia hujusmodi re commodum capit, ita nullum homo ab humana felicitate fructum decerpit. Vel in ima- gine, id est, in umbra ; propter humanarum vide- licet rerum inconstantiam. - Verumtamen frustra conturbatur. Verumtamen hic posuit pro, Caterum. Quod reliquum est, in- quit, frustra homo fatigatur et distrahitur. B C earum excellentiam, sed corporis tantum et Thesaurizal et ignorat cui congregabit ea. Et, quod omnium molestissimum est, hæredem non di- gnoscit suum : cum angustias et labores in congerendis divitiis non mediocres sit passus, D fructus demum et commoda alteri et ignoto hæ- redi reponit. • Psal. ct, 24. ▾ Psal. xxxvi, 35. • Psal. cı, 28. • Psal. cxv, 11. Varia lectiones. (42) Aldendum fortasse κατὰ τὸ, vel ὡς τό
5α I have said, O Lord, have mercy on me. Everything from this point onwards is spoken in the person of Christ. As man he entreats God, showing that every person is in need of God’s mercy.
β Ἴασαι τὴν ψυχήν μου, ὅτι ἥμαρτόν σοι. Καὶ μὴν ἁμαρτίαν, φησὶν, οὐκ ἐποίησεν· ἀλλ’ ἐπεὶ δι’ ἡμᾶς γέγονε καθ’ ἡμᾶς, οἰκειοποιεῖται τῶν οἰκείων καὶ τὰ πάθη καὶ τὰς φωνάς· καὶ ὅπερ ὀφείλει βοᾶν ἡ ἁμαρτήσασα φύσις ἡμῶν, τοῦτο βοᾷ πρὸ ταύτης, ὑπὲρ ταύτης, αὐτὸς, οἷα τῆς αὐτῆς καὶ αὐτὸς ὢν, εἰ καὶ χωρὶς ἁμαρτίας. Ὥσπερ δὲ τὸ θυόμενον ὑπὲρ ἁμαρτίας κατὰ τὸν νόμον, εἰς ἑαυτὸ τὴν ἁμαρτίαν ἀνεδέχετο, καὶ συγκατέκαιε ταύτην ἑαυτῷ· οὕτω καὶ οὗτος, θυόμενος ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, εἰς ἑαυτὸν ταύτας ἀνεδέξατο, καὶ ὡς αὐτὸς ἁμαρτήσας, οὕτω καὶ ἐδεῖτο, καὶ ἔθνῃσκε διὰ φιλανθρωπίας ὑπερβολήν.Εt Καὶ ἡ ὑπόστασίς μου, ὡσεὶ οὐδὲν ἐνώπιόν σου. Ἐντεῦθεν ἄρχεται φαυλίζειν τὸ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως πρόσκαιρον καὶ ἐπίκηρον· φησὶ γὰρ ὅτι ἡ ὑπόστασίς μου, τουτέστιν ἡ ὕπαρξίς μου, ὅ ἐστιν ὅλος, ὡσεὶ οὐδέν εἰμι πρὸς τὴν σὴν μακαριότητα καὶ ἀϊδιότητα. Τοῦτο γὰρ σημαίνει τὸ, Ενώπιόν σου. Σὺ μὲν γὰρ ὁ αὐτὸς εἶ, καὶ τὰ ἔτη σου, φησὶν, οὐκ ἐκλείψουσιν· ἐγὼ δὲ ἠλλοίωμαι, φυσ γὰς αὐτὸς βασιλέως γενόμενος· καὶ αἱ ἡμέραι μου ὡσεὶ σκιὰ παράγουσι. Πλὴν τὰ σύμπαντα ματαιότης. Τὸ Πλὴν ἐν ταῦθα περιττόν τινες ἐνόμισαν· οἱ δέ φασιν, ἀντὶ τοῦ ἀληθῶς κεῖσθαι τοῦτο. Απιδὼν οὖν ἡ Δαβίδ εἰς τε τοὺς παλαιοὺς καὶ εἰς τὰ καθ᾿ ἑαυτὸν, καὶ σκευ ψάμενος ὅτι ἀνώμαλος ο βίος καὶ ἄπιστος ἀποφαί νεται, ὅτι τὰ σύμπαντα ἀληθῶς ματαιότης, τουτέ- στιν ἀβέβαια, καὶ πλοῦτος, καὶ δόξα, καὶ νεότης, καὶ κάλλος, καὶ μέγεθος, καὶ ῥώμη, καὶ ἁπλῶς ὅσα ἀν θρώπινα ἀγαθά. Δῆλον δὲ ὅτι τὰ πνευματικὰ ἀγαθὰ διαφερόντως ὑπεξήρηνται τῆς τοιαύτης αποφάσεως. Πᾶς ἄνθρωπος ζῶν. Ἀντὶ τοῦ, Πᾶσα ἀνθρωπίνη ζωή σχῆμα δὲ καὶ τοῦτο τῆς Ἑβραῖδος φωνής (42) Ανθρωπος ψεύστης, ἀντὶ τοῦ, Πᾶσα ἀνθρωπίνη δόξα, ψευδής. Πᾶσα οὖν, φησίν, ἀνθρωπίνη ζωή ματαιότης. Εφερμηνευτικὸν δὲ τοῦτο τοῦ, Τὰ σύμ παντα ματαιότης. Ανθρωπίνην δὲ ζωὴν λέγει τὴν σαρκικὴν, ἀλλ' οὐ τὴν πνευματικήν. Μέντοι με ἐν εἰκόνι διαπορεύεται ἄνθρωπος. Το Μέντοι γε, καὶ τὸ Μενοῦν γε, τὸ ὄντως δηλοῦσι· τὸ δὲ, Εν εἰκόνι, ἀντὶ τοῦ, Δίκην εἰκόνος βιοί. "Ωσπερ γὰρ τὴν γεγραμμένην εἰκόνα οὐδὲν ὠφελεῖ τὸ ἀπὸ τῶν χρωμάτων κάλλος, ἢ μέγεθος, ἢ ὅσα ἐκ τούτων, οὕτως οὐδὲ τὸν ἄνθρωπον ὀνίνησιν ἡ ἀνθρωπίνη μας καριότης. Η Ἐν εἰκόνι, ἀντὶ τοῦ, Ἐν σκιᾷ, διὰ τὸ τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων αβέβαιον. Πλὴν μάτην ταράσσεται. Τὸ ἐνταῦθα Πλὴν, ἀντὶ τοῦ Λοιπὸν, κεῖται. Μάτην, φησίν, ἀγωνίζεται καὶ περισπᾶται. Θησαυρίζει, καὶ οὐ γινώσκει τίνι συνάξει αὐτά. Καὶ τὸ χαλεπώτερον, ὅτι περὶ συλλογὴν χρημάτων ταλαιπωρούμενος, οὐδὲ τὸν κληρονόμον ἑαυτοῦ για νώσκει. Καὶ ἡ μὲν συντριβὴ τοῦ συνάγοντάς ἐστι, τὸ δὲ κέρδος, ἄλλου. EUTHYMII ZIGABENI rum se novit ; attamen, quod ignorat, quanta futura sit hæc paucitas temporis : et ideo alibi etiam dicit : Paucitatem dierum meorum nuntia mihi®; et hoc est, quod in præsenti etiam significari sibi a Deo cupit. Modicum præterea dici potest hoc reliquum vitæ temporis, ad comparationem jam transactæ vite. Illud praeterea non omittendum duxi, quod dictio, ecce, adverbium est, et frequenter ab He bræis usurpatur ; atque (ut in universum diram) aut aliquid demonstrat, aut proximum tempus notat; priori modo, hic sumitur; altero alibi usum vides Prophetam in illis verbis: Pertransivi, et ecce non erat". » Quod idem sibi vult, ac si dixisset : statim ad nihilum redactus est. Et subtantia mea quasi nihilum coram te, lloc in A loco incipit palam facere, quod exilis et fragilis sit humana natura, et ait : Substantia mea, seu cssen- tia mea, hoc est, ego ipse sum quasi nihilum, si ad beatitudinem et æternitatem tuam fuero compara- tus. Ita enim significat, quod ait : Coram te. Tu enim, ut alibi ait, idem ipse es, et anni tui non defi- cient, ego autem immutatus sum, et pro rege exsul factus ; et dies mei sicut umbra prætereunt³. VERS. 7. Verumtamen universa vanitas. Dictio- nem verumtamen quidam hic superfluam esse opi- nantur ; alii vero positam esse dicunt pro certe. Cum animadvertisset igitur beatus David, quæ majorum suorum tempore facta fuerant, et quæ tunc temporis fierent, omnia vanitate labescere, hoc est, incertitudine et instabilitate summa con- elare, veluti opes, gloriam, imperia, juventam, pulchritudinem, vires, et alia hujusmodi, [senten- tiam suam universali hoc sermone posteris testatam reliquit] quo tamen non animi dotes, ob summam fortunæ bona complecti intelligas. Omnis homo vivens. Hoc est, humana omnis vita. Est autem hic modus loquendi Hebræis peculiaris, juxta illud: Omnis homo mendax', pro, Ilumana omnis opinio falsa. Omnis igitur humana vita vani- tas est, quod ad præcedentis versiculi declaratio- nem pertinet. Per humanam vero vitam, carnalem intelligit et spiritus expertem. Verum in imagine pertransit homo. Dictionem, verum, hoc in loco pari modo posuit pro vere, seu certe. In imagine autem, hoc est, iuslar imaginis. Nam quemadmodum depicta imago nullam de pul- chritudine sua aut de colorum varietate, aut alia hujusmodi re commodum capit, ita nullum homo ab humana felicitate fructum decerpit. Vel in ima- gine, id est, in umbra ; propter humanarum vide- licet rerum inconstantiam. - Verumtamen frustra conturbatur. Verumtamen hic posuit pro, Caterum. Quod reliquum est, in- quit, frustra homo fatigatur et distrahitur. B C earum excellentiam, sed corporis tantum et Thesaurizal et ignorat cui congregabit ea. Et, quod omnium molestissimum est, hæredem non di- gnoscit suum : cum angustias et labores in congerendis divitiis non mediocres sit passus, D fructus demum et commoda alteri et ignoto hæ- redi reponit. • Psal. ct, 24. ▾ Psal. xxxvi, 35. • Psal. cı, 28. • Psal. cxv, 11. Varia lectiones. (42) Aldendum fortasse κατὰ τὸ, vel ὡς τό
5β Heal my soul, for I have sinned against you. It is written certainly that, He committed no sin, but since for our sake he became like us, he makes his own both the passions and words of those who are his own, and what our sin- ning nature ought to cry out, this he himself cries out on its behalf for it, as being himself of the same nature, even if without sin. Just as according to the law the victim sacrificed for sin took the sin upon itself and would burn the sin along with itself, so too he, being sacrificed for our sins, took them upon himself, and as if having sinned himself, so also he would pray, and he died on account of excessive love for mankind.
PG 128:463α Oἱ ἐχθροί μου εἶπον κακά μοι. α ἐλέους Θεοῦ MPSBF : ἐλέους τοῦ Θεοῦ CV.Α τὸν περὶ τούτου λόγον πρὸς βεβαιοτέραν πληροφο ρίαν· λείπει δὲ τὸ, Ταράσσεται. Εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου, Κύριε, καὶ τῆς δεήσεώς μου ενώτισαι. Εκ παραλλήλου τὸ αὐτό φησιν, ὡς ἔθος αὐτῷ. Των δακρύων μου μὴ παρασιωπήσῃς· Ἀντὶ τοῦ, Μὴ παρίδης· οἱ γὰρ παρορῶντές τινα, σιωπῶσιν. Αδιάφορος δὲ ἡ σύνταξις του, Ενώτισαι, καὶ τοῦ, Μὴ παρασιωπήσης. Ορα δὲ, ὅτι οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ μετὰ δακρύων ἱκέτευε, *Οτι πάροικος ἐγώ εἰμι παρὰ σοὶ καὶ παρεπίδη μος, καθώς πάντες οἱ πατέρες μου. Κάτοικος μέν ἐστιν ὁ μόνιμος οικήτωρ· πάροικος δὲ, ὁ πρόσκαιρος, Β ὁ μετοικιζόμενος, κελεύοντος τοῦ τῆς γῆς δεσπότου. Πρὸς μὲν τοὺς ἀνθρώπους, κάτοικός είμι, φησίν, αντεχόμενος τῆς ἐμῆς γῆς ὡς ἰδίας· παρὰ σοὶ δὲ, τουτέστι πρὸς σέ, πάροικος. Σοῦ γὰρ κελεύσαντος τοῦ Κυρίου τῆς γῆς, μετοικίζομαι πρὸς ἕτερον κό- σμον. Καὶ ὁ παρεπίδημος δε, πρὸς ὀλίγον τισὶν ἐπι- δημήσας, αὖθις ἄπεισιν ὅθεν ἦλθε. Τοῦτο δὲ ποιεῖ πᾶς ἄνθρωπος πρὸς καιρὸν βιώσας, εἶτα θανὼν καὶ ἀναλυθεὶς εἰς τὰ ἐξ ὧν συνέκειτο. "Ανές μοι ἵνα ἀναψύξω, πρὸ τοῦ μὲ ἀπελθεΐν Φεῖσαί μου, στῆσον τὴν μάστιγα, ἵνα μικρὸν παρ- ηγορηθῶ, καὶ ἀποτείωμαι τις θλίψεις, πρὸ τοῦ ἀποθανεῖν με. Καὶ οὐκέτι οὐ μὴ ὑπάρξω. Καὶ ἀπελθὼν ὅπου καὶ οἱ πατέρες μου, οὐκέτι ὑπάρξω, τουτέστιν, οὐκέτι βιώσομαι· ἢ, οὐκέτι ὑπάρξω ἐν τῷ παρόντι κόσμῳ. Δυσωπητικὰ δὲ καὶ ἄγαν οἰκτρὰ τὰ ῥήματα. Τὸ δὲ, Οὐ μὴ, πρὸς βεβαίωσιν τοῦ λόγου παρεί- ληπται. Εἰς τὸ τέλος τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΑΘ'. Οὗτος ὁ ψαλμὸς ἐνηχήθη τῷ Δαβὶδ ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἐκ προσώπου τῆς Ἐκκλησίας τῶν Χρι στιανῶν, εὐχαριστούσης μὲν ἐφ᾽ οἷς ἠξιώθη τῆς θείας χάριτος, δεομένης δὲ περὶ τῶν ἐπανισταμένων αὐτῇ τυράννων. Εἰς τὸ τέλος δὲ ἐπιγέγραπται, διὰ τὸ τὰ γεγραμμένα πρὸς τέλος ἀφορᾷν· γέγονεν γὰρ πάντα. Ὑπομένων ὑπέμεινα τὸν Κύριον. Ο τοιοῦτος διπλασιασμός, συνήθης μὲν τοῖς· Εβραίοις· ἔστι δὲ ἐμφαντικὸς ἐπιτάσεως, ὡς τὸ Ἰδὼν ίδον, και, Γινώσκων γνώσῃ, ἀντὶ τοῦ, Ἀκριβῶς γνώσῃ, καὶ τὰ τοιαῦτα. Ὑπομένων οὖν ὑπέμεινα, ἀντὶ τοῦ, Σφόδρα προσεδόκησα βοηθὸν τὸν Χριστόν. Κα! Αὐτὸς γὰρ, φησί, προσδοκία ἐθνῶν· περὶ τούτου γὰρ οἱ προφῆται προκατήγγειλον. Καὶ προσέσχε μοι. Καὶ ἐπιμελῶς ἅμα καὶ εὐ· EUTHYMII ZIGABENI corroborationem sententiae a se dicta, eumdem Propheta repetit sermonem; subintelligendum est tamen verbum, Conturbatur. VERS. 13. Exaudi orationem meam, Domine, et supplicationem meam auribus percipe. Idem æque significant hæc verba, per Prophetam more suo sic ingeminata. Lacrymas meas ne sileas. Id est, Ne despicias. Nam qui aliquem despiciunt, tacere solent. Indifferens autem est constructio verborum, Exaudi et Ne si- leas. Illud etiam considera, quomodo non simpli- citer orat Propheta noster, sed cum lacrymis. Quoniam ego incola sum apud te et peregrinus, sicut omnes patres mei. Accola, seu indigena dici- tur ille, qui loci alicujus permanens est ac per- petuus habitator; incola vero is qui al tempus habitat, quique jubente fundi domino habitatio- nem mutat. Ego, inquit, si cæteris hominibus comparer, accola quidem sum, et possessæ terræ indigena; sed, si ad te Deum meum suspicio, inco- lam me esse fateor. Te enim jubente transmigrabo, et hoc mundo relicto ad alium ire compellar. Peregrinus similiter, ubi modicum quid fuerit in aliena regione immoratus, eo postmodum reverti - tur, unde fuerat profectus. Cui comparari potest quilibet mortalis. Nam ad certum ac breve tempis vivimus, et demum in ea, unde originem duxinus, iterum resolviunur. Veas. 14. Dimitte mihi ut refrigerer priusquam abeam. Parce mihi, inquit, siste flagellum, ut pau- Iulum consoler, et afflictiones a me excutiam ante- quam moriar [vel dic, quod peccatorum veniam in præsenti vita postulat}. Et amplius non ero. Et cum ivero ubi sunt paires mei, non ero amplius, hoc est, non amplius vivaın. Vel, non ero amplius in prasenti mundo. Hec etiam verba ad placandam Dei iram, et ad ejus misericordiam conciliandam dicta sunt ; illud autem, Non amplius, ad orationis confirmationem. In finem Psalmus ipsi David. PSALMUS XXXIX. C Sancto Spiritu afſlatus beatus David, bune psal- mum in persona Ecclesize Christianorum cecinit, quo gratias Deo agit pro mirificis donis quibns a beo gratis donata est, et ab eo adversus insurgen- tes in se tyrannos opem petit. In finem inscribitur, quia quæ hic traduntur finem quemdam respicie-D hant, quem postea habuerunt. VERS. 2. Exspectans exspectavi Dominum. Hujus- modi verborum repetitio frequentissima est apud Hebræos, et intensionem quamdam mentis denotat, ut illud : Videns vidi, et, Cognoscens cognosces, hoc cst, Exquisite cognosces, et alia hujusmodi. Ex- spectans igitur exspectavi Dominum, hoc est, Valde exspectavi adjutorem meum Christum. Ipse enim est exspectatio gentium", quemadmodum de eo antea a prophetis prænuntiatum est. Et intendit mihi. In me, inquit, oculos suos * Gen. xLix, 10.
6α My enemies have spoken evil to me.
Ἐχθροὶ τοῦ Χριστοῦ, οἱ ᾽Ιουδαῖοι, οἵτινες τῷ φθόνῳ διαπριόμενοι, εἶπον κακά· νοεῖται δὲ τὸ, ῥήματα· κακὰ δὲ, ἀντὶ τοῦ, πονηρά μοι. Τίνα δὲ εἶπον, ἄκουσον διὰ τῶν ἑξῆς.Α τὸν περὶ τούτου λόγον πρὸς βεβαιοτέραν πληροφο ρίαν· λείπει δὲ τὸ, Ταράσσεται. Εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου, Κύριε, καὶ τῆς δεήσεώς μου ενώτισαι. Εκ παραλλήλου τὸ αὐτό φησιν, ὡς ἔθος αὐτῷ. Των δακρύων μου μὴ παρασιωπήσῃς· Ἀντὶ τοῦ, Μὴ παρίδης· οἱ γὰρ παρορῶντές τινα, σιωπῶσιν. Αδιάφορος δὲ ἡ σύνταξις του, Ενώτισαι, καὶ τοῦ, Μὴ παρασιωπήσης. Ορα δὲ, ὅτι οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ μετὰ δακρύων ἱκέτευε, *Οτι πάροικος ἐγώ εἰμι παρὰ σοὶ καὶ παρεπίδη μος, καθώς πάντες οἱ πατέρες μου. Κάτοικος μέν ἐστιν ὁ μόνιμος οικήτωρ· πάροικος δὲ, ὁ πρόσκαιρος, Β ὁ μετοικιζόμενος, κελεύοντος τοῦ τῆς γῆς δεσπότου. Πρὸς μὲν τοὺς ἀνθρώπους, κάτοικός είμι, φησίν, αντεχόμενος τῆς ἐμῆς γῆς ὡς ἰδίας· παρὰ σοὶ δὲ, τουτέστι πρὸς σέ, πάροικος. Σοῦ γὰρ κελεύσαντος τοῦ Κυρίου τῆς γῆς, μετοικίζομαι πρὸς ἕτερον κό- σμον. Καὶ ὁ παρεπίδημος δε, πρὸς ὀλίγον τισὶν ἐπι- δημήσας, αὖθις ἄπεισιν ὅθεν ἦλθε. Τοῦτο δὲ ποιεῖ πᾶς ἄνθρωπος πρὸς καιρὸν βιώσας, εἶτα θανὼν καὶ ἀναλυθεὶς εἰς τὰ ἐξ ὧν συνέκειτο. "Ανές μοι ἵνα ἀναψύξω, πρὸ τοῦ μὲ ἀπελθεΐν Φεῖσαί μου, στῆσον τὴν μάστιγα, ἵνα μικρὸν παρ- ηγορηθῶ, καὶ ἀποτείωμαι τις θλίψεις, πρὸ τοῦ ἀποθανεῖν με. Καὶ οὐκέτι οὐ μὴ ὑπάρξω. Καὶ ἀπελθὼν ὅπου καὶ οἱ πατέρες μου, οὐκέτι ὑπάρξω, τουτέστιν, οὐκέτι βιώσομαι· ἢ, οὐκέτι ὑπάρξω ἐν τῷ παρόντι κόσμῳ. Δυσωπητικὰ δὲ καὶ ἄγαν οἰκτρὰ τὰ ῥήματα. Τὸ δὲ, Οὐ μὴ, πρὸς βεβαίωσιν τοῦ λόγου παρεί- ληπται. Εἰς τὸ τέλος τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΑΘ'. Οὗτος ὁ ψαλμὸς ἐνηχήθη τῷ Δαβὶδ ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἐκ προσώπου τῆς Ἐκκλησίας τῶν Χρι στιανῶν, εὐχαριστούσης μὲν ἐφ᾽ οἷς ἠξιώθη τῆς θείας χάριτος, δεομένης δὲ περὶ τῶν ἐπανισταμένων αὐτῇ τυράννων. Εἰς τὸ τέλος δὲ ἐπιγέγραπται, διὰ τὸ τὰ γεγραμμένα πρὸς τέλος ἀφορᾷν· γέγονεν γὰρ πάντα. Ὑπομένων ὑπέμεινα τὸν Κύριον. Ο τοιοῦτος διπλασιασμός, συνήθης μὲν τοῖς· Εβραίοις· ἔστι δὲ ἐμφαντικὸς ἐπιτάσεως, ὡς τὸ Ἰδὼν ίδον, και, Γινώσκων γνώσῃ, ἀντὶ τοῦ, Ἀκριβῶς γνώσῃ, καὶ τὰ τοιαῦτα. Ὑπομένων οὖν ὑπέμεινα, ἀντὶ τοῦ, Σφόδρα προσεδόκησα βοηθὸν τὸν Χριστόν. Κα! Αὐτὸς γὰρ, φησί, προσδοκία ἐθνῶν· περὶ τούτου γὰρ οἱ προφῆται προκατήγγειλον. Καὶ προσέσχε μοι. Καὶ ἐπιμελῶς ἅμα καὶ εὐ· EUTHYMII ZIGABENI corroborationem sententiae a se dicta, eumdem Propheta repetit sermonem; subintelligendum est tamen verbum, Conturbatur. VERS. 13. Exaudi orationem meam, Domine, et supplicationem meam auribus percipe. Idem æque significant hæc verba, per Prophetam more suo sic ingeminata. Lacrymas meas ne sileas. Id est, Ne despicias. Nam qui aliquem despiciunt, tacere solent. Indifferens autem est constructio verborum, Exaudi et Ne si- leas. Illud etiam considera, quomodo non simpli- citer orat Propheta noster, sed cum lacrymis. Quoniam ego incola sum apud te et peregrinus, sicut omnes patres mei. Accola, seu indigena dici- tur ille, qui loci alicujus permanens est ac per- petuus habitator; incola vero is qui al tempus habitat, quique jubente fundi domino habitatio- nem mutat. Ego, inquit, si cæteris hominibus comparer, accola quidem sum, et possessæ terræ indigena; sed, si ad te Deum meum suspicio, inco- lam me esse fateor. Te enim jubente transmigrabo, et hoc mundo relicto ad alium ire compellar. Peregrinus similiter, ubi modicum quid fuerit in aliena regione immoratus, eo postmodum reverti - tur, unde fuerat profectus. Cui comparari potest quilibet mortalis. Nam ad certum ac breve tempis vivimus, et demum in ea, unde originem duxinus, iterum resolviunur. Veas. 14. Dimitte mihi ut refrigerer priusquam abeam. Parce mihi, inquit, siste flagellum, ut pau- Iulum consoler, et afflictiones a me excutiam ante- quam moriar [vel dic, quod peccatorum veniam in præsenti vita postulat}. Et amplius non ero. Et cum ivero ubi sunt paires mei, non ero amplius, hoc est, non amplius vivaın. Vel, non ero amplius in prasenti mundo. Hec etiam verba ad placandam Dei iram, et ad ejus misericordiam conciliandam dicta sunt ; illud autem, Non amplius, ad orationis confirmationem. In finem Psalmus ipsi David. PSALMUS XXXIX. C Sancto Spiritu afſlatus beatus David, bune psal- mum in persona Ecclesize Christianorum cecinit, quo gratias Deo agit pro mirificis donis quibns a beo gratis donata est, et ab eo adversus insurgen- tes in se tyrannos opem petit. In finem inscribitur, quia quæ hic traduntur finem quemdam respicie-D hant, quem postea habuerunt. VERS. 2. Exspectans exspectavi Dominum. Hujus- modi verborum repetitio frequentissima est apud Hebræos, et intensionem quamdam mentis denotat, ut illud : Videns vidi, et, Cognoscens cognosces, hoc cst, Exquisite cognosces, et alia hujusmodi. Ex- spectans igitur exspectavi Dominum, hoc est, Valde exspectavi adjutorem meum Christum. Ipse enim est exspectatio gentium", quemadmodum de eo antea a prophetis prænuntiatum est. Et intendit mihi. In me, inquit, oculos suos * Gen. xLix, 10.
The enemies of Christ are the Jews who, cut to the quick with envy, spoke evil - ‘words’ is understood; ‘evil’ in the sense of, what is painful to me. What they said, hear from what follows:
β Πότε ἀποθανεῖται; Βαρὺς γὰρ, φησὶν, ἡμῖν ἐστι καὶ βλεπόμενος.Α τὸν περὶ τούτου λόγον πρὸς βεβαιοτέραν πληροφο ρίαν· λείπει δὲ τὸ, Ταράσσεται. Εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου, Κύριε, καὶ τῆς δεήσεώς μου ενώτισαι. Εκ παραλλήλου τὸ αὐτό φησιν, ὡς ἔθος αὐτῷ. Των δακρύων μου μὴ παρασιωπήσῃς· Ἀντὶ τοῦ, Μὴ παρίδης· οἱ γὰρ παρορῶντές τινα, σιωπῶσιν. Αδιάφορος δὲ ἡ σύνταξις του, Ενώτισαι, καὶ τοῦ, Μὴ παρασιωπήσης. Ορα δὲ, ὅτι οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ μετὰ δακρύων ἱκέτευε, *Οτι πάροικος ἐγώ εἰμι παρὰ σοὶ καὶ παρεπίδη μος, καθώς πάντες οἱ πατέρες μου. Κάτοικος μέν ἐστιν ὁ μόνιμος οικήτωρ· πάροικος δὲ, ὁ πρόσκαιρος, Β ὁ μετοικιζόμενος, κελεύοντος τοῦ τῆς γῆς δεσπότου. Πρὸς μὲν τοὺς ἀνθρώπους, κάτοικός είμι, φησίν, αντεχόμενος τῆς ἐμῆς γῆς ὡς ἰδίας· παρὰ σοὶ δὲ, τουτέστι πρὸς σέ, πάροικος. Σοῦ γὰρ κελεύσαντος τοῦ Κυρίου τῆς γῆς, μετοικίζομαι πρὸς ἕτερον κό- σμον. Καὶ ὁ παρεπίδημος δε, πρὸς ὀλίγον τισὶν ἐπι- δημήσας, αὖθις ἄπεισιν ὅθεν ἦλθε. Τοῦτο δὲ ποιεῖ πᾶς ἄνθρωπος πρὸς καιρὸν βιώσας, εἶτα θανὼν καὶ ἀναλυθεὶς εἰς τὰ ἐξ ὧν συνέκειτο. "Ανές μοι ἵνα ἀναψύξω, πρὸ τοῦ μὲ ἀπελθεΐν Φεῖσαί μου, στῆσον τὴν μάστιγα, ἵνα μικρὸν παρ- ηγορηθῶ, καὶ ἀποτείωμαι τις θλίψεις, πρὸ τοῦ ἀποθανεῖν με. Καὶ οὐκέτι οὐ μὴ ὑπάρξω. Καὶ ἀπελθὼν ὅπου καὶ οἱ πατέρες μου, οὐκέτι ὑπάρξω, τουτέστιν, οὐκέτι βιώσομαι· ἢ, οὐκέτι ὑπάρξω ἐν τῷ παρόντι κόσμῳ. Δυσωπητικὰ δὲ καὶ ἄγαν οἰκτρὰ τὰ ῥήματα. Τὸ δὲ, Οὐ μὴ, πρὸς βεβαίωσιν τοῦ λόγου παρεί- ληπται. Εἰς τὸ τέλος τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΑΘ'. Οὗτος ὁ ψαλμὸς ἐνηχήθη τῷ Δαβὶδ ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἐκ προσώπου τῆς Ἐκκλησίας τῶν Χρι στιανῶν, εὐχαριστούσης μὲν ἐφ᾽ οἷς ἠξιώθη τῆς θείας χάριτος, δεομένης δὲ περὶ τῶν ἐπανισταμένων αὐτῇ τυράννων. Εἰς τὸ τέλος δὲ ἐπιγέγραπται, διὰ τὸ τὰ γεγραμμένα πρὸς τέλος ἀφορᾷν· γέγονεν γὰρ πάντα. Ὑπομένων ὑπέμεινα τὸν Κύριον. Ο τοιοῦτος διπλασιασμός, συνήθης μὲν τοῖς· Εβραίοις· ἔστι δὲ ἐμφαντικὸς ἐπιτάσεως, ὡς τὸ Ἰδὼν ίδον, και, Γινώσκων γνώσῃ, ἀντὶ τοῦ, Ἀκριβῶς γνώσῃ, καὶ τὰ τοιαῦτα. Ὑπομένων οὖν ὑπέμεινα, ἀντὶ τοῦ, Σφόδρα προσεδόκησα βοηθὸν τὸν Χριστόν. Κα! Αὐτὸς γὰρ, φησί, προσδοκία ἐθνῶν· περὶ τούτου γὰρ οἱ προφῆται προκατήγγειλον. Καὶ προσέσχε μοι. Καὶ ἐπιμελῶς ἅμα καὶ εὐ· EUTHYMII ZIGABENI corroborationem sententiae a se dicta, eumdem Propheta repetit sermonem; subintelligendum est tamen verbum, Conturbatur. VERS. 13. Exaudi orationem meam, Domine, et supplicationem meam auribus percipe. Idem æque significant hæc verba, per Prophetam more suo sic ingeminata. Lacrymas meas ne sileas. Id est, Ne despicias. Nam qui aliquem despiciunt, tacere solent. Indifferens autem est constructio verborum, Exaudi et Ne si- leas. Illud etiam considera, quomodo non simpli- citer orat Propheta noster, sed cum lacrymis. Quoniam ego incola sum apud te et peregrinus, sicut omnes patres mei. Accola, seu indigena dici- tur ille, qui loci alicujus permanens est ac per- petuus habitator; incola vero is qui al tempus habitat, quique jubente fundi domino habitatio- nem mutat. Ego, inquit, si cæteris hominibus comparer, accola quidem sum, et possessæ terræ indigena; sed, si ad te Deum meum suspicio, inco- lam me esse fateor. Te enim jubente transmigrabo, et hoc mundo relicto ad alium ire compellar. Peregrinus similiter, ubi modicum quid fuerit in aliena regione immoratus, eo postmodum reverti - tur, unde fuerat profectus. Cui comparari potest quilibet mortalis. Nam ad certum ac breve tempis vivimus, et demum in ea, unde originem duxinus, iterum resolviunur. Veas. 14. Dimitte mihi ut refrigerer priusquam abeam. Parce mihi, inquit, siste flagellum, ut pau- Iulum consoler, et afflictiones a me excutiam ante- quam moriar [vel dic, quod peccatorum veniam in præsenti vita postulat}. Et amplius non ero. Et cum ivero ubi sunt paires mei, non ero amplius, hoc est, non amplius vivaın. Vel, non ero amplius in prasenti mundo. Hec etiam verba ad placandam Dei iram, et ad ejus misericordiam conciliandam dicta sunt ; illud autem, Non amplius, ad orationis confirmationem. In finem Psalmus ipsi David. PSALMUS XXXIX. C Sancto Spiritu afſlatus beatus David, bune psal- mum in persona Ecclesize Christianorum cecinit, quo gratias Deo agit pro mirificis donis quibns a beo gratis donata est, et ab eo adversus insurgen- tes in se tyrannos opem petit. In finem inscribitur, quia quæ hic traduntur finem quemdam respicie-D hant, quem postea habuerunt. VERS. 2. Exspectans exspectavi Dominum. Hujus- modi verborum repetitio frequentissima est apud Hebræos, et intensionem quamdam mentis denotat, ut illud : Videns vidi, et, Cognoscens cognosces, hoc cst, Exquisite cognosces, et alia hujusmodi. Ex- spectans igitur exspectavi Dominum, hoc est, Valde exspectavi adjutorem meum Christum. Ipse enim est exspectatio gentium", quemadmodum de eo antea a prophetis prænuntiatum est. Et intendit mihi. In me, inquit, oculos suos * Gen. xLix, 10.
6β When will he die? Even the sight of him is burdensome to us.
γ Καὶ ἀπολεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ; Ἑώρων γὰρ αὐτὸ πολλῆς πεπληρωμένον δυνάμεως, καὶ πᾶσαν νόσον καὶ πᾶσαν μαλακίαν ἰώμενον, καὶ ᾤοντο θανάτῳ ποτὲ σβεσθῆναι.Α τὸν περὶ τούτου λόγον πρὸς βεβαιοτέραν πληροφο ρίαν· λείπει δὲ τὸ, Ταράσσεται. Εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου, Κύριε, καὶ τῆς δεήσεώς μου ενώτισαι. Εκ παραλλήλου τὸ αὐτό φησιν, ὡς ἔθος αὐτῷ. Των δακρύων μου μὴ παρασιωπήσῃς· Ἀντὶ τοῦ, Μὴ παρίδης· οἱ γὰρ παρορῶντές τινα, σιωπῶσιν. Αδιάφορος δὲ ἡ σύνταξις του, Ενώτισαι, καὶ τοῦ, Μὴ παρασιωπήσης. Ορα δὲ, ὅτι οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ μετὰ δακρύων ἱκέτευε, *Οτι πάροικος ἐγώ εἰμι παρὰ σοὶ καὶ παρεπίδη μος, καθώς πάντες οἱ πατέρες μου. Κάτοικος μέν ἐστιν ὁ μόνιμος οικήτωρ· πάροικος δὲ, ὁ πρόσκαιρος, Β ὁ μετοικιζόμενος, κελεύοντος τοῦ τῆς γῆς δεσπότου. Πρὸς μὲν τοὺς ἀνθρώπους, κάτοικός είμι, φησίν, αντεχόμενος τῆς ἐμῆς γῆς ὡς ἰδίας· παρὰ σοὶ δὲ, τουτέστι πρὸς σέ, πάροικος. Σοῦ γὰρ κελεύσαντος τοῦ Κυρίου τῆς γῆς, μετοικίζομαι πρὸς ἕτερον κό- σμον. Καὶ ὁ παρεπίδημος δε, πρὸς ὀλίγον τισὶν ἐπι- δημήσας, αὖθις ἄπεισιν ὅθεν ἦλθε. Τοῦτο δὲ ποιεῖ πᾶς ἄνθρωπος πρὸς καιρὸν βιώσας, εἶτα θανὼν καὶ ἀναλυθεὶς εἰς τὰ ἐξ ὧν συνέκειτο. "Ανές μοι ἵνα ἀναψύξω, πρὸ τοῦ μὲ ἀπελθεΐν Φεῖσαί μου, στῆσον τὴν μάστιγα, ἵνα μικρὸν παρ- ηγορηθῶ, καὶ ἀποτείωμαι τις θλίψεις, πρὸ τοῦ ἀποθανεῖν με. Καὶ οὐκέτι οὐ μὴ ὑπάρξω. Καὶ ἀπελθὼν ὅπου καὶ οἱ πατέρες μου, οὐκέτι ὑπάρξω, τουτέστιν, οὐκέτι βιώσομαι· ἢ, οὐκέτι ὑπάρξω ἐν τῷ παρόντι κόσμῳ. Δυσωπητικὰ δὲ καὶ ἄγαν οἰκτρὰ τὰ ῥήματα. Τὸ δὲ, Οὐ μὴ, πρὸς βεβαίωσιν τοῦ λόγου παρεί- ληπται. Εἰς τὸ τέλος τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΑΘ'. Οὗτος ὁ ψαλμὸς ἐνηχήθη τῷ Δαβὶδ ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἐκ προσώπου τῆς Ἐκκλησίας τῶν Χρι στιανῶν, εὐχαριστούσης μὲν ἐφ᾽ οἷς ἠξιώθη τῆς θείας χάριτος, δεομένης δὲ περὶ τῶν ἐπανισταμένων αὐτῇ τυράννων. Εἰς τὸ τέλος δὲ ἐπιγέγραπται, διὰ τὸ τὰ γεγραμμένα πρὸς τέλος ἀφορᾷν· γέγονεν γὰρ πάντα. Ὑπομένων ὑπέμεινα τὸν Κύριον. Ο τοιοῦτος διπλασιασμός, συνήθης μὲν τοῖς· Εβραίοις· ἔστι δὲ ἐμφαντικὸς ἐπιτάσεως, ὡς τὸ Ἰδὼν ίδον, και, Γινώσκων γνώσῃ, ἀντὶ τοῦ, Ἀκριβῶς γνώσῃ, καὶ τὰ τοιαῦτα. Ὑπομένων οὖν ὑπέμεινα, ἀντὶ τοῦ, Σφόδρα προσεδόκησα βοηθὸν τὸν Χριστόν. Κα! Αὐτὸς γὰρ, φησί, προσδοκία ἐθνῶν· περὶ τούτου γὰρ οἱ προφῆται προκατήγγειλον. Καὶ προσέσχε μοι. Καὶ ἐπιμελῶς ἅμα καὶ εὐ· EUTHYMII ZIGABENI corroborationem sententiae a se dicta, eumdem Propheta repetit sermonem; subintelligendum est tamen verbum, Conturbatur. VERS. 13. Exaudi orationem meam, Domine, et supplicationem meam auribus percipe. Idem æque significant hæc verba, per Prophetam more suo sic ingeminata. Lacrymas meas ne sileas. Id est, Ne despicias. Nam qui aliquem despiciunt, tacere solent. Indifferens autem est constructio verborum, Exaudi et Ne si- leas. Illud etiam considera, quomodo non simpli- citer orat Propheta noster, sed cum lacrymis. Quoniam ego incola sum apud te et peregrinus, sicut omnes patres mei. Accola, seu indigena dici- tur ille, qui loci alicujus permanens est ac per- petuus habitator; incola vero is qui al tempus habitat, quique jubente fundi domino habitatio- nem mutat. Ego, inquit, si cæteris hominibus comparer, accola quidem sum, et possessæ terræ indigena; sed, si ad te Deum meum suspicio, inco- lam me esse fateor. Te enim jubente transmigrabo, et hoc mundo relicto ad alium ire compellar. Peregrinus similiter, ubi modicum quid fuerit in aliena regione immoratus, eo postmodum reverti - tur, unde fuerat profectus. Cui comparari potest quilibet mortalis. Nam ad certum ac breve tempis vivimus, et demum in ea, unde originem duxinus, iterum resolviunur. Veas. 14. Dimitte mihi ut refrigerer priusquam abeam. Parce mihi, inquit, siste flagellum, ut pau- Iulum consoler, et afflictiones a me excutiam ante- quam moriar [vel dic, quod peccatorum veniam in præsenti vita postulat}. Et amplius non ero. Et cum ivero ubi sunt paires mei, non ero amplius, hoc est, non amplius vivaın. Vel, non ero amplius in prasenti mundo. Hec etiam verba ad placandam Dei iram, et ad ejus misericordiam conciliandam dicta sunt ; illud autem, Non amplius, ad orationis confirmationem. In finem Psalmus ipsi David. PSALMUS XXXIX. C Sancto Spiritu afſlatus beatus David, bune psal- mum in persona Ecclesize Christianorum cecinit, quo gratias Deo agit pro mirificis donis quibns a beo gratis donata est, et ab eo adversus insurgen- tes in se tyrannos opem petit. In finem inscribitur, quia quæ hic traduntur finem quemdam respicie-D hant, quem postea habuerunt. VERS. 2. Exspectans exspectavi Dominum. Hujus- modi verborum repetitio frequentissima est apud Hebræos, et intensionem quamdam mentis denotat, ut illud : Videns vidi, et, Cognoscens cognosces, hoc cst, Exquisite cognosces, et alia hujusmodi. Ex- spectans igitur exspectavi Dominum, hoc est, Valde exspectavi adjutorem meum Christum. Ipse enim est exspectatio gentium", quemadmodum de eo antea a prophetis prænuntiatum est. Et intendit mihi. In me, inquit, oculos suos * Gen. xLix, 10.
6γ And his name perish? For seeing this name filled with great power and healing every sickness and every infir- mity, they supposed it would be extinguished by death.
α Καὶ εἰσεπορεύετο τοῦ ἰδεῖν. Ὁ προδότης ᾽Ιούδας οἷα συνήθης, ἀκωλύτως, φησὶν, εἰσεπορεύετο, ἔνθα κατηγόμην, ἐπὶ τῷ ἰδεῖν, εἰ ἔστιν εὐκαιρία, ἵνα με παραδῷ.Α τὸν περὶ τούτου λόγον πρὸς βεβαιοτέραν πληροφο ρίαν· λείπει δὲ τὸ, Ταράσσεται. Εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου, Κύριε, καὶ τῆς δεήσεώς μου ενώτισαι. Εκ παραλλήλου τὸ αὐτό φησιν, ὡς ἔθος αὐτῷ. Των δακρύων μου μὴ παρασιωπήσῃς· Ἀντὶ τοῦ, Μὴ παρίδης· οἱ γὰρ παρορῶντές τινα, σιωπῶσιν. Αδιάφορος δὲ ἡ σύνταξις του, Ενώτισαι, καὶ τοῦ, Μὴ παρασιωπήσης. Ορα δὲ, ὅτι οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ μετὰ δακρύων ἱκέτευε, *Οτι πάροικος ἐγώ εἰμι παρὰ σοὶ καὶ παρεπίδη μος, καθώς πάντες οἱ πατέρες μου. Κάτοικος μέν ἐστιν ὁ μόνιμος οικήτωρ· πάροικος δὲ, ὁ πρόσκαιρος, Β ὁ μετοικιζόμενος, κελεύοντος τοῦ τῆς γῆς δεσπότου. Πρὸς μὲν τοὺς ἀνθρώπους, κάτοικός είμι, φησίν, αντεχόμενος τῆς ἐμῆς γῆς ὡς ἰδίας· παρὰ σοὶ δὲ, τουτέστι πρὸς σέ, πάροικος. Σοῦ γὰρ κελεύσαντος τοῦ Κυρίου τῆς γῆς, μετοικίζομαι πρὸς ἕτερον κό- σμον. Καὶ ὁ παρεπίδημος δε, πρὸς ὀλίγον τισὶν ἐπι- δημήσας, αὖθις ἄπεισιν ὅθεν ἦλθε. Τοῦτο δὲ ποιεῖ πᾶς ἄνθρωπος πρὸς καιρὸν βιώσας, εἶτα θανὼν καὶ ἀναλυθεὶς εἰς τὰ ἐξ ὧν συνέκειτο. "Ανές μοι ἵνα ἀναψύξω, πρὸ τοῦ μὲ ἀπελθεΐν Φεῖσαί μου, στῆσον τὴν μάστιγα, ἵνα μικρὸν παρ- ηγορηθῶ, καὶ ἀποτείωμαι τις θλίψεις, πρὸ τοῦ ἀποθανεῖν με. Καὶ οὐκέτι οὐ μὴ ὑπάρξω. Καὶ ἀπελθὼν ὅπου καὶ οἱ πατέρες μου, οὐκέτι ὑπάρξω, τουτέστιν, οὐκέτι βιώσομαι· ἢ, οὐκέτι ὑπάρξω ἐν τῷ παρόντι κόσμῳ. Δυσωπητικὰ δὲ καὶ ἄγαν οἰκτρὰ τὰ ῥήματα. Τὸ δὲ, Οὐ μὴ, πρὸς βεβαίωσιν τοῦ λόγου παρεί- ληπται. Εἰς τὸ τέλος τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΑΘ'. Οὗτος ὁ ψαλμὸς ἐνηχήθη τῷ Δαβὶδ ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἐκ προσώπου τῆς Ἐκκλησίας τῶν Χρι στιανῶν, εὐχαριστούσης μὲν ἐφ᾽ οἷς ἠξιώθη τῆς θείας χάριτος, δεομένης δὲ περὶ τῶν ἐπανισταμένων αὐτῇ τυράννων. Εἰς τὸ τέλος δὲ ἐπιγέγραπται, διὰ τὸ τὰ γεγραμμένα πρὸς τέλος ἀφορᾷν· γέγονεν γὰρ πάντα. Ὑπομένων ὑπέμεινα τὸν Κύριον. Ο τοιοῦτος διπλασιασμός, συνήθης μὲν τοῖς· Εβραίοις· ἔστι δὲ ἐμφαντικὸς ἐπιτάσεως, ὡς τὸ Ἰδὼν ίδον, και, Γινώσκων γνώσῃ, ἀντὶ τοῦ, Ἀκριβῶς γνώσῃ, καὶ τὰ τοιαῦτα. Ὑπομένων οὖν ὑπέμεινα, ἀντὶ τοῦ, Σφόδρα προσεδόκησα βοηθὸν τὸν Χριστόν. Κα! Αὐτὸς γὰρ, φησί, προσδοκία ἐθνῶν· περὶ τούτου γὰρ οἱ προφῆται προκατήγγειλον. Καὶ προσέσχε μοι. Καὶ ἐπιμελῶς ἅμα καὶ εὐ· EUTHYMII ZIGABENI corroborationem sententiae a se dicta, eumdem Propheta repetit sermonem; subintelligendum est tamen verbum, Conturbatur. VERS. 13. Exaudi orationem meam, Domine, et supplicationem meam auribus percipe. Idem æque significant hæc verba, per Prophetam more suo sic ingeminata. Lacrymas meas ne sileas. Id est, Ne despicias. Nam qui aliquem despiciunt, tacere solent. Indifferens autem est constructio verborum, Exaudi et Ne si- leas. Illud etiam considera, quomodo non simpli- citer orat Propheta noster, sed cum lacrymis. Quoniam ego incola sum apud te et peregrinus, sicut omnes patres mei. Accola, seu indigena dici- tur ille, qui loci alicujus permanens est ac per- petuus habitator; incola vero is qui al tempus habitat, quique jubente fundi domino habitatio- nem mutat. Ego, inquit, si cæteris hominibus comparer, accola quidem sum, et possessæ terræ indigena; sed, si ad te Deum meum suspicio, inco- lam me esse fateor. Te enim jubente transmigrabo, et hoc mundo relicto ad alium ire compellar. Peregrinus similiter, ubi modicum quid fuerit in aliena regione immoratus, eo postmodum reverti - tur, unde fuerat profectus. Cui comparari potest quilibet mortalis. Nam ad certum ac breve tempis vivimus, et demum in ea, unde originem duxinus, iterum resolviunur. Veas. 14. Dimitte mihi ut refrigerer priusquam abeam. Parce mihi, inquit, siste flagellum, ut pau- Iulum consoler, et afflictiones a me excutiam ante- quam moriar [vel dic, quod peccatorum veniam in præsenti vita postulat}. Et amplius non ero. Et cum ivero ubi sunt paires mei, non ero amplius, hoc est, non amplius vivaın. Vel, non ero amplius in prasenti mundo. Hec etiam verba ad placandam Dei iram, et ad ejus misericordiam conciliandam dicta sunt ; illud autem, Non amplius, ad orationis confirmationem. In finem Psalmus ipsi David. PSALMUS XXXIX. C Sancto Spiritu afſlatus beatus David, bune psal- mum in persona Ecclesize Christianorum cecinit, quo gratias Deo agit pro mirificis donis quibns a beo gratis donata est, et ab eo adversus insurgen- tes in se tyrannos opem petit. In finem inscribitur, quia quæ hic traduntur finem quemdam respicie-D hant, quem postea habuerunt. VERS. 2. Exspectans exspectavi Dominum. Hujus- modi verborum repetitio frequentissima est apud Hebræos, et intensionem quamdam mentis denotat, ut illud : Videns vidi, et, Cognoscens cognosces, hoc cst, Exquisite cognosces, et alia hujusmodi. Ex- spectans igitur exspectavi Dominum, hoc est, Valde exspectavi adjutorem meum Christum. Ipse enim est exspectatio gentium", quemadmodum de eo antea a prophetis prænuntiatum est. Et intendit mihi. In me, inquit, oculos suos * Gen. xLix, 10.
7α And he would enter to see. Judas the betrayer would as usual enter unhindered where I was lodging to see if there is an opportunity to betray me.
β Μάτην ἐλάλει ἡ καρδία αὐτοῦ. Μάτην ἐλάλει αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν τὰ περὶ τῆς προδοσίας, ὅτε οὗτος εἰσεπορεύετο τοῦ ἰδεῖν, ἤτοι μάτην ἐσπούδαζε λαθεῖν με· ἐγίνωσκον γὰρ, οἷα καρδιογνώστης, ὅσα βούλεται καὶ βουλεύεται.Α τὸν περὶ τούτου λόγον πρὸς βεβαιοτέραν πληροφο ρίαν· λείπει δὲ τὸ, Ταράσσεται. Εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου, Κύριε, καὶ τῆς δεήσεώς μου ενώτισαι. Εκ παραλλήλου τὸ αὐτό φησιν, ὡς ἔθος αὐτῷ. Των δακρύων μου μὴ παρασιωπήσῃς· Ἀντὶ τοῦ, Μὴ παρίδης· οἱ γὰρ παρορῶντές τινα, σιωπῶσιν. Αδιάφορος δὲ ἡ σύνταξις του, Ενώτισαι, καὶ τοῦ, Μὴ παρασιωπήσης. Ορα δὲ, ὅτι οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ μετὰ δακρύων ἱκέτευε, *Οτι πάροικος ἐγώ εἰμι παρὰ σοὶ καὶ παρεπίδη μος, καθώς πάντες οἱ πατέρες μου. Κάτοικος μέν ἐστιν ὁ μόνιμος οικήτωρ· πάροικος δὲ, ὁ πρόσκαιρος, Β ὁ μετοικιζόμενος, κελεύοντος τοῦ τῆς γῆς δεσπότου. Πρὸς μὲν τοὺς ἀνθρώπους, κάτοικός είμι, φησίν, αντεχόμενος τῆς ἐμῆς γῆς ὡς ἰδίας· παρὰ σοὶ δὲ, τουτέστι πρὸς σέ, πάροικος. Σοῦ γὰρ κελεύσαντος τοῦ Κυρίου τῆς γῆς, μετοικίζομαι πρὸς ἕτερον κό- σμον. Καὶ ὁ παρεπίδημος δε, πρὸς ὀλίγον τισὶν ἐπι- δημήσας, αὖθις ἄπεισιν ὅθεν ἦλθε. Τοῦτο δὲ ποιεῖ πᾶς ἄνθρωπος πρὸς καιρὸν βιώσας, εἶτα θανὼν καὶ ἀναλυθεὶς εἰς τὰ ἐξ ὧν συνέκειτο. "Ανές μοι ἵνα ἀναψύξω, πρὸ τοῦ μὲ ἀπελθεΐν Φεῖσαί μου, στῆσον τὴν μάστιγα, ἵνα μικρὸν παρ- ηγορηθῶ, καὶ ἀποτείωμαι τις θλίψεις, πρὸ τοῦ ἀποθανεῖν με. Καὶ οὐκέτι οὐ μὴ ὑπάρξω. Καὶ ἀπελθὼν ὅπου καὶ οἱ πατέρες μου, οὐκέτι ὑπάρξω, τουτέστιν, οὐκέτι βιώσομαι· ἢ, οὐκέτι ὑπάρξω ἐν τῷ παρόντι κόσμῳ. Δυσωπητικὰ δὲ καὶ ἄγαν οἰκτρὰ τὰ ῥήματα. Τὸ δὲ, Οὐ μὴ, πρὸς βεβαίωσιν τοῦ λόγου παρεί- ληπται. Εἰς τὸ τέλος τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΑΘ'. Οὗτος ὁ ψαλμὸς ἐνηχήθη τῷ Δαβὶδ ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἐκ προσώπου τῆς Ἐκκλησίας τῶν Χρι στιανῶν, εὐχαριστούσης μὲν ἐφ᾽ οἷς ἠξιώθη τῆς θείας χάριτος, δεομένης δὲ περὶ τῶν ἐπανισταμένων αὐτῇ τυράννων. Εἰς τὸ τέλος δὲ ἐπιγέγραπται, διὰ τὸ τὰ γεγραμμένα πρὸς τέλος ἀφορᾷν· γέγονεν γὰρ πάντα. Ὑπομένων ὑπέμεινα τὸν Κύριον. Ο τοιοῦτος διπλασιασμός, συνήθης μὲν τοῖς· Εβραίοις· ἔστι δὲ ἐμφαντικὸς ἐπιτάσεως, ὡς τὸ Ἰδὼν ίδον, και, Γινώσκων γνώσῃ, ἀντὶ τοῦ, Ἀκριβῶς γνώσῃ, καὶ τὰ τοιαῦτα. Ὑπομένων οὖν ὑπέμεινα, ἀντὶ τοῦ, Σφόδρα προσεδόκησα βοηθὸν τὸν Χριστόν. Κα! Αὐτὸς γὰρ, φησί, προσδοκία ἐθνῶν· περὶ τούτου γὰρ οἱ προφῆται προκατήγγειλον. Καὶ προσέσχε μοι. Καὶ ἐπιμελῶς ἅμα καὶ εὐ· EUTHYMII ZIGABENI corroborationem sententiae a se dicta, eumdem Propheta repetit sermonem; subintelligendum est tamen verbum, Conturbatur. VERS. 13. Exaudi orationem meam, Domine, et supplicationem meam auribus percipe. Idem æque significant hæc verba, per Prophetam more suo sic ingeminata. Lacrymas meas ne sileas. Id est, Ne despicias. Nam qui aliquem despiciunt, tacere solent. Indifferens autem est constructio verborum, Exaudi et Ne si- leas. Illud etiam considera, quomodo non simpli- citer orat Propheta noster, sed cum lacrymis. Quoniam ego incola sum apud te et peregrinus, sicut omnes patres mei. Accola, seu indigena dici- tur ille, qui loci alicujus permanens est ac per- petuus habitator; incola vero is qui al tempus habitat, quique jubente fundi domino habitatio- nem mutat. Ego, inquit, si cæteris hominibus comparer, accola quidem sum, et possessæ terræ indigena; sed, si ad te Deum meum suspicio, inco- lam me esse fateor. Te enim jubente transmigrabo, et hoc mundo relicto ad alium ire compellar. Peregrinus similiter, ubi modicum quid fuerit in aliena regione immoratus, eo postmodum reverti - tur, unde fuerat profectus. Cui comparari potest quilibet mortalis. Nam ad certum ac breve tempis vivimus, et demum in ea, unde originem duxinus, iterum resolviunur. Veas. 14. Dimitte mihi ut refrigerer priusquam abeam. Parce mihi, inquit, siste flagellum, ut pau- Iulum consoler, et afflictiones a me excutiam ante- quam moriar [vel dic, quod peccatorum veniam in præsenti vita postulat}. Et amplius non ero. Et cum ivero ubi sunt paires mei, non ero amplius, hoc est, non amplius vivaın. Vel, non ero amplius in prasenti mundo. Hec etiam verba ad placandam Dei iram, et ad ejus misericordiam conciliandam dicta sunt ; illud autem, Non amplius, ad orationis confirmationem. In finem Psalmus ipsi David. PSALMUS XXXIX. C Sancto Spiritu afſlatus beatus David, bune psal- mum in persona Ecclesize Christianorum cecinit, quo gratias Deo agit pro mirificis donis quibns a beo gratis donata est, et ab eo adversus insurgen- tes in se tyrannos opem petit. In finem inscribitur, quia quæ hic traduntur finem quemdam respicie-D hant, quem postea habuerunt. VERS. 2. Exspectans exspectavi Dominum. Hujus- modi verborum repetitio frequentissima est apud Hebræos, et intensionem quamdam mentis denotat, ut illud : Videns vidi, et, Cognoscens cognosces, hoc cst, Exquisite cognosces, et alia hujusmodi. Ex- spectans igitur exspectavi Dominum, hoc est, Valde exspectavi adjutorem meum Christum. Ipse enim est exspectatio gentium", quemadmodum de eo antea a prophetis prænuntiatum est. Et intendit mihi. In me, inquit, oculos suos * Gen. xLix, 10.
7β Vainly he would speak in his heart. Vainly his heart would speak in itself about the betrayal when he would come in to see, in other words, vainly he would try to escape my notice, for as knower of hearts I would know all he was purposing and plotting.
γ Συνήγαγεν ἀνομίαν ἑαυτῷ. Οὐδὲν ἕτερον ἐποίησε, ταῦτα λογισάμενος, ὁ ἄθλιος, ἢ μόνον ἐθησαύρισεν ἑαυτῷ ἀνομίαν, ὡς ἐπιβεβουλευκὼς τῷ διδασκάλῳ καὶ Σωτῆρι. Τινὲς δὲ, μετὰ τὸ, μάτην ἐλάλει, στίζουσι τελείαν, ἵν’ ᾖ, ὅτι μάτην ἐλάλει μοι εἰρηνικῶς, ἐχθρὰ βουλευόμενος· ἄμεινον δὲ τὸ πρῶτον.Α τὸν περὶ τούτου λόγον πρὸς βεβαιοτέραν πληροφο ρίαν· λείπει δὲ τὸ, Ταράσσεται. Εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου, Κύριε, καὶ τῆς δεήσεώς μου ενώτισαι. Εκ παραλλήλου τὸ αὐτό φησιν, ὡς ἔθος αὐτῷ. Των δακρύων μου μὴ παρασιωπήσῃς· Ἀντὶ τοῦ, Μὴ παρίδης· οἱ γὰρ παρορῶντές τινα, σιωπῶσιν. Αδιάφορος δὲ ἡ σύνταξις του, Ενώτισαι, καὶ τοῦ, Μὴ παρασιωπήσης. Ορα δὲ, ὅτι οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ μετὰ δακρύων ἱκέτευε, *Οτι πάροικος ἐγώ εἰμι παρὰ σοὶ καὶ παρεπίδη μος, καθώς πάντες οἱ πατέρες μου. Κάτοικος μέν ἐστιν ὁ μόνιμος οικήτωρ· πάροικος δὲ, ὁ πρόσκαιρος, Β ὁ μετοικιζόμενος, κελεύοντος τοῦ τῆς γῆς δεσπότου. Πρὸς μὲν τοὺς ἀνθρώπους, κάτοικός είμι, φησίν, αντεχόμενος τῆς ἐμῆς γῆς ὡς ἰδίας· παρὰ σοὶ δὲ, τουτέστι πρὸς σέ, πάροικος. Σοῦ γὰρ κελεύσαντος τοῦ Κυρίου τῆς γῆς, μετοικίζομαι πρὸς ἕτερον κό- σμον. Καὶ ὁ παρεπίδημος δε, πρὸς ὀλίγον τισὶν ἐπι- δημήσας, αὖθις ἄπεισιν ὅθεν ἦλθε. Τοῦτο δὲ ποιεῖ πᾶς ἄνθρωπος πρὸς καιρὸν βιώσας, εἶτα θανὼν καὶ ἀναλυθεὶς εἰς τὰ ἐξ ὧν συνέκειτο. "Ανές μοι ἵνα ἀναψύξω, πρὸ τοῦ μὲ ἀπελθεΐν Φεῖσαί μου, στῆσον τὴν μάστιγα, ἵνα μικρὸν παρ- ηγορηθῶ, καὶ ἀποτείωμαι τις θλίψεις, πρὸ τοῦ ἀποθανεῖν με. Καὶ οὐκέτι οὐ μὴ ὑπάρξω. Καὶ ἀπελθὼν ὅπου καὶ οἱ πατέρες μου, οὐκέτι ὑπάρξω, τουτέστιν, οὐκέτι βιώσομαι· ἢ, οὐκέτι ὑπάρξω ἐν τῷ παρόντι κόσμῳ. Δυσωπητικὰ δὲ καὶ ἄγαν οἰκτρὰ τὰ ῥήματα. Τὸ δὲ, Οὐ μὴ, πρὸς βεβαίωσιν τοῦ λόγου παρεί- ληπται. Εἰς τὸ τέλος τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΑΘ'. Οὗτος ὁ ψαλμὸς ἐνηχήθη τῷ Δαβὶδ ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἐκ προσώπου τῆς Ἐκκλησίας τῶν Χρι στιανῶν, εὐχαριστούσης μὲν ἐφ᾽ οἷς ἠξιώθη τῆς θείας χάριτος, δεομένης δὲ περὶ τῶν ἐπανισταμένων αὐτῇ τυράννων. Εἰς τὸ τέλος δὲ ἐπιγέγραπται, διὰ τὸ τὰ γεγραμμένα πρὸς τέλος ἀφορᾷν· γέγονεν γὰρ πάντα. Ὑπομένων ὑπέμεινα τὸν Κύριον. Ο τοιοῦτος διπλασιασμός, συνήθης μὲν τοῖς· Εβραίοις· ἔστι δὲ ἐμφαντικὸς ἐπιτάσεως, ὡς τὸ Ἰδὼν ίδον, και, Γινώσκων γνώσῃ, ἀντὶ τοῦ, Ἀκριβῶς γνώσῃ, καὶ τὰ τοιαῦτα. Ὑπομένων οὖν ὑπέμεινα, ἀντὶ τοῦ, Σφόδρα προσεδόκησα βοηθὸν τὸν Χριστόν. Κα! Αὐτὸς γὰρ, φησί, προσδοκία ἐθνῶν· περὶ τούτου γὰρ οἱ προφῆται προκατήγγειλον. Καὶ προσέσχε μοι. Καὶ ἐπιμελῶς ἅμα καὶ εὐ· EUTHYMII ZIGABENI corroborationem sententiae a se dicta, eumdem Propheta repetit sermonem; subintelligendum est tamen verbum, Conturbatur. VERS. 13. Exaudi orationem meam, Domine, et supplicationem meam auribus percipe. Idem æque significant hæc verba, per Prophetam more suo sic ingeminata. Lacrymas meas ne sileas. Id est, Ne despicias. Nam qui aliquem despiciunt, tacere solent. Indifferens autem est constructio verborum, Exaudi et Ne si- leas. Illud etiam considera, quomodo non simpli- citer orat Propheta noster, sed cum lacrymis. Quoniam ego incola sum apud te et peregrinus, sicut omnes patres mei. Accola, seu indigena dici- tur ille, qui loci alicujus permanens est ac per- petuus habitator; incola vero is qui al tempus habitat, quique jubente fundi domino habitatio- nem mutat. Ego, inquit, si cæteris hominibus comparer, accola quidem sum, et possessæ terræ indigena; sed, si ad te Deum meum suspicio, inco- lam me esse fateor. Te enim jubente transmigrabo, et hoc mundo relicto ad alium ire compellar. Peregrinus similiter, ubi modicum quid fuerit in aliena regione immoratus, eo postmodum reverti - tur, unde fuerat profectus. Cui comparari potest quilibet mortalis. Nam ad certum ac breve tempis vivimus, et demum in ea, unde originem duxinus, iterum resolviunur. Veas. 14. Dimitte mihi ut refrigerer priusquam abeam. Parce mihi, inquit, siste flagellum, ut pau- Iulum consoler, et afflictiones a me excutiam ante- quam moriar [vel dic, quod peccatorum veniam in præsenti vita postulat}. Et amplius non ero. Et cum ivero ubi sunt paires mei, non ero amplius, hoc est, non amplius vivaın. Vel, non ero amplius in prasenti mundo. Hec etiam verba ad placandam Dei iram, et ad ejus misericordiam conciliandam dicta sunt ; illud autem, Non amplius, ad orationis confirmationem. In finem Psalmus ipsi David. PSALMUS XXXIX. C Sancto Spiritu afſlatus beatus David, bune psal- mum in persona Ecclesize Christianorum cecinit, quo gratias Deo agit pro mirificis donis quibns a beo gratis donata est, et ab eo adversus insurgen- tes in se tyrannos opem petit. In finem inscribitur, quia quæ hic traduntur finem quemdam respicie-D hant, quem postea habuerunt. VERS. 2. Exspectans exspectavi Dominum. Hujus- modi verborum repetitio frequentissima est apud Hebræos, et intensionem quamdam mentis denotat, ut illud : Videns vidi, et, Cognoscens cognosces, hoc cst, Exquisite cognosces, et alia hujusmodi. Ex- spectans igitur exspectavi Dominum, hoc est, Valde exspectavi adjutorem meum Christum. Ipse enim est exspectatio gentium", quemadmodum de eo antea a prophetis prænuntiatum est. Et intendit mihi. In me, inquit, oculos suos * Gen. xLix, 10.
7γ He has gathered lawlessness on himself. Having calculated these things, the wretched man has done nothing but gather lawless- ness on himself as plotting treachery against his teacher and Saviour. Some place a full stop after ‘vainly he would speak’, so that the meaning would be vainly he would speak peaceably to me while plotting hostility, but the first is better.
δ Ἐξεπορεύετο ἔξω καὶ ἐλάλει ἐπὶ τὸ αὐτό. Λαβὼν γὰρ, φησὶ, τὸ ψωμίον ἐκεῖνος, εὐθέως ἐξῆλθε. Tὸ δὲ, ἐπὶ τὸ αὐτὸ, ἀντὶ τοῦ, ὁμοῦ αὐτοῖς τοῖς ἐχθροῖς μου· συνελάλει γὰρ αὐτοῖς περὶ τῆς προδοσίας· Tί μοι θέλετε δοῦναι; καὶ τὰ ἑξῆς. Πάντα γὰρ ταῦτα σαφῶς ἱστοροῦσιν οἱ εὐαγγελισταὶ γενόμενα.Α τὸν περὶ τούτου λόγον πρὸς βεβαιοτέραν πληροφο ρίαν· λείπει δὲ τὸ, Ταράσσεται. Εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου, Κύριε, καὶ τῆς δεήσεώς μου ενώτισαι. Εκ παραλλήλου τὸ αὐτό φησιν, ὡς ἔθος αὐτῷ. Των δακρύων μου μὴ παρασιωπήσῃς· Ἀντὶ τοῦ, Μὴ παρίδης· οἱ γὰρ παρορῶντές τινα, σιωπῶσιν. Αδιάφορος δὲ ἡ σύνταξις του, Ενώτισαι, καὶ τοῦ, Μὴ παρασιωπήσης. Ορα δὲ, ὅτι οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ μετὰ δακρύων ἱκέτευε, *Οτι πάροικος ἐγώ εἰμι παρὰ σοὶ καὶ παρεπίδη μος, καθώς πάντες οἱ πατέρες μου. Κάτοικος μέν ἐστιν ὁ μόνιμος οικήτωρ· πάροικος δὲ, ὁ πρόσκαιρος, Β ὁ μετοικιζόμενος, κελεύοντος τοῦ τῆς γῆς δεσπότου. Πρὸς μὲν τοὺς ἀνθρώπους, κάτοικός είμι, φησίν, αντεχόμενος τῆς ἐμῆς γῆς ὡς ἰδίας· παρὰ σοὶ δὲ, τουτέστι πρὸς σέ, πάροικος. Σοῦ γὰρ κελεύσαντος τοῦ Κυρίου τῆς γῆς, μετοικίζομαι πρὸς ἕτερον κό- σμον. Καὶ ὁ παρεπίδημος δε, πρὸς ὀλίγον τισὶν ἐπι- δημήσας, αὖθις ἄπεισιν ὅθεν ἦλθε. Τοῦτο δὲ ποιεῖ πᾶς ἄνθρωπος πρὸς καιρὸν βιώσας, εἶτα θανὼν καὶ ἀναλυθεὶς εἰς τὰ ἐξ ὧν συνέκειτο. "Ανές μοι ἵνα ἀναψύξω, πρὸ τοῦ μὲ ἀπελθεΐν Φεῖσαί μου, στῆσον τὴν μάστιγα, ἵνα μικρὸν παρ- ηγορηθῶ, καὶ ἀποτείωμαι τις θλίψεις, πρὸ τοῦ ἀποθανεῖν με. Καὶ οὐκέτι οὐ μὴ ὑπάρξω. Καὶ ἀπελθὼν ὅπου καὶ οἱ πατέρες μου, οὐκέτι ὑπάρξω, τουτέστιν, οὐκέτι βιώσομαι· ἢ, οὐκέτι ὑπάρξω ἐν τῷ παρόντι κόσμῳ. Δυσωπητικὰ δὲ καὶ ἄγαν οἰκτρὰ τὰ ῥήματα. Τὸ δὲ, Οὐ μὴ, πρὸς βεβαίωσιν τοῦ λόγου παρεί- ληπται. Εἰς τὸ τέλος τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΑΘ'. Οὗτος ὁ ψαλμὸς ἐνηχήθη τῷ Δαβὶδ ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἐκ προσώπου τῆς Ἐκκλησίας τῶν Χρι στιανῶν, εὐχαριστούσης μὲν ἐφ᾽ οἷς ἠξιώθη τῆς θείας χάριτος, δεομένης δὲ περὶ τῶν ἐπανισταμένων αὐτῇ τυράννων. Εἰς τὸ τέλος δὲ ἐπιγέγραπται, διὰ τὸ τὰ γεγραμμένα πρὸς τέλος ἀφορᾷν· γέγονεν γὰρ πάντα. Ὑπομένων ὑπέμεινα τὸν Κύριον. Ο τοιοῦτος διπλασιασμός, συνήθης μὲν τοῖς· Εβραίοις· ἔστι δὲ ἐμφαντικὸς ἐπιτάσεως, ὡς τὸ Ἰδὼν ίδον, και, Γινώσκων γνώσῃ, ἀντὶ τοῦ, Ἀκριβῶς γνώσῃ, καὶ τὰ τοιαῦτα. Ὑπομένων οὖν ὑπέμεινα, ἀντὶ τοῦ, Σφόδρα προσεδόκησα βοηθὸν τὸν Χριστόν. Κα! Αὐτὸς γὰρ, φησί, προσδοκία ἐθνῶν· περὶ τούτου γὰρ οἱ προφῆται προκατήγγειλον. Καὶ προσέσχε μοι. Καὶ ἐπιμελῶς ἅμα καὶ εὐ· EUTHYMII ZIGABENI corroborationem sententiae a se dicta, eumdem Propheta repetit sermonem; subintelligendum est tamen verbum, Conturbatur. VERS. 13. Exaudi orationem meam, Domine, et supplicationem meam auribus percipe. Idem æque significant hæc verba, per Prophetam more suo sic ingeminata. Lacrymas meas ne sileas. Id est, Ne despicias. Nam qui aliquem despiciunt, tacere solent. Indifferens autem est constructio verborum, Exaudi et Ne si- leas. Illud etiam considera, quomodo non simpli- citer orat Propheta noster, sed cum lacrymis. Quoniam ego incola sum apud te et peregrinus, sicut omnes patres mei. Accola, seu indigena dici- tur ille, qui loci alicujus permanens est ac per- petuus habitator; incola vero is qui al tempus habitat, quique jubente fundi domino habitatio- nem mutat. Ego, inquit, si cæteris hominibus comparer, accola quidem sum, et possessæ terræ indigena; sed, si ad te Deum meum suspicio, inco- lam me esse fateor. Te enim jubente transmigrabo, et hoc mundo relicto ad alium ire compellar. Peregrinus similiter, ubi modicum quid fuerit in aliena regione immoratus, eo postmodum reverti - tur, unde fuerat profectus. Cui comparari potest quilibet mortalis. Nam ad certum ac breve tempis vivimus, et demum in ea, unde originem duxinus, iterum resolviunur. Veas. 14. Dimitte mihi ut refrigerer priusquam abeam. Parce mihi, inquit, siste flagellum, ut pau- Iulum consoler, et afflictiones a me excutiam ante- quam moriar [vel dic, quod peccatorum veniam in præsenti vita postulat}. Et amplius non ero. Et cum ivero ubi sunt paires mei, non ero amplius, hoc est, non amplius vivaın. Vel, non ero amplius in prasenti mundo. Hec etiam verba ad placandam Dei iram, et ad ejus misericordiam conciliandam dicta sunt ; illud autem, Non amplius, ad orationis confirmationem. In finem Psalmus ipsi David. PSALMUS XXXIX. C Sancto Spiritu afſlatus beatus David, bune psal- mum in persona Ecclesize Christianorum cecinit, quo gratias Deo agit pro mirificis donis quibns a beo gratis donata est, et ab eo adversus insurgen- tes in se tyrannos opem petit. In finem inscribitur, quia quæ hic traduntur finem quemdam respicie-D hant, quem postea habuerunt. VERS. 2. Exspectans exspectavi Dominum. Hujus- modi verborum repetitio frequentissima est apud Hebræos, et intensionem quamdam mentis denotat, ut illud : Videns vidi, et, Cognoscens cognosces, hoc cst, Exquisite cognosces, et alia hujusmodi. Ex- spectans igitur exspectavi Dominum, hoc est, Valde exspectavi adjutorem meum Christum. Ipse enim est exspectatio gentium", quemadmodum de eo antea a prophetis prænuntiatum est. Et intendit mihi. In me, inquit, oculos suos * Gen. xLix, 10.
7δ He would go out and speak together. It is written, Having received the piece of bread, he went out immediately. ‘Together’ in the sense of ‘together with these my enemies’, for he would speak with them about the betrayal: What will you give me? and so on. The evangelists clearly tell how all these things occurred.
α Κατ’ ἐμοῦ ἐψιθύριζον πάντες οἱ ἐχθροί μου. Ἐψιθύριζον ἀλλήλοις εἰς τὸ οὖς τὰ τῆς ἐπιβουλῆς, φοβούμενοι τὸν ὄχλον.Α τὸν περὶ τούτου λόγον πρὸς βεβαιοτέραν πληροφο ρίαν· λείπει δὲ τὸ, Ταράσσεται. Εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου, Κύριε, καὶ τῆς δεήσεώς μου ενώτισαι. Εκ παραλλήλου τὸ αὐτό φησιν, ὡς ἔθος αὐτῷ. Των δακρύων μου μὴ παρασιωπήσῃς· Ἀντὶ τοῦ, Μὴ παρίδης· οἱ γὰρ παρορῶντές τινα, σιωπῶσιν. Αδιάφορος δὲ ἡ σύνταξις του, Ενώτισαι, καὶ τοῦ, Μὴ παρασιωπήσης. Ορα δὲ, ὅτι οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ μετὰ δακρύων ἱκέτευε, *Οτι πάροικος ἐγώ εἰμι παρὰ σοὶ καὶ παρεπίδη μος, καθώς πάντες οἱ πατέρες μου. Κάτοικος μέν ἐστιν ὁ μόνιμος οικήτωρ· πάροικος δὲ, ὁ πρόσκαιρος, Β ὁ μετοικιζόμενος, κελεύοντος τοῦ τῆς γῆς δεσπότου. Πρὸς μὲν τοὺς ἀνθρώπους, κάτοικός είμι, φησίν, αντεχόμενος τῆς ἐμῆς γῆς ὡς ἰδίας· παρὰ σοὶ δὲ, τουτέστι πρὸς σέ, πάροικος. Σοῦ γὰρ κελεύσαντος τοῦ Κυρίου τῆς γῆς, μετοικίζομαι πρὸς ἕτερον κό- σμον. Καὶ ὁ παρεπίδημος δε, πρὸς ὀλίγον τισὶν ἐπι- δημήσας, αὖθις ἄπεισιν ὅθεν ἦλθε. Τοῦτο δὲ ποιεῖ πᾶς ἄνθρωπος πρὸς καιρὸν βιώσας, εἶτα θανὼν καὶ ἀναλυθεὶς εἰς τὰ ἐξ ὧν συνέκειτο. "Ανές μοι ἵνα ἀναψύξω, πρὸ τοῦ μὲ ἀπελθεΐν Φεῖσαί μου, στῆσον τὴν μάστιγα, ἵνα μικρὸν παρ- ηγορηθῶ, καὶ ἀποτείωμαι τις θλίψεις, πρὸ τοῦ ἀποθανεῖν με. Καὶ οὐκέτι οὐ μὴ ὑπάρξω. Καὶ ἀπελθὼν ὅπου καὶ οἱ πατέρες μου, οὐκέτι ὑπάρξω, τουτέστιν, οὐκέτι βιώσομαι· ἢ, οὐκέτι ὑπάρξω ἐν τῷ παρόντι κόσμῳ. Δυσωπητικὰ δὲ καὶ ἄγαν οἰκτρὰ τὰ ῥήματα. Τὸ δὲ, Οὐ μὴ, πρὸς βεβαίωσιν τοῦ λόγου παρεί- ληπται. Εἰς τὸ τέλος τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΑΘ'. Οὗτος ὁ ψαλμὸς ἐνηχήθη τῷ Δαβὶδ ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἐκ προσώπου τῆς Ἐκκλησίας τῶν Χρι στιανῶν, εὐχαριστούσης μὲν ἐφ᾽ οἷς ἠξιώθη τῆς θείας χάριτος, δεομένης δὲ περὶ τῶν ἐπανισταμένων αὐτῇ τυράννων. Εἰς τὸ τέλος δὲ ἐπιγέγραπται, διὰ τὸ τὰ γεγραμμένα πρὸς τέλος ἀφορᾷν· γέγονεν γὰρ πάντα. Ὑπομένων ὑπέμεινα τὸν Κύριον. Ο τοιοῦτος διπλασιασμός, συνήθης μὲν τοῖς· Εβραίοις· ἔστι δὲ ἐμφαντικὸς ἐπιτάσεως, ὡς τὸ Ἰδὼν ίδον, και, Γινώσκων γνώσῃ, ἀντὶ τοῦ, Ἀκριβῶς γνώσῃ, καὶ τὰ τοιαῦτα. Ὑπομένων οὖν ὑπέμεινα, ἀντὶ τοῦ, Σφόδρα προσεδόκησα βοηθὸν τὸν Χριστόν. Κα! Αὐτὸς γὰρ, φησί, προσδοκία ἐθνῶν· περὶ τούτου γὰρ οἱ προφῆται προκατήγγειλον. Καὶ προσέσχε μοι. Καὶ ἐπιμελῶς ἅμα καὶ εὐ· EUTHYMII ZIGABENI corroborationem sententiae a se dicta, eumdem Propheta repetit sermonem; subintelligendum est tamen verbum, Conturbatur. VERS. 13. Exaudi orationem meam, Domine, et supplicationem meam auribus percipe. Idem æque significant hæc verba, per Prophetam more suo sic ingeminata. Lacrymas meas ne sileas. Id est, Ne despicias. Nam qui aliquem despiciunt, tacere solent. Indifferens autem est constructio verborum, Exaudi et Ne si- leas. Illud etiam considera, quomodo non simpli- citer orat Propheta noster, sed cum lacrymis. Quoniam ego incola sum apud te et peregrinus, sicut omnes patres mei. Accola, seu indigena dici- tur ille, qui loci alicujus permanens est ac per- petuus habitator; incola vero is qui al tempus habitat, quique jubente fundi domino habitatio- nem mutat. Ego, inquit, si cæteris hominibus comparer, accola quidem sum, et possessæ terræ indigena; sed, si ad te Deum meum suspicio, inco- lam me esse fateor. Te enim jubente transmigrabo, et hoc mundo relicto ad alium ire compellar. Peregrinus similiter, ubi modicum quid fuerit in aliena regione immoratus, eo postmodum reverti - tur, unde fuerat profectus. Cui comparari potest quilibet mortalis. Nam ad certum ac breve tempis vivimus, et demum in ea, unde originem duxinus, iterum resolviunur. Veas. 14. Dimitte mihi ut refrigerer priusquam abeam. Parce mihi, inquit, siste flagellum, ut pau- Iulum consoler, et afflictiones a me excutiam ante- quam moriar [vel dic, quod peccatorum veniam in præsenti vita postulat}. Et amplius non ero. Et cum ivero ubi sunt paires mei, non ero amplius, hoc est, non amplius vivaın. Vel, non ero amplius in prasenti mundo. Hec etiam verba ad placandam Dei iram, et ad ejus misericordiam conciliandam dicta sunt ; illud autem, Non amplius, ad orationis confirmationem. In finem Psalmus ipsi David. PSALMUS XXXIX. C Sancto Spiritu afſlatus beatus David, bune psal- mum in persona Ecclesize Christianorum cecinit, quo gratias Deo agit pro mirificis donis quibns a beo gratis donata est, et ab eo adversus insurgen- tes in se tyrannos opem petit. In finem inscribitur, quia quæ hic traduntur finem quemdam respicie-D hant, quem postea habuerunt. VERS. 2. Exspectans exspectavi Dominum. Hujus- modi verborum repetitio frequentissima est apud Hebræos, et intensionem quamdam mentis denotat, ut illud : Videns vidi, et, Cognoscens cognosces, hoc cst, Exquisite cognosces, et alia hujusmodi. Ex- spectans igitur exspectavi Dominum, hoc est, Valde exspectavi adjutorem meum Christum. Ipse enim est exspectatio gentium", quemadmodum de eo antea a prophetis prænuntiatum est. Et intendit mihi. In me, inquit, oculos suos * Gen. xLix, 10.
8α All my enemies would whisper against me. Being afraid of the crowd, they would whisper into each other’s ear the plans for treachery.
β Κατ’ ἐμοῦ ἐλογίζοντο κακά μοι. Κατ’ ἐμοῦ ἐμελέτων θανατηφόρα μοι. Συμβούλιον γὰρ, φησὶν, ἔλαβον κατὰ τοῦ ᾽Ιησοῦ, ὥστε θανατῶσαι αὐτόν.Α τὸν περὶ τούτου λόγον πρὸς βεβαιοτέραν πληροφο ρίαν· λείπει δὲ τὸ, Ταράσσεται. Εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου, Κύριε, καὶ τῆς δεήσεώς μου ενώτισαι. Εκ παραλλήλου τὸ αὐτό φησιν, ὡς ἔθος αὐτῷ. Των δακρύων μου μὴ παρασιωπήσῃς· Ἀντὶ τοῦ, Μὴ παρίδης· οἱ γὰρ παρορῶντές τινα, σιωπῶσιν. Αδιάφορος δὲ ἡ σύνταξις του, Ενώτισαι, καὶ τοῦ, Μὴ παρασιωπήσης. Ορα δὲ, ὅτι οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ μετὰ δακρύων ἱκέτευε, *Οτι πάροικος ἐγώ εἰμι παρὰ σοὶ καὶ παρεπίδη μος, καθώς πάντες οἱ πατέρες μου. Κάτοικος μέν ἐστιν ὁ μόνιμος οικήτωρ· πάροικος δὲ, ὁ πρόσκαιρος, Β ὁ μετοικιζόμενος, κελεύοντος τοῦ τῆς γῆς δεσπότου. Πρὸς μὲν τοὺς ἀνθρώπους, κάτοικός είμι, φησίν, αντεχόμενος τῆς ἐμῆς γῆς ὡς ἰδίας· παρὰ σοὶ δὲ, τουτέστι πρὸς σέ, πάροικος. Σοῦ γὰρ κελεύσαντος τοῦ Κυρίου τῆς γῆς, μετοικίζομαι πρὸς ἕτερον κό- σμον. Καὶ ὁ παρεπίδημος δε, πρὸς ὀλίγον τισὶν ἐπι- δημήσας, αὖθις ἄπεισιν ὅθεν ἦλθε. Τοῦτο δὲ ποιεῖ πᾶς ἄνθρωπος πρὸς καιρὸν βιώσας, εἶτα θανὼν καὶ ἀναλυθεὶς εἰς τὰ ἐξ ὧν συνέκειτο. "Ανές μοι ἵνα ἀναψύξω, πρὸ τοῦ μὲ ἀπελθεΐν Φεῖσαί μου, στῆσον τὴν μάστιγα, ἵνα μικρὸν παρ- ηγορηθῶ, καὶ ἀποτείωμαι τις θλίψεις, πρὸ τοῦ ἀποθανεῖν με. Καὶ οὐκέτι οὐ μὴ ὑπάρξω. Καὶ ἀπελθὼν ὅπου καὶ οἱ πατέρες μου, οὐκέτι ὑπάρξω, τουτέστιν, οὐκέτι βιώσομαι· ἢ, οὐκέτι ὑπάρξω ἐν τῷ παρόντι κόσμῳ. Δυσωπητικὰ δὲ καὶ ἄγαν οἰκτρὰ τὰ ῥήματα. Τὸ δὲ, Οὐ μὴ, πρὸς βεβαίωσιν τοῦ λόγου παρεί- ληπται. Εἰς τὸ τέλος τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΑΘ'. Οὗτος ὁ ψαλμὸς ἐνηχήθη τῷ Δαβὶδ ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἐκ προσώπου τῆς Ἐκκλησίας τῶν Χρι στιανῶν, εὐχαριστούσης μὲν ἐφ᾽ οἷς ἠξιώθη τῆς θείας χάριτος, δεομένης δὲ περὶ τῶν ἐπανισταμένων αὐτῇ τυράννων. Εἰς τὸ τέλος δὲ ἐπιγέγραπται, διὰ τὸ τὰ γεγραμμένα πρὸς τέλος ἀφορᾷν· γέγονεν γὰρ πάντα. Ὑπομένων ὑπέμεινα τὸν Κύριον. Ο τοιοῦτος διπλασιασμός, συνήθης μὲν τοῖς· Εβραίοις· ἔστι δὲ ἐμφαντικὸς ἐπιτάσεως, ὡς τὸ Ἰδὼν ίδον, και, Γινώσκων γνώσῃ, ἀντὶ τοῦ, Ἀκριβῶς γνώσῃ, καὶ τὰ τοιαῦτα. Ὑπομένων οὖν ὑπέμεινα, ἀντὶ τοῦ, Σφόδρα προσεδόκησα βοηθὸν τὸν Χριστόν. Κα! Αὐτὸς γὰρ, φησί, προσδοκία ἐθνῶν· περὶ τούτου γὰρ οἱ προφῆται προκατήγγειλον. Καὶ προσέσχε μοι. Καὶ ἐπιμελῶς ἅμα καὶ εὐ· EUTHYMII ZIGABENI corroborationem sententiae a se dicta, eumdem Propheta repetit sermonem; subintelligendum est tamen verbum, Conturbatur. VERS. 13. Exaudi orationem meam, Domine, et supplicationem meam auribus percipe. Idem æque significant hæc verba, per Prophetam more suo sic ingeminata. Lacrymas meas ne sileas. Id est, Ne despicias. Nam qui aliquem despiciunt, tacere solent. Indifferens autem est constructio verborum, Exaudi et Ne si- leas. Illud etiam considera, quomodo non simpli- citer orat Propheta noster, sed cum lacrymis. Quoniam ego incola sum apud te et peregrinus, sicut omnes patres mei. Accola, seu indigena dici- tur ille, qui loci alicujus permanens est ac per- petuus habitator; incola vero is qui al tempus habitat, quique jubente fundi domino habitatio- nem mutat. Ego, inquit, si cæteris hominibus comparer, accola quidem sum, et possessæ terræ indigena; sed, si ad te Deum meum suspicio, inco- lam me esse fateor. Te enim jubente transmigrabo, et hoc mundo relicto ad alium ire compellar. Peregrinus similiter, ubi modicum quid fuerit in aliena regione immoratus, eo postmodum reverti - tur, unde fuerat profectus. Cui comparari potest quilibet mortalis. Nam ad certum ac breve tempis vivimus, et demum in ea, unde originem duxinus, iterum resolviunur. Veas. 14. Dimitte mihi ut refrigerer priusquam abeam. Parce mihi, inquit, siste flagellum, ut pau- Iulum consoler, et afflictiones a me excutiam ante- quam moriar [vel dic, quod peccatorum veniam in præsenti vita postulat}. Et amplius non ero. Et cum ivero ubi sunt paires mei, non ero amplius, hoc est, non amplius vivaın. Vel, non ero amplius in prasenti mundo. Hec etiam verba ad placandam Dei iram, et ad ejus misericordiam conciliandam dicta sunt ; illud autem, Non amplius, ad orationis confirmationem. In finem Psalmus ipsi David. PSALMUS XXXIX. C Sancto Spiritu afſlatus beatus David, bune psal- mum in persona Ecclesize Christianorum cecinit, quo gratias Deo agit pro mirificis donis quibns a beo gratis donata est, et ab eo adversus insurgen- tes in se tyrannos opem petit. In finem inscribitur, quia quæ hic traduntur finem quemdam respicie-D hant, quem postea habuerunt. VERS. 2. Exspectans exspectavi Dominum. Hujus- modi verborum repetitio frequentissima est apud Hebræos, et intensionem quamdam mentis denotat, ut illud : Videns vidi, et, Cognoscens cognosces, hoc cst, Exquisite cognosces, et alia hujusmodi. Ex- spectans igitur exspectavi Dominum, hoc est, Valde exspectavi adjutorem meum Christum. Ipse enim est exspectatio gentium", quemadmodum de eo antea a prophetis prænuntiatum est. Et intendit mihi. In me, inquit, oculos suos * Gen. xLix, 10.
8β They would calculate evils against me. They would devise plans to bring about my death. They took counsel against Jesus to put him to death.
α Λόγον παράνομον κατέθεντο κατ’ ἐμοῦ. Κατέθεντο, ἀντὶ τοῦ, ἀπεκρίθησαν· ἐρωτηθέντες γὰρ ὑπὸ Πιλάτου, Tί ποιήσω ᾽Ιησοῦν τὸν λεγόμενον Χριστόν; ἀπεκρίθησαν, Σταυρωθήτω. Παράνομος δὲ ὁ λόγος· οὐ γὰρ ἐξῆν παραδοῦναι τὸν ἀθῷον εἰς θάνατον. Τοῦτο δὲ αὐτοῖς ὠνείδισε καὶ ὁ Πιλᾶτος, πολλάκις εἰπὼν, ὅτι οὐδὲν αἴτιον θανάτου εὗρον ἐν αὐτῷ, καὶ ὅτι ὑμεῖς ὄψεσθε. Ἢ τὸ, κατέθεντο, ἀντὶ τοῦ, συνεσκεύασαν· εἶπον γὰρ, ὅτι ἀνασείει τὸν ὄχλον κατὰ τοῦ Καίσαρος. Παράνομος δὲ καὶ οὗτος ὁ λόγος· οὐ γὰρ ἐξῆν ψευδῶς καταμαρτυρεῖν.Α τὸν περὶ τούτου λόγον πρὸς βεβαιοτέραν πληροφο ρίαν· λείπει δὲ τὸ, Ταράσσεται. Εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου, Κύριε, καὶ τῆς δεήσεώς μου ενώτισαι. Εκ παραλλήλου τὸ αὐτό φησιν, ὡς ἔθος αὐτῷ. Των δακρύων μου μὴ παρασιωπήσῃς· Ἀντὶ τοῦ, Μὴ παρίδης· οἱ γὰρ παρορῶντές τινα, σιωπῶσιν. Αδιάφορος δὲ ἡ σύνταξις του, Ενώτισαι, καὶ τοῦ, Μὴ παρασιωπήσης. Ορα δὲ, ὅτι οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ μετὰ δακρύων ἱκέτευε, *Οτι πάροικος ἐγώ εἰμι παρὰ σοὶ καὶ παρεπίδη μος, καθώς πάντες οἱ πατέρες μου. Κάτοικος μέν ἐστιν ὁ μόνιμος οικήτωρ· πάροικος δὲ, ὁ πρόσκαιρος, Β ὁ μετοικιζόμενος, κελεύοντος τοῦ τῆς γῆς δεσπότου. Πρὸς μὲν τοὺς ἀνθρώπους, κάτοικός είμι, φησίν, αντεχόμενος τῆς ἐμῆς γῆς ὡς ἰδίας· παρὰ σοὶ δὲ, τουτέστι πρὸς σέ, πάροικος. Σοῦ γὰρ κελεύσαντος τοῦ Κυρίου τῆς γῆς, μετοικίζομαι πρὸς ἕτερον κό- σμον. Καὶ ὁ παρεπίδημος δε, πρὸς ὀλίγον τισὶν ἐπι- δημήσας, αὖθις ἄπεισιν ὅθεν ἦλθε. Τοῦτο δὲ ποιεῖ πᾶς ἄνθρωπος πρὸς καιρὸν βιώσας, εἶτα θανὼν καὶ ἀναλυθεὶς εἰς τὰ ἐξ ὧν συνέκειτο. "Ανές μοι ἵνα ἀναψύξω, πρὸ τοῦ μὲ ἀπελθεΐν Φεῖσαί μου, στῆσον τὴν μάστιγα, ἵνα μικρὸν παρ- ηγορηθῶ, καὶ ἀποτείωμαι τις θλίψεις, πρὸ τοῦ ἀποθανεῖν με. Καὶ οὐκέτι οὐ μὴ ὑπάρξω. Καὶ ἀπελθὼν ὅπου καὶ οἱ πατέρες μου, οὐκέτι ὑπάρξω, τουτέστιν, οὐκέτι βιώσομαι· ἢ, οὐκέτι ὑπάρξω ἐν τῷ παρόντι κόσμῳ. Δυσωπητικὰ δὲ καὶ ἄγαν οἰκτρὰ τὰ ῥήματα. Τὸ δὲ, Οὐ μὴ, πρὸς βεβαίωσιν τοῦ λόγου παρεί- ληπται. Εἰς τὸ τέλος τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΑΘ'. Οὗτος ὁ ψαλμὸς ἐνηχήθη τῷ Δαβὶδ ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἐκ προσώπου τῆς Ἐκκλησίας τῶν Χρι στιανῶν, εὐχαριστούσης μὲν ἐφ᾽ οἷς ἠξιώθη τῆς θείας χάριτος, δεομένης δὲ περὶ τῶν ἐπανισταμένων αὐτῇ τυράννων. Εἰς τὸ τέλος δὲ ἐπιγέγραπται, διὰ τὸ τὰ γεγραμμένα πρὸς τέλος ἀφορᾷν· γέγονεν γὰρ πάντα. Ὑπομένων ὑπέμεινα τὸν Κύριον. Ο τοιοῦτος διπλασιασμός, συνήθης μὲν τοῖς· Εβραίοις· ἔστι δὲ ἐμφαντικὸς ἐπιτάσεως, ὡς τὸ Ἰδὼν ίδον, και, Γινώσκων γνώσῃ, ἀντὶ τοῦ, Ἀκριβῶς γνώσῃ, καὶ τὰ τοιαῦτα. Ὑπομένων οὖν ὑπέμεινα, ἀντὶ τοῦ, Σφόδρα προσεδόκησα βοηθὸν τὸν Χριστόν. Κα! Αὐτὸς γὰρ, φησί, προσδοκία ἐθνῶν· περὶ τούτου γὰρ οἱ προφῆται προκατήγγειλον. Καὶ προσέσχε μοι. Καὶ ἐπιμελῶς ἅμα καὶ εὐ· EUTHYMII ZIGABENI corroborationem sententiae a se dicta, eumdem Propheta repetit sermonem; subintelligendum est tamen verbum, Conturbatur. VERS. 13. Exaudi orationem meam, Domine, et supplicationem meam auribus percipe. Idem æque significant hæc verba, per Prophetam more suo sic ingeminata. Lacrymas meas ne sileas. Id est, Ne despicias. Nam qui aliquem despiciunt, tacere solent. Indifferens autem est constructio verborum, Exaudi et Ne si- leas. Illud etiam considera, quomodo non simpli- citer orat Propheta noster, sed cum lacrymis. Quoniam ego incola sum apud te et peregrinus, sicut omnes patres mei. Accola, seu indigena dici- tur ille, qui loci alicujus permanens est ac per- petuus habitator; incola vero is qui al tempus habitat, quique jubente fundi domino habitatio- nem mutat. Ego, inquit, si cæteris hominibus comparer, accola quidem sum, et possessæ terræ indigena; sed, si ad te Deum meum suspicio, inco- lam me esse fateor. Te enim jubente transmigrabo, et hoc mundo relicto ad alium ire compellar. Peregrinus similiter, ubi modicum quid fuerit in aliena regione immoratus, eo postmodum reverti - tur, unde fuerat profectus. Cui comparari potest quilibet mortalis. Nam ad certum ac breve tempis vivimus, et demum in ea, unde originem duxinus, iterum resolviunur. Veas. 14. Dimitte mihi ut refrigerer priusquam abeam. Parce mihi, inquit, siste flagellum, ut pau- Iulum consoler, et afflictiones a me excutiam ante- quam moriar [vel dic, quod peccatorum veniam in præsenti vita postulat}. Et amplius non ero. Et cum ivero ubi sunt paires mei, non ero amplius, hoc est, non amplius vivaın. Vel, non ero amplius in prasenti mundo. Hec etiam verba ad placandam Dei iram, et ad ejus misericordiam conciliandam dicta sunt ; illud autem, Non amplius, ad orationis confirmationem. In finem Psalmus ipsi David. PSALMUS XXXIX. C Sancto Spiritu afſlatus beatus David, bune psal- mum in persona Ecclesize Christianorum cecinit, quo gratias Deo agit pro mirificis donis quibns a beo gratis donata est, et ab eo adversus insurgen- tes in se tyrannos opem petit. In finem inscribitur, quia quæ hic traduntur finem quemdam respicie-D hant, quem postea habuerunt. VERS. 2. Exspectans exspectavi Dominum. Hujus- modi verborum repetitio frequentissima est apud Hebræos, et intensionem quamdam mentis denotat, ut illud : Videns vidi, et, Cognoscens cognosces, hoc cst, Exquisite cognosces, et alia hujusmodi. Ex- spectans igitur exspectavi Dominum, hoc est, Valde exspectavi adjutorem meum Christum. Ipse enim est exspectatio gentium", quemadmodum de eo antea a prophetis prænuntiatum est. Et intendit mihi. In me, inquit, oculos suos * Gen. xLix, 10.
9α They have set down an unlawful word against me. ‘They have set down’ in the sense of ‘they have given in solemn answer’, for when asked by Pilate, What shall I do with Jesus who is called Christ? They replied, ‘Let him be crucified.’ The word was unlawful, for it was not permitted to condemn an innocent man to death. Pilate reproached them with this, saying many times that, I have found no fault worthy of death in him, and See to it yourselves. Or else ‘they have set down’ in the sense of, ‘they have contrived’, for they said that he stirred up the people against Caesar. This word was also unlawful, for it was not permitted to bear false witness.
PG 128:465β Mὴ ὁ κοιμώμενος οὐχὶ προσθήσει τοῦ ἀναστῆναι; Κατ’ ἐρώτησιν τοῦτό φησιν, ὡς Θεὸς, ὅτι ἆρα ὁ κοιμώμενος οὐ θελήσει ἀναστῆναι; | Tὸ, προσέθηκε, γὰρ, ἐπὶ τοῦ, ἠθέλησε, πολλάκις οἱ Ἑβραῖοι λαμβάνουσιν. Εἰ δὲ ὁ κοιμώμενος ἀναστήσεται, κἀγὼ σαρκὶ θανὼν, ἀναστήσομαι θᾶττον· ὁ γὰρ ἐμὸς θάνατος, ὕπνῳ ἔοικεν. Ὡς γὰρ αὐτεξουσίως ὑπνοῖ τις, οὕτως αὐτεξουσίως ἀποθανοῦμαι κἀγώ.μενῶς εἶδε ταλαιπωρούμενον ὑπὸ τῆς πλάνης τῶν ἡ εἰδώλων. Καὶ εἰσήκουσε τῆς δεήσεώς μου. Τῆς ὑπὲρ ἐμοῦ δεήσεως· ἐδέοντο γὰρ ὑπὲρ αὐτοῦ οἱ προ- φῆται. Ει Καὶ ἀνήγαγέ με ἐκ λάκκου ταλαιπωρίας, καὶ ἀπὸ πηλοῦ Ιλύος. Τοὺς μεγίστους κινδύνους τοιού- τοις οἱ παλαιοὶ ὀνόμασιν ὑπεσήμαινον (45). Λέγοιτο δ' ἂν λάκκος μὲν ταλαιπωρία; ὁ βόθρος τῆς πλάνης, ὑφ᾽ ἧς ἐταλαιπώρει κατὰ ψυχήν· πηλὸς δὲ ἰλύος, ἤτοι ἰλυώδης καὶ δυσώδης, ἡ σύστασις τῶν ἐμπα- θειῶν, ἡ φθοροποιὸς καὶ ἐφεκτικὴ τῆς ἐμπιπτού- σης αὐτῷ (44) ψυχῆς. Καὶ ἔστησεν ἐπὶ πέτραν τους πόδας μου. Ἐπὶ Β πέτραν καὶ ἀσφάλειαν πίστεως. Καὶ κατεύθυνε τὰ διαβήματά μου. Καὶ ὑποδεί- ξας μοι τὴν ὁδὸν τῆς σωτηρίας διὰ τῶν εὐαγγελικῶν ἐντολῶν, ἐξῆρε πᾶν σκολιόν, καὶ ἀπηύθυνε τὴν που ρείαν μου, ὡς μηκέτι σκολιῶς καὶ πεπλανημένως βαίνειν με. Καὶ ἐνέβαλεν εἰς τὸ στόμα μου ᾆσμα καινόν. Τὰς ᾠδας, ὡς οἱ Χριστιανοὶ συνέθηκαν ἐπὶ καινοῖς τοῦ Σωτῆρος κατορθώμασιν. "Η τὴν εὐχὴν τοῦ, Πάτερ ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἣν ὁ Χριστὸς ὑφο ηγήσατο. Υμνον τῷ Θεῷ ἡμῶν. Τοῦτο ἐπεξηγητικόν ἐστι τοῦ καινοῦ ᾄσματος. Ὄψονται πολλοί. Φῶς ἐπιγνώσεως, τυφλοί πρόσ τερον ὄντες. Η ὄψονται τὰ σημεῖα καὶ τέρατα τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῶν ἁγίων αὐτοῦ. Καὶ φοβηθήσονται. Τὸν ἐνεργοῦντα τὰ τοιαῦτα Χριστόν. Καὶ ἐλπιοῦσιν ἐπὶ Κύριον. Τὸ Ελπιοῦσιν, ἀντὶ τοῦ Πιστεύσουσιν· ἐλπίζει γὰρ ὁ πιστεύων. "Η έλα ποῦσιν, ὅτι σώσει αὐτοὺς, πεπιστευκότας εἰς αὐτόν. Κύριον δὲ νόει τὸν Χριστόν· - Μακάριος ἀνὴρ, οὗ ἐστιν τὸ ὄνομα Κυρίου έλ- πὶς αὐτοῦ. — Τὸ ὄνομα Κυρίου, ἀντὶ τοῦ ῾Ο Κύ- βιος. Μακαρίζει δὲ τὸν ἐπὶ μόνῳ πεποιθότα Θεῷ, καὶ μὴ ἐφ' ἑτέρῳ πράγματι· ἀλλαχοῦ γάρ φησι · Μακάριος ἀνὴρ, ὁ ἐλπίζων ἐπὶ Κύριον. Εστι δὲ ἡ τοῦ παρόντος ῥητοῦ σύνταξις οὕτως· Μακάριος ἀνὴρ, οὗ αὐτοῦ ἐστι τὸ ὄνομα Κυρίου ἐλπίς. Δυνάμεθα δὲ καὶ ἄλλως τοῦτο νοῆσαι περὶ τῶν Χριστιανῶν, καθ᾽ ὑπερβατόν συντάττοντες οὕτως Μακάριος, οὗ ἐστιν ἐλπὶς τὸ ὄνομα Κυρίου αὐτ τοῦ· παντὶ δὲ Χριστιανῷ τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ ἐστιν ἐλπὶς καὶ σωτηρία. Καὶ τοῦτο οἱ μάρτυρες ἔδειξαν ἐνώπιον τῶν τυράννων, δόξαν, καὶ πλοῦτον, καὶ ἐλπίδα ἑαυτῶν, τὸ τοῦ Χριστιανισμοῦ ὄνομα ὁμολογήσαντες. › Εt COMMENT. IN PSALMOS. injecit, et benevolo aspexit intuitu ; in me, inquin. summa constitutum in miseria, dum idolorum er- rores sequerer. Et exaudivit preces meas. Preces scilicet pro me emissas. Rogabant enim prophetæ pro futuro Ec- clesiæ statu [illius etiam personam induentes, ut nunc facit beatus David]. VERS. 3. exaudivit me de lack miserie, et de luto limi. Solebant antiqui hujusmodi dictionibus maxima pericula exprimere. Dick autem potest quod lacus miseriæ sit illa fovea erroris, in qua olim gentes quæ in unam Eccleeiam congregatie sunt, veluti in quodam carcere secundum animam misere afligebantur; et quod lutum limi, hoc est, limosum ac putridum lutum, illa sit humanarum collectio, quæ corruptionem quamdam in nostris mentibus generat, et detinet, quæ in eam deciderint. passionum atque affectuum animas omnes quasi tenaci quonain cœno obvolutas Psal. lxxxını, 15. Psal. xxxix, 5. C Et statuit supra peiram pedes meos. Supra pe- tram, hoc est, supra securitatem fidei. Et direxit gressus meos. Et ostensa mihi salute per præcepta evangelica, omnique prorsus explosa tortuositate, iter meum adeo direxit, ut per obli- qua, aut per devios calles amplius non incedam. VERS. 4. immisit in os meum canticum norum. Cantica nimirum quæ de admirandis atque illu- stribus Christi gestis Christicolæ cecinerunt. Vel Orationem Dominicam: Pater noster, qui es in ca Lis, quam Christus nos docuit. Hymnum Deo nostra. Hoc ad declarationem di- clum est novi cantici. Videbunt multi, Lumen nimirum scientiæ, cuin antea cæci essent. Vel videbunt signa et miracula Christi et sanctorum ejus. Et timebunt. Christum scilicet hujusmodi fa- cientem miracula. Et sperabunt in Domino. Sperabunt, id est Cre- dent; credit enim qui sperat. Vel, sperabunt quod eos salvaturus sit, qui crediderint in illum. Per Dominum autem Christum intellige. Vers. 5. Beatus vir, cujus est nomen Domini sper ejus. Nomen Domini, hoc est, Dominus. Beatum igitur cum dicit qui in solo Deo conadit, et non alịa in re. Alibi etiam dicit: Beatus vir qui sperað in Domino“. Et ordo est : Beatus vir, cujus est nomen Domini spes. Possumus etiam de Chri- D stianis hoc dictum intelligere, et construere per figuram hyperbaton, hoe modo : Beatus vir cujus est spes nomen Domini ejus 15. Cuilibet autem Christiano nomen Christi spes est et salus; quod sancti martyres præcipue attestati sunt coram ty- rannis quibus apertissime dicebant se divitias suas omnes, et omnem gloriam et spem'in·hooʻ collocasse, quod Christi Dei sui nomine insignits essent, dum Christiani appellarentur. Variæ lectiones. (65) Δ1. ἀπεσήμανον. (14) ΔΙ. αὐτῇ.
9β Will the one who is sleeping not go on to rise? This he speaks as a question as God: will the one who is sleeping not then wish to rise? For the Hebrews often take the verb ‘he has gone on’ for ‘he has wished’. And if the one who is sleeping will rise, then I, too, having died, will quickly arise, for my death is like sleep. For as one by one’s own free will goes to sleep, so by my own free will I, too, will die.
10 Καὶ γὰρ ὁ ἄνθρωπος τῆς εἰρήνης μου, ἐφ’ ὃν ἤλπισα, ὁ ἐσθίων ἄρτους μου, ἐμεγάλυνεν ἐπ’ ἐμὲ πτερνισμόν. Ὁ σύνδεσμος ὁ γάρ, περιττὸς κἀνταῦθα· ἔστι δὲ τοιοῦτος ὁ νοῦς, ὅτι καὶ ὁ ἐμὸς, κατ’ ἐμοῦ γέγονεν. Ἄνθρωπον δὲ εἰρήνης, τὸν εἰρηνικὸν Ἑβραῖοι καλοῦσι. Φησὶν οὖν, ὅτι καὶ ὁ εἰρηνικός μου, τουτέστιν, ὁ φίλος μου, λέγει δὲ τὸν ᾽Ιούδαν, ἐφ’ ᾧ ἐθάῤῥησα ὡς ἐμῷ, ὃν ἐγὼ μετὰ τῶν ἄλλων μαθητῶν ἔτρεφον, ἐμεγάλυνεν, ἤγουν ἐκραταίωσε κατ’ ἐμοῦ δόλον. Πτερνισμὸς γὰρ, ὁ δόλος, ἐκ μεταφορᾶς τοῦ ὑποσκελίζοντος ἐν πτέρνῃ τὸν τρέχοντα. Ἐκραταίωσε δὲ τοῦτον, διὰ τῆς πρὸς τοὺς ἀρχιερεῖς καὶ Γραμματεῖς συμφωνίας.μενῶς εἶδε ταλαιπωρούμενον ὑπὸ τῆς πλάνης τῶν ἡ εἰδώλων. Καὶ εἰσήκουσε τῆς δεήσεώς μου. Τῆς ὑπὲρ ἐμοῦ δεήσεως· ἐδέοντο γὰρ ὑπὲρ αὐτοῦ οἱ προ- φῆται. Ει Καὶ ἀνήγαγέ με ἐκ λάκκου ταλαιπωρίας, καὶ ἀπὸ πηλοῦ Ιλύος. Τοὺς μεγίστους κινδύνους τοιού- τοις οἱ παλαιοὶ ὀνόμασιν ὑπεσήμαινον (45). Λέγοιτο δ' ἂν λάκκος μὲν ταλαιπωρία; ὁ βόθρος τῆς πλάνης, ὑφ᾽ ἧς ἐταλαιπώρει κατὰ ψυχήν· πηλὸς δὲ ἰλύος, ἤτοι ἰλυώδης καὶ δυσώδης, ἡ σύστασις τῶν ἐμπα- θειῶν, ἡ φθοροποιὸς καὶ ἐφεκτικὴ τῆς ἐμπιπτού- σης αὐτῷ (44) ψυχῆς. Καὶ ἔστησεν ἐπὶ πέτραν τους πόδας μου. Ἐπὶ Β πέτραν καὶ ἀσφάλειαν πίστεως. Καὶ κατεύθυνε τὰ διαβήματά μου. Καὶ ὑποδεί- ξας μοι τὴν ὁδὸν τῆς σωτηρίας διὰ τῶν εὐαγγελικῶν ἐντολῶν, ἐξῆρε πᾶν σκολιόν, καὶ ἀπηύθυνε τὴν που ρείαν μου, ὡς μηκέτι σκολιῶς καὶ πεπλανημένως βαίνειν με. Καὶ ἐνέβαλεν εἰς τὸ στόμα μου ᾆσμα καινόν. Τὰς ᾠδας, ὡς οἱ Χριστιανοὶ συνέθηκαν ἐπὶ καινοῖς τοῦ Σωτῆρος κατορθώμασιν. "Η τὴν εὐχὴν τοῦ, Πάτερ ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἣν ὁ Χριστὸς ὑφο ηγήσατο. Υμνον τῷ Θεῷ ἡμῶν. Τοῦτο ἐπεξηγητικόν ἐστι τοῦ καινοῦ ᾄσματος. Ὄψονται πολλοί. Φῶς ἐπιγνώσεως, τυφλοί πρόσ τερον ὄντες. Η ὄψονται τὰ σημεῖα καὶ τέρατα τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῶν ἁγίων αὐτοῦ. Καὶ φοβηθήσονται. Τὸν ἐνεργοῦντα τὰ τοιαῦτα Χριστόν. Καὶ ἐλπιοῦσιν ἐπὶ Κύριον. Τὸ Ελπιοῦσιν, ἀντὶ τοῦ Πιστεύσουσιν· ἐλπίζει γὰρ ὁ πιστεύων. "Η έλα ποῦσιν, ὅτι σώσει αὐτοὺς, πεπιστευκότας εἰς αὐτόν. Κύριον δὲ νόει τὸν Χριστόν· - Μακάριος ἀνὴρ, οὗ ἐστιν τὸ ὄνομα Κυρίου έλ- πὶς αὐτοῦ. — Τὸ ὄνομα Κυρίου, ἀντὶ τοῦ ῾Ο Κύ- βιος. Μακαρίζει δὲ τὸν ἐπὶ μόνῳ πεποιθότα Θεῷ, καὶ μὴ ἐφ' ἑτέρῳ πράγματι· ἀλλαχοῦ γάρ φησι · Μακάριος ἀνὴρ, ὁ ἐλπίζων ἐπὶ Κύριον. Εστι δὲ ἡ τοῦ παρόντος ῥητοῦ σύνταξις οὕτως· Μακάριος ἀνὴρ, οὗ αὐτοῦ ἐστι τὸ ὄνομα Κυρίου ἐλπίς. Δυνάμεθα δὲ καὶ ἄλλως τοῦτο νοῆσαι περὶ τῶν Χριστιανῶν, καθ᾽ ὑπερβατόν συντάττοντες οὕτως Μακάριος, οὗ ἐστιν ἐλπὶς τὸ ὄνομα Κυρίου αὐτ τοῦ· παντὶ δὲ Χριστιανῷ τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ ἐστιν ἐλπὶς καὶ σωτηρία. Καὶ τοῦτο οἱ μάρτυρες ἔδειξαν ἐνώπιον τῶν τυράννων, δόξαν, καὶ πλοῦτον, καὶ ἐλπίδα ἑαυτῶν, τὸ τοῦ Χριστιανισμοῦ ὄνομα ὁμολογήσαντες. › Εt COMMENT. IN PSALMOS. injecit, et benevolo aspexit intuitu ; in me, inquin. summa constitutum in miseria, dum idolorum er- rores sequerer. Et exaudivit preces meas. Preces scilicet pro me emissas. Rogabant enim prophetæ pro futuro Ec- clesiæ statu [illius etiam personam induentes, ut nunc facit beatus David]. VERS. 3. exaudivit me de lack miserie, et de luto limi. Solebant antiqui hujusmodi dictionibus maxima pericula exprimere. Dick autem potest quod lacus miseriæ sit illa fovea erroris, in qua olim gentes quæ in unam Eccleeiam congregatie sunt, veluti in quodam carcere secundum animam misere afligebantur; et quod lutum limi, hoc est, limosum ac putridum lutum, illa sit humanarum collectio, quæ corruptionem quamdam in nostris mentibus generat, et detinet, quæ in eam deciderint. passionum atque affectuum animas omnes quasi tenaci quonain cœno obvolutas Psal. lxxxını, 15. Psal. xxxix, 5. C Et statuit supra peiram pedes meos. Supra pe- tram, hoc est, supra securitatem fidei. Et direxit gressus meos. Et ostensa mihi salute per præcepta evangelica, omnique prorsus explosa tortuositate, iter meum adeo direxit, ut per obli- qua, aut per devios calles amplius non incedam. VERS. 4. immisit in os meum canticum norum. Cantica nimirum quæ de admirandis atque illu- stribus Christi gestis Christicolæ cecinerunt. Vel Orationem Dominicam: Pater noster, qui es in ca Lis, quam Christus nos docuit. Hymnum Deo nostra. Hoc ad declarationem di- clum est novi cantici. Videbunt multi, Lumen nimirum scientiæ, cuin antea cæci essent. Vel videbunt signa et miracula Christi et sanctorum ejus. Et timebunt. Christum scilicet hujusmodi fa- cientem miracula. Et sperabunt in Domino. Sperabunt, id est Cre- dent; credit enim qui sperat. Vel, sperabunt quod eos salvaturus sit, qui crediderint in illum. Per Dominum autem Christum intellige. Vers. 5. Beatus vir, cujus est nomen Domini sper ejus. Nomen Domini, hoc est, Dominus. Beatum igitur cum dicit qui in solo Deo conadit, et non alịa in re. Alibi etiam dicit: Beatus vir qui sperað in Domino“. Et ordo est : Beatus vir, cujus est nomen Domini spes. Possumus etiam de Chri- D stianis hoc dictum intelligere, et construere per figuram hyperbaton, hoe modo : Beatus vir cujus est spes nomen Domini ejus 15. Cuilibet autem Christiano nomen Christi spes est et salus; quod sancti martyres præcipue attestati sunt coram ty- rannis quibus apertissime dicebant se divitias suas omnes, et omnem gloriam et spem'in·hooʻ collocasse, quod Christi Dei sui nomine insignits essent, dum Christiani appellarentur. Variæ lectiones. (65) Δ1. ἀπεσήμανον. (14) ΔΙ. αὐτῇ.
10 And the man of my peace, in whom I have hoped, who eats my bread, has enlarged a heel- snare against me. The conjunction γάρ in the Greek is redundant. The meaning is this: my own man has turned against me. The Hebrews call a peaceful person a ‘man of peace’. He says therefore that my peaceful one, that is, my friend, by which he means Judas, whom I trusted as my own, whom I nour- ished along with the other disciples, has enlarged guile against me, namely, has brought guile to bear against me, for a ‘heel-snare’ is guile, by metaphor of the person who trips someone up at the heels when he is running. He brought this guile to bear through his agreement with the chief priests and scribes.
11 Σὺ δὲ, Κύριε, ἐλέησόν με καὶ ἀνάστησόν με, καὶ ἀνταποδώσω αὐτοῖς. Tὸ μὲν, ἐλέησον καὶ ἀνάστησον, ἀνθρωπρεπές· ἄνθρωπος γὰρ γεγονὼς, οὐ παρῃτεῖτο τὴν εἰς Θεὸν ἱκεσίαν, ὃ τῆς φύσεως ἴδιον· προσηύξατο γὰρ πολλάκις. Tὸ δὲ, ἀνταποδώσω, θεοπρεπές· ἀνταπέδωκε δὲ αὐτοῖς, παραδοὺς ῾Ρωμαίοις.μενῶς εἶδε ταλαιπωρούμενον ὑπὸ τῆς πλάνης τῶν ἡ εἰδώλων. Καὶ εἰσήκουσε τῆς δεήσεώς μου. Τῆς ὑπὲρ ἐμοῦ δεήσεως· ἐδέοντο γὰρ ὑπὲρ αὐτοῦ οἱ προ- φῆται. Ει Καὶ ἀνήγαγέ με ἐκ λάκκου ταλαιπωρίας, καὶ ἀπὸ πηλοῦ Ιλύος. Τοὺς μεγίστους κινδύνους τοιού- τοις οἱ παλαιοὶ ὀνόμασιν ὑπεσήμαινον (45). Λέγοιτο δ' ἂν λάκκος μὲν ταλαιπωρία; ὁ βόθρος τῆς πλάνης, ὑφ᾽ ἧς ἐταλαιπώρει κατὰ ψυχήν· πηλὸς δὲ ἰλύος, ἤτοι ἰλυώδης καὶ δυσώδης, ἡ σύστασις τῶν ἐμπα- θειῶν, ἡ φθοροποιὸς καὶ ἐφεκτικὴ τῆς ἐμπιπτού- σης αὐτῷ (44) ψυχῆς. Καὶ ἔστησεν ἐπὶ πέτραν τους πόδας μου. Ἐπὶ Β πέτραν καὶ ἀσφάλειαν πίστεως. Καὶ κατεύθυνε τὰ διαβήματά μου. Καὶ ὑποδεί- ξας μοι τὴν ὁδὸν τῆς σωτηρίας διὰ τῶν εὐαγγελικῶν ἐντολῶν, ἐξῆρε πᾶν σκολιόν, καὶ ἀπηύθυνε τὴν που ρείαν μου, ὡς μηκέτι σκολιῶς καὶ πεπλανημένως βαίνειν με. Καὶ ἐνέβαλεν εἰς τὸ στόμα μου ᾆσμα καινόν. Τὰς ᾠδας, ὡς οἱ Χριστιανοὶ συνέθηκαν ἐπὶ καινοῖς τοῦ Σωτῆρος κατορθώμασιν. "Η τὴν εὐχὴν τοῦ, Πάτερ ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἣν ὁ Χριστὸς ὑφο ηγήσατο. Υμνον τῷ Θεῷ ἡμῶν. Τοῦτο ἐπεξηγητικόν ἐστι τοῦ καινοῦ ᾄσματος. Ὄψονται πολλοί. Φῶς ἐπιγνώσεως, τυφλοί πρόσ τερον ὄντες. Η ὄψονται τὰ σημεῖα καὶ τέρατα τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῶν ἁγίων αὐτοῦ. Καὶ φοβηθήσονται. Τὸν ἐνεργοῦντα τὰ τοιαῦτα Χριστόν. Καὶ ἐλπιοῦσιν ἐπὶ Κύριον. Τὸ Ελπιοῦσιν, ἀντὶ τοῦ Πιστεύσουσιν· ἐλπίζει γὰρ ὁ πιστεύων. "Η έλα ποῦσιν, ὅτι σώσει αὐτοὺς, πεπιστευκότας εἰς αὐτόν. Κύριον δὲ νόει τὸν Χριστόν· - Μακάριος ἀνὴρ, οὗ ἐστιν τὸ ὄνομα Κυρίου έλ- πὶς αὐτοῦ. — Τὸ ὄνομα Κυρίου, ἀντὶ τοῦ ῾Ο Κύ- βιος. Μακαρίζει δὲ τὸν ἐπὶ μόνῳ πεποιθότα Θεῷ, καὶ μὴ ἐφ' ἑτέρῳ πράγματι· ἀλλαχοῦ γάρ φησι · Μακάριος ἀνὴρ, ὁ ἐλπίζων ἐπὶ Κύριον. Εστι δὲ ἡ τοῦ παρόντος ῥητοῦ σύνταξις οὕτως· Μακάριος ἀνὴρ, οὗ αὐτοῦ ἐστι τὸ ὄνομα Κυρίου ἐλπίς. Δυνάμεθα δὲ καὶ ἄλλως τοῦτο νοῆσαι περὶ τῶν Χριστιανῶν, καθ᾽ ὑπερβατόν συντάττοντες οὕτως Μακάριος, οὗ ἐστιν ἐλπὶς τὸ ὄνομα Κυρίου αὐτ τοῦ· παντὶ δὲ Χριστιανῷ τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ ἐστιν ἐλπὶς καὶ σωτηρία. Καὶ τοῦτο οἱ μάρτυρες ἔδειξαν ἐνώπιον τῶν τυράννων, δόξαν, καὶ πλοῦτον, καὶ ἐλπίδα ἑαυτῶν, τὸ τοῦ Χριστιανισμοῦ ὄνομα ὁμολογήσαντες. › Εt COMMENT. IN PSALMOS. injecit, et benevolo aspexit intuitu ; in me, inquin. summa constitutum in miseria, dum idolorum er- rores sequerer. Et exaudivit preces meas. Preces scilicet pro me emissas. Rogabant enim prophetæ pro futuro Ec- clesiæ statu [illius etiam personam induentes, ut nunc facit beatus David]. VERS. 3. exaudivit me de lack miserie, et de luto limi. Solebant antiqui hujusmodi dictionibus maxima pericula exprimere. Dick autem potest quod lacus miseriæ sit illa fovea erroris, in qua olim gentes quæ in unam Eccleeiam congregatie sunt, veluti in quodam carcere secundum animam misere afligebantur; et quod lutum limi, hoc est, limosum ac putridum lutum, illa sit humanarum collectio, quæ corruptionem quamdam in nostris mentibus generat, et detinet, quæ in eam deciderint. passionum atque affectuum animas omnes quasi tenaci quonain cœno obvolutas Psal. lxxxını, 15. Psal. xxxix, 5. C Et statuit supra peiram pedes meos. Supra pe- tram, hoc est, supra securitatem fidei. Et direxit gressus meos. Et ostensa mihi salute per præcepta evangelica, omnique prorsus explosa tortuositate, iter meum adeo direxit, ut per obli- qua, aut per devios calles amplius non incedam. VERS. 4. immisit in os meum canticum norum. Cantica nimirum quæ de admirandis atque illu- stribus Christi gestis Christicolæ cecinerunt. Vel Orationem Dominicam: Pater noster, qui es in ca Lis, quam Christus nos docuit. Hymnum Deo nostra. Hoc ad declarationem di- clum est novi cantici. Videbunt multi, Lumen nimirum scientiæ, cuin antea cæci essent. Vel videbunt signa et miracula Christi et sanctorum ejus. Et timebunt. Christum scilicet hujusmodi fa- cientem miracula. Et sperabunt in Domino. Sperabunt, id est Cre- dent; credit enim qui sperat. Vel, sperabunt quod eos salvaturus sit, qui crediderint in illum. Per Dominum autem Christum intellige. Vers. 5. Beatus vir, cujus est nomen Domini sper ejus. Nomen Domini, hoc est, Dominus. Beatum igitur cum dicit qui in solo Deo conadit, et non alịa in re. Alibi etiam dicit: Beatus vir qui sperað in Domino“. Et ordo est : Beatus vir, cujus est nomen Domini spes. Possumus etiam de Chri- D stianis hoc dictum intelligere, et construere per figuram hyperbaton, hoe modo : Beatus vir cujus est spes nomen Domini ejus 15. Cuilibet autem Christiano nomen Christi spes est et salus; quod sancti martyres præcipue attestati sunt coram ty- rannis quibus apertissime dicebant se divitias suas omnes, et omnem gloriam et spem'in·hooʻ collocasse, quod Christi Dei sui nomine insignits essent, dum Christiani appellarentur. Variæ lectiones. (65) Δ1. ἀπεσήμανον. (14) ΔΙ. αὐτῇ.
11 But you, O Lord, have mercy on me and raise me up and I shall repay them. ‘Have mercy on me and raise me up’ are spoken in a human manner, for having become man, he did not exempt himself from making entreaty to God, which is a characteristic of human nature; indeed he prayed on many occasions. ‘I shall repay them’ is spoken in a man- ner befitting God; and he did indeed repay them, having surrendered them to the Romans.
12 Ἐν τούτῳ ἔγνων ὅτι τεθέληκάς με, ὅτι οὐ μὴ ἐπιχαρῇ ὁ ἐχθρός μου ἐπ’ ἐμέ. Τεθέληκας, ἀντὶ τοῦ, ἠγάπησας· ὃ γάρ τις ἀγαπᾷ, τοῦτο καὶ θέλει. Ἐν τούτῳ, φησὶν, ἔγνων ὅτι ἠγάπησάς με, ἐν τῷ μὴ ἐπιχαρῆναι τὸν ἐχθρόν μου ἐπ’ ἐμὲ, τουτέστιν, ἐν τῷ ἀναζῆσαί με, καὶ ἐν τῷ κηρυχθῆναι τὸ ὄνομά μου εἰς ὅλην τὴν οἰκουμένην, ὃ λύπη ἐστὶν αὐτῷ. Ἐκεῖνος γὰρ τοῦτο ζητεῖ, τὸ ἀποθανεῖν με καὶ ἀπολέσθαι τὸ ὄνομά μου. Ἐχθρὸν δὲ νοήσεις, καὶ τὸν διάβολον καὶ τὸν ᾽Ιουδαῖον.μενῶς εἶδε ταλαιπωρούμενον ὑπὸ τῆς πλάνης τῶν ἡ εἰδώλων. Καὶ εἰσήκουσε τῆς δεήσεώς μου. Τῆς ὑπὲρ ἐμοῦ δεήσεως· ἐδέοντο γὰρ ὑπὲρ αὐτοῦ οἱ προ- φῆται. Ει Καὶ ἀνήγαγέ με ἐκ λάκκου ταλαιπωρίας, καὶ ἀπὸ πηλοῦ Ιλύος. Τοὺς μεγίστους κινδύνους τοιού- τοις οἱ παλαιοὶ ὀνόμασιν ὑπεσήμαινον (45). Λέγοιτο δ' ἂν λάκκος μὲν ταλαιπωρία; ὁ βόθρος τῆς πλάνης, ὑφ᾽ ἧς ἐταλαιπώρει κατὰ ψυχήν· πηλὸς δὲ ἰλύος, ἤτοι ἰλυώδης καὶ δυσώδης, ἡ σύστασις τῶν ἐμπα- θειῶν, ἡ φθοροποιὸς καὶ ἐφεκτικὴ τῆς ἐμπιπτού- σης αὐτῷ (44) ψυχῆς. Καὶ ἔστησεν ἐπὶ πέτραν τους πόδας μου. Ἐπὶ Β πέτραν καὶ ἀσφάλειαν πίστεως. Καὶ κατεύθυνε τὰ διαβήματά μου. Καὶ ὑποδεί- ξας μοι τὴν ὁδὸν τῆς σωτηρίας διὰ τῶν εὐαγγελικῶν ἐντολῶν, ἐξῆρε πᾶν σκολιόν, καὶ ἀπηύθυνε τὴν που ρείαν μου, ὡς μηκέτι σκολιῶς καὶ πεπλανημένως βαίνειν με. Καὶ ἐνέβαλεν εἰς τὸ στόμα μου ᾆσμα καινόν. Τὰς ᾠδας, ὡς οἱ Χριστιανοὶ συνέθηκαν ἐπὶ καινοῖς τοῦ Σωτῆρος κατορθώμασιν. "Η τὴν εὐχὴν τοῦ, Πάτερ ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἣν ὁ Χριστὸς ὑφο ηγήσατο. Υμνον τῷ Θεῷ ἡμῶν. Τοῦτο ἐπεξηγητικόν ἐστι τοῦ καινοῦ ᾄσματος. Ὄψονται πολλοί. Φῶς ἐπιγνώσεως, τυφλοί πρόσ τερον ὄντες. Η ὄψονται τὰ σημεῖα καὶ τέρατα τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῶν ἁγίων αὐτοῦ. Καὶ φοβηθήσονται. Τὸν ἐνεργοῦντα τὰ τοιαῦτα Χριστόν. Καὶ ἐλπιοῦσιν ἐπὶ Κύριον. Τὸ Ελπιοῦσιν, ἀντὶ τοῦ Πιστεύσουσιν· ἐλπίζει γὰρ ὁ πιστεύων. "Η έλα ποῦσιν, ὅτι σώσει αὐτοὺς, πεπιστευκότας εἰς αὐτόν. Κύριον δὲ νόει τὸν Χριστόν· - Μακάριος ἀνὴρ, οὗ ἐστιν τὸ ὄνομα Κυρίου έλ- πὶς αὐτοῦ. — Τὸ ὄνομα Κυρίου, ἀντὶ τοῦ ῾Ο Κύ- βιος. Μακαρίζει δὲ τὸν ἐπὶ μόνῳ πεποιθότα Θεῷ, καὶ μὴ ἐφ' ἑτέρῳ πράγματι· ἀλλαχοῦ γάρ φησι · Μακάριος ἀνὴρ, ὁ ἐλπίζων ἐπὶ Κύριον. Εστι δὲ ἡ τοῦ παρόντος ῥητοῦ σύνταξις οὕτως· Μακάριος ἀνὴρ, οὗ αὐτοῦ ἐστι τὸ ὄνομα Κυρίου ἐλπίς. Δυνάμεθα δὲ καὶ ἄλλως τοῦτο νοῆσαι περὶ τῶν Χριστιανῶν, καθ᾽ ὑπερβατόν συντάττοντες οὕτως Μακάριος, οὗ ἐστιν ἐλπὶς τὸ ὄνομα Κυρίου αὐτ τοῦ· παντὶ δὲ Χριστιανῷ τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ ἐστιν ἐλπὶς καὶ σωτηρία. Καὶ τοῦτο οἱ μάρτυρες ἔδειξαν ἐνώπιον τῶν τυράννων, δόξαν, καὶ πλοῦτον, καὶ ἐλπίδα ἑαυτῶν, τὸ τοῦ Χριστιανισμοῦ ὄνομα ὁμολογήσαντες. › Εt COMMENT. IN PSALMOS. injecit, et benevolo aspexit intuitu ; in me, inquin. summa constitutum in miseria, dum idolorum er- rores sequerer. Et exaudivit preces meas. Preces scilicet pro me emissas. Rogabant enim prophetæ pro futuro Ec- clesiæ statu [illius etiam personam induentes, ut nunc facit beatus David]. VERS. 3. exaudivit me de lack miserie, et de luto limi. Solebant antiqui hujusmodi dictionibus maxima pericula exprimere. Dick autem potest quod lacus miseriæ sit illa fovea erroris, in qua olim gentes quæ in unam Eccleeiam congregatie sunt, veluti in quodam carcere secundum animam misere afligebantur; et quod lutum limi, hoc est, limosum ac putridum lutum, illa sit humanarum collectio, quæ corruptionem quamdam in nostris mentibus generat, et detinet, quæ in eam deciderint. passionum atque affectuum animas omnes quasi tenaci quonain cœno obvolutas Psal. lxxxını, 15. Psal. xxxix, 5. C Et statuit supra peiram pedes meos. Supra pe- tram, hoc est, supra securitatem fidei. Et direxit gressus meos. Et ostensa mihi salute per præcepta evangelica, omnique prorsus explosa tortuositate, iter meum adeo direxit, ut per obli- qua, aut per devios calles amplius non incedam. VERS. 4. immisit in os meum canticum norum. Cantica nimirum quæ de admirandis atque illu- stribus Christi gestis Christicolæ cecinerunt. Vel Orationem Dominicam: Pater noster, qui es in ca Lis, quam Christus nos docuit. Hymnum Deo nostra. Hoc ad declarationem di- clum est novi cantici. Videbunt multi, Lumen nimirum scientiæ, cuin antea cæci essent. Vel videbunt signa et miracula Christi et sanctorum ejus. Et timebunt. Christum scilicet hujusmodi fa- cientem miracula. Et sperabunt in Domino. Sperabunt, id est Cre- dent; credit enim qui sperat. Vel, sperabunt quod eos salvaturus sit, qui crediderint in illum. Per Dominum autem Christum intellige. Vers. 5. Beatus vir, cujus est nomen Domini sper ejus. Nomen Domini, hoc est, Dominus. Beatum igitur cum dicit qui in solo Deo conadit, et non alịa in re. Alibi etiam dicit: Beatus vir qui sperað in Domino“. Et ordo est : Beatus vir, cujus est nomen Domini spes. Possumus etiam de Chri- D stianis hoc dictum intelligere, et construere per figuram hyperbaton, hoe modo : Beatus vir cujus est spes nomen Domini ejus 15. Cuilibet autem Christiano nomen Christi spes est et salus; quod sancti martyres præcipue attestati sunt coram ty- rannis quibus apertissime dicebant se divitias suas omnes, et omnem gloriam et spem'in·hooʻ collocasse, quod Christi Dei sui nomine insignits essent, dum Christiani appellarentur. Variæ lectiones. (65) Δ1. ἀπεσήμανον. (14) ΔΙ. αὐτῇ.
12 By this I know that you have delighted in me, for my enemy will surely not rejoice over me. ‘You have delighted in’ in the sense of you have loved me, for what one loves that also one desires and takes delight in. By this, he says, I have known that you have loved me, by the fact that my enemy has not rejoiced over me, that is, by your having returned me to life, and by my name having been preached throughout the whole world, which is grievous to him, for what he seeks is for me to die and for my name to perish. By ‘enemy’ you will understand the devil and the Jew.
α Ἐμοῦ δὲ διὰ τὴν ἀκακίαν ἀντελάβου. Καὶ ταῦτα, ὡς ἀπὸ τοῦ προσλήμματος· ἀκακίαν δὲ λέγει, τὴν καθαρότητα· ἀνομίαν γὰρ, φησὶν, οὐκ ἐποίησε.μενῶς εἶδε ταλαιπωρούμενον ὑπὸ τῆς πλάνης τῶν ἡ εἰδώλων. Καὶ εἰσήκουσε τῆς δεήσεώς μου. Τῆς ὑπὲρ ἐμοῦ δεήσεως· ἐδέοντο γὰρ ὑπὲρ αὐτοῦ οἱ προ- φῆται. Ει Καὶ ἀνήγαγέ με ἐκ λάκκου ταλαιπωρίας, καὶ ἀπὸ πηλοῦ Ιλύος. Τοὺς μεγίστους κινδύνους τοιού- τοις οἱ παλαιοὶ ὀνόμασιν ὑπεσήμαινον (45). Λέγοιτο δ' ἂν λάκκος μὲν ταλαιπωρία; ὁ βόθρος τῆς πλάνης, ὑφ᾽ ἧς ἐταλαιπώρει κατὰ ψυχήν· πηλὸς δὲ ἰλύος, ἤτοι ἰλυώδης καὶ δυσώδης, ἡ σύστασις τῶν ἐμπα- θειῶν, ἡ φθοροποιὸς καὶ ἐφεκτικὴ τῆς ἐμπιπτού- σης αὐτῷ (44) ψυχῆς. Καὶ ἔστησεν ἐπὶ πέτραν τους πόδας μου. Ἐπὶ Β πέτραν καὶ ἀσφάλειαν πίστεως. Καὶ κατεύθυνε τὰ διαβήματά μου. Καὶ ὑποδεί- ξας μοι τὴν ὁδὸν τῆς σωτηρίας διὰ τῶν εὐαγγελικῶν ἐντολῶν, ἐξῆρε πᾶν σκολιόν, καὶ ἀπηύθυνε τὴν που ρείαν μου, ὡς μηκέτι σκολιῶς καὶ πεπλανημένως βαίνειν με. Καὶ ἐνέβαλεν εἰς τὸ στόμα μου ᾆσμα καινόν. Τὰς ᾠδας, ὡς οἱ Χριστιανοὶ συνέθηκαν ἐπὶ καινοῖς τοῦ Σωτῆρος κατορθώμασιν. "Η τὴν εὐχὴν τοῦ, Πάτερ ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἣν ὁ Χριστὸς ὑφο ηγήσατο. Υμνον τῷ Θεῷ ἡμῶν. Τοῦτο ἐπεξηγητικόν ἐστι τοῦ καινοῦ ᾄσματος. Ὄψονται πολλοί. Φῶς ἐπιγνώσεως, τυφλοί πρόσ τερον ὄντες. Η ὄψονται τὰ σημεῖα καὶ τέρατα τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῶν ἁγίων αὐτοῦ. Καὶ φοβηθήσονται. Τὸν ἐνεργοῦντα τὰ τοιαῦτα Χριστόν. Καὶ ἐλπιοῦσιν ἐπὶ Κύριον. Τὸ Ελπιοῦσιν, ἀντὶ τοῦ Πιστεύσουσιν· ἐλπίζει γὰρ ὁ πιστεύων. "Η έλα ποῦσιν, ὅτι σώσει αὐτοὺς, πεπιστευκότας εἰς αὐτόν. Κύριον δὲ νόει τὸν Χριστόν· - Μακάριος ἀνὴρ, οὗ ἐστιν τὸ ὄνομα Κυρίου έλ- πὶς αὐτοῦ. — Τὸ ὄνομα Κυρίου, ἀντὶ τοῦ ῾Ο Κύ- βιος. Μακαρίζει δὲ τὸν ἐπὶ μόνῳ πεποιθότα Θεῷ, καὶ μὴ ἐφ' ἑτέρῳ πράγματι· ἀλλαχοῦ γάρ φησι · Μακάριος ἀνὴρ, ὁ ἐλπίζων ἐπὶ Κύριον. Εστι δὲ ἡ τοῦ παρόντος ῥητοῦ σύνταξις οὕτως· Μακάριος ἀνὴρ, οὗ αὐτοῦ ἐστι τὸ ὄνομα Κυρίου ἐλπίς. Δυνάμεθα δὲ καὶ ἄλλως τοῦτο νοῆσαι περὶ τῶν Χριστιανῶν, καθ᾽ ὑπερβατόν συντάττοντες οὕτως Μακάριος, οὗ ἐστιν ἐλπὶς τὸ ὄνομα Κυρίου αὐτ τοῦ· παντὶ δὲ Χριστιανῷ τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ ἐστιν ἐλπὶς καὶ σωτηρία. Καὶ τοῦτο οἱ μάρτυρες ἔδειξαν ἐνώπιον τῶν τυράννων, δόξαν, καὶ πλοῦτον, καὶ ἐλπίδα ἑαυτῶν, τὸ τοῦ Χριστιανισμοῦ ὄνομα ὁμολογήσαντες. › Εt COMMENT. IN PSALMOS. injecit, et benevolo aspexit intuitu ; in me, inquin. summa constitutum in miseria, dum idolorum er- rores sequerer. Et exaudivit preces meas. Preces scilicet pro me emissas. Rogabant enim prophetæ pro futuro Ec- clesiæ statu [illius etiam personam induentes, ut nunc facit beatus David]. VERS. 3. exaudivit me de lack miserie, et de luto limi. Solebant antiqui hujusmodi dictionibus maxima pericula exprimere. Dick autem potest quod lacus miseriæ sit illa fovea erroris, in qua olim gentes quæ in unam Eccleeiam congregatie sunt, veluti in quodam carcere secundum animam misere afligebantur; et quod lutum limi, hoc est, limosum ac putridum lutum, illa sit humanarum collectio, quæ corruptionem quamdam in nostris mentibus generat, et detinet, quæ in eam deciderint. passionum atque affectuum animas omnes quasi tenaci quonain cœno obvolutas Psal. lxxxını, 15. Psal. xxxix, 5. C Et statuit supra peiram pedes meos. Supra pe- tram, hoc est, supra securitatem fidei. Et direxit gressus meos. Et ostensa mihi salute per præcepta evangelica, omnique prorsus explosa tortuositate, iter meum adeo direxit, ut per obli- qua, aut per devios calles amplius non incedam. VERS. 4. immisit in os meum canticum norum. Cantica nimirum quæ de admirandis atque illu- stribus Christi gestis Christicolæ cecinerunt. Vel Orationem Dominicam: Pater noster, qui es in ca Lis, quam Christus nos docuit. Hymnum Deo nostra. Hoc ad declarationem di- clum est novi cantici. Videbunt multi, Lumen nimirum scientiæ, cuin antea cæci essent. Vel videbunt signa et miracula Christi et sanctorum ejus. Et timebunt. Christum scilicet hujusmodi fa- cientem miracula. Et sperabunt in Domino. Sperabunt, id est Cre- dent; credit enim qui sperat. Vel, sperabunt quod eos salvaturus sit, qui crediderint in illum. Per Dominum autem Christum intellige. Vers. 5. Beatus vir, cujus est nomen Domini sper ejus. Nomen Domini, hoc est, Dominus. Beatum igitur cum dicit qui in solo Deo conadit, et non alịa in re. Alibi etiam dicit: Beatus vir qui sperað in Domino“. Et ordo est : Beatus vir, cujus est nomen Domini spes. Possumus etiam de Chri- D stianis hoc dictum intelligere, et construere per figuram hyperbaton, hoe modo : Beatus vir cujus est spes nomen Domini ejus 15. Cuilibet autem Christiano nomen Christi spes est et salus; quod sancti martyres præcipue attestati sunt coram ty- rannis quibus apertissime dicebant se divitias suas omnes, et omnem gloriam et spem'in·hooʻ collocasse, quod Christi Dei sui nomine insignits essent, dum Christiani appellarentur. Variæ lectiones. (65) Δ1. ἀπεσήμανον. (14) ΔΙ. αὐτῇ.
13α But on account of my innocence you have taken my part. These words also are spoken as by the assumed humanity; ‘innocence’ is what he calls his purity, for it is written, He committed no lawlessness.
PG 128:467β Καὶ ἐβεβαίωσάς με ἐνώπιόν σου εἰς τὸν αἰῶνα. Καὶ ἵδρυσάς με παρὰ σεαυτῷ· Κάθου γὰρ, φησὶν, ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου.Καὶ οὐκ ἐπέβλεψεν εἰς ματαιότητας. Καὶ ὁ τοιοῦτος οὐκ ἐσπούδασεν εἰς τὰ μάταια, δηλαδὴ εἰς τὰ δοκοῦντα τοῖς πολλοῖς ἀγαθά. Καὶ μανίας ψευδεῖς. Ἀπὸ κοινοῦ πάλιν τὸ, Οὐκ ἐπέβλεψε· μανίαι δὲ ψευδεῖς, αἱ μαντείαι· οἱ γὰρ μάντεις βακχεύοντες ἐξίσταντο μὲν τοῦ καθεστηκό τος, καὶ παρεφέροντο δίκην μαινομένων· ἐψεύδοντο δὲ, περὶ ὧν ἔλεγον. ᾿Απὸ δὲ τῆς μαντείας ὅλην τὴν εἰδωλολατρείαν ᾐνίξατο, ὡς ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν. Πολλὰ ἐποίησας σύ, Κύριε ὁ Θεός μου, τὰ θα μάσιά σου. Εκπλαγεὶς ὁ μέγας Δαβὶδ τὸ τῆς ἐνα ανθρωπήσεως τοῦ Χριστοῦ παράδοξον μυστήριον, καὶ μὴ δυνηθεὶς ἄξιον λόγον εὑρεῖν, τοῦτον μόνον ἐπεφώνησεν, ὅτι Πολλὰ τὰ θαυμάσιά σου ἐποίησ σας, Κύριε ὁ Θεός μου· καὶ ὁ ᾿Απόστολος πέπονθε Παῦλος· ὑπερθαυμάτας γὰρ, ἀνεβόησεν· βάθος πλούτου, καὶ σοφίας, καὶ γνώσεως Θεοῦ! ὡς ἀν εξερεύνητα τὰ κρίματα αὐτοῦ καὶ ἀνεξιχνίαστοι αἱ ὁδοὶ αὐτοῦ ! Θαυμάσια δὲ λέγει, οὐ μόνον τὰ ἐπὶ Μωσέως, καὶ Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ, καὶ Σαμουὴλ, καὶ τὰ τούτων παλαιότερα τερατουργήματα, ἀλλ' ἔτι μάλ λογ τὰ κατὰ τὴν ἐνανθρώπησιν τοῦ Σωτῆρος, & προϊϊὼν ἐν πνεύματι, θεσπεσίως βοᾷ τὸ ῥηθέν. Καὶ τοῖς διαλογισμοῖς σου, οὐκ ἔστι τις όμοιω θήσεταί σοι. Οὐκ ἔστιν ὅστις ὁμοιωθήσεταί σοι ἐν τοῖς διαλογισμοῖς σου, λέγω δὲ, τοῖς περὶ τῆς προ- νοίας καὶ σωτηρίας. Ἰδοὺ γὰρ οἷον πράγμα διελο γίσω, γενέσθαι ἄνθρωπος διὰ τὸν ἄνθρωπον. Απήγγειλα καὶ ἐλάλησα, ἐπληθύνθησαν ὑπὲρ ἀριθμόν. ᾿Απήγγειλα, φησὶ, καὶ ἐδίδαξα περὶ πολ- λῶν θαυμασίων σου ἐν πολλοῖς ψαλμοῖς· ἀλλ' ἐπλη- θύνθησαν ἔτι, καὶ ἐφάνησαν ἀναρίθμητα, μὴ δυνά- μενα ὑποπεσεῖν ἀριθμῷ· ἃ γὰρ νῦν ἔγνων, ἀπερί- ληπτά εἰσι, διὰ τὸ μεγαλεῖον τῆς φύσεως αὐτοῦ. Η καὶ ἄλλως· Μηδὲν ἕτερον εἰπεῖν δυνάμενος, ἀπὸ ήγγειλα καὶ ἐλάλησα νῦν τοῦτο μόνον περὶ αὐτῶν, ὅτι ἐπληθύνθησαν ὑπὲρ ἀριθμόν. Θυσίαν καὶ προσφορὰν οὐκ ἠθέλησας· σωμα δὲ κατηρτίσω μοι. Τὰ ἐντεῦθεν ἐκ προσώπου του Χριστοῦ ῥηθῆναι Παῦλος ὁ ἀπόστολος ἐδίδαξεν ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους Επιστολῇ· φησὶ γὰρ ὁ Υἱὸς καὶ Νεὸς πρὸς τὸν Πατέρα μετὰ τὴν ἐνανθρώπησιν, ὅτι τοῦ λοιποῦ ἀπεδοκίμασας τὴν νομικὴν θυσίαν, καὶ τὴν ἐκεῖθεν προσφοράν· σῶμα δὲ κατεσκεύασάς μοι παρθενικῶν ἐξ αἱμάτων, εἰς τὸ θυσιασθῆναι τοῦτο περὶ σωτηρίας τῶν ἀνθρώπων. *Ολοκαυτώματα, καὶ περὶ ἁμαρτίας οὐκ ἐζή- τησας. Ἐν τῇ βίβλῳ τοῦ Λευϊτικοῦ καὶ τοῦ Δευτε ρονομίου σαφῶς εὑρήσεις, τίνα μὲν τὰ ὁλοκαυτώ. EUTHYMII ZIGABENI Et non respexit in vanitates. Et hujusmodi vir A inanibus rebus operam non dedit: quæ a multis summa reputantur bona. Et insanias falsas. A communi sensu rursus subintelligendum est, Et non respexit. Insaniæ autem falsa ex Græcæ dictionis significatione] vaticinia sunt. Vates enim illi debacchati demen- tes fiebaut, et furentium instar ferebantur. Verum falsa erant, quæ prænuntiabant. Per hujusmodi autem vaticinia universum idolorum cultum de- notare voluit, veluti totum a parte. VERS. 6. Multa fecisti tu, Domine Deus meus, mirabilia tua. Admiratus beatus David inedabile Incarnationis Christi mysterium, et condignum illi sermonem invenire non valens, exclamatione solum, quod potuit, tam grande donum prosecutus est : Multa, inquiens, admiranda fecisti, tu Domine Deus meus. Ita etiam alibi Apostolus facit, quando admirabundus clamat: altitudo divitiarum sa. pientiæ, et scientiæ Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles via ejus ! Mirabilia autem appellat non ea tantum, quæ tempore Moysi, aut Jesu Nave, aut quæ illis antiquiora a Deo facta sunt miracula, sed ea potius quæ tempore Incar- nationis Salvatoris nostri facta sunt, et quæ per spiritum prævidens Propheta summa cum admi- ratione quæ diximus verba protulit. Et cogitationibus tuis, non est qui similis erit tibi. Et non est aliquis tibi in cogitationibus tuis com- parandus. lis, inquam, cogitationibus, quas summa cum providentia pro hominum salute sol- licitus habuisti. Ecce enim quod grande et quod admirandum opus excogitasti, ut tu homo fieres propter hominem. Annuntiavi et locutus sum, multiplicata sunt su- per numerum. Annuntiavi, inquit, et docui multa mirabilia tua in multis psalmis, verum adhuc multiplicata sunt, et adeo innumerabilia esse ap- paruerunt, ut aliquo numero concludi non potue- rint. Nam quæ dudum cognovi, propter altitudi- nem et immensitatem incomprehensibilia sunt. Vel, cum quid dicerem non haberem, hoc tantum annuntiavi et locutus sum, quod omnem tran- scenderunt numerum. B c VERS. 7. Sacrificium et oblationem noluisti, cor- D pus autem perfecisti mihi. Quæ sequuntur in per- sonam Christi dicenda sunt, ut magnus nos docuit Paulus in Epistola ad Hebræos ", Ait igitur quod post Incarnationem Deus Filius dixit ad Patrem : Tu, Pater, in posterum legale omne sacrificium re- probasti, et oblationes omnes lege institutas : verum corpus mihi effecisti ex Virginis sanguini- bus, ut pro hominum salute in sacrificium of- ferrer. VERS. 8. Holocausta, el pro peccato non quæsi- visti. In Levitico et Deuteronomio clare invenies, quænam essent holocausta, et quæ sacrificia pro Rom. x1, 33. llebr. 3, 5. “D
13β And you have confirmed me before you to the age. And you have established me beside yourself, as is written, Sit at my right hand until I set your enemies as a footstool for your feet.
14 Εὐλογητὸς Κύριος ὁ Θεὸς ᾽Ισραὴλ ἀπὸ τοῦ αἰῶνος καὶ εἰς τὸν αἰῶνα· γένοιτο γένοιτο. Προαγορεύσας ὁ Δαυὶδ τὰ ῥηθέντα, καὶ τὴν ἄῤῥητον συγκατάβασιν καὶ φιλανθρωπίαν τοῦ Σωτῆρος ἀποθαυμάσας, ὕμνον αὐτῷ σχεδιάζει, λέγων, εὐφημητέος ὁ Θεὸς τοῦ κυρίως ᾽Ισραὴλ, ὅ ἐστι, τῶν πιστῶν, ὡς ἐν τῷ κα΄ ψαλμῷ προέφημεν, ἑρμηνεύοντες τὸ, Φοβηθήτω δὴ ἀπ’ αὐτοῦ ἅπαν τὸ σπέρμα ᾽Ισραὴλ, ἀπὸ δὲ τοῦ νῦν αἰῶνος, καὶ ἄχρι τοῦ μέλλοντος. Εἶτα καὶ ἐπεύχεται, ταχῦναι τοῦ Δεσπότου τὴν ἐνανθρώπησιν, ἐν τῷ εἰπεῖν, Γένοιτο, γένοιτο· νοεῖται δὲ τὸ, τὰ ῥηθέντα· ἐπίτασιν δὲ εὐχῆς ὁ διπλασιασμὸς τοῦ γένοιτο παριστᾷ.Καὶ οὐκ ἐπέβλεψεν εἰς ματαιότητας. Καὶ ὁ τοιοῦτος οὐκ ἐσπούδασεν εἰς τὰ μάταια, δηλαδὴ εἰς τὰ δοκοῦντα τοῖς πολλοῖς ἀγαθά. Καὶ μανίας ψευδεῖς. Ἀπὸ κοινοῦ πάλιν τὸ, Οὐκ ἐπέβλεψε· μανίαι δὲ ψευδεῖς, αἱ μαντείαι· οἱ γὰρ μάντεις βακχεύοντες ἐξίσταντο μὲν τοῦ καθεστηκό τος, καὶ παρεφέροντο δίκην μαινομένων· ἐψεύδοντο δὲ, περὶ ὧν ἔλεγον. ᾿Απὸ δὲ τῆς μαντείας ὅλην τὴν εἰδωλολατρείαν ᾐνίξατο, ὡς ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν. Πολλὰ ἐποίησας σύ, Κύριε ὁ Θεός μου, τὰ θα μάσιά σου. Εκπλαγεὶς ὁ μέγας Δαβὶδ τὸ τῆς ἐνα ανθρωπήσεως τοῦ Χριστοῦ παράδοξον μυστήριον, καὶ μὴ δυνηθεὶς ἄξιον λόγον εὑρεῖν, τοῦτον μόνον ἐπεφώνησεν, ὅτι Πολλὰ τὰ θαυμάσιά σου ἐποίησ σας, Κύριε ὁ Θεός μου· καὶ ὁ ᾿Απόστολος πέπονθε Παῦλος· ὑπερθαυμάτας γὰρ, ἀνεβόησεν· βάθος πλούτου, καὶ σοφίας, καὶ γνώσεως Θεοῦ! ὡς ἀν εξερεύνητα τὰ κρίματα αὐτοῦ καὶ ἀνεξιχνίαστοι αἱ ὁδοὶ αὐτοῦ ! Θαυμάσια δὲ λέγει, οὐ μόνον τὰ ἐπὶ Μωσέως, καὶ Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ, καὶ Σαμουὴλ, καὶ τὰ τούτων παλαιότερα τερατουργήματα, ἀλλ' ἔτι μάλ λογ τὰ κατὰ τὴν ἐνανθρώπησιν τοῦ Σωτῆρος, & προϊϊὼν ἐν πνεύματι, θεσπεσίως βοᾷ τὸ ῥηθέν. Καὶ τοῖς διαλογισμοῖς σου, οὐκ ἔστι τις όμοιω θήσεταί σοι. Οὐκ ἔστιν ὅστις ὁμοιωθήσεταί σοι ἐν τοῖς διαλογισμοῖς σου, λέγω δὲ, τοῖς περὶ τῆς προ- νοίας καὶ σωτηρίας. Ἰδοὺ γὰρ οἷον πράγμα διελο γίσω, γενέσθαι ἄνθρωπος διὰ τὸν ἄνθρωπον. Απήγγειλα καὶ ἐλάλησα, ἐπληθύνθησαν ὑπὲρ ἀριθμόν. ᾿Απήγγειλα, φησὶ, καὶ ἐδίδαξα περὶ πολ- λῶν θαυμασίων σου ἐν πολλοῖς ψαλμοῖς· ἀλλ' ἐπλη- θύνθησαν ἔτι, καὶ ἐφάνησαν ἀναρίθμητα, μὴ δυνά- μενα ὑποπεσεῖν ἀριθμῷ· ἃ γὰρ νῦν ἔγνων, ἀπερί- ληπτά εἰσι, διὰ τὸ μεγαλεῖον τῆς φύσεως αὐτοῦ. Η καὶ ἄλλως· Μηδὲν ἕτερον εἰπεῖν δυνάμενος, ἀπὸ ήγγειλα καὶ ἐλάλησα νῦν τοῦτο μόνον περὶ αὐτῶν, ὅτι ἐπληθύνθησαν ὑπὲρ ἀριθμόν. Θυσίαν καὶ προσφορὰν οὐκ ἠθέλησας· σωμα δὲ κατηρτίσω μοι. Τὰ ἐντεῦθεν ἐκ προσώπου του Χριστοῦ ῥηθῆναι Παῦλος ὁ ἀπόστολος ἐδίδαξεν ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους Επιστολῇ· φησὶ γὰρ ὁ Υἱὸς καὶ Νεὸς πρὸς τὸν Πατέρα μετὰ τὴν ἐνανθρώπησιν, ὅτι τοῦ λοιποῦ ἀπεδοκίμασας τὴν νομικὴν θυσίαν, καὶ τὴν ἐκεῖθεν προσφοράν· σῶμα δὲ κατεσκεύασάς μοι παρθενικῶν ἐξ αἱμάτων, εἰς τὸ θυσιασθῆναι τοῦτο περὶ σωτηρίας τῶν ἀνθρώπων. *Ολοκαυτώματα, καὶ περὶ ἁμαρτίας οὐκ ἐζή- τησας. Ἐν τῇ βίβλῳ τοῦ Λευϊτικοῦ καὶ τοῦ Δευτε ρονομίου σαφῶς εὑρήσεις, τίνα μὲν τὰ ὁλοκαυτώ. EUTHYMII ZIGABENI Et non respexit in vanitates. Et hujusmodi vir A inanibus rebus operam non dedit: quæ a multis summa reputantur bona. Et insanias falsas. A communi sensu rursus subintelligendum est, Et non respexit. Insaniæ autem falsa ex Græcæ dictionis significatione] vaticinia sunt. Vates enim illi debacchati demen- tes fiebaut, et furentium instar ferebantur. Verum falsa erant, quæ prænuntiabant. Per hujusmodi autem vaticinia universum idolorum cultum de- notare voluit, veluti totum a parte. VERS. 6. Multa fecisti tu, Domine Deus meus, mirabilia tua. Admiratus beatus David inedabile Incarnationis Christi mysterium, et condignum illi sermonem invenire non valens, exclamatione solum, quod potuit, tam grande donum prosecutus est : Multa, inquiens, admiranda fecisti, tu Domine Deus meus. Ita etiam alibi Apostolus facit, quando admirabundus clamat: altitudo divitiarum sa. pientiæ, et scientiæ Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles via ejus ! Mirabilia autem appellat non ea tantum, quæ tempore Moysi, aut Jesu Nave, aut quæ illis antiquiora a Deo facta sunt miracula, sed ea potius quæ tempore Incar- nationis Salvatoris nostri facta sunt, et quæ per spiritum prævidens Propheta summa cum admi- ratione quæ diximus verba protulit. Et cogitationibus tuis, non est qui similis erit tibi. Et non est aliquis tibi in cogitationibus tuis com- parandus. lis, inquam, cogitationibus, quas summa cum providentia pro hominum salute sol- licitus habuisti. Ecce enim quod grande et quod admirandum opus excogitasti, ut tu homo fieres propter hominem. Annuntiavi et locutus sum, multiplicata sunt su- per numerum. Annuntiavi, inquit, et docui multa mirabilia tua in multis psalmis, verum adhuc multiplicata sunt, et adeo innumerabilia esse ap- paruerunt, ut aliquo numero concludi non potue- rint. Nam quæ dudum cognovi, propter altitudi- nem et immensitatem incomprehensibilia sunt. Vel, cum quid dicerem non haberem, hoc tantum annuntiavi et locutus sum, quod omnem tran- scenderunt numerum. B c VERS. 7. Sacrificium et oblationem noluisti, cor- D pus autem perfecisti mihi. Quæ sequuntur in per- sonam Christi dicenda sunt, ut magnus nos docuit Paulus in Epistola ad Hebræos ", Ait igitur quod post Incarnationem Deus Filius dixit ad Patrem : Tu, Pater, in posterum legale omne sacrificium re- probasti, et oblationes omnes lege institutas : verum corpus mihi effecisti ex Virginis sanguini- bus, ut pro hominum salute in sacrificium of- ferrer. VERS. 8. Holocausta, el pro peccato non quæsi- visti. In Levitico et Deuteronomio clare invenies, quænam essent holocausta, et quæ sacrificia pro Rom. x1, 33. llebr. 3, 5. “D
14 The Lord God of Israel is to be blessed from the age and to the age. So be it, so be it. David having foretold these things and having expressed his wonder at the ineffable con- descension and benevolence of the Saviour, he improvises a hymn to him saying, the God of Israel in the eminent sense, which is of the faithful, is to be praised from the present age to the future age. We spoke about Israel in this sense in the twenty first psalm when we were interpreting, Let all the seed of Israel be seized with fear before him. Then he prays for the Master’s incarnation to come quickly by saying, So be it, so be it. The reduplication of ‘So be it’ indicates the intensity of the prayer.
Psalmus XLVPsalmus XLVIPsalmus XLVII
PG 128:51841 μα΄
PG 128:4671 Εἰς τὸ τέλος· εἰς σύνεσιν· τοῖς υἱοῖς Κορέ. Περὶ μὲν τῶν υἱῶν Κορὲ, προειρήκαμεν ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς παρούσης βίβλου. § 49 Εἰς τὸ τέλος δὲ ἐπιγέγραπται, διὰ τὰς ἐν τούτῳ προφητείας, εἰς τέλος ἐπειγομένας. Ἐπεὶ γὰρ ἔμελλον Ἑβραῖοι χρόνοις ὕστερον παρὰ Βαβυλωνίων αἰχμαλωτισθῆναι διὰ τὰς ἀνομίας αὐτῶν καὶ διαγαγεῖν | ἑβδομήκοντα ἔτη ἐν Βαβυλῶνι, κινηθεὶς ὑπὸ τοῦ διορατικοῦ πνεύματος ὁ Δαυὶδ, ἀνέλαβε πρόσωπον ἑκάστου τῶν εὐσεβεστέρων ἐν τοῖς αἰχμαλώτοις, οἷον τοῦ Δανιὴλ, τοῦ ᾽Ιεζεκιὴλ, τῶν Τριῶν Παίδων, καὶ τῶν τοιούτων, καὶ τὰ προκείμενα διέξεισι.Καὶ οὐκ ἐπέβλεψεν εἰς ματαιότητας. Καὶ ὁ τοιοῦτος οὐκ ἐσπούδασεν εἰς τὰ μάταια, δηλαδὴ εἰς τὰ δοκοῦντα τοῖς πολλοῖς ἀγαθά. Καὶ μανίας ψευδεῖς. Ἀπὸ κοινοῦ πάλιν τὸ, Οὐκ ἐπέβλεψε· μανίαι δὲ ψευδεῖς, αἱ μαντείαι· οἱ γὰρ μάντεις βακχεύοντες ἐξίσταντο μὲν τοῦ καθεστηκό τος, καὶ παρεφέροντο δίκην μαινομένων· ἐψεύδοντο δὲ, περὶ ὧν ἔλεγον. ᾿Απὸ δὲ τῆς μαντείας ὅλην τὴν εἰδωλολατρείαν ᾐνίξατο, ὡς ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν. Πολλὰ ἐποίησας σύ, Κύριε ὁ Θεός μου, τὰ θα μάσιά σου. Εκπλαγεὶς ὁ μέγας Δαβὶδ τὸ τῆς ἐνα ανθρωπήσεως τοῦ Χριστοῦ παράδοξον μυστήριον, καὶ μὴ δυνηθεὶς ἄξιον λόγον εὑρεῖν, τοῦτον μόνον ἐπεφώνησεν, ὅτι Πολλὰ τὰ θαυμάσιά σου ἐποίησ σας, Κύριε ὁ Θεός μου· καὶ ὁ ᾿Απόστολος πέπονθε Παῦλος· ὑπερθαυμάτας γὰρ, ἀνεβόησεν· βάθος πλούτου, καὶ σοφίας, καὶ γνώσεως Θεοῦ! ὡς ἀν εξερεύνητα τὰ κρίματα αὐτοῦ καὶ ἀνεξιχνίαστοι αἱ ὁδοὶ αὐτοῦ ! Θαυμάσια δὲ λέγει, οὐ μόνον τὰ ἐπὶ Μωσέως, καὶ Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ, καὶ Σαμουὴλ, καὶ τὰ τούτων παλαιότερα τερατουργήματα, ἀλλ' ἔτι μάλ λογ τὰ κατὰ τὴν ἐνανθρώπησιν τοῦ Σωτῆρος, & προϊϊὼν ἐν πνεύματι, θεσπεσίως βοᾷ τὸ ῥηθέν. Καὶ τοῖς διαλογισμοῖς σου, οὐκ ἔστι τις όμοιω θήσεταί σοι. Οὐκ ἔστιν ὅστις ὁμοιωθήσεταί σοι ἐν τοῖς διαλογισμοῖς σου, λέγω δὲ, τοῖς περὶ τῆς προ- νοίας καὶ σωτηρίας. Ἰδοὺ γὰρ οἷον πράγμα διελο γίσω, γενέσθαι ἄνθρωπος διὰ τὸν ἄνθρωπον. Απήγγειλα καὶ ἐλάλησα, ἐπληθύνθησαν ὑπὲρ ἀριθμόν. ᾿Απήγγειλα, φησὶ, καὶ ἐδίδαξα περὶ πολ- λῶν θαυμασίων σου ἐν πολλοῖς ψαλμοῖς· ἀλλ' ἐπλη- θύνθησαν ἔτι, καὶ ἐφάνησαν ἀναρίθμητα, μὴ δυνά- μενα ὑποπεσεῖν ἀριθμῷ· ἃ γὰρ νῦν ἔγνων, ἀπερί- ληπτά εἰσι, διὰ τὸ μεγαλεῖον τῆς φύσεως αὐτοῦ. Η καὶ ἄλλως· Μηδὲν ἕτερον εἰπεῖν δυνάμενος, ἀπὸ ήγγειλα καὶ ἐλάλησα νῦν τοῦτο μόνον περὶ αὐτῶν, ὅτι ἐπληθύνθησαν ὑπὲρ ἀριθμόν. Θυσίαν καὶ προσφορὰν οὐκ ἠθέλησας· σωμα δὲ κατηρτίσω μοι. Τὰ ἐντεῦθεν ἐκ προσώπου του Χριστοῦ ῥηθῆναι Παῦλος ὁ ἀπόστολος ἐδίδαξεν ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους Επιστολῇ· φησὶ γὰρ ὁ Υἱὸς καὶ Νεὸς πρὸς τὸν Πατέρα μετὰ τὴν ἐνανθρώπησιν, ὅτι τοῦ λοιποῦ ἀπεδοκίμασας τὴν νομικὴν θυσίαν, καὶ τὴν ἐκεῖθεν προσφοράν· σῶμα δὲ κατεσκεύασάς μοι παρθενικῶν ἐξ αἱμάτων, εἰς τὸ θυσιασθῆναι τοῦτο περὶ σωτηρίας τῶν ἀνθρώπων. *Ολοκαυτώματα, καὶ περὶ ἁμαρτίας οὐκ ἐζή- τησας. Ἐν τῇ βίβλῳ τοῦ Λευϊτικοῦ καὶ τοῦ Δευτε ρονομίου σαφῶς εὑρήσεις, τίνα μὲν τὰ ὁλοκαυτώ. EUTHYMII ZIGABENI Et non respexit in vanitates. Et hujusmodi vir A inanibus rebus operam non dedit: quæ a multis summa reputantur bona. Et insanias falsas. A communi sensu rursus subintelligendum est, Et non respexit. Insaniæ autem falsa ex Græcæ dictionis significatione] vaticinia sunt. Vates enim illi debacchati demen- tes fiebaut, et furentium instar ferebantur. Verum falsa erant, quæ prænuntiabant. Per hujusmodi autem vaticinia universum idolorum cultum de- notare voluit, veluti totum a parte. VERS. 6. Multa fecisti tu, Domine Deus meus, mirabilia tua. Admiratus beatus David inedabile Incarnationis Christi mysterium, et condignum illi sermonem invenire non valens, exclamatione solum, quod potuit, tam grande donum prosecutus est : Multa, inquiens, admiranda fecisti, tu Domine Deus meus. Ita etiam alibi Apostolus facit, quando admirabundus clamat: altitudo divitiarum sa. pientiæ, et scientiæ Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles via ejus ! Mirabilia autem appellat non ea tantum, quæ tempore Moysi, aut Jesu Nave, aut quæ illis antiquiora a Deo facta sunt miracula, sed ea potius quæ tempore Incar- nationis Salvatoris nostri facta sunt, et quæ per spiritum prævidens Propheta summa cum admi- ratione quæ diximus verba protulit. Et cogitationibus tuis, non est qui similis erit tibi. Et non est aliquis tibi in cogitationibus tuis com- parandus. lis, inquam, cogitationibus, quas summa cum providentia pro hominum salute sol- licitus habuisti. Ecce enim quod grande et quod admirandum opus excogitasti, ut tu homo fieres propter hominem. Annuntiavi et locutus sum, multiplicata sunt su- per numerum. Annuntiavi, inquit, et docui multa mirabilia tua in multis psalmis, verum adhuc multiplicata sunt, et adeo innumerabilia esse ap- paruerunt, ut aliquo numero concludi non potue- rint. Nam quæ dudum cognovi, propter altitudi- nem et immensitatem incomprehensibilia sunt. Vel, cum quid dicerem non haberem, hoc tantum annuntiavi et locutus sum, quod omnem tran- scenderunt numerum. B c VERS. 7. Sacrificium et oblationem noluisti, cor- D pus autem perfecisti mihi. Quæ sequuntur in per- sonam Christi dicenda sunt, ut magnus nos docuit Paulus in Epistola ad Hebræos ", Ait igitur quod post Incarnationem Deus Filius dixit ad Patrem : Tu, Pater, in posterum legale omne sacrificium re- probasti, et oblationes omnes lege institutas : verum corpus mihi effecisti ex Virginis sanguini- bus, ut pro hominum salute in sacrificium of- ferrer. VERS. 8. Holocausta, el pro peccato non quæsi- visti. In Levitico et Deuteronomio clare invenies, quænam essent holocausta, et quæ sacrificia pro Rom. x1, 33. llebr. 3, 5. “D
1 Towards fulfilment; for understanding; belonging to the sons of Kore. We spoke previously about the sons of Kore in the preamble to the present book. § 49 It has the superscription ‘towards fulfilment’ on account of the prophecies in it pressing towards fulfilment. Since the Hebrews were to be taken captive by the Babylonians many years later on ac- count of their acts of lawlessness and to spend seventy years in Babylon, David, moved by his far-seeing spirit, assumed the person of each of more pious among the captives, namely, Daniel, Ezekiel and the Three Youths, and such ones, and sets out what follows.
PG 128:518Ψαλμός 41 — Psalm 41
PG 128:467Τὸ δὲ, εἰς σύνεσιν, πρόσκειται, διδάσκον, ὅτι συνετισθεὶς ἕκαστος αὐτῶν, ταῦτα ἐβόα πρὸς τὸν Θεόν· ἢ ὅτι χρεία συνέσεως τοῖς ἀναγινώσκουσι ταῦτα.Καὶ οὐκ ἐπέβλεψεν εἰς ματαιότητας. Καὶ ὁ τοιοῦτος οὐκ ἐσπούδασεν εἰς τὰ μάταια, δηλαδὴ εἰς τὰ δοκοῦντα τοῖς πολλοῖς ἀγαθά. Καὶ μανίας ψευδεῖς. Ἀπὸ κοινοῦ πάλιν τὸ, Οὐκ ἐπέβλεψε· μανίαι δὲ ψευδεῖς, αἱ μαντείαι· οἱ γὰρ μάντεις βακχεύοντες ἐξίσταντο μὲν τοῦ καθεστηκό τος, καὶ παρεφέροντο δίκην μαινομένων· ἐψεύδοντο δὲ, περὶ ὧν ἔλεγον. ᾿Απὸ δὲ τῆς μαντείας ὅλην τὴν εἰδωλολατρείαν ᾐνίξατο, ὡς ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν. Πολλὰ ἐποίησας σύ, Κύριε ὁ Θεός μου, τὰ θα μάσιά σου. Εκπλαγεὶς ὁ μέγας Δαβὶδ τὸ τῆς ἐνα ανθρωπήσεως τοῦ Χριστοῦ παράδοξον μυστήριον, καὶ μὴ δυνηθεὶς ἄξιον λόγον εὑρεῖν, τοῦτον μόνον ἐπεφώνησεν, ὅτι Πολλὰ τὰ θαυμάσιά σου ἐποίησ σας, Κύριε ὁ Θεός μου· καὶ ὁ ᾿Απόστολος πέπονθε Παῦλος· ὑπερθαυμάτας γὰρ, ἀνεβόησεν· βάθος πλούτου, καὶ σοφίας, καὶ γνώσεως Θεοῦ! ὡς ἀν εξερεύνητα τὰ κρίματα αὐτοῦ καὶ ἀνεξιχνίαστοι αἱ ὁδοὶ αὐτοῦ ! Θαυμάσια δὲ λέγει, οὐ μόνον τὰ ἐπὶ Μωσέως, καὶ Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ, καὶ Σαμουὴλ, καὶ τὰ τούτων παλαιότερα τερατουργήματα, ἀλλ' ἔτι μάλ λογ τὰ κατὰ τὴν ἐνανθρώπησιν τοῦ Σωτῆρος, & προϊϊὼν ἐν πνεύματι, θεσπεσίως βοᾷ τὸ ῥηθέν. Καὶ τοῖς διαλογισμοῖς σου, οὐκ ἔστι τις όμοιω θήσεταί σοι. Οὐκ ἔστιν ὅστις ὁμοιωθήσεταί σοι ἐν τοῖς διαλογισμοῖς σου, λέγω δὲ, τοῖς περὶ τῆς προ- νοίας καὶ σωτηρίας. Ἰδοὺ γὰρ οἷον πράγμα διελο γίσω, γενέσθαι ἄνθρωπος διὰ τὸν ἄνθρωπον. Απήγγειλα καὶ ἐλάλησα, ἐπληθύνθησαν ὑπὲρ ἀριθμόν. ᾿Απήγγειλα, φησὶ, καὶ ἐδίδαξα περὶ πολ- λῶν θαυμασίων σου ἐν πολλοῖς ψαλμοῖς· ἀλλ' ἐπλη- θύνθησαν ἔτι, καὶ ἐφάνησαν ἀναρίθμητα, μὴ δυνά- μενα ὑποπεσεῖν ἀριθμῷ· ἃ γὰρ νῦν ἔγνων, ἀπερί- ληπτά εἰσι, διὰ τὸ μεγαλεῖον τῆς φύσεως αὐτοῦ. Η καὶ ἄλλως· Μηδὲν ἕτερον εἰπεῖν δυνάμενος, ἀπὸ ήγγειλα καὶ ἐλάλησα νῦν τοῦτο μόνον περὶ αὐτῶν, ὅτι ἐπληθύνθησαν ὑπὲρ ἀριθμόν. Θυσίαν καὶ προσφορὰν οὐκ ἠθέλησας· σωμα δὲ κατηρτίσω μοι. Τὰ ἐντεῦθεν ἐκ προσώπου του Χριστοῦ ῥηθῆναι Παῦλος ὁ ἀπόστολος ἐδίδαξεν ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους Επιστολῇ· φησὶ γὰρ ὁ Υἱὸς καὶ Νεὸς πρὸς τὸν Πατέρα μετὰ τὴν ἐνανθρώπησιν, ὅτι τοῦ λοιποῦ ἀπεδοκίμασας τὴν νομικὴν θυσίαν, καὶ τὴν ἐκεῖθεν προσφοράν· σῶμα δὲ κατεσκεύασάς μοι παρθενικῶν ἐξ αἱμάτων, εἰς τὸ θυσιασθῆναι τοῦτο περὶ σωτηρίας τῶν ἀνθρώπων. *Ολοκαυτώματα, καὶ περὶ ἁμαρτίας οὐκ ἐζή- τησας. Ἐν τῇ βίβλῳ τοῦ Λευϊτικοῦ καὶ τοῦ Δευτε ρονομίου σαφῶς εὑρήσεις, τίνα μὲν τὰ ὁλοκαυτώ. EUTHYMII ZIGABENI Et non respexit in vanitates. Et hujusmodi vir A inanibus rebus operam non dedit: quæ a multis summa reputantur bona. Et insanias falsas. A communi sensu rursus subintelligendum est, Et non respexit. Insaniæ autem falsa ex Græcæ dictionis significatione] vaticinia sunt. Vates enim illi debacchati demen- tes fiebaut, et furentium instar ferebantur. Verum falsa erant, quæ prænuntiabant. Per hujusmodi autem vaticinia universum idolorum cultum de- notare voluit, veluti totum a parte. VERS. 6. Multa fecisti tu, Domine Deus meus, mirabilia tua. Admiratus beatus David inedabile Incarnationis Christi mysterium, et condignum illi sermonem invenire non valens, exclamatione solum, quod potuit, tam grande donum prosecutus est : Multa, inquiens, admiranda fecisti, tu Domine Deus meus. Ita etiam alibi Apostolus facit, quando admirabundus clamat: altitudo divitiarum sa. pientiæ, et scientiæ Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles via ejus ! Mirabilia autem appellat non ea tantum, quæ tempore Moysi, aut Jesu Nave, aut quæ illis antiquiora a Deo facta sunt miracula, sed ea potius quæ tempore Incar- nationis Salvatoris nostri facta sunt, et quæ per spiritum prævidens Propheta summa cum admi- ratione quæ diximus verba protulit. Et cogitationibus tuis, non est qui similis erit tibi. Et non est aliquis tibi in cogitationibus tuis com- parandus. lis, inquam, cogitationibus, quas summa cum providentia pro hominum salute sol- licitus habuisti. Ecce enim quod grande et quod admirandum opus excogitasti, ut tu homo fieres propter hominem. Annuntiavi et locutus sum, multiplicata sunt su- per numerum. Annuntiavi, inquit, et docui multa mirabilia tua in multis psalmis, verum adhuc multiplicata sunt, et adeo innumerabilia esse ap- paruerunt, ut aliquo numero concludi non potue- rint. Nam quæ dudum cognovi, propter altitudi- nem et immensitatem incomprehensibilia sunt. Vel, cum quid dicerem non haberem, hoc tantum annuntiavi et locutus sum, quod omnem tran- scenderunt numerum. B c VERS. 7. Sacrificium et oblationem noluisti, cor- D pus autem perfecisti mihi. Quæ sequuntur in per- sonam Christi dicenda sunt, ut magnus nos docuit Paulus in Epistola ad Hebræos ", Ait igitur quod post Incarnationem Deus Filius dixit ad Patrem : Tu, Pater, in posterum legale omne sacrificium re- probasti, et oblationes omnes lege institutas : verum corpus mihi effecisti ex Virginis sanguini- bus, ut pro hominum salute in sacrificium of- ferrer. VERS. 8. Holocausta, el pro peccato non quæsi- visti. In Levitico et Deuteronomio clare invenies, quænam essent holocausta, et quæ sacrificia pro Rom. x1, 33. llebr. 3, 5. “D
‘For understanding’ is added, teaching that each of these persons having been given un- derstanding cried out to God, or else that understanding is required by those reading these things.
2 Ὃν τρόπον ἐπιποθεῖ ἡ ἔλαφος ἐπὶ τὰς πηγὰς τῶν ὑδάτων, οὕτως ἐπιποθεῖ ἡ ψυχή μου πρὸς σὲ, ὁ Θεός. Tὸ σφοδρὸν τῆς ἐπιθυμίας παραστῆσαι βουλόμενος, παράδειγμα τὴν διψητικωτάτην ἔλαφον ἔλαβεν. Αὕτη γὰρ φύσει οὖσα θερμὴ, καὶ μᾶλλον ἐκκαιομένη ταῖς σαρξὶ τῶν ὄφεων οὓς ἀεὶ λαφύσσει, σφοδρὸν ἔχει τῶν πηγῶν ἔρωτα. Tὸ δὲ, ἐπιποθεῖ, σημαίνει τὸ σπεύδει, καὶ ἐπείγεται, κατὰ τὸν Ἀκύλαν. Πρὸς σὲ δὲ, δηλονότι τὸν κατοικοῦντα ἐν ᾽Ιερουσαλήμ· ἐν Βαβυλῶνι γὰρ, οὐκ ᾤοντο ἐντυχεῖν τῷ Θεῷ, διὰ τὴν τῆς χώρας εἰδωλολατρείαν.Καὶ οὐκ ἐπέβλεψεν εἰς ματαιότητας. Καὶ ὁ τοιοῦτος οὐκ ἐσπούδασεν εἰς τὰ μάταια, δηλαδὴ εἰς τὰ δοκοῦντα τοῖς πολλοῖς ἀγαθά. Καὶ μανίας ψευδεῖς. Ἀπὸ κοινοῦ πάλιν τὸ, Οὐκ ἐπέβλεψε· μανίαι δὲ ψευδεῖς, αἱ μαντείαι· οἱ γὰρ μάντεις βακχεύοντες ἐξίσταντο μὲν τοῦ καθεστηκό τος, καὶ παρεφέροντο δίκην μαινομένων· ἐψεύδοντο δὲ, περὶ ὧν ἔλεγον. ᾿Απὸ δὲ τῆς μαντείας ὅλην τὴν εἰδωλολατρείαν ᾐνίξατο, ὡς ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν. Πολλὰ ἐποίησας σύ, Κύριε ὁ Θεός μου, τὰ θα μάσιά σου. Εκπλαγεὶς ὁ μέγας Δαβὶδ τὸ τῆς ἐνα ανθρωπήσεως τοῦ Χριστοῦ παράδοξον μυστήριον, καὶ μὴ δυνηθεὶς ἄξιον λόγον εὑρεῖν, τοῦτον μόνον ἐπεφώνησεν, ὅτι Πολλὰ τὰ θαυμάσιά σου ἐποίησ σας, Κύριε ὁ Θεός μου· καὶ ὁ ᾿Απόστολος πέπονθε Παῦλος· ὑπερθαυμάτας γὰρ, ἀνεβόησεν· βάθος πλούτου, καὶ σοφίας, καὶ γνώσεως Θεοῦ! ὡς ἀν εξερεύνητα τὰ κρίματα αὐτοῦ καὶ ἀνεξιχνίαστοι αἱ ὁδοὶ αὐτοῦ ! Θαυμάσια δὲ λέγει, οὐ μόνον τὰ ἐπὶ Μωσέως, καὶ Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ, καὶ Σαμουὴλ, καὶ τὰ τούτων παλαιότερα τερατουργήματα, ἀλλ' ἔτι μάλ λογ τὰ κατὰ τὴν ἐνανθρώπησιν τοῦ Σωτῆρος, & προϊϊὼν ἐν πνεύματι, θεσπεσίως βοᾷ τὸ ῥηθέν. Καὶ τοῖς διαλογισμοῖς σου, οὐκ ἔστι τις όμοιω θήσεταί σοι. Οὐκ ἔστιν ὅστις ὁμοιωθήσεταί σοι ἐν τοῖς διαλογισμοῖς σου, λέγω δὲ, τοῖς περὶ τῆς προ- νοίας καὶ σωτηρίας. Ἰδοὺ γὰρ οἷον πράγμα διελο γίσω, γενέσθαι ἄνθρωπος διὰ τὸν ἄνθρωπον. Απήγγειλα καὶ ἐλάλησα, ἐπληθύνθησαν ὑπὲρ ἀριθμόν. ᾿Απήγγειλα, φησὶ, καὶ ἐδίδαξα περὶ πολ- λῶν θαυμασίων σου ἐν πολλοῖς ψαλμοῖς· ἀλλ' ἐπλη- θύνθησαν ἔτι, καὶ ἐφάνησαν ἀναρίθμητα, μὴ δυνά- μενα ὑποπεσεῖν ἀριθμῷ· ἃ γὰρ νῦν ἔγνων, ἀπερί- ληπτά εἰσι, διὰ τὸ μεγαλεῖον τῆς φύσεως αὐτοῦ. Η καὶ ἄλλως· Μηδὲν ἕτερον εἰπεῖν δυνάμενος, ἀπὸ ήγγειλα καὶ ἐλάλησα νῦν τοῦτο μόνον περὶ αὐτῶν, ὅτι ἐπληθύνθησαν ὑπὲρ ἀριθμόν. Θυσίαν καὶ προσφορὰν οὐκ ἠθέλησας· σωμα δὲ κατηρτίσω μοι. Τὰ ἐντεῦθεν ἐκ προσώπου του Χριστοῦ ῥηθῆναι Παῦλος ὁ ἀπόστολος ἐδίδαξεν ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους Επιστολῇ· φησὶ γὰρ ὁ Υἱὸς καὶ Νεὸς πρὸς τὸν Πατέρα μετὰ τὴν ἐνανθρώπησιν, ὅτι τοῦ λοιποῦ ἀπεδοκίμασας τὴν νομικὴν θυσίαν, καὶ τὴν ἐκεῖθεν προσφοράν· σῶμα δὲ κατεσκεύασάς μοι παρθενικῶν ἐξ αἱμάτων, εἰς τὸ θυσιασθῆναι τοῦτο περὶ σωτηρίας τῶν ἀνθρώπων. *Ολοκαυτώματα, καὶ περὶ ἁμαρτίας οὐκ ἐζή- τησας. Ἐν τῇ βίβλῳ τοῦ Λευϊτικοῦ καὶ τοῦ Δευτε ρονομίου σαφῶς εὑρήσεις, τίνα μὲν τὰ ὁλοκαυτώ. EUTHYMII ZIGABENI Et non respexit in vanitates. Et hujusmodi vir A inanibus rebus operam non dedit: quæ a multis summa reputantur bona. Et insanias falsas. A communi sensu rursus subintelligendum est, Et non respexit. Insaniæ autem falsa ex Græcæ dictionis significatione] vaticinia sunt. Vates enim illi debacchati demen- tes fiebaut, et furentium instar ferebantur. Verum falsa erant, quæ prænuntiabant. Per hujusmodi autem vaticinia universum idolorum cultum de- notare voluit, veluti totum a parte. VERS. 6. Multa fecisti tu, Domine Deus meus, mirabilia tua. Admiratus beatus David inedabile Incarnationis Christi mysterium, et condignum illi sermonem invenire non valens, exclamatione solum, quod potuit, tam grande donum prosecutus est : Multa, inquiens, admiranda fecisti, tu Domine Deus meus. Ita etiam alibi Apostolus facit, quando admirabundus clamat: altitudo divitiarum sa. pientiæ, et scientiæ Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles via ejus ! Mirabilia autem appellat non ea tantum, quæ tempore Moysi, aut Jesu Nave, aut quæ illis antiquiora a Deo facta sunt miracula, sed ea potius quæ tempore Incar- nationis Salvatoris nostri facta sunt, et quæ per spiritum prævidens Propheta summa cum admi- ratione quæ diximus verba protulit. Et cogitationibus tuis, non est qui similis erit tibi. Et non est aliquis tibi in cogitationibus tuis com- parandus. lis, inquam, cogitationibus, quas summa cum providentia pro hominum salute sol- licitus habuisti. Ecce enim quod grande et quod admirandum opus excogitasti, ut tu homo fieres propter hominem. Annuntiavi et locutus sum, multiplicata sunt su- per numerum. Annuntiavi, inquit, et docui multa mirabilia tua in multis psalmis, verum adhuc multiplicata sunt, et adeo innumerabilia esse ap- paruerunt, ut aliquo numero concludi non potue- rint. Nam quæ dudum cognovi, propter altitudi- nem et immensitatem incomprehensibilia sunt. Vel, cum quid dicerem non haberem, hoc tantum annuntiavi et locutus sum, quod omnem tran- scenderunt numerum. B c VERS. 7. Sacrificium et oblationem noluisti, cor- D pus autem perfecisti mihi. Quæ sequuntur in per- sonam Christi dicenda sunt, ut magnus nos docuit Paulus in Epistola ad Hebræos ", Ait igitur quod post Incarnationem Deus Filius dixit ad Patrem : Tu, Pater, in posterum legale omne sacrificium re- probasti, et oblationes omnes lege institutas : verum corpus mihi effecisti ex Virginis sanguini- bus, ut pro hominum salute in sacrificium of- ferrer. VERS. 8. Holocausta, el pro peccato non quæsi- visti. In Levitico et Deuteronomio clare invenies, quænam essent holocausta, et quæ sacrificia pro Rom. x1, 33. llebr. 3, 5. “D
2 As the deer yearns for the springs of water, so my soul yearns for you, O God. Wishing to present the intensity of his desire, he took as an example the ever thirsty deer. For the deer being by nature hot, and being further enflamed by the flesh of the snakes that it ever greedily consumes, has a fervent love of springs. According to Aquila, ‘yearns’ means ‘hastens and presses urgently towards’. ‘For you’, namely, who dwell in Jerusalem, for in Babylon they did not believe they would encounter God on account of the idolatry of the land.
α Ἐδίψησεν ἡ ψυχή μου πρὸς τὸν Θεὸν, τὸν ἰσχυρὸν, τὸν ζῶντα. Ἐδίψησεν, ἀντὶ τοῦ, ἐπιθυμητικῶς ἔσχε· τὸ γὰρ διακαὲς τῆς ἐπιθυμίας ἡ λέξις ἐμφαίνει· ἰσχυρὸν δὲ καὶ ζῶντα λέγει τὸν Θεὸν, διὰ τοὺς ἀσθενεῖς καὶ νεκροὺς θεοὺς τῶν Βαβυλωνίων. Τινὲς δέ φασιν ἐντεῦθεν πεποιῆσθαι τὸν ὕμνον τοῦ Τρισαγίου. PG103.772BΚαὶ οὐκ ἐπέβλεψεν εἰς ματαιότητας. Καὶ ὁ τοιοῦτος οὐκ ἐσπούδασεν εἰς τὰ μάταια, δηλαδὴ εἰς τὰ δοκοῦντα τοῖς πολλοῖς ἀγαθά. Καὶ μανίας ψευδεῖς. Ἀπὸ κοινοῦ πάλιν τὸ, Οὐκ ἐπέβλεψε· μανίαι δὲ ψευδεῖς, αἱ μαντείαι· οἱ γὰρ μάντεις βακχεύοντες ἐξίσταντο μὲν τοῦ καθεστηκό τος, καὶ παρεφέροντο δίκην μαινομένων· ἐψεύδοντο δὲ, περὶ ὧν ἔλεγον. ᾿Απὸ δὲ τῆς μαντείας ὅλην τὴν εἰδωλολατρείαν ᾐνίξατο, ὡς ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν. Πολλὰ ἐποίησας σύ, Κύριε ὁ Θεός μου, τὰ θα μάσιά σου. Εκπλαγεὶς ὁ μέγας Δαβὶδ τὸ τῆς ἐνα ανθρωπήσεως τοῦ Χριστοῦ παράδοξον μυστήριον, καὶ μὴ δυνηθεὶς ἄξιον λόγον εὑρεῖν, τοῦτον μόνον ἐπεφώνησεν, ὅτι Πολλὰ τὰ θαυμάσιά σου ἐποίησ σας, Κύριε ὁ Θεός μου· καὶ ὁ ᾿Απόστολος πέπονθε Παῦλος· ὑπερθαυμάτας γὰρ, ἀνεβόησεν· βάθος πλούτου, καὶ σοφίας, καὶ γνώσεως Θεοῦ! ὡς ἀν εξερεύνητα τὰ κρίματα αὐτοῦ καὶ ἀνεξιχνίαστοι αἱ ὁδοὶ αὐτοῦ ! Θαυμάσια δὲ λέγει, οὐ μόνον τὰ ἐπὶ Μωσέως, καὶ Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ, καὶ Σαμουὴλ, καὶ τὰ τούτων παλαιότερα τερατουργήματα, ἀλλ' ἔτι μάλ λογ τὰ κατὰ τὴν ἐνανθρώπησιν τοῦ Σωτῆρος, & προϊϊὼν ἐν πνεύματι, θεσπεσίως βοᾷ τὸ ῥηθέν. Καὶ τοῖς διαλογισμοῖς σου, οὐκ ἔστι τις όμοιω θήσεταί σοι. Οὐκ ἔστιν ὅστις ὁμοιωθήσεταί σοι ἐν τοῖς διαλογισμοῖς σου, λέγω δὲ, τοῖς περὶ τῆς προ- νοίας καὶ σωτηρίας. Ἰδοὺ γὰρ οἷον πράγμα διελο γίσω, γενέσθαι ἄνθρωπος διὰ τὸν ἄνθρωπον. Απήγγειλα καὶ ἐλάλησα, ἐπληθύνθησαν ὑπὲρ ἀριθμόν. ᾿Απήγγειλα, φησὶ, καὶ ἐδίδαξα περὶ πολ- λῶν θαυμασίων σου ἐν πολλοῖς ψαλμοῖς· ἀλλ' ἐπλη- θύνθησαν ἔτι, καὶ ἐφάνησαν ἀναρίθμητα, μὴ δυνά- μενα ὑποπεσεῖν ἀριθμῷ· ἃ γὰρ νῦν ἔγνων, ἀπερί- ληπτά εἰσι, διὰ τὸ μεγαλεῖον τῆς φύσεως αὐτοῦ. Η καὶ ἄλλως· Μηδὲν ἕτερον εἰπεῖν δυνάμενος, ἀπὸ ήγγειλα καὶ ἐλάλησα νῦν τοῦτο μόνον περὶ αὐτῶν, ὅτι ἐπληθύνθησαν ὑπὲρ ἀριθμόν. Θυσίαν καὶ προσφορὰν οὐκ ἠθέλησας· σωμα δὲ κατηρτίσω μοι. Τὰ ἐντεῦθεν ἐκ προσώπου του Χριστοῦ ῥηθῆναι Παῦλος ὁ ἀπόστολος ἐδίδαξεν ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους Επιστολῇ· φησὶ γὰρ ὁ Υἱὸς καὶ Νεὸς πρὸς τὸν Πατέρα μετὰ τὴν ἐνανθρώπησιν, ὅτι τοῦ λοιποῦ ἀπεδοκίμασας τὴν νομικὴν θυσίαν, καὶ τὴν ἐκεῖθεν προσφοράν· σῶμα δὲ κατεσκεύασάς μοι παρθενικῶν ἐξ αἱμάτων, εἰς τὸ θυσιασθῆναι τοῦτο περὶ σωτηρίας τῶν ἀνθρώπων. *Ολοκαυτώματα, καὶ περὶ ἁμαρτίας οὐκ ἐζή- τησας. Ἐν τῇ βίβλῳ τοῦ Λευϊτικοῦ καὶ τοῦ Δευτε ρονομίου σαφῶς εὑρήσεις, τίνα μὲν τὰ ὁλοκαυτώ. EUTHYMII ZIGABENI Et non respexit in vanitates. Et hujusmodi vir A inanibus rebus operam non dedit: quæ a multis summa reputantur bona. Et insanias falsas. A communi sensu rursus subintelligendum est, Et non respexit. Insaniæ autem falsa ex Græcæ dictionis significatione] vaticinia sunt. Vates enim illi debacchati demen- tes fiebaut, et furentium instar ferebantur. Verum falsa erant, quæ prænuntiabant. Per hujusmodi autem vaticinia universum idolorum cultum de- notare voluit, veluti totum a parte. VERS. 6. Multa fecisti tu, Domine Deus meus, mirabilia tua. Admiratus beatus David inedabile Incarnationis Christi mysterium, et condignum illi sermonem invenire non valens, exclamatione solum, quod potuit, tam grande donum prosecutus est : Multa, inquiens, admiranda fecisti, tu Domine Deus meus. Ita etiam alibi Apostolus facit, quando admirabundus clamat: altitudo divitiarum sa. pientiæ, et scientiæ Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles via ejus ! Mirabilia autem appellat non ea tantum, quæ tempore Moysi, aut Jesu Nave, aut quæ illis antiquiora a Deo facta sunt miracula, sed ea potius quæ tempore Incar- nationis Salvatoris nostri facta sunt, et quæ per spiritum prævidens Propheta summa cum admi- ratione quæ diximus verba protulit. Et cogitationibus tuis, non est qui similis erit tibi. Et non est aliquis tibi in cogitationibus tuis com- parandus. lis, inquam, cogitationibus, quas summa cum providentia pro hominum salute sol- licitus habuisti. Ecce enim quod grande et quod admirandum opus excogitasti, ut tu homo fieres propter hominem. Annuntiavi et locutus sum, multiplicata sunt su- per numerum. Annuntiavi, inquit, et docui multa mirabilia tua in multis psalmis, verum adhuc multiplicata sunt, et adeo innumerabilia esse ap- paruerunt, ut aliquo numero concludi non potue- rint. Nam quæ dudum cognovi, propter altitudi- nem et immensitatem incomprehensibilia sunt. Vel, cum quid dicerem non haberem, hoc tantum annuntiavi et locutus sum, quod omnem tran- scenderunt numerum. B c VERS. 7. Sacrificium et oblationem noluisti, cor- D pus autem perfecisti mihi. Quæ sequuntur in per- sonam Christi dicenda sunt, ut magnus nos docuit Paulus in Epistola ad Hebræos ", Ait igitur quod post Incarnationem Deus Filius dixit ad Patrem : Tu, Pater, in posterum legale omne sacrificium re- probasti, et oblationes omnes lege institutas : verum corpus mihi effecisti ex Virginis sanguini- bus, ut pro hominum salute in sacrificium of- ferrer. VERS. 8. Holocausta, el pro peccato non quæsi- visti. In Levitico et Deuteronomio clare invenies, quænam essent holocausta, et quæ sacrificia pro Rom. x1, 33. llebr. 3, 5. “D
3α My soul has thirsted for God, the strong and the living. ‘Has thirsted’ in the sense of ‘has had deep desire’, for the word indicates the fervency of his desire. He calls God ‘strong’ and ‘living’ on account of the weak and lifeless gods of the Babylonians. Some say that the Trisagion hymn was composed on the basis of this verse. PG103.772B
PG 128:469β Πότε ἥξω καὶ ὀφθήσομαι τῷ προσώπῳ τοῦ Θεοῦ; Ἐπιθυμοῦντος ὁ λόγος· πότε, φησὶν, ἥξω πρὸς σὲ, ὦ ᾽Ιερουσαλὴμ, καὶ ὀφθήσομαι τῷ προσώπῳ τοῦ Θεοῦ; τουτέστι, τῷ Θεῷ, κατὰ περίφρασιν· ὀφθήσομαι δὲ, διὰ τῆς ἐν τῷ ναῷ λατρείας καὶ παραστάσεως, ὅπερ οὐκ ἔστιν ἐν Βαβυλῶνι.
3β When will I come and appear before the face of God? The verse is spoken by one desiring strongly. When, he says, will I come to you, O Jeru- salem, and appear before the face of God, that is, God, by circumlocution. I shall appear through my worship and presence in the temple, which does not exist in Babylon.
4 Ἐγενήθη τὰ δάκρυά μου ἐμοὶ ἄρτος ἡμέρας καὶ νυκτὸς, ἐν τῷ λέγεσθαί μοι καθ’ ἑκάστην ἡμέραν, Ποῦ ἐστιν ὁ Θεός σου; Ἐν τῷ ὀνειδίζειν μοι τοὺς Βαβυλωνίους τοῦ Θεοῦ μου ἀσθένειαν, ἐγένοντό μοι τὰ δάκρυά μου ἄρτος, οὐχ ὅσον εἰς τροφὴν, ἀλλ’ ὅσον εἰς ὄρεξιν. ᾽Ωρεγόμην γὰρ δακρύων, ὡς ἄρτου, καὶ ἦσάν μοι ἀναγκαῖα ταῦτα, ὡς ἡ τροφὴ πᾶσιν ἀνθρώποις. Ἡ δὲ τοιαύτη ὄρεξις καὶ ἡ ἀνάγκη, οὐ μόνον ἐν ἡμέρᾳ ἦσαν, ἀλλὰ καὶ ἐν νυκτί.
4 My tears have become bread for me day and night, as it is said to me every day, ‘Where is your God?’ As the Babylonians reproach me with the weakness of my God, my tears have become bread, not in respect of nourishment, but in respect of appetite. For I would long for tears, as for food, and these were necessary for me as food is necessary for every person. And this appetite and need was with me not only by day, but also by night.
PG 128:471α Ταῦτα ἐμνήσθην καὶ ἐξέχεα ἐπ’ ἐμὲ τὴν ψυχήν μου. Ταῦτα, ἀντὶ τοῦ, τὰ τοιαῦτα, φημὶ δὲ τὸ, Ποῦ ἐστιν ὁ Θεός σου; Ἐξέχεα δὲ, ἀντὶ τοῦ, ἐχαύνωσα ἐν ἐμαυτῷ τὴν ψυχήν μου, παρέλυσα τοῦ τόνου· τὸ μὲν γὰρ συνεστὼς, ἐστερέωται, τὸ δὲ διαῤῥέον, κεχαύνωται. Χρὴ δὲ καθόλου γινώσκειν, ὡς ἡ τῶν Ἑβραίων διάλεκτος, ἀδιαφόρως, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, ταῖς συντάξεσι κέχρηται, καθάπερ καὶ νῦν, ἐπ’ ἐμὲ εἰποῦσα, ἀντὶ τοῦ, ἐν ἐμοί. [] πρόσκειται MPSBF : πρόκειται CV. 25 τῶν πηγῶν MPSCBF : τὸν τῶν πηγῶν H : τῶν πηγῶν τὸν V. β ὦ MSCBF : ἐν PV.ματα, τίνα δὲ τὰ περὶ ἁμαρτίας θύματα, καὶ ἁπλῶς. Α διαφορὰς τῶν θυσιῶν καὶ προσφορῶν. Τέως δ' οὖν φησιν, ὅτι Ἐμοῦ σαρκωθέντος, τοῦ λογικοῦ καὶ ἀλη θινοῦ θύματος, τοῦ αἵροντος τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κό σμου, οὐδὲν σῶμα (45) νομικὸν ἐξεζήτησας. Τότε εἶπον· Ἰδοὺ ἤκω. Τότε πότε ; Ὅτε τα να μικά θύματα απηυδόκησας· τότε γὰρ εἶπον αὐτὸς, ὅτι Πάτερ, ήγγικεν ἡ ὥρα· δόξασόν σου τὸν Υιόν· τὸ γὰρ, Ἰδοὺ ἥκω, ὡς ὁρᾷς ἡτοίμασμαι. Ἐν κεφαλίδι βιβλίου γέγραπται περὶ ἐμοῦ. Οἱ Εβραίοι βιβλία μὲν καλοῦσι τὰ συγγράμματα' χει φαλίδας δὲ, τὰ εἰλητάρια, ὡς τό· Υἱὲ ἀνθρώπου, φάγε τὴν κεφαλίδα ταύτην. Ελληταρίας γὰρ ἐν- έγραφον, καὶ οὐ τεύχεσι τετραγώνοις, ὡς ἡμεῖς. Φησὶν ὁ Σωτὴρ, ὅτι Ἐν εἰληταρίῳ βιβλίου γ γραπται περὶ ἐμοῦ· βιβλίου δὲ, προφητικοῦ δη- λαδή, τουτέστι τὰ περὶ τῆς ἐμῆς ἐνανθρωπήσεως προκατήγγειλαν οἱ προφῆται. Τοῦτο καὶ Ἰουδαίοις ὕστερον ἔλεγεν, ὡς τό· Εἰ ἐπιστεύετε Μωϋσῃ, ἐπιστεύετε ἂν ἐμοὶ, καὶ ἄλλα πολλά. Τὸ ποιῆσαι τὸ θέλημά σου, ὁ Θεός μου, ἡβου- λήθην. Ἐπεὶ τὰ περὶ ἐμοῦ προώριστο καὶ προκατ- ήγγελτο, ποιῆσαι τὸ θέλημά σου ἠβουλήθην. Πε- ριττὸν γὰρ ἐνταῦθα τὸ τοῦ. Θέλημα δὲ τοῦ Πατρὸς, ἡ ὑπὲρ τῆς τῶν ἀνθρώπων σωτηρίας κατὰ σάρκα σφαγὴ τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ. Περὶ τούτου καὶ αὐτὸς ὕστε ρον εἶπεν ὁ Χριστὸς, ὅτι, Καταβέβηκα ἐκ τοῦ οὐρανοῦ οὐχ ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τὸ ἐμὸν, ἀλλὰ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με. η Καὶ τὸν νόμον σου, ἐν μέσῳ τῆς κοιλίας μου. Τὸ Εν μέσῳ τῆς κοιλίας μου, ἀντὶ Ἐκ μέσου τῆς κοιλίας μου, τουτέστιν, ἐκ καρδίας, ὁλοψύχως, πρό θεσις ἀντὶ προθέσεως. ᾿Απὸ κοινοῦ δὲ ληπτέον πά λιν τὸν Ἐβουλήθην ποιῆσαι, ἤτοι πληρῶσαι τὸν νόμον σου, φημὶ δὴ (46) τὰς ἐντολὰς, ἄ; μοι δέδω- κας, ἐκ καρδίας μου. Εὐηγγελισάμην δικαιοσύνην ἐν Ἐκκλησίᾳ μεγάλη. Δικαιοσύνην λέγει τὸ Εὐαγγέλιον, ὡς δια καιοῦν πάντας τοὺς πιστεύοντας, καὶ τηροῦντας ἐντολὰς αὐτοῦ, ὁποῖοί ποτ᾽ ἂν ὦσιν οὗτοι· καὶ ὅτι ὁ μὲν Μωσαϊκὸς νόμος μόνοις τοῖς Ἰουδαίοις ἐδόθη · τὸ δὲ Εὐαγγέλιον, ἅπασι τοῖς ἔθνεσι. Δίκαιον δὲ τὸ μὴ τόνδε μόνον, ἀλλὰ πάντας ἐπίσης εἰς σωτηρίαν καλεῖν. Ἐκκλησίαν δὲ μεγάλην φησὶ τὰς πολυ- ανθρώπους συναγωγὰς τῶν Ἰουδαίων, ἐν οἷς ἐπαρ ῥησιάζετο. Ἰδοὺ τὰ χείλη μου οὐ μὴ κωλύσω, Κύριε, σὺ ἔγνως. Ως ὁρᾷς, οὐ μή κωλύσω τὰ χείλη μου λέ COMMENT. IN PSALMOS. peccato : et omnia denique oblationum et sacr B fciorum genera. Ail igitur : Cum verum ego ac rationabile sacrificium sim, et omnia mundi deleam peccata, tu nullum amplius legale sacrifi- cium quæsivisti. Tunc dixi : Ecce venio. Tunc nimirum quando le- galia sacrificia reprobata sunt; tunc enim dixi ego : Pater, venit hora, glorifica_Filium tuum". Nam quod ait : Ecce venio, idem est, ac si diceret : Vides quod paratus sum. VERS. 9. In volumine libri scriptum est de me. Conscriptiones Hebræi libros appellabant, et invo- lulas chartas volumina, juxta illud : Fili hominis, comede hoc volumen ". Involutis enim chartis scribebant, et non quadratis libris, ut nos fact- mus. Ait igitur Salvator : In volumine libri, pro- phetici nimirum, scriptum est de me, hoc est, ea quæ ad Incarnationem meam pertinent, a prophe- tis prædicta sunt ; quod ipsis etiam Judæis Domi- nus postea iterum affirmavit, dicens: Si crederetis Moysi, crederctis etiam et miki [de me enim ille scripsit "), et alia hujusmodi multa. Facere voluntatem tuam, Deus meus, volui. Et quoniam quæ ad me pertinent, jam determinata sunt et prædicta a prophetis, ideo facere volui voluntatem tuam. Superfluus est enim articulus, qui habetur in Græco, ante inβnitum facere [queurs qui superfluum non putarunt, transtulerunt ur facerem]; voluntas autem Patris fuit ea, Filii mors secundum carnem, quæ pro humana salute, summa cum dispensatione, a Deo permissa est. De qua vo- luntate ipse etiam Filius dicebat: Descendi, non ut facerem voluntatem meam, sed voluntatem ejus, qui misit me 3. C D Joan. xvi, 1. Ezech. tí, 1. • Joan. V, 46. Et legem tuam in medio ventris mei. In medro ventris mei, pro ex corde atque ex tota anima mea; ut sit præpositio pro præpositione. A comment autem sensu subintelligendum est, Volui facere, hoc est, volui adimplere ex corde meo legem tuam ; tua nimirum mandata, quæ dedisti mihi. VERS. 10. Evangelizavi justitiam tuam in Ecclesia magna. Vide quomodo Evangelium Dei justitianı appellat, quia per Evangelium Dei justidicantur credentes omnes, et observantes illius mandata, quicunque hi fuerint et undecunque : et quia lex Mosaica solis tantum Judæis data est, Evangelium vero omnibus gentibus. Justum autem erat ut nơn unus aut alter tantum populus, sed quod omnes æque ad salutem vocarentur. Per Ecclesiam autem magnam Judæorum synagogas intelligit, veluti hominibus frequentissimas, in quibus Christus palam ac libere locutus est. Ecce labia mea non prohibebo, Domine, tu scisti. Quemadmodum tu vides, inquit, non prohibebo Ibid. 30. Variæ lectiones. (45) γρ. θύμα. (46) Al. &
5α These things I remembered and I poured out my soul upon me. ‘These things’ in the sense of ‘such things’, namely, ‘Where is your God?’ ‘I poured out’ in the sense of, ‘I have made my soul limp within myself ’, ‘I loosed it of its tension’, for what is solidified is made firm, while what flows away is made flaccid. As a general point it is necessary to know that the Hebrew dialect for the most part em- ploys syntactical forms indifferently as here, saying ‘upon me’ in the sense of ‘within me’.
Εἰ δὲ τὸ, ταῦτα ἐμνήσθην, πρὸς τὸν ἐφεξῆς στίχον ἀποδώσεις, ἕτερον νόημα ποιήσεις, ὅτι ταῦτα ἐμνήσθην καὶ διέχυσα, τουτέστιν, ἀνῆκα ἐστενοχωρημένην ἐν ἐμαυτῷ τὴν ψυχήν μου. Ταῦτα δὲ ποῖα; δηλαδὴ τὰ τοῦ ἐφεξῆς στίχου· φησὶ γάρ· β Ὅτι διελεύσομαι ἐν τόπῳ σκηνῆς θαυμαστῆς, ἕως τοῦ οἴκου τοῦ Θεοῦ. Ἀνείθην, φησὶ, μνησθεὶς ὅτι περιπατήσω πάλιν ἐν τῷ ναῷ, μέχρι τῶν ἀδύτων αὐτοῦ. Σκηνὴν μὲν γὰρ θαυμαστὴν λέγει, τὸν περιώνυμον τοῦ Σολομῶντος ναόν· οἶκον δὲ τοῦ Θεοῦ, τὰ ἄδυτα τοῦ ναοῦ. Πρὸς δὲ τὴν προτέραν ἐξήγησιν, τὸ, ὅτι, βεβαιωτικὸν νοήσεις, ὡς προφητεύοντος | τοῦ λέγοντος. γ Ἐν φωνῇ ἀγαλλιάσεως καὶ ἐξομολογήσεως ἤχου ἑορτάζοντος. Διελεύσομαι δὲ ἐν φωνῇ χαρᾶς καὶ ἐν φωνῇ εὐχαριστίας, ἤχου ἑορταστικοῦ, τουτέστιν, ἑορτάσω πάλιν ὡς πρότερον, καὶ τῇ τοῦ νόμου λατρείᾳ χρήσομαι. α Ἵνα τί περίλυπος εἶ, ἡ ψυχή μου, καὶ ἵνα τί συνταράσσεις με; Διατί θλίβῃ, καὶ διατί συγχεῖς με, καὶ οὐκ ἐᾷς ἠρεμεῖν; Ταῦτα δὲ ἔλεγε, πληροφορίαν περὶ τῆς ἐπανόδου δεξάμενος. β Ἔλπισον ἐπὶ τὸν Θεὸν, ὅτι ἐξομολογήσομαι αὐτῷ. Ὅτι εὐχαριστήσω αὐτῷ, ἐπανελθὼν δηλαδή. γ Σωτήριον τοῦ προσώπου μου καὶ ὁ Θεός μου. Τῆς ὕστερον εὐεργεσίας τοῦ Θεοῦ μνησθεὶς, ἡδέως ἐπικαλεῖται αὐτὸν, λέγων, Ὦ σωτηρία μου, περιφραστικῶς, καὶ, Ὦ ὁ Θεός μου. α Πρὸς ἐμαυτὸν ἡ ψυχή μου ἐταράχθη. Πρὸς ἐμαυτὸν, ἀντὶ τοῦ, ἐν ἐμαυτῷ, μηδενὸς τῶν ἔξω συνειδότος μοι τὴν τοιαύτην λύπην. Ἐταράχθη δὲ, ἀναλογιζομένη τὰς ἁμαρτίας, δι’ ἃς παρεδόθημεν τοῖς ἐχθροῖς, ἢ τὴν βραδυτῆτα τῆς ἐπανόδου. β Διὰ τοῦτο μνησθήσομαί σου ἐκ γῆς ᾽Ιορδάνου καὶ Ἑρμωνιεὶμ, ἀπὸ ὄρους μικροῦ. Διὰ τοῦτο νῦν θλιβόμενος, μνησθήσομαί σου, τουτέστι, μνημονεύσω τῆς περὶ ἡμᾶς κηδεμονίας σου, ἀφ’ ὧν ἐν τῇ γῇ τῆς ἐπαγγελίας ἀπηλαύσαμεν ἀγαθῶν. β Add. [MP in marg.]BV: Σκηνὴ μὲν, ἡ ἐξ ἡμῶν ἁγία τοῦ Λόγου σάρξ· θαυμαστὴ δὲ αὕτη, ὡς δίχα σπορᾶς συμπαγεῖσα· οἶκος δὲ, ἡ νοερὰ ταύτης ψυχὴ, διὰ μέσης γὰρ αὐτῆς ὁ Θεὸς ὡμίλησε τῇ σαρκί· τόπος δὲ, αὐτὸς ὁ Λόγος, ἐν ἑαυτῷ τὴν προσληφθεῖσαν φύσιν ὑποστήσας τε καὶ πηξάμενος. Διελεύσομαι οὖν, φησὶ, διὰ τοῦ Λόγου Θεοῦ χειραγωγούμενος, ἕως τῆς ψυχῆς τοῦ προσλήμματος, φιλοσοφῶν περὶ αὐτῶν καὶ θεωρῶν κατὰ δύναμιν· περαιτέρω δὲ προβαίνειν, οὐκέτι συγχωρηθήσομαι. : om. SCF.ματα, τίνα δὲ τὰ περὶ ἁμαρτίας θύματα, καὶ ἁπλῶς. Α διαφορὰς τῶν θυσιῶν καὶ προσφορῶν. Τέως δ' οὖν φησιν, ὅτι Ἐμοῦ σαρκωθέντος, τοῦ λογικοῦ καὶ ἀλη θινοῦ θύματος, τοῦ αἵροντος τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κό σμου, οὐδὲν σῶμα (45) νομικὸν ἐξεζήτησας. Τότε εἶπον· Ἰδοὺ ἤκω. Τότε πότε ; Ὅτε τα να μικά θύματα απηυδόκησας· τότε γὰρ εἶπον αὐτὸς, ὅτι Πάτερ, ήγγικεν ἡ ὥρα· δόξασόν σου τὸν Υιόν· τὸ γὰρ, Ἰδοὺ ἥκω, ὡς ὁρᾷς ἡτοίμασμαι. Ἐν κεφαλίδι βιβλίου γέγραπται περὶ ἐμοῦ. Οἱ Εβραίοι βιβλία μὲν καλοῦσι τὰ συγγράμματα' χει φαλίδας δὲ, τὰ εἰλητάρια, ὡς τό· Υἱὲ ἀνθρώπου, φάγε τὴν κεφαλίδα ταύτην. Ελληταρίας γὰρ ἐν- έγραφον, καὶ οὐ τεύχεσι τετραγώνοις, ὡς ἡμεῖς. Φησὶν ὁ Σωτὴρ, ὅτι Ἐν εἰληταρίῳ βιβλίου γ γραπται περὶ ἐμοῦ· βιβλίου δὲ, προφητικοῦ δη- λαδή, τουτέστι τὰ περὶ τῆς ἐμῆς ἐνανθρωπήσεως προκατήγγειλαν οἱ προφῆται. Τοῦτο καὶ Ἰουδαίοις ὕστερον ἔλεγεν, ὡς τό· Εἰ ἐπιστεύετε Μωϋσῃ, ἐπιστεύετε ἂν ἐμοὶ, καὶ ἄλλα πολλά. Τὸ ποιῆσαι τὸ θέλημά σου, ὁ Θεός μου, ἡβου- λήθην. Ἐπεὶ τὰ περὶ ἐμοῦ προώριστο καὶ προκατ- ήγγελτο, ποιῆσαι τὸ θέλημά σου ἠβουλήθην. Πε- ριττὸν γὰρ ἐνταῦθα τὸ τοῦ. Θέλημα δὲ τοῦ Πατρὸς, ἡ ὑπὲρ τῆς τῶν ἀνθρώπων σωτηρίας κατὰ σάρκα σφαγὴ τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ. Περὶ τούτου καὶ αὐτὸς ὕστε ρον εἶπεν ὁ Χριστὸς, ὅτι, Καταβέβηκα ἐκ τοῦ οὐρανοῦ οὐχ ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τὸ ἐμὸν, ἀλλὰ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με. η Καὶ τὸν νόμον σου, ἐν μέσῳ τῆς κοιλίας μου. Τὸ Εν μέσῳ τῆς κοιλίας μου, ἀντὶ Ἐκ μέσου τῆς κοιλίας μου, τουτέστιν, ἐκ καρδίας, ὁλοψύχως, πρό θεσις ἀντὶ προθέσεως. ᾿Απὸ κοινοῦ δὲ ληπτέον πά λιν τὸν Ἐβουλήθην ποιῆσαι, ἤτοι πληρῶσαι τὸν νόμον σου, φημὶ δὴ (46) τὰς ἐντολὰς, ἄ; μοι δέδω- κας, ἐκ καρδίας μου. Εὐηγγελισάμην δικαιοσύνην ἐν Ἐκκλησίᾳ μεγάλη. Δικαιοσύνην λέγει τὸ Εὐαγγέλιον, ὡς δια καιοῦν πάντας τοὺς πιστεύοντας, καὶ τηροῦντας ἐντολὰς αὐτοῦ, ὁποῖοί ποτ᾽ ἂν ὦσιν οὗτοι· καὶ ὅτι ὁ μὲν Μωσαϊκὸς νόμος μόνοις τοῖς Ἰουδαίοις ἐδόθη · τὸ δὲ Εὐαγγέλιον, ἅπασι τοῖς ἔθνεσι. Δίκαιον δὲ τὸ μὴ τόνδε μόνον, ἀλλὰ πάντας ἐπίσης εἰς σωτηρίαν καλεῖν. Ἐκκλησίαν δὲ μεγάλην φησὶ τὰς πολυ- ανθρώπους συναγωγὰς τῶν Ἰουδαίων, ἐν οἷς ἐπαρ ῥησιάζετο. Ἰδοὺ τὰ χείλη μου οὐ μὴ κωλύσω, Κύριε, σὺ ἔγνως. Ως ὁρᾷς, οὐ μή κωλύσω τὰ χείλη μου λέ COMMENT. IN PSALMOS. peccato : et omnia denique oblationum et sacr B fciorum genera. Ail igitur : Cum verum ego ac rationabile sacrificium sim, et omnia mundi deleam peccata, tu nullum amplius legale sacrifi- cium quæsivisti. Tunc dixi : Ecce venio. Tunc nimirum quando le- galia sacrificia reprobata sunt; tunc enim dixi ego : Pater, venit hora, glorifica_Filium tuum". Nam quod ait : Ecce venio, idem est, ac si diceret : Vides quod paratus sum. VERS. 9. In volumine libri scriptum est de me. Conscriptiones Hebræi libros appellabant, et invo- lulas chartas volumina, juxta illud : Fili hominis, comede hoc volumen ". Involutis enim chartis scribebant, et non quadratis libris, ut nos fact- mus. Ait igitur Salvator : In volumine libri, pro- phetici nimirum, scriptum est de me, hoc est, ea quæ ad Incarnationem meam pertinent, a prophe- tis prædicta sunt ; quod ipsis etiam Judæis Domi- nus postea iterum affirmavit, dicens: Si crederetis Moysi, crederctis etiam et miki [de me enim ille scripsit "), et alia hujusmodi multa. Facere voluntatem tuam, Deus meus, volui. Et quoniam quæ ad me pertinent, jam determinata sunt et prædicta a prophetis, ideo facere volui voluntatem tuam. Superfluus est enim articulus, qui habetur in Græco, ante inβnitum facere [queurs qui superfluum non putarunt, transtulerunt ur facerem]; voluntas autem Patris fuit ea, Filii mors secundum carnem, quæ pro humana salute, summa cum dispensatione, a Deo permissa est. De qua vo- luntate ipse etiam Filius dicebat: Descendi, non ut facerem voluntatem meam, sed voluntatem ejus, qui misit me 3. C D Joan. xvi, 1. Ezech. tí, 1. • Joan. V, 46. Et legem tuam in medio ventris mei. In medro ventris mei, pro ex corde atque ex tota anima mea; ut sit præpositio pro præpositione. A comment autem sensu subintelligendum est, Volui facere, hoc est, volui adimplere ex corde meo legem tuam ; tua nimirum mandata, quæ dedisti mihi. VERS. 10. Evangelizavi justitiam tuam in Ecclesia magna. Vide quomodo Evangelium Dei justitianı appellat, quia per Evangelium Dei justidicantur credentes omnes, et observantes illius mandata, quicunque hi fuerint et undecunque : et quia lex Mosaica solis tantum Judæis data est, Evangelium vero omnibus gentibus. Justum autem erat ut nơn unus aut alter tantum populus, sed quod omnes æque ad salutem vocarentur. Per Ecclesiam autem magnam Judæorum synagogas intelligit, veluti hominibus frequentissimas, in quibus Christus palam ac libere locutus est. Ecce labia mea non prohibebo, Domine, tu scisti. Quemadmodum tu vides, inquit, non prohibebo Ibid. 30. Variæ lectiones. (45) γρ. θύμα. (46) Al. &
If you relate ‘I remembered these things’ to the following verse, you will produce a differ- ent meaning, namely, that I remembered these things and I let loose, that is, I relaxed my soul within myself, hitherto constrained in affliction. What were the things I remembered? Namely the things mentioned in the following verse, for it says: 5β For I shall pass through in the place of the wondrous tent-shrine, even to the house of God. I relaxed, he says, having remembered that I shall walk again in the temple, even to its innermost sanctuary. For the ‘wondrous tent-shrine’ is what he calls the renowned temple of Solomon, while the ‘house of God’ is what he calls the innermost sanctuary of the temple. In relation to the first explanation, the word ‘for’ is to be understood in a confirmatory sense, as with the speaker uttering a prophecy. 5γ With a voice of rejoicing and thanksgiving, the clamour of one keeping festival. And I shall pass through with a voice of joy and a voice of thanksgiving, of festive clamour, that is, I shall celebrate again as before and will take part in the worship of the law. 6α Why are you deeply grieved, O my soul, and why do you trouble me? Why do you sorrow and why do you confuse me and do not permit me to be at peace? He said these things having received full prophetic assurance about the return. 6β Hope in God, for I shall confess him. For I shall give thanks to him, having returned, that is. 6γ O salvation of my face and my God! Having remembered God’s benefaction in later times, he invokes him with pleasure, say- ing, O my salvation (by circumlocution), and O my God! 7α To myself my soul has been troubled. ‘To myself ’ in the sense of ‘in myself ’, with no one apart from myself being aware of this sorrow of mine. It has been troubled, considering the sins for which we have been surren- dered to our enemies, or else considering the slowness of the return. 7β Therefore, I shall remember you from the land of Jordan and Hermon, from the small mountain. 5β: The tent-shrine is the Word’s holy flesh taken from ourselves. It is wondrous as having been constituted without seed. The house is its intelligible soul, for through this God conversed with the flesh. The place is the Word himself, having in himself hypostasised and established the assumed nature. Accordingly, he is saying that, led by the Word of God, I will pass through even to the soul of the assumed humanity, reflecting about these things and beholding them as far as I am able, but I will not be permitted to proceed any further.
Διὰ γὰρ τοῦ ᾽Ιορδάνου καὶ τοῦ πλησιάζοντος αὐτῷ ὄρους, ὃ καὶ Ἑρμωνιεὶμ καλεῖται καὶ Ἀερμὼν, ὅλην τὴν ᾽Ιουδαίαν ἐδήλωσε. Προσέθηκε δὲ καὶ τὴν ἰδιότητα τοῦ ὄρους, ὅτι τοῦ μικροῦ.ματα, τίνα δὲ τὰ περὶ ἁμαρτίας θύματα, καὶ ἁπλῶς. Α διαφορὰς τῶν θυσιῶν καὶ προσφορῶν. Τέως δ' οὖν φησιν, ὅτι Ἐμοῦ σαρκωθέντος, τοῦ λογικοῦ καὶ ἀλη θινοῦ θύματος, τοῦ αἵροντος τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κό σμου, οὐδὲν σῶμα (45) νομικὸν ἐξεζήτησας. Τότε εἶπον· Ἰδοὺ ἤκω. Τότε πότε ; Ὅτε τα να μικά θύματα απηυδόκησας· τότε γὰρ εἶπον αὐτὸς, ὅτι Πάτερ, ήγγικεν ἡ ὥρα· δόξασόν σου τὸν Υιόν· τὸ γὰρ, Ἰδοὺ ἥκω, ὡς ὁρᾷς ἡτοίμασμαι. Ἐν κεφαλίδι βιβλίου γέγραπται περὶ ἐμοῦ. Οἱ Εβραίοι βιβλία μὲν καλοῦσι τὰ συγγράμματα' χει φαλίδας δὲ, τὰ εἰλητάρια, ὡς τό· Υἱὲ ἀνθρώπου, φάγε τὴν κεφαλίδα ταύτην. Ελληταρίας γὰρ ἐν- έγραφον, καὶ οὐ τεύχεσι τετραγώνοις, ὡς ἡμεῖς. Φησὶν ὁ Σωτὴρ, ὅτι Ἐν εἰληταρίῳ βιβλίου γ γραπται περὶ ἐμοῦ· βιβλίου δὲ, προφητικοῦ δη- λαδή, τουτέστι τὰ περὶ τῆς ἐμῆς ἐνανθρωπήσεως προκατήγγειλαν οἱ προφῆται. Τοῦτο καὶ Ἰουδαίοις ὕστερον ἔλεγεν, ὡς τό· Εἰ ἐπιστεύετε Μωϋσῃ, ἐπιστεύετε ἂν ἐμοὶ, καὶ ἄλλα πολλά. Τὸ ποιῆσαι τὸ θέλημά σου, ὁ Θεός μου, ἡβου- λήθην. Ἐπεὶ τὰ περὶ ἐμοῦ προώριστο καὶ προκατ- ήγγελτο, ποιῆσαι τὸ θέλημά σου ἠβουλήθην. Πε- ριττὸν γὰρ ἐνταῦθα τὸ τοῦ. Θέλημα δὲ τοῦ Πατρὸς, ἡ ὑπὲρ τῆς τῶν ἀνθρώπων σωτηρίας κατὰ σάρκα σφαγὴ τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ. Περὶ τούτου καὶ αὐτὸς ὕστε ρον εἶπεν ὁ Χριστὸς, ὅτι, Καταβέβηκα ἐκ τοῦ οὐρανοῦ οὐχ ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τὸ ἐμὸν, ἀλλὰ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με. η Καὶ τὸν νόμον σου, ἐν μέσῳ τῆς κοιλίας μου. Τὸ Εν μέσῳ τῆς κοιλίας μου, ἀντὶ Ἐκ μέσου τῆς κοιλίας μου, τουτέστιν, ἐκ καρδίας, ὁλοψύχως, πρό θεσις ἀντὶ προθέσεως. ᾿Απὸ κοινοῦ δὲ ληπτέον πά λιν τὸν Ἐβουλήθην ποιῆσαι, ἤτοι πληρῶσαι τὸν νόμον σου, φημὶ δὴ (46) τὰς ἐντολὰς, ἄ; μοι δέδω- κας, ἐκ καρδίας μου. Εὐηγγελισάμην δικαιοσύνην ἐν Ἐκκλησίᾳ μεγάλη. Δικαιοσύνην λέγει τὸ Εὐαγγέλιον, ὡς δια καιοῦν πάντας τοὺς πιστεύοντας, καὶ τηροῦντας ἐντολὰς αὐτοῦ, ὁποῖοί ποτ᾽ ἂν ὦσιν οὗτοι· καὶ ὅτι ὁ μὲν Μωσαϊκὸς νόμος μόνοις τοῖς Ἰουδαίοις ἐδόθη · τὸ δὲ Εὐαγγέλιον, ἅπασι τοῖς ἔθνεσι. Δίκαιον δὲ τὸ μὴ τόνδε μόνον, ἀλλὰ πάντας ἐπίσης εἰς σωτηρίαν καλεῖν. Ἐκκλησίαν δὲ μεγάλην φησὶ τὰς πολυ- ανθρώπους συναγωγὰς τῶν Ἰουδαίων, ἐν οἷς ἐπαρ ῥησιάζετο. Ἰδοὺ τὰ χείλη μου οὐ μὴ κωλύσω, Κύριε, σὺ ἔγνως. Ως ὁρᾷς, οὐ μή κωλύσω τὰ χείλη μου λέ COMMENT. IN PSALMOS. peccato : et omnia denique oblationum et sacr B fciorum genera. Ail igitur : Cum verum ego ac rationabile sacrificium sim, et omnia mundi deleam peccata, tu nullum amplius legale sacrifi- cium quæsivisti. Tunc dixi : Ecce venio. Tunc nimirum quando le- galia sacrificia reprobata sunt; tunc enim dixi ego : Pater, venit hora, glorifica_Filium tuum". Nam quod ait : Ecce venio, idem est, ac si diceret : Vides quod paratus sum. VERS. 9. In volumine libri scriptum est de me. Conscriptiones Hebræi libros appellabant, et invo- lulas chartas volumina, juxta illud : Fili hominis, comede hoc volumen ". Involutis enim chartis scribebant, et non quadratis libris, ut nos fact- mus. Ait igitur Salvator : In volumine libri, pro- phetici nimirum, scriptum est de me, hoc est, ea quæ ad Incarnationem meam pertinent, a prophe- tis prædicta sunt ; quod ipsis etiam Judæis Domi- nus postea iterum affirmavit, dicens: Si crederetis Moysi, crederctis etiam et miki [de me enim ille scripsit "), et alia hujusmodi multa. Facere voluntatem tuam, Deus meus, volui. Et quoniam quæ ad me pertinent, jam determinata sunt et prædicta a prophetis, ideo facere volui voluntatem tuam. Superfluus est enim articulus, qui habetur in Græco, ante inβnitum facere [queurs qui superfluum non putarunt, transtulerunt ur facerem]; voluntas autem Patris fuit ea, Filii mors secundum carnem, quæ pro humana salute, summa cum dispensatione, a Deo permissa est. De qua vo- luntate ipse etiam Filius dicebat: Descendi, non ut facerem voluntatem meam, sed voluntatem ejus, qui misit me 3. C D Joan. xvi, 1. Ezech. tí, 1. • Joan. V, 46. Et legem tuam in medio ventris mei. In medro ventris mei, pro ex corde atque ex tota anima mea; ut sit præpositio pro præpositione. A comment autem sensu subintelligendum est, Volui facere, hoc est, volui adimplere ex corde meo legem tuam ; tua nimirum mandata, quæ dedisti mihi. VERS. 10. Evangelizavi justitiam tuam in Ecclesia magna. Vide quomodo Evangelium Dei justitianı appellat, quia per Evangelium Dei justidicantur credentes omnes, et observantes illius mandata, quicunque hi fuerint et undecunque : et quia lex Mosaica solis tantum Judæis data est, Evangelium vero omnibus gentibus. Justum autem erat ut nơn unus aut alter tantum populus, sed quod omnes æque ad salutem vocarentur. Per Ecclesiam autem magnam Judæorum synagogas intelligit, veluti hominibus frequentissimas, in quibus Christus palam ac libere locutus est. Ecce labia mea non prohibebo, Domine, tu scisti. Quemadmodum tu vides, inquit, non prohibebo Ibid. 30. Variæ lectiones. (45) γρ. θύμα. (46) Al. &
Therefore, being sorrowful now I shall remember you, that is, I shall make mention of your care for us, of the good things we enjoyed in the promised land. For by Jordan and the mountain next to it, which is called Hermon and Aermon, he signified the whole of Judea. He added also the characteristic of the mountain, namely, that it is small.
α Ἄβυσσος ἄβυσσον ἐπικαλεῖται εἰς φωνὴν τῶν καταῤῥακτῶν σου. Τῆς εὐεργεσίας μνησθεὶς, ἐκτραγῳδεῖ καὶ τὴν ἐγκατάλειψιν, ἄβυσσον καλῶν, τὸ βάθος τῶν συμφορῶν. Βαθεῖα θλῖψις, φησὶ, βαθεῖαν θλῖψιν ἐκκαλεῖται, εἰς βοὴν τῶν κατεῤῥαγμένων σου, τουτέστιν, οὕτως ἀλλεπαλλήλως ἡμῖν τοῖς κατεῤῥαγμένοις δούλοις σου ἐπίασιν, ὡς δοκεῖν ἀλλήλαις ἐγκελεύεσθαι, καὶ τοσοῦτον δάκνουσιν, ὡς βοᾶν ἡμᾶς ὑπὸ τῆς ὀδύνης. Καταῤῥακτῶν δὲ, ἀντὶ τοῦ, κατεῤῥαγμένων, ἐνεργητικὸν ἀντὶ παθητικοῦ. Νοεῖται δὲ καὶ ἀναγωγικώτερον· ἄβυσσος καὶ ἄβυσσος, ἡ Παλαιὰ Γραφὴ, καὶ ἡ Νέα, διὰ τὰ βάθη τῶν ἀποκρύφων νοημάτων. Ἡ Νέα γοῦν ἐπικαλεῖται τὴν Παλαιὰν, διὰ τὴν φωνὴν τῶν προφητῶν· καὶ οὗτοι γὰρ, καταῤῥάκται λέγονται, διὰ τὸ ἄνωθεν καταχεῖν τὸ ὕδωρ τῆς προφητείας. Ἐπικαλεῖται τοίνυν αὐτὴν, ὡς μάρτυρα, ἕνεκεν τοῦ δεῖξαι ὅτι οἱ προφῆται περὶ τοῦ Χριστοῦ προκατήγγειλαν.ματα, τίνα δὲ τὰ περὶ ἁμαρτίας θύματα, καὶ ἁπλῶς. Α διαφορὰς τῶν θυσιῶν καὶ προσφορῶν. Τέως δ' οὖν φησιν, ὅτι Ἐμοῦ σαρκωθέντος, τοῦ λογικοῦ καὶ ἀλη θινοῦ θύματος, τοῦ αἵροντος τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κό σμου, οὐδὲν σῶμα (45) νομικὸν ἐξεζήτησας. Τότε εἶπον· Ἰδοὺ ἤκω. Τότε πότε ; Ὅτε τα να μικά θύματα απηυδόκησας· τότε γὰρ εἶπον αὐτὸς, ὅτι Πάτερ, ήγγικεν ἡ ὥρα· δόξασόν σου τὸν Υιόν· τὸ γὰρ, Ἰδοὺ ἥκω, ὡς ὁρᾷς ἡτοίμασμαι. Ἐν κεφαλίδι βιβλίου γέγραπται περὶ ἐμοῦ. Οἱ Εβραίοι βιβλία μὲν καλοῦσι τὰ συγγράμματα' χει φαλίδας δὲ, τὰ εἰλητάρια, ὡς τό· Υἱὲ ἀνθρώπου, φάγε τὴν κεφαλίδα ταύτην. Ελληταρίας γὰρ ἐν- έγραφον, καὶ οὐ τεύχεσι τετραγώνοις, ὡς ἡμεῖς. Φησὶν ὁ Σωτὴρ, ὅτι Ἐν εἰληταρίῳ βιβλίου γ γραπται περὶ ἐμοῦ· βιβλίου δὲ, προφητικοῦ δη- λαδή, τουτέστι τὰ περὶ τῆς ἐμῆς ἐνανθρωπήσεως προκατήγγειλαν οἱ προφῆται. Τοῦτο καὶ Ἰουδαίοις ὕστερον ἔλεγεν, ὡς τό· Εἰ ἐπιστεύετε Μωϋσῃ, ἐπιστεύετε ἂν ἐμοὶ, καὶ ἄλλα πολλά. Τὸ ποιῆσαι τὸ θέλημά σου, ὁ Θεός μου, ἡβου- λήθην. Ἐπεὶ τὰ περὶ ἐμοῦ προώριστο καὶ προκατ- ήγγελτο, ποιῆσαι τὸ θέλημά σου ἠβουλήθην. Πε- ριττὸν γὰρ ἐνταῦθα τὸ τοῦ. Θέλημα δὲ τοῦ Πατρὸς, ἡ ὑπὲρ τῆς τῶν ἀνθρώπων σωτηρίας κατὰ σάρκα σφαγὴ τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ. Περὶ τούτου καὶ αὐτὸς ὕστε ρον εἶπεν ὁ Χριστὸς, ὅτι, Καταβέβηκα ἐκ τοῦ οὐρανοῦ οὐχ ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τὸ ἐμὸν, ἀλλὰ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με. η Καὶ τὸν νόμον σου, ἐν μέσῳ τῆς κοιλίας μου. Τὸ Εν μέσῳ τῆς κοιλίας μου, ἀντὶ Ἐκ μέσου τῆς κοιλίας μου, τουτέστιν, ἐκ καρδίας, ὁλοψύχως, πρό θεσις ἀντὶ προθέσεως. ᾿Απὸ κοινοῦ δὲ ληπτέον πά λιν τὸν Ἐβουλήθην ποιῆσαι, ἤτοι πληρῶσαι τὸν νόμον σου, φημὶ δὴ (46) τὰς ἐντολὰς, ἄ; μοι δέδω- κας, ἐκ καρδίας μου. Εὐηγγελισάμην δικαιοσύνην ἐν Ἐκκλησίᾳ μεγάλη. Δικαιοσύνην λέγει τὸ Εὐαγγέλιον, ὡς δια καιοῦν πάντας τοὺς πιστεύοντας, καὶ τηροῦντας ἐντολὰς αὐτοῦ, ὁποῖοί ποτ᾽ ἂν ὦσιν οὗτοι· καὶ ὅτι ὁ μὲν Μωσαϊκὸς νόμος μόνοις τοῖς Ἰουδαίοις ἐδόθη · τὸ δὲ Εὐαγγέλιον, ἅπασι τοῖς ἔθνεσι. Δίκαιον δὲ τὸ μὴ τόνδε μόνον, ἀλλὰ πάντας ἐπίσης εἰς σωτηρίαν καλεῖν. Ἐκκλησίαν δὲ μεγάλην φησὶ τὰς πολυ- ανθρώπους συναγωγὰς τῶν Ἰουδαίων, ἐν οἷς ἐπαρ ῥησιάζετο. Ἰδοὺ τὰ χείλη μου οὐ μὴ κωλύσω, Κύριε, σὺ ἔγνως. Ως ὁρᾷς, οὐ μή κωλύσω τὰ χείλη μου λέ COMMENT. IN PSALMOS. peccato : et omnia denique oblationum et sacr B fciorum genera. Ail igitur : Cum verum ego ac rationabile sacrificium sim, et omnia mundi deleam peccata, tu nullum amplius legale sacrifi- cium quæsivisti. Tunc dixi : Ecce venio. Tunc nimirum quando le- galia sacrificia reprobata sunt; tunc enim dixi ego : Pater, venit hora, glorifica_Filium tuum". Nam quod ait : Ecce venio, idem est, ac si diceret : Vides quod paratus sum. VERS. 9. In volumine libri scriptum est de me. Conscriptiones Hebræi libros appellabant, et invo- lulas chartas volumina, juxta illud : Fili hominis, comede hoc volumen ". Involutis enim chartis scribebant, et non quadratis libris, ut nos fact- mus. Ait igitur Salvator : In volumine libri, pro- phetici nimirum, scriptum est de me, hoc est, ea quæ ad Incarnationem meam pertinent, a prophe- tis prædicta sunt ; quod ipsis etiam Judæis Domi- nus postea iterum affirmavit, dicens: Si crederetis Moysi, crederctis etiam et miki [de me enim ille scripsit "), et alia hujusmodi multa. Facere voluntatem tuam, Deus meus, volui. Et quoniam quæ ad me pertinent, jam determinata sunt et prædicta a prophetis, ideo facere volui voluntatem tuam. Superfluus est enim articulus, qui habetur in Græco, ante inβnitum facere [queurs qui superfluum non putarunt, transtulerunt ur facerem]; voluntas autem Patris fuit ea, Filii mors secundum carnem, quæ pro humana salute, summa cum dispensatione, a Deo permissa est. De qua vo- luntate ipse etiam Filius dicebat: Descendi, non ut facerem voluntatem meam, sed voluntatem ejus, qui misit me 3. C D Joan. xvi, 1. Ezech. tí, 1. • Joan. V, 46. Et legem tuam in medio ventris mei. In medro ventris mei, pro ex corde atque ex tota anima mea; ut sit præpositio pro præpositione. A comment autem sensu subintelligendum est, Volui facere, hoc est, volui adimplere ex corde meo legem tuam ; tua nimirum mandata, quæ dedisti mihi. VERS. 10. Evangelizavi justitiam tuam in Ecclesia magna. Vide quomodo Evangelium Dei justitianı appellat, quia per Evangelium Dei justidicantur credentes omnes, et observantes illius mandata, quicunque hi fuerint et undecunque : et quia lex Mosaica solis tantum Judæis data est, Evangelium vero omnibus gentibus. Justum autem erat ut nơn unus aut alter tantum populus, sed quod omnes æque ad salutem vocarentur. Per Ecclesiam autem magnam Judæorum synagogas intelligit, veluti hominibus frequentissimas, in quibus Christus palam ac libere locutus est. Ecce labia mea non prohibebo, Domine, tu scisti. Quemadmodum tu vides, inquit, non prohibebo Ibid. 30. Variæ lectiones. (45) γρ. θύμα. (46) Al. &
8α Deep calls to deep at the voice of your cataracts. Having made mention of the benefaction, in tragic terms he tells also of the abandon- ment, calling the depths of misfortunes ‘deep’. Deep sorrow, he says, calls out to deep sorrow, at the loud cry of your downfallen, that is, so greatly do misfortunes come in succession against us your downfallen servants that they seem to be urging one another on, and so great- ly do they sting that we shout out in pain. Cataracts (downfalling) in the sense of ‘downfall- en’, active in place of the passive. It may also be understood in a more anagogical sense. Deep and deep are the Ancient and the New Scripture on account of the depths of the hidden meanings. The New then invokes the Old on account of the voice of the prophets, and they are called ‘cataracts’ on account of the fact that the water of prophecy pours down from above. The New accordingly invokes the Old as a witness in order to show that the prophets foretold about Christ.
PG 128:473β Πάντες οἱ μετεωρισμοί σου καὶ τὰ κύματά σου ἐπ’ ἐμὲ διῆλθον. Μετεωρισμοὺς λέγει, τὰς ἐπαναστάσεις τῶν πειρασμῶν· ὁμοίως δὲ, καὶ κύματα. Φησὶν οὖν, ὅτι πᾶσαι αἱ μάστιγές σου ἐπάνω μου ἐβάδισαν. Πάντες δὲ εἶπε, διὰ τὸ πολυειδὲς αὐτῶν.
8β All your upsurgings and your waves have passed over upon me. ‘Upsurgings’ is what he calls the uprisings of temptations, and similarly with ‘waves’. He is saying therefore that all your scourges have marched over upon me. He said ‘all’ on account of their diversity.
α Ἡμέρας ἐντελεῖται Κύριος τὸ ἔλεος αὐτοῦ. Ἡμέρας, ἀντὶ τοῦ, ἐν ἡμέρᾳ, τουτέστι, φανερῶς· φῶς γὰρ ἡ ἡμέρα. Ἐντελεῖται δὲ, ἀντὶ τοῦ, ἀποστείλῃ· ὁ γὰρ ἀποστέλλων, ἐντέλλεται, ἢ καὶ προστάξει τὸ παρ’ αὐτοῦ ἔλεος. Προαγορεύει δὲ νῦν ὁ λόγος, ὅτι δήλη πᾶσιν ἡ ἀνάκλησις αὐτῶν γενήσεται.
9α By day the Lord will command his mercy. ‘By day’ in the sense of ‘in the daytime’, that is, openly, for the day is light. ‘He will command’ in the sense of ‘he will send forth’, for the person who sends out gives a command, or else he will order the mercy that is from him. The verse now foretells that their call to return will take place in a way visible to everyone.
β Καὶ νυκτὸς ᾠδὴ αὐτοῦ παρ’ ἐμοί. Ἐν νυκτὶ δὲ, παρ’ ὅλην μου τὴν αἰχμαλωσίαν, ᾄσω αὐτῷ, τότε τινὸς ἀδείας ἐπιλαβόμενος· ἐν ἡμέρᾳ γὰρ οὐκ ἔχω σχολὴν, δουλεύων τοῖς δεσπόταις καὶ μὴ λαμβάνων καιρόν.
9β And by night his song will be with me. In the night-time throughout my whole captivity I shall sing to him, at that time having taken advantage of a safe occasion, for during the day I have no leisure, working for my mas- ters and having no opportunity.
γ Προσευχὴ τῷ Θεῷ τῆς ζωῆς μου. Καὶ οὐ μόνον ᾠδὴ αὐτοῦ | παρ’ ἐμοὶ ἔσται, ἀλλὰ καὶ προσευχή· ᾠδὴ μὲν, ἐπ’ εὐχαριστίᾳ τῆς εὐκαίρου ἀπολυτρώσεως, προσευχὴ δὲ, ἐφ’ ἱκεσίᾳ τοῦ ταχῦναι τὴν ἐλευθερίαν. α βοήν MPSCV : σύνεσιν H. α Add. [M in marg.]PBV: Καὶ ἄλλως· τὸ ἄμετρον τῶν ἡμετέρων ἁμαρτιῶν, τὸ ἄμετρον τῶν σῶν ἐπικαλεῖται οἰκτιρμῶν, ὥστε τὴν φωνὴν τῶν ἀποστολικῶν κηρυγμάτων ἀκουσθῆναι [M] / ἀκουτισθῆναι [P]. Καταῤῥάκται γὰρ, καὶ οἱ ἀπόστολοι, καταῤῥάσσοντες πᾶσαν ἔπαρσιν διαβολικήν. : om. SCF. β αὐτοῦ MPSCBFV[RaA] : αὐτῷ H[T].
9γ Prayer to the God of my life. And not only will his song be with me, but also prayer; a song in thanksgiving for oppor- tune deliverance, a prayer in entreaty to make freedom come swiftly. 8α: And in a different way: The measurelessness if our sins calls out to the measurelessness of your mercies, so as for the voice of the apostolic preaching to be heard / to be made to be heard. For the cataracts are the apostles, bringing down every diabolic elation.
Tῷ Θεῷ δὲ τῆς ζωῆς μου, ἀντὶ τοῦ, τῷ ζωοδότῃ μου, ὡς καὶ τὸ, Ὁ Θεὸς τῆς σωτηρίας μου, ἀντὶ τοῦ, ὁ Σωτήρ μου. 10 Ἐρῶ τῷ Θεῷ, Ἀντιλήπτωρ μου εἶ· διατί μου ἐπελάθου; καὶ ἱνατί σκυθρωπάζων πορεύομαι ἐν τῷ ἐκθλίβειν τὸν ἐχθρόν; Ἐπιλελῆσθαι δοκεῖ, διὰ τὸ ἐγκαταλελεῖφθαι ἔτι παρὰ τοῖς ἐχθροῖς, καὶ ἐν τῷ οὕτως ἐκθλίβεσθαι, οἷα εἰκὸς τοὺς ἐν αἰχμαλωσίᾳ κακοπαθοῦντας. 11 Ἐν τῷ καταθλᾶσθαι τὰ ὀστᾶ μου ὠνείδιζόν με οἱ ἐχθροί μου, ἐν τῷ λέγειν αὐτούς μοι καθ’ ἑκάστην ἡμέραν, Ποῦ ἐστιν ὁ Θεός σου; Συντριβομένων τῶν ὀστῶν μου, τῷ ἄχθει τῶν φόρτων ἢ καὶ ταῖς ῥάβδοις, καὶ καταπονουμένης τῆς ἐν ἐμοὶ δυνάμεως, ἣν ἐδήλωσε διὰ τῶν ὀστῶν, ἐπετώθαζον οἱ ἐχθροί μου, ἐν τῷ λέγειν ἀεὶ, Ποῦ ἐστιν ὁ Θεός σου; ἵνα ἐξελεῖταί σε. 12 Ἵνα τί περίλυπος εἶ, ἡ ψυχή μου, καὶ ἵνα τί συνταράσσεις με; ἔλπισον ἐπὶ τὸν Θεὸν, ὅτι ἐξομολογήσομαι αὐτῷ· σωτήριον τοῦ προσώπου μου καὶ ὁ Θεός μου. Ἐπανέλαβε τὰ προειρημένα περὶ ὧν ἀνωτέρω διελάβομεν· ἐπανέλαβε δὲ ταῦτα, θάρσους ἑαυτὸν ἐμπιπλῶν καὶ ὑπομονῆς. Ἁρμόζει δὲ τὰ τοῦ παρόντος ψαλμοῦ καὶ παντὶ κατὰ Θεὸν ἱκανῶς ἐν τῷ βίῳ τούτῳ κακοπαθήσαντι καὶ ἐπιποθοῦντι τὴν πρὸς Θεὸν ἀνάλυσιν καὶ ἐπάνοδον, ὃς ὀνειδίζοντας νοήσει, οὐ μόνον τοὺς δαίμονας, ἀλλὰ καὶ τοὺς βαρβάρους ἐχθρούς· γῆν δὲ ᾽Ιορδάνου, τὴν κατωτάτην, ὅσον πρὸς τὸν οὐρανόν· ᾽Ιορδάνης γὰρ ἑρμηνεύεται, γῆ κατωτάτη, Ἑρμωνιεὶμ δὲ, τόπος λύπης· καὶ τὰ λοιπὰ δὲ, καταλλήλως ἀποδώσει. 42 μβ΄ α Ψαλμὸς τῷ Δαυίδ· ἀνεπίγραφος παρ᾽ Ἑβραίοις. Ἀνεπίγραφός ἐστιν, ὡς τῆς αὐτῆς τῷ πρὸ αὐτοῦ διανοίας· δοκεῖ γὰρ μέρος αὐτοῦ, διὰ τὸ πολλὴν ἔχειν συμφωνίαν· ὁ γοῦν τὰ ἐν ἐκείνῳ φθεγξάμενος, φθέγγεται καὶ τὰ ἐν τούτῳ. Εἷς δέ τίς ἐστιν ὁ λέγων, καὶ τὰ πάθη τοῦ γένους εἰς ἑαυτὸν ἀναδεχόμενος, διότι καὶ σπάνιος ὁ τοιοῦτος. β Κρῖνόν μοι, ὁ Θεός. Tὸ, κρῖνον, εἰ μὲν αἰτιατικῇ πτώσει συνταγείη, σημαίνει κυρίως, τὸ, κατάκρινον, ὡς τὸ, Κρῖνον αὐτοὺς, ὁ Θεός, εἰ δὲ δοτικῇ, τὸ, κριτὴς γενοῦ. 115 ἐξελεῖταί σε MPSCHBF : ἐξέληταί σε V.
‘To the God of my life’ in the sense of ‘my life-giver’, just as, The God of my salvation is used in the sense of ‘my Saviour’. 10 I will say to God, ‘You are my helper, why have you forgotten me? And why do I walk downcast while my enemy afflicts me?’ He seems to be forgotten, on account of his being still abandoned among his enemies and his being thus afflicted, as is to be expected with those languishing in captivity. 11 Even as my bones were being crushed my enemies would reproach me, saying to me every day, ‘Where is your God’. As my bones were being crushed by the weight of the burdens or by beatings and as the strength in me was being worn out (which strength he signified by the bones), my enemies would mock me by saying constantly, ‘Where is your God?’ namely, so that he will deliver you. 12 Why are you deeply grieved, O my soul, and why do you trouble me? Hope in God, for I shall confess him, O salvation of my face and my God. He repeated the words spoken previously which we discussed above. He repeated these things filling himself with courage and patience. The words of the present psalm are also fitting for everyone who has suffered considerably in this life for God and who desires to depart and return to God. This person will understand the mockers not only as the demons, but also as the barbarian enemies. The land of Jordan is the ‘lowest’ in relation to heaven, for ‘Jordan’ is translated as ‘lowest land’ and Hermon as ‘place of sorrow’, and he will explain the rest appropriately. 42 Psalm 42 1α A psalm belonging to David; without superscription among the Hebrews. It is without superscription as being of the same import as the one before it; it seems indeed to be a part of it on account of having such great agreement, for the one who was the speaker of the words in the previous psalm is the speaker of the words in this one. One and the same is the speaker and the one who is takes on himself the sufferings of the race, for such a one is rare. 1β Judge me, O God. ‘Judge’, if it is followed by the accusative case means primarily ‘condemn’ as in, Judge them, O God, if (as here) it is followed by the dative case it means ‘become a judge’ (on my behalf ).
Psalmus XLVIII
PG 128:527Ψαλμός 42 — Psalm 42Α δὲ, τῇ ποικιλίᾳ τῶν εὐπρεπῶν ἀρετῶν. Νοητὴν γὰρ Εt Ει Ο Εt λέγει περιβολὴν καὶ ποικιλίαν, ὡς προϊών διδάξει φανερώτερον. "Ακουσον, θύγατερ, καὶ ἴδε, καὶ κλῖνον τὸ οὖς σου. Ορα πῶς προμνηστεύεται ταύτην τῷ Χριστῷ. Θυγατέρα δὲ τοῦ Χριστοῦ τὴν αὐτὴν πά λιν ὀνόμαζει. Ἐπὶ μὲν τῶν ἀνθρώπων, οὐκ ἔνεστι τὴν αὐτὴν εἶναι καὶ νύμφην καὶ θυγατέρα τοῦ αὐ τοῦ· ἐπὶ δὲ τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἀμφότερα, πνευμα τικὰ γάρ· καὶ ἐνυμφεύσατο μὲν αὐτὴν, διὰ τοῦ Εὐα αγγελίου · ἀνεγέννησεν δὲ, διὰ τοῦ βαπτίσματος. Ακουσον, φησὶν, & λέγω, καὶ ἴδε ὅσα διὰ σὲ πέπον θεν ὁ νυμφίος - ἢ ὅσα πεποίηκε θαύματα· καὶ κλί- νον τὸ οὖς σου. ὑπόθες αὐτὸ ταῖς ἐντολαῖς αὐτοῦ, Καὶ ἐπιλάθου τοῦ λαοῦ σου. Τοῦ ἔθνους σου, τουτέστι, τῆς πονηρᾶς αὐτῶν πολιτείας, καὶ τῆς προτέρας διαγωγής. Καὶ τοῦ οἴκου τοῦ πατρός σου. Καὶ τοῦ ναοῦ τοῦ διαβόλου, τοῦ πατρός σου. Πᾶς γάρ, φησίν,, ο ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν, ἐκ τοῦ διαβόλου γεγένηται. Ἐπιλάθου καὶ τῶν μικρῶν θυσιῶν, καὶ τῶν ἐναγῶν ἐκείνων τελετῶν. Καὶ ἄλλως γὰρ τὰ ἔθνη πατέρας ἑαυτῶν ἐπέγραφον τοὺς μυθευομένους θεούς. Τί δ' ἂν εἴποιεν Ἰουδαῖοι πρὸς ταῦτα; Προδήλως γὰρ, οὐ τὴν αὐτῶν λέγει συναγωγήν, οἷς μάλιστα νόμος μὴ ἀφί στασθαι τῶν πατρίων. Επιθυμήσει ὁ βασιλεὺς τοῦ κάλλους σου. Καὶ ἀγαπήσει σε, εἰ ποιήσεις ἃ εἶπον. Κάλλος δὲ ταύτης, ή ψυχική ωραιότης, ὡς εἴρηται. Οτι αὐτός ἐστιν ὁ Κύριός σου, καὶ προσκυ νήσεις αὐτῷ. Νυμφεύθητι αὐτῷ, καὶ υἱοποιήθητε. Ο Δεσπότης σου ἐστιν, ὡς δημιουργός. Ο τῆς ἀπείρου συγκαταβάσεως καὶ φιλανθρωπίας! Καὶ προσκυνήσεις αὐτῷ δουλικῶς, εἰ καὶ νύμφην καὶ θυγατέρα σε πεποίηκε. Καὶ θυγάτηρ Τύρου ἐν δώροις. Κατείδωλος ἦν ἡ Τύρος, καὶ δυσσεβεστάτη μάλιστα τῶν πόλεων ἄλλων. Προφητεύει γοῦν, ὅτι καὶ αὐτὴ δωροφορήσει τῷ Χριστῷ ναῶν οἰκοδομᾶς, καὶ ἀναθήματα, καὶ τὴν ἄλλην λατρείαν. "Εσται, φησίν, ἐν δώροις. θυ γάτηρ δὲ Τύρου, ἀντὶ τοῦ, ἡ θυγάτηρ Τύρος ἰδίωμα γὰρ καὶ τοῦτο Εβραϊκόν · οὕτω γὰρ καὶ τὸ, θυγάτηρ Βαβυλῶνος, καὶ εἴ τι τοιοῦτον. Θυγα- τέρα δὲ καλοῦσι τὴν πόλιν, ὡς πρὸς τὴν ὅλην χώραν, ἧς αὕτη μέρος ἐστί. Περὶ τοῦ ἰδιώματος τούτου ζητῶν, εὑρήσεις καὶ (61) εἰς τὸν οβ' ψαλμὸν, ἐν τῷ τέλει. Τὸ πρόσωπόν σου λιτανεύσουσιν πάντες οι EUTHYMII ZIGABENI ctum enim et varietatem intellectualem intelligit, quemadmodum in progressu manifestius docet. VERS. 11. Audi, filia, et vide, et inclina aurem tnam. Vide quo pacto reginam hanc Ecclesiam Propheta Christo despondeat. Filiam autem Christi eamdem appellavit, quam sponsam fecit. Inter ho- mines enim impossibile est eamdem et sponsam ejusdem viri esse et filiam, sed in Christo possibile est. Spirituali enim modo haec funt; quippe cum per Evangelium in sponsam nos sibi deligat Chri- stus, et per baptismi regenerationem eosdem ad- eplet in alios. Αudi igitur, inquit Propheta, quæ dico, et vide : omnia illa nimirum, quæ propter te passus est Sponsus, aut quæcunque fecit admi - randa, et inclina þurem tuam illius præceptis. Et obliviscere populum tuum. Gentis tuæ, pravæ nimirum conversationis illoruin et prioris vitæ. Et domum patris tui. Et templum diaboli patris tui : Omnis enim, inquit, qui fecit peccatum, e dia- bolo nascitur *. Obliviscere etiam scelestorum sa- crificiorum ac festivitatum illarum quas impie olim peragebas. Vel domum patris fortassis ideo dicit, quia gentiles olim in parentes ac progenito- res sibi ascribebant fabulosos illos deos. Quid igi- tur ad hæc dicent Judæi? Certum enim est, quod de eorum Synagoga non loquitur Propheta, cum lege cautum esset, ut a patriis moribus non rece- derent. VERS. 12. concupiscet Rer decorem tuum. diliget te, inquit, si feceris quæ dixi, Per decorem vero, ut diximus, animæ pulchritudinem intel- ligit. Quoniam ipse est Dominus Deus tuus, et ado- rabis eum. Desponsare illi, inquit, et adoptare ab eo. Dominus enim tuus est, veluti creator. im- mensam misericordiam et benignitatem Dei ! Ade- rabis eum, inquit, ut serva, tametsi ille te sibi sponsam fecerit et filiam. VERS. 13. filia Tyri in muneribus. Idola colebat Tyrus et impiissima inter omnes alias erat eivitas. Prædicit igitur ipsam etiam Tyrum: Christo dona allaturam esse; templorum nimirum constructio- nes, oblationes et reliqua quæ ad divinum per- tinent cultum. Erit, inquit, in donis filia Tyri, hoc est, ipsa Tyrus. Est enim idioma Hebraicum, juxta quod et aliam Babylonis diei legimus, et liliam Sion, et alia hujusmodi multa. Filiam autem civi- tatem appellat, ad totius provinciae comparationem, cujus ipsa Tyrus est pars. Similem loquendi mo- dum invenies in fine psalmi Lxx11 [ibi: Ut an- Runtiem ok.nes laudationes tuas in portis filiæ Sion.] Vultum tuum deprecabuntur omnes divites populi. 8ª Joan. viii, 34. B C D Varim lectiones. (61) Α. Ζήτει περὶ τοῦ ἰδιώματος τούτου, ἐν τῷ οβ' ψαλμῷ, ἐν τῷ τέλει.
PG 128:475γ Καὶ δίκασον τὴν δίκην μου ἐξ ἔθνους οὐχ ὁσίου. Ἐξ ἔθνους, ἀντὶ τοῦ, μετὰ ἔθνους· ἢ τὴν ἐξ ἔθνους ἀνοσίου καὶ τὰ εἰς Θεὸν ἀδίκου· τοιοῦτος γὰρ ὁ ἀνόσιος· λέγει δὲ, τοὺς Βαβυλωνίους. δ Ἀπὸ ἀνθρώπου ἀδίκου καὶ δολίου ῥῦσαί με. Ἀδίκου μὲν, ὡς ἀνόμου, δολίου δὲ, ὡς ἀπατεῶνος. Δηλοῖ δὲ τοῦτο καὶ ἡ προσευχὴ τῶν Τριῶν Παίδων· Παρέδωκας γὰρ, φησὶν, ἡμᾶς βασιλεῖ ἀδίκῳ καὶ πονηροτάτῳ παρὰ πᾶσαν τὴν γῆν. Ποτὲ μὲν οὖν πληθυντικῶς, ποτὲ δὲ ἑνικῶς αὐτῶν κατηγορεῖ, διότι καὶ κοινῇ καὶ ἰδίᾳ, πονηρίᾳ συνέζων. Σὺ δὲ νοήσεις ἔθνος, καὶ τοὺς δαίμονας, ὁμοίως δὲ καὶ ἄνθρωπον ἄδικον καὶ δόλιον, τὸν διάβολον, ὡς προείρηται. α Ὅτι σὺ εἶ, ὁ Θεὸς, κραταίωμά μου. Στερέωσις, ἰσχύς μου. β Ἵνα τί ἀπώσω με; Ἐκδοὺς εἰς αἰχμαλωσίαν· σὸς μὲν γὰρ ἐγὼ δοῦλος, οὗτοι δὲ, ἐχθροί σου. γ Καὶ ἵνα τί σκυθρωπάζων πορεύομαι ἐν τῷ ἐκθλίβειν τὸν ἐχθρόν; Οὐκ ἐγκαλῶν ταῦτά φησιν, ἀλλὰ δυσωπῶν. α Ἐξαπόστειλον | τὸ φῶς σου καὶ τὴν ἀλήθειάν σου. Ἀναγωγικῶς μὲν, τὸν Χριστὸν αἰνίττεται· φησὶ γὰρ, Ἐγώ εἰμι τὸ φῶς καὶ ἡ ἀλήθεια καὶ ἡ ζωή. Καθ’ ἱστορίαν δὲ, φῶς μὲν καλεῖ, τὴν θείαν ἐπισκοπὴν, ἥτις τῷ φωτὶ τῆς χαρᾶς λύει τὸ σκότος τῆς θλίψεως· ἀλήθειαν δὲ, τὴν ἀληθινὴν βοήθειαν. β Αὐτά με ὡδήγησαν καὶ ἤγαγόν με εἰς ὄρος ἅγιόν σου καὶ εἰς τὰ σκηνώματά σου. Ἐνήλλακται ὁ χρόνος, ἀντὶ τοῦ, ὁδηγήσουσι καὶ ἄξουσιν. Αὐτὰ δὲ, δηλαδὴ τὸ φῶς σου καὶ ἡ ἀλήθειά σου. Καὶ ὄρος μὲν ἅγιον, τὸ Σιών· σκηνώματα δὲ, ὁ θεῖος ναός. Ἀναγωγικῶς δὲ, ὁ Χριστὸς ὁδηγήσει καὶ ἄξει τοὺς πιστοὺς εἰς τὴν ἄνω Σιὼν καὶ εἰς τὰ οὐράνια σκηνώματα· Ἐγὼ γὰρ, φησὶν, εἰμὶ ἡ ὁδός. δ Add. [M in marg.]PCHBVL: Οὐδὲν γὰρ ἀνθρώπου διαφέρει, κατὰ τὸ ἐμπαθὲς, καὶ φιλήδονον, ὁμοίως ἀνθρώπῳ φιλοσωματῶν, καὶ τοῖς πάθεσιν ἀναφυρόμενος. : om. SF.γειν τὰ σωτήρια. Ομως σὺ ἔγνως, ὅτι οὐ μὴ κω λύσω αὐτὰ, εἰδώς με, ὡς κάγώ σε. Τὴν δικαιοσύνην σου οὐκ ἔκρυψα ἐν τῇ καρδί μου. Περὶ τοῦ Εὐαγγελίου ταῦτα πάλιν φησὶν, ὅτι Οὐκ ἐσίγησα τὰ κατ' αὐτό· ἀλλ᾽ ἀνεκάλυψα ταῦτα πᾶσι. Τὴν ἀλήθειάν σου καὶ τὸ σωτήριόν σου είπα. Τὸ Εὐαγγέλιον αὖθις οὕτως ὀνομάζει· οὐ μόνον γὰρ δικαιοσύνης ἐστὶ μεστόν, ἀλλὰ καὶ ἀληθείας· ἐγὼ γὰρ, φησί, τὴν ἀλήθειαν λέγω ὑμῖν· καὶ οὐ ταῦτα μόνον, ἀλλὰ καὶ σωτηρίαν τοῖς πιστεύουσιν ἐπα αγγέλλεται. Οὐκ ἔκρυψα τὸ ἔλεός του καὶ τὴν ἀλήθειάν σου ἀπὸ συναγωγῆς πολλῆς. Περὶ τοῦ Εὐαγγε λίου καὶ ταῦτα· ἔλεος γάρ ἐστιν, ὡς δεδομένον ἡμῖν διὰ τὴν εἰς ἡμᾶς ἐλεημοσύνην τοῦ Θεοῦ, μὴ ἀνασχομένου ἐπὶ πλέον τυραννεῖσθαι τὸ οἰκεῖον πλάσμα, καὶ μηδὲ τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ φεισαμένου · διὰ τὴν σωτηρίαν ἡμῶν. Οὕτω διαφόροις ὀνόμιο. τὸ Εὐαγγέλιον ἐκάλεσε, διὰ τὴν ποικίλην ἀρ αὐτοῦ. Σὺ δὲ, Κύριε, μὴ μακρύνῃς τοὺς οἰκτιρμούς σου ἀπ' ἐμοῦ. Τὰ ἐντεῦθεν ἀπὸ προσώπου πάσης εἰ- ρηται τῆς Ἐκκλησίας τῶν πιστῶν, ἱκετευούση, μετὰ τὴν σφραγίδα τῆς χάριτος μὴ ἐγκαταλειφθή ναι, προκειμένων αὐτῇ κινδύνων πολλῶν ἐξ ἀνθρώ. Ο πων καὶ δαιμόνων. νος τοῦ. Τὸ ἔλεός σου καὶ ἡ ἀλήθειά σου διὰ παντὸς ἀντιλαβοιντό μου. Η αλήθειά σου, τουτέστιν ἡ ἀληθὴς ὑπόσχεσι;· ἔφης γάρ Καὶ ἰδοὺ ἐγὼ μετ ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς ἡμέρας. Τινὰ δὲ τῶν ἀντι- γράφων ᾿Αντελάβοντό μου γράφουσι, καὶ νοεῖται ἄχρι τοῦ νῦν ἀντελάβοντο· ἄμεινον δὲ τὸ, Αντι- λάβοιντο. Ότι περιέσχον με κακὰ ὧν οὐκ ἔστιν ἀρι θμός. Περιβλέπω γάρ, φησί, τὰς ποικίλας ἐπιβου λάς, καὶ ἤδη ταύταις περικεκύκλωμαι. Κατέλαβόν με αἱ ἀνομίαι μου, καὶ οὐκ ἠδυνή την τοῦ βλέπειν. Ὅρα ὅπως ὑπὸ τῆς ἄγαν μετριο φροσύνης οἱ δίκαιοι ταῖς αὐτῶν ἁμαρτίαις ἐπιγρά φουσιν τοῦ; οιουσδήποτε κινδύνου; καὶ πειρασμού.. Οὕτω καὶ οἱ τρεῖς παῖδες ἐν τῇ κεμίνῳ συμφώνως ἔλεγον· Ημάρτομεν, ήνομήσαμεν, καὶ τὰ ἑξῆς, καίτοι διὰ Θεὸν πάσχοντες. Καὶ οὐκ ἠδυνήθην τοῦ βλέπειν. Σκοτίζουσι μὲν γὰρ οἱ πειρασμοὶ τοὺς τῆς ψυχῆς ὀφθαλμούς, ὡς μὴ δύνασθαι ὁρᾷν τὰ συμφέροντα· λύει δὲ τὴν ἐν τεῦθεν ἀχλὺν τὸ φῶς τῆς ἐκ Θεοῦ παρακλήσεως. Περιττὸν δὲ κάνταῦθα τὸ, Τοῦ. Ἐπληθύνθησαν ὑπὲρ τὰς τρίχας τῆς κεφαλῆς μου. Εἰσὶ μὲν καὶ μετριοφροσύνης τὰ τοιαῦτα ῥήματα· οὐκ ἀπεικὸς δὲ, καὶ τινας αναμεμίχθαι ταῖς πιστοῖς ἀμελῶς βιοῦντας ὧν τὰς ἁμαρτίας οἰκ EUTHYMII ZIGABENI labia mea loqui salutaria verba ; tu enim id recle A nosti, cum me ipsum prorsus cognoveris, quemád- modum et ego te. VERS. 11. Justitiam tuam non abscondi in corde meo. De Evangelio rursum sermonem facit. Non tacui, inquit, quæ ad illud pertinerent ; quin imo · opportuna quæcunque omnibus revelavi. Veritatem tuam et salutare tuum dixi. Evangelium rursus ita appellat. Neque enim justitiam tantum continet, sed etiam veritatem. Ideo dicebat Chri- stus : Veritatem dico vobis s ; quin imo neque hæc soluin, sed salutem etiamı credentibus pollicetur. Non abscondi misericordiam tuam el veritatem · tuam a concilio multo. De Evangelio etiam hærc dicta sunt. Appellatur enim Evangelium misericor- dia, quia summa Dei misericordia nobis donatum est : qua non sustinuit Deus propriam creaturam sub iniqua dæmonis tyrannide oppressam amplius jacere, et qua ob nostram salutem proprio etiam Filio non peperci. Variis auten nominibus, ut vidimus, Evangelium appellavit, propter multiplicem gratiam et varia dona, quæ per illud nobis præstita sunt. Vers. 12. Tu autem, Domine, ne elongaveris mise · rationes tuas a me. Quæ sequuntur rursum ex persona Ecclesiæ fidelium dicta sunt, supplicantis post acceptum diving gratia signaculum, non derelinqui, cum multa ei, tam ab hominibus, quam a dæmonibus imminerent pericula. Misericordia tua el veritas tua semper adjuvent n:e. Veritas tua, id est vera promissio tua. Dixisti enim: Ecce vobiscum sum omnibus diebus ”, elr. Quædam vero exen-plaria habent : ` Adjuverunt, et intelligitur, quod bucusque scilicet adjuverint; sed ixelior lectio videtur : Adjuvent. Vens. 15. Quoniam circumdederunt me mala, quo- rum non est numerus. Circumspicio enim, inquit, varias mihi tendi insidias, et jam eis circumda- tus sum. B Comprehenderunt me iniquitates meæ. Vide quo- modo justi homines præ summa modestia, pericula et tentationes, quibus eos vexari accidit, propriis ascribunt peccatis. Sic et tres illi pueri, una voce D in camino ignis dicebant: Peccavimus, inique egi- MAS ; tametsi ea non tam ob peccara propria, quam propter Deum paterentur. Et non potui videre. Obtenebrant enim tentatio- nes animæ oculos, ut quæ utilia sunt, videre non possint. Hanc igitur nebulam dissolvit illa consola- cionis lux, quæ a Deo provenit. Redundat autem luc quoque loco Multiplicată sunt super capillos capitis mei. Sum- inæ etiam modestiæ sunt hæc verba : et verisimile est, ut cum fidelibus aliqui etiam commisti sint, qui negligentius ac minus ex virtute vivant, quorum • ss Joan. xv, 70. * Matth. xxviii, 20. es Dan. ut, 29.
1γ And give judgement on my case from a nation that is not devout. ‘From a nation’ in the sense ‘against a nation’; or else my case coming from a nation which is not devout and which is unjust in things regarding God, for such is the man who is not devout. He is speaking about the Babylonians. 1δ From an unjust and deceitful man deliver me. ‘Unjust’ as lawless and ‘deceitful’ as a cheat. The prayer of the Three Youths also declares this, for it says, You surrendered us to a king unjust and most wicked above all the earth. He indicts them thus sometimes in the plural and sometimes in the singular, because communally and singularly they passed their lives in wickedness. But you will understand ‘nation’ also as the demons and similarly the ‘unjust and deceitful man’ as the devil, as has been said before. 2α For you, O God, are my stronghold. My solidity, my strength. 2β Why have you thrust me away? Having given me over to captivity, for I am your servant and they are your enemies. 2γ And why do I go about downcast while my enemy afflicts me. He says these words not as an indictment, but as an entreaty. 3α Send forth you light and your truth. In an anagogical sense, it alludes to Christ, for he says, I am the light and the truth and the life. In a historical sense, light is what he calls divine visitation which dissolves the darkness of affliction with the light of joy, and truth is what he calls true assistance. 3β These have guided me and led me to your holy mountain and to your tent-shrine dwellings. The tense is interchanged, in the sense of, they will guide and will lead. These, that is, your light and your truth. The holy mountain is Zion and the tent-shrine dwellings are the divine temple. In an anagogical sense, Christ will guide and lead the faithful to Zion on high and to the heavenly dwelling places, for, he says, I am the way. 1δ : For he differs from man in no way in regard to his impassionate nature and love of pleasure, like man having a love of the body and embroiled in the passions.
PG 128:477α Καὶ εἰσελεύσομαι πρὸς τὸ θυσιαστήριον τοῦ Θεοῦ. Λατρεύσων αὐτῷ, καὶ θύσων.
4α And I shall enter in to the altar of God Worshipping him and making sacrifice.
β Πρὸς τὸν Θεὸν τὸν εὐφραίνοντα τὴν νεότητά μου. Τοῦτο, προσώπῳ φησὶ τῶν ἐν αἰχμαλωσίᾳ γεννηθέντων καὶ νέων ἀναβαινόντων εἰς ᾽Ιερουσαλήμ· εἰκὸς γὰρ τοὺς πατέρας αὐτῶν ἀποθανεῖν. Ἢ νεότητα λέγει, τὴν κατὰ προαίρεσιν· ἐνέαζον γὰρ ταῖς εἰς τὴν τοῦ Θεοῦ λατρείαν προθυμίαις. Ἀναγωγικῶς δὲ, νεότης, ἡ διὰ τοῦ βαπτίσματος ἀνανέωσις καὶ τοῦ παλαιοῦ ἀνθρώπου ἀπέκδυσις.
4β To God who gladdens my youth. This is spoken in the person of those born in captivity and going up to Jerusalem as youths, for it is likely their fathers had died. Or else ‘youth’ is what he calls youthfulness in disposition, for they were young in their eagerness for the worship of God. In an anagogical sense, youth is the renewal through baptism and the putting off of the old man.
γ Ἐξομολογήσομαί σοι ἐν κιθάρᾳ, ὁ Θεὸς ὁ Θεός μου. Τὴν προτέραν ἀπολήψομαι κατάστασιν· τοῦτο γὰρ ἐδήλωσε διὰ τῆς κιθάρας. Καὶ μετὰ ὀργάνων εὐχαριστήσω σοι, ἃ αἰχμαλωτισθέντες ἐπὶ ταῖς ἰτέαις ἐκρεμάσαμεν, ὡς ἀργίαν ἤδη καταψηφισθέντα. Ἀναγωγικῶς δὲ, κιθάρα, ἡ πρακτικὴ ἀρετὴ, ὡς ἐν ἄλλοις εἰρήκαμεν. Tὸ δὲ, ὁ Θεὸς ὁ Θεός μου, τὴν εἰς Θεὸν ἐμφαίνει διαπυρωτάτην διάθεσιν.
4γ I shall confess you with the lyre, O God my God. I shall assume my former state, for this he signified by the lyre. And I shall give thanks to you with musical instruments which, when we were taken captive, we hung on the willows as thereupon condemned to idleness. In an anagogical sense, the lyre is practical virtue, as we have said elsewhere. The apostrophe, ‘O God, my God’, displays his most fervent disposition towards God.
5 Ἵνα τί περίλυπος εἶ, ἡ ψυχή μου, καὶ ἵνα τί συνταράσσεις με; ἔλπισον ἐπὶ τὸν Θεὸν, ὅτι ἐξομολογήσομαι αὐτῷ, σωτήριον τοῦ προσώπου μου καὶ ὁ Θεός μου. Tὰ αὐτὰ πάλιν ἑαυτῷ πρὸς ἐπίῤῥωσιν ἐγκελεύεται.
5 Why are you deeply grieved, O my soul, and why do you trouble me? Hope in God, for I shall confess him, O salvation of my face and my God Once again he enjoins the same things on himself by way of encouragement.
PG 128:52943 μγ΄πλούσιοι τοῦ λαοῦ. Πρόσωπον ἐνταῦθα τὴν κεφαλὴν καλεῖ· κεφαλὴ δὲ τῆς συναγωγῆς τῶν πιστῶν, ὁ Χρι- στὸς, ὃν λιτανεύσουσι, τουτέστιν, ἱκετεύσουσιν, ἢ τι μήσουσιν, ὡς Θεοδοτίων εἶπεν, βασιλεῖς καὶ ἡγεμόνες· εἰ δὲ οὗτοι, πολλῷ μᾶλλον οἱ ὑπήκοοι. Η καὶ πρόσω ωπον τῆς Ἐκκλησίας, οἱ ἱερεῖς, οὓς τιμῶσι καὶ αὐτοὶ βασιλεῖς, ὡς παραστάτας Θεοῦ. Εt Πᾶσα ἡ δόξα τῆς θυγατρὸς τοῦ βασιλέως ἔσωθεν. ἵνα μὴ νομίσῃ τις, ὅτι περὶ αἰσθητῶν εἴρηκεν ὀπίσω περιβλημάτων, ή κάλλους, μεθιστῷ τὸν νοῦν ἀκροατῶν ἐπὶ τὰ νοήματα, λέγων· ὅτι πᾶσα ἡ ὡραιότης, καὶ ἡ εὐπρέπεια, καὶ ὁ κόσμος αὐτῆς, ἐν τῇ ψυχῇ αὐτῆς ἐστι. (62) Τὸ λογικὸν γὰρ κάλλος, καὶ τὴν ἐξ ἀρετῶν στολὴν ὁ Θεὸς ἀποδέ- Β χεται. Εν προσσωτοῖς περιβεβλημένη, πεποικιλμένη. Ανω μὲν εἶπεν ἐν ἱματισμῷ· ἐνταῦθα δὲ, ἐν προστ Φωτοῖς, τουτέστι ζώναις· τινὲς γὰρ, σφιγκτήρσιν ἐκδεδώκασιν, ὧν ἀπαιωρούνται κροσσοί. Ζώνην δὲ νοήσεις τὴν σωφροσύνην, συσφίγγουσαν τὸ ἐπιθυ- μητικόν μέρος, ἧς ἀπαιωροῦνται ἀρεταὶ πολλαί · ὁ γὰρ χαλινώσας τὴν ἐπιθυμίαν, κατορθώσει πολλά. Αλλοι τό, Ἐν κροσσωτοῖς, 'Εν κροσσοῖς εἶπον, κροσσούς λέγοντες τὰς διαφορὰς τῶν ἀρετῶν, ἢ τὰς διαφορὰς τῶν πνευματικῶν χαρισμάτων. Απενεχθήσονται τῷ βασιλεῖ παρθένοι ὀπίσω αὐτῆς. Προφητεύει ὅτι οὐχ ἅμα τῷ συστῆναι τὴν συναγωγὴν τῶν πιστῶν ἡ παρθενία πολιτευθήσεται, ἀλλ᾽ ὀπίσω ταύτης, τουτέστιν ὕστερον· μετὰ γὰρ τὸ παγιωθῆναι τὴν Ἐκκλησίαν, ἀπηνέχθησαν τῷ Χριστῷ διὰ τῆς τῶν ἀποστόλων διδασκαλίας παρθέ- νοι. "Αλλος δέ φησιν, ὅτι θυγάτηρ καὶ νύμφη μέν ἐστι πᾶσα ψυχή, διὰ τελειότητος οικειωθεῖσα Θεῷ· παρθένος δὲ, ἡ καθαρεύουσα μὲν τῶν παθῶν, ἔτι δὲ ἀτελής · ἥτις ἀπάγεται τῷ Θεῷ, δευτέρα οὖσα τῆς τελειοτέρας (63). Αἱ πλησίον αὐτῆς ἐπενεχθήσονται. Α' και βίῳ καὶ δόγμασιν ἐγγίζουσαι τῇ νύμφῃ καὶ θυγατρί, και μικρὸν ταύτης ἀπολειπόμενα:. Ἐπενεχθήσονται ἐν εὐφροσύνῃ. καὶ ἀγαλλιά σει. Φησὶν ὁ ἀπόστολος Παῦλος · Θλίψιν τῇ σαρκὶ Εξουσιν αἱ γαμούμεναι, δηλαδή μεριμνώσαι περὶ τοῦ ἀνδρὸς, περὶ τέκνων, περὶ οἰκετῶν, περὶ τῆς αἰ- κίας, καὶ τῶν τοιούτων· ὧν τῆς φροντίδος ἡ παρ- 33.56 | ἀγαπήσωσιν, μιμούνται τρόπον τινὰ τὴν θεοτόκον, κατακολουθοῦσαι δηλαδὴ αὐτῇ διὰ τῆς μιμήσεως • ὥστε κατ' αὐτὸ δὴ τὸ παρθενεύειν, εἶεν ἂν μητέρες Χριστοῦ. Φησὶ γὰρ ὁ ἐν θεολογίαις μέγας Γρηγόριος Χριστὸς ἐκ Παρθένου· γυναῖκες, παρθενεύετε, ἵνα Χριστοῦ γένησθε μητέρες. COMMENT. IN PSALMOS. A. Per vallum seu si ita mavis reddi] per facion, ipsum caput intelligit. Gaput autem congregationis, atque Ecclesiæ fidelium, Christus est, quem de- precabuntur, hoc est, cui supplicationes ferent, vel, quem honorabant (ut reddit Theodotio) reges el duces. Quod si principes eum honorabunt, multo magis etiam populi eis subditi. aliter : Vultus, seu (ut diximus) facies Ecclesiæ, sacerdotes dici possunt, quos ipsi etiam reges honorabunt, tan- quam intercessores suos ad Deum. Vers. 14. Omnis gloria fitiæ Regis ab intus. Ne fortasse aliquis existimaret, quod Propheta in præcedentibus de vestimentis ac pulchritudine corporis loqueretur, auditornm mentes nanc eri- git, ut non sensibilia hic a se tradi putent, sed in- tellectualia quædam et spiritu plena, dum dicit quod omnis decor, elegantia atque ornatus re- ginæ est in ejus anima. Rationałem enim pulchri- tudinem Deus diligit, ornatumque et stołam non. auro, sed virtute insignem. In fimbriis aureis circumamicta varietate. Supe- rius quidem dixit in vestitu, modo autem in fim- briis, hoc est, in zonis. Unde aliqui in ciugulis transtulerunt, a quibus fimbriæ quædam depen- dent. Per zonam vero, temperantiam aut mode- stiam intelliges, quæ concupiscibilem animæ par- tem coercet, a qua multæ aliæ dependent virtutes. Nam qui concupiscentiam temperantiæ zona refre- naverit, præclara alia etiam multa peraget. Alii vero per fimbrias simpliciter, multiplicem vir- tutum, aut spiritualium donerum varietatem intel- C ligunt. VERS. 15. Adducentur Regi virgines post eam. Virginitatem quidem introducendam prædicit, sed non statim ab initio congregationis fidelium, atque ideo dicit : Post eam, hoc est, aliquanto post tem- pore. Verum ubi stabilita est Ecclesia, multae vir- gines per apostolorum doctrinam Christo allata sunt. Quidam per spousam et filiam, omnem ani mam intelligunt, quæ summa benevolentia familia- ritate Christo conjuncta sit, ac majori prædita perfectione. Per virginem vero, illam quæ ab affe- ctibus quidem carnis munda sit, sed integram perfectionem nondum consecuta ; atque ideo hæc post sponsam et filiam, hoc est, post perfectiorem, secunda Deo adducitur. D Cor. vii, seqq. Proxima ejus adducentur tibi. Illæ nimirum, quæ moribus et sapientia proximæ sunt, quæque a sponsa regis filia non longo disseparantur inter- vallo. VERS. 16. Adducentur in lælitia et exsultatione. Docuit enim nos Paulus 58.64, quod mulieres quæ ma- trimonium virginitati præponentes nupserint, ami- ctionem habituræ sunt, sollicitæ nimirum de viro, de liberis, de servis,de domo, deque tota re familiari : Varia lectiones. (62) Α1. Ψυχικόν. (63) ΑΙ. 'Αναγωγικῶς δέ· Οσαι ἂν τὴν παρθενίαν
PG 128:4771 Εἰς τὸ τέλος· τοῖς υἱοῖς Κορέ· εἰς σύνεσιν. Τοιαύτη μὲν καὶ ἡ τοῦ μα΄ ψαλμοῦ ἐπιγραφή· προειρήκαμεν δὲ περὶ αὐτῆς ἐν ἐκείνῳ. Νῦν δὲ χρὴ τοσοῦτον εἰπεῖν, ὅτι προσώπῳ Ματθίου τοῦ Μακκαβαίου καὶ τῶν 1Macc 2 παίδων αὐτοῦ τὸν παρόντα προαναφωνεῖ ψαλμὸν ὁ Δαυίδ· οἳ, καταπονηθείσης τῆς ᾽Ιουδαίας ὑπ’ Ἀντιόχου τοῦ Ἐπιφανοῦς καὶ τῶν Μακεδόνων καὶ διαρπαγείσης, φυγάδες ὄντες, ἀνεθάῤῥησαν ὀψέ ποτε, καὶ συναγαγόντες ὅσους ἠδύναντο, πρὸς ἄμυναν παρεσκευάσθησαν, τῷ Θεῷ θαῤῥήσαντες, ὧν τὴν ἱστορίαν ἀκριβῶς τὰ AJ xii.270 Μακκαβαϊκὰ διδάσκουσιν ᾽Ιωσήπου. Κατεπτηχόσι δὲ τοῖς ἐκ φυγῆς συνειλεγμένοις BJ i.36 διὰ τὴν τῶν Μακεδόνων ἀπήνειαν, προσάγουσι παραίνεσιν ἐν εὐχῆς τύπῳ, τῇ ἀναμνήσει τῶν κατὰ τοὺς πατέρας αὐτῶν γεγενημένων τεραστίων παραθαῤῥύνοντες αὐτοὺς καὶ εἰς τὸν πόλεμον διεγείροντες.
1 Towards fulfilment; belonging to the sons of Kore; for understanding. Such also is the superscription of the forty first psalm and we spoke about it there. Now it is necessary to say this much, namely, that David proclaims the present psalm in the person of Matthias the Maccabean and his children. After Judea had been subdued and 1Macc 2 plundered by Antiochus Epiphanes and the Macedonians, they, now fugitives, at length re- gained courage, and having gathered together as many as they were able, prepared themselves for revenge, trusting in God. The Maccabean books of Josephus tell their story in detail. To AJ xii.270 those gathered together from exile who were cowering in fear because of the brutality of the BJ i.36 Macedonians they deliver an exhortation in the form of a prayer, encouraging them and in- citing them to war by recollection of the wonders that took place at the time of their fathers.
PG 128:529Ψαλμός 43 — Psalm 43πλούσιοι τοῦ λαοῦ. Πρόσωπον ἐνταῦθα τὴν κεφαλὴν καλεῖ· κεφαλὴ δὲ τῆς συναγωγῆς τῶν πιστῶν, ὁ Χρι- στὸς, ὃν λιτανεύσουσι, τουτέστιν, ἱκετεύσουσιν, ἢ τι μήσουσιν, ὡς Θεοδοτίων εἶπεν, βασιλεῖς καὶ ἡγεμόνες· εἰ δὲ οὗτοι, πολλῷ μᾶλλον οἱ ὑπήκοοι. Η καὶ πρόσω ωπον τῆς Ἐκκλησίας, οἱ ἱερεῖς, οὓς τιμῶσι καὶ αὐτοὶ βασιλεῖς, ὡς παραστάτας Θεοῦ. Εt Πᾶσα ἡ δόξα τῆς θυγατρὸς τοῦ βασιλέως ἔσωθεν. ἵνα μὴ νομίσῃ τις, ὅτι περὶ αἰσθητῶν εἴρηκεν ὀπίσω περιβλημάτων, ή κάλλους, μεθιστῷ τὸν νοῦν ἀκροατῶν ἐπὶ τὰ νοήματα, λέγων· ὅτι πᾶσα ἡ ὡραιότης, καὶ ἡ εὐπρέπεια, καὶ ὁ κόσμος αὐτῆς, ἐν τῇ ψυχῇ αὐτῆς ἐστι. (62) Τὸ λογικὸν γὰρ κάλλος, καὶ τὴν ἐξ ἀρετῶν στολὴν ὁ Θεὸς ἀποδέ- Β χεται. Εν προσσωτοῖς περιβεβλημένη, πεποικιλμένη. Ανω μὲν εἶπεν ἐν ἱματισμῷ· ἐνταῦθα δὲ, ἐν προστ Φωτοῖς, τουτέστι ζώναις· τινὲς γὰρ, σφιγκτήρσιν ἐκδεδώκασιν, ὧν ἀπαιωρούνται κροσσοί. Ζώνην δὲ νοήσεις τὴν σωφροσύνην, συσφίγγουσαν τὸ ἐπιθυ- μητικόν μέρος, ἧς ἀπαιωροῦνται ἀρεταὶ πολλαί · ὁ γὰρ χαλινώσας τὴν ἐπιθυμίαν, κατορθώσει πολλά. Αλλοι τό, Ἐν κροσσωτοῖς, 'Εν κροσσοῖς εἶπον, κροσσούς λέγοντες τὰς διαφορὰς τῶν ἀρετῶν, ἢ τὰς διαφορὰς τῶν πνευματικῶν χαρισμάτων. Απενεχθήσονται τῷ βασιλεῖ παρθένοι ὀπίσω αὐτῆς. Προφητεύει ὅτι οὐχ ἅμα τῷ συστῆναι τὴν συναγωγὴν τῶν πιστῶν ἡ παρθενία πολιτευθήσεται, ἀλλ᾽ ὀπίσω ταύτης, τουτέστιν ὕστερον· μετὰ γὰρ τὸ παγιωθῆναι τὴν Ἐκκλησίαν, ἀπηνέχθησαν τῷ Χριστῷ διὰ τῆς τῶν ἀποστόλων διδασκαλίας παρθέ- νοι. "Αλλος δέ φησιν, ὅτι θυγάτηρ καὶ νύμφη μέν ἐστι πᾶσα ψυχή, διὰ τελειότητος οικειωθεῖσα Θεῷ· παρθένος δὲ, ἡ καθαρεύουσα μὲν τῶν παθῶν, ἔτι δὲ ἀτελής · ἥτις ἀπάγεται τῷ Θεῷ, δευτέρα οὖσα τῆς τελειοτέρας (63). Αἱ πλησίον αὐτῆς ἐπενεχθήσονται. Α' και βίῳ καὶ δόγμασιν ἐγγίζουσαι τῇ νύμφῃ καὶ θυγατρί, και μικρὸν ταύτης ἀπολειπόμενα:. Ἐπενεχθήσονται ἐν εὐφροσύνῃ. καὶ ἀγαλλιά σει. Φησὶν ὁ ἀπόστολος Παῦλος · Θλίψιν τῇ σαρκὶ Εξουσιν αἱ γαμούμεναι, δηλαδή μεριμνώσαι περὶ τοῦ ἀνδρὸς, περὶ τέκνων, περὶ οἰκετῶν, περὶ τῆς αἰ- κίας, καὶ τῶν τοιούτων· ὧν τῆς φροντίδος ἡ παρ- 33.56 | ἀγαπήσωσιν, μιμούνται τρόπον τινὰ τὴν θεοτόκον, κατακολουθοῦσαι δηλαδὴ αὐτῇ διὰ τῆς μιμήσεως • ὥστε κατ' αὐτὸ δὴ τὸ παρθενεύειν, εἶεν ἂν μητέρες Χριστοῦ. Φησὶ γὰρ ὁ ἐν θεολογίαις μέγας Γρηγόριος Χριστὸς ἐκ Παρθένου· γυναῖκες, παρθενεύετε, ἵνα Χριστοῦ γένησθε μητέρες. COMMENT. IN PSALMOS. A. Per vallum seu si ita mavis reddi] per facion, ipsum caput intelligit. Gaput autem congregationis, atque Ecclesiæ fidelium, Christus est, quem de- precabuntur, hoc est, cui supplicationes ferent, vel, quem honorabant (ut reddit Theodotio) reges el duces. Quod si principes eum honorabunt, multo magis etiam populi eis subditi. aliter : Vultus, seu (ut diximus) facies Ecclesiæ, sacerdotes dici possunt, quos ipsi etiam reges honorabunt, tan- quam intercessores suos ad Deum. Vers. 14. Omnis gloria fitiæ Regis ab intus. Ne fortasse aliquis existimaret, quod Propheta in præcedentibus de vestimentis ac pulchritudine corporis loqueretur, auditornm mentes nanc eri- git, ut non sensibilia hic a se tradi putent, sed in- tellectualia quædam et spiritu plena, dum dicit quod omnis decor, elegantia atque ornatus re- ginæ est in ejus anima. Rationałem enim pulchri- tudinem Deus diligit, ornatumque et stołam non. auro, sed virtute insignem. In fimbriis aureis circumamicta varietate. Supe- rius quidem dixit in vestitu, modo autem in fim- briis, hoc est, in zonis. Unde aliqui in ciugulis transtulerunt, a quibus fimbriæ quædam depen- dent. Per zonam vero, temperantiam aut mode- stiam intelliges, quæ concupiscibilem animæ par- tem coercet, a qua multæ aliæ dependent virtutes. Nam qui concupiscentiam temperantiæ zona refre- naverit, præclara alia etiam multa peraget. Alii vero per fimbrias simpliciter, multiplicem vir- tutum, aut spiritualium donerum varietatem intel- C ligunt. VERS. 15. Adducentur Regi virgines post eam. Virginitatem quidem introducendam prædicit, sed non statim ab initio congregationis fidelium, atque ideo dicit : Post eam, hoc est, aliquanto post tem- pore. Verum ubi stabilita est Ecclesia, multae vir- gines per apostolorum doctrinam Christo allata sunt. Quidam per spousam et filiam, omnem ani mam intelligunt, quæ summa benevolentia familia- ritate Christo conjuncta sit, ac majori prædita perfectione. Per virginem vero, illam quæ ab affe- ctibus quidem carnis munda sit, sed integram perfectionem nondum consecuta ; atque ideo hæc post sponsam et filiam, hoc est, post perfectiorem, secunda Deo adducitur. D Cor. vii, seqq. Proxima ejus adducentur tibi. Illæ nimirum, quæ moribus et sapientia proximæ sunt, quæque a sponsa regis filia non longo disseparantur inter- vallo. VERS. 16. Adducentur in lælitia et exsultatione. Docuit enim nos Paulus 58.64, quod mulieres quæ ma- trimonium virginitati præponentes nupserint, ami- ctionem habituræ sunt, sollicitæ nimirum de viro, de liberis, de servis,de domo, deque tota re familiari : Varia lectiones. (62) Α1. Ψυχικόν. (63) ΑΙ. 'Αναγωγικῶς δέ· Οσαι ἂν τὴν παρθενίαν
PG 128:4772 Ὁ Θεὸς, ἐν τοῖς ὠσὶν ἡμῶν ἠκούσαμεν, οἱ πατέρες ἡμῶν ἀνήγγειλαν ἡμῖν ἔργον, ὃ εἰργάσω ἐν ταῖς ἡμέραις αὐτῶν, ἐν ἡμέραις ἀρχαίαις. Tὸ, ἐν τοῖς ὠσὶν ἡμῶν ἠκούσαμεν, εἰς βεβαίωσιν τοῦ λόγου πρόσκειται. Καὶ γὰρ εἰώθαμεν, ὅταν διηγώμεθα περὶ ὧν πεπληροφορήμεθα, μάρτυρας αὐτὰ παραλαμβάνειν | τὰ αἰσθητήρια, ὡς τὸ, ἃ ἑωράκασιν οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν, καὶ αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάφησαν. Εἰπόντες δὲ, ὅτι ἠκούσαμεν, ἐπάγουσι καὶ παρὰ τίνων, ὅτι παρὰ τῶν πατέρων. Δῆλον δὲ, ὅτι διὰ τῶν συγγραμμάτων ὧν ἀπολελοίπασι. Tί δέ ἐστιν ὃ ἤκουσαν καὶ ὃ εἰργάσατο ὁ Θεὸς, ἄκουσον διὰ τῶν ἑξῆς.
2 O God, we have heard in our ears, our fathers have proclaimed to us the work that you wrought in their days, in days of old. ‘We have heard in our ears’ is added for confirmation of the words, and indeed we are accustomed when we are telling about things we are fully convinced of to invoke our senses as witnesses, as with That which our eyes have seen and our hands have touched. Having said that we have heard, he goes on to say from whom, namely, from our fathers, and evidently through the writings they left behind. What it is that they heard and that God worked, hear now through what follows:
PG 128:479α Ἡ χείρ σου ἔθνη ἐξωλόθρευσε, καὶ κατεφύτευσας αὐτούς. Ἔθνη, τὰ τῶν Χαναναίων καὶ τῶν ἄλλων τῶν κατοικούντων πρότερον ἐν τῇ γῇ τῆς ἐπαγγελίας· χεῖρα δὲ λέγει Θεοῦ, τὴν θείαν δύναμιν· κατεφύτευσας δὲ, ἀντὶ τοῦ, ἐγκατῴκισας τοὺς πατέρας ἡμῶν. Ὅρα δὲ τῶν λέξεων τὴν ἀκρίβειαν· ἐπ’ ἐκείνων μὲν, ἐξωλόθρευσε, διὰ τὴν πανωλεθρίαν· ἐπὶ τούτων δὲ, κατεφύτευσε, διὰ τὴν ἐνρίζωσιν. Εἰ γὰρ καὶ μετανάσται γεγόνασιν ὕστερον, ἀλλ’ οὐκ αὐτοὶ πάντως, ἀλλὰ τὰ τέκνα αὐτῶν, καὶ ταῦτα διὰ τὰς οἰκείας ἁμαρτίας. Tὰ προλαβόντα δὲ θαύματα παραλιπὼν ὁ λόγος, μόνον τοῦτο τίθησιν, ὡς οἰκεῖον πρὸς τὴν ὑπόθεσιν. Εἰ γὰρ τοὺς ξένους ἐπὶ τῆς ἀλλοτρίας ἵδρυσε, πολλῷ μᾶλλον τούτους ἐκβεβλημένους τῆς πατρίδος ἀποκαταστήσει πάλιν καὶ συναγάγῃ.κειοῦνται οἱ δίκαιοι, διὰ τὴν ἑνότητα καὶ κοινωνίαν τῆς πίστεως. Καὶ ἡ καρδία μου ἐγκατέλιπέ με. Τῷ δοκεῖν, ἀπέβαλον καὶ τὴν καρδίαν μου, οἷα μὴ φωννιόμενος εἰς εὐτολμίαν· ἡ καρδία γὰρ θαῤῥύνει, καὶ διο εγείρει. Εὐδόκησον, Κύριε, τοῦ ῥύσασθαι με. Θέλησον εἰς τὸ ἐξελέσθαι με τούτων. Κύριε, εἰς τὸ βοηθήσει μοι πρόσχες. -- Πρόσ σχες, ἀντὶ, Επιμελώς ίδε. Καταισχυνθείησαν καὶ ἐντραπείησαν οι ζη- τοῦντες τὴν ψυχήν μου, τοῦ ἐξᾶραι αὐτήν. Αμπ καὶ ἄμφω ταυτί παθέτωσαν· καταισχυνθείησαν μὲν, ὡς ἡττηθέντες τῆς ἡμετέρας ὑπομονῆς· ἐν- τραπείησαν δὲ, ὡς ὁρῶντες τὴν περὶ ἡμᾶς ἄμαχόν σου δύναμιν, ζητοῦντες τὴν ψυχήν μου, ἐπὶ τῷ ἐξ- αγαγεῖν αὐτὴν διὰ τιμωρίας παντοδαπής. Η τὸ ἅμα, ἀντὶ τοῦ, ὁμοῦ πάντες. Αποστραφείησαν εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ καται- σχυνθείησαν οι θέλοντές μοι κακά. Αποστρα φείησαν άπρακτοι, μὴ περιγενόμενος τῆς ἐμῆς (47) ἐνστάσεως· καὶ διὰ τοῦτο καταισχυνθείησαν. Ποι κίλλει δὲ τὴν ἀρὰν, εἰς ἔμφασιν τῆς ἐν τῇ ψυχῇ ὀδύνης. Κομισάσθωσαν παραχρῆμα αἰσχύνην αὐτῶν οἱ λέγοντές μοι, Ευγε, εύγε. Περὶ τοῦ Εὐγε, εὔγε, προειρήκαμεν ὅτι ἐπιτωθαστικόν ἐστιν ἐπίρρημα. Αγαλλιάσθωσαν καὶ εὐφρανθήτωσαν ἐπὶ σοὶ ς πάντες οἱ ζητοῦντές σε, Κύριε. Το Αγαλλιάσθω σαν καὶ εὐφρανθήτωσαν, εἰ μὲν βούλει, ταυτοσή- μαντον νόμισον (48)· εἰ δ' οὖν, ἔχεις καὶ τὴν τού- των διαφορὰν ἐν τῷ τρίτῳ στίχῳ τοῦ θ' ψαλ μου. 'Επὶ σοὶ δὲ, ἀντὶ τοῦ, Ἐπὶ τῇ εἰς σὲ πίστει. Καὶ εἰπάτωσαν διὰ παντὸς, Μεγαλυνθήτω δ Κύριος, οἱ ἀγαπῶντες τὸ σωτήριόν σου. Οι ἀγαπῶντες τὴν σωτηρίαν, τὴν ἀπὸ σοῦ· ἡ σωτήριον αὐτοῦ λέγει τὴν ἐνανθρώπησιν αὐτοῦ· σωτήριος γὰρ αὕτη τοῖς ἀπολωλόσιν ἐγένετο. Εἰπάτωσαν δὲ οὕτως φία τῆς παρὰ σοῦ ἐπικουρίας τυγχάνοντες· Μεγα- Αυνθήτω δὲ, ἀντὶ τοῦ, Μέγας νομισθήτω. Εγὼ δὲ πτωχός εἰμι καὶ πένης. Τοῦτο προσώπῳ τοῦ καθ᾽ ἕκαστον πιστοῦ· Πτωχὸς γὰρ, ὡς πάντα προέμενος· καὶ Πένης, ὡς αὐτουργὸς τῶν ἀναγ- καίων· τὸ μὲν, ἀπὸ τοῦ ἐκπεσεῖν ὧν εἶχε· τὸ δὲ, ἀπὸ τοῦ πένεσθαι, ἤτοι ἐνεργεῖν καὶ πονεῖν. Ητω- Πένης Κύριος φροντιεῖ μου. Ἐπὶ τοῦτον γὰρ καὶ μά τον κατέφυγον, καὶ οὐ περιόψεται με, τὸν ἐλπίζοντα ἐπ' αὐτόν. Βοηθός μου καὶ ὑπερασπιστής μου εἶ σὺ, ε Θεός μου· μὴ χρονίσης. Ο Θεός μου, μὴ βραδύνης COMMENT. IN PSALMOS. A peccata justi sibi ipsis ascribunt, propter unitatem ac communicationem fidei. B D Et cor meum dereliquit me. Vidcor quasi corde desertus, eum mea omris in te fiducia infirmata sit. Ipsum enim cor, animum excitare solet et præstare audaciam. Vers. 14. Placeat tibi, Domine, ut eripias me. Ve- lis, inquit, Domine, me ab his omnibus eripere ac liberari periculis. Domine, ad adjuvandum me respice. Intende miki, et me diligenter aspecta. Vers. 15. Erubescant et confundantur simul qui quærunt animam meam, ut auferant sam. Utraque enim eis accident, ut et pudore afficiantur, veluti victi nostra patientia, et confundantur, invictam esse cernentes potentiam tuam, qua nos protegis. [Sequitur :] Qui querunt quinam meam, hoc est, qui hoc unum votis omnibus, et toto petunt studio, ut me variis exaniment suppliciis. Vel, simul, hoc est, una omnes. Convertantur retrorsum, el erubescant qui volanı mihi mala. Convertantur retro inanes, re infecta, me non superato, atque ideo erubescant. Variis autem modis eos exsecratur, ut conceptum animo dolorem apertius explicet. VERS. 16. Ferant statin confusionem suam qu dicunt mihi, Euge, euge. De Euge, euge jam alibi di- ximus, quod adverbium est irritantis. Vers. 17. Exsultent of lætentur in te omnes quæ rentes te, Domine, Exsultare, et lætari hic idem æque significant. Quod si cui placet, ut sensu diferant, videat quid de eorum differentia dictum sit in tertio versiculo noni psalmi : In, te autem, id est, In fide, quæ est in te. Et dicant semper, Magnificetur Dominus qui dili- gunt salutare tuum. Qui diligunt salutem, qua a te est. Vel, salutare tuum, id est, incarnatio- nem tuam, Salutaris enim fuit ea incarnatio iis qui perierant. Omnes igitur qui auxilium tuum consecuti sunt, dicant: Magnificetur Dominus, id est, Magnus reputetur. VERS. 18. Ego aulem inops, et pauper sum. Hoc ex uniuscujusque Adelis persona dici potest. In. opes enim sunt Christiaui omnes, veluti qui uni- versa fortunæ bona dimiserunt, et pauperes, veluti qui propriis manibus necessaria sibi parant. xòc enim [qui Latine inops, ex etymologia Græci nominis a cadendo dictus est veluti ab omnibus a antiquis opibus deciderit, et nunc sit sine ope. vero qui Latino pauper] a labore ; quis nimi- rum proprio labore opportuna omnia sibi comparat. PATROL. GR. CXXVIII. Dominus sollicitus erit mei. Ad hunc euim solum confugi, et ideo me in se sperantem non despi- ciet. Adjutor meus, et protector meus es lu, Deus meus, no tardaveris. Deus meus, ne tardus sis ad Varia lectiones. (47) ΔΙ. ἀναστάσεως. (48) ΔΙ. ταυτοσήμαντα.
3α Your hand destroyed nations utterly and you planted them firmly. ‘Nations’ are those of the Canaanites and of the other peoples who formerly lived in the promised land. God’s hand is what he calls divine power. ‘You planted them firmly’ in the sense of, you settled our fathers. Observe the precision of the words: in relation to the former ‘you destroyed utterly’ on ac- count of their complete devastation, in relation to the latter, ‘you planted firmly’ on account of their taking root - even indeed if they later became migrants, though not they themselves but their children, and that was on account of their own sins. Omitting the earlier miracles, the verse mentions only this as relevant to the subject. For if when they were strangers he established them in an alien land, very much more when they have been ejected from their land will he restore them and gather them together.
β Ἐκάκωσας λαοὺς καὶ ἐξέβαλες αὐτούς. Tὰ ἔθνη· οὐ γὰρ ἐξεβλήθησαν μόνον, ἀλλὰ καὶ πρῶτον ἐκακώθησαν, πολέμῳ καὶ θεομηνίᾳ.κειοῦνται οἱ δίκαιοι, διὰ τὴν ἑνότητα καὶ κοινωνίαν τῆς πίστεως. Καὶ ἡ καρδία μου ἐγκατέλιπέ με. Τῷ δοκεῖν, ἀπέβαλον καὶ τὴν καρδίαν μου, οἷα μὴ φωννιόμενος εἰς εὐτολμίαν· ἡ καρδία γὰρ θαῤῥύνει, καὶ διο εγείρει. Εὐδόκησον, Κύριε, τοῦ ῥύσασθαι με. Θέλησον εἰς τὸ ἐξελέσθαι με τούτων. Κύριε, εἰς τὸ βοηθήσει μοι πρόσχες. -- Πρόσ σχες, ἀντὶ, Επιμελώς ίδε. Καταισχυνθείησαν καὶ ἐντραπείησαν οι ζη- τοῦντες τὴν ψυχήν μου, τοῦ ἐξᾶραι αὐτήν. Αμπ καὶ ἄμφω ταυτί παθέτωσαν· καταισχυνθείησαν μὲν, ὡς ἡττηθέντες τῆς ἡμετέρας ὑπομονῆς· ἐν- τραπείησαν δὲ, ὡς ὁρῶντες τὴν περὶ ἡμᾶς ἄμαχόν σου δύναμιν, ζητοῦντες τὴν ψυχήν μου, ἐπὶ τῷ ἐξ- αγαγεῖν αὐτὴν διὰ τιμωρίας παντοδαπής. Η τὸ ἅμα, ἀντὶ τοῦ, ὁμοῦ πάντες. Αποστραφείησαν εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ καται- σχυνθείησαν οι θέλοντές μοι κακά. Αποστρα φείησαν άπρακτοι, μὴ περιγενόμενος τῆς ἐμῆς (47) ἐνστάσεως· καὶ διὰ τοῦτο καταισχυνθείησαν. Ποι κίλλει δὲ τὴν ἀρὰν, εἰς ἔμφασιν τῆς ἐν τῇ ψυχῇ ὀδύνης. Κομισάσθωσαν παραχρῆμα αἰσχύνην αὐτῶν οἱ λέγοντές μοι, Ευγε, εύγε. Περὶ τοῦ Εὐγε, εὔγε, προειρήκαμεν ὅτι ἐπιτωθαστικόν ἐστιν ἐπίρρημα. Αγαλλιάσθωσαν καὶ εὐφρανθήτωσαν ἐπὶ σοὶ ς πάντες οἱ ζητοῦντές σε, Κύριε. Το Αγαλλιάσθω σαν καὶ εὐφρανθήτωσαν, εἰ μὲν βούλει, ταυτοσή- μαντον νόμισον (48)· εἰ δ' οὖν, ἔχεις καὶ τὴν τού- των διαφορὰν ἐν τῷ τρίτῳ στίχῳ τοῦ θ' ψαλ μου. 'Επὶ σοὶ δὲ, ἀντὶ τοῦ, Ἐπὶ τῇ εἰς σὲ πίστει. Καὶ εἰπάτωσαν διὰ παντὸς, Μεγαλυνθήτω δ Κύριος, οἱ ἀγαπῶντες τὸ σωτήριόν σου. Οι ἀγαπῶντες τὴν σωτηρίαν, τὴν ἀπὸ σοῦ· ἡ σωτήριον αὐτοῦ λέγει τὴν ἐνανθρώπησιν αὐτοῦ· σωτήριος γὰρ αὕτη τοῖς ἀπολωλόσιν ἐγένετο. Εἰπάτωσαν δὲ οὕτως φία τῆς παρὰ σοῦ ἐπικουρίας τυγχάνοντες· Μεγα- Αυνθήτω δὲ, ἀντὶ τοῦ, Μέγας νομισθήτω. Εγὼ δὲ πτωχός εἰμι καὶ πένης. Τοῦτο προσώπῳ τοῦ καθ᾽ ἕκαστον πιστοῦ· Πτωχὸς γὰρ, ὡς πάντα προέμενος· καὶ Πένης, ὡς αὐτουργὸς τῶν ἀναγ- καίων· τὸ μὲν, ἀπὸ τοῦ ἐκπεσεῖν ὧν εἶχε· τὸ δὲ, ἀπὸ τοῦ πένεσθαι, ἤτοι ἐνεργεῖν καὶ πονεῖν. Ητω- Πένης Κύριος φροντιεῖ μου. Ἐπὶ τοῦτον γὰρ καὶ μά τον κατέφυγον, καὶ οὐ περιόψεται με, τὸν ἐλπίζοντα ἐπ' αὐτόν. Βοηθός μου καὶ ὑπερασπιστής μου εἶ σὺ, ε Θεός μου· μὴ χρονίσης. Ο Θεός μου, μὴ βραδύνης COMMENT. IN PSALMOS. A peccata justi sibi ipsis ascribunt, propter unitatem ac communicationem fidei. B D Et cor meum dereliquit me. Vidcor quasi corde desertus, eum mea omris in te fiducia infirmata sit. Ipsum enim cor, animum excitare solet et præstare audaciam. Vers. 14. Placeat tibi, Domine, ut eripias me. Ve- lis, inquit, Domine, me ab his omnibus eripere ac liberari periculis. Domine, ad adjuvandum me respice. Intende miki, et me diligenter aspecta. Vers. 15. Erubescant et confundantur simul qui quærunt animam meam, ut auferant sam. Utraque enim eis accident, ut et pudore afficiantur, veluti victi nostra patientia, et confundantur, invictam esse cernentes potentiam tuam, qua nos protegis. [Sequitur :] Qui querunt quinam meam, hoc est, qui hoc unum votis omnibus, et toto petunt studio, ut me variis exaniment suppliciis. Vel, simul, hoc est, una omnes. Convertantur retrorsum, el erubescant qui volanı mihi mala. Convertantur retro inanes, re infecta, me non superato, atque ideo erubescant. Variis autem modis eos exsecratur, ut conceptum animo dolorem apertius explicet. VERS. 16. Ferant statin confusionem suam qu dicunt mihi, Euge, euge. De Euge, euge jam alibi di- ximus, quod adverbium est irritantis. Vers. 17. Exsultent of lætentur in te omnes quæ rentes te, Domine, Exsultare, et lætari hic idem æque significant. Quod si cui placet, ut sensu diferant, videat quid de eorum differentia dictum sit in tertio versiculo noni psalmi : In, te autem, id est, In fide, quæ est in te. Et dicant semper, Magnificetur Dominus qui dili- gunt salutare tuum. Qui diligunt salutem, qua a te est. Vel, salutare tuum, id est, incarnatio- nem tuam, Salutaris enim fuit ea incarnatio iis qui perierant. Omnes igitur qui auxilium tuum consecuti sunt, dicant: Magnificetur Dominus, id est, Magnus reputetur. VERS. 18. Ego aulem inops, et pauper sum. Hoc ex uniuscujusque Adelis persona dici potest. In. opes enim sunt Christiaui omnes, veluti qui uni- versa fortunæ bona dimiserunt, et pauperes, veluti qui propriis manibus necessaria sibi parant. xòc enim [qui Latine inops, ex etymologia Græci nominis a cadendo dictus est veluti ab omnibus a antiquis opibus deciderit, et nunc sit sine ope. vero qui Latino pauper] a labore ; quis nimi- rum proprio labore opportuna omnia sibi comparat. PATROL. GR. CXXVIII. Dominus sollicitus erit mei. Ad hunc euim solum confugi, et ideo me in se sperantem non despi- ciet. Adjutor meus, et protector meus es lu, Deus meus, no tardaveris. Deus meus, ne tardus sis ad Varia lectiones. (47) ΔΙ. ἀναστάσεως. (48) ΔΙ. ταυτοσήμαντα.
3β You sorely afflicted the peoples and drove them out. The nations, for not only were they driven out, but first they were sorely afflicted by war and divine wrath.
α Οὐ γὰρ ἐν τῇ ῥομφαίᾳ αὐτῶν ἐκληρονόμησαν γῆν. Οὐκ ἐν τοῖς ὅπλοις ἐκληρονόμησαν γῆν τὴν τῆς ἐπαγγελίας.κειοῦνται οἱ δίκαιοι, διὰ τὴν ἑνότητα καὶ κοινωνίαν τῆς πίστεως. Καὶ ἡ καρδία μου ἐγκατέλιπέ με. Τῷ δοκεῖν, ἀπέβαλον καὶ τὴν καρδίαν μου, οἷα μὴ φωννιόμενος εἰς εὐτολμίαν· ἡ καρδία γὰρ θαῤῥύνει, καὶ διο εγείρει. Εὐδόκησον, Κύριε, τοῦ ῥύσασθαι με. Θέλησον εἰς τὸ ἐξελέσθαι με τούτων. Κύριε, εἰς τὸ βοηθήσει μοι πρόσχες. -- Πρόσ σχες, ἀντὶ, Επιμελώς ίδε. Καταισχυνθείησαν καὶ ἐντραπείησαν οι ζη- τοῦντες τὴν ψυχήν μου, τοῦ ἐξᾶραι αὐτήν. Αμπ καὶ ἄμφω ταυτί παθέτωσαν· καταισχυνθείησαν μὲν, ὡς ἡττηθέντες τῆς ἡμετέρας ὑπομονῆς· ἐν- τραπείησαν δὲ, ὡς ὁρῶντες τὴν περὶ ἡμᾶς ἄμαχόν σου δύναμιν, ζητοῦντες τὴν ψυχήν μου, ἐπὶ τῷ ἐξ- αγαγεῖν αὐτὴν διὰ τιμωρίας παντοδαπής. Η τὸ ἅμα, ἀντὶ τοῦ, ὁμοῦ πάντες. Αποστραφείησαν εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ καται- σχυνθείησαν οι θέλοντές μοι κακά. Αποστρα φείησαν άπρακτοι, μὴ περιγενόμενος τῆς ἐμῆς (47) ἐνστάσεως· καὶ διὰ τοῦτο καταισχυνθείησαν. Ποι κίλλει δὲ τὴν ἀρὰν, εἰς ἔμφασιν τῆς ἐν τῇ ψυχῇ ὀδύνης. Κομισάσθωσαν παραχρῆμα αἰσχύνην αὐτῶν οἱ λέγοντές μοι, Ευγε, εύγε. Περὶ τοῦ Εὐγε, εὔγε, προειρήκαμεν ὅτι ἐπιτωθαστικόν ἐστιν ἐπίρρημα. Αγαλλιάσθωσαν καὶ εὐφρανθήτωσαν ἐπὶ σοὶ ς πάντες οἱ ζητοῦντές σε, Κύριε. Το Αγαλλιάσθω σαν καὶ εὐφρανθήτωσαν, εἰ μὲν βούλει, ταυτοσή- μαντον νόμισον (48)· εἰ δ' οὖν, ἔχεις καὶ τὴν τού- των διαφορὰν ἐν τῷ τρίτῳ στίχῳ τοῦ θ' ψαλ μου. 'Επὶ σοὶ δὲ, ἀντὶ τοῦ, Ἐπὶ τῇ εἰς σὲ πίστει. Καὶ εἰπάτωσαν διὰ παντὸς, Μεγαλυνθήτω δ Κύριος, οἱ ἀγαπῶντες τὸ σωτήριόν σου. Οι ἀγαπῶντες τὴν σωτηρίαν, τὴν ἀπὸ σοῦ· ἡ σωτήριον αὐτοῦ λέγει τὴν ἐνανθρώπησιν αὐτοῦ· σωτήριος γὰρ αὕτη τοῖς ἀπολωλόσιν ἐγένετο. Εἰπάτωσαν δὲ οὕτως φία τῆς παρὰ σοῦ ἐπικουρίας τυγχάνοντες· Μεγα- Αυνθήτω δὲ, ἀντὶ τοῦ, Μέγας νομισθήτω. Εγὼ δὲ πτωχός εἰμι καὶ πένης. Τοῦτο προσώπῳ τοῦ καθ᾽ ἕκαστον πιστοῦ· Πτωχὸς γὰρ, ὡς πάντα προέμενος· καὶ Πένης, ὡς αὐτουργὸς τῶν ἀναγ- καίων· τὸ μὲν, ἀπὸ τοῦ ἐκπεσεῖν ὧν εἶχε· τὸ δὲ, ἀπὸ τοῦ πένεσθαι, ἤτοι ἐνεργεῖν καὶ πονεῖν. Ητω- Πένης Κύριος φροντιεῖ μου. Ἐπὶ τοῦτον γὰρ καὶ μά τον κατέφυγον, καὶ οὐ περιόψεται με, τὸν ἐλπίζοντα ἐπ' αὐτόν. Βοηθός μου καὶ ὑπερασπιστής μου εἶ σὺ, ε Θεός μου· μὴ χρονίσης. Ο Θεός μου, μὴ βραδύνης COMMENT. IN PSALMOS. A peccata justi sibi ipsis ascribunt, propter unitatem ac communicationem fidei. B D Et cor meum dereliquit me. Vidcor quasi corde desertus, eum mea omris in te fiducia infirmata sit. Ipsum enim cor, animum excitare solet et præstare audaciam. Vers. 14. Placeat tibi, Domine, ut eripias me. Ve- lis, inquit, Domine, me ab his omnibus eripere ac liberari periculis. Domine, ad adjuvandum me respice. Intende miki, et me diligenter aspecta. Vers. 15. Erubescant et confundantur simul qui quærunt animam meam, ut auferant sam. Utraque enim eis accident, ut et pudore afficiantur, veluti victi nostra patientia, et confundantur, invictam esse cernentes potentiam tuam, qua nos protegis. [Sequitur :] Qui querunt quinam meam, hoc est, qui hoc unum votis omnibus, et toto petunt studio, ut me variis exaniment suppliciis. Vel, simul, hoc est, una omnes. Convertantur retrorsum, el erubescant qui volanı mihi mala. Convertantur retro inanes, re infecta, me non superato, atque ideo erubescant. Variis autem modis eos exsecratur, ut conceptum animo dolorem apertius explicet. VERS. 16. Ferant statin confusionem suam qu dicunt mihi, Euge, euge. De Euge, euge jam alibi di- ximus, quod adverbium est irritantis. Vers. 17. Exsultent of lætentur in te omnes quæ rentes te, Domine, Exsultare, et lætari hic idem æque significant. Quod si cui placet, ut sensu diferant, videat quid de eorum differentia dictum sit in tertio versiculo noni psalmi : In, te autem, id est, In fide, quæ est in te. Et dicant semper, Magnificetur Dominus qui dili- gunt salutare tuum. Qui diligunt salutem, qua a te est. Vel, salutare tuum, id est, incarnatio- nem tuam, Salutaris enim fuit ea incarnatio iis qui perierant. Omnes igitur qui auxilium tuum consecuti sunt, dicant: Magnificetur Dominus, id est, Magnus reputetur. VERS. 18. Ego aulem inops, et pauper sum. Hoc ex uniuscujusque Adelis persona dici potest. In. opes enim sunt Christiaui omnes, veluti qui uni- versa fortunæ bona dimiserunt, et pauperes, veluti qui propriis manibus necessaria sibi parant. xòc enim [qui Latine inops, ex etymologia Græci nominis a cadendo dictus est veluti ab omnibus a antiquis opibus deciderit, et nunc sit sine ope. vero qui Latino pauper] a labore ; quis nimi- rum proprio labore opportuna omnia sibi comparat. PATROL. GR. CXXVIII. Dominus sollicitus erit mei. Ad hunc euim solum confugi, et ideo me in se sperantem non despi- ciet. Adjutor meus, et protector meus es lu, Deus meus, no tardaveris. Deus meus, ne tardus sis ad Varia lectiones. (47) ΔΙ. ἀναστάσεως. (48) ΔΙ. ταυτοσήμαντα.
4α For not by their sword did they inherit the land. They did not inherit the promised land with weaponry.
β Καὶ ὁ βραχίων αὐτῶν οὐκ ἔσωσεν αὐτούς. Οὐδὲ ἡ δύναμις αὐτῶν ἐῤῥύσατο αὐτοὺς ἀπὸ τοσούτων καὶ τηλικούτων ἐθνῶν.κειοῦνται οἱ δίκαιοι, διὰ τὴν ἑνότητα καὶ κοινωνίαν τῆς πίστεως. Καὶ ἡ καρδία μου ἐγκατέλιπέ με. Τῷ δοκεῖν, ἀπέβαλον καὶ τὴν καρδίαν μου, οἷα μὴ φωννιόμενος εἰς εὐτολμίαν· ἡ καρδία γὰρ θαῤῥύνει, καὶ διο εγείρει. Εὐδόκησον, Κύριε, τοῦ ῥύσασθαι με. Θέλησον εἰς τὸ ἐξελέσθαι με τούτων. Κύριε, εἰς τὸ βοηθήσει μοι πρόσχες. -- Πρόσ σχες, ἀντὶ, Επιμελώς ίδε. Καταισχυνθείησαν καὶ ἐντραπείησαν οι ζη- τοῦντες τὴν ψυχήν μου, τοῦ ἐξᾶραι αὐτήν. Αμπ καὶ ἄμφω ταυτί παθέτωσαν· καταισχυνθείησαν μὲν, ὡς ἡττηθέντες τῆς ἡμετέρας ὑπομονῆς· ἐν- τραπείησαν δὲ, ὡς ὁρῶντες τὴν περὶ ἡμᾶς ἄμαχόν σου δύναμιν, ζητοῦντες τὴν ψυχήν μου, ἐπὶ τῷ ἐξ- αγαγεῖν αὐτὴν διὰ τιμωρίας παντοδαπής. Η τὸ ἅμα, ἀντὶ τοῦ, ὁμοῦ πάντες. Αποστραφείησαν εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ καται- σχυνθείησαν οι θέλοντές μοι κακά. Αποστρα φείησαν άπρακτοι, μὴ περιγενόμενος τῆς ἐμῆς (47) ἐνστάσεως· καὶ διὰ τοῦτο καταισχυνθείησαν. Ποι κίλλει δὲ τὴν ἀρὰν, εἰς ἔμφασιν τῆς ἐν τῇ ψυχῇ ὀδύνης. Κομισάσθωσαν παραχρῆμα αἰσχύνην αὐτῶν οἱ λέγοντές μοι, Ευγε, εύγε. Περὶ τοῦ Εὐγε, εὔγε, προειρήκαμεν ὅτι ἐπιτωθαστικόν ἐστιν ἐπίρρημα. Αγαλλιάσθωσαν καὶ εὐφρανθήτωσαν ἐπὶ σοὶ ς πάντες οἱ ζητοῦντές σε, Κύριε. Το Αγαλλιάσθω σαν καὶ εὐφρανθήτωσαν, εἰ μὲν βούλει, ταυτοσή- μαντον νόμισον (48)· εἰ δ' οὖν, ἔχεις καὶ τὴν τού- των διαφορὰν ἐν τῷ τρίτῳ στίχῳ τοῦ θ' ψαλ μου. 'Επὶ σοὶ δὲ, ἀντὶ τοῦ, Ἐπὶ τῇ εἰς σὲ πίστει. Καὶ εἰπάτωσαν διὰ παντὸς, Μεγαλυνθήτω δ Κύριος, οἱ ἀγαπῶντες τὸ σωτήριόν σου. Οι ἀγαπῶντες τὴν σωτηρίαν, τὴν ἀπὸ σοῦ· ἡ σωτήριον αὐτοῦ λέγει τὴν ἐνανθρώπησιν αὐτοῦ· σωτήριος γὰρ αὕτη τοῖς ἀπολωλόσιν ἐγένετο. Εἰπάτωσαν δὲ οὕτως φία τῆς παρὰ σοῦ ἐπικουρίας τυγχάνοντες· Μεγα- Αυνθήτω δὲ, ἀντὶ τοῦ, Μέγας νομισθήτω. Εγὼ δὲ πτωχός εἰμι καὶ πένης. Τοῦτο προσώπῳ τοῦ καθ᾽ ἕκαστον πιστοῦ· Πτωχὸς γὰρ, ὡς πάντα προέμενος· καὶ Πένης, ὡς αὐτουργὸς τῶν ἀναγ- καίων· τὸ μὲν, ἀπὸ τοῦ ἐκπεσεῖν ὧν εἶχε· τὸ δὲ, ἀπὸ τοῦ πένεσθαι, ἤτοι ἐνεργεῖν καὶ πονεῖν. Ητω- Πένης Κύριος φροντιεῖ μου. Ἐπὶ τοῦτον γὰρ καὶ μά τον κατέφυγον, καὶ οὐ περιόψεται με, τὸν ἐλπίζοντα ἐπ' αὐτόν. Βοηθός μου καὶ ὑπερασπιστής μου εἶ σὺ, ε Θεός μου· μὴ χρονίσης. Ο Θεός μου, μὴ βραδύνης COMMENT. IN PSALMOS. A peccata justi sibi ipsis ascribunt, propter unitatem ac communicationem fidei. B D Et cor meum dereliquit me. Vidcor quasi corde desertus, eum mea omris in te fiducia infirmata sit. Ipsum enim cor, animum excitare solet et præstare audaciam. Vers. 14. Placeat tibi, Domine, ut eripias me. Ve- lis, inquit, Domine, me ab his omnibus eripere ac liberari periculis. Domine, ad adjuvandum me respice. Intende miki, et me diligenter aspecta. Vers. 15. Erubescant et confundantur simul qui quærunt animam meam, ut auferant sam. Utraque enim eis accident, ut et pudore afficiantur, veluti victi nostra patientia, et confundantur, invictam esse cernentes potentiam tuam, qua nos protegis. [Sequitur :] Qui querunt quinam meam, hoc est, qui hoc unum votis omnibus, et toto petunt studio, ut me variis exaniment suppliciis. Vel, simul, hoc est, una omnes. Convertantur retrorsum, el erubescant qui volanı mihi mala. Convertantur retro inanes, re infecta, me non superato, atque ideo erubescant. Variis autem modis eos exsecratur, ut conceptum animo dolorem apertius explicet. VERS. 16. Ferant statin confusionem suam qu dicunt mihi, Euge, euge. De Euge, euge jam alibi di- ximus, quod adverbium est irritantis. Vers. 17. Exsultent of lætentur in te omnes quæ rentes te, Domine, Exsultare, et lætari hic idem æque significant. Quod si cui placet, ut sensu diferant, videat quid de eorum differentia dictum sit in tertio versiculo noni psalmi : In, te autem, id est, In fide, quæ est in te. Et dicant semper, Magnificetur Dominus qui dili- gunt salutare tuum. Qui diligunt salutem, qua a te est. Vel, salutare tuum, id est, incarnatio- nem tuam, Salutaris enim fuit ea incarnatio iis qui perierant. Omnes igitur qui auxilium tuum consecuti sunt, dicant: Magnificetur Dominus, id est, Magnus reputetur. VERS. 18. Ego aulem inops, et pauper sum. Hoc ex uniuscujusque Adelis persona dici potest. In. opes enim sunt Christiaui omnes, veluti qui uni- versa fortunæ bona dimiserunt, et pauperes, veluti qui propriis manibus necessaria sibi parant. xòc enim [qui Latine inops, ex etymologia Græci nominis a cadendo dictus est veluti ab omnibus a antiquis opibus deciderit, et nunc sit sine ope. vero qui Latino pauper] a labore ; quis nimi- rum proprio labore opportuna omnia sibi comparat. PATROL. GR. CXXVIII. Dominus sollicitus erit mei. Ad hunc euim solum confugi, et ideo me in se sperantem non despi- ciet. Adjutor meus, et protector meus es lu, Deus meus, no tardaveris. Deus meus, ne tardus sis ad Varia lectiones. (47) ΔΙ. ἀναστάσεως. (48) ΔΙ. ταυτοσήμαντα.
4β Nor did their arm save them. Neither did their power deliver them from so large and so mighty nations.
γ Ἀλλ᾽ ἡ δεξιά σου καὶ ὁ βραχίων σου. Τινὲς δεξιὰν μὲν λέγουσι Θεοῦ, τὴν βοήθειαν, βραχίονα δὲ, τὴν δύναμιν· ἄλλοι δὲ, καὶ ἄμφω τὴν δύναμιν σημαίνειν ἐκ παραλλήλου.κειοῦνται οἱ δίκαιοι, διὰ τὴν ἑνότητα καὶ κοινωνίαν τῆς πίστεως. Καὶ ἡ καρδία μου ἐγκατέλιπέ με. Τῷ δοκεῖν, ἀπέβαλον καὶ τὴν καρδίαν μου, οἷα μὴ φωννιόμενος εἰς εὐτολμίαν· ἡ καρδία γὰρ θαῤῥύνει, καὶ διο εγείρει. Εὐδόκησον, Κύριε, τοῦ ῥύσασθαι με. Θέλησον εἰς τὸ ἐξελέσθαι με τούτων. Κύριε, εἰς τὸ βοηθήσει μοι πρόσχες. -- Πρόσ σχες, ἀντὶ, Επιμελώς ίδε. Καταισχυνθείησαν καὶ ἐντραπείησαν οι ζη- τοῦντες τὴν ψυχήν μου, τοῦ ἐξᾶραι αὐτήν. Αμπ καὶ ἄμφω ταυτί παθέτωσαν· καταισχυνθείησαν μὲν, ὡς ἡττηθέντες τῆς ἡμετέρας ὑπομονῆς· ἐν- τραπείησαν δὲ, ὡς ὁρῶντες τὴν περὶ ἡμᾶς ἄμαχόν σου δύναμιν, ζητοῦντες τὴν ψυχήν μου, ἐπὶ τῷ ἐξ- αγαγεῖν αὐτὴν διὰ τιμωρίας παντοδαπής. Η τὸ ἅμα, ἀντὶ τοῦ, ὁμοῦ πάντες. Αποστραφείησαν εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ καται- σχυνθείησαν οι θέλοντές μοι κακά. Αποστρα φείησαν άπρακτοι, μὴ περιγενόμενος τῆς ἐμῆς (47) ἐνστάσεως· καὶ διὰ τοῦτο καταισχυνθείησαν. Ποι κίλλει δὲ τὴν ἀρὰν, εἰς ἔμφασιν τῆς ἐν τῇ ψυχῇ ὀδύνης. Κομισάσθωσαν παραχρῆμα αἰσχύνην αὐτῶν οἱ λέγοντές μοι, Ευγε, εύγε. Περὶ τοῦ Εὐγε, εὔγε, προειρήκαμεν ὅτι ἐπιτωθαστικόν ἐστιν ἐπίρρημα. Αγαλλιάσθωσαν καὶ εὐφρανθήτωσαν ἐπὶ σοὶ ς πάντες οἱ ζητοῦντές σε, Κύριε. Το Αγαλλιάσθω σαν καὶ εὐφρανθήτωσαν, εἰ μὲν βούλει, ταυτοσή- μαντον νόμισον (48)· εἰ δ' οὖν, ἔχεις καὶ τὴν τού- των διαφορὰν ἐν τῷ τρίτῳ στίχῳ τοῦ θ' ψαλ μου. 'Επὶ σοὶ δὲ, ἀντὶ τοῦ, Ἐπὶ τῇ εἰς σὲ πίστει. Καὶ εἰπάτωσαν διὰ παντὸς, Μεγαλυνθήτω δ Κύριος, οἱ ἀγαπῶντες τὸ σωτήριόν σου. Οι ἀγαπῶντες τὴν σωτηρίαν, τὴν ἀπὸ σοῦ· ἡ σωτήριον αὐτοῦ λέγει τὴν ἐνανθρώπησιν αὐτοῦ· σωτήριος γὰρ αὕτη τοῖς ἀπολωλόσιν ἐγένετο. Εἰπάτωσαν δὲ οὕτως φία τῆς παρὰ σοῦ ἐπικουρίας τυγχάνοντες· Μεγα- Αυνθήτω δὲ, ἀντὶ τοῦ, Μέγας νομισθήτω. Εγὼ δὲ πτωχός εἰμι καὶ πένης. Τοῦτο προσώπῳ τοῦ καθ᾽ ἕκαστον πιστοῦ· Πτωχὸς γὰρ, ὡς πάντα προέμενος· καὶ Πένης, ὡς αὐτουργὸς τῶν ἀναγ- καίων· τὸ μὲν, ἀπὸ τοῦ ἐκπεσεῖν ὧν εἶχε· τὸ δὲ, ἀπὸ τοῦ πένεσθαι, ἤτοι ἐνεργεῖν καὶ πονεῖν. Ητω- Πένης Κύριος φροντιεῖ μου. Ἐπὶ τοῦτον γὰρ καὶ μά τον κατέφυγον, καὶ οὐ περιόψεται με, τὸν ἐλπίζοντα ἐπ' αὐτόν. Βοηθός μου καὶ ὑπερασπιστής μου εἶ σὺ, ε Θεός μου· μὴ χρονίσης. Ο Θεός μου, μὴ βραδύνης COMMENT. IN PSALMOS. A peccata justi sibi ipsis ascribunt, propter unitatem ac communicationem fidei. B D Et cor meum dereliquit me. Vidcor quasi corde desertus, eum mea omris in te fiducia infirmata sit. Ipsum enim cor, animum excitare solet et præstare audaciam. Vers. 14. Placeat tibi, Domine, ut eripias me. Ve- lis, inquit, Domine, me ab his omnibus eripere ac liberari periculis. Domine, ad adjuvandum me respice. Intende miki, et me diligenter aspecta. Vers. 15. Erubescant et confundantur simul qui quærunt animam meam, ut auferant sam. Utraque enim eis accident, ut et pudore afficiantur, veluti victi nostra patientia, et confundantur, invictam esse cernentes potentiam tuam, qua nos protegis. [Sequitur :] Qui querunt quinam meam, hoc est, qui hoc unum votis omnibus, et toto petunt studio, ut me variis exaniment suppliciis. Vel, simul, hoc est, una omnes. Convertantur retrorsum, el erubescant qui volanı mihi mala. Convertantur retro inanes, re infecta, me non superato, atque ideo erubescant. Variis autem modis eos exsecratur, ut conceptum animo dolorem apertius explicet. VERS. 16. Ferant statin confusionem suam qu dicunt mihi, Euge, euge. De Euge, euge jam alibi di- ximus, quod adverbium est irritantis. Vers. 17. Exsultent of lætentur in te omnes quæ rentes te, Domine, Exsultare, et lætari hic idem æque significant. Quod si cui placet, ut sensu diferant, videat quid de eorum differentia dictum sit in tertio versiculo noni psalmi : In, te autem, id est, In fide, quæ est in te. Et dicant semper, Magnificetur Dominus qui dili- gunt salutare tuum. Qui diligunt salutem, qua a te est. Vel, salutare tuum, id est, incarnatio- nem tuam, Salutaris enim fuit ea incarnatio iis qui perierant. Omnes igitur qui auxilium tuum consecuti sunt, dicant: Magnificetur Dominus, id est, Magnus reputetur. VERS. 18. Ego aulem inops, et pauper sum. Hoc ex uniuscujusque Adelis persona dici potest. In. opes enim sunt Christiaui omnes, veluti qui uni- versa fortunæ bona dimiserunt, et pauperes, veluti qui propriis manibus necessaria sibi parant. xòc enim [qui Latine inops, ex etymologia Græci nominis a cadendo dictus est veluti ab omnibus a antiquis opibus deciderit, et nunc sit sine ope. vero qui Latino pauper] a labore ; quis nimi- rum proprio labore opportuna omnia sibi comparat. PATROL. GR. CXXVIII. Dominus sollicitus erit mei. Ad hunc euim solum confugi, et ideo me in se sperantem non despi- ciet. Adjutor meus, et protector meus es lu, Deus meus, no tardaveris. Deus meus, ne tardus sis ad Varia lectiones. (47) ΔΙ. ἀναστάσεως. (48) ΔΙ. ταυτοσήμαντα.
4γ But your right hand and your arm. Some say God’s right hand is his assistance and his arm is his power, while others say that both signify his power in parallel.
δ Καὶ ὁ φωτισμὸς τοῦ προσώπου σου. Καὶ ἡ ἐπισκοπή σου· Ἐπίφανον γὰρ, φησὶ, τὸ πρόσωπόν σου, καὶ σωθησόμεθα· Ps 79.4,8,20 Ἐπισκοπὴ δὲ Θεοῦ, ἡ ἀντίληψις. Ὁρῶν γάρ τις, ἀντιλαμβάνεται.κειοῦνται οἱ δίκαιοι, διὰ τὴν ἑνότητα καὶ κοινωνίαν τῆς πίστεως. Καὶ ἡ καρδία μου ἐγκατέλιπέ με. Τῷ δοκεῖν, ἀπέβαλον καὶ τὴν καρδίαν μου, οἷα μὴ φωννιόμενος εἰς εὐτολμίαν· ἡ καρδία γὰρ θαῤῥύνει, καὶ διο εγείρει. Εὐδόκησον, Κύριε, τοῦ ῥύσασθαι με. Θέλησον εἰς τὸ ἐξελέσθαι με τούτων. Κύριε, εἰς τὸ βοηθήσει μοι πρόσχες. -- Πρόσ σχες, ἀντὶ, Επιμελώς ίδε. Καταισχυνθείησαν καὶ ἐντραπείησαν οι ζη- τοῦντες τὴν ψυχήν μου, τοῦ ἐξᾶραι αὐτήν. Αμπ καὶ ἄμφω ταυτί παθέτωσαν· καταισχυνθείησαν μὲν, ὡς ἡττηθέντες τῆς ἡμετέρας ὑπομονῆς· ἐν- τραπείησαν δὲ, ὡς ὁρῶντες τὴν περὶ ἡμᾶς ἄμαχόν σου δύναμιν, ζητοῦντες τὴν ψυχήν μου, ἐπὶ τῷ ἐξ- αγαγεῖν αὐτὴν διὰ τιμωρίας παντοδαπής. Η τὸ ἅμα, ἀντὶ τοῦ, ὁμοῦ πάντες. Αποστραφείησαν εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ καται- σχυνθείησαν οι θέλοντές μοι κακά. Αποστρα φείησαν άπρακτοι, μὴ περιγενόμενος τῆς ἐμῆς (47) ἐνστάσεως· καὶ διὰ τοῦτο καταισχυνθείησαν. Ποι κίλλει δὲ τὴν ἀρὰν, εἰς ἔμφασιν τῆς ἐν τῇ ψυχῇ ὀδύνης. Κομισάσθωσαν παραχρῆμα αἰσχύνην αὐτῶν οἱ λέγοντές μοι, Ευγε, εύγε. Περὶ τοῦ Εὐγε, εὔγε, προειρήκαμεν ὅτι ἐπιτωθαστικόν ἐστιν ἐπίρρημα. Αγαλλιάσθωσαν καὶ εὐφρανθήτωσαν ἐπὶ σοὶ ς πάντες οἱ ζητοῦντές σε, Κύριε. Το Αγαλλιάσθω σαν καὶ εὐφρανθήτωσαν, εἰ μὲν βούλει, ταυτοσή- μαντον νόμισον (48)· εἰ δ' οὖν, ἔχεις καὶ τὴν τού- των διαφορὰν ἐν τῷ τρίτῳ στίχῳ τοῦ θ' ψαλ μου. 'Επὶ σοὶ δὲ, ἀντὶ τοῦ, Ἐπὶ τῇ εἰς σὲ πίστει. Καὶ εἰπάτωσαν διὰ παντὸς, Μεγαλυνθήτω δ Κύριος, οἱ ἀγαπῶντες τὸ σωτήριόν σου. Οι ἀγαπῶντες τὴν σωτηρίαν, τὴν ἀπὸ σοῦ· ἡ σωτήριον αὐτοῦ λέγει τὴν ἐνανθρώπησιν αὐτοῦ· σωτήριος γὰρ αὕτη τοῖς ἀπολωλόσιν ἐγένετο. Εἰπάτωσαν δὲ οὕτως φία τῆς παρὰ σοῦ ἐπικουρίας τυγχάνοντες· Μεγα- Αυνθήτω δὲ, ἀντὶ τοῦ, Μέγας νομισθήτω. Εγὼ δὲ πτωχός εἰμι καὶ πένης. Τοῦτο προσώπῳ τοῦ καθ᾽ ἕκαστον πιστοῦ· Πτωχὸς γὰρ, ὡς πάντα προέμενος· καὶ Πένης, ὡς αὐτουργὸς τῶν ἀναγ- καίων· τὸ μὲν, ἀπὸ τοῦ ἐκπεσεῖν ὧν εἶχε· τὸ δὲ, ἀπὸ τοῦ πένεσθαι, ἤτοι ἐνεργεῖν καὶ πονεῖν. Ητω- Πένης Κύριος φροντιεῖ μου. Ἐπὶ τοῦτον γὰρ καὶ μά τον κατέφυγον, καὶ οὐ περιόψεται με, τὸν ἐλπίζοντα ἐπ' αὐτόν. Βοηθός μου καὶ ὑπερασπιστής μου εἶ σὺ, ε Θεός μου· μὴ χρονίσης. Ο Θεός μου, μὴ βραδύνης COMMENT. IN PSALMOS. A peccata justi sibi ipsis ascribunt, propter unitatem ac communicationem fidei. B D Et cor meum dereliquit me. Vidcor quasi corde desertus, eum mea omris in te fiducia infirmata sit. Ipsum enim cor, animum excitare solet et præstare audaciam. Vers. 14. Placeat tibi, Domine, ut eripias me. Ve- lis, inquit, Domine, me ab his omnibus eripere ac liberari periculis. Domine, ad adjuvandum me respice. Intende miki, et me diligenter aspecta. Vers. 15. Erubescant et confundantur simul qui quærunt animam meam, ut auferant sam. Utraque enim eis accident, ut et pudore afficiantur, veluti victi nostra patientia, et confundantur, invictam esse cernentes potentiam tuam, qua nos protegis. [Sequitur :] Qui querunt quinam meam, hoc est, qui hoc unum votis omnibus, et toto petunt studio, ut me variis exaniment suppliciis. Vel, simul, hoc est, una omnes. Convertantur retrorsum, el erubescant qui volanı mihi mala. Convertantur retro inanes, re infecta, me non superato, atque ideo erubescant. Variis autem modis eos exsecratur, ut conceptum animo dolorem apertius explicet. VERS. 16. Ferant statin confusionem suam qu dicunt mihi, Euge, euge. De Euge, euge jam alibi di- ximus, quod adverbium est irritantis. Vers. 17. Exsultent of lætentur in te omnes quæ rentes te, Domine, Exsultare, et lætari hic idem æque significant. Quod si cui placet, ut sensu diferant, videat quid de eorum differentia dictum sit in tertio versiculo noni psalmi : In, te autem, id est, In fide, quæ est in te. Et dicant semper, Magnificetur Dominus qui dili- gunt salutare tuum. Qui diligunt salutem, qua a te est. Vel, salutare tuum, id est, incarnatio- nem tuam, Salutaris enim fuit ea incarnatio iis qui perierant. Omnes igitur qui auxilium tuum consecuti sunt, dicant: Magnificetur Dominus, id est, Magnus reputetur. VERS. 18. Ego aulem inops, et pauper sum. Hoc ex uniuscujusque Adelis persona dici potest. In. opes enim sunt Christiaui omnes, veluti qui uni- versa fortunæ bona dimiserunt, et pauperes, veluti qui propriis manibus necessaria sibi parant. xòc enim [qui Latine inops, ex etymologia Græci nominis a cadendo dictus est veluti ab omnibus a antiquis opibus deciderit, et nunc sit sine ope. vero qui Latino pauper] a labore ; quis nimi- rum proprio labore opportuna omnia sibi comparat. PATROL. GR. CXXVIII. Dominus sollicitus erit mei. Ad hunc euim solum confugi, et ideo me in se sperantem non despi- ciet. Adjutor meus, et protector meus es lu, Deus meus, no tardaveris. Deus meus, ne tardus sis ad Varia lectiones. (47) ΔΙ. ἀναστάσεως. (48) ΔΙ. ταυτοσήμαντα.
4δ And the light of your face. And your oversight, for it is written, Show forth your face and we shall be saved. God’s Ps 79.4,8,20 oversight is his assistance, for one assists when seeing.
ε Ὅτι εὐδόκησας ἐν αὐτοῖς. Ὅτι τὸ ἀγαθὸν ἠθέλησας ἐν τοῖς πατράσιν ἡμῶν· τοῦτο γὰρ σημαίνει, τὸ, εὐδόκησας.κειοῦνται οἱ δίκαιοι, διὰ τὴν ἑνότητα καὶ κοινωνίαν τῆς πίστεως. Καὶ ἡ καρδία μου ἐγκατέλιπέ με. Τῷ δοκεῖν, ἀπέβαλον καὶ τὴν καρδίαν μου, οἷα μὴ φωννιόμενος εἰς εὐτολμίαν· ἡ καρδία γὰρ θαῤῥύνει, καὶ διο εγείρει. Εὐδόκησον, Κύριε, τοῦ ῥύσασθαι με. Θέλησον εἰς τὸ ἐξελέσθαι με τούτων. Κύριε, εἰς τὸ βοηθήσει μοι πρόσχες. -- Πρόσ σχες, ἀντὶ, Επιμελώς ίδε. Καταισχυνθείησαν καὶ ἐντραπείησαν οι ζη- τοῦντες τὴν ψυχήν μου, τοῦ ἐξᾶραι αὐτήν. Αμπ καὶ ἄμφω ταυτί παθέτωσαν· καταισχυνθείησαν μὲν, ὡς ἡττηθέντες τῆς ἡμετέρας ὑπομονῆς· ἐν- τραπείησαν δὲ, ὡς ὁρῶντες τὴν περὶ ἡμᾶς ἄμαχόν σου δύναμιν, ζητοῦντες τὴν ψυχήν μου, ἐπὶ τῷ ἐξ- αγαγεῖν αὐτὴν διὰ τιμωρίας παντοδαπής. Η τὸ ἅμα, ἀντὶ τοῦ, ὁμοῦ πάντες. Αποστραφείησαν εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ καται- σχυνθείησαν οι θέλοντές μοι κακά. Αποστρα φείησαν άπρακτοι, μὴ περιγενόμενος τῆς ἐμῆς (47) ἐνστάσεως· καὶ διὰ τοῦτο καταισχυνθείησαν. Ποι κίλλει δὲ τὴν ἀρὰν, εἰς ἔμφασιν τῆς ἐν τῇ ψυχῇ ὀδύνης. Κομισάσθωσαν παραχρῆμα αἰσχύνην αὐτῶν οἱ λέγοντές μοι, Ευγε, εύγε. Περὶ τοῦ Εὐγε, εὔγε, προειρήκαμεν ὅτι ἐπιτωθαστικόν ἐστιν ἐπίρρημα. Αγαλλιάσθωσαν καὶ εὐφρανθήτωσαν ἐπὶ σοὶ ς πάντες οἱ ζητοῦντές σε, Κύριε. Το Αγαλλιάσθω σαν καὶ εὐφρανθήτωσαν, εἰ μὲν βούλει, ταυτοσή- μαντον νόμισον (48)· εἰ δ' οὖν, ἔχεις καὶ τὴν τού- των διαφορὰν ἐν τῷ τρίτῳ στίχῳ τοῦ θ' ψαλ μου. 'Επὶ σοὶ δὲ, ἀντὶ τοῦ, Ἐπὶ τῇ εἰς σὲ πίστει. Καὶ εἰπάτωσαν διὰ παντὸς, Μεγαλυνθήτω δ Κύριος, οἱ ἀγαπῶντες τὸ σωτήριόν σου. Οι ἀγαπῶντες τὴν σωτηρίαν, τὴν ἀπὸ σοῦ· ἡ σωτήριον αὐτοῦ λέγει τὴν ἐνανθρώπησιν αὐτοῦ· σωτήριος γὰρ αὕτη τοῖς ἀπολωλόσιν ἐγένετο. Εἰπάτωσαν δὲ οὕτως φία τῆς παρὰ σοῦ ἐπικουρίας τυγχάνοντες· Μεγα- Αυνθήτω δὲ, ἀντὶ τοῦ, Μέγας νομισθήτω. Εγὼ δὲ πτωχός εἰμι καὶ πένης. Τοῦτο προσώπῳ τοῦ καθ᾽ ἕκαστον πιστοῦ· Πτωχὸς γὰρ, ὡς πάντα προέμενος· καὶ Πένης, ὡς αὐτουργὸς τῶν ἀναγ- καίων· τὸ μὲν, ἀπὸ τοῦ ἐκπεσεῖν ὧν εἶχε· τὸ δὲ, ἀπὸ τοῦ πένεσθαι, ἤτοι ἐνεργεῖν καὶ πονεῖν. Ητω- Πένης Κύριος φροντιεῖ μου. Ἐπὶ τοῦτον γὰρ καὶ μά τον κατέφυγον, καὶ οὐ περιόψεται με, τὸν ἐλπίζοντα ἐπ' αὐτόν. Βοηθός μου καὶ ὑπερασπιστής μου εἶ σὺ, ε Θεός μου· μὴ χρονίσης. Ο Θεός μου, μὴ βραδύνης COMMENT. IN PSALMOS. A peccata justi sibi ipsis ascribunt, propter unitatem ac communicationem fidei. B D Et cor meum dereliquit me. Vidcor quasi corde desertus, eum mea omris in te fiducia infirmata sit. Ipsum enim cor, animum excitare solet et præstare audaciam. Vers. 14. Placeat tibi, Domine, ut eripias me. Ve- lis, inquit, Domine, me ab his omnibus eripere ac liberari periculis. Domine, ad adjuvandum me respice. Intende miki, et me diligenter aspecta. Vers. 15. Erubescant et confundantur simul qui quærunt animam meam, ut auferant sam. Utraque enim eis accident, ut et pudore afficiantur, veluti victi nostra patientia, et confundantur, invictam esse cernentes potentiam tuam, qua nos protegis. [Sequitur :] Qui querunt quinam meam, hoc est, qui hoc unum votis omnibus, et toto petunt studio, ut me variis exaniment suppliciis. Vel, simul, hoc est, una omnes. Convertantur retrorsum, el erubescant qui volanı mihi mala. Convertantur retro inanes, re infecta, me non superato, atque ideo erubescant. Variis autem modis eos exsecratur, ut conceptum animo dolorem apertius explicet. VERS. 16. Ferant statin confusionem suam qu dicunt mihi, Euge, euge. De Euge, euge jam alibi di- ximus, quod adverbium est irritantis. Vers. 17. Exsultent of lætentur in te omnes quæ rentes te, Domine, Exsultare, et lætari hic idem æque significant. Quod si cui placet, ut sensu diferant, videat quid de eorum differentia dictum sit in tertio versiculo noni psalmi : In, te autem, id est, In fide, quæ est in te. Et dicant semper, Magnificetur Dominus qui dili- gunt salutare tuum. Qui diligunt salutem, qua a te est. Vel, salutare tuum, id est, incarnatio- nem tuam, Salutaris enim fuit ea incarnatio iis qui perierant. Omnes igitur qui auxilium tuum consecuti sunt, dicant: Magnificetur Dominus, id est, Magnus reputetur. VERS. 18. Ego aulem inops, et pauper sum. Hoc ex uniuscujusque Adelis persona dici potest. In. opes enim sunt Christiaui omnes, veluti qui uni- versa fortunæ bona dimiserunt, et pauperes, veluti qui propriis manibus necessaria sibi parant. xòc enim [qui Latine inops, ex etymologia Græci nominis a cadendo dictus est veluti ab omnibus a antiquis opibus deciderit, et nunc sit sine ope. vero qui Latino pauper] a labore ; quis nimi- rum proprio labore opportuna omnia sibi comparat. PATROL. GR. CXXVIII. Dominus sollicitus erit mei. Ad hunc euim solum confugi, et ideo me in se sperantem non despi- ciet. Adjutor meus, et protector meus es lu, Deus meus, no tardaveris. Deus meus, ne tardus sis ad Varia lectiones. (47) ΔΙ. ἀναστάσεως. (48) ΔΙ. ταυτοσήμαντα.
4ε For you were well pleased in them. For you willed what is good among our fathers, for this is what ‘you were well pleased’ means.
α Σὺ εἶ αὐτὸς ὁ βασιλεύς μου καὶ ὁ Θεός μου. Ὁ ἐκεῖνα ἐργασάμενος, σὺ εἶ αὐτὸς καὶ νῦν, ὡς ἀναλλοίωτος· καὶ ἡμεῖς, ἐκείνων ἔκγονοι. Καὶ λοιπὸν, ὁμοίως τερατούργησον, ὃν καὶ βασιλέα καὶ Θεὸν ἔχω, καθάπερ ἐκεῖνοι.κειοῦνται οἱ δίκαιοι, διὰ τὴν ἑνότητα καὶ κοινωνίαν τῆς πίστεως. Καὶ ἡ καρδία μου ἐγκατέλιπέ με. Τῷ δοκεῖν, ἀπέβαλον καὶ τὴν καρδίαν μου, οἷα μὴ φωννιόμενος εἰς εὐτολμίαν· ἡ καρδία γὰρ θαῤῥύνει, καὶ διο εγείρει. Εὐδόκησον, Κύριε, τοῦ ῥύσασθαι με. Θέλησον εἰς τὸ ἐξελέσθαι με τούτων. Κύριε, εἰς τὸ βοηθήσει μοι πρόσχες. -- Πρόσ σχες, ἀντὶ, Επιμελώς ίδε. Καταισχυνθείησαν καὶ ἐντραπείησαν οι ζη- τοῦντες τὴν ψυχήν μου, τοῦ ἐξᾶραι αὐτήν. Αμπ καὶ ἄμφω ταυτί παθέτωσαν· καταισχυνθείησαν μὲν, ὡς ἡττηθέντες τῆς ἡμετέρας ὑπομονῆς· ἐν- τραπείησαν δὲ, ὡς ὁρῶντες τὴν περὶ ἡμᾶς ἄμαχόν σου δύναμιν, ζητοῦντες τὴν ψυχήν μου, ἐπὶ τῷ ἐξ- αγαγεῖν αὐτὴν διὰ τιμωρίας παντοδαπής. Η τὸ ἅμα, ἀντὶ τοῦ, ὁμοῦ πάντες. Αποστραφείησαν εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ καται- σχυνθείησαν οι θέλοντές μοι κακά. Αποστρα φείησαν άπρακτοι, μὴ περιγενόμενος τῆς ἐμῆς (47) ἐνστάσεως· καὶ διὰ τοῦτο καταισχυνθείησαν. Ποι κίλλει δὲ τὴν ἀρὰν, εἰς ἔμφασιν τῆς ἐν τῇ ψυχῇ ὀδύνης. Κομισάσθωσαν παραχρῆμα αἰσχύνην αὐτῶν οἱ λέγοντές μοι, Ευγε, εύγε. Περὶ τοῦ Εὐγε, εὔγε, προειρήκαμεν ὅτι ἐπιτωθαστικόν ἐστιν ἐπίρρημα. Αγαλλιάσθωσαν καὶ εὐφρανθήτωσαν ἐπὶ σοὶ ς πάντες οἱ ζητοῦντές σε, Κύριε. Το Αγαλλιάσθω σαν καὶ εὐφρανθήτωσαν, εἰ μὲν βούλει, ταυτοσή- μαντον νόμισον (48)· εἰ δ' οὖν, ἔχεις καὶ τὴν τού- των διαφορὰν ἐν τῷ τρίτῳ στίχῳ τοῦ θ' ψαλ μου. 'Επὶ σοὶ δὲ, ἀντὶ τοῦ, Ἐπὶ τῇ εἰς σὲ πίστει. Καὶ εἰπάτωσαν διὰ παντὸς, Μεγαλυνθήτω δ Κύριος, οἱ ἀγαπῶντες τὸ σωτήριόν σου. Οι ἀγαπῶντες τὴν σωτηρίαν, τὴν ἀπὸ σοῦ· ἡ σωτήριον αὐτοῦ λέγει τὴν ἐνανθρώπησιν αὐτοῦ· σωτήριος γὰρ αὕτη τοῖς ἀπολωλόσιν ἐγένετο. Εἰπάτωσαν δὲ οὕτως φία τῆς παρὰ σοῦ ἐπικουρίας τυγχάνοντες· Μεγα- Αυνθήτω δὲ, ἀντὶ τοῦ, Μέγας νομισθήτω. Εγὼ δὲ πτωχός εἰμι καὶ πένης. Τοῦτο προσώπῳ τοῦ καθ᾽ ἕκαστον πιστοῦ· Πτωχὸς γὰρ, ὡς πάντα προέμενος· καὶ Πένης, ὡς αὐτουργὸς τῶν ἀναγ- καίων· τὸ μὲν, ἀπὸ τοῦ ἐκπεσεῖν ὧν εἶχε· τὸ δὲ, ἀπὸ τοῦ πένεσθαι, ἤτοι ἐνεργεῖν καὶ πονεῖν. Ητω- Πένης Κύριος φροντιεῖ μου. Ἐπὶ τοῦτον γὰρ καὶ μά τον κατέφυγον, καὶ οὐ περιόψεται με, τὸν ἐλπίζοντα ἐπ' αὐτόν. Βοηθός μου καὶ ὑπερασπιστής μου εἶ σὺ, ε Θεός μου· μὴ χρονίσης. Ο Θεός μου, μὴ βραδύνης COMMENT. IN PSALMOS. A peccata justi sibi ipsis ascribunt, propter unitatem ac communicationem fidei. B D Et cor meum dereliquit me. Vidcor quasi corde desertus, eum mea omris in te fiducia infirmata sit. Ipsum enim cor, animum excitare solet et præstare audaciam. Vers. 14. Placeat tibi, Domine, ut eripias me. Ve- lis, inquit, Domine, me ab his omnibus eripere ac liberari periculis. Domine, ad adjuvandum me respice. Intende miki, et me diligenter aspecta. Vers. 15. Erubescant et confundantur simul qui quærunt animam meam, ut auferant sam. Utraque enim eis accident, ut et pudore afficiantur, veluti victi nostra patientia, et confundantur, invictam esse cernentes potentiam tuam, qua nos protegis. [Sequitur :] Qui querunt quinam meam, hoc est, qui hoc unum votis omnibus, et toto petunt studio, ut me variis exaniment suppliciis. Vel, simul, hoc est, una omnes. Convertantur retrorsum, el erubescant qui volanı mihi mala. Convertantur retro inanes, re infecta, me non superato, atque ideo erubescant. Variis autem modis eos exsecratur, ut conceptum animo dolorem apertius explicet. VERS. 16. Ferant statin confusionem suam qu dicunt mihi, Euge, euge. De Euge, euge jam alibi di- ximus, quod adverbium est irritantis. Vers. 17. Exsultent of lætentur in te omnes quæ rentes te, Domine, Exsultare, et lætari hic idem æque significant. Quod si cui placet, ut sensu diferant, videat quid de eorum differentia dictum sit in tertio versiculo noni psalmi : In, te autem, id est, In fide, quæ est in te. Et dicant semper, Magnificetur Dominus qui dili- gunt salutare tuum. Qui diligunt salutem, qua a te est. Vel, salutare tuum, id est, incarnatio- nem tuam, Salutaris enim fuit ea incarnatio iis qui perierant. Omnes igitur qui auxilium tuum consecuti sunt, dicant: Magnificetur Dominus, id est, Magnus reputetur. VERS. 18. Ego aulem inops, et pauper sum. Hoc ex uniuscujusque Adelis persona dici potest. In. opes enim sunt Christiaui omnes, veluti qui uni- versa fortunæ bona dimiserunt, et pauperes, veluti qui propriis manibus necessaria sibi parant. xòc enim [qui Latine inops, ex etymologia Græci nominis a cadendo dictus est veluti ab omnibus a antiquis opibus deciderit, et nunc sit sine ope. vero qui Latino pauper] a labore ; quis nimi- rum proprio labore opportuna omnia sibi comparat. PATROL. GR. CXXVIII. Dominus sollicitus erit mei. Ad hunc euim solum confugi, et ideo me in se sperantem non despi- ciet. Adjutor meus, et protector meus es lu, Deus meus, no tardaveris. Deus meus, ne tardus sis ad Varia lectiones. (47) ΔΙ. ἀναστάσεως. (48) ΔΙ. ταυτοσήμαντα.
5α You are the same, my king and my God. You who wrought those things are the same now also, being unchangeable, and we are their descendants, and so, work wonders similarly, you whom I have as king and God as did they.
PG 128:481β Ὁ ἐντελλόμενος τὰς σωτηρίας ᾽Ιακώβ. Τοῦτο, διὰ τὴν εὐχέρειαν καὶ ταχυτῆτα τῆς βοηθείας. Ὁ λόγῳ μόνῳ χρώμενος εἰς τὸ σῶσαι τὸν ἐξ ᾽Ιακὼβ καταγόμενον λαόν. Ἢ ὁ ἐν πολέμοις ὑποτιθέμενος πῶς ἂν σωθείη· ποιήσατε γάρ φησι τάδε καὶ τάδε.ἐστιν ἡμέρα πονηρά, προειρήκαμεν ἐν τῷ λς' Α ψαλμῷ, τὸ οὐ καταισχυνθήσονται ἐν καιρῷ πο- νηρῷ ἑρμηνεύοντες. Ταὐτὸν γὰρ εἰπεῖν καιρὸν πονηρὸν, καὶ ἡμέραν πονηράν. Κύριος διαφυλάξαι αὐτόν. Επεύχεται τῷ τοιούτῳ ὁ Προφήτης, ὡς ἀγαθῷ. Καὶ ζῆσαι αὐτόν. Καὶ ζωοποιήσαι. Καὶ μακαρίσαι αὐτὸν ἐν τῇ γῇ. Καὶ μακάριον ἀναδείξαι καὶ ζηλωτόν, οὐκ ἐν τῇ παρούσῃ τῇ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Καὶ μὴ παραδῶ αὐτὸν εἰς χεῖρας ἐχθρῶν αὐτοῦ. Μέτε ὁρατῶν μήτε ἀοράτων. Κύριος βοηθήσαι αὐτῷ, ἐπὶ κλίνης οδύνης Β αὐτοῦ. Ἐπὶ κλίνης οδύνης, ἤτοι τῆς (49) ὑποδεχο- μένης αὐτὸν ἐδυνώμενον ἐν νόσῳ. Ακύλας δὲ καὶ Θεοδωτίων, οὐ τὸ εὐκτικὸν εἶδος, ἀλλὰ τὸ τοῦ μέλο λοντος ἐπὶ τῶν ῥηθέντων ἐκδεδώκασιν· οἷον Δια- φυλάξει καὶ ζήσει, καὶ τὰ τοιαῦτα, ὡς ἀντιμισθίαν ἅπαντα κρίναντες ταῦτα. Ολην τὴν κοίτην αὐτοῦ ἔστρεψας ἐν τῇ ἀρ ῥωστίᾳ αὐτοῦ. Κοίτην μὲν λέγει τὴν κατάκλισιν · *Εστρεψας δὲ, ἀντὶ τοῦ Ἠλλαξας. Τοῦ τοιούτου γοῦν, φησί, τὴν κατάκλισιν ἐν καιρῷ ἀρρωστίας ἤλλαξας, ἀπὸ νοσερᾶς εἰς ὑγιεινήν. Ὅλην δέ, ἀντὶ τοῦ Παντελῶς · Εστρεψας δὲ, ἀντὶ τοῦ Στρέψεις. "Η στοχαστικῶς, μᾶλλον δὲ προφητικῶς, ὡς γεγονός εἶπε τὸ γενησόμενον. Ἐγὼ εἶπα· Κύριε, ἐλέησόν με. Τὰ ἐντεῦθεν πάντα, προσώπῳ τοῦ Χριστοῦ λέγονται · παρακαλεῖ δὲ τὸν Θεὸν ὡς ἄνθρωπος, δεικνύων ὅτι πᾶς ἄν θρωπος δεῖται τοῦ ἐλέους τοῦ Θεοῦ. "Ιασαι τὴν ψυχήν μου, ὅτι ἡμαρτόν σοι. Καὶ μὴν ἁμαρτίαν, φησὶν, οὐκ ἐποίησεν· ἀλλ᾽ ἐπεὶ δι' ἡμᾶς γέγονε καθ᾿ ἡμᾶς, οἰκειοποιεῖται τῶν ἰδίων καὶ τὰ πάθη, καὶ τὰς φωνάς· καὶ ὅπερ ὀφείλει βοῦν ἡ ἁμαρτήσασα φύσις ἡμῶν, τοῦτο βοᾷ πρὸ ταύτης, ὑπὲρ ταύτης, ὡς (50) αὐτὸς, οἷα τῆς αὐτῆς καὶ αὐτὸς ὤν, εἰ καὶ χωρὶς ἁμαρτίας. "Ωσπερ δὲ τὸ θυόμενον ὑπὲρ ἁμαρτίας κατὰ τὸν νόμον, εἰς ἑαυτὸ τὴν ἁμαρτίαν ἀνεδέχετο, καὶ συγκατέκαιε ταύτην ἑαυτῷ· οὕτω καὶ οὗτος, Ουόμενος ὑπὲρ Εt τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, εἰς ἑαυτὸν ταύτας ἀνεδέξατο, καὶ ὡς αὐτὸς ἁμαρτήσας, οὕτω καὶ ἐδεῖτο, και ἔθνησκε διὰ φιλανθρωπίας ὑπερβολήν. Οἱ ἐχθροί μου εἶπον κακά μοι. Οἱ ἐχθροὶ τοῦ COMMENT. IN PSALMOS. cepturus sit. Quæ autem sit dies mala, diximus in psalmo xxxvi, ibi: Non confundentur in tempore malo. Eque enim significant dies mala, et teinpus C D malum. VERS. 5. Dominus conservet eum. Precatur Pro- pheta pro hujusmodi homine, tanquam pro viro quopiam bono. Et vivificet eum. Id est, vivere fa‹iat. Et beatum cum faciat in terra. Et beatum eum esse ostendat, aemulationeque, seu imitatione di- gaum, non in præsenti tantuin terra, sed in regno etiam cœlorum. Et non tradat eum in manus inimicorum ejus. Nec eum visibilium aut invisibilium hostium ina- nibus dedat. VERS. 4. Dominus opem feral illi super lectum doloris ejus. Super lectum doloris, in quo ægri- tudine ac morbo laborans, afflictus diu olim de- tinetur. Aquila autem, et Theodotio non per optativum modum, sed per futurum indicativi omnia haec verba reddidere, videlicet : Conservabil, Vivificabit, et, Opem feret, omnia hac quasi iu mercedem ac retributionem quamdam dici ar- bitrantes. Universum cubile ejus verlisti in infirmitate ejus. Per cubile, decubitum intelligit. Vertisti autem, hoc est, immutasti. In tempore, inquit, infirmi- tatis hujus viri, tu mutasti ejus decubitum, ab ægro nimirum, atque infirmo ad sanum ac validum. Mutasti autem universum, hoc est, Prorsus mutasti. Advertendum tamen quod præterito tempore usus est pro futuro. Vertisti enin, hoc est, Vertes. Vel, conjectura quadam, imo vero potius prophetico more, quæ futura erant, ut jam facta commemorat. VERS. 5. Ego dixi : Domine, miserere mei. Quæ sequuntur, ex Christi persona legenda sunt, qui velut homo Deum rogat, ostendens hoc pacto, quemlibet hominem Dei auxilio indigere. Sana animam meam, quia peccavi tibi. Sed quomodo alibi legimus Christum peccatum non fecisse? Certissimum quidem est, illum nunquam peccasse; verum quia propter nos factus est idem quod nos, homo nimirum, passiones etiam, atque affectus nostros, quasi proprios sibi consequenter vindicavit, et quod. dicere par erat humanam naluram, quæ peccaverat, hoc ipse antea pro illa ad Patrem clamavit, veluti qui ejusdem erat natura, tametsi sine peccato. quemadmodum victima, quæ olim pro peccato immolabatur, juxta legem, peccatum in se suscipiebat, quod una cum vietima comburi dicebatur: ita et Christus pro postris immolatus peccatis, in se ipsum omnia nostra suscepit peccata : nec secus ac si ipse peccasset, ad eorum remissiouem, et oravit, et mortuus est, ob summam nimirum atque ineſa- bilem ejus misericordiam. VERS. 6. Inimici mei dixerunt mala mihi. Ini- Varia lectiones. (49) ΑΙ. ὅτι ὑποσχομένης. (50) [σ. αὐτή.
5β Who gives command for the salvation of Jacob. This is said on account of the ease and speed of his assistance. Who use only a word to save the people descended from Jacob. Or else the one who in war advises how he may be saved, saying, ‘Do this and that’.
α Ἐν σοὶ τοὺς ἐχθροὺς ἡμῶν κερατιοῦμεν. Καταγωνισόμεθα, ἐκ μεταφορᾶς τῶν ζῴων, ἃ τοῖς κέρασι καταπαλαίουσι πᾶν ἀντίπαλον.ἐστιν ἡμέρα πονηρά, προειρήκαμεν ἐν τῷ λς' Α ψαλμῷ, τὸ οὐ καταισχυνθήσονται ἐν καιρῷ πο- νηρῷ ἑρμηνεύοντες. Ταὐτὸν γὰρ εἰπεῖν καιρὸν πονηρὸν, καὶ ἡμέραν πονηράν. Κύριος διαφυλάξαι αὐτόν. Επεύχεται τῷ τοιούτῳ ὁ Προφήτης, ὡς ἀγαθῷ. Καὶ ζῆσαι αὐτόν. Καὶ ζωοποιήσαι. Καὶ μακαρίσαι αὐτὸν ἐν τῇ γῇ. Καὶ μακάριον ἀναδείξαι καὶ ζηλωτόν, οὐκ ἐν τῇ παρούσῃ τῇ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Καὶ μὴ παραδῶ αὐτὸν εἰς χεῖρας ἐχθρῶν αὐτοῦ. Μέτε ὁρατῶν μήτε ἀοράτων. Κύριος βοηθήσαι αὐτῷ, ἐπὶ κλίνης οδύνης Β αὐτοῦ. Ἐπὶ κλίνης οδύνης, ἤτοι τῆς (49) ὑποδεχο- μένης αὐτὸν ἐδυνώμενον ἐν νόσῳ. Ακύλας δὲ καὶ Θεοδωτίων, οὐ τὸ εὐκτικὸν εἶδος, ἀλλὰ τὸ τοῦ μέλο λοντος ἐπὶ τῶν ῥηθέντων ἐκδεδώκασιν· οἷον Δια- φυλάξει καὶ ζήσει, καὶ τὰ τοιαῦτα, ὡς ἀντιμισθίαν ἅπαντα κρίναντες ταῦτα. Ολην τὴν κοίτην αὐτοῦ ἔστρεψας ἐν τῇ ἀρ ῥωστίᾳ αὐτοῦ. Κοίτην μὲν λέγει τὴν κατάκλισιν · *Εστρεψας δὲ, ἀντὶ τοῦ Ἠλλαξας. Τοῦ τοιούτου γοῦν, φησί, τὴν κατάκλισιν ἐν καιρῷ ἀρρωστίας ἤλλαξας, ἀπὸ νοσερᾶς εἰς ὑγιεινήν. Ὅλην δέ, ἀντὶ τοῦ Παντελῶς · Εστρεψας δὲ, ἀντὶ τοῦ Στρέψεις. "Η στοχαστικῶς, μᾶλλον δὲ προφητικῶς, ὡς γεγονός εἶπε τὸ γενησόμενον. Ἐγὼ εἶπα· Κύριε, ἐλέησόν με. Τὰ ἐντεῦθεν πάντα, προσώπῳ τοῦ Χριστοῦ λέγονται · παρακαλεῖ δὲ τὸν Θεὸν ὡς ἄνθρωπος, δεικνύων ὅτι πᾶς ἄν θρωπος δεῖται τοῦ ἐλέους τοῦ Θεοῦ. "Ιασαι τὴν ψυχήν μου, ὅτι ἡμαρτόν σοι. Καὶ μὴν ἁμαρτίαν, φησὶν, οὐκ ἐποίησεν· ἀλλ᾽ ἐπεὶ δι' ἡμᾶς γέγονε καθ᾿ ἡμᾶς, οἰκειοποιεῖται τῶν ἰδίων καὶ τὰ πάθη, καὶ τὰς φωνάς· καὶ ὅπερ ὀφείλει βοῦν ἡ ἁμαρτήσασα φύσις ἡμῶν, τοῦτο βοᾷ πρὸ ταύτης, ὑπὲρ ταύτης, ὡς (50) αὐτὸς, οἷα τῆς αὐτῆς καὶ αὐτὸς ὤν, εἰ καὶ χωρὶς ἁμαρτίας. "Ωσπερ δὲ τὸ θυόμενον ὑπὲρ ἁμαρτίας κατὰ τὸν νόμον, εἰς ἑαυτὸ τὴν ἁμαρτίαν ἀνεδέχετο, καὶ συγκατέκαιε ταύτην ἑαυτῷ· οὕτω καὶ οὗτος, Ουόμενος ὑπὲρ Εt τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, εἰς ἑαυτὸν ταύτας ἀνεδέξατο, καὶ ὡς αὐτὸς ἁμαρτήσας, οὕτω καὶ ἐδεῖτο, και ἔθνησκε διὰ φιλανθρωπίας ὑπερβολήν. Οἱ ἐχθροί μου εἶπον κακά μοι. Οἱ ἐχθροὶ τοῦ COMMENT. IN PSALMOS. cepturus sit. Quæ autem sit dies mala, diximus in psalmo xxxvi, ibi: Non confundentur in tempore malo. Eque enim significant dies mala, et teinpus C D malum. VERS. 5. Dominus conservet eum. Precatur Pro- pheta pro hujusmodi homine, tanquam pro viro quopiam bono. Et vivificet eum. Id est, vivere fa‹iat. Et beatum cum faciat in terra. Et beatum eum esse ostendat, aemulationeque, seu imitatione di- gaum, non in præsenti tantuin terra, sed in regno etiam cœlorum. Et non tradat eum in manus inimicorum ejus. Nec eum visibilium aut invisibilium hostium ina- nibus dedat. VERS. 4. Dominus opem feral illi super lectum doloris ejus. Super lectum doloris, in quo ægri- tudine ac morbo laborans, afflictus diu olim de- tinetur. Aquila autem, et Theodotio non per optativum modum, sed per futurum indicativi omnia haec verba reddidere, videlicet : Conservabil, Vivificabit, et, Opem feret, omnia hac quasi iu mercedem ac retributionem quamdam dici ar- bitrantes. Universum cubile ejus verlisti in infirmitate ejus. Per cubile, decubitum intelligit. Vertisti autem, hoc est, immutasti. In tempore, inquit, infirmi- tatis hujus viri, tu mutasti ejus decubitum, ab ægro nimirum, atque infirmo ad sanum ac validum. Mutasti autem universum, hoc est, Prorsus mutasti. Advertendum tamen quod præterito tempore usus est pro futuro. Vertisti enin, hoc est, Vertes. Vel, conjectura quadam, imo vero potius prophetico more, quæ futura erant, ut jam facta commemorat. VERS. 5. Ego dixi : Domine, miserere mei. Quæ sequuntur, ex Christi persona legenda sunt, qui velut homo Deum rogat, ostendens hoc pacto, quemlibet hominem Dei auxilio indigere. Sana animam meam, quia peccavi tibi. Sed quomodo alibi legimus Christum peccatum non fecisse? Certissimum quidem est, illum nunquam peccasse; verum quia propter nos factus est idem quod nos, homo nimirum, passiones etiam, atque affectus nostros, quasi proprios sibi consequenter vindicavit, et quod. dicere par erat humanam naluram, quæ peccaverat, hoc ipse antea pro illa ad Patrem clamavit, veluti qui ejusdem erat natura, tametsi sine peccato. quemadmodum victima, quæ olim pro peccato immolabatur, juxta legem, peccatum in se suscipiebat, quod una cum vietima comburi dicebatur: ita et Christus pro postris immolatus peccatis, in se ipsum omnia nostra suscepit peccata : nec secus ac si ipse peccasset, ad eorum remissiouem, et oravit, et mortuus est, ob summam nimirum atque ineſa- bilem ejus misericordiam. VERS. 6. Inimici mei dixerunt mala mihi. Ini- Varia lectiones. (49) ΑΙ. ὅτι ὑποσχομένης. (50) [σ. αὐτή.
6α In you we shall butt away our enemies. We shall prevail against, by a metaphor from animals that defeat every rival with their horns.
β Καὶ ἐν τῷ ὀνόματί σου ἐξουδενώσομεν τοὺς ἐπανισταμένους ἡμῖν. Πεποίθαμεν, φησὶν, ὅτι τὸ ὄνομά σου μόνον ἐπισείσαντες αὐτοῖς, καὶ μόνον ἐμβοήσαντες ὅτι ὁ Θεὸς τοῦ ᾽Ισραὴλ, ὡς οὐδὲν αὐτοὺς ἡγησόμεθα καὶ εὐκαταφρονήτους ποιήσομεν.ἐστιν ἡμέρα πονηρά, προειρήκαμεν ἐν τῷ λς' Α ψαλμῷ, τὸ οὐ καταισχυνθήσονται ἐν καιρῷ πο- νηρῷ ἑρμηνεύοντες. Ταὐτὸν γὰρ εἰπεῖν καιρὸν πονηρὸν, καὶ ἡμέραν πονηράν. Κύριος διαφυλάξαι αὐτόν. Επεύχεται τῷ τοιούτῳ ὁ Προφήτης, ὡς ἀγαθῷ. Καὶ ζῆσαι αὐτόν. Καὶ ζωοποιήσαι. Καὶ μακαρίσαι αὐτὸν ἐν τῇ γῇ. Καὶ μακάριον ἀναδείξαι καὶ ζηλωτόν, οὐκ ἐν τῇ παρούσῃ τῇ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Καὶ μὴ παραδῶ αὐτὸν εἰς χεῖρας ἐχθρῶν αὐτοῦ. Μέτε ὁρατῶν μήτε ἀοράτων. Κύριος βοηθήσαι αὐτῷ, ἐπὶ κλίνης οδύνης Β αὐτοῦ. Ἐπὶ κλίνης οδύνης, ἤτοι τῆς (49) ὑποδεχο- μένης αὐτὸν ἐδυνώμενον ἐν νόσῳ. Ακύλας δὲ καὶ Θεοδωτίων, οὐ τὸ εὐκτικὸν εἶδος, ἀλλὰ τὸ τοῦ μέλο λοντος ἐπὶ τῶν ῥηθέντων ἐκδεδώκασιν· οἷον Δια- φυλάξει καὶ ζήσει, καὶ τὰ τοιαῦτα, ὡς ἀντιμισθίαν ἅπαντα κρίναντες ταῦτα. Ολην τὴν κοίτην αὐτοῦ ἔστρεψας ἐν τῇ ἀρ ῥωστίᾳ αὐτοῦ. Κοίτην μὲν λέγει τὴν κατάκλισιν · *Εστρεψας δὲ, ἀντὶ τοῦ Ἠλλαξας. Τοῦ τοιούτου γοῦν, φησί, τὴν κατάκλισιν ἐν καιρῷ ἀρρωστίας ἤλλαξας, ἀπὸ νοσερᾶς εἰς ὑγιεινήν. Ὅλην δέ, ἀντὶ τοῦ Παντελῶς · Εστρεψας δὲ, ἀντὶ τοῦ Στρέψεις. "Η στοχαστικῶς, μᾶλλον δὲ προφητικῶς, ὡς γεγονός εἶπε τὸ γενησόμενον. Ἐγὼ εἶπα· Κύριε, ἐλέησόν με. Τὰ ἐντεῦθεν πάντα, προσώπῳ τοῦ Χριστοῦ λέγονται · παρακαλεῖ δὲ τὸν Θεὸν ὡς ἄνθρωπος, δεικνύων ὅτι πᾶς ἄν θρωπος δεῖται τοῦ ἐλέους τοῦ Θεοῦ. "Ιασαι τὴν ψυχήν μου, ὅτι ἡμαρτόν σοι. Καὶ μὴν ἁμαρτίαν, φησὶν, οὐκ ἐποίησεν· ἀλλ᾽ ἐπεὶ δι' ἡμᾶς γέγονε καθ᾿ ἡμᾶς, οἰκειοποιεῖται τῶν ἰδίων καὶ τὰ πάθη, καὶ τὰς φωνάς· καὶ ὅπερ ὀφείλει βοῦν ἡ ἁμαρτήσασα φύσις ἡμῶν, τοῦτο βοᾷ πρὸ ταύτης, ὑπὲρ ταύτης, ὡς (50) αὐτὸς, οἷα τῆς αὐτῆς καὶ αὐτὸς ὤν, εἰ καὶ χωρὶς ἁμαρτίας. "Ωσπερ δὲ τὸ θυόμενον ὑπὲρ ἁμαρτίας κατὰ τὸν νόμον, εἰς ἑαυτὸ τὴν ἁμαρτίαν ἀνεδέχετο, καὶ συγκατέκαιε ταύτην ἑαυτῷ· οὕτω καὶ οὗτος, Ουόμενος ὑπὲρ Εt τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, εἰς ἑαυτὸν ταύτας ἀνεδέξατο, καὶ ὡς αὐτὸς ἁμαρτήσας, οὕτω καὶ ἐδεῖτο, και ἔθνησκε διὰ φιλανθρωπίας ὑπερβολήν. Οἱ ἐχθροί μου εἶπον κακά μοι. Οἱ ἐχθροὶ τοῦ COMMENT. IN PSALMOS. cepturus sit. Quæ autem sit dies mala, diximus in psalmo xxxvi, ibi: Non confundentur in tempore malo. Eque enim significant dies mala, et teinpus C D malum. VERS. 5. Dominus conservet eum. Precatur Pro- pheta pro hujusmodi homine, tanquam pro viro quopiam bono. Et vivificet eum. Id est, vivere fa‹iat. Et beatum cum faciat in terra. Et beatum eum esse ostendat, aemulationeque, seu imitatione di- gaum, non in præsenti tantuin terra, sed in regno etiam cœlorum. Et non tradat eum in manus inimicorum ejus. Nec eum visibilium aut invisibilium hostium ina- nibus dedat. VERS. 4. Dominus opem feral illi super lectum doloris ejus. Super lectum doloris, in quo ægri- tudine ac morbo laborans, afflictus diu olim de- tinetur. Aquila autem, et Theodotio non per optativum modum, sed per futurum indicativi omnia haec verba reddidere, videlicet : Conservabil, Vivificabit, et, Opem feret, omnia hac quasi iu mercedem ac retributionem quamdam dici ar- bitrantes. Universum cubile ejus verlisti in infirmitate ejus. Per cubile, decubitum intelligit. Vertisti autem, hoc est, immutasti. In tempore, inquit, infirmi- tatis hujus viri, tu mutasti ejus decubitum, ab ægro nimirum, atque infirmo ad sanum ac validum. Mutasti autem universum, hoc est, Prorsus mutasti. Advertendum tamen quod præterito tempore usus est pro futuro. Vertisti enin, hoc est, Vertes. Vel, conjectura quadam, imo vero potius prophetico more, quæ futura erant, ut jam facta commemorat. VERS. 5. Ego dixi : Domine, miserere mei. Quæ sequuntur, ex Christi persona legenda sunt, qui velut homo Deum rogat, ostendens hoc pacto, quemlibet hominem Dei auxilio indigere. Sana animam meam, quia peccavi tibi. Sed quomodo alibi legimus Christum peccatum non fecisse? Certissimum quidem est, illum nunquam peccasse; verum quia propter nos factus est idem quod nos, homo nimirum, passiones etiam, atque affectus nostros, quasi proprios sibi consequenter vindicavit, et quod. dicere par erat humanam naluram, quæ peccaverat, hoc ipse antea pro illa ad Patrem clamavit, veluti qui ejusdem erat natura, tametsi sine peccato. quemadmodum victima, quæ olim pro peccato immolabatur, juxta legem, peccatum in se suscipiebat, quod una cum vietima comburi dicebatur: ita et Christus pro postris immolatus peccatis, in se ipsum omnia nostra suscepit peccata : nec secus ac si ipse peccasset, ad eorum remissiouem, et oravit, et mortuus est, ob summam nimirum atque ineſa- bilem ejus misericordiam. VERS. 6. Inimici mei dixerunt mala mihi. Ini- Varia lectiones. (49) ΑΙ. ὅτι ὑποσχομένης. (50) [σ. αὐτή.
6β And in your name we shall set at naught those who rise up against us. We believe, he says, that by brandishing your name alone at them and simply shouting out that you are the God of Israel we shall regard them as naught and make them seem con- temptible.
7 Οὐ γὰρ ἐπὶ τῷ τόξῳ μου ἐλπιῶ, καὶ ἡ ῥομφαίᾳ μου οὐ σώσει με. Εἰ γὰρ καὶ τούτοις ὥπλισμαι, νόμῳ πολέμου, ἀλλ’ οὐκ ἐπὶ τούτοις τεθάῤῥηκα. ῾Ρομφαία δέ ἐστιν ἡ σπάθη.ἐστιν ἡμέρα πονηρά, προειρήκαμεν ἐν τῷ λς' Α ψαλμῷ, τὸ οὐ καταισχυνθήσονται ἐν καιρῷ πο- νηρῷ ἑρμηνεύοντες. Ταὐτὸν γὰρ εἰπεῖν καιρὸν πονηρὸν, καὶ ἡμέραν πονηράν. Κύριος διαφυλάξαι αὐτόν. Επεύχεται τῷ τοιούτῳ ὁ Προφήτης, ὡς ἀγαθῷ. Καὶ ζῆσαι αὐτόν. Καὶ ζωοποιήσαι. Καὶ μακαρίσαι αὐτὸν ἐν τῇ γῇ. Καὶ μακάριον ἀναδείξαι καὶ ζηλωτόν, οὐκ ἐν τῇ παρούσῃ τῇ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Καὶ μὴ παραδῶ αὐτὸν εἰς χεῖρας ἐχθρῶν αὐτοῦ. Μέτε ὁρατῶν μήτε ἀοράτων. Κύριος βοηθήσαι αὐτῷ, ἐπὶ κλίνης οδύνης Β αὐτοῦ. Ἐπὶ κλίνης οδύνης, ἤτοι τῆς (49) ὑποδεχο- μένης αὐτὸν ἐδυνώμενον ἐν νόσῳ. Ακύλας δὲ καὶ Θεοδωτίων, οὐ τὸ εὐκτικὸν εἶδος, ἀλλὰ τὸ τοῦ μέλο λοντος ἐπὶ τῶν ῥηθέντων ἐκδεδώκασιν· οἷον Δια- φυλάξει καὶ ζήσει, καὶ τὰ τοιαῦτα, ὡς ἀντιμισθίαν ἅπαντα κρίναντες ταῦτα. Ολην τὴν κοίτην αὐτοῦ ἔστρεψας ἐν τῇ ἀρ ῥωστίᾳ αὐτοῦ. Κοίτην μὲν λέγει τὴν κατάκλισιν · *Εστρεψας δὲ, ἀντὶ τοῦ Ἠλλαξας. Τοῦ τοιούτου γοῦν, φησί, τὴν κατάκλισιν ἐν καιρῷ ἀρρωστίας ἤλλαξας, ἀπὸ νοσερᾶς εἰς ὑγιεινήν. Ὅλην δέ, ἀντὶ τοῦ Παντελῶς · Εστρεψας δὲ, ἀντὶ τοῦ Στρέψεις. "Η στοχαστικῶς, μᾶλλον δὲ προφητικῶς, ὡς γεγονός εἶπε τὸ γενησόμενον. Ἐγὼ εἶπα· Κύριε, ἐλέησόν με. Τὰ ἐντεῦθεν πάντα, προσώπῳ τοῦ Χριστοῦ λέγονται · παρακαλεῖ δὲ τὸν Θεὸν ὡς ἄνθρωπος, δεικνύων ὅτι πᾶς ἄν θρωπος δεῖται τοῦ ἐλέους τοῦ Θεοῦ. "Ιασαι τὴν ψυχήν μου, ὅτι ἡμαρτόν σοι. Καὶ μὴν ἁμαρτίαν, φησὶν, οὐκ ἐποίησεν· ἀλλ᾽ ἐπεὶ δι' ἡμᾶς γέγονε καθ᾿ ἡμᾶς, οἰκειοποιεῖται τῶν ἰδίων καὶ τὰ πάθη, καὶ τὰς φωνάς· καὶ ὅπερ ὀφείλει βοῦν ἡ ἁμαρτήσασα φύσις ἡμῶν, τοῦτο βοᾷ πρὸ ταύτης, ὑπὲρ ταύτης, ὡς (50) αὐτὸς, οἷα τῆς αὐτῆς καὶ αὐτὸς ὤν, εἰ καὶ χωρὶς ἁμαρτίας. "Ωσπερ δὲ τὸ θυόμενον ὑπὲρ ἁμαρτίας κατὰ τὸν νόμον, εἰς ἑαυτὸ τὴν ἁμαρτίαν ἀνεδέχετο, καὶ συγκατέκαιε ταύτην ἑαυτῷ· οὕτω καὶ οὗτος, Ουόμενος ὑπὲρ Εt τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, εἰς ἑαυτὸν ταύτας ἀνεδέξατο, καὶ ὡς αὐτὸς ἁμαρτήσας, οὕτω καὶ ἐδεῖτο, και ἔθνησκε διὰ φιλανθρωπίας ὑπερβολήν. Οἱ ἐχθροί μου εἶπον κακά μοι. Οἱ ἐχθροὶ τοῦ COMMENT. IN PSALMOS. cepturus sit. Quæ autem sit dies mala, diximus in psalmo xxxvi, ibi: Non confundentur in tempore malo. Eque enim significant dies mala, et teinpus C D malum. VERS. 5. Dominus conservet eum. Precatur Pro- pheta pro hujusmodi homine, tanquam pro viro quopiam bono. Et vivificet eum. Id est, vivere fa‹iat. Et beatum cum faciat in terra. Et beatum eum esse ostendat, aemulationeque, seu imitatione di- gaum, non in præsenti tantuin terra, sed in regno etiam cœlorum. Et non tradat eum in manus inimicorum ejus. Nec eum visibilium aut invisibilium hostium ina- nibus dedat. VERS. 4. Dominus opem feral illi super lectum doloris ejus. Super lectum doloris, in quo ægri- tudine ac morbo laborans, afflictus diu olim de- tinetur. Aquila autem, et Theodotio non per optativum modum, sed per futurum indicativi omnia haec verba reddidere, videlicet : Conservabil, Vivificabit, et, Opem feret, omnia hac quasi iu mercedem ac retributionem quamdam dici ar- bitrantes. Universum cubile ejus verlisti in infirmitate ejus. Per cubile, decubitum intelligit. Vertisti autem, hoc est, immutasti. In tempore, inquit, infirmi- tatis hujus viri, tu mutasti ejus decubitum, ab ægro nimirum, atque infirmo ad sanum ac validum. Mutasti autem universum, hoc est, Prorsus mutasti. Advertendum tamen quod præterito tempore usus est pro futuro. Vertisti enin, hoc est, Vertes. Vel, conjectura quadam, imo vero potius prophetico more, quæ futura erant, ut jam facta commemorat. VERS. 5. Ego dixi : Domine, miserere mei. Quæ sequuntur, ex Christi persona legenda sunt, qui velut homo Deum rogat, ostendens hoc pacto, quemlibet hominem Dei auxilio indigere. Sana animam meam, quia peccavi tibi. Sed quomodo alibi legimus Christum peccatum non fecisse? Certissimum quidem est, illum nunquam peccasse; verum quia propter nos factus est idem quod nos, homo nimirum, passiones etiam, atque affectus nostros, quasi proprios sibi consequenter vindicavit, et quod. dicere par erat humanam naluram, quæ peccaverat, hoc ipse antea pro illa ad Patrem clamavit, veluti qui ejusdem erat natura, tametsi sine peccato. quemadmodum victima, quæ olim pro peccato immolabatur, juxta legem, peccatum in se suscipiebat, quod una cum vietima comburi dicebatur: ita et Christus pro postris immolatus peccatis, in se ipsum omnia nostra suscepit peccata : nec secus ac si ipse peccasset, ad eorum remissiouem, et oravit, et mortuus est, ob summam nimirum atque ineſa- bilem ejus misericordiam. VERS. 6. Inimici mei dixerunt mala mihi. Ini- Varia lectiones. (49) ΑΙ. ὅτι ὑποσχομένης. (50) [σ. αὐτή.
7 For I shall not hope in my bow, nor will my sword save me. Even though I am equipped with these as is the custom of war, but I have no trust in them. The ‘sword’ is the broad sword.
8 Ἔσωσας γὰρ ἡμᾶς ἐκ τῶν θλιβόντων ἡμᾶς, καὶ τοὺς μισοῦντας ἡμᾶς κατῄσχυνας.ἐστιν ἡμέρα πονηρά, προειρήκαμεν ἐν τῷ λς' Α ψαλμῷ, τὸ οὐ καταισχυνθήσονται ἐν καιρῷ πο- νηρῷ ἑρμηνεύοντες. Ταὐτὸν γὰρ εἰπεῖν καιρὸν πονηρὸν, καὶ ἡμέραν πονηράν. Κύριος διαφυλάξαι αὐτόν. Επεύχεται τῷ τοιούτῳ ὁ Προφήτης, ὡς ἀγαθῷ. Καὶ ζῆσαι αὐτόν. Καὶ ζωοποιήσαι. Καὶ μακαρίσαι αὐτὸν ἐν τῇ γῇ. Καὶ μακάριον ἀναδείξαι καὶ ζηλωτόν, οὐκ ἐν τῇ παρούσῃ τῇ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Καὶ μὴ παραδῶ αὐτὸν εἰς χεῖρας ἐχθρῶν αὐτοῦ. Μέτε ὁρατῶν μήτε ἀοράτων. Κύριος βοηθήσαι αὐτῷ, ἐπὶ κλίνης οδύνης Β αὐτοῦ. Ἐπὶ κλίνης οδύνης, ἤτοι τῆς (49) ὑποδεχο- μένης αὐτὸν ἐδυνώμενον ἐν νόσῳ. Ακύλας δὲ καὶ Θεοδωτίων, οὐ τὸ εὐκτικὸν εἶδος, ἀλλὰ τὸ τοῦ μέλο λοντος ἐπὶ τῶν ῥηθέντων ἐκδεδώκασιν· οἷον Δια- φυλάξει καὶ ζήσει, καὶ τὰ τοιαῦτα, ὡς ἀντιμισθίαν ἅπαντα κρίναντες ταῦτα. Ολην τὴν κοίτην αὐτοῦ ἔστρεψας ἐν τῇ ἀρ ῥωστίᾳ αὐτοῦ. Κοίτην μὲν λέγει τὴν κατάκλισιν · *Εστρεψας δὲ, ἀντὶ τοῦ Ἠλλαξας. Τοῦ τοιούτου γοῦν, φησί, τὴν κατάκλισιν ἐν καιρῷ ἀρρωστίας ἤλλαξας, ἀπὸ νοσερᾶς εἰς ὑγιεινήν. Ὅλην δέ, ἀντὶ τοῦ Παντελῶς · Εστρεψας δὲ, ἀντὶ τοῦ Στρέψεις. "Η στοχαστικῶς, μᾶλλον δὲ προφητικῶς, ὡς γεγονός εἶπε τὸ γενησόμενον. Ἐγὼ εἶπα· Κύριε, ἐλέησόν με. Τὰ ἐντεῦθεν πάντα, προσώπῳ τοῦ Χριστοῦ λέγονται · παρακαλεῖ δὲ τὸν Θεὸν ὡς ἄνθρωπος, δεικνύων ὅτι πᾶς ἄν θρωπος δεῖται τοῦ ἐλέους τοῦ Θεοῦ. "Ιασαι τὴν ψυχήν μου, ὅτι ἡμαρτόν σοι. Καὶ μὴν ἁμαρτίαν, φησὶν, οὐκ ἐποίησεν· ἀλλ᾽ ἐπεὶ δι' ἡμᾶς γέγονε καθ᾿ ἡμᾶς, οἰκειοποιεῖται τῶν ἰδίων καὶ τὰ πάθη, καὶ τὰς φωνάς· καὶ ὅπερ ὀφείλει βοῦν ἡ ἁμαρτήσασα φύσις ἡμῶν, τοῦτο βοᾷ πρὸ ταύτης, ὑπὲρ ταύτης, ὡς (50) αὐτὸς, οἷα τῆς αὐτῆς καὶ αὐτὸς ὤν, εἰ καὶ χωρὶς ἁμαρτίας. "Ωσπερ δὲ τὸ θυόμενον ὑπὲρ ἁμαρτίας κατὰ τὸν νόμον, εἰς ἑαυτὸ τὴν ἁμαρτίαν ἀνεδέχετο, καὶ συγκατέκαιε ταύτην ἑαυτῷ· οὕτω καὶ οὗτος, Ουόμενος ὑπὲρ Εt τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, εἰς ἑαυτὸν ταύτας ἀνεδέξατο, καὶ ὡς αὐτὸς ἁμαρτήσας, οὕτω καὶ ἐδεῖτο, και ἔθνησκε διὰ φιλανθρωπίας ὑπερβολήν. Οἱ ἐχθροί μου εἶπον κακά μοι. Οἱ ἐχθροὶ τοῦ COMMENT. IN PSALMOS. cepturus sit. Quæ autem sit dies mala, diximus in psalmo xxxvi, ibi: Non confundentur in tempore malo. Eque enim significant dies mala, et teinpus C D malum. VERS. 5. Dominus conservet eum. Precatur Pro- pheta pro hujusmodi homine, tanquam pro viro quopiam bono. Et vivificet eum. Id est, vivere fa‹iat. Et beatum cum faciat in terra. Et beatum eum esse ostendat, aemulationeque, seu imitatione di- gaum, non in præsenti tantuin terra, sed in regno etiam cœlorum. Et non tradat eum in manus inimicorum ejus. Nec eum visibilium aut invisibilium hostium ina- nibus dedat. VERS. 4. Dominus opem feral illi super lectum doloris ejus. Super lectum doloris, in quo ægri- tudine ac morbo laborans, afflictus diu olim de- tinetur. Aquila autem, et Theodotio non per optativum modum, sed per futurum indicativi omnia haec verba reddidere, videlicet : Conservabil, Vivificabit, et, Opem feret, omnia hac quasi iu mercedem ac retributionem quamdam dici ar- bitrantes. Universum cubile ejus verlisti in infirmitate ejus. Per cubile, decubitum intelligit. Vertisti autem, hoc est, immutasti. In tempore, inquit, infirmi- tatis hujus viri, tu mutasti ejus decubitum, ab ægro nimirum, atque infirmo ad sanum ac validum. Mutasti autem universum, hoc est, Prorsus mutasti. Advertendum tamen quod præterito tempore usus est pro futuro. Vertisti enin, hoc est, Vertes. Vel, conjectura quadam, imo vero potius prophetico more, quæ futura erant, ut jam facta commemorat. VERS. 5. Ego dixi : Domine, miserere mei. Quæ sequuntur, ex Christi persona legenda sunt, qui velut homo Deum rogat, ostendens hoc pacto, quemlibet hominem Dei auxilio indigere. Sana animam meam, quia peccavi tibi. Sed quomodo alibi legimus Christum peccatum non fecisse? Certissimum quidem est, illum nunquam peccasse; verum quia propter nos factus est idem quod nos, homo nimirum, passiones etiam, atque affectus nostros, quasi proprios sibi consequenter vindicavit, et quod. dicere par erat humanam naluram, quæ peccaverat, hoc ipse antea pro illa ad Patrem clamavit, veluti qui ejusdem erat natura, tametsi sine peccato. quemadmodum victima, quæ olim pro peccato immolabatur, juxta legem, peccatum in se suscipiebat, quod una cum vietima comburi dicebatur: ita et Christus pro postris immolatus peccatis, in se ipsum omnia nostra suscepit peccata : nec secus ac si ipse peccasset, ad eorum remissiouem, et oravit, et mortuus est, ob summam nimirum atque ineſa- bilem ejus misericordiam. VERS. 6. Inimici mei dixerunt mala mihi. Ini- Varia lectiones. (49) ΑΙ. ὅτι ὑποσχομένης. (50) [σ. αὐτή.
8 For you have saved us from those afflicting us and have put to shame those hating us.
Πεῖραν γὰρ τῆς παρὰ σοῦ βοηθείας καὶ πρότερον ἐλάβομεν, καὶ οἴδαμεν | ὅπως ἀντιλαμβάνῃ.ἐστιν ἡμέρα πονηρά, προειρήκαμεν ἐν τῷ λς' Α ψαλμῷ, τὸ οὐ καταισχυνθήσονται ἐν καιρῷ πο- νηρῷ ἑρμηνεύοντες. Ταὐτὸν γὰρ εἰπεῖν καιρὸν πονηρὸν, καὶ ἡμέραν πονηράν. Κύριος διαφυλάξαι αὐτόν. Επεύχεται τῷ τοιούτῳ ὁ Προφήτης, ὡς ἀγαθῷ. Καὶ ζῆσαι αὐτόν. Καὶ ζωοποιήσαι. Καὶ μακαρίσαι αὐτὸν ἐν τῇ γῇ. Καὶ μακάριον ἀναδείξαι καὶ ζηλωτόν, οὐκ ἐν τῇ παρούσῃ τῇ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Καὶ μὴ παραδῶ αὐτὸν εἰς χεῖρας ἐχθρῶν αὐτοῦ. Μέτε ὁρατῶν μήτε ἀοράτων. Κύριος βοηθήσαι αὐτῷ, ἐπὶ κλίνης οδύνης Β αὐτοῦ. Ἐπὶ κλίνης οδύνης, ἤτοι τῆς (49) ὑποδεχο- μένης αὐτὸν ἐδυνώμενον ἐν νόσῳ. Ακύλας δὲ καὶ Θεοδωτίων, οὐ τὸ εὐκτικὸν εἶδος, ἀλλὰ τὸ τοῦ μέλο λοντος ἐπὶ τῶν ῥηθέντων ἐκδεδώκασιν· οἷον Δια- φυλάξει καὶ ζήσει, καὶ τὰ τοιαῦτα, ὡς ἀντιμισθίαν ἅπαντα κρίναντες ταῦτα. Ολην τὴν κοίτην αὐτοῦ ἔστρεψας ἐν τῇ ἀρ ῥωστίᾳ αὐτοῦ. Κοίτην μὲν λέγει τὴν κατάκλισιν · *Εστρεψας δὲ, ἀντὶ τοῦ Ἠλλαξας. Τοῦ τοιούτου γοῦν, φησί, τὴν κατάκλισιν ἐν καιρῷ ἀρρωστίας ἤλλαξας, ἀπὸ νοσερᾶς εἰς ὑγιεινήν. Ὅλην δέ, ἀντὶ τοῦ Παντελῶς · Εστρεψας δὲ, ἀντὶ τοῦ Στρέψεις. "Η στοχαστικῶς, μᾶλλον δὲ προφητικῶς, ὡς γεγονός εἶπε τὸ γενησόμενον. Ἐγὼ εἶπα· Κύριε, ἐλέησόν με. Τὰ ἐντεῦθεν πάντα, προσώπῳ τοῦ Χριστοῦ λέγονται · παρακαλεῖ δὲ τὸν Θεὸν ὡς ἄνθρωπος, δεικνύων ὅτι πᾶς ἄν θρωπος δεῖται τοῦ ἐλέους τοῦ Θεοῦ. "Ιασαι τὴν ψυχήν μου, ὅτι ἡμαρτόν σοι. Καὶ μὴν ἁμαρτίαν, φησὶν, οὐκ ἐποίησεν· ἀλλ᾽ ἐπεὶ δι' ἡμᾶς γέγονε καθ᾿ ἡμᾶς, οἰκειοποιεῖται τῶν ἰδίων καὶ τὰ πάθη, καὶ τὰς φωνάς· καὶ ὅπερ ὀφείλει βοῦν ἡ ἁμαρτήσασα φύσις ἡμῶν, τοῦτο βοᾷ πρὸ ταύτης, ὑπὲρ ταύτης, ὡς (50) αὐτὸς, οἷα τῆς αὐτῆς καὶ αὐτὸς ὤν, εἰ καὶ χωρὶς ἁμαρτίας. "Ωσπερ δὲ τὸ θυόμενον ὑπὲρ ἁμαρτίας κατὰ τὸν νόμον, εἰς ἑαυτὸ τὴν ἁμαρτίαν ἀνεδέχετο, καὶ συγκατέκαιε ταύτην ἑαυτῷ· οὕτω καὶ οὗτος, Ουόμενος ὑπὲρ Εt τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, εἰς ἑαυτὸν ταύτας ἀνεδέξατο, καὶ ὡς αὐτὸς ἁμαρτήσας, οὕτω καὶ ἐδεῖτο, και ἔθνησκε διὰ φιλανθρωπίας ὑπερβολήν. Οἱ ἐχθροί μου εἶπον κακά μοι. Οἱ ἐχθροὶ τοῦ COMMENT. IN PSALMOS. cepturus sit. Quæ autem sit dies mala, diximus in psalmo xxxvi, ibi: Non confundentur in tempore malo. Eque enim significant dies mala, et teinpus C D malum. VERS. 5. Dominus conservet eum. Precatur Pro- pheta pro hujusmodi homine, tanquam pro viro quopiam bono. Et vivificet eum. Id est, vivere fa‹iat. Et beatum cum faciat in terra. Et beatum eum esse ostendat, aemulationeque, seu imitatione di- gaum, non in præsenti tantuin terra, sed in regno etiam cœlorum. Et non tradat eum in manus inimicorum ejus. Nec eum visibilium aut invisibilium hostium ina- nibus dedat. VERS. 4. Dominus opem feral illi super lectum doloris ejus. Super lectum doloris, in quo ægri- tudine ac morbo laborans, afflictus diu olim de- tinetur. Aquila autem, et Theodotio non per optativum modum, sed per futurum indicativi omnia haec verba reddidere, videlicet : Conservabil, Vivificabit, et, Opem feret, omnia hac quasi iu mercedem ac retributionem quamdam dici ar- bitrantes. Universum cubile ejus verlisti in infirmitate ejus. Per cubile, decubitum intelligit. Vertisti autem, hoc est, immutasti. In tempore, inquit, infirmi- tatis hujus viri, tu mutasti ejus decubitum, ab ægro nimirum, atque infirmo ad sanum ac validum. Mutasti autem universum, hoc est, Prorsus mutasti. Advertendum tamen quod præterito tempore usus est pro futuro. Vertisti enin, hoc est, Vertes. Vel, conjectura quadam, imo vero potius prophetico more, quæ futura erant, ut jam facta commemorat. VERS. 5. Ego dixi : Domine, miserere mei. Quæ sequuntur, ex Christi persona legenda sunt, qui velut homo Deum rogat, ostendens hoc pacto, quemlibet hominem Dei auxilio indigere. Sana animam meam, quia peccavi tibi. Sed quomodo alibi legimus Christum peccatum non fecisse? Certissimum quidem est, illum nunquam peccasse; verum quia propter nos factus est idem quod nos, homo nimirum, passiones etiam, atque affectus nostros, quasi proprios sibi consequenter vindicavit, et quod. dicere par erat humanam naluram, quæ peccaverat, hoc ipse antea pro illa ad Patrem clamavit, veluti qui ejusdem erat natura, tametsi sine peccato. quemadmodum victima, quæ olim pro peccato immolabatur, juxta legem, peccatum in se suscipiebat, quod una cum vietima comburi dicebatur: ita et Christus pro postris immolatus peccatis, in se ipsum omnia nostra suscepit peccata : nec secus ac si ipse peccasset, ad eorum remissiouem, et oravit, et mortuus est, ob summam nimirum atque ineſa- bilem ejus misericordiam. VERS. 6. Inimici mei dixerunt mala mihi. Ini- Varia lectiones. (49) ΑΙ. ὅτι ὑποσχομένης. (50) [σ. αὐτή.
For we have had experience of help from you before and we know that you give assistance.
α Ἐν τῷ Θεῷ ἐπαινεθησόμεθα ὅλην τὴν ἡμέραν. Tὸ, ἐπαινεθησόμεθα, καυχησόμεθα εἶπεν ὁ Σύμμαχος· ὁ γὰρ καυχώμενος, ἑαυτὸν ἐπαινεῖ. Οὐκ ἐν ἑτέρῳ, φησὶ, πράγματι τῶν ἁπάντων καυχησόμεθα, καίτοι πολλὰ λέγειν ἔχοντες, ἀλλ’ ἢ ἐν μόνῳ τῷ ἐπιγινώσκειν τὸν Θεόν. Tὸ δὲ, ὅλην τὴν ἡμέραν, κατὰ πᾶσαν τὴν ἡμέραν ὁ Σύμμαχος ἐκδίδωσι πανταχοῦ· ὁ δὲ Ἀκύλας, καθ’ ὅλην τὴν ζωήν.ἐστιν ἡμέρα πονηρά, προειρήκαμεν ἐν τῷ λς' Α ψαλμῷ, τὸ οὐ καταισχυνθήσονται ἐν καιρῷ πο- νηρῷ ἑρμηνεύοντες. Ταὐτὸν γὰρ εἰπεῖν καιρὸν πονηρὸν, καὶ ἡμέραν πονηράν. Κύριος διαφυλάξαι αὐτόν. Επεύχεται τῷ τοιούτῳ ὁ Προφήτης, ὡς ἀγαθῷ. Καὶ ζῆσαι αὐτόν. Καὶ ζωοποιήσαι. Καὶ μακαρίσαι αὐτὸν ἐν τῇ γῇ. Καὶ μακάριον ἀναδείξαι καὶ ζηλωτόν, οὐκ ἐν τῇ παρούσῃ τῇ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Καὶ μὴ παραδῶ αὐτὸν εἰς χεῖρας ἐχθρῶν αὐτοῦ. Μέτε ὁρατῶν μήτε ἀοράτων. Κύριος βοηθήσαι αὐτῷ, ἐπὶ κλίνης οδύνης Β αὐτοῦ. Ἐπὶ κλίνης οδύνης, ἤτοι τῆς (49) ὑποδεχο- μένης αὐτὸν ἐδυνώμενον ἐν νόσῳ. Ακύλας δὲ καὶ Θεοδωτίων, οὐ τὸ εὐκτικὸν εἶδος, ἀλλὰ τὸ τοῦ μέλο λοντος ἐπὶ τῶν ῥηθέντων ἐκδεδώκασιν· οἷον Δια- φυλάξει καὶ ζήσει, καὶ τὰ τοιαῦτα, ὡς ἀντιμισθίαν ἅπαντα κρίναντες ταῦτα. Ολην τὴν κοίτην αὐτοῦ ἔστρεψας ἐν τῇ ἀρ ῥωστίᾳ αὐτοῦ. Κοίτην μὲν λέγει τὴν κατάκλισιν · *Εστρεψας δὲ, ἀντὶ τοῦ Ἠλλαξας. Τοῦ τοιούτου γοῦν, φησί, τὴν κατάκλισιν ἐν καιρῷ ἀρρωστίας ἤλλαξας, ἀπὸ νοσερᾶς εἰς ὑγιεινήν. Ὅλην δέ, ἀντὶ τοῦ Παντελῶς · Εστρεψας δὲ, ἀντὶ τοῦ Στρέψεις. "Η στοχαστικῶς, μᾶλλον δὲ προφητικῶς, ὡς γεγονός εἶπε τὸ γενησόμενον. Ἐγὼ εἶπα· Κύριε, ἐλέησόν με. Τὰ ἐντεῦθεν πάντα, προσώπῳ τοῦ Χριστοῦ λέγονται · παρακαλεῖ δὲ τὸν Θεὸν ὡς ἄνθρωπος, δεικνύων ὅτι πᾶς ἄν θρωπος δεῖται τοῦ ἐλέους τοῦ Θεοῦ. "Ιασαι τὴν ψυχήν μου, ὅτι ἡμαρτόν σοι. Καὶ μὴν ἁμαρτίαν, φησὶν, οὐκ ἐποίησεν· ἀλλ᾽ ἐπεὶ δι' ἡμᾶς γέγονε καθ᾿ ἡμᾶς, οἰκειοποιεῖται τῶν ἰδίων καὶ τὰ πάθη, καὶ τὰς φωνάς· καὶ ὅπερ ὀφείλει βοῦν ἡ ἁμαρτήσασα φύσις ἡμῶν, τοῦτο βοᾷ πρὸ ταύτης, ὑπὲρ ταύτης, ὡς (50) αὐτὸς, οἷα τῆς αὐτῆς καὶ αὐτὸς ὤν, εἰ καὶ χωρὶς ἁμαρτίας. "Ωσπερ δὲ τὸ θυόμενον ὑπὲρ ἁμαρτίας κατὰ τὸν νόμον, εἰς ἑαυτὸ τὴν ἁμαρτίαν ἀνεδέχετο, καὶ συγκατέκαιε ταύτην ἑαυτῷ· οὕτω καὶ οὗτος, Ουόμενος ὑπὲρ Εt τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, εἰς ἑαυτὸν ταύτας ἀνεδέξατο, καὶ ὡς αὐτὸς ἁμαρτήσας, οὕτω καὶ ἐδεῖτο, και ἔθνησκε διὰ φιλανθρωπίας ὑπερβολήν. Οἱ ἐχθροί μου εἶπον κακά μοι. Οἱ ἐχθροὶ τοῦ COMMENT. IN PSALMOS. cepturus sit. Quæ autem sit dies mala, diximus in psalmo xxxvi, ibi: Non confundentur in tempore malo. Eque enim significant dies mala, et teinpus C D malum. VERS. 5. Dominus conservet eum. Precatur Pro- pheta pro hujusmodi homine, tanquam pro viro quopiam bono. Et vivificet eum. Id est, vivere fa‹iat. Et beatum cum faciat in terra. Et beatum eum esse ostendat, aemulationeque, seu imitatione di- gaum, non in præsenti tantuin terra, sed in regno etiam cœlorum. Et non tradat eum in manus inimicorum ejus. Nec eum visibilium aut invisibilium hostium ina- nibus dedat. VERS. 4. Dominus opem feral illi super lectum doloris ejus. Super lectum doloris, in quo ægri- tudine ac morbo laborans, afflictus diu olim de- tinetur. Aquila autem, et Theodotio non per optativum modum, sed per futurum indicativi omnia haec verba reddidere, videlicet : Conservabil, Vivificabit, et, Opem feret, omnia hac quasi iu mercedem ac retributionem quamdam dici ar- bitrantes. Universum cubile ejus verlisti in infirmitate ejus. Per cubile, decubitum intelligit. Vertisti autem, hoc est, immutasti. In tempore, inquit, infirmi- tatis hujus viri, tu mutasti ejus decubitum, ab ægro nimirum, atque infirmo ad sanum ac validum. Mutasti autem universum, hoc est, Prorsus mutasti. Advertendum tamen quod præterito tempore usus est pro futuro. Vertisti enin, hoc est, Vertes. Vel, conjectura quadam, imo vero potius prophetico more, quæ futura erant, ut jam facta commemorat. VERS. 5. Ego dixi : Domine, miserere mei. Quæ sequuntur, ex Christi persona legenda sunt, qui velut homo Deum rogat, ostendens hoc pacto, quemlibet hominem Dei auxilio indigere. Sana animam meam, quia peccavi tibi. Sed quomodo alibi legimus Christum peccatum non fecisse? Certissimum quidem est, illum nunquam peccasse; verum quia propter nos factus est idem quod nos, homo nimirum, passiones etiam, atque affectus nostros, quasi proprios sibi consequenter vindicavit, et quod. dicere par erat humanam naluram, quæ peccaverat, hoc ipse antea pro illa ad Patrem clamavit, veluti qui ejusdem erat natura, tametsi sine peccato. quemadmodum victima, quæ olim pro peccato immolabatur, juxta legem, peccatum in se suscipiebat, quod una cum vietima comburi dicebatur: ita et Christus pro postris immolatus peccatis, in se ipsum omnia nostra suscepit peccata : nec secus ac si ipse peccasset, ad eorum remissiouem, et oravit, et mortuus est, ob summam nimirum atque ineſa- bilem ejus misericordiam. VERS. 6. Inimici mei dixerunt mala mihi. Ini- Varia lectiones. (49) ΑΙ. ὅτι ὑποσχομένης. (50) [σ. αὐτή.
9α In God we shall be praised all day long. The ‘we shall be praised’ Symmachus rendered as ‘we shall boast’, for the boaster prais- es himself. We shall not boast, he says, in any other thing whatsoever, even though having much to say, but only in recognition of God. Symmachus everywhere renders ‘all day long’ as ‘throughout the whole day’ and Aquila as ‘throughout all my life’.
β Καὶ ἐν τῷ ὀνόματί σου ἐξομολογησόμεθα εἰς τὸν αἰῶνα. Tὸ, ἐξομολογησόμεθα, ἀντὶ τοῦ, διηγησόμεθα, τινὲς νενοήκασιν, οἷον ἐν τῷ ὀνόματί σου διήγησιν ποιησόμεθα, καταλέγοντες πᾶσιν ὅσα ἔν τε τοῖς πατράσι καὶ ἐν ἡμῖν ἐνήργησε τοῦτο μεγαλεῖα. Ἢ καὶ ἄλλως, τῷ ὀνόματί σου εὐχαριστήσομεν, τῆς προθέσεως περιττῆς κειμένης· τὸ δὲ, εἰς τὸν αἰῶνα, τὸ ἀεὶ σημαίνειν πάντες πανταχοῦ φασι.ἐστιν ἡμέρα πονηρά, προειρήκαμεν ἐν τῷ λς' Α ψαλμῷ, τὸ οὐ καταισχυνθήσονται ἐν καιρῷ πο- νηρῷ ἑρμηνεύοντες. Ταὐτὸν γὰρ εἰπεῖν καιρὸν πονηρὸν, καὶ ἡμέραν πονηράν. Κύριος διαφυλάξαι αὐτόν. Επεύχεται τῷ τοιούτῳ ὁ Προφήτης, ὡς ἀγαθῷ. Καὶ ζῆσαι αὐτόν. Καὶ ζωοποιήσαι. Καὶ μακαρίσαι αὐτὸν ἐν τῇ γῇ. Καὶ μακάριον ἀναδείξαι καὶ ζηλωτόν, οὐκ ἐν τῇ παρούσῃ τῇ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Καὶ μὴ παραδῶ αὐτὸν εἰς χεῖρας ἐχθρῶν αὐτοῦ. Μέτε ὁρατῶν μήτε ἀοράτων. Κύριος βοηθήσαι αὐτῷ, ἐπὶ κλίνης οδύνης Β αὐτοῦ. Ἐπὶ κλίνης οδύνης, ἤτοι τῆς (49) ὑποδεχο- μένης αὐτὸν ἐδυνώμενον ἐν νόσῳ. Ακύλας δὲ καὶ Θεοδωτίων, οὐ τὸ εὐκτικὸν εἶδος, ἀλλὰ τὸ τοῦ μέλο λοντος ἐπὶ τῶν ῥηθέντων ἐκδεδώκασιν· οἷον Δια- φυλάξει καὶ ζήσει, καὶ τὰ τοιαῦτα, ὡς ἀντιμισθίαν ἅπαντα κρίναντες ταῦτα. Ολην τὴν κοίτην αὐτοῦ ἔστρεψας ἐν τῇ ἀρ ῥωστίᾳ αὐτοῦ. Κοίτην μὲν λέγει τὴν κατάκλισιν · *Εστρεψας δὲ, ἀντὶ τοῦ Ἠλλαξας. Τοῦ τοιούτου γοῦν, φησί, τὴν κατάκλισιν ἐν καιρῷ ἀρρωστίας ἤλλαξας, ἀπὸ νοσερᾶς εἰς ὑγιεινήν. Ὅλην δέ, ἀντὶ τοῦ Παντελῶς · Εστρεψας δὲ, ἀντὶ τοῦ Στρέψεις. "Η στοχαστικῶς, μᾶλλον δὲ προφητικῶς, ὡς γεγονός εἶπε τὸ γενησόμενον. Ἐγὼ εἶπα· Κύριε, ἐλέησόν με. Τὰ ἐντεῦθεν πάντα, προσώπῳ τοῦ Χριστοῦ λέγονται · παρακαλεῖ δὲ τὸν Θεὸν ὡς ἄνθρωπος, δεικνύων ὅτι πᾶς ἄν θρωπος δεῖται τοῦ ἐλέους τοῦ Θεοῦ. "Ιασαι τὴν ψυχήν μου, ὅτι ἡμαρτόν σοι. Καὶ μὴν ἁμαρτίαν, φησὶν, οὐκ ἐποίησεν· ἀλλ᾽ ἐπεὶ δι' ἡμᾶς γέγονε καθ᾿ ἡμᾶς, οἰκειοποιεῖται τῶν ἰδίων καὶ τὰ πάθη, καὶ τὰς φωνάς· καὶ ὅπερ ὀφείλει βοῦν ἡ ἁμαρτήσασα φύσις ἡμῶν, τοῦτο βοᾷ πρὸ ταύτης, ὑπὲρ ταύτης, ὡς (50) αὐτὸς, οἷα τῆς αὐτῆς καὶ αὐτὸς ὤν, εἰ καὶ χωρὶς ἁμαρτίας. "Ωσπερ δὲ τὸ θυόμενον ὑπὲρ ἁμαρτίας κατὰ τὸν νόμον, εἰς ἑαυτὸ τὴν ἁμαρτίαν ἀνεδέχετο, καὶ συγκατέκαιε ταύτην ἑαυτῷ· οὕτω καὶ οὗτος, Ουόμενος ὑπὲρ Εt τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, εἰς ἑαυτὸν ταύτας ἀνεδέξατο, καὶ ὡς αὐτὸς ἁμαρτήσας, οὕτω καὶ ἐδεῖτο, και ἔθνησκε διὰ φιλανθρωπίας ὑπερβολήν. Οἱ ἐχθροί μου εἶπον κακά μοι. Οἱ ἐχθροὶ τοῦ COMMENT. IN PSALMOS. cepturus sit. Quæ autem sit dies mala, diximus in psalmo xxxvi, ibi: Non confundentur in tempore malo. Eque enim significant dies mala, et teinpus C D malum. VERS. 5. Dominus conservet eum. Precatur Pro- pheta pro hujusmodi homine, tanquam pro viro quopiam bono. Et vivificet eum. Id est, vivere fa‹iat. Et beatum cum faciat in terra. Et beatum eum esse ostendat, aemulationeque, seu imitatione di- gaum, non in præsenti tantuin terra, sed in regno etiam cœlorum. Et non tradat eum in manus inimicorum ejus. Nec eum visibilium aut invisibilium hostium ina- nibus dedat. VERS. 4. Dominus opem feral illi super lectum doloris ejus. Super lectum doloris, in quo ægri- tudine ac morbo laborans, afflictus diu olim de- tinetur. Aquila autem, et Theodotio non per optativum modum, sed per futurum indicativi omnia haec verba reddidere, videlicet : Conservabil, Vivificabit, et, Opem feret, omnia hac quasi iu mercedem ac retributionem quamdam dici ar- bitrantes. Universum cubile ejus verlisti in infirmitate ejus. Per cubile, decubitum intelligit. Vertisti autem, hoc est, immutasti. In tempore, inquit, infirmi- tatis hujus viri, tu mutasti ejus decubitum, ab ægro nimirum, atque infirmo ad sanum ac validum. Mutasti autem universum, hoc est, Prorsus mutasti. Advertendum tamen quod præterito tempore usus est pro futuro. Vertisti enin, hoc est, Vertes. Vel, conjectura quadam, imo vero potius prophetico more, quæ futura erant, ut jam facta commemorat. VERS. 5. Ego dixi : Domine, miserere mei. Quæ sequuntur, ex Christi persona legenda sunt, qui velut homo Deum rogat, ostendens hoc pacto, quemlibet hominem Dei auxilio indigere. Sana animam meam, quia peccavi tibi. Sed quomodo alibi legimus Christum peccatum non fecisse? Certissimum quidem est, illum nunquam peccasse; verum quia propter nos factus est idem quod nos, homo nimirum, passiones etiam, atque affectus nostros, quasi proprios sibi consequenter vindicavit, et quod. dicere par erat humanam naluram, quæ peccaverat, hoc ipse antea pro illa ad Patrem clamavit, veluti qui ejusdem erat natura, tametsi sine peccato. quemadmodum victima, quæ olim pro peccato immolabatur, juxta legem, peccatum in se suscipiebat, quod una cum vietima comburi dicebatur: ita et Christus pro postris immolatus peccatis, in se ipsum omnia nostra suscepit peccata : nec secus ac si ipse peccasset, ad eorum remissiouem, et oravit, et mortuus est, ob summam nimirum atque ineſa- bilem ejus misericordiam. VERS. 6. Inimici mei dixerunt mala mihi. Ini- Varia lectiones. (49) ΑΙ. ὅτι ὑποσχομένης. (50) [σ. αὐτή.
9β And in your name we shall make confession to the age. Some have understood ‘we shall make confession’ in the sense of ‘we shall make narration’, that is, in your name we make a narration, recounting to all people all the magnificent things that this name has effected both among our fathers and among ourselves. Or else in a different sense, we shall give thanks to your name with the preposition [ἐν in the Greek] being redundant. All say that ‘to the age’ in every case means ‘for ever’.
α Νυνὶ δὲ ἀπώσω καὶ κατῄσχυνας ἡμᾶς. Ἀπώσω μὲν, ὡς ἀναξίους· κατῄσχυνας δὲ, ἀντὶ τοῦ, αἰσχυνθῆναι πεποίηκας, μὴ ἀντιλαμβανόμενος ἡμῶν, τοιαῦτα πασχόντων.ἐστιν ἡμέρα πονηρά, προειρήκαμεν ἐν τῷ λς' Α ψαλμῷ, τὸ οὐ καταισχυνθήσονται ἐν καιρῷ πο- νηρῷ ἑρμηνεύοντες. Ταὐτὸν γὰρ εἰπεῖν καιρὸν πονηρὸν, καὶ ἡμέραν πονηράν. Κύριος διαφυλάξαι αὐτόν. Επεύχεται τῷ τοιούτῳ ὁ Προφήτης, ὡς ἀγαθῷ. Καὶ ζῆσαι αὐτόν. Καὶ ζωοποιήσαι. Καὶ μακαρίσαι αὐτὸν ἐν τῇ γῇ. Καὶ μακάριον ἀναδείξαι καὶ ζηλωτόν, οὐκ ἐν τῇ παρούσῃ τῇ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Καὶ μὴ παραδῶ αὐτὸν εἰς χεῖρας ἐχθρῶν αὐτοῦ. Μέτε ὁρατῶν μήτε ἀοράτων. Κύριος βοηθήσαι αὐτῷ, ἐπὶ κλίνης οδύνης Β αὐτοῦ. Ἐπὶ κλίνης οδύνης, ἤτοι τῆς (49) ὑποδεχο- μένης αὐτὸν ἐδυνώμενον ἐν νόσῳ. Ακύλας δὲ καὶ Θεοδωτίων, οὐ τὸ εὐκτικὸν εἶδος, ἀλλὰ τὸ τοῦ μέλο λοντος ἐπὶ τῶν ῥηθέντων ἐκδεδώκασιν· οἷον Δια- φυλάξει καὶ ζήσει, καὶ τὰ τοιαῦτα, ὡς ἀντιμισθίαν ἅπαντα κρίναντες ταῦτα. Ολην τὴν κοίτην αὐτοῦ ἔστρεψας ἐν τῇ ἀρ ῥωστίᾳ αὐτοῦ. Κοίτην μὲν λέγει τὴν κατάκλισιν · *Εστρεψας δὲ, ἀντὶ τοῦ Ἠλλαξας. Τοῦ τοιούτου γοῦν, φησί, τὴν κατάκλισιν ἐν καιρῷ ἀρρωστίας ἤλλαξας, ἀπὸ νοσερᾶς εἰς ὑγιεινήν. Ὅλην δέ, ἀντὶ τοῦ Παντελῶς · Εστρεψας δὲ, ἀντὶ τοῦ Στρέψεις. "Η στοχαστικῶς, μᾶλλον δὲ προφητικῶς, ὡς γεγονός εἶπε τὸ γενησόμενον. Ἐγὼ εἶπα· Κύριε, ἐλέησόν με. Τὰ ἐντεῦθεν πάντα, προσώπῳ τοῦ Χριστοῦ λέγονται · παρακαλεῖ δὲ τὸν Θεὸν ὡς ἄνθρωπος, δεικνύων ὅτι πᾶς ἄν θρωπος δεῖται τοῦ ἐλέους τοῦ Θεοῦ. "Ιασαι τὴν ψυχήν μου, ὅτι ἡμαρτόν σοι. Καὶ μὴν ἁμαρτίαν, φησὶν, οὐκ ἐποίησεν· ἀλλ᾽ ἐπεὶ δι' ἡμᾶς γέγονε καθ᾿ ἡμᾶς, οἰκειοποιεῖται τῶν ἰδίων καὶ τὰ πάθη, καὶ τὰς φωνάς· καὶ ὅπερ ὀφείλει βοῦν ἡ ἁμαρτήσασα φύσις ἡμῶν, τοῦτο βοᾷ πρὸ ταύτης, ὑπὲρ ταύτης, ὡς (50) αὐτὸς, οἷα τῆς αὐτῆς καὶ αὐτὸς ὤν, εἰ καὶ χωρὶς ἁμαρτίας. "Ωσπερ δὲ τὸ θυόμενον ὑπὲρ ἁμαρτίας κατὰ τὸν νόμον, εἰς ἑαυτὸ τὴν ἁμαρτίαν ἀνεδέχετο, καὶ συγκατέκαιε ταύτην ἑαυτῷ· οὕτω καὶ οὗτος, Ουόμενος ὑπὲρ Εt τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, εἰς ἑαυτὸν ταύτας ἀνεδέξατο, καὶ ὡς αὐτὸς ἁμαρτήσας, οὕτω καὶ ἐδεῖτο, και ἔθνησκε διὰ φιλανθρωπίας ὑπερβολήν. Οἱ ἐχθροί μου εἶπον κακά μοι. Οἱ ἐχθροὶ τοῦ COMMENT. IN PSALMOS. cepturus sit. Quæ autem sit dies mala, diximus in psalmo xxxvi, ibi: Non confundentur in tempore malo. Eque enim significant dies mala, et teinpus C D malum. VERS. 5. Dominus conservet eum. Precatur Pro- pheta pro hujusmodi homine, tanquam pro viro quopiam bono. Et vivificet eum. Id est, vivere fa‹iat. Et beatum cum faciat in terra. Et beatum eum esse ostendat, aemulationeque, seu imitatione di- gaum, non in præsenti tantuin terra, sed in regno etiam cœlorum. Et non tradat eum in manus inimicorum ejus. Nec eum visibilium aut invisibilium hostium ina- nibus dedat. VERS. 4. Dominus opem feral illi super lectum doloris ejus. Super lectum doloris, in quo ægri- tudine ac morbo laborans, afflictus diu olim de- tinetur. Aquila autem, et Theodotio non per optativum modum, sed per futurum indicativi omnia haec verba reddidere, videlicet : Conservabil, Vivificabit, et, Opem feret, omnia hac quasi iu mercedem ac retributionem quamdam dici ar- bitrantes. Universum cubile ejus verlisti in infirmitate ejus. Per cubile, decubitum intelligit. Vertisti autem, hoc est, immutasti. In tempore, inquit, infirmi- tatis hujus viri, tu mutasti ejus decubitum, ab ægro nimirum, atque infirmo ad sanum ac validum. Mutasti autem universum, hoc est, Prorsus mutasti. Advertendum tamen quod præterito tempore usus est pro futuro. Vertisti enin, hoc est, Vertes. Vel, conjectura quadam, imo vero potius prophetico more, quæ futura erant, ut jam facta commemorat. VERS. 5. Ego dixi : Domine, miserere mei. Quæ sequuntur, ex Christi persona legenda sunt, qui velut homo Deum rogat, ostendens hoc pacto, quemlibet hominem Dei auxilio indigere. Sana animam meam, quia peccavi tibi. Sed quomodo alibi legimus Christum peccatum non fecisse? Certissimum quidem est, illum nunquam peccasse; verum quia propter nos factus est idem quod nos, homo nimirum, passiones etiam, atque affectus nostros, quasi proprios sibi consequenter vindicavit, et quod. dicere par erat humanam naluram, quæ peccaverat, hoc ipse antea pro illa ad Patrem clamavit, veluti qui ejusdem erat natura, tametsi sine peccato. quemadmodum victima, quæ olim pro peccato immolabatur, juxta legem, peccatum in se suscipiebat, quod una cum vietima comburi dicebatur: ita et Christus pro postris immolatus peccatis, in se ipsum omnia nostra suscepit peccata : nec secus ac si ipse peccasset, ad eorum remissiouem, et oravit, et mortuus est, ob summam nimirum atque ineſa- bilem ejus misericordiam. VERS. 6. Inimici mei dixerunt mala mihi. Ini- Varia lectiones. (49) ΑΙ. ὅτι ὑποσχομένης. (50) [σ. αὐτή.
10α But at this moment you have thrust us away and put us to shame. You have thrust us away as unworthy and put us to shame in the sense of you have made us be ashamed by not helping us when we are suffering such things.
β Καὶ οὐκ ἐξελεύσῃ, ὁ Θεὸς, ἐν ταῖς δυνάμεσιν ἡμῶν. Κἀνταῦθα, ἀντιχρονία, καθὼς ὁ Σύμμαχος ἐξέδωκε, καὶ οὐ συνεξέρχῃ τοῖς στρατεύμασιν ἡμῶν· ταῦτα γὰρ, δυνάμεις ἐκάλεσεν.ἐστιν ἡμέρα πονηρά, προειρήκαμεν ἐν τῷ λς' Α ψαλμῷ, τὸ οὐ καταισχυνθήσονται ἐν καιρῷ πο- νηρῷ ἑρμηνεύοντες. Ταὐτὸν γὰρ εἰπεῖν καιρὸν πονηρὸν, καὶ ἡμέραν πονηράν. Κύριος διαφυλάξαι αὐτόν. Επεύχεται τῷ τοιούτῳ ὁ Προφήτης, ὡς ἀγαθῷ. Καὶ ζῆσαι αὐτόν. Καὶ ζωοποιήσαι. Καὶ μακαρίσαι αὐτὸν ἐν τῇ γῇ. Καὶ μακάριον ἀναδείξαι καὶ ζηλωτόν, οὐκ ἐν τῇ παρούσῃ τῇ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Καὶ μὴ παραδῶ αὐτὸν εἰς χεῖρας ἐχθρῶν αὐτοῦ. Μέτε ὁρατῶν μήτε ἀοράτων. Κύριος βοηθήσαι αὐτῷ, ἐπὶ κλίνης οδύνης Β αὐτοῦ. Ἐπὶ κλίνης οδύνης, ἤτοι τῆς (49) ὑποδεχο- μένης αὐτὸν ἐδυνώμενον ἐν νόσῳ. Ακύλας δὲ καὶ Θεοδωτίων, οὐ τὸ εὐκτικὸν εἶδος, ἀλλὰ τὸ τοῦ μέλο λοντος ἐπὶ τῶν ῥηθέντων ἐκδεδώκασιν· οἷον Δια- φυλάξει καὶ ζήσει, καὶ τὰ τοιαῦτα, ὡς ἀντιμισθίαν ἅπαντα κρίναντες ταῦτα. Ολην τὴν κοίτην αὐτοῦ ἔστρεψας ἐν τῇ ἀρ ῥωστίᾳ αὐτοῦ. Κοίτην μὲν λέγει τὴν κατάκλισιν · *Εστρεψας δὲ, ἀντὶ τοῦ Ἠλλαξας. Τοῦ τοιούτου γοῦν, φησί, τὴν κατάκλισιν ἐν καιρῷ ἀρρωστίας ἤλλαξας, ἀπὸ νοσερᾶς εἰς ὑγιεινήν. Ὅλην δέ, ἀντὶ τοῦ Παντελῶς · Εστρεψας δὲ, ἀντὶ τοῦ Στρέψεις. "Η στοχαστικῶς, μᾶλλον δὲ προφητικῶς, ὡς γεγονός εἶπε τὸ γενησόμενον. Ἐγὼ εἶπα· Κύριε, ἐλέησόν με. Τὰ ἐντεῦθεν πάντα, προσώπῳ τοῦ Χριστοῦ λέγονται · παρακαλεῖ δὲ τὸν Θεὸν ὡς ἄνθρωπος, δεικνύων ὅτι πᾶς ἄν θρωπος δεῖται τοῦ ἐλέους τοῦ Θεοῦ. "Ιασαι τὴν ψυχήν μου, ὅτι ἡμαρτόν σοι. Καὶ μὴν ἁμαρτίαν, φησὶν, οὐκ ἐποίησεν· ἀλλ᾽ ἐπεὶ δι' ἡμᾶς γέγονε καθ᾿ ἡμᾶς, οἰκειοποιεῖται τῶν ἰδίων καὶ τὰ πάθη, καὶ τὰς φωνάς· καὶ ὅπερ ὀφείλει βοῦν ἡ ἁμαρτήσασα φύσις ἡμῶν, τοῦτο βοᾷ πρὸ ταύτης, ὑπὲρ ταύτης, ὡς (50) αὐτὸς, οἷα τῆς αὐτῆς καὶ αὐτὸς ὤν, εἰ καὶ χωρὶς ἁμαρτίας. "Ωσπερ δὲ τὸ θυόμενον ὑπὲρ ἁμαρτίας κατὰ τὸν νόμον, εἰς ἑαυτὸ τὴν ἁμαρτίαν ἀνεδέχετο, καὶ συγκατέκαιε ταύτην ἑαυτῷ· οὕτω καὶ οὗτος, Ουόμενος ὑπὲρ Εt τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, εἰς ἑαυτὸν ταύτας ἀνεδέξατο, καὶ ὡς αὐτὸς ἁμαρτήσας, οὕτω καὶ ἐδεῖτο, και ἔθνησκε διὰ φιλανθρωπίας ὑπερβολήν. Οἱ ἐχθροί μου εἶπον κακά μοι. Οἱ ἐχθροὶ τοῦ COMMENT. IN PSALMOS. cepturus sit. Quæ autem sit dies mala, diximus in psalmo xxxvi, ibi: Non confundentur in tempore malo. Eque enim significant dies mala, et teinpus C D malum. VERS. 5. Dominus conservet eum. Precatur Pro- pheta pro hujusmodi homine, tanquam pro viro quopiam bono. Et vivificet eum. Id est, vivere fa‹iat. Et beatum cum faciat in terra. Et beatum eum esse ostendat, aemulationeque, seu imitatione di- gaum, non in præsenti tantuin terra, sed in regno etiam cœlorum. Et non tradat eum in manus inimicorum ejus. Nec eum visibilium aut invisibilium hostium ina- nibus dedat. VERS. 4. Dominus opem feral illi super lectum doloris ejus. Super lectum doloris, in quo ægri- tudine ac morbo laborans, afflictus diu olim de- tinetur. Aquila autem, et Theodotio non per optativum modum, sed per futurum indicativi omnia haec verba reddidere, videlicet : Conservabil, Vivificabit, et, Opem feret, omnia hac quasi iu mercedem ac retributionem quamdam dici ar- bitrantes. Universum cubile ejus verlisti in infirmitate ejus. Per cubile, decubitum intelligit. Vertisti autem, hoc est, immutasti. In tempore, inquit, infirmi- tatis hujus viri, tu mutasti ejus decubitum, ab ægro nimirum, atque infirmo ad sanum ac validum. Mutasti autem universum, hoc est, Prorsus mutasti. Advertendum tamen quod præterito tempore usus est pro futuro. Vertisti enin, hoc est, Vertes. Vel, conjectura quadam, imo vero potius prophetico more, quæ futura erant, ut jam facta commemorat. VERS. 5. Ego dixi : Domine, miserere mei. Quæ sequuntur, ex Christi persona legenda sunt, qui velut homo Deum rogat, ostendens hoc pacto, quemlibet hominem Dei auxilio indigere. Sana animam meam, quia peccavi tibi. Sed quomodo alibi legimus Christum peccatum non fecisse? Certissimum quidem est, illum nunquam peccasse; verum quia propter nos factus est idem quod nos, homo nimirum, passiones etiam, atque affectus nostros, quasi proprios sibi consequenter vindicavit, et quod. dicere par erat humanam naluram, quæ peccaverat, hoc ipse antea pro illa ad Patrem clamavit, veluti qui ejusdem erat natura, tametsi sine peccato. quemadmodum victima, quæ olim pro peccato immolabatur, juxta legem, peccatum in se suscipiebat, quod una cum vietima comburi dicebatur: ita et Christus pro postris immolatus peccatis, in se ipsum omnia nostra suscepit peccata : nec secus ac si ipse peccasset, ad eorum remissiouem, et oravit, et mortuus est, ob summam nimirum atque ineſa- bilem ejus misericordiam. VERS. 6. Inimici mei dixerunt mala mihi. Ini- Varia lectiones. (49) ΑΙ. ὅτι ὑποσχομένης. (50) [σ. αὐτή.
10β And you will not march out, O God, with our forces. Here too there is an interchange of tense as Symmachus rendered it, namely, and you are not coming out with our armed forces, for these are what he called ‘forces’.
α Ἀπέστρεψας ἡμᾶς εἰς τὰ ὀπίσω παρὰ τοὺς ἐχθροὺς ἡμῶν. Πρώτους παρὰ τῇ σῇ ἐπισκοπῇ τεταγμένους, ἀπέστρεψας εἰς τὴν ἐσχάτην τάξιν, καὶ ὑπεβίβασας ἡμᾶς τοῖς ἐχθροῖς ἡμῶν.ἐστιν ἡμέρα πονηρά, προειρήκαμεν ἐν τῷ λς' Α ψαλμῷ, τὸ οὐ καταισχυνθήσονται ἐν καιρῷ πο- νηρῷ ἑρμηνεύοντες. Ταὐτὸν γὰρ εἰπεῖν καιρὸν πονηρὸν, καὶ ἡμέραν πονηράν. Κύριος διαφυλάξαι αὐτόν. Επεύχεται τῷ τοιούτῳ ὁ Προφήτης, ὡς ἀγαθῷ. Καὶ ζῆσαι αὐτόν. Καὶ ζωοποιήσαι. Καὶ μακαρίσαι αὐτὸν ἐν τῇ γῇ. Καὶ μακάριον ἀναδείξαι καὶ ζηλωτόν, οὐκ ἐν τῇ παρούσῃ τῇ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Καὶ μὴ παραδῶ αὐτὸν εἰς χεῖρας ἐχθρῶν αὐτοῦ. Μέτε ὁρατῶν μήτε ἀοράτων. Κύριος βοηθήσαι αὐτῷ, ἐπὶ κλίνης οδύνης Β αὐτοῦ. Ἐπὶ κλίνης οδύνης, ἤτοι τῆς (49) ὑποδεχο- μένης αὐτὸν ἐδυνώμενον ἐν νόσῳ. Ακύλας δὲ καὶ Θεοδωτίων, οὐ τὸ εὐκτικὸν εἶδος, ἀλλὰ τὸ τοῦ μέλο λοντος ἐπὶ τῶν ῥηθέντων ἐκδεδώκασιν· οἷον Δια- φυλάξει καὶ ζήσει, καὶ τὰ τοιαῦτα, ὡς ἀντιμισθίαν ἅπαντα κρίναντες ταῦτα. Ολην τὴν κοίτην αὐτοῦ ἔστρεψας ἐν τῇ ἀρ ῥωστίᾳ αὐτοῦ. Κοίτην μὲν λέγει τὴν κατάκλισιν · *Εστρεψας δὲ, ἀντὶ τοῦ Ἠλλαξας. Τοῦ τοιούτου γοῦν, φησί, τὴν κατάκλισιν ἐν καιρῷ ἀρρωστίας ἤλλαξας, ἀπὸ νοσερᾶς εἰς ὑγιεινήν. Ὅλην δέ, ἀντὶ τοῦ Παντελῶς · Εστρεψας δὲ, ἀντὶ τοῦ Στρέψεις. "Η στοχαστικῶς, μᾶλλον δὲ προφητικῶς, ὡς γεγονός εἶπε τὸ γενησόμενον. Ἐγὼ εἶπα· Κύριε, ἐλέησόν με. Τὰ ἐντεῦθεν πάντα, προσώπῳ τοῦ Χριστοῦ λέγονται · παρακαλεῖ δὲ τὸν Θεὸν ὡς ἄνθρωπος, δεικνύων ὅτι πᾶς ἄν θρωπος δεῖται τοῦ ἐλέους τοῦ Θεοῦ. "Ιασαι τὴν ψυχήν μου, ὅτι ἡμαρτόν σοι. Καὶ μὴν ἁμαρτίαν, φησὶν, οὐκ ἐποίησεν· ἀλλ᾽ ἐπεὶ δι' ἡμᾶς γέγονε καθ᾿ ἡμᾶς, οἰκειοποιεῖται τῶν ἰδίων καὶ τὰ πάθη, καὶ τὰς φωνάς· καὶ ὅπερ ὀφείλει βοῦν ἡ ἁμαρτήσασα φύσις ἡμῶν, τοῦτο βοᾷ πρὸ ταύτης, ὑπὲρ ταύτης, ὡς (50) αὐτὸς, οἷα τῆς αὐτῆς καὶ αὐτὸς ὤν, εἰ καὶ χωρὶς ἁμαρτίας. "Ωσπερ δὲ τὸ θυόμενον ὑπὲρ ἁμαρτίας κατὰ τὸν νόμον, εἰς ἑαυτὸ τὴν ἁμαρτίαν ἀνεδέχετο, καὶ συγκατέκαιε ταύτην ἑαυτῷ· οὕτω καὶ οὗτος, Ουόμενος ὑπὲρ Εt τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, εἰς ἑαυτὸν ταύτας ἀνεδέξατο, καὶ ὡς αὐτὸς ἁμαρτήσας, οὕτω καὶ ἐδεῖτο, και ἔθνησκε διὰ φιλανθρωπίας ὑπερβολήν. Οἱ ἐχθροί μου εἶπον κακά μοι. Οἱ ἐχθροὶ τοῦ COMMENT. IN PSALMOS. cepturus sit. Quæ autem sit dies mala, diximus in psalmo xxxvi, ibi: Non confundentur in tempore malo. Eque enim significant dies mala, et teinpus C D malum. VERS. 5. Dominus conservet eum. Precatur Pro- pheta pro hujusmodi homine, tanquam pro viro quopiam bono. Et vivificet eum. Id est, vivere fa‹iat. Et beatum cum faciat in terra. Et beatum eum esse ostendat, aemulationeque, seu imitatione di- gaum, non in præsenti tantuin terra, sed in regno etiam cœlorum. Et non tradat eum in manus inimicorum ejus. Nec eum visibilium aut invisibilium hostium ina- nibus dedat. VERS. 4. Dominus opem feral illi super lectum doloris ejus. Super lectum doloris, in quo ægri- tudine ac morbo laborans, afflictus diu olim de- tinetur. Aquila autem, et Theodotio non per optativum modum, sed per futurum indicativi omnia haec verba reddidere, videlicet : Conservabil, Vivificabit, et, Opem feret, omnia hac quasi iu mercedem ac retributionem quamdam dici ar- bitrantes. Universum cubile ejus verlisti in infirmitate ejus. Per cubile, decubitum intelligit. Vertisti autem, hoc est, immutasti. In tempore, inquit, infirmi- tatis hujus viri, tu mutasti ejus decubitum, ab ægro nimirum, atque infirmo ad sanum ac validum. Mutasti autem universum, hoc est, Prorsus mutasti. Advertendum tamen quod præterito tempore usus est pro futuro. Vertisti enin, hoc est, Vertes. Vel, conjectura quadam, imo vero potius prophetico more, quæ futura erant, ut jam facta commemorat. VERS. 5. Ego dixi : Domine, miserere mei. Quæ sequuntur, ex Christi persona legenda sunt, qui velut homo Deum rogat, ostendens hoc pacto, quemlibet hominem Dei auxilio indigere. Sana animam meam, quia peccavi tibi. Sed quomodo alibi legimus Christum peccatum non fecisse? Certissimum quidem est, illum nunquam peccasse; verum quia propter nos factus est idem quod nos, homo nimirum, passiones etiam, atque affectus nostros, quasi proprios sibi consequenter vindicavit, et quod. dicere par erat humanam naluram, quæ peccaverat, hoc ipse antea pro illa ad Patrem clamavit, veluti qui ejusdem erat natura, tametsi sine peccato. quemadmodum victima, quæ olim pro peccato immolabatur, juxta legem, peccatum in se suscipiebat, quod una cum vietima comburi dicebatur: ita et Christus pro postris immolatus peccatis, in se ipsum omnia nostra suscepit peccata : nec secus ac si ipse peccasset, ad eorum remissiouem, et oravit, et mortuus est, ob summam nimirum atque ineſa- bilem ejus misericordiam. VERS. 6. Inimici mei dixerunt mala mihi. Ini- Varia lectiones. (49) ΑΙ. ὅτι ὑποσχομένης. (50) [σ. αὐτή.
11α You have turned us back to the rear in regard to our enemies. You have turned us, who were set in first place in the presence of your overseeing care, to the very last place and you have relegated us beneath our enemies.
β Καὶ οἱ μισοῦντες ἡμᾶς διήρπαζον ἑαυτοῖς. Διήρπαζον τὰ ἡμέτερα.ἐστιν ἡμέρα πονηρά, προειρήκαμεν ἐν τῷ λς' Α ψαλμῷ, τὸ οὐ καταισχυνθήσονται ἐν καιρῷ πο- νηρῷ ἑρμηνεύοντες. Ταὐτὸν γὰρ εἰπεῖν καιρὸν πονηρὸν, καὶ ἡμέραν πονηράν. Κύριος διαφυλάξαι αὐτόν. Επεύχεται τῷ τοιούτῳ ὁ Προφήτης, ὡς ἀγαθῷ. Καὶ ζῆσαι αὐτόν. Καὶ ζωοποιήσαι. Καὶ μακαρίσαι αὐτὸν ἐν τῇ γῇ. Καὶ μακάριον ἀναδείξαι καὶ ζηλωτόν, οὐκ ἐν τῇ παρούσῃ τῇ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Καὶ μὴ παραδῶ αὐτὸν εἰς χεῖρας ἐχθρῶν αὐτοῦ. Μέτε ὁρατῶν μήτε ἀοράτων. Κύριος βοηθήσαι αὐτῷ, ἐπὶ κλίνης οδύνης Β αὐτοῦ. Ἐπὶ κλίνης οδύνης, ἤτοι τῆς (49) ὑποδεχο- μένης αὐτὸν ἐδυνώμενον ἐν νόσῳ. Ακύλας δὲ καὶ Θεοδωτίων, οὐ τὸ εὐκτικὸν εἶδος, ἀλλὰ τὸ τοῦ μέλο λοντος ἐπὶ τῶν ῥηθέντων ἐκδεδώκασιν· οἷον Δια- φυλάξει καὶ ζήσει, καὶ τὰ τοιαῦτα, ὡς ἀντιμισθίαν ἅπαντα κρίναντες ταῦτα. Ολην τὴν κοίτην αὐτοῦ ἔστρεψας ἐν τῇ ἀρ ῥωστίᾳ αὐτοῦ. Κοίτην μὲν λέγει τὴν κατάκλισιν · *Εστρεψας δὲ, ἀντὶ τοῦ Ἠλλαξας. Τοῦ τοιούτου γοῦν, φησί, τὴν κατάκλισιν ἐν καιρῷ ἀρρωστίας ἤλλαξας, ἀπὸ νοσερᾶς εἰς ὑγιεινήν. Ὅλην δέ, ἀντὶ τοῦ Παντελῶς · Εστρεψας δὲ, ἀντὶ τοῦ Στρέψεις. "Η στοχαστικῶς, μᾶλλον δὲ προφητικῶς, ὡς γεγονός εἶπε τὸ γενησόμενον. Ἐγὼ εἶπα· Κύριε, ἐλέησόν με. Τὰ ἐντεῦθεν πάντα, προσώπῳ τοῦ Χριστοῦ λέγονται · παρακαλεῖ δὲ τὸν Θεὸν ὡς ἄνθρωπος, δεικνύων ὅτι πᾶς ἄν θρωπος δεῖται τοῦ ἐλέους τοῦ Θεοῦ. "Ιασαι τὴν ψυχήν μου, ὅτι ἡμαρτόν σοι. Καὶ μὴν ἁμαρτίαν, φησὶν, οὐκ ἐποίησεν· ἀλλ᾽ ἐπεὶ δι' ἡμᾶς γέγονε καθ᾿ ἡμᾶς, οἰκειοποιεῖται τῶν ἰδίων καὶ τὰ πάθη, καὶ τὰς φωνάς· καὶ ὅπερ ὀφείλει βοῦν ἡ ἁμαρτήσασα φύσις ἡμῶν, τοῦτο βοᾷ πρὸ ταύτης, ὑπὲρ ταύτης, ὡς (50) αὐτὸς, οἷα τῆς αὐτῆς καὶ αὐτὸς ὤν, εἰ καὶ χωρὶς ἁμαρτίας. "Ωσπερ δὲ τὸ θυόμενον ὑπὲρ ἁμαρτίας κατὰ τὸν νόμον, εἰς ἑαυτὸ τὴν ἁμαρτίαν ἀνεδέχετο, καὶ συγκατέκαιε ταύτην ἑαυτῷ· οὕτω καὶ οὗτος, Ουόμενος ὑπὲρ Εt τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, εἰς ἑαυτὸν ταύτας ἀνεδέξατο, καὶ ὡς αὐτὸς ἁμαρτήσας, οὕτω καὶ ἐδεῖτο, και ἔθνησκε διὰ φιλανθρωπίας ὑπερβολήν. Οἱ ἐχθροί μου εἶπον κακά μοι. Οἱ ἐχθροὶ τοῦ COMMENT. IN PSALMOS. cepturus sit. Quæ autem sit dies mala, diximus in psalmo xxxvi, ibi: Non confundentur in tempore malo. Eque enim significant dies mala, et teinpus C D malum. VERS. 5. Dominus conservet eum. Precatur Pro- pheta pro hujusmodi homine, tanquam pro viro quopiam bono. Et vivificet eum. Id est, vivere fa‹iat. Et beatum cum faciat in terra. Et beatum eum esse ostendat, aemulationeque, seu imitatione di- gaum, non in præsenti tantuin terra, sed in regno etiam cœlorum. Et non tradat eum in manus inimicorum ejus. Nec eum visibilium aut invisibilium hostium ina- nibus dedat. VERS. 4. Dominus opem feral illi super lectum doloris ejus. Super lectum doloris, in quo ægri- tudine ac morbo laborans, afflictus diu olim de- tinetur. Aquila autem, et Theodotio non per optativum modum, sed per futurum indicativi omnia haec verba reddidere, videlicet : Conservabil, Vivificabit, et, Opem feret, omnia hac quasi iu mercedem ac retributionem quamdam dici ar- bitrantes. Universum cubile ejus verlisti in infirmitate ejus. Per cubile, decubitum intelligit. Vertisti autem, hoc est, immutasti. In tempore, inquit, infirmi- tatis hujus viri, tu mutasti ejus decubitum, ab ægro nimirum, atque infirmo ad sanum ac validum. Mutasti autem universum, hoc est, Prorsus mutasti. Advertendum tamen quod præterito tempore usus est pro futuro. Vertisti enin, hoc est, Vertes. Vel, conjectura quadam, imo vero potius prophetico more, quæ futura erant, ut jam facta commemorat. VERS. 5. Ego dixi : Domine, miserere mei. Quæ sequuntur, ex Christi persona legenda sunt, qui velut homo Deum rogat, ostendens hoc pacto, quemlibet hominem Dei auxilio indigere. Sana animam meam, quia peccavi tibi. Sed quomodo alibi legimus Christum peccatum non fecisse? Certissimum quidem est, illum nunquam peccasse; verum quia propter nos factus est idem quod nos, homo nimirum, passiones etiam, atque affectus nostros, quasi proprios sibi consequenter vindicavit, et quod. dicere par erat humanam naluram, quæ peccaverat, hoc ipse antea pro illa ad Patrem clamavit, veluti qui ejusdem erat natura, tametsi sine peccato. quemadmodum victima, quæ olim pro peccato immolabatur, juxta legem, peccatum in se suscipiebat, quod una cum vietima comburi dicebatur: ita et Christus pro postris immolatus peccatis, in se ipsum omnia nostra suscepit peccata : nec secus ac si ipse peccasset, ad eorum remissiouem, et oravit, et mortuus est, ob summam nimirum atque ineſa- bilem ejus misericordiam. VERS. 6. Inimici mei dixerunt mala mihi. Ini- Varia lectiones. (49) ΑΙ. ὅτι ὑποσχομένης. (50) [σ. αὐτή.
11β And those who hate us were taking plunder for themselves. They were plundering our own goods.
PG 128:483α Ἔδωκας ἡμᾶς ὡς πρόβατα βρώσεως. Tὸ, ἔδωκας, ἀντὶ τοῦ, παρέδωκας, ἐξέδωκας, καὶ οὐδ’ ὡς πρόβατα κτήσεως, ἀλλὰ
12α You have given us as sheep for eating. ‘You have given’ in the sense of ‘you have surrendered us’, ‘you have delivered us up’, and not even as sheep for owning, but for eating, for the former are less valued than the latter as being fit only for slaughter.
βρώσεως· ταῦτα γὰρ ἐκείνων φαυλότερα, ὡς εἰς σφαγὴν μόνην ἐπιτήδεια. β Καὶ ἐν τοῖς ἔθνεσι διέσπειρας ἡμᾶς. Εἰς δουλείαν· διάφορα γὰρ ἔθνη τοῖς Μακεδόσι συνεστρατεύοντο. Οἰκειοῦται δὲ τὸ πρόσωπον τῶν ἑαλωκότων. α Ἀπέδου τὸν λαόν σου ἄνευ τιμῆς. Ἐξέδωκας εἰς δουλείαν τὸν πρὶν ἠγαπημένον σοι λαὸν, ἄνευ τιμήματος. Τοῦτο δὲ λέγει, τὴν φαυλότητα τοῦ λαοῦ δηλῶν. Εἰώθαμεν γὰρ τοὺς ἄγαν πονηροὺς οἰκέτας, ὡς ἀχρήστους καὶ ἀτίμους, ἄνευ τιμήματος ἀποδίδοσθαι, κέρδος ἡγούμενοι τὴν τούτων ἀπαλλαγήν. Τοῦτο δὲ καὶ διὰ Ἡσαΐου φησὶν ὁ Θεὸς, ὅτι Δωρεὰν ἐπράθητε. β Καὶ οὐκ ἦν πλῆθος ἐν τοῖς ἀλλάγμασιν ἡμῶν. Καὶ οὐκ ἦσαν πολλὰ τὰ τιμήματα ἡμῶν· ἄλλαγμα γὰρ οἰκέτου, τὸ ἀντιδιδόμενον τίμημα. Ἑαυτῶν δὲ κατειρωνεύονται τοῦτο λέγοντες· ἄνευ γὰρ τιμῆς ἀπεδόθησαν. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, ἐν τοῖς ἀλαλάγμασιν ἔχουσιν, οἷον, οὐκ ἦν πλῆθος ἐχθρῶν ἐν τῷ καθ’ ἡμῶν ἀλαλάζειν τὰ ἐπινίκια. Κεκρατήκασι γὰρ ἡμῶν, ὄντες πρὸς ἡμᾶς ὀλίγοι. 14 Ἔθου ἡμᾶς ὄνειδος τοῖς γείτοσιν ἡμῶν, μυκτηρισμὸν καὶ χλευασμὸν τοῖς κύκλῳ ἡμῶν. Μυκτηρισμὸν λέγει, τὴν ἐξουδένωσιν· χλευασμὸν δὲ, τὸ σκῶμμα. Γείτονες δὲ καὶ κύκλῳ αὐτῶν, οἱ ἀλλόφυλοι, ᾽Ιδουμαῖοι καὶ Μωαβῖται καὶ Ἀμμανῖται καὶ ἄλλοι τοιοῦτοι. α Ἔθου ἡμᾶς εἰς παραβολὴν ἐν τοῖς ἔθνεσιν. Ἀντὶ τοῦ, εἰς παράδειγμα· λέγειν γὰρ εἰώθασιν, ὅτι πάθοιεν οἱ ἐχθροὶ ἡμῶν πάντες, οἷα καὶ οἱ ᾽Ισραηλῖται. Ἢ εἰς διήγησιν· διηγοῦνται γὰρ τὰς ἡμετέρας συμφοράς. β Κίνησιν κεφαλῆς ἐν τοῖς λαοῖς. Ἀπὸ κοινοῦ τὸ, ἔθου· εἰς κίνησιν κεφαλῆς, ἐν τοῖς λαοῖς τῶν ἐθνῶν· κινοῦσι | γὰρ ἐφ’ ἡμῖν τὰς κεφαλὰς, οἱ μὲν, κατοικτιζόμενοι, οἱ δὲ, μᾶλλον ἐπιχαίροντες, καὶ οἷον λέγοντες, Εὖγε, εὖγε. α Ὅλην τὴν ἡμέραν ἡ ἐντροπή μου κατεναντίον μού ἐστι. α οἱ Ἰσραηλῖται PBFV : Ἰσραηλῖται MSC. β κατοικτιζόμενοι MSCBF : κατοικτειριζόμενοι PV.
12β And you have scattered us among the nations. In slavery, for various nations were campaigning alongside the Macedonians. He is appro- priating the person of the captives. 13α You have given over your people without a fee. You have delivered up to slavery the people formerly loved by you without payment. He says this indicating the worthlessness of the people, for we are accustomed to surrender ex- ceedingly wicked servants without payment as being useless and valueless, thinking it a gain merely to be rid of them. God says this also through Isaiah, namely, that You have been sold for nothing. 13β And there was no great number in our exchange values. And our prices were not much, for the exchange value [ἄλλαγμα] of a slave is the payment made in return. They are employing heavy irony against themselves in saying this, for they were surrendered without any price. Some copies have in ‘in our ululations’ [ἀλαλάγματα], namely, there was no great number of enemies shouting victory ululations against us, for they prevailed against us being few in relation to us. 14 You have made us a reproach to our neighbours, the butt of sarcasm and derision to those around us. ‘Sarcasm’ is what he calls contempt and ‘derision’ what he calls jibes. The neighbours and those around them are the alien tribes, the Idumaeans and Moabites and Ammanites and other such. 15α You have made us a watchword among the nations. In the sense of an example, for they are wont to say, ‘May all our enemies suffer the things that overcame the Israelites’. Or else as a tale, for they tell about our misfortunes. 15β A wagging of the head among the peoples. ‘You have made us’ is understood; as a wagging of the head among the peoples of the na- tions, for they wag their heads at us, some commiserating and others rejoicing rather and as it were saying, ‘Good indeed, good indeed!’ 16α All day long my disgrace is before me.
PG 128:485Διαπαντὸς ἐνώπιόν μού ἐστι. β Καὶ ἡ αἰσχύνη τοῦ προσώπου μου ἐκάλυψέ με. Οὕτως αἰσχρῶς διηρπασμένον καὶ διεσπαρμένον. Tὸ αὐτὸ δὲ καὶ τοῦτο σημαίνει. 17 Ἀπὸ φωνῆς ὀνειδίζοντος καὶ καταλαλοῦντος, ἀπὸ προσώπου ἐχθροῦ καὶ ἐκδιώκοντος. Αἰσχύνη μοι, φησὶν, ἐστὶ, καὶ ἀφ’ ὧν λέγουσιν οἱ ὀνειδίζοντες γείτονες, καὶ ἀφ’ ὧν ὁρῶσι σοβαρὸν οἱ ἐχθροὶ, καὶ οὐδ’ ἀντιβλέπειν αὐτοῖς ἰσχύω. Tὸ, καταλαλοῦντος δὲ, βλασφημοῦντος εἶπεν Ἀκύλας. α Ταῦτα πάντα ἦλθεν ἐφ᾽ ἡμᾶς. Ταύτας πάσας τὰς κακώσεις ὑπέστημεν. β Καὶ οὐκ ἐπελαθόμεθά σου. Ὥστε ὀνομάσαι Θεὸν ἕτερον. γ Καὶ οὐκ ἠδικήσαμεν ἐν τῇ διαθήκῃ σου. Οὐ παρέβημεν τὸν νόμον σου· ἀδικεῖ γὰρ τὸν νόμον, ὁ παραβαίνων αὐτόν. α Καὶ οὐκ ἀπέστη εἰς τὰ ὀπίσω ἡ καρδία ἡμῶν. Καὶ οὐκ ἀπέστη ἐπὶ τὰ χείρω. Ταῦτα δὲ πάντα λέγουσιν οἱ θεοσεβέστεροι τοῦ λαοῦ, οἳ καὶ ἐν τοῖς τοιούτοις πάθεσι φυλάττοντες τὰς ἐντολὰς τοῦ Θεοῦ, καὶ ὑπὲρ ὅλων τῶν ὑπολελειμμένων δικαιολογοῦνται πρὸς τὸν Θεὸν, ἀλείφοντες καὶ τούτους εἰς εὐψυχίαν. β Καὶ ἐξέκλινας τὰς τρίβους ἡμῶν ἀπὸ τῆς ὁδοῦ σου. Καὶ μετέστρεψας τὰς τρίβους ἡμῶν ἀπὸ τῆς ὁδοῦ τῆς πρὸς τὸν ναόν σου, ὡς μηκέτι δύνασθαι πρὸς αὐτὸν βαδίζειν, τῶν μὲν, αἰχμαλωτισθέντων, τῶν δὲ, φυγόντων ἀπὸ τῆς πατρίδος. α Ὅτι ἐταπείνωσας ἡμᾶς ἐν τόπῳ κακώσεως. Τῷ τῆς φυγῆς καὶ τῷ τῆς αἰχμαλωσίας. 175 Ἀκύλας MPSBF : ὁ Ἀκύλας CHV. α χείρω MSBF : χείρονα PV.Α Χριστοῦ, οἱ Ἰουδαῖοι, οἵτινες τῷ φθόνῳ διαπριό μενος, εἶπον καπά· νοεῖται δὲ τὸ, ῥήματα· κακά δὲ, ἀντὶ πονηρά μοι. Τινὰ δὲ εἶπον, ἄκουσον διὰ τῶν ἑξῆς. Πότε ἀποθανεῖται; Βαρὺς γὰρ, φησίν, ἡμῖν ἐστι καὶ βλεπόμενος. Καὶ ἀπολεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Εώρων γὰρ αὐτὸν πολλῆς πεπληρωμένον δυνάμεως, καὶ πᾶσαν νόσον, καὶ πᾶσαν μαλακίαν Ιώμενον, καὶ ᾤοντο, θανάτῳ ποτέ σβεσθῆναι, Καὶ εἰσεπορεύετο τοῦ ἰδεῖν. Ο προδότης Ιούδας οἷα συνήθης, φησὶν, ἀκωλύτως εἰσεπορεύετο, ἔνθα κατηγόμην, ἐπὶ τῷ ἰδεῖν, εἰ ἔστιν εὐκαιρία, ἵνα μὲ παραδῷ. Μάτην ἐλάλει ἡ καρδία αὐτοῦ. Μάτην ἐλάλει αὐτή καθ' ἑαυτὴν τὰ περὶ τῆς προδοσίας, ὅτε οὗτος εἰσεπορεύετο τοῦ ἰδεῖν. "Ητοι μάτην ἐσπού δάσε λαθεῖν με · ἐγίνωσκον γάρ, οἷα καρδιογνώστης, όσα βουλεύεται, καὶ βούλεται. Συνήγαγεν ἀνομίαν ἑαυτῷ. Οὐδὲν ἑτέρον ἐποι ησε ταῦτα λογισάμενος ὁ ἄθλιος, ἢ μόνον ἐθησαύρι- σεν ἑαυτῷ ἀνομίαν, ὡς ἐπιβεβουλευκώς τῷ διδα- σκάλῳ καὶ Σωτήρι. Τινὲς δὲ μετὰ τὸ Μάτην ελά λει, στίζουσι τελείαν, ἵν' ή, ὅτι Μάτην ἐλάλει μοι εἰρηνικῶς, ἐχθρά βουλευόμενος· ἔμεινεν τὸ πρῶτον. Εξεπορεύετο έξω, καὶ ἐπάλει επιτοαυτό. Λα δὲν γὰρ, φησι, το ψωμίον ἐκεῖνος, εὐθέως ἐξῆλθε. Τὸ δὲ Επιτεαυτό, ἀντὶ τοῦ, ὑμοῦ αὐτοῖς τοῖς εχθροῖς μου · συνελάλει γὰρ αὐτοῖς περὶ προδοσίας· · Τί μοι θέλετε δοῦναι; καὶ τὰ ἑξῆς. Πάντα γὰρ ταῦτα σαφῶς ἱστοροῦσιν οἱ εὐαγγελισταί γινόμενα. Κατ᾿ ἐμοῦ ἐψιθύριζαν πάντες οἱ ἐχθροί μου. Εψιθύριζαν ἀλλήλοις εἰς τὸ οὖς τὰ τῆς ἐπιβουλῆς, φοβούμενοι τὸν ὄχλον. Κατ᾿ ἐμοῦ ἐλογίζοντο κακά μοι. Κατ᾿ ἐμοῦ έμελέτων θανατηφόρα μοι· Συμβούλιον γάρ, φησί, ἔλάδον κατὰ τοῦ Ἰησοῦ, ὥστε θανατῶσαι αὐτόν. Λόγον παράνομων κατέθεντο κατ' ἐμοῦ. 'Αντί τοῦ ᾿Απεκρίθησαν· ἐρωτηθέντες γὰρ ὑπὸ Πιλάτου, Τι ποιήσω Ἰησοῦν τον λεγόμενον Χριστόν; ἀπές κρίθησαν· Σταυρωθήτω. Παράνομος δὲ ὁ λόγος· οὐ γὰρ ἐξῆν παραδοῦναι τὸν ἀθῶον εἰς θάνατον. Τοῦτο δὲ αὐτὸ ὠνείδισε καὶ ὁ Πιλάτος πολλάκις εἰπὼν, ὅτι οὐδὲν αἴτιον θανάτου εὗρον ἐν αὐτῷ, καὶ ὅτι Υμεῖς ὄψεσθε. Η τὸ κατέθεντο, ἀντὶ τοῦ, συν εσκεύασαν· εἶπον γάρ, ὅτι 'Ανασκίει τὸν ὄχλον τοῦ Καίσαρος. Παράνομος δὲ καὶ οὗτος ὁ λόγος οὐ γὰρ ἐξῆν ψευδώς καταμαρτυρεῖν. ** Μὴ ὁ κοιμώμενος οὐχὶ προσθήσει τοῦ ἀνα- ΣΤΗ, 38. EUTHYMII ZIGABENI mici Christi Judaei, qui invidia dissecabantur, et dixerunt mala, hoc est, prava verba. Quænam autem dixerint, audi. Quando morietur ? Gravis est enim, inquit, nobis, adeo, ut nec illius aspectum sustinere valeamus. El peribit nomen ejus. Sed cum multa præ- ditum potentia Christum universas agritudines ac morbos curare viderent, quomodo cum ali- quando putarunt exstingui posse? VERS. 7. Et ingrediebatur ut videret. Preditor, inquit, Judas, veluti familiaris meus absque ullo impedimento, illuc ingrediebatur, ubi ego aderam, ut videret an opportunum esset tradendi tempus. Frustra loquebatur cor ejus. Frustra in eorde suo secum ea loquebatur quæ ad proditionem pertinebant, quando videlicet ingrediebatur, ut videret. Vel, frustra in animo suo cogitabat, ut me lateret, cum optimus ego scrutator cordium, omnia nossem ejus consilia el vola. Congregavit iniquitatem sibi. Nihil alind miser hujusmodi cogitatione efficere potuit, nisi quod sibi ipsi summam thesaurizavit iniquitatem, dum ·adversus proprium præceptorem et Servatorem tetendit insidias. Quidam post verba : Frasira loquebatur, punctum ponunt, ut sensus sit: Fra stra mihi pacifice loquebatur, cum inimica in amente versaret consilia. Sed melior est sensus, ◄quem primo loco diximus. VERS. 8. Egrediebatur foras et loquebatur in C idipsum. Accepta enim panis buccella, Judas statim exit. Quod vero ait in idipsum, idem significat quod una. Loquebatur, inquit, una cum inimicis meis, de ·jis quæ ad proditionem spectabant : Quid vultis mihi, inquit, dare et qui sequuntur. Haec autem omnia apertissime in evangelica narrantur historia. Adversum me susurrabant omnes inimici mei. Busarrabant mutuo in aurem, quomodo insidias disponerent, timentes nimirum aperte loqui pro- pter turbam. Adversum me cogitabant mala mihi. Lethifera, inquit, cogitabant adversum me. Santa quod te- statur evangelista, quod Consilium inierunt ad- versus dēsum, ut eum morti traderent **. - VERS. 9. Verbum iniquum deposuerunt afberium D me. Deposuerant pro Responderunt. Interrogati enim a Pilato : Quid faciam Jesu, qui dicitur Christus ? responderunt : Crucifigatur s. Est i tem iniquum hoc verbum. Neque enim licebat Innocentem virum morti tradere : atque ideo eis sæpius objiciebat Pilatus, dicens: Nultam causam invenio in eo ; item, Vos videbitis. Vel deposuerunt, hoc est, fabricarunt, machinati sunt. Dixerunt enim quod commoveret turbam contra Cæsarem, quæ verba etiam iniqua erant. Neque enim falsa attestari licebat. Numquid, qui dormit, non adjiciet ut resurgat ? Matth. xxvi, 15. "Matth. xxvw, 4. » Ibid. 23. ss Joan.
It is continually in front of me. 16β And the shame of my face has covered me. Being thus shamefully despoiled and scattered abroad. This also means the same. 17 At the voice of the denouncer and maligner, at the face of the enemy and persecutor. There is shame for me, he says, from what my disparaging neighbours say and from how my enemies look haughtily, and I do not even have the strength to look them in the face. Aquila said ‘blasphemer’ for ‘maligner’. 18α All these things have come upon us. We have undergone all these sufferings. 18β And we have not forgotten you. So as to invoke the name of another god. 18γ And we have not done wrong in your covenant. We have not transgressed your law, for the person who transgresses the law wrongs it. 19α And our heart has not turned backwards. And it has not turned to the worse. It is the more pious among the people who say all these things, namely, those who throughout all such sufferings keep God’s commandments and who on behalf of all those remaining plead their cause to God, urging them also to take courage. 19β And you have diverted our paths from your way. And you have turned away our paths from the way to your temple, as being no longer able to walk towards it, the ones having been taken captive, and the others having fled from their homeland. 20α For you have humbled us in a place of affliction. The place of exile and that of captivity.
β Καὶ ἐπεκάλυψεν ἡμᾶς σκιὰ θανάτου. Θλῖψις ἐοικυῖα θανάτῳ, διὰ τὴν πικρίαν· ἔοικε γὰρ ἡ σκιὰ τῷ πρωτοτύπῳ καὶ μιμεῖται τοῦτο.Α Χριστοῦ, οἱ Ἰουδαῖοι, οἵτινες τῷ φθόνῳ διαπριό μενος, εἶπον καπά· νοεῖται δὲ τὸ, ῥήματα· κακά δὲ, ἀντὶ πονηρά μοι. Τινὰ δὲ εἶπον, ἄκουσον διὰ τῶν ἑξῆς. Πότε ἀποθανεῖται; Βαρὺς γὰρ, φησίν, ἡμῖν ἐστι καὶ βλεπόμενος. Καὶ ἀπολεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Εώρων γὰρ αὐτὸν πολλῆς πεπληρωμένον δυνάμεως, καὶ πᾶσαν νόσον, καὶ πᾶσαν μαλακίαν Ιώμενον, καὶ ᾤοντο, θανάτῳ ποτέ σβεσθῆναι, Καὶ εἰσεπορεύετο τοῦ ἰδεῖν. Ο προδότης Ιούδας οἷα συνήθης, φησὶν, ἀκωλύτως εἰσεπορεύετο, ἔνθα κατηγόμην, ἐπὶ τῷ ἰδεῖν, εἰ ἔστιν εὐκαιρία, ἵνα μὲ παραδῷ. Μάτην ἐλάλει ἡ καρδία αὐτοῦ. Μάτην ἐλάλει αὐτή καθ' ἑαυτὴν τὰ περὶ τῆς προδοσίας, ὅτε οὗτος εἰσεπορεύετο τοῦ ἰδεῖν. "Ητοι μάτην ἐσπού δάσε λαθεῖν με · ἐγίνωσκον γάρ, οἷα καρδιογνώστης, όσα βουλεύεται, καὶ βούλεται. Συνήγαγεν ἀνομίαν ἑαυτῷ. Οὐδὲν ἑτέρον ἐποι ησε ταῦτα λογισάμενος ὁ ἄθλιος, ἢ μόνον ἐθησαύρι- σεν ἑαυτῷ ἀνομίαν, ὡς ἐπιβεβουλευκώς τῷ διδα- σκάλῳ καὶ Σωτήρι. Τινὲς δὲ μετὰ τὸ Μάτην ελά λει, στίζουσι τελείαν, ἵν' ή, ὅτι Μάτην ἐλάλει μοι εἰρηνικῶς, ἐχθρά βουλευόμενος· ἔμεινεν τὸ πρῶτον. Εξεπορεύετο έξω, καὶ ἐπάλει επιτοαυτό. Λα δὲν γὰρ, φησι, το ψωμίον ἐκεῖνος, εὐθέως ἐξῆλθε. Τὸ δὲ Επιτεαυτό, ἀντὶ τοῦ, ὑμοῦ αὐτοῖς τοῖς εχθροῖς μου · συνελάλει γὰρ αὐτοῖς περὶ προδοσίας· · Τί μοι θέλετε δοῦναι; καὶ τὰ ἑξῆς. Πάντα γὰρ ταῦτα σαφῶς ἱστοροῦσιν οἱ εὐαγγελισταί γινόμενα. Κατ᾿ ἐμοῦ ἐψιθύριζαν πάντες οἱ ἐχθροί μου. Εψιθύριζαν ἀλλήλοις εἰς τὸ οὖς τὰ τῆς ἐπιβουλῆς, φοβούμενοι τὸν ὄχλον. Κατ᾿ ἐμοῦ ἐλογίζοντο κακά μοι. Κατ᾿ ἐμοῦ έμελέτων θανατηφόρα μοι· Συμβούλιον γάρ, φησί, ἔλάδον κατὰ τοῦ Ἰησοῦ, ὥστε θανατῶσαι αὐτόν. Λόγον παράνομων κατέθεντο κατ' ἐμοῦ. 'Αντί τοῦ ᾿Απεκρίθησαν· ἐρωτηθέντες γὰρ ὑπὸ Πιλάτου, Τι ποιήσω Ἰησοῦν τον λεγόμενον Χριστόν; ἀπές κρίθησαν· Σταυρωθήτω. Παράνομος δὲ ὁ λόγος· οὐ γὰρ ἐξῆν παραδοῦναι τὸν ἀθῶον εἰς θάνατον. Τοῦτο δὲ αὐτὸ ὠνείδισε καὶ ὁ Πιλάτος πολλάκις εἰπὼν, ὅτι οὐδὲν αἴτιον θανάτου εὗρον ἐν αὐτῷ, καὶ ὅτι Υμεῖς ὄψεσθε. Η τὸ κατέθεντο, ἀντὶ τοῦ, συν εσκεύασαν· εἶπον γάρ, ὅτι 'Ανασκίει τὸν ὄχλον τοῦ Καίσαρος. Παράνομος δὲ καὶ οὗτος ὁ λόγος οὐ γὰρ ἐξῆν ψευδώς καταμαρτυρεῖν. ** Μὴ ὁ κοιμώμενος οὐχὶ προσθήσει τοῦ ἀνα- ΣΤΗ, 38. EUTHYMII ZIGABENI mici Christi Judaei, qui invidia dissecabantur, et dixerunt mala, hoc est, prava verba. Quænam autem dixerint, audi. Quando morietur ? Gravis est enim, inquit, nobis, adeo, ut nec illius aspectum sustinere valeamus. El peribit nomen ejus. Sed cum multa præ- ditum potentia Christum universas agritudines ac morbos curare viderent, quomodo cum ali- quando putarunt exstingui posse? VERS. 7. Et ingrediebatur ut videret. Preditor, inquit, Judas, veluti familiaris meus absque ullo impedimento, illuc ingrediebatur, ubi ego aderam, ut videret an opportunum esset tradendi tempus. Frustra loquebatur cor ejus. Frustra in eorde suo secum ea loquebatur quæ ad proditionem pertinebant, quando videlicet ingrediebatur, ut videret. Vel, frustra in animo suo cogitabat, ut me lateret, cum optimus ego scrutator cordium, omnia nossem ejus consilia el vola. Congregavit iniquitatem sibi. Nihil alind miser hujusmodi cogitatione efficere potuit, nisi quod sibi ipsi summam thesaurizavit iniquitatem, dum ·adversus proprium præceptorem et Servatorem tetendit insidias. Quidam post verba : Frasira loquebatur, punctum ponunt, ut sensus sit: Fra stra mihi pacifice loquebatur, cum inimica in amente versaret consilia. Sed melior est sensus, ◄quem primo loco diximus. VERS. 8. Egrediebatur foras et loquebatur in C idipsum. Accepta enim panis buccella, Judas statim exit. Quod vero ait in idipsum, idem significat quod una. Loquebatur, inquit, una cum inimicis meis, de ·jis quæ ad proditionem spectabant : Quid vultis mihi, inquit, dare et qui sequuntur. Haec autem omnia apertissime in evangelica narrantur historia. Adversum me susurrabant omnes inimici mei. Busarrabant mutuo in aurem, quomodo insidias disponerent, timentes nimirum aperte loqui pro- pter turbam. Adversum me cogitabant mala mihi. Lethifera, inquit, cogitabant adversum me. Santa quod te- statur evangelista, quod Consilium inierunt ad- versus dēsum, ut eum morti traderent **. - VERS. 9. Verbum iniquum deposuerunt afberium D me. Deposuerant pro Responderunt. Interrogati enim a Pilato : Quid faciam Jesu, qui dicitur Christus ? responderunt : Crucifigatur s. Est i tem iniquum hoc verbum. Neque enim licebat Innocentem virum morti tradere : atque ideo eis sæpius objiciebat Pilatus, dicens: Nultam causam invenio in eo ; item, Vos videbitis. Vel deposuerunt, hoc est, fabricarunt, machinati sunt. Dixerunt enim quod commoveret turbam contra Cæsarem, quæ verba etiam iniqua erant. Neque enim falsa attestari licebat. Numquid, qui dormit, non adjiciet ut resurgat ? Matth. xxvi, 15. "Matth. xxvw, 4. » Ibid. 23. ss Joan.
20β And the shadow of death has covered us over. Sorrow like death on account of its bitterness, for the shadow is like the prototype and imitates it.
α Εἰ ἐπελαθόμεθα τοῦ ὀνόματος τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, περιφραστικῶς.Α Χριστοῦ, οἱ Ἰουδαῖοι, οἵτινες τῷ φθόνῳ διαπριό μενος, εἶπον καπά· νοεῖται δὲ τὸ, ῥήματα· κακά δὲ, ἀντὶ πονηρά μοι. Τινὰ δὲ εἶπον, ἄκουσον διὰ τῶν ἑξῆς. Πότε ἀποθανεῖται; Βαρὺς γὰρ, φησίν, ἡμῖν ἐστι καὶ βλεπόμενος. Καὶ ἀπολεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Εώρων γὰρ αὐτὸν πολλῆς πεπληρωμένον δυνάμεως, καὶ πᾶσαν νόσον, καὶ πᾶσαν μαλακίαν Ιώμενον, καὶ ᾤοντο, θανάτῳ ποτέ σβεσθῆναι, Καὶ εἰσεπορεύετο τοῦ ἰδεῖν. Ο προδότης Ιούδας οἷα συνήθης, φησὶν, ἀκωλύτως εἰσεπορεύετο, ἔνθα κατηγόμην, ἐπὶ τῷ ἰδεῖν, εἰ ἔστιν εὐκαιρία, ἵνα μὲ παραδῷ. Μάτην ἐλάλει ἡ καρδία αὐτοῦ. Μάτην ἐλάλει αὐτή καθ' ἑαυτὴν τὰ περὶ τῆς προδοσίας, ὅτε οὗτος εἰσεπορεύετο τοῦ ἰδεῖν. "Ητοι μάτην ἐσπού δάσε λαθεῖν με · ἐγίνωσκον γάρ, οἷα καρδιογνώστης, όσα βουλεύεται, καὶ βούλεται. Συνήγαγεν ἀνομίαν ἑαυτῷ. Οὐδὲν ἑτέρον ἐποι ησε ταῦτα λογισάμενος ὁ ἄθλιος, ἢ μόνον ἐθησαύρι- σεν ἑαυτῷ ἀνομίαν, ὡς ἐπιβεβουλευκώς τῷ διδα- σκάλῳ καὶ Σωτήρι. Τινὲς δὲ μετὰ τὸ Μάτην ελά λει, στίζουσι τελείαν, ἵν' ή, ὅτι Μάτην ἐλάλει μοι εἰρηνικῶς, ἐχθρά βουλευόμενος· ἔμεινεν τὸ πρῶτον. Εξεπορεύετο έξω, καὶ ἐπάλει επιτοαυτό. Λα δὲν γὰρ, φησι, το ψωμίον ἐκεῖνος, εὐθέως ἐξῆλθε. Τὸ δὲ Επιτεαυτό, ἀντὶ τοῦ, ὑμοῦ αὐτοῖς τοῖς εχθροῖς μου · συνελάλει γὰρ αὐτοῖς περὶ προδοσίας· · Τί μοι θέλετε δοῦναι; καὶ τὰ ἑξῆς. Πάντα γὰρ ταῦτα σαφῶς ἱστοροῦσιν οἱ εὐαγγελισταί γινόμενα. Κατ᾿ ἐμοῦ ἐψιθύριζαν πάντες οἱ ἐχθροί μου. Εψιθύριζαν ἀλλήλοις εἰς τὸ οὖς τὰ τῆς ἐπιβουλῆς, φοβούμενοι τὸν ὄχλον. Κατ᾿ ἐμοῦ ἐλογίζοντο κακά μοι. Κατ᾿ ἐμοῦ έμελέτων θανατηφόρα μοι· Συμβούλιον γάρ, φησί, ἔλάδον κατὰ τοῦ Ἰησοῦ, ὥστε θανατῶσαι αὐτόν. Λόγον παράνομων κατέθεντο κατ' ἐμοῦ. 'Αντί τοῦ ᾿Απεκρίθησαν· ἐρωτηθέντες γὰρ ὑπὸ Πιλάτου, Τι ποιήσω Ἰησοῦν τον λεγόμενον Χριστόν; ἀπές κρίθησαν· Σταυρωθήτω. Παράνομος δὲ ὁ λόγος· οὐ γὰρ ἐξῆν παραδοῦναι τὸν ἀθῶον εἰς θάνατον. Τοῦτο δὲ αὐτὸ ὠνείδισε καὶ ὁ Πιλάτος πολλάκις εἰπὼν, ὅτι οὐδὲν αἴτιον θανάτου εὗρον ἐν αὐτῷ, καὶ ὅτι Υμεῖς ὄψεσθε. Η τὸ κατέθεντο, ἀντὶ τοῦ, συν εσκεύασαν· εἶπον γάρ, ὅτι 'Ανασκίει τὸν ὄχλον τοῦ Καίσαρος. Παράνομος δὲ καὶ οὗτος ὁ λόγος οὐ γὰρ ἐξῆν ψευδώς καταμαρτυρεῖν. ** Μὴ ὁ κοιμώμενος οὐχὶ προσθήσει τοῦ ἀνα- ΣΤΗ, 38. EUTHYMII ZIGABENI mici Christi Judaei, qui invidia dissecabantur, et dixerunt mala, hoc est, prava verba. Quænam autem dixerint, audi. Quando morietur ? Gravis est enim, inquit, nobis, adeo, ut nec illius aspectum sustinere valeamus. El peribit nomen ejus. Sed cum multa præ- ditum potentia Christum universas agritudines ac morbos curare viderent, quomodo cum ali- quando putarunt exstingui posse? VERS. 7. Et ingrediebatur ut videret. Preditor, inquit, Judas, veluti familiaris meus absque ullo impedimento, illuc ingrediebatur, ubi ego aderam, ut videret an opportunum esset tradendi tempus. Frustra loquebatur cor ejus. Frustra in eorde suo secum ea loquebatur quæ ad proditionem pertinebant, quando videlicet ingrediebatur, ut videret. Vel, frustra in animo suo cogitabat, ut me lateret, cum optimus ego scrutator cordium, omnia nossem ejus consilia el vola. Congregavit iniquitatem sibi. Nihil alind miser hujusmodi cogitatione efficere potuit, nisi quod sibi ipsi summam thesaurizavit iniquitatem, dum ·adversus proprium præceptorem et Servatorem tetendit insidias. Quidam post verba : Frasira loquebatur, punctum ponunt, ut sensus sit: Fra stra mihi pacifice loquebatur, cum inimica in amente versaret consilia. Sed melior est sensus, ◄quem primo loco diximus. VERS. 8. Egrediebatur foras et loquebatur in C idipsum. Accepta enim panis buccella, Judas statim exit. Quod vero ait in idipsum, idem significat quod una. Loquebatur, inquit, una cum inimicis meis, de ·jis quæ ad proditionem spectabant : Quid vultis mihi, inquit, dare et qui sequuntur. Haec autem omnia apertissime in evangelica narrantur historia. Adversum me susurrabant omnes inimici mei. Busarrabant mutuo in aurem, quomodo insidias disponerent, timentes nimirum aperte loqui pro- pter turbam. Adversum me cogitabant mala mihi. Lethifera, inquit, cogitabant adversum me. Santa quod te- statur evangelista, quod Consilium inierunt ad- versus dēsum, ut eum morti traderent **. - VERS. 9. Verbum iniquum deposuerunt afberium D me. Deposuerant pro Responderunt. Interrogati enim a Pilato : Quid faciam Jesu, qui dicitur Christus ? responderunt : Crucifigatur s. Est i tem iniquum hoc verbum. Neque enim licebat Innocentem virum morti tradere : atque ideo eis sæpius objiciebat Pilatus, dicens: Nultam causam invenio in eo ; item, Vos videbitis. Vel deposuerunt, hoc est, fabricarunt, machinati sunt. Dixerunt enim quod commoveret turbam contra Cæsarem, quæ verba etiam iniqua erant. Neque enim falsa attestari licebat. Numquid, qui dormit, non adjiciet ut resurgat ? Matth. xxvi, 15. "Matth. xxvw, 4. » Ibid. 23. ss Joan.
21α If we have forgotten the name of our God. Our God, by circumlocution.
β Καὶ εἰ διεπετάσαμεν χεῖρας ἡμῶν πρὸς θεὸν ἀλλότριον. Τοῦτο, τοῦ ῥηθέντος ἐπεξήγησις.Α Χριστοῦ, οἱ Ἰουδαῖοι, οἵτινες τῷ φθόνῳ διαπριό μενος, εἶπον καπά· νοεῖται δὲ τὸ, ῥήματα· κακά δὲ, ἀντὶ πονηρά μοι. Τινὰ δὲ εἶπον, ἄκουσον διὰ τῶν ἑξῆς. Πότε ἀποθανεῖται; Βαρὺς γὰρ, φησίν, ἡμῖν ἐστι καὶ βλεπόμενος. Καὶ ἀπολεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Εώρων γὰρ αὐτὸν πολλῆς πεπληρωμένον δυνάμεως, καὶ πᾶσαν νόσον, καὶ πᾶσαν μαλακίαν Ιώμενον, καὶ ᾤοντο, θανάτῳ ποτέ σβεσθῆναι, Καὶ εἰσεπορεύετο τοῦ ἰδεῖν. Ο προδότης Ιούδας οἷα συνήθης, φησὶν, ἀκωλύτως εἰσεπορεύετο, ἔνθα κατηγόμην, ἐπὶ τῷ ἰδεῖν, εἰ ἔστιν εὐκαιρία, ἵνα μὲ παραδῷ. Μάτην ἐλάλει ἡ καρδία αὐτοῦ. Μάτην ἐλάλει αὐτή καθ' ἑαυτὴν τὰ περὶ τῆς προδοσίας, ὅτε οὗτος εἰσεπορεύετο τοῦ ἰδεῖν. "Ητοι μάτην ἐσπού δάσε λαθεῖν με · ἐγίνωσκον γάρ, οἷα καρδιογνώστης, όσα βουλεύεται, καὶ βούλεται. Συνήγαγεν ἀνομίαν ἑαυτῷ. Οὐδὲν ἑτέρον ἐποι ησε ταῦτα λογισάμενος ὁ ἄθλιος, ἢ μόνον ἐθησαύρι- σεν ἑαυτῷ ἀνομίαν, ὡς ἐπιβεβουλευκώς τῷ διδα- σκάλῳ καὶ Σωτήρι. Τινὲς δὲ μετὰ τὸ Μάτην ελά λει, στίζουσι τελείαν, ἵν' ή, ὅτι Μάτην ἐλάλει μοι εἰρηνικῶς, ἐχθρά βουλευόμενος· ἔμεινεν τὸ πρῶτον. Εξεπορεύετο έξω, καὶ ἐπάλει επιτοαυτό. Λα δὲν γὰρ, φησι, το ψωμίον ἐκεῖνος, εὐθέως ἐξῆλθε. Τὸ δὲ Επιτεαυτό, ἀντὶ τοῦ, ὑμοῦ αὐτοῖς τοῖς εχθροῖς μου · συνελάλει γὰρ αὐτοῖς περὶ προδοσίας· · Τί μοι θέλετε δοῦναι; καὶ τὰ ἑξῆς. Πάντα γὰρ ταῦτα σαφῶς ἱστοροῦσιν οἱ εὐαγγελισταί γινόμενα. Κατ᾿ ἐμοῦ ἐψιθύριζαν πάντες οἱ ἐχθροί μου. Εψιθύριζαν ἀλλήλοις εἰς τὸ οὖς τὰ τῆς ἐπιβουλῆς, φοβούμενοι τὸν ὄχλον. Κατ᾿ ἐμοῦ ἐλογίζοντο κακά μοι. Κατ᾿ ἐμοῦ έμελέτων θανατηφόρα μοι· Συμβούλιον γάρ, φησί, ἔλάδον κατὰ τοῦ Ἰησοῦ, ὥστε θανατῶσαι αὐτόν. Λόγον παράνομων κατέθεντο κατ' ἐμοῦ. 'Αντί τοῦ ᾿Απεκρίθησαν· ἐρωτηθέντες γὰρ ὑπὸ Πιλάτου, Τι ποιήσω Ἰησοῦν τον λεγόμενον Χριστόν; ἀπές κρίθησαν· Σταυρωθήτω. Παράνομος δὲ ὁ λόγος· οὐ γὰρ ἐξῆν παραδοῦναι τὸν ἀθῶον εἰς θάνατον. Τοῦτο δὲ αὐτὸ ὠνείδισε καὶ ὁ Πιλάτος πολλάκις εἰπὼν, ὅτι οὐδὲν αἴτιον θανάτου εὗρον ἐν αὐτῷ, καὶ ὅτι Υμεῖς ὄψεσθε. Η τὸ κατέθεντο, ἀντὶ τοῦ, συν εσκεύασαν· εἶπον γάρ, ὅτι 'Ανασκίει τὸν ὄχλον τοῦ Καίσαρος. Παράνομος δὲ καὶ οὗτος ὁ λόγος οὐ γὰρ ἐξῆν ψευδώς καταμαρτυρεῖν. ** Μὴ ὁ κοιμώμενος οὐχὶ προσθήσει τοῦ ἀνα- ΣΤΗ, 38. EUTHYMII ZIGABENI mici Christi Judaei, qui invidia dissecabantur, et dixerunt mala, hoc est, prava verba. Quænam autem dixerint, audi. Quando morietur ? Gravis est enim, inquit, nobis, adeo, ut nec illius aspectum sustinere valeamus. El peribit nomen ejus. Sed cum multa præ- ditum potentia Christum universas agritudines ac morbos curare viderent, quomodo cum ali- quando putarunt exstingui posse? VERS. 7. Et ingrediebatur ut videret. Preditor, inquit, Judas, veluti familiaris meus absque ullo impedimento, illuc ingrediebatur, ubi ego aderam, ut videret an opportunum esset tradendi tempus. Frustra loquebatur cor ejus. Frustra in eorde suo secum ea loquebatur quæ ad proditionem pertinebant, quando videlicet ingrediebatur, ut videret. Vel, frustra in animo suo cogitabat, ut me lateret, cum optimus ego scrutator cordium, omnia nossem ejus consilia el vola. Congregavit iniquitatem sibi. Nihil alind miser hujusmodi cogitatione efficere potuit, nisi quod sibi ipsi summam thesaurizavit iniquitatem, dum ·adversus proprium præceptorem et Servatorem tetendit insidias. Quidam post verba : Frasira loquebatur, punctum ponunt, ut sensus sit: Fra stra mihi pacifice loquebatur, cum inimica in amente versaret consilia. Sed melior est sensus, ◄quem primo loco diximus. VERS. 8. Egrediebatur foras et loquebatur in C idipsum. Accepta enim panis buccella, Judas statim exit. Quod vero ait in idipsum, idem significat quod una. Loquebatur, inquit, una cum inimicis meis, de ·jis quæ ad proditionem spectabant : Quid vultis mihi, inquit, dare et qui sequuntur. Haec autem omnia apertissime in evangelica narrantur historia. Adversum me susurrabant omnes inimici mei. Busarrabant mutuo in aurem, quomodo insidias disponerent, timentes nimirum aperte loqui pro- pter turbam. Adversum me cogitabant mala mihi. Lethifera, inquit, cogitabant adversum me. Santa quod te- statur evangelista, quod Consilium inierunt ad- versus dēsum, ut eum morti traderent **. - VERS. 9. Verbum iniquum deposuerunt afberium D me. Deposuerant pro Responderunt. Interrogati enim a Pilato : Quid faciam Jesu, qui dicitur Christus ? responderunt : Crucifigatur s. Est i tem iniquum hoc verbum. Neque enim licebat Innocentem virum morti tradere : atque ideo eis sæpius objiciebat Pilatus, dicens: Nultam causam invenio in eo ; item, Vos videbitis. Vel deposuerunt, hoc est, fabricarunt, machinati sunt. Dixerunt enim quod commoveret turbam contra Cæsarem, quæ verba etiam iniqua erant. Neque enim falsa attestari licebat. Numquid, qui dormit, non adjiciet ut resurgat ? Matth. xxvi, 15. "Matth. xxvw, 4. » Ibid. 23. ss Joan.
21β And if we have stretched out our hands to an alien god. This is a clarification of what was said previously.
α Οὐχὶ ὁ Θεὸς ἐκζητήσει ταῦτα; Εἰ τόδε καὶ τόδε πεποιήκαμεν, ἆρα οὐχὶ ὁ Θεὸς ἐξετάσει ταῦτα;Α Χριστοῦ, οἱ Ἰουδαῖοι, οἵτινες τῷ φθόνῳ διαπριό μενος, εἶπον καπά· νοεῖται δὲ τὸ, ῥήματα· κακά δὲ, ἀντὶ πονηρά μοι. Τινὰ δὲ εἶπον, ἄκουσον διὰ τῶν ἑξῆς. Πότε ἀποθανεῖται; Βαρὺς γὰρ, φησίν, ἡμῖν ἐστι καὶ βλεπόμενος. Καὶ ἀπολεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Εώρων γὰρ αὐτὸν πολλῆς πεπληρωμένον δυνάμεως, καὶ πᾶσαν νόσον, καὶ πᾶσαν μαλακίαν Ιώμενον, καὶ ᾤοντο, θανάτῳ ποτέ σβεσθῆναι, Καὶ εἰσεπορεύετο τοῦ ἰδεῖν. Ο προδότης Ιούδας οἷα συνήθης, φησὶν, ἀκωλύτως εἰσεπορεύετο, ἔνθα κατηγόμην, ἐπὶ τῷ ἰδεῖν, εἰ ἔστιν εὐκαιρία, ἵνα μὲ παραδῷ. Μάτην ἐλάλει ἡ καρδία αὐτοῦ. Μάτην ἐλάλει αὐτή καθ' ἑαυτὴν τὰ περὶ τῆς προδοσίας, ὅτε οὗτος εἰσεπορεύετο τοῦ ἰδεῖν. "Ητοι μάτην ἐσπού δάσε λαθεῖν με · ἐγίνωσκον γάρ, οἷα καρδιογνώστης, όσα βουλεύεται, καὶ βούλεται. Συνήγαγεν ἀνομίαν ἑαυτῷ. Οὐδὲν ἑτέρον ἐποι ησε ταῦτα λογισάμενος ὁ ἄθλιος, ἢ μόνον ἐθησαύρι- σεν ἑαυτῷ ἀνομίαν, ὡς ἐπιβεβουλευκώς τῷ διδα- σκάλῳ καὶ Σωτήρι. Τινὲς δὲ μετὰ τὸ Μάτην ελά λει, στίζουσι τελείαν, ἵν' ή, ὅτι Μάτην ἐλάλει μοι εἰρηνικῶς, ἐχθρά βουλευόμενος· ἔμεινεν τὸ πρῶτον. Εξεπορεύετο έξω, καὶ ἐπάλει επιτοαυτό. Λα δὲν γὰρ, φησι, το ψωμίον ἐκεῖνος, εὐθέως ἐξῆλθε. Τὸ δὲ Επιτεαυτό, ἀντὶ τοῦ, ὑμοῦ αὐτοῖς τοῖς εχθροῖς μου · συνελάλει γὰρ αὐτοῖς περὶ προδοσίας· · Τί μοι θέλετε δοῦναι; καὶ τὰ ἑξῆς. Πάντα γὰρ ταῦτα σαφῶς ἱστοροῦσιν οἱ εὐαγγελισταί γινόμενα. Κατ᾿ ἐμοῦ ἐψιθύριζαν πάντες οἱ ἐχθροί μου. Εψιθύριζαν ἀλλήλοις εἰς τὸ οὖς τὰ τῆς ἐπιβουλῆς, φοβούμενοι τὸν ὄχλον. Κατ᾿ ἐμοῦ ἐλογίζοντο κακά μοι. Κατ᾿ ἐμοῦ έμελέτων θανατηφόρα μοι· Συμβούλιον γάρ, φησί, ἔλάδον κατὰ τοῦ Ἰησοῦ, ὥστε θανατῶσαι αὐτόν. Λόγον παράνομων κατέθεντο κατ' ἐμοῦ. 'Αντί τοῦ ᾿Απεκρίθησαν· ἐρωτηθέντες γὰρ ὑπὸ Πιλάτου, Τι ποιήσω Ἰησοῦν τον λεγόμενον Χριστόν; ἀπές κρίθησαν· Σταυρωθήτω. Παράνομος δὲ ὁ λόγος· οὐ γὰρ ἐξῆν παραδοῦναι τὸν ἀθῶον εἰς θάνατον. Τοῦτο δὲ αὐτὸ ὠνείδισε καὶ ὁ Πιλάτος πολλάκις εἰπὼν, ὅτι οὐδὲν αἴτιον θανάτου εὗρον ἐν αὐτῷ, καὶ ὅτι Υμεῖς ὄψεσθε. Η τὸ κατέθεντο, ἀντὶ τοῦ, συν εσκεύασαν· εἶπον γάρ, ὅτι 'Ανασκίει τὸν ὄχλον τοῦ Καίσαρος. Παράνομος δὲ καὶ οὗτος ὁ λόγος οὐ γὰρ ἐξῆν ψευδώς καταμαρτυρεῖν. ** Μὴ ὁ κοιμώμενος οὐχὶ προσθήσει τοῦ ἀνα- ΣΤΗ, 38. EUTHYMII ZIGABENI mici Christi Judaei, qui invidia dissecabantur, et dixerunt mala, hoc est, prava verba. Quænam autem dixerint, audi. Quando morietur ? Gravis est enim, inquit, nobis, adeo, ut nec illius aspectum sustinere valeamus. El peribit nomen ejus. Sed cum multa præ- ditum potentia Christum universas agritudines ac morbos curare viderent, quomodo cum ali- quando putarunt exstingui posse? VERS. 7. Et ingrediebatur ut videret. Preditor, inquit, Judas, veluti familiaris meus absque ullo impedimento, illuc ingrediebatur, ubi ego aderam, ut videret an opportunum esset tradendi tempus. Frustra loquebatur cor ejus. Frustra in eorde suo secum ea loquebatur quæ ad proditionem pertinebant, quando videlicet ingrediebatur, ut videret. Vel, frustra in animo suo cogitabat, ut me lateret, cum optimus ego scrutator cordium, omnia nossem ejus consilia el vola. Congregavit iniquitatem sibi. Nihil alind miser hujusmodi cogitatione efficere potuit, nisi quod sibi ipsi summam thesaurizavit iniquitatem, dum ·adversus proprium præceptorem et Servatorem tetendit insidias. Quidam post verba : Frasira loquebatur, punctum ponunt, ut sensus sit: Fra stra mihi pacifice loquebatur, cum inimica in amente versaret consilia. Sed melior est sensus, ◄quem primo loco diximus. VERS. 8. Egrediebatur foras et loquebatur in C idipsum. Accepta enim panis buccella, Judas statim exit. Quod vero ait in idipsum, idem significat quod una. Loquebatur, inquit, una cum inimicis meis, de ·jis quæ ad proditionem spectabant : Quid vultis mihi, inquit, dare et qui sequuntur. Haec autem omnia apertissime in evangelica narrantur historia. Adversum me susurrabant omnes inimici mei. Busarrabant mutuo in aurem, quomodo insidias disponerent, timentes nimirum aperte loqui pro- pter turbam. Adversum me cogitabant mala mihi. Lethifera, inquit, cogitabant adversum me. Santa quod te- statur evangelista, quod Consilium inierunt ad- versus dēsum, ut eum morti traderent **. - VERS. 9. Verbum iniquum deposuerunt afberium D me. Deposuerant pro Responderunt. Interrogati enim a Pilato : Quid faciam Jesu, qui dicitur Christus ? responderunt : Crucifigatur s. Est i tem iniquum hoc verbum. Neque enim licebat Innocentem virum morti tradere : atque ideo eis sæpius objiciebat Pilatus, dicens: Nultam causam invenio in eo ; item, Vos videbitis. Vel deposuerunt, hoc est, fabricarunt, machinati sunt. Dixerunt enim quod commoveret turbam contra Cæsarem, quæ verba etiam iniqua erant. Neque enim falsa attestari licebat. Numquid, qui dormit, non adjiciet ut resurgat ? Matth. xxvi, 15. "Matth. xxvw, 4. » Ibid. 23. ss Joan.
22α Will not God seek out these things? If we did this or that, then will not God examine them?
β Αὐτὸς γὰρ γινώσκει τὰ κρύφια τῆς καρδίας. Ὡς οὐδ’ ἐνεθυμήθημέν τι τοιοῦτον.Α Χριστοῦ, οἱ Ἰουδαῖοι, οἵτινες τῷ φθόνῳ διαπριό μενος, εἶπον καπά· νοεῖται δὲ τὸ, ῥήματα· κακά δὲ, ἀντὶ πονηρά μοι. Τινὰ δὲ εἶπον, ἄκουσον διὰ τῶν ἑξῆς. Πότε ἀποθανεῖται; Βαρὺς γὰρ, φησίν, ἡμῖν ἐστι καὶ βλεπόμενος. Καὶ ἀπολεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Εώρων γὰρ αὐτὸν πολλῆς πεπληρωμένον δυνάμεως, καὶ πᾶσαν νόσον, καὶ πᾶσαν μαλακίαν Ιώμενον, καὶ ᾤοντο, θανάτῳ ποτέ σβεσθῆναι, Καὶ εἰσεπορεύετο τοῦ ἰδεῖν. Ο προδότης Ιούδας οἷα συνήθης, φησὶν, ἀκωλύτως εἰσεπορεύετο, ἔνθα κατηγόμην, ἐπὶ τῷ ἰδεῖν, εἰ ἔστιν εὐκαιρία, ἵνα μὲ παραδῷ. Μάτην ἐλάλει ἡ καρδία αὐτοῦ. Μάτην ἐλάλει αὐτή καθ' ἑαυτὴν τὰ περὶ τῆς προδοσίας, ὅτε οὗτος εἰσεπορεύετο τοῦ ἰδεῖν. "Ητοι μάτην ἐσπού δάσε λαθεῖν με · ἐγίνωσκον γάρ, οἷα καρδιογνώστης, όσα βουλεύεται, καὶ βούλεται. Συνήγαγεν ἀνομίαν ἑαυτῷ. Οὐδὲν ἑτέρον ἐποι ησε ταῦτα λογισάμενος ὁ ἄθλιος, ἢ μόνον ἐθησαύρι- σεν ἑαυτῷ ἀνομίαν, ὡς ἐπιβεβουλευκώς τῷ διδα- σκάλῳ καὶ Σωτήρι. Τινὲς δὲ μετὰ τὸ Μάτην ελά λει, στίζουσι τελείαν, ἵν' ή, ὅτι Μάτην ἐλάλει μοι εἰρηνικῶς, ἐχθρά βουλευόμενος· ἔμεινεν τὸ πρῶτον. Εξεπορεύετο έξω, καὶ ἐπάλει επιτοαυτό. Λα δὲν γὰρ, φησι, το ψωμίον ἐκεῖνος, εὐθέως ἐξῆλθε. Τὸ δὲ Επιτεαυτό, ἀντὶ τοῦ, ὑμοῦ αὐτοῖς τοῖς εχθροῖς μου · συνελάλει γὰρ αὐτοῖς περὶ προδοσίας· · Τί μοι θέλετε δοῦναι; καὶ τὰ ἑξῆς. Πάντα γὰρ ταῦτα σαφῶς ἱστοροῦσιν οἱ εὐαγγελισταί γινόμενα. Κατ᾿ ἐμοῦ ἐψιθύριζαν πάντες οἱ ἐχθροί μου. Εψιθύριζαν ἀλλήλοις εἰς τὸ οὖς τὰ τῆς ἐπιβουλῆς, φοβούμενοι τὸν ὄχλον. Κατ᾿ ἐμοῦ ἐλογίζοντο κακά μοι. Κατ᾿ ἐμοῦ έμελέτων θανατηφόρα μοι· Συμβούλιον γάρ, φησί, ἔλάδον κατὰ τοῦ Ἰησοῦ, ὥστε θανατῶσαι αὐτόν. Λόγον παράνομων κατέθεντο κατ' ἐμοῦ. 'Αντί τοῦ ᾿Απεκρίθησαν· ἐρωτηθέντες γὰρ ὑπὸ Πιλάτου, Τι ποιήσω Ἰησοῦν τον λεγόμενον Χριστόν; ἀπές κρίθησαν· Σταυρωθήτω. Παράνομος δὲ ὁ λόγος· οὐ γὰρ ἐξῆν παραδοῦναι τὸν ἀθῶον εἰς θάνατον. Τοῦτο δὲ αὐτὸ ὠνείδισε καὶ ὁ Πιλάτος πολλάκις εἰπὼν, ὅτι οὐδὲν αἴτιον θανάτου εὗρον ἐν αὐτῷ, καὶ ὅτι Υμεῖς ὄψεσθε. Η τὸ κατέθεντο, ἀντὶ τοῦ, συν εσκεύασαν· εἶπον γάρ, ὅτι 'Ανασκίει τὸν ὄχλον τοῦ Καίσαρος. Παράνομος δὲ καὶ οὗτος ὁ λόγος οὐ γὰρ ἐξῆν ψευδώς καταμαρτυρεῖν. ** Μὴ ὁ κοιμώμενος οὐχὶ προσθήσει τοῦ ἀνα- ΣΤΗ, 38. EUTHYMII ZIGABENI mici Christi Judaei, qui invidia dissecabantur, et dixerunt mala, hoc est, prava verba. Quænam autem dixerint, audi. Quando morietur ? Gravis est enim, inquit, nobis, adeo, ut nec illius aspectum sustinere valeamus. El peribit nomen ejus. Sed cum multa præ- ditum potentia Christum universas agritudines ac morbos curare viderent, quomodo cum ali- quando putarunt exstingui posse? VERS. 7. Et ingrediebatur ut videret. Preditor, inquit, Judas, veluti familiaris meus absque ullo impedimento, illuc ingrediebatur, ubi ego aderam, ut videret an opportunum esset tradendi tempus. Frustra loquebatur cor ejus. Frustra in eorde suo secum ea loquebatur quæ ad proditionem pertinebant, quando videlicet ingrediebatur, ut videret. Vel, frustra in animo suo cogitabat, ut me lateret, cum optimus ego scrutator cordium, omnia nossem ejus consilia el vola. Congregavit iniquitatem sibi. Nihil alind miser hujusmodi cogitatione efficere potuit, nisi quod sibi ipsi summam thesaurizavit iniquitatem, dum ·adversus proprium præceptorem et Servatorem tetendit insidias. Quidam post verba : Frasira loquebatur, punctum ponunt, ut sensus sit: Fra stra mihi pacifice loquebatur, cum inimica in amente versaret consilia. Sed melior est sensus, ◄quem primo loco diximus. VERS. 8. Egrediebatur foras et loquebatur in C idipsum. Accepta enim panis buccella, Judas statim exit. Quod vero ait in idipsum, idem significat quod una. Loquebatur, inquit, una cum inimicis meis, de ·jis quæ ad proditionem spectabant : Quid vultis mihi, inquit, dare et qui sequuntur. Haec autem omnia apertissime in evangelica narrantur historia. Adversum me susurrabant omnes inimici mei. Busarrabant mutuo in aurem, quomodo insidias disponerent, timentes nimirum aperte loqui pro- pter turbam. Adversum me cogitabant mala mihi. Lethifera, inquit, cogitabant adversum me. Santa quod te- statur evangelista, quod Consilium inierunt ad- versus dēsum, ut eum morti traderent **. - VERS. 9. Verbum iniquum deposuerunt afberium D me. Deposuerant pro Responderunt. Interrogati enim a Pilato : Quid faciam Jesu, qui dicitur Christus ? responderunt : Crucifigatur s. Est i tem iniquum hoc verbum. Neque enim licebat Innocentem virum morti tradere : atque ideo eis sæpius objiciebat Pilatus, dicens: Nultam causam invenio in eo ; item, Vos videbitis. Vel deposuerunt, hoc est, fabricarunt, machinati sunt. Dixerunt enim quod commoveret turbam contra Cæsarem, quæ verba etiam iniqua erant. Neque enim falsa attestari licebat. Numquid, qui dormit, non adjiciet ut resurgat ? Matth. xxvi, 15. "Matth. xxvw, 4. » Ibid. 23. ss Joan.
22β For he knows the hidden things of the heart. That we did even desire any such thing.
α Ὅτι ἕνεκά σου θανατούμεθα ὅλην τὴν ἡμέραν. Τῇ προαιρέσει· καὶ γὰρ δυνάμενοι συνθέσθαι τοῖς εἰδωλολάτραις καὶ διάγειν ἐν ἀνέσει, διὰ σὲ πάντα ὑπομένομεν, καὶ πρόθυμοί ἐσμεν εἰς σφαγήν. Τὸ δὲ, ὅτι, περιττόν.Α Χριστοῦ, οἱ Ἰουδαῖοι, οἵτινες τῷ φθόνῳ διαπριό μενος, εἶπον καπά· νοεῖται δὲ τὸ, ῥήματα· κακά δὲ, ἀντὶ πονηρά μοι. Τινὰ δὲ εἶπον, ἄκουσον διὰ τῶν ἑξῆς. Πότε ἀποθανεῖται; Βαρὺς γὰρ, φησίν, ἡμῖν ἐστι καὶ βλεπόμενος. Καὶ ἀπολεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Εώρων γὰρ αὐτὸν πολλῆς πεπληρωμένον δυνάμεως, καὶ πᾶσαν νόσον, καὶ πᾶσαν μαλακίαν Ιώμενον, καὶ ᾤοντο, θανάτῳ ποτέ σβεσθῆναι, Καὶ εἰσεπορεύετο τοῦ ἰδεῖν. Ο προδότης Ιούδας οἷα συνήθης, φησὶν, ἀκωλύτως εἰσεπορεύετο, ἔνθα κατηγόμην, ἐπὶ τῷ ἰδεῖν, εἰ ἔστιν εὐκαιρία, ἵνα μὲ παραδῷ. Μάτην ἐλάλει ἡ καρδία αὐτοῦ. Μάτην ἐλάλει αὐτή καθ' ἑαυτὴν τὰ περὶ τῆς προδοσίας, ὅτε οὗτος εἰσεπορεύετο τοῦ ἰδεῖν. "Ητοι μάτην ἐσπού δάσε λαθεῖν με · ἐγίνωσκον γάρ, οἷα καρδιογνώστης, όσα βουλεύεται, καὶ βούλεται. Συνήγαγεν ἀνομίαν ἑαυτῷ. Οὐδὲν ἑτέρον ἐποι ησε ταῦτα λογισάμενος ὁ ἄθλιος, ἢ μόνον ἐθησαύρι- σεν ἑαυτῷ ἀνομίαν, ὡς ἐπιβεβουλευκώς τῷ διδα- σκάλῳ καὶ Σωτήρι. Τινὲς δὲ μετὰ τὸ Μάτην ελά λει, στίζουσι τελείαν, ἵν' ή, ὅτι Μάτην ἐλάλει μοι εἰρηνικῶς, ἐχθρά βουλευόμενος· ἔμεινεν τὸ πρῶτον. Εξεπορεύετο έξω, καὶ ἐπάλει επιτοαυτό. Λα δὲν γὰρ, φησι, το ψωμίον ἐκεῖνος, εὐθέως ἐξῆλθε. Τὸ δὲ Επιτεαυτό, ἀντὶ τοῦ, ὑμοῦ αὐτοῖς τοῖς εχθροῖς μου · συνελάλει γὰρ αὐτοῖς περὶ προδοσίας· · Τί μοι θέλετε δοῦναι; καὶ τὰ ἑξῆς. Πάντα γὰρ ταῦτα σαφῶς ἱστοροῦσιν οἱ εὐαγγελισταί γινόμενα. Κατ᾿ ἐμοῦ ἐψιθύριζαν πάντες οἱ ἐχθροί μου. Εψιθύριζαν ἀλλήλοις εἰς τὸ οὖς τὰ τῆς ἐπιβουλῆς, φοβούμενοι τὸν ὄχλον. Κατ᾿ ἐμοῦ ἐλογίζοντο κακά μοι. Κατ᾿ ἐμοῦ έμελέτων θανατηφόρα μοι· Συμβούλιον γάρ, φησί, ἔλάδον κατὰ τοῦ Ἰησοῦ, ὥστε θανατῶσαι αὐτόν. Λόγον παράνομων κατέθεντο κατ' ἐμοῦ. 'Αντί τοῦ ᾿Απεκρίθησαν· ἐρωτηθέντες γὰρ ὑπὸ Πιλάτου, Τι ποιήσω Ἰησοῦν τον λεγόμενον Χριστόν; ἀπές κρίθησαν· Σταυρωθήτω. Παράνομος δὲ ὁ λόγος· οὐ γὰρ ἐξῆν παραδοῦναι τὸν ἀθῶον εἰς θάνατον. Τοῦτο δὲ αὐτὸ ὠνείδισε καὶ ὁ Πιλάτος πολλάκις εἰπὼν, ὅτι οὐδὲν αἴτιον θανάτου εὗρον ἐν αὐτῷ, καὶ ὅτι Υμεῖς ὄψεσθε. Η τὸ κατέθεντο, ἀντὶ τοῦ, συν εσκεύασαν· εἶπον γάρ, ὅτι 'Ανασκίει τὸν ὄχλον τοῦ Καίσαρος. Παράνομος δὲ καὶ οὗτος ὁ λόγος οὐ γὰρ ἐξῆν ψευδώς καταμαρτυρεῖν. ** Μὴ ὁ κοιμώμενος οὐχὶ προσθήσει τοῦ ἀνα- ΣΤΗ, 38. EUTHYMII ZIGABENI mici Christi Judaei, qui invidia dissecabantur, et dixerunt mala, hoc est, prava verba. Quænam autem dixerint, audi. Quando morietur ? Gravis est enim, inquit, nobis, adeo, ut nec illius aspectum sustinere valeamus. El peribit nomen ejus. Sed cum multa præ- ditum potentia Christum universas agritudines ac morbos curare viderent, quomodo cum ali- quando putarunt exstingui posse? VERS. 7. Et ingrediebatur ut videret. Preditor, inquit, Judas, veluti familiaris meus absque ullo impedimento, illuc ingrediebatur, ubi ego aderam, ut videret an opportunum esset tradendi tempus. Frustra loquebatur cor ejus. Frustra in eorde suo secum ea loquebatur quæ ad proditionem pertinebant, quando videlicet ingrediebatur, ut videret. Vel, frustra in animo suo cogitabat, ut me lateret, cum optimus ego scrutator cordium, omnia nossem ejus consilia el vola. Congregavit iniquitatem sibi. Nihil alind miser hujusmodi cogitatione efficere potuit, nisi quod sibi ipsi summam thesaurizavit iniquitatem, dum ·adversus proprium præceptorem et Servatorem tetendit insidias. Quidam post verba : Frasira loquebatur, punctum ponunt, ut sensus sit: Fra stra mihi pacifice loquebatur, cum inimica in amente versaret consilia. Sed melior est sensus, ◄quem primo loco diximus. VERS. 8. Egrediebatur foras et loquebatur in C idipsum. Accepta enim panis buccella, Judas statim exit. Quod vero ait in idipsum, idem significat quod una. Loquebatur, inquit, una cum inimicis meis, de ·jis quæ ad proditionem spectabant : Quid vultis mihi, inquit, dare et qui sequuntur. Haec autem omnia apertissime in evangelica narrantur historia. Adversum me susurrabant omnes inimici mei. Busarrabant mutuo in aurem, quomodo insidias disponerent, timentes nimirum aperte loqui pro- pter turbam. Adversum me cogitabant mala mihi. Lethifera, inquit, cogitabant adversum me. Santa quod te- statur evangelista, quod Consilium inierunt ad- versus dēsum, ut eum morti traderent **. - VERS. 9. Verbum iniquum deposuerunt afberium D me. Deposuerant pro Responderunt. Interrogati enim a Pilato : Quid faciam Jesu, qui dicitur Christus ? responderunt : Crucifigatur s. Est i tem iniquum hoc verbum. Neque enim licebat Innocentem virum morti tradere : atque ideo eis sæpius objiciebat Pilatus, dicens: Nultam causam invenio in eo ; item, Vos videbitis. Vel deposuerunt, hoc est, fabricarunt, machinati sunt. Dixerunt enim quod commoveret turbam contra Cæsarem, quæ verba etiam iniqua erant. Neque enim falsa attestari licebat. Numquid, qui dormit, non adjiciet ut resurgat ? Matth. xxvi, 15. "Matth. xxvw, 4. » Ibid. 23. ss Joan.
23α For on account of you we are being put to death all day. In disposition; and indeed being able to join with the idolaters and live at ease, on your account we endure everything and are ready for slaughter. The ‘for’ is redundant.
β ᾽Ελογίσθημεν ὡς πρόβατα σφαγῆς. Διὰ τὸ πρὸς ἀναίρεσιν εὐχερὲς ἡμῶν, καὶ τὸ μὴ δύνασθαι ἀμύνειν ἑαυτοῖς.Α Χριστοῦ, οἱ Ἰουδαῖοι, οἵτινες τῷ φθόνῳ διαπριό μενος, εἶπον καπά· νοεῖται δὲ τὸ, ῥήματα· κακά δὲ, ἀντὶ πονηρά μοι. Τινὰ δὲ εἶπον, ἄκουσον διὰ τῶν ἑξῆς. Πότε ἀποθανεῖται; Βαρὺς γὰρ, φησίν, ἡμῖν ἐστι καὶ βλεπόμενος. Καὶ ἀπολεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Εώρων γὰρ αὐτὸν πολλῆς πεπληρωμένον δυνάμεως, καὶ πᾶσαν νόσον, καὶ πᾶσαν μαλακίαν Ιώμενον, καὶ ᾤοντο, θανάτῳ ποτέ σβεσθῆναι, Καὶ εἰσεπορεύετο τοῦ ἰδεῖν. Ο προδότης Ιούδας οἷα συνήθης, φησὶν, ἀκωλύτως εἰσεπορεύετο, ἔνθα κατηγόμην, ἐπὶ τῷ ἰδεῖν, εἰ ἔστιν εὐκαιρία, ἵνα μὲ παραδῷ. Μάτην ἐλάλει ἡ καρδία αὐτοῦ. Μάτην ἐλάλει αὐτή καθ' ἑαυτὴν τὰ περὶ τῆς προδοσίας, ὅτε οὗτος εἰσεπορεύετο τοῦ ἰδεῖν. "Ητοι μάτην ἐσπού δάσε λαθεῖν με · ἐγίνωσκον γάρ, οἷα καρδιογνώστης, όσα βουλεύεται, καὶ βούλεται. Συνήγαγεν ἀνομίαν ἑαυτῷ. Οὐδὲν ἑτέρον ἐποι ησε ταῦτα λογισάμενος ὁ ἄθλιος, ἢ μόνον ἐθησαύρι- σεν ἑαυτῷ ἀνομίαν, ὡς ἐπιβεβουλευκώς τῷ διδα- σκάλῳ καὶ Σωτήρι. Τινὲς δὲ μετὰ τὸ Μάτην ελά λει, στίζουσι τελείαν, ἵν' ή, ὅτι Μάτην ἐλάλει μοι εἰρηνικῶς, ἐχθρά βουλευόμενος· ἔμεινεν τὸ πρῶτον. Εξεπορεύετο έξω, καὶ ἐπάλει επιτοαυτό. Λα δὲν γὰρ, φησι, το ψωμίον ἐκεῖνος, εὐθέως ἐξῆλθε. Τὸ δὲ Επιτεαυτό, ἀντὶ τοῦ, ὑμοῦ αὐτοῖς τοῖς εχθροῖς μου · συνελάλει γὰρ αὐτοῖς περὶ προδοσίας· · Τί μοι θέλετε δοῦναι; καὶ τὰ ἑξῆς. Πάντα γὰρ ταῦτα σαφῶς ἱστοροῦσιν οἱ εὐαγγελισταί γινόμενα. Κατ᾿ ἐμοῦ ἐψιθύριζαν πάντες οἱ ἐχθροί μου. Εψιθύριζαν ἀλλήλοις εἰς τὸ οὖς τὰ τῆς ἐπιβουλῆς, φοβούμενοι τὸν ὄχλον. Κατ᾿ ἐμοῦ ἐλογίζοντο κακά μοι. Κατ᾿ ἐμοῦ έμελέτων θανατηφόρα μοι· Συμβούλιον γάρ, φησί, ἔλάδον κατὰ τοῦ Ἰησοῦ, ὥστε θανατῶσαι αὐτόν. Λόγον παράνομων κατέθεντο κατ' ἐμοῦ. 'Αντί τοῦ ᾿Απεκρίθησαν· ἐρωτηθέντες γὰρ ὑπὸ Πιλάτου, Τι ποιήσω Ἰησοῦν τον λεγόμενον Χριστόν; ἀπές κρίθησαν· Σταυρωθήτω. Παράνομος δὲ ὁ λόγος· οὐ γὰρ ἐξῆν παραδοῦναι τὸν ἀθῶον εἰς θάνατον. Τοῦτο δὲ αὐτὸ ὠνείδισε καὶ ὁ Πιλάτος πολλάκις εἰπὼν, ὅτι οὐδὲν αἴτιον θανάτου εὗρον ἐν αὐτῷ, καὶ ὅτι Υμεῖς ὄψεσθε. Η τὸ κατέθεντο, ἀντὶ τοῦ, συν εσκεύασαν· εἶπον γάρ, ὅτι 'Ανασκίει τὸν ὄχλον τοῦ Καίσαρος. Παράνομος δὲ καὶ οὗτος ὁ λόγος οὐ γὰρ ἐξῆν ψευδώς καταμαρτυρεῖν. ** Μὴ ὁ κοιμώμενος οὐχὶ προσθήσει τοῦ ἀνα- ΣΤΗ, 38. EUTHYMII ZIGABENI mici Christi Judaei, qui invidia dissecabantur, et dixerunt mala, hoc est, prava verba. Quænam autem dixerint, audi. Quando morietur ? Gravis est enim, inquit, nobis, adeo, ut nec illius aspectum sustinere valeamus. El peribit nomen ejus. Sed cum multa præ- ditum potentia Christum universas agritudines ac morbos curare viderent, quomodo cum ali- quando putarunt exstingui posse? VERS. 7. Et ingrediebatur ut videret. Preditor, inquit, Judas, veluti familiaris meus absque ullo impedimento, illuc ingrediebatur, ubi ego aderam, ut videret an opportunum esset tradendi tempus. Frustra loquebatur cor ejus. Frustra in eorde suo secum ea loquebatur quæ ad proditionem pertinebant, quando videlicet ingrediebatur, ut videret. Vel, frustra in animo suo cogitabat, ut me lateret, cum optimus ego scrutator cordium, omnia nossem ejus consilia el vola. Congregavit iniquitatem sibi. Nihil alind miser hujusmodi cogitatione efficere potuit, nisi quod sibi ipsi summam thesaurizavit iniquitatem, dum ·adversus proprium præceptorem et Servatorem tetendit insidias. Quidam post verba : Frasira loquebatur, punctum ponunt, ut sensus sit: Fra stra mihi pacifice loquebatur, cum inimica in amente versaret consilia. Sed melior est sensus, ◄quem primo loco diximus. VERS. 8. Egrediebatur foras et loquebatur in C idipsum. Accepta enim panis buccella, Judas statim exit. Quod vero ait in idipsum, idem significat quod una. Loquebatur, inquit, una cum inimicis meis, de ·jis quæ ad proditionem spectabant : Quid vultis mihi, inquit, dare et qui sequuntur. Haec autem omnia apertissime in evangelica narrantur historia. Adversum me susurrabant omnes inimici mei. Busarrabant mutuo in aurem, quomodo insidias disponerent, timentes nimirum aperte loqui pro- pter turbam. Adversum me cogitabant mala mihi. Lethifera, inquit, cogitabant adversum me. Santa quod te- statur evangelista, quod Consilium inierunt ad- versus dēsum, ut eum morti traderent **. - VERS. 9. Verbum iniquum deposuerunt afberium D me. Deposuerant pro Responderunt. Interrogati enim a Pilato : Quid faciam Jesu, qui dicitur Christus ? responderunt : Crucifigatur s. Est i tem iniquum hoc verbum. Neque enim licebat Innocentem virum morti tradere : atque ideo eis sæpius objiciebat Pilatus, dicens: Nultam causam invenio in eo ; item, Vos videbitis. Vel deposuerunt, hoc est, fabricarunt, machinati sunt. Dixerunt enim quod commoveret turbam contra Cæsarem, quæ verba etiam iniqua erant. Neque enim falsa attestari licebat. Numquid, qui dormit, non adjiciet ut resurgat ? Matth. xxvi, 15. "Matth. xxvw, 4. » Ibid. 23. ss Joan.
23β We have been counted as sheep for slaughter. On account both of the ease with which we can be killed and of our inability to defend ourselves.
α ᾽Εξεγέρθητι. Εἰς ἐκδίκησιν τοῦ λαοῦ σου.Α Χριστοῦ, οἱ Ἰουδαῖοι, οἵτινες τῷ φθόνῳ διαπριό μενος, εἶπον καπά· νοεῖται δὲ τὸ, ῥήματα· κακά δὲ, ἀντὶ πονηρά μοι. Τινὰ δὲ εἶπον, ἄκουσον διὰ τῶν ἑξῆς. Πότε ἀποθανεῖται; Βαρὺς γὰρ, φησίν, ἡμῖν ἐστι καὶ βλεπόμενος. Καὶ ἀπολεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Εώρων γὰρ αὐτὸν πολλῆς πεπληρωμένον δυνάμεως, καὶ πᾶσαν νόσον, καὶ πᾶσαν μαλακίαν Ιώμενον, καὶ ᾤοντο, θανάτῳ ποτέ σβεσθῆναι, Καὶ εἰσεπορεύετο τοῦ ἰδεῖν. Ο προδότης Ιούδας οἷα συνήθης, φησὶν, ἀκωλύτως εἰσεπορεύετο, ἔνθα κατηγόμην, ἐπὶ τῷ ἰδεῖν, εἰ ἔστιν εὐκαιρία, ἵνα μὲ παραδῷ. Μάτην ἐλάλει ἡ καρδία αὐτοῦ. Μάτην ἐλάλει αὐτή καθ' ἑαυτὴν τὰ περὶ τῆς προδοσίας, ὅτε οὗτος εἰσεπορεύετο τοῦ ἰδεῖν. "Ητοι μάτην ἐσπού δάσε λαθεῖν με · ἐγίνωσκον γάρ, οἷα καρδιογνώστης, όσα βουλεύεται, καὶ βούλεται. Συνήγαγεν ἀνομίαν ἑαυτῷ. Οὐδὲν ἑτέρον ἐποι ησε ταῦτα λογισάμενος ὁ ἄθλιος, ἢ μόνον ἐθησαύρι- σεν ἑαυτῷ ἀνομίαν, ὡς ἐπιβεβουλευκώς τῷ διδα- σκάλῳ καὶ Σωτήρι. Τινὲς δὲ μετὰ τὸ Μάτην ελά λει, στίζουσι τελείαν, ἵν' ή, ὅτι Μάτην ἐλάλει μοι εἰρηνικῶς, ἐχθρά βουλευόμενος· ἔμεινεν τὸ πρῶτον. Εξεπορεύετο έξω, καὶ ἐπάλει επιτοαυτό. Λα δὲν γὰρ, φησι, το ψωμίον ἐκεῖνος, εὐθέως ἐξῆλθε. Τὸ δὲ Επιτεαυτό, ἀντὶ τοῦ, ὑμοῦ αὐτοῖς τοῖς εχθροῖς μου · συνελάλει γὰρ αὐτοῖς περὶ προδοσίας· · Τί μοι θέλετε δοῦναι; καὶ τὰ ἑξῆς. Πάντα γὰρ ταῦτα σαφῶς ἱστοροῦσιν οἱ εὐαγγελισταί γινόμενα. Κατ᾿ ἐμοῦ ἐψιθύριζαν πάντες οἱ ἐχθροί μου. Εψιθύριζαν ἀλλήλοις εἰς τὸ οὖς τὰ τῆς ἐπιβουλῆς, φοβούμενοι τὸν ὄχλον. Κατ᾿ ἐμοῦ ἐλογίζοντο κακά μοι. Κατ᾿ ἐμοῦ έμελέτων θανατηφόρα μοι· Συμβούλιον γάρ, φησί, ἔλάδον κατὰ τοῦ Ἰησοῦ, ὥστε θανατῶσαι αὐτόν. Λόγον παράνομων κατέθεντο κατ' ἐμοῦ. 'Αντί τοῦ ᾿Απεκρίθησαν· ἐρωτηθέντες γὰρ ὑπὸ Πιλάτου, Τι ποιήσω Ἰησοῦν τον λεγόμενον Χριστόν; ἀπές κρίθησαν· Σταυρωθήτω. Παράνομος δὲ ὁ λόγος· οὐ γὰρ ἐξῆν παραδοῦναι τὸν ἀθῶον εἰς θάνατον. Τοῦτο δὲ αὐτὸ ὠνείδισε καὶ ὁ Πιλάτος πολλάκις εἰπὼν, ὅτι οὐδὲν αἴτιον θανάτου εὗρον ἐν αὐτῷ, καὶ ὅτι Υμεῖς ὄψεσθε. Η τὸ κατέθεντο, ἀντὶ τοῦ, συν εσκεύασαν· εἶπον γάρ, ὅτι 'Ανασκίει τὸν ὄχλον τοῦ Καίσαρος. Παράνομος δὲ καὶ οὗτος ὁ λόγος οὐ γὰρ ἐξῆν ψευδώς καταμαρτυρεῖν. ** Μὴ ὁ κοιμώμενος οὐχὶ προσθήσει τοῦ ἀνα- ΣΤΗ, 38. EUTHYMII ZIGABENI mici Christi Judaei, qui invidia dissecabantur, et dixerunt mala, hoc est, prava verba. Quænam autem dixerint, audi. Quando morietur ? Gravis est enim, inquit, nobis, adeo, ut nec illius aspectum sustinere valeamus. El peribit nomen ejus. Sed cum multa præ- ditum potentia Christum universas agritudines ac morbos curare viderent, quomodo cum ali- quando putarunt exstingui posse? VERS. 7. Et ingrediebatur ut videret. Preditor, inquit, Judas, veluti familiaris meus absque ullo impedimento, illuc ingrediebatur, ubi ego aderam, ut videret an opportunum esset tradendi tempus. Frustra loquebatur cor ejus. Frustra in eorde suo secum ea loquebatur quæ ad proditionem pertinebant, quando videlicet ingrediebatur, ut videret. Vel, frustra in animo suo cogitabat, ut me lateret, cum optimus ego scrutator cordium, omnia nossem ejus consilia el vola. Congregavit iniquitatem sibi. Nihil alind miser hujusmodi cogitatione efficere potuit, nisi quod sibi ipsi summam thesaurizavit iniquitatem, dum ·adversus proprium præceptorem et Servatorem tetendit insidias. Quidam post verba : Frasira loquebatur, punctum ponunt, ut sensus sit: Fra stra mihi pacifice loquebatur, cum inimica in amente versaret consilia. Sed melior est sensus, ◄quem primo loco diximus. VERS. 8. Egrediebatur foras et loquebatur in C idipsum. Accepta enim panis buccella, Judas statim exit. Quod vero ait in idipsum, idem significat quod una. Loquebatur, inquit, una cum inimicis meis, de ·jis quæ ad proditionem spectabant : Quid vultis mihi, inquit, dare et qui sequuntur. Haec autem omnia apertissime in evangelica narrantur historia. Adversum me susurrabant omnes inimici mei. Busarrabant mutuo in aurem, quomodo insidias disponerent, timentes nimirum aperte loqui pro- pter turbam. Adversum me cogitabant mala mihi. Lethifera, inquit, cogitabant adversum me. Santa quod te- statur evangelista, quod Consilium inierunt ad- versus dēsum, ut eum morti traderent **. - VERS. 9. Verbum iniquum deposuerunt afberium D me. Deposuerant pro Responderunt. Interrogati enim a Pilato : Quid faciam Jesu, qui dicitur Christus ? responderunt : Crucifigatur s. Est i tem iniquum hoc verbum. Neque enim licebat Innocentem virum morti tradere : atque ideo eis sæpius objiciebat Pilatus, dicens: Nultam causam invenio in eo ; item, Vos videbitis. Vel deposuerunt, hoc est, fabricarunt, machinati sunt. Dixerunt enim quod commoveret turbam contra Cæsarem, quæ verba etiam iniqua erant. Neque enim falsa attestari licebat. Numquid, qui dormit, non adjiciet ut resurgat ? Matth. xxvi, 15. "Matth. xxvw, 4. » Ibid. 23. ss Joan.
24α Awake. To avenge your people.
PG 128:487β Ἱνατί ὑπνοῖς, Κύριε; Ἱνατί ἡσυχάζεις, ἐπὶ πλέον μακροθυμῶν; ἡσυχάζει γὰρ ὁ ὑπνῶν.θαυμάσας, ὕμνον αὐτῷ σχεδιάζει, λέγων · Εὐφημη τέος ὁ Θεὸς τοῦ κυρίως Ἰσραήλ, ὅ ἐστι, τῶν πι στῶν, ὡς ἐν τῷ και ψαλμῷ προέφημεν, ἑρμηνεύον τες τό · Φοβηθήτω δὴ ἀπ' αὐτοῦ ἅπαν τὸ σπέρμα Ισραήλ· ἀπὸ δὲ τοῦ νῦν αἰῶνος καὶ ἄχρι τοῦ μέλο λοντος. Εἶτα ἐπεύχεται ταχῦναι τοῦ Δεσπότου την ἐνανθρώπησιν, ἐν τῷ εἰπεῖν, Γένοιτο, γένοιτο. Νοεῖται δὲ τὰ ῥηθέντα· ἐπίτασιν δὲ εὐχῆς ὁ διπλα- σιασμός τοῦ Γένοιτο παριστά. συγκατάβασιν καὶ φιλανθρωπίαν τοῦ Σωτῆρος ἀπο Εἰς τὸ τέλος εἰς σύνεσιν τοῖς υἱοῖς Κορέ. ΨΑΛΜΟΣ ΜΑ'. Περὶ μὲν τῶν υἱῶν Κορέ, προειρήκαμεν ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς παρούσης βίβλου. Εἰς τὸ τέλος δὲ ἐπιγέγραπται, διὰ τὰς ἐν τούτῳ προφητείας, εἰς τέλος ἐπειγομένας. Ἐπεὶ γὰρ ἔμελλον Εβραίοι χρόνοις ὕστερον παρὰ Βαβυλωνίων αἰχμαλωτισθῆναι, διὰ τὰς ἀνομίας αὐτῶν, καὶ διαγαγεῖν ἑβδομήκοντα ἔτη ἐν Βαβυλῶνι, κινηθεὶς ὑπὸ τοῦ διορατικού πνεύματος ὁ Δαβίδ, ἀνέλαβεν πρόσωπον ἑκάστου τῶν εὐσεβεστέρων ἐν τοῖς αἰχμαλώτοις, οἷον τοῦ Δανιήλ, τοῦ Ἰεζεκιήλ, τῶν τριῶν παίδων, καὶ τῶν τοιούτων, καὶ τὰ προκείμενα διέξεισι· τὸ δὲ, Εἰς σύνεσιν, πρόκειται, διδάσκων, ὅτι συνετισθεὶς ἔκα- στὸς αὐτῶν, ταῦτα ἐβόα πρὸς Θεόν· ἡ ὅτι χρεία συνέσεως τοῖς ἀναγινώσκουσι ταῦτα. Ον τρόπον ἐπιποθεῖ ἡ ἔλαφος ἐπὶ τὰς πηγὰς τῶν ὑδάτων, οὕτως ἐπιποθεῖ ἡ ψυχή μου πρὸς σε, ὁ Θεός. Τὸ σφοδρὸν τῆς ἐπιθυμίας παραστῆσαι βουλόμενος, παράδειγμα τὴν διψητικωτάτην έλαφον ἔλαβεν. Αὕτη γὰρ φύσει οὖσα θερμή, καὶ μᾶλλον ἐκκαιομένη ταῖς σαρξὶ τῶν όφεων, οὓς ἀεὶ λαφύσε σει, σφοδρὸν ἔχει τῶν πηγῶν τὸν ἔρωτα. Τὸ δὲ Επιποθεί, σημαίνει τὸ Σπεύδει, καὶ ἐπείγεται, κατὰ τὸν ᾿Ακύλαν · Πρὸς σὲ δὲ, δηλονότι τὸν κατοι κοῦντα τὰ ἐν Ἱερουσαλήμ· ἐν Βαβυλῶν γὰρ οὐκ ᾤοντο εἶναι αὐτὸν, διὰ τὴν τῆς χώρας είδωλολα τρείαν. Εδίψησεν ἡ ψυχή μου πρὸς τὸν Θεὸν τὸν ἰσχυρὸν, τὸν ζώντα. – Εδίψησεν, ἀντὶ τοῦ, Επιθυμητικῶς ἔσχε· τὸ γὰρ διακαὲς τῆς ἐπιθυμίας ἡ λέξις ἐμφαίνει· ἰσχυρὸν δὲ καὶ ζῶντα λέγει τὸν Θεόν, διὰ τοὺς ἀσθενεῖς καὶ νεκροὺς θεοὺς τῶν Β1- βυλωνίων. Τινὲς δέ φασιν ἐντεῦθεν πεποιῆσθαι τὸν ὕμνον τοῦ Τρισαγίου. Πότε ἥξω καὶ ὀφθήσομαι τῷ προσώπῳ τοῦ Θεοῦ; Επιθυμοῦντος ὁ λόγος - Πότε, φησίν, ἥξω πρὸς σὲ (54) ἐν Ἱερουσαλήμ, καὶ ὀφθήσομαι τῷ EUTHYMII ZIGABENI misericordiam ac ineftabilem quamdam ejus con- A descensionem, multa cum admiratione narraverit, hymnum deinceps, et laudem ei canit dicens : Laudandus est Deus veri Israelis, hoc est, údelium Deus, quemadmodum in xx1 psalmo declaravi- mua, exponentes versiculum illum: Timeat eum omne semen Israel. Laudandus autem ab hoc sæ culo usque ad futurum. Ac demum orat, et votis omnibus poscit futuram hanc Domini incarnatio · nem, de qua supra locutus est, quam celeriter fieri, dicens Fiat, fiat. Intelligimus enim Prophetam optare id quod superius dixit. Illa autem repeti- tio verbi, Fiat, orationis intensionem demonstrat. In finem in intelligentiam filiis Core. PSALMUS XLI. De filiis Core diximus in Proœmio operis. In B finem inscribitur propter prophetias, quæ hic con- tinentur, et al finem tendebant. Cum enim futu- rum esset, ut Hebræorum populus ob propria de- licta ab Assyriis in Babylonem captivus duceretur, ubi Lxx annis detentus est, prævidens hoc beatus David, utpote prophetico afflatus spiritu, pii ac religiosi cujuscunque Judæi in captivitate degen- tis personam sumit, in præsenti psalmo, veluti Danielis, Ezechielis, trium puerorum, et similium, el narrat quæ tunc temporis contigerint. In intel- ligentiam vero dixit, judicans, quod qui inter illos majori erant præditi intelligentia, hæc, aut hujus- modi verba ad Deum clamabant. Vel, ea ratione, quia ad percipiendumi totius psałmi sensum, multa lectori opus est intelligentia. VERS. 2. Quemadmodum desiderat cerva ad fon- tes aquarum, ita desiderat anima mea ad te, Deus. Ardentis desiderii vehementiam ostendere volens Propheta, cervam perquam sitibundam in exem- plum sumpsit; quæ cum et suapte natura calidis - sima sit, et reptilium ac serpentum carnibus, qui- bus vesci solet, magis etiam incendatur, aquarum fontes quam maxime amat, et circa eos semper versari cupit. Desiderare autem hic posuit pro Fe- stinare; Et ita Aquila reddidit. Et quod ait: Ita desiderat anima mea ad te, inquam, habitantem in Jerusalem. Putabat enim populus qui in Babylone crat, se divina præsentia illic ideo frui non posse, viret. C Vers. 3. Sitivit anima mea ad Deum fortem vi- D ventem. Sitivit, id est, Valde concupivit. Ita undi- que desiderii ardorem ostendit. Fortem autem et viventem Deum appellat propter infirmos ac mor- tuos Babylonis deos. Quidam ex hoc versiculo svmptum esse dicunt hymnum illum, quem Græci Trisagion vocant [quo laudare solemus Deum, dicentes : Sanctus Deus, sanctus fortis, sanctus im- mortalis.] Quando veniam, et apparebo ante faciem Dei ? [Hoc est, ante ipsum Deum.] Concupiscentis sermo est : Quando, inquit, veniam ad te in Jerusalem et quia regio illa universa idolorum cultui deser- - Varia lectiones. (51) ΑΙ. ΤΩ Ιερουσαλήμ.
24β Why are you sleeping, O Lord? Why do you keep still, continuing to show forbearance? For the sleeper keeps still.
Psalmus XLIXPsalmus L
PG 128:550γ Ἀνάστηθι.
PG 128:487Εἰς βοήθειαν. Ταὐτὸν δὲ τοῦτο, τῷ, ἐξεγέρθητι. Ἀπὸ τῶν ἀνθρωπίνων δὲ ἐνεργειῶν καὶ παθῶν, εἴωθε χαρακτηρίζειν τὸ θεῖον, ὡς πολλάκις εἰρήκαμεν, μὴ δυνάμενος ἄλλως διαλεχθῆναι, διὰ τὴν τῶν ἀκροωμένων ἀσθένειαν. δ Καὶ μὴ ἀπώσῃ εἰς τέλος. ᾽Εκ μέρους ἡμᾶς καὶ πρὸς καιρὸν ἀπωσάμενος, μὴ διαπαντὸς ἀπώσῃ. α Ἱνατί τὸ πρόσωπόν σου ἀποστρέφεις; Τὴν ἐπισκοπήν σου, ὡς ἀπὸ ἀναξίων. β ᾽Επιλανθάνῃ τῆς πτωχείας ἡμῶν καὶ τῆς θλίψεως ἡμῶν; Ἀπὸ κοινοῦ πάλιν τὸ, ἱνατί. Πτωχείαν δὲ λέγει | νῦν, τὴν κακουχίαν· ἴδιον γὰρ πτωχείας, ἡ κακουχία. ᾽Επιλανθάνῃ δὲ, ἀντὶ τοῦ, ἐν οὐδενὶ λόγῳ τίθης ταῦτα. α Ὅτι ἐταπεινώθη εἰς χοῦν ἡ ψυχὴ ἡμῶν. Ἡ ψυχὴ ἡμῶν, ἀντὶ τοῦ, ἡμεῖς, περιφραστικῶς· λέγει δὲ, ὅτι κατηνέχθημεν εἰς γῆν, καὶ πεπτώκαμεν. β ᾽Εκολλήθη εἰς γῆν ἡ γαστὴρ ἡμῶν. Ἀπὸ χαμευνίας, ἢ τοῦ κύπτειν ἀεὶ πρὸς γῆν, κατακαμπτομένους τῷ βάρει τῶν θλίψεων. Ταπεινοῦται δὲ εἰς χοῦν καὶ ὁ τοῖς γηΐνοις προστετηκὼς, καὶ κολλᾶται εἰς γῆν καὶ ὁ γαστρίμαργος, καὶ ὁ πόρνος, καὶ πᾶς φιλήδονος. α Ἀνάστα, Κύριε, βοήθησον ἡμῖν. Δοκεῖς γὰρ καθέζεσθαι, περιορῶν οὕτως ἀπολλυμένους ἡμᾶς. β Καὶ λύτρωσαι ἡμᾶς ἕνεκεν τοῦ ὀνόματός σου. Οὐ διὰ τὰς ἡμετέρας ἀρετὰς, οὐκ ἄξιαι γὰρ, ἀλλ’ ἵνα φοβερὸν εἴη καὶ μὴ βλασφημῆται τὸ σὸν ὄνομα παρὰ τοῖς εἰδωλολάτραις. Κατὰ μὲν οὖν τὴν ἱστορίαν, ἱκανῶς ὁ ψαλμὸς ἡρμήνευται· κατὰ δὲ τὴν ἀναγωγὴν, λέγοιεν ἂν τὰ τοῦ ψαλμοῦ τούτου πρὸς τὸν Χριστὸν πάντες οἱ μάρτυρες, οἱ μυρία δι’ αὐτὸν παθόντες καὶ θανατούμενοι ὅλην τὴν ἡμέραν, ἀλλὰ καὶ πάντες εὐσεβεῖς, ὑπὸ τῶν μιαιφόνων ἐθνῶν ἐπηρεαζόμενοί τε καὶ καταδαπανώμενοι. 274 κατὰ δὲ τὴν ἀναγωγήν MSCBF : κατὰ δὲ ἀναγωγήν PV.θαυμάσας, ὕμνον αὐτῷ σχεδιάζει, λέγων · Εὐφημη τέος ὁ Θεὸς τοῦ κυρίως Ἰσραήλ, ὅ ἐστι, τῶν πι στῶν, ὡς ἐν τῷ και ψαλμῷ προέφημεν, ἑρμηνεύον τες τό · Φοβηθήτω δὴ ἀπ' αὐτοῦ ἅπαν τὸ σπέρμα Ισραήλ· ἀπὸ δὲ τοῦ νῦν αἰῶνος καὶ ἄχρι τοῦ μέλο λοντος. Εἶτα ἐπεύχεται ταχῦναι τοῦ Δεσπότου την ἐνανθρώπησιν, ἐν τῷ εἰπεῖν, Γένοιτο, γένοιτο. Νοεῖται δὲ τὰ ῥηθέντα· ἐπίτασιν δὲ εὐχῆς ὁ διπλα- σιασμός τοῦ Γένοιτο παριστά. συγκατάβασιν καὶ φιλανθρωπίαν τοῦ Σωτῆρος ἀπο Εἰς τὸ τέλος εἰς σύνεσιν τοῖς υἱοῖς Κορέ. ΨΑΛΜΟΣ ΜΑ'. Περὶ μὲν τῶν υἱῶν Κορέ, προειρήκαμεν ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς παρούσης βίβλου. Εἰς τὸ τέλος δὲ ἐπιγέγραπται, διὰ τὰς ἐν τούτῳ προφητείας, εἰς τέλος ἐπειγομένας. Ἐπεὶ γὰρ ἔμελλον Εβραίοι χρόνοις ὕστερον παρὰ Βαβυλωνίων αἰχμαλωτισθῆναι, διὰ τὰς ἀνομίας αὐτῶν, καὶ διαγαγεῖν ἑβδομήκοντα ἔτη ἐν Βαβυλῶνι, κινηθεὶς ὑπὸ τοῦ διορατικού πνεύματος ὁ Δαβίδ, ἀνέλαβεν πρόσωπον ἑκάστου τῶν εὐσεβεστέρων ἐν τοῖς αἰχμαλώτοις, οἷον τοῦ Δανιήλ, τοῦ Ἰεζεκιήλ, τῶν τριῶν παίδων, καὶ τῶν τοιούτων, καὶ τὰ προκείμενα διέξεισι· τὸ δὲ, Εἰς σύνεσιν, πρόκειται, διδάσκων, ὅτι συνετισθεὶς ἔκα- στὸς αὐτῶν, ταῦτα ἐβόα πρὸς Θεόν· ἡ ὅτι χρεία συνέσεως τοῖς ἀναγινώσκουσι ταῦτα. Ον τρόπον ἐπιποθεῖ ἡ ἔλαφος ἐπὶ τὰς πηγὰς τῶν ὑδάτων, οὕτως ἐπιποθεῖ ἡ ψυχή μου πρὸς σε, ὁ Θεός. Τὸ σφοδρὸν τῆς ἐπιθυμίας παραστῆσαι βουλόμενος, παράδειγμα τὴν διψητικωτάτην έλαφον ἔλαβεν. Αὕτη γὰρ φύσει οὖσα θερμή, καὶ μᾶλλον ἐκκαιομένη ταῖς σαρξὶ τῶν όφεων, οὓς ἀεὶ λαφύσε σει, σφοδρὸν ἔχει τῶν πηγῶν τὸν ἔρωτα. Τὸ δὲ Επιποθεί, σημαίνει τὸ Σπεύδει, καὶ ἐπείγεται, κατὰ τὸν ᾿Ακύλαν · Πρὸς σὲ δὲ, δηλονότι τὸν κατοι κοῦντα τὰ ἐν Ἱερουσαλήμ· ἐν Βαβυλῶν γὰρ οὐκ ᾤοντο εἶναι αὐτὸν, διὰ τὴν τῆς χώρας είδωλολα τρείαν. Εδίψησεν ἡ ψυχή μου πρὸς τὸν Θεὸν τὸν ἰσχυρὸν, τὸν ζώντα. – Εδίψησεν, ἀντὶ τοῦ, Επιθυμητικῶς ἔσχε· τὸ γὰρ διακαὲς τῆς ἐπιθυμίας ἡ λέξις ἐμφαίνει· ἰσχυρὸν δὲ καὶ ζῶντα λέγει τὸν Θεόν, διὰ τοὺς ἀσθενεῖς καὶ νεκροὺς θεοὺς τῶν Β1- βυλωνίων. Τινὲς δέ φασιν ἐντεῦθεν πεποιῆσθαι τὸν ὕμνον τοῦ Τρισαγίου. Πότε ἥξω καὶ ὀφθήσομαι τῷ προσώπῳ τοῦ Θεοῦ; Επιθυμοῦντος ὁ λόγος - Πότε, φησίν, ἥξω πρὸς σὲ (54) ἐν Ἱερουσαλήμ, καὶ ὀφθήσομαι τῷ EUTHYMII ZIGABENI misericordiam ac ineftabilem quamdam ejus con- A descensionem, multa cum admiratione narraverit, hymnum deinceps, et laudem ei canit dicens : Laudandus est Deus veri Israelis, hoc est, údelium Deus, quemadmodum in xx1 psalmo declaravi- mua, exponentes versiculum illum: Timeat eum omne semen Israel. Laudandus autem ab hoc sæ culo usque ad futurum. Ac demum orat, et votis omnibus poscit futuram hanc Domini incarnatio · nem, de qua supra locutus est, quam celeriter fieri, dicens Fiat, fiat. Intelligimus enim Prophetam optare id quod superius dixit. Illa autem repeti- tio verbi, Fiat, orationis intensionem demonstrat. In finem in intelligentiam filiis Core. PSALMUS XLI. De filiis Core diximus in Proœmio operis. In B finem inscribitur propter prophetias, quæ hic con- tinentur, et al finem tendebant. Cum enim futu- rum esset, ut Hebræorum populus ob propria de- licta ab Assyriis in Babylonem captivus duceretur, ubi Lxx annis detentus est, prævidens hoc beatus David, utpote prophetico afflatus spiritu, pii ac religiosi cujuscunque Judæi in captivitate degen- tis personam sumit, in præsenti psalmo, veluti Danielis, Ezechielis, trium puerorum, et similium, el narrat quæ tunc temporis contigerint. In intel- ligentiam vero dixit, judicans, quod qui inter illos majori erant præditi intelligentia, hæc, aut hujus- modi verba ad Deum clamabant. Vel, ea ratione, quia ad percipiendumi totius psałmi sensum, multa lectori opus est intelligentia. VERS. 2. Quemadmodum desiderat cerva ad fon- tes aquarum, ita desiderat anima mea ad te, Deus. Ardentis desiderii vehementiam ostendere volens Propheta, cervam perquam sitibundam in exem- plum sumpsit; quæ cum et suapte natura calidis - sima sit, et reptilium ac serpentum carnibus, qui- bus vesci solet, magis etiam incendatur, aquarum fontes quam maxime amat, et circa eos semper versari cupit. Desiderare autem hic posuit pro Fe- stinare; Et ita Aquila reddidit. Et quod ait: Ita desiderat anima mea ad te, inquam, habitantem in Jerusalem. Putabat enim populus qui in Babylone crat, se divina præsentia illic ideo frui non posse, viret. C Vers. 3. Sitivit anima mea ad Deum fortem vi- D ventem. Sitivit, id est, Valde concupivit. Ita undi- que desiderii ardorem ostendit. Fortem autem et viventem Deum appellat propter infirmos ac mor- tuos Babylonis deos. Quidam ex hoc versiculo svmptum esse dicunt hymnum illum, quem Græci Trisagion vocant [quo laudare solemus Deum, dicentes : Sanctus Deus, sanctus fortis, sanctus im- mortalis.] Quando veniam, et apparebo ante faciem Dei ? [Hoc est, ante ipsum Deum.] Concupiscentis sermo est : Quando, inquit, veniam ad te in Jerusalem et quia regio illa universa idolorum cultui deser- - Varia lectiones. (51) ΑΙ. ΤΩ Ιερουσαλήμ.
To help. This is the same as the ‘awake’. As we have said frequently, he is accustomed to characterize the divine from human actions and passions, being unable to communicate oth- erwise on account of the infirmity of the hearers. 24δ And do not reject to the end. Having rejected us in part and for a time, do not reject us for ever. 25α Why do you turn away your face? Your oversight as from the unworthy. 25β Forget our poverty and our affliction? ‘Why do you’ is understood again. ‘Poverty’ here is what he calls ill-treatment, for ill-treat- ment is a characteristic of poverty. ‘Forget’ in the sense of, ‘you treat these things as insignif- icant’. For our soul has been humbled to the dust. ‘Our soul’ in the sense of ‘we’, by circumlocution; he says that we have been brought down to earth and lie fallen. Our belly has become glued to the earth. From lying on the ground or from stooping constantly towards the earth, bent down un- der the weight of sorrows. The one who clings to earthly things is humbled down to the dust, and the glutton and fornicator and every pleasure lover is glued to the earth. 27α Rise up, O Lord, help us. For you appear to be sitting down, when you thus overlook us as we are being destroyed. 27β And redeem us for the sake of your name. Not for the sake of our virtues, for they are not worthy, but so that your name may be fearsome and not be blasphemed among the idolaters. In a historical sense then the psalm has been interpreted sufficiently. In an anagogical sense, all of the martyrs, having suffered innumerable things on his behalf and being put to death all day, might be addressing the words of this psalm to Christ, and so might all of the pious, being both insulted and ravaged by the murderous nations.
PG 128:550Ψαλμός 44 — Psalm 44
44 μδ΄
PG 128:4871 Εἰς τὸ τέλος· ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων· τοῖς υἱοῖς Κορέ· εἰς σύνεσιν· ᾠδὴ ὑπὲρ τοῦ ἀγαπητοῦ. Εἰς τὸ τέλος μὲν, διὰ τὰς ἐν τούτῳ προφητείας, εἰς τέλος ἐλαυνούσας. Ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων δὲ, τουτέστιν, ὑπὲρ τῶν Χριστιανῶν, οἳ ἀλλοιωθήσονται διὰ τῆς παλιγγενεσίας τοῦ ἁγίου βαπτίσματος, ἀπεκδυόμενοι μὲν τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον, ἐνδυόμενοι δὲ τὸν νέον· Τὰ ἀρχαῖα γὰρ, φησὶ, παρῆλθεν, ἰδοὺ γέγονε τὰ πάντα καινά· ἀλλοίωσις γὰρ, ἡ μεταποίησις, καὶ ἡ τῆς πολιτείας ἐναλλαγή. Τοῖς υἱοῖς δὲ Κορὲ, ὅτι τούτοις ὁ ψαλμὸς ὑπὸ τοῦ Δαυὶδ ἐνεχειρίσθη πρὸς τὸ διὰ τούτων μελῳδηθῆναι, καθὼς ἐν προοιμίοις τῆς βίβλου τῶν ψαλμῶν προπαραδεδώκαμεν. § 50 Εἰς σύνεσιν δὲ, ὅτι χρεία συνέσεως τοῖς ἀναγινώσκουσι διὰ τὰ ἐγκεκρυμμένα θεῖα νοήματα. ᾨδὴ δὲ, ὅτι οὐ σὺν ὀργάνοις, ἀλλ’ ἀπὸ γλώττης μόνης, ἐμελῳδήθη. Tὸ δὲ, ὑπὲρ τοῦ ἀγαπητοῦ, συγκεφαλαίωσις τῆς ὅλης ἐπιγραφῆς, ὅτι περὶ τοῦ Χριστοῦ διέξεισιν ὁ ψαλμός. Οὗτος γὰρ, ἀγαπητὸς, τῷ Πατρὶ μὲν, ὡς Υἱὸς μονογενὴς, ἡμῖν δὲ, ὡς πατὴρ ἡμῶν κηδεμονικώτατος. Περὶ τούτου γάρ φησιν ὁ Πατὴρ, Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός. Ὑπὲρ τοῦ ἀγαπητοῦ δὲ, ἀντὶ τοῦ, περὶ τοῦ ἀγαπητοῦ, καθάπερ καὶ ἐν ἄλλοις εἰρήκαμεν, πρόθεσις ἀντὶ προθέσεως.θαυμάσας, ὕμνον αὐτῷ σχεδιάζει, λέγων · Εὐφημη τέος ὁ Θεὸς τοῦ κυρίως Ἰσραήλ, ὅ ἐστι, τῶν πι στῶν, ὡς ἐν τῷ και ψαλμῷ προέφημεν, ἑρμηνεύον τες τό · Φοβηθήτω δὴ ἀπ' αὐτοῦ ἅπαν τὸ σπέρμα Ισραήλ· ἀπὸ δὲ τοῦ νῦν αἰῶνος καὶ ἄχρι τοῦ μέλο λοντος. Εἶτα ἐπεύχεται ταχῦναι τοῦ Δεσπότου την ἐνανθρώπησιν, ἐν τῷ εἰπεῖν, Γένοιτο, γένοιτο. Νοεῖται δὲ τὰ ῥηθέντα· ἐπίτασιν δὲ εὐχῆς ὁ διπλα- σιασμός τοῦ Γένοιτο παριστά. συγκατάβασιν καὶ φιλανθρωπίαν τοῦ Σωτῆρος ἀπο Εἰς τὸ τέλος εἰς σύνεσιν τοῖς υἱοῖς Κορέ. ΨΑΛΜΟΣ ΜΑ'. Περὶ μὲν τῶν υἱῶν Κορέ, προειρήκαμεν ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς παρούσης βίβλου. Εἰς τὸ τέλος δὲ ἐπιγέγραπται, διὰ τὰς ἐν τούτῳ προφητείας, εἰς τέλος ἐπειγομένας. Ἐπεὶ γὰρ ἔμελλον Εβραίοι χρόνοις ὕστερον παρὰ Βαβυλωνίων αἰχμαλωτισθῆναι, διὰ τὰς ἀνομίας αὐτῶν, καὶ διαγαγεῖν ἑβδομήκοντα ἔτη ἐν Βαβυλῶνι, κινηθεὶς ὑπὸ τοῦ διορατικού πνεύματος ὁ Δαβίδ, ἀνέλαβεν πρόσωπον ἑκάστου τῶν εὐσεβεστέρων ἐν τοῖς αἰχμαλώτοις, οἷον τοῦ Δανιήλ, τοῦ Ἰεζεκιήλ, τῶν τριῶν παίδων, καὶ τῶν τοιούτων, καὶ τὰ προκείμενα διέξεισι· τὸ δὲ, Εἰς σύνεσιν, πρόκειται, διδάσκων, ὅτι συνετισθεὶς ἔκα- στὸς αὐτῶν, ταῦτα ἐβόα πρὸς Θεόν· ἡ ὅτι χρεία συνέσεως τοῖς ἀναγινώσκουσι ταῦτα. Ον τρόπον ἐπιποθεῖ ἡ ἔλαφος ἐπὶ τὰς πηγὰς τῶν ὑδάτων, οὕτως ἐπιποθεῖ ἡ ψυχή μου πρὸς σε, ὁ Θεός. Τὸ σφοδρὸν τῆς ἐπιθυμίας παραστῆσαι βουλόμενος, παράδειγμα τὴν διψητικωτάτην έλαφον ἔλαβεν. Αὕτη γὰρ φύσει οὖσα θερμή, καὶ μᾶλλον ἐκκαιομένη ταῖς σαρξὶ τῶν όφεων, οὓς ἀεὶ λαφύσε σει, σφοδρὸν ἔχει τῶν πηγῶν τὸν ἔρωτα. Τὸ δὲ Επιποθεί, σημαίνει τὸ Σπεύδει, καὶ ἐπείγεται, κατὰ τὸν ᾿Ακύλαν · Πρὸς σὲ δὲ, δηλονότι τὸν κατοι κοῦντα τὰ ἐν Ἱερουσαλήμ· ἐν Βαβυλῶν γὰρ οὐκ ᾤοντο εἶναι αὐτὸν, διὰ τὴν τῆς χώρας είδωλολα τρείαν. Εδίψησεν ἡ ψυχή μου πρὸς τὸν Θεὸν τὸν ἰσχυρὸν, τὸν ζώντα. – Εδίψησεν, ἀντὶ τοῦ, Επιθυμητικῶς ἔσχε· τὸ γὰρ διακαὲς τῆς ἐπιθυμίας ἡ λέξις ἐμφαίνει· ἰσχυρὸν δὲ καὶ ζῶντα λέγει τὸν Θεόν, διὰ τοὺς ἀσθενεῖς καὶ νεκροὺς θεοὺς τῶν Β1- βυλωνίων. Τινὲς δέ φασιν ἐντεῦθεν πεποιῆσθαι τὸν ὕμνον τοῦ Τρισαγίου. Πότε ἥξω καὶ ὀφθήσομαι τῷ προσώπῳ τοῦ Θεοῦ; Επιθυμοῦντος ὁ λόγος - Πότε, φησίν, ἥξω πρὸς σὲ (54) ἐν Ἱερουσαλήμ, καὶ ὀφθήσομαι τῷ EUTHYMII ZIGABENI misericordiam ac ineftabilem quamdam ejus con- A descensionem, multa cum admiratione narraverit, hymnum deinceps, et laudem ei canit dicens : Laudandus est Deus veri Israelis, hoc est, údelium Deus, quemadmodum in xx1 psalmo declaravi- mua, exponentes versiculum illum: Timeat eum omne semen Israel. Laudandus autem ab hoc sæ culo usque ad futurum. Ac demum orat, et votis omnibus poscit futuram hanc Domini incarnatio · nem, de qua supra locutus est, quam celeriter fieri, dicens Fiat, fiat. Intelligimus enim Prophetam optare id quod superius dixit. Illa autem repeti- tio verbi, Fiat, orationis intensionem demonstrat. In finem in intelligentiam filiis Core. PSALMUS XLI. De filiis Core diximus in Proœmio operis. In B finem inscribitur propter prophetias, quæ hic con- tinentur, et al finem tendebant. Cum enim futu- rum esset, ut Hebræorum populus ob propria de- licta ab Assyriis in Babylonem captivus duceretur, ubi Lxx annis detentus est, prævidens hoc beatus David, utpote prophetico afflatus spiritu, pii ac religiosi cujuscunque Judæi in captivitate degen- tis personam sumit, in præsenti psalmo, veluti Danielis, Ezechielis, trium puerorum, et similium, el narrat quæ tunc temporis contigerint. In intel- ligentiam vero dixit, judicans, quod qui inter illos majori erant præditi intelligentia, hæc, aut hujus- modi verba ad Deum clamabant. Vel, ea ratione, quia ad percipiendumi totius psałmi sensum, multa lectori opus est intelligentia. VERS. 2. Quemadmodum desiderat cerva ad fon- tes aquarum, ita desiderat anima mea ad te, Deus. Ardentis desiderii vehementiam ostendere volens Propheta, cervam perquam sitibundam in exem- plum sumpsit; quæ cum et suapte natura calidis - sima sit, et reptilium ac serpentum carnibus, qui- bus vesci solet, magis etiam incendatur, aquarum fontes quam maxime amat, et circa eos semper versari cupit. Desiderare autem hic posuit pro Fe- stinare; Et ita Aquila reddidit. Et quod ait: Ita desiderat anima mea ad te, inquam, habitantem in Jerusalem. Putabat enim populus qui in Babylone crat, se divina præsentia illic ideo frui non posse, viret. C Vers. 3. Sitivit anima mea ad Deum fortem vi- D ventem. Sitivit, id est, Valde concupivit. Ita undi- que desiderii ardorem ostendit. Fortem autem et viventem Deum appellat propter infirmos ac mor- tuos Babylonis deos. Quidam ex hoc versiculo svmptum esse dicunt hymnum illum, quem Græci Trisagion vocant [quo laudare solemus Deum, dicentes : Sanctus Deus, sanctus fortis, sanctus im- mortalis.] Quando veniam, et apparebo ante faciem Dei ? [Hoc est, ante ipsum Deum.] Concupiscentis sermo est : Quando, inquit, veniam ad te in Jerusalem et quia regio illa universa idolorum cultui deser- - Varia lectiones. (51) ΑΙ. ΤΩ Ιερουσαλήμ.
1 Towards fulfilment; for those who will be altered; belonging to the sons of Kore; for understanding; an ode for the beloved. ‘Towards fulfilment’ on account of the prophecies in it that are driving on towards ful- filment. ‘For those who will be altered’, that is, for the Christians who will be altered through the rebirth of holy baptism, putting off the old man and putting on the new, for it is written, The old has passed away, see, all things have become new. For alteration is the remaking and exchanging of their way of life. ‘Belonging to the sons of Kore’, because the psalm was handed to them by David to be chanted by them as we explained previously in the preamble to the book of psalms. § 50 ‘For understanding’, because the readers need understanding on account of the hidden divine meanings. ‘An ode’, because it was chanted not along with musical instruments, but by voice alone. ‘For the beloved’ is a recapitulation of the entire superscription because the psalm tells about Christ, and he is beloved to the Father as his only begotten Son, and to us as our most caring father. For the Father says about him, This is my beloved Son. ‘For the beloved’, in the sense of, ‘about the beloved’, just as we have said elsewhere, one preposition standing for an- other.
PG 128:489α Ἐξηρεύξατο ἡ καρδία μου λόγον ἀγαθόν. Συνεὶς ὁ προφήτης, ὅτι μεγάλα περὶ τοῦ Χριστοῦ μέλλει προαγορεῦσαι, προοιμιάζεται, ὅτι λόγον ἀγαθὸν καὶ σωτήριον ἐρεῖ. Σκόπει δὲ τὴν ἔμφασιν τοῦ, ἐξηρεύξατο. Μονονουχὶ γάρ φησιν, ὅτι καθάπερ ἡ ἐρυγὴ, μὴ βουλομένων ἡμῶν πρόεισι, τῆς κοιλίας ταύτην ἀναπεμπούσης, οὕτω καὶ τὸν περὶ τοῦ Χριστοῦ λόγον ἀνέπεμψεν ἤδη κάτωθεν ἡ καρδία μου, πλησθεῖσα τῆς τροφῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος.
2α My heart has eructed a good word. The prophet having understood that he was about to foretell great things about Christ, says by way of introduction that he will utter a good and saving word. Note the significance of ‘eructed’. For he is saying, as it were, that just as an eructation is emitted involuntarily, being sent up by the belly, so also my heart has sent up from below the word about Christ, having been filled with the food of the holy Spirit.
β Λέγω ἐγὼ τὰ ἔργα μου τῷ βασιλεῖ. Προσφωνῶ λοιπὸν ἐγὼ τῷ Βασιλεῖ Χριστῷ τὰ ἔργα μου, τουτέστι, τὰς περὶ αὐτοῦ προφητείας μου. Προφήτου γὰρ ἔργον, ὑφαίνειν προφητείαν.
2β I tell my works to the king. I therefore address my works to Christ the King, that is, my prophecies about him, for the work of a prophet is to weave prophecy.
γ Ἡ γλῶσσά μου κάλαμος γραμ | ματέως ὀξυγράφου. Καὶ διὰ τούτου παρίστησιν, ὡς οὐκ οἴκοθεν ἐρεῖ. Καθάπερ γάρ φησιν ὁ κάλαμος ὑπηρετεῖ μόνον τῇ χειρὶ τοῦ γραφέως, κινούμενος ἔνθα ἂν ἐκείνη τοῦτον κινήσῃ, οὕτω καὶ ἡ ἐμὴ γλῶσσα, κάλαμός ἐστι γραμματέως, ἤτοι γραφέως, δηλαδὴ τοῦ
2γ My tongue is the reed-pen of a fast-writing scribe. By this too he is showing that he will not speak of himself, for just as the pen serves only the hand of the writer, being moved wheresoever that hand will move it, so also my tongue is the pen of a scribe or writer, that is, of the holy Spirit, moved howsoever that Spirit will move it.
ἁγίου Πνεύματος, κινουμένη καθὼς ἂν ἐκεῖνο κινήσῃ ταύτην. Ὀξυγράφου δὲ εἶπε, διὰ τὴν εὐχέρειαν τῆς ἀπαγγελίας. Ἄνθρωποι γὰρ, σχολαίτερον ὑπαγορεύουσι καὶ γράφουσιν, ἀπασχολούμενοι πρὸς εὕρεσιν νοημάτων, καὶ συνθήκην λέξεων, διὰ τὴν τῆς διανοίας ἀσθένειαν. Μέχρι τούτου συμπεράνας τὸ προοίμιον, ἄρχεται τοῦ λόγου, πρὸς τὸν Χριστὸν ἤδη ἀποτεινόμενος, περὶ τῶν ἀρετῶν τοῦ προσλήμματος.
He said ‘fast-writing’ on account of the ease of the diction, for men dictate and write more slowly, being preoccupied with the finding of meanings and the compounding of words on account of the infirmity of the mind. Concluding his preamble with this, and addressing himself now to Christ, he commences his discourse about the virtues of the assumed humanity.
α Ὡραῖος κάλλει παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων. Λείπει τὸ, ὑπάρχεις· ὡραιότητα δὲ κάλλους, οὐ σωματικὴν, ἀλλὰ ψυχικήν λέγει. Διετήρησε γὰρ αὐτὴν ἄσπιλον, μόνος παρὰ πάντας μείνας ἀναμάρτητος. Ἡσαΐας δὲ λέγων, ὅτι καὶ εἴδομεν αὐτὸν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος οὐδὲ κάλλος, ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον, καὶ ἐκλεῖπον παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων, περὶ τοῦ σώματος λέγει, οἷον ἦν ἐν τῷ τοῦ πάθους καιρῷ, προπηλακιζόμενον καὶ μαστιζόμενον καὶ μυρία πάσχον.
3α Comely in beauty beyond the sons of men. ‘You are’ is missing. The comeliness of beauty refers not to that of the body but of the soul, for he kept this unsullied, having remained without sin beyond all others. And when Isaiah says, For we saw him and he had neither form nor beauty, but his form was dishonourable and deficient beyond the sons of men, he is speaking about his body as it was at the time of the passion, bespattered and scourged and suffering countless insults.
β Ἐξεχύθη χάρις ἐν χείλεσί σου. Φησὶν ὁ εὐαγγελιστὴς, ὅτι ἐθαύμαζον οἱ ὄχλοι ἐπὶ τοῖς λόγοις τῆς χάριτος, τοῖς ἐκπορευομένοις διὰ στόματος αὐτοῦ. Νοοῦνται δὲ χείλη Χριστοῦ, καὶ οἱ ἀπόστολοι, εἰς οὓς ἡ χάρις τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐξεχύθη δαψιλῶς, ὡς ἐπιστομίζειν πάντας τῇ δυνάμει τοῦ λόγου, καὶ πείθειν ῥᾷον οὓς ἂν ἐθέλωσιν.
3β Grace has been poured out in your lips. The evangelist says that, The crowds marvelled at the words of grace that proceeded from his mouth. Christ’s lips can also be understood as the Apostles into whom the grace of the holy Spirit was poured out abundantly, as silencing all by the power of the word and easily convincing whomsoever they wish.
PG 128:491γ Διὰ τοῦτο εὐλόγησέ σε ὁ Θεὸς εἰς τὸν αἰῶνα. Διὰ ταύτας οὖν σου τὰς ἀρετὰς, εὐλόγησε, τουτέστιν, ἐδόξασέ σε ὁ Θεός· φησὶ γὰρ, Καὶ ἐδόξασα καὶ πάλιν δοξάσω. Ἢ τὸ, εὐλόγησεν, ἀντὶ τοῦ, εὐλογητὸν ἐποίησεν, ὡς ἀεὶ εὐφημεῖσθαι καὶ ὑμνεῖσθαι παρὰ τῶν εὐσεβῶν. Ὁ μὲν γὰρ παλαιὸς Ἀδὰμ κεκατήραται διὰ τὴν παρακοὴν, ὁ δὲ νέος, ηὐλόγηται διὰ τὴν ὑπακοήν· μετέδωκε δὲ καὶ ἡμῖν τῆς εὐλογίας· φησὶ γὰρ ὁ Δαυὶδ, Εὐλογημένοι ὑμεῖς τῷ Κυρίῳ.προσώπῳ τοῦ Θεοῦ; τουτέστιν, τῷ Θεῷ, κατὰ πε- & ρίφρασιν · ὀφθήσομαι δε, διὰ τῆς ἐν τῷ ναῷ λα τρείας καὶ παραστάσεως, ὅπερ οὐκ ἔστιν ἐν Βαβυ- λώνι. Εγενήθη τὰ δάκρυα ἐμοὶ ἄρτος ἡμέρας καὶ νυκτὸς, ἐν τῷ λέγεσθαι μοι καθ' εκάστην ημέ ραν· Ποῦ ἐστιν ὁ Θεός σου; Ἐν τῷ ὀνειδίζειν μοι τοὺς Βαβυλωνίους τοῦ Θεοῦ μου ἀσθένειαν, ἐγέ- νοντό μοι τὰ δάκρυά μου ἄρτος, οὐχ ὅσον εἰς τρό φήν, ἀλλ' ὅσον εἰς ὄρεξιν. Ἀρεγόμην γὰρ δακρύων, ὡς ἄρτου, καὶ ἦσαν μοι ἀναγκαῖα ταῦτα, ὡς ἡ τροφὴ πᾶσιν ἀνθρώποις. Ἡ δὲ τοιαύτη ὄρεξις καὶ ἡ ἀνάγκη, οὐ μόνον ἐν ἡμέρᾳ ἦσαν, ἀλλὰ καὶ ἐν νυχτί. - Ταῦτα ἐμνήσθην, καὶ ἐξέχεα ἐπ' ἐμὲ τὴν ψυ χήν μου. Ταῦτα, ἀντὶ τοῦ Τοιαῦτα, φημὶ δὲ τό· Ποῦ ἐστιν ὁ Θεός σου; Εξέχεα δὲ, ἀντὶ, Ἐχαύ νωσα ἐν ἐμαυτῷ τὴν ψυχήν μου, παρέλυσα τοῦ τόνου· τὸ μὲν γὰρ συνεστός, ἐπέῤῥωται· τὸ δὲ διαῤῥέον, κεχαύνωται. Χρὴ δὲ καθόλου γινώσκειν, ὡς ἡ τῶν Εβραίων διάλεκτος, ἀδιαφόρως, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, ταῖς συντάξεσι κέχρηται, καθάπερ καὶ νῦν ἐπ' ἐμὲ εἰποῦσα, ἀντὶ τοῦ ἐν ἐμοί. Εἰ δὲ τὸ, ταῦτα ἐμνήσθην, πρὸς τὸν ἐφεξῆς στίχον ἀποδώ- σεις, ἕτερον νόημα ποιήσεις, ὅτι ταῦτα ἐμνήσθην, καὶ διέχυσα, τουτέστιν ἀνῆκα ἐστενοχωρημένην ἐν ἐμαυτῷ τὴν ψυχήν μου. Ταῦτα δὲ ποιεῖ, δηλαδή τοῦ ἐφεξῆς στίχου · φησί γάρ · "Οτι διελεύσομαι ἐν τόπῳ σκηνῆς θαυμαστῆς ἕως τοῦ οἴκου τοῦ Θεοῦ. (52) 'Ενείσθην, φησί, μνη- σθεὶς ὅτι περιπατήσω πάλιν ἐν τῷ ναῷ μέχρι τῶν ἀλύτων αὐτοῦ· σκηνὴν μὲν γὰρ θαυμαστὴν λέγει τὸν περιώνυμον τοῦ Σολομῶντος ναόν· οἶκον δὲ Θεοῦ, τὰ ἄδυτα τοῦ ναοῦ. Πρὸς δὲ τὴν δευτέραν ἐξήγησιν, τὸ ὅτι, βεβαιωτικὸν νοήσεις, ὡς προφη τεύοντος τοῦ λέγοντος. "Αλλως, σκηνὴ μὲν, ἡ ἐξ ἡμῶν ἁγία τοῦ Λόγου σάρξ θαυμαστὴ δὲ αὐτή, ὡς δίχα σπορᾶς συμπαγείσα · οἶκος δέ, ἡ νοερά ταύ της ψυχή, διὰ μέσης γὰρ αὐτῆς ὁ Θεὸς ὡμίλησε τῇ σαρκί · τόπος δὲ, αὐτὸς ὁ Λόγος, ἐν ἑαυτῷ τὴν προσο ληφθείσαν φύσιν ὑποστήσας τε καὶ πηξάμενος. Διελεύσομαι οὖν, φησί, διὰ τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ χειρ αγωγούμενος, έως τῆς ψυχῆς τοῦ προσλήμματος, φιλοσοφῶν περὶ αὐτῶν, καὶ θεωρῶν κατὰ δύναμιν· περαιτέρω δὲ προβαίνειν, οὐκέτι συγχωρηθήσομαι. Ἐν φωνῇ ἀγαλλιάσεως καὶ ἐξομολογήσεως ἤχου ἑορτάζοντος. Διελεύσομαι δὲ ἐν φωνῇ χαρᾶς. καὶ ἐν φωνῇ εὐχαριστίας ήχου ἑορταστικού, τουτ ἐστιν Εορτάσω πάλιν, ὡς πρότερον, καὶ τῇ τοῦ νόσ μου λατρεία χρήσομαι. COMMENT. IN PSALMOS. apparebo coram te, adorans nimirum et colens te. seduloque tibi assistens, et alia faciens, quæ in templo tuo fieri decet? Universo enim hoc solatio privamur, postquam hic Babylone captivl degi- mus. Vers. 4. Fuerunt mihi lacrymæ meæ panis die ac nocte, dum dicitur mihi quotidie : Ubi est Deus tuus ? Dum Babylonii, inquit, Dei mei impotentiam mihi exprobrarent, lacryune meae fuerunt mihi panis, non quod eis pascerer, sed quia instar panis cas desiderabam, et quia non secus mihi erant oppor- tunæ quam esurientibus esse panes soleant: unde earum desiderio, non interdiu tantum, sed assiduis etiam noctibus detinebar. VERS. 5. Hæc recordalus sum, et effudi in me animam meam. Hæc recordatus sum, verba illa nimirum, quæ ad me dicuntur quotidie : Ubi est Deus tuus ? Quam ob causaṁ Effudi, hoc est, La- xavi, in me ipso animam meam, et constantiam ejus omnem dissolvi. Hae autem effusionis trans - latione usus est Propheta, quia, quæ solidiora sunt, firmiora atque constantiora esse solent : quæ veru Auida, molliora atque laxiora. Illud in universum animadvertendum est, quod llebræi sæpenumero verborum constructionibus indifferenter utuntur, ur nunc : Effudi, inquit, in me, pro Intra me. Ve rum si verba hæc, Recordatus sum, ad sequentia referantur, alius efficietur sensus, videlicet : Hae recordatus sum, et animam meain, antea nimirum angustiis coarctatam, effudi, hoc est, absolvi, et‹ relaxavi in me ipso. Quæ auten sint hæc, quæ recordatus sum, audi. • C Quoniam pertransito in loco labernaculi admira- bilis usque ad domum Dei. Recreatns atque anima relaxatus sum, inquit, memoria repetens, quod rursus in templo tuo deambulaturus sum, et ad illius usque adyta perventurus. Per admirabile enim tabernaculum, celeberrimum Salomonis tem- plum intelligit, et per domum Dei, adyta ipsius templi. Quod si priorem expositionem magis pro- baveris, dictionem, quoniam, intellige hic jacere pro adverbio confirmandi, juxta Hebraici idioma- tis consuetudinem, et verba versiculi prophetantis verba esse. Vel aliter : Per tabernaculum, sancta Verbi caro potest intelligi, quæ merito admirabilis dici potest, qnia absque ullo semine concreta est ; et per domum Dei, anima illius carnis, per quam D Deus in assumpta carne diversatus est. Locus an- tem tabernaculi, ipsum est Verbum Dei, per quod concreta est, et exstitit Christi caro. Pertranaibo igitur, inquit, per Verbum Dei, et usque ad assum- puæ carnis animam deducar : in animo meo nimirum ea examinans, ´et contemplans, quæ de tanto mysterio percipere potero. Ulterius enim pertransire non dabitur. In voce exsultationis, et confessionis soni festivita- tem celebrantis, Pertransibo autem in voce gaudii, et gratiarum actionis, in voce soni festivi, ac si diceret : Festivitates rursus, ut olim, Deo meo ce- lebrabo, et solito utar coltu legis. Variæ lectiones. (52) ΑΙ. 'Λνείθη ν.
3γ For this God has blessed you to the age. On account of these your virtues then God has blessed you, that is, has glorified you, for he says, And I have glorified and again I shall glorify. Or else, ‘he has blessed’ in the sense of ‘he has made to be blessed’, as to be praised and hymned continually by the pious. For the Adam of old is accursed on account of his disobe- dience, the new Adam is blessed on account of his obedience and he transmitted the blessing to us also, for David says, You are blessed in the Lord.
α Περίζωσαι τὴν ῥομφαίαν σου ἐπὶ τὸν μηρόν σου, δυνατέ. Ὡραῖον καὶ κάλλιστον αὐτὸν προσειπὼν καὶ εὔστομον, ἄρτι καὶ στρατιώτην δείκνυσιν, ὅτι ἐκεῖνα μὲν ἦν γνωρίσματα τῆς ἀναμαρτησίας καὶ τῆς διδασκαλίας· ταῦτα δὲ, τῆς κατὰ τοῦ διαβόλου μάχης. Καλεῖ γὰρ αὐτὸν εἰς τὸν κατ’ αὐτοῦ πόλεμον, ἵνα τρόπαιον στήσας, ἐλευθερώσῃ τοὺς αἰχμαλωτισθέντας ἡμᾶς. Ὁπλίζει δὲ τοῦτον ἀνθρωπίνως, ἵνα δείξῃ φοβερόν· οἱ στρατιῶται γὰρ τὴν σπάθην ἐπὶ τὸν μηρὸν περιζώννυνται.προσώπῳ τοῦ Θεοῦ; τουτέστιν, τῷ Θεῷ, κατὰ πε- & ρίφρασιν · ὀφθήσομαι δε, διὰ τῆς ἐν τῷ ναῷ λα τρείας καὶ παραστάσεως, ὅπερ οὐκ ἔστιν ἐν Βαβυ- λώνι. Εγενήθη τὰ δάκρυα ἐμοὶ ἄρτος ἡμέρας καὶ νυκτὸς, ἐν τῷ λέγεσθαι μοι καθ' εκάστην ημέ ραν· Ποῦ ἐστιν ὁ Θεός σου; Ἐν τῷ ὀνειδίζειν μοι τοὺς Βαβυλωνίους τοῦ Θεοῦ μου ἀσθένειαν, ἐγέ- νοντό μοι τὰ δάκρυά μου ἄρτος, οὐχ ὅσον εἰς τρό φήν, ἀλλ' ὅσον εἰς ὄρεξιν. Ἀρεγόμην γὰρ δακρύων, ὡς ἄρτου, καὶ ἦσαν μοι ἀναγκαῖα ταῦτα, ὡς ἡ τροφὴ πᾶσιν ἀνθρώποις. Ἡ δὲ τοιαύτη ὄρεξις καὶ ἡ ἀνάγκη, οὐ μόνον ἐν ἡμέρᾳ ἦσαν, ἀλλὰ καὶ ἐν νυχτί. - Ταῦτα ἐμνήσθην, καὶ ἐξέχεα ἐπ' ἐμὲ τὴν ψυ χήν μου. Ταῦτα, ἀντὶ τοῦ Τοιαῦτα, φημὶ δὲ τό· Ποῦ ἐστιν ὁ Θεός σου; Εξέχεα δὲ, ἀντὶ, Ἐχαύ νωσα ἐν ἐμαυτῷ τὴν ψυχήν μου, παρέλυσα τοῦ τόνου· τὸ μὲν γὰρ συνεστός, ἐπέῤῥωται· τὸ δὲ διαῤῥέον, κεχαύνωται. Χρὴ δὲ καθόλου γινώσκειν, ὡς ἡ τῶν Εβραίων διάλεκτος, ἀδιαφόρως, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, ταῖς συντάξεσι κέχρηται, καθάπερ καὶ νῦν ἐπ' ἐμὲ εἰποῦσα, ἀντὶ τοῦ ἐν ἐμοί. Εἰ δὲ τὸ, ταῦτα ἐμνήσθην, πρὸς τὸν ἐφεξῆς στίχον ἀποδώ- σεις, ἕτερον νόημα ποιήσεις, ὅτι ταῦτα ἐμνήσθην, καὶ διέχυσα, τουτέστιν ἀνῆκα ἐστενοχωρημένην ἐν ἐμαυτῷ τὴν ψυχήν μου. Ταῦτα δὲ ποιεῖ, δηλαδή τοῦ ἐφεξῆς στίχου · φησί γάρ · "Οτι διελεύσομαι ἐν τόπῳ σκηνῆς θαυμαστῆς ἕως τοῦ οἴκου τοῦ Θεοῦ. (52) 'Ενείσθην, φησί, μνη- σθεὶς ὅτι περιπατήσω πάλιν ἐν τῷ ναῷ μέχρι τῶν ἀλύτων αὐτοῦ· σκηνὴν μὲν γὰρ θαυμαστὴν λέγει τὸν περιώνυμον τοῦ Σολομῶντος ναόν· οἶκον δὲ Θεοῦ, τὰ ἄδυτα τοῦ ναοῦ. Πρὸς δὲ τὴν δευτέραν ἐξήγησιν, τὸ ὅτι, βεβαιωτικὸν νοήσεις, ὡς προφη τεύοντος τοῦ λέγοντος. "Αλλως, σκηνὴ μὲν, ἡ ἐξ ἡμῶν ἁγία τοῦ Λόγου σάρξ θαυμαστὴ δὲ αὐτή, ὡς δίχα σπορᾶς συμπαγείσα · οἶκος δέ, ἡ νοερά ταύ της ψυχή, διὰ μέσης γὰρ αὐτῆς ὁ Θεὸς ὡμίλησε τῇ σαρκί · τόπος δὲ, αὐτὸς ὁ Λόγος, ἐν ἑαυτῷ τὴν προσο ληφθείσαν φύσιν ὑποστήσας τε καὶ πηξάμενος. Διελεύσομαι οὖν, φησί, διὰ τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ χειρ αγωγούμενος, έως τῆς ψυχῆς τοῦ προσλήμματος, φιλοσοφῶν περὶ αὐτῶν, καὶ θεωρῶν κατὰ δύναμιν· περαιτέρω δὲ προβαίνειν, οὐκέτι συγχωρηθήσομαι. Ἐν φωνῇ ἀγαλλιάσεως καὶ ἐξομολογήσεως ἤχου ἑορτάζοντος. Διελεύσομαι δὲ ἐν φωνῇ χαρᾶς. καὶ ἐν φωνῇ εὐχαριστίας ήχου ἑορταστικού, τουτ ἐστιν Εορτάσω πάλιν, ὡς πρότερον, καὶ τῇ τοῦ νόσ μου λατρεία χρήσομαι. COMMENT. IN PSALMOS. apparebo coram te, adorans nimirum et colens te. seduloque tibi assistens, et alia faciens, quæ in templo tuo fieri decet? Universo enim hoc solatio privamur, postquam hic Babylone captivl degi- mus. Vers. 4. Fuerunt mihi lacrymæ meæ panis die ac nocte, dum dicitur mihi quotidie : Ubi est Deus tuus ? Dum Babylonii, inquit, Dei mei impotentiam mihi exprobrarent, lacryune meae fuerunt mihi panis, non quod eis pascerer, sed quia instar panis cas desiderabam, et quia non secus mihi erant oppor- tunæ quam esurientibus esse panes soleant: unde earum desiderio, non interdiu tantum, sed assiduis etiam noctibus detinebar. VERS. 5. Hæc recordalus sum, et effudi in me animam meam. Hæc recordatus sum, verba illa nimirum, quæ ad me dicuntur quotidie : Ubi est Deus tuus ? Quam ob causaṁ Effudi, hoc est, La- xavi, in me ipso animam meam, et constantiam ejus omnem dissolvi. Hae autem effusionis trans - latione usus est Propheta, quia, quæ solidiora sunt, firmiora atque constantiora esse solent : quæ veru Auida, molliora atque laxiora. Illud in universum animadvertendum est, quod llebræi sæpenumero verborum constructionibus indifferenter utuntur, ur nunc : Effudi, inquit, in me, pro Intra me. Ve rum si verba hæc, Recordatus sum, ad sequentia referantur, alius efficietur sensus, videlicet : Hae recordatus sum, et animam meain, antea nimirum angustiis coarctatam, effudi, hoc est, absolvi, et‹ relaxavi in me ipso. Quæ auten sint hæc, quæ recordatus sum, audi. • C Quoniam pertransito in loco labernaculi admira- bilis usque ad domum Dei. Recreatns atque anima relaxatus sum, inquit, memoria repetens, quod rursus in templo tuo deambulaturus sum, et ad illius usque adyta perventurus. Per admirabile enim tabernaculum, celeberrimum Salomonis tem- plum intelligit, et per domum Dei, adyta ipsius templi. Quod si priorem expositionem magis pro- baveris, dictionem, quoniam, intellige hic jacere pro adverbio confirmandi, juxta Hebraici idioma- tis consuetudinem, et verba versiculi prophetantis verba esse. Vel aliter : Per tabernaculum, sancta Verbi caro potest intelligi, quæ merito admirabilis dici potest, qnia absque ullo semine concreta est ; et per domum Dei, anima illius carnis, per quam D Deus in assumpta carne diversatus est. Locus an- tem tabernaculi, ipsum est Verbum Dei, per quod concreta est, et exstitit Christi caro. Pertranaibo igitur, inquit, per Verbum Dei, et usque ad assum- puæ carnis animam deducar : in animo meo nimirum ea examinans, ´et contemplans, quæ de tanto mysterio percipere potero. Ulterius enim pertransire non dabitur. In voce exsultationis, et confessionis soni festivita- tem celebrantis, Pertransibo autem in voce gaudii, et gratiarum actionis, in voce soni festivi, ac si diceret : Festivitates rursus, ut olim, Deo meo ce- lebrabo, et solito utar coltu legis. Variæ lectiones. (52) ΑΙ. 'Λνείθη ν.
4α Gird your sword on your thigh, O powerful one. Having addressed him as comely and most beauteous and as eloquent, he now also shows him as a warrior, for the former were marks of his sinlessness and his teaching, while the latter those of his war against the devil. For he is summoning him to take up the battle against the devil so that that, having set up the trophy of the devil’s defeat, he might free us who have been taken captive. He arms him in a human way so as to present him as fearsome, for warriors are girded with their broad-sword on their thigh.
Ἔστι δὲ συντόμως ἡ ἔννοια τοῦ λόγου, ὅτι ὁπλίσθητι καὶ πολέμησον τῷ τυράννῳ. Ὅπλα δὲ τοῦ Χριστοῦ, ἡ κολαστικὴ δύναμις ᾗ κατὰ τῶν δαιμόνων ἐκέχρητο· δυνατὸν δὲ αὐτὸν ἐκάλεσε, κατὰ τὴν ἡνωμένην Θεότητα.προσώπῳ τοῦ Θεοῦ; τουτέστιν, τῷ Θεῷ, κατὰ πε- & ρίφρασιν · ὀφθήσομαι δε, διὰ τῆς ἐν τῷ ναῷ λα τρείας καὶ παραστάσεως, ὅπερ οὐκ ἔστιν ἐν Βαβυ- λώνι. Εγενήθη τὰ δάκρυα ἐμοὶ ἄρτος ἡμέρας καὶ νυκτὸς, ἐν τῷ λέγεσθαι μοι καθ' εκάστην ημέ ραν· Ποῦ ἐστιν ὁ Θεός σου; Ἐν τῷ ὀνειδίζειν μοι τοὺς Βαβυλωνίους τοῦ Θεοῦ μου ἀσθένειαν, ἐγέ- νοντό μοι τὰ δάκρυά μου ἄρτος, οὐχ ὅσον εἰς τρό φήν, ἀλλ' ὅσον εἰς ὄρεξιν. Ἀρεγόμην γὰρ δακρύων, ὡς ἄρτου, καὶ ἦσαν μοι ἀναγκαῖα ταῦτα, ὡς ἡ τροφὴ πᾶσιν ἀνθρώποις. Ἡ δὲ τοιαύτη ὄρεξις καὶ ἡ ἀνάγκη, οὐ μόνον ἐν ἡμέρᾳ ἦσαν, ἀλλὰ καὶ ἐν νυχτί. - Ταῦτα ἐμνήσθην, καὶ ἐξέχεα ἐπ' ἐμὲ τὴν ψυ χήν μου. Ταῦτα, ἀντὶ τοῦ Τοιαῦτα, φημὶ δὲ τό· Ποῦ ἐστιν ὁ Θεός σου; Εξέχεα δὲ, ἀντὶ, Ἐχαύ νωσα ἐν ἐμαυτῷ τὴν ψυχήν μου, παρέλυσα τοῦ τόνου· τὸ μὲν γὰρ συνεστός, ἐπέῤῥωται· τὸ δὲ διαῤῥέον, κεχαύνωται. Χρὴ δὲ καθόλου γινώσκειν, ὡς ἡ τῶν Εβραίων διάλεκτος, ἀδιαφόρως, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, ταῖς συντάξεσι κέχρηται, καθάπερ καὶ νῦν ἐπ' ἐμὲ εἰποῦσα, ἀντὶ τοῦ ἐν ἐμοί. Εἰ δὲ τὸ, ταῦτα ἐμνήσθην, πρὸς τὸν ἐφεξῆς στίχον ἀποδώ- σεις, ἕτερον νόημα ποιήσεις, ὅτι ταῦτα ἐμνήσθην, καὶ διέχυσα, τουτέστιν ἀνῆκα ἐστενοχωρημένην ἐν ἐμαυτῷ τὴν ψυχήν μου. Ταῦτα δὲ ποιεῖ, δηλαδή τοῦ ἐφεξῆς στίχου · φησί γάρ · "Οτι διελεύσομαι ἐν τόπῳ σκηνῆς θαυμαστῆς ἕως τοῦ οἴκου τοῦ Θεοῦ. (52) 'Ενείσθην, φησί, μνη- σθεὶς ὅτι περιπατήσω πάλιν ἐν τῷ ναῷ μέχρι τῶν ἀλύτων αὐτοῦ· σκηνὴν μὲν γὰρ θαυμαστὴν λέγει τὸν περιώνυμον τοῦ Σολομῶντος ναόν· οἶκον δὲ Θεοῦ, τὰ ἄδυτα τοῦ ναοῦ. Πρὸς δὲ τὴν δευτέραν ἐξήγησιν, τὸ ὅτι, βεβαιωτικὸν νοήσεις, ὡς προφη τεύοντος τοῦ λέγοντος. "Αλλως, σκηνὴ μὲν, ἡ ἐξ ἡμῶν ἁγία τοῦ Λόγου σάρξ θαυμαστὴ δὲ αὐτή, ὡς δίχα σπορᾶς συμπαγείσα · οἶκος δέ, ἡ νοερά ταύ της ψυχή, διὰ μέσης γὰρ αὐτῆς ὁ Θεὸς ὡμίλησε τῇ σαρκί · τόπος δὲ, αὐτὸς ὁ Λόγος, ἐν ἑαυτῷ τὴν προσο ληφθείσαν φύσιν ὑποστήσας τε καὶ πηξάμενος. Διελεύσομαι οὖν, φησί, διὰ τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ χειρ αγωγούμενος, έως τῆς ψυχῆς τοῦ προσλήμματος, φιλοσοφῶν περὶ αὐτῶν, καὶ θεωρῶν κατὰ δύναμιν· περαιτέρω δὲ προβαίνειν, οὐκέτι συγχωρηθήσομαι. Ἐν φωνῇ ἀγαλλιάσεως καὶ ἐξομολογήσεως ἤχου ἑορτάζοντος. Διελεύσομαι δὲ ἐν φωνῇ χαρᾶς. καὶ ἐν φωνῇ εὐχαριστίας ήχου ἑορταστικού, τουτ ἐστιν Εορτάσω πάλιν, ὡς πρότερον, καὶ τῇ τοῦ νόσ μου λατρεία χρήσομαι. COMMENT. IN PSALMOS. apparebo coram te, adorans nimirum et colens te. seduloque tibi assistens, et alia faciens, quæ in templo tuo fieri decet? Universo enim hoc solatio privamur, postquam hic Babylone captivl degi- mus. Vers. 4. Fuerunt mihi lacrymæ meæ panis die ac nocte, dum dicitur mihi quotidie : Ubi est Deus tuus ? Dum Babylonii, inquit, Dei mei impotentiam mihi exprobrarent, lacryune meae fuerunt mihi panis, non quod eis pascerer, sed quia instar panis cas desiderabam, et quia non secus mihi erant oppor- tunæ quam esurientibus esse panes soleant: unde earum desiderio, non interdiu tantum, sed assiduis etiam noctibus detinebar. VERS. 5. Hæc recordalus sum, et effudi in me animam meam. Hæc recordatus sum, verba illa nimirum, quæ ad me dicuntur quotidie : Ubi est Deus tuus ? Quam ob causaṁ Effudi, hoc est, La- xavi, in me ipso animam meam, et constantiam ejus omnem dissolvi. Hae autem effusionis trans - latione usus est Propheta, quia, quæ solidiora sunt, firmiora atque constantiora esse solent : quæ veru Auida, molliora atque laxiora. Illud in universum animadvertendum est, quod llebræi sæpenumero verborum constructionibus indifferenter utuntur, ur nunc : Effudi, inquit, in me, pro Intra me. Ve rum si verba hæc, Recordatus sum, ad sequentia referantur, alius efficietur sensus, videlicet : Hae recordatus sum, et animam meain, antea nimirum angustiis coarctatam, effudi, hoc est, absolvi, et‹ relaxavi in me ipso. Quæ auten sint hæc, quæ recordatus sum, audi. • C Quoniam pertransito in loco labernaculi admira- bilis usque ad domum Dei. Recreatns atque anima relaxatus sum, inquit, memoria repetens, quod rursus in templo tuo deambulaturus sum, et ad illius usque adyta perventurus. Per admirabile enim tabernaculum, celeberrimum Salomonis tem- plum intelligit, et per domum Dei, adyta ipsius templi. Quod si priorem expositionem magis pro- baveris, dictionem, quoniam, intellige hic jacere pro adverbio confirmandi, juxta Hebraici idioma- tis consuetudinem, et verba versiculi prophetantis verba esse. Vel aliter : Per tabernaculum, sancta Verbi caro potest intelligi, quæ merito admirabilis dici potest, qnia absque ullo semine concreta est ; et per domum Dei, anima illius carnis, per quam D Deus in assumpta carne diversatus est. Locus an- tem tabernaculi, ipsum est Verbum Dei, per quod concreta est, et exstitit Christi caro. Pertranaibo igitur, inquit, per Verbum Dei, et usque ad assum- puæ carnis animam deducar : in animo meo nimirum ea examinans, ´et contemplans, quæ de tanto mysterio percipere potero. Ulterius enim pertransire non dabitur. In voce exsultationis, et confessionis soni festivita- tem celebrantis, Pertransibo autem in voce gaudii, et gratiarum actionis, in voce soni festivi, ac si diceret : Festivitates rursus, ut olim, Deo meo ce- lebrabo, et solito utar coltu legis. Variæ lectiones. (52) ΑΙ. 'Λνείθη ν.
The meaning of the verse in brief is this: Arm yourself and wage war against the tyrant. Christ’s weapons are the punitive power he employed against the demons. He called him ‘powerful one’ in accordance with the divinity united in him.
β Tῇ ὡραιότητί σου, καὶ τῷ κάλλει σου. Περίζωσαι τὴν ῥομφαίαν σου, φησὶ, μετὰ τῆς ὡραιότητός σου καὶ τοῦ κάλλους σου, ἵνα τῇ ῥομφαίᾳ μὲν τοὺς ἐχθροὺς φοβήσῃς, τῇ ὡραιότητι δὲ τῆς ψυχῆς καὶ τῷ κάλλει τῶν ἀρετῶν τοὺς φίλους ἑλκύσῃς. Οὐκ ἀπεικὸς δὲ ὡραιότητα καὶ κάλλος ταὐτὸ σημαίνειν.προσώπῳ τοῦ Θεοῦ; τουτέστιν, τῷ Θεῷ, κατὰ πε- & ρίφρασιν · ὀφθήσομαι δε, διὰ τῆς ἐν τῷ ναῷ λα τρείας καὶ παραστάσεως, ὅπερ οὐκ ἔστιν ἐν Βαβυ- λώνι. Εγενήθη τὰ δάκρυα ἐμοὶ ἄρτος ἡμέρας καὶ νυκτὸς, ἐν τῷ λέγεσθαι μοι καθ' εκάστην ημέ ραν· Ποῦ ἐστιν ὁ Θεός σου; Ἐν τῷ ὀνειδίζειν μοι τοὺς Βαβυλωνίους τοῦ Θεοῦ μου ἀσθένειαν, ἐγέ- νοντό μοι τὰ δάκρυά μου ἄρτος, οὐχ ὅσον εἰς τρό φήν, ἀλλ' ὅσον εἰς ὄρεξιν. Ἀρεγόμην γὰρ δακρύων, ὡς ἄρτου, καὶ ἦσαν μοι ἀναγκαῖα ταῦτα, ὡς ἡ τροφὴ πᾶσιν ἀνθρώποις. Ἡ δὲ τοιαύτη ὄρεξις καὶ ἡ ἀνάγκη, οὐ μόνον ἐν ἡμέρᾳ ἦσαν, ἀλλὰ καὶ ἐν νυχτί. - Ταῦτα ἐμνήσθην, καὶ ἐξέχεα ἐπ' ἐμὲ τὴν ψυ χήν μου. Ταῦτα, ἀντὶ τοῦ Τοιαῦτα, φημὶ δὲ τό· Ποῦ ἐστιν ὁ Θεός σου; Εξέχεα δὲ, ἀντὶ, Ἐχαύ νωσα ἐν ἐμαυτῷ τὴν ψυχήν μου, παρέλυσα τοῦ τόνου· τὸ μὲν γὰρ συνεστός, ἐπέῤῥωται· τὸ δὲ διαῤῥέον, κεχαύνωται. Χρὴ δὲ καθόλου γινώσκειν, ὡς ἡ τῶν Εβραίων διάλεκτος, ἀδιαφόρως, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, ταῖς συντάξεσι κέχρηται, καθάπερ καὶ νῦν ἐπ' ἐμὲ εἰποῦσα, ἀντὶ τοῦ ἐν ἐμοί. Εἰ δὲ τὸ, ταῦτα ἐμνήσθην, πρὸς τὸν ἐφεξῆς στίχον ἀποδώ- σεις, ἕτερον νόημα ποιήσεις, ὅτι ταῦτα ἐμνήσθην, καὶ διέχυσα, τουτέστιν ἀνῆκα ἐστενοχωρημένην ἐν ἐμαυτῷ τὴν ψυχήν μου. Ταῦτα δὲ ποιεῖ, δηλαδή τοῦ ἐφεξῆς στίχου · φησί γάρ · "Οτι διελεύσομαι ἐν τόπῳ σκηνῆς θαυμαστῆς ἕως τοῦ οἴκου τοῦ Θεοῦ. (52) 'Ενείσθην, φησί, μνη- σθεὶς ὅτι περιπατήσω πάλιν ἐν τῷ ναῷ μέχρι τῶν ἀλύτων αὐτοῦ· σκηνὴν μὲν γὰρ θαυμαστὴν λέγει τὸν περιώνυμον τοῦ Σολομῶντος ναόν· οἶκον δὲ Θεοῦ, τὰ ἄδυτα τοῦ ναοῦ. Πρὸς δὲ τὴν δευτέραν ἐξήγησιν, τὸ ὅτι, βεβαιωτικὸν νοήσεις, ὡς προφη τεύοντος τοῦ λέγοντος. "Αλλως, σκηνὴ μὲν, ἡ ἐξ ἡμῶν ἁγία τοῦ Λόγου σάρξ θαυμαστὴ δὲ αὐτή, ὡς δίχα σπορᾶς συμπαγείσα · οἶκος δέ, ἡ νοερά ταύ της ψυχή, διὰ μέσης γὰρ αὐτῆς ὁ Θεὸς ὡμίλησε τῇ σαρκί · τόπος δὲ, αὐτὸς ὁ Λόγος, ἐν ἑαυτῷ τὴν προσο ληφθείσαν φύσιν ὑποστήσας τε καὶ πηξάμενος. Διελεύσομαι οὖν, φησί, διὰ τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ χειρ αγωγούμενος, έως τῆς ψυχῆς τοῦ προσλήμματος, φιλοσοφῶν περὶ αὐτῶν, καὶ θεωρῶν κατὰ δύναμιν· περαιτέρω δὲ προβαίνειν, οὐκέτι συγχωρηθήσομαι. Ἐν φωνῇ ἀγαλλιάσεως καὶ ἐξομολογήσεως ἤχου ἑορτάζοντος. Διελεύσομαι δὲ ἐν φωνῇ χαρᾶς. καὶ ἐν φωνῇ εὐχαριστίας ήχου ἑορταστικού, τουτ ἐστιν Εορτάσω πάλιν, ὡς πρότερον, καὶ τῇ τοῦ νόσ μου λατρεία χρήσομαι. COMMENT. IN PSALMOS. apparebo coram te, adorans nimirum et colens te. seduloque tibi assistens, et alia faciens, quæ in templo tuo fieri decet? Universo enim hoc solatio privamur, postquam hic Babylone captivl degi- mus. Vers. 4. Fuerunt mihi lacrymæ meæ panis die ac nocte, dum dicitur mihi quotidie : Ubi est Deus tuus ? Dum Babylonii, inquit, Dei mei impotentiam mihi exprobrarent, lacryune meae fuerunt mihi panis, non quod eis pascerer, sed quia instar panis cas desiderabam, et quia non secus mihi erant oppor- tunæ quam esurientibus esse panes soleant: unde earum desiderio, non interdiu tantum, sed assiduis etiam noctibus detinebar. VERS. 5. Hæc recordalus sum, et effudi in me animam meam. Hæc recordatus sum, verba illa nimirum, quæ ad me dicuntur quotidie : Ubi est Deus tuus ? Quam ob causaṁ Effudi, hoc est, La- xavi, in me ipso animam meam, et constantiam ejus omnem dissolvi. Hae autem effusionis trans - latione usus est Propheta, quia, quæ solidiora sunt, firmiora atque constantiora esse solent : quæ veru Auida, molliora atque laxiora. Illud in universum animadvertendum est, quod llebræi sæpenumero verborum constructionibus indifferenter utuntur, ur nunc : Effudi, inquit, in me, pro Intra me. Ve rum si verba hæc, Recordatus sum, ad sequentia referantur, alius efficietur sensus, videlicet : Hae recordatus sum, et animam meain, antea nimirum angustiis coarctatam, effudi, hoc est, absolvi, et‹ relaxavi in me ipso. Quæ auten sint hæc, quæ recordatus sum, audi. • C Quoniam pertransito in loco labernaculi admira- bilis usque ad domum Dei. Recreatns atque anima relaxatus sum, inquit, memoria repetens, quod rursus in templo tuo deambulaturus sum, et ad illius usque adyta perventurus. Per admirabile enim tabernaculum, celeberrimum Salomonis tem- plum intelligit, et per domum Dei, adyta ipsius templi. Quod si priorem expositionem magis pro- baveris, dictionem, quoniam, intellige hic jacere pro adverbio confirmandi, juxta Hebraici idioma- tis consuetudinem, et verba versiculi prophetantis verba esse. Vel aliter : Per tabernaculum, sancta Verbi caro potest intelligi, quæ merito admirabilis dici potest, qnia absque ullo semine concreta est ; et per domum Dei, anima illius carnis, per quam D Deus in assumpta carne diversatus est. Locus an- tem tabernaculi, ipsum est Verbum Dei, per quod concreta est, et exstitit Christi caro. Pertranaibo igitur, inquit, per Verbum Dei, et usque ad assum- puæ carnis animam deducar : in animo meo nimirum ea examinans, ´et contemplans, quæ de tanto mysterio percipere potero. Ulterius enim pertransire non dabitur. In voce exsultationis, et confessionis soni festivita- tem celebrantis, Pertransibo autem in voce gaudii, et gratiarum actionis, in voce soni festivi, ac si diceret : Festivitates rursus, ut olim, Deo meo ce- lebrabo, et solito utar coltu legis. Variæ lectiones. (52) ΑΙ. 'Λνείθη ν.
4β In your comeliness and your beauty. Gird your sword, he says, along with your comeliness and your beauty, so that by your sword you may instilfear in your enemies, and by the comeliness of your soul and the beauty of your virtues you may attract your friends. It is not unlikely that comeliness and beauty mean the same.
α Καὶ ἔντεινον. Καὶ ἐπίτεινον τὴν ὁρμήν σου.προσώπῳ τοῦ Θεοῦ; τουτέστιν, τῷ Θεῷ, κατὰ πε- & ρίφρασιν · ὀφθήσομαι δε, διὰ τῆς ἐν τῷ ναῷ λα τρείας καὶ παραστάσεως, ὅπερ οὐκ ἔστιν ἐν Βαβυ- λώνι. Εγενήθη τὰ δάκρυα ἐμοὶ ἄρτος ἡμέρας καὶ νυκτὸς, ἐν τῷ λέγεσθαι μοι καθ' εκάστην ημέ ραν· Ποῦ ἐστιν ὁ Θεός σου; Ἐν τῷ ὀνειδίζειν μοι τοὺς Βαβυλωνίους τοῦ Θεοῦ μου ἀσθένειαν, ἐγέ- νοντό μοι τὰ δάκρυά μου ἄρτος, οὐχ ὅσον εἰς τρό φήν, ἀλλ' ὅσον εἰς ὄρεξιν. Ἀρεγόμην γὰρ δακρύων, ὡς ἄρτου, καὶ ἦσαν μοι ἀναγκαῖα ταῦτα, ὡς ἡ τροφὴ πᾶσιν ἀνθρώποις. Ἡ δὲ τοιαύτη ὄρεξις καὶ ἡ ἀνάγκη, οὐ μόνον ἐν ἡμέρᾳ ἦσαν, ἀλλὰ καὶ ἐν νυχτί. - Ταῦτα ἐμνήσθην, καὶ ἐξέχεα ἐπ' ἐμὲ τὴν ψυ χήν μου. Ταῦτα, ἀντὶ τοῦ Τοιαῦτα, φημὶ δὲ τό· Ποῦ ἐστιν ὁ Θεός σου; Εξέχεα δὲ, ἀντὶ, Ἐχαύ νωσα ἐν ἐμαυτῷ τὴν ψυχήν μου, παρέλυσα τοῦ τόνου· τὸ μὲν γὰρ συνεστός, ἐπέῤῥωται· τὸ δὲ διαῤῥέον, κεχαύνωται. Χρὴ δὲ καθόλου γινώσκειν, ὡς ἡ τῶν Εβραίων διάλεκτος, ἀδιαφόρως, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, ταῖς συντάξεσι κέχρηται, καθάπερ καὶ νῦν ἐπ' ἐμὲ εἰποῦσα, ἀντὶ τοῦ ἐν ἐμοί. Εἰ δὲ τὸ, ταῦτα ἐμνήσθην, πρὸς τὸν ἐφεξῆς στίχον ἀποδώ- σεις, ἕτερον νόημα ποιήσεις, ὅτι ταῦτα ἐμνήσθην, καὶ διέχυσα, τουτέστιν ἀνῆκα ἐστενοχωρημένην ἐν ἐμαυτῷ τὴν ψυχήν μου. Ταῦτα δὲ ποιεῖ, δηλαδή τοῦ ἐφεξῆς στίχου · φησί γάρ · "Οτι διελεύσομαι ἐν τόπῳ σκηνῆς θαυμαστῆς ἕως τοῦ οἴκου τοῦ Θεοῦ. (52) 'Ενείσθην, φησί, μνη- σθεὶς ὅτι περιπατήσω πάλιν ἐν τῷ ναῷ μέχρι τῶν ἀλύτων αὐτοῦ· σκηνὴν μὲν γὰρ θαυμαστὴν λέγει τὸν περιώνυμον τοῦ Σολομῶντος ναόν· οἶκον δὲ Θεοῦ, τὰ ἄδυτα τοῦ ναοῦ. Πρὸς δὲ τὴν δευτέραν ἐξήγησιν, τὸ ὅτι, βεβαιωτικὸν νοήσεις, ὡς προφη τεύοντος τοῦ λέγοντος. "Αλλως, σκηνὴ μὲν, ἡ ἐξ ἡμῶν ἁγία τοῦ Λόγου σάρξ θαυμαστὴ δὲ αὐτή, ὡς δίχα σπορᾶς συμπαγείσα · οἶκος δέ, ἡ νοερά ταύ της ψυχή, διὰ μέσης γὰρ αὐτῆς ὁ Θεὸς ὡμίλησε τῇ σαρκί · τόπος δὲ, αὐτὸς ὁ Λόγος, ἐν ἑαυτῷ τὴν προσο ληφθείσαν φύσιν ὑποστήσας τε καὶ πηξάμενος. Διελεύσομαι οὖν, φησί, διὰ τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ χειρ αγωγούμενος, έως τῆς ψυχῆς τοῦ προσλήμματος, φιλοσοφῶν περὶ αὐτῶν, καὶ θεωρῶν κατὰ δύναμιν· περαιτέρω δὲ προβαίνειν, οὐκέτι συγχωρηθήσομαι. Ἐν φωνῇ ἀγαλλιάσεως καὶ ἐξομολογήσεως ἤχου ἑορτάζοντος. Διελεύσομαι δὲ ἐν φωνῇ χαρᾶς. καὶ ἐν φωνῇ εὐχαριστίας ήχου ἑορταστικού, τουτ ἐστιν Εορτάσω πάλιν, ὡς πρότερον, καὶ τῇ τοῦ νόσ μου λατρεία χρήσομαι. COMMENT. IN PSALMOS. apparebo coram te, adorans nimirum et colens te. seduloque tibi assistens, et alia faciens, quæ in templo tuo fieri decet? Universo enim hoc solatio privamur, postquam hic Babylone captivl degi- mus. Vers. 4. Fuerunt mihi lacrymæ meæ panis die ac nocte, dum dicitur mihi quotidie : Ubi est Deus tuus ? Dum Babylonii, inquit, Dei mei impotentiam mihi exprobrarent, lacryune meae fuerunt mihi panis, non quod eis pascerer, sed quia instar panis cas desiderabam, et quia non secus mihi erant oppor- tunæ quam esurientibus esse panes soleant: unde earum desiderio, non interdiu tantum, sed assiduis etiam noctibus detinebar. VERS. 5. Hæc recordalus sum, et effudi in me animam meam. Hæc recordatus sum, verba illa nimirum, quæ ad me dicuntur quotidie : Ubi est Deus tuus ? Quam ob causaṁ Effudi, hoc est, La- xavi, in me ipso animam meam, et constantiam ejus omnem dissolvi. Hae autem effusionis trans - latione usus est Propheta, quia, quæ solidiora sunt, firmiora atque constantiora esse solent : quæ veru Auida, molliora atque laxiora. Illud in universum animadvertendum est, quod llebræi sæpenumero verborum constructionibus indifferenter utuntur, ur nunc : Effudi, inquit, in me, pro Intra me. Ve rum si verba hæc, Recordatus sum, ad sequentia referantur, alius efficietur sensus, videlicet : Hae recordatus sum, et animam meain, antea nimirum angustiis coarctatam, effudi, hoc est, absolvi, et‹ relaxavi in me ipso. Quæ auten sint hæc, quæ recordatus sum, audi. • C Quoniam pertransito in loco labernaculi admira- bilis usque ad domum Dei. Recreatns atque anima relaxatus sum, inquit, memoria repetens, quod rursus in templo tuo deambulaturus sum, et ad illius usque adyta perventurus. Per admirabile enim tabernaculum, celeberrimum Salomonis tem- plum intelligit, et per domum Dei, adyta ipsius templi. Quod si priorem expositionem magis pro- baveris, dictionem, quoniam, intellige hic jacere pro adverbio confirmandi, juxta Hebraici idioma- tis consuetudinem, et verba versiculi prophetantis verba esse. Vel aliter : Per tabernaculum, sancta Verbi caro potest intelligi, quæ merito admirabilis dici potest, qnia absque ullo semine concreta est ; et per domum Dei, anima illius carnis, per quam D Deus in assumpta carne diversatus est. Locus an- tem tabernaculi, ipsum est Verbum Dei, per quod concreta est, et exstitit Christi caro. Pertranaibo igitur, inquit, per Verbum Dei, et usque ad assum- puæ carnis animam deducar : in animo meo nimirum ea examinans, ´et contemplans, quæ de tanto mysterio percipere potero. Ulterius enim pertransire non dabitur. In voce exsultationis, et confessionis soni festivita- tem celebrantis, Pertransibo autem in voce gaudii, et gratiarum actionis, in voce soni festivi, ac si diceret : Festivitates rursus, ut olim, Deo meo ce- lebrabo, et solito utar coltu legis. Variæ lectiones. (52) ΑΙ. 'Λνείθη ν.
5α And tauten. And intensify your resolve.
β Καὶ κατευοδοῦ. Καὶ κατόρθου πᾶν ὃ θέλεις.προσώπῳ τοῦ Θεοῦ; τουτέστιν, τῷ Θεῷ, κατὰ πε- & ρίφρασιν · ὀφθήσομαι δε, διὰ τῆς ἐν τῷ ναῷ λα τρείας καὶ παραστάσεως, ὅπερ οὐκ ἔστιν ἐν Βαβυ- λώνι. Εγενήθη τὰ δάκρυα ἐμοὶ ἄρτος ἡμέρας καὶ νυκτὸς, ἐν τῷ λέγεσθαι μοι καθ' εκάστην ημέ ραν· Ποῦ ἐστιν ὁ Θεός σου; Ἐν τῷ ὀνειδίζειν μοι τοὺς Βαβυλωνίους τοῦ Θεοῦ μου ἀσθένειαν, ἐγέ- νοντό μοι τὰ δάκρυά μου ἄρτος, οὐχ ὅσον εἰς τρό φήν, ἀλλ' ὅσον εἰς ὄρεξιν. Ἀρεγόμην γὰρ δακρύων, ὡς ἄρτου, καὶ ἦσαν μοι ἀναγκαῖα ταῦτα, ὡς ἡ τροφὴ πᾶσιν ἀνθρώποις. Ἡ δὲ τοιαύτη ὄρεξις καὶ ἡ ἀνάγκη, οὐ μόνον ἐν ἡμέρᾳ ἦσαν, ἀλλὰ καὶ ἐν νυχτί. - Ταῦτα ἐμνήσθην, καὶ ἐξέχεα ἐπ' ἐμὲ τὴν ψυ χήν μου. Ταῦτα, ἀντὶ τοῦ Τοιαῦτα, φημὶ δὲ τό· Ποῦ ἐστιν ὁ Θεός σου; Εξέχεα δὲ, ἀντὶ, Ἐχαύ νωσα ἐν ἐμαυτῷ τὴν ψυχήν μου, παρέλυσα τοῦ τόνου· τὸ μὲν γὰρ συνεστός, ἐπέῤῥωται· τὸ δὲ διαῤῥέον, κεχαύνωται. Χρὴ δὲ καθόλου γινώσκειν, ὡς ἡ τῶν Εβραίων διάλεκτος, ἀδιαφόρως, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, ταῖς συντάξεσι κέχρηται, καθάπερ καὶ νῦν ἐπ' ἐμὲ εἰποῦσα, ἀντὶ τοῦ ἐν ἐμοί. Εἰ δὲ τὸ, ταῦτα ἐμνήσθην, πρὸς τὸν ἐφεξῆς στίχον ἀποδώ- σεις, ἕτερον νόημα ποιήσεις, ὅτι ταῦτα ἐμνήσθην, καὶ διέχυσα, τουτέστιν ἀνῆκα ἐστενοχωρημένην ἐν ἐμαυτῷ τὴν ψυχήν μου. Ταῦτα δὲ ποιεῖ, δηλαδή τοῦ ἐφεξῆς στίχου · φησί γάρ · "Οτι διελεύσομαι ἐν τόπῳ σκηνῆς θαυμαστῆς ἕως τοῦ οἴκου τοῦ Θεοῦ. (52) 'Ενείσθην, φησί, μνη- σθεὶς ὅτι περιπατήσω πάλιν ἐν τῷ ναῷ μέχρι τῶν ἀλύτων αὐτοῦ· σκηνὴν μὲν γὰρ θαυμαστὴν λέγει τὸν περιώνυμον τοῦ Σολομῶντος ναόν· οἶκον δὲ Θεοῦ, τὰ ἄδυτα τοῦ ναοῦ. Πρὸς δὲ τὴν δευτέραν ἐξήγησιν, τὸ ὅτι, βεβαιωτικὸν νοήσεις, ὡς προφη τεύοντος τοῦ λέγοντος. "Αλλως, σκηνὴ μὲν, ἡ ἐξ ἡμῶν ἁγία τοῦ Λόγου σάρξ θαυμαστὴ δὲ αὐτή, ὡς δίχα σπορᾶς συμπαγείσα · οἶκος δέ, ἡ νοερά ταύ της ψυχή, διὰ μέσης γὰρ αὐτῆς ὁ Θεὸς ὡμίλησε τῇ σαρκί · τόπος δὲ, αὐτὸς ὁ Λόγος, ἐν ἑαυτῷ τὴν προσο ληφθείσαν φύσιν ὑποστήσας τε καὶ πηξάμενος. Διελεύσομαι οὖν, φησί, διὰ τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ χειρ αγωγούμενος, έως τῆς ψυχῆς τοῦ προσλήμματος, φιλοσοφῶν περὶ αὐτῶν, καὶ θεωρῶν κατὰ δύναμιν· περαιτέρω δὲ προβαίνειν, οὐκέτι συγχωρηθήσομαι. Ἐν φωνῇ ἀγαλλιάσεως καὶ ἐξομολογήσεως ἤχου ἑορτάζοντος. Διελεύσομαι δὲ ἐν φωνῇ χαρᾶς. καὶ ἐν φωνῇ εὐχαριστίας ήχου ἑορταστικού, τουτ ἐστιν Εορτάσω πάλιν, ὡς πρότερον, καὶ τῇ τοῦ νόσ μου λατρεία χρήσομαι. COMMENT. IN PSALMOS. apparebo coram te, adorans nimirum et colens te. seduloque tibi assistens, et alia faciens, quæ in templo tuo fieri decet? Universo enim hoc solatio privamur, postquam hic Babylone captivl degi- mus. Vers. 4. Fuerunt mihi lacrymæ meæ panis die ac nocte, dum dicitur mihi quotidie : Ubi est Deus tuus ? Dum Babylonii, inquit, Dei mei impotentiam mihi exprobrarent, lacryune meae fuerunt mihi panis, non quod eis pascerer, sed quia instar panis cas desiderabam, et quia non secus mihi erant oppor- tunæ quam esurientibus esse panes soleant: unde earum desiderio, non interdiu tantum, sed assiduis etiam noctibus detinebar. VERS. 5. Hæc recordalus sum, et effudi in me animam meam. Hæc recordatus sum, verba illa nimirum, quæ ad me dicuntur quotidie : Ubi est Deus tuus ? Quam ob causaṁ Effudi, hoc est, La- xavi, in me ipso animam meam, et constantiam ejus omnem dissolvi. Hae autem effusionis trans - latione usus est Propheta, quia, quæ solidiora sunt, firmiora atque constantiora esse solent : quæ veru Auida, molliora atque laxiora. Illud in universum animadvertendum est, quod llebræi sæpenumero verborum constructionibus indifferenter utuntur, ur nunc : Effudi, inquit, in me, pro Intra me. Ve rum si verba hæc, Recordatus sum, ad sequentia referantur, alius efficietur sensus, videlicet : Hae recordatus sum, et animam meain, antea nimirum angustiis coarctatam, effudi, hoc est, absolvi, et‹ relaxavi in me ipso. Quæ auten sint hæc, quæ recordatus sum, audi. • C Quoniam pertransito in loco labernaculi admira- bilis usque ad domum Dei. Recreatns atque anima relaxatus sum, inquit, memoria repetens, quod rursus in templo tuo deambulaturus sum, et ad illius usque adyta perventurus. Per admirabile enim tabernaculum, celeberrimum Salomonis tem- plum intelligit, et per domum Dei, adyta ipsius templi. Quod si priorem expositionem magis pro- baveris, dictionem, quoniam, intellige hic jacere pro adverbio confirmandi, juxta Hebraici idioma- tis consuetudinem, et verba versiculi prophetantis verba esse. Vel aliter : Per tabernaculum, sancta Verbi caro potest intelligi, quæ merito admirabilis dici potest, qnia absque ullo semine concreta est ; et per domum Dei, anima illius carnis, per quam D Deus in assumpta carne diversatus est. Locus an- tem tabernaculi, ipsum est Verbum Dei, per quod concreta est, et exstitit Christi caro. Pertranaibo igitur, inquit, per Verbum Dei, et usque ad assum- puæ carnis animam deducar : in animo meo nimirum ea examinans, ´et contemplans, quæ de tanto mysterio percipere potero. Ulterius enim pertransire non dabitur. In voce exsultationis, et confessionis soni festivita- tem celebrantis, Pertransibo autem in voce gaudii, et gratiarum actionis, in voce soni festivi, ac si diceret : Festivitates rursus, ut olim, Deo meo ce- lebrabo, et solito utar coltu legis. Variæ lectiones. (52) ΑΙ. 'Λνείθη ν.
5β And bring to success. And achieve everything that you desire.
γ Καὶ βασίλευε. Καὶ κυρίευε τῶν ἐπερχομένων σοι. Εἰ δὲ καὶ προστακτικὰ ταῦτα δοκεῖ, ἀλλ’ οὕτως ἡ Γραφὴ τὰ εὐκτικὰ σχηματίζει. Ἁγιασθήτω γὰρ, φησὶ, τὸ ὄνομά σου, ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου, καὶ τὰ ἑξῆς.προσώπῳ τοῦ Θεοῦ; τουτέστιν, τῷ Θεῷ, κατὰ πε- & ρίφρασιν · ὀφθήσομαι δε, διὰ τῆς ἐν τῷ ναῷ λα τρείας καὶ παραστάσεως, ὅπερ οὐκ ἔστιν ἐν Βαβυ- λώνι. Εγενήθη τὰ δάκρυα ἐμοὶ ἄρτος ἡμέρας καὶ νυκτὸς, ἐν τῷ λέγεσθαι μοι καθ' εκάστην ημέ ραν· Ποῦ ἐστιν ὁ Θεός σου; Ἐν τῷ ὀνειδίζειν μοι τοὺς Βαβυλωνίους τοῦ Θεοῦ μου ἀσθένειαν, ἐγέ- νοντό μοι τὰ δάκρυά μου ἄρτος, οὐχ ὅσον εἰς τρό φήν, ἀλλ' ὅσον εἰς ὄρεξιν. Ἀρεγόμην γὰρ δακρύων, ὡς ἄρτου, καὶ ἦσαν μοι ἀναγκαῖα ταῦτα, ὡς ἡ τροφὴ πᾶσιν ἀνθρώποις. Ἡ δὲ τοιαύτη ὄρεξις καὶ ἡ ἀνάγκη, οὐ μόνον ἐν ἡμέρᾳ ἦσαν, ἀλλὰ καὶ ἐν νυχτί. - Ταῦτα ἐμνήσθην, καὶ ἐξέχεα ἐπ' ἐμὲ τὴν ψυ χήν μου. Ταῦτα, ἀντὶ τοῦ Τοιαῦτα, φημὶ δὲ τό· Ποῦ ἐστιν ὁ Θεός σου; Εξέχεα δὲ, ἀντὶ, Ἐχαύ νωσα ἐν ἐμαυτῷ τὴν ψυχήν μου, παρέλυσα τοῦ τόνου· τὸ μὲν γὰρ συνεστός, ἐπέῤῥωται· τὸ δὲ διαῤῥέον, κεχαύνωται. Χρὴ δὲ καθόλου γινώσκειν, ὡς ἡ τῶν Εβραίων διάλεκτος, ἀδιαφόρως, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, ταῖς συντάξεσι κέχρηται, καθάπερ καὶ νῦν ἐπ' ἐμὲ εἰποῦσα, ἀντὶ τοῦ ἐν ἐμοί. Εἰ δὲ τὸ, ταῦτα ἐμνήσθην, πρὸς τὸν ἐφεξῆς στίχον ἀποδώ- σεις, ἕτερον νόημα ποιήσεις, ὅτι ταῦτα ἐμνήσθην, καὶ διέχυσα, τουτέστιν ἀνῆκα ἐστενοχωρημένην ἐν ἐμαυτῷ τὴν ψυχήν μου. Ταῦτα δὲ ποιεῖ, δηλαδή τοῦ ἐφεξῆς στίχου · φησί γάρ · "Οτι διελεύσομαι ἐν τόπῳ σκηνῆς θαυμαστῆς ἕως τοῦ οἴκου τοῦ Θεοῦ. (52) 'Ενείσθην, φησί, μνη- σθεὶς ὅτι περιπατήσω πάλιν ἐν τῷ ναῷ μέχρι τῶν ἀλύτων αὐτοῦ· σκηνὴν μὲν γὰρ θαυμαστὴν λέγει τὸν περιώνυμον τοῦ Σολομῶντος ναόν· οἶκον δὲ Θεοῦ, τὰ ἄδυτα τοῦ ναοῦ. Πρὸς δὲ τὴν δευτέραν ἐξήγησιν, τὸ ὅτι, βεβαιωτικὸν νοήσεις, ὡς προφη τεύοντος τοῦ λέγοντος. "Αλλως, σκηνὴ μὲν, ἡ ἐξ ἡμῶν ἁγία τοῦ Λόγου σάρξ θαυμαστὴ δὲ αὐτή, ὡς δίχα σπορᾶς συμπαγείσα · οἶκος δέ, ἡ νοερά ταύ της ψυχή, διὰ μέσης γὰρ αὐτῆς ὁ Θεὸς ὡμίλησε τῇ σαρκί · τόπος δὲ, αὐτὸς ὁ Λόγος, ἐν ἑαυτῷ τὴν προσο ληφθείσαν φύσιν ὑποστήσας τε καὶ πηξάμενος. Διελεύσομαι οὖν, φησί, διὰ τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ χειρ αγωγούμενος, έως τῆς ψυχῆς τοῦ προσλήμματος, φιλοσοφῶν περὶ αὐτῶν, καὶ θεωρῶν κατὰ δύναμιν· περαιτέρω δὲ προβαίνειν, οὐκέτι συγχωρηθήσομαι. Ἐν φωνῇ ἀγαλλιάσεως καὶ ἐξομολογήσεως ἤχου ἑορτάζοντος. Διελεύσομαι δὲ ἐν φωνῇ χαρᾶς. καὶ ἐν φωνῇ εὐχαριστίας ήχου ἑορταστικού, τουτ ἐστιν Εορτάσω πάλιν, ὡς πρότερον, καὶ τῇ τοῦ νόσ μου λατρεία χρήσομαι. COMMENT. IN PSALMOS. apparebo coram te, adorans nimirum et colens te. seduloque tibi assistens, et alia faciens, quæ in templo tuo fieri decet? Universo enim hoc solatio privamur, postquam hic Babylone captivl degi- mus. Vers. 4. Fuerunt mihi lacrymæ meæ panis die ac nocte, dum dicitur mihi quotidie : Ubi est Deus tuus ? Dum Babylonii, inquit, Dei mei impotentiam mihi exprobrarent, lacryune meae fuerunt mihi panis, non quod eis pascerer, sed quia instar panis cas desiderabam, et quia non secus mihi erant oppor- tunæ quam esurientibus esse panes soleant: unde earum desiderio, non interdiu tantum, sed assiduis etiam noctibus detinebar. VERS. 5. Hæc recordalus sum, et effudi in me animam meam. Hæc recordatus sum, verba illa nimirum, quæ ad me dicuntur quotidie : Ubi est Deus tuus ? Quam ob causaṁ Effudi, hoc est, La- xavi, in me ipso animam meam, et constantiam ejus omnem dissolvi. Hae autem effusionis trans - latione usus est Propheta, quia, quæ solidiora sunt, firmiora atque constantiora esse solent : quæ veru Auida, molliora atque laxiora. Illud in universum animadvertendum est, quod llebræi sæpenumero verborum constructionibus indifferenter utuntur, ur nunc : Effudi, inquit, in me, pro Intra me. Ve rum si verba hæc, Recordatus sum, ad sequentia referantur, alius efficietur sensus, videlicet : Hae recordatus sum, et animam meain, antea nimirum angustiis coarctatam, effudi, hoc est, absolvi, et‹ relaxavi in me ipso. Quæ auten sint hæc, quæ recordatus sum, audi. • C Quoniam pertransito in loco labernaculi admira- bilis usque ad domum Dei. Recreatns atque anima relaxatus sum, inquit, memoria repetens, quod rursus in templo tuo deambulaturus sum, et ad illius usque adyta perventurus. Per admirabile enim tabernaculum, celeberrimum Salomonis tem- plum intelligit, et per domum Dei, adyta ipsius templi. Quod si priorem expositionem magis pro- baveris, dictionem, quoniam, intellige hic jacere pro adverbio confirmandi, juxta Hebraici idioma- tis consuetudinem, et verba versiculi prophetantis verba esse. Vel aliter : Per tabernaculum, sancta Verbi caro potest intelligi, quæ merito admirabilis dici potest, qnia absque ullo semine concreta est ; et per domum Dei, anima illius carnis, per quam D Deus in assumpta carne diversatus est. Locus an- tem tabernaculi, ipsum est Verbum Dei, per quod concreta est, et exstitit Christi caro. Pertranaibo igitur, inquit, per Verbum Dei, et usque ad assum- puæ carnis animam deducar : in animo meo nimirum ea examinans, ´et contemplans, quæ de tanto mysterio percipere potero. Ulterius enim pertransire non dabitur. In voce exsultationis, et confessionis soni festivita- tem celebrantis, Pertransibo autem in voce gaudii, et gratiarum actionis, in voce soni festivi, ac si diceret : Festivitates rursus, ut olim, Deo meo ce- lebrabo, et solito utar coltu legis. Variæ lectiones. (52) ΑΙ. 'Λνείθη ν.
5γ And reign. And master those who come against you. Though these words appear to be imperatives, yet it is thus that Scripture forms optatives, for it is written, Let your name be sanctified, let your kingdom come, and so on.
δ Ἕνεκεν ἀληθείας καὶ πραότητος καὶ δικαιοσύνης. Πάντα ταῦτα κα | τεργάζου, καὶ νίκα, ὡς ἀληθὴς, καὶ ὡς πρᾶος, καὶ ὡς δίκαιος. Φησὶ γὰρ αὐτὸς ὁ Κύριος, Ἐγώ εἰμι ἡ ὁδὸς καὶ ἡ ἀλήθεια, καὶ, Μάθετε ἀπ’ ἐμοῦ, ὅτι πρᾶός εἰμι, καὶ, Οὕτω γὰρ πρέπον ἡμῖν ἐστι πληρῶσαι πᾶσαν δικαιοσύνην. Ἢ, τὰ ῥηθέντα ποίησον, ἵνα κατασπείρῃς ἐπὶ γῆς ἀλήθειαν καὶ πραότητα καὶ δικαιοσύνην, ἀντὶ ψεύδους καὶ ἀγριότητος καὶ ἀδικίας.προσώπῳ τοῦ Θεοῦ; τουτέστιν, τῷ Θεῷ, κατὰ πε- & ρίφρασιν · ὀφθήσομαι δε, διὰ τῆς ἐν τῷ ναῷ λα τρείας καὶ παραστάσεως, ὅπερ οὐκ ἔστιν ἐν Βαβυ- λώνι. Εγενήθη τὰ δάκρυα ἐμοὶ ἄρτος ἡμέρας καὶ νυκτὸς, ἐν τῷ λέγεσθαι μοι καθ' εκάστην ημέ ραν· Ποῦ ἐστιν ὁ Θεός σου; Ἐν τῷ ὀνειδίζειν μοι τοὺς Βαβυλωνίους τοῦ Θεοῦ μου ἀσθένειαν, ἐγέ- νοντό μοι τὰ δάκρυά μου ἄρτος, οὐχ ὅσον εἰς τρό φήν, ἀλλ' ὅσον εἰς ὄρεξιν. Ἀρεγόμην γὰρ δακρύων, ὡς ἄρτου, καὶ ἦσαν μοι ἀναγκαῖα ταῦτα, ὡς ἡ τροφὴ πᾶσιν ἀνθρώποις. Ἡ δὲ τοιαύτη ὄρεξις καὶ ἡ ἀνάγκη, οὐ μόνον ἐν ἡμέρᾳ ἦσαν, ἀλλὰ καὶ ἐν νυχτί. - Ταῦτα ἐμνήσθην, καὶ ἐξέχεα ἐπ' ἐμὲ τὴν ψυ χήν μου. Ταῦτα, ἀντὶ τοῦ Τοιαῦτα, φημὶ δὲ τό· Ποῦ ἐστιν ὁ Θεός σου; Εξέχεα δὲ, ἀντὶ, Ἐχαύ νωσα ἐν ἐμαυτῷ τὴν ψυχήν μου, παρέλυσα τοῦ τόνου· τὸ μὲν γὰρ συνεστός, ἐπέῤῥωται· τὸ δὲ διαῤῥέον, κεχαύνωται. Χρὴ δὲ καθόλου γινώσκειν, ὡς ἡ τῶν Εβραίων διάλεκτος, ἀδιαφόρως, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, ταῖς συντάξεσι κέχρηται, καθάπερ καὶ νῦν ἐπ' ἐμὲ εἰποῦσα, ἀντὶ τοῦ ἐν ἐμοί. Εἰ δὲ τὸ, ταῦτα ἐμνήσθην, πρὸς τὸν ἐφεξῆς στίχον ἀποδώ- σεις, ἕτερον νόημα ποιήσεις, ὅτι ταῦτα ἐμνήσθην, καὶ διέχυσα, τουτέστιν ἀνῆκα ἐστενοχωρημένην ἐν ἐμαυτῷ τὴν ψυχήν μου. Ταῦτα δὲ ποιεῖ, δηλαδή τοῦ ἐφεξῆς στίχου · φησί γάρ · "Οτι διελεύσομαι ἐν τόπῳ σκηνῆς θαυμαστῆς ἕως τοῦ οἴκου τοῦ Θεοῦ. (52) 'Ενείσθην, φησί, μνη- σθεὶς ὅτι περιπατήσω πάλιν ἐν τῷ ναῷ μέχρι τῶν ἀλύτων αὐτοῦ· σκηνὴν μὲν γὰρ θαυμαστὴν λέγει τὸν περιώνυμον τοῦ Σολομῶντος ναόν· οἶκον δὲ Θεοῦ, τὰ ἄδυτα τοῦ ναοῦ. Πρὸς δὲ τὴν δευτέραν ἐξήγησιν, τὸ ὅτι, βεβαιωτικὸν νοήσεις, ὡς προφη τεύοντος τοῦ λέγοντος. "Αλλως, σκηνὴ μὲν, ἡ ἐξ ἡμῶν ἁγία τοῦ Λόγου σάρξ θαυμαστὴ δὲ αὐτή, ὡς δίχα σπορᾶς συμπαγείσα · οἶκος δέ, ἡ νοερά ταύ της ψυχή, διὰ μέσης γὰρ αὐτῆς ὁ Θεὸς ὡμίλησε τῇ σαρκί · τόπος δὲ, αὐτὸς ὁ Λόγος, ἐν ἑαυτῷ τὴν προσο ληφθείσαν φύσιν ὑποστήσας τε καὶ πηξάμενος. Διελεύσομαι οὖν, φησί, διὰ τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ χειρ αγωγούμενος, έως τῆς ψυχῆς τοῦ προσλήμματος, φιλοσοφῶν περὶ αὐτῶν, καὶ θεωρῶν κατὰ δύναμιν· περαιτέρω δὲ προβαίνειν, οὐκέτι συγχωρηθήσομαι. Ἐν φωνῇ ἀγαλλιάσεως καὶ ἐξομολογήσεως ἤχου ἑορτάζοντος. Διελεύσομαι δὲ ἐν φωνῇ χαρᾶς. καὶ ἐν φωνῇ εὐχαριστίας ήχου ἑορταστικού, τουτ ἐστιν Εορτάσω πάλιν, ὡς πρότερον, καὶ τῇ τοῦ νόσ μου λατρεία χρήσομαι. COMMENT. IN PSALMOS. apparebo coram te, adorans nimirum et colens te. seduloque tibi assistens, et alia faciens, quæ in templo tuo fieri decet? Universo enim hoc solatio privamur, postquam hic Babylone captivl degi- mus. Vers. 4. Fuerunt mihi lacrymæ meæ panis die ac nocte, dum dicitur mihi quotidie : Ubi est Deus tuus ? Dum Babylonii, inquit, Dei mei impotentiam mihi exprobrarent, lacryune meae fuerunt mihi panis, non quod eis pascerer, sed quia instar panis cas desiderabam, et quia non secus mihi erant oppor- tunæ quam esurientibus esse panes soleant: unde earum desiderio, non interdiu tantum, sed assiduis etiam noctibus detinebar. VERS. 5. Hæc recordalus sum, et effudi in me animam meam. Hæc recordatus sum, verba illa nimirum, quæ ad me dicuntur quotidie : Ubi est Deus tuus ? Quam ob causaṁ Effudi, hoc est, La- xavi, in me ipso animam meam, et constantiam ejus omnem dissolvi. Hae autem effusionis trans - latione usus est Propheta, quia, quæ solidiora sunt, firmiora atque constantiora esse solent : quæ veru Auida, molliora atque laxiora. Illud in universum animadvertendum est, quod llebræi sæpenumero verborum constructionibus indifferenter utuntur, ur nunc : Effudi, inquit, in me, pro Intra me. Ve rum si verba hæc, Recordatus sum, ad sequentia referantur, alius efficietur sensus, videlicet : Hae recordatus sum, et animam meain, antea nimirum angustiis coarctatam, effudi, hoc est, absolvi, et‹ relaxavi in me ipso. Quæ auten sint hæc, quæ recordatus sum, audi. • C Quoniam pertransito in loco labernaculi admira- bilis usque ad domum Dei. Recreatns atque anima relaxatus sum, inquit, memoria repetens, quod rursus in templo tuo deambulaturus sum, et ad illius usque adyta perventurus. Per admirabile enim tabernaculum, celeberrimum Salomonis tem- plum intelligit, et per domum Dei, adyta ipsius templi. Quod si priorem expositionem magis pro- baveris, dictionem, quoniam, intellige hic jacere pro adverbio confirmandi, juxta Hebraici idioma- tis consuetudinem, et verba versiculi prophetantis verba esse. Vel aliter : Per tabernaculum, sancta Verbi caro potest intelligi, quæ merito admirabilis dici potest, qnia absque ullo semine concreta est ; et per domum Dei, anima illius carnis, per quam D Deus in assumpta carne diversatus est. Locus an- tem tabernaculi, ipsum est Verbum Dei, per quod concreta est, et exstitit Christi caro. Pertranaibo igitur, inquit, per Verbum Dei, et usque ad assum- puæ carnis animam deducar : in animo meo nimirum ea examinans, ´et contemplans, quæ de tanto mysterio percipere potero. Ulterius enim pertransire non dabitur. In voce exsultationis, et confessionis soni festivita- tem celebrantis, Pertransibo autem in voce gaudii, et gratiarum actionis, in voce soni festivi, ac si diceret : Festivitates rursus, ut olim, Deo meo ce- lebrabo, et solito utar coltu legis. Variæ lectiones. (52) ΑΙ. 'Λνείθη ν.
5δ For the sake of truth and meekness and justice. Achieve all these things and triumph as truthful and meek and just, for the Lord himself says, I am the way and the truth, and, Learn from me that I am meek, and, Thus it is fitting for us to fulfil all justice. Or else, do these things so that you will sow upon the earth truth and meekness and jus- tice in place of falsehood and savagery and injustice.
PG 128:493ε Καὶ ὁδηγήσει σε θαυμαστῶς ἡ δεξιά σου. Ἀγάγῃ σε ἐπὶ τὰ τοιαῦτα κατορθώματα ἡ δεξιότης σου, τουτέστιν, ἡ ἀγαθή σου φύσις· αὐτὸς γὰρ ἑαυτῷ ἀρκέσεις, μηδενὸς ἑτέρου δεόμενος. Θαυμαστὸν δὲ τὸ ὑφ’ ἑαυτοῦ ὁδηγεῖσθαί τινα.Ινατί περίλυπος εἶ, ἡ ψυχη μου, καὶ ἱνατί συνταράσσεις με ; Διατί θλίβεις, καὶ διατί συγχείς με, καὶ οὐκ ἐᾷς ἠρεμεῖν ; Ταῦτα δὲ ἔλεγε, πληρο φορίαν περὶ τῆς ἐπανόδου δεξάμενος. Ο Ελπισον ἐπὶ τὸν Θεὸν, ὅτι ἐξομολογήσομαι αὐτῷ. Οτι εὐχαριστήσω αὐτῷ, ἐπανελθὼν δηλαδή. Σωτήριον τοῦ προσώπου μου, καὶ ὁ Θεός μου. Τῆς ὕστερον εὐεργεσίας τοῦ Θεοῦ μνησθεὶς, ἡδέως ἐπικαλεῖται αὐτὸν, λέγων· Ο σωτηρία μου, περι φραστικῶς, καὶ ὦ ὁ Θεός μου. - Πρὸς ἐμαυτὸν ἡ ψυχή μου έταράχθη. - Πρες ἐμαυτὸν, ἀντὶ τοῦ Ἐν ἐμαυτῷ, μηδενὸς τῶν ἔξω· θεν συνειδότος μοι τὴν τοιαύτην λύπην. Εταράχθη δὲ, ἀναλογιζομένη τὰς ἁμαρτίας, δι᾿ ἂς παρεδόθη- μὲν τοῖς ἐχθροῖς ἢ τὴν βραδύτητα τῆς ἐπανόδου. . Διὰ τοῦτο μνησθήσομαί σου ἐκ τῆς Ἰορδάνου, καὶ 'Ερμονιεὶμ, ἀπὸ ὄρους μικροῦ. Διὰ τοῦτο νι θλιβόμενος, μνησθήσομαί σου, τουτέστι, μνημο νεύσω τῆς περὶ ἡμᾶς κηδεμονίας σου, ἀφ᾽ ὧν ἐν τῇ γῇ τῆς ἐπαγγελίας ἀπηλαύσαμεν ἀγαθῶν. Διδ γὰρτοῦ Ἰορδάνου καὶ τοῦ πλησιάζοντος αὐτῷ ὅρους, καὶ Ερμονιεὶμ καλεῖται καὶ Ἑρμών, ὅλην τὴν Ἰουδαίαν ἐδήλωσεν. Προσέθηκε δὲ καὶ ἰδιότητα τοῦ δρους, ὅτι τοῦ μικροῦ. Άβυσσος ἄβυσσον ἐπικαλεῖται εἰς φωνὴν τῶν καταῤῥακτῶν σου. Τῆς εὐεργεσίας μνησθείς, ἐκτραγῳδεῖ καὶ τὴν ἐκγατάλειψιν, ἄβυσσον καλῶν τὸ βάθος τῶν συμφορῶν. Βαθεία θλίψις, φησίν, βασ θεῖαν θλίψιν ἐκκαλεῖται εἰς βοὴν τῶν κατεῤῥαγμέ νων σου· τουτέστιν οὕτως ἀλλεπαλλήλως ἡμῖν τοῖς κατεῤῥαγμένοις' δούλοις σου ἐπίασιν, ὡς δοκεῖν ἀλο λήλαις ἐγχελεύεσθαι· καὶ τοσοῦτον δάκνουσιν, ὡς βοᾷν ἡμᾶς ὑπὸ τῆς ὀδύνης. Καταῤῥακτῶν δὲ, ἀντὶ τοῦ κατεῤῥαγμένων, ενεργητικὸν ἀντὶ παθητικού. Καὶ ἄλλως · Τὸ ἄμετρον τῶν ἡμετέρων ἁμαρτιῶν, τὸ ἄμετρον τῶν σῶν ἐπικαλεῖται οἰκτιρμῶν· ὥστε τὴν φωνὴν τῶν ἀποστολικῶν κηρυγμάτων ἀκουσθῆναι. Καταρράκται γὰρ, καὶ οἱ ἀπόστολοι, καταρράσσοντες πᾶσαν ἔπαρσιν διαβολικήν. Νοεῖται δὲ ἀγαγωγικώτε καταράσσω ρον ἄβυσσος καὶ ἄβυσσος ἡ Παλαιὰ Γραφή, καὶ ἡ Νέα, διὰ τὰ βάθη τῶν ἀποκρύφων νοημάτων. Η νέα γοῦν καταράκτης ἐπικαλεῖται τὴν Παλαιὰν, διὰ τὴν φωνὴν τῶν προφη τῶν· καὶ οὗτοι γὰρ καταρράκται λέγονται, διὰ τὸ ἄνω θεν καταχεῖν τὸ ὕδωρ τῆς προφητείας. Επικαλείται τοίνυν αὐτὴν, ὡς μάρτυρα, ἕνεκεν τοῦ δεῖξαι ὅτι οἱ προφῆται περὶ τοῦ Χριστοῦ προκατήγγειλαν. EUTHYMII ZIGABENI VERS. 6. Quare trislis es, anima mea, et quare A conturbas me? Quare me angis, inquit, et confun-· dis, et quietem capere non sinis ? Hæc autem verba dicere cœpit, postquam certior factus est de suo in patriam reditu, Spera in Deo, quoniam adhuc confitebor illi. Quoniam gratias illi agama, ubi nimirum in patriam rediero. Salutare vullus mei, et Deus meus. Cum futura et a se prævisa Dei beneficia in animo revolveret, summa cum delectatione illum circumloquendo, invocavit, dicens : salus mea, et o Deus meus. - Ad me ipsum conturbata est anima mea.‹ . Ad me ipsum, hoc est, In. me ipso, nemine alio exterius mærorem bunc meum sciente. Conturbata est autem, recogitans nimirum peccata ob quæ in inimicorum manus traditi sumus, vel ac tarditatem recogitans reditus nostri in pa- triam. moram Propterea memor ero tui de terra Jordanis, el Hermoniim a monte modico. Propterea, inquit, allicus menor ero tui, hoc est, recordabor studii, et curæ tuæ, quam habuisti circa nos, et præci- pue ob illa bona, quibus in terra promissionis te auctore fruebamur. Per Jordanem enim et per proximum illi montem, qui et Hermoniim, et Her- mon dicitur, totam Judæam significavit. Addidit etiam privatam montis illius qualitatem, quod sci- licet parvus est. B C VERS. 8. Abyssus abyssum invocat in vocem cala- raclarum luarum. Antiquorum Dei beneficiorum memor, deplorat, quod in prasentia ab co dereli - ctus videatur, per abyssum, vastum intelligens calamitatum pelagus, in quo tunc se constitutum videbat. Profunda, inquit, ac vasta calamitas, va- stiorem aliam semper vocat calamitatem, ad vocem cataraclarum, hoc est, collisorum tuorum. Adeo cnim alternæ, ac frequentes calamitates confractos, ac collisos nos servos tuos adoriuntur, ut mutuo sese adhortari videantur: et adeo nos affligunt, et pungunt ut, præ nimio dolore ad clamorem etiam nos provocent. Dictio autem cataractarum, Græca est et idem hic significat, ut diximus, quod, colli- sorum aut confractorum. [Est enim verbale no- D anen, et descendit a verbo quod est collido, aut cenfringo. Et licet proprie hoc ver- Jale nomen active sit signifcationis, hic tamen ponitur in passiva. Quod si in activa significatione dictionem sumas, littera legenda est, In vocem confractorum, hoc est, collidentium, seu confringentium tuorum ; et tunc expone totum ver- siculum hec pacto : Immensitas peccatorum nostrorum, immensitatem invocat misericordiarum tuarum : atque hoc ad vocem prædicatorum Evangelii, hoc est, apostolorum. Sunt enim apostoli validissimi quidam confractores, omnem nimirum diabolicam elationem confringentes. Quod si tex- tum legas prout etiam legi potest: In vocem cataractarum tuarum, potes juxta altiorem anagogen intelligere, quod abyssus, et abyssus, Vetus et Novum Testamentum significent, ob profunditatem nimirum occultorum sensuum : ct dicere, quod Novum, Antiquum invocat Testamentum, in vocem cataractarum tuaruin, hoc est, per vocem prophetarum tuorum. Dicuntur enim merito pro-
5ε And your right hand will guide you marvellously. Your right-handedness, that is, your good nature, will lead you to these achievements, for you will rely on yourself having no need of any other, and it is marvellous for someone to be guided by himself.
6 Tὰ βέλη σου ἠκονημένα, δυνατὲ, λαοὶ ὑποκάτω σου πεσοῦνται, ἐν καρδίᾳ τῶν ἐχθρῶν τοῦ βασιλέως. [α] δαιμόνων MSCBF : ἐχθρῶν PV.Ινατί περίλυπος εἶ, ἡ ψυχη μου, καὶ ἱνατί συνταράσσεις με ; Διατί θλίβεις, καὶ διατί συγχείς με, καὶ οὐκ ἐᾷς ἠρεμεῖν ; Ταῦτα δὲ ἔλεγε, πληρο φορίαν περὶ τῆς ἐπανόδου δεξάμενος. Ο Ελπισον ἐπὶ τὸν Θεὸν, ὅτι ἐξομολογήσομαι αὐτῷ. Οτι εὐχαριστήσω αὐτῷ, ἐπανελθὼν δηλαδή. Σωτήριον τοῦ προσώπου μου, καὶ ὁ Θεός μου. Τῆς ὕστερον εὐεργεσίας τοῦ Θεοῦ μνησθεὶς, ἡδέως ἐπικαλεῖται αὐτὸν, λέγων· Ο σωτηρία μου, περι φραστικῶς, καὶ ὦ ὁ Θεός μου. - Πρὸς ἐμαυτὸν ἡ ψυχή μου έταράχθη. - Πρες ἐμαυτὸν, ἀντὶ τοῦ Ἐν ἐμαυτῷ, μηδενὸς τῶν ἔξω· θεν συνειδότος μοι τὴν τοιαύτην λύπην. Εταράχθη δὲ, ἀναλογιζομένη τὰς ἁμαρτίας, δι᾿ ἂς παρεδόθη- μὲν τοῖς ἐχθροῖς ἢ τὴν βραδύτητα τῆς ἐπανόδου. . Διὰ τοῦτο μνησθήσομαί σου ἐκ τῆς Ἰορδάνου, καὶ 'Ερμονιεὶμ, ἀπὸ ὄρους μικροῦ. Διὰ τοῦτο νι θλιβόμενος, μνησθήσομαί σου, τουτέστι, μνημο νεύσω τῆς περὶ ἡμᾶς κηδεμονίας σου, ἀφ᾽ ὧν ἐν τῇ γῇ τῆς ἐπαγγελίας ἀπηλαύσαμεν ἀγαθῶν. Διδ γὰρτοῦ Ἰορδάνου καὶ τοῦ πλησιάζοντος αὐτῷ ὅρους, καὶ Ερμονιεὶμ καλεῖται καὶ Ἑρμών, ὅλην τὴν Ἰουδαίαν ἐδήλωσεν. Προσέθηκε δὲ καὶ ἰδιότητα τοῦ δρους, ὅτι τοῦ μικροῦ. Άβυσσος ἄβυσσον ἐπικαλεῖται εἰς φωνὴν τῶν καταῤῥακτῶν σου. Τῆς εὐεργεσίας μνησθείς, ἐκτραγῳδεῖ καὶ τὴν ἐκγατάλειψιν, ἄβυσσον καλῶν τὸ βάθος τῶν συμφορῶν. Βαθεία θλίψις, φησίν, βασ θεῖαν θλίψιν ἐκκαλεῖται εἰς βοὴν τῶν κατεῤῥαγμέ νων σου· τουτέστιν οὕτως ἀλλεπαλλήλως ἡμῖν τοῖς κατεῤῥαγμένοις' δούλοις σου ἐπίασιν, ὡς δοκεῖν ἀλο λήλαις ἐγχελεύεσθαι· καὶ τοσοῦτον δάκνουσιν, ὡς βοᾷν ἡμᾶς ὑπὸ τῆς ὀδύνης. Καταῤῥακτῶν δὲ, ἀντὶ τοῦ κατεῤῥαγμένων, ενεργητικὸν ἀντὶ παθητικού. Καὶ ἄλλως · Τὸ ἄμετρον τῶν ἡμετέρων ἁμαρτιῶν, τὸ ἄμετρον τῶν σῶν ἐπικαλεῖται οἰκτιρμῶν· ὥστε τὴν φωνὴν τῶν ἀποστολικῶν κηρυγμάτων ἀκουσθῆναι. Καταρράκται γὰρ, καὶ οἱ ἀπόστολοι, καταρράσσοντες πᾶσαν ἔπαρσιν διαβολικήν. Νοεῖται δὲ ἀγαγωγικώτε καταράσσω ρον ἄβυσσος καὶ ἄβυσσος ἡ Παλαιὰ Γραφή, καὶ ἡ Νέα, διὰ τὰ βάθη τῶν ἀποκρύφων νοημάτων. Η νέα γοῦν καταράκτης ἐπικαλεῖται τὴν Παλαιὰν, διὰ τὴν φωνὴν τῶν προφη τῶν· καὶ οὗτοι γὰρ καταρράκται λέγονται, διὰ τὸ ἄνω θεν καταχεῖν τὸ ὕδωρ τῆς προφητείας. Επικαλείται τοίνυν αὐτὴν, ὡς μάρτυρα, ἕνεκεν τοῦ δεῖξαι ὅτι οἱ προφῆται περὶ τοῦ Χριστοῦ προκατήγγειλαν. EUTHYMII ZIGABENI VERS. 6. Quare trislis es, anima mea, et quare A conturbas me? Quare me angis, inquit, et confun-· dis, et quietem capere non sinis ? Hæc autem verba dicere cœpit, postquam certior factus est de suo in patriam reditu, Spera in Deo, quoniam adhuc confitebor illi. Quoniam gratias illi agama, ubi nimirum in patriam rediero. Salutare vullus mei, et Deus meus. Cum futura et a se prævisa Dei beneficia in animo revolveret, summa cum delectatione illum circumloquendo, invocavit, dicens : salus mea, et o Deus meus. - Ad me ipsum conturbata est anima mea.‹ . Ad me ipsum, hoc est, In. me ipso, nemine alio exterius mærorem bunc meum sciente. Conturbata est autem, recogitans nimirum peccata ob quæ in inimicorum manus traditi sumus, vel ac tarditatem recogitans reditus nostri in pa- triam. moram Propterea memor ero tui de terra Jordanis, el Hermoniim a monte modico. Propterea, inquit, allicus menor ero tui, hoc est, recordabor studii, et curæ tuæ, quam habuisti circa nos, et præci- pue ob illa bona, quibus in terra promissionis te auctore fruebamur. Per Jordanem enim et per proximum illi montem, qui et Hermoniim, et Her- mon dicitur, totam Judæam significavit. Addidit etiam privatam montis illius qualitatem, quod sci- licet parvus est. B C VERS. 8. Abyssus abyssum invocat in vocem cala- raclarum luarum. Antiquorum Dei beneficiorum memor, deplorat, quod in prasentia ab co dereli - ctus videatur, per abyssum, vastum intelligens calamitatum pelagus, in quo tunc se constitutum videbat. Profunda, inquit, ac vasta calamitas, va- stiorem aliam semper vocat calamitatem, ad vocem cataraclarum, hoc est, collisorum tuorum. Adeo cnim alternæ, ac frequentes calamitates confractos, ac collisos nos servos tuos adoriuntur, ut mutuo sese adhortari videantur: et adeo nos affligunt, et pungunt ut, præ nimio dolore ad clamorem etiam nos provocent. Dictio autem cataractarum, Græca est et idem hic significat, ut diximus, quod, colli- sorum aut confractorum. [Est enim verbale no- D anen, et descendit a verbo quod est collido, aut cenfringo. Et licet proprie hoc ver- Jale nomen active sit signifcationis, hic tamen ponitur in passiva. Quod si in activa significatione dictionem sumas, littera legenda est, In vocem confractorum, hoc est, collidentium, seu confringentium tuorum ; et tunc expone totum ver- siculum hec pacto : Immensitas peccatorum nostrorum, immensitatem invocat misericordiarum tuarum : atque hoc ad vocem prædicatorum Evangelii, hoc est, apostolorum. Sunt enim apostoli validissimi quidam confractores, omnem nimirum diabolicam elationem confringentes. Quod si tex- tum legas prout etiam legi potest: In vocem cataractarum tuarum, potes juxta altiorem anagogen intelligere, quod abyssus, et abyssus, Vetus et Novum Testamentum significent, ob profunditatem nimirum occultorum sensuum : ct dicere, quod Novum, Antiquum invocat Testamentum, in vocem cataractarum tuaruin, hoc est, per vocem prophetarum tuorum. Dicuntur enim merito pro-
6 Your arrows are sharpened, O powerful one, peoples will fall beneath you in the heart of the king’s enemies.
Πάντες οἱ ἐξηγηταὶ καθ’ ὑπερβατὸν συντάττουσιν ἐνταῦθα τὸ ῥητὸν, οἷον, τὰ βέλη σου ἠκονημένα, δυνατὲ, ἐν καρδίᾳ τῶν ἐχθρῶν τοῦ βασιλέως· εἶτα, λαοὶ ὑποκάτω σου πεσοῦνται, κατὰ παρένθεσιν. Βέλη δὲ τοῦ Χριστοῦ, οἱ τοῦ Εὐαγγελίου λόγοι, διά τε τὸ ταχέως διαδραμεῖν τὴν οἰκουμένην καὶ διὰ τὸ εὔστοχα βαλεῖν τὰς εὐαισθήτους ψυχάς. ᾽Ηκονημένα δὲ, διὰ τὸ λαμπρὸν καὶ τὸ τμητικόν· λάμπουσι γὰρ τῇ ἀληθείᾳ καὶ τέμνουσι τὴν ἁμαρτίαν. Δυνατὸν δὲ λέγει, τὸν Χριστὸν, οὐ μόνον διὰ τὴν παντοδύναμον θεότητα, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ νικῆσαι τὸν διάβολον τῇ ἀνδρείᾳ τῶν τῆς ἀνθρωπότητος ἀρετῶν. Ταῦτα δὴ τὰ βέλη ἐν τῇ καρδίᾳ πεπήγασι τῶν πρὶν ἐχθρῶν τοῦ βασιλέως Θεοῦ, ὡς δύνασθαι τὴν πληθὺν αὐτῶν λέγειν, Τετρωμένη ἀγάπης ἐγώ εἰμι. Τρώσαντες γὰρ, οὐκ ἀνεῖλον, ἀλλὰ μᾶλλον νεκροὺς ὄντας εἰς ἀρετὴν, ἐζώωσαν, καὶ εἵλκυσαν πρὸς τὸν θεῖον ἔρωτα. Λαοὶ δὲ ὑποκάτω σου πεσοῦνται, τουτέστιν, ὑποπεσοῦνταί σοι δι’ ὑποταγῆς πολλοὶ, ὅσοι δηλαδὴ ἐτρώθησαν. Εἶεν δ’ ἂν βέλη Χριστοῦ, καὶ οἱ ἀπόστολοι, ἠκονημένα διὰ τὸ λαμπρὸν τοῦ βίου καὶ τὸ παρεισδύεσθαι ταῖς καρδίαις τῶν μαθητευομένων διὰ τῆς διδασκαλίας. Μέχρι τούτου τοῖς τῆς ἀνθρωπότητος τοῦ Χριστοῦ λόγοις ἐνδιατρίψας, ἄνεισιν ἤδη καὶ ἐπὶ τοὺς τῆς θεότητος αὐτοῦ.Ινατί περίλυπος εἶ, ἡ ψυχη μου, καὶ ἱνατί συνταράσσεις με ; Διατί θλίβεις, καὶ διατί συγχείς με, καὶ οὐκ ἐᾷς ἠρεμεῖν ; Ταῦτα δὲ ἔλεγε, πληρο φορίαν περὶ τῆς ἐπανόδου δεξάμενος. Ο Ελπισον ἐπὶ τὸν Θεὸν, ὅτι ἐξομολογήσομαι αὐτῷ. Οτι εὐχαριστήσω αὐτῷ, ἐπανελθὼν δηλαδή. Σωτήριον τοῦ προσώπου μου, καὶ ὁ Θεός μου. Τῆς ὕστερον εὐεργεσίας τοῦ Θεοῦ μνησθεὶς, ἡδέως ἐπικαλεῖται αὐτὸν, λέγων· Ο σωτηρία μου, περι φραστικῶς, καὶ ὦ ὁ Θεός μου. - Πρὸς ἐμαυτὸν ἡ ψυχή μου έταράχθη. - Πρες ἐμαυτὸν, ἀντὶ τοῦ Ἐν ἐμαυτῷ, μηδενὸς τῶν ἔξω· θεν συνειδότος μοι τὴν τοιαύτην λύπην. Εταράχθη δὲ, ἀναλογιζομένη τὰς ἁμαρτίας, δι᾿ ἂς παρεδόθη- μὲν τοῖς ἐχθροῖς ἢ τὴν βραδύτητα τῆς ἐπανόδου. . Διὰ τοῦτο μνησθήσομαί σου ἐκ τῆς Ἰορδάνου, καὶ 'Ερμονιεὶμ, ἀπὸ ὄρους μικροῦ. Διὰ τοῦτο νι θλιβόμενος, μνησθήσομαί σου, τουτέστι, μνημο νεύσω τῆς περὶ ἡμᾶς κηδεμονίας σου, ἀφ᾽ ὧν ἐν τῇ γῇ τῆς ἐπαγγελίας ἀπηλαύσαμεν ἀγαθῶν. Διδ γὰρτοῦ Ἰορδάνου καὶ τοῦ πλησιάζοντος αὐτῷ ὅρους, καὶ Ερμονιεὶμ καλεῖται καὶ Ἑρμών, ὅλην τὴν Ἰουδαίαν ἐδήλωσεν. Προσέθηκε δὲ καὶ ἰδιότητα τοῦ δρους, ὅτι τοῦ μικροῦ. Άβυσσος ἄβυσσον ἐπικαλεῖται εἰς φωνὴν τῶν καταῤῥακτῶν σου. Τῆς εὐεργεσίας μνησθείς, ἐκτραγῳδεῖ καὶ τὴν ἐκγατάλειψιν, ἄβυσσον καλῶν τὸ βάθος τῶν συμφορῶν. Βαθεία θλίψις, φησίν, βασ θεῖαν θλίψιν ἐκκαλεῖται εἰς βοὴν τῶν κατεῤῥαγμέ νων σου· τουτέστιν οὕτως ἀλλεπαλλήλως ἡμῖν τοῖς κατεῤῥαγμένοις' δούλοις σου ἐπίασιν, ὡς δοκεῖν ἀλο λήλαις ἐγχελεύεσθαι· καὶ τοσοῦτον δάκνουσιν, ὡς βοᾷν ἡμᾶς ὑπὸ τῆς ὀδύνης. Καταῤῥακτῶν δὲ, ἀντὶ τοῦ κατεῤῥαγμένων, ενεργητικὸν ἀντὶ παθητικού. Καὶ ἄλλως · Τὸ ἄμετρον τῶν ἡμετέρων ἁμαρτιῶν, τὸ ἄμετρον τῶν σῶν ἐπικαλεῖται οἰκτιρμῶν· ὥστε τὴν φωνὴν τῶν ἀποστολικῶν κηρυγμάτων ἀκουσθῆναι. Καταρράκται γὰρ, καὶ οἱ ἀπόστολοι, καταρράσσοντες πᾶσαν ἔπαρσιν διαβολικήν. Νοεῖται δὲ ἀγαγωγικώτε καταράσσω ρον ἄβυσσος καὶ ἄβυσσος ἡ Παλαιὰ Γραφή, καὶ ἡ Νέα, διὰ τὰ βάθη τῶν ἀποκρύφων νοημάτων. Η νέα γοῦν καταράκτης ἐπικαλεῖται τὴν Παλαιὰν, διὰ τὴν φωνὴν τῶν προφη τῶν· καὶ οὗτοι γὰρ καταρράκται λέγονται, διὰ τὸ ἄνω θεν καταχεῖν τὸ ὕδωρ τῆς προφητείας. Επικαλείται τοίνυν αὐτὴν, ὡς μάρτυρα, ἕνεκεν τοῦ δεῖξαι ὅτι οἱ προφῆται περὶ τοῦ Χριστοῦ προκατήγγειλαν. EUTHYMII ZIGABENI VERS. 6. Quare trislis es, anima mea, et quare A conturbas me? Quare me angis, inquit, et confun-· dis, et quietem capere non sinis ? Hæc autem verba dicere cœpit, postquam certior factus est de suo in patriam reditu, Spera in Deo, quoniam adhuc confitebor illi. Quoniam gratias illi agama, ubi nimirum in patriam rediero. Salutare vullus mei, et Deus meus. Cum futura et a se prævisa Dei beneficia in animo revolveret, summa cum delectatione illum circumloquendo, invocavit, dicens : salus mea, et o Deus meus. - Ad me ipsum conturbata est anima mea.‹ . Ad me ipsum, hoc est, In. me ipso, nemine alio exterius mærorem bunc meum sciente. Conturbata est autem, recogitans nimirum peccata ob quæ in inimicorum manus traditi sumus, vel ac tarditatem recogitans reditus nostri in pa- triam. moram Propterea memor ero tui de terra Jordanis, el Hermoniim a monte modico. Propterea, inquit, allicus menor ero tui, hoc est, recordabor studii, et curæ tuæ, quam habuisti circa nos, et præci- pue ob illa bona, quibus in terra promissionis te auctore fruebamur. Per Jordanem enim et per proximum illi montem, qui et Hermoniim, et Her- mon dicitur, totam Judæam significavit. Addidit etiam privatam montis illius qualitatem, quod sci- licet parvus est. B C VERS. 8. Abyssus abyssum invocat in vocem cala- raclarum luarum. Antiquorum Dei beneficiorum memor, deplorat, quod in prasentia ab co dereli - ctus videatur, per abyssum, vastum intelligens calamitatum pelagus, in quo tunc se constitutum videbat. Profunda, inquit, ac vasta calamitas, va- stiorem aliam semper vocat calamitatem, ad vocem cataraclarum, hoc est, collisorum tuorum. Adeo cnim alternæ, ac frequentes calamitates confractos, ac collisos nos servos tuos adoriuntur, ut mutuo sese adhortari videantur: et adeo nos affligunt, et pungunt ut, præ nimio dolore ad clamorem etiam nos provocent. Dictio autem cataractarum, Græca est et idem hic significat, ut diximus, quod, colli- sorum aut confractorum. [Est enim verbale no- D anen, et descendit a verbo quod est collido, aut cenfringo. Et licet proprie hoc ver- Jale nomen active sit signifcationis, hic tamen ponitur in passiva. Quod si in activa significatione dictionem sumas, littera legenda est, In vocem confractorum, hoc est, collidentium, seu confringentium tuorum ; et tunc expone totum ver- siculum hec pacto : Immensitas peccatorum nostrorum, immensitatem invocat misericordiarum tuarum : atque hoc ad vocem prædicatorum Evangelii, hoc est, apostolorum. Sunt enim apostoli validissimi quidam confractores, omnem nimirum diabolicam elationem confringentes. Quod si tex- tum legas prout etiam legi potest: In vocem cataractarum tuarum, potes juxta altiorem anagogen intelligere, quod abyssus, et abyssus, Vetus et Novum Testamentum significent, ob profunditatem nimirum occultorum sensuum : ct dicere, quod Novum, Antiquum invocat Testamentum, in vocem cataractarum tuaruin, hoc est, per vocem prophetarum tuorum. Dicuntur enim merito pro-
All interpreters construe this verse in terms of the figure of hyperbaton, namely, ‘Your arrows are sharpened, O powerful one, in the heart of the king’s enemies’, then, ‘Peoples will fall beneath you’ by way of a parenthesis. Christ’s arrows are the words of the Gospel both on account of their racing swiftly across the world and their well-aimed striking at sensitive souls. They are ‘sharpened’ on account of their shining brilliance and piercing incisiveness, for they shine with truth and sever sin. He calls Christ ‘powerful one’, not only on account of his almighty divinity, but also on account of his defeating of the devil through the courage of the virtues of his humanity. These arrows are impaled in the heart of the former enemies of God the King, so that the multitude of them are able to say, I am wounded by love. For having wounded they did not slay, but rather revived those who were dead to virtue and drew them towards divine love. ‘Peoples will fall down beneath you’, namely, many, as many that is as were wounded, will fall down before you in subjection. Christ’s arrows may also be understood as the Apostles, sharpened on account of the brightness of their way of life and their penetrating into the hearts of their followers through their teaching. Having dwelt up to this point on the words concerning Christ’s humanity, he now pro- ceeds to those concerning his divinity.
α Ὁ θρόνος σου, ὁ Θεὸς, εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος. Ὁ θρόνος, βασιλείας ὢν σύμβολον, τὴν βασιλείαν αἰνίττεται. Λέγει δὲ, ὅτι ἡ βασιλεία σου, ἀΐδιος. Ὅρα δὲ ὅπως Θεὸν φανερῶς τὸν Χριστὸν ὠνόμασε.Ινατί περίλυπος εἶ, ἡ ψυχη μου, καὶ ἱνατί συνταράσσεις με ; Διατί θλίβεις, καὶ διατί συγχείς με, καὶ οὐκ ἐᾷς ἠρεμεῖν ; Ταῦτα δὲ ἔλεγε, πληρο φορίαν περὶ τῆς ἐπανόδου δεξάμενος. Ο Ελπισον ἐπὶ τὸν Θεὸν, ὅτι ἐξομολογήσομαι αὐτῷ. Οτι εὐχαριστήσω αὐτῷ, ἐπανελθὼν δηλαδή. Σωτήριον τοῦ προσώπου μου, καὶ ὁ Θεός μου. Τῆς ὕστερον εὐεργεσίας τοῦ Θεοῦ μνησθεὶς, ἡδέως ἐπικαλεῖται αὐτὸν, λέγων· Ο σωτηρία μου, περι φραστικῶς, καὶ ὦ ὁ Θεός μου. - Πρὸς ἐμαυτὸν ἡ ψυχή μου έταράχθη. - Πρες ἐμαυτὸν, ἀντὶ τοῦ Ἐν ἐμαυτῷ, μηδενὸς τῶν ἔξω· θεν συνειδότος μοι τὴν τοιαύτην λύπην. Εταράχθη δὲ, ἀναλογιζομένη τὰς ἁμαρτίας, δι᾿ ἂς παρεδόθη- μὲν τοῖς ἐχθροῖς ἢ τὴν βραδύτητα τῆς ἐπανόδου. . Διὰ τοῦτο μνησθήσομαί σου ἐκ τῆς Ἰορδάνου, καὶ 'Ερμονιεὶμ, ἀπὸ ὄρους μικροῦ. Διὰ τοῦτο νι θλιβόμενος, μνησθήσομαί σου, τουτέστι, μνημο νεύσω τῆς περὶ ἡμᾶς κηδεμονίας σου, ἀφ᾽ ὧν ἐν τῇ γῇ τῆς ἐπαγγελίας ἀπηλαύσαμεν ἀγαθῶν. Διδ γὰρτοῦ Ἰορδάνου καὶ τοῦ πλησιάζοντος αὐτῷ ὅρους, καὶ Ερμονιεὶμ καλεῖται καὶ Ἑρμών, ὅλην τὴν Ἰουδαίαν ἐδήλωσεν. Προσέθηκε δὲ καὶ ἰδιότητα τοῦ δρους, ὅτι τοῦ μικροῦ. Άβυσσος ἄβυσσον ἐπικαλεῖται εἰς φωνὴν τῶν καταῤῥακτῶν σου. Τῆς εὐεργεσίας μνησθείς, ἐκτραγῳδεῖ καὶ τὴν ἐκγατάλειψιν, ἄβυσσον καλῶν τὸ βάθος τῶν συμφορῶν. Βαθεία θλίψις, φησίν, βασ θεῖαν θλίψιν ἐκκαλεῖται εἰς βοὴν τῶν κατεῤῥαγμέ νων σου· τουτέστιν οὕτως ἀλλεπαλλήλως ἡμῖν τοῖς κατεῤῥαγμένοις' δούλοις σου ἐπίασιν, ὡς δοκεῖν ἀλο λήλαις ἐγχελεύεσθαι· καὶ τοσοῦτον δάκνουσιν, ὡς βοᾷν ἡμᾶς ὑπὸ τῆς ὀδύνης. Καταῤῥακτῶν δὲ, ἀντὶ τοῦ κατεῤῥαγμένων, ενεργητικὸν ἀντὶ παθητικού. Καὶ ἄλλως · Τὸ ἄμετρον τῶν ἡμετέρων ἁμαρτιῶν, τὸ ἄμετρον τῶν σῶν ἐπικαλεῖται οἰκτιρμῶν· ὥστε τὴν φωνὴν τῶν ἀποστολικῶν κηρυγμάτων ἀκουσθῆναι. Καταρράκται γὰρ, καὶ οἱ ἀπόστολοι, καταρράσσοντες πᾶσαν ἔπαρσιν διαβολικήν. Νοεῖται δὲ ἀγαγωγικώτε καταράσσω ρον ἄβυσσος καὶ ἄβυσσος ἡ Παλαιὰ Γραφή, καὶ ἡ Νέα, διὰ τὰ βάθη τῶν ἀποκρύφων νοημάτων. Η νέα γοῦν καταράκτης ἐπικαλεῖται τὴν Παλαιὰν, διὰ τὴν φωνὴν τῶν προφη τῶν· καὶ οὗτοι γὰρ καταρράκται λέγονται, διὰ τὸ ἄνω θεν καταχεῖν τὸ ὕδωρ τῆς προφητείας. Επικαλείται τοίνυν αὐτὴν, ὡς μάρτυρα, ἕνεκεν τοῦ δεῖξαι ὅτι οἱ προφῆται περὶ τοῦ Χριστοῦ προκατήγγειλαν. EUTHYMII ZIGABENI VERS. 6. Quare trislis es, anima mea, et quare A conturbas me? Quare me angis, inquit, et confun-· dis, et quietem capere non sinis ? Hæc autem verba dicere cœpit, postquam certior factus est de suo in patriam reditu, Spera in Deo, quoniam adhuc confitebor illi. Quoniam gratias illi agama, ubi nimirum in patriam rediero. Salutare vullus mei, et Deus meus. Cum futura et a se prævisa Dei beneficia in animo revolveret, summa cum delectatione illum circumloquendo, invocavit, dicens : salus mea, et o Deus meus. - Ad me ipsum conturbata est anima mea.‹ . Ad me ipsum, hoc est, In. me ipso, nemine alio exterius mærorem bunc meum sciente. Conturbata est autem, recogitans nimirum peccata ob quæ in inimicorum manus traditi sumus, vel ac tarditatem recogitans reditus nostri in pa- triam. moram Propterea memor ero tui de terra Jordanis, el Hermoniim a monte modico. Propterea, inquit, allicus menor ero tui, hoc est, recordabor studii, et curæ tuæ, quam habuisti circa nos, et præci- pue ob illa bona, quibus in terra promissionis te auctore fruebamur. Per Jordanem enim et per proximum illi montem, qui et Hermoniim, et Her- mon dicitur, totam Judæam significavit. Addidit etiam privatam montis illius qualitatem, quod sci- licet parvus est. B C VERS. 8. Abyssus abyssum invocat in vocem cala- raclarum luarum. Antiquorum Dei beneficiorum memor, deplorat, quod in prasentia ab co dereli - ctus videatur, per abyssum, vastum intelligens calamitatum pelagus, in quo tunc se constitutum videbat. Profunda, inquit, ac vasta calamitas, va- stiorem aliam semper vocat calamitatem, ad vocem cataraclarum, hoc est, collisorum tuorum. Adeo cnim alternæ, ac frequentes calamitates confractos, ac collisos nos servos tuos adoriuntur, ut mutuo sese adhortari videantur: et adeo nos affligunt, et pungunt ut, præ nimio dolore ad clamorem etiam nos provocent. Dictio autem cataractarum, Græca est et idem hic significat, ut diximus, quod, colli- sorum aut confractorum. [Est enim verbale no- D anen, et descendit a verbo quod est collido, aut cenfringo. Et licet proprie hoc ver- Jale nomen active sit signifcationis, hic tamen ponitur in passiva. Quod si in activa significatione dictionem sumas, littera legenda est, In vocem confractorum, hoc est, collidentium, seu confringentium tuorum ; et tunc expone totum ver- siculum hec pacto : Immensitas peccatorum nostrorum, immensitatem invocat misericordiarum tuarum : atque hoc ad vocem prædicatorum Evangelii, hoc est, apostolorum. Sunt enim apostoli validissimi quidam confractores, omnem nimirum diabolicam elationem confringentes. Quod si tex- tum legas prout etiam legi potest: In vocem cataractarum tuarum, potes juxta altiorem anagogen intelligere, quod abyssus, et abyssus, Vetus et Novum Testamentum significent, ob profunditatem nimirum occultorum sensuum : ct dicere, quod Novum, Antiquum invocat Testamentum, in vocem cataractarum tuaruin, hoc est, per vocem prophetarum tuorum. Dicuntur enim merito pro-
7α Your throne, O God, is to the age of the age. The throne, being a symbol of kingship, alludes to his kingship. He says that your king- ship is eternal. Observe how he has openly named Christ as God.
β ῾Ράβδος εὐθύτητος ἡ ῥάβδος τῆς βασιλείας σου. Ἡ ῥάβδος, τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας σύμβολον. Ἡ δικαστική σου οὖν, φησὶν, ἐξουσία, εὐθύτητός ἐστιν, ὀρθῶς δικάζουσα. Ἢ καὶ ἄλλως, ῥάβδον νόει μοι, τὴν παιδευτικὴν δύναμιν· αὕτη οὖν, εὐθύτητός ἐστι, δικαίως μαστίζουσα.Ινατί περίλυπος εἶ, ἡ ψυχη μου, καὶ ἱνατί συνταράσσεις με ; Διατί θλίβεις, καὶ διατί συγχείς με, καὶ οὐκ ἐᾷς ἠρεμεῖν ; Ταῦτα δὲ ἔλεγε, πληρο φορίαν περὶ τῆς ἐπανόδου δεξάμενος. Ο Ελπισον ἐπὶ τὸν Θεὸν, ὅτι ἐξομολογήσομαι αὐτῷ. Οτι εὐχαριστήσω αὐτῷ, ἐπανελθὼν δηλαδή. Σωτήριον τοῦ προσώπου μου, καὶ ὁ Θεός μου. Τῆς ὕστερον εὐεργεσίας τοῦ Θεοῦ μνησθεὶς, ἡδέως ἐπικαλεῖται αὐτὸν, λέγων· Ο σωτηρία μου, περι φραστικῶς, καὶ ὦ ὁ Θεός μου. - Πρὸς ἐμαυτὸν ἡ ψυχή μου έταράχθη. - Πρες ἐμαυτὸν, ἀντὶ τοῦ Ἐν ἐμαυτῷ, μηδενὸς τῶν ἔξω· θεν συνειδότος μοι τὴν τοιαύτην λύπην. Εταράχθη δὲ, ἀναλογιζομένη τὰς ἁμαρτίας, δι᾿ ἂς παρεδόθη- μὲν τοῖς ἐχθροῖς ἢ τὴν βραδύτητα τῆς ἐπανόδου. . Διὰ τοῦτο μνησθήσομαί σου ἐκ τῆς Ἰορδάνου, καὶ 'Ερμονιεὶμ, ἀπὸ ὄρους μικροῦ. Διὰ τοῦτο νι θλιβόμενος, μνησθήσομαί σου, τουτέστι, μνημο νεύσω τῆς περὶ ἡμᾶς κηδεμονίας σου, ἀφ᾽ ὧν ἐν τῇ γῇ τῆς ἐπαγγελίας ἀπηλαύσαμεν ἀγαθῶν. Διδ γὰρτοῦ Ἰορδάνου καὶ τοῦ πλησιάζοντος αὐτῷ ὅρους, καὶ Ερμονιεὶμ καλεῖται καὶ Ἑρμών, ὅλην τὴν Ἰουδαίαν ἐδήλωσεν. Προσέθηκε δὲ καὶ ἰδιότητα τοῦ δρους, ὅτι τοῦ μικροῦ. Άβυσσος ἄβυσσον ἐπικαλεῖται εἰς φωνὴν τῶν καταῤῥακτῶν σου. Τῆς εὐεργεσίας μνησθείς, ἐκτραγῳδεῖ καὶ τὴν ἐκγατάλειψιν, ἄβυσσον καλῶν τὸ βάθος τῶν συμφορῶν. Βαθεία θλίψις, φησίν, βασ θεῖαν θλίψιν ἐκκαλεῖται εἰς βοὴν τῶν κατεῤῥαγμέ νων σου· τουτέστιν οὕτως ἀλλεπαλλήλως ἡμῖν τοῖς κατεῤῥαγμένοις' δούλοις σου ἐπίασιν, ὡς δοκεῖν ἀλο λήλαις ἐγχελεύεσθαι· καὶ τοσοῦτον δάκνουσιν, ὡς βοᾷν ἡμᾶς ὑπὸ τῆς ὀδύνης. Καταῤῥακτῶν δὲ, ἀντὶ τοῦ κατεῤῥαγμένων, ενεργητικὸν ἀντὶ παθητικού. Καὶ ἄλλως · Τὸ ἄμετρον τῶν ἡμετέρων ἁμαρτιῶν, τὸ ἄμετρον τῶν σῶν ἐπικαλεῖται οἰκτιρμῶν· ὥστε τὴν φωνὴν τῶν ἀποστολικῶν κηρυγμάτων ἀκουσθῆναι. Καταρράκται γὰρ, καὶ οἱ ἀπόστολοι, καταρράσσοντες πᾶσαν ἔπαρσιν διαβολικήν. Νοεῖται δὲ ἀγαγωγικώτε καταράσσω ρον ἄβυσσος καὶ ἄβυσσος ἡ Παλαιὰ Γραφή, καὶ ἡ Νέα, διὰ τὰ βάθη τῶν ἀποκρύφων νοημάτων. Η νέα γοῦν καταράκτης ἐπικαλεῖται τὴν Παλαιὰν, διὰ τὴν φωνὴν τῶν προφη τῶν· καὶ οὗτοι γὰρ καταρράκται λέγονται, διὰ τὸ ἄνω θεν καταχεῖν τὸ ὕδωρ τῆς προφητείας. Επικαλείται τοίνυν αὐτὴν, ὡς μάρτυρα, ἕνεκεν τοῦ δεῖξαι ὅτι οἱ προφῆται περὶ τοῦ Χριστοῦ προκατήγγειλαν. EUTHYMII ZIGABENI VERS. 6. Quare trislis es, anima mea, et quare A conturbas me? Quare me angis, inquit, et confun-· dis, et quietem capere non sinis ? Hæc autem verba dicere cœpit, postquam certior factus est de suo in patriam reditu, Spera in Deo, quoniam adhuc confitebor illi. Quoniam gratias illi agama, ubi nimirum in patriam rediero. Salutare vullus mei, et Deus meus. Cum futura et a se prævisa Dei beneficia in animo revolveret, summa cum delectatione illum circumloquendo, invocavit, dicens : salus mea, et o Deus meus. - Ad me ipsum conturbata est anima mea.‹ . Ad me ipsum, hoc est, In. me ipso, nemine alio exterius mærorem bunc meum sciente. Conturbata est autem, recogitans nimirum peccata ob quæ in inimicorum manus traditi sumus, vel ac tarditatem recogitans reditus nostri in pa- triam. moram Propterea memor ero tui de terra Jordanis, el Hermoniim a monte modico. Propterea, inquit, allicus menor ero tui, hoc est, recordabor studii, et curæ tuæ, quam habuisti circa nos, et præci- pue ob illa bona, quibus in terra promissionis te auctore fruebamur. Per Jordanem enim et per proximum illi montem, qui et Hermoniim, et Her- mon dicitur, totam Judæam significavit. Addidit etiam privatam montis illius qualitatem, quod sci- licet parvus est. B C VERS. 8. Abyssus abyssum invocat in vocem cala- raclarum luarum. Antiquorum Dei beneficiorum memor, deplorat, quod in prasentia ab co dereli - ctus videatur, per abyssum, vastum intelligens calamitatum pelagus, in quo tunc se constitutum videbat. Profunda, inquit, ac vasta calamitas, va- stiorem aliam semper vocat calamitatem, ad vocem cataraclarum, hoc est, collisorum tuorum. Adeo cnim alternæ, ac frequentes calamitates confractos, ac collisos nos servos tuos adoriuntur, ut mutuo sese adhortari videantur: et adeo nos affligunt, et pungunt ut, præ nimio dolore ad clamorem etiam nos provocent. Dictio autem cataractarum, Græca est et idem hic significat, ut diximus, quod, colli- sorum aut confractorum. [Est enim verbale no- D anen, et descendit a verbo quod est collido, aut cenfringo. Et licet proprie hoc ver- Jale nomen active sit signifcationis, hic tamen ponitur in passiva. Quod si in activa significatione dictionem sumas, littera legenda est, In vocem confractorum, hoc est, collidentium, seu confringentium tuorum ; et tunc expone totum ver- siculum hec pacto : Immensitas peccatorum nostrorum, immensitatem invocat misericordiarum tuarum : atque hoc ad vocem prædicatorum Evangelii, hoc est, apostolorum. Sunt enim apostoli validissimi quidam confractores, omnem nimirum diabolicam elationem confringentes. Quod si tex- tum legas prout etiam legi potest: In vocem cataractarum tuarum, potes juxta altiorem anagogen intelligere, quod abyssus, et abyssus, Vetus et Novum Testamentum significent, ob profunditatem nimirum occultorum sensuum : ct dicere, quod Novum, Antiquum invocat Testamentum, in vocem cataractarum tuaruin, hoc est, per vocem prophetarum tuorum. Dicuntur enim merito pro-
7β The rod of your kingship is a rod of directness. The rod is a symbol of judicial authority. He says therefore that your judicial authority is of directness, passing judgement rightly. Or else in a different sense, understand ‘rod’ as his chastising force, and this then is ‘of directness’, scourging justly.
α ᾽Ηγάπησας δικαιοσύνην καὶ ἐμίσησας ἀνομίαν. Ἀνομίαν λέγει, τὴν ἀδικίαν. Ποικίλως δὲ τῷ Χριστῷ προσμαρτυρεῖ τὴν δικαιοσύνην, ὡς ἅπαντας κρῖναι μέλλοντι. Εἶτα πάλιν πρὸς τὸ πρόσλημμα ποιεῖται τὸν λόγον.Ινατί περίλυπος εἶ, ἡ ψυχη μου, καὶ ἱνατί συνταράσσεις με ; Διατί θλίβεις, καὶ διατί συγχείς με, καὶ οὐκ ἐᾷς ἠρεμεῖν ; Ταῦτα δὲ ἔλεγε, πληρο φορίαν περὶ τῆς ἐπανόδου δεξάμενος. Ο Ελπισον ἐπὶ τὸν Θεὸν, ὅτι ἐξομολογήσομαι αὐτῷ. Οτι εὐχαριστήσω αὐτῷ, ἐπανελθὼν δηλαδή. Σωτήριον τοῦ προσώπου μου, καὶ ὁ Θεός μου. Τῆς ὕστερον εὐεργεσίας τοῦ Θεοῦ μνησθεὶς, ἡδέως ἐπικαλεῖται αὐτὸν, λέγων· Ο σωτηρία μου, περι φραστικῶς, καὶ ὦ ὁ Θεός μου. - Πρὸς ἐμαυτὸν ἡ ψυχή μου έταράχθη. - Πρες ἐμαυτὸν, ἀντὶ τοῦ Ἐν ἐμαυτῷ, μηδενὸς τῶν ἔξω· θεν συνειδότος μοι τὴν τοιαύτην λύπην. Εταράχθη δὲ, ἀναλογιζομένη τὰς ἁμαρτίας, δι᾿ ἂς παρεδόθη- μὲν τοῖς ἐχθροῖς ἢ τὴν βραδύτητα τῆς ἐπανόδου. . Διὰ τοῦτο μνησθήσομαί σου ἐκ τῆς Ἰορδάνου, καὶ 'Ερμονιεὶμ, ἀπὸ ὄρους μικροῦ. Διὰ τοῦτο νι θλιβόμενος, μνησθήσομαί σου, τουτέστι, μνημο νεύσω τῆς περὶ ἡμᾶς κηδεμονίας σου, ἀφ᾽ ὧν ἐν τῇ γῇ τῆς ἐπαγγελίας ἀπηλαύσαμεν ἀγαθῶν. Διδ γὰρτοῦ Ἰορδάνου καὶ τοῦ πλησιάζοντος αὐτῷ ὅρους, καὶ Ερμονιεὶμ καλεῖται καὶ Ἑρμών, ὅλην τὴν Ἰουδαίαν ἐδήλωσεν. Προσέθηκε δὲ καὶ ἰδιότητα τοῦ δρους, ὅτι τοῦ μικροῦ. Άβυσσος ἄβυσσον ἐπικαλεῖται εἰς φωνὴν τῶν καταῤῥακτῶν σου. Τῆς εὐεργεσίας μνησθείς, ἐκτραγῳδεῖ καὶ τὴν ἐκγατάλειψιν, ἄβυσσον καλῶν τὸ βάθος τῶν συμφορῶν. Βαθεία θλίψις, φησίν, βασ θεῖαν θλίψιν ἐκκαλεῖται εἰς βοὴν τῶν κατεῤῥαγμέ νων σου· τουτέστιν οὕτως ἀλλεπαλλήλως ἡμῖν τοῖς κατεῤῥαγμένοις' δούλοις σου ἐπίασιν, ὡς δοκεῖν ἀλο λήλαις ἐγχελεύεσθαι· καὶ τοσοῦτον δάκνουσιν, ὡς βοᾷν ἡμᾶς ὑπὸ τῆς ὀδύνης. Καταῤῥακτῶν δὲ, ἀντὶ τοῦ κατεῤῥαγμένων, ενεργητικὸν ἀντὶ παθητικού. Καὶ ἄλλως · Τὸ ἄμετρον τῶν ἡμετέρων ἁμαρτιῶν, τὸ ἄμετρον τῶν σῶν ἐπικαλεῖται οἰκτιρμῶν· ὥστε τὴν φωνὴν τῶν ἀποστολικῶν κηρυγμάτων ἀκουσθῆναι. Καταρράκται γὰρ, καὶ οἱ ἀπόστολοι, καταρράσσοντες πᾶσαν ἔπαρσιν διαβολικήν. Νοεῖται δὲ ἀγαγωγικώτε καταράσσω ρον ἄβυσσος καὶ ἄβυσσος ἡ Παλαιὰ Γραφή, καὶ ἡ Νέα, διὰ τὰ βάθη τῶν ἀποκρύφων νοημάτων. Η νέα γοῦν καταράκτης ἐπικαλεῖται τὴν Παλαιὰν, διὰ τὴν φωνὴν τῶν προφη τῶν· καὶ οὗτοι γὰρ καταρράκται λέγονται, διὰ τὸ ἄνω θεν καταχεῖν τὸ ὕδωρ τῆς προφητείας. Επικαλείται τοίνυν αὐτὴν, ὡς μάρτυρα, ἕνεκεν τοῦ δεῖξαι ὅτι οἱ προφῆται περὶ τοῦ Χριστοῦ προκατήγγειλαν. EUTHYMII ZIGABENI VERS. 6. Quare trislis es, anima mea, et quare A conturbas me? Quare me angis, inquit, et confun-· dis, et quietem capere non sinis ? Hæc autem verba dicere cœpit, postquam certior factus est de suo in patriam reditu, Spera in Deo, quoniam adhuc confitebor illi. Quoniam gratias illi agama, ubi nimirum in patriam rediero. Salutare vullus mei, et Deus meus. Cum futura et a se prævisa Dei beneficia in animo revolveret, summa cum delectatione illum circumloquendo, invocavit, dicens : salus mea, et o Deus meus. - Ad me ipsum conturbata est anima mea.‹ . Ad me ipsum, hoc est, In. me ipso, nemine alio exterius mærorem bunc meum sciente. Conturbata est autem, recogitans nimirum peccata ob quæ in inimicorum manus traditi sumus, vel ac tarditatem recogitans reditus nostri in pa- triam. moram Propterea memor ero tui de terra Jordanis, el Hermoniim a monte modico. Propterea, inquit, allicus menor ero tui, hoc est, recordabor studii, et curæ tuæ, quam habuisti circa nos, et præci- pue ob illa bona, quibus in terra promissionis te auctore fruebamur. Per Jordanem enim et per proximum illi montem, qui et Hermoniim, et Her- mon dicitur, totam Judæam significavit. Addidit etiam privatam montis illius qualitatem, quod sci- licet parvus est. B C VERS. 8. Abyssus abyssum invocat in vocem cala- raclarum luarum. Antiquorum Dei beneficiorum memor, deplorat, quod in prasentia ab co dereli - ctus videatur, per abyssum, vastum intelligens calamitatum pelagus, in quo tunc se constitutum videbat. Profunda, inquit, ac vasta calamitas, va- stiorem aliam semper vocat calamitatem, ad vocem cataraclarum, hoc est, collisorum tuorum. Adeo cnim alternæ, ac frequentes calamitates confractos, ac collisos nos servos tuos adoriuntur, ut mutuo sese adhortari videantur: et adeo nos affligunt, et pungunt ut, præ nimio dolore ad clamorem etiam nos provocent. Dictio autem cataractarum, Græca est et idem hic significat, ut diximus, quod, colli- sorum aut confractorum. [Est enim verbale no- D anen, et descendit a verbo quod est collido, aut cenfringo. Et licet proprie hoc ver- Jale nomen active sit signifcationis, hic tamen ponitur in passiva. Quod si in activa significatione dictionem sumas, littera legenda est, In vocem confractorum, hoc est, collidentium, seu confringentium tuorum ; et tunc expone totum ver- siculum hec pacto : Immensitas peccatorum nostrorum, immensitatem invocat misericordiarum tuarum : atque hoc ad vocem prædicatorum Evangelii, hoc est, apostolorum. Sunt enim apostoli validissimi quidam confractores, omnem nimirum diabolicam elationem confringentes. Quod si tex- tum legas prout etiam legi potest: In vocem cataractarum tuarum, potes juxta altiorem anagogen intelligere, quod abyssus, et abyssus, Vetus et Novum Testamentum significent, ob profunditatem nimirum occultorum sensuum : ct dicere, quod Novum, Antiquum invocat Testamentum, in vocem cataractarum tuaruin, hoc est, per vocem prophetarum tuorum. Dicuntur enim merito pro-
8α You have loved justice and have hated lawlessness. ‘Lawlessness’ is what he calls injustice. In various ways he ascribes justice to Christ as the one who will judge all people. Then he turns his discourse once again to the assumed humanity.
PG 128:495β Διὰ τοῦτο ἔχρισέ σε ὁ Θεὸς, ὁ Θεός σου, ἔλαιον ἀγαλλιάσεως παρὰ τοὺς μετόχους σου. Μέτοχοί εἰσιν οἱ κοινωνοί. Κοινωνοῦσι δὲ τῷ Χριστῷ τοῦ τοιούτου ὀνόματος πάντες οἱ βασιλεῖς, χριστοὶ καὶ οὗτοι καλούμενοι, παρὰ τὸ χρίεσθαι· ἀλλ’ ἐκείνουςΠάντες οἱ μετεωρισμοί σου καὶ τὰ κύματά σου, & ἐπ' ἐμὲ διῆλθον. Μετεωρισμούς λέγει τὰς ἐπανα- στάσεις τῶν συμφορῶν· ὁμοίως δὲ, καὶ κύματα. Φησὶν οὖν, ὅτι Α' μάστιγες σου, ἐπάνω μου ἐδά δισαν. Πάντες δὲ εἶπε, διὰ τὸ πολυειδὲς αὐτῶν. Ἡμέρας ἐντελεῖται τὸ ἔλεος αὐτοῦ. -- Ἡμέρας, ἀντὶ τοῦ, ἐν ἡμέρᾳ, τουτέστιν φανερώς. Φῶς γὰρ ἡ ἡμέρα. Εντελεῖται δὲ ἀντὶ τοῦ, ἀποστείλῃ· ὁ γὰρ ἀποστέλλων, ἐντέλλεται· ἢ καὶ προστάξει τὸ παρ' αὐτοῦ ἔλεος. Προαγορεύει δὲ νῦν ὁ λόγος, ὅτι δήλη πᾶσιν ἡ ἀνάκλησις αὐτῶν γενήσεται. Καὶ νυκτὸς ὠδὴ αὐτοῦ παρ' ἐμοί. Ἐν νυκτὶ δὲ, παρ' ὅλην μου τὴν αἰχμαλωσίαν ᾄσω αὐτῷ, τότε ἀδείας ἐπιλαβόμενος· ἐν ἡμέρᾳ γάρ, οὐκ ἄγω σχο- Β λήν, δουλεύων τοῖς δεσπόταις, καὶ μὴ λαμβάνων καιρόν. Προσευχὴ τῷ Θεῷ τῆς ζωῆς μου. Καὶ οὐ μόνον ᾠδὴ αὐτοῦ παρ' ἐμοὶ ἔσται, ἀλλὰ καὶ προσευχή ᾠδή μὲν, ἐπ' εὐχαριστίᾳ τῆς εὐκαίρου ἀπολυτρώσεως· προσευχὴ δὲ, ἐφ᾽ ἱκεσίᾳ τοῦ ταχῦναι τὴν ἐλευθερίαν. Τῷ Θεῷ τῆς ζωῆς μου, ἀντὶ τοῦ, Τῷ ζωοδότῃ μου, ὡς τὸ, Ο Θεὸς τῆς σωτηρίας μου, ἀντὶ τοῦ, Ο Σωτήρ μου. Ερῶ τῷ Θεῷ· 'Αντιλήπτωρ μου εἶ· διατί μου ἐπελάθου; καὶ ἱνατί σκυθρωπάζων πορεύομαι ἐν τῷ ἐκθλίβειν τὸν ἐχθρόν μου; Ἐπιλελῆσθαι δοκεῖ, διὰ τὸ ἐγκαταλελείφθαι ἔτι παρὰ τοῖς ἐχθροῖς, καὶ ἐν τῷ οὕτως ἐκθλίβεσθαι οἷα εἰκὸς τοὺς ἐν αἰχμα λωσίᾳ κακοπαθοῦντας. Ἐν τῷ καταθλᾶσθαι τὰ ὀστᾶ μου, ὠνείδιζόν με οἱ ἐχθροί μου, ἐν τῷ λέγειν αυτούς μοι καθ' ἑκάστην ἡμέραν Ποῦ ἐστιν ὁ Θεός σου ; Συντρι βομένων τῶν ὀστῶν μου τῷ ἄχθει τῶν φόρτων, ἢ καὶ ταῖς ῥάβδοις · καὶ καταπονουμένης ἐν ἐμοὶ δυ νάμεως (ἣν ἐδήλωσε διὰ τῶν ὀστῶν, ἐπετώθαζον οἱ ἐχθροί μου ἐν τῷ λέγειν ἀεὶ, Ποῦ ἐστιν ὁ Θεός σου, ἵνα ἐξέληταί σε ; Ινατί περίλυπος εἶ, ἡ ψυχή μου, και ίνατί συν ταράσσεις με; Ελπισον ἐπὶ τὸν Θεόν, ὅτι ἐξ- ομολογήσομαι αὐτῷ· σωτήριον τοῦ προσώπου μου, καὶ ὁ Θεός μου. Επανέλαβε τὰ προειρημένα περί ὧν ἀνωτέρω διελάβομεν· ἐπανέλαβε δὲ ταῦτα, θάρ- " σους ἑαυτὸν ἐμπιπλῶν, καὶ ὑπομονῆς. Αρμόζει δὲ τὰ τοῦ παρόντος ψαλμοῦ καὶ παντὶ κατὰ Θεὸν ἐν τῷ βίῳ τούτῳ κακοπαθήσαντι, καὶ ἐπιποθοῦντι τὴν πρὸς ἀνάλυσιν καὶ ἐπάνοδον, ὃς ἀνειδίζοντας νοήσει εὐ μόνον τοὺς δαίμονας, ἀλλὰ καὶ τοὺς βαρβάρους ἐχθρούς" γῆν δὲ Ἰορδάνου, τὴν κατωτάτην όσον πρὸς οὐρανόν· Ιορδάνης γὰρ ἐρμηνεύεται γῆ κατωτάτη - Ερμακεία, τόπος λύπης· καὶ τὰ λοιπὰ δὲ, καταλ- Δήλως ἀποδώσει. COMMENT. IN PSALMOS. phetæ esse quædam cataractæ, quia aquas divinæ ac supernæ prophetiæ, vehementia quadam, cataracta - rum instar, effundunt. Novum igitur Testamentum invocat Vetus Testamentum, in testem, ut osten- cal, quod ipsi etiam prophetæ mysteria Christi prænuntiarunt. Omnes sublevationes luæ, et fructus (ui super me transierunt. Per sublevationes, et per fluctus, ten- lationum ac calamitatum incursus intelligit. Alt igitur: Omnia flagella tua fecerunt iter super me. Omnes autem dixit, propter earum multiplicitatem. VERs. 9. Die mandabit Dominus misericordiam suam. Die, hoc est, In die, pro, manifeste et palam. Mandabit autem, hoe est, mittet. Jubere enim a^ mandare videtur qui mittit; vel, ordinabit, el disponet misericordiam suam. Sermo vero bic prædicit, quemadmodum revocatio eorum in patriam omnibus fiet manifesta. Et nocte canticum ejus apud me. Per totum hoc captivitatis tempus, noctuque, quando tuto magis id facere possum, canam Deo meo. In die enim otium mihi nullum datur, cum dominis serviam, et opportuno caream tempore. Oratio Deo vitæ meæ. Non modo illius canticum erit apud me, sed etiam oratio ; cauticum quidem in gratiarum actionem pro opportuna et jamdia exspectata liberatione, oratio vero ad acceleratio- nem hujus liberationis. Et quod ait : Deo vitæ meæ, expone, id est, Deo datori vita, ut illud : Deus salutis meæ ”, id est, Salvator meus. VERS. 10. Dicam Deo : Adjutor meus es, quare oblitus es mei, et quare contristatus incedo dum affligit me inimicus ? Oblitus esse videbatur Deus Judzorum, quia jam diu in inimicorum potestate ab eo relicti fuerant, ubi aligebantur, quemadmo- C dum verisimile est eos affligi, qui in captivitate constituti sunt. D s Psal. xxxvil, 23. * Philipp. 1, 23. VERS. 11. Dum confringuntur ossa mea, exprobra- verunt mihi inimici mei, dum dicunt mihi per singulos dies Ubi est Deus tuus? Contritis nimirum ossibus meis ob tam grave onus servitutis, vel ob verbera, et plagas, quæ assiduo mihi a Babyloniis infliguntur. Vel Fatigalus sum, ac debilitatus viribus meis. Per ossa enim vires intelligit. Cum itaque hoc pacto me habe- rem, irridebant me inimici mei, illud mihi sempor objicientes: Ubiest Deus tuus, qui te eripiat et liberet? VERS. 12. Quare tristis es anima mea, et quare conturbas me ? spera in Dev quoniam confitebor illi, salutare vuttas mei, et Deus meus. Repetit quæ jam superius dixerat, quod facit ut fiducia sese ar patientia maniret. Congruit etiam hic psalmus pio cuilibet ae religioso viro, qui multas calamitates in præsenti vita passus sit, quique dissolvi [cum Paulo] optet, et redire ad Deum *. Et tunc per exprobrantes, non ipsos tantum dæmones, sed inimicos etiam intelliges, et per terramn Jordanis, inferiorem terram hanc nostram, quæ comparatione, cœlesti longe est inferior. Jordanis namque interpretatur terra inferior; Hermoniim vero locus doloris, et alia juxta hune sensum consequenter expones.
8β On this account God, your God, has anointed you with the oil of gladness above your partakers. Partakers are sharers. All kings share with Christ this name, since they also are called ‘christs’ or anointed ones, by virtue of being anointed. But it was prophets who anointed
μὲν προφῆται ἔχριον, καὶ ἔλαιον σκευαστὸν, εἰς σύμβολον βασιλείας· σὲ δὲ τρόπον ἕτερον παρ’ αὐτοὺς ὁ Θεὸς ἔχρισεν εἰς βασιλέα· Ἐγὼ δὲ, φησὶ, κατεστάθην βασιλεὺς ὑπ’ αὐτοῦ, καὶ οὐ τοιοῦτον ἔλαιον, ἀλλὰ χρῖσιν ἀγαλλιάσεως. Ὥσπερ οὖν ῥομφαίαν Θεοῦ καὶ τόξα καὶ βέλη ἀκούοντες, καὶ εἴ τι τοιοῦτον, οὐ ταῦτα παχυμερῶς νοοῦμεν, ἀλλὰ τὴν τούτων ἐνέργειαν, οὕτω καὶ ἔλαιον νῦν, τὴν χρῖσιν νομίζομεν· | χρῖσις δὲ ἀγαλλιάσεως, ἡ ἐπιφοίτησις τοῦ ἁγίου Πνεύματος· χαροποιὸν γὰρ τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Καθόλου δὲ ἡ χρῖσις, ὅτι καὶ ὅλον ὅλῳ συνῆν, καὶ οὐκ ἐκ μερικοῦ χαρίσματος, ὡς ἐπὶ τῶν πνευματοφόρων ἀνδρῶν· καὶ κατὰ τοῦτο γὰρ διέφερε.Πάντες οἱ μετεωρισμοί σου καὶ τὰ κύματά σου, & ἐπ' ἐμὲ διῆλθον. Μετεωρισμούς λέγει τὰς ἐπανα- στάσεις τῶν συμφορῶν· ὁμοίως δὲ, καὶ κύματα. Φησὶν οὖν, ὅτι Α' μάστιγες σου, ἐπάνω μου ἐδά δισαν. Πάντες δὲ εἶπε, διὰ τὸ πολυειδὲς αὐτῶν. Ἡμέρας ἐντελεῖται τὸ ἔλεος αὐτοῦ. -- Ἡμέρας, ἀντὶ τοῦ, ἐν ἡμέρᾳ, τουτέστιν φανερώς. Φῶς γὰρ ἡ ἡμέρα. Εντελεῖται δὲ ἀντὶ τοῦ, ἀποστείλῃ· ὁ γὰρ ἀποστέλλων, ἐντέλλεται· ἢ καὶ προστάξει τὸ παρ' αὐτοῦ ἔλεος. Προαγορεύει δὲ νῦν ὁ λόγος, ὅτι δήλη πᾶσιν ἡ ἀνάκλησις αὐτῶν γενήσεται. Καὶ νυκτὸς ὠδὴ αὐτοῦ παρ' ἐμοί. Ἐν νυκτὶ δὲ, παρ' ὅλην μου τὴν αἰχμαλωσίαν ᾄσω αὐτῷ, τότε ἀδείας ἐπιλαβόμενος· ἐν ἡμέρᾳ γάρ, οὐκ ἄγω σχο- Β λήν, δουλεύων τοῖς δεσπόταις, καὶ μὴ λαμβάνων καιρόν. Προσευχὴ τῷ Θεῷ τῆς ζωῆς μου. Καὶ οὐ μόνον ᾠδὴ αὐτοῦ παρ' ἐμοὶ ἔσται, ἀλλὰ καὶ προσευχή ᾠδή μὲν, ἐπ' εὐχαριστίᾳ τῆς εὐκαίρου ἀπολυτρώσεως· προσευχὴ δὲ, ἐφ᾽ ἱκεσίᾳ τοῦ ταχῦναι τὴν ἐλευθερίαν. Τῷ Θεῷ τῆς ζωῆς μου, ἀντὶ τοῦ, Τῷ ζωοδότῃ μου, ὡς τὸ, Ο Θεὸς τῆς σωτηρίας μου, ἀντὶ τοῦ, Ο Σωτήρ μου. Ερῶ τῷ Θεῷ· 'Αντιλήπτωρ μου εἶ· διατί μου ἐπελάθου; καὶ ἱνατί σκυθρωπάζων πορεύομαι ἐν τῷ ἐκθλίβειν τὸν ἐχθρόν μου; Ἐπιλελῆσθαι δοκεῖ, διὰ τὸ ἐγκαταλελείφθαι ἔτι παρὰ τοῖς ἐχθροῖς, καὶ ἐν τῷ οὕτως ἐκθλίβεσθαι οἷα εἰκὸς τοὺς ἐν αἰχμα λωσίᾳ κακοπαθοῦντας. Ἐν τῷ καταθλᾶσθαι τὰ ὀστᾶ μου, ὠνείδιζόν με οἱ ἐχθροί μου, ἐν τῷ λέγειν αυτούς μοι καθ' ἑκάστην ἡμέραν Ποῦ ἐστιν ὁ Θεός σου ; Συντρι βομένων τῶν ὀστῶν μου τῷ ἄχθει τῶν φόρτων, ἢ καὶ ταῖς ῥάβδοις · καὶ καταπονουμένης ἐν ἐμοὶ δυ νάμεως (ἣν ἐδήλωσε διὰ τῶν ὀστῶν, ἐπετώθαζον οἱ ἐχθροί μου ἐν τῷ λέγειν ἀεὶ, Ποῦ ἐστιν ὁ Θεός σου, ἵνα ἐξέληταί σε ; Ινατί περίλυπος εἶ, ἡ ψυχή μου, και ίνατί συν ταράσσεις με; Ελπισον ἐπὶ τὸν Θεόν, ὅτι ἐξ- ομολογήσομαι αὐτῷ· σωτήριον τοῦ προσώπου μου, καὶ ὁ Θεός μου. Επανέλαβε τὰ προειρημένα περί ὧν ἀνωτέρω διελάβομεν· ἐπανέλαβε δὲ ταῦτα, θάρ- " σους ἑαυτὸν ἐμπιπλῶν, καὶ ὑπομονῆς. Αρμόζει δὲ τὰ τοῦ παρόντος ψαλμοῦ καὶ παντὶ κατὰ Θεὸν ἐν τῷ βίῳ τούτῳ κακοπαθήσαντι, καὶ ἐπιποθοῦντι τὴν πρὸς ἀνάλυσιν καὶ ἐπάνοδον, ὃς ἀνειδίζοντας νοήσει εὐ μόνον τοὺς δαίμονας, ἀλλὰ καὶ τοὺς βαρβάρους ἐχθρούς" γῆν δὲ Ἰορδάνου, τὴν κατωτάτην όσον πρὸς οὐρανόν· Ιορδάνης γὰρ ἐρμηνεύεται γῆ κατωτάτη - Ερμακεία, τόπος λύπης· καὶ τὰ λοιπὰ δὲ, καταλ- Δήλως ἀποδώσει. COMMENT. IN PSALMOS. phetæ esse quædam cataractæ, quia aquas divinæ ac supernæ prophetiæ, vehementia quadam, cataracta - rum instar, effundunt. Novum igitur Testamentum invocat Vetus Testamentum, in testem, ut osten- cal, quod ipsi etiam prophetæ mysteria Christi prænuntiarunt. Omnes sublevationes luæ, et fructus (ui super me transierunt. Per sublevationes, et per fluctus, ten- lationum ac calamitatum incursus intelligit. Alt igitur: Omnia flagella tua fecerunt iter super me. Omnes autem dixit, propter earum multiplicitatem. VERs. 9. Die mandabit Dominus misericordiam suam. Die, hoc est, In die, pro, manifeste et palam. Mandabit autem, hoe est, mittet. Jubere enim a^ mandare videtur qui mittit; vel, ordinabit, el disponet misericordiam suam. Sermo vero bic prædicit, quemadmodum revocatio eorum in patriam omnibus fiet manifesta. Et nocte canticum ejus apud me. Per totum hoc captivitatis tempus, noctuque, quando tuto magis id facere possum, canam Deo meo. In die enim otium mihi nullum datur, cum dominis serviam, et opportuno caream tempore. Oratio Deo vitæ meæ. Non modo illius canticum erit apud me, sed etiam oratio ; cauticum quidem in gratiarum actionem pro opportuna et jamdia exspectata liberatione, oratio vero ad acceleratio- nem hujus liberationis. Et quod ait : Deo vitæ meæ, expone, id est, Deo datori vita, ut illud : Deus salutis meæ ”, id est, Salvator meus. VERS. 10. Dicam Deo : Adjutor meus es, quare oblitus es mei, et quare contristatus incedo dum affligit me inimicus ? Oblitus esse videbatur Deus Judzorum, quia jam diu in inimicorum potestate ab eo relicti fuerant, ubi aligebantur, quemadmo- C dum verisimile est eos affligi, qui in captivitate constituti sunt. D s Psal. xxxvil, 23. * Philipp. 1, 23. VERS. 11. Dum confringuntur ossa mea, exprobra- verunt mihi inimici mei, dum dicunt mihi per singulos dies Ubi est Deus tuus? Contritis nimirum ossibus meis ob tam grave onus servitutis, vel ob verbera, et plagas, quæ assiduo mihi a Babyloniis infliguntur. Vel Fatigalus sum, ac debilitatus viribus meis. Per ossa enim vires intelligit. Cum itaque hoc pacto me habe- rem, irridebant me inimici mei, illud mihi sempor objicientes: Ubiest Deus tuus, qui te eripiat et liberet? VERS. 12. Quare tristis es anima mea, et quare conturbas me ? spera in Dev quoniam confitebor illi, salutare vuttas mei, et Deus meus. Repetit quæ jam superius dixerat, quod facit ut fiducia sese ar patientia maniret. Congruit etiam hic psalmus pio cuilibet ae religioso viro, qui multas calamitates in præsenti vita passus sit, quique dissolvi [cum Paulo] optet, et redire ad Deum *. Et tunc per exprobrantes, non ipsos tantum dæmones, sed inimicos etiam intelliges, et per terramn Jordanis, inferiorem terram hanc nostram, quæ comparatione, cœlesti longe est inferior. Jordanis namque interpretatur terra inferior; Hermoniim vero locus doloris, et alia juxta hune sensum consequenter expones.
them and with a specially prepared oil as a symbol of kingship. But God has anointed you as king in a different way superior to them, I, it is written, have been established as king by him, and not with oil of this kind, but with an anointing of gladness. Just as when we hear of God’s sword and bows and arrows and all such things we do not understand them in a material sense, but in terms of their effect, so here we take ‘oil’ as the anointing, and the ‘anointing of gladness’ as the visitation of the holy Spirit, for the holy Spirit makes glad. The anointing is all embracing, for the whole Spirit was joined with the whole of him, and it was not a partial gift of grace as with spirit-bearing men, and in this respect also it was different.
α Σμύρνα καὶ στακτὴ καὶ κασσία ἀπὸ τῶν ἱματίων σου. Ἱμάτια τῆς τοῦ Λόγου θεότητος, ἡ τοῦ προσλήμματος ψυχὴ καὶ σὰρξ, οἷς ἐκείνη ἀποῤῥήτως ἐνεχωρήθη, ἃ καὶ παραπετάσματα καλεῖ Παῦλος ὁ Ἀπόστολος. Βούλεται δὲ νῦν ὁ προφήτης εἰπεῖν, ὅτι ἐκ μὲν τῆς σαρκός σου, νέκρωσις ἔσται καὶ ἀδιαφθορία· τούτων γὰρ σύμβολον, ἡ σμύρνα, τοῖς νεκροῖς γὰρ σώμασιν ἀδιαφθορίας ἕνεκεν ἐπαλείφεται· ἐκ δὲ τῆς ψυχῆς σου, κάθοδος εἰς ᾅδην· ἡ στακτὴ γὰρ, τὸ ὑγρὸν τῆς σμύρνης ἐστὶν, ὅσον αὐτῆς ἀπολειβόμενον καταστάζει· πᾶσα δὲ σταγὼν, κατωφερὴς, ὡς ὁ μέγας ἐξηγήσατο Βασίλειος· ἡ δὲ κασσία, φλοιῶδες ἄρωμα PG29.408 εὐωδέστατον· αἰνίττεται δὲ διὰ ταύτης, τὴν εὐωδίαν τοῦ Δεσποτικοῦ σώματος· φύσει γὰρ ἦν εὐώδης, διὰ τὴν ἀναμαρτησίαν.Πάντες οἱ μετεωρισμοί σου καὶ τὰ κύματά σου, & ἐπ' ἐμὲ διῆλθον. Μετεωρισμούς λέγει τὰς ἐπανα- στάσεις τῶν συμφορῶν· ὁμοίως δὲ, καὶ κύματα. Φησὶν οὖν, ὅτι Α' μάστιγες σου, ἐπάνω μου ἐδά δισαν. Πάντες δὲ εἶπε, διὰ τὸ πολυειδὲς αὐτῶν. Ἡμέρας ἐντελεῖται τὸ ἔλεος αὐτοῦ. -- Ἡμέρας, ἀντὶ τοῦ, ἐν ἡμέρᾳ, τουτέστιν φανερώς. Φῶς γὰρ ἡ ἡμέρα. Εντελεῖται δὲ ἀντὶ τοῦ, ἀποστείλῃ· ὁ γὰρ ἀποστέλλων, ἐντέλλεται· ἢ καὶ προστάξει τὸ παρ' αὐτοῦ ἔλεος. Προαγορεύει δὲ νῦν ὁ λόγος, ὅτι δήλη πᾶσιν ἡ ἀνάκλησις αὐτῶν γενήσεται. Καὶ νυκτὸς ὠδὴ αὐτοῦ παρ' ἐμοί. Ἐν νυκτὶ δὲ, παρ' ὅλην μου τὴν αἰχμαλωσίαν ᾄσω αὐτῷ, τότε ἀδείας ἐπιλαβόμενος· ἐν ἡμέρᾳ γάρ, οὐκ ἄγω σχο- Β λήν, δουλεύων τοῖς δεσπόταις, καὶ μὴ λαμβάνων καιρόν. Προσευχὴ τῷ Θεῷ τῆς ζωῆς μου. Καὶ οὐ μόνον ᾠδὴ αὐτοῦ παρ' ἐμοὶ ἔσται, ἀλλὰ καὶ προσευχή ᾠδή μὲν, ἐπ' εὐχαριστίᾳ τῆς εὐκαίρου ἀπολυτρώσεως· προσευχὴ δὲ, ἐφ᾽ ἱκεσίᾳ τοῦ ταχῦναι τὴν ἐλευθερίαν. Τῷ Θεῷ τῆς ζωῆς μου, ἀντὶ τοῦ, Τῷ ζωοδότῃ μου, ὡς τὸ, Ο Θεὸς τῆς σωτηρίας μου, ἀντὶ τοῦ, Ο Σωτήρ μου. Ερῶ τῷ Θεῷ· 'Αντιλήπτωρ μου εἶ· διατί μου ἐπελάθου; καὶ ἱνατί σκυθρωπάζων πορεύομαι ἐν τῷ ἐκθλίβειν τὸν ἐχθρόν μου; Ἐπιλελῆσθαι δοκεῖ, διὰ τὸ ἐγκαταλελείφθαι ἔτι παρὰ τοῖς ἐχθροῖς, καὶ ἐν τῷ οὕτως ἐκθλίβεσθαι οἷα εἰκὸς τοὺς ἐν αἰχμα λωσίᾳ κακοπαθοῦντας. Ἐν τῷ καταθλᾶσθαι τὰ ὀστᾶ μου, ὠνείδιζόν με οἱ ἐχθροί μου, ἐν τῷ λέγειν αυτούς μοι καθ' ἑκάστην ἡμέραν Ποῦ ἐστιν ὁ Θεός σου ; Συντρι βομένων τῶν ὀστῶν μου τῷ ἄχθει τῶν φόρτων, ἢ καὶ ταῖς ῥάβδοις · καὶ καταπονουμένης ἐν ἐμοὶ δυ νάμεως (ἣν ἐδήλωσε διὰ τῶν ὀστῶν, ἐπετώθαζον οἱ ἐχθροί μου ἐν τῷ λέγειν ἀεὶ, Ποῦ ἐστιν ὁ Θεός σου, ἵνα ἐξέληταί σε ; Ινατί περίλυπος εἶ, ἡ ψυχή μου, και ίνατί συν ταράσσεις με; Ελπισον ἐπὶ τὸν Θεόν, ὅτι ἐξ- ομολογήσομαι αὐτῷ· σωτήριον τοῦ προσώπου μου, καὶ ὁ Θεός μου. Επανέλαβε τὰ προειρημένα περί ὧν ἀνωτέρω διελάβομεν· ἐπανέλαβε δὲ ταῦτα, θάρ- " σους ἑαυτὸν ἐμπιπλῶν, καὶ ὑπομονῆς. Αρμόζει δὲ τὰ τοῦ παρόντος ψαλμοῦ καὶ παντὶ κατὰ Θεὸν ἐν τῷ βίῳ τούτῳ κακοπαθήσαντι, καὶ ἐπιποθοῦντι τὴν πρὸς ἀνάλυσιν καὶ ἐπάνοδον, ὃς ἀνειδίζοντας νοήσει εὐ μόνον τοὺς δαίμονας, ἀλλὰ καὶ τοὺς βαρβάρους ἐχθρούς" γῆν δὲ Ἰορδάνου, τὴν κατωτάτην όσον πρὸς οὐρανόν· Ιορδάνης γὰρ ἐρμηνεύεται γῆ κατωτάτη - Ερμακεία, τόπος λύπης· καὶ τὰ λοιπὰ δὲ, καταλ- Δήλως ἀποδώσει. COMMENT. IN PSALMOS. phetæ esse quædam cataractæ, quia aquas divinæ ac supernæ prophetiæ, vehementia quadam, cataracta - rum instar, effundunt. Novum igitur Testamentum invocat Vetus Testamentum, in testem, ut osten- cal, quod ipsi etiam prophetæ mysteria Christi prænuntiarunt. Omnes sublevationes luæ, et fructus (ui super me transierunt. Per sublevationes, et per fluctus, ten- lationum ac calamitatum incursus intelligit. Alt igitur: Omnia flagella tua fecerunt iter super me. Omnes autem dixit, propter earum multiplicitatem. VERs. 9. Die mandabit Dominus misericordiam suam. Die, hoc est, In die, pro, manifeste et palam. Mandabit autem, hoe est, mittet. Jubere enim a^ mandare videtur qui mittit; vel, ordinabit, el disponet misericordiam suam. Sermo vero bic prædicit, quemadmodum revocatio eorum in patriam omnibus fiet manifesta. Et nocte canticum ejus apud me. Per totum hoc captivitatis tempus, noctuque, quando tuto magis id facere possum, canam Deo meo. In die enim otium mihi nullum datur, cum dominis serviam, et opportuno caream tempore. Oratio Deo vitæ meæ. Non modo illius canticum erit apud me, sed etiam oratio ; cauticum quidem in gratiarum actionem pro opportuna et jamdia exspectata liberatione, oratio vero ad acceleratio- nem hujus liberationis. Et quod ait : Deo vitæ meæ, expone, id est, Deo datori vita, ut illud : Deus salutis meæ ”, id est, Salvator meus. VERS. 10. Dicam Deo : Adjutor meus es, quare oblitus es mei, et quare contristatus incedo dum affligit me inimicus ? Oblitus esse videbatur Deus Judzorum, quia jam diu in inimicorum potestate ab eo relicti fuerant, ubi aligebantur, quemadmo- C dum verisimile est eos affligi, qui in captivitate constituti sunt. D s Psal. xxxvil, 23. * Philipp. 1, 23. VERS. 11. Dum confringuntur ossa mea, exprobra- verunt mihi inimici mei, dum dicunt mihi per singulos dies Ubi est Deus tuus? Contritis nimirum ossibus meis ob tam grave onus servitutis, vel ob verbera, et plagas, quæ assiduo mihi a Babyloniis infliguntur. Vel Fatigalus sum, ac debilitatus viribus meis. Per ossa enim vires intelligit. Cum itaque hoc pacto me habe- rem, irridebant me inimici mei, illud mihi sempor objicientes: Ubiest Deus tuus, qui te eripiat et liberet? VERS. 12. Quare tristis es anima mea, et quare conturbas me ? spera in Dev quoniam confitebor illi, salutare vuttas mei, et Deus meus. Repetit quæ jam superius dixerat, quod facit ut fiducia sese ar patientia maniret. Congruit etiam hic psalmus pio cuilibet ae religioso viro, qui multas calamitates in præsenti vita passus sit, quique dissolvi [cum Paulo] optet, et redire ad Deum *. Et tunc per exprobrantes, non ipsos tantum dæmones, sed inimicos etiam intelliges, et per terramn Jordanis, inferiorem terram hanc nostram, quæ comparatione, cœlesti longe est inferior. Jordanis namque interpretatur terra inferior; Hermoniim vero locus doloris, et alia juxta hune sensum consequenter expones.
9α Myrrh and myrrh drops and cassia from your garments. The garments of the Word’s divinity are the soul and flesh of the assumed humanity into which that divinity came to be ineffably contained, and which the Apostle Paul called ‘cur- taining veils’. The prophet now wishes to say that from your flesh there will be death and incorruption, for myrrh is a symbol of these (myrrh is anointed onto dead bodies for the sake of incorrup- tion), from your soul there will be a descent into Hades, for myrrh drops are the oil from myrrh which drips down when poured out (every drop has a downward tendency, as the great Basil explained). Cassia in turn is a most fragrant aroma from bark and through this PG29.408 he alludes to the fragrance of the Lord’s body, for it was by nature fragrant on account of his sinlessness.
PG 128:497β Ἀπὸ βάρεων ἐλεφαντίνων. Βάρεις ἐκαλοῦντο, οἱ οἶκοι καὶ οἱ ναοί. Τὴν ψυχὴν δὲ καὶ τὸ σῶμα τοῦ προσλήμματος, πάλιν ὀνομάζει βάρεις· ὡς γὰρ ἱμάτια ταῦτα, οὕτω καὶ οἶκος καὶ ναὸς τῆς θεότητος· οἷον ἔσται τὰ ῥηθέντα, ἀπὸ τῶν ἱματίων σου, λέγω δὴ, ἀπὸ βάρεων· τὸ δὲ, ἐλεφαντίνων, ἀντὶ τοῦ, λαμπρῶν· λαμπρὰ γὰρ τὰ ἐλεφάντινα, διὰ τὴν ἄγαν στιλπνότητα. γἘξ ὧν ηὔφρανάν σε θυγατέρες βασιλέων ἐν τῇ τιμῇ σου. Ὧν ἕνεκεν, ἤτοι διὰ τὴν νέκρωσιν καὶ ἀφθαρσίαν καὶ εἰς ᾅδου κάθοδον καὶ ὅσα περὶ τὸ ἑκούσιον ὑπὲρ ἀνθρώπων πάθος σου, ηὔφρανάν σε αἱ πιστεύσασαί σοι ψυχαί· ταύτας γὰρ ὑποληπτέον, θυγατέρας βασιλέων· εἰ γὰρ υἱοὶ καὶ συγκληρονόμοι τῆς οὐρανίου βασιλείας οἱ ἀπόστολοι, δῆλον ὡς καὶ βασιλεῖς· οὗτοι δὲ τὰς ψυχὰς τῶν πιστευσάντων διὰ τοῦ θείου βαπτίσματος ἐγέννησαν. Φησὶ γὰρ ὁ Παῦλος, ὅτι Διὰ τοῦ Εὐαγγελίου ἐγὼ ὑμᾶς ἐγέννησα. Ηὔφραναν δέ σε πῶς; ἐν τῷ τιμᾶν σε ἀψευδῶς. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν, καθ’ ὑψηλοτέραν ἐπιβολήν· κατὰ δὲ τὸ πρόχειρον, ἑτέρως τὰ ῥητὰ νοήσεις, ὅτι ποικίλη ἀρετῶν εὐωδία ἀποπνεῖ τοῦ προσλήμματός σου· καὶ οὐ α εὐώδης MSCBF : εὐῶδες PHV.Α Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ, ἀνεπίγραφος παρ' Εβραίοις. ΨΑΛΜΟΣ ΜΒ'. Ανεπίγραφος ἐστιν, ὡς τῆς αὐτῆς τῷ πρὸ αὐτοῦ τυγχάνων διανοίας· δοκεῖ γὰρ μέρος αὐτοῦ, διὰ τὸ πολλὴν ἔχειν συμφωνίαν· ὁ γοῦν τὰ ἐν ἐκείνῳ φθεγ ξάμενος, φθέγγεται καὶ τὰ ἐν τούτῳ. Εἷς δέ τις ἐστὶν ὁ λέγων, καὶ τὰ πάθη τοῦ γένους εἰς ἑαυτὸν ἀνα- δεχόμενος, διότι καὶ σπάνιος ὁ τοιοῦτος. Κρινόν μοι, ὁ Θεός. Το Κρίνον, εἰ μὲν αἰτιατική πτώσει συνταγείη, σημαίνει κυρίως το Κατάκρινον, ὡς τό· Κρῖνον αὐτοὺς, ὁ Θεός· εἰ δὲ δοτικῇ, τὸ, Κριτής γενοῦ. - Καὶ δίκασον τὴν δίκην μου ἐξ ἔθνους οὐχ ὁσίου. Ἐξ ἔθνους, ἀντὶ τοῦ, Μετὰ ἔθνους· ἢ τὴν ἐξ ἔθνους ἀνοσίου, καὶ τὰ εἰς Θεὸν ἀδίκου· τοιοῦτος γὰρ ὁ ἀνόσιος· λέγει δὲ τοὺς Βαβυλωνίους. ᾿Απὸ ἀνδρὸς ἀδίκου καὶ δολίου ῥῦσαί με. Αδίκου μὲν, ὡς ἀνόμου· δολίου δὲ, ὡς ἀπατεῶνός. Δηλοῖ δὲ καὶ τοῦτο καὶ ἡ προσευχὴ τριῶν παίδων. Παρέδωκας γὰρ φησὶν, ἡμᾶς βασιλεῖ ἀδίκῳ καὶ παρανομωτάτῳ, παρὰ πᾶσαν τὴν γῆν. Ποτὲ μὲν οὖν, πληθυντικώς, ποτὲ δὲ, ἐνικῶς αὐτῶν κατηγορεί, διότι καὶ κοινῇ καὶ ἰδίᾳ πονηρία συνέζων. Σὺ δὲ νοήσεις ἔθνος, καὶ τοὺς δαίμονας· ὁμοίως δὲ καὶ ἄνθρωπον ἄδικον καὶ δόλιον, τὸν διάβολον, ὡς προεί. ρηται· οὐδὲν γὰρ ἀνθρώπου διαφέρει, κατὰ τὸ ἐμ- παθὲς, καὶ φιλήδονον, ὁμοίως ἀνθρώπῳ φιλοσωμα τῶν, καὶ τοῖς πάθεσιν ἀναφυρόμενος. “Οτι σὺ εἶ, ὁ Θεός, κραταίωμά μου. Στερέωσίς μου ἰσχύς μου. Ινατί ἀπώσω με; Εκδοὺς εἰς αἰχμαλωσίαν· σὺς μὲν γὰρ ἐγὼ δοῦλος· οὗτος δὲ, ἐχθρός σου. Καὶ ἱνατί σκυθρωπάζων πορεύομαι, ἐν τῷ θλί- βειν τὸν ἐχθρόν ; Οὐκ ἐγκαλῶν ταῦτά φησιν, ἀλλὰ δυσωπῶν. Εξαπόστειλον τὸ φῶς σου, καὶ τὴν ἀλήθειαν σου. Αναγωγικῶς μὲν τὸν Χριστὸν αινίττεται· φησί γάρ· Ἐγώ εἰμι τὸ φῶς, καὶ ἡ ἀλήθεια, και ἡ ζωή· καθ᾽ ἱστορίαν δὲ, φῶς μὲν καλεῖ τὴν ἐπι-ο σκοπήν, ἥτις τῷ φωτὶ τῆς χαρᾶς λύει τὸ σκότος τῆς θλίψεως· ἀλήθειαν δὲ, τὴν ἀληθινὴν βοήθειαν Αυτά με ὡδήγησαν, καὶ ἡγαγόν με εἰς ὄρος ἅγιόν σου, καὶ εἰς τὰ σκηνώματά σου. Ενήλ λαχται ὁ χρόνος, ἀντὶ οδηγήσουσι καὶ ἄξουσιν· αὐτὰ δὲ, δηλαδὴ τὸ φῶς σου καὶ ἡ ἀλήθειά σου καὶ ὄρος μὲν ἅγιον, τὸ Σιών σκηνώματα δέ, ὁ θεῖος ναός. Αναγωγικῶς δὲ, ὁ Χριστὸς ὁδηγήσει καὶ ἄξει EUTHYMII ZIGABENI Psalmus ipsi David qui apud Hebræos sine inscri- plione habetur. PSALMUS XLII. Præsens psalmus caret insriptione, veluti qui ejusdem est argumenti et sententis cum superiori psalmo, et illius quodammodo pars esse videtur. - Plurimum enim cum eo congruit ; et verisimile est eumdem fuisse, qui hæc, atque illa verba protule- rit. Quæ etiam simili modo ex unius tantum dicun- tur persona, veluti qui totius populi causam ac effectum est, quia rarus ac pene unicus quis VERS. 1. Judica mihi, Deus. Verbum Judica si cum accusativo jungatur idem significat quod Condem- na, juxta quod dictum legimus " : Judica illos, Deus; si vero cum dativo [ut hic], idem erit quol, Judex esto. Et discerne causam meam de gente non sancta. De gente, id est, Cum gente. Vel, discerne causam de gente scelesta, atque injusta, et Deum verum non colente. Intelligit autem Babylonios. passiones in se susceperit. Quod fortassis illa ratione reperiri possit qui id faciat, B A viro injusto et doloso eripe me. Injustum qui- dem digit, veluti iniquum, atque exlegem, dolosum vero, ut deceptorem. Similia autem fere habentur in illa trium puerorum oratione. Dedisti enim, in- quiunt, nos regi injusto, et omnium quæ in terra sunt pessimo. Illud etiam adnotandum, quod singu- Jari aliquando, et aliquando plurali seu collectivo nomine eo, accusat : quia nimirum, et privata, et communi pravitate convivebant. Tu vero per gentem, et hominem injustum et dolosum ipsos damones, et daemonum principem intelliges. Nihil C enim differunt ab homine perturbationibus, quippe cum, more hominum, vesano voluptatum amore bus, et variis inquinentur concupiscentiis. VERS. 2. Quia tu es, Deus, fortitudo mea. Stabilitas scilicet mea, ac vires meæ. Quare me repulisti! Tradens me in captivitatem. Ego enim servus tuus sum, hi vero tibi adver- santur. Et quare tristis incedo, dum affligit me inimicus ? Non accusans Deum hoc dicit, sed placans potius, ae mitigans. VERS. 3. Emitte lucem tuam, el veritatem tuam. Juxta anagogen, per lucem et veritatem, Christum intelligit. Ego enim, inquit, lux sum, veritas, et vita”. Juxta historiam vero, lucem appellat pro- fectionem, et custodiam Dei, quæ summum quod- dam laetitia lumen secum affert, cujus splendore omnes afflictionum tenebræ dissolvuntur. Verita- tein autem expone, id est, verum auxilinm. Ipsa me deduxerunt, et adduxerunt in montem sanctum tuum, et in tabernacula tua. Hoc in loco tempus positum est pro tempore, præteritum nimi- rum pro futuro. Tua, inquit, lux, et tua veritas, ipsa me deducent, et adducent in montem sanctum tuum Sion, et in tabernacula, boc est, in templum :³ Psal. v, II. ** Joan. xiv, 6. corripiantur, corporeis quod afficiantur passioni- D
9β From ivory mansions. Large houses and temples were called ‘mansions’. Again he is calling the soul and body of the assumed humanity ‘mansions’, for just as these are ‘garments’ of the divinity, so they are also the dwelling-place and temple of the divinity; the things mentioned will be such, from your garments, I mean indeed from your mansions. ‘Ivory’ is in the sense of ‘brilliant’, because things of ivory are brilliant on account of its extreme brightness. 9γ- From which kings’ daughters have made you glad in your honour. For the sake of which, namely, on account of the death and incorruption and descent into Hades and all that concerns your voluntary suffering for mankind, the souls that have believed in you have made you glad, for ‘kings’ daughters’ are to be understood as these souls. For if the Apostles are sons and co-heritors of the heavenly kingdom, it is evident that they are also ‘kings’, and they begot the souls of those who believed through divine baptism, as Paul says, Through the Gospel I have begotten you. How have they made you glad? By honour- ing you unfeignedly. All this, however, is according to a more elevated interpretation. In accordance with a more accessible interpretation, you will understand the words in a different way, namely, that
τούτου μόνον, ἀλλὰ καὶ τῶν κατὰ τόπους ναῶν σου τῶν λαμπρῶν· ἡ γὰρ ποικιλία τῶν ἀρωματικῶν εἰδῶν, τὴν ποικιλίαν τῆς εὐωδίας τῶν ἀρετῶν ὑποσημαίνει. Ἐξ ὧν ναῶν ηὔφρανάν σε οἱ τούτους φιλοτίμως ἐκ πίστεως δειμάμενοι. Tὸ δὲ, ηὔφραναν, ὡς ἤδη γεγονὸς λέγει, νόμῳ προφητείας, ὡς ποιήσει καὶ παρακατιών. Εἶτα τὸ, θυγατέρες βασιλέων ἐν τῇ τιμῇ σου, ὅτι οὐκ ἰδιῶται μόνον, ἀλλὰ καὶ βασιλεῖς σε τιμήσουσι, καὶ τὸ παραδοξότερον, αἱ μυρίοις ὀφθαλμοῖς φυλαττόμεναι καὶ ἐν τοῖς ἀδύτοις τῶν βασιλείων θαλαμευόμεναι θυγατέρες τῶν βασιλέων, ὡς ἡ σοφωτάτη Αἰκατερίνα, καὶ ἄλλαι πολλαί.Α Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ, ἀνεπίγραφος παρ' Εβραίοις. ΨΑΛΜΟΣ ΜΒ'. Ανεπίγραφος ἐστιν, ὡς τῆς αὐτῆς τῷ πρὸ αὐτοῦ τυγχάνων διανοίας· δοκεῖ γὰρ μέρος αὐτοῦ, διὰ τὸ πολλὴν ἔχειν συμφωνίαν· ὁ γοῦν τὰ ἐν ἐκείνῳ φθεγ ξάμενος, φθέγγεται καὶ τὰ ἐν τούτῳ. Εἷς δέ τις ἐστὶν ὁ λέγων, καὶ τὰ πάθη τοῦ γένους εἰς ἑαυτὸν ἀνα- δεχόμενος, διότι καὶ σπάνιος ὁ τοιοῦτος. Κρινόν μοι, ὁ Θεός. Το Κρίνον, εἰ μὲν αἰτιατική πτώσει συνταγείη, σημαίνει κυρίως το Κατάκρινον, ὡς τό· Κρῖνον αὐτοὺς, ὁ Θεός· εἰ δὲ δοτικῇ, τὸ, Κριτής γενοῦ. - Καὶ δίκασον τὴν δίκην μου ἐξ ἔθνους οὐχ ὁσίου. Ἐξ ἔθνους, ἀντὶ τοῦ, Μετὰ ἔθνους· ἢ τὴν ἐξ ἔθνους ἀνοσίου, καὶ τὰ εἰς Θεὸν ἀδίκου· τοιοῦτος γὰρ ὁ ἀνόσιος· λέγει δὲ τοὺς Βαβυλωνίους. ᾿Απὸ ἀνδρὸς ἀδίκου καὶ δολίου ῥῦσαί με. Αδίκου μὲν, ὡς ἀνόμου· δολίου δὲ, ὡς ἀπατεῶνός. Δηλοῖ δὲ καὶ τοῦτο καὶ ἡ προσευχὴ τριῶν παίδων. Παρέδωκας γὰρ φησὶν, ἡμᾶς βασιλεῖ ἀδίκῳ καὶ παρανομωτάτῳ, παρὰ πᾶσαν τὴν γῆν. Ποτὲ μὲν οὖν, πληθυντικώς, ποτὲ δὲ, ἐνικῶς αὐτῶν κατηγορεί, διότι καὶ κοινῇ καὶ ἰδίᾳ πονηρία συνέζων. Σὺ δὲ νοήσεις ἔθνος, καὶ τοὺς δαίμονας· ὁμοίως δὲ καὶ ἄνθρωπον ἄδικον καὶ δόλιον, τὸν διάβολον, ὡς προεί. ρηται· οὐδὲν γὰρ ἀνθρώπου διαφέρει, κατὰ τὸ ἐμ- παθὲς, καὶ φιλήδονον, ὁμοίως ἀνθρώπῳ φιλοσωμα τῶν, καὶ τοῖς πάθεσιν ἀναφυρόμενος. “Οτι σὺ εἶ, ὁ Θεός, κραταίωμά μου. Στερέωσίς μου ἰσχύς μου. Ινατί ἀπώσω με; Εκδοὺς εἰς αἰχμαλωσίαν· σὺς μὲν γὰρ ἐγὼ δοῦλος· οὗτος δὲ, ἐχθρός σου. Καὶ ἱνατί σκυθρωπάζων πορεύομαι, ἐν τῷ θλί- βειν τὸν ἐχθρόν ; Οὐκ ἐγκαλῶν ταῦτά φησιν, ἀλλὰ δυσωπῶν. Εξαπόστειλον τὸ φῶς σου, καὶ τὴν ἀλήθειαν σου. Αναγωγικῶς μὲν τὸν Χριστὸν αινίττεται· φησί γάρ· Ἐγώ εἰμι τὸ φῶς, καὶ ἡ ἀλήθεια, και ἡ ζωή· καθ᾽ ἱστορίαν δὲ, φῶς μὲν καλεῖ τὴν ἐπι-ο σκοπήν, ἥτις τῷ φωτὶ τῆς χαρᾶς λύει τὸ σκότος τῆς θλίψεως· ἀλήθειαν δὲ, τὴν ἀληθινὴν βοήθειαν Αυτά με ὡδήγησαν, καὶ ἡγαγόν με εἰς ὄρος ἅγιόν σου, καὶ εἰς τὰ σκηνώματά σου. Ενήλ λαχται ὁ χρόνος, ἀντὶ οδηγήσουσι καὶ ἄξουσιν· αὐτὰ δὲ, δηλαδὴ τὸ φῶς σου καὶ ἡ ἀλήθειά σου καὶ ὄρος μὲν ἅγιον, τὸ Σιών σκηνώματα δέ, ὁ θεῖος ναός. Αναγωγικῶς δὲ, ὁ Χριστὸς ὁδηγήσει καὶ ἄξει EUTHYMII ZIGABENI Psalmus ipsi David qui apud Hebræos sine inscri- plione habetur. PSALMUS XLII. Præsens psalmus caret insriptione, veluti qui ejusdem est argumenti et sententis cum superiori psalmo, et illius quodammodo pars esse videtur. - Plurimum enim cum eo congruit ; et verisimile est eumdem fuisse, qui hæc, atque illa verba protule- rit. Quæ etiam simili modo ex unius tantum dicun- tur persona, veluti qui totius populi causam ac effectum est, quia rarus ac pene unicus quis VERS. 1. Judica mihi, Deus. Verbum Judica si cum accusativo jungatur idem significat quod Condem- na, juxta quod dictum legimus " : Judica illos, Deus; si vero cum dativo [ut hic], idem erit quol, Judex esto. Et discerne causam meam de gente non sancta. De gente, id est, Cum gente. Vel, discerne causam de gente scelesta, atque injusta, et Deum verum non colente. Intelligit autem Babylonios. passiones in se susceperit. Quod fortassis illa ratione reperiri possit qui id faciat, B A viro injusto et doloso eripe me. Injustum qui- dem digit, veluti iniquum, atque exlegem, dolosum vero, ut deceptorem. Similia autem fere habentur in illa trium puerorum oratione. Dedisti enim, in- quiunt, nos regi injusto, et omnium quæ in terra sunt pessimo. Illud etiam adnotandum, quod singu- Jari aliquando, et aliquando plurali seu collectivo nomine eo, accusat : quia nimirum, et privata, et communi pravitate convivebant. Tu vero per gentem, et hominem injustum et dolosum ipsos damones, et daemonum principem intelliges. Nihil C enim differunt ab homine perturbationibus, quippe cum, more hominum, vesano voluptatum amore bus, et variis inquinentur concupiscentiis. VERS. 2. Quia tu es, Deus, fortitudo mea. Stabilitas scilicet mea, ac vires meæ. Quare me repulisti! Tradens me in captivitatem. Ego enim servus tuus sum, hi vero tibi adver- santur. Et quare tristis incedo, dum affligit me inimicus ? Non accusans Deum hoc dicit, sed placans potius, ae mitigans. VERS. 3. Emitte lucem tuam, el veritatem tuam. Juxta anagogen, per lucem et veritatem, Christum intelligit. Ego enim, inquit, lux sum, veritas, et vita”. Juxta historiam vero, lucem appellat pro- fectionem, et custodiam Dei, quæ summum quod- dam laetitia lumen secum affert, cujus splendore omnes afflictionum tenebræ dissolvuntur. Verita- tein autem expone, id est, verum auxilinm. Ipsa me deduxerunt, et adduxerunt in montem sanctum tuum, et in tabernacula tua. Hoc in loco tempus positum est pro tempore, præteritum nimi- rum pro futuro. Tua, inquit, lux, et tua veritas, ipsa me deducent, et adducent in montem sanctum tuum Sion, et in tabernacula, boc est, in templum :³ Psal. v, II. ** Joan. xiv, 6. corripiantur, corporeis quod afficiantur passioni- D
a rich fragrance of virtues wafts from your assumed humanity, and not only from this, but also from your radiant temples in every locality, for the variety of the types of fragrance sig- nifies the variety of the fragrance of the virtues. From these temples those who have eagerly built them in faith have made you glad. In accordance with prophetic custom, he says ‘have made you glad’, as something that has already occurred, as he will also do further on. Then he says, ‘kings’ daughters in your honour’, because not only common people, but also kings will honour you, and, what is strangest of all, so will kings’ daughters who are guarded by thou- sands of eyes and shut up in the innermost chambers of royal palaces, like the wise Catherine and many others.
β Παρέστη ἡ βασίλισσα ἐκ δεξιῶν σου. Βασίλισσαν ἐνταῦθα λέγει, τὴν συναγωγὴν τῶν εὐσεβεστάτων Χριστιανῶν, ἣν ὁ βασιλεὺς Χριστὸς ἐνυμφεύσατο ἑαυτῷ διὰ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως, πρότερον τοῖς εἰδώλοις κεκολλημένην, ἥτις ἐβασίλευσε μὲν τῶν παθῶν, συνεβασίλευσε δὲ τῷ νυμφίῳ βασιλείαν οὐράνιον. Καὶ ὁ μὲν νυμφίος κάθηται ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρὸς, ὡς ὁμοούσιος καὶ ὁμότιμος· αὕτη δὲ παρέστηκεν ἐκ | δεξιῶν τοῦ νυμφίου, μετὰ τῶν ἀσωμάτων δυνάμεων. Εἰ γὰρ καὶ νύμφη ἐστὶ καὶ βασίλισσα, ἀλλὰ κτιστῆς ἐστι φύσεως, καὶ ὑπέρμεγα ταύτῃ, τὸ καὶ τοιαύτης ἀξιωθῆναι τάξεώς τε καὶ παραστάσεως. Οὐκ ἐναντία δέ φησιν ὁ Παῦλος, λέγων περὶ τοῦ Θεοῦ, ὅτι Συνήγειρε καὶ συνεκάθισεν ἡμᾶς ἐν τοῖς ἐπουρανίοις ἐν Χριστῷ ᾽Ιησοῦ. Διὰ Χριστοῦ γὰρ, φησὶ, τοῦ Κυρίου γὰρ καθίσαντος οἷα κεφαλῆς ἡμῶν, συμμετέσχε τῆς τιμῆς καὶ τὸ λοιπὸν σῶμα τῆς Ἐκκλησίας.Α Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ, ἀνεπίγραφος παρ' Εβραίοις. ΨΑΛΜΟΣ ΜΒ'. Ανεπίγραφος ἐστιν, ὡς τῆς αὐτῆς τῷ πρὸ αὐτοῦ τυγχάνων διανοίας· δοκεῖ γὰρ μέρος αὐτοῦ, διὰ τὸ πολλὴν ἔχειν συμφωνίαν· ὁ γοῦν τὰ ἐν ἐκείνῳ φθεγ ξάμενος, φθέγγεται καὶ τὰ ἐν τούτῳ. Εἷς δέ τις ἐστὶν ὁ λέγων, καὶ τὰ πάθη τοῦ γένους εἰς ἑαυτὸν ἀνα- δεχόμενος, διότι καὶ σπάνιος ὁ τοιοῦτος. Κρινόν μοι, ὁ Θεός. Το Κρίνον, εἰ μὲν αἰτιατική πτώσει συνταγείη, σημαίνει κυρίως το Κατάκρινον, ὡς τό· Κρῖνον αὐτοὺς, ὁ Θεός· εἰ δὲ δοτικῇ, τὸ, Κριτής γενοῦ. - Καὶ δίκασον τὴν δίκην μου ἐξ ἔθνους οὐχ ὁσίου. Ἐξ ἔθνους, ἀντὶ τοῦ, Μετὰ ἔθνους· ἢ τὴν ἐξ ἔθνους ἀνοσίου, καὶ τὰ εἰς Θεὸν ἀδίκου· τοιοῦτος γὰρ ὁ ἀνόσιος· λέγει δὲ τοὺς Βαβυλωνίους. ᾿Απὸ ἀνδρὸς ἀδίκου καὶ δολίου ῥῦσαί με. Αδίκου μὲν, ὡς ἀνόμου· δολίου δὲ, ὡς ἀπατεῶνός. Δηλοῖ δὲ καὶ τοῦτο καὶ ἡ προσευχὴ τριῶν παίδων. Παρέδωκας γὰρ φησὶν, ἡμᾶς βασιλεῖ ἀδίκῳ καὶ παρανομωτάτῳ, παρὰ πᾶσαν τὴν γῆν. Ποτὲ μὲν οὖν, πληθυντικώς, ποτὲ δὲ, ἐνικῶς αὐτῶν κατηγορεί, διότι καὶ κοινῇ καὶ ἰδίᾳ πονηρία συνέζων. Σὺ δὲ νοήσεις ἔθνος, καὶ τοὺς δαίμονας· ὁμοίως δὲ καὶ ἄνθρωπον ἄδικον καὶ δόλιον, τὸν διάβολον, ὡς προεί. ρηται· οὐδὲν γὰρ ἀνθρώπου διαφέρει, κατὰ τὸ ἐμ- παθὲς, καὶ φιλήδονον, ὁμοίως ἀνθρώπῳ φιλοσωμα τῶν, καὶ τοῖς πάθεσιν ἀναφυρόμενος. “Οτι σὺ εἶ, ὁ Θεός, κραταίωμά μου. Στερέωσίς μου ἰσχύς μου. Ινατί ἀπώσω με; Εκδοὺς εἰς αἰχμαλωσίαν· σὺς μὲν γὰρ ἐγὼ δοῦλος· οὗτος δὲ, ἐχθρός σου. Καὶ ἱνατί σκυθρωπάζων πορεύομαι, ἐν τῷ θλί- βειν τὸν ἐχθρόν ; Οὐκ ἐγκαλῶν ταῦτά φησιν, ἀλλὰ δυσωπῶν. Εξαπόστειλον τὸ φῶς σου, καὶ τὴν ἀλήθειαν σου. Αναγωγικῶς μὲν τὸν Χριστὸν αινίττεται· φησί γάρ· Ἐγώ εἰμι τὸ φῶς, καὶ ἡ ἀλήθεια, και ἡ ζωή· καθ᾽ ἱστορίαν δὲ, φῶς μὲν καλεῖ τὴν ἐπι-ο σκοπήν, ἥτις τῷ φωτὶ τῆς χαρᾶς λύει τὸ σκότος τῆς θλίψεως· ἀλήθειαν δὲ, τὴν ἀληθινὴν βοήθειαν Αυτά με ὡδήγησαν, καὶ ἡγαγόν με εἰς ὄρος ἅγιόν σου, καὶ εἰς τὰ σκηνώματά σου. Ενήλ λαχται ὁ χρόνος, ἀντὶ οδηγήσουσι καὶ ἄξουσιν· αὐτὰ δὲ, δηλαδὴ τὸ φῶς σου καὶ ἡ ἀλήθειά σου καὶ ὄρος μὲν ἅγιον, τὸ Σιών σκηνώματα δέ, ὁ θεῖος ναός. Αναγωγικῶς δὲ, ὁ Χριστὸς ὁδηγήσει καὶ ἄξει EUTHYMII ZIGABENI Psalmus ipsi David qui apud Hebræos sine inscri- plione habetur. PSALMUS XLII. Præsens psalmus caret insriptione, veluti qui ejusdem est argumenti et sententis cum superiori psalmo, et illius quodammodo pars esse videtur. - Plurimum enim cum eo congruit ; et verisimile est eumdem fuisse, qui hæc, atque illa verba protule- rit. Quæ etiam simili modo ex unius tantum dicun- tur persona, veluti qui totius populi causam ac effectum est, quia rarus ac pene unicus quis VERS. 1. Judica mihi, Deus. Verbum Judica si cum accusativo jungatur idem significat quod Condem- na, juxta quod dictum legimus " : Judica illos, Deus; si vero cum dativo [ut hic], idem erit quol, Judex esto. Et discerne causam meam de gente non sancta. De gente, id est, Cum gente. Vel, discerne causam de gente scelesta, atque injusta, et Deum verum non colente. Intelligit autem Babylonios. passiones in se susceperit. Quod fortassis illa ratione reperiri possit qui id faciat, B A viro injusto et doloso eripe me. Injustum qui- dem digit, veluti iniquum, atque exlegem, dolosum vero, ut deceptorem. Similia autem fere habentur in illa trium puerorum oratione. Dedisti enim, in- quiunt, nos regi injusto, et omnium quæ in terra sunt pessimo. Illud etiam adnotandum, quod singu- Jari aliquando, et aliquando plurali seu collectivo nomine eo, accusat : quia nimirum, et privata, et communi pravitate convivebant. Tu vero per gentem, et hominem injustum et dolosum ipsos damones, et daemonum principem intelliges. Nihil C enim differunt ab homine perturbationibus, quippe cum, more hominum, vesano voluptatum amore bus, et variis inquinentur concupiscentiis. VERS. 2. Quia tu es, Deus, fortitudo mea. Stabilitas scilicet mea, ac vires meæ. Quare me repulisti! Tradens me in captivitatem. Ego enim servus tuus sum, hi vero tibi adver- santur. Et quare tristis incedo, dum affligit me inimicus ? Non accusans Deum hoc dicit, sed placans potius, ae mitigans. VERS. 3. Emitte lucem tuam, el veritatem tuam. Juxta anagogen, per lucem et veritatem, Christum intelligit. Ego enim, inquit, lux sum, veritas, et vita”. Juxta historiam vero, lucem appellat pro- fectionem, et custodiam Dei, quæ summum quod- dam laetitia lumen secum affert, cujus splendore omnes afflictionum tenebræ dissolvuntur. Verita- tein autem expone, id est, verum auxilinm. Ipsa me deduxerunt, et adduxerunt in montem sanctum tuum, et in tabernacula tua. Hoc in loco tempus positum est pro tempore, præteritum nimi- rum pro futuro. Tua, inquit, lux, et tua veritas, ipsa me deducent, et adducent in montem sanctum tuum Sion, et in tabernacula, boc est, in templum :³ Psal. v, II. ** Joan. xiv, 6. corripiantur, corporeis quod afficiantur passioni- D
10β The queen has stood at your right hand. ‘The queen’ is the name he gives here to the assembly of the most pious Christians, which Christ the king took as his bride through her faith in him, where formerly she had been unit- ed to the idols. This queen has reigned over the passions and has come to reign together with the bridegroom over the kingdom of heaven. The bridegroom sits at the right hand of the Father as consubstantial and equal in honour, while she stood at the right hand of the bridegroom along with the bodiless powers. And even though she is bride and queen, yet she is of created nature, and for such a nature this is stupendous, namely, to be made worthy of such a position and proximity. Paul does not contradict this when he says about God that, He has raised us up with him and made us sit with him in the heavenly places in Christ Jesus. For he is saying that through Christ the Lord having sat as our head, the remaining body of the Church has partaken in the honour.
γ Ἐν ἱματισμῷ διαχρύσῳ περιβεβλημένη, πεποικιλμένη. Περιβεβλημένη μὲν ἐν ἱματισμῷ λαμπρῷ, ἤτοι τῇ χάριτι τοῦ θείου βαπτίσματος ἢ τῇ περιβολῇ τοῦ ἁγίου Πνεύματος· πεποικιλμένη δὲ τῇ ποικιλίᾳ τῶν εὐπρεπῶν ἀρετῶν. Νοητὴν γὰρ λέγει περιβολὴν καὶ ποικιλίαν, ὡς προϊὼν διδάξει φανερώτερον.Α Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ, ἀνεπίγραφος παρ' Εβραίοις. ΨΑΛΜΟΣ ΜΒ'. Ανεπίγραφος ἐστιν, ὡς τῆς αὐτῆς τῷ πρὸ αὐτοῦ τυγχάνων διανοίας· δοκεῖ γὰρ μέρος αὐτοῦ, διὰ τὸ πολλὴν ἔχειν συμφωνίαν· ὁ γοῦν τὰ ἐν ἐκείνῳ φθεγ ξάμενος, φθέγγεται καὶ τὰ ἐν τούτῳ. Εἷς δέ τις ἐστὶν ὁ λέγων, καὶ τὰ πάθη τοῦ γένους εἰς ἑαυτὸν ἀνα- δεχόμενος, διότι καὶ σπάνιος ὁ τοιοῦτος. Κρινόν μοι, ὁ Θεός. Το Κρίνον, εἰ μὲν αἰτιατική πτώσει συνταγείη, σημαίνει κυρίως το Κατάκρινον, ὡς τό· Κρῖνον αὐτοὺς, ὁ Θεός· εἰ δὲ δοτικῇ, τὸ, Κριτής γενοῦ. - Καὶ δίκασον τὴν δίκην μου ἐξ ἔθνους οὐχ ὁσίου. Ἐξ ἔθνους, ἀντὶ τοῦ, Μετὰ ἔθνους· ἢ τὴν ἐξ ἔθνους ἀνοσίου, καὶ τὰ εἰς Θεὸν ἀδίκου· τοιοῦτος γὰρ ὁ ἀνόσιος· λέγει δὲ τοὺς Βαβυλωνίους. ᾿Απὸ ἀνδρὸς ἀδίκου καὶ δολίου ῥῦσαί με. Αδίκου μὲν, ὡς ἀνόμου· δολίου δὲ, ὡς ἀπατεῶνός. Δηλοῖ δὲ καὶ τοῦτο καὶ ἡ προσευχὴ τριῶν παίδων. Παρέδωκας γὰρ φησὶν, ἡμᾶς βασιλεῖ ἀδίκῳ καὶ παρανομωτάτῳ, παρὰ πᾶσαν τὴν γῆν. Ποτὲ μὲν οὖν, πληθυντικώς, ποτὲ δὲ, ἐνικῶς αὐτῶν κατηγορεί, διότι καὶ κοινῇ καὶ ἰδίᾳ πονηρία συνέζων. Σὺ δὲ νοήσεις ἔθνος, καὶ τοὺς δαίμονας· ὁμοίως δὲ καὶ ἄνθρωπον ἄδικον καὶ δόλιον, τὸν διάβολον, ὡς προεί. ρηται· οὐδὲν γὰρ ἀνθρώπου διαφέρει, κατὰ τὸ ἐμ- παθὲς, καὶ φιλήδονον, ὁμοίως ἀνθρώπῳ φιλοσωμα τῶν, καὶ τοῖς πάθεσιν ἀναφυρόμενος. “Οτι σὺ εἶ, ὁ Θεός, κραταίωμά μου. Στερέωσίς μου ἰσχύς μου. Ινατί ἀπώσω με; Εκδοὺς εἰς αἰχμαλωσίαν· σὺς μὲν γὰρ ἐγὼ δοῦλος· οὗτος δὲ, ἐχθρός σου. Καὶ ἱνατί σκυθρωπάζων πορεύομαι, ἐν τῷ θλί- βειν τὸν ἐχθρόν ; Οὐκ ἐγκαλῶν ταῦτά φησιν, ἀλλὰ δυσωπῶν. Εξαπόστειλον τὸ φῶς σου, καὶ τὴν ἀλήθειαν σου. Αναγωγικῶς μὲν τὸν Χριστὸν αινίττεται· φησί γάρ· Ἐγώ εἰμι τὸ φῶς, καὶ ἡ ἀλήθεια, και ἡ ζωή· καθ᾽ ἱστορίαν δὲ, φῶς μὲν καλεῖ τὴν ἐπι-ο σκοπήν, ἥτις τῷ φωτὶ τῆς χαρᾶς λύει τὸ σκότος τῆς θλίψεως· ἀλήθειαν δὲ, τὴν ἀληθινὴν βοήθειαν Αυτά με ὡδήγησαν, καὶ ἡγαγόν με εἰς ὄρος ἅγιόν σου, καὶ εἰς τὰ σκηνώματά σου. Ενήλ λαχται ὁ χρόνος, ἀντὶ οδηγήσουσι καὶ ἄξουσιν· αὐτὰ δὲ, δηλαδὴ τὸ φῶς σου καὶ ἡ ἀλήθειά σου καὶ ὄρος μὲν ἅγιον, τὸ Σιών σκηνώματα δέ, ὁ θεῖος ναός. Αναγωγικῶς δὲ, ὁ Χριστὸς ὁδηγήσει καὶ ἄξει EUTHYMII ZIGABENI Psalmus ipsi David qui apud Hebræos sine inscri- plione habetur. PSALMUS XLII. Præsens psalmus caret insriptione, veluti qui ejusdem est argumenti et sententis cum superiori psalmo, et illius quodammodo pars esse videtur. - Plurimum enim cum eo congruit ; et verisimile est eumdem fuisse, qui hæc, atque illa verba protule- rit. Quæ etiam simili modo ex unius tantum dicun- tur persona, veluti qui totius populi causam ac effectum est, quia rarus ac pene unicus quis VERS. 1. Judica mihi, Deus. Verbum Judica si cum accusativo jungatur idem significat quod Condem- na, juxta quod dictum legimus " : Judica illos, Deus; si vero cum dativo [ut hic], idem erit quol, Judex esto. Et discerne causam meam de gente non sancta. De gente, id est, Cum gente. Vel, discerne causam de gente scelesta, atque injusta, et Deum verum non colente. Intelligit autem Babylonios. passiones in se susceperit. Quod fortassis illa ratione reperiri possit qui id faciat, B A viro injusto et doloso eripe me. Injustum qui- dem digit, veluti iniquum, atque exlegem, dolosum vero, ut deceptorem. Similia autem fere habentur in illa trium puerorum oratione. Dedisti enim, in- quiunt, nos regi injusto, et omnium quæ in terra sunt pessimo. Illud etiam adnotandum, quod singu- Jari aliquando, et aliquando plurali seu collectivo nomine eo, accusat : quia nimirum, et privata, et communi pravitate convivebant. Tu vero per gentem, et hominem injustum et dolosum ipsos damones, et daemonum principem intelliges. Nihil C enim differunt ab homine perturbationibus, quippe cum, more hominum, vesano voluptatum amore bus, et variis inquinentur concupiscentiis. VERS. 2. Quia tu es, Deus, fortitudo mea. Stabilitas scilicet mea, ac vires meæ. Quare me repulisti! Tradens me in captivitatem. Ego enim servus tuus sum, hi vero tibi adver- santur. Et quare tristis incedo, dum affligit me inimicus ? Non accusans Deum hoc dicit, sed placans potius, ae mitigans. VERS. 3. Emitte lucem tuam, el veritatem tuam. Juxta anagogen, per lucem et veritatem, Christum intelligit. Ego enim, inquit, lux sum, veritas, et vita”. Juxta historiam vero, lucem appellat pro- fectionem, et custodiam Dei, quæ summum quod- dam laetitia lumen secum affert, cujus splendore omnes afflictionum tenebræ dissolvuntur. Verita- tein autem expone, id est, verum auxilinm. Ipsa me deduxerunt, et adduxerunt in montem sanctum tuum, et in tabernacula tua. Hoc in loco tempus positum est pro tempore, præteritum nimi- rum pro futuro. Tua, inquit, lux, et tua veritas, ipsa me deducent, et adducent in montem sanctum tuum Sion, et in tabernacula, boc est, in templum :³ Psal. v, II. ** Joan. xiv, 6. corripiantur, corporeis quod afficiantur passioni- D
10γ In clothing threaded with gold she is arrayed, embellished. Arrayed in bright garments, namely, in the grace of divine baptism or in the covering of the holy Spirit and embellished in the embroidery of the comely virtues. He is speaking of a spiritual covering and embroidery as he will show more clearly further on.
α Ἄκουσον, θύγατερ, καὶ ἴδε, καὶ κλῖνον τὸ οὖς σου. Ὅρα πῶς προμνηστεύεται ταύτην τῷ Χριστῷ. Θυγατέρα δὲ τοῦ Χριστοῦ, τὴν αὐτὴν πάλιν ὀνομάζει. Ἐπὶ μὲν γὰρ τῶν ἀνθρώπων, οὐκ ἔνεστι τὴν αὐτὴν εἶναι καὶ νύμφην τοῦ αὐτοῦ καὶ θυγατέρα. Ἐπὶ δὲ τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἀμφότερα, πνευματικὰ γάρ· καὶ ἐνυμφεύσατο μὲν αὐτὴν, διὰ τοῦ Εὐαγγελίου, ἀνεγέννησε δὲ, διὰ τοῦ βαπτίσματος. Ἄκουσον, φησὶν, ἃ λέγω, καὶ ἴδε ὅσα διὰ σὲ πέπονθεν ὁ νυμφίος, ἢ ὅσα πεποίηκε θαύματα· καὶ κλῖνον τὸ οὖς σου, ὑπόθες αὐτὸ ταῖς ἐντολαῖς αὐτοῦ.Α Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ, ἀνεπίγραφος παρ' Εβραίοις. ΨΑΛΜΟΣ ΜΒ'. Ανεπίγραφος ἐστιν, ὡς τῆς αὐτῆς τῷ πρὸ αὐτοῦ τυγχάνων διανοίας· δοκεῖ γὰρ μέρος αὐτοῦ, διὰ τὸ πολλὴν ἔχειν συμφωνίαν· ὁ γοῦν τὰ ἐν ἐκείνῳ φθεγ ξάμενος, φθέγγεται καὶ τὰ ἐν τούτῳ. Εἷς δέ τις ἐστὶν ὁ λέγων, καὶ τὰ πάθη τοῦ γένους εἰς ἑαυτὸν ἀνα- δεχόμενος, διότι καὶ σπάνιος ὁ τοιοῦτος. Κρινόν μοι, ὁ Θεός. Το Κρίνον, εἰ μὲν αἰτιατική πτώσει συνταγείη, σημαίνει κυρίως το Κατάκρινον, ὡς τό· Κρῖνον αὐτοὺς, ὁ Θεός· εἰ δὲ δοτικῇ, τὸ, Κριτής γενοῦ. - Καὶ δίκασον τὴν δίκην μου ἐξ ἔθνους οὐχ ὁσίου. Ἐξ ἔθνους, ἀντὶ τοῦ, Μετὰ ἔθνους· ἢ τὴν ἐξ ἔθνους ἀνοσίου, καὶ τὰ εἰς Θεὸν ἀδίκου· τοιοῦτος γὰρ ὁ ἀνόσιος· λέγει δὲ τοὺς Βαβυλωνίους. ᾿Απὸ ἀνδρὸς ἀδίκου καὶ δολίου ῥῦσαί με. Αδίκου μὲν, ὡς ἀνόμου· δολίου δὲ, ὡς ἀπατεῶνός. Δηλοῖ δὲ καὶ τοῦτο καὶ ἡ προσευχὴ τριῶν παίδων. Παρέδωκας γὰρ φησὶν, ἡμᾶς βασιλεῖ ἀδίκῳ καὶ παρανομωτάτῳ, παρὰ πᾶσαν τὴν γῆν. Ποτὲ μὲν οὖν, πληθυντικώς, ποτὲ δὲ, ἐνικῶς αὐτῶν κατηγορεί, διότι καὶ κοινῇ καὶ ἰδίᾳ πονηρία συνέζων. Σὺ δὲ νοήσεις ἔθνος, καὶ τοὺς δαίμονας· ὁμοίως δὲ καὶ ἄνθρωπον ἄδικον καὶ δόλιον, τὸν διάβολον, ὡς προεί. ρηται· οὐδὲν γὰρ ἀνθρώπου διαφέρει, κατὰ τὸ ἐμ- παθὲς, καὶ φιλήδονον, ὁμοίως ἀνθρώπῳ φιλοσωμα τῶν, καὶ τοῖς πάθεσιν ἀναφυρόμενος. “Οτι σὺ εἶ, ὁ Θεός, κραταίωμά μου. Στερέωσίς μου ἰσχύς μου. Ινατί ἀπώσω με; Εκδοὺς εἰς αἰχμαλωσίαν· σὺς μὲν γὰρ ἐγὼ δοῦλος· οὗτος δὲ, ἐχθρός σου. Καὶ ἱνατί σκυθρωπάζων πορεύομαι, ἐν τῷ θλί- βειν τὸν ἐχθρόν ; Οὐκ ἐγκαλῶν ταῦτά φησιν, ἀλλὰ δυσωπῶν. Εξαπόστειλον τὸ φῶς σου, καὶ τὴν ἀλήθειαν σου. Αναγωγικῶς μὲν τὸν Χριστὸν αινίττεται· φησί γάρ· Ἐγώ εἰμι τὸ φῶς, καὶ ἡ ἀλήθεια, και ἡ ζωή· καθ᾽ ἱστορίαν δὲ, φῶς μὲν καλεῖ τὴν ἐπι-ο σκοπήν, ἥτις τῷ φωτὶ τῆς χαρᾶς λύει τὸ σκότος τῆς θλίψεως· ἀλήθειαν δὲ, τὴν ἀληθινὴν βοήθειαν Αυτά με ὡδήγησαν, καὶ ἡγαγόν με εἰς ὄρος ἅγιόν σου, καὶ εἰς τὰ σκηνώματά σου. Ενήλ λαχται ὁ χρόνος, ἀντὶ οδηγήσουσι καὶ ἄξουσιν· αὐτὰ δὲ, δηλαδὴ τὸ φῶς σου καὶ ἡ ἀλήθειά σου καὶ ὄρος μὲν ἅγιον, τὸ Σιών σκηνώματα δέ, ὁ θεῖος ναός. Αναγωγικῶς δὲ, ὁ Χριστὸς ὁδηγήσει καὶ ἄξει EUTHYMII ZIGABENI Psalmus ipsi David qui apud Hebræos sine inscri- plione habetur. PSALMUS XLII. Præsens psalmus caret insriptione, veluti qui ejusdem est argumenti et sententis cum superiori psalmo, et illius quodammodo pars esse videtur. - Plurimum enim cum eo congruit ; et verisimile est eumdem fuisse, qui hæc, atque illa verba protule- rit. Quæ etiam simili modo ex unius tantum dicun- tur persona, veluti qui totius populi causam ac effectum est, quia rarus ac pene unicus quis VERS. 1. Judica mihi, Deus. Verbum Judica si cum accusativo jungatur idem significat quod Condem- na, juxta quod dictum legimus " : Judica illos, Deus; si vero cum dativo [ut hic], idem erit quol, Judex esto. Et discerne causam meam de gente non sancta. De gente, id est, Cum gente. Vel, discerne causam de gente scelesta, atque injusta, et Deum verum non colente. Intelligit autem Babylonios. passiones in se susceperit. Quod fortassis illa ratione reperiri possit qui id faciat, B A viro injusto et doloso eripe me. Injustum qui- dem digit, veluti iniquum, atque exlegem, dolosum vero, ut deceptorem. Similia autem fere habentur in illa trium puerorum oratione. Dedisti enim, in- quiunt, nos regi injusto, et omnium quæ in terra sunt pessimo. Illud etiam adnotandum, quod singu- Jari aliquando, et aliquando plurali seu collectivo nomine eo, accusat : quia nimirum, et privata, et communi pravitate convivebant. Tu vero per gentem, et hominem injustum et dolosum ipsos damones, et daemonum principem intelliges. Nihil C enim differunt ab homine perturbationibus, quippe cum, more hominum, vesano voluptatum amore bus, et variis inquinentur concupiscentiis. VERS. 2. Quia tu es, Deus, fortitudo mea. Stabilitas scilicet mea, ac vires meæ. Quare me repulisti! Tradens me in captivitatem. Ego enim servus tuus sum, hi vero tibi adver- santur. Et quare tristis incedo, dum affligit me inimicus ? Non accusans Deum hoc dicit, sed placans potius, ae mitigans. VERS. 3. Emitte lucem tuam, el veritatem tuam. Juxta anagogen, per lucem et veritatem, Christum intelligit. Ego enim, inquit, lux sum, veritas, et vita”. Juxta historiam vero, lucem appellat pro- fectionem, et custodiam Dei, quæ summum quod- dam laetitia lumen secum affert, cujus splendore omnes afflictionum tenebræ dissolvuntur. Verita- tein autem expone, id est, verum auxilinm. Ipsa me deduxerunt, et adduxerunt in montem sanctum tuum, et in tabernacula tua. Hoc in loco tempus positum est pro tempore, præteritum nimi- rum pro futuro. Tua, inquit, lux, et tua veritas, ipsa me deducent, et adducent in montem sanctum tuum Sion, et in tabernacula, boc est, in templum :³ Psal. v, II. ** Joan. xiv, 6. corripiantur, corporeis quod afficiantur passioni- D
11α Listen, O daughter, and see, and incline your ear. Observe how he betroths her in advance to Christ. He calls the same assembly Christ’s daughter. In respect of human beings, it is not permitted for the same person to be someone’s bride and daughter. But is regard to Christ both are permitted, for they are spiritual: he took her as bride through the Gospel and regenerated her through baptism. Listen, he says, to what I say, and see all that the bridegroom has suffered on your account, or all the miracles he has wrought, and incline your ear, namely, place it under his commandments.
PG 128:499β Καὶ ἐπιλάθου τοῦ λαοῦ σου. [α] καὶ παρακατιών MSCBF : om. PV.
11β And forget your people.
Τοῦ ἔθνους σου, τουτέστι, τῆς πονηρᾶς αὐτῶν πολιτείας καὶ τῆς προτέρας διαγωγῆς.
Your nation, that is, their wicked way of life and former habits.
γ Καὶ τοῦ οἴκου τοῦ πατρός σου. Καὶ τοῦ ναοῦ τοῦ διαβόλου, τοῦ πατρός σου. Πᾶς γὰρ, φησὶν, ὁ ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν, ἐκ τοῦ διαβόλου γεγέννηται. Ἐπιλάθου καὶ τῶν μιαρῶν θυσιῶν καὶ τῶν ἐναγῶν ἐκείνων τελετῶν. Καὶ ἄλλως γὰρ τὰ ἔθνη πατέρας ἑαυτοῖς ἐπέγραφον τοὺς μυθευομένους θεούς. Tί δ’ ἂν εἴποιεν ᾽Ιουδαῖοι πρὸς ταῦτα; Προδήλως γὰρ οὐ τὴν αὐτῶν λέγει συναγωγὴν, οἷς μάλιστα νόμος, μὴ ἀφίστασθαι τῶν πατρίων.
11γ And your father’s house. And the temple of the devil, your father, for it is written, Everyone who commits sin is born of the devil. Forget also the defiled sacrifices and their polluted rites. And besides the nations claimed the fabulous gods as their fathers. What might Jews have to say about these things? For very clearly he is not speaking about their synagogue, since for them it was very specifically a law not to abandon ancestral cus- toms.
α Καὶ ἐπιθυμήσει ὁ βασιλεὺς τοῦ κάλλους σου. Καὶ ἀγαπήσει σε, εἰ ποιήσεις ἃ εἶπον. Κάλλος δὲ ταύτης, ἡ ψυχικὴ ὡραιότης, ὡς εἰρήκαμεν. βὍτι αὐτός ἐστι Κύριός σου, καὶ προσκυνήσεις αὐτῷ. Νυμφεύθητι αὐτῷ, καὶ υἱοποιήθητι, ὅτι Δεσπότης σού ἐστιν, ὡς δημιουργός. Ὦ τῆς ἀπείρου συγκαταβάσεως καὶ φιλανθρωπίας! Καὶ προσκυνήσεις αὐτῷ δουλικῶς, εἰ καὶ νύμφην καὶ θυγατέρα σε πεποίηκε.
12α And the king will desire your beauty. And he will love you if you do what I have said. Her beauty is comeliness of the soul as we have said. 12β- For he is your Lord and you will worship him. Be wedded to him and be adopted, because he is your Master as creator. O such infinite condescension and benevolence! And you will worship him in the manner of a servant, even though he has made you his bride and daughter.
β Καὶ θυγάτηρ Τύρου ἐν δώροις. Κατείδωλος ἦν ἡ Τύρος, καὶ δυσσεβεστάτη μάλιστα τῶν ἄλλων πόλεων. Προφητεύει οῦν, ὅτι καὶ αὐτὴ δωροφορήσει τῷ Χριστῷ ναῶν οἰκοδομὰς, καὶ ἀναθήματα, καὶ τὴν ἄλλην λατρείαν. Ἔσται, φησὶν, ἐν δώροις. Θυγάτηρ δὲ Τύρου, ἀντὶ τοῦ, ἡ θυγάτηρ Τύρος· ἰδίωμα γὰρ καὶ τοῦτο Ἑβραϊκόν· οὕτω γὰρ καὶ τὸ, θυγάτηρ Βαβυλῶνος, καὶ εἴ τι τοιοῦτον. Θυγατέρα δὲ καλοῦσι τὴν πόλιν, ὡς πρὸς τὴν ὅλην χώραν, ἧς αὕτη μέρος ἐστί.
13β And the daughter of Tyre with gifts. Tyre was full of idols and much more impious than other cities. He prophesies according- ly that even she will bring temple buildings and votive offerings and all things pertaining to worship as gifts to Christ. ‘She will be’ with gifts, he says. The ‘daughter of Tyre’ in the sense of, ‘the daughter Tyre’, for this also is a Hebrew idiom, so also is the ‘daughter of Babylon’ and other suchlike. The call the city a ‘daughter’ in relation to the whole country of which the city is part.
PG 128:501γ Tὸ πρόσωπόν σου λιτανεύσουσιν οἱ πλούσιοι τοῦ λαοῦ. Πρόσωπον ἐνταῦθα, τὴν κεφαλὴν καλεῖ· κεφαλὴ δὲ τῆς συναγωγῆς τῶν πιστῶν, ὁ Χριστὸς, ὃν λιτανεύσουσι, τουτέστιν, ἱκετεύσουσιν ― ἢ τιμήσουσιν, ὡς ὁ Θεοδοτίων εἶπε ― βασιλεῖς καὶ ἡγεμόνες· εἰ δὲ οὗτοι, πολλῷ μᾶλλον οἱ τούτων ὑπήκοοι. Ἢ πρόσωπον τῆς Ἐκκλησίας, οἱ ἱερεῖς, οὓς τιμῶσι καὶ αὐτοὶ βασιλεῖς, ὡς παραστάτας Θεοῦ.τοὺς πιστοὺς εἰς τὴν ἄνω Σιών, καὶ τὰ οὐράνια σκηνώματα· Ἐγὼ γὰρ, φησὶν, εἰμὶ ἡ ὁδός. Καὶ εἰσελεύσομαι πρὸς τὸ θυσιαστήριον τοῦ Θεοῦ. Λατρεύσων αὐτῷ, καὶ θύσων. Πρὸς τὸν Θεὸν, τὸν εὐφραίνοντα τὴν νεότητά μου. Τοῦτο προσώπῳ φησὶ τῶν ἐν αἰχμαλωσίᾳ γεν- νηθέντων, καὶ νέων ἀναβαινόντων εἰς Ἱερουσαλήμ. εἰκὸς γὰρ τοὺς πατέρας αὐτῶν ἀποθανεῖν. "Η νεότητα λέγει τὴν κατὰ προαίρεσιν· ἐνέαξον γὰρ ταῖς εἰς τὴν τοῦ Θεοῦ λατρείαν προθυμίαις. Αναγωγικῶς δὲ νεότης, ἡ διὰ τοῦ βαπτίσματος ἀνανέωσις, καὶ τοῦ παλαιοῦ ἀνθρώπου ἀπέκδυσις. Ἐξομολογήσομαί σοι ἐν κιθάρα, ὁ Θεὸς, ὁ Β Θεός μου. Την προτέραν ἀπολήψομαι κατάστασιν, τοῦτο γὰρ ἐδήλωσεν διὰ τῆς κιθάρας μετὰ ὀργάνων εὐχαριστήσω σοι· & αἰχμαλωτισθέντες ἐπὶ ταῖς Ιτέαι; ἐκρέμασαν, ὡς ἀργίαν ἤδη καταψηφισθέντα. ᾿Αναγωγικῶς δὲ κιθάρα, ἡ πρακτικὴ ἀρετή, ὡς ἐν ἄλλοις εἰρήκαμεν· τὸ δὲ, ὁ Θεὸς, ὁ Θεός μου, τὴν εἰς θεὸν ἐμφαίνει διαπυροτάτην διάθεσιν. Ινατί περίλυπος εἶ, ἡ ψυχή μου, καὶ ἱνατί συνταράσσεις με; ἔλπισον ἐπὶ τὸν Θεὸν, ὅτι ἐξομολογήσομαι αὐτῷ, σωτήριον τοῦ προσώπου μου, καὶ ὁ Θεός μου. Τὰ αὐτὰ πάλιν αὐτῷ πρὸς ἐπίῤῥωσιν ἐγκελεύεται. Εἰς τὸ τέλος τοῖς υἱοῖς Κορὲ εἰς σύνεσιν. Ψαλμός " τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΜΓ. Τοιαύτη μὲν καὶ τοῦ μα' ψαλμοῦ ἐπιγραφή προει ρήκαμεν δὲ περὶ αὐτῆς ἐν ἐκείνῳ. Νῦν δὲ χρὴ τοσοῦτον εἰπεῖν, ὅτι προσώπῳ Ματαθίου τοῦ Μακκα βαίου καὶ τῶν παίδων αὐτοῦ τὸν παρόντα προαναφω. νεῖ ψαλμὸν ὁ Δαβίδ· οἱ καταπονηθείσης τῆς Ἰουδαίας ὑπὸ Ἀντιόχου τοῦ Ἐπιφανοῦς καὶ τῶν Μακεδόνων, καὶ ἁρπαγείσης, φυγάδες ὄντες, ἀνεθάρρησαν ὀψὲ ποτε, καὶ συναγαγόντες ὅσους ἡδύναντο πρὸς ἄμυναν, παρεσκευάσθησαν τῷ Θεῷ θαῤῥήσαντες. ἂν τὴν ἱστορίαν ἀκριβῶς τὰ Μακκαβαϊστὰ διδάσκουσιν Ιωσήπου. Κατέπτηχόσι δὲ τοῖς ἐκ φυγῆς συνηλε- γμένοις διὰ τὴν τῶν Μακεδόνων ἀπήνειαν, προσάγουσι παραίνεσιν, ἐν εὐχῆς τύπῳ, τῇ ἀναμνήσει τῶν κατὰ τοὺς πατέρας αὐτῶν γεγενημένων τεραστίων παραθαρρύνοντες αὐτοὺς, καὶ εἰς τὸν πόλεμον δι εγείροντες. - Ο Θεός, ἐν τοῖς ὠσὶν ἡμῶν ἠκούσαμεν, οἱ πατέρες ἡμῶν ἀνήγγειλαν ἡμῖν ἔργον & ειργάσω ἐν ταῖς ἡμέραις αὐτῶν, ἐν ἡμέραις ἀρχαίαις. Ὁ Θεὸς, ἐν τοῖς ὠσὶν ἡμῶν ἠκούσαμεν, εἰς βε βαίωσιν τοῦ λόγου πρόσκειται τὸ, Τοῖς ὠσὶν ἡμῶν. Καὶ γὰρ εἰώθαμεν, ὅταν διηγώμεθα περὶ ὧν πεπλη ροφορήμεθα, μάρτυρας αὐτὰ παραλαμβάνειν τὰ COMMENT. IN PSALMOS. A team. Juxta anagogem Christus, qui, ut superius diximus, lux est, et veritas, deducet et adducet Adeles omnes ad supernam Sion, et ad coelestia tabernacula. Ego enim sum, inquit, via, veris tas, etc. VERS. 4. Et introibo ad altare Dei. Adorabo, in- quit, Deum, et sacrilicabo ei. Ad Deum qui lætificat juventutem meam. Hæc ex eorum persona dieta sunt, qui în captivitate nati erant, et qui modo ascendebant in Jerusalem. Verisimile enim est, eorum parentes in Babylone captivos periisse. Vel per juventutem, vigescens animi propositum intelligit. Renovabantur enim, et quodamnido juvenescebant, cum divini enkuns semper magis succenderentur desiderio. Juxta anagogen, per juventutem renovatio illa intelligitur, quae fit per baptismum, quando, exulo antiquo Lamine, novum induimus. Vers. 5. Confitebor tibi in cithara Deus, Deus meus. Primum inquit, atque amœniorem vitæ meæ statum recuperabo, organisque atque instrumentis musicis, ut olim, tibi gratias agam ; quæ omnia ab eo tempore quo in Babylone captivi sumus, suspen- dimus in salicibus ; ea nimirum ratione, nt post- quam nullus nos tunc musices usus derebat, ipsa instrumenta illic veluti ad otium, atque inertiam virtutem moralem intelligimus, quæ circa actiones Deus meus, ingentem ac validum ardorem in Deum condemnata jacerent. Juxta ənagogen per citharam, versatur, ut alibi diximus. Verba autem illa : Deus, demonstrant. C Quare tristis es anima mea, et quare conturbas me ? spera in Deo, quoniam adhuc confitebor illi salutare vultus mei, et Deus meus: Eadem rursus ipse sibi ad majorem mentis suæ confirmationem precipit. In Finem filiis Core ad intelligentiam Psalmus ipsi D David. PSALMUS XLIII. Similis est inscriptio psalmi XL, de qua jam diximus. Nunc iMud tantum dicere oportet, quod beatus David psalmum hunc scripsit in personam Matathiæ Machabæi, et filiorum ejus, qui cum eo tempore, quo Judæa regio ab Antiocho cognomento Illustri, atque a Macedonibus vastaretur, exsules essent, sero licet, vires tamen, atque animum tandem receperunt. Unde collectis pro tempore copiis, ad defensionem ac vindictam suorum in Deo fidentes sese accinxerunt, ut uberius in corum historia Josephus retulit. Cum igitur hi exsules eum cæteris fugitivis, qui ex Judais congregati fuerant, ob Macedonum sævitiam trepidarent, exhortationein sibi in orationis formam composue- runt, quæ mirabilia quæque progenitorum suorum facta commemoraret: ut his nimirum exemplis animarentur et fidenttus excitarentur ad pugnamı. VERS. 2. Deus, auribus nostris audirimus, patres nostri annuntiaverunt nobis opus quod operatus es in diebus eorum, in diebus antiquis, Quod dicit : Audivimus auribus nostris, dictum est ad majorem confirmationem et majorem fidem sermonis. Solemus cuim quando aliquod factum narramus de quo certi sumus, sensus ipsos assumere in testcs,
13γ The rich among the people will make procession in supplication to your face. ‘Face’ here is what he calls the head, for Christ is the head of the assembly of the faithful and to him kings and leaders will make procession in supplication, that is, they will make entreaty, or ‘will honour’ as Theodotion said, and if these people do so, even more will their subjects. Or else the priests are the face of the Church, and kings will honour them as ministers of God.
α Πᾶσα ἡ δόξα τῆς θυγατρὸς τοῦ βασιλέως ἔσωθεν. β Add. MSC in marg.: Ζήτει περὶ τοῦ ἰδιώματος τούτου εἰς τὸν οβ΄ ψαλμὸν, ἐν τῷ τέλει. [Ps 72.] : Περὶ δὲ τοῦ ἰδιώματος τούτου ζητῶν, εὑρήσεις καὶ εἰς τὸν οβ´ ψαλμὸν, ἐν τῷ τέλει. PV : om. BF.τοὺς πιστοὺς εἰς τὴν ἄνω Σιών, καὶ τὰ οὐράνια σκηνώματα· Ἐγὼ γὰρ, φησὶν, εἰμὶ ἡ ὁδός. Καὶ εἰσελεύσομαι πρὸς τὸ θυσιαστήριον τοῦ Θεοῦ. Λατρεύσων αὐτῷ, καὶ θύσων. Πρὸς τὸν Θεὸν, τὸν εὐφραίνοντα τὴν νεότητά μου. Τοῦτο προσώπῳ φησὶ τῶν ἐν αἰχμαλωσίᾳ γεν- νηθέντων, καὶ νέων ἀναβαινόντων εἰς Ἱερουσαλήμ. εἰκὸς γὰρ τοὺς πατέρας αὐτῶν ἀποθανεῖν. "Η νεότητα λέγει τὴν κατὰ προαίρεσιν· ἐνέαξον γὰρ ταῖς εἰς τὴν τοῦ Θεοῦ λατρείαν προθυμίαις. Αναγωγικῶς δὲ νεότης, ἡ διὰ τοῦ βαπτίσματος ἀνανέωσις, καὶ τοῦ παλαιοῦ ἀνθρώπου ἀπέκδυσις. Ἐξομολογήσομαί σοι ἐν κιθάρα, ὁ Θεὸς, ὁ Β Θεός μου. Την προτέραν ἀπολήψομαι κατάστασιν, τοῦτο γὰρ ἐδήλωσεν διὰ τῆς κιθάρας μετὰ ὀργάνων εὐχαριστήσω σοι· & αἰχμαλωτισθέντες ἐπὶ ταῖς Ιτέαι; ἐκρέμασαν, ὡς ἀργίαν ἤδη καταψηφισθέντα. ᾿Αναγωγικῶς δὲ κιθάρα, ἡ πρακτικὴ ἀρετή, ὡς ἐν ἄλλοις εἰρήκαμεν· τὸ δὲ, ὁ Θεὸς, ὁ Θεός μου, τὴν εἰς θεὸν ἐμφαίνει διαπυροτάτην διάθεσιν. Ινατί περίλυπος εἶ, ἡ ψυχή μου, καὶ ἱνατί συνταράσσεις με; ἔλπισον ἐπὶ τὸν Θεὸν, ὅτι ἐξομολογήσομαι αὐτῷ, σωτήριον τοῦ προσώπου μου, καὶ ὁ Θεός μου. Τὰ αὐτὰ πάλιν αὐτῷ πρὸς ἐπίῤῥωσιν ἐγκελεύεται. Εἰς τὸ τέλος τοῖς υἱοῖς Κορὲ εἰς σύνεσιν. Ψαλμός " τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΜΓ. Τοιαύτη μὲν καὶ τοῦ μα' ψαλμοῦ ἐπιγραφή προει ρήκαμεν δὲ περὶ αὐτῆς ἐν ἐκείνῳ. Νῦν δὲ χρὴ τοσοῦτον εἰπεῖν, ὅτι προσώπῳ Ματαθίου τοῦ Μακκα βαίου καὶ τῶν παίδων αὐτοῦ τὸν παρόντα προαναφω. νεῖ ψαλμὸν ὁ Δαβίδ· οἱ καταπονηθείσης τῆς Ἰουδαίας ὑπὸ Ἀντιόχου τοῦ Ἐπιφανοῦς καὶ τῶν Μακεδόνων, καὶ ἁρπαγείσης, φυγάδες ὄντες, ἀνεθάρρησαν ὀψὲ ποτε, καὶ συναγαγόντες ὅσους ἡδύναντο πρὸς ἄμυναν, παρεσκευάσθησαν τῷ Θεῷ θαῤῥήσαντες. ἂν τὴν ἱστορίαν ἀκριβῶς τὰ Μακκαβαϊστὰ διδάσκουσιν Ιωσήπου. Κατέπτηχόσι δὲ τοῖς ἐκ φυγῆς συνηλε- γμένοις διὰ τὴν τῶν Μακεδόνων ἀπήνειαν, προσάγουσι παραίνεσιν, ἐν εὐχῆς τύπῳ, τῇ ἀναμνήσει τῶν κατὰ τοὺς πατέρας αὐτῶν γεγενημένων τεραστίων παραθαρρύνοντες αὐτοὺς, καὶ εἰς τὸν πόλεμον δι εγείροντες. - Ο Θεός, ἐν τοῖς ὠσὶν ἡμῶν ἠκούσαμεν, οἱ πατέρες ἡμῶν ἀνήγγειλαν ἡμῖν ἔργον & ειργάσω ἐν ταῖς ἡμέραις αὐτῶν, ἐν ἡμέραις ἀρχαίαις. Ὁ Θεὸς, ἐν τοῖς ὠσὶν ἡμῶν ἠκούσαμεν, εἰς βε βαίωσιν τοῦ λόγου πρόσκειται τὸ, Τοῖς ὠσὶν ἡμῶν. Καὶ γὰρ εἰώθαμεν, ὅταν διηγώμεθα περὶ ὧν πεπλη ροφορήμεθα, μάρτυρας αὐτὰ παραλαμβάνειν τὰ COMMENT. IN PSALMOS. A team. Juxta anagogem Christus, qui, ut superius diximus, lux est, et veritas, deducet et adducet Adeles omnes ad supernam Sion, et ad coelestia tabernacula. Ego enim sum, inquit, via, veris tas, etc. VERS. 4. Et introibo ad altare Dei. Adorabo, in- quit, Deum, et sacrilicabo ei. Ad Deum qui lætificat juventutem meam. Hæc ex eorum persona dieta sunt, qui în captivitate nati erant, et qui modo ascendebant in Jerusalem. Verisimile enim est, eorum parentes in Babylone captivos periisse. Vel per juventutem, vigescens animi propositum intelligit. Renovabantur enim, et quodamnido juvenescebant, cum divini enkuns semper magis succenderentur desiderio. Juxta anagogen, per juventutem renovatio illa intelligitur, quae fit per baptismum, quando, exulo antiquo Lamine, novum induimus. Vers. 5. Confitebor tibi in cithara Deus, Deus meus. Primum inquit, atque amœniorem vitæ meæ statum recuperabo, organisque atque instrumentis musicis, ut olim, tibi gratias agam ; quæ omnia ab eo tempore quo in Babylone captivi sumus, suspen- dimus in salicibus ; ea nimirum ratione, nt post- quam nullus nos tunc musices usus derebat, ipsa instrumenta illic veluti ad otium, atque inertiam virtutem moralem intelligimus, quæ circa actiones Deus meus, ingentem ac validum ardorem in Deum condemnata jacerent. Juxta ənagogen per citharam, versatur, ut alibi diximus. Verba autem illa : Deus, demonstrant. C Quare tristis es anima mea, et quare conturbas me ? spera in Deo, quoniam adhuc confitebor illi salutare vultus mei, et Deus meus: Eadem rursus ipse sibi ad majorem mentis suæ confirmationem precipit. In Finem filiis Core ad intelligentiam Psalmus ipsi D David. PSALMUS XLIII. Similis est inscriptio psalmi XL, de qua jam diximus. Nunc iMud tantum dicere oportet, quod beatus David psalmum hunc scripsit in personam Matathiæ Machabæi, et filiorum ejus, qui cum eo tempore, quo Judæa regio ab Antiocho cognomento Illustri, atque a Macedonibus vastaretur, exsules essent, sero licet, vires tamen, atque animum tandem receperunt. Unde collectis pro tempore copiis, ad defensionem ac vindictam suorum in Deo fidentes sese accinxerunt, ut uberius in corum historia Josephus retulit. Cum igitur hi exsules eum cæteris fugitivis, qui ex Judais congregati fuerant, ob Macedonum sævitiam trepidarent, exhortationein sibi in orationis formam composue- runt, quæ mirabilia quæque progenitorum suorum facta commemoraret: ut his nimirum exemplis animarentur et fidenttus excitarentur ad pugnamı. VERS. 2. Deus, auribus nostris audirimus, patres nostri annuntiaverunt nobis opus quod operatus es in diebus eorum, in diebus antiquis, Quod dicit : Audivimus auribus nostris, dictum est ad majorem confirmationem et majorem fidem sermonis. Solemus cuim quando aliquod factum narramus de quo certi sumus, sensus ipsos assumere in testcs,
14α All the glory of the king’s daughter is within. 13β: See about this idiom at the end of the seventy-second psalm [Ps 72.28].
Ἵνα μὴ νομίσῃ τις, ὅτι περὶ αἰσθητῶν εἴρηκεν ὀπίσω περιβλημάτων ἢ κάλλους, μεθιστᾷ τὸν νοῦν τῶν ἀκροατῶν ἐπὶ τὰ νοητὰ, λέγων, ὅτι πᾶσα ἡ ὡραιότης καὶ ἡ εὐπρέπεια καὶ ὁ | κόσμος αὐτῆς ἐν τῇ ψυχῇ αὐτῆς ἐστι. Tὸ ψυχικὸν γὰρ κάλλος καὶ τὴν ἐξ ἀρετῶν στολὴν ὁ Θεὸς ἀποδέχεται. β Ἐν κροσσωτοῖς χρυσοῖς περιβεβλημένη, πεποικιλμένη. Ἄνω μὲν εἶπεν, ἐν ἱματισμῷ, ἐνταῦθα δὲ, ἐν κροσσωτοῖς, τουτέστι ζώναις· τινὲς γὰρ, ἐν συσφιγκτῆρσιν ἐκδεδώκασιν, ὧν ἀπαιωροῦνται κροσσοί. Ζώνην δὲ νοήσεις, τὴν σωφροσύνην, συσφίγγουσαν τὸ ἐπιθυμητικὸν μέρος, ἧς ἀπαιωροῦνται ἀρεταὶ πολλαί· ὁ γὰρ χαλινώσας τὴν ἐπιθυμίαν, κατορθώσει πολλά. Ἄλλοι τὸ, ἐν κροσσωτοῖς, ἐν κροσσοῖς εἶπον, κροσσοὺς λέγοντες, τὰς διαφορὰς τῶν ἀρετῶν, ἢ τὰς διαφορὰς τῶν πνευματικῶν χαρισμάτων. α Ἀπενεχθήσονται τῷ βασιλεῖ παρθένοι ὀπίσω αὐτῆς. Προφητεύει ὅτι οὐχ ἅμα τῷ συστῆναι τὴν συναγωγὴν τῶν πιστῶν ἡ παρθενία πολιτευθήσεται, ἀλλ’ ὀπίσω ταύτης, τουτέστιν, ὕστερον· μετὰ γὰρ τὸ παγιωθῆναι τὴν Ἐκκλησίαν ἀπηνέχθησαν τῷ Χριστῷ, διὰ τῆς τῶν ἀποστόλων διδασκαλίας, παρθένοι. Ἄλλος δέ φησιν, ὅτι νύμφη μὲν καὶ θυγάτηρ ἐστὶ, πᾶσα ψυχὴ διὰ τελειότητος οἰκειωθεῖσα Θεῷ· παρθένος δὲ, ἡ καθαρεύσασα μὲν τῶν παθῶν, ἔτι δ’ ἀτελὴς, ἥτις ἀπάγεται τῷ Θεῷ, δευτερεύουσα τῆς τελειοτέρας. β Aἱ πλησίον αὐτῆς ἀπενεχθήσονταί σοι. Aἱ καὶ βίῳ καὶ δόγμασιν ἐγγίζουσαι τῇ νύμφῃ καὶ θυγατρὶ, καὶ μικρὸν ταύτης ἀπολειπόμεναι. α Ἀπενεχθήσονται ἐν εὐφροσύνῃ καὶ ἀγαλλιάσει. Φησὶν ὁ ἀπόστολος Παῦλος, ὅτι θλῖψιν τῇ σαρκὶ ἕξουσιν αἱ γαμούμεναι, δηλαδὴ μεριμνῶσαι περὶ τοῦ ἀνδρὸς, περὶ τῶν τέκνων, περὶ τῶν οἰκετῶν, περὶ τῆς οἰκίας, καὶ τῶν τοιούτων, ὧν τῆς φροντίδος ἡ παρθένος ἀπαλλαγεῖσα, καὶ πρὸς μόνον τὸν νοητὸν ὁρῶσα νυμφίον, χαίρει πνευματικῶς. β Ἀχθήσονται εἰς ναὸν βασιλέως. Ἢ ὅτι καὶ παρθένων τάγματα τῷ κλήρῳ τῆς Ἐκκλησίας ἀφορισθήσονται, ἢ ναὸν, τὸν ἐπουράνιον, καὶ τὰ ἐν οὐρανῷ λέγει βασίλεια, εἰς ἃ παρὰ τῶν ἀγγέλων ἀχθήσονται. α Add. [M in marg.]B: Ἀναγωγικῶς δέ· ὅσαι ἂν τὴν παρθενίαν ἀγαπήσωσι, μιμοῦνται τρόπον τινὰ τὴν Θεοτόκον, κατακολουθοῦσαι δηλαδὴ αὐτὴν διὰ τῆς μιμήσεως, ὥστε κατ᾽ αὐτὸ δὴ τὸ παρθενεύειν, εἶεν ἂν μητέρες Χριστοῦ· φησὶ γὰρ ὁ ἐν θεολόγοις Μέγας Γρηγόριος· Χριστὸς ἐκ Παρθένου· γυναῖκες, παρθενεύετε, ἵνα Χριστοῦ γένησθε μητέρες. [PG36.313A] α δευτερεύουσα MSCBF : δευτέρα οὖσα PV. β τάγματα... ἀφορισθήσονται PB(V) : τάγμα... ἀφορισθήσεται MSCF.τοὺς πιστοὺς εἰς τὴν ἄνω Σιών, καὶ τὰ οὐράνια σκηνώματα· Ἐγὼ γὰρ, φησὶν, εἰμὶ ἡ ὁδός. Καὶ εἰσελεύσομαι πρὸς τὸ θυσιαστήριον τοῦ Θεοῦ. Λατρεύσων αὐτῷ, καὶ θύσων. Πρὸς τὸν Θεὸν, τὸν εὐφραίνοντα τὴν νεότητά μου. Τοῦτο προσώπῳ φησὶ τῶν ἐν αἰχμαλωσίᾳ γεν- νηθέντων, καὶ νέων ἀναβαινόντων εἰς Ἱερουσαλήμ. εἰκὸς γὰρ τοὺς πατέρας αὐτῶν ἀποθανεῖν. "Η νεότητα λέγει τὴν κατὰ προαίρεσιν· ἐνέαξον γὰρ ταῖς εἰς τὴν τοῦ Θεοῦ λατρείαν προθυμίαις. Αναγωγικῶς δὲ νεότης, ἡ διὰ τοῦ βαπτίσματος ἀνανέωσις, καὶ τοῦ παλαιοῦ ἀνθρώπου ἀπέκδυσις. Ἐξομολογήσομαί σοι ἐν κιθάρα, ὁ Θεὸς, ὁ Β Θεός μου. Την προτέραν ἀπολήψομαι κατάστασιν, τοῦτο γὰρ ἐδήλωσεν διὰ τῆς κιθάρας μετὰ ὀργάνων εὐχαριστήσω σοι· & αἰχμαλωτισθέντες ἐπὶ ταῖς Ιτέαι; ἐκρέμασαν, ὡς ἀργίαν ἤδη καταψηφισθέντα. ᾿Αναγωγικῶς δὲ κιθάρα, ἡ πρακτικὴ ἀρετή, ὡς ἐν ἄλλοις εἰρήκαμεν· τὸ δὲ, ὁ Θεὸς, ὁ Θεός μου, τὴν εἰς θεὸν ἐμφαίνει διαπυροτάτην διάθεσιν. Ινατί περίλυπος εἶ, ἡ ψυχή μου, καὶ ἱνατί συνταράσσεις με; ἔλπισον ἐπὶ τὸν Θεὸν, ὅτι ἐξομολογήσομαι αὐτῷ, σωτήριον τοῦ προσώπου μου, καὶ ὁ Θεός μου. Τὰ αὐτὰ πάλιν αὐτῷ πρὸς ἐπίῤῥωσιν ἐγκελεύεται. Εἰς τὸ τέλος τοῖς υἱοῖς Κορὲ εἰς σύνεσιν. Ψαλμός " τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΜΓ. Τοιαύτη μὲν καὶ τοῦ μα' ψαλμοῦ ἐπιγραφή προει ρήκαμεν δὲ περὶ αὐτῆς ἐν ἐκείνῳ. Νῦν δὲ χρὴ τοσοῦτον εἰπεῖν, ὅτι προσώπῳ Ματαθίου τοῦ Μακκα βαίου καὶ τῶν παίδων αὐτοῦ τὸν παρόντα προαναφω. νεῖ ψαλμὸν ὁ Δαβίδ· οἱ καταπονηθείσης τῆς Ἰουδαίας ὑπὸ Ἀντιόχου τοῦ Ἐπιφανοῦς καὶ τῶν Μακεδόνων, καὶ ἁρπαγείσης, φυγάδες ὄντες, ἀνεθάρρησαν ὀψὲ ποτε, καὶ συναγαγόντες ὅσους ἡδύναντο πρὸς ἄμυναν, παρεσκευάσθησαν τῷ Θεῷ θαῤῥήσαντες. ἂν τὴν ἱστορίαν ἀκριβῶς τὰ Μακκαβαϊστὰ διδάσκουσιν Ιωσήπου. Κατέπτηχόσι δὲ τοῖς ἐκ φυγῆς συνηλε- γμένοις διὰ τὴν τῶν Μακεδόνων ἀπήνειαν, προσάγουσι παραίνεσιν, ἐν εὐχῆς τύπῳ, τῇ ἀναμνήσει τῶν κατὰ τοὺς πατέρας αὐτῶν γεγενημένων τεραστίων παραθαρρύνοντες αὐτοὺς, καὶ εἰς τὸν πόλεμον δι εγείροντες. - Ο Θεός, ἐν τοῖς ὠσὶν ἡμῶν ἠκούσαμεν, οἱ πατέρες ἡμῶν ἀνήγγειλαν ἡμῖν ἔργον & ειργάσω ἐν ταῖς ἡμέραις αὐτῶν, ἐν ἡμέραις ἀρχαίαις. Ὁ Θεὸς, ἐν τοῖς ὠσὶν ἡμῶν ἠκούσαμεν, εἰς βε βαίωσιν τοῦ λόγου πρόσκειται τὸ, Τοῖς ὠσὶν ἡμῶν. Καὶ γὰρ εἰώθαμεν, ὅταν διηγώμεθα περὶ ὧν πεπλη ροφορήμεθα, μάρτυρας αὐτὰ παραλαμβάνειν τὰ COMMENT. IN PSALMOS. A team. Juxta anagogem Christus, qui, ut superius diximus, lux est, et veritas, deducet et adducet Adeles omnes ad supernam Sion, et ad coelestia tabernacula. Ego enim sum, inquit, via, veris tas, etc. VERS. 4. Et introibo ad altare Dei. Adorabo, in- quit, Deum, et sacrilicabo ei. Ad Deum qui lætificat juventutem meam. Hæc ex eorum persona dieta sunt, qui în captivitate nati erant, et qui modo ascendebant in Jerusalem. Verisimile enim est, eorum parentes in Babylone captivos periisse. Vel per juventutem, vigescens animi propositum intelligit. Renovabantur enim, et quodamnido juvenescebant, cum divini enkuns semper magis succenderentur desiderio. Juxta anagogen, per juventutem renovatio illa intelligitur, quae fit per baptismum, quando, exulo antiquo Lamine, novum induimus. Vers. 5. Confitebor tibi in cithara Deus, Deus meus. Primum inquit, atque amœniorem vitæ meæ statum recuperabo, organisque atque instrumentis musicis, ut olim, tibi gratias agam ; quæ omnia ab eo tempore quo in Babylone captivi sumus, suspen- dimus in salicibus ; ea nimirum ratione, nt post- quam nullus nos tunc musices usus derebat, ipsa instrumenta illic veluti ad otium, atque inertiam virtutem moralem intelligimus, quæ circa actiones Deus meus, ingentem ac validum ardorem in Deum condemnata jacerent. Juxta ənagogen per citharam, versatur, ut alibi diximus. Verba autem illa : Deus, demonstrant. C Quare tristis es anima mea, et quare conturbas me ? spera in Deo, quoniam adhuc confitebor illi salutare vultus mei, et Deus meus: Eadem rursus ipse sibi ad majorem mentis suæ confirmationem precipit. In Finem filiis Core ad intelligentiam Psalmus ipsi D David. PSALMUS XLIII. Similis est inscriptio psalmi XL, de qua jam diximus. Nunc iMud tantum dicere oportet, quod beatus David psalmum hunc scripsit in personam Matathiæ Machabæi, et filiorum ejus, qui cum eo tempore, quo Judæa regio ab Antiocho cognomento Illustri, atque a Macedonibus vastaretur, exsules essent, sero licet, vires tamen, atque animum tandem receperunt. Unde collectis pro tempore copiis, ad defensionem ac vindictam suorum in Deo fidentes sese accinxerunt, ut uberius in corum historia Josephus retulit. Cum igitur hi exsules eum cæteris fugitivis, qui ex Judais congregati fuerant, ob Macedonum sævitiam trepidarent, exhortationein sibi in orationis formam composue- runt, quæ mirabilia quæque progenitorum suorum facta commemoraret: ut his nimirum exemplis animarentur et fidenttus excitarentur ad pugnamı. VERS. 2. Deus, auribus nostris audirimus, patres nostri annuntiaverunt nobis opus quod operatus es in diebus eorum, in diebus antiquis, Quod dicit : Audivimus auribus nostris, dictum est ad majorem confirmationem et majorem fidem sermonis. Solemus cuim quando aliquod factum narramus de quo certi sumus, sensus ipsos assumere in testcs,
So that no one should think that he spoke earlier about sensible garments or beauty, he turns the listeners’ mind to spiritual things, saying that all her comeliness and majesty and ornamentation is in her soul, for God accepts beauty of the soul and the robe of the virtues. 14β In tasselled golden she is arrayed, embellished. Above he said ‘in’, here he says ‘in tasselled’, that is, in tasselled cinctures; some translated this as ‘waistbands’ from which tassels hang down. By ‘cincture’ you will understand chastity, tightly binding the appetitive part, on which many virtues hang, for the person who has bridled desire will achieve much. Others said ‘tassels’ for ‘tasselled’, calling ‘tassels’ the variety of the virtues or the variety of spiritual gifts. 15α In her train virgins will be brought to the king. He prophesies that the life of virginity will not appear along with the establishment of the assembly of the faithful but ‘in her train’, that is, afterwards, for after the institution of the Church virgins were brought to Christ through the teaching of the Apostles. Another says that every soul made kin through perfection with God is both bride and daughter while a virgin is the soul cleansed of the passions but still imperfect that is led to God in second place behind the more perfect. 15β Those close to her will be brought to you. Those who approach the bride and daughter in life and belief and in a small way fall short of her. 16α They will be brought in gladness and rejoicing. The Apostle Paul says that women who marry Will have trouble in the flesh, namely, with anxious care for their husband, their children, their servants, their house, and suchlike, while the virgin, having been freed from such care and looking only to the heavenly bridegroom, rejoices spiritually. 16β They will be led into the temple of the king. Either that orders of virgins will be set apart among the clergy of the Church, or else he is calling the temple the heavenly temple and talking about the palaces in heaven into which they are led by the angels. 15α: And in an anagogical sense, those who love virginity are in a way imitating the Theotokos, namely, they are following her through imitation, so that by this espousal of virginity they may become mothers of Christ, for the great Gregory the Theologian says, Christ is from a Virgin. O women, espouse virginity so that you may become mothers of Christ. [PG36.313A]
PG 128:503α Ἀντὶ τῶν πατέρων σου ἐγενήθησαν οἱ υἱοί σοι. Τοῦτο πρὸς τὴν συναγωγὴν τῶν πιστῶν ὁ Δαυὶδ εἴρηκεν· ἐπειδὴ γὰρ ἐκέλευσεν αὐτὴν ἀποστῆναι τοῦ πατρῴου οἴκου, παραμυθεῖται ταύτην, ὅτι τὰ τέκνα αὐτῆς, ἤγουν οἱ πιστεύσαντες καὶ ἀναγεννηθέντες διὰ τοῦ βαπτίσματος, γενήσονται ἀντὶ τῶν πατέρων αὐτῆς ὅσον εἰς προστασίαν· κατέστησαν γὰρ ἐπίσκοποι καὶ προστάται τῶν κατὰ τόπους Ἐκκλησιῶν, ὃ καὶ διὰ τῶν ἑξῆς ἐδήλωσεν, εἰπών·
17α The sons have become for you in place of your fathers. This David said to the assembly of the faithful. For since he enjoined the assembly to take leave of the paternal home, he offers consolation that its offspring, namely, those who have believed and been reborn through baptism, will become in place of its fathers in respect of leadership, for bishops and leaders of the local Churches were established, as he declared through what follows, saying:
β Καταστήσεις αὐτοὺς ἄρχοντας ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν. Ἢ καὶ πρὸς τὸν Χριστὸν ὁ λόγος, οὗ πατέρες μὲν, ὅσον ἀπὸ τῆς μητρὸς αὐτοῦ, Ἀβραὰμ καὶ οἱ λοιποὶ πατριάρχαι ἢ καὶ οἱ προφῆται, υἱοὶ δὲ, οἱ ἀπόστολοι, οἵτινες ἐπανέβησαν εἰς τὸ ἀξίωμα τῶν πατέρων αὐτοῦ, πατριάρχαι τε γενόμενοι, ἐν τῷ γεννῆσαι διὰ τοῦ βαπτίσματος πάντα τὰ ἔθνη, καὶ ἀξιωθέντες τοῦ προφητικοῦ χαρίσματος, ἀλλὰ καὶ ἀπεστάλησαν παρ’ αὐτοῦ ἄρχοντες εἰς πᾶσαν τὴν γῆν· Πορευθέντες γὰρ, φησὶ, μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη. Οὐ μόνον δὲ ζῶντες ἦρξαν, ἀλλὰ καὶ μετὰ θάνατον· πάντες γὰρ οἱ πιστοὶ πανταχοῦ τοῖς νόμοις αὐτῶν καὶ ταῖς παραγγελίαις πείθονται καὶ ἰθύνονται. Δειξάτωσαν οὖν ᾽Ιουδαῖοι, τίνες υἱοὶ αὐτῶν ἦρξαν πάσης τῆς γῆς, οἳ καὶ μᾶλλον πάσῃ τῇ γῇ δουλεύουσι.
17β You will establish them as rulers over all the earth. Or else, [rather than to the assembly of the faithful] the words are addressed to Christ, whose fathers, as from his mother, are Abraham and the other patriarchs or the prophets, and whose sons are the Apostles, who assumed the rank of his fathers, both in becoming patriarchs in turn by begetting through baptism all the nations, and in being made worthy of the gift of prophecy; moreover, they were sent out by him as rulers to all the earth, for he says, Go and make disciples of all the nations. And not only while alive did they rule, but even after death, for all the faithful everywhere obey their laws and instructions and are directed by them. Let the Jews then show which of their sons have ruled over all the earth, when rather they are in servitude to all the earth.
α Μνησθήσομαι τοῦ ὀνόματός σου ἐν πάσῃ γενεᾷ καὶ γενεᾷ. Τοῦτο ἡ ᾽Εκκλησία φησὶ, τοιούτων ἀξιωθεῖσα· ἡ ἀναδίπλωσις δὲ τῆς γενεᾶς, τὴν εἰς ἀεὶ διαδοχὴν σημαίνει. Καὶ μὴν καὶ μιμνῄσκεται ἀεὶ τοῦ Χριστοῦ, ἐπεὶ καὶ ἀπ’ αὐτοῦ Χριστιανὴ κέκληται.
18α I shall remember your name in every generation and generation. This the Church says, having been made worthy of such honours; the duplication of the ‘generation’ indicates the succession for ever. And very truly the Church ever remembers Christ, since it is from him that she is called Christian.
β Διὰ τοῦτο λαοὶ ἐξομολογήσονταί σοι εἰς τὸν αἰῶνα. Διότι τοσαύτης με προμηθείας ἠξίωσας, πλήθη πιστῶν εὐχαριστήσουσί σοι, παρ’ ὅλον τὸν ἀνθρώπινον βίον.
18β For this peoples will confess you to the age. Because you have made me worthy of so much consideration, crowds of believers will give thanks to you, throughout all human life.
PG 128:505γ Καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος. Καὶ οὐκ εἰς τὸν τοῦ παρόντος κόσμου αἰῶνα μόνον, | ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν τοῦ μέλλοντος· οὗτος γὰρ αἰῶνος αἰὼν, ὡς τιμιώτερος καὶ ἀπέραντος.Λ αισθητήρια, ὡς τὸ 'Εωράκασιν οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν» καί· Αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάφησαν . Εἰπόντες δὲ, ὅτι Ηκούσαμεν, επάγουσι καὶ παρὰ τίνων, ὅτι παρὰ τῶν πατρῶν. Δῆλον δὲ, ὅτι (53) ἀπὸ τῶν συγ γραμμάτων ὧν ἀπολέλοιπαν. Τί δέ ἐστιν ὁ ἡκούσα- μεν καὶ ὁ εἰργάσατο ὁ Θεὸς ἄκουσον διὰ τῶν ἑξῆς, Ἡ χείρ σου ἔθνη ἐξωλόθρευσε, καὶ κατεφύ τευσας αὐτούς. Ἔθνη τὰ τῶν Χαναναίων λέγει, καὶ τῶν ἄλλων, τῶν κατοικούντων πρότερον ἐν τῇ γῇ τῆς ἐπαγγελίας· χεῖρα δὲ λέγει Θεοῦ, τὴν θείαν δύναμιν· Καταφύτευσας δὲ, ἀντὶ Εγκατῴκισας τοὺς πατέρας ἡμῶν. Ορα δὲ τῶν λέξεων τὴν ἀκρι βειαν· ἐπ' ἐκείνων μεν, 'Εξωλόθρευσε, διὰ τὴν πανωλεθρίαν· ἐπὶ τούτων δὲ, Καταφύτευσας, διά τὴν ἐνρίζωσεν. Εἰ γὰρ καὶ μετανάσται γεγόνασι πρότερον, ἀλλ' οὐκ αὐτοὶ πάντως, ἀλλὰ τὰ τέκνα αὐτῶν, καὶ ταῦτα διὰ τὰς οἰκείας ἁμαρτίας, Τὰ προλαβόντα δὲ θαύματα παραλιπὼν ὁ λόγος, μόνον τοῦτο τίθησιν, ὡς οἰκεῖον πρὸς τὴν ὑπόθεσιν· εἰ γὰρ τοὺς ξένους ἐπὶ τὴν ἀλλοτρίαν ίδρυσε, πολλῷ μᾶλ λον τούτους ἐκβεβλημένους τῆς πατρίδος αποκατα στήσει πάλιν καὶ συναγάγη. Τu Εκάκωσας λαούς, καὶ ἐξέβαλες αὐτούς. Τι ἔθνη· οὐ γὰρ ἐξεβλήθησαν μόνον, ἀλλὰ καὶ πρῶτον ἐκακώθησαν, πολέμῳ καὶ θεομηνία. Οὐ γὰρ ἐν τῇ ῥομφαίᾳ αὐτῶν ἐκληρονόμησαν γῆν. Οὐκ ἐν τοῖς ὅπλοις ἐκληρονόμησαν γῆν τὴν τῆς ἐπαγγελίας. Καὶ ὁ βραχίων αὐτοῦ ἔσωσεν αὐτούς. Οὐδὲ ἡ δύναμις αὐτῶν, ἐῤῥύσατο αὐτοὺς ἀπὸ τοσούτων καὶ τηλικούτων ἐθνῶν, Αλλ' ἡ δεξιά σου, καὶ ὁ βραχίων σου. Τινές δεξιὰν μὲν, λέγουσι τὴν βοήθειαν· τινὲς δὲ τὴν δύναμιν· ἄλλοι δὲ, καὶ ἄμφω τὴν δύναμιν σημαίνειν ἐκ παραλλήλου. Καὶ ὁ φωτισμός τοῦ προσώπου σου. Καὶ ἡ ἐπι- σκοπή σου. Επίφανον γάρ, φησί, τὸ πρόσωπόν σου, καὶ σωθησόμεθα· Ἐπισκοπὴ δὲ Θεοῦ, ἡ ἀντίληψις Θρῶν γάρ τις ἀντιλαμβάνεται. *Οτι εὐδόκησας ἐν αὐτοῖς. "Οτι τὸ ἀγαθὸν ἠθέ λησας ἐν τοῖς πατράσιν ἡμῶν· τοῦτο γὰρ σημαίνει τὸ Εὐδόκησας, Σὺ εἶ αὐτὸς ὁ βασιλεύς μου καὶ ὁ Θεός μου. Ὁ ἐκεῖνα εργασάμενος, σὺ εἶ αὐτὸς καὶ νῦν, ὡς ἀναλλοίωτος · καὶ ἡμεῖς, ἐκείνων ἔκγονοι. Καὶ λοιπὸν ὁμοίως τερατούργησον, ὃν καὶ βασιλέα καὶ Θεὸν ἔχω καθάπερ ἐκεῖνα. Ο εντελλόμενος τὰς σωτηρίας Ἰακώβ. Τοῦτο, EUTHYMII ZIGABENI ut illud : Viderunt oculi nostri ; item : Mame nostræ çontreclaverunt, et eum dixerint ; Audivimus, subdit, a quibus, a patribus scilicet, per illa nimirum, quæ nobis scripta reliquerunt. Quid autem audierint, et quid operatus sit Deus, audi in sequentibus. B Vers. 3. Manus tua gentes exterminavit, et plan- tasti eos. Per gentes Chananæos intelligit, et alios populos, qui olim in terra promissionis habitave- rant : et per manum ejus, divinam potentiam. Plantasti eos, id est, habitare fecisti patres nostres. Et considera exquisitum loquendi modum. De illis enim gentibus dicit, quod Deus exterminavit eas, eo quod penitus eradicatae sunt ab illa regione. De Judæis vero ait : Plantaști eos, quia nimirum in gentium sede, unde illa exterminale et pulsæ " fuerant, ipsi firmas ac stabiles radices miserunt. Ipsi enim primi Patres, illinc nunquam expulsi sunt, tametsi eorum liberi admissorum scelerum Iuentes poenas, saepe postmodum Deo jubente alio transmigraverint. Prioribus autem omnibus on is- sis miraculis, sermonis sui argumentum Propheta hinc potissimum elicit, quia si extraneos Deus alienam in sedem collocavit, eis nunc magis spe- randum sit, ut pulsi patria illuc a Deo iterum reducendi, et in pristinum statum restituendi sint, Afflixisti populos, et sjecisti eos. Gentes scilicet. Neque enim tantummodo ejecte sunt, sed ante- quam ejicerentur, diutino etiam bello, et variis ca- lamitatibus fuerunt afflictæ. VERS. 4. Non enim in gladio suo hæreditaverunt terram. Terram enim promissionis armis consecuti C non sunt. Et brachium eorum non salvavit eos. Neque poten- tia eorum eos liberavit a tantis, et tam tremendis gentibus. Sed dextra tua et brachium tuam. Per dextram, quidam auxilium intelligunt, et per brachium po- tentiam. Alii vero per utramque dictionem æque significari dicunt potentiam. Et illuminatio vultus tui. Hoc est, visitatio tua. Ostende enim, alibi inquit, faciem tuam, et salvi erimus ". Visitalio autem divina, aut aspectus di- vinus, pro ejus auxilio sumitur : quia si periclitanti cuipiam quis auxilio esse velit, necessario ad oum oculorum aciem dirigit. Quoniam complacuisti in eis, Id est, quia bene voluisti patribus nostris. Ita enim significat hoc loco verbum, complacuisti. VERS. 5. et ipse rex meus et Deus meus. Tu, qui illa operatus es, idem ipse es et nunc, qui olim fuisti, velut immutabilis: nos quoque eorum- dem filii sumus. Restat tantum, ut tandem in nobis opereris miracula, cumn te, ut regem et Deum co- lamus, quemadmodum et illi antea coluerunt. Qui mandas salutes Jacob. His verbis facilitatem Psal. LXXIX, 4. D Varia lectiones. (53) In alio desideratur ἀπό.
18γ And to the age of the age. And not only in the age of the present world, but also in the age of the world to come, for this is the age of age, as more highly valued and without end.
Psalmus LIPsalmus LIIPsalmus LIII
PG 128:57245 με΄
PG 128:5051 Εἰς τὸ τέλος· ὑπὲρ τῶν υἱῶν Κορέ· ὑπὲρ τῶν κρυφίων· ψαλμός. Εἰς τὸ τέλος μὲν, ὅτι πρὸς τέλος ὁρῶσιν αἱ ἐν τούτῳ προφητεῖαι· προαγορεύει δὲ τὰς κατὰ τῆς ᾽Εκκλησίας ἐν ἀρχῇ τοῦ κηρύγματος ἐπαναστάσεις τῶν τυράννων, καὶ α ἐγενήθησαν MASHF[R] : ἐγεννήθησαν PCBV[T]. α οἱ υἱοί MPSCBHFV : υἱοί [TRa]. α ἐκέλευσεν PSCBFV : ἐγκέλευσεν M. β προφητικοῦ MSCBF : πνευματικοῦ PV. β Ἰουδαῖοι MSCBF : οἱ Ἰουδαῖοι PV. α Καὶ μήν MSCBFV : Ναὶ μήν H. γ ἀλλὰ καὶ PCHBV : ἀλλὰ MSF.Λ αισθητήρια, ὡς τὸ 'Εωράκασιν οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν» καί· Αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάφησαν . Εἰπόντες δὲ, ὅτι Ηκούσαμεν, επάγουσι καὶ παρὰ τίνων, ὅτι παρὰ τῶν πατρῶν. Δῆλον δὲ, ὅτι (53) ἀπὸ τῶν συγ γραμμάτων ὧν ἀπολέλοιπαν. Τί δέ ἐστιν ὁ ἡκούσα- μεν καὶ ὁ εἰργάσατο ὁ Θεὸς ἄκουσον διὰ τῶν ἑξῆς, Ἡ χείρ σου ἔθνη ἐξωλόθρευσε, καὶ κατεφύ τευσας αὐτούς. Ἔθνη τὰ τῶν Χαναναίων λέγει, καὶ τῶν ἄλλων, τῶν κατοικούντων πρότερον ἐν τῇ γῇ τῆς ἐπαγγελίας· χεῖρα δὲ λέγει Θεοῦ, τὴν θείαν δύναμιν· Καταφύτευσας δὲ, ἀντὶ Εγκατῴκισας τοὺς πατέρας ἡμῶν. Ορα δὲ τῶν λέξεων τὴν ἀκρι βειαν· ἐπ' ἐκείνων μεν, 'Εξωλόθρευσε, διὰ τὴν πανωλεθρίαν· ἐπὶ τούτων δὲ, Καταφύτευσας, διά τὴν ἐνρίζωσεν. Εἰ γὰρ καὶ μετανάσται γεγόνασι πρότερον, ἀλλ' οὐκ αὐτοὶ πάντως, ἀλλὰ τὰ τέκνα αὐτῶν, καὶ ταῦτα διὰ τὰς οἰκείας ἁμαρτίας, Τὰ προλαβόντα δὲ θαύματα παραλιπὼν ὁ λόγος, μόνον τοῦτο τίθησιν, ὡς οἰκεῖον πρὸς τὴν ὑπόθεσιν· εἰ γὰρ τοὺς ξένους ἐπὶ τὴν ἀλλοτρίαν ίδρυσε, πολλῷ μᾶλ λον τούτους ἐκβεβλημένους τῆς πατρίδος αποκατα στήσει πάλιν καὶ συναγάγη. Τu Εκάκωσας λαούς, καὶ ἐξέβαλες αὐτούς. Τι ἔθνη· οὐ γὰρ ἐξεβλήθησαν μόνον, ἀλλὰ καὶ πρῶτον ἐκακώθησαν, πολέμῳ καὶ θεομηνία. Οὐ γὰρ ἐν τῇ ῥομφαίᾳ αὐτῶν ἐκληρονόμησαν γῆν. Οὐκ ἐν τοῖς ὅπλοις ἐκληρονόμησαν γῆν τὴν τῆς ἐπαγγελίας. Καὶ ὁ βραχίων αὐτοῦ ἔσωσεν αὐτούς. Οὐδὲ ἡ δύναμις αὐτῶν, ἐῤῥύσατο αὐτοὺς ἀπὸ τοσούτων καὶ τηλικούτων ἐθνῶν, Αλλ' ἡ δεξιά σου, καὶ ὁ βραχίων σου. Τινές δεξιὰν μὲν, λέγουσι τὴν βοήθειαν· τινὲς δὲ τὴν δύναμιν· ἄλλοι δὲ, καὶ ἄμφω τὴν δύναμιν σημαίνειν ἐκ παραλλήλου. Καὶ ὁ φωτισμός τοῦ προσώπου σου. Καὶ ἡ ἐπι- σκοπή σου. Επίφανον γάρ, φησί, τὸ πρόσωπόν σου, καὶ σωθησόμεθα· Ἐπισκοπὴ δὲ Θεοῦ, ἡ ἀντίληψις Θρῶν γάρ τις ἀντιλαμβάνεται. *Οτι εὐδόκησας ἐν αὐτοῖς. "Οτι τὸ ἀγαθὸν ἠθέ λησας ἐν τοῖς πατράσιν ἡμῶν· τοῦτο γὰρ σημαίνει τὸ Εὐδόκησας, Σὺ εἶ αὐτὸς ὁ βασιλεύς μου καὶ ὁ Θεός μου. Ὁ ἐκεῖνα εργασάμενος, σὺ εἶ αὐτὸς καὶ νῦν, ὡς ἀναλλοίωτος · καὶ ἡμεῖς, ἐκείνων ἔκγονοι. Καὶ λοιπὸν ὁμοίως τερατούργησον, ὃν καὶ βασιλέα καὶ Θεὸν ἔχω καθάπερ ἐκεῖνα. Ο εντελλόμενος τὰς σωτηρίας Ἰακώβ. Τοῦτο, EUTHYMII ZIGABENI ut illud : Viderunt oculi nostri ; item : Mame nostræ çontreclaverunt, et eum dixerint ; Audivimus, subdit, a quibus, a patribus scilicet, per illa nimirum, quæ nobis scripta reliquerunt. Quid autem audierint, et quid operatus sit Deus, audi in sequentibus. B Vers. 3. Manus tua gentes exterminavit, et plan- tasti eos. Per gentes Chananæos intelligit, et alios populos, qui olim in terra promissionis habitave- rant : et per manum ejus, divinam potentiam. Plantasti eos, id est, habitare fecisti patres nostres. Et considera exquisitum loquendi modum. De illis enim gentibus dicit, quod Deus exterminavit eas, eo quod penitus eradicatae sunt ab illa regione. De Judæis vero ait : Plantaști eos, quia nimirum in gentium sede, unde illa exterminale et pulsæ " fuerant, ipsi firmas ac stabiles radices miserunt. Ipsi enim primi Patres, illinc nunquam expulsi sunt, tametsi eorum liberi admissorum scelerum Iuentes poenas, saepe postmodum Deo jubente alio transmigraverint. Prioribus autem omnibus on is- sis miraculis, sermonis sui argumentum Propheta hinc potissimum elicit, quia si extraneos Deus alienam in sedem collocavit, eis nunc magis spe- randum sit, ut pulsi patria illuc a Deo iterum reducendi, et in pristinum statum restituendi sint, Afflixisti populos, et sjecisti eos. Gentes scilicet. Neque enim tantummodo ejecte sunt, sed ante- quam ejicerentur, diutino etiam bello, et variis ca- lamitatibus fuerunt afflictæ. VERS. 4. Non enim in gladio suo hæreditaverunt terram. Terram enim promissionis armis consecuti C non sunt. Et brachium eorum non salvavit eos. Neque poten- tia eorum eos liberavit a tantis, et tam tremendis gentibus. Sed dextra tua et brachium tuam. Per dextram, quidam auxilium intelligunt, et per brachium po- tentiam. Alii vero per utramque dictionem æque significari dicunt potentiam. Et illuminatio vultus tui. Hoc est, visitatio tua. Ostende enim, alibi inquit, faciem tuam, et salvi erimus ". Visitalio autem divina, aut aspectus di- vinus, pro ejus auxilio sumitur : quia si periclitanti cuipiam quis auxilio esse velit, necessario ad oum oculorum aciem dirigit. Quoniam complacuisti in eis, Id est, quia bene voluisti patribus nostris. Ita enim significat hoc loco verbum, complacuisti. VERS. 5. et ipse rex meus et Deus meus. Tu, qui illa operatus es, idem ipse es et nunc, qui olim fuisti, velut immutabilis: nos quoque eorum- dem filii sumus. Restat tantum, ut tandem in nobis opereris miracula, cumn te, ut regem et Deum co- lamus, quemadmodum et illi antea coluerunt. Qui mandas salutes Jacob. His verbis facilitatem Psal. LXXIX, 4. D Varia lectiones. (53) In alio desideratur ἀπό.
1 Towards fulfilment; for the sons of Kore; for the hidden things; a psalm. ‘Towards fulfilment’ because the prophecies in this psalm look towards fulfilment. It fore- tells the rebellions of the tyrants against the Church at the beginning of the preaching and
Psalmus LIV
PG 128:577Ψαλμός 45 — Psalm 45
PG 128:505τὴν ταύτης ὑπομονὴν, καὶ τὴν ἐφεξῆς εἰρήνην. Διὸ καὶ μετὰ τὸν προλαβόντα δικαίως τέτακται· ἐκεῖνος μὲν γὰρ τὴν κλῆσιν αὐτῆς περιέχει· οὗτος δὲ τὰ μετὰ τὴν κλῆσιν. Ἔν τισι δὲ τῶν ἀρχαίων ἀντιγράφων, οὐχ ὑπὲρ τῶν υἱῶν Κορὲ, ἀλλὰ τοῖς υἱοῖς Κορὲ, ἐπεγέγραπτο, καὶ δῆλον, ὡς λήθῃ τοῦτο τοῦ κατ’ ἀρχὰς μεταγράψαντος, ἀφ’ οὗ τινος διεδόθη καὶ πρὸς τοὺς ἄλλους. Δυνάμεθα δὲ καὶ οὕτως ἑρμηνεῦσαι τὴν ἐπιγραφὴν, τὴν ὑπέρ πρόθεσιν ἀντὶ τῆς διά λαμβάνοντες, οἷον, διὰ τῶν υἱῶν Κορέ· ἐποιήθη μὲν γὰρ τῷ Δαυὶδ, ἐμελῳδήθη δὲ διὰ τῶν υἱῶν Κορέ. Φασὶ γὰρ τὴν Ἑβραϊκὴν λέξιν καὶ τὸ, διὰ τῶν υἱῶν, καὶ τὸ, ὑπὲρ τῶν υἱῶν, ὁμοίως σημαίνειν. Ὑπὲρ τῶν κρυφίων δὲ, ἀντὶ τοῦ, περὶ τῶν κεκρυμμένων τοῖς πολλοῖς· αἰνιγματώδη γὰρ ἐν τούτῳ τὰ πολλά. Εἴρηται δὲ προσώπῳ τῶν ἀποστόλων καὶ τῶν μαρτύρων.Λ αισθητήρια, ὡς τὸ 'Εωράκασιν οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν» καί· Αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάφησαν . Εἰπόντες δὲ, ὅτι Ηκούσαμεν, επάγουσι καὶ παρὰ τίνων, ὅτι παρὰ τῶν πατρῶν. Δῆλον δὲ, ὅτι (53) ἀπὸ τῶν συγ γραμμάτων ὧν ἀπολέλοιπαν. Τί δέ ἐστιν ὁ ἡκούσα- μεν καὶ ὁ εἰργάσατο ὁ Θεὸς ἄκουσον διὰ τῶν ἑξῆς, Ἡ χείρ σου ἔθνη ἐξωλόθρευσε, καὶ κατεφύ τευσας αὐτούς. Ἔθνη τὰ τῶν Χαναναίων λέγει, καὶ τῶν ἄλλων, τῶν κατοικούντων πρότερον ἐν τῇ γῇ τῆς ἐπαγγελίας· χεῖρα δὲ λέγει Θεοῦ, τὴν θείαν δύναμιν· Καταφύτευσας δὲ, ἀντὶ Εγκατῴκισας τοὺς πατέρας ἡμῶν. Ορα δὲ τῶν λέξεων τὴν ἀκρι βειαν· ἐπ' ἐκείνων μεν, 'Εξωλόθρευσε, διὰ τὴν πανωλεθρίαν· ἐπὶ τούτων δὲ, Καταφύτευσας, διά τὴν ἐνρίζωσεν. Εἰ γὰρ καὶ μετανάσται γεγόνασι πρότερον, ἀλλ' οὐκ αὐτοὶ πάντως, ἀλλὰ τὰ τέκνα αὐτῶν, καὶ ταῦτα διὰ τὰς οἰκείας ἁμαρτίας, Τὰ προλαβόντα δὲ θαύματα παραλιπὼν ὁ λόγος, μόνον τοῦτο τίθησιν, ὡς οἰκεῖον πρὸς τὴν ὑπόθεσιν· εἰ γὰρ τοὺς ξένους ἐπὶ τὴν ἀλλοτρίαν ίδρυσε, πολλῷ μᾶλ λον τούτους ἐκβεβλημένους τῆς πατρίδος αποκατα στήσει πάλιν καὶ συναγάγη. Τu Εκάκωσας λαούς, καὶ ἐξέβαλες αὐτούς. Τι ἔθνη· οὐ γὰρ ἐξεβλήθησαν μόνον, ἀλλὰ καὶ πρῶτον ἐκακώθησαν, πολέμῳ καὶ θεομηνία. Οὐ γὰρ ἐν τῇ ῥομφαίᾳ αὐτῶν ἐκληρονόμησαν γῆν. Οὐκ ἐν τοῖς ὅπλοις ἐκληρονόμησαν γῆν τὴν τῆς ἐπαγγελίας. Καὶ ὁ βραχίων αὐτοῦ ἔσωσεν αὐτούς. Οὐδὲ ἡ δύναμις αὐτῶν, ἐῤῥύσατο αὐτοὺς ἀπὸ τοσούτων καὶ τηλικούτων ἐθνῶν, Αλλ' ἡ δεξιά σου, καὶ ὁ βραχίων σου. Τινές δεξιὰν μὲν, λέγουσι τὴν βοήθειαν· τινὲς δὲ τὴν δύναμιν· ἄλλοι δὲ, καὶ ἄμφω τὴν δύναμιν σημαίνειν ἐκ παραλλήλου. Καὶ ὁ φωτισμός τοῦ προσώπου σου. Καὶ ἡ ἐπι- σκοπή σου. Επίφανον γάρ, φησί, τὸ πρόσωπόν σου, καὶ σωθησόμεθα· Ἐπισκοπὴ δὲ Θεοῦ, ἡ ἀντίληψις Θρῶν γάρ τις ἀντιλαμβάνεται. *Οτι εὐδόκησας ἐν αὐτοῖς. "Οτι τὸ ἀγαθὸν ἠθέ λησας ἐν τοῖς πατράσιν ἡμῶν· τοῦτο γὰρ σημαίνει τὸ Εὐδόκησας, Σὺ εἶ αὐτὸς ὁ βασιλεύς μου καὶ ὁ Θεός μου. Ὁ ἐκεῖνα εργασάμενος, σὺ εἶ αὐτὸς καὶ νῦν, ὡς ἀναλλοίωτος · καὶ ἡμεῖς, ἐκείνων ἔκγονοι. Καὶ λοιπὸν ὁμοίως τερατούργησον, ὃν καὶ βασιλέα καὶ Θεὸν ἔχω καθάπερ ἐκεῖνα. Ο εντελλόμενος τὰς σωτηρίας Ἰακώβ. Τοῦτο, EUTHYMII ZIGABENI ut illud : Viderunt oculi nostri ; item : Mame nostræ çontreclaverunt, et eum dixerint ; Audivimus, subdit, a quibus, a patribus scilicet, per illa nimirum, quæ nobis scripta reliquerunt. Quid autem audierint, et quid operatus sit Deus, audi in sequentibus. B Vers. 3. Manus tua gentes exterminavit, et plan- tasti eos. Per gentes Chananæos intelligit, et alios populos, qui olim in terra promissionis habitave- rant : et per manum ejus, divinam potentiam. Plantasti eos, id est, habitare fecisti patres nostres. Et considera exquisitum loquendi modum. De illis enim gentibus dicit, quod Deus exterminavit eas, eo quod penitus eradicatae sunt ab illa regione. De Judæis vero ait : Plantaști eos, quia nimirum in gentium sede, unde illa exterminale et pulsæ " fuerant, ipsi firmas ac stabiles radices miserunt. Ipsi enim primi Patres, illinc nunquam expulsi sunt, tametsi eorum liberi admissorum scelerum Iuentes poenas, saepe postmodum Deo jubente alio transmigraverint. Prioribus autem omnibus on is- sis miraculis, sermonis sui argumentum Propheta hinc potissimum elicit, quia si extraneos Deus alienam in sedem collocavit, eis nunc magis spe- randum sit, ut pulsi patria illuc a Deo iterum reducendi, et in pristinum statum restituendi sint, Afflixisti populos, et sjecisti eos. Gentes scilicet. Neque enim tantummodo ejecte sunt, sed ante- quam ejicerentur, diutino etiam bello, et variis ca- lamitatibus fuerunt afflictæ. VERS. 4. Non enim in gladio suo hæreditaverunt terram. Terram enim promissionis armis consecuti C non sunt. Et brachium eorum non salvavit eos. Neque poten- tia eorum eos liberavit a tantis, et tam tremendis gentibus. Sed dextra tua et brachium tuam. Per dextram, quidam auxilium intelligunt, et per brachium po- tentiam. Alii vero per utramque dictionem æque significari dicunt potentiam. Et illuminatio vultus tui. Hoc est, visitatio tua. Ostende enim, alibi inquit, faciem tuam, et salvi erimus ". Visitalio autem divina, aut aspectus di- vinus, pro ejus auxilio sumitur : quia si periclitanti cuipiam quis auxilio esse velit, necessario ad oum oculorum aciem dirigit. Quoniam complacuisti in eis, Id est, quia bene voluisti patribus nostris. Ita enim significat hoc loco verbum, complacuisti. VERS. 5. et ipse rex meus et Deus meus. Tu, qui illa operatus es, idem ipse es et nunc, qui olim fuisti, velut immutabilis: nos quoque eorum- dem filii sumus. Restat tantum, ut tandem in nobis opereris miracula, cumn te, ut regem et Deum co- lamus, quemadmodum et illi antea coluerunt. Qui mandas salutes Jacob. His verbis facilitatem Psal. LXXIX, 4. D Varia lectiones. (53) In alio desideratur ἀπό.
the Church’s patient endurance and the subsequent peace. Hence it is justly placed after the previous psalm. The previous one contains the calling of the Church, while this one contains the things after the calling. In some of the ancient copies the superscription is not ‘for the sons of Kore’, but ‘belong- ing to the sons of Kore, and it is clear that the former is by oversight of the original copyist, from whom it was passed on to the others. We can, however, also interpret the inscription in the following way, taking the preposi- tion ‘for’ in the sense of ‘through’, namely, through the sons of Kore, for it was composed by David but was sung through the sons of Kore, for they say that the Hebrew word means both ‘through the sons’ and ‘for the sons’. ‘For the hidden things’ in the sense of, about the things hidden to the many, for there are many enigmatic things in this. It is spoken in the person of the Apostles and of the martyrs.
α Ὁ Θεὸς ἡμῶν καταφυγὴ καὶ δύναμις. Ὁ Χριστὸς, εἰς ὃν ἡμεῖς πεπιστεύκαμεν, φεύγουσι μὲν ἡμῖν, καταφυγή ἐστιν, ἀνθισταμένοις δὲ, δύναμις· αὐτὸς γὰρ ἐνετείλατο φεύγειν μὲν τοὺς πειρασμοὺς, ἐμπίπτοντας δὲ, ἀνθίστασθαι δι’ ὑπομονῆς, ὥστε μὴ ἡττᾶσθαι τούτων.Λ αισθητήρια, ὡς τὸ 'Εωράκασιν οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν» καί· Αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάφησαν . Εἰπόντες δὲ, ὅτι Ηκούσαμεν, επάγουσι καὶ παρὰ τίνων, ὅτι παρὰ τῶν πατρῶν. Δῆλον δὲ, ὅτι (53) ἀπὸ τῶν συγ γραμμάτων ὧν ἀπολέλοιπαν. Τί δέ ἐστιν ὁ ἡκούσα- μεν καὶ ὁ εἰργάσατο ὁ Θεὸς ἄκουσον διὰ τῶν ἑξῆς, Ἡ χείρ σου ἔθνη ἐξωλόθρευσε, καὶ κατεφύ τευσας αὐτούς. Ἔθνη τὰ τῶν Χαναναίων λέγει, καὶ τῶν ἄλλων, τῶν κατοικούντων πρότερον ἐν τῇ γῇ τῆς ἐπαγγελίας· χεῖρα δὲ λέγει Θεοῦ, τὴν θείαν δύναμιν· Καταφύτευσας δὲ, ἀντὶ Εγκατῴκισας τοὺς πατέρας ἡμῶν. Ορα δὲ τῶν λέξεων τὴν ἀκρι βειαν· ἐπ' ἐκείνων μεν, 'Εξωλόθρευσε, διὰ τὴν πανωλεθρίαν· ἐπὶ τούτων δὲ, Καταφύτευσας, διά τὴν ἐνρίζωσεν. Εἰ γὰρ καὶ μετανάσται γεγόνασι πρότερον, ἀλλ' οὐκ αὐτοὶ πάντως, ἀλλὰ τὰ τέκνα αὐτῶν, καὶ ταῦτα διὰ τὰς οἰκείας ἁμαρτίας, Τὰ προλαβόντα δὲ θαύματα παραλιπὼν ὁ λόγος, μόνον τοῦτο τίθησιν, ὡς οἰκεῖον πρὸς τὴν ὑπόθεσιν· εἰ γὰρ τοὺς ξένους ἐπὶ τὴν ἀλλοτρίαν ίδρυσε, πολλῷ μᾶλ λον τούτους ἐκβεβλημένους τῆς πατρίδος αποκατα στήσει πάλιν καὶ συναγάγη. Τu Εκάκωσας λαούς, καὶ ἐξέβαλες αὐτούς. Τι ἔθνη· οὐ γὰρ ἐξεβλήθησαν μόνον, ἀλλὰ καὶ πρῶτον ἐκακώθησαν, πολέμῳ καὶ θεομηνία. Οὐ γὰρ ἐν τῇ ῥομφαίᾳ αὐτῶν ἐκληρονόμησαν γῆν. Οὐκ ἐν τοῖς ὅπλοις ἐκληρονόμησαν γῆν τὴν τῆς ἐπαγγελίας. Καὶ ὁ βραχίων αὐτοῦ ἔσωσεν αὐτούς. Οὐδὲ ἡ δύναμις αὐτῶν, ἐῤῥύσατο αὐτοὺς ἀπὸ τοσούτων καὶ τηλικούτων ἐθνῶν, Αλλ' ἡ δεξιά σου, καὶ ὁ βραχίων σου. Τινές δεξιὰν μὲν, λέγουσι τὴν βοήθειαν· τινὲς δὲ τὴν δύναμιν· ἄλλοι δὲ, καὶ ἄμφω τὴν δύναμιν σημαίνειν ἐκ παραλλήλου. Καὶ ὁ φωτισμός τοῦ προσώπου σου. Καὶ ἡ ἐπι- σκοπή σου. Επίφανον γάρ, φησί, τὸ πρόσωπόν σου, καὶ σωθησόμεθα· Ἐπισκοπὴ δὲ Θεοῦ, ἡ ἀντίληψις Θρῶν γάρ τις ἀντιλαμβάνεται. *Οτι εὐδόκησας ἐν αὐτοῖς. "Οτι τὸ ἀγαθὸν ἠθέ λησας ἐν τοῖς πατράσιν ἡμῶν· τοῦτο γὰρ σημαίνει τὸ Εὐδόκησας, Σὺ εἶ αὐτὸς ὁ βασιλεύς μου καὶ ὁ Θεός μου. Ὁ ἐκεῖνα εργασάμενος, σὺ εἶ αὐτὸς καὶ νῦν, ὡς ἀναλλοίωτος · καὶ ἡμεῖς, ἐκείνων ἔκγονοι. Καὶ λοιπὸν ὁμοίως τερατούργησον, ὃν καὶ βασιλέα καὶ Θεὸν ἔχω καθάπερ ἐκεῖνα. Ο εντελλόμενος τὰς σωτηρίας Ἰακώβ. Τοῦτο, EUTHYMII ZIGABENI ut illud : Viderunt oculi nostri ; item : Mame nostræ çontreclaverunt, et eum dixerint ; Audivimus, subdit, a quibus, a patribus scilicet, per illa nimirum, quæ nobis scripta reliquerunt. Quid autem audierint, et quid operatus sit Deus, audi in sequentibus. B Vers. 3. Manus tua gentes exterminavit, et plan- tasti eos. Per gentes Chananæos intelligit, et alios populos, qui olim in terra promissionis habitave- rant : et per manum ejus, divinam potentiam. Plantasti eos, id est, habitare fecisti patres nostres. Et considera exquisitum loquendi modum. De illis enim gentibus dicit, quod Deus exterminavit eas, eo quod penitus eradicatae sunt ab illa regione. De Judæis vero ait : Plantaști eos, quia nimirum in gentium sede, unde illa exterminale et pulsæ " fuerant, ipsi firmas ac stabiles radices miserunt. Ipsi enim primi Patres, illinc nunquam expulsi sunt, tametsi eorum liberi admissorum scelerum Iuentes poenas, saepe postmodum Deo jubente alio transmigraverint. Prioribus autem omnibus on is- sis miraculis, sermonis sui argumentum Propheta hinc potissimum elicit, quia si extraneos Deus alienam in sedem collocavit, eis nunc magis spe- randum sit, ut pulsi patria illuc a Deo iterum reducendi, et in pristinum statum restituendi sint, Afflixisti populos, et sjecisti eos. Gentes scilicet. Neque enim tantummodo ejecte sunt, sed ante- quam ejicerentur, diutino etiam bello, et variis ca- lamitatibus fuerunt afflictæ. VERS. 4. Non enim in gladio suo hæreditaverunt terram. Terram enim promissionis armis consecuti C non sunt. Et brachium eorum non salvavit eos. Neque poten- tia eorum eos liberavit a tantis, et tam tremendis gentibus. Sed dextra tua et brachium tuam. Per dextram, quidam auxilium intelligunt, et per brachium po- tentiam. Alii vero per utramque dictionem æque significari dicunt potentiam. Et illuminatio vultus tui. Hoc est, visitatio tua. Ostende enim, alibi inquit, faciem tuam, et salvi erimus ". Visitalio autem divina, aut aspectus di- vinus, pro ejus auxilio sumitur : quia si periclitanti cuipiam quis auxilio esse velit, necessario ad oum oculorum aciem dirigit. Quoniam complacuisti in eis, Id est, quia bene voluisti patribus nostris. Ita enim significat hoc loco verbum, complacuisti. VERS. 5. et ipse rex meus et Deus meus. Tu, qui illa operatus es, idem ipse es et nunc, qui olim fuisti, velut immutabilis: nos quoque eorum- dem filii sumus. Restat tantum, ut tandem in nobis opereris miracula, cumn te, ut regem et Deum co- lamus, quemadmodum et illi antea coluerunt. Qui mandas salutes Jacob. His verbis facilitatem Psal. LXXIX, 4. D Varia lectiones. (53) In alio desideratur ἀπό.
2α Our God is refuge and power. Christ in whom we have believed is refuge when we are fleeing and power when we are resisting, for he commanded to flee trials, but on falling into them to resist through patient endurance so as not to be defeated by them.
β Βοηθὸς ἐν θλίψεσι ταῖς εὑρούσαις ἡμᾶς σφόδρα. Τὸ, σφόδρα, πρὸς τὸ, βοηθὸς, ἀποδίδωσιν ὁ Χρυσόστομος. PG55.204 Σκόπει δὲ, ὅτι αἱ θλίψεις εὑρίσκουσι τοὺς κατὰ Θεὸν ζῶντας, καταδιώκουσαι αὐτοὺς, τοῦ Θεοῦ παραχωροῦντος, ἵνα γυμνασθέντες, δοκιμώτεροι γένωνται. Ἡ θλῖψις γὰρ, φησὶν, ὑπομονὴν κατεργάζεται, ἡ δὲ ὑπομονὴ, δοκιμήν. Ὁ γὰρ Θεὸς οὐ κωλύει μὲν τοὺς πειρασμοὺς, διὰ τὴν ῥηθεῖσαν αἰτίαν· ἐπιόντων δὲ, παρίσταται βοηθός.Λ αισθητήρια, ὡς τὸ 'Εωράκασιν οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν» καί· Αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάφησαν . Εἰπόντες δὲ, ὅτι Ηκούσαμεν, επάγουσι καὶ παρὰ τίνων, ὅτι παρὰ τῶν πατρῶν. Δῆλον δὲ, ὅτι (53) ἀπὸ τῶν συγ γραμμάτων ὧν ἀπολέλοιπαν. Τί δέ ἐστιν ὁ ἡκούσα- μεν καὶ ὁ εἰργάσατο ὁ Θεὸς ἄκουσον διὰ τῶν ἑξῆς, Ἡ χείρ σου ἔθνη ἐξωλόθρευσε, καὶ κατεφύ τευσας αὐτούς. Ἔθνη τὰ τῶν Χαναναίων λέγει, καὶ τῶν ἄλλων, τῶν κατοικούντων πρότερον ἐν τῇ γῇ τῆς ἐπαγγελίας· χεῖρα δὲ λέγει Θεοῦ, τὴν θείαν δύναμιν· Καταφύτευσας δὲ, ἀντὶ Εγκατῴκισας τοὺς πατέρας ἡμῶν. Ορα δὲ τῶν λέξεων τὴν ἀκρι βειαν· ἐπ' ἐκείνων μεν, 'Εξωλόθρευσε, διὰ τὴν πανωλεθρίαν· ἐπὶ τούτων δὲ, Καταφύτευσας, διά τὴν ἐνρίζωσεν. Εἰ γὰρ καὶ μετανάσται γεγόνασι πρότερον, ἀλλ' οὐκ αὐτοὶ πάντως, ἀλλὰ τὰ τέκνα αὐτῶν, καὶ ταῦτα διὰ τὰς οἰκείας ἁμαρτίας, Τὰ προλαβόντα δὲ θαύματα παραλιπὼν ὁ λόγος, μόνον τοῦτο τίθησιν, ὡς οἰκεῖον πρὸς τὴν ὑπόθεσιν· εἰ γὰρ τοὺς ξένους ἐπὶ τὴν ἀλλοτρίαν ίδρυσε, πολλῷ μᾶλ λον τούτους ἐκβεβλημένους τῆς πατρίδος αποκατα στήσει πάλιν καὶ συναγάγη. Τu Εκάκωσας λαούς, καὶ ἐξέβαλες αὐτούς. Τι ἔθνη· οὐ γὰρ ἐξεβλήθησαν μόνον, ἀλλὰ καὶ πρῶτον ἐκακώθησαν, πολέμῳ καὶ θεομηνία. Οὐ γὰρ ἐν τῇ ῥομφαίᾳ αὐτῶν ἐκληρονόμησαν γῆν. Οὐκ ἐν τοῖς ὅπλοις ἐκληρονόμησαν γῆν τὴν τῆς ἐπαγγελίας. Καὶ ὁ βραχίων αὐτοῦ ἔσωσεν αὐτούς. Οὐδὲ ἡ δύναμις αὐτῶν, ἐῤῥύσατο αὐτοὺς ἀπὸ τοσούτων καὶ τηλικούτων ἐθνῶν, Αλλ' ἡ δεξιά σου, καὶ ὁ βραχίων σου. Τινές δεξιὰν μὲν, λέγουσι τὴν βοήθειαν· τινὲς δὲ τὴν δύναμιν· ἄλλοι δὲ, καὶ ἄμφω τὴν δύναμιν σημαίνειν ἐκ παραλλήλου. Καὶ ὁ φωτισμός τοῦ προσώπου σου. Καὶ ἡ ἐπι- σκοπή σου. Επίφανον γάρ, φησί, τὸ πρόσωπόν σου, καὶ σωθησόμεθα· Ἐπισκοπὴ δὲ Θεοῦ, ἡ ἀντίληψις Θρῶν γάρ τις ἀντιλαμβάνεται. *Οτι εὐδόκησας ἐν αὐτοῖς. "Οτι τὸ ἀγαθὸν ἠθέ λησας ἐν τοῖς πατράσιν ἡμῶν· τοῦτο γὰρ σημαίνει τὸ Εὐδόκησας, Σὺ εἶ αὐτὸς ὁ βασιλεύς μου καὶ ὁ Θεός μου. Ὁ ἐκεῖνα εργασάμενος, σὺ εἶ αὐτὸς καὶ νῦν, ὡς ἀναλλοίωτος · καὶ ἡμεῖς, ἐκείνων ἔκγονοι. Καὶ λοιπὸν ὁμοίως τερατούργησον, ὃν καὶ βασιλέα καὶ Θεὸν ἔχω καθάπερ ἐκεῖνα. Ο εντελλόμενος τὰς σωτηρίας Ἰακώβ. Τοῦτο, EUTHYMII ZIGABENI ut illud : Viderunt oculi nostri ; item : Mame nostræ çontreclaverunt, et eum dixerint ; Audivimus, subdit, a quibus, a patribus scilicet, per illa nimirum, quæ nobis scripta reliquerunt. Quid autem audierint, et quid operatus sit Deus, audi in sequentibus. B Vers. 3. Manus tua gentes exterminavit, et plan- tasti eos. Per gentes Chananæos intelligit, et alios populos, qui olim in terra promissionis habitave- rant : et per manum ejus, divinam potentiam. Plantasti eos, id est, habitare fecisti patres nostres. Et considera exquisitum loquendi modum. De illis enim gentibus dicit, quod Deus exterminavit eas, eo quod penitus eradicatae sunt ab illa regione. De Judæis vero ait : Plantaști eos, quia nimirum in gentium sede, unde illa exterminale et pulsæ " fuerant, ipsi firmas ac stabiles radices miserunt. Ipsi enim primi Patres, illinc nunquam expulsi sunt, tametsi eorum liberi admissorum scelerum Iuentes poenas, saepe postmodum Deo jubente alio transmigraverint. Prioribus autem omnibus on is- sis miraculis, sermonis sui argumentum Propheta hinc potissimum elicit, quia si extraneos Deus alienam in sedem collocavit, eis nunc magis spe- randum sit, ut pulsi patria illuc a Deo iterum reducendi, et in pristinum statum restituendi sint, Afflixisti populos, et sjecisti eos. Gentes scilicet. Neque enim tantummodo ejecte sunt, sed ante- quam ejicerentur, diutino etiam bello, et variis ca- lamitatibus fuerunt afflictæ. VERS. 4. Non enim in gladio suo hæreditaverunt terram. Terram enim promissionis armis consecuti C non sunt. Et brachium eorum non salvavit eos. Neque poten- tia eorum eos liberavit a tantis, et tam tremendis gentibus. Sed dextra tua et brachium tuam. Per dextram, quidam auxilium intelligunt, et per brachium po- tentiam. Alii vero per utramque dictionem æque significari dicunt potentiam. Et illuminatio vultus tui. Hoc est, visitatio tua. Ostende enim, alibi inquit, faciem tuam, et salvi erimus ". Visitalio autem divina, aut aspectus di- vinus, pro ejus auxilio sumitur : quia si periclitanti cuipiam quis auxilio esse velit, necessario ad oum oculorum aciem dirigit. Quoniam complacuisti in eis, Id est, quia bene voluisti patribus nostris. Ita enim significat hoc loco verbum, complacuisti. VERS. 5. et ipse rex meus et Deus meus. Tu, qui illa operatus es, idem ipse es et nunc, qui olim fuisti, velut immutabilis: nos quoque eorum- dem filii sumus. Restat tantum, ut tandem in nobis opereris miracula, cumn te, ut regem et Deum co- lamus, quemadmodum et illi antea coluerunt. Qui mandas salutes Jacob. His verbis facilitatem Psal. LXXIX, 4. D Varia lectiones. (53) In alio desideratur ἀπό.
2β A helper very greatly in afflictions that beset us. Chrysostomos relates the ‘very greatly’ to the ‘helper’. PG55.204 Note that afflictions beset those who live in a godly way, pursuing them by God’s consent so that having been exercised they may become stronger, for as is written, Affliction produces endurance, and endurance strength of character. God does not prevent trials for the reason mentioned, but when they supervene he stands by as a helper.
3 Διὰ τοῦτο οὐ φοβηθησόμεθα ἐν τῷ ταράσσεσθαι τὴν γῆν, καὶ μετατίθεσθαι ὄρη ἐν καρδίαις θαλασσῶν. Τουτὶ τὸ χωρίον, οὔτε ὁ μέγας Βασίλειος κατ’ ἀναγωγὴν ἔλαβεν, οὔτε ὁ PG29.420B Χρυσόστομος, ἀλλὰ συμφώνως εἶπον, ὅτι λέγουσιν οἱ ἅγιοι, ὡς ἄρα τοῦ Χριστοῦ PG55.204 βοηθοῦντος ἡμῖν σφόδρα, οὐδέποτε φοβηθησόμεθα, οὐδ’ εἰ πᾶσα ἡ γῆ συνταραχθείη σεισμοῖς ἐξαισίοις, οὐδ’ εἰ τὰ ὄρη, τῆς φυσικῆς ἕδρας ἀνασπασθέντα, εἰς τὰ βάθη τῆς θαλάσσης ἀποσφενδονηθεῖεν. Εἰ δὲ τῶν στοιχείων οὕτω συγχεομένων οὐ δείσομεν, πολλῷ μᾶλλον οὐδὲ τῶν τυράννων ἐπιτιθεμένων ἡμῖν. Ὅθεν καὶ Παῦλος ἔλεγε, Τίς ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ; τόδε; ἢ τόδε;Λ αισθητήρια, ὡς τὸ 'Εωράκασιν οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν» καί· Αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάφησαν . Εἰπόντες δὲ, ὅτι Ηκούσαμεν, επάγουσι καὶ παρὰ τίνων, ὅτι παρὰ τῶν πατρῶν. Δῆλον δὲ, ὅτι (53) ἀπὸ τῶν συγ γραμμάτων ὧν ἀπολέλοιπαν. Τί δέ ἐστιν ὁ ἡκούσα- μεν καὶ ὁ εἰργάσατο ὁ Θεὸς ἄκουσον διὰ τῶν ἑξῆς, Ἡ χείρ σου ἔθνη ἐξωλόθρευσε, καὶ κατεφύ τευσας αὐτούς. Ἔθνη τὰ τῶν Χαναναίων λέγει, καὶ τῶν ἄλλων, τῶν κατοικούντων πρότερον ἐν τῇ γῇ τῆς ἐπαγγελίας· χεῖρα δὲ λέγει Θεοῦ, τὴν θείαν δύναμιν· Καταφύτευσας δὲ, ἀντὶ Εγκατῴκισας τοὺς πατέρας ἡμῶν. Ορα δὲ τῶν λέξεων τὴν ἀκρι βειαν· ἐπ' ἐκείνων μεν, 'Εξωλόθρευσε, διὰ τὴν πανωλεθρίαν· ἐπὶ τούτων δὲ, Καταφύτευσας, διά τὴν ἐνρίζωσεν. Εἰ γὰρ καὶ μετανάσται γεγόνασι πρότερον, ἀλλ' οὐκ αὐτοὶ πάντως, ἀλλὰ τὰ τέκνα αὐτῶν, καὶ ταῦτα διὰ τὰς οἰκείας ἁμαρτίας, Τὰ προλαβόντα δὲ θαύματα παραλιπὼν ὁ λόγος, μόνον τοῦτο τίθησιν, ὡς οἰκεῖον πρὸς τὴν ὑπόθεσιν· εἰ γὰρ τοὺς ξένους ἐπὶ τὴν ἀλλοτρίαν ίδρυσε, πολλῷ μᾶλ λον τούτους ἐκβεβλημένους τῆς πατρίδος αποκατα στήσει πάλιν καὶ συναγάγη. Τu Εκάκωσας λαούς, καὶ ἐξέβαλες αὐτούς. Τι ἔθνη· οὐ γὰρ ἐξεβλήθησαν μόνον, ἀλλὰ καὶ πρῶτον ἐκακώθησαν, πολέμῳ καὶ θεομηνία. Οὐ γὰρ ἐν τῇ ῥομφαίᾳ αὐτῶν ἐκληρονόμησαν γῆν. Οὐκ ἐν τοῖς ὅπλοις ἐκληρονόμησαν γῆν τὴν τῆς ἐπαγγελίας. Καὶ ὁ βραχίων αὐτοῦ ἔσωσεν αὐτούς. Οὐδὲ ἡ δύναμις αὐτῶν, ἐῤῥύσατο αὐτοὺς ἀπὸ τοσούτων καὶ τηλικούτων ἐθνῶν, Αλλ' ἡ δεξιά σου, καὶ ὁ βραχίων σου. Τινές δεξιὰν μὲν, λέγουσι τὴν βοήθειαν· τινὲς δὲ τὴν δύναμιν· ἄλλοι δὲ, καὶ ἄμφω τὴν δύναμιν σημαίνειν ἐκ παραλλήλου. Καὶ ὁ φωτισμός τοῦ προσώπου σου. Καὶ ἡ ἐπι- σκοπή σου. Επίφανον γάρ, φησί, τὸ πρόσωπόν σου, καὶ σωθησόμεθα· Ἐπισκοπὴ δὲ Θεοῦ, ἡ ἀντίληψις Θρῶν γάρ τις ἀντιλαμβάνεται. *Οτι εὐδόκησας ἐν αὐτοῖς. "Οτι τὸ ἀγαθὸν ἠθέ λησας ἐν τοῖς πατράσιν ἡμῶν· τοῦτο γὰρ σημαίνει τὸ Εὐδόκησας, Σὺ εἶ αὐτὸς ὁ βασιλεύς μου καὶ ὁ Θεός μου. Ὁ ἐκεῖνα εργασάμενος, σὺ εἶ αὐτὸς καὶ νῦν, ὡς ἀναλλοίωτος · καὶ ἡμεῖς, ἐκείνων ἔκγονοι. Καὶ λοιπὸν ὁμοίως τερατούργησον, ὃν καὶ βασιλέα καὶ Θεὸν ἔχω καθάπερ ἐκεῖνα. Ο εντελλόμενος τὰς σωτηρίας Ἰακώβ. Τοῦτο, EUTHYMII ZIGABENI ut illud : Viderunt oculi nostri ; item : Mame nostræ çontreclaverunt, et eum dixerint ; Audivimus, subdit, a quibus, a patribus scilicet, per illa nimirum, quæ nobis scripta reliquerunt. Quid autem audierint, et quid operatus sit Deus, audi in sequentibus. B Vers. 3. Manus tua gentes exterminavit, et plan- tasti eos. Per gentes Chananæos intelligit, et alios populos, qui olim in terra promissionis habitave- rant : et per manum ejus, divinam potentiam. Plantasti eos, id est, habitare fecisti patres nostres. Et considera exquisitum loquendi modum. De illis enim gentibus dicit, quod Deus exterminavit eas, eo quod penitus eradicatae sunt ab illa regione. De Judæis vero ait : Plantaști eos, quia nimirum in gentium sede, unde illa exterminale et pulsæ " fuerant, ipsi firmas ac stabiles radices miserunt. Ipsi enim primi Patres, illinc nunquam expulsi sunt, tametsi eorum liberi admissorum scelerum Iuentes poenas, saepe postmodum Deo jubente alio transmigraverint. Prioribus autem omnibus on is- sis miraculis, sermonis sui argumentum Propheta hinc potissimum elicit, quia si extraneos Deus alienam in sedem collocavit, eis nunc magis spe- randum sit, ut pulsi patria illuc a Deo iterum reducendi, et in pristinum statum restituendi sint, Afflixisti populos, et sjecisti eos. Gentes scilicet. Neque enim tantummodo ejecte sunt, sed ante- quam ejicerentur, diutino etiam bello, et variis ca- lamitatibus fuerunt afflictæ. VERS. 4. Non enim in gladio suo hæreditaverunt terram. Terram enim promissionis armis consecuti C non sunt. Et brachium eorum non salvavit eos. Neque poten- tia eorum eos liberavit a tantis, et tam tremendis gentibus. Sed dextra tua et brachium tuam. Per dextram, quidam auxilium intelligunt, et per brachium po- tentiam. Alii vero per utramque dictionem æque significari dicunt potentiam. Et illuminatio vultus tui. Hoc est, visitatio tua. Ostende enim, alibi inquit, faciem tuam, et salvi erimus ". Visitalio autem divina, aut aspectus di- vinus, pro ejus auxilio sumitur : quia si periclitanti cuipiam quis auxilio esse velit, necessario ad oum oculorum aciem dirigit. Quoniam complacuisti in eis, Id est, quia bene voluisti patribus nostris. Ita enim significat hoc loco verbum, complacuisti. VERS. 5. et ipse rex meus et Deus meus. Tu, qui illa operatus es, idem ipse es et nunc, qui olim fuisti, velut immutabilis: nos quoque eorum- dem filii sumus. Restat tantum, ut tandem in nobis opereris miracula, cumn te, ut regem et Deum co- lamus, quemadmodum et illi antea coluerunt. Qui mandas salutes Jacob. His verbis facilitatem Psal. LXXIX, 4. D Varia lectiones. (53) In alio desideratur ἀπό.
3 Therefore we shall not be afraid when the earth is troubled and mountains are moved in the hearts of the seas. Neither Basil the Great nor Chrysostomos took this verse in an anagogical sense, but they PG29.420B both agreed that the saints are saying that when Christ is helping us very greatly, we shall PG55.204 never be afraid, not even if the whole earth be shaken with violent earthquakes, nor if the mountains, having been torn up from their natural seat, be catapulted away into the depths of the sea. And if we shall not fear when the elements are thus confused, much more we shall not fear when tyrants attack us. Hence Paul said, Who will separate us from the love of Christ? This? Or that?
PG 128:5074 Ἤχησαν καὶ ἐταράχθησαν τὰ ὕδατα αὐτῶν· ἐταράχθησαν τὰ ὄρη ἐν τῇ κραταιότητι αὐτοῦ.διὰ τὴν εὐχέρειαν καὶ ταχύτητα τῆς βοηθείας. Ο Δ Τu, λόγῳ μόνῳ χρώμενος, εἰς τὸ σῶσαι τὸν ἐξ Ἰακώβ καταγόμενον λαόν. Η ὁ ἐν πολέμοις υποτιθέμενος πῶς ἂν σωθοίη· ποιήσατε γάρ, φησί, τάδε καὶ τάδι. Εν σοὶ τοὺς ἐχθροὺς ἡμῶν κερατιούμεν. Κα ταγωνισόμεθα, ἐκ μεταφορᾶς τῶν ζώων, & τοῖς κά βασι καταπαλαίουσι πᾶν ἀντίπαλον. Καὶ ἐν τῷ ὀνόματί σου ἐξουδενώσομεν τοὺς ἐπανισταμένους ἡμῖν. Πεποίθαμεν, φησίν, ὅτι τὸ όνομά σου μόνον ἐπισείσαντες αὐτοῖς, καὶ μόνον ἐμβοήσαντες ὅτι ὁ Θεὸς τοῦ Ἰσραὴλ, ὡς οὐδὲν αὐτοὺς ἡγησόμεθα, καὶ εὐκαταφρονή τους ποιήσομεν. Οὐ γὰρ ἐπὶ τῷ τόξῳ μου ἐλπιῶ, καὶ ἡ ῥομφαία μου οὐ σώσει με. Εἰ γὰρ καὶ τούτοις ώπλισμαι, να με πολέμου, ἀλλ' οὐκ ἐπὶ τούτοις τεθάρρηκα. Εσωσας γὰρ ἡμᾶς ἐκ τῶν θλιβόντων ἡμᾶς, καὶ τοὺς μισοῦντας ἡμᾶς κατήσχυνας. Πείραν γὰρ τῆς παρὰ σοῦ βοηθείας καὶ πρότερον ἐλάβομεν, καὶ οἴδαμεν ὅπως ἀντιλαμβάνῃ. Ἐν τῷ θεῷ ἐπαινεθησόμεθα ὅλην τὴν ἡμέραν. Το Επαινεθησόμεθα, Καυχησόμεθα εἶπεν ὁ Σύμ μαχος· ὁ γὰρ καυχώμενος, ἑαυτὸν ἐπαινεῖ. Οὐκ ἐν ἑτέρῳ, φησί, πράγματι τῶν ἁπάντων καυχησόμεθα, καίτοι πολλὰ λέγειν ἔχοντες, ἀλλ᾽ ἢ ἐν μόνῳ τῷ ἐπι- γινώσκειν τὸν Θεόν. Τὸ δὲ 'Ολην τὴν ἡμέραν, Κατὰ πᾶσαν τὴν ἡμέραν ὁ ᾿Ακύλας ἐκδίδωσι πανταχοῦ· ὁ δὲ Σύμμαχος, Καθ' ὅλην τὴν ζωήν. Καὶ ἐν τῷ ὀνόματί σου ἐξομολογησόμεθα εἰς τὸν αἰῶνα. Τὸ Εξομολογησόμεθα, ἀντὶ τοῦ Δι- ηγησόμεθά τινες νενοήκασιν, οἷον, ἐν τῷ ὀνόματί σου διήγησιν ποιησόμεθα, καταλέγοντε; πᾶσιν ὅσα ἔν τε τοῖς πατράσι καὶ ἐν ἡμῖν ἐνήργησε τοῦτο μεγαλεία. Η καὶ ἄλλω; · Τῷ ὀνόματί σου εὐχαριστήσομεν, τῆς προθέσεως περιττῶς κειμένης· τὸ δὲ Εἰς τὸν αἰῶνα, τὸ ἀεὶ σημαίνειν πάντες πανταχού φασι. Νυνὶ δὲ ἀπώσω, καὶ κατήσχυνας ἡμᾶς. Απο ώσω μὲν, ὡς ἀναξίους· κατήσχυνας δὲ, ἀντὶ τοῦ, αἰσχυνθῆναι πεποίηκας, μὴ ἀντιλαμβανόμενος ἡμῶν τοιαῦτα πασχόντων. Καὶ οὐκ ἐξελεύσῃ ὁ Θεὸς ἐν ταῖς δυνάμεσιν ἡμῶν. Κανταῦθα ἀντιχρονία, καθὼς ὁ Σύμμαχος ἐξέδωκεν · Καὶ οὐ συνεξάρχῃ τοῖς στρατεύμασιν ἡμῶν· ταῦτα γὰρ, δυνάμεις εκάλεσεν. Απέστρεψας ἡμᾶς εἰς τὰ ὀπίσω παρὰ τοὺς ἐχθροὺς ἡμῶν. Πρώτους παρὰ τῇ σῇ ἐπισκοπῇ τε ταγμένους ἀπέστρεψας εἰς τὴν ἐσχάτην τάξιν, καὶ ὑπεβίβασας ἡμᾶς τοῖς ἐχθροῖς ἡμῶν. Καὶ οἱ μισοῦντες ἡμᾶς, διήρπαζον ἑαυτοῖς. Διήρπαζον τὰ ἡμέτερα. Εδωκας ἡμᾶς ὡς πρόβατα βρώσεως. Το Εδω κας, ἀντὶ τοῦ Παρέδωκας, ἐξέδωκας, καὶ οὐδὲ ὡς πρόβατα κτήσεως, ἀλλὰ βρώσεως· ταῦτα γὰρ ἐκεί των φαυλότερα, ὡς εἰς σφαγὴν ἐπιτήδεια. Εν τοῖς ἔθνεσι διέσπειρας ἡμᾶς. Εἰς δουλείαν· COMMENT. IN PSALMOS. αnique celeritatem divini explicat auxiti. inquit, B C qui solo verbo uteris cum populum illum salvas, qui descendit ex Jacob. Vel aliter: Tu qui in præe- kis suggeris, et subministras populo tue modum quo salvari debeat, dicens : Hæc aut illa facile. VERS. 6. In te inimicos mestres cornu petemus. Id est profligabimus. Tractum est autem hoc ex me- taphora animalium, que cornibus certant. Et in nomine tuo spernemus insurgentes in 109. Confidimus, inquit, quod tantum invocantes nomen tuum adversus hostes nostros, et tantummodo ve- eiferantes, Deum Israel, hoc nomine confirmati, spernemus et flocci faciemus ens. Vans. 7. Neque enim in arcu meo sperabo, et gle dius meus non salvabit me. Nam et si lege beih hu- ' jusmodi armis accinctus sim, nulla mibi tamen in eis adest fiducia. Vens. 8. Salvasti nos de affligontibus nos et qui oderant nos confudisti. Nam tuum experti sumus auxilium advocantibus enim adfuisti scimusque quod in posterum pari mode te advocantibus aderis. VERS. 9. In Deo laudabimur tota die. Pro Lande- bimur, Symmachus dixit, Gloriabimur ; nam qui gloriatur seipsum laudat. Tanetsi, inquit, multa ad nostram gloriam adduci possent, nulla tamen alia in re gloriabimur, quam in uno hoc, quod Deum cognoscimus. Et quod ait: Tota die, Sym- maclius, Per omnem diem dixit, et Aquila, Per to- tam vitam. Et in nomine tuo confitebimur in sæculum. Con ftebimur pro Narrabimus, ut sit sensus : lu nomine 'tuo narrationem faciemus, mirabilia connumeran- tes, quæ hoc nomen tuum, tam in patribus nostris quam in nobis, supra,hominum fidem efecit. Vel aliter : Nomini tuo gratias agamus. Et quod ait : In sæculam, οιnnes alii interpretes passim transfe- runt, semper. VERS 10. Nunc autem repulisti et confudisti me. nepalisti quidem ; ut indignos, confudisti vero, id est, contundi permisisti, dum nobis tanta sustinen tibus mala, opein nullam tulisti. Et non egredieris, Deus, in virtutibus nostris. Ric etiam tempus pro tempore ponitur, quemadmodum D Symmachus reddidit, dicens : Nec simul egredieris cum exercitibus nostris. Exercitus enim, virtutes, hoc est, potestates appellavit. VERS. 11. Convertisti nos retrorsum post inimicos nostros. Nos amicos olim tuos, et qui olim apud custodiam, et protectionem tuam in primo ordine sistebamus, avertisti în ultimum locum, et inimicis propriis subjecisti. Et qui oderant nos, diripiebant sibi. Diripiebant sibi nostra nimirum bona. VERS. 12. Dedisti nos tanquam oves æcarum. Tradidisti uos, sicut oves : eres dice, non que in possessionem, ac pro patrimonio retineantur, sed quæ viliores sint, et carnificinæ exponantur. Et in gentibus dispersisti nos. In servitutem ni-
4 Their waters have echoed and been troubled; the mountains have been troubled at his sov- ereign might.
Τοῦτο λέγουσιν, ὅτι παντοδύναμος ὁ βοηθὸς ἡμῶν· πολλάκις γὰρ τὰ ὕδατα τῶν θαλασσῶν ἤχησαν καὶ ἐταράχθησαν κυκώμενα καὶ ἀναβρασσόμενα ταῖς βίαις τῶν ἐμπιπτόντων ἀνέμων. Ἔτι δὲ καὶ τὰ ὄρη ἐσαλεύθησαν σεισμῷ. Ταῦτα δὲ γίνεται ἐν τῇ δυνάμει αὐτοῦ· Ὁ μεταστρέφων γὰρ, φησὶ, τὸ κύτος τῆς θαλάσσης, καὶ Ὁ Ps 64. [.] ἐπιβλέπων ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ ποιῶν αὐτὴν τρέμειν. Θαλασσῶν δὲ πληθυντικῶς εἶπε, κατὰ τὴν Ἑβραΐδα συνήθειαν, ὡς ἐν ἄλλοις Ps 2.α, 8.α, εἰρήκαμεν. Ἢ θαλάσσας καλεῖ, τοὺς διαφόρους κόλπους ― τὸν Αἰγαῖον, τὸν ᾽Ιόνιον, 18.α καὶ τὰ τοιαῦτα. Οὐκ ἄκαιρον δὲ καὶ ἀναγωγικῶς ἑρμηνεῦσαι τὰ προῤῥηθέντα. Οὐ φοβηθησόμεθα ἐν τῷ ταράσσεσθαι τὴν γῆν, ἤτοι τοὺς | γήϊνα φρονοῦντας τυράννους καὶ ὑπηκόους· ἐταράσσοντο γὰρ, μετατιθεμένης τῆς πατρίου πολιτείας αὐτῶν. Ναὶ μὴν, οὐδ’ ἐν τῷ μετατίθεσθαι, εἴτουν εἰσέρχεσθαι τὰ ὄρη, τουτέστι, τοὺς ἐπηρμένους δαίμονας, εἰς τὰς καρδίας τῶν ἁλμυρῶν καὶ πικρῶν ἀνθρώπων, ἐκμαίνοντας αὐτὰς εἰς τὸν καθ’ ἡμῶν φόνον· πολλὰ γὰρ τοιαῦτα γεγονέναι παρίστησιν ἡ βίβλος τῶν ἀποστολικῶν Πράξεων. Ὕδατα δὲ αὐτῶν, ἤγουν τῶν δαιμόνων, οἱ εἰδωλολάτραι, δίκην ὑδάτων τῇδε κἀκεῖσε μεταφερόμενοι τοῖς πνεύμασι τῆς τούτων ἀπάτης, οἳ ἤχησαν μὲν, βοῶντες καὶ ἀλλήλους παραθήγοντες, ἐταράχθησαν δὲ, θορυβηθέντες ἐπὶ ταῖς παραδοξοποιΐαις τῶν δούλων τοῦ Θεοῦ καὶ τῇ ἀνταγωνίστῳ δυνάμει· ἐταράχθησαν δὲ καὶ τὰ ὄρη, τουτέστι, καὶ αὐτοὶ οἱ δαίμονες, ἀτονοῦντες καὶ ἐλαυνόμενοι.διὰ τὴν εὐχέρειαν καὶ ταχύτητα τῆς βοηθείας. Ο Δ Τu, λόγῳ μόνῳ χρώμενος, εἰς τὸ σῶσαι τὸν ἐξ Ἰακώβ καταγόμενον λαόν. Η ὁ ἐν πολέμοις υποτιθέμενος πῶς ἂν σωθοίη· ποιήσατε γάρ, φησί, τάδε καὶ τάδι. Εν σοὶ τοὺς ἐχθροὺς ἡμῶν κερατιούμεν. Κα ταγωνισόμεθα, ἐκ μεταφορᾶς τῶν ζώων, & τοῖς κά βασι καταπαλαίουσι πᾶν ἀντίπαλον. Καὶ ἐν τῷ ὀνόματί σου ἐξουδενώσομεν τοὺς ἐπανισταμένους ἡμῖν. Πεποίθαμεν, φησίν, ὅτι τὸ όνομά σου μόνον ἐπισείσαντες αὐτοῖς, καὶ μόνον ἐμβοήσαντες ὅτι ὁ Θεὸς τοῦ Ἰσραὴλ, ὡς οὐδὲν αὐτοὺς ἡγησόμεθα, καὶ εὐκαταφρονή τους ποιήσομεν. Οὐ γὰρ ἐπὶ τῷ τόξῳ μου ἐλπιῶ, καὶ ἡ ῥομφαία μου οὐ σώσει με. Εἰ γὰρ καὶ τούτοις ώπλισμαι, να με πολέμου, ἀλλ' οὐκ ἐπὶ τούτοις τεθάρρηκα. Εσωσας γὰρ ἡμᾶς ἐκ τῶν θλιβόντων ἡμᾶς, καὶ τοὺς μισοῦντας ἡμᾶς κατήσχυνας. Πείραν γὰρ τῆς παρὰ σοῦ βοηθείας καὶ πρότερον ἐλάβομεν, καὶ οἴδαμεν ὅπως ἀντιλαμβάνῃ. Ἐν τῷ θεῷ ἐπαινεθησόμεθα ὅλην τὴν ἡμέραν. Το Επαινεθησόμεθα, Καυχησόμεθα εἶπεν ὁ Σύμ μαχος· ὁ γὰρ καυχώμενος, ἑαυτὸν ἐπαινεῖ. Οὐκ ἐν ἑτέρῳ, φησί, πράγματι τῶν ἁπάντων καυχησόμεθα, καίτοι πολλὰ λέγειν ἔχοντες, ἀλλ᾽ ἢ ἐν μόνῳ τῷ ἐπι- γινώσκειν τὸν Θεόν. Τὸ δὲ 'Ολην τὴν ἡμέραν, Κατὰ πᾶσαν τὴν ἡμέραν ὁ ᾿Ακύλας ἐκδίδωσι πανταχοῦ· ὁ δὲ Σύμμαχος, Καθ' ὅλην τὴν ζωήν. Καὶ ἐν τῷ ὀνόματί σου ἐξομολογησόμεθα εἰς τὸν αἰῶνα. Τὸ Εξομολογησόμεθα, ἀντὶ τοῦ Δι- ηγησόμεθά τινες νενοήκασιν, οἷον, ἐν τῷ ὀνόματί σου διήγησιν ποιησόμεθα, καταλέγοντε; πᾶσιν ὅσα ἔν τε τοῖς πατράσι καὶ ἐν ἡμῖν ἐνήργησε τοῦτο μεγαλεία. Η καὶ ἄλλω; · Τῷ ὀνόματί σου εὐχαριστήσομεν, τῆς προθέσεως περιττῶς κειμένης· τὸ δὲ Εἰς τὸν αἰῶνα, τὸ ἀεὶ σημαίνειν πάντες πανταχού φασι. Νυνὶ δὲ ἀπώσω, καὶ κατήσχυνας ἡμᾶς. Απο ώσω μὲν, ὡς ἀναξίους· κατήσχυνας δὲ, ἀντὶ τοῦ, αἰσχυνθῆναι πεποίηκας, μὴ ἀντιλαμβανόμενος ἡμῶν τοιαῦτα πασχόντων. Καὶ οὐκ ἐξελεύσῃ ὁ Θεὸς ἐν ταῖς δυνάμεσιν ἡμῶν. Κανταῦθα ἀντιχρονία, καθὼς ὁ Σύμμαχος ἐξέδωκεν · Καὶ οὐ συνεξάρχῃ τοῖς στρατεύμασιν ἡμῶν· ταῦτα γὰρ, δυνάμεις εκάλεσεν. Απέστρεψας ἡμᾶς εἰς τὰ ὀπίσω παρὰ τοὺς ἐχθροὺς ἡμῶν. Πρώτους παρὰ τῇ σῇ ἐπισκοπῇ τε ταγμένους ἀπέστρεψας εἰς τὴν ἐσχάτην τάξιν, καὶ ὑπεβίβασας ἡμᾶς τοῖς ἐχθροῖς ἡμῶν. Καὶ οἱ μισοῦντες ἡμᾶς, διήρπαζον ἑαυτοῖς. Διήρπαζον τὰ ἡμέτερα. Εδωκας ἡμᾶς ὡς πρόβατα βρώσεως. Το Εδω κας, ἀντὶ τοῦ Παρέδωκας, ἐξέδωκας, καὶ οὐδὲ ὡς πρόβατα κτήσεως, ἀλλὰ βρώσεως· ταῦτα γὰρ ἐκεί των φαυλότερα, ὡς εἰς σφαγὴν ἐπιτήδεια. Εν τοῖς ἔθνεσι διέσπειρας ἡμᾶς. Εἰς δουλείαν· COMMENT. IN PSALMOS. αnique celeritatem divini explicat auxiti. inquit, B C qui solo verbo uteris cum populum illum salvas, qui descendit ex Jacob. Vel aliter: Tu qui in præe- kis suggeris, et subministras populo tue modum quo salvari debeat, dicens : Hæc aut illa facile. VERS. 6. In te inimicos mestres cornu petemus. Id est profligabimus. Tractum est autem hoc ex me- taphora animalium, que cornibus certant. Et in nomine tuo spernemus insurgentes in 109. Confidimus, inquit, quod tantum invocantes nomen tuum adversus hostes nostros, et tantummodo ve- eiferantes, Deum Israel, hoc nomine confirmati, spernemus et flocci faciemus ens. Vans. 7. Neque enim in arcu meo sperabo, et gle dius meus non salvabit me. Nam et si lege beih hu- ' jusmodi armis accinctus sim, nulla mibi tamen in eis adest fiducia. Vens. 8. Salvasti nos de affligontibus nos et qui oderant nos confudisti. Nam tuum experti sumus auxilium advocantibus enim adfuisti scimusque quod in posterum pari mode te advocantibus aderis. VERS. 9. In Deo laudabimur tota die. Pro Lande- bimur, Symmachus dixit, Gloriabimur ; nam qui gloriatur seipsum laudat. Tanetsi, inquit, multa ad nostram gloriam adduci possent, nulla tamen alia in re gloriabimur, quam in uno hoc, quod Deum cognoscimus. Et quod ait: Tota die, Sym- maclius, Per omnem diem dixit, et Aquila, Per to- tam vitam. Et in nomine tuo confitebimur in sæculum. Con ftebimur pro Narrabimus, ut sit sensus : lu nomine 'tuo narrationem faciemus, mirabilia connumeran- tes, quæ hoc nomen tuum, tam in patribus nostris quam in nobis, supra,hominum fidem efecit. Vel aliter : Nomini tuo gratias agamus. Et quod ait : In sæculam, οιnnes alii interpretes passim transfe- runt, semper. VERS 10. Nunc autem repulisti et confudisti me. nepalisti quidem ; ut indignos, confudisti vero, id est, contundi permisisti, dum nobis tanta sustinen tibus mala, opein nullam tulisti. Et non egredieris, Deus, in virtutibus nostris. Ric etiam tempus pro tempore ponitur, quemadmodum D Symmachus reddidit, dicens : Nec simul egredieris cum exercitibus nostris. Exercitus enim, virtutes, hoc est, potestates appellavit. VERS. 11. Convertisti nos retrorsum post inimicos nostros. Nos amicos olim tuos, et qui olim apud custodiam, et protectionem tuam in primo ordine sistebamus, avertisti în ultimum locum, et inimicis propriis subjecisti. Et qui oderant nos, diripiebant sibi. Diripiebant sibi nostra nimirum bona. VERS. 12. Dedisti nos tanquam oves æcarum. Tradidisti uos, sicut oves : eres dice, non que in possessionem, ac pro patrimonio retineantur, sed quæ viliores sint, et carnificinæ exponantur. Et in gentibus dispersisti nos. In servitutem ni-
This, they say, is that our helper is all-powerful, for often the waters of the seas have ech- oed and been troubled, stirred up and made to foam by the violent force of the winds bearing down on them, and the mountains moreover have been shaken by earthquake. All this occurs by your power, as is written, Who converts the cavity of the sea, and, Who looks on the earth and Ps 64.8 [65.6] makes it tremble. He spoke of seas in the plural in accordance with the Hebrew custom as we have said Ps 2.2α, 8.4α, elsewhere. Or else ‘seas’ is what he calls the various gulfs – the Aegean, the Ionian, and so on. 18.2α It is not out of place to interpret the previous verses in an anagogical sense also. We shall not fear when the earth is troubled, namely, the earthly minded tyrants and subjects, for they were troubled on being moved from their hereditary way of life. Indeed, not even when the mountains, that is, the elated demons, are moved, namely, enter into the hearts of briny and bitter people, maddening them to murderous rage against us, for the book of the Acts of the Apostles presents many such things as having happened. Their (that is the demons’) waters are the idolaters, carried here and there like waters by the blusterings of demonic deception. These idolaters echoed on the one hand by shouting out and urging one another on, and on the other hand they were troubled, unsettled by the strange wonders worked by the servants of God and their insuperable power; the mountains were also troubled, that is, the demons themselves, becoming debilitated and being driven away.
α Τοῦ ποταμοῦ τὰ ὁρμήματα εὐφραίνουσι τὴν πόλιν τοῦ Θεοῦ. ᾽Ενταῦθα, τὰ κρύφια καὶ μυστικά. Ποταμὸς μὲν γὰρ, ὁ Χριστὸς, διὰ τὰ γλυκύτατα ῥεύματα τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ ἄρδοντα καὶ πιαίνοντα καὶ πρὸς καρπογονίαν ἀρετῶν ἄγοντα τὰς τῶν πιστῶν ψυχάς· φησὶ γὰρ δι’ ἑνὸς τῶν προφητῶν, ᾽Ιδοὺ ἐγὼ ἐκκλίνω ἐπ’ αὐτοὺς, ὡς ποταμὸς εἰρήνης. Ὁρμήματα δὲ αὐτοῦ, οἱ θεῖοι ἀπόστολοι, παρορμηθέντες ὑπ’ αὐτοῦ πρὸς τὴν τῶν πιστῶν διδασκαλίαν· Πορευθέντες γὰρ, φησὶ, μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη. Πόλις δὲ τοῦ Θεοῦ, τὸ σύστημα τῶν πιστῶν, ἡ τῶν Χριστιανῶν ᾽Εκκλησία, διὰ τὸ θεοφιλὲς τῆς πολιτείας αὐτῶν. Εὐφραίνουσιν οὖν τὴν ᾽Εκκλησίαν οἱ ἀπόστολοι, καὶ βίῳ καὶ λόγῳ. Καὶ ἄλλως δὲ, ποταμὸς μὲν, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὁρμήματα δὲ αὐτοῦ, τὰ διάφορα χαρίσματα, οἷς ἡ ᾽Εκκλησία κατακεκόσμηται.διὰ τὴν εὐχέρειαν καὶ ταχύτητα τῆς βοηθείας. Ο Δ Τu, λόγῳ μόνῳ χρώμενος, εἰς τὸ σῶσαι τὸν ἐξ Ἰακώβ καταγόμενον λαόν. Η ὁ ἐν πολέμοις υποτιθέμενος πῶς ἂν σωθοίη· ποιήσατε γάρ, φησί, τάδε καὶ τάδι. Εν σοὶ τοὺς ἐχθροὺς ἡμῶν κερατιούμεν. Κα ταγωνισόμεθα, ἐκ μεταφορᾶς τῶν ζώων, & τοῖς κά βασι καταπαλαίουσι πᾶν ἀντίπαλον. Καὶ ἐν τῷ ὀνόματί σου ἐξουδενώσομεν τοὺς ἐπανισταμένους ἡμῖν. Πεποίθαμεν, φησίν, ὅτι τὸ όνομά σου μόνον ἐπισείσαντες αὐτοῖς, καὶ μόνον ἐμβοήσαντες ὅτι ὁ Θεὸς τοῦ Ἰσραὴλ, ὡς οὐδὲν αὐτοὺς ἡγησόμεθα, καὶ εὐκαταφρονή τους ποιήσομεν. Οὐ γὰρ ἐπὶ τῷ τόξῳ μου ἐλπιῶ, καὶ ἡ ῥομφαία μου οὐ σώσει με. Εἰ γὰρ καὶ τούτοις ώπλισμαι, να με πολέμου, ἀλλ' οὐκ ἐπὶ τούτοις τεθάρρηκα. Εσωσας γὰρ ἡμᾶς ἐκ τῶν θλιβόντων ἡμᾶς, καὶ τοὺς μισοῦντας ἡμᾶς κατήσχυνας. Πείραν γὰρ τῆς παρὰ σοῦ βοηθείας καὶ πρότερον ἐλάβομεν, καὶ οἴδαμεν ὅπως ἀντιλαμβάνῃ. Ἐν τῷ θεῷ ἐπαινεθησόμεθα ὅλην τὴν ἡμέραν. Το Επαινεθησόμεθα, Καυχησόμεθα εἶπεν ὁ Σύμ μαχος· ὁ γὰρ καυχώμενος, ἑαυτὸν ἐπαινεῖ. Οὐκ ἐν ἑτέρῳ, φησί, πράγματι τῶν ἁπάντων καυχησόμεθα, καίτοι πολλὰ λέγειν ἔχοντες, ἀλλ᾽ ἢ ἐν μόνῳ τῷ ἐπι- γινώσκειν τὸν Θεόν. Τὸ δὲ 'Ολην τὴν ἡμέραν, Κατὰ πᾶσαν τὴν ἡμέραν ὁ ᾿Ακύλας ἐκδίδωσι πανταχοῦ· ὁ δὲ Σύμμαχος, Καθ' ὅλην τὴν ζωήν. Καὶ ἐν τῷ ὀνόματί σου ἐξομολογησόμεθα εἰς τὸν αἰῶνα. Τὸ Εξομολογησόμεθα, ἀντὶ τοῦ Δι- ηγησόμεθά τινες νενοήκασιν, οἷον, ἐν τῷ ὀνόματί σου διήγησιν ποιησόμεθα, καταλέγοντε; πᾶσιν ὅσα ἔν τε τοῖς πατράσι καὶ ἐν ἡμῖν ἐνήργησε τοῦτο μεγαλεία. Η καὶ ἄλλω; · Τῷ ὀνόματί σου εὐχαριστήσομεν, τῆς προθέσεως περιττῶς κειμένης· τὸ δὲ Εἰς τὸν αἰῶνα, τὸ ἀεὶ σημαίνειν πάντες πανταχού φασι. Νυνὶ δὲ ἀπώσω, καὶ κατήσχυνας ἡμᾶς. Απο ώσω μὲν, ὡς ἀναξίους· κατήσχυνας δὲ, ἀντὶ τοῦ, αἰσχυνθῆναι πεποίηκας, μὴ ἀντιλαμβανόμενος ἡμῶν τοιαῦτα πασχόντων. Καὶ οὐκ ἐξελεύσῃ ὁ Θεὸς ἐν ταῖς δυνάμεσιν ἡμῶν. Κανταῦθα ἀντιχρονία, καθὼς ὁ Σύμμαχος ἐξέδωκεν · Καὶ οὐ συνεξάρχῃ τοῖς στρατεύμασιν ἡμῶν· ταῦτα γὰρ, δυνάμεις εκάλεσεν. Απέστρεψας ἡμᾶς εἰς τὰ ὀπίσω παρὰ τοὺς ἐχθροὺς ἡμῶν. Πρώτους παρὰ τῇ σῇ ἐπισκοπῇ τε ταγμένους ἀπέστρεψας εἰς τὴν ἐσχάτην τάξιν, καὶ ὑπεβίβασας ἡμᾶς τοῖς ἐχθροῖς ἡμῶν. Καὶ οἱ μισοῦντες ἡμᾶς, διήρπαζον ἑαυτοῖς. Διήρπαζον τὰ ἡμέτερα. Εδωκας ἡμᾶς ὡς πρόβατα βρώσεως. Το Εδω κας, ἀντὶ τοῦ Παρέδωκας, ἐξέδωκας, καὶ οὐδὲ ὡς πρόβατα κτήσεως, ἀλλὰ βρώσεως· ταῦτα γὰρ ἐκεί των φαυλότερα, ὡς εἰς σφαγὴν ἐπιτήδεια. Εν τοῖς ἔθνεσι διέσπειρας ἡμᾶς. Εἰς δουλείαν· COMMENT. IN PSALMOS. αnique celeritatem divini explicat auxiti. inquit, B C qui solo verbo uteris cum populum illum salvas, qui descendit ex Jacob. Vel aliter: Tu qui in præe- kis suggeris, et subministras populo tue modum quo salvari debeat, dicens : Hæc aut illa facile. VERS. 6. In te inimicos mestres cornu petemus. Id est profligabimus. Tractum est autem hoc ex me- taphora animalium, que cornibus certant. Et in nomine tuo spernemus insurgentes in 109. Confidimus, inquit, quod tantum invocantes nomen tuum adversus hostes nostros, et tantummodo ve- eiferantes, Deum Israel, hoc nomine confirmati, spernemus et flocci faciemus ens. Vans. 7. Neque enim in arcu meo sperabo, et gle dius meus non salvabit me. Nam et si lege beih hu- ' jusmodi armis accinctus sim, nulla mibi tamen in eis adest fiducia. Vens. 8. Salvasti nos de affligontibus nos et qui oderant nos confudisti. Nam tuum experti sumus auxilium advocantibus enim adfuisti scimusque quod in posterum pari mode te advocantibus aderis. VERS. 9. In Deo laudabimur tota die. Pro Lande- bimur, Symmachus dixit, Gloriabimur ; nam qui gloriatur seipsum laudat. Tanetsi, inquit, multa ad nostram gloriam adduci possent, nulla tamen alia in re gloriabimur, quam in uno hoc, quod Deum cognoscimus. Et quod ait: Tota die, Sym- maclius, Per omnem diem dixit, et Aquila, Per to- tam vitam. Et in nomine tuo confitebimur in sæculum. Con ftebimur pro Narrabimus, ut sit sensus : lu nomine 'tuo narrationem faciemus, mirabilia connumeran- tes, quæ hoc nomen tuum, tam in patribus nostris quam in nobis, supra,hominum fidem efecit. Vel aliter : Nomini tuo gratias agamus. Et quod ait : In sæculam, οιnnes alii interpretes passim transfe- runt, semper. VERS 10. Nunc autem repulisti et confudisti me. nepalisti quidem ; ut indignos, confudisti vero, id est, contundi permisisti, dum nobis tanta sustinen tibus mala, opein nullam tulisti. Et non egredieris, Deus, in virtutibus nostris. Ric etiam tempus pro tempore ponitur, quemadmodum D Symmachus reddidit, dicens : Nec simul egredieris cum exercitibus nostris. Exercitus enim, virtutes, hoc est, potestates appellavit. VERS. 11. Convertisti nos retrorsum post inimicos nostros. Nos amicos olim tuos, et qui olim apud custodiam, et protectionem tuam in primo ordine sistebamus, avertisti în ultimum locum, et inimicis propriis subjecisti. Et qui oderant nos, diripiebant sibi. Diripiebant sibi nostra nimirum bona. VERS. 12. Dedisti nos tanquam oves æcarum. Tradidisti uos, sicut oves : eres dice, non que in possessionem, ac pro patrimonio retineantur, sed quæ viliores sint, et carnificinæ exponantur. Et in gentibus dispersisti nos. In servitutem ni-
5α The surgings of the river gladden the city of God. Here are the hidden and secret things. Christ is the river on account of the fresh streams of his teaching watering and enriching and leading the souls of the faithful to productiveness in virtues, for he says through one of the prophets, See, I avert towards them like a river of peace. The divine Apostles are his surgings, surging forth from him to teach the faithful, for he says, Go, make disciples of all the nations. The Church of Christians is the city of God on account of their godly way of life. The Apostles gladden the Church both by their life and their preaching. And in another sense, the Holy Spirit is a river and its surgings are the various gifts of grace with which the Church is adorned.
β Ἡγίασε τὸ σκήνωμα αὐτοῦ ὁ Ὕψιστος. Ἡ αὐτὴ πόλις ἐστὶ καὶ σκήνωμα τοῦ Θεοῦ· ᾽Ενοικήσω γὰρ, φησὶν, ἐν αὐτοῖς καὶ ἐμπεριπατήσω.διὰ τὴν εὐχέρειαν καὶ ταχύτητα τῆς βοηθείας. Ο Δ Τu, λόγῳ μόνῳ χρώμενος, εἰς τὸ σῶσαι τὸν ἐξ Ἰακώβ καταγόμενον λαόν. Η ὁ ἐν πολέμοις υποτιθέμενος πῶς ἂν σωθοίη· ποιήσατε γάρ, φησί, τάδε καὶ τάδι. Εν σοὶ τοὺς ἐχθροὺς ἡμῶν κερατιούμεν. Κα ταγωνισόμεθα, ἐκ μεταφορᾶς τῶν ζώων, & τοῖς κά βασι καταπαλαίουσι πᾶν ἀντίπαλον. Καὶ ἐν τῷ ὀνόματί σου ἐξουδενώσομεν τοὺς ἐπανισταμένους ἡμῖν. Πεποίθαμεν, φησίν, ὅτι τὸ όνομά σου μόνον ἐπισείσαντες αὐτοῖς, καὶ μόνον ἐμβοήσαντες ὅτι ὁ Θεὸς τοῦ Ἰσραὴλ, ὡς οὐδὲν αὐτοὺς ἡγησόμεθα, καὶ εὐκαταφρονή τους ποιήσομεν. Οὐ γὰρ ἐπὶ τῷ τόξῳ μου ἐλπιῶ, καὶ ἡ ῥομφαία μου οὐ σώσει με. Εἰ γὰρ καὶ τούτοις ώπλισμαι, να με πολέμου, ἀλλ' οὐκ ἐπὶ τούτοις τεθάρρηκα. Εσωσας γὰρ ἡμᾶς ἐκ τῶν θλιβόντων ἡμᾶς, καὶ τοὺς μισοῦντας ἡμᾶς κατήσχυνας. Πείραν γὰρ τῆς παρὰ σοῦ βοηθείας καὶ πρότερον ἐλάβομεν, καὶ οἴδαμεν ὅπως ἀντιλαμβάνῃ. Ἐν τῷ θεῷ ἐπαινεθησόμεθα ὅλην τὴν ἡμέραν. Το Επαινεθησόμεθα, Καυχησόμεθα εἶπεν ὁ Σύμ μαχος· ὁ γὰρ καυχώμενος, ἑαυτὸν ἐπαινεῖ. Οὐκ ἐν ἑτέρῳ, φησί, πράγματι τῶν ἁπάντων καυχησόμεθα, καίτοι πολλὰ λέγειν ἔχοντες, ἀλλ᾽ ἢ ἐν μόνῳ τῷ ἐπι- γινώσκειν τὸν Θεόν. Τὸ δὲ 'Ολην τὴν ἡμέραν, Κατὰ πᾶσαν τὴν ἡμέραν ὁ ᾿Ακύλας ἐκδίδωσι πανταχοῦ· ὁ δὲ Σύμμαχος, Καθ' ὅλην τὴν ζωήν. Καὶ ἐν τῷ ὀνόματί σου ἐξομολογησόμεθα εἰς τὸν αἰῶνα. Τὸ Εξομολογησόμεθα, ἀντὶ τοῦ Δι- ηγησόμεθά τινες νενοήκασιν, οἷον, ἐν τῷ ὀνόματί σου διήγησιν ποιησόμεθα, καταλέγοντε; πᾶσιν ὅσα ἔν τε τοῖς πατράσι καὶ ἐν ἡμῖν ἐνήργησε τοῦτο μεγαλεία. Η καὶ ἄλλω; · Τῷ ὀνόματί σου εὐχαριστήσομεν, τῆς προθέσεως περιττῶς κειμένης· τὸ δὲ Εἰς τὸν αἰῶνα, τὸ ἀεὶ σημαίνειν πάντες πανταχού φασι. Νυνὶ δὲ ἀπώσω, καὶ κατήσχυνας ἡμᾶς. Απο ώσω μὲν, ὡς ἀναξίους· κατήσχυνας δὲ, ἀντὶ τοῦ, αἰσχυνθῆναι πεποίηκας, μὴ ἀντιλαμβανόμενος ἡμῶν τοιαῦτα πασχόντων. Καὶ οὐκ ἐξελεύσῃ ὁ Θεὸς ἐν ταῖς δυνάμεσιν ἡμῶν. Κανταῦθα ἀντιχρονία, καθὼς ὁ Σύμμαχος ἐξέδωκεν · Καὶ οὐ συνεξάρχῃ τοῖς στρατεύμασιν ἡμῶν· ταῦτα γὰρ, δυνάμεις εκάλεσεν. Απέστρεψας ἡμᾶς εἰς τὰ ὀπίσω παρὰ τοὺς ἐχθροὺς ἡμῶν. Πρώτους παρὰ τῇ σῇ ἐπισκοπῇ τε ταγμένους ἀπέστρεψας εἰς τὴν ἐσχάτην τάξιν, καὶ ὑπεβίβασας ἡμᾶς τοῖς ἐχθροῖς ἡμῶν. Καὶ οἱ μισοῦντες ἡμᾶς, διήρπαζον ἑαυτοῖς. Διήρπαζον τὰ ἡμέτερα. Εδωκας ἡμᾶς ὡς πρόβατα βρώσεως. Το Εδω κας, ἀντὶ τοῦ Παρέδωκας, ἐξέδωκας, καὶ οὐδὲ ὡς πρόβατα κτήσεως, ἀλλὰ βρώσεως· ταῦτα γὰρ ἐκεί των φαυλότερα, ὡς εἰς σφαγὴν ἐπιτήδεια. Εν τοῖς ἔθνεσι διέσπειρας ἡμᾶς. Εἰς δουλείαν· COMMENT. IN PSALMOS. αnique celeritatem divini explicat auxiti. inquit, B C qui solo verbo uteris cum populum illum salvas, qui descendit ex Jacob. Vel aliter: Tu qui in præe- kis suggeris, et subministras populo tue modum quo salvari debeat, dicens : Hæc aut illa facile. VERS. 6. In te inimicos mestres cornu petemus. Id est profligabimus. Tractum est autem hoc ex me- taphora animalium, que cornibus certant. Et in nomine tuo spernemus insurgentes in 109. Confidimus, inquit, quod tantum invocantes nomen tuum adversus hostes nostros, et tantummodo ve- eiferantes, Deum Israel, hoc nomine confirmati, spernemus et flocci faciemus ens. Vans. 7. Neque enim in arcu meo sperabo, et gle dius meus non salvabit me. Nam et si lege beih hu- ' jusmodi armis accinctus sim, nulla mibi tamen in eis adest fiducia. Vens. 8. Salvasti nos de affligontibus nos et qui oderant nos confudisti. Nam tuum experti sumus auxilium advocantibus enim adfuisti scimusque quod in posterum pari mode te advocantibus aderis. VERS. 9. In Deo laudabimur tota die. Pro Lande- bimur, Symmachus dixit, Gloriabimur ; nam qui gloriatur seipsum laudat. Tanetsi, inquit, multa ad nostram gloriam adduci possent, nulla tamen alia in re gloriabimur, quam in uno hoc, quod Deum cognoscimus. Et quod ait: Tota die, Sym- maclius, Per omnem diem dixit, et Aquila, Per to- tam vitam. Et in nomine tuo confitebimur in sæculum. Con ftebimur pro Narrabimus, ut sit sensus : lu nomine 'tuo narrationem faciemus, mirabilia connumeran- tes, quæ hoc nomen tuum, tam in patribus nostris quam in nobis, supra,hominum fidem efecit. Vel aliter : Nomini tuo gratias agamus. Et quod ait : In sæculam, οιnnes alii interpretes passim transfe- runt, semper. VERS 10. Nunc autem repulisti et confudisti me. nepalisti quidem ; ut indignos, confudisti vero, id est, contundi permisisti, dum nobis tanta sustinen tibus mala, opein nullam tulisti. Et non egredieris, Deus, in virtutibus nostris. Ric etiam tempus pro tempore ponitur, quemadmodum D Symmachus reddidit, dicens : Nec simul egredieris cum exercitibus nostris. Exercitus enim, virtutes, hoc est, potestates appellavit. VERS. 11. Convertisti nos retrorsum post inimicos nostros. Nos amicos olim tuos, et qui olim apud custodiam, et protectionem tuam in primo ordine sistebamus, avertisti în ultimum locum, et inimicis propriis subjecisti. Et qui oderant nos, diripiebant sibi. Diripiebant sibi nostra nimirum bona. VERS. 12. Dedisti nos tanquam oves æcarum. Tradidisti uos, sicut oves : eres dice, non que in possessionem, ac pro patrimonio retineantur, sed quæ viliores sint, et carnificinæ exponantur. Et in gentibus dispersisti nos. In servitutem ni-
5β The Most High has sanctified his tent-shrine dwelling. And this city is also the tent-shrine dwelling of God, for it is written, I shall dwell among them and will walk in them.
PG 128:509α Ὁ Θεὸς ἐν μέσῳ αὐτῆς, καὶ οὐ σαλευθήσεται. [] αὐτάς MSCBF : αὐτούς PV. α ὑπ᾽ αὐτοῦ πρὸς MSCBF : παρ᾽ αὐτοῦ εἰς PV.
6α God is in her midst and she will not be shaken. And see, he says, I am with you all the days, and, Where two or three are gathered in my name, there am I in the midst of them.
Καὶ ἰδοὺ, φησὶν, ἐγὼ μεθ’ ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς ἡμέρας, καὶ, Ὅπου εἰσὶ δύο ἢ τρεῖς συνηγμένοι εἰς τὸ ἐμὸν ὄνομα, ἐκεῖ εἰμι ἐν μέσῳ αὐτῶν. Οὐ σαλευθήσεται δὲ, ταῖς βίαις τῶν ἀνατρέπειν ἐπιχειρούντων ὁρατῶν καὶ ἀοράτων ἐχθρῶν· Πύλαι γὰρ, φησὶν, ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς.
She will not be shaken by the violent attacks of the visible and invisible enemies attempt- ing to overturn her, for as is written, The gates of Hades will not prevail against her.
β Βοηθήσει αὐτῇ ὁ Θεὸς τὸ πρὸς πρωῒ πρωΐ. Βοηθήσει αὐτῇ ἐν περιστάσεσι ταχύτατα. Τὸ γὰρ, πρὸς πρωῒ πρωῒ, τάχους ἐπίτασιν σημαίνει, καὶ σύγκρισιν τοῦ πρωῒ πρὸς ἕτερον πρωΐ· διὸ τὸ ἄρθρον τῷ δευτέρῳ πρωῒ συντάξεις· οἷον, τὸ πρωῒ, ὅσον πρὸς πρωῒ ἕτερον.
6β God will help her at morning towards morning. He will help her in dangers with the greatest speed. ‘At morning towards morning’ in- dicates intensity of speed and a comparison of the morning to another morning, hence the syntax of the Greek demands the definite article be taken with the second ‘morning’, namely, at morning in relation to another morning.
α ᾽Εταράχθησαν ἔθνη. Τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος κατασπειρομένου, συνεκινήθησαν πάντες, οἱ μὲν προστρέχοντες τῇ πίστει, οἱ δὲ κατατρέχοντες αὐτῆς.
7α Nations have been troubled. With the preaching of the Gospel being sown abroad, all have been stirred into motion, some running towards the faith, others running it down.
β Ἔκλιναν βασιλεῖαι. Αἱ πολεμοῦσαι τῇ ᾽Εκκλησίᾳ ἡττήθησαν ἀπειποῦσαι, ἢ ὑπεκλίθησαν αὐτῇ διὰ πίστεως· καὶ τοῦτο γὰρ κἀκεῖνο γέγονεν ἐπὶ διαφόρων πόλεων.
7β Kingdoms have fallen. The kingdoms waging war on the Church have been defeated when renouncing her, or else they have fallen down to her in worship through faith, for both the one and the other occurred in various cities.
γ Ἔδωκε φωνὴν αὐτοῦ ὁ Ὕψιστος, ἐσαλεύθη ἡ γῆ. Τὸ μεγαλοδύναμον τοῦ Θεοῦ δεδήλωκεν ἐντεῦθεν, ὅτι μόνον λέγει, καὶ εὐθὺς τρέμει ἡ γῆ. Καὶ ἀλλαχοῦ γάρ φησιν, Ὁ ἐπιβλέπων ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ ποιῶν αὐτὴν τρέμειν. Τὰ τοιαῦτα δὲ, κατὰ μεταφορὰν εἴρηνται τῶν ἐγκελευόντων τιμωρηθῆναί τινας, ἢ ὀργίλως ἐνορώντων· ὀργὴν δὲ Θεοῦ λέγομεν, τὴν ἀπόφασιν. Ἢ καὶ ἄλλως, ἔδωκεν εἰς τὸν κόσμον τὴν διὰ τοῦ Εὐαγγελίου φωνὴν αὐτοῦ, καὶ συνεκινήθησαν πάντες, ὡς προειρήκαμεν· γῆν γὰρ νοήσεις, τοὺς κατοικοῦντας τὴν γῆν, ὡς τὸ, Καὶ ἦν πᾶσα ἡ γῆ χεῖλος ἕν. |
7γ The Most High has given his voice; the earth has been shaken. By this he proclaimed the great power of God, who has only to speak and at once the earth trembles. Elsewhere also he says, Who looks on the earth and makes it tremble. Such things are spoken by way of metaphor from those who are commanding that some be pun- ished or looking angrily. God’s anger is what we call his verdict. Or else in a different sense, he gave his voice to the world through the Gospel, and all were stirred into motion, as we said previously. By the ‘earth’ you will understand those who dwell on the earth, as with, And the whole earth was one lip.
PG 128:5118 Κύριος τῶν δυνάμεων μεθ’ ἡμῶν, ἀντιλήπτωρ ἡμῶν ὁ Θεὸς ᾽Ιακώβ. Ταῦτα ἡ ᾽Εκκλησία φησὶν, ἐνισχύουσα ἑαυτὴν, καὶ παραθαῤῥύνουσα. Εὐκαίρως δὲ τοῦ ᾽Ιακὼβ ἐμνημόνευσεν, ὅτι τε κἀκεῖνον ἐπιβουλευόμενον, τοῦτο μὲν ὑπὸ Ἠσαῦ, τοῦτο δὲ ὑπὸ Λάβαν, τοῦτο δὲ ὑπὸ διαφόρων ἄλλων, ὁ Θεὸς ἐῤῥύσατο, καὶ ὅτι πρῶτος αὐτὸς τὴν τῶν ἐθνῶν κλῆσιν προεφήτευσεν, εἰπὼν, Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ ᾽Ιούδα, καὶ ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρῶν αὐτοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ ᾧ ἀπόκειται, καὶ αὐτὸς προσδοκία ἐθνῶν.Οἰκειοῦται δὲ πρόσωπον τῶν ἑαλωκότων. διάφορα γὰρ ἔθνη τοῖς Μακεδόσι συνεστρατεύοντο. Εt Απέδου τὸν λαόν σου ἄνευ τιμῆς. Ἐξέδωκας εἰς δουλείαν τὸν πρὶν ἠγαπημένον σου λαόν, ἄνευ τιμήματος. Τοῦτο δὲ λέγει, τὴν φαυλότητα τοῦ λαοῦ δηλῶν. Ειώθαμεν γὰρ τοὺς ἄγαν πονηροὺς οἰκέτας, ὡς ἀχρήστους καὶ ἀτίμους ἄνευ τιμήματος ἀποδίδο- σθαι, κέρδος ἡγούμενοι τὴν τούτων ἀπαλλαγήν. Τοῦτο δὲ καὶ διὰ Ἡσαΐου φησὶν ὁ Θεὸς, ὅτι Δωρεάν ἐπρά θητε. Καὶ οὐκ ἦν πλῆθος ἐν τοῖς ἀλλάγμασιν ἡμῶν. Καὶ οὐκ ἦσαν πολλὰ τὰ τιμήματα ἡμῶν· ἄλλαγμα γὰρ οἰκέτου, τὸ ἀντιδιδόμενον τίμημα. Εαυτῶν δὲ κατειρωνεύονται, τοῦτο λέγοντες· ἄνευ γὰρ τιμῆς ἀπεδόθησαν. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, Ἐν τοῖς ἀλαλάγμασιν ἔχουσιν, οἷον, Οὐκ ἦν πλῆθος ἐχθρῶν, ἐν τῷ καθ᾿ ἡμῶν ἀλαλάζειν τὰ ἐπινίκια. Κεκρατή κασι γὰρ ἡμῶν, ὄντες πρὸς ἡμᾶς ὀλίγοι. Εθου ἡμᾶς ὄνειδος τοῖς γείτοσιν ἡμῶν, μυκτη· ρισμὸν καὶ χλευασμὸν τοῖς κύκλῳ ἡμῶν. Μυκτη. ρισμὸν λέγει τὴν ἐξουδένωσιν· χλευασμὸν δὲ, τὸ σκώμμα. Γείτονες δὲ, καὶ κύκλῳ αὐτῶν, οἱ ἀλλόφυ λοι Ἰουδαῖοι, καὶ Μωαβίται, καὶ ᾿Αμμανίται, καὶ ἄλλοι τοιοῦτοι. Εθου ἡμᾶς εἰς παραβολὴν ἐν τοῖς ἔθνεσιν. 'Αντὶ τοῦ, εἰς παράδειγμα· λέγειν γὰρ ειώθασιν, ὅτι Πάθοιεν οἱ ἐχθροὶ ἡμῶν πάντες, οἷα καὶ οἱ Ἰσραηλί ται· ἢ εἰς ἐκδιήγησιν· διηγοῦνται γὰρ τὰς ἡμετέρας συμφοράς. Κίνησιν κεφαλῆς ἐν τοῖς λαοῖς. Ἀπὸ κοινοῦ τὸ Εθου εἰς κίνησιν κεφαλῆς ἐν τοῖς λαοῖς τῶν ἐθνῶν κινοῦσι γὰρ ἐφ' ἡμῖν τὰς κεφαλὰς, οἱ μὲν κατοικτει ριζόμενοι, οἱ δὲ μᾶλλον ἐπιχαίροντες, καὶ οἷον λέ- γοντες, Εύγε, είγε. *Ολην τὴν ἡμέραν ἡ ἐντροπή μου κατεναντιον μού ἐστι. Διαπαντὸς ἐνώπιόν μου ἐστί. Καὶ ἡ αἰσχύνη τοῦ προσώπου μου έκάλυψέ με. Οὕτως αἰσχρῶς (54) διηρπαγμένον καὶ διεσπαρμένον. Τὸ αὐτὸ δὲ καὶ τοῦτο σημαίνει. ᾿Απὸ φωνῆς ὀνειδίζοντος καὶ καταλαλοῦντος, ἀπὸ προσώπου ἐχθροῦ καὶ ἐκδιώκοντος. Αἰσχύνη μοι, φησὶν, ἐστὶ, καὶ ἀφ᾽ ὧν λέγουσιν οἱ ὀνειδίζοντες γείτονες, καὶ ἀφ᾽ ὧν ὁρῶσι σοβαρὸν οἱ ἐχθροὶ, καὶ οὐδ᾽ ἀντιβλέπειν αὐτοὺς ἰσχύω. Τὸ Καταλαλοῦντος δὲ, Βλασφημοῦντος εἶπεν ὁ ᾿Ακύλας. Ταῦτα πάντα ἦλθεν ἐφ' ἡμᾶς. Ταύτας πάσας τὰς κακώσεις ὑπέστημεν, EUTHYMII ZIGABENI mirum. Variæ enim gentes cum Macedonibus simul & militabant. In captivorum enim, ut diximus, et exsulum personam Propheta hæc dicit. Vens. 13. Vendidisti populum tuum sine pretio. Fopulum, inquit, tibi antea dilectum in servitutem tradidisti. quod ait, Sine pretio, ad populi contemptum dictum est. Pravos enim ac mancos servos solemus sine pretio tradere, atque corum emissionen luero putare, quod etiam per Isaiam prophetam alibi dictum est, dum ait : Gratis venditi eslis Et non erat multitudo in commutationibus nostris. Et pretium, inquit, quo alienati sumus ad parvain ascendebat summām. Commutatio servi enim pre- tium est loco servi datum. Hujusmodi autem ver- bis adversus seipsos ironice cavillantur. Nam absque B ullo etiam pretio traditi fuerant in servitutem. Quædam vero exemplaria habent: Et non erat multitudo in vociferationibus eorum, ut sit sensos, quod non erat grandis hostium numerus, quando exsultantes vociferationibus utebantur. Vicerunt nimiram comparati. VERS. 14. Posuisti nos opprobrium vicinis nostris. subsannationem, et derisionem iis qui in circuitu nostro sunt. Subsannare idem sibi vult quod ne- gligere. Per vicinos antem, et eos qui in' circuitu sunt, alienigenas intelligit, veluti Idumæos, Moa- hitas, Ammonitas, et alius hujusmodi. VERS. 15. Posuisti nos in parabolam in gentibus. In paralolam dixit, pro, in exemplum. Solebant enim dicere vicinæ illæ gentes: Utinam omnibus aliis hostibus nostris ita accidat, quemadmodum accidisse videmus populo Israelitico. Vel, in narra- tionem, seu in fabulam. N..rrabantur enim ab omnibus Judæorum calamitates. Commotionem capitis in populis. A communi sensu sumendum est verbum: Posuisti in commotionem capitis in populis gentium. Movent, inquit, gentjure populi capita adversus nos, ii quidem nostrum miserti, alii vero gaudentes potius, et lætitiæ vocibus insultantes. VERS. 16, Tola die verecundia mea coram me est. Semper est in conspectu meo, Et confusio faciei meæ cooperuit me. Eo quod tam ignominiose direptus sum et dispersus. Idem autem¸æque significant hæc, et paulo ante præce- dentia verba. VERS. 17. A voce exprobrantis et obloquentis, a facie ini.nici et persequentis. Verecundia, inquit, et confusio mihi est, quod vicini atque inimici expro- brant me : et superbe adeo me respiciunt, ut ex adverso intueri eos non audeam. Et quod hic le- gimus Obloquentis, Aquila, Blasphemanlis, dixit. VERS. 18. Hac omnia venerant in nos. lias omnes calamitates sustinuimus. Isa. L, 1: superati sunt, et quando hostes in signum victoriæ enim nos, inquit, cum pauci numero esseut, nobis C D Varia lectiones. : (54) ΔΙ. Διηρπασμένον.
8 The Lord of powers is with us; the God of Jacob is our helper. These things the Church says strengthening herself and giving herself courage. His mention of Jacob is opportune both because God delivered him when he was under threat now from Esau, now from Laban, and now from various others, and also because he was the first to prophesy the calling of the nations, saying, A ruler will not fail from Judas nor a leader from his thighs until there comes the one for whom it is ordained and he is the expectation of the nations.
9 Δεῦτε καὶ ἴδετε τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ, ἃ ἔθετο τέρατα ἐπὶ τῆς γῆς.Οἰκειοῦται δὲ πρόσωπον τῶν ἑαλωκότων. διάφορα γὰρ ἔθνη τοῖς Μακεδόσι συνεστρατεύοντο. Εt Απέδου τὸν λαόν σου ἄνευ τιμῆς. Ἐξέδωκας εἰς δουλείαν τὸν πρὶν ἠγαπημένον σου λαόν, ἄνευ τιμήματος. Τοῦτο δὲ λέγει, τὴν φαυλότητα τοῦ λαοῦ δηλῶν. Ειώθαμεν γὰρ τοὺς ἄγαν πονηροὺς οἰκέτας, ὡς ἀχρήστους καὶ ἀτίμους ἄνευ τιμήματος ἀποδίδο- σθαι, κέρδος ἡγούμενοι τὴν τούτων ἀπαλλαγήν. Τοῦτο δὲ καὶ διὰ Ἡσαΐου φησὶν ὁ Θεὸς, ὅτι Δωρεάν ἐπρά θητε. Καὶ οὐκ ἦν πλῆθος ἐν τοῖς ἀλλάγμασιν ἡμῶν. Καὶ οὐκ ἦσαν πολλὰ τὰ τιμήματα ἡμῶν· ἄλλαγμα γὰρ οἰκέτου, τὸ ἀντιδιδόμενον τίμημα. Εαυτῶν δὲ κατειρωνεύονται, τοῦτο λέγοντες· ἄνευ γὰρ τιμῆς ἀπεδόθησαν. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, Ἐν τοῖς ἀλαλάγμασιν ἔχουσιν, οἷον, Οὐκ ἦν πλῆθος ἐχθρῶν, ἐν τῷ καθ᾿ ἡμῶν ἀλαλάζειν τὰ ἐπινίκια. Κεκρατή κασι γὰρ ἡμῶν, ὄντες πρὸς ἡμᾶς ὀλίγοι. Εθου ἡμᾶς ὄνειδος τοῖς γείτοσιν ἡμῶν, μυκτη· ρισμὸν καὶ χλευασμὸν τοῖς κύκλῳ ἡμῶν. Μυκτη. ρισμὸν λέγει τὴν ἐξουδένωσιν· χλευασμὸν δὲ, τὸ σκώμμα. Γείτονες δὲ, καὶ κύκλῳ αὐτῶν, οἱ ἀλλόφυ λοι Ἰουδαῖοι, καὶ Μωαβίται, καὶ ᾿Αμμανίται, καὶ ἄλλοι τοιοῦτοι. Εθου ἡμᾶς εἰς παραβολὴν ἐν τοῖς ἔθνεσιν. 'Αντὶ τοῦ, εἰς παράδειγμα· λέγειν γὰρ ειώθασιν, ὅτι Πάθοιεν οἱ ἐχθροὶ ἡμῶν πάντες, οἷα καὶ οἱ Ἰσραηλί ται· ἢ εἰς ἐκδιήγησιν· διηγοῦνται γὰρ τὰς ἡμετέρας συμφοράς. Κίνησιν κεφαλῆς ἐν τοῖς λαοῖς. Ἀπὸ κοινοῦ τὸ Εθου εἰς κίνησιν κεφαλῆς ἐν τοῖς λαοῖς τῶν ἐθνῶν κινοῦσι γὰρ ἐφ' ἡμῖν τὰς κεφαλὰς, οἱ μὲν κατοικτει ριζόμενοι, οἱ δὲ μᾶλλον ἐπιχαίροντες, καὶ οἷον λέ- γοντες, Εύγε, είγε. *Ολην τὴν ἡμέραν ἡ ἐντροπή μου κατεναντιον μού ἐστι. Διαπαντὸς ἐνώπιόν μου ἐστί. Καὶ ἡ αἰσχύνη τοῦ προσώπου μου έκάλυψέ με. Οὕτως αἰσχρῶς (54) διηρπαγμένον καὶ διεσπαρμένον. Τὸ αὐτὸ δὲ καὶ τοῦτο σημαίνει. ᾿Απὸ φωνῆς ὀνειδίζοντος καὶ καταλαλοῦντος, ἀπὸ προσώπου ἐχθροῦ καὶ ἐκδιώκοντος. Αἰσχύνη μοι, φησὶν, ἐστὶ, καὶ ἀφ᾽ ὧν λέγουσιν οἱ ὀνειδίζοντες γείτονες, καὶ ἀφ᾽ ὧν ὁρῶσι σοβαρὸν οἱ ἐχθροὶ, καὶ οὐδ᾽ ἀντιβλέπειν αὐτοὺς ἰσχύω. Τὸ Καταλαλοῦντος δὲ, Βλασφημοῦντος εἶπεν ὁ ᾿Ακύλας. Ταῦτα πάντα ἦλθεν ἐφ' ἡμᾶς. Ταύτας πάσας τὰς κακώσεις ὑπέστημεν, EUTHYMII ZIGABENI mirum. Variæ enim gentes cum Macedonibus simul & militabant. In captivorum enim, ut diximus, et exsulum personam Propheta hæc dicit. Vens. 13. Vendidisti populum tuum sine pretio. Fopulum, inquit, tibi antea dilectum in servitutem tradidisti. quod ait, Sine pretio, ad populi contemptum dictum est. Pravos enim ac mancos servos solemus sine pretio tradere, atque corum emissionen luero putare, quod etiam per Isaiam prophetam alibi dictum est, dum ait : Gratis venditi eslis Et non erat multitudo in commutationibus nostris. Et pretium, inquit, quo alienati sumus ad parvain ascendebat summām. Commutatio servi enim pre- tium est loco servi datum. Hujusmodi autem ver- bis adversus seipsos ironice cavillantur. Nam absque B ullo etiam pretio traditi fuerant in servitutem. Quædam vero exemplaria habent: Et non erat multitudo in vociferationibus eorum, ut sit sensos, quod non erat grandis hostium numerus, quando exsultantes vociferationibus utebantur. Vicerunt nimiram comparati. VERS. 14. Posuisti nos opprobrium vicinis nostris. subsannationem, et derisionem iis qui in circuitu nostro sunt. Subsannare idem sibi vult quod ne- gligere. Per vicinos antem, et eos qui in' circuitu sunt, alienigenas intelligit, veluti Idumæos, Moa- hitas, Ammonitas, et alius hujusmodi. VERS. 15. Posuisti nos in parabolam in gentibus. In paralolam dixit, pro, in exemplum. Solebant enim dicere vicinæ illæ gentes: Utinam omnibus aliis hostibus nostris ita accidat, quemadmodum accidisse videmus populo Israelitico. Vel, in narra- tionem, seu in fabulam. N..rrabantur enim ab omnibus Judæorum calamitates. Commotionem capitis in populis. A communi sensu sumendum est verbum: Posuisti in commotionem capitis in populis gentium. Movent, inquit, gentjure populi capita adversus nos, ii quidem nostrum miserti, alii vero gaudentes potius, et lætitiæ vocibus insultantes. VERS. 16, Tola die verecundia mea coram me est. Semper est in conspectu meo, Et confusio faciei meæ cooperuit me. Eo quod tam ignominiose direptus sum et dispersus. Idem autem¸æque significant hæc, et paulo ante præce- dentia verba. VERS. 17. A voce exprobrantis et obloquentis, a facie ini.nici et persequentis. Verecundia, inquit, et confusio mihi est, quod vicini atque inimici expro- brant me : et superbe adeo me respiciunt, ut ex adverso intueri eos non audeam. Et quod hic le- gimus Obloquentis, Aquila, Blasphemanlis, dixit. VERS. 18. Hac omnia venerant in nos. lias omnes calamitates sustinuimus. Isa. L, 1: superati sunt, et quando hostes in signum victoriæ enim nos, inquit, cum pauci numero esseut, nobis C D Varia lectiones. : (54) ΔΙ. Διηρπασμένον.
9 Come and see the works of God, the portents he has set upon the earth.
Συγκαλεῖ τοὺς ὀξύτερον τῶν ἄλλων ὁρᾶν καὶ συνιέναι δυναμένους ὁ προφήτης. Ἔργα δὲ λέγει, τὰ τοῦ Εὐαγγελίου κατορθώματα, ἃ καὶ τέρατα προσηγόρευσε· ταῦτα γὰρ, φησὶν, ὁ Θεὸς τέρατα ἐπὶ τῆς γῆς ἔθετο, ὥστε δι’ αὐτῶν κηρύττεσθαι τὴν ἄῤῥητον δύναμιν τῆς αὐτοῦ θεότητος. Οὐ γὰρ κατ’ ἀκολουθίαν φύσεως προέβησαν· οἱ γὰρ ἁλιεῖς ἐνίκων τοὺς φιλοσόφους, οἱ ὀλίγοι, τὸν σύμπαντα κόσμον, οἱ γυμνοὶ, τοὺς ὁπλίτας, οἱ πένητες, τοὺς βασιλεῖς, οἱ θνητοὶ καὶ ὁρατοὶ, τοὺς ἀθανάτους καὶ ἀοράτους δαίμονας.Οἰκειοῦται δὲ πρόσωπον τῶν ἑαλωκότων. διάφορα γὰρ ἔθνη τοῖς Μακεδόσι συνεστρατεύοντο. Εt Απέδου τὸν λαόν σου ἄνευ τιμῆς. Ἐξέδωκας εἰς δουλείαν τὸν πρὶν ἠγαπημένον σου λαόν, ἄνευ τιμήματος. Τοῦτο δὲ λέγει, τὴν φαυλότητα τοῦ λαοῦ δηλῶν. Ειώθαμεν γὰρ τοὺς ἄγαν πονηροὺς οἰκέτας, ὡς ἀχρήστους καὶ ἀτίμους ἄνευ τιμήματος ἀποδίδο- σθαι, κέρδος ἡγούμενοι τὴν τούτων ἀπαλλαγήν. Τοῦτο δὲ καὶ διὰ Ἡσαΐου φησὶν ὁ Θεὸς, ὅτι Δωρεάν ἐπρά θητε. Καὶ οὐκ ἦν πλῆθος ἐν τοῖς ἀλλάγμασιν ἡμῶν. Καὶ οὐκ ἦσαν πολλὰ τὰ τιμήματα ἡμῶν· ἄλλαγμα γὰρ οἰκέτου, τὸ ἀντιδιδόμενον τίμημα. Εαυτῶν δὲ κατειρωνεύονται, τοῦτο λέγοντες· ἄνευ γὰρ τιμῆς ἀπεδόθησαν. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, Ἐν τοῖς ἀλαλάγμασιν ἔχουσιν, οἷον, Οὐκ ἦν πλῆθος ἐχθρῶν, ἐν τῷ καθ᾿ ἡμῶν ἀλαλάζειν τὰ ἐπινίκια. Κεκρατή κασι γὰρ ἡμῶν, ὄντες πρὸς ἡμᾶς ὀλίγοι. Εθου ἡμᾶς ὄνειδος τοῖς γείτοσιν ἡμῶν, μυκτη· ρισμὸν καὶ χλευασμὸν τοῖς κύκλῳ ἡμῶν. Μυκτη. ρισμὸν λέγει τὴν ἐξουδένωσιν· χλευασμὸν δὲ, τὸ σκώμμα. Γείτονες δὲ, καὶ κύκλῳ αὐτῶν, οἱ ἀλλόφυ λοι Ἰουδαῖοι, καὶ Μωαβίται, καὶ ᾿Αμμανίται, καὶ ἄλλοι τοιοῦτοι. Εθου ἡμᾶς εἰς παραβολὴν ἐν τοῖς ἔθνεσιν. 'Αντὶ τοῦ, εἰς παράδειγμα· λέγειν γὰρ ειώθασιν, ὅτι Πάθοιεν οἱ ἐχθροὶ ἡμῶν πάντες, οἷα καὶ οἱ Ἰσραηλί ται· ἢ εἰς ἐκδιήγησιν· διηγοῦνται γὰρ τὰς ἡμετέρας συμφοράς. Κίνησιν κεφαλῆς ἐν τοῖς λαοῖς. Ἀπὸ κοινοῦ τὸ Εθου εἰς κίνησιν κεφαλῆς ἐν τοῖς λαοῖς τῶν ἐθνῶν κινοῦσι γὰρ ἐφ' ἡμῖν τὰς κεφαλὰς, οἱ μὲν κατοικτει ριζόμενοι, οἱ δὲ μᾶλλον ἐπιχαίροντες, καὶ οἷον λέ- γοντες, Εύγε, είγε. *Ολην τὴν ἡμέραν ἡ ἐντροπή μου κατεναντιον μού ἐστι. Διαπαντὸς ἐνώπιόν μου ἐστί. Καὶ ἡ αἰσχύνη τοῦ προσώπου μου έκάλυψέ με. Οὕτως αἰσχρῶς (54) διηρπαγμένον καὶ διεσπαρμένον. Τὸ αὐτὸ δὲ καὶ τοῦτο σημαίνει. ᾿Απὸ φωνῆς ὀνειδίζοντος καὶ καταλαλοῦντος, ἀπὸ προσώπου ἐχθροῦ καὶ ἐκδιώκοντος. Αἰσχύνη μοι, φησὶν, ἐστὶ, καὶ ἀφ᾽ ὧν λέγουσιν οἱ ὀνειδίζοντες γείτονες, καὶ ἀφ᾽ ὧν ὁρῶσι σοβαρὸν οἱ ἐχθροὶ, καὶ οὐδ᾽ ἀντιβλέπειν αὐτοὺς ἰσχύω. Τὸ Καταλαλοῦντος δὲ, Βλασφημοῦντος εἶπεν ὁ ᾿Ακύλας. Ταῦτα πάντα ἦλθεν ἐφ' ἡμᾶς. Ταύτας πάσας τὰς κακώσεις ὑπέστημεν, EUTHYMII ZIGABENI mirum. Variæ enim gentes cum Macedonibus simul & militabant. In captivorum enim, ut diximus, et exsulum personam Propheta hæc dicit. Vens. 13. Vendidisti populum tuum sine pretio. Fopulum, inquit, tibi antea dilectum in servitutem tradidisti. quod ait, Sine pretio, ad populi contemptum dictum est. Pravos enim ac mancos servos solemus sine pretio tradere, atque corum emissionen luero putare, quod etiam per Isaiam prophetam alibi dictum est, dum ait : Gratis venditi eslis Et non erat multitudo in commutationibus nostris. Et pretium, inquit, quo alienati sumus ad parvain ascendebat summām. Commutatio servi enim pre- tium est loco servi datum. Hujusmodi autem ver- bis adversus seipsos ironice cavillantur. Nam absque B ullo etiam pretio traditi fuerant in servitutem. Quædam vero exemplaria habent: Et non erat multitudo in vociferationibus eorum, ut sit sensos, quod non erat grandis hostium numerus, quando exsultantes vociferationibus utebantur. Vicerunt nimiram comparati. VERS. 14. Posuisti nos opprobrium vicinis nostris. subsannationem, et derisionem iis qui in circuitu nostro sunt. Subsannare idem sibi vult quod ne- gligere. Per vicinos antem, et eos qui in' circuitu sunt, alienigenas intelligit, veluti Idumæos, Moa- hitas, Ammonitas, et alius hujusmodi. VERS. 15. Posuisti nos in parabolam in gentibus. In paralolam dixit, pro, in exemplum. Solebant enim dicere vicinæ illæ gentes: Utinam omnibus aliis hostibus nostris ita accidat, quemadmodum accidisse videmus populo Israelitico. Vel, in narra- tionem, seu in fabulam. N..rrabantur enim ab omnibus Judæorum calamitates. Commotionem capitis in populis. A communi sensu sumendum est verbum: Posuisti in commotionem capitis in populis gentium. Movent, inquit, gentjure populi capita adversus nos, ii quidem nostrum miserti, alii vero gaudentes potius, et lætitiæ vocibus insultantes. VERS. 16, Tola die verecundia mea coram me est. Semper est in conspectu meo, Et confusio faciei meæ cooperuit me. Eo quod tam ignominiose direptus sum et dispersus. Idem autem¸æque significant hæc, et paulo ante præce- dentia verba. VERS. 17. A voce exprobrantis et obloquentis, a facie ini.nici et persequentis. Verecundia, inquit, et confusio mihi est, quod vicini atque inimici expro- brant me : et superbe adeo me respiciunt, ut ex adverso intueri eos non audeam. Et quod hic le- gimus Obloquentis, Aquila, Blasphemanlis, dixit. VERS. 18. Hac omnia venerant in nos. lias omnes calamitates sustinuimus. Isa. L, 1: superati sunt, et quando hostes in signum victoriæ enim nos, inquit, cum pauci numero esseut, nobis C D Varia lectiones. : (54) ΔΙ. Διηρπασμένον.
The prophet invites those able to see and comprehend more acutely than others. ‘Works’ are what he calls the attainments of the Gospel which he also deemed ‘portents’, for he says, these things God has set as portents upon the earth so as through them to proclaim the inef- fable power of his divinity. For these things did not proceed according to the sequence of na- ture: fishermen would defeat philosophers, a few, the entire world, the naked, heavily armed warriors, the destitute, kings, those mortal and visible, immortal and invisible demons.
α Ἀνταναιρῶν πολέμους μέχρι τῶν περάτων τῆς γῆς. Τοῦ γὰρ ᾽Ιησοῦ γεννηθέντος, ἐπαύθησαν οἱ κατ’ ἀλλήλων πόλεμοι τῶν ἐθνῶν, τῆς κατὰ πάντων μοναρχίας εἰς μόνην τὴν ῾Ρώμην περιστάσης. ᾽Εξῆλθε γὰρ, φησὶ, δόγμα παρὰ Καίσαρος Αὐγούστου ἀπογράφεσθαι πᾶσαν τὴν οἰκουμένην· καὶ λοιπὸν, εἰρήνης βαθείας οὔσης, ἄχρηστα γεγόνασι τὰ ὅπλα, πάντων εἰς γεωργίαν καὶ τὰς ἄλλας τέχνας τραπέντων. Ὃ καὶ Ἡσαΐας δηλῶν, ἔλεγε, Συγκόψουσι τὰς μαχαίρας αὐτῶν εἰς ἄροτρα καὶ τὰς ζιβύνας αὐτῶν εἰς δρέπανα, καὶ οὐ λήψεται ἔθνος ἐπὶ ἔθνος μάχαιραν. Ὅρα δὲ καὶ τὴν δύναμιν τῆς λέξεως τοῦ, ἀνταναιρῶν· πρὸ τοῦ Χριστοῦ μὲν γὰρ οἱ πόλεμοι τοὺς ἀνθρώπους ἀνῄρουν· ὁ δὲ Χριστὸς αὐτοὺς τοὺς πολέμους ἀνεῖλεν, ἀνθ’ ὧν ἀνῄρουν· ἀνταναιρῶν οὖν, ἀντὶ τοῦ, σβεννύων.Οἰκειοῦται δὲ πρόσωπον τῶν ἑαλωκότων. διάφορα γὰρ ἔθνη τοῖς Μακεδόσι συνεστρατεύοντο. Εt Απέδου τὸν λαόν σου ἄνευ τιμῆς. Ἐξέδωκας εἰς δουλείαν τὸν πρὶν ἠγαπημένον σου λαόν, ἄνευ τιμήματος. Τοῦτο δὲ λέγει, τὴν φαυλότητα τοῦ λαοῦ δηλῶν. Ειώθαμεν γὰρ τοὺς ἄγαν πονηροὺς οἰκέτας, ὡς ἀχρήστους καὶ ἀτίμους ἄνευ τιμήματος ἀποδίδο- σθαι, κέρδος ἡγούμενοι τὴν τούτων ἀπαλλαγήν. Τοῦτο δὲ καὶ διὰ Ἡσαΐου φησὶν ὁ Θεὸς, ὅτι Δωρεάν ἐπρά θητε. Καὶ οὐκ ἦν πλῆθος ἐν τοῖς ἀλλάγμασιν ἡμῶν. Καὶ οὐκ ἦσαν πολλὰ τὰ τιμήματα ἡμῶν· ἄλλαγμα γὰρ οἰκέτου, τὸ ἀντιδιδόμενον τίμημα. Εαυτῶν δὲ κατειρωνεύονται, τοῦτο λέγοντες· ἄνευ γὰρ τιμῆς ἀπεδόθησαν. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, Ἐν τοῖς ἀλαλάγμασιν ἔχουσιν, οἷον, Οὐκ ἦν πλῆθος ἐχθρῶν, ἐν τῷ καθ᾿ ἡμῶν ἀλαλάζειν τὰ ἐπινίκια. Κεκρατή κασι γὰρ ἡμῶν, ὄντες πρὸς ἡμᾶς ὀλίγοι. Εθου ἡμᾶς ὄνειδος τοῖς γείτοσιν ἡμῶν, μυκτη· ρισμὸν καὶ χλευασμὸν τοῖς κύκλῳ ἡμῶν. Μυκτη. ρισμὸν λέγει τὴν ἐξουδένωσιν· χλευασμὸν δὲ, τὸ σκώμμα. Γείτονες δὲ, καὶ κύκλῳ αὐτῶν, οἱ ἀλλόφυ λοι Ἰουδαῖοι, καὶ Μωαβίται, καὶ ᾿Αμμανίται, καὶ ἄλλοι τοιοῦτοι. Εθου ἡμᾶς εἰς παραβολὴν ἐν τοῖς ἔθνεσιν. 'Αντὶ τοῦ, εἰς παράδειγμα· λέγειν γὰρ ειώθασιν, ὅτι Πάθοιεν οἱ ἐχθροὶ ἡμῶν πάντες, οἷα καὶ οἱ Ἰσραηλί ται· ἢ εἰς ἐκδιήγησιν· διηγοῦνται γὰρ τὰς ἡμετέρας συμφοράς. Κίνησιν κεφαλῆς ἐν τοῖς λαοῖς. Ἀπὸ κοινοῦ τὸ Εθου εἰς κίνησιν κεφαλῆς ἐν τοῖς λαοῖς τῶν ἐθνῶν κινοῦσι γὰρ ἐφ' ἡμῖν τὰς κεφαλὰς, οἱ μὲν κατοικτει ριζόμενοι, οἱ δὲ μᾶλλον ἐπιχαίροντες, καὶ οἷον λέ- γοντες, Εύγε, είγε. *Ολην τὴν ἡμέραν ἡ ἐντροπή μου κατεναντιον μού ἐστι. Διαπαντὸς ἐνώπιόν μου ἐστί. Καὶ ἡ αἰσχύνη τοῦ προσώπου μου έκάλυψέ με. Οὕτως αἰσχρῶς (54) διηρπαγμένον καὶ διεσπαρμένον. Τὸ αὐτὸ δὲ καὶ τοῦτο σημαίνει. ᾿Απὸ φωνῆς ὀνειδίζοντος καὶ καταλαλοῦντος, ἀπὸ προσώπου ἐχθροῦ καὶ ἐκδιώκοντος. Αἰσχύνη μοι, φησὶν, ἐστὶ, καὶ ἀφ᾽ ὧν λέγουσιν οἱ ὀνειδίζοντες γείτονες, καὶ ἀφ᾽ ὧν ὁρῶσι σοβαρὸν οἱ ἐχθροὶ, καὶ οὐδ᾽ ἀντιβλέπειν αὐτοὺς ἰσχύω. Τὸ Καταλαλοῦντος δὲ, Βλασφημοῦντος εἶπεν ὁ ᾿Ακύλας. Ταῦτα πάντα ἦλθεν ἐφ' ἡμᾶς. Ταύτας πάσας τὰς κακώσεις ὑπέστημεν, EUTHYMII ZIGABENI mirum. Variæ enim gentes cum Macedonibus simul & militabant. In captivorum enim, ut diximus, et exsulum personam Propheta hæc dicit. Vens. 13. Vendidisti populum tuum sine pretio. Fopulum, inquit, tibi antea dilectum in servitutem tradidisti. quod ait, Sine pretio, ad populi contemptum dictum est. Pravos enim ac mancos servos solemus sine pretio tradere, atque corum emissionen luero putare, quod etiam per Isaiam prophetam alibi dictum est, dum ait : Gratis venditi eslis Et non erat multitudo in commutationibus nostris. Et pretium, inquit, quo alienati sumus ad parvain ascendebat summām. Commutatio servi enim pre- tium est loco servi datum. Hujusmodi autem ver- bis adversus seipsos ironice cavillantur. Nam absque B ullo etiam pretio traditi fuerant in servitutem. Quædam vero exemplaria habent: Et non erat multitudo in vociferationibus eorum, ut sit sensos, quod non erat grandis hostium numerus, quando exsultantes vociferationibus utebantur. Vicerunt nimiram comparati. VERS. 14. Posuisti nos opprobrium vicinis nostris. subsannationem, et derisionem iis qui in circuitu nostro sunt. Subsannare idem sibi vult quod ne- gligere. Per vicinos antem, et eos qui in' circuitu sunt, alienigenas intelligit, veluti Idumæos, Moa- hitas, Ammonitas, et alius hujusmodi. VERS. 15. Posuisti nos in parabolam in gentibus. In paralolam dixit, pro, in exemplum. Solebant enim dicere vicinæ illæ gentes: Utinam omnibus aliis hostibus nostris ita accidat, quemadmodum accidisse videmus populo Israelitico. Vel, in narra- tionem, seu in fabulam. N..rrabantur enim ab omnibus Judæorum calamitates. Commotionem capitis in populis. A communi sensu sumendum est verbum: Posuisti in commotionem capitis in populis gentium. Movent, inquit, gentjure populi capita adversus nos, ii quidem nostrum miserti, alii vero gaudentes potius, et lætitiæ vocibus insultantes. VERS. 16, Tola die verecundia mea coram me est. Semper est in conspectu meo, Et confusio faciei meæ cooperuit me. Eo quod tam ignominiose direptus sum et dispersus. Idem autem¸æque significant hæc, et paulo ante præce- dentia verba. VERS. 17. A voce exprobrantis et obloquentis, a facie ini.nici et persequentis. Verecundia, inquit, et confusio mihi est, quod vicini atque inimici expro- brant me : et superbe adeo me respiciunt, ut ex adverso intueri eos non audeam. Et quod hic le- gimus Obloquentis, Aquila, Blasphemanlis, dixit. VERS. 18. Hac omnia venerant in nos. lias omnes calamitates sustinuimus. Isa. L, 1: superati sunt, et quando hostes in signum victoriæ enim nos, inquit, cum pauci numero esseut, nobis C D Varia lectiones. : (54) ΔΙ. Διηρπασμένον.
10α Killing off wars in return even to the ends of the earth. When Christ was born the wars of the nations against one another ceased, with monarchy over all having passing to Rome alone, for it is written, A decree went out from Caesar Augus- tus that all the world should be registered, and thereupon, there being profound peace, weap- ons became of no use, all having been turned to farming and other arts. This Isaiah declares saying, They shall beat their swords into ploughshares and their spears into pruning hooks, and nation shall not take up sword against nation. Observe the force of the verb ‘killing off in return’: prior to Christ wars killed off people, but Christ killed off the wars themselves in return for those they used to kill. “Killing off in return’ therefore is in the sense of ‘extinguishing’.
β Τόξον συντρίψει καὶ συνθλάσει ὅπλον καὶ θυρεοὺς κατακαύσει ἐν πυρί. Ταῦτα πάντα γεγόνασι καθ’ ἱστορίαν, ὡς καὶ ᾽Ιεζεκιὴλ διδάσκει. Ὅπλον δὲ λέγει, τὴν σπάθην, καὶ εἴτι ἐγχέμαχον. Τῷ Θεῷ δὲ τὴν πρᾶξιν τοῦ κατορθώματος εἰκότως ὁ Δαυὶδ ἀνατίθησι.Οἰκειοῦται δὲ πρόσωπον τῶν ἑαλωκότων. διάφορα γὰρ ἔθνη τοῖς Μακεδόσι συνεστρατεύοντο. Εt Απέδου τὸν λαόν σου ἄνευ τιμῆς. Ἐξέδωκας εἰς δουλείαν τὸν πρὶν ἠγαπημένον σου λαόν, ἄνευ τιμήματος. Τοῦτο δὲ λέγει, τὴν φαυλότητα τοῦ λαοῦ δηλῶν. Ειώθαμεν γὰρ τοὺς ἄγαν πονηροὺς οἰκέτας, ὡς ἀχρήστους καὶ ἀτίμους ἄνευ τιμήματος ἀποδίδο- σθαι, κέρδος ἡγούμενοι τὴν τούτων ἀπαλλαγήν. Τοῦτο δὲ καὶ διὰ Ἡσαΐου φησὶν ὁ Θεὸς, ὅτι Δωρεάν ἐπρά θητε. Καὶ οὐκ ἦν πλῆθος ἐν τοῖς ἀλλάγμασιν ἡμῶν. Καὶ οὐκ ἦσαν πολλὰ τὰ τιμήματα ἡμῶν· ἄλλαγμα γὰρ οἰκέτου, τὸ ἀντιδιδόμενον τίμημα. Εαυτῶν δὲ κατειρωνεύονται, τοῦτο λέγοντες· ἄνευ γὰρ τιμῆς ἀπεδόθησαν. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, Ἐν τοῖς ἀλαλάγμασιν ἔχουσιν, οἷον, Οὐκ ἦν πλῆθος ἐχθρῶν, ἐν τῷ καθ᾿ ἡμῶν ἀλαλάζειν τὰ ἐπινίκια. Κεκρατή κασι γὰρ ἡμῶν, ὄντες πρὸς ἡμᾶς ὀλίγοι. Εθου ἡμᾶς ὄνειδος τοῖς γείτοσιν ἡμῶν, μυκτη· ρισμὸν καὶ χλευασμὸν τοῖς κύκλῳ ἡμῶν. Μυκτη. ρισμὸν λέγει τὴν ἐξουδένωσιν· χλευασμὸν δὲ, τὸ σκώμμα. Γείτονες δὲ, καὶ κύκλῳ αὐτῶν, οἱ ἀλλόφυ λοι Ἰουδαῖοι, καὶ Μωαβίται, καὶ ᾿Αμμανίται, καὶ ἄλλοι τοιοῦτοι. Εθου ἡμᾶς εἰς παραβολὴν ἐν τοῖς ἔθνεσιν. 'Αντὶ τοῦ, εἰς παράδειγμα· λέγειν γὰρ ειώθασιν, ὅτι Πάθοιεν οἱ ἐχθροὶ ἡμῶν πάντες, οἷα καὶ οἱ Ἰσραηλί ται· ἢ εἰς ἐκδιήγησιν· διηγοῦνται γὰρ τὰς ἡμετέρας συμφοράς. Κίνησιν κεφαλῆς ἐν τοῖς λαοῖς. Ἀπὸ κοινοῦ τὸ Εθου εἰς κίνησιν κεφαλῆς ἐν τοῖς λαοῖς τῶν ἐθνῶν κινοῦσι γὰρ ἐφ' ἡμῖν τὰς κεφαλὰς, οἱ μὲν κατοικτει ριζόμενοι, οἱ δὲ μᾶλλον ἐπιχαίροντες, καὶ οἷον λέ- γοντες, Εύγε, είγε. *Ολην τὴν ἡμέραν ἡ ἐντροπή μου κατεναντιον μού ἐστι. Διαπαντὸς ἐνώπιόν μου ἐστί. Καὶ ἡ αἰσχύνη τοῦ προσώπου μου έκάλυψέ με. Οὕτως αἰσχρῶς (54) διηρπαγμένον καὶ διεσπαρμένον. Τὸ αὐτὸ δὲ καὶ τοῦτο σημαίνει. ᾿Απὸ φωνῆς ὀνειδίζοντος καὶ καταλαλοῦντος, ἀπὸ προσώπου ἐχθροῦ καὶ ἐκδιώκοντος. Αἰσχύνη μοι, φησὶν, ἐστὶ, καὶ ἀφ᾽ ὧν λέγουσιν οἱ ὀνειδίζοντες γείτονες, καὶ ἀφ᾽ ὧν ὁρῶσι σοβαρὸν οἱ ἐχθροὶ, καὶ οὐδ᾽ ἀντιβλέπειν αὐτοὺς ἰσχύω. Τὸ Καταλαλοῦντος δὲ, Βλασφημοῦντος εἶπεν ὁ ᾿Ακύλας. Ταῦτα πάντα ἦλθεν ἐφ' ἡμᾶς. Ταύτας πάσας τὰς κακώσεις ὑπέστημεν, EUTHYMII ZIGABENI mirum. Variæ enim gentes cum Macedonibus simul & militabant. In captivorum enim, ut diximus, et exsulum personam Propheta hæc dicit. Vens. 13. Vendidisti populum tuum sine pretio. Fopulum, inquit, tibi antea dilectum in servitutem tradidisti. quod ait, Sine pretio, ad populi contemptum dictum est. Pravos enim ac mancos servos solemus sine pretio tradere, atque corum emissionen luero putare, quod etiam per Isaiam prophetam alibi dictum est, dum ait : Gratis venditi eslis Et non erat multitudo in commutationibus nostris. Et pretium, inquit, quo alienati sumus ad parvain ascendebat summām. Commutatio servi enim pre- tium est loco servi datum. Hujusmodi autem ver- bis adversus seipsos ironice cavillantur. Nam absque B ullo etiam pretio traditi fuerant in servitutem. Quædam vero exemplaria habent: Et non erat multitudo in vociferationibus eorum, ut sit sensos, quod non erat grandis hostium numerus, quando exsultantes vociferationibus utebantur. Vicerunt nimiram comparati. VERS. 14. Posuisti nos opprobrium vicinis nostris. subsannationem, et derisionem iis qui in circuitu nostro sunt. Subsannare idem sibi vult quod ne- gligere. Per vicinos antem, et eos qui in' circuitu sunt, alienigenas intelligit, veluti Idumæos, Moa- hitas, Ammonitas, et alius hujusmodi. VERS. 15. Posuisti nos in parabolam in gentibus. In paralolam dixit, pro, in exemplum. Solebant enim dicere vicinæ illæ gentes: Utinam omnibus aliis hostibus nostris ita accidat, quemadmodum accidisse videmus populo Israelitico. Vel, in narra- tionem, seu in fabulam. N..rrabantur enim ab omnibus Judæorum calamitates. Commotionem capitis in populis. A communi sensu sumendum est verbum: Posuisti in commotionem capitis in populis gentium. Movent, inquit, gentjure populi capita adversus nos, ii quidem nostrum miserti, alii vero gaudentes potius, et lætitiæ vocibus insultantes. VERS. 16, Tola die verecundia mea coram me est. Semper est in conspectu meo, Et confusio faciei meæ cooperuit me. Eo quod tam ignominiose direptus sum et dispersus. Idem autem¸æque significant hæc, et paulo ante præce- dentia verba. VERS. 17. A voce exprobrantis et obloquentis, a facie ini.nici et persequentis. Verecundia, inquit, et confusio mihi est, quod vicini atque inimici expro- brant me : et superbe adeo me respiciunt, ut ex adverso intueri eos non audeam. Et quod hic le- gimus Obloquentis, Aquila, Blasphemanlis, dixit. VERS. 18. Hac omnia venerant in nos. lias omnes calamitates sustinuimus. Isa. L, 1: superati sunt, et quando hostes in signum victoriæ enim nos, inquit, cum pauci numero esseut, nobis C D Varia lectiones. : (54) ΔΙ. Διηρπασμένον.
10β Bow he will crush bow and weapon he will smash and shields he will burn in fire. All these things happened in story as Ezekiel also tells. ‘Weapon’ is what he calls the sword and any implement of war. Appropriately David at- tributes the effecting of this attainment to God.
α Σχολάσατε καὶ γνῶτε ὅτι ἐγώ εἰμι ὁ Θεός. Σχολάσατε ἀπὸ τῶν συνεχῶν πολέμων, ὁρατῶν καὶ ἀοράτων, καὶ γνῶτε ὅτι ἐγώ εἰμι ὁ κυρίως Θεὸς, ἐκ τῶν σημείων τῶν ἐνεργουμένων διὰ τῆς εὐαγγελικῆς δυνάμεως.Οἰκειοῦται δὲ πρόσωπον τῶν ἑαλωκότων. διάφορα γὰρ ἔθνη τοῖς Μακεδόσι συνεστρατεύοντο. Εt Απέδου τὸν λαόν σου ἄνευ τιμῆς. Ἐξέδωκας εἰς δουλείαν τὸν πρὶν ἠγαπημένον σου λαόν, ἄνευ τιμήματος. Τοῦτο δὲ λέγει, τὴν φαυλότητα τοῦ λαοῦ δηλῶν. Ειώθαμεν γὰρ τοὺς ἄγαν πονηροὺς οἰκέτας, ὡς ἀχρήστους καὶ ἀτίμους ἄνευ τιμήματος ἀποδίδο- σθαι, κέρδος ἡγούμενοι τὴν τούτων ἀπαλλαγήν. Τοῦτο δὲ καὶ διὰ Ἡσαΐου φησὶν ὁ Θεὸς, ὅτι Δωρεάν ἐπρά θητε. Καὶ οὐκ ἦν πλῆθος ἐν τοῖς ἀλλάγμασιν ἡμῶν. Καὶ οὐκ ἦσαν πολλὰ τὰ τιμήματα ἡμῶν· ἄλλαγμα γὰρ οἰκέτου, τὸ ἀντιδιδόμενον τίμημα. Εαυτῶν δὲ κατειρωνεύονται, τοῦτο λέγοντες· ἄνευ γὰρ τιμῆς ἀπεδόθησαν. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, Ἐν τοῖς ἀλαλάγμασιν ἔχουσιν, οἷον, Οὐκ ἦν πλῆθος ἐχθρῶν, ἐν τῷ καθ᾿ ἡμῶν ἀλαλάζειν τὰ ἐπινίκια. Κεκρατή κασι γὰρ ἡμῶν, ὄντες πρὸς ἡμᾶς ὀλίγοι. Εθου ἡμᾶς ὄνειδος τοῖς γείτοσιν ἡμῶν, μυκτη· ρισμὸν καὶ χλευασμὸν τοῖς κύκλῳ ἡμῶν. Μυκτη. ρισμὸν λέγει τὴν ἐξουδένωσιν· χλευασμὸν δὲ, τὸ σκώμμα. Γείτονες δὲ, καὶ κύκλῳ αὐτῶν, οἱ ἀλλόφυ λοι Ἰουδαῖοι, καὶ Μωαβίται, καὶ ᾿Αμμανίται, καὶ ἄλλοι τοιοῦτοι. Εθου ἡμᾶς εἰς παραβολὴν ἐν τοῖς ἔθνεσιν. 'Αντὶ τοῦ, εἰς παράδειγμα· λέγειν γὰρ ειώθασιν, ὅτι Πάθοιεν οἱ ἐχθροὶ ἡμῶν πάντες, οἷα καὶ οἱ Ἰσραηλί ται· ἢ εἰς ἐκδιήγησιν· διηγοῦνται γὰρ τὰς ἡμετέρας συμφοράς. Κίνησιν κεφαλῆς ἐν τοῖς λαοῖς. Ἀπὸ κοινοῦ τὸ Εθου εἰς κίνησιν κεφαλῆς ἐν τοῖς λαοῖς τῶν ἐθνῶν κινοῦσι γὰρ ἐφ' ἡμῖν τὰς κεφαλὰς, οἱ μὲν κατοικτει ριζόμενοι, οἱ δὲ μᾶλλον ἐπιχαίροντες, καὶ οἷον λέ- γοντες, Εύγε, είγε. *Ολην τὴν ἡμέραν ἡ ἐντροπή μου κατεναντιον μού ἐστι. Διαπαντὸς ἐνώπιόν μου ἐστί. Καὶ ἡ αἰσχύνη τοῦ προσώπου μου έκάλυψέ με. Οὕτως αἰσχρῶς (54) διηρπαγμένον καὶ διεσπαρμένον. Τὸ αὐτὸ δὲ καὶ τοῦτο σημαίνει. ᾿Απὸ φωνῆς ὀνειδίζοντος καὶ καταλαλοῦντος, ἀπὸ προσώπου ἐχθροῦ καὶ ἐκδιώκοντος. Αἰσχύνη μοι, φησὶν, ἐστὶ, καὶ ἀφ᾽ ὧν λέγουσιν οἱ ὀνειδίζοντες γείτονες, καὶ ἀφ᾽ ὧν ὁρῶσι σοβαρὸν οἱ ἐχθροὶ, καὶ οὐδ᾽ ἀντιβλέπειν αὐτοὺς ἰσχύω. Τὸ Καταλαλοῦντος δὲ, Βλασφημοῦντος εἶπεν ὁ ᾿Ακύλας. Ταῦτα πάντα ἦλθεν ἐφ' ἡμᾶς. Ταύτας πάσας τὰς κακώσεις ὑπέστημεν, EUTHYMII ZIGABENI mirum. Variæ enim gentes cum Macedonibus simul & militabant. In captivorum enim, ut diximus, et exsulum personam Propheta hæc dicit. Vens. 13. Vendidisti populum tuum sine pretio. Fopulum, inquit, tibi antea dilectum in servitutem tradidisti. quod ait, Sine pretio, ad populi contemptum dictum est. Pravos enim ac mancos servos solemus sine pretio tradere, atque corum emissionen luero putare, quod etiam per Isaiam prophetam alibi dictum est, dum ait : Gratis venditi eslis Et non erat multitudo in commutationibus nostris. Et pretium, inquit, quo alienati sumus ad parvain ascendebat summām. Commutatio servi enim pre- tium est loco servi datum. Hujusmodi autem ver- bis adversus seipsos ironice cavillantur. Nam absque B ullo etiam pretio traditi fuerant in servitutem. Quædam vero exemplaria habent: Et non erat multitudo in vociferationibus eorum, ut sit sensos, quod non erat grandis hostium numerus, quando exsultantes vociferationibus utebantur. Vicerunt nimiram comparati. VERS. 14. Posuisti nos opprobrium vicinis nostris. subsannationem, et derisionem iis qui in circuitu nostro sunt. Subsannare idem sibi vult quod ne- gligere. Per vicinos antem, et eos qui in' circuitu sunt, alienigenas intelligit, veluti Idumæos, Moa- hitas, Ammonitas, et alius hujusmodi. VERS. 15. Posuisti nos in parabolam in gentibus. In paralolam dixit, pro, in exemplum. Solebant enim dicere vicinæ illæ gentes: Utinam omnibus aliis hostibus nostris ita accidat, quemadmodum accidisse videmus populo Israelitico. Vel, in narra- tionem, seu in fabulam. N..rrabantur enim ab omnibus Judæorum calamitates. Commotionem capitis in populis. A communi sensu sumendum est verbum: Posuisti in commotionem capitis in populis gentium. Movent, inquit, gentjure populi capita adversus nos, ii quidem nostrum miserti, alii vero gaudentes potius, et lætitiæ vocibus insultantes. VERS. 16, Tola die verecundia mea coram me est. Semper est in conspectu meo, Et confusio faciei meæ cooperuit me. Eo quod tam ignominiose direptus sum et dispersus. Idem autem¸æque significant hæc, et paulo ante præce- dentia verba. VERS. 17. A voce exprobrantis et obloquentis, a facie ini.nici et persequentis. Verecundia, inquit, et confusio mihi est, quod vicini atque inimici expro- brant me : et superbe adeo me respiciunt, ut ex adverso intueri eos non audeam. Et quod hic le- gimus Obloquentis, Aquila, Blasphemanlis, dixit. VERS. 18. Hac omnia venerant in nos. lias omnes calamitates sustinuimus. Isa. L, 1: superati sunt, et quando hostes in signum victoriæ enim nos, inquit, cum pauci numero esseut, nobis C D Varia lectiones. : (54) ΔΙ. Διηρπασμένον.
11α Take respite and know that I am God. Take respite from constant wars, visible and invisible, and know that I am God in the true sense, from the signs worked through the power of the Gospel.
β Ὑψωθήσομαι ἐν τοῖς ἔθνεσιν. Μέγας ὢν φύσει, καὶ διὰ τῶν θαυμάτων μέγας νομισθήσομαι ἐν τοῖς ἔθνεσιν.Οἰκειοῦται δὲ πρόσωπον τῶν ἑαλωκότων. διάφορα γὰρ ἔθνη τοῖς Μακεδόσι συνεστρατεύοντο. Εt Απέδου τὸν λαόν σου ἄνευ τιμῆς. Ἐξέδωκας εἰς δουλείαν τὸν πρὶν ἠγαπημένον σου λαόν, ἄνευ τιμήματος. Τοῦτο δὲ λέγει, τὴν φαυλότητα τοῦ λαοῦ δηλῶν. Ειώθαμεν γὰρ τοὺς ἄγαν πονηροὺς οἰκέτας, ὡς ἀχρήστους καὶ ἀτίμους ἄνευ τιμήματος ἀποδίδο- σθαι, κέρδος ἡγούμενοι τὴν τούτων ἀπαλλαγήν. Τοῦτο δὲ καὶ διὰ Ἡσαΐου φησὶν ὁ Θεὸς, ὅτι Δωρεάν ἐπρά θητε. Καὶ οὐκ ἦν πλῆθος ἐν τοῖς ἀλλάγμασιν ἡμῶν. Καὶ οὐκ ἦσαν πολλὰ τὰ τιμήματα ἡμῶν· ἄλλαγμα γὰρ οἰκέτου, τὸ ἀντιδιδόμενον τίμημα. Εαυτῶν δὲ κατειρωνεύονται, τοῦτο λέγοντες· ἄνευ γὰρ τιμῆς ἀπεδόθησαν. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, Ἐν τοῖς ἀλαλάγμασιν ἔχουσιν, οἷον, Οὐκ ἦν πλῆθος ἐχθρῶν, ἐν τῷ καθ᾿ ἡμῶν ἀλαλάζειν τὰ ἐπινίκια. Κεκρατή κασι γὰρ ἡμῶν, ὄντες πρὸς ἡμᾶς ὀλίγοι. Εθου ἡμᾶς ὄνειδος τοῖς γείτοσιν ἡμῶν, μυκτη· ρισμὸν καὶ χλευασμὸν τοῖς κύκλῳ ἡμῶν. Μυκτη. ρισμὸν λέγει τὴν ἐξουδένωσιν· χλευασμὸν δὲ, τὸ σκώμμα. Γείτονες δὲ, καὶ κύκλῳ αὐτῶν, οἱ ἀλλόφυ λοι Ἰουδαῖοι, καὶ Μωαβίται, καὶ ᾿Αμμανίται, καὶ ἄλλοι τοιοῦτοι. Εθου ἡμᾶς εἰς παραβολὴν ἐν τοῖς ἔθνεσιν. 'Αντὶ τοῦ, εἰς παράδειγμα· λέγειν γὰρ ειώθασιν, ὅτι Πάθοιεν οἱ ἐχθροὶ ἡμῶν πάντες, οἷα καὶ οἱ Ἰσραηλί ται· ἢ εἰς ἐκδιήγησιν· διηγοῦνται γὰρ τὰς ἡμετέρας συμφοράς. Κίνησιν κεφαλῆς ἐν τοῖς λαοῖς. Ἀπὸ κοινοῦ τὸ Εθου εἰς κίνησιν κεφαλῆς ἐν τοῖς λαοῖς τῶν ἐθνῶν κινοῦσι γὰρ ἐφ' ἡμῖν τὰς κεφαλὰς, οἱ μὲν κατοικτει ριζόμενοι, οἱ δὲ μᾶλλον ἐπιχαίροντες, καὶ οἷον λέ- γοντες, Εύγε, είγε. *Ολην τὴν ἡμέραν ἡ ἐντροπή μου κατεναντιον μού ἐστι. Διαπαντὸς ἐνώπιόν μου ἐστί. Καὶ ἡ αἰσχύνη τοῦ προσώπου μου έκάλυψέ με. Οὕτως αἰσχρῶς (54) διηρπαγμένον καὶ διεσπαρμένον. Τὸ αὐτὸ δὲ καὶ τοῦτο σημαίνει. ᾿Απὸ φωνῆς ὀνειδίζοντος καὶ καταλαλοῦντος, ἀπὸ προσώπου ἐχθροῦ καὶ ἐκδιώκοντος. Αἰσχύνη μοι, φησὶν, ἐστὶ, καὶ ἀφ᾽ ὧν λέγουσιν οἱ ὀνειδίζοντες γείτονες, καὶ ἀφ᾽ ὧν ὁρῶσι σοβαρὸν οἱ ἐχθροὶ, καὶ οὐδ᾽ ἀντιβλέπειν αὐτοὺς ἰσχύω. Τὸ Καταλαλοῦντος δὲ, Βλασφημοῦντος εἶπεν ὁ ᾿Ακύλας. Ταῦτα πάντα ἦλθεν ἐφ' ἡμᾶς. Ταύτας πάσας τὰς κακώσεις ὑπέστημεν, EUTHYMII ZIGABENI mirum. Variæ enim gentes cum Macedonibus simul & militabant. In captivorum enim, ut diximus, et exsulum personam Propheta hæc dicit. Vens. 13. Vendidisti populum tuum sine pretio. Fopulum, inquit, tibi antea dilectum in servitutem tradidisti. quod ait, Sine pretio, ad populi contemptum dictum est. Pravos enim ac mancos servos solemus sine pretio tradere, atque corum emissionen luero putare, quod etiam per Isaiam prophetam alibi dictum est, dum ait : Gratis venditi eslis Et non erat multitudo in commutationibus nostris. Et pretium, inquit, quo alienati sumus ad parvain ascendebat summām. Commutatio servi enim pre- tium est loco servi datum. Hujusmodi autem ver- bis adversus seipsos ironice cavillantur. Nam absque B ullo etiam pretio traditi fuerant in servitutem. Quædam vero exemplaria habent: Et non erat multitudo in vociferationibus eorum, ut sit sensos, quod non erat grandis hostium numerus, quando exsultantes vociferationibus utebantur. Vicerunt nimiram comparati. VERS. 14. Posuisti nos opprobrium vicinis nostris. subsannationem, et derisionem iis qui in circuitu nostro sunt. Subsannare idem sibi vult quod ne- gligere. Per vicinos antem, et eos qui in' circuitu sunt, alienigenas intelligit, veluti Idumæos, Moa- hitas, Ammonitas, et alius hujusmodi. VERS. 15. Posuisti nos in parabolam in gentibus. In paralolam dixit, pro, in exemplum. Solebant enim dicere vicinæ illæ gentes: Utinam omnibus aliis hostibus nostris ita accidat, quemadmodum accidisse videmus populo Israelitico. Vel, in narra- tionem, seu in fabulam. N..rrabantur enim ab omnibus Judæorum calamitates. Commotionem capitis in populis. A communi sensu sumendum est verbum: Posuisti in commotionem capitis in populis gentium. Movent, inquit, gentjure populi capita adversus nos, ii quidem nostrum miserti, alii vero gaudentes potius, et lætitiæ vocibus insultantes. VERS. 16, Tola die verecundia mea coram me est. Semper est in conspectu meo, Et confusio faciei meæ cooperuit me. Eo quod tam ignominiose direptus sum et dispersus. Idem autem¸æque significant hæc, et paulo ante præce- dentia verba. VERS. 17. A voce exprobrantis et obloquentis, a facie ini.nici et persequentis. Verecundia, inquit, et confusio mihi est, quod vicini atque inimici expro- brant me : et superbe adeo me respiciunt, ut ex adverso intueri eos non audeam. Et quod hic le- gimus Obloquentis, Aquila, Blasphemanlis, dixit. VERS. 18. Hac omnia venerant in nos. lias omnes calamitates sustinuimus. Isa. L, 1: superati sunt, et quando hostes in signum victoriæ enim nos, inquit, cum pauci numero esseut, nobis C D Varia lectiones. : (54) ΔΙ. Διηρπασμένον.
11β I shall be exalted among the nations. Being great by nature, I shall through miracles also be esteemed great among the nations.
γ Ὑψωθήσομαι ἐν τῇ γῇ. ᾽Εν μὲν γὰρ τῷ οὐρανῷ, πᾶσαι αἱ ἀσώματοι δυνάμεις οἴδασι τὸ ἐμὸν ὕψος· λοιπὸν δὲ καὶ ἐν τῇ γῇ τοῦτο γνωρισθήσεται· ἐν τῇ γῇ δὲ, πάσῃ δηλονότι. β νομισθήσομαι MSCBFV : ὀνομασθήσομαι P.Οἰκειοῦται δὲ πρόσωπον τῶν ἑαλωκότων. διάφορα γὰρ ἔθνη τοῖς Μακεδόσι συνεστρατεύοντο. Εt Απέδου τὸν λαόν σου ἄνευ τιμῆς. Ἐξέδωκας εἰς δουλείαν τὸν πρὶν ἠγαπημένον σου λαόν, ἄνευ τιμήματος. Τοῦτο δὲ λέγει, τὴν φαυλότητα τοῦ λαοῦ δηλῶν. Ειώθαμεν γὰρ τοὺς ἄγαν πονηροὺς οἰκέτας, ὡς ἀχρήστους καὶ ἀτίμους ἄνευ τιμήματος ἀποδίδο- σθαι, κέρδος ἡγούμενοι τὴν τούτων ἀπαλλαγήν. Τοῦτο δὲ καὶ διὰ Ἡσαΐου φησὶν ὁ Θεὸς, ὅτι Δωρεάν ἐπρά θητε. Καὶ οὐκ ἦν πλῆθος ἐν τοῖς ἀλλάγμασιν ἡμῶν. Καὶ οὐκ ἦσαν πολλὰ τὰ τιμήματα ἡμῶν· ἄλλαγμα γὰρ οἰκέτου, τὸ ἀντιδιδόμενον τίμημα. Εαυτῶν δὲ κατειρωνεύονται, τοῦτο λέγοντες· ἄνευ γὰρ τιμῆς ἀπεδόθησαν. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, Ἐν τοῖς ἀλαλάγμασιν ἔχουσιν, οἷον, Οὐκ ἦν πλῆθος ἐχθρῶν, ἐν τῷ καθ᾿ ἡμῶν ἀλαλάζειν τὰ ἐπινίκια. Κεκρατή κασι γὰρ ἡμῶν, ὄντες πρὸς ἡμᾶς ὀλίγοι. Εθου ἡμᾶς ὄνειδος τοῖς γείτοσιν ἡμῶν, μυκτη· ρισμὸν καὶ χλευασμὸν τοῖς κύκλῳ ἡμῶν. Μυκτη. ρισμὸν λέγει τὴν ἐξουδένωσιν· χλευασμὸν δὲ, τὸ σκώμμα. Γείτονες δὲ, καὶ κύκλῳ αὐτῶν, οἱ ἀλλόφυ λοι Ἰουδαῖοι, καὶ Μωαβίται, καὶ ᾿Αμμανίται, καὶ ἄλλοι τοιοῦτοι. Εθου ἡμᾶς εἰς παραβολὴν ἐν τοῖς ἔθνεσιν. 'Αντὶ τοῦ, εἰς παράδειγμα· λέγειν γὰρ ειώθασιν, ὅτι Πάθοιεν οἱ ἐχθροὶ ἡμῶν πάντες, οἷα καὶ οἱ Ἰσραηλί ται· ἢ εἰς ἐκδιήγησιν· διηγοῦνται γὰρ τὰς ἡμετέρας συμφοράς. Κίνησιν κεφαλῆς ἐν τοῖς λαοῖς. Ἀπὸ κοινοῦ τὸ Εθου εἰς κίνησιν κεφαλῆς ἐν τοῖς λαοῖς τῶν ἐθνῶν κινοῦσι γὰρ ἐφ' ἡμῖν τὰς κεφαλὰς, οἱ μὲν κατοικτει ριζόμενοι, οἱ δὲ μᾶλλον ἐπιχαίροντες, καὶ οἷον λέ- γοντες, Εύγε, είγε. *Ολην τὴν ἡμέραν ἡ ἐντροπή μου κατεναντιον μού ἐστι. Διαπαντὸς ἐνώπιόν μου ἐστί. Καὶ ἡ αἰσχύνη τοῦ προσώπου μου έκάλυψέ με. Οὕτως αἰσχρῶς (54) διηρπαγμένον καὶ διεσπαρμένον. Τὸ αὐτὸ δὲ καὶ τοῦτο σημαίνει. ᾿Απὸ φωνῆς ὀνειδίζοντος καὶ καταλαλοῦντος, ἀπὸ προσώπου ἐχθροῦ καὶ ἐκδιώκοντος. Αἰσχύνη μοι, φησὶν, ἐστὶ, καὶ ἀφ᾽ ὧν λέγουσιν οἱ ὀνειδίζοντες γείτονες, καὶ ἀφ᾽ ὧν ὁρῶσι σοβαρὸν οἱ ἐχθροὶ, καὶ οὐδ᾽ ἀντιβλέπειν αὐτοὺς ἰσχύω. Τὸ Καταλαλοῦντος δὲ, Βλασφημοῦντος εἶπεν ὁ ᾿Ακύλας. Ταῦτα πάντα ἦλθεν ἐφ' ἡμᾶς. Ταύτας πάσας τὰς κακώσεις ὑπέστημεν, EUTHYMII ZIGABENI mirum. Variæ enim gentes cum Macedonibus simul & militabant. In captivorum enim, ut diximus, et exsulum personam Propheta hæc dicit. Vens. 13. Vendidisti populum tuum sine pretio. Fopulum, inquit, tibi antea dilectum in servitutem tradidisti. quod ait, Sine pretio, ad populi contemptum dictum est. Pravos enim ac mancos servos solemus sine pretio tradere, atque corum emissionen luero putare, quod etiam per Isaiam prophetam alibi dictum est, dum ait : Gratis venditi eslis Et non erat multitudo in commutationibus nostris. Et pretium, inquit, quo alienati sumus ad parvain ascendebat summām. Commutatio servi enim pre- tium est loco servi datum. Hujusmodi autem ver- bis adversus seipsos ironice cavillantur. Nam absque B ullo etiam pretio traditi fuerant in servitutem. Quædam vero exemplaria habent: Et non erat multitudo in vociferationibus eorum, ut sit sensos, quod non erat grandis hostium numerus, quando exsultantes vociferationibus utebantur. Vicerunt nimiram comparati. VERS. 14. Posuisti nos opprobrium vicinis nostris. subsannationem, et derisionem iis qui in circuitu nostro sunt. Subsannare idem sibi vult quod ne- gligere. Per vicinos antem, et eos qui in' circuitu sunt, alienigenas intelligit, veluti Idumæos, Moa- hitas, Ammonitas, et alius hujusmodi. VERS. 15. Posuisti nos in parabolam in gentibus. In paralolam dixit, pro, in exemplum. Solebant enim dicere vicinæ illæ gentes: Utinam omnibus aliis hostibus nostris ita accidat, quemadmodum accidisse videmus populo Israelitico. Vel, in narra- tionem, seu in fabulam. N..rrabantur enim ab omnibus Judæorum calamitates. Commotionem capitis in populis. A communi sensu sumendum est verbum: Posuisti in commotionem capitis in populis gentium. Movent, inquit, gentjure populi capita adversus nos, ii quidem nostrum miserti, alii vero gaudentes potius, et lætitiæ vocibus insultantes. VERS. 16, Tola die verecundia mea coram me est. Semper est in conspectu meo, Et confusio faciei meæ cooperuit me. Eo quod tam ignominiose direptus sum et dispersus. Idem autem¸æque significant hæc, et paulo ante præce- dentia verba. VERS. 17. A voce exprobrantis et obloquentis, a facie ini.nici et persequentis. Verecundia, inquit, et confusio mihi est, quod vicini atque inimici expro- brant me : et superbe adeo me respiciunt, ut ex adverso intueri eos non audeam. Et quod hic le- gimus Obloquentis, Aquila, Blasphemanlis, dixit. VERS. 18. Hac omnia venerant in nos. lias omnes calamitates sustinuimus. Isa. L, 1: superati sunt, et quando hostes in signum victoriæ enim nos, inquit, cum pauci numero esseut, nobis C D Varia lectiones. : (54) ΔΙ. Διηρπασμένον.
11γ I shall be exalted on the earth. In heaven all the bodiless powers know my sublimity, and hereafter this will also be recog- nized on earth; ‘on the earth’, that is, on all the earth.
PG 128:51312 Κύριος τῶν δυνάμεων μεθ’ ἡμῶν, ἀντιλήπτωρ ἡμῶν ὁ Θεὸς ᾽Ιακώβ. ᾽Επανέλαβεν ἡ ᾽Εκκλησία τὸ προῤῥηθὲν θαρσοποιὸν ἐπιφώνημα, πρὸς αὔξησιν εὐψυχίας καὶ καρτερίας, ἐπεμβαίνουσα καὶ ἐναλλομένη τῷ ἐχθρῷ. 46 μϛ΄ 1 Εἰς τὸ τέλος· ὑπὲρ τῶν υἱῶν Κορέ· ψαλμὸς τῷ Δαυίδ. Εἰς τὸ τέλος μὲν, διὰ τὰς ἐν τούτῳ προφητείας, ὡς πολλάκις εἰρήκαμεν· προαγορεύει γὰρ ἀκολούθως | καὶ οὗτος ὁ ψαλμὸς τὸ ἀήττητον κράτος τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος. Tὸ δὲ, ὑπὲρ τῶν υἱῶν Κορὲ, προηρμηνεύσαμεν ἐν τῷ πρὸ τούτου ψαλμῷ· οὕτω γὰρ ἐπιγέγραπται κἀκεῖνος. Οὐδὲν δὲ κρύφιον ἐν τῷ παρόντι· σαφῆ δὲ πάντα καὶ εὐδιάγνωστα. Προλέγει δὲ τὰ τοῦ ψαλμοῦ ὁ Δαυὶδ, προσώπῳ τῶν ἀποστόλων, οἳ κατευοδούμενοι, καὶ πολλοὺς τῇ πίστει προσάγοντες, ὑπὸ περιχαρείας ἐνεκελεύοντο τοῖς ἔθνεσι χαίρειν εἰς ἃ παρὰ τοῦ Σωτῆρος ἀπεστάλησαν· χαίρειν δὲ, ὅτι γεγόνασι κληρονομία Θεοῦ. α Πάντα τὰ ἔθνη, κροτήσατε χεῖρας. Ὁ κρότος τῶν χειρῶν, σύμβολόν ἐστιν ὑπερβαλλούσης χαρᾶς. Ἀπὸ τοῦ συμβόλου τοίνυν, τὴν χαρὰν ἐπέτρεψεν, οὐχ ὅτι πατάγῳ χειρῶν σωματικῶς χρήσασθε, ἀλλ’ ὅτι ψυχικῶς χάρητε, τοιούτου Δεσπότου καταξιωθέντες, φιλανθρώπου καὶ παντοδυνάμου. β Ἀλαλάξατε τῷ Θεῷ ἐν φωνῇ ἀγαλλιάσεως. Μεταφορικὸν ἐνταῦθα τὸ, ἀλαλάξατε, ἀντὶ τοῦ, ἐπινίκιον ὕμνον ᾄσατε τῷ Θεῷ. Κυρίως γὰρ ἀλαλαγμός ἐστιν, ἐνυάλιος φωνὴ τῶν νικώντων ἐν μάχῃ, καταπλήττουσα τοὺς ἤδη κλινομένους ἐχθρούς. Φωνὴ δὲ ἀγαλλιάσεως, ἡ εὐφροσύνης μεστή. Εἶτα ἐπάγει καὶ τὴν αἰτίαν. 3 Ὅτι Κύριος ὕψιστος, φοβερὸς, βασιλεὺς μέγας ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν. Διότι ὁ Χριστὸς, ὁ ὕψιστος κατὰ τὴν θεότητα, φοβερὸς νῦν ἀπὸ τῶν σημείων, ὧν καθ’ ἑκάστην τερατουργεῖ, οὗ καὶ τὸ ὄνομα μόνον μαστίζει καὶ ἀπελαύνει τοὺς δαίμονας καὶ λύει τὰς νόσους. Καὶ βασιλεὺς μέγας ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν· ἐν πάσῃ γὰρ γῇ κλῆρον ἑαυτῷ συνεστήσατο, διὰ τῶν ἀποσταλέντων ἡμῶν. Tὸ, μέγας δὲ, διὰ τοὺς προσκαίρους εἴρηται βασιλεῖς, μικροὺς ὄντας, καὶ μικρῶν βασιλεύοντας. α Ὑπέταξε λαοὺς ἡμῖν. 33 ὧν καθ’ ἑκάστην MSCBFV : ἃ καθ’ ἑκάστην P. 36 μικρῶν MPCHBV : μικρόν SF.
12 The Lord of powers is with us, the God of Jacob is our helper. The Church repeated the previously uttered encouraging interjection to boost their mo- rale and patient endurance, as she tramples and jumps on the enemy. 46 Psalm 46 1 Towards fulfilment; for the sons of Kore; a psalm belonging to David. ‘Towards fulfilment’ on account of the prophecies in it as we have said very often, for this psalm also foretells in turn the insuperable might of the Gospel message. We interpreted the ‘for the sons of Kore’ in the psalm before this, for it too has this su- perscription. In the present psalm, however, there is nothing hidden, and everything is clear and easy to discern. David speaks the words of the psalm prophetically in the person of the Apostles, who making good progress and leading many to the faith, would in great joy call on the nations to whom they had been sent by the Saviour to rejoice - to rejoice because they had become God’s inheritance. 2α Clap your hands, O all you nations. The clapping of hands is a symbols of surpassing joy. Accordingly, from the symbol he incited to joy, not for you to employ the striking of hands in a bodily manner, but for you to rejoice in soul, having been made worthy of such a Master, benevolent and all-powerful. 2β Make ululation to God with a voice of rejoicing. ‘Make ululation’ here is used in a metaphorical way in the sense of ‘sing a hymn of victory to God’, for, strictly speaking, ‘ululation’ is a war cry of those victorious in battle, striking terror into enemies already turning in flight. ‘A voice of rejoicing’ is one filled with gladness. Thereafter he provides the reason. 3 For the Lord Most High is fearsome, a great king over all the earth. Because Christ, who is highest in his divinity, is now fearsome from the signs that he works marvellously every day, whose name alone scourges and drives away the demons and dissolves illnesses. And he is a great king over all the earth, for in all the earth he has estab- lished an inheritance for himself through us who have been sent out. The word ‘great’ is used to distinguish him from temporary kings who are small and reign over small people. 4α He has subjected peoples to us.
Psalmus LVPsalmus LVI
PG 128:596Ψαλμός 46 — Psalm 46
PG 128:513Τοὺς ἐξ ᾽Ιουδαίων· οὗτοι γὰρ πρῶτοι ἐπίστευσαν, τρισχίλιοι καὶ πεντακισχίλιοι, Ac 2.41, 4.4 ἀποβαλόντες τὴν ἔχθραν, καὶ προσδραμόντες τοῖς ἀποστόλοις εὐθὺς μετὰ τὴν εἰς αὐτοὺς ἐπιδημίαν τοῦ Παρακλήτου, πρὸ τοῦ ἐξιέναι ἐπὶ τὰ ἔθνη.
The peoples from among the Jews for they, three thousand and five thousand, were the Ac 2.41, 4.4 first to believe, having cast off their enmity and run towards the Apostles immediately after the visitation on them of the Paraclete and before they went out to the nations.
PG 128:515β Καὶ ἔθνη ὑπὸ τοὺς πόδας ἡμῶν. Τοὺς ἐξ ἐθνῶν πεπιστευκότας, οἳ καὶ θερμῶς ὑπεκλίνοντο τοῖς ποσὶ τῶν ἀποστόλων, καὶ τὰ ἴχνη τούτων εὐλαβῶς κατησπάζοντο.Δ Β Καὶ μὴ ἀπώσῃ εἰς τέλος. Εκ μέρους ἡμᾶς καὶ πρὸς καιρὸν ἀπωσάμενος, μὴ διαπαντὸς ἀπώσῃ. Ινατί τὸ πρόσωπόν σου ἀποστρέψεις; Την ἐπισκοπήν σου, ὡς ἀπὸ ἀναξίων. Επιλανθάνῃ τῆς πτωχείας ἡμῶν, καὶ τῆς θλί- ψεως ἡμῶν. Ἀπὸ κοινοῦ πάλιν τὸ Ἱνατί. Πτωχείαν δὲ λέγει νῦν τὴν κακουχίαν· ἴδιον γάρ πτωχείας ἡ κακουχία. Επιλανθάνῃ δὲν ἀντὶ τοῦ. Ἐν οὐδενὶ λόγῳ τίθης ταῦτα. Ὅτι ἐταπεινώθη εἰς χοῦν ἡ ψυχὴ ἡμῶν. Η ψυχὴ ἡμῶν, ἀντὶ τοῦ Ἡμεῖς, περιφραστικῶς· λέ- γει δὲ, ὅτι Κατηνέχθημεν εἰς γῆν, καὶ πεπτώκα- μεν. Εκολλήθη εἰς γῆν ἡ γαστὴρ ἡμῶν. Ὑπὸ χα- ή μευνίας, ἡ τοῦ κύπτειν πρὸς γῆν ἀεὶ τῷ βάρει τῶν θλίψεων. Ταπεινοῦται δὲ εἰς χοῦν καὶ ὁ τοῖς γηίνοις προστετηκώς, καὶ κολλάται εἰς γῆν ὁ γαστρίμαρο γος, καὶ ὁ πόρνος, καὶ πᾶς φιλήδονος. Ανάστα, Κύριε, βοήθησον ἡμῖν. Δοκεῖς γὰρ καθέζεσθαι, περιορῶν οὕτως ἀπολλυμένους ἡμᾶς. Λύτρωσαι ἡμᾶς, ἔνεκεν τοῦ ὀνόματός σου. Οὐ διὰ τὰς ἡμετέρας αρετάς· οὐκ ἄξιαι γάρ· ἀλλ᾽ ἵνα φοβερὸν (55) εἴη, καὶ μὴ βλασφημεῖται τὸ σὸν ὄνομα παρὰ τῶν εἰδωλολατρῶν. Κατὰ μὲν ἱστορίαν, ἱκανῶς ὁ ψαλμὸς ἡρμήνευται· κατὰ δὲ ἀναγωγήν, λέγοιμεν ἂν τὰ τοῦ ψαλμοῦ τούτου πρὸς τὸν Χριστὸν οἱ μάρ τυρες πάντες, οἱ μυρία δι' αὐτὸν παθόντες καὶ θανα τούμενοι ὅλην τὴν ἡμέραν· ἀλλὰ καὶ πάντες εὐσε δεῖς, ὑπὸ τῶν μιαιφόνων ἐθνῶν ἐπηρεαζόμενοί τε, καὶ καταδαπανώμενοι. Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων τοῖς υἱοῖς Κορὲ εἰς σύνεσιν· ᾠδὴ ὑπὲρ τοῦ ἀγα πητοῦ. ΨΑΛΜΟΣ ΜΔ'. Εἰς τὸ τέλος μὲν, διὰ τὰς ἐν τούτῳ προφητείας, εἰς τέλος ἐλαυνούσας· ὑπὲρ τῶν αλλοιωθησομέ των δὲ, τουτέστιν, ὑπὲρ τῶν Χριστιανῶν, σε όλο λοιωθήσονται (56) διὰ τῆς παλιγγενεσίας τοῦ ἁγίου βαπτίσματος, ἀπεκδυόμενοι μὲν τὸν παλαιὸν ἄνο θρωπον, ἐνδυόμενοι δὲ τὸν νέον. Τὰ ἀρχαῖα γὰρ, φησὶ, παρῆλθεν, ἰδοὺ γέγονε τὰ πάντα καινά. Αλλοίωσις γὰρ, ἡ μεταποίησις, καὶ ἡ τῆς πολιτείας εναλλαγή. Τοῖς υἱοῖς δὲ Κορέ, ὅτι τούτοις ὁ ψαλμὸς ὑπὸ τοῦ Δαβὶδ ενεχειρίσθη πρὸς τὸ διὰ τούτων μελερδηθῆναι, καθὼς ἐν προοιμίοις τῆς βίβλου τῶν Ψαλμῶν παραδεδώκαμεν. Εἰς σύνεσιν δὲ, ὅτι χρεία συνέσεως τοῖς ἀναγινώσκουσι διὰ τὰ ἐγκεκρυμμένα θεία νοήματα· δὴ δὲ, ὅτι οὐ σὺν ἀργάνοις, ἀλλ᾽ ἀπὸ γλώσσης μόνης, ἐμελήθη. Τὸ δὲ ὑπὲρ τοῦ αγαπητού, συγκεφαλαίωσις τῆς ὅλη ἐπιγραφής, EUTHYMII ZIGABENI Et ne repellas in Ánem. Cum jam ex parte et ad tempus repuleris, ne perpetuo etiamn repellas. VERS. 24. Quare faciem tuam avertis ? Hoc est, visitationem et custodiam tuam, hnquam ab indi. gnis. Oblivisceris inopiæ nostræ, et tribulationum no- sirarum. A communi sensu rursus sumenda est dictio Quare; per inopiam vero bic molestiam et passionem significat, Quare oblivisceris igitur in- opiæ nostræ, id est, Cur nullam calamitatum no- strarum rationea habes ? VERS. 25. Quoniam humiliata est in pulvere anima nostra. Ipsi nos, inquit, tanquam humiles, atque abjecti humi decumbimus, et in terra prostrati sumus. Conglutinatus est in terra venler noster. Accu- bando nimirum bumi. Vel dum calamitatum pon- dere depressi, curvaui, in terram inspicimus. Ille etiam huniis in terram demittitur, qui terrenis negotiis immergitur : ille conglutinatur terræ, qui gulosus est, aut fornicator, aut si quis alius blan- dis adhæret voluptatibus. VERS. 26. Exsurge, Domine, adjuva nos. Videris enim sedere et pereuntes nos despicere. Et libera nos propter nomen tuum. Non ob no. strarum virtutum merita id poscimus, cum el pec- catores, et salute indigni simus ; sed ut timeatur, et venerationi sil nomen tuum, et ne ab idololatris blasphemetur. Et juxta historiam abunde psalmum hunc exposuimus. Juxta anagogen vero dicere pos- sumus, verba psalıni efferenda esse ex sanctorum martyrum persona ad Christum, qui multa et gra- via ipsius Christi gratia passi sunt, et tota die anorificati. Vel, ex persona quorumcunque @delium, ac religiosorum hominum, qui a sanguimariis gen- tibus lædantur. In finem pro iis qui commulandi sunt, fliis Gore, in intelligentiam, canticum pro dilecto. PSALMUS XLIV. In finem quidem inscriptum est ob prophetias in psalmo contentas que ad finem tondebant. Pro iis vero, qui commutandi sunt, hoc est, pro Christia- nis, qui per baptismaris regenerationem innovandi B C erant, veterem exuomites hominem, et novum in- D duentes. Antiqua enim, inquit Propheta, trans- ierunt, ecce nova facta sunt omnia. Hæc igitur commutatio transformatio est, et prioris conversa- tionis immutatio. Filiis etiam Core ideo inscri- plum est, quia eis datus fuit hic psalmus a beato David, ut eum canerent, quemadmodum in proce- mio operis declaravimus. Ad intelligentiam vero : quia ob reconditos psalmi sensus, multa lectori intelligentia opus sit. Et vanticum : quia non una cum musicis instruprentis, sed humana tantum voce canebatur. Rostremo quod dicitur, Pro di- Varia lectiones. (55) ίσ. ᾗ et βλασφημῆται. (56) ΔΙ. ὑπέρ.
4β And nations beneath our feet. Those from among the nations who believed and who would bow down with fervour at the Apostles’ feet and reverently kiss the marks of their footsteps.
α Ἐξελέξατο ἡμῖν τὴν κληρονομίαν ἑαυτοῦ. Ἐξελέξατο δι’ ἡμῶν τῶν οἰκονόμων τῆς Ἐκκλησίας αὐτοῦ τοὺς ἐξ ἐθνῶν ἀξίους εἰς κληρονομίαν αὐτοῦ, κατὰ τὸ, Δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου· οὓς καὶ δι’ ἡμῶν, ὡς διά τινων στρατηγῶν, ὁ μέγας οὗτος βασιλεὺς ἐστρατολόγησεν ἑαυτῷ.Δ Β Καὶ μὴ ἀπώσῃ εἰς τέλος. Εκ μέρους ἡμᾶς καὶ πρὸς καιρὸν ἀπωσάμενος, μὴ διαπαντὸς ἀπώσῃ. Ινατί τὸ πρόσωπόν σου ἀποστρέψεις; Την ἐπισκοπήν σου, ὡς ἀπὸ ἀναξίων. Επιλανθάνῃ τῆς πτωχείας ἡμῶν, καὶ τῆς θλί- ψεως ἡμῶν. Ἀπὸ κοινοῦ πάλιν τὸ Ἱνατί. Πτωχείαν δὲ λέγει νῦν τὴν κακουχίαν· ἴδιον γάρ πτωχείας ἡ κακουχία. Επιλανθάνῃ δὲν ἀντὶ τοῦ. Ἐν οὐδενὶ λόγῳ τίθης ταῦτα. Ὅτι ἐταπεινώθη εἰς χοῦν ἡ ψυχὴ ἡμῶν. Η ψυχὴ ἡμῶν, ἀντὶ τοῦ Ἡμεῖς, περιφραστικῶς· λέ- γει δὲ, ὅτι Κατηνέχθημεν εἰς γῆν, καὶ πεπτώκα- μεν. Εκολλήθη εἰς γῆν ἡ γαστὴρ ἡμῶν. Ὑπὸ χα- ή μευνίας, ἡ τοῦ κύπτειν πρὸς γῆν ἀεὶ τῷ βάρει τῶν θλίψεων. Ταπεινοῦται δὲ εἰς χοῦν καὶ ὁ τοῖς γηίνοις προστετηκώς, καὶ κολλάται εἰς γῆν ὁ γαστρίμαρο γος, καὶ ὁ πόρνος, καὶ πᾶς φιλήδονος. Ανάστα, Κύριε, βοήθησον ἡμῖν. Δοκεῖς γὰρ καθέζεσθαι, περιορῶν οὕτως ἀπολλυμένους ἡμᾶς. Λύτρωσαι ἡμᾶς, ἔνεκεν τοῦ ὀνόματός σου. Οὐ διὰ τὰς ἡμετέρας αρετάς· οὐκ ἄξιαι γάρ· ἀλλ᾽ ἵνα φοβερὸν (55) εἴη, καὶ μὴ βλασφημεῖται τὸ σὸν ὄνομα παρὰ τῶν εἰδωλολατρῶν. Κατὰ μὲν ἱστορίαν, ἱκανῶς ὁ ψαλμὸς ἡρμήνευται· κατὰ δὲ ἀναγωγήν, λέγοιμεν ἂν τὰ τοῦ ψαλμοῦ τούτου πρὸς τὸν Χριστὸν οἱ μάρ τυρες πάντες, οἱ μυρία δι' αὐτὸν παθόντες καὶ θανα τούμενοι ὅλην τὴν ἡμέραν· ἀλλὰ καὶ πάντες εὐσε δεῖς, ὑπὸ τῶν μιαιφόνων ἐθνῶν ἐπηρεαζόμενοί τε, καὶ καταδαπανώμενοι. Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων τοῖς υἱοῖς Κορὲ εἰς σύνεσιν· ᾠδὴ ὑπὲρ τοῦ ἀγα πητοῦ. ΨΑΛΜΟΣ ΜΔ'. Εἰς τὸ τέλος μὲν, διὰ τὰς ἐν τούτῳ προφητείας, εἰς τέλος ἐλαυνούσας· ὑπὲρ τῶν αλλοιωθησομέ των δὲ, τουτέστιν, ὑπὲρ τῶν Χριστιανῶν, σε όλο λοιωθήσονται (56) διὰ τῆς παλιγγενεσίας τοῦ ἁγίου βαπτίσματος, ἀπεκδυόμενοι μὲν τὸν παλαιὸν ἄνο θρωπον, ἐνδυόμενοι δὲ τὸν νέον. Τὰ ἀρχαῖα γὰρ, φησὶ, παρῆλθεν, ἰδοὺ γέγονε τὰ πάντα καινά. Αλλοίωσις γὰρ, ἡ μεταποίησις, καὶ ἡ τῆς πολιτείας εναλλαγή. Τοῖς υἱοῖς δὲ Κορέ, ὅτι τούτοις ὁ ψαλμὸς ὑπὸ τοῦ Δαβὶδ ενεχειρίσθη πρὸς τὸ διὰ τούτων μελερδηθῆναι, καθὼς ἐν προοιμίοις τῆς βίβλου τῶν Ψαλμῶν παραδεδώκαμεν. Εἰς σύνεσιν δὲ, ὅτι χρεία συνέσεως τοῖς ἀναγινώσκουσι διὰ τὰ ἐγκεκρυμμένα θεία νοήματα· δὴ δὲ, ὅτι οὐ σὺν ἀργάνοις, ἀλλ᾽ ἀπὸ γλώσσης μόνης, ἐμελήθη. Τὸ δὲ ὑπὲρ τοῦ αγαπητού, συγκεφαλαίωσις τῆς ὅλη ἐπιγραφής, EUTHYMII ZIGABENI Et ne repellas in Ánem. Cum jam ex parte et ad tempus repuleris, ne perpetuo etiamn repellas. VERS. 24. Quare faciem tuam avertis ? Hoc est, visitationem et custodiam tuam, hnquam ab indi. gnis. Oblivisceris inopiæ nostræ, et tribulationum no- sirarum. A communi sensu rursus sumenda est dictio Quare; per inopiam vero bic molestiam et passionem significat, Quare oblivisceris igitur in- opiæ nostræ, id est, Cur nullam calamitatum no- strarum rationea habes ? VERS. 25. Quoniam humiliata est in pulvere anima nostra. Ipsi nos, inquit, tanquam humiles, atque abjecti humi decumbimus, et in terra prostrati sumus. Conglutinatus est in terra venler noster. Accu- bando nimirum bumi. Vel dum calamitatum pon- dere depressi, curvaui, in terram inspicimus. Ille etiam huniis in terram demittitur, qui terrenis negotiis immergitur : ille conglutinatur terræ, qui gulosus est, aut fornicator, aut si quis alius blan- dis adhæret voluptatibus. VERS. 26. Exsurge, Domine, adjuva nos. Videris enim sedere et pereuntes nos despicere. Et libera nos propter nomen tuum. Non ob no. strarum virtutum merita id poscimus, cum el pec- catores, et salute indigni simus ; sed ut timeatur, et venerationi sil nomen tuum, et ne ab idololatris blasphemetur. Et juxta historiam abunde psalmum hunc exposuimus. Juxta anagogen vero dicere pos- sumus, verba psalıni efferenda esse ex sanctorum martyrum persona ad Christum, qui multa et gra- via ipsius Christi gratia passi sunt, et tota die anorificati. Vel, ex persona quorumcunque @delium, ac religiosorum hominum, qui a sanguimariis gen- tibus lædantur. In finem pro iis qui commulandi sunt, fliis Gore, in intelligentiam, canticum pro dilecto. PSALMUS XLIV. In finem quidem inscriptum est ob prophetias in psalmo contentas que ad finem tondebant. Pro iis vero, qui commutandi sunt, hoc est, pro Christia- nis, qui per baptismaris regenerationem innovandi B C erant, veterem exuomites hominem, et novum in- D duentes. Antiqua enim, inquit Propheta, trans- ierunt, ecce nova facta sunt omnia. Hæc igitur commutatio transformatio est, et prioris conversa- tionis immutatio. Filiis etiam Core ideo inscri- plum est, quia eis datus fuit hic psalmus a beato David, ut eum canerent, quemadmodum in proce- mio operis declaravimus. Ad intelligentiam vero : quia ob reconditos psalmi sensus, multa lectori intelligentia opus sit. Et vanticum : quia non una cum musicis instruprentis, sed humana tantum voce canebatur. Rostremo quod dicitur, Pro di- Varia lectiones. (55) ίσ. ᾗ et βλασφημῆται. (56) ΔΙ. ὑπέρ.
5α He has chosen for us his inheritance. Through us the stewards of his Church he has chosen those worthy from among the nations as his inheritance, in accordance with, I shall give you nations as your inheritance, and whom through us, as through some army commanders, this great king has recruited for himself.
β Τὴν καλλονὴν ᾽Ιακὼβ, ἣν ἠγάπησεν. Καὶ οὐ τούτους μόνον, ἀλλὰ καὶ τοὺς χρησιμωτέρους ἐκ γένους ᾽Ιακώβ· τούτους γὰρ, καλλονὴν ᾽Ιακὼβ ὠνόμασεν, ὡς καλλίονας ἐξ ᾽Ιακώβ· ἣν καλλονὴν, τουτέστιν, οὓς καλοὺς ἠγάπησεν, ὡς κεκαλλωπισμένους ταῖς ἀρεταῖς. Ἄνω μὲν οὖν, προέταξε τοὺς ᾽Ιουδαίους, ὡς πρώτους μετὰ τὴν ἀνάστασιν τοῦ Χριστοῦ πιστεύσαντας· ἐνταῦθα δὲ, τοὐναντίον ἐποίησε, διὰ τὸ παμπληθεῖς πιστεύειν ἀεὶ τοὺς ἐξ ἐθνῶν, καὶ βραχύ τι μέρος εἶναι πρὸς τοὺς ἐθνῶν τοὺς ἐξ ᾽Ισραὴλ πιστεύοντας.Δ Β Καὶ μὴ ἀπώσῃ εἰς τέλος. Εκ μέρους ἡμᾶς καὶ πρὸς καιρὸν ἀπωσάμενος, μὴ διαπαντὸς ἀπώσῃ. Ινατί τὸ πρόσωπόν σου ἀποστρέψεις; Την ἐπισκοπήν σου, ὡς ἀπὸ ἀναξίων. Επιλανθάνῃ τῆς πτωχείας ἡμῶν, καὶ τῆς θλί- ψεως ἡμῶν. Ἀπὸ κοινοῦ πάλιν τὸ Ἱνατί. Πτωχείαν δὲ λέγει νῦν τὴν κακουχίαν· ἴδιον γάρ πτωχείας ἡ κακουχία. Επιλανθάνῃ δὲν ἀντὶ τοῦ. Ἐν οὐδενὶ λόγῳ τίθης ταῦτα. Ὅτι ἐταπεινώθη εἰς χοῦν ἡ ψυχὴ ἡμῶν. Η ψυχὴ ἡμῶν, ἀντὶ τοῦ Ἡμεῖς, περιφραστικῶς· λέ- γει δὲ, ὅτι Κατηνέχθημεν εἰς γῆν, καὶ πεπτώκα- μεν. Εκολλήθη εἰς γῆν ἡ γαστὴρ ἡμῶν. Ὑπὸ χα- ή μευνίας, ἡ τοῦ κύπτειν πρὸς γῆν ἀεὶ τῷ βάρει τῶν θλίψεων. Ταπεινοῦται δὲ εἰς χοῦν καὶ ὁ τοῖς γηίνοις προστετηκώς, καὶ κολλάται εἰς γῆν ὁ γαστρίμαρο γος, καὶ ὁ πόρνος, καὶ πᾶς φιλήδονος. Ανάστα, Κύριε, βοήθησον ἡμῖν. Δοκεῖς γὰρ καθέζεσθαι, περιορῶν οὕτως ἀπολλυμένους ἡμᾶς. Λύτρωσαι ἡμᾶς, ἔνεκεν τοῦ ὀνόματός σου. Οὐ διὰ τὰς ἡμετέρας αρετάς· οὐκ ἄξιαι γάρ· ἀλλ᾽ ἵνα φοβερὸν (55) εἴη, καὶ μὴ βλασφημεῖται τὸ σὸν ὄνομα παρὰ τῶν εἰδωλολατρῶν. Κατὰ μὲν ἱστορίαν, ἱκανῶς ὁ ψαλμὸς ἡρμήνευται· κατὰ δὲ ἀναγωγήν, λέγοιμεν ἂν τὰ τοῦ ψαλμοῦ τούτου πρὸς τὸν Χριστὸν οἱ μάρ τυρες πάντες, οἱ μυρία δι' αὐτὸν παθόντες καὶ θανα τούμενοι ὅλην τὴν ἡμέραν· ἀλλὰ καὶ πάντες εὐσε δεῖς, ὑπὸ τῶν μιαιφόνων ἐθνῶν ἐπηρεαζόμενοί τε, καὶ καταδαπανώμενοι. Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων τοῖς υἱοῖς Κορὲ εἰς σύνεσιν· ᾠδὴ ὑπὲρ τοῦ ἀγα πητοῦ. ΨΑΛΜΟΣ ΜΔ'. Εἰς τὸ τέλος μὲν, διὰ τὰς ἐν τούτῳ προφητείας, εἰς τέλος ἐλαυνούσας· ὑπὲρ τῶν αλλοιωθησομέ των δὲ, τουτέστιν, ὑπὲρ τῶν Χριστιανῶν, σε όλο λοιωθήσονται (56) διὰ τῆς παλιγγενεσίας τοῦ ἁγίου βαπτίσματος, ἀπεκδυόμενοι μὲν τὸν παλαιὸν ἄνο θρωπον, ἐνδυόμενοι δὲ τὸν νέον. Τὰ ἀρχαῖα γὰρ, φησὶ, παρῆλθεν, ἰδοὺ γέγονε τὰ πάντα καινά. Αλλοίωσις γὰρ, ἡ μεταποίησις, καὶ ἡ τῆς πολιτείας εναλλαγή. Τοῖς υἱοῖς δὲ Κορέ, ὅτι τούτοις ὁ ψαλμὸς ὑπὸ τοῦ Δαβὶδ ενεχειρίσθη πρὸς τὸ διὰ τούτων μελερδηθῆναι, καθὼς ἐν προοιμίοις τῆς βίβλου τῶν Ψαλμῶν παραδεδώκαμεν. Εἰς σύνεσιν δὲ, ὅτι χρεία συνέσεως τοῖς ἀναγινώσκουσι διὰ τὰ ἐγκεκρυμμένα θεία νοήματα· δὴ δὲ, ὅτι οὐ σὺν ἀργάνοις, ἀλλ᾽ ἀπὸ γλώσσης μόνης, ἐμελήθη. Τὸ δὲ ὑπὲρ τοῦ αγαπητού, συγκεφαλαίωσις τῆς ὅλη ἐπιγραφής, EUTHYMII ZIGABENI Et ne repellas in Ánem. Cum jam ex parte et ad tempus repuleris, ne perpetuo etiamn repellas. VERS. 24. Quare faciem tuam avertis ? Hoc est, visitationem et custodiam tuam, hnquam ab indi. gnis. Oblivisceris inopiæ nostræ, et tribulationum no- sirarum. A communi sensu rursus sumenda est dictio Quare; per inopiam vero bic molestiam et passionem significat, Quare oblivisceris igitur in- opiæ nostræ, id est, Cur nullam calamitatum no- strarum rationea habes ? VERS. 25. Quoniam humiliata est in pulvere anima nostra. Ipsi nos, inquit, tanquam humiles, atque abjecti humi decumbimus, et in terra prostrati sumus. Conglutinatus est in terra venler noster. Accu- bando nimirum bumi. Vel dum calamitatum pon- dere depressi, curvaui, in terram inspicimus. Ille etiam huniis in terram demittitur, qui terrenis negotiis immergitur : ille conglutinatur terræ, qui gulosus est, aut fornicator, aut si quis alius blan- dis adhæret voluptatibus. VERS. 26. Exsurge, Domine, adjuva nos. Videris enim sedere et pereuntes nos despicere. Et libera nos propter nomen tuum. Non ob no. strarum virtutum merita id poscimus, cum el pec- catores, et salute indigni simus ; sed ut timeatur, et venerationi sil nomen tuum, et ne ab idololatris blasphemetur. Et juxta historiam abunde psalmum hunc exposuimus. Juxta anagogen vero dicere pos- sumus, verba psalıni efferenda esse ex sanctorum martyrum persona ad Christum, qui multa et gra- via ipsius Christi gratia passi sunt, et tota die anorificati. Vel, ex persona quorumcunque @delium, ac religiosorum hominum, qui a sanguimariis gen- tibus lædantur. In finem pro iis qui commulandi sunt, fliis Gore, in intelligentiam, canticum pro dilecto. PSALMUS XLIV. In finem quidem inscriptum est ob prophetias in psalmo contentas que ad finem tondebant. Pro iis vero, qui commutandi sunt, hoc est, pro Christia- nis, qui per baptismaris regenerationem innovandi B C erant, veterem exuomites hominem, et novum in- D duentes. Antiqua enim, inquit Propheta, trans- ierunt, ecce nova facta sunt omnia. Hæc igitur commutatio transformatio est, et prioris conversa- tionis immutatio. Filiis etiam Core ideo inscri- plum est, quia eis datus fuit hic psalmus a beato David, ut eum canerent, quemadmodum in proce- mio operis declaravimus. Ad intelligentiam vero : quia ob reconditos psalmi sensus, multa lectori intelligentia opus sit. Et vanticum : quia non una cum musicis instruprentis, sed humana tantum voce canebatur. Rostremo quod dicitur, Pro di- Varia lectiones. (55) ίσ. ᾗ et βλασφημῆται. (56) ΔΙ. ὑπέρ.
5β The beauty of Jacob, which he has loved. And not only those from among the nations, but also the best from the race of Jacob, for these are whom he called the ‘beauty of Jacob’, as the most beauteous from Jacob, which beauty, that is, which beauteous ones, he loved as being beautified with the virtues. Above he placed the Jews first, as the first to believe in Christ after the resurrection, while here he did the opposite, on account of those from the nations ever believing in great num- bers and those believing from Israel being a small part in relation to those from the nations.
6 Ἀνέβη ὁ Θεὸς ἐν ἀλαλαγμῷ, Κύριος ἐν φωνῇ σάλπιγγος. Ἐνταῦθα, τὴν εἰς οὐρανοὺς ἄνοδον τοῦ Χριστοῦ προκαταγγέλλει Δαυὶδ, ὡς καὶ ἐν τῷ κγ΄ ψαλμῷ ἐπεσημηνάμεθα. Ἀλαλαγμὸν δὲ καὶ φωνὴν σάλπιγγος, τὰς φωνὰς λέγει τῶν τηνικαῦτα προπορευομένων ἀγγέλων. Ἀλαλαγμὸν μὲν, διὰ τὸ, Κύριος κραταιὸς καὶ δυνατὸς, Κύριος δυνατὸς ἐν πολέμῳ· τοῦτο γὰρ, ὕμνος ἐπινίκιος, ἐπεὶ καὶ ὁ ἀλαλαγμὸς, φωνή ἐστιν ἐπινίκιος. Φωνὴν δὲ σάλπιγγος, διὰ τὸ, Ἄρατε πύλας, οἱ ἄρχοντες ὑμῶν, καὶ τὰ ἑξῆς· ὁδοποιεῖ γὰρ ἡ σάλπιγξ τοῖς ἀναζευγνύουσιν ἐκ πολέμου βασιλεῦσιν. Ἢ καὶ ἄλλως εἶπε τὰς φωνὰς τῶν ἀγγέλων, ἀλαλαγμὸν καὶ φωνὴν σάλπιγγος, διὰ τὸ | τρανῶς καὶ ὀξέως ἐξακουσθῆναι τὰ τοιαῦτα ῥήματα πρὸς ἅπαντα τοῦ κόσμου τὰ πέρατα, διὰ τῆς τῶν ἀποστόλων διδασκαλίας.Δ Β Καὶ μὴ ἀπώσῃ εἰς τέλος. Εκ μέρους ἡμᾶς καὶ πρὸς καιρὸν ἀπωσάμενος, μὴ διαπαντὸς ἀπώσῃ. Ινατί τὸ πρόσωπόν σου ἀποστρέψεις; Την ἐπισκοπήν σου, ὡς ἀπὸ ἀναξίων. Επιλανθάνῃ τῆς πτωχείας ἡμῶν, καὶ τῆς θλί- ψεως ἡμῶν. Ἀπὸ κοινοῦ πάλιν τὸ Ἱνατί. Πτωχείαν δὲ λέγει νῦν τὴν κακουχίαν· ἴδιον γάρ πτωχείας ἡ κακουχία. Επιλανθάνῃ δὲν ἀντὶ τοῦ. Ἐν οὐδενὶ λόγῳ τίθης ταῦτα. Ὅτι ἐταπεινώθη εἰς χοῦν ἡ ψυχὴ ἡμῶν. Η ψυχὴ ἡμῶν, ἀντὶ τοῦ Ἡμεῖς, περιφραστικῶς· λέ- γει δὲ, ὅτι Κατηνέχθημεν εἰς γῆν, καὶ πεπτώκα- μεν. Εκολλήθη εἰς γῆν ἡ γαστὴρ ἡμῶν. Ὑπὸ χα- ή μευνίας, ἡ τοῦ κύπτειν πρὸς γῆν ἀεὶ τῷ βάρει τῶν θλίψεων. Ταπεινοῦται δὲ εἰς χοῦν καὶ ὁ τοῖς γηίνοις προστετηκώς, καὶ κολλάται εἰς γῆν ὁ γαστρίμαρο γος, καὶ ὁ πόρνος, καὶ πᾶς φιλήδονος. Ανάστα, Κύριε, βοήθησον ἡμῖν. Δοκεῖς γὰρ καθέζεσθαι, περιορῶν οὕτως ἀπολλυμένους ἡμᾶς. Λύτρωσαι ἡμᾶς, ἔνεκεν τοῦ ὀνόματός σου. Οὐ διὰ τὰς ἡμετέρας αρετάς· οὐκ ἄξιαι γάρ· ἀλλ᾽ ἵνα φοβερὸν (55) εἴη, καὶ μὴ βλασφημεῖται τὸ σὸν ὄνομα παρὰ τῶν εἰδωλολατρῶν. Κατὰ μὲν ἱστορίαν, ἱκανῶς ὁ ψαλμὸς ἡρμήνευται· κατὰ δὲ ἀναγωγήν, λέγοιμεν ἂν τὰ τοῦ ψαλμοῦ τούτου πρὸς τὸν Χριστὸν οἱ μάρ τυρες πάντες, οἱ μυρία δι' αὐτὸν παθόντες καὶ θανα τούμενοι ὅλην τὴν ἡμέραν· ἀλλὰ καὶ πάντες εὐσε δεῖς, ὑπὸ τῶν μιαιφόνων ἐθνῶν ἐπηρεαζόμενοί τε, καὶ καταδαπανώμενοι. Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων τοῖς υἱοῖς Κορὲ εἰς σύνεσιν· ᾠδὴ ὑπὲρ τοῦ ἀγα πητοῦ. ΨΑΛΜΟΣ ΜΔ'. Εἰς τὸ τέλος μὲν, διὰ τὰς ἐν τούτῳ προφητείας, εἰς τέλος ἐλαυνούσας· ὑπὲρ τῶν αλλοιωθησομέ των δὲ, τουτέστιν, ὑπὲρ τῶν Χριστιανῶν, σε όλο λοιωθήσονται (56) διὰ τῆς παλιγγενεσίας τοῦ ἁγίου βαπτίσματος, ἀπεκδυόμενοι μὲν τὸν παλαιὸν ἄνο θρωπον, ἐνδυόμενοι δὲ τὸν νέον. Τὰ ἀρχαῖα γὰρ, φησὶ, παρῆλθεν, ἰδοὺ γέγονε τὰ πάντα καινά. Αλλοίωσις γὰρ, ἡ μεταποίησις, καὶ ἡ τῆς πολιτείας εναλλαγή. Τοῖς υἱοῖς δὲ Κορέ, ὅτι τούτοις ὁ ψαλμὸς ὑπὸ τοῦ Δαβὶδ ενεχειρίσθη πρὸς τὸ διὰ τούτων μελερδηθῆναι, καθὼς ἐν προοιμίοις τῆς βίβλου τῶν Ψαλμῶν παραδεδώκαμεν. Εἰς σύνεσιν δὲ, ὅτι χρεία συνέσεως τοῖς ἀναγινώσκουσι διὰ τὰ ἐγκεκρυμμένα θεία νοήματα· δὴ δὲ, ὅτι οὐ σὺν ἀργάνοις, ἀλλ᾽ ἀπὸ γλώσσης μόνης, ἐμελήθη. Τὸ δὲ ὑπὲρ τοῦ αγαπητού, συγκεφαλαίωσις τῆς ὅλη ἐπιγραφής, EUTHYMII ZIGABENI Et ne repellas in Ánem. Cum jam ex parte et ad tempus repuleris, ne perpetuo etiamn repellas. VERS. 24. Quare faciem tuam avertis ? Hoc est, visitationem et custodiam tuam, hnquam ab indi. gnis. Oblivisceris inopiæ nostræ, et tribulationum no- sirarum. A communi sensu rursus sumenda est dictio Quare; per inopiam vero bic molestiam et passionem significat, Quare oblivisceris igitur in- opiæ nostræ, id est, Cur nullam calamitatum no- strarum rationea habes ? VERS. 25. Quoniam humiliata est in pulvere anima nostra. Ipsi nos, inquit, tanquam humiles, atque abjecti humi decumbimus, et in terra prostrati sumus. Conglutinatus est in terra venler noster. Accu- bando nimirum bumi. Vel dum calamitatum pon- dere depressi, curvaui, in terram inspicimus. Ille etiam huniis in terram demittitur, qui terrenis negotiis immergitur : ille conglutinatur terræ, qui gulosus est, aut fornicator, aut si quis alius blan- dis adhæret voluptatibus. VERS. 26. Exsurge, Domine, adjuva nos. Videris enim sedere et pereuntes nos despicere. Et libera nos propter nomen tuum. Non ob no. strarum virtutum merita id poscimus, cum el pec- catores, et salute indigni simus ; sed ut timeatur, et venerationi sil nomen tuum, et ne ab idololatris blasphemetur. Et juxta historiam abunde psalmum hunc exposuimus. Juxta anagogen vero dicere pos- sumus, verba psalıni efferenda esse ex sanctorum martyrum persona ad Christum, qui multa et gra- via ipsius Christi gratia passi sunt, et tota die anorificati. Vel, ex persona quorumcunque @delium, ac religiosorum hominum, qui a sanguimariis gen- tibus lædantur. In finem pro iis qui commulandi sunt, fliis Gore, in intelligentiam, canticum pro dilecto. PSALMUS XLIV. In finem quidem inscriptum est ob prophetias in psalmo contentas que ad finem tondebant. Pro iis vero, qui commutandi sunt, hoc est, pro Christia- nis, qui per baptismaris regenerationem innovandi B C erant, veterem exuomites hominem, et novum in- D duentes. Antiqua enim, inquit Propheta, trans- ierunt, ecce nova facta sunt omnia. Hæc igitur commutatio transformatio est, et prioris conversa- tionis immutatio. Filiis etiam Core ideo inscri- plum est, quia eis datus fuit hic psalmus a beato David, ut eum canerent, quemadmodum in proce- mio operis declaravimus. Ad intelligentiam vero : quia ob reconditos psalmi sensus, multa lectori intelligentia opus sit. Et vanticum : quia non una cum musicis instruprentis, sed humana tantum voce canebatur. Rostremo quod dicitur, Pro di- Varia lectiones. (55) ίσ. ᾗ et βλασφημῆται. (56) ΔΙ. ὑπέρ.
6 God has gone up with ululation, the Lord with the sound of a trumpet. Here David is foretelling Christ’s ascension into heaven as we also noted in the twenty third psalm. Ululation and the sound of a trumpet are what he calls the voices of the angels that went before him at that time, an ‘ululation’ on account of, The Lord mighty and powerful, the Lord powerful in battle, for this is a hymn of victory and ululation is a victory shout, and the sound of a trumpet on account of, Lift away your gates, O you rulers, and so on, for the trumpet leads the way for kings returning in triumph from war. Or else in a different manner ululation and the sound of a trumpet are what he calls the voices of the angels on account of such words having become audible clearly and sharply to all the ends of the world through the teaching of the Apostles.
7 Ψάλατε τῷ Θεῷ ἡμῶν, ψάλατε· ψάλατε τῷ βασιλεῖ ἡμῶν, ψάλατε. Διηγησάμενος τὸ μέγεθος τῶν τοῦ Χριστοῦ κατορθωμάτων, καλεῖ τὴν οἰκουμένην εἰς εὐφημίαν μετὰ πολλῆς τῆς σπουδῆς· τοῦτο γὰρ ὁ διπλοῦς τοῦ ψάλατε παρίστησι β πρὸς τοὺς ἐθνῶν MASCF : πρὸς τούτους PH : πρὸς τοὺς ἐξ ἐθνῶν BV. 610 ἐξακουσθῆναι MASCBF : ἀκουσθῆναι PV. 73 διπλοῦς PC : om. MSHBFV.Δ Β Καὶ μὴ ἀπώσῃ εἰς τέλος. Εκ μέρους ἡμᾶς καὶ πρὸς καιρὸν ἀπωσάμενος, μὴ διαπαντὸς ἀπώσῃ. Ινατί τὸ πρόσωπόν σου ἀποστρέψεις; Την ἐπισκοπήν σου, ὡς ἀπὸ ἀναξίων. Επιλανθάνῃ τῆς πτωχείας ἡμῶν, καὶ τῆς θλί- ψεως ἡμῶν. Ἀπὸ κοινοῦ πάλιν τὸ Ἱνατί. Πτωχείαν δὲ λέγει νῦν τὴν κακουχίαν· ἴδιον γάρ πτωχείας ἡ κακουχία. Επιλανθάνῃ δὲν ἀντὶ τοῦ. Ἐν οὐδενὶ λόγῳ τίθης ταῦτα. Ὅτι ἐταπεινώθη εἰς χοῦν ἡ ψυχὴ ἡμῶν. Η ψυχὴ ἡμῶν, ἀντὶ τοῦ Ἡμεῖς, περιφραστικῶς· λέ- γει δὲ, ὅτι Κατηνέχθημεν εἰς γῆν, καὶ πεπτώκα- μεν. Εκολλήθη εἰς γῆν ἡ γαστὴρ ἡμῶν. Ὑπὸ χα- ή μευνίας, ἡ τοῦ κύπτειν πρὸς γῆν ἀεὶ τῷ βάρει τῶν θλίψεων. Ταπεινοῦται δὲ εἰς χοῦν καὶ ὁ τοῖς γηίνοις προστετηκώς, καὶ κολλάται εἰς γῆν ὁ γαστρίμαρο γος, καὶ ὁ πόρνος, καὶ πᾶς φιλήδονος. Ανάστα, Κύριε, βοήθησον ἡμῖν. Δοκεῖς γὰρ καθέζεσθαι, περιορῶν οὕτως ἀπολλυμένους ἡμᾶς. Λύτρωσαι ἡμᾶς, ἔνεκεν τοῦ ὀνόματός σου. Οὐ διὰ τὰς ἡμετέρας αρετάς· οὐκ ἄξιαι γάρ· ἀλλ᾽ ἵνα φοβερὸν (55) εἴη, καὶ μὴ βλασφημεῖται τὸ σὸν ὄνομα παρὰ τῶν εἰδωλολατρῶν. Κατὰ μὲν ἱστορίαν, ἱκανῶς ὁ ψαλμὸς ἡρμήνευται· κατὰ δὲ ἀναγωγήν, λέγοιμεν ἂν τὰ τοῦ ψαλμοῦ τούτου πρὸς τὸν Χριστὸν οἱ μάρ τυρες πάντες, οἱ μυρία δι' αὐτὸν παθόντες καὶ θανα τούμενοι ὅλην τὴν ἡμέραν· ἀλλὰ καὶ πάντες εὐσε δεῖς, ὑπὸ τῶν μιαιφόνων ἐθνῶν ἐπηρεαζόμενοί τε, καὶ καταδαπανώμενοι. Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων τοῖς υἱοῖς Κορὲ εἰς σύνεσιν· ᾠδὴ ὑπὲρ τοῦ ἀγα πητοῦ. ΨΑΛΜΟΣ ΜΔ'. Εἰς τὸ τέλος μὲν, διὰ τὰς ἐν τούτῳ προφητείας, εἰς τέλος ἐλαυνούσας· ὑπὲρ τῶν αλλοιωθησομέ των δὲ, τουτέστιν, ὑπὲρ τῶν Χριστιανῶν, σε όλο λοιωθήσονται (56) διὰ τῆς παλιγγενεσίας τοῦ ἁγίου βαπτίσματος, ἀπεκδυόμενοι μὲν τὸν παλαιὸν ἄνο θρωπον, ἐνδυόμενοι δὲ τὸν νέον. Τὰ ἀρχαῖα γὰρ, φησὶ, παρῆλθεν, ἰδοὺ γέγονε τὰ πάντα καινά. Αλλοίωσις γὰρ, ἡ μεταποίησις, καὶ ἡ τῆς πολιτείας εναλλαγή. Τοῖς υἱοῖς δὲ Κορέ, ὅτι τούτοις ὁ ψαλμὸς ὑπὸ τοῦ Δαβὶδ ενεχειρίσθη πρὸς τὸ διὰ τούτων μελερδηθῆναι, καθὼς ἐν προοιμίοις τῆς βίβλου τῶν Ψαλμῶν παραδεδώκαμεν. Εἰς σύνεσιν δὲ, ὅτι χρεία συνέσεως τοῖς ἀναγινώσκουσι διὰ τὰ ἐγκεκρυμμένα θεία νοήματα· δὴ δὲ, ὅτι οὐ σὺν ἀργάνοις, ἀλλ᾽ ἀπὸ γλώσσης μόνης, ἐμελήθη. Τὸ δὲ ὑπὲρ τοῦ αγαπητού, συγκεφαλαίωσις τῆς ὅλη ἐπιγραφής, EUTHYMII ZIGABENI Et ne repellas in Ánem. Cum jam ex parte et ad tempus repuleris, ne perpetuo etiamn repellas. VERS. 24. Quare faciem tuam avertis ? Hoc est, visitationem et custodiam tuam, hnquam ab indi. gnis. Oblivisceris inopiæ nostræ, et tribulationum no- sirarum. A communi sensu rursus sumenda est dictio Quare; per inopiam vero bic molestiam et passionem significat, Quare oblivisceris igitur in- opiæ nostræ, id est, Cur nullam calamitatum no- strarum rationea habes ? VERS. 25. Quoniam humiliata est in pulvere anima nostra. Ipsi nos, inquit, tanquam humiles, atque abjecti humi decumbimus, et in terra prostrati sumus. Conglutinatus est in terra venler noster. Accu- bando nimirum bumi. Vel dum calamitatum pon- dere depressi, curvaui, in terram inspicimus. Ille etiam huniis in terram demittitur, qui terrenis negotiis immergitur : ille conglutinatur terræ, qui gulosus est, aut fornicator, aut si quis alius blan- dis adhæret voluptatibus. VERS. 26. Exsurge, Domine, adjuva nos. Videris enim sedere et pereuntes nos despicere. Et libera nos propter nomen tuum. Non ob no. strarum virtutum merita id poscimus, cum el pec- catores, et salute indigni simus ; sed ut timeatur, et venerationi sil nomen tuum, et ne ab idololatris blasphemetur. Et juxta historiam abunde psalmum hunc exposuimus. Juxta anagogen vero dicere pos- sumus, verba psalıni efferenda esse ex sanctorum martyrum persona ad Christum, qui multa et gra- via ipsius Christi gratia passi sunt, et tota die anorificati. Vel, ex persona quorumcunque @delium, ac religiosorum hominum, qui a sanguimariis gen- tibus lædantur. In finem pro iis qui commulandi sunt, fliis Gore, in intelligentiam, canticum pro dilecto. PSALMUS XLIV. In finem quidem inscriptum est ob prophetias in psalmo contentas que ad finem tondebant. Pro iis vero, qui commutandi sunt, hoc est, pro Christia- nis, qui per baptismaris regenerationem innovandi B C erant, veterem exuomites hominem, et novum in- D duentes. Antiqua enim, inquit Propheta, trans- ierunt, ecce nova facta sunt omnia. Hæc igitur commutatio transformatio est, et prioris conversa- tionis immutatio. Filiis etiam Core ideo inscri- plum est, quia eis datus fuit hic psalmus a beato David, ut eum canerent, quemadmodum in proce- mio operis declaravimus. Ad intelligentiam vero : quia ob reconditos psalmi sensus, multa lectori intelligentia opus sit. Et vanticum : quia non una cum musicis instruprentis, sed humana tantum voce canebatur. Rostremo quod dicitur, Pro di- Varia lectiones. (55) ίσ. ᾗ et βλασφημῆται. (56) ΔΙ. ὑπέρ.
7 Sing to our God with psaltery, sing with psaltery; sing to our king with psaltery, sing with psaltery. Having told of the greatness of Christ’s achievements, he calls the whole inhabited world to give praise with great fervour, for this is what the double reduplication of ‘sing with psaltery’
διπλασιασμός. Ψάλατε δὲ, ἀντὶ τοῦ, μελῳδήσατε. Εἶτα καὶ ἡ αἰτία τοῦ, ψάλατε· 8 Ὅτι βασιλεὺς πάσης τῆς γῆς ὁ Θεὸς, ψάλατε συνετῶς. Μελῳδήσατε, φησὶ, τῷ Θεῷ, τῷ βασιλεῖ ἡμῶν, ἤτοι τῷ Χριστῷ, διότι βασιλεὺς πάσης τῆς γῆς ἐστιν· Ἐδόθη μοι γὰρ, φησὶ, πᾶσα ἐξουσία ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς. Ψάλατε δὲ, μὴ ἁπλῶς, ἀλλὰ συνετῶς, ἤγουν μὴ γλώττῃ μόνον, ἀλλὰ καὶ νοῒ, συνιέντες, τίνι μελῳδεῖτε, καὶ ἐπὶ ποίοις κατορθώμασιν. α Ἐβασίλευσεν ὁ Θεὸς ἐπὶ τὰ ἔθνη. Πρότερον μὲν ἐβασίλευεν αὐτῶν ἀκόντων, ὡς δημιουργὸς, νῦν δὲ, ἑκόντων, ὡς λυτρωτής. Καὶ ἐπεὶ διπλοῦς ἦν, πρὸ μὲν τῆς ἐνανθρωπήσεως, ὡς Θεὸς εἶχε τὴν βασιλείαν, μετὰ δὲ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν, ἔλαβεν αὐτὴν καὶ ὡς ἄνθρωπος. Τότε γὰρ εἶπε τὸ, Ἐδόθη μοι πᾶσα ἐξουσία, καὶ τὰ ἑξῆς. Ἐπὶ πάντα δὲ δηλονότι τὰ ἔθνη, ὅτι ἐν ἅπασιν ἔθνεσι πεπιστεύκασι, καὶ πῇ μὲν, καθόλου τὸ ἔθνος ἅπαν, πῇ δὲ, ἐξ ἡμισείας, πῇ δὲ, ἐκ μέρους. Εἰς πᾶσαν γὰρ τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος τῶν ἀποστόλων. β Ὁ Θεὸς κάθηται ἐπὶ θρόνου ἁγίου αὐτοῦ. Ὁ μὲν θρόνος, βασιλείας σύμβολον· τὸ δὲ καθῆσθαι, βεβαιότητος. Λέγει οὖν, ὅτι ὁ Χριστὸς βεβεβαίωται ἐπὶ τῆς βασιλείας αὐτοῦ, κατὰ τὸ, Ἐκάθισεν ἐν δεξιᾷ τῆς μεγαλωσύνης ἐν ὑψηλοῖς· τοῦ μεγάλου δὲ Παύλου τὸ ῥητόν. Ἅγιον δὲ τὸν θρόνον εἶπεν, ὡς καθαρὸν πάσης προσωποληψίας, καὶ ἀπαράγραπτον. α Ἄρχοντες λαῶν συνήχθησαν μετὰ τοῦ Θεοῦ Ἀβραάμ. Ἐνταῦθα δείκνυσι τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος τὴν ἰσχὺν, ὅτι οὐκ ἰδιωτῶν μόνον, ἀλλὰ καὶ βασιλέων καὶ ἡγεμόνων ἥψατο. Καὶ αὐτοὶ γὰρ οὗτοι συνήχθησαν μετὰ τοῦ Χριστοῦ, τῆς μερίδος αὐτοῦ γενόμενοι. Θεοῦ δὲ Ἀβραὰμ εἶπεν, ἐμφαίνων ὅτι οὗτος ἦν ὁ κἀκείνου καὶ τῶν ἐξ ἐκείνου Θεὸς, καὶ εἷς οὗτος νομοθέτης τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης καὶ τῆς Καινῆς. β Ὅτι τοῦ Θεοῦ οἱ κραταιοὶ τῆς γῆς σφόδρα ἐπήρθησαν. Συνήχθησαν δὲ μετὰ τοῦ Θεοῦ, διότι οἱ ἀπόστολοι ― τούτους γὰρ ὠνόμασε κραταιοὺς τοῦ Θεοῦ, ὡς τῇ δυνάμει τοῦ ἁγίου Πνεύματος κεκραταιωμένους, καὶ δαιμόνων καὶ τυράννων κεκρατηκότας ― σφόδρα τῶν γηΐνων πάντων ἀνώτεροι γεγόνασι, μήτε ἡδοναῖς, μήτε λύπαις ἑαλωκότες, ἀλλὰ καὶ βίῳ καὶ λόγῳ λάμψαντες, ὑφ’ ὧν οὗτοι πρὸς τὸν Χριστὸν ἐχειραγωγήθησαν. 8 Add. [M in marg.]AB: Τοῦ μεγάλου Βασιλείου [PG31.1280A]· Ὅπερ ἐστὶν ἐπὶ τῶν βρωμάτων ἡ αἴσθησις τῆς ποιότητος ἑκάστου βρώματος, τοῦτό ἐστιν ἐπὶ τῶν ῥημάτων τῆς ἁγίας Γραφῆς ἡ σύνεσις· λάρυγξ μὲν γὰρ σῖτα γεύεται, νοῦς δὲ ῥήματα διακρίνει [Job 12.]· ἐὰν οὖν τις οὕτω συνδιατεθῇ τὴν ψυχὴν τῇ δυνάμει ἑκάστου ῥήματος, ὡς συνδιατίθεται τὴν γεῦσιν τῇ ποιότητι τοῦ ἑκάστου βρώματος, ἐπλήρωσε τὴν ἐντολὴν τοῦ λέγοντος· Ψάλατε συνετῶς.Δ Β Καὶ μὴ ἀπώσῃ εἰς τέλος. Εκ μέρους ἡμᾶς καὶ πρὸς καιρὸν ἀπωσάμενος, μὴ διαπαντὸς ἀπώσῃ. Ινατί τὸ πρόσωπόν σου ἀποστρέψεις; Την ἐπισκοπήν σου, ὡς ἀπὸ ἀναξίων. Επιλανθάνῃ τῆς πτωχείας ἡμῶν, καὶ τῆς θλί- ψεως ἡμῶν. Ἀπὸ κοινοῦ πάλιν τὸ Ἱνατί. Πτωχείαν δὲ λέγει νῦν τὴν κακουχίαν· ἴδιον γάρ πτωχείας ἡ κακουχία. Επιλανθάνῃ δὲν ἀντὶ τοῦ. Ἐν οὐδενὶ λόγῳ τίθης ταῦτα. Ὅτι ἐταπεινώθη εἰς χοῦν ἡ ψυχὴ ἡμῶν. Η ψυχὴ ἡμῶν, ἀντὶ τοῦ Ἡμεῖς, περιφραστικῶς· λέ- γει δὲ, ὅτι Κατηνέχθημεν εἰς γῆν, καὶ πεπτώκα- μεν. Εκολλήθη εἰς γῆν ἡ γαστὴρ ἡμῶν. Ὑπὸ χα- ή μευνίας, ἡ τοῦ κύπτειν πρὸς γῆν ἀεὶ τῷ βάρει τῶν θλίψεων. Ταπεινοῦται δὲ εἰς χοῦν καὶ ὁ τοῖς γηίνοις προστετηκώς, καὶ κολλάται εἰς γῆν ὁ γαστρίμαρο γος, καὶ ὁ πόρνος, καὶ πᾶς φιλήδονος. Ανάστα, Κύριε, βοήθησον ἡμῖν. Δοκεῖς γὰρ καθέζεσθαι, περιορῶν οὕτως ἀπολλυμένους ἡμᾶς. Λύτρωσαι ἡμᾶς, ἔνεκεν τοῦ ὀνόματός σου. Οὐ διὰ τὰς ἡμετέρας αρετάς· οὐκ ἄξιαι γάρ· ἀλλ᾽ ἵνα φοβερὸν (55) εἴη, καὶ μὴ βλασφημεῖται τὸ σὸν ὄνομα παρὰ τῶν εἰδωλολατρῶν. Κατὰ μὲν ἱστορίαν, ἱκανῶς ὁ ψαλμὸς ἡρμήνευται· κατὰ δὲ ἀναγωγήν, λέγοιμεν ἂν τὰ τοῦ ψαλμοῦ τούτου πρὸς τὸν Χριστὸν οἱ μάρ τυρες πάντες, οἱ μυρία δι' αὐτὸν παθόντες καὶ θανα τούμενοι ὅλην τὴν ἡμέραν· ἀλλὰ καὶ πάντες εὐσε δεῖς, ὑπὸ τῶν μιαιφόνων ἐθνῶν ἐπηρεαζόμενοί τε, καὶ καταδαπανώμενοι. Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων τοῖς υἱοῖς Κορὲ εἰς σύνεσιν· ᾠδὴ ὑπὲρ τοῦ ἀγα πητοῦ. ΨΑΛΜΟΣ ΜΔ'. Εἰς τὸ τέλος μὲν, διὰ τὰς ἐν τούτῳ προφητείας, εἰς τέλος ἐλαυνούσας· ὑπὲρ τῶν αλλοιωθησομέ των δὲ, τουτέστιν, ὑπὲρ τῶν Χριστιανῶν, σε όλο λοιωθήσονται (56) διὰ τῆς παλιγγενεσίας τοῦ ἁγίου βαπτίσματος, ἀπεκδυόμενοι μὲν τὸν παλαιὸν ἄνο θρωπον, ἐνδυόμενοι δὲ τὸν νέον. Τὰ ἀρχαῖα γὰρ, φησὶ, παρῆλθεν, ἰδοὺ γέγονε τὰ πάντα καινά. Αλλοίωσις γὰρ, ἡ μεταποίησις, καὶ ἡ τῆς πολιτείας εναλλαγή. Τοῖς υἱοῖς δὲ Κορέ, ὅτι τούτοις ὁ ψαλμὸς ὑπὸ τοῦ Δαβὶδ ενεχειρίσθη πρὸς τὸ διὰ τούτων μελερδηθῆναι, καθὼς ἐν προοιμίοις τῆς βίβλου τῶν Ψαλμῶν παραδεδώκαμεν. Εἰς σύνεσιν δὲ, ὅτι χρεία συνέσεως τοῖς ἀναγινώσκουσι διὰ τὰ ἐγκεκρυμμένα θεία νοήματα· δὴ δὲ, ὅτι οὐ σὺν ἀργάνοις, ἀλλ᾽ ἀπὸ γλώσσης μόνης, ἐμελήθη. Τὸ δὲ ὑπὲρ τοῦ αγαπητού, συγκεφαλαίωσις τῆς ὅλη ἐπιγραφής, EUTHYMII ZIGABENI Et ne repellas in Ánem. Cum jam ex parte et ad tempus repuleris, ne perpetuo etiamn repellas. VERS. 24. Quare faciem tuam avertis ? Hoc est, visitationem et custodiam tuam, hnquam ab indi. gnis. Oblivisceris inopiæ nostræ, et tribulationum no- sirarum. A communi sensu rursus sumenda est dictio Quare; per inopiam vero bic molestiam et passionem significat, Quare oblivisceris igitur in- opiæ nostræ, id est, Cur nullam calamitatum no- strarum rationea habes ? VERS. 25. Quoniam humiliata est in pulvere anima nostra. Ipsi nos, inquit, tanquam humiles, atque abjecti humi decumbimus, et in terra prostrati sumus. Conglutinatus est in terra venler noster. Accu- bando nimirum bumi. Vel dum calamitatum pon- dere depressi, curvaui, in terram inspicimus. Ille etiam huniis in terram demittitur, qui terrenis negotiis immergitur : ille conglutinatur terræ, qui gulosus est, aut fornicator, aut si quis alius blan- dis adhæret voluptatibus. VERS. 26. Exsurge, Domine, adjuva nos. Videris enim sedere et pereuntes nos despicere. Et libera nos propter nomen tuum. Non ob no. strarum virtutum merita id poscimus, cum el pec- catores, et salute indigni simus ; sed ut timeatur, et venerationi sil nomen tuum, et ne ab idololatris blasphemetur. Et juxta historiam abunde psalmum hunc exposuimus. Juxta anagogen vero dicere pos- sumus, verba psalıni efferenda esse ex sanctorum martyrum persona ad Christum, qui multa et gra- via ipsius Christi gratia passi sunt, et tota die anorificati. Vel, ex persona quorumcunque @delium, ac religiosorum hominum, qui a sanguimariis gen- tibus lædantur. In finem pro iis qui commulandi sunt, fliis Gore, in intelligentiam, canticum pro dilecto. PSALMUS XLIV. In finem quidem inscriptum est ob prophetias in psalmo contentas que ad finem tondebant. Pro iis vero, qui commutandi sunt, hoc est, pro Christia- nis, qui per baptismaris regenerationem innovandi B C erant, veterem exuomites hominem, et novum in- D duentes. Antiqua enim, inquit Propheta, trans- ierunt, ecce nova facta sunt omnia. Hæc igitur commutatio transformatio est, et prioris conversa- tionis immutatio. Filiis etiam Core ideo inscri- plum est, quia eis datus fuit hic psalmus a beato David, ut eum canerent, quemadmodum in proce- mio operis declaravimus. Ad intelligentiam vero : quia ob reconditos psalmi sensus, multa lectori intelligentia opus sit. Et vanticum : quia non una cum musicis instruprentis, sed humana tantum voce canebatur. Rostremo quod dicitur, Pro di- Varia lectiones. (55) ίσ. ᾗ et βλασφημῆται. (56) ΔΙ. ὑπέρ.
indicates. ‘Sing with psaltery’ in the sense of ‘make melodious song’. Then he provides the reason to ‘sing with psaltery’. 8 For God is king over all the earth, sing mindfully with psaltery. Make music, he says, to God our king, that is, to Christ, because he is king over all the earth, as is written, All authority has been given to me in heaven and on earth. Sing with psal- tery, not in a simple way, but mindfully, namely, not with the tongue alone, but also with the mind, understanding to whom you are singing and for what attainments. 9α God has come to reign over the nations. Formerly he reigned over them as creator, without their willing consent, now he reigns as redeemer, with their consent. And since he was of dual nature, prior to the incarnation he held kingship as God, while after his resurrection from the dead he received it as man, for it was then that he said, All authority has been given to me, and so on. Over all the nations, that is, because people believed in all nations, in some cases the whole nation altogether, in other cases, half of the people, and in others, a part of the people, for the sound of the Apostles went out into all the earth. 9β God is seated on his holy throne. The throne is a symbol of kingship and being seated a symbol of steadfastness. He is saying therefore that Christ is secured in his kingship, in accordance with, He has sat at the right hand of majesty on high (these are words of the great Paul). He called the throne ‘holy’ as being free of all respect of persons and incapable of being abolished. 10α Rulers of peoples have gathered with the God of Abraham. Here he shows the power of the Gospel preaching, namely, that it touched not only com- moners but also kings and rulers. And they themselves gathered together with Christ, having become of his party. He said the ‘God of Abraham’ indicating that Christ was the God of Abraham and of those descended from him and that the lawgiver of the Old and the New Testament is one and the same. 10β For God’s mighty of the earth have been greatly exalted. They gathered with God because the Apostles – they are those whom called ‘mighty of the earth’, as made mighty by the power of the holy Spirit and prevailing mightily against demons and tyrants – have been raised greatly above all earthly things, held captive neither by pleasures nor by sorrows, but shining in both life and speech, and it is by them that the rulers were led to Christ. 8: From Basil the Great [PG31.1280A]: What the sense of the quality of each foodstuff is in relation to food, this is what understanding is in relation to the words of holy Scripture, for the throat tastes foods, while the mind discriminates words [ Job 12.11]; if therefore someone thus disposes his soul towards the power of each word in the way he disposes his taste towards the quality of each food, he has fulfilled the commandment saying: Sing mindfully with psaltery.
Psalmus LVII
PG 128:600Ψαλμός 47 — Psalm 47
47 μζ΄
PG 128:5171 Ψαλμὸς ᾠδῆς· τοῖς υἱοῖς Κορέ· δευτέρᾳ σαββάτου. Tί μὲν ἑρμηνεύει ψαλμὸς ᾠδῆς, ἐν τοῖς προοιμίοις τῆς παρούσης βίβλου προ- § 65 διελάβομεν, ἔνθα καὶ τὸ, τοῖς υἱοῖς Κορὲ, σεσαφήνισται. § 50 Tὸ, δευτέρᾳ δὲ Σαββάτου, τὴν ἡμέραν δηλοῖ καθ’ ἣν ἐμελῳδήθη· Σάββατον γὰρ Ἑβραῖοι, τὴν ὅλην ἑβδομάδα καλοῦσιν. Εὐχαριστίαν δὲ περιέχει ὁ ψαλμὸς οὗτος τῶν ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας Βαβυλῶνος ἐπανελθόντων αὖθις εἰς ᾽Ιερουσαλήμ. Ἁρμόσει δὲ καὶ τοῖς ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας τῶν εἰδώλων ἐπανελθοῦσιν εἰς θεογνωσίαν πιστοῖς.
1 A psalm of an ode; belonging to the sons of Kore; on the second of the sabbath. What a ‘psalm of an ode’ means we set out previously in the preamble to the present book § 65 where the phrase ‘belonging to the sons of Kore’ was also clarified. § 50 ‘On the second of the Sabbath’ denotes the day on which it was sung. The Hebrews call the whole week ‘Sabbath’. This psalm contains a thanksgiving of those who have come back again to Jerusalem from the captivity in Babylon. It is fitting also for the faithful returning from the captivity of the idols to knowledge of God.
α Μέγας Κύριος. Μέγας, τῇ δυνάμει, τῇ σοφίᾳ, τῇ ἀγαθότητι.
2α The Lord is great. Great in power, in wisdom and in goodness.
β Καὶ αἰνετὸς σφόδρα. Καὶ σφόδρα ἄξιος αἰνεῖσθαι διὰ τὰ εἰς ἡμᾶς γεγενημένα τεράστια, ὅπως οἱ ἐπιλελησμένοι παρα | δόξως ἀνεκλήθημεν, καὶ τῆς φιλανθρωπίας αὐτοῦ τετυχήκαμεν.
2β And greatly to be praised. And exceedingly worthy to be praised on account of the great marvels worked for us, namely, that having been forgotten we have been strangely recalled and become recipients of his benevolence.
γ Ἐν πόλει τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Αἰνεῖσθαι δὲ ἐν τῇ ᾽Ιερουσαλὴμ, τῇ γνωριζούσῃ αὐτόν· οἱ γὰρ ἀγνοοῦντες οὐκ ἐπαινοῦσιν.
2γ In the city of our God. And to be praised in Jerusalem which knows him, for those who do not know him do not praise.
PG 128:519δ Ἐν ὄρει ἁγίῳ αὐτοῦ. Πόλιν εἰπὼν, καὶ τοῦ ὄρους Σιὼν ἐμνημόνευσεν, ὡς ἡνωμένου αὐτῇ διὰ τὴν ἄγαν ἐγγύτητα· πολλάκις δὲ καὶ ἀπὸ μόνου τοῦ ὄρους τούτου δηλοῖ τὴν ᾽Ιερουσαλήμ. Εἴη δ’ ἂν πόλις Θεοῦ, καὶ ἡ Ἐκκλησία τῶν πιστῶν, ἐν ᾗ οἰκεῖν πιστεύεται· ἡ δ’ αὐτὴ καὶ ὄρος, ὡς ὑπερκειμένη πάσης χαμερποῦς κακίας, καὶ πρὸς οὐρανὸν ἀνατεταμένη.ὅτι περὶ τοῦ Χριστοῦ διέξεισιν ὁ ψαλμός· οὗτος Α γὰρ, ὁ ἀγαπητός· τῷ Πατρὶ μὲν, ὡς Υἱός μονογενής ἡμῖν δὲ, ὡς πατὴρ ἡμῶν κηδεμονικώτατος. Περὶ τούτου γάρ φησιν ὁ Πατήρ·. Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός δ μου ὁ ἀγαπητός. —Ὑπὲρ τοῦ ἀγαπητοῦ δὲ, ἀντὶ τοῦ, Περὶ τοῦ ἀγαπητοῦ, καθάπερ καὶ ἐν ἄλλοις εἰ- ρήκαμεν, πρόθεσις ἀντὶ προθέσεως. - Εξηρεύξατο ή καρδία μου λόγον ἀγαθόν. Συνεὶς ὁ προφήτης ότι μεγάλα περὶ τοῦ Χριστοῦ μέλλει προαγορεῦσαι, προοιμιάζεται ότι λόγον αγα θὸν καὶ σωτήριον ἐρεῖ. Σκόπει δὲ τὴν ἔμφασιν τοῦ Εξηρεύξατο. Μονονουχί γάρ φησιν, ὅτι καθάπερ ή ἐρυγὴ μὴ βουλομένων ἡμῶν πρόεισι, τῆς κοιλίας ταύτης αναπεμπούσης, οὕτω καὶ τὴν περὶ τοῦ Χριστοῦ λόγον ἀνέπεμψεν ἤδη κάτωθεν ἡ καρδία μου, πλησθεῖσα τῆς τροφῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Β Λέγω ἐγὼ τὰ ἔργα μου τῷ βασιλεῖ. Προσφωνῶ λοιπὸν ἐγὼ τῷ Βασιλεῖ Χριστῷ τὰ ἔργα μου, τους- ἐστι τὰς περὶ αὐτοῦ προφητείας μου. Προφήτου γὰρ ἔργον, ὑφαίνειν προφητείας. Ἡ γλῶσσά μου κάλαμος γραμματέως ὀξυγρά- φου. Καὶ διὰ τούτου παρίστησιν, ὡς οὐκ οἴκοθεν ἐρεῖ. Καθάπερ γάρ, φησὶν, ὁ κάλαμος ὑπηρετεῖ μόνον τῇ χειρὶ τοῦ γραφέως κινούμενος, ἔνθα ἂν ἐκείνη τοῦτον κινήσῃ· οὕτω καὶ ἡ ἐμὴ γλῶσσα κάτ λαμός ἐστι γραμματέως, ήτοι γραφέως, δηλαδὴ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, κινουμένη καθὼς ἂν ἐκεῖνος κι νήσῃ ταύτην. Οξυγράφου δὲ εἶπεν, διὰ τὴν εὐχέ- ρειαν τῆς ἐπαγγελίας. "Ανθρωποι μὲν γὰρ, σχο- λαιότερον ὑπαγορεύουσι καὶ γράφουσιν, ἀπασχολού- μενο: πρὸς εὕρεσιν νοημάτων, καὶ συνθήκην λέξεων, διὰ τὴν τῆς διανοίας ἀσθένειαν. Μέχρι τούτου συμ- περάνας τὸ προοίμιον, ἄρχεται τοῦ λόγου, πρὸς τὸν Χριστὸν ἤδη ἀποτεινόμενος, περὶ τῶν ἀρετῶν τοῦ προσλήμματος. Ωραῖος κάλλει παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώ- πων. Λείπει τὸ ὑπάρχεις· ὡραιότητα δὲ κάλλους, οὐ σωματικὴν λέγει, ἀλλὰ ψυχικήν. Διετήρησε γὰρ αὐτὴν ἄσυλον, μόνος παρὰ πάντας μείνας ἀναμάρ- τητος. Ησαΐας δὲ λέγων, ὅτι καὶ εἴδομεν αὐτὸν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος, οὐδὲ κάλλος, ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον, καὶ ἐκλεῖπον, παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων, περὶ τοῦ σώματος λέγει, οἷον ἦν ἐν τῷ τοῦ πάθους καιρῷ προπηλακιζόμενον καὶ μαστι ζόμενον, καὶ μυρία πάσχον. Εξεχύθη ἡ χάρις ἐν χείλεσί σου. Φησὶν ὁ εὐ- αγγελιστής, ὅτι ἐθαύμαζον ἐπὶ τοῖς λόγοις τῆς χά- ριτος, τοῖς ἐκπορευομένοις διὰ στόματος Χριστοῦ· νοοῦνται δὲ χείλη Χριστοῦ, καὶ οἱ ἀπόστολοι, εἰς οὖς ἐξεχύθη δαψιλῶς ἡ χάρις τοῦ ἁγίου Πνεύματος· * σε i COMMENT. IN PSALMOS. lecto: totius iuscriptionis summulam continet et caput: quia nimirum hic tractatur de Christo, qui et ipsi Patri dilectus est, tanquam Filius uni- genitus : et nobis pariter, quia omnium nostrum pater est studiosissimus : unde etiam de eo dictum esse legimus a Patre: Hic est Filius meus dile- clus”. Pro dilecto autem, hoc est, de dilecto. Est enim præpositio pro præpositione, ut alibi sæpe a prophetis usurpari diximus. Prophetæ nostri corde emissus sit, superna quadam vi ita impellente, cum suavissimo sancti Spiritus epulo refertus esset. VERS. 2. Eructavit cor meum verbum bonum. Cernens propheta, quod magna quædam de Chri- sto sibi erant prædicenda, exordio quodam utitur, dicens sermonem se bonum ac salutarem prolatu- rum. Tu vero etiam emphasim considera verbi, Eruclavit. Illud enim nobis indicare videtur, quol quemadmodum eructatio, etiam a nolentis ore exit, humano nimirum ventre eam vi quadam ef Mante, ita et hic psalmus de Dilecto ab intimo Matth. st, 17. Isa. Lill, 2, 3. PATROL. GR. CXXVIII. Luc. 19, Dico ego mea opera regi. Profero autem, inquit, Christo Regi opera mea, hoc est, prophetias quas de eo amatus Spiritu pronuntio. Prophetæ enim opus est prophetias contexere. Lingua mea calamus scribæ velociter scribentis; His etiam verbis illud demonstrat, quomodo ex se ipso aliquid dicturus non est. Quemadmodum ca lamus, inquit, scribentis manui inservit, et ille tantum movetur, quo manus illum impulerit, ita et lingua mea summo illi scribæ, sancto nimirum C Spiritui, calamni cujusdam vicem praestat, et eo tantum movetur, quo Spiritus illam direxerit. Scribam autem velociter scribentem dixit, ut enuntiationis facilitatem ostenderet. Homines enim ob propriæ mentis tenuitatem, vix pariter enun- tiare possunt et scribere, dum ad sensuum in- ventionen, et dictionum connexionem attentius occupantur. Hactenus fuerunt exordii verba. Nunc autem sermonem aggreditur, et verba dirigit ad Christum de assumpti hominis virtutibus loquens. VERS. 3. Speciosus forma præ filiis hominum. Subintelligitur verbum, es. Speciem vero hanc, hoc est formositatem, non corporis, sed animæ pulchritudinem intellige : quam integram semper Christus servavit, solus supra omnes permanens sine peccato. Isaias enim dicens: Vidimus eum non habentem speciem, neque decorem, sed species ejus vilis, et deficiens super omnes filios hominum de corpore ejus loquitur; qualis nimirum futurus esset Christus Passionis tempore, quod probris scilicet ac plagis afliciendus et ignominias multas passuris. D 22. Diffusa est gratia in labiis tuis. Evangelista enim ait quod mirabantur turbe super verbis gratiæ quæ exibant de ore ejus. Possumus etiam per labia ejus sanctos apostolos intelligere: in quos adeo abunde sancti Spiritus gratia effusa est, ut per eam
2δ In his holy mountain. Having said the ‘city’, he then mentioned Mount Zion, as being united to the city on ac- count of its great proximity, and often he indicates Jerusalem by this mountain alone. The Church of the faithful in which God is believed to dwell may also be understood as the city of God. This same Church is also a mountain as set above all earthbound wickedness and reaching up towards heaven.
α Εὐρίζῳ, ἀγαλλιάματι πάσης τῆς γῆς. Ὄρει δὲ, τῷ εὖ ἐῤῥιζομένῳ, τῷ ἀγαλλιάματι πάσης τῆς γῆς· μετὰ γὰρ τὸ, εὐρίζῳ, στικτέον· εἶτα τὸ, ἀγαλλιάματι, ἀναγνωστέον. Ἀγαλλιάματι δὲ πάσης τῆς γῆς, ἀντὶ τοῦ, τῇ τερπνότητι.ὅτι περὶ τοῦ Χριστοῦ διέξεισιν ὁ ψαλμός· οὗτος Α γὰρ, ὁ ἀγαπητός· τῷ Πατρὶ μὲν, ὡς Υἱός μονογενής ἡμῖν δὲ, ὡς πατὴρ ἡμῶν κηδεμονικώτατος. Περὶ τούτου γάρ φησιν ὁ Πατήρ·. Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός δ μου ὁ ἀγαπητός. —Ὑπὲρ τοῦ ἀγαπητοῦ δὲ, ἀντὶ τοῦ, Περὶ τοῦ ἀγαπητοῦ, καθάπερ καὶ ἐν ἄλλοις εἰ- ρήκαμεν, πρόθεσις ἀντὶ προθέσεως. - Εξηρεύξατο ή καρδία μου λόγον ἀγαθόν. Συνεὶς ὁ προφήτης ότι μεγάλα περὶ τοῦ Χριστοῦ μέλλει προαγορεῦσαι, προοιμιάζεται ότι λόγον αγα θὸν καὶ σωτήριον ἐρεῖ. Σκόπει δὲ τὴν ἔμφασιν τοῦ Εξηρεύξατο. Μονονουχί γάρ φησιν, ὅτι καθάπερ ή ἐρυγὴ μὴ βουλομένων ἡμῶν πρόεισι, τῆς κοιλίας ταύτης αναπεμπούσης, οὕτω καὶ τὴν περὶ τοῦ Χριστοῦ λόγον ἀνέπεμψεν ἤδη κάτωθεν ἡ καρδία μου, πλησθεῖσα τῆς τροφῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Β Λέγω ἐγὼ τὰ ἔργα μου τῷ βασιλεῖ. Προσφωνῶ λοιπὸν ἐγὼ τῷ Βασιλεῖ Χριστῷ τὰ ἔργα μου, τους- ἐστι τὰς περὶ αὐτοῦ προφητείας μου. Προφήτου γὰρ ἔργον, ὑφαίνειν προφητείας. Ἡ γλῶσσά μου κάλαμος γραμματέως ὀξυγρά- φου. Καὶ διὰ τούτου παρίστησιν, ὡς οὐκ οἴκοθεν ἐρεῖ. Καθάπερ γάρ, φησὶν, ὁ κάλαμος ὑπηρετεῖ μόνον τῇ χειρὶ τοῦ γραφέως κινούμενος, ἔνθα ἂν ἐκείνη τοῦτον κινήσῃ· οὕτω καὶ ἡ ἐμὴ γλῶσσα κάτ λαμός ἐστι γραμματέως, ήτοι γραφέως, δηλαδὴ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, κινουμένη καθὼς ἂν ἐκεῖνος κι νήσῃ ταύτην. Οξυγράφου δὲ εἶπεν, διὰ τὴν εὐχέ- ρειαν τῆς ἐπαγγελίας. "Ανθρωποι μὲν γὰρ, σχο- λαιότερον ὑπαγορεύουσι καὶ γράφουσιν, ἀπασχολού- μενο: πρὸς εὕρεσιν νοημάτων, καὶ συνθήκην λέξεων, διὰ τὴν τῆς διανοίας ἀσθένειαν. Μέχρι τούτου συμ- περάνας τὸ προοίμιον, ἄρχεται τοῦ λόγου, πρὸς τὸν Χριστὸν ἤδη ἀποτεινόμενος, περὶ τῶν ἀρετῶν τοῦ προσλήμματος. Ωραῖος κάλλει παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώ- πων. Λείπει τὸ ὑπάρχεις· ὡραιότητα δὲ κάλλους, οὐ σωματικὴν λέγει, ἀλλὰ ψυχικήν. Διετήρησε γὰρ αὐτὴν ἄσυλον, μόνος παρὰ πάντας μείνας ἀναμάρ- τητος. Ησαΐας δὲ λέγων, ὅτι καὶ εἴδομεν αὐτὸν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος, οὐδὲ κάλλος, ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον, καὶ ἐκλεῖπον, παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων, περὶ τοῦ σώματος λέγει, οἷον ἦν ἐν τῷ τοῦ πάθους καιρῷ προπηλακιζόμενον καὶ μαστι ζόμενον, καὶ μυρία πάσχον. Εξεχύθη ἡ χάρις ἐν χείλεσί σου. Φησὶν ὁ εὐ- αγγελιστής, ὅτι ἐθαύμαζον ἐπὶ τοῖς λόγοις τῆς χά- ριτος, τοῖς ἐκπορευομένοις διὰ στόματος Χριστοῦ· νοοῦνται δὲ χείλη Χριστοῦ, καὶ οἱ ἀπόστολοι, εἰς οὖς ἐξεχύθη δαψιλῶς ἡ χάρις τοῦ ἁγίου Πνεύματος· * σε i COMMENT. IN PSALMOS. lecto: totius iuscriptionis summulam continet et caput: quia nimirum hic tractatur de Christo, qui et ipsi Patri dilectus est, tanquam Filius uni- genitus : et nobis pariter, quia omnium nostrum pater est studiosissimus : unde etiam de eo dictum esse legimus a Patre: Hic est Filius meus dile- clus”. Pro dilecto autem, hoc est, de dilecto. Est enim præpositio pro præpositione, ut alibi sæpe a prophetis usurpari diximus. Prophetæ nostri corde emissus sit, superna quadam vi ita impellente, cum suavissimo sancti Spiritus epulo refertus esset. VERS. 2. Eructavit cor meum verbum bonum. Cernens propheta, quod magna quædam de Chri- sto sibi erant prædicenda, exordio quodam utitur, dicens sermonem se bonum ac salutarem prolatu- rum. Tu vero etiam emphasim considera verbi, Eruclavit. Illud enim nobis indicare videtur, quol quemadmodum eructatio, etiam a nolentis ore exit, humano nimirum ventre eam vi quadam ef Mante, ita et hic psalmus de Dilecto ab intimo Matth. st, 17. Isa. Lill, 2, 3. PATROL. GR. CXXVIII. Luc. 19, Dico ego mea opera regi. Profero autem, inquit, Christo Regi opera mea, hoc est, prophetias quas de eo amatus Spiritu pronuntio. Prophetæ enim opus est prophetias contexere. Lingua mea calamus scribæ velociter scribentis; His etiam verbis illud demonstrat, quomodo ex se ipso aliquid dicturus non est. Quemadmodum ca lamus, inquit, scribentis manui inservit, et ille tantum movetur, quo manus illum impulerit, ita et lingua mea summo illi scribæ, sancto nimirum C Spiritui, calamni cujusdam vicem praestat, et eo tantum movetur, quo Spiritus illam direxerit. Scribam autem velociter scribentem dixit, ut enuntiationis facilitatem ostenderet. Homines enim ob propriæ mentis tenuitatem, vix pariter enun- tiare possunt et scribere, dum ad sensuum in- ventionen, et dictionum connexionem attentius occupantur. Hactenus fuerunt exordii verba. Nunc autem sermonem aggreditur, et verba dirigit ad Christum de assumpti hominis virtutibus loquens. VERS. 3. Speciosus forma præ filiis hominum. Subintelligitur verbum, es. Speciem vero hanc, hoc est formositatem, non corporis, sed animæ pulchritudinem intellige : quam integram semper Christus servavit, solus supra omnes permanens sine peccato. Isaias enim dicens: Vidimus eum non habentem speciem, neque decorem, sed species ejus vilis, et deficiens super omnes filios hominum de corpore ejus loquitur; qualis nimirum futurus esset Christus Passionis tempore, quod probris scilicet ac plagis afliciendus et ignominias multas passuris. D 22. Diffusa est gratia in labiis tuis. Evangelista enim ait quod mirabantur turbe super verbis gratiæ quæ exibant de ore ejus. Possumus etiam per labia ejus sanctos apostolos intelligere: in quos adeo abunde sancti Spiritus gratia effusa est, ut per eam
3α Well rooted, the joy of all the earth. And the mountain that is well rooted, that is the joy of all the earth. A comma is to be placed after ‘well rooted’, then ‘the joy’ is to be read. ‘The joy of all the earth’, in the sense of, ‘the delight’.
β Ὄρη Σιὼν, τὰ πλευρὰ τοῦ βοῤῥᾶ, ἡ πόλις τοῦ βασιλέως τοῦ μεγάλου. α τῇ τερπνότητι MPC : τερπνότητι SHV.ὅτι περὶ τοῦ Χριστοῦ διέξεισιν ὁ ψαλμός· οὗτος Α γὰρ, ὁ ἀγαπητός· τῷ Πατρὶ μὲν, ὡς Υἱός μονογενής ἡμῖν δὲ, ὡς πατὴρ ἡμῶν κηδεμονικώτατος. Περὶ τούτου γάρ φησιν ὁ Πατήρ·. Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός δ μου ὁ ἀγαπητός. —Ὑπὲρ τοῦ ἀγαπητοῦ δὲ, ἀντὶ τοῦ, Περὶ τοῦ ἀγαπητοῦ, καθάπερ καὶ ἐν ἄλλοις εἰ- ρήκαμεν, πρόθεσις ἀντὶ προθέσεως. - Εξηρεύξατο ή καρδία μου λόγον ἀγαθόν. Συνεὶς ὁ προφήτης ότι μεγάλα περὶ τοῦ Χριστοῦ μέλλει προαγορεῦσαι, προοιμιάζεται ότι λόγον αγα θὸν καὶ σωτήριον ἐρεῖ. Σκόπει δὲ τὴν ἔμφασιν τοῦ Εξηρεύξατο. Μονονουχί γάρ φησιν, ὅτι καθάπερ ή ἐρυγὴ μὴ βουλομένων ἡμῶν πρόεισι, τῆς κοιλίας ταύτης αναπεμπούσης, οὕτω καὶ τὴν περὶ τοῦ Χριστοῦ λόγον ἀνέπεμψεν ἤδη κάτωθεν ἡ καρδία μου, πλησθεῖσα τῆς τροφῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Β Λέγω ἐγὼ τὰ ἔργα μου τῷ βασιλεῖ. Προσφωνῶ λοιπὸν ἐγὼ τῷ Βασιλεῖ Χριστῷ τὰ ἔργα μου, τους- ἐστι τὰς περὶ αὐτοῦ προφητείας μου. Προφήτου γὰρ ἔργον, ὑφαίνειν προφητείας. Ἡ γλῶσσά μου κάλαμος γραμματέως ὀξυγρά- φου. Καὶ διὰ τούτου παρίστησιν, ὡς οὐκ οἴκοθεν ἐρεῖ. Καθάπερ γάρ, φησὶν, ὁ κάλαμος ὑπηρετεῖ μόνον τῇ χειρὶ τοῦ γραφέως κινούμενος, ἔνθα ἂν ἐκείνη τοῦτον κινήσῃ· οὕτω καὶ ἡ ἐμὴ γλῶσσα κάτ λαμός ἐστι γραμματέως, ήτοι γραφέως, δηλαδὴ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, κινουμένη καθὼς ἂν ἐκεῖνος κι νήσῃ ταύτην. Οξυγράφου δὲ εἶπεν, διὰ τὴν εὐχέ- ρειαν τῆς ἐπαγγελίας. "Ανθρωποι μὲν γὰρ, σχο- λαιότερον ὑπαγορεύουσι καὶ γράφουσιν, ἀπασχολού- μενο: πρὸς εὕρεσιν νοημάτων, καὶ συνθήκην λέξεων, διὰ τὴν τῆς διανοίας ἀσθένειαν. Μέχρι τούτου συμ- περάνας τὸ προοίμιον, ἄρχεται τοῦ λόγου, πρὸς τὸν Χριστὸν ἤδη ἀποτεινόμενος, περὶ τῶν ἀρετῶν τοῦ προσλήμματος. Ωραῖος κάλλει παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώ- πων. Λείπει τὸ ὑπάρχεις· ὡραιότητα δὲ κάλλους, οὐ σωματικὴν λέγει, ἀλλὰ ψυχικήν. Διετήρησε γὰρ αὐτὴν ἄσυλον, μόνος παρὰ πάντας μείνας ἀναμάρ- τητος. Ησαΐας δὲ λέγων, ὅτι καὶ εἴδομεν αὐτὸν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος, οὐδὲ κάλλος, ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον, καὶ ἐκλεῖπον, παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων, περὶ τοῦ σώματος λέγει, οἷον ἦν ἐν τῷ τοῦ πάθους καιρῷ προπηλακιζόμενον καὶ μαστι ζόμενον, καὶ μυρία πάσχον. Εξεχύθη ἡ χάρις ἐν χείλεσί σου. Φησὶν ὁ εὐ- αγγελιστής, ὅτι ἐθαύμαζον ἐπὶ τοῖς λόγοις τῆς χά- ριτος, τοῖς ἐκπορευομένοις διὰ στόματος Χριστοῦ· νοοῦνται δὲ χείλη Χριστοῦ, καὶ οἱ ἀπόστολοι, εἰς οὖς ἐξεχύθη δαψιλῶς ἡ χάρις τοῦ ἁγίου Πνεύματος· * σε i COMMENT. IN PSALMOS. lecto: totius iuscriptionis summulam continet et caput: quia nimirum hic tractatur de Christo, qui et ipsi Patri dilectus est, tanquam Filius uni- genitus : et nobis pariter, quia omnium nostrum pater est studiosissimus : unde etiam de eo dictum esse legimus a Patre: Hic est Filius meus dile- clus”. Pro dilecto autem, hoc est, de dilecto. Est enim præpositio pro præpositione, ut alibi sæpe a prophetis usurpari diximus. Prophetæ nostri corde emissus sit, superna quadam vi ita impellente, cum suavissimo sancti Spiritus epulo refertus esset. VERS. 2. Eructavit cor meum verbum bonum. Cernens propheta, quod magna quædam de Chri- sto sibi erant prædicenda, exordio quodam utitur, dicens sermonem se bonum ac salutarem prolatu- rum. Tu vero etiam emphasim considera verbi, Eruclavit. Illud enim nobis indicare videtur, quol quemadmodum eructatio, etiam a nolentis ore exit, humano nimirum ventre eam vi quadam ef Mante, ita et hic psalmus de Dilecto ab intimo Matth. st, 17. Isa. Lill, 2, 3. PATROL. GR. CXXVIII. Luc. 19, Dico ego mea opera regi. Profero autem, inquit, Christo Regi opera mea, hoc est, prophetias quas de eo amatus Spiritu pronuntio. Prophetæ enim opus est prophetias contexere. Lingua mea calamus scribæ velociter scribentis; His etiam verbis illud demonstrat, quomodo ex se ipso aliquid dicturus non est. Quemadmodum ca lamus, inquit, scribentis manui inservit, et ille tantum movetur, quo manus illum impulerit, ita et lingua mea summo illi scribæ, sancto nimirum C Spiritui, calamni cujusdam vicem praestat, et eo tantum movetur, quo Spiritus illam direxerit. Scribam autem velociter scribentem dixit, ut enuntiationis facilitatem ostenderet. Homines enim ob propriæ mentis tenuitatem, vix pariter enun- tiare possunt et scribere, dum ad sensuum in- ventionen, et dictionum connexionem attentius occupantur. Hactenus fuerunt exordii verba. Nunc autem sermonem aggreditur, et verba dirigit ad Christum de assumpti hominis virtutibus loquens. VERS. 3. Speciosus forma præ filiis hominum. Subintelligitur verbum, es. Speciem vero hanc, hoc est formositatem, non corporis, sed animæ pulchritudinem intellige : quam integram semper Christus servavit, solus supra omnes permanens sine peccato. Isaias enim dicens: Vidimus eum non habentem speciem, neque decorem, sed species ejus vilis, et deficiens super omnes filios hominum de corpore ejus loquitur; qualis nimirum futurus esset Christus Passionis tempore, quod probris scilicet ac plagis afliciendus et ignominias multas passuris. D 22. Diffusa est gratia in labiis tuis. Evangelista enim ait quod mirabantur turbe super verbis gratiæ quæ exibant de ore ejus. Possumus etiam per labia ejus sanctos apostolos intelligere: in quos adeo abunde sancti Spiritus gratia effusa est, ut per eam
3β O mountains of Zion, the sides of the north, the city of the great king.
Ὁ ἐκ πλαγίου μοι τετραμμένος, πλευρά μου λέγοιτ’ ἂν, κατὰ πλευρὰν γὰρ, τὸ πλάγιον· ἐπεὶ οὖν καὶ τὸ Σιὼν ὄρος, οὐ κατ’ εὐθεῖαν, ἀλλ’ ἐκ πλαγίου κεῖται πρὸς τὸν βοῤῥᾶν, οὐ γὰρ ἐπ’ εὐθείας τοῦτο καταπνεῖ, πλευρὰν αὐτοῦ τοῦτο κέκληκε, λέγων, Ὦ ὄρη Σιὼν, τὰ πλάγια τοῦ βοῤῥᾶ, τὰ κατὰ πλευρὰν αὐτῷ κείμενα. Περιχαρῶς δὲ ἀνακαλεῖται καὶ τὸ ὄρος καὶ τὴν πόλιν· καὶ ὄρη μὲν λέγει, τὸ ὄρος, κατὰ διάλεκτον Ἑβραΐδα, καθὼς πολλάκις εἰρήκαμεν· μέγαν δὲ βασιλέα, τὸν Θεόν· μόνῳ γὰρ τούτῳ, μόνη αὕτη ἀνέκειτο. Κατὰ δὲ ἀναγωγὴν, ἑτέραν ἐροῦμεν ἔννοιαν, ὅτι βοῤῥᾶν μὲν, ἡ Γραφὴ πολλάκις καλεῖ τὸν διάβολον· Ἀπὸ βοῤῥᾶ γὰρ, φησὶν, ἐκκαυθήσεται τὰ κακὰ ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν· καὶ πάλιν, Τὸν βοῤῥᾶν ἐκδιώξω ἀφ’ ὑμῶν. Πλευρὰ δὲ αὐτοῦ, ἤγουν μέλη, τὰ ἔθνη. Φησὶ τοίνυν, ὅτι τὰ μέλη τοῦ διαβόλου, ὅσων αὐτὸς ἐκυρίευσεν, ὄρη Σιὼν γεγόνασι, τουτέστιν, ὕψος καὶ πρόβολοι τῆς Ἐκκλησίας τῶν πιστῶν, διὰ τὸ ὑπεραναστῆναι τῶν κάτω συρομένων πραγμάτων, καὶ διὰ τὴν ἀνδρείαν αὐτῶν. Καὶ τί λέγω ὕψος καὶ πρόβολοι; Ἡ πόλις τοῦ βασιλέως Χριστοῦ, ταῦτά εἰσιν· ἐκ τούτων γὰρ ἡ Ἐκκλησία συνέστηκεν.ὅτι περὶ τοῦ Χριστοῦ διέξεισιν ὁ ψαλμός· οὗτος Α γὰρ, ὁ ἀγαπητός· τῷ Πατρὶ μὲν, ὡς Υἱός μονογενής ἡμῖν δὲ, ὡς πατὴρ ἡμῶν κηδεμονικώτατος. Περὶ τούτου γάρ φησιν ὁ Πατήρ·. Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός δ μου ὁ ἀγαπητός. —Ὑπὲρ τοῦ ἀγαπητοῦ δὲ, ἀντὶ τοῦ, Περὶ τοῦ ἀγαπητοῦ, καθάπερ καὶ ἐν ἄλλοις εἰ- ρήκαμεν, πρόθεσις ἀντὶ προθέσεως. - Εξηρεύξατο ή καρδία μου λόγον ἀγαθόν. Συνεὶς ὁ προφήτης ότι μεγάλα περὶ τοῦ Χριστοῦ μέλλει προαγορεῦσαι, προοιμιάζεται ότι λόγον αγα θὸν καὶ σωτήριον ἐρεῖ. Σκόπει δὲ τὴν ἔμφασιν τοῦ Εξηρεύξατο. Μονονουχί γάρ φησιν, ὅτι καθάπερ ή ἐρυγὴ μὴ βουλομένων ἡμῶν πρόεισι, τῆς κοιλίας ταύτης αναπεμπούσης, οὕτω καὶ τὴν περὶ τοῦ Χριστοῦ λόγον ἀνέπεμψεν ἤδη κάτωθεν ἡ καρδία μου, πλησθεῖσα τῆς τροφῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Β Λέγω ἐγὼ τὰ ἔργα μου τῷ βασιλεῖ. Προσφωνῶ λοιπὸν ἐγὼ τῷ Βασιλεῖ Χριστῷ τὰ ἔργα μου, τους- ἐστι τὰς περὶ αὐτοῦ προφητείας μου. Προφήτου γὰρ ἔργον, ὑφαίνειν προφητείας. Ἡ γλῶσσά μου κάλαμος γραμματέως ὀξυγρά- φου. Καὶ διὰ τούτου παρίστησιν, ὡς οὐκ οἴκοθεν ἐρεῖ. Καθάπερ γάρ, φησὶν, ὁ κάλαμος ὑπηρετεῖ μόνον τῇ χειρὶ τοῦ γραφέως κινούμενος, ἔνθα ἂν ἐκείνη τοῦτον κινήσῃ· οὕτω καὶ ἡ ἐμὴ γλῶσσα κάτ λαμός ἐστι γραμματέως, ήτοι γραφέως, δηλαδὴ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, κινουμένη καθὼς ἂν ἐκεῖνος κι νήσῃ ταύτην. Οξυγράφου δὲ εἶπεν, διὰ τὴν εὐχέ- ρειαν τῆς ἐπαγγελίας. "Ανθρωποι μὲν γὰρ, σχο- λαιότερον ὑπαγορεύουσι καὶ γράφουσιν, ἀπασχολού- μενο: πρὸς εὕρεσιν νοημάτων, καὶ συνθήκην λέξεων, διὰ τὴν τῆς διανοίας ἀσθένειαν. Μέχρι τούτου συμ- περάνας τὸ προοίμιον, ἄρχεται τοῦ λόγου, πρὸς τὸν Χριστὸν ἤδη ἀποτεινόμενος, περὶ τῶν ἀρετῶν τοῦ προσλήμματος. Ωραῖος κάλλει παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώ- πων. Λείπει τὸ ὑπάρχεις· ὡραιότητα δὲ κάλλους, οὐ σωματικὴν λέγει, ἀλλὰ ψυχικήν. Διετήρησε γὰρ αὐτὴν ἄσυλον, μόνος παρὰ πάντας μείνας ἀναμάρ- τητος. Ησαΐας δὲ λέγων, ὅτι καὶ εἴδομεν αὐτὸν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος, οὐδὲ κάλλος, ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον, καὶ ἐκλεῖπον, παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων, περὶ τοῦ σώματος λέγει, οἷον ἦν ἐν τῷ τοῦ πάθους καιρῷ προπηλακιζόμενον καὶ μαστι ζόμενον, καὶ μυρία πάσχον. Εξεχύθη ἡ χάρις ἐν χείλεσί σου. Φησὶν ὁ εὐ- αγγελιστής, ὅτι ἐθαύμαζον ἐπὶ τοῖς λόγοις τῆς χά- ριτος, τοῖς ἐκπορευομένοις διὰ στόματος Χριστοῦ· νοοῦνται δὲ χείλη Χριστοῦ, καὶ οἱ ἀπόστολοι, εἰς οὖς ἐξεχύθη δαψιλῶς ἡ χάρις τοῦ ἁγίου Πνεύματος· * σε i COMMENT. IN PSALMOS. lecto: totius iuscriptionis summulam continet et caput: quia nimirum hic tractatur de Christo, qui et ipsi Patri dilectus est, tanquam Filius uni- genitus : et nobis pariter, quia omnium nostrum pater est studiosissimus : unde etiam de eo dictum esse legimus a Patre: Hic est Filius meus dile- clus”. Pro dilecto autem, hoc est, de dilecto. Est enim præpositio pro præpositione, ut alibi sæpe a prophetis usurpari diximus. Prophetæ nostri corde emissus sit, superna quadam vi ita impellente, cum suavissimo sancti Spiritus epulo refertus esset. VERS. 2. Eructavit cor meum verbum bonum. Cernens propheta, quod magna quædam de Chri- sto sibi erant prædicenda, exordio quodam utitur, dicens sermonem se bonum ac salutarem prolatu- rum. Tu vero etiam emphasim considera verbi, Eruclavit. Illud enim nobis indicare videtur, quol quemadmodum eructatio, etiam a nolentis ore exit, humano nimirum ventre eam vi quadam ef Mante, ita et hic psalmus de Dilecto ab intimo Matth. st, 17. Isa. Lill, 2, 3. PATROL. GR. CXXVIII. Luc. 19, Dico ego mea opera regi. Profero autem, inquit, Christo Regi opera mea, hoc est, prophetias quas de eo amatus Spiritu pronuntio. Prophetæ enim opus est prophetias contexere. Lingua mea calamus scribæ velociter scribentis; His etiam verbis illud demonstrat, quomodo ex se ipso aliquid dicturus non est. Quemadmodum ca lamus, inquit, scribentis manui inservit, et ille tantum movetur, quo manus illum impulerit, ita et lingua mea summo illi scribæ, sancto nimirum C Spiritui, calamni cujusdam vicem praestat, et eo tantum movetur, quo Spiritus illam direxerit. Scribam autem velociter scribentem dixit, ut enuntiationis facilitatem ostenderet. Homines enim ob propriæ mentis tenuitatem, vix pariter enun- tiare possunt et scribere, dum ad sensuum in- ventionen, et dictionum connexionem attentius occupantur. Hactenus fuerunt exordii verba. Nunc autem sermonem aggreditur, et verba dirigit ad Christum de assumpti hominis virtutibus loquens. VERS. 3. Speciosus forma præ filiis hominum. Subintelligitur verbum, es. Speciem vero hanc, hoc est formositatem, non corporis, sed animæ pulchritudinem intellige : quam integram semper Christus servavit, solus supra omnes permanens sine peccato. Isaias enim dicens: Vidimus eum non habentem speciem, neque decorem, sed species ejus vilis, et deficiens super omnes filios hominum de corpore ejus loquitur; qualis nimirum futurus esset Christus Passionis tempore, quod probris scilicet ac plagis afliciendus et ignominias multas passuris. D 22. Diffusa est gratia in labiis tuis. Evangelista enim ait quod mirabantur turbe super verbis gratiæ quæ exibant de ore ejus. Possumus etiam per labia ejus sanctos apostolos intelligere: in quos adeo abunde sancti Spiritus gratia effusa est, ut per eam
What is turned sideways in relation to me may be called my sides, for what is sideways is at the side. Since Mount Zion does not lie directly but sideways in relation to the north wind (for it does not blow directly onto it), he called it its side, saying, O mountains of Zion, sideways to the north wind, lying to its side. Full of joy he invokes both the mountain and the city. He calls the mountain ‘mountains’ in accordance with the Hebrew dialect as we have often said, and he calls God ‘the great king’, for only this city was dedicated to him alone. In an anagogical sense we shall present another meaning, because Scripture often refers to the devil as the north: From the north evil will flare up over all the earth, and again, I shall drive out the north from among you. His sides, that is, his members, are the nations. He is saying therefore that the members of the devil, all those over whom he ruled, have become mountains of Zion, that is, towers and bulwarks of the Church of the faithful on account of their having been raised up above lowly earthbound things, and also on account of their courage. And why do I say ‘towers and bulwarks’? The city of Christ the king is these very things, for from such the Church was established.
4 Ὁ Θεὸς ἐν ταῖς βάρεσιν αὐτῆς γινώσκεται, ὅταν ἀντιλαμβάνηται αὐτῆς. Βάρεις, οἱ ἐπιφανεῖς οἶκοι· εἶεν δ’ ἂν ταῦτα νῦν, ὁ ναὸς τῆς ᾽Ιερουσαλὴμ, ἐν ᾧ, φησὶν, ἐμφανίζεται τοῖς ἱερεῦσιν, ὁπηνίκα, πολέμου καταλαβόντος, μέλλει βοηθεῖν αὐτοῖς· εἶπε δὲ τοῦτο πρὸς ἔπαινον τῆς πόλεως. Ἀναγωγικῶς δὲ, πόλις μὲν, ἡ πολιτεία τῆς πίστεως τῶν ἁπανταχῆ Χριστιανῶν· μία γὰρ αὕτη, διὰ τὴν ἕνωσιν καὶ κοινωνίαν τῆς εὐσεβείας. Βάρεις δὲ καὶ οἶκοι, οἱ κατὰ τόπους ναοὶ αὐτῶν, ἐν οἷς ὁ Χριστὸς ἐμφανίζεται, ὅταν, διωγμοῦ καταλαβόντος, ὑπερασπίζῃ αὐτῆς. Χρὴ δὲ γινώσκειν, ὅτι τῶν πιστῶν, καὶ μία Ἐκκλησία λέγεται, καὶ πολλαί· καὶ μία μὲν, διὰ τὴν μίαν πολιτείαν τῆς πίστεως, πολλαὶ δὲ, διὰ τοὺς πολλοὺς κατὰ πόλεις καὶ τόπους ναούς.ὅτι περὶ τοῦ Χριστοῦ διέξεισιν ὁ ψαλμός· οὗτος Α γὰρ, ὁ ἀγαπητός· τῷ Πατρὶ μὲν, ὡς Υἱός μονογενής ἡμῖν δὲ, ὡς πατὴρ ἡμῶν κηδεμονικώτατος. Περὶ τούτου γάρ φησιν ὁ Πατήρ·. Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός δ μου ὁ ἀγαπητός. —Ὑπὲρ τοῦ ἀγαπητοῦ δὲ, ἀντὶ τοῦ, Περὶ τοῦ ἀγαπητοῦ, καθάπερ καὶ ἐν ἄλλοις εἰ- ρήκαμεν, πρόθεσις ἀντὶ προθέσεως. - Εξηρεύξατο ή καρδία μου λόγον ἀγαθόν. Συνεὶς ὁ προφήτης ότι μεγάλα περὶ τοῦ Χριστοῦ μέλλει προαγορεῦσαι, προοιμιάζεται ότι λόγον αγα θὸν καὶ σωτήριον ἐρεῖ. Σκόπει δὲ τὴν ἔμφασιν τοῦ Εξηρεύξατο. Μονονουχί γάρ φησιν, ὅτι καθάπερ ή ἐρυγὴ μὴ βουλομένων ἡμῶν πρόεισι, τῆς κοιλίας ταύτης αναπεμπούσης, οὕτω καὶ τὴν περὶ τοῦ Χριστοῦ λόγον ἀνέπεμψεν ἤδη κάτωθεν ἡ καρδία μου, πλησθεῖσα τῆς τροφῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Β Λέγω ἐγὼ τὰ ἔργα μου τῷ βασιλεῖ. Προσφωνῶ λοιπὸν ἐγὼ τῷ Βασιλεῖ Χριστῷ τὰ ἔργα μου, τους- ἐστι τὰς περὶ αὐτοῦ προφητείας μου. Προφήτου γὰρ ἔργον, ὑφαίνειν προφητείας. Ἡ γλῶσσά μου κάλαμος γραμματέως ὀξυγρά- φου. Καὶ διὰ τούτου παρίστησιν, ὡς οὐκ οἴκοθεν ἐρεῖ. Καθάπερ γάρ, φησὶν, ὁ κάλαμος ὑπηρετεῖ μόνον τῇ χειρὶ τοῦ γραφέως κινούμενος, ἔνθα ἂν ἐκείνη τοῦτον κινήσῃ· οὕτω καὶ ἡ ἐμὴ γλῶσσα κάτ λαμός ἐστι γραμματέως, ήτοι γραφέως, δηλαδὴ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, κινουμένη καθὼς ἂν ἐκεῖνος κι νήσῃ ταύτην. Οξυγράφου δὲ εἶπεν, διὰ τὴν εὐχέ- ρειαν τῆς ἐπαγγελίας. "Ανθρωποι μὲν γὰρ, σχο- λαιότερον ὑπαγορεύουσι καὶ γράφουσιν, ἀπασχολού- μενο: πρὸς εὕρεσιν νοημάτων, καὶ συνθήκην λέξεων, διὰ τὴν τῆς διανοίας ἀσθένειαν. Μέχρι τούτου συμ- περάνας τὸ προοίμιον, ἄρχεται τοῦ λόγου, πρὸς τὸν Χριστὸν ἤδη ἀποτεινόμενος, περὶ τῶν ἀρετῶν τοῦ προσλήμματος. Ωραῖος κάλλει παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώ- πων. Λείπει τὸ ὑπάρχεις· ὡραιότητα δὲ κάλλους, οὐ σωματικὴν λέγει, ἀλλὰ ψυχικήν. Διετήρησε γὰρ αὐτὴν ἄσυλον, μόνος παρὰ πάντας μείνας ἀναμάρ- τητος. Ησαΐας δὲ λέγων, ὅτι καὶ εἴδομεν αὐτὸν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος, οὐδὲ κάλλος, ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον, καὶ ἐκλεῖπον, παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων, περὶ τοῦ σώματος λέγει, οἷον ἦν ἐν τῷ τοῦ πάθους καιρῷ προπηλακιζόμενον καὶ μαστι ζόμενον, καὶ μυρία πάσχον. Εξεχύθη ἡ χάρις ἐν χείλεσί σου. Φησὶν ὁ εὐ- αγγελιστής, ὅτι ἐθαύμαζον ἐπὶ τοῖς λόγοις τῆς χά- ριτος, τοῖς ἐκπορευομένοις διὰ στόματος Χριστοῦ· νοοῦνται δὲ χείλη Χριστοῦ, καὶ οἱ ἀπόστολοι, εἰς οὖς ἐξεχύθη δαψιλῶς ἡ χάρις τοῦ ἁγίου Πνεύματος· * σε i COMMENT. IN PSALMOS. lecto: totius iuscriptionis summulam continet et caput: quia nimirum hic tractatur de Christo, qui et ipsi Patri dilectus est, tanquam Filius uni- genitus : et nobis pariter, quia omnium nostrum pater est studiosissimus : unde etiam de eo dictum esse legimus a Patre: Hic est Filius meus dile- clus”. Pro dilecto autem, hoc est, de dilecto. Est enim præpositio pro præpositione, ut alibi sæpe a prophetis usurpari diximus. Prophetæ nostri corde emissus sit, superna quadam vi ita impellente, cum suavissimo sancti Spiritus epulo refertus esset. VERS. 2. Eructavit cor meum verbum bonum. Cernens propheta, quod magna quædam de Chri- sto sibi erant prædicenda, exordio quodam utitur, dicens sermonem se bonum ac salutarem prolatu- rum. Tu vero etiam emphasim considera verbi, Eruclavit. Illud enim nobis indicare videtur, quol quemadmodum eructatio, etiam a nolentis ore exit, humano nimirum ventre eam vi quadam ef Mante, ita et hic psalmus de Dilecto ab intimo Matth. st, 17. Isa. Lill, 2, 3. PATROL. GR. CXXVIII. Luc. 19, Dico ego mea opera regi. Profero autem, inquit, Christo Regi opera mea, hoc est, prophetias quas de eo amatus Spiritu pronuntio. Prophetæ enim opus est prophetias contexere. Lingua mea calamus scribæ velociter scribentis; His etiam verbis illud demonstrat, quomodo ex se ipso aliquid dicturus non est. Quemadmodum ca lamus, inquit, scribentis manui inservit, et ille tantum movetur, quo manus illum impulerit, ita et lingua mea summo illi scribæ, sancto nimirum C Spiritui, calamni cujusdam vicem praestat, et eo tantum movetur, quo Spiritus illam direxerit. Scribam autem velociter scribentem dixit, ut enuntiationis facilitatem ostenderet. Homines enim ob propriæ mentis tenuitatem, vix pariter enun- tiare possunt et scribere, dum ad sensuum in- ventionen, et dictionum connexionem attentius occupantur. Hactenus fuerunt exordii verba. Nunc autem sermonem aggreditur, et verba dirigit ad Christum de assumpti hominis virtutibus loquens. VERS. 3. Speciosus forma præ filiis hominum. Subintelligitur verbum, es. Speciem vero hanc, hoc est formositatem, non corporis, sed animæ pulchritudinem intellige : quam integram semper Christus servavit, solus supra omnes permanens sine peccato. Isaias enim dicens: Vidimus eum non habentem speciem, neque decorem, sed species ejus vilis, et deficiens super omnes filios hominum de corpore ejus loquitur; qualis nimirum futurus esset Christus Passionis tempore, quod probris scilicet ac plagis afliciendus et ignominias multas passuris. D 22. Diffusa est gratia in labiis tuis. Evangelista enim ait quod mirabantur turbe super verbis gratiæ quæ exibant de ore ejus. Possumus etiam per labia ejus sanctos apostolos intelligere: in quos adeo abunde sancti Spiritus gratia effusa est, ut per eam
4 God is known in her great buildings when he comes to her aid. ‘Great buildings’ are the most conspicuous dwellings; these may now be understood as the temple in Jerusalem in which, it is said, he appears to the priests whenever at time of war he will come to help them. He said this in praise of the city. In an anagogical sense, the life of faith of Christians everywhere is a ‘city’, for this life is one and the same on account of the unity and communion of piety. ‘Great buildings’ and dwellings are the local temples of these Christians in which Christ appears when at time of persecution he will defend them. It is necessary to realize that the Church of the faithful is referred to as one and as many: it is one on account of the one life of faith, and many on account of the many temples in different cities and places.
PG 128:521α Ὅτι ἰδοὺ οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς συνήχθησαν. Κατὰ τῆς ᾽Ιερουσαλὴμ, ἢ κατὰ τῆς Ἐκκλησίας τῶν πιστῶν.Πλὴν τοῖς ὀφθαλμοῖς σου κατανοήσεις, καὶ Α ἀνταπόδοσιν ἁμαρτωλῶν ὄψῃ. Ομως, τοῖς νοεροῖς ὀφθαλμοῖς σου θεασάμενος, μαθήσῃ τοῦτο ὅτι ἀλη θές ἐστι, καὶ τὴν τιμωρίαν τῶν ἐχθρῶν ἴδῃς. "Οτι σύ, Κύριος, ἡ ἐλπίς μου. Ακούσας τὰς μη- θείσας ἐπαγγελίας δ μέλλων κατοικεῖν ἐν βοηθεία τοῦ Ὑψίστου, ἀναβοᾷ λέγων ὑφ᾽ ἡδονῆς• Σύ, Κύριε, ὑπάρχει; ἡ ἐλπίς μου. Εἶτα ἀντιφθέγγεται αὐτῷ ὁ προφήτης τὰ ἑξῆς· Τὸν Ὕψιστον ἔθου καταφυγήν σου; Οὐ προς ελεύσεται πρὸς σὲ κακά. Το, Τὴν Ὕψιστον ἔθου καταφυγήν σου, κατ' ερώτησιν ἀναγνωστέον εἶτα τὸ λοιπὸν κατὰ ἀπόφασιν. Τοῦ γὰρ ἔχοντος και ταφυγὴν τὸν Θεὸν οὐχ άπτεται πειρασμός· καὶ μάρ. τις αὐτὸς ὁ διάβολος, βοῶν πρὸς τὸν Θεὸν περὶ τοῦ Ἰώβ· Καὶ σὺ περιέφραξας αὐτοῦ καὶ τὰ ἔσωθεν, καὶ τὰ ἔξωθεν. Ὅτε δὲ παραχωρήσει ὁ Θεὸς, ἅπτε ται αὐτοῦ. Κακὰ δὲ λέγει τὰς περιστάσεις, τοὺς κινδύνους Καὶ μάστιξ οὐκ ἐγγιεῖ τῷ σκηνώματί σου. Αλλ οὐδὲ τῷ οἴκῳ σου πλησιάσει συμφορά· περιττὴ δὲ ἡ πρόθεσις. Καὶ ἄλλως δὲ μάστιξ μὲν ἂν εἴη ἡ νόσος, σκήνωμα δὲ τῆς ψυχῆς τὸ σῶμα. Τὸ δὲ γλαφυρώσε μον, ὅτι τῷ μὲν ἀνθρώπῳ Θεοῦ τὰ τοιαῦτα κακὰ καὶ ἡ μάστιξ ἀγῶνες καὶ δοκίμιόν εἰσι, τῷ δὲ ἁμαρ- τωλῷ μάστιγες· Πολλαὶ γὰρ, φησὶν, αἱ μάστιγες τοῦ ἁμαρτωλοῦ. *Οτι τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ ἐντελεῖται περὶ σοῦ, τοῦ διαφυλάξαι σε ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς σου. Τοιοῦτον καὶ ἐν τῷ λγ' ψαλμῷ ἔφη· Παρεμβαλεί άγγελος Κυρίου κύκλῳ τῶν φοβουμένων αὐτὸν, καὶ ῥύσεται αὐτούς. Καὶ ὁ Ἀβραὰμ δὲ τὸν οἰκέ την παραθαῤῥύνων, εἶπεν· Ὁ ἀγαθὸς Θεὸς ἀπο- στελεῖ τὸν ἄγγελον αὐτοῦ πρὸ προσώπου σου. Καὶ ὁ Ἰακὼβ δὲ εἴρηκεν· ῾Ο ἄγγελος ὁ ρυσάμενός γιε ἐκ πάντων τῶν κακῶν. Ἐξ ὧν μανθάνομεν, ὅτι ἔι' ἀγγέλων φρουρεῖ τοὺς πεπειθότας ἐπ' αὐτὸν ὁ Θεός. Οδοὺς δὲ λέγει τὰς πράξεις. Περιττὸν δὲ τὸ τοῦ. Επὶ χειρῶν ἀροῦσί σε, μήποτε προκόψεις πρὸς λίθον τὸν πόδα σου. Χεῖρες ἀγγέλων αἱ φρουρητικαὶ δυνάμεις αὐτῶν· ἀροῦσι δὲ, ἀντὶ τοῦ, βαστάζουσί σε, ἐν ταῖς δυσχερείαις, ὡς μηδὲ λίθῳ προσκροῦσαι τὸν πόδα σου. Καὶ ἄλλως δ' ἂν εἴη λίσ θα; μὲν πᾶσα ἁμαρτία καὶ πᾶν ἐμπόδιον, τοὺς δὲ ἡ πολιτεία, δι' ἧς περῶμεν τὸν βίον. Η Ἐπὶ ἀσπίδα καὶ βασιλίσκον ἐπιβήσῃ, καὶ κατα πατήσεις λέοντα καὶ δράκοντα. Οὐχ ἅψεται σε οὔτε Ιοβόλον θηρίον, οὔτε σαρκοβόρον. Καὶ τοῦτο εἰς το COMMENT. IN PSALMOS. incitare conatur að vitia, astutia utitur. Incipit enim a bonis operibus, sed tandem desinit in malum. B C D VERS. S. Veruntamen oculis iuis considerabis, et retributionem peccatorum videbis. Verum si intel- lectus tui oculis consideraveris, intelliges hoc verum esse, suppliciaque ac pœnas delinquentium videbis. VERS. 9, 10. Quoniam tu es, Domine, spes mea. Auditis Prophet nostri sermonibus, is qui in Dei adjutorio babitaturus est, præ summa lætitia ad Deum exclamat, dicens: Vere tu, Domine, es spes mea; et deinde Propheta ei respondet, quæ sequuntur : Altissimum posuisti refugium tuum? Non accedent ad te mala. Verba illa : Altissimum posuisti refu- gium tuum, cum interrogatione legenda sunt ; quæ autem sequuntur, absolute atque in modum scntentia. Nam qui Deum habuerit in refugium, non cadet in tentationibus. Atque hujus rei testis est ipse etiam dæmon, qui de beato Job clamabat ad Deum, dicens : Tu qum munisti intus et foris", Tuuc enim tantum infestat dæmon, cum id Deus permittit. Per mala autem infortunia intelligit, aut pericula. Et fagellum non appropinquabit tavernaculo tuo. Quinimo nee domui tuæ ulla appropinquabit ca lamitas. Et aliter, per flagellum ægritudinem in- telligere potes, et per tabernaculum ipsum corpus in quo anima diversatur. Nec ab re est, ut in- telligamus, quod honinibus Dei, hujuscemodi tentationes certamina sint et probationes, pecca - Lori autem lagella. Nulta enim, inquit, flagella peccatoris VERS, 11. Quoniam angelis suis mandabit de u, ut custodiant te in omnibus viis tuis. Hujusmodi sententiam habuimus in psalmo LHI, ibi: Castra- melabitur angelus Domini in circuitu timentium eum, et eripiet eos. Abraham etiam, servum suum. confidere jubens, dicebat: Bonus Dominus mittet angelum suum ante faciem tuam ". Ipsum etiam Jacob dixisse legimus : Angelus, qui liberavit me ex omnibus malis 1ª. Ex his autem quinibus illud colligimus, quod Deus per angelus suos Omnes eos tuetur, qui in eo confidunt. Per vias autem actiones intelligit. VERS. 12. In manibus tollent le,ne quando offe das ad lapidem pedem tuum. Per angelorum manum illam intelligimus potentiam, quam in custodiendo habent, atque in conservando. Tollent aulem, hoc est, ferent inter infortunia scilicet, adeo ut neque ad lapidem offendas pedem tuum. Et aliter: Lapis est omne peccatum atque omne impedimentum ad virtutem, pes vero, ille conversationis nostræ ordo, ac modus quo per hanc vitam incedimus. Job. 1, 10. ** Psal. xxx1, 10. * Gen. xxiv. 7. VERS. 13. Super aspidem et basiliscum ascendes, et conculcabis leonem et draconem. Ipsæ etiam ve- nenatæ atque immites feræ te nunquam lædent : Gen. xlviii, 16.
5α For see the kings of the earth have gathered together. Against Jerusalem or against the Church of the faithful.
β Διήλθοσαν ἐπὶ τὸ αὐτό. Παρῆλθον ἐπ’ αὐτὴν ὁμοῦ, συνασπίζοντες ἀλλήλοις.Πλὴν τοῖς ὀφθαλμοῖς σου κατανοήσεις, καὶ Α ἀνταπόδοσιν ἁμαρτωλῶν ὄψῃ. Ομως, τοῖς νοεροῖς ὀφθαλμοῖς σου θεασάμενος, μαθήσῃ τοῦτο ὅτι ἀλη θές ἐστι, καὶ τὴν τιμωρίαν τῶν ἐχθρῶν ἴδῃς. "Οτι σύ, Κύριος, ἡ ἐλπίς μου. Ακούσας τὰς μη- θείσας ἐπαγγελίας δ μέλλων κατοικεῖν ἐν βοηθεία τοῦ Ὑψίστου, ἀναβοᾷ λέγων ὑφ᾽ ἡδονῆς• Σύ, Κύριε, ὑπάρχει; ἡ ἐλπίς μου. Εἶτα ἀντιφθέγγεται αὐτῷ ὁ προφήτης τὰ ἑξῆς· Τὸν Ὕψιστον ἔθου καταφυγήν σου; Οὐ προς ελεύσεται πρὸς σὲ κακά. Το, Τὴν Ὕψιστον ἔθου καταφυγήν σου, κατ' ερώτησιν ἀναγνωστέον εἶτα τὸ λοιπὸν κατὰ ἀπόφασιν. Τοῦ γὰρ ἔχοντος και ταφυγὴν τὸν Θεὸν οὐχ άπτεται πειρασμός· καὶ μάρ. τις αὐτὸς ὁ διάβολος, βοῶν πρὸς τὸν Θεὸν περὶ τοῦ Ἰώβ· Καὶ σὺ περιέφραξας αὐτοῦ καὶ τὰ ἔσωθεν, καὶ τὰ ἔξωθεν. Ὅτε δὲ παραχωρήσει ὁ Θεὸς, ἅπτε ται αὐτοῦ. Κακὰ δὲ λέγει τὰς περιστάσεις, τοὺς κινδύνους Καὶ μάστιξ οὐκ ἐγγιεῖ τῷ σκηνώματί σου. Αλλ οὐδὲ τῷ οἴκῳ σου πλησιάσει συμφορά· περιττὴ δὲ ἡ πρόθεσις. Καὶ ἄλλως δὲ μάστιξ μὲν ἂν εἴη ἡ νόσος, σκήνωμα δὲ τῆς ψυχῆς τὸ σῶμα. Τὸ δὲ γλαφυρώσε μον, ὅτι τῷ μὲν ἀνθρώπῳ Θεοῦ τὰ τοιαῦτα κακὰ καὶ ἡ μάστιξ ἀγῶνες καὶ δοκίμιόν εἰσι, τῷ δὲ ἁμαρ- τωλῷ μάστιγες· Πολλαὶ γὰρ, φησὶν, αἱ μάστιγες τοῦ ἁμαρτωλοῦ. *Οτι τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ ἐντελεῖται περὶ σοῦ, τοῦ διαφυλάξαι σε ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς σου. Τοιοῦτον καὶ ἐν τῷ λγ' ψαλμῷ ἔφη· Παρεμβαλεί άγγελος Κυρίου κύκλῳ τῶν φοβουμένων αὐτὸν, καὶ ῥύσεται αὐτούς. Καὶ ὁ Ἀβραὰμ δὲ τὸν οἰκέ την παραθαῤῥύνων, εἶπεν· Ὁ ἀγαθὸς Θεὸς ἀπο- στελεῖ τὸν ἄγγελον αὐτοῦ πρὸ προσώπου σου. Καὶ ὁ Ἰακὼβ δὲ εἴρηκεν· ῾Ο ἄγγελος ὁ ρυσάμενός γιε ἐκ πάντων τῶν κακῶν. Ἐξ ὧν μανθάνομεν, ὅτι ἔι' ἀγγέλων φρουρεῖ τοὺς πεπειθότας ἐπ' αὐτὸν ὁ Θεός. Οδοὺς δὲ λέγει τὰς πράξεις. Περιττὸν δὲ τὸ τοῦ. Επὶ χειρῶν ἀροῦσί σε, μήποτε προκόψεις πρὸς λίθον τὸν πόδα σου. Χεῖρες ἀγγέλων αἱ φρουρητικαὶ δυνάμεις αὐτῶν· ἀροῦσι δὲ, ἀντὶ τοῦ, βαστάζουσί σε, ἐν ταῖς δυσχερείαις, ὡς μηδὲ λίθῳ προσκροῦσαι τὸν πόδα σου. Καὶ ἄλλως δ' ἂν εἴη λίσ θα; μὲν πᾶσα ἁμαρτία καὶ πᾶν ἐμπόδιον, τοὺς δὲ ἡ πολιτεία, δι' ἧς περῶμεν τὸν βίον. Η Ἐπὶ ἀσπίδα καὶ βασιλίσκον ἐπιβήσῃ, καὶ κατα πατήσεις λέοντα καὶ δράκοντα. Οὐχ ἅψεται σε οὔτε Ιοβόλον θηρίον, οὔτε σαρκοβόρον. Καὶ τοῦτο εἰς το COMMENT. IN PSALMOS. incitare conatur að vitia, astutia utitur. Incipit enim a bonis operibus, sed tandem desinit in malum. B C D VERS. S. Veruntamen oculis iuis considerabis, et retributionem peccatorum videbis. Verum si intel- lectus tui oculis consideraveris, intelliges hoc verum esse, suppliciaque ac pœnas delinquentium videbis. VERS. 9, 10. Quoniam tu es, Domine, spes mea. Auditis Prophet nostri sermonibus, is qui in Dei adjutorio babitaturus est, præ summa lætitia ad Deum exclamat, dicens: Vere tu, Domine, es spes mea; et deinde Propheta ei respondet, quæ sequuntur : Altissimum posuisti refugium tuum? Non accedent ad te mala. Verba illa : Altissimum posuisti refu- gium tuum, cum interrogatione legenda sunt ; quæ autem sequuntur, absolute atque in modum scntentia. Nam qui Deum habuerit in refugium, non cadet in tentationibus. Atque hujus rei testis est ipse etiam dæmon, qui de beato Job clamabat ad Deum, dicens : Tu qum munisti intus et foris", Tuuc enim tantum infestat dæmon, cum id Deus permittit. Per mala autem infortunia intelligit, aut pericula. Et fagellum non appropinquabit tavernaculo tuo. Quinimo nee domui tuæ ulla appropinquabit ca lamitas. Et aliter, per flagellum ægritudinem in- telligere potes, et per tabernaculum ipsum corpus in quo anima diversatur. Nec ab re est, ut in- telligamus, quod honinibus Dei, hujuscemodi tentationes certamina sint et probationes, pecca - Lori autem lagella. Nulta enim, inquit, flagella peccatoris VERS, 11. Quoniam angelis suis mandabit de u, ut custodiant te in omnibus viis tuis. Hujusmodi sententiam habuimus in psalmo LHI, ibi: Castra- melabitur angelus Domini in circuitu timentium eum, et eripiet eos. Abraham etiam, servum suum. confidere jubens, dicebat: Bonus Dominus mittet angelum suum ante faciem tuam ". Ipsum etiam Jacob dixisse legimus : Angelus, qui liberavit me ex omnibus malis 1ª. Ex his autem quinibus illud colligimus, quod Deus per angelus suos Omnes eos tuetur, qui in eo confidunt. Per vias autem actiones intelligit. VERS. 12. In manibus tollent le,ne quando offe das ad lapidem pedem tuum. Per angelorum manum illam intelligimus potentiam, quam in custodiendo habent, atque in conservando. Tollent aulem, hoc est, ferent inter infortunia scilicet, adeo ut neque ad lapidem offendas pedem tuum. Et aliter: Lapis est omne peccatum atque omne impedimentum ad virtutem, pes vero, ille conversationis nostræ ordo, ac modus quo per hanc vitam incedimus. Job. 1, 10. ** Psal. xxx1, 10. * Gen. xxiv. 7. VERS. 13. Super aspidem et basiliscum ascendes, et conculcabis leonem et draconem. Ipsæ etiam ve- nenatæ atque immites feræ te nunquam lædent : Gen. xlviii, 16.
5β They have passed through together. They have gone past against her together, fighting side by side with one another.
α Αὐτοὶ ἰδόντες, οὕτως ἐθαύμασαν. Tὸ, οὕτως, ἀντὶ τοῦ, μετὰ τὸ ἰδεῖν· πρὸ τοῦ ἰδεῖν γὰρ, οὐκ ἐθαύμαζον. [β] πλευρά μου MSCBF : πλευρά μοι PHV. [β] ἐκυρίευσεν MPSHV : ἐκυρίευεν ACBF. 44 αὐτοῖς MPSCFV : αὐτῇ H. 48 αὐτῆς MSCBFV : αὐτῶν H.Πλὴν τοῖς ὀφθαλμοῖς σου κατανοήσεις, καὶ Α ἀνταπόδοσιν ἁμαρτωλῶν ὄψῃ. Ομως, τοῖς νοεροῖς ὀφθαλμοῖς σου θεασάμενος, μαθήσῃ τοῦτο ὅτι ἀλη θές ἐστι, καὶ τὴν τιμωρίαν τῶν ἐχθρῶν ἴδῃς. "Οτι σύ, Κύριος, ἡ ἐλπίς μου. Ακούσας τὰς μη- θείσας ἐπαγγελίας δ μέλλων κατοικεῖν ἐν βοηθεία τοῦ Ὑψίστου, ἀναβοᾷ λέγων ὑφ᾽ ἡδονῆς• Σύ, Κύριε, ὑπάρχει; ἡ ἐλπίς μου. Εἶτα ἀντιφθέγγεται αὐτῷ ὁ προφήτης τὰ ἑξῆς· Τὸν Ὕψιστον ἔθου καταφυγήν σου; Οὐ προς ελεύσεται πρὸς σὲ κακά. Το, Τὴν Ὕψιστον ἔθου καταφυγήν σου, κατ' ερώτησιν ἀναγνωστέον εἶτα τὸ λοιπὸν κατὰ ἀπόφασιν. Τοῦ γὰρ ἔχοντος και ταφυγὴν τὸν Θεὸν οὐχ άπτεται πειρασμός· καὶ μάρ. τις αὐτὸς ὁ διάβολος, βοῶν πρὸς τὸν Θεὸν περὶ τοῦ Ἰώβ· Καὶ σὺ περιέφραξας αὐτοῦ καὶ τὰ ἔσωθεν, καὶ τὰ ἔξωθεν. Ὅτε δὲ παραχωρήσει ὁ Θεὸς, ἅπτε ται αὐτοῦ. Κακὰ δὲ λέγει τὰς περιστάσεις, τοὺς κινδύνους Καὶ μάστιξ οὐκ ἐγγιεῖ τῷ σκηνώματί σου. Αλλ οὐδὲ τῷ οἴκῳ σου πλησιάσει συμφορά· περιττὴ δὲ ἡ πρόθεσις. Καὶ ἄλλως δὲ μάστιξ μὲν ἂν εἴη ἡ νόσος, σκήνωμα δὲ τῆς ψυχῆς τὸ σῶμα. Τὸ δὲ γλαφυρώσε μον, ὅτι τῷ μὲν ἀνθρώπῳ Θεοῦ τὰ τοιαῦτα κακὰ καὶ ἡ μάστιξ ἀγῶνες καὶ δοκίμιόν εἰσι, τῷ δὲ ἁμαρ- τωλῷ μάστιγες· Πολλαὶ γὰρ, φησὶν, αἱ μάστιγες τοῦ ἁμαρτωλοῦ. *Οτι τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ ἐντελεῖται περὶ σοῦ, τοῦ διαφυλάξαι σε ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς σου. Τοιοῦτον καὶ ἐν τῷ λγ' ψαλμῷ ἔφη· Παρεμβαλεί άγγελος Κυρίου κύκλῳ τῶν φοβουμένων αὐτὸν, καὶ ῥύσεται αὐτούς. Καὶ ὁ Ἀβραὰμ δὲ τὸν οἰκέ την παραθαῤῥύνων, εἶπεν· Ὁ ἀγαθὸς Θεὸς ἀπο- στελεῖ τὸν ἄγγελον αὐτοῦ πρὸ προσώπου σου. Καὶ ὁ Ἰακὼβ δὲ εἴρηκεν· ῾Ο ἄγγελος ὁ ρυσάμενός γιε ἐκ πάντων τῶν κακῶν. Ἐξ ὧν μανθάνομεν, ὅτι ἔι' ἀγγέλων φρουρεῖ τοὺς πεπειθότας ἐπ' αὐτὸν ὁ Θεός. Οδοὺς δὲ λέγει τὰς πράξεις. Περιττὸν δὲ τὸ τοῦ. Επὶ χειρῶν ἀροῦσί σε, μήποτε προκόψεις πρὸς λίθον τὸν πόδα σου. Χεῖρες ἀγγέλων αἱ φρουρητικαὶ δυνάμεις αὐτῶν· ἀροῦσι δὲ, ἀντὶ τοῦ, βαστάζουσί σε, ἐν ταῖς δυσχερείαις, ὡς μηδὲ λίθῳ προσκροῦσαι τὸν πόδα σου. Καὶ ἄλλως δ' ἂν εἴη λίσ θα; μὲν πᾶσα ἁμαρτία καὶ πᾶν ἐμπόδιον, τοὺς δὲ ἡ πολιτεία, δι' ἧς περῶμεν τὸν βίον. Η Ἐπὶ ἀσπίδα καὶ βασιλίσκον ἐπιβήσῃ, καὶ κατα πατήσεις λέοντα καὶ δράκοντα. Οὐχ ἅψεται σε οὔτε Ιοβόλον θηρίον, οὔτε σαρκοβόρον. Καὶ τοῦτο εἰς το COMMENT. IN PSALMOS. incitare conatur að vitia, astutia utitur. Incipit enim a bonis operibus, sed tandem desinit in malum. B C D VERS. S. Veruntamen oculis iuis considerabis, et retributionem peccatorum videbis. Verum si intel- lectus tui oculis consideraveris, intelliges hoc verum esse, suppliciaque ac pœnas delinquentium videbis. VERS. 9, 10. Quoniam tu es, Domine, spes mea. Auditis Prophet nostri sermonibus, is qui in Dei adjutorio babitaturus est, præ summa lætitia ad Deum exclamat, dicens: Vere tu, Domine, es spes mea; et deinde Propheta ei respondet, quæ sequuntur : Altissimum posuisti refugium tuum? Non accedent ad te mala. Verba illa : Altissimum posuisti refu- gium tuum, cum interrogatione legenda sunt ; quæ autem sequuntur, absolute atque in modum scntentia. Nam qui Deum habuerit in refugium, non cadet in tentationibus. Atque hujus rei testis est ipse etiam dæmon, qui de beato Job clamabat ad Deum, dicens : Tu qum munisti intus et foris", Tuuc enim tantum infestat dæmon, cum id Deus permittit. Per mala autem infortunia intelligit, aut pericula. Et fagellum non appropinquabit tavernaculo tuo. Quinimo nee domui tuæ ulla appropinquabit ca lamitas. Et aliter, per flagellum ægritudinem in- telligere potes, et per tabernaculum ipsum corpus in quo anima diversatur. Nec ab re est, ut in- telligamus, quod honinibus Dei, hujuscemodi tentationes certamina sint et probationes, pecca - Lori autem lagella. Nulta enim, inquit, flagella peccatoris VERS, 11. Quoniam angelis suis mandabit de u, ut custodiant te in omnibus viis tuis. Hujusmodi sententiam habuimus in psalmo LHI, ibi: Castra- melabitur angelus Domini in circuitu timentium eum, et eripiet eos. Abraham etiam, servum suum. confidere jubens, dicebat: Bonus Dominus mittet angelum suum ante faciem tuam ". Ipsum etiam Jacob dixisse legimus : Angelus, qui liberavit me ex omnibus malis 1ª. Ex his autem quinibus illud colligimus, quod Deus per angelus suos Omnes eos tuetur, qui in eo confidunt. Per vias autem actiones intelligit. VERS. 12. In manibus tollent le,ne quando offe das ad lapidem pedem tuum. Per angelorum manum illam intelligimus potentiam, quam in custodiendo habent, atque in conservando. Tollent aulem, hoc est, ferent inter infortunia scilicet, adeo ut neque ad lapidem offendas pedem tuum. Et aliter: Lapis est omne peccatum atque omne impedimentum ad virtutem, pes vero, ille conversationis nostræ ordo, ac modus quo per hanc vitam incedimus. Job. 1, 10. ** Psal. xxx1, 10. * Gen. xxiv. 7. VERS. 13. Super aspidem et basiliscum ascendes, et conculcabis leonem et draconem. Ipsæ etiam ve- nenatæ atque immites feræ te nunquam lædent : Gen. xlviii, 16.
6α On having seen, so they have marvelled. ‘So’, in the sense of ‘after having seen’, for before seeing they were not marvelling.
Psalmus LVIII
PG 128:607β Ἐταράχθησαν. Ἐθορυβήθησαν.Μὴ ἀπορρίψῃς με ἀπὸ τοῦ προσώπου σου. Ως Α γενόμενον ἀνάξιον τῆς ἐπισκοπῆς σου. Καὶ τὸ Πνεῦμά σου τὸ ἅγιον μὴ ἀντανέλῃς ἀπ᾿ ἐμοῦ. Τὸ χάρισμα λέγει τῆς προφητείας, μὴ ἀνθ ὧν ἥμαρτον, ἀφέλῃς τοῦτο ἀπ' ἐμοῦ. Απόδος μοι τὴν ἀγαλλίασιν τοῦ σωτηρίου σου. Τὴν χαρὰν, ἣν εἶχον ἀπὸ τοῦ σώζεσθαι διὰ σοῦ ὄρα δὲ ὅπως ὅ μὲν οὐκ ἀπώλεσεν, μὴ ἀφαιρεθῆναι παρα- καλεῖ · δ δὲ ἀφῃρέθη, τοῦτο ἀποδοθῆναι αὐτῷ δέεται πρὸ γὰρ τῆς ἁμαρτίας ἔχαιρε, Σωτῆρα τοῦτον ἔχων. Καὶ πνεύματι ἡγεμονικῷ στήριξόν με. Καὶ στε ρέωσόν με χαρίσματι κυριευτικῷ τῶν παθῶν, καὶ ἐδηγοῦντι πρὸς τὰ κρείττονα · χάρισμα δὲ εὐθύτητος καὶ χάρισμα ἡγεμονικὸν εἶεν ἂν αἱ παρὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος τῇ ψυχῇ διάφοροι ἐγγινόμεναι δυνάμεις. Διδάξω ἀνόμους τὰς ὁδούς σου, καὶ ἀσεβεῖς ἐπὶ σὲ ἐπιστρέψουσι. Καὶ τοῦτο προφητεία τοῦ μέλλοντος· τοῦ γὰρ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος εἰς τὰ ἄνομα ἔθνη διαδραμόντος, ἡ βίβλος τῶν Ψαλμῶν τοῦ Δαβὶδ ἀεὶ διδάσκαλος αὐτοῖς τῶν ἀρετῶν γίνεται. Ῥῦσαί με ἐξ αἱμάτων, ὁ Θεὸς, ὁ Θεὸς τῆς σωτηρίας μου. Ιστορικῶς μὲν αἵματα καλεῖ τοὺς • ἀδίκους φόνους, τὸν Ουρίου φόνον· ἀναγωγικώς δὲ, αἵματα λέγονται καὶ οἱ δαίμονες, ὡς αἱμασι χαίροντες καὶ ἐγκαλινδούμενοι, ἀνθρώπων ἀναιρου μένων, καὶ ζώων ἄλλων θυομένων. Ὁ Θεὸς δὲ τῆς σωτηρίας μου, ἀντὶ τοῦ, Ὁ Σωτήρ μου, ὡς πολλά κις εἰρήκαμεν. Ο δὲ διπλασιασμὸς τὸ ἐγκάρδιον καὶ ἐπιτεταμένον τῆς δεήσεως ἐμφαίνει. Αγαλλιάσεται ἡ γλῶσσα μου τῇ δικαιοσύνῃ σου. Χαρήσεται δὲ αὐτὴ ἡ γλῶσσα μου τῇ τῆς δια καιοσύνης σου ἀπαγγελίᾳ. Δικαιοσύνην δὲ λέγε: νῦν τὴν παρὰ Θεοῦ δεδομένην αὐτῷ δικαίωσιν, εἴτουν ἐλευθερίαν τῆς ἁμαρτίας · δικαιοῦται γὰρ ὁ ἐλευθε ρούμενος. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, τὴν δικαιοσύνην σου, γράφουσιν· ἐφ᾽ ὧν νοεῖται, ὅτι Αγαλλίασιν ποι- ήσεται ἡ γλῶσσά μου αὐτὴν τὴν παρὰ τοῦ δικαί ωσιν, εἴτουν ελευθερίαν τῆς ἁμαρτίας, διὰ ταύτην σκιρτῶσα πρὸς ὑμνολογίαν. Κύριε, τὰ χείλη μου ἀνοίξεις, καὶ τὸ στόμα μου ἀναγγελεῖ τὴν αἴνεσίν σου. Μαθὼν διὰ τοῦ προφητικοῦ πνεύματος, οἶδα ὅτι πάλιν ἀνοίξεις πρὸς ὑμνολογίαν σου, καθὼς καὶ πρὸ τῆς ἁμαρτίας, τὰ κεκλεισμένα νῦν ὑπὸ τῆς καταγνώσεως χείλη μου. Οτι εἰ ἠθέλησας θυσίαν, ἔδωκα ἂν, ὁλοκαυτώ- ματα οὐκ εὐδοκήσεις. Ορα πάλιν τὰς νομικὰς καὶ ἀλόγους θυσίας ἀποδοκιμαζομένας. Εἰ ήθελες, φησὶν, ἔδωκα ἄν· ἀλλ᾽ οὐδὲ ὁλοκαυτώματα ἀποδέξῃ· τὰ γὰρ ὁλοκαυτώματα τιμιώτερα τῶν ἄλλων ἦσαν. "Ωστε ὁ Δαβίδ εἰ καὶ μετὰ ταῦτα ἔθυεν, ἀλλ' ἀπροαιρέτως COMMENT. IN PSALMOS. C B Vers. 13. Ne projicias me a ſacie tua. Quasi tua indignum custodia. Et spiritum sanctum tuum ne auferas a me. Non auferas a me, inquit, prophetiæ donum, ob scelera, quæ commisi. VERS. 14. Redde mihi exsultationem saıntaris tui. Gaudium quod habebam, quia a te fueram conser- vatus. Et considera quomodo his duobus versiculis, et non auferri, rogat, quod nunquam amiserat, et reddi postulat, quod jam fuerat ablatum; ante commissa enim crimina in summa degebat lætitia, quod tantum fuisset Salvatorem consecutus. Et spiritu principali confirma me. Robora me, inquit, gratia illa spirituali, quæ animi perturba- tionibus imperat, et dirigit ad meliora. Per hoc autem principale spiritualis direction's denum variæ possunt intelligi virtutes, quæ animabus nostris a sancto Spiritu tribuuntur. VERS. 15. Docebo iniquos vias tuas, et impii ad te convertentur. Hæc est etiam futurorum prophetia, quæ jam adimpleta est; quippe cum, simul ac Evangelii prædicatio cœpit in gentibus semihari, Davidici statim psalmi præcipui doctoris vicem cis præstiterint ad parandas virtutes. VERS. 16. Libera me de sanguinibus, Deus, Neus sa'utis meæ. Juxta historiæ sensum per sanguines iniquam cadem intelligit, memoria nimirum re- petens se Uriam occidisse. Juxta anagogen vero damones, qui sanguine gaudent tam occisorum hominum, quam immolatorum animalium, non immerito sanguines dici possunt. Et quod ait : Deus salutis meæ, sæpe diximus idem esse quod, Deus Salvator meus. Illa autem repetitio: Deus Deus, veliemens cordis indicat desiderium. Exsultabit lingua mea justitia tua. Ipsa etiam lingua mea, inquit, annuntiatione lætabitur justitiæ tuæ. Per justitiam autem hoc in loco justificationem intelligit sibi a Deo concessam, hoc est, libera- tionem a peccato. Quædam vero exemplaria ha - bent: justitiam tuam; et tunc sensus est, quod Lingua mea exsultationem sibi faciet eam justifi- cationem quæ a te mihi est præstita, exsuitans nimirum et subsiliens propter eam ad bymnos et D laudes tibi decantandas. VERS 17. Domine, labia mea aperies, et os meum annuntiabit laudem tuam. Præmonitus ego, inquit, a sancto Spiritu, novi, quod tu iterum aperies labia mea ad hymnos et laudes tibi concinendas, non secus atque aperta erant ante commissa a me delicta. Nam in præsentia ob condemnationem tuam occlusa sunt. VERS. 18. Quoniam si voluisses sacrificium, dedissem utique, holocaustis non delectaberia Vide rursus brutorum sacrificia, quæ a lege impera - bantur, reprobari. Si voluisses ea, inquit, dedis- sem sane ; verum tu holocausta non suscipis, tametsi ea sint omnibus aliis sacrificiis honora-
6β They have been troubled. They have been unsettled.
PG 128:521γ Ἐσαλεύθησαν. Κατεσείσθησαν ἀπὸ τοῦ φρονήματος οὗ εἶχον.Πλὴν τοῖς ὀφθαλμοῖς σου κατανοήσεις, καὶ Α ἀνταπόδοσιν ἁμαρτωλῶν ὄψῃ. Ομως, τοῖς νοεροῖς ὀφθαλμοῖς σου θεασάμενος, μαθήσῃ τοῦτο ὅτι ἀλη θές ἐστι, καὶ τὴν τιμωρίαν τῶν ἐχθρῶν ἴδῃς. "Οτι σύ, Κύριος, ἡ ἐλπίς μου. Ακούσας τὰς μη- θείσας ἐπαγγελίας δ μέλλων κατοικεῖν ἐν βοηθεία τοῦ Ὑψίστου, ἀναβοᾷ λέγων ὑφ᾽ ἡδονῆς• Σύ, Κύριε, ὑπάρχει; ἡ ἐλπίς μου. Εἶτα ἀντιφθέγγεται αὐτῷ ὁ προφήτης τὰ ἑξῆς· Τὸν Ὕψιστον ἔθου καταφυγήν σου; Οὐ προς ελεύσεται πρὸς σὲ κακά. Το, Τὴν Ὕψιστον ἔθου καταφυγήν σου, κατ' ερώτησιν ἀναγνωστέον εἶτα τὸ λοιπὸν κατὰ ἀπόφασιν. Τοῦ γὰρ ἔχοντος και ταφυγὴν τὸν Θεὸν οὐχ άπτεται πειρασμός· καὶ μάρ. τις αὐτὸς ὁ διάβολος, βοῶν πρὸς τὸν Θεὸν περὶ τοῦ Ἰώβ· Καὶ σὺ περιέφραξας αὐτοῦ καὶ τὰ ἔσωθεν, καὶ τὰ ἔξωθεν. Ὅτε δὲ παραχωρήσει ὁ Θεὸς, ἅπτε ται αὐτοῦ. Κακὰ δὲ λέγει τὰς περιστάσεις, τοὺς κινδύνους Καὶ μάστιξ οὐκ ἐγγιεῖ τῷ σκηνώματί σου. Αλλ οὐδὲ τῷ οἴκῳ σου πλησιάσει συμφορά· περιττὴ δὲ ἡ πρόθεσις. Καὶ ἄλλως δὲ μάστιξ μὲν ἂν εἴη ἡ νόσος, σκήνωμα δὲ τῆς ψυχῆς τὸ σῶμα. Τὸ δὲ γλαφυρώσε μον, ὅτι τῷ μὲν ἀνθρώπῳ Θεοῦ τὰ τοιαῦτα κακὰ καὶ ἡ μάστιξ ἀγῶνες καὶ δοκίμιόν εἰσι, τῷ δὲ ἁμαρ- τωλῷ μάστιγες· Πολλαὶ γὰρ, φησὶν, αἱ μάστιγες τοῦ ἁμαρτωλοῦ. *Οτι τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ ἐντελεῖται περὶ σοῦ, τοῦ διαφυλάξαι σε ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς σου. Τοιοῦτον καὶ ἐν τῷ λγ' ψαλμῷ ἔφη· Παρεμβαλεί άγγελος Κυρίου κύκλῳ τῶν φοβουμένων αὐτὸν, καὶ ῥύσεται αὐτούς. Καὶ ὁ Ἀβραὰμ δὲ τὸν οἰκέ την παραθαῤῥύνων, εἶπεν· Ὁ ἀγαθὸς Θεὸς ἀπο- στελεῖ τὸν ἄγγελον αὐτοῦ πρὸ προσώπου σου. Καὶ ὁ Ἰακὼβ δὲ εἴρηκεν· ῾Ο ἄγγελος ὁ ρυσάμενός γιε ἐκ πάντων τῶν κακῶν. Ἐξ ὧν μανθάνομεν, ὅτι ἔι' ἀγγέλων φρουρεῖ τοὺς πεπειθότας ἐπ' αὐτὸν ὁ Θεός. Οδοὺς δὲ λέγει τὰς πράξεις. Περιττὸν δὲ τὸ τοῦ. Επὶ χειρῶν ἀροῦσί σε, μήποτε προκόψεις πρὸς λίθον τὸν πόδα σου. Χεῖρες ἀγγέλων αἱ φρουρητικαὶ δυνάμεις αὐτῶν· ἀροῦσι δὲ, ἀντὶ τοῦ, βαστάζουσί σε, ἐν ταῖς δυσχερείαις, ὡς μηδὲ λίθῳ προσκροῦσαι τὸν πόδα σου. Καὶ ἄλλως δ' ἂν εἴη λίσ θα; μὲν πᾶσα ἁμαρτία καὶ πᾶν ἐμπόδιον, τοὺς δὲ ἡ πολιτεία, δι' ἧς περῶμεν τὸν βίον. Η Ἐπὶ ἀσπίδα καὶ βασιλίσκον ἐπιβήσῃ, καὶ κατα πατήσεις λέοντα καὶ δράκοντα. Οὐχ ἅψεται σε οὔτε Ιοβόλον θηρίον, οὔτε σαρκοβόρον. Καὶ τοῦτο εἰς το COMMENT. IN PSALMOS. incitare conatur að vitia, astutia utitur. Incipit enim a bonis operibus, sed tandem desinit in malum. B C D VERS. S. Veruntamen oculis iuis considerabis, et retributionem peccatorum videbis. Verum si intel- lectus tui oculis consideraveris, intelliges hoc verum esse, suppliciaque ac pœnas delinquentium videbis. VERS. 9, 10. Quoniam tu es, Domine, spes mea. Auditis Prophet nostri sermonibus, is qui in Dei adjutorio babitaturus est, præ summa lætitia ad Deum exclamat, dicens: Vere tu, Domine, es spes mea; et deinde Propheta ei respondet, quæ sequuntur : Altissimum posuisti refugium tuum? Non accedent ad te mala. Verba illa : Altissimum posuisti refu- gium tuum, cum interrogatione legenda sunt ; quæ autem sequuntur, absolute atque in modum scntentia. Nam qui Deum habuerit in refugium, non cadet in tentationibus. Atque hujus rei testis est ipse etiam dæmon, qui de beato Job clamabat ad Deum, dicens : Tu qum munisti intus et foris", Tuuc enim tantum infestat dæmon, cum id Deus permittit. Per mala autem infortunia intelligit, aut pericula. Et fagellum non appropinquabit tavernaculo tuo. Quinimo nee domui tuæ ulla appropinquabit ca lamitas. Et aliter, per flagellum ægritudinem in- telligere potes, et per tabernaculum ipsum corpus in quo anima diversatur. Nec ab re est, ut in- telligamus, quod honinibus Dei, hujuscemodi tentationes certamina sint et probationes, pecca - Lori autem lagella. Nulta enim, inquit, flagella peccatoris VERS, 11. Quoniam angelis suis mandabit de u, ut custodiant te in omnibus viis tuis. Hujusmodi sententiam habuimus in psalmo LHI, ibi: Castra- melabitur angelus Domini in circuitu timentium eum, et eripiet eos. Abraham etiam, servum suum. confidere jubens, dicebat: Bonus Dominus mittet angelum suum ante faciem tuam ". Ipsum etiam Jacob dixisse legimus : Angelus, qui liberavit me ex omnibus malis 1ª. Ex his autem quinibus illud colligimus, quod Deus per angelus suos Omnes eos tuetur, qui in eo confidunt. Per vias autem actiones intelligit. VERS. 12. In manibus tollent le,ne quando offe das ad lapidem pedem tuum. Per angelorum manum illam intelligimus potentiam, quam in custodiendo habent, atque in conservando. Tollent aulem, hoc est, ferent inter infortunia scilicet, adeo ut neque ad lapidem offendas pedem tuum. Et aliter: Lapis est omne peccatum atque omne impedimentum ad virtutem, pes vero, ille conversationis nostræ ordo, ac modus quo per hanc vitam incedimus. Job. 1, 10. ** Psal. xxx1, 10. * Gen. xxiv. 7. VERS. 13. Super aspidem et basiliscum ascendes, et conculcabis leonem et draconem. Ipsæ etiam ve- nenatæ atque immites feræ te nunquam lædent : Gen. xlviii, 16.
6γ They have been shaken. They have been shaken out of the frame of mind they had.
α Τρόμος ἐπελάβετο αὐτῶν. Ἄγαν φοβηθέντων.Πλὴν τοῖς ὀφθαλμοῖς σου κατανοήσεις, καὶ Α ἀνταπόδοσιν ἁμαρτωλῶν ὄψῃ. Ομως, τοῖς νοεροῖς ὀφθαλμοῖς σου θεασάμενος, μαθήσῃ τοῦτο ὅτι ἀλη θές ἐστι, καὶ τὴν τιμωρίαν τῶν ἐχθρῶν ἴδῃς. "Οτι σύ, Κύριος, ἡ ἐλπίς μου. Ακούσας τὰς μη- θείσας ἐπαγγελίας δ μέλλων κατοικεῖν ἐν βοηθεία τοῦ Ὑψίστου, ἀναβοᾷ λέγων ὑφ᾽ ἡδονῆς• Σύ, Κύριε, ὑπάρχει; ἡ ἐλπίς μου. Εἶτα ἀντιφθέγγεται αὐτῷ ὁ προφήτης τὰ ἑξῆς· Τὸν Ὕψιστον ἔθου καταφυγήν σου; Οὐ προς ελεύσεται πρὸς σὲ κακά. Το, Τὴν Ὕψιστον ἔθου καταφυγήν σου, κατ' ερώτησιν ἀναγνωστέον εἶτα τὸ λοιπὸν κατὰ ἀπόφασιν. Τοῦ γὰρ ἔχοντος και ταφυγὴν τὸν Θεὸν οὐχ άπτεται πειρασμός· καὶ μάρ. τις αὐτὸς ὁ διάβολος, βοῶν πρὸς τὸν Θεὸν περὶ τοῦ Ἰώβ· Καὶ σὺ περιέφραξας αὐτοῦ καὶ τὰ ἔσωθεν, καὶ τὰ ἔξωθεν. Ὅτε δὲ παραχωρήσει ὁ Θεὸς, ἅπτε ται αὐτοῦ. Κακὰ δὲ λέγει τὰς περιστάσεις, τοὺς κινδύνους Καὶ μάστιξ οὐκ ἐγγιεῖ τῷ σκηνώματί σου. Αλλ οὐδὲ τῷ οἴκῳ σου πλησιάσει συμφορά· περιττὴ δὲ ἡ πρόθεσις. Καὶ ἄλλως δὲ μάστιξ μὲν ἂν εἴη ἡ νόσος, σκήνωμα δὲ τῆς ψυχῆς τὸ σῶμα. Τὸ δὲ γλαφυρώσε μον, ὅτι τῷ μὲν ἀνθρώπῳ Θεοῦ τὰ τοιαῦτα κακὰ καὶ ἡ μάστιξ ἀγῶνες καὶ δοκίμιόν εἰσι, τῷ δὲ ἁμαρ- τωλῷ μάστιγες· Πολλαὶ γὰρ, φησὶν, αἱ μάστιγες τοῦ ἁμαρτωλοῦ. *Οτι τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ ἐντελεῖται περὶ σοῦ, τοῦ διαφυλάξαι σε ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς σου. Τοιοῦτον καὶ ἐν τῷ λγ' ψαλμῷ ἔφη· Παρεμβαλεί άγγελος Κυρίου κύκλῳ τῶν φοβουμένων αὐτὸν, καὶ ῥύσεται αὐτούς. Καὶ ὁ Ἀβραὰμ δὲ τὸν οἰκέ την παραθαῤῥύνων, εἶπεν· Ὁ ἀγαθὸς Θεὸς ἀπο- στελεῖ τὸν ἄγγελον αὐτοῦ πρὸ προσώπου σου. Καὶ ὁ Ἰακὼβ δὲ εἴρηκεν· ῾Ο ἄγγελος ὁ ρυσάμενός γιε ἐκ πάντων τῶν κακῶν. Ἐξ ὧν μανθάνομεν, ὅτι ἔι' ἀγγέλων φρουρεῖ τοὺς πεπειθότας ἐπ' αὐτὸν ὁ Θεός. Οδοὺς δὲ λέγει τὰς πράξεις. Περιττὸν δὲ τὸ τοῦ. Επὶ χειρῶν ἀροῦσί σε, μήποτε προκόψεις πρὸς λίθον τὸν πόδα σου. Χεῖρες ἀγγέλων αἱ φρουρητικαὶ δυνάμεις αὐτῶν· ἀροῦσι δὲ, ἀντὶ τοῦ, βαστάζουσί σε, ἐν ταῖς δυσχερείαις, ὡς μηδὲ λίθῳ προσκροῦσαι τὸν πόδα σου. Καὶ ἄλλως δ' ἂν εἴη λίσ θα; μὲν πᾶσα ἁμαρτία καὶ πᾶν ἐμπόδιον, τοὺς δὲ ἡ πολιτεία, δι' ἧς περῶμεν τὸν βίον. Η Ἐπὶ ἀσπίδα καὶ βασιλίσκον ἐπιβήσῃ, καὶ κατα πατήσεις λέοντα καὶ δράκοντα. Οὐχ ἅψεται σε οὔτε Ιοβόλον θηρίον, οὔτε σαρκοβόρον. Καὶ τοῦτο εἰς το COMMENT. IN PSALMOS. incitare conatur að vitia, astutia utitur. Incipit enim a bonis operibus, sed tandem desinit in malum. B C D VERS. S. Veruntamen oculis iuis considerabis, et retributionem peccatorum videbis. Verum si intel- lectus tui oculis consideraveris, intelliges hoc verum esse, suppliciaque ac pœnas delinquentium videbis. VERS. 9, 10. Quoniam tu es, Domine, spes mea. Auditis Prophet nostri sermonibus, is qui in Dei adjutorio babitaturus est, præ summa lætitia ad Deum exclamat, dicens: Vere tu, Domine, es spes mea; et deinde Propheta ei respondet, quæ sequuntur : Altissimum posuisti refugium tuum? Non accedent ad te mala. Verba illa : Altissimum posuisti refu- gium tuum, cum interrogatione legenda sunt ; quæ autem sequuntur, absolute atque in modum scntentia. Nam qui Deum habuerit in refugium, non cadet in tentationibus. Atque hujus rei testis est ipse etiam dæmon, qui de beato Job clamabat ad Deum, dicens : Tu qum munisti intus et foris", Tuuc enim tantum infestat dæmon, cum id Deus permittit. Per mala autem infortunia intelligit, aut pericula. Et fagellum non appropinquabit tavernaculo tuo. Quinimo nee domui tuæ ulla appropinquabit ca lamitas. Et aliter, per flagellum ægritudinem in- telligere potes, et per tabernaculum ipsum corpus in quo anima diversatur. Nec ab re est, ut in- telligamus, quod honinibus Dei, hujuscemodi tentationes certamina sint et probationes, pecca - Lori autem lagella. Nulta enim, inquit, flagella peccatoris VERS, 11. Quoniam angelis suis mandabit de u, ut custodiant te in omnibus viis tuis. Hujusmodi sententiam habuimus in psalmo LHI, ibi: Castra- melabitur angelus Domini in circuitu timentium eum, et eripiet eos. Abraham etiam, servum suum. confidere jubens, dicebat: Bonus Dominus mittet angelum suum ante faciem tuam ". Ipsum etiam Jacob dixisse legimus : Angelus, qui liberavit me ex omnibus malis 1ª. Ex his autem quinibus illud colligimus, quod Deus per angelus suos Omnes eos tuetur, qui in eo confidunt. Per vias autem actiones intelligit. VERS. 12. In manibus tollent le,ne quando offe das ad lapidem pedem tuum. Per angelorum manum illam intelligimus potentiam, quam in custodiendo habent, atque in conservando. Tollent aulem, hoc est, ferent inter infortunia scilicet, adeo ut neque ad lapidem offendas pedem tuum. Et aliter: Lapis est omne peccatum atque omne impedimentum ad virtutem, pes vero, ille conversationis nostræ ordo, ac modus quo per hanc vitam incedimus. Job. 1, 10. ** Psal. xxx1, 10. * Gen. xxiv. 7. VERS. 13. Super aspidem et basiliscum ascendes, et conculcabis leonem et draconem. Ipsæ etiam ve- nenatæ atque immites feræ te nunquam lædent : Gen. xlviii, 16.
7α Trembling has overtaken them. Having been greatly terrified.
β Ἐκεῖ ὠδῖνες ὡς τικτούσης. Ἐν αὐτοῖς ἀγωνίαι καὶ ὀδύναι καὶ ὑποψίαι κινδύνων, | δίκην τικτούσης.Πλὴν τοῖς ὀφθαλμοῖς σου κατανοήσεις, καὶ Α ἀνταπόδοσιν ἁμαρτωλῶν ὄψῃ. Ομως, τοῖς νοεροῖς ὀφθαλμοῖς σου θεασάμενος, μαθήσῃ τοῦτο ὅτι ἀλη θές ἐστι, καὶ τὴν τιμωρίαν τῶν ἐχθρῶν ἴδῃς. "Οτι σύ, Κύριος, ἡ ἐλπίς μου. Ακούσας τὰς μη- θείσας ἐπαγγελίας δ μέλλων κατοικεῖν ἐν βοηθεία τοῦ Ὑψίστου, ἀναβοᾷ λέγων ὑφ᾽ ἡδονῆς• Σύ, Κύριε, ὑπάρχει; ἡ ἐλπίς μου. Εἶτα ἀντιφθέγγεται αὐτῷ ὁ προφήτης τὰ ἑξῆς· Τὸν Ὕψιστον ἔθου καταφυγήν σου; Οὐ προς ελεύσεται πρὸς σὲ κακά. Το, Τὴν Ὕψιστον ἔθου καταφυγήν σου, κατ' ερώτησιν ἀναγνωστέον εἶτα τὸ λοιπὸν κατὰ ἀπόφασιν. Τοῦ γὰρ ἔχοντος και ταφυγὴν τὸν Θεὸν οὐχ άπτεται πειρασμός· καὶ μάρ. τις αὐτὸς ὁ διάβολος, βοῶν πρὸς τὸν Θεὸν περὶ τοῦ Ἰώβ· Καὶ σὺ περιέφραξας αὐτοῦ καὶ τὰ ἔσωθεν, καὶ τὰ ἔξωθεν. Ὅτε δὲ παραχωρήσει ὁ Θεὸς, ἅπτε ται αὐτοῦ. Κακὰ δὲ λέγει τὰς περιστάσεις, τοὺς κινδύνους Καὶ μάστιξ οὐκ ἐγγιεῖ τῷ σκηνώματί σου. Αλλ οὐδὲ τῷ οἴκῳ σου πλησιάσει συμφορά· περιττὴ δὲ ἡ πρόθεσις. Καὶ ἄλλως δὲ μάστιξ μὲν ἂν εἴη ἡ νόσος, σκήνωμα δὲ τῆς ψυχῆς τὸ σῶμα. Τὸ δὲ γλαφυρώσε μον, ὅτι τῷ μὲν ἀνθρώπῳ Θεοῦ τὰ τοιαῦτα κακὰ καὶ ἡ μάστιξ ἀγῶνες καὶ δοκίμιόν εἰσι, τῷ δὲ ἁμαρ- τωλῷ μάστιγες· Πολλαὶ γὰρ, φησὶν, αἱ μάστιγες τοῦ ἁμαρτωλοῦ. *Οτι τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ ἐντελεῖται περὶ σοῦ, τοῦ διαφυλάξαι σε ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς σου. Τοιοῦτον καὶ ἐν τῷ λγ' ψαλμῷ ἔφη· Παρεμβαλεί άγγελος Κυρίου κύκλῳ τῶν φοβουμένων αὐτὸν, καὶ ῥύσεται αὐτούς. Καὶ ὁ Ἀβραὰμ δὲ τὸν οἰκέ την παραθαῤῥύνων, εἶπεν· Ὁ ἀγαθὸς Θεὸς ἀπο- στελεῖ τὸν ἄγγελον αὐτοῦ πρὸ προσώπου σου. Καὶ ὁ Ἰακὼβ δὲ εἴρηκεν· ῾Ο ἄγγελος ὁ ρυσάμενός γιε ἐκ πάντων τῶν κακῶν. Ἐξ ὧν μανθάνομεν, ὅτι ἔι' ἀγγέλων φρουρεῖ τοὺς πεπειθότας ἐπ' αὐτὸν ὁ Θεός. Οδοὺς δὲ λέγει τὰς πράξεις. Περιττὸν δὲ τὸ τοῦ. Επὶ χειρῶν ἀροῦσί σε, μήποτε προκόψεις πρὸς λίθον τὸν πόδα σου. Χεῖρες ἀγγέλων αἱ φρουρητικαὶ δυνάμεις αὐτῶν· ἀροῦσι δὲ, ἀντὶ τοῦ, βαστάζουσί σε, ἐν ταῖς δυσχερείαις, ὡς μηδὲ λίθῳ προσκροῦσαι τὸν πόδα σου. Καὶ ἄλλως δ' ἂν εἴη λίσ θα; μὲν πᾶσα ἁμαρτία καὶ πᾶν ἐμπόδιον, τοὺς δὲ ἡ πολιτεία, δι' ἧς περῶμεν τὸν βίον. Η Ἐπὶ ἀσπίδα καὶ βασιλίσκον ἐπιβήσῃ, καὶ κατα πατήσεις λέοντα καὶ δράκοντα. Οὐχ ἅψεται σε οὔτε Ιοβόλον θηρίον, οὔτε σαρκοβόρον. Καὶ τοῦτο εἰς το COMMENT. IN PSALMOS. incitare conatur að vitia, astutia utitur. Incipit enim a bonis operibus, sed tandem desinit in malum. B C D VERS. S. Veruntamen oculis iuis considerabis, et retributionem peccatorum videbis. Verum si intel- lectus tui oculis consideraveris, intelliges hoc verum esse, suppliciaque ac pœnas delinquentium videbis. VERS. 9, 10. Quoniam tu es, Domine, spes mea. Auditis Prophet nostri sermonibus, is qui in Dei adjutorio babitaturus est, præ summa lætitia ad Deum exclamat, dicens: Vere tu, Domine, es spes mea; et deinde Propheta ei respondet, quæ sequuntur : Altissimum posuisti refugium tuum? Non accedent ad te mala. Verba illa : Altissimum posuisti refu- gium tuum, cum interrogatione legenda sunt ; quæ autem sequuntur, absolute atque in modum scntentia. Nam qui Deum habuerit in refugium, non cadet in tentationibus. Atque hujus rei testis est ipse etiam dæmon, qui de beato Job clamabat ad Deum, dicens : Tu qum munisti intus et foris", Tuuc enim tantum infestat dæmon, cum id Deus permittit. Per mala autem infortunia intelligit, aut pericula. Et fagellum non appropinquabit tavernaculo tuo. Quinimo nee domui tuæ ulla appropinquabit ca lamitas. Et aliter, per flagellum ægritudinem in- telligere potes, et per tabernaculum ipsum corpus in quo anima diversatur. Nec ab re est, ut in- telligamus, quod honinibus Dei, hujuscemodi tentationes certamina sint et probationes, pecca - Lori autem lagella. Nulta enim, inquit, flagella peccatoris VERS, 11. Quoniam angelis suis mandabit de u, ut custodiant te in omnibus viis tuis. Hujusmodi sententiam habuimus in psalmo LHI, ibi: Castra- melabitur angelus Domini in circuitu timentium eum, et eripiet eos. Abraham etiam, servum suum. confidere jubens, dicebat: Bonus Dominus mittet angelum suum ante faciem tuam ". Ipsum etiam Jacob dixisse legimus : Angelus, qui liberavit me ex omnibus malis 1ª. Ex his autem quinibus illud colligimus, quod Deus per angelus suos Omnes eos tuetur, qui in eo confidunt. Per vias autem actiones intelligit. VERS. 12. In manibus tollent le,ne quando offe das ad lapidem pedem tuum. Per angelorum manum illam intelligimus potentiam, quam in custodiendo habent, atque in conservando. Tollent aulem, hoc est, ferent inter infortunia scilicet, adeo ut neque ad lapidem offendas pedem tuum. Et aliter: Lapis est omne peccatum atque omne impedimentum ad virtutem, pes vero, ille conversationis nostræ ordo, ac modus quo per hanc vitam incedimus. Job. 1, 10. ** Psal. xxx1, 10. * Gen. xxiv. 7. VERS. 13. Super aspidem et basiliscum ascendes, et conculcabis leonem et draconem. Ipsæ etiam ve- nenatæ atque immites feræ te nunquam lædent : Gen. xlviii, 16.
7β There there are pangs as of a woman giving birth. Among them are anguished frettings and pains and apprehensions of dangers, like a wom- an giving birth.
8 Ἐν πνεύματι βιαίῳ συντρίψεις πλοῖα Θαρσεῖς. Ἐν κινήματι σφοδρῷ ὀργῆς συντρίψεις αὐτοὺς, οὕτως εὐχερῶς, ὡς πλοῖα Θαρσεῖς· λείπειν γὰρ, φησὶ, τὸ, ὡς. Τόπου δὲ κλῆσις, οἱ Θαρσεῖς, ὅθεν ἐναυπηγοῦντο πλοῖα εὐμεγέθη καὶ κάλλιστα. Ἢ καὶ αὐτὰ, φησὶ, συντρίψεις τὰ πλοῖα Θαρσεῖς, πολεμίους ἄγοντα. Τινὲς δὲ Θαρσεῖς λέγουσι, τὴν Λιβυκὴν Καρχηδόνα.Πλὴν τοῖς ὀφθαλμοῖς σου κατανοήσεις, καὶ Α ἀνταπόδοσιν ἁμαρτωλῶν ὄψῃ. Ομως, τοῖς νοεροῖς ὀφθαλμοῖς σου θεασάμενος, μαθήσῃ τοῦτο ὅτι ἀλη θές ἐστι, καὶ τὴν τιμωρίαν τῶν ἐχθρῶν ἴδῃς. "Οτι σύ, Κύριος, ἡ ἐλπίς μου. Ακούσας τὰς μη- θείσας ἐπαγγελίας δ μέλλων κατοικεῖν ἐν βοηθεία τοῦ Ὑψίστου, ἀναβοᾷ λέγων ὑφ᾽ ἡδονῆς• Σύ, Κύριε, ὑπάρχει; ἡ ἐλπίς μου. Εἶτα ἀντιφθέγγεται αὐτῷ ὁ προφήτης τὰ ἑξῆς· Τὸν Ὕψιστον ἔθου καταφυγήν σου; Οὐ προς ελεύσεται πρὸς σὲ κακά. Το, Τὴν Ὕψιστον ἔθου καταφυγήν σου, κατ' ερώτησιν ἀναγνωστέον εἶτα τὸ λοιπὸν κατὰ ἀπόφασιν. Τοῦ γὰρ ἔχοντος και ταφυγὴν τὸν Θεὸν οὐχ άπτεται πειρασμός· καὶ μάρ. τις αὐτὸς ὁ διάβολος, βοῶν πρὸς τὸν Θεὸν περὶ τοῦ Ἰώβ· Καὶ σὺ περιέφραξας αὐτοῦ καὶ τὰ ἔσωθεν, καὶ τὰ ἔξωθεν. Ὅτε δὲ παραχωρήσει ὁ Θεὸς, ἅπτε ται αὐτοῦ. Κακὰ δὲ λέγει τὰς περιστάσεις, τοὺς κινδύνους Καὶ μάστιξ οὐκ ἐγγιεῖ τῷ σκηνώματί σου. Αλλ οὐδὲ τῷ οἴκῳ σου πλησιάσει συμφορά· περιττὴ δὲ ἡ πρόθεσις. Καὶ ἄλλως δὲ μάστιξ μὲν ἂν εἴη ἡ νόσος, σκήνωμα δὲ τῆς ψυχῆς τὸ σῶμα. Τὸ δὲ γλαφυρώσε μον, ὅτι τῷ μὲν ἀνθρώπῳ Θεοῦ τὰ τοιαῦτα κακὰ καὶ ἡ μάστιξ ἀγῶνες καὶ δοκίμιόν εἰσι, τῷ δὲ ἁμαρ- τωλῷ μάστιγες· Πολλαὶ γὰρ, φησὶν, αἱ μάστιγες τοῦ ἁμαρτωλοῦ. *Οτι τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ ἐντελεῖται περὶ σοῦ, τοῦ διαφυλάξαι σε ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς σου. Τοιοῦτον καὶ ἐν τῷ λγ' ψαλμῷ ἔφη· Παρεμβαλεί άγγελος Κυρίου κύκλῳ τῶν φοβουμένων αὐτὸν, καὶ ῥύσεται αὐτούς. Καὶ ὁ Ἀβραὰμ δὲ τὸν οἰκέ την παραθαῤῥύνων, εἶπεν· Ὁ ἀγαθὸς Θεὸς ἀπο- στελεῖ τὸν ἄγγελον αὐτοῦ πρὸ προσώπου σου. Καὶ ὁ Ἰακὼβ δὲ εἴρηκεν· ῾Ο ἄγγελος ὁ ρυσάμενός γιε ἐκ πάντων τῶν κακῶν. Ἐξ ὧν μανθάνομεν, ὅτι ἔι' ἀγγέλων φρουρεῖ τοὺς πεπειθότας ἐπ' αὐτὸν ὁ Θεός. Οδοὺς δὲ λέγει τὰς πράξεις. Περιττὸν δὲ τὸ τοῦ. Επὶ χειρῶν ἀροῦσί σε, μήποτε προκόψεις πρὸς λίθον τὸν πόδα σου. Χεῖρες ἀγγέλων αἱ φρουρητικαὶ δυνάμεις αὐτῶν· ἀροῦσι δὲ, ἀντὶ τοῦ, βαστάζουσί σε, ἐν ταῖς δυσχερείαις, ὡς μηδὲ λίθῳ προσκροῦσαι τὸν πόδα σου. Καὶ ἄλλως δ' ἂν εἴη λίσ θα; μὲν πᾶσα ἁμαρτία καὶ πᾶν ἐμπόδιον, τοὺς δὲ ἡ πολιτεία, δι' ἧς περῶμεν τὸν βίον. Η Ἐπὶ ἀσπίδα καὶ βασιλίσκον ἐπιβήσῃ, καὶ κατα πατήσεις λέοντα καὶ δράκοντα. Οὐχ ἅψεται σε οὔτε Ιοβόλον θηρίον, οὔτε σαρκοβόρον. Καὶ τοῦτο εἰς το COMMENT. IN PSALMOS. incitare conatur að vitia, astutia utitur. Incipit enim a bonis operibus, sed tandem desinit in malum. B C D VERS. S. Veruntamen oculis iuis considerabis, et retributionem peccatorum videbis. Verum si intel- lectus tui oculis consideraveris, intelliges hoc verum esse, suppliciaque ac pœnas delinquentium videbis. VERS. 9, 10. Quoniam tu es, Domine, spes mea. Auditis Prophet nostri sermonibus, is qui in Dei adjutorio babitaturus est, præ summa lætitia ad Deum exclamat, dicens: Vere tu, Domine, es spes mea; et deinde Propheta ei respondet, quæ sequuntur : Altissimum posuisti refugium tuum? Non accedent ad te mala. Verba illa : Altissimum posuisti refu- gium tuum, cum interrogatione legenda sunt ; quæ autem sequuntur, absolute atque in modum scntentia. Nam qui Deum habuerit in refugium, non cadet in tentationibus. Atque hujus rei testis est ipse etiam dæmon, qui de beato Job clamabat ad Deum, dicens : Tu qum munisti intus et foris", Tuuc enim tantum infestat dæmon, cum id Deus permittit. Per mala autem infortunia intelligit, aut pericula. Et fagellum non appropinquabit tavernaculo tuo. Quinimo nee domui tuæ ulla appropinquabit ca lamitas. Et aliter, per flagellum ægritudinem in- telligere potes, et per tabernaculum ipsum corpus in quo anima diversatur. Nec ab re est, ut in- telligamus, quod honinibus Dei, hujuscemodi tentationes certamina sint et probationes, pecca - Lori autem lagella. Nulta enim, inquit, flagella peccatoris VERS, 11. Quoniam angelis suis mandabit de u, ut custodiant te in omnibus viis tuis. Hujusmodi sententiam habuimus in psalmo LHI, ibi: Castra- melabitur angelus Domini in circuitu timentium eum, et eripiet eos. Abraham etiam, servum suum. confidere jubens, dicebat: Bonus Dominus mittet angelum suum ante faciem tuam ". Ipsum etiam Jacob dixisse legimus : Angelus, qui liberavit me ex omnibus malis 1ª. Ex his autem quinibus illud colligimus, quod Deus per angelus suos Omnes eos tuetur, qui in eo confidunt. Per vias autem actiones intelligit. VERS. 12. In manibus tollent le,ne quando offe das ad lapidem pedem tuum. Per angelorum manum illam intelligimus potentiam, quam in custodiendo habent, atque in conservando. Tollent aulem, hoc est, ferent inter infortunia scilicet, adeo ut neque ad lapidem offendas pedem tuum. Et aliter: Lapis est omne peccatum atque omne impedimentum ad virtutem, pes vero, ille conversationis nostræ ordo, ac modus quo per hanc vitam incedimus. Job. 1, 10. ** Psal. xxx1, 10. * Gen. xxiv. 7. VERS. 13. Super aspidem et basiliscum ascendes, et conculcabis leonem et draconem. Ipsæ etiam ve- nenatæ atque immites feræ te nunquam lædent : Gen. xlviii, 16.
8 With a violent wind you will crush the ships of Tharsis. With a sudden movement of anger you will crush them like the ships of Tharsis; the ‘like’ is missing. ‘Tharsis’ is the name of place where large and fine ships were built. Or else this indicates the ships themselves, namely, you will crush the ships of Tharsis carrying hostile forces. Some identify Tharsis with the Libyan Carthage.
α Καθάπερ ἠκούσαμεν, οὕτως καὶ εἴδομεν ἐν πόλει Κυρίου τῶν δυνάμεων, ἐν πόλει τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Ταῦτά φασιν οἱ διαπεφευγότες τὰς ἐπαναστάσεις τῶν ἐχθρῶν, ὅτι σύμφωνα οἷς ἠκούσαμεν, εἴδομεν νῦν ἐν τῇ πόλει τοῦ δυνατοῦ Θεοῦ ἡμῶν· ἠκούσαμεν γὰρ, ὅτι πολλὰ ὑπὲρ τοῦ λαοῦ αὐτοῦ τετερατούργηκεν ὁ Θεός. Εἴδομεν δὲ τὰς τερατουργίας αὐτοῦ καὶ νῦν, καὶ ἃ εἴδομεν βεβαιοῦσιν ἃ ἠκούσαμεν.Πλὴν τοῖς ὀφθαλμοῖς σου κατανοήσεις, καὶ Α ἀνταπόδοσιν ἁμαρτωλῶν ὄψῃ. Ομως, τοῖς νοεροῖς ὀφθαλμοῖς σου θεασάμενος, μαθήσῃ τοῦτο ὅτι ἀλη θές ἐστι, καὶ τὴν τιμωρίαν τῶν ἐχθρῶν ἴδῃς. "Οτι σύ, Κύριος, ἡ ἐλπίς μου. Ακούσας τὰς μη- θείσας ἐπαγγελίας δ μέλλων κατοικεῖν ἐν βοηθεία τοῦ Ὑψίστου, ἀναβοᾷ λέγων ὑφ᾽ ἡδονῆς• Σύ, Κύριε, ὑπάρχει; ἡ ἐλπίς μου. Εἶτα ἀντιφθέγγεται αὐτῷ ὁ προφήτης τὰ ἑξῆς· Τὸν Ὕψιστον ἔθου καταφυγήν σου; Οὐ προς ελεύσεται πρὸς σὲ κακά. Το, Τὴν Ὕψιστον ἔθου καταφυγήν σου, κατ' ερώτησιν ἀναγνωστέον εἶτα τὸ λοιπὸν κατὰ ἀπόφασιν. Τοῦ γὰρ ἔχοντος και ταφυγὴν τὸν Θεὸν οὐχ άπτεται πειρασμός· καὶ μάρ. τις αὐτὸς ὁ διάβολος, βοῶν πρὸς τὸν Θεὸν περὶ τοῦ Ἰώβ· Καὶ σὺ περιέφραξας αὐτοῦ καὶ τὰ ἔσωθεν, καὶ τὰ ἔξωθεν. Ὅτε δὲ παραχωρήσει ὁ Θεὸς, ἅπτε ται αὐτοῦ. Κακὰ δὲ λέγει τὰς περιστάσεις, τοὺς κινδύνους Καὶ μάστιξ οὐκ ἐγγιεῖ τῷ σκηνώματί σου. Αλλ οὐδὲ τῷ οἴκῳ σου πλησιάσει συμφορά· περιττὴ δὲ ἡ πρόθεσις. Καὶ ἄλλως δὲ μάστιξ μὲν ἂν εἴη ἡ νόσος, σκήνωμα δὲ τῆς ψυχῆς τὸ σῶμα. Τὸ δὲ γλαφυρώσε μον, ὅτι τῷ μὲν ἀνθρώπῳ Θεοῦ τὰ τοιαῦτα κακὰ καὶ ἡ μάστιξ ἀγῶνες καὶ δοκίμιόν εἰσι, τῷ δὲ ἁμαρ- τωλῷ μάστιγες· Πολλαὶ γὰρ, φησὶν, αἱ μάστιγες τοῦ ἁμαρτωλοῦ. *Οτι τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ ἐντελεῖται περὶ σοῦ, τοῦ διαφυλάξαι σε ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς σου. Τοιοῦτον καὶ ἐν τῷ λγ' ψαλμῷ ἔφη· Παρεμβαλεί άγγελος Κυρίου κύκλῳ τῶν φοβουμένων αὐτὸν, καὶ ῥύσεται αὐτούς. Καὶ ὁ Ἀβραὰμ δὲ τὸν οἰκέ την παραθαῤῥύνων, εἶπεν· Ὁ ἀγαθὸς Θεὸς ἀπο- στελεῖ τὸν ἄγγελον αὐτοῦ πρὸ προσώπου σου. Καὶ ὁ Ἰακὼβ δὲ εἴρηκεν· ῾Ο ἄγγελος ὁ ρυσάμενός γιε ἐκ πάντων τῶν κακῶν. Ἐξ ὧν μανθάνομεν, ὅτι ἔι' ἀγγέλων φρουρεῖ τοὺς πεπειθότας ἐπ' αὐτὸν ὁ Θεός. Οδοὺς δὲ λέγει τὰς πράξεις. Περιττὸν δὲ τὸ τοῦ. Επὶ χειρῶν ἀροῦσί σε, μήποτε προκόψεις πρὸς λίθον τὸν πόδα σου. Χεῖρες ἀγγέλων αἱ φρουρητικαὶ δυνάμεις αὐτῶν· ἀροῦσι δὲ, ἀντὶ τοῦ, βαστάζουσί σε, ἐν ταῖς δυσχερείαις, ὡς μηδὲ λίθῳ προσκροῦσαι τὸν πόδα σου. Καὶ ἄλλως δ' ἂν εἴη λίσ θα; μὲν πᾶσα ἁμαρτία καὶ πᾶν ἐμπόδιον, τοὺς δὲ ἡ πολιτεία, δι' ἧς περῶμεν τὸν βίον. Η Ἐπὶ ἀσπίδα καὶ βασιλίσκον ἐπιβήσῃ, καὶ κατα πατήσεις λέοντα καὶ δράκοντα. Οὐχ ἅψεται σε οὔτε Ιοβόλον θηρίον, οὔτε σαρκοβόρον. Καὶ τοῦτο εἰς το COMMENT. IN PSALMOS. incitare conatur að vitia, astutia utitur. Incipit enim a bonis operibus, sed tandem desinit in malum. B C D VERS. S. Veruntamen oculis iuis considerabis, et retributionem peccatorum videbis. Verum si intel- lectus tui oculis consideraveris, intelliges hoc verum esse, suppliciaque ac pœnas delinquentium videbis. VERS. 9, 10. Quoniam tu es, Domine, spes mea. Auditis Prophet nostri sermonibus, is qui in Dei adjutorio babitaturus est, præ summa lætitia ad Deum exclamat, dicens: Vere tu, Domine, es spes mea; et deinde Propheta ei respondet, quæ sequuntur : Altissimum posuisti refugium tuum? Non accedent ad te mala. Verba illa : Altissimum posuisti refu- gium tuum, cum interrogatione legenda sunt ; quæ autem sequuntur, absolute atque in modum scntentia. Nam qui Deum habuerit in refugium, non cadet in tentationibus. Atque hujus rei testis est ipse etiam dæmon, qui de beato Job clamabat ad Deum, dicens : Tu qum munisti intus et foris", Tuuc enim tantum infestat dæmon, cum id Deus permittit. Per mala autem infortunia intelligit, aut pericula. Et fagellum non appropinquabit tavernaculo tuo. Quinimo nee domui tuæ ulla appropinquabit ca lamitas. Et aliter, per flagellum ægritudinem in- telligere potes, et per tabernaculum ipsum corpus in quo anima diversatur. Nec ab re est, ut in- telligamus, quod honinibus Dei, hujuscemodi tentationes certamina sint et probationes, pecca - Lori autem lagella. Nulta enim, inquit, flagella peccatoris VERS, 11. Quoniam angelis suis mandabit de u, ut custodiant te in omnibus viis tuis. Hujusmodi sententiam habuimus in psalmo LHI, ibi: Castra- melabitur angelus Domini in circuitu timentium eum, et eripiet eos. Abraham etiam, servum suum. confidere jubens, dicebat: Bonus Dominus mittet angelum suum ante faciem tuam ". Ipsum etiam Jacob dixisse legimus : Angelus, qui liberavit me ex omnibus malis 1ª. Ex his autem quinibus illud colligimus, quod Deus per angelus suos Omnes eos tuetur, qui in eo confidunt. Per vias autem actiones intelligit. VERS. 12. In manibus tollent le,ne quando offe das ad lapidem pedem tuum. Per angelorum manum illam intelligimus potentiam, quam in custodiendo habent, atque in conservando. Tollent aulem, hoc est, ferent inter infortunia scilicet, adeo ut neque ad lapidem offendas pedem tuum. Et aliter: Lapis est omne peccatum atque omne impedimentum ad virtutem, pes vero, ille conversationis nostræ ordo, ac modus quo per hanc vitam incedimus. Job. 1, 10. ** Psal. xxx1, 10. * Gen. xxiv. 7. VERS. 13. Super aspidem et basiliscum ascendes, et conculcabis leonem et draconem. Ipsæ etiam ve- nenatæ atque immites feræ te nunquam lædent : Gen. xlviii, 16.
9α As we have heard, so have we seen in the city of the Lord of powers, in the city of our God. Those who escaped the uprisings of the enemies here say that in agreement with what we had heard, we have now seen in the city of our powerful God. For we heard that God has worked many wonders for his people, and we have seen his wonders now also, and what we have seen confirms what we have heard.
β Ὁ Θεὸς ἐθεμελίωσεν αὐτὴν εἰς τὸν αἰῶνα. Τοῦτο μόνῃ τῇ Ἐκκλησίᾳ τῶν πιστῶν ἁρμόζει. Πύλαι γὰρ, φησὶν, ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς· τὰ γὰρ Ἱεροσόλυμα κατεσκάφησαν ἐξ αὐτῆς κρηπῖδος, καὶ οὐδὲν ἔχουσιν ἐρεῖν πρὸς τοῦτο οἱ ᾽Ιουδαῖοι.Πλὴν τοῖς ὀφθαλμοῖς σου κατανοήσεις, καὶ Α ἀνταπόδοσιν ἁμαρτωλῶν ὄψῃ. Ομως, τοῖς νοεροῖς ὀφθαλμοῖς σου θεασάμενος, μαθήσῃ τοῦτο ὅτι ἀλη θές ἐστι, καὶ τὴν τιμωρίαν τῶν ἐχθρῶν ἴδῃς. "Οτι σύ, Κύριος, ἡ ἐλπίς μου. Ακούσας τὰς μη- θείσας ἐπαγγελίας δ μέλλων κατοικεῖν ἐν βοηθεία τοῦ Ὑψίστου, ἀναβοᾷ λέγων ὑφ᾽ ἡδονῆς• Σύ, Κύριε, ὑπάρχει; ἡ ἐλπίς μου. Εἶτα ἀντιφθέγγεται αὐτῷ ὁ προφήτης τὰ ἑξῆς· Τὸν Ὕψιστον ἔθου καταφυγήν σου; Οὐ προς ελεύσεται πρὸς σὲ κακά. Το, Τὴν Ὕψιστον ἔθου καταφυγήν σου, κατ' ερώτησιν ἀναγνωστέον εἶτα τὸ λοιπὸν κατὰ ἀπόφασιν. Τοῦ γὰρ ἔχοντος και ταφυγὴν τὸν Θεὸν οὐχ άπτεται πειρασμός· καὶ μάρ. τις αὐτὸς ὁ διάβολος, βοῶν πρὸς τὸν Θεὸν περὶ τοῦ Ἰώβ· Καὶ σὺ περιέφραξας αὐτοῦ καὶ τὰ ἔσωθεν, καὶ τὰ ἔξωθεν. Ὅτε δὲ παραχωρήσει ὁ Θεὸς, ἅπτε ται αὐτοῦ. Κακὰ δὲ λέγει τὰς περιστάσεις, τοὺς κινδύνους Καὶ μάστιξ οὐκ ἐγγιεῖ τῷ σκηνώματί σου. Αλλ οὐδὲ τῷ οἴκῳ σου πλησιάσει συμφορά· περιττὴ δὲ ἡ πρόθεσις. Καὶ ἄλλως δὲ μάστιξ μὲν ἂν εἴη ἡ νόσος, σκήνωμα δὲ τῆς ψυχῆς τὸ σῶμα. Τὸ δὲ γλαφυρώσε μον, ὅτι τῷ μὲν ἀνθρώπῳ Θεοῦ τὰ τοιαῦτα κακὰ καὶ ἡ μάστιξ ἀγῶνες καὶ δοκίμιόν εἰσι, τῷ δὲ ἁμαρ- τωλῷ μάστιγες· Πολλαὶ γὰρ, φησὶν, αἱ μάστιγες τοῦ ἁμαρτωλοῦ. *Οτι τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ ἐντελεῖται περὶ σοῦ, τοῦ διαφυλάξαι σε ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς σου. Τοιοῦτον καὶ ἐν τῷ λγ' ψαλμῷ ἔφη· Παρεμβαλεί άγγελος Κυρίου κύκλῳ τῶν φοβουμένων αὐτὸν, καὶ ῥύσεται αὐτούς. Καὶ ὁ Ἀβραὰμ δὲ τὸν οἰκέ την παραθαῤῥύνων, εἶπεν· Ὁ ἀγαθὸς Θεὸς ἀπο- στελεῖ τὸν ἄγγελον αὐτοῦ πρὸ προσώπου σου. Καὶ ὁ Ἰακὼβ δὲ εἴρηκεν· ῾Ο ἄγγελος ὁ ρυσάμενός γιε ἐκ πάντων τῶν κακῶν. Ἐξ ὧν μανθάνομεν, ὅτι ἔι' ἀγγέλων φρουρεῖ τοὺς πεπειθότας ἐπ' αὐτὸν ὁ Θεός. Οδοὺς δὲ λέγει τὰς πράξεις. Περιττὸν δὲ τὸ τοῦ. Επὶ χειρῶν ἀροῦσί σε, μήποτε προκόψεις πρὸς λίθον τὸν πόδα σου. Χεῖρες ἀγγέλων αἱ φρουρητικαὶ δυνάμεις αὐτῶν· ἀροῦσι δὲ, ἀντὶ τοῦ, βαστάζουσί σε, ἐν ταῖς δυσχερείαις, ὡς μηδὲ λίθῳ προσκροῦσαι τὸν πόδα σου. Καὶ ἄλλως δ' ἂν εἴη λίσ θα; μὲν πᾶσα ἁμαρτία καὶ πᾶν ἐμπόδιον, τοὺς δὲ ἡ πολιτεία, δι' ἧς περῶμεν τὸν βίον. Η Ἐπὶ ἀσπίδα καὶ βασιλίσκον ἐπιβήσῃ, καὶ κατα πατήσεις λέοντα καὶ δράκοντα. Οὐχ ἅψεται σε οὔτε Ιοβόλον θηρίον, οὔτε σαρκοβόρον. Καὶ τοῦτο εἰς το COMMENT. IN PSALMOS. incitare conatur að vitia, astutia utitur. Incipit enim a bonis operibus, sed tandem desinit in malum. B C D VERS. S. Veruntamen oculis iuis considerabis, et retributionem peccatorum videbis. Verum si intel- lectus tui oculis consideraveris, intelliges hoc verum esse, suppliciaque ac pœnas delinquentium videbis. VERS. 9, 10. Quoniam tu es, Domine, spes mea. Auditis Prophet nostri sermonibus, is qui in Dei adjutorio babitaturus est, præ summa lætitia ad Deum exclamat, dicens: Vere tu, Domine, es spes mea; et deinde Propheta ei respondet, quæ sequuntur : Altissimum posuisti refugium tuum? Non accedent ad te mala. Verba illa : Altissimum posuisti refu- gium tuum, cum interrogatione legenda sunt ; quæ autem sequuntur, absolute atque in modum scntentia. Nam qui Deum habuerit in refugium, non cadet in tentationibus. Atque hujus rei testis est ipse etiam dæmon, qui de beato Job clamabat ad Deum, dicens : Tu qum munisti intus et foris", Tuuc enim tantum infestat dæmon, cum id Deus permittit. Per mala autem infortunia intelligit, aut pericula. Et fagellum non appropinquabit tavernaculo tuo. Quinimo nee domui tuæ ulla appropinquabit ca lamitas. Et aliter, per flagellum ægritudinem in- telligere potes, et per tabernaculum ipsum corpus in quo anima diversatur. Nec ab re est, ut in- telligamus, quod honinibus Dei, hujuscemodi tentationes certamina sint et probationes, pecca - Lori autem lagella. Nulta enim, inquit, flagella peccatoris VERS, 11. Quoniam angelis suis mandabit de u, ut custodiant te in omnibus viis tuis. Hujusmodi sententiam habuimus in psalmo LHI, ibi: Castra- melabitur angelus Domini in circuitu timentium eum, et eripiet eos. Abraham etiam, servum suum. confidere jubens, dicebat: Bonus Dominus mittet angelum suum ante faciem tuam ". Ipsum etiam Jacob dixisse legimus : Angelus, qui liberavit me ex omnibus malis 1ª. Ex his autem quinibus illud colligimus, quod Deus per angelus suos Omnes eos tuetur, qui in eo confidunt. Per vias autem actiones intelligit. VERS. 12. In manibus tollent le,ne quando offe das ad lapidem pedem tuum. Per angelorum manum illam intelligimus potentiam, quam in custodiendo habent, atque in conservando. Tollent aulem, hoc est, ferent inter infortunia scilicet, adeo ut neque ad lapidem offendas pedem tuum. Et aliter: Lapis est omne peccatum atque omne impedimentum ad virtutem, pes vero, ille conversationis nostræ ordo, ac modus quo per hanc vitam incedimus. Job. 1, 10. ** Psal. xxx1, 10. * Gen. xxiv. 7. VERS. 13. Super aspidem et basiliscum ascendes, et conculcabis leonem et draconem. Ipsæ etiam ve- nenatæ atque immites feræ te nunquam lædent : Gen. xlviii, 16.
9β God has founded her to the age. This fits only with the Church of the faithful, for as is written, The gates of Hades will not prevail against her, for Jerusalem was razed to its very foundations, and the Jews have no answer to make to this.
10 Ὑπελάβομεν, ὁ Θεὸς, τὸ ἔλεός σου ἐν μέσῳ τοῦ λαοῦ σου. Προσεδοκήσαμεν τὴν βοήθειάν σου, καὶ οὐκ ἠστοχήσαμεν.Πλὴν τοῖς ὀφθαλμοῖς σου κατανοήσεις, καὶ Α ἀνταπόδοσιν ἁμαρτωλῶν ὄψῃ. Ομως, τοῖς νοεροῖς ὀφθαλμοῖς σου θεασάμενος, μαθήσῃ τοῦτο ὅτι ἀλη θές ἐστι, καὶ τὴν τιμωρίαν τῶν ἐχθρῶν ἴδῃς. "Οτι σύ, Κύριος, ἡ ἐλπίς μου. Ακούσας τὰς μη- θείσας ἐπαγγελίας δ μέλλων κατοικεῖν ἐν βοηθεία τοῦ Ὑψίστου, ἀναβοᾷ λέγων ὑφ᾽ ἡδονῆς• Σύ, Κύριε, ὑπάρχει; ἡ ἐλπίς μου. Εἶτα ἀντιφθέγγεται αὐτῷ ὁ προφήτης τὰ ἑξῆς· Τὸν Ὕψιστον ἔθου καταφυγήν σου; Οὐ προς ελεύσεται πρὸς σὲ κακά. Το, Τὴν Ὕψιστον ἔθου καταφυγήν σου, κατ' ερώτησιν ἀναγνωστέον εἶτα τὸ λοιπὸν κατὰ ἀπόφασιν. Τοῦ γὰρ ἔχοντος και ταφυγὴν τὸν Θεὸν οὐχ άπτεται πειρασμός· καὶ μάρ. τις αὐτὸς ὁ διάβολος, βοῶν πρὸς τὸν Θεὸν περὶ τοῦ Ἰώβ· Καὶ σὺ περιέφραξας αὐτοῦ καὶ τὰ ἔσωθεν, καὶ τὰ ἔξωθεν. Ὅτε δὲ παραχωρήσει ὁ Θεὸς, ἅπτε ται αὐτοῦ. Κακὰ δὲ λέγει τὰς περιστάσεις, τοὺς κινδύνους Καὶ μάστιξ οὐκ ἐγγιεῖ τῷ σκηνώματί σου. Αλλ οὐδὲ τῷ οἴκῳ σου πλησιάσει συμφορά· περιττὴ δὲ ἡ πρόθεσις. Καὶ ἄλλως δὲ μάστιξ μὲν ἂν εἴη ἡ νόσος, σκήνωμα δὲ τῆς ψυχῆς τὸ σῶμα. Τὸ δὲ γλαφυρώσε μον, ὅτι τῷ μὲν ἀνθρώπῳ Θεοῦ τὰ τοιαῦτα κακὰ καὶ ἡ μάστιξ ἀγῶνες καὶ δοκίμιόν εἰσι, τῷ δὲ ἁμαρ- τωλῷ μάστιγες· Πολλαὶ γὰρ, φησὶν, αἱ μάστιγες τοῦ ἁμαρτωλοῦ. *Οτι τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ ἐντελεῖται περὶ σοῦ, τοῦ διαφυλάξαι σε ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς σου. Τοιοῦτον καὶ ἐν τῷ λγ' ψαλμῷ ἔφη· Παρεμβαλεί άγγελος Κυρίου κύκλῳ τῶν φοβουμένων αὐτὸν, καὶ ῥύσεται αὐτούς. Καὶ ὁ Ἀβραὰμ δὲ τὸν οἰκέ την παραθαῤῥύνων, εἶπεν· Ὁ ἀγαθὸς Θεὸς ἀπο- στελεῖ τὸν ἄγγελον αὐτοῦ πρὸ προσώπου σου. Καὶ ὁ Ἰακὼβ δὲ εἴρηκεν· ῾Ο ἄγγελος ὁ ρυσάμενός γιε ἐκ πάντων τῶν κακῶν. Ἐξ ὧν μανθάνομεν, ὅτι ἔι' ἀγγέλων φρουρεῖ τοὺς πεπειθότας ἐπ' αὐτὸν ὁ Θεός. Οδοὺς δὲ λέγει τὰς πράξεις. Περιττὸν δὲ τὸ τοῦ. Επὶ χειρῶν ἀροῦσί σε, μήποτε προκόψεις πρὸς λίθον τὸν πόδα σου. Χεῖρες ἀγγέλων αἱ φρουρητικαὶ δυνάμεις αὐτῶν· ἀροῦσι δὲ, ἀντὶ τοῦ, βαστάζουσί σε, ἐν ταῖς δυσχερείαις, ὡς μηδὲ λίθῳ προσκροῦσαι τὸν πόδα σου. Καὶ ἄλλως δ' ἂν εἴη λίσ θα; μὲν πᾶσα ἁμαρτία καὶ πᾶν ἐμπόδιον, τοὺς δὲ ἡ πολιτεία, δι' ἧς περῶμεν τὸν βίον. Η Ἐπὶ ἀσπίδα καὶ βασιλίσκον ἐπιβήσῃ, καὶ κατα πατήσεις λέοντα καὶ δράκοντα. Οὐχ ἅψεται σε οὔτε Ιοβόλον θηρίον, οὔτε σαρκοβόρον. Καὶ τοῦτο εἰς το COMMENT. IN PSALMOS. incitare conatur að vitia, astutia utitur. Incipit enim a bonis operibus, sed tandem desinit in malum. B C D VERS. S. Veruntamen oculis iuis considerabis, et retributionem peccatorum videbis. Verum si intel- lectus tui oculis consideraveris, intelliges hoc verum esse, suppliciaque ac pœnas delinquentium videbis. VERS. 9, 10. Quoniam tu es, Domine, spes mea. Auditis Prophet nostri sermonibus, is qui in Dei adjutorio babitaturus est, præ summa lætitia ad Deum exclamat, dicens: Vere tu, Domine, es spes mea; et deinde Propheta ei respondet, quæ sequuntur : Altissimum posuisti refugium tuum? Non accedent ad te mala. Verba illa : Altissimum posuisti refu- gium tuum, cum interrogatione legenda sunt ; quæ autem sequuntur, absolute atque in modum scntentia. Nam qui Deum habuerit in refugium, non cadet in tentationibus. Atque hujus rei testis est ipse etiam dæmon, qui de beato Job clamabat ad Deum, dicens : Tu qum munisti intus et foris", Tuuc enim tantum infestat dæmon, cum id Deus permittit. Per mala autem infortunia intelligit, aut pericula. Et fagellum non appropinquabit tavernaculo tuo. Quinimo nee domui tuæ ulla appropinquabit ca lamitas. Et aliter, per flagellum ægritudinem in- telligere potes, et per tabernaculum ipsum corpus in quo anima diversatur. Nec ab re est, ut in- telligamus, quod honinibus Dei, hujuscemodi tentationes certamina sint et probationes, pecca - Lori autem lagella. Nulta enim, inquit, flagella peccatoris VERS, 11. Quoniam angelis suis mandabit de u, ut custodiant te in omnibus viis tuis. Hujusmodi sententiam habuimus in psalmo LHI, ibi: Castra- melabitur angelus Domini in circuitu timentium eum, et eripiet eos. Abraham etiam, servum suum. confidere jubens, dicebat: Bonus Dominus mittet angelum suum ante faciem tuam ". Ipsum etiam Jacob dixisse legimus : Angelus, qui liberavit me ex omnibus malis 1ª. Ex his autem quinibus illud colligimus, quod Deus per angelus suos Omnes eos tuetur, qui in eo confidunt. Per vias autem actiones intelligit. VERS. 12. In manibus tollent le,ne quando offe das ad lapidem pedem tuum. Per angelorum manum illam intelligimus potentiam, quam in custodiendo habent, atque in conservando. Tollent aulem, hoc est, ferent inter infortunia scilicet, adeo ut neque ad lapidem offendas pedem tuum. Et aliter: Lapis est omne peccatum atque omne impedimentum ad virtutem, pes vero, ille conversationis nostræ ordo, ac modus quo per hanc vitam incedimus. Job. 1, 10. ** Psal. xxx1, 10. * Gen. xxiv. 7. VERS. 13. Super aspidem et basiliscum ascendes, et conculcabis leonem et draconem. Ipsæ etiam ve- nenatæ atque immites feræ te nunquam lædent : Gen. xlviii, 16.
10 We have made assumption, O God, of your mercy in the midst of your people. We have looked to your help and we have not been disappointed.
PG 128:523Τινὲς δὲ λέγουσι τὸ, ὑπελάβομεν, σημαίνειν ἐνταῦθα, τὸ, διέγνωμεν.νοι τὴν ἀνομίαν. Διασκορπισθήσονται εἰς τὰς δια- φόρους κολάσεις. Καὶ ὑψωθήσεται ως μονοκέρωτος τὸ κέρας μου. Κέρας ἑαυτοῦ τὸν Χριστὸν ὁ Δαβίδ ἐκάλεσεν, ὡς ἐξ αὐτοῦ τὸ κατὰ σάρκα βλαστήσαντα, περὶ οὗ πλατύ τερον ἐν τῷ πη ψαλμῷ · ἔνθα, Καὶ ἐν τῷ ὀνόματί μου ὑψωθήσεται τὸ κέρας αὐτοῦ. Ὑψωθήσεται δὲ, ἀντὶ τοῦ μεγαλυνθήσεται, ἐν τῷ καιρῷ δηλαδὴ τῆς μελλούσης κρίσεως, πάντων τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ ταπεινωθέντων. Υψωθήσεται δὲ ὡς μονοκέρωτος κέρας, τουτέστιν ἐπιπολύ. Εt Καὶ τὸ γῆρας μου ἐν ἐλαίῳ πίονι. Διὰ τοῦ ἐλαίου τὴν ἱλαρότητα ἐνέφηνεν· Τοῦ ἱλαρῦναι γάρ, φησί, πρόσωπον ἐν ἐλαίρ. λέγει δὲ, ὅτι ” Ἐπεὶ ἔγνων ὑψωθησόμενον τὸ κέρας μου, λοιπὸν τὸ γῆρας μου ἐν ἱλαρότητι πίονι, είτουν πολλῇ, ἔσται· τουτέστι, σφοδρῶς καὶ ἀλύπως αὐτὸ διέλθω, ταῖς τοῦ μέλλοντος ἐλπίσι παρηγορούμενος. Καὶ ἐπεῖδεν ὁ ὀφθαλμός μου ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου. 'Αντὶ τοῦ ἐπεῖδεν, επόψεται ἐκδεδώκασι Σύμμαχος καὶ Θεοδοτίων. Οἱ δὲ Ἑβδομήκοντα ὡς γεγενημένα τὰ ἑπόμενα ἡρμήνευσαν. Εχθρούς δέ φησι τοὺς δαίμονος, καὶ τοὺς ἀπίστους, ἐν οἷς ἐπάψεται τότε τὴν ἐκδίκησιν. Τοῦτο γὰρ ἐλλείπει. Καὶ ἐν τοῖς ἐπανισταμένοις ἐπ' ἐμὲ πονηρευ ομένοις ἀκούσεται τὸ οὖς μου. Καὶ τοῦτο ἐλ- λειπτικόν. Ακούσεται γὰρ τὴν κατ' αὐτῶν ἀπόφασιν τοῦ Δεσπότου. Τοὺς αὐτοὺς δὲ λέγει ἐπανισταμέ- νους και πονηρευομένου;, ἀσυνδέτως. Δίκαιος ὡς φοίνιξ ανθήσει. Εἰπὼν ἀνωτέρω περὶ τῶν ἁμαρτωλῶν, ὡσεὶ χόρτος ἀνθήσει, νῦν λέ- γει περὶ τοῦ δικαίου, ὅτι ὡς φοίνιξ ἀνθήσει· τοῦ φοίνικος δὲ οὔτε τὸ ἄνθο; ἀποπίπτει, ἀλλ᾽ εἰς καρ- που προκύπτει γλυκύτατον, οὔτε ὁ θάλος μαραίνε ται, ἀειθαλής γάρ ἐστιν. Ὡσει κέδρος ἡ ἐν τῷ Λιβάνῳ πληθυνθήσεται. Πεπληθυσμένη γάρ ἐστιν ἡ κέδρος ταῖς κόμαις. Ἔχει δὲ καὶ ἄλλας ὁμοιότητας ὁ δίκαιος· πρὸς μὲν τὸν φοίνικα τὸ μικρὸν μὲν αὐτοῦ μέρος ἐμπεπῆχθαι τῇ γῇ, τὸ πᾶν δὲ ὑπὲρ τὴν γῆν ἀνέχειν, καὶ τὸ τὴν καρδίαν αὐτοῦ τετᾶσθαι πρὸς οὐρανὸν, καὶ τὸ τὸν καρπὸν αὐτοῦ ἀνάλωτον εἶναι θηρίοις διὰ τὸ ὑψηλὸν καὶ δύσβατον, καὶ τὸ πολλοῦ χρόνου δεῖσθαι πρὸς τὴν τελείωσιν· πρὸς δὲ τὴν κέδρον τὸ εὐῶδες, καὶ ἄσηπτον, καὶ πολύερνον, καὶ κατάσκιον. Εὐωδίας γὰρ τῆς ἀπὸ τῶν ἀρετῶν ἐμπέπλητται, καὶ ἄφθαρ τός ἐστι, καθαρισθεὶς ἐκ πάσης κηλίδας· καὶ πολ λοὺς γεννῇ τῷ πνεύματι, καὶ πολλοῖς σκέπη χρηματ τίζει. COMMENT. IN PSALMOS. A Ad varias nimirum pernas atque ad varia sup- B plic in. Vans. 11. exaltabitur sicut unicornis corum menm. Cornu. sana beatus David Christum ap- pellavit, quasi ex se germinandum, sccun:lum carnem, de quo latius dictum est in psal- MO LXXXVIII, ibi : Et in momine meo exaltabitur cornu ejus. Exaltabitur autem, hoc est, magnifica - bitur, in tempore nimirum futuri judicii, proliga- tis atque humiliatis omnibus ejus inimicis; exaltabitur, inquam, veluti cornu quoddam unicor- nis, hoc est, valde exaltabitur. (Dictio autem unicornis est secundi casus, ut alibi diximus.) Et senectus mea in oleo pingui. Per olçum bila- ritatem denotavit, unde alibi dicitur: Ut exhilaret faciem in oleo ". Cognovi, inquit, cornu meum exaltandi:n esse, atque ideo futurum spero, ut senectus mea in pingui, hoc est, in multa hilaritate versetur, utque jucumle ac sine mœrore extremum illud vitæ meæ tempus agam, futurorum spe consolatus. Vers. 12. Et dispexit oculus meus in inimicis meis. Symmachus et Timodotion pro dispexit, reddide rust videbit; LXX vero interpretes quæ futura erant exposuerunt ut jam facia. Por inimicos autem, et dæmones et infideles intelligit, in quibus visurum se sperat vindictam, seu ultionem. Subintelligenda enim est aliqua hujusmodi dictio. Et in insurgentibus in me malignantibus audiet C auris mea. Hæc verba etiam defectiva sunt. Audict D enim auris mea sententiam Domini, adversus ens quos insurgentes ac malignantes promiscue ap- pellat; omissa conjunctione et. VERS. 13. Justus ut palma-florebil. Cum superius de precatoribus sermonem habuerit, dixeritque, quod florebunt ut herba, quæ cito perit, nunc de justo dicit, quod forebit ut palma, quæ vivacior est, et cujus flos nunquam decidit, sed in dulcissimum fructum provenit, cujusque germen non tabescit, sed semper viget. sequenter multam facit, ita et justus bono virtutum odore plenus est : et cum fuerit ab omni labe, incorruptibilis permanet, et filios quam plurimos ex se spirituales, non secus ac ramos quosdam generat, et multorum etiam indigentium efficitur protector. Sicut cedrus quæ in Libano est, multiplicabitur. Est autem cedro coma copiosa.ac multiplex. Alias etiam similitudines habet justus ad palmam. Nam quemadmodum modica illius arboris pars terræ – iurigitur, et tota pene a terra in coelum elevatur, ita et justus cor suim a terrenis in cœlum attollit : et quemadmodum palme fructus a feris diripi non possunt, sic etiam justi viri opera a dæmoni- bus perdi nequeunt, adversante nimirum in utroque rerum sublimitate. Multo præterea tempore utrique opus est ad perfectionein. Cum cedro etiam justus similitudinem retinet: quia sicut cedrus bonum ex se odorem emittit, et incorruptibilem materiam ·habet, et ramorum copia abundat, et umbram con- semel purgatus • Psal, cut, 15.
Some say that ‘we have made assumption’ means here that ‘we have discerned’.
α Κατὰ τὸ ὄνομά σου, ὁ Θεὸς, οὕτως καὶ ἡ αἴνεσίς σου ἐπὶ τὰ πέρατα τῆς γῆς. Ὥσπερ τὸ ὄνομά σου διεδόθη ἐπὶ τὰ πέρατα τῆς γῆς διὰ τὰ τεράστια, οὕτως διαδοθήσεται καὶ ἡ αἴνεσίς σου· καὶ πάντες σε εὐφημήσουσιν ὡς μεγαλοδύναμον.νοι τὴν ἀνομίαν. Διασκορπισθήσονται εἰς τὰς δια- φόρους κολάσεις. Καὶ ὑψωθήσεται ως μονοκέρωτος τὸ κέρας μου. Κέρας ἑαυτοῦ τὸν Χριστὸν ὁ Δαβίδ ἐκάλεσεν, ὡς ἐξ αὐτοῦ τὸ κατὰ σάρκα βλαστήσαντα, περὶ οὗ πλατύ τερον ἐν τῷ πη ψαλμῷ · ἔνθα, Καὶ ἐν τῷ ὀνόματί μου ὑψωθήσεται τὸ κέρας αὐτοῦ. Ὑψωθήσεται δὲ, ἀντὶ τοῦ μεγαλυνθήσεται, ἐν τῷ καιρῷ δηλαδὴ τῆς μελλούσης κρίσεως, πάντων τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ ταπεινωθέντων. Υψωθήσεται δὲ ὡς μονοκέρωτος κέρας, τουτέστιν ἐπιπολύ. Εt Καὶ τὸ γῆρας μου ἐν ἐλαίῳ πίονι. Διὰ τοῦ ἐλαίου τὴν ἱλαρότητα ἐνέφηνεν· Τοῦ ἱλαρῦναι γάρ, φησί, πρόσωπον ἐν ἐλαίρ. λέγει δὲ, ὅτι ” Ἐπεὶ ἔγνων ὑψωθησόμενον τὸ κέρας μου, λοιπὸν τὸ γῆρας μου ἐν ἱλαρότητι πίονι, είτουν πολλῇ, ἔσται· τουτέστι, σφοδρῶς καὶ ἀλύπως αὐτὸ διέλθω, ταῖς τοῦ μέλλοντος ἐλπίσι παρηγορούμενος. Καὶ ἐπεῖδεν ὁ ὀφθαλμός μου ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου. 'Αντὶ τοῦ ἐπεῖδεν, επόψεται ἐκδεδώκασι Σύμμαχος καὶ Θεοδοτίων. Οἱ δὲ Ἑβδομήκοντα ὡς γεγενημένα τὰ ἑπόμενα ἡρμήνευσαν. Εχθρούς δέ φησι τοὺς δαίμονος, καὶ τοὺς ἀπίστους, ἐν οἷς ἐπάψεται τότε τὴν ἐκδίκησιν. Τοῦτο γὰρ ἐλλείπει. Καὶ ἐν τοῖς ἐπανισταμένοις ἐπ' ἐμὲ πονηρευ ομένοις ἀκούσεται τὸ οὖς μου. Καὶ τοῦτο ἐλ- λειπτικόν. Ακούσεται γὰρ τὴν κατ' αὐτῶν ἀπόφασιν τοῦ Δεσπότου. Τοὺς αὐτοὺς δὲ λέγει ἐπανισταμέ- νους και πονηρευομένου;, ἀσυνδέτως. Δίκαιος ὡς φοίνιξ ανθήσει. Εἰπὼν ἀνωτέρω περὶ τῶν ἁμαρτωλῶν, ὡσεὶ χόρτος ἀνθήσει, νῦν λέ- γει περὶ τοῦ δικαίου, ὅτι ὡς φοίνιξ ἀνθήσει· τοῦ φοίνικος δὲ οὔτε τὸ ἄνθο; ἀποπίπτει, ἀλλ᾽ εἰς καρ- που προκύπτει γλυκύτατον, οὔτε ὁ θάλος μαραίνε ται, ἀειθαλής γάρ ἐστιν. Ὡσει κέδρος ἡ ἐν τῷ Λιβάνῳ πληθυνθήσεται. Πεπληθυσμένη γάρ ἐστιν ἡ κέδρος ταῖς κόμαις. Ἔχει δὲ καὶ ἄλλας ὁμοιότητας ὁ δίκαιος· πρὸς μὲν τὸν φοίνικα τὸ μικρὸν μὲν αὐτοῦ μέρος ἐμπεπῆχθαι τῇ γῇ, τὸ πᾶν δὲ ὑπὲρ τὴν γῆν ἀνέχειν, καὶ τὸ τὴν καρδίαν αὐτοῦ τετᾶσθαι πρὸς οὐρανὸν, καὶ τὸ τὸν καρπὸν αὐτοῦ ἀνάλωτον εἶναι θηρίοις διὰ τὸ ὑψηλὸν καὶ δύσβατον, καὶ τὸ πολλοῦ χρόνου δεῖσθαι πρὸς τὴν τελείωσιν· πρὸς δὲ τὴν κέδρον τὸ εὐῶδες, καὶ ἄσηπτον, καὶ πολύερνον, καὶ κατάσκιον. Εὐωδίας γὰρ τῆς ἀπὸ τῶν ἀρετῶν ἐμπέπλητται, καὶ ἄφθαρ τός ἐστι, καθαρισθεὶς ἐκ πάσης κηλίδας· καὶ πολ λοὺς γεννῇ τῷ πνεύματι, καὶ πολλοῖς σκέπη χρηματ τίζει. COMMENT. IN PSALMOS. A Ad varias nimirum pernas atque ad varia sup- B plic in. Vans. 11. exaltabitur sicut unicornis corum menm. Cornu. sana beatus David Christum ap- pellavit, quasi ex se germinandum, sccun:lum carnem, de quo latius dictum est in psal- MO LXXXVIII, ibi : Et in momine meo exaltabitur cornu ejus. Exaltabitur autem, hoc est, magnifica - bitur, in tempore nimirum futuri judicii, proliga- tis atque humiliatis omnibus ejus inimicis; exaltabitur, inquam, veluti cornu quoddam unicor- nis, hoc est, valde exaltabitur. (Dictio autem unicornis est secundi casus, ut alibi diximus.) Et senectus mea in oleo pingui. Per olçum bila- ritatem denotavit, unde alibi dicitur: Ut exhilaret faciem in oleo ". Cognovi, inquit, cornu meum exaltandi:n esse, atque ideo futurum spero, ut senectus mea in pingui, hoc est, in multa hilaritate versetur, utque jucumle ac sine mœrore extremum illud vitæ meæ tempus agam, futurorum spe consolatus. Vers. 12. Et dispexit oculus meus in inimicis meis. Symmachus et Timodotion pro dispexit, reddide rust videbit; LXX vero interpretes quæ futura erant exposuerunt ut jam facia. Por inimicos autem, et dæmones et infideles intelligit, in quibus visurum se sperat vindictam, seu ultionem. Subintelligenda enim est aliqua hujusmodi dictio. Et in insurgentibus in me malignantibus audiet C auris mea. Hæc verba etiam defectiva sunt. Audict D enim auris mea sententiam Domini, adversus ens quos insurgentes ac malignantes promiscue ap- pellat; omissa conjunctione et. VERS. 13. Justus ut palma-florebil. Cum superius de precatoribus sermonem habuerit, dixeritque, quod florebunt ut herba, quæ cito perit, nunc de justo dicit, quod forebit ut palma, quæ vivacior est, et cujus flos nunquam decidit, sed in dulcissimum fructum provenit, cujusque germen non tabescit, sed semper viget. sequenter multam facit, ita et justus bono virtutum odore plenus est : et cum fuerit ab omni labe, incorruptibilis permanet, et filios quam plurimos ex se spirituales, non secus ac ramos quosdam generat, et multorum etiam indigentium efficitur protector. Sicut cedrus quæ in Libano est, multiplicabitur. Est autem cedro coma copiosa.ac multiplex. Alias etiam similitudines habet justus ad palmam. Nam quemadmodum modica illius arboris pars terræ – iurigitur, et tota pene a terra in coelum elevatur, ita et justus cor suim a terrenis in cœlum attollit : et quemadmodum palme fructus a feris diripi non possunt, sic etiam justi viri opera a dæmoni- bus perdi nequeunt, adversante nimirum in utroque rerum sublimitate. Multo præterea tempore utrique opus est ad perfectionein. Cum cedro etiam justus similitudinem retinet: quia sicut cedrus bonum ex se odorem emittit, et incorruptibilem materiam ·habet, et ramorum copia abundat, et umbram con- semel purgatus • Psal, cut, 15.
11α As with your name, O God, so also will your praise be to the ends of the earth. Just as your name has spread to the ends of the earth on account of the miracles, so also will your praise spread abroad and all will honour you as exceedingly powerful.
β Δικαιοσύνης πλήρης ἡ δεξιά σου. Ὡς δικαίως ἀμυνομένη τοὺς ἀδικοῦντας ἡμᾶς.νοι τὴν ἀνομίαν. Διασκορπισθήσονται εἰς τὰς δια- φόρους κολάσεις. Καὶ ὑψωθήσεται ως μονοκέρωτος τὸ κέρας μου. Κέρας ἑαυτοῦ τὸν Χριστὸν ὁ Δαβίδ ἐκάλεσεν, ὡς ἐξ αὐτοῦ τὸ κατὰ σάρκα βλαστήσαντα, περὶ οὗ πλατύ τερον ἐν τῷ πη ψαλμῷ · ἔνθα, Καὶ ἐν τῷ ὀνόματί μου ὑψωθήσεται τὸ κέρας αὐτοῦ. Ὑψωθήσεται δὲ, ἀντὶ τοῦ μεγαλυνθήσεται, ἐν τῷ καιρῷ δηλαδὴ τῆς μελλούσης κρίσεως, πάντων τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ ταπεινωθέντων. Υψωθήσεται δὲ ὡς μονοκέρωτος κέρας, τουτέστιν ἐπιπολύ. Εt Καὶ τὸ γῆρας μου ἐν ἐλαίῳ πίονι. Διὰ τοῦ ἐλαίου τὴν ἱλαρότητα ἐνέφηνεν· Τοῦ ἱλαρῦναι γάρ, φησί, πρόσωπον ἐν ἐλαίρ. λέγει δὲ, ὅτι ” Ἐπεὶ ἔγνων ὑψωθησόμενον τὸ κέρας μου, λοιπὸν τὸ γῆρας μου ἐν ἱλαρότητι πίονι, είτουν πολλῇ, ἔσται· τουτέστι, σφοδρῶς καὶ ἀλύπως αὐτὸ διέλθω, ταῖς τοῦ μέλλοντος ἐλπίσι παρηγορούμενος. Καὶ ἐπεῖδεν ὁ ὀφθαλμός μου ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου. 'Αντὶ τοῦ ἐπεῖδεν, επόψεται ἐκδεδώκασι Σύμμαχος καὶ Θεοδοτίων. Οἱ δὲ Ἑβδομήκοντα ὡς γεγενημένα τὰ ἑπόμενα ἡρμήνευσαν. Εχθρούς δέ φησι τοὺς δαίμονος, καὶ τοὺς ἀπίστους, ἐν οἷς ἐπάψεται τότε τὴν ἐκδίκησιν. Τοῦτο γὰρ ἐλλείπει. Καὶ ἐν τοῖς ἐπανισταμένοις ἐπ' ἐμὲ πονηρευ ομένοις ἀκούσεται τὸ οὖς μου. Καὶ τοῦτο ἐλ- λειπτικόν. Ακούσεται γὰρ τὴν κατ' αὐτῶν ἀπόφασιν τοῦ Δεσπότου. Τοὺς αὐτοὺς δὲ λέγει ἐπανισταμέ- νους και πονηρευομένου;, ἀσυνδέτως. Δίκαιος ὡς φοίνιξ ανθήσει. Εἰπὼν ἀνωτέρω περὶ τῶν ἁμαρτωλῶν, ὡσεὶ χόρτος ἀνθήσει, νῦν λέ- γει περὶ τοῦ δικαίου, ὅτι ὡς φοίνιξ ἀνθήσει· τοῦ φοίνικος δὲ οὔτε τὸ ἄνθο; ἀποπίπτει, ἀλλ᾽ εἰς καρ- που προκύπτει γλυκύτατον, οὔτε ὁ θάλος μαραίνε ται, ἀειθαλής γάρ ἐστιν. Ὡσει κέδρος ἡ ἐν τῷ Λιβάνῳ πληθυνθήσεται. Πεπληθυσμένη γάρ ἐστιν ἡ κέδρος ταῖς κόμαις. Ἔχει δὲ καὶ ἄλλας ὁμοιότητας ὁ δίκαιος· πρὸς μὲν τὸν φοίνικα τὸ μικρὸν μὲν αὐτοῦ μέρος ἐμπεπῆχθαι τῇ γῇ, τὸ πᾶν δὲ ὑπὲρ τὴν γῆν ἀνέχειν, καὶ τὸ τὴν καρδίαν αὐτοῦ τετᾶσθαι πρὸς οὐρανὸν, καὶ τὸ τὸν καρπὸν αὐτοῦ ἀνάλωτον εἶναι θηρίοις διὰ τὸ ὑψηλὸν καὶ δύσβατον, καὶ τὸ πολλοῦ χρόνου δεῖσθαι πρὸς τὴν τελείωσιν· πρὸς δὲ τὴν κέδρον τὸ εὐῶδες, καὶ ἄσηπτον, καὶ πολύερνον, καὶ κατάσκιον. Εὐωδίας γὰρ τῆς ἀπὸ τῶν ἀρετῶν ἐμπέπλητται, καὶ ἄφθαρ τός ἐστι, καθαρισθεὶς ἐκ πάσης κηλίδας· καὶ πολ λοὺς γεννῇ τῷ πνεύματι, καὶ πολλοῖς σκέπη χρηματ τίζει. COMMENT. IN PSALMOS. A Ad varias nimirum pernas atque ad varia sup- B plic in. Vans. 11. exaltabitur sicut unicornis corum menm. Cornu. sana beatus David Christum ap- pellavit, quasi ex se germinandum, sccun:lum carnem, de quo latius dictum est in psal- MO LXXXVIII, ibi : Et in momine meo exaltabitur cornu ejus. Exaltabitur autem, hoc est, magnifica - bitur, in tempore nimirum futuri judicii, proliga- tis atque humiliatis omnibus ejus inimicis; exaltabitur, inquam, veluti cornu quoddam unicor- nis, hoc est, valde exaltabitur. (Dictio autem unicornis est secundi casus, ut alibi diximus.) Et senectus mea in oleo pingui. Per olçum bila- ritatem denotavit, unde alibi dicitur: Ut exhilaret faciem in oleo ". Cognovi, inquit, cornu meum exaltandi:n esse, atque ideo futurum spero, ut senectus mea in pingui, hoc est, in multa hilaritate versetur, utque jucumle ac sine mœrore extremum illud vitæ meæ tempus agam, futurorum spe consolatus. Vers. 12. Et dispexit oculus meus in inimicis meis. Symmachus et Timodotion pro dispexit, reddide rust videbit; LXX vero interpretes quæ futura erant exposuerunt ut jam facia. Por inimicos autem, et dæmones et infideles intelligit, in quibus visurum se sperat vindictam, seu ultionem. Subintelligenda enim est aliqua hujusmodi dictio. Et in insurgentibus in me malignantibus audiet C auris mea. Hæc verba etiam defectiva sunt. Audict D enim auris mea sententiam Domini, adversus ens quos insurgentes ac malignantes promiscue ap- pellat; omissa conjunctione et. VERS. 13. Justus ut palma-florebil. Cum superius de precatoribus sermonem habuerit, dixeritque, quod florebunt ut herba, quæ cito perit, nunc de justo dicit, quod forebit ut palma, quæ vivacior est, et cujus flos nunquam decidit, sed in dulcissimum fructum provenit, cujusque germen non tabescit, sed semper viget. sequenter multam facit, ita et justus bono virtutum odore plenus est : et cum fuerit ab omni labe, incorruptibilis permanet, et filios quam plurimos ex se spirituales, non secus ac ramos quosdam generat, et multorum etiam indigentium efficitur protector. Sicut cedrus quæ in Libano est, multiplicabitur. Est autem cedro coma copiosa.ac multiplex. Alias etiam similitudines habet justus ad palmam. Nam quemadmodum modica illius arboris pars terræ – iurigitur, et tota pene a terra in coelum elevatur, ita et justus cor suim a terrenis in cœlum attollit : et quemadmodum palme fructus a feris diripi non possunt, sic etiam justi viri opera a dæmoni- bus perdi nequeunt, adversante nimirum in utroque rerum sublimitate. Multo præterea tempore utrique opus est ad perfectionein. Cum cedro etiam justus similitudinem retinet: quia sicut cedrus bonum ex se odorem emittit, et incorruptibilem materiam ·habet, et ramorum copia abundat, et umbram con- semel purgatus • Psal, cut, 15.
11β Your right hand is full of justice. As justly taking vengeance on those who wrong us.
α Εὐφρανθήτω ὄρος Σιὼν, καὶ ἀγαλλιάσθωσαν αἱ θυγατέρες τῆς ᾽Ιουδαίας. Διὰ τοῦ ὄρους, τοὺς ἐνοικοῦντας αὐτῷ προτρέπεται χαίρειν. Θυγατέρας δὲ τῆς ᾽Ιουδαίας λέγει, ἢ τὰς γυναῖκας, ὡς δειλοτέρας καὶ λυπηροτέρας τῶν ἀνδρῶν· εἰ δὲ τὰς γυναῖκας, πολλῷ μᾶλλον, τοὺς ἄνδρας· ἢ τὰς πέριξ πόλεις, τὰς ὑποκειμένας τῇ ᾽Ιερουσαλήμ. Εἴη δὲ καὶ ὄρος μὲν, ἡ μία Ἐκκλησία τῶν πιστῶν, ὡς εἰρήκαμεν· θυγατέρες δὲ τῆς ᾽Ιουδαίας, ἤτοι τῆς ἐξομολογήσεως καὶ πίστεως, αἱ ψυχαὶ τῶν πιστῶν, ἢ αἱ κατὰ τόπους Ἐκκλησίαι.νοι τὴν ἀνομίαν. Διασκορπισθήσονται εἰς τὰς δια- φόρους κολάσεις. Καὶ ὑψωθήσεται ως μονοκέρωτος τὸ κέρας μου. Κέρας ἑαυτοῦ τὸν Χριστὸν ὁ Δαβίδ ἐκάλεσεν, ὡς ἐξ αὐτοῦ τὸ κατὰ σάρκα βλαστήσαντα, περὶ οὗ πλατύ τερον ἐν τῷ πη ψαλμῷ · ἔνθα, Καὶ ἐν τῷ ὀνόματί μου ὑψωθήσεται τὸ κέρας αὐτοῦ. Ὑψωθήσεται δὲ, ἀντὶ τοῦ μεγαλυνθήσεται, ἐν τῷ καιρῷ δηλαδὴ τῆς μελλούσης κρίσεως, πάντων τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ ταπεινωθέντων. Υψωθήσεται δὲ ὡς μονοκέρωτος κέρας, τουτέστιν ἐπιπολύ. Εt Καὶ τὸ γῆρας μου ἐν ἐλαίῳ πίονι. Διὰ τοῦ ἐλαίου τὴν ἱλαρότητα ἐνέφηνεν· Τοῦ ἱλαρῦναι γάρ, φησί, πρόσωπον ἐν ἐλαίρ. λέγει δὲ, ὅτι ” Ἐπεὶ ἔγνων ὑψωθησόμενον τὸ κέρας μου, λοιπὸν τὸ γῆρας μου ἐν ἱλαρότητι πίονι, είτουν πολλῇ, ἔσται· τουτέστι, σφοδρῶς καὶ ἀλύπως αὐτὸ διέλθω, ταῖς τοῦ μέλλοντος ἐλπίσι παρηγορούμενος. Καὶ ἐπεῖδεν ὁ ὀφθαλμός μου ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου. 'Αντὶ τοῦ ἐπεῖδεν, επόψεται ἐκδεδώκασι Σύμμαχος καὶ Θεοδοτίων. Οἱ δὲ Ἑβδομήκοντα ὡς γεγενημένα τὰ ἑπόμενα ἡρμήνευσαν. Εχθρούς δέ φησι τοὺς δαίμονος, καὶ τοὺς ἀπίστους, ἐν οἷς ἐπάψεται τότε τὴν ἐκδίκησιν. Τοῦτο γὰρ ἐλλείπει. Καὶ ἐν τοῖς ἐπανισταμένοις ἐπ' ἐμὲ πονηρευ ομένοις ἀκούσεται τὸ οὖς μου. Καὶ τοῦτο ἐλ- λειπτικόν. Ακούσεται γὰρ τὴν κατ' αὐτῶν ἀπόφασιν τοῦ Δεσπότου. Τοὺς αὐτοὺς δὲ λέγει ἐπανισταμέ- νους και πονηρευομένου;, ἀσυνδέτως. Δίκαιος ὡς φοίνιξ ανθήσει. Εἰπὼν ἀνωτέρω περὶ τῶν ἁμαρτωλῶν, ὡσεὶ χόρτος ἀνθήσει, νῦν λέ- γει περὶ τοῦ δικαίου, ὅτι ὡς φοίνιξ ἀνθήσει· τοῦ φοίνικος δὲ οὔτε τὸ ἄνθο; ἀποπίπτει, ἀλλ᾽ εἰς καρ- που προκύπτει γλυκύτατον, οὔτε ὁ θάλος μαραίνε ται, ἀειθαλής γάρ ἐστιν. Ὡσει κέδρος ἡ ἐν τῷ Λιβάνῳ πληθυνθήσεται. Πεπληθυσμένη γάρ ἐστιν ἡ κέδρος ταῖς κόμαις. Ἔχει δὲ καὶ ἄλλας ὁμοιότητας ὁ δίκαιος· πρὸς μὲν τὸν φοίνικα τὸ μικρὸν μὲν αὐτοῦ μέρος ἐμπεπῆχθαι τῇ γῇ, τὸ πᾶν δὲ ὑπὲρ τὴν γῆν ἀνέχειν, καὶ τὸ τὴν καρδίαν αὐτοῦ τετᾶσθαι πρὸς οὐρανὸν, καὶ τὸ τὸν καρπὸν αὐτοῦ ἀνάλωτον εἶναι θηρίοις διὰ τὸ ὑψηλὸν καὶ δύσβατον, καὶ τὸ πολλοῦ χρόνου δεῖσθαι πρὸς τὴν τελείωσιν· πρὸς δὲ τὴν κέδρον τὸ εὐῶδες, καὶ ἄσηπτον, καὶ πολύερνον, καὶ κατάσκιον. Εὐωδίας γὰρ τῆς ἀπὸ τῶν ἀρετῶν ἐμπέπλητται, καὶ ἄφθαρ τός ἐστι, καθαρισθεὶς ἐκ πάσης κηλίδας· καὶ πολ λοὺς γεννῇ τῷ πνεύματι, καὶ πολλοῖς σκέπη χρηματ τίζει. COMMENT. IN PSALMOS. A Ad varias nimirum pernas atque ad varia sup- B plic in. Vans. 11. exaltabitur sicut unicornis corum menm. Cornu. sana beatus David Christum ap- pellavit, quasi ex se germinandum, sccun:lum carnem, de quo latius dictum est in psal- MO LXXXVIII, ibi : Et in momine meo exaltabitur cornu ejus. Exaltabitur autem, hoc est, magnifica - bitur, in tempore nimirum futuri judicii, proliga- tis atque humiliatis omnibus ejus inimicis; exaltabitur, inquam, veluti cornu quoddam unicor- nis, hoc est, valde exaltabitur. (Dictio autem unicornis est secundi casus, ut alibi diximus.) Et senectus mea in oleo pingui. Per olçum bila- ritatem denotavit, unde alibi dicitur: Ut exhilaret faciem in oleo ". Cognovi, inquit, cornu meum exaltandi:n esse, atque ideo futurum spero, ut senectus mea in pingui, hoc est, in multa hilaritate versetur, utque jucumle ac sine mœrore extremum illud vitæ meæ tempus agam, futurorum spe consolatus. Vers. 12. Et dispexit oculus meus in inimicis meis. Symmachus et Timodotion pro dispexit, reddide rust videbit; LXX vero interpretes quæ futura erant exposuerunt ut jam facia. Por inimicos autem, et dæmones et infideles intelligit, in quibus visurum se sperat vindictam, seu ultionem. Subintelligenda enim est aliqua hujusmodi dictio. Et in insurgentibus in me malignantibus audiet C auris mea. Hæc verba etiam defectiva sunt. Audict D enim auris mea sententiam Domini, adversus ens quos insurgentes ac malignantes promiscue ap- pellat; omissa conjunctione et. VERS. 13. Justus ut palma-florebil. Cum superius de precatoribus sermonem habuerit, dixeritque, quod florebunt ut herba, quæ cito perit, nunc de justo dicit, quod forebit ut palma, quæ vivacior est, et cujus flos nunquam decidit, sed in dulcissimum fructum provenit, cujusque germen non tabescit, sed semper viget. sequenter multam facit, ita et justus bono virtutum odore plenus est : et cum fuerit ab omni labe, incorruptibilis permanet, et filios quam plurimos ex se spirituales, non secus ac ramos quosdam generat, et multorum etiam indigentium efficitur protector. Sicut cedrus quæ in Libano est, multiplicabitur. Est autem cedro coma copiosa.ac multiplex. Alias etiam similitudines habet justus ad palmam. Nam quemadmodum modica illius arboris pars terræ – iurigitur, et tota pene a terra in coelum elevatur, ita et justus cor suim a terrenis in cœlum attollit : et quemadmodum palme fructus a feris diripi non possunt, sic etiam justi viri opera a dæmoni- bus perdi nequeunt, adversante nimirum in utroque rerum sublimitate. Multo præterea tempore utrique opus est ad perfectionein. Cum cedro etiam justus similitudinem retinet: quia sicut cedrus bonum ex se odorem emittit, et incorruptibilem materiam ·habet, et ramorum copia abundat, et umbram con- semel purgatus • Psal, cut, 15.
12α Let mount Zion be glad and let the daughters of Judea rejoice. By the mountain, he urges those dwelling on it to rejoice. The ‘daughters of Judea’ is what he calls either the women, as more fearful and more given to sorrow than the men (and if the women are to rejoice, then much more so the men), or else the surrounding cities subject to Jerusalem. The ‘mount’ may also be understood as the one Church of the faithful, as we have said, and the ‘daughters of Judea’ (that is, of confession and of faith), as the souls of the faithful, or else the various local Churches.
β Ἕνεκεν τῶν κριμάτων σου, Κύριε. Τοῦτο, αἰτία τῆς χαρᾶς, διότι, φησὶν, ἔκρινας ἡμῖν καὶ κατέκρινας τοὺς ἐχθρούς.νοι τὴν ἀνομίαν. Διασκορπισθήσονται εἰς τὰς δια- φόρους κολάσεις. Καὶ ὑψωθήσεται ως μονοκέρωτος τὸ κέρας μου. Κέρας ἑαυτοῦ τὸν Χριστὸν ὁ Δαβίδ ἐκάλεσεν, ὡς ἐξ αὐτοῦ τὸ κατὰ σάρκα βλαστήσαντα, περὶ οὗ πλατύ τερον ἐν τῷ πη ψαλμῷ · ἔνθα, Καὶ ἐν τῷ ὀνόματί μου ὑψωθήσεται τὸ κέρας αὐτοῦ. Ὑψωθήσεται δὲ, ἀντὶ τοῦ μεγαλυνθήσεται, ἐν τῷ καιρῷ δηλαδὴ τῆς μελλούσης κρίσεως, πάντων τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ ταπεινωθέντων. Υψωθήσεται δὲ ὡς μονοκέρωτος κέρας, τουτέστιν ἐπιπολύ. Εt Καὶ τὸ γῆρας μου ἐν ἐλαίῳ πίονι. Διὰ τοῦ ἐλαίου τὴν ἱλαρότητα ἐνέφηνεν· Τοῦ ἱλαρῦναι γάρ, φησί, πρόσωπον ἐν ἐλαίρ. λέγει δὲ, ὅτι ” Ἐπεὶ ἔγνων ὑψωθησόμενον τὸ κέρας μου, λοιπὸν τὸ γῆρας μου ἐν ἱλαρότητι πίονι, είτουν πολλῇ, ἔσται· τουτέστι, σφοδρῶς καὶ ἀλύπως αὐτὸ διέλθω, ταῖς τοῦ μέλλοντος ἐλπίσι παρηγορούμενος. Καὶ ἐπεῖδεν ὁ ὀφθαλμός μου ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου. 'Αντὶ τοῦ ἐπεῖδεν, επόψεται ἐκδεδώκασι Σύμμαχος καὶ Θεοδοτίων. Οἱ δὲ Ἑβδομήκοντα ὡς γεγενημένα τὰ ἑπόμενα ἡρμήνευσαν. Εχθρούς δέ φησι τοὺς δαίμονος, καὶ τοὺς ἀπίστους, ἐν οἷς ἐπάψεται τότε τὴν ἐκδίκησιν. Τοῦτο γὰρ ἐλλείπει. Καὶ ἐν τοῖς ἐπανισταμένοις ἐπ' ἐμὲ πονηρευ ομένοις ἀκούσεται τὸ οὖς μου. Καὶ τοῦτο ἐλ- λειπτικόν. Ακούσεται γὰρ τὴν κατ' αὐτῶν ἀπόφασιν τοῦ Δεσπότου. Τοὺς αὐτοὺς δὲ λέγει ἐπανισταμέ- νους και πονηρευομένου;, ἀσυνδέτως. Δίκαιος ὡς φοίνιξ ανθήσει. Εἰπὼν ἀνωτέρω περὶ τῶν ἁμαρτωλῶν, ὡσεὶ χόρτος ἀνθήσει, νῦν λέ- γει περὶ τοῦ δικαίου, ὅτι ὡς φοίνιξ ἀνθήσει· τοῦ φοίνικος δὲ οὔτε τὸ ἄνθο; ἀποπίπτει, ἀλλ᾽ εἰς καρ- που προκύπτει γλυκύτατον, οὔτε ὁ θάλος μαραίνε ται, ἀειθαλής γάρ ἐστιν. Ὡσει κέδρος ἡ ἐν τῷ Λιβάνῳ πληθυνθήσεται. Πεπληθυσμένη γάρ ἐστιν ἡ κέδρος ταῖς κόμαις. Ἔχει δὲ καὶ ἄλλας ὁμοιότητας ὁ δίκαιος· πρὸς μὲν τὸν φοίνικα τὸ μικρὸν μὲν αὐτοῦ μέρος ἐμπεπῆχθαι τῇ γῇ, τὸ πᾶν δὲ ὑπὲρ τὴν γῆν ἀνέχειν, καὶ τὸ τὴν καρδίαν αὐτοῦ τετᾶσθαι πρὸς οὐρανὸν, καὶ τὸ τὸν καρπὸν αὐτοῦ ἀνάλωτον εἶναι θηρίοις διὰ τὸ ὑψηλὸν καὶ δύσβατον, καὶ τὸ πολλοῦ χρόνου δεῖσθαι πρὸς τὴν τελείωσιν· πρὸς δὲ τὴν κέδρον τὸ εὐῶδες, καὶ ἄσηπτον, καὶ πολύερνον, καὶ κατάσκιον. Εὐωδίας γὰρ τῆς ἀπὸ τῶν ἀρετῶν ἐμπέπλητται, καὶ ἄφθαρ τός ἐστι, καθαρισθεὶς ἐκ πάσης κηλίδας· καὶ πολ λοὺς γεννῇ τῷ πνεύματι, καὶ πολλοῖς σκέπη χρηματ τίζει. COMMENT. IN PSALMOS. A Ad varias nimirum pernas atque ad varia sup- B plic in. Vans. 11. exaltabitur sicut unicornis corum menm. Cornu. sana beatus David Christum ap- pellavit, quasi ex se germinandum, sccun:lum carnem, de quo latius dictum est in psal- MO LXXXVIII, ibi : Et in momine meo exaltabitur cornu ejus. Exaltabitur autem, hoc est, magnifica - bitur, in tempore nimirum futuri judicii, proliga- tis atque humiliatis omnibus ejus inimicis; exaltabitur, inquam, veluti cornu quoddam unicor- nis, hoc est, valde exaltabitur. (Dictio autem unicornis est secundi casus, ut alibi diximus.) Et senectus mea in oleo pingui. Per olçum bila- ritatem denotavit, unde alibi dicitur: Ut exhilaret faciem in oleo ". Cognovi, inquit, cornu meum exaltandi:n esse, atque ideo futurum spero, ut senectus mea in pingui, hoc est, in multa hilaritate versetur, utque jucumle ac sine mœrore extremum illud vitæ meæ tempus agam, futurorum spe consolatus. Vers. 12. Et dispexit oculus meus in inimicis meis. Symmachus et Timodotion pro dispexit, reddide rust videbit; LXX vero interpretes quæ futura erant exposuerunt ut jam facia. Por inimicos autem, et dæmones et infideles intelligit, in quibus visurum se sperat vindictam, seu ultionem. Subintelligenda enim est aliqua hujusmodi dictio. Et in insurgentibus in me malignantibus audiet C auris mea. Hæc verba etiam defectiva sunt. Audict D enim auris mea sententiam Domini, adversus ens quos insurgentes ac malignantes promiscue ap- pellat; omissa conjunctione et. VERS. 13. Justus ut palma-florebil. Cum superius de precatoribus sermonem habuerit, dixeritque, quod florebunt ut herba, quæ cito perit, nunc de justo dicit, quod forebit ut palma, quæ vivacior est, et cujus flos nunquam decidit, sed in dulcissimum fructum provenit, cujusque germen non tabescit, sed semper viget. sequenter multam facit, ita et justus bono virtutum odore plenus est : et cum fuerit ab omni labe, incorruptibilis permanet, et filios quam plurimos ex se spirituales, non secus ac ramos quosdam generat, et multorum etiam indigentium efficitur protector. Sicut cedrus quæ in Libano est, multiplicabitur. Est autem cedro coma copiosa.ac multiplex. Alias etiam similitudines habet justus ad palmam. Nam quemadmodum modica illius arboris pars terræ – iurigitur, et tota pene a terra in coelum elevatur, ita et justus cor suim a terrenis in cœlum attollit : et quemadmodum palme fructus a feris diripi non possunt, sic etiam justi viri opera a dæmoni- bus perdi nequeunt, adversante nimirum in utroque rerum sublimitate. Multo præterea tempore utrique opus est ad perfectionein. Cum cedro etiam justus similitudinem retinet: quia sicut cedrus bonum ex se odorem emittit, et incorruptibilem materiam ·habet, et ramorum copia abundat, et umbram con- semel purgatus • Psal, cut, 15.
12β For the sake of your judgements, O Lord. This is the reason for the joy, because, he says, you have adjudged our case and condemned our enemies.
α Κυκλώσατε Σιὼν καὶ περιλάβετε αὐτήν. Ἐπειδὴ ἐρείπιον γέγονε πρότερον ἡ ᾽Ιερουσαλὴμ, μετὰ δὲ τὴν αἰχμαλωσίαν ᾠκίσθη καὶ ἐκραταιώθη παρὰ δόξαν, προτρέπεται ὁ προφήτης τὸν λαὸν περιελθεῖν αὐτὴν καὶ ἰδεῖν ὅτι πάλιν τὴν προτέραν ἀπέλαβεν ἰσχύν τε καὶ εὐκοσμίαν. Κυκλώσατε δὲ καὶ περιλάβετε, ἀντὶ τοῦ, κύκλῳ περιλάβετε· ἢ καὶ ταὐτὸν ἄμφω σημαίνουσι.νοι τὴν ἀνομίαν. Διασκορπισθήσονται εἰς τὰς δια- φόρους κολάσεις. Καὶ ὑψωθήσεται ως μονοκέρωτος τὸ κέρας μου. Κέρας ἑαυτοῦ τὸν Χριστὸν ὁ Δαβίδ ἐκάλεσεν, ὡς ἐξ αὐτοῦ τὸ κατὰ σάρκα βλαστήσαντα, περὶ οὗ πλατύ τερον ἐν τῷ πη ψαλμῷ · ἔνθα, Καὶ ἐν τῷ ὀνόματί μου ὑψωθήσεται τὸ κέρας αὐτοῦ. Ὑψωθήσεται δὲ, ἀντὶ τοῦ μεγαλυνθήσεται, ἐν τῷ καιρῷ δηλαδὴ τῆς μελλούσης κρίσεως, πάντων τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ ταπεινωθέντων. Υψωθήσεται δὲ ὡς μονοκέρωτος κέρας, τουτέστιν ἐπιπολύ. Εt Καὶ τὸ γῆρας μου ἐν ἐλαίῳ πίονι. Διὰ τοῦ ἐλαίου τὴν ἱλαρότητα ἐνέφηνεν· Τοῦ ἱλαρῦναι γάρ, φησί, πρόσωπον ἐν ἐλαίρ. λέγει δὲ, ὅτι ” Ἐπεὶ ἔγνων ὑψωθησόμενον τὸ κέρας μου, λοιπὸν τὸ γῆρας μου ἐν ἱλαρότητι πίονι, είτουν πολλῇ, ἔσται· τουτέστι, σφοδρῶς καὶ ἀλύπως αὐτὸ διέλθω, ταῖς τοῦ μέλλοντος ἐλπίσι παρηγορούμενος. Καὶ ἐπεῖδεν ὁ ὀφθαλμός μου ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου. 'Αντὶ τοῦ ἐπεῖδεν, επόψεται ἐκδεδώκασι Σύμμαχος καὶ Θεοδοτίων. Οἱ δὲ Ἑβδομήκοντα ὡς γεγενημένα τὰ ἑπόμενα ἡρμήνευσαν. Εχθρούς δέ φησι τοὺς δαίμονος, καὶ τοὺς ἀπίστους, ἐν οἷς ἐπάψεται τότε τὴν ἐκδίκησιν. Τοῦτο γὰρ ἐλλείπει. Καὶ ἐν τοῖς ἐπανισταμένοις ἐπ' ἐμὲ πονηρευ ομένοις ἀκούσεται τὸ οὖς μου. Καὶ τοῦτο ἐλ- λειπτικόν. Ακούσεται γὰρ τὴν κατ' αὐτῶν ἀπόφασιν τοῦ Δεσπότου. Τοὺς αὐτοὺς δὲ λέγει ἐπανισταμέ- νους και πονηρευομένου;, ἀσυνδέτως. Δίκαιος ὡς φοίνιξ ανθήσει. Εἰπὼν ἀνωτέρω περὶ τῶν ἁμαρτωλῶν, ὡσεὶ χόρτος ἀνθήσει, νῦν λέ- γει περὶ τοῦ δικαίου, ὅτι ὡς φοίνιξ ἀνθήσει· τοῦ φοίνικος δὲ οὔτε τὸ ἄνθο; ἀποπίπτει, ἀλλ᾽ εἰς καρ- που προκύπτει γλυκύτατον, οὔτε ὁ θάλος μαραίνε ται, ἀειθαλής γάρ ἐστιν. Ὡσει κέδρος ἡ ἐν τῷ Λιβάνῳ πληθυνθήσεται. Πεπληθυσμένη γάρ ἐστιν ἡ κέδρος ταῖς κόμαις. Ἔχει δὲ καὶ ἄλλας ὁμοιότητας ὁ δίκαιος· πρὸς μὲν τὸν φοίνικα τὸ μικρὸν μὲν αὐτοῦ μέρος ἐμπεπῆχθαι τῇ γῇ, τὸ πᾶν δὲ ὑπὲρ τὴν γῆν ἀνέχειν, καὶ τὸ τὴν καρδίαν αὐτοῦ τετᾶσθαι πρὸς οὐρανὸν, καὶ τὸ τὸν καρπὸν αὐτοῦ ἀνάλωτον εἶναι θηρίοις διὰ τὸ ὑψηλὸν καὶ δύσβατον, καὶ τὸ πολλοῦ χρόνου δεῖσθαι πρὸς τὴν τελείωσιν· πρὸς δὲ τὴν κέδρον τὸ εὐῶδες, καὶ ἄσηπτον, καὶ πολύερνον, καὶ κατάσκιον. Εὐωδίας γὰρ τῆς ἀπὸ τῶν ἀρετῶν ἐμπέπλητται, καὶ ἄφθαρ τός ἐστι, καθαρισθεὶς ἐκ πάσης κηλίδας· καὶ πολ λοὺς γεννῇ τῷ πνεύματι, καὶ πολλοῖς σκέπη χρηματ τίζει. COMMENT. IN PSALMOS. A Ad varias nimirum pernas atque ad varia sup- B plic in. Vans. 11. exaltabitur sicut unicornis corum menm. Cornu. sana beatus David Christum ap- pellavit, quasi ex se germinandum, sccun:lum carnem, de quo latius dictum est in psal- MO LXXXVIII, ibi : Et in momine meo exaltabitur cornu ejus. Exaltabitur autem, hoc est, magnifica - bitur, in tempore nimirum futuri judicii, proliga- tis atque humiliatis omnibus ejus inimicis; exaltabitur, inquam, veluti cornu quoddam unicor- nis, hoc est, valde exaltabitur. (Dictio autem unicornis est secundi casus, ut alibi diximus.) Et senectus mea in oleo pingui. Per olçum bila- ritatem denotavit, unde alibi dicitur: Ut exhilaret faciem in oleo ". Cognovi, inquit, cornu meum exaltandi:n esse, atque ideo futurum spero, ut senectus mea in pingui, hoc est, in multa hilaritate versetur, utque jucumle ac sine mœrore extremum illud vitæ meæ tempus agam, futurorum spe consolatus. Vers. 12. Et dispexit oculus meus in inimicis meis. Symmachus et Timodotion pro dispexit, reddide rust videbit; LXX vero interpretes quæ futura erant exposuerunt ut jam facia. Por inimicos autem, et dæmones et infideles intelligit, in quibus visurum se sperat vindictam, seu ultionem. Subintelligenda enim est aliqua hujusmodi dictio. Et in insurgentibus in me malignantibus audiet C auris mea. Hæc verba etiam defectiva sunt. Audict D enim auris mea sententiam Domini, adversus ens quos insurgentes ac malignantes promiscue ap- pellat; omissa conjunctione et. VERS. 13. Justus ut palma-florebil. Cum superius de precatoribus sermonem habuerit, dixeritque, quod florebunt ut herba, quæ cito perit, nunc de justo dicit, quod forebit ut palma, quæ vivacior est, et cujus flos nunquam decidit, sed in dulcissimum fructum provenit, cujusque germen non tabescit, sed semper viget. sequenter multam facit, ita et justus bono virtutum odore plenus est : et cum fuerit ab omni labe, incorruptibilis permanet, et filios quam plurimos ex se spirituales, non secus ac ramos quosdam generat, et multorum etiam indigentium efficitur protector. Sicut cedrus quæ in Libano est, multiplicabitur. Est autem cedro coma copiosa.ac multiplex. Alias etiam similitudines habet justus ad palmam. Nam quemadmodum modica illius arboris pars terræ – iurigitur, et tota pene a terra in coelum elevatur, ita et justus cor suim a terrenis in cœlum attollit : et quemadmodum palme fructus a feris diripi non possunt, sic etiam justi viri opera a dæmoni- bus perdi nequeunt, adversante nimirum in utroque rerum sublimitate. Multo præterea tempore utrique opus est ad perfectionein. Cum cedro etiam justus similitudinem retinet: quia sicut cedrus bonum ex se odorem emittit, et incorruptibilem materiam ·habet, et ramorum copia abundat, et umbram con- semel purgatus • Psal, cut, 15.
13α Encircle Zion and surround her. Since Jerusalem had formerly been a ruin, but after the captivity was settled and strength- ened beyond expectation, the prophet urges the people to go around it and see that she has regained her previous strength and decorum. Encircle and surround, in the sense of, encom- pass in a circle, or else both words mean the same.
β Διηγήσασθε ἐν τοῖς πύργοις αὐτῆς. Διηγήσασθε ἐπὶ τῶν πύργων αὐτῆς καθίσαντες, τί μὲν πέπονθε πρότερον ὑπὸ τῶν Βαβυλωνίων, ποία δὲ γέγονε νῦν. Ὁ δὲ Χρυσόστομος, τὸ, διηγήσασθε, ἀντὶ τοῦ, μετρήσατε τοὺς πύργους αὐτῆς πόσοι εἰσὶν, ἐδέξατο. PG55.νοι τὴν ἀνομίαν. Διασκορπισθήσονται εἰς τὰς δια- φόρους κολάσεις. Καὶ ὑψωθήσεται ως μονοκέρωτος τὸ κέρας μου. Κέρας ἑαυτοῦ τὸν Χριστὸν ὁ Δαβίδ ἐκάλεσεν, ὡς ἐξ αὐτοῦ τὸ κατὰ σάρκα βλαστήσαντα, περὶ οὗ πλατύ τερον ἐν τῷ πη ψαλμῷ · ἔνθα, Καὶ ἐν τῷ ὀνόματί μου ὑψωθήσεται τὸ κέρας αὐτοῦ. Ὑψωθήσεται δὲ, ἀντὶ τοῦ μεγαλυνθήσεται, ἐν τῷ καιρῷ δηλαδὴ τῆς μελλούσης κρίσεως, πάντων τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ ταπεινωθέντων. Υψωθήσεται δὲ ὡς μονοκέρωτος κέρας, τουτέστιν ἐπιπολύ. Εt Καὶ τὸ γῆρας μου ἐν ἐλαίῳ πίονι. Διὰ τοῦ ἐλαίου τὴν ἱλαρότητα ἐνέφηνεν· Τοῦ ἱλαρῦναι γάρ, φησί, πρόσωπον ἐν ἐλαίρ. λέγει δὲ, ὅτι ” Ἐπεὶ ἔγνων ὑψωθησόμενον τὸ κέρας μου, λοιπὸν τὸ γῆρας μου ἐν ἱλαρότητι πίονι, είτουν πολλῇ, ἔσται· τουτέστι, σφοδρῶς καὶ ἀλύπως αὐτὸ διέλθω, ταῖς τοῦ μέλλοντος ἐλπίσι παρηγορούμενος. Καὶ ἐπεῖδεν ὁ ὀφθαλμός μου ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου. 'Αντὶ τοῦ ἐπεῖδεν, επόψεται ἐκδεδώκασι Σύμμαχος καὶ Θεοδοτίων. Οἱ δὲ Ἑβδομήκοντα ὡς γεγενημένα τὰ ἑπόμενα ἡρμήνευσαν. Εχθρούς δέ φησι τοὺς δαίμονος, καὶ τοὺς ἀπίστους, ἐν οἷς ἐπάψεται τότε τὴν ἐκδίκησιν. Τοῦτο γὰρ ἐλλείπει. Καὶ ἐν τοῖς ἐπανισταμένοις ἐπ' ἐμὲ πονηρευ ομένοις ἀκούσεται τὸ οὖς μου. Καὶ τοῦτο ἐλ- λειπτικόν. Ακούσεται γὰρ τὴν κατ' αὐτῶν ἀπόφασιν τοῦ Δεσπότου. Τοὺς αὐτοὺς δὲ λέγει ἐπανισταμέ- νους και πονηρευομένου;, ἀσυνδέτως. Δίκαιος ὡς φοίνιξ ανθήσει. Εἰπὼν ἀνωτέρω περὶ τῶν ἁμαρτωλῶν, ὡσεὶ χόρτος ἀνθήσει, νῦν λέ- γει περὶ τοῦ δικαίου, ὅτι ὡς φοίνιξ ἀνθήσει· τοῦ φοίνικος δὲ οὔτε τὸ ἄνθο; ἀποπίπτει, ἀλλ᾽ εἰς καρ- που προκύπτει γλυκύτατον, οὔτε ὁ θάλος μαραίνε ται, ἀειθαλής γάρ ἐστιν. Ὡσει κέδρος ἡ ἐν τῷ Λιβάνῳ πληθυνθήσεται. Πεπληθυσμένη γάρ ἐστιν ἡ κέδρος ταῖς κόμαις. Ἔχει δὲ καὶ ἄλλας ὁμοιότητας ὁ δίκαιος· πρὸς μὲν τὸν φοίνικα τὸ μικρὸν μὲν αὐτοῦ μέρος ἐμπεπῆχθαι τῇ γῇ, τὸ πᾶν δὲ ὑπὲρ τὴν γῆν ἀνέχειν, καὶ τὸ τὴν καρδίαν αὐτοῦ τετᾶσθαι πρὸς οὐρανὸν, καὶ τὸ τὸν καρπὸν αὐτοῦ ἀνάλωτον εἶναι θηρίοις διὰ τὸ ὑψηλὸν καὶ δύσβατον, καὶ τὸ πολλοῦ χρόνου δεῖσθαι πρὸς τὴν τελείωσιν· πρὸς δὲ τὴν κέδρον τὸ εὐῶδες, καὶ ἄσηπτον, καὶ πολύερνον, καὶ κατάσκιον. Εὐωδίας γὰρ τῆς ἀπὸ τῶν ἀρετῶν ἐμπέπλητται, καὶ ἄφθαρ τός ἐστι, καθαρισθεὶς ἐκ πάσης κηλίδας· καὶ πολ λοὺς γεννῇ τῷ πνεύματι, καὶ πολλοῖς σκέπη χρηματ τίζει. COMMENT. IN PSALMOS. A Ad varias nimirum pernas atque ad varia sup- B plic in. Vans. 11. exaltabitur sicut unicornis corum menm. Cornu. sana beatus David Christum ap- pellavit, quasi ex se germinandum, sccun:lum carnem, de quo latius dictum est in psal- MO LXXXVIII, ibi : Et in momine meo exaltabitur cornu ejus. Exaltabitur autem, hoc est, magnifica - bitur, in tempore nimirum futuri judicii, proliga- tis atque humiliatis omnibus ejus inimicis; exaltabitur, inquam, veluti cornu quoddam unicor- nis, hoc est, valde exaltabitur. (Dictio autem unicornis est secundi casus, ut alibi diximus.) Et senectus mea in oleo pingui. Per olçum bila- ritatem denotavit, unde alibi dicitur: Ut exhilaret faciem in oleo ". Cognovi, inquit, cornu meum exaltandi:n esse, atque ideo futurum spero, ut senectus mea in pingui, hoc est, in multa hilaritate versetur, utque jucumle ac sine mœrore extremum illud vitæ meæ tempus agam, futurorum spe consolatus. Vers. 12. Et dispexit oculus meus in inimicis meis. Symmachus et Timodotion pro dispexit, reddide rust videbit; LXX vero interpretes quæ futura erant exposuerunt ut jam facia. Por inimicos autem, et dæmones et infideles intelligit, in quibus visurum se sperat vindictam, seu ultionem. Subintelligenda enim est aliqua hujusmodi dictio. Et in insurgentibus in me malignantibus audiet C auris mea. Hæc verba etiam defectiva sunt. Audict D enim auris mea sententiam Domini, adversus ens quos insurgentes ac malignantes promiscue ap- pellat; omissa conjunctione et. VERS. 13. Justus ut palma-florebil. Cum superius de precatoribus sermonem habuerit, dixeritque, quod florebunt ut herba, quæ cito perit, nunc de justo dicit, quod forebit ut palma, quæ vivacior est, et cujus flos nunquam decidit, sed in dulcissimum fructum provenit, cujusque germen non tabescit, sed semper viget. sequenter multam facit, ita et justus bono virtutum odore plenus est : et cum fuerit ab omni labe, incorruptibilis permanet, et filios quam plurimos ex se spirituales, non secus ac ramos quosdam generat, et multorum etiam indigentium efficitur protector. Sicut cedrus quæ in Libano est, multiplicabitur. Est autem cedro coma copiosa.ac multiplex. Alias etiam similitudines habet justus ad palmam. Nam quemadmodum modica illius arboris pars terræ – iurigitur, et tota pene a terra in coelum elevatur, ita et justus cor suim a terrenis in cœlum attollit : et quemadmodum palme fructus a feris diripi non possunt, sic etiam justi viri opera a dæmoni- bus perdi nequeunt, adversante nimirum in utroque rerum sublimitate. Multo præterea tempore utrique opus est ad perfectionein. Cum cedro etiam justus similitudinem retinet: quia sicut cedrus bonum ex se odorem emittit, et incorruptibilem materiam ·habet, et ramorum copia abundat, et umbram con- semel purgatus • Psal, cut, 15.
13β Recount the tale in her towers. While sitting on her towers recount the tale of what she suffered before at the hands of the Babylonians and what she has now become. Chrysostomos took the ‘recount the tale’ in the sense of, make a tally of her towers how PG55.221 many they are.
α Θέσθε τὰς καρδίας ὑμῶν εἰς τὴν δύναμιν αὐτῆς. α παρὰ δόξαν MSCBF : παραδόξως PV.νοι τὴν ἀνομίαν. Διασκορπισθήσονται εἰς τὰς δια- φόρους κολάσεις. Καὶ ὑψωθήσεται ως μονοκέρωτος τὸ κέρας μου. Κέρας ἑαυτοῦ τὸν Χριστὸν ὁ Δαβίδ ἐκάλεσεν, ὡς ἐξ αὐτοῦ τὸ κατὰ σάρκα βλαστήσαντα, περὶ οὗ πλατύ τερον ἐν τῷ πη ψαλμῷ · ἔνθα, Καὶ ἐν τῷ ὀνόματί μου ὑψωθήσεται τὸ κέρας αὐτοῦ. Ὑψωθήσεται δὲ, ἀντὶ τοῦ μεγαλυνθήσεται, ἐν τῷ καιρῷ δηλαδὴ τῆς μελλούσης κρίσεως, πάντων τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ ταπεινωθέντων. Υψωθήσεται δὲ ὡς μονοκέρωτος κέρας, τουτέστιν ἐπιπολύ. Εt Καὶ τὸ γῆρας μου ἐν ἐλαίῳ πίονι. Διὰ τοῦ ἐλαίου τὴν ἱλαρότητα ἐνέφηνεν· Τοῦ ἱλαρῦναι γάρ, φησί, πρόσωπον ἐν ἐλαίρ. λέγει δὲ, ὅτι ” Ἐπεὶ ἔγνων ὑψωθησόμενον τὸ κέρας μου, λοιπὸν τὸ γῆρας μου ἐν ἱλαρότητι πίονι, είτουν πολλῇ, ἔσται· τουτέστι, σφοδρῶς καὶ ἀλύπως αὐτὸ διέλθω, ταῖς τοῦ μέλλοντος ἐλπίσι παρηγορούμενος. Καὶ ἐπεῖδεν ὁ ὀφθαλμός μου ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου. 'Αντὶ τοῦ ἐπεῖδεν, επόψεται ἐκδεδώκασι Σύμμαχος καὶ Θεοδοτίων. Οἱ δὲ Ἑβδομήκοντα ὡς γεγενημένα τὰ ἑπόμενα ἡρμήνευσαν. Εχθρούς δέ φησι τοὺς δαίμονος, καὶ τοὺς ἀπίστους, ἐν οἷς ἐπάψεται τότε τὴν ἐκδίκησιν. Τοῦτο γὰρ ἐλλείπει. Καὶ ἐν τοῖς ἐπανισταμένοις ἐπ' ἐμὲ πονηρευ ομένοις ἀκούσεται τὸ οὖς μου. Καὶ τοῦτο ἐλ- λειπτικόν. Ακούσεται γὰρ τὴν κατ' αὐτῶν ἀπόφασιν τοῦ Δεσπότου. Τοὺς αὐτοὺς δὲ λέγει ἐπανισταμέ- νους και πονηρευομένου;, ἀσυνδέτως. Δίκαιος ὡς φοίνιξ ανθήσει. Εἰπὼν ἀνωτέρω περὶ τῶν ἁμαρτωλῶν, ὡσεὶ χόρτος ἀνθήσει, νῦν λέ- γει περὶ τοῦ δικαίου, ὅτι ὡς φοίνιξ ἀνθήσει· τοῦ φοίνικος δὲ οὔτε τὸ ἄνθο; ἀποπίπτει, ἀλλ᾽ εἰς καρ- που προκύπτει γλυκύτατον, οὔτε ὁ θάλος μαραίνε ται, ἀειθαλής γάρ ἐστιν. Ὡσει κέδρος ἡ ἐν τῷ Λιβάνῳ πληθυνθήσεται. Πεπληθυσμένη γάρ ἐστιν ἡ κέδρος ταῖς κόμαις. Ἔχει δὲ καὶ ἄλλας ὁμοιότητας ὁ δίκαιος· πρὸς μὲν τὸν φοίνικα τὸ μικρὸν μὲν αὐτοῦ μέρος ἐμπεπῆχθαι τῇ γῇ, τὸ πᾶν δὲ ὑπὲρ τὴν γῆν ἀνέχειν, καὶ τὸ τὴν καρδίαν αὐτοῦ τετᾶσθαι πρὸς οὐρανὸν, καὶ τὸ τὸν καρπὸν αὐτοῦ ἀνάλωτον εἶναι θηρίοις διὰ τὸ ὑψηλὸν καὶ δύσβατον, καὶ τὸ πολλοῦ χρόνου δεῖσθαι πρὸς τὴν τελείωσιν· πρὸς δὲ τὴν κέδρον τὸ εὐῶδες, καὶ ἄσηπτον, καὶ πολύερνον, καὶ κατάσκιον. Εὐωδίας γὰρ τῆς ἀπὸ τῶν ἀρετῶν ἐμπέπλητται, καὶ ἄφθαρ τός ἐστι, καθαρισθεὶς ἐκ πάσης κηλίδας· καὶ πολ λοὺς γεννῇ τῷ πνεύματι, καὶ πολλοῖς σκέπη χρηματ τίζει. COMMENT. IN PSALMOS. A Ad varias nimirum pernas atque ad varia sup- B plic in. Vans. 11. exaltabitur sicut unicornis corum menm. Cornu. sana beatus David Christum ap- pellavit, quasi ex se germinandum, sccun:lum carnem, de quo latius dictum est in psal- MO LXXXVIII, ibi : Et in momine meo exaltabitur cornu ejus. Exaltabitur autem, hoc est, magnifica - bitur, in tempore nimirum futuri judicii, proliga- tis atque humiliatis omnibus ejus inimicis; exaltabitur, inquam, veluti cornu quoddam unicor- nis, hoc est, valde exaltabitur. (Dictio autem unicornis est secundi casus, ut alibi diximus.) Et senectus mea in oleo pingui. Per olçum bila- ritatem denotavit, unde alibi dicitur: Ut exhilaret faciem in oleo ". Cognovi, inquit, cornu meum exaltandi:n esse, atque ideo futurum spero, ut senectus mea in pingui, hoc est, in multa hilaritate versetur, utque jucumle ac sine mœrore extremum illud vitæ meæ tempus agam, futurorum spe consolatus. Vers. 12. Et dispexit oculus meus in inimicis meis. Symmachus et Timodotion pro dispexit, reddide rust videbit; LXX vero interpretes quæ futura erant exposuerunt ut jam facia. Por inimicos autem, et dæmones et infideles intelligit, in quibus visurum se sperat vindictam, seu ultionem. Subintelligenda enim est aliqua hujusmodi dictio. Et in insurgentibus in me malignantibus audiet C auris mea. Hæc verba etiam defectiva sunt. Audict D enim auris mea sententiam Domini, adversus ens quos insurgentes ac malignantes promiscue ap- pellat; omissa conjunctione et. VERS. 13. Justus ut palma-florebil. Cum superius de precatoribus sermonem habuerit, dixeritque, quod florebunt ut herba, quæ cito perit, nunc de justo dicit, quod forebit ut palma, quæ vivacior est, et cujus flos nunquam decidit, sed in dulcissimum fructum provenit, cujusque germen non tabescit, sed semper viget. sequenter multam facit, ita et justus bono virtutum odore plenus est : et cum fuerit ab omni labe, incorruptibilis permanet, et filios quam plurimos ex se spirituales, non secus ac ramos quosdam generat, et multorum etiam indigentium efficitur protector. Sicut cedrus quæ in Libano est, multiplicabitur. Est autem cedro coma copiosa.ac multiplex. Alias etiam similitudines habet justus ad palmam. Nam quemadmodum modica illius arboris pars terræ – iurigitur, et tota pene a terra in coelum elevatur, ita et justus cor suim a terrenis in cœlum attollit : et quemadmodum palme fructus a feris diripi non possunt, sic etiam justi viri opera a dæmoni- bus perdi nequeunt, adversante nimirum in utroque rerum sublimitate. Multo præterea tempore utrique opus est ad perfectionein. Cum cedro etiam justus similitudinem retinet: quia sicut cedrus bonum ex se odorem emittit, et incorruptibilem materiam ·habet, et ramorum copia abundat, et umbram con- semel purgatus • Psal, cut, 15.
14α Set your hearts in her power.
Θέσθε τὸν νοῦν ὑμῶν, τουτέστι, κατανοήσατε τὴν ἄρτι δύναμιν αὐτῆς.νοι τὴν ἀνομίαν. Διασκορπισθήσονται εἰς τὰς δια- φόρους κολάσεις. Καὶ ὑψωθήσεται ως μονοκέρωτος τὸ κέρας μου. Κέρας ἑαυτοῦ τὸν Χριστὸν ὁ Δαβίδ ἐκάλεσεν, ὡς ἐξ αὐτοῦ τὸ κατὰ σάρκα βλαστήσαντα, περὶ οὗ πλατύ τερον ἐν τῷ πη ψαλμῷ · ἔνθα, Καὶ ἐν τῷ ὀνόματί μου ὑψωθήσεται τὸ κέρας αὐτοῦ. Ὑψωθήσεται δὲ, ἀντὶ τοῦ μεγαλυνθήσεται, ἐν τῷ καιρῷ δηλαδὴ τῆς μελλούσης κρίσεως, πάντων τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ ταπεινωθέντων. Υψωθήσεται δὲ ὡς μονοκέρωτος κέρας, τουτέστιν ἐπιπολύ. Εt Καὶ τὸ γῆρας μου ἐν ἐλαίῳ πίονι. Διὰ τοῦ ἐλαίου τὴν ἱλαρότητα ἐνέφηνεν· Τοῦ ἱλαρῦναι γάρ, φησί, πρόσωπον ἐν ἐλαίρ. λέγει δὲ, ὅτι ” Ἐπεὶ ἔγνων ὑψωθησόμενον τὸ κέρας μου, λοιπὸν τὸ γῆρας μου ἐν ἱλαρότητι πίονι, είτουν πολλῇ, ἔσται· τουτέστι, σφοδρῶς καὶ ἀλύπως αὐτὸ διέλθω, ταῖς τοῦ μέλλοντος ἐλπίσι παρηγορούμενος. Καὶ ἐπεῖδεν ὁ ὀφθαλμός μου ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου. 'Αντὶ τοῦ ἐπεῖδεν, επόψεται ἐκδεδώκασι Σύμμαχος καὶ Θεοδοτίων. Οἱ δὲ Ἑβδομήκοντα ὡς γεγενημένα τὰ ἑπόμενα ἡρμήνευσαν. Εχθρούς δέ φησι τοὺς δαίμονος, καὶ τοὺς ἀπίστους, ἐν οἷς ἐπάψεται τότε τὴν ἐκδίκησιν. Τοῦτο γὰρ ἐλλείπει. Καὶ ἐν τοῖς ἐπανισταμένοις ἐπ' ἐμὲ πονηρευ ομένοις ἀκούσεται τὸ οὖς μου. Καὶ τοῦτο ἐλ- λειπτικόν. Ακούσεται γὰρ τὴν κατ' αὐτῶν ἀπόφασιν τοῦ Δεσπότου. Τοὺς αὐτοὺς δὲ λέγει ἐπανισταμέ- νους και πονηρευομένου;, ἀσυνδέτως. Δίκαιος ὡς φοίνιξ ανθήσει. Εἰπὼν ἀνωτέρω περὶ τῶν ἁμαρτωλῶν, ὡσεὶ χόρτος ἀνθήσει, νῦν λέ- γει περὶ τοῦ δικαίου, ὅτι ὡς φοίνιξ ἀνθήσει· τοῦ φοίνικος δὲ οὔτε τὸ ἄνθο; ἀποπίπτει, ἀλλ᾽ εἰς καρ- που προκύπτει γλυκύτατον, οὔτε ὁ θάλος μαραίνε ται, ἀειθαλής γάρ ἐστιν. Ὡσει κέδρος ἡ ἐν τῷ Λιβάνῳ πληθυνθήσεται. Πεπληθυσμένη γάρ ἐστιν ἡ κέδρος ταῖς κόμαις. Ἔχει δὲ καὶ ἄλλας ὁμοιότητας ὁ δίκαιος· πρὸς μὲν τὸν φοίνικα τὸ μικρὸν μὲν αὐτοῦ μέρος ἐμπεπῆχθαι τῇ γῇ, τὸ πᾶν δὲ ὑπὲρ τὴν γῆν ἀνέχειν, καὶ τὸ τὴν καρδίαν αὐτοῦ τετᾶσθαι πρὸς οὐρανὸν, καὶ τὸ τὸν καρπὸν αὐτοῦ ἀνάλωτον εἶναι θηρίοις διὰ τὸ ὑψηλὸν καὶ δύσβατον, καὶ τὸ πολλοῦ χρόνου δεῖσθαι πρὸς τὴν τελείωσιν· πρὸς δὲ τὴν κέδρον τὸ εὐῶδες, καὶ ἄσηπτον, καὶ πολύερνον, καὶ κατάσκιον. Εὐωδίας γὰρ τῆς ἀπὸ τῶν ἀρετῶν ἐμπέπλητται, καὶ ἄφθαρ τός ἐστι, καθαρισθεὶς ἐκ πάσης κηλίδας· καὶ πολ λοὺς γεννῇ τῷ πνεύματι, καὶ πολλοῖς σκέπη χρηματ τίζει. COMMENT. IN PSALMOS. A Ad varias nimirum pernas atque ad varia sup- B plic in. Vans. 11. exaltabitur sicut unicornis corum menm. Cornu. sana beatus David Christum ap- pellavit, quasi ex se germinandum, sccun:lum carnem, de quo latius dictum est in psal- MO LXXXVIII, ibi : Et in momine meo exaltabitur cornu ejus. Exaltabitur autem, hoc est, magnifica - bitur, in tempore nimirum futuri judicii, proliga- tis atque humiliatis omnibus ejus inimicis; exaltabitur, inquam, veluti cornu quoddam unicor- nis, hoc est, valde exaltabitur. (Dictio autem unicornis est secundi casus, ut alibi diximus.) Et senectus mea in oleo pingui. Per olçum bila- ritatem denotavit, unde alibi dicitur: Ut exhilaret faciem in oleo ". Cognovi, inquit, cornu meum exaltandi:n esse, atque ideo futurum spero, ut senectus mea in pingui, hoc est, in multa hilaritate versetur, utque jucumle ac sine mœrore extremum illud vitæ meæ tempus agam, futurorum spe consolatus. Vers. 12. Et dispexit oculus meus in inimicis meis. Symmachus et Timodotion pro dispexit, reddide rust videbit; LXX vero interpretes quæ futura erant exposuerunt ut jam facia. Por inimicos autem, et dæmones et infideles intelligit, in quibus visurum se sperat vindictam, seu ultionem. Subintelligenda enim est aliqua hujusmodi dictio. Et in insurgentibus in me malignantibus audiet C auris mea. Hæc verba etiam defectiva sunt. Audict D enim auris mea sententiam Domini, adversus ens quos insurgentes ac malignantes promiscue ap- pellat; omissa conjunctione et. VERS. 13. Justus ut palma-florebil. Cum superius de precatoribus sermonem habuerit, dixeritque, quod florebunt ut herba, quæ cito perit, nunc de justo dicit, quod forebit ut palma, quæ vivacior est, et cujus flos nunquam decidit, sed in dulcissimum fructum provenit, cujusque germen non tabescit, sed semper viget. sequenter multam facit, ita et justus bono virtutum odore plenus est : et cum fuerit ab omni labe, incorruptibilis permanet, et filios quam plurimos ex se spirituales, non secus ac ramos quosdam generat, et multorum etiam indigentium efficitur protector. Sicut cedrus quæ in Libano est, multiplicabitur. Est autem cedro coma copiosa.ac multiplex. Alias etiam similitudines habet justus ad palmam. Nam quemadmodum modica illius arboris pars terræ – iurigitur, et tota pene a terra in coelum elevatur, ita et justus cor suim a terrenis in cœlum attollit : et quemadmodum palme fructus a feris diripi non possunt, sic etiam justi viri opera a dæmoni- bus perdi nequeunt, adversante nimirum in utroque rerum sublimitate. Multo præterea tempore utrique opus est ad perfectionein. Cum cedro etiam justus similitudinem retinet: quia sicut cedrus bonum ex se odorem emittit, et incorruptibilem materiam ·habet, et ramorum copia abundat, et umbram con- semel purgatus • Psal, cut, 15.
Set your mind, that is, comprehend her new power.
β Καὶ καταδιέλεσθε τὰς βάρεις αὐτῆς. Βάρεις λέγονται, οὐ μόνον οἱ οἶκοι, | ἀλλὰ καὶ οἱ πύργοι. Φησὶν οὖν, ὅτι ἀπομερίσατε ἑαυτοῖς ἕκαστος τοὺς πύργους αὐτῆς, ὥστε κατὰ σχολὴν, ἰδίᾳ τούτους περιεργάσασθαι. γὍπως ἂν διηγήσησθε εἰς γενεὰν ἑτέραν, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Θεὸς ἡμῶν εἰς τὸννοι τὴν ἀνομίαν. Διασκορπισθήσονται εἰς τὰς δια- φόρους κολάσεις. Καὶ ὑψωθήσεται ως μονοκέρωτος τὸ κέρας μου. Κέρας ἑαυτοῦ τὸν Χριστὸν ὁ Δαβίδ ἐκάλεσεν, ὡς ἐξ αὐτοῦ τὸ κατὰ σάρκα βλαστήσαντα, περὶ οὗ πλατύ τερον ἐν τῷ πη ψαλμῷ · ἔνθα, Καὶ ἐν τῷ ὀνόματί μου ὑψωθήσεται τὸ κέρας αὐτοῦ. Ὑψωθήσεται δὲ, ἀντὶ τοῦ μεγαλυνθήσεται, ἐν τῷ καιρῷ δηλαδὴ τῆς μελλούσης κρίσεως, πάντων τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ ταπεινωθέντων. Υψωθήσεται δὲ ὡς μονοκέρωτος κέρας, τουτέστιν ἐπιπολύ. Εt Καὶ τὸ γῆρας μου ἐν ἐλαίῳ πίονι. Διὰ τοῦ ἐλαίου τὴν ἱλαρότητα ἐνέφηνεν· Τοῦ ἱλαρῦναι γάρ, φησί, πρόσωπον ἐν ἐλαίρ. λέγει δὲ, ὅτι ” Ἐπεὶ ἔγνων ὑψωθησόμενον τὸ κέρας μου, λοιπὸν τὸ γῆρας μου ἐν ἱλαρότητι πίονι, είτουν πολλῇ, ἔσται· τουτέστι, σφοδρῶς καὶ ἀλύπως αὐτὸ διέλθω, ταῖς τοῦ μέλλοντος ἐλπίσι παρηγορούμενος. Καὶ ἐπεῖδεν ὁ ὀφθαλμός μου ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου. 'Αντὶ τοῦ ἐπεῖδεν, επόψεται ἐκδεδώκασι Σύμμαχος καὶ Θεοδοτίων. Οἱ δὲ Ἑβδομήκοντα ὡς γεγενημένα τὰ ἑπόμενα ἡρμήνευσαν. Εχθρούς δέ φησι τοὺς δαίμονος, καὶ τοὺς ἀπίστους, ἐν οἷς ἐπάψεται τότε τὴν ἐκδίκησιν. Τοῦτο γὰρ ἐλλείπει. Καὶ ἐν τοῖς ἐπανισταμένοις ἐπ' ἐμὲ πονηρευ ομένοις ἀκούσεται τὸ οὖς μου. Καὶ τοῦτο ἐλ- λειπτικόν. Ακούσεται γὰρ τὴν κατ' αὐτῶν ἀπόφασιν τοῦ Δεσπότου. Τοὺς αὐτοὺς δὲ λέγει ἐπανισταμέ- νους και πονηρευομένου;, ἀσυνδέτως. Δίκαιος ὡς φοίνιξ ανθήσει. Εἰπὼν ἀνωτέρω περὶ τῶν ἁμαρτωλῶν, ὡσεὶ χόρτος ἀνθήσει, νῦν λέ- γει περὶ τοῦ δικαίου, ὅτι ὡς φοίνιξ ἀνθήσει· τοῦ φοίνικος δὲ οὔτε τὸ ἄνθο; ἀποπίπτει, ἀλλ᾽ εἰς καρ- που προκύπτει γλυκύτατον, οὔτε ὁ θάλος μαραίνε ται, ἀειθαλής γάρ ἐστιν. Ὡσει κέδρος ἡ ἐν τῷ Λιβάνῳ πληθυνθήσεται. Πεπληθυσμένη γάρ ἐστιν ἡ κέδρος ταῖς κόμαις. Ἔχει δὲ καὶ ἄλλας ὁμοιότητας ὁ δίκαιος· πρὸς μὲν τὸν φοίνικα τὸ μικρὸν μὲν αὐτοῦ μέρος ἐμπεπῆχθαι τῇ γῇ, τὸ πᾶν δὲ ὑπὲρ τὴν γῆν ἀνέχειν, καὶ τὸ τὴν καρδίαν αὐτοῦ τετᾶσθαι πρὸς οὐρανὸν, καὶ τὸ τὸν καρπὸν αὐτοῦ ἀνάλωτον εἶναι θηρίοις διὰ τὸ ὑψηλὸν καὶ δύσβατον, καὶ τὸ πολλοῦ χρόνου δεῖσθαι πρὸς τὴν τελείωσιν· πρὸς δὲ τὴν κέδρον τὸ εὐῶδες, καὶ ἄσηπτον, καὶ πολύερνον, καὶ κατάσκιον. Εὐωδίας γὰρ τῆς ἀπὸ τῶν ἀρετῶν ἐμπέπλητται, καὶ ἄφθαρ τός ἐστι, καθαρισθεὶς ἐκ πάσης κηλίδας· καὶ πολ λοὺς γεννῇ τῷ πνεύματι, καὶ πολλοῖς σκέπη χρηματ τίζει. COMMENT. IN PSALMOS. A Ad varias nimirum pernas atque ad varia sup- B plic in. Vans. 11. exaltabitur sicut unicornis corum menm. Cornu. sana beatus David Christum ap- pellavit, quasi ex se germinandum, sccun:lum carnem, de quo latius dictum est in psal- MO LXXXVIII, ibi : Et in momine meo exaltabitur cornu ejus. Exaltabitur autem, hoc est, magnifica - bitur, in tempore nimirum futuri judicii, proliga- tis atque humiliatis omnibus ejus inimicis; exaltabitur, inquam, veluti cornu quoddam unicor- nis, hoc est, valde exaltabitur. (Dictio autem unicornis est secundi casus, ut alibi diximus.) Et senectus mea in oleo pingui. Per olçum bila- ritatem denotavit, unde alibi dicitur: Ut exhilaret faciem in oleo ". Cognovi, inquit, cornu meum exaltandi:n esse, atque ideo futurum spero, ut senectus mea in pingui, hoc est, in multa hilaritate versetur, utque jucumle ac sine mœrore extremum illud vitæ meæ tempus agam, futurorum spe consolatus. Vers. 12. Et dispexit oculus meus in inimicis meis. Symmachus et Timodotion pro dispexit, reddide rust videbit; LXX vero interpretes quæ futura erant exposuerunt ut jam facia. Por inimicos autem, et dæmones et infideles intelligit, in quibus visurum se sperat vindictam, seu ultionem. Subintelligenda enim est aliqua hujusmodi dictio. Et in insurgentibus in me malignantibus audiet C auris mea. Hæc verba etiam defectiva sunt. Audict D enim auris mea sententiam Domini, adversus ens quos insurgentes ac malignantes promiscue ap- pellat; omissa conjunctione et. VERS. 13. Justus ut palma-florebil. Cum superius de precatoribus sermonem habuerit, dixeritque, quod florebunt ut herba, quæ cito perit, nunc de justo dicit, quod forebit ut palma, quæ vivacior est, et cujus flos nunquam decidit, sed in dulcissimum fructum provenit, cujusque germen non tabescit, sed semper viget. sequenter multam facit, ita et justus bono virtutum odore plenus est : et cum fuerit ab omni labe, incorruptibilis permanet, et filios quam plurimos ex se spirituales, non secus ac ramos quosdam generat, et multorum etiam indigentium efficitur protector. Sicut cedrus quæ in Libano est, multiplicabitur. Est autem cedro coma copiosa.ac multiplex. Alias etiam similitudines habet justus ad palmam. Nam quemadmodum modica illius arboris pars terræ – iurigitur, et tota pene a terra in coelum elevatur, ita et justus cor suim a terrenis in cœlum attollit : et quemadmodum palme fructus a feris diripi non possunt, sic etiam justi viri opera a dæmoni- bus perdi nequeunt, adversante nimirum in utroque rerum sublimitate. Multo præterea tempore utrique opus est ad perfectionein. Cum cedro etiam justus similitudinem retinet: quia sicut cedrus bonum ex se odorem emittit, et incorruptibilem materiam ·habet, et ramorum copia abundat, et umbram con- semel purgatus • Psal, cut, 15.
14β And divide her great buildings. Not only dwelling houses are called ‘great buildings’, but also the towers. He is saying therefore for each one of you to divide among yourselves her towers so that you can examine them at leisure by yourself. 14γ- So that you may tell to another generation that this is our God to the age and to the age of
PG 128:525α αἰῶνα, καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος. Ταῦτα δὲ, φησὶν, ἃ εἶπον, πάντα ποιήσατε, ἵνα μαθόντες ἀκριβῶς ἐντεῦθεν τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ, διηγήσησθε καὶ τοῖς μεταγενεστέροις, ὅτι οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν ἐστιν εἰς τὸν αἰῶνα τοῦτον καὶ εἰς τὸν ἀΐδιον, τουτέστιν, ὅτι ἀεί ἐστιν. Ἀλλ’ οὕτω μὲν καθ’ ἱστορίαν· κατὰ δὲ τὴν ἀναγωγὴν, προτρέπεται τοὺς ἀποστόλους καὶ διδασκάλους ὁ προφήτης κύκλῳ περιλαβεῖν τῆν Ἐκκλησίαν τῶν πιστῶν, διὰ τοὺς ὁρατοὺς καὶ ἀοράτους ἐπιβούλους. Πύργους δὲ τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας νόει, τὰς μερικὰς, τὰς κατὰ τόπον, ἃς καὶ βάρεις καλεῖ· καὶ παρακελεύεται διηγεῖσθαι ἐν αὐταῖς τὰ μεγαλεῖα τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀπομερίζειν ἑαυτοῖς εἰς προστασίαν, καὶ τιθέναι τὰς καρδίας, ἤτοι προσέχειν εἰς τὸ ἐνισχύειν αὐτὴν, ὅπως ἂν ταύτην καταρτίσαντες, διηγήσωνται καὶ τοῖς μεταγενεστέροις, χρώμενοι διακόνῳ τῇ γλώττῃ τῶν πεπιστευκότων.Ἐξ ὧν ηυφρανάν σε θυγατέρες βασιλέων Α ἐν τῇ τιμῇ σου. ἂν ἕνεκεν, ἤτοι διὰ τὴν νέο κρωσιν καὶ ἀφθαρσίαν, καὶ εἰς ᾅδου κάθοδον, καὶ ὅσα περὶ τὸ ἑκούσιον ὑπὲρ ἀνθρώπων πάθος σου, ηύφραναν σε αἱ πιστεύσασαι ψυχαί· ταύτας γὰρ υποληπτέον θυγατέρας βασιλέων. Εἰ γὰρ υἱοὶ καὶ συγκληρονόμοι τῆς βασιλείας οἱ ἀπόστολοι, δῆλον ὡς βασιλεῖς · οὗτοι δὲ τὰς ψυχὰς τῶν πιστευσάντων διὰ τοῦ θείου βαπτίσματος εγέννησαν. Φησὶ γὰρ ὁ Παῦλος, ὅτι Διὰ τοῦ Εὐαγγελίου ἐγὼ ὑμᾶς ἐγέν- νησα. Εύφραναν δέ σε πῶς; Ἐν τῷ τιμᾷν σε ἀψευδῶς. 'Αλλὰ ταῦτα μὲν, καθ᾽ ὑψηλοτέραν ἐπι· βολήν· κατὰ δὲ τὸ πρόχειρον, ἑτέρως τὰ ῥητὰ νοή σεις, ὅτι ποικίλη ἀρετῶν εὐωδία ἀποπνεῖ τοῦ σκη- νώματός σου καὶ οὐ τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ τῶν κατὰ τόπους ναῶν σου τῶν λαμπρών. Η γὰρ πολλο κιλία τῶν ἀρωματικῶν εἰδῶν, τὴν ποικιλίαν τῆς εὐωδίας τῶν ἀρετῶν ὑποσημαίνει, ἐξ ὧν ναῶν η φρανάν σε οἱ τούτους φιλοτίμως ἐκ πίστεως δαμά μένοι. Τὸ δὲ, Ηὔφραναν, ὡς ἤδη γεγονός λέγει, νόμῳ προφητεία; (60), ὡς ποιήσει· τὸ δὲ, θυγατέ ρες βασιλέων ἐν τῇ τιμῇ σου, ὅτι οὐκ ἰδιῶται μόνον, ἀλλὰ καὶ βασιλεῖς σε τιμήσουσι · καὶ τὸ παραδοξότερον, αἱ μυρίοις ὀφθαλμοῖς φυλασσόμε ναι, καὶ ἐν τοῖς ἀδύτοις τῶν βασιλείων θαλαμευό- μεναι, θυγατέρες βασιλέων, ὡς ἡ σοφωτάτη Δικα τερίνα, καὶ ἄλλαι πολλαί. Παρέστη ἡ βασίλισσα ἐκ δεξιῶν σου. Βασί- λισσαν ἐνταῦθα λέγει την συναγωγὴν τῶν εὐσεβε στάτων Χριστιανῶν, ἣν ὁ βασιλεὺς Χριστὸς ἐνυμφεύ- σατο ἑαυτῷ, διὰ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως, πρότερον τοῖς εἰδώλοις κεκωλυμένην· ἥτις ἐβασίλευσε μὲν τῶν παθῶν· συνεβασίλευσε δὲ τῷ νυμφίῳ βασιλείαν οὐράνιον. Καὶ ὁ μὲν νυμφίος κάθηται ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρός, ὡς ὁμοούσιος καὶ ὁμότιμος· αὕτη δὲ παρ έστηκεν ἐκ δεξιῶν τοῦ νυμφίου, μετὰ τῶν ἀσωμά- των δυνάμεων. Εἰ γὰρ καὶ νύμφη ἐστὶ καὶ βασίλισσα, ἀλλὰ κτιστής ἐστι φύσεω;, καὶ ὑπέρμεγα ταύτῃ τὸ καὶ τοιαύτης ἀξιωθῆναι στάσεώς τε καὶ παραστά σεως. Οὐκ ἐναντία δέ φησιν ὁ Παῦλος λέγων περί τοῦ Θεοῦ, ὅτι Συνήγειρε, καὶ συνεκάθισεν ἡμᾶς ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. Διὰ Χριστοῦ γάρ, φησί, τοῦ Κυρίου καθίσαντος οἷα κεφαλῆς ἡ ῶν, συμμετέσχε τῆς τιμῆς καὶ τὸ λοιπὸν σῶμα τῆς Ἐκκλησίας. Εν ἱματισμῷ διαχρύσῳ περιβεβλημένη, πε- ποικιλμένη. Περιβεβλημένη μὲν, ἐν ἱματισμῷ λαμπρῷ, ήτοι τῇ χάριτι τοῦ θείου βαπτίσματος, * τῇ περιβολῇ τοῦ ἁγίου Πνεύματος· πεποικιλμένη Δι COMMENT. IN PSALMOS. • Ex quibus delectaverunt le filiæ regum in honore. tuo. Propter quæ, inquit [propter tuam nimirum mortem, Incorruptionem et descensum ad inferos, et propter quæcunque alia quæ ad voluntariam pro hominibus passionem tuam pertinent, creden- tes et fideles animæ delectaverunt te. Eas enim intelligimus regum flias appellari, quia si apo- stoli, filii atque hæredes sunt cœlestis regni, ma- nifestum est etiam, quod effecti sint reges. Hi igitur. apostoli credentium animas per sacrum genuerunt baptisma : Per Evangelium enim, inquit Apostolus, ego vos genui ". Sed quomodo delectaverunt te? Dum scilicet non ficto animo te colunt. Verum hæc juxta altiorem sensum dicta sunt, sed juxta aliums sensum, qui clarior videri potest, dic, quod varius ac multiplex virtutum odor spirat ab assumpta Christi humanitate : neque ab ea solumn, sed multis etiam præclaris templis atque Ecclesiis quæ in universo orbe sitæ sunt. Multiplex namque odoramentorum genus, multiplicem etiam virtu- tuņi odorem significat: ex quibus, inquit, templis delectaverunt te fideles illi, qui egregia in te fide duci, magna illa templa tibi construxerunt. Dele- claverunt autem dixit, ut jam factum, et præteri← tum, quod futurum erat : lege nimirum prophetiæ. Filiæ præterea regum in honore tuo id facient, quia non plebeii ac populares tantum, sed reges admirandum videri poterat] ipsæ etiam regum H- B etiam Dominum honoraturi erant, et [quod magis 1:æ, quæ innumeris custodum oculis in regum penetralibus observarentur: qualis fuit sapientissima- Catherina, et aliæ quanı plurimæ. C impletum est, Christo scilicet illic considente, qui bus, hoc est reliquo Ecclesiæ corpori communem Cor. iv, 15. * Ephes. 11, 6. Vers. 10. Astitit Regina a dextris this. Per re- ginam hic religiosissimam Christianorum Ecclesiam intelligit, quam antea idolis ac simulacris addi clam, Christus Rex sibi desponsavit, propter il- lam mimirum fdem quam in eum habuit ; quæ ideo regina esse dicitur, quia animi perturbationibus imperat, ut domina, et quia simul cum sponso suo Christo conregnat in cœlesti regno. Et ipse quidem sponsus consided a dextris Patris, tanquam ci consubstantialis, et eodem honore præditus. Ipsa autem regina Ecclesia non considet, sed astal a dextris Sponsi, una cum incorporeis potestatibus. Nam etsi sponsa sit et regina, altamen creala quadam natura cum sit, eximium ei fuit, quod tam honorɔtum ordinem, et statum adeo sublimem sit consecuta. Nec repugnant quæ legimus apud Paulum, quod Considere nos fecerit Deus in cœlesti- bus in Christo Jesu ". Per Christum enim id ad- nostrum caput est, et honorem illum nobis omni- esse effecit. D In vestitu deaurato circumamicta varietate. Cir- cumamicta quidem vestitu splendido, id est, sacri baptismalis gratia ; vel amictu et veste sanct Spiritus, et virtute honestarum virtutum. Ami- Variæ lectiones. (60) Αl. ὡς ποιήσει και παρακατιών.
15α the age. He is saying, do all the things that I have said, so that having learnt therefrom the power of God you may tell those who come after that this our God is in this age and in the eternal age, namely, that he is for ever. Such then is the matter in a historical sense. In an anagogical sense, however, the prophet is urging the Apostles and teachers to encompass the Church of the faithful in a circle, on ac- count of her visible and invisible enemies. By the towers of the universal Church understand the various local Churches, which he also calls ‘great buildings’. He is urging the Apostles and teachers to tell of the greatness of God in them and to divide these Churches among them- selves under their leadership and protection, and to set their hearts, namely, to take care to strengthen the Church, so that having built her up, they may tell those who come after, using the tongue of the believers as their instrument.
β Αὐτὸς ποιμανεῖ ἡμᾶς εἰς τοὺς αἰῶνας. Φησὶ γὰρ, Ἐγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός.Ἐξ ὧν ηυφρανάν σε θυγατέρες βασιλέων Α ἐν τῇ τιμῇ σου. ἂν ἕνεκεν, ἤτοι διὰ τὴν νέο κρωσιν καὶ ἀφθαρσίαν, καὶ εἰς ᾅδου κάθοδον, καὶ ὅσα περὶ τὸ ἑκούσιον ὑπὲρ ἀνθρώπων πάθος σου, ηύφραναν σε αἱ πιστεύσασαι ψυχαί· ταύτας γὰρ υποληπτέον θυγατέρας βασιλέων. Εἰ γὰρ υἱοὶ καὶ συγκληρονόμοι τῆς βασιλείας οἱ ἀπόστολοι, δῆλον ὡς βασιλεῖς · οὗτοι δὲ τὰς ψυχὰς τῶν πιστευσάντων διὰ τοῦ θείου βαπτίσματος εγέννησαν. Φησὶ γὰρ ὁ Παῦλος, ὅτι Διὰ τοῦ Εὐαγγελίου ἐγὼ ὑμᾶς ἐγέν- νησα. Εύφραναν δέ σε πῶς; Ἐν τῷ τιμᾷν σε ἀψευδῶς. 'Αλλὰ ταῦτα μὲν, καθ᾽ ὑψηλοτέραν ἐπι· βολήν· κατὰ δὲ τὸ πρόχειρον, ἑτέρως τὰ ῥητὰ νοή σεις, ὅτι ποικίλη ἀρετῶν εὐωδία ἀποπνεῖ τοῦ σκη- νώματός σου καὶ οὐ τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ τῶν κατὰ τόπους ναῶν σου τῶν λαμπρών. Η γὰρ πολλο κιλία τῶν ἀρωματικῶν εἰδῶν, τὴν ποικιλίαν τῆς εὐωδίας τῶν ἀρετῶν ὑποσημαίνει, ἐξ ὧν ναῶν η φρανάν σε οἱ τούτους φιλοτίμως ἐκ πίστεως δαμά μένοι. Τὸ δὲ, Ηὔφραναν, ὡς ἤδη γεγονός λέγει, νόμῳ προφητεία; (60), ὡς ποιήσει· τὸ δὲ, θυγατέ ρες βασιλέων ἐν τῇ τιμῇ σου, ὅτι οὐκ ἰδιῶται μόνον, ἀλλὰ καὶ βασιλεῖς σε τιμήσουσι · καὶ τὸ παραδοξότερον, αἱ μυρίοις ὀφθαλμοῖς φυλασσόμε ναι, καὶ ἐν τοῖς ἀδύτοις τῶν βασιλείων θαλαμευό- μεναι, θυγατέρες βασιλέων, ὡς ἡ σοφωτάτη Δικα τερίνα, καὶ ἄλλαι πολλαί. Παρέστη ἡ βασίλισσα ἐκ δεξιῶν σου. Βασί- λισσαν ἐνταῦθα λέγει την συναγωγὴν τῶν εὐσεβε στάτων Χριστιανῶν, ἣν ὁ βασιλεὺς Χριστὸς ἐνυμφεύ- σατο ἑαυτῷ, διὰ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως, πρότερον τοῖς εἰδώλοις κεκωλυμένην· ἥτις ἐβασίλευσε μὲν τῶν παθῶν· συνεβασίλευσε δὲ τῷ νυμφίῳ βασιλείαν οὐράνιον. Καὶ ὁ μὲν νυμφίος κάθηται ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρός, ὡς ὁμοούσιος καὶ ὁμότιμος· αὕτη δὲ παρ έστηκεν ἐκ δεξιῶν τοῦ νυμφίου, μετὰ τῶν ἀσωμά- των δυνάμεων. Εἰ γὰρ καὶ νύμφη ἐστὶ καὶ βασίλισσα, ἀλλὰ κτιστής ἐστι φύσεω;, καὶ ὑπέρμεγα ταύτῃ τὸ καὶ τοιαύτης ἀξιωθῆναι στάσεώς τε καὶ παραστά σεως. Οὐκ ἐναντία δέ φησιν ὁ Παῦλος λέγων περί τοῦ Θεοῦ, ὅτι Συνήγειρε, καὶ συνεκάθισεν ἡμᾶς ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. Διὰ Χριστοῦ γάρ, φησί, τοῦ Κυρίου καθίσαντος οἷα κεφαλῆς ἡ ῶν, συμμετέσχε τῆς τιμῆς καὶ τὸ λοιπὸν σῶμα τῆς Ἐκκλησίας. Εν ἱματισμῷ διαχρύσῳ περιβεβλημένη, πε- ποικιλμένη. Περιβεβλημένη μὲν, ἐν ἱματισμῷ λαμπρῷ, ήτοι τῇ χάριτι τοῦ θείου βαπτίσματος, * τῇ περιβολῇ τοῦ ἁγίου Πνεύματος· πεποικιλμένη Δι COMMENT. IN PSALMOS. • Ex quibus delectaverunt le filiæ regum in honore. tuo. Propter quæ, inquit [propter tuam nimirum mortem, Incorruptionem et descensum ad inferos, et propter quæcunque alia quæ ad voluntariam pro hominibus passionem tuam pertinent, creden- tes et fideles animæ delectaverunt te. Eas enim intelligimus regum flias appellari, quia si apo- stoli, filii atque hæredes sunt cœlestis regni, ma- nifestum est etiam, quod effecti sint reges. Hi igitur. apostoli credentium animas per sacrum genuerunt baptisma : Per Evangelium enim, inquit Apostolus, ego vos genui ". Sed quomodo delectaverunt te? Dum scilicet non ficto animo te colunt. Verum hæc juxta altiorem sensum dicta sunt, sed juxta aliums sensum, qui clarior videri potest, dic, quod varius ac multiplex virtutum odor spirat ab assumpta Christi humanitate : neque ab ea solumn, sed multis etiam præclaris templis atque Ecclesiis quæ in universo orbe sitæ sunt. Multiplex namque odoramentorum genus, multiplicem etiam virtu- tuņi odorem significat: ex quibus, inquit, templis delectaverunt te fideles illi, qui egregia in te fide duci, magna illa templa tibi construxerunt. Dele- claverunt autem dixit, ut jam factum, et præteri← tum, quod futurum erat : lege nimirum prophetiæ. Filiæ præterea regum in honore tuo id facient, quia non plebeii ac populares tantum, sed reges admirandum videri poterat] ipsæ etiam regum H- B etiam Dominum honoraturi erant, et [quod magis 1:æ, quæ innumeris custodum oculis in regum penetralibus observarentur: qualis fuit sapientissima- Catherina, et aliæ quanı plurimæ. C impletum est, Christo scilicet illic considente, qui bus, hoc est reliquo Ecclesiæ corpori communem Cor. iv, 15. * Ephes. 11, 6. Vers. 10. Astitit Regina a dextris this. Per re- ginam hic religiosissimam Christianorum Ecclesiam intelligit, quam antea idolis ac simulacris addi clam, Christus Rex sibi desponsavit, propter il- lam mimirum fdem quam in eum habuit ; quæ ideo regina esse dicitur, quia animi perturbationibus imperat, ut domina, et quia simul cum sponso suo Christo conregnat in cœlesti regno. Et ipse quidem sponsus consided a dextris Patris, tanquam ci consubstantialis, et eodem honore præditus. Ipsa autem regina Ecclesia non considet, sed astal a dextris Sponsi, una cum incorporeis potestatibus. Nam etsi sponsa sit et regina, altamen creala quadam natura cum sit, eximium ei fuit, quod tam honorɔtum ordinem, et statum adeo sublimem sit consecuta. Nec repugnant quæ legimus apud Paulum, quod Considere nos fecerit Deus in cœlesti- bus in Christo Jesu ". Per Christum enim id ad- nostrum caput est, et honorem illum nobis omni- esse effecit. D In vestitu deaurato circumamicta varietate. Cir- cumamicta quidem vestitu splendido, id est, sacri baptismalis gratia ; vel amictu et veste sanct Spiritus, et virtute honestarum virtutum. Ami- Variæ lectiones. (60) Αl. ὡς ποιήσει και παρακατιών.
15β He will shepherd us to the ages. For he says, I am the good Shepherd.
Psalmus LIX
PG 128:61348 μη΄Α τῶν Ἰουδαίων · διέβαλε γὰρ τοὺς περὶ τὸν ᾿Αβιμέ λεχ, ὡς συνεργούς τοῦ Δαβίδ. Ηγάπησας κακίαν ὑπὲρ ἀγαθωσύνην, ἀδικίαν ὑπὲρ τοῦ λαλῆσαι δικαιοσύνην. ἀεὶ τὸ κακὸν μᾶλλον, ἢ τὸ ἀγαθὸν ἡσπάσω, καὶ τὸ λέγειν άδικα μᾶλλον, ἢ τὸ λέγειν δίκαια. Ηγάπησας πάντα βήματα καταποντισμού, γλώσσῃ δολία. Πάντα βήματα καταποντίζοντα καὶ ἀφανίζοντα τοὺς ἀνθρώπους, καθ' ὧν ἂν σχεθῶσιν, ὡς κύματα· ταῦτα δὲ ἠγάπησεν ἐν γλώσσῃ δολερᾷ, ήγουν ἐπιβούλῳ. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, γλῶσ σαν δολίαν γράφουσιν· ἐφ᾽ ὧν ἀποδιαιρήσεις τὸ γλῶσσαν, δολίαν, ἵν' (84), Ηγάπησας πάλιν γλώσσαν δολίαν. Διὰ τοῦτο ὁ Θεὸς καθελεῖ σε εἰς τέλος. Ὡς κακῶς ᾠκοδομημένον, εἰ καὶ ὑψώθης ἐκ τῆς κατα μηνύσεως. Εἰ δὲ μὴ εὐκτικὰ τὰ ῥήματα, ἀλλ᾽ ἐν τύπῳ ἀρᾶς, προφητεῖαι τῆς τούτου πανωλεθρίας εἰσίν. 'Εκείλαι σε. Ως πονηρῶς πεφυτευμένον ἐν τῷ ἀμπελῶνι αὐτοῦ. Καὶ μεταναστεύσαι σε ἀπὸ σκηνώματός σου. Τὴν ψυχήν σου ἀπὸ τοῦ σώματός σου· ἡ σὲ ὅλον, ἀπὸ τῆς οἰκίας σου νεκρὸν ἐκφερόμενον. Καὶ τὸ ῥίζωμά σου ἐκ γῆς ζώντων. Καὶ τὸ γένος σου. Ρίζα γὰρ τοῦ Δωήκ καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ, καὶ ὁ παῖς· ὁ μὲν, ὡς τὸν Δωὴκ ἐκφύσας, ὁ δὲ, ὡς ρίζα τοῦ ἑξῆς γένους υποληφθείς. Διὰ τῆς ῥίζης οὖν καὶ τοὺς ἀνιόντας, καὶ τοὺς κατιόντας, και συμπαν ἁπλῶς τὸ γένος ἐδήλωσεν. Γῆν δὲ ζώντων καὶ τὴν παροῦσαν λέγει, ἣν οἰκοῦσιν οἱ ζῶντες, καὶ τὸν ἐν οὐρανοῖς τόπον, τὸν ἀεὶ ζώντων ς Οψονται δίκαιοι, καὶ φοβηθήσονται. Όψονται τὴν μέλλουσαν πανωλεθρίαν τοῦ Δωήκ, καὶ φο βηθέντες τὴν ἀφυκτον δίκην, ἀσφαλέστεροι γεν- ήσονται. Καὶ ἐπ' αὐτὸν γελάσονται. Καὶ ἐπ' αὐτῷ δόντι δίκην χαρήσονται · Εὐφρανθήσεται γάρ, φησί, δι καιος, ὅταν ἴδῃ ἐκδίκησιν. Αδιάφορος δὲ κανταῦθα ἡ σύνταξις. Εt Καὶ ἐροῦσι· Ἰδοὺ ἄνθρωπος, ὃς οὐκ ἔθετο τὸν Θεὸν βοηθὸν αὐτοῦ. Ἐν τῷ μὴ συγκαλύψαι τὸν ἡδι κημένον, ἀλλὰ μᾶλλον προδοὺς αὐτὸν, ἐχθρὸν ἑαυτοῦ κατέστησε τὸν ὑπέρμαχον τῶν ἠδικημένων. 'Αλλ' ἐπήλπισεν ἐπὶ τῷ πλήθει τοῦ πλούτου αὐτοῦ. Εἰκὸς γὰρ πλούσιον αὐτὸν εἶναι. Η πλοῦτον λέγει τὴν κακίαν, ἐφ' ᾗ καὶ δυνατὸν αὐτὸν εἴρηκε. EUTHYMII ZIGABENI deraserit, cum Sauli detulisset, Achimelech sacer· dotem favere partibus David. Vers. 5. Dilexisti malitiam' super bonitatem, in- justitiam magis quam loqui justitiam. Malum potius quam bonum semper amasti, et injusta facere po- tius quam justa. Vers. 6. Dilexisti omnia verba demersionis lingua dolosa. Omnia verba demersionis, quæ perimere ac delere homines solent, in quos, veluti quidam vnus fluctus, irruerint. Hæc enim omnia verba Doec dilexit in lingua dolosa, hoc est, in lingua moliente insidias. Aliqua vero exemplaria non in ablativo, sed in accusativo habent: linguam dolo- san : et tunc divides versiculi verba, ut sit sen- sus : Dilexisti etiam linguam dolosam. VERS. 7. Propterea Deus destruet te in finem. Ni- mirum veluti male ædificatum, tametsi ob delatio- nem a te factam Sauli regi ad majorem ab illo honorem provectus sis. Quod si verbum, destrual, et alia, quæ sequuntur, intellexeris non optantis esse, sed exsecrantis, prophetiam continebunt futuræ perditionis ipsius Doec. Evellat te. Veluti in ejus vinea male plantatum. Et emigrare te faciat a tabernaculo tuo. Id est, animam tuam a corpore tuo. Vel emigrare te fa- ciat a domo tua, et ab ea veluti mortuum efferri. Et radicem tuam a terra viventium. Per radicem B præsentem terram intelligit, quam vivi homines generationem ac stirpem ejus tam præteritamı quam futuram intelligit. Radices enim Doec tam parentes dici possunt, quam liberi ac posteri ; parentes quidem, quia eum produxere; filii vero ac posteri, quia radix sunt aliorum, qui ab eis generantur. Per radicem igitur tam ascendentes, quam descendentes, et omnem denique generatio- nem significavit. Per terram autem viventium, et habitant, et coelum, qui eorum locus est, qui semper vivunt. VERS. 8. Videbunt justi et timebunt. Videbunt in:egram perditionem Docc. Unde inevitabilem pœnarum sententiam timentes, cautiores fient. Et super eum ridebunt. Gaudebunt, inquit, cum cum tanti sceleris viderint pœnas dare; juxta quam sententiam alibi dictum est : Lætabitur justus, cum riderit vindictam *. Indidereus autem est hoc quo- _ que loco constructio. VERS. 9. dicent, Ecce homo, qui non posuit Deum adjutorem sui. Qui me injuria a rege affectum celare noluit, sed prodere : quam ob causam Deum sibi inimicum constituit, qui pro hominibus injuria affectis pugnare solet. Sed speravit in multitudine divitiarum suarum. Verisimile est autem hunc Doec fuisse divitem, vel divitias non auri dici, aut argenti, sed mali- gnitatis et vitiorum ; quibus supra potentem eum csse dixit • Psal. LVII, 11. D Varia lectiones. (84) ἴσ. ἵν᾽ ᾖ, ut sensus sit.
PG 128:5251 Εἰς τὸ τέλος· τοῖς υἱοῖς Κορέ· ψαλμός. Περὶ τῆς μελλούσης κοινῆς κρίσεως ὁ ψαλμὸς διαλέγεται, ἥτις ἐστὶ τέλος τῆς παρούσης ζωῆς· διὸ καὶ εἰς τὸ τέλος ἐπιγέγραπται, ὅτι περὶ τῆς τελευταίας ἡμέρας ἐρεῖ. Tὸ δὲ ἑξῆς τῆς ἐπιγραφῆς, δῆλον ἀπὸ τῶν προηρμηνευμένων.Ἐξ ὧν ηυφρανάν σε θυγατέρες βασιλέων Α ἐν τῇ τιμῇ σου. ἂν ἕνεκεν, ἤτοι διὰ τὴν νέο κρωσιν καὶ ἀφθαρσίαν, καὶ εἰς ᾅδου κάθοδον, καὶ ὅσα περὶ τὸ ἑκούσιον ὑπὲρ ἀνθρώπων πάθος σου, ηύφραναν σε αἱ πιστεύσασαι ψυχαί· ταύτας γὰρ υποληπτέον θυγατέρας βασιλέων. Εἰ γὰρ υἱοὶ καὶ συγκληρονόμοι τῆς βασιλείας οἱ ἀπόστολοι, δῆλον ὡς βασιλεῖς · οὗτοι δὲ τὰς ψυχὰς τῶν πιστευσάντων διὰ τοῦ θείου βαπτίσματος εγέννησαν. Φησὶ γὰρ ὁ Παῦλος, ὅτι Διὰ τοῦ Εὐαγγελίου ἐγὼ ὑμᾶς ἐγέν- νησα. Εύφραναν δέ σε πῶς; Ἐν τῷ τιμᾷν σε ἀψευδῶς. 'Αλλὰ ταῦτα μὲν, καθ᾽ ὑψηλοτέραν ἐπι· βολήν· κατὰ δὲ τὸ πρόχειρον, ἑτέρως τὰ ῥητὰ νοή σεις, ὅτι ποικίλη ἀρετῶν εὐωδία ἀποπνεῖ τοῦ σκη- νώματός σου καὶ οὐ τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ τῶν κατὰ τόπους ναῶν σου τῶν λαμπρών. Η γὰρ πολλο κιλία τῶν ἀρωματικῶν εἰδῶν, τὴν ποικιλίαν τῆς εὐωδίας τῶν ἀρετῶν ὑποσημαίνει, ἐξ ὧν ναῶν η φρανάν σε οἱ τούτους φιλοτίμως ἐκ πίστεως δαμά μένοι. Τὸ δὲ, Ηὔφραναν, ὡς ἤδη γεγονός λέγει, νόμῳ προφητεία; (60), ὡς ποιήσει· τὸ δὲ, θυγατέ ρες βασιλέων ἐν τῇ τιμῇ σου, ὅτι οὐκ ἰδιῶται μόνον, ἀλλὰ καὶ βασιλεῖς σε τιμήσουσι · καὶ τὸ παραδοξότερον, αἱ μυρίοις ὀφθαλμοῖς φυλασσόμε ναι, καὶ ἐν τοῖς ἀδύτοις τῶν βασιλείων θαλαμευό- μεναι, θυγατέρες βασιλέων, ὡς ἡ σοφωτάτη Δικα τερίνα, καὶ ἄλλαι πολλαί. Παρέστη ἡ βασίλισσα ἐκ δεξιῶν σου. Βασί- λισσαν ἐνταῦθα λέγει την συναγωγὴν τῶν εὐσεβε στάτων Χριστιανῶν, ἣν ὁ βασιλεὺς Χριστὸς ἐνυμφεύ- σατο ἑαυτῷ, διὰ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως, πρότερον τοῖς εἰδώλοις κεκωλυμένην· ἥτις ἐβασίλευσε μὲν τῶν παθῶν· συνεβασίλευσε δὲ τῷ νυμφίῳ βασιλείαν οὐράνιον. Καὶ ὁ μὲν νυμφίος κάθηται ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρός, ὡς ὁμοούσιος καὶ ὁμότιμος· αὕτη δὲ παρ έστηκεν ἐκ δεξιῶν τοῦ νυμφίου, μετὰ τῶν ἀσωμά- των δυνάμεων. Εἰ γὰρ καὶ νύμφη ἐστὶ καὶ βασίλισσα, ἀλλὰ κτιστής ἐστι φύσεω;, καὶ ὑπέρμεγα ταύτῃ τὸ καὶ τοιαύτης ἀξιωθῆναι στάσεώς τε καὶ παραστά σεως. Οὐκ ἐναντία δέ φησιν ὁ Παῦλος λέγων περί τοῦ Θεοῦ, ὅτι Συνήγειρε, καὶ συνεκάθισεν ἡμᾶς ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. Διὰ Χριστοῦ γάρ, φησί, τοῦ Κυρίου καθίσαντος οἷα κεφαλῆς ἡ ῶν, συμμετέσχε τῆς τιμῆς καὶ τὸ λοιπὸν σῶμα τῆς Ἐκκλησίας. Εν ἱματισμῷ διαχρύσῳ περιβεβλημένη, πε- ποικιλμένη. Περιβεβλημένη μὲν, ἐν ἱματισμῷ λαμπρῷ, ήτοι τῇ χάριτι τοῦ θείου βαπτίσματος, * τῇ περιβολῇ τοῦ ἁγίου Πνεύματος· πεποικιλμένη Δι COMMENT. IN PSALMOS. • Ex quibus delectaverunt le filiæ regum in honore. tuo. Propter quæ, inquit [propter tuam nimirum mortem, Incorruptionem et descensum ad inferos, et propter quæcunque alia quæ ad voluntariam pro hominibus passionem tuam pertinent, creden- tes et fideles animæ delectaverunt te. Eas enim intelligimus regum flias appellari, quia si apo- stoli, filii atque hæredes sunt cœlestis regni, ma- nifestum est etiam, quod effecti sint reges. Hi igitur. apostoli credentium animas per sacrum genuerunt baptisma : Per Evangelium enim, inquit Apostolus, ego vos genui ". Sed quomodo delectaverunt te? Dum scilicet non ficto animo te colunt. Verum hæc juxta altiorem sensum dicta sunt, sed juxta aliums sensum, qui clarior videri potest, dic, quod varius ac multiplex virtutum odor spirat ab assumpta Christi humanitate : neque ab ea solumn, sed multis etiam præclaris templis atque Ecclesiis quæ in universo orbe sitæ sunt. Multiplex namque odoramentorum genus, multiplicem etiam virtu- tuņi odorem significat: ex quibus, inquit, templis delectaverunt te fideles illi, qui egregia in te fide duci, magna illa templa tibi construxerunt. Dele- claverunt autem dixit, ut jam factum, et præteri← tum, quod futurum erat : lege nimirum prophetiæ. Filiæ præterea regum in honore tuo id facient, quia non plebeii ac populares tantum, sed reges admirandum videri poterat] ipsæ etiam regum H- B etiam Dominum honoraturi erant, et [quod magis 1:æ, quæ innumeris custodum oculis in regum penetralibus observarentur: qualis fuit sapientissima- Catherina, et aliæ quanı plurimæ. C impletum est, Christo scilicet illic considente, qui bus, hoc est reliquo Ecclesiæ corpori communem Cor. iv, 15. * Ephes. 11, 6. Vers. 10. Astitit Regina a dextris this. Per re- ginam hic religiosissimam Christianorum Ecclesiam intelligit, quam antea idolis ac simulacris addi clam, Christus Rex sibi desponsavit, propter il- lam mimirum fdem quam in eum habuit ; quæ ideo regina esse dicitur, quia animi perturbationibus imperat, ut domina, et quia simul cum sponso suo Christo conregnat in cœlesti regno. Et ipse quidem sponsus consided a dextris Patris, tanquam ci consubstantialis, et eodem honore præditus. Ipsa autem regina Ecclesia non considet, sed astal a dextris Sponsi, una cum incorporeis potestatibus. Nam etsi sponsa sit et regina, altamen creala quadam natura cum sit, eximium ei fuit, quod tam honorɔtum ordinem, et statum adeo sublimem sit consecuta. Nec repugnant quæ legimus apud Paulum, quod Considere nos fecerit Deus in cœlesti- bus in Christo Jesu ". Per Christum enim id ad- nostrum caput est, et honorem illum nobis omni- esse effecit. D In vestitu deaurato circumamicta varietate. Cir- cumamicta quidem vestitu splendido, id est, sacri baptismalis gratia ; vel amictu et veste sanct Spiritus, et virtute honestarum virtutum. Ami- Variæ lectiones. (60) Αl. ὡς ποιήσει και παρακατιών.
1 Towards fulfilment; belonging to the sons of Kore; a psalm. The psalm treats of the future universal judgement which is the fulfilment of the present life, and hence it has the superscription ‘towards fulfilment’, because it will speak of the last day. The rest of the inscription is clear from what has been discussed before.
2 Ἀκούσατε ταῦτα, πάντα τὰ ἔθνη· ἐνωτίσασθε, πάντες οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην. Πᾶσαν ὁ προφήτης τὴν φύσιν τῶν ἀνθρώπων εἰς ἀκρόασιν συγκαλεῖ. Ἐπεὶ δὲ ἔθνη μέν εἰσιν ἁπλῶς, πάντα τὰ γένη τὰ διαφόρῳ γλώσσῃ χρώμενα, καὶ κατὰ πλῆθος οἰκοῦντα ἐν πόλεσιν, ἐν κώμαις, ἐν ἀγροῖς, τινὲς δὲ, οὐ κατὰ πλῆθος οἰκοῦσιν, ἀλλὰ καταμόνας, ἐν ὄρεσιν, ἐν σπηλαίοις, ἐν σχισμαῖς πετρῶν, ἐπήγαγε τὸ γ κατὰ δὲ τὴν ἀναγωγήν MSCBF : κατὰ δὲ ἀναγωγήν PV.Ἐξ ὧν ηυφρανάν σε θυγατέρες βασιλέων Α ἐν τῇ τιμῇ σου. ἂν ἕνεκεν, ἤτοι διὰ τὴν νέο κρωσιν καὶ ἀφθαρσίαν, καὶ εἰς ᾅδου κάθοδον, καὶ ὅσα περὶ τὸ ἑκούσιον ὑπὲρ ἀνθρώπων πάθος σου, ηύφραναν σε αἱ πιστεύσασαι ψυχαί· ταύτας γὰρ υποληπτέον θυγατέρας βασιλέων. Εἰ γὰρ υἱοὶ καὶ συγκληρονόμοι τῆς βασιλείας οἱ ἀπόστολοι, δῆλον ὡς βασιλεῖς · οὗτοι δὲ τὰς ψυχὰς τῶν πιστευσάντων διὰ τοῦ θείου βαπτίσματος εγέννησαν. Φησὶ γὰρ ὁ Παῦλος, ὅτι Διὰ τοῦ Εὐαγγελίου ἐγὼ ὑμᾶς ἐγέν- νησα. Εύφραναν δέ σε πῶς; Ἐν τῷ τιμᾷν σε ἀψευδῶς. 'Αλλὰ ταῦτα μὲν, καθ᾽ ὑψηλοτέραν ἐπι· βολήν· κατὰ δὲ τὸ πρόχειρον, ἑτέρως τὰ ῥητὰ νοή σεις, ὅτι ποικίλη ἀρετῶν εὐωδία ἀποπνεῖ τοῦ σκη- νώματός σου καὶ οὐ τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ τῶν κατὰ τόπους ναῶν σου τῶν λαμπρών. Η γὰρ πολλο κιλία τῶν ἀρωματικῶν εἰδῶν, τὴν ποικιλίαν τῆς εὐωδίας τῶν ἀρετῶν ὑποσημαίνει, ἐξ ὧν ναῶν η φρανάν σε οἱ τούτους φιλοτίμως ἐκ πίστεως δαμά μένοι. Τὸ δὲ, Ηὔφραναν, ὡς ἤδη γεγονός λέγει, νόμῳ προφητεία; (60), ὡς ποιήσει· τὸ δὲ, θυγατέ ρες βασιλέων ἐν τῇ τιμῇ σου, ὅτι οὐκ ἰδιῶται μόνον, ἀλλὰ καὶ βασιλεῖς σε τιμήσουσι · καὶ τὸ παραδοξότερον, αἱ μυρίοις ὀφθαλμοῖς φυλασσόμε ναι, καὶ ἐν τοῖς ἀδύτοις τῶν βασιλείων θαλαμευό- μεναι, θυγατέρες βασιλέων, ὡς ἡ σοφωτάτη Δικα τερίνα, καὶ ἄλλαι πολλαί. Παρέστη ἡ βασίλισσα ἐκ δεξιῶν σου. Βασί- λισσαν ἐνταῦθα λέγει την συναγωγὴν τῶν εὐσεβε στάτων Χριστιανῶν, ἣν ὁ βασιλεὺς Χριστὸς ἐνυμφεύ- σατο ἑαυτῷ, διὰ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως, πρότερον τοῖς εἰδώλοις κεκωλυμένην· ἥτις ἐβασίλευσε μὲν τῶν παθῶν· συνεβασίλευσε δὲ τῷ νυμφίῳ βασιλείαν οὐράνιον. Καὶ ὁ μὲν νυμφίος κάθηται ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρός, ὡς ὁμοούσιος καὶ ὁμότιμος· αὕτη δὲ παρ έστηκεν ἐκ δεξιῶν τοῦ νυμφίου, μετὰ τῶν ἀσωμά- των δυνάμεων. Εἰ γὰρ καὶ νύμφη ἐστὶ καὶ βασίλισσα, ἀλλὰ κτιστής ἐστι φύσεω;, καὶ ὑπέρμεγα ταύτῃ τὸ καὶ τοιαύτης ἀξιωθῆναι στάσεώς τε καὶ παραστά σεως. Οὐκ ἐναντία δέ φησιν ὁ Παῦλος λέγων περί τοῦ Θεοῦ, ὅτι Συνήγειρε, καὶ συνεκάθισεν ἡμᾶς ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. Διὰ Χριστοῦ γάρ, φησί, τοῦ Κυρίου καθίσαντος οἷα κεφαλῆς ἡ ῶν, συμμετέσχε τῆς τιμῆς καὶ τὸ λοιπὸν σῶμα τῆς Ἐκκλησίας. Εν ἱματισμῷ διαχρύσῳ περιβεβλημένη, πε- ποικιλμένη. Περιβεβλημένη μὲν, ἐν ἱματισμῷ λαμπρῷ, ήτοι τῇ χάριτι τοῦ θείου βαπτίσματος, * τῇ περιβολῇ τοῦ ἁγίου Πνεύματος· πεποικιλμένη Δι COMMENT. IN PSALMOS. • Ex quibus delectaverunt le filiæ regum in honore. tuo. Propter quæ, inquit [propter tuam nimirum mortem, Incorruptionem et descensum ad inferos, et propter quæcunque alia quæ ad voluntariam pro hominibus passionem tuam pertinent, creden- tes et fideles animæ delectaverunt te. Eas enim intelligimus regum flias appellari, quia si apo- stoli, filii atque hæredes sunt cœlestis regni, ma- nifestum est etiam, quod effecti sint reges. Hi igitur. apostoli credentium animas per sacrum genuerunt baptisma : Per Evangelium enim, inquit Apostolus, ego vos genui ". Sed quomodo delectaverunt te? Dum scilicet non ficto animo te colunt. Verum hæc juxta altiorem sensum dicta sunt, sed juxta aliums sensum, qui clarior videri potest, dic, quod varius ac multiplex virtutum odor spirat ab assumpta Christi humanitate : neque ab ea solumn, sed multis etiam præclaris templis atque Ecclesiis quæ in universo orbe sitæ sunt. Multiplex namque odoramentorum genus, multiplicem etiam virtu- tuņi odorem significat: ex quibus, inquit, templis delectaverunt te fideles illi, qui egregia in te fide duci, magna illa templa tibi construxerunt. Dele- claverunt autem dixit, ut jam factum, et præteri← tum, quod futurum erat : lege nimirum prophetiæ. Filiæ præterea regum in honore tuo id facient, quia non plebeii ac populares tantum, sed reges admirandum videri poterat] ipsæ etiam regum H- B etiam Dominum honoraturi erant, et [quod magis 1:æ, quæ innumeris custodum oculis in regum penetralibus observarentur: qualis fuit sapientissima- Catherina, et aliæ quanı plurimæ. C impletum est, Christo scilicet illic considente, qui bus, hoc est reliquo Ecclesiæ corpori communem Cor. iv, 15. * Ephes. 11, 6. Vers. 10. Astitit Regina a dextris this. Per re- ginam hic religiosissimam Christianorum Ecclesiam intelligit, quam antea idolis ac simulacris addi clam, Christus Rex sibi desponsavit, propter il- lam mimirum fdem quam in eum habuit ; quæ ideo regina esse dicitur, quia animi perturbationibus imperat, ut domina, et quia simul cum sponso suo Christo conregnat in cœlesti regno. Et ipse quidem sponsus consided a dextris Patris, tanquam ci consubstantialis, et eodem honore præditus. Ipsa autem regina Ecclesia non considet, sed astal a dextris Sponsi, una cum incorporeis potestatibus. Nam etsi sponsa sit et regina, altamen creala quadam natura cum sit, eximium ei fuit, quod tam honorɔtum ordinem, et statum adeo sublimem sit consecuta. Nec repugnant quæ legimus apud Paulum, quod Considere nos fecerit Deus in cœlesti- bus in Christo Jesu ". Per Christum enim id ad- nostrum caput est, et honorem illum nobis omni- esse effecit. D In vestitu deaurato circumamicta varietate. Cir- cumamicta quidem vestitu splendido, id est, sacri baptismalis gratia ; vel amictu et veste sanct Spiritus, et virtute honestarum virtutum. Ami- Variæ lectiones. (60) Αl. ὡς ποιήσει και παρακατιών.
2 Listen to these things, O all you nations. Give ear, O all you that dwell in the inhabited world. The prophet convokes the whole nature of mankind to listen. The nations are simply all the races that use various languages and dwell in groups in cit- ies, in villages, in the countryside. Since, however, there are some people who do not live in groups, but all alone in mountains, in caves and in clefts of rocks, he added the more universal
PG 128:613Ψαλμός 48 — Psalm 48Α τῶν Ἰουδαίων · διέβαλε γὰρ τοὺς περὶ τὸν ᾿Αβιμέ λεχ, ὡς συνεργούς τοῦ Δαβίδ. Ηγάπησας κακίαν ὑπὲρ ἀγαθωσύνην, ἀδικίαν ὑπὲρ τοῦ λαλῆσαι δικαιοσύνην. ἀεὶ τὸ κακὸν μᾶλλον, ἢ τὸ ἀγαθὸν ἡσπάσω, καὶ τὸ λέγειν άδικα μᾶλλον, ἢ τὸ λέγειν δίκαια. Ηγάπησας πάντα βήματα καταποντισμού, γλώσσῃ δολία. Πάντα βήματα καταποντίζοντα καὶ ἀφανίζοντα τοὺς ἀνθρώπους, καθ' ὧν ἂν σχεθῶσιν, ὡς κύματα· ταῦτα δὲ ἠγάπησεν ἐν γλώσσῃ δολερᾷ, ήγουν ἐπιβούλῳ. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, γλῶσ σαν δολίαν γράφουσιν· ἐφ᾽ ὧν ἀποδιαιρήσεις τὸ γλῶσσαν, δολίαν, ἵν' (84), Ηγάπησας πάλιν γλώσσαν δολίαν. Διὰ τοῦτο ὁ Θεὸς καθελεῖ σε εἰς τέλος. Ὡς κακῶς ᾠκοδομημένον, εἰ καὶ ὑψώθης ἐκ τῆς κατα μηνύσεως. Εἰ δὲ μὴ εὐκτικὰ τὰ ῥήματα, ἀλλ᾽ ἐν τύπῳ ἀρᾶς, προφητεῖαι τῆς τούτου πανωλεθρίας εἰσίν. 'Εκείλαι σε. Ως πονηρῶς πεφυτευμένον ἐν τῷ ἀμπελῶνι αὐτοῦ. Καὶ μεταναστεύσαι σε ἀπὸ σκηνώματός σου. Τὴν ψυχήν σου ἀπὸ τοῦ σώματός σου· ἡ σὲ ὅλον, ἀπὸ τῆς οἰκίας σου νεκρὸν ἐκφερόμενον. Καὶ τὸ ῥίζωμά σου ἐκ γῆς ζώντων. Καὶ τὸ γένος σου. Ρίζα γὰρ τοῦ Δωήκ καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ, καὶ ὁ παῖς· ὁ μὲν, ὡς τὸν Δωὴκ ἐκφύσας, ὁ δὲ, ὡς ρίζα τοῦ ἑξῆς γένους υποληφθείς. Διὰ τῆς ῥίζης οὖν καὶ τοὺς ἀνιόντας, καὶ τοὺς κατιόντας, και συμπαν ἁπλῶς τὸ γένος ἐδήλωσεν. Γῆν δὲ ζώντων καὶ τὴν παροῦσαν λέγει, ἣν οἰκοῦσιν οἱ ζῶντες, καὶ τὸν ἐν οὐρανοῖς τόπον, τὸν ἀεὶ ζώντων ς Οψονται δίκαιοι, καὶ φοβηθήσονται. Όψονται τὴν μέλλουσαν πανωλεθρίαν τοῦ Δωήκ, καὶ φο βηθέντες τὴν ἀφυκτον δίκην, ἀσφαλέστεροι γεν- ήσονται. Καὶ ἐπ' αὐτὸν γελάσονται. Καὶ ἐπ' αὐτῷ δόντι δίκην χαρήσονται · Εὐφρανθήσεται γάρ, φησί, δι καιος, ὅταν ἴδῃ ἐκδίκησιν. Αδιάφορος δὲ κανταῦθα ἡ σύνταξις. Εt Καὶ ἐροῦσι· Ἰδοὺ ἄνθρωπος, ὃς οὐκ ἔθετο τὸν Θεὸν βοηθὸν αὐτοῦ. Ἐν τῷ μὴ συγκαλύψαι τὸν ἡδι κημένον, ἀλλὰ μᾶλλον προδοὺς αὐτὸν, ἐχθρὸν ἑαυτοῦ κατέστησε τὸν ὑπέρμαχον τῶν ἠδικημένων. 'Αλλ' ἐπήλπισεν ἐπὶ τῷ πλήθει τοῦ πλούτου αὐτοῦ. Εἰκὸς γὰρ πλούσιον αὐτὸν εἶναι. Η πλοῦτον λέγει τὴν κακίαν, ἐφ' ᾗ καὶ δυνατὸν αὐτὸν εἴρηκε. EUTHYMII ZIGABENI deraserit, cum Sauli detulisset, Achimelech sacer· dotem favere partibus David. Vers. 5. Dilexisti malitiam' super bonitatem, in- justitiam magis quam loqui justitiam. Malum potius quam bonum semper amasti, et injusta facere po- tius quam justa. Vers. 6. Dilexisti omnia verba demersionis lingua dolosa. Omnia verba demersionis, quæ perimere ac delere homines solent, in quos, veluti quidam vnus fluctus, irruerint. Hæc enim omnia verba Doec dilexit in lingua dolosa, hoc est, in lingua moliente insidias. Aliqua vero exemplaria non in ablativo, sed in accusativo habent: linguam dolo- san : et tunc divides versiculi verba, ut sit sen- sus : Dilexisti etiam linguam dolosam. VERS. 7. Propterea Deus destruet te in finem. Ni- mirum veluti male ædificatum, tametsi ob delatio- nem a te factam Sauli regi ad majorem ab illo honorem provectus sis. Quod si verbum, destrual, et alia, quæ sequuntur, intellexeris non optantis esse, sed exsecrantis, prophetiam continebunt futuræ perditionis ipsius Doec. Evellat te. Veluti in ejus vinea male plantatum. Et emigrare te faciat a tabernaculo tuo. Id est, animam tuam a corpore tuo. Vel emigrare te fa- ciat a domo tua, et ab ea veluti mortuum efferri. Et radicem tuam a terra viventium. Per radicem B præsentem terram intelligit, quam vivi homines generationem ac stirpem ejus tam præteritamı quam futuram intelligit. Radices enim Doec tam parentes dici possunt, quam liberi ac posteri ; parentes quidem, quia eum produxere; filii vero ac posteri, quia radix sunt aliorum, qui ab eis generantur. Per radicem igitur tam ascendentes, quam descendentes, et omnem denique generatio- nem significavit. Per terram autem viventium, et habitant, et coelum, qui eorum locus est, qui semper vivunt. VERS. 8. Videbunt justi et timebunt. Videbunt in:egram perditionem Docc. Unde inevitabilem pœnarum sententiam timentes, cautiores fient. Et super eum ridebunt. Gaudebunt, inquit, cum cum tanti sceleris viderint pœnas dare; juxta quam sententiam alibi dictum est : Lætabitur justus, cum riderit vindictam *. Indidereus autem est hoc quo- _ que loco constructio. VERS. 9. dicent, Ecce homo, qui non posuit Deum adjutorem sui. Qui me injuria a rege affectum celare noluit, sed prodere : quam ob causam Deum sibi inimicum constituit, qui pro hominibus injuria affectis pugnare solet. Sed speravit in multitudine divitiarum suarum. Verisimile est autem hunc Doec fuisse divitem, vel divitias non auri dici, aut argenti, sed mali- gnitatis et vitiorum ; quibus supra potentem eum csse dixit • Psal. LVII, 11. D Varia lectiones. (84) ἴσ. ἵν᾽ ᾖ, ut sensus sit.
PG 128:525καθολικώτερον, ὅτι πάντες οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην ὅπως δήποτε, ἵνα μηδεὶς ἀπολειφθείη τῆς κλήσεως. Tὸ δὲ, ἐνωτίσασθε, εἰ καὶ ταὐτὸν δοκεῖ τῷ, ἀκούσατε, ἀλλ’ ἔχει καί τινα ἐπίτασιν, τὸ μὴ ἁπλῶς ἀκούειν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ οὖς βάλλειν τὸ ἀκουόμενον.Ἐξ ὧν ηυφρανάν σε θυγατέρες βασιλέων Α ἐν τῇ τιμῇ σου. ἂν ἕνεκεν, ἤτοι διὰ τὴν νέο κρωσιν καὶ ἀφθαρσίαν, καὶ εἰς ᾅδου κάθοδον, καὶ ὅσα περὶ τὸ ἑκούσιον ὑπὲρ ἀνθρώπων πάθος σου, ηύφραναν σε αἱ πιστεύσασαι ψυχαί· ταύτας γὰρ υποληπτέον θυγατέρας βασιλέων. Εἰ γὰρ υἱοὶ καὶ συγκληρονόμοι τῆς βασιλείας οἱ ἀπόστολοι, δῆλον ὡς βασιλεῖς · οὗτοι δὲ τὰς ψυχὰς τῶν πιστευσάντων διὰ τοῦ θείου βαπτίσματος εγέννησαν. Φησὶ γὰρ ὁ Παῦλος, ὅτι Διὰ τοῦ Εὐαγγελίου ἐγὼ ὑμᾶς ἐγέν- νησα. Εύφραναν δέ σε πῶς; Ἐν τῷ τιμᾷν σε ἀψευδῶς. 'Αλλὰ ταῦτα μὲν, καθ᾽ ὑψηλοτέραν ἐπι· βολήν· κατὰ δὲ τὸ πρόχειρον, ἑτέρως τὰ ῥητὰ νοή σεις, ὅτι ποικίλη ἀρετῶν εὐωδία ἀποπνεῖ τοῦ σκη- νώματός σου καὶ οὐ τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ τῶν κατὰ τόπους ναῶν σου τῶν λαμπρών. Η γὰρ πολλο κιλία τῶν ἀρωματικῶν εἰδῶν, τὴν ποικιλίαν τῆς εὐωδίας τῶν ἀρετῶν ὑποσημαίνει, ἐξ ὧν ναῶν η φρανάν σε οἱ τούτους φιλοτίμως ἐκ πίστεως δαμά μένοι. Τὸ δὲ, Ηὔφραναν, ὡς ἤδη γεγονός λέγει, νόμῳ προφητεία; (60), ὡς ποιήσει· τὸ δὲ, θυγατέ ρες βασιλέων ἐν τῇ τιμῇ σου, ὅτι οὐκ ἰδιῶται μόνον, ἀλλὰ καὶ βασιλεῖς σε τιμήσουσι · καὶ τὸ παραδοξότερον, αἱ μυρίοις ὀφθαλμοῖς φυλασσόμε ναι, καὶ ἐν τοῖς ἀδύτοις τῶν βασιλείων θαλαμευό- μεναι, θυγατέρες βασιλέων, ὡς ἡ σοφωτάτη Δικα τερίνα, καὶ ἄλλαι πολλαί. Παρέστη ἡ βασίλισσα ἐκ δεξιῶν σου. Βασί- λισσαν ἐνταῦθα λέγει την συναγωγὴν τῶν εὐσεβε στάτων Χριστιανῶν, ἣν ὁ βασιλεὺς Χριστὸς ἐνυμφεύ- σατο ἑαυτῷ, διὰ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως, πρότερον τοῖς εἰδώλοις κεκωλυμένην· ἥτις ἐβασίλευσε μὲν τῶν παθῶν· συνεβασίλευσε δὲ τῷ νυμφίῳ βασιλείαν οὐράνιον. Καὶ ὁ μὲν νυμφίος κάθηται ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρός, ὡς ὁμοούσιος καὶ ὁμότιμος· αὕτη δὲ παρ έστηκεν ἐκ δεξιῶν τοῦ νυμφίου, μετὰ τῶν ἀσωμά- των δυνάμεων. Εἰ γὰρ καὶ νύμφη ἐστὶ καὶ βασίλισσα, ἀλλὰ κτιστής ἐστι φύσεω;, καὶ ὑπέρμεγα ταύτῃ τὸ καὶ τοιαύτης ἀξιωθῆναι στάσεώς τε καὶ παραστά σεως. Οὐκ ἐναντία δέ φησιν ὁ Παῦλος λέγων περί τοῦ Θεοῦ, ὅτι Συνήγειρε, καὶ συνεκάθισεν ἡμᾶς ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. Διὰ Χριστοῦ γάρ, φησί, τοῦ Κυρίου καθίσαντος οἷα κεφαλῆς ἡ ῶν, συμμετέσχε τῆς τιμῆς καὶ τὸ λοιπὸν σῶμα τῆς Ἐκκλησίας. Εν ἱματισμῷ διαχρύσῳ περιβεβλημένη, πε- ποικιλμένη. Περιβεβλημένη μὲν, ἐν ἱματισμῷ λαμπρῷ, ήτοι τῇ χάριτι τοῦ θείου βαπτίσματος, * τῇ περιβολῇ τοῦ ἁγίου Πνεύματος· πεποικιλμένη Δι COMMENT. IN PSALMOS. • Ex quibus delectaverunt le filiæ regum in honore. tuo. Propter quæ, inquit [propter tuam nimirum mortem, Incorruptionem et descensum ad inferos, et propter quæcunque alia quæ ad voluntariam pro hominibus passionem tuam pertinent, creden- tes et fideles animæ delectaverunt te. Eas enim intelligimus regum flias appellari, quia si apo- stoli, filii atque hæredes sunt cœlestis regni, ma- nifestum est etiam, quod effecti sint reges. Hi igitur. apostoli credentium animas per sacrum genuerunt baptisma : Per Evangelium enim, inquit Apostolus, ego vos genui ". Sed quomodo delectaverunt te? Dum scilicet non ficto animo te colunt. Verum hæc juxta altiorem sensum dicta sunt, sed juxta aliums sensum, qui clarior videri potest, dic, quod varius ac multiplex virtutum odor spirat ab assumpta Christi humanitate : neque ab ea solumn, sed multis etiam præclaris templis atque Ecclesiis quæ in universo orbe sitæ sunt. Multiplex namque odoramentorum genus, multiplicem etiam virtu- tuņi odorem significat: ex quibus, inquit, templis delectaverunt te fideles illi, qui egregia in te fide duci, magna illa templa tibi construxerunt. Dele- claverunt autem dixit, ut jam factum, et præteri← tum, quod futurum erat : lege nimirum prophetiæ. Filiæ præterea regum in honore tuo id facient, quia non plebeii ac populares tantum, sed reges admirandum videri poterat] ipsæ etiam regum H- B etiam Dominum honoraturi erant, et [quod magis 1:æ, quæ innumeris custodum oculis in regum penetralibus observarentur: qualis fuit sapientissima- Catherina, et aliæ quanı plurimæ. C impletum est, Christo scilicet illic considente, qui bus, hoc est reliquo Ecclesiæ corpori communem Cor. iv, 15. * Ephes. 11, 6. Vers. 10. Astitit Regina a dextris this. Per re- ginam hic religiosissimam Christianorum Ecclesiam intelligit, quam antea idolis ac simulacris addi clam, Christus Rex sibi desponsavit, propter il- lam mimirum fdem quam in eum habuit ; quæ ideo regina esse dicitur, quia animi perturbationibus imperat, ut domina, et quia simul cum sponso suo Christo conregnat in cœlesti regno. Et ipse quidem sponsus consided a dextris Patris, tanquam ci consubstantialis, et eodem honore præditus. Ipsa autem regina Ecclesia non considet, sed astal a dextris Sponsi, una cum incorporeis potestatibus. Nam etsi sponsa sit et regina, altamen creala quadam natura cum sit, eximium ei fuit, quod tam honorɔtum ordinem, et statum adeo sublimem sit consecuta. Nec repugnant quæ legimus apud Paulum, quod Considere nos fecerit Deus in cœlesti- bus in Christo Jesu ". Per Christum enim id ad- nostrum caput est, et honorem illum nobis omni- esse effecit. D In vestitu deaurato circumamicta varietate. Cir- cumamicta quidem vestitu splendido, id est, sacri baptismalis gratia ; vel amictu et veste sanct Spiritus, et virtute honestarum virtutum. Ami- Variæ lectiones. (60) Αl. ὡς ποιήσει και παρακατιών.
designation, namely, all who dwell wheresoever in the inhabited world so that no one might be left out of the invitation. Even though ‘give ear’ seems to be the same as ‘listen’, it involves nevertheless a certain intensification, namely, not simply to hear, but to put in one’s ear what is heard.
α Oἵ τε γηγενεῖς καὶ οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων. Ὁ μέγας Βασίλειος γηγενεῖς μὲν λέγει, τοὺς γήϊνα πάντῃ φρονοῦντας καὶ περὶ PG29.433B τῆν γῆν ὅλως ἐπτοημένους· υἱοὺς δὲ τῶν ἀνθρώπων, τοὺς λόγῳ κοσμουμένους· ἴδιον γὰρ ἀνθρώπου, τὸ λογικόν. Ὁ δὲ Χρυσόστομος ἑτέρως μετεχειρίσατο τὴν ἐξήγησιν· φησὶ γὰρ, ὅτι συγκαλέσας PG55.223 ὁ προφήτης ἅπαντας ἁπλῶς τοὺς ἀνθρώπους, κατέστειλεν ἐκ προοιμίων, εἴτις αὐτοῖς ἐνῆν φυσίωσις κατ’ ἀλλήλων, ὑπομνήσας ὅτι πάντες ἐκ γῆς εἰσιν, ἐξ ὕλης ἀτίμου· εἶτα ἵνα μὴ δόξαιεν ἀπὸ γῆς καταρχὰς βλαστῆσαι, κατὰ τοὺς περὶ τῶν σπαρτῶν μύθους τῶν Ἑλλήνων, ἐπήγαγε, καὶ οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων. Ἀκούσατε, φησὶν, οἱ ἄνθρωποι, οἱ γηγενεῖς τε, διὰ τὸν ἐκ γῆς πλασθέντα προπάτορα, καὶ οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων, διὰ τὴν ἐκ συνουσίας εἰς τὸ ἑξῆς γονήν.Ἐξ ὧν ηυφρανάν σε θυγατέρες βασιλέων Α ἐν τῇ τιμῇ σου. ἂν ἕνεκεν, ἤτοι διὰ τὴν νέο κρωσιν καὶ ἀφθαρσίαν, καὶ εἰς ᾅδου κάθοδον, καὶ ὅσα περὶ τὸ ἑκούσιον ὑπὲρ ἀνθρώπων πάθος σου, ηύφραναν σε αἱ πιστεύσασαι ψυχαί· ταύτας γὰρ υποληπτέον θυγατέρας βασιλέων. Εἰ γὰρ υἱοὶ καὶ συγκληρονόμοι τῆς βασιλείας οἱ ἀπόστολοι, δῆλον ὡς βασιλεῖς · οὗτοι δὲ τὰς ψυχὰς τῶν πιστευσάντων διὰ τοῦ θείου βαπτίσματος εγέννησαν. Φησὶ γὰρ ὁ Παῦλος, ὅτι Διὰ τοῦ Εὐαγγελίου ἐγὼ ὑμᾶς ἐγέν- νησα. Εύφραναν δέ σε πῶς; Ἐν τῷ τιμᾷν σε ἀψευδῶς. 'Αλλὰ ταῦτα μὲν, καθ᾽ ὑψηλοτέραν ἐπι· βολήν· κατὰ δὲ τὸ πρόχειρον, ἑτέρως τὰ ῥητὰ νοή σεις, ὅτι ποικίλη ἀρετῶν εὐωδία ἀποπνεῖ τοῦ σκη- νώματός σου καὶ οὐ τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ τῶν κατὰ τόπους ναῶν σου τῶν λαμπρών. Η γὰρ πολλο κιλία τῶν ἀρωματικῶν εἰδῶν, τὴν ποικιλίαν τῆς εὐωδίας τῶν ἀρετῶν ὑποσημαίνει, ἐξ ὧν ναῶν η φρανάν σε οἱ τούτους φιλοτίμως ἐκ πίστεως δαμά μένοι. Τὸ δὲ, Ηὔφραναν, ὡς ἤδη γεγονός λέγει, νόμῳ προφητεία; (60), ὡς ποιήσει· τὸ δὲ, θυγατέ ρες βασιλέων ἐν τῇ τιμῇ σου, ὅτι οὐκ ἰδιῶται μόνον, ἀλλὰ καὶ βασιλεῖς σε τιμήσουσι · καὶ τὸ παραδοξότερον, αἱ μυρίοις ὀφθαλμοῖς φυλασσόμε ναι, καὶ ἐν τοῖς ἀδύτοις τῶν βασιλείων θαλαμευό- μεναι, θυγατέρες βασιλέων, ὡς ἡ σοφωτάτη Δικα τερίνα, καὶ ἄλλαι πολλαί. Παρέστη ἡ βασίλισσα ἐκ δεξιῶν σου. Βασί- λισσαν ἐνταῦθα λέγει την συναγωγὴν τῶν εὐσεβε στάτων Χριστιανῶν, ἣν ὁ βασιλεὺς Χριστὸς ἐνυμφεύ- σατο ἑαυτῷ, διὰ τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως, πρότερον τοῖς εἰδώλοις κεκωλυμένην· ἥτις ἐβασίλευσε μὲν τῶν παθῶν· συνεβασίλευσε δὲ τῷ νυμφίῳ βασιλείαν οὐράνιον. Καὶ ὁ μὲν νυμφίος κάθηται ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρός, ὡς ὁμοούσιος καὶ ὁμότιμος· αὕτη δὲ παρ έστηκεν ἐκ δεξιῶν τοῦ νυμφίου, μετὰ τῶν ἀσωμά- των δυνάμεων. Εἰ γὰρ καὶ νύμφη ἐστὶ καὶ βασίλισσα, ἀλλὰ κτιστής ἐστι φύσεω;, καὶ ὑπέρμεγα ταύτῃ τὸ καὶ τοιαύτης ἀξιωθῆναι στάσεώς τε καὶ παραστά σεως. Οὐκ ἐναντία δέ φησιν ὁ Παῦλος λέγων περί τοῦ Θεοῦ, ὅτι Συνήγειρε, καὶ συνεκάθισεν ἡμᾶς ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. Διὰ Χριστοῦ γάρ, φησί, τοῦ Κυρίου καθίσαντος οἷα κεφαλῆς ἡ ῶν, συμμετέσχε τῆς τιμῆς καὶ τὸ λοιπὸν σῶμα τῆς Ἐκκλησίας. Εν ἱματισμῷ διαχρύσῳ περιβεβλημένη, πε- ποικιλμένη. Περιβεβλημένη μὲν, ἐν ἱματισμῷ λαμπρῷ, ήτοι τῇ χάριτι τοῦ θείου βαπτίσματος, * τῇ περιβολῇ τοῦ ἁγίου Πνεύματος· πεποικιλμένη Δι COMMENT. IN PSALMOS. • Ex quibus delectaverunt le filiæ regum in honore. tuo. Propter quæ, inquit [propter tuam nimirum mortem, Incorruptionem et descensum ad inferos, et propter quæcunque alia quæ ad voluntariam pro hominibus passionem tuam pertinent, creden- tes et fideles animæ delectaverunt te. Eas enim intelligimus regum flias appellari, quia si apo- stoli, filii atque hæredes sunt cœlestis regni, ma- nifestum est etiam, quod effecti sint reges. Hi igitur. apostoli credentium animas per sacrum genuerunt baptisma : Per Evangelium enim, inquit Apostolus, ego vos genui ". Sed quomodo delectaverunt te? Dum scilicet non ficto animo te colunt. Verum hæc juxta altiorem sensum dicta sunt, sed juxta aliums sensum, qui clarior videri potest, dic, quod varius ac multiplex virtutum odor spirat ab assumpta Christi humanitate : neque ab ea solumn, sed multis etiam præclaris templis atque Ecclesiis quæ in universo orbe sitæ sunt. Multiplex namque odoramentorum genus, multiplicem etiam virtu- tuņi odorem significat: ex quibus, inquit, templis delectaverunt te fideles illi, qui egregia in te fide duci, magna illa templa tibi construxerunt. Dele- claverunt autem dixit, ut jam factum, et præteri← tum, quod futurum erat : lege nimirum prophetiæ. Filiæ præterea regum in honore tuo id facient, quia non plebeii ac populares tantum, sed reges admirandum videri poterat] ipsæ etiam regum H- B etiam Dominum honoraturi erant, et [quod magis 1:æ, quæ innumeris custodum oculis in regum penetralibus observarentur: qualis fuit sapientissima- Catherina, et aliæ quanı plurimæ. C impletum est, Christo scilicet illic considente, qui bus, hoc est reliquo Ecclesiæ corpori communem Cor. iv, 15. * Ephes. 11, 6. Vers. 10. Astitit Regina a dextris this. Per re- ginam hic religiosissimam Christianorum Ecclesiam intelligit, quam antea idolis ac simulacris addi clam, Christus Rex sibi desponsavit, propter il- lam mimirum fdem quam in eum habuit ; quæ ideo regina esse dicitur, quia animi perturbationibus imperat, ut domina, et quia simul cum sponso suo Christo conregnat in cœlesti regno. Et ipse quidem sponsus consided a dextris Patris, tanquam ci consubstantialis, et eodem honore præditus. Ipsa autem regina Ecclesia non considet, sed astal a dextris Sponsi, una cum incorporeis potestatibus. Nam etsi sponsa sit et regina, altamen creala quadam natura cum sit, eximium ei fuit, quod tam honorɔtum ordinem, et statum adeo sublimem sit consecuta. Nec repugnant quæ legimus apud Paulum, quod Considere nos fecerit Deus in cœlesti- bus in Christo Jesu ". Per Christum enim id ad- nostrum caput est, et honorem illum nobis omni- esse effecit. D In vestitu deaurato circumamicta varietate. Cir- cumamicta quidem vestitu splendido, id est, sacri baptismalis gratia ; vel amictu et veste sanct Spiritus, et virtute honestarum virtutum. Ami- Variæ lectiones. (60) Αl. ὡς ποιήσει και παρακατιών.
3α O both you earth-born and you sons of men. Basil the Great interprets ‘earth-born’ as those who are earthly minded in all things and PG29.433B entirely absorbed with the earth, and ‘sons of men’ as those who are endowed with reason, for reason is a characteristic of man. Chrysostomos dealt with the exposition in a different way, for he says that the prophet, PG55.223 having called together all people without differentiation, brought down to size at the very outset any among them who might have a sense of superiority towards others, reminding them that they are all made of earth, of base matter. Then, so it would not appear that they had sprouted from the earth in the beginning after the manner of the Greek myths about ‘sown men’, he added ‘and sons of men’. Listen, he says, O men, both ‘earth-born’ on account of your first progenitor having been formed from clay, and ‘sons of men’ on account of your engenderment from sexual union thereafter.
PG 128:527β Ἐπὶ τὸ αὐτὸ πλούσιος καὶ πένης. Οὐ διαστέλλω, φησὶ, πλούσιον ἀπὸ πένητος· ὁμοτίμως γὰρ ἅπαντας καλεῖ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ψυχὴν ἐπιζητοῦν συνιέναι δυναμένην, ἣν οὐ πλοῦτος, ἀλλὰ θεῖος φόβος χαρίζεται. Ἐπὶ τὸ αὐτὸ δὲ, ἀντὶ τοῦ, ὁμοῦ, ὁμοίως.Α δὲ, τῇ ποικιλίᾳ τῶν εὐπρεπῶν ἀρετῶν. Νοητὴν γὰρ Εt Ει Ο Εt λέγει περιβολὴν καὶ ποικιλίαν, ὡς προϊών διδάξει φανερώτερον. "Ακουσον, θύγατερ, καὶ ἴδε, καὶ κλῖνον τὸ οὖς σου. Ορα πῶς προμνηστεύεται ταύτην τῷ Χριστῷ. Θυγατέρα δὲ τοῦ Χριστοῦ τὴν αὐτὴν πά λιν ὀνόμαζει. Ἐπὶ μὲν τῶν ἀνθρώπων, οὐκ ἔνεστι τὴν αὐτὴν εἶναι καὶ νύμφην καὶ θυγατέρα τοῦ αὐ τοῦ· ἐπὶ δὲ τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἀμφότερα, πνευμα τικὰ γάρ· καὶ ἐνυμφεύσατο μὲν αὐτὴν, διὰ τοῦ Εὐα αγγελίου · ἀνεγέννησεν δὲ, διὰ τοῦ βαπτίσματος. Ακουσον, φησὶν, & λέγω, καὶ ἴδε ὅσα διὰ σὲ πέπον θεν ὁ νυμφίος - ἢ ὅσα πεποίηκε θαύματα· καὶ κλί- νον τὸ οὖς σου. ὑπόθες αὐτὸ ταῖς ἐντολαῖς αὐτοῦ, Καὶ ἐπιλάθου τοῦ λαοῦ σου. Τοῦ ἔθνους σου, τουτέστι, τῆς πονηρᾶς αὐτῶν πολιτείας, καὶ τῆς προτέρας διαγωγής. Καὶ τοῦ οἴκου τοῦ πατρός σου. Καὶ τοῦ ναοῦ τοῦ διαβόλου, τοῦ πατρός σου. Πᾶς γάρ, φησίν,, ο ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν, ἐκ τοῦ διαβόλου γεγένηται. Ἐπιλάθου καὶ τῶν μικρῶν θυσιῶν, καὶ τῶν ἐναγῶν ἐκείνων τελετῶν. Καὶ ἄλλως γὰρ τὰ ἔθνη πατέρας ἑαυτῶν ἐπέγραφον τοὺς μυθευομένους θεούς. Τί δ' ἂν εἴποιεν Ἰουδαῖοι πρὸς ταῦτα; Προδήλως γὰρ, οὐ τὴν αὐτῶν λέγει συναγωγήν, οἷς μάλιστα νόμος μὴ ἀφί στασθαι τῶν πατρίων. Επιθυμήσει ὁ βασιλεὺς τοῦ κάλλους σου. Καὶ ἀγαπήσει σε, εἰ ποιήσεις ἃ εἶπον. Κάλλος δὲ ταύτης, ή ψυχική ωραιότης, ὡς εἴρηται. Οτι αὐτός ἐστιν ὁ Κύριός σου, καὶ προσκυ νήσεις αὐτῷ. Νυμφεύθητι αὐτῷ, καὶ υἱοποιήθητε. Ο Δεσπότης σου ἐστιν, ὡς δημιουργός. Ο τῆς ἀπείρου συγκαταβάσεως καὶ φιλανθρωπίας! Καὶ προσκυνήσεις αὐτῷ δουλικῶς, εἰ καὶ νύμφην καὶ θυγατέρα σε πεποίηκε. Καὶ θυγάτηρ Τύρου ἐν δώροις. Κατείδωλος ἦν ἡ Τύρος, καὶ δυσσεβεστάτη μάλιστα τῶν πόλεων ἄλλων. Προφητεύει γοῦν, ὅτι καὶ αὐτὴ δωροφορήσει τῷ Χριστῷ ναῶν οἰκοδομᾶς, καὶ ἀναθήματα, καὶ τὴν ἄλλην λατρείαν. "Εσται, φησίν, ἐν δώροις. θυ γάτηρ δὲ Τύρου, ἀντὶ τοῦ, ἡ θυγάτηρ Τύρος ἰδίωμα γὰρ καὶ τοῦτο Εβραϊκόν · οὕτω γὰρ καὶ τὸ, θυγάτηρ Βαβυλῶνος, καὶ εἴ τι τοιοῦτον. Θυγα- τέρα δὲ καλοῦσι τὴν πόλιν, ὡς πρὸς τὴν ὅλην χώραν, ἧς αὕτη μέρος ἐστί. Περὶ τοῦ ἰδιώματος τούτου ζητῶν, εὑρήσεις καὶ (61) εἰς τὸν οβ' ψαλμὸν, ἐν τῷ τέλει. Τὸ πρόσωπόν σου λιτανεύσουσιν πάντες οι EUTHYMII ZIGABENI ctum enim et varietatem intellectualem intelligit, quemadmodum in progressu manifestius docet. VERS. 11. Audi, filia, et vide, et inclina aurem tnam. Vide quo pacto reginam hanc Ecclesiam Propheta Christo despondeat. Filiam autem Christi eamdem appellavit, quam sponsam fecit. Inter ho- mines enim impossibile est eamdem et sponsam ejusdem viri esse et filiam, sed in Christo possibile est. Spirituali enim modo haec funt; quippe cum per Evangelium in sponsam nos sibi deligat Chri- stus, et per baptismi regenerationem eosdem ad- eplet in alios. Αudi igitur, inquit Propheta, quæ dico, et vide : omnia illa nimirum, quæ propter te passus est Sponsus, aut quæcunque fecit admi - randa, et inclina þurem tuam illius præceptis. Et obliviscere populum tuum. Gentis tuæ, pravæ nimirum conversationis illoruin et prioris vitæ. Et domum patris tui. Et templum diaboli patris tui : Omnis enim, inquit, qui fecit peccatum, e dia- bolo nascitur *. Obliviscere etiam scelestorum sa- crificiorum ac festivitatum illarum quas impie olim peragebas. Vel domum patris fortassis ideo dicit, quia gentiles olim in parentes ac progenito- res sibi ascribebant fabulosos illos deos. Quid igi- tur ad hæc dicent Judæi? Certum enim est, quod de eorum Synagoga non loquitur Propheta, cum lege cautum esset, ut a patriis moribus non rece- derent. VERS. 12. concupiscet Rer decorem tuum. diliget te, inquit, si feceris quæ dixi, Per decorem vero, ut diximus, animæ pulchritudinem intel- ligit. Quoniam ipse est Dominus Deus tuus, et ado- rabis eum. Desponsare illi, inquit, et adoptare ab eo. Dominus enim tuus est, veluti creator. im- mensam misericordiam et benignitatem Dei ! Ade- rabis eum, inquit, ut serva, tametsi ille te sibi sponsam fecerit et filiam. VERS. 13. filia Tyri in muneribus. Idola colebat Tyrus et impiissima inter omnes alias erat eivitas. Prædicit igitur ipsam etiam Tyrum: Christo dona allaturam esse; templorum nimirum constructio- nes, oblationes et reliqua quæ ad divinum per- tinent cultum. Erit, inquit, in donis filia Tyri, hoc est, ipsa Tyrus. Est enim idioma Hebraicum, juxta quod et aliam Babylonis diei legimus, et liliam Sion, et alia hujusmodi multa. Filiam autem civi- tatem appellat, ad totius provinciae comparationem, cujus ipsa Tyrus est pars. Similem loquendi mo- dum invenies in fine psalmi Lxx11 [ibi: Ut an- Runtiem ok.nes laudationes tuas in portis filiæ Sion.] Vultum tuum deprecabuntur omnes divites populi. 8ª Joan. viii, 34. B C D Varim lectiones. (61) Α. Ζήτει περὶ τοῦ ἰδιώματος τούτου, ἐν τῷ οβ' ψαλμῷ, ἐν τῷ τέλει.
3β Rich and poor at once. I do not differentiate, he says, the rich from the poor, for the holy Spirit calls all as equal in value, seeking for the soul able to understand, something given not by wealth but by fear of God. ‘At once’, in the sense of, ‘together’, ‘similarly’.
α Tὸ στόμα μου λαλήσει σοφίαν. Διεγείρει τοὺς ἀκροατὰς εἰς προσοχὴν, ὡς οὐ | περὶ προσκαίρων τινῶν πραγμάτων μέλλων ἐρεῖν, ἀλλὰ περὶ μεγάλων καὶ φοβερῶν. Σοφίαν δὲ λέγει, τὰ σοφίας πεπληρωμένα λόγια.Α δὲ, τῇ ποικιλίᾳ τῶν εὐπρεπῶν ἀρετῶν. Νοητὴν γὰρ Εt Ει Ο Εt λέγει περιβολὴν καὶ ποικιλίαν, ὡς προϊών διδάξει φανερώτερον. "Ακουσον, θύγατερ, καὶ ἴδε, καὶ κλῖνον τὸ οὖς σου. Ορα πῶς προμνηστεύεται ταύτην τῷ Χριστῷ. Θυγατέρα δὲ τοῦ Χριστοῦ τὴν αὐτὴν πά λιν ὀνόμαζει. Ἐπὶ μὲν τῶν ἀνθρώπων, οὐκ ἔνεστι τὴν αὐτὴν εἶναι καὶ νύμφην καὶ θυγατέρα τοῦ αὐ τοῦ· ἐπὶ δὲ τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἀμφότερα, πνευμα τικὰ γάρ· καὶ ἐνυμφεύσατο μὲν αὐτὴν, διὰ τοῦ Εὐα αγγελίου · ἀνεγέννησεν δὲ, διὰ τοῦ βαπτίσματος. Ακουσον, φησὶν, & λέγω, καὶ ἴδε ὅσα διὰ σὲ πέπον θεν ὁ νυμφίος - ἢ ὅσα πεποίηκε θαύματα· καὶ κλί- νον τὸ οὖς σου. ὑπόθες αὐτὸ ταῖς ἐντολαῖς αὐτοῦ, Καὶ ἐπιλάθου τοῦ λαοῦ σου. Τοῦ ἔθνους σου, τουτέστι, τῆς πονηρᾶς αὐτῶν πολιτείας, καὶ τῆς προτέρας διαγωγής. Καὶ τοῦ οἴκου τοῦ πατρός σου. Καὶ τοῦ ναοῦ τοῦ διαβόλου, τοῦ πατρός σου. Πᾶς γάρ, φησίν,, ο ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν, ἐκ τοῦ διαβόλου γεγένηται. Ἐπιλάθου καὶ τῶν μικρῶν θυσιῶν, καὶ τῶν ἐναγῶν ἐκείνων τελετῶν. Καὶ ἄλλως γὰρ τὰ ἔθνη πατέρας ἑαυτῶν ἐπέγραφον τοὺς μυθευομένους θεούς. Τί δ' ἂν εἴποιεν Ἰουδαῖοι πρὸς ταῦτα; Προδήλως γὰρ, οὐ τὴν αὐτῶν λέγει συναγωγήν, οἷς μάλιστα νόμος μὴ ἀφί στασθαι τῶν πατρίων. Επιθυμήσει ὁ βασιλεὺς τοῦ κάλλους σου. Καὶ ἀγαπήσει σε, εἰ ποιήσεις ἃ εἶπον. Κάλλος δὲ ταύτης, ή ψυχική ωραιότης, ὡς εἴρηται. Οτι αὐτός ἐστιν ὁ Κύριός σου, καὶ προσκυ νήσεις αὐτῷ. Νυμφεύθητι αὐτῷ, καὶ υἱοποιήθητε. Ο Δεσπότης σου ἐστιν, ὡς δημιουργός. Ο τῆς ἀπείρου συγκαταβάσεως καὶ φιλανθρωπίας! Καὶ προσκυνήσεις αὐτῷ δουλικῶς, εἰ καὶ νύμφην καὶ θυγατέρα σε πεποίηκε. Καὶ θυγάτηρ Τύρου ἐν δώροις. Κατείδωλος ἦν ἡ Τύρος, καὶ δυσσεβεστάτη μάλιστα τῶν πόλεων ἄλλων. Προφητεύει γοῦν, ὅτι καὶ αὐτὴ δωροφορήσει τῷ Χριστῷ ναῶν οἰκοδομᾶς, καὶ ἀναθήματα, καὶ τὴν ἄλλην λατρείαν. "Εσται, φησίν, ἐν δώροις. θυ γάτηρ δὲ Τύρου, ἀντὶ τοῦ, ἡ θυγάτηρ Τύρος ἰδίωμα γὰρ καὶ τοῦτο Εβραϊκόν · οὕτω γὰρ καὶ τὸ, θυγάτηρ Βαβυλῶνος, καὶ εἴ τι τοιοῦτον. Θυγα- τέρα δὲ καλοῦσι τὴν πόλιν, ὡς πρὸς τὴν ὅλην χώραν, ἧς αὕτη μέρος ἐστί. Περὶ τοῦ ἰδιώματος τούτου ζητῶν, εὑρήσεις καὶ (61) εἰς τὸν οβ' ψαλμὸν, ἐν τῷ τέλει. Τὸ πρόσωπόν σου λιτανεύσουσιν πάντες οι EUTHYMII ZIGABENI ctum enim et varietatem intellectualem intelligit, quemadmodum in progressu manifestius docet. VERS. 11. Audi, filia, et vide, et inclina aurem tnam. Vide quo pacto reginam hanc Ecclesiam Propheta Christo despondeat. Filiam autem Christi eamdem appellavit, quam sponsam fecit. Inter ho- mines enim impossibile est eamdem et sponsam ejusdem viri esse et filiam, sed in Christo possibile est. Spirituali enim modo haec funt; quippe cum per Evangelium in sponsam nos sibi deligat Chri- stus, et per baptismi regenerationem eosdem ad- eplet in alios. Αudi igitur, inquit Propheta, quæ dico, et vide : omnia illa nimirum, quæ propter te passus est Sponsus, aut quæcunque fecit admi - randa, et inclina þurem tuam illius præceptis. Et obliviscere populum tuum. Gentis tuæ, pravæ nimirum conversationis illoruin et prioris vitæ. Et domum patris tui. Et templum diaboli patris tui : Omnis enim, inquit, qui fecit peccatum, e dia- bolo nascitur *. Obliviscere etiam scelestorum sa- crificiorum ac festivitatum illarum quas impie olim peragebas. Vel domum patris fortassis ideo dicit, quia gentiles olim in parentes ac progenito- res sibi ascribebant fabulosos illos deos. Quid igi- tur ad hæc dicent Judæi? Certum enim est, quod de eorum Synagoga non loquitur Propheta, cum lege cautum esset, ut a patriis moribus non rece- derent. VERS. 12. concupiscet Rer decorem tuum. diliget te, inquit, si feceris quæ dixi, Per decorem vero, ut diximus, animæ pulchritudinem intel- ligit. Quoniam ipse est Dominus Deus tuus, et ado- rabis eum. Desponsare illi, inquit, et adoptare ab eo. Dominus enim tuus est, veluti creator. im- mensam misericordiam et benignitatem Dei ! Ade- rabis eum, inquit, ut serva, tametsi ille te sibi sponsam fecerit et filiam. VERS. 13. filia Tyri in muneribus. Idola colebat Tyrus et impiissima inter omnes alias erat eivitas. Prædicit igitur ipsam etiam Tyrum: Christo dona allaturam esse; templorum nimirum constructio- nes, oblationes et reliqua quæ ad divinum per- tinent cultum. Erit, inquit, in donis filia Tyri, hoc est, ipsa Tyrus. Est enim idioma Hebraicum, juxta quod et aliam Babylonis diei legimus, et liliam Sion, et alia hujusmodi multa. Filiam autem civi- tatem appellat, ad totius provinciae comparationem, cujus ipsa Tyrus est pars. Similem loquendi mo- dum invenies in fine psalmi Lxx11 [ibi: Ut an- Runtiem ok.nes laudationes tuas in portis filiæ Sion.] Vultum tuum deprecabuntur omnes divites populi. 8ª Joan. viii, 34. B C D Varim lectiones. (61) Α. Ζήτει περὶ τοῦ ἰδιώματος τούτου, ἐν τῷ οβ' ψαλμῷ, ἐν τῷ τέλει.
4α My mouth will utter wisdom. He excites the listeners to attention, indicating that he is not going to speak about any ephemeral matters, but about great and fearsome things. ‘Wisdom’ is what he calls oracles filled with wisdom.
β Καὶ ἡ μελέτη τῆς καρδίας μου σύνεσιν. Ἐνταῦθα κατατίθεται μὴ ἀπερισκέπτως ἐρεῖν, ἀλλ’ ἐκ μελέτης. Λαλήσει γὰρ, φησὶ, καὶ ἡ μελέτη τῆς καρδίας μου, τουτέστιν, ἡ ἀκριβὴς τοῦ νοός μου διάσκεψις, συνέσεως γέμοντα ῥήματα, ἢ συνέσεως δεόμενα εἰς τὸ νοηθῆναι.Α δὲ, τῇ ποικιλίᾳ τῶν εὐπρεπῶν ἀρετῶν. Νοητὴν γὰρ Εt Ει Ο Εt λέγει περιβολὴν καὶ ποικιλίαν, ὡς προϊών διδάξει φανερώτερον. "Ακουσον, θύγατερ, καὶ ἴδε, καὶ κλῖνον τὸ οὖς σου. Ορα πῶς προμνηστεύεται ταύτην τῷ Χριστῷ. Θυγατέρα δὲ τοῦ Χριστοῦ τὴν αὐτὴν πά λιν ὀνόμαζει. Ἐπὶ μὲν τῶν ἀνθρώπων, οὐκ ἔνεστι τὴν αὐτὴν εἶναι καὶ νύμφην καὶ θυγατέρα τοῦ αὐ τοῦ· ἐπὶ δὲ τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἀμφότερα, πνευμα τικὰ γάρ· καὶ ἐνυμφεύσατο μὲν αὐτὴν, διὰ τοῦ Εὐα αγγελίου · ἀνεγέννησεν δὲ, διὰ τοῦ βαπτίσματος. Ακουσον, φησὶν, & λέγω, καὶ ἴδε ὅσα διὰ σὲ πέπον θεν ὁ νυμφίος - ἢ ὅσα πεποίηκε θαύματα· καὶ κλί- νον τὸ οὖς σου. ὑπόθες αὐτὸ ταῖς ἐντολαῖς αὐτοῦ, Καὶ ἐπιλάθου τοῦ λαοῦ σου. Τοῦ ἔθνους σου, τουτέστι, τῆς πονηρᾶς αὐτῶν πολιτείας, καὶ τῆς προτέρας διαγωγής. Καὶ τοῦ οἴκου τοῦ πατρός σου. Καὶ τοῦ ναοῦ τοῦ διαβόλου, τοῦ πατρός σου. Πᾶς γάρ, φησίν,, ο ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν, ἐκ τοῦ διαβόλου γεγένηται. Ἐπιλάθου καὶ τῶν μικρῶν θυσιῶν, καὶ τῶν ἐναγῶν ἐκείνων τελετῶν. Καὶ ἄλλως γὰρ τὰ ἔθνη πατέρας ἑαυτῶν ἐπέγραφον τοὺς μυθευομένους θεούς. Τί δ' ἂν εἴποιεν Ἰουδαῖοι πρὸς ταῦτα; Προδήλως γὰρ, οὐ τὴν αὐτῶν λέγει συναγωγήν, οἷς μάλιστα νόμος μὴ ἀφί στασθαι τῶν πατρίων. Επιθυμήσει ὁ βασιλεὺς τοῦ κάλλους σου. Καὶ ἀγαπήσει σε, εἰ ποιήσεις ἃ εἶπον. Κάλλος δὲ ταύτης, ή ψυχική ωραιότης, ὡς εἴρηται. Οτι αὐτός ἐστιν ὁ Κύριός σου, καὶ προσκυ νήσεις αὐτῷ. Νυμφεύθητι αὐτῷ, καὶ υἱοποιήθητε. Ο Δεσπότης σου ἐστιν, ὡς δημιουργός. Ο τῆς ἀπείρου συγκαταβάσεως καὶ φιλανθρωπίας! Καὶ προσκυνήσεις αὐτῷ δουλικῶς, εἰ καὶ νύμφην καὶ θυγατέρα σε πεποίηκε. Καὶ θυγάτηρ Τύρου ἐν δώροις. Κατείδωλος ἦν ἡ Τύρος, καὶ δυσσεβεστάτη μάλιστα τῶν πόλεων ἄλλων. Προφητεύει γοῦν, ὅτι καὶ αὐτὴ δωροφορήσει τῷ Χριστῷ ναῶν οἰκοδομᾶς, καὶ ἀναθήματα, καὶ τὴν ἄλλην λατρείαν. "Εσται, φησίν, ἐν δώροις. θυ γάτηρ δὲ Τύρου, ἀντὶ τοῦ, ἡ θυγάτηρ Τύρος ἰδίωμα γὰρ καὶ τοῦτο Εβραϊκόν · οὕτω γὰρ καὶ τὸ, θυγάτηρ Βαβυλῶνος, καὶ εἴ τι τοιοῦτον. Θυγα- τέρα δὲ καλοῦσι τὴν πόλιν, ὡς πρὸς τὴν ὅλην χώραν, ἧς αὕτη μέρος ἐστί. Περὶ τοῦ ἰδιώματος τούτου ζητῶν, εὑρήσεις καὶ (61) εἰς τὸν οβ' ψαλμὸν, ἐν τῷ τέλει. Τὸ πρόσωπόν σου λιτανεύσουσιν πάντες οι EUTHYMII ZIGABENI ctum enim et varietatem intellectualem intelligit, quemadmodum in progressu manifestius docet. VERS. 11. Audi, filia, et vide, et inclina aurem tnam. Vide quo pacto reginam hanc Ecclesiam Propheta Christo despondeat. Filiam autem Christi eamdem appellavit, quam sponsam fecit. Inter ho- mines enim impossibile est eamdem et sponsam ejusdem viri esse et filiam, sed in Christo possibile est. Spirituali enim modo haec funt; quippe cum per Evangelium in sponsam nos sibi deligat Chri- stus, et per baptismi regenerationem eosdem ad- eplet in alios. Αudi igitur, inquit Propheta, quæ dico, et vide : omnia illa nimirum, quæ propter te passus est Sponsus, aut quæcunque fecit admi - randa, et inclina þurem tuam illius præceptis. Et obliviscere populum tuum. Gentis tuæ, pravæ nimirum conversationis illoruin et prioris vitæ. Et domum patris tui. Et templum diaboli patris tui : Omnis enim, inquit, qui fecit peccatum, e dia- bolo nascitur *. Obliviscere etiam scelestorum sa- crificiorum ac festivitatum illarum quas impie olim peragebas. Vel domum patris fortassis ideo dicit, quia gentiles olim in parentes ac progenito- res sibi ascribebant fabulosos illos deos. Quid igi- tur ad hæc dicent Judæi? Certum enim est, quod de eorum Synagoga non loquitur Propheta, cum lege cautum esset, ut a patriis moribus non rece- derent. VERS. 12. concupiscet Rer decorem tuum. diliget te, inquit, si feceris quæ dixi, Per decorem vero, ut diximus, animæ pulchritudinem intel- ligit. Quoniam ipse est Dominus Deus tuus, et ado- rabis eum. Desponsare illi, inquit, et adoptare ab eo. Dominus enim tuus est, veluti creator. im- mensam misericordiam et benignitatem Dei ! Ade- rabis eum, inquit, ut serva, tametsi ille te sibi sponsam fecerit et filiam. VERS. 13. filia Tyri in muneribus. Idola colebat Tyrus et impiissima inter omnes alias erat eivitas. Prædicit igitur ipsam etiam Tyrum: Christo dona allaturam esse; templorum nimirum constructio- nes, oblationes et reliqua quæ ad divinum per- tinent cultum. Erit, inquit, in donis filia Tyri, hoc est, ipsa Tyrus. Est enim idioma Hebraicum, juxta quod et aliam Babylonis diei legimus, et liliam Sion, et alia hujusmodi multa. Filiam autem civi- tatem appellat, ad totius provinciae comparationem, cujus ipsa Tyrus est pars. Similem loquendi mo- dum invenies in fine psalmi Lxx11 [ibi: Ut an- Runtiem ok.nes laudationes tuas in portis filiæ Sion.] Vultum tuum deprecabuntur omnes divites populi. 8ª Joan. viii, 34. B C D Varim lectiones. (61) Α. Ζήτει περὶ τοῦ ἰδιώματος τούτου, ἐν τῷ οβ' ψαλμῷ, ἐν τῷ τέλει.
4β And the meditation of my heart understanding. Here he states that he will not speak thoughtlessly, but after careful consideration. For, he says, the meditation of my heart, that is, the precise scrutiny of my mind, will utter words full of understanding, or words requiring understanding in order to be construed.
α Κλινῶ εἰς παραβολὴν τὸ οὖς μου. Διαλεγόμενος δὲ πρὸς ὑμᾶς, φησὶ, κλινῶ ἐν μέρει τὸ οὖς τῆς ψυχῆς μου εἰς τὴν ἐνηχουμένην αὐτῷ παρὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος παραβολήν· λέγει δὲ νῦν παραβολὴν, τὰ αἰνίγματα· καὶ γὰρ αἰνιγματώδη τὰ προφητικά εἰσι, διὰ τὴν ἀσάφειαν τῶν α οἱ υἱοί CBFV[RaT] : υἱοί MPΑS. α πάντῃ PCFV : πάντι S : πάντα MB. α οὐ περί MSCF : οὐχ ὑπέρ PV.Α δὲ, τῇ ποικιλίᾳ τῶν εὐπρεπῶν ἀρετῶν. Νοητὴν γὰρ Εt Ει Ο Εt λέγει περιβολὴν καὶ ποικιλίαν, ὡς προϊών διδάξει φανερώτερον. "Ακουσον, θύγατερ, καὶ ἴδε, καὶ κλῖνον τὸ οὖς σου. Ορα πῶς προμνηστεύεται ταύτην τῷ Χριστῷ. Θυγατέρα δὲ τοῦ Χριστοῦ τὴν αὐτὴν πά λιν ὀνόμαζει. Ἐπὶ μὲν τῶν ἀνθρώπων, οὐκ ἔνεστι τὴν αὐτὴν εἶναι καὶ νύμφην καὶ θυγατέρα τοῦ αὐ τοῦ· ἐπὶ δὲ τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἀμφότερα, πνευμα τικὰ γάρ· καὶ ἐνυμφεύσατο μὲν αὐτὴν, διὰ τοῦ Εὐα αγγελίου · ἀνεγέννησεν δὲ, διὰ τοῦ βαπτίσματος. Ακουσον, φησὶν, & λέγω, καὶ ἴδε ὅσα διὰ σὲ πέπον θεν ὁ νυμφίος - ἢ ὅσα πεποίηκε θαύματα· καὶ κλί- νον τὸ οὖς σου. ὑπόθες αὐτὸ ταῖς ἐντολαῖς αὐτοῦ, Καὶ ἐπιλάθου τοῦ λαοῦ σου. Τοῦ ἔθνους σου, τουτέστι, τῆς πονηρᾶς αὐτῶν πολιτείας, καὶ τῆς προτέρας διαγωγής. Καὶ τοῦ οἴκου τοῦ πατρός σου. Καὶ τοῦ ναοῦ τοῦ διαβόλου, τοῦ πατρός σου. Πᾶς γάρ, φησίν,, ο ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν, ἐκ τοῦ διαβόλου γεγένηται. Ἐπιλάθου καὶ τῶν μικρῶν θυσιῶν, καὶ τῶν ἐναγῶν ἐκείνων τελετῶν. Καὶ ἄλλως γὰρ τὰ ἔθνη πατέρας ἑαυτῶν ἐπέγραφον τοὺς μυθευομένους θεούς. Τί δ' ἂν εἴποιεν Ἰουδαῖοι πρὸς ταῦτα; Προδήλως γὰρ, οὐ τὴν αὐτῶν λέγει συναγωγήν, οἷς μάλιστα νόμος μὴ ἀφί στασθαι τῶν πατρίων. Επιθυμήσει ὁ βασιλεὺς τοῦ κάλλους σου. Καὶ ἀγαπήσει σε, εἰ ποιήσεις ἃ εἶπον. Κάλλος δὲ ταύτης, ή ψυχική ωραιότης, ὡς εἴρηται. Οτι αὐτός ἐστιν ὁ Κύριός σου, καὶ προσκυ νήσεις αὐτῷ. Νυμφεύθητι αὐτῷ, καὶ υἱοποιήθητε. Ο Δεσπότης σου ἐστιν, ὡς δημιουργός. Ο τῆς ἀπείρου συγκαταβάσεως καὶ φιλανθρωπίας! Καὶ προσκυνήσεις αὐτῷ δουλικῶς, εἰ καὶ νύμφην καὶ θυγατέρα σε πεποίηκε. Καὶ θυγάτηρ Τύρου ἐν δώροις. Κατείδωλος ἦν ἡ Τύρος, καὶ δυσσεβεστάτη μάλιστα τῶν πόλεων ἄλλων. Προφητεύει γοῦν, ὅτι καὶ αὐτὴ δωροφορήσει τῷ Χριστῷ ναῶν οἰκοδομᾶς, καὶ ἀναθήματα, καὶ τὴν ἄλλην λατρείαν. "Εσται, φησίν, ἐν δώροις. θυ γάτηρ δὲ Τύρου, ἀντὶ τοῦ, ἡ θυγάτηρ Τύρος ἰδίωμα γὰρ καὶ τοῦτο Εβραϊκόν · οὕτω γὰρ καὶ τὸ, θυγάτηρ Βαβυλῶνος, καὶ εἴ τι τοιοῦτον. Θυγα- τέρα δὲ καλοῦσι τὴν πόλιν, ὡς πρὸς τὴν ὅλην χώραν, ἧς αὕτη μέρος ἐστί. Περὶ τοῦ ἰδιώματος τούτου ζητῶν, εὑρήσεις καὶ (61) εἰς τὸν οβ' ψαλμὸν, ἐν τῷ τέλει. Τὸ πρόσωπόν σου λιτανεύσουσιν πάντες οι EUTHYMII ZIGABENI ctum enim et varietatem intellectualem intelligit, quemadmodum in progressu manifestius docet. VERS. 11. Audi, filia, et vide, et inclina aurem tnam. Vide quo pacto reginam hanc Ecclesiam Propheta Christo despondeat. Filiam autem Christi eamdem appellavit, quam sponsam fecit. Inter ho- mines enim impossibile est eamdem et sponsam ejusdem viri esse et filiam, sed in Christo possibile est. Spirituali enim modo haec funt; quippe cum per Evangelium in sponsam nos sibi deligat Chri- stus, et per baptismi regenerationem eosdem ad- eplet in alios. Αudi igitur, inquit Propheta, quæ dico, et vide : omnia illa nimirum, quæ propter te passus est Sponsus, aut quæcunque fecit admi - randa, et inclina þurem tuam illius præceptis. Et obliviscere populum tuum. Gentis tuæ, pravæ nimirum conversationis illoruin et prioris vitæ. Et domum patris tui. Et templum diaboli patris tui : Omnis enim, inquit, qui fecit peccatum, e dia- bolo nascitur *. Obliviscere etiam scelestorum sa- crificiorum ac festivitatum illarum quas impie olim peragebas. Vel domum patris fortassis ideo dicit, quia gentiles olim in parentes ac progenito- res sibi ascribebant fabulosos illos deos. Quid igi- tur ad hæc dicent Judæi? Certum enim est, quod de eorum Synagoga non loquitur Propheta, cum lege cautum esset, ut a patriis moribus non rece- derent. VERS. 12. concupiscet Rer decorem tuum. diliget te, inquit, si feceris quæ dixi, Per decorem vero, ut diximus, animæ pulchritudinem intel- ligit. Quoniam ipse est Dominus Deus tuus, et ado- rabis eum. Desponsare illi, inquit, et adoptare ab eo. Dominus enim tuus est, veluti creator. im- mensam misericordiam et benignitatem Dei ! Ade- rabis eum, inquit, ut serva, tametsi ille te sibi sponsam fecerit et filiam. VERS. 13. filia Tyri in muneribus. Idola colebat Tyrus et impiissima inter omnes alias erat eivitas. Prædicit igitur ipsam etiam Tyrum: Christo dona allaturam esse; templorum nimirum constructio- nes, oblationes et reliqua quæ ad divinum per- tinent cultum. Erit, inquit, in donis filia Tyri, hoc est, ipsa Tyrus. Est enim idioma Hebraicum, juxta quod et aliam Babylonis diei legimus, et liliam Sion, et alia hujusmodi multa. Filiam autem civi- tatem appellat, ad totius provinciae comparationem, cujus ipsa Tyrus est pars. Similem loquendi mo- dum invenies in fine psalmi Lxx11 [ibi: Ut an- Runtiem ok.nes laudationes tuas in portis filiæ Sion.] Vultum tuum deprecabuntur omnes divites populi. 8ª Joan. viii, 34. B C D Varim lectiones. (61) Α. Ζήτει περὶ τοῦ ἰδιώματος τούτου, ἐν τῷ οβ' ψαλμῷ, ἐν τῷ τέλει.
5α I shall incline my ear to a parable. And as I am speaking to you, he says, I shall incline in part the ear of my soul to the parable being resonated in it by the holy Spirit. ‘Parable’ is what he here calls enigmas, and indeed
ἐγκεκρυμμένων νοημάτων. Ἀξιοπιστίαν δὲ τοῖς ἑαυτοῦ λόγοις περιέθηκεν, ὡς ἐμπνεομένοις ἄνωθεν.Α δὲ, τῇ ποικιλίᾳ τῶν εὐπρεπῶν ἀρετῶν. Νοητὴν γὰρ Εt Ει Ο Εt λέγει περιβολὴν καὶ ποικιλίαν, ὡς προϊών διδάξει φανερώτερον. "Ακουσον, θύγατερ, καὶ ἴδε, καὶ κλῖνον τὸ οὖς σου. Ορα πῶς προμνηστεύεται ταύτην τῷ Χριστῷ. Θυγατέρα δὲ τοῦ Χριστοῦ τὴν αὐτὴν πά λιν ὀνόμαζει. Ἐπὶ μὲν τῶν ἀνθρώπων, οὐκ ἔνεστι τὴν αὐτὴν εἶναι καὶ νύμφην καὶ θυγατέρα τοῦ αὐ τοῦ· ἐπὶ δὲ τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἀμφότερα, πνευμα τικὰ γάρ· καὶ ἐνυμφεύσατο μὲν αὐτὴν, διὰ τοῦ Εὐα αγγελίου · ἀνεγέννησεν δὲ, διὰ τοῦ βαπτίσματος. Ακουσον, φησὶν, & λέγω, καὶ ἴδε ὅσα διὰ σὲ πέπον θεν ὁ νυμφίος - ἢ ὅσα πεποίηκε θαύματα· καὶ κλί- νον τὸ οὖς σου. ὑπόθες αὐτὸ ταῖς ἐντολαῖς αὐτοῦ, Καὶ ἐπιλάθου τοῦ λαοῦ σου. Τοῦ ἔθνους σου, τουτέστι, τῆς πονηρᾶς αὐτῶν πολιτείας, καὶ τῆς προτέρας διαγωγής. Καὶ τοῦ οἴκου τοῦ πατρός σου. Καὶ τοῦ ναοῦ τοῦ διαβόλου, τοῦ πατρός σου. Πᾶς γάρ, φησίν,, ο ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν, ἐκ τοῦ διαβόλου γεγένηται. Ἐπιλάθου καὶ τῶν μικρῶν θυσιῶν, καὶ τῶν ἐναγῶν ἐκείνων τελετῶν. Καὶ ἄλλως γὰρ τὰ ἔθνη πατέρας ἑαυτῶν ἐπέγραφον τοὺς μυθευομένους θεούς. Τί δ' ἂν εἴποιεν Ἰουδαῖοι πρὸς ταῦτα; Προδήλως γὰρ, οὐ τὴν αὐτῶν λέγει συναγωγήν, οἷς μάλιστα νόμος μὴ ἀφί στασθαι τῶν πατρίων. Επιθυμήσει ὁ βασιλεὺς τοῦ κάλλους σου. Καὶ ἀγαπήσει σε, εἰ ποιήσεις ἃ εἶπον. Κάλλος δὲ ταύτης, ή ψυχική ωραιότης, ὡς εἴρηται. Οτι αὐτός ἐστιν ὁ Κύριός σου, καὶ προσκυ νήσεις αὐτῷ. Νυμφεύθητι αὐτῷ, καὶ υἱοποιήθητε. Ο Δεσπότης σου ἐστιν, ὡς δημιουργός. Ο τῆς ἀπείρου συγκαταβάσεως καὶ φιλανθρωπίας! Καὶ προσκυνήσεις αὐτῷ δουλικῶς, εἰ καὶ νύμφην καὶ θυγατέρα σε πεποίηκε. Καὶ θυγάτηρ Τύρου ἐν δώροις. Κατείδωλος ἦν ἡ Τύρος, καὶ δυσσεβεστάτη μάλιστα τῶν πόλεων ἄλλων. Προφητεύει γοῦν, ὅτι καὶ αὐτὴ δωροφορήσει τῷ Χριστῷ ναῶν οἰκοδομᾶς, καὶ ἀναθήματα, καὶ τὴν ἄλλην λατρείαν. "Εσται, φησίν, ἐν δώροις. θυ γάτηρ δὲ Τύρου, ἀντὶ τοῦ, ἡ θυγάτηρ Τύρος ἰδίωμα γὰρ καὶ τοῦτο Εβραϊκόν · οὕτω γὰρ καὶ τὸ, θυγάτηρ Βαβυλῶνος, καὶ εἴ τι τοιοῦτον. Θυγα- τέρα δὲ καλοῦσι τὴν πόλιν, ὡς πρὸς τὴν ὅλην χώραν, ἧς αὕτη μέρος ἐστί. Περὶ τοῦ ἰδιώματος τούτου ζητῶν, εὑρήσεις καὶ (61) εἰς τὸν οβ' ψαλμὸν, ἐν τῷ τέλει. Τὸ πρόσωπόν σου λιτανεύσουσιν πάντες οι EUTHYMII ZIGABENI ctum enim et varietatem intellectualem intelligit, quemadmodum in progressu manifestius docet. VERS. 11. Audi, filia, et vide, et inclina aurem tnam. Vide quo pacto reginam hanc Ecclesiam Propheta Christo despondeat. Filiam autem Christi eamdem appellavit, quam sponsam fecit. Inter ho- mines enim impossibile est eamdem et sponsam ejusdem viri esse et filiam, sed in Christo possibile est. Spirituali enim modo haec funt; quippe cum per Evangelium in sponsam nos sibi deligat Chri- stus, et per baptismi regenerationem eosdem ad- eplet in alios. Αudi igitur, inquit Propheta, quæ dico, et vide : omnia illa nimirum, quæ propter te passus est Sponsus, aut quæcunque fecit admi - randa, et inclina þurem tuam illius præceptis. Et obliviscere populum tuum. Gentis tuæ, pravæ nimirum conversationis illoruin et prioris vitæ. Et domum patris tui. Et templum diaboli patris tui : Omnis enim, inquit, qui fecit peccatum, e dia- bolo nascitur *. Obliviscere etiam scelestorum sa- crificiorum ac festivitatum illarum quas impie olim peragebas. Vel domum patris fortassis ideo dicit, quia gentiles olim in parentes ac progenito- res sibi ascribebant fabulosos illos deos. Quid igi- tur ad hæc dicent Judæi? Certum enim est, quod de eorum Synagoga non loquitur Propheta, cum lege cautum esset, ut a patriis moribus non rece- derent. VERS. 12. concupiscet Rer decorem tuum. diliget te, inquit, si feceris quæ dixi, Per decorem vero, ut diximus, animæ pulchritudinem intel- ligit. Quoniam ipse est Dominus Deus tuus, et ado- rabis eum. Desponsare illi, inquit, et adoptare ab eo. Dominus enim tuus est, veluti creator. im- mensam misericordiam et benignitatem Dei ! Ade- rabis eum, inquit, ut serva, tametsi ille te sibi sponsam fecerit et filiam. VERS. 13. filia Tyri in muneribus. Idola colebat Tyrus et impiissima inter omnes alias erat eivitas. Prædicit igitur ipsam etiam Tyrum: Christo dona allaturam esse; templorum nimirum constructio- nes, oblationes et reliqua quæ ad divinum per- tinent cultum. Erit, inquit, in donis filia Tyri, hoc est, ipsa Tyrus. Est enim idioma Hebraicum, juxta quod et aliam Babylonis diei legimus, et liliam Sion, et alia hujusmodi multa. Filiam autem civi- tatem appellat, ad totius provinciae comparationem, cujus ipsa Tyrus est pars. Similem loquendi mo- dum invenies in fine psalmi Lxx11 [ibi: Ut an- Runtiem ok.nes laudationes tuas in portis filiæ Sion.] Vultum tuum deprecabuntur omnes divites populi. 8ª Joan. viii, 34. B C D Varim lectiones. (61) Α. Ζήτει περὶ τοῦ ἰδιώματος τούτου, ἐν τῷ οβ' ψαλμῷ, ἐν τῷ τέλει.
prophecy is enigmatic on account of the hidden meanings. He invested his words with trust- worthiness as being inspired from on high.
β Ἀνοίξω ἐν ψαλτηρίῳ τὸ πρόβλημά μου. Πρόβλημα καλεῖ, τὸν λόγον, τὸν προβεβλημένον εἰς παραίνεσιν καὶ ὠφέλειαν τῶν ἀκροωμένων. Ἀνοίξω δὲ, τουτέστι, φανερώσω τὸν λόγον μου μετὰ μέλους ψαλτηρίου· ὁ γὰρ ἀνοίγων θύραν, φανεροῖ τὰ ἔνδον. Ἐκ τοῦ προηγουμένου τοίνυν ἐδήλωσε τὸ ἑπόμενον. Μετὰ μέλους δὲ ὀργανικοῦ, ἵνα γένηται ὁ λόγος ἡδύτερος. Ἀνοίγει δὲ ἐν ψαλτηρίῳ τὸ πρόβλημα αὐτοῦ, ὁ ποιῶν καὶ διδάσκων, καὶ τὴν πρᾶξιν ἔχων τῷ λόγῳ σύμφωνον. Tὸ γὰρ μέλος τοῦ ψαλτηρίου διὰ χειρῶν ἀπαρτίζεται· τῆς πρακτικῆς δὲ σύμβολον, αἱ χεῖρες.Α δὲ, τῇ ποικιλίᾳ τῶν εὐπρεπῶν ἀρετῶν. Νοητὴν γὰρ Εt Ει Ο Εt λέγει περιβολὴν καὶ ποικιλίαν, ὡς προϊών διδάξει φανερώτερον. "Ακουσον, θύγατερ, καὶ ἴδε, καὶ κλῖνον τὸ οὖς σου. Ορα πῶς προμνηστεύεται ταύτην τῷ Χριστῷ. Θυγατέρα δὲ τοῦ Χριστοῦ τὴν αὐτὴν πά λιν ὀνόμαζει. Ἐπὶ μὲν τῶν ἀνθρώπων, οὐκ ἔνεστι τὴν αὐτὴν εἶναι καὶ νύμφην καὶ θυγατέρα τοῦ αὐ τοῦ· ἐπὶ δὲ τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἀμφότερα, πνευμα τικὰ γάρ· καὶ ἐνυμφεύσατο μὲν αὐτὴν, διὰ τοῦ Εὐα αγγελίου · ἀνεγέννησεν δὲ, διὰ τοῦ βαπτίσματος. Ακουσον, φησὶν, & λέγω, καὶ ἴδε ὅσα διὰ σὲ πέπον θεν ὁ νυμφίος - ἢ ὅσα πεποίηκε θαύματα· καὶ κλί- νον τὸ οὖς σου. ὑπόθες αὐτὸ ταῖς ἐντολαῖς αὐτοῦ, Καὶ ἐπιλάθου τοῦ λαοῦ σου. Τοῦ ἔθνους σου, τουτέστι, τῆς πονηρᾶς αὐτῶν πολιτείας, καὶ τῆς προτέρας διαγωγής. Καὶ τοῦ οἴκου τοῦ πατρός σου. Καὶ τοῦ ναοῦ τοῦ διαβόλου, τοῦ πατρός σου. Πᾶς γάρ, φησίν,, ο ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν, ἐκ τοῦ διαβόλου γεγένηται. Ἐπιλάθου καὶ τῶν μικρῶν θυσιῶν, καὶ τῶν ἐναγῶν ἐκείνων τελετῶν. Καὶ ἄλλως γὰρ τὰ ἔθνη πατέρας ἑαυτῶν ἐπέγραφον τοὺς μυθευομένους θεούς. Τί δ' ἂν εἴποιεν Ἰουδαῖοι πρὸς ταῦτα; Προδήλως γὰρ, οὐ τὴν αὐτῶν λέγει συναγωγήν, οἷς μάλιστα νόμος μὴ ἀφί στασθαι τῶν πατρίων. Επιθυμήσει ὁ βασιλεὺς τοῦ κάλλους σου. Καὶ ἀγαπήσει σε, εἰ ποιήσεις ἃ εἶπον. Κάλλος δὲ ταύτης, ή ψυχική ωραιότης, ὡς εἴρηται. Οτι αὐτός ἐστιν ὁ Κύριός σου, καὶ προσκυ νήσεις αὐτῷ. Νυμφεύθητι αὐτῷ, καὶ υἱοποιήθητε. Ο Δεσπότης σου ἐστιν, ὡς δημιουργός. Ο τῆς ἀπείρου συγκαταβάσεως καὶ φιλανθρωπίας! Καὶ προσκυνήσεις αὐτῷ δουλικῶς, εἰ καὶ νύμφην καὶ θυγατέρα σε πεποίηκε. Καὶ θυγάτηρ Τύρου ἐν δώροις. Κατείδωλος ἦν ἡ Τύρος, καὶ δυσσεβεστάτη μάλιστα τῶν πόλεων ἄλλων. Προφητεύει γοῦν, ὅτι καὶ αὐτὴ δωροφορήσει τῷ Χριστῷ ναῶν οἰκοδομᾶς, καὶ ἀναθήματα, καὶ τὴν ἄλλην λατρείαν. "Εσται, φησίν, ἐν δώροις. θυ γάτηρ δὲ Τύρου, ἀντὶ τοῦ, ἡ θυγάτηρ Τύρος ἰδίωμα γὰρ καὶ τοῦτο Εβραϊκόν · οὕτω γὰρ καὶ τὸ, θυγάτηρ Βαβυλῶνος, καὶ εἴ τι τοιοῦτον. Θυγα- τέρα δὲ καλοῦσι τὴν πόλιν, ὡς πρὸς τὴν ὅλην χώραν, ἧς αὕτη μέρος ἐστί. Περὶ τοῦ ἰδιώματος τούτου ζητῶν, εὑρήσεις καὶ (61) εἰς τὸν οβ' ψαλμὸν, ἐν τῷ τέλει. Τὸ πρόσωπόν σου λιτανεύσουσιν πάντες οι EUTHYMII ZIGABENI ctum enim et varietatem intellectualem intelligit, quemadmodum in progressu manifestius docet. VERS. 11. Audi, filia, et vide, et inclina aurem tnam. Vide quo pacto reginam hanc Ecclesiam Propheta Christo despondeat. Filiam autem Christi eamdem appellavit, quam sponsam fecit. Inter ho- mines enim impossibile est eamdem et sponsam ejusdem viri esse et filiam, sed in Christo possibile est. Spirituali enim modo haec funt; quippe cum per Evangelium in sponsam nos sibi deligat Chri- stus, et per baptismi regenerationem eosdem ad- eplet in alios. Αudi igitur, inquit Propheta, quæ dico, et vide : omnia illa nimirum, quæ propter te passus est Sponsus, aut quæcunque fecit admi - randa, et inclina þurem tuam illius præceptis. Et obliviscere populum tuum. Gentis tuæ, pravæ nimirum conversationis illoruin et prioris vitæ. Et domum patris tui. Et templum diaboli patris tui : Omnis enim, inquit, qui fecit peccatum, e dia- bolo nascitur *. Obliviscere etiam scelestorum sa- crificiorum ac festivitatum illarum quas impie olim peragebas. Vel domum patris fortassis ideo dicit, quia gentiles olim in parentes ac progenito- res sibi ascribebant fabulosos illos deos. Quid igi- tur ad hæc dicent Judæi? Certum enim est, quod de eorum Synagoga non loquitur Propheta, cum lege cautum esset, ut a patriis moribus non rece- derent. VERS. 12. concupiscet Rer decorem tuum. diliget te, inquit, si feceris quæ dixi, Per decorem vero, ut diximus, animæ pulchritudinem intel- ligit. Quoniam ipse est Dominus Deus tuus, et ado- rabis eum. Desponsare illi, inquit, et adoptare ab eo. Dominus enim tuus est, veluti creator. im- mensam misericordiam et benignitatem Dei ! Ade- rabis eum, inquit, ut serva, tametsi ille te sibi sponsam fecerit et filiam. VERS. 13. filia Tyri in muneribus. Idola colebat Tyrus et impiissima inter omnes alias erat eivitas. Prædicit igitur ipsam etiam Tyrum: Christo dona allaturam esse; templorum nimirum constructio- nes, oblationes et reliqua quæ ad divinum per- tinent cultum. Erit, inquit, in donis filia Tyri, hoc est, ipsa Tyrus. Est enim idioma Hebraicum, juxta quod et aliam Babylonis diei legimus, et liliam Sion, et alia hujusmodi multa. Filiam autem civi- tatem appellat, ad totius provinciae comparationem, cujus ipsa Tyrus est pars. Similem loquendi mo- dum invenies in fine psalmi Lxx11 [ibi: Ut an- Runtiem ok.nes laudationes tuas in portis filiæ Sion.] Vultum tuum deprecabuntur omnes divites populi. 8ª Joan. viii, 34. B C D Varim lectiones. (61) Α. Ζήτει περὶ τοῦ ἰδιώματος τούτου, ἐν τῷ οβ' ψαλμῷ, ἐν τῷ τέλει.
5β I shall open my proposition on the psaltery. ‘Proposition’ is what he calls his speech, proposited for the exhortation and benefit of his listeners. ‘I shall open’, that is, I shall reveal my discourse with music on the psaltery, for the one who opens a door reveals what is inside. From what precedes therefore he signifies what fol- lows. With instrumental music so the discourse may become sweeter. The person who acts and teaches and has his actions in harmony with his words opens his proposition on the psaltery, for the melody of the psaltery is produced by the hands and the hands are a symbol of practice.
α Ἵνα τί φοβοῦμαι ἐν ἡμέρᾳ πονηρᾷ; Κατ’ ἐρώτησιν ἀναγνωστέον. Βούλεσθε μαθεῖν διατί φοβοῦμαι ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς μελλούσης κρίσεως; ταύτην γὰρ λέγει πονηρὰν, ὡς ἐν τῷ δευτέρῳ στίχῳ τοῦ μ΄ ψαλμοῦ προαποδεδώκαμεν· λοιπὸν οὖν ἀκούσατε.Α δὲ, τῇ ποικιλίᾳ τῶν εὐπρεπῶν ἀρετῶν. Νοητὴν γὰρ Εt Ει Ο Εt λέγει περιβολὴν καὶ ποικιλίαν, ὡς προϊών διδάξει φανερώτερον. "Ακουσον, θύγατερ, καὶ ἴδε, καὶ κλῖνον τὸ οὖς σου. Ορα πῶς προμνηστεύεται ταύτην τῷ Χριστῷ. Θυγατέρα δὲ τοῦ Χριστοῦ τὴν αὐτὴν πά λιν ὀνόμαζει. Ἐπὶ μὲν τῶν ἀνθρώπων, οὐκ ἔνεστι τὴν αὐτὴν εἶναι καὶ νύμφην καὶ θυγατέρα τοῦ αὐ τοῦ· ἐπὶ δὲ τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἀμφότερα, πνευμα τικὰ γάρ· καὶ ἐνυμφεύσατο μὲν αὐτὴν, διὰ τοῦ Εὐα αγγελίου · ἀνεγέννησεν δὲ, διὰ τοῦ βαπτίσματος. Ακουσον, φησὶν, & λέγω, καὶ ἴδε ὅσα διὰ σὲ πέπον θεν ὁ νυμφίος - ἢ ὅσα πεποίηκε θαύματα· καὶ κλί- νον τὸ οὖς σου. ὑπόθες αὐτὸ ταῖς ἐντολαῖς αὐτοῦ, Καὶ ἐπιλάθου τοῦ λαοῦ σου. Τοῦ ἔθνους σου, τουτέστι, τῆς πονηρᾶς αὐτῶν πολιτείας, καὶ τῆς προτέρας διαγωγής. Καὶ τοῦ οἴκου τοῦ πατρός σου. Καὶ τοῦ ναοῦ τοῦ διαβόλου, τοῦ πατρός σου. Πᾶς γάρ, φησίν,, ο ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν, ἐκ τοῦ διαβόλου γεγένηται. Ἐπιλάθου καὶ τῶν μικρῶν θυσιῶν, καὶ τῶν ἐναγῶν ἐκείνων τελετῶν. Καὶ ἄλλως γὰρ τὰ ἔθνη πατέρας ἑαυτῶν ἐπέγραφον τοὺς μυθευομένους θεούς. Τί δ' ἂν εἴποιεν Ἰουδαῖοι πρὸς ταῦτα; Προδήλως γὰρ, οὐ τὴν αὐτῶν λέγει συναγωγήν, οἷς μάλιστα νόμος μὴ ἀφί στασθαι τῶν πατρίων. Επιθυμήσει ὁ βασιλεὺς τοῦ κάλλους σου. Καὶ ἀγαπήσει σε, εἰ ποιήσεις ἃ εἶπον. Κάλλος δὲ ταύτης, ή ψυχική ωραιότης, ὡς εἴρηται. Οτι αὐτός ἐστιν ὁ Κύριός σου, καὶ προσκυ νήσεις αὐτῷ. Νυμφεύθητι αὐτῷ, καὶ υἱοποιήθητε. Ο Δεσπότης σου ἐστιν, ὡς δημιουργός. Ο τῆς ἀπείρου συγκαταβάσεως καὶ φιλανθρωπίας! Καὶ προσκυνήσεις αὐτῷ δουλικῶς, εἰ καὶ νύμφην καὶ θυγατέρα σε πεποίηκε. Καὶ θυγάτηρ Τύρου ἐν δώροις. Κατείδωλος ἦν ἡ Τύρος, καὶ δυσσεβεστάτη μάλιστα τῶν πόλεων ἄλλων. Προφητεύει γοῦν, ὅτι καὶ αὐτὴ δωροφορήσει τῷ Χριστῷ ναῶν οἰκοδομᾶς, καὶ ἀναθήματα, καὶ τὴν ἄλλην λατρείαν. "Εσται, φησίν, ἐν δώροις. θυ γάτηρ δὲ Τύρου, ἀντὶ τοῦ, ἡ θυγάτηρ Τύρος ἰδίωμα γὰρ καὶ τοῦτο Εβραϊκόν · οὕτω γὰρ καὶ τὸ, θυγάτηρ Βαβυλῶνος, καὶ εἴ τι τοιοῦτον. Θυγα- τέρα δὲ καλοῦσι τὴν πόλιν, ὡς πρὸς τὴν ὅλην χώραν, ἧς αὕτη μέρος ἐστί. Περὶ τοῦ ἰδιώματος τούτου ζητῶν, εὑρήσεις καὶ (61) εἰς τὸν οβ' ψαλμὸν, ἐν τῷ τέλει. Τὸ πρόσωπόν σου λιτανεύσουσιν πάντες οι EUTHYMII ZIGABENI ctum enim et varietatem intellectualem intelligit, quemadmodum in progressu manifestius docet. VERS. 11. Audi, filia, et vide, et inclina aurem tnam. Vide quo pacto reginam hanc Ecclesiam Propheta Christo despondeat. Filiam autem Christi eamdem appellavit, quam sponsam fecit. Inter ho- mines enim impossibile est eamdem et sponsam ejusdem viri esse et filiam, sed in Christo possibile est. Spirituali enim modo haec funt; quippe cum per Evangelium in sponsam nos sibi deligat Chri- stus, et per baptismi regenerationem eosdem ad- eplet in alios. Αudi igitur, inquit Propheta, quæ dico, et vide : omnia illa nimirum, quæ propter te passus est Sponsus, aut quæcunque fecit admi - randa, et inclina þurem tuam illius præceptis. Et obliviscere populum tuum. Gentis tuæ, pravæ nimirum conversationis illoruin et prioris vitæ. Et domum patris tui. Et templum diaboli patris tui : Omnis enim, inquit, qui fecit peccatum, e dia- bolo nascitur *. Obliviscere etiam scelestorum sa- crificiorum ac festivitatum illarum quas impie olim peragebas. Vel domum patris fortassis ideo dicit, quia gentiles olim in parentes ac progenito- res sibi ascribebant fabulosos illos deos. Quid igi- tur ad hæc dicent Judæi? Certum enim est, quod de eorum Synagoga non loquitur Propheta, cum lege cautum esset, ut a patriis moribus non rece- derent. VERS. 12. concupiscet Rer decorem tuum. diliget te, inquit, si feceris quæ dixi, Per decorem vero, ut diximus, animæ pulchritudinem intel- ligit. Quoniam ipse est Dominus Deus tuus, et ado- rabis eum. Desponsare illi, inquit, et adoptare ab eo. Dominus enim tuus est, veluti creator. im- mensam misericordiam et benignitatem Dei ! Ade- rabis eum, inquit, ut serva, tametsi ille te sibi sponsam fecerit et filiam. VERS. 13. filia Tyri in muneribus. Idola colebat Tyrus et impiissima inter omnes alias erat eivitas. Prædicit igitur ipsam etiam Tyrum: Christo dona allaturam esse; templorum nimirum constructio- nes, oblationes et reliqua quæ ad divinum per- tinent cultum. Erit, inquit, in donis filia Tyri, hoc est, ipsa Tyrus. Est enim idioma Hebraicum, juxta quod et aliam Babylonis diei legimus, et liliam Sion, et alia hujusmodi multa. Filiam autem civi- tatem appellat, ad totius provinciae comparationem, cujus ipsa Tyrus est pars. Similem loquendi mo- dum invenies in fine psalmi Lxx11 [ibi: Ut an- Runtiem ok.nes laudationes tuas in portis filiæ Sion.] Vultum tuum deprecabuntur omnes divites populi. 8ª Joan. viii, 34. B C D Varim lectiones. (61) Α. Ζήτει περὶ τοῦ ἰδιώματος τούτου, ἐν τῷ οβ' ψαλμῷ, ἐν τῷ τέλει.
6α Why do I fear on a grievous day? To be read as a question. Do you wish to learn why I fear on the day of the last judgement? This is the day he ‘grievous’ as we explained previously in the second verse of the fortieth psalm. Then listen.
β Ἡ ἀνομία τῆς πτέρνης μου κυκλώσει με. Φοβοῦμαι ὅτι κυκλώσει με τότε ἡ ἀνομία τῆς ἁμαρτίας μου. Πτέρνα μὲν γὰρ, ἡ ἀπάτη, ὡς ἐν τῷ δηλωθέντι ψαλμῷ προείπομεν· ἀπάτη δὲ, ἡ ἁμαρτία, ὡς ἀπατῶσα τὸν ἁμαρτάνοντα· ἡ ἀνομία τῆς ἁμαρτίας μου, τουτέστιν, ἡ ἁμαρτία μου, κατὰ περίφρασιν. Εἶδες σοφὸν λόγον καὶ συνετόν; ὅπως διὰ τοῦ εἰσαγαγεῖν ἑαυτὸν φοβούμενον, παρῄνεσε φοβεῖσθαι τὴν ἁμαρτίαν, διδάξας ἅμα καὶ ὅτι κρίσις ἔσται ἀδέκαστος.Α δὲ, τῇ ποικιλίᾳ τῶν εὐπρεπῶν ἀρετῶν. Νοητὴν γὰρ Εt Ει Ο Εt λέγει περιβολὴν καὶ ποικιλίαν, ὡς προϊών διδάξει φανερώτερον. "Ακουσον, θύγατερ, καὶ ἴδε, καὶ κλῖνον τὸ οὖς σου. Ορα πῶς προμνηστεύεται ταύτην τῷ Χριστῷ. Θυγατέρα δὲ τοῦ Χριστοῦ τὴν αὐτὴν πά λιν ὀνόμαζει. Ἐπὶ μὲν τῶν ἀνθρώπων, οὐκ ἔνεστι τὴν αὐτὴν εἶναι καὶ νύμφην καὶ θυγατέρα τοῦ αὐ τοῦ· ἐπὶ δὲ τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἀμφότερα, πνευμα τικὰ γάρ· καὶ ἐνυμφεύσατο μὲν αὐτὴν, διὰ τοῦ Εὐα αγγελίου · ἀνεγέννησεν δὲ, διὰ τοῦ βαπτίσματος. Ακουσον, φησὶν, & λέγω, καὶ ἴδε ὅσα διὰ σὲ πέπον θεν ὁ νυμφίος - ἢ ὅσα πεποίηκε θαύματα· καὶ κλί- νον τὸ οὖς σου. ὑπόθες αὐτὸ ταῖς ἐντολαῖς αὐτοῦ, Καὶ ἐπιλάθου τοῦ λαοῦ σου. Τοῦ ἔθνους σου, τουτέστι, τῆς πονηρᾶς αὐτῶν πολιτείας, καὶ τῆς προτέρας διαγωγής. Καὶ τοῦ οἴκου τοῦ πατρός σου. Καὶ τοῦ ναοῦ τοῦ διαβόλου, τοῦ πατρός σου. Πᾶς γάρ, φησίν,, ο ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν, ἐκ τοῦ διαβόλου γεγένηται. Ἐπιλάθου καὶ τῶν μικρῶν θυσιῶν, καὶ τῶν ἐναγῶν ἐκείνων τελετῶν. Καὶ ἄλλως γὰρ τὰ ἔθνη πατέρας ἑαυτῶν ἐπέγραφον τοὺς μυθευομένους θεούς. Τί δ' ἂν εἴποιεν Ἰουδαῖοι πρὸς ταῦτα; Προδήλως γὰρ, οὐ τὴν αὐτῶν λέγει συναγωγήν, οἷς μάλιστα νόμος μὴ ἀφί στασθαι τῶν πατρίων. Επιθυμήσει ὁ βασιλεὺς τοῦ κάλλους σου. Καὶ ἀγαπήσει σε, εἰ ποιήσεις ἃ εἶπον. Κάλλος δὲ ταύτης, ή ψυχική ωραιότης, ὡς εἴρηται. Οτι αὐτός ἐστιν ὁ Κύριός σου, καὶ προσκυ νήσεις αὐτῷ. Νυμφεύθητι αὐτῷ, καὶ υἱοποιήθητε. Ο Δεσπότης σου ἐστιν, ὡς δημιουργός. Ο τῆς ἀπείρου συγκαταβάσεως καὶ φιλανθρωπίας! Καὶ προσκυνήσεις αὐτῷ δουλικῶς, εἰ καὶ νύμφην καὶ θυγατέρα σε πεποίηκε. Καὶ θυγάτηρ Τύρου ἐν δώροις. Κατείδωλος ἦν ἡ Τύρος, καὶ δυσσεβεστάτη μάλιστα τῶν πόλεων ἄλλων. Προφητεύει γοῦν, ὅτι καὶ αὐτὴ δωροφορήσει τῷ Χριστῷ ναῶν οἰκοδομᾶς, καὶ ἀναθήματα, καὶ τὴν ἄλλην λατρείαν. "Εσται, φησίν, ἐν δώροις. θυ γάτηρ δὲ Τύρου, ἀντὶ τοῦ, ἡ θυγάτηρ Τύρος ἰδίωμα γὰρ καὶ τοῦτο Εβραϊκόν · οὕτω γὰρ καὶ τὸ, θυγάτηρ Βαβυλῶνος, καὶ εἴ τι τοιοῦτον. Θυγα- τέρα δὲ καλοῦσι τὴν πόλιν, ὡς πρὸς τὴν ὅλην χώραν, ἧς αὕτη μέρος ἐστί. Περὶ τοῦ ἰδιώματος τούτου ζητῶν, εὑρήσεις καὶ (61) εἰς τὸν οβ' ψαλμὸν, ἐν τῷ τέλει. Τὸ πρόσωπόν σου λιτανεύσουσιν πάντες οι EUTHYMII ZIGABENI ctum enim et varietatem intellectualem intelligit, quemadmodum in progressu manifestius docet. VERS. 11. Audi, filia, et vide, et inclina aurem tnam. Vide quo pacto reginam hanc Ecclesiam Propheta Christo despondeat. Filiam autem Christi eamdem appellavit, quam sponsam fecit. Inter ho- mines enim impossibile est eamdem et sponsam ejusdem viri esse et filiam, sed in Christo possibile est. Spirituali enim modo haec funt; quippe cum per Evangelium in sponsam nos sibi deligat Chri- stus, et per baptismi regenerationem eosdem ad- eplet in alios. Αudi igitur, inquit Propheta, quæ dico, et vide : omnia illa nimirum, quæ propter te passus est Sponsus, aut quæcunque fecit admi - randa, et inclina þurem tuam illius præceptis. Et obliviscere populum tuum. Gentis tuæ, pravæ nimirum conversationis illoruin et prioris vitæ. Et domum patris tui. Et templum diaboli patris tui : Omnis enim, inquit, qui fecit peccatum, e dia- bolo nascitur *. Obliviscere etiam scelestorum sa- crificiorum ac festivitatum illarum quas impie olim peragebas. Vel domum patris fortassis ideo dicit, quia gentiles olim in parentes ac progenito- res sibi ascribebant fabulosos illos deos. Quid igi- tur ad hæc dicent Judæi? Certum enim est, quod de eorum Synagoga non loquitur Propheta, cum lege cautum esset, ut a patriis moribus non rece- derent. VERS. 12. concupiscet Rer decorem tuum. diliget te, inquit, si feceris quæ dixi, Per decorem vero, ut diximus, animæ pulchritudinem intel- ligit. Quoniam ipse est Dominus Deus tuus, et ado- rabis eum. Desponsare illi, inquit, et adoptare ab eo. Dominus enim tuus est, veluti creator. im- mensam misericordiam et benignitatem Dei ! Ade- rabis eum, inquit, ut serva, tametsi ille te sibi sponsam fecerit et filiam. VERS. 13. filia Tyri in muneribus. Idola colebat Tyrus et impiissima inter omnes alias erat eivitas. Prædicit igitur ipsam etiam Tyrum: Christo dona allaturam esse; templorum nimirum constructio- nes, oblationes et reliqua quæ ad divinum per- tinent cultum. Erit, inquit, in donis filia Tyri, hoc est, ipsa Tyrus. Est enim idioma Hebraicum, juxta quod et aliam Babylonis diei legimus, et liliam Sion, et alia hujusmodi multa. Filiam autem civi- tatem appellat, ad totius provinciae comparationem, cujus ipsa Tyrus est pars. Similem loquendi mo- dum invenies in fine psalmi Lxx11 [ibi: Ut an- Runtiem ok.nes laudationes tuas in portis filiæ Sion.] Vultum tuum deprecabuntur omnes divites populi. 8ª Joan. viii, 34. B C D Varim lectiones. (61) Α. Ζήτει περὶ τοῦ ἰδιώματος τούτου, ἐν τῷ οβ' ψαλμῷ, ἐν τῷ τέλει.
6β The lawlessness of my heel will encircle me. I fear that the lawlessness of my sin will then encircle. ‘Heel’ indicates ‘deception’ as we said before in the psalm mentioned and deception is sin as deceiving the sinner: the lawless- ness of my sin, that is, my sin, by circumlocution. Do you see words that are wise and astute? By presenting himself as fearful, he urged to fear sin, while at the same time teaching the there will be impartial judgement.
PG 128:5297 Oἱ πεποιθότες ἐπὶ τῇ δυνάμει αὐτῶν, καὶ ἐπὶ τῷ πλήθει τοῦ πλούτου αὐτῶν καυχώμενοι. Προσυπακουστέον, τὸ, ἀκούσατε. Δυνατοὺς δὲ λέγει νῦν, οὐ τοὺς ἐν ἔργῳ μόνον, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐν λόγῳ· καὶ πλουσίους, οὐ τοὺς ἐν χρήμασι μόνον, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐν λογικοῖς θεωρήμασι. Καλέσας δὲ τούτους ἰδίᾳ, φησίν.πλούσιοι τοῦ λαοῦ. Πρόσωπον ἐνταῦθα τὴν κεφαλὴν καλεῖ· κεφαλὴ δὲ τῆς συναγωγῆς τῶν πιστῶν, ὁ Χρι- στὸς, ὃν λιτανεύσουσι, τουτέστιν, ἱκετεύσουσιν, ἢ τι μήσουσιν, ὡς Θεοδοτίων εἶπεν, βασιλεῖς καὶ ἡγεμόνες· εἰ δὲ οὗτοι, πολλῷ μᾶλλον οἱ ὑπήκοοι. Η καὶ πρόσω ωπον τῆς Ἐκκλησίας, οἱ ἱερεῖς, οὓς τιμῶσι καὶ αὐτοὶ βασιλεῖς, ὡς παραστάτας Θεοῦ. Εt Πᾶσα ἡ δόξα τῆς θυγατρὸς τοῦ βασιλέως ἔσωθεν. ἵνα μὴ νομίσῃ τις, ὅτι περὶ αἰσθητῶν εἴρηκεν ὀπίσω περιβλημάτων, ή κάλλους, μεθιστῷ τὸν νοῦν ἀκροατῶν ἐπὶ τὰ νοήματα, λέγων· ὅτι πᾶσα ἡ ὡραιότης, καὶ ἡ εὐπρέπεια, καὶ ὁ κόσμος αὐτῆς, ἐν τῇ ψυχῇ αὐτῆς ἐστι. (62) Τὸ λογικὸν γὰρ κάλλος, καὶ τὴν ἐξ ἀρετῶν στολὴν ὁ Θεὸς ἀποδέ- Β χεται. Εν προσσωτοῖς περιβεβλημένη, πεποικιλμένη. Ανω μὲν εἶπεν ἐν ἱματισμῷ· ἐνταῦθα δὲ, ἐν προστ Φωτοῖς, τουτέστι ζώναις· τινὲς γὰρ, σφιγκτήρσιν ἐκδεδώκασιν, ὧν ἀπαιωρούνται κροσσοί. Ζώνην δὲ νοήσεις τὴν σωφροσύνην, συσφίγγουσαν τὸ ἐπιθυ- μητικόν μέρος, ἧς ἀπαιωροῦνται ἀρεταὶ πολλαί · ὁ γὰρ χαλινώσας τὴν ἐπιθυμίαν, κατορθώσει πολλά. Αλλοι τό, Ἐν κροσσωτοῖς, 'Εν κροσσοῖς εἶπον, κροσσούς λέγοντες τὰς διαφορὰς τῶν ἀρετῶν, ἢ τὰς διαφορὰς τῶν πνευματικῶν χαρισμάτων. Απενεχθήσονται τῷ βασιλεῖ παρθένοι ὀπίσω αὐτῆς. Προφητεύει ὅτι οὐχ ἅμα τῷ συστῆναι τὴν συναγωγὴν τῶν πιστῶν ἡ παρθενία πολιτευθήσεται, ἀλλ᾽ ὀπίσω ταύτης, τουτέστιν ὕστερον· μετὰ γὰρ τὸ παγιωθῆναι τὴν Ἐκκλησίαν, ἀπηνέχθησαν τῷ Χριστῷ διὰ τῆς τῶν ἀποστόλων διδασκαλίας παρθέ- νοι. "Αλλος δέ φησιν, ὅτι θυγάτηρ καὶ νύμφη μέν ἐστι πᾶσα ψυχή, διὰ τελειότητος οικειωθεῖσα Θεῷ· παρθένος δὲ, ἡ καθαρεύουσα μὲν τῶν παθῶν, ἔτι δὲ ἀτελής · ἥτις ἀπάγεται τῷ Θεῷ, δευτέρα οὖσα τῆς τελειοτέρας (63). Αἱ πλησίον αὐτῆς ἐπενεχθήσονται. Α' και βίῳ καὶ δόγμασιν ἐγγίζουσαι τῇ νύμφῃ καὶ θυγατρί, και μικρὸν ταύτης ἀπολειπόμενα:. Ἐπενεχθήσονται ἐν εὐφροσύνῃ. καὶ ἀγαλλιά σει. Φησὶν ὁ ἀπόστολος Παῦλος · Θλίψιν τῇ σαρκὶ Εξουσιν αἱ γαμούμεναι, δηλαδή μεριμνώσαι περὶ τοῦ ἀνδρὸς, περὶ τέκνων, περὶ οἰκετῶν, περὶ τῆς αἰ- κίας, καὶ τῶν τοιούτων· ὧν τῆς φροντίδος ἡ παρ- 33.56 | ἀγαπήσωσιν, μιμούνται τρόπον τινὰ τὴν θεοτόκον, κατακολουθοῦσαι δηλαδὴ αὐτῇ διὰ τῆς μιμήσεως • ὥστε κατ' αὐτὸ δὴ τὸ παρθενεύειν, εἶεν ἂν μητέρες Χριστοῦ. Φησὶ γὰρ ὁ ἐν θεολογίαις μέγας Γρηγόριος Χριστὸς ἐκ Παρθένου· γυναῖκες, παρθενεύετε, ἵνα Χριστοῦ γένησθε μητέρες. COMMENT. IN PSALMOS. A. Per vallum seu si ita mavis reddi] per facion, ipsum caput intelligit. Gaput autem congregationis, atque Ecclesiæ fidelium, Christus est, quem de- precabuntur, hoc est, cui supplicationes ferent, vel, quem honorabant (ut reddit Theodotio) reges el duces. Quod si principes eum honorabunt, multo magis etiam populi eis subditi. aliter : Vultus, seu (ut diximus) facies Ecclesiæ, sacerdotes dici possunt, quos ipsi etiam reges honorabunt, tan- quam intercessores suos ad Deum. Vers. 14. Omnis gloria fitiæ Regis ab intus. Ne fortasse aliquis existimaret, quod Propheta in præcedentibus de vestimentis ac pulchritudine corporis loqueretur, auditornm mentes nanc eri- git, ut non sensibilia hic a se tradi putent, sed in- tellectualia quædam et spiritu plena, dum dicit quod omnis decor, elegantia atque ornatus re- ginæ est in ejus anima. Rationałem enim pulchri- tudinem Deus diligit, ornatumque et stołam non. auro, sed virtute insignem. In fimbriis aureis circumamicta varietate. Supe- rius quidem dixit in vestitu, modo autem in fim- briis, hoc est, in zonis. Unde aliqui in ciugulis transtulerunt, a quibus fimbriæ quædam depen- dent. Per zonam vero, temperantiam aut mode- stiam intelliges, quæ concupiscibilem animæ par- tem coercet, a qua multæ aliæ dependent virtutes. Nam qui concupiscentiam temperantiæ zona refre- naverit, præclara alia etiam multa peraget. Alii vero per fimbrias simpliciter, multiplicem vir- tutum, aut spiritualium donerum varietatem intel- C ligunt. VERS. 15. Adducentur Regi virgines post eam. Virginitatem quidem introducendam prædicit, sed non statim ab initio congregationis fidelium, atque ideo dicit : Post eam, hoc est, aliquanto post tem- pore. Verum ubi stabilita est Ecclesia, multae vir- gines per apostolorum doctrinam Christo allata sunt. Quidam per spousam et filiam, omnem ani mam intelligunt, quæ summa benevolentia familia- ritate Christo conjuncta sit, ac majori prædita perfectione. Per virginem vero, illam quæ ab affe- ctibus quidem carnis munda sit, sed integram perfectionem nondum consecuta ; atque ideo hæc post sponsam et filiam, hoc est, post perfectiorem, secunda Deo adducitur. D Cor. vii, seqq. Proxima ejus adducentur tibi. Illæ nimirum, quæ moribus et sapientia proximæ sunt, quæque a sponsa regis filia non longo disseparantur inter- vallo. VERS. 16. Adducentur in lælitia et exsultatione. Docuit enim nos Paulus 58.64, quod mulieres quæ ma- trimonium virginitati præponentes nupserint, ami- ctionem habituræ sunt, sollicitæ nimirum de viro, de liberis, de servis,de domo, deque tota re familiari : Varia lectiones. (62) Α1. Ψυχικόν. (63) ΑΙ. 'Αναγωγικῶς δέ· Οσαι ἂν τὴν παρθενίαν
7 Those who trust in their power and boast in the abundance of their wealth. ‘Listen those of you who trust’ is to be understood here. He describes here as ‘powerful’ not only those powerful in deed but also in word and as ‘rich’ not only those rich in monetary wealth, but also those rich in rational speculations. Having called those in particular, he says:
α Ἀδελφὸς οὐ λυτροῦται· λυτρώσεται ἄνθρωπος; Ἐκεῖ, φησὶν, οὐδὲ ἀδελφὸς δύναται λυτροῦσθαι τῆς κολάσεως, ὁ φύσει φίλτατος· ἡ γὰρ ἰσχὺς καὶ τὰ χρήματα οὐ συνδιαβαίνουσι. Καὶ εἰ ἀδελφὸς οὐ λυτροῦται, λυτρώσεται ξένος ἄνθρωπος; β καὶ ὅτι PSCHFV : ὅτι MB. α λυτροῦσθαι MSCBF : λυτρώσασθαι PV.πλούσιοι τοῦ λαοῦ. Πρόσωπον ἐνταῦθα τὴν κεφαλὴν καλεῖ· κεφαλὴ δὲ τῆς συναγωγῆς τῶν πιστῶν, ὁ Χρι- στὸς, ὃν λιτανεύσουσι, τουτέστιν, ἱκετεύσουσιν, ἢ τι μήσουσιν, ὡς Θεοδοτίων εἶπεν, βασιλεῖς καὶ ἡγεμόνες· εἰ δὲ οὗτοι, πολλῷ μᾶλλον οἱ ὑπήκοοι. Η καὶ πρόσω ωπον τῆς Ἐκκλησίας, οἱ ἱερεῖς, οὓς τιμῶσι καὶ αὐτοὶ βασιλεῖς, ὡς παραστάτας Θεοῦ. Εt Πᾶσα ἡ δόξα τῆς θυγατρὸς τοῦ βασιλέως ἔσωθεν. ἵνα μὴ νομίσῃ τις, ὅτι περὶ αἰσθητῶν εἴρηκεν ὀπίσω περιβλημάτων, ή κάλλους, μεθιστῷ τὸν νοῦν ἀκροατῶν ἐπὶ τὰ νοήματα, λέγων· ὅτι πᾶσα ἡ ὡραιότης, καὶ ἡ εὐπρέπεια, καὶ ὁ κόσμος αὐτῆς, ἐν τῇ ψυχῇ αὐτῆς ἐστι. (62) Τὸ λογικὸν γὰρ κάλλος, καὶ τὴν ἐξ ἀρετῶν στολὴν ὁ Θεὸς ἀποδέ- Β χεται. Εν προσσωτοῖς περιβεβλημένη, πεποικιλμένη. Ανω μὲν εἶπεν ἐν ἱματισμῷ· ἐνταῦθα δὲ, ἐν προστ Φωτοῖς, τουτέστι ζώναις· τινὲς γὰρ, σφιγκτήρσιν ἐκδεδώκασιν, ὧν ἀπαιωρούνται κροσσοί. Ζώνην δὲ νοήσεις τὴν σωφροσύνην, συσφίγγουσαν τὸ ἐπιθυ- μητικόν μέρος, ἧς ἀπαιωροῦνται ἀρεταὶ πολλαί · ὁ γὰρ χαλινώσας τὴν ἐπιθυμίαν, κατορθώσει πολλά. Αλλοι τό, Ἐν κροσσωτοῖς, 'Εν κροσσοῖς εἶπον, κροσσούς λέγοντες τὰς διαφορὰς τῶν ἀρετῶν, ἢ τὰς διαφορὰς τῶν πνευματικῶν χαρισμάτων. Απενεχθήσονται τῷ βασιλεῖ παρθένοι ὀπίσω αὐτῆς. Προφητεύει ὅτι οὐχ ἅμα τῷ συστῆναι τὴν συναγωγὴν τῶν πιστῶν ἡ παρθενία πολιτευθήσεται, ἀλλ᾽ ὀπίσω ταύτης, τουτέστιν ὕστερον· μετὰ γὰρ τὸ παγιωθῆναι τὴν Ἐκκλησίαν, ἀπηνέχθησαν τῷ Χριστῷ διὰ τῆς τῶν ἀποστόλων διδασκαλίας παρθέ- νοι. "Αλλος δέ φησιν, ὅτι θυγάτηρ καὶ νύμφη μέν ἐστι πᾶσα ψυχή, διὰ τελειότητος οικειωθεῖσα Θεῷ· παρθένος δὲ, ἡ καθαρεύουσα μὲν τῶν παθῶν, ἔτι δὲ ἀτελής · ἥτις ἀπάγεται τῷ Θεῷ, δευτέρα οὖσα τῆς τελειοτέρας (63). Αἱ πλησίον αὐτῆς ἐπενεχθήσονται. Α' και βίῳ καὶ δόγμασιν ἐγγίζουσαι τῇ νύμφῃ καὶ θυγατρί, και μικρὸν ταύτης ἀπολειπόμενα:. Ἐπενεχθήσονται ἐν εὐφροσύνῃ. καὶ ἀγαλλιά σει. Φησὶν ὁ ἀπόστολος Παῦλος · Θλίψιν τῇ σαρκὶ Εξουσιν αἱ γαμούμεναι, δηλαδή μεριμνώσαι περὶ τοῦ ἀνδρὸς, περὶ τέκνων, περὶ οἰκετῶν, περὶ τῆς αἰ- κίας, καὶ τῶν τοιούτων· ὧν τῆς φροντίδος ἡ παρ- 33.56 | ἀγαπήσωσιν, μιμούνται τρόπον τινὰ τὴν θεοτόκον, κατακολουθοῦσαι δηλαδὴ αὐτῇ διὰ τῆς μιμήσεως • ὥστε κατ' αὐτὸ δὴ τὸ παρθενεύειν, εἶεν ἂν μητέρες Χριστοῦ. Φησὶ γὰρ ὁ ἐν θεολογίαις μέγας Γρηγόριος Χριστὸς ἐκ Παρθένου· γυναῖκες, παρθενεύετε, ἵνα Χριστοῦ γένησθε μητέρες. COMMENT. IN PSALMOS. A. Per vallum seu si ita mavis reddi] per facion, ipsum caput intelligit. Gaput autem congregationis, atque Ecclesiæ fidelium, Christus est, quem de- precabuntur, hoc est, cui supplicationes ferent, vel, quem honorabant (ut reddit Theodotio) reges el duces. Quod si principes eum honorabunt, multo magis etiam populi eis subditi. aliter : Vultus, seu (ut diximus) facies Ecclesiæ, sacerdotes dici possunt, quos ipsi etiam reges honorabunt, tan- quam intercessores suos ad Deum. Vers. 14. Omnis gloria fitiæ Regis ab intus. Ne fortasse aliquis existimaret, quod Propheta in præcedentibus de vestimentis ac pulchritudine corporis loqueretur, auditornm mentes nanc eri- git, ut non sensibilia hic a se tradi putent, sed in- tellectualia quædam et spiritu plena, dum dicit quod omnis decor, elegantia atque ornatus re- ginæ est in ejus anima. Rationałem enim pulchri- tudinem Deus diligit, ornatumque et stołam non. auro, sed virtute insignem. In fimbriis aureis circumamicta varietate. Supe- rius quidem dixit in vestitu, modo autem in fim- briis, hoc est, in zonis. Unde aliqui in ciugulis transtulerunt, a quibus fimbriæ quædam depen- dent. Per zonam vero, temperantiam aut mode- stiam intelliges, quæ concupiscibilem animæ par- tem coercet, a qua multæ aliæ dependent virtutes. Nam qui concupiscentiam temperantiæ zona refre- naverit, præclara alia etiam multa peraget. Alii vero per fimbrias simpliciter, multiplicem vir- tutum, aut spiritualium donerum varietatem intel- C ligunt. VERS. 15. Adducentur Regi virgines post eam. Virginitatem quidem introducendam prædicit, sed non statim ab initio congregationis fidelium, atque ideo dicit : Post eam, hoc est, aliquanto post tem- pore. Verum ubi stabilita est Ecclesia, multae vir- gines per apostolorum doctrinam Christo allata sunt. Quidam per spousam et filiam, omnem ani mam intelligunt, quæ summa benevolentia familia- ritate Christo conjuncta sit, ac majori prædita perfectione. Per virginem vero, illam quæ ab affe- ctibus quidem carnis munda sit, sed integram perfectionem nondum consecuta ; atque ideo hæc post sponsam et filiam, hoc est, post perfectiorem, secunda Deo adducitur. D Cor. vii, seqq. Proxima ejus adducentur tibi. Illæ nimirum, quæ moribus et sapientia proximæ sunt, quæque a sponsa regis filia non longo disseparantur inter- vallo. VERS. 16. Adducentur in lælitia et exsultatione. Docuit enim nos Paulus 58.64, quod mulieres quæ ma- trimonium virginitati præponentes nupserint, ami- ctionem habituræ sunt, sollicitæ nimirum de viro, de liberis, de servis,de domo, deque tota re familiari : Varia lectiones. (62) Α1. Ψυχικόν. (63) ΑΙ. 'Αναγωγικῶς δέ· Οσαι ἂν τὴν παρθενίαν
8α A brother does not redeem; will a man redeem? There, he says, it is not possible even for a brother, who is dearest by nature, to redeem from punishment, for power and money do not cross over with one. And if a brother does not redeem, will a stranger redeem?
Τὸ μὲν γὰρ, ἀδελφὸς οὐ λυτροῦται, κατὰ ἀπόφασιν ἀναγνωστέον· τὸ δὲ, λυτρώσεται ἄνθρωπος, κατ’ ἐρώτησιν, μετὰ βαρύτητος. Λοιπὸν οὖν, οὐκ ἔστιν ἐκεῖ λύτρωσις, ἀλλ’ ἐνταῦθα χρὴ διὰ μετανοίας ἑαυτόν τινα λυτροῦσθαι. Φησὶ γὰρ ἡ Γραφὴ, Ἐὰν ἀναστῇ Νῶε καὶ ᾽Ιὼβ καὶ Δανιὴλ, υἱοὺς αὐτῶν καὶ θυγατέρας οὐ μὴ ῥύσωνται.πλούσιοι τοῦ λαοῦ. Πρόσωπον ἐνταῦθα τὴν κεφαλὴν καλεῖ· κεφαλὴ δὲ τῆς συναγωγῆς τῶν πιστῶν, ὁ Χρι- στὸς, ὃν λιτανεύσουσι, τουτέστιν, ἱκετεύσουσιν, ἢ τι μήσουσιν, ὡς Θεοδοτίων εἶπεν, βασιλεῖς καὶ ἡγεμόνες· εἰ δὲ οὗτοι, πολλῷ μᾶλλον οἱ ὑπήκοοι. Η καὶ πρόσω ωπον τῆς Ἐκκλησίας, οἱ ἱερεῖς, οὓς τιμῶσι καὶ αὐτοὶ βασιλεῖς, ὡς παραστάτας Θεοῦ. Εt Πᾶσα ἡ δόξα τῆς θυγατρὸς τοῦ βασιλέως ἔσωθεν. ἵνα μὴ νομίσῃ τις, ὅτι περὶ αἰσθητῶν εἴρηκεν ὀπίσω περιβλημάτων, ή κάλλους, μεθιστῷ τὸν νοῦν ἀκροατῶν ἐπὶ τὰ νοήματα, λέγων· ὅτι πᾶσα ἡ ὡραιότης, καὶ ἡ εὐπρέπεια, καὶ ὁ κόσμος αὐτῆς, ἐν τῇ ψυχῇ αὐτῆς ἐστι. (62) Τὸ λογικὸν γὰρ κάλλος, καὶ τὴν ἐξ ἀρετῶν στολὴν ὁ Θεὸς ἀποδέ- Β χεται. Εν προσσωτοῖς περιβεβλημένη, πεποικιλμένη. Ανω μὲν εἶπεν ἐν ἱματισμῷ· ἐνταῦθα δὲ, ἐν προστ Φωτοῖς, τουτέστι ζώναις· τινὲς γὰρ, σφιγκτήρσιν ἐκδεδώκασιν, ὧν ἀπαιωρούνται κροσσοί. Ζώνην δὲ νοήσεις τὴν σωφροσύνην, συσφίγγουσαν τὸ ἐπιθυ- μητικόν μέρος, ἧς ἀπαιωροῦνται ἀρεταὶ πολλαί · ὁ γὰρ χαλινώσας τὴν ἐπιθυμίαν, κατορθώσει πολλά. Αλλοι τό, Ἐν κροσσωτοῖς, 'Εν κροσσοῖς εἶπον, κροσσούς λέγοντες τὰς διαφορὰς τῶν ἀρετῶν, ἢ τὰς διαφορὰς τῶν πνευματικῶν χαρισμάτων. Απενεχθήσονται τῷ βασιλεῖ παρθένοι ὀπίσω αὐτῆς. Προφητεύει ὅτι οὐχ ἅμα τῷ συστῆναι τὴν συναγωγὴν τῶν πιστῶν ἡ παρθενία πολιτευθήσεται, ἀλλ᾽ ὀπίσω ταύτης, τουτέστιν ὕστερον· μετὰ γὰρ τὸ παγιωθῆναι τὴν Ἐκκλησίαν, ἀπηνέχθησαν τῷ Χριστῷ διὰ τῆς τῶν ἀποστόλων διδασκαλίας παρθέ- νοι. "Αλλος δέ φησιν, ὅτι θυγάτηρ καὶ νύμφη μέν ἐστι πᾶσα ψυχή, διὰ τελειότητος οικειωθεῖσα Θεῷ· παρθένος δὲ, ἡ καθαρεύουσα μὲν τῶν παθῶν, ἔτι δὲ ἀτελής · ἥτις ἀπάγεται τῷ Θεῷ, δευτέρα οὖσα τῆς τελειοτέρας (63). Αἱ πλησίον αὐτῆς ἐπενεχθήσονται. Α' και βίῳ καὶ δόγμασιν ἐγγίζουσαι τῇ νύμφῃ καὶ θυγατρί, και μικρὸν ταύτης ἀπολειπόμενα:. Ἐπενεχθήσονται ἐν εὐφροσύνῃ. καὶ ἀγαλλιά σει. Φησὶν ὁ ἀπόστολος Παῦλος · Θλίψιν τῇ σαρκὶ Εξουσιν αἱ γαμούμεναι, δηλαδή μεριμνώσαι περὶ τοῦ ἀνδρὸς, περὶ τέκνων, περὶ οἰκετῶν, περὶ τῆς αἰ- κίας, καὶ τῶν τοιούτων· ὧν τῆς φροντίδος ἡ παρ- 33.56 | ἀγαπήσωσιν, μιμούνται τρόπον τινὰ τὴν θεοτόκον, κατακολουθοῦσαι δηλαδὴ αὐτῇ διὰ τῆς μιμήσεως • ὥστε κατ' αὐτὸ δὴ τὸ παρθενεύειν, εἶεν ἂν μητέρες Χριστοῦ. Φησὶ γὰρ ὁ ἐν θεολογίαις μέγας Γρηγόριος Χριστὸς ἐκ Παρθένου· γυναῖκες, παρθενεύετε, ἵνα Χριστοῦ γένησθε μητέρες. COMMENT. IN PSALMOS. A. Per vallum seu si ita mavis reddi] per facion, ipsum caput intelligit. Gaput autem congregationis, atque Ecclesiæ fidelium, Christus est, quem de- precabuntur, hoc est, cui supplicationes ferent, vel, quem honorabant (ut reddit Theodotio) reges el duces. Quod si principes eum honorabunt, multo magis etiam populi eis subditi. aliter : Vultus, seu (ut diximus) facies Ecclesiæ, sacerdotes dici possunt, quos ipsi etiam reges honorabunt, tan- quam intercessores suos ad Deum. Vers. 14. Omnis gloria fitiæ Regis ab intus. Ne fortasse aliquis existimaret, quod Propheta in præcedentibus de vestimentis ac pulchritudine corporis loqueretur, auditornm mentes nanc eri- git, ut non sensibilia hic a se tradi putent, sed in- tellectualia quædam et spiritu plena, dum dicit quod omnis decor, elegantia atque ornatus re- ginæ est in ejus anima. Rationałem enim pulchri- tudinem Deus diligit, ornatumque et stołam non. auro, sed virtute insignem. In fimbriis aureis circumamicta varietate. Supe- rius quidem dixit in vestitu, modo autem in fim- briis, hoc est, in zonis. Unde aliqui in ciugulis transtulerunt, a quibus fimbriæ quædam depen- dent. Per zonam vero, temperantiam aut mode- stiam intelliges, quæ concupiscibilem animæ par- tem coercet, a qua multæ aliæ dependent virtutes. Nam qui concupiscentiam temperantiæ zona refre- naverit, præclara alia etiam multa peraget. Alii vero per fimbrias simpliciter, multiplicem vir- tutum, aut spiritualium donerum varietatem intel- C ligunt. VERS. 15. Adducentur Regi virgines post eam. Virginitatem quidem introducendam prædicit, sed non statim ab initio congregationis fidelium, atque ideo dicit : Post eam, hoc est, aliquanto post tem- pore. Verum ubi stabilita est Ecclesia, multae vir- gines per apostolorum doctrinam Christo allata sunt. Quidam per spousam et filiam, omnem ani mam intelligunt, quæ summa benevolentia familia- ritate Christo conjuncta sit, ac majori prædita perfectione. Per virginem vero, illam quæ ab affe- ctibus quidem carnis munda sit, sed integram perfectionem nondum consecuta ; atque ideo hæc post sponsam et filiam, hoc est, post perfectiorem, secunda Deo adducitur. D Cor. vii, seqq. Proxima ejus adducentur tibi. Illæ nimirum, quæ moribus et sapientia proximæ sunt, quæque a sponsa regis filia non longo disseparantur inter- vallo. VERS. 16. Adducentur in lælitia et exsultatione. Docuit enim nos Paulus 58.64, quod mulieres quæ ma- trimonium virginitati præponentes nupserint, ami- ctionem habituræ sunt, sollicitæ nimirum de viro, de liberis, de servis,de domo, deque tota re familiari : Varia lectiones. (62) Α1. Ψυχικόν. (63) ΑΙ. 'Αναγωγικῶς δέ· Οσαι ἂν τὴν παρθενίαν
‘A brother does not redeem’ is to be read as a statement; ‘will a man redeem’ as a question with emphasis. So therefore there is no redemption there, but rather one must redeem oneself here through repentance, for Scripture says, If Noah and Job and Daniel were to arise, their sons and daughters they will not rescue.
β Οὐ δώσει τῷ Θεῷ ἐξίλασμα ἑαυτοῦ. Οὔτε ὁ ἀδελφὸς, οὔτε ὁ ξένος ἄνθρωπος δώσει ἐκεῖ ἐξίλασμα, εἴτουν λύτρον ἑαυτοῦ, κολάσει καὶ αὐτὸς ὢν ὑπεύθυνος.πλούσιοι τοῦ λαοῦ. Πρόσωπον ἐνταῦθα τὴν κεφαλὴν καλεῖ· κεφαλὴ δὲ τῆς συναγωγῆς τῶν πιστῶν, ὁ Χρι- στὸς, ὃν λιτανεύσουσι, τουτέστιν, ἱκετεύσουσιν, ἢ τι μήσουσιν, ὡς Θεοδοτίων εἶπεν, βασιλεῖς καὶ ἡγεμόνες· εἰ δὲ οὗτοι, πολλῷ μᾶλλον οἱ ὑπήκοοι. Η καὶ πρόσω ωπον τῆς Ἐκκλησίας, οἱ ἱερεῖς, οὓς τιμῶσι καὶ αὐτοὶ βασιλεῖς, ὡς παραστάτας Θεοῦ. Εt Πᾶσα ἡ δόξα τῆς θυγατρὸς τοῦ βασιλέως ἔσωθεν. ἵνα μὴ νομίσῃ τις, ὅτι περὶ αἰσθητῶν εἴρηκεν ὀπίσω περιβλημάτων, ή κάλλους, μεθιστῷ τὸν νοῦν ἀκροατῶν ἐπὶ τὰ νοήματα, λέγων· ὅτι πᾶσα ἡ ὡραιότης, καὶ ἡ εὐπρέπεια, καὶ ὁ κόσμος αὐτῆς, ἐν τῇ ψυχῇ αὐτῆς ἐστι. (62) Τὸ λογικὸν γὰρ κάλλος, καὶ τὴν ἐξ ἀρετῶν στολὴν ὁ Θεὸς ἀποδέ- Β χεται. Εν προσσωτοῖς περιβεβλημένη, πεποικιλμένη. Ανω μὲν εἶπεν ἐν ἱματισμῷ· ἐνταῦθα δὲ, ἐν προστ Φωτοῖς, τουτέστι ζώναις· τινὲς γὰρ, σφιγκτήρσιν ἐκδεδώκασιν, ὧν ἀπαιωρούνται κροσσοί. Ζώνην δὲ νοήσεις τὴν σωφροσύνην, συσφίγγουσαν τὸ ἐπιθυ- μητικόν μέρος, ἧς ἀπαιωροῦνται ἀρεταὶ πολλαί · ὁ γὰρ χαλινώσας τὴν ἐπιθυμίαν, κατορθώσει πολλά. Αλλοι τό, Ἐν κροσσωτοῖς, 'Εν κροσσοῖς εἶπον, κροσσούς λέγοντες τὰς διαφορὰς τῶν ἀρετῶν, ἢ τὰς διαφορὰς τῶν πνευματικῶν χαρισμάτων. Απενεχθήσονται τῷ βασιλεῖ παρθένοι ὀπίσω αὐτῆς. Προφητεύει ὅτι οὐχ ἅμα τῷ συστῆναι τὴν συναγωγὴν τῶν πιστῶν ἡ παρθενία πολιτευθήσεται, ἀλλ᾽ ὀπίσω ταύτης, τουτέστιν ὕστερον· μετὰ γὰρ τὸ παγιωθῆναι τὴν Ἐκκλησίαν, ἀπηνέχθησαν τῷ Χριστῷ διὰ τῆς τῶν ἀποστόλων διδασκαλίας παρθέ- νοι. "Αλλος δέ φησιν, ὅτι θυγάτηρ καὶ νύμφη μέν ἐστι πᾶσα ψυχή, διὰ τελειότητος οικειωθεῖσα Θεῷ· παρθένος δὲ, ἡ καθαρεύουσα μὲν τῶν παθῶν, ἔτι δὲ ἀτελής · ἥτις ἀπάγεται τῷ Θεῷ, δευτέρα οὖσα τῆς τελειοτέρας (63). Αἱ πλησίον αὐτῆς ἐπενεχθήσονται. Α' και βίῳ καὶ δόγμασιν ἐγγίζουσαι τῇ νύμφῃ καὶ θυγατρί, και μικρὸν ταύτης ἀπολειπόμενα:. Ἐπενεχθήσονται ἐν εὐφροσύνῃ. καὶ ἀγαλλιά σει. Φησὶν ὁ ἀπόστολος Παῦλος · Θλίψιν τῇ σαρκὶ Εξουσιν αἱ γαμούμεναι, δηλαδή μεριμνώσαι περὶ τοῦ ἀνδρὸς, περὶ τέκνων, περὶ οἰκετῶν, περὶ τῆς αἰ- κίας, καὶ τῶν τοιούτων· ὧν τῆς φροντίδος ἡ παρ- 33.56 | ἀγαπήσωσιν, μιμούνται τρόπον τινὰ τὴν θεοτόκον, κατακολουθοῦσαι δηλαδὴ αὐτῇ διὰ τῆς μιμήσεως • ὥστε κατ' αὐτὸ δὴ τὸ παρθενεύειν, εἶεν ἂν μητέρες Χριστοῦ. Φησὶ γὰρ ὁ ἐν θεολογίαις μέγας Γρηγόριος Χριστὸς ἐκ Παρθένου· γυναῖκες, παρθενεύετε, ἵνα Χριστοῦ γένησθε μητέρες. COMMENT. IN PSALMOS. A. Per vallum seu si ita mavis reddi] per facion, ipsum caput intelligit. Gaput autem congregationis, atque Ecclesiæ fidelium, Christus est, quem de- precabuntur, hoc est, cui supplicationes ferent, vel, quem honorabant (ut reddit Theodotio) reges el duces. Quod si principes eum honorabunt, multo magis etiam populi eis subditi. aliter : Vultus, seu (ut diximus) facies Ecclesiæ, sacerdotes dici possunt, quos ipsi etiam reges honorabunt, tan- quam intercessores suos ad Deum. Vers. 14. Omnis gloria fitiæ Regis ab intus. Ne fortasse aliquis existimaret, quod Propheta in præcedentibus de vestimentis ac pulchritudine corporis loqueretur, auditornm mentes nanc eri- git, ut non sensibilia hic a se tradi putent, sed in- tellectualia quædam et spiritu plena, dum dicit quod omnis decor, elegantia atque ornatus re- ginæ est in ejus anima. Rationałem enim pulchri- tudinem Deus diligit, ornatumque et stołam non. auro, sed virtute insignem. In fimbriis aureis circumamicta varietate. Supe- rius quidem dixit in vestitu, modo autem in fim- briis, hoc est, in zonis. Unde aliqui in ciugulis transtulerunt, a quibus fimbriæ quædam depen- dent. Per zonam vero, temperantiam aut mode- stiam intelliges, quæ concupiscibilem animæ par- tem coercet, a qua multæ aliæ dependent virtutes. Nam qui concupiscentiam temperantiæ zona refre- naverit, præclara alia etiam multa peraget. Alii vero per fimbrias simpliciter, multiplicem vir- tutum, aut spiritualium donerum varietatem intel- C ligunt. VERS. 15. Adducentur Regi virgines post eam. Virginitatem quidem introducendam prædicit, sed non statim ab initio congregationis fidelium, atque ideo dicit : Post eam, hoc est, aliquanto post tem- pore. Verum ubi stabilita est Ecclesia, multae vir- gines per apostolorum doctrinam Christo allata sunt. Quidam per spousam et filiam, omnem ani mam intelligunt, quæ summa benevolentia familia- ritate Christo conjuncta sit, ac majori prædita perfectione. Per virginem vero, illam quæ ab affe- ctibus quidem carnis munda sit, sed integram perfectionem nondum consecuta ; atque ideo hæc post sponsam et filiam, hoc est, post perfectiorem, secunda Deo adducitur. D Cor. vii, seqq. Proxima ejus adducentur tibi. Illæ nimirum, quæ moribus et sapientia proximæ sunt, quæque a sponsa regis filia non longo disseparantur inter- vallo. VERS. 16. Adducentur in lælitia et exsultatione. Docuit enim nos Paulus 58.64, quod mulieres quæ ma- trimonium virginitati præponentes nupserint, ami- ctionem habituræ sunt, sollicitæ nimirum de viro, de liberis, de servis,de domo, deque tota re familiari : Varia lectiones. (62) Α1. Ψυχικόν. (63) ΑΙ. 'Αναγωγικῶς δέ· Οσαι ἂν τὴν παρθενίαν
8β He will not give God propitiation for himself. Neither a brother nor a stranger will give propitiation there, that is, ransom for himself, he will undergo punishment, being himself responsible.
9 Καὶ τὴν τιμὴν τῆς λυτρώσεως τῆς ψυχῆς αὐτοῦ. Καὶ οὐ δώσει τὴν τιμὴν, ἤγουν ἐξώνησιν τῆς ἐλευθερίας τῆς ψυχῆς αὐτοῦ· ψυχῆς γὰρ ἀνθρωπίνης, | οὐδὲ ὁ κόσμος ὅλος ἀντάξιος. Ἐπεὶ καὶ ὁ Σωτὴρ ἡμῶν, μέλλων λυτροῦσθαι τὴν ἀνθρωπίνην ψυχὴν, αἰχμαλωτισθεῖσαν ὑπὸ τοῦ διαβόλου, οὐ γῆν ἔδωκεν, οὐ θάλασσαν, οὐ κόσμον, ἀλλὰ τὸ ἑαυτοῦ τίμιον αἷμα, ποῖον οὖν εὑρήσει τις ἐκεῖ λύτρον ἄξιον; Ὅρα καὶ σοφὰ ῥήματα, καὶ συνετὰ, καὶ αἰνιγματώδη.πλούσιοι τοῦ λαοῦ. Πρόσωπον ἐνταῦθα τὴν κεφαλὴν καλεῖ· κεφαλὴ δὲ τῆς συναγωγῆς τῶν πιστῶν, ὁ Χρι- στὸς, ὃν λιτανεύσουσι, τουτέστιν, ἱκετεύσουσιν, ἢ τι μήσουσιν, ὡς Θεοδοτίων εἶπεν, βασιλεῖς καὶ ἡγεμόνες· εἰ δὲ οὗτοι, πολλῷ μᾶλλον οἱ ὑπήκοοι. Η καὶ πρόσω ωπον τῆς Ἐκκλησίας, οἱ ἱερεῖς, οὓς τιμῶσι καὶ αὐτοὶ βασιλεῖς, ὡς παραστάτας Θεοῦ. Εt Πᾶσα ἡ δόξα τῆς θυγατρὸς τοῦ βασιλέως ἔσωθεν. ἵνα μὴ νομίσῃ τις, ὅτι περὶ αἰσθητῶν εἴρηκεν ὀπίσω περιβλημάτων, ή κάλλους, μεθιστῷ τὸν νοῦν ἀκροατῶν ἐπὶ τὰ νοήματα, λέγων· ὅτι πᾶσα ἡ ὡραιότης, καὶ ἡ εὐπρέπεια, καὶ ὁ κόσμος αὐτῆς, ἐν τῇ ψυχῇ αὐτῆς ἐστι. (62) Τὸ λογικὸν γὰρ κάλλος, καὶ τὴν ἐξ ἀρετῶν στολὴν ὁ Θεὸς ἀποδέ- Β χεται. Εν προσσωτοῖς περιβεβλημένη, πεποικιλμένη. Ανω μὲν εἶπεν ἐν ἱματισμῷ· ἐνταῦθα δὲ, ἐν προστ Φωτοῖς, τουτέστι ζώναις· τινὲς γὰρ, σφιγκτήρσιν ἐκδεδώκασιν, ὧν ἀπαιωρούνται κροσσοί. Ζώνην δὲ νοήσεις τὴν σωφροσύνην, συσφίγγουσαν τὸ ἐπιθυ- μητικόν μέρος, ἧς ἀπαιωροῦνται ἀρεταὶ πολλαί · ὁ γὰρ χαλινώσας τὴν ἐπιθυμίαν, κατορθώσει πολλά. Αλλοι τό, Ἐν κροσσωτοῖς, 'Εν κροσσοῖς εἶπον, κροσσούς λέγοντες τὰς διαφορὰς τῶν ἀρετῶν, ἢ τὰς διαφορὰς τῶν πνευματικῶν χαρισμάτων. Απενεχθήσονται τῷ βασιλεῖ παρθένοι ὀπίσω αὐτῆς. Προφητεύει ὅτι οὐχ ἅμα τῷ συστῆναι τὴν συναγωγὴν τῶν πιστῶν ἡ παρθενία πολιτευθήσεται, ἀλλ᾽ ὀπίσω ταύτης, τουτέστιν ὕστερον· μετὰ γὰρ τὸ παγιωθῆναι τὴν Ἐκκλησίαν, ἀπηνέχθησαν τῷ Χριστῷ διὰ τῆς τῶν ἀποστόλων διδασκαλίας παρθέ- νοι. "Αλλος δέ φησιν, ὅτι θυγάτηρ καὶ νύμφη μέν ἐστι πᾶσα ψυχή, διὰ τελειότητος οικειωθεῖσα Θεῷ· παρθένος δὲ, ἡ καθαρεύουσα μὲν τῶν παθῶν, ἔτι δὲ ἀτελής · ἥτις ἀπάγεται τῷ Θεῷ, δευτέρα οὖσα τῆς τελειοτέρας (63). Αἱ πλησίον αὐτῆς ἐπενεχθήσονται. Α' και βίῳ καὶ δόγμασιν ἐγγίζουσαι τῇ νύμφῃ καὶ θυγατρί, και μικρὸν ταύτης ἀπολειπόμενα:. Ἐπενεχθήσονται ἐν εὐφροσύνῃ. καὶ ἀγαλλιά σει. Φησὶν ὁ ἀπόστολος Παῦλος · Θλίψιν τῇ σαρκὶ Εξουσιν αἱ γαμούμεναι, δηλαδή μεριμνώσαι περὶ τοῦ ἀνδρὸς, περὶ τέκνων, περὶ οἰκετῶν, περὶ τῆς αἰ- κίας, καὶ τῶν τοιούτων· ὧν τῆς φροντίδος ἡ παρ- 33.56 | ἀγαπήσωσιν, μιμούνται τρόπον τινὰ τὴν θεοτόκον, κατακολουθοῦσαι δηλαδὴ αὐτῇ διὰ τῆς μιμήσεως • ὥστε κατ' αὐτὸ δὴ τὸ παρθενεύειν, εἶεν ἂν μητέρες Χριστοῦ. Φησὶ γὰρ ὁ ἐν θεολογίαις μέγας Γρηγόριος Χριστὸς ἐκ Παρθένου· γυναῖκες, παρθενεύετε, ἵνα Χριστοῦ γένησθε μητέρες. COMMENT. IN PSALMOS. A. Per vallum seu si ita mavis reddi] per facion, ipsum caput intelligit. Gaput autem congregationis, atque Ecclesiæ fidelium, Christus est, quem de- precabuntur, hoc est, cui supplicationes ferent, vel, quem honorabant (ut reddit Theodotio) reges el duces. Quod si principes eum honorabunt, multo magis etiam populi eis subditi. aliter : Vultus, seu (ut diximus) facies Ecclesiæ, sacerdotes dici possunt, quos ipsi etiam reges honorabunt, tan- quam intercessores suos ad Deum. Vers. 14. Omnis gloria fitiæ Regis ab intus. Ne fortasse aliquis existimaret, quod Propheta in præcedentibus de vestimentis ac pulchritudine corporis loqueretur, auditornm mentes nanc eri- git, ut non sensibilia hic a se tradi putent, sed in- tellectualia quædam et spiritu plena, dum dicit quod omnis decor, elegantia atque ornatus re- ginæ est in ejus anima. Rationałem enim pulchri- tudinem Deus diligit, ornatumque et stołam non. auro, sed virtute insignem. In fimbriis aureis circumamicta varietate. Supe- rius quidem dixit in vestitu, modo autem in fim- briis, hoc est, in zonis. Unde aliqui in ciugulis transtulerunt, a quibus fimbriæ quædam depen- dent. Per zonam vero, temperantiam aut mode- stiam intelliges, quæ concupiscibilem animæ par- tem coercet, a qua multæ aliæ dependent virtutes. Nam qui concupiscentiam temperantiæ zona refre- naverit, præclara alia etiam multa peraget. Alii vero per fimbrias simpliciter, multiplicem vir- tutum, aut spiritualium donerum varietatem intel- C ligunt. VERS. 15. Adducentur Regi virgines post eam. Virginitatem quidem introducendam prædicit, sed non statim ab initio congregationis fidelium, atque ideo dicit : Post eam, hoc est, aliquanto post tem- pore. Verum ubi stabilita est Ecclesia, multae vir- gines per apostolorum doctrinam Christo allata sunt. Quidam per spousam et filiam, omnem ani mam intelligunt, quæ summa benevolentia familia- ritate Christo conjuncta sit, ac majori prædita perfectione. Per virginem vero, illam quæ ab affe- ctibus quidem carnis munda sit, sed integram perfectionem nondum consecuta ; atque ideo hæc post sponsam et filiam, hoc est, post perfectiorem, secunda Deo adducitur. D Cor. vii, seqq. Proxima ejus adducentur tibi. Illæ nimirum, quæ moribus et sapientia proximæ sunt, quæque a sponsa regis filia non longo disseparantur inter- vallo. VERS. 16. Adducentur in lælitia et exsultatione. Docuit enim nos Paulus 58.64, quod mulieres quæ ma- trimonium virginitati præponentes nupserint, ami- ctionem habituræ sunt, sollicitæ nimirum de viro, de liberis, de servis,de domo, deque tota re familiari : Varia lectiones. (62) Α1. Ψυχικόν. (63) ΑΙ. 'Αναγωγικῶς δέ· Οσαι ἂν τὴν παρθενίαν
9 And the price for the redemption of his soul. And he will not give the price, that is, the purchase price for the freedom of his soul, for not even the whole world is worth as much as a human soul. And since our Saviour when coming to redeem the human soul taken captive by the devil did not give land, or sea, or the world, but his own precious blood, what worthy ransom will one find there? Observe here words wise and astute and enigmatic.
α Καὶ ἐκοπίασεν εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ ζήσεται εἰς τέλος. Καθαψάμενος τῶν ἀμετανοήτων, τρέπεται καὶ πρὸς τοὺς μετανοοῦντας, καὶ παρηγορεῖ τὸν κόπον τῆς μετανοίας ταῖς ἐλπίσι τοῦ μέλλοντος. Καὶ ἐκοπίασε, φησὶν, εἰς τὸν αἰῶνα τοῦτον ὁ μετανοῶν, καὶ λοιπὸν ζήσεται διαπαντός· τοῦτο γὰρ σημαίνει τὸ, εἰς τέλος. Ζωὴν δὲ λέγει, τὴν κυρίως, τὴν ἄπονον· ἡ γὰρ ἐνταῦθα, καταχρηστικῶς, ὡς προπαραδεδώκαμεν. Τέλος δὲ νοήσεις, καὶ τὸν μέλλοντα αἰῶνα· τέλος γὰρ ἐκεῖνος τοῦ παρόντος.πλούσιοι τοῦ λαοῦ. Πρόσωπον ἐνταῦθα τὴν κεφαλὴν καλεῖ· κεφαλὴ δὲ τῆς συναγωγῆς τῶν πιστῶν, ὁ Χρι- στὸς, ὃν λιτανεύσουσι, τουτέστιν, ἱκετεύσουσιν, ἢ τι μήσουσιν, ὡς Θεοδοτίων εἶπεν, βασιλεῖς καὶ ἡγεμόνες· εἰ δὲ οὗτοι, πολλῷ μᾶλλον οἱ ὑπήκοοι. Η καὶ πρόσω ωπον τῆς Ἐκκλησίας, οἱ ἱερεῖς, οὓς τιμῶσι καὶ αὐτοὶ βασιλεῖς, ὡς παραστάτας Θεοῦ. Εt Πᾶσα ἡ δόξα τῆς θυγατρὸς τοῦ βασιλέως ἔσωθεν. ἵνα μὴ νομίσῃ τις, ὅτι περὶ αἰσθητῶν εἴρηκεν ὀπίσω περιβλημάτων, ή κάλλους, μεθιστῷ τὸν νοῦν ἀκροατῶν ἐπὶ τὰ νοήματα, λέγων· ὅτι πᾶσα ἡ ὡραιότης, καὶ ἡ εὐπρέπεια, καὶ ὁ κόσμος αὐτῆς, ἐν τῇ ψυχῇ αὐτῆς ἐστι. (62) Τὸ λογικὸν γὰρ κάλλος, καὶ τὴν ἐξ ἀρετῶν στολὴν ὁ Θεὸς ἀποδέ- Β χεται. Εν προσσωτοῖς περιβεβλημένη, πεποικιλμένη. Ανω μὲν εἶπεν ἐν ἱματισμῷ· ἐνταῦθα δὲ, ἐν προστ Φωτοῖς, τουτέστι ζώναις· τινὲς γὰρ, σφιγκτήρσιν ἐκδεδώκασιν, ὧν ἀπαιωρούνται κροσσοί. Ζώνην δὲ νοήσεις τὴν σωφροσύνην, συσφίγγουσαν τὸ ἐπιθυ- μητικόν μέρος, ἧς ἀπαιωροῦνται ἀρεταὶ πολλαί · ὁ γὰρ χαλινώσας τὴν ἐπιθυμίαν, κατορθώσει πολλά. Αλλοι τό, Ἐν κροσσωτοῖς, 'Εν κροσσοῖς εἶπον, κροσσούς λέγοντες τὰς διαφορὰς τῶν ἀρετῶν, ἢ τὰς διαφορὰς τῶν πνευματικῶν χαρισμάτων. Απενεχθήσονται τῷ βασιλεῖ παρθένοι ὀπίσω αὐτῆς. Προφητεύει ὅτι οὐχ ἅμα τῷ συστῆναι τὴν συναγωγὴν τῶν πιστῶν ἡ παρθενία πολιτευθήσεται, ἀλλ᾽ ὀπίσω ταύτης, τουτέστιν ὕστερον· μετὰ γὰρ τὸ παγιωθῆναι τὴν Ἐκκλησίαν, ἀπηνέχθησαν τῷ Χριστῷ διὰ τῆς τῶν ἀποστόλων διδασκαλίας παρθέ- νοι. "Αλλος δέ φησιν, ὅτι θυγάτηρ καὶ νύμφη μέν ἐστι πᾶσα ψυχή, διὰ τελειότητος οικειωθεῖσα Θεῷ· παρθένος δὲ, ἡ καθαρεύουσα μὲν τῶν παθῶν, ἔτι δὲ ἀτελής · ἥτις ἀπάγεται τῷ Θεῷ, δευτέρα οὖσα τῆς τελειοτέρας (63). Αἱ πλησίον αὐτῆς ἐπενεχθήσονται. Α' και βίῳ καὶ δόγμασιν ἐγγίζουσαι τῇ νύμφῃ καὶ θυγατρί, και μικρὸν ταύτης ἀπολειπόμενα:. Ἐπενεχθήσονται ἐν εὐφροσύνῃ. καὶ ἀγαλλιά σει. Φησὶν ὁ ἀπόστολος Παῦλος · Θλίψιν τῇ σαρκὶ Εξουσιν αἱ γαμούμεναι, δηλαδή μεριμνώσαι περὶ τοῦ ἀνδρὸς, περὶ τέκνων, περὶ οἰκετῶν, περὶ τῆς αἰ- κίας, καὶ τῶν τοιούτων· ὧν τῆς φροντίδος ἡ παρ- 33.56 | ἀγαπήσωσιν, μιμούνται τρόπον τινὰ τὴν θεοτόκον, κατακολουθοῦσαι δηλαδὴ αὐτῇ διὰ τῆς μιμήσεως • ὥστε κατ' αὐτὸ δὴ τὸ παρθενεύειν, εἶεν ἂν μητέρες Χριστοῦ. Φησὶ γὰρ ὁ ἐν θεολογίαις μέγας Γρηγόριος Χριστὸς ἐκ Παρθένου· γυναῖκες, παρθενεύετε, ἵνα Χριστοῦ γένησθε μητέρες. COMMENT. IN PSALMOS. A. Per vallum seu si ita mavis reddi] per facion, ipsum caput intelligit. Gaput autem congregationis, atque Ecclesiæ fidelium, Christus est, quem de- precabuntur, hoc est, cui supplicationes ferent, vel, quem honorabant (ut reddit Theodotio) reges el duces. Quod si principes eum honorabunt, multo magis etiam populi eis subditi. aliter : Vultus, seu (ut diximus) facies Ecclesiæ, sacerdotes dici possunt, quos ipsi etiam reges honorabunt, tan- quam intercessores suos ad Deum. Vers. 14. Omnis gloria fitiæ Regis ab intus. Ne fortasse aliquis existimaret, quod Propheta in præcedentibus de vestimentis ac pulchritudine corporis loqueretur, auditornm mentes nanc eri- git, ut non sensibilia hic a se tradi putent, sed in- tellectualia quædam et spiritu plena, dum dicit quod omnis decor, elegantia atque ornatus re- ginæ est in ejus anima. Rationałem enim pulchri- tudinem Deus diligit, ornatumque et stołam non. auro, sed virtute insignem. In fimbriis aureis circumamicta varietate. Supe- rius quidem dixit in vestitu, modo autem in fim- briis, hoc est, in zonis. Unde aliqui in ciugulis transtulerunt, a quibus fimbriæ quædam depen- dent. Per zonam vero, temperantiam aut mode- stiam intelliges, quæ concupiscibilem animæ par- tem coercet, a qua multæ aliæ dependent virtutes. Nam qui concupiscentiam temperantiæ zona refre- naverit, præclara alia etiam multa peraget. Alii vero per fimbrias simpliciter, multiplicem vir- tutum, aut spiritualium donerum varietatem intel- C ligunt. VERS. 15. Adducentur Regi virgines post eam. Virginitatem quidem introducendam prædicit, sed non statim ab initio congregationis fidelium, atque ideo dicit : Post eam, hoc est, aliquanto post tem- pore. Verum ubi stabilita est Ecclesia, multae vir- gines per apostolorum doctrinam Christo allata sunt. Quidam per spousam et filiam, omnem ani mam intelligunt, quæ summa benevolentia familia- ritate Christo conjuncta sit, ac majori prædita perfectione. Per virginem vero, illam quæ ab affe- ctibus quidem carnis munda sit, sed integram perfectionem nondum consecuta ; atque ideo hæc post sponsam et filiam, hoc est, post perfectiorem, secunda Deo adducitur. D Cor. vii, seqq. Proxima ejus adducentur tibi. Illæ nimirum, quæ moribus et sapientia proximæ sunt, quæque a sponsa regis filia non longo disseparantur inter- vallo. VERS. 16. Adducentur in lælitia et exsultatione. Docuit enim nos Paulus 58.64, quod mulieres quæ ma- trimonium virginitati præponentes nupserint, ami- ctionem habituræ sunt, sollicitæ nimirum de viro, de liberis, de servis,de domo, deque tota re familiari : Varia lectiones. (62) Α1. Ψυχικόν. (63) ΑΙ. 'Αναγωγικῶς δέ· Οσαι ἂν τὴν παρθενίαν
10α And he has laboured to the age and will live to the end. Having censured the unrepentant, he turns also to those repenting and consoles their la- bour of penitence with hopes for the future. The penitent, he says, has laboured in this age and thereafter he will live forever, for this is what ‘to the end’ means. By ‘life’ he means true life, that without toil, for in relation to life here the word is a mis- appropriation of the term, as we have explained before. ‘End’ you will also understand as the future age, for it is the end of the present age.
β Οὐκ ὄψεται καταφθορὰν, ὅταν ἴδῃ σοφοὺς ἀποθνῄσκοντας. Ὁ τοιοῦτος πεπληροφορημένος περὶ τῆς μελλούσης κρίσεως, ὅταν ἴδῃ τοὺς σοφοὺς τὰ θεῖα, ἤτοι τοὺς ἐναρέτους, ἀποθνῄσκοντας, οὐ βλέπειν δόξει καταφθορὰν εἰς τὸ μηκέτ’ εἶναι, ἀλλ’ ἐναλλαγὴν ἀπὸ φθορᾶς εἰς ἀφθαρσίαν. Ἢ καὶ ὅταν ἴδῃ τοὺς σοφοὺς τὰ μάταια ἀποθνῄσκοντας, οὐ δόξει βλέπειν καταφθορὰν σώματος ὁμοῦ καὶ ψυχῆς, ὡς αὐτοὶ ζῶντες ὡρίζοντο τὸν θάνατον, ἀλλὰ μετοικίαν εἰς κόσμον ἕτερον. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν, κατὰ τὴν ἁπλουστέραν ἐξήγησιν. Ὁ δὲ μέγας Βασίλειος PG29.441 ἀνάγων τὰ ῥητὰ, φησὶν, ὅτι τὸ, λυτρώσεται ἄνθρωπος, καὶ τὰ ἑξῆς, περὶ τοῦ Χριστοῦ προεφητεύθησαν· ἐπεὶ γὰρ ᾐχμαλωτίσθημεν πάλαι τῷ διαβόλῳ, προεῖπενπλούσιοι τοῦ λαοῦ. Πρόσωπον ἐνταῦθα τὴν κεφαλὴν καλεῖ· κεφαλὴ δὲ τῆς συναγωγῆς τῶν πιστῶν, ὁ Χρι- στὸς, ὃν λιτανεύσουσι, τουτέστιν, ἱκετεύσουσιν, ἢ τι μήσουσιν, ὡς Θεοδοτίων εἶπεν, βασιλεῖς καὶ ἡγεμόνες· εἰ δὲ οὗτοι, πολλῷ μᾶλλον οἱ ὑπήκοοι. Η καὶ πρόσω ωπον τῆς Ἐκκλησίας, οἱ ἱερεῖς, οὓς τιμῶσι καὶ αὐτοὶ βασιλεῖς, ὡς παραστάτας Θεοῦ. Εt Πᾶσα ἡ δόξα τῆς θυγατρὸς τοῦ βασιλέως ἔσωθεν. ἵνα μὴ νομίσῃ τις, ὅτι περὶ αἰσθητῶν εἴρηκεν ὀπίσω περιβλημάτων, ή κάλλους, μεθιστῷ τὸν νοῦν ἀκροατῶν ἐπὶ τὰ νοήματα, λέγων· ὅτι πᾶσα ἡ ὡραιότης, καὶ ἡ εὐπρέπεια, καὶ ὁ κόσμος αὐτῆς, ἐν τῇ ψυχῇ αὐτῆς ἐστι. (62) Τὸ λογικὸν γὰρ κάλλος, καὶ τὴν ἐξ ἀρετῶν στολὴν ὁ Θεὸς ἀποδέ- Β χεται. Εν προσσωτοῖς περιβεβλημένη, πεποικιλμένη. Ανω μὲν εἶπεν ἐν ἱματισμῷ· ἐνταῦθα δὲ, ἐν προστ Φωτοῖς, τουτέστι ζώναις· τινὲς γὰρ, σφιγκτήρσιν ἐκδεδώκασιν, ὧν ἀπαιωρούνται κροσσοί. Ζώνην δὲ νοήσεις τὴν σωφροσύνην, συσφίγγουσαν τὸ ἐπιθυ- μητικόν μέρος, ἧς ἀπαιωροῦνται ἀρεταὶ πολλαί · ὁ γὰρ χαλινώσας τὴν ἐπιθυμίαν, κατορθώσει πολλά. Αλλοι τό, Ἐν κροσσωτοῖς, 'Εν κροσσοῖς εἶπον, κροσσούς λέγοντες τὰς διαφορὰς τῶν ἀρετῶν, ἢ τὰς διαφορὰς τῶν πνευματικῶν χαρισμάτων. Απενεχθήσονται τῷ βασιλεῖ παρθένοι ὀπίσω αὐτῆς. Προφητεύει ὅτι οὐχ ἅμα τῷ συστῆναι τὴν συναγωγὴν τῶν πιστῶν ἡ παρθενία πολιτευθήσεται, ἀλλ᾽ ὀπίσω ταύτης, τουτέστιν ὕστερον· μετὰ γὰρ τὸ παγιωθῆναι τὴν Ἐκκλησίαν, ἀπηνέχθησαν τῷ Χριστῷ διὰ τῆς τῶν ἀποστόλων διδασκαλίας παρθέ- νοι. "Αλλος δέ φησιν, ὅτι θυγάτηρ καὶ νύμφη μέν ἐστι πᾶσα ψυχή, διὰ τελειότητος οικειωθεῖσα Θεῷ· παρθένος δὲ, ἡ καθαρεύουσα μὲν τῶν παθῶν, ἔτι δὲ ἀτελής · ἥτις ἀπάγεται τῷ Θεῷ, δευτέρα οὖσα τῆς τελειοτέρας (63). Αἱ πλησίον αὐτῆς ἐπενεχθήσονται. Α' και βίῳ καὶ δόγμασιν ἐγγίζουσαι τῇ νύμφῃ καὶ θυγατρί, και μικρὸν ταύτης ἀπολειπόμενα:. Ἐπενεχθήσονται ἐν εὐφροσύνῃ. καὶ ἀγαλλιά σει. Φησὶν ὁ ἀπόστολος Παῦλος · Θλίψιν τῇ σαρκὶ Εξουσιν αἱ γαμούμεναι, δηλαδή μεριμνώσαι περὶ τοῦ ἀνδρὸς, περὶ τέκνων, περὶ οἰκετῶν, περὶ τῆς αἰ- κίας, καὶ τῶν τοιούτων· ὧν τῆς φροντίδος ἡ παρ- 33.56 | ἀγαπήσωσιν, μιμούνται τρόπον τινὰ τὴν θεοτόκον, κατακολουθοῦσαι δηλαδὴ αὐτῇ διὰ τῆς μιμήσεως • ὥστε κατ' αὐτὸ δὴ τὸ παρθενεύειν, εἶεν ἂν μητέρες Χριστοῦ. Φησὶ γὰρ ὁ ἐν θεολογίαις μέγας Γρηγόριος Χριστὸς ἐκ Παρθένου· γυναῖκες, παρθενεύετε, ἵνα Χριστοῦ γένησθε μητέρες. COMMENT. IN PSALMOS. A. Per vallum seu si ita mavis reddi] per facion, ipsum caput intelligit. Gaput autem congregationis, atque Ecclesiæ fidelium, Christus est, quem de- precabuntur, hoc est, cui supplicationes ferent, vel, quem honorabant (ut reddit Theodotio) reges el duces. Quod si principes eum honorabunt, multo magis etiam populi eis subditi. aliter : Vultus, seu (ut diximus) facies Ecclesiæ, sacerdotes dici possunt, quos ipsi etiam reges honorabunt, tan- quam intercessores suos ad Deum. Vers. 14. Omnis gloria fitiæ Regis ab intus. Ne fortasse aliquis existimaret, quod Propheta in præcedentibus de vestimentis ac pulchritudine corporis loqueretur, auditornm mentes nanc eri- git, ut non sensibilia hic a se tradi putent, sed in- tellectualia quædam et spiritu plena, dum dicit quod omnis decor, elegantia atque ornatus re- ginæ est in ejus anima. Rationałem enim pulchri- tudinem Deus diligit, ornatumque et stołam non. auro, sed virtute insignem. In fimbriis aureis circumamicta varietate. Supe- rius quidem dixit in vestitu, modo autem in fim- briis, hoc est, in zonis. Unde aliqui in ciugulis transtulerunt, a quibus fimbriæ quædam depen- dent. Per zonam vero, temperantiam aut mode- stiam intelliges, quæ concupiscibilem animæ par- tem coercet, a qua multæ aliæ dependent virtutes. Nam qui concupiscentiam temperantiæ zona refre- naverit, præclara alia etiam multa peraget. Alii vero per fimbrias simpliciter, multiplicem vir- tutum, aut spiritualium donerum varietatem intel- C ligunt. VERS. 15. Adducentur Regi virgines post eam. Virginitatem quidem introducendam prædicit, sed non statim ab initio congregationis fidelium, atque ideo dicit : Post eam, hoc est, aliquanto post tem- pore. Verum ubi stabilita est Ecclesia, multae vir- gines per apostolorum doctrinam Christo allata sunt. Quidam per spousam et filiam, omnem ani mam intelligunt, quæ summa benevolentia familia- ritate Christo conjuncta sit, ac majori prædita perfectione. Per virginem vero, illam quæ ab affe- ctibus quidem carnis munda sit, sed integram perfectionem nondum consecuta ; atque ideo hæc post sponsam et filiam, hoc est, post perfectiorem, secunda Deo adducitur. D Cor. vii, seqq. Proxima ejus adducentur tibi. Illæ nimirum, quæ moribus et sapientia proximæ sunt, quæque a sponsa regis filia non longo disseparantur inter- vallo. VERS. 16. Adducentur in lælitia et exsultatione. Docuit enim nos Paulus 58.64, quod mulieres quæ ma- trimonium virginitati præponentes nupserint, ami- ctionem habituræ sunt, sollicitæ nimirum de viro, de liberis, de servis,de domo, deque tota re familiari : Varia lectiones. (62) Α1. Ψυχικόν. (63) ΑΙ. 'Αναγωγικῶς δέ· Οσαι ἂν τὴν παρθενίαν
10β He will not see utter destruction when he sees wise men dying. Such a person being assured about the last judgement, when he sees those who are wise in relation to things divine, that is, the virtuous, dying, will not believe that he is seeing utter destruction into non being, but a change from corruption to incorruption. Or else when he sees people wise about vain matters dying, he will not believe he is seeing the utter destruction of both body and soul, as they defined death when they were alive, but a migration to another world. All this, however, is according to the more simple explanation. Basil the Great, providing PG29.441 an anagogical interpretation, says that ‘a man will redeem’ and what follows were prophesied about Christ, for since we were taken captive of old by the devil, David foretold that it is not a brother, that is, a prophet, that redeems the captives - for the prophets who came for us are
PG 128:531ὁ Δαυὶδ, ὅτι ἀδελφὸς οὐ λυτροῦται τοὺς αἰχμαλωτισθέντας, τουτέστι, προφήτης· ἀδελφοὶ γὰρ ἡμῶν, οἱ δι’ ἡμᾶς ἐλθόντες προφῆται, τῆς αὐτῆς ὄντες φύσεως. Λοιπὸν λυτρώσεται ἄνθρωπος, ἤγουν ὁ Χριστὸς, ὁ τέλειος ἄνθρωπος, ὡς καὶ τέλειος Θεὸς, ὁ φυλάξας ἀκέραιον τὸ τῆς ἀνθρωπότητος ἀξίωμα, καὶ διὰ τοῦτο κυρίως ἄνθρωπος· ὃς οὐ δώσει τῷ Θεῷ ἐξίλασμα ἑαυτοῦ, οὐδὲ τὴν τιμὴν τῆς λυτρώσεως τῆς ψυχῆς αὐτοῦ· Ἁμαρτίαν γὰρ, φησὶν, οὐκ ἐποίησεν· ὑπὲρ ἡμῶν οὖν, καὶ οὐχ ὑπὲρ ἑαυτοῦ, δέδωκεν ἐξίλασμα τὸ οἰκεῖον αἷμα. Ὃς καὶ ἐκοπίασεν ἐν τῷ παρόντι αἰῶνι, ἡνίκα κεκοπιακὼς ἐκ τῆς ὁδοιπορίας, ἐκαθέσθη ἐπὶ τῆς πηγῆς· ὃς καὶ οὐκ ὄψεται καταφθορὰν, ὅταν οἱ λοιποὶ ἀποθνῄσκωσιν. Οὐ γὰρ δώσεις, φησὶ, τὸν ὅσιόν σου ἰδεῖν διαφθοράν.θενος ἀπαλλαγεῖσα, καὶ πρὸς μόνον τὸν νοητὸν ὁρῶσα νυμφίον, χαίρει πνευματικώς. Αχθήσονται εἰς ναὸν βασιλέως. Η ὅτι καὶ παρθένων τάγματα τῷ κλήρῳ τῆς Ἐκκλησίας ἀφω ρισθήσεται · Η ναὸν, τὸν ἐπουράνιον, καὶ τὰ ἐν οὐρανῷ βασίλεια, εἰς ἃ παρὰ τῶν ἀγγέλων ἀχθής σονται. Ἀντὶ τῶν πατέρων σου ἐγεννήθησαν οι σου. Τοῦτο πρὸς τὴν συναγωγὴν τῶν πιστῶν εἰ· ρηκεν· ἐπειδὴ γὰρ ἐκέλευσεν αὐτὴν ἀποστῆναι τοῦ πατρῴου οίκου, παραμυθείται ταύτην, ὅτι τέκνα αὐτῆς, ήγουν οἱ πιστεύσαντες καὶ ἀναγεννηθέντες διὰ τοῦ βαπτίσματος, γενήσονται ἀντὶ τῶν πατέρων αὐτῆς, ὅσον εἰς προστασίαν· κατέστησαν γὰρ ἐπίσ σκοποι καὶ προστάται τῶν κατὰ τόπους Ἐκκλη σιῶν, δ καὶ διὰ τῶν ἑξῆς ἐδήλωσεν, εἰπών· Καταστήσει αὐτοὺς ἄρχοντας ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν. "Η καὶ πρὸς τὸν Χριστὸν ὁ λόγος, οὗ πατέρες μὲν, ὅσον ἀπὸ τῆς μητρὸς αὐτοῦ, Ἀβραὰμ καὶ οἱ λοιποὶ πατριάρχαι καὶ προφῆται· υἱοὶ δὲ, οἱ ἀπό- στολοι, οἵτινες ἐπανέβησαν εἰς τὸ ἀξίωμα τῶν πατέ ρων αὐτοῦ, πατριάρχαι τε γενόμενοι, ἐν τῷ γεννή- σαι διὰ τοῦ βαπτίσματος πάντα τὰ ἔθνη, καὶ ἀξιω θέντες τοῦ πνευματικοῦ χαρίσματος. ᾿Αλλὰ καὶ ἀπεστάλησαν ἄρχοντες παρ' αὐτοῦ εἰς πᾶσαν τὴν γῆν. Πορευθέντες γάρ, φησί, μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη. Οὐ μόνον δὲ ζῶντες ήρξαν, ἀλλὰ καὶ μετὰ θάνατον· πάντες γὰρ οἱ πιστοί, πανταχοῦ τοῖς νόμοις αὐτῶν καὶ ταῖς παραγγελίαις πείθονται, καὶ ἰθύνονται. Δειξάτωσαν οὖν οἱ Ἰουδαῖοι, τίνες υἱοὶ αὐτῶν ἦρξαν πάσης τῆς γῆς· (64) ἢ μᾶλλον πάσῃ τῇ γῇ δουλεύουσι. Μνησθήσομαι τοῦ ὀνόματός σου ἐν πάσῃ γε- νεᾷ καὶ γενεᾷ. Τοῦτο ἡ Ἐκκλησία, φησί, τοιούτων ἀξιωθεῖσα· ἡ ἀναδίπλωσις δὲ τῆς γενεάς, τὴν εἰς ἀεὶ διαδοχὴν σημαίνει. Καὶ μὴν καὶ μιμνήσκεται ἀεὶ τοῦ Χριστοῦ· (65) ἐπεὶ καὶ ἀπ' αὐτοῦ, Χριστιανή κέκληται. Διὰ τοῦτο ἐξομολογήσονταί σοι εἰς τὸν αἰῶνα. Διότι τοσαύτης με προμηθείας ἠξίωσας, πλήθη πιστῶν εὐχαριστήσουσί σοι, παρ' ὅλον τὸν ἀνθρώ πινον βίον. Καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος. Καὶ οὐκ εἰς τὸν τοῦ παρόντος κόσμου αἰῶνα μόνον, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν τοῦ μέλλοντος· οὗτος γὰρ αἰῶνος αἰών, ὡς τι μιώτερον καὶ ἀπέραντον. Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ τῶν υἱῶν Κορέ, ὑπὲρ τῶν κρυφίων. ΨΑΛΜΟΣ ΜΕ. Εἰς τὸ τέλος μεν, ὅτι πρὸς τέλος ὁρῶσιν οἱ ἐν EUTHYMII ZIGABENI quibus sollicitudinibus hæ virgines immunes sunt, & cum ad unicum et cœlestem Sponsum solum spe- clantes, spiritualiter oblectentur, Ducentur in templum Regis. Vel quia virginum ordines in Ecclesia statuentur: vel per templum, cœlestem regiam intelligit, ad quam virgines addu- centur ab angelis. VERS. 17. Pro patribus tuis nati sunt tibi filii. Hæc ad Ecclesiam fidelium dicta sunt : quam quia jusserat Propheta a patria domo discedere, con- solatur nunc dicens, quod filii ejus, fideles nimi- rum, qui per baptismum regenerandi erant, nas- centur loco parentum ejus, atque in eorum sufficientur dignitatem; episcopique ac custodes bominum, et Ecclesiarum præsides in toto orbe B constituentur : quod in sequentibus etiam magis explicat dicens : Constitues eos principes super omnem terram. Ad Christum sermonem habet, cujus parentes seu patres ex materno genere, Abraham fuit, ac cæteri patriarchæ et prophetæ ; filii vero apostoli,quod in dignitatem parentum Christi suffecti sunt; effecti nimirum et ipsi patriarchæ, ac plurimarum gentium patres, quos per baptismum sibi genuerunt : qui etiam digni babiti sunt, ut spiritus gratiam recipe- rent, utque veluti eximii quidam duces in univer- sum orbem terrarum mitterentur. Euntes enim, inquit, docete omnes gentes "; nec tantummodo dum viverent principatum hunc retinuerunt, sed etiam post mortem. Eorum enim præceptis ac moni. tis, ubique gentium fideles obtemperant, atque ab eis diriguntur. Ostendant itaque Judæi, qui. eorum filii imperaverint aliquando toti terræ : cum ipsi potius universo nunc orbi ser- viant. nam VERS. 18. Memor ero nominis tui in omni genera- tione et generatione. Hoc ex persona Ecclesiæ di- ctumn est, postquam tam præclaris donis digna est habita. Repetitio autem illa generationis. perpetuam prolem ac successionen. significat; et sane semper Christi memor fuit Ecclesia, cujus nomine insignita mirum in modum gloriatur. – col Propterea populi confitebuntur tibi in sæculum. Quoniam tanta in me providentia ac studio usus D es, fidelium populi dum vivent gratias tibi agent innumeras. Et in sæculum sæculi. Non in præsenti tantum saeculo, sed etiam in futuro, quod sæculum s- culi dicitur, quasi nobilius sit et nullo fine conclu- datur. In finem pro filiis Core pro occultis. PSALMUS XLV. In finem quidem dictum est, quia prophetiæ quæ ** Matth. xxvılı, 18. Varis lectiones. (84) Ισ. οἴ. 165) ΑΙ. Ἐπεὶ καὶ ἀπ' αὐτοῦ Χριστιανοὶ κέκληνται.
our brothers, being of the same nature. Finally, it is a man who will redeem, namely Christ, perfect man and perfect God, who preserves intact the dignity of humanity, and who for this reason is man in the true sense. He will not give God propitiation for himself, nor the price for the redemption of his soul, for, as is said, He has committed no sin. Accordingly it was for us and not for himself that he gave his own blood by way of propitiation. He also laboured in the present age when ‘wearied from the journey’ he sat down by the well. Moreover, he will not see utter destruction when the others die, for it is written, Nor will you allow your devout servant to see corruption.
α Ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἄφρων καὶ ἄνους ἀπολοῦνται. Ὁμοίως ἀφανισθήσονται ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ ἀπὸ τῆς μερίδος τῶν σῳζομένων, καὶ ὁ ἄφρων, εἴτουν ὁ μὴ εἰδὼς τὸν ὄντως Θεόν· Εἶπε γὰρ, φησὶν, ἄφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ, Οὐκ ἔστι Θεός· καὶ ὁ ἄνους, ἤγουν ὁ εἰδὼς μὲν τὸν Θεὸν, περὶ τὰ γήϊνα δὲ μόνον ἐπτοημένος καὶ μηδὲν οὐράνιον ἐννοῶν.θενος ἀπαλλαγεῖσα, καὶ πρὸς μόνον τὸν νοητὸν ὁρῶσα νυμφίον, χαίρει πνευματικώς. Αχθήσονται εἰς ναὸν βασιλέως. Η ὅτι καὶ παρθένων τάγματα τῷ κλήρῳ τῆς Ἐκκλησίας ἀφω ρισθήσεται · Η ναὸν, τὸν ἐπουράνιον, καὶ τὰ ἐν οὐρανῷ βασίλεια, εἰς ἃ παρὰ τῶν ἀγγέλων ἀχθής σονται. Ἀντὶ τῶν πατέρων σου ἐγεννήθησαν οι σου. Τοῦτο πρὸς τὴν συναγωγὴν τῶν πιστῶν εἰ· ρηκεν· ἐπειδὴ γὰρ ἐκέλευσεν αὐτὴν ἀποστῆναι τοῦ πατρῴου οίκου, παραμυθείται ταύτην, ὅτι τέκνα αὐτῆς, ήγουν οἱ πιστεύσαντες καὶ ἀναγεννηθέντες διὰ τοῦ βαπτίσματος, γενήσονται ἀντὶ τῶν πατέρων αὐτῆς, ὅσον εἰς προστασίαν· κατέστησαν γὰρ ἐπίσ σκοποι καὶ προστάται τῶν κατὰ τόπους Ἐκκλη σιῶν, δ καὶ διὰ τῶν ἑξῆς ἐδήλωσεν, εἰπών· Καταστήσει αὐτοὺς ἄρχοντας ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν. "Η καὶ πρὸς τὸν Χριστὸν ὁ λόγος, οὗ πατέρες μὲν, ὅσον ἀπὸ τῆς μητρὸς αὐτοῦ, Ἀβραὰμ καὶ οἱ λοιποὶ πατριάρχαι καὶ προφῆται· υἱοὶ δὲ, οἱ ἀπό- στολοι, οἵτινες ἐπανέβησαν εἰς τὸ ἀξίωμα τῶν πατέ ρων αὐτοῦ, πατριάρχαι τε γενόμενοι, ἐν τῷ γεννή- σαι διὰ τοῦ βαπτίσματος πάντα τὰ ἔθνη, καὶ ἀξιω θέντες τοῦ πνευματικοῦ χαρίσματος. ᾿Αλλὰ καὶ ἀπεστάλησαν ἄρχοντες παρ' αὐτοῦ εἰς πᾶσαν τὴν γῆν. Πορευθέντες γάρ, φησί, μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη. Οὐ μόνον δὲ ζῶντες ήρξαν, ἀλλὰ καὶ μετὰ θάνατον· πάντες γὰρ οἱ πιστοί, πανταχοῦ τοῖς νόμοις αὐτῶν καὶ ταῖς παραγγελίαις πείθονται, καὶ ἰθύνονται. Δειξάτωσαν οὖν οἱ Ἰουδαῖοι, τίνες υἱοὶ αὐτῶν ἦρξαν πάσης τῆς γῆς· (64) ἢ μᾶλλον πάσῃ τῇ γῇ δουλεύουσι. Μνησθήσομαι τοῦ ὀνόματός σου ἐν πάσῃ γε- νεᾷ καὶ γενεᾷ. Τοῦτο ἡ Ἐκκλησία, φησί, τοιούτων ἀξιωθεῖσα· ἡ ἀναδίπλωσις δὲ τῆς γενεάς, τὴν εἰς ἀεὶ διαδοχὴν σημαίνει. Καὶ μὴν καὶ μιμνήσκεται ἀεὶ τοῦ Χριστοῦ· (65) ἐπεὶ καὶ ἀπ' αὐτοῦ, Χριστιανή κέκληται. Διὰ τοῦτο ἐξομολογήσονταί σοι εἰς τὸν αἰῶνα. Διότι τοσαύτης με προμηθείας ἠξίωσας, πλήθη πιστῶν εὐχαριστήσουσί σοι, παρ' ὅλον τὸν ἀνθρώ πινον βίον. Καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος. Καὶ οὐκ εἰς τὸν τοῦ παρόντος κόσμου αἰῶνα μόνον, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν τοῦ μέλλοντος· οὗτος γὰρ αἰῶνος αἰών, ὡς τι μιώτερον καὶ ἀπέραντον. Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ τῶν υἱῶν Κορέ, ὑπὲρ τῶν κρυφίων. ΨΑΛΜΟΣ ΜΕ. Εἰς τὸ τέλος μεν, ὅτι πρὸς τέλος ὁρῶσιν οἱ ἐν EUTHYMII ZIGABENI quibus sollicitudinibus hæ virgines immunes sunt, & cum ad unicum et cœlestem Sponsum solum spe- clantes, spiritualiter oblectentur, Ducentur in templum Regis. Vel quia virginum ordines in Ecclesia statuentur: vel per templum, cœlestem regiam intelligit, ad quam virgines addu- centur ab angelis. VERS. 17. Pro patribus tuis nati sunt tibi filii. Hæc ad Ecclesiam fidelium dicta sunt : quam quia jusserat Propheta a patria domo discedere, con- solatur nunc dicens, quod filii ejus, fideles nimi- rum, qui per baptismum regenerandi erant, nas- centur loco parentum ejus, atque in eorum sufficientur dignitatem; episcopique ac custodes bominum, et Ecclesiarum præsides in toto orbe B constituentur : quod in sequentibus etiam magis explicat dicens : Constitues eos principes super omnem terram. Ad Christum sermonem habet, cujus parentes seu patres ex materno genere, Abraham fuit, ac cæteri patriarchæ et prophetæ ; filii vero apostoli,quod in dignitatem parentum Christi suffecti sunt; effecti nimirum et ipsi patriarchæ, ac plurimarum gentium patres, quos per baptismum sibi genuerunt : qui etiam digni babiti sunt, ut spiritus gratiam recipe- rent, utque veluti eximii quidam duces in univer- sum orbem terrarum mitterentur. Euntes enim, inquit, docete omnes gentes "; nec tantummodo dum viverent principatum hunc retinuerunt, sed etiam post mortem. Eorum enim præceptis ac moni. tis, ubique gentium fideles obtemperant, atque ab eis diriguntur. Ostendant itaque Judæi, qui. eorum filii imperaverint aliquando toti terræ : cum ipsi potius universo nunc orbi ser- viant. nam VERS. 18. Memor ero nominis tui in omni genera- tione et generatione. Hoc ex persona Ecclesiæ di- ctumn est, postquam tam præclaris donis digna est habita. Repetitio autem illa generationis. perpetuam prolem ac successionen. significat; et sane semper Christi memor fuit Ecclesia, cujus nomine insignita mirum in modum gloriatur. – col Propterea populi confitebuntur tibi in sæculum. Quoniam tanta in me providentia ac studio usus D es, fidelium populi dum vivent gratias tibi agent innumeras. Et in sæculum sæculi. Non in præsenti tantum saeculo, sed etiam in futuro, quod sæculum s- culi dicitur, quasi nobilius sit et nullo fine conclu- datur. In finem pro filiis Core pro occultis. PSALMUS XLV. In finem quidem dictum est, quia prophetiæ quæ ** Matth. xxvılı, 18. Varis lectiones. (84) Ισ. οἴ. 165) ΑΙ. Ἐπεὶ καὶ ἀπ' αὐτοῦ Χριστιανοὶ κέκληνται.
11α Together the fool and the witless man will perish. Both the fool, namely, the one who does not know the true God (for it is written, The fool has said in his heart: God he is not), and the witless man, namely, the one who knows God, but is distracted by earthly things alone and gives no consideration to anything heavenly, will disappear from the earth and from the company of the saved.
β Καὶ καταλείψουσιν ἀλλοτρίοις τὸν πλοῦτον αὐτῶν. Αἰφνίδιον ἀποθανόντες, ὃν πόνῳ πολλῷ συνέλεξαν.θενος ἀπαλλαγεῖσα, καὶ πρὸς μόνον τὸν νοητὸν ὁρῶσα νυμφίον, χαίρει πνευματικώς. Αχθήσονται εἰς ναὸν βασιλέως. Η ὅτι καὶ παρθένων τάγματα τῷ κλήρῳ τῆς Ἐκκλησίας ἀφω ρισθήσεται · Η ναὸν, τὸν ἐπουράνιον, καὶ τὰ ἐν οὐρανῷ βασίλεια, εἰς ἃ παρὰ τῶν ἀγγέλων ἀχθής σονται. Ἀντὶ τῶν πατέρων σου ἐγεννήθησαν οι σου. Τοῦτο πρὸς τὴν συναγωγὴν τῶν πιστῶν εἰ· ρηκεν· ἐπειδὴ γὰρ ἐκέλευσεν αὐτὴν ἀποστῆναι τοῦ πατρῴου οίκου, παραμυθείται ταύτην, ὅτι τέκνα αὐτῆς, ήγουν οἱ πιστεύσαντες καὶ ἀναγεννηθέντες διὰ τοῦ βαπτίσματος, γενήσονται ἀντὶ τῶν πατέρων αὐτῆς, ὅσον εἰς προστασίαν· κατέστησαν γὰρ ἐπίσ σκοποι καὶ προστάται τῶν κατὰ τόπους Ἐκκλη σιῶν, δ καὶ διὰ τῶν ἑξῆς ἐδήλωσεν, εἰπών· Καταστήσει αὐτοὺς ἄρχοντας ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν. "Η καὶ πρὸς τὸν Χριστὸν ὁ λόγος, οὗ πατέρες μὲν, ὅσον ἀπὸ τῆς μητρὸς αὐτοῦ, Ἀβραὰμ καὶ οἱ λοιποὶ πατριάρχαι καὶ προφῆται· υἱοὶ δὲ, οἱ ἀπό- στολοι, οἵτινες ἐπανέβησαν εἰς τὸ ἀξίωμα τῶν πατέ ρων αὐτοῦ, πατριάρχαι τε γενόμενοι, ἐν τῷ γεννή- σαι διὰ τοῦ βαπτίσματος πάντα τὰ ἔθνη, καὶ ἀξιω θέντες τοῦ πνευματικοῦ χαρίσματος. ᾿Αλλὰ καὶ ἀπεστάλησαν ἄρχοντες παρ' αὐτοῦ εἰς πᾶσαν τὴν γῆν. Πορευθέντες γάρ, φησί, μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη. Οὐ μόνον δὲ ζῶντες ήρξαν, ἀλλὰ καὶ μετὰ θάνατον· πάντες γὰρ οἱ πιστοί, πανταχοῦ τοῖς νόμοις αὐτῶν καὶ ταῖς παραγγελίαις πείθονται, καὶ ἰθύνονται. Δειξάτωσαν οὖν οἱ Ἰουδαῖοι, τίνες υἱοὶ αὐτῶν ἦρξαν πάσης τῆς γῆς· (64) ἢ μᾶλλον πάσῃ τῇ γῇ δουλεύουσι. Μνησθήσομαι τοῦ ὀνόματός σου ἐν πάσῃ γε- νεᾷ καὶ γενεᾷ. Τοῦτο ἡ Ἐκκλησία, φησί, τοιούτων ἀξιωθεῖσα· ἡ ἀναδίπλωσις δὲ τῆς γενεάς, τὴν εἰς ἀεὶ διαδοχὴν σημαίνει. Καὶ μὴν καὶ μιμνήσκεται ἀεὶ τοῦ Χριστοῦ· (65) ἐπεὶ καὶ ἀπ' αὐτοῦ, Χριστιανή κέκληται. Διὰ τοῦτο ἐξομολογήσονταί σοι εἰς τὸν αἰῶνα. Διότι τοσαύτης με προμηθείας ἠξίωσας, πλήθη πιστῶν εὐχαριστήσουσί σοι, παρ' ὅλον τὸν ἀνθρώ πινον βίον. Καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος. Καὶ οὐκ εἰς τὸν τοῦ παρόντος κόσμου αἰῶνα μόνον, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν τοῦ μέλλοντος· οὗτος γὰρ αἰῶνος αἰών, ὡς τι μιώτερον καὶ ἀπέραντον. Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ τῶν υἱῶν Κορέ, ὑπὲρ τῶν κρυφίων. ΨΑΛΜΟΣ ΜΕ. Εἰς τὸ τέλος μεν, ὅτι πρὸς τέλος ὁρῶσιν οἱ ἐν EUTHYMII ZIGABENI quibus sollicitudinibus hæ virgines immunes sunt, & cum ad unicum et cœlestem Sponsum solum spe- clantes, spiritualiter oblectentur, Ducentur in templum Regis. Vel quia virginum ordines in Ecclesia statuentur: vel per templum, cœlestem regiam intelligit, ad quam virgines addu- centur ab angelis. VERS. 17. Pro patribus tuis nati sunt tibi filii. Hæc ad Ecclesiam fidelium dicta sunt : quam quia jusserat Propheta a patria domo discedere, con- solatur nunc dicens, quod filii ejus, fideles nimi- rum, qui per baptismum regenerandi erant, nas- centur loco parentum ejus, atque in eorum sufficientur dignitatem; episcopique ac custodes bominum, et Ecclesiarum præsides in toto orbe B constituentur : quod in sequentibus etiam magis explicat dicens : Constitues eos principes super omnem terram. Ad Christum sermonem habet, cujus parentes seu patres ex materno genere, Abraham fuit, ac cæteri patriarchæ et prophetæ ; filii vero apostoli,quod in dignitatem parentum Christi suffecti sunt; effecti nimirum et ipsi patriarchæ, ac plurimarum gentium patres, quos per baptismum sibi genuerunt : qui etiam digni babiti sunt, ut spiritus gratiam recipe- rent, utque veluti eximii quidam duces in univer- sum orbem terrarum mitterentur. Euntes enim, inquit, docete omnes gentes "; nec tantummodo dum viverent principatum hunc retinuerunt, sed etiam post mortem. Eorum enim præceptis ac moni. tis, ubique gentium fideles obtemperant, atque ab eis diriguntur. Ostendant itaque Judæi, qui. eorum filii imperaverint aliquando toti terræ : cum ipsi potius universo nunc orbi ser- viant. nam VERS. 18. Memor ero nominis tui in omni genera- tione et generatione. Hoc ex persona Ecclesiæ di- ctumn est, postquam tam præclaris donis digna est habita. Repetitio autem illa generationis. perpetuam prolem ac successionen. significat; et sane semper Christi memor fuit Ecclesia, cujus nomine insignita mirum in modum gloriatur. – col Propterea populi confitebuntur tibi in sæculum. Quoniam tanta in me providentia ac studio usus D es, fidelium populi dum vivent gratias tibi agent innumeras. Et in sæculum sæculi. Non in præsenti tantum saeculo, sed etiam in futuro, quod sæculum s- culi dicitur, quasi nobilius sit et nullo fine conclu- datur. In finem pro filiis Core pro occultis. PSALMUS XLV. In finem quidem dictum est, quia prophetiæ quæ ** Matth. xxvılı, 18. Varis lectiones. (84) Ισ. οἴ. 165) ΑΙ. Ἐπεὶ καὶ ἀπ' αὐτοῦ Χριστιανοὶ κέκληνται.
11β And they will leave their wealth to strangers. Having died suddenly, they will leave what they have gathered with much labour.
α Καὶ οἱ τάφοι αὐτῶν οἰκίαι αὐτῶν εἰς τὸν αἰῶνα. Αὐτοὶ μὲν οἴκους πολυτελεῖς ἑαυτοῖς κατεσκεύασαν, ἀλλὰ τούτους ἄλλων λαβόντων, αὐτοῖς οἶκοι ἔσονται δι’ ὅλου τοῦ παρόντος αἰῶνος, οἱ τάφοι αὐτῶν.θενος ἀπαλλαγεῖσα, καὶ πρὸς μόνον τὸν νοητὸν ὁρῶσα νυμφίον, χαίρει πνευματικώς. Αχθήσονται εἰς ναὸν βασιλέως. Η ὅτι καὶ παρθένων τάγματα τῷ κλήρῳ τῆς Ἐκκλησίας ἀφω ρισθήσεται · Η ναὸν, τὸν ἐπουράνιον, καὶ τὰ ἐν οὐρανῷ βασίλεια, εἰς ἃ παρὰ τῶν ἀγγέλων ἀχθής σονται. Ἀντὶ τῶν πατέρων σου ἐγεννήθησαν οι σου. Τοῦτο πρὸς τὴν συναγωγὴν τῶν πιστῶν εἰ· ρηκεν· ἐπειδὴ γὰρ ἐκέλευσεν αὐτὴν ἀποστῆναι τοῦ πατρῴου οίκου, παραμυθείται ταύτην, ὅτι τέκνα αὐτῆς, ήγουν οἱ πιστεύσαντες καὶ ἀναγεννηθέντες διὰ τοῦ βαπτίσματος, γενήσονται ἀντὶ τῶν πατέρων αὐτῆς, ὅσον εἰς προστασίαν· κατέστησαν γὰρ ἐπίσ σκοποι καὶ προστάται τῶν κατὰ τόπους Ἐκκλη σιῶν, δ καὶ διὰ τῶν ἑξῆς ἐδήλωσεν, εἰπών· Καταστήσει αὐτοὺς ἄρχοντας ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν. "Η καὶ πρὸς τὸν Χριστὸν ὁ λόγος, οὗ πατέρες μὲν, ὅσον ἀπὸ τῆς μητρὸς αὐτοῦ, Ἀβραὰμ καὶ οἱ λοιποὶ πατριάρχαι καὶ προφῆται· υἱοὶ δὲ, οἱ ἀπό- στολοι, οἵτινες ἐπανέβησαν εἰς τὸ ἀξίωμα τῶν πατέ ρων αὐτοῦ, πατριάρχαι τε γενόμενοι, ἐν τῷ γεννή- σαι διὰ τοῦ βαπτίσματος πάντα τὰ ἔθνη, καὶ ἀξιω θέντες τοῦ πνευματικοῦ χαρίσματος. ᾿Αλλὰ καὶ ἀπεστάλησαν ἄρχοντες παρ' αὐτοῦ εἰς πᾶσαν τὴν γῆν. Πορευθέντες γάρ, φησί, μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη. Οὐ μόνον δὲ ζῶντες ήρξαν, ἀλλὰ καὶ μετὰ θάνατον· πάντες γὰρ οἱ πιστοί, πανταχοῦ τοῖς νόμοις αὐτῶν καὶ ταῖς παραγγελίαις πείθονται, καὶ ἰθύνονται. Δειξάτωσαν οὖν οἱ Ἰουδαῖοι, τίνες υἱοὶ αὐτῶν ἦρξαν πάσης τῆς γῆς· (64) ἢ μᾶλλον πάσῃ τῇ γῇ δουλεύουσι. Μνησθήσομαι τοῦ ὀνόματός σου ἐν πάσῃ γε- νεᾷ καὶ γενεᾷ. Τοῦτο ἡ Ἐκκλησία, φησί, τοιούτων ἀξιωθεῖσα· ἡ ἀναδίπλωσις δὲ τῆς γενεάς, τὴν εἰς ἀεὶ διαδοχὴν σημαίνει. Καὶ μὴν καὶ μιμνήσκεται ἀεὶ τοῦ Χριστοῦ· (65) ἐπεὶ καὶ ἀπ' αὐτοῦ, Χριστιανή κέκληται. Διὰ τοῦτο ἐξομολογήσονταί σοι εἰς τὸν αἰῶνα. Διότι τοσαύτης με προμηθείας ἠξίωσας, πλήθη πιστῶν εὐχαριστήσουσί σοι, παρ' ὅλον τὸν ἀνθρώ πινον βίον. Καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος. Καὶ οὐκ εἰς τὸν τοῦ παρόντος κόσμου αἰῶνα μόνον, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν τοῦ μέλλοντος· οὗτος γὰρ αἰῶνος αἰών, ὡς τι μιώτερον καὶ ἀπέραντον. Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ τῶν υἱῶν Κορέ, ὑπὲρ τῶν κρυφίων. ΨΑΛΜΟΣ ΜΕ. Εἰς τὸ τέλος μεν, ὅτι πρὸς τέλος ὁρῶσιν οἱ ἐν EUTHYMII ZIGABENI quibus sollicitudinibus hæ virgines immunes sunt, & cum ad unicum et cœlestem Sponsum solum spe- clantes, spiritualiter oblectentur, Ducentur in templum Regis. Vel quia virginum ordines in Ecclesia statuentur: vel per templum, cœlestem regiam intelligit, ad quam virgines addu- centur ab angelis. VERS. 17. Pro patribus tuis nati sunt tibi filii. Hæc ad Ecclesiam fidelium dicta sunt : quam quia jusserat Propheta a patria domo discedere, con- solatur nunc dicens, quod filii ejus, fideles nimi- rum, qui per baptismum regenerandi erant, nas- centur loco parentum ejus, atque in eorum sufficientur dignitatem; episcopique ac custodes bominum, et Ecclesiarum præsides in toto orbe B constituentur : quod in sequentibus etiam magis explicat dicens : Constitues eos principes super omnem terram. Ad Christum sermonem habet, cujus parentes seu patres ex materno genere, Abraham fuit, ac cæteri patriarchæ et prophetæ ; filii vero apostoli,quod in dignitatem parentum Christi suffecti sunt; effecti nimirum et ipsi patriarchæ, ac plurimarum gentium patres, quos per baptismum sibi genuerunt : qui etiam digni babiti sunt, ut spiritus gratiam recipe- rent, utque veluti eximii quidam duces in univer- sum orbem terrarum mitterentur. Euntes enim, inquit, docete omnes gentes "; nec tantummodo dum viverent principatum hunc retinuerunt, sed etiam post mortem. Eorum enim præceptis ac moni. tis, ubique gentium fideles obtemperant, atque ab eis diriguntur. Ostendant itaque Judæi, qui. eorum filii imperaverint aliquando toti terræ : cum ipsi potius universo nunc orbi ser- viant. nam VERS. 18. Memor ero nominis tui in omni genera- tione et generatione. Hoc ex persona Ecclesiæ di- ctumn est, postquam tam præclaris donis digna est habita. Repetitio autem illa generationis. perpetuam prolem ac successionen. significat; et sane semper Christi memor fuit Ecclesia, cujus nomine insignita mirum in modum gloriatur. – col Propterea populi confitebuntur tibi in sæculum. Quoniam tanta in me providentia ac studio usus D es, fidelium populi dum vivent gratias tibi agent innumeras. Et in sæculum sæculi. Non in præsenti tantum saeculo, sed etiam in futuro, quod sæculum s- culi dicitur, quasi nobilius sit et nullo fine conclu- datur. In finem pro filiis Core pro occultis. PSALMUS XLV. In finem quidem dictum est, quia prophetiæ quæ ** Matth. xxvılı, 18. Varis lectiones. (84) Ισ. οἴ. 165) ΑΙ. Ἐπεὶ καὶ ἀπ' αὐτοῦ Χριστιανοὶ κέκληνται.
12α And their graves will be their homes to the age. They built for themselves luxurious houses, but with others having taken these, for them- selves their graves will be their homes for all of the present age.
β Σκηνώματα αὐτῶν εἰς γενεὰν καὶ γενεάν. Tὸ αὐτὸ πάλιν φησὶ, πλέον διασύρων τὴν τούτων κακοβουλίαν. Ἔσονται γὰρ, φησὶν, οἱ τάφοι αὐτῶν, σκηνώματα αὐτῶν. |θενος ἀπαλλαγεῖσα, καὶ πρὸς μόνον τὸν νοητὸν ὁρῶσα νυμφίον, χαίρει πνευματικώς. Αχθήσονται εἰς ναὸν βασιλέως. Η ὅτι καὶ παρθένων τάγματα τῷ κλήρῳ τῆς Ἐκκλησίας ἀφω ρισθήσεται · Η ναὸν, τὸν ἐπουράνιον, καὶ τὰ ἐν οὐρανῷ βασίλεια, εἰς ἃ παρὰ τῶν ἀγγέλων ἀχθής σονται. Ἀντὶ τῶν πατέρων σου ἐγεννήθησαν οι σου. Τοῦτο πρὸς τὴν συναγωγὴν τῶν πιστῶν εἰ· ρηκεν· ἐπειδὴ γὰρ ἐκέλευσεν αὐτὴν ἀποστῆναι τοῦ πατρῴου οίκου, παραμυθείται ταύτην, ὅτι τέκνα αὐτῆς, ήγουν οἱ πιστεύσαντες καὶ ἀναγεννηθέντες διὰ τοῦ βαπτίσματος, γενήσονται ἀντὶ τῶν πατέρων αὐτῆς, ὅσον εἰς προστασίαν· κατέστησαν γὰρ ἐπίσ σκοποι καὶ προστάται τῶν κατὰ τόπους Ἐκκλη σιῶν, δ καὶ διὰ τῶν ἑξῆς ἐδήλωσεν, εἰπών· Καταστήσει αὐτοὺς ἄρχοντας ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν. "Η καὶ πρὸς τὸν Χριστὸν ὁ λόγος, οὗ πατέρες μὲν, ὅσον ἀπὸ τῆς μητρὸς αὐτοῦ, Ἀβραὰμ καὶ οἱ λοιποὶ πατριάρχαι καὶ προφῆται· υἱοὶ δὲ, οἱ ἀπό- στολοι, οἵτινες ἐπανέβησαν εἰς τὸ ἀξίωμα τῶν πατέ ρων αὐτοῦ, πατριάρχαι τε γενόμενοι, ἐν τῷ γεννή- σαι διὰ τοῦ βαπτίσματος πάντα τὰ ἔθνη, καὶ ἀξιω θέντες τοῦ πνευματικοῦ χαρίσματος. ᾿Αλλὰ καὶ ἀπεστάλησαν ἄρχοντες παρ' αὐτοῦ εἰς πᾶσαν τὴν γῆν. Πορευθέντες γάρ, φησί, μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη. Οὐ μόνον δὲ ζῶντες ήρξαν, ἀλλὰ καὶ μετὰ θάνατον· πάντες γὰρ οἱ πιστοί, πανταχοῦ τοῖς νόμοις αὐτῶν καὶ ταῖς παραγγελίαις πείθονται, καὶ ἰθύνονται. Δειξάτωσαν οὖν οἱ Ἰουδαῖοι, τίνες υἱοὶ αὐτῶν ἦρξαν πάσης τῆς γῆς· (64) ἢ μᾶλλον πάσῃ τῇ γῇ δουλεύουσι. Μνησθήσομαι τοῦ ὀνόματός σου ἐν πάσῃ γε- νεᾷ καὶ γενεᾷ. Τοῦτο ἡ Ἐκκλησία, φησί, τοιούτων ἀξιωθεῖσα· ἡ ἀναδίπλωσις δὲ τῆς γενεάς, τὴν εἰς ἀεὶ διαδοχὴν σημαίνει. Καὶ μὴν καὶ μιμνήσκεται ἀεὶ τοῦ Χριστοῦ· (65) ἐπεὶ καὶ ἀπ' αὐτοῦ, Χριστιανή κέκληται. Διὰ τοῦτο ἐξομολογήσονταί σοι εἰς τὸν αἰῶνα. Διότι τοσαύτης με προμηθείας ἠξίωσας, πλήθη πιστῶν εὐχαριστήσουσί σοι, παρ' ὅλον τὸν ἀνθρώ πινον βίον. Καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος. Καὶ οὐκ εἰς τὸν τοῦ παρόντος κόσμου αἰῶνα μόνον, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν τοῦ μέλλοντος· οὗτος γὰρ αἰῶνος αἰών, ὡς τι μιώτερον καὶ ἀπέραντον. Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ τῶν υἱῶν Κορέ, ὑπὲρ τῶν κρυφίων. ΨΑΛΜΟΣ ΜΕ. Εἰς τὸ τέλος μεν, ὅτι πρὸς τέλος ὁρῶσιν οἱ ἐν EUTHYMII ZIGABENI quibus sollicitudinibus hæ virgines immunes sunt, & cum ad unicum et cœlestem Sponsum solum spe- clantes, spiritualiter oblectentur, Ducentur in templum Regis. Vel quia virginum ordines in Ecclesia statuentur: vel per templum, cœlestem regiam intelligit, ad quam virgines addu- centur ab angelis. VERS. 17. Pro patribus tuis nati sunt tibi filii. Hæc ad Ecclesiam fidelium dicta sunt : quam quia jusserat Propheta a patria domo discedere, con- solatur nunc dicens, quod filii ejus, fideles nimi- rum, qui per baptismum regenerandi erant, nas- centur loco parentum ejus, atque in eorum sufficientur dignitatem; episcopique ac custodes bominum, et Ecclesiarum præsides in toto orbe B constituentur : quod in sequentibus etiam magis explicat dicens : Constitues eos principes super omnem terram. Ad Christum sermonem habet, cujus parentes seu patres ex materno genere, Abraham fuit, ac cæteri patriarchæ et prophetæ ; filii vero apostoli,quod in dignitatem parentum Christi suffecti sunt; effecti nimirum et ipsi patriarchæ, ac plurimarum gentium patres, quos per baptismum sibi genuerunt : qui etiam digni babiti sunt, ut spiritus gratiam recipe- rent, utque veluti eximii quidam duces in univer- sum orbem terrarum mitterentur. Euntes enim, inquit, docete omnes gentes "; nec tantummodo dum viverent principatum hunc retinuerunt, sed etiam post mortem. Eorum enim præceptis ac moni. tis, ubique gentium fideles obtemperant, atque ab eis diriguntur. Ostendant itaque Judæi, qui. eorum filii imperaverint aliquando toti terræ : cum ipsi potius universo nunc orbi ser- viant. nam VERS. 18. Memor ero nominis tui in omni genera- tione et generatione. Hoc ex persona Ecclesiæ di- ctumn est, postquam tam præclaris donis digna est habita. Repetitio autem illa generationis. perpetuam prolem ac successionen. significat; et sane semper Christi memor fuit Ecclesia, cujus nomine insignita mirum in modum gloriatur. – col Propterea populi confitebuntur tibi in sæculum. Quoniam tanta in me providentia ac studio usus D es, fidelium populi dum vivent gratias tibi agent innumeras. Et in sæculum sæculi. Non in præsenti tantum saeculo, sed etiam in futuro, quod sæculum s- culi dicitur, quasi nobilius sit et nullo fine conclu- datur. In finem pro filiis Core pro occultis. PSALMUS XLV. In finem quidem dictum est, quia prophetiæ quæ ** Matth. xxvılı, 18. Varis lectiones. (84) Ισ. οἴ. 165) ΑΙ. Ἐπεὶ καὶ ἀπ' αὐτοῦ Χριστιανοὶ κέκληνται.
12β Their billets to generation and generation. He says the same again, further mocking their utter folly. Their graves, he says, will be their living quarters.
γ Ἐπεκαλέσαντο τὰ ὀνόματα αὐτῶν ἐπὶ τῶν γαιῶν. Ὅρα καὶ ἕτερον εἶδος μοχθηρίας· ὑπὸ γὰρ φιλοδοξίας ἐπωνόμασαν τὰ ὀνόματα αὐτῶν ἐπὶ τῶν χωρίων εἰς μνήμην ἀνέκλειπτον. Tὸ μὲν οὖν Βυζάντιον, ἀπὸ Βύζαντος ἐπωνόμασται· ὁ δὲ Διογενιανὸς ἀγρὸς, ἀπὸ Διογενιανοῦ· τὸ δὲ Ἑρμώνειον θέατρον, ἀπὸ Ἕρμωνος, καὶ εἴ τι τοιοῦτον· δέον, μὴ τοῦ ὀνόματος, ἀλλὰ τῆς ψυχῆς ποιήσασθαι ἐπιμέλειαν.θενος ἀπαλλαγεῖσα, καὶ πρὸς μόνον τὸν νοητὸν ὁρῶσα νυμφίον, χαίρει πνευματικώς. Αχθήσονται εἰς ναὸν βασιλέως. Η ὅτι καὶ παρθένων τάγματα τῷ κλήρῳ τῆς Ἐκκλησίας ἀφω ρισθήσεται · Η ναὸν, τὸν ἐπουράνιον, καὶ τὰ ἐν οὐρανῷ βασίλεια, εἰς ἃ παρὰ τῶν ἀγγέλων ἀχθής σονται. Ἀντὶ τῶν πατέρων σου ἐγεννήθησαν οι σου. Τοῦτο πρὸς τὴν συναγωγὴν τῶν πιστῶν εἰ· ρηκεν· ἐπειδὴ γὰρ ἐκέλευσεν αὐτὴν ἀποστῆναι τοῦ πατρῴου οίκου, παραμυθείται ταύτην, ὅτι τέκνα αὐτῆς, ήγουν οἱ πιστεύσαντες καὶ ἀναγεννηθέντες διὰ τοῦ βαπτίσματος, γενήσονται ἀντὶ τῶν πατέρων αὐτῆς, ὅσον εἰς προστασίαν· κατέστησαν γὰρ ἐπίσ σκοποι καὶ προστάται τῶν κατὰ τόπους Ἐκκλη σιῶν, δ καὶ διὰ τῶν ἑξῆς ἐδήλωσεν, εἰπών· Καταστήσει αὐτοὺς ἄρχοντας ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν. "Η καὶ πρὸς τὸν Χριστὸν ὁ λόγος, οὗ πατέρες μὲν, ὅσον ἀπὸ τῆς μητρὸς αὐτοῦ, Ἀβραὰμ καὶ οἱ λοιποὶ πατριάρχαι καὶ προφῆται· υἱοὶ δὲ, οἱ ἀπό- στολοι, οἵτινες ἐπανέβησαν εἰς τὸ ἀξίωμα τῶν πατέ ρων αὐτοῦ, πατριάρχαι τε γενόμενοι, ἐν τῷ γεννή- σαι διὰ τοῦ βαπτίσματος πάντα τὰ ἔθνη, καὶ ἀξιω θέντες τοῦ πνευματικοῦ χαρίσματος. ᾿Αλλὰ καὶ ἀπεστάλησαν ἄρχοντες παρ' αὐτοῦ εἰς πᾶσαν τὴν γῆν. Πορευθέντες γάρ, φησί, μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη. Οὐ μόνον δὲ ζῶντες ήρξαν, ἀλλὰ καὶ μετὰ θάνατον· πάντες γὰρ οἱ πιστοί, πανταχοῦ τοῖς νόμοις αὐτῶν καὶ ταῖς παραγγελίαις πείθονται, καὶ ἰθύνονται. Δειξάτωσαν οὖν οἱ Ἰουδαῖοι, τίνες υἱοὶ αὐτῶν ἦρξαν πάσης τῆς γῆς· (64) ἢ μᾶλλον πάσῃ τῇ γῇ δουλεύουσι. Μνησθήσομαι τοῦ ὀνόματός σου ἐν πάσῃ γε- νεᾷ καὶ γενεᾷ. Τοῦτο ἡ Ἐκκλησία, φησί, τοιούτων ἀξιωθεῖσα· ἡ ἀναδίπλωσις δὲ τῆς γενεάς, τὴν εἰς ἀεὶ διαδοχὴν σημαίνει. Καὶ μὴν καὶ μιμνήσκεται ἀεὶ τοῦ Χριστοῦ· (65) ἐπεὶ καὶ ἀπ' αὐτοῦ, Χριστιανή κέκληται. Διὰ τοῦτο ἐξομολογήσονταί σοι εἰς τὸν αἰῶνα. Διότι τοσαύτης με προμηθείας ἠξίωσας, πλήθη πιστῶν εὐχαριστήσουσί σοι, παρ' ὅλον τὸν ἀνθρώ πινον βίον. Καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος. Καὶ οὐκ εἰς τὸν τοῦ παρόντος κόσμου αἰῶνα μόνον, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν τοῦ μέλλοντος· οὗτος γὰρ αἰῶνος αἰών, ὡς τι μιώτερον καὶ ἀπέραντον. Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ τῶν υἱῶν Κορέ, ὑπὲρ τῶν κρυφίων. ΨΑΛΜΟΣ ΜΕ. Εἰς τὸ τέλος μεν, ὅτι πρὸς τέλος ὁρῶσιν οἱ ἐν EUTHYMII ZIGABENI quibus sollicitudinibus hæ virgines immunes sunt, & cum ad unicum et cœlestem Sponsum solum spe- clantes, spiritualiter oblectentur, Ducentur in templum Regis. Vel quia virginum ordines in Ecclesia statuentur: vel per templum, cœlestem regiam intelligit, ad quam virgines addu- centur ab angelis. VERS. 17. Pro patribus tuis nati sunt tibi filii. Hæc ad Ecclesiam fidelium dicta sunt : quam quia jusserat Propheta a patria domo discedere, con- solatur nunc dicens, quod filii ejus, fideles nimi- rum, qui per baptismum regenerandi erant, nas- centur loco parentum ejus, atque in eorum sufficientur dignitatem; episcopique ac custodes bominum, et Ecclesiarum præsides in toto orbe B constituentur : quod in sequentibus etiam magis explicat dicens : Constitues eos principes super omnem terram. Ad Christum sermonem habet, cujus parentes seu patres ex materno genere, Abraham fuit, ac cæteri patriarchæ et prophetæ ; filii vero apostoli,quod in dignitatem parentum Christi suffecti sunt; effecti nimirum et ipsi patriarchæ, ac plurimarum gentium patres, quos per baptismum sibi genuerunt : qui etiam digni babiti sunt, ut spiritus gratiam recipe- rent, utque veluti eximii quidam duces in univer- sum orbem terrarum mitterentur. Euntes enim, inquit, docete omnes gentes "; nec tantummodo dum viverent principatum hunc retinuerunt, sed etiam post mortem. Eorum enim præceptis ac moni. tis, ubique gentium fideles obtemperant, atque ab eis diriguntur. Ostendant itaque Judæi, qui. eorum filii imperaverint aliquando toti terræ : cum ipsi potius universo nunc orbi ser- viant. nam VERS. 18. Memor ero nominis tui in omni genera- tione et generatione. Hoc ex persona Ecclesiæ di- ctumn est, postquam tam præclaris donis digna est habita. Repetitio autem illa generationis. perpetuam prolem ac successionen. significat; et sane semper Christi memor fuit Ecclesia, cujus nomine insignita mirum in modum gloriatur. – col Propterea populi confitebuntur tibi in sæculum. Quoniam tanta in me providentia ac studio usus D es, fidelium populi dum vivent gratias tibi agent innumeras. Et in sæculum sæculi. Non in præsenti tantum saeculo, sed etiam in futuro, quod sæculum s- culi dicitur, quasi nobilius sit et nullo fine conclu- datur. In finem pro filiis Core pro occultis. PSALMUS XLV. In finem quidem dictum est, quia prophetiæ quæ ** Matth. xxvılı, 18. Varis lectiones. (84) Ισ. οἴ. 165) ΑΙ. Ἐπεὶ καὶ ἀπ' αὐτοῦ Χριστιανοὶ κέκληνται.
12γ They gave their names to their lands. Observe a further kind of depravity, for out of vainglory they have have imposed their names on their estates in abiding memory. Byzantion is called after Byzas, the Diogenian field from Diogenianos, the Hermoneion theatre after Hermon, and so on. They ought rather to have shown care not for their name, but for their soul.
PG 128:533α Καὶ ἄνθρωπος ἐν τιμῇ ὢν οὐ συνῆκεν. [β] ἐξίλασμα ἑαυτοῦ MSCBFV : ἐξίλασμα ἑαυτόν P. [β] ἐκαθέσθη MSCBF : ἐκάθισεν PV. α περὶ τά MSCBF : ἐπὶ τά PV.
13α And man being with honour has not understood. Being with honour as alone having been created in God’s image, he has not understood his own dignity, but having neglected to imitate his archetype, see what he has done:
Ἐν τιμῇ ὢν, οἷα μόνος κατ’ εἰκόνα Θεοῦ δημιουργηθεὶς, οὐ συνῆκε τὸ οἰκεῖον ἀξίωμα, ἀλλ’ ἀφεὶς μιμεῖσθαι τὸ ἀρχέτυπον, ὅρα τί πεποίηκε. β Παρασυνεβλήθη τοῖς κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις καὶ ὡμοιώθη αὐτοῖς. Παρασυνεβλήθη, ἀντὶ τοῦ, συνετάγη· λόγῳ γὰρ τιμηθεὶς, καὶ τούτῳ τῶν ἀλόγων ἄρχειν κελευσθεὶς, συνέταξεν ἑαυτὸν τοῖς κτήνεσιν, ὅσον εἰς ἀλογίαν, οἷα μὴ λογιζόμενος τὰ οὐράνια, ἀλλὰ περὶ μόνα τὰ γεηρὰ στρεφόμενος, καὶ δίκην ἀλόγων, ἐπὶ τὰ πάθη φερόμενος, ὁσάκις ἂν ἢ θυμὸς ἢ ἐπιθυμία κινήσῃ, καὶ τὸ τῆς σαρκὸς ἡδὺ πᾶσι τρόποις μεταδιώκων. Κτήνη δὲ νῦν ἁπλῶς, πάντα καλεῖ τὰ ἄλογα. α Αὕτη ἡ ὁδὸς αὐτῶν, σκάνδαλον αὐτοῖς. Ἡ πρὸς τὰ κτήνη ὁμοίωσις, ἐμπόδιον αὐτοῖς ἐστι, καὶ βλάβη μεγάλη. β Καὶ μετὰ ταῦτα ἐν τῷ στόματι αὐτῶν εὐδοκήσουσι. Καὶ μεθ’ ὃ ὁμοιοῦνται τοῖς κτήνεσιν οἱ τοιοῦτοι, πράξαντες τὰ φαῦλα, καὶ διὰ στόματος ἀρεσθήσονται τοῖς πεπραγμένοις· τοῦτο γὰρ τὸ, εὐδοκήσουσιν, ἐνταῦθα σημαίνει· ὃ καὶ μᾶλλον κατηγορίας ἄξιον, ὅτι οὐ μόνον πράττουσι τὸ κακὸν, ἀλλὰ καὶ λόγῳ τοῦτο σεμνύνουσιν. α Ὡς πρόβατα ἐν ᾅδῃ ἔθετο. Λοιπὸν ὁ Θεὸς τοὺς τοιούτους ἔθετο ἐν ᾅδῃ ὡς πρόβατα, τουτέστιν, ὡς ἀλόγους γενομένους, ἢ ὡς μὴ δυναμένους ἑαυτοῖς βοηθεῖν, ἢ ὡς προχείρους εἰς σφαγήν. β Θάνατος ποιμανεῖ αὐτούς. Πρόβατα εἰπὼν, προσέθηκε καὶ ποιμένα, φυλάξας τὴν τοῦ λόγου τροπήν. Θάνατον δὲ νῦν λέγει, τὴν τιμωρίαν· οὐδὲ γὰρ ἀναιρεθέντες τῆς τιμωρίας ἀπαλλαγήσονται. Ποιμανεῖ δὲ, ἀντὶ τοῦ, ῥυθμίσει. Χρὴ δὲ γινώσκειν, ὡς εἴωθεν ἡ Γραφὴ θάνατον ψυχῆς καὶ ἀπώλειαν ψυχῆς, ὀνομάζειν τὴν τιμωρίαν. γ Καὶ κατακυριεύσουσιν αὐτῶν οἱ εὐθεῖς τῷ πρωΐ. Tῷ πρωῒ μὲν, ἀντὶ τοῦ, ταχέως· κατακυριεύσουσι δὲ, ἀντὶ τοῦ, κρείττους ἔσονται. Λέγει δὲ, ὅτι οἱ ὀρθῶς βιοῦντες, οἱ ἐνάρετοι, ταχέως κρείττους τῶν τοιούτων ἔσονται, καίτοι πένητες ὄντες· καὶ οὐκ ἐκεῖ μόνον, ἔνθα οἱ στέφανοι, ἀλλὰ κἀνταῦθα, σκεπόμενοι παρὰ Θεοῦ καὶ τιμώμενοι παρ’ ἀνθρώπων καὶ μὴ ἡττώμενοι τῆς πονηρίας αὐτῶν. Ὅρα γὰρ τὸν ᾽Ιωσὴφ, ὃς ἐν δουλείᾳ ὢν, κρείττων γέγονε τῆς αὐτοῦ δεσποίνης. α βοηθεῖν MSCBF : βοηθῆσαι PV.
13β He has been cast down beside the mindless beasts and has become like them. ‘He has been cast down beside’, in the sense of, ‘he has been classed with’, for having been honoured with reason and commanded to rule over the irrational animals, he classed himself with the beasts, as far as their irrationality is concerned, namely, failing to consider heavenly things, but engaging only with earthly matters, and like irrational animals being drawn to the passions whenever either inclination or desire so moves, and pursuing pleasure of the flesh in every way. ‘Beasts’ is what he calls now all the irrational animals. 14α This way of theirs is a stumbling-block to them. Their likening themselves to the beasts is an impediment to them and does them great harm. 14β And after this they will be well-pleased in their mouth. And after such people make themselves like beasts, having done base things, they will then declare their pleasure in what they have done with their mouth, for this is what ‘they will be well-pleased’ means here, which is something worthy of even greater condemnation, because not only to they do evil, but they also display pride in it in their speech. 15α He has set them like sheep in Hades. God then has set such people in Hades like sheep, that is, as having become irrational, or else as being unable to help themselves, or as fit for slaughter. 15β Death will shepherd them. Having spoken of sheep, he added the shepherd, keeping the figure of speech. ‘Death’ is what he now calls punishment, for not even when having been slaughtered will they be freed of punishment. ‘Will shepherd them’, in the sense of, ‘will put them in order’. It should be known that Scripture is accustomed to call punishment ‘death of the soul’ and ‘destruction of the soul’. 15γ And the upright will have dominion over them in the morning. ‘In the morning’, in the sense of, ‘swiftly’. ‘They will have dominion’, in the sense of, ‘they will be mightier’. He says that those who live rightly, the virtuous, will swiftly be mightier than such men, even though being poor. And not only there where victory crowns are given, but also here, protected by God and honoured by men and not defeated by their wickedness. For look at Joseph who while being in servitude became mightier than his mistress.
PG 128:535δ Καὶ ἡ βοήθεια αὐτῶν παλαιωθήσεται ἐν τῷ ᾅδῃ. Παλαιωθήσεται, ἀντὶ τοῦ, ἄχρηστος ἔσται, τουτέστιν, οὐκ ἔσται. Tὸ μὲν γὰρ παλαιὸν, ἄχρηστον, τὸ δ’ ἄχρηστον, ἤδη μὴ ὄν. Ἐθάῤῥησαν, φησὶ, τῇ βοηθείᾳ τοῦ πλούτου καὶ τῶν φίλων, ἥτις ἐν τῷ ᾅδῃ οὐ χρησιμεύσει, μὴ συνδιαβαίνουσα. ε Ἐκ τῆς δόξης αὐτῶν ἐξώσθησαν. Καὶ οὐ ταῦτα μόνον πεπόνθασιν, ἑλόμενοι τὴν ἀλογίαν, ἀλλὰ καὶ τὴν δόξαν ἀπώλεσαν, δι’ ἣν ἄρα καὶ ἀπώλοντο. Ἐσπούδασαν μὲν γὰρ μνήμην ἐπαίνου καταλιπεῖν ἑαυτοῖς· ἀπέβαλον δὲ καὶ ταύτην, ἢ ἀμαυρωθεῖσαν, ἢ καὶ εἰς ψόγον ἀντιπεριχωρήσασαν. 16 Πλὴν ὁ Θεὸς λυτρώσεται τὴν ψυχήν μου ἐκ χειρὸς ᾅδου, ὅταν λαμβάνῃ με. | Προφητεία τοῦτο, περί τε τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Θεοῦ καὶ τῆς ἐλευθερίας τῶν ἐν ᾅδου ψυχῶν. Λυτρώσεται, φησὶ, τὴν ψυχήν μου, ὅταν λαμβάνῃ με οἶκον ἑαυτῷ, διὰ τῆς ἐνανθρωπήσεως. 17-18 Mὴ φοβοῦ ὅταν πλουτήσῃ ἄνθρωπος, ἢ ὅταν πληθυνθῇ ἡ δόξα τοῦ οἴκου αὐτοῦ, ὅτι οὐκ ἐν τῷ ἀποθνῄσκειν αὐτὸν λήψεται τὰ πάντα, οὐδὲ συγκαταβήσεται αὐτῷ ἡ δόξα αὐτοῦ. Ἄνθρωπον ἐνταῦθα λέγει, τὸν ἄδικον. Mὴ πτοηθῇς, φησὶν, ὡς μὴ ἐφορῶντος τοῦ Θεοῦ τὰ ἀνθρώπινα· οὐδὲν γὰρ τούτων συγκαταβήσεται αὐτῷ εἰς ᾅδην, ἀλλὰ γυμνὸς πάντων ἀπελεύσεται. Δόξαν δὲ οἴκου λέγει, τὴν μεγαλωσύνην, τὸν ὄγκον, τὴν περιφάνειαν. α Ὅτι ἡ ψυχὴ αὐτοῦ ἐν τῇ ζωῇ αὐτοῦ εὐλογηθήσεται. Καὶ γὰρ αὐτὸς ἕως ἂν ζῇ, μακαρισθήσεται, εὐφημούμενος παρὰ τῶν ἀγνοούντων τίς ἡ μακαρία ζωή· τελευτήσας δὲ, τἀναντία πείσεται. β Ἐξομολογήσεταί σοι, ὅταν ἀγαθύνῃς αὐτῷ. Πρὸς τὸν πένητα ὁ λόγος, ὅτι ὅταν ἀγαθὰ, τουτέστιν, εὐάρεστα ποιήσῃς αὐτῷ, τότε μόνον εὐχαριστήσει σοι· τὸ δ’ ἑξῆς, καταφρονήσει καὶ ὑπερόψεται, καὶ εἰ κατορθώσεις ἅπασαν ἀρετήν. Ἢ καὶ πρὸς τὸν Θεὸν εἴρηται ταῦτα, ὅτι ὅταν ἀγαθὰ ποιήσῃς αὐτῷ, εὐχαριστήσει· ὅταν δὲ συντύχῃ λύπαις, βλασφημήσει· ὁ δὲ δίκαιος εὐλογήσει τὸν Κύριον ἐν παντὶ καιρῷ. ε Add. [M in marg.]PCBV: Δόξα μὲν οἴκου, στοαὶ, περίπατοι, χρυσοῦς ὄροφος, ἔδαφος ψηφῖσι διηνθισμένον, λειμῶνες, παράδεισοι, ἀνδραπόδων ἀγέλαι, πολυτελῆ ἔπιπλα καὶ σκεύη, καὶ τὰ τοιαῦτα. Δόξα δὲ σώματος μὲν ἀνθρώπου, τά τε εἰρημένα καὶ ῥώμη καὶ κάλλος καὶ μέγεθος καὶ εἴ τι τοιοῦτον· ψυχῆς δὲ δόξα, μόνον ἡ ἀρετή. Λοιπὸν οὖν τὸ, Πᾶσα δόξα ἀνθρώπου ὡς ἄνθος χόρτου [Isa. 40.] περὶ τῆς σωματικῆς εἰρῆσθαι νοοῦμεν. : om. SF.τούτῳ προφητείαι· προαγορεύει δὲ τὰς κατὰ τῆς Εκκλησίας ἐν ἀρχῇ τοῦ κηρύγματος επαναστάσεις τῶν τυράννων, καὶ τὴν ταύτης ὑπομονὴν, καὶ τὴν ἐφεξῆς εἰρήνην. Διὸ καὶ μετὰ τὸν προλαβόντα δικαίως τέτακται· ἐκεῖνος μὲν γὰρ, τὴν κλήσιν αὐτῆς περιέχει· οὗτος δὲ, τὰ μετὰ τὴν κλήσιν. Εν τισι δὲ τῶν ἀρχαίων ἀντιγράφων, οὐχ Ὑπὲρ τῶν υἱῶν Κορέ, ἀλλὰ Τοῖς υἱοῖς Κορέ, επεγέγραπτο. Καὶ δῆλον, ὡς λήθῃ τοῦτο τοῦ κατ' ἀρχὰς μεταγρά ψαντος, ἀφ᾽ οὗ τινος διεδόθη καὶ πρὸς τοὺς ἄλλους. Δυνάμεθα δὲ καὶ οὕτως ἐρμηνεῦσαι τὴν ἐπιγραφήν, τὴν ὑπὲρ πρόθεσιν ἀντὶ τῆς διά λαμβάνοντες· οἷον, Διὰ τῶν υἱῶν Κορέ. Ἐπονήθη μὲν γὰρ τῷ Δαβίδ, ἐμελωδήθη δὲ, διὰ τῶν υἱῶν Κορέ· φασὶ γὰρ τὴν Εβραϊκὴν λέξιν καὶ τὸ, Διὰ τῶν υἱῶν, καὶ τὸ, Ὑπὲρ τῶν υἱῶν ὁμοίως σημαίνειν. Ὑπὲρ τῶν κρυφίων Β δὲ, ἀντὶ τοῦ Περὶ τῶν κεκρυμμένων τοῖς πολλοῖς · αἰνιγματώδη γὰρ ἐν τούτῳ τὰ πολλά. Εἴρηται δὲ προσώπῳ τῶν ἀποστόλων, καὶ τῶν μαρτύρων. Ὁ Θεὸς ἡμῶν, καταφυγὴ καὶ δύναμις. Ο Χριστὸς εἰς ἐν ἡμεῖς πεπιστεύκαμεν, φεύγουσι μὲν ἡμῖν, καταφυγή ἐστιν· ἀνθισταμένοις δὲ, δύναμις· αὐτὸς γὰρ ἐνετείλατο φεύγειν μὲν, τοὺς πειρασμούς" ἐμπίπτοντας δὲ, ἀνθίστασθαι δι᾽ ὑπομονῆς· ὥστε μή ἡττᾶσθαι τούτων. Βοηθὸς ἐν θλίψεσι ταῖς εὑρούσαις ἡμᾶς σφόδρα. Το Σφόδρα, πρὸς τὸ, Βοηθὸς, ἀποδίδωσιν ὁ Χρυσό- στομος. Σκόπει δὲ, ὅτι αἱ θλίψεις εὑρίσκουσι τοὺς κατὰ Θεὸν ζῶντας, καταδιώκουσαι αὐτοὺς, τοῦ Θεοῦ παραχωροῦντος, ἵνα γυμνασθέντες, δοκιμώτεροι γένωνται. 'Η θλίψις γὰρ, φησὶν, ὑπομονὴν κατερο γάζεται· ἡ δὲ ὑπομονή, δοκιμήν. Ο γὰρ Θεὸς οὐ κωλύει μὲν τοὺς πειρασμούς, διὰ τὴν ῥηθεῖσαν αι τίαν· ἐπιόντων δὲ, παρίσταται βοηθός. Διὰ τοῦτο οὐ φοβηθησόμεθα ἐν τῷ ταράσσεσθαι τὴν γῆν, καὶ μετατίθεσθαι ὄρη ἐν καρδίαις θαλασ σῶν. Τοῦτο τὸ χωρίον, οὔτε ὁ μέγας Βασίλειος κατὰ ἀναγωγὴν ἔσχεν, οὔτε ὁ Χρυσόστομος, ἀλλὰ συμφώ νως εἶπον, ὅτι λέγουσιν οἱ ἅγιοι, ὡς ἄρα τοῦ Χρισ στοῦ βοηθοῦντος ἡμῖν σφόδρα, οὐδέποτε φοβηθησό μεθα, οὐδ' εἰ πᾶσα ἡ γῆ συνταραχθείη σεισμοῖς ἐξουσίοις, οὐδ' εἰ τὰ ὄρη τῆς φυσικῆς ἕδρας ἀνασπα- σθέντα, εἰς τὰ βάθη τῆς θαλάσσης ἀποσφενδονι σθεῖεν. Εἰ δὲ τῶν στοιχείων οὕτω συγχεομένων οὐ δείσομεν, πολλῷ μᾶλλον οὐδὲ τῶν τυράννων ἐπιτε- θειμένων ἡμῖν. Οθεν καὶ Παῦλος ἔλεγε (66) · Τις ἡμᾶς χωρήσει ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ; τόδε ; ἢ τόδε ; COMMENT. IN PSALMOS. A hic continentur ad Gnem tendebant. Praedicit au- in hoc psalmo continentur, efferuntur autem hujus sona. C tem hic psalmus futuros adversus Ecclesiam insul- tus : qui mox ab evangelicæ prædicationis initio concitandi erant. Ipsius etiam Ecclesiæ patien- tiam et pacem demum secutam. Unde non immerito post præcedentem psalmum collocatur. Ille enim Ecclesiæ vocationem continet, hic autem ea quæ post vocationem subsecuta sunt. In aliqui- bus autem veteribus exemplaribus inscriptum est : Filiis Core absque illa dictione pro; verum patet id effectum esse scriptoris incuria, a quo error in cæteros emanavit. Possumus etiam expo- nere praepositionem pro, loco præpositionis per, ut sit sensus, quod per Filios Core decantatus est hic psalmus, tametsi compositus a David. Aiunt enim prepositionem hanc apud Hebræos in utra- que poui significatione. Quod vero ait : Pro oc- cultis, expone, id est, de occultis. Multis enim occulta, boc est, obscura atque ignota sunt, quæ psalmi verba ex apostolorum seu martyrum per- VERS. 2. Deus noster refugium et virtus. Christas in quem credimus, et refugium nobis est, quoties ab inimicis fugamur, et virtus etiam, hoc est, robur seu potestas, quoties impetum illorum sustinentes resistius. Ipse enim et tentationem fugere nos jussit, et irruentibus in nos inimicis, per patien- tiam resistere, ne ab illis superemur. Adjutor in tribulationibus quæ invenerunt nos valde. Dictionem Valde, Chrysostomus referendam esse dicit ad dictionem Adjutor. Illud nunc con- sidera, docente se Propheta nostro, quod amictiones et calamitates invenire eos homines soleant, qui vivunt secundum Deum : quodque permitente sic Deo, eos persequuntur, ut exercitatione probatio- res Gant. Tribulatio enin, inquit, patientiam ope ratur, palientia vero probationem *. Hac de causa Deus insurgentes in nos tentationes, non statim prohibet, sed cum advenerint, opem suam nobis impendit. D VERS. 3. Propterea non timebimus dum turbatur terra, et transferuntur montes in corda marium. Locum hunc, nec magnus Basilius, nec Chrysosto- mus juxta anagogen exponunt, sed uno ore juxta litteram tantum dicunt, verba hæc sanctorum dici persona, fatentium, quod Christo eos adjuvante nunquam timebunt, neque si universa terra hor- rendis concutiatur terræmotibus, neque si montes a stabilitate ac sede sua naturali divulsi, in pro- fundum maris transferantur. Ac si dicerent : Si elementis adeo confusis formidaturi non sumus, multo minus insurgentibus in nos tyrannis trepi- dabimnus. Unde etiam Apostolus dicebat : Quis nos separabit a charitate Christi? [tribulatio, an angustia, an fames, an nuditas, an periculum, an persecutio, an gladius"? et quæ ibi sequuntur.] . Rom. v, 3. * Rom. viii, 35. Varia lectiones. (66) Græca verba sic habent : hoccine, an illud ! Sic alius codex.
15δ And their help will become old in Hades. ‘Will become old’, in the sense of, ‘will be useless’, that is, it will cease to be, for what is old is useless, and what is useless has already ceased to be. They trusted, he says, in the help of their wealth and their friends, which help is of no use in Hades, since it does not cross over with them. 15ε They have been thrust out from their glory. And this was not all they suffered, having chosen irrationality, but they also lost their glory on account of which moreover they then were lost, for they strove to leave behind a memory of praise for themselves, but they threw this away also, with this memory either having been blackened or having given over its place instead to censure. 16 Except God will redeem my soul from the hand of Hades when he takes me. This is a prophecy both about the incarnation of God and about the freeing of the souls in Hades. He will redeem my soul, he says, when he takes me as a dwelling place for himself through the incarnation. 17-18 Do not fear when a man is enriched or when the glory of his house is increased, for when he dies he will not take it all, nor will his glory go down with him. By ‘a man’ he means here an unjust man. Do not be dismayed, he says, as if God were not observing human affairs, for nothing of these things will descend with him into Hades, but he will depart stripped of everything. The ‘glory of his house’ is what he calls its magnificence, its pretension, its conspicuous appearance. 19α For his soul will be well-spoken of during his life. For as long as he is alive he will be deemed blessed, being praised by those ignorant of what constitutes a blessed life, but once he has died he will suffer the opposite. 19β He will give thanks to you when you do good to him. The verse is addressed to the poor man, namely, when you do good things for him, that is, things that are pleasing to him, only then will he thank you, for the rest, he will disdain you and look down on you, even though you will attain every virtue. Or else the words are addressed to God, namely, when you do good things for him, he will give thanks, but when he encounters sorrows, he will blaspheme, whereas the just man will bless the Lord at all times. 15ε: The glory of a house lies in colonnades, covered walks, a golden roof, a floor decorated with mosaics, meadows, gardens, herds of slaves, costly furnishings and vessels, and such things. The glory of a man’s body lies in both the things mentioned and strength and beauty and stature and whatever is of that sort, while the glory of the soul is only virtue. Hence we understand, All a man’s glory is like a flower of grass [Isa. 40.6], as being said about bodily glory.
α Εἰσελεύσεται ἕως γενεᾶς πατέρων αὐτοῦ. Ἀποθανὼν, εἰσελεύσεται εἰς τὰ κατώτατα τῆς γῆς, ἕως τοῦ ᾅδου, ὅπου ἐστὶν ἡ γενεὰ τῶν πατέρων αὐτοῦ.τούτῳ προφητείαι· προαγορεύει δὲ τὰς κατὰ τῆς Εκκλησίας ἐν ἀρχῇ τοῦ κηρύγματος επαναστάσεις τῶν τυράννων, καὶ τὴν ταύτης ὑπομονὴν, καὶ τὴν ἐφεξῆς εἰρήνην. Διὸ καὶ μετὰ τὸν προλαβόντα δικαίως τέτακται· ἐκεῖνος μὲν γὰρ, τὴν κλήσιν αὐτῆς περιέχει· οὗτος δὲ, τὰ μετὰ τὴν κλήσιν. Εν τισι δὲ τῶν ἀρχαίων ἀντιγράφων, οὐχ Ὑπὲρ τῶν υἱῶν Κορέ, ἀλλὰ Τοῖς υἱοῖς Κορέ, επεγέγραπτο. Καὶ δῆλον, ὡς λήθῃ τοῦτο τοῦ κατ' ἀρχὰς μεταγρά ψαντος, ἀφ᾽ οὗ τινος διεδόθη καὶ πρὸς τοὺς ἄλλους. Δυνάμεθα δὲ καὶ οὕτως ἐρμηνεῦσαι τὴν ἐπιγραφήν, τὴν ὑπὲρ πρόθεσιν ἀντὶ τῆς διά λαμβάνοντες· οἷον, Διὰ τῶν υἱῶν Κορέ. Ἐπονήθη μὲν γὰρ τῷ Δαβίδ, ἐμελωδήθη δὲ, διὰ τῶν υἱῶν Κορέ· φασὶ γὰρ τὴν Εβραϊκὴν λέξιν καὶ τὸ, Διὰ τῶν υἱῶν, καὶ τὸ, Ὑπὲρ τῶν υἱῶν ὁμοίως σημαίνειν. Ὑπὲρ τῶν κρυφίων Β δὲ, ἀντὶ τοῦ Περὶ τῶν κεκρυμμένων τοῖς πολλοῖς · αἰνιγματώδη γὰρ ἐν τούτῳ τὰ πολλά. Εἴρηται δὲ προσώπῳ τῶν ἀποστόλων, καὶ τῶν μαρτύρων. Ὁ Θεὸς ἡμῶν, καταφυγὴ καὶ δύναμις. Ο Χριστὸς εἰς ἐν ἡμεῖς πεπιστεύκαμεν, φεύγουσι μὲν ἡμῖν, καταφυγή ἐστιν· ἀνθισταμένοις δὲ, δύναμις· αὐτὸς γὰρ ἐνετείλατο φεύγειν μὲν, τοὺς πειρασμούς" ἐμπίπτοντας δὲ, ἀνθίστασθαι δι᾽ ὑπομονῆς· ὥστε μή ἡττᾶσθαι τούτων. Βοηθὸς ἐν θλίψεσι ταῖς εὑρούσαις ἡμᾶς σφόδρα. Το Σφόδρα, πρὸς τὸ, Βοηθὸς, ἀποδίδωσιν ὁ Χρυσό- στομος. Σκόπει δὲ, ὅτι αἱ θλίψεις εὑρίσκουσι τοὺς κατὰ Θεὸν ζῶντας, καταδιώκουσαι αὐτοὺς, τοῦ Θεοῦ παραχωροῦντος, ἵνα γυμνασθέντες, δοκιμώτεροι γένωνται. 'Η θλίψις γὰρ, φησὶν, ὑπομονὴν κατερο γάζεται· ἡ δὲ ὑπομονή, δοκιμήν. Ο γὰρ Θεὸς οὐ κωλύει μὲν τοὺς πειρασμούς, διὰ τὴν ῥηθεῖσαν αι τίαν· ἐπιόντων δὲ, παρίσταται βοηθός. Διὰ τοῦτο οὐ φοβηθησόμεθα ἐν τῷ ταράσσεσθαι τὴν γῆν, καὶ μετατίθεσθαι ὄρη ἐν καρδίαις θαλασ σῶν. Τοῦτο τὸ χωρίον, οὔτε ὁ μέγας Βασίλειος κατὰ ἀναγωγὴν ἔσχεν, οὔτε ὁ Χρυσόστομος, ἀλλὰ συμφώ νως εἶπον, ὅτι λέγουσιν οἱ ἅγιοι, ὡς ἄρα τοῦ Χρισ στοῦ βοηθοῦντος ἡμῖν σφόδρα, οὐδέποτε φοβηθησό μεθα, οὐδ' εἰ πᾶσα ἡ γῆ συνταραχθείη σεισμοῖς ἐξουσίοις, οὐδ' εἰ τὰ ὄρη τῆς φυσικῆς ἕδρας ἀνασπα- σθέντα, εἰς τὰ βάθη τῆς θαλάσσης ἀποσφενδονι σθεῖεν. Εἰ δὲ τῶν στοιχείων οὕτω συγχεομένων οὐ δείσομεν, πολλῷ μᾶλλον οὐδὲ τῶν τυράννων ἐπιτε- θειμένων ἡμῖν. Οθεν καὶ Παῦλος ἔλεγε (66) · Τις ἡμᾶς χωρήσει ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ; τόδε ; ἢ τόδε ; COMMENT. IN PSALMOS. A hic continentur ad Gnem tendebant. Praedicit au- in hoc psalmo continentur, efferuntur autem hujus sona. C tem hic psalmus futuros adversus Ecclesiam insul- tus : qui mox ab evangelicæ prædicationis initio concitandi erant. Ipsius etiam Ecclesiæ patien- tiam et pacem demum secutam. Unde non immerito post præcedentem psalmum collocatur. Ille enim Ecclesiæ vocationem continet, hic autem ea quæ post vocationem subsecuta sunt. In aliqui- bus autem veteribus exemplaribus inscriptum est : Filiis Core absque illa dictione pro; verum patet id effectum esse scriptoris incuria, a quo error in cæteros emanavit. Possumus etiam expo- nere praepositionem pro, loco præpositionis per, ut sit sensus, quod per Filios Core decantatus est hic psalmus, tametsi compositus a David. Aiunt enim prepositionem hanc apud Hebræos in utra- que poui significatione. Quod vero ait : Pro oc- cultis, expone, id est, de occultis. Multis enim occulta, boc est, obscura atque ignota sunt, quæ psalmi verba ex apostolorum seu martyrum per- VERS. 2. Deus noster refugium et virtus. Christas in quem credimus, et refugium nobis est, quoties ab inimicis fugamur, et virtus etiam, hoc est, robur seu potestas, quoties impetum illorum sustinentes resistius. Ipse enim et tentationem fugere nos jussit, et irruentibus in nos inimicis, per patien- tiam resistere, ne ab illis superemur. Adjutor in tribulationibus quæ invenerunt nos valde. Dictionem Valde, Chrysostomus referendam esse dicit ad dictionem Adjutor. Illud nunc con- sidera, docente se Propheta nostro, quod amictiones et calamitates invenire eos homines soleant, qui vivunt secundum Deum : quodque permitente sic Deo, eos persequuntur, ut exercitatione probatio- res Gant. Tribulatio enin, inquit, patientiam ope ratur, palientia vero probationem *. Hac de causa Deus insurgentes in nos tentationes, non statim prohibet, sed cum advenerint, opem suam nobis impendit. D VERS. 3. Propterea non timebimus dum turbatur terra, et transferuntur montes in corda marium. Locum hunc, nec magnus Basilius, nec Chrysosto- mus juxta anagogen exponunt, sed uno ore juxta litteram tantum dicunt, verba hæc sanctorum dici persona, fatentium, quod Christo eos adjuvante nunquam timebunt, neque si universa terra hor- rendis concutiatur terræmotibus, neque si montes a stabilitate ac sede sua naturali divulsi, in pro- fundum maris transferantur. Ac si dicerent : Si elementis adeo confusis formidaturi non sumus, multo minus insurgentibus in nos tyrannis trepi- dabimnus. Unde etiam Apostolus dicebat : Quis nos separabit a charitate Christi? [tribulatio, an angustia, an fames, an nuditas, an periculum, an persecutio, an gladius"? et quæ ibi sequuntur.] . Rom. v, 3. * Rom. viii, 35. Varia lectiones. (66) Græca verba sic habent : hoccine, an illud ! Sic alius codex.
20α He will enter as far as the generation of his fathers. On dying he will enter the deepest parts of the earth, as far as Hades, where the generation of his fathers is.
PG 128:537β Ἕως αἰῶνος οὐκ ὄψεται φῶς. Ἕως ἐστὶν αἰών· ἀεὶ δέ ἐστιν αἰών. Αἰωνίως οὖν οὐκ ὄψεται φῶς, εἰς τὸ σκότος παραπεμφθείς.Ἤχησαν καὶ ἐταράχθησαν τὰ ὕδατα αὐτῶν· έταράχθησαν τὰ ὄρη ἐν τῇ κραταιότητι αὐτοῦ. Τοῦτο λέγουσιν, ὅτι Παντοδύναμος ὁ βοηθὸς ἡμῶν· πολλάκις γὰρ τὰ ὕδατα τῶν θαλασσῶν ἤχησαν καὶ ἐταράχθησαν κυκώμενα καὶ ἀναβρασσόμενα ταῖς βίαις τῶν ἐμπιπτόντων ἀνέμων. Ἔτι δὲ καὶ τὰ ὄρη, ἐσαλεύθησαν σεισμῷ. Ταῦτα δὲ γίνεται ἐν τῇ δυνά- μει αὐτοῦ. Ὁ μεταστρέφων γάρ, φησί, τὸ κῦτος τῆς θαλάσσης· καὶ, Επιβλέπων ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ ποιῶν αὐτὴν τρέμειν. Θαλασσῶν δὲ πληθυντι κῶς εἶπε, κατὰ τὴν Εβραΐδα συνήθειαν, ὡς ἐν ἄλλοις εἰρήκαμεν. "Η θαλάσσας καλεῖ τοὺς διαφόρους κόλπους, τὸν Αἰγαῖον, τὸν Ιόνιον, καὶ τὰ τοιαῦτα, Οὐκ ἄχαιρον δὲ, καὶ ἀναγωγικῶς ἑρμηνεῦσαι τὰ προῤῥηθέντα· Οὐ φοβηθησόμεθα ἐν τῷ ταράσσεσθαι τὴν γῆν, ήτοι τους γήϊνα φρονοῦντας τυράννους, καὶ ὑπηκόους· ἐταράσσοντο γὰρ (67) μετατιθεμέν νων τῆς πατρῴου πολιτείας αὐτῶν. Ναὶ μὴν, οὐδὲ ἐν τῷ μετατίθεσθαι, ήγουν εἰσέρχεσθαι τὰ ὄρη, τουτέστι τοὺς ἐπηρμένους δαίμονας, εἰς τὰς καρδίας τῶν ἁλμυρῶν καὶ πικρῶν ἀνθρώπων, ἐκμαίνοντας απο τοὺς εἰς τὸν καθ' ἡμῶν φόνον· πολλὰ γὰρ τοιαῦτα γεγο νέναι παρίστησιν ἡ βίβλος τῶν ἀποστολικών Πράξεων Ὕδατα δὲ αὐτῶν, ἤγουν τῶν δαιμόνων, οἱ εἰδωλολά τραι, δίκην ὑδάτων τῇδε κἀκεῖσε μεταφερόμενοι τοῖς πνεύμασι τῆς τούτων ἀπάτης, οἱ ἤχησαν μὲν βοῶν- τες, καὶ ἀλλήλοις παραθήγοντες· ἐταράχθησαν δὲ, θορυβηθέντες ἐπὶ ταῖς παραδοξοποιίαις τῶν δούλων τοῦ Θεοῦ, καὶ τῇ ἀκαταγωνίστῳ δυνάμει· ἐταράχθη- σαν δὲ καὶ τὰ ὄρη, τουτέστι καὶ αὐτοὶ οἱ δαίμονες, ἀτανοῦντες, καὶ ἐλαυνόμενοι. Τοῦ ποταμοῦ τὰ ὁρμήματα εὐφραίνουσι τὴν πόλιν τοῦ Θεοῦ. Ἐντεῦθεν τὰ κρύφια, καὶ μυστικά ποταμὸς μὲν γὰρ ὁ Χριστὸς, διὰ τὰ γλυκύτατα δεύ ματα τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ, ἄρδοντα, καὶ πιαίνοντα, καὶ πρὸς καρπογονίαν ἀρετῶν ἄγοντα τὰς τῶν πιστῶν ψυχάς· φησὶ γὰρ δι᾿ ἑνὸς τῶν προφητῶν· Ἰδοὺ ἐγὼ ἐκκλίνω ἐπ' αὐτούς, ὡς ποταμὸς εἰ- ρήνης • Ορμήματα δὲ, αὐτοῦ, οἱ θεῖοι ἀπόστολοι, πα φορμηθέντες παρ' αὐτοῦ εἰς τὴν τῶν πιστῶν διδας- καλίαν· Πορευθέντες γὰρ, φησί, μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη. Πόλις δὲ τοῦ Θεοῦ, τὸ σύστημα των πιστῶν, ἡ τῶν Χριστιανῶν Ἐκκλησία, διὰ τὸ θεοφιλές τῆς πολιτείας αὐτῶν. Εὐφραίνουσιν οὖν τὴν Ἐκκλη σίαν οἱ ἀπόστολοι καὶ βίῳ καὶ λόγῳ. Καὶ ἄλλως δέ· ποταμὸς μὲν, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· ὁρμήματα δὲ αὐτοῦ, τὰ διάφορα χαρίσματα, οἷς ἡ Ἐκκλησία και τακεκόσμηται. Ἡγασεν τὸ σκήνωμα αὐτοῦ ὁ Ὕψιστος. EUTHYMII ZIGABENI B VERS. 4. Sonuerunt et turbata sunt aqua eorum, A conturbali sunt montes in fortitudine ejus. Omnipo- dens, inquiunt, nobis auxilio est. Saepenumero enim marium fluctus fremuerunt conturbatique et commoti sunt, effervescentes nimirum irruentium ventorum vi : montes etiam nonnunquam concussi sunt. Omnia autem hæc potestate Dei efficiuntur. Unde alibi etiam ait ; Qui convertis profundum ma- ris s. Item : Qui respicit terram et facit eam tromeres. Maria autem in plurali numero dicit, juxta Hebraica linguæ consuetudinem, ut alibi diximus. Vel, per maria, varios maris sinus aut traetus intelligit, veluti Ægeum, Ionicum et alios hujusmodi. Nec tamen abs re fuerit, his verbis anagogicum etiam sensum accommodare : Non timebimus, inquiunt, dum turbatur terra, hoc est, dum tyranni et subditi eorum populi terrena sapientes turbabuntur. [Tur- bati autem sunt, antiqua ac patria eorum conver- satione immutata.) Quinimo, neque etiam timebimus dum montes, hoc, est, superbi elatique animo, ac tumentes dæmones, in amarescentium ac maris in- star infructuosorum hominum corda transferentur ; hoc est, dum irruere eos videbimus, in hujusmodi homines, ita ut ad furorem eos atque insaniam conmoveant, et sævire eos etiam cogant in nos. Multa enim hujusmodi facta fuisse traduntur in apostolorum Actis. [Et quod ait, sonuisse ac con» turbatas esse aquas eorum, ita intelligendum est, ut oratio ad montes dirigatur, ac si diceret: Aquæ eorum montium.] Per aquas autem mon- tium diabolicos atque idololatras homines intelligit, qui aquarum instar huc et illuc a spiritu deceptionis aguntur, quique clamantes sonuerunt et mutue sese ad fidelium necem irritantes turbati sunt, et perterriti in admirandis servorum Dei operibus atque in invicto eorum robore. Turbati etiam sunt montes, hoc est, ipsi etiam, dæmones debiliores facți sunt atque in fugam acti. Vers. 5. Fluminis impetus lætifical civitatem C Dei. Occulta hic traduntur mysteria. Et flumen quidem Christus dicitur propter dulcissima do- ctrinæ ejus fluenta, quæ fideles animas irrigant, impinguant et ad uberrimos virtutum fructus de- ducunt. Unde per quemdam prophetam dicit: Ecce declino ad eos, quasi flumen pacis ". Per impetus autem hujus fluminis, sanctos intelligimus aposto- los, qui ab eo missi atque impulsi sunt, ad fidelium doctrinam. Euntes enim, inquit, docete omnes gen- tes *. Civitas vero Dei est fidelium congregatio, ipsa nimirum Christianorum Ecclesia, quæ Dei esse dicitur, quia vita et conversatio eorum Deo grata est. Lætificant igitur Ecclesiam apostoli, exemplo ac doctrina. Vel aliter : Per impetus fuminis, dona atque charismata intelligere pos. D · sumus sancti Spiritus, quibus Ecclesia ab eo ornata est. Sanctificavit tabernaculum suum Altissimus. Ipsa Psal. Lx17, 8. "Psal. cini, 32. ** Isa. Lxvi, 12. " Matth. xxviu, 19. Varia lectiones. (67) Αl. μετατιθεμένης.
20β As long as an age he will not see light. As long as there is an age, and there is ever an age, so eternally he will not see light, having been dispatched into darkness.
21 Καὶ ἄνθρωπος ἐν τιμῇ ὢν οὐ συνῆκε· παρασυνεβλήθη τοῖς κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις καὶ ὡμοιώθη αὐτοῖς. Σχετλιάζει πάλιν, ὅτι καὶ ὁ ἄνθρωπος, ὁ βραχύ τι παρ’ ἀγγέλους ἐλαττωθεὶς, περὶ οὗ φησιν ὁ Σολομὼν, Μέγα ἄνθρωπος, καὶ τίμιον ἀνὴρ, παρασυνεβλήθη τοῖς κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις.Ἤχησαν καὶ ἐταράχθησαν τὰ ὕδατα αὐτῶν· έταράχθησαν τὰ ὄρη ἐν τῇ κραταιότητι αὐτοῦ. Τοῦτο λέγουσιν, ὅτι Παντοδύναμος ὁ βοηθὸς ἡμῶν· πολλάκις γὰρ τὰ ὕδατα τῶν θαλασσῶν ἤχησαν καὶ ἐταράχθησαν κυκώμενα καὶ ἀναβρασσόμενα ταῖς βίαις τῶν ἐμπιπτόντων ἀνέμων. Ἔτι δὲ καὶ τὰ ὄρη, ἐσαλεύθησαν σεισμῷ. Ταῦτα δὲ γίνεται ἐν τῇ δυνά- μει αὐτοῦ. Ὁ μεταστρέφων γάρ, φησί, τὸ κῦτος τῆς θαλάσσης· καὶ, Επιβλέπων ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ ποιῶν αὐτὴν τρέμειν. Θαλασσῶν δὲ πληθυντι κῶς εἶπε, κατὰ τὴν Εβραΐδα συνήθειαν, ὡς ἐν ἄλλοις εἰρήκαμεν. "Η θαλάσσας καλεῖ τοὺς διαφόρους κόλπους, τὸν Αἰγαῖον, τὸν Ιόνιον, καὶ τὰ τοιαῦτα, Οὐκ ἄχαιρον δὲ, καὶ ἀναγωγικῶς ἑρμηνεῦσαι τὰ προῤῥηθέντα· Οὐ φοβηθησόμεθα ἐν τῷ ταράσσεσθαι τὴν γῆν, ήτοι τους γήϊνα φρονοῦντας τυράννους, καὶ ὑπηκόους· ἐταράσσοντο γὰρ (67) μετατιθεμέν νων τῆς πατρῴου πολιτείας αὐτῶν. Ναὶ μὴν, οὐδὲ ἐν τῷ μετατίθεσθαι, ήγουν εἰσέρχεσθαι τὰ ὄρη, τουτέστι τοὺς ἐπηρμένους δαίμονας, εἰς τὰς καρδίας τῶν ἁλμυρῶν καὶ πικρῶν ἀνθρώπων, ἐκμαίνοντας απο τοὺς εἰς τὸν καθ' ἡμῶν φόνον· πολλὰ γὰρ τοιαῦτα γεγο νέναι παρίστησιν ἡ βίβλος τῶν ἀποστολικών Πράξεων Ὕδατα δὲ αὐτῶν, ἤγουν τῶν δαιμόνων, οἱ εἰδωλολά τραι, δίκην ὑδάτων τῇδε κἀκεῖσε μεταφερόμενοι τοῖς πνεύμασι τῆς τούτων ἀπάτης, οἱ ἤχησαν μὲν βοῶν- τες, καὶ ἀλλήλοις παραθήγοντες· ἐταράχθησαν δὲ, θορυβηθέντες ἐπὶ ταῖς παραδοξοποιίαις τῶν δούλων τοῦ Θεοῦ, καὶ τῇ ἀκαταγωνίστῳ δυνάμει· ἐταράχθη- σαν δὲ καὶ τὰ ὄρη, τουτέστι καὶ αὐτοὶ οἱ δαίμονες, ἀτανοῦντες, καὶ ἐλαυνόμενοι. Τοῦ ποταμοῦ τὰ ὁρμήματα εὐφραίνουσι τὴν πόλιν τοῦ Θεοῦ. Ἐντεῦθεν τὰ κρύφια, καὶ μυστικά ποταμὸς μὲν γὰρ ὁ Χριστὸς, διὰ τὰ γλυκύτατα δεύ ματα τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ, ἄρδοντα, καὶ πιαίνοντα, καὶ πρὸς καρπογονίαν ἀρετῶν ἄγοντα τὰς τῶν πιστῶν ψυχάς· φησὶ γὰρ δι᾿ ἑνὸς τῶν προφητῶν· Ἰδοὺ ἐγὼ ἐκκλίνω ἐπ' αὐτούς, ὡς ποταμὸς εἰ- ρήνης • Ορμήματα δὲ, αὐτοῦ, οἱ θεῖοι ἀπόστολοι, πα φορμηθέντες παρ' αὐτοῦ εἰς τὴν τῶν πιστῶν διδας- καλίαν· Πορευθέντες γὰρ, φησί, μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη. Πόλις δὲ τοῦ Θεοῦ, τὸ σύστημα των πιστῶν, ἡ τῶν Χριστιανῶν Ἐκκλησία, διὰ τὸ θεοφιλές τῆς πολιτείας αὐτῶν. Εὐφραίνουσιν οὖν τὴν Ἐκκλη σίαν οἱ ἀπόστολοι καὶ βίῳ καὶ λόγῳ. Καὶ ἄλλως δέ· ποταμὸς μὲν, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· ὁρμήματα δὲ αὐτοῦ, τὰ διάφορα χαρίσματα, οἷς ἡ Ἐκκλησία και τακεκόσμηται. Ἡγασεν τὸ σκήνωμα αὐτοῦ ὁ Ὕψιστος. EUTHYMII ZIGABENI B VERS. 4. Sonuerunt et turbata sunt aqua eorum, A conturbali sunt montes in fortitudine ejus. Omnipo- dens, inquiunt, nobis auxilio est. Saepenumero enim marium fluctus fremuerunt conturbatique et commoti sunt, effervescentes nimirum irruentium ventorum vi : montes etiam nonnunquam concussi sunt. Omnia autem hæc potestate Dei efficiuntur. Unde alibi etiam ait ; Qui convertis profundum ma- ris s. Item : Qui respicit terram et facit eam tromeres. Maria autem in plurali numero dicit, juxta Hebraica linguæ consuetudinem, ut alibi diximus. Vel, per maria, varios maris sinus aut traetus intelligit, veluti Ægeum, Ionicum et alios hujusmodi. Nec tamen abs re fuerit, his verbis anagogicum etiam sensum accommodare : Non timebimus, inquiunt, dum turbatur terra, hoc est, dum tyranni et subditi eorum populi terrena sapientes turbabuntur. [Tur- bati autem sunt, antiqua ac patria eorum conver- satione immutata.) Quinimo, neque etiam timebimus dum montes, hoc, est, superbi elatique animo, ac tumentes dæmones, in amarescentium ac maris in- star infructuosorum hominum corda transferentur ; hoc est, dum irruere eos videbimus, in hujusmodi homines, ita ut ad furorem eos atque insaniam conmoveant, et sævire eos etiam cogant in nos. Multa enim hujusmodi facta fuisse traduntur in apostolorum Actis. [Et quod ait, sonuisse ac con» turbatas esse aquas eorum, ita intelligendum est, ut oratio ad montes dirigatur, ac si diceret: Aquæ eorum montium.] Per aquas autem mon- tium diabolicos atque idololatras homines intelligit, qui aquarum instar huc et illuc a spiritu deceptionis aguntur, quique clamantes sonuerunt et mutue sese ad fidelium necem irritantes turbati sunt, et perterriti in admirandis servorum Dei operibus atque in invicto eorum robore. Turbati etiam sunt montes, hoc est, ipsi etiam, dæmones debiliores facți sunt atque in fugam acti. Vers. 5. Fluminis impetus lætifical civitatem C Dei. Occulta hic traduntur mysteria. Et flumen quidem Christus dicitur propter dulcissima do- ctrinæ ejus fluenta, quæ fideles animas irrigant, impinguant et ad uberrimos virtutum fructus de- ducunt. Unde per quemdam prophetam dicit: Ecce declino ad eos, quasi flumen pacis ". Per impetus autem hujus fluminis, sanctos intelligimus aposto- los, qui ab eo missi atque impulsi sunt, ad fidelium doctrinam. Euntes enim, inquit, docete omnes gen- tes *. Civitas vero Dei est fidelium congregatio, ipsa nimirum Christianorum Ecclesia, quæ Dei esse dicitur, quia vita et conversatio eorum Deo grata est. Lætificant igitur Ecclesiam apostoli, exemplo ac doctrina. Vel aliter : Per impetus fuminis, dona atque charismata intelligere pos. D · sumus sancti Spiritus, quibus Ecclesia ab eo ornata est. Sanctificavit tabernaculum suum Altissimus. Ipsa Psal. Lx17, 8. "Psal. cini, 32. ** Isa. Lxvi, 12. " Matth. xxviu, 19. Varia lectiones. (67) Αl. μετατιθεμένης.
21 And man being with honour has not understood. He has been cast down beside the mind- less beasts and has become like them. He expresses indignation again that man, having been made slightly lesser than angels, and about whom Solomon says, Mankind is something great and a man something precious, has been cast down beside the mindless beasts.
Psalmus LXPsalmus LXIPsalmus LXII
PG 128:62849 μθ΄
PG 128:537α Ψαλμὸς τῷ Ἀσάφ. Καὶ περὶ τῆς τοῦ Ἀσὰφ ἐπιγραφῆς, ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς βίβλου τῶν ψαλμῶν διελάβομεν, καὶ περιττὸν ἡγοῦμαι περὶ αὐτοῦ παλιλλογεῖν. § 50 Εὐλόγως δὲ ὁ ψαλμὸς οὗτος ἀκολουθεῖ τῷ πρὸ αὐτοῦ· καὶ γὰρ καὶ ἐν τούτῳ, διαμαρτυρία καὶ ἔλεγχος. Πλὴν ἐν ἐκείνῳ μὲν, πᾶσα φύσις ἀνθρώπων συγκαλεῖται πρὸς ἀκρόασιν, ἐνταῦθα δὲ, ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ, Προσκαλέσεται γὰρ, φησὶ, τὸν οὐρανὸν ἄνω, καὶ τὴν γῆν. Καὶ ἐν ἐκείνῳ μὲν, ἁπλῶς πᾶς πονηρῶς βιῶν κατηγορεῖτο, ἐν τούτῳ δὲ, οἱ ᾽Ιουδαῖοι ἐλέγχονται. Καὶ ἄλλος δὲ προφήτης εἰσάγει τὸν Θεὸν οὕτω δικαζόμενον καὶ ἐλέγχοντα, λέγων, Ἀκούσατε, φάραγγες καὶ θεμέλια τῆς γῆς, ὅτι κρίσις τῷ Θεῷ πρὸς τὸν λαὸν αὐτοῦ, καὶ μετὰ τοῦ Ἰσραὴλ διελεγχθήσεται· καὶ Ἡσαΐας, Ἄκουε, οὐρανὲ, καὶ ἐνωτίζου, ἡ γῆ. Καὶ σύνηθες τῇ Γραφῇ τὸ τοιοῦτον σχῆμα, ὅπερ ἐστὶ πληκτικώτατον καὶ ἐντρεπτικώτατον, ὅτι τὰ ἄψυχα καθίζονται κριταὶ τῶν ἐμψύχων, ἅμα δὲ καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίας ἀποδεικτικώτατον, τοσοῦτον συγκαταβαίνοντος, ὥστε καὶ κρίνεσθαι μετὰ τῶν ἀνθρώπων.Ἤχησαν καὶ ἐταράχθησαν τὰ ὕδατα αὐτῶν· έταράχθησαν τὰ ὄρη ἐν τῇ κραταιότητι αὐτοῦ. Τοῦτο λέγουσιν, ὅτι Παντοδύναμος ὁ βοηθὸς ἡμῶν· πολλάκις γὰρ τὰ ὕδατα τῶν θαλασσῶν ἤχησαν καὶ ἐταράχθησαν κυκώμενα καὶ ἀναβρασσόμενα ταῖς βίαις τῶν ἐμπιπτόντων ἀνέμων. Ἔτι δὲ καὶ τὰ ὄρη, ἐσαλεύθησαν σεισμῷ. Ταῦτα δὲ γίνεται ἐν τῇ δυνά- μει αὐτοῦ. Ὁ μεταστρέφων γάρ, φησί, τὸ κῦτος τῆς θαλάσσης· καὶ, Επιβλέπων ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ ποιῶν αὐτὴν τρέμειν. Θαλασσῶν δὲ πληθυντι κῶς εἶπε, κατὰ τὴν Εβραΐδα συνήθειαν, ὡς ἐν ἄλλοις εἰρήκαμεν. "Η θαλάσσας καλεῖ τοὺς διαφόρους κόλπους, τὸν Αἰγαῖον, τὸν Ιόνιον, καὶ τὰ τοιαῦτα, Οὐκ ἄχαιρον δὲ, καὶ ἀναγωγικῶς ἑρμηνεῦσαι τὰ προῤῥηθέντα· Οὐ φοβηθησόμεθα ἐν τῷ ταράσσεσθαι τὴν γῆν, ήτοι τους γήϊνα φρονοῦντας τυράννους, καὶ ὑπηκόους· ἐταράσσοντο γὰρ (67) μετατιθεμέν νων τῆς πατρῴου πολιτείας αὐτῶν. Ναὶ μὴν, οὐδὲ ἐν τῷ μετατίθεσθαι, ήγουν εἰσέρχεσθαι τὰ ὄρη, τουτέστι τοὺς ἐπηρμένους δαίμονας, εἰς τὰς καρδίας τῶν ἁλμυρῶν καὶ πικρῶν ἀνθρώπων, ἐκμαίνοντας απο τοὺς εἰς τὸν καθ' ἡμῶν φόνον· πολλὰ γὰρ τοιαῦτα γεγο νέναι παρίστησιν ἡ βίβλος τῶν ἀποστολικών Πράξεων Ὕδατα δὲ αὐτῶν, ἤγουν τῶν δαιμόνων, οἱ εἰδωλολά τραι, δίκην ὑδάτων τῇδε κἀκεῖσε μεταφερόμενοι τοῖς πνεύμασι τῆς τούτων ἀπάτης, οἱ ἤχησαν μὲν βοῶν- τες, καὶ ἀλλήλοις παραθήγοντες· ἐταράχθησαν δὲ, θορυβηθέντες ἐπὶ ταῖς παραδοξοποιίαις τῶν δούλων τοῦ Θεοῦ, καὶ τῇ ἀκαταγωνίστῳ δυνάμει· ἐταράχθη- σαν δὲ καὶ τὰ ὄρη, τουτέστι καὶ αὐτοὶ οἱ δαίμονες, ἀτανοῦντες, καὶ ἐλαυνόμενοι. Τοῦ ποταμοῦ τὰ ὁρμήματα εὐφραίνουσι τὴν πόλιν τοῦ Θεοῦ. Ἐντεῦθεν τὰ κρύφια, καὶ μυστικά ποταμὸς μὲν γὰρ ὁ Χριστὸς, διὰ τὰ γλυκύτατα δεύ ματα τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ, ἄρδοντα, καὶ πιαίνοντα, καὶ πρὸς καρπογονίαν ἀρετῶν ἄγοντα τὰς τῶν πιστῶν ψυχάς· φησὶ γὰρ δι᾿ ἑνὸς τῶν προφητῶν· Ἰδοὺ ἐγὼ ἐκκλίνω ἐπ' αὐτούς, ὡς ποταμὸς εἰ- ρήνης • Ορμήματα δὲ, αὐτοῦ, οἱ θεῖοι ἀπόστολοι, πα φορμηθέντες παρ' αὐτοῦ εἰς τὴν τῶν πιστῶν διδας- καλίαν· Πορευθέντες γὰρ, φησί, μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη. Πόλις δὲ τοῦ Θεοῦ, τὸ σύστημα των πιστῶν, ἡ τῶν Χριστιανῶν Ἐκκλησία, διὰ τὸ θεοφιλές τῆς πολιτείας αὐτῶν. Εὐφραίνουσιν οὖν τὴν Ἐκκλη σίαν οἱ ἀπόστολοι καὶ βίῳ καὶ λόγῳ. Καὶ ἄλλως δέ· ποταμὸς μὲν, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· ὁρμήματα δὲ αὐτοῦ, τὰ διάφορα χαρίσματα, οἷς ἡ Ἐκκλησία και τακεκόσμηται. Ἡγασεν τὸ σκήνωμα αὐτοῦ ὁ Ὕψιστος. EUTHYMII ZIGABENI B VERS. 4. Sonuerunt et turbata sunt aqua eorum, A conturbali sunt montes in fortitudine ejus. Omnipo- dens, inquiunt, nobis auxilio est. Saepenumero enim marium fluctus fremuerunt conturbatique et commoti sunt, effervescentes nimirum irruentium ventorum vi : montes etiam nonnunquam concussi sunt. Omnia autem hæc potestate Dei efficiuntur. Unde alibi etiam ait ; Qui convertis profundum ma- ris s. Item : Qui respicit terram et facit eam tromeres. Maria autem in plurali numero dicit, juxta Hebraica linguæ consuetudinem, ut alibi diximus. Vel, per maria, varios maris sinus aut traetus intelligit, veluti Ægeum, Ionicum et alios hujusmodi. Nec tamen abs re fuerit, his verbis anagogicum etiam sensum accommodare : Non timebimus, inquiunt, dum turbatur terra, hoc est, dum tyranni et subditi eorum populi terrena sapientes turbabuntur. [Tur- bati autem sunt, antiqua ac patria eorum conver- satione immutata.) Quinimo, neque etiam timebimus dum montes, hoc, est, superbi elatique animo, ac tumentes dæmones, in amarescentium ac maris in- star infructuosorum hominum corda transferentur ; hoc est, dum irruere eos videbimus, in hujusmodi homines, ita ut ad furorem eos atque insaniam conmoveant, et sævire eos etiam cogant in nos. Multa enim hujusmodi facta fuisse traduntur in apostolorum Actis. [Et quod ait, sonuisse ac con» turbatas esse aquas eorum, ita intelligendum est, ut oratio ad montes dirigatur, ac si diceret: Aquæ eorum montium.] Per aquas autem mon- tium diabolicos atque idololatras homines intelligit, qui aquarum instar huc et illuc a spiritu deceptionis aguntur, quique clamantes sonuerunt et mutue sese ad fidelium necem irritantes turbati sunt, et perterriti in admirandis servorum Dei operibus atque in invicto eorum robore. Turbati etiam sunt montes, hoc est, ipsi etiam, dæmones debiliores facți sunt atque in fugam acti. Vers. 5. Fluminis impetus lætifical civitatem C Dei. Occulta hic traduntur mysteria. Et flumen quidem Christus dicitur propter dulcissima do- ctrinæ ejus fluenta, quæ fideles animas irrigant, impinguant et ad uberrimos virtutum fructus de- ducunt. Unde per quemdam prophetam dicit: Ecce declino ad eos, quasi flumen pacis ". Per impetus autem hujus fluminis, sanctos intelligimus aposto- los, qui ab eo missi atque impulsi sunt, ad fidelium doctrinam. Euntes enim, inquit, docete omnes gen- tes *. Civitas vero Dei est fidelium congregatio, ipsa nimirum Christianorum Ecclesia, quæ Dei esse dicitur, quia vita et conversatio eorum Deo grata est. Lætificant igitur Ecclesiam apostoli, exemplo ac doctrina. Vel aliter : Per impetus fuminis, dona atque charismata intelligere pos. D · sumus sancti Spiritus, quibus Ecclesia ab eo ornata est. Sanctificavit tabernaculum suum Altissimus. Ipsa Psal. Lx17, 8. "Psal. cini, 32. ** Isa. Lxvi, 12. " Matth. xxviu, 19. Varia lectiones. (67) Αl. μετατιθεμένης.
1α A psalm belonging to Asaph. We discussed the ‘Asaph’ inscription in the preamble to the book of psalms and I think it is superfluous to speak about it again. § 50 For good reason this psalm follows the one before it, for in this one also there is a calling to witness and a censure. Except that in the previous psalm the whole nature of mankind is called to listen, while in this one it is heaven and earth, for it says, He will summon the heaven above and the earth. Also in the previous psalm it was simply everyone who lives wickedly who was indicted, while in this one it is the Jews who are censured. Another prophet also introduces God judging and censuring in this way, saying, Hear, you chasms and foundations of the earth, because God has judgement towards his people and he will dispute with Israel. And Isaiah says, Hear, O heaven, and give ear, O earth. And this kind of figure is familiar in Scripture; it is very striking and deeply shaming, because the inanimate elements sit in judgement over the animate beings, and at the same time it is strong proof of God’s benevolence, showing such condescension as even to be judged along with men.
β Θεὸς θεῶν Κύριος ἐλάλησε καὶ ἐκάλεσε τὴν γῆν. Τέσσαρα σημαινόμενα τοῦ Θεός ὀνόματος εὑρίσκομεν παρὰ τῇ Γραφῇ. Tὸ μὲν κυρίως λεγόμενον, ὡς ὁ Θεὸς πάντων καὶ δημιουργός. Tὸ δὲ, κατὰ μίμησιν καὶ ὁμοίωσιν, ὡς τὸ, Θεὸς θεῶν Κύριος, ἐλάλησε, καὶ, Ὁ Θεὸς ἔστη ἐν συναγωγῇ θεῶν, ἐν μέσῳ δὲ θεοὺς διακρινεῖ, καὶ, Ἐγὼ εἶπα, θεοί ἐστε, α Ἰσραὴλ διελεγχθήσεται [Ra] : λαοῦ διελεγχθήσεται F : λαοῦ διαλεχθήσεται MPSBV.Ἤχησαν καὶ ἐταράχθησαν τὰ ὕδατα αὐτῶν· έταράχθησαν τὰ ὄρη ἐν τῇ κραταιότητι αὐτοῦ. Τοῦτο λέγουσιν, ὅτι Παντοδύναμος ὁ βοηθὸς ἡμῶν· πολλάκις γὰρ τὰ ὕδατα τῶν θαλασσῶν ἤχησαν καὶ ἐταράχθησαν κυκώμενα καὶ ἀναβρασσόμενα ταῖς βίαις τῶν ἐμπιπτόντων ἀνέμων. Ἔτι δὲ καὶ τὰ ὄρη, ἐσαλεύθησαν σεισμῷ. Ταῦτα δὲ γίνεται ἐν τῇ δυνά- μει αὐτοῦ. Ὁ μεταστρέφων γάρ, φησί, τὸ κῦτος τῆς θαλάσσης· καὶ, Επιβλέπων ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ ποιῶν αὐτὴν τρέμειν. Θαλασσῶν δὲ πληθυντι κῶς εἶπε, κατὰ τὴν Εβραΐδα συνήθειαν, ὡς ἐν ἄλλοις εἰρήκαμεν. "Η θαλάσσας καλεῖ τοὺς διαφόρους κόλπους, τὸν Αἰγαῖον, τὸν Ιόνιον, καὶ τὰ τοιαῦτα, Οὐκ ἄχαιρον δὲ, καὶ ἀναγωγικῶς ἑρμηνεῦσαι τὰ προῤῥηθέντα· Οὐ φοβηθησόμεθα ἐν τῷ ταράσσεσθαι τὴν γῆν, ήτοι τους γήϊνα φρονοῦντας τυράννους, καὶ ὑπηκόους· ἐταράσσοντο γὰρ (67) μετατιθεμέν νων τῆς πατρῴου πολιτείας αὐτῶν. Ναὶ μὴν, οὐδὲ ἐν τῷ μετατίθεσθαι, ήγουν εἰσέρχεσθαι τὰ ὄρη, τουτέστι τοὺς ἐπηρμένους δαίμονας, εἰς τὰς καρδίας τῶν ἁλμυρῶν καὶ πικρῶν ἀνθρώπων, ἐκμαίνοντας απο τοὺς εἰς τὸν καθ' ἡμῶν φόνον· πολλὰ γὰρ τοιαῦτα γεγο νέναι παρίστησιν ἡ βίβλος τῶν ἀποστολικών Πράξεων Ὕδατα δὲ αὐτῶν, ἤγουν τῶν δαιμόνων, οἱ εἰδωλολά τραι, δίκην ὑδάτων τῇδε κἀκεῖσε μεταφερόμενοι τοῖς πνεύμασι τῆς τούτων ἀπάτης, οἱ ἤχησαν μὲν βοῶν- τες, καὶ ἀλλήλοις παραθήγοντες· ἐταράχθησαν δὲ, θορυβηθέντες ἐπὶ ταῖς παραδοξοποιίαις τῶν δούλων τοῦ Θεοῦ, καὶ τῇ ἀκαταγωνίστῳ δυνάμει· ἐταράχθη- σαν δὲ καὶ τὰ ὄρη, τουτέστι καὶ αὐτοὶ οἱ δαίμονες, ἀτανοῦντες, καὶ ἐλαυνόμενοι. Τοῦ ποταμοῦ τὰ ὁρμήματα εὐφραίνουσι τὴν πόλιν τοῦ Θεοῦ. Ἐντεῦθεν τὰ κρύφια, καὶ μυστικά ποταμὸς μὲν γὰρ ὁ Χριστὸς, διὰ τὰ γλυκύτατα δεύ ματα τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ, ἄρδοντα, καὶ πιαίνοντα, καὶ πρὸς καρπογονίαν ἀρετῶν ἄγοντα τὰς τῶν πιστῶν ψυχάς· φησὶ γὰρ δι᾿ ἑνὸς τῶν προφητῶν· Ἰδοὺ ἐγὼ ἐκκλίνω ἐπ' αὐτούς, ὡς ποταμὸς εἰ- ρήνης • Ορμήματα δὲ, αὐτοῦ, οἱ θεῖοι ἀπόστολοι, πα φορμηθέντες παρ' αὐτοῦ εἰς τὴν τῶν πιστῶν διδας- καλίαν· Πορευθέντες γὰρ, φησί, μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη. Πόλις δὲ τοῦ Θεοῦ, τὸ σύστημα των πιστῶν, ἡ τῶν Χριστιανῶν Ἐκκλησία, διὰ τὸ θεοφιλές τῆς πολιτείας αὐτῶν. Εὐφραίνουσιν οὖν τὴν Ἐκκλη σίαν οἱ ἀπόστολοι καὶ βίῳ καὶ λόγῳ. Καὶ ἄλλως δέ· ποταμὸς μὲν, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· ὁρμήματα δὲ αὐτοῦ, τὰ διάφορα χαρίσματα, οἷς ἡ Ἐκκλησία και τακεκόσμηται. Ἡγασεν τὸ σκήνωμα αὐτοῦ ὁ Ὕψιστος. EUTHYMII ZIGABENI B VERS. 4. Sonuerunt et turbata sunt aqua eorum, A conturbali sunt montes in fortitudine ejus. Omnipo- dens, inquiunt, nobis auxilio est. Saepenumero enim marium fluctus fremuerunt conturbatique et commoti sunt, effervescentes nimirum irruentium ventorum vi : montes etiam nonnunquam concussi sunt. Omnia autem hæc potestate Dei efficiuntur. Unde alibi etiam ait ; Qui convertis profundum ma- ris s. Item : Qui respicit terram et facit eam tromeres. Maria autem in plurali numero dicit, juxta Hebraica linguæ consuetudinem, ut alibi diximus. Vel, per maria, varios maris sinus aut traetus intelligit, veluti Ægeum, Ionicum et alios hujusmodi. Nec tamen abs re fuerit, his verbis anagogicum etiam sensum accommodare : Non timebimus, inquiunt, dum turbatur terra, hoc est, dum tyranni et subditi eorum populi terrena sapientes turbabuntur. [Tur- bati autem sunt, antiqua ac patria eorum conver- satione immutata.) Quinimo, neque etiam timebimus dum montes, hoc, est, superbi elatique animo, ac tumentes dæmones, in amarescentium ac maris in- star infructuosorum hominum corda transferentur ; hoc est, dum irruere eos videbimus, in hujusmodi homines, ita ut ad furorem eos atque insaniam conmoveant, et sævire eos etiam cogant in nos. Multa enim hujusmodi facta fuisse traduntur in apostolorum Actis. [Et quod ait, sonuisse ac con» turbatas esse aquas eorum, ita intelligendum est, ut oratio ad montes dirigatur, ac si diceret: Aquæ eorum montium.] Per aquas autem mon- tium diabolicos atque idololatras homines intelligit, qui aquarum instar huc et illuc a spiritu deceptionis aguntur, quique clamantes sonuerunt et mutue sese ad fidelium necem irritantes turbati sunt, et perterriti in admirandis servorum Dei operibus atque in invicto eorum robore. Turbati etiam sunt montes, hoc est, ipsi etiam, dæmones debiliores facți sunt atque in fugam acti. Vers. 5. Fluminis impetus lætifical civitatem C Dei. Occulta hic traduntur mysteria. Et flumen quidem Christus dicitur propter dulcissima do- ctrinæ ejus fluenta, quæ fideles animas irrigant, impinguant et ad uberrimos virtutum fructus de- ducunt. Unde per quemdam prophetam dicit: Ecce declino ad eos, quasi flumen pacis ". Per impetus autem hujus fluminis, sanctos intelligimus aposto- los, qui ab eo missi atque impulsi sunt, ad fidelium doctrinam. Euntes enim, inquit, docete omnes gen- tes *. Civitas vero Dei est fidelium congregatio, ipsa nimirum Christianorum Ecclesia, quæ Dei esse dicitur, quia vita et conversatio eorum Deo grata est. Lætificant igitur Ecclesiam apostoli, exemplo ac doctrina. Vel aliter : Per impetus fuminis, dona atque charismata intelligere pos. D · sumus sancti Spiritus, quibus Ecclesia ab eo ornata est. Sanctificavit tabernaculum suum Altissimus. Ipsa Psal. Lx17, 8. "Psal. cini, 32. ** Isa. Lxvi, 12. " Matth. xxviu, 19. Varia lectiones. (67) Αl. μετατιθεμένης.
1β The Lord, the God of gods, has spoken and summoned the earth. We find four meanings of the name ‘God’ in Scripture. The first, in the eminent sense, is as the God of all and creator. The second is by way of imitation and likeness, as with, The Lord, the God of gods, has spoken, and, God has stood in the assembly of gods, in the midst he will make judgement on the gods, and, I have said, ‘You are gods and sons of the Most High all’, and, You will not revile gods
PG 128:628Ψαλμός 49 — Psalm 49
PG 128:537καὶ υἱοὶ Ὑψίστου πάντες, καὶ, Θεοὺς | οὐ κακολογήσεις, καὶ ἄρχοντας τοῦ λαοῦ σου οὐκ ἐρεῖς κακῶς. Δῆλον γὰρ, ὅτι θεοὺς ἐν ταύταις ταῖς χρήσεσι καλεῖ, τοὺς δι’ ἀρετῆς μιμουμένους τὸν Θεὸν, καὶ τοὺς ὁμοιουμένους τῷ Θεῷ κατὰ τὸ ἄρχειν καὶ τὸ κρίνειν, ὡς οἱ ἄρχοντες καὶ οἱ κριταί. Τρίτον δὲ σημαινόμενον, τὸ κατ’ ἀναλογίαν, ὡς ὁ Μωυσῆς, θεὸς Φαραὼ λεγόμενος, οἷα τερατουργῶν κατ’ αὐτοῦ, καὶ τιμωρούμενος αὐτὸν, καὶ τῷ βουλήματι χρώμενος εἰς παραγωγὴν τῶν κολάσεων, καὶ προφήτην τοῦ βουλήματος ἔχων τὸν Ἀαρὼν, καὶ δοκῶν τῷ Φαραὼ θανάτου καὶ ζωῆς κύριος. Διαφέρει δὲ τοῦτο τοῦ δευτέρου σημαινομένου, ὅτι οὐχ ἁπλῶς θεός λέγεται, καθάπερ ἐκεῖνο, ἀλλὰ θεὸς Φαραώ. Τέταρτον, τὸ κατὰ πλάνην, ὡς τὸ, Βαδίζετε καὶ βοᾶτε πρὸς τοὺς θεοὺς, οὓς ἐξελέξασθε, καὶ, Οὐ ποιήσετε ὑμῖν θεοὺς ἀργυροῦς ἢ χρυσοῦς. Φησὶν οὖν διὰ Δαυὶδ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὅτι ὁ Δημιουργὸς τῶν ἀρχόντων καὶ τῶν κριτῶν τῆς γῆς, ὁ Κύριος πάντων ἁπλῶς, ἐλάλησε. Tί δὲ ἐλάλησεν, εἶπε προφήτης ἕτερος, ὡς ἀνωτέρω εἰρήκαμεν· Ἀκούσατε, φάραγγες καὶ θεμέλια τῆς γῆς. Καὶ ἐκάλεσε τὴν γῆν διὰ τῆς λαλιᾶς ταύτης εἰς ἀκρόασιν.Ἤχησαν καὶ ἐταράχθησαν τὰ ὕδατα αὐτῶν· έταράχθησαν τὰ ὄρη ἐν τῇ κραταιότητι αὐτοῦ. Τοῦτο λέγουσιν, ὅτι Παντοδύναμος ὁ βοηθὸς ἡμῶν· πολλάκις γὰρ τὰ ὕδατα τῶν θαλασσῶν ἤχησαν καὶ ἐταράχθησαν κυκώμενα καὶ ἀναβρασσόμενα ταῖς βίαις τῶν ἐμπιπτόντων ἀνέμων. Ἔτι δὲ καὶ τὰ ὄρη, ἐσαλεύθησαν σεισμῷ. Ταῦτα δὲ γίνεται ἐν τῇ δυνά- μει αὐτοῦ. Ὁ μεταστρέφων γάρ, φησί, τὸ κῦτος τῆς θαλάσσης· καὶ, Επιβλέπων ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ ποιῶν αὐτὴν τρέμειν. Θαλασσῶν δὲ πληθυντι κῶς εἶπε, κατὰ τὴν Εβραΐδα συνήθειαν, ὡς ἐν ἄλλοις εἰρήκαμεν. "Η θαλάσσας καλεῖ τοὺς διαφόρους κόλπους, τὸν Αἰγαῖον, τὸν Ιόνιον, καὶ τὰ τοιαῦτα, Οὐκ ἄχαιρον δὲ, καὶ ἀναγωγικῶς ἑρμηνεῦσαι τὰ προῤῥηθέντα· Οὐ φοβηθησόμεθα ἐν τῷ ταράσσεσθαι τὴν γῆν, ήτοι τους γήϊνα φρονοῦντας τυράννους, καὶ ὑπηκόους· ἐταράσσοντο γὰρ (67) μετατιθεμέν νων τῆς πατρῴου πολιτείας αὐτῶν. Ναὶ μὴν, οὐδὲ ἐν τῷ μετατίθεσθαι, ήγουν εἰσέρχεσθαι τὰ ὄρη, τουτέστι τοὺς ἐπηρμένους δαίμονας, εἰς τὰς καρδίας τῶν ἁλμυρῶν καὶ πικρῶν ἀνθρώπων, ἐκμαίνοντας απο τοὺς εἰς τὸν καθ' ἡμῶν φόνον· πολλὰ γὰρ τοιαῦτα γεγο νέναι παρίστησιν ἡ βίβλος τῶν ἀποστολικών Πράξεων Ὕδατα δὲ αὐτῶν, ἤγουν τῶν δαιμόνων, οἱ εἰδωλολά τραι, δίκην ὑδάτων τῇδε κἀκεῖσε μεταφερόμενοι τοῖς πνεύμασι τῆς τούτων ἀπάτης, οἱ ἤχησαν μὲν βοῶν- τες, καὶ ἀλλήλοις παραθήγοντες· ἐταράχθησαν δὲ, θορυβηθέντες ἐπὶ ταῖς παραδοξοποιίαις τῶν δούλων τοῦ Θεοῦ, καὶ τῇ ἀκαταγωνίστῳ δυνάμει· ἐταράχθη- σαν δὲ καὶ τὰ ὄρη, τουτέστι καὶ αὐτοὶ οἱ δαίμονες, ἀτανοῦντες, καὶ ἐλαυνόμενοι. Τοῦ ποταμοῦ τὰ ὁρμήματα εὐφραίνουσι τὴν πόλιν τοῦ Θεοῦ. Ἐντεῦθεν τὰ κρύφια, καὶ μυστικά ποταμὸς μὲν γὰρ ὁ Χριστὸς, διὰ τὰ γλυκύτατα δεύ ματα τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ, ἄρδοντα, καὶ πιαίνοντα, καὶ πρὸς καρπογονίαν ἀρετῶν ἄγοντα τὰς τῶν πιστῶν ψυχάς· φησὶ γὰρ δι᾿ ἑνὸς τῶν προφητῶν· Ἰδοὺ ἐγὼ ἐκκλίνω ἐπ' αὐτούς, ὡς ποταμὸς εἰ- ρήνης • Ορμήματα δὲ, αὐτοῦ, οἱ θεῖοι ἀπόστολοι, πα φορμηθέντες παρ' αὐτοῦ εἰς τὴν τῶν πιστῶν διδας- καλίαν· Πορευθέντες γὰρ, φησί, μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη. Πόλις δὲ τοῦ Θεοῦ, τὸ σύστημα των πιστῶν, ἡ τῶν Χριστιανῶν Ἐκκλησία, διὰ τὸ θεοφιλές τῆς πολιτείας αὐτῶν. Εὐφραίνουσιν οὖν τὴν Ἐκκλη σίαν οἱ ἀπόστολοι καὶ βίῳ καὶ λόγῳ. Καὶ ἄλλως δέ· ποταμὸς μὲν, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· ὁρμήματα δὲ αὐτοῦ, τὰ διάφορα χαρίσματα, οἷς ἡ Ἐκκλησία και τακεκόσμηται. Ἡγασεν τὸ σκήνωμα αὐτοῦ ὁ Ὕψιστος. EUTHYMII ZIGABENI B VERS. 4. Sonuerunt et turbata sunt aqua eorum, A conturbali sunt montes in fortitudine ejus. Omnipo- dens, inquiunt, nobis auxilio est. Saepenumero enim marium fluctus fremuerunt conturbatique et commoti sunt, effervescentes nimirum irruentium ventorum vi : montes etiam nonnunquam concussi sunt. Omnia autem hæc potestate Dei efficiuntur. Unde alibi etiam ait ; Qui convertis profundum ma- ris s. Item : Qui respicit terram et facit eam tromeres. Maria autem in plurali numero dicit, juxta Hebraica linguæ consuetudinem, ut alibi diximus. Vel, per maria, varios maris sinus aut traetus intelligit, veluti Ægeum, Ionicum et alios hujusmodi. Nec tamen abs re fuerit, his verbis anagogicum etiam sensum accommodare : Non timebimus, inquiunt, dum turbatur terra, hoc est, dum tyranni et subditi eorum populi terrena sapientes turbabuntur. [Tur- bati autem sunt, antiqua ac patria eorum conver- satione immutata.) Quinimo, neque etiam timebimus dum montes, hoc, est, superbi elatique animo, ac tumentes dæmones, in amarescentium ac maris in- star infructuosorum hominum corda transferentur ; hoc est, dum irruere eos videbimus, in hujusmodi homines, ita ut ad furorem eos atque insaniam conmoveant, et sævire eos etiam cogant in nos. Multa enim hujusmodi facta fuisse traduntur in apostolorum Actis. [Et quod ait, sonuisse ac con» turbatas esse aquas eorum, ita intelligendum est, ut oratio ad montes dirigatur, ac si diceret: Aquæ eorum montium.] Per aquas autem mon- tium diabolicos atque idololatras homines intelligit, qui aquarum instar huc et illuc a spiritu deceptionis aguntur, quique clamantes sonuerunt et mutue sese ad fidelium necem irritantes turbati sunt, et perterriti in admirandis servorum Dei operibus atque in invicto eorum robore. Turbati etiam sunt montes, hoc est, ipsi etiam, dæmones debiliores facți sunt atque in fugam acti. Vers. 5. Fluminis impetus lætifical civitatem C Dei. Occulta hic traduntur mysteria. Et flumen quidem Christus dicitur propter dulcissima do- ctrinæ ejus fluenta, quæ fideles animas irrigant, impinguant et ad uberrimos virtutum fructus de- ducunt. Unde per quemdam prophetam dicit: Ecce declino ad eos, quasi flumen pacis ". Per impetus autem hujus fluminis, sanctos intelligimus aposto- los, qui ab eo missi atque impulsi sunt, ad fidelium doctrinam. Euntes enim, inquit, docete omnes gen- tes *. Civitas vero Dei est fidelium congregatio, ipsa nimirum Christianorum Ecclesia, quæ Dei esse dicitur, quia vita et conversatio eorum Deo grata est. Lætificant igitur Ecclesiam apostoli, exemplo ac doctrina. Vel aliter : Per impetus fuminis, dona atque charismata intelligere pos. D · sumus sancti Spiritus, quibus Ecclesia ab eo ornata est. Sanctificavit tabernaculum suum Altissimus. Ipsa Psal. Lx17, 8. "Psal. cini, 32. ** Isa. Lxvi, 12. " Matth. xxviu, 19. Varia lectiones. (67) Αl. μετατιθεμένης.
and you will not speak evil of the rulers of your people. It is clear that in these usages he is call- ing ‘gods’ those who through virtue are imitating God and those who are likened to God in respect of ruling and judging, as are rulers and judges. The third meaning is by analogy, as when Moses is called the ‘god of Pharaoh’, as working wonders against him and punishing him and using his will to produce the chastisements and having Aaron as the prophet of his will and appearing to Pharaoh as lord of death and life. This differs from the second meaning, because he not simply called ‘god’ as he is there, but the ‘god of Pharaoh’. The fourth, is by illusion, as with, Go and cry aloud to the gods whom you have chosen for yourselves, and, You shall not make for yourselves gods of silver or of gold. David therefore is saying through the holy Spirit that the Creator of the rulers and of the judges of the earth, in a word, the Lord of all things, has spoken. What he spoke, another prophet said, as we mentioned above, Hear, you chasms and foundations of the earth. And through this utterance he called the earth to listen.
PG 128:539γ Ἀπὸ ἀνατολῶν ἡλίου μέχρι δυσμῶν. Τουτέστι, πᾶσαν· ἐν ταύταις γὰρ σύμπασα περατοῦται.
1γ From the rising of the sun to its setting. That is, the whole earth, for by these extremities the whole is delimited.
α Ἐκ Σιὼν ἡ εὐπρέπεια τῆς ὡραιότητος αὐτοῦ. Τοῦτο καὶ τὰ ἑξῆς ῥητὰ, διὰ μέσου κεῖνται, προφητείας ἔχοντα· τὸ δὲ ῥηθὲν, τοιαύτην παρίστησιν ἔννοιαν, ὅτι καὶ πρότερον ἐν Σιὼν ἦν ὁ ναὸς τοῦ Πατρὸς, ὃς ἦν κόσμος καὶ δόξα τῆς θεότητος αὐτοῦ, καὶ ὕστερον ἐκ Σιὼν ἔσται ὁ ναὸς τοῦ Υἱοῦ, τουτέστι, τὸ πρόσλημμα, ὃς ὁμοίως ἔσται κόσμος καὶ δόξα τῆς ἐνοικούσης αὐτῷ θεότητος· ὡραιότητα γὰρ, τὴν θεότητα νοήσεις· τί γὰρ θεότητος ὡραιότερον; β-α Ὁ Θεὸς ἐμφανῶς ἥξει, ὁ Θεὸς ἡμῶν, καὶ οὐ παρασιωπήσεται. Τοῦτο, προφητεία περὶ τῆς δευτέρας τοῦ Χριστοῦ παρουσίας. Ἐν μὲν γὰρ τῇ πρώτῃ, ἀσυμφανῶς ἦλθε, λαθὼν καὶ αὐτὸν τὸν διάβολον· οὐ γὰρ ἂν ἠρώτα αὐτὸν ἐπὶ τοῦ ὄρους, εἰ Υἱός ἐστι τοῦ Θεοῦ. Ἐν δὲ τῇ δευτέρᾳ, φανερῶς ἐλεύσεται μετὰ δυνάμεως καὶ δόξης πολλῆς. Τότε μὲν γὰρ, ὡς θηρατὴς τοῦ ἀφηνιάσαντος ἧκεν, ἐν οἰκέτου σχήματι· ὕστερον δὲ, ὡς κριτὴς τοῦ πλάσματος ἥξει. Ὥσπερ γὰρ ἡ ἀστραπὴ, φησὶν, ἐκπορεύεται ἐξ ἀνατολῶν ἡλίου, καὶ φαίνεται ἕως δυσμῶν, οὕτως ἔσται καὶ ἡ παρουσία τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου, πᾶσι φανερά τε καὶ φοβερά. Οὐ παρασιωπήσεται δὲ, ἀντὶ τοῦ, οὐκ ἀνεξικακήσει διαπαντός.
2α Out of Zion is the splendour of his comeliness. This and the following verses form a parenthesis containing prophecies. This verse pre- sents a meaning such that formerly in Zion was the temple of the Father, a temple that was an ornament and glory of his divinity, and later again out of Zion will come the temple of the Son, that is, his assumed humanity, which similarly will be an ornament and glory of the divinity dwelling in it. You will understand comeliness as divinity, for what is more comely than divinity? 2β-3α God will come manifestly, our God, and will not keep silence. This is a prophecy about the second coming of Christ. In the first he came non-manifestly, escaping the notice of even the devil, otherwise he would not have asked him on the mountain if he is the Son of God. In the second, however, he will come openly with power and great glory. For then he came in the form of a servant as a retriever of one who had slipped the reins, but later he will come as judge of his creature. For as the lightning comes from the east and shines as far as the west, so will be the coming of the Son of man, visible to all and fearful. ‘He will not keep silence’, in the sense of, ‘he will not show forbearance forever’.
PG 128:541β Πῦρ ἐνώπιον αὐτοῦ καυθήσεται, καὶ κύκλῳ αὐτοῦ καταιγὶς σφόδρα.αὐτὴ πόλις ἐστὶ, καὶ σκήνωμα τοῦ Θεοῦ· Ἐνοικήσω Δ γὰρ, φησίν, ἐν αὐτοῖς καὶ ἐμπεριπατήσω. Ο Θεός ἐν μέσῳ αὐτῆς, καὶ οὐ σαλευθήσεται. – Καὶ ἰδοὺ φησὶν, ἐγὼ μεθ' ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς ἡμέρας. Καί· "Οπου εἰσὶ δύο ἢ τρεῖς συνηγμένο εἰς τὸ ἐμὸν ὄνομα, ἐκεῖ εἰμι ἐν μέσῳ αὐτῶν. Οὐ σαλευθήσεται δὲ ταῖς βίαις τῶν ἀνατρέπειν ἐπιχει ρούντων, ὁρατῶν καὶ ἀοράτων ἐχθρῶν· Πύλαι γὰρ, φησίν, ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς. Βοηθήσει αὐτῇ ὁ Θεὸς τὸ πρὸς πρωί πρωί. Βοηθήσει αὐτῇ ἐν περιστάσεσι ταχύτατα. Τὸ γὰρ Ηρὸς πρωί, τάχους ἐπίτασιν σημαίνει, καὶ σύγκρισιν τοῦ πρωί, πρὸς ἕτερον πρωί· (68) διὸ τὸ ἄρθρον τῷ δευτέρῳ πρωί συντάξεις· οἷον, Τὸ πρωΐ, ὅσον πρὸς πρωί ἕτερον. Εταράχθησαν ἔθνη. Τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος κατασπειρομένου, ἐκινήθησαν πάντες· οἱ μὲν, προσ- τρέχοντες τῇ πίστει· οἱ δὲ, κατατρέχοντες αὐτῆς. Εκκλιναν βασιλείαι. Αἱ πολεμοῦσαι τῇ Ἐκκλη σία, ηττήθησαν ἀπειποῦσαι, ἢ ὑπεκλίθησαν αὐτῇ διὰ πίστεως· καὶ τοῦτο γὰρ κἀκεῖνο γέγονεν, ἐπὶ διαφόρων πόλεων. • ἃ Εδωκεν φωνὴν αὐτοῦ ὁ Ὕψιστος, ἐσαλεύθη ἡ γῆ. Τὸ μεγαλοδύναμον τοῦ Θεοῦ δεδήλωκεν ἐντεῦ- θεν, ὅτι μόνον λέγει, καὶ εὐθὺς τρέμει ἡ γῆ καὶ ἀλλαχοῦ γάρ φησιν. Ὁ ἐπιβλέπων ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ ποιῶν αὐτὴν τρέμειν. Τὰ τοιαῦτα δὲ, κατὰ μεταφορὰν εἴρηται τῶν ἐγκελευόντων τιμωρηθή ναί τινας, ἢ ὀργίλως ἐνορώντων · (69) ὀργὴν δὲ Θεοῦ λέγομεν, τὴν ἀπόφασιν. Η καὶ ἄλλως · Εδωκεν εἰς τὸν κόσμον τὴν διὰ τοῦ Εὐαγγελίου φωνὴν αὐτοῦ, καὶ συνεκινήθησαν πάντες, ὡς προειρήκαμεν γῆν γὰρ νοήσεις τοὺς κατοικοῦντας τὴν γῆν, ὡς τό· Καὶ ἦν πᾶσα γῆ χείλος ἔν. Κύριος τῶν δυνάμεων μεθ' ἡμῶν, ἀντιλήπτωρ ἡμῶν ὁ Θεὸς Ιακώβ. Ταῦτα ἡ Ἐκκλησία φησίν, ἐνισχύουσα αὐτὴν, καὶ παραθαρρύνουσα. Ευκαίρως δὲ τοῦ Ἰακὼβ ἐμνημόνευσεν (70) ὅτι τὸ κἀκεῖνον, ἐπιβουλευόμενον, τοῦτο μὲν, ὑπὸ Ἡσαῦ· τοῦτο δὲ ὑπὸ Λάβαν, τοῦτο δὲ ὑπὸ διαφόρων ἄλλων, ὁ Θεὸς ἐρβύσατο· καὶ ὅτι πρῶτος αὐτὸς τὴν τῶν ἐθνῶν πρωί COMMENT. IN PSALMOS. otiam Christianorum Ecclesia locus est et laber- C naculum Dei : Inhabitabo enim, inquit, et inambu - labo in eis ". - VERS. 6. Deus in medio ejus non commovebitur. Ecce ego, inquit, vobiscum sum omnibus diebus (usque ad consummationem sæculi ".) Item : Ubi sunt duo, aut tres congregati in nomine meo, iltie sum ego in medio eorum ". Non commovebitur autem vi aliqua visibiliun, seu invisibilium inimicorum conantium ea evertere : Portæ enim, inquit, inferni non prævaletunt adversus cam “. Adjuvabit eam Deus mane diluculo. Adjuvabit eam, inquit, Deus quam celerrime : quoties nimi- rum in periculis fuerit constituta. Nam quod ait: Mane diluculo, seu [ut lectio Græca magis poscit,| Diluculo ad diluculum, summam indicat celerita- tem et comparationem unius diluculi ad alind diluculum, veluti sit quoddam diluculum alterius disculi. Vens. 7. Conturbate sunt gentes. Quia dissemi- nata prædicatione evangelica omnes commoti sunt, alii currentes ad fidem, alii vero adversus eam impetum facientes. Inclinata sunt regna. Regna omnia quæ adversus Ecclesiam pugnaverunt, victa tandem ac superata eo deducta sunt, ut contra certamen detrectaverint. Vel; inclinata ei sunt per fidem, utrumque enim multis in civitatibus effectum est. Dedit vocem suam Altissimus, el mota est terra. Hoc in loco summam Dei potentiam declarat, dumn ad solain ejus vocem statim tremere terram dicit. Quod alibi etiam fieri testatur ad solum aspe- ctum, dum ait : Qui respicit terram, et facit enm tremere “. Hujusmodi autem verba metaphorice dicta sunt ad eorum exemplum, qui aliquem cruciari jubent, seu qui torve, aut iracunde aliquem intuentur. Iracundia autem commotum esse Deum dicimus, quando aut pœnas peccati, condignas infert, aut alio quovis modo peccatorem condem- nat. Vel aliter: Dedit Deus vocem suam in mundo per Evangelium: et commoti sunt omnes, ut prædiximus. Terram enim accipimus hoc in loco pro habitatoribus terræ, juxta quam significationem alibi legimus: Et erat omnis terra labii unius 7. D VERS. 8. Dominus virtutum nobiscum, adjutor moster Deus Jacob. Hæc verba profert Ecclesia seipsam cohortans ac confidere jubens. Opportune autem meminit patriarchæ Jacob : quia eum inter carterne Deus persæpe ab insidiis liberavit, et quia primus gentium vocationem apertius prædi- sit : Non defciel, inquiens, princeps de Juda,neque * Levit. xxvi, 12; Cor. vi, 16. ** Matth. xxvII!, 20. Matth. xv, 20. « Matth. xvι, 18. ** Psal. c111, 32. * F.zech. XL, 43. Varia lectiones. ticulum construes cum secunda voce ut sensus sit : Hane quod ad aliud mane pertineat. condemnationem. tum ab Esas modo, modo a Labano, modo ab aliis liberavit Deus; tum quod ipse omnium primus gen- tium vocationem prædicit, ete. (68) Græcorum verborum sensus est : Quare προ (69) Græca ita sonant : Iram aulan Dei dicimus (70) Græca sic : Cum quod cum insidiis appeti -
3β Fire will flare up before him and around him a mighty squall.
Tὸ φρικτὸν αὐτοῦ καὶ ἀνυπόστατον διὰ τούτων προαγορεύει. Οὕτω γὰρ καὶ Δανιὴλ ἐθεάσατο· Ποταμὸς γὰρ, φησὶ, πυρὸς εἷλκεν ἔμπροσθεν αὐτοῦ· ὁ θρόνος αὐτοῦ, φλὸξ πυρός· οἱ τροχοὶ αὐτοῦ, πῦρ φλέγον. Καταιγὶς δέ ἐστι, ῥαγδαία ῥύμη πνεύματος, ἀφόρητος. 4 Προσκαλέσεται τὸν οὐρανὸν ἄνω καὶ τὴν γῆν, τοῦ διακρῖναι τὸν λαὸν αὐτοῦ. Τὸν ἄνω οὐρανὸν, καθ’ ὑπερβατόν. Προσκαλεῖται δὲ ταῦτα, ἕνεκεν τοῦ διακρῖναι τὸν λαὸν αὐτοῦ, κακῶς πολιτευόμενον· διακρῖναι δὲ νῦν, τὸ ἐλέγξαι λέγει. Σκόπει δὲ, ὅτι καὶ Μωυσῆς εἰσάγων τὸν λαὸν εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας, τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν μάρτυρας τῶν συνθηκῶν παρέλαβεν, ὡς μονιμώτερα σώματα, καὶ ὡς περιεκτικὰ τῶν ἁμαρτανόντων ἢ κατορθούντων. Ἔστι δὲ τὸ σχῆμα προσωποποιΐα, ὅτε τοῖς ἀψύχοις ἐμψύχων πρόσωπα περιτιθέαμεν. α Συναγάγετε αὐτῷ τοὺς ὁσίους αὐτοῦ. Ὁσίους λέγει, τοὺς ᾽Ισραηλίτας, ὡς ἀφωσιωμένους, καὶ ἀνατεθειμένους μόνῳ αὐτῷ. | β Τοὺς διατιθεμένους τὴν διαθήκην αὐτοῦ ἐπὶ θυσίαις. Τοὺς διοικοῦντας καὶ ἐκπληροῦντας, ὡς οἴονται, τὴν πρὸς αὐτοὺς διαθήκην τοῦ Θεοῦ ἐν ταῖς θυσίαις. Διαθήκην δὲ λέγει, τὸν νόμον. Μόνα γὰρ τὰ τῶν θυσιῶν φυλάττοντες, ᾤοντο πάντα τὸν νόμον τηρεῖν, καὶ ἐπὶ ταῖς θυσίαις ἐμεγαλαύχουν, ὡς θεοσεβέστατοι. Συναγάγετε δὲ αὐτῷ τούτους ἐν τοῖς ἀφωρισμένοις ταῖς ἀναγνώσεσι τῶν προφητικῶν λόγων καιροῖς. α Καὶ ἀναγγελοῦσιν οἱ οὐρανοὶ τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ. Μέλλων εἰσάγειν τὸν Θεὸν δικαιολογούμενον, προλαμβάνει καὶ ἀνακηρύττει, ὅτι δικαίως ὁ Θεὸς ἐρεῖ. Καὶ γὰρ, φησὶν, αὐτὰ τὰ ἄψυχα ἀναγγελοῦσι τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ. Ἢ οὐρανοὺς λέγει, τὰς ἐπὶ τοῦ οὐρανοῦ τάξεις τῶν ἀσωμάτων, ἅτε περὶ Θεὸν οὔσας ἀεί. β Ὅτι ὁ Θεὸς κριτής ἐστι. Τοῦτο, κατασκευὴ τῆς δικαιοσύνης, διότι ὁ Θεὸς ὁ μέλλων δικαιολογεῖσθαι, πάντων κριτής ἐστι, καὶ λοιπὸν δίκαια ἐρεῖ, φύσει τὴν δικαιοσύνην ἔχων. 48 περιτιθέαμεν MPSC : περιτίθεμεν V. α συναγάγετεαι P : συναγάγετε V[Ra] : συναγάγεται MSCBF[T]. β Συναγάγετεαι δὲ αὐτῷ P: Συναγάγετε δὲ αὐτῷ V[Ra] : Συναγάγεται δὲ αὐτῷ M : Συναγάγεται δὲ ἑαυτῷ SACBF. α τὰς ἐπὶ τοῦ οὐρανοῦ ΜSCBF : τὰς ἐπουρανίους P(V). β ὁ μέλλων PAB : μέλλων MSCFV.αὐτὴ πόλις ἐστὶ, καὶ σκήνωμα τοῦ Θεοῦ· Ἐνοικήσω Δ γὰρ, φησίν, ἐν αὐτοῖς καὶ ἐμπεριπατήσω. Ο Θεός ἐν μέσῳ αὐτῆς, καὶ οὐ σαλευθήσεται. – Καὶ ἰδοὺ φησὶν, ἐγὼ μεθ' ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς ἡμέρας. Καί· "Οπου εἰσὶ δύο ἢ τρεῖς συνηγμένο εἰς τὸ ἐμὸν ὄνομα, ἐκεῖ εἰμι ἐν μέσῳ αὐτῶν. Οὐ σαλευθήσεται δὲ ταῖς βίαις τῶν ἀνατρέπειν ἐπιχει ρούντων, ὁρατῶν καὶ ἀοράτων ἐχθρῶν· Πύλαι γὰρ, φησίν, ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς. Βοηθήσει αὐτῇ ὁ Θεὸς τὸ πρὸς πρωί πρωί. Βοηθήσει αὐτῇ ἐν περιστάσεσι ταχύτατα. Τὸ γὰρ Ηρὸς πρωί, τάχους ἐπίτασιν σημαίνει, καὶ σύγκρισιν τοῦ πρωί, πρὸς ἕτερον πρωί· (68) διὸ τὸ ἄρθρον τῷ δευτέρῳ πρωί συντάξεις· οἷον, Τὸ πρωΐ, ὅσον πρὸς πρωί ἕτερον. Εταράχθησαν ἔθνη. Τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος κατασπειρομένου, ἐκινήθησαν πάντες· οἱ μὲν, προσ- τρέχοντες τῇ πίστει· οἱ δὲ, κατατρέχοντες αὐτῆς. Εκκλιναν βασιλείαι. Αἱ πολεμοῦσαι τῇ Ἐκκλη σία, ηττήθησαν ἀπειποῦσαι, ἢ ὑπεκλίθησαν αὐτῇ διὰ πίστεως· καὶ τοῦτο γὰρ κἀκεῖνο γέγονεν, ἐπὶ διαφόρων πόλεων. • ἃ Εδωκεν φωνὴν αὐτοῦ ὁ Ὕψιστος, ἐσαλεύθη ἡ γῆ. Τὸ μεγαλοδύναμον τοῦ Θεοῦ δεδήλωκεν ἐντεῦ- θεν, ὅτι μόνον λέγει, καὶ εὐθὺς τρέμει ἡ γῆ καὶ ἀλλαχοῦ γάρ φησιν. Ὁ ἐπιβλέπων ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ ποιῶν αὐτὴν τρέμειν. Τὰ τοιαῦτα δὲ, κατὰ μεταφορὰν εἴρηται τῶν ἐγκελευόντων τιμωρηθή ναί τινας, ἢ ὀργίλως ἐνορώντων · (69) ὀργὴν δὲ Θεοῦ λέγομεν, τὴν ἀπόφασιν. Η καὶ ἄλλως · Εδωκεν εἰς τὸν κόσμον τὴν διὰ τοῦ Εὐαγγελίου φωνὴν αὐτοῦ, καὶ συνεκινήθησαν πάντες, ὡς προειρήκαμεν γῆν γὰρ νοήσεις τοὺς κατοικοῦντας τὴν γῆν, ὡς τό· Καὶ ἦν πᾶσα γῆ χείλος ἔν. Κύριος τῶν δυνάμεων μεθ' ἡμῶν, ἀντιλήπτωρ ἡμῶν ὁ Θεὸς Ιακώβ. Ταῦτα ἡ Ἐκκλησία φησίν, ἐνισχύουσα αὐτὴν, καὶ παραθαρρύνουσα. Ευκαίρως δὲ τοῦ Ἰακὼβ ἐμνημόνευσεν (70) ὅτι τὸ κἀκεῖνον, ἐπιβουλευόμενον, τοῦτο μὲν, ὑπὸ Ἡσαῦ· τοῦτο δὲ ὑπὸ Λάβαν, τοῦτο δὲ ὑπὸ διαφόρων ἄλλων, ὁ Θεὸς ἐρβύσατο· καὶ ὅτι πρῶτος αὐτὸς τὴν τῶν ἐθνῶν πρωί COMMENT. IN PSALMOS. otiam Christianorum Ecclesia locus est et laber- C naculum Dei : Inhabitabo enim, inquit, et inambu - labo in eis ". - VERS. 6. Deus in medio ejus non commovebitur. Ecce ego, inquit, vobiscum sum omnibus diebus (usque ad consummationem sæculi ".) Item : Ubi sunt duo, aut tres congregati in nomine meo, iltie sum ego in medio eorum ". Non commovebitur autem vi aliqua visibiliun, seu invisibilium inimicorum conantium ea evertere : Portæ enim, inquit, inferni non prævaletunt adversus cam “. Adjuvabit eam Deus mane diluculo. Adjuvabit eam, inquit, Deus quam celerrime : quoties nimi- rum in periculis fuerit constituta. Nam quod ait: Mane diluculo, seu [ut lectio Græca magis poscit,| Diluculo ad diluculum, summam indicat celerita- tem et comparationem unius diluculi ad alind diluculum, veluti sit quoddam diluculum alterius disculi. Vens. 7. Conturbate sunt gentes. Quia dissemi- nata prædicatione evangelica omnes commoti sunt, alii currentes ad fidem, alii vero adversus eam impetum facientes. Inclinata sunt regna. Regna omnia quæ adversus Ecclesiam pugnaverunt, victa tandem ac superata eo deducta sunt, ut contra certamen detrectaverint. Vel; inclinata ei sunt per fidem, utrumque enim multis in civitatibus effectum est. Dedit vocem suam Altissimus, el mota est terra. Hoc in loco summam Dei potentiam declarat, dumn ad solain ejus vocem statim tremere terram dicit. Quod alibi etiam fieri testatur ad solum aspe- ctum, dum ait : Qui respicit terram, et facit enm tremere “. Hujusmodi autem verba metaphorice dicta sunt ad eorum exemplum, qui aliquem cruciari jubent, seu qui torve, aut iracunde aliquem intuentur. Iracundia autem commotum esse Deum dicimus, quando aut pœnas peccati, condignas infert, aut alio quovis modo peccatorem condem- nat. Vel aliter: Dedit Deus vocem suam in mundo per Evangelium: et commoti sunt omnes, ut prædiximus. Terram enim accipimus hoc in loco pro habitatoribus terræ, juxta quam significationem alibi legimus: Et erat omnis terra labii unius 7. D VERS. 8. Dominus virtutum nobiscum, adjutor moster Deus Jacob. Hæc verba profert Ecclesia seipsam cohortans ac confidere jubens. Opportune autem meminit patriarchæ Jacob : quia eum inter carterne Deus persæpe ab insidiis liberavit, et quia primus gentium vocationem apertius prædi- sit : Non defciel, inquiens, princeps de Juda,neque * Levit. xxvi, 12; Cor. vi, 16. ** Matth. xxvII!, 20. Matth. xv, 20. « Matth. xvι, 18. ** Psal. c111, 32. * F.zech. XL, 43. Varia lectiones. ticulum construes cum secunda voce ut sensus sit : Hane quod ad aliud mane pertineat. condemnationem. tum ab Esas modo, modo a Labano, modo ab aliis liberavit Deus; tum quod ipse omnium primus gen- tium vocationem prædicit, ete. (68) Græcorum verborum sensus est : Quare προ (69) Græca ita sonant : Iram aulan Dei dicimus (70) Græca sic : Cum quod cum insidiis appeti -
With these words he is foretelling the awesome and irresistible nature of his presence. This is how Daniel also saw it: A river of fire was drawn out before him; his throne was a flame of fire; its wheels were burning fire. A squall is a violent and irresistible rush of wind. 4 He will summon the heaven above and the earth to make judgement of his people. [The ‘heaven above’ transposes the normal Greek word order, ὁ ἄνω οὐρανός, and so is read according to the figure of hyperbaton.] He summons them in order to make judgement of his people who are living wickedly. ‘To make judgement of ’ is what he here calls ‘to censure’. Note that Moses also when leading the people into the promised land invoked the heaven and the earth as witnesses to the covenants, as most permanent bodies and as embracing those who are sinning or living aright. The figure is that of personification, when we confer on inanimate things the persons of animate beings. 5α Gather to him his devoted servants. ‘Devoted servants’ is what he calls the Israelites, as devoted and dedicated to him alone. 5β Those who are carrying out his covenant in respect of sacrifices. Those who are administering and fulfilling (as they imagine) God’s covenant with them in sacrifices. ‘Covenant’ is what he calls the law. For by keeping only what concerned sacrifices they imagined they were keeping the whole of the law, and they would boast about their sacrifices as if most as deeply pious. Gather these to him at the times ordained for the readings of the prophetic words. 6α And the heavens will proclaim his justice. As he is about to introduce God pleading his cause, he first announces that God will speak justly, and indeed he says that even the inanimate things will proclaim his justice. Or else by ‘heavens’ he means the orders of the bodiless powers in heaven, seeing that they are ever about God. 6β For God is judge. This is a state of justice, because God, who is about to plead his cause, is judge of everything and hence he will speak justly having justice by nature.
α Ἄκουσον, λαός μου, καὶ λαλήσω σοι. Ἐντεῦθεν αἱ τοῦ Θεοῦ φωναί. Ἐπιτάττει δὲ αὐτοῖς πρὸ πάντων προσοχήν· ἄκουσον γὰρ, φησὶ, τουτέστι, πρόσχες.αὐτὴ πόλις ἐστὶ, καὶ σκήνωμα τοῦ Θεοῦ· Ἐνοικήσω Δ γὰρ, φησίν, ἐν αὐτοῖς καὶ ἐμπεριπατήσω. Ο Θεός ἐν μέσῳ αὐτῆς, καὶ οὐ σαλευθήσεται. – Καὶ ἰδοὺ φησὶν, ἐγὼ μεθ' ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς ἡμέρας. Καί· "Οπου εἰσὶ δύο ἢ τρεῖς συνηγμένο εἰς τὸ ἐμὸν ὄνομα, ἐκεῖ εἰμι ἐν μέσῳ αὐτῶν. Οὐ σαλευθήσεται δὲ ταῖς βίαις τῶν ἀνατρέπειν ἐπιχει ρούντων, ὁρατῶν καὶ ἀοράτων ἐχθρῶν· Πύλαι γὰρ, φησίν, ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς. Βοηθήσει αὐτῇ ὁ Θεὸς τὸ πρὸς πρωί πρωί. Βοηθήσει αὐτῇ ἐν περιστάσεσι ταχύτατα. Τὸ γὰρ Ηρὸς πρωί, τάχους ἐπίτασιν σημαίνει, καὶ σύγκρισιν τοῦ πρωί, πρὸς ἕτερον πρωί· (68) διὸ τὸ ἄρθρον τῷ δευτέρῳ πρωί συντάξεις· οἷον, Τὸ πρωΐ, ὅσον πρὸς πρωί ἕτερον. Εταράχθησαν ἔθνη. Τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος κατασπειρομένου, ἐκινήθησαν πάντες· οἱ μὲν, προσ- τρέχοντες τῇ πίστει· οἱ δὲ, κατατρέχοντες αὐτῆς. Εκκλιναν βασιλείαι. Αἱ πολεμοῦσαι τῇ Ἐκκλη σία, ηττήθησαν ἀπειποῦσαι, ἢ ὑπεκλίθησαν αὐτῇ διὰ πίστεως· καὶ τοῦτο γὰρ κἀκεῖνο γέγονεν, ἐπὶ διαφόρων πόλεων. • ἃ Εδωκεν φωνὴν αὐτοῦ ὁ Ὕψιστος, ἐσαλεύθη ἡ γῆ. Τὸ μεγαλοδύναμον τοῦ Θεοῦ δεδήλωκεν ἐντεῦ- θεν, ὅτι μόνον λέγει, καὶ εὐθὺς τρέμει ἡ γῆ καὶ ἀλλαχοῦ γάρ φησιν. Ὁ ἐπιβλέπων ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ ποιῶν αὐτὴν τρέμειν. Τὰ τοιαῦτα δὲ, κατὰ μεταφορὰν εἴρηται τῶν ἐγκελευόντων τιμωρηθή ναί τινας, ἢ ὀργίλως ἐνορώντων · (69) ὀργὴν δὲ Θεοῦ λέγομεν, τὴν ἀπόφασιν. Η καὶ ἄλλως · Εδωκεν εἰς τὸν κόσμον τὴν διὰ τοῦ Εὐαγγελίου φωνὴν αὐτοῦ, καὶ συνεκινήθησαν πάντες, ὡς προειρήκαμεν γῆν γὰρ νοήσεις τοὺς κατοικοῦντας τὴν γῆν, ὡς τό· Καὶ ἦν πᾶσα γῆ χείλος ἔν. Κύριος τῶν δυνάμεων μεθ' ἡμῶν, ἀντιλήπτωρ ἡμῶν ὁ Θεὸς Ιακώβ. Ταῦτα ἡ Ἐκκλησία φησίν, ἐνισχύουσα αὐτὴν, καὶ παραθαρρύνουσα. Ευκαίρως δὲ τοῦ Ἰακὼβ ἐμνημόνευσεν (70) ὅτι τὸ κἀκεῖνον, ἐπιβουλευόμενον, τοῦτο μὲν, ὑπὸ Ἡσαῦ· τοῦτο δὲ ὑπὸ Λάβαν, τοῦτο δὲ ὑπὸ διαφόρων ἄλλων, ὁ Θεὸς ἐρβύσατο· καὶ ὅτι πρῶτος αὐτὸς τὴν τῶν ἐθνῶν πρωί COMMENT. IN PSALMOS. otiam Christianorum Ecclesia locus est et laber- C naculum Dei : Inhabitabo enim, inquit, et inambu - labo in eis ". - VERS. 6. Deus in medio ejus non commovebitur. Ecce ego, inquit, vobiscum sum omnibus diebus (usque ad consummationem sæculi ".) Item : Ubi sunt duo, aut tres congregati in nomine meo, iltie sum ego in medio eorum ". Non commovebitur autem vi aliqua visibiliun, seu invisibilium inimicorum conantium ea evertere : Portæ enim, inquit, inferni non prævaletunt adversus cam “. Adjuvabit eam Deus mane diluculo. Adjuvabit eam, inquit, Deus quam celerrime : quoties nimi- rum in periculis fuerit constituta. Nam quod ait: Mane diluculo, seu [ut lectio Græca magis poscit,| Diluculo ad diluculum, summam indicat celerita- tem et comparationem unius diluculi ad alind diluculum, veluti sit quoddam diluculum alterius disculi. Vens. 7. Conturbate sunt gentes. Quia dissemi- nata prædicatione evangelica omnes commoti sunt, alii currentes ad fidem, alii vero adversus eam impetum facientes. Inclinata sunt regna. Regna omnia quæ adversus Ecclesiam pugnaverunt, victa tandem ac superata eo deducta sunt, ut contra certamen detrectaverint. Vel; inclinata ei sunt per fidem, utrumque enim multis in civitatibus effectum est. Dedit vocem suam Altissimus, el mota est terra. Hoc in loco summam Dei potentiam declarat, dumn ad solain ejus vocem statim tremere terram dicit. Quod alibi etiam fieri testatur ad solum aspe- ctum, dum ait : Qui respicit terram, et facit enm tremere “. Hujusmodi autem verba metaphorice dicta sunt ad eorum exemplum, qui aliquem cruciari jubent, seu qui torve, aut iracunde aliquem intuentur. Iracundia autem commotum esse Deum dicimus, quando aut pœnas peccati, condignas infert, aut alio quovis modo peccatorem condem- nat. Vel aliter: Dedit Deus vocem suam in mundo per Evangelium: et commoti sunt omnes, ut prædiximus. Terram enim accipimus hoc in loco pro habitatoribus terræ, juxta quam significationem alibi legimus: Et erat omnis terra labii unius 7. D VERS. 8. Dominus virtutum nobiscum, adjutor moster Deus Jacob. Hæc verba profert Ecclesia seipsam cohortans ac confidere jubens. Opportune autem meminit patriarchæ Jacob : quia eum inter carterne Deus persæpe ab insidiis liberavit, et quia primus gentium vocationem apertius prædi- sit : Non defciel, inquiens, princeps de Juda,neque * Levit. xxvi, 12; Cor. vi, 16. ** Matth. xxvII!, 20. Matth. xv, 20. « Matth. xvι, 18. ** Psal. c111, 32. * F.zech. XL, 43. Varia lectiones. ticulum construes cum secunda voce ut sensus sit : Hane quod ad aliud mane pertineat. condemnationem. tum ab Esas modo, modo a Labano, modo ab aliis liberavit Deus; tum quod ipse omnium primus gen- tium vocationem prædicit, ete. (68) Græcorum verborum sensus est : Quare προ (69) Græca ita sonant : Iram aulan Dei dicimus (70) Græca sic : Cum quod cum insidiis appeti -
7α Listen, O my people, and I shall speak to you. From this point onwards the words are those of God. Above all he commands them to pay attention, saying, ‘listen’, that is, pay attention.
β ᾽Ισραὴλ, καὶ διαμαρτύρομαί σοι. Ἀπὸ κοινοῦ πάλιν λαμβάνεται τὸ, ἄκουσον. Εἰπὼν δὲ λαὸν, προσέθηκε καὶ τὸ ἴδιον τοῦ λαοῦ καὶ τὸ ἥδιστον ὄνομα, ὅτι, ὦ ᾽Ισραήλ. Διαμαρτύρομαι δὲ, ἀντὶ τοῦ, διαλεχθήσομαί σοι.αὐτὴ πόλις ἐστὶ, καὶ σκήνωμα τοῦ Θεοῦ· Ἐνοικήσω Δ γὰρ, φησίν, ἐν αὐτοῖς καὶ ἐμπεριπατήσω. Ο Θεός ἐν μέσῳ αὐτῆς, καὶ οὐ σαλευθήσεται. – Καὶ ἰδοὺ φησὶν, ἐγὼ μεθ' ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς ἡμέρας. Καί· "Οπου εἰσὶ δύο ἢ τρεῖς συνηγμένο εἰς τὸ ἐμὸν ὄνομα, ἐκεῖ εἰμι ἐν μέσῳ αὐτῶν. Οὐ σαλευθήσεται δὲ ταῖς βίαις τῶν ἀνατρέπειν ἐπιχει ρούντων, ὁρατῶν καὶ ἀοράτων ἐχθρῶν· Πύλαι γὰρ, φησίν, ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς. Βοηθήσει αὐτῇ ὁ Θεὸς τὸ πρὸς πρωί πρωί. Βοηθήσει αὐτῇ ἐν περιστάσεσι ταχύτατα. Τὸ γὰρ Ηρὸς πρωί, τάχους ἐπίτασιν σημαίνει, καὶ σύγκρισιν τοῦ πρωί, πρὸς ἕτερον πρωί· (68) διὸ τὸ ἄρθρον τῷ δευτέρῳ πρωί συντάξεις· οἷον, Τὸ πρωΐ, ὅσον πρὸς πρωί ἕτερον. Εταράχθησαν ἔθνη. Τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος κατασπειρομένου, ἐκινήθησαν πάντες· οἱ μὲν, προσ- τρέχοντες τῇ πίστει· οἱ δὲ, κατατρέχοντες αὐτῆς. Εκκλιναν βασιλείαι. Αἱ πολεμοῦσαι τῇ Ἐκκλη σία, ηττήθησαν ἀπειποῦσαι, ἢ ὑπεκλίθησαν αὐτῇ διὰ πίστεως· καὶ τοῦτο γὰρ κἀκεῖνο γέγονεν, ἐπὶ διαφόρων πόλεων. • ἃ Εδωκεν φωνὴν αὐτοῦ ὁ Ὕψιστος, ἐσαλεύθη ἡ γῆ. Τὸ μεγαλοδύναμον τοῦ Θεοῦ δεδήλωκεν ἐντεῦ- θεν, ὅτι μόνον λέγει, καὶ εὐθὺς τρέμει ἡ γῆ καὶ ἀλλαχοῦ γάρ φησιν. Ὁ ἐπιβλέπων ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ ποιῶν αὐτὴν τρέμειν. Τὰ τοιαῦτα δὲ, κατὰ μεταφορὰν εἴρηται τῶν ἐγκελευόντων τιμωρηθή ναί τινας, ἢ ὀργίλως ἐνορώντων · (69) ὀργὴν δὲ Θεοῦ λέγομεν, τὴν ἀπόφασιν. Η καὶ ἄλλως · Εδωκεν εἰς τὸν κόσμον τὴν διὰ τοῦ Εὐαγγελίου φωνὴν αὐτοῦ, καὶ συνεκινήθησαν πάντες, ὡς προειρήκαμεν γῆν γὰρ νοήσεις τοὺς κατοικοῦντας τὴν γῆν, ὡς τό· Καὶ ἦν πᾶσα γῆ χείλος ἔν. Κύριος τῶν δυνάμεων μεθ' ἡμῶν, ἀντιλήπτωρ ἡμῶν ὁ Θεὸς Ιακώβ. Ταῦτα ἡ Ἐκκλησία φησίν, ἐνισχύουσα αὐτὴν, καὶ παραθαρρύνουσα. Ευκαίρως δὲ τοῦ Ἰακὼβ ἐμνημόνευσεν (70) ὅτι τὸ κἀκεῖνον, ἐπιβουλευόμενον, τοῦτο μὲν, ὑπὸ Ἡσαῦ· τοῦτο δὲ ὑπὸ Λάβαν, τοῦτο δὲ ὑπὸ διαφόρων ἄλλων, ὁ Θεὸς ἐρβύσατο· καὶ ὅτι πρῶτος αὐτὸς τὴν τῶν ἐθνῶν πρωί COMMENT. IN PSALMOS. otiam Christianorum Ecclesia locus est et laber- C naculum Dei : Inhabitabo enim, inquit, et inambu - labo in eis ". - VERS. 6. Deus in medio ejus non commovebitur. Ecce ego, inquit, vobiscum sum omnibus diebus (usque ad consummationem sæculi ".) Item : Ubi sunt duo, aut tres congregati in nomine meo, iltie sum ego in medio eorum ". Non commovebitur autem vi aliqua visibiliun, seu invisibilium inimicorum conantium ea evertere : Portæ enim, inquit, inferni non prævaletunt adversus cam “. Adjuvabit eam Deus mane diluculo. Adjuvabit eam, inquit, Deus quam celerrime : quoties nimi- rum in periculis fuerit constituta. Nam quod ait: Mane diluculo, seu [ut lectio Græca magis poscit,| Diluculo ad diluculum, summam indicat celerita- tem et comparationem unius diluculi ad alind diluculum, veluti sit quoddam diluculum alterius disculi. Vens. 7. Conturbate sunt gentes. Quia dissemi- nata prædicatione evangelica omnes commoti sunt, alii currentes ad fidem, alii vero adversus eam impetum facientes. Inclinata sunt regna. Regna omnia quæ adversus Ecclesiam pugnaverunt, victa tandem ac superata eo deducta sunt, ut contra certamen detrectaverint. Vel; inclinata ei sunt per fidem, utrumque enim multis in civitatibus effectum est. Dedit vocem suam Altissimus, el mota est terra. Hoc in loco summam Dei potentiam declarat, dumn ad solain ejus vocem statim tremere terram dicit. Quod alibi etiam fieri testatur ad solum aspe- ctum, dum ait : Qui respicit terram, et facit enm tremere “. Hujusmodi autem verba metaphorice dicta sunt ad eorum exemplum, qui aliquem cruciari jubent, seu qui torve, aut iracunde aliquem intuentur. Iracundia autem commotum esse Deum dicimus, quando aut pœnas peccati, condignas infert, aut alio quovis modo peccatorem condem- nat. Vel aliter: Dedit Deus vocem suam in mundo per Evangelium: et commoti sunt omnes, ut prædiximus. Terram enim accipimus hoc in loco pro habitatoribus terræ, juxta quam significationem alibi legimus: Et erat omnis terra labii unius 7. D VERS. 8. Dominus virtutum nobiscum, adjutor moster Deus Jacob. Hæc verba profert Ecclesia seipsam cohortans ac confidere jubens. Opportune autem meminit patriarchæ Jacob : quia eum inter carterne Deus persæpe ab insidiis liberavit, et quia primus gentium vocationem apertius prædi- sit : Non defciel, inquiens, princeps de Juda,neque * Levit. xxvi, 12; Cor. vi, 16. ** Matth. xxvII!, 20. Matth. xv, 20. « Matth. xvι, 18. ** Psal. c111, 32. * F.zech. XL, 43. Varia lectiones. ticulum construes cum secunda voce ut sensus sit : Hane quod ad aliud mane pertineat. condemnationem. tum ab Esas modo, modo a Labano, modo ab aliis liberavit Deus; tum quod ipse omnium primus gen- tium vocationem prædicit, ete. (68) Græcorum verborum sensus est : Quare προ (69) Græca ita sonant : Iram aulan Dei dicimus (70) Græca sic : Cum quod cum insidiis appeti -
7β O Israel, and I shall testify to you. ‘Listen’ is understood again. Having said ‘people’, he added the characteristic of the peo- ple and the sweetest name, O Israel. ‘I shall testify to you’, in the sense of, ‘I shall hold con- verse with you’.
γ Ὁ Θεὸς, ὁ Θεός σού εἰμι ἐγώ. Ἐγὼ ὁ διαλεγόμενός σοι, ὁ Θεός σού εἰμι· φρίξον. Τοῦτο δέ φησι καὶ πρὸς ἔνδειξιν τῆς ἀῤῥήτου μακροθυμίας, ὡς καὶ διαλέγεσθαι τοῖς δούλοις αὐτοῦ. Ἐδιπλασίασε δὲ τὸ, ὁ Θεὸς, εἰς διασυρμὸν τῆς ἀναισθησίας καὶ παχύτητος τῶν ἀκοῶν αὐτῶν.αὐτὴ πόλις ἐστὶ, καὶ σκήνωμα τοῦ Θεοῦ· Ἐνοικήσω Δ γὰρ, φησίν, ἐν αὐτοῖς καὶ ἐμπεριπατήσω. Ο Θεός ἐν μέσῳ αὐτῆς, καὶ οὐ σαλευθήσεται. – Καὶ ἰδοὺ φησὶν, ἐγὼ μεθ' ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς ἡμέρας. Καί· "Οπου εἰσὶ δύο ἢ τρεῖς συνηγμένο εἰς τὸ ἐμὸν ὄνομα, ἐκεῖ εἰμι ἐν μέσῳ αὐτῶν. Οὐ σαλευθήσεται δὲ ταῖς βίαις τῶν ἀνατρέπειν ἐπιχει ρούντων, ὁρατῶν καὶ ἀοράτων ἐχθρῶν· Πύλαι γὰρ, φησίν, ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς. Βοηθήσει αὐτῇ ὁ Θεὸς τὸ πρὸς πρωί πρωί. Βοηθήσει αὐτῇ ἐν περιστάσεσι ταχύτατα. Τὸ γὰρ Ηρὸς πρωί, τάχους ἐπίτασιν σημαίνει, καὶ σύγκρισιν τοῦ πρωί, πρὸς ἕτερον πρωί· (68) διὸ τὸ ἄρθρον τῷ δευτέρῳ πρωί συντάξεις· οἷον, Τὸ πρωΐ, ὅσον πρὸς πρωί ἕτερον. Εταράχθησαν ἔθνη. Τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος κατασπειρομένου, ἐκινήθησαν πάντες· οἱ μὲν, προσ- τρέχοντες τῇ πίστει· οἱ δὲ, κατατρέχοντες αὐτῆς. Εκκλιναν βασιλείαι. Αἱ πολεμοῦσαι τῇ Ἐκκλη σία, ηττήθησαν ἀπειποῦσαι, ἢ ὑπεκλίθησαν αὐτῇ διὰ πίστεως· καὶ τοῦτο γὰρ κἀκεῖνο γέγονεν, ἐπὶ διαφόρων πόλεων. • ἃ Εδωκεν φωνὴν αὐτοῦ ὁ Ὕψιστος, ἐσαλεύθη ἡ γῆ. Τὸ μεγαλοδύναμον τοῦ Θεοῦ δεδήλωκεν ἐντεῦ- θεν, ὅτι μόνον λέγει, καὶ εὐθὺς τρέμει ἡ γῆ καὶ ἀλλαχοῦ γάρ φησιν. Ὁ ἐπιβλέπων ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ ποιῶν αὐτὴν τρέμειν. Τὰ τοιαῦτα δὲ, κατὰ μεταφορὰν εἴρηται τῶν ἐγκελευόντων τιμωρηθή ναί τινας, ἢ ὀργίλως ἐνορώντων · (69) ὀργὴν δὲ Θεοῦ λέγομεν, τὴν ἀπόφασιν. Η καὶ ἄλλως · Εδωκεν εἰς τὸν κόσμον τὴν διὰ τοῦ Εὐαγγελίου φωνὴν αὐτοῦ, καὶ συνεκινήθησαν πάντες, ὡς προειρήκαμεν γῆν γὰρ νοήσεις τοὺς κατοικοῦντας τὴν γῆν, ὡς τό· Καὶ ἦν πᾶσα γῆ χείλος ἔν. Κύριος τῶν δυνάμεων μεθ' ἡμῶν, ἀντιλήπτωρ ἡμῶν ὁ Θεὸς Ιακώβ. Ταῦτα ἡ Ἐκκλησία φησίν, ἐνισχύουσα αὐτὴν, καὶ παραθαρρύνουσα. Ευκαίρως δὲ τοῦ Ἰακὼβ ἐμνημόνευσεν (70) ὅτι τὸ κἀκεῖνον, ἐπιβουλευόμενον, τοῦτο μὲν, ὑπὸ Ἡσαῦ· τοῦτο δὲ ὑπὸ Λάβαν, τοῦτο δὲ ὑπὸ διαφόρων ἄλλων, ὁ Θεὸς ἐρβύσατο· καὶ ὅτι πρῶτος αὐτὸς τὴν τῶν ἐθνῶν πρωί COMMENT. IN PSALMOS. otiam Christianorum Ecclesia locus est et laber- C naculum Dei : Inhabitabo enim, inquit, et inambu - labo in eis ". - VERS. 6. Deus in medio ejus non commovebitur. Ecce ego, inquit, vobiscum sum omnibus diebus (usque ad consummationem sæculi ".) Item : Ubi sunt duo, aut tres congregati in nomine meo, iltie sum ego in medio eorum ". Non commovebitur autem vi aliqua visibiliun, seu invisibilium inimicorum conantium ea evertere : Portæ enim, inquit, inferni non prævaletunt adversus cam “. Adjuvabit eam Deus mane diluculo. Adjuvabit eam, inquit, Deus quam celerrime : quoties nimi- rum in periculis fuerit constituta. Nam quod ait: Mane diluculo, seu [ut lectio Græca magis poscit,| Diluculo ad diluculum, summam indicat celerita- tem et comparationem unius diluculi ad alind diluculum, veluti sit quoddam diluculum alterius disculi. Vens. 7. Conturbate sunt gentes. Quia dissemi- nata prædicatione evangelica omnes commoti sunt, alii currentes ad fidem, alii vero adversus eam impetum facientes. Inclinata sunt regna. Regna omnia quæ adversus Ecclesiam pugnaverunt, victa tandem ac superata eo deducta sunt, ut contra certamen detrectaverint. Vel; inclinata ei sunt per fidem, utrumque enim multis in civitatibus effectum est. Dedit vocem suam Altissimus, el mota est terra. Hoc in loco summam Dei potentiam declarat, dumn ad solain ejus vocem statim tremere terram dicit. Quod alibi etiam fieri testatur ad solum aspe- ctum, dum ait : Qui respicit terram, et facit enm tremere “. Hujusmodi autem verba metaphorice dicta sunt ad eorum exemplum, qui aliquem cruciari jubent, seu qui torve, aut iracunde aliquem intuentur. Iracundia autem commotum esse Deum dicimus, quando aut pœnas peccati, condignas infert, aut alio quovis modo peccatorem condem- nat. Vel aliter: Dedit Deus vocem suam in mundo per Evangelium: et commoti sunt omnes, ut prædiximus. Terram enim accipimus hoc in loco pro habitatoribus terræ, juxta quam significationem alibi legimus: Et erat omnis terra labii unius 7. D VERS. 8. Dominus virtutum nobiscum, adjutor moster Deus Jacob. Hæc verba profert Ecclesia seipsam cohortans ac confidere jubens. Opportune autem meminit patriarchæ Jacob : quia eum inter carterne Deus persæpe ab insidiis liberavit, et quia primus gentium vocationem apertius prædi- sit : Non defciel, inquiens, princeps de Juda,neque * Levit. xxvi, 12; Cor. vi, 16. ** Matth. xxvII!, 20. Matth. xv, 20. « Matth. xvι, 18. ** Psal. c111, 32. * F.zech. XL, 43. Varia lectiones. ticulum construes cum secunda voce ut sensus sit : Hane quod ad aliud mane pertineat. condemnationem. tum ab Esas modo, modo a Labano, modo ab aliis liberavit Deus; tum quod ipse omnium primus gen- tium vocationem prædicit, ete. (68) Græcorum verborum sensus est : Quare προ (69) Græca ita sonant : Iram aulan Dei dicimus (70) Græca sic : Cum quod cum insidiis appeti -
7γ I am God, your God. I, who am holding converse with you, I am your God. Shudder in fear. He says this as proof of his ineffable forbearance, as even holding converse with his servants. He repeated the word ‘God’ by way of disparagement of the insensitivity and dullness of their hearing.
8 Οὐκ ἐπὶ ταῖς θυσίαις σου ἐλέγξω σε, τὰ δὲ ὁλοκαυτώματά σου ἐνώπιόν μού ἐστι διὰ παντός. Οὐ τὸν παρόντα, φησὶν, ἔλεγχον ἐνεστησάμην, ἐγκαλῶν σοι περὶ θυσιῶν, ὡς ἀμελουμένων· οὐμενοῦν· καὶ γὰρ τὰ ὁλοκαυτώματά σου διαπαντὸς ἐν τῷ βωμῷ τοῦ ναοῦ μού εἰσι, καὶ τόγε ἐπὶ ταῖς θυσίαις ἀνέγκλητος μεμένηκας· ἀλλ’ ἕτερά σου κατηγορῶ.αὐτὴ πόλις ἐστὶ, καὶ σκήνωμα τοῦ Θεοῦ· Ἐνοικήσω Δ γὰρ, φησίν, ἐν αὐτοῖς καὶ ἐμπεριπατήσω. Ο Θεός ἐν μέσῳ αὐτῆς, καὶ οὐ σαλευθήσεται. – Καὶ ἰδοὺ φησὶν, ἐγὼ μεθ' ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς ἡμέρας. Καί· "Οπου εἰσὶ δύο ἢ τρεῖς συνηγμένο εἰς τὸ ἐμὸν ὄνομα, ἐκεῖ εἰμι ἐν μέσῳ αὐτῶν. Οὐ σαλευθήσεται δὲ ταῖς βίαις τῶν ἀνατρέπειν ἐπιχει ρούντων, ὁρατῶν καὶ ἀοράτων ἐχθρῶν· Πύλαι γὰρ, φησίν, ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς. Βοηθήσει αὐτῇ ὁ Θεὸς τὸ πρὸς πρωί πρωί. Βοηθήσει αὐτῇ ἐν περιστάσεσι ταχύτατα. Τὸ γὰρ Ηρὸς πρωί, τάχους ἐπίτασιν σημαίνει, καὶ σύγκρισιν τοῦ πρωί, πρὸς ἕτερον πρωί· (68) διὸ τὸ ἄρθρον τῷ δευτέρῳ πρωί συντάξεις· οἷον, Τὸ πρωΐ, ὅσον πρὸς πρωί ἕτερον. Εταράχθησαν ἔθνη. Τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος κατασπειρομένου, ἐκινήθησαν πάντες· οἱ μὲν, προσ- τρέχοντες τῇ πίστει· οἱ δὲ, κατατρέχοντες αὐτῆς. Εκκλιναν βασιλείαι. Αἱ πολεμοῦσαι τῇ Ἐκκλη σία, ηττήθησαν ἀπειποῦσαι, ἢ ὑπεκλίθησαν αὐτῇ διὰ πίστεως· καὶ τοῦτο γὰρ κἀκεῖνο γέγονεν, ἐπὶ διαφόρων πόλεων. • ἃ Εδωκεν φωνὴν αὐτοῦ ὁ Ὕψιστος, ἐσαλεύθη ἡ γῆ. Τὸ μεγαλοδύναμον τοῦ Θεοῦ δεδήλωκεν ἐντεῦ- θεν, ὅτι μόνον λέγει, καὶ εὐθὺς τρέμει ἡ γῆ καὶ ἀλλαχοῦ γάρ φησιν. Ὁ ἐπιβλέπων ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ ποιῶν αὐτὴν τρέμειν. Τὰ τοιαῦτα δὲ, κατὰ μεταφορὰν εἴρηται τῶν ἐγκελευόντων τιμωρηθή ναί τινας, ἢ ὀργίλως ἐνορώντων · (69) ὀργὴν δὲ Θεοῦ λέγομεν, τὴν ἀπόφασιν. Η καὶ ἄλλως · Εδωκεν εἰς τὸν κόσμον τὴν διὰ τοῦ Εὐαγγελίου φωνὴν αὐτοῦ, καὶ συνεκινήθησαν πάντες, ὡς προειρήκαμεν γῆν γὰρ νοήσεις τοὺς κατοικοῦντας τὴν γῆν, ὡς τό· Καὶ ἦν πᾶσα γῆ χείλος ἔν. Κύριος τῶν δυνάμεων μεθ' ἡμῶν, ἀντιλήπτωρ ἡμῶν ὁ Θεὸς Ιακώβ. Ταῦτα ἡ Ἐκκλησία φησίν, ἐνισχύουσα αὐτὴν, καὶ παραθαρρύνουσα. Ευκαίρως δὲ τοῦ Ἰακὼβ ἐμνημόνευσεν (70) ὅτι τὸ κἀκεῖνον, ἐπιβουλευόμενον, τοῦτο μὲν, ὑπὸ Ἡσαῦ· τοῦτο δὲ ὑπὸ Λάβαν, τοῦτο δὲ ὑπὸ διαφόρων ἄλλων, ὁ Θεὸς ἐρβύσατο· καὶ ὅτι πρῶτος αὐτὸς τὴν τῶν ἐθνῶν πρωί COMMENT. IN PSALMOS. otiam Christianorum Ecclesia locus est et laber- C naculum Dei : Inhabitabo enim, inquit, et inambu - labo in eis ". - VERS. 6. Deus in medio ejus non commovebitur. Ecce ego, inquit, vobiscum sum omnibus diebus (usque ad consummationem sæculi ".) Item : Ubi sunt duo, aut tres congregati in nomine meo, iltie sum ego in medio eorum ". Non commovebitur autem vi aliqua visibiliun, seu invisibilium inimicorum conantium ea evertere : Portæ enim, inquit, inferni non prævaletunt adversus cam “. Adjuvabit eam Deus mane diluculo. Adjuvabit eam, inquit, Deus quam celerrime : quoties nimi- rum in periculis fuerit constituta. Nam quod ait: Mane diluculo, seu [ut lectio Græca magis poscit,| Diluculo ad diluculum, summam indicat celerita- tem et comparationem unius diluculi ad alind diluculum, veluti sit quoddam diluculum alterius disculi. Vens. 7. Conturbate sunt gentes. Quia dissemi- nata prædicatione evangelica omnes commoti sunt, alii currentes ad fidem, alii vero adversus eam impetum facientes. Inclinata sunt regna. Regna omnia quæ adversus Ecclesiam pugnaverunt, victa tandem ac superata eo deducta sunt, ut contra certamen detrectaverint. Vel; inclinata ei sunt per fidem, utrumque enim multis in civitatibus effectum est. Dedit vocem suam Altissimus, el mota est terra. Hoc in loco summam Dei potentiam declarat, dumn ad solain ejus vocem statim tremere terram dicit. Quod alibi etiam fieri testatur ad solum aspe- ctum, dum ait : Qui respicit terram, et facit enm tremere “. Hujusmodi autem verba metaphorice dicta sunt ad eorum exemplum, qui aliquem cruciari jubent, seu qui torve, aut iracunde aliquem intuentur. Iracundia autem commotum esse Deum dicimus, quando aut pœnas peccati, condignas infert, aut alio quovis modo peccatorem condem- nat. Vel aliter: Dedit Deus vocem suam in mundo per Evangelium: et commoti sunt omnes, ut prædiximus. Terram enim accipimus hoc in loco pro habitatoribus terræ, juxta quam significationem alibi legimus: Et erat omnis terra labii unius 7. D VERS. 8. Dominus virtutum nobiscum, adjutor moster Deus Jacob. Hæc verba profert Ecclesia seipsam cohortans ac confidere jubens. Opportune autem meminit patriarchæ Jacob : quia eum inter carterne Deus persæpe ab insidiis liberavit, et quia primus gentium vocationem apertius prædi- sit : Non defciel, inquiens, princeps de Juda,neque * Levit. xxvi, 12; Cor. vi, 16. ** Matth. xxvII!, 20. Matth. xv, 20. « Matth. xvι, 18. ** Psal. c111, 32. * F.zech. XL, 43. Varia lectiones. ticulum construes cum secunda voce ut sensus sit : Hane quod ad aliud mane pertineat. condemnationem. tum ab Esas modo, modo a Labano, modo ab aliis liberavit Deus; tum quod ipse omnium primus gen- tium vocationem prædicit, ete. (68) Græcorum verborum sensus est : Quare προ (69) Græca ita sonant : Iram aulan Dei dicimus (70) Græca sic : Cum quod cum insidiis appeti -
8 I shall not reprove you in respect of your sacrifices, your whole burnt offerings are before me continually. I have not instituted the present reproof, to accuse you about sacrifices being neglected. In no way. Indeed your whole burnt offerings are continually on the altar of my temple and accordingly in respect of sacrifices you remain without reproach. But I bring other charges against you.
PG 128:5439 Οὐ δέξομαι ἐκ τοῦ οἴκου σου μόσχους, οὐδὲ ἐκ τῶν ποιμνίων σου χιμάρους. Θύων ἐπιμελῶς, μὴ οἴου με θεραπεύειν ἐν τούτῳ· οὐ δέομαι γὰρ θυσίας, ἀνενδεὴς πάντων ὢν, καὶ πάντων μάλιστα πᾶσι χορηγός· ὅθεν τοῦ λοιποῦ οὐ δέξομαι τὰς τοιαύτας θυσίας. Εὐτονώτερον δὲ καθάπτεται τούτων διὰ Ἡσαΐου λέγων, Tί μοι πλῆθος τῶν θυσιῶν ὑμῶν; πλήρης εἰμί· ὁλοκαυτώματα κριῶν, καὶ στέαρ ἀρνῶν, καὶ αἷμα ταύρων καὶ τράγων οὐ βούλομαι. Τίς γὰρ ἐξεζήτησε ταῦτα ἐκ τῶν χειρῶν ὑμῶν; καὶ ᾽Ιερεμίας Isa 1.11, 12 δέ φησιν, Ἱνατί μοι λίβανον ἐκ Σαβᾶ φέρεις, καὶ κινάμωμον ἐκ γῆς μακρόθεν; καὶ πάλιν, Οὐκ ἐλάλησα πρὸς τοὺς πατέρας ὑμῶν περὶ θυσιῶν, καὶ περὶ ὁλοκαυτωμάτων οὐκ ἐνετειλάμην αὐτοῖς· καὶ ἄλλα τοιαῦτα διάφοροι προφῆταί φασι. Καὶ μὴν πολλὰ περὶ θυσιῶν διὰ Μωυσέως ἐνομοθέτησεν. Ἔστι δὲ λύσις τῆς δοκούσης ἐναντιότητος, ὅτι οὐ προηγουμένως δι’ ἐμαυτὸν ἐνομοθέτησα περὶ θυσιῶν, μὴ γὰρ ἔχρῃζον τούτων, ἀλλὰ συγκαταβατικῶς, διὰ τὴν ὑμῶν σκληρότητα. Εἰδὼς γὰρ ὑμᾶς ἅπαξ ἐν Αἰγύπτῳ μεμαθηκότας θύειν, καὶ ἡδέως πρὸς τοῦτο καὶ δυσαποσπάστως
9 I shall not accept bullocks from your house nor he-goats from your flocks. By sacrificing assiduously, do not think you are thereby doing service to me, for I have no need of sacrifice, being in want of nothing and rather being the provider of everything. Hence from now on I shall not accept such sacrifices. He upbraids these things more vigorously through Isaiah, saying, What to me is the mul- titude of your sacrifices? I am full. I do not wish whole burnt offerings of rams, and lambs’ fat and bulls’ and goats’ blood. Who has asked for these things from your hands? And Jeremiah says, Isa 1.11, 12 Why do you bring me frankincense from Saba and cinnamon from a land far away? And again, I did not speak to your fathers about sacrifices, and gave no commandments to them about whole burnt offerings, and various prophets say other such things. Yet surely he did legislate a great deal about sacrifices through Moses. The solution to the apparent contradiction is that I have not previously legislated about sacrifices on my own account for I had no need of them, but out of condescension on account of your hardness. For knowing that, having once learned to sacrifice in Egypt, you had become pleasurably
ἔχοντας, συνεχώρησα τοῦτο κατ’ οἰκονομίαν, μεταστήσας τὰς θυσίας εἰς ἐμαυτὸν, ἵνα τῇ συνεχείᾳ τούτων, μνημονεύητέ μου, καὶ ἡ τῶν θυσιῶν ἡδονὴ φυλάξῃ τὸ πρὸς ἐμὲ σέβας ἐν ἀνθρώποις ἀχαρίστοις καὶ ῥᾷον ἐπιλανθανομένοις. Νῦν δὲ τοῦ μακροῦ χρόνου καὶ τῶν τοσούτων ἑκάστοτε σημείων βεβαιωσάντων ὑμῖν ὅτι ἐγώ εἰμι Θεὸς μόνος, ἀπογυμνῶ | τὴν ἐμὴν γνώμην, καὶ διαῤῥήδην ἀπαγορεύω τὰς θυσίας, ὡς ἀχρήστους καὶ περιττάς. Αἰσχυνέσθωσαν ᾽Ιουδαῖοι, παρατρέχοντες τὴν ἀλήθειαν, καὶ μύοντες πρὸς τὸ ἐν τοῖς ῥήμασι τούτοις φῶς. 10 Ὅτι ἐμά ἐστι πάντα τὰ θηρία τοῦ ἀγροῦ, κτήνη ἐν τοῖς ὄρεσι καὶ βόες. Οὐ δέξομαι, φησὶ, τὰ ῥηθέντα, ὅτι ἐμά ἐστι πάντα. Θηρία δὲ ἀγροῦ λέγει, τὰ ἐν τοῖς ἀγροῖς νεμόμενα καθαρὰ τετράποδα· τὸ γὰρ τῶν θηρίων ὄνομα, ποτὲ μὲν ἐπὶ τῶν ἀγρίων, ποτὲ δὲ ἐπὶ τῶν ἡμέρων τίθησιν ἡ Γραφή. Ἐμὰ οὖν ἐστιν, ὡς ἐμοῦ ταῦτα κτίσαντος. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, θηρία τοῦ δρυμοῦ γράφουσιν, ἐν οἷς μᾶλλον θηρία νοήσεις τὰ ἄγρια· ἀγροὶ μὲν γὰρ, τὰ ἥμερα χωρία, δρυμοὶ δὲ, τὰ ὑλώδη καὶ θηροτρόφα· καὶ ἀποδώσεις ἐξήγησιν, ὅτι οὐ τὰ ἥμερα μόνον ἐμά εἰσιν, ἀλλὰ καὶ τὰ ἄγρια. Ἐξ ὀλίγων δὲ ζῴων, ὅλα τὰ θυσιαζόμενα δηλοῖ. α Ἔγνωκα πάντα τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ. Γνωρίζω ταῦτα· ἠριθμημένα ἔχω, ὡς Δεσπότης αὐτῶν. β Καὶ ὡραιότης ἀγροῦ μετ’ ἐμοῦ ἐστιν. Ὡραιότητα ἐκάλεσεν ἀγροῦ, τοὺς ἐξ ἀγρῶν φυομένους καρπούς· ταῦτα γὰρ καὶ κάλλος εἰσὶ τῶν ἀγρῶν, καὶ ὡραῖα διὰ τὰς ὥρας τοῦ ἐνιαυτοῦ ὀνομάζονται. Μετ’ ἐμοῦ δέ ἐστιν, ἀντὶ τοῦ, παρ’ ἐμοὶ, ἐν ἐξουσίᾳ μου. Ὅρα δὲ πῶς συνοπτικῶς ἐμνημόνευσε πάντων· προσεφέροντο γὰρ εἰς θυσίαν, ἀπὸ μὲν τῶν τετραπόδων, βόες καὶ τράγοι καὶ πρόβατα, ἀπὸ δὲ τῶν πετεινῶν, περιστεραὶ καὶ τρυγόνες, ἀπὸ δὲ τῶν καρπῶν, σεμίδαλις καὶ οἶνος καὶ ἔλαιον. α Ἐὰν πεινάσω οὐ μή σοι εἴπω. Τοῦτο, κατ’ εἰρωνείαν εἶπε, διασύρων τὴν αὐτῶν παχύτητα, οἰομένων τὸν Θεὸν δεῖσθαι τῶν θυσιῶν εἰς βρῶσιν. Φησὶν οὖν, ὅτι καὶ εἰ ὀρθῶς ὑπελάμβανες, οὐκ ἂν ἐζήτησα φαγεῖν ἀπὸ σοῦ. Καὶ ἄκουσον τὴν αἰτίαν. β Ἐμὴ γάρ ἐστιν ἡ οἰκουμένη καὶ τὸ πλήρωμα αὐτῆς. 108 θηροτρόφα MSCBF : θηριότροφα PV.
attached to it and that it was difficult for you to tear yourselves away from it, I permitted it by special dispensation, having transferred the sacrifices to myself, so that by their continuous succession you might remember me and the pleasure of sacrifices might preserve honour towards me among people who are ungrateful and easily forget. Now, however, with the long passage of time and so many signs on each occasion having confirmed for you that I am God alone, I lay bare my own will and I explicitly forbid sacrifices as useless and superfluous. Let Jews be ashamed, slighting the truth and closing their eyes to the light in these words. 10 For all the beasts of the field are mine, cattle on the mountains and oxen. I shall not accept, he says, the animals here mentioned, because they are all mine. ‘Beasts of the field’ is what he calls the clean tetrapods grazing in the fields. Scripture uses the word for beasts [θηρία] at times for wild animals and at times for domesticated animals. They are mine in the sense of my having created them. A number of copies write ‘beasts of the coppice’ in which you will understand rather wild animals, for fields are cultivated lands, while coppices are wooded lands home to wild beasts. The exposition you will give is that not only are the domesticated animals mine, but so are the wild animals. By a few animals he indicates all those sacrificed. 11α Known to me are all the birds of the sky. I know them and have them numbered as their Master. 11β And the fair ripeness of the field is with me. ‘The fair ripeness of the field’ is what he called the crops growing in the fields, for they are both the beauty of the fields and are called ‘ripe’ on account of the seasons of the year. ‘With me’, in the sense of, ‘in my hands’, ‘in my power’. Observe how in brief he made mention of all sacrifices, for sacrifices were offered from among the tetrapods, oxen and he-goats and sheep, from among the birds, common doves and turtle-doves, and from among the crops, wheaten flour and wine and oil. 12α If I shall be hungry I shall not tell you. This he said ironically, disparaging their dullness in thinking God needs sacrifices as food. He says therefore that even if you were correct in your assumption, I would not ask to eat from you. And listen to the reason: 12β For the inhabited world is mine and all that fills it.
PG 128:545Ἐμῆς οὖν οὔσης, ἔλαβον ἂν αὐτός.
Being mine, I would therefore take myself.
13 Mὴ φάγω κρέα ταύρων, ἢ αἷμα τράγων πίομαι; Κατ’ ἐρώτησιν ἔτι πλατύτερον ἐλέγχει τὴν ἄνοιαν αὐτῶν. Mὴ γὰρ, φησὶν, ὡς οἱ ψευδώνυμοι θεοὶ τῶν ἐθνῶν, τοιαύτης βρώσεως καὶ πόσεως ἐπιδέομαι; ὅπουγε καὶ πολλοὶ τῶν ἐπιεικεστέρων ἀνθρώπων ἀποστρέφονται ταύτην καὶ διαπτύουσι.
13 Shall I eat the meat of bulls or drink the blood of goats? With a question he censures their folly even more strongly. Do I, he says, like the falsely so-called gods of the nations, have any need of such food and drink, when indeed many of the more civilised people refuse and spurn it?
α Θῦσον τῷ Θεῷ θυσίαν αἰνέσεως. Ὅρα φανερῶς ἐκβαλλομένην τὴν νομικὴν λατρείαν καὶ ἀντεισαγομένην τὴν εὐαγγελικήν. Ἡ γὰρ δι’ αἰνέσεως θυσία τοῖς Χριστιανοῖς ἀποκεκλήρωται. Αἴνεσιν δὲ λέγει, τὴν εὐφημίαν ἢ τὴν εὐχαριστίαν· καὶ ἀμφότερα γὰρ δεῖ ποιεῖν, ἐφ’ οἷς ἐκ τοῦ μὴ ὄντος τε παρήχθημεν καὶ τὰ πρὸς χρείαν καὶ ἀπόλαυσιν ἐκτησάμεθα καὶ φῶς γνώσεως προσελάβομεν, καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, τηλικαῦτα εὐηργετήθημεν.
14α Sacrifice to God a sacrifice of praise. Observe the worship of the law being openly rejected and the worship of the Gospel be- ing introduced in its place, for sacrifice through praise is allotted to the Christians. By praise he means words of acclamation or thanksgiving, and indeed it is necessary to do both by reason of the fact that we were brought into being from non-being and acquired everything for our needs and our delight and also received the light of knowledge and, quite simply, were accorded such great blessings.
β Καὶ ἀπόδος τῷ Ὑψίστῳ τὰς εὐχάς σου. Τὰς προσευχὰς, τὰς ὑπὲρ τῆς σωτηρίας σου· χρεωστεῖς γὰρ τοῦτο ποιεῖν. Ἢ εὐχὰς λέγει, τὰς ὑποσχέσεις, τὰς ὑπὲρ τοῦ εὐαρεστεῖν αὐτῷ· οὕτω γὰρ ποιεῖν καὶ ᾽Ιουδαῖοι ἐπηγγείλαντο, καὶ ἡμεῖς ἐπαγγελλόμεθα, ὡς δοῦλοι Δεσπότῃ. Εὐαρεστεῖ δὲ μόνος ὁ ἐνάρετος· τὸ δὲ θύειν ζῷα, οὐκ ἀρετὴ, καὶ γὰρ οὐδὲ τὰ ἔθνη παρὰ τοῦτο ἐνάρετα.
14β And pay your vows to the Most High. Your prayers for your salvation, for you have an obligation to do this. Or else ‘vows’ is what he calls ‘promises’ about being well-pleasing to him, for the Jews promised to do so and we also promise to do so as servants to their Master. Only the virtuous person is well-pleasing, and sacrificing animals is not a virtue, nor are the nations virtuous on this account.
PG 128:54715 Καὶ ἐπικάλεσαί με ἐν ἡμέρᾳ θλίψεώς σου, καὶ ἐξελοῦμαί σε καὶ δοξάσεις με. Οὕτω θῦσον, καὶ ἀπόδος, ὃ ποιεῖν χρεωστεῖς, καὶ τότε θαῤῥούντως ἐπικάλεσαί με, καὶ ἐξελοῦμαί σε τῆς θλίψεως, τῆς εἴτε παρ’ ἀνθρώπων, εἴτε παρὰ δαιμόνων. Καὶ δοξάσεις με, ὡς ἀψευδῆ καὶ ταχὺν βοηθόν. Παρατηρητέον δὲ, πῶς ἀνοίγων τῇ εὐαγγελικῇ λατρείᾳ θύραν ὁ Θεὸς, εὐθὺς καὶ περὶ | τῆς ἁγίας ἐνέφηνε Τριάδος. Θῦσον γὰρ, φησὶ, τῷ Θεῷ, εἶτα, καὶ ἀπόδος τῷ Ὑψίστῳ, ἔπειτα, καὶ ἐπικάλεσαί με, οὐχ ὥστε νοηθῆναι μόνον τὸν Πατέρα Θεὸν, καὶ μόνον ὕψιστον, τὸν Υἱὸν, καὶ μόνον ἐπικαλεῖσθαι ἄξιον, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἀλλ’ ὥστε τῇ τοιαύτῃ διαιρέσει, τὴν διαίρεσιν τῶν ὑποστάσεων ὑποδηλωθῆναι. 16-17 Tῷ δὲ ἁμαρτωλῷ εἶπεν ὁ Θεός· Ἵνα τί σὺ ἐκδιηγῇ τὰ δικαιώματά μου, καὶ ἀναλαμβάνεις τὴν διαθήκην μου διὰ στόματός σου; σὺ δὲ ἐμίσησας παιδείαν καὶ ἐξέβαλες τοὺς λόγους μου εἰς τὰ ὀπίσω. Ἁμαρτωλὸν καλεῖ, τὸν δῆμον τῶν ἱερέων καὶ γραμματέων τῶν ἐν ᾽Ιουδαίοις, οἵτινες διηγοῦντο μὲν τῷ λαῷ τὰ δικαιώματα τοῦ νόμου, καὶ διὰ στόματος μόνονκλήσιν προεφήτευσεν εἰπών· Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἀνταναιρῶν, ἐξ ᾿Ιούδα, καὶ ἡγούμενος ἐκ τῶν μερῶν αὐτοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ ᾧ ἀπόκειται, καὶ αὐτὸς προσδο- κία ἐθνῶν. Δεῦτε, καὶ ἴδετε τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ, ἃ ἔθετο τέ ρατα ἐπὶ τῆς γῆς. Συγκαλεῖ τοὺς ὀξυτέρους τῶν ἄλλων, ὁρᾶν καὶ συνιέναι δυναμένους ὁ προφήτης - ἔργα δὲ λέγει τὰ τοῦ Εὐαγγελίου κατορθώματα, δ δ καὶ τέρατα προσηγόρευσεν. Ταῦτα γὰρ, φησὶν, ὁ Θεὸς τέρατα ἐπὶ τῆς γῆς ἔθετο· ὥστε δι᾿ αὐτῶν κηρύττεσθαι τὴν ἄῤῥητον δύναμιν τῆς αὐτοῦ θεότη τος. Οὐ γὰρ κατ᾽ ἀκολουθίαν φύσεως προέβησαν· οἱ γὰρ ἁλιεῖς ἐνίκων τοὺς φιλοσόφους · οἱ ὀλίγοι, τὸν σύμπαντα κόσμον· οἱ γυμνοί, τοὺς ὁπλίτας· οἱ πέ· νητες (74), τοὺς βασιλεῖς· οἱ θνητοὶ καὶ ὁρατοί, τοὺς ἀθανάτους καὶ ἀοράτους δαίμονας. ᾿Ανταναιρῶν πολέμους, μέχρι τῶν περάτων τῆς γῆς. Τοῦ γὰρ Ἰησοῦ γεννηθέντος, οἱ κατ' ἀλλή λων πόλεμοι τῶν ἐθνῶν ἐπαύθησαν, τῆς κατὰ πάν- των μοναρχίας εἰς μόνην τὴν Ῥώμην περιστάσης. Εξῆλθε γὰρ, φησί, δόγμα παρὰ Καίσαρος Δύο γούστου, ἀπογράφεσθαι πᾶσαν τὴν οἰκουμένην· καὶ λοιπὸν εἰρήνης βαθείας οὔσης, άχρηστα γεγόνασι τὰ ὅπλα, πάντων εἰς γεωργίας καὶ τὰς ἄλλας τέχνας τραπέντων. Ο καὶ Ἡσαΐας δηλῶν ἔλεγε· Συγκό ψουσι τὰς μαχαίρας αὐτῶν εἰς ἄροτρα, καὶ τὰς ζιβύνας αὐτῶν εἰς δρέπανα, καὶ οὐ λήψεται ἔθνος ἐπὶ ἔθνος μάχαιραν. "Ορα δὲ καὶ τὴν δύνα- μιν τῆς λέξεως τοῦ ἀνταναιρῶν· πρὸ τοῦ Χριστοῦ μὲν γὰρ, οἱ πόλεμοι τοὺς ἀνθρώπους ἀνήρουν· ὁ δὲ Χριστὸς, αὐτοὺς τοὺς πολέμους ἀνεῖλεν, ἀνθ' ὧν ἀνῄρουν ἀνταναιρῶν ἂν, ἀντὶ τοῦ, σβεννύων. το 152. 4. Τόξον συντρίψει, καὶ συνθλάσει όπλον, καὶ θυρεὸν κατακαύσει ἐν πυρί. Ταῦτα πάντα γεγό νασι καθ' ἱστορίαν, ὡς καὶ Ἰεζεκιήλ διδάσκει ὅπλον δὲ λέγει, τὴν σπάθην, καὶ εἴτι ἐγχέμαχον. Τῷ Θεῷ δὲ τὴν πρᾶξιν τοῦ κατορθώματος εἰκότως ὁ Δαβὶδ ἀνατίθησι. Σχολάσατε καὶ γνῶτε, ὅτι ἐγώ εἰμι ὁ Θεός. Σχολάσατε ἀπὸ τῶν συνεχῶν πολέμων, ὁρατῶν καὶ ἀοράτων, καὶ γνῶτε, ὅτι ἐγώ εἰμι ὁ κυρίως Θεός, ἐκ τῶν σημείων τῶν ἐνεργουμένων διὰ τῆς εὐαγ γελικῆς δυνάμεως. Υψωθήσομαι ἐν τοῖς ἔθνεσιν. Μέγας ὢν φύσει, καὶ διὰ θαυμάτων μέγας νομισθήσομαι ἐν τοῖς ἔθνεσιν. • Υψωθήσομαι ἐν τῇ γῇ. Ἐν μὲν γὰρ τῷ οὐρανῷ, πᾶσαι αἱ ἀσώματοι δυνάμεις οίδασι τὸ ἐμὸν ὕψος λοιπὸν δὲ καὶ ἐν τῇ γῇ τοῦτο γνωρισθήσεται· ἐν τῇ γῇ δὲ, πάσῃ δηλονότι. Κύριος τῶν δυνάμεων μεθ' ἡμῶν, ἀντιλήπτωρ ὁπλίτας. EUTHYMII ZIGABENI dus de femoribus ejus donec venial cui repositum & est, et ipse est exspectatio gentium “ VERS. 9. Venite et videle opera Dei, qua posuit prodigia super terram. Advocat eos Propheta qui ingenii acumine atque intelligentia cæteris præ- stant, ut contemplentur opera Dei : hoc est, pro- clara ejus gesta, quæ per Evangelium facta sunt, et quæ Deus veluti prodigia quædam posuit in terra, ut per ea ineffabilis ejus potestas prædicare tur. Neque enim ulla naturæ consequentia conti- gerunt. Piscatores enim vicerunt philosophos, et pauci homines, totum orbem, et qui nudi erant, divites et qui pauperes, ipsos reges; qui etiam mortales erant et visibiles, immortales atque invi- sibiles dæmones superarunt. Auferens bella usque ad fines terræ. Nato enim Jesu, bella quæ inter nationes mutuo ante inva- luerant, cessarunt omnia, cum totius orbis impe- rium ad Romanos devenisset. Exiit enim, inquit Lucas, edictum a Casare Augusto, ut describeretur universus orbis ". Cum igitur summa esset in toto orbe pax, arma effecta sunt inutilia: conversis nimirum omnibus hominibus ad agriculturam, alque ad reliquas artes. Quod etiam signifcaus Isaias dicebat : Scindel gladios suos in vomeres, et lanceas suas in falces, el gens non sumet gladium contra gentem 1º. Considera etiam vim dictionis Gree quæ proprie non totum aufe- rens significat, sed contra auferens. Ante Christi namque adventum homines a diuturnis bellis ab- B C lati, hoc est, perditi atque interempti fuerant. Ipse itaque Deus et homo Christus econtra, bella abstulit, hoc est, exstinxit ac penitus delevit. VERS. 10. Arcum conteret et confringet, telum el scutum comburet igni. Hæc omnia juxta historiam evenerunt quemadmodum docet Ezechiel. Telum autem hic ponit pro gladio, aut pro omni telo quo pugnatur coninus. Non immerito aulem beatus David tam præclari facti gloriam ascribit Deo. Vers. 11. Vacate et videte, quoniam ego sum Deus. Vacate, inquit, a visibilibus seu etiam ab invisi- bilibus bellis, et cognoscite, quod ego vere Deus sum. Perspicuum enim id fit ex signis atque mira- culis, quæ per Evangelii vires facta sunt. Exaltabor in gentibus. Cum natura ipsa magnus sim, maximus etiam ob miracula apud omnes na- tiones reputabor. Exaltabor in terra. In cœlo quidem incorporeæ omnes potestates altitudinem meam noverunt.Tan- tum restat, ut pari modo in terra etiam ab homi- nibus cognoscatur. Et cum terram dicit, universam terram intellige. VERS. 12. Dominus virtutum nobiscum, adjutor * Gen. xtis, 10. Luc. 11, 1. D • Variæ lectiones. cod. habet (71) Grece οπλίτας armatos, pro quo Latimus interpres legisse videtur πλουσίους. Alius quoque
15 And call on me in the day of your affliction and I shall deliver you and you will glorify me. Accordingly, sacrifice and pay what you owe to do, and then with boldness call on me and I shall deliver you from your affliction, whether issuing from men or from from demons, and you will glorify me as an unfailing and swift helper. It is to be noted how God in opening the door to the worship of the Gospel at once gave indication of the holy Trinity, for he says, ‘Sacrifice to God’, then ‘pay to the Most High’ and then ‘and call on me’, not so that only the Father is to be understood as God and only the Son as Most High and only the holy Spirit as worthy to be called on, but so that by such a division the division of the hypostases might be alluded to. 16-17 To the sinner God as said: Why do you recite my statutes and take up my covenant in your mouth? You have hated instruction and cast out my words behind. The ‘sinner’ is what he calls the assembly of priests and scribes among the Jews who would recite to the people the statutes of the law and had the whole covenant of the law in their
εἶχον ὅλην τὴν νομικὴν διαθήκην, οὐ διὰ καρδίας· μεγαλαυχοῦντες δὲ ἐπὶ τούτῳ μόνῳ, καὶ δικαιοῦντες ἐντεῦθεν ἑαυτοὺς, πᾶσαν ἁμαρτίαν διεπράττοντο. Περὶ ὧν ὁ Χριστὸς εἶπε πρὸς τὸν λαὸν, ὅτι, Ἃ λέγουσιν ὑμῖν ποιεῖν, ποιεῖτε· κατὰ δὲ τὰ ἔργα αὐτῶν, μὴ ποιεῖτε. Διατί, φησὶ, διδάσκεις μὲν ἄλλους, σὺ δὲ ἐμίσησας τὴν ἀφ’ ὧν διδάσκεις παίδευσιν καὶ ῥύθμισιν τῆς ψυχῆς, καὶ ἐξέβαλες τοὺς λόγους μου εἰς τὰ ὀπίσω, τουτέστιν, ἀπώσω αὐτούς; Ὀπίσω γάρ τις ὠθεῖ τὸν μισούμενον. Ἀπώσω δὲ αὐτοὺς, ὡς μὴ ποιῶν ἃ ἐντέλλονται· ὥστε λόγῳ μὲν ἀναλαμβάνεις αὐτοὺς, ἔργῳ δὲ ἀπωθεῖς. α Εἰ ἐθεώρεις κλέπτην, συνέτρεχες αὐτῷ. Ὅρα καθάπερ ἐν πίνακι τὰ τῆς ἁμαρτίας χρώματα· εἰ ἐθεώρεις κλέπτην, ἢ συνέπραττες, ἢ συνηυδόκεις τῷ πράττοντι, διὰ τοῦ μὴ σωφρονίζειν, ἀλλὰ συγκαλύπτειν. β Καὶ μετὰ μοιχοῦ τὴν μερίδα σου ἐτίθεις. Καὶ τῷ μοιχῷ ἐκοινώνεις διὰ τοῦ αὐτοῦ τρόπου, καθ’ ὃν καὶ τῷ κλέπτῃ συνέτρεχες· μοιχὸν δὲ ἐνταῦθα, καὶ τὸν πόρνον καλεῖ, καὶ παντοῖον ἀκόλαστον. α Tὸ στόμα σου ἐπλεόνασε κακίαν. Ἐπληρώθη ψεύδους· ἀδιάφορος δὲ ἡ σύνταξις. β Καὶ ἡ γλῶσσά σου περιέπλεκε δολιότητα. Τοῦτο, δῆλον. α Καθήμενος κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ σου κατελάλεις. Συγκαθήμενός τισι. β Καὶ κατὰ τοῦ υἱοῦ τῆς μητρός σου ἐτίθεις σκάνδαλον. Tὸ αὐτὸ λέγει πάλιν, διὰ τῆς ἐπεξηγήσεως αὔξων τὴν κατηγορίαν. Σκάνδαλον δὲ, ἡ παγίς. α Ταῦτα ἐποίησας, καὶ ἐσίγησα. Ἐμακροθύμησα, ἀπεκδεχόμενος τὴν μετάνοιάν σου.κλήσιν προεφήτευσεν εἰπών· Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἀνταναιρῶν, ἐξ ᾿Ιούδα, καὶ ἡγούμενος ἐκ τῶν μερῶν αὐτοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ ᾧ ἀπόκειται, καὶ αὐτὸς προσδο- κία ἐθνῶν. Δεῦτε, καὶ ἴδετε τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ, ἃ ἔθετο τέ ρατα ἐπὶ τῆς γῆς. Συγκαλεῖ τοὺς ὀξυτέρους τῶν ἄλλων, ὁρᾶν καὶ συνιέναι δυναμένους ὁ προφήτης - ἔργα δὲ λέγει τὰ τοῦ Εὐαγγελίου κατορθώματα, δ δ καὶ τέρατα προσηγόρευσεν. Ταῦτα γὰρ, φησὶν, ὁ Θεὸς τέρατα ἐπὶ τῆς γῆς ἔθετο· ὥστε δι᾿ αὐτῶν κηρύττεσθαι τὴν ἄῤῥητον δύναμιν τῆς αὐτοῦ θεότη τος. Οὐ γὰρ κατ᾽ ἀκολουθίαν φύσεως προέβησαν· οἱ γὰρ ἁλιεῖς ἐνίκων τοὺς φιλοσόφους · οἱ ὀλίγοι, τὸν σύμπαντα κόσμον· οἱ γυμνοί, τοὺς ὁπλίτας· οἱ πέ· νητες (74), τοὺς βασιλεῖς· οἱ θνητοὶ καὶ ὁρατοί, τοὺς ἀθανάτους καὶ ἀοράτους δαίμονας. ᾿Ανταναιρῶν πολέμους, μέχρι τῶν περάτων τῆς γῆς. Τοῦ γὰρ Ἰησοῦ γεννηθέντος, οἱ κατ' ἀλλή λων πόλεμοι τῶν ἐθνῶν ἐπαύθησαν, τῆς κατὰ πάν- των μοναρχίας εἰς μόνην τὴν Ῥώμην περιστάσης. Εξῆλθε γὰρ, φησί, δόγμα παρὰ Καίσαρος Δύο γούστου, ἀπογράφεσθαι πᾶσαν τὴν οἰκουμένην· καὶ λοιπὸν εἰρήνης βαθείας οὔσης, άχρηστα γεγόνασι τὰ ὅπλα, πάντων εἰς γεωργίας καὶ τὰς ἄλλας τέχνας τραπέντων. Ο καὶ Ἡσαΐας δηλῶν ἔλεγε· Συγκό ψουσι τὰς μαχαίρας αὐτῶν εἰς ἄροτρα, καὶ τὰς ζιβύνας αὐτῶν εἰς δρέπανα, καὶ οὐ λήψεται ἔθνος ἐπὶ ἔθνος μάχαιραν. "Ορα δὲ καὶ τὴν δύνα- μιν τῆς λέξεως τοῦ ἀνταναιρῶν· πρὸ τοῦ Χριστοῦ μὲν γὰρ, οἱ πόλεμοι τοὺς ἀνθρώπους ἀνήρουν· ὁ δὲ Χριστὸς, αὐτοὺς τοὺς πολέμους ἀνεῖλεν, ἀνθ' ὧν ἀνῄρουν ἀνταναιρῶν ἂν, ἀντὶ τοῦ, σβεννύων. το 152. 4. Τόξον συντρίψει, καὶ συνθλάσει όπλον, καὶ θυρεὸν κατακαύσει ἐν πυρί. Ταῦτα πάντα γεγό νασι καθ' ἱστορίαν, ὡς καὶ Ἰεζεκιήλ διδάσκει ὅπλον δὲ λέγει, τὴν σπάθην, καὶ εἴτι ἐγχέμαχον. Τῷ Θεῷ δὲ τὴν πρᾶξιν τοῦ κατορθώματος εἰκότως ὁ Δαβὶδ ἀνατίθησι. Σχολάσατε καὶ γνῶτε, ὅτι ἐγώ εἰμι ὁ Θεός. Σχολάσατε ἀπὸ τῶν συνεχῶν πολέμων, ὁρατῶν καὶ ἀοράτων, καὶ γνῶτε, ὅτι ἐγώ εἰμι ὁ κυρίως Θεός, ἐκ τῶν σημείων τῶν ἐνεργουμένων διὰ τῆς εὐαγ γελικῆς δυνάμεως. Υψωθήσομαι ἐν τοῖς ἔθνεσιν. Μέγας ὢν φύσει, καὶ διὰ θαυμάτων μέγας νομισθήσομαι ἐν τοῖς ἔθνεσιν. • Υψωθήσομαι ἐν τῇ γῇ. Ἐν μὲν γὰρ τῷ οὐρανῷ, πᾶσαι αἱ ἀσώματοι δυνάμεις οίδασι τὸ ἐμὸν ὕψος λοιπὸν δὲ καὶ ἐν τῇ γῇ τοῦτο γνωρισθήσεται· ἐν τῇ γῇ δὲ, πάσῃ δηλονότι. Κύριος τῶν δυνάμεων μεθ' ἡμῶν, ἀντιλήπτωρ ὁπλίτας. EUTHYMII ZIGABENI dus de femoribus ejus donec venial cui repositum & est, et ipse est exspectatio gentium “ VERS. 9. Venite et videle opera Dei, qua posuit prodigia super terram. Advocat eos Propheta qui ingenii acumine atque intelligentia cæteris præ- stant, ut contemplentur opera Dei : hoc est, pro- clara ejus gesta, quæ per Evangelium facta sunt, et quæ Deus veluti prodigia quædam posuit in terra, ut per ea ineffabilis ejus potestas prædicare tur. Neque enim ulla naturæ consequentia conti- gerunt. Piscatores enim vicerunt philosophos, et pauci homines, totum orbem, et qui nudi erant, divites et qui pauperes, ipsos reges; qui etiam mortales erant et visibiles, immortales atque invi- sibiles dæmones superarunt. Auferens bella usque ad fines terræ. Nato enim Jesu, bella quæ inter nationes mutuo ante inva- luerant, cessarunt omnia, cum totius orbis impe- rium ad Romanos devenisset. Exiit enim, inquit Lucas, edictum a Casare Augusto, ut describeretur universus orbis ". Cum igitur summa esset in toto orbe pax, arma effecta sunt inutilia: conversis nimirum omnibus hominibus ad agriculturam, alque ad reliquas artes. Quod etiam signifcaus Isaias dicebat : Scindel gladios suos in vomeres, et lanceas suas in falces, el gens non sumet gladium contra gentem 1º. Considera etiam vim dictionis Gree quæ proprie non totum aufe- rens significat, sed contra auferens. Ante Christi namque adventum homines a diuturnis bellis ab- B C lati, hoc est, perditi atque interempti fuerant. Ipse itaque Deus et homo Christus econtra, bella abstulit, hoc est, exstinxit ac penitus delevit. VERS. 10. Arcum conteret et confringet, telum el scutum comburet igni. Hæc omnia juxta historiam evenerunt quemadmodum docet Ezechiel. Telum autem hic ponit pro gladio, aut pro omni telo quo pugnatur coninus. Non immerito aulem beatus David tam præclari facti gloriam ascribit Deo. Vers. 11. Vacate et videte, quoniam ego sum Deus. Vacate, inquit, a visibilibus seu etiam ab invisi- bilibus bellis, et cognoscite, quod ego vere Deus sum. Perspicuum enim id fit ex signis atque mira- culis, quæ per Evangelii vires facta sunt. Exaltabor in gentibus. Cum natura ipsa magnus sim, maximus etiam ob miracula apud omnes na- tiones reputabor. Exaltabor in terra. In cœlo quidem incorporeæ omnes potestates altitudinem meam noverunt.Tan- tum restat, ut pari modo in terra etiam ab homi- nibus cognoscatur. Et cum terram dicit, universam terram intellige. VERS. 12. Dominus virtutum nobiscum, adjutor * Gen. xtis, 10. Luc. 11, 1. D • Variæ lectiones. cod. habet (71) Grece οπλίτας armatos, pro quo Latimus interpres legisse videtur πλουσίους. Alius quoque
mouth alone, not in their heart. While boasting in this alone, and justifying themselves thereby, they would commit every sin. About them Christ said to the people: Do what they tell you to do, but do not do according to their works. Why is it, he says, that on the one hand you teach others, but on the other hand you have hated the instruction and ordering of the soul that proceeds from what you teach and you have cast out my words behind, that is, you have rejected them? For one pushes behind what is hated. You have rejected them in not doing what they enjoin, so that you adopt them in word but reject them in practice. 18α If you would see a thief, you would run along with him. Observe as if in a painting the colours of sin. If you would see a thief, you would either collaborate with, or join in giving approval to the perpetrator, by not bringing him to his senses but rather covering up for him. 18β And with the adulterer you would throw in your lot. And you would join with the adulterer in the same way that you would run along with the thief. By the adulterer here he indicates also the fornicator and every kind of licentious person. 19α Your mouth has brimmed with evil. It has been filled with falsehood. The syntax is indifferent [accusative case in place of the expected genitive]. And your tongue would entwine deceit. This is clear. You would sit and speak against your brother Sitting with others. 20β And against the son of your mother you would set a stumbling block. He says the same again, increasing the indictment by the clarification. A stumbling block is a snare. 21α You did these things and I kept silent. I showed forbearance waiting for your change of heart.
β Ὑπέλαβες ἀνομίαν, ὅτι ἔσομαί σοι ὅμοιος. Σὺ δὲ οὐ μόνον οὐ διωρθώσω, ἀλλὰ καὶ ἐνεθυμήθης ἀνοσιότητα· αὕτη δὲ ἦν, ὅτι ἔσομαί σοι ὅμοιος, ὅσον εἰς τὸ συνευδοκεῖν τοῖς ἁμαρτάνουσιν.κλήσιν προεφήτευσεν εἰπών· Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἀνταναιρῶν, ἐξ ᾿Ιούδα, καὶ ἡγούμενος ἐκ τῶν μερῶν αὐτοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ ᾧ ἀπόκειται, καὶ αὐτὸς προσδο- κία ἐθνῶν. Δεῦτε, καὶ ἴδετε τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ, ἃ ἔθετο τέ ρατα ἐπὶ τῆς γῆς. Συγκαλεῖ τοὺς ὀξυτέρους τῶν ἄλλων, ὁρᾶν καὶ συνιέναι δυναμένους ὁ προφήτης - ἔργα δὲ λέγει τὰ τοῦ Εὐαγγελίου κατορθώματα, δ δ καὶ τέρατα προσηγόρευσεν. Ταῦτα γὰρ, φησὶν, ὁ Θεὸς τέρατα ἐπὶ τῆς γῆς ἔθετο· ὥστε δι᾿ αὐτῶν κηρύττεσθαι τὴν ἄῤῥητον δύναμιν τῆς αὐτοῦ θεότη τος. Οὐ γὰρ κατ᾽ ἀκολουθίαν φύσεως προέβησαν· οἱ γὰρ ἁλιεῖς ἐνίκων τοὺς φιλοσόφους · οἱ ὀλίγοι, τὸν σύμπαντα κόσμον· οἱ γυμνοί, τοὺς ὁπλίτας· οἱ πέ· νητες (74), τοὺς βασιλεῖς· οἱ θνητοὶ καὶ ὁρατοί, τοὺς ἀθανάτους καὶ ἀοράτους δαίμονας. ᾿Ανταναιρῶν πολέμους, μέχρι τῶν περάτων τῆς γῆς. Τοῦ γὰρ Ἰησοῦ γεννηθέντος, οἱ κατ' ἀλλή λων πόλεμοι τῶν ἐθνῶν ἐπαύθησαν, τῆς κατὰ πάν- των μοναρχίας εἰς μόνην τὴν Ῥώμην περιστάσης. Εξῆλθε γὰρ, φησί, δόγμα παρὰ Καίσαρος Δύο γούστου, ἀπογράφεσθαι πᾶσαν τὴν οἰκουμένην· καὶ λοιπὸν εἰρήνης βαθείας οὔσης, άχρηστα γεγόνασι τὰ ὅπλα, πάντων εἰς γεωργίας καὶ τὰς ἄλλας τέχνας τραπέντων. Ο καὶ Ἡσαΐας δηλῶν ἔλεγε· Συγκό ψουσι τὰς μαχαίρας αὐτῶν εἰς ἄροτρα, καὶ τὰς ζιβύνας αὐτῶν εἰς δρέπανα, καὶ οὐ λήψεται ἔθνος ἐπὶ ἔθνος μάχαιραν. "Ορα δὲ καὶ τὴν δύνα- μιν τῆς λέξεως τοῦ ἀνταναιρῶν· πρὸ τοῦ Χριστοῦ μὲν γὰρ, οἱ πόλεμοι τοὺς ἀνθρώπους ἀνήρουν· ὁ δὲ Χριστὸς, αὐτοὺς τοὺς πολέμους ἀνεῖλεν, ἀνθ' ὧν ἀνῄρουν ἀνταναιρῶν ἂν, ἀντὶ τοῦ, σβεννύων. το 152. 4. Τόξον συντρίψει, καὶ συνθλάσει όπλον, καὶ θυρεὸν κατακαύσει ἐν πυρί. Ταῦτα πάντα γεγό νασι καθ' ἱστορίαν, ὡς καὶ Ἰεζεκιήλ διδάσκει ὅπλον δὲ λέγει, τὴν σπάθην, καὶ εἴτι ἐγχέμαχον. Τῷ Θεῷ δὲ τὴν πρᾶξιν τοῦ κατορθώματος εἰκότως ὁ Δαβὶδ ἀνατίθησι. Σχολάσατε καὶ γνῶτε, ὅτι ἐγώ εἰμι ὁ Θεός. Σχολάσατε ἀπὸ τῶν συνεχῶν πολέμων, ὁρατῶν καὶ ἀοράτων, καὶ γνῶτε, ὅτι ἐγώ εἰμι ὁ κυρίως Θεός, ἐκ τῶν σημείων τῶν ἐνεργουμένων διὰ τῆς εὐαγ γελικῆς δυνάμεως. Υψωθήσομαι ἐν τοῖς ἔθνεσιν. Μέγας ὢν φύσει, καὶ διὰ θαυμάτων μέγας νομισθήσομαι ἐν τοῖς ἔθνεσιν. • Υψωθήσομαι ἐν τῇ γῇ. Ἐν μὲν γὰρ τῷ οὐρανῷ, πᾶσαι αἱ ἀσώματοι δυνάμεις οίδασι τὸ ἐμὸν ὕψος λοιπὸν δὲ καὶ ἐν τῇ γῇ τοῦτο γνωρισθήσεται· ἐν τῇ γῇ δὲ, πάσῃ δηλονότι. Κύριος τῶν δυνάμεων μεθ' ἡμῶν, ἀντιλήπτωρ ὁπλίτας. EUTHYMII ZIGABENI dus de femoribus ejus donec venial cui repositum & est, et ipse est exspectatio gentium “ VERS. 9. Venite et videle opera Dei, qua posuit prodigia super terram. Advocat eos Propheta qui ingenii acumine atque intelligentia cæteris præ- stant, ut contemplentur opera Dei : hoc est, pro- clara ejus gesta, quæ per Evangelium facta sunt, et quæ Deus veluti prodigia quædam posuit in terra, ut per ea ineffabilis ejus potestas prædicare tur. Neque enim ulla naturæ consequentia conti- gerunt. Piscatores enim vicerunt philosophos, et pauci homines, totum orbem, et qui nudi erant, divites et qui pauperes, ipsos reges; qui etiam mortales erant et visibiles, immortales atque invi- sibiles dæmones superarunt. Auferens bella usque ad fines terræ. Nato enim Jesu, bella quæ inter nationes mutuo ante inva- luerant, cessarunt omnia, cum totius orbis impe- rium ad Romanos devenisset. Exiit enim, inquit Lucas, edictum a Casare Augusto, ut describeretur universus orbis ". Cum igitur summa esset in toto orbe pax, arma effecta sunt inutilia: conversis nimirum omnibus hominibus ad agriculturam, alque ad reliquas artes. Quod etiam signifcaus Isaias dicebat : Scindel gladios suos in vomeres, et lanceas suas in falces, el gens non sumet gladium contra gentem 1º. Considera etiam vim dictionis Gree quæ proprie non totum aufe- rens significat, sed contra auferens. Ante Christi namque adventum homines a diuturnis bellis ab- B C lati, hoc est, perditi atque interempti fuerant. Ipse itaque Deus et homo Christus econtra, bella abstulit, hoc est, exstinxit ac penitus delevit. VERS. 10. Arcum conteret et confringet, telum el scutum comburet igni. Hæc omnia juxta historiam evenerunt quemadmodum docet Ezechiel. Telum autem hic ponit pro gladio, aut pro omni telo quo pugnatur coninus. Non immerito aulem beatus David tam præclari facti gloriam ascribit Deo. Vers. 11. Vacate et videte, quoniam ego sum Deus. Vacate, inquit, a visibilibus seu etiam ab invisi- bilibus bellis, et cognoscite, quod ego vere Deus sum. Perspicuum enim id fit ex signis atque mira- culis, quæ per Evangelii vires facta sunt. Exaltabor in gentibus. Cum natura ipsa magnus sim, maximus etiam ob miracula apud omnes na- tiones reputabor. Exaltabor in terra. In cœlo quidem incorporeæ omnes potestates altitudinem meam noverunt.Tan- tum restat, ut pari modo in terra etiam ab homi- nibus cognoscatur. Et cum terram dicit, universam terram intellige. VERS. 12. Dominus virtutum nobiscum, adjutor * Gen. xtis, 10. Luc. 11, 1. D • Variæ lectiones. cod. habet (71) Grece οπλίτας armatos, pro quo Latimus interpres legisse videtur πλουσίους. Alius quoque
21β You made assumption of lawlessness, that I shall be like you. Not only did you not correct yourself, but you also inferred wickedness, which was, name- ly, that I would be like you in giving approval to those sinning.
γ Ἐλέγξω σε καὶ παραστήσω κατὰ πρόσωπόν σου τὰς ἁμαρτίας σου. Ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως.κλήσιν προεφήτευσεν εἰπών· Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἀνταναιρῶν, ἐξ ᾿Ιούδα, καὶ ἡγούμενος ἐκ τῶν μερῶν αὐτοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ ᾧ ἀπόκειται, καὶ αὐτὸς προσδο- κία ἐθνῶν. Δεῦτε, καὶ ἴδετε τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ, ἃ ἔθετο τέ ρατα ἐπὶ τῆς γῆς. Συγκαλεῖ τοὺς ὀξυτέρους τῶν ἄλλων, ὁρᾶν καὶ συνιέναι δυναμένους ὁ προφήτης - ἔργα δὲ λέγει τὰ τοῦ Εὐαγγελίου κατορθώματα, δ δ καὶ τέρατα προσηγόρευσεν. Ταῦτα γὰρ, φησὶν, ὁ Θεὸς τέρατα ἐπὶ τῆς γῆς ἔθετο· ὥστε δι᾿ αὐτῶν κηρύττεσθαι τὴν ἄῤῥητον δύναμιν τῆς αὐτοῦ θεότη τος. Οὐ γὰρ κατ᾽ ἀκολουθίαν φύσεως προέβησαν· οἱ γὰρ ἁλιεῖς ἐνίκων τοὺς φιλοσόφους · οἱ ὀλίγοι, τὸν σύμπαντα κόσμον· οἱ γυμνοί, τοὺς ὁπλίτας· οἱ πέ· νητες (74), τοὺς βασιλεῖς· οἱ θνητοὶ καὶ ὁρατοί, τοὺς ἀθανάτους καὶ ἀοράτους δαίμονας. ᾿Ανταναιρῶν πολέμους, μέχρι τῶν περάτων τῆς γῆς. Τοῦ γὰρ Ἰησοῦ γεννηθέντος, οἱ κατ' ἀλλή λων πόλεμοι τῶν ἐθνῶν ἐπαύθησαν, τῆς κατὰ πάν- των μοναρχίας εἰς μόνην τὴν Ῥώμην περιστάσης. Εξῆλθε γὰρ, φησί, δόγμα παρὰ Καίσαρος Δύο γούστου, ἀπογράφεσθαι πᾶσαν τὴν οἰκουμένην· καὶ λοιπὸν εἰρήνης βαθείας οὔσης, άχρηστα γεγόνασι τὰ ὅπλα, πάντων εἰς γεωργίας καὶ τὰς ἄλλας τέχνας τραπέντων. Ο καὶ Ἡσαΐας δηλῶν ἔλεγε· Συγκό ψουσι τὰς μαχαίρας αὐτῶν εἰς ἄροτρα, καὶ τὰς ζιβύνας αὐτῶν εἰς δρέπανα, καὶ οὐ λήψεται ἔθνος ἐπὶ ἔθνος μάχαιραν. "Ορα δὲ καὶ τὴν δύνα- μιν τῆς λέξεως τοῦ ἀνταναιρῶν· πρὸ τοῦ Χριστοῦ μὲν γὰρ, οἱ πόλεμοι τοὺς ἀνθρώπους ἀνήρουν· ὁ δὲ Χριστὸς, αὐτοὺς τοὺς πολέμους ἀνεῖλεν, ἀνθ' ὧν ἀνῄρουν ἀνταναιρῶν ἂν, ἀντὶ τοῦ, σβεννύων. το 152. 4. Τόξον συντρίψει, καὶ συνθλάσει όπλον, καὶ θυρεὸν κατακαύσει ἐν πυρί. Ταῦτα πάντα γεγό νασι καθ' ἱστορίαν, ὡς καὶ Ἰεζεκιήλ διδάσκει ὅπλον δὲ λέγει, τὴν σπάθην, καὶ εἴτι ἐγχέμαχον. Τῷ Θεῷ δὲ τὴν πρᾶξιν τοῦ κατορθώματος εἰκότως ὁ Δαβὶδ ἀνατίθησι. Σχολάσατε καὶ γνῶτε, ὅτι ἐγώ εἰμι ὁ Θεός. Σχολάσατε ἀπὸ τῶν συνεχῶν πολέμων, ὁρατῶν καὶ ἀοράτων, καὶ γνῶτε, ὅτι ἐγώ εἰμι ὁ κυρίως Θεός, ἐκ τῶν σημείων τῶν ἐνεργουμένων διὰ τῆς εὐαγ γελικῆς δυνάμεως. Υψωθήσομαι ἐν τοῖς ἔθνεσιν. Μέγας ὢν φύσει, καὶ διὰ θαυμάτων μέγας νομισθήσομαι ἐν τοῖς ἔθνεσιν. • Υψωθήσομαι ἐν τῇ γῇ. Ἐν μὲν γὰρ τῷ οὐρανῷ, πᾶσαι αἱ ἀσώματοι δυνάμεις οίδασι τὸ ἐμὸν ὕψος λοιπὸν δὲ καὶ ἐν τῇ γῇ τοῦτο γνωρισθήσεται· ἐν τῇ γῇ δὲ, πάσῃ δηλονότι. Κύριος τῶν δυνάμεων μεθ' ἡμῶν, ἀντιλήπτωρ ὁπλίτας. EUTHYMII ZIGABENI dus de femoribus ejus donec venial cui repositum & est, et ipse est exspectatio gentium “ VERS. 9. Venite et videle opera Dei, qua posuit prodigia super terram. Advocat eos Propheta qui ingenii acumine atque intelligentia cæteris præ- stant, ut contemplentur opera Dei : hoc est, pro- clara ejus gesta, quæ per Evangelium facta sunt, et quæ Deus veluti prodigia quædam posuit in terra, ut per ea ineffabilis ejus potestas prædicare tur. Neque enim ulla naturæ consequentia conti- gerunt. Piscatores enim vicerunt philosophos, et pauci homines, totum orbem, et qui nudi erant, divites et qui pauperes, ipsos reges; qui etiam mortales erant et visibiles, immortales atque invi- sibiles dæmones superarunt. Auferens bella usque ad fines terræ. Nato enim Jesu, bella quæ inter nationes mutuo ante inva- luerant, cessarunt omnia, cum totius orbis impe- rium ad Romanos devenisset. Exiit enim, inquit Lucas, edictum a Casare Augusto, ut describeretur universus orbis ". Cum igitur summa esset in toto orbe pax, arma effecta sunt inutilia: conversis nimirum omnibus hominibus ad agriculturam, alque ad reliquas artes. Quod etiam signifcaus Isaias dicebat : Scindel gladios suos in vomeres, et lanceas suas in falces, el gens non sumet gladium contra gentem 1º. Considera etiam vim dictionis Gree quæ proprie non totum aufe- rens significat, sed contra auferens. Ante Christi namque adventum homines a diuturnis bellis ab- B C lati, hoc est, perditi atque interempti fuerant. Ipse itaque Deus et homo Christus econtra, bella abstulit, hoc est, exstinxit ac penitus delevit. VERS. 10. Arcum conteret et confringet, telum el scutum comburet igni. Hæc omnia juxta historiam evenerunt quemadmodum docet Ezechiel. Telum autem hic ponit pro gladio, aut pro omni telo quo pugnatur coninus. Non immerito aulem beatus David tam præclari facti gloriam ascribit Deo. Vers. 11. Vacate et videte, quoniam ego sum Deus. Vacate, inquit, a visibilibus seu etiam ab invisi- bilibus bellis, et cognoscite, quod ego vere Deus sum. Perspicuum enim id fit ex signis atque mira- culis, quæ per Evangelii vires facta sunt. Exaltabor in gentibus. Cum natura ipsa magnus sim, maximus etiam ob miracula apud omnes na- tiones reputabor. Exaltabor in terra. In cœlo quidem incorporeæ omnes potestates altitudinem meam noverunt.Tan- tum restat, ut pari modo in terra etiam ab homi- nibus cognoscatur. Et cum terram dicit, universam terram intellige. VERS. 12. Dominus virtutum nobiscum, adjutor * Gen. xtis, 10. Luc. 11, 1. D • Variæ lectiones. cod. habet (71) Grece οπλίτας armatos, pro quo Latimus interpres legisse videtur πλουσίους. Alius quoque
21γ I shall reprove you and present your sins before your face. On the day of judgement.
α Σύνετε δὴ ταῦτα, οἱ ἐπιλανθανόμενοι τοῦ Θεοῦ. Νοήσατε τὰ ῥηθέντα, οἱ ἐπιλανθανόμενοι τοῦ Θεοῦ, διότι μακροθυμεῖ ἐπὶ ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν.κλήσιν προεφήτευσεν εἰπών· Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἀνταναιρῶν, ἐξ ᾿Ιούδα, καὶ ἡγούμενος ἐκ τῶν μερῶν αὐτοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ ᾧ ἀπόκειται, καὶ αὐτὸς προσδο- κία ἐθνῶν. Δεῦτε, καὶ ἴδετε τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ, ἃ ἔθετο τέ ρατα ἐπὶ τῆς γῆς. Συγκαλεῖ τοὺς ὀξυτέρους τῶν ἄλλων, ὁρᾶν καὶ συνιέναι δυναμένους ὁ προφήτης - ἔργα δὲ λέγει τὰ τοῦ Εὐαγγελίου κατορθώματα, δ δ καὶ τέρατα προσηγόρευσεν. Ταῦτα γὰρ, φησὶν, ὁ Θεὸς τέρατα ἐπὶ τῆς γῆς ἔθετο· ὥστε δι᾿ αὐτῶν κηρύττεσθαι τὴν ἄῤῥητον δύναμιν τῆς αὐτοῦ θεότη τος. Οὐ γὰρ κατ᾽ ἀκολουθίαν φύσεως προέβησαν· οἱ γὰρ ἁλιεῖς ἐνίκων τοὺς φιλοσόφους · οἱ ὀλίγοι, τὸν σύμπαντα κόσμον· οἱ γυμνοί, τοὺς ὁπλίτας· οἱ πέ· νητες (74), τοὺς βασιλεῖς· οἱ θνητοὶ καὶ ὁρατοί, τοὺς ἀθανάτους καὶ ἀοράτους δαίμονας. ᾿Ανταναιρῶν πολέμους, μέχρι τῶν περάτων τῆς γῆς. Τοῦ γὰρ Ἰησοῦ γεννηθέντος, οἱ κατ' ἀλλή λων πόλεμοι τῶν ἐθνῶν ἐπαύθησαν, τῆς κατὰ πάν- των μοναρχίας εἰς μόνην τὴν Ῥώμην περιστάσης. Εξῆλθε γὰρ, φησί, δόγμα παρὰ Καίσαρος Δύο γούστου, ἀπογράφεσθαι πᾶσαν τὴν οἰκουμένην· καὶ λοιπὸν εἰρήνης βαθείας οὔσης, άχρηστα γεγόνασι τὰ ὅπλα, πάντων εἰς γεωργίας καὶ τὰς ἄλλας τέχνας τραπέντων. Ο καὶ Ἡσαΐας δηλῶν ἔλεγε· Συγκό ψουσι τὰς μαχαίρας αὐτῶν εἰς ἄροτρα, καὶ τὰς ζιβύνας αὐτῶν εἰς δρέπανα, καὶ οὐ λήψεται ἔθνος ἐπὶ ἔθνος μάχαιραν. "Ορα δὲ καὶ τὴν δύνα- μιν τῆς λέξεως τοῦ ἀνταναιρῶν· πρὸ τοῦ Χριστοῦ μὲν γὰρ, οἱ πόλεμοι τοὺς ἀνθρώπους ἀνήρουν· ὁ δὲ Χριστὸς, αὐτοὺς τοὺς πολέμους ἀνεῖλεν, ἀνθ' ὧν ἀνῄρουν ἀνταναιρῶν ἂν, ἀντὶ τοῦ, σβεννύων. το 152. 4. Τόξον συντρίψει, καὶ συνθλάσει όπλον, καὶ θυρεὸν κατακαύσει ἐν πυρί. Ταῦτα πάντα γεγό νασι καθ' ἱστορίαν, ὡς καὶ Ἰεζεκιήλ διδάσκει ὅπλον δὲ λέγει, τὴν σπάθην, καὶ εἴτι ἐγχέμαχον. Τῷ Θεῷ δὲ τὴν πρᾶξιν τοῦ κατορθώματος εἰκότως ὁ Δαβὶδ ἀνατίθησι. Σχολάσατε καὶ γνῶτε, ὅτι ἐγώ εἰμι ὁ Θεός. Σχολάσατε ἀπὸ τῶν συνεχῶν πολέμων, ὁρατῶν καὶ ἀοράτων, καὶ γνῶτε, ὅτι ἐγώ εἰμι ὁ κυρίως Θεός, ἐκ τῶν σημείων τῶν ἐνεργουμένων διὰ τῆς εὐαγ γελικῆς δυνάμεως. Υψωθήσομαι ἐν τοῖς ἔθνεσιν. Μέγας ὢν φύσει, καὶ διὰ θαυμάτων μέγας νομισθήσομαι ἐν τοῖς ἔθνεσιν. • Υψωθήσομαι ἐν τῇ γῇ. Ἐν μὲν γὰρ τῷ οὐρανῷ, πᾶσαι αἱ ἀσώματοι δυνάμεις οίδασι τὸ ἐμὸν ὕψος λοιπὸν δὲ καὶ ἐν τῇ γῇ τοῦτο γνωρισθήσεται· ἐν τῇ γῇ δὲ, πάσῃ δηλονότι. Κύριος τῶν δυνάμεων μεθ' ἡμῶν, ἀντιλήπτωρ ὁπλίτας. EUTHYMII ZIGABENI dus de femoribus ejus donec venial cui repositum & est, et ipse est exspectatio gentium “ VERS. 9. Venite et videle opera Dei, qua posuit prodigia super terram. Advocat eos Propheta qui ingenii acumine atque intelligentia cæteris præ- stant, ut contemplentur opera Dei : hoc est, pro- clara ejus gesta, quæ per Evangelium facta sunt, et quæ Deus veluti prodigia quædam posuit in terra, ut per ea ineffabilis ejus potestas prædicare tur. Neque enim ulla naturæ consequentia conti- gerunt. Piscatores enim vicerunt philosophos, et pauci homines, totum orbem, et qui nudi erant, divites et qui pauperes, ipsos reges; qui etiam mortales erant et visibiles, immortales atque invi- sibiles dæmones superarunt. Auferens bella usque ad fines terræ. Nato enim Jesu, bella quæ inter nationes mutuo ante inva- luerant, cessarunt omnia, cum totius orbis impe- rium ad Romanos devenisset. Exiit enim, inquit Lucas, edictum a Casare Augusto, ut describeretur universus orbis ". Cum igitur summa esset in toto orbe pax, arma effecta sunt inutilia: conversis nimirum omnibus hominibus ad agriculturam, alque ad reliquas artes. Quod etiam signifcaus Isaias dicebat : Scindel gladios suos in vomeres, et lanceas suas in falces, el gens non sumet gladium contra gentem 1º. Considera etiam vim dictionis Gree quæ proprie non totum aufe- rens significat, sed contra auferens. Ante Christi namque adventum homines a diuturnis bellis ab- B C lati, hoc est, perditi atque interempti fuerant. Ipse itaque Deus et homo Christus econtra, bella abstulit, hoc est, exstinxit ac penitus delevit. VERS. 10. Arcum conteret et confringet, telum el scutum comburet igni. Hæc omnia juxta historiam evenerunt quemadmodum docet Ezechiel. Telum autem hic ponit pro gladio, aut pro omni telo quo pugnatur coninus. Non immerito aulem beatus David tam præclari facti gloriam ascribit Deo. Vers. 11. Vacate et videte, quoniam ego sum Deus. Vacate, inquit, a visibilibus seu etiam ab invisi- bilibus bellis, et cognoscite, quod ego vere Deus sum. Perspicuum enim id fit ex signis atque mira- culis, quæ per Evangelii vires facta sunt. Exaltabor in gentibus. Cum natura ipsa magnus sim, maximus etiam ob miracula apud omnes na- tiones reputabor. Exaltabor in terra. In cœlo quidem incorporeæ omnes potestates altitudinem meam noverunt.Tan- tum restat, ut pari modo in terra etiam ab homi- nibus cognoscatur. Et cum terram dicit, universam terram intellige. VERS. 12. Dominus virtutum nobiscum, adjutor * Gen. xtis, 10. Luc. 11, 1. D • Variæ lectiones. cod. habet (71) Grece οπλίτας armatos, pro quo Latimus interpres legisse videtur πλουσίους. Alius quoque
22α Mind well these things, O you who are forgetful of God. Apprehend what has been said, you who are forgetful of God, because he is showing pa- tience with our sins.
β Μήποτε ἁρπάσῃ καὶ οὐ μὴ ᾖ ὁ ῥυόμενος. Ὦ ἀνεικάστου μακροθυμίας! ἔτι μακροθυμῶν, ἐξασφαλίζεται αὐτούς. Μήποτε, φησὶν, ἁρπάσῃ τὰς ψυχὰς ὑμῶν δι’ ἀγγέλων ἀποτόμων αἰφνίδιον.κλήσιν προεφήτευσεν εἰπών· Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἀνταναιρῶν, ἐξ ᾿Ιούδα, καὶ ἡγούμενος ἐκ τῶν μερῶν αὐτοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ ᾧ ἀπόκειται, καὶ αὐτὸς προσδο- κία ἐθνῶν. Δεῦτε, καὶ ἴδετε τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ, ἃ ἔθετο τέ ρατα ἐπὶ τῆς γῆς. Συγκαλεῖ τοὺς ὀξυτέρους τῶν ἄλλων, ὁρᾶν καὶ συνιέναι δυναμένους ὁ προφήτης - ἔργα δὲ λέγει τὰ τοῦ Εὐαγγελίου κατορθώματα, δ δ καὶ τέρατα προσηγόρευσεν. Ταῦτα γὰρ, φησὶν, ὁ Θεὸς τέρατα ἐπὶ τῆς γῆς ἔθετο· ὥστε δι᾿ αὐτῶν κηρύττεσθαι τὴν ἄῤῥητον δύναμιν τῆς αὐτοῦ θεότη τος. Οὐ γὰρ κατ᾽ ἀκολουθίαν φύσεως προέβησαν· οἱ γὰρ ἁλιεῖς ἐνίκων τοὺς φιλοσόφους · οἱ ὀλίγοι, τὸν σύμπαντα κόσμον· οἱ γυμνοί, τοὺς ὁπλίτας· οἱ πέ· νητες (74), τοὺς βασιλεῖς· οἱ θνητοὶ καὶ ὁρατοί, τοὺς ἀθανάτους καὶ ἀοράτους δαίμονας. ᾿Ανταναιρῶν πολέμους, μέχρι τῶν περάτων τῆς γῆς. Τοῦ γὰρ Ἰησοῦ γεννηθέντος, οἱ κατ' ἀλλή λων πόλεμοι τῶν ἐθνῶν ἐπαύθησαν, τῆς κατὰ πάν- των μοναρχίας εἰς μόνην τὴν Ῥώμην περιστάσης. Εξῆλθε γὰρ, φησί, δόγμα παρὰ Καίσαρος Δύο γούστου, ἀπογράφεσθαι πᾶσαν τὴν οἰκουμένην· καὶ λοιπὸν εἰρήνης βαθείας οὔσης, άχρηστα γεγόνασι τὰ ὅπλα, πάντων εἰς γεωργίας καὶ τὰς ἄλλας τέχνας τραπέντων. Ο καὶ Ἡσαΐας δηλῶν ἔλεγε· Συγκό ψουσι τὰς μαχαίρας αὐτῶν εἰς ἄροτρα, καὶ τὰς ζιβύνας αὐτῶν εἰς δρέπανα, καὶ οὐ λήψεται ἔθνος ἐπὶ ἔθνος μάχαιραν. "Ορα δὲ καὶ τὴν δύνα- μιν τῆς λέξεως τοῦ ἀνταναιρῶν· πρὸ τοῦ Χριστοῦ μὲν γὰρ, οἱ πόλεμοι τοὺς ἀνθρώπους ἀνήρουν· ὁ δὲ Χριστὸς, αὐτοὺς τοὺς πολέμους ἀνεῖλεν, ἀνθ' ὧν ἀνῄρουν ἀνταναιρῶν ἂν, ἀντὶ τοῦ, σβεννύων. το 152. 4. Τόξον συντρίψει, καὶ συνθλάσει όπλον, καὶ θυρεὸν κατακαύσει ἐν πυρί. Ταῦτα πάντα γεγό νασι καθ' ἱστορίαν, ὡς καὶ Ἰεζεκιήλ διδάσκει ὅπλον δὲ λέγει, τὴν σπάθην, καὶ εἴτι ἐγχέμαχον. Τῷ Θεῷ δὲ τὴν πρᾶξιν τοῦ κατορθώματος εἰκότως ὁ Δαβὶδ ἀνατίθησι. Σχολάσατε καὶ γνῶτε, ὅτι ἐγώ εἰμι ὁ Θεός. Σχολάσατε ἀπὸ τῶν συνεχῶν πολέμων, ὁρατῶν καὶ ἀοράτων, καὶ γνῶτε, ὅτι ἐγώ εἰμι ὁ κυρίως Θεός, ἐκ τῶν σημείων τῶν ἐνεργουμένων διὰ τῆς εὐαγ γελικῆς δυνάμεως. Υψωθήσομαι ἐν τοῖς ἔθνεσιν. Μέγας ὢν φύσει, καὶ διὰ θαυμάτων μέγας νομισθήσομαι ἐν τοῖς ἔθνεσιν. • Υψωθήσομαι ἐν τῇ γῇ. Ἐν μὲν γὰρ τῷ οὐρανῷ, πᾶσαι αἱ ἀσώματοι δυνάμεις οίδασι τὸ ἐμὸν ὕψος λοιπὸν δὲ καὶ ἐν τῇ γῇ τοῦτο γνωρισθήσεται· ἐν τῇ γῇ δὲ, πάσῃ δηλονότι. Κύριος τῶν δυνάμεων μεθ' ἡμῶν, ἀντιλήπτωρ ὁπλίτας. EUTHYMII ZIGABENI dus de femoribus ejus donec venial cui repositum & est, et ipse est exspectatio gentium “ VERS. 9. Venite et videle opera Dei, qua posuit prodigia super terram. Advocat eos Propheta qui ingenii acumine atque intelligentia cæteris præ- stant, ut contemplentur opera Dei : hoc est, pro- clara ejus gesta, quæ per Evangelium facta sunt, et quæ Deus veluti prodigia quædam posuit in terra, ut per ea ineffabilis ejus potestas prædicare tur. Neque enim ulla naturæ consequentia conti- gerunt. Piscatores enim vicerunt philosophos, et pauci homines, totum orbem, et qui nudi erant, divites et qui pauperes, ipsos reges; qui etiam mortales erant et visibiles, immortales atque invi- sibiles dæmones superarunt. Auferens bella usque ad fines terræ. Nato enim Jesu, bella quæ inter nationes mutuo ante inva- luerant, cessarunt omnia, cum totius orbis impe- rium ad Romanos devenisset. Exiit enim, inquit Lucas, edictum a Casare Augusto, ut describeretur universus orbis ". Cum igitur summa esset in toto orbe pax, arma effecta sunt inutilia: conversis nimirum omnibus hominibus ad agriculturam, alque ad reliquas artes. Quod etiam signifcaus Isaias dicebat : Scindel gladios suos in vomeres, et lanceas suas in falces, el gens non sumet gladium contra gentem 1º. Considera etiam vim dictionis Gree quæ proprie non totum aufe- rens significat, sed contra auferens. Ante Christi namque adventum homines a diuturnis bellis ab- B C lati, hoc est, perditi atque interempti fuerant. Ipse itaque Deus et homo Christus econtra, bella abstulit, hoc est, exstinxit ac penitus delevit. VERS. 10. Arcum conteret et confringet, telum el scutum comburet igni. Hæc omnia juxta historiam evenerunt quemadmodum docet Ezechiel. Telum autem hic ponit pro gladio, aut pro omni telo quo pugnatur coninus. Non immerito aulem beatus David tam præclari facti gloriam ascribit Deo. Vers. 11. Vacate et videte, quoniam ego sum Deus. Vacate, inquit, a visibilibus seu etiam ab invisi- bilibus bellis, et cognoscite, quod ego vere Deus sum. Perspicuum enim id fit ex signis atque mira- culis, quæ per Evangelii vires facta sunt. Exaltabor in gentibus. Cum natura ipsa magnus sim, maximus etiam ob miracula apud omnes na- tiones reputabor. Exaltabor in terra. In cœlo quidem incorporeæ omnes potestates altitudinem meam noverunt.Tan- tum restat, ut pari modo in terra etiam ab homi- nibus cognoscatur. Et cum terram dicit, universam terram intellige. VERS. 12. Dominus virtutum nobiscum, adjutor * Gen. xtis, 10. Luc. 11, 1. D • Variæ lectiones. cod. habet (71) Grece οπλίτας armatos, pro quo Latimus interpres legisse videtur πλουσίους. Alius quoque
22β Lest he snatch away and there be no deliverer. O such inconceivable forbearance! Showing still further forbearance, he safeguards them. Lest, he says, he suddenly snatches away your souls through relentless angels.
α Θυσία αἰνέσεως δοξάσει με. Πάλιν παραγγέλλει περὶ τῆς καινοφανοῦς θυσίας· ὅτι αὕτη με, φησὶ, δοξάσει, εἴτουν τιμήσει, καὶ οὐχ ἡ διὰ ζῴων.κλήσιν προεφήτευσεν εἰπών· Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἀνταναιρῶν, ἐξ ᾿Ιούδα, καὶ ἡγούμενος ἐκ τῶν μερῶν αὐτοῦ, ἕως ἂν ἔλθῃ ᾧ ἀπόκειται, καὶ αὐτὸς προσδο- κία ἐθνῶν. Δεῦτε, καὶ ἴδετε τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ, ἃ ἔθετο τέ ρατα ἐπὶ τῆς γῆς. Συγκαλεῖ τοὺς ὀξυτέρους τῶν ἄλλων, ὁρᾶν καὶ συνιέναι δυναμένους ὁ προφήτης - ἔργα δὲ λέγει τὰ τοῦ Εὐαγγελίου κατορθώματα, δ δ καὶ τέρατα προσηγόρευσεν. Ταῦτα γὰρ, φησὶν, ὁ Θεὸς τέρατα ἐπὶ τῆς γῆς ἔθετο· ὥστε δι᾿ αὐτῶν κηρύττεσθαι τὴν ἄῤῥητον δύναμιν τῆς αὐτοῦ θεότη τος. Οὐ γὰρ κατ᾽ ἀκολουθίαν φύσεως προέβησαν· οἱ γὰρ ἁλιεῖς ἐνίκων τοὺς φιλοσόφους · οἱ ὀλίγοι, τὸν σύμπαντα κόσμον· οἱ γυμνοί, τοὺς ὁπλίτας· οἱ πέ· νητες (74), τοὺς βασιλεῖς· οἱ θνητοὶ καὶ ὁρατοί, τοὺς ἀθανάτους καὶ ἀοράτους δαίμονας. ᾿Ανταναιρῶν πολέμους, μέχρι τῶν περάτων τῆς γῆς. Τοῦ γὰρ Ἰησοῦ γεννηθέντος, οἱ κατ' ἀλλή λων πόλεμοι τῶν ἐθνῶν ἐπαύθησαν, τῆς κατὰ πάν- των μοναρχίας εἰς μόνην τὴν Ῥώμην περιστάσης. Εξῆλθε γὰρ, φησί, δόγμα παρὰ Καίσαρος Δύο γούστου, ἀπογράφεσθαι πᾶσαν τὴν οἰκουμένην· καὶ λοιπὸν εἰρήνης βαθείας οὔσης, άχρηστα γεγόνασι τὰ ὅπλα, πάντων εἰς γεωργίας καὶ τὰς ἄλλας τέχνας τραπέντων. Ο καὶ Ἡσαΐας δηλῶν ἔλεγε· Συγκό ψουσι τὰς μαχαίρας αὐτῶν εἰς ἄροτρα, καὶ τὰς ζιβύνας αὐτῶν εἰς δρέπανα, καὶ οὐ λήψεται ἔθνος ἐπὶ ἔθνος μάχαιραν. "Ορα δὲ καὶ τὴν δύνα- μιν τῆς λέξεως τοῦ ἀνταναιρῶν· πρὸ τοῦ Χριστοῦ μὲν γὰρ, οἱ πόλεμοι τοὺς ἀνθρώπους ἀνήρουν· ὁ δὲ Χριστὸς, αὐτοὺς τοὺς πολέμους ἀνεῖλεν, ἀνθ' ὧν ἀνῄρουν ἀνταναιρῶν ἂν, ἀντὶ τοῦ, σβεννύων. το 152. 4. Τόξον συντρίψει, καὶ συνθλάσει όπλον, καὶ θυρεὸν κατακαύσει ἐν πυρί. Ταῦτα πάντα γεγό νασι καθ' ἱστορίαν, ὡς καὶ Ἰεζεκιήλ διδάσκει ὅπλον δὲ λέγει, τὴν σπάθην, καὶ εἴτι ἐγχέμαχον. Τῷ Θεῷ δὲ τὴν πρᾶξιν τοῦ κατορθώματος εἰκότως ὁ Δαβὶδ ἀνατίθησι. Σχολάσατε καὶ γνῶτε, ὅτι ἐγώ εἰμι ὁ Θεός. Σχολάσατε ἀπὸ τῶν συνεχῶν πολέμων, ὁρατῶν καὶ ἀοράτων, καὶ γνῶτε, ὅτι ἐγώ εἰμι ὁ κυρίως Θεός, ἐκ τῶν σημείων τῶν ἐνεργουμένων διὰ τῆς εὐαγ γελικῆς δυνάμεως. Υψωθήσομαι ἐν τοῖς ἔθνεσιν. Μέγας ὢν φύσει, καὶ διὰ θαυμάτων μέγας νομισθήσομαι ἐν τοῖς ἔθνεσιν. • Υψωθήσομαι ἐν τῇ γῇ. Ἐν μὲν γὰρ τῷ οὐρανῷ, πᾶσαι αἱ ἀσώματοι δυνάμεις οίδασι τὸ ἐμὸν ὕψος λοιπὸν δὲ καὶ ἐν τῇ γῇ τοῦτο γνωρισθήσεται· ἐν τῇ γῇ δὲ, πάσῃ δηλονότι. Κύριος τῶν δυνάμεων μεθ' ἡμῶν, ἀντιλήπτωρ ὁπλίτας. EUTHYMII ZIGABENI dus de femoribus ejus donec venial cui repositum & est, et ipse est exspectatio gentium “ VERS. 9. Venite et videle opera Dei, qua posuit prodigia super terram. Advocat eos Propheta qui ingenii acumine atque intelligentia cæteris præ- stant, ut contemplentur opera Dei : hoc est, pro- clara ejus gesta, quæ per Evangelium facta sunt, et quæ Deus veluti prodigia quædam posuit in terra, ut per ea ineffabilis ejus potestas prædicare tur. Neque enim ulla naturæ consequentia conti- gerunt. Piscatores enim vicerunt philosophos, et pauci homines, totum orbem, et qui nudi erant, divites et qui pauperes, ipsos reges; qui etiam mortales erant et visibiles, immortales atque invi- sibiles dæmones superarunt. Auferens bella usque ad fines terræ. Nato enim Jesu, bella quæ inter nationes mutuo ante inva- luerant, cessarunt omnia, cum totius orbis impe- rium ad Romanos devenisset. Exiit enim, inquit Lucas, edictum a Casare Augusto, ut describeretur universus orbis ". Cum igitur summa esset in toto orbe pax, arma effecta sunt inutilia: conversis nimirum omnibus hominibus ad agriculturam, alque ad reliquas artes. Quod etiam signifcaus Isaias dicebat : Scindel gladios suos in vomeres, et lanceas suas in falces, el gens non sumet gladium contra gentem 1º. Considera etiam vim dictionis Gree quæ proprie non totum aufe- rens significat, sed contra auferens. Ante Christi namque adventum homines a diuturnis bellis ab- B C lati, hoc est, perditi atque interempti fuerant. Ipse itaque Deus et homo Christus econtra, bella abstulit, hoc est, exstinxit ac penitus delevit. VERS. 10. Arcum conteret et confringet, telum el scutum comburet igni. Hæc omnia juxta historiam evenerunt quemadmodum docet Ezechiel. Telum autem hic ponit pro gladio, aut pro omni telo quo pugnatur coninus. Non immerito aulem beatus David tam præclari facti gloriam ascribit Deo. Vers. 11. Vacate et videte, quoniam ego sum Deus. Vacate, inquit, a visibilibus seu etiam ab invisi- bilibus bellis, et cognoscite, quod ego vere Deus sum. Perspicuum enim id fit ex signis atque mira- culis, quæ per Evangelii vires facta sunt. Exaltabor in gentibus. Cum natura ipsa magnus sim, maximus etiam ob miracula apud omnes na- tiones reputabor. Exaltabor in terra. In cœlo quidem incorporeæ omnes potestates altitudinem meam noverunt.Tan- tum restat, ut pari modo in terra etiam ab homi- nibus cognoscatur. Et cum terram dicit, universam terram intellige. VERS. 12. Dominus virtutum nobiscum, adjutor * Gen. xtis, 10. Luc. 11, 1. D • Variæ lectiones. cod. habet (71) Grece οπλίτας armatos, pro quo Latimus interpres legisse videtur πλουσίους. Alius quoque
23α A sacrifice of praise will glorify me. Once again he makes an exhortation about the new sacrifice, for this, he says, will glorify me, that is, honour me, and not the sacrifice of animals.
PG 128:549β Καὶ ἐκεῖ ὁδὸς, ᾗ δείξω αὐτῷ τὸ σωτήριόν μου. Καὶ ἐν ἐκείνῃ τῇ θυσίᾳ ἐστὶν ὁδὸς εἰς σωτηρίαν, δι’ ἧς ὁδοῦ, αὐτῷ τῷ θύοντι δείξω τὴν παρ’ ἐμοῦ σωτηρίαν. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, ἣν δείξω γράφουσι, καὶ νοεῖται τὸ, καθ’ ἣν. Τινὲς δὲ καὶ μετὰ τὸ, δείξω, ὑποστίζοντες, αὐτὸ τὸ σωτήριόν μου, φασίν. | Ὁδὸν δὲ εἰς σωτηρίαν ὑποληπτέον, τὸ βάπτισμα ἢ τὴν μετάνοιαν.ἡμῶν ὁ Θεὸς Ιακώβ. Επανέλαβεν ἡ Ἐκκλησία τὸ προῤῥηθὲν θαρσοποιὸν ἐπιφώνημα, πρός αύξησιν εὐψυχίας καὶ καρτερίας, επεμβαίνουσα, καὶ ἐναλ λομένη τῷ ἐχθρῷ. Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ τῶν υἱῶν Κορέ. Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΜΠ. • Εἰς τὸ τέλος μὲν διὰ τὰς ἐν τούτῳ προφητείας, ὡς πολλάκις εἰρήκαμεν προαγορεύει γὰρ ἀκολούθως καὶ οὗτος ὁ ψαλμὸς τὸ ἀήττητον κράτος τοῦ εὐαγ· γελικοῦ κηρύγματος. Τὸ δὲ, Ὑπὲρ τῶν υἱῶν Κορέ, προηρμηνεύσαμεν ἐν τῷ πρὸ τούτου ψαλμῷ· οὕτω γὰρ ἐπιγέγραπται κἀκεῖνος. Οὐδὲν δὲ κρύφιον ἐν τῷ παρόντι· ταφῆ δὲ πάντα, καὶ εὐδιάγνωστα. Προσώπῳ δὲ τῶν ἀποστόλων προλέγει τὰ τοῦ ψαλ μοῦ ὁ Δαβίδ, οι κατευοδούμενοι, καὶ πολλοὺς τῇ πίστει προσάγοντες, ὑπὸ περιχαρείας ἐνεκελεύοντο τοῖς ἔθνεσι χαίρειν, εἰς ἃ παρὰ τοῦ Σωτῆρος ἀπεστά λησαν· χαίρειν δὲ, ὅτι γεγόνασι κληρονομία Θεοῦ. Πάντα τὰ ἔθνη, κροτήσατε χεῖρας. Καὶ οὗτος ὁ κράτος τῶν χειρῶν, σύμβολόν ἐστι ὑπερβαλλούσης χαρᾶς. Ἀπὸ τοῦ συμβόλου τοίνυν, τὴν χαρὰν ἐπ- έτρεψεν, οὐχ ὅτι πατάγῳ χειρῶν σωματικώς χρή- σασθε, ἀλλ' ὅτι ψυχικῶς χάρητε, τοιούτου Δεσπότου καταξιωθέντες, φιλανθρώπου καὶ παντοδυνάμου. ᾿Αλαλάξατε τῷ Θεῷ, ἐν φωνῇ ἀγαλλιάσεως. Μεταφορικὸν ἐνταῦθα τὸ 'Αλαλάξατε, ἀντὶ τοῦ, Ἐπινίκιον ὕμνον ᾄσατε τῷ Θεῷ. Κυρίως γὰρ ἀλαλαγμός, ἐνυάλιος φωνὴ τῶν νικώντων ἐν μάχῃ, καταπλήττουσα τοὺς ἤδη κλινομένους εχθρούς. Φωνή. δὲ ἀγαλλιάσεως, ἡ εὐφροσύνης μεστή. Εἶτα επάγει καὶ τὴν αἰτίαν. φοβερός, *Οτι Κύριος ύψιστος, φοβερός, βασιλεὺς μέγας ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν. Διότι ὁ Χριστὸς, ὁ ὄψιστος κατὰ τὴν θεότητα, φοβερὸς νῦν ἀπὸ τῶν σημείων ὧν καθ' ἑκάστην τερατουργεί. Οὗ καὶ τὸ ὄνομα μόνον μαστίζει καὶ ἀπελαύνει τοὺς δαίμονας, καὶ λύει τὰς νόσους καὶ βασιλεὺς μέγας ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν· ἐν πάσῃ γὰρ τῇ γῇ κλῆρον ἑαυτῷ συν- απήσατο, διὰ τῶν ἀποσταλέντων ἡμῶν. Τὸ Μέγας δὲ, διὰ τοὺς προσκαίρους είρηται βασιλεῖς, μικρούς ὄντας, καὶ μικρῶν βασιλεύοντας. Υπέταξε λαοὺς ἡμῖν. Τοὺς ἐξ Ἰουδαίων· οὗτοι γὰρ πρῶτοι ἐπίστευσαν, τρισχίλιοι καὶ πεν- τακισχίλιοι, ἀποβάλλοντες τὴν ἔχθραν, καὶ προσ- δραμόντες τοῖς ἀποστόλοις, εὐθὺς μετὰ τὴν εἰς αὐτοὺς ἐπιδημίαν τοῦ Παρακλήτου, πρὸ τοῦ ἐξιέναι ἐπὶ τὰ ἔθνη. Καὶ ἔθνη ὑπὸ τοὺς πόδας ἡμῶν. Τοὺς ἐξ ἐθνῶν πεπιστευκότας, οἳ καὶ θερμῶς ὑπεκλίνοντο τοῖς ποσὶ τῶν ἀποστόλων, καὶ τὰ ἴχνη τούτων εὐσεβῶς κατη σπάζοντο. COMMENT. IN PSALMOS. A noster Deus Jacob. Insurgens atque insultans ad- B versus hostem Ecclesia invocationem jam superius factam denuo repetit, quæ animum sibi et vires subministret ad majus fortitudinis et magnanimi- tatis incrementum. In finem pro filtis Core, Psalmus ipsi David. PSALMUS XLVI In finem etiam inscribitur hic Psalmus, propter prophetias quae in eo continentur, ut sepius di- etum est, et ad finem tendebant. Prædicit enim consequenter ad præcedentem Psalmum, samınam atque invictam evangelicæ conversationis virtutem. Et quod ait: Pro filtis Core, ibi superiori Psalmo jam exposuimus. Est autem hic Psalnius lotus cla- rus, et nibil obscurum continet. Illud tantum ani madvertendum est, ut ex apostolorum persona pro- feratur, qui veluti prospere ac feliciter præeuntes, et multos adducentes ad fidem, præ lætitia, quam ipsi summam inde percipiebant, gaudere pari modo jubent omnes gentes ad quas a Salvatore missi fuerant ; quod scilicet effectæ sint hæreditas Dei. VERS. 2. Omnes gentes, plaudile manibus. Plausus manuum in summæ lætitiæ, signum fieri solet. Per hoc igitur signum geutes jubet lætitiam præseferre. Neque enim illud tantum petit, ut sensibili crepita plauderent, quantum ut animo ac spiritu lætaren- tur : quia talem ac tantum essent consecuti Domi- num, misericordem, videlicet, et omnipotentem. Jubilate Deo in voce exsultationis. Verbum, jubi- C late., metaphorice dictum est, ac si diceret : Victoriæ hymnum canite. Est enim jubilus proprie militaris quædam vociferatio, quam victores in pugna eit- fere consueverunt, ut hostes in fugam jam versos magis perterreant. Vos etiam exsultationis, vox est laetitia plena : deinde causam addit: VERS. 3. Quoniam Dominus excelsus, terribilis, Rex magnus super omnem terram. Quoniam Christus, qui secundum divinitatem altissimus est, terribilem etiam [vel ut potius sonat Græca dictio, timendum se], omnibus demonstrat, ob signa vide- licet, et miracula quæ singulis diebus operatur. Hujus enim vel solum nomen torquet atque expellit damones, et morbos curat; quia etiam Rex magnus D est, super omnem terram : quippe cum in omni terra hæreditatem sibi adeptus sit, per nos nimirum • apostolos, quos in universum mundum ad Evangelii prædicationem misit. Magnum autem Regem Christum appellavit, propter temporarios istos reges nostros, qui et minimi sunt illius compara- tione, et exiguo regnant tempore. Vers. 4. Subjecit populos nobis. Per populos hic Judæos illos intelligit qui primi omnium in Chri- stum crediderunt : illa scilicet tria millia, et illa quinque millia, quæ station post Paracleti Spiritus adventum, depositis simultatibus, ad apostolus confugerunt, antequam iHi exirent ad gentes. Et gentes sub pedibus nostris. Et eos, qui de ger.- tibus crediderunt, qui fide ardentes apostolorum pedibus inclinati sunt, et illorum vestigia pie ac religiose amplexati.
23β And there is the way in which I shall show to him my salvation. And in that sacrifice is the way to salvation, through which way I shall show to him who is making the sacrifice the salvation that comes from me. Certain copies write ‘which I shall show’, and this is to be understood as ‘according to which’. Others place a punctuation mark after the word ‘show’ and then say ‘my very salva- tion’. The way to salvation is to be understood as baptism or repentance.
Psalmus LXIII
PG 128:63750 ν΄μὲν τοῦ δορυαλώτου λαοῦ λεγόμενος ὁ λόγος, άνθρω- τον καλεῖ τὸν Βαβυλώνιον βασιλέα · ἀπὸ δὲ τῶν ἐν ἁμαρτίαις, τὸν διάβολον· οὕτω γὰρ αὐτὸν πολλάκις † Γραφὴ ὀνομάζει διὰ τὸ φιλήδονον αὐτοῦ, ὡς ἐπὶ τῆς παραβολῆς τῶν ζιζανίων ἐχθρὸν αὐτὸν ἄνθρωπον ἐκάλεσεν· ἀπὸ δὲ τοῦ Δαβίδ, αινίττεται τὸν Σαούλ. Τὸ μέντοι Κατεπάτησεν, σημαίνει καὶ τὸ Κατεφρό νησεν, ὡς τό ῾Ο τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καταπατήσας, . Ὅλην τὴν ἡμέραν πολεμῶν ἔθλιψέ με. Ὅλην τὴν ἡμέραν, ἀντὶ τοῦ, Καθ᾽ ἡμέραν· Πολεμῶν δὲ, ἀντὶ τοῦ ᾿Επηρεάζειν ἐπιτιθέμενος. Κατεπάτησάν με οἱ ἐχθροί μου ὅλην τὴν ἡμέ ραν. Οἱ περὶ τὸν Βαβυλώνιον, ἢ αἱ περὶ τὸν δαίμονα ἀποστατικαὶ δυνάμεις, ἢ οἱ περὶ τὸν Σαούλ. "Οτι πολλοὶ οἱ πολεμοῦντές με ἀπὸ ὕψους. Ύψος ἐνταῦθα, τὴν δυναστείαν λέγει, ἢ τὴν εὐστο χίαν· οἱ γὰρ ἀπὸ ὕψους άνωθεν βάλλοντες, τους κάτω καὶ ταπεινότερον ἑστῶτας εὐατογοῦσιν. Ημέρας οὐ φοβηθήσομαι· ἐγὼ δὲ ἐλπιω ἐπὶ σέ. Ἡμέρας νῦν, τὰς εἰ ημερίας λέγει τῶν ἐχθρῶν· ἀνακτώμενος γὰρ ἑαυτὸν, καὶ τὴν ἀπαλλαγὴν προς φητεύων, φησὶν ὅτι οὐ φοβηθήσομαι τὰς τοιαύτας εὐημερίας. Ἐν τῷ Θεῷ ἐπαινέσω τοὺς λόγους μου. Τὸ Ἐπαινέσω νῦν, ἀντὶ τοῦ Κοσμήσω παρείληπται. Καὶ ἐπαινετούς, φησί, ποιήσω τοὺς λόγους μου, ἐν τῷ περὶ Θεοῦ λέγειν. Μόνος γὰρ κοσμεῖται λόγος, ὁ μνημονεύων Θεοῦ. Ἡ ἐπειδὴ ἐκαυχήσατο εἰπὼν, Ημέρας οὐ φοβηθήσομαι, θεραπεύει τὸν λόγον, ὅτι Ἐν τῷ Θεῷ ἐπαινέσω, τουτέστιν Ὀγκώσω, εἰς μετ γαλορρημοσύνην τους λόγους μου. Ἐπὶ τῷ Θεῷ ήλπισα, οὐ φοβηθήσομαι τι ποιήσει μοι σάρξ. Σὰρξ, εἴτουν ἄνθρωπος ἐμπαθής. *Ολην τὴν ἡμέραν τοὺς λόγους μου ἐβδελύσε σοντο. Κατεφρόνουν, εἴ τι καὶ εἶπον, ἅπαξ ἐμοῦ καταφρονήσαντες. Κατ' ἐμοῦ πάντες οι διαλογισμοὶ αὐτῶν εἰς κακόν. Εἰς τὸ κακῶσαί με. Παροικήσουσι καὶ κατακρύψουσι. Παραμενούσι, καὶ κατακρύψουσί μοι ἐνέδραν καὶ παγίδας. Αὐτοὶ τὴν πτέρναν μου φυλάξουσι. Την πορείαν τοῦ βίου μου ἐπιτηρήσουσιν, ὥστε συσχεῖν με ταῖς παγίσιν· ἐμφαίνει δὲ διὰ τούτων τὰς ποικίλας αὐτῶν ἐπιβουλάς. Καθάπερ ὑπέμειναν τὴν ψυχήν μου, ὑπὲρ τοῦ μηδενὸς ὤσεις αὐτούς. Ωσπερ αὐτοὶ ἐνεδρεύοντες περιέμειναν με, κατά περίφρασιν, οὕτω καὶ οὐ ὤσεις αὐτοῦ;, εἴτουν, ἀπελάσεις· ἡ δὲ Ὑπὲρ πρό- θεσις, ἀντὶ τῆς ᾿Αντὶ κεῖται νῦν. Οἷον, Αντ᾿ οὐδενὸς ὥσεις αὐτοὺς, ὅ ἐστι, ῥᾳδίως, ὡς οὐδὲν ὄντας. Εν ὀργῇ λαοὺς κατάξεις. Μόνον ὀργισθείς, πλήθη όλα κατάξεις, εἴτουν συντρίψεις. ο COMMENT. IN PSALMOS. A Quod si sermo ex captivi populi persona profer - Matth. xv, 28. ** Hebr. x, 29. tur, per hominem, Babyloniorum regem intellige ; si vero ex peccatorum persona, diabolum, quem aliquando Scriptura sub hominis appellatione ex- pressit, veluti in parabola zizaniorum. Imicus cnim, inquit, home hoc feci 18. Postremno, si ex beati David persona legeris, per bominem Saulem intel- lige. Et tunc, quod ait, conculcavit, expone, pre, Sprevit; juxta quod alibi scriptum est: Qui Filium Dei conculcati 10. Tota die bellans afflixit me. Tota die dixit pro Quotidie. Mellans, autem, hoc est, ledens, seu in- petum faciens. VERS. 3. Conculcaverunt me inimici mei tata die. Sive Babylonios intelligas, sive diabolicas potesta- tes sive ipsum Saulem. Quam multi bellantes adversum me ab alto. Per altitudinem hoc in loco potestatem ac vires intel- ligit. Vel ideo dixit: Alto, quoniam qui ex 1.10 pugnant certiori ictu feriunt eos qui inferius sunt. VERS. 4. Dies non timebo, ego autem sperabo in te, Domine. Dies, hoc est, felicitatem ac prosperain fortunam. Consolans enim seipsum, liberationem suam prædicit, affirmans minime se inimicorum suorum prosperitates formidare. - VERS. & In Deo landabo sermones meos. Lau- dabo hic posuit pro Oruabo. Laudabiles, inquit, eos faciam in eo, dum loquuntur de Deo. Solu; quippe ille sermo merito videri potest ornatus, qui Dei meinerit. Vel aliter: quia gloriatus fuerat beatus David, dicens: Dies non timebo, castigat nunc sermonem suum, dicens: In Deo laudabo, hoc est, Extollam, et magnificabo sermones meos. In Deo speravi; non timebo quid faciat mihi caro. Carnem dicit, pro carnali homine, qui affectibus ac passionibus subjectus sit. VERS. 6. Τota die sermones meos abominabantur. Hoc est, despiciebant, si quid nimirum ego dixis- sem. Id antem agebatur eo quod negligerent me. Adversum me omnes cogitationes eorum in malum. Ut mihi mala inferrent, ut me affligerent. VERS. 7. Inhabitabunt et abscondent. Assidebunt mihi; atque insidias et laqueos occulte dispo, D nent. Ipsi calcaneum meum observabunt. Iter, inquir, vitæ meæ investigabunt, ut suis me laqueis com- prehendant: quibus verbis varias illorum indicat insidias. VERS. 8. Sicut sustinuerunt animam meam, pro nihilo impelles eos. Quemadmodum illi, inquit, la- tentes in insidiis exspectaverunt me, ita et tu im- pelles cos, lioc est, expelles, et quod ait, Pro nis Milo, idem est quod, De facili, tanquam nihil exsis entes. In ira populos confringes. Tu iratus, victos exercitus, et innumerabilem populorum multitudis nem conteres.
1 Εἰς τὸ τέλος· ψαλμὸς τῷ Δαυίδ·μὲν τοῦ δορυαλώτου λαοῦ λεγόμενος ὁ λόγος, άνθρω- τον καλεῖ τὸν Βαβυλώνιον βασιλέα · ἀπὸ δὲ τῶν ἐν ἁμαρτίαις, τὸν διάβολον· οὕτω γὰρ αὐτὸν πολλάκις † Γραφὴ ὀνομάζει διὰ τὸ φιλήδονον αὐτοῦ, ὡς ἐπὶ τῆς παραβολῆς τῶν ζιζανίων ἐχθρὸν αὐτὸν ἄνθρωπον ἐκάλεσεν· ἀπὸ δὲ τοῦ Δαβίδ, αινίττεται τὸν Σαούλ. Τὸ μέντοι Κατεπάτησεν, σημαίνει καὶ τὸ Κατεφρό νησεν, ὡς τό ῾Ο τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καταπατήσας, . Ὅλην τὴν ἡμέραν πολεμῶν ἔθλιψέ με. Ὅλην τὴν ἡμέραν, ἀντὶ τοῦ, Καθ᾽ ἡμέραν· Πολεμῶν δὲ, ἀντὶ τοῦ ᾿Επηρεάζειν ἐπιτιθέμενος. Κατεπάτησάν με οἱ ἐχθροί μου ὅλην τὴν ἡμέ ραν. Οἱ περὶ τὸν Βαβυλώνιον, ἢ αἱ περὶ τὸν δαίμονα ἀποστατικαὶ δυνάμεις, ἢ οἱ περὶ τὸν Σαούλ. "Οτι πολλοὶ οἱ πολεμοῦντές με ἀπὸ ὕψους. Ύψος ἐνταῦθα, τὴν δυναστείαν λέγει, ἢ τὴν εὐστο χίαν· οἱ γὰρ ἀπὸ ὕψους άνωθεν βάλλοντες, τους κάτω καὶ ταπεινότερον ἑστῶτας εὐατογοῦσιν. Ημέρας οὐ φοβηθήσομαι· ἐγὼ δὲ ἐλπιω ἐπὶ σέ. Ἡμέρας νῦν, τὰς εἰ ημερίας λέγει τῶν ἐχθρῶν· ἀνακτώμενος γὰρ ἑαυτὸν, καὶ τὴν ἀπαλλαγὴν προς φητεύων, φησὶν ὅτι οὐ φοβηθήσομαι τὰς τοιαύτας εὐημερίας. Ἐν τῷ Θεῷ ἐπαινέσω τοὺς λόγους μου. Τὸ Ἐπαινέσω νῦν, ἀντὶ τοῦ Κοσμήσω παρείληπται. Καὶ ἐπαινετούς, φησί, ποιήσω τοὺς λόγους μου, ἐν τῷ περὶ Θεοῦ λέγειν. Μόνος γὰρ κοσμεῖται λόγος, ὁ μνημονεύων Θεοῦ. Ἡ ἐπειδὴ ἐκαυχήσατο εἰπὼν, Ημέρας οὐ φοβηθήσομαι, θεραπεύει τὸν λόγον, ὅτι Ἐν τῷ Θεῷ ἐπαινέσω, τουτέστιν Ὀγκώσω, εἰς μετ γαλορρημοσύνην τους λόγους μου. Ἐπὶ τῷ Θεῷ ήλπισα, οὐ φοβηθήσομαι τι ποιήσει μοι σάρξ. Σὰρξ, εἴτουν ἄνθρωπος ἐμπαθής. *Ολην τὴν ἡμέραν τοὺς λόγους μου ἐβδελύσε σοντο. Κατεφρόνουν, εἴ τι καὶ εἶπον, ἅπαξ ἐμοῦ καταφρονήσαντες. Κατ' ἐμοῦ πάντες οι διαλογισμοὶ αὐτῶν εἰς κακόν. Εἰς τὸ κακῶσαί με. Παροικήσουσι καὶ κατακρύψουσι. Παραμενούσι, καὶ κατακρύψουσί μοι ἐνέδραν καὶ παγίδας. Αὐτοὶ τὴν πτέρναν μου φυλάξουσι. Την πορείαν τοῦ βίου μου ἐπιτηρήσουσιν, ὥστε συσχεῖν με ταῖς παγίσιν· ἐμφαίνει δὲ διὰ τούτων τὰς ποικίλας αὐτῶν ἐπιβουλάς. Καθάπερ ὑπέμειναν τὴν ψυχήν μου, ὑπὲρ τοῦ μηδενὸς ὤσεις αὐτούς. Ωσπερ αὐτοὶ ἐνεδρεύοντες περιέμειναν με, κατά περίφρασιν, οὕτω καὶ οὐ ὤσεις αὐτοῦ;, εἴτουν, ἀπελάσεις· ἡ δὲ Ὑπὲρ πρό- θεσις, ἀντὶ τῆς ᾿Αντὶ κεῖται νῦν. Οἷον, Αντ᾿ οὐδενὸς ὥσεις αὐτοὺς, ὅ ἐστι, ῥᾳδίως, ὡς οὐδὲν ὄντας. Εν ὀργῇ λαοὺς κατάξεις. Μόνον ὀργισθείς, πλήθη όλα κατάξεις, εἴτουν συντρίψεις. ο COMMENT. IN PSALMOS. A Quod si sermo ex captivi populi persona profer - Matth. xv, 28. ** Hebr. x, 29. tur, per hominem, Babyloniorum regem intellige ; si vero ex peccatorum persona, diabolum, quem aliquando Scriptura sub hominis appellatione ex- pressit, veluti in parabola zizaniorum. Imicus cnim, inquit, home hoc feci 18. Postremno, si ex beati David persona legeris, per bominem Saulem intel- lige. Et tunc, quod ait, conculcavit, expone, pre, Sprevit; juxta quod alibi scriptum est: Qui Filium Dei conculcati 10. Tota die bellans afflixit me. Tota die dixit pro Quotidie. Mellans, autem, hoc est, ledens, seu in- petum faciens. VERS. 3. Conculcaverunt me inimici mei tata die. Sive Babylonios intelligas, sive diabolicas potesta- tes sive ipsum Saulem. Quam multi bellantes adversum me ab alto. Per altitudinem hoc in loco potestatem ac vires intel- ligit. Vel ideo dixit: Alto, quoniam qui ex 1.10 pugnant certiori ictu feriunt eos qui inferius sunt. VERS. 4. Dies non timebo, ego autem sperabo in te, Domine. Dies, hoc est, felicitatem ac prosperain fortunam. Consolans enim seipsum, liberationem suam prædicit, affirmans minime se inimicorum suorum prosperitates formidare. - VERS. & In Deo landabo sermones meos. Lau- dabo hic posuit pro Oruabo. Laudabiles, inquit, eos faciam in eo, dum loquuntur de Deo. Solu; quippe ille sermo merito videri potest ornatus, qui Dei meinerit. Vel aliter: quia gloriatus fuerat beatus David, dicens: Dies non timebo, castigat nunc sermonem suum, dicens: In Deo laudabo, hoc est, Extollam, et magnificabo sermones meos. In Deo speravi; non timebo quid faciat mihi caro. Carnem dicit, pro carnali homine, qui affectibus ac passionibus subjectus sit. VERS. 6. Τota die sermones meos abominabantur. Hoc est, despiciebant, si quid nimirum ego dixis- sem. Id antem agebatur eo quod negligerent me. Adversum me omnes cogitationes eorum in malum. Ut mihi mala inferrent, ut me affligerent. VERS. 7. Inhabitabunt et abscondent. Assidebunt mihi; atque insidias et laqueos occulte dispo, D nent. Ipsi calcaneum meum observabunt. Iter, inquir, vitæ meæ investigabunt, ut suis me laqueis com- prehendant: quibus verbis varias illorum indicat insidias. VERS. 8. Sicut sustinuerunt animam meam, pro nihilo impelles eos. Quemadmodum illi, inquit, la- tentes in insidiis exspectaverunt me, ita et tu im- pelles cos, lioc est, expelles, et quod ait, Pro nis Milo, idem est quod, De facili, tanquam nihil exsis entes. In ira populos confringes. Tu iratus, victos exercitus, et innumerabilem populorum multitudis nem conteres.
1 Towards fulfilment; a psalm belonging to David;
PG 128:5492 ἐν τῷ εἰσελθεῖν πρὸς αὐτὸν Νάθαν τὸν προφήτην, ἡνίκα εἰσῆλθε πρὸς Βηρσαβεὲ τὴν γυναῖκα Οὐρίου. Εἰς τὸ τέλος μὲν, ὅτι προφητείας ἔχει παραπεμπούσας εἰς τὸ τέλος αὐτῶν τοὺς ἐντυγχάνοντας. Οὐ μόνον γὰρ κατάλληλον θεραπείαν ἐξομολογήσεως τῷ τραύματι τῆς μοιχείαςἡμῶν ὁ Θεὸς Ιακώβ. Επανέλαβεν ἡ Ἐκκλησία τὸ προῤῥηθὲν θαρσοποιὸν ἐπιφώνημα, πρός αύξησιν εὐψυχίας καὶ καρτερίας, επεμβαίνουσα, καὶ ἐναλ λομένη τῷ ἐχθρῷ. Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ τῶν υἱῶν Κορέ. Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΜΠ. • Εἰς τὸ τέλος μὲν διὰ τὰς ἐν τούτῳ προφητείας, ὡς πολλάκις εἰρήκαμεν προαγορεύει γὰρ ἀκολούθως καὶ οὗτος ὁ ψαλμὸς τὸ ἀήττητον κράτος τοῦ εὐαγ· γελικοῦ κηρύγματος. Τὸ δὲ, Ὑπὲρ τῶν υἱῶν Κορέ, προηρμηνεύσαμεν ἐν τῷ πρὸ τούτου ψαλμῷ· οὕτω γὰρ ἐπιγέγραπται κἀκεῖνος. Οὐδὲν δὲ κρύφιον ἐν τῷ παρόντι· ταφῆ δὲ πάντα, καὶ εὐδιάγνωστα. Προσώπῳ δὲ τῶν ἀποστόλων προλέγει τὰ τοῦ ψαλ μοῦ ὁ Δαβίδ, οι κατευοδούμενοι, καὶ πολλοὺς τῇ πίστει προσάγοντες, ὑπὸ περιχαρείας ἐνεκελεύοντο τοῖς ἔθνεσι χαίρειν, εἰς ἃ παρὰ τοῦ Σωτῆρος ἀπεστά λησαν· χαίρειν δὲ, ὅτι γεγόνασι κληρονομία Θεοῦ. Πάντα τὰ ἔθνη, κροτήσατε χεῖρας. Καὶ οὗτος ὁ κράτος τῶν χειρῶν, σύμβολόν ἐστι ὑπερβαλλούσης χαρᾶς. Ἀπὸ τοῦ συμβόλου τοίνυν, τὴν χαρὰν ἐπ- έτρεψεν, οὐχ ὅτι πατάγῳ χειρῶν σωματικώς χρή- σασθε, ἀλλ' ὅτι ψυχικῶς χάρητε, τοιούτου Δεσπότου καταξιωθέντες, φιλανθρώπου καὶ παντοδυνάμου. ᾿Αλαλάξατε τῷ Θεῷ, ἐν φωνῇ ἀγαλλιάσεως. Μεταφορικὸν ἐνταῦθα τὸ 'Αλαλάξατε, ἀντὶ τοῦ, Ἐπινίκιον ὕμνον ᾄσατε τῷ Θεῷ. Κυρίως γὰρ ἀλαλαγμός, ἐνυάλιος φωνὴ τῶν νικώντων ἐν μάχῃ, καταπλήττουσα τοὺς ἤδη κλινομένους εχθρούς. Φωνή. δὲ ἀγαλλιάσεως, ἡ εὐφροσύνης μεστή. Εἶτα επάγει καὶ τὴν αἰτίαν. φοβερός, *Οτι Κύριος ύψιστος, φοβερός, βασιλεὺς μέγας ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν. Διότι ὁ Χριστὸς, ὁ ὄψιστος κατὰ τὴν θεότητα, φοβερὸς νῦν ἀπὸ τῶν σημείων ὧν καθ' ἑκάστην τερατουργεί. Οὗ καὶ τὸ ὄνομα μόνον μαστίζει καὶ ἀπελαύνει τοὺς δαίμονας, καὶ λύει τὰς νόσους καὶ βασιλεὺς μέγας ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν· ἐν πάσῃ γὰρ τῇ γῇ κλῆρον ἑαυτῷ συν- απήσατο, διὰ τῶν ἀποσταλέντων ἡμῶν. Τὸ Μέγας δὲ, διὰ τοὺς προσκαίρους είρηται βασιλεῖς, μικρούς ὄντας, καὶ μικρῶν βασιλεύοντας. Υπέταξε λαοὺς ἡμῖν. Τοὺς ἐξ Ἰουδαίων· οὗτοι γὰρ πρῶτοι ἐπίστευσαν, τρισχίλιοι καὶ πεν- τακισχίλιοι, ἀποβάλλοντες τὴν ἔχθραν, καὶ προσ- δραμόντες τοῖς ἀποστόλοις, εὐθὺς μετὰ τὴν εἰς αὐτοὺς ἐπιδημίαν τοῦ Παρακλήτου, πρὸ τοῦ ἐξιέναι ἐπὶ τὰ ἔθνη. Καὶ ἔθνη ὑπὸ τοὺς πόδας ἡμῶν. Τοὺς ἐξ ἐθνῶν πεπιστευκότας, οἳ καὶ θερμῶς ὑπεκλίνοντο τοῖς ποσὶ τῶν ἀποστόλων, καὶ τὰ ἴχνη τούτων εὐσεβῶς κατη σπάζοντο. COMMENT. IN PSALMOS. A noster Deus Jacob. Insurgens atque insultans ad- B versus hostem Ecclesia invocationem jam superius factam denuo repetit, quæ animum sibi et vires subministret ad majus fortitudinis et magnanimi- tatis incrementum. In finem pro filtis Core, Psalmus ipsi David. PSALMUS XLVI In finem etiam inscribitur hic Psalmus, propter prophetias quae in eo continentur, ut sepius di- etum est, et ad finem tendebant. Prædicit enim consequenter ad præcedentem Psalmum, samınam atque invictam evangelicæ conversationis virtutem. Et quod ait: Pro filtis Core, ibi superiori Psalmo jam exposuimus. Est autem hic Psalnius lotus cla- rus, et nibil obscurum continet. Illud tantum ani madvertendum est, ut ex apostolorum persona pro- feratur, qui veluti prospere ac feliciter præeuntes, et multos adducentes ad fidem, præ lætitia, quam ipsi summam inde percipiebant, gaudere pari modo jubent omnes gentes ad quas a Salvatore missi fuerant ; quod scilicet effectæ sint hæreditas Dei. VERS. 2. Omnes gentes, plaudile manibus. Plausus manuum in summæ lætitiæ, signum fieri solet. Per hoc igitur signum geutes jubet lætitiam præseferre. Neque enim illud tantum petit, ut sensibili crepita plauderent, quantum ut animo ac spiritu lætaren- tur : quia talem ac tantum essent consecuti Domi- num, misericordem, videlicet, et omnipotentem. Jubilate Deo in voce exsultationis. Verbum, jubi- C late., metaphorice dictum est, ac si diceret : Victoriæ hymnum canite. Est enim jubilus proprie militaris quædam vociferatio, quam victores in pugna eit- fere consueverunt, ut hostes in fugam jam versos magis perterreant. Vos etiam exsultationis, vox est laetitia plena : deinde causam addit: VERS. 3. Quoniam Dominus excelsus, terribilis, Rex magnus super omnem terram. Quoniam Christus, qui secundum divinitatem altissimus est, terribilem etiam [vel ut potius sonat Græca dictio, timendum se], omnibus demonstrat, ob signa vide- licet, et miracula quæ singulis diebus operatur. Hujus enim vel solum nomen torquet atque expellit damones, et morbos curat; quia etiam Rex magnus D est, super omnem terram : quippe cum in omni terra hæreditatem sibi adeptus sit, per nos nimirum • apostolos, quos in universum mundum ad Evangelii prædicationem misit. Magnum autem Regem Christum appellavit, propter temporarios istos reges nostros, qui et minimi sunt illius compara- tione, et exiguo regnant tempore. Vers. 4. Subjecit populos nobis. Per populos hic Judæos illos intelligit qui primi omnium in Chri- stum crediderunt : illa scilicet tria millia, et illa quinque millia, quæ station post Paracleti Spiritus adventum, depositis simultatibus, ad apostolus confugerunt, antequam iHi exirent ad gentes. Et gentes sub pedibus nostris. Et eos, qui de ger.- tibus crediderunt, qui fide ardentes apostolorum pedibus inclinati sunt, et illorum vestigia pie ac religiose amplexati.
2 even as the prophet Nathan came in to him at the time when he went in to Barsheba the wife of Uriah. ‘Towards fulfilment’ because it has prophecies referring the readers to their fulfilment.
PG 128:637Ψαλμός 50 — Psalm 50μὲν τοῦ δορυαλώτου λαοῦ λεγόμενος ὁ λόγος, άνθρω- τον καλεῖ τὸν Βαβυλώνιον βασιλέα · ἀπὸ δὲ τῶν ἐν ἁμαρτίαις, τὸν διάβολον· οὕτω γὰρ αὐτὸν πολλάκις † Γραφὴ ὀνομάζει διὰ τὸ φιλήδονον αὐτοῦ, ὡς ἐπὶ τῆς παραβολῆς τῶν ζιζανίων ἐχθρὸν αὐτὸν ἄνθρωπον ἐκάλεσεν· ἀπὸ δὲ τοῦ Δαβίδ, αινίττεται τὸν Σαούλ. Τὸ μέντοι Κατεπάτησεν, σημαίνει καὶ τὸ Κατεφρό νησεν, ὡς τό ῾Ο τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καταπατήσας, . Ὅλην τὴν ἡμέραν πολεμῶν ἔθλιψέ με. Ὅλην τὴν ἡμέραν, ἀντὶ τοῦ, Καθ᾽ ἡμέραν· Πολεμῶν δὲ, ἀντὶ τοῦ ᾿Επηρεάζειν ἐπιτιθέμενος. Κατεπάτησάν με οἱ ἐχθροί μου ὅλην τὴν ἡμέ ραν. Οἱ περὶ τὸν Βαβυλώνιον, ἢ αἱ περὶ τὸν δαίμονα ἀποστατικαὶ δυνάμεις, ἢ οἱ περὶ τὸν Σαούλ. "Οτι πολλοὶ οἱ πολεμοῦντές με ἀπὸ ὕψους. Ύψος ἐνταῦθα, τὴν δυναστείαν λέγει, ἢ τὴν εὐστο χίαν· οἱ γὰρ ἀπὸ ὕψους άνωθεν βάλλοντες, τους κάτω καὶ ταπεινότερον ἑστῶτας εὐατογοῦσιν. Ημέρας οὐ φοβηθήσομαι· ἐγὼ δὲ ἐλπιω ἐπὶ σέ. Ἡμέρας νῦν, τὰς εἰ ημερίας λέγει τῶν ἐχθρῶν· ἀνακτώμενος γὰρ ἑαυτὸν, καὶ τὴν ἀπαλλαγὴν προς φητεύων, φησὶν ὅτι οὐ φοβηθήσομαι τὰς τοιαύτας εὐημερίας. Ἐν τῷ Θεῷ ἐπαινέσω τοὺς λόγους μου. Τὸ Ἐπαινέσω νῦν, ἀντὶ τοῦ Κοσμήσω παρείληπται. Καὶ ἐπαινετούς, φησί, ποιήσω τοὺς λόγους μου, ἐν τῷ περὶ Θεοῦ λέγειν. Μόνος γὰρ κοσμεῖται λόγος, ὁ μνημονεύων Θεοῦ. Ἡ ἐπειδὴ ἐκαυχήσατο εἰπὼν, Ημέρας οὐ φοβηθήσομαι, θεραπεύει τὸν λόγον, ὅτι Ἐν τῷ Θεῷ ἐπαινέσω, τουτέστιν Ὀγκώσω, εἰς μετ γαλορρημοσύνην τους λόγους μου. Ἐπὶ τῷ Θεῷ ήλπισα, οὐ φοβηθήσομαι τι ποιήσει μοι σάρξ. Σὰρξ, εἴτουν ἄνθρωπος ἐμπαθής. *Ολην τὴν ἡμέραν τοὺς λόγους μου ἐβδελύσε σοντο. Κατεφρόνουν, εἴ τι καὶ εἶπον, ἅπαξ ἐμοῦ καταφρονήσαντες. Κατ' ἐμοῦ πάντες οι διαλογισμοὶ αὐτῶν εἰς κακόν. Εἰς τὸ κακῶσαί με. Παροικήσουσι καὶ κατακρύψουσι. Παραμενούσι, καὶ κατακρύψουσί μοι ἐνέδραν καὶ παγίδας. Αὐτοὶ τὴν πτέρναν μου φυλάξουσι. Την πορείαν τοῦ βίου μου ἐπιτηρήσουσιν, ὥστε συσχεῖν με ταῖς παγίσιν· ἐμφαίνει δὲ διὰ τούτων τὰς ποικίλας αὐτῶν ἐπιβουλάς. Καθάπερ ὑπέμειναν τὴν ψυχήν μου, ὑπὲρ τοῦ μηδενὸς ὤσεις αὐτούς. Ωσπερ αὐτοὶ ἐνεδρεύοντες περιέμειναν με, κατά περίφρασιν, οὕτω καὶ οὐ ὤσεις αὐτοῦ;, εἴτουν, ἀπελάσεις· ἡ δὲ Ὑπὲρ πρό- θεσις, ἀντὶ τῆς ᾿Αντὶ κεῖται νῦν. Οἷον, Αντ᾿ οὐδενὸς ὥσεις αὐτοὺς, ὅ ἐστι, ῥᾳδίως, ὡς οὐδὲν ὄντας. Εν ὀργῇ λαοὺς κατάξεις. Μόνον ὀργισθείς, πλήθη όλα κατάξεις, εἴτουν συντρίψεις. ο COMMENT. IN PSALMOS. A Quod si sermo ex captivi populi persona profer - Matth. xv, 28. ** Hebr. x, 29. tur, per hominem, Babyloniorum regem intellige ; si vero ex peccatorum persona, diabolum, quem aliquando Scriptura sub hominis appellatione ex- pressit, veluti in parabola zizaniorum. Imicus cnim, inquit, home hoc feci 18. Postremno, si ex beati David persona legeris, per bominem Saulem intel- lige. Et tunc, quod ait, conculcavit, expone, pre, Sprevit; juxta quod alibi scriptum est: Qui Filium Dei conculcati 10. Tota die bellans afflixit me. Tota die dixit pro Quotidie. Mellans, autem, hoc est, ledens, seu in- petum faciens. VERS. 3. Conculcaverunt me inimici mei tata die. Sive Babylonios intelligas, sive diabolicas potesta- tes sive ipsum Saulem. Quam multi bellantes adversum me ab alto. Per altitudinem hoc in loco potestatem ac vires intel- ligit. Vel ideo dixit: Alto, quoniam qui ex 1.10 pugnant certiori ictu feriunt eos qui inferius sunt. VERS. 4. Dies non timebo, ego autem sperabo in te, Domine. Dies, hoc est, felicitatem ac prosperain fortunam. Consolans enim seipsum, liberationem suam prædicit, affirmans minime se inimicorum suorum prosperitates formidare. - VERS. & In Deo landabo sermones meos. Lau- dabo hic posuit pro Oruabo. Laudabiles, inquit, eos faciam in eo, dum loquuntur de Deo. Solu; quippe ille sermo merito videri potest ornatus, qui Dei meinerit. Vel aliter: quia gloriatus fuerat beatus David, dicens: Dies non timebo, castigat nunc sermonem suum, dicens: In Deo laudabo, hoc est, Extollam, et magnificabo sermones meos. In Deo speravi; non timebo quid faciat mihi caro. Carnem dicit, pro carnali homine, qui affectibus ac passionibus subjectus sit. VERS. 6. Τota die sermones meos abominabantur. Hoc est, despiciebant, si quid nimirum ego dixis- sem. Id antem agebatur eo quod negligerent me. Adversum me omnes cogitationes eorum in malum. Ut mihi mala inferrent, ut me affligerent. VERS. 7. Inhabitabunt et abscondent. Assidebunt mihi; atque insidias et laqueos occulte dispo, D nent. Ipsi calcaneum meum observabunt. Iter, inquir, vitæ meæ investigabunt, ut suis me laqueis com- prehendant: quibus verbis varias illorum indicat insidias. VERS. 8. Sicut sustinuerunt animam meam, pro nihilo impelles eos. Quemadmodum illi, inquit, la- tentes in insidiis exspectaverunt me, ita et tu im- pelles cos, lioc est, expelles, et quod ait, Pro nis Milo, idem est quod, De facili, tanquam nihil exsis entes. In ira populos confringes. Tu iratus, victos exercitus, et innumerabilem populorum multitudis nem conteres.
PG 128:549Βηρσαβεὲ καὶ τοῦ φόνου τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς Οὐρίου διὰ τοῦ παρόντος ψαλμοῦ κατεσκεύασεν, ἀλλὰ καὶ περὶ διαφόρων ἄλλων. Ἔτι δὲ καὶ τῆς ἀνοικοδομῆς ᾽Ιερουσαλὴμ, τῆς μετὰ τὴν ἐκ Βαβυλῶνος ἐπάνοδον τῶν αἰχμαλώτων, προεῖπεν· οὐ γὰρ ἀπέπτη παντελῶς ἀπ’ αὐτοῦ τὸ προφητικὸν χάρισμα, οἷα τοῦ Θεοῦ προγινώσκοντος, ὅτι θᾶττον ἀπολούσεται τὸν ῥύπον καὶ λαμπρότερος γενήσεται. Οὐ δὲ γὰρ ἀπολαβεῖν ἐζήτησε τὸ ἅγιον Πνεῦμα, ἀλλὰ μὴ ἀφαιρεθῆναι ἀπ’ αὐτοῦ· εἶπε γὰρ, ὅτι Καὶ τὸ Πνεῦμά σου τὸ ἅγιον μὴ ἀντανέλῃς ἀπ’ ἐμοῦ. Ἁρμόζει δὲ καὶ πᾶσιν ἡμαρτηκόσιν ἡ παροῦσα ἐξομολόγησις, ἥτις συνετέθη καὶ ἀπηρτίσθη ὅτε εἰσῆλθε πρὸς αὐτὸν Νάθαν ὁ προφήτης· τότε γὰρ εἰς συναίσθησιν ἦλθε, τὸν παρελθόντα καιρὸν ἀφροντίστως διακείμενος. Tὸ δὲ, ἡνίκα εἰσῆλθε πρὸς Βηρσαβεὲ, οὐχ ὅτι παραυτίκα πρὸς αὐτὸν εἰσῆλθεν ὁ Νάθαν· καιρὸς γὰρ διῆλθεν ἱκανὸς, ὡς ἡ πρώτη βίβλος τῶν Βασιλειῶν ἱστορεῖ· ἀλλὰ τὸ, ἡνίκα, ὑστεροχρονίαν ἐπὶ τοῦ παρόντος ἀποσημαίνει, οἷον, μεθ’ ὃ εἰσῆλθε πρὸς Βηρσαβεὲ καὶ ἐγκύμονα πεποίηκεν.ἡμῶν ὁ Θεὸς Ιακώβ. Επανέλαβεν ἡ Ἐκκλησία τὸ προῤῥηθὲν θαρσοποιὸν ἐπιφώνημα, πρός αύξησιν εὐψυχίας καὶ καρτερίας, επεμβαίνουσα, καὶ ἐναλ λομένη τῷ ἐχθρῷ. Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ τῶν υἱῶν Κορέ. Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΜΠ. • Εἰς τὸ τέλος μὲν διὰ τὰς ἐν τούτῳ προφητείας, ὡς πολλάκις εἰρήκαμεν προαγορεύει γὰρ ἀκολούθως καὶ οὗτος ὁ ψαλμὸς τὸ ἀήττητον κράτος τοῦ εὐαγ· γελικοῦ κηρύγματος. Τὸ δὲ, Ὑπὲρ τῶν υἱῶν Κορέ, προηρμηνεύσαμεν ἐν τῷ πρὸ τούτου ψαλμῷ· οὕτω γὰρ ἐπιγέγραπται κἀκεῖνος. Οὐδὲν δὲ κρύφιον ἐν τῷ παρόντι· ταφῆ δὲ πάντα, καὶ εὐδιάγνωστα. Προσώπῳ δὲ τῶν ἀποστόλων προλέγει τὰ τοῦ ψαλ μοῦ ὁ Δαβίδ, οι κατευοδούμενοι, καὶ πολλοὺς τῇ πίστει προσάγοντες, ὑπὸ περιχαρείας ἐνεκελεύοντο τοῖς ἔθνεσι χαίρειν, εἰς ἃ παρὰ τοῦ Σωτῆρος ἀπεστά λησαν· χαίρειν δὲ, ὅτι γεγόνασι κληρονομία Θεοῦ. Πάντα τὰ ἔθνη, κροτήσατε χεῖρας. Καὶ οὗτος ὁ κράτος τῶν χειρῶν, σύμβολόν ἐστι ὑπερβαλλούσης χαρᾶς. Ἀπὸ τοῦ συμβόλου τοίνυν, τὴν χαρὰν ἐπ- έτρεψεν, οὐχ ὅτι πατάγῳ χειρῶν σωματικώς χρή- σασθε, ἀλλ' ὅτι ψυχικῶς χάρητε, τοιούτου Δεσπότου καταξιωθέντες, φιλανθρώπου καὶ παντοδυνάμου. ᾿Αλαλάξατε τῷ Θεῷ, ἐν φωνῇ ἀγαλλιάσεως. Μεταφορικὸν ἐνταῦθα τὸ 'Αλαλάξατε, ἀντὶ τοῦ, Ἐπινίκιον ὕμνον ᾄσατε τῷ Θεῷ. Κυρίως γὰρ ἀλαλαγμός, ἐνυάλιος φωνὴ τῶν νικώντων ἐν μάχῃ, καταπλήττουσα τοὺς ἤδη κλινομένους εχθρούς. Φωνή. δὲ ἀγαλλιάσεως, ἡ εὐφροσύνης μεστή. Εἶτα επάγει καὶ τὴν αἰτίαν. φοβερός, *Οτι Κύριος ύψιστος, φοβερός, βασιλεὺς μέγας ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν. Διότι ὁ Χριστὸς, ὁ ὄψιστος κατὰ τὴν θεότητα, φοβερὸς νῦν ἀπὸ τῶν σημείων ὧν καθ' ἑκάστην τερατουργεί. Οὗ καὶ τὸ ὄνομα μόνον μαστίζει καὶ ἀπελαύνει τοὺς δαίμονας, καὶ λύει τὰς νόσους καὶ βασιλεὺς μέγας ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν· ἐν πάσῃ γὰρ τῇ γῇ κλῆρον ἑαυτῷ συν- απήσατο, διὰ τῶν ἀποσταλέντων ἡμῶν. Τὸ Μέγας δὲ, διὰ τοὺς προσκαίρους είρηται βασιλεῖς, μικρούς ὄντας, καὶ μικρῶν βασιλεύοντας. Υπέταξε λαοὺς ἡμῖν. Τοὺς ἐξ Ἰουδαίων· οὗτοι γὰρ πρῶτοι ἐπίστευσαν, τρισχίλιοι καὶ πεν- τακισχίλιοι, ἀποβάλλοντες τὴν ἔχθραν, καὶ προσ- δραμόντες τοῖς ἀποστόλοις, εὐθὺς μετὰ τὴν εἰς αὐτοὺς ἐπιδημίαν τοῦ Παρακλήτου, πρὸ τοῦ ἐξιέναι ἐπὶ τὰ ἔθνη. Καὶ ἔθνη ὑπὸ τοὺς πόδας ἡμῶν. Τοὺς ἐξ ἐθνῶν πεπιστευκότας, οἳ καὶ θερμῶς ὑπεκλίνοντο τοῖς ποσὶ τῶν ἀποστόλων, καὶ τὰ ἴχνη τούτων εὐσεβῶς κατη σπάζοντο. COMMENT. IN PSALMOS. A noster Deus Jacob. Insurgens atque insultans ad- B versus hostem Ecclesia invocationem jam superius factam denuo repetit, quæ animum sibi et vires subministret ad majus fortitudinis et magnanimi- tatis incrementum. In finem pro filtis Core, Psalmus ipsi David. PSALMUS XLVI In finem etiam inscribitur hic Psalmus, propter prophetias quae in eo continentur, ut sepius di- etum est, et ad finem tendebant. Prædicit enim consequenter ad præcedentem Psalmum, samınam atque invictam evangelicæ conversationis virtutem. Et quod ait: Pro filtis Core, ibi superiori Psalmo jam exposuimus. Est autem hic Psalnius lotus cla- rus, et nibil obscurum continet. Illud tantum ani madvertendum est, ut ex apostolorum persona pro- feratur, qui veluti prospere ac feliciter præeuntes, et multos adducentes ad fidem, præ lætitia, quam ipsi summam inde percipiebant, gaudere pari modo jubent omnes gentes ad quas a Salvatore missi fuerant ; quod scilicet effectæ sint hæreditas Dei. VERS. 2. Omnes gentes, plaudile manibus. Plausus manuum in summæ lætitiæ, signum fieri solet. Per hoc igitur signum geutes jubet lætitiam præseferre. Neque enim illud tantum petit, ut sensibili crepita plauderent, quantum ut animo ac spiritu lætaren- tur : quia talem ac tantum essent consecuti Domi- num, misericordem, videlicet, et omnipotentem. Jubilate Deo in voce exsultationis. Verbum, jubi- C late., metaphorice dictum est, ac si diceret : Victoriæ hymnum canite. Est enim jubilus proprie militaris quædam vociferatio, quam victores in pugna eit- fere consueverunt, ut hostes in fugam jam versos magis perterreant. Vos etiam exsultationis, vox est laetitia plena : deinde causam addit: VERS. 3. Quoniam Dominus excelsus, terribilis, Rex magnus super omnem terram. Quoniam Christus, qui secundum divinitatem altissimus est, terribilem etiam [vel ut potius sonat Græca dictio, timendum se], omnibus demonstrat, ob signa vide- licet, et miracula quæ singulis diebus operatur. Hujus enim vel solum nomen torquet atque expellit damones, et morbos curat; quia etiam Rex magnus D est, super omnem terram : quippe cum in omni terra hæreditatem sibi adeptus sit, per nos nimirum • apostolos, quos in universum mundum ad Evangelii prædicationem misit. Magnum autem Regem Christum appellavit, propter temporarios istos reges nostros, qui et minimi sunt illius compara- tione, et exiguo regnant tempore. Vers. 4. Subjecit populos nobis. Per populos hic Judæos illos intelligit qui primi omnium in Chri- stum crediderunt : illa scilicet tria millia, et illa quinque millia, quæ station post Paracleti Spiritus adventum, depositis simultatibus, ad apostolus confugerunt, antequam iHi exirent ad gentes. Et gentes sub pedibus nostris. Et eos, qui de ger.- tibus crediderunt, qui fide ardentes apostolorum pedibus inclinati sunt, et illorum vestigia pie ac religiose amplexati.
For through the present psalm not only did he produce a suitable remedy of confession for the wound of his adultery with Barsheba and of the murder of her husband Uriah, but also concerning various other things. And furthermore he also foretold about the rebuilding of Jerusalem after the return of the captives from Babylon, for the gift of prophecy did not fly away from him completely, with God foreknowing that swiftly he will wash away the stain and will become even brighter. He did not indeed ask to receive the holy Spirit, but for it not to be removed from him, for he said, And do not in return take your holy Spirit from me. The present confession is fitting for all who have sinned. It was composed and completed when the prophet Nathan came in to him, for it was then that he came to awareness, when previously giving it no thought. ‘At the time he went into Barsheba’ does not indicate that Nathan came in to him imme- diately, for some considerable time passed as the book of Kingdoms tells, rather ‘at the time’ in this present instance denotes at a later time, namely, after he came into Barsheba and made her pregnant.
PG 128:551α Ἐλέησόν με, ὁ Θεὸς, κατὰ τὸ μέγα ἔλεός σου. Ἐλέησόν με ἀξίως τοῦ μεγάλου ἐλέους σου, ὅτι μεγάλα ἥμαρτον.Εξελέξατο ἡμῖν τὴν κληρονομίαν ἑαυτοῦ. Εξελέξατο δι' ἡμῶν, τῶν οἰκονόμων της Εκκλησίας αὐτοῦ, τοὺς ἐξ ἐθνῶν ἀξίους εἰς κληρονομίαν αὐτοῦ, κατὰ τό· Δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου· ου; καὶ δι' ἡμῶν, ὡς διά τινων στρατηγῶν, ὁ μέγας οὗτος βασιλεὺς ἐστρατολόγησεν ἑαυτῷ. Τὴν καλλονὴν Ἰακώβ, ἣν ἠγάπησεν. Καὶ οὐ τούτους μόνον, ἀλλὰ καὶ τοὺς χρησιμωτέρους ἐκ γένους Ἰακώβ· τούτους γὰρ καλλονὴν Ἰακὼβ ὠνόμασεν, ὡς καλλίονας ἐξ Ἰακώβ· ἣν καλλονὴν, τουτέστιν οὓς καλοὺς ἠγάπησεν, ώς κεκαλλωπισμέν νους ταῖς ἀρεταῖς. ᾿Ανω μὲν οὖν προσέταξε τους Ἰουδαίους, ὡς πρώτους μετὰ τὴν ἀνάστασιν τοῦ Χριστοῦ πιστεύσαντας· ἐνταῦθα δὲ, τοὐναντίον ἐποί ησε, διὰ τὸ παμπληθεῖς πιστεύειν ἀεὶ τοὺς ἐξ ἐθνῶν, καὶ βραχύ τι μέρος εἶναι πρὸς τοὺς ἐξ ἐθνῶν τοὺς ἐξ Ἰσραὴλ πιστεύοντας. Ἀνέβη ὁ Θεὸς ἐν ἀλαλαγμῷ, Κύριος ἐν φωνῇ σάλπιγγός. Ἐνταῦθα τὴν εἰς οὐρανοὺς ἄνοδον τοῦ Χριστοῦ προκαταγγέλλει Δαβίδ, ὡς ἐν τῷ κγ' ψαλ μῷ ἐπεσημηνάμεθα. ᾿Αλαλαγμὸν δὲ λέγει νῦν σάλο πιγγος, τὰς φωνὰς τῶν τηνικαῦτα προπορευομένων ἀγγέλων· ἀλαλαγμὸν μὲν, διὰ τό· Κύριος κρατ ταιὸς καὶ δυνατός, Κύριος δυνατὸς ἐν πολέμῳ· τοῦτο γὰρ, ὕμνος ἐπινίκιος· ἐπεὶ καὶ ἀλαλαγμός, φωνή ἐστιν ἐπινίκιος· φωνὴν δὲ σάλπιγγος, διὰ τόσ Αρατε πύλας, οἱ ἄρχοντες, ὑμῶν, καὶ τὰ ἑξῆς οδοποιεῖ γὰρ ἡ σάλπιγξ, τοῖς ἀναζευγνύουσιν ἐκ πολέμου βασιλεῦσιν. Η καὶ ἄλλως εἶπεν τὰς φωνὰς τῶν ἀγγέλων ἀλαλαγμὲν καὶ φωνὴν σάλπιγγος, διὰ τὸ τρανῶς καὶ ὀξέως ἀκουσθῆναι τὰ τοιαῦτα ῥήματα πρὸς ἅπαντα τοῦ κόσμου τὰ πέρατα, διὰ τῆς τῶν ἀποστόλων διδασκαλίας. Ψάλατε τῷ θεῷ ἡμῶν, ψάλατε τῷ βασιλει ἡμῶν, ψάλατε. Διηγησάμενος τὸ μέγεθος τῶν τοῦ Χριστοῦ κατορθωμάτων, καλεῖ τὴν οἰκουμένην εἰς εὐφημίαν μετὰ πολλῆς τῆς σπουδῆς· τοῦτο γὰρ ὁ τοῦ Ψάλατε παρίστησι διπλασιασμός. Ψάλατε δὲ, ἀντὶ Μελῳδήσατε, εἶτα καὶ ἡ αἰτία τοῦ Ψάλατε· *Οτι βασιλεὺς ὁ Θεὸς πάσης τῆς γῆς, ψάλατε συνετώς. Μελωδήσατε, φησί, τῷ Θεῷ τῷ βασι λεῖ ἡμῶν, ἤτοι τῷ Χριστῷ, διότι βασιλεὺς πάσης τῆς γῆς ἐστιν. Εδόθη μοι γάρ, φησὶ, πάσα ἐξουσία ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς· ψάλατε δὲ μὴ ἁπλῶς, ἀλλὰ νοητῶς, ήγουν μὴ γλώττῃ μόνον, ἀλλὰ καὶ νοῖ, συνένω τες, τίνι μελφδεῖτε, καὶ ἐπὶ ποίοις κατορθώμασιν. Εβασίλευσεν ὁ Θεὸς ἐπὶ τὰ ἔθνη. Πρότερον μὲν ἐβασίλευεν ἀκόντων, ὡς δημιουργός· νῦν δὲ σκόντων, ὡς Λυτρωτής. Καὶ ἐπεὶ διπλοῦς ἦν, πρὸ μὲν τῆς ἐνανθρωπήσεως, ὡς Θεὸς εἶχεν τὴν βασι- λείαν· μετὰ δὲ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν, ἔλαβεν αὐτὴν καὶ ὡς ἄνθρωπος. Τότε γὰρ εἶπε τό· Ἐδύθη ** EUTHYMII ZIGABENI VERS. 5. Elegit nobis hereditatem sibi. Per nos a dispensatores Ecclesiæ suæ elegit eos, qui er gen- tibus digni essent in bæreditatem suam ; juxta illud: Dabo tibi gantes hæreditatem tuam”; quosque ma- gnus hic noster Rex per nos, veluti per duces quosdam, sibi in milites assumpsit. Nam quod ait : Elegit nobis, positum est, pro, in nobis ; id est, per nos. ] Speciem Jacob quam dilexit. Neque hoc tantum, sed eos enim per nos elegit, qui utiliores erant de genere Jacob, quos dilectam specian Propheta appellat, hoc est, formosos atque ornatos, virtutilus nimirum : atque ideo etiam maxime dilectos. Et superius quidem præposuit Judæos, qui primi post Christi resurrectionem credidissent, nune contra præponit gentes, quod ex eis plures semper credi- derint. Judæi euim gentibus comparati, minima quædam pars sunt fidelium. VERS. 6. Ascendit Dominus in jubilo, Dominus in voce tube. Hoc in loco Christi ascensum in colo praeuuliavit : quemadmodum, et in sxiii pealmo, significavimus. Per jubilationem autem, et per tubæ vocem, voces intelligit præcedentium tunc angelo- rum, jubilationem quidem, propter illa verba tunc ab angelis prolata : Dominus fortis et potens, et Dominus polens in prælio”; quæ in victoria hymnum dicta videntur. Jubilum enim victoriæ vocem esse diximus. Tubæ autem vocem dixit ob verba illa : Tollite portas, principes, vestras¹³, et quæ sequuntur. Præire cnim solent tubicines, quoties exercituum duces cum victoria in patriam revertuntur. Vel aliter, perju- bilum et per vocem tubæ, angelorum voces in- tellexit : quia hujusmodi verba clare ac manifeste ad omnes mundi Gues per apostolorum doctrinam pervenerunt. VERS. 7. Psallite Deo nostro,psallite Regi nostro, psallile. Cum præclara Christi opera et illorum magnitudinem narraverit, summo deinceps cum studio universum orbem advocat ad illius laudes. Hoc enim sibi vult repaitio illa verbi, Psallile, id est, Canite. Et deinde causam addit cur canen- dum sit : B C VERS. 8. Quoniam Rex omnis terræ Deus, psallite sapienter. Capite, inquit, Deo Regi nostro, id est, D Christo : quoniam Rex est totius terræ : Data esi enim mihi, inquit, omnis potestas in cœlo et in ter- ra . Psallite autem non simpliciter, sed sapien- ter, hoc est, non lingua tantum, sed corde et intellectu intelligentes scilicet id quod canitis, et quænam sint præclara illius opera. VERS. 9. Regnavit Deus super gentes. Antea qui- dem Deus gentium etiam dominabatur, verum.ut nolentium et rebellium, nunc autem volentibus imperat, ut redemptor. Et quia duplicem Christus habet naturam, ante incarnationem eum regnasse cicimus ut Deum, post resurrectionem vero re- * Psal. 11, 8. Psal. XXIII, 8. "Ibid. 7. Matth. xxviii, 48.
3α Have mercy on me, O God, according to your great mercy. Have mercy on me in a manner worthy of your great mercy, because I have sinned greatly.
β Καὶ κατὰ τὸ πλῆθος τῶν οἰκτιρμῶν σου ἐξάλειψον τὸ ἀνόμημά μου. Tὸ αὐτὸ ἐδιπλασίασε νόημα· σύνηθες γὰρ τοῦτο τοῖς δεομένοις. Ἀνόμημα δὲ λέγει, τὴν παρανομίαν τῆς μοιχείας καὶ τοῦ φόνου· καὶ ἄμφω γὰρ ὁ νόμος ἐκώλυεν. Ἀνόμημα δὲ ταύτην ἐκάλεσεν, ὅτι δίκην ἀλλοφύλου, τοῦ μὴ ὑπὸ Ex 20.13, 15 τὸν νόμον, ἐπλημμέλησεν.Εξελέξατο ἡμῖν τὴν κληρονομίαν ἑαυτοῦ. Εξελέξατο δι' ἡμῶν, τῶν οἰκονόμων της Εκκλησίας αὐτοῦ, τοὺς ἐξ ἐθνῶν ἀξίους εἰς κληρονομίαν αὐτοῦ, κατὰ τό· Δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου· ου; καὶ δι' ἡμῶν, ὡς διά τινων στρατηγῶν, ὁ μέγας οὗτος βασιλεὺς ἐστρατολόγησεν ἑαυτῷ. Τὴν καλλονὴν Ἰακώβ, ἣν ἠγάπησεν. Καὶ οὐ τούτους μόνον, ἀλλὰ καὶ τοὺς χρησιμωτέρους ἐκ γένους Ἰακώβ· τούτους γὰρ καλλονὴν Ἰακὼβ ὠνόμασεν, ὡς καλλίονας ἐξ Ἰακώβ· ἣν καλλονὴν, τουτέστιν οὓς καλοὺς ἠγάπησεν, ώς κεκαλλωπισμέν νους ταῖς ἀρεταῖς. ᾿Ανω μὲν οὖν προσέταξε τους Ἰουδαίους, ὡς πρώτους μετὰ τὴν ἀνάστασιν τοῦ Χριστοῦ πιστεύσαντας· ἐνταῦθα δὲ, τοὐναντίον ἐποί ησε, διὰ τὸ παμπληθεῖς πιστεύειν ἀεὶ τοὺς ἐξ ἐθνῶν, καὶ βραχύ τι μέρος εἶναι πρὸς τοὺς ἐξ ἐθνῶν τοὺς ἐξ Ἰσραὴλ πιστεύοντας. Ἀνέβη ὁ Θεὸς ἐν ἀλαλαγμῷ, Κύριος ἐν φωνῇ σάλπιγγός. Ἐνταῦθα τὴν εἰς οὐρανοὺς ἄνοδον τοῦ Χριστοῦ προκαταγγέλλει Δαβίδ, ὡς ἐν τῷ κγ' ψαλ μῷ ἐπεσημηνάμεθα. ᾿Αλαλαγμὸν δὲ λέγει νῦν σάλο πιγγος, τὰς φωνὰς τῶν τηνικαῦτα προπορευομένων ἀγγέλων· ἀλαλαγμὸν μὲν, διὰ τό· Κύριος κρατ ταιὸς καὶ δυνατός, Κύριος δυνατὸς ἐν πολέμῳ· τοῦτο γὰρ, ὕμνος ἐπινίκιος· ἐπεὶ καὶ ἀλαλαγμός, φωνή ἐστιν ἐπινίκιος· φωνὴν δὲ σάλπιγγος, διὰ τόσ Αρατε πύλας, οἱ ἄρχοντες, ὑμῶν, καὶ τὰ ἑξῆς οδοποιεῖ γὰρ ἡ σάλπιγξ, τοῖς ἀναζευγνύουσιν ἐκ πολέμου βασιλεῦσιν. Η καὶ ἄλλως εἶπεν τὰς φωνὰς τῶν ἀγγέλων ἀλαλαγμὲν καὶ φωνὴν σάλπιγγος, διὰ τὸ τρανῶς καὶ ὀξέως ἀκουσθῆναι τὰ τοιαῦτα ῥήματα πρὸς ἅπαντα τοῦ κόσμου τὰ πέρατα, διὰ τῆς τῶν ἀποστόλων διδασκαλίας. Ψάλατε τῷ θεῷ ἡμῶν, ψάλατε τῷ βασιλει ἡμῶν, ψάλατε. Διηγησάμενος τὸ μέγεθος τῶν τοῦ Χριστοῦ κατορθωμάτων, καλεῖ τὴν οἰκουμένην εἰς εὐφημίαν μετὰ πολλῆς τῆς σπουδῆς· τοῦτο γὰρ ὁ τοῦ Ψάλατε παρίστησι διπλασιασμός. Ψάλατε δὲ, ἀντὶ Μελῳδήσατε, εἶτα καὶ ἡ αἰτία τοῦ Ψάλατε· *Οτι βασιλεὺς ὁ Θεὸς πάσης τῆς γῆς, ψάλατε συνετώς. Μελωδήσατε, φησί, τῷ Θεῷ τῷ βασι λεῖ ἡμῶν, ἤτοι τῷ Χριστῷ, διότι βασιλεὺς πάσης τῆς γῆς ἐστιν. Εδόθη μοι γάρ, φησὶ, πάσα ἐξουσία ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς· ψάλατε δὲ μὴ ἁπλῶς, ἀλλὰ νοητῶς, ήγουν μὴ γλώττῃ μόνον, ἀλλὰ καὶ νοῖ, συνένω τες, τίνι μελφδεῖτε, καὶ ἐπὶ ποίοις κατορθώμασιν. Εβασίλευσεν ὁ Θεὸς ἐπὶ τὰ ἔθνη. Πρότερον μὲν ἐβασίλευεν ἀκόντων, ὡς δημιουργός· νῦν δὲ σκόντων, ὡς Λυτρωτής. Καὶ ἐπεὶ διπλοῦς ἦν, πρὸ μὲν τῆς ἐνανθρωπήσεως, ὡς Θεὸς εἶχεν τὴν βασι- λείαν· μετὰ δὲ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν, ἔλαβεν αὐτὴν καὶ ὡς ἄνθρωπος. Τότε γὰρ εἶπε τό· Ἐδύθη ** EUTHYMII ZIGABENI VERS. 5. Elegit nobis hereditatem sibi. Per nos a dispensatores Ecclesiæ suæ elegit eos, qui er gen- tibus digni essent in bæreditatem suam ; juxta illud: Dabo tibi gantes hæreditatem tuam”; quosque ma- gnus hic noster Rex per nos, veluti per duces quosdam, sibi in milites assumpsit. Nam quod ait : Elegit nobis, positum est, pro, in nobis ; id est, per nos. ] Speciem Jacob quam dilexit. Neque hoc tantum, sed eos enim per nos elegit, qui utiliores erant de genere Jacob, quos dilectam specian Propheta appellat, hoc est, formosos atque ornatos, virtutilus nimirum : atque ideo etiam maxime dilectos. Et superius quidem præposuit Judæos, qui primi post Christi resurrectionem credidissent, nune contra præponit gentes, quod ex eis plures semper credi- derint. Judæi euim gentibus comparati, minima quædam pars sunt fidelium. VERS. 6. Ascendit Dominus in jubilo, Dominus in voce tube. Hoc in loco Christi ascensum in colo praeuuliavit : quemadmodum, et in sxiii pealmo, significavimus. Per jubilationem autem, et per tubæ vocem, voces intelligit præcedentium tunc angelo- rum, jubilationem quidem, propter illa verba tunc ab angelis prolata : Dominus fortis et potens, et Dominus polens in prælio”; quæ in victoria hymnum dicta videntur. Jubilum enim victoriæ vocem esse diximus. Tubæ autem vocem dixit ob verba illa : Tollite portas, principes, vestras¹³, et quæ sequuntur. Præire cnim solent tubicines, quoties exercituum duces cum victoria in patriam revertuntur. Vel aliter, perju- bilum et per vocem tubæ, angelorum voces in- tellexit : quia hujusmodi verba clare ac manifeste ad omnes mundi Gues per apostolorum doctrinam pervenerunt. VERS. 7. Psallite Deo nostro,psallite Regi nostro, psallile. Cum præclara Christi opera et illorum magnitudinem narraverit, summo deinceps cum studio universum orbem advocat ad illius laudes. Hoc enim sibi vult repaitio illa verbi, Psallile, id est, Canite. Et deinde causam addit cur canen- dum sit : B C VERS. 8. Quoniam Rex omnis terræ Deus, psallite sapienter. Capite, inquit, Deo Regi nostro, id est, D Christo : quoniam Rex est totius terræ : Data esi enim mihi, inquit, omnis potestas in cœlo et in ter- ra . Psallite autem non simpliciter, sed sapien- ter, hoc est, non lingua tantum, sed corde et intellectu intelligentes scilicet id quod canitis, et quænam sint præclara illius opera. VERS. 9. Regnavit Deus super gentes. Antea qui- dem Deus gentium etiam dominabatur, verum.ut nolentium et rebellium, nunc autem volentibus imperat, ut redemptor. Et quia duplicem Christus habet naturam, ante incarnationem eum regnasse cicimus ut Deum, post resurrectionem vero re- * Psal. 11, 8. Psal. XXIII, 8. "Ibid. 7. Matth. xxviii, 48.
3β And according to the abundance of your compassion blot out my lawless deed. He duplicated the same meaning, for this is customary for those making entreaty. ‘Lawless deed’ is what he calls the transgression of adultery and murder, for the law pro- hibited both. He called his transgression a ‘lawless deed’ because he transgressed like a for- Ex 20.13, 15 eigner not under the law.
α Ἐπὶ πλεῖον πλῦνόν με ἀπὸ τῆς ἀνομίας μου. Συνεχωρήθη γὰρ καὶ διὰ τοῦ Νάθαν, εἰπόντος ὅτι Καὶ Κύριος ἀφεῖλε τὸ ἁμάρτημά σου. Ἀλλ’ ὑπὸ θερμότητος ἔτι πλυθῆναι παρακαλεῖ· ἢ τὸ, ἐπὶ πλεῖον, ἀντὶ τοῦ, ἄγαν.Εξελέξατο ἡμῖν τὴν κληρονομίαν ἑαυτοῦ. Εξελέξατο δι' ἡμῶν, τῶν οἰκονόμων της Εκκλησίας αὐτοῦ, τοὺς ἐξ ἐθνῶν ἀξίους εἰς κληρονομίαν αὐτοῦ, κατὰ τό· Δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου· ου; καὶ δι' ἡμῶν, ὡς διά τινων στρατηγῶν, ὁ μέγας οὗτος βασιλεὺς ἐστρατολόγησεν ἑαυτῷ. Τὴν καλλονὴν Ἰακώβ, ἣν ἠγάπησεν. Καὶ οὐ τούτους μόνον, ἀλλὰ καὶ τοὺς χρησιμωτέρους ἐκ γένους Ἰακώβ· τούτους γὰρ καλλονὴν Ἰακὼβ ὠνόμασεν, ὡς καλλίονας ἐξ Ἰακώβ· ἣν καλλονὴν, τουτέστιν οὓς καλοὺς ἠγάπησεν, ώς κεκαλλωπισμέν νους ταῖς ἀρεταῖς. ᾿Ανω μὲν οὖν προσέταξε τους Ἰουδαίους, ὡς πρώτους μετὰ τὴν ἀνάστασιν τοῦ Χριστοῦ πιστεύσαντας· ἐνταῦθα δὲ, τοὐναντίον ἐποί ησε, διὰ τὸ παμπληθεῖς πιστεύειν ἀεὶ τοὺς ἐξ ἐθνῶν, καὶ βραχύ τι μέρος εἶναι πρὸς τοὺς ἐξ ἐθνῶν τοὺς ἐξ Ἰσραὴλ πιστεύοντας. Ἀνέβη ὁ Θεὸς ἐν ἀλαλαγμῷ, Κύριος ἐν φωνῇ σάλπιγγός. Ἐνταῦθα τὴν εἰς οὐρανοὺς ἄνοδον τοῦ Χριστοῦ προκαταγγέλλει Δαβίδ, ὡς ἐν τῷ κγ' ψαλ μῷ ἐπεσημηνάμεθα. ᾿Αλαλαγμὸν δὲ λέγει νῦν σάλο πιγγος, τὰς φωνὰς τῶν τηνικαῦτα προπορευομένων ἀγγέλων· ἀλαλαγμὸν μὲν, διὰ τό· Κύριος κρατ ταιὸς καὶ δυνατός, Κύριος δυνατὸς ἐν πολέμῳ· τοῦτο γὰρ, ὕμνος ἐπινίκιος· ἐπεὶ καὶ ἀλαλαγμός, φωνή ἐστιν ἐπινίκιος· φωνὴν δὲ σάλπιγγος, διὰ τόσ Αρατε πύλας, οἱ ἄρχοντες, ὑμῶν, καὶ τὰ ἑξῆς οδοποιεῖ γὰρ ἡ σάλπιγξ, τοῖς ἀναζευγνύουσιν ἐκ πολέμου βασιλεῦσιν. Η καὶ ἄλλως εἶπεν τὰς φωνὰς τῶν ἀγγέλων ἀλαλαγμὲν καὶ φωνὴν σάλπιγγος, διὰ τὸ τρανῶς καὶ ὀξέως ἀκουσθῆναι τὰ τοιαῦτα ῥήματα πρὸς ἅπαντα τοῦ κόσμου τὰ πέρατα, διὰ τῆς τῶν ἀποστόλων διδασκαλίας. Ψάλατε τῷ θεῷ ἡμῶν, ψάλατε τῷ βασιλει ἡμῶν, ψάλατε. Διηγησάμενος τὸ μέγεθος τῶν τοῦ Χριστοῦ κατορθωμάτων, καλεῖ τὴν οἰκουμένην εἰς εὐφημίαν μετὰ πολλῆς τῆς σπουδῆς· τοῦτο γὰρ ὁ τοῦ Ψάλατε παρίστησι διπλασιασμός. Ψάλατε δὲ, ἀντὶ Μελῳδήσατε, εἶτα καὶ ἡ αἰτία τοῦ Ψάλατε· *Οτι βασιλεὺς ὁ Θεὸς πάσης τῆς γῆς, ψάλατε συνετώς. Μελωδήσατε, φησί, τῷ Θεῷ τῷ βασι λεῖ ἡμῶν, ἤτοι τῷ Χριστῷ, διότι βασιλεὺς πάσης τῆς γῆς ἐστιν. Εδόθη μοι γάρ, φησὶ, πάσα ἐξουσία ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς· ψάλατε δὲ μὴ ἁπλῶς, ἀλλὰ νοητῶς, ήγουν μὴ γλώττῃ μόνον, ἀλλὰ καὶ νοῖ, συνένω τες, τίνι μελφδεῖτε, καὶ ἐπὶ ποίοις κατορθώμασιν. Εβασίλευσεν ὁ Θεὸς ἐπὶ τὰ ἔθνη. Πρότερον μὲν ἐβασίλευεν ἀκόντων, ὡς δημιουργός· νῦν δὲ σκόντων, ὡς Λυτρωτής. Καὶ ἐπεὶ διπλοῦς ἦν, πρὸ μὲν τῆς ἐνανθρωπήσεως, ὡς Θεὸς εἶχεν τὴν βασι- λείαν· μετὰ δὲ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν, ἔλαβεν αὐτὴν καὶ ὡς ἄνθρωπος. Τότε γὰρ εἶπε τό· Ἐδύθη ** EUTHYMII ZIGABENI VERS. 5. Elegit nobis hereditatem sibi. Per nos a dispensatores Ecclesiæ suæ elegit eos, qui er gen- tibus digni essent in bæreditatem suam ; juxta illud: Dabo tibi gantes hæreditatem tuam”; quosque ma- gnus hic noster Rex per nos, veluti per duces quosdam, sibi in milites assumpsit. Nam quod ait : Elegit nobis, positum est, pro, in nobis ; id est, per nos. ] Speciem Jacob quam dilexit. Neque hoc tantum, sed eos enim per nos elegit, qui utiliores erant de genere Jacob, quos dilectam specian Propheta appellat, hoc est, formosos atque ornatos, virtutilus nimirum : atque ideo etiam maxime dilectos. Et superius quidem præposuit Judæos, qui primi post Christi resurrectionem credidissent, nune contra præponit gentes, quod ex eis plures semper credi- derint. Judæi euim gentibus comparati, minima quædam pars sunt fidelium. VERS. 6. Ascendit Dominus in jubilo, Dominus in voce tube. Hoc in loco Christi ascensum in colo praeuuliavit : quemadmodum, et in sxiii pealmo, significavimus. Per jubilationem autem, et per tubæ vocem, voces intelligit præcedentium tunc angelo- rum, jubilationem quidem, propter illa verba tunc ab angelis prolata : Dominus fortis et potens, et Dominus polens in prælio”; quæ in victoria hymnum dicta videntur. Jubilum enim victoriæ vocem esse diximus. Tubæ autem vocem dixit ob verba illa : Tollite portas, principes, vestras¹³, et quæ sequuntur. Præire cnim solent tubicines, quoties exercituum duces cum victoria in patriam revertuntur. Vel aliter, perju- bilum et per vocem tubæ, angelorum voces in- tellexit : quia hujusmodi verba clare ac manifeste ad omnes mundi Gues per apostolorum doctrinam pervenerunt. VERS. 7. Psallite Deo nostro,psallite Regi nostro, psallile. Cum præclara Christi opera et illorum magnitudinem narraverit, summo deinceps cum studio universum orbem advocat ad illius laudes. Hoc enim sibi vult repaitio illa verbi, Psallile, id est, Canite. Et deinde causam addit cur canen- dum sit : B C VERS. 8. Quoniam Rex omnis terræ Deus, psallite sapienter. Capite, inquit, Deo Regi nostro, id est, D Christo : quoniam Rex est totius terræ : Data esi enim mihi, inquit, omnis potestas in cœlo et in ter- ra . Psallite autem non simpliciter, sed sapien- ter, hoc est, non lingua tantum, sed corde et intellectu intelligentes scilicet id quod canitis, et quænam sint præclara illius opera. VERS. 9. Regnavit Deus super gentes. Antea qui- dem Deus gentium etiam dominabatur, verum.ut nolentium et rebellium, nunc autem volentibus imperat, ut redemptor. Et quia duplicem Christus habet naturam, ante incarnationem eum regnasse cicimus ut Deum, post resurrectionem vero re- * Psal. 11, 8. Psal. XXIII, 8. "Ibid. 7. Matth. xxviii, 48.
4α Wash me still more from my lawlessness. He was forgiven through Nathan when Nathan said, The Lord has taken away your sinful action. But in his fervour he entreats to be washed still further, or else ‘still more’ is in the sense of, ‘exceedingly’.
β Καὶ ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας μου καθάρισόν με. Tὸ αὐτὸ λέγει πάλιν, ἁμαρτίαν, ὅτι κυρίως ἁμαρτία, ἡ τοῦ νόμου παράβασις. Πλὴν, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, τῷ τῆς ἀνομίας καὶ παρανομίας καὶ ἁμαρτίας ὀνόματι ἀδιαφόρως χρῆται, καὶ ἀντ’ ἀλλήλων.Εξελέξατο ἡμῖν τὴν κληρονομίαν ἑαυτοῦ. Εξελέξατο δι' ἡμῶν, τῶν οἰκονόμων της Εκκλησίας αὐτοῦ, τοὺς ἐξ ἐθνῶν ἀξίους εἰς κληρονομίαν αὐτοῦ, κατὰ τό· Δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου· ου; καὶ δι' ἡμῶν, ὡς διά τινων στρατηγῶν, ὁ μέγας οὗτος βασιλεὺς ἐστρατολόγησεν ἑαυτῷ. Τὴν καλλονὴν Ἰακώβ, ἣν ἠγάπησεν. Καὶ οὐ τούτους μόνον, ἀλλὰ καὶ τοὺς χρησιμωτέρους ἐκ γένους Ἰακώβ· τούτους γὰρ καλλονὴν Ἰακὼβ ὠνόμασεν, ὡς καλλίονας ἐξ Ἰακώβ· ἣν καλλονὴν, τουτέστιν οὓς καλοὺς ἠγάπησεν, ώς κεκαλλωπισμέν νους ταῖς ἀρεταῖς. ᾿Ανω μὲν οὖν προσέταξε τους Ἰουδαίους, ὡς πρώτους μετὰ τὴν ἀνάστασιν τοῦ Χριστοῦ πιστεύσαντας· ἐνταῦθα δὲ, τοὐναντίον ἐποί ησε, διὰ τὸ παμπληθεῖς πιστεύειν ἀεὶ τοὺς ἐξ ἐθνῶν, καὶ βραχύ τι μέρος εἶναι πρὸς τοὺς ἐξ ἐθνῶν τοὺς ἐξ Ἰσραὴλ πιστεύοντας. Ἀνέβη ὁ Θεὸς ἐν ἀλαλαγμῷ, Κύριος ἐν φωνῇ σάλπιγγός. Ἐνταῦθα τὴν εἰς οὐρανοὺς ἄνοδον τοῦ Χριστοῦ προκαταγγέλλει Δαβίδ, ὡς ἐν τῷ κγ' ψαλ μῷ ἐπεσημηνάμεθα. ᾿Αλαλαγμὸν δὲ λέγει νῦν σάλο πιγγος, τὰς φωνὰς τῶν τηνικαῦτα προπορευομένων ἀγγέλων· ἀλαλαγμὸν μὲν, διὰ τό· Κύριος κρατ ταιὸς καὶ δυνατός, Κύριος δυνατὸς ἐν πολέμῳ· τοῦτο γὰρ, ὕμνος ἐπινίκιος· ἐπεὶ καὶ ἀλαλαγμός, φωνή ἐστιν ἐπινίκιος· φωνὴν δὲ σάλπιγγος, διὰ τόσ Αρατε πύλας, οἱ ἄρχοντες, ὑμῶν, καὶ τὰ ἑξῆς οδοποιεῖ γὰρ ἡ σάλπιγξ, τοῖς ἀναζευγνύουσιν ἐκ πολέμου βασιλεῦσιν. Η καὶ ἄλλως εἶπεν τὰς φωνὰς τῶν ἀγγέλων ἀλαλαγμὲν καὶ φωνὴν σάλπιγγος, διὰ τὸ τρανῶς καὶ ὀξέως ἀκουσθῆναι τὰ τοιαῦτα ῥήματα πρὸς ἅπαντα τοῦ κόσμου τὰ πέρατα, διὰ τῆς τῶν ἀποστόλων διδασκαλίας. Ψάλατε τῷ θεῷ ἡμῶν, ψάλατε τῷ βασιλει ἡμῶν, ψάλατε. Διηγησάμενος τὸ μέγεθος τῶν τοῦ Χριστοῦ κατορθωμάτων, καλεῖ τὴν οἰκουμένην εἰς εὐφημίαν μετὰ πολλῆς τῆς σπουδῆς· τοῦτο γὰρ ὁ τοῦ Ψάλατε παρίστησι διπλασιασμός. Ψάλατε δὲ, ἀντὶ Μελῳδήσατε, εἶτα καὶ ἡ αἰτία τοῦ Ψάλατε· *Οτι βασιλεὺς ὁ Θεὸς πάσης τῆς γῆς, ψάλατε συνετώς. Μελωδήσατε, φησί, τῷ Θεῷ τῷ βασι λεῖ ἡμῶν, ἤτοι τῷ Χριστῷ, διότι βασιλεὺς πάσης τῆς γῆς ἐστιν. Εδόθη μοι γάρ, φησὶ, πάσα ἐξουσία ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς· ψάλατε δὲ μὴ ἁπλῶς, ἀλλὰ νοητῶς, ήγουν μὴ γλώττῃ μόνον, ἀλλὰ καὶ νοῖ, συνένω τες, τίνι μελφδεῖτε, καὶ ἐπὶ ποίοις κατορθώμασιν. Εβασίλευσεν ὁ Θεὸς ἐπὶ τὰ ἔθνη. Πρότερον μὲν ἐβασίλευεν ἀκόντων, ὡς δημιουργός· νῦν δὲ σκόντων, ὡς Λυτρωτής. Καὶ ἐπεὶ διπλοῦς ἦν, πρὸ μὲν τῆς ἐνανθρωπήσεως, ὡς Θεὸς εἶχεν τὴν βασι- λείαν· μετὰ δὲ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν, ἔλαβεν αὐτὴν καὶ ὡς ἄνθρωπος. Τότε γὰρ εἶπε τό· Ἐδύθη ** EUTHYMII ZIGABENI VERS. 5. Elegit nobis hereditatem sibi. Per nos a dispensatores Ecclesiæ suæ elegit eos, qui er gen- tibus digni essent in bæreditatem suam ; juxta illud: Dabo tibi gantes hæreditatem tuam”; quosque ma- gnus hic noster Rex per nos, veluti per duces quosdam, sibi in milites assumpsit. Nam quod ait : Elegit nobis, positum est, pro, in nobis ; id est, per nos. ] Speciem Jacob quam dilexit. Neque hoc tantum, sed eos enim per nos elegit, qui utiliores erant de genere Jacob, quos dilectam specian Propheta appellat, hoc est, formosos atque ornatos, virtutilus nimirum : atque ideo etiam maxime dilectos. Et superius quidem præposuit Judæos, qui primi post Christi resurrectionem credidissent, nune contra præponit gentes, quod ex eis plures semper credi- derint. Judæi euim gentibus comparati, minima quædam pars sunt fidelium. VERS. 6. Ascendit Dominus in jubilo, Dominus in voce tube. Hoc in loco Christi ascensum in colo praeuuliavit : quemadmodum, et in sxiii pealmo, significavimus. Per jubilationem autem, et per tubæ vocem, voces intelligit præcedentium tunc angelo- rum, jubilationem quidem, propter illa verba tunc ab angelis prolata : Dominus fortis et potens, et Dominus polens in prælio”; quæ in victoria hymnum dicta videntur. Jubilum enim victoriæ vocem esse diximus. Tubæ autem vocem dixit ob verba illa : Tollite portas, principes, vestras¹³, et quæ sequuntur. Præire cnim solent tubicines, quoties exercituum duces cum victoria in patriam revertuntur. Vel aliter, perju- bilum et per vocem tubæ, angelorum voces in- tellexit : quia hujusmodi verba clare ac manifeste ad omnes mundi Gues per apostolorum doctrinam pervenerunt. VERS. 7. Psallite Deo nostro,psallite Regi nostro, psallile. Cum præclara Christi opera et illorum magnitudinem narraverit, summo deinceps cum studio universum orbem advocat ad illius laudes. Hoc enim sibi vult repaitio illa verbi, Psallile, id est, Canite. Et deinde causam addit cur canen- dum sit : B C VERS. 8. Quoniam Rex omnis terræ Deus, psallite sapienter. Capite, inquit, Deo Regi nostro, id est, D Christo : quoniam Rex est totius terræ : Data esi enim mihi, inquit, omnis potestas in cœlo et in ter- ra . Psallite autem non simpliciter, sed sapien- ter, hoc est, non lingua tantum, sed corde et intellectu intelligentes scilicet id quod canitis, et quænam sint præclara illius opera. VERS. 9. Regnavit Deus super gentes. Antea qui- dem Deus gentium etiam dominabatur, verum.ut nolentium et rebellium, nunc autem volentibus imperat, ut redemptor. Et quia duplicem Christus habet naturam, ante incarnationem eum regnasse cicimus ut Deum, post resurrectionem vero re- * Psal. 11, 8. Psal. XXIII, 8. "Ibid. 7. Matth. xxviii, 48.
4β And cleanse me from my sin. Once again he calls the same thing ‘sin’, for sin strictly speaking is the transgression of the law. For the most part, however, he uses the words ‘lawlessness’, ‘transgression’ and ‘sin’ indifferently and interchangeably.
5 Ὅτι τὴν ἀνομίαν μου ἐγὼ γινώσκω, καὶ ἡ ἁμαρτία μου ἐνώπιόν μού ἐστι διαπαντός.Εξελέξατο ἡμῖν τὴν κληρονομίαν ἑαυτοῦ. Εξελέξατο δι' ἡμῶν, τῶν οἰκονόμων της Εκκλησίας αὐτοῦ, τοὺς ἐξ ἐθνῶν ἀξίους εἰς κληρονομίαν αὐτοῦ, κατὰ τό· Δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου· ου; καὶ δι' ἡμῶν, ὡς διά τινων στρατηγῶν, ὁ μέγας οὗτος βασιλεὺς ἐστρατολόγησεν ἑαυτῷ. Τὴν καλλονὴν Ἰακώβ, ἣν ἠγάπησεν. Καὶ οὐ τούτους μόνον, ἀλλὰ καὶ τοὺς χρησιμωτέρους ἐκ γένους Ἰακώβ· τούτους γὰρ καλλονὴν Ἰακὼβ ὠνόμασεν, ὡς καλλίονας ἐξ Ἰακώβ· ἣν καλλονὴν, τουτέστιν οὓς καλοὺς ἠγάπησεν, ώς κεκαλλωπισμέν νους ταῖς ἀρεταῖς. ᾿Ανω μὲν οὖν προσέταξε τους Ἰουδαίους, ὡς πρώτους μετὰ τὴν ἀνάστασιν τοῦ Χριστοῦ πιστεύσαντας· ἐνταῦθα δὲ, τοὐναντίον ἐποί ησε, διὰ τὸ παμπληθεῖς πιστεύειν ἀεὶ τοὺς ἐξ ἐθνῶν, καὶ βραχύ τι μέρος εἶναι πρὸς τοὺς ἐξ ἐθνῶν τοὺς ἐξ Ἰσραὴλ πιστεύοντας. Ἀνέβη ὁ Θεὸς ἐν ἀλαλαγμῷ, Κύριος ἐν φωνῇ σάλπιγγός. Ἐνταῦθα τὴν εἰς οὐρανοὺς ἄνοδον τοῦ Χριστοῦ προκαταγγέλλει Δαβίδ, ὡς ἐν τῷ κγ' ψαλ μῷ ἐπεσημηνάμεθα. ᾿Αλαλαγμὸν δὲ λέγει νῦν σάλο πιγγος, τὰς φωνὰς τῶν τηνικαῦτα προπορευομένων ἀγγέλων· ἀλαλαγμὸν μὲν, διὰ τό· Κύριος κρατ ταιὸς καὶ δυνατός, Κύριος δυνατὸς ἐν πολέμῳ· τοῦτο γὰρ, ὕμνος ἐπινίκιος· ἐπεὶ καὶ ἀλαλαγμός, φωνή ἐστιν ἐπινίκιος· φωνὴν δὲ σάλπιγγος, διὰ τόσ Αρατε πύλας, οἱ ἄρχοντες, ὑμῶν, καὶ τὰ ἑξῆς οδοποιεῖ γὰρ ἡ σάλπιγξ, τοῖς ἀναζευγνύουσιν ἐκ πολέμου βασιλεῦσιν. Η καὶ ἄλλως εἶπεν τὰς φωνὰς τῶν ἀγγέλων ἀλαλαγμὲν καὶ φωνὴν σάλπιγγος, διὰ τὸ τρανῶς καὶ ὀξέως ἀκουσθῆναι τὰ τοιαῦτα ῥήματα πρὸς ἅπαντα τοῦ κόσμου τὰ πέρατα, διὰ τῆς τῶν ἀποστόλων διδασκαλίας. Ψάλατε τῷ θεῷ ἡμῶν, ψάλατε τῷ βασιλει ἡμῶν, ψάλατε. Διηγησάμενος τὸ μέγεθος τῶν τοῦ Χριστοῦ κατορθωμάτων, καλεῖ τὴν οἰκουμένην εἰς εὐφημίαν μετὰ πολλῆς τῆς σπουδῆς· τοῦτο γὰρ ὁ τοῦ Ψάλατε παρίστησι διπλασιασμός. Ψάλατε δὲ, ἀντὶ Μελῳδήσατε, εἶτα καὶ ἡ αἰτία τοῦ Ψάλατε· *Οτι βασιλεὺς ὁ Θεὸς πάσης τῆς γῆς, ψάλατε συνετώς. Μελωδήσατε, φησί, τῷ Θεῷ τῷ βασι λεῖ ἡμῶν, ἤτοι τῷ Χριστῷ, διότι βασιλεὺς πάσης τῆς γῆς ἐστιν. Εδόθη μοι γάρ, φησὶ, πάσα ἐξουσία ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς· ψάλατε δὲ μὴ ἁπλῶς, ἀλλὰ νοητῶς, ήγουν μὴ γλώττῃ μόνον, ἀλλὰ καὶ νοῖ, συνένω τες, τίνι μελφδεῖτε, καὶ ἐπὶ ποίοις κατορθώμασιν. Εβασίλευσεν ὁ Θεὸς ἐπὶ τὰ ἔθνη. Πρότερον μὲν ἐβασίλευεν ἀκόντων, ὡς δημιουργός· νῦν δὲ σκόντων, ὡς Λυτρωτής. Καὶ ἐπεὶ διπλοῦς ἦν, πρὸ μὲν τῆς ἐνανθρωπήσεως, ὡς Θεὸς εἶχεν τὴν βασι- λείαν· μετὰ δὲ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν, ἔλαβεν αὐτὴν καὶ ὡς ἄνθρωπος. Τότε γὰρ εἶπε τό· Ἐδύθη ** EUTHYMII ZIGABENI VERS. 5. Elegit nobis hereditatem sibi. Per nos a dispensatores Ecclesiæ suæ elegit eos, qui er gen- tibus digni essent in bæreditatem suam ; juxta illud: Dabo tibi gantes hæreditatem tuam”; quosque ma- gnus hic noster Rex per nos, veluti per duces quosdam, sibi in milites assumpsit. Nam quod ait : Elegit nobis, positum est, pro, in nobis ; id est, per nos. ] Speciem Jacob quam dilexit. Neque hoc tantum, sed eos enim per nos elegit, qui utiliores erant de genere Jacob, quos dilectam specian Propheta appellat, hoc est, formosos atque ornatos, virtutilus nimirum : atque ideo etiam maxime dilectos. Et superius quidem præposuit Judæos, qui primi post Christi resurrectionem credidissent, nune contra præponit gentes, quod ex eis plures semper credi- derint. Judæi euim gentibus comparati, minima quædam pars sunt fidelium. VERS. 6. Ascendit Dominus in jubilo, Dominus in voce tube. Hoc in loco Christi ascensum in colo praeuuliavit : quemadmodum, et in sxiii pealmo, significavimus. Per jubilationem autem, et per tubæ vocem, voces intelligit præcedentium tunc angelo- rum, jubilationem quidem, propter illa verba tunc ab angelis prolata : Dominus fortis et potens, et Dominus polens in prælio”; quæ in victoria hymnum dicta videntur. Jubilum enim victoriæ vocem esse diximus. Tubæ autem vocem dixit ob verba illa : Tollite portas, principes, vestras¹³, et quæ sequuntur. Præire cnim solent tubicines, quoties exercituum duces cum victoria in patriam revertuntur. Vel aliter, perju- bilum et per vocem tubæ, angelorum voces in- tellexit : quia hujusmodi verba clare ac manifeste ad omnes mundi Gues per apostolorum doctrinam pervenerunt. VERS. 7. Psallite Deo nostro,psallite Regi nostro, psallile. Cum præclara Christi opera et illorum magnitudinem narraverit, summo deinceps cum studio universum orbem advocat ad illius laudes. Hoc enim sibi vult repaitio illa verbi, Psallile, id est, Canite. Et deinde causam addit cur canen- dum sit : B C VERS. 8. Quoniam Rex omnis terræ Deus, psallite sapienter. Capite, inquit, Deo Regi nostro, id est, D Christo : quoniam Rex est totius terræ : Data esi enim mihi, inquit, omnis potestas in cœlo et in ter- ra . Psallite autem non simpliciter, sed sapien- ter, hoc est, non lingua tantum, sed corde et intellectu intelligentes scilicet id quod canitis, et quænam sint præclara illius opera. VERS. 9. Regnavit Deus super gentes. Antea qui- dem Deus gentium etiam dominabatur, verum.ut nolentium et rebellium, nunc autem volentibus imperat, ut redemptor. Et quia duplicem Christus habet naturam, ante incarnationem eum regnasse cicimus ut Deum, post resurrectionem vero re- * Psal. 11, 8. Psal. XXIII, 8. "Ibid. 7. Matth. xxviii, 48.
5 For I know my lawlessness and my sin is before me continually.
Ἐλέησόν με, φησὶ, καὶ καθάρισόν με, διότι οὐκ ἐπελαθόμην τῆς ἁμαρτίας μου, ὡς εὐκαταφρονήτου διὰ τὸν ὄγκον τῆς βασιλείας· ἀλλ’ εἰ καὶ τοὺς ἀνθρώπους ἔλαθον, ὅμως ἐγὼ γινώσκω ταύτην, ἡλίκη· καὶ βλέπω αὐτὴν νύκτωρ καὶ μεθ’ ἡμέραν, τοῖς τοῦ συνειδότος ὀφθαλμοῖς, πικρῶς πλήττουσαν τὴν ἐμὴν ψυχήν· ὅπερ μετανοίας ἐστὶν εἰλικρινοῦς τεκμήριον καὶ πρόξενον συγχωρήσεως.Εξελέξατο ἡμῖν τὴν κληρονομίαν ἑαυτοῦ. Εξελέξατο δι' ἡμῶν, τῶν οἰκονόμων της Εκκλησίας αὐτοῦ, τοὺς ἐξ ἐθνῶν ἀξίους εἰς κληρονομίαν αὐτοῦ, κατὰ τό· Δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου· ου; καὶ δι' ἡμῶν, ὡς διά τινων στρατηγῶν, ὁ μέγας οὗτος βασιλεὺς ἐστρατολόγησεν ἑαυτῷ. Τὴν καλλονὴν Ἰακώβ, ἣν ἠγάπησεν. Καὶ οὐ τούτους μόνον, ἀλλὰ καὶ τοὺς χρησιμωτέρους ἐκ γένους Ἰακώβ· τούτους γὰρ καλλονὴν Ἰακὼβ ὠνόμασεν, ὡς καλλίονας ἐξ Ἰακώβ· ἣν καλλονὴν, τουτέστιν οὓς καλοὺς ἠγάπησεν, ώς κεκαλλωπισμέν νους ταῖς ἀρεταῖς. ᾿Ανω μὲν οὖν προσέταξε τους Ἰουδαίους, ὡς πρώτους μετὰ τὴν ἀνάστασιν τοῦ Χριστοῦ πιστεύσαντας· ἐνταῦθα δὲ, τοὐναντίον ἐποί ησε, διὰ τὸ παμπληθεῖς πιστεύειν ἀεὶ τοὺς ἐξ ἐθνῶν, καὶ βραχύ τι μέρος εἶναι πρὸς τοὺς ἐξ ἐθνῶν τοὺς ἐξ Ἰσραὴλ πιστεύοντας. Ἀνέβη ὁ Θεὸς ἐν ἀλαλαγμῷ, Κύριος ἐν φωνῇ σάλπιγγός. Ἐνταῦθα τὴν εἰς οὐρανοὺς ἄνοδον τοῦ Χριστοῦ προκαταγγέλλει Δαβίδ, ὡς ἐν τῷ κγ' ψαλ μῷ ἐπεσημηνάμεθα. ᾿Αλαλαγμὸν δὲ λέγει νῦν σάλο πιγγος, τὰς φωνὰς τῶν τηνικαῦτα προπορευομένων ἀγγέλων· ἀλαλαγμὸν μὲν, διὰ τό· Κύριος κρατ ταιὸς καὶ δυνατός, Κύριος δυνατὸς ἐν πολέμῳ· τοῦτο γὰρ, ὕμνος ἐπινίκιος· ἐπεὶ καὶ ἀλαλαγμός, φωνή ἐστιν ἐπινίκιος· φωνὴν δὲ σάλπιγγος, διὰ τόσ Αρατε πύλας, οἱ ἄρχοντες, ὑμῶν, καὶ τὰ ἑξῆς οδοποιεῖ γὰρ ἡ σάλπιγξ, τοῖς ἀναζευγνύουσιν ἐκ πολέμου βασιλεῦσιν. Η καὶ ἄλλως εἶπεν τὰς φωνὰς τῶν ἀγγέλων ἀλαλαγμὲν καὶ φωνὴν σάλπιγγος, διὰ τὸ τρανῶς καὶ ὀξέως ἀκουσθῆναι τὰ τοιαῦτα ῥήματα πρὸς ἅπαντα τοῦ κόσμου τὰ πέρατα, διὰ τῆς τῶν ἀποστόλων διδασκαλίας. Ψάλατε τῷ θεῷ ἡμῶν, ψάλατε τῷ βασιλει ἡμῶν, ψάλατε. Διηγησάμενος τὸ μέγεθος τῶν τοῦ Χριστοῦ κατορθωμάτων, καλεῖ τὴν οἰκουμένην εἰς εὐφημίαν μετὰ πολλῆς τῆς σπουδῆς· τοῦτο γὰρ ὁ τοῦ Ψάλατε παρίστησι διπλασιασμός. Ψάλατε δὲ, ἀντὶ Μελῳδήσατε, εἶτα καὶ ἡ αἰτία τοῦ Ψάλατε· *Οτι βασιλεὺς ὁ Θεὸς πάσης τῆς γῆς, ψάλατε συνετώς. Μελωδήσατε, φησί, τῷ Θεῷ τῷ βασι λεῖ ἡμῶν, ἤτοι τῷ Χριστῷ, διότι βασιλεὺς πάσης τῆς γῆς ἐστιν. Εδόθη μοι γάρ, φησὶ, πάσα ἐξουσία ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς· ψάλατε δὲ μὴ ἁπλῶς, ἀλλὰ νοητῶς, ήγουν μὴ γλώττῃ μόνον, ἀλλὰ καὶ νοῖ, συνένω τες, τίνι μελφδεῖτε, καὶ ἐπὶ ποίοις κατορθώμασιν. Εβασίλευσεν ὁ Θεὸς ἐπὶ τὰ ἔθνη. Πρότερον μὲν ἐβασίλευεν ἀκόντων, ὡς δημιουργός· νῦν δὲ σκόντων, ὡς Λυτρωτής. Καὶ ἐπεὶ διπλοῦς ἦν, πρὸ μὲν τῆς ἐνανθρωπήσεως, ὡς Θεὸς εἶχεν τὴν βασι- λείαν· μετὰ δὲ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν, ἔλαβεν αὐτὴν καὶ ὡς ἄνθρωπος. Τότε γὰρ εἶπε τό· Ἐδύθη ** EUTHYMII ZIGABENI VERS. 5. Elegit nobis hereditatem sibi. Per nos a dispensatores Ecclesiæ suæ elegit eos, qui er gen- tibus digni essent in bæreditatem suam ; juxta illud: Dabo tibi gantes hæreditatem tuam”; quosque ma- gnus hic noster Rex per nos, veluti per duces quosdam, sibi in milites assumpsit. Nam quod ait : Elegit nobis, positum est, pro, in nobis ; id est, per nos. ] Speciem Jacob quam dilexit. Neque hoc tantum, sed eos enim per nos elegit, qui utiliores erant de genere Jacob, quos dilectam specian Propheta appellat, hoc est, formosos atque ornatos, virtutilus nimirum : atque ideo etiam maxime dilectos. Et superius quidem præposuit Judæos, qui primi post Christi resurrectionem credidissent, nune contra præponit gentes, quod ex eis plures semper credi- derint. Judæi euim gentibus comparati, minima quædam pars sunt fidelium. VERS. 6. Ascendit Dominus in jubilo, Dominus in voce tube. Hoc in loco Christi ascensum in colo praeuuliavit : quemadmodum, et in sxiii pealmo, significavimus. Per jubilationem autem, et per tubæ vocem, voces intelligit præcedentium tunc angelo- rum, jubilationem quidem, propter illa verba tunc ab angelis prolata : Dominus fortis et potens, et Dominus polens in prælio”; quæ in victoria hymnum dicta videntur. Jubilum enim victoriæ vocem esse diximus. Tubæ autem vocem dixit ob verba illa : Tollite portas, principes, vestras¹³, et quæ sequuntur. Præire cnim solent tubicines, quoties exercituum duces cum victoria in patriam revertuntur. Vel aliter, perju- bilum et per vocem tubæ, angelorum voces in- tellexit : quia hujusmodi verba clare ac manifeste ad omnes mundi Gues per apostolorum doctrinam pervenerunt. VERS. 7. Psallite Deo nostro,psallite Regi nostro, psallile. Cum præclara Christi opera et illorum magnitudinem narraverit, summo deinceps cum studio universum orbem advocat ad illius laudes. Hoc enim sibi vult repaitio illa verbi, Psallile, id est, Canite. Et deinde causam addit cur canen- dum sit : B C VERS. 8. Quoniam Rex omnis terræ Deus, psallite sapienter. Capite, inquit, Deo Regi nostro, id est, D Christo : quoniam Rex est totius terræ : Data esi enim mihi, inquit, omnis potestas in cœlo et in ter- ra . Psallite autem non simpliciter, sed sapien- ter, hoc est, non lingua tantum, sed corde et intellectu intelligentes scilicet id quod canitis, et quænam sint præclara illius opera. VERS. 9. Regnavit Deus super gentes. Antea qui- dem Deus gentium etiam dominabatur, verum.ut nolentium et rebellium, nunc autem volentibus imperat, ut redemptor. Et quia duplicem Christus habet naturam, ante incarnationem eum regnasse cicimus ut Deum, post resurrectionem vero re- * Psal. 11, 8. Psal. XXIII, 8. "Ibid. 7. Matth. xxviii, 48.
Have mercy on me, he says, and cleanse me, because I have not forgotten my sin as negli- gible on account of the dignity of kingship; and even if it escaped the notice of the people, yet I know the sin how great it is and I see it night and day with the eyes of my conscience bitterly striking at my soul, which is a sure sign of true repentance and a cause of forgiveness.
α Σοὶ μόνῳ ἥμαρτον. Ὡς σοὶ μόνῳ δικαστῇ ὑποκείμενος· βασιλεὺς γὰρ ὢν, σὲ μόνον ἔχω τῶν πεπραγμένων μοι δικαστὴν, τῶν ἄλλων ἁπάντων κύριος ὢν, καὶ κατ’ ἐξουσίαν ποιῶν ἃ βούλομαι. Ἢ καὶ ὅτι τοὺς σοὺς νόμους παραβὰς, σοὶ μόνῳ τῷ νομοθέτῃ τούτων ἡμάρτηκα.Εξελέξατο ἡμῖν τὴν κληρονομίαν ἑαυτοῦ. Εξελέξατο δι' ἡμῶν, τῶν οἰκονόμων της Εκκλησίας αὐτοῦ, τοὺς ἐξ ἐθνῶν ἀξίους εἰς κληρονομίαν αὐτοῦ, κατὰ τό· Δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου· ου; καὶ δι' ἡμῶν, ὡς διά τινων στρατηγῶν, ὁ μέγας οὗτος βασιλεὺς ἐστρατολόγησεν ἑαυτῷ. Τὴν καλλονὴν Ἰακώβ, ἣν ἠγάπησεν. Καὶ οὐ τούτους μόνον, ἀλλὰ καὶ τοὺς χρησιμωτέρους ἐκ γένους Ἰακώβ· τούτους γὰρ καλλονὴν Ἰακὼβ ὠνόμασεν, ὡς καλλίονας ἐξ Ἰακώβ· ἣν καλλονὴν, τουτέστιν οὓς καλοὺς ἠγάπησεν, ώς κεκαλλωπισμέν νους ταῖς ἀρεταῖς. ᾿Ανω μὲν οὖν προσέταξε τους Ἰουδαίους, ὡς πρώτους μετὰ τὴν ἀνάστασιν τοῦ Χριστοῦ πιστεύσαντας· ἐνταῦθα δὲ, τοὐναντίον ἐποί ησε, διὰ τὸ παμπληθεῖς πιστεύειν ἀεὶ τοὺς ἐξ ἐθνῶν, καὶ βραχύ τι μέρος εἶναι πρὸς τοὺς ἐξ ἐθνῶν τοὺς ἐξ Ἰσραὴλ πιστεύοντας. Ἀνέβη ὁ Θεὸς ἐν ἀλαλαγμῷ, Κύριος ἐν φωνῇ σάλπιγγός. Ἐνταῦθα τὴν εἰς οὐρανοὺς ἄνοδον τοῦ Χριστοῦ προκαταγγέλλει Δαβίδ, ὡς ἐν τῷ κγ' ψαλ μῷ ἐπεσημηνάμεθα. ᾿Αλαλαγμὸν δὲ λέγει νῦν σάλο πιγγος, τὰς φωνὰς τῶν τηνικαῦτα προπορευομένων ἀγγέλων· ἀλαλαγμὸν μὲν, διὰ τό· Κύριος κρατ ταιὸς καὶ δυνατός, Κύριος δυνατὸς ἐν πολέμῳ· τοῦτο γὰρ, ὕμνος ἐπινίκιος· ἐπεὶ καὶ ἀλαλαγμός, φωνή ἐστιν ἐπινίκιος· φωνὴν δὲ σάλπιγγος, διὰ τόσ Αρατε πύλας, οἱ ἄρχοντες, ὑμῶν, καὶ τὰ ἑξῆς οδοποιεῖ γὰρ ἡ σάλπιγξ, τοῖς ἀναζευγνύουσιν ἐκ πολέμου βασιλεῦσιν. Η καὶ ἄλλως εἶπεν τὰς φωνὰς τῶν ἀγγέλων ἀλαλαγμὲν καὶ φωνὴν σάλπιγγος, διὰ τὸ τρανῶς καὶ ὀξέως ἀκουσθῆναι τὰ τοιαῦτα ῥήματα πρὸς ἅπαντα τοῦ κόσμου τὰ πέρατα, διὰ τῆς τῶν ἀποστόλων διδασκαλίας. Ψάλατε τῷ θεῷ ἡμῶν, ψάλατε τῷ βασιλει ἡμῶν, ψάλατε. Διηγησάμενος τὸ μέγεθος τῶν τοῦ Χριστοῦ κατορθωμάτων, καλεῖ τὴν οἰκουμένην εἰς εὐφημίαν μετὰ πολλῆς τῆς σπουδῆς· τοῦτο γὰρ ὁ τοῦ Ψάλατε παρίστησι διπλασιασμός. Ψάλατε δὲ, ἀντὶ Μελῳδήσατε, εἶτα καὶ ἡ αἰτία τοῦ Ψάλατε· *Οτι βασιλεὺς ὁ Θεὸς πάσης τῆς γῆς, ψάλατε συνετώς. Μελωδήσατε, φησί, τῷ Θεῷ τῷ βασι λεῖ ἡμῶν, ἤτοι τῷ Χριστῷ, διότι βασιλεὺς πάσης τῆς γῆς ἐστιν. Εδόθη μοι γάρ, φησὶ, πάσα ἐξουσία ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς· ψάλατε δὲ μὴ ἁπλῶς, ἀλλὰ νοητῶς, ήγουν μὴ γλώττῃ μόνον, ἀλλὰ καὶ νοῖ, συνένω τες, τίνι μελφδεῖτε, καὶ ἐπὶ ποίοις κατορθώμασιν. Εβασίλευσεν ὁ Θεὸς ἐπὶ τὰ ἔθνη. Πρότερον μὲν ἐβασίλευεν ἀκόντων, ὡς δημιουργός· νῦν δὲ σκόντων, ὡς Λυτρωτής. Καὶ ἐπεὶ διπλοῦς ἦν, πρὸ μὲν τῆς ἐνανθρωπήσεως, ὡς Θεὸς εἶχεν τὴν βασι- λείαν· μετὰ δὲ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν, ἔλαβεν αὐτὴν καὶ ὡς ἄνθρωπος. Τότε γὰρ εἶπε τό· Ἐδύθη ** EUTHYMII ZIGABENI VERS. 5. Elegit nobis hereditatem sibi. Per nos a dispensatores Ecclesiæ suæ elegit eos, qui er gen- tibus digni essent in bæreditatem suam ; juxta illud: Dabo tibi gantes hæreditatem tuam”; quosque ma- gnus hic noster Rex per nos, veluti per duces quosdam, sibi in milites assumpsit. Nam quod ait : Elegit nobis, positum est, pro, in nobis ; id est, per nos. ] Speciem Jacob quam dilexit. Neque hoc tantum, sed eos enim per nos elegit, qui utiliores erant de genere Jacob, quos dilectam specian Propheta appellat, hoc est, formosos atque ornatos, virtutilus nimirum : atque ideo etiam maxime dilectos. Et superius quidem præposuit Judæos, qui primi post Christi resurrectionem credidissent, nune contra præponit gentes, quod ex eis plures semper credi- derint. Judæi euim gentibus comparati, minima quædam pars sunt fidelium. VERS. 6. Ascendit Dominus in jubilo, Dominus in voce tube. Hoc in loco Christi ascensum in colo praeuuliavit : quemadmodum, et in sxiii pealmo, significavimus. Per jubilationem autem, et per tubæ vocem, voces intelligit præcedentium tunc angelo- rum, jubilationem quidem, propter illa verba tunc ab angelis prolata : Dominus fortis et potens, et Dominus polens in prælio”; quæ in victoria hymnum dicta videntur. Jubilum enim victoriæ vocem esse diximus. Tubæ autem vocem dixit ob verba illa : Tollite portas, principes, vestras¹³, et quæ sequuntur. Præire cnim solent tubicines, quoties exercituum duces cum victoria in patriam revertuntur. Vel aliter, perju- bilum et per vocem tubæ, angelorum voces in- tellexit : quia hujusmodi verba clare ac manifeste ad omnes mundi Gues per apostolorum doctrinam pervenerunt. VERS. 7. Psallite Deo nostro,psallite Regi nostro, psallile. Cum præclara Christi opera et illorum magnitudinem narraverit, summo deinceps cum studio universum orbem advocat ad illius laudes. Hoc enim sibi vult repaitio illa verbi, Psallile, id est, Canite. Et deinde causam addit cur canen- dum sit : B C VERS. 8. Quoniam Rex omnis terræ Deus, psallite sapienter. Capite, inquit, Deo Regi nostro, id est, D Christo : quoniam Rex est totius terræ : Data esi enim mihi, inquit, omnis potestas in cœlo et in ter- ra . Psallite autem non simpliciter, sed sapien- ter, hoc est, non lingua tantum, sed corde et intellectu intelligentes scilicet id quod canitis, et quænam sint præclara illius opera. VERS. 9. Regnavit Deus super gentes. Antea qui- dem Deus gentium etiam dominabatur, verum.ut nolentium et rebellium, nunc autem volentibus imperat, ut redemptor. Et quia duplicem Christus habet naturam, ante incarnationem eum regnasse cicimus ut Deum, post resurrectionem vero re- * Psal. 11, 8. Psal. XXIII, 8. "Ibid. 7. Matth. xxviii, 48.
6α Against you only have I sinned. As being subject to you alone as judge, for being king, I have you alone as judge of my actions, being lord over all others and by authority doing whatever I want. Or else, that having transgressed your laws, I sinned against you alone their legislator.
β Καὶ τὸ πονηρὸν ἐνώπιόν σου ἐποίησα. Πάντα γὰρ ὁρᾷς, καὶ οὐχ ὅτε γίνονται μόνον, ἀλλὰ καὶ ὅτε μέλλουσι. Τοῦτο δὲ εἶπε, καταισχύνων ἑαυτὸν, ὡς οὐκ αἰσχυνθέντα τὸν Θεὸν, ὁρῶντα γινομένην τὴν ἁμαρτίαν. Ὅρα δὲ πῶς ὡς περὶ | ἑνὸς ἁμαρτήματος δοκεῖ λέγειν, διὰ τὸ ἀπηρτῆσθαι τῆς μοιχείας τὸν φόνον· ἐκείνη γὰρ εἰργάσατο τοῦτον.Εξελέξατο ἡμῖν τὴν κληρονομίαν ἑαυτοῦ. Εξελέξατο δι' ἡμῶν, τῶν οἰκονόμων της Εκκλησίας αὐτοῦ, τοὺς ἐξ ἐθνῶν ἀξίους εἰς κληρονομίαν αὐτοῦ, κατὰ τό· Δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου· ου; καὶ δι' ἡμῶν, ὡς διά τινων στρατηγῶν, ὁ μέγας οὗτος βασιλεὺς ἐστρατολόγησεν ἑαυτῷ. Τὴν καλλονὴν Ἰακώβ, ἣν ἠγάπησεν. Καὶ οὐ τούτους μόνον, ἀλλὰ καὶ τοὺς χρησιμωτέρους ἐκ γένους Ἰακώβ· τούτους γὰρ καλλονὴν Ἰακὼβ ὠνόμασεν, ὡς καλλίονας ἐξ Ἰακώβ· ἣν καλλονὴν, τουτέστιν οὓς καλοὺς ἠγάπησεν, ώς κεκαλλωπισμέν νους ταῖς ἀρεταῖς. ᾿Ανω μὲν οὖν προσέταξε τους Ἰουδαίους, ὡς πρώτους μετὰ τὴν ἀνάστασιν τοῦ Χριστοῦ πιστεύσαντας· ἐνταῦθα δὲ, τοὐναντίον ἐποί ησε, διὰ τὸ παμπληθεῖς πιστεύειν ἀεὶ τοὺς ἐξ ἐθνῶν, καὶ βραχύ τι μέρος εἶναι πρὸς τοὺς ἐξ ἐθνῶν τοὺς ἐξ Ἰσραὴλ πιστεύοντας. Ἀνέβη ὁ Θεὸς ἐν ἀλαλαγμῷ, Κύριος ἐν φωνῇ σάλπιγγός. Ἐνταῦθα τὴν εἰς οὐρανοὺς ἄνοδον τοῦ Χριστοῦ προκαταγγέλλει Δαβίδ, ὡς ἐν τῷ κγ' ψαλ μῷ ἐπεσημηνάμεθα. ᾿Αλαλαγμὸν δὲ λέγει νῦν σάλο πιγγος, τὰς φωνὰς τῶν τηνικαῦτα προπορευομένων ἀγγέλων· ἀλαλαγμὸν μὲν, διὰ τό· Κύριος κρατ ταιὸς καὶ δυνατός, Κύριος δυνατὸς ἐν πολέμῳ· τοῦτο γὰρ, ὕμνος ἐπινίκιος· ἐπεὶ καὶ ἀλαλαγμός, φωνή ἐστιν ἐπινίκιος· φωνὴν δὲ σάλπιγγος, διὰ τόσ Αρατε πύλας, οἱ ἄρχοντες, ὑμῶν, καὶ τὰ ἑξῆς οδοποιεῖ γὰρ ἡ σάλπιγξ, τοῖς ἀναζευγνύουσιν ἐκ πολέμου βασιλεῦσιν. Η καὶ ἄλλως εἶπεν τὰς φωνὰς τῶν ἀγγέλων ἀλαλαγμὲν καὶ φωνὴν σάλπιγγος, διὰ τὸ τρανῶς καὶ ὀξέως ἀκουσθῆναι τὰ τοιαῦτα ῥήματα πρὸς ἅπαντα τοῦ κόσμου τὰ πέρατα, διὰ τῆς τῶν ἀποστόλων διδασκαλίας. Ψάλατε τῷ θεῷ ἡμῶν, ψάλατε τῷ βασιλει ἡμῶν, ψάλατε. Διηγησάμενος τὸ μέγεθος τῶν τοῦ Χριστοῦ κατορθωμάτων, καλεῖ τὴν οἰκουμένην εἰς εὐφημίαν μετὰ πολλῆς τῆς σπουδῆς· τοῦτο γὰρ ὁ τοῦ Ψάλατε παρίστησι διπλασιασμός. Ψάλατε δὲ, ἀντὶ Μελῳδήσατε, εἶτα καὶ ἡ αἰτία τοῦ Ψάλατε· *Οτι βασιλεὺς ὁ Θεὸς πάσης τῆς γῆς, ψάλατε συνετώς. Μελωδήσατε, φησί, τῷ Θεῷ τῷ βασι λεῖ ἡμῶν, ἤτοι τῷ Χριστῷ, διότι βασιλεὺς πάσης τῆς γῆς ἐστιν. Εδόθη μοι γάρ, φησὶ, πάσα ἐξουσία ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς· ψάλατε δὲ μὴ ἁπλῶς, ἀλλὰ νοητῶς, ήγουν μὴ γλώττῃ μόνον, ἀλλὰ καὶ νοῖ, συνένω τες, τίνι μελφδεῖτε, καὶ ἐπὶ ποίοις κατορθώμασιν. Εβασίλευσεν ὁ Θεὸς ἐπὶ τὰ ἔθνη. Πρότερον μὲν ἐβασίλευεν ἀκόντων, ὡς δημιουργός· νῦν δὲ σκόντων, ὡς Λυτρωτής. Καὶ ἐπεὶ διπλοῦς ἦν, πρὸ μὲν τῆς ἐνανθρωπήσεως, ὡς Θεὸς εἶχεν τὴν βασι- λείαν· μετὰ δὲ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν, ἔλαβεν αὐτὴν καὶ ὡς ἄνθρωπος. Τότε γὰρ εἶπε τό· Ἐδύθη ** EUTHYMII ZIGABENI VERS. 5. Elegit nobis hereditatem sibi. Per nos a dispensatores Ecclesiæ suæ elegit eos, qui er gen- tibus digni essent in bæreditatem suam ; juxta illud: Dabo tibi gantes hæreditatem tuam”; quosque ma- gnus hic noster Rex per nos, veluti per duces quosdam, sibi in milites assumpsit. Nam quod ait : Elegit nobis, positum est, pro, in nobis ; id est, per nos. ] Speciem Jacob quam dilexit. Neque hoc tantum, sed eos enim per nos elegit, qui utiliores erant de genere Jacob, quos dilectam specian Propheta appellat, hoc est, formosos atque ornatos, virtutilus nimirum : atque ideo etiam maxime dilectos. Et superius quidem præposuit Judæos, qui primi post Christi resurrectionem credidissent, nune contra præponit gentes, quod ex eis plures semper credi- derint. Judæi euim gentibus comparati, minima quædam pars sunt fidelium. VERS. 6. Ascendit Dominus in jubilo, Dominus in voce tube. Hoc in loco Christi ascensum in colo praeuuliavit : quemadmodum, et in sxiii pealmo, significavimus. Per jubilationem autem, et per tubæ vocem, voces intelligit præcedentium tunc angelo- rum, jubilationem quidem, propter illa verba tunc ab angelis prolata : Dominus fortis et potens, et Dominus polens in prælio”; quæ in victoria hymnum dicta videntur. Jubilum enim victoriæ vocem esse diximus. Tubæ autem vocem dixit ob verba illa : Tollite portas, principes, vestras¹³, et quæ sequuntur. Præire cnim solent tubicines, quoties exercituum duces cum victoria in patriam revertuntur. Vel aliter, perju- bilum et per vocem tubæ, angelorum voces in- tellexit : quia hujusmodi verba clare ac manifeste ad omnes mundi Gues per apostolorum doctrinam pervenerunt. VERS. 7. Psallite Deo nostro,psallite Regi nostro, psallile. Cum præclara Christi opera et illorum magnitudinem narraverit, summo deinceps cum studio universum orbem advocat ad illius laudes. Hoc enim sibi vult repaitio illa verbi, Psallile, id est, Canite. Et deinde causam addit cur canen- dum sit : B C VERS. 8. Quoniam Rex omnis terræ Deus, psallite sapienter. Capite, inquit, Deo Regi nostro, id est, D Christo : quoniam Rex est totius terræ : Data esi enim mihi, inquit, omnis potestas in cœlo et in ter- ra . Psallite autem non simpliciter, sed sapien- ter, hoc est, non lingua tantum, sed corde et intellectu intelligentes scilicet id quod canitis, et quænam sint præclara illius opera. VERS. 9. Regnavit Deus super gentes. Antea qui- dem Deus gentium etiam dominabatur, verum.ut nolentium et rebellium, nunc autem volentibus imperat, ut redemptor. Et quia duplicem Christus habet naturam, ante incarnationem eum regnasse cicimus ut Deum, post resurrectionem vero re- * Psal. 11, 8. Psal. XXIII, 8. "Ibid. 7. Matth. xxviii, 48.
6β And done what is evil before you. For you see all things, and not only when they occur, but also when they are going to. He said this covering himself in shame for not having felt shame before God who was observing the sin taking place. Observe how he seems to be speaking about one sin, on account of the murder being consequent on the adultery, for it was the latter that occasioned the former.
PG 128:553γ Ὅπως ἂν δικαιωθῇς ἐν τοῖς λόγοις σου, καὶ νικήσῃς ἐν τῷ κρίνεσθαί σε. Ἐποίησα δὲ τὸ κακὸν ἐνώπιόν σου, κατὰ τῆς ἐμαυτοῦ κεφαλῆς, ἵνα ἐν ταῖς δικαιολογίαις σου ταῖς πρὸς ἐμὲ, καὶ ἐν τῷ κρίνεσθαί σε ἐμοὶ ― περὶ ὧν σὺ μὲν βασιλέα με πεποίηκας καὶ οὕτως ἐδόξασας, ἐγὼ δὲ τοὺς σοὺς ἠθέτησα νόμους καὶ παρώργισά σε ― δικαιωθῇς μᾶλλον σὺ, καὶ καταδικάσῃς με τὸν ἄθλιον, ὡς περὶ τὸν εὐεργέτην ἀγνώμονα. Τοιοῦτος γὰρ ἦν ὁ σκοπὸς τοῦ βιασαμένου καὶ νικήσαντός με δαίμονος, αὐτὸν ἐμὲ καταστῆναί μοι καταδίκης πρόξενον. Ἐδικαιολογήθη δὲ καὶ ἀντεκρίθη πρὸς τὸν Δαυὶδ ὁ Θεὸς διὰ Νάθαν, καὶ ἤλεγξεν ὅπως προβατέα τοῦτον λαβὼν, εἰς βασιλέα μέγαν κατέστησε καὶ μυρίων ἐπιβουλῶν ἐῤῥύσατο, καὶ ὅπως αὐτὸς πονηρᾷ πράξει τὸν εὐεργέτην ἠμείψατο. Ἐπήγαγε δὲ καὶ τὴν καταδίκην, ὅτι Τάδε λέγει Κύριος, ᾽Ιδοὺ ἐγὼ ἐξεγείρω ἐπὶ σὲ κακὰ ἐκ τοῦ οἴκου σου, καὶ τὰ ἑξῆς, ὡς ἡ δηλωθεῖσα βίβλος παρίστησιν.μοι πᾶσα ἐξουσία, καὶ τὰ ἑξῆς. Ἐπὶ τὰ ἔθνη δὲ, δηλονότι πάντα, ὅτι ἐν ἅπασιν έθνεα: πεπιστεύκασι· καὶ πῇ μὲν, καθόλου τὸ ἔθνος ἅπαν· πῇ δὲ, ἐξ ἡμι- σείας· πῇ δὲ, ἐκ μέρους. Εἰς πᾶσαν γὰρ τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος τῶν ἀποστόλων. Ο Θεός κάθηται ἐπὶ θρονου αγίου αυτού. Θ μὲν θρόνος, βασιλείας σύμβολον· τὸ δὲ καθῆσθαι, βεβαιότητος. Λέγει οὖν, ὅτι ὁ Χριστὸς βεβαιοῦται ἐπὶ τῆς βασιλείας αὐτοῦ, κατὰ τό· Εκάθισεν ἐν δεξιᾷ τῆς μεγαλοσύνης ἐν ὑψηλοῖς· τοῦ μεγάλου δὲ Παύλου, τὸ ῥητόν. "Αγιον δὲ τὸν θρόνον εἶπεν, ὡς καθαρὸν πάσης προσωποληψίας, καὶ ἀπαρά γραπτον. "Αρχοντες λαῶν συνήχθησαν μετὰ τοῦ Θεοῦ Αβραάμ. Ενταῦθα δείκνυσι τοῦ εὐαγγελικοῦ κη ρύγματος τὴν ἰσχύν, ὅτι οὐκ ἰδιωτῶν μόνον, ἀλλὰ καὶ βασιλέων καὶ ἡγεμόνων ἥψατο. Καὶ αὐτοὶ γὰρ οὗτοι, συνήχθησαν μετὰ τοῦ Χριστοῦ, τῆς μερίδος αὐτοῦ γενόμενοι · Θεοῦ δὲ ᾽Αβραὰμ εἶπεν, εμφαί- νων, ὅτι οὗτος ἦν ὁ κἀκείνου, καὶ τῶν ἐξ ἐκείνου Θεὸς, καὶ εἶ; οὗτος νομοθέτης τῆς Παλαιᾶς Διαθήκ κης, καὶ τῆς Καινῆς. ίρεος Οτι τοῦ Θεοῦ οἱ κραταιοὶ τῆς γῆς σφόδρα ἐπήρ θησαν. Συνήχθησαν δὲ μετὰ τοῦ Θεοῦ, διότι οἱ ἀπόστολοι, (τούτους γὰρ ὠνόμασεν κραταιούς τοῦ Θεοῦ, ὡς τῇ δυνάμει τοῦ ἁγίου Πνεύματος κεκρατ ταιωμένους, καὶ δαιμόνων καὶ τυράννων κεκρατη κότας), σφόδρα τῶν γηίνων ἁπάντων ἀνώτεροι γεγό νασι, μήτε ήδοναίς, μήτε λύπαις εαλωκότες. Ψαλμὸς ᾠδῆς τοῖς υἱοῖς Κορὲ δευτέρᾳ Σαββάτου ΨΑΛΜΟΣ ΜΖ'. Τί μὲν ἑρμηνεύει Ψαλμὸς ᾠδῆς, ἐν τοῖς προοι · μίοις τῆς παρούσης βίβλου προδιελάβομεν, ἔνθα καὶ τὸ, Τοῖς υἱοῖς Κορέ σεσαφήνισται. Το Δευτέρα δὲ Σαβ- βάτου, τὴν ἡμέραν δηλοί καθ᾽ ἣν ἐμελωδήθη· Σάβ βατον γὰρ Εβραίοι τὴν ὅλην ἑβδομάδα καλοῦσιν. Εὐχαριστίας δὲ περιέχει ὁ ψαλμὸς οὗτος τῶν ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας Βαβυλῶνος ἐπανελθόντων αὖθις εἰς Β Ἱερουσαλήμ. Αρμόσει δὲ καὶ τοῖς ἐκ τῆς αἰχμαλω σίας τῶν εἰδώλων ἐπανελθοῦσιν εἰς θεογνωσίαν πιστεῖς. Μέγας Κύριος. Μέγας τῇ δυνάμει, τῇ σοφίᾳ, τῇ ἀγαθότητι. Καὶ αἰνετὸς σφόδρα. Καὶ σφόδρα ἄξιος αίνει. σθαι, διὰ τὰ εἰς ἡμᾶς γεγενημένα τεράστια, όπως οἱ ἐπιλελησμένοι, παραδόξως ἀνεκλήθημεν, καὶ τῆς φιλανθρωπίας αὐτοῦ τετυχήκαμεν. ” COMMENT. IN PSALMOS. A grum denuo assumpsisse ut hominem ; et ideo tuuc ab eo dictam legimus : Data est miki ommis pole- vias. Data est autem super omnes gentes, qula in omnibus gentibus fideles reperti sunt. Et alibl qui- dem în universum tota natio credidit, afibi autem pars major, aut minor. In omnem enim terram exi- vit apostolorum sonus 18. Deus sedel super thronum sancium suum, Thronus est regiæ dignitatis signum; sedere autem stabili- tatis indicium. Sensus est, Christum in hoc regno suo stabilem esse; juxta quem sensum legimas apud Apostolum, quod sedere illum fecit Deus in dextera majestatis in excelsis ". Sanctum vero thronum dixit, veluti purum ac mundum omni acceptione personarum atque alía omni exceptione B carentein. C VERS. 10. Principes populorum congregati sunt cum Deo Abraham. Evangelicæ prædicationis vires magis etiam demonstrat, quod non idiotas tantum et privatos homines, sed principes etiam et reges auraxerit. Siquidem of eorum nuki cum Christe congregati sunt et partium ejus effecti. Deum autem Abraham Christum appellavit, eumdem eum esse significaret, qui oltin Abrahæ et posterorum ejus Deus fuerat, utque eumdem esse ostenderet Antiqui Testamenti legislatorem Deum, qui etiam et Novi. Quoniam fortes Dei aſtorra vehementer elevati sunt. Congregati autem sunt cum Deo Abraham illi po- pulorum principes, quoniam apostoli (quos ea ra- tione Fortes Dei, hoc est robustos Dei appellavit, quia saneti Spiritus auxilio fortificati, dæmones et ty- - rannos viceruat]: quoniam hi, inquam; apostoli terrena ac mundana ominia superaverunt, nec volu- ptatibus ullis aut tribulationibus victi sunt [sed vita ac sermone semper claruerunt ; atque ideo per eos, summi etiam principes ac reges, ad Christum adducti sunt. Illud non prætereundum duximus quod dictio Dei genitivi casus est, quemadmodum expositio decuit, et ex Græca lectione apertius patet]. Psalmus cantici, filiis Core secunda Sabbati, PSALMUS XLVII. Quid significet Psalmus cantici, diximus in procemio operis, ubi etiam declaravimus, quid sibi velit inscriptio : Filiis Core. Quod vero ait : se- cunda Sabbati, dieš išlam signat, qua psalmus ſuis decaptatus. Sabbatum autom Judæi totam hebdo- madam appellant. Continet hic psalmus gratiarum actiones ex eorum persona, qui e Babylonica capti- Psal. xviii, 5. Hebr. t, 3. vitate in Jerusalem rursus reversi sunt: tametai om- nibus etiam possit fidelibus aptari, qui ab idolorum ac dæmonum captivitate ad cognitionem Dei redic- runt. VERS. 2. Magnus Dominus. Potestate nimiruτις sapientiaque et bonitate. Et laudabilis valde. Et valde dignus qui laude- tur ob summa videlicet miracula, quæ operatus est in nobis. Oblivioni enim dati videbamur, et tamen mirandum in modum, et præter omnium opinio- nem ab exsilio in patriam revocati, et misericor- diam consecuti sumus.
6γ That you might be justified in your words and prevail when brought to trial. I have done what is wicked before you, against my own head, so that in your pleas of justification against me and when you are brought to trial with me – about the case that you made me king and glorified me so greatly, whereas I set your laws at naught and incited your wrath – it is you who will be justified and you will condemn me, a wretch, as being ungrateful towards his benefactor. For such was the aim of the demon who overpowered and defeated me, namely, to make me myself the cause of my own condemnation. God made his plea of justification and was judged against David through Nathan, and brought proof that, having taken him as a shepherd boy, he had established him as a great king and delivered him from countless assaults, while he had rewarded his benefactor with a wicked act. He set out also the judgement against him, namely, Thus says the Lord, See, I am raising up evils against you from your own house, and so on, as the book mentioned describes.
7 ᾽Ιδοὺ γὰρ ἐν ἀνομίαις συνελήφθην, καὶ ἐν ἁμαρτίαις ἐκίσσησέ με ἡ μήτηρ μου. Εἰς συμπάθειαν τὸν Θεὸν ἐπισπώμενος, ἐπὶ τὴν ἑαυτοῦ γέννησιν ἀνατρέχει τῷ λόγῳ. Εἰ γὰρ μὴ ἥμαρτεν ὁ Ἀδὰμ, οὐκ ἂν συνήφθη τῇ Εὔᾳ. Ὥστε ἡ μὲν ἁμαρτία γεγέννηκε τὴν συνάφειαν, ἡ δὲ συνάφεια, τοὺς ἐξ Ἀδὰμ καὶ Εὔας, καὶ οὗτοι τοὺς ἑξῆς, καὶ οὕτως ἄχρι Δαυίδ. Καὶ γὰρ εἰ καὶ τῷ νόμῳ τίμιος ὁ γάμος γέγονε διὰμοι πᾶσα ἐξουσία, καὶ τὰ ἑξῆς. Ἐπὶ τὰ ἔθνη δὲ, δηλονότι πάντα, ὅτι ἐν ἅπασιν έθνεα: πεπιστεύκασι· καὶ πῇ μὲν, καθόλου τὸ ἔθνος ἅπαν· πῇ δὲ, ἐξ ἡμι- σείας· πῇ δὲ, ἐκ μέρους. Εἰς πᾶσαν γὰρ τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος τῶν ἀποστόλων. Ο Θεός κάθηται ἐπὶ θρονου αγίου αυτού. Θ μὲν θρόνος, βασιλείας σύμβολον· τὸ δὲ καθῆσθαι, βεβαιότητος. Λέγει οὖν, ὅτι ὁ Χριστὸς βεβαιοῦται ἐπὶ τῆς βασιλείας αὐτοῦ, κατὰ τό· Εκάθισεν ἐν δεξιᾷ τῆς μεγαλοσύνης ἐν ὑψηλοῖς· τοῦ μεγάλου δὲ Παύλου, τὸ ῥητόν. "Αγιον δὲ τὸν θρόνον εἶπεν, ὡς καθαρὸν πάσης προσωποληψίας, καὶ ἀπαρά γραπτον. "Αρχοντες λαῶν συνήχθησαν μετὰ τοῦ Θεοῦ Αβραάμ. Ενταῦθα δείκνυσι τοῦ εὐαγγελικοῦ κη ρύγματος τὴν ἰσχύν, ὅτι οὐκ ἰδιωτῶν μόνον, ἀλλὰ καὶ βασιλέων καὶ ἡγεμόνων ἥψατο. Καὶ αὐτοὶ γὰρ οὗτοι, συνήχθησαν μετὰ τοῦ Χριστοῦ, τῆς μερίδος αὐτοῦ γενόμενοι · Θεοῦ δὲ ᾽Αβραὰμ εἶπεν, εμφαί- νων, ὅτι οὗτος ἦν ὁ κἀκείνου, καὶ τῶν ἐξ ἐκείνου Θεὸς, καὶ εἶ; οὗτος νομοθέτης τῆς Παλαιᾶς Διαθήκ κης, καὶ τῆς Καινῆς. ίρεος Οτι τοῦ Θεοῦ οἱ κραταιοὶ τῆς γῆς σφόδρα ἐπήρ θησαν. Συνήχθησαν δὲ μετὰ τοῦ Θεοῦ, διότι οἱ ἀπόστολοι, (τούτους γὰρ ὠνόμασεν κραταιούς τοῦ Θεοῦ, ὡς τῇ δυνάμει τοῦ ἁγίου Πνεύματος κεκρατ ταιωμένους, καὶ δαιμόνων καὶ τυράννων κεκρατη κότας), σφόδρα τῶν γηίνων ἁπάντων ἀνώτεροι γεγό νασι, μήτε ήδοναίς, μήτε λύπαις εαλωκότες. Ψαλμὸς ᾠδῆς τοῖς υἱοῖς Κορὲ δευτέρᾳ Σαββάτου ΨΑΛΜΟΣ ΜΖ'. Τί μὲν ἑρμηνεύει Ψαλμὸς ᾠδῆς, ἐν τοῖς προοι · μίοις τῆς παρούσης βίβλου προδιελάβομεν, ἔνθα καὶ τὸ, Τοῖς υἱοῖς Κορέ σεσαφήνισται. Το Δευτέρα δὲ Σαβ- βάτου, τὴν ἡμέραν δηλοί καθ᾽ ἣν ἐμελωδήθη· Σάβ βατον γὰρ Εβραίοι τὴν ὅλην ἑβδομάδα καλοῦσιν. Εὐχαριστίας δὲ περιέχει ὁ ψαλμὸς οὗτος τῶν ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας Βαβυλῶνος ἐπανελθόντων αὖθις εἰς Β Ἱερουσαλήμ. Αρμόσει δὲ καὶ τοῖς ἐκ τῆς αἰχμαλω σίας τῶν εἰδώλων ἐπανελθοῦσιν εἰς θεογνωσίαν πιστεῖς. Μέγας Κύριος. Μέγας τῇ δυνάμει, τῇ σοφίᾳ, τῇ ἀγαθότητι. Καὶ αἰνετὸς σφόδρα. Καὶ σφόδρα ἄξιος αίνει. σθαι, διὰ τὰ εἰς ἡμᾶς γεγενημένα τεράστια, όπως οἱ ἐπιλελησμένοι, παραδόξως ἀνεκλήθημεν, καὶ τῆς φιλανθρωπίας αὐτοῦ τετυχήκαμεν. ” COMMENT. IN PSALMOS. A grum denuo assumpsisse ut hominem ; et ideo tuuc ab eo dictam legimus : Data est miki ommis pole- vias. Data est autem super omnes gentes, qula in omnibus gentibus fideles reperti sunt. Et alibl qui- dem în universum tota natio credidit, afibi autem pars major, aut minor. In omnem enim terram exi- vit apostolorum sonus 18. Deus sedel super thronum sancium suum, Thronus est regiæ dignitatis signum; sedere autem stabili- tatis indicium. Sensus est, Christum in hoc regno suo stabilem esse; juxta quem sensum legimas apud Apostolum, quod sedere illum fecit Deus in dextera majestatis in excelsis ". Sanctum vero thronum dixit, veluti purum ac mundum omni acceptione personarum atque alía omni exceptione B carentein. C VERS. 10. Principes populorum congregati sunt cum Deo Abraham. Evangelicæ prædicationis vires magis etiam demonstrat, quod non idiotas tantum et privatos homines, sed principes etiam et reges auraxerit. Siquidem of eorum nuki cum Christe congregati sunt et partium ejus effecti. Deum autem Abraham Christum appellavit, eumdem eum esse significaret, qui oltin Abrahæ et posterorum ejus Deus fuerat, utque eumdem esse ostenderet Antiqui Testamenti legislatorem Deum, qui etiam et Novi. Quoniam fortes Dei aſtorra vehementer elevati sunt. Congregati autem sunt cum Deo Abraham illi po- pulorum principes, quoniam apostoli (quos ea ra- tione Fortes Dei, hoc est robustos Dei appellavit, quia saneti Spiritus auxilio fortificati, dæmones et ty- - rannos viceruat]: quoniam hi, inquam; apostoli terrena ac mundana ominia superaverunt, nec volu- ptatibus ullis aut tribulationibus victi sunt [sed vita ac sermone semper claruerunt ; atque ideo per eos, summi etiam principes ac reges, ad Christum adducti sunt. Illud non prætereundum duximus quod dictio Dei genitivi casus est, quemadmodum expositio decuit, et ex Græca lectione apertius patet]. Psalmus cantici, filiis Core secunda Sabbati, PSALMUS XLVII. Quid significet Psalmus cantici, diximus in procemio operis, ubi etiam declaravimus, quid sibi velit inscriptio : Filiis Core. Quod vero ait : se- cunda Sabbati, dieš išlam signat, qua psalmus ſuis decaptatus. Sabbatum autom Judæi totam hebdo- madam appellant. Continet hic psalmus gratiarum actiones ex eorum persona, qui e Babylonica capti- Psal. xviii, 5. Hebr. t, 3. vitate in Jerusalem rursus reversi sunt: tametai om- nibus etiam possit fidelibus aptari, qui ab idolorum ac dæmonum captivitate ad cognitionem Dei redic- runt. VERS. 2. Magnus Dominus. Potestate nimiruτις sapientiaque et bonitate. Et laudabilis valde. Et valde dignus qui laude- tur ob summa videlicet miracula, quæ operatus est in nobis. Oblivioni enim dati videbamur, et tamen mirandum in modum, et præter omnium opinio- nem ab exsilio in patriam revocati, et misericor- diam consecuti sumus.
7 For, see, amid lawlessness I was conceived, and in sins my mother longed for me. Drawing God to sympathy, he reverts in his discourse to his own birth. For if Adam had not sinned he would not have been united to Eve. So that sin begot sexual union, and sexual union begot the offspring of Adam and Eve, and they those following, and so on up to David. And even though marriage became honourable for the law on account of the begetting of children, but the mode thereof proceeds from sin.
τὴν παιδοποιΐαν, ἀλλά γε τῷ τρόπῳ, ἐκ τῆς ἁμαρτίας ἔχει τὴν πρόοδον. Ὥστε ἐξ ἁμαρτίας καὶ συνελήφθην καὶ ἐγεννήθην· τὸ γὰρ, ἐκίσσησεν, ἐγέννησεν εἶπεν ὁ Σύμμαχος. Καὶ οὐδὲν μέγα, εἰ καὶ αὐτὸς ἥμαρτον, παθὼν τὸ τοῦ γένους.μοι πᾶσα ἐξουσία, καὶ τὰ ἑξῆς. Ἐπὶ τὰ ἔθνη δὲ, δηλονότι πάντα, ὅτι ἐν ἅπασιν έθνεα: πεπιστεύκασι· καὶ πῇ μὲν, καθόλου τὸ ἔθνος ἅπαν· πῇ δὲ, ἐξ ἡμι- σείας· πῇ δὲ, ἐκ μέρους. Εἰς πᾶσαν γὰρ τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος τῶν ἀποστόλων. Ο Θεός κάθηται ἐπὶ θρονου αγίου αυτού. Θ μὲν θρόνος, βασιλείας σύμβολον· τὸ δὲ καθῆσθαι, βεβαιότητος. Λέγει οὖν, ὅτι ὁ Χριστὸς βεβαιοῦται ἐπὶ τῆς βασιλείας αὐτοῦ, κατὰ τό· Εκάθισεν ἐν δεξιᾷ τῆς μεγαλοσύνης ἐν ὑψηλοῖς· τοῦ μεγάλου δὲ Παύλου, τὸ ῥητόν. "Αγιον δὲ τὸν θρόνον εἶπεν, ὡς καθαρὸν πάσης προσωποληψίας, καὶ ἀπαρά γραπτον. "Αρχοντες λαῶν συνήχθησαν μετὰ τοῦ Θεοῦ Αβραάμ. Ενταῦθα δείκνυσι τοῦ εὐαγγελικοῦ κη ρύγματος τὴν ἰσχύν, ὅτι οὐκ ἰδιωτῶν μόνον, ἀλλὰ καὶ βασιλέων καὶ ἡγεμόνων ἥψατο. Καὶ αὐτοὶ γὰρ οὗτοι, συνήχθησαν μετὰ τοῦ Χριστοῦ, τῆς μερίδος αὐτοῦ γενόμενοι · Θεοῦ δὲ ᾽Αβραὰμ εἶπεν, εμφαί- νων, ὅτι οὗτος ἦν ὁ κἀκείνου, καὶ τῶν ἐξ ἐκείνου Θεὸς, καὶ εἶ; οὗτος νομοθέτης τῆς Παλαιᾶς Διαθήκ κης, καὶ τῆς Καινῆς. ίρεος Οτι τοῦ Θεοῦ οἱ κραταιοὶ τῆς γῆς σφόδρα ἐπήρ θησαν. Συνήχθησαν δὲ μετὰ τοῦ Θεοῦ, διότι οἱ ἀπόστολοι, (τούτους γὰρ ὠνόμασεν κραταιούς τοῦ Θεοῦ, ὡς τῇ δυνάμει τοῦ ἁγίου Πνεύματος κεκρατ ταιωμένους, καὶ δαιμόνων καὶ τυράννων κεκρατη κότας), σφόδρα τῶν γηίνων ἁπάντων ἀνώτεροι γεγό νασι, μήτε ήδοναίς, μήτε λύπαις εαλωκότες. Ψαλμὸς ᾠδῆς τοῖς υἱοῖς Κορὲ δευτέρᾳ Σαββάτου ΨΑΛΜΟΣ ΜΖ'. Τί μὲν ἑρμηνεύει Ψαλμὸς ᾠδῆς, ἐν τοῖς προοι · μίοις τῆς παρούσης βίβλου προδιελάβομεν, ἔνθα καὶ τὸ, Τοῖς υἱοῖς Κορέ σεσαφήνισται. Το Δευτέρα δὲ Σαβ- βάτου, τὴν ἡμέραν δηλοί καθ᾽ ἣν ἐμελωδήθη· Σάβ βατον γὰρ Εβραίοι τὴν ὅλην ἑβδομάδα καλοῦσιν. Εὐχαριστίας δὲ περιέχει ὁ ψαλμὸς οὗτος τῶν ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας Βαβυλῶνος ἐπανελθόντων αὖθις εἰς Β Ἱερουσαλήμ. Αρμόσει δὲ καὶ τοῖς ἐκ τῆς αἰχμαλω σίας τῶν εἰδώλων ἐπανελθοῦσιν εἰς θεογνωσίαν πιστεῖς. Μέγας Κύριος. Μέγας τῇ δυνάμει, τῇ σοφίᾳ, τῇ ἀγαθότητι. Καὶ αἰνετὸς σφόδρα. Καὶ σφόδρα ἄξιος αίνει. σθαι, διὰ τὰ εἰς ἡμᾶς γεγενημένα τεράστια, όπως οἱ ἐπιλελησμένοι, παραδόξως ἀνεκλήθημεν, καὶ τῆς φιλανθρωπίας αὐτοῦ τετυχήκαμεν. ” COMMENT. IN PSALMOS. A grum denuo assumpsisse ut hominem ; et ideo tuuc ab eo dictam legimus : Data est miki ommis pole- vias. Data est autem super omnes gentes, qula in omnibus gentibus fideles reperti sunt. Et alibl qui- dem în universum tota natio credidit, afibi autem pars major, aut minor. In omnem enim terram exi- vit apostolorum sonus 18. Deus sedel super thronum sancium suum, Thronus est regiæ dignitatis signum; sedere autem stabili- tatis indicium. Sensus est, Christum in hoc regno suo stabilem esse; juxta quem sensum legimas apud Apostolum, quod sedere illum fecit Deus in dextera majestatis in excelsis ". Sanctum vero thronum dixit, veluti purum ac mundum omni acceptione personarum atque alía omni exceptione B carentein. C VERS. 10. Principes populorum congregati sunt cum Deo Abraham. Evangelicæ prædicationis vires magis etiam demonstrat, quod non idiotas tantum et privatos homines, sed principes etiam et reges auraxerit. Siquidem of eorum nuki cum Christe congregati sunt et partium ejus effecti. Deum autem Abraham Christum appellavit, eumdem eum esse significaret, qui oltin Abrahæ et posterorum ejus Deus fuerat, utque eumdem esse ostenderet Antiqui Testamenti legislatorem Deum, qui etiam et Novi. Quoniam fortes Dei aſtorra vehementer elevati sunt. Congregati autem sunt cum Deo Abraham illi po- pulorum principes, quoniam apostoli (quos ea ra- tione Fortes Dei, hoc est robustos Dei appellavit, quia saneti Spiritus auxilio fortificati, dæmones et ty- - rannos viceruat]: quoniam hi, inquam; apostoli terrena ac mundana ominia superaverunt, nec volu- ptatibus ullis aut tribulationibus victi sunt [sed vita ac sermone semper claruerunt ; atque ideo per eos, summi etiam principes ac reges, ad Christum adducti sunt. Illud non prætereundum duximus quod dictio Dei genitivi casus est, quemadmodum expositio decuit, et ex Græca lectione apertius patet]. Psalmus cantici, filiis Core secunda Sabbati, PSALMUS XLVII. Quid significet Psalmus cantici, diximus in procemio operis, ubi etiam declaravimus, quid sibi velit inscriptio : Filiis Core. Quod vero ait : se- cunda Sabbati, dieš išlam signat, qua psalmus ſuis decaptatus. Sabbatum autom Judæi totam hebdo- madam appellant. Continet hic psalmus gratiarum actiones ex eorum persona, qui e Babylonica capti- Psal. xviii, 5. Hebr. t, 3. vitate in Jerusalem rursus reversi sunt: tametai om- nibus etiam possit fidelibus aptari, qui ab idolorum ac dæmonum captivitate ad cognitionem Dei redic- runt. VERS. 2. Magnus Dominus. Potestate nimiruτις sapientiaque et bonitate. Et laudabilis valde. Et valde dignus qui laude- tur ob summa videlicet miracula, quæ operatus est in nobis. Oblivioni enim dati videbamur, et tamen mirandum in modum, et præter omnium opinio- nem ab exsilio in patriam revocati, et misericor- diam consecuti sumus.
Accordingly, I have been conceived and have been born out of sin, for Symmachus wrote ‘gave birth to’ in place of ‘longed for’. And it is nothing great if he also sinned, having suffered the mark of his race.
α ᾽Ιδοὺ γὰρ ἀλήθειαν ἠγάπησας. Τοῦτο πρὸς τὴν ῥηθεῖσαν ἐξομολόγησιν εἴρηται· φησὶ γὰρ, ὅτι ἀλήθειαν ἠγάπησας, καὶ διὰ τοῦτο ὡμολόγησα ταύτην, ὅτι ἥμαρτον. Tὸ δὲ, ἰδοὺ γὰρ, περιττὸν κεῖται, καὶ ἐπὶ τοῦ παρόντος στίχου καὶ ἐπὶ τοῦ προλαβόντος, καθ’ Ἑβραΐδα συνήθειαν· πολλὰ γὰρ τοιαῦτα περιττὰ τίθησιν.μοι πᾶσα ἐξουσία, καὶ τὰ ἑξῆς. Ἐπὶ τὰ ἔθνη δὲ, δηλονότι πάντα, ὅτι ἐν ἅπασιν έθνεα: πεπιστεύκασι· καὶ πῇ μὲν, καθόλου τὸ ἔθνος ἅπαν· πῇ δὲ, ἐξ ἡμι- σείας· πῇ δὲ, ἐκ μέρους. Εἰς πᾶσαν γὰρ τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος τῶν ἀποστόλων. Ο Θεός κάθηται ἐπὶ θρονου αγίου αυτού. Θ μὲν θρόνος, βασιλείας σύμβολον· τὸ δὲ καθῆσθαι, βεβαιότητος. Λέγει οὖν, ὅτι ὁ Χριστὸς βεβαιοῦται ἐπὶ τῆς βασιλείας αὐτοῦ, κατὰ τό· Εκάθισεν ἐν δεξιᾷ τῆς μεγαλοσύνης ἐν ὑψηλοῖς· τοῦ μεγάλου δὲ Παύλου, τὸ ῥητόν. "Αγιον δὲ τὸν θρόνον εἶπεν, ὡς καθαρὸν πάσης προσωποληψίας, καὶ ἀπαρά γραπτον. "Αρχοντες λαῶν συνήχθησαν μετὰ τοῦ Θεοῦ Αβραάμ. Ενταῦθα δείκνυσι τοῦ εὐαγγελικοῦ κη ρύγματος τὴν ἰσχύν, ὅτι οὐκ ἰδιωτῶν μόνον, ἀλλὰ καὶ βασιλέων καὶ ἡγεμόνων ἥψατο. Καὶ αὐτοὶ γὰρ οὗτοι, συνήχθησαν μετὰ τοῦ Χριστοῦ, τῆς μερίδος αὐτοῦ γενόμενοι · Θεοῦ δὲ ᾽Αβραὰμ εἶπεν, εμφαί- νων, ὅτι οὗτος ἦν ὁ κἀκείνου, καὶ τῶν ἐξ ἐκείνου Θεὸς, καὶ εἶ; οὗτος νομοθέτης τῆς Παλαιᾶς Διαθήκ κης, καὶ τῆς Καινῆς. ίρεος Οτι τοῦ Θεοῦ οἱ κραταιοὶ τῆς γῆς σφόδρα ἐπήρ θησαν. Συνήχθησαν δὲ μετὰ τοῦ Θεοῦ, διότι οἱ ἀπόστολοι, (τούτους γὰρ ὠνόμασεν κραταιούς τοῦ Θεοῦ, ὡς τῇ δυνάμει τοῦ ἁγίου Πνεύματος κεκρατ ταιωμένους, καὶ δαιμόνων καὶ τυράννων κεκρατη κότας), σφόδρα τῶν γηίνων ἁπάντων ἀνώτεροι γεγό νασι, μήτε ήδοναίς, μήτε λύπαις εαλωκότες. Ψαλμὸς ᾠδῆς τοῖς υἱοῖς Κορὲ δευτέρᾳ Σαββάτου ΨΑΛΜΟΣ ΜΖ'. Τί μὲν ἑρμηνεύει Ψαλμὸς ᾠδῆς, ἐν τοῖς προοι · μίοις τῆς παρούσης βίβλου προδιελάβομεν, ἔνθα καὶ τὸ, Τοῖς υἱοῖς Κορέ σεσαφήνισται. Το Δευτέρα δὲ Σαβ- βάτου, τὴν ἡμέραν δηλοί καθ᾽ ἣν ἐμελωδήθη· Σάβ βατον γὰρ Εβραίοι τὴν ὅλην ἑβδομάδα καλοῦσιν. Εὐχαριστίας δὲ περιέχει ὁ ψαλμὸς οὗτος τῶν ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας Βαβυλῶνος ἐπανελθόντων αὖθις εἰς Β Ἱερουσαλήμ. Αρμόσει δὲ καὶ τοῖς ἐκ τῆς αἰχμαλω σίας τῶν εἰδώλων ἐπανελθοῦσιν εἰς θεογνωσίαν πιστεῖς. Μέγας Κύριος. Μέγας τῇ δυνάμει, τῇ σοφίᾳ, τῇ ἀγαθότητι. Καὶ αἰνετὸς σφόδρα. Καὶ σφόδρα ἄξιος αίνει. σθαι, διὰ τὰ εἰς ἡμᾶς γεγενημένα τεράστια, όπως οἱ ἐπιλελησμένοι, παραδόξως ἀνεκλήθημεν, καὶ τῆς φιλανθρωπίας αὐτοῦ τετυχήκαμεν. ” COMMENT. IN PSALMOS. A grum denuo assumpsisse ut hominem ; et ideo tuuc ab eo dictam legimus : Data est miki ommis pole- vias. Data est autem super omnes gentes, qula in omnibus gentibus fideles reperti sunt. Et alibl qui- dem în universum tota natio credidit, afibi autem pars major, aut minor. In omnem enim terram exi- vit apostolorum sonus 18. Deus sedel super thronum sancium suum, Thronus est regiæ dignitatis signum; sedere autem stabili- tatis indicium. Sensus est, Christum in hoc regno suo stabilem esse; juxta quem sensum legimas apud Apostolum, quod sedere illum fecit Deus in dextera majestatis in excelsis ". Sanctum vero thronum dixit, veluti purum ac mundum omni acceptione personarum atque alía omni exceptione B carentein. C VERS. 10. Principes populorum congregati sunt cum Deo Abraham. Evangelicæ prædicationis vires magis etiam demonstrat, quod non idiotas tantum et privatos homines, sed principes etiam et reges auraxerit. Siquidem of eorum nuki cum Christe congregati sunt et partium ejus effecti. Deum autem Abraham Christum appellavit, eumdem eum esse significaret, qui oltin Abrahæ et posterorum ejus Deus fuerat, utque eumdem esse ostenderet Antiqui Testamenti legislatorem Deum, qui etiam et Novi. Quoniam fortes Dei aſtorra vehementer elevati sunt. Congregati autem sunt cum Deo Abraham illi po- pulorum principes, quoniam apostoli (quos ea ra- tione Fortes Dei, hoc est robustos Dei appellavit, quia saneti Spiritus auxilio fortificati, dæmones et ty- - rannos viceruat]: quoniam hi, inquam; apostoli terrena ac mundana ominia superaverunt, nec volu- ptatibus ullis aut tribulationibus victi sunt [sed vita ac sermone semper claruerunt ; atque ideo per eos, summi etiam principes ac reges, ad Christum adducti sunt. Illud non prætereundum duximus quod dictio Dei genitivi casus est, quemadmodum expositio decuit, et ex Græca lectione apertius patet]. Psalmus cantici, filiis Core secunda Sabbati, PSALMUS XLVII. Quid significet Psalmus cantici, diximus in procemio operis, ubi etiam declaravimus, quid sibi velit inscriptio : Filiis Core. Quod vero ait : se- cunda Sabbati, dieš išlam signat, qua psalmus ſuis decaptatus. Sabbatum autom Judæi totam hebdo- madam appellant. Continet hic psalmus gratiarum actiones ex eorum persona, qui e Babylonica capti- Psal. xviii, 5. Hebr. t, 3. vitate in Jerusalem rursus reversi sunt: tametai om- nibus etiam possit fidelibus aptari, qui ab idolorum ac dæmonum captivitate ad cognitionem Dei redic- runt. VERS. 2. Magnus Dominus. Potestate nimiruτις sapientiaque et bonitate. Et laudabilis valde. Et valde dignus qui laude- tur ob summa videlicet miracula, quæ operatus est in nobis. Oblivioni enim dati videbamur, et tamen mirandum in modum, et præter omnium opinio- nem ab exsilio in patriam revocati, et misericor- diam consecuti sumus.
8α For, see, you have loved truth. This is said in relation to his previously mentioned confession, for he is saying that you have loved truth and for this reason I have confessed truth, namely, that I have sinned. The ‘for see’ is redundant, both in the present verse and in the previous one, according to the Hebrew habit; for many such expressions are redundant.
β Tὰ ἄδηλα καὶ τὰ κρύφια τῆς σοφίας σου ἐδήλωσάς μοι. Τοῦτο, πρὸς οἰκείαν εἶπεν αἰσχύνην, ὅτι τοσοῦτόν με ἠγάπησας, ὅτι καὶ τὰ ἀπόῤῥητα τῆς σοφῆς σου προνοίας ἐδήλωσάς μοι διὰ τοῦ προφητικοῦ πνεύματος, ἐγὼ δὲ ἐφάνην ἀγνώμων.μοι πᾶσα ἐξουσία, καὶ τὰ ἑξῆς. Ἐπὶ τὰ ἔθνη δὲ, δηλονότι πάντα, ὅτι ἐν ἅπασιν έθνεα: πεπιστεύκασι· καὶ πῇ μὲν, καθόλου τὸ ἔθνος ἅπαν· πῇ δὲ, ἐξ ἡμι- σείας· πῇ δὲ, ἐκ μέρους. Εἰς πᾶσαν γὰρ τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος τῶν ἀποστόλων. Ο Θεός κάθηται ἐπὶ θρονου αγίου αυτού. Θ μὲν θρόνος, βασιλείας σύμβολον· τὸ δὲ καθῆσθαι, βεβαιότητος. Λέγει οὖν, ὅτι ὁ Χριστὸς βεβαιοῦται ἐπὶ τῆς βασιλείας αὐτοῦ, κατὰ τό· Εκάθισεν ἐν δεξιᾷ τῆς μεγαλοσύνης ἐν ὑψηλοῖς· τοῦ μεγάλου δὲ Παύλου, τὸ ῥητόν. "Αγιον δὲ τὸν θρόνον εἶπεν, ὡς καθαρὸν πάσης προσωποληψίας, καὶ ἀπαρά γραπτον. "Αρχοντες λαῶν συνήχθησαν μετὰ τοῦ Θεοῦ Αβραάμ. Ενταῦθα δείκνυσι τοῦ εὐαγγελικοῦ κη ρύγματος τὴν ἰσχύν, ὅτι οὐκ ἰδιωτῶν μόνον, ἀλλὰ καὶ βασιλέων καὶ ἡγεμόνων ἥψατο. Καὶ αὐτοὶ γὰρ οὗτοι, συνήχθησαν μετὰ τοῦ Χριστοῦ, τῆς μερίδος αὐτοῦ γενόμενοι · Θεοῦ δὲ ᾽Αβραὰμ εἶπεν, εμφαί- νων, ὅτι οὗτος ἦν ὁ κἀκείνου, καὶ τῶν ἐξ ἐκείνου Θεὸς, καὶ εἶ; οὗτος νομοθέτης τῆς Παλαιᾶς Διαθήκ κης, καὶ τῆς Καινῆς. ίρεος Οτι τοῦ Θεοῦ οἱ κραταιοὶ τῆς γῆς σφόδρα ἐπήρ θησαν. Συνήχθησαν δὲ μετὰ τοῦ Θεοῦ, διότι οἱ ἀπόστολοι, (τούτους γὰρ ὠνόμασεν κραταιούς τοῦ Θεοῦ, ὡς τῇ δυνάμει τοῦ ἁγίου Πνεύματος κεκρατ ταιωμένους, καὶ δαιμόνων καὶ τυράννων κεκρατη κότας), σφόδρα τῶν γηίνων ἁπάντων ἀνώτεροι γεγό νασι, μήτε ήδοναίς, μήτε λύπαις εαλωκότες. Ψαλμὸς ᾠδῆς τοῖς υἱοῖς Κορὲ δευτέρᾳ Σαββάτου ΨΑΛΜΟΣ ΜΖ'. Τί μὲν ἑρμηνεύει Ψαλμὸς ᾠδῆς, ἐν τοῖς προοι · μίοις τῆς παρούσης βίβλου προδιελάβομεν, ἔνθα καὶ τὸ, Τοῖς υἱοῖς Κορέ σεσαφήνισται. Το Δευτέρα δὲ Σαβ- βάτου, τὴν ἡμέραν δηλοί καθ᾽ ἣν ἐμελωδήθη· Σάβ βατον γὰρ Εβραίοι τὴν ὅλην ἑβδομάδα καλοῦσιν. Εὐχαριστίας δὲ περιέχει ὁ ψαλμὸς οὗτος τῶν ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας Βαβυλῶνος ἐπανελθόντων αὖθις εἰς Β Ἱερουσαλήμ. Αρμόσει δὲ καὶ τοῖς ἐκ τῆς αἰχμαλω σίας τῶν εἰδώλων ἐπανελθοῦσιν εἰς θεογνωσίαν πιστεῖς. Μέγας Κύριος. Μέγας τῇ δυνάμει, τῇ σοφίᾳ, τῇ ἀγαθότητι. Καὶ αἰνετὸς σφόδρα. Καὶ σφόδρα ἄξιος αίνει. σθαι, διὰ τὰ εἰς ἡμᾶς γεγενημένα τεράστια, όπως οἱ ἐπιλελησμένοι, παραδόξως ἀνεκλήθημεν, καὶ τῆς φιλανθρωπίας αὐτοῦ τετυχήκαμεν. ” COMMENT. IN PSALMOS. A grum denuo assumpsisse ut hominem ; et ideo tuuc ab eo dictam legimus : Data est miki ommis pole- vias. Data est autem super omnes gentes, qula in omnibus gentibus fideles reperti sunt. Et alibl qui- dem în universum tota natio credidit, afibi autem pars major, aut minor. In omnem enim terram exi- vit apostolorum sonus 18. Deus sedel super thronum sancium suum, Thronus est regiæ dignitatis signum; sedere autem stabili- tatis indicium. Sensus est, Christum in hoc regno suo stabilem esse; juxta quem sensum legimas apud Apostolum, quod sedere illum fecit Deus in dextera majestatis in excelsis ". Sanctum vero thronum dixit, veluti purum ac mundum omni acceptione personarum atque alía omni exceptione B carentein. C VERS. 10. Principes populorum congregati sunt cum Deo Abraham. Evangelicæ prædicationis vires magis etiam demonstrat, quod non idiotas tantum et privatos homines, sed principes etiam et reges auraxerit. Siquidem of eorum nuki cum Christe congregati sunt et partium ejus effecti. Deum autem Abraham Christum appellavit, eumdem eum esse significaret, qui oltin Abrahæ et posterorum ejus Deus fuerat, utque eumdem esse ostenderet Antiqui Testamenti legislatorem Deum, qui etiam et Novi. Quoniam fortes Dei aſtorra vehementer elevati sunt. Congregati autem sunt cum Deo Abraham illi po- pulorum principes, quoniam apostoli (quos ea ra- tione Fortes Dei, hoc est robustos Dei appellavit, quia saneti Spiritus auxilio fortificati, dæmones et ty- - rannos viceruat]: quoniam hi, inquam; apostoli terrena ac mundana ominia superaverunt, nec volu- ptatibus ullis aut tribulationibus victi sunt [sed vita ac sermone semper claruerunt ; atque ideo per eos, summi etiam principes ac reges, ad Christum adducti sunt. Illud non prætereundum duximus quod dictio Dei genitivi casus est, quemadmodum expositio decuit, et ex Græca lectione apertius patet]. Psalmus cantici, filiis Core secunda Sabbati, PSALMUS XLVII. Quid significet Psalmus cantici, diximus in procemio operis, ubi etiam declaravimus, quid sibi velit inscriptio : Filiis Core. Quod vero ait : se- cunda Sabbati, dieš išlam signat, qua psalmus ſuis decaptatus. Sabbatum autom Judæi totam hebdo- madam appellant. Continet hic psalmus gratiarum actiones ex eorum persona, qui e Babylonica capti- Psal. xviii, 5. Hebr. t, 3. vitate in Jerusalem rursus reversi sunt: tametai om- nibus etiam possit fidelibus aptari, qui ab idolorum ac dæmonum captivitate ad cognitionem Dei redic- runt. VERS. 2. Magnus Dominus. Potestate nimiruτις sapientiaque et bonitate. Et laudabilis valde. Et valde dignus qui laude- tur ob summa videlicet miracula, quæ operatus est in nobis. Oblivioni enim dati videbamur, et tamen mirandum in modum, et præter omnium opinio- nem ab exsilio in patriam revocati, et misericor- diam consecuti sumus.
8β The unmanifest and hidden things of your wisdom you have manifested to me. This he said to his own shame, namely, that you loved me so much that through the pro- phetic spirit you manifested to me the secret things of your wise providence, but I proved ungrateful.
α ῾Ραντιεῖς με ὑσσώπῳ, καὶ καθαρισθήσομαι. Πολλοὶ περὶ τούτου λόγοι τοῦ ῥητοῦ πολλοῖς γεγόνασιν· οὐδεὶς δὲ σαφὲς οὐδὲν, οὐδ’ ἀναντίῤῥητον ἀπήγγειλεν. Ἐγὼ δέ φημι προφητεύειν περὶ ἑαυτοῦ τὸν Δαυὶδ ἐν τούτοις, ὅτι καὶ συγχωρηθήσεται τὴν ἁμαρτίαν τελεώτερον, καὶ χαρᾶς πλησθήσεται. Ἐπεὶ γὰρ ὁ νόμος ὑσσώπου ῥαντίσματί τινας τῶν μιαινομένων ἐκάθαιρεν (ἔστι δὲ τὸ ὕσσωπον, εἶδος πόας, ἄγαν σμηκτικῆς), κατὰ μεταφορὰν ἐκείνης τῆς καθάρσεως εἶπεν, ὅτι ῥαντιεῖς με ῥαντίσματι σμηκτικῷ. Εἴη δ’ ἂν τοῦτο, λόγος ἀφέσεως, ἢ καὶ τὸ δάκρυον τῆς μετανοίας· καὶ τοῦτο γὰρ θεόθεν χαρίζεται.μοι πᾶσα ἐξουσία, καὶ τὰ ἑξῆς. Ἐπὶ τὰ ἔθνη δὲ, δηλονότι πάντα, ὅτι ἐν ἅπασιν έθνεα: πεπιστεύκασι· καὶ πῇ μὲν, καθόλου τὸ ἔθνος ἅπαν· πῇ δὲ, ἐξ ἡμι- σείας· πῇ δὲ, ἐκ μέρους. Εἰς πᾶσαν γὰρ τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος τῶν ἀποστόλων. Ο Θεός κάθηται ἐπὶ θρονου αγίου αυτού. Θ μὲν θρόνος, βασιλείας σύμβολον· τὸ δὲ καθῆσθαι, βεβαιότητος. Λέγει οὖν, ὅτι ὁ Χριστὸς βεβαιοῦται ἐπὶ τῆς βασιλείας αὐτοῦ, κατὰ τό· Εκάθισεν ἐν δεξιᾷ τῆς μεγαλοσύνης ἐν ὑψηλοῖς· τοῦ μεγάλου δὲ Παύλου, τὸ ῥητόν. "Αγιον δὲ τὸν θρόνον εἶπεν, ὡς καθαρὸν πάσης προσωποληψίας, καὶ ἀπαρά γραπτον. "Αρχοντες λαῶν συνήχθησαν μετὰ τοῦ Θεοῦ Αβραάμ. Ενταῦθα δείκνυσι τοῦ εὐαγγελικοῦ κη ρύγματος τὴν ἰσχύν, ὅτι οὐκ ἰδιωτῶν μόνον, ἀλλὰ καὶ βασιλέων καὶ ἡγεμόνων ἥψατο. Καὶ αὐτοὶ γὰρ οὗτοι, συνήχθησαν μετὰ τοῦ Χριστοῦ, τῆς μερίδος αὐτοῦ γενόμενοι · Θεοῦ δὲ ᾽Αβραὰμ εἶπεν, εμφαί- νων, ὅτι οὗτος ἦν ὁ κἀκείνου, καὶ τῶν ἐξ ἐκείνου Θεὸς, καὶ εἶ; οὗτος νομοθέτης τῆς Παλαιᾶς Διαθήκ κης, καὶ τῆς Καινῆς. ίρεος Οτι τοῦ Θεοῦ οἱ κραταιοὶ τῆς γῆς σφόδρα ἐπήρ θησαν. Συνήχθησαν δὲ μετὰ τοῦ Θεοῦ, διότι οἱ ἀπόστολοι, (τούτους γὰρ ὠνόμασεν κραταιούς τοῦ Θεοῦ, ὡς τῇ δυνάμει τοῦ ἁγίου Πνεύματος κεκρατ ταιωμένους, καὶ δαιμόνων καὶ τυράννων κεκρατη κότας), σφόδρα τῶν γηίνων ἁπάντων ἀνώτεροι γεγό νασι, μήτε ήδοναίς, μήτε λύπαις εαλωκότες. Ψαλμὸς ᾠδῆς τοῖς υἱοῖς Κορὲ δευτέρᾳ Σαββάτου ΨΑΛΜΟΣ ΜΖ'. Τί μὲν ἑρμηνεύει Ψαλμὸς ᾠδῆς, ἐν τοῖς προοι · μίοις τῆς παρούσης βίβλου προδιελάβομεν, ἔνθα καὶ τὸ, Τοῖς υἱοῖς Κορέ σεσαφήνισται. Το Δευτέρα δὲ Σαβ- βάτου, τὴν ἡμέραν δηλοί καθ᾽ ἣν ἐμελωδήθη· Σάβ βατον γὰρ Εβραίοι τὴν ὅλην ἑβδομάδα καλοῦσιν. Εὐχαριστίας δὲ περιέχει ὁ ψαλμὸς οὗτος τῶν ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας Βαβυλῶνος ἐπανελθόντων αὖθις εἰς Β Ἱερουσαλήμ. Αρμόσει δὲ καὶ τοῖς ἐκ τῆς αἰχμαλω σίας τῶν εἰδώλων ἐπανελθοῦσιν εἰς θεογνωσίαν πιστεῖς. Μέγας Κύριος. Μέγας τῇ δυνάμει, τῇ σοφίᾳ, τῇ ἀγαθότητι. Καὶ αἰνετὸς σφόδρα. Καὶ σφόδρα ἄξιος αίνει. σθαι, διὰ τὰ εἰς ἡμᾶς γεγενημένα τεράστια, όπως οἱ ἐπιλελησμένοι, παραδόξως ἀνεκλήθημεν, καὶ τῆς φιλανθρωπίας αὐτοῦ τετυχήκαμεν. ” COMMENT. IN PSALMOS. A grum denuo assumpsisse ut hominem ; et ideo tuuc ab eo dictam legimus : Data est miki ommis pole- vias. Data est autem super omnes gentes, qula in omnibus gentibus fideles reperti sunt. Et alibl qui- dem în universum tota natio credidit, afibi autem pars major, aut minor. In omnem enim terram exi- vit apostolorum sonus 18. Deus sedel super thronum sancium suum, Thronus est regiæ dignitatis signum; sedere autem stabili- tatis indicium. Sensus est, Christum in hoc regno suo stabilem esse; juxta quem sensum legimas apud Apostolum, quod sedere illum fecit Deus in dextera majestatis in excelsis ". Sanctum vero thronum dixit, veluti purum ac mundum omni acceptione personarum atque alía omni exceptione B carentein. C VERS. 10. Principes populorum congregati sunt cum Deo Abraham. Evangelicæ prædicationis vires magis etiam demonstrat, quod non idiotas tantum et privatos homines, sed principes etiam et reges auraxerit. Siquidem of eorum nuki cum Christe congregati sunt et partium ejus effecti. Deum autem Abraham Christum appellavit, eumdem eum esse significaret, qui oltin Abrahæ et posterorum ejus Deus fuerat, utque eumdem esse ostenderet Antiqui Testamenti legislatorem Deum, qui etiam et Novi. Quoniam fortes Dei aſtorra vehementer elevati sunt. Congregati autem sunt cum Deo Abraham illi po- pulorum principes, quoniam apostoli (quos ea ra- tione Fortes Dei, hoc est robustos Dei appellavit, quia saneti Spiritus auxilio fortificati, dæmones et ty- - rannos viceruat]: quoniam hi, inquam; apostoli terrena ac mundana ominia superaverunt, nec volu- ptatibus ullis aut tribulationibus victi sunt [sed vita ac sermone semper claruerunt ; atque ideo per eos, summi etiam principes ac reges, ad Christum adducti sunt. Illud non prætereundum duximus quod dictio Dei genitivi casus est, quemadmodum expositio decuit, et ex Græca lectione apertius patet]. Psalmus cantici, filiis Core secunda Sabbati, PSALMUS XLVII. Quid significet Psalmus cantici, diximus in procemio operis, ubi etiam declaravimus, quid sibi velit inscriptio : Filiis Core. Quod vero ait : se- cunda Sabbati, dieš išlam signat, qua psalmus ſuis decaptatus. Sabbatum autom Judæi totam hebdo- madam appellant. Continet hic psalmus gratiarum actiones ex eorum persona, qui e Babylonica capti- Psal. xviii, 5. Hebr. t, 3. vitate in Jerusalem rursus reversi sunt: tametai om- nibus etiam possit fidelibus aptari, qui ab idolorum ac dæmonum captivitate ad cognitionem Dei redic- runt. VERS. 2. Magnus Dominus. Potestate nimiruτις sapientiaque et bonitate. Et laudabilis valde. Et valde dignus qui laude- tur ob summa videlicet miracula, quæ operatus est in nobis. Oblivioni enim dati videbamur, et tamen mirandum in modum, et præter omnium opinio- nem ab exsilio in patriam revocati, et misericor- diam consecuti sumus.
9α You will sprinkle me with hyssop and I shall be cleansed. Many things have been said about this verse by many, but no one has written anything clear or not open to objection. For my part, I say that David is prophesying about himself in this, namely, that he will both be forgiven his sin more completely and that he will be filled with joy. Since the law used to purify some of those who had incurred defilement with a sprinkling by hyssop (hyssop is a kind of grass with great purgative powers), by metaphor from that purification he said that you will sprinkle me with a purgative sprinkling. This may also be interpreted as the word of forgiveness or the tear of repentance, for this also is bestowed from God.
β Πλυνεῖς με, καὶ ὑπὲρ χιόνα λευκανθήσομαι. Tὸ αὐτὸ λέγει πάλιν ὑφ’ ἡδονῆς.μοι πᾶσα ἐξουσία, καὶ τὰ ἑξῆς. Ἐπὶ τὰ ἔθνη δὲ, δηλονότι πάντα, ὅτι ἐν ἅπασιν έθνεα: πεπιστεύκασι· καὶ πῇ μὲν, καθόλου τὸ ἔθνος ἅπαν· πῇ δὲ, ἐξ ἡμι- σείας· πῇ δὲ, ἐκ μέρους. Εἰς πᾶσαν γὰρ τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος τῶν ἀποστόλων. Ο Θεός κάθηται ἐπὶ θρονου αγίου αυτού. Θ μὲν θρόνος, βασιλείας σύμβολον· τὸ δὲ καθῆσθαι, βεβαιότητος. Λέγει οὖν, ὅτι ὁ Χριστὸς βεβαιοῦται ἐπὶ τῆς βασιλείας αὐτοῦ, κατὰ τό· Εκάθισεν ἐν δεξιᾷ τῆς μεγαλοσύνης ἐν ὑψηλοῖς· τοῦ μεγάλου δὲ Παύλου, τὸ ῥητόν. "Αγιον δὲ τὸν θρόνον εἶπεν, ὡς καθαρὸν πάσης προσωποληψίας, καὶ ἀπαρά γραπτον. "Αρχοντες λαῶν συνήχθησαν μετὰ τοῦ Θεοῦ Αβραάμ. Ενταῦθα δείκνυσι τοῦ εὐαγγελικοῦ κη ρύγματος τὴν ἰσχύν, ὅτι οὐκ ἰδιωτῶν μόνον, ἀλλὰ καὶ βασιλέων καὶ ἡγεμόνων ἥψατο. Καὶ αὐτοὶ γὰρ οὗτοι, συνήχθησαν μετὰ τοῦ Χριστοῦ, τῆς μερίδος αὐτοῦ γενόμενοι · Θεοῦ δὲ ᾽Αβραὰμ εἶπεν, εμφαί- νων, ὅτι οὗτος ἦν ὁ κἀκείνου, καὶ τῶν ἐξ ἐκείνου Θεὸς, καὶ εἶ; οὗτος νομοθέτης τῆς Παλαιᾶς Διαθήκ κης, καὶ τῆς Καινῆς. ίρεος Οτι τοῦ Θεοῦ οἱ κραταιοὶ τῆς γῆς σφόδρα ἐπήρ θησαν. Συνήχθησαν δὲ μετὰ τοῦ Θεοῦ, διότι οἱ ἀπόστολοι, (τούτους γὰρ ὠνόμασεν κραταιούς τοῦ Θεοῦ, ὡς τῇ δυνάμει τοῦ ἁγίου Πνεύματος κεκρατ ταιωμένους, καὶ δαιμόνων καὶ τυράννων κεκρατη κότας), σφόδρα τῶν γηίνων ἁπάντων ἀνώτεροι γεγό νασι, μήτε ήδοναίς, μήτε λύπαις εαλωκότες. Ψαλμὸς ᾠδῆς τοῖς υἱοῖς Κορὲ δευτέρᾳ Σαββάτου ΨΑΛΜΟΣ ΜΖ'. Τί μὲν ἑρμηνεύει Ψαλμὸς ᾠδῆς, ἐν τοῖς προοι · μίοις τῆς παρούσης βίβλου προδιελάβομεν, ἔνθα καὶ τὸ, Τοῖς υἱοῖς Κορέ σεσαφήνισται. Το Δευτέρα δὲ Σαβ- βάτου, τὴν ἡμέραν δηλοί καθ᾽ ἣν ἐμελωδήθη· Σάβ βατον γὰρ Εβραίοι τὴν ὅλην ἑβδομάδα καλοῦσιν. Εὐχαριστίας δὲ περιέχει ὁ ψαλμὸς οὗτος τῶν ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας Βαβυλῶνος ἐπανελθόντων αὖθις εἰς Β Ἱερουσαλήμ. Αρμόσει δὲ καὶ τοῖς ἐκ τῆς αἰχμαλω σίας τῶν εἰδώλων ἐπανελθοῦσιν εἰς θεογνωσίαν πιστεῖς. Μέγας Κύριος. Μέγας τῇ δυνάμει, τῇ σοφίᾳ, τῇ ἀγαθότητι. Καὶ αἰνετὸς σφόδρα. Καὶ σφόδρα ἄξιος αίνει. σθαι, διὰ τὰ εἰς ἡμᾶς γεγενημένα τεράστια, όπως οἱ ἐπιλελησμένοι, παραδόξως ἀνεκλήθημεν, καὶ τῆς φιλανθρωπίας αὐτοῦ τετυχήκαμεν. ” COMMENT. IN PSALMOS. A grum denuo assumpsisse ut hominem ; et ideo tuuc ab eo dictam legimus : Data est miki ommis pole- vias. Data est autem super omnes gentes, qula in omnibus gentibus fideles reperti sunt. Et alibl qui- dem în universum tota natio credidit, afibi autem pars major, aut minor. In omnem enim terram exi- vit apostolorum sonus 18. Deus sedel super thronum sancium suum, Thronus est regiæ dignitatis signum; sedere autem stabili- tatis indicium. Sensus est, Christum in hoc regno suo stabilem esse; juxta quem sensum legimas apud Apostolum, quod sedere illum fecit Deus in dextera majestatis in excelsis ". Sanctum vero thronum dixit, veluti purum ac mundum omni acceptione personarum atque alía omni exceptione B carentein. C VERS. 10. Principes populorum congregati sunt cum Deo Abraham. Evangelicæ prædicationis vires magis etiam demonstrat, quod non idiotas tantum et privatos homines, sed principes etiam et reges auraxerit. Siquidem of eorum nuki cum Christe congregati sunt et partium ejus effecti. Deum autem Abraham Christum appellavit, eumdem eum esse significaret, qui oltin Abrahæ et posterorum ejus Deus fuerat, utque eumdem esse ostenderet Antiqui Testamenti legislatorem Deum, qui etiam et Novi. Quoniam fortes Dei aſtorra vehementer elevati sunt. Congregati autem sunt cum Deo Abraham illi po- pulorum principes, quoniam apostoli (quos ea ra- tione Fortes Dei, hoc est robustos Dei appellavit, quia saneti Spiritus auxilio fortificati, dæmones et ty- - rannos viceruat]: quoniam hi, inquam; apostoli terrena ac mundana ominia superaverunt, nec volu- ptatibus ullis aut tribulationibus victi sunt [sed vita ac sermone semper claruerunt ; atque ideo per eos, summi etiam principes ac reges, ad Christum adducti sunt. Illud non prætereundum duximus quod dictio Dei genitivi casus est, quemadmodum expositio decuit, et ex Græca lectione apertius patet]. Psalmus cantici, filiis Core secunda Sabbati, PSALMUS XLVII. Quid significet Psalmus cantici, diximus in procemio operis, ubi etiam declaravimus, quid sibi velit inscriptio : Filiis Core. Quod vero ait : se- cunda Sabbati, dieš išlam signat, qua psalmus ſuis decaptatus. Sabbatum autom Judæi totam hebdo- madam appellant. Continet hic psalmus gratiarum actiones ex eorum persona, qui e Babylonica capti- Psal. xviii, 5. Hebr. t, 3. vitate in Jerusalem rursus reversi sunt: tametai om- nibus etiam possit fidelibus aptari, qui ab idolorum ac dæmonum captivitate ad cognitionem Dei redic- runt. VERS. 2. Magnus Dominus. Potestate nimiruτις sapientiaque et bonitate. Et laudabilis valde. Et valde dignus qui laude- tur ob summa videlicet miracula, quæ operatus est in nobis. Oblivioni enim dati videbamur, et tamen mirandum in modum, et præter omnium opinio- nem ab exsilio in patriam revocati, et misericor- diam consecuti sumus.
9β You will wash me and I shall be made whiter than snow. He says the same again in gratification.
PG 128:555α Ἀκουτιεῖς με ἀγαλλίασιν καὶ εὐφροσύνην. Ταῖς ἀκοαῖς τῆς ψυχῆς μου ἐνηχήσεις χαρὰν, ὅτι συνεχώρησάς μοι. Ἀγαλλίασις δὲ νῦν καὶ εὐφροσύνη, ταὐτὸν σημαίνουσιν.Εν πόλει τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Αἰνεῖσθαι δὲ, ἐν τῇ Ἱερουσαλήμ τῇ γνωριζούσῃ· οἱ γὰρ ἀγνοοῦντες, οὐκ ἐπαινοῦσιν. Ἐν ὄρει ἁγίῳ αὐτοῦ. Πόλιν εἰπὼν, καὶ τοῦ ὄρους Σιὼν ἐμνημόνευσεν, ὡς ἠνωμένου αὐτῇ διὰ τὴν ἐγγύτητα· πολλάκις δὲ καὶ ἀπὸ μόνου τοῦ ὄρους τούτου δηλοῖ τὴν Ἱερουσαλήμ. Εἴη δ' ἂν πόλις Θεοῦ καὶ ἡ Ἐκκλησία τῶν πιστῶν, ἐν ᾗ οἰκεῖν πιστεύεται· ἡ δ' αὐτὴ καὶ ὄρος, ὡς ὑπερκειμένη πάσης χαμερο ποῦς κακίας, καὶ πρὸς οὐρανὸν ἀνατεταμένη. Εὐρίζῳ, ἀγαλλιάματι πάσης τῆς γῆς. Ὅρει δὲ, τῷ εὐριζομένῳ, τῷ ἀγαλλιάματι πάσης τῆς γῆς· μετὰ γὰρ τὸ Εὐρίζω, στικτέον· εἶτα τὸ ἀγαλλιά ματι ἀναγνωστέον. 'Αγαλλιάματι δὲ πάσης τῆς γῆς, ἀντὶ τοῦ Τερπνότητι. εὐρίζῳ ἀγαλλιάματι, *Ορη Σιών, τὰ πλευρὰ τοῦ βοῤῥᾶ, ἡ πόλις τοῦ βασιλέως τοῦ μεγάλου. Τὸ ἐκ πλαγίου μοι τετραμ μένον, πλευρά μοι λέγοιτ' ἂν. κατὰ πλευράν, τὸ πλάγιον (72)· ἐπεὶ οὖν καὶ τὸ, Σιών ὄρος, οὐ κατ' εὐ- θεῖαν, ἀλλ' ἐκ πλαγίου κεῖται πρὸς τὸν βοῤῥᾶν, οὐ γὰρ ἐπ᾿ εὐθείας τοῦτο καταπνεῖ, πλευρὰν αὐτοῦ κέκληκε λέγων· ὰ ὄρη Σιών, τὰ πλάγια του βορρά, τὰ κατὰ πλευρὰν αὐτῷ κείμενα. Περιχαρῶς δὲ ἀνα- καλεῖται καὶ τὸ ὄρος καὶ τὴν πόλιν· καὶ ὄρη μὲν λέγει τὸ ὄρος, κατὰ διάλεκτον Εβραΐδα, καθώς πολλάκις εἰρήκαμεν· μέγαν δὲ βασιλέα, τὸν Θεόν· μόνῳ γὰρ τούτῳ, μόνη αὕτη ἀνέκειτο. Κατὰ δὲ ἀν- αγωγήν, ἑτέραν ἐροῦμεν ἔννοιαν, ὅτι βοῤῥᾶν μὲν, ἡ Γραφὴ καλεῖ πολλάκις τὸν διάβολον. Από βορρά γάρ, φησὶν, ἐκκαυθήσεται τὰ κακὰ ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν καὶ πάλιν · Καὶ τὸν ἀπὸ βοῤῥᾶ ἐκδιώξω ἀφ' ὑμῶν. Πλευρὰ δὲ αὐτοῦ, ἤγουν μέλη, τὰ ἔθνη. Φησὶ τοί- νυν, ὅτι τὰ μέλη τοῦ διαβόλου ὧν αὐτὸς ἐκυρίευσεν, ὄρη Σιών γεγόνασι, τουτέστιν ύψο; καὶ πρόβολος τῆς Ἐκκλησίας τῶν πιστῶν, διὰ τὸ ὑπεραναστῆναι τῶν κάτω συρομένων πραγμάτων, καὶ διὰ τὴν ἀν- δρείαν αὐτῶν. Καὶ τί λέγω ὕψος καὶ πρόβολοι ; Η πόλις τοῦ βασιλέως Χριστοῦ, ταῦτά εἰσιν· ἐκ τού των γὰρ ἡ Ἐκκλησία συνέστηκεν. βάρεσι.] βάρεις Ο Θεὸς ἐν ταῖς βάρεσιν αὐτοῦ γινώσκεται, ὅταν ἀντιλαμβάνηται αὐτῆς. Βάρεις, οἱ ἐπιφανείς οἶκοι· εἶεν δ᾽ ἂν ταῦτα νῦν ὁ ναὸς τῆς Ἱερουσαλήμ, ἐν ᾧ, φησίν, ἐμφανίζεται τοῖς ἱερεῦσιν, όπηνίκα πολέμου καταλαβόντος, μέλλῃ βοηθεῖν αὐτοῖς· εἶ πεν δὲ τοῦτο, πρὸς ἔπαινον τῆς πόλεως. Αναγωγι κῶς δὲ πόλις μὲν, ἡ πολιτεία τῆς πίστεως τῶν ἀπανταχή Χριστιανῶν· μία γὰρ αὕτη, διὰ τὴν ἔνω- σιν καὶ κοινωνίαν τῆς εὐσεβείας. Βάρεις δὲ καὶ οἶκοι, οἱ κατὰ τόπον ναοὶ αὐτῶν, ἐν οἷς ὁ Χριστὸς εμφανίζεται, όταν διωγμοῦ καταλαβόντος, ύπερα- EUTHYMII ZIGABENI In civitate Dei nostri. Diguus est autem qui lau- A detur in civitate Jerusalem, in qua cognoscitur et colitur. Neque enim Deum laudant qui eum iguorant. In monte sancto ejus. Cum civitatis meminerit, consequenter et montem ei vicinum ac quodam modo unituin nominal. Sepenumero etiam per appellationem montis Sion, ipsa Jerusalem intelli- gitur. Civitas autem Dei dici potest Ecclesia fide- llum in qua Deus creditur habitare, quæ etiam mons dicitur: quia supra terrena omnia vitia eminet, et in ipsum fertur calum. B Vers. 3. Bene fundato exsultatione universæ terræ. In monte, inquam, bene fundato, exsultatione uni- vers terra. Post vocem enim interpun- genda oratio est ; legendum deinde hoc est, cum gaudio ac delectatione totius orbis. Montes Sion, latera aquilonis, civilas Regis magni. Quoties quis mihi ex transverso atque ex latere conversus est, ille latera mea non temere a me appellari potest. Nam quod transversum mihi est, recte dicitur ex latere mihi esse ; et quia mons Sion aquiloni vento e directo adversus non est. Neque eniu aquilo recta contra eum spirat, sed ex trans- verso, nil admirandum si hunc montem Propheta latera aquilonis appellavit, dicens: Vos, o montes Sion, qui ex transverso aquilonis estis, atque ex latere ejus jacetis [ scitote quia magnus Dominus est et laudabilis valde, etc.] Nec illepide etiam montem una ac civitatem advocat ; et montem C quidem plurali numero montes dicit, juxta Hebrai- cum idioma, ut sæpe diximus ; magnum vero regem Deum appellat, quia soli Deo oblata ac dedicata erat Jerusalem. Juxta anagogen per aqui- Jonem, diabolum sæpe significari intelligimus : Ab aquilene enim, inquit, accendentur omnia mala super terram ". Item alibi : Aquilonem expellam a vobis ve. Latera autem, hoc est, membra aquilonis, gentes erant. Ait igitur quod membra diaboli, quibus olim ille dominabatur, effecta sunt montes Sion, hoc est, sublimia quædam atque excelsa Ecclesiæ cacumina, eo quod a terrenis atque humi affixis rebus elevati, sublimes in altum conscende- runt, et propter eorum fortitudinem. Verum parum dixi, quod excelsa facta sint cacumina, cum potius facta sint sedes ac diversorium Christi. Ex els enim congregata est fidelium Ecclesia, in qua in- habitat et residet Christus Dominus. Vers. 4. Deus in domibus ejus cognoscetur cum D auxiliatus fuerit ei. [Pro domibus in Græco legimus Sunt autem magnifica ac splendi- dæ domus, per quas hoc in loco templum significa- tur, quod erat in Jerusalem: in quo manifestare se ac notum sacerdotibus facere solebat Deus, quando adveniente aliquo bello eis erat auxiliaturus. Hæc autem in laudem civitatis dicta sunt. Juxta anagogen per civitatem communio illa intelligitur, qua fideles in vita, atque conversatione sua con- junguntur. Est autem una hæc civitas, propter Jerem. 1, 14. ** Jvel 11, 20. Varia lectiones. (72) ΑΙ. Ὁ ἐκ πλαγίου μοι τετραμμένος, πλευρά μοι λέγοιτ' ἄν. Κατὰ πλευρὰν γὰρ τὸ πλάγιον.
10α You will make me hear joy and gladness. You will resonate joy in the hearing of my soul, that you have forgiven me. Joy and gladness now mean the same.
β Ἀγαλλιάσονται ὀστέα τεταπεινωμένα. Tὰ ὀστᾶ μου, φησὶ, τὰ τεταπεινωμένα τῷ βάρει τῆς ἁμαρτίας, ἀγαλλιάσονται, [] τῷ τρόπῳ MASB : τῇ ἀρχῇ [Add. MA in marg.] : τῷ τρόπῳ τῇ ἀρχῇ F : τῇ φύσει PCV. 78 τοῦ γένους MSB : τῆς φύσεως PCV.Εν πόλει τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Αἰνεῖσθαι δὲ, ἐν τῇ Ἱερουσαλήμ τῇ γνωριζούσῃ· οἱ γὰρ ἀγνοοῦντες, οὐκ ἐπαινοῦσιν. Ἐν ὄρει ἁγίῳ αὐτοῦ. Πόλιν εἰπὼν, καὶ τοῦ ὄρους Σιὼν ἐμνημόνευσεν, ὡς ἠνωμένου αὐτῇ διὰ τὴν ἐγγύτητα· πολλάκις δὲ καὶ ἀπὸ μόνου τοῦ ὄρους τούτου δηλοῖ τὴν Ἱερουσαλήμ. Εἴη δ' ἂν πόλις Θεοῦ καὶ ἡ Ἐκκλησία τῶν πιστῶν, ἐν ᾗ οἰκεῖν πιστεύεται· ἡ δ' αὐτὴ καὶ ὄρος, ὡς ὑπερκειμένη πάσης χαμερο ποῦς κακίας, καὶ πρὸς οὐρανὸν ἀνατεταμένη. Εὐρίζῳ, ἀγαλλιάματι πάσης τῆς γῆς. Ὅρει δὲ, τῷ εὐριζομένῳ, τῷ ἀγαλλιάματι πάσης τῆς γῆς· μετὰ γὰρ τὸ Εὐρίζω, στικτέον· εἶτα τὸ ἀγαλλιά ματι ἀναγνωστέον. 'Αγαλλιάματι δὲ πάσης τῆς γῆς, ἀντὶ τοῦ Τερπνότητι. εὐρίζῳ ἀγαλλιάματι, *Ορη Σιών, τὰ πλευρὰ τοῦ βοῤῥᾶ, ἡ πόλις τοῦ βασιλέως τοῦ μεγάλου. Τὸ ἐκ πλαγίου μοι τετραμ μένον, πλευρά μοι λέγοιτ' ἂν. κατὰ πλευράν, τὸ πλάγιον (72)· ἐπεὶ οὖν καὶ τὸ, Σιών ὄρος, οὐ κατ' εὐ- θεῖαν, ἀλλ' ἐκ πλαγίου κεῖται πρὸς τὸν βοῤῥᾶν, οὐ γὰρ ἐπ᾿ εὐθείας τοῦτο καταπνεῖ, πλευρὰν αὐτοῦ κέκληκε λέγων· ὰ ὄρη Σιών, τὰ πλάγια του βορρά, τὰ κατὰ πλευρὰν αὐτῷ κείμενα. Περιχαρῶς δὲ ἀνα- καλεῖται καὶ τὸ ὄρος καὶ τὴν πόλιν· καὶ ὄρη μὲν λέγει τὸ ὄρος, κατὰ διάλεκτον Εβραΐδα, καθώς πολλάκις εἰρήκαμεν· μέγαν δὲ βασιλέα, τὸν Θεόν· μόνῳ γὰρ τούτῳ, μόνη αὕτη ἀνέκειτο. Κατὰ δὲ ἀν- αγωγήν, ἑτέραν ἐροῦμεν ἔννοιαν, ὅτι βοῤῥᾶν μὲν, ἡ Γραφὴ καλεῖ πολλάκις τὸν διάβολον. Από βορρά γάρ, φησὶν, ἐκκαυθήσεται τὰ κακὰ ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν καὶ πάλιν · Καὶ τὸν ἀπὸ βοῤῥᾶ ἐκδιώξω ἀφ' ὑμῶν. Πλευρὰ δὲ αὐτοῦ, ἤγουν μέλη, τὰ ἔθνη. Φησὶ τοί- νυν, ὅτι τὰ μέλη τοῦ διαβόλου ὧν αὐτὸς ἐκυρίευσεν, ὄρη Σιών γεγόνασι, τουτέστιν ύψο; καὶ πρόβολος τῆς Ἐκκλησίας τῶν πιστῶν, διὰ τὸ ὑπεραναστῆναι τῶν κάτω συρομένων πραγμάτων, καὶ διὰ τὴν ἀν- δρείαν αὐτῶν. Καὶ τί λέγω ὕψος καὶ πρόβολοι ; Η πόλις τοῦ βασιλέως Χριστοῦ, ταῦτά εἰσιν· ἐκ τού των γὰρ ἡ Ἐκκλησία συνέστηκεν. βάρεσι.] βάρεις Ο Θεὸς ἐν ταῖς βάρεσιν αὐτοῦ γινώσκεται, ὅταν ἀντιλαμβάνηται αὐτῆς. Βάρεις, οἱ ἐπιφανείς οἶκοι· εἶεν δ᾽ ἂν ταῦτα νῦν ὁ ναὸς τῆς Ἱερουσαλήμ, ἐν ᾧ, φησίν, ἐμφανίζεται τοῖς ἱερεῦσιν, όπηνίκα πολέμου καταλαβόντος, μέλλῃ βοηθεῖν αὐτοῖς· εἶ πεν δὲ τοῦτο, πρὸς ἔπαινον τῆς πόλεως. Αναγωγι κῶς δὲ πόλις μὲν, ἡ πολιτεία τῆς πίστεως τῶν ἀπανταχή Χριστιανῶν· μία γὰρ αὕτη, διὰ τὴν ἔνω- σιν καὶ κοινωνίαν τῆς εὐσεβείας. Βάρεις δὲ καὶ οἶκοι, οἱ κατὰ τόπον ναοὶ αὐτῶν, ἐν οἷς ὁ Χριστὸς εμφανίζεται, όταν διωγμοῦ καταλαβόντος, ύπερα- EUTHYMII ZIGABENI In civitate Dei nostri. Diguus est autem qui lau- A detur in civitate Jerusalem, in qua cognoscitur et colitur. Neque enim Deum laudant qui eum iguorant. In monte sancto ejus. Cum civitatis meminerit, consequenter et montem ei vicinum ac quodam modo unituin nominal. Sepenumero etiam per appellationem montis Sion, ipsa Jerusalem intelli- gitur. Civitas autem Dei dici potest Ecclesia fide- llum in qua Deus creditur habitare, quæ etiam mons dicitur: quia supra terrena omnia vitia eminet, et in ipsum fertur calum. B Vers. 3. Bene fundato exsultatione universæ terræ. In monte, inquam, bene fundato, exsultatione uni- vers terra. Post vocem enim interpun- genda oratio est ; legendum deinde hoc est, cum gaudio ac delectatione totius orbis. Montes Sion, latera aquilonis, civilas Regis magni. Quoties quis mihi ex transverso atque ex latere conversus est, ille latera mea non temere a me appellari potest. Nam quod transversum mihi est, recte dicitur ex latere mihi esse ; et quia mons Sion aquiloni vento e directo adversus non est. Neque eniu aquilo recta contra eum spirat, sed ex trans- verso, nil admirandum si hunc montem Propheta latera aquilonis appellavit, dicens: Vos, o montes Sion, qui ex transverso aquilonis estis, atque ex latere ejus jacetis [ scitote quia magnus Dominus est et laudabilis valde, etc.] Nec illepide etiam montem una ac civitatem advocat ; et montem C quidem plurali numero montes dicit, juxta Hebrai- cum idioma, ut sæpe diximus ; magnum vero regem Deum appellat, quia soli Deo oblata ac dedicata erat Jerusalem. Juxta anagogen per aqui- Jonem, diabolum sæpe significari intelligimus : Ab aquilene enim, inquit, accendentur omnia mala super terram ". Item alibi : Aquilonem expellam a vobis ve. Latera autem, hoc est, membra aquilonis, gentes erant. Ait igitur quod membra diaboli, quibus olim ille dominabatur, effecta sunt montes Sion, hoc est, sublimia quædam atque excelsa Ecclesiæ cacumina, eo quod a terrenis atque humi affixis rebus elevati, sublimes in altum conscende- runt, et propter eorum fortitudinem. Verum parum dixi, quod excelsa facta sint cacumina, cum potius facta sint sedes ac diversorium Christi. Ex els enim congregata est fidelium Ecclesia, in qua in- habitat et residet Christus Dominus. Vers. 4. Deus in domibus ejus cognoscetur cum D auxiliatus fuerit ei. [Pro domibus in Græco legimus Sunt autem magnifica ac splendi- dæ domus, per quas hoc in loco templum significa- tur, quod erat in Jerusalem: in quo manifestare se ac notum sacerdotibus facere solebat Deus, quando adveniente aliquo bello eis erat auxiliaturus. Hæc autem in laudem civitatis dicta sunt. Juxta anagogen per civitatem communio illa intelligitur, qua fideles in vita, atque conversatione sua con- junguntur. Est autem una hæc civitas, propter Jerem. 1, 14. ** Jvel 11, 20. Varia lectiones. (72) ΑΙ. Ὁ ἐκ πλαγίου μοι τετραμμένος, πλευρά μοι λέγοιτ' ἄν. Κατὰ πλευρὰν γὰρ τὸ πλάγιον.
10β Bones made humble will rejoice.
κουφισθέντα διὰ τῆς ἀφέσεως· | ἀπὸ μέρους δὲ τῶν ὀστῶν, ὅλον ἑαυτὸν ἐνέφηνε. Τινὲς δέ φασιν, ὅτι τὸ, ἀκουτιεῖς με ἀγαλλίασιν, περὶ τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Σωτῆρος εἴρηκεν, ὅτι ἀναγγελεῖς μοι τὴν παγκόσμιον χαρὰν, ἤτοι τὴν ἀπόῤῥητον ἐνανθρώπησιν, καὶ εὐθὺς ἄγαν ἁλοῦνται καὶ σκιρτήσουσιν ὑφ’ ἡδονῆς τὰ τεταπεινωμένα ὀστέα μου. 11 Ἀπόστρεψον τὸ πρόσωπόν σου ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν μου, καὶ πάσας τὰς ἀνομίας μου ἐξάλειψον. Γυμνὰ πρόκεινται τῇ παντεφόρῳ ἐπισκοπῇ σου τὰ ἐμὰ ἁμαρτήματα. Ἀπόστησον ταύτην ἀπ’ αὐτῶν, καὶ ὅλας μου τὰς ἀνομίας ἐξάλειψον ἀπὸ τῆς βίβλου τῶν ἔργων μου. α Καρδίαν καθαρὰν κτίσον ἐν ἐμοὶ, ὁ Θεός. Οὐχ ἑτέραν οὐσιώσας, ἀλλὰ τὴν οὖσαν εἰς τὸ ἀρχαῖον κάλλος ἀποκαταστήσας. Εἰ γὰρ ταύτης περιέλῃς τὴν παλαιότητα, τὴν ἀπὸ τοῦ ῥύπου τῆς ἁμαρτίας, κτίσεις ἐν ἐμοὶ καρδίαν καθαράν. Κτίσον οὖν, ἀντὶ τοῦ, ἀποκατάστησον. β Καὶ πνεῦμα εὐθὲς ἐγκαίνισον ἐν τοῖς ἐγκάτοις μου. Ἐγκαίνισον, ἀντὶ τοῦ, ἔμβαλε καινῶς, ἤτοι ἀπὸ τοῦ νῦν, χάρισμα εὐθύτητος, εὐθύνον τὰς ἐγγινομένας μοι παρὰ τοῦ δαίμονος σκολιότητας· ἔγκατα δὲ λέγει, τὰ ἐνδότατα μέρη ἑαυτοῦ. Φησὶ δὲ καὶ διὰ ᾽Ιεζεκιὴλ ὁ Θεὸς πρὸς τοὺς ἐν Βαβυλῶνι, ὅτι Δώσω αὐτοῖς καρδίαν καινὴν καὶ πνεῦμα καινὸν, τουτέστιν, ἀνακαινίσω ἀσθενήσασαν καὶ τὴν καρδίαν αὐτῶν καὶ τὴν προθυμίαν. α Mὴ ἀποῤῥίψῃς με ἀπὸ τοῦ προσώπου σου. Ὡς γενόμενον ἀνάξιον τῆς ἐπισκοπῆς σου. β Καὶ τὸ πνεῦμά σου τὸ ἅγιον μὴ ἀντανέλῃς ἀπ᾽ ἐμοῦ. Tὸ χάρισμα λέγει τῆς προφητείας· μὴ ἀνθ’ ὧν ἥμαρτον, ἀφέλῃς τοῦτο ἀπ’ ἐμοῦ. α Ἀπόδος μοι τὴν ἀγαλλίασιν τοῦ σωτηρίου σου. Τὴν χαρὰν ἣν εἶχον ἀπὸ τοῦ σῴζεσθαι διὰ σοῦ. Ὅρα δὲ, ὅπως ὃ μὲν οὐκ ἀπώλεσε, μὴ ἀφαιρεθῆναι παρακαλεῖ, ὃ δὲ ἀφῃρέθη, τοῦτο ἀποδοθῆναι αὐτῷ δέεται· πρὸ γὰρ τῆς ἁμαρτίας ἔχαιρε, Σωτῆρα τοιοῦτον ἔχων. α Add. [MF in marg.]PBV: Ἡ καρδία πολλὰ σημαίνει· ποτὲ μὲν τὸ σωματικὸν μόριον· ποτὲ δὲ, τοῦ ἡγεμονικοῦ τὸ βαθύτατον, ὡς τὸ, Καὶ διατί διαλογισμοὶ ἀναβαίνουσιν ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν [Lk 24.]· ποτὲ δὲ τὴν γνώμην καὶ προαίρεσιν, ὡς τὸ, Ἡ δὲ καρδία αὐτῶν πόῤῥω ἀπέχει ἀπ᾽ ἐμοῦ [Isa 29.]· ποτὲ δὲ τὴν εὐδοκίαν καὶ ἀρέσκειαν, ὡς τὸ, Εὗρον Δαυὶδ ἄνδρα κατὰ τὴν καρδίαν μου [Ac 13.]· ποτὲ δὲ τὴν ψυχὴν, ὡς ἐπὶ τοῦ προκειμένου, Καρδίαν καθαρὰν κτίσον ἐν ἐμοί. : om. C.Εν πόλει τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Αἰνεῖσθαι δὲ, ἐν τῇ Ἱερουσαλήμ τῇ γνωριζούσῃ· οἱ γὰρ ἀγνοοῦντες, οὐκ ἐπαινοῦσιν. Ἐν ὄρει ἁγίῳ αὐτοῦ. Πόλιν εἰπὼν, καὶ τοῦ ὄρους Σιὼν ἐμνημόνευσεν, ὡς ἠνωμένου αὐτῇ διὰ τὴν ἐγγύτητα· πολλάκις δὲ καὶ ἀπὸ μόνου τοῦ ὄρους τούτου δηλοῖ τὴν Ἱερουσαλήμ. Εἴη δ' ἂν πόλις Θεοῦ καὶ ἡ Ἐκκλησία τῶν πιστῶν, ἐν ᾗ οἰκεῖν πιστεύεται· ἡ δ' αὐτὴ καὶ ὄρος, ὡς ὑπερκειμένη πάσης χαμερο ποῦς κακίας, καὶ πρὸς οὐρανὸν ἀνατεταμένη. Εὐρίζῳ, ἀγαλλιάματι πάσης τῆς γῆς. Ὅρει δὲ, τῷ εὐριζομένῳ, τῷ ἀγαλλιάματι πάσης τῆς γῆς· μετὰ γὰρ τὸ Εὐρίζω, στικτέον· εἶτα τὸ ἀγαλλιά ματι ἀναγνωστέον. 'Αγαλλιάματι δὲ πάσης τῆς γῆς, ἀντὶ τοῦ Τερπνότητι. εὐρίζῳ ἀγαλλιάματι, *Ορη Σιών, τὰ πλευρὰ τοῦ βοῤῥᾶ, ἡ πόλις τοῦ βασιλέως τοῦ μεγάλου. Τὸ ἐκ πλαγίου μοι τετραμ μένον, πλευρά μοι λέγοιτ' ἂν. κατὰ πλευράν, τὸ πλάγιον (72)· ἐπεὶ οὖν καὶ τὸ, Σιών ὄρος, οὐ κατ' εὐ- θεῖαν, ἀλλ' ἐκ πλαγίου κεῖται πρὸς τὸν βοῤῥᾶν, οὐ γὰρ ἐπ᾿ εὐθείας τοῦτο καταπνεῖ, πλευρὰν αὐτοῦ κέκληκε λέγων· ὰ ὄρη Σιών, τὰ πλάγια του βορρά, τὰ κατὰ πλευρὰν αὐτῷ κείμενα. Περιχαρῶς δὲ ἀνα- καλεῖται καὶ τὸ ὄρος καὶ τὴν πόλιν· καὶ ὄρη μὲν λέγει τὸ ὄρος, κατὰ διάλεκτον Εβραΐδα, καθώς πολλάκις εἰρήκαμεν· μέγαν δὲ βασιλέα, τὸν Θεόν· μόνῳ γὰρ τούτῳ, μόνη αὕτη ἀνέκειτο. Κατὰ δὲ ἀν- αγωγήν, ἑτέραν ἐροῦμεν ἔννοιαν, ὅτι βοῤῥᾶν μὲν, ἡ Γραφὴ καλεῖ πολλάκις τὸν διάβολον. Από βορρά γάρ, φησὶν, ἐκκαυθήσεται τὰ κακὰ ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν καὶ πάλιν · Καὶ τὸν ἀπὸ βοῤῥᾶ ἐκδιώξω ἀφ' ὑμῶν. Πλευρὰ δὲ αὐτοῦ, ἤγουν μέλη, τὰ ἔθνη. Φησὶ τοί- νυν, ὅτι τὰ μέλη τοῦ διαβόλου ὧν αὐτὸς ἐκυρίευσεν, ὄρη Σιών γεγόνασι, τουτέστιν ύψο; καὶ πρόβολος τῆς Ἐκκλησίας τῶν πιστῶν, διὰ τὸ ὑπεραναστῆναι τῶν κάτω συρομένων πραγμάτων, καὶ διὰ τὴν ἀν- δρείαν αὐτῶν. Καὶ τί λέγω ὕψος καὶ πρόβολοι ; Η πόλις τοῦ βασιλέως Χριστοῦ, ταῦτά εἰσιν· ἐκ τού των γὰρ ἡ Ἐκκλησία συνέστηκεν. βάρεσι.] βάρεις Ο Θεὸς ἐν ταῖς βάρεσιν αὐτοῦ γινώσκεται, ὅταν ἀντιλαμβάνηται αὐτῆς. Βάρεις, οἱ ἐπιφανείς οἶκοι· εἶεν δ᾽ ἂν ταῦτα νῦν ὁ ναὸς τῆς Ἱερουσαλήμ, ἐν ᾧ, φησίν, ἐμφανίζεται τοῖς ἱερεῦσιν, όπηνίκα πολέμου καταλαβόντος, μέλλῃ βοηθεῖν αὐτοῖς· εἶ πεν δὲ τοῦτο, πρὸς ἔπαινον τῆς πόλεως. Αναγωγι κῶς δὲ πόλις μὲν, ἡ πολιτεία τῆς πίστεως τῶν ἀπανταχή Χριστιανῶν· μία γὰρ αὕτη, διὰ τὴν ἔνω- σιν καὶ κοινωνίαν τῆς εὐσεβείας. Βάρεις δὲ καὶ οἶκοι, οἱ κατὰ τόπον ναοὶ αὐτῶν, ἐν οἷς ὁ Χριστὸς εμφανίζεται, όταν διωγμοῦ καταλαβόντος, ύπερα- EUTHYMII ZIGABENI In civitate Dei nostri. Diguus est autem qui lau- A detur in civitate Jerusalem, in qua cognoscitur et colitur. Neque enim Deum laudant qui eum iguorant. In monte sancto ejus. Cum civitatis meminerit, consequenter et montem ei vicinum ac quodam modo unituin nominal. Sepenumero etiam per appellationem montis Sion, ipsa Jerusalem intelli- gitur. Civitas autem Dei dici potest Ecclesia fide- llum in qua Deus creditur habitare, quæ etiam mons dicitur: quia supra terrena omnia vitia eminet, et in ipsum fertur calum. B Vers. 3. Bene fundato exsultatione universæ terræ. In monte, inquam, bene fundato, exsultatione uni- vers terra. Post vocem enim interpun- genda oratio est ; legendum deinde hoc est, cum gaudio ac delectatione totius orbis. Montes Sion, latera aquilonis, civilas Regis magni. Quoties quis mihi ex transverso atque ex latere conversus est, ille latera mea non temere a me appellari potest. Nam quod transversum mihi est, recte dicitur ex latere mihi esse ; et quia mons Sion aquiloni vento e directo adversus non est. Neque eniu aquilo recta contra eum spirat, sed ex trans- verso, nil admirandum si hunc montem Propheta latera aquilonis appellavit, dicens: Vos, o montes Sion, qui ex transverso aquilonis estis, atque ex latere ejus jacetis [ scitote quia magnus Dominus est et laudabilis valde, etc.] Nec illepide etiam montem una ac civitatem advocat ; et montem C quidem plurali numero montes dicit, juxta Hebrai- cum idioma, ut sæpe diximus ; magnum vero regem Deum appellat, quia soli Deo oblata ac dedicata erat Jerusalem. Juxta anagogen per aqui- Jonem, diabolum sæpe significari intelligimus : Ab aquilene enim, inquit, accendentur omnia mala super terram ". Item alibi : Aquilonem expellam a vobis ve. Latera autem, hoc est, membra aquilonis, gentes erant. Ait igitur quod membra diaboli, quibus olim ille dominabatur, effecta sunt montes Sion, hoc est, sublimia quædam atque excelsa Ecclesiæ cacumina, eo quod a terrenis atque humi affixis rebus elevati, sublimes in altum conscende- runt, et propter eorum fortitudinem. Verum parum dixi, quod excelsa facta sint cacumina, cum potius facta sint sedes ac diversorium Christi. Ex els enim congregata est fidelium Ecclesia, in qua in- habitat et residet Christus Dominus. Vers. 4. Deus in domibus ejus cognoscetur cum D auxiliatus fuerit ei. [Pro domibus in Græco legimus Sunt autem magnifica ac splendi- dæ domus, per quas hoc in loco templum significa- tur, quod erat in Jerusalem: in quo manifestare se ac notum sacerdotibus facere solebat Deus, quando adveniente aliquo bello eis erat auxiliaturus. Hæc autem in laudem civitatis dicta sunt. Juxta anagogen per civitatem communio illa intelligitur, qua fideles in vita, atque conversatione sua con- junguntur. Est autem una hæc civitas, propter Jerem. 1, 14. ** Jvel 11, 20. Varia lectiones. (72) ΑΙ. Ὁ ἐκ πλαγίου μοι τετραμμένος, πλευρά μοι λέγοιτ' ἄν. Κατὰ πλευρὰν γὰρ τὸ πλάγιον.
My bones, he says, brought low under the weight of sin, will rejoice, having been lightened by forgiveness. By the part of his bones he signified is whole self. Some say that the ‘you will make me hear joy’ is said about the incarnation of the Saviour, namely, that you will announce to me the joy of the whole world, that is, the ineffable incar- nation, and at once my humbled bones will leap up and skip in delight. 11 Avert your face from my sins, and blot out all my lawless acts. My sins lie bare to your all-overseeing supervision. Remove this supervision from them and blot out all my lawless acts from the book of my deeds. 12α Create in me a clean heart, O God. Not bringing another heart into being, but restoring the existing heart to its ancient beau- ty. For if you remove from it its oldness deriving from the stain of sin, you will create in me a clean heart. ‘Create’ therefore, in the sense of, ‘restore’. 12β And renew a straight spirit in my inward parts. ‘Renew’ in the sense of ‘put in place anew’, namely, from now on, a gift of straightness, straightening out the crookednesses introduced into me by the demon. ‘Inward parts’ is what he calls the innermost parts of his self. And through Ezekiel God says to those in Babylon that, I shall give them a new heart and a new spirit, that is, I shall renew their heart and their zeal that has become enfeebled. 13α Do not cast me away from your face. As having become unworthy of your oversight. 13β And do not in return take your holy Spirit from me. He speaks of the gift of prophecy. Do not, in return for all I have sinned, remove this from me. 14α Give me back the joy of your salvation. The joy I had from being saved through you. Observe that what he has not lost, he asks not to be taken away, and what has been taken away he prays for this to be restored, for prior to his sin he would rejoice in having such a Saviour. 12α: ‘Heart’ has many meanings, sometimes the bodily organ, sometimes the deepest part of the guiding faculty of the soul, as in, And why do questionings arise in your hearts [Lk 24.38], and sometimes the will and dis- position, as in, Their heart is far from me [Isa 29.13], sometimes approval and well-pleasing, as in, I have found in David a man after my heart [Ac 13.22], and sometimes the soul, as in the present case, Create in me a clean heart.
PG 128:557β Καὶ πνεύματι ἡγεμονικῷ στήριξόν με. Καὶ κραταίωσόν με χαρίσματι κυριευτικῷ τῶν παθῶν, ἢ ὁδηγῷ πρὸς τὰ κρείττονα. Χάρισμα δὲ εὐθύτητος καὶ χάρισμα ἡγεμονικὸν, εἶεν ἂν αἱ παρὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐγγινόμεναι τῇ ψυχῇ διάφοροι δυνάμεις. 15 Διδάξω ἀνόμους τὰς ὁδούς σου, καὶ ἀσεβεῖς ἐπὶ σὲ ἐπιστρέψουσι. Καὶ τοῦτο, προφητεία τοῦ μέλλοντος· τοῦ γὰρ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος εἰς τὰ ἄνομα ἔθνη διαδραμόντος, ἡ βίβλος τῶν ψαλμῶν τοῦ Δαυὶδ ἀεὶ διδάσκαλος αὐτοῖς τῶν ἀρετῶν γίνεται. α ῾Ρῦσαί με ἐξ αἱμάτων, ὁ Θεὸς, ὁ Θεὸς τῆς σωτηρίας μου. Ἱστορικῶς μὲν, αἵματα καλεῖ, τοὺς ἀδίκους φόνους, τὸν Οὐρίου φόνον ἐνθυμούμενος. Ἀναγωγικῶς δὲ, αἵματα λέγονται καὶ οἱ δαίμονες, ὡς αἵμασι χαίροντες καὶ ἐγκαλινδούμενοι, ἀνθρώπων ἀναιρουμένων καὶ ζῴων ἄλλων θυομένων. Ὁ Θεὸς δὲ τῆς σωτηρίας μου, ἀντὶ τοῦ, ὁ Σωτήρ μου, ὡς πολλάκις εἰρήκαμεν. Ὁ δὲ διπλασιασμὸς, τὸ ἐγκάρδιον καὶ ἐπιτεταμένον τῆς δεήσεως ἐμφαίνει. β Ἀγαλλιάσεται ἡ γλῶσσά μου τῇ δικαιοσύνῃ σου. Χαρήσεται καὶ αὐτὴ ἡ γλῶσσά μου τῇ τῆς δικαιοσύνης σου ἀπαγγελίᾳ. Δικαιοσύνην δὲ λέγει νῦν, τὴν παρὰ Θεοῦ δεδομένην αὐτῷ δικαίωσιν, εἴτουν ἐλευθερίαν τῆς ἁμαρτίας· δικαιοῦται γὰρ ὁ ἐλευθερούμενος. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, τὴν δικαιοσύνην σου γράφουσιν, ἐφ’ ὧν νοεῖται, ὅτι ἀγαλλίασιν ποιήσεται ἡ γλῶσσά μου, αὐτὴν τὴν παρὰ σοῦ δικαίωσιν, διὰ ταύτην σκιρτῶσα πρὸς ὑμνολογίαν. 17 Κύριε, τὰ | χείλη μου ἀνοίξεις, καὶ τὸ στόμα μου ἀναγγελεῖ τὴν αἴνεσίν σου. Μαθὼν διὰ τοῦ προφητικοῦ πνεύματος, οἶδα ὅτι πάλιν ἀνοίξεις πρὸς ὕμνον σου, καθὼς καὶ πρὸ τῆς ἁμαρτίας, τὰ κεκλεισμένα νῦν ὑπὸ τῆς καταγνώσεως χείλη μου. 18 Ὅτι εἰ ἠθέλησας θυσίαν, ἔδωκα ἄν· ὁλοκαυτώματα οὐκ εὐδοκήσεις. Ὅρα πάλιν τὰς νομικὰς καὶ ἀλόγους θυσίας ἀποδοκιμαζομένας. Εἰ ἤθελες, φησὶν, ἔδωκα ἄν· ἀλλ’ οὐδὲ ὁλοκαυτώματα ἀποδέξῃ· τὰ γὰρ ὁλοκαυτώματα, τιμιώτερα τῶν ἄλλων ἦσαν. Ὥστε ὁ Δαυὶδ, εἰ καὶ μετὰ ταῦτα ἔθυεν, ἀλλ’ ἀπροαιρέτως ἐποίει τοῦτο διὰ τὸν νόμον, καὶ ὅτι οὔπω τῆς καινῆς θυσίας ὁ καιρὸς ἐλήλυθε. 172 ὕμνον MSCBF : ὑμνολογίαν PV. 185 ἐλήλυθε MSCBF : ἐληλύθει PV.
14β And support me with a guiding spirit. And strengthen me with a gift of grace able to master the passions, or able to guide to what is better. The grace of straightness and the grace of guiding may be understood as the various powers given to the soul from the holy Spirit. 15 I shall teach the lawless your ways and the impious will turn back to you. This also is a prophecy about the future, for with the preaching of the Gospel having spread to the lawless nations, David’s book of psalms ever becomes a teacher for them. 16α Deliver me from bloodshed, O God, O God of my salvation. In a historical sense, ‘bloodshed’ is what he calls unjust murders, as he brings to mind the murder of Uriah. In an anagogical sense, ‘bloodshed’ is what he calls the demons as delighting and wallow- ing in bloodshed, with people being slaughtered and other animals being sacrificed. ‘The God of my salvation’, in the sense of, ‘my Saviour’ and we have often said. The redu- plication signifies the heart-felt intensity of the prayer. 16β My tongue will rejoice in your justice. Even my tongue itself will take pleasure in the recital of your justice. ‘Justice’ now is what he calls the justification given to him by God, namely, the freedom from sin, for the person who is liberated is justified. A number of copies write not ‘in your justice’ [dative case], but ‘your justice’ [accusative case], in which the sense is that my tongue will ‘make rejoicing’ this very justification from you, and on account of this justification will leap to hymns of praise. 17 O Lord, you will open my lips and my mouth will proclaim your praise. Having learned so through the prophetic spirit, I know that my lips, which are now closed under the weight of condemnation, you will open again to praise you, just as prior to my sin. 18 For if you had desired a sacrifice, I would have given it; in whole burnt offerings you will take no pleasure. Observe once again the irrational sacrifices of the law being rejected. If you were wanting them, he says, I would have given them, but even whole burnt offerings you will not ac- cept, for whole burnt offerings were more highly valued than the others. And so David, even though he continued to sacrifice after this, did so not by his own choice, but on account of the law and because the time of the new sacrifice had not yet come.
PG 128:559α Θυσία τῷ Θεῷ πνεῦμα συντετριμμένον. Εὐπρόσδεκτος θυσία τῷ Θεῷ, ψυχὴ συντετριμμένη ἐξ ἑκουσίου ταπεινώσεως.σπίζῃ αὐτῆς. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι τῶν πιστῶν καὶ διὰ μία Εκκλησία λέγεται, καὶ πολλαί · καὶ μία μὲν, διὰ τὴν μίαν πολιτείαν τῆς πίστεως· πολλαὶ δὲ, τοὺς πολλοὺς κατά τόπους καὶ πόλεις ναούς. "Οτι ἰδοὺ οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς συνήχθησαν. Κατὰ τῆς Ἱερουσαλήμ, ἢ τῆς Ἐκκλησίας τῶν πιστῶν. Διήλθοσαν ἐπιτοαυτό. Παρῆλθον ἐπ' αὐτὴν ὁμοῦ, συνασπίζοντες ἀλλήλοιν. Αὐτοὶ ἰδόντες, οὕτως ἐθαύμασαν. Τὸ Οὕτως, ἀντὶ τοῦ Μετὰ τὸ ἰδεῖν· πρὸ τοῦ ἰδεῖν γὰρ οὐκ ἐθαύ μαζον. Εταράχθησαν. Εθορυβήθησαν. Εσαλεύθησαν. Κατέστησαν ἀπὸ τοῦ φρονήμα τος, οὗ εἶχον. Τρόμος επελάβετο αὐτῶν. "Αγαν φοβηθέν- των. Ἐκεῖ ὠδῖνες ὡς τικτούσης. Έναὐτοῖς ἀγωνίαι, καὶ ὀδύναι, καὶ ἐποψίας κινδύνων, δίκην τικτούσης. Εν πνεύματι βιαίῳ συντρίψεις πλοῖα Θαρσείς. Εν κινήματι σφοδρῷ ὀργῆς συντρίψεις αὐτοὺς, καὶ οὕτως εὐχερῶς, ὡς πλοῖα Θαρσείς· λείπει γάρ, φησί, τὸ ὡς. Τόπου δὲ κλῆσις οἱ Θαρσεῖς, ὅθεν ἐναυπη γοῦντο πλοῖα εὐμεγέθη καὶ κάλλιστα. Η καὶ αὐτὰ συνε τρίψεις τὰ πλοῖα Θαρσείς, πολεμίους ἄγοντα. Τινὲς Θαρσεῖς λέγουσι την Λιβυκήν Καρχηδόνα (73). Καθάπερ ἠκούσαμεν, οὕτως ἴδομεν, ἐν πόλει Κυρίου τῶν δυνάμεων, ἐν πόλει τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Ταῦτά φασιν οἱ διαπεφευγότες τὰς ἐπαναστάσεις τῶν ἐχθρῶν, ὅτι Σύμφωνα οἷς ἠκούσαμεν είδομεν νῦν ἐν τῇ πόλει τοῦ δυνατοῦ Θεοῦ ἡμῶν· ἠκούσαμεν γὰρ ὅτι πολλὰ ὑπὲρ τοῦ λαοῦ αὐτοῦ ἑτερα- τούργησεν ὁ Θεός. Είδομεν δὲ τὰς τερατουρ γίας αὐτοῦ καὶ νῦν, καὶ ὰ εἴδομεν βεβαιοῦσιν & ηκούσαμεν. Ο Θεὸς ἐθεμελίωσεν αὐτὴν εἰς τὸν αἰῶνα. Τοῦτο μόνῃ τῇ Ἐκκλησίᾳ τῶν πιστῶν ἁρμόζει. Πύλαι γάρ, φησὶν, ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν αὐ- τῆς· τὰ γὰρ Ἱερουσόλυμα, κατεσκάφησαν ἐξ αὐτῆς κρηπῖδος, καὶ οὐδὲν ἔχουσιν ἐρεῖν πρὸς τοῦτο Ἰουδαίοι. Ὑπελάβομεν, ὁ Θεὸς, τὸ ἔλεός σου ἐν μέσῳ τοῦ λαοῦ σου. Προσεδοκήσαμεν την βοήθειάν σου, καὶ οὐκ ἠστοχήσαμεν. Τινὲς δὲ λέγουσι τὸν Ὑπελάβο μεν, σημαίνειν ἐνταῦθα τὸ διέγνω, εν. ὑπελάβομεν COMMENT IN PSALMOS. A fidei ac religionis unitatem. Per domus auten templa intelliguntur, quæ in variis mundi partibus a Christianis erecta sunt : in quibus cognoscitur ac manifestatur Christus, quoties adveniente per- secutione ipse Ecclesiam suam adjuverit. Illud etiam animadvertendum est, quod una esse fide- lium Ecclesia dicitur, et multæ : una quidem, fide : et multæ propter varia, quæ ubique locorum sunt, teunpla. Veas. 5. Quoniam ecce reges terræ congregati sunt.Adversus ipsam Jerusalem, vel adversus Eccle- siam fidelium. Convenerunt in unum. [ Aaversus Jerusalem vel Ecclesiam, ut diximus.] In unum autem conspira. verunt, et una impetum fecerunt, ut mutuo sibi auxilium ferrent. VERS. 6. Ipse videntes sic admirati sunt. Dictio sic, illud hoc in loco significare videtur quod B tunc demum illi reges admirati sunt, postquam Christi potentiam viderunt. Nam antequam viderent, non admirabantur. Turbati sunt. Hoc est tumultuati sunt. Commoti sunt. Quia a priori sententia destitere. VERS. 7. Tremor apprehendit eos. Magno timore affecti sunt. VERS. 8. Illic dolores ut parturientis. Affictiones in eis erant, et dolores et periculorum suspiciones, quemadmodum parientibus inesse solent. vehunt,` tu conteres. Sunt qui per Tharsis Carthaginem Libyæ intelligant. [Sunt et qui Indiæ regio. nem eam esse dicant.] In spiritu vehementi conteres naves Tharsis. In vehementi ac valido impetu iræ tuæ tam faciliter eos conteres, quam conterere soles naves Tharsis. Aiunt enim subintelligi debere dictionem, ul. C Tharsis vero loci nomen est, ubi conspicuæ atque excelsæ naves fabricari consueverant. Vel aliter: Ipsas, inquit, naves Tharsis, quæ inimicos nostros D VERS. 9. Sicut audivimus, ita et vidimus, in civi- tate Domini virtutum, in civitate Dei nostri. Hæc verba eorum nomine dicta sunt, qui inimicorum impetus efugerunt. Nos, inquit, in potentissimi Regis nostri civitate omnia vidimus consona iis, quæ audivimus. Audivimus enim quod mirabilia quædam operatus est pro populo suo : unde et con- sequenter admiranda multa conspicimus, etin cer- tiori fide confirmaınur. Deus fundavit eam in sæculum. Hæc verba soli conveniunt Ecclesiæ fidelium. Portæ enim, inquit, inferni non prævalebunt adversus eam". Ipsa etenim Jerusalem a fundamentis eversa ac solo æquata est. Quid igitur ad bæc dicere poterunt Judæi ? VERS. 10. Suscepimus, Deus, misericordiam tuam in medio populi tui. Exspectavimus, inquit, auxilium tuum, et spe nostra frustrati non sumus. Quidamı tamen dictionen significare dicunt hos non tantum susci. in loco idem quod, existimavimus, seu cognovimus [cum id verbum apud Græcos pere, sed suspicari etiam, atque existimare signifcet]. ** Matth. xvi, 18. Varia lectiones. PATROL, GR. CXXVIII. 173) Καλχηδόνα.
19α A sacrifice to God is a spirit that is crushed. An acceptable sacrifice to God is a soul that is crushed by voluntary abasement.
β Καρδίαν συντετριμμένην καὶ τεταπεινωμένην ὁ Θεὸς οὐκ ἐξουδενώσει. Καρδίαν, τὴν ψυχὴν πολλάκις ἡ Γραφὴ καλεῖ, διὰ τὸ καὶ τὴν καρδίαν ἄγαν ἔχεσθαι τῆς ψυχῆς, καὶ τὴν ψυχὴν ἄγαν ἐμπεφυκέναι τῇ καρδίᾳ. Ὅθεν καὶ παθούσης τῆς καρδίας, ἡ ψυχὴ ἀφίπταται τοῦ σώματος ὅλου. Ἐξουδένωσιν δὲ λέγει, τὴν ἀποστροφήν.σπίζῃ αὐτῆς. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι τῶν πιστῶν καὶ διὰ μία Εκκλησία λέγεται, καὶ πολλαί · καὶ μία μὲν, διὰ τὴν μίαν πολιτείαν τῆς πίστεως· πολλαὶ δὲ, τοὺς πολλοὺς κατά τόπους καὶ πόλεις ναούς. "Οτι ἰδοὺ οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς συνήχθησαν. Κατὰ τῆς Ἱερουσαλήμ, ἢ τῆς Ἐκκλησίας τῶν πιστῶν. Διήλθοσαν ἐπιτοαυτό. Παρῆλθον ἐπ' αὐτὴν ὁμοῦ, συνασπίζοντες ἀλλήλοιν. Αὐτοὶ ἰδόντες, οὕτως ἐθαύμασαν. Τὸ Οὕτως, ἀντὶ τοῦ Μετὰ τὸ ἰδεῖν· πρὸ τοῦ ἰδεῖν γὰρ οὐκ ἐθαύ μαζον. Εταράχθησαν. Εθορυβήθησαν. Εσαλεύθησαν. Κατέστησαν ἀπὸ τοῦ φρονήμα τος, οὗ εἶχον. Τρόμος επελάβετο αὐτῶν. "Αγαν φοβηθέν- των. Ἐκεῖ ὠδῖνες ὡς τικτούσης. Έναὐτοῖς ἀγωνίαι, καὶ ὀδύναι, καὶ ἐποψίας κινδύνων, δίκην τικτούσης. Εν πνεύματι βιαίῳ συντρίψεις πλοῖα Θαρσείς. Εν κινήματι σφοδρῷ ὀργῆς συντρίψεις αὐτοὺς, καὶ οὕτως εὐχερῶς, ὡς πλοῖα Θαρσείς· λείπει γάρ, φησί, τὸ ὡς. Τόπου δὲ κλῆσις οἱ Θαρσεῖς, ὅθεν ἐναυπη γοῦντο πλοῖα εὐμεγέθη καὶ κάλλιστα. Η καὶ αὐτὰ συνε τρίψεις τὰ πλοῖα Θαρσείς, πολεμίους ἄγοντα. Τινὲς Θαρσεῖς λέγουσι την Λιβυκήν Καρχηδόνα (73). Καθάπερ ἠκούσαμεν, οὕτως ἴδομεν, ἐν πόλει Κυρίου τῶν δυνάμεων, ἐν πόλει τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Ταῦτά φασιν οἱ διαπεφευγότες τὰς ἐπαναστάσεις τῶν ἐχθρῶν, ὅτι Σύμφωνα οἷς ἠκούσαμεν είδομεν νῦν ἐν τῇ πόλει τοῦ δυνατοῦ Θεοῦ ἡμῶν· ἠκούσαμεν γὰρ ὅτι πολλὰ ὑπὲρ τοῦ λαοῦ αὐτοῦ ἑτερα- τούργησεν ὁ Θεός. Είδομεν δὲ τὰς τερατουρ γίας αὐτοῦ καὶ νῦν, καὶ ὰ εἴδομεν βεβαιοῦσιν & ηκούσαμεν. Ο Θεὸς ἐθεμελίωσεν αὐτὴν εἰς τὸν αἰῶνα. Τοῦτο μόνῃ τῇ Ἐκκλησίᾳ τῶν πιστῶν ἁρμόζει. Πύλαι γάρ, φησὶν, ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν αὐ- τῆς· τὰ γὰρ Ἱερουσόλυμα, κατεσκάφησαν ἐξ αὐτῆς κρηπῖδος, καὶ οὐδὲν ἔχουσιν ἐρεῖν πρὸς τοῦτο Ἰουδαίοι. Ὑπελάβομεν, ὁ Θεὸς, τὸ ἔλεός σου ἐν μέσῳ τοῦ λαοῦ σου. Προσεδοκήσαμεν την βοήθειάν σου, καὶ οὐκ ἠστοχήσαμεν. Τινὲς δὲ λέγουσι τὸν Ὑπελάβο μεν, σημαίνειν ἐνταῦθα τὸ διέγνω, εν. ὑπελάβομεν COMMENT IN PSALMOS. A fidei ac religionis unitatem. Per domus auten templa intelliguntur, quæ in variis mundi partibus a Christianis erecta sunt : in quibus cognoscitur ac manifestatur Christus, quoties adveniente per- secutione ipse Ecclesiam suam adjuverit. Illud etiam animadvertendum est, quod una esse fide- lium Ecclesia dicitur, et multæ : una quidem, fide : et multæ propter varia, quæ ubique locorum sunt, teunpla. Veas. 5. Quoniam ecce reges terræ congregati sunt.Adversus ipsam Jerusalem, vel adversus Eccle- siam fidelium. Convenerunt in unum. [ Aaversus Jerusalem vel Ecclesiam, ut diximus.] In unum autem conspira. verunt, et una impetum fecerunt, ut mutuo sibi auxilium ferrent. VERS. 6. Ipse videntes sic admirati sunt. Dictio sic, illud hoc in loco significare videtur quod B tunc demum illi reges admirati sunt, postquam Christi potentiam viderunt. Nam antequam viderent, non admirabantur. Turbati sunt. Hoc est tumultuati sunt. Commoti sunt. Quia a priori sententia destitere. VERS. 7. Tremor apprehendit eos. Magno timore affecti sunt. VERS. 8. Illic dolores ut parturientis. Affictiones in eis erant, et dolores et periculorum suspiciones, quemadmodum parientibus inesse solent. vehunt,` tu conteres. Sunt qui per Tharsis Carthaginem Libyæ intelligant. [Sunt et qui Indiæ regio. nem eam esse dicant.] In spiritu vehementi conteres naves Tharsis. In vehementi ac valido impetu iræ tuæ tam faciliter eos conteres, quam conterere soles naves Tharsis. Aiunt enim subintelligi debere dictionem, ul. C Tharsis vero loci nomen est, ubi conspicuæ atque excelsæ naves fabricari consueverant. Vel aliter: Ipsas, inquit, naves Tharsis, quæ inimicos nostros D VERS. 9. Sicut audivimus, ita et vidimus, in civi- tate Domini virtutum, in civitate Dei nostri. Hæc verba eorum nomine dicta sunt, qui inimicorum impetus efugerunt. Nos, inquit, in potentissimi Regis nostri civitate omnia vidimus consona iis, quæ audivimus. Audivimus enim quod mirabilia quædam operatus est pro populo suo : unde et con- sequenter admiranda multa conspicimus, etin cer- tiori fide confirmaınur. Deus fundavit eam in sæculum. Hæc verba soli conveniunt Ecclesiæ fidelium. Portæ enim, inquit, inferni non prævalebunt adversus eam". Ipsa etenim Jerusalem a fundamentis eversa ac solo æquata est. Quid igitur ad bæc dicere poterunt Judæi ? VERS. 10. Suscepimus, Deus, misericordiam tuam in medio populi tui. Exspectavimus, inquit, auxilium tuum, et spe nostra frustrati non sumus. Quidamı tamen dictionen significare dicunt hos non tantum susci. in loco idem quod, existimavimus, seu cognovimus [cum id verbum apud Græcos pere, sed suspicari etiam, atque existimare signifcet]. ** Matth. xvi, 18. Varia lectiones. PATROL, GR. CXXVIII. 173) Καλχηδόνα.
19β A heart that is crushed and abased God will not disdain. Scripture often calls the soul ‘heart’, on account of the heart being very close to the soul and the soul being deeply implanted in the heart. Hence when the heart suffers the soul flies from the whole body. Disdain is what he calls aversion.
α Ἀγάθυνον, Κύριε, ἐν τῇ εὐδοκίᾳ σου τὴν Σιών. Ἐνταῦθα παρακαλεῖ περὶ τῆς μετὰ τὴν ἐκ Βαβυλῶνος ἐπάνοδον ἀνοικοδομῆς τῆς ᾽Ιερουσαλήμ· τὸ δὲ, ἀγάθυνον, ἀντὶ τοῦ, ἀγαθοποίησον, εὐεργέτησον. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, τῇ Σιὼν γράφουσιν, ἐφ’ ὧν τὸ, ἀγάθυνον, ἑρμηνεύσεις, ἀντὶ τοῦ, ἀγαθὰ ποίησον· ἕτερον γὰρ παρ’ ἐκεῖνο τοῦτο, ὡς τὸ, Ἀγάθυνον, Κύριε, τοῖς ἀγαθοῖς. Ἐν τῇ εὐδοκίᾳ σου δὲ, τουτέστι, τῇ συνεργίᾳ σου.σπίζῃ αὐτῆς. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι τῶν πιστῶν καὶ διὰ μία Εκκλησία λέγεται, καὶ πολλαί · καὶ μία μὲν, διὰ τὴν μίαν πολιτείαν τῆς πίστεως· πολλαὶ δὲ, τοὺς πολλοὺς κατά τόπους καὶ πόλεις ναούς. "Οτι ἰδοὺ οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς συνήχθησαν. Κατὰ τῆς Ἱερουσαλήμ, ἢ τῆς Ἐκκλησίας τῶν πιστῶν. Διήλθοσαν ἐπιτοαυτό. Παρῆλθον ἐπ' αὐτὴν ὁμοῦ, συνασπίζοντες ἀλλήλοιν. Αὐτοὶ ἰδόντες, οὕτως ἐθαύμασαν. Τὸ Οὕτως, ἀντὶ τοῦ Μετὰ τὸ ἰδεῖν· πρὸ τοῦ ἰδεῖν γὰρ οὐκ ἐθαύ μαζον. Εταράχθησαν. Εθορυβήθησαν. Εσαλεύθησαν. Κατέστησαν ἀπὸ τοῦ φρονήμα τος, οὗ εἶχον. Τρόμος επελάβετο αὐτῶν. "Αγαν φοβηθέν- των. Ἐκεῖ ὠδῖνες ὡς τικτούσης. Έναὐτοῖς ἀγωνίαι, καὶ ὀδύναι, καὶ ἐποψίας κινδύνων, δίκην τικτούσης. Εν πνεύματι βιαίῳ συντρίψεις πλοῖα Θαρσείς. Εν κινήματι σφοδρῷ ὀργῆς συντρίψεις αὐτοὺς, καὶ οὕτως εὐχερῶς, ὡς πλοῖα Θαρσείς· λείπει γάρ, φησί, τὸ ὡς. Τόπου δὲ κλῆσις οἱ Θαρσεῖς, ὅθεν ἐναυπη γοῦντο πλοῖα εὐμεγέθη καὶ κάλλιστα. Η καὶ αὐτὰ συνε τρίψεις τὰ πλοῖα Θαρσείς, πολεμίους ἄγοντα. Τινὲς Θαρσεῖς λέγουσι την Λιβυκήν Καρχηδόνα (73). Καθάπερ ἠκούσαμεν, οὕτως ἴδομεν, ἐν πόλει Κυρίου τῶν δυνάμεων, ἐν πόλει τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Ταῦτά φασιν οἱ διαπεφευγότες τὰς ἐπαναστάσεις τῶν ἐχθρῶν, ὅτι Σύμφωνα οἷς ἠκούσαμεν είδομεν νῦν ἐν τῇ πόλει τοῦ δυνατοῦ Θεοῦ ἡμῶν· ἠκούσαμεν γὰρ ὅτι πολλὰ ὑπὲρ τοῦ λαοῦ αὐτοῦ ἑτερα- τούργησεν ὁ Θεός. Είδομεν δὲ τὰς τερατουρ γίας αὐτοῦ καὶ νῦν, καὶ ὰ εἴδομεν βεβαιοῦσιν & ηκούσαμεν. Ο Θεὸς ἐθεμελίωσεν αὐτὴν εἰς τὸν αἰῶνα. Τοῦτο μόνῃ τῇ Ἐκκλησίᾳ τῶν πιστῶν ἁρμόζει. Πύλαι γάρ, φησὶν, ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν αὐ- τῆς· τὰ γὰρ Ἱερουσόλυμα, κατεσκάφησαν ἐξ αὐτῆς κρηπῖδος, καὶ οὐδὲν ἔχουσιν ἐρεῖν πρὸς τοῦτο Ἰουδαίοι. Ὑπελάβομεν, ὁ Θεὸς, τὸ ἔλεός σου ἐν μέσῳ τοῦ λαοῦ σου. Προσεδοκήσαμεν την βοήθειάν σου, καὶ οὐκ ἠστοχήσαμεν. Τινὲς δὲ λέγουσι τὸν Ὑπελάβο μεν, σημαίνειν ἐνταῦθα τὸ διέγνω, εν. ὑπελάβομεν COMMENT IN PSALMOS. A fidei ac religionis unitatem. Per domus auten templa intelliguntur, quæ in variis mundi partibus a Christianis erecta sunt : in quibus cognoscitur ac manifestatur Christus, quoties adveniente per- secutione ipse Ecclesiam suam adjuverit. Illud etiam animadvertendum est, quod una esse fide- lium Ecclesia dicitur, et multæ : una quidem, fide : et multæ propter varia, quæ ubique locorum sunt, teunpla. Veas. 5. Quoniam ecce reges terræ congregati sunt.Adversus ipsam Jerusalem, vel adversus Eccle- siam fidelium. Convenerunt in unum. [ Aaversus Jerusalem vel Ecclesiam, ut diximus.] In unum autem conspira. verunt, et una impetum fecerunt, ut mutuo sibi auxilium ferrent. VERS. 6. Ipse videntes sic admirati sunt. Dictio sic, illud hoc in loco significare videtur quod B tunc demum illi reges admirati sunt, postquam Christi potentiam viderunt. Nam antequam viderent, non admirabantur. Turbati sunt. Hoc est tumultuati sunt. Commoti sunt. Quia a priori sententia destitere. VERS. 7. Tremor apprehendit eos. Magno timore affecti sunt. VERS. 8. Illic dolores ut parturientis. Affictiones in eis erant, et dolores et periculorum suspiciones, quemadmodum parientibus inesse solent. vehunt,` tu conteres. Sunt qui per Tharsis Carthaginem Libyæ intelligant. [Sunt et qui Indiæ regio. nem eam esse dicant.] In spiritu vehementi conteres naves Tharsis. In vehementi ac valido impetu iræ tuæ tam faciliter eos conteres, quam conterere soles naves Tharsis. Aiunt enim subintelligi debere dictionem, ul. C Tharsis vero loci nomen est, ubi conspicuæ atque excelsæ naves fabricari consueverant. Vel aliter: Ipsas, inquit, naves Tharsis, quæ inimicos nostros D VERS. 9. Sicut audivimus, ita et vidimus, in civi- tate Domini virtutum, in civitate Dei nostri. Hæc verba eorum nomine dicta sunt, qui inimicorum impetus efugerunt. Nos, inquit, in potentissimi Regis nostri civitate omnia vidimus consona iis, quæ audivimus. Audivimus enim quod mirabilia quædam operatus est pro populo suo : unde et con- sequenter admiranda multa conspicimus, etin cer- tiori fide confirmaınur. Deus fundavit eam in sæculum. Hæc verba soli conveniunt Ecclesiæ fidelium. Portæ enim, inquit, inferni non prævalebunt adversus eam". Ipsa etenim Jerusalem a fundamentis eversa ac solo æquata est. Quid igitur ad bæc dicere poterunt Judæi ? VERS. 10. Suscepimus, Deus, misericordiam tuam in medio populi tui. Exspectavimus, inquit, auxilium tuum, et spe nostra frustrati non sumus. Quidamı tamen dictionen significare dicunt hos non tantum susci. in loco idem quod, existimavimus, seu cognovimus [cum id verbum apud Græcos pere, sed suspicari etiam, atque existimare signifcet]. ** Matth. xvi, 18. Varia lectiones. PATROL, GR. CXXVIII. 173) Καλχηδόνα.
20α Make Zion good, O Lord, in your good pleasure. Here he entreats about the rebuilding of Jerusalem after the return from Babylon. ‘Make good’, in the sense of, ‘exert beneficent influence on’, ‘show kindness to’. A number of copies write ‘for Zion’, in which you will interpret ‘make good’ in the sense of, ‘do good things for’. This is different from the former meaning and is like, Do good, O Lord, to the good. ‘In your good pleasure’, that is, ‘with your cooperation’.
β Καὶ οἰκοδομηθήτω τὰ τείχη ᾽Ιερουσαλήμ. Tὸ, οἰκοδομηθήτω, παρακλητικόν ἐστιν, εἰ καὶ προστακτικὸν φαίνεται.σπίζῃ αὐτῆς. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι τῶν πιστῶν καὶ διὰ μία Εκκλησία λέγεται, καὶ πολλαί · καὶ μία μὲν, διὰ τὴν μίαν πολιτείαν τῆς πίστεως· πολλαὶ δὲ, τοὺς πολλοὺς κατά τόπους καὶ πόλεις ναούς. "Οτι ἰδοὺ οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς συνήχθησαν. Κατὰ τῆς Ἱερουσαλήμ, ἢ τῆς Ἐκκλησίας τῶν πιστῶν. Διήλθοσαν ἐπιτοαυτό. Παρῆλθον ἐπ' αὐτὴν ὁμοῦ, συνασπίζοντες ἀλλήλοιν. Αὐτοὶ ἰδόντες, οὕτως ἐθαύμασαν. Τὸ Οὕτως, ἀντὶ τοῦ Μετὰ τὸ ἰδεῖν· πρὸ τοῦ ἰδεῖν γὰρ οὐκ ἐθαύ μαζον. Εταράχθησαν. Εθορυβήθησαν. Εσαλεύθησαν. Κατέστησαν ἀπὸ τοῦ φρονήμα τος, οὗ εἶχον. Τρόμος επελάβετο αὐτῶν. "Αγαν φοβηθέν- των. Ἐκεῖ ὠδῖνες ὡς τικτούσης. Έναὐτοῖς ἀγωνίαι, καὶ ὀδύναι, καὶ ἐποψίας κινδύνων, δίκην τικτούσης. Εν πνεύματι βιαίῳ συντρίψεις πλοῖα Θαρσείς. Εν κινήματι σφοδρῷ ὀργῆς συντρίψεις αὐτοὺς, καὶ οὕτως εὐχερῶς, ὡς πλοῖα Θαρσείς· λείπει γάρ, φησί, τὸ ὡς. Τόπου δὲ κλῆσις οἱ Θαρσεῖς, ὅθεν ἐναυπη γοῦντο πλοῖα εὐμεγέθη καὶ κάλλιστα. Η καὶ αὐτὰ συνε τρίψεις τὰ πλοῖα Θαρσείς, πολεμίους ἄγοντα. Τινὲς Θαρσεῖς λέγουσι την Λιβυκήν Καρχηδόνα (73). Καθάπερ ἠκούσαμεν, οὕτως ἴδομεν, ἐν πόλει Κυρίου τῶν δυνάμεων, ἐν πόλει τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Ταῦτά φασιν οἱ διαπεφευγότες τὰς ἐπαναστάσεις τῶν ἐχθρῶν, ὅτι Σύμφωνα οἷς ἠκούσαμεν είδομεν νῦν ἐν τῇ πόλει τοῦ δυνατοῦ Θεοῦ ἡμῶν· ἠκούσαμεν γὰρ ὅτι πολλὰ ὑπὲρ τοῦ λαοῦ αὐτοῦ ἑτερα- τούργησεν ὁ Θεός. Είδομεν δὲ τὰς τερατουρ γίας αὐτοῦ καὶ νῦν, καὶ ὰ εἴδομεν βεβαιοῦσιν & ηκούσαμεν. Ο Θεὸς ἐθεμελίωσεν αὐτὴν εἰς τὸν αἰῶνα. Τοῦτο μόνῃ τῇ Ἐκκλησίᾳ τῶν πιστῶν ἁρμόζει. Πύλαι γάρ, φησὶν, ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν αὐ- τῆς· τὰ γὰρ Ἱερουσόλυμα, κατεσκάφησαν ἐξ αὐτῆς κρηπῖδος, καὶ οὐδὲν ἔχουσιν ἐρεῖν πρὸς τοῦτο Ἰουδαίοι. Ὑπελάβομεν, ὁ Θεὸς, τὸ ἔλεός σου ἐν μέσῳ τοῦ λαοῦ σου. Προσεδοκήσαμεν την βοήθειάν σου, καὶ οὐκ ἠστοχήσαμεν. Τινὲς δὲ λέγουσι τὸν Ὑπελάβο μεν, σημαίνειν ἐνταῦθα τὸ διέγνω, εν. ὑπελάβομεν COMMENT IN PSALMOS. A fidei ac religionis unitatem. Per domus auten templa intelliguntur, quæ in variis mundi partibus a Christianis erecta sunt : in quibus cognoscitur ac manifestatur Christus, quoties adveniente per- secutione ipse Ecclesiam suam adjuverit. Illud etiam animadvertendum est, quod una esse fide- lium Ecclesia dicitur, et multæ : una quidem, fide : et multæ propter varia, quæ ubique locorum sunt, teunpla. Veas. 5. Quoniam ecce reges terræ congregati sunt.Adversus ipsam Jerusalem, vel adversus Eccle- siam fidelium. Convenerunt in unum. [ Aaversus Jerusalem vel Ecclesiam, ut diximus.] In unum autem conspira. verunt, et una impetum fecerunt, ut mutuo sibi auxilium ferrent. VERS. 6. Ipse videntes sic admirati sunt. Dictio sic, illud hoc in loco significare videtur quod B tunc demum illi reges admirati sunt, postquam Christi potentiam viderunt. Nam antequam viderent, non admirabantur. Turbati sunt. Hoc est tumultuati sunt. Commoti sunt. Quia a priori sententia destitere. VERS. 7. Tremor apprehendit eos. Magno timore affecti sunt. VERS. 8. Illic dolores ut parturientis. Affictiones in eis erant, et dolores et periculorum suspiciones, quemadmodum parientibus inesse solent. vehunt,` tu conteres. Sunt qui per Tharsis Carthaginem Libyæ intelligant. [Sunt et qui Indiæ regio. nem eam esse dicant.] In spiritu vehementi conteres naves Tharsis. In vehementi ac valido impetu iræ tuæ tam faciliter eos conteres, quam conterere soles naves Tharsis. Aiunt enim subintelligi debere dictionem, ul. C Tharsis vero loci nomen est, ubi conspicuæ atque excelsæ naves fabricari consueverant. Vel aliter: Ipsas, inquit, naves Tharsis, quæ inimicos nostros D VERS. 9. Sicut audivimus, ita et vidimus, in civi- tate Domini virtutum, in civitate Dei nostri. Hæc verba eorum nomine dicta sunt, qui inimicorum impetus efugerunt. Nos, inquit, in potentissimi Regis nostri civitate omnia vidimus consona iis, quæ audivimus. Audivimus enim quod mirabilia quædam operatus est pro populo suo : unde et con- sequenter admiranda multa conspicimus, etin cer- tiori fide confirmaınur. Deus fundavit eam in sæculum. Hæc verba soli conveniunt Ecclesiæ fidelium. Portæ enim, inquit, inferni non prævalebunt adversus eam". Ipsa etenim Jerusalem a fundamentis eversa ac solo æquata est. Quid igitur ad bæc dicere poterunt Judæi ? VERS. 10. Suscepimus, Deus, misericordiam tuam in medio populi tui. Exspectavimus, inquit, auxilium tuum, et spe nostra frustrati non sumus. Quidamı tamen dictionen significare dicunt hos non tantum susci. in loco idem quod, existimavimus, seu cognovimus [cum id verbum apud Græcos pere, sed suspicari etiam, atque existimare signifcet]. ** Matth. xvi, 18. Varia lectiones. PATROL, GR. CXXVIII. 173) Καλχηδόνα.
20β And let the walls of Jerusalem be built. The verb ‘let them be built’ has a hortatory force, even though it appears as an imperative.
α Τότε εὐδοκήσεις θυσίαν δικαιοσύνης. Τότε ἀποδέξῃ θυσίαν δικαίαν· ἐν ἑτέρῳ γὰρ τόπῳ οὐκ ἔστι δικαίως θύειν· ἐν μόνῃ γὰρ τῇ ᾽Ιερουσαλὴμ θύειν ὁ νόμος ἐπέτρεψεν.σπίζῃ αὐτῆς. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι τῶν πιστῶν καὶ διὰ μία Εκκλησία λέγεται, καὶ πολλαί · καὶ μία μὲν, διὰ τὴν μίαν πολιτείαν τῆς πίστεως· πολλαὶ δὲ, τοὺς πολλοὺς κατά τόπους καὶ πόλεις ναούς. "Οτι ἰδοὺ οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς συνήχθησαν. Κατὰ τῆς Ἱερουσαλήμ, ἢ τῆς Ἐκκλησίας τῶν πιστῶν. Διήλθοσαν ἐπιτοαυτό. Παρῆλθον ἐπ' αὐτὴν ὁμοῦ, συνασπίζοντες ἀλλήλοιν. Αὐτοὶ ἰδόντες, οὕτως ἐθαύμασαν. Τὸ Οὕτως, ἀντὶ τοῦ Μετὰ τὸ ἰδεῖν· πρὸ τοῦ ἰδεῖν γὰρ οὐκ ἐθαύ μαζον. Εταράχθησαν. Εθορυβήθησαν. Εσαλεύθησαν. Κατέστησαν ἀπὸ τοῦ φρονήμα τος, οὗ εἶχον. Τρόμος επελάβετο αὐτῶν. "Αγαν φοβηθέν- των. Ἐκεῖ ὠδῖνες ὡς τικτούσης. Έναὐτοῖς ἀγωνίαι, καὶ ὀδύναι, καὶ ἐποψίας κινδύνων, δίκην τικτούσης. Εν πνεύματι βιαίῳ συντρίψεις πλοῖα Θαρσείς. Εν κινήματι σφοδρῷ ὀργῆς συντρίψεις αὐτοὺς, καὶ οὕτως εὐχερῶς, ὡς πλοῖα Θαρσείς· λείπει γάρ, φησί, τὸ ὡς. Τόπου δὲ κλῆσις οἱ Θαρσεῖς, ὅθεν ἐναυπη γοῦντο πλοῖα εὐμεγέθη καὶ κάλλιστα. Η καὶ αὐτὰ συνε τρίψεις τὰ πλοῖα Θαρσείς, πολεμίους ἄγοντα. Τινὲς Θαρσεῖς λέγουσι την Λιβυκήν Καρχηδόνα (73). Καθάπερ ἠκούσαμεν, οὕτως ἴδομεν, ἐν πόλει Κυρίου τῶν δυνάμεων, ἐν πόλει τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Ταῦτά φασιν οἱ διαπεφευγότες τὰς ἐπαναστάσεις τῶν ἐχθρῶν, ὅτι Σύμφωνα οἷς ἠκούσαμεν είδομεν νῦν ἐν τῇ πόλει τοῦ δυνατοῦ Θεοῦ ἡμῶν· ἠκούσαμεν γὰρ ὅτι πολλὰ ὑπὲρ τοῦ λαοῦ αὐτοῦ ἑτερα- τούργησεν ὁ Θεός. Είδομεν δὲ τὰς τερατουρ γίας αὐτοῦ καὶ νῦν, καὶ ὰ εἴδομεν βεβαιοῦσιν & ηκούσαμεν. Ο Θεὸς ἐθεμελίωσεν αὐτὴν εἰς τὸν αἰῶνα. Τοῦτο μόνῃ τῇ Ἐκκλησίᾳ τῶν πιστῶν ἁρμόζει. Πύλαι γάρ, φησὶν, ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν αὐ- τῆς· τὰ γὰρ Ἱερουσόλυμα, κατεσκάφησαν ἐξ αὐτῆς κρηπῖδος, καὶ οὐδὲν ἔχουσιν ἐρεῖν πρὸς τοῦτο Ἰουδαίοι. Ὑπελάβομεν, ὁ Θεὸς, τὸ ἔλεός σου ἐν μέσῳ τοῦ λαοῦ σου. Προσεδοκήσαμεν την βοήθειάν σου, καὶ οὐκ ἠστοχήσαμεν. Τινὲς δὲ λέγουσι τὸν Ὑπελάβο μεν, σημαίνειν ἐνταῦθα τὸ διέγνω, εν. ὑπελάβομεν COMMENT IN PSALMOS. A fidei ac religionis unitatem. Per domus auten templa intelliguntur, quæ in variis mundi partibus a Christianis erecta sunt : in quibus cognoscitur ac manifestatur Christus, quoties adveniente per- secutione ipse Ecclesiam suam adjuverit. Illud etiam animadvertendum est, quod una esse fide- lium Ecclesia dicitur, et multæ : una quidem, fide : et multæ propter varia, quæ ubique locorum sunt, teunpla. Veas. 5. Quoniam ecce reges terræ congregati sunt.Adversus ipsam Jerusalem, vel adversus Eccle- siam fidelium. Convenerunt in unum. [ Aaversus Jerusalem vel Ecclesiam, ut diximus.] In unum autem conspira. verunt, et una impetum fecerunt, ut mutuo sibi auxilium ferrent. VERS. 6. Ipse videntes sic admirati sunt. Dictio sic, illud hoc in loco significare videtur quod B tunc demum illi reges admirati sunt, postquam Christi potentiam viderunt. Nam antequam viderent, non admirabantur. Turbati sunt. Hoc est tumultuati sunt. Commoti sunt. Quia a priori sententia destitere. VERS. 7. Tremor apprehendit eos. Magno timore affecti sunt. VERS. 8. Illic dolores ut parturientis. Affictiones in eis erant, et dolores et periculorum suspiciones, quemadmodum parientibus inesse solent. vehunt,` tu conteres. Sunt qui per Tharsis Carthaginem Libyæ intelligant. [Sunt et qui Indiæ regio. nem eam esse dicant.] In spiritu vehementi conteres naves Tharsis. In vehementi ac valido impetu iræ tuæ tam faciliter eos conteres, quam conterere soles naves Tharsis. Aiunt enim subintelligi debere dictionem, ul. C Tharsis vero loci nomen est, ubi conspicuæ atque excelsæ naves fabricari consueverant. Vel aliter: Ipsas, inquit, naves Tharsis, quæ inimicos nostros D VERS. 9. Sicut audivimus, ita et vidimus, in civi- tate Domini virtutum, in civitate Dei nostri. Hæc verba eorum nomine dicta sunt, qui inimicorum impetus efugerunt. Nos, inquit, in potentissimi Regis nostri civitate omnia vidimus consona iis, quæ audivimus. Audivimus enim quod mirabilia quædam operatus est pro populo suo : unde et con- sequenter admiranda multa conspicimus, etin cer- tiori fide confirmaınur. Deus fundavit eam in sæculum. Hæc verba soli conveniunt Ecclesiæ fidelium. Portæ enim, inquit, inferni non prævalebunt adversus eam". Ipsa etenim Jerusalem a fundamentis eversa ac solo æquata est. Quid igitur ad bæc dicere poterunt Judæi ? VERS. 10. Suscepimus, Deus, misericordiam tuam in medio populi tui. Exspectavimus, inquit, auxilium tuum, et spe nostra frustrati non sumus. Quidamı tamen dictionen significare dicunt hos non tantum susci. in loco idem quod, existimavimus, seu cognovimus [cum id verbum apud Græcos pere, sed suspicari etiam, atque existimare signifcet]. ** Matth. xvi, 18. Varia lectiones. PATROL, GR. CXXVIII. 173) Καλχηδόνα.
21α Then you will have pleasure in a sacrifice of justice. Then you will accept a just sacrifice; for one does not sacrifice justly in another place, for it was only in Jerusalem that the law permitted sacrifice.
β Ἀναφορὰν καὶ ὁλοκαυτώματα. Ἀναφορὰν μὲν λέγει, τὰ ἀφαιρέματα, τὰ ἐκ μέρους προσφερόμενα· ὁλοκαυτώματα δὲ, τὰ καθ’ ὁλοκληρίαν καιόμενα.σπίζῃ αὐτῆς. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι τῶν πιστῶν καὶ διὰ μία Εκκλησία λέγεται, καὶ πολλαί · καὶ μία μὲν, διὰ τὴν μίαν πολιτείαν τῆς πίστεως· πολλαὶ δὲ, τοὺς πολλοὺς κατά τόπους καὶ πόλεις ναούς. "Οτι ἰδοὺ οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς συνήχθησαν. Κατὰ τῆς Ἱερουσαλήμ, ἢ τῆς Ἐκκλησίας τῶν πιστῶν. Διήλθοσαν ἐπιτοαυτό. Παρῆλθον ἐπ' αὐτὴν ὁμοῦ, συνασπίζοντες ἀλλήλοιν. Αὐτοὶ ἰδόντες, οὕτως ἐθαύμασαν. Τὸ Οὕτως, ἀντὶ τοῦ Μετὰ τὸ ἰδεῖν· πρὸ τοῦ ἰδεῖν γὰρ οὐκ ἐθαύ μαζον. Εταράχθησαν. Εθορυβήθησαν. Εσαλεύθησαν. Κατέστησαν ἀπὸ τοῦ φρονήμα τος, οὗ εἶχον. Τρόμος επελάβετο αὐτῶν. "Αγαν φοβηθέν- των. Ἐκεῖ ὠδῖνες ὡς τικτούσης. Έναὐτοῖς ἀγωνίαι, καὶ ὀδύναι, καὶ ἐποψίας κινδύνων, δίκην τικτούσης. Εν πνεύματι βιαίῳ συντρίψεις πλοῖα Θαρσείς. Εν κινήματι σφοδρῷ ὀργῆς συντρίψεις αὐτοὺς, καὶ οὕτως εὐχερῶς, ὡς πλοῖα Θαρσείς· λείπει γάρ, φησί, τὸ ὡς. Τόπου δὲ κλῆσις οἱ Θαρσεῖς, ὅθεν ἐναυπη γοῦντο πλοῖα εὐμεγέθη καὶ κάλλιστα. Η καὶ αὐτὰ συνε τρίψεις τὰ πλοῖα Θαρσείς, πολεμίους ἄγοντα. Τινὲς Θαρσεῖς λέγουσι την Λιβυκήν Καρχηδόνα (73). Καθάπερ ἠκούσαμεν, οὕτως ἴδομεν, ἐν πόλει Κυρίου τῶν δυνάμεων, ἐν πόλει τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Ταῦτά φασιν οἱ διαπεφευγότες τὰς ἐπαναστάσεις τῶν ἐχθρῶν, ὅτι Σύμφωνα οἷς ἠκούσαμεν είδομεν νῦν ἐν τῇ πόλει τοῦ δυνατοῦ Θεοῦ ἡμῶν· ἠκούσαμεν γὰρ ὅτι πολλὰ ὑπὲρ τοῦ λαοῦ αὐτοῦ ἑτερα- τούργησεν ὁ Θεός. Είδομεν δὲ τὰς τερατουρ γίας αὐτοῦ καὶ νῦν, καὶ ὰ εἴδομεν βεβαιοῦσιν & ηκούσαμεν. Ο Θεὸς ἐθεμελίωσεν αὐτὴν εἰς τὸν αἰῶνα. Τοῦτο μόνῃ τῇ Ἐκκλησίᾳ τῶν πιστῶν ἁρμόζει. Πύλαι γάρ, φησὶν, ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν αὐ- τῆς· τὰ γὰρ Ἱερουσόλυμα, κατεσκάφησαν ἐξ αὐτῆς κρηπῖδος, καὶ οὐδὲν ἔχουσιν ἐρεῖν πρὸς τοῦτο Ἰουδαίοι. Ὑπελάβομεν, ὁ Θεὸς, τὸ ἔλεός σου ἐν μέσῳ τοῦ λαοῦ σου. Προσεδοκήσαμεν την βοήθειάν σου, καὶ οὐκ ἠστοχήσαμεν. Τινὲς δὲ λέγουσι τὸν Ὑπελάβο μεν, σημαίνειν ἐνταῦθα τὸ διέγνω, εν. ὑπελάβομεν COMMENT IN PSALMOS. A fidei ac religionis unitatem. Per domus auten templa intelliguntur, quæ in variis mundi partibus a Christianis erecta sunt : in quibus cognoscitur ac manifestatur Christus, quoties adveniente per- secutione ipse Ecclesiam suam adjuverit. Illud etiam animadvertendum est, quod una esse fide- lium Ecclesia dicitur, et multæ : una quidem, fide : et multæ propter varia, quæ ubique locorum sunt, teunpla. Veas. 5. Quoniam ecce reges terræ congregati sunt.Adversus ipsam Jerusalem, vel adversus Eccle- siam fidelium. Convenerunt in unum. [ Aaversus Jerusalem vel Ecclesiam, ut diximus.] In unum autem conspira. verunt, et una impetum fecerunt, ut mutuo sibi auxilium ferrent. VERS. 6. Ipse videntes sic admirati sunt. Dictio sic, illud hoc in loco significare videtur quod B tunc demum illi reges admirati sunt, postquam Christi potentiam viderunt. Nam antequam viderent, non admirabantur. Turbati sunt. Hoc est tumultuati sunt. Commoti sunt. Quia a priori sententia destitere. VERS. 7. Tremor apprehendit eos. Magno timore affecti sunt. VERS. 8. Illic dolores ut parturientis. Affictiones in eis erant, et dolores et periculorum suspiciones, quemadmodum parientibus inesse solent. vehunt,` tu conteres. Sunt qui per Tharsis Carthaginem Libyæ intelligant. [Sunt et qui Indiæ regio. nem eam esse dicant.] In spiritu vehementi conteres naves Tharsis. In vehementi ac valido impetu iræ tuæ tam faciliter eos conteres, quam conterere soles naves Tharsis. Aiunt enim subintelligi debere dictionem, ul. C Tharsis vero loci nomen est, ubi conspicuæ atque excelsæ naves fabricari consueverant. Vel aliter: Ipsas, inquit, naves Tharsis, quæ inimicos nostros D VERS. 9. Sicut audivimus, ita et vidimus, in civi- tate Domini virtutum, in civitate Dei nostri. Hæc verba eorum nomine dicta sunt, qui inimicorum impetus efugerunt. Nos, inquit, in potentissimi Regis nostri civitate omnia vidimus consona iis, quæ audivimus. Audivimus enim quod mirabilia quædam operatus est pro populo suo : unde et con- sequenter admiranda multa conspicimus, etin cer- tiori fide confirmaınur. Deus fundavit eam in sæculum. Hæc verba soli conveniunt Ecclesiæ fidelium. Portæ enim, inquit, inferni non prævalebunt adversus eam". Ipsa etenim Jerusalem a fundamentis eversa ac solo æquata est. Quid igitur ad bæc dicere poterunt Judæi ? VERS. 10. Suscepimus, Deus, misericordiam tuam in medio populi tui. Exspectavimus, inquit, auxilium tuum, et spe nostra frustrati non sumus. Quidamı tamen dictionen significare dicunt hos non tantum susci. in loco idem quod, existimavimus, seu cognovimus [cum id verbum apud Græcos pere, sed suspicari etiam, atque existimare signifcet]. ** Matth. xvi, 18. Varia lectiones. PATROL, GR. CXXVIII. 173) Καλχηδόνα.
21β Oblation and whole burnt offerings. ‘Oblation’ is what he calls the ‘parts taken away’, the offerings in part, while ‘whole burnt offerings’ are the offerings burned in their entirety.
γ Τότε ἀνοίσουσιν ἐπὶ τὸ θυσιαστήριόν σου μόσχους. Ταῦτα μὲν καθ’ ἱστορίαν· ἀναγωγικῶς δὲ, περὶ τῆς Ἐκκλησίας τῶν πιστῶν καὶ τῆς εὐαγγελικῆς θυσίας προφητεύει· εὐδοκίαν μὲν λέγων, τὴν ἐνανθρώπησιν τοῦ Σωτῆρος, ὡς ἀγαθὴν βούλησιν· Σιὼν δὲ, τὴν πολιτείαν τῶν Χριστιανῶν· τείχη δὲ αὐτῆς, τοὺς ἐπισκόπους καὶ διδασκάλους· τότε δὲ ἀποδέξεται καὶ θυσίαν δικαιοσύνης, ἤγουν ἀρετῆς. Καὶ ἀναφορὰν μὲν, τὰς διὰ Χριστὸν ἐκ μέρους καύσειςσπίζῃ αὐτῆς. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι τῶν πιστῶν καὶ διὰ μία Εκκλησία λέγεται, καὶ πολλαί · καὶ μία μὲν, διὰ τὴν μίαν πολιτείαν τῆς πίστεως· πολλαὶ δὲ, τοὺς πολλοὺς κατά τόπους καὶ πόλεις ναούς. "Οτι ἰδοὺ οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς συνήχθησαν. Κατὰ τῆς Ἱερουσαλήμ, ἢ τῆς Ἐκκλησίας τῶν πιστῶν. Διήλθοσαν ἐπιτοαυτό. Παρῆλθον ἐπ' αὐτὴν ὁμοῦ, συνασπίζοντες ἀλλήλοιν. Αὐτοὶ ἰδόντες, οὕτως ἐθαύμασαν. Τὸ Οὕτως, ἀντὶ τοῦ Μετὰ τὸ ἰδεῖν· πρὸ τοῦ ἰδεῖν γὰρ οὐκ ἐθαύ μαζον. Εταράχθησαν. Εθορυβήθησαν. Εσαλεύθησαν. Κατέστησαν ἀπὸ τοῦ φρονήμα τος, οὗ εἶχον. Τρόμος επελάβετο αὐτῶν. "Αγαν φοβηθέν- των. Ἐκεῖ ὠδῖνες ὡς τικτούσης. Έναὐτοῖς ἀγωνίαι, καὶ ὀδύναι, καὶ ἐποψίας κινδύνων, δίκην τικτούσης. Εν πνεύματι βιαίῳ συντρίψεις πλοῖα Θαρσείς. Εν κινήματι σφοδρῷ ὀργῆς συντρίψεις αὐτοὺς, καὶ οὕτως εὐχερῶς, ὡς πλοῖα Θαρσείς· λείπει γάρ, φησί, τὸ ὡς. Τόπου δὲ κλῆσις οἱ Θαρσεῖς, ὅθεν ἐναυπη γοῦντο πλοῖα εὐμεγέθη καὶ κάλλιστα. Η καὶ αὐτὰ συνε τρίψεις τὰ πλοῖα Θαρσείς, πολεμίους ἄγοντα. Τινὲς Θαρσεῖς λέγουσι την Λιβυκήν Καρχηδόνα (73). Καθάπερ ἠκούσαμεν, οὕτως ἴδομεν, ἐν πόλει Κυρίου τῶν δυνάμεων, ἐν πόλει τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Ταῦτά φασιν οἱ διαπεφευγότες τὰς ἐπαναστάσεις τῶν ἐχθρῶν, ὅτι Σύμφωνα οἷς ἠκούσαμεν είδομεν νῦν ἐν τῇ πόλει τοῦ δυνατοῦ Θεοῦ ἡμῶν· ἠκούσαμεν γὰρ ὅτι πολλὰ ὑπὲρ τοῦ λαοῦ αὐτοῦ ἑτερα- τούργησεν ὁ Θεός. Είδομεν δὲ τὰς τερατουρ γίας αὐτοῦ καὶ νῦν, καὶ ὰ εἴδομεν βεβαιοῦσιν & ηκούσαμεν. Ο Θεὸς ἐθεμελίωσεν αὐτὴν εἰς τὸν αἰῶνα. Τοῦτο μόνῃ τῇ Ἐκκλησίᾳ τῶν πιστῶν ἁρμόζει. Πύλαι γάρ, φησὶν, ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν αὐ- τῆς· τὰ γὰρ Ἱερουσόλυμα, κατεσκάφησαν ἐξ αὐτῆς κρηπῖδος, καὶ οὐδὲν ἔχουσιν ἐρεῖν πρὸς τοῦτο Ἰουδαίοι. Ὑπελάβομεν, ὁ Θεὸς, τὸ ἔλεός σου ἐν μέσῳ τοῦ λαοῦ σου. Προσεδοκήσαμεν την βοήθειάν σου, καὶ οὐκ ἠστοχήσαμεν. Τινὲς δὲ λέγουσι τὸν Ὑπελάβο μεν, σημαίνειν ἐνταῦθα τὸ διέγνω, εν. ὑπελάβομεν COMMENT IN PSALMOS. A fidei ac religionis unitatem. Per domus auten templa intelliguntur, quæ in variis mundi partibus a Christianis erecta sunt : in quibus cognoscitur ac manifestatur Christus, quoties adveniente per- secutione ipse Ecclesiam suam adjuverit. Illud etiam animadvertendum est, quod una esse fide- lium Ecclesia dicitur, et multæ : una quidem, fide : et multæ propter varia, quæ ubique locorum sunt, teunpla. Veas. 5. Quoniam ecce reges terræ congregati sunt.Adversus ipsam Jerusalem, vel adversus Eccle- siam fidelium. Convenerunt in unum. [ Aaversus Jerusalem vel Ecclesiam, ut diximus.] In unum autem conspira. verunt, et una impetum fecerunt, ut mutuo sibi auxilium ferrent. VERS. 6. Ipse videntes sic admirati sunt. Dictio sic, illud hoc in loco significare videtur quod B tunc demum illi reges admirati sunt, postquam Christi potentiam viderunt. Nam antequam viderent, non admirabantur. Turbati sunt. Hoc est tumultuati sunt. Commoti sunt. Quia a priori sententia destitere. VERS. 7. Tremor apprehendit eos. Magno timore affecti sunt. VERS. 8. Illic dolores ut parturientis. Affictiones in eis erant, et dolores et periculorum suspiciones, quemadmodum parientibus inesse solent. vehunt,` tu conteres. Sunt qui per Tharsis Carthaginem Libyæ intelligant. [Sunt et qui Indiæ regio. nem eam esse dicant.] In spiritu vehementi conteres naves Tharsis. In vehementi ac valido impetu iræ tuæ tam faciliter eos conteres, quam conterere soles naves Tharsis. Aiunt enim subintelligi debere dictionem, ul. C Tharsis vero loci nomen est, ubi conspicuæ atque excelsæ naves fabricari consueverant. Vel aliter: Ipsas, inquit, naves Tharsis, quæ inimicos nostros D VERS. 9. Sicut audivimus, ita et vidimus, in civi- tate Domini virtutum, in civitate Dei nostri. Hæc verba eorum nomine dicta sunt, qui inimicorum impetus efugerunt. Nos, inquit, in potentissimi Regis nostri civitate omnia vidimus consona iis, quæ audivimus. Audivimus enim quod mirabilia quædam operatus est pro populo suo : unde et con- sequenter admiranda multa conspicimus, etin cer- tiori fide confirmaınur. Deus fundavit eam in sæculum. Hæc verba soli conveniunt Ecclesiæ fidelium. Portæ enim, inquit, inferni non prævalebunt adversus eam". Ipsa etenim Jerusalem a fundamentis eversa ac solo æquata est. Quid igitur ad bæc dicere poterunt Judæi ? VERS. 10. Suscepimus, Deus, misericordiam tuam in medio populi tui. Exspectavimus, inquit, auxilium tuum, et spe nostra frustrati non sumus. Quidamı tamen dictionen significare dicunt hos non tantum susci. in loco idem quod, existimavimus, seu cognovimus [cum id verbum apud Græcos pere, sed suspicari etiam, atque existimare signifcet]. ** Matth. xvi, 18. Varia lectiones. PATROL, GR. CXXVIII. 173) Καλχηδόνα.
21γ Then they will offer calves upon your altar. This all is in a historical sense. In an anagogical sense, he is prophesying about the Church of the faithful and the Gospel sacrifice, calling ‘good pleasure’ the incarnation of the Saviour as God’s good purpose, ‘Zion’ the community of Christians; its ‘walls’, the bishops and teachers; ‘then’ he will accept a sac- rifice of justice, namely of virtue; ‘oblation’, the partial combustions of the confessors, ‘whole
τῶν ὁμολογητῶν, ὁλοκαυτώματα δὲ, τὰς καθ’ ὁλόκληρον τῶν μαρτύρων· ἢ τὸ μὲν, τοὺς διὰ ξίφους ἀκροτηριασμοὺς τῶν ὁμολογητῶν, τὸ δὲ, τὰς τῶν μαρτύρων σφαγάς· ἢ τὸ μὲν, τὴν ἐκ μέρους ἀρετὴν, ὡς τὴν ἐν γάμῳ ἢ ἐν ἄλλῳ βιωτικῷ σχήματι, τὸ δὲ, τὴν τελείαν, ὡς τὴν ἐν ἀγαμίᾳ ἢ ἐν μοναδικῇ πολιτείᾳ. Μόσχοι δὲ, σιτιστοὶ τῇ χορηγίᾳ τῶν ἀρετῶν καὶ πίονες τῷ ἁγίῳ Πνεύματι καὶ κερατίζοντες τὸν διάβολον, καθόλου πάντες οἱ τέλειοι καὶ πράξει καὶ λόγῳ, οἳ καὶ εἰς τὸ ἐπουράνιον ἀνάγονται θυσιαστήριον εἰς ὀσμὴν εὐωδίας τῷ Θεῷ. Χρὴ δὲ γινώσκειν, ὅτι πολλοὶ πολλάκις τὴν διάθεσιν τοῦ μέλλοντος χρόνου ἀντὶ εὐκτικοῦ λόγου παραλαμβάνουσιν, ἰδίωμα καὶ τοῦτο τῆς Ἑβραΐδος διαλέκτου λέγοντες, ὡς τὸ, ῾Ραντιεῖς με ὑσσώπῳ, καὶ καθαρισθήσομαι· πλυνεῖς με, καὶ ὑπὲρ χιόνα λευκανθήσομαι, καὶ ὅσα τοιαῦτα. |σπίζῃ αὐτῆς. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι τῶν πιστῶν καὶ διὰ μία Εκκλησία λέγεται, καὶ πολλαί · καὶ μία μὲν, διὰ τὴν μίαν πολιτείαν τῆς πίστεως· πολλαὶ δὲ, τοὺς πολλοὺς κατά τόπους καὶ πόλεις ναούς. "Οτι ἰδοὺ οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς συνήχθησαν. Κατὰ τῆς Ἱερουσαλήμ, ἢ τῆς Ἐκκλησίας τῶν πιστῶν. Διήλθοσαν ἐπιτοαυτό. Παρῆλθον ἐπ' αὐτὴν ὁμοῦ, συνασπίζοντες ἀλλήλοιν. Αὐτοὶ ἰδόντες, οὕτως ἐθαύμασαν. Τὸ Οὕτως, ἀντὶ τοῦ Μετὰ τὸ ἰδεῖν· πρὸ τοῦ ἰδεῖν γὰρ οὐκ ἐθαύ μαζον. Εταράχθησαν. Εθορυβήθησαν. Εσαλεύθησαν. Κατέστησαν ἀπὸ τοῦ φρονήμα τος, οὗ εἶχον. Τρόμος επελάβετο αὐτῶν. "Αγαν φοβηθέν- των. Ἐκεῖ ὠδῖνες ὡς τικτούσης. Έναὐτοῖς ἀγωνίαι, καὶ ὀδύναι, καὶ ἐποψίας κινδύνων, δίκην τικτούσης. Εν πνεύματι βιαίῳ συντρίψεις πλοῖα Θαρσείς. Εν κινήματι σφοδρῷ ὀργῆς συντρίψεις αὐτοὺς, καὶ οὕτως εὐχερῶς, ὡς πλοῖα Θαρσείς· λείπει γάρ, φησί, τὸ ὡς. Τόπου δὲ κλῆσις οἱ Θαρσεῖς, ὅθεν ἐναυπη γοῦντο πλοῖα εὐμεγέθη καὶ κάλλιστα. Η καὶ αὐτὰ συνε τρίψεις τὰ πλοῖα Θαρσείς, πολεμίους ἄγοντα. Τινὲς Θαρσεῖς λέγουσι την Λιβυκήν Καρχηδόνα (73). Καθάπερ ἠκούσαμεν, οὕτως ἴδομεν, ἐν πόλει Κυρίου τῶν δυνάμεων, ἐν πόλει τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Ταῦτά φασιν οἱ διαπεφευγότες τὰς ἐπαναστάσεις τῶν ἐχθρῶν, ὅτι Σύμφωνα οἷς ἠκούσαμεν είδομεν νῦν ἐν τῇ πόλει τοῦ δυνατοῦ Θεοῦ ἡμῶν· ἠκούσαμεν γὰρ ὅτι πολλὰ ὑπὲρ τοῦ λαοῦ αὐτοῦ ἑτερα- τούργησεν ὁ Θεός. Είδομεν δὲ τὰς τερατουρ γίας αὐτοῦ καὶ νῦν, καὶ ὰ εἴδομεν βεβαιοῦσιν & ηκούσαμεν. Ο Θεὸς ἐθεμελίωσεν αὐτὴν εἰς τὸν αἰῶνα. Τοῦτο μόνῃ τῇ Ἐκκλησίᾳ τῶν πιστῶν ἁρμόζει. Πύλαι γάρ, φησὶν, ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν αὐ- τῆς· τὰ γὰρ Ἱερουσόλυμα, κατεσκάφησαν ἐξ αὐτῆς κρηπῖδος, καὶ οὐδὲν ἔχουσιν ἐρεῖν πρὸς τοῦτο Ἰουδαίοι. Ὑπελάβομεν, ὁ Θεὸς, τὸ ἔλεός σου ἐν μέσῳ τοῦ λαοῦ σου. Προσεδοκήσαμεν την βοήθειάν σου, καὶ οὐκ ἠστοχήσαμεν. Τινὲς δὲ λέγουσι τὸν Ὑπελάβο μεν, σημαίνειν ἐνταῦθα τὸ διέγνω, εν. ὑπελάβομεν COMMENT IN PSALMOS. A fidei ac religionis unitatem. Per domus auten templa intelliguntur, quæ in variis mundi partibus a Christianis erecta sunt : in quibus cognoscitur ac manifestatur Christus, quoties adveniente per- secutione ipse Ecclesiam suam adjuverit. Illud etiam animadvertendum est, quod una esse fide- lium Ecclesia dicitur, et multæ : una quidem, fide : et multæ propter varia, quæ ubique locorum sunt, teunpla. Veas. 5. Quoniam ecce reges terræ congregati sunt.Adversus ipsam Jerusalem, vel adversus Eccle- siam fidelium. Convenerunt in unum. [ Aaversus Jerusalem vel Ecclesiam, ut diximus.] In unum autem conspira. verunt, et una impetum fecerunt, ut mutuo sibi auxilium ferrent. VERS. 6. Ipse videntes sic admirati sunt. Dictio sic, illud hoc in loco significare videtur quod B tunc demum illi reges admirati sunt, postquam Christi potentiam viderunt. Nam antequam viderent, non admirabantur. Turbati sunt. Hoc est tumultuati sunt. Commoti sunt. Quia a priori sententia destitere. VERS. 7. Tremor apprehendit eos. Magno timore affecti sunt. VERS. 8. Illic dolores ut parturientis. Affictiones in eis erant, et dolores et periculorum suspiciones, quemadmodum parientibus inesse solent. vehunt,` tu conteres. Sunt qui per Tharsis Carthaginem Libyæ intelligant. [Sunt et qui Indiæ regio. nem eam esse dicant.] In spiritu vehementi conteres naves Tharsis. In vehementi ac valido impetu iræ tuæ tam faciliter eos conteres, quam conterere soles naves Tharsis. Aiunt enim subintelligi debere dictionem, ul. C Tharsis vero loci nomen est, ubi conspicuæ atque excelsæ naves fabricari consueverant. Vel aliter: Ipsas, inquit, naves Tharsis, quæ inimicos nostros D VERS. 9. Sicut audivimus, ita et vidimus, in civi- tate Domini virtutum, in civitate Dei nostri. Hæc verba eorum nomine dicta sunt, qui inimicorum impetus efugerunt. Nos, inquit, in potentissimi Regis nostri civitate omnia vidimus consona iis, quæ audivimus. Audivimus enim quod mirabilia quædam operatus est pro populo suo : unde et con- sequenter admiranda multa conspicimus, etin cer- tiori fide confirmaınur. Deus fundavit eam in sæculum. Hæc verba soli conveniunt Ecclesiæ fidelium. Portæ enim, inquit, inferni non prævalebunt adversus eam". Ipsa etenim Jerusalem a fundamentis eversa ac solo æquata est. Quid igitur ad bæc dicere poterunt Judæi ? VERS. 10. Suscepimus, Deus, misericordiam tuam in medio populi tui. Exspectavimus, inquit, auxilium tuum, et spe nostra frustrati non sumus. Quidamı tamen dictionen significare dicunt hos non tantum susci. in loco idem quod, existimavimus, seu cognovimus [cum id verbum apud Græcos pere, sed suspicari etiam, atque existimare signifcet]. ** Matth. xvi, 18. Varia lectiones. PATROL, GR. CXXVIII. 173) Καλχηδόνα.
burnt offerings’ the total immolations of the martyrs; or else the one being the amputations by sword suffered by the confessors and the other being the slayings of the martyrs; or the one being partial virtue (as in marriage or some other form of life), the other being perfect virtue (as the life in virginity or in solitude); calves (fed by the abundance of the virtues and fat in the holy Spirit and butting the devil with their horns), all those in general who are perfect in deed and in word and who are led up to the heavenly altar as a savour of sweet fragrance to God. We need to know that many often take the force of the future tense in the sense of the optative, saying that this is a idiom of the Hebrew dialect, as with, You will sprinkle me with hyssop and I shall be cleansed, you will wash me and I shall be made whiter than snow, and suchlike.
Psalmus LXIVPsalmus LXVPsalmus LXVI
PG 128:65551 να΄Μὴ οἰκτειρήσῃς πάντας τοὺς ἐργαζομένους τὴν ἀνομίαν. Τοὺς ἀνε πιστρόφως ἔχοντας, (6) ὡς οἱ περὶ τὸν Σαούλ, καὶ τὸν ᾿Ανναν, καὶ Καϊάφα», καὶ τοὺς δαίμονας, ἵνα σωφρονέστεροι διὰ τοῦ ὑπου δείγματος οἱ ἄνθρωποι γένωνται Επιστρέψουσιν εἰς ἑσπέραν, καὶ λιμώξουσιν ὡς κύων, καὶ κυκλώσουσι πόλιν. Τὸ ἑσπέρας, τὸ ὀψέ ποτε σημαίνει. Προφητεύει δὲ, ὅτι ἔσται και ρὸς, ὅτε τινὲς τῶν Ἰουδαίων ἐπιστρέψουσιν εἰς Ἱε ρουσαλήμ, ἀπὸ τῆς διασπορᾶς, καὶ μὴ εὑρόντες ἐν αὐτῇ τροφάς διὰ τὸ ἀλλόφυλον τῶν κυριευόντων αὐτῆς, λιμώξουσι σφοδρῶς, καὶ οὐδὲ ἐν τῇ Ἱερου σαλὴμ στῆναι συγχωρηθήσονται, ἀλλ᾽ ἀπελαυνόμε νοι ὡς (7) άγγος, κύκλῳ τῆς ποτὲ πόλεως αὐτῶν Β αὐλισθήσονται, δ καὶ μέχρι τοῦ νῦν ὁρᾶται γινόμε νον. Εἰς παράδειγμα δὲ τὸν κύνα παρέλαβε, διὰ τὸ λιμώττειν ἄγαν τουτὶ τὸ ζῶον, καὶ διὰ τὴν ἀναί δειαν. Ἰδοὺ ἀποφθέγξονται ἐν τῷ στόματι αὐτῶν. Απόφασιν ἐξενέγκωσι κατὰ τοῦ Χριστοῦ, τοῦ Σταυρωθήτω. Παρατηρητέον δὲ, ὡς προείπομεν, ὅτι τὸν Ἰδοὺ πλεονάζον παρὰ τῇ διαλέκτῳ τῶν Εβραίων, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, περιττόν τέθειται. Καὶ ῥομφαία ἐν τοῖς χείλεσιν αὐτῶν. Ρομφαίαν καλεῖ τὸν θανατηφόρον λόγον, ὃς ἐστιν ἡ δηλωθεῖσα ἀπόφασις. *Οτι τίς ήκουσε ; Τοιαῦτα δὲ λέγουσιν ὅτι, ὡς δοκεῖ αὐτοῖς, οὐδεὶς ἤκουσεν, ἐκδικεῖν τὸν ἐπιβου- λευόμενον δυνάμενος. Ἀντὶ γὰρ τοῦ Τίς, Οὐδεὶς ἐξέδωκεν ὁ Σύμμαχος· οίονται γάρ, φησίν, αὐτὸν ἀβοήθητον. ὅμοιόν ἐστι τῷ, Ὁ κατοικῶν ἐν οὐρανοῖς ἐκγελά- σεται αὐτοὺς, περὶ οὗ ἐν τῷ β' ψαλμῷ προεί ρηται. Εξουδενώσεις πάντα τὰ ἔθνη. Τὰ μὴ δεχό μενα τὸ κήρυγμα τοῦ Εὐαγγελίου, τὰ πολεμοῦντα τοῖς δούλοις σου. Λέγει δὲ καὶ ἄλλως τὰ] συστήματα τῶν δαιμόνων. Το κράτος μου πρὸς σὲ φυλάξω. Τοῦτο, περὶ ἑαυτοῦ φασιν εἰπεῖν τὸν Δαβίδ, ὅτι Τὴν ὀφειλομένην μοι βασιλείαν οὐκ αὐτὸς σφετερίσομαι, ἀνελὼν τὸν Σαούλ, ἀλλὰ σοὶ ταύτην ἐάσω, τοῦτο γὰρ τὸ, φυσ λάξω, σημαίνει νῦν, δοθησομένην, ὅταν θελήσης. Το δὲ, Πρὸς σέ, ἀντὶ τοῦ, Παρὰ σοί. *Οτι σὺ ἀντιλήπτωρ μου εἶ. Διότι σύ μοι βοη- θεῖς, ὁ πάντα δυνάμενος. Ο Θεός μου τὸ ἔλεος αὐτοῦ προφθάσει με. Ο Θεός μου οἷός ἐστι· τὸ ἔλεος αὐτοῦ προλάβῃ τὴν ἐμὴν αἴτησιν. Οὕτω ταχὺς ἐστι εἰς βοήθειαν. 'Ο Θεός μου δείξει μοι ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου. Λείπει τὸ Οσα βούλομαι, ἢ Οσα εἰκός ἐστι· τοιοῦ EUTHYMII ZIGABENI Ne miserearis omnibus qui operantur iniquiatem. A fis nimirum, qui pertinaces sunt in malo, quales erant Saul et socii, Anna, Caiphas et damones, atque hæc facito, ut cæteri homines hoc exemplo prudentiores fiant. VERS. 7. Convertentur ad vesperam, et famem pa- tientur ut canes, et circuibunt civitatem. Ad vespe- ram, hoc est, sero aliquando. Prædicit enim futu- rum esse tempus, quando Judæorum aliqui ex dispersione sua revertentur in Jerusalem, et nullis in ea inventis cibis, quia civitas sub externorum erit imperio, misere esurient. Quinimo nec illic persistere poterunt, sed ut profani, atque ideo re- jecti, extra muros civitatis jacentes mœrebunt : quod etiam inpræsentiarum eis accidere videmus. Canis vero similitudine usus est, quod famelicum animal sit, et impudens. VERS. 8. Ecce loquentur in ore suo. Sententiam nimirum ferentes adversum Christum : veluti cum cruci illum affigi instantissime postnłaverunt. Ob- pervandum vero est, ut prædiximus, quod dictio, Ecce, abundat sæpe apud Hebræos, atque ut pluri- mum est superflua. El gladius in labiis eorum. Gladium appellat acerbissimum sermonem nefariæ illius sententiæ, quam paulo ante prædiximus. Quoniam quis audivit ? Hujusmodi, inquit, ab eis proferuntur verba. Quia eorum judicio nullus audivit ; nullus, iuquam, qui Christum injuriis C oppressum posset eximere. Unde Symmachus pro quis, nemo transtulit. Putavit enim, inquit, Chri- stum a nemine adjuvari debere. VERS. 9. Et tu, Domine, deridebis eos. Hoc est simile ei, quod alibi legimus in secundo psalmo : Qui habitat in cœlis, irridebit eos. Ad nihilum deduces omnes gentes. Quæ Evangelii prædicationem non suscipiunt, quæ tuis resistunt .servis. Vel, per gentes, dæmonum catervas intel- ligit. VERS. 10. Imperium meum ad te servabo. Hæc aiunt beatum David dicere de seipso. Regnum, inquit, quod mortuo Saule, mihi debetur, temere non invadam ; neque ego ideo illum occidam, quin- imo illud totum tuo relinquam arbitrio. Ita enim hoc in loco, sibi vult verbum : Servabo. Quod vero ait : ad te, dictum est pro Apud le. Quoniam tu, Deus, adjutor meus es. Quoniam tu, Inquit, qui omnia moderaris, auxilio mnili es. VERS. 11. Deus meus, misericordia ejus præveniet me. Vide, inquit, quali perfruar Deo, qui tam præsto semper mihi est, ut summa sua misericor- dia meas longe præveniat preces. VERS. 12. Deus meus ostendet mihi in inimicis meis. Subintelligendum est aliquid, verbi gratia : Varia D lectiones. (6) Αl. ὅσοι (7) Al. &yo;. (8) Σὺ δὲ, Κύριε, ἐκγελάσεις αὐτούς. Τοῦτο (8) Al. Καὶ σύ. Iden.
PG 128:5611 Εἰς τὸ τέλος· συνέσεως· τῷ Δαυίδ·Κατὰ τὸ ὄνομά σου, οὕτως καὶ ἡ αἴνεσίς σου, ἐπὶ τὰ πέρατα τῆς γῆς. Διὰ τὰ τεράστια, οὕτω διαδοθήσεται ἡ αἴνετίς σου. Καὶ πάντες σε εὐφημή σουσιν, ὡς μεγαλοδύναμον Δικαιοσύνης πλήρης ή δεξιά σου. Ὡς δικαιο- σύνη ἀμυνομένη τοὺς ἀδικοῦντας ἡμᾶς. Εὐφρανθήτω ὄρος Σιών, καὶ ἀγαλλιάσθωσαν αἱ θυγατέρες τῆς Ἰουδαίας. Διὰ τοῦ ὄρους τοὺς ἐν- οικοῦντας αὐτῷ προτρέπεται χαίρειν· θυγατέρας δὲ τῆς Ἰουδαίας λέγει, ἢ τὰς γυναῖκας ὡς δειλοτέρας καὶ λυπηροτέρας τῶν ἀνδρῶν· εἰ δὲ τὰς γυναῖκας. πολλῷ μᾶλλον τοὺς ἄνδρας· ἢ τὰς πέριξ πόλεις, τὰς περικειμένας τῇ Ἱερουσαλήμ. Είη δὲ καὶ ὄρος μὲν ἡ μία Εκκλησία τῶν πιστῶν, ὡς εἰρήκαμεν· θυ γατέρες δὲ τῆς Ἰουδαίας, ἤτοι τῆς πίστεως, αἱ ψυ χαὶ τῶν πιστῶν, ἢ καὶ αἱ τῶν τόπων Ἐκκλησίαι. Ενεκεν τῶν κριμάτων σου, Κύριε. Τοῦτο α!τία τῆς χαρᾶς, διότι, φησὶν, ἔκρινας ἡμᾶς, καὶ κατέ κρινας τοὺς ἐχθρούς. • Κυκλώσατε Σιών, καὶ περιλάβετε αὐτήν. Επει δὴ ἐρείπιον γέγονε πρότερον ἡ Ἱερουσαλήμ μετά δὲ τὴν αἰχμαλωσίαν ὠκίσθη καὶ ἐκραταιώθη παρα δόξως, προτρέπεται ὁ Προφήτης τὸν λαὸν περιελ- θεῖν αὐτὴν ἰδεῖν, ὅτι πάλιν τὴν προτέραν ἀπέλαβεν ἰσχύν τε καὶ εὐκοσμίαν. Κυκλώσατε δὲ καὶ Περι- λάβετε, ἀντὶ τοῦ, κύκλῳ περιλάβετε, "Η καὶ ταὐτὸν ἄμφω σημαίνουσι. Διηγήσασθε ἐν τοῖς πύργοις αὐτῆς. Διηγήσα- σθε ἐπὶ τῶν πύργων αὐτῆς καθίσαντες τί μὲν πο πονθε πρότερον ὑπὸ τοῦ Βαβυλωνίου, ποία δὲ γέγονε νῦν. Ὁ δὲ Χρυσόστομος το Διηγήσασθε, ἀντὶ τοῦ, Μετρήσατε τοὺς πύργους αὐτῆς πόσοι εἰσὶν, ἐδέξατο. Θέσθε τὰς καρδίας ὑμῶν εἰς τὴν δύναμιν απ τῆς. Θέσθε τὸν νοῦν ὑμῶν, τουτέστι, κατανοήσατε τὴν ἄρτι δύναμιν αὐτῆς. σὶν οὖν, ὅτι Απομερίσατε ἑαυτοῖς τοὺς πύργους αὐτῆς· ὥστε κατὰ σχολὴν ἰδίᾳ τούτους περιεργα- σασθαι. Καὶ καταδιέλεσθε τὰς βάρεις αὐτῆς. Βάρεις βάρεις. βάρεις " λέγονται οὐ μόνον οἱ οἶκοι, ἀλλὰ καὶ οἱ πύργοι. Φη- Οπως ἂν διηγήσησθε εἰς γενεὰν ἑτέραν, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Θεὸς ἡμῶν εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος. Ταῦτα δὲ, φησίν, ἃ εἶπον πάντα ποιήσατε, ἵνα μαθόντες ἀκριβῶς τὴν δύνα μιν τοῦ Θεοῦ, διηγήσησθε καὶ τοῖς μεταγενεστέροις, ὅτι οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν ἐστιν εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ την καὶ εἰς τὸν ἀΐδιον, τουτέστιν, ὅτι ἀεὶ ἐστιν. Ανα οὕτω μὲν καθ' ἱστορίαν· κατὰ δὲ ἀναγωγὴν, προς τρέπεται τοὺς ἀποστόλους καὶ διδασκάλους ὁ Προς EUTHYMII ZIGABENI VER. 11. Secundum nomen tuum, Deus, sic et laus A tua in fines terra. [Quemadmodum nomen tuum, inquit, divulgatum est, et pertransiit in fines terræ] propter opera nimirum tua admiranda, sic etiam divulgabitur laus tua; quia omnes immensam po- tentiam tuam summis efferent laudibus. Justitia plena est dextera tua. Eo quod jure de iniquis omnibus vindictam sumas. Værs. 12. Lætetur mons Sion, et exsultent filiæ Ju- dim. Per montem Sion homines intelligit, qui illic habitant; et per filias Judææ, mulieres ipsas, quas veluti viris timidiores ac mœstiores lætari etiam jubet. Nam si his etiam lætandum est, tanto magis viris; vel, per filias Judææ civitates dicit, quæ sita eram circa Jerusalem atque ei subjectæ. Possumus et per montem Sion unicam fidelium Ecclesiam intelligere, ut diximus, et per filias Judææ, filias confessionis et Adei, hoc est fidelium animas, vel Ecclesias, quæ in variis mundi parti- bus fundatae sunt. Propter judicia tua, Damine. Hæc est lætitiæ causa: quia æquissimo judicio tuo inimicos no- stros pœnas nobis pendere compulisti. VERS. 13. Circumdale Sion, et complectimini eam. flcc est, ipsaur Jerusalem, quae ob populi captivi- istem jami pene crat diruta, et post illius reditum instaurata, praeterque omnium opinionem amplior effecta est, Jubet igitur Propheta populum circuire eam, et inspicere quam mirandum in modum pri- stinas vires receperit et antiquum nacta sit deco- rem. Circumdale autem et complectimini, hoe est, Circumquaque eam spectate. Vel idem æque hæc duo verba significant. Narrate in turribus ejus. Narrate, inquit, seden- tes in turribus ipsius Jerusalem, quid antea passa sit a Babyloniis, quantisque affecta sit malis, et quam nunc admirabilis sit faeta. Chrysostomus : Narrate in turribus ejus, exposuit, pro, Mensurate turres ejus: ad quantam nimirum altudinem per- ductae sint. Vers. 14, 15. Ponite corda vestra in virtute ejus. Mentem, inquit, adhibete et considerate quasnam vires et quam nuper potestatem haberet. B C D • 5:4 Et distribuite domos ejus. Quod Latine domos, in Graco legimus Dicuntur autem non solum domus et templa, ut diximus, sed etiam turres. Ait igitur: Distribuite unicuique vestrum turres ejus, ut commode unusquisque opus sibi commissum ædificare ac perficere diligentissime possit. C't enarretiz in progenie altera, quoniam hic est Deus noster in saculum et in sæcuium saculi. llure ominía, inquit, quæ dixi perficite, ut summam hinc Dei potentiam plane perspicientes, nepotibus ac posteris vestris narretis, quod hic Deus in sæcu- lum est, hoc est perpetuo. Verum hæc sic serun- dum historiam dicta sunt. Juxta anagogen jubet Propheta apostolos et doctores circuire Ecclesiam fidelium, propter hostes, qui et palam, et clam ei
1 Towards fulfilment; of understanding; belonging to David;
2 ἐν τῷ ἐλθεῖν Δωὴκ τὸν ᾽Ιδουμαῖον καὶ ἀναγγεῖλαι τῷ Σαοὺλ, καὶ εἰπεῖν αὐτῷ, Ἦλθε Δαυὶδ εἰς τὸν οἶκον Ἀβιμέλεχ. Φεύγων ὁ Δαυὶδ τὸν Σαοὺλ, ἐπείνασε, καὶ ἀπελθὼν εἰς Νομβὰ τὴν πόλιν τῶν ἱερέων πρὸς Ἀβιμέλεχ τὸν ἀρχιερέα, ἐποίησεν ὅσα ἐν τῇ ἐπιγραφῇ τοῦ λγ΄ ψαλμοῦ ἐξηγησάμεθα. Τοῦτον ἰδὼν Δωὴκ, ὁ τῶν βασιλικῶν ἡμιόνων ἐπιμελητὴς, κατεμήνυσε τῷ Σαούλ· καὶ κατὰ τοῦ Ἀβιμέλεχ ἐξέμηνε τοσοῦτον, ὡς ἀγαγεῖν μὲν καὶ ἀνελεῖν διὰ τοῦ Δωὴκ τοὺς ἑκατὸν καὶ πεντήκοντα ἱερεῖς, κατασφάξαι δὲ καὶ πᾶσαν ἡλικίαν τῆς πόλεως, καὶ πανωλεθρίᾳ ταύτην διαφθεῖραι· ὃ μαθὼν ὁ Δαυὶδ, ἔγραψε τὸν παρόντα ψαλμὸν, εἰς ὑπομονὴν τῶν ἀδικουμένων. Εἰς τὸ τέλος δὲ ἐπιγέγραπται, παρεγγυῶν εἰς τὸ τέλος τῶν ἀδικούντων ἀποβλέπειν, καὶ μακροθυμεῖν. Συνέσεως δὲ, ὅτι συνέσεως δεῖ τῷ ἀδικουμένῳ, πρὸς ὑπομονήν.Κατὰ τὸ ὄνομά σου, οὕτως καὶ ἡ αἴνεσίς σου, ἐπὶ τὰ πέρατα τῆς γῆς. Διὰ τὰ τεράστια, οὕτω διαδοθήσεται ἡ αἴνετίς σου. Καὶ πάντες σε εὐφημή σουσιν, ὡς μεγαλοδύναμον Δικαιοσύνης πλήρης ή δεξιά σου. Ὡς δικαιο- σύνη ἀμυνομένη τοὺς ἀδικοῦντας ἡμᾶς. Εὐφρανθήτω ὄρος Σιών, καὶ ἀγαλλιάσθωσαν αἱ θυγατέρες τῆς Ἰουδαίας. Διὰ τοῦ ὄρους τοὺς ἐν- οικοῦντας αὐτῷ προτρέπεται χαίρειν· θυγατέρας δὲ τῆς Ἰουδαίας λέγει, ἢ τὰς γυναῖκας ὡς δειλοτέρας καὶ λυπηροτέρας τῶν ἀνδρῶν· εἰ δὲ τὰς γυναῖκας. πολλῷ μᾶλλον τοὺς ἄνδρας· ἢ τὰς πέριξ πόλεις, τὰς περικειμένας τῇ Ἱερουσαλήμ. Είη δὲ καὶ ὄρος μὲν ἡ μία Εκκλησία τῶν πιστῶν, ὡς εἰρήκαμεν· θυ γατέρες δὲ τῆς Ἰουδαίας, ἤτοι τῆς πίστεως, αἱ ψυ χαὶ τῶν πιστῶν, ἢ καὶ αἱ τῶν τόπων Ἐκκλησίαι. Ενεκεν τῶν κριμάτων σου, Κύριε. Τοῦτο α!τία τῆς χαρᾶς, διότι, φησὶν, ἔκρινας ἡμᾶς, καὶ κατέ κρινας τοὺς ἐχθρούς. • Κυκλώσατε Σιών, καὶ περιλάβετε αὐτήν. Επει δὴ ἐρείπιον γέγονε πρότερον ἡ Ἱερουσαλήμ μετά δὲ τὴν αἰχμαλωσίαν ὠκίσθη καὶ ἐκραταιώθη παρα δόξως, προτρέπεται ὁ Προφήτης τὸν λαὸν περιελ- θεῖν αὐτὴν ἰδεῖν, ὅτι πάλιν τὴν προτέραν ἀπέλαβεν ἰσχύν τε καὶ εὐκοσμίαν. Κυκλώσατε δὲ καὶ Περι- λάβετε, ἀντὶ τοῦ, κύκλῳ περιλάβετε, "Η καὶ ταὐτὸν ἄμφω σημαίνουσι. Διηγήσασθε ἐν τοῖς πύργοις αὐτῆς. Διηγήσα- σθε ἐπὶ τῶν πύργων αὐτῆς καθίσαντες τί μὲν πο πονθε πρότερον ὑπὸ τοῦ Βαβυλωνίου, ποία δὲ γέγονε νῦν. Ὁ δὲ Χρυσόστομος το Διηγήσασθε, ἀντὶ τοῦ, Μετρήσατε τοὺς πύργους αὐτῆς πόσοι εἰσὶν, ἐδέξατο. Θέσθε τὰς καρδίας ὑμῶν εἰς τὴν δύναμιν απ τῆς. Θέσθε τὸν νοῦν ὑμῶν, τουτέστι, κατανοήσατε τὴν ἄρτι δύναμιν αὐτῆς. σὶν οὖν, ὅτι Απομερίσατε ἑαυτοῖς τοὺς πύργους αὐτῆς· ὥστε κατὰ σχολὴν ἰδίᾳ τούτους περιεργα- σασθαι. Καὶ καταδιέλεσθε τὰς βάρεις αὐτῆς. Βάρεις βάρεις. βάρεις " λέγονται οὐ μόνον οἱ οἶκοι, ἀλλὰ καὶ οἱ πύργοι. Φη- Οπως ἂν διηγήσησθε εἰς γενεὰν ἑτέραν, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Θεὸς ἡμῶν εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος. Ταῦτα δὲ, φησίν, ἃ εἶπον πάντα ποιήσατε, ἵνα μαθόντες ἀκριβῶς τὴν δύνα μιν τοῦ Θεοῦ, διηγήσησθε καὶ τοῖς μεταγενεστέροις, ὅτι οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν ἐστιν εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ την καὶ εἰς τὸν ἀΐδιον, τουτέστιν, ὅτι ἀεὶ ἐστιν. Ανα οὕτω μὲν καθ' ἱστορίαν· κατὰ δὲ ἀναγωγὴν, προς τρέπεται τοὺς ἀποστόλους καὶ διδασκάλους ὁ Προς EUTHYMII ZIGABENI VER. 11. Secundum nomen tuum, Deus, sic et laus A tua in fines terra. [Quemadmodum nomen tuum, inquit, divulgatum est, et pertransiit in fines terræ] propter opera nimirum tua admiranda, sic etiam divulgabitur laus tua; quia omnes immensam po- tentiam tuam summis efferent laudibus. Justitia plena est dextera tua. Eo quod jure de iniquis omnibus vindictam sumas. Værs. 12. Lætetur mons Sion, et exsultent filiæ Ju- dim. Per montem Sion homines intelligit, qui illic habitant; et per filias Judææ, mulieres ipsas, quas veluti viris timidiores ac mœstiores lætari etiam jubet. Nam si his etiam lætandum est, tanto magis viris; vel, per filias Judææ civitates dicit, quæ sita eram circa Jerusalem atque ei subjectæ. Possumus et per montem Sion unicam fidelium Ecclesiam intelligere, ut diximus, et per filias Judææ, filias confessionis et Adei, hoc est fidelium animas, vel Ecclesias, quæ in variis mundi parti- bus fundatae sunt. Propter judicia tua, Damine. Hæc est lætitiæ causa: quia æquissimo judicio tuo inimicos no- stros pœnas nobis pendere compulisti. VERS. 13. Circumdale Sion, et complectimini eam. flcc est, ipsaur Jerusalem, quae ob populi captivi- istem jami pene crat diruta, et post illius reditum instaurata, praeterque omnium opinionem amplior effecta est, Jubet igitur Propheta populum circuire eam, et inspicere quam mirandum in modum pri- stinas vires receperit et antiquum nacta sit deco- rem. Circumdale autem et complectimini, hoe est, Circumquaque eam spectate. Vel idem æque hæc duo verba significant. Narrate in turribus ejus. Narrate, inquit, seden- tes in turribus ipsius Jerusalem, quid antea passa sit a Babyloniis, quantisque affecta sit malis, et quam nunc admirabilis sit faeta. Chrysostomus : Narrate in turribus ejus, exposuit, pro, Mensurate turres ejus: ad quantam nimirum altudinem per- ductae sint. Vers. 14, 15. Ponite corda vestra in virtute ejus. Mentem, inquit, adhibete et considerate quasnam vires et quam nuper potestatem haberet. B C D • 5:4 Et distribuite domos ejus. Quod Latine domos, in Graco legimus Dicuntur autem non solum domus et templa, ut diximus, sed etiam turres. Ait igitur: Distribuite unicuique vestrum turres ejus, ut commode unusquisque opus sibi commissum ædificare ac perficere diligentissime possit. C't enarretiz in progenie altera, quoniam hic est Deus noster in saculum et in sæcuium saculi. llure ominía, inquit, quæ dixi perficite, ut summam hinc Dei potentiam plane perspicientes, nepotibus ac posteris vestris narretis, quod hic Deus in sæcu- lum est, hoc est perpetuo. Verum hæc sic serun- dum historiam dicta sunt. Juxta anagogen jubet Propheta apostolos et doctores circuire Ecclesiam fidelium, propter hostes, qui et palam, et clam ei
2 when Doek the Idumaean came and reported to Saul, and said to him, ‘David has come to the house of Abimelech’. As David was fleeing from Saul, he became hungry and, having gone to Nomba the city of the priests to Abimelech the chief priest, he did as we explained in the inscription to the thirty third psalm. On seeing him, Doek, the steward of the royal mules, informed against him to Saul, and Saul became so enraged against Abimelech that he sent for and slew through Doek the hun- dred and fifty priests and slaughtered those of every age in the city and razed it to the ground. David, having learnt of this, wrote this psalm urging endurance to those who are wronged. And it has the superscription ‘towards fulfilment’, exhorting to take regard to the end of those who do wrong and to have forbearance. ‘Of understanding’, because the person who is wronged needs understanding to have pa- tient endurance.
α Τί ἐγκαυχᾷ ἐν κακίᾳ, ὁ δυνατός; Πρὸς τὸν Δωὴκ ὁ λόγος, ὃν ἔδει μᾶλλον ἐγκαλύπτεσθαι ἐπὶ τῇ κακίᾳ. Κακίαν δὲ λέγει, καθόλου τὴν πονηρίαν· δυνατὸν δὲ αὐτὸν εἶπε, διὰ τὴν πρὸς τὸν Σαοὺλ οἰκείωσιν, ἢ δυνατὸν εἰς τὸ κακῶσαι. β-α Ἀνομίαν ὅλην τὴν ἡμέραν, ἀδικίαν ἐλογίσατο ἡ γλῶσσά σου. Tὸ, ἐλογίσατο, ἐφθέγξατο εἶπεν ὁ Θεοδοτίων· τὸ δὲ, ὅλην τὴν ἡμέραν, καθ’ ἑκάστην ἡμέραν φησὶν ὁ Σύμμαχος. Ἔστι δὲ ἡ σύνταξις οὕτως· ἀεὶ ἐφθέγξατο ἡ γλῶσσά σου ἀνομίαν, ἀδικίαν, ἀσυνδέτως, ἤγουν ἄνομα καὶ ἄδικα.Κατὰ τὸ ὄνομά σου, οὕτως καὶ ἡ αἴνεσίς σου, ἐπὶ τὰ πέρατα τῆς γῆς. Διὰ τὰ τεράστια, οὕτω διαδοθήσεται ἡ αἴνετίς σου. Καὶ πάντες σε εὐφημή σουσιν, ὡς μεγαλοδύναμον Δικαιοσύνης πλήρης ή δεξιά σου. Ὡς δικαιο- σύνη ἀμυνομένη τοὺς ἀδικοῦντας ἡμᾶς. Εὐφρανθήτω ὄρος Σιών, καὶ ἀγαλλιάσθωσαν αἱ θυγατέρες τῆς Ἰουδαίας. Διὰ τοῦ ὄρους τοὺς ἐν- οικοῦντας αὐτῷ προτρέπεται χαίρειν· θυγατέρας δὲ τῆς Ἰουδαίας λέγει, ἢ τὰς γυναῖκας ὡς δειλοτέρας καὶ λυπηροτέρας τῶν ἀνδρῶν· εἰ δὲ τὰς γυναῖκας. πολλῷ μᾶλλον τοὺς ἄνδρας· ἢ τὰς πέριξ πόλεις, τὰς περικειμένας τῇ Ἱερουσαλήμ. Είη δὲ καὶ ὄρος μὲν ἡ μία Εκκλησία τῶν πιστῶν, ὡς εἰρήκαμεν· θυ γατέρες δὲ τῆς Ἰουδαίας, ἤτοι τῆς πίστεως, αἱ ψυ χαὶ τῶν πιστῶν, ἢ καὶ αἱ τῶν τόπων Ἐκκλησίαι. Ενεκεν τῶν κριμάτων σου, Κύριε. Τοῦτο α!τία τῆς χαρᾶς, διότι, φησὶν, ἔκρινας ἡμᾶς, καὶ κατέ κρινας τοὺς ἐχθρούς. • Κυκλώσατε Σιών, καὶ περιλάβετε αὐτήν. Επει δὴ ἐρείπιον γέγονε πρότερον ἡ Ἱερουσαλήμ μετά δὲ τὴν αἰχμαλωσίαν ὠκίσθη καὶ ἐκραταιώθη παρα δόξως, προτρέπεται ὁ Προφήτης τὸν λαὸν περιελ- θεῖν αὐτὴν ἰδεῖν, ὅτι πάλιν τὴν προτέραν ἀπέλαβεν ἰσχύν τε καὶ εὐκοσμίαν. Κυκλώσατε δὲ καὶ Περι- λάβετε, ἀντὶ τοῦ, κύκλῳ περιλάβετε, "Η καὶ ταὐτὸν ἄμφω σημαίνουσι. Διηγήσασθε ἐν τοῖς πύργοις αὐτῆς. Διηγήσα- σθε ἐπὶ τῶν πύργων αὐτῆς καθίσαντες τί μὲν πο πονθε πρότερον ὑπὸ τοῦ Βαβυλωνίου, ποία δὲ γέγονε νῦν. Ὁ δὲ Χρυσόστομος το Διηγήσασθε, ἀντὶ τοῦ, Μετρήσατε τοὺς πύργους αὐτῆς πόσοι εἰσὶν, ἐδέξατο. Θέσθε τὰς καρδίας ὑμῶν εἰς τὴν δύναμιν απ τῆς. Θέσθε τὸν νοῦν ὑμῶν, τουτέστι, κατανοήσατε τὴν ἄρτι δύναμιν αὐτῆς. σὶν οὖν, ὅτι Απομερίσατε ἑαυτοῖς τοὺς πύργους αὐτῆς· ὥστε κατὰ σχολὴν ἰδίᾳ τούτους περιεργα- σασθαι. Καὶ καταδιέλεσθε τὰς βάρεις αὐτῆς. Βάρεις βάρεις. βάρεις " λέγονται οὐ μόνον οἱ οἶκοι, ἀλλὰ καὶ οἱ πύργοι. Φη- Οπως ἂν διηγήσησθε εἰς γενεὰν ἑτέραν, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Θεὸς ἡμῶν εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος. Ταῦτα δὲ, φησίν, ἃ εἶπον πάντα ποιήσατε, ἵνα μαθόντες ἀκριβῶς τὴν δύνα μιν τοῦ Θεοῦ, διηγήσησθε καὶ τοῖς μεταγενεστέροις, ὅτι οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν ἐστιν εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ την καὶ εἰς τὸν ἀΐδιον, τουτέστιν, ὅτι ἀεὶ ἐστιν. Ανα οὕτω μὲν καθ' ἱστορίαν· κατὰ δὲ ἀναγωγὴν, προς τρέπεται τοὺς ἀποστόλους καὶ διδασκάλους ὁ Προς EUTHYMII ZIGABENI VER. 11. Secundum nomen tuum, Deus, sic et laus A tua in fines terra. [Quemadmodum nomen tuum, inquit, divulgatum est, et pertransiit in fines terræ] propter opera nimirum tua admiranda, sic etiam divulgabitur laus tua; quia omnes immensam po- tentiam tuam summis efferent laudibus. Justitia plena est dextera tua. Eo quod jure de iniquis omnibus vindictam sumas. Værs. 12. Lætetur mons Sion, et exsultent filiæ Ju- dim. Per montem Sion homines intelligit, qui illic habitant; et per filias Judææ, mulieres ipsas, quas veluti viris timidiores ac mœstiores lætari etiam jubet. Nam si his etiam lætandum est, tanto magis viris; vel, per filias Judææ civitates dicit, quæ sita eram circa Jerusalem atque ei subjectæ. Possumus et per montem Sion unicam fidelium Ecclesiam intelligere, ut diximus, et per filias Judææ, filias confessionis et Adei, hoc est fidelium animas, vel Ecclesias, quæ in variis mundi parti- bus fundatae sunt. Propter judicia tua, Damine. Hæc est lætitiæ causa: quia æquissimo judicio tuo inimicos no- stros pœnas nobis pendere compulisti. VERS. 13. Circumdale Sion, et complectimini eam. flcc est, ipsaur Jerusalem, quae ob populi captivi- istem jami pene crat diruta, et post illius reditum instaurata, praeterque omnium opinionem amplior effecta est, Jubet igitur Propheta populum circuire eam, et inspicere quam mirandum in modum pri- stinas vires receperit et antiquum nacta sit deco- rem. Circumdale autem et complectimini, hoe est, Circumquaque eam spectate. Vel idem æque hæc duo verba significant. Narrate in turribus ejus. Narrate, inquit, seden- tes in turribus ipsius Jerusalem, quid antea passa sit a Babyloniis, quantisque affecta sit malis, et quam nunc admirabilis sit faeta. Chrysostomus : Narrate in turribus ejus, exposuit, pro, Mensurate turres ejus: ad quantam nimirum altudinem per- ductae sint. Vers. 14, 15. Ponite corda vestra in virtute ejus. Mentem, inquit, adhibete et considerate quasnam vires et quam nuper potestatem haberet. B C D • 5:4 Et distribuite domos ejus. Quod Latine domos, in Graco legimus Dicuntur autem non solum domus et templa, ut diximus, sed etiam turres. Ait igitur: Distribuite unicuique vestrum turres ejus, ut commode unusquisque opus sibi commissum ædificare ac perficere diligentissime possit. C't enarretiz in progenie altera, quoniam hic est Deus noster in saculum et in sæcuium saculi. llure ominía, inquit, quæ dixi perficite, ut summam hinc Dei potentiam plane perspicientes, nepotibus ac posteris vestris narretis, quod hic Deus in sæcu- lum est, hoc est perpetuo. Verum hæc sic serun- dum historiam dicta sunt. Juxta anagogen jubet Propheta apostolos et doctores circuire Ecclesiam fidelium, propter hostes, qui et palam, et clam ei
3α Why do you pride yourself on wickedness, O powerful man? The words are addressed to Doek, who ought rather to be hiding himself about his wick- edness. ‘Wickedness’ is what he calls evil in general. He called him ‘powerful’ on account of his familiarity with Saul, or else as powerful in doing evil. 3β-4α Lawlessness, injustice is what your tongue has tallied all day long. For ‘tallied’, Theodotion said ‘uttered’ and for ‘all day long’, Symmachus says ‘every day’. The syntax is as follows: your tongue has ever uttered lawlessness, injustice – without the conjunction ‘and’, namely, lawless and unjust things.
PG 128:656Ψαλμός 51 — Psalm 51
PG 128:561Διασύρει δὲ ὅλον τὸν βίον αὐτοῦ, ὡς πάντῃ διεφθαρμένον· οὐ γὰρ ἂν τοιαύτην πόλιν ἀπώλεσεν, εἰ μὴ παντάπασιν ἀνίατος ἦν.Κατὰ τὸ ὄνομά σου, οὕτως καὶ ἡ αἴνεσίς σου, ἐπὶ τὰ πέρατα τῆς γῆς. Διὰ τὰ τεράστια, οὕτω διαδοθήσεται ἡ αἴνετίς σου. Καὶ πάντες σε εὐφημή σουσιν, ὡς μεγαλοδύναμον Δικαιοσύνης πλήρης ή δεξιά σου. Ὡς δικαιο- σύνη ἀμυνομένη τοὺς ἀδικοῦντας ἡμᾶς. Εὐφρανθήτω ὄρος Σιών, καὶ ἀγαλλιάσθωσαν αἱ θυγατέρες τῆς Ἰουδαίας. Διὰ τοῦ ὄρους τοὺς ἐν- οικοῦντας αὐτῷ προτρέπεται χαίρειν· θυγατέρας δὲ τῆς Ἰουδαίας λέγει, ἢ τὰς γυναῖκας ὡς δειλοτέρας καὶ λυπηροτέρας τῶν ἀνδρῶν· εἰ δὲ τὰς γυναῖκας. πολλῷ μᾶλλον τοὺς ἄνδρας· ἢ τὰς πέριξ πόλεις, τὰς περικειμένας τῇ Ἱερουσαλήμ. Είη δὲ καὶ ὄρος μὲν ἡ μία Εκκλησία τῶν πιστῶν, ὡς εἰρήκαμεν· θυ γατέρες δὲ τῆς Ἰουδαίας, ἤτοι τῆς πίστεως, αἱ ψυ χαὶ τῶν πιστῶν, ἢ καὶ αἱ τῶν τόπων Ἐκκλησίαι. Ενεκεν τῶν κριμάτων σου, Κύριε. Τοῦτο α!τία τῆς χαρᾶς, διότι, φησὶν, ἔκρινας ἡμᾶς, καὶ κατέ κρινας τοὺς ἐχθρούς. • Κυκλώσατε Σιών, καὶ περιλάβετε αὐτήν. Επει δὴ ἐρείπιον γέγονε πρότερον ἡ Ἱερουσαλήμ μετά δὲ τὴν αἰχμαλωσίαν ὠκίσθη καὶ ἐκραταιώθη παρα δόξως, προτρέπεται ὁ Προφήτης τὸν λαὸν περιελ- θεῖν αὐτὴν ἰδεῖν, ὅτι πάλιν τὴν προτέραν ἀπέλαβεν ἰσχύν τε καὶ εὐκοσμίαν. Κυκλώσατε δὲ καὶ Περι- λάβετε, ἀντὶ τοῦ, κύκλῳ περιλάβετε, "Η καὶ ταὐτὸν ἄμφω σημαίνουσι. Διηγήσασθε ἐν τοῖς πύργοις αὐτῆς. Διηγήσα- σθε ἐπὶ τῶν πύργων αὐτῆς καθίσαντες τί μὲν πο πονθε πρότερον ὑπὸ τοῦ Βαβυλωνίου, ποία δὲ γέγονε νῦν. Ὁ δὲ Χρυσόστομος το Διηγήσασθε, ἀντὶ τοῦ, Μετρήσατε τοὺς πύργους αὐτῆς πόσοι εἰσὶν, ἐδέξατο. Θέσθε τὰς καρδίας ὑμῶν εἰς τὴν δύναμιν απ τῆς. Θέσθε τὸν νοῦν ὑμῶν, τουτέστι, κατανοήσατε τὴν ἄρτι δύναμιν αὐτῆς. σὶν οὖν, ὅτι Απομερίσατε ἑαυτοῖς τοὺς πύργους αὐτῆς· ὥστε κατὰ σχολὴν ἰδίᾳ τούτους περιεργα- σασθαι. Καὶ καταδιέλεσθε τὰς βάρεις αὐτῆς. Βάρεις βάρεις. βάρεις " λέγονται οὐ μόνον οἱ οἶκοι, ἀλλὰ καὶ οἱ πύργοι. Φη- Οπως ἂν διηγήσησθε εἰς γενεὰν ἑτέραν, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Θεὸς ἡμῶν εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος. Ταῦτα δὲ, φησίν, ἃ εἶπον πάντα ποιήσατε, ἵνα μαθόντες ἀκριβῶς τὴν δύνα μιν τοῦ Θεοῦ, διηγήσησθε καὶ τοῖς μεταγενεστέροις, ὅτι οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν ἐστιν εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ την καὶ εἰς τὸν ἀΐδιον, τουτέστιν, ὅτι ἀεὶ ἐστιν. Ανα οὕτω μὲν καθ' ἱστορίαν· κατὰ δὲ ἀναγωγὴν, προς τρέπεται τοὺς ἀποστόλους καὶ διδασκάλους ὁ Προς EUTHYMII ZIGABENI VER. 11. Secundum nomen tuum, Deus, sic et laus A tua in fines terra. [Quemadmodum nomen tuum, inquit, divulgatum est, et pertransiit in fines terræ] propter opera nimirum tua admiranda, sic etiam divulgabitur laus tua; quia omnes immensam po- tentiam tuam summis efferent laudibus. Justitia plena est dextera tua. Eo quod jure de iniquis omnibus vindictam sumas. Værs. 12. Lætetur mons Sion, et exsultent filiæ Ju- dim. Per montem Sion homines intelligit, qui illic habitant; et per filias Judææ, mulieres ipsas, quas veluti viris timidiores ac mœstiores lætari etiam jubet. Nam si his etiam lætandum est, tanto magis viris; vel, per filias Judææ civitates dicit, quæ sita eram circa Jerusalem atque ei subjectæ. Possumus et per montem Sion unicam fidelium Ecclesiam intelligere, ut diximus, et per filias Judææ, filias confessionis et Adei, hoc est fidelium animas, vel Ecclesias, quæ in variis mundi parti- bus fundatae sunt. Propter judicia tua, Damine. Hæc est lætitiæ causa: quia æquissimo judicio tuo inimicos no- stros pœnas nobis pendere compulisti. VERS. 13. Circumdale Sion, et complectimini eam. flcc est, ipsaur Jerusalem, quae ob populi captivi- istem jami pene crat diruta, et post illius reditum instaurata, praeterque omnium opinionem amplior effecta est, Jubet igitur Propheta populum circuire eam, et inspicere quam mirandum in modum pri- stinas vires receperit et antiquum nacta sit deco- rem. Circumdale autem et complectimini, hoe est, Circumquaque eam spectate. Vel idem æque hæc duo verba significant. Narrate in turribus ejus. Narrate, inquit, seden- tes in turribus ipsius Jerusalem, quid antea passa sit a Babyloniis, quantisque affecta sit malis, et quam nunc admirabilis sit faeta. Chrysostomus : Narrate in turribus ejus, exposuit, pro, Mensurate turres ejus: ad quantam nimirum altudinem per- ductae sint. Vers. 14, 15. Ponite corda vestra in virtute ejus. Mentem, inquit, adhibete et considerate quasnam vires et quam nuper potestatem haberet. B C D • 5:4 Et distribuite domos ejus. Quod Latine domos, in Graco legimus Dicuntur autem non solum domus et templa, ut diximus, sed etiam turres. Ait igitur: Distribuite unicuique vestrum turres ejus, ut commode unusquisque opus sibi commissum ædificare ac perficere diligentissime possit. C't enarretiz in progenie altera, quoniam hic est Deus noster in saculum et in sæcuium saculi. llure ominía, inquit, quæ dixi perficite, ut summam hinc Dei potentiam plane perspicientes, nepotibus ac posteris vestris narretis, quod hic Deus in sæcu- lum est, hoc est perpetuo. Verum hæc sic serun- dum historiam dicta sunt. Juxta anagogen jubet Propheta apostolos et doctores circuire Ecclesiam fidelium, propter hostes, qui et palam, et clam ei
He disparages his whole life as altogether corrupt, for he would not have destroyed such a city had he not been wholly incurable.
β Ὡσεὶ ξυρὸν ἠκονημένον ἐποίησας δόλον. Δόλον ἐνταῦθα, τὴν διαβολὴν καλεῖ, ἣν παρεσκεύασεν οὕτω δραστήριον, ὡς δίκην ξυροῦ ἐκθερίσαι τὴν πόλιν τῶν ἱερέων· διέβαλε γὰρ τοὺς περὶ τὸν Ἀβιμέλεχ ὡς συνεργοὺς τοῦ Δαυίδ.Κατὰ τὸ ὄνομά σου, οὕτως καὶ ἡ αἴνεσίς σου, ἐπὶ τὰ πέρατα τῆς γῆς. Διὰ τὰ τεράστια, οὕτω διαδοθήσεται ἡ αἴνετίς σου. Καὶ πάντες σε εὐφημή σουσιν, ὡς μεγαλοδύναμον Δικαιοσύνης πλήρης ή δεξιά σου. Ὡς δικαιο- σύνη ἀμυνομένη τοὺς ἀδικοῦντας ἡμᾶς. Εὐφρανθήτω ὄρος Σιών, καὶ ἀγαλλιάσθωσαν αἱ θυγατέρες τῆς Ἰουδαίας. Διὰ τοῦ ὄρους τοὺς ἐν- οικοῦντας αὐτῷ προτρέπεται χαίρειν· θυγατέρας δὲ τῆς Ἰουδαίας λέγει, ἢ τὰς γυναῖκας ὡς δειλοτέρας καὶ λυπηροτέρας τῶν ἀνδρῶν· εἰ δὲ τὰς γυναῖκας. πολλῷ μᾶλλον τοὺς ἄνδρας· ἢ τὰς πέριξ πόλεις, τὰς περικειμένας τῇ Ἱερουσαλήμ. Είη δὲ καὶ ὄρος μὲν ἡ μία Εκκλησία τῶν πιστῶν, ὡς εἰρήκαμεν· θυ γατέρες δὲ τῆς Ἰουδαίας, ἤτοι τῆς πίστεως, αἱ ψυ χαὶ τῶν πιστῶν, ἢ καὶ αἱ τῶν τόπων Ἐκκλησίαι. Ενεκεν τῶν κριμάτων σου, Κύριε. Τοῦτο α!τία τῆς χαρᾶς, διότι, φησὶν, ἔκρινας ἡμᾶς, καὶ κατέ κρινας τοὺς ἐχθρούς. • Κυκλώσατε Σιών, καὶ περιλάβετε αὐτήν. Επει δὴ ἐρείπιον γέγονε πρότερον ἡ Ἱερουσαλήμ μετά δὲ τὴν αἰχμαλωσίαν ὠκίσθη καὶ ἐκραταιώθη παρα δόξως, προτρέπεται ὁ Προφήτης τὸν λαὸν περιελ- θεῖν αὐτὴν ἰδεῖν, ὅτι πάλιν τὴν προτέραν ἀπέλαβεν ἰσχύν τε καὶ εὐκοσμίαν. Κυκλώσατε δὲ καὶ Περι- λάβετε, ἀντὶ τοῦ, κύκλῳ περιλάβετε, "Η καὶ ταὐτὸν ἄμφω σημαίνουσι. Διηγήσασθε ἐν τοῖς πύργοις αὐτῆς. Διηγήσα- σθε ἐπὶ τῶν πύργων αὐτῆς καθίσαντες τί μὲν πο πονθε πρότερον ὑπὸ τοῦ Βαβυλωνίου, ποία δὲ γέγονε νῦν. Ὁ δὲ Χρυσόστομος το Διηγήσασθε, ἀντὶ τοῦ, Μετρήσατε τοὺς πύργους αὐτῆς πόσοι εἰσὶν, ἐδέξατο. Θέσθε τὰς καρδίας ὑμῶν εἰς τὴν δύναμιν απ τῆς. Θέσθε τὸν νοῦν ὑμῶν, τουτέστι, κατανοήσατε τὴν ἄρτι δύναμιν αὐτῆς. σὶν οὖν, ὅτι Απομερίσατε ἑαυτοῖς τοὺς πύργους αὐτῆς· ὥστε κατὰ σχολὴν ἰδίᾳ τούτους περιεργα- σασθαι. Καὶ καταδιέλεσθε τὰς βάρεις αὐτῆς. Βάρεις βάρεις. βάρεις " λέγονται οὐ μόνον οἱ οἶκοι, ἀλλὰ καὶ οἱ πύργοι. Φη- Οπως ἂν διηγήσησθε εἰς γενεὰν ἑτέραν, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Θεὸς ἡμῶν εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος. Ταῦτα δὲ, φησίν, ἃ εἶπον πάντα ποιήσατε, ἵνα μαθόντες ἀκριβῶς τὴν δύνα μιν τοῦ Θεοῦ, διηγήσησθε καὶ τοῖς μεταγενεστέροις, ὅτι οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν ἐστιν εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ την καὶ εἰς τὸν ἀΐδιον, τουτέστιν, ὅτι ἀεὶ ἐστιν. Ανα οὕτω μὲν καθ' ἱστορίαν· κατὰ δὲ ἀναγωγὴν, προς τρέπεται τοὺς ἀποστόλους καὶ διδασκάλους ὁ Προς EUTHYMII ZIGABENI VER. 11. Secundum nomen tuum, Deus, sic et laus A tua in fines terra. [Quemadmodum nomen tuum, inquit, divulgatum est, et pertransiit in fines terræ] propter opera nimirum tua admiranda, sic etiam divulgabitur laus tua; quia omnes immensam po- tentiam tuam summis efferent laudibus. Justitia plena est dextera tua. Eo quod jure de iniquis omnibus vindictam sumas. Værs. 12. Lætetur mons Sion, et exsultent filiæ Ju- dim. Per montem Sion homines intelligit, qui illic habitant; et per filias Judææ, mulieres ipsas, quas veluti viris timidiores ac mœstiores lætari etiam jubet. Nam si his etiam lætandum est, tanto magis viris; vel, per filias Judææ civitates dicit, quæ sita eram circa Jerusalem atque ei subjectæ. Possumus et per montem Sion unicam fidelium Ecclesiam intelligere, ut diximus, et per filias Judææ, filias confessionis et Adei, hoc est fidelium animas, vel Ecclesias, quæ in variis mundi parti- bus fundatae sunt. Propter judicia tua, Damine. Hæc est lætitiæ causa: quia æquissimo judicio tuo inimicos no- stros pœnas nobis pendere compulisti. VERS. 13. Circumdale Sion, et complectimini eam. flcc est, ipsaur Jerusalem, quae ob populi captivi- istem jami pene crat diruta, et post illius reditum instaurata, praeterque omnium opinionem amplior effecta est, Jubet igitur Propheta populum circuire eam, et inspicere quam mirandum in modum pri- stinas vires receperit et antiquum nacta sit deco- rem. Circumdale autem et complectimini, hoe est, Circumquaque eam spectate. Vel idem æque hæc duo verba significant. Narrate in turribus ejus. Narrate, inquit, seden- tes in turribus ipsius Jerusalem, quid antea passa sit a Babyloniis, quantisque affecta sit malis, et quam nunc admirabilis sit faeta. Chrysostomus : Narrate in turribus ejus, exposuit, pro, Mensurate turres ejus: ad quantam nimirum altudinem per- ductae sint. Vers. 14, 15. Ponite corda vestra in virtute ejus. Mentem, inquit, adhibete et considerate quasnam vires et quam nuper potestatem haberet. B C D • 5:4 Et distribuite domos ejus. Quod Latine domos, in Graco legimus Dicuntur autem non solum domus et templa, ut diximus, sed etiam turres. Ait igitur: Distribuite unicuique vestrum turres ejus, ut commode unusquisque opus sibi commissum ædificare ac perficere diligentissime possit. C't enarretiz in progenie altera, quoniam hic est Deus noster in saculum et in sæcuium saculi. llure ominía, inquit, quæ dixi perficite, ut summam hinc Dei potentiam plane perspicientes, nepotibus ac posteris vestris narretis, quod hic Deus in sæcu- lum est, hoc est perpetuo. Verum hæc sic serun- dum historiam dicta sunt. Juxta anagogen jubet Propheta apostolos et doctores circuire Ecclesiam fidelium, propter hostes, qui et palam, et clam ei
4β You have worked deceit like a sharpened razor. ‘Deceit’ here is what he calls the malicious slander that he contrived so efficaciously as to mow down like a razor the entire city of priests, for he slandered those around Abimelech as being accomplices of David.
PG 128:5635 ᾽Ηγάπησας κακίαν ὑπὲρ ἀγαθωσύνην, ἀδικίαν ὑπὲρ τὸ λαλῆσαι δικαιοσύνην. Ἀεὶ τὸ κακὸν μᾶλλον ἢ τὸ ἀγαθὸν ἠσπάσω, καὶ τὸ λέγειν ἄδικα μᾶλλον ἢ τὸ λέγειν δίκαια.φήτης, κύκλῳ περιλαβεῖν τὴν Ἐκκλησίαν τῶν πι- Α στῶν, διὰ ὁρατοὺς καὶ ἀοράτους ἐπιβούλους. Πύρ- τους δὲ τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας νόει, τάς μερικάς, τὰς κατὰ τόπον, ἃς καὶ βάρεις καλεῖ· καὶ παρακε λεύεται διηγήσασθαι ἐν αὐταῖς τὰ μεγαλεῖα τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀπομερίζειν ἑαυτοῖς εἰς προστασίαν, καὶ τιθέναι τὰς καρδίας, ήτοι προσέχειν εἰς τὸ ἐνισχύειν αὐτὴν, ὅπως ἂν ταύτην καταρτίσαντες, διηγήσωνται καὶ τοῖς μεταγενεστέροις, χρώμενοι διακόῳ τῇ γλώττῃ τῶν πεπιστευκότων. Αὐτὸς ποιμανεῖ ἡμᾶς (74) εἰς τοὺς αἰῶνας. Φησί γάρ· Ἐγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός. Εἰς τέλος τοῖς υἱοῖς Κορέ. Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΜΗ'. Περὶ τῆς μελλούσης κρίσεως & ψαλμὸς διαλέγεται, βάρεις, ἥτις ἐστὶ τέλος της παρούσης ζωῆς. Διὸ καὶ Εἰς τέ- β λος ἐπιγέγραπται, ὅτι περὶ τῆς τελευταίας ημέρας ἐρεῖ. Τὸ δὲ ἑξῆς τῆς γραφής, δῆλον ἐκ τῶν προηρο μηνευμένων. Ακούσατε ταῦτα, πάντα τὰ ἔθνη· ἐνωτίσασθε, οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην. Πᾶσαν ὁ Προ- φήτης τὴν φύσιν τῶν ἀνθρώπων εἰς ἀκρόασιν συγκαλεῖ. Ἐπεὶ δὲ ἔθνη μέν εἶσιν ἁπλῶς πάντα τὰ γένη, τὰ διαφόρῳ γλώσσῃ χρώμενα, καὶ κατὰ πλῆθος οἰκοῦντα ἐν πόλεσιν, ἐν κώμαις, ἐν ἀγροῖς· τινὲς δὲ, οὐ κατὰ πλῆθος οἰκοῦσιν, ἀλλὰ καταμένας, ἐν δρε- σιν, ἐν σπηλαίοις, ἐν σχισμοῖς πετρῶν· ἐπήγαγε τὸ καθολικώτερον, ὅτι Πάντες οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην ὅπως δήποτε, ἵνα μηδεὶς ἀπολειφθείη τῆς κλήσεως. Τὸ δὲ, Ενωτίσασθε, εἰ καὶ ταὐτὸν δοκεῖ τῷ, 'Ακούσατε, ἀλλ᾽ ἔχει κατά τινα ἐπίτασιν τὸ μὴ ἁπλῶς ἀκούειν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ οὖς βάλλειν τὸ ἀκουόμενον. Οἵ τε γηγενεῖς, καὶ οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων. Ο μέγας Βασίλειος γηγενεῖς μὲν λέγει τοὺς γήινα πάντη φρονοῦντας, καὶ περὶ τὴν γῆν ὅλως ἐπτοημένους· υἱοὺς δὲ ἀνθρώπων, τους λόγῳ κοσμουμένους· ἴδιον γὰρ ἀνθρώπου τὸ λογικόν. Ὁ δὲ Χρυσόστομος, ἑτέ ρως μετεχειρίσατο τὴν ἐξήγησιν· φησὶ γὰρ, ὅτι συγκαλέσας ὁ Προφήτης ἅπαντας ἁπλῶς τοὺς ἀνθρώ τους, κατέστειλεν ἐκ προοιμίων, εἴ τις αὐτοῖς ἑνην φυσίωσης κατ' ἀλλήλων, ὑπομνήσας, ὅτι πάντες ἐκ γῆς εἰσιν, ἐξ ὕλης ἀτίμου· εἶτα ἵνα μὴ δόξαιεν ἐκ γῆς καταρχάς βλαστῆσαι, κατὰ τοὺς περὶ τῶν σκαρτῶν μύθους τῶν Ἑλλήνων, ἐπήγαγε· Καὶ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων. Ακούσατε, φησίν, οἱ ἄνθρωποι, οἱ γηγενεῖς τε διὰ τὸν ἐκ γῆς πλασθέντα προπάτορα, καὶ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων, διὰ τὴν ἐκ συνουσία; εἰς τὸ ἑξῆς γονήν. Ει Επιτοαυτὸ πλούσιος καὶ πένης. Οὐ διαστέλλω, φησὶ, πλούσιον ἀπὸ πένητος· ὁμοτίμως γὰρ ἅπαν- 5:5 COMMENT. IN PSALMOS. insidiantur. Per turres autem universalis Eclesist singulas Ecclesias intellige, quæ ubique locorum Deo dicata sunt, quas etiam id est, domos appellat et in eis narrare illos jubet magna Dei prodigis, atque eas eliam edocendas sibi partiri, el ponere corda, hoc est, animum adhibere, ut vires et ac robur adjungerent, ut illa demum apte instructa ae perfecta, narrent etiam posteris divinas laudes, utentes n'mirum ministerio ac lingua fidelium qui credidernnt. Ipse pascet vos in sæcula. Ait enim: Ego sum pastor bonus 80. In finem filiis Core. PSALMUS XLVIII. Præsens psalmus de universali judicio tractat, finem inscribitur. Reliquum autem inscriptionis clarum est ex iis quæ in præcedentibus declaravi. in quo fuis erit presentis sæculi, atque ideo In C D mus. Vers. 2. Audite hæc, omnes gentes : auribus per- ciuile, omnes habitantes terram. Ad auditionem ser- monis sui excitat Propheta universam hominuma naturam. Et quoniam gentes diversarum natio- num homines sunt, et differenti utuntur lingua ac moribus (ex eis enim quidam in oppidis coll- gregati degant, alii in agris, alii in vicis, nonnulli socialem vitam repudiantes, in speluncis aut rupium cavernis latitant), ut uno sermone in universum omnes comprehenderet, addidit : Omnes qui habi- tatis terram, ubicunque gentium vestrum quispiamı sit, ne quis forte se non arcessitum queratur. quod ait : Auribus percipite, idem est quod, Audite, quamquam vehementiam quamdam indicet exaudi- tionis. VERS. 3. Quique terrigenæ et filii hominum. Ma- gnus Basilius per terrigenas, homines intelligit ter- rena sapientes, et mundanis rebus affectos: filios autem hominum, eos qui rationem ducem sequun- tur : proprium enim hominis est, ut e ratione omnia moderetur. Chrysostomus vero aliam expu- sitionem tradidit dicens quod, cum Propheta om- nes in universum homines convocaverit, in ipso statim initio eos comprimit, si quis forte illis tumor, aut elatio in proximos obvenisset. Hoc autem agit dum in memoriam revocat, quod omnes c terra ac vili materia prodiere. Deinde ne illud quis for- tassis putaret, quod homines a principio, e terra, juxta Græcorum fabulas, putularerint, a quibus traditur salos olim homines fuisse, atque ita a terra productos, addidit: Et filii hominum, ac si dicoret : Audite, homines, qui et terrigenæ estis, propter primum parentem de terra tilli hominum, propter aliorum hominum generationem, quæ mutua coitione, sexuum posteros emanavit. formatum, et copula, in Simul in unum dives et pauper. Non distinguo, inquit, divitem a paupere. Æque enim omnes ad- Joan. x, 11. Varia sectiones. (74) Cod. ἡμᾶς nos, pro quo Latinus Interpres legit ὑμᾶς νος.
5 You have loved wickedness above goodness, injustice above speaking justice. You have ever embraced evil rather than good, and saying unjust things rather than just things.
6 ᾽Ηγάπησας πάντα ῥήματα καταποντισμοῦ γλώσσῃ δολίᾳ. Πάντα ῥήματα καταποντίζοντα καὶ ἀφανίζοντα τοὺς ἀνθρώπους, καθ’ ὧν ἂν χεθῶσιν ὡς κύματα· ταῦτα δὲ ἠγάπησας ἐν γλώσσῃ δολερᾷ, ἤγουν ἐπιβούλῳ. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, γλῶσσαν δολίαν γράφουσιν, ἐφ’ ὧν ἀποδιαιρήσεις τὸ, γλῶσσαν δολίαν, ἵν’ ᾖ, ἠγάπησας πάλιν γλῶσσαν δολίαν.φήτης, κύκλῳ περιλαβεῖν τὴν Ἐκκλησίαν τῶν πι- Α στῶν, διὰ ὁρατοὺς καὶ ἀοράτους ἐπιβούλους. Πύρ- τους δὲ τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας νόει, τάς μερικάς, τὰς κατὰ τόπον, ἃς καὶ βάρεις καλεῖ· καὶ παρακε λεύεται διηγήσασθαι ἐν αὐταῖς τὰ μεγαλεῖα τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀπομερίζειν ἑαυτοῖς εἰς προστασίαν, καὶ τιθέναι τὰς καρδίας, ήτοι προσέχειν εἰς τὸ ἐνισχύειν αὐτὴν, ὅπως ἂν ταύτην καταρτίσαντες, διηγήσωνται καὶ τοῖς μεταγενεστέροις, χρώμενοι διακόῳ τῇ γλώττῃ τῶν πεπιστευκότων. Αὐτὸς ποιμανεῖ ἡμᾶς (74) εἰς τοὺς αἰῶνας. Φησί γάρ· Ἐγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός. Εἰς τέλος τοῖς υἱοῖς Κορέ. Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΜΗ'. Περὶ τῆς μελλούσης κρίσεως & ψαλμὸς διαλέγεται, βάρεις, ἥτις ἐστὶ τέλος της παρούσης ζωῆς. Διὸ καὶ Εἰς τέ- β λος ἐπιγέγραπται, ὅτι περὶ τῆς τελευταίας ημέρας ἐρεῖ. Τὸ δὲ ἑξῆς τῆς γραφής, δῆλον ἐκ τῶν προηρο μηνευμένων. Ακούσατε ταῦτα, πάντα τὰ ἔθνη· ἐνωτίσασθε, οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην. Πᾶσαν ὁ Προ- φήτης τὴν φύσιν τῶν ἀνθρώπων εἰς ἀκρόασιν συγκαλεῖ. Ἐπεὶ δὲ ἔθνη μέν εἶσιν ἁπλῶς πάντα τὰ γένη, τὰ διαφόρῳ γλώσσῃ χρώμενα, καὶ κατὰ πλῆθος οἰκοῦντα ἐν πόλεσιν, ἐν κώμαις, ἐν ἀγροῖς· τινὲς δὲ, οὐ κατὰ πλῆθος οἰκοῦσιν, ἀλλὰ καταμένας, ἐν δρε- σιν, ἐν σπηλαίοις, ἐν σχισμοῖς πετρῶν· ἐπήγαγε τὸ καθολικώτερον, ὅτι Πάντες οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην ὅπως δήποτε, ἵνα μηδεὶς ἀπολειφθείη τῆς κλήσεως. Τὸ δὲ, Ενωτίσασθε, εἰ καὶ ταὐτὸν δοκεῖ τῷ, 'Ακούσατε, ἀλλ᾽ ἔχει κατά τινα ἐπίτασιν τὸ μὴ ἁπλῶς ἀκούειν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ οὖς βάλλειν τὸ ἀκουόμενον. Οἵ τε γηγενεῖς, καὶ οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων. Ο μέγας Βασίλειος γηγενεῖς μὲν λέγει τοὺς γήινα πάντη φρονοῦντας, καὶ περὶ τὴν γῆν ὅλως ἐπτοημένους· υἱοὺς δὲ ἀνθρώπων, τους λόγῳ κοσμουμένους· ἴδιον γὰρ ἀνθρώπου τὸ λογικόν. Ὁ δὲ Χρυσόστομος, ἑτέ ρως μετεχειρίσατο τὴν ἐξήγησιν· φησὶ γὰρ, ὅτι συγκαλέσας ὁ Προφήτης ἅπαντας ἁπλῶς τοὺς ἀνθρώ τους, κατέστειλεν ἐκ προοιμίων, εἴ τις αὐτοῖς ἑνην φυσίωσης κατ' ἀλλήλων, ὑπομνήσας, ὅτι πάντες ἐκ γῆς εἰσιν, ἐξ ὕλης ἀτίμου· εἶτα ἵνα μὴ δόξαιεν ἐκ γῆς καταρχάς βλαστῆσαι, κατὰ τοὺς περὶ τῶν σκαρτῶν μύθους τῶν Ἑλλήνων, ἐπήγαγε· Καὶ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων. Ακούσατε, φησίν, οἱ ἄνθρωποι, οἱ γηγενεῖς τε διὰ τὸν ἐκ γῆς πλασθέντα προπάτορα, καὶ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων, διὰ τὴν ἐκ συνουσία; εἰς τὸ ἑξῆς γονήν. Ει Επιτοαυτὸ πλούσιος καὶ πένης. Οὐ διαστέλλω, φησὶ, πλούσιον ἀπὸ πένητος· ὁμοτίμως γὰρ ἅπαν- 5:5 COMMENT. IN PSALMOS. insidiantur. Per turres autem universalis Eclesist singulas Ecclesias intellige, quæ ubique locorum Deo dicata sunt, quas etiam id est, domos appellat et in eis narrare illos jubet magna Dei prodigis, atque eas eliam edocendas sibi partiri, el ponere corda, hoc est, animum adhibere, ut vires et ac robur adjungerent, ut illa demum apte instructa ae perfecta, narrent etiam posteris divinas laudes, utentes n'mirum ministerio ac lingua fidelium qui credidernnt. Ipse pascet vos in sæcula. Ait enim: Ego sum pastor bonus 80. In finem filiis Core. PSALMUS XLVIII. Præsens psalmus de universali judicio tractat, finem inscribitur. Reliquum autem inscriptionis clarum est ex iis quæ in præcedentibus declaravi. in quo fuis erit presentis sæculi, atque ideo In C D mus. Vers. 2. Audite hæc, omnes gentes : auribus per- ciuile, omnes habitantes terram. Ad auditionem ser- monis sui excitat Propheta universam hominuma naturam. Et quoniam gentes diversarum natio- num homines sunt, et differenti utuntur lingua ac moribus (ex eis enim quidam in oppidis coll- gregati degant, alii in agris, alii in vicis, nonnulli socialem vitam repudiantes, in speluncis aut rupium cavernis latitant), ut uno sermone in universum omnes comprehenderet, addidit : Omnes qui habi- tatis terram, ubicunque gentium vestrum quispiamı sit, ne quis forte se non arcessitum queratur. quod ait : Auribus percipite, idem est quod, Audite, quamquam vehementiam quamdam indicet exaudi- tionis. VERS. 3. Quique terrigenæ et filii hominum. Ma- gnus Basilius per terrigenas, homines intelligit ter- rena sapientes, et mundanis rebus affectos: filios autem hominum, eos qui rationem ducem sequun- tur : proprium enim hominis est, ut e ratione omnia moderetur. Chrysostomus vero aliam expu- sitionem tradidit dicens quod, cum Propheta om- nes in universum homines convocaverit, in ipso statim initio eos comprimit, si quis forte illis tumor, aut elatio in proximos obvenisset. Hoc autem agit dum in memoriam revocat, quod omnes c terra ac vili materia prodiere. Deinde ne illud quis for- tassis putaret, quod homines a principio, e terra, juxta Græcorum fabulas, putularerint, a quibus traditur salos olim homines fuisse, atque ita a terra productos, addidit: Et filii hominum, ac si dicoret : Audite, homines, qui et terrigenæ estis, propter primum parentem de terra tilli hominum, propter aliorum hominum generationem, quæ mutua coitione, sexuum posteros emanavit. formatum, et copula, in Simul in unum dives et pauper. Non distinguo, inquit, divitem a paupere. Æque enim omnes ad- Joan. x, 11. Varia sectiones. (74) Cod. ἡμᾶς nos, pro quo Latinus Interpres legit ὑμᾶς νος.
6 You have loved all words of drowning with a deceitful tongue. All words that drown and obliterate people, over whom they would be poured like waves; and you have loved these with a treacherous tongue, that is, a scheming tongue. A number of copies write instead of ‘with a deceitful tongue’ simply ‘a deceitful tongue’, in which case you will separate the ‘deceitful tongue’ with punctuation so that the meaning is, you have loved also a deceitful tongue.
α Διὰ τοῦτο ὁ Θεὸς καθέλοι σε εἰς τέλος. Ὡς κακῶς ᾠκοδομημένον, εἰ καὶ ὑψώθης ἐκ τῆς καταμηνύσεως. Εἰ δὲ καὶ εὐκτικὰ τὰ ῥήματα, ἀλλ’ ἐν τύπῳ ἀρᾶς προφητεῖαι τῆς τούτου πανωλεθρίας εἰσίν.φήτης, κύκλῳ περιλαβεῖν τὴν Ἐκκλησίαν τῶν πι- Α στῶν, διὰ ὁρατοὺς καὶ ἀοράτους ἐπιβούλους. Πύρ- τους δὲ τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας νόει, τάς μερικάς, τὰς κατὰ τόπον, ἃς καὶ βάρεις καλεῖ· καὶ παρακε λεύεται διηγήσασθαι ἐν αὐταῖς τὰ μεγαλεῖα τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀπομερίζειν ἑαυτοῖς εἰς προστασίαν, καὶ τιθέναι τὰς καρδίας, ήτοι προσέχειν εἰς τὸ ἐνισχύειν αὐτὴν, ὅπως ἂν ταύτην καταρτίσαντες, διηγήσωνται καὶ τοῖς μεταγενεστέροις, χρώμενοι διακόῳ τῇ γλώττῃ τῶν πεπιστευκότων. Αὐτὸς ποιμανεῖ ἡμᾶς (74) εἰς τοὺς αἰῶνας. Φησί γάρ· Ἐγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός. Εἰς τέλος τοῖς υἱοῖς Κορέ. Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΜΗ'. Περὶ τῆς μελλούσης κρίσεως & ψαλμὸς διαλέγεται, βάρεις, ἥτις ἐστὶ τέλος της παρούσης ζωῆς. Διὸ καὶ Εἰς τέ- β λος ἐπιγέγραπται, ὅτι περὶ τῆς τελευταίας ημέρας ἐρεῖ. Τὸ δὲ ἑξῆς τῆς γραφής, δῆλον ἐκ τῶν προηρο μηνευμένων. Ακούσατε ταῦτα, πάντα τὰ ἔθνη· ἐνωτίσασθε, οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην. Πᾶσαν ὁ Προ- φήτης τὴν φύσιν τῶν ἀνθρώπων εἰς ἀκρόασιν συγκαλεῖ. Ἐπεὶ δὲ ἔθνη μέν εἶσιν ἁπλῶς πάντα τὰ γένη, τὰ διαφόρῳ γλώσσῃ χρώμενα, καὶ κατὰ πλῆθος οἰκοῦντα ἐν πόλεσιν, ἐν κώμαις, ἐν ἀγροῖς· τινὲς δὲ, οὐ κατὰ πλῆθος οἰκοῦσιν, ἀλλὰ καταμένας, ἐν δρε- σιν, ἐν σπηλαίοις, ἐν σχισμοῖς πετρῶν· ἐπήγαγε τὸ καθολικώτερον, ὅτι Πάντες οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην ὅπως δήποτε, ἵνα μηδεὶς ἀπολειφθείη τῆς κλήσεως. Τὸ δὲ, Ενωτίσασθε, εἰ καὶ ταὐτὸν δοκεῖ τῷ, 'Ακούσατε, ἀλλ᾽ ἔχει κατά τινα ἐπίτασιν τὸ μὴ ἁπλῶς ἀκούειν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ οὖς βάλλειν τὸ ἀκουόμενον. Οἵ τε γηγενεῖς, καὶ οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων. Ο μέγας Βασίλειος γηγενεῖς μὲν λέγει τοὺς γήινα πάντη φρονοῦντας, καὶ περὶ τὴν γῆν ὅλως ἐπτοημένους· υἱοὺς δὲ ἀνθρώπων, τους λόγῳ κοσμουμένους· ἴδιον γὰρ ἀνθρώπου τὸ λογικόν. Ὁ δὲ Χρυσόστομος, ἑτέ ρως μετεχειρίσατο τὴν ἐξήγησιν· φησὶ γὰρ, ὅτι συγκαλέσας ὁ Προφήτης ἅπαντας ἁπλῶς τοὺς ἀνθρώ τους, κατέστειλεν ἐκ προοιμίων, εἴ τις αὐτοῖς ἑνην φυσίωσης κατ' ἀλλήλων, ὑπομνήσας, ὅτι πάντες ἐκ γῆς εἰσιν, ἐξ ὕλης ἀτίμου· εἶτα ἵνα μὴ δόξαιεν ἐκ γῆς καταρχάς βλαστῆσαι, κατὰ τοὺς περὶ τῶν σκαρτῶν μύθους τῶν Ἑλλήνων, ἐπήγαγε· Καὶ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων. Ακούσατε, φησίν, οἱ ἄνθρωποι, οἱ γηγενεῖς τε διὰ τὸν ἐκ γῆς πλασθέντα προπάτορα, καὶ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων, διὰ τὴν ἐκ συνουσία; εἰς τὸ ἑξῆς γονήν. Ει Επιτοαυτὸ πλούσιος καὶ πένης. Οὐ διαστέλλω, φησὶ, πλούσιον ἀπὸ πένητος· ὁμοτίμως γὰρ ἅπαν- 5:5 COMMENT. IN PSALMOS. insidiantur. Per turres autem universalis Eclesist singulas Ecclesias intellige, quæ ubique locorum Deo dicata sunt, quas etiam id est, domos appellat et in eis narrare illos jubet magna Dei prodigis, atque eas eliam edocendas sibi partiri, el ponere corda, hoc est, animum adhibere, ut vires et ac robur adjungerent, ut illa demum apte instructa ae perfecta, narrent etiam posteris divinas laudes, utentes n'mirum ministerio ac lingua fidelium qui credidernnt. Ipse pascet vos in sæcula. Ait enim: Ego sum pastor bonus 80. In finem filiis Core. PSALMUS XLVIII. Præsens psalmus de universali judicio tractat, finem inscribitur. Reliquum autem inscriptionis clarum est ex iis quæ in præcedentibus declaravi. in quo fuis erit presentis sæculi, atque ideo In C D mus. Vers. 2. Audite hæc, omnes gentes : auribus per- ciuile, omnes habitantes terram. Ad auditionem ser- monis sui excitat Propheta universam hominuma naturam. Et quoniam gentes diversarum natio- num homines sunt, et differenti utuntur lingua ac moribus (ex eis enim quidam in oppidis coll- gregati degant, alii in agris, alii in vicis, nonnulli socialem vitam repudiantes, in speluncis aut rupium cavernis latitant), ut uno sermone in universum omnes comprehenderet, addidit : Omnes qui habi- tatis terram, ubicunque gentium vestrum quispiamı sit, ne quis forte se non arcessitum queratur. quod ait : Auribus percipite, idem est quod, Audite, quamquam vehementiam quamdam indicet exaudi- tionis. VERS. 3. Quique terrigenæ et filii hominum. Ma- gnus Basilius per terrigenas, homines intelligit ter- rena sapientes, et mundanis rebus affectos: filios autem hominum, eos qui rationem ducem sequun- tur : proprium enim hominis est, ut e ratione omnia moderetur. Chrysostomus vero aliam expu- sitionem tradidit dicens quod, cum Propheta om- nes in universum homines convocaverit, in ipso statim initio eos comprimit, si quis forte illis tumor, aut elatio in proximos obvenisset. Hoc autem agit dum in memoriam revocat, quod omnes c terra ac vili materia prodiere. Deinde ne illud quis for- tassis putaret, quod homines a principio, e terra, juxta Græcorum fabulas, putularerint, a quibus traditur salos olim homines fuisse, atque ita a terra productos, addidit: Et filii hominum, ac si dicoret : Audite, homines, qui et terrigenæ estis, propter primum parentem de terra tilli hominum, propter aliorum hominum generationem, quæ mutua coitione, sexuum posteros emanavit. formatum, et copula, in Simul in unum dives et pauper. Non distinguo, inquit, divitem a paupere. Æque enim omnes ad- Joan. x, 11. Varia sectiones. (74) Cod. ἡμᾶς nos, pro quo Latinus Interpres legit ὑμᾶς νος.
7α For this may God demolish you utterly. As being badly constructed, even though you have been exalted by your act of informing. Even though the verbs are optative, yet they are prophecies of his utter destruction in the form of a curse.
β Ἐκτίλαι σε. Ὡς πονηρῶς πεφυτευμένον ἐν τῷ ἀμπελῶνι αὐτοῦ.φήτης, κύκλῳ περιλαβεῖν τὴν Ἐκκλησίαν τῶν πι- Α στῶν, διὰ ὁρατοὺς καὶ ἀοράτους ἐπιβούλους. Πύρ- τους δὲ τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας νόει, τάς μερικάς, τὰς κατὰ τόπον, ἃς καὶ βάρεις καλεῖ· καὶ παρακε λεύεται διηγήσασθαι ἐν αὐταῖς τὰ μεγαλεῖα τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀπομερίζειν ἑαυτοῖς εἰς προστασίαν, καὶ τιθέναι τὰς καρδίας, ήτοι προσέχειν εἰς τὸ ἐνισχύειν αὐτὴν, ὅπως ἂν ταύτην καταρτίσαντες, διηγήσωνται καὶ τοῖς μεταγενεστέροις, χρώμενοι διακόῳ τῇ γλώττῃ τῶν πεπιστευκότων. Αὐτὸς ποιμανεῖ ἡμᾶς (74) εἰς τοὺς αἰῶνας. Φησί γάρ· Ἐγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός. Εἰς τέλος τοῖς υἱοῖς Κορέ. Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΜΗ'. Περὶ τῆς μελλούσης κρίσεως & ψαλμὸς διαλέγεται, βάρεις, ἥτις ἐστὶ τέλος της παρούσης ζωῆς. Διὸ καὶ Εἰς τέ- β λος ἐπιγέγραπται, ὅτι περὶ τῆς τελευταίας ημέρας ἐρεῖ. Τὸ δὲ ἑξῆς τῆς γραφής, δῆλον ἐκ τῶν προηρο μηνευμένων. Ακούσατε ταῦτα, πάντα τὰ ἔθνη· ἐνωτίσασθε, οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην. Πᾶσαν ὁ Προ- φήτης τὴν φύσιν τῶν ἀνθρώπων εἰς ἀκρόασιν συγκαλεῖ. Ἐπεὶ δὲ ἔθνη μέν εἶσιν ἁπλῶς πάντα τὰ γένη, τὰ διαφόρῳ γλώσσῃ χρώμενα, καὶ κατὰ πλῆθος οἰκοῦντα ἐν πόλεσιν, ἐν κώμαις, ἐν ἀγροῖς· τινὲς δὲ, οὐ κατὰ πλῆθος οἰκοῦσιν, ἀλλὰ καταμένας, ἐν δρε- σιν, ἐν σπηλαίοις, ἐν σχισμοῖς πετρῶν· ἐπήγαγε τὸ καθολικώτερον, ὅτι Πάντες οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην ὅπως δήποτε, ἵνα μηδεὶς ἀπολειφθείη τῆς κλήσεως. Τὸ δὲ, Ενωτίσασθε, εἰ καὶ ταὐτὸν δοκεῖ τῷ, 'Ακούσατε, ἀλλ᾽ ἔχει κατά τινα ἐπίτασιν τὸ μὴ ἁπλῶς ἀκούειν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ οὖς βάλλειν τὸ ἀκουόμενον. Οἵ τε γηγενεῖς, καὶ οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων. Ο μέγας Βασίλειος γηγενεῖς μὲν λέγει τοὺς γήινα πάντη φρονοῦντας, καὶ περὶ τὴν γῆν ὅλως ἐπτοημένους· υἱοὺς δὲ ἀνθρώπων, τους λόγῳ κοσμουμένους· ἴδιον γὰρ ἀνθρώπου τὸ λογικόν. Ὁ δὲ Χρυσόστομος, ἑτέ ρως μετεχειρίσατο τὴν ἐξήγησιν· φησὶ γὰρ, ὅτι συγκαλέσας ὁ Προφήτης ἅπαντας ἁπλῶς τοὺς ἀνθρώ τους, κατέστειλεν ἐκ προοιμίων, εἴ τις αὐτοῖς ἑνην φυσίωσης κατ' ἀλλήλων, ὑπομνήσας, ὅτι πάντες ἐκ γῆς εἰσιν, ἐξ ὕλης ἀτίμου· εἶτα ἵνα μὴ δόξαιεν ἐκ γῆς καταρχάς βλαστῆσαι, κατὰ τοὺς περὶ τῶν σκαρτῶν μύθους τῶν Ἑλλήνων, ἐπήγαγε· Καὶ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων. Ακούσατε, φησίν, οἱ ἄνθρωποι, οἱ γηγενεῖς τε διὰ τὸν ἐκ γῆς πλασθέντα προπάτορα, καὶ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων, διὰ τὴν ἐκ συνουσία; εἰς τὸ ἑξῆς γονήν. Ει Επιτοαυτὸ πλούσιος καὶ πένης. Οὐ διαστέλλω, φησὶ, πλούσιον ἀπὸ πένητος· ὁμοτίμως γὰρ ἅπαν- 5:5 COMMENT. IN PSALMOS. insidiantur. Per turres autem universalis Eclesist singulas Ecclesias intellige, quæ ubique locorum Deo dicata sunt, quas etiam id est, domos appellat et in eis narrare illos jubet magna Dei prodigis, atque eas eliam edocendas sibi partiri, el ponere corda, hoc est, animum adhibere, ut vires et ac robur adjungerent, ut illa demum apte instructa ae perfecta, narrent etiam posteris divinas laudes, utentes n'mirum ministerio ac lingua fidelium qui credidernnt. Ipse pascet vos in sæcula. Ait enim: Ego sum pastor bonus 80. In finem filiis Core. PSALMUS XLVIII. Præsens psalmus de universali judicio tractat, finem inscribitur. Reliquum autem inscriptionis clarum est ex iis quæ in præcedentibus declaravi. in quo fuis erit presentis sæculi, atque ideo In C D mus. Vers. 2. Audite hæc, omnes gentes : auribus per- ciuile, omnes habitantes terram. Ad auditionem ser- monis sui excitat Propheta universam hominuma naturam. Et quoniam gentes diversarum natio- num homines sunt, et differenti utuntur lingua ac moribus (ex eis enim quidam in oppidis coll- gregati degant, alii in agris, alii in vicis, nonnulli socialem vitam repudiantes, in speluncis aut rupium cavernis latitant), ut uno sermone in universum omnes comprehenderet, addidit : Omnes qui habi- tatis terram, ubicunque gentium vestrum quispiamı sit, ne quis forte se non arcessitum queratur. quod ait : Auribus percipite, idem est quod, Audite, quamquam vehementiam quamdam indicet exaudi- tionis. VERS. 3. Quique terrigenæ et filii hominum. Ma- gnus Basilius per terrigenas, homines intelligit ter- rena sapientes, et mundanis rebus affectos: filios autem hominum, eos qui rationem ducem sequun- tur : proprium enim hominis est, ut e ratione omnia moderetur. Chrysostomus vero aliam expu- sitionem tradidit dicens quod, cum Propheta om- nes in universum homines convocaverit, in ipso statim initio eos comprimit, si quis forte illis tumor, aut elatio in proximos obvenisset. Hoc autem agit dum in memoriam revocat, quod omnes c terra ac vili materia prodiere. Deinde ne illud quis for- tassis putaret, quod homines a principio, e terra, juxta Græcorum fabulas, putularerint, a quibus traditur salos olim homines fuisse, atque ita a terra productos, addidit: Et filii hominum, ac si dicoret : Audite, homines, qui et terrigenæ estis, propter primum parentem de terra tilli hominum, propter aliorum hominum generationem, quæ mutua coitione, sexuum posteros emanavit. formatum, et copula, in Simul in unum dives et pauper. Non distinguo, inquit, divitem a paupere. Æque enim omnes ad- Joan. x, 11. Varia sectiones. (74) Cod. ἡμᾶς nos, pro quo Latinus Interpres legit ὑμᾶς νος.
7β May he pluck you out. As wickedly planted in his vineyard.
γ Καὶ μεταναστεύσαι σε ἀπὸ σκηνώματός σου. Τὴν ψυχήν σου ἀπὸ τοῦ σώματός σου· ἢ σὲ ὅλον ἀπὸ τῆς οἰκίας σου, νεκρὸν ἐκφερόμενον.φήτης, κύκλῳ περιλαβεῖν τὴν Ἐκκλησίαν τῶν πι- Α στῶν, διὰ ὁρατοὺς καὶ ἀοράτους ἐπιβούλους. Πύρ- τους δὲ τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας νόει, τάς μερικάς, τὰς κατὰ τόπον, ἃς καὶ βάρεις καλεῖ· καὶ παρακε λεύεται διηγήσασθαι ἐν αὐταῖς τὰ μεγαλεῖα τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀπομερίζειν ἑαυτοῖς εἰς προστασίαν, καὶ τιθέναι τὰς καρδίας, ήτοι προσέχειν εἰς τὸ ἐνισχύειν αὐτὴν, ὅπως ἂν ταύτην καταρτίσαντες, διηγήσωνται καὶ τοῖς μεταγενεστέροις, χρώμενοι διακόῳ τῇ γλώττῃ τῶν πεπιστευκότων. Αὐτὸς ποιμανεῖ ἡμᾶς (74) εἰς τοὺς αἰῶνας. Φησί γάρ· Ἐγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός. Εἰς τέλος τοῖς υἱοῖς Κορέ. Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΜΗ'. Περὶ τῆς μελλούσης κρίσεως & ψαλμὸς διαλέγεται, βάρεις, ἥτις ἐστὶ τέλος της παρούσης ζωῆς. Διὸ καὶ Εἰς τέ- β λος ἐπιγέγραπται, ὅτι περὶ τῆς τελευταίας ημέρας ἐρεῖ. Τὸ δὲ ἑξῆς τῆς γραφής, δῆλον ἐκ τῶν προηρο μηνευμένων. Ακούσατε ταῦτα, πάντα τὰ ἔθνη· ἐνωτίσασθε, οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην. Πᾶσαν ὁ Προ- φήτης τὴν φύσιν τῶν ἀνθρώπων εἰς ἀκρόασιν συγκαλεῖ. Ἐπεὶ δὲ ἔθνη μέν εἶσιν ἁπλῶς πάντα τὰ γένη, τὰ διαφόρῳ γλώσσῃ χρώμενα, καὶ κατὰ πλῆθος οἰκοῦντα ἐν πόλεσιν, ἐν κώμαις, ἐν ἀγροῖς· τινὲς δὲ, οὐ κατὰ πλῆθος οἰκοῦσιν, ἀλλὰ καταμένας, ἐν δρε- σιν, ἐν σπηλαίοις, ἐν σχισμοῖς πετρῶν· ἐπήγαγε τὸ καθολικώτερον, ὅτι Πάντες οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην ὅπως δήποτε, ἵνα μηδεὶς ἀπολειφθείη τῆς κλήσεως. Τὸ δὲ, Ενωτίσασθε, εἰ καὶ ταὐτὸν δοκεῖ τῷ, 'Ακούσατε, ἀλλ᾽ ἔχει κατά τινα ἐπίτασιν τὸ μὴ ἁπλῶς ἀκούειν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ οὖς βάλλειν τὸ ἀκουόμενον. Οἵ τε γηγενεῖς, καὶ οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων. Ο μέγας Βασίλειος γηγενεῖς μὲν λέγει τοὺς γήινα πάντη φρονοῦντας, καὶ περὶ τὴν γῆν ὅλως ἐπτοημένους· υἱοὺς δὲ ἀνθρώπων, τους λόγῳ κοσμουμένους· ἴδιον γὰρ ἀνθρώπου τὸ λογικόν. Ὁ δὲ Χρυσόστομος, ἑτέ ρως μετεχειρίσατο τὴν ἐξήγησιν· φησὶ γὰρ, ὅτι συγκαλέσας ὁ Προφήτης ἅπαντας ἁπλῶς τοὺς ἀνθρώ τους, κατέστειλεν ἐκ προοιμίων, εἴ τις αὐτοῖς ἑνην φυσίωσης κατ' ἀλλήλων, ὑπομνήσας, ὅτι πάντες ἐκ γῆς εἰσιν, ἐξ ὕλης ἀτίμου· εἶτα ἵνα μὴ δόξαιεν ἐκ γῆς καταρχάς βλαστῆσαι, κατὰ τοὺς περὶ τῶν σκαρτῶν μύθους τῶν Ἑλλήνων, ἐπήγαγε· Καὶ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων. Ακούσατε, φησίν, οἱ ἄνθρωποι, οἱ γηγενεῖς τε διὰ τὸν ἐκ γῆς πλασθέντα προπάτορα, καὶ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων, διὰ τὴν ἐκ συνουσία; εἰς τὸ ἑξῆς γονήν. Ει Επιτοαυτὸ πλούσιος καὶ πένης. Οὐ διαστέλλω, φησὶ, πλούσιον ἀπὸ πένητος· ὁμοτίμως γὰρ ἅπαν- 5:5 COMMENT. IN PSALMOS. insidiantur. Per turres autem universalis Eclesist singulas Ecclesias intellige, quæ ubique locorum Deo dicata sunt, quas etiam id est, domos appellat et in eis narrare illos jubet magna Dei prodigis, atque eas eliam edocendas sibi partiri, el ponere corda, hoc est, animum adhibere, ut vires et ac robur adjungerent, ut illa demum apte instructa ae perfecta, narrent etiam posteris divinas laudes, utentes n'mirum ministerio ac lingua fidelium qui credidernnt. Ipse pascet vos in sæcula. Ait enim: Ego sum pastor bonus 80. In finem filiis Core. PSALMUS XLVIII. Præsens psalmus de universali judicio tractat, finem inscribitur. Reliquum autem inscriptionis clarum est ex iis quæ in præcedentibus declaravi. in quo fuis erit presentis sæculi, atque ideo In C D mus. Vers. 2. Audite hæc, omnes gentes : auribus per- ciuile, omnes habitantes terram. Ad auditionem ser- monis sui excitat Propheta universam hominuma naturam. Et quoniam gentes diversarum natio- num homines sunt, et differenti utuntur lingua ac moribus (ex eis enim quidam in oppidis coll- gregati degant, alii in agris, alii in vicis, nonnulli socialem vitam repudiantes, in speluncis aut rupium cavernis latitant), ut uno sermone in universum omnes comprehenderet, addidit : Omnes qui habi- tatis terram, ubicunque gentium vestrum quispiamı sit, ne quis forte se non arcessitum queratur. quod ait : Auribus percipite, idem est quod, Audite, quamquam vehementiam quamdam indicet exaudi- tionis. VERS. 3. Quique terrigenæ et filii hominum. Ma- gnus Basilius per terrigenas, homines intelligit ter- rena sapientes, et mundanis rebus affectos: filios autem hominum, eos qui rationem ducem sequun- tur : proprium enim hominis est, ut e ratione omnia moderetur. Chrysostomus vero aliam expu- sitionem tradidit dicens quod, cum Propheta om- nes in universum homines convocaverit, in ipso statim initio eos comprimit, si quis forte illis tumor, aut elatio in proximos obvenisset. Hoc autem agit dum in memoriam revocat, quod omnes c terra ac vili materia prodiere. Deinde ne illud quis for- tassis putaret, quod homines a principio, e terra, juxta Græcorum fabulas, putularerint, a quibus traditur salos olim homines fuisse, atque ita a terra productos, addidit: Et filii hominum, ac si dicoret : Audite, homines, qui et terrigenæ estis, propter primum parentem de terra tilli hominum, propter aliorum hominum generationem, quæ mutua coitione, sexuum posteros emanavit. formatum, et copula, in Simul in unum dives et pauper. Non distinguo, inquit, divitem a paupere. Æque enim omnes ad- Joan. x, 11. Varia sectiones. (74) Cod. ἡμᾶς nos, pro quo Latinus Interpres legit ὑμᾶς νος.
7γ And may he migrate you from your tent-dwelling. Your soul from your body, or else the whole of you from your house, being carried out dead.
δ Καὶ τὸ ῥίζωμά σου ἐκ γῆς ζώντων. Καὶ τὸ γένος σου. ῾Ρίζα γὰρ τοῦ Δωὴκ, καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ καὶ ὁ παῖς αὐτοῦ· ὁ μὲν, ὡς τὸν Δωὴκ ἐκφύσας, ὁ δὲ, ὡς ῥίζα τοῦ ἑξῆς γένους ὑποληφθείς. Διὰ τῆς ῥίζης οὖν, καὶ τοὺς ἀνιόντας, καὶ τοὺς κατιόντας, καὶ σύμπαν ἁπλῶς τὸ γένος ἐδήλωσε.φήτης, κύκλῳ περιλαβεῖν τὴν Ἐκκλησίαν τῶν πι- Α στῶν, διὰ ὁρατοὺς καὶ ἀοράτους ἐπιβούλους. Πύρ- τους δὲ τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας νόει, τάς μερικάς, τὰς κατὰ τόπον, ἃς καὶ βάρεις καλεῖ· καὶ παρακε λεύεται διηγήσασθαι ἐν αὐταῖς τὰ μεγαλεῖα τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀπομερίζειν ἑαυτοῖς εἰς προστασίαν, καὶ τιθέναι τὰς καρδίας, ήτοι προσέχειν εἰς τὸ ἐνισχύειν αὐτὴν, ὅπως ἂν ταύτην καταρτίσαντες, διηγήσωνται καὶ τοῖς μεταγενεστέροις, χρώμενοι διακόῳ τῇ γλώττῃ τῶν πεπιστευκότων. Αὐτὸς ποιμανεῖ ἡμᾶς (74) εἰς τοὺς αἰῶνας. Φησί γάρ· Ἐγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός. Εἰς τέλος τοῖς υἱοῖς Κορέ. Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΜΗ'. Περὶ τῆς μελλούσης κρίσεως & ψαλμὸς διαλέγεται, βάρεις, ἥτις ἐστὶ τέλος της παρούσης ζωῆς. Διὸ καὶ Εἰς τέ- β λος ἐπιγέγραπται, ὅτι περὶ τῆς τελευταίας ημέρας ἐρεῖ. Τὸ δὲ ἑξῆς τῆς γραφής, δῆλον ἐκ τῶν προηρο μηνευμένων. Ακούσατε ταῦτα, πάντα τὰ ἔθνη· ἐνωτίσασθε, οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην. Πᾶσαν ὁ Προ- φήτης τὴν φύσιν τῶν ἀνθρώπων εἰς ἀκρόασιν συγκαλεῖ. Ἐπεὶ δὲ ἔθνη μέν εἶσιν ἁπλῶς πάντα τὰ γένη, τὰ διαφόρῳ γλώσσῃ χρώμενα, καὶ κατὰ πλῆθος οἰκοῦντα ἐν πόλεσιν, ἐν κώμαις, ἐν ἀγροῖς· τινὲς δὲ, οὐ κατὰ πλῆθος οἰκοῦσιν, ἀλλὰ καταμένας, ἐν δρε- σιν, ἐν σπηλαίοις, ἐν σχισμοῖς πετρῶν· ἐπήγαγε τὸ καθολικώτερον, ὅτι Πάντες οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην ὅπως δήποτε, ἵνα μηδεὶς ἀπολειφθείη τῆς κλήσεως. Τὸ δὲ, Ενωτίσασθε, εἰ καὶ ταὐτὸν δοκεῖ τῷ, 'Ακούσατε, ἀλλ᾽ ἔχει κατά τινα ἐπίτασιν τὸ μὴ ἁπλῶς ἀκούειν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ οὖς βάλλειν τὸ ἀκουόμενον. Οἵ τε γηγενεῖς, καὶ οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων. Ο μέγας Βασίλειος γηγενεῖς μὲν λέγει τοὺς γήινα πάντη φρονοῦντας, καὶ περὶ τὴν γῆν ὅλως ἐπτοημένους· υἱοὺς δὲ ἀνθρώπων, τους λόγῳ κοσμουμένους· ἴδιον γὰρ ἀνθρώπου τὸ λογικόν. Ὁ δὲ Χρυσόστομος, ἑτέ ρως μετεχειρίσατο τὴν ἐξήγησιν· φησὶ γὰρ, ὅτι συγκαλέσας ὁ Προφήτης ἅπαντας ἁπλῶς τοὺς ἀνθρώ τους, κατέστειλεν ἐκ προοιμίων, εἴ τις αὐτοῖς ἑνην φυσίωσης κατ' ἀλλήλων, ὑπομνήσας, ὅτι πάντες ἐκ γῆς εἰσιν, ἐξ ὕλης ἀτίμου· εἶτα ἵνα μὴ δόξαιεν ἐκ γῆς καταρχάς βλαστῆσαι, κατὰ τοὺς περὶ τῶν σκαρτῶν μύθους τῶν Ἑλλήνων, ἐπήγαγε· Καὶ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων. Ακούσατε, φησίν, οἱ ἄνθρωποι, οἱ γηγενεῖς τε διὰ τὸν ἐκ γῆς πλασθέντα προπάτορα, καὶ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων, διὰ τὴν ἐκ συνουσία; εἰς τὸ ἑξῆς γονήν. Ει Επιτοαυτὸ πλούσιος καὶ πένης. Οὐ διαστέλλω, φησὶ, πλούσιον ἀπὸ πένητος· ὁμοτίμως γὰρ ἅπαν- 5:5 COMMENT. IN PSALMOS. insidiantur. Per turres autem universalis Eclesist singulas Ecclesias intellige, quæ ubique locorum Deo dicata sunt, quas etiam id est, domos appellat et in eis narrare illos jubet magna Dei prodigis, atque eas eliam edocendas sibi partiri, el ponere corda, hoc est, animum adhibere, ut vires et ac robur adjungerent, ut illa demum apte instructa ae perfecta, narrent etiam posteris divinas laudes, utentes n'mirum ministerio ac lingua fidelium qui credidernnt. Ipse pascet vos in sæcula. Ait enim: Ego sum pastor bonus 80. In finem filiis Core. PSALMUS XLVIII. Præsens psalmus de universali judicio tractat, finem inscribitur. Reliquum autem inscriptionis clarum est ex iis quæ in præcedentibus declaravi. in quo fuis erit presentis sæculi, atque ideo In C D mus. Vers. 2. Audite hæc, omnes gentes : auribus per- ciuile, omnes habitantes terram. Ad auditionem ser- monis sui excitat Propheta universam hominuma naturam. Et quoniam gentes diversarum natio- num homines sunt, et differenti utuntur lingua ac moribus (ex eis enim quidam in oppidis coll- gregati degant, alii in agris, alii in vicis, nonnulli socialem vitam repudiantes, in speluncis aut rupium cavernis latitant), ut uno sermone in universum omnes comprehenderet, addidit : Omnes qui habi- tatis terram, ubicunque gentium vestrum quispiamı sit, ne quis forte se non arcessitum queratur. quod ait : Auribus percipite, idem est quod, Audite, quamquam vehementiam quamdam indicet exaudi- tionis. VERS. 3. Quique terrigenæ et filii hominum. Ma- gnus Basilius per terrigenas, homines intelligit ter- rena sapientes, et mundanis rebus affectos: filios autem hominum, eos qui rationem ducem sequun- tur : proprium enim hominis est, ut e ratione omnia moderetur. Chrysostomus vero aliam expu- sitionem tradidit dicens quod, cum Propheta om- nes in universum homines convocaverit, in ipso statim initio eos comprimit, si quis forte illis tumor, aut elatio in proximos obvenisset. Hoc autem agit dum in memoriam revocat, quod omnes c terra ac vili materia prodiere. Deinde ne illud quis for- tassis putaret, quod homines a principio, e terra, juxta Græcorum fabulas, putularerint, a quibus traditur salos olim homines fuisse, atque ita a terra productos, addidit: Et filii hominum, ac si dicoret : Audite, homines, qui et terrigenæ estis, propter primum parentem de terra tilli hominum, propter aliorum hominum generationem, quæ mutua coitione, sexuum posteros emanavit. formatum, et copula, in Simul in unum dives et pauper. Non distinguo, inquit, divitem a paupere. Æque enim omnes ad- Joan. x, 11. Varia sectiones. (74) Cod. ἡμᾶς nos, pro quo Latinus Interpres legit ὑμᾶς νος.
7δ And your stem from the land of the living. And your race. Doek’s stem is his father and his child, the one as having engendered him and the other as having been left as the stem of his continuing line. By the stem therefore he indicated ascendants and descendants and simply his entire race.
Γῆν δὲ ζώντων, καὶ τὴν παροῦσαν λέγει, ἣν οἰκοῦσιν οἱ ζῶντες, καὶ τὸν ἐν οὐρανοῖς τόπον τῶν ἀεὶ ζώντων.φήτης, κύκλῳ περιλαβεῖν τὴν Ἐκκλησίαν τῶν πι- Α στῶν, διὰ ὁρατοὺς καὶ ἀοράτους ἐπιβούλους. Πύρ- τους δὲ τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας νόει, τάς μερικάς, τὰς κατὰ τόπον, ἃς καὶ βάρεις καλεῖ· καὶ παρακε λεύεται διηγήσασθαι ἐν αὐταῖς τὰ μεγαλεῖα τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀπομερίζειν ἑαυτοῖς εἰς προστασίαν, καὶ τιθέναι τὰς καρδίας, ήτοι προσέχειν εἰς τὸ ἐνισχύειν αὐτὴν, ὅπως ἂν ταύτην καταρτίσαντες, διηγήσωνται καὶ τοῖς μεταγενεστέροις, χρώμενοι διακόῳ τῇ γλώττῃ τῶν πεπιστευκότων. Αὐτὸς ποιμανεῖ ἡμᾶς (74) εἰς τοὺς αἰῶνας. Φησί γάρ· Ἐγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός. Εἰς τέλος τοῖς υἱοῖς Κορέ. Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΜΗ'. Περὶ τῆς μελλούσης κρίσεως & ψαλμὸς διαλέγεται, βάρεις, ἥτις ἐστὶ τέλος της παρούσης ζωῆς. Διὸ καὶ Εἰς τέ- β λος ἐπιγέγραπται, ὅτι περὶ τῆς τελευταίας ημέρας ἐρεῖ. Τὸ δὲ ἑξῆς τῆς γραφής, δῆλον ἐκ τῶν προηρο μηνευμένων. Ακούσατε ταῦτα, πάντα τὰ ἔθνη· ἐνωτίσασθε, οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην. Πᾶσαν ὁ Προ- φήτης τὴν φύσιν τῶν ἀνθρώπων εἰς ἀκρόασιν συγκαλεῖ. Ἐπεὶ δὲ ἔθνη μέν εἶσιν ἁπλῶς πάντα τὰ γένη, τὰ διαφόρῳ γλώσσῃ χρώμενα, καὶ κατὰ πλῆθος οἰκοῦντα ἐν πόλεσιν, ἐν κώμαις, ἐν ἀγροῖς· τινὲς δὲ, οὐ κατὰ πλῆθος οἰκοῦσιν, ἀλλὰ καταμένας, ἐν δρε- σιν, ἐν σπηλαίοις, ἐν σχισμοῖς πετρῶν· ἐπήγαγε τὸ καθολικώτερον, ὅτι Πάντες οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην ὅπως δήποτε, ἵνα μηδεὶς ἀπολειφθείη τῆς κλήσεως. Τὸ δὲ, Ενωτίσασθε, εἰ καὶ ταὐτὸν δοκεῖ τῷ, 'Ακούσατε, ἀλλ᾽ ἔχει κατά τινα ἐπίτασιν τὸ μὴ ἁπλῶς ἀκούειν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ οὖς βάλλειν τὸ ἀκουόμενον. Οἵ τε γηγενεῖς, καὶ οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων. Ο μέγας Βασίλειος γηγενεῖς μὲν λέγει τοὺς γήινα πάντη φρονοῦντας, καὶ περὶ τὴν γῆν ὅλως ἐπτοημένους· υἱοὺς δὲ ἀνθρώπων, τους λόγῳ κοσμουμένους· ἴδιον γὰρ ἀνθρώπου τὸ λογικόν. Ὁ δὲ Χρυσόστομος, ἑτέ ρως μετεχειρίσατο τὴν ἐξήγησιν· φησὶ γὰρ, ὅτι συγκαλέσας ὁ Προφήτης ἅπαντας ἁπλῶς τοὺς ἀνθρώ τους, κατέστειλεν ἐκ προοιμίων, εἴ τις αὐτοῖς ἑνην φυσίωσης κατ' ἀλλήλων, ὑπομνήσας, ὅτι πάντες ἐκ γῆς εἰσιν, ἐξ ὕλης ἀτίμου· εἶτα ἵνα μὴ δόξαιεν ἐκ γῆς καταρχάς βλαστῆσαι, κατὰ τοὺς περὶ τῶν σκαρτῶν μύθους τῶν Ἑλλήνων, ἐπήγαγε· Καὶ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων. Ακούσατε, φησίν, οἱ ἄνθρωποι, οἱ γηγενεῖς τε διὰ τὸν ἐκ γῆς πλασθέντα προπάτορα, καὶ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων, διὰ τὴν ἐκ συνουσία; εἰς τὸ ἑξῆς γονήν. Ει Επιτοαυτὸ πλούσιος καὶ πένης. Οὐ διαστέλλω, φησὶ, πλούσιον ἀπὸ πένητος· ὁμοτίμως γὰρ ἅπαν- 5:5 COMMENT. IN PSALMOS. insidiantur. Per turres autem universalis Eclesist singulas Ecclesias intellige, quæ ubique locorum Deo dicata sunt, quas etiam id est, domos appellat et in eis narrare illos jubet magna Dei prodigis, atque eas eliam edocendas sibi partiri, el ponere corda, hoc est, animum adhibere, ut vires et ac robur adjungerent, ut illa demum apte instructa ae perfecta, narrent etiam posteris divinas laudes, utentes n'mirum ministerio ac lingua fidelium qui credidernnt. Ipse pascet vos in sæcula. Ait enim: Ego sum pastor bonus 80. In finem filiis Core. PSALMUS XLVIII. Præsens psalmus de universali judicio tractat, finem inscribitur. Reliquum autem inscriptionis clarum est ex iis quæ in præcedentibus declaravi. in quo fuis erit presentis sæculi, atque ideo In C D mus. Vers. 2. Audite hæc, omnes gentes : auribus per- ciuile, omnes habitantes terram. Ad auditionem ser- monis sui excitat Propheta universam hominuma naturam. Et quoniam gentes diversarum natio- num homines sunt, et differenti utuntur lingua ac moribus (ex eis enim quidam in oppidis coll- gregati degant, alii in agris, alii in vicis, nonnulli socialem vitam repudiantes, in speluncis aut rupium cavernis latitant), ut uno sermone in universum omnes comprehenderet, addidit : Omnes qui habi- tatis terram, ubicunque gentium vestrum quispiamı sit, ne quis forte se non arcessitum queratur. quod ait : Auribus percipite, idem est quod, Audite, quamquam vehementiam quamdam indicet exaudi- tionis. VERS. 3. Quique terrigenæ et filii hominum. Ma- gnus Basilius per terrigenas, homines intelligit ter- rena sapientes, et mundanis rebus affectos: filios autem hominum, eos qui rationem ducem sequun- tur : proprium enim hominis est, ut e ratione omnia moderetur. Chrysostomus vero aliam expu- sitionem tradidit dicens quod, cum Propheta om- nes in universum homines convocaverit, in ipso statim initio eos comprimit, si quis forte illis tumor, aut elatio in proximos obvenisset. Hoc autem agit dum in memoriam revocat, quod omnes c terra ac vili materia prodiere. Deinde ne illud quis for- tassis putaret, quod homines a principio, e terra, juxta Græcorum fabulas, putularerint, a quibus traditur salos olim homines fuisse, atque ita a terra productos, addidit: Et filii hominum, ac si dicoret : Audite, homines, qui et terrigenæ estis, propter primum parentem de terra tilli hominum, propter aliorum hominum generationem, quæ mutua coitione, sexuum posteros emanavit. formatum, et copula, in Simul in unum dives et pauper. Non distinguo, inquit, divitem a paupere. Æque enim omnes ad- Joan. x, 11. Varia sectiones. (74) Cod. ἡμᾶς nos, pro quo Latinus Interpres legit ὑμᾶς νος.
The ‘land of the living’ is what he calls both the present land in which the living dwell and also the place in heaven of those who live forever.
α Ὄψονται δίκαιοι καὶ φοβηθήσονται. Ὄψονται τὴν μέλλουσαν πανωλεθρίαν τοῦ Δωὴκ, καὶ φοβηθέντες τὴν ἄφυκτον δίκην, ἀσφαλέστεροι γενήσονται.φήτης, κύκλῳ περιλαβεῖν τὴν Ἐκκλησίαν τῶν πι- Α στῶν, διὰ ὁρατοὺς καὶ ἀοράτους ἐπιβούλους. Πύρ- τους δὲ τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας νόει, τάς μερικάς, τὰς κατὰ τόπον, ἃς καὶ βάρεις καλεῖ· καὶ παρακε λεύεται διηγήσασθαι ἐν αὐταῖς τὰ μεγαλεῖα τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀπομερίζειν ἑαυτοῖς εἰς προστασίαν, καὶ τιθέναι τὰς καρδίας, ήτοι προσέχειν εἰς τὸ ἐνισχύειν αὐτὴν, ὅπως ἂν ταύτην καταρτίσαντες, διηγήσωνται καὶ τοῖς μεταγενεστέροις, χρώμενοι διακόῳ τῇ γλώττῃ τῶν πεπιστευκότων. Αὐτὸς ποιμανεῖ ἡμᾶς (74) εἰς τοὺς αἰῶνας. Φησί γάρ· Ἐγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός. Εἰς τέλος τοῖς υἱοῖς Κορέ. Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΜΗ'. Περὶ τῆς μελλούσης κρίσεως & ψαλμὸς διαλέγεται, βάρεις, ἥτις ἐστὶ τέλος της παρούσης ζωῆς. Διὸ καὶ Εἰς τέ- β λος ἐπιγέγραπται, ὅτι περὶ τῆς τελευταίας ημέρας ἐρεῖ. Τὸ δὲ ἑξῆς τῆς γραφής, δῆλον ἐκ τῶν προηρο μηνευμένων. Ακούσατε ταῦτα, πάντα τὰ ἔθνη· ἐνωτίσασθε, οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην. Πᾶσαν ὁ Προ- φήτης τὴν φύσιν τῶν ἀνθρώπων εἰς ἀκρόασιν συγκαλεῖ. Ἐπεὶ δὲ ἔθνη μέν εἶσιν ἁπλῶς πάντα τὰ γένη, τὰ διαφόρῳ γλώσσῃ χρώμενα, καὶ κατὰ πλῆθος οἰκοῦντα ἐν πόλεσιν, ἐν κώμαις, ἐν ἀγροῖς· τινὲς δὲ, οὐ κατὰ πλῆθος οἰκοῦσιν, ἀλλὰ καταμένας, ἐν δρε- σιν, ἐν σπηλαίοις, ἐν σχισμοῖς πετρῶν· ἐπήγαγε τὸ καθολικώτερον, ὅτι Πάντες οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην ὅπως δήποτε, ἵνα μηδεὶς ἀπολειφθείη τῆς κλήσεως. Τὸ δὲ, Ενωτίσασθε, εἰ καὶ ταὐτὸν δοκεῖ τῷ, 'Ακούσατε, ἀλλ᾽ ἔχει κατά τινα ἐπίτασιν τὸ μὴ ἁπλῶς ἀκούειν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ οὖς βάλλειν τὸ ἀκουόμενον. Οἵ τε γηγενεῖς, καὶ οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων. Ο μέγας Βασίλειος γηγενεῖς μὲν λέγει τοὺς γήινα πάντη φρονοῦντας, καὶ περὶ τὴν γῆν ὅλως ἐπτοημένους· υἱοὺς δὲ ἀνθρώπων, τους λόγῳ κοσμουμένους· ἴδιον γὰρ ἀνθρώπου τὸ λογικόν. Ὁ δὲ Χρυσόστομος, ἑτέ ρως μετεχειρίσατο τὴν ἐξήγησιν· φησὶ γὰρ, ὅτι συγκαλέσας ὁ Προφήτης ἅπαντας ἁπλῶς τοὺς ἀνθρώ τους, κατέστειλεν ἐκ προοιμίων, εἴ τις αὐτοῖς ἑνην φυσίωσης κατ' ἀλλήλων, ὑπομνήσας, ὅτι πάντες ἐκ γῆς εἰσιν, ἐξ ὕλης ἀτίμου· εἶτα ἵνα μὴ δόξαιεν ἐκ γῆς καταρχάς βλαστῆσαι, κατὰ τοὺς περὶ τῶν σκαρτῶν μύθους τῶν Ἑλλήνων, ἐπήγαγε· Καὶ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων. Ακούσατε, φησίν, οἱ ἄνθρωποι, οἱ γηγενεῖς τε διὰ τὸν ἐκ γῆς πλασθέντα προπάτορα, καὶ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων, διὰ τὴν ἐκ συνουσία; εἰς τὸ ἑξῆς γονήν. Ει Επιτοαυτὸ πλούσιος καὶ πένης. Οὐ διαστέλλω, φησὶ, πλούσιον ἀπὸ πένητος· ὁμοτίμως γὰρ ἅπαν- 5:5 COMMENT. IN PSALMOS. insidiantur. Per turres autem universalis Eclesist singulas Ecclesias intellige, quæ ubique locorum Deo dicata sunt, quas etiam id est, domos appellat et in eis narrare illos jubet magna Dei prodigis, atque eas eliam edocendas sibi partiri, el ponere corda, hoc est, animum adhibere, ut vires et ac robur adjungerent, ut illa demum apte instructa ae perfecta, narrent etiam posteris divinas laudes, utentes n'mirum ministerio ac lingua fidelium qui credidernnt. Ipse pascet vos in sæcula. Ait enim: Ego sum pastor bonus 80. In finem filiis Core. PSALMUS XLVIII. Præsens psalmus de universali judicio tractat, finem inscribitur. Reliquum autem inscriptionis clarum est ex iis quæ in præcedentibus declaravi. in quo fuis erit presentis sæculi, atque ideo In C D mus. Vers. 2. Audite hæc, omnes gentes : auribus per- ciuile, omnes habitantes terram. Ad auditionem ser- monis sui excitat Propheta universam hominuma naturam. Et quoniam gentes diversarum natio- num homines sunt, et differenti utuntur lingua ac moribus (ex eis enim quidam in oppidis coll- gregati degant, alii in agris, alii in vicis, nonnulli socialem vitam repudiantes, in speluncis aut rupium cavernis latitant), ut uno sermone in universum omnes comprehenderet, addidit : Omnes qui habi- tatis terram, ubicunque gentium vestrum quispiamı sit, ne quis forte se non arcessitum queratur. quod ait : Auribus percipite, idem est quod, Audite, quamquam vehementiam quamdam indicet exaudi- tionis. VERS. 3. Quique terrigenæ et filii hominum. Ma- gnus Basilius per terrigenas, homines intelligit ter- rena sapientes, et mundanis rebus affectos: filios autem hominum, eos qui rationem ducem sequun- tur : proprium enim hominis est, ut e ratione omnia moderetur. Chrysostomus vero aliam expu- sitionem tradidit dicens quod, cum Propheta om- nes in universum homines convocaverit, in ipso statim initio eos comprimit, si quis forte illis tumor, aut elatio in proximos obvenisset. Hoc autem agit dum in memoriam revocat, quod omnes c terra ac vili materia prodiere. Deinde ne illud quis for- tassis putaret, quod homines a principio, e terra, juxta Græcorum fabulas, putularerint, a quibus traditur salos olim homines fuisse, atque ita a terra productos, addidit: Et filii hominum, ac si dicoret : Audite, homines, qui et terrigenæ estis, propter primum parentem de terra tilli hominum, propter aliorum hominum generationem, quæ mutua coitione, sexuum posteros emanavit. formatum, et copula, in Simul in unum dives et pauper. Non distinguo, inquit, divitem a paupere. Æque enim omnes ad- Joan. x, 11. Varia sectiones. (74) Cod. ἡμᾶς nos, pro quo Latinus Interpres legit ὑμᾶς νος.
8α Just men will see and will be seized with fear. They will see the coming destruction of Doek and, awestruck at the inescapable judge- ment, they will become more assured.
β Καὶ ἐπ’ αὐτὸν γελάσονται. Καὶ ἐπ’ αὐτῷ, δόντι δίκην, χαρήσονται· Εὐφρανθήσεται γὰρ, φησὶ, δίκαιος, ὅταν ἴδῃ ἐκδίκησιν. Ἀδιάφορος δὲ κἀνταῦθα ἡ σύνταξις. γ-α Καὶ ἐροῦσιν, | ᾽Ιδοὺ ἄνθρωπος, ὃς οὐκ ἔθετο τὸν Θεὸν βοηθὸν αὐτοῦ. Ἐν τῷ συγκαλύψαι μᾶλλον τὸν ἠδικημένον· ἀλλὰ προδοὺς αὐτὸν, ἐχθρὸν ἑαυτοῦ κατέστησε τὸν ὑπέρμαχον τῶν ἀδικουμένων.φήτης, κύκλῳ περιλαβεῖν τὴν Ἐκκλησίαν τῶν πι- Α στῶν, διὰ ὁρατοὺς καὶ ἀοράτους ἐπιβούλους. Πύρ- τους δὲ τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας νόει, τάς μερικάς, τὰς κατὰ τόπον, ἃς καὶ βάρεις καλεῖ· καὶ παρακε λεύεται διηγήσασθαι ἐν αὐταῖς τὰ μεγαλεῖα τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀπομερίζειν ἑαυτοῖς εἰς προστασίαν, καὶ τιθέναι τὰς καρδίας, ήτοι προσέχειν εἰς τὸ ἐνισχύειν αὐτὴν, ὅπως ἂν ταύτην καταρτίσαντες, διηγήσωνται καὶ τοῖς μεταγενεστέροις, χρώμενοι διακόῳ τῇ γλώττῃ τῶν πεπιστευκότων. Αὐτὸς ποιμανεῖ ἡμᾶς (74) εἰς τοὺς αἰῶνας. Φησί γάρ· Ἐγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός. Εἰς τέλος τοῖς υἱοῖς Κορέ. Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΜΗ'. Περὶ τῆς μελλούσης κρίσεως & ψαλμὸς διαλέγεται, βάρεις, ἥτις ἐστὶ τέλος της παρούσης ζωῆς. Διὸ καὶ Εἰς τέ- β λος ἐπιγέγραπται, ὅτι περὶ τῆς τελευταίας ημέρας ἐρεῖ. Τὸ δὲ ἑξῆς τῆς γραφής, δῆλον ἐκ τῶν προηρο μηνευμένων. Ακούσατε ταῦτα, πάντα τὰ ἔθνη· ἐνωτίσασθε, οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην. Πᾶσαν ὁ Προ- φήτης τὴν φύσιν τῶν ἀνθρώπων εἰς ἀκρόασιν συγκαλεῖ. Ἐπεὶ δὲ ἔθνη μέν εἶσιν ἁπλῶς πάντα τὰ γένη, τὰ διαφόρῳ γλώσσῃ χρώμενα, καὶ κατὰ πλῆθος οἰκοῦντα ἐν πόλεσιν, ἐν κώμαις, ἐν ἀγροῖς· τινὲς δὲ, οὐ κατὰ πλῆθος οἰκοῦσιν, ἀλλὰ καταμένας, ἐν δρε- σιν, ἐν σπηλαίοις, ἐν σχισμοῖς πετρῶν· ἐπήγαγε τὸ καθολικώτερον, ὅτι Πάντες οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην ὅπως δήποτε, ἵνα μηδεὶς ἀπολειφθείη τῆς κλήσεως. Τὸ δὲ, Ενωτίσασθε, εἰ καὶ ταὐτὸν δοκεῖ τῷ, 'Ακούσατε, ἀλλ᾽ ἔχει κατά τινα ἐπίτασιν τὸ μὴ ἁπλῶς ἀκούειν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ οὖς βάλλειν τὸ ἀκουόμενον. Οἵ τε γηγενεῖς, καὶ οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων. Ο μέγας Βασίλειος γηγενεῖς μὲν λέγει τοὺς γήινα πάντη φρονοῦντας, καὶ περὶ τὴν γῆν ὅλως ἐπτοημένους· υἱοὺς δὲ ἀνθρώπων, τους λόγῳ κοσμουμένους· ἴδιον γὰρ ἀνθρώπου τὸ λογικόν. Ὁ δὲ Χρυσόστομος, ἑτέ ρως μετεχειρίσατο τὴν ἐξήγησιν· φησὶ γὰρ, ὅτι συγκαλέσας ὁ Προφήτης ἅπαντας ἁπλῶς τοὺς ἀνθρώ τους, κατέστειλεν ἐκ προοιμίων, εἴ τις αὐτοῖς ἑνην φυσίωσης κατ' ἀλλήλων, ὑπομνήσας, ὅτι πάντες ἐκ γῆς εἰσιν, ἐξ ὕλης ἀτίμου· εἶτα ἵνα μὴ δόξαιεν ἐκ γῆς καταρχάς βλαστῆσαι, κατὰ τοὺς περὶ τῶν σκαρτῶν μύθους τῶν Ἑλλήνων, ἐπήγαγε· Καὶ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων. Ακούσατε, φησίν, οἱ ἄνθρωποι, οἱ γηγενεῖς τε διὰ τὸν ἐκ γῆς πλασθέντα προπάτορα, καὶ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων, διὰ τὴν ἐκ συνουσία; εἰς τὸ ἑξῆς γονήν. Ει Επιτοαυτὸ πλούσιος καὶ πένης. Οὐ διαστέλλω, φησὶ, πλούσιον ἀπὸ πένητος· ὁμοτίμως γὰρ ἅπαν- 5:5 COMMENT. IN PSALMOS. insidiantur. Per turres autem universalis Eclesist singulas Ecclesias intellige, quæ ubique locorum Deo dicata sunt, quas etiam id est, domos appellat et in eis narrare illos jubet magna Dei prodigis, atque eas eliam edocendas sibi partiri, el ponere corda, hoc est, animum adhibere, ut vires et ac robur adjungerent, ut illa demum apte instructa ae perfecta, narrent etiam posteris divinas laudes, utentes n'mirum ministerio ac lingua fidelium qui credidernnt. Ipse pascet vos in sæcula. Ait enim: Ego sum pastor bonus 80. In finem filiis Core. PSALMUS XLVIII. Præsens psalmus de universali judicio tractat, finem inscribitur. Reliquum autem inscriptionis clarum est ex iis quæ in præcedentibus declaravi. in quo fuis erit presentis sæculi, atque ideo In C D mus. Vers. 2. Audite hæc, omnes gentes : auribus per- ciuile, omnes habitantes terram. Ad auditionem ser- monis sui excitat Propheta universam hominuma naturam. Et quoniam gentes diversarum natio- num homines sunt, et differenti utuntur lingua ac moribus (ex eis enim quidam in oppidis coll- gregati degant, alii in agris, alii in vicis, nonnulli socialem vitam repudiantes, in speluncis aut rupium cavernis latitant), ut uno sermone in universum omnes comprehenderet, addidit : Omnes qui habi- tatis terram, ubicunque gentium vestrum quispiamı sit, ne quis forte se non arcessitum queratur. quod ait : Auribus percipite, idem est quod, Audite, quamquam vehementiam quamdam indicet exaudi- tionis. VERS. 3. Quique terrigenæ et filii hominum. Ma- gnus Basilius per terrigenas, homines intelligit ter- rena sapientes, et mundanis rebus affectos: filios autem hominum, eos qui rationem ducem sequun- tur : proprium enim hominis est, ut e ratione omnia moderetur. Chrysostomus vero aliam expu- sitionem tradidit dicens quod, cum Propheta om- nes in universum homines convocaverit, in ipso statim initio eos comprimit, si quis forte illis tumor, aut elatio in proximos obvenisset. Hoc autem agit dum in memoriam revocat, quod omnes c terra ac vili materia prodiere. Deinde ne illud quis for- tassis putaret, quod homines a principio, e terra, juxta Græcorum fabulas, putularerint, a quibus traditur salos olim homines fuisse, atque ita a terra productos, addidit: Et filii hominum, ac si dicoret : Audite, homines, qui et terrigenæ estis, propter primum parentem de terra tilli hominum, propter aliorum hominum generationem, quæ mutua coitione, sexuum posteros emanavit. formatum, et copula, in Simul in unum dives et pauper. Non distinguo, inquit, divitem a paupere. Æque enim omnes ad- Joan. x, 11. Varia sectiones. (74) Cod. ἡμᾶς nos, pro quo Latinus Interpres legit ὑμᾶς νος.
8β And they will laugh at him. And they will be glad at him suffering punishment, for it is written, The just man will be glad when he sees vengeance. The syntax here also is indifferent [accusative instead of dative]. 8γ-9α And they will say, ‘See, a man who did not make God his helper’. By doing everything to conceal the persecuted fugitive. But having betrayed him, he made the champion of those wronged his enemy.
β Ἀλλ’ ἐπήλπισεν ἐπὶ τῷ πλήθει τοῦ πλούτου αὐτοῦ. Εἰκὸς γὰρ πλούσιον αὐτὸν εἶναι. Ἢ πλοῦτον λέγει, τὴν κακίαν, ἐφ’ ᾗ καὶ δυνατὸν αὐτὸν εἴρηκε.φήτης, κύκλῳ περιλαβεῖν τὴν Ἐκκλησίαν τῶν πι- Α στῶν, διὰ ὁρατοὺς καὶ ἀοράτους ἐπιβούλους. Πύρ- τους δὲ τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας νόει, τάς μερικάς, τὰς κατὰ τόπον, ἃς καὶ βάρεις καλεῖ· καὶ παρακε λεύεται διηγήσασθαι ἐν αὐταῖς τὰ μεγαλεῖα τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀπομερίζειν ἑαυτοῖς εἰς προστασίαν, καὶ τιθέναι τὰς καρδίας, ήτοι προσέχειν εἰς τὸ ἐνισχύειν αὐτὴν, ὅπως ἂν ταύτην καταρτίσαντες, διηγήσωνται καὶ τοῖς μεταγενεστέροις, χρώμενοι διακόῳ τῇ γλώττῃ τῶν πεπιστευκότων. Αὐτὸς ποιμανεῖ ἡμᾶς (74) εἰς τοὺς αἰῶνας. Φησί γάρ· Ἐγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός. Εἰς τέλος τοῖς υἱοῖς Κορέ. Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΜΗ'. Περὶ τῆς μελλούσης κρίσεως & ψαλμὸς διαλέγεται, βάρεις, ἥτις ἐστὶ τέλος της παρούσης ζωῆς. Διὸ καὶ Εἰς τέ- β λος ἐπιγέγραπται, ὅτι περὶ τῆς τελευταίας ημέρας ἐρεῖ. Τὸ δὲ ἑξῆς τῆς γραφής, δῆλον ἐκ τῶν προηρο μηνευμένων. Ακούσατε ταῦτα, πάντα τὰ ἔθνη· ἐνωτίσασθε, οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην. Πᾶσαν ὁ Προ- φήτης τὴν φύσιν τῶν ἀνθρώπων εἰς ἀκρόασιν συγκαλεῖ. Ἐπεὶ δὲ ἔθνη μέν εἶσιν ἁπλῶς πάντα τὰ γένη, τὰ διαφόρῳ γλώσσῃ χρώμενα, καὶ κατὰ πλῆθος οἰκοῦντα ἐν πόλεσιν, ἐν κώμαις, ἐν ἀγροῖς· τινὲς δὲ, οὐ κατὰ πλῆθος οἰκοῦσιν, ἀλλὰ καταμένας, ἐν δρε- σιν, ἐν σπηλαίοις, ἐν σχισμοῖς πετρῶν· ἐπήγαγε τὸ καθολικώτερον, ὅτι Πάντες οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην ὅπως δήποτε, ἵνα μηδεὶς ἀπολειφθείη τῆς κλήσεως. Τὸ δὲ, Ενωτίσασθε, εἰ καὶ ταὐτὸν δοκεῖ τῷ, 'Ακούσατε, ἀλλ᾽ ἔχει κατά τινα ἐπίτασιν τὸ μὴ ἁπλῶς ἀκούειν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ οὖς βάλλειν τὸ ἀκουόμενον. Οἵ τε γηγενεῖς, καὶ οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων. Ο μέγας Βασίλειος γηγενεῖς μὲν λέγει τοὺς γήινα πάντη φρονοῦντας, καὶ περὶ τὴν γῆν ὅλως ἐπτοημένους· υἱοὺς δὲ ἀνθρώπων, τους λόγῳ κοσμουμένους· ἴδιον γὰρ ἀνθρώπου τὸ λογικόν. Ὁ δὲ Χρυσόστομος, ἑτέ ρως μετεχειρίσατο τὴν ἐξήγησιν· φησὶ γὰρ, ὅτι συγκαλέσας ὁ Προφήτης ἅπαντας ἁπλῶς τοὺς ἀνθρώ τους, κατέστειλεν ἐκ προοιμίων, εἴ τις αὐτοῖς ἑνην φυσίωσης κατ' ἀλλήλων, ὑπομνήσας, ὅτι πάντες ἐκ γῆς εἰσιν, ἐξ ὕλης ἀτίμου· εἶτα ἵνα μὴ δόξαιεν ἐκ γῆς καταρχάς βλαστῆσαι, κατὰ τοὺς περὶ τῶν σκαρτῶν μύθους τῶν Ἑλλήνων, ἐπήγαγε· Καὶ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων. Ακούσατε, φησίν, οἱ ἄνθρωποι, οἱ γηγενεῖς τε διὰ τὸν ἐκ γῆς πλασθέντα προπάτορα, καὶ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων, διὰ τὴν ἐκ συνουσία; εἰς τὸ ἑξῆς γονήν. Ει Επιτοαυτὸ πλούσιος καὶ πένης. Οὐ διαστέλλω, φησὶ, πλούσιον ἀπὸ πένητος· ὁμοτίμως γὰρ ἅπαν- 5:5 COMMENT. IN PSALMOS. insidiantur. Per turres autem universalis Eclesist singulas Ecclesias intellige, quæ ubique locorum Deo dicata sunt, quas etiam id est, domos appellat et in eis narrare illos jubet magna Dei prodigis, atque eas eliam edocendas sibi partiri, el ponere corda, hoc est, animum adhibere, ut vires et ac robur adjungerent, ut illa demum apte instructa ae perfecta, narrent etiam posteris divinas laudes, utentes n'mirum ministerio ac lingua fidelium qui credidernnt. Ipse pascet vos in sæcula. Ait enim: Ego sum pastor bonus 80. In finem filiis Core. PSALMUS XLVIII. Præsens psalmus de universali judicio tractat, finem inscribitur. Reliquum autem inscriptionis clarum est ex iis quæ in præcedentibus declaravi. in quo fuis erit presentis sæculi, atque ideo In C D mus. Vers. 2. Audite hæc, omnes gentes : auribus per- ciuile, omnes habitantes terram. Ad auditionem ser- monis sui excitat Propheta universam hominuma naturam. Et quoniam gentes diversarum natio- num homines sunt, et differenti utuntur lingua ac moribus (ex eis enim quidam in oppidis coll- gregati degant, alii in agris, alii in vicis, nonnulli socialem vitam repudiantes, in speluncis aut rupium cavernis latitant), ut uno sermone in universum omnes comprehenderet, addidit : Omnes qui habi- tatis terram, ubicunque gentium vestrum quispiamı sit, ne quis forte se non arcessitum queratur. quod ait : Auribus percipite, idem est quod, Audite, quamquam vehementiam quamdam indicet exaudi- tionis. VERS. 3. Quique terrigenæ et filii hominum. Ma- gnus Basilius per terrigenas, homines intelligit ter- rena sapientes, et mundanis rebus affectos: filios autem hominum, eos qui rationem ducem sequun- tur : proprium enim hominis est, ut e ratione omnia moderetur. Chrysostomus vero aliam expu- sitionem tradidit dicens quod, cum Propheta om- nes in universum homines convocaverit, in ipso statim initio eos comprimit, si quis forte illis tumor, aut elatio in proximos obvenisset. Hoc autem agit dum in memoriam revocat, quod omnes c terra ac vili materia prodiere. Deinde ne illud quis for- tassis putaret, quod homines a principio, e terra, juxta Græcorum fabulas, putularerint, a quibus traditur salos olim homines fuisse, atque ita a terra productos, addidit: Et filii hominum, ac si dicoret : Audite, homines, qui et terrigenæ estis, propter primum parentem de terra tilli hominum, propter aliorum hominum generationem, quæ mutua coitione, sexuum posteros emanavit. formatum, et copula, in Simul in unum dives et pauper. Non distinguo, inquit, divitem a paupere. Æque enim omnes ad- Joan. x, 11. Varia sectiones. (74) Cod. ἡμᾶς nos, pro quo Latinus Interpres legit ὑμᾶς νος.
9β ‘But who trusted in the abundance of his wealth.’ It is likely that he was rich. Or else ‘his wealth’ is what he calls the wickedness in which he said he was powerful.
PG 128:565γ Καὶ ἐνεδυναμώθη ἐπὶ τῇ ματαιότητι αὐτοῦ. Τὸν ῥηθέντα πλοῦτον, ὠνόμασε ματαιότητα, ὡς ἐν τῷ κινδύνῳ αὐτοῦ μηδὲν ὠφελήσαντα.Α τας καλεῖ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ψυχὴν ἐπιζητοῦν συνιέναι δυναμένην, ἣν οὐ πλοῦτος, ἀλλὰ θεῖος ψός 6ος χαρίζεται. Ἐπιτοαυτὸ δὲ, ἀντὶ τοῦ, ὁμοῦ, ὁμοίως. Το στόμα μου λαλήσει σοφίαν. Διεγείρει τους ἀκροατὰς εἰς προσοχήν, ὡς οὐχ ὑπὲρ προσκαίρων τινῶν πραγμάτων μέλλων ἐρεῖν, ἀλλὰ περὶ μεγάλων καὶ φοβερῶν. Σοφίαν δὲ λέγει τὰ σοφίας πεπληρω μένα λόγια. Καὶ ἡ μελέτη τῆς καρδίας μου σύνεσιν. Ένα ταῦθα κατατίθεται μὴ ἀπερισκέπτως ἐρεῖν, ἀλλ' ἐκ μελέτης. Λαλήσει γάρ, φησὶ, καὶ ἡ μελέτη τῆς καρ δίας μου, τουτέστιν, ἀκριβὴς τοῦ νοός μου διάσκε - ψις, συνέσεως γέμοντα ρήματα, ἢ συνέσεως δεόμενα ή εἰς τὸ νοηθῆναι. Κλινῶ εἰς παραβολὴν τὸ οὖς μου. Διαλεγόμενος πρὸς ὑμᾶς, φησί, κλινῶ ἐν μέρει τὸ οὖς τῆς ψυχῆς μου εἰς τὴν ἑνηχουμένην μοι παρὰ τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος παραβολήν· λέγει δὲ νῦν παραβολὴν τὰ αἰ- νίγματα· καὶ γὰρ αἰνιγματώδη τὰ προφητικά εἰσι, διὰ τὴν ἀσάφειαν τῶν κεκρυμμένων νοημάτων. Αξιοπιστίαν δὲ τοῖς ἑαυτοῦ λόγοις περιέθηκεν, ὡς ἐμπνεομένοις ἄνωθεν. Ανοίξω ἐν ψαλτηρίῳ τὸ πρόβλημά μου. Πρόσ βλημα καλεῖ τὸν λόγον τὸν προβεβλημένον εἰς παραί- νεσιν καὶ ὠφέλειαν τῶν ἀκροωμένων. Ανοίξω δὲ, του τέστι, φανερώσω τὸν λόγον μου μετὰ μέλους ψαλ τηρίου. Ο γὰρ ἀνοίγων θύραν φανεροί τὰ ἔνδον. Ἐκ τοῦ προηγουμένου τοίνυν ἐδήλωσεν τὸ ἑπόμενον. Μετὰ μέλους δὲ ὀργανικοῦ, ἵνα γένηται ὁ λόγος ἡδύτερος. 'Ανοίγει δὲ ἐν ψαλτηρίῳ τὸ πρόβλημα αὐτοῦ ὁ ποιῶν καὶ διδάσκων, καὶ τὴν πρᾶξιν ἔχων τῷ λόγῳ σύμφωνον. Τὸ γὰρ μέλος τοῦ ψαλτηρίου διὰ χειρῶν ἀπαρτίζεται· τῆς πρακτικῆς δὲ σύμβολον αἱ χεῖρες Ινατί φοβοῦμαι ἐν ἡμέρᾳ πονηρᾳ ; Κατ' ἐρώ τησιν ἀναγνωστέον• Βούλεσθέ με μαθεῖν διατί φο- 6οῦμαι ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως; ταύτην γὰρ λέγει πονηρὰν, ὡς ἐν τῷ δευτέρῳ στίχῳ τοῦ μ' ψαλμοῦ προαποδεδώκαμεν· λοιπὸν οὖν ἀκούσατε. Ἡ ἀνομία τῆς πτέρνης μου κυκλώσει με. Φο- βοῦμαι, ὅτι κυκλώσει με τότε ἡ ἀνομία τῆς ἁμαρτίας μου, τουτέστι, ἡ ἁμαρτία μου, κατὰ περίφρασιν. Πτέρνα μὲν γὰρ ἡ ἀπάτη, ὡς ἐν τῷ δηλωθέντι ψαλ μῷ προείπομεν. Απάτη δὲ, ἡ ἁμαρτία, ὡς ἀκατῶσα τὸν ἁμαρτάνοντα. Είδες σοφὸν λόγον καὶ συνετόν, ὅπως διὰ τοῦ εἰσαγαγεῖν ἑαυτὸν φοβούμενον, παρήνε σε φοβεῖσθαι τὴν ἁμαρτίαν, διδάξας ἅμα, καὶ ὅτι κρίσις ἔσται ἀδέκαστος. πτερνισμός, ἀπὸ τῆς πτέρνης, Οἱ πεποιθότες ἐπὶ τῇ δυνάμει αὐτῶν, καὶ ἐπὶ τῷ πλήθει τοῦ πλούτου αὐτῶν καυχώμενοι. Προς EUTHYMII Z!GABENI voral sanctus Spiritus. Animam enim tantum quae- rit intelligentiæ compotem quam non divitiæ ex- hibent, sed timor Dei. Et quod dicit Simul in unum, idem est, quod Una, similiter. VERS. 4. Os meum loquetur sapientiam. Audito- res excitat ad attentionem, veluti qui de rebus non minimis tractaturus sit, sed de excelsis potius ac venerandis. Per sapientiam autem divina intelligit eloquia, quæ sapientia sunt referta. Et meditatio cordis mei intelligentiam. Pollicetur se nibil temere, sed accurate omnia dicturum. Meditatio, inquit, cordis meis, hoc est, diligens et attenta mentis meæ consideratio, verba loquetur plenissima intelligentia, vel, loquetur verba, ad quæ percipienda multa erit opus intelligentia. Vers. 5. Inclinabo in parabolam aurem meam. Sermonem habiturus ad vos, inclinabo vicissin aurem animæ meæ in parabolam, quæ a sancto mihi Spiritu suggeritur. Per parabolam vero bic ambiguum atque ænigmaticum sermonem intel- Jigit. Sunt enim prophetica omnia ambigua admo- dum, propter occultos sensus obscuritate verborum velatos. Fidem enim sermoni suo etiam præstal bis verbis, dum superne ea sibi denotat inspirari. B Aperiam in Psalterio propositionem meam. Per propositionem sermonem intelligit, ad exhor- tationem atque utilitatem audientium propositum ac prolatum. Aperiam igitur, hoc est, manifestalo hunc sermonem meum, una cum Psalterii harmo- nia. Nam qui januam aperit, omnia manifestat, quae C intus sunt. Ex eo cnim quod præcedit, denotavit id quod consequitur. Manifestaturum se autem i.l ait cum harmonia et cantu, ut sermo suus jucun- dior sit. Juxta anagogen ille aperire dicitur pro- positionem suam in Psalterio, qui facit pariter et docet, cujus opera sermonibus congruunt. Ad melodiam enim Psalterii excitandam manibus opus est, per quas operandi facultas designatur. VERS. 6. Cur timebo in die mala ? Per interrogatio- nem legenda sunt hæc verba. Vultis scire, inquit, cur mihi timendum sit in die futuri judicii ? Hanc enim diem malam appellat, quemadmodum et alibi in psalmo xL [ ibi: In die mala liberabit eum Do- minus, ubi diximus ]. Audite igitur causam ti- moris. D Iniquitas calcanei mei circumdabit me. Timeo, inquit, quia tunc iniquitas peccati mei, hoc est, quia peccatum meum circumdabit me. Calcaneum enim posuit pro deceptione: quemadmodum et alibi in commemorato psalmo xL [ibi : Magnificavit adversum me supplantationem] declaravimus. [Quod tamen ex lectione Græca melius percipitur, cum Græca dictio hoc est, supplantatio, hoc est, a calcaneo deducatur.] Peccatum vero merito deceptio appellatur, quia peccantem ipsum decipit. Vidisti sapientia plenum sermonem, quo Propheta, dum se timere introduxit, alios caute admonuit timere a peccatis, cum udicium Dei ejusmodi futurum sit, ut corrumpi non possit. VERS. 7. Qui corfidunt in potestate sua, et in mul- titudine divitiarum sverum gloriantur. Subaudien-
9γ ‘And built his power on his vanity.’ ‘Vanity’ is what he called his riches, as of no avail to him in his hour of danger.
α Ἐγὼ δὲ ὡσεὶ ἐλαία κατάκαρπος ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Θεοῦ. Προφητεύει καὶ νῦν περὶ ἑαυτοῦ· ὅτι ἐκεῖνοι μὲν, οὕτως ἐμμανῶς ἐπιβουλεύοντές μοι, καὶ πόλεις ἐξολοθρεύουσι καὶ οὐδενὸς φείδονται, ἐγὼ δὲ φυλαχθήσομαι οὕτως ἀκέραιος, ὥσπερ ἐλαία κατάκαρπος, ἧς οὐ διεφθάρη καρπός. Φυλαχθήσομαι δὲ ἐν τῇ σκέπῃ τοῦ Θεοῦ, ὡς ἐκείνη ἐν τῷ κήπῳ· ἢ οἶκον Θεοῦ, τὴν σκηνὴν λέγει, προαγορεύων ὅτι νικήσας τὸν Σαοὺλ, ἕξει καὶ τὴν βασιλείαν καὶ τὰς πόλεις καὶ τὴν σκηνήν.Α τας καλεῖ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ψυχὴν ἐπιζητοῦν συνιέναι δυναμένην, ἣν οὐ πλοῦτος, ἀλλὰ θεῖος ψός 6ος χαρίζεται. Ἐπιτοαυτὸ δὲ, ἀντὶ τοῦ, ὁμοῦ, ὁμοίως. Το στόμα μου λαλήσει σοφίαν. Διεγείρει τους ἀκροατὰς εἰς προσοχήν, ὡς οὐχ ὑπὲρ προσκαίρων τινῶν πραγμάτων μέλλων ἐρεῖν, ἀλλὰ περὶ μεγάλων καὶ φοβερῶν. Σοφίαν δὲ λέγει τὰ σοφίας πεπληρω μένα λόγια. Καὶ ἡ μελέτη τῆς καρδίας μου σύνεσιν. Ένα ταῦθα κατατίθεται μὴ ἀπερισκέπτως ἐρεῖν, ἀλλ' ἐκ μελέτης. Λαλήσει γάρ, φησὶ, καὶ ἡ μελέτη τῆς καρ δίας μου, τουτέστιν, ἀκριβὴς τοῦ νοός μου διάσκε - ψις, συνέσεως γέμοντα ρήματα, ἢ συνέσεως δεόμενα ή εἰς τὸ νοηθῆναι. Κλινῶ εἰς παραβολὴν τὸ οὖς μου. Διαλεγόμενος πρὸς ὑμᾶς, φησί, κλινῶ ἐν μέρει τὸ οὖς τῆς ψυχῆς μου εἰς τὴν ἑνηχουμένην μοι παρὰ τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος παραβολήν· λέγει δὲ νῦν παραβολὴν τὰ αἰ- νίγματα· καὶ γὰρ αἰνιγματώδη τὰ προφητικά εἰσι, διὰ τὴν ἀσάφειαν τῶν κεκρυμμένων νοημάτων. Αξιοπιστίαν δὲ τοῖς ἑαυτοῦ λόγοις περιέθηκεν, ὡς ἐμπνεομένοις ἄνωθεν. Ανοίξω ἐν ψαλτηρίῳ τὸ πρόβλημά μου. Πρόσ βλημα καλεῖ τὸν λόγον τὸν προβεβλημένον εἰς παραί- νεσιν καὶ ὠφέλειαν τῶν ἀκροωμένων. Ανοίξω δὲ, του τέστι, φανερώσω τὸν λόγον μου μετὰ μέλους ψαλ τηρίου. Ο γὰρ ἀνοίγων θύραν φανεροί τὰ ἔνδον. Ἐκ τοῦ προηγουμένου τοίνυν ἐδήλωσεν τὸ ἑπόμενον. Μετὰ μέλους δὲ ὀργανικοῦ, ἵνα γένηται ὁ λόγος ἡδύτερος. 'Ανοίγει δὲ ἐν ψαλτηρίῳ τὸ πρόβλημα αὐτοῦ ὁ ποιῶν καὶ διδάσκων, καὶ τὴν πρᾶξιν ἔχων τῷ λόγῳ σύμφωνον. Τὸ γὰρ μέλος τοῦ ψαλτηρίου διὰ χειρῶν ἀπαρτίζεται· τῆς πρακτικῆς δὲ σύμβολον αἱ χεῖρες Ινατί φοβοῦμαι ἐν ἡμέρᾳ πονηρᾳ ; Κατ' ἐρώ τησιν ἀναγνωστέον• Βούλεσθέ με μαθεῖν διατί φο- 6οῦμαι ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως; ταύτην γὰρ λέγει πονηρὰν, ὡς ἐν τῷ δευτέρῳ στίχῳ τοῦ μ' ψαλμοῦ προαποδεδώκαμεν· λοιπὸν οὖν ἀκούσατε. Ἡ ἀνομία τῆς πτέρνης μου κυκλώσει με. Φο- βοῦμαι, ὅτι κυκλώσει με τότε ἡ ἀνομία τῆς ἁμαρτίας μου, τουτέστι, ἡ ἁμαρτία μου, κατὰ περίφρασιν. Πτέρνα μὲν γὰρ ἡ ἀπάτη, ὡς ἐν τῷ δηλωθέντι ψαλ μῷ προείπομεν. Απάτη δὲ, ἡ ἁμαρτία, ὡς ἀκατῶσα τὸν ἁμαρτάνοντα. Είδες σοφὸν λόγον καὶ συνετόν, ὅπως διὰ τοῦ εἰσαγαγεῖν ἑαυτὸν φοβούμενον, παρήνε σε φοβεῖσθαι τὴν ἁμαρτίαν, διδάξας ἅμα, καὶ ὅτι κρίσις ἔσται ἀδέκαστος. πτερνισμός, ἀπὸ τῆς πτέρνης, Οἱ πεποιθότες ἐπὶ τῇ δυνάμει αὐτῶν, καὶ ἐπὶ τῷ πλήθει τοῦ πλούτου αὐτῶν καυχώμενοι. Προς EUTHYMII Z!GABENI voral sanctus Spiritus. Animam enim tantum quae- rit intelligentiæ compotem quam non divitiæ ex- hibent, sed timor Dei. Et quod dicit Simul in unum, idem est, quod Una, similiter. VERS. 4. Os meum loquetur sapientiam. Audito- res excitat ad attentionem, veluti qui de rebus non minimis tractaturus sit, sed de excelsis potius ac venerandis. Per sapientiam autem divina intelligit eloquia, quæ sapientia sunt referta. Et meditatio cordis mei intelligentiam. Pollicetur se nibil temere, sed accurate omnia dicturum. Meditatio, inquit, cordis meis, hoc est, diligens et attenta mentis meæ consideratio, verba loquetur plenissima intelligentia, vel, loquetur verba, ad quæ percipienda multa erit opus intelligentia. Vers. 5. Inclinabo in parabolam aurem meam. Sermonem habiturus ad vos, inclinabo vicissin aurem animæ meæ in parabolam, quæ a sancto mihi Spiritu suggeritur. Per parabolam vero bic ambiguum atque ænigmaticum sermonem intel- Jigit. Sunt enim prophetica omnia ambigua admo- dum, propter occultos sensus obscuritate verborum velatos. Fidem enim sermoni suo etiam præstal bis verbis, dum superne ea sibi denotat inspirari. B Aperiam in Psalterio propositionem meam. Per propositionem sermonem intelligit, ad exhor- tationem atque utilitatem audientium propositum ac prolatum. Aperiam igitur, hoc est, manifestalo hunc sermonem meum, una cum Psalterii harmo- nia. Nam qui januam aperit, omnia manifestat, quae C intus sunt. Ex eo cnim quod præcedit, denotavit id quod consequitur. Manifestaturum se autem i.l ait cum harmonia et cantu, ut sermo suus jucun- dior sit. Juxta anagogen ille aperire dicitur pro- positionem suam in Psalterio, qui facit pariter et docet, cujus opera sermonibus congruunt. Ad melodiam enim Psalterii excitandam manibus opus est, per quas operandi facultas designatur. VERS. 6. Cur timebo in die mala ? Per interrogatio- nem legenda sunt hæc verba. Vultis scire, inquit, cur mihi timendum sit in die futuri judicii ? Hanc enim diem malam appellat, quemadmodum et alibi in psalmo xL [ ibi: In die mala liberabit eum Do- minus, ubi diximus ]. Audite igitur causam ti- moris. D Iniquitas calcanei mei circumdabit me. Timeo, inquit, quia tunc iniquitas peccati mei, hoc est, quia peccatum meum circumdabit me. Calcaneum enim posuit pro deceptione: quemadmodum et alibi in commemorato psalmo xL [ibi : Magnificavit adversum me supplantationem] declaravimus. [Quod tamen ex lectione Græca melius percipitur, cum Græca dictio hoc est, supplantatio, hoc est, a calcaneo deducatur.] Peccatum vero merito deceptio appellatur, quia peccantem ipsum decipit. Vidisti sapientia plenum sermonem, quo Propheta, dum se timere introduxit, alios caute admonuit timere a peccatis, cum udicium Dei ejusmodi futurum sit, ut corrumpi non possit. VERS. 7. Qui corfidunt in potestate sua, et in mul- titudine divitiarum sverum gloriantur. Subaudien-
10α But I shall be like a fruit-laden olive tree in the house of God. He now prophesies about himself. For they, scheming madly against me in this way de- stroy cities and spare no one, but I shall retain my integrity like a fruit-laden olive tree whose fruit has not been spoilt, and I shall keep myself intact in God’s shelter like an olive tree in a garden. Or else he is calling the tent-shrine the ‘house of God’, foretelling that having defeat- ed Saul he will have the kingship and the cities and the tent-shrine.
β Ἤλπισα ἐπὶ τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος. Ἤλπισα οὐκ ἐπὶ πλούτῳ ἢ δυνάμει τινὶ καθάπερ ἐκεῖνοι, ἀλλ’ εἰς μόνον τὸ παρὰ Θεοῦ ἔλεος, ὃ δίδωσιν αὐτὸς τοῖς ἀδικουμένοις· τὴν δὲ εἰς τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ ἐλπίδα, καὶ ἐν τῷ νῦν αἰῶνι ἔχω, καὶ ἐν τῷ μέλλοντι, ὅτε τὸ τῶν ἔργων κριτήριον.Α τας καλεῖ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ψυχὴν ἐπιζητοῦν συνιέναι δυναμένην, ἣν οὐ πλοῦτος, ἀλλὰ θεῖος ψός 6ος χαρίζεται. Ἐπιτοαυτὸ δὲ, ἀντὶ τοῦ, ὁμοῦ, ὁμοίως. Το στόμα μου λαλήσει σοφίαν. Διεγείρει τους ἀκροατὰς εἰς προσοχήν, ὡς οὐχ ὑπὲρ προσκαίρων τινῶν πραγμάτων μέλλων ἐρεῖν, ἀλλὰ περὶ μεγάλων καὶ φοβερῶν. Σοφίαν δὲ λέγει τὰ σοφίας πεπληρω μένα λόγια. Καὶ ἡ μελέτη τῆς καρδίας μου σύνεσιν. Ένα ταῦθα κατατίθεται μὴ ἀπερισκέπτως ἐρεῖν, ἀλλ' ἐκ μελέτης. Λαλήσει γάρ, φησὶ, καὶ ἡ μελέτη τῆς καρ δίας μου, τουτέστιν, ἀκριβὴς τοῦ νοός μου διάσκε - ψις, συνέσεως γέμοντα ρήματα, ἢ συνέσεως δεόμενα ή εἰς τὸ νοηθῆναι. Κλινῶ εἰς παραβολὴν τὸ οὖς μου. Διαλεγόμενος πρὸς ὑμᾶς, φησί, κλινῶ ἐν μέρει τὸ οὖς τῆς ψυχῆς μου εἰς τὴν ἑνηχουμένην μοι παρὰ τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος παραβολήν· λέγει δὲ νῦν παραβολὴν τὰ αἰ- νίγματα· καὶ γὰρ αἰνιγματώδη τὰ προφητικά εἰσι, διὰ τὴν ἀσάφειαν τῶν κεκρυμμένων νοημάτων. Αξιοπιστίαν δὲ τοῖς ἑαυτοῦ λόγοις περιέθηκεν, ὡς ἐμπνεομένοις ἄνωθεν. Ανοίξω ἐν ψαλτηρίῳ τὸ πρόβλημά μου. Πρόσ βλημα καλεῖ τὸν λόγον τὸν προβεβλημένον εἰς παραί- νεσιν καὶ ὠφέλειαν τῶν ἀκροωμένων. Ανοίξω δὲ, του τέστι, φανερώσω τὸν λόγον μου μετὰ μέλους ψαλ τηρίου. Ο γὰρ ἀνοίγων θύραν φανεροί τὰ ἔνδον. Ἐκ τοῦ προηγουμένου τοίνυν ἐδήλωσεν τὸ ἑπόμενον. Μετὰ μέλους δὲ ὀργανικοῦ, ἵνα γένηται ὁ λόγος ἡδύτερος. 'Ανοίγει δὲ ἐν ψαλτηρίῳ τὸ πρόβλημα αὐτοῦ ὁ ποιῶν καὶ διδάσκων, καὶ τὴν πρᾶξιν ἔχων τῷ λόγῳ σύμφωνον. Τὸ γὰρ μέλος τοῦ ψαλτηρίου διὰ χειρῶν ἀπαρτίζεται· τῆς πρακτικῆς δὲ σύμβολον αἱ χεῖρες Ινατί φοβοῦμαι ἐν ἡμέρᾳ πονηρᾳ ; Κατ' ἐρώ τησιν ἀναγνωστέον• Βούλεσθέ με μαθεῖν διατί φο- 6οῦμαι ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως; ταύτην γὰρ λέγει πονηρὰν, ὡς ἐν τῷ δευτέρῳ στίχῳ τοῦ μ' ψαλμοῦ προαποδεδώκαμεν· λοιπὸν οὖν ἀκούσατε. Ἡ ἀνομία τῆς πτέρνης μου κυκλώσει με. Φο- βοῦμαι, ὅτι κυκλώσει με τότε ἡ ἀνομία τῆς ἁμαρτίας μου, τουτέστι, ἡ ἁμαρτία μου, κατὰ περίφρασιν. Πτέρνα μὲν γὰρ ἡ ἀπάτη, ὡς ἐν τῷ δηλωθέντι ψαλ μῷ προείπομεν. Απάτη δὲ, ἡ ἁμαρτία, ὡς ἀκατῶσα τὸν ἁμαρτάνοντα. Είδες σοφὸν λόγον καὶ συνετόν, ὅπως διὰ τοῦ εἰσαγαγεῖν ἑαυτὸν φοβούμενον, παρήνε σε φοβεῖσθαι τὴν ἁμαρτίαν, διδάξας ἅμα, καὶ ὅτι κρίσις ἔσται ἀδέκαστος. πτερνισμός, ἀπὸ τῆς πτέρνης, Οἱ πεποιθότες ἐπὶ τῇ δυνάμει αὐτῶν, καὶ ἐπὶ τῷ πλήθει τοῦ πλούτου αὐτῶν καυχώμενοι. Προς EUTHYMII Z!GABENI voral sanctus Spiritus. Animam enim tantum quae- rit intelligentiæ compotem quam non divitiæ ex- hibent, sed timor Dei. Et quod dicit Simul in unum, idem est, quod Una, similiter. VERS. 4. Os meum loquetur sapientiam. Audito- res excitat ad attentionem, veluti qui de rebus non minimis tractaturus sit, sed de excelsis potius ac venerandis. Per sapientiam autem divina intelligit eloquia, quæ sapientia sunt referta. Et meditatio cordis mei intelligentiam. Pollicetur se nibil temere, sed accurate omnia dicturum. Meditatio, inquit, cordis meis, hoc est, diligens et attenta mentis meæ consideratio, verba loquetur plenissima intelligentia, vel, loquetur verba, ad quæ percipienda multa erit opus intelligentia. Vers. 5. Inclinabo in parabolam aurem meam. Sermonem habiturus ad vos, inclinabo vicissin aurem animæ meæ in parabolam, quæ a sancto mihi Spiritu suggeritur. Per parabolam vero bic ambiguum atque ænigmaticum sermonem intel- Jigit. Sunt enim prophetica omnia ambigua admo- dum, propter occultos sensus obscuritate verborum velatos. Fidem enim sermoni suo etiam præstal bis verbis, dum superne ea sibi denotat inspirari. B Aperiam in Psalterio propositionem meam. Per propositionem sermonem intelligit, ad exhor- tationem atque utilitatem audientium propositum ac prolatum. Aperiam igitur, hoc est, manifestalo hunc sermonem meum, una cum Psalterii harmo- nia. Nam qui januam aperit, omnia manifestat, quae C intus sunt. Ex eo cnim quod præcedit, denotavit id quod consequitur. Manifestaturum se autem i.l ait cum harmonia et cantu, ut sermo suus jucun- dior sit. Juxta anagogen ille aperire dicitur pro- positionem suam in Psalterio, qui facit pariter et docet, cujus opera sermonibus congruunt. Ad melodiam enim Psalterii excitandam manibus opus est, per quas operandi facultas designatur. VERS. 6. Cur timebo in die mala ? Per interrogatio- nem legenda sunt hæc verba. Vultis scire, inquit, cur mihi timendum sit in die futuri judicii ? Hanc enim diem malam appellat, quemadmodum et alibi in psalmo xL [ ibi: In die mala liberabit eum Do- minus, ubi diximus ]. Audite igitur causam ti- moris. D Iniquitas calcanei mei circumdabit me. Timeo, inquit, quia tunc iniquitas peccati mei, hoc est, quia peccatum meum circumdabit me. Calcaneum enim posuit pro deceptione: quemadmodum et alibi in commemorato psalmo xL [ibi : Magnificavit adversum me supplantationem] declaravimus. [Quod tamen ex lectione Græca melius percipitur, cum Græca dictio hoc est, supplantatio, hoc est, a calcaneo deducatur.] Peccatum vero merito deceptio appellatur, quia peccantem ipsum decipit. Vidisti sapientia plenum sermonem, quo Propheta, dum se timere introduxit, alios caute admonuit timere a peccatis, cum udicium Dei ejusmodi futurum sit, ut corrumpi non possit. VERS. 7. Qui corfidunt in potestate sua, et in mul- titudine divitiarum sverum gloriantur. Subaudien-
10β I have trusted in God’s mercy to the age, and to the age of the age. I have trusted not in wealth or power of any kind as they have, but only in the mercy that comes from God, which he himself gives to those who are wronged, and I have hope in God’s mercy both in the present age and in the age to come when there will be the judgement of works.
α Ἐξομολογήσομαί σοι εἰς τὸν αἰῶνα, ὅτι ἐποίησας. Εὐχαριστήσω σοι, Κύριε, ἀεὶ, ὅτι ἐποίησας· προσυπακούεται δὲ τὸ, ἐκδίκησιν. Ἐνδιάθετος δὲ ἡ φωνὴ τοῦ, ἐποίησας, ἀπὸ καρδίας ἀναπεμπομένη, διὸ καὶ ἐλλείπει. Εἰώθασι γὰρ οἱ ἐκδικούμενοι προφέρειν ἐλλιπεῖς τοὺς λόγους, οἷα τῆς χαρᾶς ἐπικοπτούσης τὸ λεῖπον, ὡς τὸ, εἶδον, καὶ τὸ, ἔδωκας, οἷον εἶδον ἐκδίκησιν καὶ ἔδωκας δίκην· προέγνω γὰρ τὸν ὄλεθρον τῶν ἐπιβουλευόντων. β Καὶ ὑπομενῶ τὸ ὄνομά σου. Καὶ περιμενῶ σε ἐκδικητήν. Κατὰ περίφρασιν δὲ ὁ λόγος· ἢ καὶ ὑπὸ πολλῆς εὐλαβείας, τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ πολλάκις ἀντὶ τοῦ Θεοῦ λαμβάνει. γ Ὅτι χρηστὸν ἐναντίον τῶν ὁσίων σου. Ὅτι ὠφέλιμον τοῦτο παρὰ τοῖς ἀφωσιωμένοις καὶ ἀνακειμένοις σοι. Λέγοιτο δ’ ἂν παρ’ ἡμῶν ὁ ψαλμὸς καὶ κατὰ τοῦ δαίμονος, ἀνομοῦντος ἀεὶ καὶ δολιευομένου. Καὶ μέχρι μὲν τοῦ, μεταναστεύσαι σε ἀπὸ σκηνώματός σου, εὐχερῶς ἁρμόζουσι τὰ ῥητά· σκήνωμα δὲ νοήσεις τοῦ δαίμονος, τὴν παρ’ ἡμῖν προσεδρίαν· ῥίζωμα δὲ, τὴν ἑδραίωσιν τῆς προσεδρίας. Ὄψονται δὲ δίκαιοι, τὴν τοῦ ἐχθροῦ ἧτταν, καὶ ἔτι φοβηθήσονται τὸν Θεὸν, τὸν βοηθοῦντα τοῖς φοβουμένοις αὐτόν. Ἄνθρωπον δὲ ἐνταῦθα, τὸν διάβολον ὑποληψόμεθα, ὡς καὶ ἐν τῷ πρώτῳ στίχῳ τοῦ πεντηκοστοῦ πέμπτου ψαλμοῦ παραδοθήσεται. Καὶ τὰ ἑξῆς δὲ ῥητὰ, προσφυῶς δεξόμεθα. 52 νβ΄ 1 Εἰς τὸ τέλος· ὑπὲρ μαελέθ· συνέσεως· τῷ Δαυίδ. Οὗτος ὁ ψαλμὸς, ταὐτός ἐστι τῷ τρὶς καὶ δεκάτῳ, δύο στίχους μόνον πλείονας ἔχων παρ’ ἐκεῖνον, οὓς καὶ διερμηνεύσομεν. Τὴν ἄλλην γὰρ πᾶσαν αὐτοῦ ἐξήγησιν ἐν τῷ ιγ΄ ἀποδεδώκαμεν. Oἱ δύο δὲ στίχοι πλεονάζουσιν, ὥστε μὴ δόξαι, ὅτι δὶς ὁ εἷς ψαλμὸς ἐνετάγη, ἀλλ’ ὥστε διδάξαι, ὅτι εἰ καὶ τῇ ἀπαγγελίᾳ ταὐτόν εἰσιν, ἀλλάγε τῇ ἐννοίᾳ διεστήκασιν· ἐκεῖνος μὲν γὰρ κατηγορεῖ τῆς μανίας τοῦ Σεναχηρεὶμ καὶ τοῦ ῾Ραψάκου, | τῆς κατὰ τοῦ Ἐζεκίου· οὗτος δὲ, τῆς λύττης τῶν ᾽Ιουδαίων, τῆς κατὰ τοῦ Χριστοῦ. Οὐ γὰρ ἂν, εἰ μὴ τοῦτο ἦν, οὕτως ἔλαθε πάντας τοὺς ἐξηγητὰς, ἀλλ’ οὐδὲ τοὺς Ἑβραίους αὐτοὺς, δὶς ἐνταγεὶς, ἢ ἀλόγως δευτερωθείς. Νῦν δὲ λόγον οὐκ ἔχουσιν, εἰ καὶ ἐθελοτυφλώττουσιν ᾽Ιουδαῖοι. Καὶ γὰρ καὶ ἄλλην οὗτος παρ’ ἐκεῖνον εἴληχεν ἐπιγραφὴν, εἰς τὸ τέλος μὲν παραπέμπουσαν, διὰ τὰς κατὰ τῶν ᾽Ιουδαίων ἐν αὐτῷ προφητείας, ὅτι χρὴ τοὺς ἀναγινώσκοντας ἀποβλέπειν εἰς τὸ τέλος αὐτῶν. 17 μανίας MSCBF : κακονοίας PV.Α τας καλεῖ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ψυχὴν ἐπιζητοῦν συνιέναι δυναμένην, ἣν οὐ πλοῦτος, ἀλλὰ θεῖος ψός 6ος χαρίζεται. Ἐπιτοαυτὸ δὲ, ἀντὶ τοῦ, ὁμοῦ, ὁμοίως. Το στόμα μου λαλήσει σοφίαν. Διεγείρει τους ἀκροατὰς εἰς προσοχήν, ὡς οὐχ ὑπὲρ προσκαίρων τινῶν πραγμάτων μέλλων ἐρεῖν, ἀλλὰ περὶ μεγάλων καὶ φοβερῶν. Σοφίαν δὲ λέγει τὰ σοφίας πεπληρω μένα λόγια. Καὶ ἡ μελέτη τῆς καρδίας μου σύνεσιν. Ένα ταῦθα κατατίθεται μὴ ἀπερισκέπτως ἐρεῖν, ἀλλ' ἐκ μελέτης. Λαλήσει γάρ, φησὶ, καὶ ἡ μελέτη τῆς καρ δίας μου, τουτέστιν, ἀκριβὴς τοῦ νοός μου διάσκε - ψις, συνέσεως γέμοντα ρήματα, ἢ συνέσεως δεόμενα ή εἰς τὸ νοηθῆναι. Κλινῶ εἰς παραβολὴν τὸ οὖς μου. Διαλεγόμενος πρὸς ὑμᾶς, φησί, κλινῶ ἐν μέρει τὸ οὖς τῆς ψυχῆς μου εἰς τὴν ἑνηχουμένην μοι παρὰ τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος παραβολήν· λέγει δὲ νῦν παραβολὴν τὰ αἰ- νίγματα· καὶ γὰρ αἰνιγματώδη τὰ προφητικά εἰσι, διὰ τὴν ἀσάφειαν τῶν κεκρυμμένων νοημάτων. Αξιοπιστίαν δὲ τοῖς ἑαυτοῦ λόγοις περιέθηκεν, ὡς ἐμπνεομένοις ἄνωθεν. Ανοίξω ἐν ψαλτηρίῳ τὸ πρόβλημά μου. Πρόσ βλημα καλεῖ τὸν λόγον τὸν προβεβλημένον εἰς παραί- νεσιν καὶ ὠφέλειαν τῶν ἀκροωμένων. Ανοίξω δὲ, του τέστι, φανερώσω τὸν λόγον μου μετὰ μέλους ψαλ τηρίου. Ο γὰρ ἀνοίγων θύραν φανεροί τὰ ἔνδον. Ἐκ τοῦ προηγουμένου τοίνυν ἐδήλωσεν τὸ ἑπόμενον. Μετὰ μέλους δὲ ὀργανικοῦ, ἵνα γένηται ὁ λόγος ἡδύτερος. 'Ανοίγει δὲ ἐν ψαλτηρίῳ τὸ πρόβλημα αὐτοῦ ὁ ποιῶν καὶ διδάσκων, καὶ τὴν πρᾶξιν ἔχων τῷ λόγῳ σύμφωνον. Τὸ γὰρ μέλος τοῦ ψαλτηρίου διὰ χειρῶν ἀπαρτίζεται· τῆς πρακτικῆς δὲ σύμβολον αἱ χεῖρες Ινατί φοβοῦμαι ἐν ἡμέρᾳ πονηρᾳ ; Κατ' ἐρώ τησιν ἀναγνωστέον• Βούλεσθέ με μαθεῖν διατί φο- 6οῦμαι ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως; ταύτην γὰρ λέγει πονηρὰν, ὡς ἐν τῷ δευτέρῳ στίχῳ τοῦ μ' ψαλμοῦ προαποδεδώκαμεν· λοιπὸν οὖν ἀκούσατε. Ἡ ἀνομία τῆς πτέρνης μου κυκλώσει με. Φο- βοῦμαι, ὅτι κυκλώσει με τότε ἡ ἀνομία τῆς ἁμαρτίας μου, τουτέστι, ἡ ἁμαρτία μου, κατὰ περίφρασιν. Πτέρνα μὲν γὰρ ἡ ἀπάτη, ὡς ἐν τῷ δηλωθέντι ψαλ μῷ προείπομεν. Απάτη δὲ, ἡ ἁμαρτία, ὡς ἀκατῶσα τὸν ἁμαρτάνοντα. Είδες σοφὸν λόγον καὶ συνετόν, ὅπως διὰ τοῦ εἰσαγαγεῖν ἑαυτὸν φοβούμενον, παρήνε σε φοβεῖσθαι τὴν ἁμαρτίαν, διδάξας ἅμα, καὶ ὅτι κρίσις ἔσται ἀδέκαστος. πτερνισμός, ἀπὸ τῆς πτέρνης, Οἱ πεποιθότες ἐπὶ τῇ δυνάμει αὐτῶν, καὶ ἐπὶ τῷ πλήθει τοῦ πλούτου αὐτῶν καυχώμενοι. Προς EUTHYMII Z!GABENI voral sanctus Spiritus. Animam enim tantum quae- rit intelligentiæ compotem quam non divitiæ ex- hibent, sed timor Dei. Et quod dicit Simul in unum, idem est, quod Una, similiter. VERS. 4. Os meum loquetur sapientiam. Audito- res excitat ad attentionem, veluti qui de rebus non minimis tractaturus sit, sed de excelsis potius ac venerandis. Per sapientiam autem divina intelligit eloquia, quæ sapientia sunt referta. Et meditatio cordis mei intelligentiam. Pollicetur se nibil temere, sed accurate omnia dicturum. Meditatio, inquit, cordis meis, hoc est, diligens et attenta mentis meæ consideratio, verba loquetur plenissima intelligentia, vel, loquetur verba, ad quæ percipienda multa erit opus intelligentia. Vers. 5. Inclinabo in parabolam aurem meam. Sermonem habiturus ad vos, inclinabo vicissin aurem animæ meæ in parabolam, quæ a sancto mihi Spiritu suggeritur. Per parabolam vero bic ambiguum atque ænigmaticum sermonem intel- Jigit. Sunt enim prophetica omnia ambigua admo- dum, propter occultos sensus obscuritate verborum velatos. Fidem enim sermoni suo etiam præstal bis verbis, dum superne ea sibi denotat inspirari. B Aperiam in Psalterio propositionem meam. Per propositionem sermonem intelligit, ad exhor- tationem atque utilitatem audientium propositum ac prolatum. Aperiam igitur, hoc est, manifestalo hunc sermonem meum, una cum Psalterii harmo- nia. Nam qui januam aperit, omnia manifestat, quae C intus sunt. Ex eo cnim quod præcedit, denotavit id quod consequitur. Manifestaturum se autem i.l ait cum harmonia et cantu, ut sermo suus jucun- dior sit. Juxta anagogen ille aperire dicitur pro- positionem suam in Psalterio, qui facit pariter et docet, cujus opera sermonibus congruunt. Ad melodiam enim Psalterii excitandam manibus opus est, per quas operandi facultas designatur. VERS. 6. Cur timebo in die mala ? Per interrogatio- nem legenda sunt hæc verba. Vultis scire, inquit, cur mihi timendum sit in die futuri judicii ? Hanc enim diem malam appellat, quemadmodum et alibi in psalmo xL [ ibi: In die mala liberabit eum Do- minus, ubi diximus ]. Audite igitur causam ti- moris. D Iniquitas calcanei mei circumdabit me. Timeo, inquit, quia tunc iniquitas peccati mei, hoc est, quia peccatum meum circumdabit me. Calcaneum enim posuit pro deceptione: quemadmodum et alibi in commemorato psalmo xL [ibi : Magnificavit adversum me supplantationem] declaravimus. [Quod tamen ex lectione Græca melius percipitur, cum Græca dictio hoc est, supplantatio, hoc est, a calcaneo deducatur.] Peccatum vero merito deceptio appellatur, quia peccantem ipsum decipit. Vidisti sapientia plenum sermonem, quo Propheta, dum se timere introduxit, alios caute admonuit timere a peccatis, cum udicium Dei ejusmodi futurum sit, ut corrumpi non possit. VERS. 7. Qui corfidunt in potestate sua, et in mul- titudine divitiarum sverum gloriantur. Subaudien-
11α I shall confess you to the age, for you have wrought. I shall give thanks to you, O Lord, for you have wrought. Here ‘vengeance’ is to be under- stood. ‘You have wrought’ is spoken inwardly, rising up from the heart, and hence it is elliptic. It is customary for those who are being avenged to utter their words elliptically, as if joy were cutting off what is missing, as in, I have seen, You have given, namely, I have seen venge- ance, and, You have given retribution, for he foreknew the destruction of his enemies. 11β I shall wait on your name. I shall wait on you as avenger; the phrase is a circumlocution, or else out of great respect he often takes the ‘name of God’ in the sense of ‘God’. 11γ For it is good before your devoted servants. For this name is beneficial in the sight of those who are devoted and dedicated to you. The psalm may also be recited by us against the demon, ever working lawlessness and guile. And up to the verse, May he migrate you from your tent-dwelling, the words adapt easily. By the ‘tent-dwelling’ of the demon you will understand his presence at our side, and and his ‘stem’ the rooted establishment of his presence. The just will see the defeat of the enemy and will fear God even more, who helps those who fear him. The ‘man’ here we shall understand as the devil, as will be explained in the first verse of psalm fifty five. And the rest of the words we shall take in a suitably adapted sense. 52 Psalm 52 1 Towards fulfilment; for maeleth; of understanding; belonging to David. This psalm is the same as psalm thirteen, having only two additional verses, which we shall duly interpret. All the rest of its exposition we provided in the thirteen psalm. The two verses are added so that it would not appear that the one psalm has been includ- ed twice, but rather to teach that even though they are the same in their recitation, they are distinct in meaning. The former indicts the mad rage of Sennacherib and Rabsaces against Hezekiah, while this one indicts the fury of the Jews against Christ. If this were not the case, it would not have escaped the notice of all the interpreters, nor indeed of the Hebrews them- selves, as having been included twice or repeated for no reason. Now the Jews have nothing to say, even though they deliberately blind themselves. And indeed this psalm is allotted a different inscription to the other one, pointing ‘to- wards fulfilment’ on account of the prophecies against the Jews contained in it, for it is nec- essary for the readers to look to their fulfilment.
Psalmus LXVII
PG 128:658Ψαλμός 52 — Psalm 52
PG 128:567Tὸ δὲ, ὑπὲρ μαελὲθ, ἀντὶ τοῦ, περὶ χορείας, ἑρμηνεύεται. Τοῦτον γὰρ νῦν ἀναγινώσκοντες, χορεύομεν οἱ Χριστιανοὶ διὰ τὴν ἔκβασιν τῶν προφητευθέντων· Ἀγαλλιάσεται γὰρ, φησὶν, ᾽Ιακὼβ, καὶ εὐφρανθήσεται ᾽Ισραὴλ, ὅ ἐσμεν ἡμεῖς, ὡς ἐν τῷ ιγ΄ ψαλμῷ διελάβομεν. Tὸ δὲ, συνέσεως, διδάσκει ὅτι συνέσεως χρεία τοῖς ἀναγινώσκουσιν εἰς τὸ ἐπιγνῶναι, ὅτι εἰ καὶ τῇ ἀπαγγελίᾳ ταὐτόν ἐστι τῷ ιγ΄, ἀλλάγε τῇ ἐννοίᾳ διαφορὰν ἔχει μυστηριώδη. Λοιπὸν οὖν τοὺς δύο στίχους μόνον ἑρμηνευτέον. 2 Εἶπεν ἄφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ, Οὐκ ἔστι Θεός. Διεφθάρησαν καὶ ἐβδελύχθησαν ἐν ἀνομίαις. Οὐκ ἔστι ποιῶν ἀγαθόν. 3 Ὁ Θεὸς ἐκ τοῦ οὐρανοῦ διέκυψεν ἐπὶ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων, τοῦ ἰδεῖν εἰ ἔστι συνιὼν ἢ ἐκζητῶν τὸν Θεόν. 4 Πάντες ἐξέκλιναν, ἅμα ἠχρειώθησαν, οὐκ ἔστι ποιῶν ἀγαθὸν, οὐκ ἔστιν ἕως ἑνός. 5 Οὐχὶ γνώσονται πάντες οἱ ἐργαζόμενοι τὴν ἀνομίαν; Οἱ κατεσθίοντες τὸν λαόν μου ἐν βρώσει ἄρτου, τὸν Θεὸν οὐκ ἐπεκαλέσαντο. α Ἐκεῖ ἐφοβήθησαν φόβῳ, οὗ οὐκ ἦν φόβος. β Ὅτι ὁ Θεὸς διεσκόρπισεν ὀστᾶ ἀνθρωπαρέσκων. Ἀνθρωπαρέσκους ὀνομάζει, τοὺς ᾽Ιουδαίους, ὃ καὶ ὁ Χριστὸς αὐτοῖς πολλάκις ὠνείδισεν, ὑποκριτὰς λέγων, καὶ κατ’ ὄψιν κρίνοντας· οἳ καὶ τὸν Καίσαρα θεραπεύοντες, Οὐκ ἔχομεν, ἐβόων, βασιλέα, εἰ μὴ Καίσαρα, καὶ πρὸς τὸν Πιλᾶτον, Ἐὰν τοῦτον ἀπολύσῃς, οὐκ εἶ φίλος τοῦ Καίσαρος. Ὧν τὰ ὀστᾶ διεσκόρπισεν, ἤτοι τὰς φυλὰς, δι’ ὧν συνίσταντο. Διεσπάρησαν γὰρ εἰς δουλείαν ἔθνους παντός. Ἢ καὶ ὅτι διαφθαρέντες ὑπὸ τῆς ῾Ρωμαϊκῆς ῥομφαίας, ἑλκύσματα καὶ σπαράγματα τοῖς θηρίοις καὶ πετεινοῖς γεγόνασι. γ Κατῃσχύνθησαν, ὅτι ὁ Θεὸς ἐξουδένωσεν αὐτούς. Αἰσχύνη πᾶσιν ἔθνεσι προετέθησαν, κακοδαιμονέστατοι καὶ ἀτυχέστατοι καὶ βαρυσυμφορώτατοι τῶν πώποτε ἀνθρώπων γενόμενοι· τοῦτο δὲ πεπόνθασι, διότι ὁ Χριστὸς ἐξουδένημα καὶ ὄνειδος αὐτοὺς ἐποίησεν. 7 Τίς δώσει ἐκ Σιὼν τὸ σωτήριον τοῦ Ἰσραήλ; Ἐν τῷ ἐπιστρέψαι τὸν Θεὸν τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ λαοῦ αὐτοῦ ἀγαλλιάσεται Ἰακὼβ καὶ εὐφρανθήσεται Ἰσραήλ. 121 Λοιπὸν... ἑρμηνευτέον MSCBF : om. P. 2-α P : om. MSCBF. Add. P: 21-2 Ζήτει τὴν ἐξήγησιν ἐν τῷ ιγ´ ψαλμῷ· τὸ δὲ, ἐν ἀνομίαις, ἐνταῦθα, ἐν ἐπιτηδεύμασιν, ἐκεῖ. 23 Ἐν τῷ ῥηθέντι ψαλμῷ, οὐκ ἔστι ποιῶν χρηστότητα γέγραπται. 3 Ζήτει ὁμοίως καὶ τὴν τούτων ἐξήγησιν ἐν τῷ ῥηθέντι ψαλμῷ. 7 P: om. MSCBF. 7 Add. P : Καὶ ἡ τούτων ἐξήγησις ἐν τῷ ῥηθέντι ψαλμῷ ἀνατάττεται.
The words ‘for maeleth’ are translated in the sense of ‘concerning choral dance’, for on reading this psalm we Christians now dance on account of the fulfilment of what was proph- esied, for the psalm says, Jacob will rejoice and Israel will be glad, which we are, as we ex- plained in psalm thirteen. The ‘for understanding’ teaches that the readers require understanding to recognize that even though in recitation it is the same as the thirteenth psalm, it nevertheless has a mysteri- ous difference in meaning. And so therefore only the two verses are to be interpreted. 2 The fool has said in his heart, ‘God he is not’. They have been corrupted and made loathsome in lawless acts. There is none doing good. 3 From heaven God has stooped down on the sons of men to see if there is any understanding or seeking out God. 4 All have turned aside and at once been rendered useless, there is none doing good, not so far as one. 5 Will all those practising lawlessness not come to know? They who are devouring my people in a feasting on bread have not invoked the Lord. 6α There they have cowered in fear where there was no fear. 6β For God has scattered the bones of man-pleasers. ‘Man-pleasers’ is what he names the Jews, something which Christ also often reproached them with, calling them ‘hypocrites’ and ‘judging by appearances’, and who, paying court to Caesar, would cry out, We have no king but Caesar, and addressing Pilate would say, If you release this man, you are not Caesar’s friend. He scattered their bones, namely, their tribes, of which they were composed, for they were scattered in slavery to all nations. Or else, because, having been slain by the Roman sword, they became carrion torn and mangled by wild beasts and birds. 6γ They have been put to shame, for God has set them at naught. They have been displayed as a shame in all nations, having become the most ill-starred and most unfortunate and most calamity-stricken of all people ever, and they suffered this because Christ made them an object of contempt and reproach. 7 Who out of Zion will give the salvation of Israel? When the Lord will turn back the captivity of his people, Jacob will rejoice and Israel will be glad.
PG 128:664Ψαλμός 53 — Psalm 53
53 νγ΄
PG 128:5691 Εἰς τὸ τέλος· ἐν ὕμνοις· συνέσεως· τῷ Δαυίδ·υπακουστέον το, Ακούσατε. Δυνατοὺς δὲ λέγει νῦν, οὗ τοὺς ἐν ἔργῳ μόνον, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐν λόγῳ· καὶ τοὺς πλουσίους, οὐ τοὺς ἐν χρήμασι μόνον, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐν λογικοῖς θεωρήμασι. Καλέσας δὲ τούτους ἰδίᾳ, φησίν· Ἀδελφὸς οὐ λυτροῦται, λυτρώσεται ἄνθρωπος; Ἐκεῖ, φησὶν, οὐδὲ ἀδελφὸς δύναται λυτρώσασθαι τῆς κολάσεως, ὁ φύσει φίλτατος· ἡ γὰρ ἰσχὺς καὶ τὰ χρήμα. τα οὐ συνδιαβαίνουσι. Καὶ εἰ ἀδελφὸς οὐ λυτροῦται, λυτρώσεται ἄνθρωπος; τὸ μὲν γὰρ, Αδελφὸς οὐ λυ- τροῦται, κατὰ ἀπόφασιν ἀναγνωστέον· τὸ δὲ Λυτρώ- σεται ἄνθρωπος, κατὰ ἐρώτησιν, μετὰ βαρύτητος. Λοιπὸν οὖν οὐκ ἔστιν ἐκεῖ λύτρωσις, ἀλλ' ἐνταῦθα χρὴ διὰ μετάνοιαν ἑαυτόν τινα λυτροῦσθαι. Φησὶ γὰρ β ἡ Γραφή · Ἐὰν ἀναστῇ Νῶς καὶ Ἰὼβ καὶ Δανιήλ, υἱοὺς αὐτῶν καὶ θυγατέρας οὐ μὴ ῥύσονται. Οὐ δώσει τῷ Θεῷ ἐξίλασμα ἑαυτοῦ. Οὔτε ἡ ἀδελφὸς, οὔτε ὁ ξένος δώσει ἐκεῖ ἐξέλασμα, ήγουν λύτρον ἑαυτοῦ, κολάσει καὶ αὐτὸς ὢν ὑπεύθυνος. • Καὶ τὴν τιμὴν τῆς λυτρώσεως τῆς ψυχῆς αὐ τοῦ. Καὶ οὐ δώσει τὴν τιμὴν, ήγουν ἐξώνησιν τῆς ἐλευθερίας αὐτοῦ τῆς ψυχῆς ψυχῆς γὰρ ἀνθρωπίνης οὐδ᾽ ὁ κόσμος ὅλος ἀντάξιος· ἐπεὶ καὶ ὁ Σωτὴρ ἡμῶν μέλλων λυτροῦσθαι τὴν ἀνθρωπίνην ψυχήν, αἰχμα λωτισθεῖσαν ὑπὸ τοῦ διαβόλου, οὐ μὴν ἔδωκεν, οὐ θάλασσαν, οὐ κόσμον, ἀλλὰ τὸ ἑαυτοῦ τίμιον αἷμα. Ποιον οὖν εὑρήσει τις ἐκεῖ λύτρον ἄξιον; Ορα καὶ σοφά βήματα, καὶ συνετὰ, καὶ αἰνιγματώδη. Εκοπίασεν εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ ζήσεται εἰς τέ λος. Καθαψάμενος τῶν ἀμετανοήτων, τρέπεται καὶ πρὸς τοὺς μετανοοῦντας, καὶ παρηγορεῖ τὸν κόπον τῆς μετανοίας ταῖς ἐλπίσι τοῦ μέλλοντος. Καὶ ἐχου πίασε, φησίν, εἰς τὸν αἰῶνα τοῦτον ὁ μετανοῶν, καὶ λοιπὸν ζήσεται διαπαντός· τοῦτο γὰρ τὸ, Ζήσεται εἰς τέλος. Ζωὴν δὲ λέγει τὴν κυρίως καὶ ἄπονον· ἡ γὰρ ἐνταῦθα, καταχρηστικῶ, ὡς παραδίδοται (75). Τέλος δὲ νοήσεις καὶ τὸν μέλλοντα αἰῶνα· τέλος γὰρ ἐκεῖνος τοῦ παρόντος. Οὐκ ὄψεται καταφθοράν, ὅταν ἴδῃ σοφούς ἀπο- θνήσκοντας. Ο τοιοῦτος πεπληροφορημένος περὶ τῆς μελλούσης κρίσεως, ὅταν ἴδῃ τοὺς σοφοὺς τὰ θεῖα, ἤτοι τοὺς ἐναρέτους ἀποθνήσκοντας, οὐ δόξει βλέπειν καταφθορὰν εἰς τὸ μηκέτ' εἶναι, ἀλλ' ἐναλ λαγὴν ἀπὸ φθορᾶς εἰς ἀφθαρσίαν. Η καὶ ὅταν ἴδῃ τοὺς σοφοὺς τὰ μάταια ἀποθνήσκοντας, οὐ δόξει βλέ πειν καταφθορὰν σώματος ὁμοῦ καὶ ψυχῆς, ὡς αὐτοὶ COMMENT. IN PSALMOS. A dum est, hoc in loco, verbum, Auscultate. Pu- testatis autem nomen large intelligendum est, ita ut non tantum ad eos dirigatur sermo, qui in operibus, sed ad eos etiam qui in sermone potentes sunt. Simili modo divitias dicit, non eas tantuin, quæ in pecuniis, aut aliis fortunæ bonis consistunt, sed eas etiam quæ ad doctrinam et philo- sophiæ studia pertinent. His igitur ita sigillatim convocatis, sermonem prosequitur, dicens : VERS. 8. Frater non redimit, redimet homo ? Illic, inquit, neque ipse etiam frater redimere fra- trem potest a supplicio, frater, inquam, qui san- guine nobis conjunctissimus est: vires enim et divitiæ illuc nobiscum pariter non descendent : quod si frater non redimit, quo pacto alienus homo redemerit? Hujus autem versiculi verba divisim legenda sunt, ita ut absolute et cum determina- tione dicatur: Frater non redimit ; et puncto facto, Redimet homo ? Interrogative enuntiando. Restat igitur, ut nulla illic speranda sit redemptio : cum in præsenti vita pœnitentiæ lacrymis tantum venia impetrari possit. Ait enim alibi Scriptura: Si surrexering Noe, Job, et Daniel, filios suos et filias suas non liberabunt. Non dabit Deo placationem sui. Nec frater, inquit, nee extraneus quis, illic dare poterit placationem, hoc est, redemptionem sui ipsius: cum ipse po- tius poenas pariter daturus sit, utpote peccatis obnoxius. Vers. 9, 10. Et pretium redemptionis animæ suæ. Et non dabit pretium redemptionis, hoc est, non dabit redemptionem pro libertate animæ suæ, cum pro unius hominis anima universus etiam orbis sufficiens pretium non sit : quippe cum Salvator noster, hominum animas a sævo dæmone in capti- C vitatem actas redempturus, terram non dederit, non mare, non ipsum denique orbem, sed suum pro nobis pretiosissimum sanguinem effuderit. Quamnam igitur redemptionem illic quispiam idoneain invenire poterit ? Tu vero ipsa etiam Pro- phetæ verba considera, quantam suboscurioribus verbis sapientiam reconditam habeant. D Et laboravit in sæculum, et vivet in finem. Cum pupugerit Propheta eos qui penitentiam non ege- runt in præsenti vita, hunc ad pœnitentes conver- titur, et futurorum spe, poenitentia molestias con- solatur. Et laboravit, inquit, in sæculum hoc præ- sens, ille nimirum qui penitentiam agit : et dein- ceps etiam vivet perpetuo. Hoc enim significant verba illa : Vivet in finem. Vitam autem eam dicit, quæ proprie vita est, et sine labore. Ista enim præsens improprie vita dicitur, ut alibi tradidimus : per finem vero futurum sæculum intellige, quo præsens sæculum terminatur. VERS. 11. Non videbit corruptionem, cum viderit sapientes morientes. Hujusmodi homo, qui de futuro judicio certus est, cum viderit sapientes viros ac virtute præditos mori, non existimabit se corruptionem eorum videre, eam dico corruptio- nem, qua amplius futuri non sunt : quinimo arbi- trabitur se immutationem videre a fragili hac et ca- duca vita ad stabileın quamdam et incorruptam. Vel Varia lectiones. . (75) Α1. προπαραδεδώκαμεν. .
1 Towards fulfilment; in hymns; of understanding; belonging to David;
2 ἐν τῷ ἐλθεῖν τοὺς Ζιφαίους καὶ ἀναγγεῖλαι τῷ Σαοὺλ, Οὐκ ἰδοὺ Δαυὶδ κέκρυπται παρ’ ἡμῖν; Φεύγων τὸν Σαοὺλ ὁ Δαυὶδ, ἐκάθισεν εἰς τὴν ἔρημον Ζίφ· οἱ δὲ Ζιφαῖοι τὴν μὲν πρὸς Δαυὶδ φιλίαν ὑπεκρίθησαν, κατεμήνυσαν δὲ αὐτὸν τῷ Σαοὺλ, καὶ ὃς ἐπεστράτευσε. Πόλεμος δὲ τῶν ἀλλοφύλων ἐπιγενόμενος, ἀντιπεριέσπασεν ἐφ’ ἑαυτὸν αὐτίκα τὸν Σαοὺλ, καὶ λοιπὸν ἀπαλλαγεὶς ὁ Δαυὶδ, ἔφυγεν ἐκεῖθεν, καὶ συνέθηκε τὸν παρόντα ψαλμὸν, εὐχαριστήριον, τοῦ Θεοῦ διασκεδάσαντος εὐμηχάνως τὴν ἐπιβουλήν. Διὸ καὶ ἐν ὕμνοις ἐπιγέγραπται· φησὶ γὰρ, Ἐξομολογήσομαι τῷ ὀνόματί σου, Κύριε, ὅτι ἀγαθὸν, ὅτι ἐκ πάσης θλίψεως ἐῤῥύσω με. Εἰς τὸ τέλος δὲ, ὅτι πρὸς τέλος ἐπείγεται ἡ ἐγκειμένη τούτῳ πρόῤῥησις. Προηγόρευσε γὰρ τὸν ὄλεθρον τῶν ἐπιβουλευόντων αὐτῷ, φήσας, Ἀποστρέψει τὰ κακὰ τοῖς ἐχθροῖς μου, καὶ, Ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου ἐπεῖδεν ὁ ὀφθαλμός μου, ἃ σαφῶς ἐν τοῖς οἰκείοις τόποις ἐξηγησόμεθα. Συνέσεως δὲ, ὅτι συνετοῦ ἐστι τὸ ἐν καιρῷ τοιούτῳ, πάντων ἀφέμενον, ὑμνεῖν τὸν Θεὸν, καὶ τοῦτον ἐπικαλεῖσθαι κριτήν.υπακουστέον το, Ακούσατε. Δυνατοὺς δὲ λέγει νῦν, οὗ τοὺς ἐν ἔργῳ μόνον, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐν λόγῳ· καὶ τοὺς πλουσίους, οὐ τοὺς ἐν χρήμασι μόνον, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐν λογικοῖς θεωρήμασι. Καλέσας δὲ τούτους ἰδίᾳ, φησίν· Ἀδελφὸς οὐ λυτροῦται, λυτρώσεται ἄνθρωπος; Ἐκεῖ, φησὶν, οὐδὲ ἀδελφὸς δύναται λυτρώσασθαι τῆς κολάσεως, ὁ φύσει φίλτατος· ἡ γὰρ ἰσχὺς καὶ τὰ χρήμα. τα οὐ συνδιαβαίνουσι. Καὶ εἰ ἀδελφὸς οὐ λυτροῦται, λυτρώσεται ἄνθρωπος; τὸ μὲν γὰρ, Αδελφὸς οὐ λυ- τροῦται, κατὰ ἀπόφασιν ἀναγνωστέον· τὸ δὲ Λυτρώ- σεται ἄνθρωπος, κατὰ ἐρώτησιν, μετὰ βαρύτητος. Λοιπὸν οὖν οὐκ ἔστιν ἐκεῖ λύτρωσις, ἀλλ' ἐνταῦθα χρὴ διὰ μετάνοιαν ἑαυτόν τινα λυτροῦσθαι. Φησὶ γὰρ β ἡ Γραφή · Ἐὰν ἀναστῇ Νῶς καὶ Ἰὼβ καὶ Δανιήλ, υἱοὺς αὐτῶν καὶ θυγατέρας οὐ μὴ ῥύσονται. Οὐ δώσει τῷ Θεῷ ἐξίλασμα ἑαυτοῦ. Οὔτε ἡ ἀδελφὸς, οὔτε ὁ ξένος δώσει ἐκεῖ ἐξέλασμα, ήγουν λύτρον ἑαυτοῦ, κολάσει καὶ αὐτὸς ὢν ὑπεύθυνος. • Καὶ τὴν τιμὴν τῆς λυτρώσεως τῆς ψυχῆς αὐ τοῦ. Καὶ οὐ δώσει τὴν τιμὴν, ήγουν ἐξώνησιν τῆς ἐλευθερίας αὐτοῦ τῆς ψυχῆς ψυχῆς γὰρ ἀνθρωπίνης οὐδ᾽ ὁ κόσμος ὅλος ἀντάξιος· ἐπεὶ καὶ ὁ Σωτὴρ ἡμῶν μέλλων λυτροῦσθαι τὴν ἀνθρωπίνην ψυχήν, αἰχμα λωτισθεῖσαν ὑπὸ τοῦ διαβόλου, οὐ μὴν ἔδωκεν, οὐ θάλασσαν, οὐ κόσμον, ἀλλὰ τὸ ἑαυτοῦ τίμιον αἷμα. Ποιον οὖν εὑρήσει τις ἐκεῖ λύτρον ἄξιον; Ορα καὶ σοφά βήματα, καὶ συνετὰ, καὶ αἰνιγματώδη. Εκοπίασεν εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ ζήσεται εἰς τέ λος. Καθαψάμενος τῶν ἀμετανοήτων, τρέπεται καὶ πρὸς τοὺς μετανοοῦντας, καὶ παρηγορεῖ τὸν κόπον τῆς μετανοίας ταῖς ἐλπίσι τοῦ μέλλοντος. Καὶ ἐχου πίασε, φησίν, εἰς τὸν αἰῶνα τοῦτον ὁ μετανοῶν, καὶ λοιπὸν ζήσεται διαπαντός· τοῦτο γὰρ τὸ, Ζήσεται εἰς τέλος. Ζωὴν δὲ λέγει τὴν κυρίως καὶ ἄπονον· ἡ γὰρ ἐνταῦθα, καταχρηστικῶ, ὡς παραδίδοται (75). Τέλος δὲ νοήσεις καὶ τὸν μέλλοντα αἰῶνα· τέλος γὰρ ἐκεῖνος τοῦ παρόντος. Οὐκ ὄψεται καταφθοράν, ὅταν ἴδῃ σοφούς ἀπο- θνήσκοντας. Ο τοιοῦτος πεπληροφορημένος περὶ τῆς μελλούσης κρίσεως, ὅταν ἴδῃ τοὺς σοφοὺς τὰ θεῖα, ἤτοι τοὺς ἐναρέτους ἀποθνήσκοντας, οὐ δόξει βλέπειν καταφθορὰν εἰς τὸ μηκέτ' εἶναι, ἀλλ' ἐναλ λαγὴν ἀπὸ φθορᾶς εἰς ἀφθαρσίαν. Η καὶ ὅταν ἴδῃ τοὺς σοφοὺς τὰ μάταια ἀποθνήσκοντας, οὐ δόξει βλέ πειν καταφθορὰν σώματος ὁμοῦ καὶ ψυχῆς, ὡς αὐτοὶ COMMENT. IN PSALMOS. A dum est, hoc in loco, verbum, Auscultate. Pu- testatis autem nomen large intelligendum est, ita ut non tantum ad eos dirigatur sermo, qui in operibus, sed ad eos etiam qui in sermone potentes sunt. Simili modo divitias dicit, non eas tantuin, quæ in pecuniis, aut aliis fortunæ bonis consistunt, sed eas etiam quæ ad doctrinam et philo- sophiæ studia pertinent. His igitur ita sigillatim convocatis, sermonem prosequitur, dicens : VERS. 8. Frater non redimit, redimet homo ? Illic, inquit, neque ipse etiam frater redimere fra- trem potest a supplicio, frater, inquam, qui san- guine nobis conjunctissimus est: vires enim et divitiæ illuc nobiscum pariter non descendent : quod si frater non redimit, quo pacto alienus homo redemerit? Hujus autem versiculi verba divisim legenda sunt, ita ut absolute et cum determina- tione dicatur: Frater non redimit ; et puncto facto, Redimet homo ? Interrogative enuntiando. Restat igitur, ut nulla illic speranda sit redemptio : cum in præsenti vita pœnitentiæ lacrymis tantum venia impetrari possit. Ait enim alibi Scriptura: Si surrexering Noe, Job, et Daniel, filios suos et filias suas non liberabunt. Non dabit Deo placationem sui. Nec frater, inquit, nee extraneus quis, illic dare poterit placationem, hoc est, redemptionem sui ipsius: cum ipse po- tius poenas pariter daturus sit, utpote peccatis obnoxius. Vers. 9, 10. Et pretium redemptionis animæ suæ. Et non dabit pretium redemptionis, hoc est, non dabit redemptionem pro libertate animæ suæ, cum pro unius hominis anima universus etiam orbis sufficiens pretium non sit : quippe cum Salvator noster, hominum animas a sævo dæmone in capti- C vitatem actas redempturus, terram non dederit, non mare, non ipsum denique orbem, sed suum pro nobis pretiosissimum sanguinem effuderit. Quamnam igitur redemptionem illic quispiam idoneain invenire poterit ? Tu vero ipsa etiam Pro- phetæ verba considera, quantam suboscurioribus verbis sapientiam reconditam habeant. D Et laboravit in sæculum, et vivet in finem. Cum pupugerit Propheta eos qui penitentiam non ege- runt in præsenti vita, hunc ad pœnitentes conver- titur, et futurorum spe, poenitentia molestias con- solatur. Et laboravit, inquit, in sæculum hoc præ- sens, ille nimirum qui penitentiam agit : et dein- ceps etiam vivet perpetuo. Hoc enim significant verba illa : Vivet in finem. Vitam autem eam dicit, quæ proprie vita est, et sine labore. Ista enim præsens improprie vita dicitur, ut alibi tradidimus : per finem vero futurum sæculum intellige, quo præsens sæculum terminatur. VERS. 11. Non videbit corruptionem, cum viderit sapientes morientes. Hujusmodi homo, qui de futuro judicio certus est, cum viderit sapientes viros ac virtute præditos mori, non existimabit se corruptionem eorum videre, eam dico corruptio- nem, qua amplius futuri non sunt : quinimo arbi- trabitur se immutationem videre a fragili hac et ca- duca vita ad stabileın quamdam et incorruptam. Vel Varia lectiones. . (75) Α1. προπαραδεδώκαμεν. .
2 when the Zephites came and reported to Saul, ‘See, is not David hiding among us?’ As David was fleeing from Saul, he stayed in the wilderness of Ziph. The Ziphites feigned friendship towards David, but informed on him to Saul, who marched out against him. An attack by the Philistines, however, thereupon drew Saul from away from him, and so David having been delivered fled from there and composed the present psalm in thanksgiving for God having skilfully contrived to dissipate the threat. Hence also it has the inscription ‘in hymns’, for is says, I shall confess your name, O Lord, for it is good, for you have delivered me from every affliction. ‘Towards fulfilment’, because the prediction contained in it is hastening towards fulfil- ment, for he foretold the destruction of those scheming against him, saying, He will turn the evils back on my enemies, and My eye has seen among my enemies, which we shall expound clearly in the appropriate places. ‘Of understanding’, because it is a mark of a man with understanding at such a time to set all else aside and hymn God and invoke him as judge.
α Ὁ Θεὸς, ἐν τῷ ὀνόματί σου σῶσόν με. Διὰ τὸ σὸν ὄνομα, διότι ὀνομάζῃ Σωτὴρ, καὶ ἐλεήμων, καὶ δίκαιος· σῶσόν με δὲ, ἔτι καὶ ἔτι, πανταχόθεν γὰρ ἐπιβουλαί. |υπακουστέον το, Ακούσατε. Δυνατοὺς δὲ λέγει νῦν, οὗ τοὺς ἐν ἔργῳ μόνον, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐν λόγῳ· καὶ τοὺς πλουσίους, οὐ τοὺς ἐν χρήμασι μόνον, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐν λογικοῖς θεωρήμασι. Καλέσας δὲ τούτους ἰδίᾳ, φησίν· Ἀδελφὸς οὐ λυτροῦται, λυτρώσεται ἄνθρωπος; Ἐκεῖ, φησὶν, οὐδὲ ἀδελφὸς δύναται λυτρώσασθαι τῆς κολάσεως, ὁ φύσει φίλτατος· ἡ γὰρ ἰσχὺς καὶ τὰ χρήμα. τα οὐ συνδιαβαίνουσι. Καὶ εἰ ἀδελφὸς οὐ λυτροῦται, λυτρώσεται ἄνθρωπος; τὸ μὲν γὰρ, Αδελφὸς οὐ λυ- τροῦται, κατὰ ἀπόφασιν ἀναγνωστέον· τὸ δὲ Λυτρώ- σεται ἄνθρωπος, κατὰ ἐρώτησιν, μετὰ βαρύτητος. Λοιπὸν οὖν οὐκ ἔστιν ἐκεῖ λύτρωσις, ἀλλ' ἐνταῦθα χρὴ διὰ μετάνοιαν ἑαυτόν τινα λυτροῦσθαι. Φησὶ γὰρ β ἡ Γραφή · Ἐὰν ἀναστῇ Νῶς καὶ Ἰὼβ καὶ Δανιήλ, υἱοὺς αὐτῶν καὶ θυγατέρας οὐ μὴ ῥύσονται. Οὐ δώσει τῷ Θεῷ ἐξίλασμα ἑαυτοῦ. Οὔτε ἡ ἀδελφὸς, οὔτε ὁ ξένος δώσει ἐκεῖ ἐξέλασμα, ήγουν λύτρον ἑαυτοῦ, κολάσει καὶ αὐτὸς ὢν ὑπεύθυνος. • Καὶ τὴν τιμὴν τῆς λυτρώσεως τῆς ψυχῆς αὐ τοῦ. Καὶ οὐ δώσει τὴν τιμὴν, ήγουν ἐξώνησιν τῆς ἐλευθερίας αὐτοῦ τῆς ψυχῆς ψυχῆς γὰρ ἀνθρωπίνης οὐδ᾽ ὁ κόσμος ὅλος ἀντάξιος· ἐπεὶ καὶ ὁ Σωτὴρ ἡμῶν μέλλων λυτροῦσθαι τὴν ἀνθρωπίνην ψυχήν, αἰχμα λωτισθεῖσαν ὑπὸ τοῦ διαβόλου, οὐ μὴν ἔδωκεν, οὐ θάλασσαν, οὐ κόσμον, ἀλλὰ τὸ ἑαυτοῦ τίμιον αἷμα. Ποιον οὖν εὑρήσει τις ἐκεῖ λύτρον ἄξιον; Ορα καὶ σοφά βήματα, καὶ συνετὰ, καὶ αἰνιγματώδη. Εκοπίασεν εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ ζήσεται εἰς τέ λος. Καθαψάμενος τῶν ἀμετανοήτων, τρέπεται καὶ πρὸς τοὺς μετανοοῦντας, καὶ παρηγορεῖ τὸν κόπον τῆς μετανοίας ταῖς ἐλπίσι τοῦ μέλλοντος. Καὶ ἐχου πίασε, φησίν, εἰς τὸν αἰῶνα τοῦτον ὁ μετανοῶν, καὶ λοιπὸν ζήσεται διαπαντός· τοῦτο γὰρ τὸ, Ζήσεται εἰς τέλος. Ζωὴν δὲ λέγει τὴν κυρίως καὶ ἄπονον· ἡ γὰρ ἐνταῦθα, καταχρηστικῶ, ὡς παραδίδοται (75). Τέλος δὲ νοήσεις καὶ τὸν μέλλοντα αἰῶνα· τέλος γὰρ ἐκεῖνος τοῦ παρόντος. Οὐκ ὄψεται καταφθοράν, ὅταν ἴδῃ σοφούς ἀπο- θνήσκοντας. Ο τοιοῦτος πεπληροφορημένος περὶ τῆς μελλούσης κρίσεως, ὅταν ἴδῃ τοὺς σοφοὺς τὰ θεῖα, ἤτοι τοὺς ἐναρέτους ἀποθνήσκοντας, οὐ δόξει βλέπειν καταφθορὰν εἰς τὸ μηκέτ' εἶναι, ἀλλ' ἐναλ λαγὴν ἀπὸ φθορᾶς εἰς ἀφθαρσίαν. Η καὶ ὅταν ἴδῃ τοὺς σοφοὺς τὰ μάταια ἀποθνήσκοντας, οὐ δόξει βλέ πειν καταφθορὰν σώματος ὁμοῦ καὶ ψυχῆς, ὡς αὐτοὶ COMMENT. IN PSALMOS. A dum est, hoc in loco, verbum, Auscultate. Pu- testatis autem nomen large intelligendum est, ita ut non tantum ad eos dirigatur sermo, qui in operibus, sed ad eos etiam qui in sermone potentes sunt. Simili modo divitias dicit, non eas tantuin, quæ in pecuniis, aut aliis fortunæ bonis consistunt, sed eas etiam quæ ad doctrinam et philo- sophiæ studia pertinent. His igitur ita sigillatim convocatis, sermonem prosequitur, dicens : VERS. 8. Frater non redimit, redimet homo ? Illic, inquit, neque ipse etiam frater redimere fra- trem potest a supplicio, frater, inquam, qui san- guine nobis conjunctissimus est: vires enim et divitiæ illuc nobiscum pariter non descendent : quod si frater non redimit, quo pacto alienus homo redemerit? Hujus autem versiculi verba divisim legenda sunt, ita ut absolute et cum determina- tione dicatur: Frater non redimit ; et puncto facto, Redimet homo ? Interrogative enuntiando. Restat igitur, ut nulla illic speranda sit redemptio : cum in præsenti vita pœnitentiæ lacrymis tantum venia impetrari possit. Ait enim alibi Scriptura: Si surrexering Noe, Job, et Daniel, filios suos et filias suas non liberabunt. Non dabit Deo placationem sui. Nec frater, inquit, nee extraneus quis, illic dare poterit placationem, hoc est, redemptionem sui ipsius: cum ipse po- tius poenas pariter daturus sit, utpote peccatis obnoxius. Vers. 9, 10. Et pretium redemptionis animæ suæ. Et non dabit pretium redemptionis, hoc est, non dabit redemptionem pro libertate animæ suæ, cum pro unius hominis anima universus etiam orbis sufficiens pretium non sit : quippe cum Salvator noster, hominum animas a sævo dæmone in capti- C vitatem actas redempturus, terram non dederit, non mare, non ipsum denique orbem, sed suum pro nobis pretiosissimum sanguinem effuderit. Quamnam igitur redemptionem illic quispiam idoneain invenire poterit ? Tu vero ipsa etiam Pro- phetæ verba considera, quantam suboscurioribus verbis sapientiam reconditam habeant. D Et laboravit in sæculum, et vivet in finem. Cum pupugerit Propheta eos qui penitentiam non ege- runt in præsenti vita, hunc ad pœnitentes conver- titur, et futurorum spe, poenitentia molestias con- solatur. Et laboravit, inquit, in sæculum hoc præ- sens, ille nimirum qui penitentiam agit : et dein- ceps etiam vivet perpetuo. Hoc enim significant verba illa : Vivet in finem. Vitam autem eam dicit, quæ proprie vita est, et sine labore. Ista enim præsens improprie vita dicitur, ut alibi tradidimus : per finem vero futurum sæculum intellige, quo præsens sæculum terminatur. VERS. 11. Non videbit corruptionem, cum viderit sapientes morientes. Hujusmodi homo, qui de futuro judicio certus est, cum viderit sapientes viros ac virtute præditos mori, non existimabit se corruptionem eorum videre, eam dico corruptio- nem, qua amplius futuri non sunt : quinimo arbi- trabitur se immutationem videre a fragili hac et ca- duca vita ad stabileın quamdam et incorruptam. Vel Varia lectiones. . (75) Α1. προπαραδεδώκαμεν. .
3α O God, save me by your name. On account of your name, because you are named ‘Saviour’ and ‘merciful’ and ‘just’. And save me again and again, because treacherous threats are on every side.
β Καὶ ἐν τῇ δυνάμει σου κρινεῖς με. Καὶ δυνατὸς ὢν, κρινεῖς με, εὖ οἶδα, μετὰ τοῦ καταδυναστεύοντος τῆς ἐμῆς ἀσθενείας, λέγω δὴ τοῦ Σαοὺλ, καὶ ποιήσεις τὴν ἐκδίκησιν. Τοῦ δὲ, κρινεῖς, ἀδιάφορος νῦν ἡ σύνταξις.υπακουστέον το, Ακούσατε. Δυνατοὺς δὲ λέγει νῦν, οὗ τοὺς ἐν ἔργῳ μόνον, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐν λόγῳ· καὶ τοὺς πλουσίους, οὐ τοὺς ἐν χρήμασι μόνον, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐν λογικοῖς θεωρήμασι. Καλέσας δὲ τούτους ἰδίᾳ, φησίν· Ἀδελφὸς οὐ λυτροῦται, λυτρώσεται ἄνθρωπος; Ἐκεῖ, φησὶν, οὐδὲ ἀδελφὸς δύναται λυτρώσασθαι τῆς κολάσεως, ὁ φύσει φίλτατος· ἡ γὰρ ἰσχὺς καὶ τὰ χρήμα. τα οὐ συνδιαβαίνουσι. Καὶ εἰ ἀδελφὸς οὐ λυτροῦται, λυτρώσεται ἄνθρωπος; τὸ μὲν γὰρ, Αδελφὸς οὐ λυ- τροῦται, κατὰ ἀπόφασιν ἀναγνωστέον· τὸ δὲ Λυτρώ- σεται ἄνθρωπος, κατὰ ἐρώτησιν, μετὰ βαρύτητος. Λοιπὸν οὖν οὐκ ἔστιν ἐκεῖ λύτρωσις, ἀλλ' ἐνταῦθα χρὴ διὰ μετάνοιαν ἑαυτόν τινα λυτροῦσθαι. Φησὶ γὰρ β ἡ Γραφή · Ἐὰν ἀναστῇ Νῶς καὶ Ἰὼβ καὶ Δανιήλ, υἱοὺς αὐτῶν καὶ θυγατέρας οὐ μὴ ῥύσονται. Οὐ δώσει τῷ Θεῷ ἐξίλασμα ἑαυτοῦ. Οὔτε ἡ ἀδελφὸς, οὔτε ὁ ξένος δώσει ἐκεῖ ἐξέλασμα, ήγουν λύτρον ἑαυτοῦ, κολάσει καὶ αὐτὸς ὢν ὑπεύθυνος. • Καὶ τὴν τιμὴν τῆς λυτρώσεως τῆς ψυχῆς αὐ τοῦ. Καὶ οὐ δώσει τὴν τιμὴν, ήγουν ἐξώνησιν τῆς ἐλευθερίας αὐτοῦ τῆς ψυχῆς ψυχῆς γὰρ ἀνθρωπίνης οὐδ᾽ ὁ κόσμος ὅλος ἀντάξιος· ἐπεὶ καὶ ὁ Σωτὴρ ἡμῶν μέλλων λυτροῦσθαι τὴν ἀνθρωπίνην ψυχήν, αἰχμα λωτισθεῖσαν ὑπὸ τοῦ διαβόλου, οὐ μὴν ἔδωκεν, οὐ θάλασσαν, οὐ κόσμον, ἀλλὰ τὸ ἑαυτοῦ τίμιον αἷμα. Ποιον οὖν εὑρήσει τις ἐκεῖ λύτρον ἄξιον; Ορα καὶ σοφά βήματα, καὶ συνετὰ, καὶ αἰνιγματώδη. Εκοπίασεν εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ ζήσεται εἰς τέ λος. Καθαψάμενος τῶν ἀμετανοήτων, τρέπεται καὶ πρὸς τοὺς μετανοοῦντας, καὶ παρηγορεῖ τὸν κόπον τῆς μετανοίας ταῖς ἐλπίσι τοῦ μέλλοντος. Καὶ ἐχου πίασε, φησίν, εἰς τὸν αἰῶνα τοῦτον ὁ μετανοῶν, καὶ λοιπὸν ζήσεται διαπαντός· τοῦτο γὰρ τὸ, Ζήσεται εἰς τέλος. Ζωὴν δὲ λέγει τὴν κυρίως καὶ ἄπονον· ἡ γὰρ ἐνταῦθα, καταχρηστικῶ, ὡς παραδίδοται (75). Τέλος δὲ νοήσεις καὶ τὸν μέλλοντα αἰῶνα· τέλος γὰρ ἐκεῖνος τοῦ παρόντος. Οὐκ ὄψεται καταφθοράν, ὅταν ἴδῃ σοφούς ἀπο- θνήσκοντας. Ο τοιοῦτος πεπληροφορημένος περὶ τῆς μελλούσης κρίσεως, ὅταν ἴδῃ τοὺς σοφοὺς τὰ θεῖα, ἤτοι τοὺς ἐναρέτους ἀποθνήσκοντας, οὐ δόξει βλέπειν καταφθορὰν εἰς τὸ μηκέτ' εἶναι, ἀλλ' ἐναλ λαγὴν ἀπὸ φθορᾶς εἰς ἀφθαρσίαν. Η καὶ ὅταν ἴδῃ τοὺς σοφοὺς τὰ μάταια ἀποθνήσκοντας, οὐ δόξει βλέ πειν καταφθορὰν σώματος ὁμοῦ καὶ ψυχῆς, ὡς αὐτοὶ COMMENT. IN PSALMOS. A dum est, hoc in loco, verbum, Auscultate. Pu- testatis autem nomen large intelligendum est, ita ut non tantum ad eos dirigatur sermo, qui in operibus, sed ad eos etiam qui in sermone potentes sunt. Simili modo divitias dicit, non eas tantuin, quæ in pecuniis, aut aliis fortunæ bonis consistunt, sed eas etiam quæ ad doctrinam et philo- sophiæ studia pertinent. His igitur ita sigillatim convocatis, sermonem prosequitur, dicens : VERS. 8. Frater non redimit, redimet homo ? Illic, inquit, neque ipse etiam frater redimere fra- trem potest a supplicio, frater, inquam, qui san- guine nobis conjunctissimus est: vires enim et divitiæ illuc nobiscum pariter non descendent : quod si frater non redimit, quo pacto alienus homo redemerit? Hujus autem versiculi verba divisim legenda sunt, ita ut absolute et cum determina- tione dicatur: Frater non redimit ; et puncto facto, Redimet homo ? Interrogative enuntiando. Restat igitur, ut nulla illic speranda sit redemptio : cum in præsenti vita pœnitentiæ lacrymis tantum venia impetrari possit. Ait enim alibi Scriptura: Si surrexering Noe, Job, et Daniel, filios suos et filias suas non liberabunt. Non dabit Deo placationem sui. Nec frater, inquit, nee extraneus quis, illic dare poterit placationem, hoc est, redemptionem sui ipsius: cum ipse po- tius poenas pariter daturus sit, utpote peccatis obnoxius. Vers. 9, 10. Et pretium redemptionis animæ suæ. Et non dabit pretium redemptionis, hoc est, non dabit redemptionem pro libertate animæ suæ, cum pro unius hominis anima universus etiam orbis sufficiens pretium non sit : quippe cum Salvator noster, hominum animas a sævo dæmone in capti- C vitatem actas redempturus, terram non dederit, non mare, non ipsum denique orbem, sed suum pro nobis pretiosissimum sanguinem effuderit. Quamnam igitur redemptionem illic quispiam idoneain invenire poterit ? Tu vero ipsa etiam Pro- phetæ verba considera, quantam suboscurioribus verbis sapientiam reconditam habeant. D Et laboravit in sæculum, et vivet in finem. Cum pupugerit Propheta eos qui penitentiam non ege- runt in præsenti vita, hunc ad pœnitentes conver- titur, et futurorum spe, poenitentia molestias con- solatur. Et laboravit, inquit, in sæculum hoc præ- sens, ille nimirum qui penitentiam agit : et dein- ceps etiam vivet perpetuo. Hoc enim significant verba illa : Vivet in finem. Vitam autem eam dicit, quæ proprie vita est, et sine labore. Ista enim præsens improprie vita dicitur, ut alibi tradidimus : per finem vero futurum sæculum intellige, quo præsens sæculum terminatur. VERS. 11. Non videbit corruptionem, cum viderit sapientes morientes. Hujusmodi homo, qui de futuro judicio certus est, cum viderit sapientes viros ac virtute præditos mori, non existimabit se corruptionem eorum videre, eam dico corruptio- nem, qua amplius futuri non sunt : quinimo arbi- trabitur se immutationem videre a fragili hac et ca- duca vita ad stabileın quamdam et incorruptam. Vel Varia lectiones. . (75) Α1. προπαραδεδώκαμεν. .
3β And in your power you will judge me. And, as I well know, being powerful you will judge me against the one who is oppressing my weakness, I mean of course Saul, and you will take vengeance. The syntax of the verb ‘to judge’ is indifferent here [accusative instead of dative].
PG 128:5714 Ὁ Θεὸς, εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου, ἐνώτισαι τὰ ῥήματα τοῦ στόματός μου. Tὸ, εἰσάκουσον, καὶ τὸ, ἐνώτισαι, καὶ τὰ τοιαῦτα, φαίνονται μὴ διαφορὰν σημαίνειν, ἀλλ’ ἐπιμονὴν καὶ ἐπίτασιν δεήσεως· οὕτως γὰρ καὶ ἐν ἀρχῇ τοῦ ε΄ ψαλμοῦ, καὶ ἐν ἀρχῇ τοῦ ιϛ΄, καὶ ἐν ἀρχῇ τοῦ νδ΄, καὶ ἐν πολλοῖς ἄλλοις, εἰ καὶ διαφοράν τινα προσεξευρίσκουσιν οἱ φιλοπονώτεροι. Δυνάμεθα δὲ προσευχὴν μὲν ἐνταῦθα, τὴν κατὰ νοῦν εἰπεῖν· ῥήματα δὲ στόματος, τὴν διὰ χειλέων ἐκπορευομένην ἱκεσίαν· αὕτη δὲ ἦν τὸ, Ὁ Θεὸς, ἐν τὸ ὀνόματί σου σῶσόν με, καὶ εἴ τι τοιοῦτον.ζῶντες ορίζονται (75) τὸν θάνατον, ἀλλὰ μετοικίαν εἰ; κόσμον ἕτερον. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν κατὰ τὴν ἁπλου στέραν ἐξήγησιν. Ο δὲ μέγας Βασίλειος ἀνάγων τὰ ῥητά, φησίν, ὅτι τὸ Λυτρώσεται ἄνθρωπος, καὶ τὰ ἑξῆς, περὶ τοῦ Χριστοῦ προεφητεύθησαν· ἐπεὶ γὰρ ᾐχμαλωτίσθημεν πάλαι τῷ διαβόλῳ, προεἶπεν ὁ Δ2- βίδ, ὅτι ἀδελφὸς οὐ λυτροῦται τοὺς αἰχμαλωτισθέν τας, τουτέστι προφήτης· ἀδελφοὶ γὰρ ἡμῶν οἱ δι' ἡμᾶς ἐλθόντες προφῆται, τῆς αὐτῆς ὄντες φύσεως λοιπὸν λυτρώσεται ἄνθρωπος, τουτέστιν ὁ Χριστός, ὁ τέλειος άνθρωπος, ὡς καὶ τέλειος Θεός, ὁ φυλάξας ἀκέραιον τὸ τῆς ἀνθρωπότητος ἀξίωμα, καὶ διὰ τοῦτο κυρίως ἄνθρωπος· ὃς οὐ δώσει τῷ Θεῷ ἐξί- λασμα ἑαυτοῦ, οὐδὲ τὴν τιμὴν τῆς λυτρώσεως τῆς ψυχῆς αὐτοῦ· 'Αμαρτίαν γάρ, φησὶν, οὐκ ἐποίη σεν· ὑπὲρ ἡμῶν οὖν, καὶ οὐχ ὑπὲρ ἑαυτοῦ δέδωκεν ἐξίλασμα τὸ οἰκεῖον αἷμα. ὺς καὶ ἐκοπίασεν ἐν τῷ παρόντι αἰῶνι, ἡνίκα κεκοπιακὼς ἐκ τῆς ὁδοιπορίας, ἐκάθισεν ἐπὶ τῆς πηγῆς· δ; οὐκ ὄψεται καταφθε ράν, ὅταν οἱ λοιποὶ ἀποθνήσκωσιν. Οὐ γὰρ δώσεις, φησί, τὸν ὅσιόν σου ἰδεῖν διαφθοράν. Β Επιτοαυτὸ ἄφρων καὶ ἄνους ἀπολοῦνται. Ομοίως ἀφανισθήσονται ἀπὸ γῆς καὶ τῆς μερίδας τῶν σωζομένων, καὶ ὁ ἄφρων, ἤτοι ὁ μὴ εἰδὼς τὴν ὄντως Θεόν· Εἶπε γάρ, φησίν, ἄφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ· Οὐκ ἔστι Θεός· καὶ ὁ ἄνους, ήγουν ὁ εἰδὼς μὲν τὸν Θεὸν, ἐπὶ τὰ γήινα δὲ μόνον ἐπτοημένος, καὶ μηδὲν οὐράνιον ἐννοῶν. Καὶ καταλείψουσι ἀλλοτρίοις τὸν πλοῦτον αὐ τών. Αιφνίδιον ἀποθανόντες, εν πόνῳ πολλῷ συν- έλεξαν. Οι τάφοι αὐτῶν, οἰκίαι αὐτῶν εἰς τὸν αἰῶνα, Αὐτοὶ μὲν οἴκους πολυτελεῖς ἑαυτοῖς κατεσκεύασαν, ἀλλὰ τούτους ἄλλων λαβόντων, αὐτοῖς οἶκοι ἔσονται δι' ὅλου τοῦ παρόντος αἰῶνος οι τάφοι αὐτῶν. Σκηνώματα αὐτῶν, εἰς γενεὰν καὶ γενεάν. Τὸ αὐτὸ πάλιν φησί, πλέον διασύρων τὴν τούτων κακο- βουλίαν. Εσονται γάρ, φησὶν, οἱ τάφοι αὐτῶν σκη- νώματα αὐτῶν. Επεκαλέσαντο τὰ ὀνόματα αὐτῶν ἐπὶ τῶν γαιών. "Ορα καὶ ἕτερον εἶδος μοχθηρίας· ὑπὸ γὰρ φιλοδοξίας επωνόμασαν τὰ ὀνόματα αὐτῶν, τῶν χωρίων, εἰς μνήμην ἀνέκλυτον (77). Τὸ μὲν οὖν Βυζάντιον, ἀπὸ Βύζαντος, ἐπωνόμασται· ὁ δὲ Διογενιανὸς ἀγρός, ἀπὸ Διογενιανοῦ· τὸ δὲ Ἑρμή. νείον Θέατρον, ἀπὸ Έρμωνος, καὶ εἴ τι τοιοῦτον, Επ, 1. EUTHYMI ZIGABENI aliter : Cum viderit sapientes mori, ac falsis hujus A mundi bonis privari, non arbitrabitur animam pariter exstingui cum corpore, quemadmodum viventes homines mortem esse definierunt : quin- imo demigrationem esse censebit, et latum quemlan accessum ad vitam jucundiorem. Hæc autem ad magis simplicem psalmi intelligentiam dicta sunt. Magnus vero Basilius juxta anagogen hæc dicta exponens, ait, quod verba illa: Redimet homo, et quæ sequuntur, de Christo p:ænuntiata sunt. Quia enim captivi olim sub dæmonis detinebamur impe- rio, admonet nos beatus David, quod nullus frater, hoc est, nullus propheta, ab bujusmodi nos poterit captivitate liberare. Fratres enim nobis esse di- cuntur prophetæ, quia propter nos venerunt, et quia ejusdem nobiscum sunt naturæ. Et dum hoc admonet, Hlud pariter prædicit, quod homo, hoc est, quod Christus, qui verus ac perfectus est bono, quemadmodum et verus ac perfectus Deus, redimet nos. Verus enim ac perfectus homo vere tantum dici potest Christus, quia solus ipse hu- manitatis dignitatem a Deo homini datam integram atque immaculatam servavit. Merite igitur proprie homo dicitur, et ille solus est, qui non dabit Deo placationem sui, neque pretium redemptionis ani- mæ suæ, Peccatum enim non fecit "; pro nobis igitur, et non pro se ipso placationem dedit pro- prium sanguinem. Qui etiam laboravit in præsenti sæculo, quando nimirum ex itinere fatigatus sedit super fontem; et qui non videbit corruptionem, quando cæteri morientur. Neque enim, inquit, datis sanctum tuum videre corruptionem ". Simul insipiens et stultus peribunt. Hi pariter, inquit, diem suam obibant, et segregabuntur ab iis, qui salvandi sunt. Iusipiens autem est qui- cuique Deum non novit, juxta illud : Dixit insi- piens in corde suo : Non est tens & Est stellus ille, qui Deum quidem novit, sed terrenis tamen rebus affixus a cœlestibus animum avocavit. VERS. 12. Et rbicuquent alienis divitias ewas. Repente enim mortui aliis divitias relinquent, qwas multo sibi labore paraverænt. Et sepulcra eorum domus illorum in sæculum. Ipsi quidem magnificas sibi domos extruxère, quas cum alii possideant [ eis nimirum mortuis} re- stat ul eorum sepulcra domorum eis vicem præ- beant, per totum hoc præsentis vitæ sæculum, c Tabernacuła eorum in generationem et generatio- nera. Rursus eamdem repetit sententiam, et inane corum consilium magis ac magis carpit. Erant D enim illis, inquit, eorum sepulcra pro taberna - culis. Invocaverunt nomina sua in terris suis. Considera aliud pravitatis genus. Inanis etenim gloriæ cupi- ditate dućti, certis locis nomina sua indidere, perpetuam inde memoriam aucupantes. Byzantium siquidem a Byzante denominatum est, Diege- nianus ager a Diogeniano, Hermonium theatruın ab Ilermone, et sic alía comptara foca, cum tamen Petr. 11, 22. ns Psal. IV, 10. es Psal. Varia lectiones. (76) Α1. ὁρίζοντες. (77) Αl. ἀνέκλειπτον.
4 O God, hear my prayer, give ear to the words of my mouth. The verbs ‘hear’ and ‘give ear’ and suchlike seem not to indicate a difference in meaning, but insistence and intensity of prayer. So it is at the beginning of the fifth psalm, at the be- ginning of the sixteenth psalm and at the beginning of the fifty fourth psalm, and in many others, even though the more diligent detect some difference. Here we could say that ‘prayer’ is that of the mind and ‘words of the mouth’ the entreaty proceeding from the lips. This entreaty would be, O God, save me by your name, and any such words.
α Ὅτι ἀλλότριοι ἐπανέστησαν ἐπ’ ἐμὲ, καὶ κραταιοὶ ἐζήτησαν τὴν ψυχήν μου.ζῶντες ορίζονται (75) τὸν θάνατον, ἀλλὰ μετοικίαν εἰ; κόσμον ἕτερον. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν κατὰ τὴν ἁπλου στέραν ἐξήγησιν. Ο δὲ μέγας Βασίλειος ἀνάγων τὰ ῥητά, φησίν, ὅτι τὸ Λυτρώσεται ἄνθρωπος, καὶ τὰ ἑξῆς, περὶ τοῦ Χριστοῦ προεφητεύθησαν· ἐπεὶ γὰρ ᾐχμαλωτίσθημεν πάλαι τῷ διαβόλῳ, προεἶπεν ὁ Δ2- βίδ, ὅτι ἀδελφὸς οὐ λυτροῦται τοὺς αἰχμαλωτισθέν τας, τουτέστι προφήτης· ἀδελφοὶ γὰρ ἡμῶν οἱ δι' ἡμᾶς ἐλθόντες προφῆται, τῆς αὐτῆς ὄντες φύσεως λοιπὸν λυτρώσεται ἄνθρωπος, τουτέστιν ὁ Χριστός, ὁ τέλειος άνθρωπος, ὡς καὶ τέλειος Θεός, ὁ φυλάξας ἀκέραιον τὸ τῆς ἀνθρωπότητος ἀξίωμα, καὶ διὰ τοῦτο κυρίως ἄνθρωπος· ὃς οὐ δώσει τῷ Θεῷ ἐξί- λασμα ἑαυτοῦ, οὐδὲ τὴν τιμὴν τῆς λυτρώσεως τῆς ψυχῆς αὐτοῦ· 'Αμαρτίαν γάρ, φησὶν, οὐκ ἐποίη σεν· ὑπὲρ ἡμῶν οὖν, καὶ οὐχ ὑπὲρ ἑαυτοῦ δέδωκεν ἐξίλασμα τὸ οἰκεῖον αἷμα. ὺς καὶ ἐκοπίασεν ἐν τῷ παρόντι αἰῶνι, ἡνίκα κεκοπιακὼς ἐκ τῆς ὁδοιπορίας, ἐκάθισεν ἐπὶ τῆς πηγῆς· δ; οὐκ ὄψεται καταφθε ράν, ὅταν οἱ λοιποὶ ἀποθνήσκωσιν. Οὐ γὰρ δώσεις, φησί, τὸν ὅσιόν σου ἰδεῖν διαφθοράν. Β Επιτοαυτὸ ἄφρων καὶ ἄνους ἀπολοῦνται. Ομοίως ἀφανισθήσονται ἀπὸ γῆς καὶ τῆς μερίδας τῶν σωζομένων, καὶ ὁ ἄφρων, ἤτοι ὁ μὴ εἰδὼς τὴν ὄντως Θεόν· Εἶπε γάρ, φησίν, ἄφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ· Οὐκ ἔστι Θεός· καὶ ὁ ἄνους, ήγουν ὁ εἰδὼς μὲν τὸν Θεὸν, ἐπὶ τὰ γήινα δὲ μόνον ἐπτοημένος, καὶ μηδὲν οὐράνιον ἐννοῶν. Καὶ καταλείψουσι ἀλλοτρίοις τὸν πλοῦτον αὐ τών. Αιφνίδιον ἀποθανόντες, εν πόνῳ πολλῷ συν- έλεξαν. Οι τάφοι αὐτῶν, οἰκίαι αὐτῶν εἰς τὸν αἰῶνα, Αὐτοὶ μὲν οἴκους πολυτελεῖς ἑαυτοῖς κατεσκεύασαν, ἀλλὰ τούτους ἄλλων λαβόντων, αὐτοῖς οἶκοι ἔσονται δι' ὅλου τοῦ παρόντος αἰῶνος οι τάφοι αὐτῶν. Σκηνώματα αὐτῶν, εἰς γενεὰν καὶ γενεάν. Τὸ αὐτὸ πάλιν φησί, πλέον διασύρων τὴν τούτων κακο- βουλίαν. Εσονται γάρ, φησὶν, οἱ τάφοι αὐτῶν σκη- νώματα αὐτῶν. Επεκαλέσαντο τὰ ὀνόματα αὐτῶν ἐπὶ τῶν γαιών. "Ορα καὶ ἕτερον εἶδος μοχθηρίας· ὑπὸ γὰρ φιλοδοξίας επωνόμασαν τὰ ὀνόματα αὐτῶν, τῶν χωρίων, εἰς μνήμην ἀνέκλυτον (77). Τὸ μὲν οὖν Βυζάντιον, ἀπὸ Βύζαντος, ἐπωνόμασται· ὁ δὲ Διογενιανὸς ἀγρός, ἀπὸ Διογενιανοῦ· τὸ δὲ Ἑρμή. νείον Θέατρον, ἀπὸ Έρμωνος, καὶ εἴ τι τοιοῦτον, Επ, 1. EUTHYMI ZIGABENI aliter : Cum viderit sapientes mori, ac falsis hujus A mundi bonis privari, non arbitrabitur animam pariter exstingui cum corpore, quemadmodum viventes homines mortem esse definierunt : quin- imo demigrationem esse censebit, et latum quemlan accessum ad vitam jucundiorem. Hæc autem ad magis simplicem psalmi intelligentiam dicta sunt. Magnus vero Basilius juxta anagogen hæc dicta exponens, ait, quod verba illa: Redimet homo, et quæ sequuntur, de Christo p:ænuntiata sunt. Quia enim captivi olim sub dæmonis detinebamur impe- rio, admonet nos beatus David, quod nullus frater, hoc est, nullus propheta, ab bujusmodi nos poterit captivitate liberare. Fratres enim nobis esse di- cuntur prophetæ, quia propter nos venerunt, et quia ejusdem nobiscum sunt naturæ. Et dum hoc admonet, Hlud pariter prædicit, quod homo, hoc est, quod Christus, qui verus ac perfectus est bono, quemadmodum et verus ac perfectus Deus, redimet nos. Verus enim ac perfectus homo vere tantum dici potest Christus, quia solus ipse hu- manitatis dignitatem a Deo homini datam integram atque immaculatam servavit. Merite igitur proprie homo dicitur, et ille solus est, qui non dabit Deo placationem sui, neque pretium redemptionis ani- mæ suæ, Peccatum enim non fecit "; pro nobis igitur, et non pro se ipso placationem dedit pro- prium sanguinem. Qui etiam laboravit in præsenti sæculo, quando nimirum ex itinere fatigatus sedit super fontem; et qui non videbit corruptionem, quando cæteri morientur. Neque enim, inquit, datis sanctum tuum videre corruptionem ". Simul insipiens et stultus peribunt. Hi pariter, inquit, diem suam obibant, et segregabuntur ab iis, qui salvandi sunt. Iusipiens autem est qui- cuique Deum non novit, juxta illud : Dixit insi- piens in corde suo : Non est tens & Est stellus ille, qui Deum quidem novit, sed terrenis tamen rebus affixus a cœlestibus animum avocavit. VERS. 12. Et rbicuquent alienis divitias ewas. Repente enim mortui aliis divitias relinquent, qwas multo sibi labore paraverænt. Et sepulcra eorum domus illorum in sæculum. Ipsi quidem magnificas sibi domos extruxère, quas cum alii possideant [ eis nimirum mortuis} re- stat ul eorum sepulcra domorum eis vicem præ- beant, per totum hoc præsentis vitæ sæculum, c Tabernacuła eorum in generationem et generatio- nera. Rursus eamdem repetit sententiam, et inane corum consilium magis ac magis carpit. Erant D enim illis, inquit, eorum sepulcra pro taberna - culis. Invocaverunt nomina sua in terris suis. Considera aliud pravitatis genus. Inanis etenim gloriæ cupi- ditate dućti, certis locis nomina sua indidere, perpetuam inde memoriam aucupantes. Byzantium siquidem a Byzante denominatum est, Diege- nianus ager a Diogeniano, Hermonium theatruın ab Ilermone, et sic alía comptara foca, cum tamen Petr. 11, 22. ns Psal. IV, 10. es Psal. Varia lectiones. (76) Α1. ὁρίζοντες. (77) Αl. ἀνέκλειπτον.
5α For strangers have risen up against me and mighty ones have sought my soul.
Τοὺς ἀμφὶ Σαοὺλ οὕτως ὀνομάζει, ἀλλοτρίους μὲν, ὡς ἐχθροὺς αὐτῷ, κραταιοὺς δὲ, ὡς δυνατοὺς ἐν πολεμικῇ παρασκευῇ. Ἢ ἀλλοτρίους μὲν, τοὺς Ζιφαίους, ὡς ἀλλοτριωθέντας τῆς ὀρθῆς πρὸς αὐτὸν εὐνοίας, κραταιοὺς δὲ, τοὺς περὶ τὸν Σαούλ.ζῶντες ορίζονται (75) τὸν θάνατον, ἀλλὰ μετοικίαν εἰ; κόσμον ἕτερον. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν κατὰ τὴν ἁπλου στέραν ἐξήγησιν. Ο δὲ μέγας Βασίλειος ἀνάγων τὰ ῥητά, φησίν, ὅτι τὸ Λυτρώσεται ἄνθρωπος, καὶ τὰ ἑξῆς, περὶ τοῦ Χριστοῦ προεφητεύθησαν· ἐπεὶ γὰρ ᾐχμαλωτίσθημεν πάλαι τῷ διαβόλῳ, προεἶπεν ὁ Δ2- βίδ, ὅτι ἀδελφὸς οὐ λυτροῦται τοὺς αἰχμαλωτισθέν τας, τουτέστι προφήτης· ἀδελφοὶ γὰρ ἡμῶν οἱ δι' ἡμᾶς ἐλθόντες προφῆται, τῆς αὐτῆς ὄντες φύσεως λοιπὸν λυτρώσεται ἄνθρωπος, τουτέστιν ὁ Χριστός, ὁ τέλειος άνθρωπος, ὡς καὶ τέλειος Θεός, ὁ φυλάξας ἀκέραιον τὸ τῆς ἀνθρωπότητος ἀξίωμα, καὶ διὰ τοῦτο κυρίως ἄνθρωπος· ὃς οὐ δώσει τῷ Θεῷ ἐξί- λασμα ἑαυτοῦ, οὐδὲ τὴν τιμὴν τῆς λυτρώσεως τῆς ψυχῆς αὐτοῦ· 'Αμαρτίαν γάρ, φησὶν, οὐκ ἐποίη σεν· ὑπὲρ ἡμῶν οὖν, καὶ οὐχ ὑπὲρ ἑαυτοῦ δέδωκεν ἐξίλασμα τὸ οἰκεῖον αἷμα. ὺς καὶ ἐκοπίασεν ἐν τῷ παρόντι αἰῶνι, ἡνίκα κεκοπιακὼς ἐκ τῆς ὁδοιπορίας, ἐκάθισεν ἐπὶ τῆς πηγῆς· δ; οὐκ ὄψεται καταφθε ράν, ὅταν οἱ λοιποὶ ἀποθνήσκωσιν. Οὐ γὰρ δώσεις, φησί, τὸν ὅσιόν σου ἰδεῖν διαφθοράν. Β Επιτοαυτὸ ἄφρων καὶ ἄνους ἀπολοῦνται. Ομοίως ἀφανισθήσονται ἀπὸ γῆς καὶ τῆς μερίδας τῶν σωζομένων, καὶ ὁ ἄφρων, ἤτοι ὁ μὴ εἰδὼς τὴν ὄντως Θεόν· Εἶπε γάρ, φησίν, ἄφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ· Οὐκ ἔστι Θεός· καὶ ὁ ἄνους, ήγουν ὁ εἰδὼς μὲν τὸν Θεὸν, ἐπὶ τὰ γήινα δὲ μόνον ἐπτοημένος, καὶ μηδὲν οὐράνιον ἐννοῶν. Καὶ καταλείψουσι ἀλλοτρίοις τὸν πλοῦτον αὐ τών. Αιφνίδιον ἀποθανόντες, εν πόνῳ πολλῷ συν- έλεξαν. Οι τάφοι αὐτῶν, οἰκίαι αὐτῶν εἰς τὸν αἰῶνα, Αὐτοὶ μὲν οἴκους πολυτελεῖς ἑαυτοῖς κατεσκεύασαν, ἀλλὰ τούτους ἄλλων λαβόντων, αὐτοῖς οἶκοι ἔσονται δι' ὅλου τοῦ παρόντος αἰῶνος οι τάφοι αὐτῶν. Σκηνώματα αὐτῶν, εἰς γενεὰν καὶ γενεάν. Τὸ αὐτὸ πάλιν φησί, πλέον διασύρων τὴν τούτων κακο- βουλίαν. Εσονται γάρ, φησὶν, οἱ τάφοι αὐτῶν σκη- νώματα αὐτῶν. Επεκαλέσαντο τὰ ὀνόματα αὐτῶν ἐπὶ τῶν γαιών. "Ορα καὶ ἕτερον εἶδος μοχθηρίας· ὑπὸ γὰρ φιλοδοξίας επωνόμασαν τὰ ὀνόματα αὐτῶν, τῶν χωρίων, εἰς μνήμην ἀνέκλυτον (77). Τὸ μὲν οὖν Βυζάντιον, ἀπὸ Βύζαντος, ἐπωνόμασται· ὁ δὲ Διογενιανὸς ἀγρός, ἀπὸ Διογενιανοῦ· τὸ δὲ Ἑρμή. νείον Θέατρον, ἀπὸ Έρμωνος, καὶ εἴ τι τοιοῦτον, Επ, 1. EUTHYMI ZIGABENI aliter : Cum viderit sapientes mori, ac falsis hujus A mundi bonis privari, non arbitrabitur animam pariter exstingui cum corpore, quemadmodum viventes homines mortem esse definierunt : quin- imo demigrationem esse censebit, et latum quemlan accessum ad vitam jucundiorem. Hæc autem ad magis simplicem psalmi intelligentiam dicta sunt. Magnus vero Basilius juxta anagogen hæc dicta exponens, ait, quod verba illa: Redimet homo, et quæ sequuntur, de Christo p:ænuntiata sunt. Quia enim captivi olim sub dæmonis detinebamur impe- rio, admonet nos beatus David, quod nullus frater, hoc est, nullus propheta, ab bujusmodi nos poterit captivitate liberare. Fratres enim nobis esse di- cuntur prophetæ, quia propter nos venerunt, et quia ejusdem nobiscum sunt naturæ. Et dum hoc admonet, Hlud pariter prædicit, quod homo, hoc est, quod Christus, qui verus ac perfectus est bono, quemadmodum et verus ac perfectus Deus, redimet nos. Verus enim ac perfectus homo vere tantum dici potest Christus, quia solus ipse hu- manitatis dignitatem a Deo homini datam integram atque immaculatam servavit. Merite igitur proprie homo dicitur, et ille solus est, qui non dabit Deo placationem sui, neque pretium redemptionis ani- mæ suæ, Peccatum enim non fecit "; pro nobis igitur, et non pro se ipso placationem dedit pro- prium sanguinem. Qui etiam laboravit in præsenti sæculo, quando nimirum ex itinere fatigatus sedit super fontem; et qui non videbit corruptionem, quando cæteri morientur. Neque enim, inquit, datis sanctum tuum videre corruptionem ". Simul insipiens et stultus peribunt. Hi pariter, inquit, diem suam obibant, et segregabuntur ab iis, qui salvandi sunt. Iusipiens autem est qui- cuique Deum non novit, juxta illud : Dixit insi- piens in corde suo : Non est tens & Est stellus ille, qui Deum quidem novit, sed terrenis tamen rebus affixus a cœlestibus animum avocavit. VERS. 12. Et rbicuquent alienis divitias ewas. Repente enim mortui aliis divitias relinquent, qwas multo sibi labore paraverænt. Et sepulcra eorum domus illorum in sæculum. Ipsi quidem magnificas sibi domos extruxère, quas cum alii possideant [ eis nimirum mortuis} re- stat ul eorum sepulcra domorum eis vicem præ- beant, per totum hoc præsentis vitæ sæculum, c Tabernacuła eorum in generationem et generatio- nera. Rursus eamdem repetit sententiam, et inane corum consilium magis ac magis carpit. Erant D enim illis, inquit, eorum sepulcra pro taberna - culis. Invocaverunt nomina sua in terris suis. Considera aliud pravitatis genus. Inanis etenim gloriæ cupi- ditate dućti, certis locis nomina sua indidere, perpetuam inde memoriam aucupantes. Byzantium siquidem a Byzante denominatum est, Diege- nianus ager a Diogeniano, Hermonium theatruın ab Ilermone, et sic alía comptara foca, cum tamen Petr. 11, 22. ns Psal. IV, 10. es Psal. Varia lectiones. (76) Α1. ὁρίζοντες. (77) Αl. ἀνέκλειπτον.
He is naming those around Saul in this way: ‘strangers’ as enemies to him, and ‘mighty ones’ as powerful in military capability. Or else he is naming the Ziphites ‘strangers’, as having been estranged from a right favour- able disposition towards him, and those around Saul ‘mighty ones’.
β Καὶ οὐ προέθεντο τὸν Θεὸν ἐνώπιον αὐτῶν. Οὐ προέθεντο, ἀντὶ τοῦ, οὐ προεστήσαντο νοερῶς· ὁ γὰρ φοβούμενος τὸν Θεὸν, δι’ ἀνατυπώσεως ἱστᾷ τὸν Θεὸν πρὸ προσώπου τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, ἀπαγορεύοντα τὸ κακόν.ζῶντες ορίζονται (75) τὸν θάνατον, ἀλλὰ μετοικίαν εἰ; κόσμον ἕτερον. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν κατὰ τὴν ἁπλου στέραν ἐξήγησιν. Ο δὲ μέγας Βασίλειος ἀνάγων τὰ ῥητά, φησίν, ὅτι τὸ Λυτρώσεται ἄνθρωπος, καὶ τὰ ἑξῆς, περὶ τοῦ Χριστοῦ προεφητεύθησαν· ἐπεὶ γὰρ ᾐχμαλωτίσθημεν πάλαι τῷ διαβόλῳ, προεἶπεν ὁ Δ2- βίδ, ὅτι ἀδελφὸς οὐ λυτροῦται τοὺς αἰχμαλωτισθέν τας, τουτέστι προφήτης· ἀδελφοὶ γὰρ ἡμῶν οἱ δι' ἡμᾶς ἐλθόντες προφῆται, τῆς αὐτῆς ὄντες φύσεως λοιπὸν λυτρώσεται ἄνθρωπος, τουτέστιν ὁ Χριστός, ὁ τέλειος άνθρωπος, ὡς καὶ τέλειος Θεός, ὁ φυλάξας ἀκέραιον τὸ τῆς ἀνθρωπότητος ἀξίωμα, καὶ διὰ τοῦτο κυρίως ἄνθρωπος· ὃς οὐ δώσει τῷ Θεῷ ἐξί- λασμα ἑαυτοῦ, οὐδὲ τὴν τιμὴν τῆς λυτρώσεως τῆς ψυχῆς αὐτοῦ· 'Αμαρτίαν γάρ, φησὶν, οὐκ ἐποίη σεν· ὑπὲρ ἡμῶν οὖν, καὶ οὐχ ὑπὲρ ἑαυτοῦ δέδωκεν ἐξίλασμα τὸ οἰκεῖον αἷμα. ὺς καὶ ἐκοπίασεν ἐν τῷ παρόντι αἰῶνι, ἡνίκα κεκοπιακὼς ἐκ τῆς ὁδοιπορίας, ἐκάθισεν ἐπὶ τῆς πηγῆς· δ; οὐκ ὄψεται καταφθε ράν, ὅταν οἱ λοιποὶ ἀποθνήσκωσιν. Οὐ γὰρ δώσεις, φησί, τὸν ὅσιόν σου ἰδεῖν διαφθοράν. Β Επιτοαυτὸ ἄφρων καὶ ἄνους ἀπολοῦνται. Ομοίως ἀφανισθήσονται ἀπὸ γῆς καὶ τῆς μερίδας τῶν σωζομένων, καὶ ὁ ἄφρων, ἤτοι ὁ μὴ εἰδὼς τὴν ὄντως Θεόν· Εἶπε γάρ, φησίν, ἄφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ· Οὐκ ἔστι Θεός· καὶ ὁ ἄνους, ήγουν ὁ εἰδὼς μὲν τὸν Θεὸν, ἐπὶ τὰ γήινα δὲ μόνον ἐπτοημένος, καὶ μηδὲν οὐράνιον ἐννοῶν. Καὶ καταλείψουσι ἀλλοτρίοις τὸν πλοῦτον αὐ τών. Αιφνίδιον ἀποθανόντες, εν πόνῳ πολλῷ συν- έλεξαν. Οι τάφοι αὐτῶν, οἰκίαι αὐτῶν εἰς τὸν αἰῶνα, Αὐτοὶ μὲν οἴκους πολυτελεῖς ἑαυτοῖς κατεσκεύασαν, ἀλλὰ τούτους ἄλλων λαβόντων, αὐτοῖς οἶκοι ἔσονται δι' ὅλου τοῦ παρόντος αἰῶνος οι τάφοι αὐτῶν. Σκηνώματα αὐτῶν, εἰς γενεὰν καὶ γενεάν. Τὸ αὐτὸ πάλιν φησί, πλέον διασύρων τὴν τούτων κακο- βουλίαν. Εσονται γάρ, φησὶν, οἱ τάφοι αὐτῶν σκη- νώματα αὐτῶν. Επεκαλέσαντο τὰ ὀνόματα αὐτῶν ἐπὶ τῶν γαιών. "Ορα καὶ ἕτερον εἶδος μοχθηρίας· ὑπὸ γὰρ φιλοδοξίας επωνόμασαν τὰ ὀνόματα αὐτῶν, τῶν χωρίων, εἰς μνήμην ἀνέκλυτον (77). Τὸ μὲν οὖν Βυζάντιον, ἀπὸ Βύζαντος, ἐπωνόμασται· ὁ δὲ Διογενιανὸς ἀγρός, ἀπὸ Διογενιανοῦ· τὸ δὲ Ἑρμή. νείον Θέατρον, ἀπὸ Έρμωνος, καὶ εἴ τι τοιοῦτον, Επ, 1. EUTHYMI ZIGABENI aliter : Cum viderit sapientes mori, ac falsis hujus A mundi bonis privari, non arbitrabitur animam pariter exstingui cum corpore, quemadmodum viventes homines mortem esse definierunt : quin- imo demigrationem esse censebit, et latum quemlan accessum ad vitam jucundiorem. Hæc autem ad magis simplicem psalmi intelligentiam dicta sunt. Magnus vero Basilius juxta anagogen hæc dicta exponens, ait, quod verba illa: Redimet homo, et quæ sequuntur, de Christo p:ænuntiata sunt. Quia enim captivi olim sub dæmonis detinebamur impe- rio, admonet nos beatus David, quod nullus frater, hoc est, nullus propheta, ab bujusmodi nos poterit captivitate liberare. Fratres enim nobis esse di- cuntur prophetæ, quia propter nos venerunt, et quia ejusdem nobiscum sunt naturæ. Et dum hoc admonet, Hlud pariter prædicit, quod homo, hoc est, quod Christus, qui verus ac perfectus est bono, quemadmodum et verus ac perfectus Deus, redimet nos. Verus enim ac perfectus homo vere tantum dici potest Christus, quia solus ipse hu- manitatis dignitatem a Deo homini datam integram atque immaculatam servavit. Merite igitur proprie homo dicitur, et ille solus est, qui non dabit Deo placationem sui, neque pretium redemptionis ani- mæ suæ, Peccatum enim non fecit "; pro nobis igitur, et non pro se ipso placationem dedit pro- prium sanguinem. Qui etiam laboravit in præsenti sæculo, quando nimirum ex itinere fatigatus sedit super fontem; et qui non videbit corruptionem, quando cæteri morientur. Neque enim, inquit, datis sanctum tuum videre corruptionem ". Simul insipiens et stultus peribunt. Hi pariter, inquit, diem suam obibant, et segregabuntur ab iis, qui salvandi sunt. Iusipiens autem est qui- cuique Deum non novit, juxta illud : Dixit insi- piens in corde suo : Non est tens & Est stellus ille, qui Deum quidem novit, sed terrenis tamen rebus affixus a cœlestibus animum avocavit. VERS. 12. Et rbicuquent alienis divitias ewas. Repente enim mortui aliis divitias relinquent, qwas multo sibi labore paraverænt. Et sepulcra eorum domus illorum in sæculum. Ipsi quidem magnificas sibi domos extruxère, quas cum alii possideant [ eis nimirum mortuis} re- stat ul eorum sepulcra domorum eis vicem præ- beant, per totum hoc præsentis vitæ sæculum, c Tabernacuła eorum in generationem et generatio- nera. Rursus eamdem repetit sententiam, et inane corum consilium magis ac magis carpit. Erant D enim illis, inquit, eorum sepulcra pro taberna - culis. Invocaverunt nomina sua in terris suis. Considera aliud pravitatis genus. Inanis etenim gloriæ cupi- ditate dućti, certis locis nomina sua indidere, perpetuam inde memoriam aucupantes. Byzantium siquidem a Byzante denominatum est, Diege- nianus ager a Diogeniano, Hermonium theatruın ab Ilermone, et sic alía comptara foca, cum tamen Petr. 11, 22. ns Psal. IV, 10. es Psal. Varia lectiones. (76) Α1. ὁρίζοντες. (77) Αl. ἀνέκλειπτον.
5β And they have not set God before them. ‘They have not set before’, in the sense of, they have not set up before themselves mentally, for the person who fears God sets God before the face of his soul in a mental impression, forbidding evil.
6 ᾽Ιδοὺ γὰρ ὁ Θεὸς βοηθεῖ μοι, καὶ ὁ Κύριος ἀντιλήπτωρ τῆς ψυχῆς μου. Περιττὸς ὁ γάρ σύνδεσμος. Ἤδη δὲ πληροφορίαν δεξάμενος περὶ τῆς ἄνωθεν ἀντιλήψεως, ὑφ’ ἡδονῆς ἐξαγγέλλει ταύτην· τὸ δὲ, ἰδοὺ, ἀντὶ τοῦ, οὐκ εἰς μακρὰν, ἀλλὰ νῦν.ζῶντες ορίζονται (75) τὸν θάνατον, ἀλλὰ μετοικίαν εἰ; κόσμον ἕτερον. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν κατὰ τὴν ἁπλου στέραν ἐξήγησιν. Ο δὲ μέγας Βασίλειος ἀνάγων τὰ ῥητά, φησίν, ὅτι τὸ Λυτρώσεται ἄνθρωπος, καὶ τὰ ἑξῆς, περὶ τοῦ Χριστοῦ προεφητεύθησαν· ἐπεὶ γὰρ ᾐχμαλωτίσθημεν πάλαι τῷ διαβόλῳ, προεἶπεν ὁ Δ2- βίδ, ὅτι ἀδελφὸς οὐ λυτροῦται τοὺς αἰχμαλωτισθέν τας, τουτέστι προφήτης· ἀδελφοὶ γὰρ ἡμῶν οἱ δι' ἡμᾶς ἐλθόντες προφῆται, τῆς αὐτῆς ὄντες φύσεως λοιπὸν λυτρώσεται ἄνθρωπος, τουτέστιν ὁ Χριστός, ὁ τέλειος άνθρωπος, ὡς καὶ τέλειος Θεός, ὁ φυλάξας ἀκέραιον τὸ τῆς ἀνθρωπότητος ἀξίωμα, καὶ διὰ τοῦτο κυρίως ἄνθρωπος· ὃς οὐ δώσει τῷ Θεῷ ἐξί- λασμα ἑαυτοῦ, οὐδὲ τὴν τιμὴν τῆς λυτρώσεως τῆς ψυχῆς αὐτοῦ· 'Αμαρτίαν γάρ, φησὶν, οὐκ ἐποίη σεν· ὑπὲρ ἡμῶν οὖν, καὶ οὐχ ὑπὲρ ἑαυτοῦ δέδωκεν ἐξίλασμα τὸ οἰκεῖον αἷμα. ὺς καὶ ἐκοπίασεν ἐν τῷ παρόντι αἰῶνι, ἡνίκα κεκοπιακὼς ἐκ τῆς ὁδοιπορίας, ἐκάθισεν ἐπὶ τῆς πηγῆς· δ; οὐκ ὄψεται καταφθε ράν, ὅταν οἱ λοιποὶ ἀποθνήσκωσιν. Οὐ γὰρ δώσεις, φησί, τὸν ὅσιόν σου ἰδεῖν διαφθοράν. Β Επιτοαυτὸ ἄφρων καὶ ἄνους ἀπολοῦνται. Ομοίως ἀφανισθήσονται ἀπὸ γῆς καὶ τῆς μερίδας τῶν σωζομένων, καὶ ὁ ἄφρων, ἤτοι ὁ μὴ εἰδὼς τὴν ὄντως Θεόν· Εἶπε γάρ, φησίν, ἄφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ· Οὐκ ἔστι Θεός· καὶ ὁ ἄνους, ήγουν ὁ εἰδὼς μὲν τὸν Θεὸν, ἐπὶ τὰ γήινα δὲ μόνον ἐπτοημένος, καὶ μηδὲν οὐράνιον ἐννοῶν. Καὶ καταλείψουσι ἀλλοτρίοις τὸν πλοῦτον αὐ τών. Αιφνίδιον ἀποθανόντες, εν πόνῳ πολλῷ συν- έλεξαν. Οι τάφοι αὐτῶν, οἰκίαι αὐτῶν εἰς τὸν αἰῶνα, Αὐτοὶ μὲν οἴκους πολυτελεῖς ἑαυτοῖς κατεσκεύασαν, ἀλλὰ τούτους ἄλλων λαβόντων, αὐτοῖς οἶκοι ἔσονται δι' ὅλου τοῦ παρόντος αἰῶνος οι τάφοι αὐτῶν. Σκηνώματα αὐτῶν, εἰς γενεὰν καὶ γενεάν. Τὸ αὐτὸ πάλιν φησί, πλέον διασύρων τὴν τούτων κακο- βουλίαν. Εσονται γάρ, φησὶν, οἱ τάφοι αὐτῶν σκη- νώματα αὐτῶν. Επεκαλέσαντο τὰ ὀνόματα αὐτῶν ἐπὶ τῶν γαιών. "Ορα καὶ ἕτερον εἶδος μοχθηρίας· ὑπὸ γὰρ φιλοδοξίας επωνόμασαν τὰ ὀνόματα αὐτῶν, τῶν χωρίων, εἰς μνήμην ἀνέκλυτον (77). Τὸ μὲν οὖν Βυζάντιον, ἀπὸ Βύζαντος, ἐπωνόμασται· ὁ δὲ Διογενιανὸς ἀγρός, ἀπὸ Διογενιανοῦ· τὸ δὲ Ἑρμή. νείον Θέατρον, ἀπὸ Έρμωνος, καὶ εἴ τι τοιοῦτον, Επ, 1. EUTHYMI ZIGABENI aliter : Cum viderit sapientes mori, ac falsis hujus A mundi bonis privari, non arbitrabitur animam pariter exstingui cum corpore, quemadmodum viventes homines mortem esse definierunt : quin- imo demigrationem esse censebit, et latum quemlan accessum ad vitam jucundiorem. Hæc autem ad magis simplicem psalmi intelligentiam dicta sunt. Magnus vero Basilius juxta anagogen hæc dicta exponens, ait, quod verba illa: Redimet homo, et quæ sequuntur, de Christo p:ænuntiata sunt. Quia enim captivi olim sub dæmonis detinebamur impe- rio, admonet nos beatus David, quod nullus frater, hoc est, nullus propheta, ab bujusmodi nos poterit captivitate liberare. Fratres enim nobis esse di- cuntur prophetæ, quia propter nos venerunt, et quia ejusdem nobiscum sunt naturæ. Et dum hoc admonet, Hlud pariter prædicit, quod homo, hoc est, quod Christus, qui verus ac perfectus est bono, quemadmodum et verus ac perfectus Deus, redimet nos. Verus enim ac perfectus homo vere tantum dici potest Christus, quia solus ipse hu- manitatis dignitatem a Deo homini datam integram atque immaculatam servavit. Merite igitur proprie homo dicitur, et ille solus est, qui non dabit Deo placationem sui, neque pretium redemptionis ani- mæ suæ, Peccatum enim non fecit "; pro nobis igitur, et non pro se ipso placationem dedit pro- prium sanguinem. Qui etiam laboravit in præsenti sæculo, quando nimirum ex itinere fatigatus sedit super fontem; et qui non videbit corruptionem, quando cæteri morientur. Neque enim, inquit, datis sanctum tuum videre corruptionem ". Simul insipiens et stultus peribunt. Hi pariter, inquit, diem suam obibant, et segregabuntur ab iis, qui salvandi sunt. Iusipiens autem est qui- cuique Deum non novit, juxta illud : Dixit insi- piens in corde suo : Non est tens & Est stellus ille, qui Deum quidem novit, sed terrenis tamen rebus affixus a cœlestibus animum avocavit. VERS. 12. Et rbicuquent alienis divitias ewas. Repente enim mortui aliis divitias relinquent, qwas multo sibi labore paraverænt. Et sepulcra eorum domus illorum in sæculum. Ipsi quidem magnificas sibi domos extruxère, quas cum alii possideant [ eis nimirum mortuis} re- stat ul eorum sepulcra domorum eis vicem præ- beant, per totum hoc præsentis vitæ sæculum, c Tabernacuła eorum in generationem et generatio- nera. Rursus eamdem repetit sententiam, et inane corum consilium magis ac magis carpit. Erant D enim illis, inquit, eorum sepulcra pro taberna - culis. Invocaverunt nomina sua in terris suis. Considera aliud pravitatis genus. Inanis etenim gloriæ cupi- ditate dućti, certis locis nomina sua indidere, perpetuam inde memoriam aucupantes. Byzantium siquidem a Byzante denominatum est, Diege- nianus ager a Diogeniano, Hermonium theatruın ab Ilermone, et sic alía comptara foca, cum tamen Petr. 11, 22. ns Psal. IV, 10. es Psal. Varia lectiones. (76) Α1. ὁρίζοντες. (77) Αl. ἀνέκλειπτον.
6 For, see, God will help me, and the Lord will be protector of my soul. The conjunction ‘for’ is redundant. Having already received assurance about the coming assistance from on high he proclaims this with pleasure. The ‘see’, is in the sense of, not dis- tantly but now.
α Ἀποστρέψει τὰ κακὰ τοῖς ἐχθροῖς μου. Ἃ κατ’ ἐμοῦ ἐμελέτησαν.ζῶντες ορίζονται (75) τὸν θάνατον, ἀλλὰ μετοικίαν εἰ; κόσμον ἕτερον. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν κατὰ τὴν ἁπλου στέραν ἐξήγησιν. Ο δὲ μέγας Βασίλειος ἀνάγων τὰ ῥητά, φησίν, ὅτι τὸ Λυτρώσεται ἄνθρωπος, καὶ τὰ ἑξῆς, περὶ τοῦ Χριστοῦ προεφητεύθησαν· ἐπεὶ γὰρ ᾐχμαλωτίσθημεν πάλαι τῷ διαβόλῳ, προεἶπεν ὁ Δ2- βίδ, ὅτι ἀδελφὸς οὐ λυτροῦται τοὺς αἰχμαλωτισθέν τας, τουτέστι προφήτης· ἀδελφοὶ γὰρ ἡμῶν οἱ δι' ἡμᾶς ἐλθόντες προφῆται, τῆς αὐτῆς ὄντες φύσεως λοιπὸν λυτρώσεται ἄνθρωπος, τουτέστιν ὁ Χριστός, ὁ τέλειος άνθρωπος, ὡς καὶ τέλειος Θεός, ὁ φυλάξας ἀκέραιον τὸ τῆς ἀνθρωπότητος ἀξίωμα, καὶ διὰ τοῦτο κυρίως ἄνθρωπος· ὃς οὐ δώσει τῷ Θεῷ ἐξί- λασμα ἑαυτοῦ, οὐδὲ τὴν τιμὴν τῆς λυτρώσεως τῆς ψυχῆς αὐτοῦ· 'Αμαρτίαν γάρ, φησὶν, οὐκ ἐποίη σεν· ὑπὲρ ἡμῶν οὖν, καὶ οὐχ ὑπὲρ ἑαυτοῦ δέδωκεν ἐξίλασμα τὸ οἰκεῖον αἷμα. ὺς καὶ ἐκοπίασεν ἐν τῷ παρόντι αἰῶνι, ἡνίκα κεκοπιακὼς ἐκ τῆς ὁδοιπορίας, ἐκάθισεν ἐπὶ τῆς πηγῆς· δ; οὐκ ὄψεται καταφθε ράν, ὅταν οἱ λοιποὶ ἀποθνήσκωσιν. Οὐ γὰρ δώσεις, φησί, τὸν ὅσιόν σου ἰδεῖν διαφθοράν. Β Επιτοαυτὸ ἄφρων καὶ ἄνους ἀπολοῦνται. Ομοίως ἀφανισθήσονται ἀπὸ γῆς καὶ τῆς μερίδας τῶν σωζομένων, καὶ ὁ ἄφρων, ἤτοι ὁ μὴ εἰδὼς τὴν ὄντως Θεόν· Εἶπε γάρ, φησίν, ἄφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ· Οὐκ ἔστι Θεός· καὶ ὁ ἄνους, ήγουν ὁ εἰδὼς μὲν τὸν Θεὸν, ἐπὶ τὰ γήινα δὲ μόνον ἐπτοημένος, καὶ μηδὲν οὐράνιον ἐννοῶν. Καὶ καταλείψουσι ἀλλοτρίοις τὸν πλοῦτον αὐ τών. Αιφνίδιον ἀποθανόντες, εν πόνῳ πολλῷ συν- έλεξαν. Οι τάφοι αὐτῶν, οἰκίαι αὐτῶν εἰς τὸν αἰῶνα, Αὐτοὶ μὲν οἴκους πολυτελεῖς ἑαυτοῖς κατεσκεύασαν, ἀλλὰ τούτους ἄλλων λαβόντων, αὐτοῖς οἶκοι ἔσονται δι' ὅλου τοῦ παρόντος αἰῶνος οι τάφοι αὐτῶν. Σκηνώματα αὐτῶν, εἰς γενεὰν καὶ γενεάν. Τὸ αὐτὸ πάλιν φησί, πλέον διασύρων τὴν τούτων κακο- βουλίαν. Εσονται γάρ, φησὶν, οἱ τάφοι αὐτῶν σκη- νώματα αὐτῶν. Επεκαλέσαντο τὰ ὀνόματα αὐτῶν ἐπὶ τῶν γαιών. "Ορα καὶ ἕτερον εἶδος μοχθηρίας· ὑπὸ γὰρ φιλοδοξίας επωνόμασαν τὰ ὀνόματα αὐτῶν, τῶν χωρίων, εἰς μνήμην ἀνέκλυτον (77). Τὸ μὲν οὖν Βυζάντιον, ἀπὸ Βύζαντος, ἐπωνόμασται· ὁ δὲ Διογενιανὸς ἀγρός, ἀπὸ Διογενιανοῦ· τὸ δὲ Ἑρμή. νείον Θέατρον, ἀπὸ Έρμωνος, καὶ εἴ τι τοιοῦτον, Επ, 1. EUTHYMI ZIGABENI aliter : Cum viderit sapientes mori, ac falsis hujus A mundi bonis privari, non arbitrabitur animam pariter exstingui cum corpore, quemadmodum viventes homines mortem esse definierunt : quin- imo demigrationem esse censebit, et latum quemlan accessum ad vitam jucundiorem. Hæc autem ad magis simplicem psalmi intelligentiam dicta sunt. Magnus vero Basilius juxta anagogen hæc dicta exponens, ait, quod verba illa: Redimet homo, et quæ sequuntur, de Christo p:ænuntiata sunt. Quia enim captivi olim sub dæmonis detinebamur impe- rio, admonet nos beatus David, quod nullus frater, hoc est, nullus propheta, ab bujusmodi nos poterit captivitate liberare. Fratres enim nobis esse di- cuntur prophetæ, quia propter nos venerunt, et quia ejusdem nobiscum sunt naturæ. Et dum hoc admonet, Hlud pariter prædicit, quod homo, hoc est, quod Christus, qui verus ac perfectus est bono, quemadmodum et verus ac perfectus Deus, redimet nos. Verus enim ac perfectus homo vere tantum dici potest Christus, quia solus ipse hu- manitatis dignitatem a Deo homini datam integram atque immaculatam servavit. Merite igitur proprie homo dicitur, et ille solus est, qui non dabit Deo placationem sui, neque pretium redemptionis ani- mæ suæ, Peccatum enim non fecit "; pro nobis igitur, et non pro se ipso placationem dedit pro- prium sanguinem. Qui etiam laboravit in præsenti sæculo, quando nimirum ex itinere fatigatus sedit super fontem; et qui non videbit corruptionem, quando cæteri morientur. Neque enim, inquit, datis sanctum tuum videre corruptionem ". Simul insipiens et stultus peribunt. Hi pariter, inquit, diem suam obibant, et segregabuntur ab iis, qui salvandi sunt. Iusipiens autem est qui- cuique Deum non novit, juxta illud : Dixit insi- piens in corde suo : Non est tens & Est stellus ille, qui Deum quidem novit, sed terrenis tamen rebus affixus a cœlestibus animum avocavit. VERS. 12. Et rbicuquent alienis divitias ewas. Repente enim mortui aliis divitias relinquent, qwas multo sibi labore paraverænt. Et sepulcra eorum domus illorum in sæculum. Ipsi quidem magnificas sibi domos extruxère, quas cum alii possideant [ eis nimirum mortuis} re- stat ul eorum sepulcra domorum eis vicem præ- beant, per totum hoc præsentis vitæ sæculum, c Tabernacuła eorum in generationem et generatio- nera. Rursus eamdem repetit sententiam, et inane corum consilium magis ac magis carpit. Erant D enim illis, inquit, eorum sepulcra pro taberna - culis. Invocaverunt nomina sua in terris suis. Considera aliud pravitatis genus. Inanis etenim gloriæ cupi- ditate dućti, certis locis nomina sua indidere, perpetuam inde memoriam aucupantes. Byzantium siquidem a Byzante denominatum est, Diege- nianus ager a Diogeniano, Hermonium theatruın ab Ilermone, et sic alía comptara foca, cum tamen Petr. 11, 22. ns Psal. IV, 10. es Psal. Varia lectiones. (76) Α1. ὁρίζοντες. (77) Αl. ἀνέκλειπτον.
7α He will turn back the evils on my enemies. The evils that they planned against me.
β Ἐν τῇ ἀληθείᾳ σου ἐξολόθρευσον αὐτούς. Ἀλήθειαν ἐνταῦθα, τὴν δικαιοσύνην καλεῖ. Ἢ καὶ ὅτι ἐπεὶ ἡ ἀλήθεια ἀφανίζει τὸ ψεῦδος, σὺ, ἐν τῷ εἶναι ἀληθὴς, ἐξολόθρευσον αὐτοὺς, ὄντας ψευδεῖς· οἵ τε γὰρ Ζιφαῖοι ἐψεύσαντο τὴν πρὸς αὐτὸν διάθεσιν· ἔτι δὲ καὶ ὁ Σαοὺλ, πολλάκις διαβεβαιωσάμενος μηκέτι ἐπιβουλεύειν αὐτῷ.ζῶντες ορίζονται (75) τὸν θάνατον, ἀλλὰ μετοικίαν εἰ; κόσμον ἕτερον. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν κατὰ τὴν ἁπλου στέραν ἐξήγησιν. Ο δὲ μέγας Βασίλειος ἀνάγων τὰ ῥητά, φησίν, ὅτι τὸ Λυτρώσεται ἄνθρωπος, καὶ τὰ ἑξῆς, περὶ τοῦ Χριστοῦ προεφητεύθησαν· ἐπεὶ γὰρ ᾐχμαλωτίσθημεν πάλαι τῷ διαβόλῳ, προεἶπεν ὁ Δ2- βίδ, ὅτι ἀδελφὸς οὐ λυτροῦται τοὺς αἰχμαλωτισθέν τας, τουτέστι προφήτης· ἀδελφοὶ γὰρ ἡμῶν οἱ δι' ἡμᾶς ἐλθόντες προφῆται, τῆς αὐτῆς ὄντες φύσεως λοιπὸν λυτρώσεται ἄνθρωπος, τουτέστιν ὁ Χριστός, ὁ τέλειος άνθρωπος, ὡς καὶ τέλειος Θεός, ὁ φυλάξας ἀκέραιον τὸ τῆς ἀνθρωπότητος ἀξίωμα, καὶ διὰ τοῦτο κυρίως ἄνθρωπος· ὃς οὐ δώσει τῷ Θεῷ ἐξί- λασμα ἑαυτοῦ, οὐδὲ τὴν τιμὴν τῆς λυτρώσεως τῆς ψυχῆς αὐτοῦ· 'Αμαρτίαν γάρ, φησὶν, οὐκ ἐποίη σεν· ὑπὲρ ἡμῶν οὖν, καὶ οὐχ ὑπὲρ ἑαυτοῦ δέδωκεν ἐξίλασμα τὸ οἰκεῖον αἷμα. ὺς καὶ ἐκοπίασεν ἐν τῷ παρόντι αἰῶνι, ἡνίκα κεκοπιακὼς ἐκ τῆς ὁδοιπορίας, ἐκάθισεν ἐπὶ τῆς πηγῆς· δ; οὐκ ὄψεται καταφθε ράν, ὅταν οἱ λοιποὶ ἀποθνήσκωσιν. Οὐ γὰρ δώσεις, φησί, τὸν ὅσιόν σου ἰδεῖν διαφθοράν. Β Επιτοαυτὸ ἄφρων καὶ ἄνους ἀπολοῦνται. Ομοίως ἀφανισθήσονται ἀπὸ γῆς καὶ τῆς μερίδας τῶν σωζομένων, καὶ ὁ ἄφρων, ἤτοι ὁ μὴ εἰδὼς τὴν ὄντως Θεόν· Εἶπε γάρ, φησίν, ἄφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ· Οὐκ ἔστι Θεός· καὶ ὁ ἄνους, ήγουν ὁ εἰδὼς μὲν τὸν Θεὸν, ἐπὶ τὰ γήινα δὲ μόνον ἐπτοημένος, καὶ μηδὲν οὐράνιον ἐννοῶν. Καὶ καταλείψουσι ἀλλοτρίοις τὸν πλοῦτον αὐ τών. Αιφνίδιον ἀποθανόντες, εν πόνῳ πολλῷ συν- έλεξαν. Οι τάφοι αὐτῶν, οἰκίαι αὐτῶν εἰς τὸν αἰῶνα, Αὐτοὶ μὲν οἴκους πολυτελεῖς ἑαυτοῖς κατεσκεύασαν, ἀλλὰ τούτους ἄλλων λαβόντων, αὐτοῖς οἶκοι ἔσονται δι' ὅλου τοῦ παρόντος αἰῶνος οι τάφοι αὐτῶν. Σκηνώματα αὐτῶν, εἰς γενεὰν καὶ γενεάν. Τὸ αὐτὸ πάλιν φησί, πλέον διασύρων τὴν τούτων κακο- βουλίαν. Εσονται γάρ, φησὶν, οἱ τάφοι αὐτῶν σκη- νώματα αὐτῶν. Επεκαλέσαντο τὰ ὀνόματα αὐτῶν ἐπὶ τῶν γαιών. "Ορα καὶ ἕτερον εἶδος μοχθηρίας· ὑπὸ γὰρ φιλοδοξίας επωνόμασαν τὰ ὀνόματα αὐτῶν, τῶν χωρίων, εἰς μνήμην ἀνέκλυτον (77). Τὸ μὲν οὖν Βυζάντιον, ἀπὸ Βύζαντος, ἐπωνόμασται· ὁ δὲ Διογενιανὸς ἀγρός, ἀπὸ Διογενιανοῦ· τὸ δὲ Ἑρμή. νείον Θέατρον, ἀπὸ Έρμωνος, καὶ εἴ τι τοιοῦτον, Επ, 1. EUTHYMI ZIGABENI aliter : Cum viderit sapientes mori, ac falsis hujus A mundi bonis privari, non arbitrabitur animam pariter exstingui cum corpore, quemadmodum viventes homines mortem esse definierunt : quin- imo demigrationem esse censebit, et latum quemlan accessum ad vitam jucundiorem. Hæc autem ad magis simplicem psalmi intelligentiam dicta sunt. Magnus vero Basilius juxta anagogen hæc dicta exponens, ait, quod verba illa: Redimet homo, et quæ sequuntur, de Christo p:ænuntiata sunt. Quia enim captivi olim sub dæmonis detinebamur impe- rio, admonet nos beatus David, quod nullus frater, hoc est, nullus propheta, ab bujusmodi nos poterit captivitate liberare. Fratres enim nobis esse di- cuntur prophetæ, quia propter nos venerunt, et quia ejusdem nobiscum sunt naturæ. Et dum hoc admonet, Hlud pariter prædicit, quod homo, hoc est, quod Christus, qui verus ac perfectus est bono, quemadmodum et verus ac perfectus Deus, redimet nos. Verus enim ac perfectus homo vere tantum dici potest Christus, quia solus ipse hu- manitatis dignitatem a Deo homini datam integram atque immaculatam servavit. Merite igitur proprie homo dicitur, et ille solus est, qui non dabit Deo placationem sui, neque pretium redemptionis ani- mæ suæ, Peccatum enim non fecit "; pro nobis igitur, et non pro se ipso placationem dedit pro- prium sanguinem. Qui etiam laboravit in præsenti sæculo, quando nimirum ex itinere fatigatus sedit super fontem; et qui non videbit corruptionem, quando cæteri morientur. Neque enim, inquit, datis sanctum tuum videre corruptionem ". Simul insipiens et stultus peribunt. Hi pariter, inquit, diem suam obibant, et segregabuntur ab iis, qui salvandi sunt. Iusipiens autem est qui- cuique Deum non novit, juxta illud : Dixit insi- piens in corde suo : Non est tens & Est stellus ille, qui Deum quidem novit, sed terrenis tamen rebus affixus a cœlestibus animum avocavit. VERS. 12. Et rbicuquent alienis divitias ewas. Repente enim mortui aliis divitias relinquent, qwas multo sibi labore paraverænt. Et sepulcra eorum domus illorum in sæculum. Ipsi quidem magnificas sibi domos extruxère, quas cum alii possideant [ eis nimirum mortuis} re- stat ul eorum sepulcra domorum eis vicem præ- beant, per totum hoc præsentis vitæ sæculum, c Tabernacuła eorum in generationem et generatio- nera. Rursus eamdem repetit sententiam, et inane corum consilium magis ac magis carpit. Erant D enim illis, inquit, eorum sepulcra pro taberna - culis. Invocaverunt nomina sua in terris suis. Considera aliud pravitatis genus. Inanis etenim gloriæ cupi- ditate dućti, certis locis nomina sua indidere, perpetuam inde memoriam aucupantes. Byzantium siquidem a Byzante denominatum est, Diege- nianus ager a Diogeniano, Hermonium theatruın ab Ilermone, et sic alía comptara foca, cum tamen Petr. 11, 22. ns Psal. IV, 10. es Psal. Varia lectiones. (76) Α1. ὁρίζοντες. (77) Αl. ἀνέκλειπτον.
7β Destroy them in your truth. Truth here is what he calls justice. Or else, because truth extinguishes falsehood, you who are true destroy them who are false. For the Ziphites played false in their disposition towards him, as did Saul also, having often affirmed that he would no longer plot against him.
α Ἑκουσίως θύσω σοι. Ἑκουσίως, ἀντὶ τοῦ, προθύμως, περιχαρῶς. Οὐ τοσοῦτον γὰρ ἐξ ἀνάγκης νομικῆς, ὅσον ἐκ προαιρέσεως θερμῆς, θύσω σοι, τῷ τοιούτῳ βοηθῷ τῶν ἀδικουμένων.ζῶντες ορίζονται (75) τὸν θάνατον, ἀλλὰ μετοικίαν εἰ; κόσμον ἕτερον. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν κατὰ τὴν ἁπλου στέραν ἐξήγησιν. Ο δὲ μέγας Βασίλειος ἀνάγων τὰ ῥητά, φησίν, ὅτι τὸ Λυτρώσεται ἄνθρωπος, καὶ τὰ ἑξῆς, περὶ τοῦ Χριστοῦ προεφητεύθησαν· ἐπεὶ γὰρ ᾐχμαλωτίσθημεν πάλαι τῷ διαβόλῳ, προεἶπεν ὁ Δ2- βίδ, ὅτι ἀδελφὸς οὐ λυτροῦται τοὺς αἰχμαλωτισθέν τας, τουτέστι προφήτης· ἀδελφοὶ γὰρ ἡμῶν οἱ δι' ἡμᾶς ἐλθόντες προφῆται, τῆς αὐτῆς ὄντες φύσεως λοιπὸν λυτρώσεται ἄνθρωπος, τουτέστιν ὁ Χριστός, ὁ τέλειος άνθρωπος, ὡς καὶ τέλειος Θεός, ὁ φυλάξας ἀκέραιον τὸ τῆς ἀνθρωπότητος ἀξίωμα, καὶ διὰ τοῦτο κυρίως ἄνθρωπος· ὃς οὐ δώσει τῷ Θεῷ ἐξί- λασμα ἑαυτοῦ, οὐδὲ τὴν τιμὴν τῆς λυτρώσεως τῆς ψυχῆς αὐτοῦ· 'Αμαρτίαν γάρ, φησὶν, οὐκ ἐποίη σεν· ὑπὲρ ἡμῶν οὖν, καὶ οὐχ ὑπὲρ ἑαυτοῦ δέδωκεν ἐξίλασμα τὸ οἰκεῖον αἷμα. ὺς καὶ ἐκοπίασεν ἐν τῷ παρόντι αἰῶνι, ἡνίκα κεκοπιακὼς ἐκ τῆς ὁδοιπορίας, ἐκάθισεν ἐπὶ τῆς πηγῆς· δ; οὐκ ὄψεται καταφθε ράν, ὅταν οἱ λοιποὶ ἀποθνήσκωσιν. Οὐ γὰρ δώσεις, φησί, τὸν ὅσιόν σου ἰδεῖν διαφθοράν. Β Επιτοαυτὸ ἄφρων καὶ ἄνους ἀπολοῦνται. Ομοίως ἀφανισθήσονται ἀπὸ γῆς καὶ τῆς μερίδας τῶν σωζομένων, καὶ ὁ ἄφρων, ἤτοι ὁ μὴ εἰδὼς τὴν ὄντως Θεόν· Εἶπε γάρ, φησίν, ἄφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ· Οὐκ ἔστι Θεός· καὶ ὁ ἄνους, ήγουν ὁ εἰδὼς μὲν τὸν Θεὸν, ἐπὶ τὰ γήινα δὲ μόνον ἐπτοημένος, καὶ μηδὲν οὐράνιον ἐννοῶν. Καὶ καταλείψουσι ἀλλοτρίοις τὸν πλοῦτον αὐ τών. Αιφνίδιον ἀποθανόντες, εν πόνῳ πολλῷ συν- έλεξαν. Οι τάφοι αὐτῶν, οἰκίαι αὐτῶν εἰς τὸν αἰῶνα, Αὐτοὶ μὲν οἴκους πολυτελεῖς ἑαυτοῖς κατεσκεύασαν, ἀλλὰ τούτους ἄλλων λαβόντων, αὐτοῖς οἶκοι ἔσονται δι' ὅλου τοῦ παρόντος αἰῶνος οι τάφοι αὐτῶν. Σκηνώματα αὐτῶν, εἰς γενεὰν καὶ γενεάν. Τὸ αὐτὸ πάλιν φησί, πλέον διασύρων τὴν τούτων κακο- βουλίαν. Εσονται γάρ, φησὶν, οἱ τάφοι αὐτῶν σκη- νώματα αὐτῶν. Επεκαλέσαντο τὰ ὀνόματα αὐτῶν ἐπὶ τῶν γαιών. "Ορα καὶ ἕτερον εἶδος μοχθηρίας· ὑπὸ γὰρ φιλοδοξίας επωνόμασαν τὰ ὀνόματα αὐτῶν, τῶν χωρίων, εἰς μνήμην ἀνέκλυτον (77). Τὸ μὲν οὖν Βυζάντιον, ἀπὸ Βύζαντος, ἐπωνόμασται· ὁ δὲ Διογενιανὸς ἀγρός, ἀπὸ Διογενιανοῦ· τὸ δὲ Ἑρμή. νείον Θέατρον, ἀπὸ Έρμωνος, καὶ εἴ τι τοιοῦτον, Επ, 1. EUTHYMI ZIGABENI aliter : Cum viderit sapientes mori, ac falsis hujus A mundi bonis privari, non arbitrabitur animam pariter exstingui cum corpore, quemadmodum viventes homines mortem esse definierunt : quin- imo demigrationem esse censebit, et latum quemlan accessum ad vitam jucundiorem. Hæc autem ad magis simplicem psalmi intelligentiam dicta sunt. Magnus vero Basilius juxta anagogen hæc dicta exponens, ait, quod verba illa: Redimet homo, et quæ sequuntur, de Christo p:ænuntiata sunt. Quia enim captivi olim sub dæmonis detinebamur impe- rio, admonet nos beatus David, quod nullus frater, hoc est, nullus propheta, ab bujusmodi nos poterit captivitate liberare. Fratres enim nobis esse di- cuntur prophetæ, quia propter nos venerunt, et quia ejusdem nobiscum sunt naturæ. Et dum hoc admonet, Hlud pariter prædicit, quod homo, hoc est, quod Christus, qui verus ac perfectus est bono, quemadmodum et verus ac perfectus Deus, redimet nos. Verus enim ac perfectus homo vere tantum dici potest Christus, quia solus ipse hu- manitatis dignitatem a Deo homini datam integram atque immaculatam servavit. Merite igitur proprie homo dicitur, et ille solus est, qui non dabit Deo placationem sui, neque pretium redemptionis ani- mæ suæ, Peccatum enim non fecit "; pro nobis igitur, et non pro se ipso placationem dedit pro- prium sanguinem. Qui etiam laboravit in præsenti sæculo, quando nimirum ex itinere fatigatus sedit super fontem; et qui non videbit corruptionem, quando cæteri morientur. Neque enim, inquit, datis sanctum tuum videre corruptionem ". Simul insipiens et stultus peribunt. Hi pariter, inquit, diem suam obibant, et segregabuntur ab iis, qui salvandi sunt. Iusipiens autem est qui- cuique Deum non novit, juxta illud : Dixit insi- piens in corde suo : Non est tens & Est stellus ille, qui Deum quidem novit, sed terrenis tamen rebus affixus a cœlestibus animum avocavit. VERS. 12. Et rbicuquent alienis divitias ewas. Repente enim mortui aliis divitias relinquent, qwas multo sibi labore paraverænt. Et sepulcra eorum domus illorum in sæculum. Ipsi quidem magnificas sibi domos extruxère, quas cum alii possideant [ eis nimirum mortuis} re- stat ul eorum sepulcra domorum eis vicem præ- beant, per totum hoc præsentis vitæ sæculum, c Tabernacuła eorum in generationem et generatio- nera. Rursus eamdem repetit sententiam, et inane corum consilium magis ac magis carpit. Erant D enim illis, inquit, eorum sepulcra pro taberna - culis. Invocaverunt nomina sua in terris suis. Considera aliud pravitatis genus. Inanis etenim gloriæ cupi- ditate dućti, certis locis nomina sua indidere, perpetuam inde memoriam aucupantes. Byzantium siquidem a Byzante denominatum est, Diege- nianus ager a Diogeniano, Hermonium theatruın ab Ilermone, et sic alía comptara foca, cum tamen Petr. 11, 22. ns Psal. IV, 10. es Psal. Varia lectiones. (76) Α1. ὁρίζοντες. (77) Αl. ἀνέκλειπτον.
8α Willingly I shall sacrifice to you. ‘Willingly’, in the sense of, ‘readily’, ‘joyously’. I shall sacrifice to you, who are such a helper of the wronged, not so much out of obligation to the law as out of fervent inclination.
β Ἐξομολογήσομαι τῷ ὀνόματί σου, Κύριε. Εὐχαριστήσω.ζῶντες ορίζονται (75) τὸν θάνατον, ἀλλὰ μετοικίαν εἰ; κόσμον ἕτερον. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν κατὰ τὴν ἁπλου στέραν ἐξήγησιν. Ο δὲ μέγας Βασίλειος ἀνάγων τὰ ῥητά, φησίν, ὅτι τὸ Λυτρώσεται ἄνθρωπος, καὶ τὰ ἑξῆς, περὶ τοῦ Χριστοῦ προεφητεύθησαν· ἐπεὶ γὰρ ᾐχμαλωτίσθημεν πάλαι τῷ διαβόλῳ, προεἶπεν ὁ Δ2- βίδ, ὅτι ἀδελφὸς οὐ λυτροῦται τοὺς αἰχμαλωτισθέν τας, τουτέστι προφήτης· ἀδελφοὶ γὰρ ἡμῶν οἱ δι' ἡμᾶς ἐλθόντες προφῆται, τῆς αὐτῆς ὄντες φύσεως λοιπὸν λυτρώσεται ἄνθρωπος, τουτέστιν ὁ Χριστός, ὁ τέλειος άνθρωπος, ὡς καὶ τέλειος Θεός, ὁ φυλάξας ἀκέραιον τὸ τῆς ἀνθρωπότητος ἀξίωμα, καὶ διὰ τοῦτο κυρίως ἄνθρωπος· ὃς οὐ δώσει τῷ Θεῷ ἐξί- λασμα ἑαυτοῦ, οὐδὲ τὴν τιμὴν τῆς λυτρώσεως τῆς ψυχῆς αὐτοῦ· 'Αμαρτίαν γάρ, φησὶν, οὐκ ἐποίη σεν· ὑπὲρ ἡμῶν οὖν, καὶ οὐχ ὑπὲρ ἑαυτοῦ δέδωκεν ἐξίλασμα τὸ οἰκεῖον αἷμα. ὺς καὶ ἐκοπίασεν ἐν τῷ παρόντι αἰῶνι, ἡνίκα κεκοπιακὼς ἐκ τῆς ὁδοιπορίας, ἐκάθισεν ἐπὶ τῆς πηγῆς· δ; οὐκ ὄψεται καταφθε ράν, ὅταν οἱ λοιποὶ ἀποθνήσκωσιν. Οὐ γὰρ δώσεις, φησί, τὸν ὅσιόν σου ἰδεῖν διαφθοράν. Β Επιτοαυτὸ ἄφρων καὶ ἄνους ἀπολοῦνται. Ομοίως ἀφανισθήσονται ἀπὸ γῆς καὶ τῆς μερίδας τῶν σωζομένων, καὶ ὁ ἄφρων, ἤτοι ὁ μὴ εἰδὼς τὴν ὄντως Θεόν· Εἶπε γάρ, φησίν, ἄφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ· Οὐκ ἔστι Θεός· καὶ ὁ ἄνους, ήγουν ὁ εἰδὼς μὲν τὸν Θεὸν, ἐπὶ τὰ γήινα δὲ μόνον ἐπτοημένος, καὶ μηδὲν οὐράνιον ἐννοῶν. Καὶ καταλείψουσι ἀλλοτρίοις τὸν πλοῦτον αὐ τών. Αιφνίδιον ἀποθανόντες, εν πόνῳ πολλῷ συν- έλεξαν. Οι τάφοι αὐτῶν, οἰκίαι αὐτῶν εἰς τὸν αἰῶνα, Αὐτοὶ μὲν οἴκους πολυτελεῖς ἑαυτοῖς κατεσκεύασαν, ἀλλὰ τούτους ἄλλων λαβόντων, αὐτοῖς οἶκοι ἔσονται δι' ὅλου τοῦ παρόντος αἰῶνος οι τάφοι αὐτῶν. Σκηνώματα αὐτῶν, εἰς γενεὰν καὶ γενεάν. Τὸ αὐτὸ πάλιν φησί, πλέον διασύρων τὴν τούτων κακο- βουλίαν. Εσονται γάρ, φησὶν, οἱ τάφοι αὐτῶν σκη- νώματα αὐτῶν. Επεκαλέσαντο τὰ ὀνόματα αὐτῶν ἐπὶ τῶν γαιών. "Ορα καὶ ἕτερον εἶδος μοχθηρίας· ὑπὸ γὰρ φιλοδοξίας επωνόμασαν τὰ ὀνόματα αὐτῶν, τῶν χωρίων, εἰς μνήμην ἀνέκλυτον (77). Τὸ μὲν οὖν Βυζάντιον, ἀπὸ Βύζαντος, ἐπωνόμασται· ὁ δὲ Διογενιανὸς ἀγρός, ἀπὸ Διογενιανοῦ· τὸ δὲ Ἑρμή. νείον Θέατρον, ἀπὸ Έρμωνος, καὶ εἴ τι τοιοῦτον, Επ, 1. EUTHYMI ZIGABENI aliter : Cum viderit sapientes mori, ac falsis hujus A mundi bonis privari, non arbitrabitur animam pariter exstingui cum corpore, quemadmodum viventes homines mortem esse definierunt : quin- imo demigrationem esse censebit, et latum quemlan accessum ad vitam jucundiorem. Hæc autem ad magis simplicem psalmi intelligentiam dicta sunt. Magnus vero Basilius juxta anagogen hæc dicta exponens, ait, quod verba illa: Redimet homo, et quæ sequuntur, de Christo p:ænuntiata sunt. Quia enim captivi olim sub dæmonis detinebamur impe- rio, admonet nos beatus David, quod nullus frater, hoc est, nullus propheta, ab bujusmodi nos poterit captivitate liberare. Fratres enim nobis esse di- cuntur prophetæ, quia propter nos venerunt, et quia ejusdem nobiscum sunt naturæ. Et dum hoc admonet, Hlud pariter prædicit, quod homo, hoc est, quod Christus, qui verus ac perfectus est bono, quemadmodum et verus ac perfectus Deus, redimet nos. Verus enim ac perfectus homo vere tantum dici potest Christus, quia solus ipse hu- manitatis dignitatem a Deo homini datam integram atque immaculatam servavit. Merite igitur proprie homo dicitur, et ille solus est, qui non dabit Deo placationem sui, neque pretium redemptionis ani- mæ suæ, Peccatum enim non fecit "; pro nobis igitur, et non pro se ipso placationem dedit pro- prium sanguinem. Qui etiam laboravit in præsenti sæculo, quando nimirum ex itinere fatigatus sedit super fontem; et qui non videbit corruptionem, quando cæteri morientur. Neque enim, inquit, datis sanctum tuum videre corruptionem ". Simul insipiens et stultus peribunt. Hi pariter, inquit, diem suam obibant, et segregabuntur ab iis, qui salvandi sunt. Iusipiens autem est qui- cuique Deum non novit, juxta illud : Dixit insi- piens in corde suo : Non est tens & Est stellus ille, qui Deum quidem novit, sed terrenis tamen rebus affixus a cœlestibus animum avocavit. VERS. 12. Et rbicuquent alienis divitias ewas. Repente enim mortui aliis divitias relinquent, qwas multo sibi labore paraverænt. Et sepulcra eorum domus illorum in sæculum. Ipsi quidem magnificas sibi domos extruxère, quas cum alii possideant [ eis nimirum mortuis} re- stat ul eorum sepulcra domorum eis vicem præ- beant, per totum hoc præsentis vitæ sæculum, c Tabernacuła eorum in generationem et generatio- nera. Rursus eamdem repetit sententiam, et inane corum consilium magis ac magis carpit. Erant D enim illis, inquit, eorum sepulcra pro taberna - culis. Invocaverunt nomina sua in terris suis. Considera aliud pravitatis genus. Inanis etenim gloriæ cupi- ditate dućti, certis locis nomina sua indidere, perpetuam inde memoriam aucupantes. Byzantium siquidem a Byzante denominatum est, Diege- nianus ager a Diogeniano, Hermonium theatruın ab Ilermone, et sic alía comptara foca, cum tamen Petr. 11, 22. ns Psal. IV, 10. es Psal. Varia lectiones. (76) Α1. ὁρίζοντες. (77) Αl. ἀνέκλειπτον.
8β I shall confess your name, O Lord. I shall give thanks to you.
γ Ὅτι ἀγαθόν. Δηλαδὴ τὸ εὐχαριστεῖν· Ἀγαθὸν γὰρ, φησὶ, τὸ ἐξομολογεῖσθαι τῷ Κυρίῳ.ζῶντες ορίζονται (75) τὸν θάνατον, ἀλλὰ μετοικίαν εἰ; κόσμον ἕτερον. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν κατὰ τὴν ἁπλου στέραν ἐξήγησιν. Ο δὲ μέγας Βασίλειος ἀνάγων τὰ ῥητά, φησίν, ὅτι τὸ Λυτρώσεται ἄνθρωπος, καὶ τὰ ἑξῆς, περὶ τοῦ Χριστοῦ προεφητεύθησαν· ἐπεὶ γὰρ ᾐχμαλωτίσθημεν πάλαι τῷ διαβόλῳ, προεἶπεν ὁ Δ2- βίδ, ὅτι ἀδελφὸς οὐ λυτροῦται τοὺς αἰχμαλωτισθέν τας, τουτέστι προφήτης· ἀδελφοὶ γὰρ ἡμῶν οἱ δι' ἡμᾶς ἐλθόντες προφῆται, τῆς αὐτῆς ὄντες φύσεως λοιπὸν λυτρώσεται ἄνθρωπος, τουτέστιν ὁ Χριστός, ὁ τέλειος άνθρωπος, ὡς καὶ τέλειος Θεός, ὁ φυλάξας ἀκέραιον τὸ τῆς ἀνθρωπότητος ἀξίωμα, καὶ διὰ τοῦτο κυρίως ἄνθρωπος· ὃς οὐ δώσει τῷ Θεῷ ἐξί- λασμα ἑαυτοῦ, οὐδὲ τὴν τιμὴν τῆς λυτρώσεως τῆς ψυχῆς αὐτοῦ· 'Αμαρτίαν γάρ, φησὶν, οὐκ ἐποίη σεν· ὑπὲρ ἡμῶν οὖν, καὶ οὐχ ὑπὲρ ἑαυτοῦ δέδωκεν ἐξίλασμα τὸ οἰκεῖον αἷμα. ὺς καὶ ἐκοπίασεν ἐν τῷ παρόντι αἰῶνι, ἡνίκα κεκοπιακὼς ἐκ τῆς ὁδοιπορίας, ἐκάθισεν ἐπὶ τῆς πηγῆς· δ; οὐκ ὄψεται καταφθε ράν, ὅταν οἱ λοιποὶ ἀποθνήσκωσιν. Οὐ γὰρ δώσεις, φησί, τὸν ὅσιόν σου ἰδεῖν διαφθοράν. Β Επιτοαυτὸ ἄφρων καὶ ἄνους ἀπολοῦνται. Ομοίως ἀφανισθήσονται ἀπὸ γῆς καὶ τῆς μερίδας τῶν σωζομένων, καὶ ὁ ἄφρων, ἤτοι ὁ μὴ εἰδὼς τὴν ὄντως Θεόν· Εἶπε γάρ, φησίν, ἄφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ· Οὐκ ἔστι Θεός· καὶ ὁ ἄνους, ήγουν ὁ εἰδὼς μὲν τὸν Θεὸν, ἐπὶ τὰ γήινα δὲ μόνον ἐπτοημένος, καὶ μηδὲν οὐράνιον ἐννοῶν. Καὶ καταλείψουσι ἀλλοτρίοις τὸν πλοῦτον αὐ τών. Αιφνίδιον ἀποθανόντες, εν πόνῳ πολλῷ συν- έλεξαν. Οι τάφοι αὐτῶν, οἰκίαι αὐτῶν εἰς τὸν αἰῶνα, Αὐτοὶ μὲν οἴκους πολυτελεῖς ἑαυτοῖς κατεσκεύασαν, ἀλλὰ τούτους ἄλλων λαβόντων, αὐτοῖς οἶκοι ἔσονται δι' ὅλου τοῦ παρόντος αἰῶνος οι τάφοι αὐτῶν. Σκηνώματα αὐτῶν, εἰς γενεὰν καὶ γενεάν. Τὸ αὐτὸ πάλιν φησί, πλέον διασύρων τὴν τούτων κακο- βουλίαν. Εσονται γάρ, φησὶν, οἱ τάφοι αὐτῶν σκη- νώματα αὐτῶν. Επεκαλέσαντο τὰ ὀνόματα αὐτῶν ἐπὶ τῶν γαιών. "Ορα καὶ ἕτερον εἶδος μοχθηρίας· ὑπὸ γὰρ φιλοδοξίας επωνόμασαν τὰ ὀνόματα αὐτῶν, τῶν χωρίων, εἰς μνήμην ἀνέκλυτον (77). Τὸ μὲν οὖν Βυζάντιον, ἀπὸ Βύζαντος, ἐπωνόμασται· ὁ δὲ Διογενιανὸς ἀγρός, ἀπὸ Διογενιανοῦ· τὸ δὲ Ἑρμή. νείον Θέατρον, ἀπὸ Έρμωνος, καὶ εἴ τι τοιοῦτον, Επ, 1. EUTHYMI ZIGABENI aliter : Cum viderit sapientes mori, ac falsis hujus A mundi bonis privari, non arbitrabitur animam pariter exstingui cum corpore, quemadmodum viventes homines mortem esse definierunt : quin- imo demigrationem esse censebit, et latum quemlan accessum ad vitam jucundiorem. Hæc autem ad magis simplicem psalmi intelligentiam dicta sunt. Magnus vero Basilius juxta anagogen hæc dicta exponens, ait, quod verba illa: Redimet homo, et quæ sequuntur, de Christo p:ænuntiata sunt. Quia enim captivi olim sub dæmonis detinebamur impe- rio, admonet nos beatus David, quod nullus frater, hoc est, nullus propheta, ab bujusmodi nos poterit captivitate liberare. Fratres enim nobis esse di- cuntur prophetæ, quia propter nos venerunt, et quia ejusdem nobiscum sunt naturæ. Et dum hoc admonet, Hlud pariter prædicit, quod homo, hoc est, quod Christus, qui verus ac perfectus est bono, quemadmodum et verus ac perfectus Deus, redimet nos. Verus enim ac perfectus homo vere tantum dici potest Christus, quia solus ipse hu- manitatis dignitatem a Deo homini datam integram atque immaculatam servavit. Merite igitur proprie homo dicitur, et ille solus est, qui non dabit Deo placationem sui, neque pretium redemptionis ani- mæ suæ, Peccatum enim non fecit "; pro nobis igitur, et non pro se ipso placationem dedit pro- prium sanguinem. Qui etiam laboravit in præsenti sæculo, quando nimirum ex itinere fatigatus sedit super fontem; et qui non videbit corruptionem, quando cæteri morientur. Neque enim, inquit, datis sanctum tuum videre corruptionem ". Simul insipiens et stultus peribunt. Hi pariter, inquit, diem suam obibant, et segregabuntur ab iis, qui salvandi sunt. Iusipiens autem est qui- cuique Deum non novit, juxta illud : Dixit insi- piens in corde suo : Non est tens & Est stellus ille, qui Deum quidem novit, sed terrenis tamen rebus affixus a cœlestibus animum avocavit. VERS. 12. Et rbicuquent alienis divitias ewas. Repente enim mortui aliis divitias relinquent, qwas multo sibi labore paraverænt. Et sepulcra eorum domus illorum in sæculum. Ipsi quidem magnificas sibi domos extruxère, quas cum alii possideant [ eis nimirum mortuis} re- stat ul eorum sepulcra domorum eis vicem præ- beant, per totum hoc præsentis vitæ sæculum, c Tabernacuła eorum in generationem et generatio- nera. Rursus eamdem repetit sententiam, et inane corum consilium magis ac magis carpit. Erant D enim illis, inquit, eorum sepulcra pro taberna - culis. Invocaverunt nomina sua in terris suis. Considera aliud pravitatis genus. Inanis etenim gloriæ cupi- ditate dućti, certis locis nomina sua indidere, perpetuam inde memoriam aucupantes. Byzantium siquidem a Byzante denominatum est, Diege- nianus ager a Diogeniano, Hermonium theatruın ab Ilermone, et sic alía comptara foca, cum tamen Petr. 11, 22. ns Psal. IV, 10. es Psal. Varia lectiones. (76) Α1. ὁρίζοντες. (77) Αl. ἀνέκλειπτον.
8γ For it is good. It is good to give thanks, that is, for it is written, It is good to give thanks to the Lord.
PG 128:573α Ὅτι ἐκ πάσης θλίψεως ἐῤῥύσω με. Διασκεδάσας καὶ νῦν τὴν ἐπίθεσιν τοῦ Σαοὺλ, καὶ ἀνθελκύσας αὐτὸν εἰς ἕτερον πόλεμον. β Καὶ ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου ἐπεῖδεν ὁ ὀφθαλμός μου. Ὡς προφήτης ἰδὼν τῷ τῆς ψυχῆς ὀφθαλμῷ τὴν καταστροφὴν τοῦ τε Σαοὺλ καὶ τῶν Ζιφαίων, προεῖπεν, ὅτι ἤδη ἐπεῖδεν ὁ ὀφθαλμός μου ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου· λείπει δὲ τὸ, ἃ ἐβουλόμην, ἢ, ἃ πείσονται, ὡς ἐν τῷ λδ΄ ψαλμῷ προαποδεδώκαμεν. Λέγοιτο δ’ ἂν καὶ οὗτος ὁ ψαλμὸς παρ’ ἡμῶν κατὰ τῶν δαιμόνων, οἳ καὶ ἀλλότριοί εἰσι τοῦ Θεοῦ, ὡς ἀποστάται καὶ ὡς ἀντικείμενοι, καὶ κραταιοὶ εἰς κακίαν, ὡς ἀσώματοι καὶ ὡς κοσμοκράτορες. 54 νδ΄ 1 Εἰς τὸ τέλος· ἐν ὕμνοις· συνέσεως· τῷ Δαυίδ. Καὶ τοῦτον συνέθηκε τὸν ψαλμὸν, φεύγων τὸν Σαοὺλ καὶ περιπολῶν τὴν ἔρημον. Ἐν τοῖς καθ’ ἑαυτὸν | δὲ πάθεσι προδιαγράφει καὶ τὰ τοῦ Χριστοῦ· διὸ καὶ εἰς τὸ τέλος ἐπιγέγραπται, καὶ ἐν ὕμνοις, καὶ συνέσεως, οἷα παραπέμπων τὸν ἀκροατὴν εἰς τὸ τέλος τῶν ἐν τούτῳ περὶ Χριστοῦ προφητευθέντων, καὶ ὑμνεῖν τὸν δι’ ἡμᾶς τοιαῦτα καταδεξάμενον προτρεπόμενος, καὶ μετὰ συνέσεως ἀξιῶν ἀκροᾶσθαι, διὰ τὸ συνεσκιασμένον τῆς προφητείας. 2-α Ἐνώτισαι, ὁ Θεὸς, τὴν προσευχήν μου, καὶ μὴ ὑπερίδῃς τὴν δέησίν μου, πρόσχες μοι καὶ εἰσάκουσόν μου. Προείρηται περὶ τούτων ἐν τῷ δευτέρῳ στίχῳ τοῦ νγ΄ ψαλμοῦ. Παρατηρητέον δὲ, ὅτι ὁ ιϛ΄ ψαλμὸς ἀνάπαλιν ἔχει πρὸς τὸν παρόντα· πρῶτον γὰρ ἐν ἐκείνῳ, τὸ εἰσάκουσον, εἶτα τὸ πρόσχες, καὶ τελευταῖον τὸ ἐνώτισαι, ὡς εἶναι φανερὰν ἤδη τῶν λέξεων τὴν ἀδιαφορίαν. β Ἐλυπήθην ἐν τῇ ἀδολεσχίᾳ μου. Tὸ τῆς ἀδολεσχίας ὄνομα κυρίως μὲν ἐπὶ τῆς φλυαρίας τάττεται· λαμβάνει δὲ τοῦτο πολλάκις ὁ προφήτης καὶ ἐπὶ τῆς συνεχοῦς ἐμμελετήσεως, ὡς τὸ, Καὶ ἠδολέσχουν ἐν τοῖς δικαιώμασί σου, τουτέστιν, ἐμελέτων ἐν τῷ νόμῳ σου. Καὶ νῦν οὖν ὁμοίως φησὶν, ὅτι ἐλυπήθην ἐν τῇ μελέτῃ μου, τῇ περὶ τοῦ πῶς ἂν ἐκφύγω τὰς ἐπιβουλὰς τῶν ἐχθρῶν· ἐλυπήθην δὲ, μὴ εὑρίσκων μηχανήν. β Add. [MF in marg.]PCBVL : Λαμβάνεται δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ κατὰ θέαν μετεωρισμοῦ, ὡς τὸ, Ἐξῆλθεν ᾽Ισαὰκ ἀδολεσχῆσαι εἰς τὸ πεδίον τὸ πρὸς δείλης [Gen 24.]. : om. S.
9α For you have delivered me from all affliction. By having now dissipated Saul’s attack and drawn him away to another war. 9β And my eye has seen among my enemies. As a prophet having seen with the eye of his soul the destruction of both Saul and the Ziphites he foretold that already my eye has seen among my enemies. ‘What I desired’ or ‘what they will suffer’ is missing, as we explained previously in the thirty fourth psalm. This psalm may also be spoken by us against the demons, who are both ‘strangers’ to God, as apostates and adversaries, and ‘mighty’ in evil, as bodiless and rulers of the world. 54 Psalm 54 1 Towards fulfilment; in hymns; of understanding; belonging to David. He composed this psalm also while fleeing from Saul and wandering in the wilderness. With his own sufferings he prefigures the sufferings of Christ and hence it is inscribed ‘in hymns’ and ‘of understanding’, as referring the listener to the fulfilment of the things prophe- sied in it about Christ, both urging him to praise the one who accepted to suffer such things for us and requiring him to listen with understanding on account of the obscurity of the prophecy. 2-3α Give ear, O God, to my prayer and do not overlook my entreaty; turn to me and hear me. We spoke previously about these at the second verse of the fifty-third psalm. It should be noted that the sixteenth psalm has a reverse order to the present. In that psalm ‘hear’ comes first than ‘turn to’ and finally ‘give ear’, from which the indifference of the words is already clear. 3β I have been grieved in my rumination. The word for ‘rumination’ [ἀδολεσχία] is used primarily for idle talk, but the prophet often takes it for continued meditation, as in, And I would ruminate on your statutes, that is, I would meditate on your law. Now similarly he is saying that I have been grieved in my meditation about how I might escape the menacing plots of my enemies. He was grieved, not finding any means. 3β: The word is also taken for reflective enjoyment of a view, as in, Isaac went out toward evening to ruminate on the plain [Gen 24.63].
PG 128:670Ψαλμός 54 — Psalm 54
PG 128:575γ-α Καὶ ἐταράχθην ἀπὸ φωνῆς ἐχθροῦ καὶ ἀπὸ θλίψεως ἁμαρτωλοῦ. Τὸν Σαοὺλ ὀνομάζει, ἐχθρὸν μὲν, ὡς ἐπίβουλον, ἁμαρτωλὸν δὲ, ὡς ἁμαρτάνοντα εἰς τὸν δίκαιον. Τὸν γὰρ ἀθῷον κατεδίωκε, καὶ ἀνελεῖν ἐζήτει τὸν εὐεργέτην. Καὶ φωνὴν μὲν λέγει, τὰς ὕβρεις αὐτοῦ, θλῖψιν δὲ, τὸν διωγμόν.δέον μὴ τοῦ ὀνόματος, ἀλλὰ τῆς ψυχῆς ποιήσασθαι Α ἐπιμέλειαν Καὶ ἄνθρωπος ἐν τιμῇ ὢν, οὐ συνῆκεν. Ἐν τιμῇ ὤν, οἷα μόνος κατ' εἰκόνα Θεοῦ δημιουργηθείς, οὐ συνῆκε τὸ οἰκεῖον ἀξίωμα, ἀλλ' ἀφεὶς μιμεῖσθαι τὸ ἀρχέτυπον, ὅρα τί πεποίηκε. Παρασυνεβλήθη τοῖς κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις, καὶ ὡμοιώθη αὐτοῖς. Παρασυνεβλήθη, ἀντὶ τοῦ, συνετάγη· λόγῳ γὰρ τιμηθείς, καὶ τούτῳ τῶν ἀλή των ἄρχειν κελευσθείς, συνέταξεν ἑαυτὸν τοῖς κτή νεσιν, ὅσον εἰς ἀλογίαν, οἷα μή λογιζόμενος τὰ οὐ- ράνια, ἀλλὰ περὶ μόνα τὰ γεηρὰ στρεφόμενος, καὶ δίκην ἀλόγων ἐπὶ τὰ πάθη φερόμενος, ἐσάκις ἂν ἡ ἐπιθυμία, ἢ θυμὸς κινήσῃ, καὶ τὸ τῆς σαρκὸς ἡδὺ πάσι τρόποις μεταδιώκων. Κτήνη δὲ ἁπλῶς πάντα καλεῖ τὰ ἄλογα. πε. Αὕτη ἡ ὁδὸς αὐτῶν, σκάνδαλον αὐτοῖς. Η πρὸς τὰ κτήνη ὁμοίωσις ἐμπόδιον αὐτοῖς, καὶ βλάβη μεγάλη. Καὶ μετὰ ταῦτα ἐν τῷ στόματι αὐτῶν εὐδοκή. σουσι. Καὶ μεθὸ ὁμοιοῦνται τοῖς κτήνεσιν οἱ τοιοῦ τοι, πράξαντες τὰ φαῦλα, καὶ διὰ στόματος ἀρε σθήσονται τοῖς πεπραγμένοις· τοῦτο γὰρ τὸ Εὐδο κήσουσιν ἐνταῦθα σημαίνει· δ καὶ μᾶλλον κατηγο- ρίας ἄξιον, ὅτι οὐ μόνον πράττουσι τὸ κακὸν, ἀλλὰ καὶ λόγῳ τοῦτο σεμνύνουσιν, Ως πρόβατα ἐν ᾅδῃ ἔθετο. Λοιπὸν ὁ Θεὸς τοὺς τοιούτους ἔθετο ἐν ᾅδῃ, ὡς πρόβατα, τουτέστιν, ὡς ἀλόγους γενομένους, ἢ ὡς μή δυναμένους ἑαυτοῖς βοηθῆσαι, ἡ προχείρους εἰς σφαγήν. Θάνατος ποιμανεῖ αὐτούς. Πρόβατα εἰπὼν, προστέθεικε καὶ ποιμένα, φυλάξας τὴν τοῦ λόγου τροπήν. Θάνατον δὲ λέγει, τὴν τιμωρίαν· οὐδὲ γὰρ ἀναιρεθέντες, τῆς τιμωρίας ἀπαλλαγήσονται· Ποι· μανεῖ δὲ, ἀντὶ τοῦ, ῥυθμίσει· χρὴ δὲ γινώσκειν, ὡς εξωθεν ή Γραφή θάνατον ψυχῆς καὶ ἀπώλειαν χῆς, τὴν τιμωρίαν λέγειν. Καὶ κατακυριεύσουσιν αὐτῶν οἱ εὐθεῖς τῷ πρωί. Τῷ πρωΐ μὲν, ἀντὶ, ταχέως· Κατακυριεύ- σουσι δὲ, ἀντὶ τοῦ, Κρείττους ἔσονται. Λέγει δὲ, ὅτι ὀρθῶς βιοῦντες οἱ ἐνάρετοι, ταχέως κρείττους τῶν τοιούτων ἔσονται, καίτοι πένητες ὄντες· καὶ οὐκ ἐκεῖ μόνον, ἔνθα οἱ στέφανοι, ἀλλὰ κἀνταῦθα σκεπόμενοι παρὰ Θεοῦ, καὶ τιμώμενοι παρὰ ἀνθρώπων, καὶ μὴ ἡττώμενοι τῆς πονηρίας αὐτῶν. Ὅρα γὰρ τὸν Ἰωσήφ, ὃς ἐν δουλεία ὤν, κρείττων γέγονε τῆς αὐ τοῦ δεσποίνης. Καὶ ἡ βοήθεια αὐτῶν παλαιωθήσεται ἐν τῷ COMMENT IN PSALMOS. eos magis oportuisset non inanium nominum, sed 'animarum suarum fuisse sollicitos. B VERS. 13. Et homo, cum in honore esset, non intelle- - Cum esset homo in honore veluti qui solus ad Dei imaginem creatus sit,non intellexit quanta insignitus fuerit gloria, sed illud negligens æmulari exemplar,ad cujus imaginem factus fu-rat, quorsum abierit specta, Comparatus est pecoribus insipientibus, et similis facius est illis. Comparatus est, hoc est, Cullo- catus cum illis. Nam cum ratione a Deo donatus esset, imperatumque ei fuisset ut rationis sceptro usus brutis omnibus dominaretur, ipse abjectis proprii regni insignibus sese inter pecora consti- tuit. Nam et considerationem omnem de rebus cœlestibus animo exuit, et irrationabilem animæ partem sibi dominam statuens, circa vilia ac terrena versa'us, brutorum instar, cupiditates sectatus est; et sive ira impulit, belluino furori paruit; sive Immoderata ventris allexit ingluvies, nullum adhibuit modum; et ita demum libidine actus est, ut brutorum omnium insaniam excesserit. Per pecora autem in universum omnia in- telligit animantia. VERS. 14. Hæc via eorum scandalum ipsis. Hæc, inquit, similitudo, qua pecorum ac brutorum de- sideria et mores referunt, magno illis impedi- mento est, et damno ad profectum virtutis. Et post hæc in ore suo complacebunt. Et post- quam perverse agendo similes facti sunt pecoribu«, illud etiam mali addiderunt, at proprio ore de commissis a se delictis glorientur. Hoc enim siki vult, quod ait: In ore suo conplacebant, quod certe graviori damnatione dignum est, cum noa ipsi solum mala agant, sed proprio etiam sermome ea prædicent et extollant. VERS. 45. Sicut oves in inferno posuit. Caeterum Deus illos ut oves in infernum intrusit, cum scilicet irrationales facti sint, et sibi ipsis auxilio esse non possint. Vel, oves ideo eos appellavit, tanquam cruciatui ac neci expositos. Mors pascet eos. Cum oves dixerit, addidit, quinamn esset futurus pastor, similitudinem scu translationem servans; per mortem autem sup- plicium intelligit. Numquam enim a pænis absol- ventur, qui ita mortui sunt. Pascet autem eos, hoc est, eos castigabit. Illud autem scire oportet, quod ℗ per animæ mortem et per animæ perditionem so- let Scriptura supplicia ac pœnas animæ significare. Et dominabuntur eorum recti in matutino. In ma- 'tutino dicit pro, cito. Dominabuntur autem, hoc est, potentiores erunt. Sensus est igitur, quod qui recte vixerint, et virtute præstiterint, cito illis erunt potentiores : heque illic tantum, ubi virtutis laurea reposita est, sed in hac etiam vita. Quia et a di vino protegentur auxilio, et summo honore con- spicui illis etiam videbuntur, a quorum perversitate superari non potuerunt. Exemplo tibi sit beatus Joseph, qui cum in servitute esset, impulica do- mina potentior factus est et gloriosior. Et auxilium corum veterascet in Inferno. Veteras-
3γ-4α And I have been troubled by the enemy’s voice and the sinner’s oppression. Saul is who he names his enemy, as scheming against him, and a sinner, as sinning against a just man, for Saul was pursuing an innocent man and seeking to kill his benefactor. And ‘voice’ is what he calls his insults, and ‘oppression’ what he calls his persecution.
β Ὅτι ἐξέκλιναν ἐπ’ ἐμὲ ἀνομίαν. Διότι, φησὶν, οἱ περὶ τὸν Σαοὺλ ἐκίνησαν ἐπ’ ἐμὲ ἀνομίαν, τουτέστιν, ἐπήγαγόν μοι ἔγκλημα, προσάπτοντες ἐμοὶ μᾶλλον ἐπιβουλὴν κατὰ τοῦ Σαούλ. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, ἀνομίαι γράφουσιν, ἐφ’ ὧν νοοῦμεν, ὅτι ἐκινήθησαν ἐπ’ ἐμὲ ἄνομοι· οὕτω γὰρ καὶ ἀδικίαν, πολλάκις τὸν ἄδικον λέγομεν, σφοδρότερον αὐτοῦ καθαπτόμενοι.δέον μὴ τοῦ ὀνόματος, ἀλλὰ τῆς ψυχῆς ποιήσασθαι Α ἐπιμέλειαν Καὶ ἄνθρωπος ἐν τιμῇ ὢν, οὐ συνῆκεν. Ἐν τιμῇ ὤν, οἷα μόνος κατ' εἰκόνα Θεοῦ δημιουργηθείς, οὐ συνῆκε τὸ οἰκεῖον ἀξίωμα, ἀλλ' ἀφεὶς μιμεῖσθαι τὸ ἀρχέτυπον, ὅρα τί πεποίηκε. Παρασυνεβλήθη τοῖς κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις, καὶ ὡμοιώθη αὐτοῖς. Παρασυνεβλήθη, ἀντὶ τοῦ, συνετάγη· λόγῳ γὰρ τιμηθείς, καὶ τούτῳ τῶν ἀλή των ἄρχειν κελευσθείς, συνέταξεν ἑαυτὸν τοῖς κτή νεσιν, ὅσον εἰς ἀλογίαν, οἷα μή λογιζόμενος τὰ οὐ- ράνια, ἀλλὰ περὶ μόνα τὰ γεηρὰ στρεφόμενος, καὶ δίκην ἀλόγων ἐπὶ τὰ πάθη φερόμενος, ἐσάκις ἂν ἡ ἐπιθυμία, ἢ θυμὸς κινήσῃ, καὶ τὸ τῆς σαρκὸς ἡδὺ πάσι τρόποις μεταδιώκων. Κτήνη δὲ ἁπλῶς πάντα καλεῖ τὰ ἄλογα. πε. Αὕτη ἡ ὁδὸς αὐτῶν, σκάνδαλον αὐτοῖς. Η πρὸς τὰ κτήνη ὁμοίωσις ἐμπόδιον αὐτοῖς, καὶ βλάβη μεγάλη. Καὶ μετὰ ταῦτα ἐν τῷ στόματι αὐτῶν εὐδοκή. σουσι. Καὶ μεθὸ ὁμοιοῦνται τοῖς κτήνεσιν οἱ τοιοῦ τοι, πράξαντες τὰ φαῦλα, καὶ διὰ στόματος ἀρε σθήσονται τοῖς πεπραγμένοις· τοῦτο γὰρ τὸ Εὐδο κήσουσιν ἐνταῦθα σημαίνει· δ καὶ μᾶλλον κατηγο- ρίας ἄξιον, ὅτι οὐ μόνον πράττουσι τὸ κακὸν, ἀλλὰ καὶ λόγῳ τοῦτο σεμνύνουσιν, Ως πρόβατα ἐν ᾅδῃ ἔθετο. Λοιπὸν ὁ Θεὸς τοὺς τοιούτους ἔθετο ἐν ᾅδῃ, ὡς πρόβατα, τουτέστιν, ὡς ἀλόγους γενομένους, ἢ ὡς μή δυναμένους ἑαυτοῖς βοηθῆσαι, ἡ προχείρους εἰς σφαγήν. Θάνατος ποιμανεῖ αὐτούς. Πρόβατα εἰπὼν, προστέθεικε καὶ ποιμένα, φυλάξας τὴν τοῦ λόγου τροπήν. Θάνατον δὲ λέγει, τὴν τιμωρίαν· οὐδὲ γὰρ ἀναιρεθέντες, τῆς τιμωρίας ἀπαλλαγήσονται· Ποι· μανεῖ δὲ, ἀντὶ τοῦ, ῥυθμίσει· χρὴ δὲ γινώσκειν, ὡς εξωθεν ή Γραφή θάνατον ψυχῆς καὶ ἀπώλειαν χῆς, τὴν τιμωρίαν λέγειν. Καὶ κατακυριεύσουσιν αὐτῶν οἱ εὐθεῖς τῷ πρωί. Τῷ πρωΐ μὲν, ἀντὶ, ταχέως· Κατακυριεύ- σουσι δὲ, ἀντὶ τοῦ, Κρείττους ἔσονται. Λέγει δὲ, ὅτι ὀρθῶς βιοῦντες οἱ ἐνάρετοι, ταχέως κρείττους τῶν τοιούτων ἔσονται, καίτοι πένητες ὄντες· καὶ οὐκ ἐκεῖ μόνον, ἔνθα οἱ στέφανοι, ἀλλὰ κἀνταῦθα σκεπόμενοι παρὰ Θεοῦ, καὶ τιμώμενοι παρὰ ἀνθρώπων, καὶ μὴ ἡττώμενοι τῆς πονηρίας αὐτῶν. Ὅρα γὰρ τὸν Ἰωσήφ, ὃς ἐν δουλεία ὤν, κρείττων γέγονε τῆς αὐ τοῦ δεσποίνης. Καὶ ἡ βοήθεια αὐτῶν παλαιωθήσεται ἐν τῷ COMMENT IN PSALMOS. eos magis oportuisset non inanium nominum, sed 'animarum suarum fuisse sollicitos. B VERS. 13. Et homo, cum in honore esset, non intelle- - Cum esset homo in honore veluti qui solus ad Dei imaginem creatus sit,non intellexit quanta insignitus fuerit gloria, sed illud negligens æmulari exemplar,ad cujus imaginem factus fu-rat, quorsum abierit specta, Comparatus est pecoribus insipientibus, et similis facius est illis. Comparatus est, hoc est, Cullo- catus cum illis. Nam cum ratione a Deo donatus esset, imperatumque ei fuisset ut rationis sceptro usus brutis omnibus dominaretur, ipse abjectis proprii regni insignibus sese inter pecora consti- tuit. Nam et considerationem omnem de rebus cœlestibus animo exuit, et irrationabilem animæ partem sibi dominam statuens, circa vilia ac terrena versa'us, brutorum instar, cupiditates sectatus est; et sive ira impulit, belluino furori paruit; sive Immoderata ventris allexit ingluvies, nullum adhibuit modum; et ita demum libidine actus est, ut brutorum omnium insaniam excesserit. Per pecora autem in universum omnia in- telligit animantia. VERS. 14. Hæc via eorum scandalum ipsis. Hæc, inquit, similitudo, qua pecorum ac brutorum de- sideria et mores referunt, magno illis impedi- mento est, et damno ad profectum virtutis. Et post hæc in ore suo complacebunt. Et post- quam perverse agendo similes facti sunt pecoribu«, illud etiam mali addiderunt, at proprio ore de commissis a se delictis glorientur. Hoc enim siki vult, quod ait: In ore suo conplacebant, quod certe graviori damnatione dignum est, cum noa ipsi solum mala agant, sed proprio etiam sermome ea prædicent et extollant. VERS. 45. Sicut oves in inferno posuit. Caeterum Deus illos ut oves in infernum intrusit, cum scilicet irrationales facti sint, et sibi ipsis auxilio esse non possint. Vel, oves ideo eos appellavit, tanquam cruciatui ac neci expositos. Mors pascet eos. Cum oves dixerit, addidit, quinamn esset futurus pastor, similitudinem scu translationem servans; per mortem autem sup- plicium intelligit. Numquam enim a pænis absol- ventur, qui ita mortui sunt. Pascet autem eos, hoc est, eos castigabit. Illud autem scire oportet, quod ℗ per animæ mortem et per animæ perditionem so- let Scriptura supplicia ac pœnas animæ significare. Et dominabuntur eorum recti in matutino. In ma- 'tutino dicit pro, cito. Dominabuntur autem, hoc est, potentiores erunt. Sensus est igitur, quod qui recte vixerint, et virtute præstiterint, cito illis erunt potentiores : heque illic tantum, ubi virtutis laurea reposita est, sed in hac etiam vita. Quia et a di vino protegentur auxilio, et summo honore con- spicui illis etiam videbuntur, a quorum perversitate superari non potuerunt. Exemplo tibi sit beatus Joseph, qui cum in servitute esset, impulica do- mina potentior factus est et gloriosior. Et auxilium corum veterascet in Inferno. Veteras-
4β For they have turned lawlessness against me. Because, he says, those around Saul have moved lawlessness against me, they have brought a charge against me, attributing instead to me treachery against Saul. A number of copies write lawlessnesses have turned against me, by which we understand that lawless people have been moved against me, for in this way we often call the unjust man ‘injustice’, thereby unbraiding him more vehemently.
γ Καὶ ἐν ὀργῇ ἐνεκότουν μοι. Καὶ ἐν τῷ ὀργίζεσθαι κατ’ ἐμοῦ, ἐμνησικάκουν μοι· κότος γὰρ, παρὰ τὸ κεῖσθαι καὶ βραδύνειν τὴν ὀργήν.δέον μὴ τοῦ ὀνόματος, ἀλλὰ τῆς ψυχῆς ποιήσασθαι Α ἐπιμέλειαν Καὶ ἄνθρωπος ἐν τιμῇ ὢν, οὐ συνῆκεν. Ἐν τιμῇ ὤν, οἷα μόνος κατ' εἰκόνα Θεοῦ δημιουργηθείς, οὐ συνῆκε τὸ οἰκεῖον ἀξίωμα, ἀλλ' ἀφεὶς μιμεῖσθαι τὸ ἀρχέτυπον, ὅρα τί πεποίηκε. Παρασυνεβλήθη τοῖς κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις, καὶ ὡμοιώθη αὐτοῖς. Παρασυνεβλήθη, ἀντὶ τοῦ, συνετάγη· λόγῳ γὰρ τιμηθείς, καὶ τούτῳ τῶν ἀλή των ἄρχειν κελευσθείς, συνέταξεν ἑαυτὸν τοῖς κτή νεσιν, ὅσον εἰς ἀλογίαν, οἷα μή λογιζόμενος τὰ οὐ- ράνια, ἀλλὰ περὶ μόνα τὰ γεηρὰ στρεφόμενος, καὶ δίκην ἀλόγων ἐπὶ τὰ πάθη φερόμενος, ἐσάκις ἂν ἡ ἐπιθυμία, ἢ θυμὸς κινήσῃ, καὶ τὸ τῆς σαρκὸς ἡδὺ πάσι τρόποις μεταδιώκων. Κτήνη δὲ ἁπλῶς πάντα καλεῖ τὰ ἄλογα. πε. Αὕτη ἡ ὁδὸς αὐτῶν, σκάνδαλον αὐτοῖς. Η πρὸς τὰ κτήνη ὁμοίωσις ἐμπόδιον αὐτοῖς, καὶ βλάβη μεγάλη. Καὶ μετὰ ταῦτα ἐν τῷ στόματι αὐτῶν εὐδοκή. σουσι. Καὶ μεθὸ ὁμοιοῦνται τοῖς κτήνεσιν οἱ τοιοῦ τοι, πράξαντες τὰ φαῦλα, καὶ διὰ στόματος ἀρε σθήσονται τοῖς πεπραγμένοις· τοῦτο γὰρ τὸ Εὐδο κήσουσιν ἐνταῦθα σημαίνει· δ καὶ μᾶλλον κατηγο- ρίας ἄξιον, ὅτι οὐ μόνον πράττουσι τὸ κακὸν, ἀλλὰ καὶ λόγῳ τοῦτο σεμνύνουσιν, Ως πρόβατα ἐν ᾅδῃ ἔθετο. Λοιπὸν ὁ Θεὸς τοὺς τοιούτους ἔθετο ἐν ᾅδῃ, ὡς πρόβατα, τουτέστιν, ὡς ἀλόγους γενομένους, ἢ ὡς μή δυναμένους ἑαυτοῖς βοηθῆσαι, ἡ προχείρους εἰς σφαγήν. Θάνατος ποιμανεῖ αὐτούς. Πρόβατα εἰπὼν, προστέθεικε καὶ ποιμένα, φυλάξας τὴν τοῦ λόγου τροπήν. Θάνατον δὲ λέγει, τὴν τιμωρίαν· οὐδὲ γὰρ ἀναιρεθέντες, τῆς τιμωρίας ἀπαλλαγήσονται· Ποι· μανεῖ δὲ, ἀντὶ τοῦ, ῥυθμίσει· χρὴ δὲ γινώσκειν, ὡς εξωθεν ή Γραφή θάνατον ψυχῆς καὶ ἀπώλειαν χῆς, τὴν τιμωρίαν λέγειν. Καὶ κατακυριεύσουσιν αὐτῶν οἱ εὐθεῖς τῷ πρωί. Τῷ πρωΐ μὲν, ἀντὶ, ταχέως· Κατακυριεύ- σουσι δὲ, ἀντὶ τοῦ, Κρείττους ἔσονται. Λέγει δὲ, ὅτι ὀρθῶς βιοῦντες οἱ ἐνάρετοι, ταχέως κρείττους τῶν τοιούτων ἔσονται, καίτοι πένητες ὄντες· καὶ οὐκ ἐκεῖ μόνον, ἔνθα οἱ στέφανοι, ἀλλὰ κἀνταῦθα σκεπόμενοι παρὰ Θεοῦ, καὶ τιμώμενοι παρὰ ἀνθρώπων, καὶ μὴ ἡττώμενοι τῆς πονηρίας αὐτῶν. Ὅρα γὰρ τὸν Ἰωσήφ, ὃς ἐν δουλεία ὤν, κρείττων γέγονε τῆς αὐ τοῦ δεσποίνης. Καὶ ἡ βοήθεια αὐτῶν παλαιωθήσεται ἐν τῷ COMMENT IN PSALMOS. eos magis oportuisset non inanium nominum, sed 'animarum suarum fuisse sollicitos. B VERS. 13. Et homo, cum in honore esset, non intelle- - Cum esset homo in honore veluti qui solus ad Dei imaginem creatus sit,non intellexit quanta insignitus fuerit gloria, sed illud negligens æmulari exemplar,ad cujus imaginem factus fu-rat, quorsum abierit specta, Comparatus est pecoribus insipientibus, et similis facius est illis. Comparatus est, hoc est, Cullo- catus cum illis. Nam cum ratione a Deo donatus esset, imperatumque ei fuisset ut rationis sceptro usus brutis omnibus dominaretur, ipse abjectis proprii regni insignibus sese inter pecora consti- tuit. Nam et considerationem omnem de rebus cœlestibus animo exuit, et irrationabilem animæ partem sibi dominam statuens, circa vilia ac terrena versa'us, brutorum instar, cupiditates sectatus est; et sive ira impulit, belluino furori paruit; sive Immoderata ventris allexit ingluvies, nullum adhibuit modum; et ita demum libidine actus est, ut brutorum omnium insaniam excesserit. Per pecora autem in universum omnia in- telligit animantia. VERS. 14. Hæc via eorum scandalum ipsis. Hæc, inquit, similitudo, qua pecorum ac brutorum de- sideria et mores referunt, magno illis impedi- mento est, et damno ad profectum virtutis. Et post hæc in ore suo complacebunt. Et post- quam perverse agendo similes facti sunt pecoribu«, illud etiam mali addiderunt, at proprio ore de commissis a se delictis glorientur. Hoc enim siki vult, quod ait: In ore suo conplacebant, quod certe graviori damnatione dignum est, cum noa ipsi solum mala agant, sed proprio etiam sermome ea prædicent et extollant. VERS. 45. Sicut oves in inferno posuit. Caeterum Deus illos ut oves in infernum intrusit, cum scilicet irrationales facti sint, et sibi ipsis auxilio esse non possint. Vel, oves ideo eos appellavit, tanquam cruciatui ac neci expositos. Mors pascet eos. Cum oves dixerit, addidit, quinamn esset futurus pastor, similitudinem scu translationem servans; per mortem autem sup- plicium intelligit. Numquam enim a pænis absol- ventur, qui ita mortui sunt. Pascet autem eos, hoc est, eos castigabit. Illud autem scire oportet, quod ℗ per animæ mortem et per animæ perditionem so- let Scriptura supplicia ac pœnas animæ significare. Et dominabuntur eorum recti in matutino. In ma- 'tutino dicit pro, cito. Dominabuntur autem, hoc est, potentiores erunt. Sensus est igitur, quod qui recte vixerint, et virtute præstiterint, cito illis erunt potentiores : heque illic tantum, ubi virtutis laurea reposita est, sed in hac etiam vita. Quia et a di vino protegentur auxilio, et summo honore con- spicui illis etiam videbuntur, a quorum perversitate superari non potuerunt. Exemplo tibi sit beatus Joseph, qui cum in servitute esset, impulica do- mina potentior factus est et gloriosior. Et auxilium corum veterascet in Inferno. Veteras-
4γ And in anger they would bear rancour towards me. And when raging against me they would bear malice towards me; for ‘rancour’ is derived from anger enduring and lingering.
α Ἡ καρδία μου ἐταράχθη ἐν ἐμοί. Καρδίαν λέγει, τὴν ψυχὴν, ἣν καὶ τεταράχθαι, στροβουμένην ταῖς ἐπιβουλαῖς τῶν ἐχθρῶν.δέον μὴ τοῦ ὀνόματος, ἀλλὰ τῆς ψυχῆς ποιήσασθαι Α ἐπιμέλειαν Καὶ ἄνθρωπος ἐν τιμῇ ὢν, οὐ συνῆκεν. Ἐν τιμῇ ὤν, οἷα μόνος κατ' εἰκόνα Θεοῦ δημιουργηθείς, οὐ συνῆκε τὸ οἰκεῖον ἀξίωμα, ἀλλ' ἀφεὶς μιμεῖσθαι τὸ ἀρχέτυπον, ὅρα τί πεποίηκε. Παρασυνεβλήθη τοῖς κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις, καὶ ὡμοιώθη αὐτοῖς. Παρασυνεβλήθη, ἀντὶ τοῦ, συνετάγη· λόγῳ γὰρ τιμηθείς, καὶ τούτῳ τῶν ἀλή των ἄρχειν κελευσθείς, συνέταξεν ἑαυτὸν τοῖς κτή νεσιν, ὅσον εἰς ἀλογίαν, οἷα μή λογιζόμενος τὰ οὐ- ράνια, ἀλλὰ περὶ μόνα τὰ γεηρὰ στρεφόμενος, καὶ δίκην ἀλόγων ἐπὶ τὰ πάθη φερόμενος, ἐσάκις ἂν ἡ ἐπιθυμία, ἢ θυμὸς κινήσῃ, καὶ τὸ τῆς σαρκὸς ἡδὺ πάσι τρόποις μεταδιώκων. Κτήνη δὲ ἁπλῶς πάντα καλεῖ τὰ ἄλογα. πε. Αὕτη ἡ ὁδὸς αὐτῶν, σκάνδαλον αὐτοῖς. Η πρὸς τὰ κτήνη ὁμοίωσις ἐμπόδιον αὐτοῖς, καὶ βλάβη μεγάλη. Καὶ μετὰ ταῦτα ἐν τῷ στόματι αὐτῶν εὐδοκή. σουσι. Καὶ μεθὸ ὁμοιοῦνται τοῖς κτήνεσιν οἱ τοιοῦ τοι, πράξαντες τὰ φαῦλα, καὶ διὰ στόματος ἀρε σθήσονται τοῖς πεπραγμένοις· τοῦτο γὰρ τὸ Εὐδο κήσουσιν ἐνταῦθα σημαίνει· δ καὶ μᾶλλον κατηγο- ρίας ἄξιον, ὅτι οὐ μόνον πράττουσι τὸ κακὸν, ἀλλὰ καὶ λόγῳ τοῦτο σεμνύνουσιν, Ως πρόβατα ἐν ᾅδῃ ἔθετο. Λοιπὸν ὁ Θεὸς τοὺς τοιούτους ἔθετο ἐν ᾅδῃ, ὡς πρόβατα, τουτέστιν, ὡς ἀλόγους γενομένους, ἢ ὡς μή δυναμένους ἑαυτοῖς βοηθῆσαι, ἡ προχείρους εἰς σφαγήν. Θάνατος ποιμανεῖ αὐτούς. Πρόβατα εἰπὼν, προστέθεικε καὶ ποιμένα, φυλάξας τὴν τοῦ λόγου τροπήν. Θάνατον δὲ λέγει, τὴν τιμωρίαν· οὐδὲ γὰρ ἀναιρεθέντες, τῆς τιμωρίας ἀπαλλαγήσονται· Ποι· μανεῖ δὲ, ἀντὶ τοῦ, ῥυθμίσει· χρὴ δὲ γινώσκειν, ὡς εξωθεν ή Γραφή θάνατον ψυχῆς καὶ ἀπώλειαν χῆς, τὴν τιμωρίαν λέγειν. Καὶ κατακυριεύσουσιν αὐτῶν οἱ εὐθεῖς τῷ πρωί. Τῷ πρωΐ μὲν, ἀντὶ, ταχέως· Κατακυριεύ- σουσι δὲ, ἀντὶ τοῦ, Κρείττους ἔσονται. Λέγει δὲ, ὅτι ὀρθῶς βιοῦντες οἱ ἐνάρετοι, ταχέως κρείττους τῶν τοιούτων ἔσονται, καίτοι πένητες ὄντες· καὶ οὐκ ἐκεῖ μόνον, ἔνθα οἱ στέφανοι, ἀλλὰ κἀνταῦθα σκεπόμενοι παρὰ Θεοῦ, καὶ τιμώμενοι παρὰ ἀνθρώπων, καὶ μὴ ἡττώμενοι τῆς πονηρίας αὐτῶν. Ὅρα γὰρ τὸν Ἰωσήφ, ὃς ἐν δουλεία ὤν, κρείττων γέγονε τῆς αὐ τοῦ δεσποίνης. Καὶ ἡ βοήθεια αὐτῶν παλαιωθήσεται ἐν τῷ COMMENT IN PSALMOS. eos magis oportuisset non inanium nominum, sed 'animarum suarum fuisse sollicitos. B VERS. 13. Et homo, cum in honore esset, non intelle- - Cum esset homo in honore veluti qui solus ad Dei imaginem creatus sit,non intellexit quanta insignitus fuerit gloria, sed illud negligens æmulari exemplar,ad cujus imaginem factus fu-rat, quorsum abierit specta, Comparatus est pecoribus insipientibus, et similis facius est illis. Comparatus est, hoc est, Cullo- catus cum illis. Nam cum ratione a Deo donatus esset, imperatumque ei fuisset ut rationis sceptro usus brutis omnibus dominaretur, ipse abjectis proprii regni insignibus sese inter pecora consti- tuit. Nam et considerationem omnem de rebus cœlestibus animo exuit, et irrationabilem animæ partem sibi dominam statuens, circa vilia ac terrena versa'us, brutorum instar, cupiditates sectatus est; et sive ira impulit, belluino furori paruit; sive Immoderata ventris allexit ingluvies, nullum adhibuit modum; et ita demum libidine actus est, ut brutorum omnium insaniam excesserit. Per pecora autem in universum omnia in- telligit animantia. VERS. 14. Hæc via eorum scandalum ipsis. Hæc, inquit, similitudo, qua pecorum ac brutorum de- sideria et mores referunt, magno illis impedi- mento est, et damno ad profectum virtutis. Et post hæc in ore suo complacebunt. Et post- quam perverse agendo similes facti sunt pecoribu«, illud etiam mali addiderunt, at proprio ore de commissis a se delictis glorientur. Hoc enim siki vult, quod ait: In ore suo conplacebant, quod certe graviori damnatione dignum est, cum noa ipsi solum mala agant, sed proprio etiam sermome ea prædicent et extollant. VERS. 45. Sicut oves in inferno posuit. Caeterum Deus illos ut oves in infernum intrusit, cum scilicet irrationales facti sint, et sibi ipsis auxilio esse non possint. Vel, oves ideo eos appellavit, tanquam cruciatui ac neci expositos. Mors pascet eos. Cum oves dixerit, addidit, quinamn esset futurus pastor, similitudinem scu translationem servans; per mortem autem sup- plicium intelligit. Numquam enim a pænis absol- ventur, qui ita mortui sunt. Pascet autem eos, hoc est, eos castigabit. Illud autem scire oportet, quod ℗ per animæ mortem et per animæ perditionem so- let Scriptura supplicia ac pœnas animæ significare. Et dominabuntur eorum recti in matutino. In ma- 'tutino dicit pro, cito. Dominabuntur autem, hoc est, potentiores erunt. Sensus est igitur, quod qui recte vixerint, et virtute præstiterint, cito illis erunt potentiores : heque illic tantum, ubi virtutis laurea reposita est, sed in hac etiam vita. Quia et a di vino protegentur auxilio, et summo honore con- spicui illis etiam videbuntur, a quorum perversitate superari non potuerunt. Exemplo tibi sit beatus Joseph, qui cum in servitute esset, impulica do- mina potentior factus est et gloriosior. Et auxilium corum veterascet in Inferno. Veteras-
5α My heart has been troubled within me. ‘Heart’ is what he calls his soul, which he says was troubled, being whirled around by the treacherous attacks of the enemies.
β Καὶ δειλία θανάτου ἐπέπεσεν ἐπ’ ἐμέ. Πῶς ἐν ἄλλοις μὲν λέγει, Οὐ φοβηθήσομαι ἀπὸ μυριάδων λαῶν, τῶν κύκλῳ συνεπιτιθεμένων μοι, καὶ πολλὰ τοιαῦτα, νῦν δὲ προδήλως ὁμολογεῖ δειλιᾶν; Ὅτι, ὅτε μὲν ᾐσθάνετο τῆς θείας ἐπικουρίας, ἐθάῤῥει, ὅτε δὲ κατ’ οἰκονομίαν ἐγκατελιμπάνετο πρὸς τὸ φανῆναι τὴν ὑπομονὴν αὐτοῦ καὶ τὴν ἐπιμονὴν τῆς εἰς Θεὸν παρακλήσεως, τότε καὶ ἠγωνία, καὶ τὸν φόβον οὐκ ἔκρυπτε.δέον μὴ τοῦ ὀνόματος, ἀλλὰ τῆς ψυχῆς ποιήσασθαι Α ἐπιμέλειαν Καὶ ἄνθρωπος ἐν τιμῇ ὢν, οὐ συνῆκεν. Ἐν τιμῇ ὤν, οἷα μόνος κατ' εἰκόνα Θεοῦ δημιουργηθείς, οὐ συνῆκε τὸ οἰκεῖον ἀξίωμα, ἀλλ' ἀφεὶς μιμεῖσθαι τὸ ἀρχέτυπον, ὅρα τί πεποίηκε. Παρασυνεβλήθη τοῖς κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις, καὶ ὡμοιώθη αὐτοῖς. Παρασυνεβλήθη, ἀντὶ τοῦ, συνετάγη· λόγῳ γὰρ τιμηθείς, καὶ τούτῳ τῶν ἀλή των ἄρχειν κελευσθείς, συνέταξεν ἑαυτὸν τοῖς κτή νεσιν, ὅσον εἰς ἀλογίαν, οἷα μή λογιζόμενος τὰ οὐ- ράνια, ἀλλὰ περὶ μόνα τὰ γεηρὰ στρεφόμενος, καὶ δίκην ἀλόγων ἐπὶ τὰ πάθη φερόμενος, ἐσάκις ἂν ἡ ἐπιθυμία, ἢ θυμὸς κινήσῃ, καὶ τὸ τῆς σαρκὸς ἡδὺ πάσι τρόποις μεταδιώκων. Κτήνη δὲ ἁπλῶς πάντα καλεῖ τὰ ἄλογα. πε. Αὕτη ἡ ὁδὸς αὐτῶν, σκάνδαλον αὐτοῖς. Η πρὸς τὰ κτήνη ὁμοίωσις ἐμπόδιον αὐτοῖς, καὶ βλάβη μεγάλη. Καὶ μετὰ ταῦτα ἐν τῷ στόματι αὐτῶν εὐδοκή. σουσι. Καὶ μεθὸ ὁμοιοῦνται τοῖς κτήνεσιν οἱ τοιοῦ τοι, πράξαντες τὰ φαῦλα, καὶ διὰ στόματος ἀρε σθήσονται τοῖς πεπραγμένοις· τοῦτο γὰρ τὸ Εὐδο κήσουσιν ἐνταῦθα σημαίνει· δ καὶ μᾶλλον κατηγο- ρίας ἄξιον, ὅτι οὐ μόνον πράττουσι τὸ κακὸν, ἀλλὰ καὶ λόγῳ τοῦτο σεμνύνουσιν, Ως πρόβατα ἐν ᾅδῃ ἔθετο. Λοιπὸν ὁ Θεὸς τοὺς τοιούτους ἔθετο ἐν ᾅδῃ, ὡς πρόβατα, τουτέστιν, ὡς ἀλόγους γενομένους, ἢ ὡς μή δυναμένους ἑαυτοῖς βοηθῆσαι, ἡ προχείρους εἰς σφαγήν. Θάνατος ποιμανεῖ αὐτούς. Πρόβατα εἰπὼν, προστέθεικε καὶ ποιμένα, φυλάξας τὴν τοῦ λόγου τροπήν. Θάνατον δὲ λέγει, τὴν τιμωρίαν· οὐδὲ γὰρ ἀναιρεθέντες, τῆς τιμωρίας ἀπαλλαγήσονται· Ποι· μανεῖ δὲ, ἀντὶ τοῦ, ῥυθμίσει· χρὴ δὲ γινώσκειν, ὡς εξωθεν ή Γραφή θάνατον ψυχῆς καὶ ἀπώλειαν χῆς, τὴν τιμωρίαν λέγειν. Καὶ κατακυριεύσουσιν αὐτῶν οἱ εὐθεῖς τῷ πρωί. Τῷ πρωΐ μὲν, ἀντὶ, ταχέως· Κατακυριεύ- σουσι δὲ, ἀντὶ τοῦ, Κρείττους ἔσονται. Λέγει δὲ, ὅτι ὀρθῶς βιοῦντες οἱ ἐνάρετοι, ταχέως κρείττους τῶν τοιούτων ἔσονται, καίτοι πένητες ὄντες· καὶ οὐκ ἐκεῖ μόνον, ἔνθα οἱ στέφανοι, ἀλλὰ κἀνταῦθα σκεπόμενοι παρὰ Θεοῦ, καὶ τιμώμενοι παρὰ ἀνθρώπων, καὶ μὴ ἡττώμενοι τῆς πονηρίας αὐτῶν. Ὅρα γὰρ τὸν Ἰωσήφ, ὃς ἐν δουλεία ὤν, κρείττων γέγονε τῆς αὐ τοῦ δεσποίνης. Καὶ ἡ βοήθεια αὐτῶν παλαιωθήσεται ἐν τῷ COMMENT IN PSALMOS. eos magis oportuisset non inanium nominum, sed 'animarum suarum fuisse sollicitos. B VERS. 13. Et homo, cum in honore esset, non intelle- - Cum esset homo in honore veluti qui solus ad Dei imaginem creatus sit,non intellexit quanta insignitus fuerit gloria, sed illud negligens æmulari exemplar,ad cujus imaginem factus fu-rat, quorsum abierit specta, Comparatus est pecoribus insipientibus, et similis facius est illis. Comparatus est, hoc est, Cullo- catus cum illis. Nam cum ratione a Deo donatus esset, imperatumque ei fuisset ut rationis sceptro usus brutis omnibus dominaretur, ipse abjectis proprii regni insignibus sese inter pecora consti- tuit. Nam et considerationem omnem de rebus cœlestibus animo exuit, et irrationabilem animæ partem sibi dominam statuens, circa vilia ac terrena versa'us, brutorum instar, cupiditates sectatus est; et sive ira impulit, belluino furori paruit; sive Immoderata ventris allexit ingluvies, nullum adhibuit modum; et ita demum libidine actus est, ut brutorum omnium insaniam excesserit. Per pecora autem in universum omnia in- telligit animantia. VERS. 14. Hæc via eorum scandalum ipsis. Hæc, inquit, similitudo, qua pecorum ac brutorum de- sideria et mores referunt, magno illis impedi- mento est, et damno ad profectum virtutis. Et post hæc in ore suo complacebunt. Et post- quam perverse agendo similes facti sunt pecoribu«, illud etiam mali addiderunt, at proprio ore de commissis a se delictis glorientur. Hoc enim siki vult, quod ait: In ore suo conplacebant, quod certe graviori damnatione dignum est, cum noa ipsi solum mala agant, sed proprio etiam sermome ea prædicent et extollant. VERS. 45. Sicut oves in inferno posuit. Caeterum Deus illos ut oves in infernum intrusit, cum scilicet irrationales facti sint, et sibi ipsis auxilio esse non possint. Vel, oves ideo eos appellavit, tanquam cruciatui ac neci expositos. Mors pascet eos. Cum oves dixerit, addidit, quinamn esset futurus pastor, similitudinem scu translationem servans; per mortem autem sup- plicium intelligit. Numquam enim a pænis absol- ventur, qui ita mortui sunt. Pascet autem eos, hoc est, eos castigabit. Illud autem scire oportet, quod ℗ per animæ mortem et per animæ perditionem so- let Scriptura supplicia ac pœnas animæ significare. Et dominabuntur eorum recti in matutino. In ma- 'tutino dicit pro, cito. Dominabuntur autem, hoc est, potentiores erunt. Sensus est igitur, quod qui recte vixerint, et virtute præstiterint, cito illis erunt potentiores : heque illic tantum, ubi virtutis laurea reposita est, sed in hac etiam vita. Quia et a di vino protegentur auxilio, et summo honore con- spicui illis etiam videbuntur, a quorum perversitate superari non potuerunt. Exemplo tibi sit beatus Joseph, qui cum in servitute esset, impulica do- mina potentior factus est et gloriosior. Et auxilium corum veterascet in Inferno. Veteras-
5β And the trepidation of death has fallen upon me. How is that elsewhere he says, I shall not be afraid of ten thousands of people who join in attacking me from every side, and many such things, whereas now he openly confesses to being afraid? It is because when he would feel divine assistance he would take courage, but when by divine design he would be abandoned in order for his patient endurance and his steadfastness in making entreaty to God to appear, then he would be overcome with anxiety and would not conceal his fear.
α Φόβος καὶ τρόμος ἦλθεν ἐπ’ ἐμέ. Tὸ αὐτὸ πάλιν φησὶν, ἐμφαίνων τὴν ἐπίτασιν τῆς δειλίας· δειλία μὲν γὰρ αὐξηθεῖσα, γίνεται φόβος· οὗτος δὲ πάλιν ἐπιταθεὶς, γίνεται τρόμος.δέον μὴ τοῦ ὀνόματος, ἀλλὰ τῆς ψυχῆς ποιήσασθαι Α ἐπιμέλειαν Καὶ ἄνθρωπος ἐν τιμῇ ὢν, οὐ συνῆκεν. Ἐν τιμῇ ὤν, οἷα μόνος κατ' εἰκόνα Θεοῦ δημιουργηθείς, οὐ συνῆκε τὸ οἰκεῖον ἀξίωμα, ἀλλ' ἀφεὶς μιμεῖσθαι τὸ ἀρχέτυπον, ὅρα τί πεποίηκε. Παρασυνεβλήθη τοῖς κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις, καὶ ὡμοιώθη αὐτοῖς. Παρασυνεβλήθη, ἀντὶ τοῦ, συνετάγη· λόγῳ γὰρ τιμηθείς, καὶ τούτῳ τῶν ἀλή των ἄρχειν κελευσθείς, συνέταξεν ἑαυτὸν τοῖς κτή νεσιν, ὅσον εἰς ἀλογίαν, οἷα μή λογιζόμενος τὰ οὐ- ράνια, ἀλλὰ περὶ μόνα τὰ γεηρὰ στρεφόμενος, καὶ δίκην ἀλόγων ἐπὶ τὰ πάθη φερόμενος, ἐσάκις ἂν ἡ ἐπιθυμία, ἢ θυμὸς κινήσῃ, καὶ τὸ τῆς σαρκὸς ἡδὺ πάσι τρόποις μεταδιώκων. Κτήνη δὲ ἁπλῶς πάντα καλεῖ τὰ ἄλογα. πε. Αὕτη ἡ ὁδὸς αὐτῶν, σκάνδαλον αὐτοῖς. Η πρὸς τὰ κτήνη ὁμοίωσις ἐμπόδιον αὐτοῖς, καὶ βλάβη μεγάλη. Καὶ μετὰ ταῦτα ἐν τῷ στόματι αὐτῶν εὐδοκή. σουσι. Καὶ μεθὸ ὁμοιοῦνται τοῖς κτήνεσιν οἱ τοιοῦ τοι, πράξαντες τὰ φαῦλα, καὶ διὰ στόματος ἀρε σθήσονται τοῖς πεπραγμένοις· τοῦτο γὰρ τὸ Εὐδο κήσουσιν ἐνταῦθα σημαίνει· δ καὶ μᾶλλον κατηγο- ρίας ἄξιον, ὅτι οὐ μόνον πράττουσι τὸ κακὸν, ἀλλὰ καὶ λόγῳ τοῦτο σεμνύνουσιν, Ως πρόβατα ἐν ᾅδῃ ἔθετο. Λοιπὸν ὁ Θεὸς τοὺς τοιούτους ἔθετο ἐν ᾅδῃ, ὡς πρόβατα, τουτέστιν, ὡς ἀλόγους γενομένους, ἢ ὡς μή δυναμένους ἑαυτοῖς βοηθῆσαι, ἡ προχείρους εἰς σφαγήν. Θάνατος ποιμανεῖ αὐτούς. Πρόβατα εἰπὼν, προστέθεικε καὶ ποιμένα, φυλάξας τὴν τοῦ λόγου τροπήν. Θάνατον δὲ λέγει, τὴν τιμωρίαν· οὐδὲ γὰρ ἀναιρεθέντες, τῆς τιμωρίας ἀπαλλαγήσονται· Ποι· μανεῖ δὲ, ἀντὶ τοῦ, ῥυθμίσει· χρὴ δὲ γινώσκειν, ὡς εξωθεν ή Γραφή θάνατον ψυχῆς καὶ ἀπώλειαν χῆς, τὴν τιμωρίαν λέγειν. Καὶ κατακυριεύσουσιν αὐτῶν οἱ εὐθεῖς τῷ πρωί. Τῷ πρωΐ μὲν, ἀντὶ, ταχέως· Κατακυριεύ- σουσι δὲ, ἀντὶ τοῦ, Κρείττους ἔσονται. Λέγει δὲ, ὅτι ὀρθῶς βιοῦντες οἱ ἐνάρετοι, ταχέως κρείττους τῶν τοιούτων ἔσονται, καίτοι πένητες ὄντες· καὶ οὐκ ἐκεῖ μόνον, ἔνθα οἱ στέφανοι, ἀλλὰ κἀνταῦθα σκεπόμενοι παρὰ Θεοῦ, καὶ τιμώμενοι παρὰ ἀνθρώπων, καὶ μὴ ἡττώμενοι τῆς πονηρίας αὐτῶν. Ὅρα γὰρ τὸν Ἰωσήφ, ὃς ἐν δουλεία ὤν, κρείττων γέγονε τῆς αὐ τοῦ δεσποίνης. Καὶ ἡ βοήθεια αὐτῶν παλαιωθήσεται ἐν τῷ COMMENT IN PSALMOS. eos magis oportuisset non inanium nominum, sed 'animarum suarum fuisse sollicitos. B VERS. 13. Et homo, cum in honore esset, non intelle- - Cum esset homo in honore veluti qui solus ad Dei imaginem creatus sit,non intellexit quanta insignitus fuerit gloria, sed illud negligens æmulari exemplar,ad cujus imaginem factus fu-rat, quorsum abierit specta, Comparatus est pecoribus insipientibus, et similis facius est illis. Comparatus est, hoc est, Cullo- catus cum illis. Nam cum ratione a Deo donatus esset, imperatumque ei fuisset ut rationis sceptro usus brutis omnibus dominaretur, ipse abjectis proprii regni insignibus sese inter pecora consti- tuit. Nam et considerationem omnem de rebus cœlestibus animo exuit, et irrationabilem animæ partem sibi dominam statuens, circa vilia ac terrena versa'us, brutorum instar, cupiditates sectatus est; et sive ira impulit, belluino furori paruit; sive Immoderata ventris allexit ingluvies, nullum adhibuit modum; et ita demum libidine actus est, ut brutorum omnium insaniam excesserit. Per pecora autem in universum omnia in- telligit animantia. VERS. 14. Hæc via eorum scandalum ipsis. Hæc, inquit, similitudo, qua pecorum ac brutorum de- sideria et mores referunt, magno illis impedi- mento est, et damno ad profectum virtutis. Et post hæc in ore suo complacebunt. Et post- quam perverse agendo similes facti sunt pecoribu«, illud etiam mali addiderunt, at proprio ore de commissis a se delictis glorientur. Hoc enim siki vult, quod ait: In ore suo conplacebant, quod certe graviori damnatione dignum est, cum noa ipsi solum mala agant, sed proprio etiam sermome ea prædicent et extollant. VERS. 45. Sicut oves in inferno posuit. Caeterum Deus illos ut oves in infernum intrusit, cum scilicet irrationales facti sint, et sibi ipsis auxilio esse non possint. Vel, oves ideo eos appellavit, tanquam cruciatui ac neci expositos. Mors pascet eos. Cum oves dixerit, addidit, quinamn esset futurus pastor, similitudinem scu translationem servans; per mortem autem sup- plicium intelligit. Numquam enim a pænis absol- ventur, qui ita mortui sunt. Pascet autem eos, hoc est, eos castigabit. Illud autem scire oportet, quod ℗ per animæ mortem et per animæ perditionem so- let Scriptura supplicia ac pœnas animæ significare. Et dominabuntur eorum recti in matutino. In ma- 'tutino dicit pro, cito. Dominabuntur autem, hoc est, potentiores erunt. Sensus est igitur, quod qui recte vixerint, et virtute præstiterint, cito illis erunt potentiores : heque illic tantum, ubi virtutis laurea reposita est, sed in hac etiam vita. Quia et a di vino protegentur auxilio, et summo honore con- spicui illis etiam videbuntur, a quorum perversitate superari non potuerunt. Exemplo tibi sit beatus Joseph, qui cum in servitute esset, impulica do- mina potentior factus est et gloriosior. Et auxilium corum veterascet in Inferno. Veteras-
6α Fear and trembling have come upon me. He says the same again, showing the intensity of his trepidation, for trepidation when increased becomes fear, and when fear is intensified it becomes trembling.
PG 128:577β Καὶ ἐκάλυψέ με σκότος. Tὸ τῆς ἀθυμίας καὶ λύπης· αὗται γὰρ διαφερόντως σκοτίζουσι, συγχέουσαι τὴν ψυχήν. β δειλιᾶν MPCB : δειλίαν SFV.
6β And darkness has covered me. The darkness of despondency and grief, for these darken pre-eminently, confusing the soul.
7 Καὶ εἶπα, Τίς δώσει μοι πτέρυγας ὡσεὶ περιστερᾶς, καὶ πετασθήσομαι καὶ καταπαύσω; Περιστερᾶς ἐζήτησε πτέρυγας, ὅτι ὀξέως πέταται, καὶ ὅτι ἥμερον τὸ ζῷον τοῦτο καὶ ἀπόνηρον, ὡς καὶ αὐτός. Καὶ πετασθήσομαι, φησὶν, εἰς τόπους ἀσφαλεῖς, καὶ καταπαύσω ἀπὸ τῶν συνεχῶν φόβων καὶ πόνων. 8 ᾽Ιδοὺ ἐμάκρυνα φυ | γαδεύων, καὶ ηὐλίσθην ἐν τῇ ἐρήμῳ. Φυγαδεύων, ἀντὶ τοῦ, φεύγων. 9 Προσεδεχόμην τὸν Θεὸν, τὸν σῴζοντά με ἀπὸ ὀλιγοψυχίας καὶ ἀπὸ καταιγίδος. Ἐν τῇ ἐρήμῳ αὐλιζόμενος, οὐδένα ἕτερον ἄχρι καὶ νῦν ἐξεδεχόμην βοηθὸν ἢ μόνον σὲ τὸν Θεόν. Καταιγίδα δὲ λέγει, τὴν σφοδρότητα καὶ ζάλην τῶν πειρασμῶν. α Καταπόντισον, Κύριε, καὶ καταδίελε τὰς γλώσσας αὐτῶν. Tὸ ἑξῆς, κατὰ τῶν ᾽Ιουδαίων καὶ περὶ τοῦ Χριστοῦ. Καταπόντισον, φησὶν, ὦ Κύριε, τὰς γλώσσας αὐτῶν, τὰς βλασφημούσας τὸν σὸν Υἱὸν, τουτέστι, βύθισον, ἐναποπνίξας τῷ βάθει τοῦ στόματος· καὶ καταδίελε αὐτὰς, ποιήσας ἀσυμφώνους ἀλλήλαις, ὡς μηκέτι δύνασθαι συσκέπτεσθαι κατὰ τοῦ Σωτῆρος, ἃ δὴ καὶ πεπόνθασιν ὕστερον, διαφθαρέντες ὑπὸ ῾Ρωμαίων. β Ὅτι εἶδον ἀνομίαν καὶ ἀντιλογίαν ἐν τῇ πόλει. Διότι, φησὶν, εἶδον τοῖς προφητικοῖς ὀφθαλμοῖς ἐν τῇ πόλει ᾽Ιερουσαλὴμ, ἀνομίαν μὲν, ὅτι παρανόμως ἐζήτουν ἀνελεῖν τὸν χορηγὸν τῆς ζωῆς, ἀντιλογίαν δὲ, ὅτι ἀντέλεγον αὐτῷ, διδάσκοντι τὰ σωτήρια. α Ἡμέρας καὶ νυκτὸς κυκλώσει αὐτὴν ἐπὶ τὰ τείχη αὐτῆς. Ἡμέρας καὶ νυκτὸς, ἀντὶ τοῦ, ἐπὶ πολὺ συνέξει αὐτὴν ἡ ἀνομία, εἴτουν παρανομία, μέχρι καὶ τῶν τειχῶν αὐτῆς, τουτέστιν, ὅλην τὴν πόλιν. Τοιοῦτοι γὰρ οἱ ᾽Ιουδαῖοι καὶ μετὰ τὴν ἀναίρεσιν τοῦ Χριστοῦ μεμενήκασιν, ἄχρις ἂν ἐπιστρατευσάντων αὐτοῖς ῾Ρωμαίων, πανωλεθρίᾳ διεφθάρησαν. β Καὶ ἀνομία καὶ κόπος ἐν μέσῳ αὐτῆς καὶ ἀδικία. Πάλιν ἐπαναλαμβάνει τὴν ἀνομίαν, ἐπιμονώτερον διασύρων αὐτοὺς, ὅτι κατὰ 7 Add. [MPF in marg.]: Εἴτε ὡς τὸ πνεῦμα σκιαγραφούσας, ᾧ μόνῳ τὰ δεινὰ φεύγομεν. α βάθει MSCBFV : βυθῷ P. β χορηγόν MSCBF : ἀρχηγόν PV.
7 And I said, ‘Who will give me wings like a dove, and I shall fly and find rest?’ He asked for the wings of a dove, because it flies swiftly and because this creature is tame and harmless, as was he. And I shall fly, he says, to safe places, and I shall find rest from my constant fears and pains. 8 See, I have gone far setting to flight, and have encamped in the wilderness. ‘Setting to flight’, in the sense of, ‘fleeing’. 9 I would wait for God who saves me from faint-heartedness and sudden tempest. When camping in the wilderness, I would even till now expect none other except you God alone. ‘Sudden tempest’ is what he calls the violent force and driving storm of trials. 10α Drown, O Lord, and utterly divide their tongues. The rest is against the Jews and about Christ. Drown, O Lord, their tongues, which utter blasphemies against your Son, that is, sink them without trace, having drowned them in the depths of the mouth, and utterly divide them, having made them disagree with one another, so as no longer being able to conspire against the Saviour, which things indeed they suffered later, having been destroyed by the Romans. 10β For I have seen lawlessness and gainsaying in the city. Because, he says, I have seen in the city of Jerusalem with my prophetic eyes, lawlessness on the one hand, for contrary to the the law they were seeking to slay the bestower of life, and gainsaying on the other hand, for they would contradict him when he was teaching about salvation. 11α Day and night it will encircle her up to her walls. ‘Day and night’, in the sense of, the lawlessness, namely the transgression of the law, will press in on her greatly, even up to her walls, that is, on the entire city. For the Jews remained such even after the slaying of Christ, until the time the Romans having undertaken an expedition against them would utterly destroy them. 11β And lawlessness and oppressive drudgery are in her midst and injustice. He repeats the mention of lawlessness once again, disparaging them even more insist- 7: Or as with the wings figuring the Spirit in which alone we escape dread dangers.
νόμον ζῆν αὐχοῦντες, παρηνόμουν ἀεί. Εἰπὼν δὲ, ὅτι περιλάβῃ αὐτὴν ἄχρι καὶ τῶν τειχῶν ἡ παρανομία, διδάσκει ὅτι οὐδὲ τοῦ μέσου τῆς πόλεως ἀφέξεται, ἀλλ’ ἐν μέσῳ αὐτῆς ἔσται παρανομία μὲν, ἐν ταῖς κρίσεσι, κόπος δὲ, ἐν ταῖς κατὰ τῶν ἀναιτίων μηχαναῖς καὶ σκευαῖς, ἀδικία δὲ, ἐν ταῖς πλεονεξίαις.
ently, for while boasting of living in accordance with the law they would transgress the law constantly. Having said that lawlessness will surround the city up to her very walls, he teaches that it will not be absent from within the city either, but in the midst of her there will be lawlessness in the judgements of the courts and oppressive drudgery in the contrivances and ploys against the innocent and injustice in the graspings of greed.
12 Καὶ οὐκ ἐξέλιπεν ἐκ τῶν πλατειῶν αὐτῆς τόκος καὶ δόλος. Ἐν πάσῃ πόλει, καὶ πλατεῖαί εἰσιν ὁδοὶ, καὶ στενωποί· καὶ πλατεῖαι μὲν, αἱ πρὸς ἅμαξαν, ἃς λέγομεν ἡμεῖς ἐξαέρους· στενωποὶ δὲ, αἱ τῶν ἐμβόλων. Τὰς πλατείας οὖν ἔλαβεν ἐνταῦθα, διότι ἐν ταῖς πλατείαις ἦσαν αἱ ἀγοραὶ καὶ τὰ συμβόλαια. Τόκους μὲν οὖν εἶπεν, ὅτι καὶ ἐτόκιζον λανθάνοντες, τοῦτο τοῦ νόμου κωλύοντος· δόλον δὲ, διὰ τὰς ἐν τοῖς συναλλάγμασιν ἀπάτας, ἢ καὶ τὰς ἄλλας ἐπιβουλάς. Οὕτω πᾶσαν αὐτοῖς κακίαν προσεμαρτύρησεν.
12 And usury and fraud have not left her broadways. In every city there are wide roads and narrow lanes. The broadways are roads for wagons (we call them ‘open air’ roads), while the lanes are the roads for entrance porticos. He referred to the broadways here because markets and commercial transactions were in the broadways. He mentioned ‘usury’ because they would surreptitiously charge interest since it was pro- hibited by the law and ‘fraud’ on account of dishonest dealings in transactions or other acts of deception. Thus he ascribed to them every kind of evil.
PG 128:57913 Ὅτι εἰ ὁ ἐχθρὸς ὠνείδισέ με, ὑπήνεγκα ἂν, καὶ εἰ ὁ μισῶν με ἐπ’ ἐμὲ ἐμεγαλοῤῥημόνησεν, ἐκρύβην ἂν ἀπ’ αὐτοῦ. Tὰ ἐντεῦθεν, προσώπῳ τοῦ Χριστοῦ λέγονται κατὰ τοῦ ᾽Ιούδα. Tὸ μὲν οὖν, ὠνείδισεν, ἀντὶ τοῦ, ἐξουδένωσε καὶ διέβαλεν εἴληπται· τὸ δὲ, ἐμεγαλοῤῥημόνησεν, ἀντὶ τοῦ, ἠναισχύντησε καὶ ἠπείλησε. Καὶ ἄμφω γὰρ ἐκεῖνος πεποίηκε· διεκωμῴδησε γὰρ αὐτὸν παρὰ τοῖς ᾽Ιουδαίοις, καὶ ἠπείλησε παραδοῦναι εἰς θάνατον. Tὸ δὲ, ὅτι, προκαταρκτικὸς ἂν εἴη σύνδεσμος, ὃν λέγουσι καὶ διηγηματικόν.Παλαιωθήσεται, ἀντὶ τοῦ, ἄχρηστος ἔσται, τουτέστιν, οὐκ ἔσται. Τὸ μὲν γὰρ παλαιόν, ἄχρηστον· τὸ δ' ἄχρηστον, ἤδη μὴ ἔν. Εθάρες σαν, φησί, τῇ βοηθείᾳ τοῦ πλούτου καὶ τῶν φίλων, ἥτις ἐν τῷ ᾅδῃ οὐ χρησιμεύσει, διότι οὐκ ἔστι συν- διαβαίνουσα. Εκ τῆς δόξης αὐτῶν ἐξώσθησαν. Καὶ οὐ ταῦτα πεπόνθασιν ἑλέμενοι τὴν ἀλογίαν, ἀλλὰ καὶ τὴν δόξαν ἀπώλεσαν, δι᾿ ἣν ἄρα καὶ ἀπώλοντο. Ἐσπούδασαν μὲν γὰρ μνήμην ἐπαίνου καταλιπεῖν ἑαυτοῖς· ἀπέβαλον δὲ καὶ ταύτην, ἢ ἀμαυρωθεῖσαν, ἢ καὶ εἰς ψόγον ἀντιπεριχωρήσασαν. Πλὴν ὁ Θεὸς λυτρώσεται την ψυχήν μου ἐκ χειρὸς ᾅδου, ὅταν λαμβάνῃ με. Προφητεία τοῦτο· περί τε τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Θεοῦ, καὶ τῆς ελευθερίας τῶν ἐν ᾅδῃ ψυχῶν. Λυτρώσεται, φησί, τὴν ψυχήν μου, ὅταν λαμβάνη με οἶκον ἑαυτῷ διὰ τῆς ἐνανθρωπήσεως. Μὴ φοβοῦ, ὅταν πλουτήσῃ ἄνθρωπος, ἢ ὅταν πληθυνθῇ ἡ δόξα τοῦ οἴκου αὐτοῦ, ὅτι οὐκ ἐν τῷ ἀποθνήσκειν αὐτὸν λήψεται τὰ πάντα, οὐδὲ συγκαταβήσεται αὐτῷ ἡ δόξα αὐτοῦ. ῎Ανθρωπου ἐνταῦθα λέγει, τὸν ἄδικον. Μὴ πτοηθῇς, φησίν, ὡς μὴ ἐφορῶντος τοῦ Θεοῦ τὰ ἀνθρώπινά· οὐδὲν γὰρ τούτων συγκαταβήσεται αὐτῷ εἰς ᾅδην, ἀλλὰ γυμνός πάνε των ἀπελεύσεται. Δόξαν δὲ εἰπὼν, λέγει τὴν μεγα- λωσύνην, τὸν ὄγκον, τὴν περιφάνειαν. (78) Η δόξα τοῦ οἴκου αὐτοῦ· δόξα μὲν οἶκον, στοα!, περί- πατοι, χρυσοῦς δροφος, ἔδαφος, ζῶα ψηφῖσι διηνθε σμένα, λειμώνες, παράδεισοι, ἀνδραπόδων ἀγέλαι, πολυτελῆ ἔπιπλα, καὶ σκεύη, καὶ εἴ τι τοιοῦτον δόξα δὲ σώματος μὲν ἀνθρώπου, ῥώμη, καὶ κάλλος, καὶ μέγεθος, καὶ τὰ τοιαῦτα· δόξα δὲ ψυχῆς, μέσ νον ἡ ἀρετή· λοιπὸν οὖν τό - Πᾶσα δόξα ἀνθρώπου, ὡς χόρτος, ἢ ὡς ἄνθος χόρτου, περὶ τῆς σωματικῆς νοοῦμεν εἰρῆσθαι δόξης. ζωή· τελευτήσαντος δὲ, τἀναντία πείσεται. "Οτι ἡ ψυχὴ αὐτοῦ ἐν τῇ ζωῇ αὐτοῦ εὐλογηθή σεται. Καὶ γὰρ αὐτὸς ἕως ἂν ζῇ, μακαρίσεται, εὐφημούμενος παρὰ τῶν ἀγνοούντων, τίς ἡ μακαρία Ἐξομολογήσεταί σοι, ὅταν ἀγαθύνῃς αὐτῷ. Πρὸς τὸν πένητα ὁ λόγος, ὅτι Οταν ἀγαθὰ, τουτέστιν, εὐάρεστα ποιήσῃς αὐτῷ, τότε μόνον εὐχαριστήσει σοι· τὸ δὲ ἑξῆς, καταφρονήσει, καὶ ὑπερόψεται, εἰ καὶ κατορθώσεις ἅπασαν ἀρετήν. Η καὶ πρὸς τὸν Θεὸν εἴρηται ταῦτα, ὅτι Οταν ἀγαθοποιήσῃς αὐτῷ, εὐχα ριστήσει· ὅταν δὲ συντύχῃ λύπαις, βλασφημήσει ὁ δὲ δίκαιος εὐλογήσει τὸν Κύριον ἐν παντὶ καιρῷ. - EUTHYMII ZIGABENI cet, hoc est, Prorsus fiet inutile. Nam quod ve- A äồn. tustum est, inutile esse censetur : quod autem utile non est, quasi jam non sit, abjicitur. Confi- debant illi, inquit, in divitiarum atque amicorum copia : quæ in inferno aut nulla aut inutilis erit. Illic enim huiusmodi non admittuntur au- xilia. A gloria sua expulsi sunt.- Non hæc tantum eis acciderunt, quia brutis se similes reddidere, ve- rum et propriam amiserunt gloriam, ob quam ipsi periere. Summo enim studio tenebantur, ut me- moriam sibi laudis pararent. Neque modo hane amiserunt, sed et insuper ignominia tantum ac probris celebrem illam reliquerunt. VERS. 16. Verumtamen Deus redimet animam meam de manu inſerni, cum acceperit me. Hæc de Chris i Incarnatione prædicta sunt et de animarum liberatione, quæ tunc in iuferuo erant. Redimet, inquit, animam meam, quando per incarnationem me sibi in domicilium acceperit. VERS. 17, 18. Ne timueris cum dives factus (ue- vit homo, aut cum multiplicata fuerit gloria domus ejus, quoniam, cum interierit, non sumet omnia, ne- que descendet cum eo gloria ejus. De injusto ho- mine sermonem habet [tametsi simpliciter de ho. wine loqui videatur]. Ne formides, inquit, aut cogites quod humana Deus non aspiciat. Nihil enim eorum descendet cum illo in Infernum: sed nudus abibit relictis omnibus. Gloriam autem do- mus, magnificentiam seu fastum appellat et vivendi superbiam. Vel aliter : Gloria domus ipsius, do- mus sunt ornamenta, ut porticus, deambulationes, aurata tecta, pavimentum, animalia illic lapillis distincta, prata, horti, servorum greges, sumptuosa supellex, et vasa, aut si quid aliud ejusmodi est. Goris autem corporis, fortitudo est, pulchritudo, et proceritas. Gloria vero animæ, sola virtus. Re- stat igitur, ut verba illa Prophet : Omnis gloria hominis, sicut herba, vel sicut flos herba, de corpo- ris gloria dicta esse intelligantur. B C VERS. 19. Quoniam anima ejus in vita ipsius benedicetur. Ipse enim dum vixerit beatus dicetur, et laudabitur ab iis, qui ignorant, quænam sit vera vit beatitudo. Nam ubi mortuus fuerit, contraria D prorsus patietur. Confitebitur tibi cum bene feceris ei. Verba hæc ad pauperem dicta sunt. Ubi, inquit, bona, hoc est, grata ei feceris, tunc tantum tibi aget gratias. Nain postmodum despiciet atque contemnet, tam- etsi in omni virtutum genere profeceris. Dicere eliam possumus, quod hæc verba per Prophetam ad Deum de injusto homine dicta sint, ac si dice - ret : Quoties pravo huic homini beneficium aliquod contuleris, tunc gratias tibi aget: verum si quæ illi calamitates obvenerint, ad blasphemias et ma- ledicta confugiet : non sic autein justus, sed benedicet Dominum in omni tempore. Variæ lectiones. • (78) Dec usque ad Commentarii finem in alio Cod. desiderantur,
13 For if an enemy had reviled me I could have borne it, and if someone who hates me had raised his voice against me, I would have hidden from him. From here onwards the words are spoken in the person of Christ against Judas. ‘Reviled’ is taken in the sense of, disparaged and slandered, and ‘raised his voice against me’, in the sense of, ‘treated shamelessly’ and ‘threatened’. And indeed Judas did both, for he mocked him with the Jews and threatened to deliver him up to death. The ‘for’ may be understood as an introductory conjunction, which they also call a ‘nar- rative’ conjunction.
14 Σὺ δὲ, ἄνθρωπε ἰσόψυχε, ἡγεμών μου καὶ γνωστέ μου. Ἀπὸ κοινοῦ ληπτέον τὸ, ὠνείδισας. Κεῖται δὲ τὸ μὲν, ἰσόψυχε, ἀντὶ τοῦ, φίλε. Ἡγεμόνα δὲ αὐτοῦ, αὐτὸν εἶπε, διότι καὶ αὐτὸς μετὰ τῶν ἄλλων μαθητῶν ἡγεμὼν ἐχειροτονήθη τῶν πιστευόντων· Καταστήσεις γὰρ, φησὶν, αὐτοὺς ἄρχοντας ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν. Γνωστέ μου δὲ, ἀντὶ τοῦ, ἐγνωσμένε, | γνησιώτατέ μου.Παλαιωθήσεται, ἀντὶ τοῦ, ἄχρηστος ἔσται, τουτέστιν, οὐκ ἔσται. Τὸ μὲν γὰρ παλαιόν, ἄχρηστον· τὸ δ' ἄχρηστον, ἤδη μὴ ἔν. Εθάρες σαν, φησί, τῇ βοηθείᾳ τοῦ πλούτου καὶ τῶν φίλων, ἥτις ἐν τῷ ᾅδῃ οὐ χρησιμεύσει, διότι οὐκ ἔστι συν- διαβαίνουσα. Εκ τῆς δόξης αὐτῶν ἐξώσθησαν. Καὶ οὐ ταῦτα πεπόνθασιν ἑλέμενοι τὴν ἀλογίαν, ἀλλὰ καὶ τὴν δόξαν ἀπώλεσαν, δι᾿ ἣν ἄρα καὶ ἀπώλοντο. Ἐσπούδασαν μὲν γὰρ μνήμην ἐπαίνου καταλιπεῖν ἑαυτοῖς· ἀπέβαλον δὲ καὶ ταύτην, ἢ ἀμαυρωθεῖσαν, ἢ καὶ εἰς ψόγον ἀντιπεριχωρήσασαν. Πλὴν ὁ Θεὸς λυτρώσεται την ψυχήν μου ἐκ χειρὸς ᾅδου, ὅταν λαμβάνῃ με. Προφητεία τοῦτο· περί τε τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Θεοῦ, καὶ τῆς ελευθερίας τῶν ἐν ᾅδῃ ψυχῶν. Λυτρώσεται, φησί, τὴν ψυχήν μου, ὅταν λαμβάνη με οἶκον ἑαυτῷ διὰ τῆς ἐνανθρωπήσεως. Μὴ φοβοῦ, ὅταν πλουτήσῃ ἄνθρωπος, ἢ ὅταν πληθυνθῇ ἡ δόξα τοῦ οἴκου αὐτοῦ, ὅτι οὐκ ἐν τῷ ἀποθνήσκειν αὐτὸν λήψεται τὰ πάντα, οὐδὲ συγκαταβήσεται αὐτῷ ἡ δόξα αὐτοῦ. ῎Ανθρωπου ἐνταῦθα λέγει, τὸν ἄδικον. Μὴ πτοηθῇς, φησίν, ὡς μὴ ἐφορῶντος τοῦ Θεοῦ τὰ ἀνθρώπινά· οὐδὲν γὰρ τούτων συγκαταβήσεται αὐτῷ εἰς ᾅδην, ἀλλὰ γυμνός πάνε των ἀπελεύσεται. Δόξαν δὲ εἰπὼν, λέγει τὴν μεγα- λωσύνην, τὸν ὄγκον, τὴν περιφάνειαν. (78) Η δόξα τοῦ οἴκου αὐτοῦ· δόξα μὲν οἶκον, στοα!, περί- πατοι, χρυσοῦς δροφος, ἔδαφος, ζῶα ψηφῖσι διηνθε σμένα, λειμώνες, παράδεισοι, ἀνδραπόδων ἀγέλαι, πολυτελῆ ἔπιπλα, καὶ σκεύη, καὶ εἴ τι τοιοῦτον δόξα δὲ σώματος μὲν ἀνθρώπου, ῥώμη, καὶ κάλλος, καὶ μέγεθος, καὶ τὰ τοιαῦτα· δόξα δὲ ψυχῆς, μέσ νον ἡ ἀρετή· λοιπὸν οὖν τό - Πᾶσα δόξα ἀνθρώπου, ὡς χόρτος, ἢ ὡς ἄνθος χόρτου, περὶ τῆς σωματικῆς νοοῦμεν εἰρῆσθαι δόξης. ζωή· τελευτήσαντος δὲ, τἀναντία πείσεται. "Οτι ἡ ψυχὴ αὐτοῦ ἐν τῇ ζωῇ αὐτοῦ εὐλογηθή σεται. Καὶ γὰρ αὐτὸς ἕως ἂν ζῇ, μακαρίσεται, εὐφημούμενος παρὰ τῶν ἀγνοούντων, τίς ἡ μακαρία Ἐξομολογήσεταί σοι, ὅταν ἀγαθύνῃς αὐτῷ. Πρὸς τὸν πένητα ὁ λόγος, ὅτι Οταν ἀγαθὰ, τουτέστιν, εὐάρεστα ποιήσῃς αὐτῷ, τότε μόνον εὐχαριστήσει σοι· τὸ δὲ ἑξῆς, καταφρονήσει, καὶ ὑπερόψεται, εἰ καὶ κατορθώσεις ἅπασαν ἀρετήν. Η καὶ πρὸς τὸν Θεὸν εἴρηται ταῦτα, ὅτι Οταν ἀγαθοποιήσῃς αὐτῷ, εὐχα ριστήσει· ὅταν δὲ συντύχῃ λύπαις, βλασφημήσει ὁ δὲ δίκαιος εὐλογήσει τὸν Κύριον ἐν παντὶ καιρῷ. - EUTHYMII ZIGABENI cet, hoc est, Prorsus fiet inutile. Nam quod ve- A äồn. tustum est, inutile esse censetur : quod autem utile non est, quasi jam non sit, abjicitur. Confi- debant illi, inquit, in divitiarum atque amicorum copia : quæ in inferno aut nulla aut inutilis erit. Illic enim huiusmodi non admittuntur au- xilia. A gloria sua expulsi sunt.- Non hæc tantum eis acciderunt, quia brutis se similes reddidere, ve- rum et propriam amiserunt gloriam, ob quam ipsi periere. Summo enim studio tenebantur, ut me- moriam sibi laudis pararent. Neque modo hane amiserunt, sed et insuper ignominia tantum ac probris celebrem illam reliquerunt. VERS. 16. Verumtamen Deus redimet animam meam de manu inſerni, cum acceperit me. Hæc de Chris i Incarnatione prædicta sunt et de animarum liberatione, quæ tunc in iuferuo erant. Redimet, inquit, animam meam, quando per incarnationem me sibi in domicilium acceperit. VERS. 17, 18. Ne timueris cum dives factus (ue- vit homo, aut cum multiplicata fuerit gloria domus ejus, quoniam, cum interierit, non sumet omnia, ne- que descendet cum eo gloria ejus. De injusto ho- mine sermonem habet [tametsi simpliciter de ho. wine loqui videatur]. Ne formides, inquit, aut cogites quod humana Deus non aspiciat. Nihil enim eorum descendet cum illo in Infernum: sed nudus abibit relictis omnibus. Gloriam autem do- mus, magnificentiam seu fastum appellat et vivendi superbiam. Vel aliter : Gloria domus ipsius, do- mus sunt ornamenta, ut porticus, deambulationes, aurata tecta, pavimentum, animalia illic lapillis distincta, prata, horti, servorum greges, sumptuosa supellex, et vasa, aut si quid aliud ejusmodi est. Goris autem corporis, fortitudo est, pulchritudo, et proceritas. Gloria vero animæ, sola virtus. Re- stat igitur, ut verba illa Prophet : Omnis gloria hominis, sicut herba, vel sicut flos herba, de corpo- ris gloria dicta esse intelligantur. B C VERS. 19. Quoniam anima ejus in vita ipsius benedicetur. Ipse enim dum vixerit beatus dicetur, et laudabitur ab iis, qui ignorant, quænam sit vera vit beatitudo. Nam ubi mortuus fuerit, contraria D prorsus patietur. Confitebitur tibi cum bene feceris ei. Verba hæc ad pauperem dicta sunt. Ubi, inquit, bona, hoc est, grata ei feceris, tunc tantum tibi aget gratias. Nain postmodum despiciet atque contemnet, tam- etsi in omni virtutum genere profeceris. Dicere eliam possumus, quod hæc verba per Prophetam ad Deum de injusto homine dicta sint, ac si dice - ret : Quoties pravo huic homini beneficium aliquod contuleris, tunc gratias tibi aget: verum si quæ illi calamitates obvenerint, ad blasphemias et ma- ledicta confugiet : non sic autein justus, sed benedicet Dominum in omni tempore. Variæ lectiones. • (78) Dec usque ad Commentarii finem in alio Cod. desiderantur,
14 But you, O man of like soul, my leader and my familiar. ‘You reviled’ is to be understood here also. ‘Of like soul’ is used in the sense of, ‘friend’. He called him his ‘leader’ because he along with the other disciples had been ordained a leader of the believers, for it is written, You will establish them as rulers over all the earth, and ‘my familiar’, in the sense of, my well known friend, my very own.
α Ὃς ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἐγλύκανάς μοι ἐδέσματα. Ἐπὶ τὸ αὐτὸ μὲν, ἀντὶ τοῦ, σὺν ἐμοὶ ὤν· ἐγλύκανας δὲ, ἀντὶ τοῦ, ἐσκεύασας· πᾶν γὰρ βρῶμα σκευαζόμενον, ἡδύτερον γίνεται. Ἢ ἐδέσματα νοήσεις, τὴν διδασκαλίαν τοῦ κηρύγματος, ᾗ ἐτρέφοντο αἱ ψυχαὶ τῶν πιστευόντων· ταύτην δὲ καὶ ᾽Ιούδας ὡς ἀπόστολος ἐγλύκαινεν, εἴτουν εὐαπόδεκτον ἐποίει τῷ Χριστῷ.Παλαιωθήσεται, ἀντὶ τοῦ, ἄχρηστος ἔσται, τουτέστιν, οὐκ ἔσται. Τὸ μὲν γὰρ παλαιόν, ἄχρηστον· τὸ δ' ἄχρηστον, ἤδη μὴ ἔν. Εθάρες σαν, φησί, τῇ βοηθείᾳ τοῦ πλούτου καὶ τῶν φίλων, ἥτις ἐν τῷ ᾅδῃ οὐ χρησιμεύσει, διότι οὐκ ἔστι συν- διαβαίνουσα. Εκ τῆς δόξης αὐτῶν ἐξώσθησαν. Καὶ οὐ ταῦτα πεπόνθασιν ἑλέμενοι τὴν ἀλογίαν, ἀλλὰ καὶ τὴν δόξαν ἀπώλεσαν, δι᾿ ἣν ἄρα καὶ ἀπώλοντο. Ἐσπούδασαν μὲν γὰρ μνήμην ἐπαίνου καταλιπεῖν ἑαυτοῖς· ἀπέβαλον δὲ καὶ ταύτην, ἢ ἀμαυρωθεῖσαν, ἢ καὶ εἰς ψόγον ἀντιπεριχωρήσασαν. Πλὴν ὁ Θεὸς λυτρώσεται την ψυχήν μου ἐκ χειρὸς ᾅδου, ὅταν λαμβάνῃ με. Προφητεία τοῦτο· περί τε τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Θεοῦ, καὶ τῆς ελευθερίας τῶν ἐν ᾅδῃ ψυχῶν. Λυτρώσεται, φησί, τὴν ψυχήν μου, ὅταν λαμβάνη με οἶκον ἑαυτῷ διὰ τῆς ἐνανθρωπήσεως. Μὴ φοβοῦ, ὅταν πλουτήσῃ ἄνθρωπος, ἢ ὅταν πληθυνθῇ ἡ δόξα τοῦ οἴκου αὐτοῦ, ὅτι οὐκ ἐν τῷ ἀποθνήσκειν αὐτὸν λήψεται τὰ πάντα, οὐδὲ συγκαταβήσεται αὐτῷ ἡ δόξα αὐτοῦ. ῎Ανθρωπου ἐνταῦθα λέγει, τὸν ἄδικον. Μὴ πτοηθῇς, φησίν, ὡς μὴ ἐφορῶντος τοῦ Θεοῦ τὰ ἀνθρώπινά· οὐδὲν γὰρ τούτων συγκαταβήσεται αὐτῷ εἰς ᾅδην, ἀλλὰ γυμνός πάνε των ἀπελεύσεται. Δόξαν δὲ εἰπὼν, λέγει τὴν μεγα- λωσύνην, τὸν ὄγκον, τὴν περιφάνειαν. (78) Η δόξα τοῦ οἴκου αὐτοῦ· δόξα μὲν οἶκον, στοα!, περί- πατοι, χρυσοῦς δροφος, ἔδαφος, ζῶα ψηφῖσι διηνθε σμένα, λειμώνες, παράδεισοι, ἀνδραπόδων ἀγέλαι, πολυτελῆ ἔπιπλα, καὶ σκεύη, καὶ εἴ τι τοιοῦτον δόξα δὲ σώματος μὲν ἀνθρώπου, ῥώμη, καὶ κάλλος, καὶ μέγεθος, καὶ τὰ τοιαῦτα· δόξα δὲ ψυχῆς, μέσ νον ἡ ἀρετή· λοιπὸν οὖν τό - Πᾶσα δόξα ἀνθρώπου, ὡς χόρτος, ἢ ὡς ἄνθος χόρτου, περὶ τῆς σωματικῆς νοοῦμεν εἰρῆσθαι δόξης. ζωή· τελευτήσαντος δὲ, τἀναντία πείσεται. "Οτι ἡ ψυχὴ αὐτοῦ ἐν τῇ ζωῇ αὐτοῦ εὐλογηθή σεται. Καὶ γὰρ αὐτὸς ἕως ἂν ζῇ, μακαρίσεται, εὐφημούμενος παρὰ τῶν ἀγνοούντων, τίς ἡ μακαρία Ἐξομολογήσεταί σοι, ὅταν ἀγαθύνῃς αὐτῷ. Πρὸς τὸν πένητα ὁ λόγος, ὅτι Οταν ἀγαθὰ, τουτέστιν, εὐάρεστα ποιήσῃς αὐτῷ, τότε μόνον εὐχαριστήσει σοι· τὸ δὲ ἑξῆς, καταφρονήσει, καὶ ὑπερόψεται, εἰ καὶ κατορθώσεις ἅπασαν ἀρετήν. Η καὶ πρὸς τὸν Θεὸν εἴρηται ταῦτα, ὅτι Οταν ἀγαθοποιήσῃς αὐτῷ, εὐχα ριστήσει· ὅταν δὲ συντύχῃ λύπαις, βλασφημήσει ὁ δὲ δίκαιος εὐλογήσει τὸν Κύριον ἐν παντὶ καιρῷ. - EUTHYMII ZIGABENI cet, hoc est, Prorsus fiet inutile. Nam quod ve- A äồn. tustum est, inutile esse censetur : quod autem utile non est, quasi jam non sit, abjicitur. Confi- debant illi, inquit, in divitiarum atque amicorum copia : quæ in inferno aut nulla aut inutilis erit. Illic enim huiusmodi non admittuntur au- xilia. A gloria sua expulsi sunt.- Non hæc tantum eis acciderunt, quia brutis se similes reddidere, ve- rum et propriam amiserunt gloriam, ob quam ipsi periere. Summo enim studio tenebantur, ut me- moriam sibi laudis pararent. Neque modo hane amiserunt, sed et insuper ignominia tantum ac probris celebrem illam reliquerunt. VERS. 16. Verumtamen Deus redimet animam meam de manu inſerni, cum acceperit me. Hæc de Chris i Incarnatione prædicta sunt et de animarum liberatione, quæ tunc in iuferuo erant. Redimet, inquit, animam meam, quando per incarnationem me sibi in domicilium acceperit. VERS. 17, 18. Ne timueris cum dives factus (ue- vit homo, aut cum multiplicata fuerit gloria domus ejus, quoniam, cum interierit, non sumet omnia, ne- que descendet cum eo gloria ejus. De injusto ho- mine sermonem habet [tametsi simpliciter de ho. wine loqui videatur]. Ne formides, inquit, aut cogites quod humana Deus non aspiciat. Nihil enim eorum descendet cum illo in Infernum: sed nudus abibit relictis omnibus. Gloriam autem do- mus, magnificentiam seu fastum appellat et vivendi superbiam. Vel aliter : Gloria domus ipsius, do- mus sunt ornamenta, ut porticus, deambulationes, aurata tecta, pavimentum, animalia illic lapillis distincta, prata, horti, servorum greges, sumptuosa supellex, et vasa, aut si quid aliud ejusmodi est. Goris autem corporis, fortitudo est, pulchritudo, et proceritas. Gloria vero animæ, sola virtus. Re- stat igitur, ut verba illa Prophet : Omnis gloria hominis, sicut herba, vel sicut flos herba, de corpo- ris gloria dicta esse intelligantur. B C VERS. 19. Quoniam anima ejus in vita ipsius benedicetur. Ipse enim dum vixerit beatus dicetur, et laudabitur ab iis, qui ignorant, quænam sit vera vit beatitudo. Nam ubi mortuus fuerit, contraria D prorsus patietur. Confitebitur tibi cum bene feceris ei. Verba hæc ad pauperem dicta sunt. Ubi, inquit, bona, hoc est, grata ei feceris, tunc tantum tibi aget gratias. Nain postmodum despiciet atque contemnet, tam- etsi in omni virtutum genere profeceris. Dicere eliam possumus, quod hæc verba per Prophetam ad Deum de injusto homine dicta sint, ac si dice - ret : Quoties pravo huic homini beneficium aliquod contuleris, tunc gratias tibi aget: verum si quæ illi calamitates obvenerint, ad blasphemias et ma- ledicta confugiet : non sic autein justus, sed benedicet Dominum in omni tempore. Variæ lectiones. • (78) Dec usque ad Commentarii finem in alio Cod. desiderantur,
15α Who together have sweetened sweetmeats for me. ‘Together’, in the sense of, ‘being together with me’. ‘You have sweetened’, in the sense of, ‘you have prepared’, for every food that is prepared becomes sweeter. Or else you will understand ‘sweetmeats’ as the teaching of the preaching with which the souls of the believers were fed. Judas as an Apostle also would sweeten this teaching, namely, he would make it acceptable to Christ.
β Ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Θεοῦ ἐπορεύθημεν ἐν ὁμονοίᾳ. [β] περιλάβῃ MSCBF : κυκλώσει PV. 125 τόκους MPSCBF : τόκον V. 142 ὠνείδισας MPSCBF : ὠνείδισε V.Παλαιωθήσεται, ἀντὶ τοῦ, ἄχρηστος ἔσται, τουτέστιν, οὐκ ἔσται. Τὸ μὲν γὰρ παλαιόν, ἄχρηστον· τὸ δ' ἄχρηστον, ἤδη μὴ ἔν. Εθάρες σαν, φησί, τῇ βοηθείᾳ τοῦ πλούτου καὶ τῶν φίλων, ἥτις ἐν τῷ ᾅδῃ οὐ χρησιμεύσει, διότι οὐκ ἔστι συν- διαβαίνουσα. Εκ τῆς δόξης αὐτῶν ἐξώσθησαν. Καὶ οὐ ταῦτα πεπόνθασιν ἑλέμενοι τὴν ἀλογίαν, ἀλλὰ καὶ τὴν δόξαν ἀπώλεσαν, δι᾿ ἣν ἄρα καὶ ἀπώλοντο. Ἐσπούδασαν μὲν γὰρ μνήμην ἐπαίνου καταλιπεῖν ἑαυτοῖς· ἀπέβαλον δὲ καὶ ταύτην, ἢ ἀμαυρωθεῖσαν, ἢ καὶ εἰς ψόγον ἀντιπεριχωρήσασαν. Πλὴν ὁ Θεὸς λυτρώσεται την ψυχήν μου ἐκ χειρὸς ᾅδου, ὅταν λαμβάνῃ με. Προφητεία τοῦτο· περί τε τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Θεοῦ, καὶ τῆς ελευθερίας τῶν ἐν ᾅδῃ ψυχῶν. Λυτρώσεται, φησί, τὴν ψυχήν μου, ὅταν λαμβάνη με οἶκον ἑαυτῷ διὰ τῆς ἐνανθρωπήσεως. Μὴ φοβοῦ, ὅταν πλουτήσῃ ἄνθρωπος, ἢ ὅταν πληθυνθῇ ἡ δόξα τοῦ οἴκου αὐτοῦ, ὅτι οὐκ ἐν τῷ ἀποθνήσκειν αὐτὸν λήψεται τὰ πάντα, οὐδὲ συγκαταβήσεται αὐτῷ ἡ δόξα αὐτοῦ. ῎Ανθρωπου ἐνταῦθα λέγει, τὸν ἄδικον. Μὴ πτοηθῇς, φησίν, ὡς μὴ ἐφορῶντος τοῦ Θεοῦ τὰ ἀνθρώπινά· οὐδὲν γὰρ τούτων συγκαταβήσεται αὐτῷ εἰς ᾅδην, ἀλλὰ γυμνός πάνε των ἀπελεύσεται. Δόξαν δὲ εἰπὼν, λέγει τὴν μεγα- λωσύνην, τὸν ὄγκον, τὴν περιφάνειαν. (78) Η δόξα τοῦ οἴκου αὐτοῦ· δόξα μὲν οἶκον, στοα!, περί- πατοι, χρυσοῦς δροφος, ἔδαφος, ζῶα ψηφῖσι διηνθε σμένα, λειμώνες, παράδεισοι, ἀνδραπόδων ἀγέλαι, πολυτελῆ ἔπιπλα, καὶ σκεύη, καὶ εἴ τι τοιοῦτον δόξα δὲ σώματος μὲν ἀνθρώπου, ῥώμη, καὶ κάλλος, καὶ μέγεθος, καὶ τὰ τοιαῦτα· δόξα δὲ ψυχῆς, μέσ νον ἡ ἀρετή· λοιπὸν οὖν τό - Πᾶσα δόξα ἀνθρώπου, ὡς χόρτος, ἢ ὡς ἄνθος χόρτου, περὶ τῆς σωματικῆς νοοῦμεν εἰρῆσθαι δόξης. ζωή· τελευτήσαντος δὲ, τἀναντία πείσεται. "Οτι ἡ ψυχὴ αὐτοῦ ἐν τῇ ζωῇ αὐτοῦ εὐλογηθή σεται. Καὶ γὰρ αὐτὸς ἕως ἂν ζῇ, μακαρίσεται, εὐφημούμενος παρὰ τῶν ἀγνοούντων, τίς ἡ μακαρία Ἐξομολογήσεταί σοι, ὅταν ἀγαθύνῃς αὐτῷ. Πρὸς τὸν πένητα ὁ λόγος, ὅτι Οταν ἀγαθὰ, τουτέστιν, εὐάρεστα ποιήσῃς αὐτῷ, τότε μόνον εὐχαριστήσει σοι· τὸ δὲ ἑξῆς, καταφρονήσει, καὶ ὑπερόψεται, εἰ καὶ κατορθώσεις ἅπασαν ἀρετήν. Η καὶ πρὸς τὸν Θεὸν εἴρηται ταῦτα, ὅτι Οταν ἀγαθοποιήσῃς αὐτῷ, εὐχα ριστήσει· ὅταν δὲ συντύχῃ λύπαις, βλασφημήσει ὁ δὲ δίκαιος εὐλογήσει τὸν Κύριον ἐν παντὶ καιρῷ. - EUTHYMII ZIGABENI cet, hoc est, Prorsus fiet inutile. Nam quod ve- A äồn. tustum est, inutile esse censetur : quod autem utile non est, quasi jam non sit, abjicitur. Confi- debant illi, inquit, in divitiarum atque amicorum copia : quæ in inferno aut nulla aut inutilis erit. Illic enim huiusmodi non admittuntur au- xilia. A gloria sua expulsi sunt.- Non hæc tantum eis acciderunt, quia brutis se similes reddidere, ve- rum et propriam amiserunt gloriam, ob quam ipsi periere. Summo enim studio tenebantur, ut me- moriam sibi laudis pararent. Neque modo hane amiserunt, sed et insuper ignominia tantum ac probris celebrem illam reliquerunt. VERS. 16. Verumtamen Deus redimet animam meam de manu inſerni, cum acceperit me. Hæc de Chris i Incarnatione prædicta sunt et de animarum liberatione, quæ tunc in iuferuo erant. Redimet, inquit, animam meam, quando per incarnationem me sibi in domicilium acceperit. VERS. 17, 18. Ne timueris cum dives factus (ue- vit homo, aut cum multiplicata fuerit gloria domus ejus, quoniam, cum interierit, non sumet omnia, ne- que descendet cum eo gloria ejus. De injusto ho- mine sermonem habet [tametsi simpliciter de ho. wine loqui videatur]. Ne formides, inquit, aut cogites quod humana Deus non aspiciat. Nihil enim eorum descendet cum illo in Infernum: sed nudus abibit relictis omnibus. Gloriam autem do- mus, magnificentiam seu fastum appellat et vivendi superbiam. Vel aliter : Gloria domus ipsius, do- mus sunt ornamenta, ut porticus, deambulationes, aurata tecta, pavimentum, animalia illic lapillis distincta, prata, horti, servorum greges, sumptuosa supellex, et vasa, aut si quid aliud ejusmodi est. Goris autem corporis, fortitudo est, pulchritudo, et proceritas. Gloria vero animæ, sola virtus. Re- stat igitur, ut verba illa Prophet : Omnis gloria hominis, sicut herba, vel sicut flos herba, de corpo- ris gloria dicta esse intelligantur. B C VERS. 19. Quoniam anima ejus in vita ipsius benedicetur. Ipse enim dum vixerit beatus dicetur, et laudabitur ab iis, qui ignorant, quænam sit vera vit beatitudo. Nam ubi mortuus fuerit, contraria D prorsus patietur. Confitebitur tibi cum bene feceris ei. Verba hæc ad pauperem dicta sunt. Ubi, inquit, bona, hoc est, grata ei feceris, tunc tantum tibi aget gratias. Nain postmodum despiciet atque contemnet, tam- etsi in omni virtutum genere profeceris. Dicere eliam possumus, quod hæc verba per Prophetam ad Deum de injusto homine dicta sint, ac si dice - ret : Quoties pravo huic homini beneficium aliquod contuleris, tunc gratias tibi aget: verum si quæ illi calamitates obvenerint, ad blasphemias et ma- ledicta confugiet : non sic autein justus, sed benedicet Dominum in omni tempore. Variæ lectiones. • (78) Dec usque ad Commentarii finem in alio Cod. desiderantur,
15β In the house of God we have walked in concord.
Εἰς τὸ ἱερὸν ἐπορεύθημεν ὁμογνωμόνως. Ἐπὶ τοσοῦτον σε ἀχώριστον καὶ γνήσιον εἶχον.Παλαιωθήσεται, ἀντὶ τοῦ, ἄχρηστος ἔσται, τουτέστιν, οὐκ ἔσται. Τὸ μὲν γὰρ παλαιόν, ἄχρηστον· τὸ δ' ἄχρηστον, ἤδη μὴ ἔν. Εθάρες σαν, φησί, τῇ βοηθείᾳ τοῦ πλούτου καὶ τῶν φίλων, ἥτις ἐν τῷ ᾅδῃ οὐ χρησιμεύσει, διότι οὐκ ἔστι συν- διαβαίνουσα. Εκ τῆς δόξης αὐτῶν ἐξώσθησαν. Καὶ οὐ ταῦτα πεπόνθασιν ἑλέμενοι τὴν ἀλογίαν, ἀλλὰ καὶ τὴν δόξαν ἀπώλεσαν, δι᾿ ἣν ἄρα καὶ ἀπώλοντο. Ἐσπούδασαν μὲν γὰρ μνήμην ἐπαίνου καταλιπεῖν ἑαυτοῖς· ἀπέβαλον δὲ καὶ ταύτην, ἢ ἀμαυρωθεῖσαν, ἢ καὶ εἰς ψόγον ἀντιπεριχωρήσασαν. Πλὴν ὁ Θεὸς λυτρώσεται την ψυχήν μου ἐκ χειρὸς ᾅδου, ὅταν λαμβάνῃ με. Προφητεία τοῦτο· περί τε τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Θεοῦ, καὶ τῆς ελευθερίας τῶν ἐν ᾅδῃ ψυχῶν. Λυτρώσεται, φησί, τὴν ψυχήν μου, ὅταν λαμβάνη με οἶκον ἑαυτῷ διὰ τῆς ἐνανθρωπήσεως. Μὴ φοβοῦ, ὅταν πλουτήσῃ ἄνθρωπος, ἢ ὅταν πληθυνθῇ ἡ δόξα τοῦ οἴκου αὐτοῦ, ὅτι οὐκ ἐν τῷ ἀποθνήσκειν αὐτὸν λήψεται τὰ πάντα, οὐδὲ συγκαταβήσεται αὐτῷ ἡ δόξα αὐτοῦ. ῎Ανθρωπου ἐνταῦθα λέγει, τὸν ἄδικον. Μὴ πτοηθῇς, φησίν, ὡς μὴ ἐφορῶντος τοῦ Θεοῦ τὰ ἀνθρώπινά· οὐδὲν γὰρ τούτων συγκαταβήσεται αὐτῷ εἰς ᾅδην, ἀλλὰ γυμνός πάνε των ἀπελεύσεται. Δόξαν δὲ εἰπὼν, λέγει τὴν μεγα- λωσύνην, τὸν ὄγκον, τὴν περιφάνειαν. (78) Η δόξα τοῦ οἴκου αὐτοῦ· δόξα μὲν οἶκον, στοα!, περί- πατοι, χρυσοῦς δροφος, ἔδαφος, ζῶα ψηφῖσι διηνθε σμένα, λειμώνες, παράδεισοι, ἀνδραπόδων ἀγέλαι, πολυτελῆ ἔπιπλα, καὶ σκεύη, καὶ εἴ τι τοιοῦτον δόξα δὲ σώματος μὲν ἀνθρώπου, ῥώμη, καὶ κάλλος, καὶ μέγεθος, καὶ τὰ τοιαῦτα· δόξα δὲ ψυχῆς, μέσ νον ἡ ἀρετή· λοιπὸν οὖν τό - Πᾶσα δόξα ἀνθρώπου, ὡς χόρτος, ἢ ὡς ἄνθος χόρτου, περὶ τῆς σωματικῆς νοοῦμεν εἰρῆσθαι δόξης. ζωή· τελευτήσαντος δὲ, τἀναντία πείσεται. "Οτι ἡ ψυχὴ αὐτοῦ ἐν τῇ ζωῇ αὐτοῦ εὐλογηθή σεται. Καὶ γὰρ αὐτὸς ἕως ἂν ζῇ, μακαρίσεται, εὐφημούμενος παρὰ τῶν ἀγνοούντων, τίς ἡ μακαρία Ἐξομολογήσεταί σοι, ὅταν ἀγαθύνῃς αὐτῷ. Πρὸς τὸν πένητα ὁ λόγος, ὅτι Οταν ἀγαθὰ, τουτέστιν, εὐάρεστα ποιήσῃς αὐτῷ, τότε μόνον εὐχαριστήσει σοι· τὸ δὲ ἑξῆς, καταφρονήσει, καὶ ὑπερόψεται, εἰ καὶ κατορθώσεις ἅπασαν ἀρετήν. Η καὶ πρὸς τὸν Θεὸν εἴρηται ταῦτα, ὅτι Οταν ἀγαθοποιήσῃς αὐτῷ, εὐχα ριστήσει· ὅταν δὲ συντύχῃ λύπαις, βλασφημήσει ὁ δὲ δίκαιος εὐλογήσει τὸν Κύριον ἐν παντὶ καιρῷ. - EUTHYMII ZIGABENI cet, hoc est, Prorsus fiet inutile. Nam quod ve- A äồn. tustum est, inutile esse censetur : quod autem utile non est, quasi jam non sit, abjicitur. Confi- debant illi, inquit, in divitiarum atque amicorum copia : quæ in inferno aut nulla aut inutilis erit. Illic enim huiusmodi non admittuntur au- xilia. A gloria sua expulsi sunt.- Non hæc tantum eis acciderunt, quia brutis se similes reddidere, ve- rum et propriam amiserunt gloriam, ob quam ipsi periere. Summo enim studio tenebantur, ut me- moriam sibi laudis pararent. Neque modo hane amiserunt, sed et insuper ignominia tantum ac probris celebrem illam reliquerunt. VERS. 16. Verumtamen Deus redimet animam meam de manu inſerni, cum acceperit me. Hæc de Chris i Incarnatione prædicta sunt et de animarum liberatione, quæ tunc in iuferuo erant. Redimet, inquit, animam meam, quando per incarnationem me sibi in domicilium acceperit. VERS. 17, 18. Ne timueris cum dives factus (ue- vit homo, aut cum multiplicata fuerit gloria domus ejus, quoniam, cum interierit, non sumet omnia, ne- que descendet cum eo gloria ejus. De injusto ho- mine sermonem habet [tametsi simpliciter de ho. wine loqui videatur]. Ne formides, inquit, aut cogites quod humana Deus non aspiciat. Nihil enim eorum descendet cum illo in Infernum: sed nudus abibit relictis omnibus. Gloriam autem do- mus, magnificentiam seu fastum appellat et vivendi superbiam. Vel aliter : Gloria domus ipsius, do- mus sunt ornamenta, ut porticus, deambulationes, aurata tecta, pavimentum, animalia illic lapillis distincta, prata, horti, servorum greges, sumptuosa supellex, et vasa, aut si quid aliud ejusmodi est. Goris autem corporis, fortitudo est, pulchritudo, et proceritas. Gloria vero animæ, sola virtus. Re- stat igitur, ut verba illa Prophet : Omnis gloria hominis, sicut herba, vel sicut flos herba, de corpo- ris gloria dicta esse intelligantur. B C VERS. 19. Quoniam anima ejus in vita ipsius benedicetur. Ipse enim dum vixerit beatus dicetur, et laudabitur ab iis, qui ignorant, quænam sit vera vit beatitudo. Nam ubi mortuus fuerit, contraria D prorsus patietur. Confitebitur tibi cum bene feceris ei. Verba hæc ad pauperem dicta sunt. Ubi, inquit, bona, hoc est, grata ei feceris, tunc tantum tibi aget gratias. Nain postmodum despiciet atque contemnet, tam- etsi in omni virtutum genere profeceris. Dicere eliam possumus, quod hæc verba per Prophetam ad Deum de injusto homine dicta sint, ac si dice - ret : Quoties pravo huic homini beneficium aliquod contuleris, tunc gratias tibi aget: verum si quæ illi calamitates obvenerint, ad blasphemias et ma- ledicta confugiet : non sic autein justus, sed benedicet Dominum in omni tempore. Variæ lectiones. • (78) Dec usque ad Commentarii finem in alio Cod. desiderantur,
We have walked in the sanctuary in oneness of mind. So greatly did I have you as insepa- rable and trusted.
α Ἐλθέτω δὴ θάνατος ἐπ’ αὐτούς. Ταῦτα προϊδὼν ὁ Δαυὶδ, ἐπαρᾶται τῷ τε ᾽Ιούδᾳ καὶ τοῖς ἀμφὶ τὸν Ἅνναν καὶ Καϊάφαν χριστοκτόνοις ᾽Ιουδαίοις.Παλαιωθήσεται, ἀντὶ τοῦ, ἄχρηστος ἔσται, τουτέστιν, οὐκ ἔσται. Τὸ μὲν γὰρ παλαιόν, ἄχρηστον· τὸ δ' ἄχρηστον, ἤδη μὴ ἔν. Εθάρες σαν, φησί, τῇ βοηθείᾳ τοῦ πλούτου καὶ τῶν φίλων, ἥτις ἐν τῷ ᾅδῃ οὐ χρησιμεύσει, διότι οὐκ ἔστι συν- διαβαίνουσα. Εκ τῆς δόξης αὐτῶν ἐξώσθησαν. Καὶ οὐ ταῦτα πεπόνθασιν ἑλέμενοι τὴν ἀλογίαν, ἀλλὰ καὶ τὴν δόξαν ἀπώλεσαν, δι᾿ ἣν ἄρα καὶ ἀπώλοντο. Ἐσπούδασαν μὲν γὰρ μνήμην ἐπαίνου καταλιπεῖν ἑαυτοῖς· ἀπέβαλον δὲ καὶ ταύτην, ἢ ἀμαυρωθεῖσαν, ἢ καὶ εἰς ψόγον ἀντιπεριχωρήσασαν. Πλὴν ὁ Θεὸς λυτρώσεται την ψυχήν μου ἐκ χειρὸς ᾅδου, ὅταν λαμβάνῃ με. Προφητεία τοῦτο· περί τε τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Θεοῦ, καὶ τῆς ελευθερίας τῶν ἐν ᾅδῃ ψυχῶν. Λυτρώσεται, φησί, τὴν ψυχήν μου, ὅταν λαμβάνη με οἶκον ἑαυτῷ διὰ τῆς ἐνανθρωπήσεως. Μὴ φοβοῦ, ὅταν πλουτήσῃ ἄνθρωπος, ἢ ὅταν πληθυνθῇ ἡ δόξα τοῦ οἴκου αὐτοῦ, ὅτι οὐκ ἐν τῷ ἀποθνήσκειν αὐτὸν λήψεται τὰ πάντα, οὐδὲ συγκαταβήσεται αὐτῷ ἡ δόξα αὐτοῦ. ῎Ανθρωπου ἐνταῦθα λέγει, τὸν ἄδικον. Μὴ πτοηθῇς, φησίν, ὡς μὴ ἐφορῶντος τοῦ Θεοῦ τὰ ἀνθρώπινά· οὐδὲν γὰρ τούτων συγκαταβήσεται αὐτῷ εἰς ᾅδην, ἀλλὰ γυμνός πάνε των ἀπελεύσεται. Δόξαν δὲ εἰπὼν, λέγει τὴν μεγα- λωσύνην, τὸν ὄγκον, τὴν περιφάνειαν. (78) Η δόξα τοῦ οἴκου αὐτοῦ· δόξα μὲν οἶκον, στοα!, περί- πατοι, χρυσοῦς δροφος, ἔδαφος, ζῶα ψηφῖσι διηνθε σμένα, λειμώνες, παράδεισοι, ἀνδραπόδων ἀγέλαι, πολυτελῆ ἔπιπλα, καὶ σκεύη, καὶ εἴ τι τοιοῦτον δόξα δὲ σώματος μὲν ἀνθρώπου, ῥώμη, καὶ κάλλος, καὶ μέγεθος, καὶ τὰ τοιαῦτα· δόξα δὲ ψυχῆς, μέσ νον ἡ ἀρετή· λοιπὸν οὖν τό - Πᾶσα δόξα ἀνθρώπου, ὡς χόρτος, ἢ ὡς ἄνθος χόρτου, περὶ τῆς σωματικῆς νοοῦμεν εἰρῆσθαι δόξης. ζωή· τελευτήσαντος δὲ, τἀναντία πείσεται. "Οτι ἡ ψυχὴ αὐτοῦ ἐν τῇ ζωῇ αὐτοῦ εὐλογηθή σεται. Καὶ γὰρ αὐτὸς ἕως ἂν ζῇ, μακαρίσεται, εὐφημούμενος παρὰ τῶν ἀγνοούντων, τίς ἡ μακαρία Ἐξομολογήσεταί σοι, ὅταν ἀγαθύνῃς αὐτῷ. Πρὸς τὸν πένητα ὁ λόγος, ὅτι Οταν ἀγαθὰ, τουτέστιν, εὐάρεστα ποιήσῃς αὐτῷ, τότε μόνον εὐχαριστήσει σοι· τὸ δὲ ἑξῆς, καταφρονήσει, καὶ ὑπερόψεται, εἰ καὶ κατορθώσεις ἅπασαν ἀρετήν. Η καὶ πρὸς τὸν Θεὸν εἴρηται ταῦτα, ὅτι Οταν ἀγαθοποιήσῃς αὐτῷ, εὐχα ριστήσει· ὅταν δὲ συντύχῃ λύπαις, βλασφημήσει ὁ δὲ δίκαιος εὐλογήσει τὸν Κύριον ἐν παντὶ καιρῷ. - EUTHYMII ZIGABENI cet, hoc est, Prorsus fiet inutile. Nam quod ve- A äồn. tustum est, inutile esse censetur : quod autem utile non est, quasi jam non sit, abjicitur. Confi- debant illi, inquit, in divitiarum atque amicorum copia : quæ in inferno aut nulla aut inutilis erit. Illic enim huiusmodi non admittuntur au- xilia. A gloria sua expulsi sunt.- Non hæc tantum eis acciderunt, quia brutis se similes reddidere, ve- rum et propriam amiserunt gloriam, ob quam ipsi periere. Summo enim studio tenebantur, ut me- moriam sibi laudis pararent. Neque modo hane amiserunt, sed et insuper ignominia tantum ac probris celebrem illam reliquerunt. VERS. 16. Verumtamen Deus redimet animam meam de manu inſerni, cum acceperit me. Hæc de Chris i Incarnatione prædicta sunt et de animarum liberatione, quæ tunc in iuferuo erant. Redimet, inquit, animam meam, quando per incarnationem me sibi in domicilium acceperit. VERS. 17, 18. Ne timueris cum dives factus (ue- vit homo, aut cum multiplicata fuerit gloria domus ejus, quoniam, cum interierit, non sumet omnia, ne- que descendet cum eo gloria ejus. De injusto ho- mine sermonem habet [tametsi simpliciter de ho. wine loqui videatur]. Ne formides, inquit, aut cogites quod humana Deus non aspiciat. Nihil enim eorum descendet cum illo in Infernum: sed nudus abibit relictis omnibus. Gloriam autem do- mus, magnificentiam seu fastum appellat et vivendi superbiam. Vel aliter : Gloria domus ipsius, do- mus sunt ornamenta, ut porticus, deambulationes, aurata tecta, pavimentum, animalia illic lapillis distincta, prata, horti, servorum greges, sumptuosa supellex, et vasa, aut si quid aliud ejusmodi est. Goris autem corporis, fortitudo est, pulchritudo, et proceritas. Gloria vero animæ, sola virtus. Re- stat igitur, ut verba illa Prophet : Omnis gloria hominis, sicut herba, vel sicut flos herba, de corpo- ris gloria dicta esse intelligantur. B C VERS. 19. Quoniam anima ejus in vita ipsius benedicetur. Ipse enim dum vixerit beatus dicetur, et laudabitur ab iis, qui ignorant, quænam sit vera vit beatitudo. Nam ubi mortuus fuerit, contraria D prorsus patietur. Confitebitur tibi cum bene feceris ei. Verba hæc ad pauperem dicta sunt. Ubi, inquit, bona, hoc est, grata ei feceris, tunc tantum tibi aget gratias. Nain postmodum despiciet atque contemnet, tam- etsi in omni virtutum genere profeceris. Dicere eliam possumus, quod hæc verba per Prophetam ad Deum de injusto homine dicta sint, ac si dice - ret : Quoties pravo huic homini beneficium aliquod contuleris, tunc gratias tibi aget: verum si quæ illi calamitates obvenerint, ad blasphemias et ma- ledicta confugiet : non sic autein justus, sed benedicet Dominum in omni tempore. Variæ lectiones. • (78) Dec usque ad Commentarii finem in alio Cod. desiderantur,
16α Let death truly come upon them. David, seeing these things, lays a curse on both Judas and the Christ-slaying Jews around Annas and Caiaphas.
β Καὶ καταβήτωσαν εἰς ᾅδου ζῶντες. Καὶ εἰ ἔλθοι θάνατος ἐπ’ αὐτοὺς, πῶς καταβήσονται εἰς ᾅδου ζῶντες; Ὅτι οἱ μὲν αὐτῶν, βιαίως ἀπέθανον· θάνατον γὰρ, οὐ τὸν κατὰ φύσιν, φησὶν, ἀλλὰ τὸν ἀπὸ ἀγχόνης καὶ πολέμου, καὶ εἴ τις τρόπος πικρός· οἱ δὲ, ὑπὸ τῆς ἀνάγκης καὶ τοῦ ῾Ρωμαϊκοῦ πολέμου εἰς κρημνὸν ἑαυτοὺς καθῆκαν, καὶ διῆγον ἐν τῷ λάκκῳ μέχρι πολλοῦ, λιμῷ καὶ δίψῃ καὶ φόβῳ ταλαιπωρούμενοι, καθὼς ᾽Ιώσηπος ἱστορεῖ· διὸ καὶ BJ iii.34ff ᾅδην, τὸν βόθρον ἐκεῖνον ἐκάλεσεν, ἐπεὶ καὶ τάφος αὐτοῖς ἐγένετο, διαφθαρεῖσιν ἐν ἐκείνῳ κατὰ μικρόν. Τινὲς δὲ λέγουσιν, ὡς ἐπεὶ τῷ Χριστῷ, καὶ ᾽Ιουδαῖοι ἐπεβούλευον καὶ οἱ δαίμονες, ἐκείνοις μὲν, ἐπηράσατο θάνατον τιμωρητικὸν, τοῖς δαίμοσι δὲ, τὴν εἰς τὰ καταχθόνια καταγωγὴν, τούτους δὲ καλέσας ζῶντας, ὡς ἀθανάτους. Καταβήτωσαν γὰρ, φησὶν, εἰς ᾅδου, ζῶντες, διὰ τὴν φύσιν.Παλαιωθήσεται, ἀντὶ τοῦ, ἄχρηστος ἔσται, τουτέστιν, οὐκ ἔσται. Τὸ μὲν γὰρ παλαιόν, ἄχρηστον· τὸ δ' ἄχρηστον, ἤδη μὴ ἔν. Εθάρες σαν, φησί, τῇ βοηθείᾳ τοῦ πλούτου καὶ τῶν φίλων, ἥτις ἐν τῷ ᾅδῃ οὐ χρησιμεύσει, διότι οὐκ ἔστι συν- διαβαίνουσα. Εκ τῆς δόξης αὐτῶν ἐξώσθησαν. Καὶ οὐ ταῦτα πεπόνθασιν ἑλέμενοι τὴν ἀλογίαν, ἀλλὰ καὶ τὴν δόξαν ἀπώλεσαν, δι᾿ ἣν ἄρα καὶ ἀπώλοντο. Ἐσπούδασαν μὲν γὰρ μνήμην ἐπαίνου καταλιπεῖν ἑαυτοῖς· ἀπέβαλον δὲ καὶ ταύτην, ἢ ἀμαυρωθεῖσαν, ἢ καὶ εἰς ψόγον ἀντιπεριχωρήσασαν. Πλὴν ὁ Θεὸς λυτρώσεται την ψυχήν μου ἐκ χειρὸς ᾅδου, ὅταν λαμβάνῃ με. Προφητεία τοῦτο· περί τε τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Θεοῦ, καὶ τῆς ελευθερίας τῶν ἐν ᾅδῃ ψυχῶν. Λυτρώσεται, φησί, τὴν ψυχήν μου, ὅταν λαμβάνη με οἶκον ἑαυτῷ διὰ τῆς ἐνανθρωπήσεως. Μὴ φοβοῦ, ὅταν πλουτήσῃ ἄνθρωπος, ἢ ὅταν πληθυνθῇ ἡ δόξα τοῦ οἴκου αὐτοῦ, ὅτι οὐκ ἐν τῷ ἀποθνήσκειν αὐτὸν λήψεται τὰ πάντα, οὐδὲ συγκαταβήσεται αὐτῷ ἡ δόξα αὐτοῦ. ῎Ανθρωπου ἐνταῦθα λέγει, τὸν ἄδικον. Μὴ πτοηθῇς, φησίν, ὡς μὴ ἐφορῶντος τοῦ Θεοῦ τὰ ἀνθρώπινά· οὐδὲν γὰρ τούτων συγκαταβήσεται αὐτῷ εἰς ᾅδην, ἀλλὰ γυμνός πάνε των ἀπελεύσεται. Δόξαν δὲ εἰπὼν, λέγει τὴν μεγα- λωσύνην, τὸν ὄγκον, τὴν περιφάνειαν. (78) Η δόξα τοῦ οἴκου αὐτοῦ· δόξα μὲν οἶκον, στοα!, περί- πατοι, χρυσοῦς δροφος, ἔδαφος, ζῶα ψηφῖσι διηνθε σμένα, λειμώνες, παράδεισοι, ἀνδραπόδων ἀγέλαι, πολυτελῆ ἔπιπλα, καὶ σκεύη, καὶ εἴ τι τοιοῦτον δόξα δὲ σώματος μὲν ἀνθρώπου, ῥώμη, καὶ κάλλος, καὶ μέγεθος, καὶ τὰ τοιαῦτα· δόξα δὲ ψυχῆς, μέσ νον ἡ ἀρετή· λοιπὸν οὖν τό - Πᾶσα δόξα ἀνθρώπου, ὡς χόρτος, ἢ ὡς ἄνθος χόρτου, περὶ τῆς σωματικῆς νοοῦμεν εἰρῆσθαι δόξης. ζωή· τελευτήσαντος δὲ, τἀναντία πείσεται. "Οτι ἡ ψυχὴ αὐτοῦ ἐν τῇ ζωῇ αὐτοῦ εὐλογηθή σεται. Καὶ γὰρ αὐτὸς ἕως ἂν ζῇ, μακαρίσεται, εὐφημούμενος παρὰ τῶν ἀγνοούντων, τίς ἡ μακαρία Ἐξομολογήσεταί σοι, ὅταν ἀγαθύνῃς αὐτῷ. Πρὸς τὸν πένητα ὁ λόγος, ὅτι Οταν ἀγαθὰ, τουτέστιν, εὐάρεστα ποιήσῃς αὐτῷ, τότε μόνον εὐχαριστήσει σοι· τὸ δὲ ἑξῆς, καταφρονήσει, καὶ ὑπερόψεται, εἰ καὶ κατορθώσεις ἅπασαν ἀρετήν. Η καὶ πρὸς τὸν Θεὸν εἴρηται ταῦτα, ὅτι Οταν ἀγαθοποιήσῃς αὐτῷ, εὐχα ριστήσει· ὅταν δὲ συντύχῃ λύπαις, βλασφημήσει ὁ δὲ δίκαιος εὐλογήσει τὸν Κύριον ἐν παντὶ καιρῷ. - EUTHYMII ZIGABENI cet, hoc est, Prorsus fiet inutile. Nam quod ve- A äồn. tustum est, inutile esse censetur : quod autem utile non est, quasi jam non sit, abjicitur. Confi- debant illi, inquit, in divitiarum atque amicorum copia : quæ in inferno aut nulla aut inutilis erit. Illic enim huiusmodi non admittuntur au- xilia. A gloria sua expulsi sunt.- Non hæc tantum eis acciderunt, quia brutis se similes reddidere, ve- rum et propriam amiserunt gloriam, ob quam ipsi periere. Summo enim studio tenebantur, ut me- moriam sibi laudis pararent. Neque modo hane amiserunt, sed et insuper ignominia tantum ac probris celebrem illam reliquerunt. VERS. 16. Verumtamen Deus redimet animam meam de manu inſerni, cum acceperit me. Hæc de Chris i Incarnatione prædicta sunt et de animarum liberatione, quæ tunc in iuferuo erant. Redimet, inquit, animam meam, quando per incarnationem me sibi in domicilium acceperit. VERS. 17, 18. Ne timueris cum dives factus (ue- vit homo, aut cum multiplicata fuerit gloria domus ejus, quoniam, cum interierit, non sumet omnia, ne- que descendet cum eo gloria ejus. De injusto ho- mine sermonem habet [tametsi simpliciter de ho. wine loqui videatur]. Ne formides, inquit, aut cogites quod humana Deus non aspiciat. Nihil enim eorum descendet cum illo in Infernum: sed nudus abibit relictis omnibus. Gloriam autem do- mus, magnificentiam seu fastum appellat et vivendi superbiam. Vel aliter : Gloria domus ipsius, do- mus sunt ornamenta, ut porticus, deambulationes, aurata tecta, pavimentum, animalia illic lapillis distincta, prata, horti, servorum greges, sumptuosa supellex, et vasa, aut si quid aliud ejusmodi est. Goris autem corporis, fortitudo est, pulchritudo, et proceritas. Gloria vero animæ, sola virtus. Re- stat igitur, ut verba illa Prophet : Omnis gloria hominis, sicut herba, vel sicut flos herba, de corpo- ris gloria dicta esse intelligantur. B C VERS. 19. Quoniam anima ejus in vita ipsius benedicetur. Ipse enim dum vixerit beatus dicetur, et laudabitur ab iis, qui ignorant, quænam sit vera vit beatitudo. Nam ubi mortuus fuerit, contraria D prorsus patietur. Confitebitur tibi cum bene feceris ei. Verba hæc ad pauperem dicta sunt. Ubi, inquit, bona, hoc est, grata ei feceris, tunc tantum tibi aget gratias. Nain postmodum despiciet atque contemnet, tam- etsi in omni virtutum genere profeceris. Dicere eliam possumus, quod hæc verba per Prophetam ad Deum de injusto homine dicta sint, ac si dice - ret : Quoties pravo huic homini beneficium aliquod contuleris, tunc gratias tibi aget: verum si quæ illi calamitates obvenerint, ad blasphemias et ma- ledicta confugiet : non sic autein justus, sed benedicet Dominum in omni tempore. Variæ lectiones. • (78) Dec usque ad Commentarii finem in alio Cod. desiderantur,
16β And let them descend into Hades alive. If death were to come upon them, how will they descend alive into Hades? For some of them died violently (for he is calling ‘death’, not a natural death, but one by hanging and bat- tle and whatever painful means), while others out of necessity and the Roman attack lowered themselves over a precipice and remained for a long time in a pit, distressed by hunger and thirst and fear, as Josephus tells. Hence he called that pit ‘Hades’, because it became a grave BJ iii.34ff for them, as they were destroyed in it one by one. Some say that because both Jews and the demons schemed against Christ, he imprecated on the Jews a vengeful death, and on the demons, a descent into the depths of the earth, calling them ‘living’, as immortal, for he says, ‘Let them descend into Hades alive’, on account of their nature.
γ Ὅτι πονηρία ἐν ταῖς παροικίαις αὐτῶν ἐν μέσῳ αὐτῶν. Διότι πονηρία ἐμπολιτεύεται ταῖς ἐν τῇ πόλει παροικίαις αὐτῶν· καὶ οὐκ ἐπιπόλαιον, ἀλλ’ ἐν μέσῳ, τουτέστιν, εἰς βάθος, ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν. Παροικίας δὲ εἶπε, τὰς κατοικίας αὐτῶν, διὰ τὸ πρόσκαιρον αὐτῶν, ὅσον οὔπω διαφθαρῆναι μελλόντων.Παλαιωθήσεται, ἀντὶ τοῦ, ἄχρηστος ἔσται, τουτέστιν, οὐκ ἔσται. Τὸ μὲν γὰρ παλαιόν, ἄχρηστον· τὸ δ' ἄχρηστον, ἤδη μὴ ἔν. Εθάρες σαν, φησί, τῇ βοηθείᾳ τοῦ πλούτου καὶ τῶν φίλων, ἥτις ἐν τῷ ᾅδῃ οὐ χρησιμεύσει, διότι οὐκ ἔστι συν- διαβαίνουσα. Εκ τῆς δόξης αὐτῶν ἐξώσθησαν. Καὶ οὐ ταῦτα πεπόνθασιν ἑλέμενοι τὴν ἀλογίαν, ἀλλὰ καὶ τὴν δόξαν ἀπώλεσαν, δι᾿ ἣν ἄρα καὶ ἀπώλοντο. Ἐσπούδασαν μὲν γὰρ μνήμην ἐπαίνου καταλιπεῖν ἑαυτοῖς· ἀπέβαλον δὲ καὶ ταύτην, ἢ ἀμαυρωθεῖσαν, ἢ καὶ εἰς ψόγον ἀντιπεριχωρήσασαν. Πλὴν ὁ Θεὸς λυτρώσεται την ψυχήν μου ἐκ χειρὸς ᾅδου, ὅταν λαμβάνῃ με. Προφητεία τοῦτο· περί τε τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Θεοῦ, καὶ τῆς ελευθερίας τῶν ἐν ᾅδῃ ψυχῶν. Λυτρώσεται, φησί, τὴν ψυχήν μου, ὅταν λαμβάνη με οἶκον ἑαυτῷ διὰ τῆς ἐνανθρωπήσεως. Μὴ φοβοῦ, ὅταν πλουτήσῃ ἄνθρωπος, ἢ ὅταν πληθυνθῇ ἡ δόξα τοῦ οἴκου αὐτοῦ, ὅτι οὐκ ἐν τῷ ἀποθνήσκειν αὐτὸν λήψεται τὰ πάντα, οὐδὲ συγκαταβήσεται αὐτῷ ἡ δόξα αὐτοῦ. ῎Ανθρωπου ἐνταῦθα λέγει, τὸν ἄδικον. Μὴ πτοηθῇς, φησίν, ὡς μὴ ἐφορῶντος τοῦ Θεοῦ τὰ ἀνθρώπινά· οὐδὲν γὰρ τούτων συγκαταβήσεται αὐτῷ εἰς ᾅδην, ἀλλὰ γυμνός πάνε των ἀπελεύσεται. Δόξαν δὲ εἰπὼν, λέγει τὴν μεγα- λωσύνην, τὸν ὄγκον, τὴν περιφάνειαν. (78) Η δόξα τοῦ οἴκου αὐτοῦ· δόξα μὲν οἶκον, στοα!, περί- πατοι, χρυσοῦς δροφος, ἔδαφος, ζῶα ψηφῖσι διηνθε σμένα, λειμώνες, παράδεισοι, ἀνδραπόδων ἀγέλαι, πολυτελῆ ἔπιπλα, καὶ σκεύη, καὶ εἴ τι τοιοῦτον δόξα δὲ σώματος μὲν ἀνθρώπου, ῥώμη, καὶ κάλλος, καὶ μέγεθος, καὶ τὰ τοιαῦτα· δόξα δὲ ψυχῆς, μέσ νον ἡ ἀρετή· λοιπὸν οὖν τό - Πᾶσα δόξα ἀνθρώπου, ὡς χόρτος, ἢ ὡς ἄνθος χόρτου, περὶ τῆς σωματικῆς νοοῦμεν εἰρῆσθαι δόξης. ζωή· τελευτήσαντος δὲ, τἀναντία πείσεται. "Οτι ἡ ψυχὴ αὐτοῦ ἐν τῇ ζωῇ αὐτοῦ εὐλογηθή σεται. Καὶ γὰρ αὐτὸς ἕως ἂν ζῇ, μακαρίσεται, εὐφημούμενος παρὰ τῶν ἀγνοούντων, τίς ἡ μακαρία Ἐξομολογήσεταί σοι, ὅταν ἀγαθύνῃς αὐτῷ. Πρὸς τὸν πένητα ὁ λόγος, ὅτι Οταν ἀγαθὰ, τουτέστιν, εὐάρεστα ποιήσῃς αὐτῷ, τότε μόνον εὐχαριστήσει σοι· τὸ δὲ ἑξῆς, καταφρονήσει, καὶ ὑπερόψεται, εἰ καὶ κατορθώσεις ἅπασαν ἀρετήν. Η καὶ πρὸς τὸν Θεὸν εἴρηται ταῦτα, ὅτι Οταν ἀγαθοποιήσῃς αὐτῷ, εὐχα ριστήσει· ὅταν δὲ συντύχῃ λύπαις, βλασφημήσει ὁ δὲ δίκαιος εὐλογήσει τὸν Κύριον ἐν παντὶ καιρῷ. - EUTHYMII ZIGABENI cet, hoc est, Prorsus fiet inutile. Nam quod ve- A äồn. tustum est, inutile esse censetur : quod autem utile non est, quasi jam non sit, abjicitur. Confi- debant illi, inquit, in divitiarum atque amicorum copia : quæ in inferno aut nulla aut inutilis erit. Illic enim huiusmodi non admittuntur au- xilia. A gloria sua expulsi sunt.- Non hæc tantum eis acciderunt, quia brutis se similes reddidere, ve- rum et propriam amiserunt gloriam, ob quam ipsi periere. Summo enim studio tenebantur, ut me- moriam sibi laudis pararent. Neque modo hane amiserunt, sed et insuper ignominia tantum ac probris celebrem illam reliquerunt. VERS. 16. Verumtamen Deus redimet animam meam de manu inſerni, cum acceperit me. Hæc de Chris i Incarnatione prædicta sunt et de animarum liberatione, quæ tunc in iuferuo erant. Redimet, inquit, animam meam, quando per incarnationem me sibi in domicilium acceperit. VERS. 17, 18. Ne timueris cum dives factus (ue- vit homo, aut cum multiplicata fuerit gloria domus ejus, quoniam, cum interierit, non sumet omnia, ne- que descendet cum eo gloria ejus. De injusto ho- mine sermonem habet [tametsi simpliciter de ho. wine loqui videatur]. Ne formides, inquit, aut cogites quod humana Deus non aspiciat. Nihil enim eorum descendet cum illo in Infernum: sed nudus abibit relictis omnibus. Gloriam autem do- mus, magnificentiam seu fastum appellat et vivendi superbiam. Vel aliter : Gloria domus ipsius, do- mus sunt ornamenta, ut porticus, deambulationes, aurata tecta, pavimentum, animalia illic lapillis distincta, prata, horti, servorum greges, sumptuosa supellex, et vasa, aut si quid aliud ejusmodi est. Goris autem corporis, fortitudo est, pulchritudo, et proceritas. Gloria vero animæ, sola virtus. Re- stat igitur, ut verba illa Prophet : Omnis gloria hominis, sicut herba, vel sicut flos herba, de corpo- ris gloria dicta esse intelligantur. B C VERS. 19. Quoniam anima ejus in vita ipsius benedicetur. Ipse enim dum vixerit beatus dicetur, et laudabitur ab iis, qui ignorant, quænam sit vera vit beatitudo. Nam ubi mortuus fuerit, contraria D prorsus patietur. Confitebitur tibi cum bene feceris ei. Verba hæc ad pauperem dicta sunt. Ubi, inquit, bona, hoc est, grata ei feceris, tunc tantum tibi aget gratias. Nain postmodum despiciet atque contemnet, tam- etsi in omni virtutum genere profeceris. Dicere eliam possumus, quod hæc verba per Prophetam ad Deum de injusto homine dicta sint, ac si dice - ret : Quoties pravo huic homini beneficium aliquod contuleris, tunc gratias tibi aget: verum si quæ illi calamitates obvenerint, ad blasphemias et ma- ledicta confugiet : non sic autein justus, sed benedicet Dominum in omni tempore. Variæ lectiones. • (78) Dec usque ad Commentarii finem in alio Cod. desiderantur,
16γ For wickedness is in their habitations in the midst of them. Because wickedness dwells in their habitations in the city, and not superficially, but in their midst, that is, in depth, in their hearts. He called their homes ‘habitations’ on account of their temporary nature, very soon to be destroyed.
PG 128:58117 Ἐγὼ πρὸς τὸν Θεὸν ἐκέκραξα, καὶ ὁ Κύριος εἰσήκουσέ μου. Ἤδη πληροφορηθεὶς, φησὶν, ὅτι εἰσήκουσέ μου. Ἔστι δὲ γλαφυρώτερον εἰπεῖν, ὅτι ἐγὼ μὲν πρὸς τὸν Πατέρα ἐκέκραξα· ὁ δὲ Υἱὸς εἰσήκουσέ μου· ἐπεὶ καὶ αὐτὸς ἀπώλεσε τοὺς ᾽Ιουδαίους, κατὰ τὸ, Σὺ δὲ, Κύριε, ἐλέησόν με, καὶ ἀνάστησόν με, καὶ ἀνταποδώσω αὐτοῖς.
17 But I have cried to God and the Lord has heard me. Having already received full assurance, he says that he has heard me. There is a more elegant reading, namely, that I cried to the Father, but the Son heard me, since he himself destroyed the Jews in accordance with, But you, O Lord, have mercy on me and raise me up and I shall repay them.
18 Ἑσπέρας καὶ πρωῒ καὶ μεσημβρίας διηγήσομαι καὶ ἀπαγγελῶ, καὶ εἰσακούσεται τῆς φωνῆς μου. Τοὺς καιροὺς δηλοῖ τῶν τριῶν μεγάλων συνάξεων, ἃς ἡμεῖς καλοῦμεν ἑσπερινὸν, ὄρθρον καὶ λειτουργίαν. β ζῶντες PSCB : οἱ ζῶντες MAF.
18 At evening and morning and noonday I shall recite and lay forth, and he will hear my voice. He indicates the times of the three great assemblies which we call vespers, matins and liturgy.
Διηγήσομαι τὰ τοῦ Θεοῦ θαυμάσια, καὶ ἀπαγγελῶ ταῦτα, πᾶσι τοῖς σὺν ἐμοί· ὡς εἶναι ταὐτὸν, τὸ, διηγήσομαι, καὶ τὸ, ἀπαγγελῶ· ἢ διηγήσομαι μὲν τὰ παλαιὰ, ἀπαγγελῶ δὲ τὰ εἰς ἐμὲ γεγενημένα. 19 Λυτρώσεται ἐν εἰρήνῃ τὴν ψυχήν μου ἀπὸ τῶν ἐγγιζόντων μοι, ὅτι ἐν πολλοῖς ἦσαν σὺν ἐμοί. Ἐν εἰρήνῃ, ἀντὶ τοῦ, χωρὶς πολέμου. Ἐγγίζοντας δὲ καλεῖ, τοὺς ἀμφὶ τὸν Σαοὺλ, ὡς συγγενεῖς καὶ συστρατιώτας. Εἶτα τίθησιν τὴν αἰτίαν τῆς ἐγγύτητος, ὅτι, φησὶ, μετὰ πολλῶν καὶ ἄλλων στρατιωτῶν, σὺν ἐμοὶ ἦσαν διαιτώμενοι καὶ στρατευόμενοι. α Εἰσακούσεται ὁ Θεὸς, καὶ ταπεινώσει αὐτοὺς ὁ ὑπάρχων πρὸ τῶν αἰώνων. Αὐτὸς γὰρ ἐποίησε τοὺς αἰῶνας· διὸ καὶ πρὸ τῶν αἰώνων ὑπάρχειν λέγεται. β Οὐ γάρ ἐστιν αὐτοῖς ἀντάλλαγμα, ὅτι οὐκ ἐφοβήθησαν τὸν Θεόν. Οὐκ ἔστιν, φησὶν, αὐτοῖς ἐναλλαγὴ ἀπὸ τῆς κακίας | εἰς ἀγαθοσύνην· ἀλλ’ ἀμετάβλητοι μένουσιν· οὕτω γὰρ ὁ Σύμμαχος ἐξέδωκε. Λέγοιντο δ’ ἂν ταῦτα καὶ κατὰ τῶν χριστοκτόνων ᾽Ιουδαίων· ἐπαρασάμενος γὰρ αὐτοῖς ἄνω, φησὶ νῦν, ὅτι εἰσακούσεταί μου ὁ Χριστὸς, καὶ ταπεινώσει αὐτούς. Καὶ γὰρ οἱ μὲν ἀνῃρέθησαν, οἱ δὲ, περιλειφθέντες, τεταπεινωμένοι, παντὶ ἔθνει δουλεύσουσι τὰς ἐσχάτας ὑπηρεσίας. Ὁ ὑπάρχων δὲ πρὸ τῶν αἰώνων, κατὰ τὴν θεότητα· αὐτοὶ γὰρ, ἠργμένον ἐκ τῆς μητρὸς μόνον ἔλεγον αὐτόν. Tὸ δὲ, οὐ γάρ ἐστιν αὐτοῖς ἀντάλλαγμα, προσέτι νοεῖται καὶ ἄλλως ἐπὶ τούτων, ὅτι αὐτὸς ἦν τὸ δεδομένον ὑπὲρ πάντων ἀνθρώπων ἀντάλλαγμα, ὃν ἐπεὶ οὐκ ἐδέξαντο, οὐκ ἔστιν αὐτοῖς ἕτερον ἄξιον ἀντάλλαγμα. α Ἐξέτεινε τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐν τῷ ἀποδιδόναι. Ἐξέτεινεν ὁ Θεὸς τὴν κολαστικὴν αὐτοῦ δύναμιν, ἐπὶ τῷ ἀποδιδόναι αὐτοῖς τὴν ὀφειλομένην τιμωρίαν. β Ἐβεβήλωσαν τὴν διαθήκην αὐτοῦ. Oἱ περὶ τὸν Σαοὺλ μὲν ἐβεβήλωσαν, εἴτουν περιεφρόνησαν τὸν νόμον, ὅς φησιν, Ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου, καὶ ὅσα τοιαῦτα, οἱ δὲ χριστοκτόνοι, τὸ Εὐαγγέλιον. Βέβηλον γὰρ, τὸ κοινὸν καὶ ἀνίερον. 193 πολέμου MASCBF : πόνου PV. β Add. [M in marg.]Β: ἀντάλλαγμα λέγοιτ᾽ ἂν καὶ ἡ μετάνοια καὶ ἡ ὁπωσδήποτε ἐξιλέωσις. β προσέτι νοεῖται MSCBF : προσεπινοεῖται PV.
I shall recite the wonders of God and lay forth these things to all those with me, ‘recite’ and ‘lay forth’ here being the same; or else I shall recite the things of old and lay forth the things that have happened to me. 19 He will redeem my soul in peace from those nearest me, for among many they were with me. ‘In peace’, in the sense of, ‘without war’. ‘Those nearest’ is what he calls those around Saul, as kinsmen and fellow soldiers. Then he gives the reason for their nearness, because, he says, along with many and other soldiers they were barracked and enlisted with me. 20α God will hear and he who exists before the ages will humble them. For he it was who made the ages, and hence he is said to exist before the ages. 20β For in them is no exchange, since they feared not God. In them, he says, there is no changing from wickedness to goodness, but they remain un- changeable, and this is what Symmchos wrote. These verses may also be spoken against the Christ-slaying Jews, for having cursed them earlier, he now says that Christ will hear me and will humble them. And indeed some of them were killed while others, having survived, will work, humbled, as slaves in all nations in the meanest employments. He who exists before the ages in respect of his divinity; for they would say he had his beginning from his mother alone. Furthermore, ‘in them is no exchange’ is also understood in a different way in relation to the Jews, namely, that he was given in exchange for all people, but because they did not accept him, there is for them no other worthy exchange. 21α He has stretched out his hand in making repayment. God has stretched out his punitive power in order to render to them their due punish- ment. 21β They profaned his covenant. Those around Saul profaned, that is, have showed contempt for the law which says, You will love your neighbour, and such things, while the Christ-slayers despised the Gospel. Pro- fane is what is common and unholy. 20β: Exchange may also be interpreted as repentance or atonement of whatever kind.
PG 128:583α Διεμερίσθησαν ἀπὸ ὀργῆς τοῦ προσώπου αὐτοῦ, καὶ ἤγγισαν αἱ καρδίαι αὐτῶν. Ἀπὸ ὀργῆς δηλαδὴ τοῦ Χριστοῦ· τοῦ ῾Ρωμαϊκοῦ γὰρ πολέμου πολιορκοῦντος αὐτοὺς, διεμερίσθησαν. Τινὲς γὰρ αὐτῶν ἔλεγον, διὰ τὸν ᾽Ιησοῦν ταῦτα πάσχειν, ὧν εἷς ἦν καὶ ᾽Ιώσηπος, μικροῦ Θεὸν αὐτὸν ὁμολογήσας ἐν τῇ βίβλῳ τῆς ἁλώσεως ᾽Ιερουσαλήμ. Καὶ ἤγγισαν αἱ καρδίαι αὐτῶν τῇ ἀληθείᾳ, λογιζομένων, ὅτι ἴσως Θεὸς ἦν· ἐγγύτης γὰρ, ὁ ἐνδοιασμός.Α βουλήματος ἔχων τὸν ᾿Ααρών, καὶ δοκῶν τῷ Φαραῷ θανάτου καὶ ζωῆς κύριος. Διαφέρει δὲ τοῦτο τοῦ δευτέρου σημαινομένου, ὅτι οὐχ ἁπλῶς θεὸς λέγεται, καθάπερ ἐκεῖνος, ἀλλὰ, Θεὸς Φαραώ. Τέταρτον, τὸ κατὰ πλάνην, ὡς τή· Βαδίζετε καὶ βοῆτε πρὸς τοὺς θεοὺς, οὓς ἐξελέξασθε, καί· Οὐ ποιήσετε ὑμῖν θεοὺς ἀργυροῦς ἢ χρυσοῦς. Φησὶν οὖν ὁ Δα- βίδ, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὅτι ὁ Δημιουργός τῶν ἀρχόντων καὶ τῶν κριτῶν τῆς γῆς, ὁ Κύριος πάντων ἁπλῶς ἐλάλησε. Τί δὲ ἐλάλησεν, εἶπε προφήτης ἕτερος, ὡς ἀνωτέρω εἰρήκαμεν· 'Ακούσατε, φάραγ γες καὶ θεμέλια τῆς γῆς. Καὶ ἐκάλεσεν τὴν γῆν διὰ τῆς λαλιᾶς ταύτης εἰς ἀκρόασιν. Ἀπὸ ἀνατολῶν μέχρι δυσμῶν. Τουτέστι πᾶσαν ἐν ταύταις γὰρ σύμπασα περατοῦται ἡ γῆ. Ἐκ Σιὼν ἡ εὐπρέπεια τῆς ὡραιότητος αὐτοῦ. Τοῦτο καὶ τὰ ἑξῆς ῥητὰ διὰ μέσου κείνται, προς φητείας ἔχοντα· τὸ δὲ ῥηθὲν τοιαύτην παρίστησιν έννοιαν, ὅτι καὶ πρότερον ἐν Σιών ἦν ὁ ναὸς τοῦ Πατρὸς, &ς ἦν κόσμος καὶ δόξα τῆς θεότητος αὐτοῦ· καὶ ὕστερον, ἐκ Σιὼν ἔσται ὁ ναὸς τοῦ Υἱοῦ, τουτο ἐστι τὸ πρόσλημμα, δς ὁμοίως ἔσται κόσμος καὶ δόξα τῆς αὐτοῦ θεότητος ἐνοικούσης· ὡραιότητα γὰρ τὴν θεότητα νοήσεις· τί γὰρ θεότητος ώραιό τερον; Ο Θεὶς ἐμφανῶς ἤξει, ὁ Θεὸς ἡμῶν, καὶ οὐ παρασιωπήσεται. Τοῦτο προφητεία περὶ τῆς δευ τέρας τοῦ Χριστοῦ παρουσίας. Εν μὲν γὰρ τῇ πρώτῃ ἀσυμφανῶς ἦλθε, λαθὼν καὶ αὐτὸν τὸν διά- βολον· οὐ γὰρ ἠρώτα αὐτὸν ἐπὶ τοῦ ὄρους, Ε Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ; ἐν δὲ τῇ δευτέρα φανερῶς ἐλεύσεται μετά δυνάμεως καὶ δόξης πολλῆς. Τότε μὲν γὰρ, ὡς θηρατὴς τοῦ ἀφηνιάσαντος, ἧκεν ἐν οἰκέτου σχήσ ματι· ὕστερον δὲ, ὡς κριτής τοῦ πλάσματος ἥξει. "Ωσπερ γὰρ ἡ ἀστραπὴ, φησὶν, ἐκπορεύεται ἐξ ἀνατολῶν ἡλίου, καὶ φαίνεται ἕως δυσμών, οὔτ τως ἔσται καὶ ἡ παρουσία τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώ που, πᾶσι φοβερά τε καὶ φανερά. Οὐ παρα- σιωπήσεται δι, ἀντὶ τοῦ, οὐκ ἀνεξικακήσει δια Πῦρ ἐνώπιον αὐτοῦ καυθήσεται, καὶ κύκλῳ αὐτοῦ καταιγίς σφοδρά. Τὸ φρικτὸν αὐτοῦ καὶ ἀνυπόστατον διά τούτων προαγορεύει· οὕτω γὰρ καὶ Δανιὴλ ἐθεάσατο· Ποταμὸς γὰρ, φησί, πυρὸς εἶι- κεν ἔμπροσθεν αὐτοῦ· ὁ θρόνος αὐτοῦ, φλὺξ πυρός· οἱ τροχοὶ αὐτοῦ, πῦρ φλέγον. Καταιγίς δέ ἐστι ῥαγδαία ῥύμη πνεύματος καὶ ἀφόρητος. Προσκαλέσεται τὸν οὐρανὸν ἄνω, καὶ τὴν γῆν, ** EUTHYMII ZIGABENI magna adversus illum miracula ac prodigis ope- rabatur, qui eum castigabat, qui pro arbitrio fla- gella inferebat', qui sententiæ suæ prophetam habebat Aaron, et demum qui mortis et vile dominus ab illo esse ferebatur. Differt autem hæc significatio a secunda, quia hie non simpliciter dicitur Deus, sed cum adjectione : Deus Pharaonis. Quarto ex colentium errore, juxta quam signifi- cationem illud scriptum legimas: Ite et clamate ad deos, quos elegistis 87; iterum: Non facietis vobis deos argenteas, aut aureos 6. Dicit igitur sanctis Spiritus per prophetam nostrum David, quod Deus, principum omnium ɔc judicum terræ creator, locutus est. Quid autem sit locutus, alius propheta declaravit, ut sæpe diximus : Audite, inquiens, valles et fundamenta terræ "; el vocavit terram ad audiendum. [Sed possumus etiam deorum ap- pellatione eos intelligere, qui ad imaginem Dei procreati, integram atque incorruptam illius ima- ginem servaverunt, nec terreno eam fuco aut vitioso aliquo corruperunt pigmento.] Vers. 2. A solis ortu usque ad occasum. Oinneni, B inquit, rerram advocavit. His enim terminis tota terra continetur. Ex Sion species decoris ejus. "Verbo næc et quæ sequuntur, per parenthesim dicta sunt, et prophe- tias continent. Sensus est quod, sicut olim species ac pulchri.ulo divini decoris fuit ex Sion : quia scilicet templum, quod ornamentum quoddam et gloria erat divinæ majestatis, olim in ea pulcher- rimum effulsit : ita in posterum similiter species divini decoris erit or Sion, quia ex ea fulgentis simos lucis suæ radios Christus emissurus sit : Christus, inquam, summa divini decoris species, et verum divinæ majestatis templum. Per decorem enim hic divinitatem intelligit. Quid enim ipsa est divinitate magis decorum ? VERS. 3. Deus manifeste veniet, Deus noster, et C non silebit. Verba hæc secmodi adventus prophe tiam continent. In primo enim adventu incognitus venit Christus, et non manifeste, quimimo ipsum etiam fallens diabolum. Neque enim eum in pronte interrogasset, an esset Flius Dei, si ei cognitus fuisset. In secundo autem manifeste veniet cum potentia, et gloria multa. In primo igitur adventu venit in personam servi, veluti venaturus eum qui a se rebellaverat dæmonem. In secundo autemn veniët tanquam judex totius creaturæ, et quemad- modum exit fulgur ab oriente, et videtur usque ad occasum, ita erit adventus Filii kominis”, omnibus nimirum et formidabilis, et manifestus. Et non silebit Deus, hoc est, Non perpetuo tanta patienti _ravtó;. D animo mala sustinebit. Ignis in conspectu ejus accendetur, et in conspectu ejus procella vchemens. Terribilem Dei præsentiam atque intolerandam quodammodo esse praedicit his verbis. Talem etiam cum vidisse legimus prophe- tam Danielem : Flumen, inquit, ignis trahebat ante cum ; thronus ejus, flamma ignis ; rolæ ejus, ignis comburens". Procella autem, violentus atque into- Jerabilis ventorum impetus. VERS. 4. Advocabit cœlum sursum, el terram, ut er Judic. xxv), 14. Exod. xs, 25. Mich 1, 2. Matth. xxiv, 27. 9. Dan. vil, 9.
22α They were dissevered by the anger of his face, and their hearts came near. By the anger of Christ, that is, for with the Roman war besieging them they were sev- ered apart. For some of them said that they were suffering these things on account of Christ, one of whom was Josephus, who in his book about the fall of Jerusalem came little short of confessing him to be God. And their hearts came near to the truth, as they pondered that perhaps he was God, for uncertainty is nearness.
β Ἡπαλύνθησαν οἱ λόγοι αὐτῶν ὑπὲρ ἔλαιον, καὶ αὐτοί εἰσι βολίδες. Τοῦτο, κοινῶς περὶ πάντων τῶν χριστοκτόνων, οἳ πρὸ τοῦ ἀνελεῖν αὐτὸν, ἐν ὑποκρίσει λόγους αὐτῷ προσέφερον ἁπαλοὺς, ῾Ραββὶ καλοῦντες καὶ λέγοντες, Οἴδαμεν ὅτι ἀληθὴς εἶ, καὶ τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ ἐν ἀληθείᾳ διδάσκεις, καὶ τὰ τοιαῦτα. Αὐτοὶ δὲ ἦσαν ἔνδον ἠκονημένα βέλη, ὀρεγόμενοι τοῦ αἵματος αὐτοῦ. Λέγοιτο δ’ ἂν ταῦτα καὶ περὶ τοῦ Σαοὺλ, ὃς ὑποκρινόμενος ἔλεγε, Τέκνον Δαυὶδ, 1Rg 24.17, καὶ εἴ τι τοιοῦτον. 26.17, 21Α βουλήματος ἔχων τὸν ᾿Ααρών, καὶ δοκῶν τῷ Φαραῷ θανάτου καὶ ζωῆς κύριος. Διαφέρει δὲ τοῦτο τοῦ δευτέρου σημαινομένου, ὅτι οὐχ ἁπλῶς θεὸς λέγεται, καθάπερ ἐκεῖνος, ἀλλὰ, Θεὸς Φαραώ. Τέταρτον, τὸ κατὰ πλάνην, ὡς τή· Βαδίζετε καὶ βοῆτε πρὸς τοὺς θεοὺς, οὓς ἐξελέξασθε, καί· Οὐ ποιήσετε ὑμῖν θεοὺς ἀργυροῦς ἢ χρυσοῦς. Φησὶν οὖν ὁ Δα- βίδ, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὅτι ὁ Δημιουργός τῶν ἀρχόντων καὶ τῶν κριτῶν τῆς γῆς, ὁ Κύριος πάντων ἁπλῶς ἐλάλησε. Τί δὲ ἐλάλησεν, εἶπε προφήτης ἕτερος, ὡς ἀνωτέρω εἰρήκαμεν· 'Ακούσατε, φάραγ γες καὶ θεμέλια τῆς γῆς. Καὶ ἐκάλεσεν τὴν γῆν διὰ τῆς λαλιᾶς ταύτης εἰς ἀκρόασιν. Ἀπὸ ἀνατολῶν μέχρι δυσμῶν. Τουτέστι πᾶσαν ἐν ταύταις γὰρ σύμπασα περατοῦται ἡ γῆ. Ἐκ Σιὼν ἡ εὐπρέπεια τῆς ὡραιότητος αὐτοῦ. Τοῦτο καὶ τὰ ἑξῆς ῥητὰ διὰ μέσου κείνται, προς φητείας ἔχοντα· τὸ δὲ ῥηθὲν τοιαύτην παρίστησιν έννοιαν, ὅτι καὶ πρότερον ἐν Σιών ἦν ὁ ναὸς τοῦ Πατρὸς, &ς ἦν κόσμος καὶ δόξα τῆς θεότητος αὐτοῦ· καὶ ὕστερον, ἐκ Σιὼν ἔσται ὁ ναὸς τοῦ Υἱοῦ, τουτο ἐστι τὸ πρόσλημμα, δς ὁμοίως ἔσται κόσμος καὶ δόξα τῆς αὐτοῦ θεότητος ἐνοικούσης· ὡραιότητα γὰρ τὴν θεότητα νοήσεις· τί γὰρ θεότητος ώραιό τερον; Ο Θεὶς ἐμφανῶς ἤξει, ὁ Θεὸς ἡμῶν, καὶ οὐ παρασιωπήσεται. Τοῦτο προφητεία περὶ τῆς δευ τέρας τοῦ Χριστοῦ παρουσίας. Εν μὲν γὰρ τῇ πρώτῃ ἀσυμφανῶς ἦλθε, λαθὼν καὶ αὐτὸν τὸν διά- βολον· οὐ γὰρ ἠρώτα αὐτὸν ἐπὶ τοῦ ὄρους, Ε Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ; ἐν δὲ τῇ δευτέρα φανερῶς ἐλεύσεται μετά δυνάμεως καὶ δόξης πολλῆς. Τότε μὲν γὰρ, ὡς θηρατὴς τοῦ ἀφηνιάσαντος, ἧκεν ἐν οἰκέτου σχήσ ματι· ὕστερον δὲ, ὡς κριτής τοῦ πλάσματος ἥξει. "Ωσπερ γὰρ ἡ ἀστραπὴ, φησὶν, ἐκπορεύεται ἐξ ἀνατολῶν ἡλίου, καὶ φαίνεται ἕως δυσμών, οὔτ τως ἔσται καὶ ἡ παρουσία τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώ που, πᾶσι φοβερά τε καὶ φανερά. Οὐ παρα- σιωπήσεται δι, ἀντὶ τοῦ, οὐκ ἀνεξικακήσει δια Πῦρ ἐνώπιον αὐτοῦ καυθήσεται, καὶ κύκλῳ αὐτοῦ καταιγίς σφοδρά. Τὸ φρικτὸν αὐτοῦ καὶ ἀνυπόστατον διά τούτων προαγορεύει· οὕτω γὰρ καὶ Δανιὴλ ἐθεάσατο· Ποταμὸς γὰρ, φησί, πυρὸς εἶι- κεν ἔμπροσθεν αὐτοῦ· ὁ θρόνος αὐτοῦ, φλὺξ πυρός· οἱ τροχοὶ αὐτοῦ, πῦρ φλέγον. Καταιγίς δέ ἐστι ῥαγδαία ῥύμη πνεύματος καὶ ἀφόρητος. Προσκαλέσεται τὸν οὐρανὸν ἄνω, καὶ τὴν γῆν, ** EUTHYMII ZIGABENI magna adversus illum miracula ac prodigis ope- rabatur, qui eum castigabat, qui pro arbitrio fla- gella inferebat', qui sententiæ suæ prophetam habebat Aaron, et demum qui mortis et vile dominus ab illo esse ferebatur. Differt autem hæc significatio a secunda, quia hie non simpliciter dicitur Deus, sed cum adjectione : Deus Pharaonis. Quarto ex colentium errore, juxta quam signifi- cationem illud scriptum legimas: Ite et clamate ad deos, quos elegistis 87; iterum: Non facietis vobis deos argenteas, aut aureos 6. Dicit igitur sanctis Spiritus per prophetam nostrum David, quod Deus, principum omnium ɔc judicum terræ creator, locutus est. Quid autem sit locutus, alius propheta declaravit, ut sæpe diximus : Audite, inquiens, valles et fundamenta terræ "; el vocavit terram ad audiendum. [Sed possumus etiam deorum ap- pellatione eos intelligere, qui ad imaginem Dei procreati, integram atque incorruptam illius ima- ginem servaverunt, nec terreno eam fuco aut vitioso aliquo corruperunt pigmento.] Vers. 2. A solis ortu usque ad occasum. Oinneni, B inquit, rerram advocavit. His enim terminis tota terra continetur. Ex Sion species decoris ejus. "Verbo næc et quæ sequuntur, per parenthesim dicta sunt, et prophe- tias continent. Sensus est quod, sicut olim species ac pulchri.ulo divini decoris fuit ex Sion : quia scilicet templum, quod ornamentum quoddam et gloria erat divinæ majestatis, olim in ea pulcher- rimum effulsit : ita in posterum similiter species divini decoris erit or Sion, quia ex ea fulgentis simos lucis suæ radios Christus emissurus sit : Christus, inquam, summa divini decoris species, et verum divinæ majestatis templum. Per decorem enim hic divinitatem intelligit. Quid enim ipsa est divinitate magis decorum ? VERS. 3. Deus manifeste veniet, Deus noster, et C non silebit. Verba hæc secmodi adventus prophe tiam continent. In primo enim adventu incognitus venit Christus, et non manifeste, quimimo ipsum etiam fallens diabolum. Neque enim eum in pronte interrogasset, an esset Flius Dei, si ei cognitus fuisset. In secundo autem manifeste veniet cum potentia, et gloria multa. In primo igitur adventu venit in personam servi, veluti venaturus eum qui a se rebellaverat dæmonem. In secundo autemn veniët tanquam judex totius creaturæ, et quemad- modum exit fulgur ab oriente, et videtur usque ad occasum, ita erit adventus Filii kominis”, omnibus nimirum et formidabilis, et manifestus. Et non silebit Deus, hoc est, Non perpetuo tanta patienti _ravtó;. D animo mala sustinebit. Ignis in conspectu ejus accendetur, et in conspectu ejus procella vchemens. Terribilem Dei præsentiam atque intolerandam quodammodo esse praedicit his verbis. Talem etiam cum vidisse legimus prophe- tam Danielem : Flumen, inquit, ignis trahebat ante cum ; thronus ejus, flamma ignis ; rolæ ejus, ignis comburens". Procella autem, violentus atque into- Jerabilis ventorum impetus. VERS. 4. Advocabit cœlum sursum, el terram, ut er Judic. xxv), 14. Exod. xs, 25. Mich 1, 2. Matth. xxiv, 27. 9. Dan. vil, 9.
22β Their words were made smoother than oil, yet the same are hurled barbs. This is said in common about all the Christ-slayers, who before doing away with him, would offer him smooth words, calling him, ‘Rabbi’, and saying, We know that You are true, and teach the word of God in truth, and so on. But inside they were sharpened arrows, yearn- ing for his blood. This may also be said about Saul who, feigning friendship, would say, David, my child, 1Rg 24.17, and such things. 26.17, 21
α Ἐπίῤῥιψον ἐπὶ Κύριον τὴν μέριμνάν σου, καὶ αὐτός σε διαθρέψει. Κοινὴν ποιεῖται πρὸς ἅπαντας ἐπιβουλευομένους παραίνεσιν· αὐτὸς γάρ σε διαθρέψει, καὶ κατὰ σῶμα καὶ κατὰ ψυχήν· εἰ δὲ διαθρέψει, καὶ ἐνδύσει· εἰ δὲ καὶ ἐνδύσει, καὶ φυλάξει καὶ ῥύσεται.Α βουλήματος ἔχων τὸν ᾿Ααρών, καὶ δοκῶν τῷ Φαραῷ θανάτου καὶ ζωῆς κύριος. Διαφέρει δὲ τοῦτο τοῦ δευτέρου σημαινομένου, ὅτι οὐχ ἁπλῶς θεὸς λέγεται, καθάπερ ἐκεῖνος, ἀλλὰ, Θεὸς Φαραώ. Τέταρτον, τὸ κατὰ πλάνην, ὡς τή· Βαδίζετε καὶ βοῆτε πρὸς τοὺς θεοὺς, οὓς ἐξελέξασθε, καί· Οὐ ποιήσετε ὑμῖν θεοὺς ἀργυροῦς ἢ χρυσοῦς. Φησὶν οὖν ὁ Δα- βίδ, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὅτι ὁ Δημιουργός τῶν ἀρχόντων καὶ τῶν κριτῶν τῆς γῆς, ὁ Κύριος πάντων ἁπλῶς ἐλάλησε. Τί δὲ ἐλάλησεν, εἶπε προφήτης ἕτερος, ὡς ἀνωτέρω εἰρήκαμεν· 'Ακούσατε, φάραγ γες καὶ θεμέλια τῆς γῆς. Καὶ ἐκάλεσεν τὴν γῆν διὰ τῆς λαλιᾶς ταύτης εἰς ἀκρόασιν. Ἀπὸ ἀνατολῶν μέχρι δυσμῶν. Τουτέστι πᾶσαν ἐν ταύταις γὰρ σύμπασα περατοῦται ἡ γῆ. Ἐκ Σιὼν ἡ εὐπρέπεια τῆς ὡραιότητος αὐτοῦ. Τοῦτο καὶ τὰ ἑξῆς ῥητὰ διὰ μέσου κείνται, προς φητείας ἔχοντα· τὸ δὲ ῥηθὲν τοιαύτην παρίστησιν έννοιαν, ὅτι καὶ πρότερον ἐν Σιών ἦν ὁ ναὸς τοῦ Πατρὸς, &ς ἦν κόσμος καὶ δόξα τῆς θεότητος αὐτοῦ· καὶ ὕστερον, ἐκ Σιὼν ἔσται ὁ ναὸς τοῦ Υἱοῦ, τουτο ἐστι τὸ πρόσλημμα, δς ὁμοίως ἔσται κόσμος καὶ δόξα τῆς αὐτοῦ θεότητος ἐνοικούσης· ὡραιότητα γὰρ τὴν θεότητα νοήσεις· τί γὰρ θεότητος ώραιό τερον; Ο Θεὶς ἐμφανῶς ἤξει, ὁ Θεὸς ἡμῶν, καὶ οὐ παρασιωπήσεται. Τοῦτο προφητεία περὶ τῆς δευ τέρας τοῦ Χριστοῦ παρουσίας. Εν μὲν γὰρ τῇ πρώτῃ ἀσυμφανῶς ἦλθε, λαθὼν καὶ αὐτὸν τὸν διά- βολον· οὐ γὰρ ἠρώτα αὐτὸν ἐπὶ τοῦ ὄρους, Ε Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ; ἐν δὲ τῇ δευτέρα φανερῶς ἐλεύσεται μετά δυνάμεως καὶ δόξης πολλῆς. Τότε μὲν γὰρ, ὡς θηρατὴς τοῦ ἀφηνιάσαντος, ἧκεν ἐν οἰκέτου σχήσ ματι· ὕστερον δὲ, ὡς κριτής τοῦ πλάσματος ἥξει. "Ωσπερ γὰρ ἡ ἀστραπὴ, φησὶν, ἐκπορεύεται ἐξ ἀνατολῶν ἡλίου, καὶ φαίνεται ἕως δυσμών, οὔτ τως ἔσται καὶ ἡ παρουσία τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώ που, πᾶσι φοβερά τε καὶ φανερά. Οὐ παρα- σιωπήσεται δι, ἀντὶ τοῦ, οὐκ ἀνεξικακήσει δια Πῦρ ἐνώπιον αὐτοῦ καυθήσεται, καὶ κύκλῳ αὐτοῦ καταιγίς σφοδρά. Τὸ φρικτὸν αὐτοῦ καὶ ἀνυπόστατον διά τούτων προαγορεύει· οὕτω γὰρ καὶ Δανιὴλ ἐθεάσατο· Ποταμὸς γὰρ, φησί, πυρὸς εἶι- κεν ἔμπροσθεν αὐτοῦ· ὁ θρόνος αὐτοῦ, φλὺξ πυρός· οἱ τροχοὶ αὐτοῦ, πῦρ φλέγον. Καταιγίς δέ ἐστι ῥαγδαία ῥύμη πνεύματος καὶ ἀφόρητος. Προσκαλέσεται τὸν οὐρανὸν ἄνω, καὶ τὴν γῆν, ** EUTHYMII ZIGABENI magna adversus illum miracula ac prodigis ope- rabatur, qui eum castigabat, qui pro arbitrio fla- gella inferebat', qui sententiæ suæ prophetam habebat Aaron, et demum qui mortis et vile dominus ab illo esse ferebatur. Differt autem hæc significatio a secunda, quia hie non simpliciter dicitur Deus, sed cum adjectione : Deus Pharaonis. Quarto ex colentium errore, juxta quam signifi- cationem illud scriptum legimas: Ite et clamate ad deos, quos elegistis 87; iterum: Non facietis vobis deos argenteas, aut aureos 6. Dicit igitur sanctis Spiritus per prophetam nostrum David, quod Deus, principum omnium ɔc judicum terræ creator, locutus est. Quid autem sit locutus, alius propheta declaravit, ut sæpe diximus : Audite, inquiens, valles et fundamenta terræ "; el vocavit terram ad audiendum. [Sed possumus etiam deorum ap- pellatione eos intelligere, qui ad imaginem Dei procreati, integram atque incorruptam illius ima- ginem servaverunt, nec terreno eam fuco aut vitioso aliquo corruperunt pigmento.] Vers. 2. A solis ortu usque ad occasum. Oinneni, B inquit, rerram advocavit. His enim terminis tota terra continetur. Ex Sion species decoris ejus. "Verbo næc et quæ sequuntur, per parenthesim dicta sunt, et prophe- tias continent. Sensus est quod, sicut olim species ac pulchri.ulo divini decoris fuit ex Sion : quia scilicet templum, quod ornamentum quoddam et gloria erat divinæ majestatis, olim in ea pulcher- rimum effulsit : ita in posterum similiter species divini decoris erit or Sion, quia ex ea fulgentis simos lucis suæ radios Christus emissurus sit : Christus, inquam, summa divini decoris species, et verum divinæ majestatis templum. Per decorem enim hic divinitatem intelligit. Quid enim ipsa est divinitate magis decorum ? VERS. 3. Deus manifeste veniet, Deus noster, et C non silebit. Verba hæc secmodi adventus prophe tiam continent. In primo enim adventu incognitus venit Christus, et non manifeste, quimimo ipsum etiam fallens diabolum. Neque enim eum in pronte interrogasset, an esset Flius Dei, si ei cognitus fuisset. In secundo autem manifeste veniet cum potentia, et gloria multa. In primo igitur adventu venit in personam servi, veluti venaturus eum qui a se rebellaverat dæmonem. In secundo autemn veniët tanquam judex totius creaturæ, et quemad- modum exit fulgur ab oriente, et videtur usque ad occasum, ita erit adventus Filii kominis”, omnibus nimirum et formidabilis, et manifestus. Et non silebit Deus, hoc est, Non perpetuo tanta patienti _ravtó;. D animo mala sustinebit. Ignis in conspectu ejus accendetur, et in conspectu ejus procella vchemens. Terribilem Dei præsentiam atque intolerandam quodammodo esse praedicit his verbis. Talem etiam cum vidisse legimus prophe- tam Danielem : Flumen, inquit, ignis trahebat ante cum ; thronus ejus, flamma ignis ; rolæ ejus, ignis comburens". Procella autem, violentus atque into- Jerabilis ventorum impetus. VERS. 4. Advocabit cœlum sursum, el terram, ut er Judic. xxv), 14. Exod. xs, 25. Mich 1, 2. Matth. xxiv, 27. 9. Dan. vil, 9.
23α Cast your care on the Lord and he will sustain you with nourishment. He makes a common exhortation to all who are under attack. For he will nourish you in both body and soul, and if he will nourish you, he will also clothe you, and if he will clothe you, he will also guard you and deliver you.
β Οὐ δώσει εἰς τὸν αἰῶνα σάλον τῷ δικαίῳ. Οὐ δώσει μέχρι πολλοῦ κλύδωνα πειρασμοῦ τῷ δικαίῳ· φησὶ γὰρ ὁ Ἀπόστολος, ὅτι Πιστὸς ὁ Θεὸς, ὃς οὐκ ἐάσει ὑμᾶς πειρασθῆναι ὑπὲρ ὃ δύνασθε. Οὐ δώσει δὲ εἶπεν, ὅτι παραχωρῶν ἐπάγεσθαι ὑπὸ τοῦ διαβόλου τοὺς πειρασμοὺς, δοκεῖ αὐτὸς τούτους ἐπάγειν, ὅτι κωλῦσαι δυνάμενος, οὐκ ἐκώλυσε.Α βουλήματος ἔχων τὸν ᾿Ααρών, καὶ δοκῶν τῷ Φαραῷ θανάτου καὶ ζωῆς κύριος. Διαφέρει δὲ τοῦτο τοῦ δευτέρου σημαινομένου, ὅτι οὐχ ἁπλῶς θεὸς λέγεται, καθάπερ ἐκεῖνος, ἀλλὰ, Θεὸς Φαραώ. Τέταρτον, τὸ κατὰ πλάνην, ὡς τή· Βαδίζετε καὶ βοῆτε πρὸς τοὺς θεοὺς, οὓς ἐξελέξασθε, καί· Οὐ ποιήσετε ὑμῖν θεοὺς ἀργυροῦς ἢ χρυσοῦς. Φησὶν οὖν ὁ Δα- βίδ, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὅτι ὁ Δημιουργός τῶν ἀρχόντων καὶ τῶν κριτῶν τῆς γῆς, ὁ Κύριος πάντων ἁπλῶς ἐλάλησε. Τί δὲ ἐλάλησεν, εἶπε προφήτης ἕτερος, ὡς ἀνωτέρω εἰρήκαμεν· 'Ακούσατε, φάραγ γες καὶ θεμέλια τῆς γῆς. Καὶ ἐκάλεσεν τὴν γῆν διὰ τῆς λαλιᾶς ταύτης εἰς ἀκρόασιν. Ἀπὸ ἀνατολῶν μέχρι δυσμῶν. Τουτέστι πᾶσαν ἐν ταύταις γὰρ σύμπασα περατοῦται ἡ γῆ. Ἐκ Σιὼν ἡ εὐπρέπεια τῆς ὡραιότητος αὐτοῦ. Τοῦτο καὶ τὰ ἑξῆς ῥητὰ διὰ μέσου κείνται, προς φητείας ἔχοντα· τὸ δὲ ῥηθὲν τοιαύτην παρίστησιν έννοιαν, ὅτι καὶ πρότερον ἐν Σιών ἦν ὁ ναὸς τοῦ Πατρὸς, &ς ἦν κόσμος καὶ δόξα τῆς θεότητος αὐτοῦ· καὶ ὕστερον, ἐκ Σιὼν ἔσται ὁ ναὸς τοῦ Υἱοῦ, τουτο ἐστι τὸ πρόσλημμα, δς ὁμοίως ἔσται κόσμος καὶ δόξα τῆς αὐτοῦ θεότητος ἐνοικούσης· ὡραιότητα γὰρ τὴν θεότητα νοήσεις· τί γὰρ θεότητος ώραιό τερον; Ο Θεὶς ἐμφανῶς ἤξει, ὁ Θεὸς ἡμῶν, καὶ οὐ παρασιωπήσεται. Τοῦτο προφητεία περὶ τῆς δευ τέρας τοῦ Χριστοῦ παρουσίας. Εν μὲν γὰρ τῇ πρώτῃ ἀσυμφανῶς ἦλθε, λαθὼν καὶ αὐτὸν τὸν διά- βολον· οὐ γὰρ ἠρώτα αὐτὸν ἐπὶ τοῦ ὄρους, Ε Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ; ἐν δὲ τῇ δευτέρα φανερῶς ἐλεύσεται μετά δυνάμεως καὶ δόξης πολλῆς. Τότε μὲν γὰρ, ὡς θηρατὴς τοῦ ἀφηνιάσαντος, ἧκεν ἐν οἰκέτου σχήσ ματι· ὕστερον δὲ, ὡς κριτής τοῦ πλάσματος ἥξει. "Ωσπερ γὰρ ἡ ἀστραπὴ, φησὶν, ἐκπορεύεται ἐξ ἀνατολῶν ἡλίου, καὶ φαίνεται ἕως δυσμών, οὔτ τως ἔσται καὶ ἡ παρουσία τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώ που, πᾶσι φοβερά τε καὶ φανερά. Οὐ παρα- σιωπήσεται δι, ἀντὶ τοῦ, οὐκ ἀνεξικακήσει δια Πῦρ ἐνώπιον αὐτοῦ καυθήσεται, καὶ κύκλῳ αὐτοῦ καταιγίς σφοδρά. Τὸ φρικτὸν αὐτοῦ καὶ ἀνυπόστατον διά τούτων προαγορεύει· οὕτω γὰρ καὶ Δανιὴλ ἐθεάσατο· Ποταμὸς γὰρ, φησί, πυρὸς εἶι- κεν ἔμπροσθεν αὐτοῦ· ὁ θρόνος αὐτοῦ, φλὺξ πυρός· οἱ τροχοὶ αὐτοῦ, πῦρ φλέγον. Καταιγίς δέ ἐστι ῥαγδαία ῥύμη πνεύματος καὶ ἀφόρητος. Προσκαλέσεται τὸν οὐρανὸν ἄνω, καὶ τὴν γῆν, ** EUTHYMII ZIGABENI magna adversus illum miracula ac prodigis ope- rabatur, qui eum castigabat, qui pro arbitrio fla- gella inferebat', qui sententiæ suæ prophetam habebat Aaron, et demum qui mortis et vile dominus ab illo esse ferebatur. Differt autem hæc significatio a secunda, quia hie non simpliciter dicitur Deus, sed cum adjectione : Deus Pharaonis. Quarto ex colentium errore, juxta quam signifi- cationem illud scriptum legimas: Ite et clamate ad deos, quos elegistis 87; iterum: Non facietis vobis deos argenteas, aut aureos 6. Dicit igitur sanctis Spiritus per prophetam nostrum David, quod Deus, principum omnium ɔc judicum terræ creator, locutus est. Quid autem sit locutus, alius propheta declaravit, ut sæpe diximus : Audite, inquiens, valles et fundamenta terræ "; el vocavit terram ad audiendum. [Sed possumus etiam deorum ap- pellatione eos intelligere, qui ad imaginem Dei procreati, integram atque incorruptam illius ima- ginem servaverunt, nec terreno eam fuco aut vitioso aliquo corruperunt pigmento.] Vers. 2. A solis ortu usque ad occasum. Oinneni, B inquit, rerram advocavit. His enim terminis tota terra continetur. Ex Sion species decoris ejus. "Verbo næc et quæ sequuntur, per parenthesim dicta sunt, et prophe- tias continent. Sensus est quod, sicut olim species ac pulchri.ulo divini decoris fuit ex Sion : quia scilicet templum, quod ornamentum quoddam et gloria erat divinæ majestatis, olim in ea pulcher- rimum effulsit : ita in posterum similiter species divini decoris erit or Sion, quia ex ea fulgentis simos lucis suæ radios Christus emissurus sit : Christus, inquam, summa divini decoris species, et verum divinæ majestatis templum. Per decorem enim hic divinitatem intelligit. Quid enim ipsa est divinitate magis decorum ? VERS. 3. Deus manifeste veniet, Deus noster, et C non silebit. Verba hæc secmodi adventus prophe tiam continent. In primo enim adventu incognitus venit Christus, et non manifeste, quimimo ipsum etiam fallens diabolum. Neque enim eum in pronte interrogasset, an esset Flius Dei, si ei cognitus fuisset. In secundo autem manifeste veniet cum potentia, et gloria multa. In primo igitur adventu venit in personam servi, veluti venaturus eum qui a se rebellaverat dæmonem. In secundo autemn veniët tanquam judex totius creaturæ, et quemad- modum exit fulgur ab oriente, et videtur usque ad occasum, ita erit adventus Filii kominis”, omnibus nimirum et formidabilis, et manifestus. Et non silebit Deus, hoc est, Non perpetuo tanta patienti _ravtó;. D animo mala sustinebit. Ignis in conspectu ejus accendetur, et in conspectu ejus procella vchemens. Terribilem Dei præsentiam atque intolerandam quodammodo esse praedicit his verbis. Talem etiam cum vidisse legimus prophe- tam Danielem : Flumen, inquit, ignis trahebat ante cum ; thronus ejus, flamma ignis ; rolæ ejus, ignis comburens". Procella autem, violentus atque into- Jerabilis ventorum impetus. VERS. 4. Advocabit cœlum sursum, el terram, ut er Judic. xxv), 14. Exod. xs, 25. Mich 1, 2. Matth. xxiv, 27. 9. Dan. vil, 9.
23β He will not give swelling seas to the just man to the age. He will not give the just man the rough swell of temptation for very long, for the Apostle says, God is faithful, who will not allow you to be tempted beyond what you are able. He said, ‘he will not give’, because when permitting temptations to be brought on by the devil, it seems that he is bringing them on, for being able to prevent them, he did not prevent.
α Σὺ δὲ, ὁ Θεὸς, κατάξεις αὐτοὺς εἰς φρέαρ διαφθορᾶς. Τοὺς ἐπιβουλεύοντας τοῖς ἀθῴοις· φρέαρ δὲ διαφθορᾶς εἶπε, τὸ βαθὺ καὶ ἄφυκτον τῆς τιμωρίας· τοιοῦτον γὰρ τὸ φρέαρ.Α βουλήματος ἔχων τὸν ᾿Ααρών, καὶ δοκῶν τῷ Φαραῷ θανάτου καὶ ζωῆς κύριος. Διαφέρει δὲ τοῦτο τοῦ δευτέρου σημαινομένου, ὅτι οὐχ ἁπλῶς θεὸς λέγεται, καθάπερ ἐκεῖνος, ἀλλὰ, Θεὸς Φαραώ. Τέταρτον, τὸ κατὰ πλάνην, ὡς τή· Βαδίζετε καὶ βοῆτε πρὸς τοὺς θεοὺς, οὓς ἐξελέξασθε, καί· Οὐ ποιήσετε ὑμῖν θεοὺς ἀργυροῦς ἢ χρυσοῦς. Φησὶν οὖν ὁ Δα- βίδ, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὅτι ὁ Δημιουργός τῶν ἀρχόντων καὶ τῶν κριτῶν τῆς γῆς, ὁ Κύριος πάντων ἁπλῶς ἐλάλησε. Τί δὲ ἐλάλησεν, εἶπε προφήτης ἕτερος, ὡς ἀνωτέρω εἰρήκαμεν· 'Ακούσατε, φάραγ γες καὶ θεμέλια τῆς γῆς. Καὶ ἐκάλεσεν τὴν γῆν διὰ τῆς λαλιᾶς ταύτης εἰς ἀκρόασιν. Ἀπὸ ἀνατολῶν μέχρι δυσμῶν. Τουτέστι πᾶσαν ἐν ταύταις γὰρ σύμπασα περατοῦται ἡ γῆ. Ἐκ Σιὼν ἡ εὐπρέπεια τῆς ὡραιότητος αὐτοῦ. Τοῦτο καὶ τὰ ἑξῆς ῥητὰ διὰ μέσου κείνται, προς φητείας ἔχοντα· τὸ δὲ ῥηθὲν τοιαύτην παρίστησιν έννοιαν, ὅτι καὶ πρότερον ἐν Σιών ἦν ὁ ναὸς τοῦ Πατρὸς, &ς ἦν κόσμος καὶ δόξα τῆς θεότητος αὐτοῦ· καὶ ὕστερον, ἐκ Σιὼν ἔσται ὁ ναὸς τοῦ Υἱοῦ, τουτο ἐστι τὸ πρόσλημμα, δς ὁμοίως ἔσται κόσμος καὶ δόξα τῆς αὐτοῦ θεότητος ἐνοικούσης· ὡραιότητα γὰρ τὴν θεότητα νοήσεις· τί γὰρ θεότητος ώραιό τερον; Ο Θεὶς ἐμφανῶς ἤξει, ὁ Θεὸς ἡμῶν, καὶ οὐ παρασιωπήσεται. Τοῦτο προφητεία περὶ τῆς δευ τέρας τοῦ Χριστοῦ παρουσίας. Εν μὲν γὰρ τῇ πρώτῃ ἀσυμφανῶς ἦλθε, λαθὼν καὶ αὐτὸν τὸν διά- βολον· οὐ γὰρ ἠρώτα αὐτὸν ἐπὶ τοῦ ὄρους, Ε Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ; ἐν δὲ τῇ δευτέρα φανερῶς ἐλεύσεται μετά δυνάμεως καὶ δόξης πολλῆς. Τότε μὲν γὰρ, ὡς θηρατὴς τοῦ ἀφηνιάσαντος, ἧκεν ἐν οἰκέτου σχήσ ματι· ὕστερον δὲ, ὡς κριτής τοῦ πλάσματος ἥξει. "Ωσπερ γὰρ ἡ ἀστραπὴ, φησὶν, ἐκπορεύεται ἐξ ἀνατολῶν ἡλίου, καὶ φαίνεται ἕως δυσμών, οὔτ τως ἔσται καὶ ἡ παρουσία τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώ που, πᾶσι φοβερά τε καὶ φανερά. Οὐ παρα- σιωπήσεται δι, ἀντὶ τοῦ, οὐκ ἀνεξικακήσει δια Πῦρ ἐνώπιον αὐτοῦ καυθήσεται, καὶ κύκλῳ αὐτοῦ καταιγίς σφοδρά. Τὸ φρικτὸν αὐτοῦ καὶ ἀνυπόστατον διά τούτων προαγορεύει· οὕτω γὰρ καὶ Δανιὴλ ἐθεάσατο· Ποταμὸς γὰρ, φησί, πυρὸς εἶι- κεν ἔμπροσθεν αὐτοῦ· ὁ θρόνος αὐτοῦ, φλὺξ πυρός· οἱ τροχοὶ αὐτοῦ, πῦρ φλέγον. Καταιγίς δέ ἐστι ῥαγδαία ῥύμη πνεύματος καὶ ἀφόρητος. Προσκαλέσεται τὸν οὐρανὸν ἄνω, καὶ τὴν γῆν, ** EUTHYMII ZIGABENI magna adversus illum miracula ac prodigis ope- rabatur, qui eum castigabat, qui pro arbitrio fla- gella inferebat', qui sententiæ suæ prophetam habebat Aaron, et demum qui mortis et vile dominus ab illo esse ferebatur. Differt autem hæc significatio a secunda, quia hie non simpliciter dicitur Deus, sed cum adjectione : Deus Pharaonis. Quarto ex colentium errore, juxta quam signifi- cationem illud scriptum legimas: Ite et clamate ad deos, quos elegistis 87; iterum: Non facietis vobis deos argenteas, aut aureos 6. Dicit igitur sanctis Spiritus per prophetam nostrum David, quod Deus, principum omnium ɔc judicum terræ creator, locutus est. Quid autem sit locutus, alius propheta declaravit, ut sæpe diximus : Audite, inquiens, valles et fundamenta terræ "; el vocavit terram ad audiendum. [Sed possumus etiam deorum ap- pellatione eos intelligere, qui ad imaginem Dei procreati, integram atque incorruptam illius ima- ginem servaverunt, nec terreno eam fuco aut vitioso aliquo corruperunt pigmento.] Vers. 2. A solis ortu usque ad occasum. Oinneni, B inquit, rerram advocavit. His enim terminis tota terra continetur. Ex Sion species decoris ejus. "Verbo næc et quæ sequuntur, per parenthesim dicta sunt, et prophe- tias continent. Sensus est quod, sicut olim species ac pulchri.ulo divini decoris fuit ex Sion : quia scilicet templum, quod ornamentum quoddam et gloria erat divinæ majestatis, olim in ea pulcher- rimum effulsit : ita in posterum similiter species divini decoris erit or Sion, quia ex ea fulgentis simos lucis suæ radios Christus emissurus sit : Christus, inquam, summa divini decoris species, et verum divinæ majestatis templum. Per decorem enim hic divinitatem intelligit. Quid enim ipsa est divinitate magis decorum ? VERS. 3. Deus manifeste veniet, Deus noster, et C non silebit. Verba hæc secmodi adventus prophe tiam continent. In primo enim adventu incognitus venit Christus, et non manifeste, quimimo ipsum etiam fallens diabolum. Neque enim eum in pronte interrogasset, an esset Flius Dei, si ei cognitus fuisset. In secundo autem manifeste veniet cum potentia, et gloria multa. In primo igitur adventu venit in personam servi, veluti venaturus eum qui a se rebellaverat dæmonem. In secundo autemn veniët tanquam judex totius creaturæ, et quemad- modum exit fulgur ab oriente, et videtur usque ad occasum, ita erit adventus Filii kominis”, omnibus nimirum et formidabilis, et manifestus. Et non silebit Deus, hoc est, Non perpetuo tanta patienti _ravtó;. D animo mala sustinebit. Ignis in conspectu ejus accendetur, et in conspectu ejus procella vchemens. Terribilem Dei præsentiam atque intolerandam quodammodo esse praedicit his verbis. Talem etiam cum vidisse legimus prophe- tam Danielem : Flumen, inquit, ignis trahebat ante cum ; thronus ejus, flamma ignis ; rolæ ejus, ignis comburens". Procella autem, violentus atque into- Jerabilis ventorum impetus. VERS. 4. Advocabit cœlum sursum, el terram, ut er Judic. xxv), 14. Exod. xs, 25. Mich 1, 2. Matth. xxiv, 27. 9. Dan. vil, 9.
24α But you, O God, will bring them down into a well-pit of destruction. Those who contrive against the innocent. ‘Well-pit of destruction’ is what he called the depth and inescapability of punishment, for the well-pit is such.
PG 128:585β Ἄνδρες αἱμάτων καὶ δολιότητος οὐ μὴ ἡμισεύσωσι τὰς ἡμέρας αὐτῶν. Καὶ μὴν ἐν ἑτέρῳ ψαλμῷ περὶ τῶν τοιούτων λέγει, ὅτι Καὶ ἡμέραι πλήρεις εὑρεθήσονται ἐν αὐτοῖς. Δῆλον οὖν ὅτι ἐν ἐκείνῳ πλήρεις τὰς ἡμέρας φησὶν, οὐ πρὸς τὸ μέτρον τῆς ζωῆς, ἀλλὰ πρὸς τὴν κακίαν, ὅτι αἱ ἡμέραι αὐτῶν, πλήρεις τῆς κακίας. Ἐνταῦθα δέ φησιν, ὅτι προειδὼς | ὁ Θεὸς τὴν ἀμετρίαν τῆς κακίας αὐτῶν, προεκβ τὸν λόγον MPSCBFL : τὴν ὁδόν V [Mt 22.]. β ὑμᾶς... δύνασθε MSCBF : ἡμᾶς... δυνάμεθα PV. β ἐν ἑτέρῳ ψαλμῷ SF : ἐν τῷ οβ´ ψαλμῷ PCV : ἐν ἑτέρῳ ψαλμῷ, ἐν τῷ οβ´ MB.
24β Men of bloodshed and guile will not live out half their days. About such men he says in another psalm that, And full days will be found in them. It is clear therefore that in that psalm he is saying ‘full days’, not in respect of their measure of life, but in respect of evil, for their days will be full of evil. Here he is saying that God, knowing the limitless measure of their evil, cuts them down early so that they do not sin even more, and the punishment becomes an act of benevolence.
θερίζει τούτους, ἵνα μὴ πλεῖον ἁμάρτωσι, καὶ γίνεται φιλανθρωπία, ἡ τιμωρία. Ὁ δὲ λόγος οὐκ ἔστι καθολικὸς, ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ πλεονάζοντος, ἐπεί τινες τοιοῦτοι, τῇ κακίᾳ συγκατεγήρασαν· εἶπε δὲ τοῦτο, ἐκδειματῶν τοὺς φονικοὺς καὶ δολίους. Ἄνδρας δὲ αἱμάτων καὶ δολιότητος εἴρηκεν, ὡς ἀνδριζομένους εἰς φόνους καὶ δόλους· διὰ δὲ τοῦ δόλου, πᾶσαν ᾐνίξατο κακίαν. Ἄλλως τε, ὥσπερ ἄνθρωπον εἰρήνης λέγει, τὸν εἰρηνικὸν, οὕτω καὶ ἄνδρα αἱμάτων, τὸν αἱμοχαρῆ, καὶ ὅσα τοιαῦτα.
The statement is not universal, but about the majority, since some such have grown old along with their wickedness. He said this instilling fear into the murderous and guileful. He said ‘men of bloodshed and guile’ as having grown to manhood inured to murder and guile – by guile he alluded to every kind of evil. Moreover, just as he calls a peaceful man a ‘man of peace’, so he calls a man who delights in bloodshed a ‘man of bloodshed’ and so with other such designations.
γ Ἐγὼ δὲ, Κύριε, ἐλπιῶ ἐπὶ σέ. Τοῦτο, σύνηθες ἀεὶ ἐπιφώνημα τῷ Δαυίδ· ἅπαξ γὰρ πειραθεὶς τοῦ καρποῦ τῆς εἰς Θεὸν ἐλπίδος, καὶ ἐλπίζει διόλου, καὶ ἐλπίζειν ὁμολογεῖ. Ἁρμόσειε δ’ ἂν καὶ ἡμῖν ὁ ψαλμὸς, χωρὶς ὀλίγων ῥητῶν, ἃ καὶ προϊόντες σημειωσόμεθα. Tὰ μὲν οὖν εὔληπτα, παρήσομαι νοεῖσθαι κατὰ τὴν προαποδεδομένην ἐξήγησιν· τὰ δυσχερέστατα δὲ, μεταχειρισόμεθα. [] Ἐλυπήθην ἐν τῇ ἀδολεσχίᾳ μου, δηλαδὴ, τῇ πρὸς τοὺς ἐμπαθεῖς λογισμοὺς ὁμιλίᾳ μου ― λύπην γὰρ ὕστερον ἐκ μεταμελείας ἐπιφέρει ― ἢ τῇ πρὸς τοὺς τυχόντας ἀνθρώπους ἀκαιρολογίᾳ μου· καὶ ἐταράχθην, ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς τοῦ ἐχθροῦ μοι καὶ ἁμαρτωλοῦ δαίμονος. [] Ἐμάκρυνα δὲ ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, κολληθεὶς τοῖς δαίμοσι, διὰ τῆς τοῦ βίου μου μιαρότητος· καὶ ηὐλίσθην ἐν τῇ ἐρημίᾳ καὶ ἀκαρπίᾳ. [] Καταπόντισον, Κύριε, καὶ καταδίελε τὰς γλώσσας τῶν δαιμόνων, ὥστε μὴ δύνασθαι συμφωνεῖν εἰς τὰς κατ’ ἐμοῦ ἐπιβουλάς· Ὅτι εἶδον ἀνομίαν καὶ ἀντιλογίαν ἐν τῇ πόλει, ἤγουν ἐν τῇ πολιτείᾳ αὐτῶν· ἀνομοῦσι γὰρ ἁμαρτάνοντες, [] καὶ ἀντιλέγουσι τοῖς σοῖς προστάγμασι. Τείχη δὲ αὐτῆς, οἱ ἰσχυρότεροι ἐξ αὐτῶν· κόπος δὲ ἐν μέσῳ αὐτῆς, διὰ τοὺς στεῤῥῶς αὐτοῖς ἀνταγωνιζομένους· πλατεῖαι δὲ [] αὐτῆς, αἱ ὁδοὶ αὐτῶν, ὡς ἀντικείμεναι τῇ στενῇ ὁδῷ τοῦ Θεοῦ· τόκος δὲ, ἡ προσθήκη καὶ ἐπαύξησις τῆς ἁμαρτίας. [] Tὸ δὲ, Ὅτι εἰ ὁ ἐχθρὸς ὠνείδισέ με, καὶ τὰ ἑξῆς, ἄχρι τοῦ, Ἐλθέτω δὴ θάνατος ἐπ’ αὐτοὺς, προσώπῳ τοῦ Χριστοῦ λέγομεν, κατὰ τοῦ ᾽Ιούδα, καθὼς εἰρήκαμεν· ἐλθέτω δὲ θάνατος ἐπὶ τοὺς δαίμονας, ἤτοι παντελὴς ἀνενεργησία. Tὸ δ’ ἑξῆς προηρμήνευται. [] Παροικίαι δὲ αὐτῶν, οἱ πλησιασμοὶ αὐτῶν πρὸς ἡμᾶς. Τοὺς αὐτοὺς δὲ νόει μοι, [] καὶ ἐγγίζοντας, ὡς ἀεὶ προσβάλλοντας ἡμῖν. Ἐν πολλοῖς δὲ ἦσαν σὺν ἐμοὶ, ἀντὶ τοῦ, σὺν πολλοῖς ἦσαν ἐν ἐμοὶ, κατ’ ἐναλλαγὴν τῶν προθέσεων, ὅ ἐστι, πολλοὶ συνῆλθον κατ’ ἐμοῦ. [] Οὐκ ἔστι δὲ αὐτοῖς ἀντάλλαγμα, εἴτουν ἐναλλαγὴ ἀπὸ κακίας εἰς ἀγαθοσύνην, ὡς προαποδέδοται. [] Ἐβεβήλωσαν δὲ τὴν διαθήκην αὐτοῦ, ἀντὶ τοῦ, ἐξουδένωσαν. Ἤγγισαν δὲ ἡμῖν [] αἱ καρδίαι αὐτῶν, εἴτουν τὰ βουλεύματα αὐτῶν. Ἡπαλύνθησάν τε οἱ λόγοι αὐτῶν ἐν τῷ συμβουλεύειν· σαίνουσι μὲν γὰρ τῷ χρηστῷ, τελευτῶσι δὲ εἰς πονηρόν. [] λέγομεν MSCBF : λέγονται PV.
24γ But I, O Lord, will hope in you. This is an ever characteristic concluding interjection for David, for having once tasted the fruit of hope in God he hopes always and confesses his hope. The psalm may also adapt well to ourselves, with the exception of a few verses which we shall indicate in what follows. The verses that are easily understood I shall pass over as to be understood in the manner already given, but the more difficult ones we shall treat again. [3] I have been grieved in my rumination, that is, in my converse with my impassioned thoughts – for it produces grief afterwards from remorse – or else in my inopportune words to random people. And I have been troubled, by the prompting of the demon who is hateful to me and sinful. [8] I have gone far from God, having attached myself to the demons through the foulness of my way of life and have encamped in desolation and barrenness. [10] Drown, O Lord, and utterly divide the tongues of the demons so that they are unable to agree in their schemings against me. For I have seen lawlessness and gainsaying in the city, [11] namely, in their habits of life, for they act lawlessly in sinning and speak against your decrees. Her walls are the most powerful among them, oppressive drudgery is in her midst on account [12] of those resolutely struggling against them. Her broadways are the paths of the demons as opposed to the narrow path of God. Usury is the addition and incrementation of sin. [13] The verses from, For if an enemy had reviled me, to, Let death truly come upon them, we speak in the person of Christ against Judas, as we said. Let death come upon the demons, namely, total inoperativeness. The rest is as already expounded. [16] Their habitations are their approachings to us. Understand those nearest as those same [19] demons, as ever attacking us. Among many they were with me, in the sense of, ‘with many they were amid me’, by an exchange of prepositions, which is, many gathered against me. [20] In them is no exchange, namely, interchange from evil to goodness, as previously noted. They profaned his covenant, in the sense of, ‘they set it at naught’. Their hearts came near, [21] that is, their evil purposings. Their words were made smooth in giving advice, for they beguile [22] with what is good but end in what is evil.
PG 128:678Ψαλμός 55 — Psalm 55
PG 128:58755 νε΄ 1 Εἰς τὸ τέλος· ὑπὲρ τοῦ λαοῦ τοῦ ἀπὸ τῶν ἁγίων μεμακρυμμένου· τῷ Δαυίδ· εἰς στηλογραφίαν· ὁπότε ἐκράτησαν αὐτὸν οἱ ἀλλόφυλοι ἐν Γέθ. Ὥσπερ οἱ ψαλμοὶ ὅσοις ἐπεγέγραπτο, συνέσεως, ἐχόμενοι ἀλλήλων ἐτέθησαν, Pss 51-54 οὕτω καὶ οἱ ἐπιγεγραμμένοι τὸ, εἰς στηλογραφίαν, ὧν πρῶτος, ὁ παρών. Pss 55-59 Λαὸν δὲ λέγει, τὸν ᾽Ιουδαϊκὸν, ὃς δορυάλωτος παρὰ Βαβυλωνίοις δουλεύων, μεμακρυμμένος ἦν ἀπὸ τῶν ἁγίων, εἴτουν ἀπὸ τοῦ ἐν Ἱεροσολύμοις ναοῦ. Διὸ καὶ, εἰς τὸ τέλος, ἐπιγέγραπται, ὡς εἰς τὸ τέλος ἐπειγόμενος τῶν ἐν τούτῳ περὶ τοῦ λαοῦ προφητευθέντων. Νοεῖται δὲ λαὸς, καὶ πάντες ἁπλῶς | οἱ πρὸς καιρὸν μεμακρυμμένοι ἀπὸ τῶν ἁγίων ἀνδρῶν, διὰ τὸ αἰχμαλωτισθῆναι ταῖς ἁμαρτίαις. Ὑπὲρ τοῦ λαοῦ δὲ, ἀντὶ τοῦ, προσώπῳ τοῦ λαοῦ. Εἶτα καὶ δευτέρα πρόσκειται ἐπιγραφή· τῷ Δαυὶδ, εἰς στηλογραφίαν, καὶ τὰ ἑξῆς· ὡς εἶναι διπλῆν τὴν ὑπόθεσιν τοῦ ψαλμοῦ. Προείρηται δὲ ἡμῖν ἐν τῷ λγ΄ ψαλμῷ, ὅτι φεύγων τὸν Σαοὺλ, ἀπῆλθεν εἰς Γὲθ πρὸς τὸν Ἀχοὺς, καὶ ὑποπτευθεὶς ὅστις ἦν, ἔμελλε κινδυνεύειν. Εἶτα μανίαν ὑποκριθεὶς, ὡς ἐπίληπτος, ἀφείθη, καὶ διεσώθη παραδόξως. Τηνικαῦτα τοίνυν καὶ τοῦτον ἔγραψε τὸν ψαλμὸν, ἁρμόζοντα καὶ τοῖς τότε ἑαυτοῦ πάθεσι, καὶ τοῖς τοῦ λαοῦ μετέπειτα. Βουλόμενος δὲ ἀεὶ κηρύττεσθαι τὴν θείαν εὐεργεσίαν, ἐπέγραψε τὸ, εἰς στηλογραφίαν, τουτέστιν, εἰς ἀνεξάλειπτον γραφὴν, ἐκ μεταφορᾶς τῶν λιθίναις ἢ χαλκαῖς στήλαις ἐγγραφόντων ῥήματά τινα εἰς μνήμην διηνεκῆ. α Ἐλέησόν με, ὁ Θεὸς, ὅτι κατεπάτησέ με ἄνθρωπος. Κατεπάτησεν, ἀντὶ τοῦ, συνέτριψεν. Ἀπὸ μὲν οὖν τοῦ δορυαλώτου λαοῦ λεγόμενος ὁ λόγος, ἄνθρωπον καλεῖ, τὸν Βαβυλώνιον βασιλέα· ἀπὸ δὲ τῶν ἐν ἁμαρτίαις, τὸν διάβολον· οὕτω γὰρ αὐτὸν ἡ Γραφὴ πολλάκις ὀνομάζει, διὰ τὸ φιλήδονον αὐτοῦ, ὡς ἐπὶ τῆς παραβολῆς τῶν ζιζανίων, ἐχθρὸν ἄνθρωπον, αὐτὸν ἐκάλεσεν· ἀπὸ δὲ τοῦ Δαυὶδ, αἰνίττεται τὸν Σαούλ. Tὸ μέντοι, κατεπάτησε, σημαίνει καὶ τὸ, κατεφρόνησεν, ὡς τὸ, Ὁ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καταπατήσας. β Ὅλην τὴν ἡμέραν πολεμῶν ἔθλιψέ με. Ὅλην τὴν ἡμέραν, ἀντὶ τοῦ, καθ’ ἡμέραν· πολεμῶν δὲ, ἀντὶ τοῦ, ἐπηρεάζων ἐπιτιθέμενος. α Κατεπάτησάν με οἱ ἐχθροί μου ὅλην τὴν ἡμέραν. 120 ἀνεξάλειπτον MCBF : ἀνέκλειπτον PSV. α οὖν PSCB : om. MFV.
55 Psalm 55 1 Towards fulfilment; for the people distanced from the holies; belonging to David; as a pillar inscription; when the Philistines held him in Geth. Just as the psalms with the superscription ‘of understanding’ have been placed next to one Pss 51-54 another, so also have those designated ‘as a pillar inscription’, the first of which is the present Pss 55-59 one. The people he speaks of is the Jewish people which, taken captive and enslaved among the Babylonians, was distanced from the holy places, namely, from the temple in Jerusalem. Hence it has the superscription ‘towards fulfilment’, as hastening towards fulfilment the things prophesied in it about the people. The people can also be understood as all those who for a time are distanced from the holy men on account of having been taken captive by sins. ‘For the people’, in the sense of, ‘in the person of the people’. Then a second superscription is added: ‘belonging to David, as a pillar inscription, etc.’, indicating that the subject of the psalm is twofold. We said previously in the thirty third psalm that when fleeing form Saul he went to Achous in Geth, and when it was suspected who he was he found himself in imminent dan- ger. Then on enacting madness as an epileptic he was let go and escaped against expectation. Accordingly, at that time he also wrote this psalm, which fits both with his own sufferings at that point and with those of the people later. Seeking always to proclaim his divine benefaction, he wrote the title ‘as a pillar inscrip- tion’, that is, as indelible writing, by metaphor from those who inscribe certain words for enduring memory on stone or bronze pillars. 2α Have mercy on me, O God, for a man has trampled me underfoot. ‘He has trampled me underfoot’, in the sense of, ‘he has crushed me’. Taking the words therefore as from the captive people, ‘a man’ is what he is calling the Babylonian king. Taking them as from those captive in sins, it is the devil who is so called, for thus Scripture often names him on account of pleasure-loving nature, just as in the parable of the weeds it called him ‘a hostile man’. Taking them as from David, he is alluding to Saul. ‘He has trampled underfoot’ indeed also means ‘he has despised’ as in, He who has tram- pled the Son of God underfoot. 2β Waging war all day long he has afflicted me. ‘All day long’, in the sense of, every day, and ‘waging war’ in the sense of, ‘molesting’, ‘at- tacking’. 3α My enemies have trampled me underfoot all day long.
Oἱ περὶ τὸν Βαβυλώνιον, ἢ αἱ περὶ τὸν δαίμονα ἀποστατικαὶ δυνάμεις, ἢ οἱ περὶ τὸν Σαούλ.
Those around the Babylonian [king], or the rebellious powers around the demon, or those around Saul.
PG 128:589β Ὅτι πολλοὶ οἱ πολεμοῦντές με ἀπὸ ὕψους. Ὕψος ἐνταῦθα, τὴν δυναστείαν λέγει, ἢ τὴν εὐστοχίαν· οἱ γὰρ ἀπὸ ὕψους ἄνωθεν βάλλοντες τοὺς κάτω καὶ ταπεινότερον ἑστῶτας εὐστοχοῦσιν.τοῦ διακρῖναι τὸν λαὸν αὐτοῦ. Τὸν ἄνω οὐρανών, καθ᾽ ὑπερβατόν. Προσκαλεῖται δὲ ταῦτα, ἕνεκεν τοῦ διακρῖναι τὸν λαὸν αὐτοῦ, κακῶς πολιτευόμενον· διακρῖναι δὲ νῦν τὸ ἐλέγξαι λέγει. Σκόπει δὲ ὅτι καὶ Μωϋσῆς εἰσαγαγὼν τὸν λαὸν εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπι αγγελίας, τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν μάρτυρας τῶν συνθηκῶν παρέλαβεν, ὡς μονιμώτερα σώματα, καὶ ὡς περιεκτικὰ τῶν ἁμαρτανόντων, ἢ κατορθούντων. Ἔστι δὲ τὸ σχῆμα προσωποποιία, ὅτε τοῖς ἀψύχοις ἐμψύχων σώματα περιτίθεμεν. Συναγάγετε αὐτῷ τοὺς ὁσίους αὐτοῦ. Οσίους λέγει τοὺς Ἰσραηλίτας αφωσιωμένους, καὶ ἀνατι θεμένους μόνῳ αὐτῷ. Τοὺς διατιθεμένους την διαθήκην αὐτοῦ ἐπὶ θυσίαις. Τους διοικοῦντας καὶ ἐκπληροῦντας, ὡς οἴονται, τὴν πρὸς αὐτοὺς διαθήκην τοῦ Θεοῦ ἐν ταῖς θυσίαις. Διαθήκην δὲ λέγει τὸν νόμον. Μόνα γὰρ τὰ τῶν θυσιῶν φυλάττοντες, φοντο πάντα νόμον τηρεῖν, καὶ ἐπὶ ταῖς θυσίαις ἐμεγαλαύχουν, ὡς θεοσεβέστα τοι. Συναγάγετε δὲ αὐτῷ τούτους, ἐν τοῖς ἀφορι σμένοις ταῖς ἀναγνώσεσι τῶν προφητικών λόγων καιροῖς. Καὶ ἀναγγελοῦσιν οἱ οὐρανοὶ τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ. Μέλλων εἰσάγειν τὸν Θεὸν δικαιολογούμενον, προλαμβάνει καὶ ἀνακηρύττει ὅτι δικαίως ὁ Θεὸς ἐρεῖ. Καὶ γὰρ, φησίν, αὐτὰ τὰ ἄψυχα ἀναγγελοῦσι τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ. "Η οὐρανοὺς λέγει τὰς ἐπ τυρανίας τάξεις τῶν ἀσωμάτων, ἅτε περὶ Θεὸν οὔσας *Οτι ὁ Θεὸς κριτής ἐστιν. Τοῦτο κατασκευὴ τῆς δικαιοσύνης· διότι ὁ Θεὸς μέλλων δικαιολογεῖσθαι, πάντων κριτής ἐστι, καὶ λοιπὸν δίκαια ἐρεῖ, φύσει τὴν δικαιοσύνην ἔχων. Ακουσον, λαός μου, καὶ λαλήσω σοι. Εντεύ θεν αἱ τοῦ Θεοῦ φωναί· ἐπιτάττει δὲ αὐτοῖς πρὸ πάντων προσοχήν. "Ακουσον γάρ, φησί, τουτέστι, Πρόσχες. Ισραήλ, καὶ διαμαρτύρομαί σοι. Ἀπὸ κοινοῦ πάλιν λαμβάνεται τὸ ᾿Ακουσον· εἰπὼν δὲ λαόν, προσέθηκε καὶ τὸ ἴδιον τοῦ λαοῦ, καὶ τὸ ἥδιστον ὄνομα, ὅτι Ισραήλ διαμαρτύρομαί σοι δὲ, ἀντὶ τοῦ. Διαλεχθήσομαί σοι. • Ο Θεός, ὁ Θεός σου εἰμι ἐγώ. Ἐγὼ ὁ διαλεγόμενος σοι, ὁ Θεός σού είμι· φρίξον· τοῦτο δέ φησι, καὶ πρὸς ἔνδειξιν τῆς ἀῤῥήτου μακροθυμίας, ὡς διαλέ γεσθαι τοῖς δούλοις αὐτοῦ. Ἐδιπλασίασε δὲ τὸν ὁ Θεός, εἰς διασυρμὸν τῆς ἀναισθησίας καὶ παχύτητος τῶν ἀκοῶν αὐτῶν. Οὐκ ἐπὶ ταῖς θυσίαις σου ἐλέγξω σε, τὰ δὲ ὁλοκαυτώματά σου ενώπιόν μου ἐστὶ διαπαντός. Οὐ τὸν παρόντα, φησίν, ἔλεγχον ἐνεστησάμην ἐγὼ καλῶν σοι περὶ θυσιῶν, καὶ ἀμελουμένων· οὔμε· νουν· καὶ γὰρ τὰ ὁλοκαυτώματά σου διαπαντὸς ἐν τῷ βωμῷ τοῦ ναοῦ μου εἰσι· καὶ τόγε ἐπὶ ταῖς θυσίαις, ἀνέγκλητος μεμένηκας· ἀλλ' ἕτερά σου κατη ορώ. Ει COMMENT. IN PSALMOS. A dijudicet populum suum. Colum sursum dixit, pro &st. B eo quod sursum est. Advocabit autem cœlum et terram, ut populum suum prave viventem dijudi- cet. Dijudicare vero posuit ipro redarguere. Con- sidera etiam quod Moyses populum introducens in terram promissionis, cœlum et terram testes pac- tionum assumpsit, tanquam firmiora ac durabiliora corpora, ac veluti ea quæ et peccatores et virtute præditos homines complectantur. Hujusmodi autem figura prosopopoeia dicitur, cum videlicet inani- matis rebus animatam personam imponimus. VERS, 5. Congregate illi sanctos ejus. Per sanctos, Israelitas intelligit, veluti Deo sanctificatos prorsus alque oblatos. Qui disponunt lestamentum ejus in sacrificiis. Qui testamentum Dei quod cum: illis disposuit, adimplent ac peragunt in sacrificiis. Per testa- mentum autem legem intelligit. Ea enim servantes, quæ in lege tradebantur de sacrificiis, universam se existimabant legem adimplere, et in hujusmo¦i sacrificiis quasi religiosissimi, summopere gloria- bantur. Congregate vero illi hos sanctos, illis nimirum diebus, qui propheticorum sermonum lectioni dicati sunt. VERS. 6. annumiabunt cali justitiam eius. Cumn introducturus sit Propheta Deum in judicio, præoccupat et prædicit, quod juste omnia judica- bit. Ipsa enim, inquit, inanimata illius etiam jus- titiam annuntiabunt. Vel per cælos, cœlestes atque C incorporeos ordines intelligit, qui semper sunt apud D Deum. Quoniam Deus judex est. Haec est comprobatio divinæ justitiæ. Quia Deus qui juste judicatnrus est, judes erit. Ille enim juste judicabit, qui natura ipsa justus est. Vers. Audi, popule meus, et loquar tibi. Ex hoc verba Dei incipiunt. Jubet autem ante omnia attentionem eos practare. Audi enim, inquit, hoc est, mentem adhibe. Israel, et attestabor tibi, ▲ communi sensu sQ- mendum est verbum : Audi. Et cum populum dixisset, proprium ac jucundissimum una nomen addidit : Israel, inquit, attestabor tibi, hoc est, loquar ad te. Deus, Deus tuus ego sum. Ego qui loquor ad te, sum Deus tuus. Perhorresce igitur. Hoc autem di- cit ad immensam longanimitatem suam demon- strandəm, veluti, qui cum propriis etiam servis loquatur. Ad majorem præterea exprobrationem crassitudinis atque insensibilitatis eorum repetiit nomen Dei. VERS. Non in sacrificiis arguam te : holocausta autem lua in conspectu meɔ sunt semper. Nou banc, inquit, redargutionem constitui ut accus:rem te de neglectis sacrificiis. Nam holocausta tua sem- per sunt in altari meo. Et quantum ad sacrificia pertinet, culpa cares; verum alia sunt in quibus te accusein.
3β For many are those waging war on me from a height. By ‘height’ here he is speaking of overlordship or of good aim, for those who shoot from a height above at those who are standing beneath at a lower level hit their mark.
4 Ἡμέρας οὐ φοβηθήσομαι· ἐγὼ δὲ ἐλπιῶ ἐπὶ σέ. Ἡμέρας νῦν, τὰς εὐημερίας λέγει τῶν ἐχθρῶν· ἀνακτώμενος γὰρ ἑαυτὸν, καὶ τὴν ἀπαλλαγὴν προφητεύων, φησὶν, ὅτι οὐ φοβηθήσομαι τὰς τοιαύτας εὐημερίας.τοῦ διακρῖναι τὸν λαὸν αὐτοῦ. Τὸν ἄνω οὐρανών, καθ᾽ ὑπερβατόν. Προσκαλεῖται δὲ ταῦτα, ἕνεκεν τοῦ διακρῖναι τὸν λαὸν αὐτοῦ, κακῶς πολιτευόμενον· διακρῖναι δὲ νῦν τὸ ἐλέγξαι λέγει. Σκόπει δὲ ὅτι καὶ Μωϋσῆς εἰσαγαγὼν τὸν λαὸν εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπι αγγελίας, τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν μάρτυρας τῶν συνθηκῶν παρέλαβεν, ὡς μονιμώτερα σώματα, καὶ ὡς περιεκτικὰ τῶν ἁμαρτανόντων, ἢ κατορθούντων. Ἔστι δὲ τὸ σχῆμα προσωποποιία, ὅτε τοῖς ἀψύχοις ἐμψύχων σώματα περιτίθεμεν. Συναγάγετε αὐτῷ τοὺς ὁσίους αὐτοῦ. Οσίους λέγει τοὺς Ἰσραηλίτας αφωσιωμένους, καὶ ἀνατι θεμένους μόνῳ αὐτῷ. Τοὺς διατιθεμένους την διαθήκην αὐτοῦ ἐπὶ θυσίαις. Τους διοικοῦντας καὶ ἐκπληροῦντας, ὡς οἴονται, τὴν πρὸς αὐτοὺς διαθήκην τοῦ Θεοῦ ἐν ταῖς θυσίαις. Διαθήκην δὲ λέγει τὸν νόμον. Μόνα γὰρ τὰ τῶν θυσιῶν φυλάττοντες, φοντο πάντα νόμον τηρεῖν, καὶ ἐπὶ ταῖς θυσίαις ἐμεγαλαύχουν, ὡς θεοσεβέστα τοι. Συναγάγετε δὲ αὐτῷ τούτους, ἐν τοῖς ἀφορι σμένοις ταῖς ἀναγνώσεσι τῶν προφητικών λόγων καιροῖς. Καὶ ἀναγγελοῦσιν οἱ οὐρανοὶ τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ. Μέλλων εἰσάγειν τὸν Θεὸν δικαιολογούμενον, προλαμβάνει καὶ ἀνακηρύττει ὅτι δικαίως ὁ Θεὸς ἐρεῖ. Καὶ γὰρ, φησίν, αὐτὰ τὰ ἄψυχα ἀναγγελοῦσι τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ. "Η οὐρανοὺς λέγει τὰς ἐπ τυρανίας τάξεις τῶν ἀσωμάτων, ἅτε περὶ Θεὸν οὔσας *Οτι ὁ Θεὸς κριτής ἐστιν. Τοῦτο κατασκευὴ τῆς δικαιοσύνης· διότι ὁ Θεὸς μέλλων δικαιολογεῖσθαι, πάντων κριτής ἐστι, καὶ λοιπὸν δίκαια ἐρεῖ, φύσει τὴν δικαιοσύνην ἔχων. Ακουσον, λαός μου, καὶ λαλήσω σοι. Εντεύ θεν αἱ τοῦ Θεοῦ φωναί· ἐπιτάττει δὲ αὐτοῖς πρὸ πάντων προσοχήν. "Ακουσον γάρ, φησί, τουτέστι, Πρόσχες. Ισραήλ, καὶ διαμαρτύρομαί σοι. Ἀπὸ κοινοῦ πάλιν λαμβάνεται τὸ ᾿Ακουσον· εἰπὼν δὲ λαόν, προσέθηκε καὶ τὸ ἴδιον τοῦ λαοῦ, καὶ τὸ ἥδιστον ὄνομα, ὅτι Ισραήλ διαμαρτύρομαί σοι δὲ, ἀντὶ τοῦ. Διαλεχθήσομαί σοι. • Ο Θεός, ὁ Θεός σου εἰμι ἐγώ. Ἐγὼ ὁ διαλεγόμενος σοι, ὁ Θεός σού είμι· φρίξον· τοῦτο δέ φησι, καὶ πρὸς ἔνδειξιν τῆς ἀῤῥήτου μακροθυμίας, ὡς διαλέ γεσθαι τοῖς δούλοις αὐτοῦ. Ἐδιπλασίασε δὲ τὸν ὁ Θεός, εἰς διασυρμὸν τῆς ἀναισθησίας καὶ παχύτητος τῶν ἀκοῶν αὐτῶν. Οὐκ ἐπὶ ταῖς θυσίαις σου ἐλέγξω σε, τὰ δὲ ὁλοκαυτώματά σου ενώπιόν μου ἐστὶ διαπαντός. Οὐ τὸν παρόντα, φησίν, ἔλεγχον ἐνεστησάμην ἐγὼ καλῶν σοι περὶ θυσιῶν, καὶ ἀμελουμένων· οὔμε· νουν· καὶ γὰρ τὰ ὁλοκαυτώματά σου διαπαντὸς ἐν τῷ βωμῷ τοῦ ναοῦ μου εἰσι· καὶ τόγε ἐπὶ ταῖς θυσίαις, ἀνέγκλητος μεμένηκας· ἀλλ' ἕτερά σου κατη ορώ. Ει COMMENT. IN PSALMOS. A dijudicet populum suum. Colum sursum dixit, pro &st. B eo quod sursum est. Advocabit autem cœlum et terram, ut populum suum prave viventem dijudi- cet. Dijudicare vero posuit ipro redarguere. Con- sidera etiam quod Moyses populum introducens in terram promissionis, cœlum et terram testes pac- tionum assumpsit, tanquam firmiora ac durabiliora corpora, ac veluti ea quæ et peccatores et virtute præditos homines complectantur. Hujusmodi autem figura prosopopoeia dicitur, cum videlicet inani- matis rebus animatam personam imponimus. VERS, 5. Congregate illi sanctos ejus. Per sanctos, Israelitas intelligit, veluti Deo sanctificatos prorsus alque oblatos. Qui disponunt lestamentum ejus in sacrificiis. Qui testamentum Dei quod cum: illis disposuit, adimplent ac peragunt in sacrificiis. Per testa- mentum autem legem intelligit. Ea enim servantes, quæ in lege tradebantur de sacrificiis, universam se existimabant legem adimplere, et in hujusmo¦i sacrificiis quasi religiosissimi, summopere gloria- bantur. Congregate vero illi hos sanctos, illis nimirum diebus, qui propheticorum sermonum lectioni dicati sunt. VERS. 6. annumiabunt cali justitiam eius. Cumn introducturus sit Propheta Deum in judicio, præoccupat et prædicit, quod juste omnia judica- bit. Ipsa enim, inquit, inanimata illius etiam jus- titiam annuntiabunt. Vel per cælos, cœlestes atque C incorporeos ordines intelligit, qui semper sunt apud D Deum. Quoniam Deus judex est. Haec est comprobatio divinæ justitiæ. Quia Deus qui juste judicatnrus est, judes erit. Ille enim juste judicabit, qui natura ipsa justus est. Vers. Audi, popule meus, et loquar tibi. Ex hoc verba Dei incipiunt. Jubet autem ante omnia attentionem eos practare. Audi enim, inquit, hoc est, mentem adhibe. Israel, et attestabor tibi, ▲ communi sensu sQ- mendum est verbum : Audi. Et cum populum dixisset, proprium ac jucundissimum una nomen addidit : Israel, inquit, attestabor tibi, hoc est, loquar ad te. Deus, Deus tuus ego sum. Ego qui loquor ad te, sum Deus tuus. Perhorresce igitur. Hoc autem di- cit ad immensam longanimitatem suam demon- strandəm, veluti, qui cum propriis etiam servis loquatur. Ad majorem præterea exprobrationem crassitudinis atque insensibilitatis eorum repetiit nomen Dei. VERS. Non in sacrificiis arguam te : holocausta autem lua in conspectu meɔ sunt semper. Nou banc, inquit, redargutionem constitui ut accus:rem te de neglectis sacrificiis. Nam holocausta tua sem- per sunt in altari meo. Et quantum ad sacrificia pertinet, culpa cares; verum alia sunt in quibus te accusein.
4 Days I shall not fear, but in you I shall hope. ‘Days’ now are what he calls the days of his enemies’ prosperity, for recovering himself and prophesying his deliverance, he says that I shall not fear such times of prosperity.
α Ἐν τῷ Θεῷ ἐπαινέσω τοὺς λόγους μου. Tὸ ἐπαινέσω νῦν, ἀντὶ τοῦ, κοσμήσω, παρείληπται· ἐπαινετοὺς, φησὶ, ποιήσω τοὺς λόγους μου, ἐν τῷ περὶ Θεοῦ λέγειν· μόνος γὰρ κοσμεῖται λόγος, ὁ μνημονεύων Θεοῦ. Ἢ ἐπειδὴ ἐκαυχήσατο εἰπὼν, ἡμέρας οὐ φοβηθήσομαι, θεραπεύει τὸν λόγον, ὅτι ἐν τῷ Θεῷ ἐπαινέσω, τουτέστιν, ὀγκώσω εἰς μεγαλοῤῥημοσύνην τοὺς λόγους μου.τοῦ διακρῖναι τὸν λαὸν αὐτοῦ. Τὸν ἄνω οὐρανών, καθ᾽ ὑπερβατόν. Προσκαλεῖται δὲ ταῦτα, ἕνεκεν τοῦ διακρῖναι τὸν λαὸν αὐτοῦ, κακῶς πολιτευόμενον· διακρῖναι δὲ νῦν τὸ ἐλέγξαι λέγει. Σκόπει δὲ ὅτι καὶ Μωϋσῆς εἰσαγαγὼν τὸν λαὸν εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπι αγγελίας, τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν μάρτυρας τῶν συνθηκῶν παρέλαβεν, ὡς μονιμώτερα σώματα, καὶ ὡς περιεκτικὰ τῶν ἁμαρτανόντων, ἢ κατορθούντων. Ἔστι δὲ τὸ σχῆμα προσωποποιία, ὅτε τοῖς ἀψύχοις ἐμψύχων σώματα περιτίθεμεν. Συναγάγετε αὐτῷ τοὺς ὁσίους αὐτοῦ. Οσίους λέγει τοὺς Ἰσραηλίτας αφωσιωμένους, καὶ ἀνατι θεμένους μόνῳ αὐτῷ. Τοὺς διατιθεμένους την διαθήκην αὐτοῦ ἐπὶ θυσίαις. Τους διοικοῦντας καὶ ἐκπληροῦντας, ὡς οἴονται, τὴν πρὸς αὐτοὺς διαθήκην τοῦ Θεοῦ ἐν ταῖς θυσίαις. Διαθήκην δὲ λέγει τὸν νόμον. Μόνα γὰρ τὰ τῶν θυσιῶν φυλάττοντες, φοντο πάντα νόμον τηρεῖν, καὶ ἐπὶ ταῖς θυσίαις ἐμεγαλαύχουν, ὡς θεοσεβέστα τοι. Συναγάγετε δὲ αὐτῷ τούτους, ἐν τοῖς ἀφορι σμένοις ταῖς ἀναγνώσεσι τῶν προφητικών λόγων καιροῖς. Καὶ ἀναγγελοῦσιν οἱ οὐρανοὶ τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ. Μέλλων εἰσάγειν τὸν Θεὸν δικαιολογούμενον, προλαμβάνει καὶ ἀνακηρύττει ὅτι δικαίως ὁ Θεὸς ἐρεῖ. Καὶ γὰρ, φησίν, αὐτὰ τὰ ἄψυχα ἀναγγελοῦσι τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ. "Η οὐρανοὺς λέγει τὰς ἐπ τυρανίας τάξεις τῶν ἀσωμάτων, ἅτε περὶ Θεὸν οὔσας *Οτι ὁ Θεὸς κριτής ἐστιν. Τοῦτο κατασκευὴ τῆς δικαιοσύνης· διότι ὁ Θεὸς μέλλων δικαιολογεῖσθαι, πάντων κριτής ἐστι, καὶ λοιπὸν δίκαια ἐρεῖ, φύσει τὴν δικαιοσύνην ἔχων. Ακουσον, λαός μου, καὶ λαλήσω σοι. Εντεύ θεν αἱ τοῦ Θεοῦ φωναί· ἐπιτάττει δὲ αὐτοῖς πρὸ πάντων προσοχήν. "Ακουσον γάρ, φησί, τουτέστι, Πρόσχες. Ισραήλ, καὶ διαμαρτύρομαί σοι. Ἀπὸ κοινοῦ πάλιν λαμβάνεται τὸ ᾿Ακουσον· εἰπὼν δὲ λαόν, προσέθηκε καὶ τὸ ἴδιον τοῦ λαοῦ, καὶ τὸ ἥδιστον ὄνομα, ὅτι Ισραήλ διαμαρτύρομαί σοι δὲ, ἀντὶ τοῦ. Διαλεχθήσομαί σοι. • Ο Θεός, ὁ Θεός σου εἰμι ἐγώ. Ἐγὼ ὁ διαλεγόμενος σοι, ὁ Θεός σού είμι· φρίξον· τοῦτο δέ φησι, καὶ πρὸς ἔνδειξιν τῆς ἀῤῥήτου μακροθυμίας, ὡς διαλέ γεσθαι τοῖς δούλοις αὐτοῦ. Ἐδιπλασίασε δὲ τὸν ὁ Θεός, εἰς διασυρμὸν τῆς ἀναισθησίας καὶ παχύτητος τῶν ἀκοῶν αὐτῶν. Οὐκ ἐπὶ ταῖς θυσίαις σου ἐλέγξω σε, τὰ δὲ ὁλοκαυτώματά σου ενώπιόν μου ἐστὶ διαπαντός. Οὐ τὸν παρόντα, φησίν, ἔλεγχον ἐνεστησάμην ἐγὼ καλῶν σοι περὶ θυσιῶν, καὶ ἀμελουμένων· οὔμε· νουν· καὶ γὰρ τὰ ὁλοκαυτώματά σου διαπαντὸς ἐν τῷ βωμῷ τοῦ ναοῦ μου εἰσι· καὶ τόγε ἐπὶ ταῖς θυσίαις, ἀνέγκλητος μεμένηκας· ἀλλ' ἕτερά σου κατη ορώ. Ει COMMENT. IN PSALMOS. A dijudicet populum suum. Colum sursum dixit, pro &st. B eo quod sursum est. Advocabit autem cœlum et terram, ut populum suum prave viventem dijudi- cet. Dijudicare vero posuit ipro redarguere. Con- sidera etiam quod Moyses populum introducens in terram promissionis, cœlum et terram testes pac- tionum assumpsit, tanquam firmiora ac durabiliora corpora, ac veluti ea quæ et peccatores et virtute præditos homines complectantur. Hujusmodi autem figura prosopopoeia dicitur, cum videlicet inani- matis rebus animatam personam imponimus. VERS, 5. Congregate illi sanctos ejus. Per sanctos, Israelitas intelligit, veluti Deo sanctificatos prorsus alque oblatos. Qui disponunt lestamentum ejus in sacrificiis. Qui testamentum Dei quod cum: illis disposuit, adimplent ac peragunt in sacrificiis. Per testa- mentum autem legem intelligit. Ea enim servantes, quæ in lege tradebantur de sacrificiis, universam se existimabant legem adimplere, et in hujusmo¦i sacrificiis quasi religiosissimi, summopere gloria- bantur. Congregate vero illi hos sanctos, illis nimirum diebus, qui propheticorum sermonum lectioni dicati sunt. VERS. 6. annumiabunt cali justitiam eius. Cumn introducturus sit Propheta Deum in judicio, præoccupat et prædicit, quod juste omnia judica- bit. Ipsa enim, inquit, inanimata illius etiam jus- titiam annuntiabunt. Vel per cælos, cœlestes atque C incorporeos ordines intelligit, qui semper sunt apud D Deum. Quoniam Deus judex est. Haec est comprobatio divinæ justitiæ. Quia Deus qui juste judicatnrus est, judes erit. Ille enim juste judicabit, qui natura ipsa justus est. Vers. Audi, popule meus, et loquar tibi. Ex hoc verba Dei incipiunt. Jubet autem ante omnia attentionem eos practare. Audi enim, inquit, hoc est, mentem adhibe. Israel, et attestabor tibi, ▲ communi sensu sQ- mendum est verbum : Audi. Et cum populum dixisset, proprium ac jucundissimum una nomen addidit : Israel, inquit, attestabor tibi, hoc est, loquar ad te. Deus, Deus tuus ego sum. Ego qui loquor ad te, sum Deus tuus. Perhorresce igitur. Hoc autem di- cit ad immensam longanimitatem suam demon- strandəm, veluti, qui cum propriis etiam servis loquatur. Ad majorem præterea exprobrationem crassitudinis atque insensibilitatis eorum repetiit nomen Dei. VERS. Non in sacrificiis arguam te : holocausta autem lua in conspectu meɔ sunt semper. Nou banc, inquit, redargutionem constitui ut accus:rem te de neglectis sacrificiis. Nam holocausta tua sem- per sunt in altari meo. Et quantum ad sacrificia pertinet, culpa cares; verum alia sunt in quibus te accusein.
5α In God I shall praise my words. ‘I shall praise’ is now taken in the sense of, ‘I shall adorn’. I shall make, he says, my words worthy of praise in speaking about God, for the only word that is adorned is the one that makes mention of God. Or else, because he boasted in saying, Days I shall not fear, he qualified this, saying, that in God I shall praise, that is, I shall swell my words to boasting.
β Ἐπὶ τῷ Θεῷ ἤλπισα· οὐ φοβηθήσομαι τί ποιήσει μοι σάρξ. Σὰρξ, εἴτουν ἄνθρωπος ἐμπαθής.τοῦ διακρῖναι τὸν λαὸν αὐτοῦ. Τὸν ἄνω οὐρανών, καθ᾽ ὑπερβατόν. Προσκαλεῖται δὲ ταῦτα, ἕνεκεν τοῦ διακρῖναι τὸν λαὸν αὐτοῦ, κακῶς πολιτευόμενον· διακρῖναι δὲ νῦν τὸ ἐλέγξαι λέγει. Σκόπει δὲ ὅτι καὶ Μωϋσῆς εἰσαγαγὼν τὸν λαὸν εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπι αγγελίας, τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν μάρτυρας τῶν συνθηκῶν παρέλαβεν, ὡς μονιμώτερα σώματα, καὶ ὡς περιεκτικὰ τῶν ἁμαρτανόντων, ἢ κατορθούντων. Ἔστι δὲ τὸ σχῆμα προσωποποιία, ὅτε τοῖς ἀψύχοις ἐμψύχων σώματα περιτίθεμεν. Συναγάγετε αὐτῷ τοὺς ὁσίους αὐτοῦ. Οσίους λέγει τοὺς Ἰσραηλίτας αφωσιωμένους, καὶ ἀνατι θεμένους μόνῳ αὐτῷ. Τοὺς διατιθεμένους την διαθήκην αὐτοῦ ἐπὶ θυσίαις. Τους διοικοῦντας καὶ ἐκπληροῦντας, ὡς οἴονται, τὴν πρὸς αὐτοὺς διαθήκην τοῦ Θεοῦ ἐν ταῖς θυσίαις. Διαθήκην δὲ λέγει τὸν νόμον. Μόνα γὰρ τὰ τῶν θυσιῶν φυλάττοντες, φοντο πάντα νόμον τηρεῖν, καὶ ἐπὶ ταῖς θυσίαις ἐμεγαλαύχουν, ὡς θεοσεβέστα τοι. Συναγάγετε δὲ αὐτῷ τούτους, ἐν τοῖς ἀφορι σμένοις ταῖς ἀναγνώσεσι τῶν προφητικών λόγων καιροῖς. Καὶ ἀναγγελοῦσιν οἱ οὐρανοὶ τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ. Μέλλων εἰσάγειν τὸν Θεὸν δικαιολογούμενον, προλαμβάνει καὶ ἀνακηρύττει ὅτι δικαίως ὁ Θεὸς ἐρεῖ. Καὶ γὰρ, φησίν, αὐτὰ τὰ ἄψυχα ἀναγγελοῦσι τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ. "Η οὐρανοὺς λέγει τὰς ἐπ τυρανίας τάξεις τῶν ἀσωμάτων, ἅτε περὶ Θεὸν οὔσας *Οτι ὁ Θεὸς κριτής ἐστιν. Τοῦτο κατασκευὴ τῆς δικαιοσύνης· διότι ὁ Θεὸς μέλλων δικαιολογεῖσθαι, πάντων κριτής ἐστι, καὶ λοιπὸν δίκαια ἐρεῖ, φύσει τὴν δικαιοσύνην ἔχων. Ακουσον, λαός μου, καὶ λαλήσω σοι. Εντεύ θεν αἱ τοῦ Θεοῦ φωναί· ἐπιτάττει δὲ αὐτοῖς πρὸ πάντων προσοχήν. "Ακουσον γάρ, φησί, τουτέστι, Πρόσχες. Ισραήλ, καὶ διαμαρτύρομαί σοι. Ἀπὸ κοινοῦ πάλιν λαμβάνεται τὸ ᾿Ακουσον· εἰπὼν δὲ λαόν, προσέθηκε καὶ τὸ ἴδιον τοῦ λαοῦ, καὶ τὸ ἥδιστον ὄνομα, ὅτι Ισραήλ διαμαρτύρομαί σοι δὲ, ἀντὶ τοῦ. Διαλεχθήσομαί σοι. • Ο Θεός, ὁ Θεός σου εἰμι ἐγώ. Ἐγὼ ὁ διαλεγόμενος σοι, ὁ Θεός σού είμι· φρίξον· τοῦτο δέ φησι, καὶ πρὸς ἔνδειξιν τῆς ἀῤῥήτου μακροθυμίας, ὡς διαλέ γεσθαι τοῖς δούλοις αὐτοῦ. Ἐδιπλασίασε δὲ τὸν ὁ Θεός, εἰς διασυρμὸν τῆς ἀναισθησίας καὶ παχύτητος τῶν ἀκοῶν αὐτῶν. Οὐκ ἐπὶ ταῖς θυσίαις σου ἐλέγξω σε, τὰ δὲ ὁλοκαυτώματά σου ενώπιόν μου ἐστὶ διαπαντός. Οὐ τὸν παρόντα, φησίν, ἔλεγχον ἐνεστησάμην ἐγὼ καλῶν σοι περὶ θυσιῶν, καὶ ἀμελουμένων· οὔμε· νουν· καὶ γὰρ τὰ ὁλοκαυτώματά σου διαπαντὸς ἐν τῷ βωμῷ τοῦ ναοῦ μου εἰσι· καὶ τόγε ἐπὶ ταῖς θυσίαις, ἀνέγκλητος μεμένηκας· ἀλλ' ἕτερά σου κατη ορώ. Ει COMMENT. IN PSALMOS. A dijudicet populum suum. Colum sursum dixit, pro &st. B eo quod sursum est. Advocabit autem cœlum et terram, ut populum suum prave viventem dijudi- cet. Dijudicare vero posuit ipro redarguere. Con- sidera etiam quod Moyses populum introducens in terram promissionis, cœlum et terram testes pac- tionum assumpsit, tanquam firmiora ac durabiliora corpora, ac veluti ea quæ et peccatores et virtute præditos homines complectantur. Hujusmodi autem figura prosopopoeia dicitur, cum videlicet inani- matis rebus animatam personam imponimus. VERS, 5. Congregate illi sanctos ejus. Per sanctos, Israelitas intelligit, veluti Deo sanctificatos prorsus alque oblatos. Qui disponunt lestamentum ejus in sacrificiis. Qui testamentum Dei quod cum: illis disposuit, adimplent ac peragunt in sacrificiis. Per testa- mentum autem legem intelligit. Ea enim servantes, quæ in lege tradebantur de sacrificiis, universam se existimabant legem adimplere, et in hujusmo¦i sacrificiis quasi religiosissimi, summopere gloria- bantur. Congregate vero illi hos sanctos, illis nimirum diebus, qui propheticorum sermonum lectioni dicati sunt. VERS. 6. annumiabunt cali justitiam eius. Cumn introducturus sit Propheta Deum in judicio, præoccupat et prædicit, quod juste omnia judica- bit. Ipsa enim, inquit, inanimata illius etiam jus- titiam annuntiabunt. Vel per cælos, cœlestes atque C incorporeos ordines intelligit, qui semper sunt apud D Deum. Quoniam Deus judex est. Haec est comprobatio divinæ justitiæ. Quia Deus qui juste judicatnrus est, judes erit. Ille enim juste judicabit, qui natura ipsa justus est. Vers. Audi, popule meus, et loquar tibi. Ex hoc verba Dei incipiunt. Jubet autem ante omnia attentionem eos practare. Audi enim, inquit, hoc est, mentem adhibe. Israel, et attestabor tibi, ▲ communi sensu sQ- mendum est verbum : Audi. Et cum populum dixisset, proprium ac jucundissimum una nomen addidit : Israel, inquit, attestabor tibi, hoc est, loquar ad te. Deus, Deus tuus ego sum. Ego qui loquor ad te, sum Deus tuus. Perhorresce igitur. Hoc autem di- cit ad immensam longanimitatem suam demon- strandəm, veluti, qui cum propriis etiam servis loquatur. Ad majorem præterea exprobrationem crassitudinis atque insensibilitatis eorum repetiit nomen Dei. VERS. Non in sacrificiis arguam te : holocausta autem lua in conspectu meɔ sunt semper. Nou banc, inquit, redargutionem constitui ut accus:rem te de neglectis sacrificiis. Nam holocausta tua sem- per sunt in altari meo. Et quantum ad sacrificia pertinet, culpa cares; verum alia sunt in quibus te accusein.
5β In God I have hoped; I shall not fear what flesh will do to me. Flesh, namely, an impassioned man.
α Ὅλην τὴν ἡμέραν τοὺς λόγους μου ἐβδελύσσοντο. Κατεφρόνουν, εἴ τι καὶ εἶπον, ἅπαξ ἐμοῦ καταφρονήσαντες.τοῦ διακρῖναι τὸν λαὸν αὐτοῦ. Τὸν ἄνω οὐρανών, καθ᾽ ὑπερβατόν. Προσκαλεῖται δὲ ταῦτα, ἕνεκεν τοῦ διακρῖναι τὸν λαὸν αὐτοῦ, κακῶς πολιτευόμενον· διακρῖναι δὲ νῦν τὸ ἐλέγξαι λέγει. Σκόπει δὲ ὅτι καὶ Μωϋσῆς εἰσαγαγὼν τὸν λαὸν εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπι αγγελίας, τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν μάρτυρας τῶν συνθηκῶν παρέλαβεν, ὡς μονιμώτερα σώματα, καὶ ὡς περιεκτικὰ τῶν ἁμαρτανόντων, ἢ κατορθούντων. Ἔστι δὲ τὸ σχῆμα προσωποποιία, ὅτε τοῖς ἀψύχοις ἐμψύχων σώματα περιτίθεμεν. Συναγάγετε αὐτῷ τοὺς ὁσίους αὐτοῦ. Οσίους λέγει τοὺς Ἰσραηλίτας αφωσιωμένους, καὶ ἀνατι θεμένους μόνῳ αὐτῷ. Τοὺς διατιθεμένους την διαθήκην αὐτοῦ ἐπὶ θυσίαις. Τους διοικοῦντας καὶ ἐκπληροῦντας, ὡς οἴονται, τὴν πρὸς αὐτοὺς διαθήκην τοῦ Θεοῦ ἐν ταῖς θυσίαις. Διαθήκην δὲ λέγει τὸν νόμον. Μόνα γὰρ τὰ τῶν θυσιῶν φυλάττοντες, φοντο πάντα νόμον τηρεῖν, καὶ ἐπὶ ταῖς θυσίαις ἐμεγαλαύχουν, ὡς θεοσεβέστα τοι. Συναγάγετε δὲ αὐτῷ τούτους, ἐν τοῖς ἀφορι σμένοις ταῖς ἀναγνώσεσι τῶν προφητικών λόγων καιροῖς. Καὶ ἀναγγελοῦσιν οἱ οὐρανοὶ τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ. Μέλλων εἰσάγειν τὸν Θεὸν δικαιολογούμενον, προλαμβάνει καὶ ἀνακηρύττει ὅτι δικαίως ὁ Θεὸς ἐρεῖ. Καὶ γὰρ, φησίν, αὐτὰ τὰ ἄψυχα ἀναγγελοῦσι τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ. "Η οὐρανοὺς λέγει τὰς ἐπ τυρανίας τάξεις τῶν ἀσωμάτων, ἅτε περὶ Θεὸν οὔσας *Οτι ὁ Θεὸς κριτής ἐστιν. Τοῦτο κατασκευὴ τῆς δικαιοσύνης· διότι ὁ Θεὸς μέλλων δικαιολογεῖσθαι, πάντων κριτής ἐστι, καὶ λοιπὸν δίκαια ἐρεῖ, φύσει τὴν δικαιοσύνην ἔχων. Ακουσον, λαός μου, καὶ λαλήσω σοι. Εντεύ θεν αἱ τοῦ Θεοῦ φωναί· ἐπιτάττει δὲ αὐτοῖς πρὸ πάντων προσοχήν. "Ακουσον γάρ, φησί, τουτέστι, Πρόσχες. Ισραήλ, καὶ διαμαρτύρομαί σοι. Ἀπὸ κοινοῦ πάλιν λαμβάνεται τὸ ᾿Ακουσον· εἰπὼν δὲ λαόν, προσέθηκε καὶ τὸ ἴδιον τοῦ λαοῦ, καὶ τὸ ἥδιστον ὄνομα, ὅτι Ισραήλ διαμαρτύρομαί σοι δὲ, ἀντὶ τοῦ. Διαλεχθήσομαί σοι. • Ο Θεός, ὁ Θεός σου εἰμι ἐγώ. Ἐγὼ ὁ διαλεγόμενος σοι, ὁ Θεός σού είμι· φρίξον· τοῦτο δέ φησι, καὶ πρὸς ἔνδειξιν τῆς ἀῤῥήτου μακροθυμίας, ὡς διαλέ γεσθαι τοῖς δούλοις αὐτοῦ. Ἐδιπλασίασε δὲ τὸν ὁ Θεός, εἰς διασυρμὸν τῆς ἀναισθησίας καὶ παχύτητος τῶν ἀκοῶν αὐτῶν. Οὐκ ἐπὶ ταῖς θυσίαις σου ἐλέγξω σε, τὰ δὲ ὁλοκαυτώματά σου ενώπιόν μου ἐστὶ διαπαντός. Οὐ τὸν παρόντα, φησίν, ἔλεγχον ἐνεστησάμην ἐγὼ καλῶν σοι περὶ θυσιῶν, καὶ ἀμελουμένων· οὔμε· νουν· καὶ γὰρ τὰ ὁλοκαυτώματά σου διαπαντὸς ἐν τῷ βωμῷ τοῦ ναοῦ μου εἰσι· καὶ τόγε ἐπὶ ταῖς θυσίαις, ἀνέγκλητος μεμένηκας· ἀλλ' ἕτερά σου κατη ορώ. Ει COMMENT. IN PSALMOS. A dijudicet populum suum. Colum sursum dixit, pro &st. B eo quod sursum est. Advocabit autem cœlum et terram, ut populum suum prave viventem dijudi- cet. Dijudicare vero posuit ipro redarguere. Con- sidera etiam quod Moyses populum introducens in terram promissionis, cœlum et terram testes pac- tionum assumpsit, tanquam firmiora ac durabiliora corpora, ac veluti ea quæ et peccatores et virtute præditos homines complectantur. Hujusmodi autem figura prosopopoeia dicitur, cum videlicet inani- matis rebus animatam personam imponimus. VERS, 5. Congregate illi sanctos ejus. Per sanctos, Israelitas intelligit, veluti Deo sanctificatos prorsus alque oblatos. Qui disponunt lestamentum ejus in sacrificiis. Qui testamentum Dei quod cum: illis disposuit, adimplent ac peragunt in sacrificiis. Per testa- mentum autem legem intelligit. Ea enim servantes, quæ in lege tradebantur de sacrificiis, universam se existimabant legem adimplere, et in hujusmo¦i sacrificiis quasi religiosissimi, summopere gloria- bantur. Congregate vero illi hos sanctos, illis nimirum diebus, qui propheticorum sermonum lectioni dicati sunt. VERS. 6. annumiabunt cali justitiam eius. Cumn introducturus sit Propheta Deum in judicio, præoccupat et prædicit, quod juste omnia judica- bit. Ipsa enim, inquit, inanimata illius etiam jus- titiam annuntiabunt. Vel per cælos, cœlestes atque C incorporeos ordines intelligit, qui semper sunt apud D Deum. Quoniam Deus judex est. Haec est comprobatio divinæ justitiæ. Quia Deus qui juste judicatnrus est, judes erit. Ille enim juste judicabit, qui natura ipsa justus est. Vers. Audi, popule meus, et loquar tibi. Ex hoc verba Dei incipiunt. Jubet autem ante omnia attentionem eos practare. Audi enim, inquit, hoc est, mentem adhibe. Israel, et attestabor tibi, ▲ communi sensu sQ- mendum est verbum : Audi. Et cum populum dixisset, proprium ac jucundissimum una nomen addidit : Israel, inquit, attestabor tibi, hoc est, loquar ad te. Deus, Deus tuus ego sum. Ego qui loquor ad te, sum Deus tuus. Perhorresce igitur. Hoc autem di- cit ad immensam longanimitatem suam demon- strandəm, veluti, qui cum propriis etiam servis loquatur. Ad majorem præterea exprobrationem crassitudinis atque insensibilitatis eorum repetiit nomen Dei. VERS. Non in sacrificiis arguam te : holocausta autem lua in conspectu meɔ sunt semper. Nou banc, inquit, redargutionem constitui ut accus:rem te de neglectis sacrificiis. Nam holocausta tua sem- per sunt in altari meo. Et quantum ad sacrificia pertinet, culpa cares; verum alia sunt in quibus te accusein.
6α All day long they would abhor my words. They would despise them, whatever I would say, once having despised me.
β Κατ’ ἐμοῦ πάντες οἱ διαλογισμοὶ αὐτῶν εἰς κακόν. Εἰς τὸ κακῶσαί με.τοῦ διακρῖναι τὸν λαὸν αὐτοῦ. Τὸν ἄνω οὐρανών, καθ᾽ ὑπερβατόν. Προσκαλεῖται δὲ ταῦτα, ἕνεκεν τοῦ διακρῖναι τὸν λαὸν αὐτοῦ, κακῶς πολιτευόμενον· διακρῖναι δὲ νῦν τὸ ἐλέγξαι λέγει. Σκόπει δὲ ὅτι καὶ Μωϋσῆς εἰσαγαγὼν τὸν λαὸν εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπι αγγελίας, τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν μάρτυρας τῶν συνθηκῶν παρέλαβεν, ὡς μονιμώτερα σώματα, καὶ ὡς περιεκτικὰ τῶν ἁμαρτανόντων, ἢ κατορθούντων. Ἔστι δὲ τὸ σχῆμα προσωποποιία, ὅτε τοῖς ἀψύχοις ἐμψύχων σώματα περιτίθεμεν. Συναγάγετε αὐτῷ τοὺς ὁσίους αὐτοῦ. Οσίους λέγει τοὺς Ἰσραηλίτας αφωσιωμένους, καὶ ἀνατι θεμένους μόνῳ αὐτῷ. Τοὺς διατιθεμένους την διαθήκην αὐτοῦ ἐπὶ θυσίαις. Τους διοικοῦντας καὶ ἐκπληροῦντας, ὡς οἴονται, τὴν πρὸς αὐτοὺς διαθήκην τοῦ Θεοῦ ἐν ταῖς θυσίαις. Διαθήκην δὲ λέγει τὸν νόμον. Μόνα γὰρ τὰ τῶν θυσιῶν φυλάττοντες, φοντο πάντα νόμον τηρεῖν, καὶ ἐπὶ ταῖς θυσίαις ἐμεγαλαύχουν, ὡς θεοσεβέστα τοι. Συναγάγετε δὲ αὐτῷ τούτους, ἐν τοῖς ἀφορι σμένοις ταῖς ἀναγνώσεσι τῶν προφητικών λόγων καιροῖς. Καὶ ἀναγγελοῦσιν οἱ οὐρανοὶ τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ. Μέλλων εἰσάγειν τὸν Θεὸν δικαιολογούμενον, προλαμβάνει καὶ ἀνακηρύττει ὅτι δικαίως ὁ Θεὸς ἐρεῖ. Καὶ γὰρ, φησίν, αὐτὰ τὰ ἄψυχα ἀναγγελοῦσι τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ. "Η οὐρανοὺς λέγει τὰς ἐπ τυρανίας τάξεις τῶν ἀσωμάτων, ἅτε περὶ Θεὸν οὔσας *Οτι ὁ Θεὸς κριτής ἐστιν. Τοῦτο κατασκευὴ τῆς δικαιοσύνης· διότι ὁ Θεὸς μέλλων δικαιολογεῖσθαι, πάντων κριτής ἐστι, καὶ λοιπὸν δίκαια ἐρεῖ, φύσει τὴν δικαιοσύνην ἔχων. Ακουσον, λαός μου, καὶ λαλήσω σοι. Εντεύ θεν αἱ τοῦ Θεοῦ φωναί· ἐπιτάττει δὲ αὐτοῖς πρὸ πάντων προσοχήν. "Ακουσον γάρ, φησί, τουτέστι, Πρόσχες. Ισραήλ, καὶ διαμαρτύρομαί σοι. Ἀπὸ κοινοῦ πάλιν λαμβάνεται τὸ ᾿Ακουσον· εἰπὼν δὲ λαόν, προσέθηκε καὶ τὸ ἴδιον τοῦ λαοῦ, καὶ τὸ ἥδιστον ὄνομα, ὅτι Ισραήλ διαμαρτύρομαί σοι δὲ, ἀντὶ τοῦ. Διαλεχθήσομαί σοι. • Ο Θεός, ὁ Θεός σου εἰμι ἐγώ. Ἐγὼ ὁ διαλεγόμενος σοι, ὁ Θεός σού είμι· φρίξον· τοῦτο δέ φησι, καὶ πρὸς ἔνδειξιν τῆς ἀῤῥήτου μακροθυμίας, ὡς διαλέ γεσθαι τοῖς δούλοις αὐτοῦ. Ἐδιπλασίασε δὲ τὸν ὁ Θεός, εἰς διασυρμὸν τῆς ἀναισθησίας καὶ παχύτητος τῶν ἀκοῶν αὐτῶν. Οὐκ ἐπὶ ταῖς θυσίαις σου ἐλέγξω σε, τὰ δὲ ὁλοκαυτώματά σου ενώπιόν μου ἐστὶ διαπαντός. Οὐ τὸν παρόντα, φησίν, ἔλεγχον ἐνεστησάμην ἐγὼ καλῶν σοι περὶ θυσιῶν, καὶ ἀμελουμένων· οὔμε· νουν· καὶ γὰρ τὰ ὁλοκαυτώματά σου διαπαντὸς ἐν τῷ βωμῷ τοῦ ναοῦ μου εἰσι· καὶ τόγε ἐπὶ ταῖς θυσίαις, ἀνέγκλητος μεμένηκας· ἀλλ' ἕτερά σου κατη ορώ. Ει COMMENT. IN PSALMOS. A dijudicet populum suum. Colum sursum dixit, pro &st. B eo quod sursum est. Advocabit autem cœlum et terram, ut populum suum prave viventem dijudi- cet. Dijudicare vero posuit ipro redarguere. Con- sidera etiam quod Moyses populum introducens in terram promissionis, cœlum et terram testes pac- tionum assumpsit, tanquam firmiora ac durabiliora corpora, ac veluti ea quæ et peccatores et virtute præditos homines complectantur. Hujusmodi autem figura prosopopoeia dicitur, cum videlicet inani- matis rebus animatam personam imponimus. VERS, 5. Congregate illi sanctos ejus. Per sanctos, Israelitas intelligit, veluti Deo sanctificatos prorsus alque oblatos. Qui disponunt lestamentum ejus in sacrificiis. Qui testamentum Dei quod cum: illis disposuit, adimplent ac peragunt in sacrificiis. Per testa- mentum autem legem intelligit. Ea enim servantes, quæ in lege tradebantur de sacrificiis, universam se existimabant legem adimplere, et in hujusmo¦i sacrificiis quasi religiosissimi, summopere gloria- bantur. Congregate vero illi hos sanctos, illis nimirum diebus, qui propheticorum sermonum lectioni dicati sunt. VERS. 6. annumiabunt cali justitiam eius. Cumn introducturus sit Propheta Deum in judicio, præoccupat et prædicit, quod juste omnia judica- bit. Ipsa enim, inquit, inanimata illius etiam jus- titiam annuntiabunt. Vel per cælos, cœlestes atque C incorporeos ordines intelligit, qui semper sunt apud D Deum. Quoniam Deus judex est. Haec est comprobatio divinæ justitiæ. Quia Deus qui juste judicatnrus est, judes erit. Ille enim juste judicabit, qui natura ipsa justus est. Vers. Audi, popule meus, et loquar tibi. Ex hoc verba Dei incipiunt. Jubet autem ante omnia attentionem eos practare. Audi enim, inquit, hoc est, mentem adhibe. Israel, et attestabor tibi, ▲ communi sensu sQ- mendum est verbum : Audi. Et cum populum dixisset, proprium ac jucundissimum una nomen addidit : Israel, inquit, attestabor tibi, hoc est, loquar ad te. Deus, Deus tuus ego sum. Ego qui loquor ad te, sum Deus tuus. Perhorresce igitur. Hoc autem di- cit ad immensam longanimitatem suam demon- strandəm, veluti, qui cum propriis etiam servis loquatur. Ad majorem præterea exprobrationem crassitudinis atque insensibilitatis eorum repetiit nomen Dei. VERS. Non in sacrificiis arguam te : holocausta autem lua in conspectu meɔ sunt semper. Nou banc, inquit, redargutionem constitui ut accus:rem te de neglectis sacrificiis. Nam holocausta tua sem- per sunt in altari meo. Et quantum ad sacrificia pertinet, culpa cares; verum alia sunt in quibus te accusein.
6β All the movements of their thought are against me for evil. To do harm to me.
α Παροικήσουσι καὶ κατακρύψουσιν. Παραμενοῦσι μοι, καὶ κατακρύψουσί μοι ἐνέδραν καὶ παγίδας.τοῦ διακρῖναι τὸν λαὸν αὐτοῦ. Τὸν ἄνω οὐρανών, καθ᾽ ὑπερβατόν. Προσκαλεῖται δὲ ταῦτα, ἕνεκεν τοῦ διακρῖναι τὸν λαὸν αὐτοῦ, κακῶς πολιτευόμενον· διακρῖναι δὲ νῦν τὸ ἐλέγξαι λέγει. Σκόπει δὲ ὅτι καὶ Μωϋσῆς εἰσαγαγὼν τὸν λαὸν εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπι αγγελίας, τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν μάρτυρας τῶν συνθηκῶν παρέλαβεν, ὡς μονιμώτερα σώματα, καὶ ὡς περιεκτικὰ τῶν ἁμαρτανόντων, ἢ κατορθούντων. Ἔστι δὲ τὸ σχῆμα προσωποποιία, ὅτε τοῖς ἀψύχοις ἐμψύχων σώματα περιτίθεμεν. Συναγάγετε αὐτῷ τοὺς ὁσίους αὐτοῦ. Οσίους λέγει τοὺς Ἰσραηλίτας αφωσιωμένους, καὶ ἀνατι θεμένους μόνῳ αὐτῷ. Τοὺς διατιθεμένους την διαθήκην αὐτοῦ ἐπὶ θυσίαις. Τους διοικοῦντας καὶ ἐκπληροῦντας, ὡς οἴονται, τὴν πρὸς αὐτοὺς διαθήκην τοῦ Θεοῦ ἐν ταῖς θυσίαις. Διαθήκην δὲ λέγει τὸν νόμον. Μόνα γὰρ τὰ τῶν θυσιῶν φυλάττοντες, φοντο πάντα νόμον τηρεῖν, καὶ ἐπὶ ταῖς θυσίαις ἐμεγαλαύχουν, ὡς θεοσεβέστα τοι. Συναγάγετε δὲ αὐτῷ τούτους, ἐν τοῖς ἀφορι σμένοις ταῖς ἀναγνώσεσι τῶν προφητικών λόγων καιροῖς. Καὶ ἀναγγελοῦσιν οἱ οὐρανοὶ τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ. Μέλλων εἰσάγειν τὸν Θεὸν δικαιολογούμενον, προλαμβάνει καὶ ἀνακηρύττει ὅτι δικαίως ὁ Θεὸς ἐρεῖ. Καὶ γὰρ, φησίν, αὐτὰ τὰ ἄψυχα ἀναγγελοῦσι τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ. "Η οὐρανοὺς λέγει τὰς ἐπ τυρανίας τάξεις τῶν ἀσωμάτων, ἅτε περὶ Θεὸν οὔσας *Οτι ὁ Θεὸς κριτής ἐστιν. Τοῦτο κατασκευὴ τῆς δικαιοσύνης· διότι ὁ Θεὸς μέλλων δικαιολογεῖσθαι, πάντων κριτής ἐστι, καὶ λοιπὸν δίκαια ἐρεῖ, φύσει τὴν δικαιοσύνην ἔχων. Ακουσον, λαός μου, καὶ λαλήσω σοι. Εντεύ θεν αἱ τοῦ Θεοῦ φωναί· ἐπιτάττει δὲ αὐτοῖς πρὸ πάντων προσοχήν. "Ακουσον γάρ, φησί, τουτέστι, Πρόσχες. Ισραήλ, καὶ διαμαρτύρομαί σοι. Ἀπὸ κοινοῦ πάλιν λαμβάνεται τὸ ᾿Ακουσον· εἰπὼν δὲ λαόν, προσέθηκε καὶ τὸ ἴδιον τοῦ λαοῦ, καὶ τὸ ἥδιστον ὄνομα, ὅτι Ισραήλ διαμαρτύρομαί σοι δὲ, ἀντὶ τοῦ. Διαλεχθήσομαί σοι. • Ο Θεός, ὁ Θεός σου εἰμι ἐγώ. Ἐγὼ ὁ διαλεγόμενος σοι, ὁ Θεός σού είμι· φρίξον· τοῦτο δέ φησι, καὶ πρὸς ἔνδειξιν τῆς ἀῤῥήτου μακροθυμίας, ὡς διαλέ γεσθαι τοῖς δούλοις αὐτοῦ. Ἐδιπλασίασε δὲ τὸν ὁ Θεός, εἰς διασυρμὸν τῆς ἀναισθησίας καὶ παχύτητος τῶν ἀκοῶν αὐτῶν. Οὐκ ἐπὶ ταῖς θυσίαις σου ἐλέγξω σε, τὰ δὲ ὁλοκαυτώματά σου ενώπιόν μου ἐστὶ διαπαντός. Οὐ τὸν παρόντα, φησίν, ἔλεγχον ἐνεστησάμην ἐγὼ καλῶν σοι περὶ θυσιῶν, καὶ ἀμελουμένων· οὔμε· νουν· καὶ γὰρ τὰ ὁλοκαυτώματά σου διαπαντὸς ἐν τῷ βωμῷ τοῦ ναοῦ μου εἰσι· καὶ τόγε ἐπὶ ταῖς θυσίαις, ἀνέγκλητος μεμένηκας· ἀλλ' ἕτερά σου κατη ορώ. Ει COMMENT. IN PSALMOS. A dijudicet populum suum. Colum sursum dixit, pro &st. B eo quod sursum est. Advocabit autem cœlum et terram, ut populum suum prave viventem dijudi- cet. Dijudicare vero posuit ipro redarguere. Con- sidera etiam quod Moyses populum introducens in terram promissionis, cœlum et terram testes pac- tionum assumpsit, tanquam firmiora ac durabiliora corpora, ac veluti ea quæ et peccatores et virtute præditos homines complectantur. Hujusmodi autem figura prosopopoeia dicitur, cum videlicet inani- matis rebus animatam personam imponimus. VERS, 5. Congregate illi sanctos ejus. Per sanctos, Israelitas intelligit, veluti Deo sanctificatos prorsus alque oblatos. Qui disponunt lestamentum ejus in sacrificiis. Qui testamentum Dei quod cum: illis disposuit, adimplent ac peragunt in sacrificiis. Per testa- mentum autem legem intelligit. Ea enim servantes, quæ in lege tradebantur de sacrificiis, universam se existimabant legem adimplere, et in hujusmo¦i sacrificiis quasi religiosissimi, summopere gloria- bantur. Congregate vero illi hos sanctos, illis nimirum diebus, qui propheticorum sermonum lectioni dicati sunt. VERS. 6. annumiabunt cali justitiam eius. Cumn introducturus sit Propheta Deum in judicio, præoccupat et prædicit, quod juste omnia judica- bit. Ipsa enim, inquit, inanimata illius etiam jus- titiam annuntiabunt. Vel per cælos, cœlestes atque C incorporeos ordines intelligit, qui semper sunt apud D Deum. Quoniam Deus judex est. Haec est comprobatio divinæ justitiæ. Quia Deus qui juste judicatnrus est, judes erit. Ille enim juste judicabit, qui natura ipsa justus est. Vers. Audi, popule meus, et loquar tibi. Ex hoc verba Dei incipiunt. Jubet autem ante omnia attentionem eos practare. Audi enim, inquit, hoc est, mentem adhibe. Israel, et attestabor tibi, ▲ communi sensu sQ- mendum est verbum : Audi. Et cum populum dixisset, proprium ac jucundissimum una nomen addidit : Israel, inquit, attestabor tibi, hoc est, loquar ad te. Deus, Deus tuus ego sum. Ego qui loquor ad te, sum Deus tuus. Perhorresce igitur. Hoc autem di- cit ad immensam longanimitatem suam demon- strandəm, veluti, qui cum propriis etiam servis loquatur. Ad majorem præterea exprobrationem crassitudinis atque insensibilitatis eorum repetiit nomen Dei. VERS. Non in sacrificiis arguam te : holocausta autem lua in conspectu meɔ sunt semper. Nou banc, inquit, redargutionem constitui ut accus:rem te de neglectis sacrificiis. Nam holocausta tua sem- per sunt in altari meo. Et quantum ad sacrificia pertinet, culpa cares; verum alia sunt in quibus te accusein.
7α They will lie near and hide. They will keep wait for me and will hide for me an ambush and snares.
β Αὐτοὶ τὴν πτέρναν μου φυλάξουσι. Τὴν πορείαν τοῦ βίου μου ἐπιτηρήσουσιν, ὥστε συσχεῖν με ταῖς παγίσιν· ἐμφαίνει δὲ διὰ τούτων, τὰς ποικίλας αὐτῶν ἐπιβουλάς. α ἐνέδραν PV : ἔνεδραν MCBF : ἔνεδρας S.τοῦ διακρῖναι τὸν λαὸν αὐτοῦ. Τὸν ἄνω οὐρανών, καθ᾽ ὑπερβατόν. Προσκαλεῖται δὲ ταῦτα, ἕνεκεν τοῦ διακρῖναι τὸν λαὸν αὐτοῦ, κακῶς πολιτευόμενον· διακρῖναι δὲ νῦν τὸ ἐλέγξαι λέγει. Σκόπει δὲ ὅτι καὶ Μωϋσῆς εἰσαγαγὼν τὸν λαὸν εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπι αγγελίας, τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν μάρτυρας τῶν συνθηκῶν παρέλαβεν, ὡς μονιμώτερα σώματα, καὶ ὡς περιεκτικὰ τῶν ἁμαρτανόντων, ἢ κατορθούντων. Ἔστι δὲ τὸ σχῆμα προσωποποιία, ὅτε τοῖς ἀψύχοις ἐμψύχων σώματα περιτίθεμεν. Συναγάγετε αὐτῷ τοὺς ὁσίους αὐτοῦ. Οσίους λέγει τοὺς Ἰσραηλίτας αφωσιωμένους, καὶ ἀνατι θεμένους μόνῳ αὐτῷ. Τοὺς διατιθεμένους την διαθήκην αὐτοῦ ἐπὶ θυσίαις. Τους διοικοῦντας καὶ ἐκπληροῦντας, ὡς οἴονται, τὴν πρὸς αὐτοὺς διαθήκην τοῦ Θεοῦ ἐν ταῖς θυσίαις. Διαθήκην δὲ λέγει τὸν νόμον. Μόνα γὰρ τὰ τῶν θυσιῶν φυλάττοντες, φοντο πάντα νόμον τηρεῖν, καὶ ἐπὶ ταῖς θυσίαις ἐμεγαλαύχουν, ὡς θεοσεβέστα τοι. Συναγάγετε δὲ αὐτῷ τούτους, ἐν τοῖς ἀφορι σμένοις ταῖς ἀναγνώσεσι τῶν προφητικών λόγων καιροῖς. Καὶ ἀναγγελοῦσιν οἱ οὐρανοὶ τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ. Μέλλων εἰσάγειν τὸν Θεὸν δικαιολογούμενον, προλαμβάνει καὶ ἀνακηρύττει ὅτι δικαίως ὁ Θεὸς ἐρεῖ. Καὶ γὰρ, φησίν, αὐτὰ τὰ ἄψυχα ἀναγγελοῦσι τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ. "Η οὐρανοὺς λέγει τὰς ἐπ τυρανίας τάξεις τῶν ἀσωμάτων, ἅτε περὶ Θεὸν οὔσας *Οτι ὁ Θεὸς κριτής ἐστιν. Τοῦτο κατασκευὴ τῆς δικαιοσύνης· διότι ὁ Θεὸς μέλλων δικαιολογεῖσθαι, πάντων κριτής ἐστι, καὶ λοιπὸν δίκαια ἐρεῖ, φύσει τὴν δικαιοσύνην ἔχων. Ακουσον, λαός μου, καὶ λαλήσω σοι. Εντεύ θεν αἱ τοῦ Θεοῦ φωναί· ἐπιτάττει δὲ αὐτοῖς πρὸ πάντων προσοχήν. "Ακουσον γάρ, φησί, τουτέστι, Πρόσχες. Ισραήλ, καὶ διαμαρτύρομαί σοι. Ἀπὸ κοινοῦ πάλιν λαμβάνεται τὸ ᾿Ακουσον· εἰπὼν δὲ λαόν, προσέθηκε καὶ τὸ ἴδιον τοῦ λαοῦ, καὶ τὸ ἥδιστον ὄνομα, ὅτι Ισραήλ διαμαρτύρομαί σοι δὲ, ἀντὶ τοῦ. Διαλεχθήσομαί σοι. • Ο Θεός, ὁ Θεός σου εἰμι ἐγώ. Ἐγὼ ὁ διαλεγόμενος σοι, ὁ Θεός σού είμι· φρίξον· τοῦτο δέ φησι, καὶ πρὸς ἔνδειξιν τῆς ἀῤῥήτου μακροθυμίας, ὡς διαλέ γεσθαι τοῖς δούλοις αὐτοῦ. Ἐδιπλασίασε δὲ τὸν ὁ Θεός, εἰς διασυρμὸν τῆς ἀναισθησίας καὶ παχύτητος τῶν ἀκοῶν αὐτῶν. Οὐκ ἐπὶ ταῖς θυσίαις σου ἐλέγξω σε, τὰ δὲ ὁλοκαυτώματά σου ενώπιόν μου ἐστὶ διαπαντός. Οὐ τὸν παρόντα, φησίν, ἔλεγχον ἐνεστησάμην ἐγὼ καλῶν σοι περὶ θυσιῶν, καὶ ἀμελουμένων· οὔμε· νουν· καὶ γὰρ τὰ ὁλοκαυτώματά σου διαπαντὸς ἐν τῷ βωμῷ τοῦ ναοῦ μου εἰσι· καὶ τόγε ἐπὶ ταῖς θυσίαις, ἀνέγκλητος μεμένηκας· ἀλλ' ἕτερά σου κατη ορώ. Ει COMMENT. IN PSALMOS. A dijudicet populum suum. Colum sursum dixit, pro &st. B eo quod sursum est. Advocabit autem cœlum et terram, ut populum suum prave viventem dijudi- cet. Dijudicare vero posuit ipro redarguere. Con- sidera etiam quod Moyses populum introducens in terram promissionis, cœlum et terram testes pac- tionum assumpsit, tanquam firmiora ac durabiliora corpora, ac veluti ea quæ et peccatores et virtute præditos homines complectantur. Hujusmodi autem figura prosopopoeia dicitur, cum videlicet inani- matis rebus animatam personam imponimus. VERS, 5. Congregate illi sanctos ejus. Per sanctos, Israelitas intelligit, veluti Deo sanctificatos prorsus alque oblatos. Qui disponunt lestamentum ejus in sacrificiis. Qui testamentum Dei quod cum: illis disposuit, adimplent ac peragunt in sacrificiis. Per testa- mentum autem legem intelligit. Ea enim servantes, quæ in lege tradebantur de sacrificiis, universam se existimabant legem adimplere, et in hujusmo¦i sacrificiis quasi religiosissimi, summopere gloria- bantur. Congregate vero illi hos sanctos, illis nimirum diebus, qui propheticorum sermonum lectioni dicati sunt. VERS. 6. annumiabunt cali justitiam eius. Cumn introducturus sit Propheta Deum in judicio, præoccupat et prædicit, quod juste omnia judica- bit. Ipsa enim, inquit, inanimata illius etiam jus- titiam annuntiabunt. Vel per cælos, cœlestes atque C incorporeos ordines intelligit, qui semper sunt apud D Deum. Quoniam Deus judex est. Haec est comprobatio divinæ justitiæ. Quia Deus qui juste judicatnrus est, judes erit. Ille enim juste judicabit, qui natura ipsa justus est. Vers. Audi, popule meus, et loquar tibi. Ex hoc verba Dei incipiunt. Jubet autem ante omnia attentionem eos practare. Audi enim, inquit, hoc est, mentem adhibe. Israel, et attestabor tibi, ▲ communi sensu sQ- mendum est verbum : Audi. Et cum populum dixisset, proprium ac jucundissimum una nomen addidit : Israel, inquit, attestabor tibi, hoc est, loquar ad te. Deus, Deus tuus ego sum. Ego qui loquor ad te, sum Deus tuus. Perhorresce igitur. Hoc autem di- cit ad immensam longanimitatem suam demon- strandəm, veluti, qui cum propriis etiam servis loquatur. Ad majorem præterea exprobrationem crassitudinis atque insensibilitatis eorum repetiit nomen Dei. VERS. Non in sacrificiis arguam te : holocausta autem lua in conspectu meɔ sunt semper. Nou banc, inquit, redargutionem constitui ut accus:rem te de neglectis sacrificiis. Nam holocausta tua sem- per sunt in altari meo. Et quantum ad sacrificia pertinet, culpa cares; verum alia sunt in quibus te accusein.
7β Those very ones will keep watch on my heel. They will observe the path of my life so as to enclose me in snares. By these verses he sig- nifies their various subversions.
γ-α Καθάπερ ὑπέμειναν τὴν ψυχήν μου, ὑπὲρ τοῦ μηθενὸς ὤσεις αὐτούς. Ὥσπερ αὐτοὶ ἐνεδρεύοντες περιέμεινάν με, κατὰ περίφρασιν, οὕτω καὶ σὺ ὤσεις αὐτοὺς, | εἴτουν ἀπελάσεις· ἡ δὲ ὑπέρ πρόθεσις, ἀντὶ τῆς, ἀντὶ, κεῖται νῦν, οἷον, ἀντ’ οὐδενὸς ὤσεις αὐτοὺς, ὅ ἐστι, ῥᾳδίως, ὡς οὐδὲν ὄντας.τοῦ διακρῖναι τὸν λαὸν αὐτοῦ. Τὸν ἄνω οὐρανών, καθ᾽ ὑπερβατόν. Προσκαλεῖται δὲ ταῦτα, ἕνεκεν τοῦ διακρῖναι τὸν λαὸν αὐτοῦ, κακῶς πολιτευόμενον· διακρῖναι δὲ νῦν τὸ ἐλέγξαι λέγει. Σκόπει δὲ ὅτι καὶ Μωϋσῆς εἰσαγαγὼν τὸν λαὸν εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπι αγγελίας, τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν μάρτυρας τῶν συνθηκῶν παρέλαβεν, ὡς μονιμώτερα σώματα, καὶ ὡς περιεκτικὰ τῶν ἁμαρτανόντων, ἢ κατορθούντων. Ἔστι δὲ τὸ σχῆμα προσωποποιία, ὅτε τοῖς ἀψύχοις ἐμψύχων σώματα περιτίθεμεν. Συναγάγετε αὐτῷ τοὺς ὁσίους αὐτοῦ. Οσίους λέγει τοὺς Ἰσραηλίτας αφωσιωμένους, καὶ ἀνατι θεμένους μόνῳ αὐτῷ. Τοὺς διατιθεμένους την διαθήκην αὐτοῦ ἐπὶ θυσίαις. Τους διοικοῦντας καὶ ἐκπληροῦντας, ὡς οἴονται, τὴν πρὸς αὐτοὺς διαθήκην τοῦ Θεοῦ ἐν ταῖς θυσίαις. Διαθήκην δὲ λέγει τὸν νόμον. Μόνα γὰρ τὰ τῶν θυσιῶν φυλάττοντες, φοντο πάντα νόμον τηρεῖν, καὶ ἐπὶ ταῖς θυσίαις ἐμεγαλαύχουν, ὡς θεοσεβέστα τοι. Συναγάγετε δὲ αὐτῷ τούτους, ἐν τοῖς ἀφορι σμένοις ταῖς ἀναγνώσεσι τῶν προφητικών λόγων καιροῖς. Καὶ ἀναγγελοῦσιν οἱ οὐρανοὶ τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ. Μέλλων εἰσάγειν τὸν Θεὸν δικαιολογούμενον, προλαμβάνει καὶ ἀνακηρύττει ὅτι δικαίως ὁ Θεὸς ἐρεῖ. Καὶ γὰρ, φησίν, αὐτὰ τὰ ἄψυχα ἀναγγελοῦσι τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ. "Η οὐρανοὺς λέγει τὰς ἐπ τυρανίας τάξεις τῶν ἀσωμάτων, ἅτε περὶ Θεὸν οὔσας *Οτι ὁ Θεὸς κριτής ἐστιν. Τοῦτο κατασκευὴ τῆς δικαιοσύνης· διότι ὁ Θεὸς μέλλων δικαιολογεῖσθαι, πάντων κριτής ἐστι, καὶ λοιπὸν δίκαια ἐρεῖ, φύσει τὴν δικαιοσύνην ἔχων. Ακουσον, λαός μου, καὶ λαλήσω σοι. Εντεύ θεν αἱ τοῦ Θεοῦ φωναί· ἐπιτάττει δὲ αὐτοῖς πρὸ πάντων προσοχήν. "Ακουσον γάρ, φησί, τουτέστι, Πρόσχες. Ισραήλ, καὶ διαμαρτύρομαί σοι. Ἀπὸ κοινοῦ πάλιν λαμβάνεται τὸ ᾿Ακουσον· εἰπὼν δὲ λαόν, προσέθηκε καὶ τὸ ἴδιον τοῦ λαοῦ, καὶ τὸ ἥδιστον ὄνομα, ὅτι Ισραήλ διαμαρτύρομαί σοι δὲ, ἀντὶ τοῦ. Διαλεχθήσομαί σοι. • Ο Θεός, ὁ Θεός σου εἰμι ἐγώ. Ἐγὼ ὁ διαλεγόμενος σοι, ὁ Θεός σού είμι· φρίξον· τοῦτο δέ φησι, καὶ πρὸς ἔνδειξιν τῆς ἀῤῥήτου μακροθυμίας, ὡς διαλέ γεσθαι τοῖς δούλοις αὐτοῦ. Ἐδιπλασίασε δὲ τὸν ὁ Θεός, εἰς διασυρμὸν τῆς ἀναισθησίας καὶ παχύτητος τῶν ἀκοῶν αὐτῶν. Οὐκ ἐπὶ ταῖς θυσίαις σου ἐλέγξω σε, τὰ δὲ ὁλοκαυτώματά σου ενώπιόν μου ἐστὶ διαπαντός. Οὐ τὸν παρόντα, φησίν, ἔλεγχον ἐνεστησάμην ἐγὼ καλῶν σοι περὶ θυσιῶν, καὶ ἀμελουμένων· οὔμε· νουν· καὶ γὰρ τὰ ὁλοκαυτώματά σου διαπαντὸς ἐν τῷ βωμῷ τοῦ ναοῦ μου εἰσι· καὶ τόγε ἐπὶ ταῖς θυσίαις, ἀνέγκλητος μεμένηκας· ἀλλ' ἕτερά σου κατη ορώ. Ει COMMENT. IN PSALMOS. A dijudicet populum suum. Colum sursum dixit, pro &st. B eo quod sursum est. Advocabit autem cœlum et terram, ut populum suum prave viventem dijudi- cet. Dijudicare vero posuit ipro redarguere. Con- sidera etiam quod Moyses populum introducens in terram promissionis, cœlum et terram testes pac- tionum assumpsit, tanquam firmiora ac durabiliora corpora, ac veluti ea quæ et peccatores et virtute præditos homines complectantur. Hujusmodi autem figura prosopopoeia dicitur, cum videlicet inani- matis rebus animatam personam imponimus. VERS, 5. Congregate illi sanctos ejus. Per sanctos, Israelitas intelligit, veluti Deo sanctificatos prorsus alque oblatos. Qui disponunt lestamentum ejus in sacrificiis. Qui testamentum Dei quod cum: illis disposuit, adimplent ac peragunt in sacrificiis. Per testa- mentum autem legem intelligit. Ea enim servantes, quæ in lege tradebantur de sacrificiis, universam se existimabant legem adimplere, et in hujusmo¦i sacrificiis quasi religiosissimi, summopere gloria- bantur. Congregate vero illi hos sanctos, illis nimirum diebus, qui propheticorum sermonum lectioni dicati sunt. VERS. 6. annumiabunt cali justitiam eius. Cumn introducturus sit Propheta Deum in judicio, præoccupat et prædicit, quod juste omnia judica- bit. Ipsa enim, inquit, inanimata illius etiam jus- titiam annuntiabunt. Vel per cælos, cœlestes atque C incorporeos ordines intelligit, qui semper sunt apud D Deum. Quoniam Deus judex est. Haec est comprobatio divinæ justitiæ. Quia Deus qui juste judicatnrus est, judes erit. Ille enim juste judicabit, qui natura ipsa justus est. Vers. Audi, popule meus, et loquar tibi. Ex hoc verba Dei incipiunt. Jubet autem ante omnia attentionem eos practare. Audi enim, inquit, hoc est, mentem adhibe. Israel, et attestabor tibi, ▲ communi sensu sQ- mendum est verbum : Audi. Et cum populum dixisset, proprium ac jucundissimum una nomen addidit : Israel, inquit, attestabor tibi, hoc est, loquar ad te. Deus, Deus tuus ego sum. Ego qui loquor ad te, sum Deus tuus. Perhorresce igitur. Hoc autem di- cit ad immensam longanimitatem suam demon- strandəm, veluti, qui cum propriis etiam servis loquatur. Ad majorem præterea exprobrationem crassitudinis atque insensibilitatis eorum repetiit nomen Dei. VERS. Non in sacrificiis arguam te : holocausta autem lua in conspectu meɔ sunt semper. Nou banc, inquit, redargutionem constitui ut accus:rem te de neglectis sacrificiis. Nam holocausta tua sem- per sunt in altari meo. Et quantum ad sacrificia pertinet, culpa cares; verum alia sunt in quibus te accusein.
7γ-8α Just as they have laid wait on my soul, you will thrust them out for nothing. Even as they waited in ambush for me (by circumlocution), so you will thrust them out, that is, you will drive them away; the preposition ‘for’ here is in the sense of, ‘in exchange for’, namely, in return for nothing you will thrust them out, that is easily, as being nothing.
PG 128:591β Ἐν ὀργῇ λαοὺς κατάξεις. Μόνον ὀργισθεὶς, πλήθη ὅλα κατάξεις, ἤγουν συντρίψεις.Καὶ ὡραιότης ἀγροῦ μετ᾿ ἐμοῦ ἐστιν. Ωραιό. Α τητα ἐκάλεσεν ἀγροῦ τοὺς ἐξ ἀγρῶν φυομένους καρπούς· ταῦτα γὰρ καὶ κάλλος εἰσὶ τοῦ ἀγροῦ, καὶ ὡραῖα διὰ τὰς ὥρας τοῦ ἐνιαυτοῦ ὀνομάζονται. Εt ώραιό Μετ' ἐμοῦ δὲ ἐστιν, ἀντὶ τοῦ, Παρ' ἐμοὶ, ἐν ἐξου- της, δέ σίᾳ μου. Ορα δὲ πῶς συνοπτικῶς ἐμνημόνευσε πάντων· προσεφέροντο γὰρ εἰς θυσίαν ἀπὸ μὲν τῶν τετραπίδων, βόες, και τράγοι, καὶ πρόβατα· ἀπὸ δὲ τῶν πετεινών, περιστεραί, καὶ τρυγόνες· ἀπὸ δὲ τῶν καρπῶν, σεμίδαλις, καὶ οἶνος, καὶ ἔλαιον. Ἐὰν πεινάσω, οὐ μή σοι εἴπω. Τοῦτο κατ᾽ εἰ. ρωνείαν εἶπε, διασύρων τὴν αὐτῶν παχύτητα, οίο μένων τὸν Θεὸν δεῖσθα: τῶν θυσιῶν εἰς βρῶσιν. Φησὶν οὖν, ὅτι Καὶ εἰ ὀρθῶς ὑπελάμβανες, οὐκ ἂν ἐζήτουν φαγεῖν ἀπὸ σοῦ. Καὶ ἄκουσον τὴν αἰτίαν. Εμὴ γὰρ ἐστιν ἡ οἰκουμένη καὶ τὸ πλήρωμα αὐτῆς. Ἐμῆς οὔσης, ἔλαβον ἂν αὐτό;. Μὴ φάγομαι (79) κρέα ταύρων, ή αἷμα τράγων πίομαι ; Κατ' ερώτησιν ἔτι πλατύτερον ἐλέγχει την ἄνοιαν αὐτῶν· Μὴ γὰρ, φησίν, ὡς οἱ ψευδώνυμοι θεοὶ τῶν ἐθνῶν, τοιαύτης βρώσεως καὶ πόσεως ἐπιδέομαι; ὅπουγε καὶ πολλοὶ τῶν ἐπιεικεστέρων ἀνθρώπων ἀποστρέφονται ταύτην καὶ διαπτύουσιν, θύσον τῷ Θεῷ θυσίαν αινέσεως. Ορα φανερώς ἐκβαλλομένην τὴν νομικὴν λατρείαν, καὶ ἀντεισαγο- μένην τὴν εὐαγγελικήν. Η γὰρ δι' αἰνέσεως θυσία τοῖς Χριστιανοῖς ἀποκεκλήρωται. Αἴνεσιν δὲ λέγει τὴν εὐφημίαν, ἢ τὴν εὐχαριστίαν· καὶ ἀμφότερα γὰρ δεῖ ποιεῖν, ἐφ᾽ οἷς ἐκ τοῦ μὴ ὄντος παρήχθη μεν, καὶ τὰ πρὸς χρείαν καὶ ἀπόλαυσιν ἐκτησάμεθα, καὶ φῶς γνώσεως προσελάβομεν, καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, τηλικαῦτα εὐεργετήθημεν. Καὶ ἀπόδος τῷ 'Υψίστῳ τὰς εὐχάς σου. Τὰς ὑπὲρ σωτηρίας σου· χρεωστεῖς γὰρ τοῦτο ποιεῖν ἢ εὐχὰς λέγει τὰς ὑποσχέσεις, τὰς ὑπὲρ τοῦ εὐτ αρεστεῖν αὐτω· οὕτω γὰρ ποιεῖν καὶ Ἰουδαῖοι ἐπε ηγγείλαντο, καὶ ἡμεῖς ἐπαγγελλόμεθα, ὡς δοῦλοι Δεσπότῃ. Εὐαρεστεῖ δὲ μένος ὁ ἐνάρετος· τὸ δὲ θύειν ζῶα, οὐκ ἀρετή· καὶ οὐδὲ τὰ ἔθνη, παρὰ τοῦτο ἐνάρετα. Καὶ ἐπικάλεσαι με ἐν ἡμέρᾳ θλίψεως σου, καὶ ἐξελοῦμαι σε, καὶ δοξάσεις με. Οὕτω θῶσον, καὶ ἀπόδος ὃ χρεωστεῖς, καὶ τότε θαῤῥούντως ἐπικάλε σαί με, καὶ ἐξελοῦμαι σε τῆς θλίψεως, εἴτε παρά ἀνθρώπων, εἴτε παρὰ δαιμόνων. Καὶ δοξάσεις με, ὡς ἀψευδῆ καὶ ταχὺν βοηθόν. Παρατηρητέον δὲ πῶς ἀνοίγων τῇ εὐαγγελικῇ λατρείᾳ θύραν ὁ Θεός, εὐθὺς καὶ περὶ τῆς ἁγίας ἐνέφηνε Τριάδος. Θῦσον γάρ, φησί, τῷ Θεῷ, εἶτα, Καὶ ἀπόδος τῷ 'Υψί- Ει COMMENT. IN PSALMOS. Et pulchritudo agri mecum est. Per pulchritudinem agri fructus intelligit qui in agris nascuntur, qui etiam pulchritudinem quamdam atque ornamentum agris omnibus præstant. quia Græca dictio non pulchritudinem tantum, sed tempestivi- tatem etiam significat, quæ iu agris id eflicit, ut suis quæque temporibus miro ordine proveniant, dic quod hanc tempestivitatem Deus secum esse dicit, quia in ejus facultate est, eam præstare agris aut negare. Et considera quam paucis omnium meminerit, quæ in sacrificio offerebantur. Offerebantur enim ex quadrupedibus boves, birci, atque oves ; ex volucribus, columbæ, et turtures : et ex terræ frugibus, siligo, vinum, atque oleum. B VERS. 12. Si esuriero, non dicam tibi. Per ironiam hoc dicit, redarguens eorum crassitudinen), qui putabant egere Deum sacrifciis ad manducandum, ac si diceret : Tametsi tu id recte existimares, ego tamen a te nullum peterem cibum ad mandu- candum. Et causam subjicit : Meus est enim orbis terræ et plenitudo ejus. Cum igitur mea sit terra, sumam ego, si opus fuerit, a me ipso [quodcumque libuerit. Sed quia nullis Deus hujusmodi adjumentis indiget, audi quid dicat]. C D VERs. 13. Νunquid manducabs carnes laurorum, au! sanguinem hircorum potabo ? Per interrogationem legenda sunt hæc verba. Lalius autem eorum amentiam redarguit : Nunquid ego, inquiens, (quemadmodum falsi gentium dii) hujusmodi cibo, aut potu indigeo? quandoquidem multi etiam æquiores homine³ ea negligunt et contemnunt ? VERS. 14. Immola Deo sacrificium laudis. Palam patet ex his verbis legalem cultum expelli, et evangelicum introduci. Sacrificium enim quod per laudem fit, Christianis attributum est. Per laudem vero benedictionem et gratiarum actionem intelli- gil. Utrumque enim debenus Deo, benedicere ei nimirum, et gratias agere, quod scilicet in esse producti sumus, cum antea non essemus, quod usui nostro necessaria possedimus,quod cognit onis lumen accepimus, et quod summis denique affecti sumus beneficiis. Et redde Altissimo vota tua. Id est, orationes et preces pro salute tua. Debes enim id facere. Vel per vola promissiones intellige, quas. fecerat Deo. Ita enim se facturos Deo pollicebantur Judæi, et nos etiam pollicemur, tanquam servi Domino; Deo autem is solus placet, qui virtute præditus est : sed sacrificare animalia, nullius prorsus est virtu- tis. Neque enim gentes ob sua sacrificia virtute præstare existimantur. VERS. 15. invoca me in die tribulationis tua, et eruam te, et giorificabis me. Sacrifica, inquit, hoc pacto, et redde Deo quod debes, et tunc demumn invoca me, et eripiam te ex omni hominum, aut dæmonum afflictione, et glorificabis me tanquam veracem ac celerem adjutorem. Observandum vero est quomodo Deus evangelic: cultus nobis hic ja- nuam aperiens, statim etiam sanctæ Trinitatis co- gnitionem tradiderit. Sacrijica, inquit, Deo ; et, Variæ lectiones. (79) ΑΙ. φάγω.
8β In anger you will bring down peoples. Simply having been angered, you will bring down entire multitudes, that is, you will crush them.
α Ὁ Θεὸς, τὴν ζωήν μου ἐξήγγειλά σοι. Τὴν πολιτείαν μου ἐφανέρωσά σοι, ἣν ἄρτι πολιτεύομαι.Καὶ ὡραιότης ἀγροῦ μετ᾿ ἐμοῦ ἐστιν. Ωραιό. Α τητα ἐκάλεσεν ἀγροῦ τοὺς ἐξ ἀγρῶν φυομένους καρπούς· ταῦτα γὰρ καὶ κάλλος εἰσὶ τοῦ ἀγροῦ, καὶ ὡραῖα διὰ τὰς ὥρας τοῦ ἐνιαυτοῦ ὀνομάζονται. Εt ώραιό Μετ' ἐμοῦ δὲ ἐστιν, ἀντὶ τοῦ, Παρ' ἐμοὶ, ἐν ἐξου- της, δέ σίᾳ μου. Ορα δὲ πῶς συνοπτικῶς ἐμνημόνευσε πάντων· προσεφέροντο γὰρ εἰς θυσίαν ἀπὸ μὲν τῶν τετραπίδων, βόες, και τράγοι, καὶ πρόβατα· ἀπὸ δὲ τῶν πετεινών, περιστεραί, καὶ τρυγόνες· ἀπὸ δὲ τῶν καρπῶν, σεμίδαλις, καὶ οἶνος, καὶ ἔλαιον. Ἐὰν πεινάσω, οὐ μή σοι εἴπω. Τοῦτο κατ᾽ εἰ. ρωνείαν εἶπε, διασύρων τὴν αὐτῶν παχύτητα, οίο μένων τὸν Θεὸν δεῖσθα: τῶν θυσιῶν εἰς βρῶσιν. Φησὶν οὖν, ὅτι Καὶ εἰ ὀρθῶς ὑπελάμβανες, οὐκ ἂν ἐζήτουν φαγεῖν ἀπὸ σοῦ. Καὶ ἄκουσον τὴν αἰτίαν. Εμὴ γὰρ ἐστιν ἡ οἰκουμένη καὶ τὸ πλήρωμα αὐτῆς. Ἐμῆς οὔσης, ἔλαβον ἂν αὐτό;. Μὴ φάγομαι (79) κρέα ταύρων, ή αἷμα τράγων πίομαι ; Κατ' ερώτησιν ἔτι πλατύτερον ἐλέγχει την ἄνοιαν αὐτῶν· Μὴ γὰρ, φησίν, ὡς οἱ ψευδώνυμοι θεοὶ τῶν ἐθνῶν, τοιαύτης βρώσεως καὶ πόσεως ἐπιδέομαι; ὅπουγε καὶ πολλοὶ τῶν ἐπιεικεστέρων ἀνθρώπων ἀποστρέφονται ταύτην καὶ διαπτύουσιν, θύσον τῷ Θεῷ θυσίαν αινέσεως. Ορα φανερώς ἐκβαλλομένην τὴν νομικὴν λατρείαν, καὶ ἀντεισαγο- μένην τὴν εὐαγγελικήν. Η γὰρ δι' αἰνέσεως θυσία τοῖς Χριστιανοῖς ἀποκεκλήρωται. Αἴνεσιν δὲ λέγει τὴν εὐφημίαν, ἢ τὴν εὐχαριστίαν· καὶ ἀμφότερα γὰρ δεῖ ποιεῖν, ἐφ᾽ οἷς ἐκ τοῦ μὴ ὄντος παρήχθη μεν, καὶ τὰ πρὸς χρείαν καὶ ἀπόλαυσιν ἐκτησάμεθα, καὶ φῶς γνώσεως προσελάβομεν, καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, τηλικαῦτα εὐεργετήθημεν. Καὶ ἀπόδος τῷ 'Υψίστῳ τὰς εὐχάς σου. Τὰς ὑπὲρ σωτηρίας σου· χρεωστεῖς γὰρ τοῦτο ποιεῖν ἢ εὐχὰς λέγει τὰς ὑποσχέσεις, τὰς ὑπὲρ τοῦ εὐτ αρεστεῖν αὐτω· οὕτω γὰρ ποιεῖν καὶ Ἰουδαῖοι ἐπε ηγγείλαντο, καὶ ἡμεῖς ἐπαγγελλόμεθα, ὡς δοῦλοι Δεσπότῃ. Εὐαρεστεῖ δὲ μένος ὁ ἐνάρετος· τὸ δὲ θύειν ζῶα, οὐκ ἀρετή· καὶ οὐδὲ τὰ ἔθνη, παρὰ τοῦτο ἐνάρετα. Καὶ ἐπικάλεσαι με ἐν ἡμέρᾳ θλίψεως σου, καὶ ἐξελοῦμαι σε, καὶ δοξάσεις με. Οὕτω θῶσον, καὶ ἀπόδος ὃ χρεωστεῖς, καὶ τότε θαῤῥούντως ἐπικάλε σαί με, καὶ ἐξελοῦμαι σε τῆς θλίψεως, εἴτε παρά ἀνθρώπων, εἴτε παρὰ δαιμόνων. Καὶ δοξάσεις με, ὡς ἀψευδῆ καὶ ταχὺν βοηθόν. Παρατηρητέον δὲ πῶς ἀνοίγων τῇ εὐαγγελικῇ λατρείᾳ θύραν ὁ Θεός, εὐθὺς καὶ περὶ τῆς ἁγίας ἐνέφηνε Τριάδος. Θῦσον γάρ, φησί, τῷ Θεῷ, εἶτα, Καὶ ἀπόδος τῷ 'Υψί- Ει COMMENT. IN PSALMOS. Et pulchritudo agri mecum est. Per pulchritudinem agri fructus intelligit qui in agris nascuntur, qui etiam pulchritudinem quamdam atque ornamentum agris omnibus præstant. quia Græca dictio non pulchritudinem tantum, sed tempestivi- tatem etiam significat, quæ iu agris id eflicit, ut suis quæque temporibus miro ordine proveniant, dic quod hanc tempestivitatem Deus secum esse dicit, quia in ejus facultate est, eam præstare agris aut negare. Et considera quam paucis omnium meminerit, quæ in sacrificio offerebantur. Offerebantur enim ex quadrupedibus boves, birci, atque oves ; ex volucribus, columbæ, et turtures : et ex terræ frugibus, siligo, vinum, atque oleum. B VERS. 12. Si esuriero, non dicam tibi. Per ironiam hoc dicit, redarguens eorum crassitudinen), qui putabant egere Deum sacrifciis ad manducandum, ac si diceret : Tametsi tu id recte existimares, ego tamen a te nullum peterem cibum ad mandu- candum. Et causam subjicit : Meus est enim orbis terræ et plenitudo ejus. Cum igitur mea sit terra, sumam ego, si opus fuerit, a me ipso [quodcumque libuerit. Sed quia nullis Deus hujusmodi adjumentis indiget, audi quid dicat]. C D VERs. 13. Νunquid manducabs carnes laurorum, au! sanguinem hircorum potabo ? Per interrogationem legenda sunt hæc verba. Lalius autem eorum amentiam redarguit : Nunquid ego, inquiens, (quemadmodum falsi gentium dii) hujusmodi cibo, aut potu indigeo? quandoquidem multi etiam æquiores homine³ ea negligunt et contemnunt ? VERS. 14. Immola Deo sacrificium laudis. Palam patet ex his verbis legalem cultum expelli, et evangelicum introduci. Sacrificium enim quod per laudem fit, Christianis attributum est. Per laudem vero benedictionem et gratiarum actionem intelli- gil. Utrumque enim debenus Deo, benedicere ei nimirum, et gratias agere, quod scilicet in esse producti sumus, cum antea non essemus, quod usui nostro necessaria possedimus,quod cognit onis lumen accepimus, et quod summis denique affecti sumus beneficiis. Et redde Altissimo vota tua. Id est, orationes et preces pro salute tua. Debes enim id facere. Vel per vola promissiones intellige, quas. fecerat Deo. Ita enim se facturos Deo pollicebantur Judæi, et nos etiam pollicemur, tanquam servi Domino; Deo autem is solus placet, qui virtute præditus est : sed sacrificare animalia, nullius prorsus est virtu- tis. Neque enim gentes ob sua sacrificia virtute præstare existimantur. VERS. 15. invoca me in die tribulationis tua, et eruam te, et giorificabis me. Sacrifica, inquit, hoc pacto, et redde Deo quod debes, et tunc demumn invoca me, et eripiam te ex omni hominum, aut dæmonum afflictione, et glorificabis me tanquam veracem ac celerem adjutorem. Observandum vero est quomodo Deus evangelic: cultus nobis hic ja- nuam aperiens, statim etiam sanctæ Trinitatis co- gnitionem tradiderit. Sacrijica, inquit, Deo ; et, Variæ lectiones. (79) ΑΙ. φάγω.
9α O God, my life I have made known to you. I have revealed to you the way I have lived my life till now.
β Ἔθου τὰ δάκρυά μου ἐνώπιόν σου, ὡς καὶ ἐν τῇ ἐπαγγελίᾳ σου. Ἐπεῖδες τὰ δάκρυά μου, ὡς καὶ ἐν τῇ ἐπαγγελίᾳ σου ὑπέσχου. Νομοθετῶν γὰρ, ἐπηγγείλατο περὶ τοῦ ἀδικουμένου, ὅτι στενάξει πρός με, καὶ ἐπακούσομαι αὐτοῦ· Ἐλεήμων γάρ εἰμι.Καὶ ὡραιότης ἀγροῦ μετ᾿ ἐμοῦ ἐστιν. Ωραιό. Α τητα ἐκάλεσεν ἀγροῦ τοὺς ἐξ ἀγρῶν φυομένους καρπούς· ταῦτα γὰρ καὶ κάλλος εἰσὶ τοῦ ἀγροῦ, καὶ ὡραῖα διὰ τὰς ὥρας τοῦ ἐνιαυτοῦ ὀνομάζονται. Εt ώραιό Μετ' ἐμοῦ δὲ ἐστιν, ἀντὶ τοῦ, Παρ' ἐμοὶ, ἐν ἐξου- της, δέ σίᾳ μου. Ορα δὲ πῶς συνοπτικῶς ἐμνημόνευσε πάντων· προσεφέροντο γὰρ εἰς θυσίαν ἀπὸ μὲν τῶν τετραπίδων, βόες, και τράγοι, καὶ πρόβατα· ἀπὸ δὲ τῶν πετεινών, περιστεραί, καὶ τρυγόνες· ἀπὸ δὲ τῶν καρπῶν, σεμίδαλις, καὶ οἶνος, καὶ ἔλαιον. Ἐὰν πεινάσω, οὐ μή σοι εἴπω. Τοῦτο κατ᾽ εἰ. ρωνείαν εἶπε, διασύρων τὴν αὐτῶν παχύτητα, οίο μένων τὸν Θεὸν δεῖσθα: τῶν θυσιῶν εἰς βρῶσιν. Φησὶν οὖν, ὅτι Καὶ εἰ ὀρθῶς ὑπελάμβανες, οὐκ ἂν ἐζήτουν φαγεῖν ἀπὸ σοῦ. Καὶ ἄκουσον τὴν αἰτίαν. Εμὴ γὰρ ἐστιν ἡ οἰκουμένη καὶ τὸ πλήρωμα αὐτῆς. Ἐμῆς οὔσης, ἔλαβον ἂν αὐτό;. Μὴ φάγομαι (79) κρέα ταύρων, ή αἷμα τράγων πίομαι ; Κατ' ερώτησιν ἔτι πλατύτερον ἐλέγχει την ἄνοιαν αὐτῶν· Μὴ γὰρ, φησίν, ὡς οἱ ψευδώνυμοι θεοὶ τῶν ἐθνῶν, τοιαύτης βρώσεως καὶ πόσεως ἐπιδέομαι; ὅπουγε καὶ πολλοὶ τῶν ἐπιεικεστέρων ἀνθρώπων ἀποστρέφονται ταύτην καὶ διαπτύουσιν, θύσον τῷ Θεῷ θυσίαν αινέσεως. Ορα φανερώς ἐκβαλλομένην τὴν νομικὴν λατρείαν, καὶ ἀντεισαγο- μένην τὴν εὐαγγελικήν. Η γὰρ δι' αἰνέσεως θυσία τοῖς Χριστιανοῖς ἀποκεκλήρωται. Αἴνεσιν δὲ λέγει τὴν εὐφημίαν, ἢ τὴν εὐχαριστίαν· καὶ ἀμφότερα γὰρ δεῖ ποιεῖν, ἐφ᾽ οἷς ἐκ τοῦ μὴ ὄντος παρήχθη μεν, καὶ τὰ πρὸς χρείαν καὶ ἀπόλαυσιν ἐκτησάμεθα, καὶ φῶς γνώσεως προσελάβομεν, καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, τηλικαῦτα εὐεργετήθημεν. Καὶ ἀπόδος τῷ 'Υψίστῳ τὰς εὐχάς σου. Τὰς ὑπὲρ σωτηρίας σου· χρεωστεῖς γὰρ τοῦτο ποιεῖν ἢ εὐχὰς λέγει τὰς ὑποσχέσεις, τὰς ὑπὲρ τοῦ εὐτ αρεστεῖν αὐτω· οὕτω γὰρ ποιεῖν καὶ Ἰουδαῖοι ἐπε ηγγείλαντο, καὶ ἡμεῖς ἐπαγγελλόμεθα, ὡς δοῦλοι Δεσπότῃ. Εὐαρεστεῖ δὲ μένος ὁ ἐνάρετος· τὸ δὲ θύειν ζῶα, οὐκ ἀρετή· καὶ οὐδὲ τὰ ἔθνη, παρὰ τοῦτο ἐνάρετα. Καὶ ἐπικάλεσαι με ἐν ἡμέρᾳ θλίψεως σου, καὶ ἐξελοῦμαι σε, καὶ δοξάσεις με. Οὕτω θῶσον, καὶ ἀπόδος ὃ χρεωστεῖς, καὶ τότε θαῤῥούντως ἐπικάλε σαί με, καὶ ἐξελοῦμαι σε τῆς θλίψεως, εἴτε παρά ἀνθρώπων, εἴτε παρὰ δαιμόνων. Καὶ δοξάσεις με, ὡς ἀψευδῆ καὶ ταχὺν βοηθόν. Παρατηρητέον δὲ πῶς ἀνοίγων τῇ εὐαγγελικῇ λατρείᾳ θύραν ὁ Θεός, εὐθὺς καὶ περὶ τῆς ἁγίας ἐνέφηνε Τριάδος. Θῦσον γάρ, φησί, τῷ Θεῷ, εἶτα, Καὶ ἀπόδος τῷ 'Υψί- Ει COMMENT. IN PSALMOS. Et pulchritudo agri mecum est. Per pulchritudinem agri fructus intelligit qui in agris nascuntur, qui etiam pulchritudinem quamdam atque ornamentum agris omnibus præstant. quia Græca dictio non pulchritudinem tantum, sed tempestivi- tatem etiam significat, quæ iu agris id eflicit, ut suis quæque temporibus miro ordine proveniant, dic quod hanc tempestivitatem Deus secum esse dicit, quia in ejus facultate est, eam præstare agris aut negare. Et considera quam paucis omnium meminerit, quæ in sacrificio offerebantur. Offerebantur enim ex quadrupedibus boves, birci, atque oves ; ex volucribus, columbæ, et turtures : et ex terræ frugibus, siligo, vinum, atque oleum. B VERS. 12. Si esuriero, non dicam tibi. Per ironiam hoc dicit, redarguens eorum crassitudinen), qui putabant egere Deum sacrifciis ad manducandum, ac si diceret : Tametsi tu id recte existimares, ego tamen a te nullum peterem cibum ad mandu- candum. Et causam subjicit : Meus est enim orbis terræ et plenitudo ejus. Cum igitur mea sit terra, sumam ego, si opus fuerit, a me ipso [quodcumque libuerit. Sed quia nullis Deus hujusmodi adjumentis indiget, audi quid dicat]. C D VERs. 13. Νunquid manducabs carnes laurorum, au! sanguinem hircorum potabo ? Per interrogationem legenda sunt hæc verba. Lalius autem eorum amentiam redarguit : Nunquid ego, inquiens, (quemadmodum falsi gentium dii) hujusmodi cibo, aut potu indigeo? quandoquidem multi etiam æquiores homine³ ea negligunt et contemnunt ? VERS. 14. Immola Deo sacrificium laudis. Palam patet ex his verbis legalem cultum expelli, et evangelicum introduci. Sacrificium enim quod per laudem fit, Christianis attributum est. Per laudem vero benedictionem et gratiarum actionem intelli- gil. Utrumque enim debenus Deo, benedicere ei nimirum, et gratias agere, quod scilicet in esse producti sumus, cum antea non essemus, quod usui nostro necessaria possedimus,quod cognit onis lumen accepimus, et quod summis denique affecti sumus beneficiis. Et redde Altissimo vota tua. Id est, orationes et preces pro salute tua. Debes enim id facere. Vel per vola promissiones intellige, quas. fecerat Deo. Ita enim se facturos Deo pollicebantur Judæi, et nos etiam pollicemur, tanquam servi Domino; Deo autem is solus placet, qui virtute præditus est : sed sacrificare animalia, nullius prorsus est virtu- tis. Neque enim gentes ob sua sacrificia virtute præstare existimantur. VERS. 15. invoca me in die tribulationis tua, et eruam te, et giorificabis me. Sacrifica, inquit, hoc pacto, et redde Deo quod debes, et tunc demumn invoca me, et eripiam te ex omni hominum, aut dæmonum afflictione, et glorificabis me tanquam veracem ac celerem adjutorem. Observandum vero est quomodo Deus evangelic: cultus nobis hic ja- nuam aperiens, statim etiam sanctæ Trinitatis co- gnitionem tradiderit. Sacrijica, inquit, Deo ; et, Variæ lectiones. (79) ΑΙ. φάγω.
9β You have set my tears before you, as in your promise. You have looked upon my tears as you pledged in your promise; for when giving the law he promised concerning the person who is being wronged that he will bewail his plight to me and I shall hear him, for I am merciful.
α Ἐπιστρέψουσιν οἱ ἐχθροί μου εἰς τὰ ὀπίσω. Ἀποστραφήσονται εἰς τὰ ὀπίσω, τουτέστι, φεύξονται· προφητεία δὲ καὶ τοῦτο. Ἀναγωγικῶς δὲ, κυριεύοντες μὲν ἡμῶν οἱ δαίμονες, προηγοῦνται, ὑποδεικνύοντες ἡμῖν τὴν εἰς ἀπώλειαν φέρουσαν ὁδόν· ἡττώμενοι δὲ, ἕπονται καθυλακτοῦντες.Καὶ ὡραιότης ἀγροῦ μετ᾿ ἐμοῦ ἐστιν. Ωραιό. Α τητα ἐκάλεσεν ἀγροῦ τοὺς ἐξ ἀγρῶν φυομένους καρπούς· ταῦτα γὰρ καὶ κάλλος εἰσὶ τοῦ ἀγροῦ, καὶ ὡραῖα διὰ τὰς ὥρας τοῦ ἐνιαυτοῦ ὀνομάζονται. Εt ώραιό Μετ' ἐμοῦ δὲ ἐστιν, ἀντὶ τοῦ, Παρ' ἐμοὶ, ἐν ἐξου- της, δέ σίᾳ μου. Ορα δὲ πῶς συνοπτικῶς ἐμνημόνευσε πάντων· προσεφέροντο γὰρ εἰς θυσίαν ἀπὸ μὲν τῶν τετραπίδων, βόες, και τράγοι, καὶ πρόβατα· ἀπὸ δὲ τῶν πετεινών, περιστεραί, καὶ τρυγόνες· ἀπὸ δὲ τῶν καρπῶν, σεμίδαλις, καὶ οἶνος, καὶ ἔλαιον. Ἐὰν πεινάσω, οὐ μή σοι εἴπω. Τοῦτο κατ᾽ εἰ. ρωνείαν εἶπε, διασύρων τὴν αὐτῶν παχύτητα, οίο μένων τὸν Θεὸν δεῖσθα: τῶν θυσιῶν εἰς βρῶσιν. Φησὶν οὖν, ὅτι Καὶ εἰ ὀρθῶς ὑπελάμβανες, οὐκ ἂν ἐζήτουν φαγεῖν ἀπὸ σοῦ. Καὶ ἄκουσον τὴν αἰτίαν. Εμὴ γὰρ ἐστιν ἡ οἰκουμένη καὶ τὸ πλήρωμα αὐτῆς. Ἐμῆς οὔσης, ἔλαβον ἂν αὐτό;. Μὴ φάγομαι (79) κρέα ταύρων, ή αἷμα τράγων πίομαι ; Κατ' ερώτησιν ἔτι πλατύτερον ἐλέγχει την ἄνοιαν αὐτῶν· Μὴ γὰρ, φησίν, ὡς οἱ ψευδώνυμοι θεοὶ τῶν ἐθνῶν, τοιαύτης βρώσεως καὶ πόσεως ἐπιδέομαι; ὅπουγε καὶ πολλοὶ τῶν ἐπιεικεστέρων ἀνθρώπων ἀποστρέφονται ταύτην καὶ διαπτύουσιν, θύσον τῷ Θεῷ θυσίαν αινέσεως. Ορα φανερώς ἐκβαλλομένην τὴν νομικὴν λατρείαν, καὶ ἀντεισαγο- μένην τὴν εὐαγγελικήν. Η γὰρ δι' αἰνέσεως θυσία τοῖς Χριστιανοῖς ἀποκεκλήρωται. Αἴνεσιν δὲ λέγει τὴν εὐφημίαν, ἢ τὴν εὐχαριστίαν· καὶ ἀμφότερα γὰρ δεῖ ποιεῖν, ἐφ᾽ οἷς ἐκ τοῦ μὴ ὄντος παρήχθη μεν, καὶ τὰ πρὸς χρείαν καὶ ἀπόλαυσιν ἐκτησάμεθα, καὶ φῶς γνώσεως προσελάβομεν, καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, τηλικαῦτα εὐεργετήθημεν. Καὶ ἀπόδος τῷ 'Υψίστῳ τὰς εὐχάς σου. Τὰς ὑπὲρ σωτηρίας σου· χρεωστεῖς γὰρ τοῦτο ποιεῖν ἢ εὐχὰς λέγει τὰς ὑποσχέσεις, τὰς ὑπὲρ τοῦ εὐτ αρεστεῖν αὐτω· οὕτω γὰρ ποιεῖν καὶ Ἰουδαῖοι ἐπε ηγγείλαντο, καὶ ἡμεῖς ἐπαγγελλόμεθα, ὡς δοῦλοι Δεσπότῃ. Εὐαρεστεῖ δὲ μένος ὁ ἐνάρετος· τὸ δὲ θύειν ζῶα, οὐκ ἀρετή· καὶ οὐδὲ τὰ ἔθνη, παρὰ τοῦτο ἐνάρετα. Καὶ ἐπικάλεσαι με ἐν ἡμέρᾳ θλίψεως σου, καὶ ἐξελοῦμαι σε, καὶ δοξάσεις με. Οὕτω θῶσον, καὶ ἀπόδος ὃ χρεωστεῖς, καὶ τότε θαῤῥούντως ἐπικάλε σαί με, καὶ ἐξελοῦμαι σε τῆς θλίψεως, εἴτε παρά ἀνθρώπων, εἴτε παρὰ δαιμόνων. Καὶ δοξάσεις με, ὡς ἀψευδῆ καὶ ταχὺν βοηθόν. Παρατηρητέον δὲ πῶς ἀνοίγων τῇ εὐαγγελικῇ λατρείᾳ θύραν ὁ Θεός, εὐθὺς καὶ περὶ τῆς ἁγίας ἐνέφηνε Τριάδος. Θῦσον γάρ, φησί, τῷ Θεῷ, εἶτα, Καὶ ἀπόδος τῷ 'Υψί- Ει COMMENT. IN PSALMOS. Et pulchritudo agri mecum est. Per pulchritudinem agri fructus intelligit qui in agris nascuntur, qui etiam pulchritudinem quamdam atque ornamentum agris omnibus præstant. quia Græca dictio non pulchritudinem tantum, sed tempestivi- tatem etiam significat, quæ iu agris id eflicit, ut suis quæque temporibus miro ordine proveniant, dic quod hanc tempestivitatem Deus secum esse dicit, quia in ejus facultate est, eam præstare agris aut negare. Et considera quam paucis omnium meminerit, quæ in sacrificio offerebantur. Offerebantur enim ex quadrupedibus boves, birci, atque oves ; ex volucribus, columbæ, et turtures : et ex terræ frugibus, siligo, vinum, atque oleum. B VERS. 12. Si esuriero, non dicam tibi. Per ironiam hoc dicit, redarguens eorum crassitudinen), qui putabant egere Deum sacrifciis ad manducandum, ac si diceret : Tametsi tu id recte existimares, ego tamen a te nullum peterem cibum ad mandu- candum. Et causam subjicit : Meus est enim orbis terræ et plenitudo ejus. Cum igitur mea sit terra, sumam ego, si opus fuerit, a me ipso [quodcumque libuerit. Sed quia nullis Deus hujusmodi adjumentis indiget, audi quid dicat]. C D VERs. 13. Νunquid manducabs carnes laurorum, au! sanguinem hircorum potabo ? Per interrogationem legenda sunt hæc verba. Lalius autem eorum amentiam redarguit : Nunquid ego, inquiens, (quemadmodum falsi gentium dii) hujusmodi cibo, aut potu indigeo? quandoquidem multi etiam æquiores homine³ ea negligunt et contemnunt ? VERS. 14. Immola Deo sacrificium laudis. Palam patet ex his verbis legalem cultum expelli, et evangelicum introduci. Sacrificium enim quod per laudem fit, Christianis attributum est. Per laudem vero benedictionem et gratiarum actionem intelli- gil. Utrumque enim debenus Deo, benedicere ei nimirum, et gratias agere, quod scilicet in esse producti sumus, cum antea non essemus, quod usui nostro necessaria possedimus,quod cognit onis lumen accepimus, et quod summis denique affecti sumus beneficiis. Et redde Altissimo vota tua. Id est, orationes et preces pro salute tua. Debes enim id facere. Vel per vola promissiones intellige, quas. fecerat Deo. Ita enim se facturos Deo pollicebantur Judæi, et nos etiam pollicemur, tanquam servi Domino; Deo autem is solus placet, qui virtute præditus est : sed sacrificare animalia, nullius prorsus est virtu- tis. Neque enim gentes ob sua sacrificia virtute præstare existimantur. VERS. 15. invoca me in die tribulationis tua, et eruam te, et giorificabis me. Sacrifica, inquit, hoc pacto, et redde Deo quod debes, et tunc demumn invoca me, et eripiam te ex omni hominum, aut dæmonum afflictione, et glorificabis me tanquam veracem ac celerem adjutorem. Observandum vero est quomodo Deus evangelic: cultus nobis hic ja- nuam aperiens, statim etiam sanctæ Trinitatis co- gnitionem tradiderit. Sacrijica, inquit, Deo ; et, Variæ lectiones. (79) ΑΙ. φάγω.
10α My enemies will turn backwards. They will turn backwards, that is, they will flee. This also is a prophecy. In an anagogical sense, when the demons have mastery over us they go before us, showing the path leading to destruction; when they are being defeated they follow behind barking.
β Ἐν ᾗ ἂν ἡμέρᾳ ἐπικαλέσωμαί σε, ἰδοὺ ἔγνων ὅτι Θεός μου εἶ σύ. Ὅταν σε, φησὶν, ἐπικαλέσωμαι θερμῶς, εὐθὺς ἔγνων, ἀντὶ τοῦ, γινώσκω, ὅτι Θεός μου εἶ σύ· ἀντιχρονία. Πῶς δὲ γινώσκω; Πάντως ἐν τῷ εἰσακούεσθαι.Καὶ ὡραιότης ἀγροῦ μετ᾿ ἐμοῦ ἐστιν. Ωραιό. Α τητα ἐκάλεσεν ἀγροῦ τοὺς ἐξ ἀγρῶν φυομένους καρπούς· ταῦτα γὰρ καὶ κάλλος εἰσὶ τοῦ ἀγροῦ, καὶ ὡραῖα διὰ τὰς ὥρας τοῦ ἐνιαυτοῦ ὀνομάζονται. Εt ώραιό Μετ' ἐμοῦ δὲ ἐστιν, ἀντὶ τοῦ, Παρ' ἐμοὶ, ἐν ἐξου- της, δέ σίᾳ μου. Ορα δὲ πῶς συνοπτικῶς ἐμνημόνευσε πάντων· προσεφέροντο γὰρ εἰς θυσίαν ἀπὸ μὲν τῶν τετραπίδων, βόες, και τράγοι, καὶ πρόβατα· ἀπὸ δὲ τῶν πετεινών, περιστεραί, καὶ τρυγόνες· ἀπὸ δὲ τῶν καρπῶν, σεμίδαλις, καὶ οἶνος, καὶ ἔλαιον. Ἐὰν πεινάσω, οὐ μή σοι εἴπω. Τοῦτο κατ᾽ εἰ. ρωνείαν εἶπε, διασύρων τὴν αὐτῶν παχύτητα, οίο μένων τὸν Θεὸν δεῖσθα: τῶν θυσιῶν εἰς βρῶσιν. Φησὶν οὖν, ὅτι Καὶ εἰ ὀρθῶς ὑπελάμβανες, οὐκ ἂν ἐζήτουν φαγεῖν ἀπὸ σοῦ. Καὶ ἄκουσον τὴν αἰτίαν. Εμὴ γὰρ ἐστιν ἡ οἰκουμένη καὶ τὸ πλήρωμα αὐτῆς. Ἐμῆς οὔσης, ἔλαβον ἂν αὐτό;. Μὴ φάγομαι (79) κρέα ταύρων, ή αἷμα τράγων πίομαι ; Κατ' ερώτησιν ἔτι πλατύτερον ἐλέγχει την ἄνοιαν αὐτῶν· Μὴ γὰρ, φησίν, ὡς οἱ ψευδώνυμοι θεοὶ τῶν ἐθνῶν, τοιαύτης βρώσεως καὶ πόσεως ἐπιδέομαι; ὅπουγε καὶ πολλοὶ τῶν ἐπιεικεστέρων ἀνθρώπων ἀποστρέφονται ταύτην καὶ διαπτύουσιν, θύσον τῷ Θεῷ θυσίαν αινέσεως. Ορα φανερώς ἐκβαλλομένην τὴν νομικὴν λατρείαν, καὶ ἀντεισαγο- μένην τὴν εὐαγγελικήν. Η γὰρ δι' αἰνέσεως θυσία τοῖς Χριστιανοῖς ἀποκεκλήρωται. Αἴνεσιν δὲ λέγει τὴν εὐφημίαν, ἢ τὴν εὐχαριστίαν· καὶ ἀμφότερα γὰρ δεῖ ποιεῖν, ἐφ᾽ οἷς ἐκ τοῦ μὴ ὄντος παρήχθη μεν, καὶ τὰ πρὸς χρείαν καὶ ἀπόλαυσιν ἐκτησάμεθα, καὶ φῶς γνώσεως προσελάβομεν, καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, τηλικαῦτα εὐεργετήθημεν. Καὶ ἀπόδος τῷ 'Υψίστῳ τὰς εὐχάς σου. Τὰς ὑπὲρ σωτηρίας σου· χρεωστεῖς γὰρ τοῦτο ποιεῖν ἢ εὐχὰς λέγει τὰς ὑποσχέσεις, τὰς ὑπὲρ τοῦ εὐτ αρεστεῖν αὐτω· οὕτω γὰρ ποιεῖν καὶ Ἰουδαῖοι ἐπε ηγγείλαντο, καὶ ἡμεῖς ἐπαγγελλόμεθα, ὡς δοῦλοι Δεσπότῃ. Εὐαρεστεῖ δὲ μένος ὁ ἐνάρετος· τὸ δὲ θύειν ζῶα, οὐκ ἀρετή· καὶ οὐδὲ τὰ ἔθνη, παρὰ τοῦτο ἐνάρετα. Καὶ ἐπικάλεσαι με ἐν ἡμέρᾳ θλίψεως σου, καὶ ἐξελοῦμαι σε, καὶ δοξάσεις με. Οὕτω θῶσον, καὶ ἀπόδος ὃ χρεωστεῖς, καὶ τότε θαῤῥούντως ἐπικάλε σαί με, καὶ ἐξελοῦμαι σε τῆς θλίψεως, εἴτε παρά ἀνθρώπων, εἴτε παρὰ δαιμόνων. Καὶ δοξάσεις με, ὡς ἀψευδῆ καὶ ταχὺν βοηθόν. Παρατηρητέον δὲ πῶς ἀνοίγων τῇ εὐαγγελικῇ λατρείᾳ θύραν ὁ Θεός, εὐθὺς καὶ περὶ τῆς ἁγίας ἐνέφηνε Τριάδος. Θῦσον γάρ, φησί, τῷ Θεῷ, εἶτα, Καὶ ἀπόδος τῷ 'Υψί- Ει COMMENT. IN PSALMOS. Et pulchritudo agri mecum est. Per pulchritudinem agri fructus intelligit qui in agris nascuntur, qui etiam pulchritudinem quamdam atque ornamentum agris omnibus præstant. quia Græca dictio non pulchritudinem tantum, sed tempestivi- tatem etiam significat, quæ iu agris id eflicit, ut suis quæque temporibus miro ordine proveniant, dic quod hanc tempestivitatem Deus secum esse dicit, quia in ejus facultate est, eam præstare agris aut negare. Et considera quam paucis omnium meminerit, quæ in sacrificio offerebantur. Offerebantur enim ex quadrupedibus boves, birci, atque oves ; ex volucribus, columbæ, et turtures : et ex terræ frugibus, siligo, vinum, atque oleum. B VERS. 12. Si esuriero, non dicam tibi. Per ironiam hoc dicit, redarguens eorum crassitudinen), qui putabant egere Deum sacrifciis ad manducandum, ac si diceret : Tametsi tu id recte existimares, ego tamen a te nullum peterem cibum ad mandu- candum. Et causam subjicit : Meus est enim orbis terræ et plenitudo ejus. Cum igitur mea sit terra, sumam ego, si opus fuerit, a me ipso [quodcumque libuerit. Sed quia nullis Deus hujusmodi adjumentis indiget, audi quid dicat]. C D VERs. 13. Νunquid manducabs carnes laurorum, au! sanguinem hircorum potabo ? Per interrogationem legenda sunt hæc verba. Lalius autem eorum amentiam redarguit : Nunquid ego, inquiens, (quemadmodum falsi gentium dii) hujusmodi cibo, aut potu indigeo? quandoquidem multi etiam æquiores homine³ ea negligunt et contemnunt ? VERS. 14. Immola Deo sacrificium laudis. Palam patet ex his verbis legalem cultum expelli, et evangelicum introduci. Sacrificium enim quod per laudem fit, Christianis attributum est. Per laudem vero benedictionem et gratiarum actionem intelli- gil. Utrumque enim debenus Deo, benedicere ei nimirum, et gratias agere, quod scilicet in esse producti sumus, cum antea non essemus, quod usui nostro necessaria possedimus,quod cognit onis lumen accepimus, et quod summis denique affecti sumus beneficiis. Et redde Altissimo vota tua. Id est, orationes et preces pro salute tua. Debes enim id facere. Vel per vola promissiones intellige, quas. fecerat Deo. Ita enim se facturos Deo pollicebantur Judæi, et nos etiam pollicemur, tanquam servi Domino; Deo autem is solus placet, qui virtute præditus est : sed sacrificare animalia, nullius prorsus est virtu- tis. Neque enim gentes ob sua sacrificia virtute præstare existimantur. VERS. 15. invoca me in die tribulationis tua, et eruam te, et giorificabis me. Sacrifica, inquit, hoc pacto, et redde Deo quod debes, et tunc demumn invoca me, et eripiam te ex omni hominum, aut dæmonum afflictione, et glorificabis me tanquam veracem ac celerem adjutorem. Observandum vero est quomodo Deus evangelic: cultus nobis hic ja- nuam aperiens, statim etiam sanctæ Trinitatis co- gnitionem tradiderit. Sacrijica, inquit, Deo ; et, Variæ lectiones. (79) ΑΙ. φάγω.
10β On whatever day I call on you, see, I have known that you are my God. When I call on you fervently, he says, at once I have known (in the sense of, ‘I know’, by use of one tense for another) that you are my God. How do I know? At all events by being heard.
11 Ἐπὶ τῷ Θεῷ αἰνέσω ῥῆμα, ἐπὶ τῷ Κυρίῳ αἰνέσω λόγον. Tὸ αἰνέσω κἀνταῦθα τοιοῦτόν ἐστιν, οἷον εἴπομεν καὶ τὸ, Ἐν τῷ Θεῷ ἐπαινέσω τοὺς λόγους μου. ῾Ρῆμα μὲν οὖν λέγει, τὸν βραχὺν λόγον, λόγον δὲ, τὸν μείζονα.Καὶ ὡραιότης ἀγροῦ μετ᾿ ἐμοῦ ἐστιν. Ωραιό. Α τητα ἐκάλεσεν ἀγροῦ τοὺς ἐξ ἀγρῶν φυομένους καρπούς· ταῦτα γὰρ καὶ κάλλος εἰσὶ τοῦ ἀγροῦ, καὶ ὡραῖα διὰ τὰς ὥρας τοῦ ἐνιαυτοῦ ὀνομάζονται. Εt ώραιό Μετ' ἐμοῦ δὲ ἐστιν, ἀντὶ τοῦ, Παρ' ἐμοὶ, ἐν ἐξου- της, δέ σίᾳ μου. Ορα δὲ πῶς συνοπτικῶς ἐμνημόνευσε πάντων· προσεφέροντο γὰρ εἰς θυσίαν ἀπὸ μὲν τῶν τετραπίδων, βόες, και τράγοι, καὶ πρόβατα· ἀπὸ δὲ τῶν πετεινών, περιστεραί, καὶ τρυγόνες· ἀπὸ δὲ τῶν καρπῶν, σεμίδαλις, καὶ οἶνος, καὶ ἔλαιον. Ἐὰν πεινάσω, οὐ μή σοι εἴπω. Τοῦτο κατ᾽ εἰ. ρωνείαν εἶπε, διασύρων τὴν αὐτῶν παχύτητα, οίο μένων τὸν Θεὸν δεῖσθα: τῶν θυσιῶν εἰς βρῶσιν. Φησὶν οὖν, ὅτι Καὶ εἰ ὀρθῶς ὑπελάμβανες, οὐκ ἂν ἐζήτουν φαγεῖν ἀπὸ σοῦ. Καὶ ἄκουσον τὴν αἰτίαν. Εμὴ γὰρ ἐστιν ἡ οἰκουμένη καὶ τὸ πλήρωμα αὐτῆς. Ἐμῆς οὔσης, ἔλαβον ἂν αὐτό;. Μὴ φάγομαι (79) κρέα ταύρων, ή αἷμα τράγων πίομαι ; Κατ' ερώτησιν ἔτι πλατύτερον ἐλέγχει την ἄνοιαν αὐτῶν· Μὴ γὰρ, φησίν, ὡς οἱ ψευδώνυμοι θεοὶ τῶν ἐθνῶν, τοιαύτης βρώσεως καὶ πόσεως ἐπιδέομαι; ὅπουγε καὶ πολλοὶ τῶν ἐπιεικεστέρων ἀνθρώπων ἀποστρέφονται ταύτην καὶ διαπτύουσιν, θύσον τῷ Θεῷ θυσίαν αινέσεως. Ορα φανερώς ἐκβαλλομένην τὴν νομικὴν λατρείαν, καὶ ἀντεισαγο- μένην τὴν εὐαγγελικήν. Η γὰρ δι' αἰνέσεως θυσία τοῖς Χριστιανοῖς ἀποκεκλήρωται. Αἴνεσιν δὲ λέγει τὴν εὐφημίαν, ἢ τὴν εὐχαριστίαν· καὶ ἀμφότερα γὰρ δεῖ ποιεῖν, ἐφ᾽ οἷς ἐκ τοῦ μὴ ὄντος παρήχθη μεν, καὶ τὰ πρὸς χρείαν καὶ ἀπόλαυσιν ἐκτησάμεθα, καὶ φῶς γνώσεως προσελάβομεν, καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, τηλικαῦτα εὐεργετήθημεν. Καὶ ἀπόδος τῷ 'Υψίστῳ τὰς εὐχάς σου. Τὰς ὑπὲρ σωτηρίας σου· χρεωστεῖς γὰρ τοῦτο ποιεῖν ἢ εὐχὰς λέγει τὰς ὑποσχέσεις, τὰς ὑπὲρ τοῦ εὐτ αρεστεῖν αὐτω· οὕτω γὰρ ποιεῖν καὶ Ἰουδαῖοι ἐπε ηγγείλαντο, καὶ ἡμεῖς ἐπαγγελλόμεθα, ὡς δοῦλοι Δεσπότῃ. Εὐαρεστεῖ δὲ μένος ὁ ἐνάρετος· τὸ δὲ θύειν ζῶα, οὐκ ἀρετή· καὶ οὐδὲ τὰ ἔθνη, παρὰ τοῦτο ἐνάρετα. Καὶ ἐπικάλεσαι με ἐν ἡμέρᾳ θλίψεως σου, καὶ ἐξελοῦμαι σε, καὶ δοξάσεις με. Οὕτω θῶσον, καὶ ἀπόδος ὃ χρεωστεῖς, καὶ τότε θαῤῥούντως ἐπικάλε σαί με, καὶ ἐξελοῦμαι σε τῆς θλίψεως, εἴτε παρά ἀνθρώπων, εἴτε παρὰ δαιμόνων. Καὶ δοξάσεις με, ὡς ἀψευδῆ καὶ ταχὺν βοηθόν. Παρατηρητέον δὲ πῶς ἀνοίγων τῇ εὐαγγελικῇ λατρείᾳ θύραν ὁ Θεός, εὐθὺς καὶ περὶ τῆς ἁγίας ἐνέφηνε Τριάδος. Θῦσον γάρ, φησί, τῷ Θεῷ, εἶτα, Καὶ ἀπόδος τῷ 'Υψί- Ει COMMENT. IN PSALMOS. Et pulchritudo agri mecum est. Per pulchritudinem agri fructus intelligit qui in agris nascuntur, qui etiam pulchritudinem quamdam atque ornamentum agris omnibus præstant. quia Græca dictio non pulchritudinem tantum, sed tempestivi- tatem etiam significat, quæ iu agris id eflicit, ut suis quæque temporibus miro ordine proveniant, dic quod hanc tempestivitatem Deus secum esse dicit, quia in ejus facultate est, eam præstare agris aut negare. Et considera quam paucis omnium meminerit, quæ in sacrificio offerebantur. Offerebantur enim ex quadrupedibus boves, birci, atque oves ; ex volucribus, columbæ, et turtures : et ex terræ frugibus, siligo, vinum, atque oleum. B VERS. 12. Si esuriero, non dicam tibi. Per ironiam hoc dicit, redarguens eorum crassitudinen), qui putabant egere Deum sacrifciis ad manducandum, ac si diceret : Tametsi tu id recte existimares, ego tamen a te nullum peterem cibum ad mandu- candum. Et causam subjicit : Meus est enim orbis terræ et plenitudo ejus. Cum igitur mea sit terra, sumam ego, si opus fuerit, a me ipso [quodcumque libuerit. Sed quia nullis Deus hujusmodi adjumentis indiget, audi quid dicat]. C D VERs. 13. Νunquid manducabs carnes laurorum, au! sanguinem hircorum potabo ? Per interrogationem legenda sunt hæc verba. Lalius autem eorum amentiam redarguit : Nunquid ego, inquiens, (quemadmodum falsi gentium dii) hujusmodi cibo, aut potu indigeo? quandoquidem multi etiam æquiores homine³ ea negligunt et contemnunt ? VERS. 14. Immola Deo sacrificium laudis. Palam patet ex his verbis legalem cultum expelli, et evangelicum introduci. Sacrificium enim quod per laudem fit, Christianis attributum est. Per laudem vero benedictionem et gratiarum actionem intelli- gil. Utrumque enim debenus Deo, benedicere ei nimirum, et gratias agere, quod scilicet in esse producti sumus, cum antea non essemus, quod usui nostro necessaria possedimus,quod cognit onis lumen accepimus, et quod summis denique affecti sumus beneficiis. Et redde Altissimo vota tua. Id est, orationes et preces pro salute tua. Debes enim id facere. Vel per vola promissiones intellige, quas. fecerat Deo. Ita enim se facturos Deo pollicebantur Judæi, et nos etiam pollicemur, tanquam servi Domino; Deo autem is solus placet, qui virtute præditus est : sed sacrificare animalia, nullius prorsus est virtu- tis. Neque enim gentes ob sua sacrificia virtute præstare existimantur. VERS. 15. invoca me in die tribulationis tua, et eruam te, et giorificabis me. Sacrifica, inquit, hoc pacto, et redde Deo quod debes, et tunc demumn invoca me, et eripiam te ex omni hominum, aut dæmonum afflictione, et glorificabis me tanquam veracem ac celerem adjutorem. Observandum vero est quomodo Deus evangelic: cultus nobis hic ja- nuam aperiens, statim etiam sanctæ Trinitatis co- gnitionem tradiderit. Sacrijica, inquit, Deo ; et, Variæ lectiones. (79) ΑΙ. φάγω.
11 For God I shall utter forth praise, for the Lord I shall tell forth praise. ‘I shall praise’ here is such as we said in the verse, In God I shall praise my words. ‘Utter forth’ indicates a short declaration of praise, and ‘tell forth’ a longer one.
12 Ἐπὶ τῷ Θεῷ ἤλπισα, οὐ φοβηθήσομαι τί ποιήσει μοι ἄνθρωπος. Ὃν εἶπεν ἐν ἀρχῇ, ἄνθρωπον, Ὅτι κατεπάτησέν με ἄνθρωπος, τοῦτον καὶ νῦν λέγει.Καὶ ὡραιότης ἀγροῦ μετ᾿ ἐμοῦ ἐστιν. Ωραιό. Α τητα ἐκάλεσεν ἀγροῦ τοὺς ἐξ ἀγρῶν φυομένους καρπούς· ταῦτα γὰρ καὶ κάλλος εἰσὶ τοῦ ἀγροῦ, καὶ ὡραῖα διὰ τὰς ὥρας τοῦ ἐνιαυτοῦ ὀνομάζονται. Εt ώραιό Μετ' ἐμοῦ δὲ ἐστιν, ἀντὶ τοῦ, Παρ' ἐμοὶ, ἐν ἐξου- της, δέ σίᾳ μου. Ορα δὲ πῶς συνοπτικῶς ἐμνημόνευσε πάντων· προσεφέροντο γὰρ εἰς θυσίαν ἀπὸ μὲν τῶν τετραπίδων, βόες, και τράγοι, καὶ πρόβατα· ἀπὸ δὲ τῶν πετεινών, περιστεραί, καὶ τρυγόνες· ἀπὸ δὲ τῶν καρπῶν, σεμίδαλις, καὶ οἶνος, καὶ ἔλαιον. Ἐὰν πεινάσω, οὐ μή σοι εἴπω. Τοῦτο κατ᾽ εἰ. ρωνείαν εἶπε, διασύρων τὴν αὐτῶν παχύτητα, οίο μένων τὸν Θεὸν δεῖσθα: τῶν θυσιῶν εἰς βρῶσιν. Φησὶν οὖν, ὅτι Καὶ εἰ ὀρθῶς ὑπελάμβανες, οὐκ ἂν ἐζήτουν φαγεῖν ἀπὸ σοῦ. Καὶ ἄκουσον τὴν αἰτίαν. Εμὴ γὰρ ἐστιν ἡ οἰκουμένη καὶ τὸ πλήρωμα αὐτῆς. Ἐμῆς οὔσης, ἔλαβον ἂν αὐτό;. Μὴ φάγομαι (79) κρέα ταύρων, ή αἷμα τράγων πίομαι ; Κατ' ερώτησιν ἔτι πλατύτερον ἐλέγχει την ἄνοιαν αὐτῶν· Μὴ γὰρ, φησίν, ὡς οἱ ψευδώνυμοι θεοὶ τῶν ἐθνῶν, τοιαύτης βρώσεως καὶ πόσεως ἐπιδέομαι; ὅπουγε καὶ πολλοὶ τῶν ἐπιεικεστέρων ἀνθρώπων ἀποστρέφονται ταύτην καὶ διαπτύουσιν, θύσον τῷ Θεῷ θυσίαν αινέσεως. Ορα φανερώς ἐκβαλλομένην τὴν νομικὴν λατρείαν, καὶ ἀντεισαγο- μένην τὴν εὐαγγελικήν. Η γὰρ δι' αἰνέσεως θυσία τοῖς Χριστιανοῖς ἀποκεκλήρωται. Αἴνεσιν δὲ λέγει τὴν εὐφημίαν, ἢ τὴν εὐχαριστίαν· καὶ ἀμφότερα γὰρ δεῖ ποιεῖν, ἐφ᾽ οἷς ἐκ τοῦ μὴ ὄντος παρήχθη μεν, καὶ τὰ πρὸς χρείαν καὶ ἀπόλαυσιν ἐκτησάμεθα, καὶ φῶς γνώσεως προσελάβομεν, καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, τηλικαῦτα εὐεργετήθημεν. Καὶ ἀπόδος τῷ 'Υψίστῳ τὰς εὐχάς σου. Τὰς ὑπὲρ σωτηρίας σου· χρεωστεῖς γὰρ τοῦτο ποιεῖν ἢ εὐχὰς λέγει τὰς ὑποσχέσεις, τὰς ὑπὲρ τοῦ εὐτ αρεστεῖν αὐτω· οὕτω γὰρ ποιεῖν καὶ Ἰουδαῖοι ἐπε ηγγείλαντο, καὶ ἡμεῖς ἐπαγγελλόμεθα, ὡς δοῦλοι Δεσπότῃ. Εὐαρεστεῖ δὲ μένος ὁ ἐνάρετος· τὸ δὲ θύειν ζῶα, οὐκ ἀρετή· καὶ οὐδὲ τὰ ἔθνη, παρὰ τοῦτο ἐνάρετα. Καὶ ἐπικάλεσαι με ἐν ἡμέρᾳ θλίψεως σου, καὶ ἐξελοῦμαι σε, καὶ δοξάσεις με. Οὕτω θῶσον, καὶ ἀπόδος ὃ χρεωστεῖς, καὶ τότε θαῤῥούντως ἐπικάλε σαί με, καὶ ἐξελοῦμαι σε τῆς θλίψεως, εἴτε παρά ἀνθρώπων, εἴτε παρὰ δαιμόνων. Καὶ δοξάσεις με, ὡς ἀψευδῆ καὶ ταχὺν βοηθόν. Παρατηρητέον δὲ πῶς ἀνοίγων τῇ εὐαγγελικῇ λατρείᾳ θύραν ὁ Θεός, εὐθὺς καὶ περὶ τῆς ἁγίας ἐνέφηνε Τριάδος. Θῦσον γάρ, φησί, τῷ Θεῷ, εἶτα, Καὶ ἀπόδος τῷ 'Υψί- Ει COMMENT. IN PSALMOS. Et pulchritudo agri mecum est. Per pulchritudinem agri fructus intelligit qui in agris nascuntur, qui etiam pulchritudinem quamdam atque ornamentum agris omnibus præstant. quia Græca dictio non pulchritudinem tantum, sed tempestivi- tatem etiam significat, quæ iu agris id eflicit, ut suis quæque temporibus miro ordine proveniant, dic quod hanc tempestivitatem Deus secum esse dicit, quia in ejus facultate est, eam præstare agris aut negare. Et considera quam paucis omnium meminerit, quæ in sacrificio offerebantur. Offerebantur enim ex quadrupedibus boves, birci, atque oves ; ex volucribus, columbæ, et turtures : et ex terræ frugibus, siligo, vinum, atque oleum. B VERS. 12. Si esuriero, non dicam tibi. Per ironiam hoc dicit, redarguens eorum crassitudinen), qui putabant egere Deum sacrifciis ad manducandum, ac si diceret : Tametsi tu id recte existimares, ego tamen a te nullum peterem cibum ad mandu- candum. Et causam subjicit : Meus est enim orbis terræ et plenitudo ejus. Cum igitur mea sit terra, sumam ego, si opus fuerit, a me ipso [quodcumque libuerit. Sed quia nullis Deus hujusmodi adjumentis indiget, audi quid dicat]. C D VERs. 13. Νunquid manducabs carnes laurorum, au! sanguinem hircorum potabo ? Per interrogationem legenda sunt hæc verba. Lalius autem eorum amentiam redarguit : Nunquid ego, inquiens, (quemadmodum falsi gentium dii) hujusmodi cibo, aut potu indigeo? quandoquidem multi etiam æquiores homine³ ea negligunt et contemnunt ? VERS. 14. Immola Deo sacrificium laudis. Palam patet ex his verbis legalem cultum expelli, et evangelicum introduci. Sacrificium enim quod per laudem fit, Christianis attributum est. Per laudem vero benedictionem et gratiarum actionem intelli- gil. Utrumque enim debenus Deo, benedicere ei nimirum, et gratias agere, quod scilicet in esse producti sumus, cum antea non essemus, quod usui nostro necessaria possedimus,quod cognit onis lumen accepimus, et quod summis denique affecti sumus beneficiis. Et redde Altissimo vota tua. Id est, orationes et preces pro salute tua. Debes enim id facere. Vel per vola promissiones intellige, quas. fecerat Deo. Ita enim se facturos Deo pollicebantur Judæi, et nos etiam pollicemur, tanquam servi Domino; Deo autem is solus placet, qui virtute præditus est : sed sacrificare animalia, nullius prorsus est virtu- tis. Neque enim gentes ob sua sacrificia virtute præstare existimantur. VERS. 15. invoca me in die tribulationis tua, et eruam te, et giorificabis me. Sacrifica, inquit, hoc pacto, et redde Deo quod debes, et tunc demumn invoca me, et eripiam te ex omni hominum, aut dæmonum afflictione, et glorificabis me tanquam veracem ac celerem adjutorem. Observandum vero est quomodo Deus evangelic: cultus nobis hic ja- nuam aperiens, statim etiam sanctæ Trinitatis co- gnitionem tradiderit. Sacrijica, inquit, Deo ; et, Variæ lectiones. (79) ΑΙ. φάγω.
12 In God I have hoped, I shall not fear what a man will do to me. The one whom he called ‘a man’ at the beginning of the psalm, For a man has trampled me underfoot, is the same as the one he mentions now.
PG 128:59313 Ἐν ἐμοὶ, ὁ Θεὸς, εὐχαὶ, ἃς ἀποδώσω αἰνέσεώς σου. Ἐν τῇ μνήμῃ μού εἰσιν αἱ ὑποσχέσεις τῆς αἰνέσεώς σου, ἃς ἀποδώσω· ὑπέσχετο γὰρ αἰνέσαι τὸν εὐεργέτην Θεόν. α Ὅτι ἐῤῥύσω τὴν ψυχήν μου ἐκ θανάτου. Τὴν ψυχήν μου, ἀντὶ τοῦ, ἐμὲ, περιφραστικῶς. Εἰ δὲ καὶ τὴν ψυχὴν αὐτὴν θελήσεις νοῆσαι, θάνατον καλέσεις τὴν ἁμαρτίαν, ὡς αἰτίαν θανάτου καταρχὰς γενομένην τῷ πρωτοπλάστῳ. β Τοὺς ὀφθαλμούς μου ἀπὸ δακρύων, καὶ τοὺς πόδας μου ἀπὸ ὀλισθήματος. Ὀλίσθημα νόει μοι, τὸν κρημνὸν ἢ τὴν παγίδα· ὥσπερ καὶ πόδας, εἰ βούλῃ, τὴν πορείαν τοῦ βίου. γ Εὐαρεστήσω ἐνώπιον Κυρίου ἐν φωτὶ ζώντων. Εὐάρεστα πράξω, ἕως ἂν τὸ φῶς τοῦτο βλέπω, τὸ φαῖνον τοῖς ζῶσι· μετὰ γὰρ θάνατον, εὐαρέστησις οὐκ ἔστι. Καὶ ἄλλως δὲ, φῶς ζώντων ἐστὶν, αἱ ἐντολαὶ τοῦ Θεοῦ· Ἡ ἐντολὴ γὰρ, φησὶ, Κυρίου τηλαυγὴς, φωτίζουσα ὀφθαλμοὺς, καὶ, Λύχνος τοῖς ποσί μου, ὁ νόμος σου. Ἢ, εὐάρεστος ὀφθήσομαι ἐν τῷ αἰωνίῳ φωτὶ τῶν ἀεὶ ζώντων. 56 νϛ΄ 1 Εἰς τὸ τέλος· μὴ διαφθείρῃς· τῷ Δαυίδ· εἰς στηλογραφίαν· ἐν τῷ αὐτὸν ἀποδιδράσκειν ἀπὸ προσώπου Σαοὺλ εἰς τὸ σπήλαιον. Καὶ τὸν ἐν τῷ σπηλαίῳ τῆς ἐρήμου Γαδδὶ κίνδυνον παραδόξως διαφυγὼν, ὅτε 1Rg 24 ἐγκεκρυμμένου αὐτοῦ, ἐπεισῆλθε Σαοὺλ καὶ ἐνηυλίσατο, καθὼς προειρήκαμεν, τὸν ψαλμὸν τοῦτον συνέταξε, καὶ ὁμοίως δὲ τῷ πρὸ αὐτοῦ, τὸ εἰς στηλογραφίαν ἐπέγραψε, δι’ ἣν αἰτίαν εἰρήκαμεν. Εἰς τὸ τέλος δὲ καὶ οὗτος, ὡς ἐπειγόμενος εἰς τὸ τέλος τῶν ἐν τούτῳ περὶ τῆς κλήσεως τῶν ἐθνῶν προφητευθέντων. Τὸ δὲ, μὴ διαφθείρῃς, ἰδίᾳ καὶ καθ’ ἑαυτὸ ἀναγνωστέον· ἐν τῇ νυκτὶ γὰρ ἐκείνῃ, κοιμωμένῳ τῷ Σαοὺλ, ἐπελθὼν ξιφήρης, τοῦτο τὸ πρόσρημα | κατεπᾴδων ἑαυτοῦ συνεχέστερον, κατέστειλε τὸν θυμὸν, καὶ οὐκ ἀνεῖλεν αὐτόν. Ὅθεν ἔγραψε καὶ τοῦτο, ἅμα μὲν διδάσκων πῶς αὐτὸς ἐκράτησε τοῦ θυμοῦ, ἅμα δὲ καὶ παραινῶν παντὶ, μὴ διαφθείρειν τὴν ἀνεξικακίαν. Χρὴ δὲ γινώσκειν, ὅτι τοῦτον μὲν τὸν ψαλμὸν ἐξελθὼν ἀπὸ τοῦ σπηλαίου συνέγραψε, τὸν δὲ ρμα΄ ἔτι ἐνὼν αὐτῷ καὶ ἀγωνιῶν, ὡς ἤδη συγκεκλεισμένος. 18 κλήσεως MSCF : παρακλήσεως B : Ἐκκλησίας PV. 110 ἑαυτοῦ MSCBF : ἑαυτῷ PV.
13 With me, O God, are the vows of your praise that I shall repay. In my memory are the promises of your praise that I shall repay; for he had undertaken to praise God his benefactor. 14α For you have delivered my soul from death. ‘My soul’, in the sense of, ‘me’, by way of circumlocution. If you wish to understand this as the soul itself, then by ‘death’ you will understand sin, as that which became the cause of death in the beginning for the first-formed man. 14β My eyes from tears and my feet from slipping. Understand ‘slipping’ as the precipice or the snare, and ‘feet’, if you like, as the path of life. 14γ I shall be well pleasing before the Lord in the light of the living. I shall do things that are well pleasing as long as I see this light that shines on the living, for after death there is no well-pleasing. And in a different sense, God’s commandments are the light of the living, for it is written, The Lord’s command is far-shining, illumining eyes, and, Your law is a lamp to my feet. Or else, I shall appear as well-pleasing in the eternal light of those who live forever. 56 Psalm 56 1 Towards fulfilment; do not destroy; belonging to David; as a pillar inscription; when he was fleeing from the face of Saul in the cave. Having also against all expectation escaped the danger in the cave in the wilderness of 1Rg 24 Gedi, (when, while he was hiding in it, Saul also entered and encamped there, as we have said before), he composed the present psalm, and like the one before it, gave it the superscription ‘as a pillar inscription’ for the reason we have stated. This psalm is also ‘towards fulfilment’, as hastening towards the fulfilment of the things prophesied in it about the calling of the nations. The phrase ‘do not destroy’ is to be read as to himself and on its own, for in that night, sword in hand, he came upon Saul as he was sleeping and by repeating to himself this watch- word continually like a spell he subdued his rage and did not slay him. Hence he wrote this phrase also, both indicating how he himself controlled his rage and at the same time exhort- ing everyone not to destroy forbearance. It should be known that he composed this psalm once having exited from cave, whereas he wrote psalm 141 while still in it and wracked by anxiety, being as still hemmed in.
Psalmus LXVIII
PG 128:691Ψαλμός 56 — Psalm 56Καὶ τὰ ποιήματα αὐτοῦ συνῆκαν. Καὶ ἔγνωσαν οἷα ποιεῖ βοηθῶν τοῖς δούλοις αὐτοῦ· ὡς γενόμενα δὲ εἶπε τὰ γενησόμενα, νόμῳ προφητείας. Εὐφρανθήσεται δίκαιος ἐν τῷ Κυρίῳ, καὶ ἐλπιεῖ ἐπ' αὐτόν. Εὐφρανθήσεται καὶ ἐλπιεῖ, βλέπων τὴν ἐπ' ἐμοὶ κηδεμονίαν αὐτοῦ. Καὶ ἐπαινεθήσονται πάντες οἱ εὐθεῖς τῇ καρ δίᾳ. Ἐπαινεθήσονται παρὰ τῶν ἀνθρώπων οἱ μηδὲν σχολιὸν ἐν τῇ καρδίᾳ φέροντες, οἷος ἦν αὐτὸς, ὡς τοῖς τοιούτοις βοηθοῦντος αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ. Ως άγα- θὺς γὰρ, φησὶν, ὁ Θεὸς τοῖς εὐθέσι τῇ καρδίᾳ. Τινὲς δὲ περὶ τοῦ Ἰούδα προειρῆσθαί φασιν τὸ, Προσελεύσεται ἄνθρωπος, δς, παμπόνηρος ων, προσῆλθεν τοῖς ἐχθροῖς τοῦ Χριστοῦ, καὶ ὑπέσχετο μ προδοῦναι αὐτόν. Ἐμεγαλύνθη δὲ μᾶλλον ὁ Χριστός, φοβερά τε παρὰ τὸν καιρὸν τῆς σταυρώσεως θαυμα τουργήσας, καὶ ἀναστὰς ἐκ τῶν νεκρῶν. Αἵ τε τι μωρίαι ἃς ἐπήγαγον αὐτῷ, εἰς οὐδὲν ἐλογίσθησαν, διά τε τὸ τῆς θεότητος ἀπαθές, καὶ διὰ τὸ μὴ δυνη θῆναι ἀφανίσαι αὐτὸν, ὡς ἐκεῖνοι φοντο. Πάντες δὲ οἱ ἐν τοῖς ἔθνεσι θεωροῦντες τοὺς χριστοκτόνους, παραδοθέντας τοῖς Ῥωμαίοις εἰς ὄλεθρον, ἐθορυβή - θησαν, καὶ ἐφοβήθησαν τὸν Χριστὸν, δι᾿ ἂν οὗτοι πεπόνθασι. Δικαίους δὲ νοήσεις τοὺς ἐξ ἐθνῶν, ως δικαιωθέντας διὰ πίστεως· οἱ καὶ εὐφρανθήσονται ἐπὶ τῷ Χριστῷ· τοὺς αὐτοὺς δ᾽ ἂν εἴποις, καὶ εὐθεῖς τῇ καρδίᾳ, ὡς ἐν τῇ καρδίᾳ μὴ παρεγκλίναντας, ἧς μετέχον, ὀρθῆς πίστεως. Εἰς τὸ τέλος Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΕΔ'. Εἰς τὸ τέλος καὶ οὗτος, ὅτι προφητεύει περί τε τῆς ἐπανόδου τῶν ἐν Βαβυλῶνι αἰχμαλώτων, ὧν καὶ προσώπῳ συντέτακται, καὶ περὶ τῆς εὐσεβείας τῶν ἐθνῶν. Τί δέ ἐστι ψαλμὸς ᾠδῆς, παραδέδοται ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς βίβλου τῶν Ψαλμῶν. Σοὶ πρέπει ὕμνος, ὁ Θεὸς, ἐν Σιών. Εν Σιών φοι πρέπει, φησὶν, ὁ ὕμνος· ἐκεῖ γὰρ λατρεύειν προσέταξας. Καὶ σοὶ ἀποδοθήσεται εὐχὴ ἐν Ἱερουσαλήμ. Ορα τὴν περὶ τῆς ἐπανόδου πρόῤῥησιν. Εἴη δ' ἂν καὶ κατὰ λόγον ἀναγωγῆς Σιὼν καὶ Ἱερουσαλήμ, ή τε καθολικὴ Ἐκκλησία τῶν πιστῶν, καὶ οἱ κατὰ μέρος ναοί. Εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου. Τῆς περὶ ὧν ἀεὶ παρακαλώ. Πρὸς σὲ πᾶσα σὰρξ ἤξει. Τοῦτο προφητεία περὶ τῶν ἐθνῶν. Σάρκα δὲ αὐτοὺς ἐκάλεσεν, ἢ ὡς ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν, ἢ ὡς σαρκικῶς ζῶντας. Η καὶ περὶ τῆς καθολικῆς ἀναστάσεως ὁ λόγος. ¥ i COMMENT. IN PSALMOS. B Et facta ejus intellexerunt. Et cognoverunt qua - lia faciat Dominus adjuvans servos suos. Futura autem dixit, ut jam facta, lege scilicet prophe- tiæ. VERS. 11. Lætabitur justus in Domino, et spera- bit in eo. Lætabitur et sperabit, ubi magnum Dei studium in me viderit. El laudabuntur omnes recti corde. li, inquit, qui obliquum nihil, aut tortuosum ferunt in corde, qualis crat beatus Davidl, ab omnibus semper lau- dabuntur, veluti eis Deus præsto semper futurus sil. Quam bonus enim, inquit, Deus Israel iis, qui reclo sunt corde " ! Quidam ea verba : Accedet homo, intelligunt dicta esse de Juda : qui, cum depravato esset animo, ad Christi adversarios profectus est et pollicitus se illum eis traditurum esse. Verum Christus ex eo magis magnificatus atque exaltatus est. Multa siquidem et summa ad- miratione digna miracula tam moriens, quam re- surgens, operatus est, quæ illius gloriam prædi- cant. Nam quod supplicia sustinuerit, ejus gloria non minuitur, cum et divinitas ipsa minime læsa sit, et humanitatis excellentia ac nomen ejus tolli ideo non potuerit, ut putarant. flec autem omnia cum cernerent gentiles, et insuper ipsos Christi crucifixores tradi viderent Romanis in in- teritum, turbati sunt, et timuerunt Christum Do- minum, ob quem Judzorum genus tantis affectum est suppliciis. Et juxta hunc sensum per justos, fideles omnes ex gentibus intelliges, qui per fidem justificati sunt, qui etiam ut recti corde lætabun- tur in Christo, eo quod in corde suo nunquam a recta illa ſide declinaverunt, quam semel professi sunt. C D Psal. Lxxu, 1. In finem psalmus cantici ipsi David. PSALMUS LXIV. In finem etiam inscribitur hic psalmus, quia ca- ptivorum reditum prædicit, qui in Babylone erant, ex quorum persoua fuit a Propheta conscriptus. Futuram etiam gentilium religionem ac fidem in - terserit (quæ omnia ad finem suum tendebant). Quid autem sit psalmus cantici in proœmio operis dictum est. VER. 2. Te decet hymnus, Deus, in Sion. lllic et- enim te coli debere mandasti. Et tibi reddetur volum in Jerusalem. Vide pro- phetiam de reditu. Juxta anagogen per Sion et per Jerusalem, universalis delium Ecclesia intelligi- tur, et templa etiam, quæ privatim erecta sunt in variis mundi partibus. VERS. 5. Exaudi orationem meam. Orationem de his rebus, pro quibus semper ad te preces fundo. Aḍ te omnis caro veniet. Prophetia hic traditur de salute gentium; per carnem etenim ipsas gen- tes intelligit, ut totum a parte : vel quia olim vi- vebant carnaliter. Vel fortassis sermo est de uni- versali corporum resurrectione.
PG 128:593α Ἐλέησόν με, ὁ Θεὸς, ἐλέησόν με, ὅτι ἐπὶ σοὶ πέποιθεν ἡ ψυχή μου. Ὁ διπλασιασμὸς τοῦ, ἐλέησον, τὴν ἐπίτασιν ἐμφαίνει τῆς δεήσεως. Οὐ πέποιθα, φησὶν, ἐπ’ ἄλλῳ τινὶ τῶν ἁπάντων, εἰ μὴ ἐπὶ μόνῳ σοί. Διὸ ἐλέησόν με, τὸν οὕτω καταδιωκόμενον.
2α Have mercy on me, O God, have mercy on me, for my soul trusts in you. The repetition of ‘have mercy’ indicates the intensity of the entreaty. I do not trust, he says, in anything else at all, except in you alone. Hence have mercy on me who am being persecuted thus.
β Καὶ ἐν τῇ σκιᾷ τῶν πτερύγων σου ἐλπιῶ, ἕως οὗ παρέλθῃ ἡ ἀνομία. Σκιὰν πτερύγων λέγει, τὴν σκέπην, περὶ ἧς εἰρήκαμεν σαφῶς ἐν τῷ ιϛ΄ ψαλμῷ, εἰς τὸ, Ἐν σκέπῃ τῶν πτερύγων σου σκεπάσεις με. Ἀνομίαν δὲ, τὴν ἐπιβουλὴν ὁ Ἀκύλας ἐξέδωκε· νοοῖτο δ’ ἂν, ἡ παρά τε τῶν ὁρατῶν καὶ ἀοράτων ἐχθρῶν. Παρέλθῃ δὲ πάντως, ὅταν πρὸς Θεὸν ἀναλύσῃ στεφανωθησόμενος.
2β And in the shadow of your wings I shall hope until lawlessness will pass away. ‘Shadow of your wings’ is what he calls the shelter of your wings, about which we spoke clearly in the sixteenth psalm at the verse, In the shelter of your wings you will shelter me. Aquila gave the translation ‘treachery’ for ‘lawlessness’. This may be understood as the treachery from both visible and invisible enemies. It will pass away at all events when he will depart to God to be crowned.
3 Κεκράξομαι πρὸς τὸν Θεὸν τὸν ὕψιστον, τὸν Θεὸν τὸν εὐεργετήσαντά με. Ὕψιστον μὲν, ὡς ὑπερουράνιον· εὐεργετήσαντα δὲ, ὡς καὶ πρότερον καὶ νῦν ἀξιώσαντα βοηθείας.
3 I shall cry to God the Most High, the God who has been my benefactor. ‘Most High’ as super-celestial; he has been my benefactor as having granted me help both formerly and now.
α Ἐξαπέστειλεν ἐξ οὐρανοῦ, καὶ ἔσωσέ με. Ἐξαπέστειλε δύναμιν ἐξ ὕψους· οὐ γὰρ ἐξ ἀνθρωπίνης ἐπικουρίας ἐῤῥύσθη τοῦ ἐν τῷ σπηλαίῳ προσδοκωμένου κινδύνου.
4α He has sent forth from heaven and has saved me. He sent power forth from on high, for he was not delivered from the anticipated danger in the cave by human help.
PG 128:595β Ἔδωκεν εἰς ὄνειδος τοὺς καταπατοῦντάς με. Μαθόντες γὰρ οἱ περὶ Σαοὺλ τὸ γεγονὸς, ἄγαν ᾐσχύνθησαν, ὡς τηλικαῦτα σφαλέντες, καὶ καταγέλαστοι δόξαντες. Tί δέ ἐστι τὸ, καταπατεῖν, εἴρηται ἐν τῷ πρὸ τούτου ψαλμῷ. γ-α Ἐξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ ἔλεος αὐτοῦ καὶ τὴν ἀλήθειαν αὐτοῦ, καὶ ἐῤῥύσατο τὴν ψυχήν μου ἐκ μέσου σκύμνων. Εἰπὼν πρῶτον, ὅτι ἐξαπέστειλεν ἁπλῶς, νῦν ἐπήγαγε καὶ τίνα ἀπέστειλε. Παρατηρητέον δὲ, ὅτι ἐν πολλοῖς, ἀλήθειαν, τὴν δικαιοσύνην ὀνομάζει, καθὼς καὶ νῦν. Διότι καὶ ἐξ ἀληθείας, ἡ δικαιοσύνη καταλαμβάνεται. Ἐξαπέστειλεν οὖν τὸ ἔλεος μὲν, ἵνα ἐλεήσῃ με, τὴν δὲ δικαιοσύνην, ἵνα καταδικάσῃ τοὺς ἀδικοῦντάς με. Σκύμνους δὲ λέγει, τοὺς περὶ Σαοὺλ, ὡς ἐν ἀκμῇ δυνάμεως, καὶ ὡς ἀπηνεῖς καὶ φονικούς. Τοιοῦτοι γὰρ οἱ σκύμνοι τοῦ λέοντος. Νοεῖται δὲ καὶ προσώπῳ τῆς Ἐκκλησίας τῶν πιστῶν ὁ λόγος, ὅτι ὁ Πατὴρ ἐξαπέστειλε τὸν Υἱὸν, καὶ ἔσωσέ με τὴν ἀπολωλυῖαν. Ἔδωκεν εἰς ὄνειδος τοὺς πρὶν β ἐν σκέπῃ [Ps 16 ad loc.] : ἐν τῇ σκέπῃ MPSCBFV [cf. Ps 60.α].στῳ· ἔπειτα, Καὶ ἐπικάλεσαί με, οὐχ ὥστε νοη- Οs θῆναι μόνον τὸν Πατέρα Θεόν, καὶ μόνον ὕψιστον τὸν Υἱὸν, καὶ μόνον ἐπικαλεῖσθαι ἄξιον τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον · ἀλλ᾿ ὥστε τῇ τοιαύτῃ διαιρέσει τὴν διαί- ρεσιν τῶν ὑποστάσεων υποδηλωθῆναι. Τῷ δὲ ἁμαρτωλῷ εἶπεν ὁ Θεός· Ινατί σὺ ἐκ- διηγῇ τὰ δικαιώματά σου, καὶ ἀναλαμβάνεις τὴν διαθήκην μου διὰ στόματός σου· σὺ δὲ ἐμίση· σας παιδείαν καὶ ἐξέβαλες τὸν λόγον μου εἰς τὰ ὀπίσω ; Αμαρτωλὸν καλεῖ τὸν δῆμον τῶν Ἰου- δαίων ἱερέων καὶ Γραμματέων, οἵτινες διηγοῦντο μὲν τῷ λαῷ τὰ δικαιώματα τοῦ νόμου, καὶ διὰ στο ματος μόνον εἶχον ὅλην τὴν νομικὴν διαθήκην, οὐ διὰ καρδίας· μεγαλαυχοῦντες δὲ ἐπὶ τούτῳ μόνῳ, καὶ δικαιοῦντες ἐντεῦθεν ἑαυτοὺς, πᾶσαν ἁμαρτίαν διεπράττοντο. Περὶ ὧν ὁ Χριστὸς εἶπε πρὸς τὸν λαόν, ὅτι "Α λέγουσιν ὑμῖν ποιεῖν, ποιεῖτε · κατά δὲ τὰ ἔργα αὐτῶν, μὴ ποιεῖτε. Διατί, φησίν, δια δάσκεις μὲν ἄλλους, σὺ δὲ ἐμίσησας τὴν ἀφ᾽ ὧν διδάσκεις παίδευσιν και ρύθμησιν τῆς ψυχῆς, καὶ ἐξέβαλες τοὺς λόγους μου εἰς τὰ ὀπίσω, τουτέστιν, απώτω, αὐτούς; ὑπίσω γάρ τις ὠθεῖ τὸν μισούμε- νον. Ἀπώσω δὲ αὐτούς, ὡς μὴ ποιῶν, & εντέλλον ται· ὥστε λόγῳ μὲν ἀναλαμβάνεις αὐτοὺς, ἔργῳ δὲν ἀπωθεῖς. . • Εἰ ἐθεώρεις κλέπτην, συνέτρεχες αὐτῷ. Ορα καθάπερ ἐν πίνακι τὰ τῆς ἁμαρτίας χρώματα - Εξ έθεώρεις κλέπτην, ἢ συνέπραττες, ἢ συνευδόκεις τῷ πράττοντι, διὰ τὸ μὴ σωφρονίζειν, ἀλλὰ συγκα- λύπτειν. Καὶ μετὰ μοιχοῦ τὴν μερίδα σου ετίθεις. Καλ τῷ μοιχῷ ἐκοινώνεις διὰ τοῦ αὐτοῦ τρόπου καθ᾽ ἂν καὶ τῷ κλέπτῃ συνέτρεχες· μοιχὸν δὲ ἐνταῦθα καὶ τὸν πόρνον καλεῖ καὶ παντοῖον ἀκόλαστον. Τὸ στόμα σου επλεόνασε κακίας. Επλεύνασε ψεύδους· ἀδιάφορος δὲ ἡ σύνταξις.. Καὶ ἡ γλῶσσά σου περιέπλεκε δολιότητας. Τοῦτο δῆλον. Καθήμενος, κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ σου κατελάλεις. Συγκαθήμενός τισι. Καὶ κατὰ τοῦ υἱοῦ τῆς μητρός σου ἐτίθεις σκάνδαλον. Τὸ αὐτὸ πάλιν λέγει, διὰ τῆς ἐπεξε ηγήσεως αὔξων τὴν κατηγορίαν. Σκάνδαλον δὲ, ἡ παγίς. Ταῦτα ἐποίησας, και εσίγησα. Ἐμακροθυ μησα, ἀπεκδεχόμενος τὴν μετάνοιάν σου. Ὑπέλαβές ἀνομίαν, ὅτι ἔσομαί σοι ὅμοιος. Σε δὲ οὐ μόνον διωρθώσω, ἀλλὰ καὶ ἐνεθυμή θης ἀνασιότητα· αὕτη δὲ ἦν, ὅτι ἔσομαί σοι ὅμοιος, ὅσον εἰς τὸ συνευδοκεῖν τοῖς ἁμαρτά νουσιν. EUTHYMIJ ZIGABENI Redde Allissimo vola tua ; ac denum etiam, Invoca- A bis me. Nec dico, quod solum Patrem Deum dicere debeamus, aut solum Filium esse altissimum, aut solum invocare sanctum Spiritum, sed quod hu- jusmodi distinctione distinctionem etiam nos per- sonarum intelligimus. omne VERS. 16, 17. Peccatori autem dixit Deus : Quare tu enarras justificationes meas, et assumis testamen- tum meum per os tuunt, tu vero odisti disciplinam et projecisti sermones meos retrorsum ? Per peccato- rem hoc in loco Judæorum sacerdotum ac Scriba rum gerius intelligit, qui legales justificationes narrabant populo, quique ore tantum, non etiam corde, ex veteri testamento sententias atque au- ctoritates afferebant: gloriabantur etiam in lege, ac veluti per eam prorsus justifloati essent, genus delicti committebanį. Idcirco de eis loquens Dominus ad populum dixit: Quæ dicunt facite, sed juzta opera corum nolite facere **. Quare, in- quit, tu qui alios doces, eam disciplinam atque eam animi moderationem odisti, quam doces ? Cur projecisti sermones mens retrorsum? hoc est, Cur expulsti atque odisti eos? Retro enim expellere aliquem quis dicitur, qui illum odit. Repulisti au- tem, dum ea non adimplesti, quæ illic manduntur. Ore igitur ac lingua te fateris sermones meos sus- cipere, reipsa autem objicis eos prorsus et re- pellis. B VERS. 18. Si videbas furem, currebas cum eo. Cerne bic, veluti in tabula quadam, peccatorum C colures. Si videbas, inquit, firem, vel una conspi. rabas, vel lætabaris, et placebant tibi illius actio- nes : dum non erudiebas cum, non castigabas, sed potius vitia ejus contegebas. Et cum adulteris portionem tuam ponebas. Editem pacto communicabas adulteris, quo currebas cum fure. Per adulteruin autem seu (ut verius in Gra-co habetur) per mœchum, etiam fornicatorem intel- ligit, et quemcunque alium intemperantem, sive impudicum. VERS. 19. tuum abundavit malitia. Impletum est mendacio. Indifferens autem est constructio. Et lingua tua complicabat dolos. Hoc per se cla- rum est. VERS. 20. Sedens, adversum fratrem tuum oblo- quebaris. Cum aliis nimirum conspirans. Et adversus filium matris tuæ ponebas scandalum. Idem rursus repetit, narratione sua accusationem augens. Scandalum autem ponebas, hoc est, laqueuin aut offendiculum aliquod. Hæc fecisti, et tacui. Longanimitate mea tuam exspectans pœnitentiam. VERS. 21. Existimasti iniquitatem, quod ero tibi similis. Tu non modo ca operatus non es, quæ recta sunt, et secundum virtutem: verum scelesta etiam cogitasti. Scelus autem fuit cogitare, quod essem ego tui similis, et quod consentire ac par- cere deberem peccatoribus. » Matth. xxı, 3. D
4β He has given those who are trampling me under foot over to disgrace. For those around Saul, having learned of the event, were greatly covered in shame as hav- ing erred so profoundly and having appeared ridiculous. What ‘to trample under foot’ is was said in the psalm before this. 4γ-5α God has sent forth his mercy and his truth and has delivered my soul from the midst of young lions. Having said first simply that ‘he has sent forth’, he now added what he sent. It is to be noted that he often names justice ‘truth’ as in this case, because it is from truth that justice is understood. He sent forth mercy therefore in order to have mercy on me and justice in order to give judgement against those wronging me. ‘Young lions’ is what he calls those around Saul, as being in the prime of their strength and as cruel and murderous, for such are the cubs of the lion. The verse can also be understood as spoken in the person of the Church of the faithful, namely, that the Father has sent forth the Son and has saved me who am lost. He has given
καταπατοῦντάς με δαίμονας. Ἔλεος δὲ ἐνούσιον καὶ ἀλήθεια, ὁ Υἱός· ἐλεήσας γὰρ ἀπολλυμένους ἡμᾶς, ἐνηνθρώπησε· καὶ αὐτὸς εἴρηκεν, Ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια. Καὶ κατὰ τὴν σημασίαν δὲ τῆς δικαιοσύνης, αὐτὸς, ὥς φησιν ὁ Ἀπόστολος, Ἐγενήθη ἡμῖν σοφία ἀπὸ Θεοῦ, δικαιοσύνη τε καὶ ἁγιασμὸς καὶ ἀπολύτρωσις. Σκύμνους οὖν κἀνταῦθα, νόει τοὺς δαίμονας.στῳ· ἔπειτα, Καὶ ἐπικάλεσαί με, οὐχ ὥστε νοη- Οs θῆναι μόνον τὸν Πατέρα Θεόν, καὶ μόνον ὕψιστον τὸν Υἱὸν, καὶ μόνον ἐπικαλεῖσθαι ἄξιον τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον · ἀλλ᾿ ὥστε τῇ τοιαύτῃ διαιρέσει τὴν διαί- ρεσιν τῶν ὑποστάσεων υποδηλωθῆναι. Τῷ δὲ ἁμαρτωλῷ εἶπεν ὁ Θεός· Ινατί σὺ ἐκ- διηγῇ τὰ δικαιώματά σου, καὶ ἀναλαμβάνεις τὴν διαθήκην μου διὰ στόματός σου· σὺ δὲ ἐμίση· σας παιδείαν καὶ ἐξέβαλες τὸν λόγον μου εἰς τὰ ὀπίσω ; Αμαρτωλὸν καλεῖ τὸν δῆμον τῶν Ἰου- δαίων ἱερέων καὶ Γραμματέων, οἵτινες διηγοῦντο μὲν τῷ λαῷ τὰ δικαιώματα τοῦ νόμου, καὶ διὰ στο ματος μόνον εἶχον ὅλην τὴν νομικὴν διαθήκην, οὐ διὰ καρδίας· μεγαλαυχοῦντες δὲ ἐπὶ τούτῳ μόνῳ, καὶ δικαιοῦντες ἐντεῦθεν ἑαυτοὺς, πᾶσαν ἁμαρτίαν διεπράττοντο. Περὶ ὧν ὁ Χριστὸς εἶπε πρὸς τὸν λαόν, ὅτι "Α λέγουσιν ὑμῖν ποιεῖν, ποιεῖτε · κατά δὲ τὰ ἔργα αὐτῶν, μὴ ποιεῖτε. Διατί, φησίν, δια δάσκεις μὲν ἄλλους, σὺ δὲ ἐμίσησας τὴν ἀφ᾽ ὧν διδάσκεις παίδευσιν και ρύθμησιν τῆς ψυχῆς, καὶ ἐξέβαλες τοὺς λόγους μου εἰς τὰ ὀπίσω, τουτέστιν, απώτω, αὐτούς; ὑπίσω γάρ τις ὠθεῖ τὸν μισούμε- νον. Ἀπώσω δὲ αὐτούς, ὡς μὴ ποιῶν, & εντέλλον ται· ὥστε λόγῳ μὲν ἀναλαμβάνεις αὐτοὺς, ἔργῳ δὲν ἀπωθεῖς. . • Εἰ ἐθεώρεις κλέπτην, συνέτρεχες αὐτῷ. Ορα καθάπερ ἐν πίνακι τὰ τῆς ἁμαρτίας χρώματα - Εξ έθεώρεις κλέπτην, ἢ συνέπραττες, ἢ συνευδόκεις τῷ πράττοντι, διὰ τὸ μὴ σωφρονίζειν, ἀλλὰ συγκα- λύπτειν. Καὶ μετὰ μοιχοῦ τὴν μερίδα σου ετίθεις. Καλ τῷ μοιχῷ ἐκοινώνεις διὰ τοῦ αὐτοῦ τρόπου καθ᾽ ἂν καὶ τῷ κλέπτῃ συνέτρεχες· μοιχὸν δὲ ἐνταῦθα καὶ τὸν πόρνον καλεῖ καὶ παντοῖον ἀκόλαστον. Τὸ στόμα σου επλεόνασε κακίας. Επλεύνασε ψεύδους· ἀδιάφορος δὲ ἡ σύνταξις.. Καὶ ἡ γλῶσσά σου περιέπλεκε δολιότητας. Τοῦτο δῆλον. Καθήμενος, κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ σου κατελάλεις. Συγκαθήμενός τισι. Καὶ κατὰ τοῦ υἱοῦ τῆς μητρός σου ἐτίθεις σκάνδαλον. Τὸ αὐτὸ πάλιν λέγει, διὰ τῆς ἐπεξε ηγήσεως αὔξων τὴν κατηγορίαν. Σκάνδαλον δὲ, ἡ παγίς. Ταῦτα ἐποίησας, και εσίγησα. Ἐμακροθυ μησα, ἀπεκδεχόμενος τὴν μετάνοιάν σου. Ὑπέλαβές ἀνομίαν, ὅτι ἔσομαί σοι ὅμοιος. Σε δὲ οὐ μόνον διωρθώσω, ἀλλὰ καὶ ἐνεθυμή θης ἀνασιότητα· αὕτη δὲ ἦν, ὅτι ἔσομαί σοι ὅμοιος, ὅσον εἰς τὸ συνευδοκεῖν τοῖς ἁμαρτά νουσιν. EUTHYMIJ ZIGABENI Redde Allissimo vola tua ; ac denum etiam, Invoca- A bis me. Nec dico, quod solum Patrem Deum dicere debeamus, aut solum Filium esse altissimum, aut solum invocare sanctum Spiritum, sed quod hu- jusmodi distinctione distinctionem etiam nos per- sonarum intelligimus. omne VERS. 16, 17. Peccatori autem dixit Deus : Quare tu enarras justificationes meas, et assumis testamen- tum meum per os tuunt, tu vero odisti disciplinam et projecisti sermones meos retrorsum ? Per peccato- rem hoc in loco Judæorum sacerdotum ac Scriba rum gerius intelligit, qui legales justificationes narrabant populo, quique ore tantum, non etiam corde, ex veteri testamento sententias atque au- ctoritates afferebant: gloriabantur etiam in lege, ac veluti per eam prorsus justifloati essent, genus delicti committebanį. Idcirco de eis loquens Dominus ad populum dixit: Quæ dicunt facite, sed juzta opera corum nolite facere **. Quare, in- quit, tu qui alios doces, eam disciplinam atque eam animi moderationem odisti, quam doces ? Cur projecisti sermones mens retrorsum? hoc est, Cur expulsti atque odisti eos? Retro enim expellere aliquem quis dicitur, qui illum odit. Repulisti au- tem, dum ea non adimplesti, quæ illic manduntur. Ore igitur ac lingua te fateris sermones meos sus- cipere, reipsa autem objicis eos prorsus et re- pellis. B VERS. 18. Si videbas furem, currebas cum eo. Cerne bic, veluti in tabula quadam, peccatorum C colures. Si videbas, inquit, firem, vel una conspi. rabas, vel lætabaris, et placebant tibi illius actio- nes : dum non erudiebas cum, non castigabas, sed potius vitia ejus contegebas. Et cum adulteris portionem tuam ponebas. Editem pacto communicabas adulteris, quo currebas cum fure. Per adulteruin autem seu (ut verius in Gra-co habetur) per mœchum, etiam fornicatorem intel- ligit, et quemcunque alium intemperantem, sive impudicum. VERS. 19. tuum abundavit malitia. Impletum est mendacio. Indifferens autem est constructio. Et lingua tua complicabat dolos. Hoc per se cla- rum est. VERS. 20. Sedens, adversum fratrem tuum oblo- quebaris. Cum aliis nimirum conspirans. Et adversus filium matris tuæ ponebas scandalum. Idem rursus repetit, narratione sua accusationem augens. Scandalum autem ponebas, hoc est, laqueuin aut offendiculum aliquod. Hæc fecisti, et tacui. Longanimitate mea tuam exspectans pœnitentiam. VERS. 21. Existimasti iniquitatem, quod ero tibi similis. Tu non modo ca operatus non es, quæ recta sunt, et secundum virtutem: verum scelesta etiam cogitasti. Scelus autem fuit cogitare, quod essem ego tui similis, et quod consentire ac par- cere deberem peccatoribus. » Matth. xxı, 3. D
over to disgrace the demons who formerly were trampling me under foot. The Son is mercy endowed with being and truth, for having had mercy on us who were lost he became incar- nate, and he himself said, I am the Truth. And according to the meaning of ‘justice’, as the Apostle says, He became for us wisdom from God, justice and sanctification and redemption. Here also then understand the demons as ‘young lions’.
β Ἐκοιμήθην τεταραγμένος. Ὅτε ἐν τῷ σπηλαίῳ ἐπεισῆλθον οἱ περὶ τὸν Σαούλ· ἐκοιμήθην γὰρ μικρὸν ὕπνον, ἀλλὰ τεταραγμένον ὑπὸ τοῦ περιστοιχίσαντος κινδύνου.στῳ· ἔπειτα, Καὶ ἐπικάλεσαί με, οὐχ ὥστε νοη- Οs θῆναι μόνον τὸν Πατέρα Θεόν, καὶ μόνον ὕψιστον τὸν Υἱὸν, καὶ μόνον ἐπικαλεῖσθαι ἄξιον τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον · ἀλλ᾿ ὥστε τῇ τοιαύτῃ διαιρέσει τὴν διαί- ρεσιν τῶν ὑποστάσεων υποδηλωθῆναι. Τῷ δὲ ἁμαρτωλῷ εἶπεν ὁ Θεός· Ινατί σὺ ἐκ- διηγῇ τὰ δικαιώματά σου, καὶ ἀναλαμβάνεις τὴν διαθήκην μου διὰ στόματός σου· σὺ δὲ ἐμίση· σας παιδείαν καὶ ἐξέβαλες τὸν λόγον μου εἰς τὰ ὀπίσω ; Αμαρτωλὸν καλεῖ τὸν δῆμον τῶν Ἰου- δαίων ἱερέων καὶ Γραμματέων, οἵτινες διηγοῦντο μὲν τῷ λαῷ τὰ δικαιώματα τοῦ νόμου, καὶ διὰ στο ματος μόνον εἶχον ὅλην τὴν νομικὴν διαθήκην, οὐ διὰ καρδίας· μεγαλαυχοῦντες δὲ ἐπὶ τούτῳ μόνῳ, καὶ δικαιοῦντες ἐντεῦθεν ἑαυτοὺς, πᾶσαν ἁμαρτίαν διεπράττοντο. Περὶ ὧν ὁ Χριστὸς εἶπε πρὸς τὸν λαόν, ὅτι "Α λέγουσιν ὑμῖν ποιεῖν, ποιεῖτε · κατά δὲ τὰ ἔργα αὐτῶν, μὴ ποιεῖτε. Διατί, φησίν, δια δάσκεις μὲν ἄλλους, σὺ δὲ ἐμίσησας τὴν ἀφ᾽ ὧν διδάσκεις παίδευσιν και ρύθμησιν τῆς ψυχῆς, καὶ ἐξέβαλες τοὺς λόγους μου εἰς τὰ ὀπίσω, τουτέστιν, απώτω, αὐτούς; ὑπίσω γάρ τις ὠθεῖ τὸν μισούμε- νον. Ἀπώσω δὲ αὐτούς, ὡς μὴ ποιῶν, & εντέλλον ται· ὥστε λόγῳ μὲν ἀναλαμβάνεις αὐτοὺς, ἔργῳ δὲν ἀπωθεῖς. . • Εἰ ἐθεώρεις κλέπτην, συνέτρεχες αὐτῷ. Ορα καθάπερ ἐν πίνακι τὰ τῆς ἁμαρτίας χρώματα - Εξ έθεώρεις κλέπτην, ἢ συνέπραττες, ἢ συνευδόκεις τῷ πράττοντι, διὰ τὸ μὴ σωφρονίζειν, ἀλλὰ συγκα- λύπτειν. Καὶ μετὰ μοιχοῦ τὴν μερίδα σου ετίθεις. Καλ τῷ μοιχῷ ἐκοινώνεις διὰ τοῦ αὐτοῦ τρόπου καθ᾽ ἂν καὶ τῷ κλέπτῃ συνέτρεχες· μοιχὸν δὲ ἐνταῦθα καὶ τὸν πόρνον καλεῖ καὶ παντοῖον ἀκόλαστον. Τὸ στόμα σου επλεόνασε κακίας. Επλεύνασε ψεύδους· ἀδιάφορος δὲ ἡ σύνταξις.. Καὶ ἡ γλῶσσά σου περιέπλεκε δολιότητας. Τοῦτο δῆλον. Καθήμενος, κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ σου κατελάλεις. Συγκαθήμενός τισι. Καὶ κατὰ τοῦ υἱοῦ τῆς μητρός σου ἐτίθεις σκάνδαλον. Τὸ αὐτὸ πάλιν λέγει, διὰ τῆς ἐπεξε ηγήσεως αὔξων τὴν κατηγορίαν. Σκάνδαλον δὲ, ἡ παγίς. Ταῦτα ἐποίησας, και εσίγησα. Ἐμακροθυ μησα, ἀπεκδεχόμενος τὴν μετάνοιάν σου. Ὑπέλαβές ἀνομίαν, ὅτι ἔσομαί σοι ὅμοιος. Σε δὲ οὐ μόνον διωρθώσω, ἀλλὰ καὶ ἐνεθυμή θης ἀνασιότητα· αὕτη δὲ ἦν, ὅτι ἔσομαί σοι ὅμοιος, ὅσον εἰς τὸ συνευδοκεῖν τοῖς ἁμαρτά νουσιν. EUTHYMIJ ZIGABENI Redde Allissimo vola tua ; ac denum etiam, Invoca- A bis me. Nec dico, quod solum Patrem Deum dicere debeamus, aut solum Filium esse altissimum, aut solum invocare sanctum Spiritum, sed quod hu- jusmodi distinctione distinctionem etiam nos per- sonarum intelligimus. omne VERS. 16, 17. Peccatori autem dixit Deus : Quare tu enarras justificationes meas, et assumis testamen- tum meum per os tuunt, tu vero odisti disciplinam et projecisti sermones meos retrorsum ? Per peccato- rem hoc in loco Judæorum sacerdotum ac Scriba rum gerius intelligit, qui legales justificationes narrabant populo, quique ore tantum, non etiam corde, ex veteri testamento sententias atque au- ctoritates afferebant: gloriabantur etiam in lege, ac veluti per eam prorsus justifloati essent, genus delicti committebanį. Idcirco de eis loquens Dominus ad populum dixit: Quæ dicunt facite, sed juzta opera corum nolite facere **. Quare, in- quit, tu qui alios doces, eam disciplinam atque eam animi moderationem odisti, quam doces ? Cur projecisti sermones mens retrorsum? hoc est, Cur expulsti atque odisti eos? Retro enim expellere aliquem quis dicitur, qui illum odit. Repulisti au- tem, dum ea non adimplesti, quæ illic manduntur. Ore igitur ac lingua te fateris sermones meos sus- cipere, reipsa autem objicis eos prorsus et re- pellis. B VERS. 18. Si videbas furem, currebas cum eo. Cerne bic, veluti in tabula quadam, peccatorum C colures. Si videbas, inquit, firem, vel una conspi. rabas, vel lætabaris, et placebant tibi illius actio- nes : dum non erudiebas cum, non castigabas, sed potius vitia ejus contegebas. Et cum adulteris portionem tuam ponebas. Editem pacto communicabas adulteris, quo currebas cum fure. Per adulteruin autem seu (ut verius in Gra-co habetur) per mœchum, etiam fornicatorem intel- ligit, et quemcunque alium intemperantem, sive impudicum. VERS. 19. tuum abundavit malitia. Impletum est mendacio. Indifferens autem est constructio. Et lingua tua complicabat dolos. Hoc per se cla- rum est. VERS. 20. Sedens, adversum fratrem tuum oblo- quebaris. Cum aliis nimirum conspirans. Et adversus filium matris tuæ ponebas scandalum. Idem rursus repetit, narratione sua accusationem augens. Scandalum autem ponebas, hoc est, laqueuin aut offendiculum aliquod. Hæc fecisti, et tacui. Longanimitate mea tuam exspectans pœnitentiam. VERS. 21. Existimasti iniquitatem, quod ero tibi similis. Tu non modo ca operatus non es, quæ recta sunt, et secundum virtutem: verum scelesta etiam cogitasti. Scelus autem fuit cogitare, quod essem ego tui similis, et quod consentire ac par- cere deberem peccatoribus. » Matth. xxı, 3. D
5β I have slept in agitation. When those around Saul came in after to the cave; for I slept a little, but my sleep was agitated on account of the surrounding danger.
γ Υἱοὶ ἀνθρώπων, οἱ ὀδόντες αὐτῶν, ὅπλα καὶ βέλη· καὶ ἡ γλῶσσα αὐτῶν, μάχαιρα ὀξεῖα. Ὦ υἱοὶ ἀνθρώπων, ἀκούσατε· οἱ ὀδόντες τῶν ἐπιβουλευόντων μοι δίκην θηρίων, ὅπλα καὶ βέλη, καὶ τὰ ἑξῆς. Διὰ δὲ τῶν ὀδόντων καὶ τῆς γλώσσης, τοὺς λόγους αὐτῶν ἐδήλωσεν, ὅτι ταῖς διαβολαῖς καὶ συσκευαῖς τῶν δόλων τιτρώσκουσι, καὶ τὸ ἐπ’ αὐτοῖς, ἀναιροῦσιν· ὅπλα δὲ νῦν, οὐ τὰ φυλακτικά φησιν, ἀλλὰ τὰ ἀναιρετικά.στῳ· ἔπειτα, Καὶ ἐπικάλεσαί με, οὐχ ὥστε νοη- Οs θῆναι μόνον τὸν Πατέρα Θεόν, καὶ μόνον ὕψιστον τὸν Υἱὸν, καὶ μόνον ἐπικαλεῖσθαι ἄξιον τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον · ἀλλ᾿ ὥστε τῇ τοιαύτῃ διαιρέσει τὴν διαί- ρεσιν τῶν ὑποστάσεων υποδηλωθῆναι. Τῷ δὲ ἁμαρτωλῷ εἶπεν ὁ Θεός· Ινατί σὺ ἐκ- διηγῇ τὰ δικαιώματά σου, καὶ ἀναλαμβάνεις τὴν διαθήκην μου διὰ στόματός σου· σὺ δὲ ἐμίση· σας παιδείαν καὶ ἐξέβαλες τὸν λόγον μου εἰς τὰ ὀπίσω ; Αμαρτωλὸν καλεῖ τὸν δῆμον τῶν Ἰου- δαίων ἱερέων καὶ Γραμματέων, οἵτινες διηγοῦντο μὲν τῷ λαῷ τὰ δικαιώματα τοῦ νόμου, καὶ διὰ στο ματος μόνον εἶχον ὅλην τὴν νομικὴν διαθήκην, οὐ διὰ καρδίας· μεγαλαυχοῦντες δὲ ἐπὶ τούτῳ μόνῳ, καὶ δικαιοῦντες ἐντεῦθεν ἑαυτοὺς, πᾶσαν ἁμαρτίαν διεπράττοντο. Περὶ ὧν ὁ Χριστὸς εἶπε πρὸς τὸν λαόν, ὅτι "Α λέγουσιν ὑμῖν ποιεῖν, ποιεῖτε · κατά δὲ τὰ ἔργα αὐτῶν, μὴ ποιεῖτε. Διατί, φησίν, δια δάσκεις μὲν ἄλλους, σὺ δὲ ἐμίσησας τὴν ἀφ᾽ ὧν διδάσκεις παίδευσιν και ρύθμησιν τῆς ψυχῆς, καὶ ἐξέβαλες τοὺς λόγους μου εἰς τὰ ὀπίσω, τουτέστιν, απώτω, αὐτούς; ὑπίσω γάρ τις ὠθεῖ τὸν μισούμε- νον. Ἀπώσω δὲ αὐτούς, ὡς μὴ ποιῶν, & εντέλλον ται· ὥστε λόγῳ μὲν ἀναλαμβάνεις αὐτοὺς, ἔργῳ δὲν ἀπωθεῖς. . • Εἰ ἐθεώρεις κλέπτην, συνέτρεχες αὐτῷ. Ορα καθάπερ ἐν πίνακι τὰ τῆς ἁμαρτίας χρώματα - Εξ έθεώρεις κλέπτην, ἢ συνέπραττες, ἢ συνευδόκεις τῷ πράττοντι, διὰ τὸ μὴ σωφρονίζειν, ἀλλὰ συγκα- λύπτειν. Καὶ μετὰ μοιχοῦ τὴν μερίδα σου ετίθεις. Καλ τῷ μοιχῷ ἐκοινώνεις διὰ τοῦ αὐτοῦ τρόπου καθ᾽ ἂν καὶ τῷ κλέπτῃ συνέτρεχες· μοιχὸν δὲ ἐνταῦθα καὶ τὸν πόρνον καλεῖ καὶ παντοῖον ἀκόλαστον. Τὸ στόμα σου επλεόνασε κακίας. Επλεύνασε ψεύδους· ἀδιάφορος δὲ ἡ σύνταξις.. Καὶ ἡ γλῶσσά σου περιέπλεκε δολιότητας. Τοῦτο δῆλον. Καθήμενος, κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ σου κατελάλεις. Συγκαθήμενός τισι. Καὶ κατὰ τοῦ υἱοῦ τῆς μητρός σου ἐτίθεις σκάνδαλον. Τὸ αὐτὸ πάλιν λέγει, διὰ τῆς ἐπεξε ηγήσεως αὔξων τὴν κατηγορίαν. Σκάνδαλον δὲ, ἡ παγίς. Ταῦτα ἐποίησας, και εσίγησα. Ἐμακροθυ μησα, ἀπεκδεχόμενος τὴν μετάνοιάν σου. Ὑπέλαβές ἀνομίαν, ὅτι ἔσομαί σοι ὅμοιος. Σε δὲ οὐ μόνον διωρθώσω, ἀλλὰ καὶ ἐνεθυμή θης ἀνασιότητα· αὕτη δὲ ἦν, ὅτι ἔσομαί σοι ὅμοιος, ὅσον εἰς τὸ συνευδοκεῖν τοῖς ἁμαρτά νουσιν. EUTHYMIJ ZIGABENI Redde Allissimo vola tua ; ac denum etiam, Invoca- A bis me. Nec dico, quod solum Patrem Deum dicere debeamus, aut solum Filium esse altissimum, aut solum invocare sanctum Spiritum, sed quod hu- jusmodi distinctione distinctionem etiam nos per- sonarum intelligimus. omne VERS. 16, 17. Peccatori autem dixit Deus : Quare tu enarras justificationes meas, et assumis testamen- tum meum per os tuunt, tu vero odisti disciplinam et projecisti sermones meos retrorsum ? Per peccato- rem hoc in loco Judæorum sacerdotum ac Scriba rum gerius intelligit, qui legales justificationes narrabant populo, quique ore tantum, non etiam corde, ex veteri testamento sententias atque au- ctoritates afferebant: gloriabantur etiam in lege, ac veluti per eam prorsus justifloati essent, genus delicti committebanį. Idcirco de eis loquens Dominus ad populum dixit: Quæ dicunt facite, sed juzta opera corum nolite facere **. Quare, in- quit, tu qui alios doces, eam disciplinam atque eam animi moderationem odisti, quam doces ? Cur projecisti sermones mens retrorsum? hoc est, Cur expulsti atque odisti eos? Retro enim expellere aliquem quis dicitur, qui illum odit. Repulisti au- tem, dum ea non adimplesti, quæ illic manduntur. Ore igitur ac lingua te fateris sermones meos sus- cipere, reipsa autem objicis eos prorsus et re- pellis. B VERS. 18. Si videbas furem, currebas cum eo. Cerne bic, veluti in tabula quadam, peccatorum C colures. Si videbas, inquit, firem, vel una conspi. rabas, vel lætabaris, et placebant tibi illius actio- nes : dum non erudiebas cum, non castigabas, sed potius vitia ejus contegebas. Et cum adulteris portionem tuam ponebas. Editem pacto communicabas adulteris, quo currebas cum fure. Per adulteruin autem seu (ut verius in Gra-co habetur) per mœchum, etiam fornicatorem intel- ligit, et quemcunque alium intemperantem, sive impudicum. VERS. 19. tuum abundavit malitia. Impletum est mendacio. Indifferens autem est constructio. Et lingua tua complicabat dolos. Hoc per se cla- rum est. VERS. 20. Sedens, adversum fratrem tuum oblo- quebaris. Cum aliis nimirum conspirans. Et adversus filium matris tuæ ponebas scandalum. Idem rursus repetit, narratione sua accusationem augens. Scandalum autem ponebas, hoc est, laqueuin aut offendiculum aliquod. Hæc fecisti, et tacui. Longanimitate mea tuam exspectans pœnitentiam. VERS. 21. Existimasti iniquitatem, quod ero tibi similis. Tu non modo ca operatus non es, quæ recta sunt, et secundum virtutem: verum scelesta etiam cogitasti. Scelus autem fuit cogitare, quod essem ego tui similis, et quod consentire ac par- cere deberem peccatoribus. » Matth. xxı, 3. D
5γ O sons of men, their teeth are armaments and arrows, and their tongue is a sharp sword. Listen, O sons of men. The teeth of those menacing me like wild beasts are armaments and arrows, and so on. By the teeth and the tongue, he signified their words, because with slanders and guileful intrigues they wound and as far as is in their power they kill. By ‘armaments’ here he is not speaking of defensive weapons, but the weapons that kill.
6 Ὑψώθητι ἐπὶ τοὺς οὐρανοὺς, ὁ Θεὸς, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν ἡ δόξα σου. Ὑψηλὸς καὶ ἐπουράνιος γνω | ρίσθητι καὶ τοῖς μὴ εἰδόσι σε, καὶ δραμέτω ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν ἡ μεγαλειότης σου, δι’ ὧν τερατουργεῖς οὕτω παράδοξα. Τινὲς δὲ καὶ πρὸς τὸν Χριστὸν ἀποστρέφουσι τὸν λόγον, ὅτι τελέσας τὸ μυστήριον τῆς ἐνανθρωπήσεως, ἄνιθι πάλιν εἰς οὐρανοὺς, ἀφ’ ὧν κατελήλυθας, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν ὁδευέτω ἡ τιμή σου.στῳ· ἔπειτα, Καὶ ἐπικάλεσαί με, οὐχ ὥστε νοη- Οs θῆναι μόνον τὸν Πατέρα Θεόν, καὶ μόνον ὕψιστον τὸν Υἱὸν, καὶ μόνον ἐπικαλεῖσθαι ἄξιον τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον · ἀλλ᾿ ὥστε τῇ τοιαύτῃ διαιρέσει τὴν διαί- ρεσιν τῶν ὑποστάσεων υποδηλωθῆναι. Τῷ δὲ ἁμαρτωλῷ εἶπεν ὁ Θεός· Ινατί σὺ ἐκ- διηγῇ τὰ δικαιώματά σου, καὶ ἀναλαμβάνεις τὴν διαθήκην μου διὰ στόματός σου· σὺ δὲ ἐμίση· σας παιδείαν καὶ ἐξέβαλες τὸν λόγον μου εἰς τὰ ὀπίσω ; Αμαρτωλὸν καλεῖ τὸν δῆμον τῶν Ἰου- δαίων ἱερέων καὶ Γραμματέων, οἵτινες διηγοῦντο μὲν τῷ λαῷ τὰ δικαιώματα τοῦ νόμου, καὶ διὰ στο ματος μόνον εἶχον ὅλην τὴν νομικὴν διαθήκην, οὐ διὰ καρδίας· μεγαλαυχοῦντες δὲ ἐπὶ τούτῳ μόνῳ, καὶ δικαιοῦντες ἐντεῦθεν ἑαυτοὺς, πᾶσαν ἁμαρτίαν διεπράττοντο. Περὶ ὧν ὁ Χριστὸς εἶπε πρὸς τὸν λαόν, ὅτι "Α λέγουσιν ὑμῖν ποιεῖν, ποιεῖτε · κατά δὲ τὰ ἔργα αὐτῶν, μὴ ποιεῖτε. Διατί, φησίν, δια δάσκεις μὲν ἄλλους, σὺ δὲ ἐμίσησας τὴν ἀφ᾽ ὧν διδάσκεις παίδευσιν και ρύθμησιν τῆς ψυχῆς, καὶ ἐξέβαλες τοὺς λόγους μου εἰς τὰ ὀπίσω, τουτέστιν, απώτω, αὐτούς; ὑπίσω γάρ τις ὠθεῖ τὸν μισούμε- νον. Ἀπώσω δὲ αὐτούς, ὡς μὴ ποιῶν, & εντέλλον ται· ὥστε λόγῳ μὲν ἀναλαμβάνεις αὐτοὺς, ἔργῳ δὲν ἀπωθεῖς. . • Εἰ ἐθεώρεις κλέπτην, συνέτρεχες αὐτῷ. Ορα καθάπερ ἐν πίνακι τὰ τῆς ἁμαρτίας χρώματα - Εξ έθεώρεις κλέπτην, ἢ συνέπραττες, ἢ συνευδόκεις τῷ πράττοντι, διὰ τὸ μὴ σωφρονίζειν, ἀλλὰ συγκα- λύπτειν. Καὶ μετὰ μοιχοῦ τὴν μερίδα σου ετίθεις. Καλ τῷ μοιχῷ ἐκοινώνεις διὰ τοῦ αὐτοῦ τρόπου καθ᾽ ἂν καὶ τῷ κλέπτῃ συνέτρεχες· μοιχὸν δὲ ἐνταῦθα καὶ τὸν πόρνον καλεῖ καὶ παντοῖον ἀκόλαστον. Τὸ στόμα σου επλεόνασε κακίας. Επλεύνασε ψεύδους· ἀδιάφορος δὲ ἡ σύνταξις.. Καὶ ἡ γλῶσσά σου περιέπλεκε δολιότητας. Τοῦτο δῆλον. Καθήμενος, κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ σου κατελάλεις. Συγκαθήμενός τισι. Καὶ κατὰ τοῦ υἱοῦ τῆς μητρός σου ἐτίθεις σκάνδαλον. Τὸ αὐτὸ πάλιν λέγει, διὰ τῆς ἐπεξε ηγήσεως αὔξων τὴν κατηγορίαν. Σκάνδαλον δὲ, ἡ παγίς. Ταῦτα ἐποίησας, και εσίγησα. Ἐμακροθυ μησα, ἀπεκδεχόμενος τὴν μετάνοιάν σου. Ὑπέλαβές ἀνομίαν, ὅτι ἔσομαί σοι ὅμοιος. Σε δὲ οὐ μόνον διωρθώσω, ἀλλὰ καὶ ἐνεθυμή θης ἀνασιότητα· αὕτη δὲ ἦν, ὅτι ἔσομαί σοι ὅμοιος, ὅσον εἰς τὸ συνευδοκεῖν τοῖς ἁμαρτά νουσιν. EUTHYMIJ ZIGABENI Redde Allissimo vola tua ; ac denum etiam, Invoca- A bis me. Nec dico, quod solum Patrem Deum dicere debeamus, aut solum Filium esse altissimum, aut solum invocare sanctum Spiritum, sed quod hu- jusmodi distinctione distinctionem etiam nos per- sonarum intelligimus. omne VERS. 16, 17. Peccatori autem dixit Deus : Quare tu enarras justificationes meas, et assumis testamen- tum meum per os tuunt, tu vero odisti disciplinam et projecisti sermones meos retrorsum ? Per peccato- rem hoc in loco Judæorum sacerdotum ac Scriba rum gerius intelligit, qui legales justificationes narrabant populo, quique ore tantum, non etiam corde, ex veteri testamento sententias atque au- ctoritates afferebant: gloriabantur etiam in lege, ac veluti per eam prorsus justifloati essent, genus delicti committebanį. Idcirco de eis loquens Dominus ad populum dixit: Quæ dicunt facite, sed juzta opera corum nolite facere **. Quare, in- quit, tu qui alios doces, eam disciplinam atque eam animi moderationem odisti, quam doces ? Cur projecisti sermones mens retrorsum? hoc est, Cur expulsti atque odisti eos? Retro enim expellere aliquem quis dicitur, qui illum odit. Repulisti au- tem, dum ea non adimplesti, quæ illic manduntur. Ore igitur ac lingua te fateris sermones meos sus- cipere, reipsa autem objicis eos prorsus et re- pellis. B VERS. 18. Si videbas furem, currebas cum eo. Cerne bic, veluti in tabula quadam, peccatorum C colures. Si videbas, inquit, firem, vel una conspi. rabas, vel lætabaris, et placebant tibi illius actio- nes : dum non erudiebas cum, non castigabas, sed potius vitia ejus contegebas. Et cum adulteris portionem tuam ponebas. Editem pacto communicabas adulteris, quo currebas cum fure. Per adulteruin autem seu (ut verius in Gra-co habetur) per mœchum, etiam fornicatorem intel- ligit, et quemcunque alium intemperantem, sive impudicum. VERS. 19. tuum abundavit malitia. Impletum est mendacio. Indifferens autem est constructio. Et lingua tua complicabat dolos. Hoc per se cla- rum est. VERS. 20. Sedens, adversum fratrem tuum oblo- quebaris. Cum aliis nimirum conspirans. Et adversus filium matris tuæ ponebas scandalum. Idem rursus repetit, narratione sua accusationem augens. Scandalum autem ponebas, hoc est, laqueuin aut offendiculum aliquod. Hæc fecisti, et tacui. Longanimitate mea tuam exspectans pœnitentiam. VERS. 21. Existimasti iniquitatem, quod ero tibi similis. Tu non modo ca operatus non es, quæ recta sunt, et secundum virtutem: verum scelesta etiam cogitasti. Scelus autem fuit cogitare, quod essem ego tui similis, et quod consentire ac par- cere deberem peccatoribus. » Matth. xxı, 3. D
6 Be exalted upon the heavens, O God, and let your glory be upon all the earth. Make yourself known as exalted and heavenly to those who do not know you, and let your majesty run over all the earth through the strange wonders you work. Some address the verse to Christ, namely, that having accomplished the mystery of the in- carnation, go up once again to the heavens from which you came down and let your honour travel over all the earth.
α Παγίδα ἡτοίμασαν τοῖς ποσί μου, καὶ κατέκαμψαν τὴν ψυχήν μου. Θήρατρά μοι κατεσκεύασαν, καὶ ἐταπείνωσάν με· λέγει δὲ, τὰς ποικίλας ἐπιβουλάς.στῳ· ἔπειτα, Καὶ ἐπικάλεσαί με, οὐχ ὥστε νοη- Οs θῆναι μόνον τὸν Πατέρα Θεόν, καὶ μόνον ὕψιστον τὸν Υἱὸν, καὶ μόνον ἐπικαλεῖσθαι ἄξιον τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον · ἀλλ᾿ ὥστε τῇ τοιαύτῃ διαιρέσει τὴν διαί- ρεσιν τῶν ὑποστάσεων υποδηλωθῆναι. Τῷ δὲ ἁμαρτωλῷ εἶπεν ὁ Θεός· Ινατί σὺ ἐκ- διηγῇ τὰ δικαιώματά σου, καὶ ἀναλαμβάνεις τὴν διαθήκην μου διὰ στόματός σου· σὺ δὲ ἐμίση· σας παιδείαν καὶ ἐξέβαλες τὸν λόγον μου εἰς τὰ ὀπίσω ; Αμαρτωλὸν καλεῖ τὸν δῆμον τῶν Ἰου- δαίων ἱερέων καὶ Γραμματέων, οἵτινες διηγοῦντο μὲν τῷ λαῷ τὰ δικαιώματα τοῦ νόμου, καὶ διὰ στο ματος μόνον εἶχον ὅλην τὴν νομικὴν διαθήκην, οὐ διὰ καρδίας· μεγαλαυχοῦντες δὲ ἐπὶ τούτῳ μόνῳ, καὶ δικαιοῦντες ἐντεῦθεν ἑαυτοὺς, πᾶσαν ἁμαρτίαν διεπράττοντο. Περὶ ὧν ὁ Χριστὸς εἶπε πρὸς τὸν λαόν, ὅτι "Α λέγουσιν ὑμῖν ποιεῖν, ποιεῖτε · κατά δὲ τὰ ἔργα αὐτῶν, μὴ ποιεῖτε. Διατί, φησίν, δια δάσκεις μὲν ἄλλους, σὺ δὲ ἐμίσησας τὴν ἀφ᾽ ὧν διδάσκεις παίδευσιν και ρύθμησιν τῆς ψυχῆς, καὶ ἐξέβαλες τοὺς λόγους μου εἰς τὰ ὀπίσω, τουτέστιν, απώτω, αὐτούς; ὑπίσω γάρ τις ὠθεῖ τὸν μισούμε- νον. Ἀπώσω δὲ αὐτούς, ὡς μὴ ποιῶν, & εντέλλον ται· ὥστε λόγῳ μὲν ἀναλαμβάνεις αὐτοὺς, ἔργῳ δὲν ἀπωθεῖς. . • Εἰ ἐθεώρεις κλέπτην, συνέτρεχες αὐτῷ. Ορα καθάπερ ἐν πίνακι τὰ τῆς ἁμαρτίας χρώματα - Εξ έθεώρεις κλέπτην, ἢ συνέπραττες, ἢ συνευδόκεις τῷ πράττοντι, διὰ τὸ μὴ σωφρονίζειν, ἀλλὰ συγκα- λύπτειν. Καὶ μετὰ μοιχοῦ τὴν μερίδα σου ετίθεις. Καλ τῷ μοιχῷ ἐκοινώνεις διὰ τοῦ αὐτοῦ τρόπου καθ᾽ ἂν καὶ τῷ κλέπτῃ συνέτρεχες· μοιχὸν δὲ ἐνταῦθα καὶ τὸν πόρνον καλεῖ καὶ παντοῖον ἀκόλαστον. Τὸ στόμα σου επλεόνασε κακίας. Επλεύνασε ψεύδους· ἀδιάφορος δὲ ἡ σύνταξις.. Καὶ ἡ γλῶσσά σου περιέπλεκε δολιότητας. Τοῦτο δῆλον. Καθήμενος, κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ σου κατελάλεις. Συγκαθήμενός τισι. Καὶ κατὰ τοῦ υἱοῦ τῆς μητρός σου ἐτίθεις σκάνδαλον. Τὸ αὐτὸ πάλιν λέγει, διὰ τῆς ἐπεξε ηγήσεως αὔξων τὴν κατηγορίαν. Σκάνδαλον δὲ, ἡ παγίς. Ταῦτα ἐποίησας, και εσίγησα. Ἐμακροθυ μησα, ἀπεκδεχόμενος τὴν μετάνοιάν σου. Ὑπέλαβές ἀνομίαν, ὅτι ἔσομαί σοι ὅμοιος. Σε δὲ οὐ μόνον διωρθώσω, ἀλλὰ καὶ ἐνεθυμή θης ἀνασιότητα· αὕτη δὲ ἦν, ὅτι ἔσομαί σοι ὅμοιος, ὅσον εἰς τὸ συνευδοκεῖν τοῖς ἁμαρτά νουσιν. EUTHYMIJ ZIGABENI Redde Allissimo vola tua ; ac denum etiam, Invoca- A bis me. Nec dico, quod solum Patrem Deum dicere debeamus, aut solum Filium esse altissimum, aut solum invocare sanctum Spiritum, sed quod hu- jusmodi distinctione distinctionem etiam nos per- sonarum intelligimus. omne VERS. 16, 17. Peccatori autem dixit Deus : Quare tu enarras justificationes meas, et assumis testamen- tum meum per os tuunt, tu vero odisti disciplinam et projecisti sermones meos retrorsum ? Per peccato- rem hoc in loco Judæorum sacerdotum ac Scriba rum gerius intelligit, qui legales justificationes narrabant populo, quique ore tantum, non etiam corde, ex veteri testamento sententias atque au- ctoritates afferebant: gloriabantur etiam in lege, ac veluti per eam prorsus justifloati essent, genus delicti committebanį. Idcirco de eis loquens Dominus ad populum dixit: Quæ dicunt facite, sed juzta opera corum nolite facere **. Quare, in- quit, tu qui alios doces, eam disciplinam atque eam animi moderationem odisti, quam doces ? Cur projecisti sermones mens retrorsum? hoc est, Cur expulsti atque odisti eos? Retro enim expellere aliquem quis dicitur, qui illum odit. Repulisti au- tem, dum ea non adimplesti, quæ illic manduntur. Ore igitur ac lingua te fateris sermones meos sus- cipere, reipsa autem objicis eos prorsus et re- pellis. B VERS. 18. Si videbas furem, currebas cum eo. Cerne bic, veluti in tabula quadam, peccatorum C colures. Si videbas, inquit, firem, vel una conspi. rabas, vel lætabaris, et placebant tibi illius actio- nes : dum non erudiebas cum, non castigabas, sed potius vitia ejus contegebas. Et cum adulteris portionem tuam ponebas. Editem pacto communicabas adulteris, quo currebas cum fure. Per adulteruin autem seu (ut verius in Gra-co habetur) per mœchum, etiam fornicatorem intel- ligit, et quemcunque alium intemperantem, sive impudicum. VERS. 19. tuum abundavit malitia. Impletum est mendacio. Indifferens autem est constructio. Et lingua tua complicabat dolos. Hoc per se cla- rum est. VERS. 20. Sedens, adversum fratrem tuum oblo- quebaris. Cum aliis nimirum conspirans. Et adversus filium matris tuæ ponebas scandalum. Idem rursus repetit, narratione sua accusationem augens. Scandalum autem ponebas, hoc est, laqueuin aut offendiculum aliquod. Hæc fecisti, et tacui. Longanimitate mea tuam exspectans pœnitentiam. VERS. 21. Existimasti iniquitatem, quod ero tibi similis. Tu non modo ca operatus non es, quæ recta sunt, et secundum virtutem: verum scelesta etiam cogitasti. Scelus autem fuit cogitare, quod essem ego tui similis, et quod consentire ac par- cere deberem peccatoribus. » Matth. xxı, 3. D
7α They have prepared a snare for my feet and have bended down my soul. They have contrived traps for me and have humbled me; he is speaking of the various hostile designs.
β Ὤρυξαν πρὸ προσώπου μου βόθρον, καὶ ἐνέπεσον εἰς αὐτόν. Εὐτρέπισαν ἔμπροσθέν μου κίνδυνον· ἐνέπεσον δὲ αὐτοί. Ἐγὼ μὲν γὰρ θεόθεν σκεπασθεὶς, διέφυγον ἀβλαβής· αὐτοὶ δὲ, ἐκινδύνευσαν, ἐν ταῖς χερσί μου γενόμενοι.στῳ· ἔπειτα, Καὶ ἐπικάλεσαί με, οὐχ ὥστε νοη- Οs θῆναι μόνον τὸν Πατέρα Θεόν, καὶ μόνον ὕψιστον τὸν Υἱὸν, καὶ μόνον ἐπικαλεῖσθαι ἄξιον τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον · ἀλλ᾿ ὥστε τῇ τοιαύτῃ διαιρέσει τὴν διαί- ρεσιν τῶν ὑποστάσεων υποδηλωθῆναι. Τῷ δὲ ἁμαρτωλῷ εἶπεν ὁ Θεός· Ινατί σὺ ἐκ- διηγῇ τὰ δικαιώματά σου, καὶ ἀναλαμβάνεις τὴν διαθήκην μου διὰ στόματός σου· σὺ δὲ ἐμίση· σας παιδείαν καὶ ἐξέβαλες τὸν λόγον μου εἰς τὰ ὀπίσω ; Αμαρτωλὸν καλεῖ τὸν δῆμον τῶν Ἰου- δαίων ἱερέων καὶ Γραμματέων, οἵτινες διηγοῦντο μὲν τῷ λαῷ τὰ δικαιώματα τοῦ νόμου, καὶ διὰ στο ματος μόνον εἶχον ὅλην τὴν νομικὴν διαθήκην, οὐ διὰ καρδίας· μεγαλαυχοῦντες δὲ ἐπὶ τούτῳ μόνῳ, καὶ δικαιοῦντες ἐντεῦθεν ἑαυτοὺς, πᾶσαν ἁμαρτίαν διεπράττοντο. Περὶ ὧν ὁ Χριστὸς εἶπε πρὸς τὸν λαόν, ὅτι "Α λέγουσιν ὑμῖν ποιεῖν, ποιεῖτε · κατά δὲ τὰ ἔργα αὐτῶν, μὴ ποιεῖτε. Διατί, φησίν, δια δάσκεις μὲν ἄλλους, σὺ δὲ ἐμίσησας τὴν ἀφ᾽ ὧν διδάσκεις παίδευσιν και ρύθμησιν τῆς ψυχῆς, καὶ ἐξέβαλες τοὺς λόγους μου εἰς τὰ ὀπίσω, τουτέστιν, απώτω, αὐτούς; ὑπίσω γάρ τις ὠθεῖ τὸν μισούμε- νον. Ἀπώσω δὲ αὐτούς, ὡς μὴ ποιῶν, & εντέλλον ται· ὥστε λόγῳ μὲν ἀναλαμβάνεις αὐτοὺς, ἔργῳ δὲν ἀπωθεῖς. . • Εἰ ἐθεώρεις κλέπτην, συνέτρεχες αὐτῷ. Ορα καθάπερ ἐν πίνακι τὰ τῆς ἁμαρτίας χρώματα - Εξ έθεώρεις κλέπτην, ἢ συνέπραττες, ἢ συνευδόκεις τῷ πράττοντι, διὰ τὸ μὴ σωφρονίζειν, ἀλλὰ συγκα- λύπτειν. Καὶ μετὰ μοιχοῦ τὴν μερίδα σου ετίθεις. Καλ τῷ μοιχῷ ἐκοινώνεις διὰ τοῦ αὐτοῦ τρόπου καθ᾽ ἂν καὶ τῷ κλέπτῃ συνέτρεχες· μοιχὸν δὲ ἐνταῦθα καὶ τὸν πόρνον καλεῖ καὶ παντοῖον ἀκόλαστον. Τὸ στόμα σου επλεόνασε κακίας. Επλεύνασε ψεύδους· ἀδιάφορος δὲ ἡ σύνταξις.. Καὶ ἡ γλῶσσά σου περιέπλεκε δολιότητας. Τοῦτο δῆλον. Καθήμενος, κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ σου κατελάλεις. Συγκαθήμενός τισι. Καὶ κατὰ τοῦ υἱοῦ τῆς μητρός σου ἐτίθεις σκάνδαλον. Τὸ αὐτὸ πάλιν λέγει, διὰ τῆς ἐπεξε ηγήσεως αὔξων τὴν κατηγορίαν. Σκάνδαλον δὲ, ἡ παγίς. Ταῦτα ἐποίησας, και εσίγησα. Ἐμακροθυ μησα, ἀπεκδεχόμενος τὴν μετάνοιάν σου. Ὑπέλαβές ἀνομίαν, ὅτι ἔσομαί σοι ὅμοιος. Σε δὲ οὐ μόνον διωρθώσω, ἀλλὰ καὶ ἐνεθυμή θης ἀνασιότητα· αὕτη δὲ ἦν, ὅτι ἔσομαί σοι ὅμοιος, ὅσον εἰς τὸ συνευδοκεῖν τοῖς ἁμαρτά νουσιν. EUTHYMIJ ZIGABENI Redde Allissimo vola tua ; ac denum etiam, Invoca- A bis me. Nec dico, quod solum Patrem Deum dicere debeamus, aut solum Filium esse altissimum, aut solum invocare sanctum Spiritum, sed quod hu- jusmodi distinctione distinctionem etiam nos per- sonarum intelligimus. omne VERS. 16, 17. Peccatori autem dixit Deus : Quare tu enarras justificationes meas, et assumis testamen- tum meum per os tuunt, tu vero odisti disciplinam et projecisti sermones meos retrorsum ? Per peccato- rem hoc in loco Judæorum sacerdotum ac Scriba rum gerius intelligit, qui legales justificationes narrabant populo, quique ore tantum, non etiam corde, ex veteri testamento sententias atque au- ctoritates afferebant: gloriabantur etiam in lege, ac veluti per eam prorsus justifloati essent, genus delicti committebanį. Idcirco de eis loquens Dominus ad populum dixit: Quæ dicunt facite, sed juzta opera corum nolite facere **. Quare, in- quit, tu qui alios doces, eam disciplinam atque eam animi moderationem odisti, quam doces ? Cur projecisti sermones mens retrorsum? hoc est, Cur expulsti atque odisti eos? Retro enim expellere aliquem quis dicitur, qui illum odit. Repulisti au- tem, dum ea non adimplesti, quæ illic manduntur. Ore igitur ac lingua te fateris sermones meos sus- cipere, reipsa autem objicis eos prorsus et re- pellis. B VERS. 18. Si videbas furem, currebas cum eo. Cerne bic, veluti in tabula quadam, peccatorum C colures. Si videbas, inquit, firem, vel una conspi. rabas, vel lætabaris, et placebant tibi illius actio- nes : dum non erudiebas cum, non castigabas, sed potius vitia ejus contegebas. Et cum adulteris portionem tuam ponebas. Editem pacto communicabas adulteris, quo currebas cum fure. Per adulteruin autem seu (ut verius in Gra-co habetur) per mœchum, etiam fornicatorem intel- ligit, et quemcunque alium intemperantem, sive impudicum. VERS. 19. tuum abundavit malitia. Impletum est mendacio. Indifferens autem est constructio. Et lingua tua complicabat dolos. Hoc per se cla- rum est. VERS. 20. Sedens, adversum fratrem tuum oblo- quebaris. Cum aliis nimirum conspirans. Et adversus filium matris tuæ ponebas scandalum. Idem rursus repetit, narratione sua accusationem augens. Scandalum autem ponebas, hoc est, laqueuin aut offendiculum aliquod. Hæc fecisti, et tacui. Longanimitate mea tuam exspectans pœnitentiam. VERS. 21. Existimasti iniquitatem, quod ero tibi similis. Tu non modo ca operatus non es, quæ recta sunt, et secundum virtutem: verum scelesta etiam cogitasti. Scelus autem fuit cogitare, quod essem ego tui similis, et quod consentire ac par- cere deberem peccatoribus. » Matth. xxı, 3. D
7β They have dug a pit before my face and have fallen into it. They set up a hazard before me, but fell in themselves. I, having been protected by God, escaped unharmed, but they were imperilled, having fallen into my hands.
α Ἑτοίμη ἡ καρδία μου, ὁ Θεὸς, ἑτοίμη ἡ καρδία μου. β τεταραγμένον MPCFV : τεταραγμένος S.στῳ· ἔπειτα, Καὶ ἐπικάλεσαί με, οὐχ ὥστε νοη- Οs θῆναι μόνον τὸν Πατέρα Θεόν, καὶ μόνον ὕψιστον τὸν Υἱὸν, καὶ μόνον ἐπικαλεῖσθαι ἄξιον τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον · ἀλλ᾿ ὥστε τῇ τοιαύτῃ διαιρέσει τὴν διαί- ρεσιν τῶν ὑποστάσεων υποδηλωθῆναι. Τῷ δὲ ἁμαρτωλῷ εἶπεν ὁ Θεός· Ινατί σὺ ἐκ- διηγῇ τὰ δικαιώματά σου, καὶ ἀναλαμβάνεις τὴν διαθήκην μου διὰ στόματός σου· σὺ δὲ ἐμίση· σας παιδείαν καὶ ἐξέβαλες τὸν λόγον μου εἰς τὰ ὀπίσω ; Αμαρτωλὸν καλεῖ τὸν δῆμον τῶν Ἰου- δαίων ἱερέων καὶ Γραμματέων, οἵτινες διηγοῦντο μὲν τῷ λαῷ τὰ δικαιώματα τοῦ νόμου, καὶ διὰ στο ματος μόνον εἶχον ὅλην τὴν νομικὴν διαθήκην, οὐ διὰ καρδίας· μεγαλαυχοῦντες δὲ ἐπὶ τούτῳ μόνῳ, καὶ δικαιοῦντες ἐντεῦθεν ἑαυτοὺς, πᾶσαν ἁμαρτίαν διεπράττοντο. Περὶ ὧν ὁ Χριστὸς εἶπε πρὸς τὸν λαόν, ὅτι "Α λέγουσιν ὑμῖν ποιεῖν, ποιεῖτε · κατά δὲ τὰ ἔργα αὐτῶν, μὴ ποιεῖτε. Διατί, φησίν, δια δάσκεις μὲν ἄλλους, σὺ δὲ ἐμίσησας τὴν ἀφ᾽ ὧν διδάσκεις παίδευσιν και ρύθμησιν τῆς ψυχῆς, καὶ ἐξέβαλες τοὺς λόγους μου εἰς τὰ ὀπίσω, τουτέστιν, απώτω, αὐτούς; ὑπίσω γάρ τις ὠθεῖ τὸν μισούμε- νον. Ἀπώσω δὲ αὐτούς, ὡς μὴ ποιῶν, & εντέλλον ται· ὥστε λόγῳ μὲν ἀναλαμβάνεις αὐτοὺς, ἔργῳ δὲν ἀπωθεῖς. . • Εἰ ἐθεώρεις κλέπτην, συνέτρεχες αὐτῷ. Ορα καθάπερ ἐν πίνακι τὰ τῆς ἁμαρτίας χρώματα - Εξ έθεώρεις κλέπτην, ἢ συνέπραττες, ἢ συνευδόκεις τῷ πράττοντι, διὰ τὸ μὴ σωφρονίζειν, ἀλλὰ συγκα- λύπτειν. Καὶ μετὰ μοιχοῦ τὴν μερίδα σου ετίθεις. Καλ τῷ μοιχῷ ἐκοινώνεις διὰ τοῦ αὐτοῦ τρόπου καθ᾽ ἂν καὶ τῷ κλέπτῃ συνέτρεχες· μοιχὸν δὲ ἐνταῦθα καὶ τὸν πόρνον καλεῖ καὶ παντοῖον ἀκόλαστον. Τὸ στόμα σου επλεόνασε κακίας. Επλεύνασε ψεύδους· ἀδιάφορος δὲ ἡ σύνταξις.. Καὶ ἡ γλῶσσά σου περιέπλεκε δολιότητας. Τοῦτο δῆλον. Καθήμενος, κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ σου κατελάλεις. Συγκαθήμενός τισι. Καὶ κατὰ τοῦ υἱοῦ τῆς μητρός σου ἐτίθεις σκάνδαλον. Τὸ αὐτὸ πάλιν λέγει, διὰ τῆς ἐπεξε ηγήσεως αὔξων τὴν κατηγορίαν. Σκάνδαλον δὲ, ἡ παγίς. Ταῦτα ἐποίησας, και εσίγησα. Ἐμακροθυ μησα, ἀπεκδεχόμενος τὴν μετάνοιάν σου. Ὑπέλαβές ἀνομίαν, ὅτι ἔσομαί σοι ὅμοιος. Σε δὲ οὐ μόνον διωρθώσω, ἀλλὰ καὶ ἐνεθυμή θης ἀνασιότητα· αὕτη δὲ ἦν, ὅτι ἔσομαί σοι ὅμοιος, ὅσον εἰς τὸ συνευδοκεῖν τοῖς ἁμαρτά νουσιν. EUTHYMIJ ZIGABENI Redde Allissimo vola tua ; ac denum etiam, Invoca- A bis me. Nec dico, quod solum Patrem Deum dicere debeamus, aut solum Filium esse altissimum, aut solum invocare sanctum Spiritum, sed quod hu- jusmodi distinctione distinctionem etiam nos per- sonarum intelligimus. omne VERS. 16, 17. Peccatori autem dixit Deus : Quare tu enarras justificationes meas, et assumis testamen- tum meum per os tuunt, tu vero odisti disciplinam et projecisti sermones meos retrorsum ? Per peccato- rem hoc in loco Judæorum sacerdotum ac Scriba rum gerius intelligit, qui legales justificationes narrabant populo, quique ore tantum, non etiam corde, ex veteri testamento sententias atque au- ctoritates afferebant: gloriabantur etiam in lege, ac veluti per eam prorsus justifloati essent, genus delicti committebanį. Idcirco de eis loquens Dominus ad populum dixit: Quæ dicunt facite, sed juzta opera corum nolite facere **. Quare, in- quit, tu qui alios doces, eam disciplinam atque eam animi moderationem odisti, quam doces ? Cur projecisti sermones mens retrorsum? hoc est, Cur expulsti atque odisti eos? Retro enim expellere aliquem quis dicitur, qui illum odit. Repulisti au- tem, dum ea non adimplesti, quæ illic manduntur. Ore igitur ac lingua te fateris sermones meos sus- cipere, reipsa autem objicis eos prorsus et re- pellis. B VERS. 18. Si videbas furem, currebas cum eo. Cerne bic, veluti in tabula quadam, peccatorum C colures. Si videbas, inquit, firem, vel una conspi. rabas, vel lætabaris, et placebant tibi illius actio- nes : dum non erudiebas cum, non castigabas, sed potius vitia ejus contegebas. Et cum adulteris portionem tuam ponebas. Editem pacto communicabas adulteris, quo currebas cum fure. Per adulteruin autem seu (ut verius in Gra-co habetur) per mœchum, etiam fornicatorem intel- ligit, et quemcunque alium intemperantem, sive impudicum. VERS. 19. tuum abundavit malitia. Impletum est mendacio. Indifferens autem est constructio. Et lingua tua complicabat dolos. Hoc per se cla- rum est. VERS. 20. Sedens, adversum fratrem tuum oblo- quebaris. Cum aliis nimirum conspirans. Et adversus filium matris tuæ ponebas scandalum. Idem rursus repetit, narratione sua accusationem augens. Scandalum autem ponebas, hoc est, laqueuin aut offendiculum aliquod. Hæc fecisti, et tacui. Longanimitate mea tuam exspectans pœnitentiam. VERS. 21. Existimasti iniquitatem, quod ero tibi similis. Tu non modo ca operatus non es, quæ recta sunt, et secundum virtutem: verum scelesta etiam cogitasti. Scelus autem fuit cogitare, quod essem ego tui similis, et quod consentire ac par- cere deberem peccatoribus. » Matth. xxı, 3. D
8α My heart is ready, O God, my heart is ready.
Ἕτοιμός εἰμι τοῦ λοιποῦ πρὸς τοὺς ἐπερχομένους πειρασμοὺς, σὲ ἔχων ἀντίληψιν, ἢ πρὸς τὰ σὰ θελήματα, ἢ πρὸς αἶνόν σου.στῳ· ἔπειτα, Καὶ ἐπικάλεσαί με, οὐχ ὥστε νοη- Οs θῆναι μόνον τὸν Πατέρα Θεόν, καὶ μόνον ὕψιστον τὸν Υἱὸν, καὶ μόνον ἐπικαλεῖσθαι ἄξιον τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον · ἀλλ᾿ ὥστε τῇ τοιαύτῃ διαιρέσει τὴν διαί- ρεσιν τῶν ὑποστάσεων υποδηλωθῆναι. Τῷ δὲ ἁμαρτωλῷ εἶπεν ὁ Θεός· Ινατί σὺ ἐκ- διηγῇ τὰ δικαιώματά σου, καὶ ἀναλαμβάνεις τὴν διαθήκην μου διὰ στόματός σου· σὺ δὲ ἐμίση· σας παιδείαν καὶ ἐξέβαλες τὸν λόγον μου εἰς τὰ ὀπίσω ; Αμαρτωλὸν καλεῖ τὸν δῆμον τῶν Ἰου- δαίων ἱερέων καὶ Γραμματέων, οἵτινες διηγοῦντο μὲν τῷ λαῷ τὰ δικαιώματα τοῦ νόμου, καὶ διὰ στο ματος μόνον εἶχον ὅλην τὴν νομικὴν διαθήκην, οὐ διὰ καρδίας· μεγαλαυχοῦντες δὲ ἐπὶ τούτῳ μόνῳ, καὶ δικαιοῦντες ἐντεῦθεν ἑαυτοὺς, πᾶσαν ἁμαρτίαν διεπράττοντο. Περὶ ὧν ὁ Χριστὸς εἶπε πρὸς τὸν λαόν, ὅτι "Α λέγουσιν ὑμῖν ποιεῖν, ποιεῖτε · κατά δὲ τὰ ἔργα αὐτῶν, μὴ ποιεῖτε. Διατί, φησίν, δια δάσκεις μὲν ἄλλους, σὺ δὲ ἐμίσησας τὴν ἀφ᾽ ὧν διδάσκεις παίδευσιν και ρύθμησιν τῆς ψυχῆς, καὶ ἐξέβαλες τοὺς λόγους μου εἰς τὰ ὀπίσω, τουτέστιν, απώτω, αὐτούς; ὑπίσω γάρ τις ὠθεῖ τὸν μισούμε- νον. Ἀπώσω δὲ αὐτούς, ὡς μὴ ποιῶν, & εντέλλον ται· ὥστε λόγῳ μὲν ἀναλαμβάνεις αὐτοὺς, ἔργῳ δὲν ἀπωθεῖς. . • Εἰ ἐθεώρεις κλέπτην, συνέτρεχες αὐτῷ. Ορα καθάπερ ἐν πίνακι τὰ τῆς ἁμαρτίας χρώματα - Εξ έθεώρεις κλέπτην, ἢ συνέπραττες, ἢ συνευδόκεις τῷ πράττοντι, διὰ τὸ μὴ σωφρονίζειν, ἀλλὰ συγκα- λύπτειν. Καὶ μετὰ μοιχοῦ τὴν μερίδα σου ετίθεις. Καλ τῷ μοιχῷ ἐκοινώνεις διὰ τοῦ αὐτοῦ τρόπου καθ᾽ ἂν καὶ τῷ κλέπτῃ συνέτρεχες· μοιχὸν δὲ ἐνταῦθα καὶ τὸν πόρνον καλεῖ καὶ παντοῖον ἀκόλαστον. Τὸ στόμα σου επλεόνασε κακίας. Επλεύνασε ψεύδους· ἀδιάφορος δὲ ἡ σύνταξις.. Καὶ ἡ γλῶσσά σου περιέπλεκε δολιότητας. Τοῦτο δῆλον. Καθήμενος, κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ σου κατελάλεις. Συγκαθήμενός τισι. Καὶ κατὰ τοῦ υἱοῦ τῆς μητρός σου ἐτίθεις σκάνδαλον. Τὸ αὐτὸ πάλιν λέγει, διὰ τῆς ἐπεξε ηγήσεως αὔξων τὴν κατηγορίαν. Σκάνδαλον δὲ, ἡ παγίς. Ταῦτα ἐποίησας, και εσίγησα. Ἐμακροθυ μησα, ἀπεκδεχόμενος τὴν μετάνοιάν σου. Ὑπέλαβές ἀνομίαν, ὅτι ἔσομαί σοι ὅμοιος. Σε δὲ οὐ μόνον διωρθώσω, ἀλλὰ καὶ ἐνεθυμή θης ἀνασιότητα· αὕτη δὲ ἦν, ὅτι ἔσομαί σοι ὅμοιος, ὅσον εἰς τὸ συνευδοκεῖν τοῖς ἁμαρτά νουσιν. EUTHYMIJ ZIGABENI Redde Allissimo vola tua ; ac denum etiam, Invoca- A bis me. Nec dico, quod solum Patrem Deum dicere debeamus, aut solum Filium esse altissimum, aut solum invocare sanctum Spiritum, sed quod hu- jusmodi distinctione distinctionem etiam nos per- sonarum intelligimus. omne VERS. 16, 17. Peccatori autem dixit Deus : Quare tu enarras justificationes meas, et assumis testamen- tum meum per os tuunt, tu vero odisti disciplinam et projecisti sermones meos retrorsum ? Per peccato- rem hoc in loco Judæorum sacerdotum ac Scriba rum gerius intelligit, qui legales justificationes narrabant populo, quique ore tantum, non etiam corde, ex veteri testamento sententias atque au- ctoritates afferebant: gloriabantur etiam in lege, ac veluti per eam prorsus justifloati essent, genus delicti committebanį. Idcirco de eis loquens Dominus ad populum dixit: Quæ dicunt facite, sed juzta opera corum nolite facere **. Quare, in- quit, tu qui alios doces, eam disciplinam atque eam animi moderationem odisti, quam doces ? Cur projecisti sermones mens retrorsum? hoc est, Cur expulsti atque odisti eos? Retro enim expellere aliquem quis dicitur, qui illum odit. Repulisti au- tem, dum ea non adimplesti, quæ illic manduntur. Ore igitur ac lingua te fateris sermones meos sus- cipere, reipsa autem objicis eos prorsus et re- pellis. B VERS. 18. Si videbas furem, currebas cum eo. Cerne bic, veluti in tabula quadam, peccatorum C colures. Si videbas, inquit, firem, vel una conspi. rabas, vel lætabaris, et placebant tibi illius actio- nes : dum non erudiebas cum, non castigabas, sed potius vitia ejus contegebas. Et cum adulteris portionem tuam ponebas. Editem pacto communicabas adulteris, quo currebas cum fure. Per adulteruin autem seu (ut verius in Gra-co habetur) per mœchum, etiam fornicatorem intel- ligit, et quemcunque alium intemperantem, sive impudicum. VERS. 19. tuum abundavit malitia. Impletum est mendacio. Indifferens autem est constructio. Et lingua tua complicabat dolos. Hoc per se cla- rum est. VERS. 20. Sedens, adversum fratrem tuum oblo- quebaris. Cum aliis nimirum conspirans. Et adversus filium matris tuæ ponebas scandalum. Idem rursus repetit, narratione sua accusationem augens. Scandalum autem ponebas, hoc est, laqueuin aut offendiculum aliquod. Hæc fecisti, et tacui. Longanimitate mea tuam exspectans pœnitentiam. VERS. 21. Existimasti iniquitatem, quod ero tibi similis. Tu non modo ca operatus non es, quæ recta sunt, et secundum virtutem: verum scelesta etiam cogitasti. Scelus autem fuit cogitare, quod essem ego tui similis, et quod consentire ac par- cere deberem peccatoribus. » Matth. xxı, 3. D
I am ready henceforth to face the coming temptations having you as my succour, or to do your will, or to praise you.
β ᾌσομαι καὶ ψαλῶ ἐν τῇ δόξῃ μου. Περὶ τοῦ, ᾄσομαι καὶ ψαλῶ, πολλάκις εἰρήκαμεν· δόξαν δὲ ἑαυτοῦ καλεῖ, τὴν σύνεσιν, δι’ ἣν ἐδοξάζετο.στῳ· ἔπειτα, Καὶ ἐπικάλεσαί με, οὐχ ὥστε νοη- Οs θῆναι μόνον τὸν Πατέρα Θεόν, καὶ μόνον ὕψιστον τὸν Υἱὸν, καὶ μόνον ἐπικαλεῖσθαι ἄξιον τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον · ἀλλ᾿ ὥστε τῇ τοιαύτῃ διαιρέσει τὴν διαί- ρεσιν τῶν ὑποστάσεων υποδηλωθῆναι. Τῷ δὲ ἁμαρτωλῷ εἶπεν ὁ Θεός· Ινατί σὺ ἐκ- διηγῇ τὰ δικαιώματά σου, καὶ ἀναλαμβάνεις τὴν διαθήκην μου διὰ στόματός σου· σὺ δὲ ἐμίση· σας παιδείαν καὶ ἐξέβαλες τὸν λόγον μου εἰς τὰ ὀπίσω ; Αμαρτωλὸν καλεῖ τὸν δῆμον τῶν Ἰου- δαίων ἱερέων καὶ Γραμματέων, οἵτινες διηγοῦντο μὲν τῷ λαῷ τὰ δικαιώματα τοῦ νόμου, καὶ διὰ στο ματος μόνον εἶχον ὅλην τὴν νομικὴν διαθήκην, οὐ διὰ καρδίας· μεγαλαυχοῦντες δὲ ἐπὶ τούτῳ μόνῳ, καὶ δικαιοῦντες ἐντεῦθεν ἑαυτοὺς, πᾶσαν ἁμαρτίαν διεπράττοντο. Περὶ ὧν ὁ Χριστὸς εἶπε πρὸς τὸν λαόν, ὅτι "Α λέγουσιν ὑμῖν ποιεῖν, ποιεῖτε · κατά δὲ τὰ ἔργα αὐτῶν, μὴ ποιεῖτε. Διατί, φησίν, δια δάσκεις μὲν ἄλλους, σὺ δὲ ἐμίσησας τὴν ἀφ᾽ ὧν διδάσκεις παίδευσιν και ρύθμησιν τῆς ψυχῆς, καὶ ἐξέβαλες τοὺς λόγους μου εἰς τὰ ὀπίσω, τουτέστιν, απώτω, αὐτούς; ὑπίσω γάρ τις ὠθεῖ τὸν μισούμε- νον. Ἀπώσω δὲ αὐτούς, ὡς μὴ ποιῶν, & εντέλλον ται· ὥστε λόγῳ μὲν ἀναλαμβάνεις αὐτοὺς, ἔργῳ δὲν ἀπωθεῖς. . • Εἰ ἐθεώρεις κλέπτην, συνέτρεχες αὐτῷ. Ορα καθάπερ ἐν πίνακι τὰ τῆς ἁμαρτίας χρώματα - Εξ έθεώρεις κλέπτην, ἢ συνέπραττες, ἢ συνευδόκεις τῷ πράττοντι, διὰ τὸ μὴ σωφρονίζειν, ἀλλὰ συγκα- λύπτειν. Καὶ μετὰ μοιχοῦ τὴν μερίδα σου ετίθεις. Καλ τῷ μοιχῷ ἐκοινώνεις διὰ τοῦ αὐτοῦ τρόπου καθ᾽ ἂν καὶ τῷ κλέπτῃ συνέτρεχες· μοιχὸν δὲ ἐνταῦθα καὶ τὸν πόρνον καλεῖ καὶ παντοῖον ἀκόλαστον. Τὸ στόμα σου επλεόνασε κακίας. Επλεύνασε ψεύδους· ἀδιάφορος δὲ ἡ σύνταξις.. Καὶ ἡ γλῶσσά σου περιέπλεκε δολιότητας. Τοῦτο δῆλον. Καθήμενος, κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ σου κατελάλεις. Συγκαθήμενός τισι. Καὶ κατὰ τοῦ υἱοῦ τῆς μητρός σου ἐτίθεις σκάνδαλον. Τὸ αὐτὸ πάλιν λέγει, διὰ τῆς ἐπεξε ηγήσεως αὔξων τὴν κατηγορίαν. Σκάνδαλον δὲ, ἡ παγίς. Ταῦτα ἐποίησας, και εσίγησα. Ἐμακροθυ μησα, ἀπεκδεχόμενος τὴν μετάνοιάν σου. Ὑπέλαβές ἀνομίαν, ὅτι ἔσομαί σοι ὅμοιος. Σε δὲ οὐ μόνον διωρθώσω, ἀλλὰ καὶ ἐνεθυμή θης ἀνασιότητα· αὕτη δὲ ἦν, ὅτι ἔσομαί σοι ὅμοιος, ὅσον εἰς τὸ συνευδοκεῖν τοῖς ἁμαρτά νουσιν. EUTHYMIJ ZIGABENI Redde Allissimo vola tua ; ac denum etiam, Invoca- A bis me. Nec dico, quod solum Patrem Deum dicere debeamus, aut solum Filium esse altissimum, aut solum invocare sanctum Spiritum, sed quod hu- jusmodi distinctione distinctionem etiam nos per- sonarum intelligimus. omne VERS. 16, 17. Peccatori autem dixit Deus : Quare tu enarras justificationes meas, et assumis testamen- tum meum per os tuunt, tu vero odisti disciplinam et projecisti sermones meos retrorsum ? Per peccato- rem hoc in loco Judæorum sacerdotum ac Scriba rum gerius intelligit, qui legales justificationes narrabant populo, quique ore tantum, non etiam corde, ex veteri testamento sententias atque au- ctoritates afferebant: gloriabantur etiam in lege, ac veluti per eam prorsus justifloati essent, genus delicti committebanį. Idcirco de eis loquens Dominus ad populum dixit: Quæ dicunt facite, sed juzta opera corum nolite facere **. Quare, in- quit, tu qui alios doces, eam disciplinam atque eam animi moderationem odisti, quam doces ? Cur projecisti sermones mens retrorsum? hoc est, Cur expulsti atque odisti eos? Retro enim expellere aliquem quis dicitur, qui illum odit. Repulisti au- tem, dum ea non adimplesti, quæ illic manduntur. Ore igitur ac lingua te fateris sermones meos sus- cipere, reipsa autem objicis eos prorsus et re- pellis. B VERS. 18. Si videbas furem, currebas cum eo. Cerne bic, veluti in tabula quadam, peccatorum C colures. Si videbas, inquit, firem, vel una conspi. rabas, vel lætabaris, et placebant tibi illius actio- nes : dum non erudiebas cum, non castigabas, sed potius vitia ejus contegebas. Et cum adulteris portionem tuam ponebas. Editem pacto communicabas adulteris, quo currebas cum fure. Per adulteruin autem seu (ut verius in Gra-co habetur) per mœchum, etiam fornicatorem intel- ligit, et quemcunque alium intemperantem, sive impudicum. VERS. 19. tuum abundavit malitia. Impletum est mendacio. Indifferens autem est constructio. Et lingua tua complicabat dolos. Hoc per se cla- rum est. VERS. 20. Sedens, adversum fratrem tuum oblo- quebaris. Cum aliis nimirum conspirans. Et adversus filium matris tuæ ponebas scandalum. Idem rursus repetit, narratione sua accusationem augens. Scandalum autem ponebas, hoc est, laqueuin aut offendiculum aliquod. Hæc fecisti, et tacui. Longanimitate mea tuam exspectans pœnitentiam. VERS. 21. Existimasti iniquitatem, quod ero tibi similis. Tu non modo ca operatus non es, quæ recta sunt, et secundum virtutem: verum scelesta etiam cogitasti. Scelus autem fuit cogitare, quod essem ego tui similis, et quod consentire ac par- cere deberem peccatoribus. » Matth. xxı, 3. D
8β In my glory I shall sing and praise with psaltery. About ‘I shall sing and praise with psaltery’ we have spoken often; his ‘glory’ is what he calls his understanding on which account he was glorified.
PG 128:597α Ἐξεγέρθητι, ἡ δόξα μου. Δόξαν αὖθις, τὸ πνευματικὸν ὀνομάζει χάρισμα.Ελέησόν με, ὁ Θεὸς, κατὰ τὸ μέγα ἔλεός σου. Ἐλέησόν με ἀξίως τοῦ μεγάλου ἐλέους σου, ὅτι μετ γάλα ήμαρτον. Καὶ κατὰ τὸ πλῆθος τῶν οἰκτιρμῶν σου ἐξά- λειψον τὸ ἀνόμημά μου. Τὸ αὐτὸ ἐδιπλασίασεν όνομα, σύνηθες γὰρ τοῦτο τοῖς δεομένοις. 'Ανόμημα δὲ λέγει τὴν παρανομίαν τῆς μοιχείας καὶ τοῦ φόνου· καὶ ἄμφω γὰρ ὁ νόμος ἐκώλυεν. ᾿Ανόμημα δὲ ταύτην ἐκάλεσεν, ὅτι δίκην ἀλλοφύλου, τοῦ μὴ νόμον, ἐπλημμέλησε. ἀνομίαν ἀνομίαν ἀνομίαν, ἄνομον, Ἐπὶ πλεῖον πλῦνόν με ἀπὸ τῆς ἀνομίας μου. Συνεχωρήθη γὰρ καὶ διὰ τοῦ Νάθαν, εἰπόντος, ἔτι καὶ Κύριος ἀφειλε τὸ ἁμάρτημά σου. 'Αλλ᾽ ὑπὸ θερμότητος ἔτι πλυθῆναι παρακαλεῖ· ἢ τὸ, Ἐπὶ πλεῖον, ἀντὶ τοῦ ᾿Αγαν. Καὶ ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας μου καθάρισόν με. Το αὐτὸ λέγει πάλιν ἁμαρτίαν, ὅτι κυρίως ἁμαρτία ἡ τοῦ νόμου παράβασις. Πλὴν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον τῷ τῆς ἀνομίας, καὶ παρανομίας, καὶ ἁμαρτίας ονόματι ἀδιαφόρως χρῆται, καὶ ἀντ᾿ ἀλλήλων. • Οτι τὴν ἀνομίαν μου ἐγώ γινώσκω, καὶ ἡ ἁμαρτία μου ἐνώπιόν μου ἐστι διαπαντός. Ελέη σόν με, φησί, καὶ καθάρισόν με, διότι οὐκ ἐπελαθό μην τῆς ἁμαρτίας μου, ὡς εὐκαταφρονήτου, δια τὸν ὄγκον τῆς βασιλείας· ἀλλ᾽ εἰ καὶ τοὺς ἀνθρώ πους ἔλαθον, ὅμως ἐγὼ γινώσκω ταύτην, ἡλίκη καὶ βλέπω αὐτὴν νύκτωρ καὶ μεθ᾿ ἡμέραν τοῖς τοῦ συνειδότος ὀφθαλμοῖς, πικρῶς πλήττουσαν τὴν ἐμὴν ψυχήν· ὅπερ μετανοίας ἐστὶν εἰλικρινούς τεκμήριον, καὶ πρόξενον συγχωρήσεως. Σοὶ μόνῳ ἡμαρτον. Ὡς σοὶ μόνῳ δικαστῇ ὑπο- κείμενος· βασιλεὺς γὰρ ὢν, σὲ μόνον ἔχω τῶν πε- πραγμένων μοι δικαστήν, τῶν ἄλλων ἀπάντων κύ- ριος ῶν, καὶ κατ' ἐξουσίαν ποιῶν & βούλομαι. Η καὶ ὅτι τοὺς σοὺς νόμους παραβὰς, σοὶ μόνῳ τῷ νομο θέτῃ τούτων ἡμάρτηκα. Καὶ τὸ πονηρὸν ἐνώπιόν σου ἐποίησα. Πάντα γὰρ ὁρᾷς, οὐχ ὅτε γίνονται μόνον, ἀλλὰ καὶ ὅταν μέλλωσι. Τοῦτο δὲ εἶπε, καταισχύνων ἑαυτὸν, ὡς οὐκ αἰσχυνθέντα τὸν Θεὸν, ὁρῶντα γινομένην τὴν ἁμαρτ τίαν. "Ορα δὲ, πῶς ὡς περὶ ἑνὸς ἁμαρτήματος δοκεῖ λέγειν, διὰ τὸ ἀπηρτῆσθαι τῆς μοιχείας τὸν φόνον· ἐκείνη γὰρ εἰργάσατο τοῦτον. Οπως ἂν δικαιωθῇς ἐν τοῖς λόγοις σου, καὶ νικήσῃς ἐν τῷ κρίνεσθαί σε. Ἐποίησα δὲ τὸ και EUTHYMII ZIGABENI gnat, ut sit sensus composuisse eum hunc psalmum, postquam intravit ad Bersabee et gravidam cam reddidit. VERS. 5. Miserere mei, Deus, secundum magnam A misericordiam tuam. Juxta immensam, inquit, tuam misericordiam miserere mei. Immensum enim est quod deliqui. Et secundum multitudinem miserationum tuarum dele iniquitatem meam. Supplicantium more eum- dem sæpius repertit sensum. Et per iniquitatem pro qua LXX dixerunt [juxta significationem Græcæ dictionis prævaricationem legis intelligit, in adulterio et cæde a se commissam. Utrumque enim lege vetabatur, vel, cum iniquitatem seu po- tius ut diximus] se commisisse fateatur, consequenter illud etiam est, tanquam exlegem esse, cum alienigenæ instar, qui sub lege non sit, serit. Vers. 4. Amplius lava me abiniquitate mea. Venia B quippe ei jam data fuerat per prophetam Nathan dicentem : Deus abstulit peccatum tuum : verum præ maximo quodam ardore amplius etiam lavari cupit; vel amplius, expone, pro valde. Et a peccato meo munda me. Rursus peccati no- mine delictum a se commissum appellat, quod su- perius iniquitatem, seu [ut diximus] id est, transgressionem legis appellavit : proprie enim ille peccare dicitur, qui legein transgreditur. Solet autem Propheta promiscue uti his nominibus. VERS. 5. Quoniam iniquitatem meam ego co- gnosco, et peccatum meum contra me est semper. Miserere mei, inquit, et munda me, quia perpe. trati a me criminis oblitus non sum, nec, veluti de regia dignitate superbus, illud neglexi. Nam etsi C homines lateat, ego tamen illius enormitatem co- gnosco, ac conscientiæ meæ oculis diu noctuque illud cerno: quippe cum assidae ac peracerbe ani- mam meam stimulet. Quæ res certam penitentiæ conjecturam præstat, ac péccatorum etiam veniam conciliat. VERS. 6. Tibi soli peccari. Cum rex sim, et le solum commissorum a ne scelerum judicem la- beam, tibi soli peccasse videar, hoc est, tibi soli judici subjicior. Cæterorum enim omnium ego dominus sum, et ob potentiam meam licere mihi videntur, quæcunque libuerint. Vel, quia leges tuas transgressus sum, idcirco tibį soli peccasse videor illarum legislatori. Et malum coram te feci. Omnia enim vides, nou tantuin quando ea fiunt, sed quando etiam futu- rum est ut fiant. Hoc autem dicit, pudore seipsum confundens, qui Deum videntem tantum committi faciuus veritus non sit. Illud autem considera, quod de uno tantum a se commisso crimine loqui videtur, cum tamen plura essent: ea nimirum ratione, quia unui ab altero dependebat : quippe cum adulterio impulsus fuerit ad cædem. Ut justificeris in sermonibus tuis, et vincas cum judicaris. Delictum, inquit cued feci coram te, ** II Reg. xii, 43. D alirmat, se loc nefanda hæc delicta conɛmi-
9α Awake, O my glory. Glory once again is what he names his spiritual gift.
β Ἐξεγέρθητι, ψαλτήριον καὶ κιθάρα. Ψαλτήριον μὲν λέγει, τὴν ψυχὴν, κιθάραν δὲ, τὸ σῶμα, δι’ ἃς αἰτίας προλαβόντες Ps 48.β, ἀποδεδώκαμεν ― ἐν τῷ μη΄ καὶ τῷ μβ΄ καὶ πρὸ τούτων ἐν τῷ λβ΄. 42.γ, 32. Διεγείρει δὲ ὅλον ἑαυτὸν εἰς ὕμνον Θεοῦ, ἵνα καὶ πνεύματι καὶ ψυχῇ καὶ σώματι ὑμνήσῃ τὸν εὐεργέτην.Ελέησόν με, ὁ Θεὸς, κατὰ τὸ μέγα ἔλεός σου. Ἐλέησόν με ἀξίως τοῦ μεγάλου ἐλέους σου, ὅτι μετ γάλα ήμαρτον. Καὶ κατὰ τὸ πλῆθος τῶν οἰκτιρμῶν σου ἐξά- λειψον τὸ ἀνόμημά μου. Τὸ αὐτὸ ἐδιπλασίασεν όνομα, σύνηθες γὰρ τοῦτο τοῖς δεομένοις. 'Ανόμημα δὲ λέγει τὴν παρανομίαν τῆς μοιχείας καὶ τοῦ φόνου· καὶ ἄμφω γὰρ ὁ νόμος ἐκώλυεν. ᾿Ανόμημα δὲ ταύτην ἐκάλεσεν, ὅτι δίκην ἀλλοφύλου, τοῦ μὴ νόμον, ἐπλημμέλησε. ἀνομίαν ἀνομίαν ἀνομίαν, ἄνομον, Ἐπὶ πλεῖον πλῦνόν με ἀπὸ τῆς ἀνομίας μου. Συνεχωρήθη γὰρ καὶ διὰ τοῦ Νάθαν, εἰπόντος, ἔτι καὶ Κύριος ἀφειλε τὸ ἁμάρτημά σου. 'Αλλ᾽ ὑπὸ θερμότητος ἔτι πλυθῆναι παρακαλεῖ· ἢ τὸ, Ἐπὶ πλεῖον, ἀντὶ τοῦ ᾿Αγαν. Καὶ ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας μου καθάρισόν με. Το αὐτὸ λέγει πάλιν ἁμαρτίαν, ὅτι κυρίως ἁμαρτία ἡ τοῦ νόμου παράβασις. Πλὴν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον τῷ τῆς ἀνομίας, καὶ παρανομίας, καὶ ἁμαρτίας ονόματι ἀδιαφόρως χρῆται, καὶ ἀντ᾿ ἀλλήλων. • Οτι τὴν ἀνομίαν μου ἐγώ γινώσκω, καὶ ἡ ἁμαρτία μου ἐνώπιόν μου ἐστι διαπαντός. Ελέη σόν με, φησί, καὶ καθάρισόν με, διότι οὐκ ἐπελαθό μην τῆς ἁμαρτίας μου, ὡς εὐκαταφρονήτου, δια τὸν ὄγκον τῆς βασιλείας· ἀλλ᾽ εἰ καὶ τοὺς ἀνθρώ πους ἔλαθον, ὅμως ἐγὼ γινώσκω ταύτην, ἡλίκη καὶ βλέπω αὐτὴν νύκτωρ καὶ μεθ᾿ ἡμέραν τοῖς τοῦ συνειδότος ὀφθαλμοῖς, πικρῶς πλήττουσαν τὴν ἐμὴν ψυχήν· ὅπερ μετανοίας ἐστὶν εἰλικρινούς τεκμήριον, καὶ πρόξενον συγχωρήσεως. Σοὶ μόνῳ ἡμαρτον. Ὡς σοὶ μόνῳ δικαστῇ ὑπο- κείμενος· βασιλεὺς γὰρ ὢν, σὲ μόνον ἔχω τῶν πε- πραγμένων μοι δικαστήν, τῶν ἄλλων ἀπάντων κύ- ριος ῶν, καὶ κατ' ἐξουσίαν ποιῶν & βούλομαι. Η καὶ ὅτι τοὺς σοὺς νόμους παραβὰς, σοὶ μόνῳ τῷ νομο θέτῃ τούτων ἡμάρτηκα. Καὶ τὸ πονηρὸν ἐνώπιόν σου ἐποίησα. Πάντα γὰρ ὁρᾷς, οὐχ ὅτε γίνονται μόνον, ἀλλὰ καὶ ὅταν μέλλωσι. Τοῦτο δὲ εἶπε, καταισχύνων ἑαυτὸν, ὡς οὐκ αἰσχυνθέντα τὸν Θεὸν, ὁρῶντα γινομένην τὴν ἁμαρτ τίαν. "Ορα δὲ, πῶς ὡς περὶ ἑνὸς ἁμαρτήματος δοκεῖ λέγειν, διὰ τὸ ἀπηρτῆσθαι τῆς μοιχείας τὸν φόνον· ἐκείνη γὰρ εἰργάσατο τοῦτον. Οπως ἂν δικαιωθῇς ἐν τοῖς λόγοις σου, καὶ νικήσῃς ἐν τῷ κρίνεσθαί σε. Ἐποίησα δὲ τὸ και EUTHYMII ZIGABENI gnat, ut sit sensus composuisse eum hunc psalmum, postquam intravit ad Bersabee et gravidam cam reddidit. VERS. 5. Miserere mei, Deus, secundum magnam A misericordiam tuam. Juxta immensam, inquit, tuam misericordiam miserere mei. Immensum enim est quod deliqui. Et secundum multitudinem miserationum tuarum dele iniquitatem meam. Supplicantium more eum- dem sæpius repertit sensum. Et per iniquitatem pro qua LXX dixerunt [juxta significationem Græcæ dictionis prævaricationem legis intelligit, in adulterio et cæde a se commissam. Utrumque enim lege vetabatur, vel, cum iniquitatem seu po- tius ut diximus] se commisisse fateatur, consequenter illud etiam est, tanquam exlegem esse, cum alienigenæ instar, qui sub lege non sit, serit. Vers. 4. Amplius lava me abiniquitate mea. Venia B quippe ei jam data fuerat per prophetam Nathan dicentem : Deus abstulit peccatum tuum : verum præ maximo quodam ardore amplius etiam lavari cupit; vel amplius, expone, pro valde. Et a peccato meo munda me. Rursus peccati no- mine delictum a se commissum appellat, quod su- perius iniquitatem, seu [ut diximus] id est, transgressionem legis appellavit : proprie enim ille peccare dicitur, qui legein transgreditur. Solet autem Propheta promiscue uti his nominibus. VERS. 5. Quoniam iniquitatem meam ego co- gnosco, et peccatum meum contra me est semper. Miserere mei, inquit, et munda me, quia perpe. trati a me criminis oblitus non sum, nec, veluti de regia dignitate superbus, illud neglexi. Nam etsi C homines lateat, ego tamen illius enormitatem co- gnosco, ac conscientiæ meæ oculis diu noctuque illud cerno: quippe cum assidae ac peracerbe ani- mam meam stimulet. Quæ res certam penitentiæ conjecturam præstat, ac péccatorum etiam veniam conciliat. VERS. 6. Tibi soli peccari. Cum rex sim, et le solum commissorum a ne scelerum judicem la- beam, tibi soli peccasse videar, hoc est, tibi soli judici subjicior. Cæterorum enim omnium ego dominus sum, et ob potentiam meam licere mihi videntur, quæcunque libuerint. Vel, quia leges tuas transgressus sum, idcirco tibį soli peccasse videor illarum legislatori. Et malum coram te feci. Omnia enim vides, nou tantuin quando ea fiunt, sed quando etiam futu- rum est ut fiant. Hoc autem dicit, pudore seipsum confundens, qui Deum videntem tantum committi faciuus veritus non sit. Illud autem considera, quod de uno tantum a se commisso crimine loqui videtur, cum tamen plura essent: ea nimirum ratione, quia unui ab altero dependebat : quippe cum adulterio impulsus fuerit ad cædem. Ut justificeris in sermonibus tuis, et vincas cum judicaris. Delictum, inquit cued feci coram te, ** II Reg. xii, 43. D alirmat, se loc nefanda hæc delicta conɛmi-
9β Awake, O psaltery and cithara. ‘Psaltery’ is what he calls the soul and ‘cithara’ the body for the reasons we gave previously Ps 48.5β, – in psalm 48 and psalm 42 and before these in psalm 32. 42.4γ, 32.2 He rouses his whole self to hymn God so that in spirit and soul and body he may hymn his benefactor.
γ Ἐξεγερθήσομαι ὄρθρου. Ταχέως.Ελέησόν με, ὁ Θεὸς, κατὰ τὸ μέγα ἔλεός σου. Ἐλέησόν με ἀξίως τοῦ μεγάλου ἐλέους σου, ὅτι μετ γάλα ήμαρτον. Καὶ κατὰ τὸ πλῆθος τῶν οἰκτιρμῶν σου ἐξά- λειψον τὸ ἀνόμημά μου. Τὸ αὐτὸ ἐδιπλασίασεν όνομα, σύνηθες γὰρ τοῦτο τοῖς δεομένοις. 'Ανόμημα δὲ λέγει τὴν παρανομίαν τῆς μοιχείας καὶ τοῦ φόνου· καὶ ἄμφω γὰρ ὁ νόμος ἐκώλυεν. ᾿Ανόμημα δὲ ταύτην ἐκάλεσεν, ὅτι δίκην ἀλλοφύλου, τοῦ μὴ νόμον, ἐπλημμέλησε. ἀνομίαν ἀνομίαν ἀνομίαν, ἄνομον, Ἐπὶ πλεῖον πλῦνόν με ἀπὸ τῆς ἀνομίας μου. Συνεχωρήθη γὰρ καὶ διὰ τοῦ Νάθαν, εἰπόντος, ἔτι καὶ Κύριος ἀφειλε τὸ ἁμάρτημά σου. 'Αλλ᾽ ὑπὸ θερμότητος ἔτι πλυθῆναι παρακαλεῖ· ἢ τὸ, Ἐπὶ πλεῖον, ἀντὶ τοῦ ᾿Αγαν. Καὶ ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας μου καθάρισόν με. Το αὐτὸ λέγει πάλιν ἁμαρτίαν, ὅτι κυρίως ἁμαρτία ἡ τοῦ νόμου παράβασις. Πλὴν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον τῷ τῆς ἀνομίας, καὶ παρανομίας, καὶ ἁμαρτίας ονόματι ἀδιαφόρως χρῆται, καὶ ἀντ᾿ ἀλλήλων. • Οτι τὴν ἀνομίαν μου ἐγώ γινώσκω, καὶ ἡ ἁμαρτία μου ἐνώπιόν μου ἐστι διαπαντός. Ελέη σόν με, φησί, καὶ καθάρισόν με, διότι οὐκ ἐπελαθό μην τῆς ἁμαρτίας μου, ὡς εὐκαταφρονήτου, δια τὸν ὄγκον τῆς βασιλείας· ἀλλ᾽ εἰ καὶ τοὺς ἀνθρώ πους ἔλαθον, ὅμως ἐγὼ γινώσκω ταύτην, ἡλίκη καὶ βλέπω αὐτὴν νύκτωρ καὶ μεθ᾿ ἡμέραν τοῖς τοῦ συνειδότος ὀφθαλμοῖς, πικρῶς πλήττουσαν τὴν ἐμὴν ψυχήν· ὅπερ μετανοίας ἐστὶν εἰλικρινούς τεκμήριον, καὶ πρόξενον συγχωρήσεως. Σοὶ μόνῳ ἡμαρτον. Ὡς σοὶ μόνῳ δικαστῇ ὑπο- κείμενος· βασιλεὺς γὰρ ὢν, σὲ μόνον ἔχω τῶν πε- πραγμένων μοι δικαστήν, τῶν ἄλλων ἀπάντων κύ- ριος ῶν, καὶ κατ' ἐξουσίαν ποιῶν & βούλομαι. Η καὶ ὅτι τοὺς σοὺς νόμους παραβὰς, σοὶ μόνῳ τῷ νομο θέτῃ τούτων ἡμάρτηκα. Καὶ τὸ πονηρὸν ἐνώπιόν σου ἐποίησα. Πάντα γὰρ ὁρᾷς, οὐχ ὅτε γίνονται μόνον, ἀλλὰ καὶ ὅταν μέλλωσι. Τοῦτο δὲ εἶπε, καταισχύνων ἑαυτὸν, ὡς οὐκ αἰσχυνθέντα τὸν Θεὸν, ὁρῶντα γινομένην τὴν ἁμαρτ τίαν. "Ορα δὲ, πῶς ὡς περὶ ἑνὸς ἁμαρτήματος δοκεῖ λέγειν, διὰ τὸ ἀπηρτῆσθαι τῆς μοιχείας τὸν φόνον· ἐκείνη γὰρ εἰργάσατο τοῦτον. Οπως ἂν δικαιωθῇς ἐν τοῖς λόγοις σου, καὶ νικήσῃς ἐν τῷ κρίνεσθαί σε. Ἐποίησα δὲ τὸ και EUTHYMII ZIGABENI gnat, ut sit sensus composuisse eum hunc psalmum, postquam intravit ad Bersabee et gravidam cam reddidit. VERS. 5. Miserere mei, Deus, secundum magnam A misericordiam tuam. Juxta immensam, inquit, tuam misericordiam miserere mei. Immensum enim est quod deliqui. Et secundum multitudinem miserationum tuarum dele iniquitatem meam. Supplicantium more eum- dem sæpius repertit sensum. Et per iniquitatem pro qua LXX dixerunt [juxta significationem Græcæ dictionis prævaricationem legis intelligit, in adulterio et cæde a se commissam. Utrumque enim lege vetabatur, vel, cum iniquitatem seu po- tius ut diximus] se commisisse fateatur, consequenter illud etiam est, tanquam exlegem esse, cum alienigenæ instar, qui sub lege non sit, serit. Vers. 4. Amplius lava me abiniquitate mea. Venia B quippe ei jam data fuerat per prophetam Nathan dicentem : Deus abstulit peccatum tuum : verum præ maximo quodam ardore amplius etiam lavari cupit; vel amplius, expone, pro valde. Et a peccato meo munda me. Rursus peccati no- mine delictum a se commissum appellat, quod su- perius iniquitatem, seu [ut diximus] id est, transgressionem legis appellavit : proprie enim ille peccare dicitur, qui legein transgreditur. Solet autem Propheta promiscue uti his nominibus. VERS. 5. Quoniam iniquitatem meam ego co- gnosco, et peccatum meum contra me est semper. Miserere mei, inquit, et munda me, quia perpe. trati a me criminis oblitus non sum, nec, veluti de regia dignitate superbus, illud neglexi. Nam etsi C homines lateat, ego tamen illius enormitatem co- gnosco, ac conscientiæ meæ oculis diu noctuque illud cerno: quippe cum assidae ac peracerbe ani- mam meam stimulet. Quæ res certam penitentiæ conjecturam præstat, ac péccatorum etiam veniam conciliat. VERS. 6. Tibi soli peccari. Cum rex sim, et le solum commissorum a ne scelerum judicem la- beam, tibi soli peccasse videar, hoc est, tibi soli judici subjicior. Cæterorum enim omnium ego dominus sum, et ob potentiam meam licere mihi videntur, quæcunque libuerint. Vel, quia leges tuas transgressus sum, idcirco tibį soli peccasse videor illarum legislatori. Et malum coram te feci. Omnia enim vides, nou tantuin quando ea fiunt, sed quando etiam futu- rum est ut fiant. Hoc autem dicit, pudore seipsum confundens, qui Deum videntem tantum committi faciuus veritus non sit. Illud autem considera, quod de uno tantum a se commisso crimine loqui videtur, cum tamen plura essent: ea nimirum ratione, quia unui ab altero dependebat : quippe cum adulterio impulsus fuerit ad cædem. Ut justificeris in sermonibus tuis, et vincas cum judicaris. Delictum, inquit cued feci coram te, ** II Reg. xii, 43. D alirmat, se loc nefanda hæc delicta conɛmi-
9γ I shall awake before dawn. Swiftly.
10 Ἐξομολογήσομαί σοι ἐν λαοῖς, Κύριε, ψαλῶ σοι ἐν ἔθνεσιν. Ἐξομολογήσομαι, ἀντὶ τοῦ, εὐχαριστήσω· λαοῖς δὲ, τοῖς ᾽Ιουδαίοις. Καὶ ἐν ᾽Ιουδαίοις γὰρ, καὶ ἐν τοῖς ἐξ ἐθνῶν, ὁ Δαυὶδ εὐχαριστεῖ καὶ ψάλλει Θεῷ.Ελέησόν με, ὁ Θεὸς, κατὰ τὸ μέγα ἔλεός σου. Ἐλέησόν με ἀξίως τοῦ μεγάλου ἐλέους σου, ὅτι μετ γάλα ήμαρτον. Καὶ κατὰ τὸ πλῆθος τῶν οἰκτιρμῶν σου ἐξά- λειψον τὸ ἀνόμημά μου. Τὸ αὐτὸ ἐδιπλασίασεν όνομα, σύνηθες γὰρ τοῦτο τοῖς δεομένοις. 'Ανόμημα δὲ λέγει τὴν παρανομίαν τῆς μοιχείας καὶ τοῦ φόνου· καὶ ἄμφω γὰρ ὁ νόμος ἐκώλυεν. ᾿Ανόμημα δὲ ταύτην ἐκάλεσεν, ὅτι δίκην ἀλλοφύλου, τοῦ μὴ νόμον, ἐπλημμέλησε. ἀνομίαν ἀνομίαν ἀνομίαν, ἄνομον, Ἐπὶ πλεῖον πλῦνόν με ἀπὸ τῆς ἀνομίας μου. Συνεχωρήθη γὰρ καὶ διὰ τοῦ Νάθαν, εἰπόντος, ἔτι καὶ Κύριος ἀφειλε τὸ ἁμάρτημά σου. 'Αλλ᾽ ὑπὸ θερμότητος ἔτι πλυθῆναι παρακαλεῖ· ἢ τὸ, Ἐπὶ πλεῖον, ἀντὶ τοῦ ᾿Αγαν. Καὶ ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας μου καθάρισόν με. Το αὐτὸ λέγει πάλιν ἁμαρτίαν, ὅτι κυρίως ἁμαρτία ἡ τοῦ νόμου παράβασις. Πλὴν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον τῷ τῆς ἀνομίας, καὶ παρανομίας, καὶ ἁμαρτίας ονόματι ἀδιαφόρως χρῆται, καὶ ἀντ᾿ ἀλλήλων. • Οτι τὴν ἀνομίαν μου ἐγώ γινώσκω, καὶ ἡ ἁμαρτία μου ἐνώπιόν μου ἐστι διαπαντός. Ελέη σόν με, φησί, καὶ καθάρισόν με, διότι οὐκ ἐπελαθό μην τῆς ἁμαρτίας μου, ὡς εὐκαταφρονήτου, δια τὸν ὄγκον τῆς βασιλείας· ἀλλ᾽ εἰ καὶ τοὺς ἀνθρώ πους ἔλαθον, ὅμως ἐγὼ γινώσκω ταύτην, ἡλίκη καὶ βλέπω αὐτὴν νύκτωρ καὶ μεθ᾿ ἡμέραν τοῖς τοῦ συνειδότος ὀφθαλμοῖς, πικρῶς πλήττουσαν τὴν ἐμὴν ψυχήν· ὅπερ μετανοίας ἐστὶν εἰλικρινούς τεκμήριον, καὶ πρόξενον συγχωρήσεως. Σοὶ μόνῳ ἡμαρτον. Ὡς σοὶ μόνῳ δικαστῇ ὑπο- κείμενος· βασιλεὺς γὰρ ὢν, σὲ μόνον ἔχω τῶν πε- πραγμένων μοι δικαστήν, τῶν ἄλλων ἀπάντων κύ- ριος ῶν, καὶ κατ' ἐξουσίαν ποιῶν & βούλομαι. Η καὶ ὅτι τοὺς σοὺς νόμους παραβὰς, σοὶ μόνῳ τῷ νομο θέτῃ τούτων ἡμάρτηκα. Καὶ τὸ πονηρὸν ἐνώπιόν σου ἐποίησα. Πάντα γὰρ ὁρᾷς, οὐχ ὅτε γίνονται μόνον, ἀλλὰ καὶ ὅταν μέλλωσι. Τοῦτο δὲ εἶπε, καταισχύνων ἑαυτὸν, ὡς οὐκ αἰσχυνθέντα τὸν Θεὸν, ὁρῶντα γινομένην τὴν ἁμαρτ τίαν. "Ορα δὲ, πῶς ὡς περὶ ἑνὸς ἁμαρτήματος δοκεῖ λέγειν, διὰ τὸ ἀπηρτῆσθαι τῆς μοιχείας τὸν φόνον· ἐκείνη γὰρ εἰργάσατο τοῦτον. Οπως ἂν δικαιωθῇς ἐν τοῖς λόγοις σου, καὶ νικήσῃς ἐν τῷ κρίνεσθαί σε. Ἐποίησα δὲ τὸ και EUTHYMII ZIGABENI gnat, ut sit sensus composuisse eum hunc psalmum, postquam intravit ad Bersabee et gravidam cam reddidit. VERS. 5. Miserere mei, Deus, secundum magnam A misericordiam tuam. Juxta immensam, inquit, tuam misericordiam miserere mei. Immensum enim est quod deliqui. Et secundum multitudinem miserationum tuarum dele iniquitatem meam. Supplicantium more eum- dem sæpius repertit sensum. Et per iniquitatem pro qua LXX dixerunt [juxta significationem Græcæ dictionis prævaricationem legis intelligit, in adulterio et cæde a se commissam. Utrumque enim lege vetabatur, vel, cum iniquitatem seu po- tius ut diximus] se commisisse fateatur, consequenter illud etiam est, tanquam exlegem esse, cum alienigenæ instar, qui sub lege non sit, serit. Vers. 4. Amplius lava me abiniquitate mea. Venia B quippe ei jam data fuerat per prophetam Nathan dicentem : Deus abstulit peccatum tuum : verum præ maximo quodam ardore amplius etiam lavari cupit; vel amplius, expone, pro valde. Et a peccato meo munda me. Rursus peccati no- mine delictum a se commissum appellat, quod su- perius iniquitatem, seu [ut diximus] id est, transgressionem legis appellavit : proprie enim ille peccare dicitur, qui legein transgreditur. Solet autem Propheta promiscue uti his nominibus. VERS. 5. Quoniam iniquitatem meam ego co- gnosco, et peccatum meum contra me est semper. Miserere mei, inquit, et munda me, quia perpe. trati a me criminis oblitus non sum, nec, veluti de regia dignitate superbus, illud neglexi. Nam etsi C homines lateat, ego tamen illius enormitatem co- gnosco, ac conscientiæ meæ oculis diu noctuque illud cerno: quippe cum assidae ac peracerbe ani- mam meam stimulet. Quæ res certam penitentiæ conjecturam præstat, ac péccatorum etiam veniam conciliat. VERS. 6. Tibi soli peccari. Cum rex sim, et le solum commissorum a ne scelerum judicem la- beam, tibi soli peccasse videar, hoc est, tibi soli judici subjicior. Cæterorum enim omnium ego dominus sum, et ob potentiam meam licere mihi videntur, quæcunque libuerint. Vel, quia leges tuas transgressus sum, idcirco tibį soli peccasse videor illarum legislatori. Et malum coram te feci. Omnia enim vides, nou tantuin quando ea fiunt, sed quando etiam futu- rum est ut fiant. Hoc autem dicit, pudore seipsum confundens, qui Deum videntem tantum committi faciuus veritus non sit. Illud autem considera, quod de uno tantum a se commisso crimine loqui videtur, cum tamen plura essent: ea nimirum ratione, quia unui ab altero dependebat : quippe cum adulterio impulsus fuerit ad cædem. Ut justificeris in sermonibus tuis, et vincas cum judicaris. Delictum, inquit cued feci coram te, ** II Reg. xii, 43. D alirmat, se loc nefanda hæc delicta conɛmi-
10 Among peoples I shall to confess you, O Lord, among nations I shall sing to you with psaltery. ‘I shall confess to’, in the sense of, ‘I shall give thanks to’; the ‘peoples’ are the Jews. And indeed both among Jews and among the nations David gives thanks to God and sings to him with psaltery.
11 Ὅτι ἐμεγαλύνθη ἕως τῶν οὐρανῶν τὸ ἔλεός σου, καὶ ἕως τῶν νεφελῶν ἡ ἀλήθειά σου. Ταῦτα εἶπε καὶ ἐν τῷ λε΄ ψαλμῷ, Κύριε, ἐν τῷ οὐρανῷ τὸ ἔλεός σου, καὶ ἡ ἀλήθειά σου ἕως τῶν νεφελῶν, καὶ ζήτει ἐκεῖ τὴν ἐξήγησιν. Λέγει δὲ ὅτι πολὺ καὶ ὑψηλὸν τὸ ἔλεός σου, καὶ ἡ ἀλήθειά σου, ὡς διήκειν ἀπὸ γῆς ἄχρις οὐρανοῦ καὶ νεφελῶν.Ελέησόν με, ὁ Θεὸς, κατὰ τὸ μέγα ἔλεός σου. Ἐλέησόν με ἀξίως τοῦ μεγάλου ἐλέους σου, ὅτι μετ γάλα ήμαρτον. Καὶ κατὰ τὸ πλῆθος τῶν οἰκτιρμῶν σου ἐξά- λειψον τὸ ἀνόμημά μου. Τὸ αὐτὸ ἐδιπλασίασεν όνομα, σύνηθες γὰρ τοῦτο τοῖς δεομένοις. 'Ανόμημα δὲ λέγει τὴν παρανομίαν τῆς μοιχείας καὶ τοῦ φόνου· καὶ ἄμφω γὰρ ὁ νόμος ἐκώλυεν. ᾿Ανόμημα δὲ ταύτην ἐκάλεσεν, ὅτι δίκην ἀλλοφύλου, τοῦ μὴ νόμον, ἐπλημμέλησε. ἀνομίαν ἀνομίαν ἀνομίαν, ἄνομον, Ἐπὶ πλεῖον πλῦνόν με ἀπὸ τῆς ἀνομίας μου. Συνεχωρήθη γὰρ καὶ διὰ τοῦ Νάθαν, εἰπόντος, ἔτι καὶ Κύριος ἀφειλε τὸ ἁμάρτημά σου. 'Αλλ᾽ ὑπὸ θερμότητος ἔτι πλυθῆναι παρακαλεῖ· ἢ τὸ, Ἐπὶ πλεῖον, ἀντὶ τοῦ ᾿Αγαν. Καὶ ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας μου καθάρισόν με. Το αὐτὸ λέγει πάλιν ἁμαρτίαν, ὅτι κυρίως ἁμαρτία ἡ τοῦ νόμου παράβασις. Πλὴν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον τῷ τῆς ἀνομίας, καὶ παρανομίας, καὶ ἁμαρτίας ονόματι ἀδιαφόρως χρῆται, καὶ ἀντ᾿ ἀλλήλων. • Οτι τὴν ἀνομίαν μου ἐγώ γινώσκω, καὶ ἡ ἁμαρτία μου ἐνώπιόν μου ἐστι διαπαντός. Ελέη σόν με, φησί, καὶ καθάρισόν με, διότι οὐκ ἐπελαθό μην τῆς ἁμαρτίας μου, ὡς εὐκαταφρονήτου, δια τὸν ὄγκον τῆς βασιλείας· ἀλλ᾽ εἰ καὶ τοὺς ἀνθρώ πους ἔλαθον, ὅμως ἐγὼ γινώσκω ταύτην, ἡλίκη καὶ βλέπω αὐτὴν νύκτωρ καὶ μεθ᾿ ἡμέραν τοῖς τοῦ συνειδότος ὀφθαλμοῖς, πικρῶς πλήττουσαν τὴν ἐμὴν ψυχήν· ὅπερ μετανοίας ἐστὶν εἰλικρινούς τεκμήριον, καὶ πρόξενον συγχωρήσεως. Σοὶ μόνῳ ἡμαρτον. Ὡς σοὶ μόνῳ δικαστῇ ὑπο- κείμενος· βασιλεὺς γὰρ ὢν, σὲ μόνον ἔχω τῶν πε- πραγμένων μοι δικαστήν, τῶν ἄλλων ἀπάντων κύ- ριος ῶν, καὶ κατ' ἐξουσίαν ποιῶν & βούλομαι. Η καὶ ὅτι τοὺς σοὺς νόμους παραβὰς, σοὶ μόνῳ τῷ νομο θέτῃ τούτων ἡμάρτηκα. Καὶ τὸ πονηρὸν ἐνώπιόν σου ἐποίησα. Πάντα γὰρ ὁρᾷς, οὐχ ὅτε γίνονται μόνον, ἀλλὰ καὶ ὅταν μέλλωσι. Τοῦτο δὲ εἶπε, καταισχύνων ἑαυτὸν, ὡς οὐκ αἰσχυνθέντα τὸν Θεὸν, ὁρῶντα γινομένην τὴν ἁμαρτ τίαν. "Ορα δὲ, πῶς ὡς περὶ ἑνὸς ἁμαρτήματος δοκεῖ λέγειν, διὰ τὸ ἀπηρτῆσθαι τῆς μοιχείας τὸν φόνον· ἐκείνη γὰρ εἰργάσατο τοῦτον. Οπως ἂν δικαιωθῇς ἐν τοῖς λόγοις σου, καὶ νικήσῃς ἐν τῷ κρίνεσθαί σε. Ἐποίησα δὲ τὸ και EUTHYMII ZIGABENI gnat, ut sit sensus composuisse eum hunc psalmum, postquam intravit ad Bersabee et gravidam cam reddidit. VERS. 5. Miserere mei, Deus, secundum magnam A misericordiam tuam. Juxta immensam, inquit, tuam misericordiam miserere mei. Immensum enim est quod deliqui. Et secundum multitudinem miserationum tuarum dele iniquitatem meam. Supplicantium more eum- dem sæpius repertit sensum. Et per iniquitatem pro qua LXX dixerunt [juxta significationem Græcæ dictionis prævaricationem legis intelligit, in adulterio et cæde a se commissam. Utrumque enim lege vetabatur, vel, cum iniquitatem seu po- tius ut diximus] se commisisse fateatur, consequenter illud etiam est, tanquam exlegem esse, cum alienigenæ instar, qui sub lege non sit, serit. Vers. 4. Amplius lava me abiniquitate mea. Venia B quippe ei jam data fuerat per prophetam Nathan dicentem : Deus abstulit peccatum tuum : verum præ maximo quodam ardore amplius etiam lavari cupit; vel amplius, expone, pro valde. Et a peccato meo munda me. Rursus peccati no- mine delictum a se commissum appellat, quod su- perius iniquitatem, seu [ut diximus] id est, transgressionem legis appellavit : proprie enim ille peccare dicitur, qui legein transgreditur. Solet autem Propheta promiscue uti his nominibus. VERS. 5. Quoniam iniquitatem meam ego co- gnosco, et peccatum meum contra me est semper. Miserere mei, inquit, et munda me, quia perpe. trati a me criminis oblitus non sum, nec, veluti de regia dignitate superbus, illud neglexi. Nam etsi C homines lateat, ego tamen illius enormitatem co- gnosco, ac conscientiæ meæ oculis diu noctuque illud cerno: quippe cum assidae ac peracerbe ani- mam meam stimulet. Quæ res certam penitentiæ conjecturam præstat, ac péccatorum etiam veniam conciliat. VERS. 6. Tibi soli peccari. Cum rex sim, et le solum commissorum a ne scelerum judicem la- beam, tibi soli peccasse videar, hoc est, tibi soli judici subjicior. Cæterorum enim omnium ego dominus sum, et ob potentiam meam licere mihi videntur, quæcunque libuerint. Vel, quia leges tuas transgressus sum, idcirco tibį soli peccasse videor illarum legislatori. Et malum coram te feci. Omnia enim vides, nou tantuin quando ea fiunt, sed quando etiam futu- rum est ut fiant. Hoc autem dicit, pudore seipsum confundens, qui Deum videntem tantum committi faciuus veritus non sit. Illud autem considera, quod de uno tantum a se commisso crimine loqui videtur, cum tamen plura essent: ea nimirum ratione, quia unui ab altero dependebat : quippe cum adulterio impulsus fuerit ad cædem. Ut justificeris in sermonibus tuis, et vincas cum judicaris. Delictum, inquit cued feci coram te, ** II Reg. xii, 43. D alirmat, se loc nefanda hæc delicta conɛmi-
11 For your mercy has been magnified to the heavens and your truth to the clouds. He said these things in the thirty-fifth psalm also, O Lord, your mercy is in heaven and your truth is to the clouds, and seek the exposition there. He is saying that your mercy is great and exalted, as is your truth, extending from the earth up to the sky and the clouds.
PG 128:59912 Ὑψώθητι ἐπὶ τοὺς οὐρανοὺς, ὁ Θεὸς, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν ἡ δόξα σου. Περὶ τούτων, μικρὸν ἀνωτέρω διελάβομεν. β ἐν... τῷ λβ΄ [M in marg]PCBV : om. SF.
12 Be exalted upon the heavens, O God, and let your glory be upon all the earth. We treated this verse above.
PG 128:699Ψαλμός 57 — Psalm 57Βαβυλῶνος. Καὶ λοιπὸν γωγής. ἁρμόζει τῷ τῆς ἀνα- Εἰς τὸ τέλος ᾠδὴ Ψαλμοῦ ἀναστάσεως. ΨΑΛΜΟΣ ΞΕ. Εἰς τὸ τέλος μὲν, διὰ τὴν ἐν τούτῳ προφητείαν, ὡς καὶ ἐπὶ ἄλλων τῶν οὕτως ἐπιγεγραμμένων εἰρή καμεν · προφητεύει γὰρ περὶ τῆς πίστεως τῶν ἐθνῶν, ἔτι δὲ καὶ περὶ τῶν τοῦ Χριστοῦ μαρτύρων. Τί δέ ἐστιν ᾠδὴ ψαλμοῦ, προαποδεδώκαμεν ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς βίβλου τῶν Ψαλμών. Αναστάσεως δὲ, ἀντὶ τοῦ, περὶ τῆς ἀναστάσεως (24) τῶν αἱ- χμαλώτων ἀπὸ τῆς ἐν Βαβυλῶνι δουλείας ἐπὶ τὴν οἰκείαν πατρίδα. Εἰς τὴν μετάστασιν γὰρ ἐκείνη, ὁ ψαλμὸς πεποίηται, οἷον τίνας ἂν εἴποι τοὺς λόγους ἕκαστος τῶν ἁψαμένων ἤδη τῆς ἐπανόδου. Πρέπει δ' ἂν καὶ παντὶ μεθισταμένῳ, ἢ ἀνισταμένῳ ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας, εἰς ἣν κατεσύρη τοῖς βέλεσι τῶν πα θῶν, αἰχμαλωτισθεὶς ὑπὸ τῶν δαιμόνων. Αλαλάξατε τῷ Κυρίῳ, πᾶσα ἡ γῆ. Τί μέν έστιν ἀλαλαγμός, εἰρήκαμεν ἐν τῷ στίχῳ β' τοῦ μς' ψαλ μοῦ. Προτρέπεται δὲ ἐπινίκιον ὕμνον ᾆσα: τῷ Θεῷ, τῷ φοβήσαντι τοὺς αἰχμαλωτίσαντας, καὶ ῥυσα- μένῳ τοὺς αἰχμαλώτους ἐκ τῆς δουλείας αὐτῶν. Πᾶσα δὲ ἡ γῆ, ἀντὶ τοῦ, πάντες οἱ ἐπὶ γῆς. Οὕτω γὰρ ὁ Σύμμαχος ἐξέδωκεν. Ορα δὲ τὴν κλῆσιν τῶν ἐθνῶν. Ψάλατε δὴ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ. Περὶ τούτου ζήτει τὴν ἐξήγησιν τοῦ δ' στίχου του κ ψαλ μου. Δότε δόξαν ἐν αἰνεσει αὐτοῦ. Δότε τῇ αἰνέσει αὐτοῦ δόξαν, εἴτουν τιμήν, μεγαλοπρέπειαν. Λέγει δὲ, ὅτι Ενδόξως αἰνέσατε αὐτὸν, καὶ μὴ ὡς αἰνεῖτε τοὺς ἀνθρώπους. Εἴπατε τῷ Θεῷ· Ὡς φοβερὰ τὰ ἔργα σου ! Οσα ἐν Αἰγύπτῳ ἑτερατούργησας, καὶ ὅσα προ Ο τούτων, καὶ ὅσα μετὰ ταῦτα. Ἐν τῷ πλήθει τῆς δυνάμεώς σου ψεύσονται σε οἱ ἐχθροί σου. Τοιοῦτον ἔχει τὸ ῥητὸν νοῦν, ὅτι Πανταχοῦ τῆς θεογνωσίας ἀπλωθείσης, πολλοὶ τῆς ἀληθείας ἐχθροὶ φοβηθέντες τὴν πολλήν σου δύναμιν τὴν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν εὐσεβῶν, ὑποκριθήσονται σε! εἴτουν τὴν εἰς σὲ πίστιν. Ψεύδος γὰρ ἐνταῦθα τὴν ὑπόκρισιν ὀνομάζει · καὶ δὴ πολλούς τοιούτους εὑρίσκομεν Ελληνας καὶ αἱρετικοὺς ἑκάστοτε. 49. ** EUTHYMII ZIGABENI quas aplus atque ideneas esse dicimus ad ferendos A ex fructus. Arieles etiam ovium, apostoli sunt, veluti duces quidam ac principes" rationalium Christi gregum : qui arietes induti sunt sancti Spiritus gratiam, quæ in die Pentecostes in omnes fideles diffusa est; juxta quod legimus ad eos dictum fuisse a Domino: Vos autem sedete in civitate Jerusalem, donec induamini potentiam ex allo Vel episcopi et sacerdotes, qui ubique terrarum sunt, quique induerunt Christum per baptisma. Quicunque enim, inquit, in Christum baptizali estis, Christum induistis s. Illud etiam dicere oportet, quod nullibi in historia reperimus, quod populus qui ex Babylone reversus est, hujusmodi abun- dantiam habuerit: ex quo sequitur, quod anagogicus sensus huic psalmo magis congruere videtur. In finem canticum psalmi resurrectionis. PSALMUS LXV. In finem inscribitur propter prophetias, quæ in eo continentur, quæ ad finem tendebant, ut alibi diximus. Prædicit autem et gentium fidem, et martyria quæ pro Christo multi fidelium passuri erant. Quid autem sit canticum psalmi, dictum est in proœmio operis . Resurrectionis vero dixit pro transmutationis (23). In eorum enim personam con- scriptus est, qui a Babylonica servitute in propriam patriam translati fuerant, ita ut ab unoquoque eorum qui reversi sunt proferri possit. Et nihiloni- nus congruit etiam unicuique resurgenti, hoc est, commutato a peccatis, in quibus olim, veluti pas- sionum sagittis confossus, captivus detinebatur a damoue. B VERS. 2. Jubilale Deo, omnis terra. Quid sit ju- bilatio diximus in secundo versiculo psalm xlvi. Jubet autem Propheta victoriæ laudes Deo canere, qui et inimicos, a quibus acti fuerant in capti- C vitatem, formidine affecit, et ipsos Judeos a du rissima servitute liberavit. Per omnem autem ter- ram omnes homines intelligit qui sunt in terra. Et hoc pacto Symmachus reddidit. In his autem verbis prophetia contine:ur vocationis gentium. Psallite nomini ejus. Expositionem vide in quarto vcrsiculo ix psalmi. Date gloriam laudi ejus. Hoc est honorem et magnificentiam. Et sensus est, quod gloriose ac magnifice cum laudent, et non humano more. VERS. 3. Dicite Deo, Quam terribilia sunt opera tua. Quæ nimirum olim tam in Ægypto, quam alibi gentium operatus es. In multitudine virtutis tuæ mentientur te inimici tui. Et sensus est, quod cognitione Dei ubique gen- tium divulgata, multi veritatis inimici summam filius potestatem timentes, quam habet in regno fidelium, mentientur, seu simulabunt Deum, hoc est, fidem ipsam [quam in eo habere se falso usserent ]. Ipsam etenim hypocrisim ac simulatio- nem hoc in loco mendacium appellavit. Et sane quamplurimos hujusmodi simulatores videre licet tam gentiles quam hæreticos. Luc. XXJV Galat. 111, 27. Varia lectiones. (23) Potius transmigrationis. (24) Videtur legendum μεταστάσεως, ut vertit interpres : cum subdal εἰς τὴν μετάστασιν.
PG 128:59957 νζ΄ 1 Εἰς τὸ τέλος· μὴ διαφθείρῃς· τῷ Δαυίδ· εἰς στηλογραφίαν. Μετὰ τὸν πρὸ τούτου ψαλμὸν ἔγραψε τὸν παρόντα, τῆς αὐτῆς ἐχόμενον ὑποθέσεως· διὸ καὶ τὴν αὐτὴν ἐκείνῳ εἴληχεν ἐπιγραφήν. 2 Εἰ ἀληθῶς ἄρα δικαιοσύνην λαλεῖτε, εὐθείας κρίνατε, υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων. Προηγουμένως μὲν, πρὸς τὸν Σαοὺλ καὶ τοὺς περὶ αὐτὸν ὁ λόγος· ἑπομένως δὲ, καὶ πρὸς πάντας τοὺς μιμουμένους τὴν πονηρίαν αὐτῶν. Λέγει δὲ, ὅτι εἰ ἀληθῶς δίκαια λαλεῖτε, λέγοντες ἐν ἑαυτοῖς εὐλόγως με καταδιώκειν, ὡς ἐπίβουλον ὑμῶν, αὐτοὶ γενόμενοι δικασταὶ τοῦ πράγματος, εὐθείας κρίσεις κρίνατε, εἴτουν ὀρθὰς ἀποφάσεις ἐξενέγκατε, ἐν τίνι με πονηρὸν ἐγνώκατε. 3 Καὶ γὰρ ἐν καρδίᾳ ἀνομίαν ἐργάζεσθε ἐν τῇ γῇ· ἀδικίαν αἱ χεῖρες ὑμῶν συμπλέκουσιν. Παρῆκε τὸ, ἀλλ’ οὐ δύνασθε ὀρθῶς κρῖναι, ὡς νοούμενον· καὶ γὰρ ἐν καρδίᾳ ἄνομα μελετᾶτε, καὶ αἱ χεῖρες ὑμῶν ἄδικα πράττουσι. Συμπλέκουσι δὲ εἶπεν, ἐκ μεταφορᾶς τῶν πλεκόντων παγίδας, διὰ τὸ ποικίλον τῶν ἐπιχειρημάτων. Τὸ δὲ, ἐν τῇ γῇ πρόσκειται, ὅτι ἐν τῇ γῇ ταῦτα ποιεῖτε· ἐν δὲ τῷ ᾅδῃ, οὐχ οὕτως ἕξετε. α Ἀπηλλοτριώθησαν οἱ ἁμαρτωλοὶ ἀπὸ μήτρας. Στηλιτεύει τοὺς ἀνεπιστρόφους ἁμαρτωλοὺς, καὶ διδάσκει διὰ βραχέων, ὁποῖοι ὄντες, ὁποίαν λαμβάνουσι καταστροφήν. Ἔτι βρεφουρ | γούμενοι, φησὶν, ἀπηλλοτριώθησαν τοῦ Θεοῦ, κατὰ τὴν αὐτοῦ πρόγνωσιν, καὶ ἀπηλλοτριωμένοι διὰ τὸ μέλλον ἐλογίσθησαν. β Ἐπλανήθησαν ἀπὸ γαστρός. Ἐπλανήθησαν πόῤῥω τῆς εὐθείας ὁδοῦ τῶν θείων ἐντολῶν, οὐκ ἐνεργείᾳ, ἀλλ’ ὡς εἴρηται, τῇ προγνώσει τοῦ Θεοῦ. Οὕτω γὰρ εἶπε καὶ πρὸς τὸν ᾽Ιερεμίαν ὁ Θεὸς, Πρὸ τοῦ με πλάσαι σε ἐν κοιλίᾳ, ἐπίσταμαί σε, καὶ πρὸ τοῦ σε ἐξελθεῖν ἐκ μήτρας, ἡγίακά σε. γ Ἐλάλησαν ψευδῆ. Τοῦτο, οὐκ ἀπὸ γαστρὸς, ἀλλ’ εἰς ἡλικίαν ἐλθόντες. 14 εἴληχεν MSCBF : εἴληφεν PV. 32 κρῖναι MSCBF : κρίνειν PV. α Add. [M in marg.]PCRVL: ᾽Απὸ τῆς Ἐκκλησίας· μήτρα γὰρ αὕτη καὶ γαστὴρ τῶν υἱοθετουμένων τῷ Θεῷ, ἀναγεννῶσα τούτους, διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος : om. SF.
57 Psalm 57 1 Towards fulfilment; do not destroy; belonging to David; as a pillar inscription. He wrote the present psalm after the one before, being close to the same subject and hence it obtained the same superscription. 2 If then you are truly speaking justice, make straight judgements, O sons of men. The statement is addressed first of all to Saul and those around him, and then to all those who imitate his wickedness. He is saying that if truly you are speaking just things, saying amongst yourselves that you are pursuing me for good reason as someone harbouring designs against you, then having yourselves become judges of the matter, make straight judgements, namely, produce correct decisions in which matter you know me to be wicked. 3 And indeed in your heart you are working lawlessness on the earth; your hands are weaving injustice. He passed over ‘but you are unable to judge rightly’ as understood, yet in your heart you are meditating lawless things and your hands are practicing unjust things. He said ‘weaving’ using the metaphor of those who weave intrigues, on account of the variety of their endeavours. ‘On the earth’ is added, because you are doing these things on the earth, in Hades, however, your situation will not be thus. 4α The sinners have been alienated from the womb. He holds up to scorn the sinners who are unrepentant and teaches in a few words, that being people of which kind, which kind of end they will meet. While still being formed as babes in the womb they have been alienated from God, ac- cording to his foreknowledge, and have been reckoned as alienated for the future. 4β They have strayed from the belly. They have strayed far from the straight way of the divine commandments, not in actuality, but as we said, in God’s foreknowledge. God indeed spoke in this way to Jeremiah: Before I formed you in the belly, I knew you, and before you had come forth from the womb, I consecrated you. 4γ They have spoken falsehoods. This, not from the womb, but after coming of age. 4α: From the Church; for the Church is the womb and belly of those adopted by God, giving them rebirth through holy baptism.
α Θυμὸς αὐτοῖς, κατὰ τὴν ὁμοίωσιν τοῦ ὄφεως. Φασὶ τὸν ὄφιν, ἐπιμανέντα τινὶ, μηδέποτε μεθεῖναι τὸν θυμὸν, ἄχρις ἂν ἢ δράσῃ τι κακὸν ἢ προαποθάνοι. Θυμὸς οὖν καὶ τούτοις, ἀνένδοτος καὶ διαπαντὸς ἐπίβουλος.
5α Rage in them is after the likeness of a snake. They say that a snake having been once roused to fury against someone never lets go of the rage until it either accomplishes some evil or first dies. Rage therefore for them also is unrelenting and with unremitting hostile intent.
β Ὡσεὶ ἀσπίδος κωφῆς, καὶ βυούσης τὰ ὦτα αὐτῆς. Μεταφέρει τὸ παράδειγμα τοῦ θυμοῦ καὶ ἐπὶ τὴν ἀσπίδα. Θυμὸς, ὡσεὶ ἀσπίδος κωφῆς, καὶ οὐ φύσει κωφῆς, ἀλλὰ πανουργίᾳ. Διὰ τοῦτο γὰρ προσέθηκε τὸ, καὶ βυούσης τὰ ὦτα αὐτῆς· εἶτα διέξεισι καὶ πότε κωφεύει.
5β Like that of an asp, deaf and blocking its ears. He transfers the example of rage to the asp. Rage as of a deaf asp, and not deaf by nature, but by wile. For this reason, he added ‘and blocking its ears’. Then he explains when it is deaf.
6 Ἥτις οὐκ εἰσακούσεται φωνῆς ἐπᾳδόντων, φαρμακοῦ τε, φαρμακευομένη παρὰ σοφοῦ. Ἐπᾴδοντας λέγει, τοὺς καλουμένους ἐπαοιδοὺς, οἵτινες διά τινων ἐπῳδῶν καταγοητεύοντες τοὺς θυμοὺς τῶν ἑρπετῶν, καὶ τὸ ἀγριαῖνον οὕτως ἐξημεροῦντες, λαμβάνουσι καὶ χρῶνται πρὸς ἰατρείαν. Ἡ γοῦν ἀσπὶς, καὶ μᾶλλον ἡ ἐπονομαζομένη παλαμναῖα, ἀπό τινων τεκμηρίων προαισθανομένη, βύει τὰ ἑαυτῆς ὦτα, καὶ οὕτω διαδιδράσκει. Ἔστι δὲ ἡ σύνταξις τῶν ῥητῶν οὕτως· ἥτις οὐκ εἰσακούσεται φωνῆς ἐπᾳδόντων, καὶ φαρμακοῦ, τουτέστι, γόητος, γοητευομένη παρὰ σοφοῦ ἀνδρός. Σοφὸν δὲ νῦν, τὸν τεχνίτην ἐκάλεσε. Προσφυῶς δὲ καὶ τὸν ὄφιν καὶ τὴν ἀσπίδα τέθεικεν εἰς παράδειγμα· ὁ Σαοὺλ γὰρ, καὶ ἐνεκότει ὡς ὄφις, καὶ πολλάκις κατεπᾳδόμενος λόγοις ἀγαθοῖς παρὰ τοῦ Δαυὶδ, ὅτι αὐτὸς μέν ἐστι κύριος καὶ δεσπότης καὶ βασιλεύς, οὗτος δὲ, δοῦλος καὶ κύων τεθνηκὼς καὶ ψύλλος, ἐθελοκωφῶν ἦν, ὡς ἀσπίς.
6 That will not hear the voice of charmers, and of a sorcerer, while being ensorcelled by a wise man. ‘Charmers’ is how he terms the so-called ‘enchanters’, who, bewitching the venoms of the snakes through certain spells and thus calming their aggressiveness, take the venoms and use them for healing. The asp, therefore, and especially the one known as the ‘deadly’ asp, having a presentiment on the basis of certain signs of what is about to happen, blocks its ears and thus escapes. The syntax of the words is as follows: that will not hear the voice of charmers and of a sorcerer, that is, of an enchanter, when being enchanted by a wise man. A ‘wise man’ is what he now called the skilled handler. He used the example of the snake and the asp very appropriately, for Saul both bore a grudge like a snake, and often when being enchanted with good words by David (saying that he, Saul, is his lord and master and king while he, David, is his slave and a dead dog and a flea), Saul would be deliberately deaf like an asp.
PG 128:601α Ὁ Θεὸς συντρίψει τοὺς ὀδόντας αὐτῶν ἐν τῷ στόματι αὐτῶν. Ὀδόντας ὀνομάζει, τὰς κακωτικὰς τῶν τοιούτων δυνάμεις· ὀδόντας δὲ εἰπὼν, καὶ στόματος ἐμνημόνευσεν, ὃ νοήσεις, τὴν περιεκτικὴν πονηρίαν.κὶν ἐνώπιόν σου, κατὰ τῆς ἐμαυτοῦ κεφαλῆς, ἵνα Λ ἐν ταῖς δικαιολογίαις σου, ταῖς πρὸς ἐμὲ, καὶ ἐν τῷ κρίνεσθαί σε ἐμοὶ περὶ ὧν σύ με βασιλέα πεποίη- κας, καὶ οὕτως ἐδόξασα, ἐγὼ δὲ τοὺς σοὺς ἠθέτησα νόμους, καὶ παρώργισά σε, δικαιωθείς μᾶλλον σύ, καταδικάσεις με τὸν ἄθλιον, ὡς περὶ τὸν εὐεργέτην ἀγνώμονα. Τοιοῦτος γὰρ ἦν ὁ σκοπός τοῦ βιασαμέν νου καὶ νικήσαντός με δαίμονος, αὐτὸν ἐμὲ κατα- στῆναί μοι τῆς δίκης πρόξενον. Ἐδικαιολογήθη δὲ, καὶ ἀντεκρίθη πρὸς τὸν Δαβὶδ ὁ Θεὸς διὰ Νάθαν, καὶ ἤλεγξεν· ὅπως προβατέα τοῦτον λαβὼν, εἰς βα- σιλέα κατέστησε, καὶ μυρίων ἐπιβουλῶν ἐῤῥύσατο, καὶ ὅπως αὐτὸς πονηρᾷ πράξει τὸν εὐεργέτην ημεί ψατο. Ἐπήγαγε δὲ καὶ τὴν καταδίκην, ὅτι Τάδε λέγει Κύριος Ἰδοὺ ἐγὼ ἐξεγείρω ἐπὶ σὲ κακά, ἐκ τοῦ οἴκου σου, καὶ τὰ ἑξῆς, ὡς ἡ δηλωθεῖσα βίβλος παρίστησι. Β Ἰδοὺ γὰρ ἐν ἀνομίαις συνεληφθην, καὶ ἐν ἁμαρτίαις εκίσσησέ με ἡ μήτηρ μου. Εἰς συμπά θειαν τὸν Θεὸν ἐπισπώμενος, ἐπὶ τὴν ἑαυτοῦ γέν- νησιν ἀνατρέχει τῷ λόγῳ. Εἰ γὰρ μὴ ἥμαρτεν ὁ ᾿Α- δάμ, οὐκ ἂν συνήφθη τῇ Εὔᾳ. Ωστε ἡ μὲν ἁμαρτία γεγέννηκε τὴν συνάφειαν, ἡ δὲ συνάφεια, τοὺς ἐξ Ἀδὰμ καὶ Εὔας· καὶ οὗτοι τοὺς ἑξῆς, καὶ οὕτως ἄχρι Δαβίδ · καὶ γὰρ εἰ καὶ τῷ νόμῳ τίμιος ὁ γάμος γέγονε, διὰ τὴν παιδοποιίαν, ἀλλά γε τῇ φύσει ἐκ τῆς ἁμαρτίας ἔχει τὴν πρόοδον. Ὥστε ἐξ ἁμαρτίας καὶ συνελήφθην, καὶ ἐγεννήθην· τὸ γὰρ, ἐκίσση- σεν, ἐγέννησεν εἶπεν ὁ Σύμμαχος. Καὶ οὐδὲν μέγα, εἰ καὶ αὐτὸς ἥμαρτον, παθὼν τὸ τῆς φύσεως. Ιδου γὰρ ἀλήθειαν ἠγάπησας. Τοῦτο πρὸς τὴν ῥηθεῖσαν ἐξομολόγησιν εἴρηται· φησὶ γὰρ, ὅτι Αλήθειαν ἠγάπησας, καὶ διὰ τοῦτο ὡμολόγησα ταύ την, ὅτι ήμαρτον. Τὸ δὲ, Ἰδοὺ γὰρ, περιττὸν κεί- ται, καὶ ἐπὶ τοῦ παρόντος στίχου, καὶ ἐπὶ προλα σόντος, καθ᾿ Εβραΐδα συνήθειαν· πολλὰ γὰρ του αῦτα περιττά τίθησι. Τὰ ἄδηλα καὶ τὰ κρύφια τῆς σοφίας σου ἐδή- λωσάς μοι. Τοῦτο πρὸς τὴν οἰκείαν εἶπεν αἰσχύνην, ὅτι τοσοῦτόν με ἠγάπησας, ὅτι καὶ τὰ ἀπόῤῥητα ] τῆς σῆς προνοίας ἐδήλωσάς μοι διὰ τοῦ προφητικοῦ πνεύματος· ἐγὼ δὲ ἐφάνην ἀγνώμων. Ῥαντιεῖς με ὑσσώπῳ, καὶ καταρισθήσομαι. Πολλοὶ περὶ τούτου λόγοι τοῦ ῥητοῦ πολλοῖς γεγόνασιν, οὐδεὶς δὲ σαφές, οὐδ' ἀναντίῤῥητον απήγγειλε. Ἐγὼ δέ φημι προφητεύειν περὶ ἑαυτοῦ τὸν Δαβὶδ ἐν τού τοῖς, ὅτι καὶ συγχωρηθήσεται τὴν ἁμαρτίαν τελεω τέραν, καὶ χαρᾶς πλησθήσεται. Ἐπεὶ γὰρ ὁ νόμος ὑσσώπου ραντίσματί τινας τῶν μιαινομένων ἐκαθά- ρευεν, ἔστι γὰρ τὸ ὕσσωπον εἶδος πόας, ἄγαν σμη » COMMENT. IN PSALMOS: fateor in caput meum commisisse, ut quoties tu mecum judicaris, et quæ inter nos est causa dis- cutitur, quod scilicet tu me ex infmo regem fece- ris, taulaque ac tali gloria conspicuum, quodque ego contra, et leges tuas spreverim, et te sceleribus meis ad iram concitaverim, ut in hoc, inquit, ju- dicio tu magis justificeris, et ego vicissim, veluti .erga tantum benefactorem adeo ingratus, magis condemner. Ea enim fuit maligni dæmonis inten- tio, cum magna me vi ad peccandum impulit ac superavit, ut meæ ne constitueret conde: nationis ministrum. Dicere autem possumus judicatum fuisse Deum cum David, quando Nathan propheta eum redarguit, quod pro tantis beneficiis a Deo acceptis, ipse contra pravis benefactorem actioni- bus remuneratus sit; ubi postquam Dei justifica- tiones percensuit, condemnationem etiam addidit dicens: Hæc dicit Dominus, Ecce ego suscitabo in te mala ex domo lua : et alia, quæ plenius ha- bentur in libris Regum. C I Reg. xi, 11. PATROL. GR. CXXVIII. VERS. 7. Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis concepit me maler mea. Ut Deum magis ad misericordiam traheret, nativitaterm suam commemoravit. Nam si Adam non peccasset, nunquam oportuisset illum Evæ conjungi. Pecca- tum itaque copulam generavit, et copula rursum eos produxit, qui ex Adam et Eva nati sunt; et sic deinceps illi alios, atque alii alios, usque ad David. Et licet nuptiæ nunc ob filiorum procreationem in honore habeantur, natura tamen ex peccato proveniunt. Ex peccato igitur conceptus et genitus sun. Nam quod secundo loco dicit : Et in peccatis concepit me mater mea, Symmachus reddidit: Et in peccatis genuit. Non est igitur n'agnum si cgo peccavi, natura conditionem sustinens. VERS. 8. Ecce enim veritatem dilexisti. Hoc ad beati David confessionem referendum est, de qua supra diximus. Ait enim : Ego, quæ vera sunt, fateor, me scilicet peccasse. Hoc autem fateor, et non nego, quia tu veritatem dilexisti, et odisti mendacium. Illa autem verba, Ecce enim, superflua sunt, tam in hoc versiculo quam in proxime supe- riori. Hebraicum enim est idioma, juxta quod superflua multa in oratione reperiri solent. Incerta et occulta sapientiæ tuæ manifestasti mihi. Hoc in sui ignominiam et confusionem dixit. Adeo tu, inquit, dilexisti ne, ut ineffabilia providentia tuæ arcana, per propheticum mihi spiritum feceris manifesta, ego tamen ingratus erga te esse appa- rui. Asperger me, Domine, hyssopo et mundabor. Varia a multis dicta sunt ad præsentis versiculi explana- tionem, nihil tamen ab eis adeo apertum traditur, ut contradictione omni prorsus careat. Ego autem Prophetam puto his verbis de se ipso prædicere, quod adhuc exactius ac perfectius absolvendus essel a crimine, et gaudio replendus. Quia enim lex immundos quosdam hyssopi aspersionibus
7α God will crush their teeth in their mouth. ‘Teeth’ is what he calls the harm-inflicting powers of such people; and having said ‘teeth’, he also mentioned the mouth, which you will understand as all-embracing wickedness.
β Τὰς μύλας τῶν λεόντων συνέθλασεν ὁ Κύριος. Ἐν τῷ προλαβόντι ψαλμῷ σκύμνους αὐτοὺς καλέσας, ἐν τῷ παρόντι, καὶ περὶ ὀδόντων φησίν· ἔστι δὲ ὁ στίχος οὗτος, διπλασιασμὸς τοῦ πρὸ αὐτοῦ, καθὼς ἐν πολλοῖς εἰρήκαμεν, ἐπεὶ καὶ αἱ μύλαι, ὀδόντες εἰσίν. Εἰ δὲ βούλῃ, ὀδόντας μὲν εἰπὲ, τοὺς τομεῖς, μύλας δὲ, τοὺς ἐνδότερον ὀδόντας, οὓς καὶ λεαίνοντας λέγομεν, ὡς νοεῖσθαι διὰ τούτων, τὰς ἧττον καὶ μᾶλλον βλάβας, αἷς ἔβλαπτον τοὺς παραπίπτοντας. Ὅρα δὲ ὅπως ποτὲ μὲν ὡς ἐπὶ μέλλοντος λέγει, συντρίψει, ποτὲ δὲ ὡς ἐπὶ α προαποθάνοι MPSCF : προαποθάνῃ V. 613 κύριος καί PV : om. MSCBF.κὶν ἐνώπιόν σου, κατὰ τῆς ἐμαυτοῦ κεφαλῆς, ἵνα Λ ἐν ταῖς δικαιολογίαις σου, ταῖς πρὸς ἐμὲ, καὶ ἐν τῷ κρίνεσθαί σε ἐμοὶ περὶ ὧν σύ με βασιλέα πεποίη- κας, καὶ οὕτως ἐδόξασα, ἐγὼ δὲ τοὺς σοὺς ἠθέτησα νόμους, καὶ παρώργισά σε, δικαιωθείς μᾶλλον σύ, καταδικάσεις με τὸν ἄθλιον, ὡς περὶ τὸν εὐεργέτην ἀγνώμονα. Τοιοῦτος γὰρ ἦν ὁ σκοπός τοῦ βιασαμέν νου καὶ νικήσαντός με δαίμονος, αὐτὸν ἐμὲ κατα- στῆναί μοι τῆς δίκης πρόξενον. Ἐδικαιολογήθη δὲ, καὶ ἀντεκρίθη πρὸς τὸν Δαβὶδ ὁ Θεὸς διὰ Νάθαν, καὶ ἤλεγξεν· ὅπως προβατέα τοῦτον λαβὼν, εἰς βα- σιλέα κατέστησε, καὶ μυρίων ἐπιβουλῶν ἐῤῥύσατο, καὶ ὅπως αὐτὸς πονηρᾷ πράξει τὸν εὐεργέτην ημεί ψατο. Ἐπήγαγε δὲ καὶ τὴν καταδίκην, ὅτι Τάδε λέγει Κύριος Ἰδοὺ ἐγὼ ἐξεγείρω ἐπὶ σὲ κακά, ἐκ τοῦ οἴκου σου, καὶ τὰ ἑξῆς, ὡς ἡ δηλωθεῖσα βίβλος παρίστησι. Β Ἰδοὺ γὰρ ἐν ἀνομίαις συνεληφθην, καὶ ἐν ἁμαρτίαις εκίσσησέ με ἡ μήτηρ μου. Εἰς συμπά θειαν τὸν Θεὸν ἐπισπώμενος, ἐπὶ τὴν ἑαυτοῦ γέν- νησιν ἀνατρέχει τῷ λόγῳ. Εἰ γὰρ μὴ ἥμαρτεν ὁ ᾿Α- δάμ, οὐκ ἂν συνήφθη τῇ Εὔᾳ. Ωστε ἡ μὲν ἁμαρτία γεγέννηκε τὴν συνάφειαν, ἡ δὲ συνάφεια, τοὺς ἐξ Ἀδὰμ καὶ Εὔας· καὶ οὗτοι τοὺς ἑξῆς, καὶ οὕτως ἄχρι Δαβίδ · καὶ γὰρ εἰ καὶ τῷ νόμῳ τίμιος ὁ γάμος γέγονε, διὰ τὴν παιδοποιίαν, ἀλλά γε τῇ φύσει ἐκ τῆς ἁμαρτίας ἔχει τὴν πρόοδον. Ὥστε ἐξ ἁμαρτίας καὶ συνελήφθην, καὶ ἐγεννήθην· τὸ γὰρ, ἐκίσση- σεν, ἐγέννησεν εἶπεν ὁ Σύμμαχος. Καὶ οὐδὲν μέγα, εἰ καὶ αὐτὸς ἥμαρτον, παθὼν τὸ τῆς φύσεως. Ιδου γὰρ ἀλήθειαν ἠγάπησας. Τοῦτο πρὸς τὴν ῥηθεῖσαν ἐξομολόγησιν εἴρηται· φησὶ γὰρ, ὅτι Αλήθειαν ἠγάπησας, καὶ διὰ τοῦτο ὡμολόγησα ταύ την, ὅτι ήμαρτον. Τὸ δὲ, Ἰδοὺ γὰρ, περιττὸν κεί- ται, καὶ ἐπὶ τοῦ παρόντος στίχου, καὶ ἐπὶ προλα σόντος, καθ᾿ Εβραΐδα συνήθειαν· πολλὰ γὰρ του αῦτα περιττά τίθησι. Τὰ ἄδηλα καὶ τὰ κρύφια τῆς σοφίας σου ἐδή- λωσάς μοι. Τοῦτο πρὸς τὴν οἰκείαν εἶπεν αἰσχύνην, ὅτι τοσοῦτόν με ἠγάπησας, ὅτι καὶ τὰ ἀπόῤῥητα ] τῆς σῆς προνοίας ἐδήλωσάς μοι διὰ τοῦ προφητικοῦ πνεύματος· ἐγὼ δὲ ἐφάνην ἀγνώμων. Ῥαντιεῖς με ὑσσώπῳ, καὶ καταρισθήσομαι. Πολλοὶ περὶ τούτου λόγοι τοῦ ῥητοῦ πολλοῖς γεγόνασιν, οὐδεὶς δὲ σαφές, οὐδ' ἀναντίῤῥητον απήγγειλε. Ἐγὼ δέ φημι προφητεύειν περὶ ἑαυτοῦ τὸν Δαβὶδ ἐν τού τοῖς, ὅτι καὶ συγχωρηθήσεται τὴν ἁμαρτίαν τελεω τέραν, καὶ χαρᾶς πλησθήσεται. Ἐπεὶ γὰρ ὁ νόμος ὑσσώπου ραντίσματί τινας τῶν μιαινομένων ἐκαθά- ρευεν, ἔστι γὰρ τὸ ὕσσωπον εἶδος πόας, ἄγαν σμη » COMMENT. IN PSALMOS: fateor in caput meum commisisse, ut quoties tu mecum judicaris, et quæ inter nos est causa dis- cutitur, quod scilicet tu me ex infmo regem fece- ris, taulaque ac tali gloria conspicuum, quodque ego contra, et leges tuas spreverim, et te sceleribus meis ad iram concitaverim, ut in hoc, inquit, ju- dicio tu magis justificeris, et ego vicissim, veluti .erga tantum benefactorem adeo ingratus, magis condemner. Ea enim fuit maligni dæmonis inten- tio, cum magna me vi ad peccandum impulit ac superavit, ut meæ ne constitueret conde: nationis ministrum. Dicere autem possumus judicatum fuisse Deum cum David, quando Nathan propheta eum redarguit, quod pro tantis beneficiis a Deo acceptis, ipse contra pravis benefactorem actioni- bus remuneratus sit; ubi postquam Dei justifica- tiones percensuit, condemnationem etiam addidit dicens: Hæc dicit Dominus, Ecce ego suscitabo in te mala ex domo lua : et alia, quæ plenius ha- bentur in libris Regum. C I Reg. xi, 11. PATROL. GR. CXXVIII. VERS. 7. Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis concepit me maler mea. Ut Deum magis ad misericordiam traheret, nativitaterm suam commemoravit. Nam si Adam non peccasset, nunquam oportuisset illum Evæ conjungi. Pecca- tum itaque copulam generavit, et copula rursum eos produxit, qui ex Adam et Eva nati sunt; et sic deinceps illi alios, atque alii alios, usque ad David. Et licet nuptiæ nunc ob filiorum procreationem in honore habeantur, natura tamen ex peccato proveniunt. Ex peccato igitur conceptus et genitus sun. Nam quod secundo loco dicit : Et in peccatis concepit me mater mea, Symmachus reddidit: Et in peccatis genuit. Non est igitur n'agnum si cgo peccavi, natura conditionem sustinens. VERS. 8. Ecce enim veritatem dilexisti. Hoc ad beati David confessionem referendum est, de qua supra diximus. Ait enim : Ego, quæ vera sunt, fateor, me scilicet peccasse. Hoc autem fateor, et non nego, quia tu veritatem dilexisti, et odisti mendacium. Illa autem verba, Ecce enim, superflua sunt, tam in hoc versiculo quam in proxime supe- riori. Hebraicum enim est idioma, juxta quod superflua multa in oratione reperiri solent. Incerta et occulta sapientiæ tuæ manifestasti mihi. Hoc in sui ignominiam et confusionem dixit. Adeo tu, inquit, dilexisti ne, ut ineffabilia providentia tuæ arcana, per propheticum mihi spiritum feceris manifesta, ego tamen ingratus erga te esse appa- rui. Asperger me, Domine, hyssopo et mundabor. Varia a multis dicta sunt ad præsentis versiculi explana- tionem, nihil tamen ab eis adeo apertum traditur, ut contradictione omni prorsus careat. Ego autem Prophetam puto his verbis de se ipso prædicere, quod adhuc exactius ac perfectius absolvendus essel a crimine, et gaudio replendus. Quia enim lex immundos quosdam hyssopi aspersionibus
7β The Lord has shattered the lions’ molars. Having called them ‘young lions’ in the previous psalm, in the present psalm he speaks about teeth. This verse is a reduplication of the one before, as we have said in many cases, because ‘molars’ too are teeth. If you like, ‘teeth’ is what he called the incisors, and ‘molars’ what he called the teeth fur- ther back that we also call ‘grinding teeth’, signifying by these two terms the greater and lesser hurts with which they would harm those who fell in their way. Observe how sometimes he speaks as of the future, ‘he will crush’ and sometimes as of the
παρεληλυθότος, συνέθλασε· τοιοῦτος γὰρ ὁ νόμος τῶν προφητευόντων, ὡς πολλάκις εἴρηται. α Ἐξουδενωθήσονται ὡσεὶ ὕδωρ διαπορευόμενον. Οὐ ποτάμιον, οὐδὲ πηγαῖον, ἀλλ’ ὑπό τινος χεθὲν, καὶ ὡς ἔτυχε φερόμενον, ἐσκεδασμένον. Ἐξουδενωθήσονται δὲ, ἀντὶ τοῦ, καταφρονηθήσονται. β Ἐντενεῖ τὸ τόξον αὐτοῦ, ἕως οὗ ἀσθενήσουσιν. Ἐντενεῖ τὴν κολαστικὴν αὐτοῦ δύναμιν κατ’ αὐτῶν καὶ βαλεῖ. α Ὡσεὶ κηρὸς τακεὶς ἀνταναιρεθήσονται. Ἀνταξίως τῆς φονικῆς αὐτῶν γνώμης ἀναιρεθήσονται εὐκόλως, δίκην τακέντος κηροῦ · ἅμα γὰρ οὗτος πλησιάζει πυρὶ, καὶ ἅμα τήκεται. β Ἔπεσε πῦρ ἐπ᾽ αὐτοὺς, καὶ οὐκ εἶδον τὸν ἥλιον. Κηροῦ μνησθεὶς, καὶ πῦρ προσέθηκε, πῦρ λέγων, τὸν θεήλατον θυμὸν, καὶ εὐθὺς εἰς τὴν ἐπιοῦσαν ἡμέραν οὐκ ἔφθασαν. | α Πρὸ τοῦ συνιέναι τὰς ἀκάνθας ὑμῶν τὴν ῥάμνον. Πρὸς τὸν Σαοὺλ κατὰ ἀποστροφὴν ὁ λόγος· ὅτι τοῦτο πεσεῖται τὸ πῦρ, πρὸ τοῦ αὐξηθῆναι τὰς ἁμαρτίας ὑμῶν. Ἵνα δὲ καὶ σαφὲς εἴη τὸ λεγόμενον, ἄκανθαν μὲν ἡ Γραφὴ καλεῖ τὴν ἁμαρτίαν· ῥάμνος δέ ἐστιν εἶδος ἀκάνθης, μέγιστον καὶ σκληρότατον. Φησὶν οὖν, ὅτι τὸ δηλωθὲν πῦρ πεσεῖται, πρὸ τοῦ τὰς ἀκάνθας ὑμῶν, ἤτοι τὰς ἁμαρτίας, συνιένει τὴν ῥάμνον, τουτέστι, μαθεῖν καὶ εἰς ἕξιν ἐλθεῖν τοῦ μεγέθους καὶ τῆς σκληρότητος τῆς ῥάμνου, ὅ ἐστι τῆς ὑπερβαλούσης κακίας. Οὕτω γὰρ καὶ Σαοὺλ, ὀλίγον καιρὸν ἐπέζησε τῇ κακίᾳ. β Ὡσεὶ ζῶντας, ὡσεὶ ἐν ὀργῇ, καταπίεται αὐτούς. Tὸ ῥηθὲν πῦρ· ὡσεὶ ζῶντας δὲ, διὰ τὸ τὸν Σαοὺλ μὴ κυρίως ζῆν ἀφότου παρὰ τῆς ἐγγαστριμύθου μεμάθηκε τὴν πανωλεθρίαν ἑαυτοῦ. Ὡσεὶ ζῶντας οὖν, ἀντὶ τοῦ, 1Rg 28.7, 19 μὴ κυρίως ζῶντας. Ὡσεὶ ἐν ὀργῇ δὲ, διὰ τὸ ἀπότομον καὶ ἀσυμπαθὲς τοῦ ὀλέθρου· καταπίεται δὲ εἶπε, διὰ τὸ εὐχερές. α Εὐφρανθήσεται δίκαιος, ὅταν ἴδῃ ἐκδίκησιν. α ὑπερβαλούσης MSBV : ὑπερβαλλούσης PCF. α Add. MP in marg.: Εὐφρανθήσεται, οὐχ ἡδόμενος ὅτι ἐκεῖνος κολάζεται, ἀλλὰ ὅτι αὐτὸς γίνεται σωφρονέστερός τε καὶ ἀσφαλέστερος ἀπὸ τῆς ἐκείνου κολάσεως. Καθαριεῖ γὰρ τὰς ἑαυτοῦ χεῖρας, ἤτοι τὰς πράξεις, ἐν τῷ σφάττεσθαι ἐκεῖνον, ἤγουν κολάζεσθαι.κὶν ἐνώπιόν σου, κατὰ τῆς ἐμαυτοῦ κεφαλῆς, ἵνα Λ ἐν ταῖς δικαιολογίαις σου, ταῖς πρὸς ἐμὲ, καὶ ἐν τῷ κρίνεσθαί σε ἐμοὶ περὶ ὧν σύ με βασιλέα πεποίη- κας, καὶ οὕτως ἐδόξασα, ἐγὼ δὲ τοὺς σοὺς ἠθέτησα νόμους, καὶ παρώργισά σε, δικαιωθείς μᾶλλον σύ, καταδικάσεις με τὸν ἄθλιον, ὡς περὶ τὸν εὐεργέτην ἀγνώμονα. Τοιοῦτος γὰρ ἦν ὁ σκοπός τοῦ βιασαμέν νου καὶ νικήσαντός με δαίμονος, αὐτὸν ἐμὲ κατα- στῆναί μοι τῆς δίκης πρόξενον. Ἐδικαιολογήθη δὲ, καὶ ἀντεκρίθη πρὸς τὸν Δαβὶδ ὁ Θεὸς διὰ Νάθαν, καὶ ἤλεγξεν· ὅπως προβατέα τοῦτον λαβὼν, εἰς βα- σιλέα κατέστησε, καὶ μυρίων ἐπιβουλῶν ἐῤῥύσατο, καὶ ὅπως αὐτὸς πονηρᾷ πράξει τὸν εὐεργέτην ημεί ψατο. Ἐπήγαγε δὲ καὶ τὴν καταδίκην, ὅτι Τάδε λέγει Κύριος Ἰδοὺ ἐγὼ ἐξεγείρω ἐπὶ σὲ κακά, ἐκ τοῦ οἴκου σου, καὶ τὰ ἑξῆς, ὡς ἡ δηλωθεῖσα βίβλος παρίστησι. Β Ἰδοὺ γὰρ ἐν ἀνομίαις συνεληφθην, καὶ ἐν ἁμαρτίαις εκίσσησέ με ἡ μήτηρ μου. Εἰς συμπά θειαν τὸν Θεὸν ἐπισπώμενος, ἐπὶ τὴν ἑαυτοῦ γέν- νησιν ἀνατρέχει τῷ λόγῳ. Εἰ γὰρ μὴ ἥμαρτεν ὁ ᾿Α- δάμ, οὐκ ἂν συνήφθη τῇ Εὔᾳ. Ωστε ἡ μὲν ἁμαρτία γεγέννηκε τὴν συνάφειαν, ἡ δὲ συνάφεια, τοὺς ἐξ Ἀδὰμ καὶ Εὔας· καὶ οὗτοι τοὺς ἑξῆς, καὶ οὕτως ἄχρι Δαβίδ · καὶ γὰρ εἰ καὶ τῷ νόμῳ τίμιος ὁ γάμος γέγονε, διὰ τὴν παιδοποιίαν, ἀλλά γε τῇ φύσει ἐκ τῆς ἁμαρτίας ἔχει τὴν πρόοδον. Ὥστε ἐξ ἁμαρτίας καὶ συνελήφθην, καὶ ἐγεννήθην· τὸ γὰρ, ἐκίσση- σεν, ἐγέννησεν εἶπεν ὁ Σύμμαχος. Καὶ οὐδὲν μέγα, εἰ καὶ αὐτὸς ἥμαρτον, παθὼν τὸ τῆς φύσεως. Ιδου γὰρ ἀλήθειαν ἠγάπησας. Τοῦτο πρὸς τὴν ῥηθεῖσαν ἐξομολόγησιν εἴρηται· φησὶ γὰρ, ὅτι Αλήθειαν ἠγάπησας, καὶ διὰ τοῦτο ὡμολόγησα ταύ την, ὅτι ήμαρτον. Τὸ δὲ, Ἰδοὺ γὰρ, περιττὸν κεί- ται, καὶ ἐπὶ τοῦ παρόντος στίχου, καὶ ἐπὶ προλα σόντος, καθ᾿ Εβραΐδα συνήθειαν· πολλὰ γὰρ του αῦτα περιττά τίθησι. Τὰ ἄδηλα καὶ τὰ κρύφια τῆς σοφίας σου ἐδή- λωσάς μοι. Τοῦτο πρὸς τὴν οἰκείαν εἶπεν αἰσχύνην, ὅτι τοσοῦτόν με ἠγάπησας, ὅτι καὶ τὰ ἀπόῤῥητα ] τῆς σῆς προνοίας ἐδήλωσάς μοι διὰ τοῦ προφητικοῦ πνεύματος· ἐγὼ δὲ ἐφάνην ἀγνώμων. Ῥαντιεῖς με ὑσσώπῳ, καὶ καταρισθήσομαι. Πολλοὶ περὶ τούτου λόγοι τοῦ ῥητοῦ πολλοῖς γεγόνασιν, οὐδεὶς δὲ σαφές, οὐδ' ἀναντίῤῥητον απήγγειλε. Ἐγὼ δέ φημι προφητεύειν περὶ ἑαυτοῦ τὸν Δαβὶδ ἐν τού τοῖς, ὅτι καὶ συγχωρηθήσεται τὴν ἁμαρτίαν τελεω τέραν, καὶ χαρᾶς πλησθήσεται. Ἐπεὶ γὰρ ὁ νόμος ὑσσώπου ραντίσματί τινας τῶν μιαινομένων ἐκαθά- ρευεν, ἔστι γὰρ τὸ ὕσσωπον εἶδος πόας, ἄγαν σμη » COMMENT. IN PSALMOS: fateor in caput meum commisisse, ut quoties tu mecum judicaris, et quæ inter nos est causa dis- cutitur, quod scilicet tu me ex infmo regem fece- ris, taulaque ac tali gloria conspicuum, quodque ego contra, et leges tuas spreverim, et te sceleribus meis ad iram concitaverim, ut in hoc, inquit, ju- dicio tu magis justificeris, et ego vicissim, veluti .erga tantum benefactorem adeo ingratus, magis condemner. Ea enim fuit maligni dæmonis inten- tio, cum magna me vi ad peccandum impulit ac superavit, ut meæ ne constitueret conde: nationis ministrum. Dicere autem possumus judicatum fuisse Deum cum David, quando Nathan propheta eum redarguit, quod pro tantis beneficiis a Deo acceptis, ipse contra pravis benefactorem actioni- bus remuneratus sit; ubi postquam Dei justifica- tiones percensuit, condemnationem etiam addidit dicens: Hæc dicit Dominus, Ecce ego suscitabo in te mala ex domo lua : et alia, quæ plenius ha- bentur in libris Regum. C I Reg. xi, 11. PATROL. GR. CXXVIII. VERS. 7. Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis concepit me maler mea. Ut Deum magis ad misericordiam traheret, nativitaterm suam commemoravit. Nam si Adam non peccasset, nunquam oportuisset illum Evæ conjungi. Pecca- tum itaque copulam generavit, et copula rursum eos produxit, qui ex Adam et Eva nati sunt; et sic deinceps illi alios, atque alii alios, usque ad David. Et licet nuptiæ nunc ob filiorum procreationem in honore habeantur, natura tamen ex peccato proveniunt. Ex peccato igitur conceptus et genitus sun. Nam quod secundo loco dicit : Et in peccatis concepit me mater mea, Symmachus reddidit: Et in peccatis genuit. Non est igitur n'agnum si cgo peccavi, natura conditionem sustinens. VERS. 8. Ecce enim veritatem dilexisti. Hoc ad beati David confessionem referendum est, de qua supra diximus. Ait enim : Ego, quæ vera sunt, fateor, me scilicet peccasse. Hoc autem fateor, et non nego, quia tu veritatem dilexisti, et odisti mendacium. Illa autem verba, Ecce enim, superflua sunt, tam in hoc versiculo quam in proxime supe- riori. Hebraicum enim est idioma, juxta quod superflua multa in oratione reperiri solent. Incerta et occulta sapientiæ tuæ manifestasti mihi. Hoc in sui ignominiam et confusionem dixit. Adeo tu, inquit, dilexisti ne, ut ineffabilia providentia tuæ arcana, per propheticum mihi spiritum feceris manifesta, ego tamen ingratus erga te esse appa- rui. Asperger me, Domine, hyssopo et mundabor. Varia a multis dicta sunt ad præsentis versiculi explana- tionem, nihil tamen ab eis adeo apertum traditur, ut contradictione omni prorsus careat. Ego autem Prophetam puto his verbis de se ipso prædicere, quod adhuc exactius ac perfectius absolvendus essel a crimine, et gaudio replendus. Quia enim lex immundos quosdam hyssopi aspersionibus
past, ‘he has shattered’, for such is the custom of those who prophesy, as has often been said. 8α They will be set at naught like water running away. Not river or spring water, but water that is poured away by someone and borne off and dispersed in a haphazard way. ‘They will be set at naught’, in the sense of, ‘they will be treated with contempt’. 8β He will stretch his bow until they become weak. He will stretch his punitive power against them and shoot. 9α Like melted wax they will be killed off in return. In return for their murderous intent they will be killed off easily like melted wax, for as soon as wax approaches fire it is instantly melted. 9β Fire has fallen upon them and they have not seen the sun. Having mentioned wax, he went on to add ‘fire’, by ‘fire’ indicating god-sent rage; and at once they did not live to see the next day. 10α Before your thorns perceive the woody spine. The verse is addressed to Saul, namely, that this fire will fall on you before your sins are increased. To clarify what is being said here: Scripture calls sin a ‘thorn’, and the ‘woody spine’ is a kind of thorn that is very large and very hard. He is saying, therefore, that the above-men- tioned fire will fall before your thorns, namely, your sins, perceive the woody spine, that is, have acquired the habit and become inured in you to the size and hardness of the woody spine, which is excessive evil. Thus indeed Saul, too, survived a short time with his wicked- ness. 10β It will swallow them down as if living, as if in anger. The aforementioned fire. ‘As if living’, on account of Saul not truly living from the time he 1Rg 28.7, 19 learned of his utter destruction from the ventriloquizing woman. ‘As if living’, therefore, is in the sense of, ‘not truly living’. ‘As if in anger’ is on account of the suddenness and absence of any fellow feeling in their destruction. He said ‘it will swallow down’, on account of the ease. 11α The just man will be glad when he will see vengeance. 11α: He will be glad, not taking pleasure in the fact that the other is being punished, but because by his pun- ishment the just man becomes both more self-controlled and more secure. For he will purify his hands, that is, his actions, by the other being slain, that is, punished.
PG 128:603Δίκαιον λέγει, τὸν ἀδίκως ἐπιβουλευόμενον. Εὐφρανθήσεται δὲ, οὐκ ἐπὶ τῇ πτώσει τοῦ πονηροῦ, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ δικαιοσύνῃ τοῦ Θεοῦ, ὅτι οὐ περιορᾷ τοὺς ἀδικουμένους, ἵνα μὴ βλαβεῖεν οἱ μικρόψυχοι.
‘The just man’ is what he calls the man who is being unjustly attacked. He will be glad, not at the fall of the wicked man, but at God’s justice, because he does not overlook those who are wronged, so that the faint-hearted may not be harmed.
β Τὰς χεῖρας αὐτοῦ νίψεται ἐν τῷ αἵματι τοῦ ἁμαρτωλοῦ. Οὐ βάπτων αὐτὰς ἐν τῷ αἵματι, ἀλλ’ ἐπὶ τῷ αἵματι αὐτοῦ νίψεται ὡς ἀθῷος τοῦ τοιούτου αἵματος. Εἴρηται δὲ περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἀπονίψεως ταύτης ἐν τῷ κε΄ ψαλμῷ, εἰς τὸ, Νίψομαι ἐν ἀθῴοις τὰς χεῖράς μου. Τινὲς δὲ λέγουσιν, ὅτι ἐν τῷ χεθῆναι τὸ αἷμα τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ὁ δίκαιος καθαρίσει τὰς ἑαυτοῦ ἔτι χεῖρας, εἴτουν πράξεις, εὐλαβέστερος διὰ τὸν φόβον γενόμενος.
11β He will wash his hands in the sinner’s blood. Not dipping them in his blood, but over the sinner’s blood he will wash his hands as in- nocent of the blood of such a man. We spoke about this mode of washing in the twenty-fifth psalm at the verse, I shall wash my hands among the innocent. Some say that when the blood of the sinner is shed the just man will cleanse even more thoroughly his own hands, that is, his actions, having become more scrupulous on account of his fear.
12 Καὶ ἐρεῖ ἄνθρωπος, Εἰ ἄρα ἔστι καρπὸς τῷ δικαίῳ, ἄρα ἐστὶν ὁ Θεὸς κρίνων αὐτοὺς ἐν τῇ γῇ. Καὶ ὁ συνετὸς ἄνθρωπος, ἰδὼν τὸν ἀδικούμενον μάλιστα νικήσαντα, ἐρεῖ συλλογιστικῶς, εἰ ἄρα ἔστι καρπὸς τῷ δικαίῳ, καὶ εἰ οὐ μάτην ἐργάζεται τὴν ἀρετὴν ― δῆλον δὲ ὅτι καρπός ἐστιν αὐτῷ ἡ ἐκδίκησις ― ἄρα ἐστὶν ὁ Θεὸς καὶ ἐνταῦθα κρίνων αὐτοὺς, δηλαδὴ αὐτόν τε τὸν οὕτω συλλογιζόμενον καὶ τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους, καὶ λοιπὸν βελτίων ἐντεῦθεν εἰς ἀρετὴν γενήσεται.
12 And a man will say, ‘If there is fruit for the just man, then there is God judging them on the earth.’ And the wise man, on seeing the one who is wronged having prevailed will say on re- flection, ‘if then there is fruit for the just man and if he does not pursue virtue in vain – it is evident that vengeance is fruit for him – then there is God judging them even in this world, namely, both the one who thinks in this way and the other people, and so he will become better in virtue from this.
PG 128:70358 νη΄Α δὲ προφῆται, οἶκον παραπικραίνοντα τούτους ὠνόμα σαν. Καὶ ἄλλως δὲ λέγοιντο ἂν παραπικραίνοντες, ὡς δεδωκότες εἰς τὸ βρῶμα τοῦ Χριστοῦ χολήν· καὶ εἰς τὴν δίψαν αὐτοῦ ποτίσαντες αὐτὸν ὄξος. Αίνιγμα- τώδη δὲ τὰ προφητικὰ καὶ ἀσαφῆ, δι' ἃς προέφημεν, αἰτίας· σὺ δὲ παραπικραίνοντας λέγε, καὶ τὰ βάρ - βαρα ἔθνη, καὶ τοὺς δαίμονας, ἔχων ἔφορον σεαυτοῦ τὸν Θεόν. Εὐλογεῖτε, ἔθνη, τὸν Θεὸν ἡμῶν. Ἔθνη ἐφ᾽ ἃ μετέστη ἡ ἐπισκοπὴ τοῦ Θεοῦ. Καὶ ἀκουτίσατε τὴν φωνὴν τῆς αἰνέσεως αὐτοῦ. ᾿Ακουστὴν ποιήσατε· τουτέστιν, ἐξάρατε μετ γαλοφωνότερον· ἢ ἐνωτίσατε ταύτην εἰς τοὺς μεθ' ὑμᾶς. Τοῦ θεμένου τὴν ψυχήν μου εἰς ζωήν. Ἐπεὶ κ δουλεία θανάτῳ ἔοικεν, ὡς οἱ σοφοί φασι, ζωὴν λέγε: νῦν, τὴν ἐλευθερίαν. Καὶ μὴ δόντος εἰς σάλον τοὺς πόδας μου. Καὶ μὴ παραχωρήσαντος δοθῆναι εἰς παρατροπὴν εὐσε βείας τὴν πολιτείαν μου. *Οτι εδοκίμασας ἡμᾶς, ὁ Θεός. Προηγουμέ νως (26) ἀπὸ τῶν ἐναρέτων ὁ λόγος, οἷον τοῦ Δανιὴλ καὶ τριῶν παίδων, καὶ τῶν τοιούτων. Καταλέγων - τὰ εἴδη τῆς παιδείας · Ἐδοκίμασας ἡμᾶς, φησὶν, ἐν τοῖς πειρασμοῖς· τουτέστιν, Ἐξήτασας ὅπως ἔχωμεν πίστεως καὶ ὑπομονῆς. Επύρωσας ἡμᾶς καθὼς πυροῦται τὸ ἀργύριον. Τοῦτο διὰ τὴν ἐξαφθεῖσαν τοῖς τρισὶ παισὶ κάμινον · εἴη δι' ἂν πῦρ, καὶ ἡ φλὸς τῶν θλίψεων. Εἰσήγαγες ἡμᾶς εἰς τὴν παγίδα. Τοῦτο, διὰ τὸν λάκκον τῶν λεόντων, εἰς ὃν ἐνεβλήθη ὁ Δανιήλ · εἴη δ' ἂν καὶ πᾶσα συνοχή κακώσεως. Εθου θλίψεις ἐπὶ τὸν νῶτον ἡμῶν. Μάστιγας θλιβούσας. Εἰκὸς γὰρ αὐτοὺς καὶ τύπτεσθαι. Η θλίψεις λέγει τὰ βάρη τῶν πειρασμῶν· (27) νώτους δὲ ἑαυτοὺς, ὡς ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν. Επεβίβασας ἀνθρώπους ἐπὶ τὰς κεφαλὰς ἡμῶν. Υπέταξας ἡμᾶς τοῖς ἐχθροῖς· πατεῖσθαι ἡμᾶς ἔδω κας. Μεταφορικὸς δὲ ὁ λόγος. Πάλαι γὰρ τῶν βασι- λέων οἱ νικῶντες ἐχθρούς, θριαμβεύοντες επάτουν τὰς κεφαλὰς τῶν ἐζωγρημένων. Διήλθομεν διὰ πυρὸς καὶ ὕδατος. Πῦρ καὶ ὕδωρ, νόει τὰς συμφοράς. Τοῦτο μὲν, ὡς ἐμπιμπρώ- σας τὴν ψυχὴν· τοῦτο δὲ, ὡς ἐπικλυζούσας καὶ ἀποπνιγούσας. "Αξιον δὲ ζητῆσαι πῶς, τῶν Βαβυ- λωνίων αὐτοὺς κακωσάντων, αὐτοὶ τὸν Θεὸν αἰτῶν ται μᾶλλον· Ἐπύρωσας ἡμᾶς, λέγοντες, καὶ εἰσε EUTHYMII ZIGABENI versus Deum, atque ei contradicebant. Similiter et alii prophetæ exacerbautem domum eos appellavere. Vel aliter, Judæi illi exacerbantes dici possunt (seu potius, ut Græca dictio magis proprie significat, amaricəntes), qui Christo in cibum amarissimum fel dederunt, et acetum in potum. Ænigmatica autem, atque admodum obscura sunt hæc Prophetae verba, ob eas rationes quas alibi prædiximus. Quicunque etiam fuerit fidelis, qui Deumi sui custodem habeat, exacerbantes appellare potest tam ipsos dæmones, quam inimicas ac barbaras gentes. VERS. 8. Benedicite, gentes, Deum nostrum. Gentes dico, ad quas custodia et protectio Dei pertransivit. Et auditam facite vecem laudis ejus. Hoc est majori voce extollite. Vel anditam facite vocem laudis iis hominibus, qui post vos futuri sunt. VERS. 9. Qui posuit animam meam ad vitam. Per vitam libertatem intelligit, quoniam servitus, ut sapientes dicunt, morti similis est. Et qui non dedit in fluctuationem pedes meos. Qui conversationem ac vitam meam a pietate ac reli- gione ad impietatem perverti non permisit. VERS. 10. Quoniam probasti nos, Deus. Hæc verba præstantissimis quibusdam sanctis accommodari possunt, quales fuere Daniel, et tres pueri, et alii hujusmodi. Deinde connumerat genera disciplinæ. Probasti nos, inquiunt, in tentationibus, hoc est, Exquisivisti quonam modo fidem ac patientiam haberemus. Igne nos examinastı sıcut examinatur argentum. loc propter caminum ignis dictum est, in quo fuerunt tres pueri. Possumus etiam per ignem, ipsam tribulationem atque calamitatum flammam intelligere. Vers. 11. Induxisti nos in laqueum. Hoc propter lacum leonum dictum videtur, in quem Daniel immissus est: tametsi omne aliud afflictionis ge- nus intelligi possit. Posuisti tribulationes in dorso nostro. Plagas ni- mirum et verbera, quibus premebamur. Verisimile est autem eos verberibus sæpe fuisse afflictos. Vel per tribulationes, omne calamitatum genus signi- ficat, per dorsum autem, totum hominem, veluti totum a parte. Imposuisti homines super capita nostra. Subjecisti nos inimicis nostris, dedistique cis, ut conculca remur. Metaphoricus enim sermo est. Olim nam- que reges qui aliquos devicerant, solebant in trium- phis captivorum capita conculcare. VERS. 12. Transivinus per ignem et aquam. Per ignem et aquam, varias calamitates intellige, et quia animam incendunt, et quia demergunt et suf- focant. Illud quærendum videtur, cur Deum po- tius accusent Judæi, eique calamitatum suarum causam ascribant, potius quam Babyloniis a qui- B C D Varia lectiones. (26) An ἀπὸ pro περί. (27) Græce tentationum.
PG 128:6031 Εἰς τὸ τέλος· μὴ διαφθείρῃς· τῷ Δαυίδ· εἰς στηλογραφίαν· ὁπότε ἀπέστειλε Σαοὺλ καὶ ἐφύλαξε τὸν οἶκον αὐτοῦ τοῦ θανατῶσαι αὐτόν. Ὁ Σαοὺλ διαφθονῶν τῷ Δαυὶδ, ἐπεβούλευεν αὐτῷ συνεχέστερον, καί ποτε συνεστιωμένῳ, τὸ δόρυ λαβὼν, ἐπαφῆκεν· ἐκκλίναντος δὲ καὶ ἀναχωρήσαντος, ἀποστείλας, περιέστησε φρουρὰν εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ. Τοῦτο δὲ Μελχὼλ, ἡ θηγάτηρ μὲν Σαοὺλ, γυνὴ δὲ Δαυὶδ, καταμηνύσασα τῷ ἀνδρὶ, παρεσκεύασε διὰ φωταγωγοῦ τινος ἀποδρᾶναι, καθὼς ἡ πρώτη βίβλος τῶν Βασιλειῶν πλατύτερον ἱστορεῖ. Διαφυγὼν δὲ, συνέταξε τὸν προκείμενον ψαλμόν. Ἐπὶ τοῦ παρόντος οὖν, ἄλλως ἐξηγητέον τὴν τοῦ εἰς τὸ τέλος μὴ διαφθείρῃς προγραφήν· παρεγγυᾷ γὰρ εἰς τὸ τέλος τῶν πειρασμῶν ὁρᾶν, καὶ μὴ διαφθείρειν τὴν ὑπομονήν. Εἶτα τὸ ἑξῆς τῆς ἐπιγραφῆς, τῷ Δαυὶδ, φησὶ, πεποίηται εἰς ἀνεξάλειπτον μνήμην τῶν γεγενημένων. 2-3 Ἐξελοῦ με ἐκ τῶν ἐχθρῶν μου, ὁ Θεὸς, καὶ ἐκ τῶν ἐπανισταμένων ἐπ’ ἐμὲ λύτρωσαί με· ῥῦσαί με ἐκ τῶν ἐργαζομένων τὴν ἀνομίαν, καὶ ἐξ ἀνδρῶν αἱμάτων σῶσόν με.
1 Towards fulfilment; do not destroy; Belonging to David; as a pillar inscription; when Saul sent away and set a guard on his house in order to put him to death Saul, envying David, would conspire against him unremittingly, and on one occasion when David was dining with him, Saul took a spear and threw it at him. David, however, eluded the spear and left. Saul then sent away and set a guard around his house. Melchol, Saul’s daughter and David’s wife, informed her husband of this, however, and arranged for him to escape out of a window, as the first book of Kingdoms tells in greater detail. On having escaped he composed the following psalm. In the present psalm, therefore, the heading ‘do not destroy’ is to be explained in a different way, for it exhorts to look towards the end of the trials and not to destroy patient endurance. Then the rest of the superscription says that it was composed by David for indelible re- membrance of the things that occurred. 2-3 Rescue me from my enemies, O God, and redeem me from those who are rising up against me; deliver me from those who are working lawlessness and from men of blood save me.
PG 128:705Ψαλμός 58 — Psalm 58ήγαγες εἰς τὴν παγίδα, καὶ τὰ τοιαῦτα. Ἔστι δὲ λύσις τοῦ ζητήματος, ὅτι τὸν Θεὸν ἐγίνωσκον (28) αἴτιον, ὧν πεπόνθασι, παραχωρήσαντα τοῖς ἐχθροῖς, οὕτω χρήσασθαι τοῖς δούλοις αὐτοῦ. Εξήγαγες ἡμᾶς εἰς ἀναψυχήν. Καὶ ὅμως ἐλεήσας ἡμᾶς, ἐξήγαγες εἰς ἀνάπαυσιν. Χρὴ δὲ για νώσκειν ὅτι τό· Ἐδοκίμασας ἡμᾶς, καὶ τὰ ἑξῆς, ἄχρι τοῦ Καὶ ἐξήγαγες ἡμᾶς εἰς ἀναψυχὴν, προσ- ώπῳ μάλιστα τῶν τοῦ Χριστοῦ μαρτύρων προηγο- ρεύθη· καθώς φησι καὶ Παῦλος ὁ ἀπόστολος· ἐπεὶ καὶ πάντα κατὰ μέρος ὑπέστησαν. Εἰσελεύσομαι εἰς τὸν οἶκον σου ἐν ὁλοκαυ τώμασιν. Καθ' ἱστορίαν μὲν σαφὴς ὁ λόγος. ᾿Ανα- γωγικῶς δὲ οἶκος Θεοῦ ὁ οὐρανός· ὁλοκαυτώματα δὲ, αἱ ὁλοτελεῖς ἐργασίαι τῶν ἀρετῶν, ἃς θύουσι τῷ Θεῷ πάντες οἱ δίκαιοι. Ἀποδώσω τὰς εὐχάς μου, ἃς διέστειλε τὰ χείλη μου, καὶ ἐλάλησε τὸ στόμα μου ἐν τῇ θλί ψει μου. Εὐχὰς καλεῖ νῦν τὰς ὑποσχέσεις· τὸ δὲ Ελάλησεν, έφερμηνευτικόν ἐστι τοῦ Διέστειλεν. Ολοκαυτώματα μεμυελωμένα ἀνοίσω σοι. Οὐχ ἁπλῶς ὁλοκαυτώματα: ἀλλὰ πίονα. Πίων δὲ έργα- σία ἀρετῆς ἡ ἐξαίρετος. Μετὰ θυμιάματος καὶ κριῶν ἀνοίσω σοι βόας μετὰ χιμάρων. Κατὰ μὲν τὴν ἱστορίαν, ὡς εἴρηται, δῆλα τὰ εἴδη τῶν θυσιῶν. Πάντα γὰρ τὰ ῥηθέντα προσεφέρετο. Κατὰ δὲ τὸν λόγον τῆς ἀναγωγῆς, εἶεν ἂν θυμιάματα μὲν, ἡ ἀποπνέουσα τῆς καθαρᾶς ψυ- χῆς εὐωδία· κριοὶ δὲ, οἱ ἡγεμονικοὶ τῆς ψυχῆς λο γισμοί, κερατίζοντες τὰ πάθη· βόες δὲ, αἱ ἐνέργειαι τοῦ σώματος. Γῆς μὲν γὰρ ἐργάτης ὁ βοῦς· ἐκ γῆς δὲ τὸ σῶμα, καὶ περὶ γῆν ἐνεργεῖ· χίμαροι δὲ, αἱ ὑπὲρ ἁμαρτιῶν δεήσεις. Πάλαι γὰρ ὁ χίμαρος ὑπὲρ ἁμαρτιῶν ἐθύετο. Λέγει τοίνυν ὅτι Πάντα ταῦτα ἀνοίσω σοι, ἀπαλλάξαντί με τῆς δουλείας τῶν ἐχθρῶν. Δεῦτε, ἀκούσατε, καὶ διηγήσομαι, πάντες οἱ φοβούμενοι τὸν Θεὸν, ὅσα ἐποίησε τῇ ψυχῇ μου. Καθ' ὑπερβατὸν ἡ τῶν ῥητῶν τούτων σύνταξις, ἵνα εἴη τοιαύτη· Δεῦτε, ἀκούσατε, πάντες οἱ φοβούμενοι τὸν Θεὸν, καὶ διηγήσομαι ὑμῖν ὅσα ἐποίησε τῇ ψυχῇ μου· οἷον, ὁπόσα εποίησέ μοι καλά. Εἶτα διέξεισι, πῶς εὐηργετήθη. Πρὸς αὐτὸν τῷ στόματί μου ἐκέκραξα, καὶ ὕψωσα ὑπὸ τὴν γλῶσσάν μου. "Υψωσα δηλονότι τὴν φωνήν μου, καλοῦσαν αὐτὸν εἰς ἀντίληψιν. Παρα * COMMENT. IN PSALMOS. A bus afflicti fuerant. Deo etenim dicunt: Igue nos B c D Hebr. x1, 59. examinasti; item: Induxisti nos in laqueum, et alia hujusmodi. Ad quod dicendum est illos Deo omnia hæc ascribere quia cognoscebant ab illo fuisse, ut inimici tanta potuissent adversus se; permittit autem sæpenumero servos suos castigari. Et eduxistinos in refrigerium. Et tamen tu nostri misertus in refrigerium nos postea adduxisti. Illud etiam animadvertendum, quod verba illa: Proba- sti nos, et quæ sequuntur, usque ad illa: Eduxisti nos, ut Paulus docet ", prædicta sunt ex persona martyrum Christi. Hæc etenim omnia Christi mar- tyres divisim saltem sustinuerunt. VERS. 15, 14. Introitinus in domum tuam in holo- caustis. Juxta historiam verba clara sunt, juxta anagogen domus Dei cœlum est. Holocausta autem perfect sunt operationes virtutum, quas justi ac sancti viri Deo sacrificant. Reddam tibi vota mea quæ distinxerunt labia mea, et loculum est os meum in tribulatione mea. Per vola promissiones intelligit. Quod vero ait : Luca- tum est os meum, declarande, dixit, priora illa verba : Distinxerunt labia mea. VERS. 15. Holocausta medullata offeram tibi. Non simpliciter dixit holocausta, sed pinguia. Est au- tem pinguis illa virtutis operatio, quæ excellens eat, et prae omnibus præcipua. Cum incenso arietum offeram tibi boves cum hircis. Juxta historiam quidem, ut alibi diximus, manifesta sunt sacrificiorum genera. Offerebantur enim on- nia quæ bic commemorantur, in sacrificiis. Juxta anagogen vero, inccusum dici potest, bonus ille odor, qui ab anima munda ac pura spirat: Arie- tes vero, principaliores animæ cogitationes, quæ veluti cornu quodam carnales feriunt psssiones; et boves, ipsius corporis operationes. Est enim bos terræ operator, et hominis corpus e terra crea- tum est, et terram colit. Per hircos autem suppli- cationes intelligimus pro peccatis, quoniam pro peccatis hirci olim iır.molabantur. Omnia hæc, in- quit, tibi offeram, ubi me ab inimicorum servi- tute liberaveris. VERS. 16. Venite. audite, et narrabo vobis, em- nes, qui timelis Deum, quanta fecit anima mea. Ordo hujus versiculi ft per byperbaton, ut sit sensus: Venite, et audite,omnes, qui timetis Deum : et narrabo vobis quanta fecit animæ meæ, hoc est, quanta fecerit mili; vel per se simpliciter legendum cst : Quæcunque fecit animnæ meæ, hoc est, quæ- ‹unque fecit mihi bona ; deinde narrat, quomodo hæc sibi præstiterit beneficia. VERS. 17. Ad ipsum ore meo clamavi, et exaltari sub lingua mea. Exaltari, inquit, linguam mean, invocando illum mibi in auxilium. Observandum Varia lectiones. intelligebant eorum quæ passi essent auctorem esse Deum, qui dedisset inimicis tantopere servis suis abuti posse. (23) Græce unico et continuo sensu : Quod
PG 128:605Ἐπανισταμένους λέγει, τοὺς ἐπιτιθεμένους καὶ ἐφορμῶντας αὐτῷ, | δηλαδὴ Σαοὺλ καὶ τοὺς περὶ αὐτὸν στρατιώτας καὶ τοὺς συνεργοῦντας αὐτοῖς δαίμονας. Τοὺς αὐτοὺς δέ φησι καὶ ἐργαζομένους τὴν ἀνομίαν, καὶ ἄνδρας αἱμάτων· τό τε γὰρ ἐπιβουλεύειν τοῖς ἀναιτίοις, ἄνομον, καὶ ἀνὴρ αἱμάτων, ὁ χαίρων αἵμασιν.Α κτικῆς, κατὰ μεταφορὰν ἐκείνης τῆς καθάρσεως εἶ- πεν, ὅτι Ταντιεῖς με βαντίσματι σμηκτικῷ. Εἴη δ' ἂν τοῦτο λόγος ἀφέσεως, ἢ καὶ τὸ δάκρυον τῆς μετα νοίας· καὶ τοῦτο γὰρ θεόθεν χαρίζεται. Πλυνεῖς με, καὶ ὑπὲρ χιόνα λευκανθήσομαι. Τὸ αὐτὸ λέγει πάλιν ὑφ' ἡδονῆς. Ακουτιεῖς με ἀγαλλίασιν καὶ εὐφροσύνην. Ταῖς ἀκοαῖς τῆς ψυχῆς μου ἐνηχήσεις χαράν, ὅτι συνεχώρησάς μοι. Αγαλλίασις δὲ καὶ εὐφροσύνη τὸ αὐτὸ σημαίνουσιν. ᾿Αγαλλιάσονται ὀστέα τεταπεινωμένα. Τὰ ὀστᾶ μου, φησί, τεταπεινωμένα τῷ βάρει τῆς ἁμαρτίας, ἀγαλλιάσονται, κουφισθέντα διὰ τῆς ἀφέσεως. ᾿Απὸ μέρους δε, τῶν ὀστῶν, ὅλον ἑαυτὸν ἐνέφηνε. Τινὲς δέ φασιν, ὅτι τὸ, Ακουτιεῖς μὲ ἀγαλλίασιν, περὶ τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Σωτῆρος είρηκεν, ὅτι Αναγ γελεῖς μοι τὴν παγκόσμιον χαράν, ἤτοι τὴν ἀπόρ ῥητον ενανθρώπησιν, καὶ εὐθὺς ἄγαν ἁλοῦνται καὶ σκιρτήσουσιν ὑφ᾽ ἡδονῆς τὰ τεταπεινωμένα ὀστέα μου. Απόστρεψον τὸ πρόσωπόν σου ἀπὸ τῶν ἁμαρ τιῶν μου, καὶ πάσας τὰς ἀνομίας μου ἐξάλειψον. Γυμνὰ πρόκειται τῇ παντεφόρῳ ἐπισκοπῇ σου τὰ ἐμὰ ἁμαρτήματα. Απόστησον οὖν ταύτην, καὶ ὅλας μου τὰς ἀνομίας ἐξάλειψον ἀπὸ τῆς βίβλου τῶν Ο έργων μου. Καρδίαν καθαράν κτίσον εν εμοί, ὁ Θεός. Ἡ χαρδία σημαίνει πολλά· ποτὲ μὲν, τὸ σωματικὸν μόριον· ποτὲ δὲ, τοῦ ἡγεμονικοῦ τὸ βαθύτατον, ὡς τό· Καὶ διατί λογισμοὶ ἀναβαίνουσιν ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν; ποτὲ δὲ, τὴν γνώμην καὶ τὴν προ- αίρεσιν, ὡς τό · 'Η δὲ καρδία αὐτοῦ πόρρω ἀπό χει ἀπ' ἐμοῦ· ποτὲ δὲ, τὴν εὐδοκίαν καὶ ἀρέσκειαν, ὡς τό· Εὗρον Δαβὶδ ἄνδρα κατὰ τὴν καρδίαν μου ποτὲ δὲ, τὴν ψυχὴν, ὡς ἐπὶ τοῦ προκειμένου, Καρ δίαν καθαρὰν κτίσον ἐν ἐμοὶ, οὐχ ἑτέραν οὐσιών σας, ἀλλὰ τὴν οὖσαν εἰς τὸ ἀρχαῖον κάλλος ἀποκα ταστήσας. Εἰ γὰρ ταύτης περιέλῃς τὴν παλαιότητα, τὴν ἀπὸ τοῦ ῥύπου τῆς ἁμαρτίας, κτίσεις ἐν ἐμοὶ καρδίαν καθαράν. Κτίσον οὖν, ἀντὶ τοῦ, ἀποκατά στησον. - Καὶ πνεῦμα εὐθὲς ἐγκαίνισον ἐν τοῖς ἐγκάτοις μου. — Εγκαίνισον, ἀντὶ τοῦ, ἔμβαλε καινῶς, ἤτοι ἀπὸ τοῦ νῦν, χάρισμα εὐθύτητος, εύθυνον τὰς ἐγγινομένας μοι παρὰ τοῦ δαίμονος σχολιότητας · Εγκατα δὲ λέγει τὰ ἐνδότερα μέρη ἑαυτοῦ. Φησὶ δὲ καὶ διὰ Ἰεζεκιήλ ὁ Θεὸς πρὸς τοὺς ἐν Βαβυλῶνι, ὅτι Δώσω αὐτοῖς καρδίαν καινὴν καὶ πνεῦμα καινόν, τουτέστιν, Ανακαινίσω ἀσθενήσασαν καὶ τὴν καρ δίαν αὐτῶν καὶ τὴν προθυμίαν. ” EUTNYMII ZIGABENI muudari jubebat, ca nimirum ratione, quia hysso- pus berba quædam est multum abstersiva, juxta illius purgationis metaphoram ait : Tu Domine, ea me potissimum aspersione asperges, quae perfec. tius omnes abstergit maculas: boc autem fet per prolatam a te omnimodæ absolutionis sententiam, vel per lacrymas poenitentiæ; quippe cum et bujusmodi lacrymæ, ut Dei donum ab eo proveniant. [Nam si hæc a te mihi dona adfuerint in abstergendis meis maculis, hyssopi vicem præbebunt.] Lavabis me, et super nivem dealbabor. Eumdem præ gaudio sensum repetit. VERS. 10. Audilui meo dabis exsultationem et lætitiam. Quia auribus animæ meæ te mihi pcper- risse instillabis. Exsultatio autem et laetitia idem significant. Exsultabunt ossa humiliata. Ossa mea, inquit, peccatorum pondere depressa, exsultabunt, at de- posito eo onere allevabuntur. Per sua vero ossa seipsum prorsus significat. Aliqui autem dicunt, quod illa verba : Auditui meo dabis exsultationem, ad Salvatoris Incarnationem pertinent, ut sit sen- sus : Annuntiabis mihi jucundissimum gaudium, illam nimirum ineffabilem incarnationem; et tunc ossa mea, quæ nunc humiliata sunt, præ summa voluptate exsultabunt et subsilient. VERS. 11. Averte faciem tuam a peccatis meis, et omnes iniquitates meas dele. Oinnia, inquit, pec- cala mea in conspectu tuo jacent, quia tu omnia conspicis : verum peto, ut aspectum ab illis tuum amoveas, et commissa a me scelera e libro deleas actionum mearum. " VERS. 12. Cor mundum crea in me, Deus. Gor apud Scripturam multa significat. Aliquando enim pro singulari corporis membro accipitur, aliquando vero pro interiori illa rationis atque intellectus parte, a qua regimur, juxta illud : Quare cogita- giones ascendunt in corda vestra us? aliquando sen- tentiam significat, et propositum, juxta illud : Cor autem eorum longe est a me ; aliquando lene- placituin et animi affectionem, juxta illud: Inveni David virum secundum cor meum. Et aliquando animam, ut hic : Cor mundum crea in me, Deus. Non peto, inquit, ut aliam in me naturam crees, sed ut quam habeo in antiquam restituas pulchri- tudinem. Creabis autem cor mundum in me, si vetustatem illam, quæ ob peccatorum sordes ani- mæ meæ inhæret, ab ea prorsus abstuleris. Crea igitur hoc in loco dixit pro, restitue. Et spiritum rectum innova in interioribus meis. Innova, pro, denuo immitte. Deinceps, inquit, im- mitte in me spiritum rectumn, hoc est, directionis gratiam, quæ diabolicas in me omnes tortuosilates dirigat. Per interiora autem intimas animæ partes intelligit. Simile etiam his est, quod legimus apud Ezechieleın dici ad eos, qui in Babylone erant : Dabo enim vobis, inquit, cor novum ', ac si dixis- set, Infirmum ac languidum cor vestrum et promptitudinem vestram renovabo. • Ezech. x1, 5. B D Isa. xxix, 43. 'I Reg. xi, 14. Ezech. xi, 19.
‘Those who are rising up against me’ is what he calls those who are attacking and set- ting upon him, namely, Saul and the soldiers around him and the demons co-operating with them. The same are those he calls ‘those working lawlessness’ and ‘men of blood’; for to con- spire against the innocent is lawless and a man of blood is one who delights in bloodshed.
α Ὅτι ἰδοὺ ἐθήρευσαν τὴν ψυχήν μου. Ὅτι ὡς ὁρᾷς, τὸ ἐπ’ αὐτοῖς, συνέλαβόν με, περικυκλώσαντες τὸν οἶκόν μου, εἰ καὶ διὰ σοῦ σέσωσμαι.Α κτικῆς, κατὰ μεταφορὰν ἐκείνης τῆς καθάρσεως εἶ- πεν, ὅτι Ταντιεῖς με βαντίσματι σμηκτικῷ. Εἴη δ' ἂν τοῦτο λόγος ἀφέσεως, ἢ καὶ τὸ δάκρυον τῆς μετα νοίας· καὶ τοῦτο γὰρ θεόθεν χαρίζεται. Πλυνεῖς με, καὶ ὑπὲρ χιόνα λευκανθήσομαι. Τὸ αὐτὸ λέγει πάλιν ὑφ' ἡδονῆς. Ακουτιεῖς με ἀγαλλίασιν καὶ εὐφροσύνην. Ταῖς ἀκοαῖς τῆς ψυχῆς μου ἐνηχήσεις χαράν, ὅτι συνεχώρησάς μοι. Αγαλλίασις δὲ καὶ εὐφροσύνη τὸ αὐτὸ σημαίνουσιν. ᾿Αγαλλιάσονται ὀστέα τεταπεινωμένα. Τὰ ὀστᾶ μου, φησί, τεταπεινωμένα τῷ βάρει τῆς ἁμαρτίας, ἀγαλλιάσονται, κουφισθέντα διὰ τῆς ἀφέσεως. ᾿Απὸ μέρους δε, τῶν ὀστῶν, ὅλον ἑαυτὸν ἐνέφηνε. Τινὲς δέ φασιν, ὅτι τὸ, Ακουτιεῖς μὲ ἀγαλλίασιν, περὶ τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Σωτῆρος είρηκεν, ὅτι Αναγ γελεῖς μοι τὴν παγκόσμιον χαράν, ἤτοι τὴν ἀπόρ ῥητον ενανθρώπησιν, καὶ εὐθὺς ἄγαν ἁλοῦνται καὶ σκιρτήσουσιν ὑφ᾽ ἡδονῆς τὰ τεταπεινωμένα ὀστέα μου. Απόστρεψον τὸ πρόσωπόν σου ἀπὸ τῶν ἁμαρ τιῶν μου, καὶ πάσας τὰς ἀνομίας μου ἐξάλειψον. Γυμνὰ πρόκειται τῇ παντεφόρῳ ἐπισκοπῇ σου τὰ ἐμὰ ἁμαρτήματα. Απόστησον οὖν ταύτην, καὶ ὅλας μου τὰς ἀνομίας ἐξάλειψον ἀπὸ τῆς βίβλου τῶν Ο έργων μου. Καρδίαν καθαράν κτίσον εν εμοί, ὁ Θεός. Ἡ χαρδία σημαίνει πολλά· ποτὲ μὲν, τὸ σωματικὸν μόριον· ποτὲ δὲ, τοῦ ἡγεμονικοῦ τὸ βαθύτατον, ὡς τό· Καὶ διατί λογισμοὶ ἀναβαίνουσιν ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν; ποτὲ δὲ, τὴν γνώμην καὶ τὴν προ- αίρεσιν, ὡς τό · 'Η δὲ καρδία αὐτοῦ πόρρω ἀπό χει ἀπ' ἐμοῦ· ποτὲ δὲ, τὴν εὐδοκίαν καὶ ἀρέσκειαν, ὡς τό· Εὗρον Δαβὶδ ἄνδρα κατὰ τὴν καρδίαν μου ποτὲ δὲ, τὴν ψυχὴν, ὡς ἐπὶ τοῦ προκειμένου, Καρ δίαν καθαρὰν κτίσον ἐν ἐμοὶ, οὐχ ἑτέραν οὐσιών σας, ἀλλὰ τὴν οὖσαν εἰς τὸ ἀρχαῖον κάλλος ἀποκα ταστήσας. Εἰ γὰρ ταύτης περιέλῃς τὴν παλαιότητα, τὴν ἀπὸ τοῦ ῥύπου τῆς ἁμαρτίας, κτίσεις ἐν ἐμοὶ καρδίαν καθαράν. Κτίσον οὖν, ἀντὶ τοῦ, ἀποκατά στησον. - Καὶ πνεῦμα εὐθὲς ἐγκαίνισον ἐν τοῖς ἐγκάτοις μου. — Εγκαίνισον, ἀντὶ τοῦ, ἔμβαλε καινῶς, ἤτοι ἀπὸ τοῦ νῦν, χάρισμα εὐθύτητος, εύθυνον τὰς ἐγγινομένας μοι παρὰ τοῦ δαίμονος σχολιότητας · Εγκατα δὲ λέγει τὰ ἐνδότερα μέρη ἑαυτοῦ. Φησὶ δὲ καὶ διὰ Ἰεζεκιήλ ὁ Θεὸς πρὸς τοὺς ἐν Βαβυλῶνι, ὅτι Δώσω αὐτοῖς καρδίαν καινὴν καὶ πνεῦμα καινόν, τουτέστιν, Ανακαινίσω ἀσθενήσασαν καὶ τὴν καρ δίαν αὐτῶν καὶ τὴν προθυμίαν. ” EUTNYMII ZIGABENI muudari jubebat, ca nimirum ratione, quia hysso- pus berba quædam est multum abstersiva, juxta illius purgationis metaphoram ait : Tu Domine, ea me potissimum aspersione asperges, quae perfec. tius omnes abstergit maculas: boc autem fet per prolatam a te omnimodæ absolutionis sententiam, vel per lacrymas poenitentiæ; quippe cum et bujusmodi lacrymæ, ut Dei donum ab eo proveniant. [Nam si hæc a te mihi dona adfuerint in abstergendis meis maculis, hyssopi vicem præbebunt.] Lavabis me, et super nivem dealbabor. Eumdem præ gaudio sensum repetit. VERS. 10. Audilui meo dabis exsultationem et lætitiam. Quia auribus animæ meæ te mihi pcper- risse instillabis. Exsultatio autem et laetitia idem significant. Exsultabunt ossa humiliata. Ossa mea, inquit, peccatorum pondere depressa, exsultabunt, at de- posito eo onere allevabuntur. Per sua vero ossa seipsum prorsus significat. Aliqui autem dicunt, quod illa verba : Auditui meo dabis exsultationem, ad Salvatoris Incarnationem pertinent, ut sit sen- sus : Annuntiabis mihi jucundissimum gaudium, illam nimirum ineffabilem incarnationem; et tunc ossa mea, quæ nunc humiliata sunt, præ summa voluptate exsultabunt et subsilient. VERS. 11. Averte faciem tuam a peccatis meis, et omnes iniquitates meas dele. Oinnia, inquit, pec- cala mea in conspectu tuo jacent, quia tu omnia conspicis : verum peto, ut aspectum ab illis tuum amoveas, et commissa a me scelera e libro deleas actionum mearum. " VERS. 12. Cor mundum crea in me, Deus. Gor apud Scripturam multa significat. Aliquando enim pro singulari corporis membro accipitur, aliquando vero pro interiori illa rationis atque intellectus parte, a qua regimur, juxta illud : Quare cogita- giones ascendunt in corda vestra us? aliquando sen- tentiam significat, et propositum, juxta illud : Cor autem eorum longe est a me ; aliquando lene- placituin et animi affectionem, juxta illud: Inveni David virum secundum cor meum. Et aliquando animam, ut hic : Cor mundum crea in me, Deus. Non peto, inquit, ut aliam in me naturam crees, sed ut quam habeo in antiquam restituas pulchri- tudinem. Creabis autem cor mundum in me, si vetustatem illam, quæ ob peccatorum sordes ani- mæ meæ inhæret, ab ea prorsus abstuleris. Crea igitur hoc in loco dixit pro, restitue. Et spiritum rectum innova in interioribus meis. Innova, pro, denuo immitte. Deinceps, inquit, im- mitte in me spiritum rectumn, hoc est, directionis gratiam, quæ diabolicas in me omnes tortuosilates dirigat. Per interiora autem intimas animæ partes intelligit. Simile etiam his est, quod legimus apud Ezechieleın dici ad eos, qui in Babylone erant : Dabo enim vobis, inquit, cor novum ', ac si dixis- set, Infirmum ac languidum cor vestrum et promptitudinem vestram renovabo. • Ezech. x1, 5. B D Isa. xxix, 43. 'I Reg. xi, 14. Ezech. xi, 19.
4α For, see, they have hunted down my soul. For, as you see, as far as is in their power they have captured me, having encircled my house, even though through you I am saved.
β Ἐπέθεντο ἐπ’ ἐμὲ κραταιοί. ᾽Ισχυροὺς αὐτοὺς ὀνομάζει, διά τε τὸν πλοῦτον καὶ τὸ πλῆθος καὶ τὴν ἐντεῦθεν ἰσχύν.Α κτικῆς, κατὰ μεταφορὰν ἐκείνης τῆς καθάρσεως εἶ- πεν, ὅτι Ταντιεῖς με βαντίσματι σμηκτικῷ. Εἴη δ' ἂν τοῦτο λόγος ἀφέσεως, ἢ καὶ τὸ δάκρυον τῆς μετα νοίας· καὶ τοῦτο γὰρ θεόθεν χαρίζεται. Πλυνεῖς με, καὶ ὑπὲρ χιόνα λευκανθήσομαι. Τὸ αὐτὸ λέγει πάλιν ὑφ' ἡδονῆς. Ακουτιεῖς με ἀγαλλίασιν καὶ εὐφροσύνην. Ταῖς ἀκοαῖς τῆς ψυχῆς μου ἐνηχήσεις χαράν, ὅτι συνεχώρησάς μοι. Αγαλλίασις δὲ καὶ εὐφροσύνη τὸ αὐτὸ σημαίνουσιν. ᾿Αγαλλιάσονται ὀστέα τεταπεινωμένα. Τὰ ὀστᾶ μου, φησί, τεταπεινωμένα τῷ βάρει τῆς ἁμαρτίας, ἀγαλλιάσονται, κουφισθέντα διὰ τῆς ἀφέσεως. ᾿Απὸ μέρους δε, τῶν ὀστῶν, ὅλον ἑαυτὸν ἐνέφηνε. Τινὲς δέ φασιν, ὅτι τὸ, Ακουτιεῖς μὲ ἀγαλλίασιν, περὶ τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Σωτῆρος είρηκεν, ὅτι Αναγ γελεῖς μοι τὴν παγκόσμιον χαράν, ἤτοι τὴν ἀπόρ ῥητον ενανθρώπησιν, καὶ εὐθὺς ἄγαν ἁλοῦνται καὶ σκιρτήσουσιν ὑφ᾽ ἡδονῆς τὰ τεταπεινωμένα ὀστέα μου. Απόστρεψον τὸ πρόσωπόν σου ἀπὸ τῶν ἁμαρ τιῶν μου, καὶ πάσας τὰς ἀνομίας μου ἐξάλειψον. Γυμνὰ πρόκειται τῇ παντεφόρῳ ἐπισκοπῇ σου τὰ ἐμὰ ἁμαρτήματα. Απόστησον οὖν ταύτην, καὶ ὅλας μου τὰς ἀνομίας ἐξάλειψον ἀπὸ τῆς βίβλου τῶν Ο έργων μου. Καρδίαν καθαράν κτίσον εν εμοί, ὁ Θεός. Ἡ χαρδία σημαίνει πολλά· ποτὲ μὲν, τὸ σωματικὸν μόριον· ποτὲ δὲ, τοῦ ἡγεμονικοῦ τὸ βαθύτατον, ὡς τό· Καὶ διατί λογισμοὶ ἀναβαίνουσιν ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν; ποτὲ δὲ, τὴν γνώμην καὶ τὴν προ- αίρεσιν, ὡς τό · 'Η δὲ καρδία αὐτοῦ πόρρω ἀπό χει ἀπ' ἐμοῦ· ποτὲ δὲ, τὴν εὐδοκίαν καὶ ἀρέσκειαν, ὡς τό· Εὗρον Δαβὶδ ἄνδρα κατὰ τὴν καρδίαν μου ποτὲ δὲ, τὴν ψυχὴν, ὡς ἐπὶ τοῦ προκειμένου, Καρ δίαν καθαρὰν κτίσον ἐν ἐμοὶ, οὐχ ἑτέραν οὐσιών σας, ἀλλὰ τὴν οὖσαν εἰς τὸ ἀρχαῖον κάλλος ἀποκα ταστήσας. Εἰ γὰρ ταύτης περιέλῃς τὴν παλαιότητα, τὴν ἀπὸ τοῦ ῥύπου τῆς ἁμαρτίας, κτίσεις ἐν ἐμοὶ καρδίαν καθαράν. Κτίσον οὖν, ἀντὶ τοῦ, ἀποκατά στησον. - Καὶ πνεῦμα εὐθὲς ἐγκαίνισον ἐν τοῖς ἐγκάτοις μου. — Εγκαίνισον, ἀντὶ τοῦ, ἔμβαλε καινῶς, ἤτοι ἀπὸ τοῦ νῦν, χάρισμα εὐθύτητος, εύθυνον τὰς ἐγγινομένας μοι παρὰ τοῦ δαίμονος σχολιότητας · Εγκατα δὲ λέγει τὰ ἐνδότερα μέρη ἑαυτοῦ. Φησὶ δὲ καὶ διὰ Ἰεζεκιήλ ὁ Θεὸς πρὸς τοὺς ἐν Βαβυλῶνι, ὅτι Δώσω αὐτοῖς καρδίαν καινὴν καὶ πνεῦμα καινόν, τουτέστιν, Ανακαινίσω ἀσθενήσασαν καὶ τὴν καρ δίαν αὐτῶν καὶ τὴν προθυμίαν. ” EUTNYMII ZIGABENI muudari jubebat, ca nimirum ratione, quia hysso- pus berba quædam est multum abstersiva, juxta illius purgationis metaphoram ait : Tu Domine, ea me potissimum aspersione asperges, quae perfec. tius omnes abstergit maculas: boc autem fet per prolatam a te omnimodæ absolutionis sententiam, vel per lacrymas poenitentiæ; quippe cum et bujusmodi lacrymæ, ut Dei donum ab eo proveniant. [Nam si hæc a te mihi dona adfuerint in abstergendis meis maculis, hyssopi vicem præbebunt.] Lavabis me, et super nivem dealbabor. Eumdem præ gaudio sensum repetit. VERS. 10. Audilui meo dabis exsultationem et lætitiam. Quia auribus animæ meæ te mihi pcper- risse instillabis. Exsultatio autem et laetitia idem significant. Exsultabunt ossa humiliata. Ossa mea, inquit, peccatorum pondere depressa, exsultabunt, at de- posito eo onere allevabuntur. Per sua vero ossa seipsum prorsus significat. Aliqui autem dicunt, quod illa verba : Auditui meo dabis exsultationem, ad Salvatoris Incarnationem pertinent, ut sit sen- sus : Annuntiabis mihi jucundissimum gaudium, illam nimirum ineffabilem incarnationem; et tunc ossa mea, quæ nunc humiliata sunt, præ summa voluptate exsultabunt et subsilient. VERS. 11. Averte faciem tuam a peccatis meis, et omnes iniquitates meas dele. Oinnia, inquit, pec- cala mea in conspectu tuo jacent, quia tu omnia conspicis : verum peto, ut aspectum ab illis tuum amoveas, et commissa a me scelera e libro deleas actionum mearum. " VERS. 12. Cor mundum crea in me, Deus. Gor apud Scripturam multa significat. Aliquando enim pro singulari corporis membro accipitur, aliquando vero pro interiori illa rationis atque intellectus parte, a qua regimur, juxta illud : Quare cogita- giones ascendunt in corda vestra us? aliquando sen- tentiam significat, et propositum, juxta illud : Cor autem eorum longe est a me ; aliquando lene- placituin et animi affectionem, juxta illud: Inveni David virum secundum cor meum. Et aliquando animam, ut hic : Cor mundum crea in me, Deus. Non peto, inquit, ut aliam in me naturam crees, sed ut quam habeo in antiquam restituas pulchri- tudinem. Creabis autem cor mundum in me, si vetustatem illam, quæ ob peccatorum sordes ani- mæ meæ inhæret, ab ea prorsus abstuleris. Crea igitur hoc in loco dixit pro, restitue. Et spiritum rectum innova in interioribus meis. Innova, pro, denuo immitte. Deinceps, inquit, im- mitte in me spiritum rectumn, hoc est, directionis gratiam, quæ diabolicas in me omnes tortuosilates dirigat. Per interiora autem intimas animæ partes intelligit. Simile etiam his est, quod legimus apud Ezechieleın dici ad eos, qui in Babylone erant : Dabo enim vobis, inquit, cor novum ', ac si dixis- set, Infirmum ac languidum cor vestrum et promptitudinem vestram renovabo. • Ezech. x1, 5. B D Isa. xxix, 43. 'I Reg. xi, 14. Ezech. xi, 19.
4β Mighty men have come against me. He calls them strong on account both of their wealth and their great number and the strength that comes therefrom.
γ Οὔτε ἡ ἀνομία μου οὔτε ἡ ἁμαρτία μου, Κύριε. Λείπει τὸ, αἰτία· οὔτε γὰρ ἠνόμησα, οὔτε ἡμάρτηκα εἰς αὐτοὺς, ἵνα καὶ αἰτίαν ἔχοιεν τῆς κατ’ ἐμοῦ μανίας. Εἰ δὲ καὶ διαφορὰν ἐνταῦθα ζητεῖς, ἀνομίαν μὲν νόει, τὴν μεγάλην πλημμέλειαν, ἁμαρτίαν δὲ, τὴν μικράν.Α κτικῆς, κατὰ μεταφορὰν ἐκείνης τῆς καθάρσεως εἶ- πεν, ὅτι Ταντιεῖς με βαντίσματι σμηκτικῷ. Εἴη δ' ἂν τοῦτο λόγος ἀφέσεως, ἢ καὶ τὸ δάκρυον τῆς μετα νοίας· καὶ τοῦτο γὰρ θεόθεν χαρίζεται. Πλυνεῖς με, καὶ ὑπὲρ χιόνα λευκανθήσομαι. Τὸ αὐτὸ λέγει πάλιν ὑφ' ἡδονῆς. Ακουτιεῖς με ἀγαλλίασιν καὶ εὐφροσύνην. Ταῖς ἀκοαῖς τῆς ψυχῆς μου ἐνηχήσεις χαράν, ὅτι συνεχώρησάς μοι. Αγαλλίασις δὲ καὶ εὐφροσύνη τὸ αὐτὸ σημαίνουσιν. ᾿Αγαλλιάσονται ὀστέα τεταπεινωμένα. Τὰ ὀστᾶ μου, φησί, τεταπεινωμένα τῷ βάρει τῆς ἁμαρτίας, ἀγαλλιάσονται, κουφισθέντα διὰ τῆς ἀφέσεως. ᾿Απὸ μέρους δε, τῶν ὀστῶν, ὅλον ἑαυτὸν ἐνέφηνε. Τινὲς δέ φασιν, ὅτι τὸ, Ακουτιεῖς μὲ ἀγαλλίασιν, περὶ τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Σωτῆρος είρηκεν, ὅτι Αναγ γελεῖς μοι τὴν παγκόσμιον χαράν, ἤτοι τὴν ἀπόρ ῥητον ενανθρώπησιν, καὶ εὐθὺς ἄγαν ἁλοῦνται καὶ σκιρτήσουσιν ὑφ᾽ ἡδονῆς τὰ τεταπεινωμένα ὀστέα μου. Απόστρεψον τὸ πρόσωπόν σου ἀπὸ τῶν ἁμαρ τιῶν μου, καὶ πάσας τὰς ἀνομίας μου ἐξάλειψον. Γυμνὰ πρόκειται τῇ παντεφόρῳ ἐπισκοπῇ σου τὰ ἐμὰ ἁμαρτήματα. Απόστησον οὖν ταύτην, καὶ ὅλας μου τὰς ἀνομίας ἐξάλειψον ἀπὸ τῆς βίβλου τῶν Ο έργων μου. Καρδίαν καθαράν κτίσον εν εμοί, ὁ Θεός. Ἡ χαρδία σημαίνει πολλά· ποτὲ μὲν, τὸ σωματικὸν μόριον· ποτὲ δὲ, τοῦ ἡγεμονικοῦ τὸ βαθύτατον, ὡς τό· Καὶ διατί λογισμοὶ ἀναβαίνουσιν ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν; ποτὲ δὲ, τὴν γνώμην καὶ τὴν προ- αίρεσιν, ὡς τό · 'Η δὲ καρδία αὐτοῦ πόρρω ἀπό χει ἀπ' ἐμοῦ· ποτὲ δὲ, τὴν εὐδοκίαν καὶ ἀρέσκειαν, ὡς τό· Εὗρον Δαβὶδ ἄνδρα κατὰ τὴν καρδίαν μου ποτὲ δὲ, τὴν ψυχὴν, ὡς ἐπὶ τοῦ προκειμένου, Καρ δίαν καθαρὰν κτίσον ἐν ἐμοὶ, οὐχ ἑτέραν οὐσιών σας, ἀλλὰ τὴν οὖσαν εἰς τὸ ἀρχαῖον κάλλος ἀποκα ταστήσας. Εἰ γὰρ ταύτης περιέλῃς τὴν παλαιότητα, τὴν ἀπὸ τοῦ ῥύπου τῆς ἁμαρτίας, κτίσεις ἐν ἐμοὶ καρδίαν καθαράν. Κτίσον οὖν, ἀντὶ τοῦ, ἀποκατά στησον. - Καὶ πνεῦμα εὐθὲς ἐγκαίνισον ἐν τοῖς ἐγκάτοις μου. — Εγκαίνισον, ἀντὶ τοῦ, ἔμβαλε καινῶς, ἤτοι ἀπὸ τοῦ νῦν, χάρισμα εὐθύτητος, εύθυνον τὰς ἐγγινομένας μοι παρὰ τοῦ δαίμονος σχολιότητας · Εγκατα δὲ λέγει τὰ ἐνδότερα μέρη ἑαυτοῦ. Φησὶ δὲ καὶ διὰ Ἰεζεκιήλ ὁ Θεὸς πρὸς τοὺς ἐν Βαβυλῶνι, ὅτι Δώσω αὐτοῖς καρδίαν καινὴν καὶ πνεῦμα καινόν, τουτέστιν, Ανακαινίσω ἀσθενήσασαν καὶ τὴν καρ δίαν αὐτῶν καὶ τὴν προθυμίαν. ” EUTNYMII ZIGABENI muudari jubebat, ca nimirum ratione, quia hysso- pus berba quædam est multum abstersiva, juxta illius purgationis metaphoram ait : Tu Domine, ea me potissimum aspersione asperges, quae perfec. tius omnes abstergit maculas: boc autem fet per prolatam a te omnimodæ absolutionis sententiam, vel per lacrymas poenitentiæ; quippe cum et bujusmodi lacrymæ, ut Dei donum ab eo proveniant. [Nam si hæc a te mihi dona adfuerint in abstergendis meis maculis, hyssopi vicem præbebunt.] Lavabis me, et super nivem dealbabor. Eumdem præ gaudio sensum repetit. VERS. 10. Audilui meo dabis exsultationem et lætitiam. Quia auribus animæ meæ te mihi pcper- risse instillabis. Exsultatio autem et laetitia idem significant. Exsultabunt ossa humiliata. Ossa mea, inquit, peccatorum pondere depressa, exsultabunt, at de- posito eo onere allevabuntur. Per sua vero ossa seipsum prorsus significat. Aliqui autem dicunt, quod illa verba : Auditui meo dabis exsultationem, ad Salvatoris Incarnationem pertinent, ut sit sen- sus : Annuntiabis mihi jucundissimum gaudium, illam nimirum ineffabilem incarnationem; et tunc ossa mea, quæ nunc humiliata sunt, præ summa voluptate exsultabunt et subsilient. VERS. 11. Averte faciem tuam a peccatis meis, et omnes iniquitates meas dele. Oinnia, inquit, pec- cala mea in conspectu tuo jacent, quia tu omnia conspicis : verum peto, ut aspectum ab illis tuum amoveas, et commissa a me scelera e libro deleas actionum mearum. " VERS. 12. Cor mundum crea in me, Deus. Gor apud Scripturam multa significat. Aliquando enim pro singulari corporis membro accipitur, aliquando vero pro interiori illa rationis atque intellectus parte, a qua regimur, juxta illud : Quare cogita- giones ascendunt in corda vestra us? aliquando sen- tentiam significat, et propositum, juxta illud : Cor autem eorum longe est a me ; aliquando lene- placituin et animi affectionem, juxta illud: Inveni David virum secundum cor meum. Et aliquando animam, ut hic : Cor mundum crea in me, Deus. Non peto, inquit, ut aliam in me naturam crees, sed ut quam habeo in antiquam restituas pulchri- tudinem. Creabis autem cor mundum in me, si vetustatem illam, quæ ob peccatorum sordes ani- mæ meæ inhæret, ab ea prorsus abstuleris. Crea igitur hoc in loco dixit pro, restitue. Et spiritum rectum innova in interioribus meis. Innova, pro, denuo immitte. Deinceps, inquit, im- mitte in me spiritum rectumn, hoc est, directionis gratiam, quæ diabolicas in me omnes tortuosilates dirigat. Per interiora autem intimas animæ partes intelligit. Simile etiam his est, quod legimus apud Ezechieleın dici ad eos, qui in Babylone erant : Dabo enim vobis, inquit, cor novum ', ac si dixis- set, Infirmum ac languidum cor vestrum et promptitudinem vestram renovabo. • Ezech. x1, 5. B D Isa. xxix, 43. 'I Reg. xi, 14. Ezech. xi, 19.
4γ Neither my lawlessness, nor my sin, O Lord. ‘Is the reason for this’ is missing, for neither have I acted lawlessly, nor have I sinned against them so that they might have some reason for their fury against me. If you seek for a distinction between the two here, then understand ‘lawlessness’ as a great transgression and ‘sin’ as a small transgression.
α Ἄνευ ἀνομίας ἔδραμον καὶ κατεύθυνα. Χωρὶς πταίσματος ἐπολιτευσάμην παρ’ αὐτοῖς, καὶ διὰ τοῦτο μεγάλα κατώρθωσα· ἢ καὶ χωρὶς ἀνομίας κατώρθωσα ὅσα κατώρθωσα. Ἁρμόσειε δ’ ἂν μάλιστα τῷ Χριστῷ τὸ, οὔτε ἡ ἀνομία μου οὔτε ἡ ἁμαρτία μου, καὶ τὰ ἑξῆς, ἀδίκως ἐπιβουλευομένῳ παρὰ τῶν ᾽Ιουδαίων.Α κτικῆς, κατὰ μεταφορὰν ἐκείνης τῆς καθάρσεως εἶ- πεν, ὅτι Ταντιεῖς με βαντίσματι σμηκτικῷ. Εἴη δ' ἂν τοῦτο λόγος ἀφέσεως, ἢ καὶ τὸ δάκρυον τῆς μετα νοίας· καὶ τοῦτο γὰρ θεόθεν χαρίζεται. Πλυνεῖς με, καὶ ὑπὲρ χιόνα λευκανθήσομαι. Τὸ αὐτὸ λέγει πάλιν ὑφ' ἡδονῆς. Ακουτιεῖς με ἀγαλλίασιν καὶ εὐφροσύνην. Ταῖς ἀκοαῖς τῆς ψυχῆς μου ἐνηχήσεις χαράν, ὅτι συνεχώρησάς μοι. Αγαλλίασις δὲ καὶ εὐφροσύνη τὸ αὐτὸ σημαίνουσιν. ᾿Αγαλλιάσονται ὀστέα τεταπεινωμένα. Τὰ ὀστᾶ μου, φησί, τεταπεινωμένα τῷ βάρει τῆς ἁμαρτίας, ἀγαλλιάσονται, κουφισθέντα διὰ τῆς ἀφέσεως. ᾿Απὸ μέρους δε, τῶν ὀστῶν, ὅλον ἑαυτὸν ἐνέφηνε. Τινὲς δέ φασιν, ὅτι τὸ, Ακουτιεῖς μὲ ἀγαλλίασιν, περὶ τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Σωτῆρος είρηκεν, ὅτι Αναγ γελεῖς μοι τὴν παγκόσμιον χαράν, ἤτοι τὴν ἀπόρ ῥητον ενανθρώπησιν, καὶ εὐθὺς ἄγαν ἁλοῦνται καὶ σκιρτήσουσιν ὑφ᾽ ἡδονῆς τὰ τεταπεινωμένα ὀστέα μου. Απόστρεψον τὸ πρόσωπόν σου ἀπὸ τῶν ἁμαρ τιῶν μου, καὶ πάσας τὰς ἀνομίας μου ἐξάλειψον. Γυμνὰ πρόκειται τῇ παντεφόρῳ ἐπισκοπῇ σου τὰ ἐμὰ ἁμαρτήματα. Απόστησον οὖν ταύτην, καὶ ὅλας μου τὰς ἀνομίας ἐξάλειψον ἀπὸ τῆς βίβλου τῶν Ο έργων μου. Καρδίαν καθαράν κτίσον εν εμοί, ὁ Θεός. Ἡ χαρδία σημαίνει πολλά· ποτὲ μὲν, τὸ σωματικὸν μόριον· ποτὲ δὲ, τοῦ ἡγεμονικοῦ τὸ βαθύτατον, ὡς τό· Καὶ διατί λογισμοὶ ἀναβαίνουσιν ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν; ποτὲ δὲ, τὴν γνώμην καὶ τὴν προ- αίρεσιν, ὡς τό · 'Η δὲ καρδία αὐτοῦ πόρρω ἀπό χει ἀπ' ἐμοῦ· ποτὲ δὲ, τὴν εὐδοκίαν καὶ ἀρέσκειαν, ὡς τό· Εὗρον Δαβὶδ ἄνδρα κατὰ τὴν καρδίαν μου ποτὲ δὲ, τὴν ψυχὴν, ὡς ἐπὶ τοῦ προκειμένου, Καρ δίαν καθαρὰν κτίσον ἐν ἐμοὶ, οὐχ ἑτέραν οὐσιών σας, ἀλλὰ τὴν οὖσαν εἰς τὸ ἀρχαῖον κάλλος ἀποκα ταστήσας. Εἰ γὰρ ταύτης περιέλῃς τὴν παλαιότητα, τὴν ἀπὸ τοῦ ῥύπου τῆς ἁμαρτίας, κτίσεις ἐν ἐμοὶ καρδίαν καθαράν. Κτίσον οὖν, ἀντὶ τοῦ, ἀποκατά στησον. - Καὶ πνεῦμα εὐθὲς ἐγκαίνισον ἐν τοῖς ἐγκάτοις μου. — Εγκαίνισον, ἀντὶ τοῦ, ἔμβαλε καινῶς, ἤτοι ἀπὸ τοῦ νῦν, χάρισμα εὐθύτητος, εύθυνον τὰς ἐγγινομένας μοι παρὰ τοῦ δαίμονος σχολιότητας · Εγκατα δὲ λέγει τὰ ἐνδότερα μέρη ἑαυτοῦ. Φησὶ δὲ καὶ διὰ Ἰεζεκιήλ ὁ Θεὸς πρὸς τοὺς ἐν Βαβυλῶνι, ὅτι Δώσω αὐτοῖς καρδίαν καινὴν καὶ πνεῦμα καινόν, τουτέστιν, Ανακαινίσω ἀσθενήσασαν καὶ τὴν καρ δίαν αὐτῶν καὶ τὴν προθυμίαν. ” EUTNYMII ZIGABENI muudari jubebat, ca nimirum ratione, quia hysso- pus berba quædam est multum abstersiva, juxta illius purgationis metaphoram ait : Tu Domine, ea me potissimum aspersione asperges, quae perfec. tius omnes abstergit maculas: boc autem fet per prolatam a te omnimodæ absolutionis sententiam, vel per lacrymas poenitentiæ; quippe cum et bujusmodi lacrymæ, ut Dei donum ab eo proveniant. [Nam si hæc a te mihi dona adfuerint in abstergendis meis maculis, hyssopi vicem præbebunt.] Lavabis me, et super nivem dealbabor. Eumdem præ gaudio sensum repetit. VERS. 10. Audilui meo dabis exsultationem et lætitiam. Quia auribus animæ meæ te mihi pcper- risse instillabis. Exsultatio autem et laetitia idem significant. Exsultabunt ossa humiliata. Ossa mea, inquit, peccatorum pondere depressa, exsultabunt, at de- posito eo onere allevabuntur. Per sua vero ossa seipsum prorsus significat. Aliqui autem dicunt, quod illa verba : Auditui meo dabis exsultationem, ad Salvatoris Incarnationem pertinent, ut sit sen- sus : Annuntiabis mihi jucundissimum gaudium, illam nimirum ineffabilem incarnationem; et tunc ossa mea, quæ nunc humiliata sunt, præ summa voluptate exsultabunt et subsilient. VERS. 11. Averte faciem tuam a peccatis meis, et omnes iniquitates meas dele. Oinnia, inquit, pec- cala mea in conspectu tuo jacent, quia tu omnia conspicis : verum peto, ut aspectum ab illis tuum amoveas, et commissa a me scelera e libro deleas actionum mearum. " VERS. 12. Cor mundum crea in me, Deus. Gor apud Scripturam multa significat. Aliquando enim pro singulari corporis membro accipitur, aliquando vero pro interiori illa rationis atque intellectus parte, a qua regimur, juxta illud : Quare cogita- giones ascendunt in corda vestra us? aliquando sen- tentiam significat, et propositum, juxta illud : Cor autem eorum longe est a me ; aliquando lene- placituin et animi affectionem, juxta illud: Inveni David virum secundum cor meum. Et aliquando animam, ut hic : Cor mundum crea in me, Deus. Non peto, inquit, ut aliam in me naturam crees, sed ut quam habeo in antiquam restituas pulchri- tudinem. Creabis autem cor mundum in me, si vetustatem illam, quæ ob peccatorum sordes ani- mæ meæ inhæret, ab ea prorsus abstuleris. Crea igitur hoc in loco dixit pro, restitue. Et spiritum rectum innova in interioribus meis. Innova, pro, denuo immitte. Deinceps, inquit, im- mitte in me spiritum rectumn, hoc est, directionis gratiam, quæ diabolicas in me omnes tortuosilates dirigat. Per interiora autem intimas animæ partes intelligit. Simile etiam his est, quod legimus apud Ezechieleın dici ad eos, qui in Babylone erant : Dabo enim vobis, inquit, cor novum ', ac si dixis- set, Infirmum ac languidum cor vestrum et promptitudinem vestram renovabo. • Ezech. x1, 5. B D Isa. xxix, 43. 'I Reg. xi, 14. Ezech. xi, 19.
5α Without lawlessness I have run and kept a straight path. I have lived among them without fault, and for this reason I have achieved great things; or else, I have achieved all that I have achieved without lawlessness. The words ‘neither my lawlessness nor my sin’ and the rest would be most especially fitting for Christ, being unjustly conspired against by the Jews.
β Ἐξεγέρθητι εἰς συνάντησίν μου καὶ ἴδε. Ἐλθὲ εἰς τὸ συναντῆσαί μοι φεύγοντι καὶ ἐπιῤῥῶσαι, καὶ ἴδε οἷα πάσχω. Ταῦτα δὲ ἀνθρωποπρεπῶς εἴρηται, καθὼς πολλάκις εἰρήκαμεν· ἀκίνητον γὰρ τὸ θεῖον καὶ παντεπίσκοπον.Α κτικῆς, κατὰ μεταφορὰν ἐκείνης τῆς καθάρσεως εἶ- πεν, ὅτι Ταντιεῖς με βαντίσματι σμηκτικῷ. Εἴη δ' ἂν τοῦτο λόγος ἀφέσεως, ἢ καὶ τὸ δάκρυον τῆς μετα νοίας· καὶ τοῦτο γὰρ θεόθεν χαρίζεται. Πλυνεῖς με, καὶ ὑπὲρ χιόνα λευκανθήσομαι. Τὸ αὐτὸ λέγει πάλιν ὑφ' ἡδονῆς. Ακουτιεῖς με ἀγαλλίασιν καὶ εὐφροσύνην. Ταῖς ἀκοαῖς τῆς ψυχῆς μου ἐνηχήσεις χαράν, ὅτι συνεχώρησάς μοι. Αγαλλίασις δὲ καὶ εὐφροσύνη τὸ αὐτὸ σημαίνουσιν. ᾿Αγαλλιάσονται ὀστέα τεταπεινωμένα. Τὰ ὀστᾶ μου, φησί, τεταπεινωμένα τῷ βάρει τῆς ἁμαρτίας, ἀγαλλιάσονται, κουφισθέντα διὰ τῆς ἀφέσεως. ᾿Απὸ μέρους δε, τῶν ὀστῶν, ὅλον ἑαυτὸν ἐνέφηνε. Τινὲς δέ φασιν, ὅτι τὸ, Ακουτιεῖς μὲ ἀγαλλίασιν, περὶ τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Σωτῆρος είρηκεν, ὅτι Αναγ γελεῖς μοι τὴν παγκόσμιον χαράν, ἤτοι τὴν ἀπόρ ῥητον ενανθρώπησιν, καὶ εὐθὺς ἄγαν ἁλοῦνται καὶ σκιρτήσουσιν ὑφ᾽ ἡδονῆς τὰ τεταπεινωμένα ὀστέα μου. Απόστρεψον τὸ πρόσωπόν σου ἀπὸ τῶν ἁμαρ τιῶν μου, καὶ πάσας τὰς ἀνομίας μου ἐξάλειψον. Γυμνὰ πρόκειται τῇ παντεφόρῳ ἐπισκοπῇ σου τὰ ἐμὰ ἁμαρτήματα. Απόστησον οὖν ταύτην, καὶ ὅλας μου τὰς ἀνομίας ἐξάλειψον ἀπὸ τῆς βίβλου τῶν Ο έργων μου. Καρδίαν καθαράν κτίσον εν εμοί, ὁ Θεός. Ἡ χαρδία σημαίνει πολλά· ποτὲ μὲν, τὸ σωματικὸν μόριον· ποτὲ δὲ, τοῦ ἡγεμονικοῦ τὸ βαθύτατον, ὡς τό· Καὶ διατί λογισμοὶ ἀναβαίνουσιν ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν; ποτὲ δὲ, τὴν γνώμην καὶ τὴν προ- αίρεσιν, ὡς τό · 'Η δὲ καρδία αὐτοῦ πόρρω ἀπό χει ἀπ' ἐμοῦ· ποτὲ δὲ, τὴν εὐδοκίαν καὶ ἀρέσκειαν, ὡς τό· Εὗρον Δαβὶδ ἄνδρα κατὰ τὴν καρδίαν μου ποτὲ δὲ, τὴν ψυχὴν, ὡς ἐπὶ τοῦ προκειμένου, Καρ δίαν καθαρὰν κτίσον ἐν ἐμοὶ, οὐχ ἑτέραν οὐσιών σας, ἀλλὰ τὴν οὖσαν εἰς τὸ ἀρχαῖον κάλλος ἀποκα ταστήσας. Εἰ γὰρ ταύτης περιέλῃς τὴν παλαιότητα, τὴν ἀπὸ τοῦ ῥύπου τῆς ἁμαρτίας, κτίσεις ἐν ἐμοὶ καρδίαν καθαράν. Κτίσον οὖν, ἀντὶ τοῦ, ἀποκατά στησον. - Καὶ πνεῦμα εὐθὲς ἐγκαίνισον ἐν τοῖς ἐγκάτοις μου. — Εγκαίνισον, ἀντὶ τοῦ, ἔμβαλε καινῶς, ἤτοι ἀπὸ τοῦ νῦν, χάρισμα εὐθύτητος, εύθυνον τὰς ἐγγινομένας μοι παρὰ τοῦ δαίμονος σχολιότητας · Εγκατα δὲ λέγει τὰ ἐνδότερα μέρη ἑαυτοῦ. Φησὶ δὲ καὶ διὰ Ἰεζεκιήλ ὁ Θεὸς πρὸς τοὺς ἐν Βαβυλῶνι, ὅτι Δώσω αὐτοῖς καρδίαν καινὴν καὶ πνεῦμα καινόν, τουτέστιν, Ανακαινίσω ἀσθενήσασαν καὶ τὴν καρ δίαν αὐτῶν καὶ τὴν προθυμίαν. ” EUTNYMII ZIGABENI muudari jubebat, ca nimirum ratione, quia hysso- pus berba quædam est multum abstersiva, juxta illius purgationis metaphoram ait : Tu Domine, ea me potissimum aspersione asperges, quae perfec. tius omnes abstergit maculas: boc autem fet per prolatam a te omnimodæ absolutionis sententiam, vel per lacrymas poenitentiæ; quippe cum et bujusmodi lacrymæ, ut Dei donum ab eo proveniant. [Nam si hæc a te mihi dona adfuerint in abstergendis meis maculis, hyssopi vicem præbebunt.] Lavabis me, et super nivem dealbabor. Eumdem præ gaudio sensum repetit. VERS. 10. Audilui meo dabis exsultationem et lætitiam. Quia auribus animæ meæ te mihi pcper- risse instillabis. Exsultatio autem et laetitia idem significant. Exsultabunt ossa humiliata. Ossa mea, inquit, peccatorum pondere depressa, exsultabunt, at de- posito eo onere allevabuntur. Per sua vero ossa seipsum prorsus significat. Aliqui autem dicunt, quod illa verba : Auditui meo dabis exsultationem, ad Salvatoris Incarnationem pertinent, ut sit sen- sus : Annuntiabis mihi jucundissimum gaudium, illam nimirum ineffabilem incarnationem; et tunc ossa mea, quæ nunc humiliata sunt, præ summa voluptate exsultabunt et subsilient. VERS. 11. Averte faciem tuam a peccatis meis, et omnes iniquitates meas dele. Oinnia, inquit, pec- cala mea in conspectu tuo jacent, quia tu omnia conspicis : verum peto, ut aspectum ab illis tuum amoveas, et commissa a me scelera e libro deleas actionum mearum. " VERS. 12. Cor mundum crea in me, Deus. Gor apud Scripturam multa significat. Aliquando enim pro singulari corporis membro accipitur, aliquando vero pro interiori illa rationis atque intellectus parte, a qua regimur, juxta illud : Quare cogita- giones ascendunt in corda vestra us? aliquando sen- tentiam significat, et propositum, juxta illud : Cor autem eorum longe est a me ; aliquando lene- placituin et animi affectionem, juxta illud: Inveni David virum secundum cor meum. Et aliquando animam, ut hic : Cor mundum crea in me, Deus. Non peto, inquit, ut aliam in me naturam crees, sed ut quam habeo in antiquam restituas pulchri- tudinem. Creabis autem cor mundum in me, si vetustatem illam, quæ ob peccatorum sordes ani- mæ meæ inhæret, ab ea prorsus abstuleris. Crea igitur hoc in loco dixit pro, restitue. Et spiritum rectum innova in interioribus meis. Innova, pro, denuo immitte. Deinceps, inquit, im- mitte in me spiritum rectumn, hoc est, directionis gratiam, quæ diabolicas in me omnes tortuosilates dirigat. Per interiora autem intimas animæ partes intelligit. Simile etiam his est, quod legimus apud Ezechieleın dici ad eos, qui in Babylone erant : Dabo enim vobis, inquit, cor novum ', ac si dixis- set, Infirmum ac languidum cor vestrum et promptitudinem vestram renovabo. • Ezech. x1, 5. B D Isa. xxix, 43. 'I Reg. xi, 14. Ezech. xi, 19.
5β Awake to meet me and see. Come to meet me as I am fleeing and give me courage, and see all I am suffering. These things are said in a human way as we have often said, for the divine is unmoved and all-seeing.
α Καὶ σὺ, Κύριε ὁ Θεὸς τῶν δυνάμεων, ὁ Θεὸς τοῦ ᾽Ισραὴλ, πρόσχες τοῦ ἐπισκέψασθαι πάντα τὰ ἔθνη. Δυνάμεις λέγει, τὰ ἀγγελικὰ τάγματα· ἢ ὁ Θεὸς τῶν δυνάμεων, ἀντὶ τοῦ, ὁ δυνατὸς ἢ ὁ δυνάμεως χορηγός. Εἶτα παρακαλεῖ αὐτὸν ἐπισκέψασθαι πάντα τὰ ἔθνη διὰ τοῦ ἐνανθρωπῆσαι, προεγνωκὼς τουτὶ τὸ μυστήριον.Α κτικῆς, κατὰ μεταφορὰν ἐκείνης τῆς καθάρσεως εἶ- πεν, ὅτι Ταντιεῖς με βαντίσματι σμηκτικῷ. Εἴη δ' ἂν τοῦτο λόγος ἀφέσεως, ἢ καὶ τὸ δάκρυον τῆς μετα νοίας· καὶ τοῦτο γὰρ θεόθεν χαρίζεται. Πλυνεῖς με, καὶ ὑπὲρ χιόνα λευκανθήσομαι. Τὸ αὐτὸ λέγει πάλιν ὑφ' ἡδονῆς. Ακουτιεῖς με ἀγαλλίασιν καὶ εὐφροσύνην. Ταῖς ἀκοαῖς τῆς ψυχῆς μου ἐνηχήσεις χαράν, ὅτι συνεχώρησάς μοι. Αγαλλίασις δὲ καὶ εὐφροσύνη τὸ αὐτὸ σημαίνουσιν. ᾿Αγαλλιάσονται ὀστέα τεταπεινωμένα. Τὰ ὀστᾶ μου, φησί, τεταπεινωμένα τῷ βάρει τῆς ἁμαρτίας, ἀγαλλιάσονται, κουφισθέντα διὰ τῆς ἀφέσεως. ᾿Απὸ μέρους δε, τῶν ὀστῶν, ὅλον ἑαυτὸν ἐνέφηνε. Τινὲς δέ φασιν, ὅτι τὸ, Ακουτιεῖς μὲ ἀγαλλίασιν, περὶ τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Σωτῆρος είρηκεν, ὅτι Αναγ γελεῖς μοι τὴν παγκόσμιον χαράν, ἤτοι τὴν ἀπόρ ῥητον ενανθρώπησιν, καὶ εὐθὺς ἄγαν ἁλοῦνται καὶ σκιρτήσουσιν ὑφ᾽ ἡδονῆς τὰ τεταπεινωμένα ὀστέα μου. Απόστρεψον τὸ πρόσωπόν σου ἀπὸ τῶν ἁμαρ τιῶν μου, καὶ πάσας τὰς ἀνομίας μου ἐξάλειψον. Γυμνὰ πρόκειται τῇ παντεφόρῳ ἐπισκοπῇ σου τὰ ἐμὰ ἁμαρτήματα. Απόστησον οὖν ταύτην, καὶ ὅλας μου τὰς ἀνομίας ἐξάλειψον ἀπὸ τῆς βίβλου τῶν Ο έργων μου. Καρδίαν καθαράν κτίσον εν εμοί, ὁ Θεός. Ἡ χαρδία σημαίνει πολλά· ποτὲ μὲν, τὸ σωματικὸν μόριον· ποτὲ δὲ, τοῦ ἡγεμονικοῦ τὸ βαθύτατον, ὡς τό· Καὶ διατί λογισμοὶ ἀναβαίνουσιν ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν; ποτὲ δὲ, τὴν γνώμην καὶ τὴν προ- αίρεσιν, ὡς τό · 'Η δὲ καρδία αὐτοῦ πόρρω ἀπό χει ἀπ' ἐμοῦ· ποτὲ δὲ, τὴν εὐδοκίαν καὶ ἀρέσκειαν, ὡς τό· Εὗρον Δαβὶδ ἄνδρα κατὰ τὴν καρδίαν μου ποτὲ δὲ, τὴν ψυχὴν, ὡς ἐπὶ τοῦ προκειμένου, Καρ δίαν καθαρὰν κτίσον ἐν ἐμοὶ, οὐχ ἑτέραν οὐσιών σας, ἀλλὰ τὴν οὖσαν εἰς τὸ ἀρχαῖον κάλλος ἀποκα ταστήσας. Εἰ γὰρ ταύτης περιέλῃς τὴν παλαιότητα, τὴν ἀπὸ τοῦ ῥύπου τῆς ἁμαρτίας, κτίσεις ἐν ἐμοὶ καρδίαν καθαράν. Κτίσον οὖν, ἀντὶ τοῦ, ἀποκατά στησον. - Καὶ πνεῦμα εὐθὲς ἐγκαίνισον ἐν τοῖς ἐγκάτοις μου. — Εγκαίνισον, ἀντὶ τοῦ, ἔμβαλε καινῶς, ἤτοι ἀπὸ τοῦ νῦν, χάρισμα εὐθύτητος, εύθυνον τὰς ἐγγινομένας μοι παρὰ τοῦ δαίμονος σχολιότητας · Εγκατα δὲ λέγει τὰ ἐνδότερα μέρη ἑαυτοῦ. Φησὶ δὲ καὶ διὰ Ἰεζεκιήλ ὁ Θεὸς πρὸς τοὺς ἐν Βαβυλῶνι, ὅτι Δώσω αὐτοῖς καρδίαν καινὴν καὶ πνεῦμα καινόν, τουτέστιν, Ανακαινίσω ἀσθενήσασαν καὶ τὴν καρ δίαν αὐτῶν καὶ τὴν προθυμίαν. ” EUTNYMII ZIGABENI muudari jubebat, ca nimirum ratione, quia hysso- pus berba quædam est multum abstersiva, juxta illius purgationis metaphoram ait : Tu Domine, ea me potissimum aspersione asperges, quae perfec. tius omnes abstergit maculas: boc autem fet per prolatam a te omnimodæ absolutionis sententiam, vel per lacrymas poenitentiæ; quippe cum et bujusmodi lacrymæ, ut Dei donum ab eo proveniant. [Nam si hæc a te mihi dona adfuerint in abstergendis meis maculis, hyssopi vicem præbebunt.] Lavabis me, et super nivem dealbabor. Eumdem præ gaudio sensum repetit. VERS. 10. Audilui meo dabis exsultationem et lætitiam. Quia auribus animæ meæ te mihi pcper- risse instillabis. Exsultatio autem et laetitia idem significant. Exsultabunt ossa humiliata. Ossa mea, inquit, peccatorum pondere depressa, exsultabunt, at de- posito eo onere allevabuntur. Per sua vero ossa seipsum prorsus significat. Aliqui autem dicunt, quod illa verba : Auditui meo dabis exsultationem, ad Salvatoris Incarnationem pertinent, ut sit sen- sus : Annuntiabis mihi jucundissimum gaudium, illam nimirum ineffabilem incarnationem; et tunc ossa mea, quæ nunc humiliata sunt, præ summa voluptate exsultabunt et subsilient. VERS. 11. Averte faciem tuam a peccatis meis, et omnes iniquitates meas dele. Oinnia, inquit, pec- cala mea in conspectu tuo jacent, quia tu omnia conspicis : verum peto, ut aspectum ab illis tuum amoveas, et commissa a me scelera e libro deleas actionum mearum. " VERS. 12. Cor mundum crea in me, Deus. Gor apud Scripturam multa significat. Aliquando enim pro singulari corporis membro accipitur, aliquando vero pro interiori illa rationis atque intellectus parte, a qua regimur, juxta illud : Quare cogita- giones ascendunt in corda vestra us? aliquando sen- tentiam significat, et propositum, juxta illud : Cor autem eorum longe est a me ; aliquando lene- placituin et animi affectionem, juxta illud: Inveni David virum secundum cor meum. Et aliquando animam, ut hic : Cor mundum crea in me, Deus. Non peto, inquit, ut aliam in me naturam crees, sed ut quam habeo in antiquam restituas pulchri- tudinem. Creabis autem cor mundum in me, si vetustatem illam, quæ ob peccatorum sordes ani- mæ meæ inhæret, ab ea prorsus abstuleris. Crea igitur hoc in loco dixit pro, restitue. Et spiritum rectum innova in interioribus meis. Innova, pro, denuo immitte. Deinceps, inquit, im- mitte in me spiritum rectumn, hoc est, directionis gratiam, quæ diabolicas in me omnes tortuosilates dirigat. Per interiora autem intimas animæ partes intelligit. Simile etiam his est, quod legimus apud Ezechieleın dici ad eos, qui in Babylone erant : Dabo enim vobis, inquit, cor novum ', ac si dixis- set, Infirmum ac languidum cor vestrum et promptitudinem vestram renovabo. • Ezech. x1, 5. B D Isa. xxix, 43. 'I Reg. xi, 14. Ezech. xi, 19.
6α And you, O Lord God of powers, O God of Israel, take heed to visit all the nations. ‘Powers’ is what he calls the angelic orders; or else God ‘of powers’, in the sense of, ‘who is powerful’, or who is the ‘giver of power’. Then he entreats him to visit all the nations through becoming man, in foreknowledge of this mystery.
PG 128:607β Mὴ οἰκτειρήσῃς πάντας τοὺς ἐργαζομένους τὴν ἀνομίαν. Τοὺς ἀνεπιστρόφως ἔχοντας ― ὅσοι περὶ τὸν Σαοὺλ, καὶ περὶ τὸν Ἅνναν καὶ Καϊάφαν, καὶ τοὺς δαίμονας ― ἵνα σωφρονέστεροι διὰ τοῦ ὑποδείγματος οἱ ἄνθρωποι γένωνται.Μὴ ἀπορρίψῃς με ἀπὸ τοῦ προσώπου σου. Ως Α γενόμενον ἀνάξιον τῆς ἐπισκοπῆς σου. Καὶ τὸ Πνεῦμά σου τὸ ἅγιον μὴ ἀντανέλῃς ἀπ᾿ ἐμοῦ. Τὸ χάρισμα λέγει τῆς προφητείας, μὴ ἀνθ ὧν ἥμαρτον, ἀφέλῃς τοῦτο ἀπ' ἐμοῦ. Απόδος μοι τὴν ἀγαλλίασιν τοῦ σωτηρίου σου. Τὴν χαρὰν, ἣν εἶχον ἀπὸ τοῦ σώζεσθαι διὰ σοῦ ὄρα δὲ ὅπως ὅ μὲν οὐκ ἀπώλεσεν, μὴ ἀφαιρεθῆναι παρα- καλεῖ · δ δὲ ἀφῃρέθη, τοῦτο ἀποδοθῆναι αὐτῷ δέεται πρὸ γὰρ τῆς ἁμαρτίας ἔχαιρε, Σωτῆρα τοῦτον ἔχων. Καὶ πνεύματι ἡγεμονικῷ στήριξόν με. Καὶ στε ρέωσόν με χαρίσματι κυριευτικῷ τῶν παθῶν, καὶ ἐδηγοῦντι πρὸς τὰ κρείττονα · χάρισμα δὲ εὐθύτητος καὶ χάρισμα ἡγεμονικὸν εἶεν ἂν αἱ παρὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος τῇ ψυχῇ διάφοροι ἐγγινόμεναι δυνάμεις. Διδάξω ἀνόμους τὰς ὁδούς σου, καὶ ἀσεβεῖς ἐπὶ σὲ ἐπιστρέψουσι. Καὶ τοῦτο προφητεία τοῦ μέλλοντος· τοῦ γὰρ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος εἰς τὰ ἄνομα ἔθνη διαδραμόντος, ἡ βίβλος τῶν Ψαλμῶν τοῦ Δαβὶδ ἀεὶ διδάσκαλος αὐτοῖς τῶν ἀρετῶν γίνεται. Ῥῦσαί με ἐξ αἱμάτων, ὁ Θεὸς, ὁ Θεὸς τῆς σωτηρίας μου. Ιστορικῶς μὲν αἵματα καλεῖ τοὺς • ἀδίκους φόνους, τὸν Ουρίου φόνον· ἀναγωγικώς δὲ, αἵματα λέγονται καὶ οἱ δαίμονες, ὡς αἱμασι χαίροντες καὶ ἐγκαλινδούμενοι, ἀνθρώπων ἀναιρου μένων, καὶ ζώων ἄλλων θυομένων. Ὁ Θεὸς δὲ τῆς σωτηρίας μου, ἀντὶ τοῦ, Ὁ Σωτήρ μου, ὡς πολλά κις εἰρήκαμεν. Ο δὲ διπλασιασμὸς τὸ ἐγκάρδιον καὶ ἐπιτεταμένον τῆς δεήσεως ἐμφαίνει. Αγαλλιάσεται ἡ γλῶσσα μου τῇ δικαιοσύνῃ σου. Χαρήσεται δὲ αὐτὴ ἡ γλῶσσα μου τῇ τῆς δια καιοσύνης σου ἀπαγγελίᾳ. Δικαιοσύνην δὲ λέγε: νῦν τὴν παρὰ Θεοῦ δεδομένην αὐτῷ δικαίωσιν, εἴτουν ἐλευθερίαν τῆς ἁμαρτίας · δικαιοῦται γὰρ ὁ ἐλευθε ρούμενος. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, τὴν δικαιοσύνην σου, γράφουσιν· ἐφ᾽ ὧν νοεῖται, ὅτι Αγαλλίασιν ποι- ήσεται ἡ γλῶσσά μου αὐτὴν τὴν παρὰ τοῦ δικαί ωσιν, εἴτουν ελευθερίαν τῆς ἁμαρτίας, διὰ ταύτην σκιρτῶσα πρὸς ὑμνολογίαν. Κύριε, τὰ χείλη μου ἀνοίξεις, καὶ τὸ στόμα μου ἀναγγελεῖ τὴν αἴνεσίν σου. Μαθὼν διὰ τοῦ προφητικοῦ πνεύματος, οἶδα ὅτι πάλιν ἀνοίξεις πρὸς ὑμνολογίαν σου, καθὼς καὶ πρὸ τῆς ἁμαρτίας, τὰ κεκλεισμένα νῦν ὑπὸ τῆς καταγνώσεως χείλη μου. Οτι εἰ ἠθέλησας θυσίαν, ἔδωκα ἂν, ὁλοκαυτώ- ματα οὐκ εὐδοκήσεις. Ορα πάλιν τὰς νομικὰς καὶ ἀλόγους θυσίας ἀποδοκιμαζομένας. Εἰ ήθελες, φησὶν, ἔδωκα ἄν· ἀλλ᾽ οὐδὲ ὁλοκαυτώματα ἀποδέξῃ· τὰ γὰρ ὁλοκαυτώματα τιμιώτερα τῶν ἄλλων ἦσαν. "Ωστε ὁ Δαβίδ εἰ καὶ μετὰ ταῦτα ἔθυεν, ἀλλ' ἀπροαιρέτως COMMENT. IN PSALMOS. C B Vers. 13. Ne projicias me a ſacie tua. Quasi tua indignum custodia. Et spiritum sanctum tuum ne auferas a me. Non auferas a me, inquit, prophetiæ donum, ob scelera, quæ commisi. VERS. 14. Redde mihi exsultationem saıntaris tui. Gaudium quod habebam, quia a te fueram conser- vatus. Et considera quomodo his duobus versiculis, et non auferri, rogat, quod nunquam amiserat, et reddi postulat, quod jam fuerat ablatum; ante commissa enim crimina in summa degebat lætitia, quod tantum fuisset Salvatorem consecutus. Et spiritu principali confirma me. Robora me, inquit, gratia illa spirituali, quæ animi perturba- tionibus imperat, et dirigit ad meliora. Per hoc autem principale spiritualis direction's denum variæ possunt intelligi virtutes, quæ animabus nostris a sancto Spiritu tribuuntur. VERS. 15. Docebo iniquos vias tuas, et impii ad te convertentur. Hæc est etiam futurorum prophetia, quæ jam adimpleta est; quippe cum, simul ac Evangelii prædicatio cœpit in gentibus semihari, Davidici statim psalmi præcipui doctoris vicem cis præstiterint ad parandas virtutes. VERS. 16. Libera me de sanguinibus, Deus, Neus sa'utis meæ. Juxta historiæ sensum per sanguines iniquam cadem intelligit, memoria nimirum re- petens se Uriam occidisse. Juxta anagogen vero damones, qui sanguine gaudent tam occisorum hominum, quam immolatorum animalium, non immerito sanguines dici possunt. Et quod ait : Deus salutis meæ, sæpe diximus idem esse quod, Deus Salvator meus. Illa autem repetitio: Deus Deus, veliemens cordis indicat desiderium. Exsultabit lingua mea justitia tua. Ipsa etiam lingua mea, inquit, annuntiatione lætabitur justitiæ tuæ. Per justitiam autem hoc in loco justificationem intelligit sibi a Deo concessam, hoc est, libera- tionem a peccato. Quædam vero exemplaria ha - bent: justitiam tuam; et tunc sensus est, quod Lingua mea exsultationem sibi faciet eam justifi- cationem quæ a te mihi est præstita, exsuitans nimirum et subsiliens propter eam ad bymnos et D laudes tibi decantandas. VERS 17. Domine, labia mea aperies, et os meum annuntiabit laudem tuam. Præmonitus ego, inquit, a sancto Spiritu, novi, quod tu iterum aperies labia mea ad hymnos et laudes tibi concinendas, non secus atque aperta erant ante commissa a me delicta. Nam in præsentia ob condemnationem tuam occlusa sunt. VERS. 18. Quoniam si voluisses sacrificium, dedissem utique, holocaustis non delectaberia Vide rursus brutorum sacrificia, quæ a lege impera - bantur, reprobari. Si voluisses ea, inquit, dedis- sem sane ; verum tu holocausta non suscipis, tametsi ea sint omnibus aliis sacrificiis honora-
6β Display no compassion on all those working lawlessness. Those who are unrepentant – those around Saul and around Annas and Caiaphas and the demons – so that through their example people may become more self-controlled.
7 Ἐπιστρέψουσιν εἰς ἑσπέραν, καὶ λιμώξουσιν ὡς κύων, καὶ κυκλώσουσι πόλιν. Tὸ ἑσπέρας, τὸ ὀψέ ποτε σημαίνει. Προφητεύει δὲ, ὅτι ἔσται καιρὸς, ὅτε τινὲς τῶν ᾽Ιουδαίων ἐπιστρέψουσιν εἰς ᾽Ιερουσαλὴμ ἀπὸ τῆς διασπορᾶς αὐτῶν, καὶ μὴ εὑρόντες ἐν αὐτῇ τροφὰς διὰ τὸ ἀλλόφυλον τῶν κυριευόντων αὐτῆς, λιμώξουσι σφοδρῶς καὶ οὐδὲ ἐν τῇ ᾽Ιερουσαλὴμ στῆναι συγχωρηθήσονται, ἀλλ’ ἀπελαυνόμενοι ὡς ἄγος, κύκλῳ τῆς ποτε πόλεως αὐτῶν αὐλισθήσονται, ὃ μέχρι καὶ νῦν ὁρᾶται γινόμενον. Εἰς παράδειγμα δὲ τὸν κύνα παρέλαβε, διά τε τὸ λιμώττειν ἄγαν τουτὶ τὸ ζῷον καὶ διὰ τὴν ἀναίδειαν.Μὴ ἀπορρίψῃς με ἀπὸ τοῦ προσώπου σου. Ως Α γενόμενον ἀνάξιον τῆς ἐπισκοπῆς σου. Καὶ τὸ Πνεῦμά σου τὸ ἅγιον μὴ ἀντανέλῃς ἀπ᾿ ἐμοῦ. Τὸ χάρισμα λέγει τῆς προφητείας, μὴ ἀνθ ὧν ἥμαρτον, ἀφέλῃς τοῦτο ἀπ' ἐμοῦ. Απόδος μοι τὴν ἀγαλλίασιν τοῦ σωτηρίου σου. Τὴν χαρὰν, ἣν εἶχον ἀπὸ τοῦ σώζεσθαι διὰ σοῦ ὄρα δὲ ὅπως ὅ μὲν οὐκ ἀπώλεσεν, μὴ ἀφαιρεθῆναι παρα- καλεῖ · δ δὲ ἀφῃρέθη, τοῦτο ἀποδοθῆναι αὐτῷ δέεται πρὸ γὰρ τῆς ἁμαρτίας ἔχαιρε, Σωτῆρα τοῦτον ἔχων. Καὶ πνεύματι ἡγεμονικῷ στήριξόν με. Καὶ στε ρέωσόν με χαρίσματι κυριευτικῷ τῶν παθῶν, καὶ ἐδηγοῦντι πρὸς τὰ κρείττονα · χάρισμα δὲ εὐθύτητος καὶ χάρισμα ἡγεμονικὸν εἶεν ἂν αἱ παρὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος τῇ ψυχῇ διάφοροι ἐγγινόμεναι δυνάμεις. Διδάξω ἀνόμους τὰς ὁδούς σου, καὶ ἀσεβεῖς ἐπὶ σὲ ἐπιστρέψουσι. Καὶ τοῦτο προφητεία τοῦ μέλλοντος· τοῦ γὰρ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος εἰς τὰ ἄνομα ἔθνη διαδραμόντος, ἡ βίβλος τῶν Ψαλμῶν τοῦ Δαβὶδ ἀεὶ διδάσκαλος αὐτοῖς τῶν ἀρετῶν γίνεται. Ῥῦσαί με ἐξ αἱμάτων, ὁ Θεὸς, ὁ Θεὸς τῆς σωτηρίας μου. Ιστορικῶς μὲν αἵματα καλεῖ τοὺς • ἀδίκους φόνους, τὸν Ουρίου φόνον· ἀναγωγικώς δὲ, αἵματα λέγονται καὶ οἱ δαίμονες, ὡς αἱμασι χαίροντες καὶ ἐγκαλινδούμενοι, ἀνθρώπων ἀναιρου μένων, καὶ ζώων ἄλλων θυομένων. Ὁ Θεὸς δὲ τῆς σωτηρίας μου, ἀντὶ τοῦ, Ὁ Σωτήρ μου, ὡς πολλά κις εἰρήκαμεν. Ο δὲ διπλασιασμὸς τὸ ἐγκάρδιον καὶ ἐπιτεταμένον τῆς δεήσεως ἐμφαίνει. Αγαλλιάσεται ἡ γλῶσσα μου τῇ δικαιοσύνῃ σου. Χαρήσεται δὲ αὐτὴ ἡ γλῶσσα μου τῇ τῆς δια καιοσύνης σου ἀπαγγελίᾳ. Δικαιοσύνην δὲ λέγε: νῦν τὴν παρὰ Θεοῦ δεδομένην αὐτῷ δικαίωσιν, εἴτουν ἐλευθερίαν τῆς ἁμαρτίας · δικαιοῦται γὰρ ὁ ἐλευθε ρούμενος. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, τὴν δικαιοσύνην σου, γράφουσιν· ἐφ᾽ ὧν νοεῖται, ὅτι Αγαλλίασιν ποι- ήσεται ἡ γλῶσσά μου αὐτὴν τὴν παρὰ τοῦ δικαί ωσιν, εἴτουν ελευθερίαν τῆς ἁμαρτίας, διὰ ταύτην σκιρτῶσα πρὸς ὑμνολογίαν. Κύριε, τὰ χείλη μου ἀνοίξεις, καὶ τὸ στόμα μου ἀναγγελεῖ τὴν αἴνεσίν σου. Μαθὼν διὰ τοῦ προφητικοῦ πνεύματος, οἶδα ὅτι πάλιν ἀνοίξεις πρὸς ὑμνολογίαν σου, καθὼς καὶ πρὸ τῆς ἁμαρτίας, τὰ κεκλεισμένα νῦν ὑπὸ τῆς καταγνώσεως χείλη μου. Οτι εἰ ἠθέλησας θυσίαν, ἔδωκα ἂν, ὁλοκαυτώ- ματα οὐκ εὐδοκήσεις. Ορα πάλιν τὰς νομικὰς καὶ ἀλόγους θυσίας ἀποδοκιμαζομένας. Εἰ ήθελες, φησὶν, ἔδωκα ἄν· ἀλλ᾽ οὐδὲ ὁλοκαυτώματα ἀποδέξῃ· τὰ γὰρ ὁλοκαυτώματα τιμιώτερα τῶν ἄλλων ἦσαν. "Ωστε ὁ Δαβίδ εἰ καὶ μετὰ ταῦτα ἔθυεν, ἀλλ' ἀπροαιρέτως COMMENT. IN PSALMOS. C B Vers. 13. Ne projicias me a ſacie tua. Quasi tua indignum custodia. Et spiritum sanctum tuum ne auferas a me. Non auferas a me, inquit, prophetiæ donum, ob scelera, quæ commisi. VERS. 14. Redde mihi exsultationem saıntaris tui. Gaudium quod habebam, quia a te fueram conser- vatus. Et considera quomodo his duobus versiculis, et non auferri, rogat, quod nunquam amiserat, et reddi postulat, quod jam fuerat ablatum; ante commissa enim crimina in summa degebat lætitia, quod tantum fuisset Salvatorem consecutus. Et spiritu principali confirma me. Robora me, inquit, gratia illa spirituali, quæ animi perturba- tionibus imperat, et dirigit ad meliora. Per hoc autem principale spiritualis direction's denum variæ possunt intelligi virtutes, quæ animabus nostris a sancto Spiritu tribuuntur. VERS. 15. Docebo iniquos vias tuas, et impii ad te convertentur. Hæc est etiam futurorum prophetia, quæ jam adimpleta est; quippe cum, simul ac Evangelii prædicatio cœpit in gentibus semihari, Davidici statim psalmi præcipui doctoris vicem cis præstiterint ad parandas virtutes. VERS. 16. Libera me de sanguinibus, Deus, Neus sa'utis meæ. Juxta historiæ sensum per sanguines iniquam cadem intelligit, memoria nimirum re- petens se Uriam occidisse. Juxta anagogen vero damones, qui sanguine gaudent tam occisorum hominum, quam immolatorum animalium, non immerito sanguines dici possunt. Et quod ait : Deus salutis meæ, sæpe diximus idem esse quod, Deus Salvator meus. Illa autem repetitio: Deus Deus, veliemens cordis indicat desiderium. Exsultabit lingua mea justitia tua. Ipsa etiam lingua mea, inquit, annuntiatione lætabitur justitiæ tuæ. Per justitiam autem hoc in loco justificationem intelligit sibi a Deo concessam, hoc est, libera- tionem a peccato. Quædam vero exemplaria ha - bent: justitiam tuam; et tunc sensus est, quod Lingua mea exsultationem sibi faciet eam justifi- cationem quæ a te mihi est præstita, exsuitans nimirum et subsiliens propter eam ad bymnos et D laudes tibi decantandas. VERS 17. Domine, labia mea aperies, et os meum annuntiabit laudem tuam. Præmonitus ego, inquit, a sancto Spiritu, novi, quod tu iterum aperies labia mea ad hymnos et laudes tibi concinendas, non secus atque aperta erant ante commissa a me delicta. Nam in præsentia ob condemnationem tuam occlusa sunt. VERS. 18. Quoniam si voluisses sacrificium, dedissem utique, holocaustis non delectaberia Vide rursus brutorum sacrificia, quæ a lege impera - bantur, reprobari. Si voluisses ea, inquit, dedis- sem sane ; verum tu holocausta non suscipis, tametsi ea sint omnibus aliis sacrificiis honora-
7 They will turn back at evening and will be famished like a hound and will encircle the city. ‘At evening’ means ‘belatedly’. He is prophesying that there will be a time when some of the Jews will return to Jerusalem from their diaspora, and on not finding food in it on ac- count of those holding mastery over it being strangers, they will be greatly famished and will not be allowed even to stand in Jerusalem, but being driven out as a cursed pollution, they will encamp around their former city, which is observed to be the case even now. He took the dog as an example both because this animal is greatly famished and because of its shamelessness.
α ᾽Ιδοὺ αὐτοὶ ἀποφθέγξονται ἐν τῷ στόματι αὐτῶν. Ἀπόφασιν ἐξενέγκωσι κατὰ τοῦ Χριστοῦ, τὸ Σταυρωθήτω. Παρατηρητέον δὲ, ὡς προείπομεν, ὅτι τὸ, ἰδοὺ, πλεονάζον παρὰ τῇ διαλέκτῳ τῶν Pss 38.α, Ἑβραίων, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον περιττὸν τέθειται. 50.αΜὴ ἀπορρίψῃς με ἀπὸ τοῦ προσώπου σου. Ως Α γενόμενον ἀνάξιον τῆς ἐπισκοπῆς σου. Καὶ τὸ Πνεῦμά σου τὸ ἅγιον μὴ ἀντανέλῃς ἀπ᾿ ἐμοῦ. Τὸ χάρισμα λέγει τῆς προφητείας, μὴ ἀνθ ὧν ἥμαρτον, ἀφέλῃς τοῦτο ἀπ' ἐμοῦ. Απόδος μοι τὴν ἀγαλλίασιν τοῦ σωτηρίου σου. Τὴν χαρὰν, ἣν εἶχον ἀπὸ τοῦ σώζεσθαι διὰ σοῦ ὄρα δὲ ὅπως ὅ μὲν οὐκ ἀπώλεσεν, μὴ ἀφαιρεθῆναι παρα- καλεῖ · δ δὲ ἀφῃρέθη, τοῦτο ἀποδοθῆναι αὐτῷ δέεται πρὸ γὰρ τῆς ἁμαρτίας ἔχαιρε, Σωτῆρα τοῦτον ἔχων. Καὶ πνεύματι ἡγεμονικῷ στήριξόν με. Καὶ στε ρέωσόν με χαρίσματι κυριευτικῷ τῶν παθῶν, καὶ ἐδηγοῦντι πρὸς τὰ κρείττονα · χάρισμα δὲ εὐθύτητος καὶ χάρισμα ἡγεμονικὸν εἶεν ἂν αἱ παρὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος τῇ ψυχῇ διάφοροι ἐγγινόμεναι δυνάμεις. Διδάξω ἀνόμους τὰς ὁδούς σου, καὶ ἀσεβεῖς ἐπὶ σὲ ἐπιστρέψουσι. Καὶ τοῦτο προφητεία τοῦ μέλλοντος· τοῦ γὰρ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος εἰς τὰ ἄνομα ἔθνη διαδραμόντος, ἡ βίβλος τῶν Ψαλμῶν τοῦ Δαβὶδ ἀεὶ διδάσκαλος αὐτοῖς τῶν ἀρετῶν γίνεται. Ῥῦσαί με ἐξ αἱμάτων, ὁ Θεὸς, ὁ Θεὸς τῆς σωτηρίας μου. Ιστορικῶς μὲν αἵματα καλεῖ τοὺς • ἀδίκους φόνους, τὸν Ουρίου φόνον· ἀναγωγικώς δὲ, αἵματα λέγονται καὶ οἱ δαίμονες, ὡς αἱμασι χαίροντες καὶ ἐγκαλινδούμενοι, ἀνθρώπων ἀναιρου μένων, καὶ ζώων ἄλλων θυομένων. Ὁ Θεὸς δὲ τῆς σωτηρίας μου, ἀντὶ τοῦ, Ὁ Σωτήρ μου, ὡς πολλά κις εἰρήκαμεν. Ο δὲ διπλασιασμὸς τὸ ἐγκάρδιον καὶ ἐπιτεταμένον τῆς δεήσεως ἐμφαίνει. Αγαλλιάσεται ἡ γλῶσσα μου τῇ δικαιοσύνῃ σου. Χαρήσεται δὲ αὐτὴ ἡ γλῶσσα μου τῇ τῆς δια καιοσύνης σου ἀπαγγελίᾳ. Δικαιοσύνην δὲ λέγε: νῦν τὴν παρὰ Θεοῦ δεδομένην αὐτῷ δικαίωσιν, εἴτουν ἐλευθερίαν τῆς ἁμαρτίας · δικαιοῦται γὰρ ὁ ἐλευθε ρούμενος. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, τὴν δικαιοσύνην σου, γράφουσιν· ἐφ᾽ ὧν νοεῖται, ὅτι Αγαλλίασιν ποι- ήσεται ἡ γλῶσσά μου αὐτὴν τὴν παρὰ τοῦ δικαί ωσιν, εἴτουν ελευθερίαν τῆς ἁμαρτίας, διὰ ταύτην σκιρτῶσα πρὸς ὑμνολογίαν. Κύριε, τὰ χείλη μου ἀνοίξεις, καὶ τὸ στόμα μου ἀναγγελεῖ τὴν αἴνεσίν σου. Μαθὼν διὰ τοῦ προφητικοῦ πνεύματος, οἶδα ὅτι πάλιν ἀνοίξεις πρὸς ὑμνολογίαν σου, καθὼς καὶ πρὸ τῆς ἁμαρτίας, τὰ κεκλεισμένα νῦν ὑπὸ τῆς καταγνώσεως χείλη μου. Οτι εἰ ἠθέλησας θυσίαν, ἔδωκα ἂν, ὁλοκαυτώ- ματα οὐκ εὐδοκήσεις. Ορα πάλιν τὰς νομικὰς καὶ ἀλόγους θυσίας ἀποδοκιμαζομένας. Εἰ ήθελες, φησὶν, ἔδωκα ἄν· ἀλλ᾽ οὐδὲ ὁλοκαυτώματα ἀποδέξῃ· τὰ γὰρ ὁλοκαυτώματα τιμιώτερα τῶν ἄλλων ἦσαν. "Ωστε ὁ Δαβίδ εἰ καὶ μετὰ ταῦτα ἔθυεν, ἀλλ' ἀπροαιρέτως COMMENT. IN PSALMOS. C B Vers. 13. Ne projicias me a ſacie tua. Quasi tua indignum custodia. Et spiritum sanctum tuum ne auferas a me. Non auferas a me, inquit, prophetiæ donum, ob scelera, quæ commisi. VERS. 14. Redde mihi exsultationem saıntaris tui. Gaudium quod habebam, quia a te fueram conser- vatus. Et considera quomodo his duobus versiculis, et non auferri, rogat, quod nunquam amiserat, et reddi postulat, quod jam fuerat ablatum; ante commissa enim crimina in summa degebat lætitia, quod tantum fuisset Salvatorem consecutus. Et spiritu principali confirma me. Robora me, inquit, gratia illa spirituali, quæ animi perturba- tionibus imperat, et dirigit ad meliora. Per hoc autem principale spiritualis direction's denum variæ possunt intelligi virtutes, quæ animabus nostris a sancto Spiritu tribuuntur. VERS. 15. Docebo iniquos vias tuas, et impii ad te convertentur. Hæc est etiam futurorum prophetia, quæ jam adimpleta est; quippe cum, simul ac Evangelii prædicatio cœpit in gentibus semihari, Davidici statim psalmi præcipui doctoris vicem cis præstiterint ad parandas virtutes. VERS. 16. Libera me de sanguinibus, Deus, Neus sa'utis meæ. Juxta historiæ sensum per sanguines iniquam cadem intelligit, memoria nimirum re- petens se Uriam occidisse. Juxta anagogen vero damones, qui sanguine gaudent tam occisorum hominum, quam immolatorum animalium, non immerito sanguines dici possunt. Et quod ait : Deus salutis meæ, sæpe diximus idem esse quod, Deus Salvator meus. Illa autem repetitio: Deus Deus, veliemens cordis indicat desiderium. Exsultabit lingua mea justitia tua. Ipsa etiam lingua mea, inquit, annuntiatione lætabitur justitiæ tuæ. Per justitiam autem hoc in loco justificationem intelligit sibi a Deo concessam, hoc est, libera- tionem a peccato. Quædam vero exemplaria ha - bent: justitiam tuam; et tunc sensus est, quod Lingua mea exsultationem sibi faciet eam justifi- cationem quæ a te mihi est præstita, exsuitans nimirum et subsiliens propter eam ad bymnos et D laudes tibi decantandas. VERS 17. Domine, labia mea aperies, et os meum annuntiabit laudem tuam. Præmonitus ego, inquit, a sancto Spiritu, novi, quod tu iterum aperies labia mea ad hymnos et laudes tibi concinendas, non secus atque aperta erant ante commissa a me delicta. Nam in præsentia ob condemnationem tuam occlusa sunt. VERS. 18. Quoniam si voluisses sacrificium, dedissem utique, holocaustis non delectaberia Vide rursus brutorum sacrificia, quæ a lege impera - bantur, reprobari. Si voluisses ea, inquit, dedis- sem sane ; verum tu holocausta non suscipis, tametsi ea sint omnibus aliis sacrificiis honora-
8α See, they will speak plainly with their mouth. They will deliver a sentence against Christ, Let him be crucified. It is to be noted that, as we have said before, ‘see’, which is very common in the Hebrew Pss 38.6α, dialect, is for the most part redundant. 50.8α
β Καὶ ῥομφαία ἐν τοῖς χείλεσιν αὐτῶν. ῾Ρομφαίαν καλεῖ, τὸν θανατηφόρον λόγον, ὅς ἐστιν ἡ δηλωθεῖσα ἀπόφασις.Μὴ ἀπορρίψῃς με ἀπὸ τοῦ προσώπου σου. Ως Α γενόμενον ἀνάξιον τῆς ἐπισκοπῆς σου. Καὶ τὸ Πνεῦμά σου τὸ ἅγιον μὴ ἀντανέλῃς ἀπ᾿ ἐμοῦ. Τὸ χάρισμα λέγει τῆς προφητείας, μὴ ἀνθ ὧν ἥμαρτον, ἀφέλῃς τοῦτο ἀπ' ἐμοῦ. Απόδος μοι τὴν ἀγαλλίασιν τοῦ σωτηρίου σου. Τὴν χαρὰν, ἣν εἶχον ἀπὸ τοῦ σώζεσθαι διὰ σοῦ ὄρα δὲ ὅπως ὅ μὲν οὐκ ἀπώλεσεν, μὴ ἀφαιρεθῆναι παρα- καλεῖ · δ δὲ ἀφῃρέθη, τοῦτο ἀποδοθῆναι αὐτῷ δέεται πρὸ γὰρ τῆς ἁμαρτίας ἔχαιρε, Σωτῆρα τοῦτον ἔχων. Καὶ πνεύματι ἡγεμονικῷ στήριξόν με. Καὶ στε ρέωσόν με χαρίσματι κυριευτικῷ τῶν παθῶν, καὶ ἐδηγοῦντι πρὸς τὰ κρείττονα · χάρισμα δὲ εὐθύτητος καὶ χάρισμα ἡγεμονικὸν εἶεν ἂν αἱ παρὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος τῇ ψυχῇ διάφοροι ἐγγινόμεναι δυνάμεις. Διδάξω ἀνόμους τὰς ὁδούς σου, καὶ ἀσεβεῖς ἐπὶ σὲ ἐπιστρέψουσι. Καὶ τοῦτο προφητεία τοῦ μέλλοντος· τοῦ γὰρ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος εἰς τὰ ἄνομα ἔθνη διαδραμόντος, ἡ βίβλος τῶν Ψαλμῶν τοῦ Δαβὶδ ἀεὶ διδάσκαλος αὐτοῖς τῶν ἀρετῶν γίνεται. Ῥῦσαί με ἐξ αἱμάτων, ὁ Θεὸς, ὁ Θεὸς τῆς σωτηρίας μου. Ιστορικῶς μὲν αἵματα καλεῖ τοὺς • ἀδίκους φόνους, τὸν Ουρίου φόνον· ἀναγωγικώς δὲ, αἵματα λέγονται καὶ οἱ δαίμονες, ὡς αἱμασι χαίροντες καὶ ἐγκαλινδούμενοι, ἀνθρώπων ἀναιρου μένων, καὶ ζώων ἄλλων θυομένων. Ὁ Θεὸς δὲ τῆς σωτηρίας μου, ἀντὶ τοῦ, Ὁ Σωτήρ μου, ὡς πολλά κις εἰρήκαμεν. Ο δὲ διπλασιασμὸς τὸ ἐγκάρδιον καὶ ἐπιτεταμένον τῆς δεήσεως ἐμφαίνει. Αγαλλιάσεται ἡ γλῶσσα μου τῇ δικαιοσύνῃ σου. Χαρήσεται δὲ αὐτὴ ἡ γλῶσσα μου τῇ τῆς δια καιοσύνης σου ἀπαγγελίᾳ. Δικαιοσύνην δὲ λέγε: νῦν τὴν παρὰ Θεοῦ δεδομένην αὐτῷ δικαίωσιν, εἴτουν ἐλευθερίαν τῆς ἁμαρτίας · δικαιοῦται γὰρ ὁ ἐλευθε ρούμενος. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, τὴν δικαιοσύνην σου, γράφουσιν· ἐφ᾽ ὧν νοεῖται, ὅτι Αγαλλίασιν ποι- ήσεται ἡ γλῶσσά μου αὐτὴν τὴν παρὰ τοῦ δικαί ωσιν, εἴτουν ελευθερίαν τῆς ἁμαρτίας, διὰ ταύτην σκιρτῶσα πρὸς ὑμνολογίαν. Κύριε, τὰ χείλη μου ἀνοίξεις, καὶ τὸ στόμα μου ἀναγγελεῖ τὴν αἴνεσίν σου. Μαθὼν διὰ τοῦ προφητικοῦ πνεύματος, οἶδα ὅτι πάλιν ἀνοίξεις πρὸς ὑμνολογίαν σου, καθὼς καὶ πρὸ τῆς ἁμαρτίας, τὰ κεκλεισμένα νῦν ὑπὸ τῆς καταγνώσεως χείλη μου. Οτι εἰ ἠθέλησας θυσίαν, ἔδωκα ἂν, ὁλοκαυτώ- ματα οὐκ εὐδοκήσεις. Ορα πάλιν τὰς νομικὰς καὶ ἀλόγους θυσίας ἀποδοκιμαζομένας. Εἰ ήθελες, φησὶν, ἔδωκα ἄν· ἀλλ᾽ οὐδὲ ὁλοκαυτώματα ἀποδέξῃ· τὰ γὰρ ὁλοκαυτώματα τιμιώτερα τῶν ἄλλων ἦσαν. "Ωστε ὁ Δαβίδ εἰ καὶ μετὰ ταῦτα ἔθυεν, ἀλλ' ἀπροαιρέτως COMMENT. IN PSALMOS. C B Vers. 13. Ne projicias me a ſacie tua. Quasi tua indignum custodia. Et spiritum sanctum tuum ne auferas a me. Non auferas a me, inquit, prophetiæ donum, ob scelera, quæ commisi. VERS. 14. Redde mihi exsultationem saıntaris tui. Gaudium quod habebam, quia a te fueram conser- vatus. Et considera quomodo his duobus versiculis, et non auferri, rogat, quod nunquam amiserat, et reddi postulat, quod jam fuerat ablatum; ante commissa enim crimina in summa degebat lætitia, quod tantum fuisset Salvatorem consecutus. Et spiritu principali confirma me. Robora me, inquit, gratia illa spirituali, quæ animi perturba- tionibus imperat, et dirigit ad meliora. Per hoc autem principale spiritualis direction's denum variæ possunt intelligi virtutes, quæ animabus nostris a sancto Spiritu tribuuntur. VERS. 15. Docebo iniquos vias tuas, et impii ad te convertentur. Hæc est etiam futurorum prophetia, quæ jam adimpleta est; quippe cum, simul ac Evangelii prædicatio cœpit in gentibus semihari, Davidici statim psalmi præcipui doctoris vicem cis præstiterint ad parandas virtutes. VERS. 16. Libera me de sanguinibus, Deus, Neus sa'utis meæ. Juxta historiæ sensum per sanguines iniquam cadem intelligit, memoria nimirum re- petens se Uriam occidisse. Juxta anagogen vero damones, qui sanguine gaudent tam occisorum hominum, quam immolatorum animalium, non immerito sanguines dici possunt. Et quod ait : Deus salutis meæ, sæpe diximus idem esse quod, Deus Salvator meus. Illa autem repetitio: Deus Deus, veliemens cordis indicat desiderium. Exsultabit lingua mea justitia tua. Ipsa etiam lingua mea, inquit, annuntiatione lætabitur justitiæ tuæ. Per justitiam autem hoc in loco justificationem intelligit sibi a Deo concessam, hoc est, libera- tionem a peccato. Quædam vero exemplaria ha - bent: justitiam tuam; et tunc sensus est, quod Lingua mea exsultationem sibi faciet eam justifi- cationem quæ a te mihi est præstita, exsuitans nimirum et subsiliens propter eam ad bymnos et D laudes tibi decantandas. VERS 17. Domine, labia mea aperies, et os meum annuntiabit laudem tuam. Præmonitus ego, inquit, a sancto Spiritu, novi, quod tu iterum aperies labia mea ad hymnos et laudes tibi concinendas, non secus atque aperta erant ante commissa a me delicta. Nam in præsentia ob condemnationem tuam occlusa sunt. VERS. 18. Quoniam si voluisses sacrificium, dedissem utique, holocaustis non delectaberia Vide rursus brutorum sacrificia, quæ a lege impera - bantur, reprobari. Si voluisses ea, inquit, dedis- sem sane ; verum tu holocausta non suscipis, tametsi ea sint omnibus aliis sacrificiis honora-
8β And a sword will be on their lips. A ‘sword’ is what he calls their death-bringing speech, which is the sentence just men- tioned.
γ Ὅτι τίς ἤκουσε; Τοιαῦτα δὲ λέγουσιν, ὅτι ὡς δοκεῖ αὐτοῖς, οὐδεὶς ἤκουσεν, ἐκδικεῖν τὸν ἐπιβουλευόμενον δυνάμενος. Ἀντὶ γὰρ τοῦ, τίς, οὐδεὶς ἐξέδωκεν ὁ Σύμμαχος· οἴονται γὰρ, φησὶν, αὐτὸν ἀβοήθητον.Μὴ ἀπορρίψῃς με ἀπὸ τοῦ προσώπου σου. Ως Α γενόμενον ἀνάξιον τῆς ἐπισκοπῆς σου. Καὶ τὸ Πνεῦμά σου τὸ ἅγιον μὴ ἀντανέλῃς ἀπ᾿ ἐμοῦ. Τὸ χάρισμα λέγει τῆς προφητείας, μὴ ἀνθ ὧν ἥμαρτον, ἀφέλῃς τοῦτο ἀπ' ἐμοῦ. Απόδος μοι τὴν ἀγαλλίασιν τοῦ σωτηρίου σου. Τὴν χαρὰν, ἣν εἶχον ἀπὸ τοῦ σώζεσθαι διὰ σοῦ ὄρα δὲ ὅπως ὅ μὲν οὐκ ἀπώλεσεν, μὴ ἀφαιρεθῆναι παρα- καλεῖ · δ δὲ ἀφῃρέθη, τοῦτο ἀποδοθῆναι αὐτῷ δέεται πρὸ γὰρ τῆς ἁμαρτίας ἔχαιρε, Σωτῆρα τοῦτον ἔχων. Καὶ πνεύματι ἡγεμονικῷ στήριξόν με. Καὶ στε ρέωσόν με χαρίσματι κυριευτικῷ τῶν παθῶν, καὶ ἐδηγοῦντι πρὸς τὰ κρείττονα · χάρισμα δὲ εὐθύτητος καὶ χάρισμα ἡγεμονικὸν εἶεν ἂν αἱ παρὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος τῇ ψυχῇ διάφοροι ἐγγινόμεναι δυνάμεις. Διδάξω ἀνόμους τὰς ὁδούς σου, καὶ ἀσεβεῖς ἐπὶ σὲ ἐπιστρέψουσι. Καὶ τοῦτο προφητεία τοῦ μέλλοντος· τοῦ γὰρ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος εἰς τὰ ἄνομα ἔθνη διαδραμόντος, ἡ βίβλος τῶν Ψαλμῶν τοῦ Δαβὶδ ἀεὶ διδάσκαλος αὐτοῖς τῶν ἀρετῶν γίνεται. Ῥῦσαί με ἐξ αἱμάτων, ὁ Θεὸς, ὁ Θεὸς τῆς σωτηρίας μου. Ιστορικῶς μὲν αἵματα καλεῖ τοὺς • ἀδίκους φόνους, τὸν Ουρίου φόνον· ἀναγωγικώς δὲ, αἵματα λέγονται καὶ οἱ δαίμονες, ὡς αἱμασι χαίροντες καὶ ἐγκαλινδούμενοι, ἀνθρώπων ἀναιρου μένων, καὶ ζώων ἄλλων θυομένων. Ὁ Θεὸς δὲ τῆς σωτηρίας μου, ἀντὶ τοῦ, Ὁ Σωτήρ μου, ὡς πολλά κις εἰρήκαμεν. Ο δὲ διπλασιασμὸς τὸ ἐγκάρδιον καὶ ἐπιτεταμένον τῆς δεήσεως ἐμφαίνει. Αγαλλιάσεται ἡ γλῶσσα μου τῇ δικαιοσύνῃ σου. Χαρήσεται δὲ αὐτὴ ἡ γλῶσσα μου τῇ τῆς δια καιοσύνης σου ἀπαγγελίᾳ. Δικαιοσύνην δὲ λέγε: νῦν τὴν παρὰ Θεοῦ δεδομένην αὐτῷ δικαίωσιν, εἴτουν ἐλευθερίαν τῆς ἁμαρτίας · δικαιοῦται γὰρ ὁ ἐλευθε ρούμενος. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, τὴν δικαιοσύνην σου, γράφουσιν· ἐφ᾽ ὧν νοεῖται, ὅτι Αγαλλίασιν ποι- ήσεται ἡ γλῶσσά μου αὐτὴν τὴν παρὰ τοῦ δικαί ωσιν, εἴτουν ελευθερίαν τῆς ἁμαρτίας, διὰ ταύτην σκιρτῶσα πρὸς ὑμνολογίαν. Κύριε, τὰ χείλη μου ἀνοίξεις, καὶ τὸ στόμα μου ἀναγγελεῖ τὴν αἴνεσίν σου. Μαθὼν διὰ τοῦ προφητικοῦ πνεύματος, οἶδα ὅτι πάλιν ἀνοίξεις πρὸς ὑμνολογίαν σου, καθὼς καὶ πρὸ τῆς ἁμαρτίας, τὰ κεκλεισμένα νῦν ὑπὸ τῆς καταγνώσεως χείλη μου. Οτι εἰ ἠθέλησας θυσίαν, ἔδωκα ἂν, ὁλοκαυτώ- ματα οὐκ εὐδοκήσεις. Ορα πάλιν τὰς νομικὰς καὶ ἀλόγους θυσίας ἀποδοκιμαζομένας. Εἰ ήθελες, φησὶν, ἔδωκα ἄν· ἀλλ᾽ οὐδὲ ὁλοκαυτώματα ἀποδέξῃ· τὰ γὰρ ὁλοκαυτώματα τιμιώτερα τῶν ἄλλων ἦσαν. "Ωστε ὁ Δαβίδ εἰ καὶ μετὰ ταῦτα ἔθυεν, ἀλλ' ἀπροαιρέτως COMMENT. IN PSALMOS. C B Vers. 13. Ne projicias me a ſacie tua. Quasi tua indignum custodia. Et spiritum sanctum tuum ne auferas a me. Non auferas a me, inquit, prophetiæ donum, ob scelera, quæ commisi. VERS. 14. Redde mihi exsultationem saıntaris tui. Gaudium quod habebam, quia a te fueram conser- vatus. Et considera quomodo his duobus versiculis, et non auferri, rogat, quod nunquam amiserat, et reddi postulat, quod jam fuerat ablatum; ante commissa enim crimina in summa degebat lætitia, quod tantum fuisset Salvatorem consecutus. Et spiritu principali confirma me. Robora me, inquit, gratia illa spirituali, quæ animi perturba- tionibus imperat, et dirigit ad meliora. Per hoc autem principale spiritualis direction's denum variæ possunt intelligi virtutes, quæ animabus nostris a sancto Spiritu tribuuntur. VERS. 15. Docebo iniquos vias tuas, et impii ad te convertentur. Hæc est etiam futurorum prophetia, quæ jam adimpleta est; quippe cum, simul ac Evangelii prædicatio cœpit in gentibus semihari, Davidici statim psalmi præcipui doctoris vicem cis præstiterint ad parandas virtutes. VERS. 16. Libera me de sanguinibus, Deus, Neus sa'utis meæ. Juxta historiæ sensum per sanguines iniquam cadem intelligit, memoria nimirum re- petens se Uriam occidisse. Juxta anagogen vero damones, qui sanguine gaudent tam occisorum hominum, quam immolatorum animalium, non immerito sanguines dici possunt. Et quod ait : Deus salutis meæ, sæpe diximus idem esse quod, Deus Salvator meus. Illa autem repetitio: Deus Deus, veliemens cordis indicat desiderium. Exsultabit lingua mea justitia tua. Ipsa etiam lingua mea, inquit, annuntiatione lætabitur justitiæ tuæ. Per justitiam autem hoc in loco justificationem intelligit sibi a Deo concessam, hoc est, libera- tionem a peccato. Quædam vero exemplaria ha - bent: justitiam tuam; et tunc sensus est, quod Lingua mea exsultationem sibi faciet eam justifi- cationem quæ a te mihi est præstita, exsuitans nimirum et subsiliens propter eam ad bymnos et D laudes tibi decantandas. VERS 17. Domine, labia mea aperies, et os meum annuntiabit laudem tuam. Præmonitus ego, inquit, a sancto Spiritu, novi, quod tu iterum aperies labia mea ad hymnos et laudes tibi concinendas, non secus atque aperta erant ante commissa a me delicta. Nam in præsentia ob condemnationem tuam occlusa sunt. VERS. 18. Quoniam si voluisses sacrificium, dedissem utique, holocaustis non delectaberia Vide rursus brutorum sacrificia, quæ a lege impera - bantur, reprobari. Si voluisses ea, inquit, dedis- sem sane ; verum tu holocausta non suscipis, tametsi ea sint omnibus aliis sacrificiis honora-
8γ For who has heard? Such things they say, because as it seems to them, no one has heard, who is able to avenge the one against whom they conspire. Instead of ‘who’, Symmachus wrote, ‘no one’; because they believe, he says, that he is help- less.
PG 128:609α Καὶ σὺ, Κύριε, ἐκγελάσεις αὐτούς. Τοῦτο, ὅμοιόν ἐστι τῷ, Ὁ κατοικῶν ἐν οὐρανοῖς ἐκγελάσεται αὐτοὺς, περὶ οὗ ἐν τῷ β΄ ψαλμῷ προείρηται. |Δ ἐποίε: τοῦτο διὰ τὸν νόμον, καὶ ὅτι οὔπω τῆς καινῆς θυσίας ὁ καιρὸς ἐληλύθει. Θυσία τῷ Θεῷ, πνεῦμα συντετριμμένον. Εὐπρόσο δεκτος θυσία τῷ Θεῷ, ψυχὴ συντετριμμένη ἐξ ἑκουσίου ταπεινώσεως. Καρδίαν συντετριμμένην και τεταπεινωμένην ὁ Θεὸς οὐκ ἐξουδενώσει. Καρδίαν τὴν ψυχὴν πολύ λάκις ἡ Γραφὴ καλεῖ, διὰ τὸ καὶ τὴν καρδίαν ἄγαν ἔχεσθαι τῆς ψυχῆς, καὶ τὴν ψυχὴν ἄγαν ἐμπεφυκέ ναι τῇ καρδίᾳ. Οθεν καὶ παθούσης τῆς καρδίας, ἡ ψυχὴ ἀφίπταται ἀπὸ τοῦ σώματος ὅλου. Εξουδένω - Η σιν δὲ λέγει τὴν ἀποστροφήν. Αγάθυνον, Κύριε, ἐν τῇ εὐδοκιᾳ σου τὴν Σιών. Ἐνταῦθα παρακαλεῖ περὶ τῆς μετὰ τὴν ἐκ Βαβυλῶνος ἐπάνοδον ἀνοικοδομῆς τῆς Ἱερουσαλήμ· τὸ δὲ, ἀγά- θυνον, ἀντὶ τοῦ, ἀγαθοποίησον · ἕτερον γὰρ παρ' ἐκεῖνο τοῦτο, ὡς τό· Ἀγάθυνον, Κύριε, τοῖς ἀγα θοῖς. Ἐν τῇ εὐδοκίᾳ σου δὲ, τουτέστι, τῇ συνερ γεία σου Καὶ οἰκοδομηθήτω τὰ τείχη Ιερουσαλήμ. Τό, Οικοδομηθήτω, παρακλητικόν ἐστιν, εἰ καὶ προστα κτικὸν φαίνεται. οὐκ Τότε εὐδοκήσεις θυσίαν δικαιοσύνης. Τότε ἀπο- δέξῃ θυσίαν δικαίαν· ἐν ἑτέρῳ γὰρ τόπῳ ἔστι δικαίως θύειν· ἐν μόνῃ γὰρ τῇ Ἱερουσαλήμ θύειν ὁ νόμος ἐπέτρεψεν. Αναφορὰν καὶ ὁλοκαυτώματα. Αναφορὰν μὲν λέγει τὰ ἀφαιρήματα, τὰ ἐκ μέρους προσφερόμενα - ὁλοκαυτώματα δὲ, τὰ καθ᾽ ὁλοκληρίαν καιόμενα. Τότε ἀνοίσουσιν ἐπὶ τὸ θυσιαστήριόν σου μόσχους. Ταῦτα μὲν, καθ' ἱστορίαν· ἀναγωγικῶς δὲ, περὶ τῆς Ἐκκλησίας τῶν πιστῶν καὶ τῆς εὐαγ γελικῆς θυσίας προφητεύει· εὐδοκίαν μὲν λέγων τὴν ἐνανθρώπησιν τοῦ Σωτῆρος, ὡς ἀγαθὴν βούλησιν Σιὼν δὲ, τὴν πολιτείαν τῶν Χριστιανῶν· τείχη δὲ αὐτῆς, τοὺς ἐπισκόπους καὶ διδασκάλους· τότε δὲ ἀποδέξεται καὶ θυσίαν δικαιοσύνης, ήγουν ἀρετῆς καὶ ἀναφορὰν μὲν τὰς διὰ Χριστὸν ἐκ μέρους και σεις τῶν ὁμολογητῶν· ὁλοκαυτώματα δὲ, τὰς καθ᾿ ὁλόκληρον τῶν μαρτύρων. Η τὸ μὲν, τοὺς διὰ ξίφους ἀκροτηριασμούς τῶν ὁμολογητῶν· τὸ δὲ, τὰς τῶν μαρτύρων σφαγάς. Η τὸ μὲν, τὴν ἐκ μέρους ἀρε τὴν, ὡς τὴν ἐν γάμῳ, ἢ ἄλλῳ βιωτικῷ σχήματι· τὸ δὲ, τὴν τελείαν, ὡς τὴν ἐν ἀγαμίᾳ, ἢ ἐν μοναδικῇ πολιτεία. Μόσχοι δὲ, οἱ πιστοὶ τῇ χορηγίᾳ τῶν ἀρε τῶν, καὶ πίονες τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, καὶ κερατί ζοντες τὸν διάβολον, καθόλου πάντες οἱ τέλειοι πρά ξει καὶ λόγῳ, οἳ καὶ εἰς τὸ ἐπουράνιον ἀνάγονται θυσιαστήριον, εἰς ὀσμὴν εὐωδίας τῷ Θεῷ. Χρὴ δὲ γινώσκειν, ὅτι πολλοὶ πολλάκις τὴν διάθεσιν τοῦ μέλλοντος χρόνου ἀντὶ εὐκτικοῦ παραλαμβάνουσιν, ἰδίωμα καὶ τοῦτο τῆς Ἑβραΐδος διαλέκτου λέγοντες, EUTHYMI ZIGABENI tiora. Quod si quis objiciat, beatum David post hujusmodi verba Deo sæpius sacrificasse, illud animadvertendum ducimus, quod non ex proposito, neque ex propria voluntate id agebat, sed legis reverentia, et quia novi sacrificii dies nondum venerat. VERS. 19. Sacrificium Deo spiritus contritus. Anima, inquit, quæ humilitate ac demissione qua- dam voluntaria contrita fuerit, gratum atque ac- ceptabile Deo sacrificium reddit. Cor contritum et humiliatum Deus non despiciet. Sæpenumero, ut diximus, Scriptura per cor animam intelligit, eo quod animæ sedes sit, et in eo potissimum diversetur: atque ideo ubi cor patitur, anima statim a toto evolat corpore. Non despiciet autem pro, non averlet, hoc est, suum ab eo non dimovebit aspectum. B VERS. 20. Benefac, Domine, in bona voluntate tua Sion. Supplicat hoc in loco pro reædificatione Jerusalem, quæ futura erat post reditum e Baby- lone. Quædam vero exemplaria non in accusa - tivo casu, sed in dativo habent dictionem, Sion: quod ex lectione Græca melius percipitur propter articulum, juxta quem et nos commodissime legere possumus primam litteram: Benefac ipsam Sion, vel in dativo: Benefac ipsi Sion: et tunc expone] Benefac, pro, Bona facito. Aliud enim est hoc ab illo; juxta quod alibi legimus : Benefac, Domine, bonis et rectis corde. In bona autem voluntate tua, hoc est, auxilio et ope tua. Et ædificentur muri Jerusalem. Optantis scrino est, tametsi ex Græca lectione imperativi modi esse videatur. VERS. 21. Tunc acceptabis sacrificium justitiæ. Tunc, inquit, justum suscipies sacrificium. In alio enim nunc quam in Jerusalem sacrificia tibi non rite offeruntur, cum lex in ea tantum sacrificari posse mandaverlt. Oblationem et holocausta. Per oblationem ea Intelli- git sacrificia, quorum pars aliqua tantum offerebatur: per holocausta autem, ea quæ integraincendebantur. C Tunc imponet super altare tuum vitulos. Hæc quidem juxta historiæ sensum dicta sunt, juxta anagogen vero ea prædicit Propheta, quæ ad Ecclesiam fidelium et ad evangelicum sacri- ficium pertinent. Et per bonam voluutatem Salvatoris incarnationein intelligit, veluti bonum quoddam propositum: et per Sion, Christianorum conversationem ; per muros item Jerusalem, epi- scopos et doctores. Et tune, inquit, accipies sa- D crificium justitiæ, hoc est, sacrificium universæ · virtutis ; et oblationem, hoc est, sanctos confes- sores ; et holocausta, hoc est, sanctos martyres. [Illi enim oblationibus, isti vero holocaustis merito comparari possunt., cum utrique Deo oblati ac sanctificati sint; et confessores quidem ex parte se Deo obtulisse videntur, propter as- severationem fidei, martyres autem ex integro, cum et animum pariter, et ipsum corpus in totum Deo devoverint. Vel, per oblationes, mem- brorum extremitates intellige, de confessorum corpore detruncatas; per holocausta vero, integra martyrum incendia, aut cades. Vel aliter : Oblatio - virtutem quidem significat, sed ex parte diminu-
9α And you, O Lord, will richly deride them. This is similar to, He who dwells in heaven will richly deride them, about which we spoke earlier in the second psalm.
Psalmus LXIX
PG 128:708β Ἐξουδενώσεις πάντα τὰ ἔθνη.
9β You will set all the nations at naught.
PG 128:609Tὰ μὴ δεχόμενα τὸ κήρυγμα τοῦ Εὐαγγελίου, τὰ πολεμοῦντα τοῖς δούλοις σου. Λέγει δὲ καὶ ἄλλως, τὰ συστήματα τῶν δαιμόνων. α Tὸ κράτος μου πρὸς σὲ φυλάξω. Τοῦτο, περὶ ἑαυτοῦ φασιν εἰπεῖν τὸν Δαυὶδ, ὅτι τὴν ὀφειλομένην μοι βασιλείαν, οὐκ αὐτὸς σφετερίσομαι, ἀνελὼν τὸν Σαοὺλ, ἀλλὰ παρὰ σοὶ ταύτην ἐάσω ― τοῦτο γὰρ τὸ, φυλάξω, σημαίνει νῦν ― δοθησομένην μοι, ὅταν σὺ θελήσῃς. Tὸ δὲ, πρὸς σὲ, ἀντὶ τοῦ, παρὰ σοί. β Ὅτι σὺ, ὁ Θεὸς, ἀντιλήπτωρ μου εἶ. Διότι σύ μοι βοηθεῖς, ὁ πάντα δυνάμενος. α Ὁ Θεός μου, τὸ ἔλεος αὐτοῦ προφθάσει με. Ὁ Θεός μου οἷός ἐστι· τὸ ἔλεος αὐτοῦ προλάβῃ τὴν ἐμὴν αἴτησιν· οὕτω ταχύς ἐστιν εἰς βοήθειαν. β Ὁ Θεός μου δείξει μοι ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου. Λείπει τὸ, ὅσα βούλομαι, ἢ ὅσα εἰκός ἐστι· τοιοῦτον ἦν τὸ, Καὶ ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου ἐπεῖδεν ὁ ὀφθαλμός μου, ἐν τῷ νγ΄ ψαλμῷ κείμενον. 12 Mὴ ἀποκτείνῃς αὐτοὺς, μήποτε ἐπιλάθωνται τοῦ νόμου σου· διασκόρπισον αὐτοὺς ἐν τῇ δυνάμει σου, καὶ κατάγαγε αὐτοὺς, ὁ ὑπερασπιστής μου, Κύριε. Ὅρα τοῦ προφήτου τὴν ἀνεξικακίαν, ἣν χρὴ μιμεῖσθαι καὶ ἡμᾶς. Παρακαλεῖ γὰρ μὴ ἀναιρεθῆναι τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ, ἵνα μὴ προαναιρεθέντες, ἐπιλάθωνται τῶν θείων ἐντολῶν τοῦ λοιποῦ ― ὁ γὰρ ἀποθανὼν ἐπιλανθάνεται ἤδη τοῦ νόμου, φησὶ γὰρ, Ὅτι οὐκ ἔστιν ἐν τῷ θανάτῳ ὁ μνημονεύων σου ― ἀλλὰ διασκορπισθῆναι αὐτοὺς, ἡττηθέντας, καὶ ταπεινωθῆναι, καὶ οὕτω βελτιωθῆναι. Ὁ μὲν οὖν Δαυὶδ οὕτως ἐζήτησεν, ὁ δὲ Θεὸς ἐδίκασε δικαίως, καὶ τοὺς μὲν ἀνιάτους ἀνεῖλε, τοὺς δὲ βελτιωθῆναι μέλλοντας φυγεῖν παρεσκεύασε, καὶ οὕτως ἐπλήρωσε τοῦ δεηθέντος τὴν αἴτησιν. Κατάγαγε δὲ, ἀντὶ τοῦ, ταπείνωσον. α Ἁμαρτία στόματος αὐτῶν, λόγος χειλέων αὐτῶν. Ἐπὶ τὸν λόγον πάλιν τῶν χριστοκτόνων ἐπανατρέχει, λέγων, ὅτι ἁμαρτία τοῦ στόματος αὐτῶν ἐστιν ὁ ἀνόσιος λόγος τῶν χειλέων αὐτῶν, ὃν εἶπον, Σταυρωθήτω, καὶ εἴ τι τοιοῦτον. α ἑαυτοῦ PV : αὐτοῦ MSCBF.Δ ἐποίε: τοῦτο διὰ τὸν νόμον, καὶ ὅτι οὔπω τῆς καινῆς θυσίας ὁ καιρὸς ἐληλύθει. Θυσία τῷ Θεῷ, πνεῦμα συντετριμμένον. Εὐπρόσο δεκτος θυσία τῷ Θεῷ, ψυχὴ συντετριμμένη ἐξ ἑκουσίου ταπεινώσεως. Καρδίαν συντετριμμένην και τεταπεινωμένην ὁ Θεὸς οὐκ ἐξουδενώσει. Καρδίαν τὴν ψυχὴν πολύ λάκις ἡ Γραφὴ καλεῖ, διὰ τὸ καὶ τὴν καρδίαν ἄγαν ἔχεσθαι τῆς ψυχῆς, καὶ τὴν ψυχὴν ἄγαν ἐμπεφυκέ ναι τῇ καρδίᾳ. Οθεν καὶ παθούσης τῆς καρδίας, ἡ ψυχὴ ἀφίπταται ἀπὸ τοῦ σώματος ὅλου. Εξουδένω - Η σιν δὲ λέγει τὴν ἀποστροφήν. Αγάθυνον, Κύριε, ἐν τῇ εὐδοκιᾳ σου τὴν Σιών. Ἐνταῦθα παρακαλεῖ περὶ τῆς μετὰ τὴν ἐκ Βαβυλῶνος ἐπάνοδον ἀνοικοδομῆς τῆς Ἱερουσαλήμ· τὸ δὲ, ἀγά- θυνον, ἀντὶ τοῦ, ἀγαθοποίησον · ἕτερον γὰρ παρ' ἐκεῖνο τοῦτο, ὡς τό· Ἀγάθυνον, Κύριε, τοῖς ἀγα θοῖς. Ἐν τῇ εὐδοκίᾳ σου δὲ, τουτέστι, τῇ συνερ γεία σου Καὶ οἰκοδομηθήτω τὰ τείχη Ιερουσαλήμ. Τό, Οικοδομηθήτω, παρακλητικόν ἐστιν, εἰ καὶ προστα κτικὸν φαίνεται. οὐκ Τότε εὐδοκήσεις θυσίαν δικαιοσύνης. Τότε ἀπο- δέξῃ θυσίαν δικαίαν· ἐν ἑτέρῳ γὰρ τόπῳ ἔστι δικαίως θύειν· ἐν μόνῃ γὰρ τῇ Ἱερουσαλήμ θύειν ὁ νόμος ἐπέτρεψεν. Αναφορὰν καὶ ὁλοκαυτώματα. Αναφορὰν μὲν λέγει τὰ ἀφαιρήματα, τὰ ἐκ μέρους προσφερόμενα - ὁλοκαυτώματα δὲ, τὰ καθ᾽ ὁλοκληρίαν καιόμενα. Τότε ἀνοίσουσιν ἐπὶ τὸ θυσιαστήριόν σου μόσχους. Ταῦτα μὲν, καθ' ἱστορίαν· ἀναγωγικῶς δὲ, περὶ τῆς Ἐκκλησίας τῶν πιστῶν καὶ τῆς εὐαγ γελικῆς θυσίας προφητεύει· εὐδοκίαν μὲν λέγων τὴν ἐνανθρώπησιν τοῦ Σωτῆρος, ὡς ἀγαθὴν βούλησιν Σιὼν δὲ, τὴν πολιτείαν τῶν Χριστιανῶν· τείχη δὲ αὐτῆς, τοὺς ἐπισκόπους καὶ διδασκάλους· τότε δὲ ἀποδέξεται καὶ θυσίαν δικαιοσύνης, ήγουν ἀρετῆς καὶ ἀναφορὰν μὲν τὰς διὰ Χριστὸν ἐκ μέρους και σεις τῶν ὁμολογητῶν· ὁλοκαυτώματα δὲ, τὰς καθ᾿ ὁλόκληρον τῶν μαρτύρων. Η τὸ μὲν, τοὺς διὰ ξίφους ἀκροτηριασμούς τῶν ὁμολογητῶν· τὸ δὲ, τὰς τῶν μαρτύρων σφαγάς. Η τὸ μὲν, τὴν ἐκ μέρους ἀρε τὴν, ὡς τὴν ἐν γάμῳ, ἢ ἄλλῳ βιωτικῷ σχήματι· τὸ δὲ, τὴν τελείαν, ὡς τὴν ἐν ἀγαμίᾳ, ἢ ἐν μοναδικῇ πολιτεία. Μόσχοι δὲ, οἱ πιστοὶ τῇ χορηγίᾳ τῶν ἀρε τῶν, καὶ πίονες τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, καὶ κερατί ζοντες τὸν διάβολον, καθόλου πάντες οἱ τέλειοι πρά ξει καὶ λόγῳ, οἳ καὶ εἰς τὸ ἐπουράνιον ἀνάγονται θυσιαστήριον, εἰς ὀσμὴν εὐωδίας τῷ Θεῷ. Χρὴ δὲ γινώσκειν, ὅτι πολλοὶ πολλάκις τὴν διάθεσιν τοῦ μέλλοντος χρόνου ἀντὶ εὐκτικοῦ παραλαμβάνουσιν, ἰδίωμα καὶ τοῦτο τῆς Ἑβραΐδος διαλέκτου λέγοντες, EUTHYMI ZIGABENI tiora. Quod si quis objiciat, beatum David post hujusmodi verba Deo sæpius sacrificasse, illud animadvertendum ducimus, quod non ex proposito, neque ex propria voluntate id agebat, sed legis reverentia, et quia novi sacrificii dies nondum venerat. VERS. 19. Sacrificium Deo spiritus contritus. Anima, inquit, quæ humilitate ac demissione qua- dam voluntaria contrita fuerit, gratum atque ac- ceptabile Deo sacrificium reddit. Cor contritum et humiliatum Deus non despiciet. Sæpenumero, ut diximus, Scriptura per cor animam intelligit, eo quod animæ sedes sit, et in eo potissimum diversetur: atque ideo ubi cor patitur, anima statim a toto evolat corpore. Non despiciet autem pro, non averlet, hoc est, suum ab eo non dimovebit aspectum. B VERS. 20. Benefac, Domine, in bona voluntate tua Sion. Supplicat hoc in loco pro reædificatione Jerusalem, quæ futura erat post reditum e Baby- lone. Quædam vero exemplaria non in accusa - tivo casu, sed in dativo habent dictionem, Sion: quod ex lectione Græca melius percipitur propter articulum, juxta quem et nos commodissime legere possumus primam litteram: Benefac ipsam Sion, vel in dativo: Benefac ipsi Sion: et tunc expone] Benefac, pro, Bona facito. Aliud enim est hoc ab illo; juxta quod alibi legimus : Benefac, Domine, bonis et rectis corde. In bona autem voluntate tua, hoc est, auxilio et ope tua. Et ædificentur muri Jerusalem. Optantis scrino est, tametsi ex Græca lectione imperativi modi esse videatur. VERS. 21. Tunc acceptabis sacrificium justitiæ. Tunc, inquit, justum suscipies sacrificium. In alio enim nunc quam in Jerusalem sacrificia tibi non rite offeruntur, cum lex in ea tantum sacrificari posse mandaverlt. Oblationem et holocausta. Per oblationem ea Intelli- git sacrificia, quorum pars aliqua tantum offerebatur: per holocausta autem, ea quæ integraincendebantur. C Tunc imponet super altare tuum vitulos. Hæc quidem juxta historiæ sensum dicta sunt, juxta anagogen vero ea prædicit Propheta, quæ ad Ecclesiam fidelium et ad evangelicum sacri- ficium pertinent. Et per bonam voluutatem Salvatoris incarnationein intelligit, veluti bonum quoddam propositum: et per Sion, Christianorum conversationem ; per muros item Jerusalem, epi- scopos et doctores. Et tune, inquit, accipies sa- D crificium justitiæ, hoc est, sacrificium universæ · virtutis ; et oblationem, hoc est, sanctos confes- sores ; et holocausta, hoc est, sanctos martyres. [Illi enim oblationibus, isti vero holocaustis merito comparari possunt., cum utrique Deo oblati ac sanctificati sint; et confessores quidem ex parte se Deo obtulisse videntur, propter as- severationem fidei, martyres autem ex integro, cum et animum pariter, et ipsum corpus in totum Deo devoverint. Vel, per oblationes, mem- brorum extremitates intellige, de confessorum corpore detruncatas; per holocausta vero, integra martyrum incendia, aut cades. Vel aliter : Oblatio - virtutem quidem significat, sed ex parte diminu-
The nations that do not accept the preaching of the Gospel, the nations that wage war on your servants. In another sense he is speaking of the ranks of the demons. 10α My sovereignty I shall keep towards you. They say that David said this about himself, namely, that the kingship which is due to me, I shall not appropriate myself by killing Saul, but I shall leave it in your hands – for this is what ‘I shall keep’ means here – to be given to me when you wish. ‘Towards you’, in the sense of, ‘with you’. 10β For you, O God, are my helper. Because you come to my aid, who are able to do all things. 11α O my God, his mercy will precede me. My God is such, his mercy will anticipate my request, so swift is he to help. My God will show to me among my enemies. ‘All I desire’ or ‘all that is fitting’ is omitted. Such was the verse, And my eye has seen among my enemies, found in the fifty-third psalm. 12 Slay them not lest they forget your law; scatter them in your power and bring them down, O Lord, my defender. Observe the prophet’s long forbearance, which we need also to emulate. He prays for his enemies not to be killed, so that they do not, by first having been killed, henceforth forget the divine commandments – for the person who has died thereupon forgets the law, for it is written, For in death there is none who invokes your memory – but for them to be scattered, having been defeated, and to be humbled and thus to be made better. David, therefore, made such a request, but God judged justly and destroyed those who were incurable while contriving for those who were destined to be made better to escape, and thus he fulfilled the request of the suppliant. ‘Bring down’, is in the sense of, ‘humble’. 13α The sin of their mouth is the word of their lips. He reverts to the Christ-slayers, saying that the sin of their mouth is the profane word of their lips that they spoke, saying, Let him be crucified, and suchlike.
β Καὶ συλληφθήτωσαν ἐν τῇ ὑπερηφανίᾳ αὐτῶν. Μετὰ τῆς ὑπερηφανίας αὐτῶν ἐξέδωκεν ὁ Σύμμαχος· ἠλαζονεύοντο γὰρ, ὡς Ἀβραὰμ ἔκγονοι καὶ ὡς τοῦ νόμου φύλακες. Jn 8.33, 19. Συλληφθήτωσαν δὲ, ὑπὸ ῾Ρωμαίων.Δ ἐποίε: τοῦτο διὰ τὸν νόμον, καὶ ὅτι οὔπω τῆς καινῆς θυσίας ὁ καιρὸς ἐληλύθει. Θυσία τῷ Θεῷ, πνεῦμα συντετριμμένον. Εὐπρόσο δεκτος θυσία τῷ Θεῷ, ψυχὴ συντετριμμένη ἐξ ἑκουσίου ταπεινώσεως. Καρδίαν συντετριμμένην και τεταπεινωμένην ὁ Θεὸς οὐκ ἐξουδενώσει. Καρδίαν τὴν ψυχὴν πολύ λάκις ἡ Γραφὴ καλεῖ, διὰ τὸ καὶ τὴν καρδίαν ἄγαν ἔχεσθαι τῆς ψυχῆς, καὶ τὴν ψυχὴν ἄγαν ἐμπεφυκέ ναι τῇ καρδίᾳ. Οθεν καὶ παθούσης τῆς καρδίας, ἡ ψυχὴ ἀφίπταται ἀπὸ τοῦ σώματος ὅλου. Εξουδένω - Η σιν δὲ λέγει τὴν ἀποστροφήν. Αγάθυνον, Κύριε, ἐν τῇ εὐδοκιᾳ σου τὴν Σιών. Ἐνταῦθα παρακαλεῖ περὶ τῆς μετὰ τὴν ἐκ Βαβυλῶνος ἐπάνοδον ἀνοικοδομῆς τῆς Ἱερουσαλήμ· τὸ δὲ, ἀγά- θυνον, ἀντὶ τοῦ, ἀγαθοποίησον · ἕτερον γὰρ παρ' ἐκεῖνο τοῦτο, ὡς τό· Ἀγάθυνον, Κύριε, τοῖς ἀγα θοῖς. Ἐν τῇ εὐδοκίᾳ σου δὲ, τουτέστι, τῇ συνερ γεία σου Καὶ οἰκοδομηθήτω τὰ τείχη Ιερουσαλήμ. Τό, Οικοδομηθήτω, παρακλητικόν ἐστιν, εἰ καὶ προστα κτικὸν φαίνεται. οὐκ Τότε εὐδοκήσεις θυσίαν δικαιοσύνης. Τότε ἀπο- δέξῃ θυσίαν δικαίαν· ἐν ἑτέρῳ γὰρ τόπῳ ἔστι δικαίως θύειν· ἐν μόνῃ γὰρ τῇ Ἱερουσαλήμ θύειν ὁ νόμος ἐπέτρεψεν. Αναφορὰν καὶ ὁλοκαυτώματα. Αναφορὰν μὲν λέγει τὰ ἀφαιρήματα, τὰ ἐκ μέρους προσφερόμενα - ὁλοκαυτώματα δὲ, τὰ καθ᾽ ὁλοκληρίαν καιόμενα. Τότε ἀνοίσουσιν ἐπὶ τὸ θυσιαστήριόν σου μόσχους. Ταῦτα μὲν, καθ' ἱστορίαν· ἀναγωγικῶς δὲ, περὶ τῆς Ἐκκλησίας τῶν πιστῶν καὶ τῆς εὐαγ γελικῆς θυσίας προφητεύει· εὐδοκίαν μὲν λέγων τὴν ἐνανθρώπησιν τοῦ Σωτῆρος, ὡς ἀγαθὴν βούλησιν Σιὼν δὲ, τὴν πολιτείαν τῶν Χριστιανῶν· τείχη δὲ αὐτῆς, τοὺς ἐπισκόπους καὶ διδασκάλους· τότε δὲ ἀποδέξεται καὶ θυσίαν δικαιοσύνης, ήγουν ἀρετῆς καὶ ἀναφορὰν μὲν τὰς διὰ Χριστὸν ἐκ μέρους και σεις τῶν ὁμολογητῶν· ὁλοκαυτώματα δὲ, τὰς καθ᾿ ὁλόκληρον τῶν μαρτύρων. Η τὸ μὲν, τοὺς διὰ ξίφους ἀκροτηριασμούς τῶν ὁμολογητῶν· τὸ δὲ, τὰς τῶν μαρτύρων σφαγάς. Η τὸ μὲν, τὴν ἐκ μέρους ἀρε τὴν, ὡς τὴν ἐν γάμῳ, ἢ ἄλλῳ βιωτικῷ σχήματι· τὸ δὲ, τὴν τελείαν, ὡς τὴν ἐν ἀγαμίᾳ, ἢ ἐν μοναδικῇ πολιτεία. Μόσχοι δὲ, οἱ πιστοὶ τῇ χορηγίᾳ τῶν ἀρε τῶν, καὶ πίονες τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, καὶ κερατί ζοντες τὸν διάβολον, καθόλου πάντες οἱ τέλειοι πρά ξει καὶ λόγῳ, οἳ καὶ εἰς τὸ ἐπουράνιον ἀνάγονται θυσιαστήριον, εἰς ὀσμὴν εὐωδίας τῷ Θεῷ. Χρὴ δὲ γινώσκειν, ὅτι πολλοὶ πολλάκις τὴν διάθεσιν τοῦ μέλλοντος χρόνου ἀντὶ εὐκτικοῦ παραλαμβάνουσιν, ἰδίωμα καὶ τοῦτο τῆς Ἑβραΐδος διαλέκτου λέγοντες, EUTHYMI ZIGABENI tiora. Quod si quis objiciat, beatum David post hujusmodi verba Deo sæpius sacrificasse, illud animadvertendum ducimus, quod non ex proposito, neque ex propria voluntate id agebat, sed legis reverentia, et quia novi sacrificii dies nondum venerat. VERS. 19. Sacrificium Deo spiritus contritus. Anima, inquit, quæ humilitate ac demissione qua- dam voluntaria contrita fuerit, gratum atque ac- ceptabile Deo sacrificium reddit. Cor contritum et humiliatum Deus non despiciet. Sæpenumero, ut diximus, Scriptura per cor animam intelligit, eo quod animæ sedes sit, et in eo potissimum diversetur: atque ideo ubi cor patitur, anima statim a toto evolat corpore. Non despiciet autem pro, non averlet, hoc est, suum ab eo non dimovebit aspectum. B VERS. 20. Benefac, Domine, in bona voluntate tua Sion. Supplicat hoc in loco pro reædificatione Jerusalem, quæ futura erat post reditum e Baby- lone. Quædam vero exemplaria non in accusa - tivo casu, sed in dativo habent dictionem, Sion: quod ex lectione Græca melius percipitur propter articulum, juxta quem et nos commodissime legere possumus primam litteram: Benefac ipsam Sion, vel in dativo: Benefac ipsi Sion: et tunc expone] Benefac, pro, Bona facito. Aliud enim est hoc ab illo; juxta quod alibi legimus : Benefac, Domine, bonis et rectis corde. In bona autem voluntate tua, hoc est, auxilio et ope tua. Et ædificentur muri Jerusalem. Optantis scrino est, tametsi ex Græca lectione imperativi modi esse videatur. VERS. 21. Tunc acceptabis sacrificium justitiæ. Tunc, inquit, justum suscipies sacrificium. In alio enim nunc quam in Jerusalem sacrificia tibi non rite offeruntur, cum lex in ea tantum sacrificari posse mandaverlt. Oblationem et holocausta. Per oblationem ea Intelli- git sacrificia, quorum pars aliqua tantum offerebatur: per holocausta autem, ea quæ integraincendebantur. C Tunc imponet super altare tuum vitulos. Hæc quidem juxta historiæ sensum dicta sunt, juxta anagogen vero ea prædicit Propheta, quæ ad Ecclesiam fidelium et ad evangelicum sacri- ficium pertinent. Et per bonam voluutatem Salvatoris incarnationein intelligit, veluti bonum quoddam propositum: et per Sion, Christianorum conversationem ; per muros item Jerusalem, epi- scopos et doctores. Et tune, inquit, accipies sa- D crificium justitiæ, hoc est, sacrificium universæ · virtutis ; et oblationem, hoc est, sanctos confes- sores ; et holocausta, hoc est, sanctos martyres. [Illi enim oblationibus, isti vero holocaustis merito comparari possunt., cum utrique Deo oblati ac sanctificati sint; et confessores quidem ex parte se Deo obtulisse videntur, propter as- severationem fidei, martyres autem ex integro, cum et animum pariter, et ipsum corpus in totum Deo devoverint. Vel, per oblationes, mem- brorum extremitates intellige, de confessorum corpore detruncatas; per holocausta vero, integra martyrum incendia, aut cades. Vel aliter : Oblatio - virtutem quidem significat, sed ex parte diminu-
13β And let them be arrested in their pride. Symmachus wrote, ‘along with their pride’, for they would boast of being Abraham’s de- scendants and guardians of the law. ‘Let them be arrested’ by the Romans. Jn 8.33, 19.7
γ Καὶ ἐξ ἀρᾶς καὶ ψεύδους διαγγελήσονται ἐν συντελείᾳ. Ἀρὰν ἐνταῦθα, τὴν βλασφημίαν λέγει, ἣν κατέχεον τοῦ Χριστοῦ· ψεῦδος δὲ, ὃ κατεμαρτύρησαν αὐτοῦ, ὅτι κελεύει μὴ δοῦναι κῆνσον τῷ Καίσαρι, καίτοι σαφῶς εἰπόντος, Ἀπόδοτε τὰ Καίσαρος Καίσαρι. Διὰ τὴν βλασφημίαν οὖν, φησὶ, καὶ διὰ τὸ ψεῦδος, διάγγελμα καὶ περιλάλημα πᾶσι γενήσονται, οὐκ ἐπί τινι κατορθώματι, ἀλλ’ ἐπὶ καταστροφῇ, καθ’ ἣν ἀπώλοντο· ταύτην γὰρ εἶπε, συντέλειαν.Δ ἐποίε: τοῦτο διὰ τὸν νόμον, καὶ ὅτι οὔπω τῆς καινῆς θυσίας ὁ καιρὸς ἐληλύθει. Θυσία τῷ Θεῷ, πνεῦμα συντετριμμένον. Εὐπρόσο δεκτος θυσία τῷ Θεῷ, ψυχὴ συντετριμμένη ἐξ ἑκουσίου ταπεινώσεως. Καρδίαν συντετριμμένην και τεταπεινωμένην ὁ Θεὸς οὐκ ἐξουδενώσει. Καρδίαν τὴν ψυχὴν πολύ λάκις ἡ Γραφὴ καλεῖ, διὰ τὸ καὶ τὴν καρδίαν ἄγαν ἔχεσθαι τῆς ψυχῆς, καὶ τὴν ψυχὴν ἄγαν ἐμπεφυκέ ναι τῇ καρδίᾳ. Οθεν καὶ παθούσης τῆς καρδίας, ἡ ψυχὴ ἀφίπταται ἀπὸ τοῦ σώματος ὅλου. Εξουδένω - Η σιν δὲ λέγει τὴν ἀποστροφήν. Αγάθυνον, Κύριε, ἐν τῇ εὐδοκιᾳ σου τὴν Σιών. Ἐνταῦθα παρακαλεῖ περὶ τῆς μετὰ τὴν ἐκ Βαβυλῶνος ἐπάνοδον ἀνοικοδομῆς τῆς Ἱερουσαλήμ· τὸ δὲ, ἀγά- θυνον, ἀντὶ τοῦ, ἀγαθοποίησον · ἕτερον γὰρ παρ' ἐκεῖνο τοῦτο, ὡς τό· Ἀγάθυνον, Κύριε, τοῖς ἀγα θοῖς. Ἐν τῇ εὐδοκίᾳ σου δὲ, τουτέστι, τῇ συνερ γεία σου Καὶ οἰκοδομηθήτω τὰ τείχη Ιερουσαλήμ. Τό, Οικοδομηθήτω, παρακλητικόν ἐστιν, εἰ καὶ προστα κτικὸν φαίνεται. οὐκ Τότε εὐδοκήσεις θυσίαν δικαιοσύνης. Τότε ἀπο- δέξῃ θυσίαν δικαίαν· ἐν ἑτέρῳ γὰρ τόπῳ ἔστι δικαίως θύειν· ἐν μόνῃ γὰρ τῇ Ἱερουσαλήμ θύειν ὁ νόμος ἐπέτρεψεν. Αναφορὰν καὶ ὁλοκαυτώματα. Αναφορὰν μὲν λέγει τὰ ἀφαιρήματα, τὰ ἐκ μέρους προσφερόμενα - ὁλοκαυτώματα δὲ, τὰ καθ᾽ ὁλοκληρίαν καιόμενα. Τότε ἀνοίσουσιν ἐπὶ τὸ θυσιαστήριόν σου μόσχους. Ταῦτα μὲν, καθ' ἱστορίαν· ἀναγωγικῶς δὲ, περὶ τῆς Ἐκκλησίας τῶν πιστῶν καὶ τῆς εὐαγ γελικῆς θυσίας προφητεύει· εὐδοκίαν μὲν λέγων τὴν ἐνανθρώπησιν τοῦ Σωτῆρος, ὡς ἀγαθὴν βούλησιν Σιὼν δὲ, τὴν πολιτείαν τῶν Χριστιανῶν· τείχη δὲ αὐτῆς, τοὺς ἐπισκόπους καὶ διδασκάλους· τότε δὲ ἀποδέξεται καὶ θυσίαν δικαιοσύνης, ήγουν ἀρετῆς καὶ ἀναφορὰν μὲν τὰς διὰ Χριστὸν ἐκ μέρους και σεις τῶν ὁμολογητῶν· ὁλοκαυτώματα δὲ, τὰς καθ᾿ ὁλόκληρον τῶν μαρτύρων. Η τὸ μὲν, τοὺς διὰ ξίφους ἀκροτηριασμούς τῶν ὁμολογητῶν· τὸ δὲ, τὰς τῶν μαρτύρων σφαγάς. Η τὸ μὲν, τὴν ἐκ μέρους ἀρε τὴν, ὡς τὴν ἐν γάμῳ, ἢ ἄλλῳ βιωτικῷ σχήματι· τὸ δὲ, τὴν τελείαν, ὡς τὴν ἐν ἀγαμίᾳ, ἢ ἐν μοναδικῇ πολιτεία. Μόσχοι δὲ, οἱ πιστοὶ τῇ χορηγίᾳ τῶν ἀρε τῶν, καὶ πίονες τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, καὶ κερατί ζοντες τὸν διάβολον, καθόλου πάντες οἱ τέλειοι πρά ξει καὶ λόγῳ, οἳ καὶ εἰς τὸ ἐπουράνιον ἀνάγονται θυσιαστήριον, εἰς ὀσμὴν εὐωδίας τῷ Θεῷ. Χρὴ δὲ γινώσκειν, ὅτι πολλοὶ πολλάκις τὴν διάθεσιν τοῦ μέλλοντος χρόνου ἀντὶ εὐκτικοῦ παραλαμβάνουσιν, ἰδίωμα καὶ τοῦτο τῆς Ἑβραΐδος διαλέκτου λέγοντες, EUTHYMI ZIGABENI tiora. Quod si quis objiciat, beatum David post hujusmodi verba Deo sæpius sacrificasse, illud animadvertendum ducimus, quod non ex proposito, neque ex propria voluntate id agebat, sed legis reverentia, et quia novi sacrificii dies nondum venerat. VERS. 19. Sacrificium Deo spiritus contritus. Anima, inquit, quæ humilitate ac demissione qua- dam voluntaria contrita fuerit, gratum atque ac- ceptabile Deo sacrificium reddit. Cor contritum et humiliatum Deus non despiciet. Sæpenumero, ut diximus, Scriptura per cor animam intelligit, eo quod animæ sedes sit, et in eo potissimum diversetur: atque ideo ubi cor patitur, anima statim a toto evolat corpore. Non despiciet autem pro, non averlet, hoc est, suum ab eo non dimovebit aspectum. B VERS. 20. Benefac, Domine, in bona voluntate tua Sion. Supplicat hoc in loco pro reædificatione Jerusalem, quæ futura erat post reditum e Baby- lone. Quædam vero exemplaria non in accusa - tivo casu, sed in dativo habent dictionem, Sion: quod ex lectione Græca melius percipitur propter articulum, juxta quem et nos commodissime legere possumus primam litteram: Benefac ipsam Sion, vel in dativo: Benefac ipsi Sion: et tunc expone] Benefac, pro, Bona facito. Aliud enim est hoc ab illo; juxta quod alibi legimus : Benefac, Domine, bonis et rectis corde. In bona autem voluntate tua, hoc est, auxilio et ope tua. Et ædificentur muri Jerusalem. Optantis scrino est, tametsi ex Græca lectione imperativi modi esse videatur. VERS. 21. Tunc acceptabis sacrificium justitiæ. Tunc, inquit, justum suscipies sacrificium. In alio enim nunc quam in Jerusalem sacrificia tibi non rite offeruntur, cum lex in ea tantum sacrificari posse mandaverlt. Oblationem et holocausta. Per oblationem ea Intelli- git sacrificia, quorum pars aliqua tantum offerebatur: per holocausta autem, ea quæ integraincendebantur. C Tunc imponet super altare tuum vitulos. Hæc quidem juxta historiæ sensum dicta sunt, juxta anagogen vero ea prædicit Propheta, quæ ad Ecclesiam fidelium et ad evangelicum sacri- ficium pertinent. Et per bonam voluutatem Salvatoris incarnationein intelligit, veluti bonum quoddam propositum: et per Sion, Christianorum conversationem ; per muros item Jerusalem, epi- scopos et doctores. Et tune, inquit, accipies sa- D crificium justitiæ, hoc est, sacrificium universæ · virtutis ; et oblationem, hoc est, sanctos confes- sores ; et holocausta, hoc est, sanctos martyres. [Illi enim oblationibus, isti vero holocaustis merito comparari possunt., cum utrique Deo oblati ac sanctificati sint; et confessores quidem ex parte se Deo obtulisse videntur, propter as- severationem fidei, martyres autem ex integro, cum et animum pariter, et ipsum corpus in totum Deo devoverint. Vel, per oblationes, mem- brorum extremitates intellige, de confessorum corpore detruncatas; per holocausta vero, integra martyrum incendia, aut cades. Vel aliter : Oblatio - virtutem quidem significat, sed ex parte diminu-
13γ And from a curse and a lie they will be proclaimed abroad in final consummation. The ‘curse’ here is what he calls the blasphemy they used to pour on Christ, and the ‘lie’ is what he calls the lie they witnessed against him, namely, that he urges people not to pay the poll-tax to Caesar, even though he had clearly said, Render to Caesar the things that are Caesar’s. He is saying therefore that on account of the blasphemy and on account of the lie they will become something proclaimed and spoken about among all people, not for some achievement, but for the ruinous end whereby they have perished, for this is what he called ‘final consummation’.
α Ἐν ὀργῇ συντελείας, καὶ οὐ μὴ ὑπάρξωσι. Καὶ οὐκ ἐπὶ συντελείᾳ ἁπλῇ, ἀλλ’ ἐπὶ ὀργῇ συντελείας, καὶ λοιπὸν οὐκέτι πολιτευθήσονται.Δ ἐποίε: τοῦτο διὰ τὸν νόμον, καὶ ὅτι οὔπω τῆς καινῆς θυσίας ὁ καιρὸς ἐληλύθει. Θυσία τῷ Θεῷ, πνεῦμα συντετριμμένον. Εὐπρόσο δεκτος θυσία τῷ Θεῷ, ψυχὴ συντετριμμένη ἐξ ἑκουσίου ταπεινώσεως. Καρδίαν συντετριμμένην και τεταπεινωμένην ὁ Θεὸς οὐκ ἐξουδενώσει. Καρδίαν τὴν ψυχὴν πολύ λάκις ἡ Γραφὴ καλεῖ, διὰ τὸ καὶ τὴν καρδίαν ἄγαν ἔχεσθαι τῆς ψυχῆς, καὶ τὴν ψυχὴν ἄγαν ἐμπεφυκέ ναι τῇ καρδίᾳ. Οθεν καὶ παθούσης τῆς καρδίας, ἡ ψυχὴ ἀφίπταται ἀπὸ τοῦ σώματος ὅλου. Εξουδένω - Η σιν δὲ λέγει τὴν ἀποστροφήν. Αγάθυνον, Κύριε, ἐν τῇ εὐδοκιᾳ σου τὴν Σιών. Ἐνταῦθα παρακαλεῖ περὶ τῆς μετὰ τὴν ἐκ Βαβυλῶνος ἐπάνοδον ἀνοικοδομῆς τῆς Ἱερουσαλήμ· τὸ δὲ, ἀγά- θυνον, ἀντὶ τοῦ, ἀγαθοποίησον · ἕτερον γὰρ παρ' ἐκεῖνο τοῦτο, ὡς τό· Ἀγάθυνον, Κύριε, τοῖς ἀγα θοῖς. Ἐν τῇ εὐδοκίᾳ σου δὲ, τουτέστι, τῇ συνερ γεία σου Καὶ οἰκοδομηθήτω τὰ τείχη Ιερουσαλήμ. Τό, Οικοδομηθήτω, παρακλητικόν ἐστιν, εἰ καὶ προστα κτικὸν φαίνεται. οὐκ Τότε εὐδοκήσεις θυσίαν δικαιοσύνης. Τότε ἀπο- δέξῃ θυσίαν δικαίαν· ἐν ἑτέρῳ γὰρ τόπῳ ἔστι δικαίως θύειν· ἐν μόνῃ γὰρ τῇ Ἱερουσαλήμ θύειν ὁ νόμος ἐπέτρεψεν. Αναφορὰν καὶ ὁλοκαυτώματα. Αναφορὰν μὲν λέγει τὰ ἀφαιρήματα, τὰ ἐκ μέρους προσφερόμενα - ὁλοκαυτώματα δὲ, τὰ καθ᾽ ὁλοκληρίαν καιόμενα. Τότε ἀνοίσουσιν ἐπὶ τὸ θυσιαστήριόν σου μόσχους. Ταῦτα μὲν, καθ' ἱστορίαν· ἀναγωγικῶς δὲ, περὶ τῆς Ἐκκλησίας τῶν πιστῶν καὶ τῆς εὐαγ γελικῆς θυσίας προφητεύει· εὐδοκίαν μὲν λέγων τὴν ἐνανθρώπησιν τοῦ Σωτῆρος, ὡς ἀγαθὴν βούλησιν Σιὼν δὲ, τὴν πολιτείαν τῶν Χριστιανῶν· τείχη δὲ αὐτῆς, τοὺς ἐπισκόπους καὶ διδασκάλους· τότε δὲ ἀποδέξεται καὶ θυσίαν δικαιοσύνης, ήγουν ἀρετῆς καὶ ἀναφορὰν μὲν τὰς διὰ Χριστὸν ἐκ μέρους και σεις τῶν ὁμολογητῶν· ὁλοκαυτώματα δὲ, τὰς καθ᾿ ὁλόκληρον τῶν μαρτύρων. Η τὸ μὲν, τοὺς διὰ ξίφους ἀκροτηριασμούς τῶν ὁμολογητῶν· τὸ δὲ, τὰς τῶν μαρτύρων σφαγάς. Η τὸ μὲν, τὴν ἐκ μέρους ἀρε τὴν, ὡς τὴν ἐν γάμῳ, ἢ ἄλλῳ βιωτικῷ σχήματι· τὸ δὲ, τὴν τελείαν, ὡς τὴν ἐν ἀγαμίᾳ, ἢ ἐν μοναδικῇ πολιτεία. Μόσχοι δὲ, οἱ πιστοὶ τῇ χορηγίᾳ τῶν ἀρε τῶν, καὶ πίονες τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, καὶ κερατί ζοντες τὸν διάβολον, καθόλου πάντες οἱ τέλειοι πρά ξει καὶ λόγῳ, οἳ καὶ εἰς τὸ ἐπουράνιον ἀνάγονται θυσιαστήριον, εἰς ὀσμὴν εὐωδίας τῷ Θεῷ. Χρὴ δὲ γινώσκειν, ὅτι πολλοὶ πολλάκις τὴν διάθεσιν τοῦ μέλλοντος χρόνου ἀντὶ εὐκτικοῦ παραλαμβάνουσιν, ἰδίωμα καὶ τοῦτο τῆς Ἑβραΐδος διαλέκτου λέγοντες, EUTHYMI ZIGABENI tiora. Quod si quis objiciat, beatum David post hujusmodi verba Deo sæpius sacrificasse, illud animadvertendum ducimus, quod non ex proposito, neque ex propria voluntate id agebat, sed legis reverentia, et quia novi sacrificii dies nondum venerat. VERS. 19. Sacrificium Deo spiritus contritus. Anima, inquit, quæ humilitate ac demissione qua- dam voluntaria contrita fuerit, gratum atque ac- ceptabile Deo sacrificium reddit. Cor contritum et humiliatum Deus non despiciet. Sæpenumero, ut diximus, Scriptura per cor animam intelligit, eo quod animæ sedes sit, et in eo potissimum diversetur: atque ideo ubi cor patitur, anima statim a toto evolat corpore. Non despiciet autem pro, non averlet, hoc est, suum ab eo non dimovebit aspectum. B VERS. 20. Benefac, Domine, in bona voluntate tua Sion. Supplicat hoc in loco pro reædificatione Jerusalem, quæ futura erat post reditum e Baby- lone. Quædam vero exemplaria non in accusa - tivo casu, sed in dativo habent dictionem, Sion: quod ex lectione Græca melius percipitur propter articulum, juxta quem et nos commodissime legere possumus primam litteram: Benefac ipsam Sion, vel in dativo: Benefac ipsi Sion: et tunc expone] Benefac, pro, Bona facito. Aliud enim est hoc ab illo; juxta quod alibi legimus : Benefac, Domine, bonis et rectis corde. In bona autem voluntate tua, hoc est, auxilio et ope tua. Et ædificentur muri Jerusalem. Optantis scrino est, tametsi ex Græca lectione imperativi modi esse videatur. VERS. 21. Tunc acceptabis sacrificium justitiæ. Tunc, inquit, justum suscipies sacrificium. In alio enim nunc quam in Jerusalem sacrificia tibi non rite offeruntur, cum lex in ea tantum sacrificari posse mandaverlt. Oblationem et holocausta. Per oblationem ea Intelli- git sacrificia, quorum pars aliqua tantum offerebatur: per holocausta autem, ea quæ integraincendebantur. C Tunc imponet super altare tuum vitulos. Hæc quidem juxta historiæ sensum dicta sunt, juxta anagogen vero ea prædicit Propheta, quæ ad Ecclesiam fidelium et ad evangelicum sacri- ficium pertinent. Et per bonam voluutatem Salvatoris incarnationein intelligit, veluti bonum quoddam propositum: et per Sion, Christianorum conversationem ; per muros item Jerusalem, epi- scopos et doctores. Et tune, inquit, accipies sa- D crificium justitiæ, hoc est, sacrificium universæ · virtutis ; et oblationem, hoc est, sanctos confes- sores ; et holocausta, hoc est, sanctos martyres. [Illi enim oblationibus, isti vero holocaustis merito comparari possunt., cum utrique Deo oblati ac sanctificati sint; et confessores quidem ex parte se Deo obtulisse videntur, propter as- severationem fidei, martyres autem ex integro, cum et animum pariter, et ipsum corpus in totum Deo devoverint. Vel, per oblationes, mem- brorum extremitates intellige, de confessorum corpore detruncatas; per holocausta vero, integra martyrum incendia, aut cades. Vel aliter : Oblatio - virtutem quidem significat, sed ex parte diminu-
14α In anger of final consummation, and they will surely no longer exist. And not simply for ‘final consummation’ but for ‘anger of final consummation’, and henceforth they will live no more.
β Καὶ γνώσονται ὅτι ὁ Θεὸς δεσπόζει τοῦ ᾽Ιακὼβ, καὶ τῶν περάτων τῆς γῆς. Θεὸν ἐνταῦθα, τὸν Χριστόν φησιν.Δ ἐποίε: τοῦτο διὰ τὸν νόμον, καὶ ὅτι οὔπω τῆς καινῆς θυσίας ὁ καιρὸς ἐληλύθει. Θυσία τῷ Θεῷ, πνεῦμα συντετριμμένον. Εὐπρόσο δεκτος θυσία τῷ Θεῷ, ψυχὴ συντετριμμένη ἐξ ἑκουσίου ταπεινώσεως. Καρδίαν συντετριμμένην και τεταπεινωμένην ὁ Θεὸς οὐκ ἐξουδενώσει. Καρδίαν τὴν ψυχὴν πολύ λάκις ἡ Γραφὴ καλεῖ, διὰ τὸ καὶ τὴν καρδίαν ἄγαν ἔχεσθαι τῆς ψυχῆς, καὶ τὴν ψυχὴν ἄγαν ἐμπεφυκέ ναι τῇ καρδίᾳ. Οθεν καὶ παθούσης τῆς καρδίας, ἡ ψυχὴ ἀφίπταται ἀπὸ τοῦ σώματος ὅλου. Εξουδένω - Η σιν δὲ λέγει τὴν ἀποστροφήν. Αγάθυνον, Κύριε, ἐν τῇ εὐδοκιᾳ σου τὴν Σιών. Ἐνταῦθα παρακαλεῖ περὶ τῆς μετὰ τὴν ἐκ Βαβυλῶνος ἐπάνοδον ἀνοικοδομῆς τῆς Ἱερουσαλήμ· τὸ δὲ, ἀγά- θυνον, ἀντὶ τοῦ, ἀγαθοποίησον · ἕτερον γὰρ παρ' ἐκεῖνο τοῦτο, ὡς τό· Ἀγάθυνον, Κύριε, τοῖς ἀγα θοῖς. Ἐν τῇ εὐδοκίᾳ σου δὲ, τουτέστι, τῇ συνερ γεία σου Καὶ οἰκοδομηθήτω τὰ τείχη Ιερουσαλήμ. Τό, Οικοδομηθήτω, παρακλητικόν ἐστιν, εἰ καὶ προστα κτικὸν φαίνεται. οὐκ Τότε εὐδοκήσεις θυσίαν δικαιοσύνης. Τότε ἀπο- δέξῃ θυσίαν δικαίαν· ἐν ἑτέρῳ γὰρ τόπῳ ἔστι δικαίως θύειν· ἐν μόνῃ γὰρ τῇ Ἱερουσαλήμ θύειν ὁ νόμος ἐπέτρεψεν. Αναφορὰν καὶ ὁλοκαυτώματα. Αναφορὰν μὲν λέγει τὰ ἀφαιρήματα, τὰ ἐκ μέρους προσφερόμενα - ὁλοκαυτώματα δὲ, τὰ καθ᾽ ὁλοκληρίαν καιόμενα. Τότε ἀνοίσουσιν ἐπὶ τὸ θυσιαστήριόν σου μόσχους. Ταῦτα μὲν, καθ' ἱστορίαν· ἀναγωγικῶς δὲ, περὶ τῆς Ἐκκλησίας τῶν πιστῶν καὶ τῆς εὐαγ γελικῆς θυσίας προφητεύει· εὐδοκίαν μὲν λέγων τὴν ἐνανθρώπησιν τοῦ Σωτῆρος, ὡς ἀγαθὴν βούλησιν Σιὼν δὲ, τὴν πολιτείαν τῶν Χριστιανῶν· τείχη δὲ αὐτῆς, τοὺς ἐπισκόπους καὶ διδασκάλους· τότε δὲ ἀποδέξεται καὶ θυσίαν δικαιοσύνης, ήγουν ἀρετῆς καὶ ἀναφορὰν μὲν τὰς διὰ Χριστὸν ἐκ μέρους και σεις τῶν ὁμολογητῶν· ὁλοκαυτώματα δὲ, τὰς καθ᾿ ὁλόκληρον τῶν μαρτύρων. Η τὸ μὲν, τοὺς διὰ ξίφους ἀκροτηριασμούς τῶν ὁμολογητῶν· τὸ δὲ, τὰς τῶν μαρτύρων σφαγάς. Η τὸ μὲν, τὴν ἐκ μέρους ἀρε τὴν, ὡς τὴν ἐν γάμῳ, ἢ ἄλλῳ βιωτικῷ σχήματι· τὸ δὲ, τὴν τελείαν, ὡς τὴν ἐν ἀγαμίᾳ, ἢ ἐν μοναδικῇ πολιτεία. Μόσχοι δὲ, οἱ πιστοὶ τῇ χορηγίᾳ τῶν ἀρε τῶν, καὶ πίονες τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, καὶ κερατί ζοντες τὸν διάβολον, καθόλου πάντες οἱ τέλειοι πρά ξει καὶ λόγῳ, οἳ καὶ εἰς τὸ ἐπουράνιον ἀνάγονται θυσιαστήριον, εἰς ὀσμὴν εὐωδίας τῷ Θεῷ. Χρὴ δὲ γινώσκειν, ὅτι πολλοὶ πολλάκις τὴν διάθεσιν τοῦ μέλλοντος χρόνου ἀντὶ εὐκτικοῦ παραλαμβάνουσιν, ἰδίωμα καὶ τοῦτο τῆς Ἑβραΐδος διαλέκτου λέγοντες, EUTHYMI ZIGABENI tiora. Quod si quis objiciat, beatum David post hujusmodi verba Deo sæpius sacrificasse, illud animadvertendum ducimus, quod non ex proposito, neque ex propria voluntate id agebat, sed legis reverentia, et quia novi sacrificii dies nondum venerat. VERS. 19. Sacrificium Deo spiritus contritus. Anima, inquit, quæ humilitate ac demissione qua- dam voluntaria contrita fuerit, gratum atque ac- ceptabile Deo sacrificium reddit. Cor contritum et humiliatum Deus non despiciet. Sæpenumero, ut diximus, Scriptura per cor animam intelligit, eo quod animæ sedes sit, et in eo potissimum diversetur: atque ideo ubi cor patitur, anima statim a toto evolat corpore. Non despiciet autem pro, non averlet, hoc est, suum ab eo non dimovebit aspectum. B VERS. 20. Benefac, Domine, in bona voluntate tua Sion. Supplicat hoc in loco pro reædificatione Jerusalem, quæ futura erat post reditum e Baby- lone. Quædam vero exemplaria non in accusa - tivo casu, sed in dativo habent dictionem, Sion: quod ex lectione Græca melius percipitur propter articulum, juxta quem et nos commodissime legere possumus primam litteram: Benefac ipsam Sion, vel in dativo: Benefac ipsi Sion: et tunc expone] Benefac, pro, Bona facito. Aliud enim est hoc ab illo; juxta quod alibi legimus : Benefac, Domine, bonis et rectis corde. In bona autem voluntate tua, hoc est, auxilio et ope tua. Et ædificentur muri Jerusalem. Optantis scrino est, tametsi ex Græca lectione imperativi modi esse videatur. VERS. 21. Tunc acceptabis sacrificium justitiæ. Tunc, inquit, justum suscipies sacrificium. In alio enim nunc quam in Jerusalem sacrificia tibi non rite offeruntur, cum lex in ea tantum sacrificari posse mandaverlt. Oblationem et holocausta. Per oblationem ea Intelli- git sacrificia, quorum pars aliqua tantum offerebatur: per holocausta autem, ea quæ integraincendebantur. C Tunc imponet super altare tuum vitulos. Hæc quidem juxta historiæ sensum dicta sunt, juxta anagogen vero ea prædicit Propheta, quæ ad Ecclesiam fidelium et ad evangelicum sacri- ficium pertinent. Et per bonam voluutatem Salvatoris incarnationein intelligit, veluti bonum quoddam propositum: et per Sion, Christianorum conversationem ; per muros item Jerusalem, epi- scopos et doctores. Et tune, inquit, accipies sa- D crificium justitiæ, hoc est, sacrificium universæ · virtutis ; et oblationem, hoc est, sanctos confes- sores ; et holocausta, hoc est, sanctos martyres. [Illi enim oblationibus, isti vero holocaustis merito comparari possunt., cum utrique Deo oblati ac sanctificati sint; et confessores quidem ex parte se Deo obtulisse videntur, propter as- severationem fidei, martyres autem ex integro, cum et animum pariter, et ipsum corpus in totum Deo devoverint. Vel, per oblationes, mem- brorum extremitates intellige, de confessorum corpore detruncatas; per holocausta vero, integra martyrum incendia, aut cades. Vel aliter : Oblatio - virtutem quidem significat, sed ex parte diminu-
14β And they will come to know that God is master over Jacob and over the ends of the earth. ‘God’ here is how he names Christ.
15 Ἐπιστρέψουσιν εἰς ἑσπέραν, καὶ λιμώξουσιν ὡς κύων, καὶ κυκλώσουσι πόλιν. Τὴν ἄνω ῥηθεῖσαν πρόῤῥησιν ἐπιβεβαιοῖ διὰ τῆς τῶν ῥητῶν ἀναδιπλώσεως.Δ ἐποίε: τοῦτο διὰ τὸν νόμον, καὶ ὅτι οὔπω τῆς καινῆς θυσίας ὁ καιρὸς ἐληλύθει. Θυσία τῷ Θεῷ, πνεῦμα συντετριμμένον. Εὐπρόσο δεκτος θυσία τῷ Θεῷ, ψυχὴ συντετριμμένη ἐξ ἑκουσίου ταπεινώσεως. Καρδίαν συντετριμμένην και τεταπεινωμένην ὁ Θεὸς οὐκ ἐξουδενώσει. Καρδίαν τὴν ψυχὴν πολύ λάκις ἡ Γραφὴ καλεῖ, διὰ τὸ καὶ τὴν καρδίαν ἄγαν ἔχεσθαι τῆς ψυχῆς, καὶ τὴν ψυχὴν ἄγαν ἐμπεφυκέ ναι τῇ καρδίᾳ. Οθεν καὶ παθούσης τῆς καρδίας, ἡ ψυχὴ ἀφίπταται ἀπὸ τοῦ σώματος ὅλου. Εξουδένω - Η σιν δὲ λέγει τὴν ἀποστροφήν. Αγάθυνον, Κύριε, ἐν τῇ εὐδοκιᾳ σου τὴν Σιών. Ἐνταῦθα παρακαλεῖ περὶ τῆς μετὰ τὴν ἐκ Βαβυλῶνος ἐπάνοδον ἀνοικοδομῆς τῆς Ἱερουσαλήμ· τὸ δὲ, ἀγά- θυνον, ἀντὶ τοῦ, ἀγαθοποίησον · ἕτερον γὰρ παρ' ἐκεῖνο τοῦτο, ὡς τό· Ἀγάθυνον, Κύριε, τοῖς ἀγα θοῖς. Ἐν τῇ εὐδοκίᾳ σου δὲ, τουτέστι, τῇ συνερ γεία σου Καὶ οἰκοδομηθήτω τὰ τείχη Ιερουσαλήμ. Τό, Οικοδομηθήτω, παρακλητικόν ἐστιν, εἰ καὶ προστα κτικὸν φαίνεται. οὐκ Τότε εὐδοκήσεις θυσίαν δικαιοσύνης. Τότε ἀπο- δέξῃ θυσίαν δικαίαν· ἐν ἑτέρῳ γὰρ τόπῳ ἔστι δικαίως θύειν· ἐν μόνῃ γὰρ τῇ Ἱερουσαλήμ θύειν ὁ νόμος ἐπέτρεψεν. Αναφορὰν καὶ ὁλοκαυτώματα. Αναφορὰν μὲν λέγει τὰ ἀφαιρήματα, τὰ ἐκ μέρους προσφερόμενα - ὁλοκαυτώματα δὲ, τὰ καθ᾽ ὁλοκληρίαν καιόμενα. Τότε ἀνοίσουσιν ἐπὶ τὸ θυσιαστήριόν σου μόσχους. Ταῦτα μὲν, καθ' ἱστορίαν· ἀναγωγικῶς δὲ, περὶ τῆς Ἐκκλησίας τῶν πιστῶν καὶ τῆς εὐαγ γελικῆς θυσίας προφητεύει· εὐδοκίαν μὲν λέγων τὴν ἐνανθρώπησιν τοῦ Σωτῆρος, ὡς ἀγαθὴν βούλησιν Σιὼν δὲ, τὴν πολιτείαν τῶν Χριστιανῶν· τείχη δὲ αὐτῆς, τοὺς ἐπισκόπους καὶ διδασκάλους· τότε δὲ ἀποδέξεται καὶ θυσίαν δικαιοσύνης, ήγουν ἀρετῆς καὶ ἀναφορὰν μὲν τὰς διὰ Χριστὸν ἐκ μέρους και σεις τῶν ὁμολογητῶν· ὁλοκαυτώματα δὲ, τὰς καθ᾿ ὁλόκληρον τῶν μαρτύρων. Η τὸ μὲν, τοὺς διὰ ξίφους ἀκροτηριασμούς τῶν ὁμολογητῶν· τὸ δὲ, τὰς τῶν μαρτύρων σφαγάς. Η τὸ μὲν, τὴν ἐκ μέρους ἀρε τὴν, ὡς τὴν ἐν γάμῳ, ἢ ἄλλῳ βιωτικῷ σχήματι· τὸ δὲ, τὴν τελείαν, ὡς τὴν ἐν ἀγαμίᾳ, ἢ ἐν μοναδικῇ πολιτεία. Μόσχοι δὲ, οἱ πιστοὶ τῇ χορηγίᾳ τῶν ἀρε τῶν, καὶ πίονες τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, καὶ κερατί ζοντες τὸν διάβολον, καθόλου πάντες οἱ τέλειοι πρά ξει καὶ λόγῳ, οἳ καὶ εἰς τὸ ἐπουράνιον ἀνάγονται θυσιαστήριον, εἰς ὀσμὴν εὐωδίας τῷ Θεῷ. Χρὴ δὲ γινώσκειν, ὅτι πολλοὶ πολλάκις τὴν διάθεσιν τοῦ μέλλοντος χρόνου ἀντὶ εὐκτικοῦ παραλαμβάνουσιν, ἰδίωμα καὶ τοῦτο τῆς Ἑβραΐδος διαλέκτου λέγοντες, EUTHYMI ZIGABENI tiora. Quod si quis objiciat, beatum David post hujusmodi verba Deo sæpius sacrificasse, illud animadvertendum ducimus, quod non ex proposito, neque ex propria voluntate id agebat, sed legis reverentia, et quia novi sacrificii dies nondum venerat. VERS. 19. Sacrificium Deo spiritus contritus. Anima, inquit, quæ humilitate ac demissione qua- dam voluntaria contrita fuerit, gratum atque ac- ceptabile Deo sacrificium reddit. Cor contritum et humiliatum Deus non despiciet. Sæpenumero, ut diximus, Scriptura per cor animam intelligit, eo quod animæ sedes sit, et in eo potissimum diversetur: atque ideo ubi cor patitur, anima statim a toto evolat corpore. Non despiciet autem pro, non averlet, hoc est, suum ab eo non dimovebit aspectum. B VERS. 20. Benefac, Domine, in bona voluntate tua Sion. Supplicat hoc in loco pro reædificatione Jerusalem, quæ futura erat post reditum e Baby- lone. Quædam vero exemplaria non in accusa - tivo casu, sed in dativo habent dictionem, Sion: quod ex lectione Græca melius percipitur propter articulum, juxta quem et nos commodissime legere possumus primam litteram: Benefac ipsam Sion, vel in dativo: Benefac ipsi Sion: et tunc expone] Benefac, pro, Bona facito. Aliud enim est hoc ab illo; juxta quod alibi legimus : Benefac, Domine, bonis et rectis corde. In bona autem voluntate tua, hoc est, auxilio et ope tua. Et ædificentur muri Jerusalem. Optantis scrino est, tametsi ex Græca lectione imperativi modi esse videatur. VERS. 21. Tunc acceptabis sacrificium justitiæ. Tunc, inquit, justum suscipies sacrificium. In alio enim nunc quam in Jerusalem sacrificia tibi non rite offeruntur, cum lex in ea tantum sacrificari posse mandaverlt. Oblationem et holocausta. Per oblationem ea Intelli- git sacrificia, quorum pars aliqua tantum offerebatur: per holocausta autem, ea quæ integraincendebantur. C Tunc imponet super altare tuum vitulos. Hæc quidem juxta historiæ sensum dicta sunt, juxta anagogen vero ea prædicit Propheta, quæ ad Ecclesiam fidelium et ad evangelicum sacri- ficium pertinent. Et per bonam voluutatem Salvatoris incarnationein intelligit, veluti bonum quoddam propositum: et per Sion, Christianorum conversationem ; per muros item Jerusalem, epi- scopos et doctores. Et tune, inquit, accipies sa- D crificium justitiæ, hoc est, sacrificium universæ · virtutis ; et oblationem, hoc est, sanctos confes- sores ; et holocausta, hoc est, sanctos martyres. [Illi enim oblationibus, isti vero holocaustis merito comparari possunt., cum utrique Deo oblati ac sanctificati sint; et confessores quidem ex parte se Deo obtulisse videntur, propter as- severationem fidei, martyres autem ex integro, cum et animum pariter, et ipsum corpus in totum Deo devoverint. Vel, per oblationes, mem- brorum extremitates intellige, de confessorum corpore detruncatas; per holocausta vero, integra martyrum incendia, aut cades. Vel aliter : Oblatio - virtutem quidem significat, sed ex parte diminu-
15 They will turn back at evening and will be famished like a hound and will encircle the city. He adds confirmation to the prophecy uttered above by the repetition of the words.
α Αὐτοὶ διασκορπισθήσονται τοῦ φαγεῖν. Oἱ περιλειφθέντες αὐτῶν, μὴ ἔχοντες ἰδίαν ἔτι πόλιν, διασπαρήσονται, τροφὴν ἑαυτοῖς ζητοῦντες ὡς προσαῖται.Δ ἐποίε: τοῦτο διὰ τὸν νόμον, καὶ ὅτι οὔπω τῆς καινῆς θυσίας ὁ καιρὸς ἐληλύθει. Θυσία τῷ Θεῷ, πνεῦμα συντετριμμένον. Εὐπρόσο δεκτος θυσία τῷ Θεῷ, ψυχὴ συντετριμμένη ἐξ ἑκουσίου ταπεινώσεως. Καρδίαν συντετριμμένην και τεταπεινωμένην ὁ Θεὸς οὐκ ἐξουδενώσει. Καρδίαν τὴν ψυχὴν πολύ λάκις ἡ Γραφὴ καλεῖ, διὰ τὸ καὶ τὴν καρδίαν ἄγαν ἔχεσθαι τῆς ψυχῆς, καὶ τὴν ψυχὴν ἄγαν ἐμπεφυκέ ναι τῇ καρδίᾳ. Οθεν καὶ παθούσης τῆς καρδίας, ἡ ψυχὴ ἀφίπταται ἀπὸ τοῦ σώματος ὅλου. Εξουδένω - Η σιν δὲ λέγει τὴν ἀποστροφήν. Αγάθυνον, Κύριε, ἐν τῇ εὐδοκιᾳ σου τὴν Σιών. Ἐνταῦθα παρακαλεῖ περὶ τῆς μετὰ τὴν ἐκ Βαβυλῶνος ἐπάνοδον ἀνοικοδομῆς τῆς Ἱερουσαλήμ· τὸ δὲ, ἀγά- θυνον, ἀντὶ τοῦ, ἀγαθοποίησον · ἕτερον γὰρ παρ' ἐκεῖνο τοῦτο, ὡς τό· Ἀγάθυνον, Κύριε, τοῖς ἀγα θοῖς. Ἐν τῇ εὐδοκίᾳ σου δὲ, τουτέστι, τῇ συνερ γεία σου Καὶ οἰκοδομηθήτω τὰ τείχη Ιερουσαλήμ. Τό, Οικοδομηθήτω, παρακλητικόν ἐστιν, εἰ καὶ προστα κτικὸν φαίνεται. οὐκ Τότε εὐδοκήσεις θυσίαν δικαιοσύνης. Τότε ἀπο- δέξῃ θυσίαν δικαίαν· ἐν ἑτέρῳ γὰρ τόπῳ ἔστι δικαίως θύειν· ἐν μόνῃ γὰρ τῇ Ἱερουσαλήμ θύειν ὁ νόμος ἐπέτρεψεν. Αναφορὰν καὶ ὁλοκαυτώματα. Αναφορὰν μὲν λέγει τὰ ἀφαιρήματα, τὰ ἐκ μέρους προσφερόμενα - ὁλοκαυτώματα δὲ, τὰ καθ᾽ ὁλοκληρίαν καιόμενα. Τότε ἀνοίσουσιν ἐπὶ τὸ θυσιαστήριόν σου μόσχους. Ταῦτα μὲν, καθ' ἱστορίαν· ἀναγωγικῶς δὲ, περὶ τῆς Ἐκκλησίας τῶν πιστῶν καὶ τῆς εὐαγ γελικῆς θυσίας προφητεύει· εὐδοκίαν μὲν λέγων τὴν ἐνανθρώπησιν τοῦ Σωτῆρος, ὡς ἀγαθὴν βούλησιν Σιὼν δὲ, τὴν πολιτείαν τῶν Χριστιανῶν· τείχη δὲ αὐτῆς, τοὺς ἐπισκόπους καὶ διδασκάλους· τότε δὲ ἀποδέξεται καὶ θυσίαν δικαιοσύνης, ήγουν ἀρετῆς καὶ ἀναφορὰν μὲν τὰς διὰ Χριστὸν ἐκ μέρους και σεις τῶν ὁμολογητῶν· ὁλοκαυτώματα δὲ, τὰς καθ᾿ ὁλόκληρον τῶν μαρτύρων. Η τὸ μὲν, τοὺς διὰ ξίφους ἀκροτηριασμούς τῶν ὁμολογητῶν· τὸ δὲ, τὰς τῶν μαρτύρων σφαγάς. Η τὸ μὲν, τὴν ἐκ μέρους ἀρε τὴν, ὡς τὴν ἐν γάμῳ, ἢ ἄλλῳ βιωτικῷ σχήματι· τὸ δὲ, τὴν τελείαν, ὡς τὴν ἐν ἀγαμίᾳ, ἢ ἐν μοναδικῇ πολιτεία. Μόσχοι δὲ, οἱ πιστοὶ τῇ χορηγίᾳ τῶν ἀρε τῶν, καὶ πίονες τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, καὶ κερατί ζοντες τὸν διάβολον, καθόλου πάντες οἱ τέλειοι πρά ξει καὶ λόγῳ, οἳ καὶ εἰς τὸ ἐπουράνιον ἀνάγονται θυσιαστήριον, εἰς ὀσμὴν εὐωδίας τῷ Θεῷ. Χρὴ δὲ γινώσκειν, ὅτι πολλοὶ πολλάκις τὴν διάθεσιν τοῦ μέλλοντος χρόνου ἀντὶ εὐκτικοῦ παραλαμβάνουσιν, ἰδίωμα καὶ τοῦτο τῆς Ἑβραΐδος διαλέκτου λέγοντες, EUTHYMI ZIGABENI tiora. Quod si quis objiciat, beatum David post hujusmodi verba Deo sæpius sacrificasse, illud animadvertendum ducimus, quod non ex proposito, neque ex propria voluntate id agebat, sed legis reverentia, et quia novi sacrificii dies nondum venerat. VERS. 19. Sacrificium Deo spiritus contritus. Anima, inquit, quæ humilitate ac demissione qua- dam voluntaria contrita fuerit, gratum atque ac- ceptabile Deo sacrificium reddit. Cor contritum et humiliatum Deus non despiciet. Sæpenumero, ut diximus, Scriptura per cor animam intelligit, eo quod animæ sedes sit, et in eo potissimum diversetur: atque ideo ubi cor patitur, anima statim a toto evolat corpore. Non despiciet autem pro, non averlet, hoc est, suum ab eo non dimovebit aspectum. B VERS. 20. Benefac, Domine, in bona voluntate tua Sion. Supplicat hoc in loco pro reædificatione Jerusalem, quæ futura erat post reditum e Baby- lone. Quædam vero exemplaria non in accusa - tivo casu, sed in dativo habent dictionem, Sion: quod ex lectione Græca melius percipitur propter articulum, juxta quem et nos commodissime legere possumus primam litteram: Benefac ipsam Sion, vel in dativo: Benefac ipsi Sion: et tunc expone] Benefac, pro, Bona facito. Aliud enim est hoc ab illo; juxta quod alibi legimus : Benefac, Domine, bonis et rectis corde. In bona autem voluntate tua, hoc est, auxilio et ope tua. Et ædificentur muri Jerusalem. Optantis scrino est, tametsi ex Græca lectione imperativi modi esse videatur. VERS. 21. Tunc acceptabis sacrificium justitiæ. Tunc, inquit, justum suscipies sacrificium. In alio enim nunc quam in Jerusalem sacrificia tibi non rite offeruntur, cum lex in ea tantum sacrificari posse mandaverlt. Oblationem et holocausta. Per oblationem ea Intelli- git sacrificia, quorum pars aliqua tantum offerebatur: per holocausta autem, ea quæ integraincendebantur. C Tunc imponet super altare tuum vitulos. Hæc quidem juxta historiæ sensum dicta sunt, juxta anagogen vero ea prædicit Propheta, quæ ad Ecclesiam fidelium et ad evangelicum sacri- ficium pertinent. Et per bonam voluutatem Salvatoris incarnationein intelligit, veluti bonum quoddam propositum: et per Sion, Christianorum conversationem ; per muros item Jerusalem, epi- scopos et doctores. Et tune, inquit, accipies sa- D crificium justitiæ, hoc est, sacrificium universæ · virtutis ; et oblationem, hoc est, sanctos confes- sores ; et holocausta, hoc est, sanctos martyres. [Illi enim oblationibus, isti vero holocaustis merito comparari possunt., cum utrique Deo oblati ac sanctificati sint; et confessores quidem ex parte se Deo obtulisse videntur, propter as- severationem fidei, martyres autem ex integro, cum et animum pariter, et ipsum corpus in totum Deo devoverint. Vel, per oblationes, mem- brorum extremitates intellige, de confessorum corpore detruncatas; per holocausta vero, integra martyrum incendia, aut cades. Vel aliter : Oblatio - virtutem quidem significat, sed ex parte diminu-
16α They will be scattered abroad to eat. Those who have been left of them, no longer having a city of their own, will be spread abroad, seeking food for themselves as beggars.
PG 128:611β Ἐὰν δὲ μὴ χορτασθῶσι, καὶ γογγύσουσι. Διασύρει αὐτοὺς, | ὡς τὸν προγονικὸν γογγυσμὸν μηδ’ ἐν τῇ διασπορᾷ καταλιπόντας· γογγύσουσι γὰρ καὶ τότε κατὰ τοῦ Θεοῦ.ὡς τὸ, 'Ραντιεῖς με ὑσσώπῳ, καὶ καθαρισθήσομαι πλυνεῖς με, καὶ ὑπὲρ χιόνα λευκανθήσομαι, καὶ ὅσα τοιαῦτα. ΨΑΛΜΟΣ ΝΑ'. Εἰς τὸ τέλος ψαλμὸς συνέσεως τῷ Δαβίδ, ἐν τῷ ἐλθεῖν Δωὴν τὸν Ιδουμαῖον, καὶ ἀναγγεῖλαι τῷ Σαούλ, καὶ εἰπεῖν αὐτῷ· 'Ηλθε Δαβίδ εἰς τὸν οἶκον 'Αβιμέλεχ. Φεύγων ὁ Δαβὶδ τὸν Σαούλ, ἐπείνασεν · καὶ ἀπελ. Β θὼν πρὸς Νομβὰν τὴν πόλιν τῶν ἱερέων πρὸς ᾿Αβι- μέλεχ τὸν ἀρχιερέα, ἐποίησεν ὅσα ἐν ἐπιγραφῇ τοῦ λγ' ψαλμοῦ ἐξηγησάμεθα. Τοῦτο ἰδὼν Δωήκ, ὁ τῶν βασιλικῶν ἡμιόνων ἐπιμελητής, κατεμήνυσεν τῷ Σαούλ · καὶ κατὰ τοῦ ᾿Αβιμέλεχ ἐξέμηνε τοσοῦτον, ὡς ἀγαγεῖν μὲν καὶ ἀνελεῖν διὰ τοῦ Δωήκ τοὺς ἑκα τὸν καὶ πεντήκοντα ἱερεῖς · κατασφάξαι δὲ καὶ πα σαν ἡλικίαν τῆς πόλεως, καὶ πανωλεθρία ταύτην διαφθείραι. Ο μαθὼν ὁ Δαβίδ, ἔγραψε τὸν παρόντα ψαλμὸν, εἰς ὑπομονὴν τῶν ἀδικουμένων. Εἰς τέλος δὲ ἐπιγέγραπται, παρεγγυῶν εἰς τὸ τέλος τῶν ἀδι. κούντων ἀποβλέπειν, καὶ μακροθυμεῖν. Συνέ- σεως δὲ, ὅτι συνέσεως δεῖ τῷ ἀδικουμένῳ πρὸς ὑπο- μονήν. Τι ἐγκαυχῇ ἐν κακίᾳ, ὁ δυνατός ; Πρὸς τὸν Δωήκ ὁ λόγος, ὃν ἔδει μάλιστα ἐγκαλύπτεσθαι ἐπὶ τῇ κακίᾳ. Κακίαν δὲ λέγει τὴν πονηρίαν καθε όλου· δυνατὸν δὲ αὐτὸν εἶπε, διὰ τὴν πρὸς τὸν Σαούλ οἰκείωσιν · ἢ δυνατὸν, εἰς τὸ κακῶσαι. Ανομίαν ὅλην τὴν ἡμέραν, ἀδικίαν ελογίσατο ἡ γλῶσσα σου. Τό, ' ἐλογίσατο, ἐφθέγξατο εἶπεν ὁ Θεοδοτίων· τὸ ὅλην τὴν ἡμέραν, καθ' ἑκάστην ἡμέραν εἶπεν ὁ Σύμμαχος. Εστι δὲ ἡ σύνταξις οὕτως· ἀεὶ ἐφθέγξατο ἡ γλῶσσά σου ἀνομίαν, ἀδικίαν, ἀσυνδέτως, ήγουν, ἄνομα καὶ ἄδικα. Διασύρει δὲ ὅλον τὸν βίον αὐτοῦ, ὡς πάντη διεφθαρμένον· οὐ γὰρ ἂν τοιαύτην πόλιν ἀπώλεσεν, εἰ μὴ παντάπασιν ἀνίατος ἦν. ὡσεὶ ξυρόν ήκονημένον ἐποίησας δόλον. Δόλον ἐνταῦθα τὴν διαβολήν καλεῖ, ἢν παρεσκεύασεν οὕτω δραστήριον, ὡς δίκην ξυροῦ ἐκθερίσαι τὴν πόλιν * COMMENT. IN PSALMOS. a tam: veluti si quis in conjugali, aut alio mun- danæ vitæ statu virtutem præseferat ; holocaustum vero perfectam virtutem, veluti si quis in virgi- nitate, aut monastica degat conversatione. Per vitulos etiam eos intellige, qui virtutum ministerio pasti ac cibati sunt, et effecti pingues gratia sancti Spiritus, qui dæmones, fortium vitulorum instar, cornu petunt et denique eos omnes, qui actione et sermone perfecti sunt, qui etiam ad cœleste adducuntur altare in odorem suavitatis *. Illud autem scire oportet, quod multi sæpenumero futurum tempus indicativi accipiunt pro optativo, idioma id esse dicentes Hebraicæ linguæ, ut illud : Asperges me, Domine• hyssopo, et mundabor, lavabis me, etc. pro eo quod est, Utinamn me aspergas, atque utinam laves, c alia hujusmodi. PSALMUS LI. In finem psalmus intelligentiæ ipsi David, quando venit Doec Idumæus, et annuntiavit ipsi Saul, el dixit, Venit David in domum Achimelech (82). Cum fugeret Saulem bea'us David, atque [u accidit esuriret, profectus est Nombam civitatem sacerdotuin, ad Achimelech pontificem, ubi [ et panes propositionis comedit, et alia] egit, quæ su- pra commemoravimus in expositione psalmi xxxIII. Hunc cum vidisset Doec, regiorum mulorum præ- fertus, omnia Sauli renuntiavit. Qui hoc audito, adeo furere ac sævire cœpit adversus Achimelech, ut centum et quinquaginta sacerdotes ad se adduci jusserit, et occidi a Doec, et in cujusque ætatis homines in ea civitate sæviri. Quod cum rescisset beatus David, conscripsit hunc psalmum, ad cos consolandos, qui injuria affecti fuerant. In finem inscribitur, quia ad eorum finem illos jubet aspi- cere, qui injuriam intulerunt, atque interim patien- ter ferre, ac longanimem esse. Intelligentiæ autem, seu ( juxta aliam Græcæ dictionis auvészw; signifi¯ cationem] prudentiæ, ideo dixit, quoniam iis, qui injuria affecti fuerant, multa opus erat prudentia atque intellectu, ut patienti animo illatas ferrent injurias (83). C Levit. ¡v 51. Variæ LXX, I. Reg. 21. VERS. 3. Quid gloriaris in malitia, potens ? Sermo est ad Doec, quem oportuerat potius malitiam suam obtegere, quam de ea gloriari. Per malitiam autem omnem in universum pravitatem intelligit. Poten- tei vero eum appellavit, ob familiaritatem atque amicitiam, quam habebat cum Saule; vel potentem in lædendo ac maligne agendo. VERS. 4. Iniquitatem tota die, injustitiam cogita- vit lingua tua. Pro cogitavit, Theodolio reddidit, locuta est. Quod vero ait, tota die, Symmachius dixit : per singulos dies. Ordo est: Lingua tu: semper locuta est iniquitatem, injustitiam,' sine copula, pro eo, quod est, iniqua et injusta. Ex- probrare autem Propheta videtur illius vitam ac conversationem prorsus perditam. Neque enim D hujusmodi civitatem aliquando vastasset, si non perditis prorsus fuisset moribus. Quasi novacula acuta fecisti dolum. Dolum hic calumniam appellat, quam adeo potentem parave- rat Doec, ut sacerdotum civitatem instar novacule lectiones. aulem opus est ci, qui injuria afficiatur, ad tole- rantiam. (82) Grece 'Αβιμέλεχ, Abimelech, ut habetur apud (83) Grecorum verborum sensus est: Prudentia
16β Yet if they have not been fed to satiety, they will murmur. He disparages them as having not abandoned their ancestral murmuring even in the dias- pora, for then again they will murmur against God.
α Ἐγὼ δὲ ᾄσομαι τὴν δύναμίν σου. ᾌσομαι, ἀντὶ τοῦ, ὑμνήσω ἐν ᾠδῇ.ὡς τὸ, 'Ραντιεῖς με ὑσσώπῳ, καὶ καθαρισθήσομαι πλυνεῖς με, καὶ ὑπὲρ χιόνα λευκανθήσομαι, καὶ ὅσα τοιαῦτα. ΨΑΛΜΟΣ ΝΑ'. Εἰς τὸ τέλος ψαλμὸς συνέσεως τῷ Δαβίδ, ἐν τῷ ἐλθεῖν Δωὴν τὸν Ιδουμαῖον, καὶ ἀναγγεῖλαι τῷ Σαούλ, καὶ εἰπεῖν αὐτῷ· 'Ηλθε Δαβίδ εἰς τὸν οἶκον 'Αβιμέλεχ. Φεύγων ὁ Δαβὶδ τὸν Σαούλ, ἐπείνασεν · καὶ ἀπελ. Β θὼν πρὸς Νομβὰν τὴν πόλιν τῶν ἱερέων πρὸς ᾿Αβι- μέλεχ τὸν ἀρχιερέα, ἐποίησεν ὅσα ἐν ἐπιγραφῇ τοῦ λγ' ψαλμοῦ ἐξηγησάμεθα. Τοῦτο ἰδὼν Δωήκ, ὁ τῶν βασιλικῶν ἡμιόνων ἐπιμελητής, κατεμήνυσεν τῷ Σαούλ · καὶ κατὰ τοῦ ᾿Αβιμέλεχ ἐξέμηνε τοσοῦτον, ὡς ἀγαγεῖν μὲν καὶ ἀνελεῖν διὰ τοῦ Δωήκ τοὺς ἑκα τὸν καὶ πεντήκοντα ἱερεῖς · κατασφάξαι δὲ καὶ πα σαν ἡλικίαν τῆς πόλεως, καὶ πανωλεθρία ταύτην διαφθείραι. Ο μαθὼν ὁ Δαβίδ, ἔγραψε τὸν παρόντα ψαλμὸν, εἰς ὑπομονὴν τῶν ἀδικουμένων. Εἰς τέλος δὲ ἐπιγέγραπται, παρεγγυῶν εἰς τὸ τέλος τῶν ἀδι. κούντων ἀποβλέπειν, καὶ μακροθυμεῖν. Συνέ- σεως δὲ, ὅτι συνέσεως δεῖ τῷ ἀδικουμένῳ πρὸς ὑπο- μονήν. Τι ἐγκαυχῇ ἐν κακίᾳ, ὁ δυνατός ; Πρὸς τὸν Δωήκ ὁ λόγος, ὃν ἔδει μάλιστα ἐγκαλύπτεσθαι ἐπὶ τῇ κακίᾳ. Κακίαν δὲ λέγει τὴν πονηρίαν καθε όλου· δυνατὸν δὲ αὐτὸν εἶπε, διὰ τὴν πρὸς τὸν Σαούλ οἰκείωσιν · ἢ δυνατὸν, εἰς τὸ κακῶσαι. Ανομίαν ὅλην τὴν ἡμέραν, ἀδικίαν ελογίσατο ἡ γλῶσσα σου. Τό, ' ἐλογίσατο, ἐφθέγξατο εἶπεν ὁ Θεοδοτίων· τὸ ὅλην τὴν ἡμέραν, καθ' ἑκάστην ἡμέραν εἶπεν ὁ Σύμμαχος. Εστι δὲ ἡ σύνταξις οὕτως· ἀεὶ ἐφθέγξατο ἡ γλῶσσά σου ἀνομίαν, ἀδικίαν, ἀσυνδέτως, ήγουν, ἄνομα καὶ ἄδικα. Διασύρει δὲ ὅλον τὸν βίον αὐτοῦ, ὡς πάντη διεφθαρμένον· οὐ γὰρ ἂν τοιαύτην πόλιν ἀπώλεσεν, εἰ μὴ παντάπασιν ἀνίατος ἦν. ὡσεὶ ξυρόν ήκονημένον ἐποίησας δόλον. Δόλον ἐνταῦθα τὴν διαβολήν καλεῖ, ἢν παρεσκεύασεν οὕτω δραστήριον, ὡς δίκην ξυροῦ ἐκθερίσαι τὴν πόλιν * COMMENT. IN PSALMOS. a tam: veluti si quis in conjugali, aut alio mun- danæ vitæ statu virtutem præseferat ; holocaustum vero perfectam virtutem, veluti si quis in virgi- nitate, aut monastica degat conversatione. Per vitulos etiam eos intellige, qui virtutum ministerio pasti ac cibati sunt, et effecti pingues gratia sancti Spiritus, qui dæmones, fortium vitulorum instar, cornu petunt et denique eos omnes, qui actione et sermone perfecti sunt, qui etiam ad cœleste adducuntur altare in odorem suavitatis *. Illud autem scire oportet, quod multi sæpenumero futurum tempus indicativi accipiunt pro optativo, idioma id esse dicentes Hebraicæ linguæ, ut illud : Asperges me, Domine• hyssopo, et mundabor, lavabis me, etc. pro eo quod est, Utinamn me aspergas, atque utinam laves, c alia hujusmodi. PSALMUS LI. In finem psalmus intelligentiæ ipsi David, quando venit Doec Idumæus, et annuntiavit ipsi Saul, el dixit, Venit David in domum Achimelech (82). Cum fugeret Saulem bea'us David, atque [u accidit esuriret, profectus est Nombam civitatem sacerdotuin, ad Achimelech pontificem, ubi [ et panes propositionis comedit, et alia] egit, quæ su- pra commemoravimus in expositione psalmi xxxIII. Hunc cum vidisset Doec, regiorum mulorum præ- fertus, omnia Sauli renuntiavit. Qui hoc audito, adeo furere ac sævire cœpit adversus Achimelech, ut centum et quinquaginta sacerdotes ad se adduci jusserit, et occidi a Doec, et in cujusque ætatis homines in ea civitate sæviri. Quod cum rescisset beatus David, conscripsit hunc psalmum, ad cos consolandos, qui injuria affecti fuerant. In finem inscribitur, quia ad eorum finem illos jubet aspi- cere, qui injuriam intulerunt, atque interim patien- ter ferre, ac longanimem esse. Intelligentiæ autem, seu ( juxta aliam Græcæ dictionis auvészw; signifi¯ cationem] prudentiæ, ideo dixit, quoniam iis, qui injuria affecti fuerant, multa opus erat prudentia atque intellectu, ut patienti animo illatas ferrent injurias (83). C Levit. ¡v 51. Variæ LXX, I. Reg. 21. VERS. 3. Quid gloriaris in malitia, potens ? Sermo est ad Doec, quem oportuerat potius malitiam suam obtegere, quam de ea gloriari. Per malitiam autem omnem in universum pravitatem intelligit. Poten- tei vero eum appellavit, ob familiaritatem atque amicitiam, quam habebat cum Saule; vel potentem in lædendo ac maligne agendo. VERS. 4. Iniquitatem tota die, injustitiam cogita- vit lingua tua. Pro cogitavit, Theodolio reddidit, locuta est. Quod vero ait, tota die, Symmachius dixit : per singulos dies. Ordo est: Lingua tu: semper locuta est iniquitatem, injustitiam,' sine copula, pro eo, quod est, iniqua et injusta. Ex- probrare autem Propheta videtur illius vitam ac conversationem prorsus perditam. Neque enim D hujusmodi civitatem aliquando vastasset, si non perditis prorsus fuisset moribus. Quasi novacula acuta fecisti dolum. Dolum hic calumniam appellat, quam adeo potentem parave- rat Doec, ut sacerdotum civitatem instar novacule lectiones. aulem opus est ci, qui injuria afficiatur, ad tole- rantiam. (82) Grece 'Αβιμέλεχ, Abimelech, ut habetur apud (83) Grecorum verborum sensus est: Prudentia
17α But I shall sing of your power. I shall sing, in the sense of, I shall hymn with a song.
β Καὶ ἀγαλλιάσομαι τὸ πρωῒ τὸ ἔλεός σου. Καὶ ἀγαλλιάσομαι τῷ ἐλέει σου, ἢ εἰς τὸ ἔλεός σου, τὸ πρωῒ, ἤτοι ταχέως· οὐκ εἰς μακρὰν γὰρ ἐλεηθήσομαι. Tὸ δὲ, ἀγαλλιάσομαι, ἀδιάφορον τὴν σύνταξιν ἔσχεν. γὍτι ἐγενήθης ἀντιλήπτωρ μου καὶ καταφυγή μου· ἐν ἡμέρᾳ θλίψεώς μου βοηθός 18 μου εἶ· σοὶ ψαλῶ, ὅτι, ὁ Θεὸς, ἀντιλήπτωρ μου εἶ, ὁ Θεός μου, τὸ ἔλεός μου. Ταῦτα πάντα σαφῆ· εὐχαριστεῖ γὰρ τῷ εὐεργέτῃ Θεῷ. 59 νθ΄ 1 Εἰς τὸ τέλος· τοῖς ἀλλοιωθησομένοις· εἰς στηλογραφίαν τῷ Δαυίδ· εἰς διδαχήν· 2 ὁπότε ἐνεπύρισε τὴν Μεσοποταμίαν Συρίας, καὶ τὴν Συρίαν Σοβὰλ, καὶ ἐπέστρεψεν Ἰωὰβ, καὶ ἐπάταξε τὴν φάραγγα τῶν ἁλῶν, δώδεκα χιλιάδας. Εἰς τὸ τέλος μὲν, ὅτι παρεγγυᾷ βλέπειν εἰς τὸ τέλος τῶν ἐμπεριεχομένων προῤῥήσεων· προαγορεύει γὰρ τὴν ἐκ Βαβυλῶνος ἐπάνοδον τῶν ὕστερον αἰχμαλωτισθέντων ᾽Ιουδαίων καὶ τὴν τῆς ᾽Ιερουσαλὴμ ἐπανόρθωσιν. Τοῖς ἀλλοιωθησομένοις δὲ τοῦτο παρεγγυᾷ, τουτέστι, τοῖς ἐκ δουλείας εἰς ἐλευθερίαν ἐπανελευσομένοις. Καὶ εἰς στηλογραφίαν μὲν, ἤγουν ἀνεξάλειπτον καὶ πᾶσι γνώριμον μνήμην τῆς τοιαύτης εὐεργεσίας τοῦ Θεοῦ, συνεγράφη τῷ Δαυίδ. Εἰς διδαχὴν δὲ εὐχαριστίας ἢ ὑπομονῆς. Tὸ δ’ ἑξῆς, διδάσκει καὶ τὸν καιρὸν, ὅτε ταῦτα ἐνηχηθεὶς ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος συνέγραψεν. Ἐν οὐδεμιᾷ δὲ ἱστορίᾳ τὰ περὶ τῆς Μεσοποταμίας Συρίας, καὶ τῆς Συρίας Σοβὰλ, καὶ τῆς Φάραγγος τῶν ἁλῶν, φανερῶς εὕρηνται, εἰ μὴ ἐν τῇ δευτέρᾳ τῶν Βασιλειῶν τινα τούτων ἀμυδρῶς. 2Rg 8/10 Εἰκὸς δὲ πραχθῆναι καὶ ταῦτα καὶ παραλειφθῆναι μετὰ καὶ ἄλλων πολλῶν· τόπος δὲ ἡ φάραγξ τῶν ἁλῶν· διὰ δὲ τῆς κλήσεως τοῦ τόπου, τοὺς κατοικοῦντας αὐτὸν ἐδήλωσεν ἡ ἐπιγραφὴ, προσθεῖσα καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀνῃρημένων. Ὁ δέ γε μέγας Βασίλειος, ἀλλοιωθησομένους, τοὺς Χριστιανοὺς μάλιστα λέγει, PG29.464B διά τε τὴν ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος μεταποίησιν καὶ τὴν ἐκ δουλείας τῶν δαιμόνων ἐλευθερίαν, περὶ ὧν ὕστερον ἐροῦμεν. Νῦν δὲ τοῖς ἐν Βαβυλῶνι αἰχμαλώτοις ἀναθετέον τὸν ψαλμόν. α Ὁ Θεὸς, ἀπώσω ἡμᾶς καὶ καθεῖλες ἡμᾶς. Ἀπώσω μὲν, ὡς παροργίσαντάς σε· καθεῖλες δὲ, παραδοὺς εἰς πολιορκίαν τοῖς Βαβυλωνίοις. Καθῃρέθησαν γὰρ καὶ τῆς βασιλείας καὶ τῆς δυνάμεως. 22 καὶ ἐπἐστρεψεν Ἰωάβ PHV : om. MASCFB.ὡς τὸ, 'Ραντιεῖς με ὑσσώπῳ, καὶ καθαρισθήσομαι πλυνεῖς με, καὶ ὑπὲρ χιόνα λευκανθήσομαι, καὶ ὅσα τοιαῦτα. ΨΑΛΜΟΣ ΝΑ'. Εἰς τὸ τέλος ψαλμὸς συνέσεως τῷ Δαβίδ, ἐν τῷ ἐλθεῖν Δωὴν τὸν Ιδουμαῖον, καὶ ἀναγγεῖλαι τῷ Σαούλ, καὶ εἰπεῖν αὐτῷ· 'Ηλθε Δαβίδ εἰς τὸν οἶκον 'Αβιμέλεχ. Φεύγων ὁ Δαβὶδ τὸν Σαούλ, ἐπείνασεν · καὶ ἀπελ. Β θὼν πρὸς Νομβὰν τὴν πόλιν τῶν ἱερέων πρὸς ᾿Αβι- μέλεχ τὸν ἀρχιερέα, ἐποίησεν ὅσα ἐν ἐπιγραφῇ τοῦ λγ' ψαλμοῦ ἐξηγησάμεθα. Τοῦτο ἰδὼν Δωήκ, ὁ τῶν βασιλικῶν ἡμιόνων ἐπιμελητής, κατεμήνυσεν τῷ Σαούλ · καὶ κατὰ τοῦ ᾿Αβιμέλεχ ἐξέμηνε τοσοῦτον, ὡς ἀγαγεῖν μὲν καὶ ἀνελεῖν διὰ τοῦ Δωήκ τοὺς ἑκα τὸν καὶ πεντήκοντα ἱερεῖς · κατασφάξαι δὲ καὶ πα σαν ἡλικίαν τῆς πόλεως, καὶ πανωλεθρία ταύτην διαφθείραι. Ο μαθὼν ὁ Δαβίδ, ἔγραψε τὸν παρόντα ψαλμὸν, εἰς ὑπομονὴν τῶν ἀδικουμένων. Εἰς τέλος δὲ ἐπιγέγραπται, παρεγγυῶν εἰς τὸ τέλος τῶν ἀδι. κούντων ἀποβλέπειν, καὶ μακροθυμεῖν. Συνέ- σεως δὲ, ὅτι συνέσεως δεῖ τῷ ἀδικουμένῳ πρὸς ὑπο- μονήν. Τι ἐγκαυχῇ ἐν κακίᾳ, ὁ δυνατός ; Πρὸς τὸν Δωήκ ὁ λόγος, ὃν ἔδει μάλιστα ἐγκαλύπτεσθαι ἐπὶ τῇ κακίᾳ. Κακίαν δὲ λέγει τὴν πονηρίαν καθε όλου· δυνατὸν δὲ αὐτὸν εἶπε, διὰ τὴν πρὸς τὸν Σαούλ οἰκείωσιν · ἢ δυνατὸν, εἰς τὸ κακῶσαι. Ανομίαν ὅλην τὴν ἡμέραν, ἀδικίαν ελογίσατο ἡ γλῶσσα σου. Τό, ' ἐλογίσατο, ἐφθέγξατο εἶπεν ὁ Θεοδοτίων· τὸ ὅλην τὴν ἡμέραν, καθ' ἑκάστην ἡμέραν εἶπεν ὁ Σύμμαχος. Εστι δὲ ἡ σύνταξις οὕτως· ἀεὶ ἐφθέγξατο ἡ γλῶσσά σου ἀνομίαν, ἀδικίαν, ἀσυνδέτως, ήγουν, ἄνομα καὶ ἄδικα. Διασύρει δὲ ὅλον τὸν βίον αὐτοῦ, ὡς πάντη διεφθαρμένον· οὐ γὰρ ἂν τοιαύτην πόλιν ἀπώλεσεν, εἰ μὴ παντάπασιν ἀνίατος ἦν. ὡσεὶ ξυρόν ήκονημένον ἐποίησας δόλον. Δόλον ἐνταῦθα τὴν διαβολήν καλεῖ, ἢν παρεσκεύασεν οὕτω δραστήριον, ὡς δίκην ξυροῦ ἐκθερίσαι τὴν πόλιν * COMMENT. IN PSALMOS. a tam: veluti si quis in conjugali, aut alio mun- danæ vitæ statu virtutem præseferat ; holocaustum vero perfectam virtutem, veluti si quis in virgi- nitate, aut monastica degat conversatione. Per vitulos etiam eos intellige, qui virtutum ministerio pasti ac cibati sunt, et effecti pingues gratia sancti Spiritus, qui dæmones, fortium vitulorum instar, cornu petunt et denique eos omnes, qui actione et sermone perfecti sunt, qui etiam ad cœleste adducuntur altare in odorem suavitatis *. Illud autem scire oportet, quod multi sæpenumero futurum tempus indicativi accipiunt pro optativo, idioma id esse dicentes Hebraicæ linguæ, ut illud : Asperges me, Domine• hyssopo, et mundabor, lavabis me, etc. pro eo quod est, Utinamn me aspergas, atque utinam laves, c alia hujusmodi. PSALMUS LI. In finem psalmus intelligentiæ ipsi David, quando venit Doec Idumæus, et annuntiavit ipsi Saul, el dixit, Venit David in domum Achimelech (82). Cum fugeret Saulem bea'us David, atque [u accidit esuriret, profectus est Nombam civitatem sacerdotuin, ad Achimelech pontificem, ubi [ et panes propositionis comedit, et alia] egit, quæ su- pra commemoravimus in expositione psalmi xxxIII. Hunc cum vidisset Doec, regiorum mulorum præ- fertus, omnia Sauli renuntiavit. Qui hoc audito, adeo furere ac sævire cœpit adversus Achimelech, ut centum et quinquaginta sacerdotes ad se adduci jusserit, et occidi a Doec, et in cujusque ætatis homines in ea civitate sæviri. Quod cum rescisset beatus David, conscripsit hunc psalmum, ad cos consolandos, qui injuria affecti fuerant. In finem inscribitur, quia ad eorum finem illos jubet aspi- cere, qui injuriam intulerunt, atque interim patien- ter ferre, ac longanimem esse. Intelligentiæ autem, seu ( juxta aliam Græcæ dictionis auvészw; signifi¯ cationem] prudentiæ, ideo dixit, quoniam iis, qui injuria affecti fuerant, multa opus erat prudentia atque intellectu, ut patienti animo illatas ferrent injurias (83). C Levit. ¡v 51. Variæ LXX, I. Reg. 21. VERS. 3. Quid gloriaris in malitia, potens ? Sermo est ad Doec, quem oportuerat potius malitiam suam obtegere, quam de ea gloriari. Per malitiam autem omnem in universum pravitatem intelligit. Poten- tei vero eum appellavit, ob familiaritatem atque amicitiam, quam habebat cum Saule; vel potentem in lædendo ac maligne agendo. VERS. 4. Iniquitatem tota die, injustitiam cogita- vit lingua tua. Pro cogitavit, Theodolio reddidit, locuta est. Quod vero ait, tota die, Symmachius dixit : per singulos dies. Ordo est: Lingua tu: semper locuta est iniquitatem, injustitiam,' sine copula, pro eo, quod est, iniqua et injusta. Ex- probrare autem Propheta videtur illius vitam ac conversationem prorsus perditam. Neque enim D hujusmodi civitatem aliquando vastasset, si non perditis prorsus fuisset moribus. Quasi novacula acuta fecisti dolum. Dolum hic calumniam appellat, quam adeo potentem parave- rat Doec, ut sacerdotum civitatem instar novacule lectiones. aulem opus est ci, qui injuria afficiatur, ad tole- rantiam. (82) Grece 'Αβιμέλεχ, Abimelech, ut habetur apud (83) Grecorum verborum sensus est: Prudentia
17β And I shall rejoice your mercy in the morning. And I shall rejoice in your mercy or in regard to your mercy in the morning, that is, swiftly, for I shall be shown mercy before long. The verb ‘I shall rejoice’ had its syntax indifferently. 17γ- For you have become my protector and my refuge; in the day of my affliction you are my help- 18 er; to you I shall sing with psaltery, for, O God, you are my protector, O my God, my mercy. All these things are clear, for he is giving thanks to God his benefactor. 59 Psalm 59 1 Towards fulfilment; for those who will be changed; as a pillar inscription belonging to David; as a teaching; 2 when he set fire to Mesopotamia of Syria and Syrian Sobal, and Joab returned and struck the Valley of Salts, twelve thousand. ‘Towards fulfilment’, because it exhorts to look to the fulfilment of the predictions con- tained in it. It foretells indeed the return from Babylon of the Jews who had later been taken captive and the restoration of Jerusalem. It makes this exhortation ‘for those who will be changed’, that is, for those who will return from slavery to freedom. And it was composed by David ‘as a pillar inscription’, namely, as an indelible and univer- sally known remembrance of God’s so great benefaction. And ‘as a teaching’ of thanksgiving or patient endurance. The rest explains when, having been made resonant by the holy Spirit, he wrote these things. In no history are the matters concerning Mesopotamia of Syria and Sobal of Syria and the Valley of Salts found clearly, unless in the second book of Kingdoms certain of these things appear dimly. 2Rg 8/10 It is likely that these things were also carried out and were omitted along with many oth- ers. The Valley of Salts is a place, and by the name of the place the superscription denoted those who lived there, having added the number of those slaughtered. Basil the Great calls the Christians pre-eminently ‘those who will be changed’ on account PG29.464B of their refashioning from baptism and their freedom from slavery to the demons, about which we shall speak later. For the moment the psalm is to be attributed to the captives in Babylon. 3α O God, you have thrust us away and brought us down. You have thrust us away, as having incited you to anger, and have brought us down, hav- ing handed us over to siege by the Babylonians. They were indeed deposed both from their kingdom and their power.
Psalmus LXX
PG 128:710Ψαλμός 59 — Psalm 59
PG 128:613β ᾽Ωργίσθης καὶ ᾠκτείρησας ἡμᾶς. ᾽Ωργίσθης ἐφ’ οἷς ἡμαρτάνομεν, καὶ ᾠκτείρησας τέως ἡμᾶς, οἷα μὴ εὐθὺς τοῖς ἄλλοις συναπωλέσας, ἀλλὰ θελήσας διὰ τὸ δουλεύειν τοῖς Βαβυλωνίοις σωφρονισθῆναι ἡμᾶς.Α τῶν Ἰουδαίων · διέβαλε γὰρ τοὺς περὶ τὸν ᾿Αβιμέ λεχ, ὡς συνεργούς τοῦ Δαβίδ. Ηγάπησας κακίαν ὑπὲρ ἀγαθωσύνην, ἀδικίαν ὑπὲρ τοῦ λαλῆσαι δικαιοσύνην. ἀεὶ τὸ κακὸν μᾶλλον, ἢ τὸ ἀγαθὸν ἡσπάσω, καὶ τὸ λέγειν άδικα μᾶλλον, ἢ τὸ λέγειν δίκαια. Ηγάπησας πάντα βήματα καταποντισμού, γλώσσῃ δολία. Πάντα βήματα καταποντίζοντα καὶ ἀφανίζοντα τοὺς ἀνθρώπους, καθ' ὧν ἂν σχεθῶσιν, ὡς κύματα· ταῦτα δὲ ἠγάπησεν ἐν γλώσσῃ δολερᾷ, ήγουν ἐπιβούλῳ. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, γλῶσ σαν δολίαν γράφουσιν· ἐφ᾽ ὧν ἀποδιαιρήσεις τὸ γλῶσσαν, δολίαν, ἵν' (84), Ηγάπησας πάλιν γλώσσαν δολίαν. Διὰ τοῦτο ὁ Θεὸς καθελεῖ σε εἰς τέλος. Ὡς κακῶς ᾠκοδομημένον, εἰ καὶ ὑψώθης ἐκ τῆς κατα μηνύσεως. Εἰ δὲ μὴ εὐκτικὰ τὰ ῥήματα, ἀλλ᾽ ἐν τύπῳ ἀρᾶς, προφητεῖαι τῆς τούτου πανωλεθρίας εἰσίν. 'Εκείλαι σε. Ως πονηρῶς πεφυτευμένον ἐν τῷ ἀμπελῶνι αὐτοῦ. Καὶ μεταναστεύσαι σε ἀπὸ σκηνώματός σου. Τὴν ψυχήν σου ἀπὸ τοῦ σώματός σου· ἡ σὲ ὅλον, ἀπὸ τῆς οἰκίας σου νεκρὸν ἐκφερόμενον. Καὶ τὸ ῥίζωμά σου ἐκ γῆς ζώντων. Καὶ τὸ γένος σου. Ρίζα γὰρ τοῦ Δωήκ καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ, καὶ ὁ παῖς· ὁ μὲν, ὡς τὸν Δωὴκ ἐκφύσας, ὁ δὲ, ὡς ρίζα τοῦ ἑξῆς γένους υποληφθείς. Διὰ τῆς ῥίζης οὖν καὶ τοὺς ἀνιόντας, καὶ τοὺς κατιόντας, και συμπαν ἁπλῶς τὸ γένος ἐδήλωσεν. Γῆν δὲ ζώντων καὶ τὴν παροῦσαν λέγει, ἣν οἰκοῦσιν οἱ ζῶντες, καὶ τὸν ἐν οὐρανοῖς τόπον, τὸν ἀεὶ ζώντων ς Οψονται δίκαιοι, καὶ φοβηθήσονται. Όψονται τὴν μέλλουσαν πανωλεθρίαν τοῦ Δωήκ, καὶ φο βηθέντες τὴν ἀφυκτον δίκην, ἀσφαλέστεροι γεν- ήσονται. Καὶ ἐπ' αὐτὸν γελάσονται. Καὶ ἐπ' αὐτῷ δόντι δίκην χαρήσονται · Εὐφρανθήσεται γάρ, φησί, δι καιος, ὅταν ἴδῃ ἐκδίκησιν. Αδιάφορος δὲ κανταῦθα ἡ σύνταξις. Εt Καὶ ἐροῦσι· Ἰδοὺ ἄνθρωπος, ὃς οὐκ ἔθετο τὸν Θεὸν βοηθὸν αὐτοῦ. Ἐν τῷ μὴ συγκαλύψαι τὸν ἡδι κημένον, ἀλλὰ μᾶλλον προδοὺς αὐτὸν, ἐχθρὸν ἑαυτοῦ κατέστησε τὸν ὑπέρμαχον τῶν ἠδικημένων. 'Αλλ' ἐπήλπισεν ἐπὶ τῷ πλήθει τοῦ πλούτου αὐτοῦ. Εἰκὸς γὰρ πλούσιον αὐτὸν εἶναι. Η πλοῦτον λέγει τὴν κακίαν, ἐφ' ᾗ καὶ δυνατὸν αὐτὸν εἴρηκε. EUTHYMII ZIGABENI deraserit, cum Sauli detulisset, Achimelech sacer· dotem favere partibus David. Vers. 5. Dilexisti malitiam' super bonitatem, in- justitiam magis quam loqui justitiam. Malum potius quam bonum semper amasti, et injusta facere po- tius quam justa. Vers. 6. Dilexisti omnia verba demersionis lingua dolosa. Omnia verba demersionis, quæ perimere ac delere homines solent, in quos, veluti quidam vnus fluctus, irruerint. Hæc enim omnia verba Doec dilexit in lingua dolosa, hoc est, in lingua moliente insidias. Aliqua vero exemplaria non in ablativo, sed in accusativo habent: linguam dolo- san : et tunc divides versiculi verba, ut sit sen- sus : Dilexisti etiam linguam dolosam. VERS. 7. Propterea Deus destruet te in finem. Ni- mirum veluti male ædificatum, tametsi ob delatio- nem a te factam Sauli regi ad majorem ab illo honorem provectus sis. Quod si verbum, destrual, et alia, quæ sequuntur, intellexeris non optantis esse, sed exsecrantis, prophetiam continebunt futuræ perditionis ipsius Doec. Evellat te. Veluti in ejus vinea male plantatum. Et emigrare te faciat a tabernaculo tuo. Id est, animam tuam a corpore tuo. Vel emigrare te fa- ciat a domo tua, et ab ea veluti mortuum efferri. Et radicem tuam a terra viventium. Per radicem B præsentem terram intelligit, quam vivi homines generationem ac stirpem ejus tam præteritamı quam futuram intelligit. Radices enim Doec tam parentes dici possunt, quam liberi ac posteri ; parentes quidem, quia eum produxere; filii vero ac posteri, quia radix sunt aliorum, qui ab eis generantur. Per radicem igitur tam ascendentes, quam descendentes, et omnem denique generatio- nem significavit. Per terram autem viventium, et habitant, et coelum, qui eorum locus est, qui semper vivunt. VERS. 8. Videbunt justi et timebunt. Videbunt in:egram perditionem Docc. Unde inevitabilem pœnarum sententiam timentes, cautiores fient. Et super eum ridebunt. Gaudebunt, inquit, cum cum tanti sceleris viderint pœnas dare; juxta quam sententiam alibi dictum est : Lætabitur justus, cum riderit vindictam *. Indidereus autem est hoc quo- _ que loco constructio. VERS. 9. dicent, Ecce homo, qui non posuit Deum adjutorem sui. Qui me injuria a rege affectum celare noluit, sed prodere : quam ob causam Deum sibi inimicum constituit, qui pro hominibus injuria affectis pugnare solet. Sed speravit in multitudine divitiarum suarum. Verisimile est autem hunc Doec fuisse divitem, vel divitias non auri dici, aut argenti, sed mali- gnitatis et vitiorum ; quibus supra potentem eum csse dixit • Psal. LVII, 11. D Varia lectiones. (84) ἴσ. ἵν᾽ ᾖ, ut sensus sit.
3β You have been provoked to anger and have shown pity on us. You were provoked to anger by reason of the things in which we sinned and during that time you showed pity on us, in not having immediately destroyed us along with the others, but having desired to recall us to our senses by being slaves to the Babylonians.
α Συνέσεισας τὴν γῆν καὶ συνετάραξας αὐτήν. Σεισμὸν καὶ τάραχον τῆς γῆς τῶν ᾽Ιουδαίων λέγει, τὴν καταστροφὴν τῶν ἐν αὐτῇ πόλεων, καὶ τὴν λεηλασίαν καὶ τὴν σύγχυσιν τῶν ἀνθρώπων.Α τῶν Ἰουδαίων · διέβαλε γὰρ τοὺς περὶ τὸν ᾿Αβιμέ λεχ, ὡς συνεργούς τοῦ Δαβίδ. Ηγάπησας κακίαν ὑπὲρ ἀγαθωσύνην, ἀδικίαν ὑπὲρ τοῦ λαλῆσαι δικαιοσύνην. ἀεὶ τὸ κακὸν μᾶλλον, ἢ τὸ ἀγαθὸν ἡσπάσω, καὶ τὸ λέγειν άδικα μᾶλλον, ἢ τὸ λέγειν δίκαια. Ηγάπησας πάντα βήματα καταποντισμού, γλώσσῃ δολία. Πάντα βήματα καταποντίζοντα καὶ ἀφανίζοντα τοὺς ἀνθρώπους, καθ' ὧν ἂν σχεθῶσιν, ὡς κύματα· ταῦτα δὲ ἠγάπησεν ἐν γλώσσῃ δολερᾷ, ήγουν ἐπιβούλῳ. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, γλῶσ σαν δολίαν γράφουσιν· ἐφ᾽ ὧν ἀποδιαιρήσεις τὸ γλῶσσαν, δολίαν, ἵν' (84), Ηγάπησας πάλιν γλώσσαν δολίαν. Διὰ τοῦτο ὁ Θεὸς καθελεῖ σε εἰς τέλος. Ὡς κακῶς ᾠκοδομημένον, εἰ καὶ ὑψώθης ἐκ τῆς κατα μηνύσεως. Εἰ δὲ μὴ εὐκτικὰ τὰ ῥήματα, ἀλλ᾽ ἐν τύπῳ ἀρᾶς, προφητεῖαι τῆς τούτου πανωλεθρίας εἰσίν. 'Εκείλαι σε. Ως πονηρῶς πεφυτευμένον ἐν τῷ ἀμπελῶνι αὐτοῦ. Καὶ μεταναστεύσαι σε ἀπὸ σκηνώματός σου. Τὴν ψυχήν σου ἀπὸ τοῦ σώματός σου· ἡ σὲ ὅλον, ἀπὸ τῆς οἰκίας σου νεκρὸν ἐκφερόμενον. Καὶ τὸ ῥίζωμά σου ἐκ γῆς ζώντων. Καὶ τὸ γένος σου. Ρίζα γὰρ τοῦ Δωήκ καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ, καὶ ὁ παῖς· ὁ μὲν, ὡς τὸν Δωὴκ ἐκφύσας, ὁ δὲ, ὡς ρίζα τοῦ ἑξῆς γένους υποληφθείς. Διὰ τῆς ῥίζης οὖν καὶ τοὺς ἀνιόντας, καὶ τοὺς κατιόντας, και συμπαν ἁπλῶς τὸ γένος ἐδήλωσεν. Γῆν δὲ ζώντων καὶ τὴν παροῦσαν λέγει, ἣν οἰκοῦσιν οἱ ζῶντες, καὶ τὸν ἐν οὐρανοῖς τόπον, τὸν ἀεὶ ζώντων ς Οψονται δίκαιοι, καὶ φοβηθήσονται. Όψονται τὴν μέλλουσαν πανωλεθρίαν τοῦ Δωήκ, καὶ φο βηθέντες τὴν ἀφυκτον δίκην, ἀσφαλέστεροι γεν- ήσονται. Καὶ ἐπ' αὐτὸν γελάσονται. Καὶ ἐπ' αὐτῷ δόντι δίκην χαρήσονται · Εὐφρανθήσεται γάρ, φησί, δι καιος, ὅταν ἴδῃ ἐκδίκησιν. Αδιάφορος δὲ κανταῦθα ἡ σύνταξις. Εt Καὶ ἐροῦσι· Ἰδοὺ ἄνθρωπος, ὃς οὐκ ἔθετο τὸν Θεὸν βοηθὸν αὐτοῦ. Ἐν τῷ μὴ συγκαλύψαι τὸν ἡδι κημένον, ἀλλὰ μᾶλλον προδοὺς αὐτὸν, ἐχθρὸν ἑαυτοῦ κατέστησε τὸν ὑπέρμαχον τῶν ἠδικημένων. 'Αλλ' ἐπήλπισεν ἐπὶ τῷ πλήθει τοῦ πλούτου αὐτοῦ. Εἰκὸς γὰρ πλούσιον αὐτὸν εἶναι. Η πλοῦτον λέγει τὴν κακίαν, ἐφ' ᾗ καὶ δυνατὸν αὐτὸν εἴρηκε. EUTHYMII ZIGABENI deraserit, cum Sauli detulisset, Achimelech sacer· dotem favere partibus David. Vers. 5. Dilexisti malitiam' super bonitatem, in- justitiam magis quam loqui justitiam. Malum potius quam bonum semper amasti, et injusta facere po- tius quam justa. Vers. 6. Dilexisti omnia verba demersionis lingua dolosa. Omnia verba demersionis, quæ perimere ac delere homines solent, in quos, veluti quidam vnus fluctus, irruerint. Hæc enim omnia verba Doec dilexit in lingua dolosa, hoc est, in lingua moliente insidias. Aliqua vero exemplaria non in ablativo, sed in accusativo habent: linguam dolo- san : et tunc divides versiculi verba, ut sit sen- sus : Dilexisti etiam linguam dolosam. VERS. 7. Propterea Deus destruet te in finem. Ni- mirum veluti male ædificatum, tametsi ob delatio- nem a te factam Sauli regi ad majorem ab illo honorem provectus sis. Quod si verbum, destrual, et alia, quæ sequuntur, intellexeris non optantis esse, sed exsecrantis, prophetiam continebunt futuræ perditionis ipsius Doec. Evellat te. Veluti in ejus vinea male plantatum. Et emigrare te faciat a tabernaculo tuo. Id est, animam tuam a corpore tuo. Vel emigrare te fa- ciat a domo tua, et ab ea veluti mortuum efferri. Et radicem tuam a terra viventium. Per radicem B præsentem terram intelligit, quam vivi homines generationem ac stirpem ejus tam præteritamı quam futuram intelligit. Radices enim Doec tam parentes dici possunt, quam liberi ac posteri ; parentes quidem, quia eum produxere; filii vero ac posteri, quia radix sunt aliorum, qui ab eis generantur. Per radicem igitur tam ascendentes, quam descendentes, et omnem denique generatio- nem significavit. Per terram autem viventium, et habitant, et coelum, qui eorum locus est, qui semper vivunt. VERS. 8. Videbunt justi et timebunt. Videbunt in:egram perditionem Docc. Unde inevitabilem pœnarum sententiam timentes, cautiores fient. Et super eum ridebunt. Gaudebunt, inquit, cum cum tanti sceleris viderint pœnas dare; juxta quam sententiam alibi dictum est : Lætabitur justus, cum riderit vindictam *. Indidereus autem est hoc quo- _ que loco constructio. VERS. 9. dicent, Ecce homo, qui non posuit Deum adjutorem sui. Qui me injuria a rege affectum celare noluit, sed prodere : quam ob causam Deum sibi inimicum constituit, qui pro hominibus injuria affectis pugnare solet. Sed speravit in multitudine divitiarum suarum. Verisimile est autem hunc Doec fuisse divitem, vel divitias non auri dici, aut argenti, sed mali- gnitatis et vitiorum ; quibus supra potentem eum csse dixit • Psal. LVII, 11. D Varia lectiones. (84) ἴσ. ἵν᾽ ᾖ, ut sensus sit.
4α You have made the earth quake and troubled it. The quaking and troubling of the land of the Jews is what he calls the destruction of the cities in it and the plundering and confusion of the people.
β Ἴασαι τὰ συντρίμματα αὐτῆς, ὅτι ἐσαλεύθη. Σεισμὸν εἰπὼν, ἀκολούθως ἐπήγαγε, καὶ συντρίμματα καὶ σάλευσιν· ἔργα ταῦτα σεισμοῦ· αἰνίττεται δὲ τὴν πτῶσιν τῆς ᾽Ιερουσαλήμ.Α τῶν Ἰουδαίων · διέβαλε γὰρ τοὺς περὶ τὸν ᾿Αβιμέ λεχ, ὡς συνεργούς τοῦ Δαβίδ. Ηγάπησας κακίαν ὑπὲρ ἀγαθωσύνην, ἀδικίαν ὑπὲρ τοῦ λαλῆσαι δικαιοσύνην. ἀεὶ τὸ κακὸν μᾶλλον, ἢ τὸ ἀγαθὸν ἡσπάσω, καὶ τὸ λέγειν άδικα μᾶλλον, ἢ τὸ λέγειν δίκαια. Ηγάπησας πάντα βήματα καταποντισμού, γλώσσῃ δολία. Πάντα βήματα καταποντίζοντα καὶ ἀφανίζοντα τοὺς ἀνθρώπους, καθ' ὧν ἂν σχεθῶσιν, ὡς κύματα· ταῦτα δὲ ἠγάπησεν ἐν γλώσσῃ δολερᾷ, ήγουν ἐπιβούλῳ. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, γλῶσ σαν δολίαν γράφουσιν· ἐφ᾽ ὧν ἀποδιαιρήσεις τὸ γλῶσσαν, δολίαν, ἵν' (84), Ηγάπησας πάλιν γλώσσαν δολίαν. Διὰ τοῦτο ὁ Θεὸς καθελεῖ σε εἰς τέλος. Ὡς κακῶς ᾠκοδομημένον, εἰ καὶ ὑψώθης ἐκ τῆς κατα μηνύσεως. Εἰ δὲ μὴ εὐκτικὰ τὰ ῥήματα, ἀλλ᾽ ἐν τύπῳ ἀρᾶς, προφητεῖαι τῆς τούτου πανωλεθρίας εἰσίν. 'Εκείλαι σε. Ως πονηρῶς πεφυτευμένον ἐν τῷ ἀμπελῶνι αὐτοῦ. Καὶ μεταναστεύσαι σε ἀπὸ σκηνώματός σου. Τὴν ψυχήν σου ἀπὸ τοῦ σώματός σου· ἡ σὲ ὅλον, ἀπὸ τῆς οἰκίας σου νεκρὸν ἐκφερόμενον. Καὶ τὸ ῥίζωμά σου ἐκ γῆς ζώντων. Καὶ τὸ γένος σου. Ρίζα γὰρ τοῦ Δωήκ καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ, καὶ ὁ παῖς· ὁ μὲν, ὡς τὸν Δωὴκ ἐκφύσας, ὁ δὲ, ὡς ρίζα τοῦ ἑξῆς γένους υποληφθείς. Διὰ τῆς ῥίζης οὖν καὶ τοὺς ἀνιόντας, καὶ τοὺς κατιόντας, και συμπαν ἁπλῶς τὸ γένος ἐδήλωσεν. Γῆν δὲ ζώντων καὶ τὴν παροῦσαν λέγει, ἣν οἰκοῦσιν οἱ ζῶντες, καὶ τὸν ἐν οὐρανοῖς τόπον, τὸν ἀεὶ ζώντων ς Οψονται δίκαιοι, καὶ φοβηθήσονται. Όψονται τὴν μέλλουσαν πανωλεθρίαν τοῦ Δωήκ, καὶ φο βηθέντες τὴν ἀφυκτον δίκην, ἀσφαλέστεροι γεν- ήσονται. Καὶ ἐπ' αὐτὸν γελάσονται. Καὶ ἐπ' αὐτῷ δόντι δίκην χαρήσονται · Εὐφρανθήσεται γάρ, φησί, δι καιος, ὅταν ἴδῃ ἐκδίκησιν. Αδιάφορος δὲ κανταῦθα ἡ σύνταξις. Εt Καὶ ἐροῦσι· Ἰδοὺ ἄνθρωπος, ὃς οὐκ ἔθετο τὸν Θεὸν βοηθὸν αὐτοῦ. Ἐν τῷ μὴ συγκαλύψαι τὸν ἡδι κημένον, ἀλλὰ μᾶλλον προδοὺς αὐτὸν, ἐχθρὸν ἑαυτοῦ κατέστησε τὸν ὑπέρμαχον τῶν ἠδικημένων. 'Αλλ' ἐπήλπισεν ἐπὶ τῷ πλήθει τοῦ πλούτου αὐτοῦ. Εἰκὸς γὰρ πλούσιον αὐτὸν εἶναι. Η πλοῦτον λέγει τὴν κακίαν, ἐφ' ᾗ καὶ δυνατὸν αὐτὸν εἴρηκε. EUTHYMII ZIGABENI deraserit, cum Sauli detulisset, Achimelech sacer· dotem favere partibus David. Vers. 5. Dilexisti malitiam' super bonitatem, in- justitiam magis quam loqui justitiam. Malum potius quam bonum semper amasti, et injusta facere po- tius quam justa. Vers. 6. Dilexisti omnia verba demersionis lingua dolosa. Omnia verba demersionis, quæ perimere ac delere homines solent, in quos, veluti quidam vnus fluctus, irruerint. Hæc enim omnia verba Doec dilexit in lingua dolosa, hoc est, in lingua moliente insidias. Aliqua vero exemplaria non in ablativo, sed in accusativo habent: linguam dolo- san : et tunc divides versiculi verba, ut sit sen- sus : Dilexisti etiam linguam dolosam. VERS. 7. Propterea Deus destruet te in finem. Ni- mirum veluti male ædificatum, tametsi ob delatio- nem a te factam Sauli regi ad majorem ab illo honorem provectus sis. Quod si verbum, destrual, et alia, quæ sequuntur, intellexeris non optantis esse, sed exsecrantis, prophetiam continebunt futuræ perditionis ipsius Doec. Evellat te. Veluti in ejus vinea male plantatum. Et emigrare te faciat a tabernaculo tuo. Id est, animam tuam a corpore tuo. Vel emigrare te fa- ciat a domo tua, et ab ea veluti mortuum efferri. Et radicem tuam a terra viventium. Per radicem B præsentem terram intelligit, quam vivi homines generationem ac stirpem ejus tam præteritamı quam futuram intelligit. Radices enim Doec tam parentes dici possunt, quam liberi ac posteri ; parentes quidem, quia eum produxere; filii vero ac posteri, quia radix sunt aliorum, qui ab eis generantur. Per radicem igitur tam ascendentes, quam descendentes, et omnem denique generatio- nem significavit. Per terram autem viventium, et habitant, et coelum, qui eorum locus est, qui semper vivunt. VERS. 8. Videbunt justi et timebunt. Videbunt in:egram perditionem Docc. Unde inevitabilem pœnarum sententiam timentes, cautiores fient. Et super eum ridebunt. Gaudebunt, inquit, cum cum tanti sceleris viderint pœnas dare; juxta quam sententiam alibi dictum est : Lætabitur justus, cum riderit vindictam *. Indidereus autem est hoc quo- _ que loco constructio. VERS. 9. dicent, Ecce homo, qui non posuit Deum adjutorem sui. Qui me injuria a rege affectum celare noluit, sed prodere : quam ob causam Deum sibi inimicum constituit, qui pro hominibus injuria affectis pugnare solet. Sed speravit in multitudine divitiarum suarum. Verisimile est autem hunc Doec fuisse divitem, vel divitias non auri dici, aut argenti, sed mali- gnitatis et vitiorum ; quibus supra potentem eum csse dixit • Psal. LVII, 11. D Varia lectiones. (84) ἴσ. ἵν᾽ ᾖ, ut sensus sit.
4β Heal its ruins, for it has been rocked. Having said ‘earthquake’, he consequently cited both ruins and rocking, for these are the effects of an earthquake; he is alluding to the fall of Jerusalem.
α Ἔδειξας τῷ λαῷ σου σκληρά. Σκληρὰ νόει, τὰ ἐπίπονα, τά τε τῆς πολιορκίας καὶ τὰ τῆς αἰχμαλωσίας καὶ τὰ τῆς δουλείας.Α τῶν Ἰουδαίων · διέβαλε γὰρ τοὺς περὶ τὸν ᾿Αβιμέ λεχ, ὡς συνεργούς τοῦ Δαβίδ. Ηγάπησας κακίαν ὑπὲρ ἀγαθωσύνην, ἀδικίαν ὑπὲρ τοῦ λαλῆσαι δικαιοσύνην. ἀεὶ τὸ κακὸν μᾶλλον, ἢ τὸ ἀγαθὸν ἡσπάσω, καὶ τὸ λέγειν άδικα μᾶλλον, ἢ τὸ λέγειν δίκαια. Ηγάπησας πάντα βήματα καταποντισμού, γλώσσῃ δολία. Πάντα βήματα καταποντίζοντα καὶ ἀφανίζοντα τοὺς ἀνθρώπους, καθ' ὧν ἂν σχεθῶσιν, ὡς κύματα· ταῦτα δὲ ἠγάπησεν ἐν γλώσσῃ δολερᾷ, ήγουν ἐπιβούλῳ. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, γλῶσ σαν δολίαν γράφουσιν· ἐφ᾽ ὧν ἀποδιαιρήσεις τὸ γλῶσσαν, δολίαν, ἵν' (84), Ηγάπησας πάλιν γλώσσαν δολίαν. Διὰ τοῦτο ὁ Θεὸς καθελεῖ σε εἰς τέλος. Ὡς κακῶς ᾠκοδομημένον, εἰ καὶ ὑψώθης ἐκ τῆς κατα μηνύσεως. Εἰ δὲ μὴ εὐκτικὰ τὰ ῥήματα, ἀλλ᾽ ἐν τύπῳ ἀρᾶς, προφητεῖαι τῆς τούτου πανωλεθρίας εἰσίν. 'Εκείλαι σε. Ως πονηρῶς πεφυτευμένον ἐν τῷ ἀμπελῶνι αὐτοῦ. Καὶ μεταναστεύσαι σε ἀπὸ σκηνώματός σου. Τὴν ψυχήν σου ἀπὸ τοῦ σώματός σου· ἡ σὲ ὅλον, ἀπὸ τῆς οἰκίας σου νεκρὸν ἐκφερόμενον. Καὶ τὸ ῥίζωμά σου ἐκ γῆς ζώντων. Καὶ τὸ γένος σου. Ρίζα γὰρ τοῦ Δωήκ καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ, καὶ ὁ παῖς· ὁ μὲν, ὡς τὸν Δωὴκ ἐκφύσας, ὁ δὲ, ὡς ρίζα τοῦ ἑξῆς γένους υποληφθείς. Διὰ τῆς ῥίζης οὖν καὶ τοὺς ἀνιόντας, καὶ τοὺς κατιόντας, και συμπαν ἁπλῶς τὸ γένος ἐδήλωσεν. Γῆν δὲ ζώντων καὶ τὴν παροῦσαν λέγει, ἣν οἰκοῦσιν οἱ ζῶντες, καὶ τὸν ἐν οὐρανοῖς τόπον, τὸν ἀεὶ ζώντων ς Οψονται δίκαιοι, καὶ φοβηθήσονται. Όψονται τὴν μέλλουσαν πανωλεθρίαν τοῦ Δωήκ, καὶ φο βηθέντες τὴν ἀφυκτον δίκην, ἀσφαλέστεροι γεν- ήσονται. Καὶ ἐπ' αὐτὸν γελάσονται. Καὶ ἐπ' αὐτῷ δόντι δίκην χαρήσονται · Εὐφρανθήσεται γάρ, φησί, δι καιος, ὅταν ἴδῃ ἐκδίκησιν. Αδιάφορος δὲ κανταῦθα ἡ σύνταξις. Εt Καὶ ἐροῦσι· Ἰδοὺ ἄνθρωπος, ὃς οὐκ ἔθετο τὸν Θεὸν βοηθὸν αὐτοῦ. Ἐν τῷ μὴ συγκαλύψαι τὸν ἡδι κημένον, ἀλλὰ μᾶλλον προδοὺς αὐτὸν, ἐχθρὸν ἑαυτοῦ κατέστησε τὸν ὑπέρμαχον τῶν ἠδικημένων. 'Αλλ' ἐπήλπισεν ἐπὶ τῷ πλήθει τοῦ πλούτου αὐτοῦ. Εἰκὸς γὰρ πλούσιον αὐτὸν εἶναι. Η πλοῦτον λέγει τὴν κακίαν, ἐφ' ᾗ καὶ δυνατὸν αὐτὸν εἴρηκε. EUTHYMII ZIGABENI deraserit, cum Sauli detulisset, Achimelech sacer· dotem favere partibus David. Vers. 5. Dilexisti malitiam' super bonitatem, in- justitiam magis quam loqui justitiam. Malum potius quam bonum semper amasti, et injusta facere po- tius quam justa. Vers. 6. Dilexisti omnia verba demersionis lingua dolosa. Omnia verba demersionis, quæ perimere ac delere homines solent, in quos, veluti quidam vnus fluctus, irruerint. Hæc enim omnia verba Doec dilexit in lingua dolosa, hoc est, in lingua moliente insidias. Aliqua vero exemplaria non in ablativo, sed in accusativo habent: linguam dolo- san : et tunc divides versiculi verba, ut sit sen- sus : Dilexisti etiam linguam dolosam. VERS. 7. Propterea Deus destruet te in finem. Ni- mirum veluti male ædificatum, tametsi ob delatio- nem a te factam Sauli regi ad majorem ab illo honorem provectus sis. Quod si verbum, destrual, et alia, quæ sequuntur, intellexeris non optantis esse, sed exsecrantis, prophetiam continebunt futuræ perditionis ipsius Doec. Evellat te. Veluti in ejus vinea male plantatum. Et emigrare te faciat a tabernaculo tuo. Id est, animam tuam a corpore tuo. Vel emigrare te fa- ciat a domo tua, et ab ea veluti mortuum efferri. Et radicem tuam a terra viventium. Per radicem B præsentem terram intelligit, quam vivi homines generationem ac stirpem ejus tam præteritamı quam futuram intelligit. Radices enim Doec tam parentes dici possunt, quam liberi ac posteri ; parentes quidem, quia eum produxere; filii vero ac posteri, quia radix sunt aliorum, qui ab eis generantur. Per radicem igitur tam ascendentes, quam descendentes, et omnem denique generatio- nem significavit. Per terram autem viventium, et habitant, et coelum, qui eorum locus est, qui semper vivunt. VERS. 8. Videbunt justi et timebunt. Videbunt in:egram perditionem Docc. Unde inevitabilem pœnarum sententiam timentes, cautiores fient. Et super eum ridebunt. Gaudebunt, inquit, cum cum tanti sceleris viderint pœnas dare; juxta quam sententiam alibi dictum est : Lætabitur justus, cum riderit vindictam *. Indidereus autem est hoc quo- _ que loco constructio. VERS. 9. dicent, Ecce homo, qui non posuit Deum adjutorem sui. Qui me injuria a rege affectum celare noluit, sed prodere : quam ob causam Deum sibi inimicum constituit, qui pro hominibus injuria affectis pugnare solet. Sed speravit in multitudine divitiarum suarum. Verisimile est autem hunc Doec fuisse divitem, vel divitias non auri dici, aut argenti, sed mali- gnitatis et vitiorum ; quibus supra potentem eum csse dixit • Psal. LVII, 11. D Varia lectiones. (84) ἴσ. ἵν᾽ ᾖ, ut sensus sit.
5α You have shown your people harsh things. Understand ‘harsh things’ as the painful things, of the siege and of the captivity and of the slavery.
β Ἐπότισας ἡμᾶς | οἶνον κατανύξεως. Οἶνον κατανύξεως φησὶ, τὰς θλίψεις, τὰς φερούσας κατάνυξιν καὶ μεταμέλειαν, ὧν ἡμαρτήκεσαν τῷ Θεῷ.Α τῶν Ἰουδαίων · διέβαλε γὰρ τοὺς περὶ τὸν ᾿Αβιμέ λεχ, ὡς συνεργούς τοῦ Δαβίδ. Ηγάπησας κακίαν ὑπὲρ ἀγαθωσύνην, ἀδικίαν ὑπὲρ τοῦ λαλῆσαι δικαιοσύνην. ἀεὶ τὸ κακὸν μᾶλλον, ἢ τὸ ἀγαθὸν ἡσπάσω, καὶ τὸ λέγειν άδικα μᾶλλον, ἢ τὸ λέγειν δίκαια. Ηγάπησας πάντα βήματα καταποντισμού, γλώσσῃ δολία. Πάντα βήματα καταποντίζοντα καὶ ἀφανίζοντα τοὺς ἀνθρώπους, καθ' ὧν ἂν σχεθῶσιν, ὡς κύματα· ταῦτα δὲ ἠγάπησεν ἐν γλώσσῃ δολερᾷ, ήγουν ἐπιβούλῳ. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, γλῶσ σαν δολίαν γράφουσιν· ἐφ᾽ ὧν ἀποδιαιρήσεις τὸ γλῶσσαν, δολίαν, ἵν' (84), Ηγάπησας πάλιν γλώσσαν δολίαν. Διὰ τοῦτο ὁ Θεὸς καθελεῖ σε εἰς τέλος. Ὡς κακῶς ᾠκοδομημένον, εἰ καὶ ὑψώθης ἐκ τῆς κατα μηνύσεως. Εἰ δὲ μὴ εὐκτικὰ τὰ ῥήματα, ἀλλ᾽ ἐν τύπῳ ἀρᾶς, προφητεῖαι τῆς τούτου πανωλεθρίας εἰσίν. 'Εκείλαι σε. Ως πονηρῶς πεφυτευμένον ἐν τῷ ἀμπελῶνι αὐτοῦ. Καὶ μεταναστεύσαι σε ἀπὸ σκηνώματός σου. Τὴν ψυχήν σου ἀπὸ τοῦ σώματός σου· ἡ σὲ ὅλον, ἀπὸ τῆς οἰκίας σου νεκρὸν ἐκφερόμενον. Καὶ τὸ ῥίζωμά σου ἐκ γῆς ζώντων. Καὶ τὸ γένος σου. Ρίζα γὰρ τοῦ Δωήκ καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ, καὶ ὁ παῖς· ὁ μὲν, ὡς τὸν Δωὴκ ἐκφύσας, ὁ δὲ, ὡς ρίζα τοῦ ἑξῆς γένους υποληφθείς. Διὰ τῆς ῥίζης οὖν καὶ τοὺς ἀνιόντας, καὶ τοὺς κατιόντας, και συμπαν ἁπλῶς τὸ γένος ἐδήλωσεν. Γῆν δὲ ζώντων καὶ τὴν παροῦσαν λέγει, ἣν οἰκοῦσιν οἱ ζῶντες, καὶ τὸν ἐν οὐρανοῖς τόπον, τὸν ἀεὶ ζώντων ς Οψονται δίκαιοι, καὶ φοβηθήσονται. Όψονται τὴν μέλλουσαν πανωλεθρίαν τοῦ Δωήκ, καὶ φο βηθέντες τὴν ἀφυκτον δίκην, ἀσφαλέστεροι γεν- ήσονται. Καὶ ἐπ' αὐτὸν γελάσονται. Καὶ ἐπ' αὐτῷ δόντι δίκην χαρήσονται · Εὐφρανθήσεται γάρ, φησί, δι καιος, ὅταν ἴδῃ ἐκδίκησιν. Αδιάφορος δὲ κανταῦθα ἡ σύνταξις. Εt Καὶ ἐροῦσι· Ἰδοὺ ἄνθρωπος, ὃς οὐκ ἔθετο τὸν Θεὸν βοηθὸν αὐτοῦ. Ἐν τῷ μὴ συγκαλύψαι τὸν ἡδι κημένον, ἀλλὰ μᾶλλον προδοὺς αὐτὸν, ἐχθρὸν ἑαυτοῦ κατέστησε τὸν ὑπέρμαχον τῶν ἠδικημένων. 'Αλλ' ἐπήλπισεν ἐπὶ τῷ πλήθει τοῦ πλούτου αὐτοῦ. Εἰκὸς γὰρ πλούσιον αὐτὸν εἶναι. Η πλοῦτον λέγει τὴν κακίαν, ἐφ' ᾗ καὶ δυνατὸν αὐτὸν εἴρηκε. EUTHYMII ZIGABENI deraserit, cum Sauli detulisset, Achimelech sacer· dotem favere partibus David. Vers. 5. Dilexisti malitiam' super bonitatem, in- justitiam magis quam loqui justitiam. Malum potius quam bonum semper amasti, et injusta facere po- tius quam justa. Vers. 6. Dilexisti omnia verba demersionis lingua dolosa. Omnia verba demersionis, quæ perimere ac delere homines solent, in quos, veluti quidam vnus fluctus, irruerint. Hæc enim omnia verba Doec dilexit in lingua dolosa, hoc est, in lingua moliente insidias. Aliqua vero exemplaria non in ablativo, sed in accusativo habent: linguam dolo- san : et tunc divides versiculi verba, ut sit sen- sus : Dilexisti etiam linguam dolosam. VERS. 7. Propterea Deus destruet te in finem. Ni- mirum veluti male ædificatum, tametsi ob delatio- nem a te factam Sauli regi ad majorem ab illo honorem provectus sis. Quod si verbum, destrual, et alia, quæ sequuntur, intellexeris non optantis esse, sed exsecrantis, prophetiam continebunt futuræ perditionis ipsius Doec. Evellat te. Veluti in ejus vinea male plantatum. Et emigrare te faciat a tabernaculo tuo. Id est, animam tuam a corpore tuo. Vel emigrare te fa- ciat a domo tua, et ab ea veluti mortuum efferri. Et radicem tuam a terra viventium. Per radicem B præsentem terram intelligit, quam vivi homines generationem ac stirpem ejus tam præteritamı quam futuram intelligit. Radices enim Doec tam parentes dici possunt, quam liberi ac posteri ; parentes quidem, quia eum produxere; filii vero ac posteri, quia radix sunt aliorum, qui ab eis generantur. Per radicem igitur tam ascendentes, quam descendentes, et omnem denique generatio- nem significavit. Per terram autem viventium, et habitant, et coelum, qui eorum locus est, qui semper vivunt. VERS. 8. Videbunt justi et timebunt. Videbunt in:egram perditionem Docc. Unde inevitabilem pœnarum sententiam timentes, cautiores fient. Et super eum ridebunt. Gaudebunt, inquit, cum cum tanti sceleris viderint pœnas dare; juxta quam sententiam alibi dictum est : Lætabitur justus, cum riderit vindictam *. Indidereus autem est hoc quo- _ que loco constructio. VERS. 9. dicent, Ecce homo, qui non posuit Deum adjutorem sui. Qui me injuria a rege affectum celare noluit, sed prodere : quam ob causam Deum sibi inimicum constituit, qui pro hominibus injuria affectis pugnare solet. Sed speravit in multitudine divitiarum suarum. Verisimile est autem hunc Doec fuisse divitem, vel divitias non auri dici, aut argenti, sed mali- gnitatis et vitiorum ; quibus supra potentem eum csse dixit • Psal. LVII, 11. D Varia lectiones. (84) ἴσ. ἵν᾽ ᾖ, ut sensus sit.
5β You have given us wine of compunction as drink. ‘Wine of compunction’ is what he calls the afflictions that bring about compunction and remorse for the ways in which they had sinned against God.
6 Ἔδωκας τοῖς φοβουμένοις σε σημείωσιν τοῦ φυγεῖν ἀπὸ προσώπου τόξου. Oἱ διαφυγόντες, φησὶ, τὴν ἀναίρεσιν, σημεῖον εἶχον ζωῆς, παρὰ σοῦ ἐνσημανθὲν αὐτοῖς ἀφανῶς, ὡς δούλοις σου. Καὶ διὰ τοῦτο, συμβολῆς περὶ τὰ τείχη τῆς ᾽Ιερουσαλὴμ γενομένης, οὐκ ἀνῃρέθησαν, ἀλλ’ ἐζωγρήθησαν. Περὶ τούτου δὲ τοῦ σημείου, προεῖπε καὶ ᾽Ιεζεκιὴλ, Ἀποκτείνατε εἰς ἐξάλειψιν, ἐπὶ δὲ πάντας ἐφ’ οὕς ἐστι τὸ σημεῖον ἐπὶ τῶν μετώπων, μὴ ἐγγίσητε. Πρόσωπον δὲ τόξου, τὸ βέλος, ὡς προβεβλημένον αὐτοῦ· ἢ κατὰ περίφρασιν, αὐτὸ τὸ τόξον. Διὰ δὲ τοῦ τόξου, πᾶν ὅπλον δεδήλωται, ὡς ἀπὸ μέρους τὸ ὅλον.Α τῶν Ἰουδαίων · διέβαλε γὰρ τοὺς περὶ τὸν ᾿Αβιμέ λεχ, ὡς συνεργούς τοῦ Δαβίδ. Ηγάπησας κακίαν ὑπὲρ ἀγαθωσύνην, ἀδικίαν ὑπὲρ τοῦ λαλῆσαι δικαιοσύνην. ἀεὶ τὸ κακὸν μᾶλλον, ἢ τὸ ἀγαθὸν ἡσπάσω, καὶ τὸ λέγειν άδικα μᾶλλον, ἢ τὸ λέγειν δίκαια. Ηγάπησας πάντα βήματα καταποντισμού, γλώσσῃ δολία. Πάντα βήματα καταποντίζοντα καὶ ἀφανίζοντα τοὺς ἀνθρώπους, καθ' ὧν ἂν σχεθῶσιν, ὡς κύματα· ταῦτα δὲ ἠγάπησεν ἐν γλώσσῃ δολερᾷ, ήγουν ἐπιβούλῳ. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, γλῶσ σαν δολίαν γράφουσιν· ἐφ᾽ ὧν ἀποδιαιρήσεις τὸ γλῶσσαν, δολίαν, ἵν' (84), Ηγάπησας πάλιν γλώσσαν δολίαν. Διὰ τοῦτο ὁ Θεὸς καθελεῖ σε εἰς τέλος. Ὡς κακῶς ᾠκοδομημένον, εἰ καὶ ὑψώθης ἐκ τῆς κατα μηνύσεως. Εἰ δὲ μὴ εὐκτικὰ τὰ ῥήματα, ἀλλ᾽ ἐν τύπῳ ἀρᾶς, προφητεῖαι τῆς τούτου πανωλεθρίας εἰσίν. 'Εκείλαι σε. Ως πονηρῶς πεφυτευμένον ἐν τῷ ἀμπελῶνι αὐτοῦ. Καὶ μεταναστεύσαι σε ἀπὸ σκηνώματός σου. Τὴν ψυχήν σου ἀπὸ τοῦ σώματός σου· ἡ σὲ ὅλον, ἀπὸ τῆς οἰκίας σου νεκρὸν ἐκφερόμενον. Καὶ τὸ ῥίζωμά σου ἐκ γῆς ζώντων. Καὶ τὸ γένος σου. Ρίζα γὰρ τοῦ Δωήκ καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ, καὶ ὁ παῖς· ὁ μὲν, ὡς τὸν Δωὴκ ἐκφύσας, ὁ δὲ, ὡς ρίζα τοῦ ἑξῆς γένους υποληφθείς. Διὰ τῆς ῥίζης οὖν καὶ τοὺς ἀνιόντας, καὶ τοὺς κατιόντας, και συμπαν ἁπλῶς τὸ γένος ἐδήλωσεν. Γῆν δὲ ζώντων καὶ τὴν παροῦσαν λέγει, ἣν οἰκοῦσιν οἱ ζῶντες, καὶ τὸν ἐν οὐρανοῖς τόπον, τὸν ἀεὶ ζώντων ς Οψονται δίκαιοι, καὶ φοβηθήσονται. Όψονται τὴν μέλλουσαν πανωλεθρίαν τοῦ Δωήκ, καὶ φο βηθέντες τὴν ἀφυκτον δίκην, ἀσφαλέστεροι γεν- ήσονται. Καὶ ἐπ' αὐτὸν γελάσονται. Καὶ ἐπ' αὐτῷ δόντι δίκην χαρήσονται · Εὐφρανθήσεται γάρ, φησί, δι καιος, ὅταν ἴδῃ ἐκδίκησιν. Αδιάφορος δὲ κανταῦθα ἡ σύνταξις. Εt Καὶ ἐροῦσι· Ἰδοὺ ἄνθρωπος, ὃς οὐκ ἔθετο τὸν Θεὸν βοηθὸν αὐτοῦ. Ἐν τῷ μὴ συγκαλύψαι τὸν ἡδι κημένον, ἀλλὰ μᾶλλον προδοὺς αὐτὸν, ἐχθρὸν ἑαυτοῦ κατέστησε τὸν ὑπέρμαχον τῶν ἠδικημένων. 'Αλλ' ἐπήλπισεν ἐπὶ τῷ πλήθει τοῦ πλούτου αὐτοῦ. Εἰκὸς γὰρ πλούσιον αὐτὸν εἶναι. Η πλοῦτον λέγει τὴν κακίαν, ἐφ' ᾗ καὶ δυνατὸν αὐτὸν εἴρηκε. EUTHYMII ZIGABENI deraserit, cum Sauli detulisset, Achimelech sacer· dotem favere partibus David. Vers. 5. Dilexisti malitiam' super bonitatem, in- justitiam magis quam loqui justitiam. Malum potius quam bonum semper amasti, et injusta facere po- tius quam justa. Vers. 6. Dilexisti omnia verba demersionis lingua dolosa. Omnia verba demersionis, quæ perimere ac delere homines solent, in quos, veluti quidam vnus fluctus, irruerint. Hæc enim omnia verba Doec dilexit in lingua dolosa, hoc est, in lingua moliente insidias. Aliqua vero exemplaria non in ablativo, sed in accusativo habent: linguam dolo- san : et tunc divides versiculi verba, ut sit sen- sus : Dilexisti etiam linguam dolosam. VERS. 7. Propterea Deus destruet te in finem. Ni- mirum veluti male ædificatum, tametsi ob delatio- nem a te factam Sauli regi ad majorem ab illo honorem provectus sis. Quod si verbum, destrual, et alia, quæ sequuntur, intellexeris non optantis esse, sed exsecrantis, prophetiam continebunt futuræ perditionis ipsius Doec. Evellat te. Veluti in ejus vinea male plantatum. Et emigrare te faciat a tabernaculo tuo. Id est, animam tuam a corpore tuo. Vel emigrare te fa- ciat a domo tua, et ab ea veluti mortuum efferri. Et radicem tuam a terra viventium. Per radicem B præsentem terram intelligit, quam vivi homines generationem ac stirpem ejus tam præteritamı quam futuram intelligit. Radices enim Doec tam parentes dici possunt, quam liberi ac posteri ; parentes quidem, quia eum produxere; filii vero ac posteri, quia radix sunt aliorum, qui ab eis generantur. Per radicem igitur tam ascendentes, quam descendentes, et omnem denique generatio- nem significavit. Per terram autem viventium, et habitant, et coelum, qui eorum locus est, qui semper vivunt. VERS. 8. Videbunt justi et timebunt. Videbunt in:egram perditionem Docc. Unde inevitabilem pœnarum sententiam timentes, cautiores fient. Et super eum ridebunt. Gaudebunt, inquit, cum cum tanti sceleris viderint pœnas dare; juxta quam sententiam alibi dictum est : Lætabitur justus, cum riderit vindictam *. Indidereus autem est hoc quo- _ que loco constructio. VERS. 9. dicent, Ecce homo, qui non posuit Deum adjutorem sui. Qui me injuria a rege affectum celare noluit, sed prodere : quam ob causam Deum sibi inimicum constituit, qui pro hominibus injuria affectis pugnare solet. Sed speravit in multitudine divitiarum suarum. Verisimile est autem hunc Doec fuisse divitem, vel divitias non auri dici, aut argenti, sed mali- gnitatis et vitiorum ; quibus supra potentem eum csse dixit • Psal. LVII, 11. D Varia lectiones. (84) ἴσ. ἵν᾽ ᾖ, ut sensus sit.
6 You have given a sign to those who fear you to flee from the face of the bow. Those who escaped the slaughter, he says, had a sign of life imperceptibly stamped by you on them as your servants. And on this account, when the engagement around the walls of Jerusalem took place, they were not killed, but taken alive into captivity. Ezekiel foretold about this sign, Slaughter to extinction, but do not approach all those on whom there is the sign on their forehead. The ‘face of the bow’ is the arrow as set in front of it, or else it is the bow itself by way of circumlocution. By the bow, every weapon is indicated, the part standing for the whole.
α Ὅπως ἂν ῥυσθῶσιν οἱ ἀγαπητοί σου. Τοῦτο, αἰτία τῆς σημειώσεως.Α τῶν Ἰουδαίων · διέβαλε γὰρ τοὺς περὶ τὸν ᾿Αβιμέ λεχ, ὡς συνεργούς τοῦ Δαβίδ. Ηγάπησας κακίαν ὑπὲρ ἀγαθωσύνην, ἀδικίαν ὑπὲρ τοῦ λαλῆσαι δικαιοσύνην. ἀεὶ τὸ κακὸν μᾶλλον, ἢ τὸ ἀγαθὸν ἡσπάσω, καὶ τὸ λέγειν άδικα μᾶλλον, ἢ τὸ λέγειν δίκαια. Ηγάπησας πάντα βήματα καταποντισμού, γλώσσῃ δολία. Πάντα βήματα καταποντίζοντα καὶ ἀφανίζοντα τοὺς ἀνθρώπους, καθ' ὧν ἂν σχεθῶσιν, ὡς κύματα· ταῦτα δὲ ἠγάπησεν ἐν γλώσσῃ δολερᾷ, ήγουν ἐπιβούλῳ. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, γλῶσ σαν δολίαν γράφουσιν· ἐφ᾽ ὧν ἀποδιαιρήσεις τὸ γλῶσσαν, δολίαν, ἵν' (84), Ηγάπησας πάλιν γλώσσαν δολίαν. Διὰ τοῦτο ὁ Θεὸς καθελεῖ σε εἰς τέλος. Ὡς κακῶς ᾠκοδομημένον, εἰ καὶ ὑψώθης ἐκ τῆς κατα μηνύσεως. Εἰ δὲ μὴ εὐκτικὰ τὰ ῥήματα, ἀλλ᾽ ἐν τύπῳ ἀρᾶς, προφητεῖαι τῆς τούτου πανωλεθρίας εἰσίν. 'Εκείλαι σε. Ως πονηρῶς πεφυτευμένον ἐν τῷ ἀμπελῶνι αὐτοῦ. Καὶ μεταναστεύσαι σε ἀπὸ σκηνώματός σου. Τὴν ψυχήν σου ἀπὸ τοῦ σώματός σου· ἡ σὲ ὅλον, ἀπὸ τῆς οἰκίας σου νεκρὸν ἐκφερόμενον. Καὶ τὸ ῥίζωμά σου ἐκ γῆς ζώντων. Καὶ τὸ γένος σου. Ρίζα γὰρ τοῦ Δωήκ καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ, καὶ ὁ παῖς· ὁ μὲν, ὡς τὸν Δωὴκ ἐκφύσας, ὁ δὲ, ὡς ρίζα τοῦ ἑξῆς γένους υποληφθείς. Διὰ τῆς ῥίζης οὖν καὶ τοὺς ἀνιόντας, καὶ τοὺς κατιόντας, και συμπαν ἁπλῶς τὸ γένος ἐδήλωσεν. Γῆν δὲ ζώντων καὶ τὴν παροῦσαν λέγει, ἣν οἰκοῦσιν οἱ ζῶντες, καὶ τὸν ἐν οὐρανοῖς τόπον, τὸν ἀεὶ ζώντων ς Οψονται δίκαιοι, καὶ φοβηθήσονται. Όψονται τὴν μέλλουσαν πανωλεθρίαν τοῦ Δωήκ, καὶ φο βηθέντες τὴν ἀφυκτον δίκην, ἀσφαλέστεροι γεν- ήσονται. Καὶ ἐπ' αὐτὸν γελάσονται. Καὶ ἐπ' αὐτῷ δόντι δίκην χαρήσονται · Εὐφρανθήσεται γάρ, φησί, δι καιος, ὅταν ἴδῃ ἐκδίκησιν. Αδιάφορος δὲ κανταῦθα ἡ σύνταξις. Εt Καὶ ἐροῦσι· Ἰδοὺ ἄνθρωπος, ὃς οὐκ ἔθετο τὸν Θεὸν βοηθὸν αὐτοῦ. Ἐν τῷ μὴ συγκαλύψαι τὸν ἡδι κημένον, ἀλλὰ μᾶλλον προδοὺς αὐτὸν, ἐχθρὸν ἑαυτοῦ κατέστησε τὸν ὑπέρμαχον τῶν ἠδικημένων. 'Αλλ' ἐπήλπισεν ἐπὶ τῷ πλήθει τοῦ πλούτου αὐτοῦ. Εἰκὸς γὰρ πλούσιον αὐτὸν εἶναι. Η πλοῦτον λέγει τὴν κακίαν, ἐφ' ᾗ καὶ δυνατὸν αὐτὸν εἴρηκε. EUTHYMII ZIGABENI deraserit, cum Sauli detulisset, Achimelech sacer· dotem favere partibus David. Vers. 5. Dilexisti malitiam' super bonitatem, in- justitiam magis quam loqui justitiam. Malum potius quam bonum semper amasti, et injusta facere po- tius quam justa. Vers. 6. Dilexisti omnia verba demersionis lingua dolosa. Omnia verba demersionis, quæ perimere ac delere homines solent, in quos, veluti quidam vnus fluctus, irruerint. Hæc enim omnia verba Doec dilexit in lingua dolosa, hoc est, in lingua moliente insidias. Aliqua vero exemplaria non in ablativo, sed in accusativo habent: linguam dolo- san : et tunc divides versiculi verba, ut sit sen- sus : Dilexisti etiam linguam dolosam. VERS. 7. Propterea Deus destruet te in finem. Ni- mirum veluti male ædificatum, tametsi ob delatio- nem a te factam Sauli regi ad majorem ab illo honorem provectus sis. Quod si verbum, destrual, et alia, quæ sequuntur, intellexeris non optantis esse, sed exsecrantis, prophetiam continebunt futuræ perditionis ipsius Doec. Evellat te. Veluti in ejus vinea male plantatum. Et emigrare te faciat a tabernaculo tuo. Id est, animam tuam a corpore tuo. Vel emigrare te fa- ciat a domo tua, et ab ea veluti mortuum efferri. Et radicem tuam a terra viventium. Per radicem B præsentem terram intelligit, quam vivi homines generationem ac stirpem ejus tam præteritamı quam futuram intelligit. Radices enim Doec tam parentes dici possunt, quam liberi ac posteri ; parentes quidem, quia eum produxere; filii vero ac posteri, quia radix sunt aliorum, qui ab eis generantur. Per radicem igitur tam ascendentes, quam descendentes, et omnem denique generatio- nem significavit. Per terram autem viventium, et habitant, et coelum, qui eorum locus est, qui semper vivunt. VERS. 8. Videbunt justi et timebunt. Videbunt in:egram perditionem Docc. Unde inevitabilem pœnarum sententiam timentes, cautiores fient. Et super eum ridebunt. Gaudebunt, inquit, cum cum tanti sceleris viderint pœnas dare; juxta quam sententiam alibi dictum est : Lætabitur justus, cum riderit vindictam *. Indidereus autem est hoc quo- _ que loco constructio. VERS. 9. dicent, Ecce homo, qui non posuit Deum adjutorem sui. Qui me injuria a rege affectum celare noluit, sed prodere : quam ob causam Deum sibi inimicum constituit, qui pro hominibus injuria affectis pugnare solet. Sed speravit in multitudine divitiarum suarum. Verisimile est autem hunc Doec fuisse divitem, vel divitias non auri dici, aut argenti, sed mali- gnitatis et vitiorum ; quibus supra potentem eum csse dixit • Psal. LVII, 11. D Varia lectiones. (84) ἴσ. ἵν᾽ ᾖ, ut sensus sit.
7α So that your beloved ones may be delivered. This is the reason for the placing of the sign.
β Σῶσον τῇ δεξιᾷ σου καὶ ἐπάκουσόν μου.Α τῶν Ἰουδαίων · διέβαλε γὰρ τοὺς περὶ τὸν ᾿Αβιμέ λεχ, ὡς συνεργούς τοῦ Δαβίδ. Ηγάπησας κακίαν ὑπὲρ ἀγαθωσύνην, ἀδικίαν ὑπὲρ τοῦ λαλῆσαι δικαιοσύνην. ἀεὶ τὸ κακὸν μᾶλλον, ἢ τὸ ἀγαθὸν ἡσπάσω, καὶ τὸ λέγειν άδικα μᾶλλον, ἢ τὸ λέγειν δίκαια. Ηγάπησας πάντα βήματα καταποντισμού, γλώσσῃ δολία. Πάντα βήματα καταποντίζοντα καὶ ἀφανίζοντα τοὺς ἀνθρώπους, καθ' ὧν ἂν σχεθῶσιν, ὡς κύματα· ταῦτα δὲ ἠγάπησεν ἐν γλώσσῃ δολερᾷ, ήγουν ἐπιβούλῳ. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, γλῶσ σαν δολίαν γράφουσιν· ἐφ᾽ ὧν ἀποδιαιρήσεις τὸ γλῶσσαν, δολίαν, ἵν' (84), Ηγάπησας πάλιν γλώσσαν δολίαν. Διὰ τοῦτο ὁ Θεὸς καθελεῖ σε εἰς τέλος. Ὡς κακῶς ᾠκοδομημένον, εἰ καὶ ὑψώθης ἐκ τῆς κατα μηνύσεως. Εἰ δὲ μὴ εὐκτικὰ τὰ ῥήματα, ἀλλ᾽ ἐν τύπῳ ἀρᾶς, προφητεῖαι τῆς τούτου πανωλεθρίας εἰσίν. 'Εκείλαι σε. Ως πονηρῶς πεφυτευμένον ἐν τῷ ἀμπελῶνι αὐτοῦ. Καὶ μεταναστεύσαι σε ἀπὸ σκηνώματός σου. Τὴν ψυχήν σου ἀπὸ τοῦ σώματός σου· ἡ σὲ ὅλον, ἀπὸ τῆς οἰκίας σου νεκρὸν ἐκφερόμενον. Καὶ τὸ ῥίζωμά σου ἐκ γῆς ζώντων. Καὶ τὸ γένος σου. Ρίζα γὰρ τοῦ Δωήκ καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ, καὶ ὁ παῖς· ὁ μὲν, ὡς τὸν Δωὴκ ἐκφύσας, ὁ δὲ, ὡς ρίζα τοῦ ἑξῆς γένους υποληφθείς. Διὰ τῆς ῥίζης οὖν καὶ τοὺς ἀνιόντας, καὶ τοὺς κατιόντας, και συμπαν ἁπλῶς τὸ γένος ἐδήλωσεν. Γῆν δὲ ζώντων καὶ τὴν παροῦσαν λέγει, ἣν οἰκοῦσιν οἱ ζῶντες, καὶ τὸν ἐν οὐρανοῖς τόπον, τὸν ἀεὶ ζώντων ς Οψονται δίκαιοι, καὶ φοβηθήσονται. Όψονται τὴν μέλλουσαν πανωλεθρίαν τοῦ Δωήκ, καὶ φο βηθέντες τὴν ἀφυκτον δίκην, ἀσφαλέστεροι γεν- ήσονται. Καὶ ἐπ' αὐτὸν γελάσονται. Καὶ ἐπ' αὐτῷ δόντι δίκην χαρήσονται · Εὐφρανθήσεται γάρ, φησί, δι καιος, ὅταν ἴδῃ ἐκδίκησιν. Αδιάφορος δὲ κανταῦθα ἡ σύνταξις. Εt Καὶ ἐροῦσι· Ἰδοὺ ἄνθρωπος, ὃς οὐκ ἔθετο τὸν Θεὸν βοηθὸν αὐτοῦ. Ἐν τῷ μὴ συγκαλύψαι τὸν ἡδι κημένον, ἀλλὰ μᾶλλον προδοὺς αὐτὸν, ἐχθρὸν ἑαυτοῦ κατέστησε τὸν ὑπέρμαχον τῶν ἠδικημένων. 'Αλλ' ἐπήλπισεν ἐπὶ τῷ πλήθει τοῦ πλούτου αὐτοῦ. Εἰκὸς γὰρ πλούσιον αὐτὸν εἶναι. Η πλοῦτον λέγει τὴν κακίαν, ἐφ' ᾗ καὶ δυνατὸν αὐτὸν εἴρηκε. EUTHYMII ZIGABENI deraserit, cum Sauli detulisset, Achimelech sacer· dotem favere partibus David. Vers. 5. Dilexisti malitiam' super bonitatem, in- justitiam magis quam loqui justitiam. Malum potius quam bonum semper amasti, et injusta facere po- tius quam justa. Vers. 6. Dilexisti omnia verba demersionis lingua dolosa. Omnia verba demersionis, quæ perimere ac delere homines solent, in quos, veluti quidam vnus fluctus, irruerint. Hæc enim omnia verba Doec dilexit in lingua dolosa, hoc est, in lingua moliente insidias. Aliqua vero exemplaria non in ablativo, sed in accusativo habent: linguam dolo- san : et tunc divides versiculi verba, ut sit sen- sus : Dilexisti etiam linguam dolosam. VERS. 7. Propterea Deus destruet te in finem. Ni- mirum veluti male ædificatum, tametsi ob delatio- nem a te factam Sauli regi ad majorem ab illo honorem provectus sis. Quod si verbum, destrual, et alia, quæ sequuntur, intellexeris non optantis esse, sed exsecrantis, prophetiam continebunt futuræ perditionis ipsius Doec. Evellat te. Veluti in ejus vinea male plantatum. Et emigrare te faciat a tabernaculo tuo. Id est, animam tuam a corpore tuo. Vel emigrare te fa- ciat a domo tua, et ab ea veluti mortuum efferri. Et radicem tuam a terra viventium. Per radicem B præsentem terram intelligit, quam vivi homines generationem ac stirpem ejus tam præteritamı quam futuram intelligit. Radices enim Doec tam parentes dici possunt, quam liberi ac posteri ; parentes quidem, quia eum produxere; filii vero ac posteri, quia radix sunt aliorum, qui ab eis generantur. Per radicem igitur tam ascendentes, quam descendentes, et omnem denique generatio- nem significavit. Per terram autem viventium, et habitant, et coelum, qui eorum locus est, qui semper vivunt. VERS. 8. Videbunt justi et timebunt. Videbunt in:egram perditionem Docc. Unde inevitabilem pœnarum sententiam timentes, cautiores fient. Et super eum ridebunt. Gaudebunt, inquit, cum cum tanti sceleris viderint pœnas dare; juxta quam sententiam alibi dictum est : Lætabitur justus, cum riderit vindictam *. Indidereus autem est hoc quo- _ que loco constructio. VERS. 9. dicent, Ecce homo, qui non posuit Deum adjutorem sui. Qui me injuria a rege affectum celare noluit, sed prodere : quam ob causam Deum sibi inimicum constituit, qui pro hominibus injuria affectis pugnare solet. Sed speravit in multitudine divitiarum suarum. Verisimile est autem hunc Doec fuisse divitem, vel divitias non auri dici, aut argenti, sed mali- gnitatis et vitiorum ; quibus supra potentem eum csse dixit • Psal. LVII, 11. D Varia lectiones. (84) ἴσ. ἵν᾽ ᾖ, ut sensus sit.
7β Save by your right hand and hear me.
Δεξιὰ νῦν, ἡ δύναμις. Ἐπάκουσον δὲ ἐμοῦ, τοῦ ἐν αἰχμαλωσίᾳ λαοῦ.Α τῶν Ἰουδαίων · διέβαλε γὰρ τοὺς περὶ τὸν ᾿Αβιμέ λεχ, ὡς συνεργούς τοῦ Δαβίδ. Ηγάπησας κακίαν ὑπὲρ ἀγαθωσύνην, ἀδικίαν ὑπὲρ τοῦ λαλῆσαι δικαιοσύνην. ἀεὶ τὸ κακὸν μᾶλλον, ἢ τὸ ἀγαθὸν ἡσπάσω, καὶ τὸ λέγειν άδικα μᾶλλον, ἢ τὸ λέγειν δίκαια. Ηγάπησας πάντα βήματα καταποντισμού, γλώσσῃ δολία. Πάντα βήματα καταποντίζοντα καὶ ἀφανίζοντα τοὺς ἀνθρώπους, καθ' ὧν ἂν σχεθῶσιν, ὡς κύματα· ταῦτα δὲ ἠγάπησεν ἐν γλώσσῃ δολερᾷ, ήγουν ἐπιβούλῳ. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, γλῶσ σαν δολίαν γράφουσιν· ἐφ᾽ ὧν ἀποδιαιρήσεις τὸ γλῶσσαν, δολίαν, ἵν' (84), Ηγάπησας πάλιν γλώσσαν δολίαν. Διὰ τοῦτο ὁ Θεὸς καθελεῖ σε εἰς τέλος. Ὡς κακῶς ᾠκοδομημένον, εἰ καὶ ὑψώθης ἐκ τῆς κατα μηνύσεως. Εἰ δὲ μὴ εὐκτικὰ τὰ ῥήματα, ἀλλ᾽ ἐν τύπῳ ἀρᾶς, προφητεῖαι τῆς τούτου πανωλεθρίας εἰσίν. 'Εκείλαι σε. Ως πονηρῶς πεφυτευμένον ἐν τῷ ἀμπελῶνι αὐτοῦ. Καὶ μεταναστεύσαι σε ἀπὸ σκηνώματός σου. Τὴν ψυχήν σου ἀπὸ τοῦ σώματός σου· ἡ σὲ ὅλον, ἀπὸ τῆς οἰκίας σου νεκρὸν ἐκφερόμενον. Καὶ τὸ ῥίζωμά σου ἐκ γῆς ζώντων. Καὶ τὸ γένος σου. Ρίζα γὰρ τοῦ Δωήκ καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ, καὶ ὁ παῖς· ὁ μὲν, ὡς τὸν Δωὴκ ἐκφύσας, ὁ δὲ, ὡς ρίζα τοῦ ἑξῆς γένους υποληφθείς. Διὰ τῆς ῥίζης οὖν καὶ τοὺς ἀνιόντας, καὶ τοὺς κατιόντας, και συμπαν ἁπλῶς τὸ γένος ἐδήλωσεν. Γῆν δὲ ζώντων καὶ τὴν παροῦσαν λέγει, ἣν οἰκοῦσιν οἱ ζῶντες, καὶ τὸν ἐν οὐρανοῖς τόπον, τὸν ἀεὶ ζώντων ς Οψονται δίκαιοι, καὶ φοβηθήσονται. Όψονται τὴν μέλλουσαν πανωλεθρίαν τοῦ Δωήκ, καὶ φο βηθέντες τὴν ἀφυκτον δίκην, ἀσφαλέστεροι γεν- ήσονται. Καὶ ἐπ' αὐτὸν γελάσονται. Καὶ ἐπ' αὐτῷ δόντι δίκην χαρήσονται · Εὐφρανθήσεται γάρ, φησί, δι καιος, ὅταν ἴδῃ ἐκδίκησιν. Αδιάφορος δὲ κανταῦθα ἡ σύνταξις. Εt Καὶ ἐροῦσι· Ἰδοὺ ἄνθρωπος, ὃς οὐκ ἔθετο τὸν Θεὸν βοηθὸν αὐτοῦ. Ἐν τῷ μὴ συγκαλύψαι τὸν ἡδι κημένον, ἀλλὰ μᾶλλον προδοὺς αὐτὸν, ἐχθρὸν ἑαυτοῦ κατέστησε τὸν ὑπέρμαχον τῶν ἠδικημένων. 'Αλλ' ἐπήλπισεν ἐπὶ τῷ πλήθει τοῦ πλούτου αὐτοῦ. Εἰκὸς γὰρ πλούσιον αὐτὸν εἶναι. Η πλοῦτον λέγει τὴν κακίαν, ἐφ' ᾗ καὶ δυνατὸν αὐτὸν εἴρηκε. EUTHYMII ZIGABENI deraserit, cum Sauli detulisset, Achimelech sacer· dotem favere partibus David. Vers. 5. Dilexisti malitiam' super bonitatem, in- justitiam magis quam loqui justitiam. Malum potius quam bonum semper amasti, et injusta facere po- tius quam justa. Vers. 6. Dilexisti omnia verba demersionis lingua dolosa. Omnia verba demersionis, quæ perimere ac delere homines solent, in quos, veluti quidam vnus fluctus, irruerint. Hæc enim omnia verba Doec dilexit in lingua dolosa, hoc est, in lingua moliente insidias. Aliqua vero exemplaria non in ablativo, sed in accusativo habent: linguam dolo- san : et tunc divides versiculi verba, ut sit sen- sus : Dilexisti etiam linguam dolosam. VERS. 7. Propterea Deus destruet te in finem. Ni- mirum veluti male ædificatum, tametsi ob delatio- nem a te factam Sauli regi ad majorem ab illo honorem provectus sis. Quod si verbum, destrual, et alia, quæ sequuntur, intellexeris non optantis esse, sed exsecrantis, prophetiam continebunt futuræ perditionis ipsius Doec. Evellat te. Veluti in ejus vinea male plantatum. Et emigrare te faciat a tabernaculo tuo. Id est, animam tuam a corpore tuo. Vel emigrare te fa- ciat a domo tua, et ab ea veluti mortuum efferri. Et radicem tuam a terra viventium. Per radicem B præsentem terram intelligit, quam vivi homines generationem ac stirpem ejus tam præteritamı quam futuram intelligit. Radices enim Doec tam parentes dici possunt, quam liberi ac posteri ; parentes quidem, quia eum produxere; filii vero ac posteri, quia radix sunt aliorum, qui ab eis generantur. Per radicem igitur tam ascendentes, quam descendentes, et omnem denique generatio- nem significavit. Per terram autem viventium, et habitant, et coelum, qui eorum locus est, qui semper vivunt. VERS. 8. Videbunt justi et timebunt. Videbunt in:egram perditionem Docc. Unde inevitabilem pœnarum sententiam timentes, cautiores fient. Et super eum ridebunt. Gaudebunt, inquit, cum cum tanti sceleris viderint pœnas dare; juxta quam sententiam alibi dictum est : Lætabitur justus, cum riderit vindictam *. Indidereus autem est hoc quo- _ que loco constructio. VERS. 9. dicent, Ecce homo, qui non posuit Deum adjutorem sui. Qui me injuria a rege affectum celare noluit, sed prodere : quam ob causam Deum sibi inimicum constituit, qui pro hominibus injuria affectis pugnare solet. Sed speravit in multitudine divitiarum suarum. Verisimile est autem hunc Doec fuisse divitem, vel divitias non auri dici, aut argenti, sed mali- gnitatis et vitiorum ; quibus supra potentem eum csse dixit • Psal. LVII, 11. D Varia lectiones. (84) ἴσ. ἵν᾽ ᾖ, ut sensus sit.
Your ‘right hand’ here is your ‘power’. Hear me, the people in captivity.
α Ὁ Θεὸς ἐλάλησεν ἐν τῷ ἁγίῳ αὐτοῦ. Tὰ μὲν ἄλλα, προσώπῳ τῶν αἰχμαλώτων εἴρηκεν ὁ Δαυίδ· τοῦτο δὲ τὸ ῥητὸν, οἴκοθεν προάγει, ἅγιον μὲν λέγων ἢ ἑαυτὸν, ὡς ἀφωσιωμένον τῷ Θεῷ, ἢ τὸ θεῖον Πνεῦμα, διδάσκων δὲ, ὅτι ὁ Θεὸς ἐλάλησεν αὐτῷ καὶ ἃ ἐρεῖ. Τίνα δέ εἰσιν, ἄκουσον.Α τῶν Ἰουδαίων · διέβαλε γὰρ τοὺς περὶ τὸν ᾿Αβιμέ λεχ, ὡς συνεργούς τοῦ Δαβίδ. Ηγάπησας κακίαν ὑπὲρ ἀγαθωσύνην, ἀδικίαν ὑπὲρ τοῦ λαλῆσαι δικαιοσύνην. ἀεὶ τὸ κακὸν μᾶλλον, ἢ τὸ ἀγαθὸν ἡσπάσω, καὶ τὸ λέγειν άδικα μᾶλλον, ἢ τὸ λέγειν δίκαια. Ηγάπησας πάντα βήματα καταποντισμού, γλώσσῃ δολία. Πάντα βήματα καταποντίζοντα καὶ ἀφανίζοντα τοὺς ἀνθρώπους, καθ' ὧν ἂν σχεθῶσιν, ὡς κύματα· ταῦτα δὲ ἠγάπησεν ἐν γλώσσῃ δολερᾷ, ήγουν ἐπιβούλῳ. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, γλῶσ σαν δολίαν γράφουσιν· ἐφ᾽ ὧν ἀποδιαιρήσεις τὸ γλῶσσαν, δολίαν, ἵν' (84), Ηγάπησας πάλιν γλώσσαν δολίαν. Διὰ τοῦτο ὁ Θεὸς καθελεῖ σε εἰς τέλος. Ὡς κακῶς ᾠκοδομημένον, εἰ καὶ ὑψώθης ἐκ τῆς κατα μηνύσεως. Εἰ δὲ μὴ εὐκτικὰ τὰ ῥήματα, ἀλλ᾽ ἐν τύπῳ ἀρᾶς, προφητεῖαι τῆς τούτου πανωλεθρίας εἰσίν. 'Εκείλαι σε. Ως πονηρῶς πεφυτευμένον ἐν τῷ ἀμπελῶνι αὐτοῦ. Καὶ μεταναστεύσαι σε ἀπὸ σκηνώματός σου. Τὴν ψυχήν σου ἀπὸ τοῦ σώματός σου· ἡ σὲ ὅλον, ἀπὸ τῆς οἰκίας σου νεκρὸν ἐκφερόμενον. Καὶ τὸ ῥίζωμά σου ἐκ γῆς ζώντων. Καὶ τὸ γένος σου. Ρίζα γὰρ τοῦ Δωήκ καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ, καὶ ὁ παῖς· ὁ μὲν, ὡς τὸν Δωὴκ ἐκφύσας, ὁ δὲ, ὡς ρίζα τοῦ ἑξῆς γένους υποληφθείς. Διὰ τῆς ῥίζης οὖν καὶ τοὺς ἀνιόντας, καὶ τοὺς κατιόντας, και συμπαν ἁπλῶς τὸ γένος ἐδήλωσεν. Γῆν δὲ ζώντων καὶ τὴν παροῦσαν λέγει, ἣν οἰκοῦσιν οἱ ζῶντες, καὶ τὸν ἐν οὐρανοῖς τόπον, τὸν ἀεὶ ζώντων ς Οψονται δίκαιοι, καὶ φοβηθήσονται. Όψονται τὴν μέλλουσαν πανωλεθρίαν τοῦ Δωήκ, καὶ φο βηθέντες τὴν ἀφυκτον δίκην, ἀσφαλέστεροι γεν- ήσονται. Καὶ ἐπ' αὐτὸν γελάσονται. Καὶ ἐπ' αὐτῷ δόντι δίκην χαρήσονται · Εὐφρανθήσεται γάρ, φησί, δι καιος, ὅταν ἴδῃ ἐκδίκησιν. Αδιάφορος δὲ κανταῦθα ἡ σύνταξις. Εt Καὶ ἐροῦσι· Ἰδοὺ ἄνθρωπος, ὃς οὐκ ἔθετο τὸν Θεὸν βοηθὸν αὐτοῦ. Ἐν τῷ μὴ συγκαλύψαι τὸν ἡδι κημένον, ἀλλὰ μᾶλλον προδοὺς αὐτὸν, ἐχθρὸν ἑαυτοῦ κατέστησε τὸν ὑπέρμαχον τῶν ἠδικημένων. 'Αλλ' ἐπήλπισεν ἐπὶ τῷ πλήθει τοῦ πλούτου αὐτοῦ. Εἰκὸς γὰρ πλούσιον αὐτὸν εἶναι. Η πλοῦτον λέγει τὴν κακίαν, ἐφ' ᾗ καὶ δυνατὸν αὐτὸν εἴρηκε. EUTHYMII ZIGABENI deraserit, cum Sauli detulisset, Achimelech sacer· dotem favere partibus David. Vers. 5. Dilexisti malitiam' super bonitatem, in- justitiam magis quam loqui justitiam. Malum potius quam bonum semper amasti, et injusta facere po- tius quam justa. Vers. 6. Dilexisti omnia verba demersionis lingua dolosa. Omnia verba demersionis, quæ perimere ac delere homines solent, in quos, veluti quidam vnus fluctus, irruerint. Hæc enim omnia verba Doec dilexit in lingua dolosa, hoc est, in lingua moliente insidias. Aliqua vero exemplaria non in ablativo, sed in accusativo habent: linguam dolo- san : et tunc divides versiculi verba, ut sit sen- sus : Dilexisti etiam linguam dolosam. VERS. 7. Propterea Deus destruet te in finem. Ni- mirum veluti male ædificatum, tametsi ob delatio- nem a te factam Sauli regi ad majorem ab illo honorem provectus sis. Quod si verbum, destrual, et alia, quæ sequuntur, intellexeris non optantis esse, sed exsecrantis, prophetiam continebunt futuræ perditionis ipsius Doec. Evellat te. Veluti in ejus vinea male plantatum. Et emigrare te faciat a tabernaculo tuo. Id est, animam tuam a corpore tuo. Vel emigrare te fa- ciat a domo tua, et ab ea veluti mortuum efferri. Et radicem tuam a terra viventium. Per radicem B præsentem terram intelligit, quam vivi homines generationem ac stirpem ejus tam præteritamı quam futuram intelligit. Radices enim Doec tam parentes dici possunt, quam liberi ac posteri ; parentes quidem, quia eum produxere; filii vero ac posteri, quia radix sunt aliorum, qui ab eis generantur. Per radicem igitur tam ascendentes, quam descendentes, et omnem denique generatio- nem significavit. Per terram autem viventium, et habitant, et coelum, qui eorum locus est, qui semper vivunt. VERS. 8. Videbunt justi et timebunt. Videbunt in:egram perditionem Docc. Unde inevitabilem pœnarum sententiam timentes, cautiores fient. Et super eum ridebunt. Gaudebunt, inquit, cum cum tanti sceleris viderint pœnas dare; juxta quam sententiam alibi dictum est : Lætabitur justus, cum riderit vindictam *. Indidereus autem est hoc quo- _ que loco constructio. VERS. 9. dicent, Ecce homo, qui non posuit Deum adjutorem sui. Qui me injuria a rege affectum celare noluit, sed prodere : quam ob causam Deum sibi inimicum constituit, qui pro hominibus injuria affectis pugnare solet. Sed speravit in multitudine divitiarum suarum. Verisimile est autem hunc Doec fuisse divitem, vel divitias non auri dici, aut argenti, sed mali- gnitatis et vitiorum ; quibus supra potentem eum csse dixit • Psal. LVII, 11. D Varia lectiones. (84) ἴσ. ἵν᾽ ᾖ, ut sensus sit.
8α God has spoken in his holy one. David spoke the other things in the person of the captives, but this phrase he pronounces of himself, calling the ‘holy one’ either himself, as devoted to God, or the divine Spirit, and teaching that God has spoken to him and what he will say. What these things are, listen.
β Ἀγαλλιάσομαι. Tῇ εὐαρεστήσει δηλαδὴ τῶν αἰχμαλωτισθέντων.Α τῶν Ἰουδαίων · διέβαλε γὰρ τοὺς περὶ τὸν ᾿Αβιμέ λεχ, ὡς συνεργούς τοῦ Δαβίδ. Ηγάπησας κακίαν ὑπὲρ ἀγαθωσύνην, ἀδικίαν ὑπὲρ τοῦ λαλῆσαι δικαιοσύνην. ἀεὶ τὸ κακὸν μᾶλλον, ἢ τὸ ἀγαθὸν ἡσπάσω, καὶ τὸ λέγειν άδικα μᾶλλον, ἢ τὸ λέγειν δίκαια. Ηγάπησας πάντα βήματα καταποντισμού, γλώσσῃ δολία. Πάντα βήματα καταποντίζοντα καὶ ἀφανίζοντα τοὺς ἀνθρώπους, καθ' ὧν ἂν σχεθῶσιν, ὡς κύματα· ταῦτα δὲ ἠγάπησεν ἐν γλώσσῃ δολερᾷ, ήγουν ἐπιβούλῳ. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, γλῶσ σαν δολίαν γράφουσιν· ἐφ᾽ ὧν ἀποδιαιρήσεις τὸ γλῶσσαν, δολίαν, ἵν' (84), Ηγάπησας πάλιν γλώσσαν δολίαν. Διὰ τοῦτο ὁ Θεὸς καθελεῖ σε εἰς τέλος. Ὡς κακῶς ᾠκοδομημένον, εἰ καὶ ὑψώθης ἐκ τῆς κατα μηνύσεως. Εἰ δὲ μὴ εὐκτικὰ τὰ ῥήματα, ἀλλ᾽ ἐν τύπῳ ἀρᾶς, προφητεῖαι τῆς τούτου πανωλεθρίας εἰσίν. 'Εκείλαι σε. Ως πονηρῶς πεφυτευμένον ἐν τῷ ἀμπελῶνι αὐτοῦ. Καὶ μεταναστεύσαι σε ἀπὸ σκηνώματός σου. Τὴν ψυχήν σου ἀπὸ τοῦ σώματός σου· ἡ σὲ ὅλον, ἀπὸ τῆς οἰκίας σου νεκρὸν ἐκφερόμενον. Καὶ τὸ ῥίζωμά σου ἐκ γῆς ζώντων. Καὶ τὸ γένος σου. Ρίζα γὰρ τοῦ Δωήκ καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ, καὶ ὁ παῖς· ὁ μὲν, ὡς τὸν Δωὴκ ἐκφύσας, ὁ δὲ, ὡς ρίζα τοῦ ἑξῆς γένους υποληφθείς. Διὰ τῆς ῥίζης οὖν καὶ τοὺς ἀνιόντας, καὶ τοὺς κατιόντας, και συμπαν ἁπλῶς τὸ γένος ἐδήλωσεν. Γῆν δὲ ζώντων καὶ τὴν παροῦσαν λέγει, ἣν οἰκοῦσιν οἱ ζῶντες, καὶ τὸν ἐν οὐρανοῖς τόπον, τὸν ἀεὶ ζώντων ς Οψονται δίκαιοι, καὶ φοβηθήσονται. Όψονται τὴν μέλλουσαν πανωλεθρίαν τοῦ Δωήκ, καὶ φο βηθέντες τὴν ἀφυκτον δίκην, ἀσφαλέστεροι γεν- ήσονται. Καὶ ἐπ' αὐτὸν γελάσονται. Καὶ ἐπ' αὐτῷ δόντι δίκην χαρήσονται · Εὐφρανθήσεται γάρ, φησί, δι καιος, ὅταν ἴδῃ ἐκδίκησιν. Αδιάφορος δὲ κανταῦθα ἡ σύνταξις. Εt Καὶ ἐροῦσι· Ἰδοὺ ἄνθρωπος, ὃς οὐκ ἔθετο τὸν Θεὸν βοηθὸν αὐτοῦ. Ἐν τῷ μὴ συγκαλύψαι τὸν ἡδι κημένον, ἀλλὰ μᾶλλον προδοὺς αὐτὸν, ἐχθρὸν ἑαυτοῦ κατέστησε τὸν ὑπέρμαχον τῶν ἠδικημένων. 'Αλλ' ἐπήλπισεν ἐπὶ τῷ πλήθει τοῦ πλούτου αὐτοῦ. Εἰκὸς γὰρ πλούσιον αὐτὸν εἶναι. Η πλοῦτον λέγει τὴν κακίαν, ἐφ' ᾗ καὶ δυνατὸν αὐτὸν εἴρηκε. EUTHYMII ZIGABENI deraserit, cum Sauli detulisset, Achimelech sacer· dotem favere partibus David. Vers. 5. Dilexisti malitiam' super bonitatem, in- justitiam magis quam loqui justitiam. Malum potius quam bonum semper amasti, et injusta facere po- tius quam justa. Vers. 6. Dilexisti omnia verba demersionis lingua dolosa. Omnia verba demersionis, quæ perimere ac delere homines solent, in quos, veluti quidam vnus fluctus, irruerint. Hæc enim omnia verba Doec dilexit in lingua dolosa, hoc est, in lingua moliente insidias. Aliqua vero exemplaria non in ablativo, sed in accusativo habent: linguam dolo- san : et tunc divides versiculi verba, ut sit sen- sus : Dilexisti etiam linguam dolosam. VERS. 7. Propterea Deus destruet te in finem. Ni- mirum veluti male ædificatum, tametsi ob delatio- nem a te factam Sauli regi ad majorem ab illo honorem provectus sis. Quod si verbum, destrual, et alia, quæ sequuntur, intellexeris non optantis esse, sed exsecrantis, prophetiam continebunt futuræ perditionis ipsius Doec. Evellat te. Veluti in ejus vinea male plantatum. Et emigrare te faciat a tabernaculo tuo. Id est, animam tuam a corpore tuo. Vel emigrare te fa- ciat a domo tua, et ab ea veluti mortuum efferri. Et radicem tuam a terra viventium. Per radicem B præsentem terram intelligit, quam vivi homines generationem ac stirpem ejus tam præteritamı quam futuram intelligit. Radices enim Doec tam parentes dici possunt, quam liberi ac posteri ; parentes quidem, quia eum produxere; filii vero ac posteri, quia radix sunt aliorum, qui ab eis generantur. Per radicem igitur tam ascendentes, quam descendentes, et omnem denique generatio- nem significavit. Per terram autem viventium, et habitant, et coelum, qui eorum locus est, qui semper vivunt. VERS. 8. Videbunt justi et timebunt. Videbunt in:egram perditionem Docc. Unde inevitabilem pœnarum sententiam timentes, cautiores fient. Et super eum ridebunt. Gaudebunt, inquit, cum cum tanti sceleris viderint pœnas dare; juxta quam sententiam alibi dictum est : Lætabitur justus, cum riderit vindictam *. Indidereus autem est hoc quo- _ que loco constructio. VERS. 9. dicent, Ecce homo, qui non posuit Deum adjutorem sui. Qui me injuria a rege affectum celare noluit, sed prodere : quam ob causam Deum sibi inimicum constituit, qui pro hominibus injuria affectis pugnare solet. Sed speravit in multitudine divitiarum suarum. Verisimile est autem hunc Doec fuisse divitem, vel divitias non auri dici, aut argenti, sed mali- gnitatis et vitiorum ; quibus supra potentem eum csse dixit • Psal. LVII, 11. D Varia lectiones. (84) ἴσ. ἵν᾽ ᾖ, ut sensus sit.
8β I shall rejoice. In the well-pleasing relief brought to those who have been taken captive, that is.
γ Καὶ διαμεριῶ Σίκιμα. Σίκιμα, πόλις τῆς φυλῆς Ἐφραίμ· ταύτην οὖν, φησὶν, ἀπὸ τῶν κατεχόντων ἐχθρῶν ἀναῤῥύσομαι, καὶ διαμεριῶ τῷ λαῷ μου εἰς κατοικίαν.Α τῶν Ἰουδαίων · διέβαλε γὰρ τοὺς περὶ τὸν ᾿Αβιμέ λεχ, ὡς συνεργούς τοῦ Δαβίδ. Ηγάπησας κακίαν ὑπὲρ ἀγαθωσύνην, ἀδικίαν ὑπὲρ τοῦ λαλῆσαι δικαιοσύνην. ἀεὶ τὸ κακὸν μᾶλλον, ἢ τὸ ἀγαθὸν ἡσπάσω, καὶ τὸ λέγειν άδικα μᾶλλον, ἢ τὸ λέγειν δίκαια. Ηγάπησας πάντα βήματα καταποντισμού, γλώσσῃ δολία. Πάντα βήματα καταποντίζοντα καὶ ἀφανίζοντα τοὺς ἀνθρώπους, καθ' ὧν ἂν σχεθῶσιν, ὡς κύματα· ταῦτα δὲ ἠγάπησεν ἐν γλώσσῃ δολερᾷ, ήγουν ἐπιβούλῳ. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, γλῶσ σαν δολίαν γράφουσιν· ἐφ᾽ ὧν ἀποδιαιρήσεις τὸ γλῶσσαν, δολίαν, ἵν' (84), Ηγάπησας πάλιν γλώσσαν δολίαν. Διὰ τοῦτο ὁ Θεὸς καθελεῖ σε εἰς τέλος. Ὡς κακῶς ᾠκοδομημένον, εἰ καὶ ὑψώθης ἐκ τῆς κατα μηνύσεως. Εἰ δὲ μὴ εὐκτικὰ τὰ ῥήματα, ἀλλ᾽ ἐν τύπῳ ἀρᾶς, προφητεῖαι τῆς τούτου πανωλεθρίας εἰσίν. 'Εκείλαι σε. Ως πονηρῶς πεφυτευμένον ἐν τῷ ἀμπελῶνι αὐτοῦ. Καὶ μεταναστεύσαι σε ἀπὸ σκηνώματός σου. Τὴν ψυχήν σου ἀπὸ τοῦ σώματός σου· ἡ σὲ ὅλον, ἀπὸ τῆς οἰκίας σου νεκρὸν ἐκφερόμενον. Καὶ τὸ ῥίζωμά σου ἐκ γῆς ζώντων. Καὶ τὸ γένος σου. Ρίζα γὰρ τοῦ Δωήκ καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ, καὶ ὁ παῖς· ὁ μὲν, ὡς τὸν Δωὴκ ἐκφύσας, ὁ δὲ, ὡς ρίζα τοῦ ἑξῆς γένους υποληφθείς. Διὰ τῆς ῥίζης οὖν καὶ τοὺς ἀνιόντας, καὶ τοὺς κατιόντας, και συμπαν ἁπλῶς τὸ γένος ἐδήλωσεν. Γῆν δὲ ζώντων καὶ τὴν παροῦσαν λέγει, ἣν οἰκοῦσιν οἱ ζῶντες, καὶ τὸν ἐν οὐρανοῖς τόπον, τὸν ἀεὶ ζώντων ς Οψονται δίκαιοι, καὶ φοβηθήσονται. Όψονται τὴν μέλλουσαν πανωλεθρίαν τοῦ Δωήκ, καὶ φο βηθέντες τὴν ἀφυκτον δίκην, ἀσφαλέστεροι γεν- ήσονται. Καὶ ἐπ' αὐτὸν γελάσονται. Καὶ ἐπ' αὐτῷ δόντι δίκην χαρήσονται · Εὐφρανθήσεται γάρ, φησί, δι καιος, ὅταν ἴδῃ ἐκδίκησιν. Αδιάφορος δὲ κανταῦθα ἡ σύνταξις. Εt Καὶ ἐροῦσι· Ἰδοὺ ἄνθρωπος, ὃς οὐκ ἔθετο τὸν Θεὸν βοηθὸν αὐτοῦ. Ἐν τῷ μὴ συγκαλύψαι τὸν ἡδι κημένον, ἀλλὰ μᾶλλον προδοὺς αὐτὸν, ἐχθρὸν ἑαυτοῦ κατέστησε τὸν ὑπέρμαχον τῶν ἠδικημένων. 'Αλλ' ἐπήλπισεν ἐπὶ τῷ πλήθει τοῦ πλούτου αὐτοῦ. Εἰκὸς γὰρ πλούσιον αὐτὸν εἶναι. Η πλοῦτον λέγει τὴν κακίαν, ἐφ' ᾗ καὶ δυνατὸν αὐτὸν εἴρηκε. EUTHYMII ZIGABENI deraserit, cum Sauli detulisset, Achimelech sacer· dotem favere partibus David. Vers. 5. Dilexisti malitiam' super bonitatem, in- justitiam magis quam loqui justitiam. Malum potius quam bonum semper amasti, et injusta facere po- tius quam justa. Vers. 6. Dilexisti omnia verba demersionis lingua dolosa. Omnia verba demersionis, quæ perimere ac delere homines solent, in quos, veluti quidam vnus fluctus, irruerint. Hæc enim omnia verba Doec dilexit in lingua dolosa, hoc est, in lingua moliente insidias. Aliqua vero exemplaria non in ablativo, sed in accusativo habent: linguam dolo- san : et tunc divides versiculi verba, ut sit sen- sus : Dilexisti etiam linguam dolosam. VERS. 7. Propterea Deus destruet te in finem. Ni- mirum veluti male ædificatum, tametsi ob delatio- nem a te factam Sauli regi ad majorem ab illo honorem provectus sis. Quod si verbum, destrual, et alia, quæ sequuntur, intellexeris non optantis esse, sed exsecrantis, prophetiam continebunt futuræ perditionis ipsius Doec. Evellat te. Veluti in ejus vinea male plantatum. Et emigrare te faciat a tabernaculo tuo. Id est, animam tuam a corpore tuo. Vel emigrare te fa- ciat a domo tua, et ab ea veluti mortuum efferri. Et radicem tuam a terra viventium. Per radicem B præsentem terram intelligit, quam vivi homines generationem ac stirpem ejus tam præteritamı quam futuram intelligit. Radices enim Doec tam parentes dici possunt, quam liberi ac posteri ; parentes quidem, quia eum produxere; filii vero ac posteri, quia radix sunt aliorum, qui ab eis generantur. Per radicem igitur tam ascendentes, quam descendentes, et omnem denique generatio- nem significavit. Per terram autem viventium, et habitant, et coelum, qui eorum locus est, qui semper vivunt. VERS. 8. Videbunt justi et timebunt. Videbunt in:egram perditionem Docc. Unde inevitabilem pœnarum sententiam timentes, cautiores fient. Et super eum ridebunt. Gaudebunt, inquit, cum cum tanti sceleris viderint pœnas dare; juxta quam sententiam alibi dictum est : Lætabitur justus, cum riderit vindictam *. Indidereus autem est hoc quo- _ que loco constructio. VERS. 9. dicent, Ecce homo, qui non posuit Deum adjutorem sui. Qui me injuria a rege affectum celare noluit, sed prodere : quam ob causam Deum sibi inimicum constituit, qui pro hominibus injuria affectis pugnare solet. Sed speravit in multitudine divitiarum suarum. Verisimile est autem hunc Doec fuisse divitem, vel divitias non auri dici, aut argenti, sed mali- gnitatis et vitiorum ; quibus supra potentem eum csse dixit • Psal. LVII, 11. D Varia lectiones. (84) ἴσ. ἵν᾽ ᾖ, ut sensus sit.
8γ And I shall divide Sikima. Sikima is a city of the tribe of Ephraim. He says, therefore, that I shall retake this city from the occupying enemies and I shall divide it among my people as a habitation.
PG 128:615δ Καὶ τὴν κοιλάδα τῶν σκηνῶν διαμετρήσω. Καὶ ἡ κοιλὰς τῶν σκηνῶν, χωρίον ἦν, πρὸ τῶν Σικίμων κείμενον, ὃ καὶ αὐτὸ μέτρῳ διανεῖμαι τοῖς αἰχμαλώτοις ὑπισχνεῖται. Διὰ δὲ τούτων τῶν τόπων, καὶ τὴν σύμπασαν ᾽Ιουδαίαν, ὡς ἐκ μέρους τὸ πᾶν, ἐδήλωσεν.Καὶ ἐνεδυναμώθη ἐπὶ τῇ ματαιότητι αὐτοῦ. Α Τὸν ῥηθέντα πλοῦτον ὠνόμασε ματαιότητα, ἐν τῷ κινδύνῳ αὐτοῦ μηδὲν ὠφελήσαντα. Ἐγὼ δὲ ὡσεὶ ἐλαία κατάκαρπος ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Θεοῦ. Προφητεύει καὶ νῦν περὶ αὐτοῦ· ὅτι Ἐκεῖνοι μὲν, οὕτως ἐμμανῶς ἐπιβουλεύοντές μοι, καὶ πόλεις ἐξολοθρεύουσι, καὶ οὐδενὸς φείδονται· ἐγὼ δὲ φυλαχθήσομαι οὕτως, ὥσπερ ἐλαία κατά καρπος, ᾗ οὐ διεφθάρη καρπός. Φυλαχθήσομαι δὲ ἐν τῇ σκέπῃ τοῦ Θεοῦ, ὡς ἐκείνη ἐν τῷ κήπῳ. Η οἶκον Θεοῦ τὴν σκηνὴν λέγει, προαγορεύων, ὅτι κινήσας τὸν Σαούλ, ἕξει τὴν βασιλείαν, καὶ τὰς πόλεις, καὶ τὴν σκηνήν. *Αλπισα ἐπὶ τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ, εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος. Ήλπισα οὐκ ἐπὶ πλούτῳ, ἢ δυνάμει τινὶ, καθάπερ ἐκεῖνοι, ἀλλ᾽ εἰς μόνον τὸ παρὰ σοῦ τοῦ Θεοῦ ἔλεος, δ δίδως αὐτὸς τοῖς ἀδικουμένοις· τὴν δὲ εἰς τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ ἐλ- πίδα καὶ ἐν τῷ νῦν αἰῶνι ἔχω, καὶ ἐν τῷ μέλλοντι, ὅτε τὸ τῶν ἔργων κριτήριον. Εξομολογήσομαί σοι εἰς τὸν αἰῶνα, ὅτι ἐποίη σας. Εὐχαριστῶ σοι, Κύριε, ἀεὶ, ὅτι ἐποίησας προσυπακούεται δὲ τὸ, ἐκδίκησιν. Ενδιάθετος δὲ ἡ φωνὴ τοῦ ἐποίησας, ἀπὸ καρδίας ἐναποπεμπου μένη · διὸ καὶ ἐλλείπει. Ειώθασι γὰρ οἱ ἐκδικούμε- να προφέρειν ἐλλιπεῖς τοὺς λόγους, οἷα τῆς χαρᾶς ἐπικοπτούσης τὸ λοιπὸν, ὡς τὸ, Εἶδον, καὶ ἔδω- κας· οἷον, Είδον ἐκδίκησιν, καὶ ἔδωκας δίκην προέγνω γὰρ τὸν ὄλεθρον τῶν ἐπιβουλευόντων. Καὶ ὑπομενῶ τὸ ὄνομά σου. Καὶ περιμενω σε ἐκδικητήν. Κατὰ περίφρασιν δὲ ὁ λόγος, ὅτι καὶ ὑπὸ πολλῆς εὐλαβείας τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ πολλάκις ἀντὶ Θεοῦ λαμβάνει. . Οτι χρηστὸν ἐναντίον τῶν ὁσίων σου. "Οτι ὠφέλιμον τοῦτο παρὰ τοῖς ἀφωσιωμένοις καὶ ἀνα- κειμένοις σοι · λέγοιτο δ᾽ ἂν παρ᾽ ἡμῶν ὁ ψαλμὸς καὶ κατὰ τοῦ δαίμονος, ἀνομοῦντος ἀεὶ καὶ δολιευ- ομένου, καὶ μέχρι τοῦ Μεταναστεῦσαι σε ἀπὸ σκηνώματός σου, εὐχερῶς ἁρμόζουσι τὰ ῥητά σκηνώματα δὲ νοήσεις τοῦ δαίμονος τὴν παρ' ἡμῖν προσεδρείαν· ρίζωμα δὲ, τὴν ἑδραίωσιν τῆς προσ- εδρείας. Όψονται δὲ δίκαιοι τὴν τοῦ ἐχθροῦ ἦτταν, καὶ ἔτι φοβηθήσονται τὸν Θεὸν, τὴν βοηθοῦντα τοῖς φοβουμένοις αὐτόν. Ανθρωπον δὲ ἐνταῦθα τὸν διά βολον ὑποληψόμεθα, ὡς καὶ ἐν τῷ α' στίχῳ τοῦ πεν· τηκοστοῦ πέμπτου ψαλμοῦ παραδοθήσεται· καὶ τὰ ἑξῆς δὲ ῥητὰ προσφυώς δεξόμεθα. ΨΑΛΜΟΣ ΝΒ. Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ Μαελέθ, συνέσεως τῷ Δαβίδ. Οὗτος ὁ ψαλμὸς ταὐτόν ἐστι τῷ ιγ', δύο στίχους μόνον πλείονας ἔχων παρ' ἐκεῖνον, οὓς καὶ διερμη νεύσομεν. Τὴν ἄλλην γὰρ πᾶσαν αὐτοῦ ἐξήγησιν ἐν COMMENT. IN PSALMOS. B ɑ D Et prævaluit in vanitate sua. Quod paulo ante divitias, nunc vanitatem appellat, veluti quæ illi in periculis minime erant profuturæ. VERS. 10. Ego autem quasi oliva fructifera in domo Dei. Prædicit ea, quæ ad se pertinent. Illi, inquit, adeo insane adversum me insidias dispo- nunt, civitates perdunt, nemini parcunt; ego vero integer atque innocuus conservabor, veluti oliva fructifera, cujus fructus non periit; conservabor autem in protectione et custodia Dei, non secus atque oliva in pingui horto conservetur. Vel per domum Dei, tabernaculum intelligit, et prædicit, quod devicto Saule, et regnum ipse consecuturus sit, et civitatem et tabernaculum. Speravi in misericordia Dei in sæculum, et in sæ- culum sæculi. Non speravi ego in divitiis, aut in robore, ut illi, sed in tua tantum misericordia, quam iis præstas, qui injuriam patiuntur: sane autem spem habeo, tam in præsenti sæculo, quam in futuro, cum omnes Deus actiones nostras diju- dicaturus sit. VERS. 11. Conftebor tibi in sæculum, quia fecisti. Gratias tibi agam semper, Domnine, quia fecisti, subintellige vindictam : hujusmodi autem vox ab intimo videtur mihi Prophetæ corde emissa, atque ideo defcere. Solent enim ii qui ulciscuntur, de- fectiva quædam verba proferre, veluti præ gaudio reliqua in eis verba iutercidantur, ut illud : Vide- runt oculi nostri (85). Subintelligitur enim vin- dictanı, vel quid simile. Prævidebat enim Propheta insidiatorum atque hostium suorum interitum. Et exspectabo nomen tuum. lloc est, exspectabo te ultorem. Est enim circumlocutio. Vel præ multa reverentia nomen Dei pro ipso accipit Deo. Quoniam bonum est in conspectu sanctorum tuo- rum.Quoniam, inquit, hoc'utilissimum est, apud eos qui tibi sanctifcati ac dicali sunt. Efferri etiamn potest hic psalmus a quolibet fideli adversus dæmo- nem, veluti adversus eum qui iniqua assidue ope- ratur et dolosa, et usque ad illa verba: Et emi- grare te faciat de tabernaculo tuo, facile omnia congruunt huic sensui. Per tabernaculum autem principatum demonis intellige, quem in humanum habebat genus, et per radicem, hujus principatus stabilitatem. Videbunt autem justi omnes, inimici nostri dæmonis depressionem : et tunc magis time- bunt Dominum, qui opem ferre solet timentibus se. Per hominem etiam hoc in loco dæmonem in- ad hunc sensum telligit, quemadmodum et alibi dicemus in psalmo Lv; et quæ sequuntur omnia exponi possunt. PSALMUS LII. In finem pro Maeleth intelligentiæ ipsi David. Ilic psalmus idem est cum psalmo xi duobus tantum versiculis exceptis, qui in hoc psałwo am- plius habentur quam in illo; cos tantum hic inter- Varia lectiones. (85) Graecorum verborum sensus est : Vidi et dedisti, hoc est, Vidi ultionem, et dedisti panam.
8δ And the Valley of the Tents I shall measure out. And the Valley of the Tents was a district lying before Sikima which he promises also to distribute by measure to the captives. Through these places he indicated the whole of Judea, the part standing for the whole.
α Ἐμός ἐστι Γαλαὰδ, καὶ ἐμός ἐστι Μανασσῆς. Ἀπὸ τοῦ ἀπογόνου ἐπὶ τὸν πρόγονον ἀνῆλθε· πρόγονος γὰρ ὁ Μανασσῆς τοῦ Γαλαάδ· διὰ δὲ τοῦ Μανασσῆ, τὴν φυλὴν αὐτοῦ δηλοῖ· καὶ διὰ τῶν ἄλλων ὀνομάτων, τὰς ἄλλας φυλὰς, τὰς ἐπισημοτέρας, αἷς καὶ αἱ λοιπαὶ συμπεριλαμβάνονται. Λέγει δὲ, ὅτι ἐμός ἐστι νῦν, καὶ εἰ ἀπωσάμην αὐτὸν, ὅτε με παρώργισε.Καὶ ἐνεδυναμώθη ἐπὶ τῇ ματαιότητι αὐτοῦ. Α Τὸν ῥηθέντα πλοῦτον ὠνόμασε ματαιότητα, ἐν τῷ κινδύνῳ αὐτοῦ μηδὲν ὠφελήσαντα. Ἐγὼ δὲ ὡσεὶ ἐλαία κατάκαρπος ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Θεοῦ. Προφητεύει καὶ νῦν περὶ αὐτοῦ· ὅτι Ἐκεῖνοι μὲν, οὕτως ἐμμανῶς ἐπιβουλεύοντές μοι, καὶ πόλεις ἐξολοθρεύουσι, καὶ οὐδενὸς φείδονται· ἐγὼ δὲ φυλαχθήσομαι οὕτως, ὥσπερ ἐλαία κατά καρπος, ᾗ οὐ διεφθάρη καρπός. Φυλαχθήσομαι δὲ ἐν τῇ σκέπῃ τοῦ Θεοῦ, ὡς ἐκείνη ἐν τῷ κήπῳ. Η οἶκον Θεοῦ τὴν σκηνὴν λέγει, προαγορεύων, ὅτι κινήσας τὸν Σαούλ, ἕξει τὴν βασιλείαν, καὶ τὰς πόλεις, καὶ τὴν σκηνήν. *Αλπισα ἐπὶ τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ, εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος. Ήλπισα οὐκ ἐπὶ πλούτῳ, ἢ δυνάμει τινὶ, καθάπερ ἐκεῖνοι, ἀλλ᾽ εἰς μόνον τὸ παρὰ σοῦ τοῦ Θεοῦ ἔλεος, δ δίδως αὐτὸς τοῖς ἀδικουμένοις· τὴν δὲ εἰς τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ ἐλ- πίδα καὶ ἐν τῷ νῦν αἰῶνι ἔχω, καὶ ἐν τῷ μέλλοντι, ὅτε τὸ τῶν ἔργων κριτήριον. Εξομολογήσομαί σοι εἰς τὸν αἰῶνα, ὅτι ἐποίη σας. Εὐχαριστῶ σοι, Κύριε, ἀεὶ, ὅτι ἐποίησας προσυπακούεται δὲ τὸ, ἐκδίκησιν. Ενδιάθετος δὲ ἡ φωνὴ τοῦ ἐποίησας, ἀπὸ καρδίας ἐναποπεμπου μένη · διὸ καὶ ἐλλείπει. Ειώθασι γὰρ οἱ ἐκδικούμε- να προφέρειν ἐλλιπεῖς τοὺς λόγους, οἷα τῆς χαρᾶς ἐπικοπτούσης τὸ λοιπὸν, ὡς τὸ, Εἶδον, καὶ ἔδω- κας· οἷον, Είδον ἐκδίκησιν, καὶ ἔδωκας δίκην προέγνω γὰρ τὸν ὄλεθρον τῶν ἐπιβουλευόντων. Καὶ ὑπομενῶ τὸ ὄνομά σου. Καὶ περιμενω σε ἐκδικητήν. Κατὰ περίφρασιν δὲ ὁ λόγος, ὅτι καὶ ὑπὸ πολλῆς εὐλαβείας τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ πολλάκις ἀντὶ Θεοῦ λαμβάνει. . Οτι χρηστὸν ἐναντίον τῶν ὁσίων σου. "Οτι ὠφέλιμον τοῦτο παρὰ τοῖς ἀφωσιωμένοις καὶ ἀνα- κειμένοις σοι · λέγοιτο δ᾽ ἂν παρ᾽ ἡμῶν ὁ ψαλμὸς καὶ κατὰ τοῦ δαίμονος, ἀνομοῦντος ἀεὶ καὶ δολιευ- ομένου, καὶ μέχρι τοῦ Μεταναστεῦσαι σε ἀπὸ σκηνώματός σου, εὐχερῶς ἁρμόζουσι τὰ ῥητά σκηνώματα δὲ νοήσεις τοῦ δαίμονος τὴν παρ' ἡμῖν προσεδρείαν· ρίζωμα δὲ, τὴν ἑδραίωσιν τῆς προσ- εδρείας. Όψονται δὲ δίκαιοι τὴν τοῦ ἐχθροῦ ἦτταν, καὶ ἔτι φοβηθήσονται τὸν Θεὸν, τὴν βοηθοῦντα τοῖς φοβουμένοις αὐτόν. Ανθρωπον δὲ ἐνταῦθα τὸν διά βολον ὑποληψόμεθα, ὡς καὶ ἐν τῷ α' στίχῳ τοῦ πεν· τηκοστοῦ πέμπτου ψαλμοῦ παραδοθήσεται· καὶ τὰ ἑξῆς δὲ ῥητὰ προσφυώς δεξόμεθα. ΨΑΛΜΟΣ ΝΒ. Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ Μαελέθ, συνέσεως τῷ Δαβίδ. Οὗτος ὁ ψαλμὸς ταὐτόν ἐστι τῷ ιγ', δύο στίχους μόνον πλείονας ἔχων παρ' ἐκεῖνον, οὓς καὶ διερμη νεύσομεν. Τὴν ἄλλην γὰρ πᾶσαν αὐτοῦ ἐξήγησιν ἐν COMMENT. IN PSALMOS. B ɑ D Et prævaluit in vanitate sua. Quod paulo ante divitias, nunc vanitatem appellat, veluti quæ illi in periculis minime erant profuturæ. VERS. 10. Ego autem quasi oliva fructifera in domo Dei. Prædicit ea, quæ ad se pertinent. Illi, inquit, adeo insane adversum me insidias dispo- nunt, civitates perdunt, nemini parcunt; ego vero integer atque innocuus conservabor, veluti oliva fructifera, cujus fructus non periit; conservabor autem in protectione et custodia Dei, non secus atque oliva in pingui horto conservetur. Vel per domum Dei, tabernaculum intelligit, et prædicit, quod devicto Saule, et regnum ipse consecuturus sit, et civitatem et tabernaculum. Speravi in misericordia Dei in sæculum, et in sæ- culum sæculi. Non speravi ego in divitiis, aut in robore, ut illi, sed in tua tantum misericordia, quam iis præstas, qui injuriam patiuntur: sane autem spem habeo, tam in præsenti sæculo, quam in futuro, cum omnes Deus actiones nostras diju- dicaturus sit. VERS. 11. Conftebor tibi in sæculum, quia fecisti. Gratias tibi agam semper, Domnine, quia fecisti, subintellige vindictam : hujusmodi autem vox ab intimo videtur mihi Prophetæ corde emissa, atque ideo defcere. Solent enim ii qui ulciscuntur, de- fectiva quædam verba proferre, veluti præ gaudio reliqua in eis verba iutercidantur, ut illud : Vide- runt oculi nostri (85). Subintelligitur enim vin- dictanı, vel quid simile. Prævidebat enim Propheta insidiatorum atque hostium suorum interitum. Et exspectabo nomen tuum. lloc est, exspectabo te ultorem. Est enim circumlocutio. Vel præ multa reverentia nomen Dei pro ipso accipit Deo. Quoniam bonum est in conspectu sanctorum tuo- rum.Quoniam, inquit, hoc'utilissimum est, apud eos qui tibi sanctifcati ac dicali sunt. Efferri etiamn potest hic psalmus a quolibet fideli adversus dæmo- nem, veluti adversus eum qui iniqua assidue ope- ratur et dolosa, et usque ad illa verba: Et emi- grare te faciat de tabernaculo tuo, facile omnia congruunt huic sensui. Per tabernaculum autem principatum demonis intellige, quem in humanum habebat genus, et per radicem, hujus principatus stabilitatem. Videbunt autem justi omnes, inimici nostri dæmonis depressionem : et tunc magis time- bunt Dominum, qui opem ferre solet timentibus se. Per hominem etiam hoc in loco dæmonem in- ad hunc sensum telligit, quemadmodum et alibi dicemus in psalmo Lv; et quæ sequuntur omnia exponi possunt. PSALMUS LII. In finem pro Maeleth intelligentiæ ipsi David. Ilic psalmus idem est cum psalmo xi duobus tantum versiculis exceptis, qui in hoc psałwo am- plius habentur quam in illo; cos tantum hic inter- Varia lectiones. (85) Graecorum verborum sensus est : Vidi et dedisti, hoc est, Vidi ultionem, et dedisti panam.
9α Gilead is mine and Manasseh is mine. From the descendant he ascended to the ancestor, for Manasseh was the grandfather of Gilead, and by Manasseh he indicates his tribe, and through the other names he indicates the other more notable tribes in which the rest are also included. He is saying that now it is mine, even if I had thrust it away when it had incited me to anger.
β Καὶ Ἐφραὶμ, κραταίωσις τῆς κεφαλῆς μου. Κεφαλὴν ἐνταῦθα, τὴν ἀρχὴν ὀνομάζει· οὕτω γὰρ ὁ Σύμμαχος ἐξέδωκε. Φησὶν οὖν, ὅτι κραταιὸν μέρος τῆς Ἑβραίων βασιλείας ἔσονται οἱ ἀπὸ γένους Ἐφραίμ. Διὰ δὲ τῆς μοῦ ἀντωνυμίας, οἰκειοῦται τὴν βασιλείαν αὐτῶν ὁ Θεὸς, ὡς ἰδίου λαοῦ, θαῤῥύνων αὐτούς.Καὶ ἐνεδυναμώθη ἐπὶ τῇ ματαιότητι αὐτοῦ. Α Τὸν ῥηθέντα πλοῦτον ὠνόμασε ματαιότητα, ἐν τῷ κινδύνῳ αὐτοῦ μηδὲν ὠφελήσαντα. Ἐγὼ δὲ ὡσεὶ ἐλαία κατάκαρπος ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Θεοῦ. Προφητεύει καὶ νῦν περὶ αὐτοῦ· ὅτι Ἐκεῖνοι μὲν, οὕτως ἐμμανῶς ἐπιβουλεύοντές μοι, καὶ πόλεις ἐξολοθρεύουσι, καὶ οὐδενὸς φείδονται· ἐγὼ δὲ φυλαχθήσομαι οὕτως, ὥσπερ ἐλαία κατά καρπος, ᾗ οὐ διεφθάρη καρπός. Φυλαχθήσομαι δὲ ἐν τῇ σκέπῃ τοῦ Θεοῦ, ὡς ἐκείνη ἐν τῷ κήπῳ. Η οἶκον Θεοῦ τὴν σκηνὴν λέγει, προαγορεύων, ὅτι κινήσας τὸν Σαούλ, ἕξει τὴν βασιλείαν, καὶ τὰς πόλεις, καὶ τὴν σκηνήν. *Αλπισα ἐπὶ τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ, εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος. Ήλπισα οὐκ ἐπὶ πλούτῳ, ἢ δυνάμει τινὶ, καθάπερ ἐκεῖνοι, ἀλλ᾽ εἰς μόνον τὸ παρὰ σοῦ τοῦ Θεοῦ ἔλεος, δ δίδως αὐτὸς τοῖς ἀδικουμένοις· τὴν δὲ εἰς τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ ἐλ- πίδα καὶ ἐν τῷ νῦν αἰῶνι ἔχω, καὶ ἐν τῷ μέλλοντι, ὅτε τὸ τῶν ἔργων κριτήριον. Εξομολογήσομαί σοι εἰς τὸν αἰῶνα, ὅτι ἐποίη σας. Εὐχαριστῶ σοι, Κύριε, ἀεὶ, ὅτι ἐποίησας προσυπακούεται δὲ τὸ, ἐκδίκησιν. Ενδιάθετος δὲ ἡ φωνὴ τοῦ ἐποίησας, ἀπὸ καρδίας ἐναποπεμπου μένη · διὸ καὶ ἐλλείπει. Ειώθασι γὰρ οἱ ἐκδικούμε- να προφέρειν ἐλλιπεῖς τοὺς λόγους, οἷα τῆς χαρᾶς ἐπικοπτούσης τὸ λοιπὸν, ὡς τὸ, Εἶδον, καὶ ἔδω- κας· οἷον, Είδον ἐκδίκησιν, καὶ ἔδωκας δίκην προέγνω γὰρ τὸν ὄλεθρον τῶν ἐπιβουλευόντων. Καὶ ὑπομενῶ τὸ ὄνομά σου. Καὶ περιμενω σε ἐκδικητήν. Κατὰ περίφρασιν δὲ ὁ λόγος, ὅτι καὶ ὑπὸ πολλῆς εὐλαβείας τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ πολλάκις ἀντὶ Θεοῦ λαμβάνει. . Οτι χρηστὸν ἐναντίον τῶν ὁσίων σου. "Οτι ὠφέλιμον τοῦτο παρὰ τοῖς ἀφωσιωμένοις καὶ ἀνα- κειμένοις σοι · λέγοιτο δ᾽ ἂν παρ᾽ ἡμῶν ὁ ψαλμὸς καὶ κατὰ τοῦ δαίμονος, ἀνομοῦντος ἀεὶ καὶ δολιευ- ομένου, καὶ μέχρι τοῦ Μεταναστεῦσαι σε ἀπὸ σκηνώματός σου, εὐχερῶς ἁρμόζουσι τὰ ῥητά σκηνώματα δὲ νοήσεις τοῦ δαίμονος τὴν παρ' ἡμῖν προσεδρείαν· ρίζωμα δὲ, τὴν ἑδραίωσιν τῆς προσ- εδρείας. Όψονται δὲ δίκαιοι τὴν τοῦ ἐχθροῦ ἦτταν, καὶ ἔτι φοβηθήσονται τὸν Θεὸν, τὴν βοηθοῦντα τοῖς φοβουμένοις αὐτόν. Ανθρωπον δὲ ἐνταῦθα τὸν διά βολον ὑποληψόμεθα, ὡς καὶ ἐν τῷ α' στίχῳ τοῦ πεν· τηκοστοῦ πέμπτου ψαλμοῦ παραδοθήσεται· καὶ τὰ ἑξῆς δὲ ῥητὰ προσφυώς δεξόμεθα. ΨΑΛΜΟΣ ΝΒ. Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ Μαελέθ, συνέσεως τῷ Δαβίδ. Οὗτος ὁ ψαλμὸς ταὐτόν ἐστι τῷ ιγ', δύο στίχους μόνον πλείονας ἔχων παρ' ἐκεῖνον, οὓς καὶ διερμη νεύσομεν. Τὴν ἄλλην γὰρ πᾶσαν αὐτοῦ ἐξήγησιν ἐν COMMENT. IN PSALMOS. B ɑ D Et prævaluit in vanitate sua. Quod paulo ante divitias, nunc vanitatem appellat, veluti quæ illi in periculis minime erant profuturæ. VERS. 10. Ego autem quasi oliva fructifera in domo Dei. Prædicit ea, quæ ad se pertinent. Illi, inquit, adeo insane adversum me insidias dispo- nunt, civitates perdunt, nemini parcunt; ego vero integer atque innocuus conservabor, veluti oliva fructifera, cujus fructus non periit; conservabor autem in protectione et custodia Dei, non secus atque oliva in pingui horto conservetur. Vel per domum Dei, tabernaculum intelligit, et prædicit, quod devicto Saule, et regnum ipse consecuturus sit, et civitatem et tabernaculum. Speravi in misericordia Dei in sæculum, et in sæ- culum sæculi. Non speravi ego in divitiis, aut in robore, ut illi, sed in tua tantum misericordia, quam iis præstas, qui injuriam patiuntur: sane autem spem habeo, tam in præsenti sæculo, quam in futuro, cum omnes Deus actiones nostras diju- dicaturus sit. VERS. 11. Conftebor tibi in sæculum, quia fecisti. Gratias tibi agam semper, Domnine, quia fecisti, subintellige vindictam : hujusmodi autem vox ab intimo videtur mihi Prophetæ corde emissa, atque ideo defcere. Solent enim ii qui ulciscuntur, de- fectiva quædam verba proferre, veluti præ gaudio reliqua in eis verba iutercidantur, ut illud : Vide- runt oculi nostri (85). Subintelligitur enim vin- dictanı, vel quid simile. Prævidebat enim Propheta insidiatorum atque hostium suorum interitum. Et exspectabo nomen tuum. lloc est, exspectabo te ultorem. Est enim circumlocutio. Vel præ multa reverentia nomen Dei pro ipso accipit Deo. Quoniam bonum est in conspectu sanctorum tuo- rum.Quoniam, inquit, hoc'utilissimum est, apud eos qui tibi sanctifcati ac dicali sunt. Efferri etiamn potest hic psalmus a quolibet fideli adversus dæmo- nem, veluti adversus eum qui iniqua assidue ope- ratur et dolosa, et usque ad illa verba: Et emi- grare te faciat de tabernaculo tuo, facile omnia congruunt huic sensui. Per tabernaculum autem principatum demonis intellige, quem in humanum habebat genus, et per radicem, hujus principatus stabilitatem. Videbunt autem justi omnes, inimici nostri dæmonis depressionem : et tunc magis time- bunt Dominum, qui opem ferre solet timentibus se. Per hominem etiam hoc in loco dæmonem in- ad hunc sensum telligit, quemadmodum et alibi dicemus in psalmo Lv; et quæ sequuntur omnia exponi possunt. PSALMUS LII. In finem pro Maeleth intelligentiæ ipsi David. Ilic psalmus idem est cum psalmo xi duobus tantum versiculis exceptis, qui in hoc psałwo am- plius habentur quam in illo; cos tantum hic inter- Varia lectiones. (85) Graecorum verborum sensus est : Vidi et dedisti, hoc est, Vidi ultionem, et dedisti panam.
9β And Ephraim is the strengthening of my head. ‘Head’ here is what he calls his rule, and this is how Symmachus translated it. He is there- fore saying that those from the race of Ephraim will constitute a mighty part of the kingdom of the Hebrews. With the pronoun ‘my’, God makes their kingdom his own, as being his own people, emboldening them.
γ ᾽Ιούδας βασιλεύς μου. Καὶ ἀπὸ τῆς ᾽Ιούδα φυλῆς ἔσται ὁ βασιλεὺς αὐτῶν· ὁ Ζοροβάβελ γὰρ μετὰ τῆν β ἰδίου MSCBF : οἰκείου P. γ ὁ βασιλεὺς αὐτῶν MSCBFV : βασιλεὺς αὐτοῖς P.Καὶ ἐνεδυναμώθη ἐπὶ τῇ ματαιότητι αὐτοῦ. Α Τὸν ῥηθέντα πλοῦτον ὠνόμασε ματαιότητα, ἐν τῷ κινδύνῳ αὐτοῦ μηδὲν ὠφελήσαντα. Ἐγὼ δὲ ὡσεὶ ἐλαία κατάκαρπος ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Θεοῦ. Προφητεύει καὶ νῦν περὶ αὐτοῦ· ὅτι Ἐκεῖνοι μὲν, οὕτως ἐμμανῶς ἐπιβουλεύοντές μοι, καὶ πόλεις ἐξολοθρεύουσι, καὶ οὐδενὸς φείδονται· ἐγὼ δὲ φυλαχθήσομαι οὕτως, ὥσπερ ἐλαία κατά καρπος, ᾗ οὐ διεφθάρη καρπός. Φυλαχθήσομαι δὲ ἐν τῇ σκέπῃ τοῦ Θεοῦ, ὡς ἐκείνη ἐν τῷ κήπῳ. Η οἶκον Θεοῦ τὴν σκηνὴν λέγει, προαγορεύων, ὅτι κινήσας τὸν Σαούλ, ἕξει τὴν βασιλείαν, καὶ τὰς πόλεις, καὶ τὴν σκηνήν. *Αλπισα ἐπὶ τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ, εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος. Ήλπισα οὐκ ἐπὶ πλούτῳ, ἢ δυνάμει τινὶ, καθάπερ ἐκεῖνοι, ἀλλ᾽ εἰς μόνον τὸ παρὰ σοῦ τοῦ Θεοῦ ἔλεος, δ δίδως αὐτὸς τοῖς ἀδικουμένοις· τὴν δὲ εἰς τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ ἐλ- πίδα καὶ ἐν τῷ νῦν αἰῶνι ἔχω, καὶ ἐν τῷ μέλλοντι, ὅτε τὸ τῶν ἔργων κριτήριον. Εξομολογήσομαί σοι εἰς τὸν αἰῶνα, ὅτι ἐποίη σας. Εὐχαριστῶ σοι, Κύριε, ἀεὶ, ὅτι ἐποίησας προσυπακούεται δὲ τὸ, ἐκδίκησιν. Ενδιάθετος δὲ ἡ φωνὴ τοῦ ἐποίησας, ἀπὸ καρδίας ἐναποπεμπου μένη · διὸ καὶ ἐλλείπει. Ειώθασι γὰρ οἱ ἐκδικούμε- να προφέρειν ἐλλιπεῖς τοὺς λόγους, οἷα τῆς χαρᾶς ἐπικοπτούσης τὸ λοιπὸν, ὡς τὸ, Εἶδον, καὶ ἔδω- κας· οἷον, Είδον ἐκδίκησιν, καὶ ἔδωκας δίκην προέγνω γὰρ τὸν ὄλεθρον τῶν ἐπιβουλευόντων. Καὶ ὑπομενῶ τὸ ὄνομά σου. Καὶ περιμενω σε ἐκδικητήν. Κατὰ περίφρασιν δὲ ὁ λόγος, ὅτι καὶ ὑπὸ πολλῆς εὐλαβείας τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ πολλάκις ἀντὶ Θεοῦ λαμβάνει. . Οτι χρηστὸν ἐναντίον τῶν ὁσίων σου. "Οτι ὠφέλιμον τοῦτο παρὰ τοῖς ἀφωσιωμένοις καὶ ἀνα- κειμένοις σοι · λέγοιτο δ᾽ ἂν παρ᾽ ἡμῶν ὁ ψαλμὸς καὶ κατὰ τοῦ δαίμονος, ἀνομοῦντος ἀεὶ καὶ δολιευ- ομένου, καὶ μέχρι τοῦ Μεταναστεῦσαι σε ἀπὸ σκηνώματός σου, εὐχερῶς ἁρμόζουσι τὰ ῥητά σκηνώματα δὲ νοήσεις τοῦ δαίμονος τὴν παρ' ἡμῖν προσεδρείαν· ρίζωμα δὲ, τὴν ἑδραίωσιν τῆς προσ- εδρείας. Όψονται δὲ δίκαιοι τὴν τοῦ ἐχθροῦ ἦτταν, καὶ ἔτι φοβηθήσονται τὸν Θεὸν, τὴν βοηθοῦντα τοῖς φοβουμένοις αὐτόν. Ανθρωπον δὲ ἐνταῦθα τὸν διά βολον ὑποληψόμεθα, ὡς καὶ ἐν τῷ α' στίχῳ τοῦ πεν· τηκοστοῦ πέμπτου ψαλμοῦ παραδοθήσεται· καὶ τὰ ἑξῆς δὲ ῥητὰ προσφυώς δεξόμεθα. ΨΑΛΜΟΣ ΝΒ. Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ Μαελέθ, συνέσεως τῷ Δαβίδ. Οὗτος ὁ ψαλμὸς ταὐτόν ἐστι τῷ ιγ', δύο στίχους μόνον πλείονας ἔχων παρ' ἐκεῖνον, οὓς καὶ διερμη νεύσομεν. Τὴν ἄλλην γὰρ πᾶσαν αὐτοῦ ἐξήγησιν ἐν COMMENT. IN PSALMOS. B ɑ D Et prævaluit in vanitate sua. Quod paulo ante divitias, nunc vanitatem appellat, veluti quæ illi in periculis minime erant profuturæ. VERS. 10. Ego autem quasi oliva fructifera in domo Dei. Prædicit ea, quæ ad se pertinent. Illi, inquit, adeo insane adversum me insidias dispo- nunt, civitates perdunt, nemini parcunt; ego vero integer atque innocuus conservabor, veluti oliva fructifera, cujus fructus non periit; conservabor autem in protectione et custodia Dei, non secus atque oliva in pingui horto conservetur. Vel per domum Dei, tabernaculum intelligit, et prædicit, quod devicto Saule, et regnum ipse consecuturus sit, et civitatem et tabernaculum. Speravi in misericordia Dei in sæculum, et in sæ- culum sæculi. Non speravi ego in divitiis, aut in robore, ut illi, sed in tua tantum misericordia, quam iis præstas, qui injuriam patiuntur: sane autem spem habeo, tam in præsenti sæculo, quam in futuro, cum omnes Deus actiones nostras diju- dicaturus sit. VERS. 11. Conftebor tibi in sæculum, quia fecisti. Gratias tibi agam semper, Domnine, quia fecisti, subintellige vindictam : hujusmodi autem vox ab intimo videtur mihi Prophetæ corde emissa, atque ideo defcere. Solent enim ii qui ulciscuntur, de- fectiva quædam verba proferre, veluti præ gaudio reliqua in eis verba iutercidantur, ut illud : Vide- runt oculi nostri (85). Subintelligitur enim vin- dictanı, vel quid simile. Prævidebat enim Propheta insidiatorum atque hostium suorum interitum. Et exspectabo nomen tuum. lloc est, exspectabo te ultorem. Est enim circumlocutio. Vel præ multa reverentia nomen Dei pro ipso accipit Deo. Quoniam bonum est in conspectu sanctorum tuo- rum.Quoniam, inquit, hoc'utilissimum est, apud eos qui tibi sanctifcati ac dicali sunt. Efferri etiamn potest hic psalmus a quolibet fideli adversus dæmo- nem, veluti adversus eum qui iniqua assidue ope- ratur et dolosa, et usque ad illa verba: Et emi- grare te faciat de tabernaculo tuo, facile omnia congruunt huic sensui. Per tabernaculum autem principatum demonis intellige, quem in humanum habebat genus, et per radicem, hujus principatus stabilitatem. Videbunt autem justi omnes, inimici nostri dæmonis depressionem : et tunc magis time- bunt Dominum, qui opem ferre solet timentibus se. Per hominem etiam hoc in loco dæmonem in- ad hunc sensum telligit, quemadmodum et alibi dicemus in psalmo Lv; et quæ sequuntur omnia exponi possunt. PSALMUS LII. In finem pro Maeleth intelligentiæ ipsi David. Ilic psalmus idem est cum psalmo xi duobus tantum versiculis exceptis, qui in hoc psałwo am- plius habentur quam in illo; cos tantum hic inter- Varia lectiones. (85) Graecorum verborum sensus est : Vidi et dedisti, hoc est, Vidi ultionem, et dedisti panam.
9γ Judas is my king. And their king will be from the tribe of Judah, for after the captivity Zorobabel, who was descended from this tribe, ruled over them.
αἰχμαλωσίαν ἐβασίλευσεν αὐτῶν, ἐκ τῆς τοιαύτης φυλῆς καταγόμενος. Κἀνταῦθα δὲ τὸ, μοῦ, οἰκείωσιν ἐμφαίνει τῆς τοιαύτης βασιλείας. α Μωὰβ λέβης τῆς ἐλπίδος μου. Ὑπηρετικόν ἐστι σκεῦος ὁ λέβης· αἰνίττεται δὲ, ὅτι τὸ Μωαβιτῶν ἔθνος ὑποταγήσεται αὐτοῖς, καὶ ὑπηρετοῦν ἔσται. Τῆς ἐλπίδος μου δὲ, ἀντὶ τοῦ, τῶν ἐλπιζόντων εἰς ἐμέ· ἢ ἐν οἷς ἐλπίζω, ὅτι ἐμοὶ ἔσονται. β Ἐπὶ τὴν ᾽Ιδουμαίαν ἐκτενῶ τὸ ὑπόδημά μου. Ὑπόδημα, τὴν πορείαν λέγει, τουτέστι, καὶ ταύτην ὑποτάξω τῷ λαῷ μου, συνεκστρατεύσας αὐτῷ. γ Ἐμοὶ ἀλλόφυλοι ὑπετάγησαν. Oἵ τε ῥηθέντες Μωαβῖται καὶ ᾽Ιδουμαῖοι, καὶ οἱ πέριξ. Tὸ δὲ ὑπετάγησαν, κατὰ προφητικὸν ἰδίωμα εἴρηται, διὰ τὸ μέλλον. | α Τίς ἀπάξει με εἰς πόλιν περιοχῆς; Προσώπῳ τῶν αἰχμαλώτων ὁ λόγος· πόλις δὲ περιοχῆς, ἡ ᾽Ιερουσαλὴμ ἐκαλεῖτο, διὰ τὸ εὐτείχιστον αὐτῆς καὶ ὠχυρωμένον. Ὑπὸ περιχαρείας δὲ τοῦτο λέγουσιν, ὅτι καὶ ἐν ἀφύκτῳ κατείχοντο παρὰ τῇ αἰχμαλωσίᾳ. β Ἤ τίς ὁδηγήσει με ἕως τῆς ᾽Ιδουμαίας; Ὡς μὴ μόνον τὴν πατρίδα ἀπολαβεῖν, ἀλλὰ καὶ τοὺς πέριξ ἐχθροὺς δουλώσασθαι. α Οὐχὶ σὺ, ὁ Θεὸς, ὁ ἀπωσάμενος ἡμᾶς; Τοῦτο κατ’ ἐρώτησιν ἀναγνωστέον· ὁμοίως δὲ καὶ τὸ ἑξῆς ῥητόν· ἐρωτῶσι δὲ, ὡς οὐδαμόθεν ἄλλοθεν προσδοκῶντες τοιαύτης σωτηρίας τυχεῖν. β Καὶ οὐκ ἐξελεύσῃ, ὁ Θεὸς, ἐν ταῖς δυνάμεσιν ἡμῶν; Τοῦτο τὸ ῥητὸν κεῖται καὶ ἐν τῷ μγ΄ ψαλμῷ, καὶ ἐν ἐκείνῳ εὑρήσεις τὴν ἐξήγησιν. β Add. [MF in marg.]: Τοῦ Μεγάλου Βασιλείου ἐκ τῆς ἑρμηνείας τοῦ τοιούτου νθ´ Ψαλμοῦ [PG29.]· Πάντες ἀλλόφυλοι ὑπετάγησαν, τῷ ζυγῷ τοῦ Χριστοῦ ὑποκύψαντες· διὰ τοῦτο ἐπιβάλλει τὸ ὑπόδημα αὐτοῦ ἐπὶ τὴν Ἰδουμαίαν. Ὑπόδημα δὲ τῆς θεότητος, ἡ σὰρξ ἡ θεοφόρος, δι᾽ ἧς ἐπέβη τοῖς ἀνθρώποις. Ἀντὶ γὰρ τοῦ ἐκτενῶ, ἐπιβαλῶ κεῖται ἐν τῷ ρζ´ ψαλμῷ [Ps 107.].Καὶ ἐνεδυναμώθη ἐπὶ τῇ ματαιότητι αὐτοῦ. Α Τὸν ῥηθέντα πλοῦτον ὠνόμασε ματαιότητα, ἐν τῷ κινδύνῳ αὐτοῦ μηδὲν ὠφελήσαντα. Ἐγὼ δὲ ὡσεὶ ἐλαία κατάκαρπος ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Θεοῦ. Προφητεύει καὶ νῦν περὶ αὐτοῦ· ὅτι Ἐκεῖνοι μὲν, οὕτως ἐμμανῶς ἐπιβουλεύοντές μοι, καὶ πόλεις ἐξολοθρεύουσι, καὶ οὐδενὸς φείδονται· ἐγὼ δὲ φυλαχθήσομαι οὕτως, ὥσπερ ἐλαία κατά καρπος, ᾗ οὐ διεφθάρη καρπός. Φυλαχθήσομαι δὲ ἐν τῇ σκέπῃ τοῦ Θεοῦ, ὡς ἐκείνη ἐν τῷ κήπῳ. Η οἶκον Θεοῦ τὴν σκηνὴν λέγει, προαγορεύων, ὅτι κινήσας τὸν Σαούλ, ἕξει τὴν βασιλείαν, καὶ τὰς πόλεις, καὶ τὴν σκηνήν. *Αλπισα ἐπὶ τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ, εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος. Ήλπισα οὐκ ἐπὶ πλούτῳ, ἢ δυνάμει τινὶ, καθάπερ ἐκεῖνοι, ἀλλ᾽ εἰς μόνον τὸ παρὰ σοῦ τοῦ Θεοῦ ἔλεος, δ δίδως αὐτὸς τοῖς ἀδικουμένοις· τὴν δὲ εἰς τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ ἐλ- πίδα καὶ ἐν τῷ νῦν αἰῶνι ἔχω, καὶ ἐν τῷ μέλλοντι, ὅτε τὸ τῶν ἔργων κριτήριον. Εξομολογήσομαί σοι εἰς τὸν αἰῶνα, ὅτι ἐποίη σας. Εὐχαριστῶ σοι, Κύριε, ἀεὶ, ὅτι ἐποίησας προσυπακούεται δὲ τὸ, ἐκδίκησιν. Ενδιάθετος δὲ ἡ φωνὴ τοῦ ἐποίησας, ἀπὸ καρδίας ἐναποπεμπου μένη · διὸ καὶ ἐλλείπει. Ειώθασι γὰρ οἱ ἐκδικούμε- να προφέρειν ἐλλιπεῖς τοὺς λόγους, οἷα τῆς χαρᾶς ἐπικοπτούσης τὸ λοιπὸν, ὡς τὸ, Εἶδον, καὶ ἔδω- κας· οἷον, Είδον ἐκδίκησιν, καὶ ἔδωκας δίκην προέγνω γὰρ τὸν ὄλεθρον τῶν ἐπιβουλευόντων. Καὶ ὑπομενῶ τὸ ὄνομά σου. Καὶ περιμενω σε ἐκδικητήν. Κατὰ περίφρασιν δὲ ὁ λόγος, ὅτι καὶ ὑπὸ πολλῆς εὐλαβείας τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ πολλάκις ἀντὶ Θεοῦ λαμβάνει. . Οτι χρηστὸν ἐναντίον τῶν ὁσίων σου. "Οτι ὠφέλιμον τοῦτο παρὰ τοῖς ἀφωσιωμένοις καὶ ἀνα- κειμένοις σοι · λέγοιτο δ᾽ ἂν παρ᾽ ἡμῶν ὁ ψαλμὸς καὶ κατὰ τοῦ δαίμονος, ἀνομοῦντος ἀεὶ καὶ δολιευ- ομένου, καὶ μέχρι τοῦ Μεταναστεῦσαι σε ἀπὸ σκηνώματός σου, εὐχερῶς ἁρμόζουσι τὰ ῥητά σκηνώματα δὲ νοήσεις τοῦ δαίμονος τὴν παρ' ἡμῖν προσεδρείαν· ρίζωμα δὲ, τὴν ἑδραίωσιν τῆς προσ- εδρείας. Όψονται δὲ δίκαιοι τὴν τοῦ ἐχθροῦ ἦτταν, καὶ ἔτι φοβηθήσονται τὸν Θεὸν, τὴν βοηθοῦντα τοῖς φοβουμένοις αὐτόν. Ανθρωπον δὲ ἐνταῦθα τὸν διά βολον ὑποληψόμεθα, ὡς καὶ ἐν τῷ α' στίχῳ τοῦ πεν· τηκοστοῦ πέμπτου ψαλμοῦ παραδοθήσεται· καὶ τὰ ἑξῆς δὲ ῥητὰ προσφυώς δεξόμεθα. ΨΑΛΜΟΣ ΝΒ. Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ Μαελέθ, συνέσεως τῷ Δαβίδ. Οὗτος ὁ ψαλμὸς ταὐτόν ἐστι τῷ ιγ', δύο στίχους μόνον πλείονας ἔχων παρ' ἐκεῖνον, οὓς καὶ διερμη νεύσομεν. Τὴν ἄλλην γὰρ πᾶσαν αὐτοῦ ἐξήγησιν ἐν COMMENT. IN PSALMOS. B ɑ D Et prævaluit in vanitate sua. Quod paulo ante divitias, nunc vanitatem appellat, veluti quæ illi in periculis minime erant profuturæ. VERS. 10. Ego autem quasi oliva fructifera in domo Dei. Prædicit ea, quæ ad se pertinent. Illi, inquit, adeo insane adversum me insidias dispo- nunt, civitates perdunt, nemini parcunt; ego vero integer atque innocuus conservabor, veluti oliva fructifera, cujus fructus non periit; conservabor autem in protectione et custodia Dei, non secus atque oliva in pingui horto conservetur. Vel per domum Dei, tabernaculum intelligit, et prædicit, quod devicto Saule, et regnum ipse consecuturus sit, et civitatem et tabernaculum. Speravi in misericordia Dei in sæculum, et in sæ- culum sæculi. Non speravi ego in divitiis, aut in robore, ut illi, sed in tua tantum misericordia, quam iis præstas, qui injuriam patiuntur: sane autem spem habeo, tam in præsenti sæculo, quam in futuro, cum omnes Deus actiones nostras diju- dicaturus sit. VERS. 11. Conftebor tibi in sæculum, quia fecisti. Gratias tibi agam semper, Domnine, quia fecisti, subintellige vindictam : hujusmodi autem vox ab intimo videtur mihi Prophetæ corde emissa, atque ideo defcere. Solent enim ii qui ulciscuntur, de- fectiva quædam verba proferre, veluti præ gaudio reliqua in eis verba iutercidantur, ut illud : Vide- runt oculi nostri (85). Subintelligitur enim vin- dictanı, vel quid simile. Prævidebat enim Propheta insidiatorum atque hostium suorum interitum. Et exspectabo nomen tuum. lloc est, exspectabo te ultorem. Est enim circumlocutio. Vel præ multa reverentia nomen Dei pro ipso accipit Deo. Quoniam bonum est in conspectu sanctorum tuo- rum.Quoniam, inquit, hoc'utilissimum est, apud eos qui tibi sanctifcati ac dicali sunt. Efferri etiamn potest hic psalmus a quolibet fideli adversus dæmo- nem, veluti adversus eum qui iniqua assidue ope- ratur et dolosa, et usque ad illa verba: Et emi- grare te faciat de tabernaculo tuo, facile omnia congruunt huic sensui. Per tabernaculum autem principatum demonis intellige, quem in humanum habebat genus, et per radicem, hujus principatus stabilitatem. Videbunt autem justi omnes, inimici nostri dæmonis depressionem : et tunc magis time- bunt Dominum, qui opem ferre solet timentibus se. Per hominem etiam hoc in loco dæmonem in- ad hunc sensum telligit, quemadmodum et alibi dicemus in psalmo Lv; et quæ sequuntur omnia exponi possunt. PSALMUS LII. In finem pro Maeleth intelligentiæ ipsi David. Ilic psalmus idem est cum psalmo xi duobus tantum versiculis exceptis, qui in hoc psałwo am- plius habentur quam in illo; cos tantum hic inter- Varia lectiones. (85) Graecorum verborum sensus est : Vidi et dedisti, hoc est, Vidi ultionem, et dedisti panam.
Here also the ‘my’ indicates a making his own of this kingship. 10α Moab is the cauldron of my hope. The cauldron is a menial vessel, and he is implying that the Moabite nation will be subject- ed to them and will be a subservient nation. ‘Of my hope’, in the sense of, ‘of those who hope in me’, or else ‘in whom I hope’, because they will be mine. 10β Over Idumaea I shall stretch out my shoe. ‘Shoe’ is what he calls a military march, that is, I shall subject this also to people, having marched out together against it. 10γ Alien tribes have been subjected to me. The above-mentioned Moabites and Idumaeans and those round about. ‘They have been subjected’ is spoken in the prophetic idiom about the future. 11α Who will bring me to a fortified city? The verse is spoken in the person of the captives. Jerusalem used to be called a ‘fortified city’ on account of it being well-walled and fortified. They say this in a transport of joy, because they were being held fast in a state admitting no escape in their captivity. 11β Or who will guide me as far as Idumaea? As not only having recovered the fatherland, but also having subjected the surrounding enemies. 12α Will it not be you, O God, who have thrust us away? This is to be read as a question, as is the next phrase. They ask as expecting from nowhere else to attain such salvation. 12β And will not you, O God, march out with our forces? This phrase lies also in the forty-third psalm and there you will find the exposition. 10β: Basil the Great from his interpretation of this fifty-ninth psalm [PG29.468]: All alien tribes have been subjected, having bowed beneath the yoke of Christ; on this account he imposes his shoe over Idumaea. The ‘shoe’ of divinity is the god-bearing flesh through which he set foot on mankind. For instead of ‘I shall stretch out’ ‘I shall impose’ is found in the one hundred and seventh psalm [Ps 107.10].
PG 128:61713 Δὸς ἡμῖν βοήθειαν ἐκ θλίψεως, καὶ ματαία σωτηρία ἀνθρώπου. Περιττὸς ὁ καί σύνδεσμος ἐνταῦθα· ὁ γὰρ Σύμμαχος οὕτως ἐξέδωκε· Σὺ δὸς ἡμῖν βοήθειαν· ματαία γὰρ ἡ παρὰ ἀνθρώπου σωτηρία. 14 Ἐν τῷ Θεῷ ποιήσομεν δύναμιν, καὶ αὐτὸς ἐξουδενώσει τοὺς θλίβοντας ἡμᾶς. Tὸ, ποιήσομεν, ἀντὶ τοῦ, κτησόμεθα· ἐν ἑαυτοῖς γὰρ ἀσθενοῦμεν. Ἀλλ’ οὕτω μὲν, περὶ τῶν κατὰ τὸν Ζοροβάβελ αἰχμαλώτων. Προσαρμοστέον δὲ τὸν ψαλμὸν καὶ τοῖς πρὶν οὖσιν ἐν αἰχμαλωσίᾳ τῶν δαιμόνων Χριστιανοῖς. [] Ὁ Θεὸς, ἀπώσω ἡμᾶς, πρὸ τῆς πίστεως, καὶ καθεῖλες ἡμᾶς, παραχωρήσας φθείρεσθαι πολέμοις καὶ ἀλληλοφονίαις καὶ τοιούτοις κακοῖς. Καὶ ὠργίσθης μὲν, ὅτι σὲ τὸν πλάστην ἠγνοήσαμεν· ᾠκτείρησας δὲ ἡμᾶς, ὅτι παρὰ τῶν δαιμόνων ἠπατήθημεν. [] Συνέσεισας δὲ τὴν γῆν καὶ συνετάραξας αὐτὴν, ὅτε ἐπὶ γῆς πολιτευόμενος, ἐδίδασκες. Τότε γὰρ ἡ φήμη τῶν ἔργων καὶ λόγων σου πάντας τοὺς ἐπὶ γῆς διεθορύβησεν. Ἴασαι οὖν τὰς κακώσεις αὐτῶν, ὅτι παρετράπησαν τοῦ δέοντος. [] Ἔδειξας ἡμῖν διὰ τοῦ Εὐαγγελίου σκληρὰς ὁδοὺς, τὴν στενὴν λέγω καὶ τεθλιμμένην. Ἐπότισας ἡμᾶς οἶνον κατανύξεως, τὸ κήρυγμα, οἶνον μὲν λεγόμενον, διὰ τὸ εὐφραίνειν, κατανύξεως δὲ, διὰ τὸ φέρειν εἰς μετάνοιαν τῶν ἡμαρτημένων. [] Ἔδωκας τοῖς φοβουμένοις σε σημείωσιν, τὴν σφραγῖδα τοῦ ἁγίου βαπτίσματος, καὶ τὸν τύπον τοῦ ζωηφόρου σταυροῦ, ὥστε δι’ αὐτοῦ, φυγεῖν ἀπὸ τοῦ ποικίλου τόξου τῶν δαιμόνων, καὶ τὰ ἑξῆς. [] Ἔτι δὲ, τὸ, Ὁ Θεὸς ἐλάλησεν ἐν τῷ ἁγίῳ αὐτοῦ, καθὼς προηρμήνευται νοήσεις, πλὴν ὅτι, Θεὸν, τὸν Χριστὸν ἐκδέξῃ· ὁμοίως δὲ καὶ τὸ, ἀγαλλιάσομαι. Διαμεριῶ δὲ τὰ Σίκιμα τῶν Ἑβραίων τῷ ἐμῷ λαῷ, τοῖς Χριστιανοῖς, καὶ τὴν κοιλάδα τῶν σκηνῶν διαμετρήσω αὐτοῖς· πάντα γὰρ ὕστερον οἱ Χριστιανοὶ κατέσχον καὶ ἐκκλησίας ἐν τοῖς χωρίοις πᾶσι τούτοις ἐπήξαντο. [] Tὸ δὲ, Ἐμός ἐστι Γαλαὰδ, καὶ ἐμός ἐστι Μανασσῆς, καὶ τὰ ἑξῆς, ὁ Χριστός φησι, διδάσκων, ὅτι συγγενὴς αὐτῶν ἐστι κατὰ τὸ ἀνθρώπινον, καὶ οἰκειοῦται αὐτοὺς διὰ τὴν αἰτίαν ταύτην. Ἢ καὶ ἄλλως, ἰδιοποιεῖται τοὺς ᾽Ισραηλίτας διὰ τοὺς ἐξ αὐτῶν πιστεύσοντας. [] Ὑπόδημα δὲ τῆς αὐτοῦ θεότητος, ἡ θεοφόρος σὰρξ, δι’ ἧς ἐπεδήμει τοῖς κατὰ χώραν ἀνθρώποις καὶ τοῖς ἀλλοφύλοις, ὑποτάσσων αὐτοὺς καὶ εἰς πίστιν ἄγων. [] Εἶτα ὁ προφήτης ἐπιθυμήσας ἰδεῖν καὶ αἰσθητῶς ἃ εἶδε τῷ πνεύματι, φησὶ, Τίς ἀπάξει με εἰς τὴν Ἐκκλησίαν τῶν πιστῶν, τὴν πολιτευομένην μὲν τοῖς νόμοις τοῦ Εὐαγγελίου, τετειχισμένην δὲ τῷ αἵματι τοῦ Χριστοῦ καὶ τῷ βαπτίσματι καὶ τῷ σταυρῷ, ἢ τοῖς ἀγγέλοις καὶ τοῖς διδασκάλοις, ἢ καὶ τὴν περιέχουσαν ἐν ἑαυτῇ πᾶσαν ἀρετήν; καὶ τίς ὁδηγήσει με καὶ ἀπαγάγῃ εἰς τὴν γῆν τῶν ἀπίστων, ἵνα ἴδω αὐτὴν πιστεύουσαν; 141 ποιήσομεν MSCBF[TRa] : ποιήσωμεν P [Hol iii.]. 142 ποιήσομεν... κτησόμεθα MSCBF : ποιήσωμεν... κτησώμεθα P. [] πλάστην MSBF : πλάστην ὑμῶν PCV. [] πιστεύσοντας MSF : πιστεύσαντας PBV : πιστεύοντας C. [] πιστεύουσαν MSCF : πιστεύσασαν PBV.
13 Give us help from affliction and human salvation is vain. The conjunction ‘and’ is redundant here, for Symmachus gave the following version: Give us help, for salvation from man is vain. 14 In God we shall produce power, and he will will set those who are afflicting us at naught. ‘We shall produce’, in the sense of, ‘we shall acquire’, for in ourselves we are weak. Such then is about the captives at the time of Zorobabel. But the psalm is also to be adapt- ed to the Christians who were formerly in captivity to the demons. [3] O God, you have thrust us away, before believing, and you have brought us down, having allowed us to be destroyed by wars and mutual slaughters and suchlike evils. And you have been provoked to anger, because we have not recognized you as our maker, but you have shown pity on us, because were have been deceived by the demons. [4] You have made the earth to quake and have troubled it, when, while living on the earth, you would give instruction. For at that time the report of your works and words disquieted all those on earth. Therefore, heal their injuries, because they have strayed from what they ought. [5] Through the Gospel you have shown us hard ways, namely, the narrow and straitened way. You have given us wine of compunction as drink, namely, the preaching which is called ‘wine’ on account of its gladdening, and ‘of compunction’ on account of its leading to repentance for our wrong-doings. [6] You have given a sign to those who fear you, namely, the seal of holy baptism and the sign of the life-bearing Cross, so as through it to flee from the manifold bow of the demons, and so on. [8] Furthermore, God has spoken in his holy one, you will understand as previously interpret- ed, except that you will take Christ as God, and similarly with I shall rejoice. I shall divide Sikima of the Hebrews among my own people, the Christians, and I shall measure out the Valley of the Tents for them. For the Christians later occupied all these and founded Churches in all these districts. [9] Christ says, Gilead is mine and Manasseh is mine and what follows, teaching that he has kinship with them in regard to his humanity, and he appropriates them for this reason. Or else he is appropriating the Israelites on account of those from among them who will believe. [10] The ‘shoe’ of his divinity is his god-bearing flesh through which he came to dwell among people in their various places and among those of alien tribes, subjecting them and leading them to faith. [11] Then the prophet, having desired to see with his senses what he had seen in spirit, says, Who will bring me to the Church of the faithful, which lives by the laws of the Gospel and is walled about by the blood of Christ and by baptism and by the Cross, or by the angels and teachers, or which encloses within herself every virtue? And Who will guide me and lead me away to the land of the unbelievers so that I may see them believing?
PG 128:619[] Οὐχὶ σὺ, ὁ Θεὸς, ὁ ἀπωσάμενος ἡμᾶς; εἴτουν ὁ τοὺς | ἐξ ἐμοῦ καταγομένους χριστοκτόνους ᾽Ιουδαίους ἀποβαλών. Tὰ δὲ ἑξῆς, προσώπῳ τῶν πιστῶν, πλὴν ὡς προαποδέδοται.Η σιν· ὥστε μὴ δόξαι, ὅτι δὶς εἰς ψαλμός συνετά γη (86), ἀλλ' ὥστε διδάξαι, ὅτι εἰ καὶ τῇ ἐπαγγελίᾳ ταὐτόν εἰσιν, ἀλλάγε τῇ ἐννοίᾳ διεστήκασιν· ἐκεῖνος μὲν γὰρ κατηγορεί τῆς μανίας καὶ τῆς κακονοίας τοῦ Σεναχηρείμ, καὶ τοῦ Ῥαψάκου, κατὰ τοῦ Ἐζε- κίου· οὗτος δὲ, τῆς λύσσης τῶν Ἰουδαίων τῆς κατὰ τοῦ Χριστοῦ. Οὐ γὰρ ἂν, εἰ μὴ τοῦτο ἦν, οὗτος ἔλαβε πάντας τοὺς ἐξηγητὰς, ἀλλ᾽ οὐδὲ τοὺς Εβραίους αὐτοὺς, δὶς ἐνταγεῖς, ἢ ἀλόγως δευτε ρωθείς. Νῦν δὲ λόγον οὐκ ἔχουσιν, εἰ καὶ ἐθελοτυ φλώττουσιν οἱ Ἰουδαῖοι. Καὶ γὰρ καὶ ἄλλην οὗτος παρ' ἐκεῖνον είληχεν ἐπιγραφήν, εἰς τὸ τέλος μὲν πέμπουσαν, διὰ τὰς κατὰ τῶν Ἰουδαίων ἐν αὐτῷ προφητείας, ὅτι χρὴ τοὺς ἀναγινώσκοντας ἀποβλέ- πειν εἰς τὸ τέλος αὐτῶν. Τὸ δὲ, ὑπὲρ Μαελέθ, ἀντὶ τοῦ, Περὶ χορείας, ἡρμήνευσαν. Τοῦτον γὰρ ἀναγινώσκοντες, χορεύομεν οἱ Χριστιανοί, διὰ τὴν ἔκβασιν τῶν προφητευθέντων. Αγαλλιάσεται γάρ, φησὶν, Ἰακώβ, καὶ εὐφρανθήσεται Ισραὴλ, ὅπερ ἐσμὲν ἡμεῖς, ὡς ἐν τῷ ιγ' ψαλμῷ διελάβομεν. Το δὲ, συνέσεως, διδάσκει ὅτι συνέσεως χρεία τοῖς ἀναγινώσκουσιν, εἰς τὸ ἐπιγνῶναι, ὅτι εἰ καὶ τῇ ἐπαγγελίᾳ ταὐτόν ἐστι τῷ ιγ, ἀλλά γε τῇ ἐννοί διαφορὰν ἔχει μυστηριώδη. Λοιπὸν οὖν τους δύο στίχους ἑρμηνευτέον. Α τῷ γ' παραδεδώκαμεν. Οἱ δύο δὲ στίχοι πλεονάζου xΙΙΙ. άνθρωπο αρέσκους Εἶπεν ἄφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ· Οὐκ ἔστι Θεός διεφθάρησαν, καὶ ἐβδελύχθησαν ἐν ἀνομίαις. Ζήτει τὴν ἐξήγησιν ἐν τῷ ιγ' ψαλμῷ· τὸ δὲ ἐν ἀνομίαις ἐνταῦθα, ἐν ἐπιτηδεύμασιν ἐκεῖ. Οὐκ ἔστι ποιῶν ἀγαθόν. Εντῷ ῥηθέντι ψαλιῷ· Οὐκ ἔστι ποιῶν χρηστότητα, γέγραπται. Ὁ Θεὸς ἐκ τοῦ οὐρανοῦ διέκυψεν ἐπὶ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων, τοῦ ἰδεῖν εἰ ἔστι συνιών, ἢ ἐκζητῶν τὸν Θεόν· πάντες ἐξέκλιναν, ἅμα ἠχρειώθησαν· οὐκ ἔστι ποιῶν ἀγαθὸν, οὐκ ἔστιν ἕως ἑνός. Οὐχὶ γνώσονται πάντες οἱ ἐργαζόμενοι τὴν ἀνομίαν ; Οἱ κατεσθίοντες τὸν λαόν μου ἐν βρώσει ἄρτου, τὸν Θεὸν οὐκ ἐπεκαλέσαντο. Ἐκεῖ ἐφοβήθησαν φόβον, οὗ οὐκ ἦν φόβος. Ο Ζήτει ὁμοίως καὶ τὴν τούτων ἐξήγησιν ἐν τῷ ῥης θέντι ψαλμῷ. "Οτι ὁ Θεὸς διεσκόρπισεν ὀστᾶ ἀνθρωπαρέ- σκων. ᾿Ανθρωπαρέσκους ὀνομάζει τοὺς Ἰουδαίους, καὶ ὁ Χριστὸς αὐτοῖς πολλάκις ὠνείδισεν, ὑποκριτὰς λέγων καὶ κατ' ὄψιν κρίνοντας· οἱ καὶ τὸν Καίσαρα θεραπεύοντες, ἐβόων· Οὐκ ἔχομεν βασιλέα, εἰ μὴ Καίσαρα· καὶ πρὸς τὸν Πιλάτον· Ἐὰν τοῦτον ἀπολύσῃς, οὐκ εἴ φίλος τοῦ Καίσαρος. ἂν τὰ ὀστᾶ διεσκόρπισεν, ἤτοι τὰς φυλάς, δι' ὧν συνίσταντο. Διεσπάρησαν γὰρ εἰς δουλείαν ἔθνους παντός. Η EUTHYMII ZIGABENI B pretabimur. Nam aliorum expositionem illic tra- didimus. Hi autem versiculi ea ratione amplius hic habentur, ne videri posset idem psalmus superfluus esse, dum bis ponitur (87). Praeterea ut doceret nos Propheta, quod sensu differunt, tametsi ver- borum prolatione iidem esse videantur. Ille etenim insaniam ac furorem carpit, quo Sennacherib et Rhapsaces adversus Ezechiam regem ferebantur, bic vero Judæorum rabiem contra Christum. Quod si aliter se haberet, procul dubio hujusmodi superfuitas neque interpretes neque ipsos etiam Judæos latuisset. Verum excusationem nullam ha: bent Judæi, tametsi sponte sua cæcutiant. Aliam enim ac diversam prorsus inscriptionem uterque corum sortitus est. Praesens itaque inscriptio ad fi- nem nos jubet inspicere propter prophetias, quæ hic adversus Judæos prædicuntur : veluti monens tectorem ut illarum finem animadvertat. Quod vero ait : pro Maeleth, idemn sibi vult, ac si dixisset, De chorea. Christianis etenim, cum legitur hic psal- nius, exsultandum ac chorea quodammodo utenduin est, propter finem atque eventum rerum, quæ in eo prædictæ sunt. Exsultabit, inquit, Jacob, et læ - tabitur Israel. Israelis enim populus pro populo accipitur Christiano, ut diximus in psalmo Intelligentiæ etiam ideo inscriptus est, quia multa tectori opus est intelligentia in his discernendis. Nam licet verborum prolatione eadem esse vide- antur, quæ in hoc, et quæ in sum habentur psalmo, sensu tamen diferentias habent, mysterio refertas. Sed illos jam versiculos exponamus, quos amplius hic baberi diximus. VERS. 1, 2. Dixit insipiens in corde suo, Non est C Deus; corrupti sunt, et abominabiles facti sunt in iniquitatibus. Vide, quæ exponendo diximus in psalmo sit, quod vero hic, in iniquitatibus, ibi dixit, in studiis. Non est, qui faciat bonum. In commemorat> psalmo dixit: Non est qui facial bonitatem. VERS. 6. Deus de calo prospexit super filios hominum, ut videret si est, qui intelligat, aut qui exquirat Deum : omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt : non est, qui facial bonum, non est u8- que ad unum. Nonne cognoscent omnes, qui ope- rantur iniquitatem? qui devorant populum meum in cibo panis? Deum non invocaverunt, illic timuerunt timore, ubi non erat timor. Vide, quæ in xni psalmo dicta sunt. Quoniam Deus dispersil ossa eorum, qui homini- bus placent, Judæos carpit, quos studiosos esse dicit, ut hominibus placeant [tametsi Latina dictione, non ita significanter id vitium exprimi potest quam Græca, quæ unico vocabulo, hujusmodi homines appellavit: hoc au- tem vitium saepenumero Christus Judais exprobra- vit, liypocritas eos appellans et secundum aspectum judicantes ; qui etiam ut Gæsari placerent, clama- Varia lectiones. nec interpretes latuisset, nec ipsos Judæos, bis posi- tus, vel absurde repetitus. (86) Αl. Ενετάγη. (85) Graeca ita sonant: Profecto hic (psalmus )
[12] Will it not be you, O God, who have thrust us away? Namely, who have rejected the Christ-slaying Jews descended from me. The rest is spoken in the person of the believers, but as previously interpreted.
PG 128:71660 ξ΄
PG 128:6191 Εἰς τὸ τέλος· ἐν ὕμνοις· ψαλμὸς τῷ Δαυίδ. Εἰς τὸ τέλος καὶ ὁ παρὼν ψαλμὸς παρεγγυᾷ βλέπειν τῆς ἐν τούτῳ προφητείας. Εἴρηται γὰρ καὶ οὗτος προσώπῳ τοῦ ἐν Βαβυλῶνι αἰχμαλώτου λαοῦ. Προαγορεύει δὲ τὴν ἐπάνοδον. Παροικήσω γὰρ, φησὶν, ἐν τῷ σκηνώματί σου εἰς τοὺς αἰῶνας. Διὸ καὶ ἀκολούθως τῷ προλαβόντι τέτακται. Ἁρμόζει δὲ καὶ τῷ λαῷ τῶν Χριστιανῶν, ὁμοίως ἐκείνῳ. Ἐν ὕμνοις δὲ ἐπιγέγραπται, ὅτι ὑμνεῖ τὸν εὐεργέτην, ἐν οἷς διηγεῖται τὰς εὐεργεσίας αὐτοῦ. Παρατηρητέον δὲ, ὅτι ἔνθα μὲν ἐπιγέγραπται τὸ, ἐν ὕμνοις μόνον, ἀπὸ στόματος ἐκεῖνος ὁ ὕμνος ᾔδετο, χωρὶς ὀργανικῆς μελῳδίας, ἔνθα δὲ τὸ, ἐν ὕμνοις ψαλμὸς, μετ’ ὀργάνου τινὸς οὗτος ἐμελῳδεῖτο.Η σιν· ὥστε μὴ δόξαι, ὅτι δὶς εἰς ψαλμός συνετά γη (86), ἀλλ' ὥστε διδάξαι, ὅτι εἰ καὶ τῇ ἐπαγγελίᾳ ταὐτόν εἰσιν, ἀλλάγε τῇ ἐννοίᾳ διεστήκασιν· ἐκεῖνος μὲν γὰρ κατηγορεί τῆς μανίας καὶ τῆς κακονοίας τοῦ Σεναχηρείμ, καὶ τοῦ Ῥαψάκου, κατὰ τοῦ Ἐζε- κίου· οὗτος δὲ, τῆς λύσσης τῶν Ἰουδαίων τῆς κατὰ τοῦ Χριστοῦ. Οὐ γὰρ ἂν, εἰ μὴ τοῦτο ἦν, οὗτος ἔλαβε πάντας τοὺς ἐξηγητὰς, ἀλλ᾽ οὐδὲ τοὺς Εβραίους αὐτοὺς, δὶς ἐνταγεῖς, ἢ ἀλόγως δευτε ρωθείς. Νῦν δὲ λόγον οὐκ ἔχουσιν, εἰ καὶ ἐθελοτυ φλώττουσιν οἱ Ἰουδαῖοι. Καὶ γὰρ καὶ ἄλλην οὗτος παρ' ἐκεῖνον είληχεν ἐπιγραφήν, εἰς τὸ τέλος μὲν πέμπουσαν, διὰ τὰς κατὰ τῶν Ἰουδαίων ἐν αὐτῷ προφητείας, ὅτι χρὴ τοὺς ἀναγινώσκοντας ἀποβλέ- πειν εἰς τὸ τέλος αὐτῶν. Τὸ δὲ, ὑπὲρ Μαελέθ, ἀντὶ τοῦ, Περὶ χορείας, ἡρμήνευσαν. Τοῦτον γὰρ ἀναγινώσκοντες, χορεύομεν οἱ Χριστιανοί, διὰ τὴν ἔκβασιν τῶν προφητευθέντων. Αγαλλιάσεται γάρ, φησὶν, Ἰακώβ, καὶ εὐφρανθήσεται Ισραὴλ, ὅπερ ἐσμὲν ἡμεῖς, ὡς ἐν τῷ ιγ' ψαλμῷ διελάβομεν. Το δὲ, συνέσεως, διδάσκει ὅτι συνέσεως χρεία τοῖς ἀναγινώσκουσιν, εἰς τὸ ἐπιγνῶναι, ὅτι εἰ καὶ τῇ ἐπαγγελίᾳ ταὐτόν ἐστι τῷ ιγ, ἀλλά γε τῇ ἐννοί διαφορὰν ἔχει μυστηριώδη. Λοιπὸν οὖν τους δύο στίχους ἑρμηνευτέον. Α τῷ γ' παραδεδώκαμεν. Οἱ δύο δὲ στίχοι πλεονάζου xΙΙΙ. άνθρωπο αρέσκους Εἶπεν ἄφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ· Οὐκ ἔστι Θεός διεφθάρησαν, καὶ ἐβδελύχθησαν ἐν ἀνομίαις. Ζήτει τὴν ἐξήγησιν ἐν τῷ ιγ' ψαλμῷ· τὸ δὲ ἐν ἀνομίαις ἐνταῦθα, ἐν ἐπιτηδεύμασιν ἐκεῖ. Οὐκ ἔστι ποιῶν ἀγαθόν. Εντῷ ῥηθέντι ψαλιῷ· Οὐκ ἔστι ποιῶν χρηστότητα, γέγραπται. Ὁ Θεὸς ἐκ τοῦ οὐρανοῦ διέκυψεν ἐπὶ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων, τοῦ ἰδεῖν εἰ ἔστι συνιών, ἢ ἐκζητῶν τὸν Θεόν· πάντες ἐξέκλιναν, ἅμα ἠχρειώθησαν· οὐκ ἔστι ποιῶν ἀγαθὸν, οὐκ ἔστιν ἕως ἑνός. Οὐχὶ γνώσονται πάντες οἱ ἐργαζόμενοι τὴν ἀνομίαν ; Οἱ κατεσθίοντες τὸν λαόν μου ἐν βρώσει ἄρτου, τὸν Θεὸν οὐκ ἐπεκαλέσαντο. Ἐκεῖ ἐφοβήθησαν φόβον, οὗ οὐκ ἦν φόβος. Ο Ζήτει ὁμοίως καὶ τὴν τούτων ἐξήγησιν ἐν τῷ ῥης θέντι ψαλμῷ. "Οτι ὁ Θεὸς διεσκόρπισεν ὀστᾶ ἀνθρωπαρέ- σκων. ᾿Ανθρωπαρέσκους ὀνομάζει τοὺς Ἰουδαίους, καὶ ὁ Χριστὸς αὐτοῖς πολλάκις ὠνείδισεν, ὑποκριτὰς λέγων καὶ κατ' ὄψιν κρίνοντας· οἱ καὶ τὸν Καίσαρα θεραπεύοντες, ἐβόων· Οὐκ ἔχομεν βασιλέα, εἰ μὴ Καίσαρα· καὶ πρὸς τὸν Πιλάτον· Ἐὰν τοῦτον ἀπολύσῃς, οὐκ εἴ φίλος τοῦ Καίσαρος. ἂν τὰ ὀστᾶ διεσκόρπισεν, ἤτοι τὰς φυλάς, δι' ὧν συνίσταντο. Διεσπάρησαν γὰρ εἰς δουλείαν ἔθνους παντός. Η EUTHYMII ZIGABENI B pretabimur. Nam aliorum expositionem illic tra- didimus. Hi autem versiculi ea ratione amplius hic habentur, ne videri posset idem psalmus superfluus esse, dum bis ponitur (87). Praeterea ut doceret nos Propheta, quod sensu differunt, tametsi ver- borum prolatione iidem esse videantur. Ille etenim insaniam ac furorem carpit, quo Sennacherib et Rhapsaces adversus Ezechiam regem ferebantur, bic vero Judæorum rabiem contra Christum. Quod si aliter se haberet, procul dubio hujusmodi superfuitas neque interpretes neque ipsos etiam Judæos latuisset. Verum excusationem nullam ha: bent Judæi, tametsi sponte sua cæcutiant. Aliam enim ac diversam prorsus inscriptionem uterque corum sortitus est. Praesens itaque inscriptio ad fi- nem nos jubet inspicere propter prophetias, quæ hic adversus Judæos prædicuntur : veluti monens tectorem ut illarum finem animadvertat. Quod vero ait : pro Maeleth, idemn sibi vult, ac si dixisset, De chorea. Christianis etenim, cum legitur hic psal- nius, exsultandum ac chorea quodammodo utenduin est, propter finem atque eventum rerum, quæ in eo prædictæ sunt. Exsultabit, inquit, Jacob, et læ - tabitur Israel. Israelis enim populus pro populo accipitur Christiano, ut diximus in psalmo Intelligentiæ etiam ideo inscriptus est, quia multa tectori opus est intelligentia in his discernendis. Nam licet verborum prolatione eadem esse vide- antur, quæ in hoc, et quæ in sum habentur psalmo, sensu tamen diferentias habent, mysterio refertas. Sed illos jam versiculos exponamus, quos amplius hic baberi diximus. VERS. 1, 2. Dixit insipiens in corde suo, Non est C Deus; corrupti sunt, et abominabiles facti sunt in iniquitatibus. Vide, quæ exponendo diximus in psalmo sit, quod vero hic, in iniquitatibus, ibi dixit, in studiis. Non est, qui faciat bonum. In commemorat> psalmo dixit: Non est qui facial bonitatem. VERS. 6. Deus de calo prospexit super filios hominum, ut videret si est, qui intelligat, aut qui exquirat Deum : omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt : non est, qui facial bonum, non est u8- que ad unum. Nonne cognoscent omnes, qui ope- rantur iniquitatem? qui devorant populum meum in cibo panis? Deum non invocaverunt, illic timuerunt timore, ubi non erat timor. Vide, quæ in xni psalmo dicta sunt. Quoniam Deus dispersil ossa eorum, qui homini- bus placent, Judæos carpit, quos studiosos esse dicit, ut hominibus placeant [tametsi Latina dictione, non ita significanter id vitium exprimi potest quam Græca, quæ unico vocabulo, hujusmodi homines appellavit: hoc au- tem vitium saepenumero Christus Judais exprobra- vit, liypocritas eos appellans et secundum aspectum judicantes ; qui etiam ut Gæsari placerent, clama- Varia lectiones. nec interpretes latuisset, nec ipsos Judæos, bis posi- tus, vel absurde repetitus. (86) Αl. Ενετάγη. (85) Graeca ita sonant: Profecto hic (psalmus )
1 Towards fulfilment; in hymns; a psalm belonging to David. The present psalm also exhorts to look towards the fulfilment of the prophecies contained in it, and it also is spoken in the person of the captive people in Babylon. It foretells the re- turn, for it says, I shall make habitation in your tent-shrine to the ages. Hence also it is ordered following the previous psalm. And like the previous psalm it also adapts to the people of the Christians. It has the superscription ‘in hymns’, because it hymns the benefactor where it tells of his benefactions. It is to be noted that where the superscription has ‘in hymns’ alone, that hymn was sung by voice, without instrumental music, but where it has ‘in hymns a psalm’, then that one was performed with some instrument.
2 Εἰσάκουσον, ὁ Θεὸς, τῆς δεήσεώς μου, πρόσχες τῇ προσευχῇ μου. Περὶ τοῦ, εἰσάκουσον, καὶ, πρόσχες, εἴρηται ἐν τῷ ιϛ΄ ψαλμῷ.Η σιν· ὥστε μὴ δόξαι, ὅτι δὶς εἰς ψαλμός συνετά γη (86), ἀλλ' ὥστε διδάξαι, ὅτι εἰ καὶ τῇ ἐπαγγελίᾳ ταὐτόν εἰσιν, ἀλλάγε τῇ ἐννοίᾳ διεστήκασιν· ἐκεῖνος μὲν γὰρ κατηγορεί τῆς μανίας καὶ τῆς κακονοίας τοῦ Σεναχηρείμ, καὶ τοῦ Ῥαψάκου, κατὰ τοῦ Ἐζε- κίου· οὗτος δὲ, τῆς λύσσης τῶν Ἰουδαίων τῆς κατὰ τοῦ Χριστοῦ. Οὐ γὰρ ἂν, εἰ μὴ τοῦτο ἦν, οὗτος ἔλαβε πάντας τοὺς ἐξηγητὰς, ἀλλ᾽ οὐδὲ τοὺς Εβραίους αὐτοὺς, δὶς ἐνταγεῖς, ἢ ἀλόγως δευτε ρωθείς. Νῦν δὲ λόγον οὐκ ἔχουσιν, εἰ καὶ ἐθελοτυ φλώττουσιν οἱ Ἰουδαῖοι. Καὶ γὰρ καὶ ἄλλην οὗτος παρ' ἐκεῖνον είληχεν ἐπιγραφήν, εἰς τὸ τέλος μὲν πέμπουσαν, διὰ τὰς κατὰ τῶν Ἰουδαίων ἐν αὐτῷ προφητείας, ὅτι χρὴ τοὺς ἀναγινώσκοντας ἀποβλέ- πειν εἰς τὸ τέλος αὐτῶν. Τὸ δὲ, ὑπὲρ Μαελέθ, ἀντὶ τοῦ, Περὶ χορείας, ἡρμήνευσαν. Τοῦτον γὰρ ἀναγινώσκοντες, χορεύομεν οἱ Χριστιανοί, διὰ τὴν ἔκβασιν τῶν προφητευθέντων. Αγαλλιάσεται γάρ, φησὶν, Ἰακώβ, καὶ εὐφρανθήσεται Ισραὴλ, ὅπερ ἐσμὲν ἡμεῖς, ὡς ἐν τῷ ιγ' ψαλμῷ διελάβομεν. Το δὲ, συνέσεως, διδάσκει ὅτι συνέσεως χρεία τοῖς ἀναγινώσκουσιν, εἰς τὸ ἐπιγνῶναι, ὅτι εἰ καὶ τῇ ἐπαγγελίᾳ ταὐτόν ἐστι τῷ ιγ, ἀλλά γε τῇ ἐννοί διαφορὰν ἔχει μυστηριώδη. Λοιπὸν οὖν τους δύο στίχους ἑρμηνευτέον. Α τῷ γ' παραδεδώκαμεν. Οἱ δύο δὲ στίχοι πλεονάζου xΙΙΙ. άνθρωπο αρέσκους Εἶπεν ἄφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ· Οὐκ ἔστι Θεός διεφθάρησαν, καὶ ἐβδελύχθησαν ἐν ἀνομίαις. Ζήτει τὴν ἐξήγησιν ἐν τῷ ιγ' ψαλμῷ· τὸ δὲ ἐν ἀνομίαις ἐνταῦθα, ἐν ἐπιτηδεύμασιν ἐκεῖ. Οὐκ ἔστι ποιῶν ἀγαθόν. Εντῷ ῥηθέντι ψαλιῷ· Οὐκ ἔστι ποιῶν χρηστότητα, γέγραπται. Ὁ Θεὸς ἐκ τοῦ οὐρανοῦ διέκυψεν ἐπὶ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων, τοῦ ἰδεῖν εἰ ἔστι συνιών, ἢ ἐκζητῶν τὸν Θεόν· πάντες ἐξέκλιναν, ἅμα ἠχρειώθησαν· οὐκ ἔστι ποιῶν ἀγαθὸν, οὐκ ἔστιν ἕως ἑνός. Οὐχὶ γνώσονται πάντες οἱ ἐργαζόμενοι τὴν ἀνομίαν ; Οἱ κατεσθίοντες τὸν λαόν μου ἐν βρώσει ἄρτου, τὸν Θεὸν οὐκ ἐπεκαλέσαντο. Ἐκεῖ ἐφοβήθησαν φόβον, οὗ οὐκ ἦν φόβος. Ο Ζήτει ὁμοίως καὶ τὴν τούτων ἐξήγησιν ἐν τῷ ῥης θέντι ψαλμῷ. "Οτι ὁ Θεὸς διεσκόρπισεν ὀστᾶ ἀνθρωπαρέ- σκων. ᾿Ανθρωπαρέσκους ὀνομάζει τοὺς Ἰουδαίους, καὶ ὁ Χριστὸς αὐτοῖς πολλάκις ὠνείδισεν, ὑποκριτὰς λέγων καὶ κατ' ὄψιν κρίνοντας· οἱ καὶ τὸν Καίσαρα θεραπεύοντες, ἐβόων· Οὐκ ἔχομεν βασιλέα, εἰ μὴ Καίσαρα· καὶ πρὸς τὸν Πιλάτον· Ἐὰν τοῦτον ἀπολύσῃς, οὐκ εἴ φίλος τοῦ Καίσαρος. ἂν τὰ ὀστᾶ διεσκόρπισεν, ἤτοι τὰς φυλάς, δι' ὧν συνίσταντο. Διεσπάρησαν γὰρ εἰς δουλείαν ἔθνους παντός. Η EUTHYMII ZIGABENI B pretabimur. Nam aliorum expositionem illic tra- didimus. Hi autem versiculi ea ratione amplius hic habentur, ne videri posset idem psalmus superfluus esse, dum bis ponitur (87). Praeterea ut doceret nos Propheta, quod sensu differunt, tametsi ver- borum prolatione iidem esse videantur. Ille etenim insaniam ac furorem carpit, quo Sennacherib et Rhapsaces adversus Ezechiam regem ferebantur, bic vero Judæorum rabiem contra Christum. Quod si aliter se haberet, procul dubio hujusmodi superfuitas neque interpretes neque ipsos etiam Judæos latuisset. Verum excusationem nullam ha: bent Judæi, tametsi sponte sua cæcutiant. Aliam enim ac diversam prorsus inscriptionem uterque corum sortitus est. Praesens itaque inscriptio ad fi- nem nos jubet inspicere propter prophetias, quæ hic adversus Judæos prædicuntur : veluti monens tectorem ut illarum finem animadvertat. Quod vero ait : pro Maeleth, idemn sibi vult, ac si dixisset, De chorea. Christianis etenim, cum legitur hic psal- nius, exsultandum ac chorea quodammodo utenduin est, propter finem atque eventum rerum, quæ in eo prædictæ sunt. Exsultabit, inquit, Jacob, et læ - tabitur Israel. Israelis enim populus pro populo accipitur Christiano, ut diximus in psalmo Intelligentiæ etiam ideo inscriptus est, quia multa tectori opus est intelligentia in his discernendis. Nam licet verborum prolatione eadem esse vide- antur, quæ in hoc, et quæ in sum habentur psalmo, sensu tamen diferentias habent, mysterio refertas. Sed illos jam versiculos exponamus, quos amplius hic baberi diximus. VERS. 1, 2. Dixit insipiens in corde suo, Non est C Deus; corrupti sunt, et abominabiles facti sunt in iniquitatibus. Vide, quæ exponendo diximus in psalmo sit, quod vero hic, in iniquitatibus, ibi dixit, in studiis. Non est, qui faciat bonum. In commemorat> psalmo dixit: Non est qui facial bonitatem. VERS. 6. Deus de calo prospexit super filios hominum, ut videret si est, qui intelligat, aut qui exquirat Deum : omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt : non est, qui facial bonum, non est u8- que ad unum. Nonne cognoscent omnes, qui ope- rantur iniquitatem? qui devorant populum meum in cibo panis? Deum non invocaverunt, illic timuerunt timore, ubi non erat timor. Vide, quæ in xni psalmo dicta sunt. Quoniam Deus dispersil ossa eorum, qui homini- bus placent, Judæos carpit, quos studiosos esse dicit, ut hominibus placeant [tametsi Latina dictione, non ita significanter id vitium exprimi potest quam Græca, quæ unico vocabulo, hujusmodi homines appellavit: hoc au- tem vitium saepenumero Christus Judais exprobra- vit, liypocritas eos appellans et secundum aspectum judicantes ; qui etiam ut Gæsari placerent, clama- Varia lectiones. nec interpretes latuisset, nec ipsos Judæos, bis posi- tus, vel absurde repetitus. (86) Αl. Ενετάγη. (85) Graeca ita sonant: Profecto hic (psalmus )
2 Hear my entreaty, O God, turn to my prayer. ‘Hear’ and ‘turn to’ were discussed in psalm sixteen.
α Ἀπὸ τῶν περάτων τῆς γῆς πρὸς σὲ ἐκέκραξα. Πέρατα τῆς γῆς ἱστορικῶς λέγει, τὴν Βαβυλῶνα, διὰ τὸ ἐσχάτην αὐτὴν κεῖσθαι τῆς ἡμερωτέρας οἰκουμένης. Εἶεν δ’ ἂν ἔσχατα γῆς ἀναγωγικῶς, αἱ μακρύνουσαι ἀπὸ τοῦ Θεοῦ γήϊνοι φροντίδες.Η σιν· ὥστε μὴ δόξαι, ὅτι δὶς εἰς ψαλμός συνετά γη (86), ἀλλ' ὥστε διδάξαι, ὅτι εἰ καὶ τῇ ἐπαγγελίᾳ ταὐτόν εἰσιν, ἀλλάγε τῇ ἐννοίᾳ διεστήκασιν· ἐκεῖνος μὲν γὰρ κατηγορεί τῆς μανίας καὶ τῆς κακονοίας τοῦ Σεναχηρείμ, καὶ τοῦ Ῥαψάκου, κατὰ τοῦ Ἐζε- κίου· οὗτος δὲ, τῆς λύσσης τῶν Ἰουδαίων τῆς κατὰ τοῦ Χριστοῦ. Οὐ γὰρ ἂν, εἰ μὴ τοῦτο ἦν, οὗτος ἔλαβε πάντας τοὺς ἐξηγητὰς, ἀλλ᾽ οὐδὲ τοὺς Εβραίους αὐτοὺς, δὶς ἐνταγεῖς, ἢ ἀλόγως δευτε ρωθείς. Νῦν δὲ λόγον οὐκ ἔχουσιν, εἰ καὶ ἐθελοτυ φλώττουσιν οἱ Ἰουδαῖοι. Καὶ γὰρ καὶ ἄλλην οὗτος παρ' ἐκεῖνον είληχεν ἐπιγραφήν, εἰς τὸ τέλος μὲν πέμπουσαν, διὰ τὰς κατὰ τῶν Ἰουδαίων ἐν αὐτῷ προφητείας, ὅτι χρὴ τοὺς ἀναγινώσκοντας ἀποβλέ- πειν εἰς τὸ τέλος αὐτῶν. Τὸ δὲ, ὑπὲρ Μαελέθ, ἀντὶ τοῦ, Περὶ χορείας, ἡρμήνευσαν. Τοῦτον γὰρ ἀναγινώσκοντες, χορεύομεν οἱ Χριστιανοί, διὰ τὴν ἔκβασιν τῶν προφητευθέντων. Αγαλλιάσεται γάρ, φησὶν, Ἰακώβ, καὶ εὐφρανθήσεται Ισραὴλ, ὅπερ ἐσμὲν ἡμεῖς, ὡς ἐν τῷ ιγ' ψαλμῷ διελάβομεν. Το δὲ, συνέσεως, διδάσκει ὅτι συνέσεως χρεία τοῖς ἀναγινώσκουσιν, εἰς τὸ ἐπιγνῶναι, ὅτι εἰ καὶ τῇ ἐπαγγελίᾳ ταὐτόν ἐστι τῷ ιγ, ἀλλά γε τῇ ἐννοί διαφορὰν ἔχει μυστηριώδη. Λοιπὸν οὖν τους δύο στίχους ἑρμηνευτέον. Α τῷ γ' παραδεδώκαμεν. Οἱ δύο δὲ στίχοι πλεονάζου xΙΙΙ. άνθρωπο αρέσκους Εἶπεν ἄφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ· Οὐκ ἔστι Θεός διεφθάρησαν, καὶ ἐβδελύχθησαν ἐν ἀνομίαις. Ζήτει τὴν ἐξήγησιν ἐν τῷ ιγ' ψαλμῷ· τὸ δὲ ἐν ἀνομίαις ἐνταῦθα, ἐν ἐπιτηδεύμασιν ἐκεῖ. Οὐκ ἔστι ποιῶν ἀγαθόν. Εντῷ ῥηθέντι ψαλιῷ· Οὐκ ἔστι ποιῶν χρηστότητα, γέγραπται. Ὁ Θεὸς ἐκ τοῦ οὐρανοῦ διέκυψεν ἐπὶ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων, τοῦ ἰδεῖν εἰ ἔστι συνιών, ἢ ἐκζητῶν τὸν Θεόν· πάντες ἐξέκλιναν, ἅμα ἠχρειώθησαν· οὐκ ἔστι ποιῶν ἀγαθὸν, οὐκ ἔστιν ἕως ἑνός. Οὐχὶ γνώσονται πάντες οἱ ἐργαζόμενοι τὴν ἀνομίαν ; Οἱ κατεσθίοντες τὸν λαόν μου ἐν βρώσει ἄρτου, τὸν Θεὸν οὐκ ἐπεκαλέσαντο. Ἐκεῖ ἐφοβήθησαν φόβον, οὗ οὐκ ἦν φόβος. Ο Ζήτει ὁμοίως καὶ τὴν τούτων ἐξήγησιν ἐν τῷ ῥης θέντι ψαλμῷ. "Οτι ὁ Θεὸς διεσκόρπισεν ὀστᾶ ἀνθρωπαρέ- σκων. ᾿Ανθρωπαρέσκους ὀνομάζει τοὺς Ἰουδαίους, καὶ ὁ Χριστὸς αὐτοῖς πολλάκις ὠνείδισεν, ὑποκριτὰς λέγων καὶ κατ' ὄψιν κρίνοντας· οἱ καὶ τὸν Καίσαρα θεραπεύοντες, ἐβόων· Οὐκ ἔχομεν βασιλέα, εἰ μὴ Καίσαρα· καὶ πρὸς τὸν Πιλάτον· Ἐὰν τοῦτον ἀπολύσῃς, οὐκ εἴ φίλος τοῦ Καίσαρος. ἂν τὰ ὀστᾶ διεσκόρπισεν, ἤτοι τὰς φυλάς, δι' ὧν συνίσταντο. Διεσπάρησαν γὰρ εἰς δουλείαν ἔθνους παντός. Η EUTHYMII ZIGABENI B pretabimur. Nam aliorum expositionem illic tra- didimus. Hi autem versiculi ea ratione amplius hic habentur, ne videri posset idem psalmus superfluus esse, dum bis ponitur (87). Praeterea ut doceret nos Propheta, quod sensu differunt, tametsi ver- borum prolatione iidem esse videantur. Ille etenim insaniam ac furorem carpit, quo Sennacherib et Rhapsaces adversus Ezechiam regem ferebantur, bic vero Judæorum rabiem contra Christum. Quod si aliter se haberet, procul dubio hujusmodi superfuitas neque interpretes neque ipsos etiam Judæos latuisset. Verum excusationem nullam ha: bent Judæi, tametsi sponte sua cæcutiant. Aliam enim ac diversam prorsus inscriptionem uterque corum sortitus est. Praesens itaque inscriptio ad fi- nem nos jubet inspicere propter prophetias, quæ hic adversus Judæos prædicuntur : veluti monens tectorem ut illarum finem animadvertat. Quod vero ait : pro Maeleth, idemn sibi vult, ac si dixisset, De chorea. Christianis etenim, cum legitur hic psal- nius, exsultandum ac chorea quodammodo utenduin est, propter finem atque eventum rerum, quæ in eo prædictæ sunt. Exsultabit, inquit, Jacob, et læ - tabitur Israel. Israelis enim populus pro populo accipitur Christiano, ut diximus in psalmo Intelligentiæ etiam ideo inscriptus est, quia multa tectori opus est intelligentia in his discernendis. Nam licet verborum prolatione eadem esse vide- antur, quæ in hoc, et quæ in sum habentur psalmo, sensu tamen diferentias habent, mysterio refertas. Sed illos jam versiculos exponamus, quos amplius hic baberi diximus. VERS. 1, 2. Dixit insipiens in corde suo, Non est C Deus; corrupti sunt, et abominabiles facti sunt in iniquitatibus. Vide, quæ exponendo diximus in psalmo sit, quod vero hic, in iniquitatibus, ibi dixit, in studiis. Non est, qui faciat bonum. In commemorat> psalmo dixit: Non est qui facial bonitatem. VERS. 6. Deus de calo prospexit super filios hominum, ut videret si est, qui intelligat, aut qui exquirat Deum : omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt : non est, qui facial bonum, non est u8- que ad unum. Nonne cognoscent omnes, qui ope- rantur iniquitatem? qui devorant populum meum in cibo panis? Deum non invocaverunt, illic timuerunt timore, ubi non erat timor. Vide, quæ in xni psalmo dicta sunt. Quoniam Deus dispersil ossa eorum, qui homini- bus placent, Judæos carpit, quos studiosos esse dicit, ut hominibus placeant [tametsi Latina dictione, non ita significanter id vitium exprimi potest quam Græca, quæ unico vocabulo, hujusmodi homines appellavit: hoc au- tem vitium saepenumero Christus Judais exprobra- vit, liypocritas eos appellans et secundum aspectum judicantes ; qui etiam ut Gæsari placerent, clama- Varia lectiones. nec interpretes latuisset, nec ipsos Judæos, bis posi- tus, vel absurde repetitus. (86) Αl. Ενετάγη. (85) Graeca ita sonant: Profecto hic (psalmus )
3α From the ends of the earth I have cried to you. In a historical sense, he is calling Babylon ‘the ends of the earth’, on account of its lying at the extremity of the more civilised world. In an anagogical sense, ‘the ends of the earth’ may be taken as the worldly cares that distance from God.
β Ἐν τῷ ἀκηδιάσαι τὴν καρδίαν μου, ἐν πέτρᾳ ὕψωσάς με. Πέτραν ὀνομάζει, τὴν πρὸς αὐτὸν ἐλπίδα, διά τε τὸ στεῤῥὸν καὶ ἀσφαλὲς, καὶ διὰ τὸ ὑψηλὸν καὶ μετεωρίζον αὐτῆς. Ὁσάκις, φησὶν, ἠκηδίασα, ἀποκαμὼν ταῖς θλίψεσιν, ἀνῆγές με ἐπὶ τὴν εἰς σὲ ἐλπίδα, ὡς εἰς πέτραν τινά.Η σιν· ὥστε μὴ δόξαι, ὅτι δὶς εἰς ψαλμός συνετά γη (86), ἀλλ' ὥστε διδάξαι, ὅτι εἰ καὶ τῇ ἐπαγγελίᾳ ταὐτόν εἰσιν, ἀλλάγε τῇ ἐννοίᾳ διεστήκασιν· ἐκεῖνος μὲν γὰρ κατηγορεί τῆς μανίας καὶ τῆς κακονοίας τοῦ Σεναχηρείμ, καὶ τοῦ Ῥαψάκου, κατὰ τοῦ Ἐζε- κίου· οὗτος δὲ, τῆς λύσσης τῶν Ἰουδαίων τῆς κατὰ τοῦ Χριστοῦ. Οὐ γὰρ ἂν, εἰ μὴ τοῦτο ἦν, οὗτος ἔλαβε πάντας τοὺς ἐξηγητὰς, ἀλλ᾽ οὐδὲ τοὺς Εβραίους αὐτοὺς, δὶς ἐνταγεῖς, ἢ ἀλόγως δευτε ρωθείς. Νῦν δὲ λόγον οὐκ ἔχουσιν, εἰ καὶ ἐθελοτυ φλώττουσιν οἱ Ἰουδαῖοι. Καὶ γὰρ καὶ ἄλλην οὗτος παρ' ἐκεῖνον είληχεν ἐπιγραφήν, εἰς τὸ τέλος μὲν πέμπουσαν, διὰ τὰς κατὰ τῶν Ἰουδαίων ἐν αὐτῷ προφητείας, ὅτι χρὴ τοὺς ἀναγινώσκοντας ἀποβλέ- πειν εἰς τὸ τέλος αὐτῶν. Τὸ δὲ, ὑπὲρ Μαελέθ, ἀντὶ τοῦ, Περὶ χορείας, ἡρμήνευσαν. Τοῦτον γὰρ ἀναγινώσκοντες, χορεύομεν οἱ Χριστιανοί, διὰ τὴν ἔκβασιν τῶν προφητευθέντων. Αγαλλιάσεται γάρ, φησὶν, Ἰακώβ, καὶ εὐφρανθήσεται Ισραὴλ, ὅπερ ἐσμὲν ἡμεῖς, ὡς ἐν τῷ ιγ' ψαλμῷ διελάβομεν. Το δὲ, συνέσεως, διδάσκει ὅτι συνέσεως χρεία τοῖς ἀναγινώσκουσιν, εἰς τὸ ἐπιγνῶναι, ὅτι εἰ καὶ τῇ ἐπαγγελίᾳ ταὐτόν ἐστι τῷ ιγ, ἀλλά γε τῇ ἐννοί διαφορὰν ἔχει μυστηριώδη. Λοιπὸν οὖν τους δύο στίχους ἑρμηνευτέον. Α τῷ γ' παραδεδώκαμεν. Οἱ δύο δὲ στίχοι πλεονάζου xΙΙΙ. άνθρωπο αρέσκους Εἶπεν ἄφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ· Οὐκ ἔστι Θεός διεφθάρησαν, καὶ ἐβδελύχθησαν ἐν ἀνομίαις. Ζήτει τὴν ἐξήγησιν ἐν τῷ ιγ' ψαλμῷ· τὸ δὲ ἐν ἀνομίαις ἐνταῦθα, ἐν ἐπιτηδεύμασιν ἐκεῖ. Οὐκ ἔστι ποιῶν ἀγαθόν. Εντῷ ῥηθέντι ψαλιῷ· Οὐκ ἔστι ποιῶν χρηστότητα, γέγραπται. Ὁ Θεὸς ἐκ τοῦ οὐρανοῦ διέκυψεν ἐπὶ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων, τοῦ ἰδεῖν εἰ ἔστι συνιών, ἢ ἐκζητῶν τὸν Θεόν· πάντες ἐξέκλιναν, ἅμα ἠχρειώθησαν· οὐκ ἔστι ποιῶν ἀγαθὸν, οὐκ ἔστιν ἕως ἑνός. Οὐχὶ γνώσονται πάντες οἱ ἐργαζόμενοι τὴν ἀνομίαν ; Οἱ κατεσθίοντες τὸν λαόν μου ἐν βρώσει ἄρτου, τὸν Θεὸν οὐκ ἐπεκαλέσαντο. Ἐκεῖ ἐφοβήθησαν φόβον, οὗ οὐκ ἦν φόβος. Ο Ζήτει ὁμοίως καὶ τὴν τούτων ἐξήγησιν ἐν τῷ ῥης θέντι ψαλμῷ. "Οτι ὁ Θεὸς διεσκόρπισεν ὀστᾶ ἀνθρωπαρέ- σκων. ᾿Ανθρωπαρέσκους ὀνομάζει τοὺς Ἰουδαίους, καὶ ὁ Χριστὸς αὐτοῖς πολλάκις ὠνείδισεν, ὑποκριτὰς λέγων καὶ κατ' ὄψιν κρίνοντας· οἱ καὶ τὸν Καίσαρα θεραπεύοντες, ἐβόων· Οὐκ ἔχομεν βασιλέα, εἰ μὴ Καίσαρα· καὶ πρὸς τὸν Πιλάτον· Ἐὰν τοῦτον ἀπολύσῃς, οὐκ εἴ φίλος τοῦ Καίσαρος. ἂν τὰ ὀστᾶ διεσκόρπισεν, ἤτοι τὰς φυλάς, δι' ὧν συνίσταντο. Διεσπάρησαν γὰρ εἰς δουλείαν ἔθνους παντός. Η EUTHYMII ZIGABENI B pretabimur. Nam aliorum expositionem illic tra- didimus. Hi autem versiculi ea ratione amplius hic habentur, ne videri posset idem psalmus superfluus esse, dum bis ponitur (87). Praeterea ut doceret nos Propheta, quod sensu differunt, tametsi ver- borum prolatione iidem esse videantur. Ille etenim insaniam ac furorem carpit, quo Sennacherib et Rhapsaces adversus Ezechiam regem ferebantur, bic vero Judæorum rabiem contra Christum. Quod si aliter se haberet, procul dubio hujusmodi superfuitas neque interpretes neque ipsos etiam Judæos latuisset. Verum excusationem nullam ha: bent Judæi, tametsi sponte sua cæcutiant. Aliam enim ac diversam prorsus inscriptionem uterque corum sortitus est. Praesens itaque inscriptio ad fi- nem nos jubet inspicere propter prophetias, quæ hic adversus Judæos prædicuntur : veluti monens tectorem ut illarum finem animadvertat. Quod vero ait : pro Maeleth, idemn sibi vult, ac si dixisset, De chorea. Christianis etenim, cum legitur hic psal- nius, exsultandum ac chorea quodammodo utenduin est, propter finem atque eventum rerum, quæ in eo prædictæ sunt. Exsultabit, inquit, Jacob, et læ - tabitur Israel. Israelis enim populus pro populo accipitur Christiano, ut diximus in psalmo Intelligentiæ etiam ideo inscriptus est, quia multa tectori opus est intelligentia in his discernendis. Nam licet verborum prolatione eadem esse vide- antur, quæ in hoc, et quæ in sum habentur psalmo, sensu tamen diferentias habent, mysterio refertas. Sed illos jam versiculos exponamus, quos amplius hic baberi diximus. VERS. 1, 2. Dixit insipiens in corde suo, Non est C Deus; corrupti sunt, et abominabiles facti sunt in iniquitatibus. Vide, quæ exponendo diximus in psalmo sit, quod vero hic, in iniquitatibus, ibi dixit, in studiis. Non est, qui faciat bonum. In commemorat> psalmo dixit: Non est qui facial bonitatem. VERS. 6. Deus de calo prospexit super filios hominum, ut videret si est, qui intelligat, aut qui exquirat Deum : omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt : non est, qui facial bonum, non est u8- que ad unum. Nonne cognoscent omnes, qui ope- rantur iniquitatem? qui devorant populum meum in cibo panis? Deum non invocaverunt, illic timuerunt timore, ubi non erat timor. Vide, quæ in xni psalmo dicta sunt. Quoniam Deus dispersil ossa eorum, qui homini- bus placent, Judæos carpit, quos studiosos esse dicit, ut hominibus placeant [tametsi Latina dictione, non ita significanter id vitium exprimi potest quam Græca, quæ unico vocabulo, hujusmodi homines appellavit: hoc au- tem vitium saepenumero Christus Judais exprobra- vit, liypocritas eos appellans et secundum aspectum judicantes ; qui etiam ut Gæsari placerent, clama- Varia lectiones. nec interpretes latuisset, nec ipsos Judæos, bis posi- tus, vel absurde repetitus. (86) Αl. Ενετάγη. (85) Graeca ita sonant: Profecto hic (psalmus )
3β Even as my heart has become weary, you have raised me up on a rock. A ‘rock’ is what he calls hope in him, on account of its firmness and security and on ac- count of its lofty and uplifting nature. As often, he says, as I have become weary, having wilted under afflictions, you have led me to hope in you, as if to a rock.
α Ὡδήγησάς με, ὅτι ἐγενήθης ἐλπίς μου. Ὡδήγησάς με πάλαι ἐπὶ τὰ καλά. Καὶ γὰρ σὲ μόνον ἔσχον ἐλπίδα σωτηρίας.Η σιν· ὥστε μὴ δόξαι, ὅτι δὶς εἰς ψαλμός συνετά γη (86), ἀλλ' ὥστε διδάξαι, ὅτι εἰ καὶ τῇ ἐπαγγελίᾳ ταὐτόν εἰσιν, ἀλλάγε τῇ ἐννοίᾳ διεστήκασιν· ἐκεῖνος μὲν γὰρ κατηγορεί τῆς μανίας καὶ τῆς κακονοίας τοῦ Σεναχηρείμ, καὶ τοῦ Ῥαψάκου, κατὰ τοῦ Ἐζε- κίου· οὗτος δὲ, τῆς λύσσης τῶν Ἰουδαίων τῆς κατὰ τοῦ Χριστοῦ. Οὐ γὰρ ἂν, εἰ μὴ τοῦτο ἦν, οὗτος ἔλαβε πάντας τοὺς ἐξηγητὰς, ἀλλ᾽ οὐδὲ τοὺς Εβραίους αὐτοὺς, δὶς ἐνταγεῖς, ἢ ἀλόγως δευτε ρωθείς. Νῦν δὲ λόγον οὐκ ἔχουσιν, εἰ καὶ ἐθελοτυ φλώττουσιν οἱ Ἰουδαῖοι. Καὶ γὰρ καὶ ἄλλην οὗτος παρ' ἐκεῖνον είληχεν ἐπιγραφήν, εἰς τὸ τέλος μὲν πέμπουσαν, διὰ τὰς κατὰ τῶν Ἰουδαίων ἐν αὐτῷ προφητείας, ὅτι χρὴ τοὺς ἀναγινώσκοντας ἀποβλέ- πειν εἰς τὸ τέλος αὐτῶν. Τὸ δὲ, ὑπὲρ Μαελέθ, ἀντὶ τοῦ, Περὶ χορείας, ἡρμήνευσαν. Τοῦτον γὰρ ἀναγινώσκοντες, χορεύομεν οἱ Χριστιανοί, διὰ τὴν ἔκβασιν τῶν προφητευθέντων. Αγαλλιάσεται γάρ, φησὶν, Ἰακώβ, καὶ εὐφρανθήσεται Ισραὴλ, ὅπερ ἐσμὲν ἡμεῖς, ὡς ἐν τῷ ιγ' ψαλμῷ διελάβομεν. Το δὲ, συνέσεως, διδάσκει ὅτι συνέσεως χρεία τοῖς ἀναγινώσκουσιν, εἰς τὸ ἐπιγνῶναι, ὅτι εἰ καὶ τῇ ἐπαγγελίᾳ ταὐτόν ἐστι τῷ ιγ, ἀλλά γε τῇ ἐννοί διαφορὰν ἔχει μυστηριώδη. Λοιπὸν οὖν τους δύο στίχους ἑρμηνευτέον. Α τῷ γ' παραδεδώκαμεν. Οἱ δύο δὲ στίχοι πλεονάζου xΙΙΙ. άνθρωπο αρέσκους Εἶπεν ἄφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ· Οὐκ ἔστι Θεός διεφθάρησαν, καὶ ἐβδελύχθησαν ἐν ἀνομίαις. Ζήτει τὴν ἐξήγησιν ἐν τῷ ιγ' ψαλμῷ· τὸ δὲ ἐν ἀνομίαις ἐνταῦθα, ἐν ἐπιτηδεύμασιν ἐκεῖ. Οὐκ ἔστι ποιῶν ἀγαθόν. Εντῷ ῥηθέντι ψαλιῷ· Οὐκ ἔστι ποιῶν χρηστότητα, γέγραπται. Ὁ Θεὸς ἐκ τοῦ οὐρανοῦ διέκυψεν ἐπὶ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων, τοῦ ἰδεῖν εἰ ἔστι συνιών, ἢ ἐκζητῶν τὸν Θεόν· πάντες ἐξέκλιναν, ἅμα ἠχρειώθησαν· οὐκ ἔστι ποιῶν ἀγαθὸν, οὐκ ἔστιν ἕως ἑνός. Οὐχὶ γνώσονται πάντες οἱ ἐργαζόμενοι τὴν ἀνομίαν ; Οἱ κατεσθίοντες τὸν λαόν μου ἐν βρώσει ἄρτου, τὸν Θεὸν οὐκ ἐπεκαλέσαντο. Ἐκεῖ ἐφοβήθησαν φόβον, οὗ οὐκ ἦν φόβος. Ο Ζήτει ὁμοίως καὶ τὴν τούτων ἐξήγησιν ἐν τῷ ῥης θέντι ψαλμῷ. "Οτι ὁ Θεὸς διεσκόρπισεν ὀστᾶ ἀνθρωπαρέ- σκων. ᾿Ανθρωπαρέσκους ὀνομάζει τοὺς Ἰουδαίους, καὶ ὁ Χριστὸς αὐτοῖς πολλάκις ὠνείδισεν, ὑποκριτὰς λέγων καὶ κατ' ὄψιν κρίνοντας· οἱ καὶ τὸν Καίσαρα θεραπεύοντες, ἐβόων· Οὐκ ἔχομεν βασιλέα, εἰ μὴ Καίσαρα· καὶ πρὸς τὸν Πιλάτον· Ἐὰν τοῦτον ἀπολύσῃς, οὐκ εἴ φίλος τοῦ Καίσαρος. ἂν τὰ ὀστᾶ διεσκόρπισεν, ἤτοι τὰς φυλάς, δι' ὧν συνίσταντο. Διεσπάρησαν γὰρ εἰς δουλείαν ἔθνους παντός. Η EUTHYMII ZIGABENI B pretabimur. Nam aliorum expositionem illic tra- didimus. Hi autem versiculi ea ratione amplius hic habentur, ne videri posset idem psalmus superfluus esse, dum bis ponitur (87). Praeterea ut doceret nos Propheta, quod sensu differunt, tametsi ver- borum prolatione iidem esse videantur. Ille etenim insaniam ac furorem carpit, quo Sennacherib et Rhapsaces adversus Ezechiam regem ferebantur, bic vero Judæorum rabiem contra Christum. Quod si aliter se haberet, procul dubio hujusmodi superfuitas neque interpretes neque ipsos etiam Judæos latuisset. Verum excusationem nullam ha: bent Judæi, tametsi sponte sua cæcutiant. Aliam enim ac diversam prorsus inscriptionem uterque corum sortitus est. Praesens itaque inscriptio ad fi- nem nos jubet inspicere propter prophetias, quæ hic adversus Judæos prædicuntur : veluti monens tectorem ut illarum finem animadvertat. Quod vero ait : pro Maeleth, idemn sibi vult, ac si dixisset, De chorea. Christianis etenim, cum legitur hic psal- nius, exsultandum ac chorea quodammodo utenduin est, propter finem atque eventum rerum, quæ in eo prædictæ sunt. Exsultabit, inquit, Jacob, et læ - tabitur Israel. Israelis enim populus pro populo accipitur Christiano, ut diximus in psalmo Intelligentiæ etiam ideo inscriptus est, quia multa tectori opus est intelligentia in his discernendis. Nam licet verborum prolatione eadem esse vide- antur, quæ in hoc, et quæ in sum habentur psalmo, sensu tamen diferentias habent, mysterio refertas. Sed illos jam versiculos exponamus, quos amplius hic baberi diximus. VERS. 1, 2. Dixit insipiens in corde suo, Non est C Deus; corrupti sunt, et abominabiles facti sunt in iniquitatibus. Vide, quæ exponendo diximus in psalmo sit, quod vero hic, in iniquitatibus, ibi dixit, in studiis. Non est, qui faciat bonum. In commemorat> psalmo dixit: Non est qui facial bonitatem. VERS. 6. Deus de calo prospexit super filios hominum, ut videret si est, qui intelligat, aut qui exquirat Deum : omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt : non est, qui facial bonum, non est u8- que ad unum. Nonne cognoscent omnes, qui ope- rantur iniquitatem? qui devorant populum meum in cibo panis? Deum non invocaverunt, illic timuerunt timore, ubi non erat timor. Vide, quæ in xni psalmo dicta sunt. Quoniam Deus dispersil ossa eorum, qui homini- bus placent, Judæos carpit, quos studiosos esse dicit, ut hominibus placeant [tametsi Latina dictione, non ita significanter id vitium exprimi potest quam Græca, quæ unico vocabulo, hujusmodi homines appellavit: hoc au- tem vitium saepenumero Christus Judais exprobra- vit, liypocritas eos appellans et secundum aspectum judicantes ; qui etiam ut Gæsari placerent, clama- Varia lectiones. nec interpretes latuisset, nec ipsos Judæos, bis posi- tus, vel absurde repetitus. (86) Αl. Ενετάγη. (85) Graeca ita sonant: Profecto hic (psalmus )
4α You have guided me, for you have become my hope. You have guided me in the past to good things. And indeed I had you alone as my hope of salvation.
PG 128:621β Πύργος ἰσχύος ἀπὸ προσώπου ἐχθροῦ. Ἀπὸ κοινοῦ ληπτέον τὸ, ἐγενήθης. Πύργος δὲ ἰσχύος, ἀντὶ τοῦ, πύργος ἰσχυρός· ἐνώπιον ἐχθροῦ, ὥστε κωλύειν αὐτόν.καὶ ὅτι διαφθαρέντες ὑπὸ τῆς Ῥωμαϊκῆς ῥομ- φαίας, ἑλκύσματα καὶ σπαράγματα τοῖς θηρίοις καὶ πετεινοῖς γεγόνασι. Κατησχύνθησαν, ὅτι ὁ Θεὸς ἐξουδένωσεν αὐτ τούς. Αἰσχύνη πᾶσιν ἔθνεσι προσετέθησαν, κακο- δαιμονέστατοι καὶ ἀτυχέστατοι καὶ βαρυσυμφορώ τατοι τῶν πώποτε ἀνθρώπων γενόμενοι· τοῦτο δὲ πεπόνθασι, διότι ὁ Χριστὸς ἐξουδένημα καὶ ὄνειδος αὐτοὺς πεποίηκε. Τίς δώσει ἐκ Σιὼν τὸ σωτήριον τοῦ ᾿Ισραήλ; ἐν τῷ ἐπιστρέψαι τὸν Θεὸν τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ λαοῦ αὐτοῦ, ἀγαλλιάσεται Ιακώβ, καὶ εὐφραν- θήσεται Ισραήλ. Καὶ ἡ τούτων ἐξήγησις ἐν τῷ βηθέντι ιγ' ψαλμῷ ἀνατάττεται. Εἰς τὸ τέλος ἐν ὕμνοις, καὶ συνέσεως τῷ Δαβίδ, ἐν τῷ ἐλθεῖν τοὺς Ζιφαίους, καὶ ἀναγγεῖλαι τῷ Σαούλ· Οὐκ ἰδοὺ Δαβὶδ κέκρυπται παρ' ἡμῖν; ΨΑΛΜΟΣ ΝΓ. Φεύγων τὸν Σαούλ ὁ Δαβίδ, ἐκάθισεν εἰς τὴν ἔρη- μον Ζίφ· οἱ Ζιφαῖοι τὴν μὲν πρὸς Δαβὶδ φιλίαν ὑπο εκρίθησαν, κατεμήνυσαν δὲ αὐτὸν τῷ Σαούλ· καὶ ὃς ἐπεστράτευσε. Πόλεμος δὲ τῶν ἀλλοφύλων ἐπι γενόμενος ἀντιπεριέσπασεν αὐτίκα τὸν Σαούλ· καὶ λοιπὸν ἀπαλλαγεὶς ὁ Δαβὶδ ἐκεῖθεν, ἔφυγε, καὶ συν- ἔθηκε τὸν παρόντα ψαλμὸν εὐχαριστήριον, τοῦ Θεοῦ κατασκεδάσαντος εὐμηχάνως τὴν ἐπιβουλήν. Διό καὶ ἐν ὕμνοις ἐπιγέγραπται· φησὶ γὰρ, ὅτι Ἐξ- ομολογήσομαι τῷ ὀνόματί σου, Κύριε, ὅτι ἀγα- Ον, ὅτι ἐκ πάσης θλίψεως ἐῤῥύσω με. -Εἰς τὸ τέλος δὲ, ὅτι πρὸς τὸ τέλος ἐπείγεται ἡ ἐγκειμένη τούτῳ πρόρρησις. Προηγόρευσε γὰρ τὸν ὄλεθρον τῶν ἐπιβουλευόντων αὐτῷ, φήσας· Αποστρέψει τὰ κακὰ τοῖς ἐχθροῖς μου· καὶ ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου ἐπεἶδεν ὁ ὀφθαλμός μου· & σαφῶς ἐν τοῖς οἰκείοις τόποις ἐξηγησόμεθα. Συνέσεως δὲ, ὅτι συνετοῦ ἐστι τὸ ἐν καιρῷ τοιούτῳ πάντων ἀφέμενον, ὑμνεῖν τὸν Θεὸν, καὶ τοῦτον ἐπικαλεῖσθαι κριτήν. Β Ο Θεός, ἐν τῷ ὀνόματί σου σῶσόν με. Διὰ τὸ σὲν ὄνομα, διότι όνομάζῃ Σωτήρ, καὶ ἐλεήμων, καὶ δίκαιος· σῶσόν με δὲ ἔτι καὶ ἔτι· πανταχόθεν γὰρ ἐπιβουλαί. Καὶ ἐν τῇ δυνάμει του κρινεῖς με. Καὶ δυνατὸς ὤν, κρινεῖς με, εὖ οἶδα, μετὰ τοῦ καταδυναστεύ- σαντος τῆς ἐμῆς ἀσθενείας, λέγω δὲ τοῦ Σαούλ, καὶ ποιήσεις τὴν ἐκδίκησιν. Τοῦ δὲ, κρινεῖς, ἀδιάφορος νῦν ἡ σύνταξις. Ο Θεός, εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου, ἐν. * COMMENT. IN PSALMOS. A verunt : Non habemus regem, nisi Casarem * ; item ad Pilatum : Si hunc dimittis, non es amicus Casa- ris *. Quorum Judeorum ossa, lioc est, quorum tribus, quibus ipsi quasi membris quibusdam consistebant, Deus dispersit. Dispersi etenim sunt per orbem, ut omnibus servirent nationibus. Vel ideo dispersos eos fuisse dicit, quia Romanorum gladio perditi ac discerpti, canibus et volucribus laniandi relicti sunt. Confusi sunt, quoniam Deus sprevit eos. Confu- sione atque ignominia pleni esse apparuerunt apud omnes gentes, veluti omnium hominum miserrimi et infelicissimi, et calamitatibus omnium maxime obnoxii. Hujusmodi autem calamitatem ea ratione passi sunt, quia Christus sprevit eos, in oppro- brium illos universo orbi præbens. VERS. 7. Quis dabit ex Sion salutare Israel? cum converterit Domínus captivitatem plebis suæ, exsul- tabit Jacob, et latabitur Israel.Horum etiam verbo. rum expositionem in sæpe commemorato tradidi- mus psalmo. G In finem in hymnis, intelligentiæ ipsi David, cum venissent Ziphæi, et annuntiassent Sauli, Nonne ecce David absconditus est apud nos PSALMUS LIII. Fugiens Saulem beatus David, profectus est in eremum Ziph. Ziphæi vero amicitiam fingentes, Sauli significarunt, latere illum apud se. Hoc au- dito Saul cum exercitu illuc contra eum proficisce- batur; verum bellum, quod a Philistæis repente supervenit, Saulem divertit, ne tunc ultra illum persequeretur. Tanto itaque beatus David liberatus periculo, aufugit, et praesentem psalmum in gra- tiarum actionem compositum Deo dicavit : quo adjutore omnes Saulis insidiæ facillime semper dissolutæ sunt. Atque ideo in hymnis inscribitur. Confitebor enim, inquit, nomini tuo, Domine, quo- niam bonum est, quoniam ex omni tribulatione eri- puisti me. In finem vero ideo dixit, quia ad finen tendebant, quæ hic prædicebantur; prædicebatur autem inimicorum ipsius destructio. Convertet enim, inquit, mala inimicis meis, et in inimicis meis vidit oculus meus : quæ verba dilucide locis suis exponemus. Intelligentiæ autem, sive, ut alibi diximus, prudentiæ ideo inscriptum est, quia prudent's viri est hujuscemodi tempore omissis omni- bus, liberatorem Deum laudare, eumque veluti judicem optimum advocare. D Joan. xix, 15. Ibid. 12. VERS. 3. Deus, in nomine tuo salvum me fac. Sal- va me, inquit, propter nomen tuum. Salvatoris etenim, et misericordis, et justi nomen habes. Præsto igitur mihi adsis, quoniam undique mihi incumbunt insidiæ. Et in potentia tua judicabis me. Et cum potens sis, recte, novi, judicabis me, simul cum iis qui opprimunt infirmitatem meam, Saulem dico, et vindictam facies. Est autem iudifferens constructio hujus verbi judicabis. [Posuit enim judicabis me, pro, judicabis mihi, hoc est, judicium mihi fa- cies.] VERS. 4. Deus, exaudi orationem meum, auribus
4β A tower of strength from the face of the enemy. ‘You have become’ is understood here also. ‘A tower of strength’, in the sense of, ‘a strong tower’, before the enemy so as to impede him.
PG 128:716Ψαλμός 60 — Psalm 60
PG 128:621α Παροικήσω ἐν τῷ σκηνώματί σου εἰς τοὺς αἰῶνας. Τοῦτο, προφητεία περὶ τῆς ἐπανόδου καὶ ἀποκαταστάσεως. Σκήνωμα δὲ τοῦ Θεοῦ λέγει, τὸν θεῖον ναὸν, ὡς πολλάκις εἰρήκαμεν. Εἰς τοὺς αἰῶνας δὲ, ἀντὶ τοῦ, διαπαντός. Ἐφ’ ἡμᾶς δὲ ἡ πρόῤῥησις αὕτη μετέπεσε διὰ τὴν δυστροπίαν τῶν ᾽Ιουδαίων. Ἐκεῖνοι γὰρ ὑπὸ ῾Ρωμαίων ἀφανισθέντες, οὐκέτι τῷ ναῷ παρῴκησαν, καὶ αὐτῷ ῥιζόθεν καταστραφέντι. Ὁ Χριστιανικὸς δὲ λαὸς ἀεὶ τῷ κατὰ τόπον ἕκαστον παροικεῖ ναῷ τοῦ Θεοῦ. Πανταχοῦ γὰρ θεῖοι ναοὶ καθίδρυνται.καὶ ὅτι διαφθαρέντες ὑπὸ τῆς Ῥωμαϊκῆς ῥομ- φαίας, ἑλκύσματα καὶ σπαράγματα τοῖς θηρίοις καὶ πετεινοῖς γεγόνασι. Κατησχύνθησαν, ὅτι ὁ Θεὸς ἐξουδένωσεν αὐτ τούς. Αἰσχύνη πᾶσιν ἔθνεσι προσετέθησαν, κακο- δαιμονέστατοι καὶ ἀτυχέστατοι καὶ βαρυσυμφορώ τατοι τῶν πώποτε ἀνθρώπων γενόμενοι· τοῦτο δὲ πεπόνθασι, διότι ὁ Χριστὸς ἐξουδένημα καὶ ὄνειδος αὐτοὺς πεποίηκε. Τίς δώσει ἐκ Σιὼν τὸ σωτήριον τοῦ ᾿Ισραήλ; ἐν τῷ ἐπιστρέψαι τὸν Θεὸν τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ λαοῦ αὐτοῦ, ἀγαλλιάσεται Ιακώβ, καὶ εὐφραν- θήσεται Ισραήλ. Καὶ ἡ τούτων ἐξήγησις ἐν τῷ βηθέντι ιγ' ψαλμῷ ἀνατάττεται. Εἰς τὸ τέλος ἐν ὕμνοις, καὶ συνέσεως τῷ Δαβίδ, ἐν τῷ ἐλθεῖν τοὺς Ζιφαίους, καὶ ἀναγγεῖλαι τῷ Σαούλ· Οὐκ ἰδοὺ Δαβὶδ κέκρυπται παρ' ἡμῖν; ΨΑΛΜΟΣ ΝΓ. Φεύγων τὸν Σαούλ ὁ Δαβίδ, ἐκάθισεν εἰς τὴν ἔρη- μον Ζίφ· οἱ Ζιφαῖοι τὴν μὲν πρὸς Δαβὶδ φιλίαν ὑπο εκρίθησαν, κατεμήνυσαν δὲ αὐτὸν τῷ Σαούλ· καὶ ὃς ἐπεστράτευσε. Πόλεμος δὲ τῶν ἀλλοφύλων ἐπι γενόμενος ἀντιπεριέσπασεν αὐτίκα τὸν Σαούλ· καὶ λοιπὸν ἀπαλλαγεὶς ὁ Δαβὶδ ἐκεῖθεν, ἔφυγε, καὶ συν- ἔθηκε τὸν παρόντα ψαλμὸν εὐχαριστήριον, τοῦ Θεοῦ κατασκεδάσαντος εὐμηχάνως τὴν ἐπιβουλήν. Διό καὶ ἐν ὕμνοις ἐπιγέγραπται· φησὶ γὰρ, ὅτι Ἐξ- ομολογήσομαι τῷ ὀνόματί σου, Κύριε, ὅτι ἀγα- Ον, ὅτι ἐκ πάσης θλίψεως ἐῤῥύσω με. -Εἰς τὸ τέλος δὲ, ὅτι πρὸς τὸ τέλος ἐπείγεται ἡ ἐγκειμένη τούτῳ πρόρρησις. Προηγόρευσε γὰρ τὸν ὄλεθρον τῶν ἐπιβουλευόντων αὐτῷ, φήσας· Αποστρέψει τὰ κακὰ τοῖς ἐχθροῖς μου· καὶ ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου ἐπεἶδεν ὁ ὀφθαλμός μου· & σαφῶς ἐν τοῖς οἰκείοις τόποις ἐξηγησόμεθα. Συνέσεως δὲ, ὅτι συνετοῦ ἐστι τὸ ἐν καιρῷ τοιούτῳ πάντων ἀφέμενον, ὑμνεῖν τὸν Θεὸν, καὶ τοῦτον ἐπικαλεῖσθαι κριτήν. Β Ο Θεός, ἐν τῷ ὀνόματί σου σῶσόν με. Διὰ τὸ σὲν ὄνομα, διότι όνομάζῃ Σωτήρ, καὶ ἐλεήμων, καὶ δίκαιος· σῶσόν με δὲ ἔτι καὶ ἔτι· πανταχόθεν γὰρ ἐπιβουλαί. Καὶ ἐν τῇ δυνάμει του κρινεῖς με. Καὶ δυνατὸς ὤν, κρινεῖς με, εὖ οἶδα, μετὰ τοῦ καταδυναστεύ- σαντος τῆς ἐμῆς ἀσθενείας, λέγω δὲ τοῦ Σαούλ, καὶ ποιήσεις τὴν ἐκδίκησιν. Τοῦ δὲ, κρινεῖς, ἀδιάφορος νῦν ἡ σύνταξις. Ο Θεός, εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου, ἐν. * COMMENT. IN PSALMOS. A verunt : Non habemus regem, nisi Casarem * ; item ad Pilatum : Si hunc dimittis, non es amicus Casa- ris *. Quorum Judeorum ossa, lioc est, quorum tribus, quibus ipsi quasi membris quibusdam consistebant, Deus dispersit. Dispersi etenim sunt per orbem, ut omnibus servirent nationibus. Vel ideo dispersos eos fuisse dicit, quia Romanorum gladio perditi ac discerpti, canibus et volucribus laniandi relicti sunt. Confusi sunt, quoniam Deus sprevit eos. Confu- sione atque ignominia pleni esse apparuerunt apud omnes gentes, veluti omnium hominum miserrimi et infelicissimi, et calamitatibus omnium maxime obnoxii. Hujusmodi autem calamitatem ea ratione passi sunt, quia Christus sprevit eos, in oppro- brium illos universo orbi præbens. VERS. 7. Quis dabit ex Sion salutare Israel? cum converterit Domínus captivitatem plebis suæ, exsul- tabit Jacob, et latabitur Israel.Horum etiam verbo. rum expositionem in sæpe commemorato tradidi- mus psalmo. G In finem in hymnis, intelligentiæ ipsi David, cum venissent Ziphæi, et annuntiassent Sauli, Nonne ecce David absconditus est apud nos PSALMUS LIII. Fugiens Saulem beatus David, profectus est in eremum Ziph. Ziphæi vero amicitiam fingentes, Sauli significarunt, latere illum apud se. Hoc au- dito Saul cum exercitu illuc contra eum proficisce- batur; verum bellum, quod a Philistæis repente supervenit, Saulem divertit, ne tunc ultra illum persequeretur. Tanto itaque beatus David liberatus periculo, aufugit, et praesentem psalmum in gra- tiarum actionem compositum Deo dicavit : quo adjutore omnes Saulis insidiæ facillime semper dissolutæ sunt. Atque ideo in hymnis inscribitur. Confitebor enim, inquit, nomini tuo, Domine, quo- niam bonum est, quoniam ex omni tribulatione eri- puisti me. In finem vero ideo dixit, quia ad finen tendebant, quæ hic prædicebantur; prædicebatur autem inimicorum ipsius destructio. Convertet enim, inquit, mala inimicis meis, et in inimicis meis vidit oculus meus : quæ verba dilucide locis suis exponemus. Intelligentiæ autem, sive, ut alibi diximus, prudentiæ ideo inscriptum est, quia prudent's viri est hujuscemodi tempore omissis omni- bus, liberatorem Deum laudare, eumque veluti judicem optimum advocare. D Joan. xix, 15. Ibid. 12. VERS. 3. Deus, in nomine tuo salvum me fac. Sal- va me, inquit, propter nomen tuum. Salvatoris etenim, et misericordis, et justi nomen habes. Præsto igitur mihi adsis, quoniam undique mihi incumbunt insidiæ. Et in potentia tua judicabis me. Et cum potens sis, recte, novi, judicabis me, simul cum iis qui opprimunt infirmitatem meam, Saulem dico, et vindictam facies. Est autem iudifferens constructio hujus verbi judicabis. [Posuit enim judicabis me, pro, judicabis mihi, hoc est, judicium mihi fa- cies.] VERS. 4. Deus, exaudi orationem meum, auribus
5α I shall make habitation in your tent-shrine to the ages. This is a prophecy about the return and restoration. God’s ‘tent-shrine’ is what he calls the divine temple, as we have often said. ‘To the ages’, in the sense of, ‘forever’. This prediction fell afterwards on us on account of the peevishness of the Jews. For they, having been obliterated by the Romans, no longer had habitation in the temple which had also been destroyed from the roots. The Christian people, however, ever has habitation in God’s temple in each locality, for divine temples are established everywhere.
β Σκεπασθήσομαι ἐν τῇ σκέπῃ τῶν πτερύγων σου. Τοῦτο ἔοικε τῷ, Ἐν σκέπῃ τῶν πτερύγων σου σκεπάσεις με, περὶ οὗ εἰρήκαμεν ἐν τῷ ιϛ΄ ψαλμῷ.καὶ ὅτι διαφθαρέντες ὑπὸ τῆς Ῥωμαϊκῆς ῥομ- φαίας, ἑλκύσματα καὶ σπαράγματα τοῖς θηρίοις καὶ πετεινοῖς γεγόνασι. Κατησχύνθησαν, ὅτι ὁ Θεὸς ἐξουδένωσεν αὐτ τούς. Αἰσχύνη πᾶσιν ἔθνεσι προσετέθησαν, κακο- δαιμονέστατοι καὶ ἀτυχέστατοι καὶ βαρυσυμφορώ τατοι τῶν πώποτε ἀνθρώπων γενόμενοι· τοῦτο δὲ πεπόνθασι, διότι ὁ Χριστὸς ἐξουδένημα καὶ ὄνειδος αὐτοὺς πεποίηκε. Τίς δώσει ἐκ Σιὼν τὸ σωτήριον τοῦ ᾿Ισραήλ; ἐν τῷ ἐπιστρέψαι τὸν Θεὸν τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ λαοῦ αὐτοῦ, ἀγαλλιάσεται Ιακώβ, καὶ εὐφραν- θήσεται Ισραήλ. Καὶ ἡ τούτων ἐξήγησις ἐν τῷ βηθέντι ιγ' ψαλμῷ ἀνατάττεται. Εἰς τὸ τέλος ἐν ὕμνοις, καὶ συνέσεως τῷ Δαβίδ, ἐν τῷ ἐλθεῖν τοὺς Ζιφαίους, καὶ ἀναγγεῖλαι τῷ Σαούλ· Οὐκ ἰδοὺ Δαβὶδ κέκρυπται παρ' ἡμῖν; ΨΑΛΜΟΣ ΝΓ. Φεύγων τὸν Σαούλ ὁ Δαβίδ, ἐκάθισεν εἰς τὴν ἔρη- μον Ζίφ· οἱ Ζιφαῖοι τὴν μὲν πρὸς Δαβὶδ φιλίαν ὑπο εκρίθησαν, κατεμήνυσαν δὲ αὐτὸν τῷ Σαούλ· καὶ ὃς ἐπεστράτευσε. Πόλεμος δὲ τῶν ἀλλοφύλων ἐπι γενόμενος ἀντιπεριέσπασεν αὐτίκα τὸν Σαούλ· καὶ λοιπὸν ἀπαλλαγεὶς ὁ Δαβὶδ ἐκεῖθεν, ἔφυγε, καὶ συν- ἔθηκε τὸν παρόντα ψαλμὸν εὐχαριστήριον, τοῦ Θεοῦ κατασκεδάσαντος εὐμηχάνως τὴν ἐπιβουλήν. Διό καὶ ἐν ὕμνοις ἐπιγέγραπται· φησὶ γὰρ, ὅτι Ἐξ- ομολογήσομαι τῷ ὀνόματί σου, Κύριε, ὅτι ἀγα- Ον, ὅτι ἐκ πάσης θλίψεως ἐῤῥύσω με. -Εἰς τὸ τέλος δὲ, ὅτι πρὸς τὸ τέλος ἐπείγεται ἡ ἐγκειμένη τούτῳ πρόρρησις. Προηγόρευσε γὰρ τὸν ὄλεθρον τῶν ἐπιβουλευόντων αὐτῷ, φήσας· Αποστρέψει τὰ κακὰ τοῖς ἐχθροῖς μου· καὶ ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου ἐπεἶδεν ὁ ὀφθαλμός μου· & σαφῶς ἐν τοῖς οἰκείοις τόποις ἐξηγησόμεθα. Συνέσεως δὲ, ὅτι συνετοῦ ἐστι τὸ ἐν καιρῷ τοιούτῳ πάντων ἀφέμενον, ὑμνεῖν τὸν Θεὸν, καὶ τοῦτον ἐπικαλεῖσθαι κριτήν. Β Ο Θεός, ἐν τῷ ὀνόματί σου σῶσόν με. Διὰ τὸ σὲν ὄνομα, διότι όνομάζῃ Σωτήρ, καὶ ἐλεήμων, καὶ δίκαιος· σῶσόν με δὲ ἔτι καὶ ἔτι· πανταχόθεν γὰρ ἐπιβουλαί. Καὶ ἐν τῇ δυνάμει του κρινεῖς με. Καὶ δυνατὸς ὤν, κρινεῖς με, εὖ οἶδα, μετὰ τοῦ καταδυναστεύ- σαντος τῆς ἐμῆς ἀσθενείας, λέγω δὲ τοῦ Σαούλ, καὶ ποιήσεις τὴν ἐκδίκησιν. Τοῦ δὲ, κρινεῖς, ἀδιάφορος νῦν ἡ σύνταξις. Ο Θεός, εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου, ἐν. * COMMENT. IN PSALMOS. A verunt : Non habemus regem, nisi Casarem * ; item ad Pilatum : Si hunc dimittis, non es amicus Casa- ris *. Quorum Judeorum ossa, lioc est, quorum tribus, quibus ipsi quasi membris quibusdam consistebant, Deus dispersit. Dispersi etenim sunt per orbem, ut omnibus servirent nationibus. Vel ideo dispersos eos fuisse dicit, quia Romanorum gladio perditi ac discerpti, canibus et volucribus laniandi relicti sunt. Confusi sunt, quoniam Deus sprevit eos. Confu- sione atque ignominia pleni esse apparuerunt apud omnes gentes, veluti omnium hominum miserrimi et infelicissimi, et calamitatibus omnium maxime obnoxii. Hujusmodi autem calamitatem ea ratione passi sunt, quia Christus sprevit eos, in oppro- brium illos universo orbi præbens. VERS. 7. Quis dabit ex Sion salutare Israel? cum converterit Domínus captivitatem plebis suæ, exsul- tabit Jacob, et latabitur Israel.Horum etiam verbo. rum expositionem in sæpe commemorato tradidi- mus psalmo. G In finem in hymnis, intelligentiæ ipsi David, cum venissent Ziphæi, et annuntiassent Sauli, Nonne ecce David absconditus est apud nos PSALMUS LIII. Fugiens Saulem beatus David, profectus est in eremum Ziph. Ziphæi vero amicitiam fingentes, Sauli significarunt, latere illum apud se. Hoc au- dito Saul cum exercitu illuc contra eum proficisce- batur; verum bellum, quod a Philistæis repente supervenit, Saulem divertit, ne tunc ultra illum persequeretur. Tanto itaque beatus David liberatus periculo, aufugit, et praesentem psalmum in gra- tiarum actionem compositum Deo dicavit : quo adjutore omnes Saulis insidiæ facillime semper dissolutæ sunt. Atque ideo in hymnis inscribitur. Confitebor enim, inquit, nomini tuo, Domine, quo- niam bonum est, quoniam ex omni tribulatione eri- puisti me. In finem vero ideo dixit, quia ad finen tendebant, quæ hic prædicebantur; prædicebatur autem inimicorum ipsius destructio. Convertet enim, inquit, mala inimicis meis, et in inimicis meis vidit oculus meus : quæ verba dilucide locis suis exponemus. Intelligentiæ autem, sive, ut alibi diximus, prudentiæ ideo inscriptum est, quia prudent's viri est hujuscemodi tempore omissis omni- bus, liberatorem Deum laudare, eumque veluti judicem optimum advocare. D Joan. xix, 15. Ibid. 12. VERS. 3. Deus, in nomine tuo salvum me fac. Sal- va me, inquit, propter nomen tuum. Salvatoris etenim, et misericordis, et justi nomen habes. Præsto igitur mihi adsis, quoniam undique mihi incumbunt insidiæ. Et in potentia tua judicabis me. Et cum potens sis, recte, novi, judicabis me, simul cum iis qui opprimunt infirmitatem meam, Saulem dico, et vindictam facies. Est autem iudifferens constructio hujus verbi judicabis. [Posuit enim judicabis me, pro, judicabis mihi, hoc est, judicium mihi fa- cies.] VERS. 4. Deus, exaudi orationem meum, auribus
5β I shall be sheltered in the shelter of your wings. This is similar to, In the shelter of you wings you will shelter me, about which we spoke in the sixteenth psalm.
α Ὅτι σὺ, ὁ Θεὸς, εἰσήκουσας τῶν εὐχῶν μου. Ὅτε δηλαδὴ ἐπεκαλεσάμην σε.καὶ ὅτι διαφθαρέντες ὑπὸ τῆς Ῥωμαϊκῆς ῥομ- φαίας, ἑλκύσματα καὶ σπαράγματα τοῖς θηρίοις καὶ πετεινοῖς γεγόνασι. Κατησχύνθησαν, ὅτι ὁ Θεὸς ἐξουδένωσεν αὐτ τούς. Αἰσχύνη πᾶσιν ἔθνεσι προσετέθησαν, κακο- δαιμονέστατοι καὶ ἀτυχέστατοι καὶ βαρυσυμφορώ τατοι τῶν πώποτε ἀνθρώπων γενόμενοι· τοῦτο δὲ πεπόνθασι, διότι ὁ Χριστὸς ἐξουδένημα καὶ ὄνειδος αὐτοὺς πεποίηκε. Τίς δώσει ἐκ Σιὼν τὸ σωτήριον τοῦ ᾿Ισραήλ; ἐν τῷ ἐπιστρέψαι τὸν Θεὸν τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ λαοῦ αὐτοῦ, ἀγαλλιάσεται Ιακώβ, καὶ εὐφραν- θήσεται Ισραήλ. Καὶ ἡ τούτων ἐξήγησις ἐν τῷ βηθέντι ιγ' ψαλμῷ ἀνατάττεται. Εἰς τὸ τέλος ἐν ὕμνοις, καὶ συνέσεως τῷ Δαβίδ, ἐν τῷ ἐλθεῖν τοὺς Ζιφαίους, καὶ ἀναγγεῖλαι τῷ Σαούλ· Οὐκ ἰδοὺ Δαβὶδ κέκρυπται παρ' ἡμῖν; ΨΑΛΜΟΣ ΝΓ. Φεύγων τὸν Σαούλ ὁ Δαβίδ, ἐκάθισεν εἰς τὴν ἔρη- μον Ζίφ· οἱ Ζιφαῖοι τὴν μὲν πρὸς Δαβὶδ φιλίαν ὑπο εκρίθησαν, κατεμήνυσαν δὲ αὐτὸν τῷ Σαούλ· καὶ ὃς ἐπεστράτευσε. Πόλεμος δὲ τῶν ἀλλοφύλων ἐπι γενόμενος ἀντιπεριέσπασεν αὐτίκα τὸν Σαούλ· καὶ λοιπὸν ἀπαλλαγεὶς ὁ Δαβὶδ ἐκεῖθεν, ἔφυγε, καὶ συν- ἔθηκε τὸν παρόντα ψαλμὸν εὐχαριστήριον, τοῦ Θεοῦ κατασκεδάσαντος εὐμηχάνως τὴν ἐπιβουλήν. Διό καὶ ἐν ὕμνοις ἐπιγέγραπται· φησὶ γὰρ, ὅτι Ἐξ- ομολογήσομαι τῷ ὀνόματί σου, Κύριε, ὅτι ἀγα- Ον, ὅτι ἐκ πάσης θλίψεως ἐῤῥύσω με. -Εἰς τὸ τέλος δὲ, ὅτι πρὸς τὸ τέλος ἐπείγεται ἡ ἐγκειμένη τούτῳ πρόρρησις. Προηγόρευσε γὰρ τὸν ὄλεθρον τῶν ἐπιβουλευόντων αὐτῷ, φήσας· Αποστρέψει τὰ κακὰ τοῖς ἐχθροῖς μου· καὶ ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου ἐπεἶδεν ὁ ὀφθαλμός μου· & σαφῶς ἐν τοῖς οἰκείοις τόποις ἐξηγησόμεθα. Συνέσεως δὲ, ὅτι συνετοῦ ἐστι τὸ ἐν καιρῷ τοιούτῳ πάντων ἀφέμενον, ὑμνεῖν τὸν Θεὸν, καὶ τοῦτον ἐπικαλεῖσθαι κριτήν. Β Ο Θεός, ἐν τῷ ὀνόματί σου σῶσόν με. Διὰ τὸ σὲν ὄνομα, διότι όνομάζῃ Σωτήρ, καὶ ἐλεήμων, καὶ δίκαιος· σῶσόν με δὲ ἔτι καὶ ἔτι· πανταχόθεν γὰρ ἐπιβουλαί. Καὶ ἐν τῇ δυνάμει του κρινεῖς με. Καὶ δυνατὸς ὤν, κρινεῖς με, εὖ οἶδα, μετὰ τοῦ καταδυναστεύ- σαντος τῆς ἐμῆς ἀσθενείας, λέγω δὲ τοῦ Σαούλ, καὶ ποιήσεις τὴν ἐκδίκησιν. Τοῦ δὲ, κρινεῖς, ἀδιάφορος νῦν ἡ σύνταξις. Ο Θεός, εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου, ἐν. * COMMENT. IN PSALMOS. A verunt : Non habemus regem, nisi Casarem * ; item ad Pilatum : Si hunc dimittis, non es amicus Casa- ris *. Quorum Judeorum ossa, lioc est, quorum tribus, quibus ipsi quasi membris quibusdam consistebant, Deus dispersit. Dispersi etenim sunt per orbem, ut omnibus servirent nationibus. Vel ideo dispersos eos fuisse dicit, quia Romanorum gladio perditi ac discerpti, canibus et volucribus laniandi relicti sunt. Confusi sunt, quoniam Deus sprevit eos. Confu- sione atque ignominia pleni esse apparuerunt apud omnes gentes, veluti omnium hominum miserrimi et infelicissimi, et calamitatibus omnium maxime obnoxii. Hujusmodi autem calamitatem ea ratione passi sunt, quia Christus sprevit eos, in oppro- brium illos universo orbi præbens. VERS. 7. Quis dabit ex Sion salutare Israel? cum converterit Domínus captivitatem plebis suæ, exsul- tabit Jacob, et latabitur Israel.Horum etiam verbo. rum expositionem in sæpe commemorato tradidi- mus psalmo. G In finem in hymnis, intelligentiæ ipsi David, cum venissent Ziphæi, et annuntiassent Sauli, Nonne ecce David absconditus est apud nos PSALMUS LIII. Fugiens Saulem beatus David, profectus est in eremum Ziph. Ziphæi vero amicitiam fingentes, Sauli significarunt, latere illum apud se. Hoc au- dito Saul cum exercitu illuc contra eum proficisce- batur; verum bellum, quod a Philistæis repente supervenit, Saulem divertit, ne tunc ultra illum persequeretur. Tanto itaque beatus David liberatus periculo, aufugit, et praesentem psalmum in gra- tiarum actionem compositum Deo dicavit : quo adjutore omnes Saulis insidiæ facillime semper dissolutæ sunt. Atque ideo in hymnis inscribitur. Confitebor enim, inquit, nomini tuo, Domine, quo- niam bonum est, quoniam ex omni tribulatione eri- puisti me. In finem vero ideo dixit, quia ad finen tendebant, quæ hic prædicebantur; prædicebatur autem inimicorum ipsius destructio. Convertet enim, inquit, mala inimicis meis, et in inimicis meis vidit oculus meus : quæ verba dilucide locis suis exponemus. Intelligentiæ autem, sive, ut alibi diximus, prudentiæ ideo inscriptum est, quia prudent's viri est hujuscemodi tempore omissis omni- bus, liberatorem Deum laudare, eumque veluti judicem optimum advocare. D Joan. xix, 15. Ibid. 12. VERS. 3. Deus, in nomine tuo salvum me fac. Sal- va me, inquit, propter nomen tuum. Salvatoris etenim, et misericordis, et justi nomen habes. Præsto igitur mihi adsis, quoniam undique mihi incumbunt insidiæ. Et in potentia tua judicabis me. Et cum potens sis, recte, novi, judicabis me, simul cum iis qui opprimunt infirmitatem meam, Saulem dico, et vindictam facies. Est autem iudifferens constructio hujus verbi judicabis. [Posuit enim judicabis me, pro, judicabis mihi, hoc est, judicium mihi fa- cies.] VERS. 4. Deus, exaudi orationem meum, auribus
6α For you, O God, have heard my vows. When, that is, I have called upon you.
β Ἔδωκας κληρονομίαν τοῖς φοβουμένοις τὸ ὄνομά σου. Κληρονομίαν ἱστορικῶς μὲν λέγει, τὴν κάτω ᾽Ιερουσαλὴμ, ἀναγωγικῶς δὲ, τὴν ἄνω. Δεῦτε γὰρ, φησὶν, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν.καὶ ὅτι διαφθαρέντες ὑπὸ τῆς Ῥωμαϊκῆς ῥομ- φαίας, ἑλκύσματα καὶ σπαράγματα τοῖς θηρίοις καὶ πετεινοῖς γεγόνασι. Κατησχύνθησαν, ὅτι ὁ Θεὸς ἐξουδένωσεν αὐτ τούς. Αἰσχύνη πᾶσιν ἔθνεσι προσετέθησαν, κακο- δαιμονέστατοι καὶ ἀτυχέστατοι καὶ βαρυσυμφορώ τατοι τῶν πώποτε ἀνθρώπων γενόμενοι· τοῦτο δὲ πεπόνθασι, διότι ὁ Χριστὸς ἐξουδένημα καὶ ὄνειδος αὐτοὺς πεποίηκε. Τίς δώσει ἐκ Σιὼν τὸ σωτήριον τοῦ ᾿Ισραήλ; ἐν τῷ ἐπιστρέψαι τὸν Θεὸν τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ λαοῦ αὐτοῦ, ἀγαλλιάσεται Ιακώβ, καὶ εὐφραν- θήσεται Ισραήλ. Καὶ ἡ τούτων ἐξήγησις ἐν τῷ βηθέντι ιγ' ψαλμῷ ἀνατάττεται. Εἰς τὸ τέλος ἐν ὕμνοις, καὶ συνέσεως τῷ Δαβίδ, ἐν τῷ ἐλθεῖν τοὺς Ζιφαίους, καὶ ἀναγγεῖλαι τῷ Σαούλ· Οὐκ ἰδοὺ Δαβὶδ κέκρυπται παρ' ἡμῖν; ΨΑΛΜΟΣ ΝΓ. Φεύγων τὸν Σαούλ ὁ Δαβίδ, ἐκάθισεν εἰς τὴν ἔρη- μον Ζίφ· οἱ Ζιφαῖοι τὴν μὲν πρὸς Δαβὶδ φιλίαν ὑπο εκρίθησαν, κατεμήνυσαν δὲ αὐτὸν τῷ Σαούλ· καὶ ὃς ἐπεστράτευσε. Πόλεμος δὲ τῶν ἀλλοφύλων ἐπι γενόμενος ἀντιπεριέσπασεν αὐτίκα τὸν Σαούλ· καὶ λοιπὸν ἀπαλλαγεὶς ὁ Δαβὶδ ἐκεῖθεν, ἔφυγε, καὶ συν- ἔθηκε τὸν παρόντα ψαλμὸν εὐχαριστήριον, τοῦ Θεοῦ κατασκεδάσαντος εὐμηχάνως τὴν ἐπιβουλήν. Διό καὶ ἐν ὕμνοις ἐπιγέγραπται· φησὶ γὰρ, ὅτι Ἐξ- ομολογήσομαι τῷ ὀνόματί σου, Κύριε, ὅτι ἀγα- Ον, ὅτι ἐκ πάσης θλίψεως ἐῤῥύσω με. -Εἰς τὸ τέλος δὲ, ὅτι πρὸς τὸ τέλος ἐπείγεται ἡ ἐγκειμένη τούτῳ πρόρρησις. Προηγόρευσε γὰρ τὸν ὄλεθρον τῶν ἐπιβουλευόντων αὐτῷ, φήσας· Αποστρέψει τὰ κακὰ τοῖς ἐχθροῖς μου· καὶ ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου ἐπεἶδεν ὁ ὀφθαλμός μου· & σαφῶς ἐν τοῖς οἰκείοις τόποις ἐξηγησόμεθα. Συνέσεως δὲ, ὅτι συνετοῦ ἐστι τὸ ἐν καιρῷ τοιούτῳ πάντων ἀφέμενον, ὑμνεῖν τὸν Θεὸν, καὶ τοῦτον ἐπικαλεῖσθαι κριτήν. Β Ο Θεός, ἐν τῷ ὀνόματί σου σῶσόν με. Διὰ τὸ σὲν ὄνομα, διότι όνομάζῃ Σωτήρ, καὶ ἐλεήμων, καὶ δίκαιος· σῶσόν με δὲ ἔτι καὶ ἔτι· πανταχόθεν γὰρ ἐπιβουλαί. Καὶ ἐν τῇ δυνάμει του κρινεῖς με. Καὶ δυνατὸς ὤν, κρινεῖς με, εὖ οἶδα, μετὰ τοῦ καταδυναστεύ- σαντος τῆς ἐμῆς ἀσθενείας, λέγω δὲ τοῦ Σαούλ, καὶ ποιήσεις τὴν ἐκδίκησιν. Τοῦ δὲ, κρινεῖς, ἀδιάφορος νῦν ἡ σύνταξις. Ο Θεός, εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου, ἐν. * COMMENT. IN PSALMOS. A verunt : Non habemus regem, nisi Casarem * ; item ad Pilatum : Si hunc dimittis, non es amicus Casa- ris *. Quorum Judeorum ossa, lioc est, quorum tribus, quibus ipsi quasi membris quibusdam consistebant, Deus dispersit. Dispersi etenim sunt per orbem, ut omnibus servirent nationibus. Vel ideo dispersos eos fuisse dicit, quia Romanorum gladio perditi ac discerpti, canibus et volucribus laniandi relicti sunt. Confusi sunt, quoniam Deus sprevit eos. Confu- sione atque ignominia pleni esse apparuerunt apud omnes gentes, veluti omnium hominum miserrimi et infelicissimi, et calamitatibus omnium maxime obnoxii. Hujusmodi autem calamitatem ea ratione passi sunt, quia Christus sprevit eos, in oppro- brium illos universo orbi præbens. VERS. 7. Quis dabit ex Sion salutare Israel? cum converterit Domínus captivitatem plebis suæ, exsul- tabit Jacob, et latabitur Israel.Horum etiam verbo. rum expositionem in sæpe commemorato tradidi- mus psalmo. G In finem in hymnis, intelligentiæ ipsi David, cum venissent Ziphæi, et annuntiassent Sauli, Nonne ecce David absconditus est apud nos PSALMUS LIII. Fugiens Saulem beatus David, profectus est in eremum Ziph. Ziphæi vero amicitiam fingentes, Sauli significarunt, latere illum apud se. Hoc au- dito Saul cum exercitu illuc contra eum proficisce- batur; verum bellum, quod a Philistæis repente supervenit, Saulem divertit, ne tunc ultra illum persequeretur. Tanto itaque beatus David liberatus periculo, aufugit, et praesentem psalmum in gra- tiarum actionem compositum Deo dicavit : quo adjutore omnes Saulis insidiæ facillime semper dissolutæ sunt. Atque ideo in hymnis inscribitur. Confitebor enim, inquit, nomini tuo, Domine, quo- niam bonum est, quoniam ex omni tribulatione eri- puisti me. In finem vero ideo dixit, quia ad finen tendebant, quæ hic prædicebantur; prædicebatur autem inimicorum ipsius destructio. Convertet enim, inquit, mala inimicis meis, et in inimicis meis vidit oculus meus : quæ verba dilucide locis suis exponemus. Intelligentiæ autem, sive, ut alibi diximus, prudentiæ ideo inscriptum est, quia prudent's viri est hujuscemodi tempore omissis omni- bus, liberatorem Deum laudare, eumque veluti judicem optimum advocare. D Joan. xix, 15. Ibid. 12. VERS. 3. Deus, in nomine tuo salvum me fac. Sal- va me, inquit, propter nomen tuum. Salvatoris etenim, et misericordis, et justi nomen habes. Præsto igitur mihi adsis, quoniam undique mihi incumbunt insidiæ. Et in potentia tua judicabis me. Et cum potens sis, recte, novi, judicabis me, simul cum iis qui opprimunt infirmitatem meam, Saulem dico, et vindictam facies. Est autem iudifferens constructio hujus verbi judicabis. [Posuit enim judicabis me, pro, judicabis mihi, hoc est, judicium mihi fa- cies.] VERS. 4. Deus, exaudi orationem meum, auribus
6β You have given an inheritance to those who fear your name. In a historical sense, ‘inheritance’ is what he calls the earthly Jerusalem, in an anagogical sense, what he calls the heavenly Jerusalem, for it is written, Come, you blessed of my Father, inherit the kingdom prepared for you.
α Ἡμέρας ἐφ’ ἡμέρας τοῦ βασιλέως προσθήσεις. Ἡμέρας περισσὰς προσθήσεις ἐπὶ τὰς ἡμέρας τῆς ζωῆς τοῦ βασιλέως Ζοροβάβελ, διὰ τὴν θεοφίλειαν αὐτοῦ καὶ τὴν σύνεσιν. Tὰ δὲ ἑξῆς, οὐχ ἁρμόζουσι Ζοροβάβελ, ἀλλὰ τῷ νέῳ Ζοροβάβελ κατὰ σάρκα Χριστῷ· ἐπεὶ καὶ Ζοροβάβελ τύπος ἐγένετο τοῦ Χριστοῦ. Ὥσπερ γὰρ ἐκεῖνος τὴν ἀπὸ Βαβυλῶνος αἰχμαλωσίαν εἰς τὴν πατρῴαν ἐπανήγαγε γῆν, οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς τὴν ἀπὸ τῆς πλάνης τῶν εἰδώλων αἰχμαλωσίαν εἰς τὸν | οὐρανὸν ἐπανήγαγεν, ὅπου ἦν αὐτῶν ἡ πατρίς. Ἄνωθεν γὰρ τοῖς ἀνθρώποις ἡ ψυχὴ δεδώρηται.καὶ ὅτι διαφθαρέντες ὑπὸ τῆς Ῥωμαϊκῆς ῥομ- φαίας, ἑλκύσματα καὶ σπαράγματα τοῖς θηρίοις καὶ πετεινοῖς γεγόνασι. Κατησχύνθησαν, ὅτι ὁ Θεὸς ἐξουδένωσεν αὐτ τούς. Αἰσχύνη πᾶσιν ἔθνεσι προσετέθησαν, κακο- δαιμονέστατοι καὶ ἀτυχέστατοι καὶ βαρυσυμφορώ τατοι τῶν πώποτε ἀνθρώπων γενόμενοι· τοῦτο δὲ πεπόνθασι, διότι ὁ Χριστὸς ἐξουδένημα καὶ ὄνειδος αὐτοὺς πεποίηκε. Τίς δώσει ἐκ Σιὼν τὸ σωτήριον τοῦ ᾿Ισραήλ; ἐν τῷ ἐπιστρέψαι τὸν Θεὸν τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ λαοῦ αὐτοῦ, ἀγαλλιάσεται Ιακώβ, καὶ εὐφραν- θήσεται Ισραήλ. Καὶ ἡ τούτων ἐξήγησις ἐν τῷ βηθέντι ιγ' ψαλμῷ ἀνατάττεται. Εἰς τὸ τέλος ἐν ὕμνοις, καὶ συνέσεως τῷ Δαβίδ, ἐν τῷ ἐλθεῖν τοὺς Ζιφαίους, καὶ ἀναγγεῖλαι τῷ Σαούλ· Οὐκ ἰδοὺ Δαβὶδ κέκρυπται παρ' ἡμῖν; ΨΑΛΜΟΣ ΝΓ. Φεύγων τὸν Σαούλ ὁ Δαβίδ, ἐκάθισεν εἰς τὴν ἔρη- μον Ζίφ· οἱ Ζιφαῖοι τὴν μὲν πρὸς Δαβὶδ φιλίαν ὑπο εκρίθησαν, κατεμήνυσαν δὲ αὐτὸν τῷ Σαούλ· καὶ ὃς ἐπεστράτευσε. Πόλεμος δὲ τῶν ἀλλοφύλων ἐπι γενόμενος ἀντιπεριέσπασεν αὐτίκα τὸν Σαούλ· καὶ λοιπὸν ἀπαλλαγεὶς ὁ Δαβὶδ ἐκεῖθεν, ἔφυγε, καὶ συν- ἔθηκε τὸν παρόντα ψαλμὸν εὐχαριστήριον, τοῦ Θεοῦ κατασκεδάσαντος εὐμηχάνως τὴν ἐπιβουλήν. Διό καὶ ἐν ὕμνοις ἐπιγέγραπται· φησὶ γὰρ, ὅτι Ἐξ- ομολογήσομαι τῷ ὀνόματί σου, Κύριε, ὅτι ἀγα- Ον, ὅτι ἐκ πάσης θλίψεως ἐῤῥύσω με. -Εἰς τὸ τέλος δὲ, ὅτι πρὸς τὸ τέλος ἐπείγεται ἡ ἐγκειμένη τούτῳ πρόρρησις. Προηγόρευσε γὰρ τὸν ὄλεθρον τῶν ἐπιβουλευόντων αὐτῷ, φήσας· Αποστρέψει τὰ κακὰ τοῖς ἐχθροῖς μου· καὶ ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου ἐπεἶδεν ὁ ὀφθαλμός μου· & σαφῶς ἐν τοῖς οἰκείοις τόποις ἐξηγησόμεθα. Συνέσεως δὲ, ὅτι συνετοῦ ἐστι τὸ ἐν καιρῷ τοιούτῳ πάντων ἀφέμενον, ὑμνεῖν τὸν Θεὸν, καὶ τοῦτον ἐπικαλεῖσθαι κριτήν. Β Ο Θεός, ἐν τῷ ὀνόματί σου σῶσόν με. Διὰ τὸ σὲν ὄνομα, διότι όνομάζῃ Σωτήρ, καὶ ἐλεήμων, καὶ δίκαιος· σῶσόν με δὲ ἔτι καὶ ἔτι· πανταχόθεν γὰρ ἐπιβουλαί. Καὶ ἐν τῇ δυνάμει του κρινεῖς με. Καὶ δυνατὸς ὤν, κρινεῖς με, εὖ οἶδα, μετὰ τοῦ καταδυναστεύ- σαντος τῆς ἐμῆς ἀσθενείας, λέγω δὲ τοῦ Σαούλ, καὶ ποιήσεις τὴν ἐκδίκησιν. Τοῦ δὲ, κρινεῖς, ἀδιάφορος νῦν ἡ σύνταξις. Ο Θεός, εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου, ἐν. * COMMENT. IN PSALMOS. A verunt : Non habemus regem, nisi Casarem * ; item ad Pilatum : Si hunc dimittis, non es amicus Casa- ris *. Quorum Judeorum ossa, lioc est, quorum tribus, quibus ipsi quasi membris quibusdam consistebant, Deus dispersit. Dispersi etenim sunt per orbem, ut omnibus servirent nationibus. Vel ideo dispersos eos fuisse dicit, quia Romanorum gladio perditi ac discerpti, canibus et volucribus laniandi relicti sunt. Confusi sunt, quoniam Deus sprevit eos. Confu- sione atque ignominia pleni esse apparuerunt apud omnes gentes, veluti omnium hominum miserrimi et infelicissimi, et calamitatibus omnium maxime obnoxii. Hujusmodi autem calamitatem ea ratione passi sunt, quia Christus sprevit eos, in oppro- brium illos universo orbi præbens. VERS. 7. Quis dabit ex Sion salutare Israel? cum converterit Domínus captivitatem plebis suæ, exsul- tabit Jacob, et latabitur Israel.Horum etiam verbo. rum expositionem in sæpe commemorato tradidi- mus psalmo. G In finem in hymnis, intelligentiæ ipsi David, cum venissent Ziphæi, et annuntiassent Sauli, Nonne ecce David absconditus est apud nos PSALMUS LIII. Fugiens Saulem beatus David, profectus est in eremum Ziph. Ziphæi vero amicitiam fingentes, Sauli significarunt, latere illum apud se. Hoc au- dito Saul cum exercitu illuc contra eum proficisce- batur; verum bellum, quod a Philistæis repente supervenit, Saulem divertit, ne tunc ultra illum persequeretur. Tanto itaque beatus David liberatus periculo, aufugit, et praesentem psalmum in gra- tiarum actionem compositum Deo dicavit : quo adjutore omnes Saulis insidiæ facillime semper dissolutæ sunt. Atque ideo in hymnis inscribitur. Confitebor enim, inquit, nomini tuo, Domine, quo- niam bonum est, quoniam ex omni tribulatione eri- puisti me. In finem vero ideo dixit, quia ad finen tendebant, quæ hic prædicebantur; prædicebatur autem inimicorum ipsius destructio. Convertet enim, inquit, mala inimicis meis, et in inimicis meis vidit oculus meus : quæ verba dilucide locis suis exponemus. Intelligentiæ autem, sive, ut alibi diximus, prudentiæ ideo inscriptum est, quia prudent's viri est hujuscemodi tempore omissis omni- bus, liberatorem Deum laudare, eumque veluti judicem optimum advocare. D Joan. xix, 15. Ibid. 12. VERS. 3. Deus, in nomine tuo salvum me fac. Sal- va me, inquit, propter nomen tuum. Salvatoris etenim, et misericordis, et justi nomen habes. Præsto igitur mihi adsis, quoniam undique mihi incumbunt insidiæ. Et in potentia tua judicabis me. Et cum potens sis, recte, novi, judicabis me, simul cum iis qui opprimunt infirmitatem meam, Saulem dico, et vindictam facies. Est autem iudifferens constructio hujus verbi judicabis. [Posuit enim judicabis me, pro, judicabis mihi, hoc est, judicium mihi fa- cies.] VERS. 4. Deus, exaudi orationem meum, auribus
7α You will add days to the days of the king. You will add an abundance of days to the days of the life of the king Zorobabel on account of his being beloved of God and on account of his wisdom. The following words are not fitting for Zorobabel, but for Christ, the new Zorobabel in the flesh, because Zorobabel also became a type of Christ. Just as Zorobabel led the body of captives from Babylon back to their ancestral land, so Christ led the body of captives from the error of the idols back to heaven where their fatherland was, for the soul is bestowed on men from above.
β Tὰ ἔτη αὐτοῦ ἕως ἡμέρας γενεᾶς καὶ γενεᾶς. Ἔσονται, φησὶ, τὰ ἔτη αὐτοῦ ἕως τῆς τελευταίας ἡμέρας τῶν δύο γενεῶν, τοῦ τε παλαιοῦ λαοῦ καὶ τοῦ νέου, τουτέστιν, ἕως τῆς συντελείας. Ἄχρι γὰρ τότε ἐκταθήσεται αὕτη κἀκείνη ἡ γενεά. α τὰς ἡμέρας MSCBF [cf. 4Rg 20.] : ταῖς ἡμέραις PV.καὶ ὅτι διαφθαρέντες ὑπὸ τῆς Ῥωμαϊκῆς ῥομ- φαίας, ἑλκύσματα καὶ σπαράγματα τοῖς θηρίοις καὶ πετεινοῖς γεγόνασι. Κατησχύνθησαν, ὅτι ὁ Θεὸς ἐξουδένωσεν αὐτ τούς. Αἰσχύνη πᾶσιν ἔθνεσι προσετέθησαν, κακο- δαιμονέστατοι καὶ ἀτυχέστατοι καὶ βαρυσυμφορώ τατοι τῶν πώποτε ἀνθρώπων γενόμενοι· τοῦτο δὲ πεπόνθασι, διότι ὁ Χριστὸς ἐξουδένημα καὶ ὄνειδος αὐτοὺς πεποίηκε. Τίς δώσει ἐκ Σιὼν τὸ σωτήριον τοῦ ᾿Ισραήλ; ἐν τῷ ἐπιστρέψαι τὸν Θεὸν τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ λαοῦ αὐτοῦ, ἀγαλλιάσεται Ιακώβ, καὶ εὐφραν- θήσεται Ισραήλ. Καὶ ἡ τούτων ἐξήγησις ἐν τῷ βηθέντι ιγ' ψαλμῷ ἀνατάττεται. Εἰς τὸ τέλος ἐν ὕμνοις, καὶ συνέσεως τῷ Δαβίδ, ἐν τῷ ἐλθεῖν τοὺς Ζιφαίους, καὶ ἀναγγεῖλαι τῷ Σαούλ· Οὐκ ἰδοὺ Δαβὶδ κέκρυπται παρ' ἡμῖν; ΨΑΛΜΟΣ ΝΓ. Φεύγων τὸν Σαούλ ὁ Δαβίδ, ἐκάθισεν εἰς τὴν ἔρη- μον Ζίφ· οἱ Ζιφαῖοι τὴν μὲν πρὸς Δαβὶδ φιλίαν ὑπο εκρίθησαν, κατεμήνυσαν δὲ αὐτὸν τῷ Σαούλ· καὶ ὃς ἐπεστράτευσε. Πόλεμος δὲ τῶν ἀλλοφύλων ἐπι γενόμενος ἀντιπεριέσπασεν αὐτίκα τὸν Σαούλ· καὶ λοιπὸν ἀπαλλαγεὶς ὁ Δαβὶδ ἐκεῖθεν, ἔφυγε, καὶ συν- ἔθηκε τὸν παρόντα ψαλμὸν εὐχαριστήριον, τοῦ Θεοῦ κατασκεδάσαντος εὐμηχάνως τὴν ἐπιβουλήν. Διό καὶ ἐν ὕμνοις ἐπιγέγραπται· φησὶ γὰρ, ὅτι Ἐξ- ομολογήσομαι τῷ ὀνόματί σου, Κύριε, ὅτι ἀγα- Ον, ὅτι ἐκ πάσης θλίψεως ἐῤῥύσω με. -Εἰς τὸ τέλος δὲ, ὅτι πρὸς τὸ τέλος ἐπείγεται ἡ ἐγκειμένη τούτῳ πρόρρησις. Προηγόρευσε γὰρ τὸν ὄλεθρον τῶν ἐπιβουλευόντων αὐτῷ, φήσας· Αποστρέψει τὰ κακὰ τοῖς ἐχθροῖς μου· καὶ ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου ἐπεἶδεν ὁ ὀφθαλμός μου· & σαφῶς ἐν τοῖς οἰκείοις τόποις ἐξηγησόμεθα. Συνέσεως δὲ, ὅτι συνετοῦ ἐστι τὸ ἐν καιρῷ τοιούτῳ πάντων ἀφέμενον, ὑμνεῖν τὸν Θεὸν, καὶ τοῦτον ἐπικαλεῖσθαι κριτήν. Β Ο Θεός, ἐν τῷ ὀνόματί σου σῶσόν με. Διὰ τὸ σὲν ὄνομα, διότι όνομάζῃ Σωτήρ, καὶ ἐλεήμων, καὶ δίκαιος· σῶσόν με δὲ ἔτι καὶ ἔτι· πανταχόθεν γὰρ ἐπιβουλαί. Καὶ ἐν τῇ δυνάμει του κρινεῖς με. Καὶ δυνατὸς ὤν, κρινεῖς με, εὖ οἶδα, μετὰ τοῦ καταδυναστεύ- σαντος τῆς ἐμῆς ἀσθενείας, λέγω δὲ τοῦ Σαούλ, καὶ ποιήσεις τὴν ἐκδίκησιν. Τοῦ δὲ, κρινεῖς, ἀδιάφορος νῦν ἡ σύνταξις. Ο Θεός, εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου, ἐν. * COMMENT. IN PSALMOS. A verunt : Non habemus regem, nisi Casarem * ; item ad Pilatum : Si hunc dimittis, non es amicus Casa- ris *. Quorum Judeorum ossa, lioc est, quorum tribus, quibus ipsi quasi membris quibusdam consistebant, Deus dispersit. Dispersi etenim sunt per orbem, ut omnibus servirent nationibus. Vel ideo dispersos eos fuisse dicit, quia Romanorum gladio perditi ac discerpti, canibus et volucribus laniandi relicti sunt. Confusi sunt, quoniam Deus sprevit eos. Confu- sione atque ignominia pleni esse apparuerunt apud omnes gentes, veluti omnium hominum miserrimi et infelicissimi, et calamitatibus omnium maxime obnoxii. Hujusmodi autem calamitatem ea ratione passi sunt, quia Christus sprevit eos, in oppro- brium illos universo orbi præbens. VERS. 7. Quis dabit ex Sion salutare Israel? cum converterit Domínus captivitatem plebis suæ, exsul- tabit Jacob, et latabitur Israel.Horum etiam verbo. rum expositionem in sæpe commemorato tradidi- mus psalmo. G In finem in hymnis, intelligentiæ ipsi David, cum venissent Ziphæi, et annuntiassent Sauli, Nonne ecce David absconditus est apud nos PSALMUS LIII. Fugiens Saulem beatus David, profectus est in eremum Ziph. Ziphæi vero amicitiam fingentes, Sauli significarunt, latere illum apud se. Hoc au- dito Saul cum exercitu illuc contra eum proficisce- batur; verum bellum, quod a Philistæis repente supervenit, Saulem divertit, ne tunc ultra illum persequeretur. Tanto itaque beatus David liberatus periculo, aufugit, et praesentem psalmum in gra- tiarum actionem compositum Deo dicavit : quo adjutore omnes Saulis insidiæ facillime semper dissolutæ sunt. Atque ideo in hymnis inscribitur. Confitebor enim, inquit, nomini tuo, Domine, quo- niam bonum est, quoniam ex omni tribulatione eri- puisti me. In finem vero ideo dixit, quia ad finen tendebant, quæ hic prædicebantur; prædicebatur autem inimicorum ipsius destructio. Convertet enim, inquit, mala inimicis meis, et in inimicis meis vidit oculus meus : quæ verba dilucide locis suis exponemus. Intelligentiæ autem, sive, ut alibi diximus, prudentiæ ideo inscriptum est, quia prudent's viri est hujuscemodi tempore omissis omni- bus, liberatorem Deum laudare, eumque veluti judicem optimum advocare. D Joan. xix, 15. Ibid. 12. VERS. 3. Deus, in nomine tuo salvum me fac. Sal- va me, inquit, propter nomen tuum. Salvatoris etenim, et misericordis, et justi nomen habes. Præsto igitur mihi adsis, quoniam undique mihi incumbunt insidiæ. Et in potentia tua judicabis me. Et cum potens sis, recte, novi, judicabis me, simul cum iis qui opprimunt infirmitatem meam, Saulem dico, et vindictam facies. Est autem iudifferens constructio hujus verbi judicabis. [Posuit enim judicabis me, pro, judicabis mihi, hoc est, judicium mihi fa- cies.] VERS. 4. Deus, exaudi orationem meum, auribus
7β His years even to the days of generation and of generation. His years, he says, will be until the last day of both generations, of the old and the new people, that is, until the final consummation, for both the one and the other generation will extend until that time.
α Διαμενεῖ εἰς τὸν αἰῶνα ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Τοῦτο, σαφηνισμὸς τοῦ προλαβόντος στίχου· ἐκ πάντων δὲ τῶν ἀπ’ αἰῶνος βασιλέων, μόνος ὁ Χριστὸς ζῇ ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Εἰ γὰρ καὶ ἀπέθανεν, ἀλλ’ ἀνέστη μετὰ τρεῖς ἡμέρας, καὶ ἐκάθισεν ἐν δεξιᾷ τοῦ Θεοῦ.καὶ ὅτι διαφθαρέντες ὑπὸ τῆς Ῥωμαϊκῆς ῥομ- φαίας, ἑλκύσματα καὶ σπαράγματα τοῖς θηρίοις καὶ πετεινοῖς γεγόνασι. Κατησχύνθησαν, ὅτι ὁ Θεὸς ἐξουδένωσεν αὐτ τούς. Αἰσχύνη πᾶσιν ἔθνεσι προσετέθησαν, κακο- δαιμονέστατοι καὶ ἀτυχέστατοι καὶ βαρυσυμφορώ τατοι τῶν πώποτε ἀνθρώπων γενόμενοι· τοῦτο δὲ πεπόνθασι, διότι ὁ Χριστὸς ἐξουδένημα καὶ ὄνειδος αὐτοὺς πεποίηκε. Τίς δώσει ἐκ Σιὼν τὸ σωτήριον τοῦ ᾿Ισραήλ; ἐν τῷ ἐπιστρέψαι τὸν Θεὸν τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ λαοῦ αὐτοῦ, ἀγαλλιάσεται Ιακώβ, καὶ εὐφραν- θήσεται Ισραήλ. Καὶ ἡ τούτων ἐξήγησις ἐν τῷ βηθέντι ιγ' ψαλμῷ ἀνατάττεται. Εἰς τὸ τέλος ἐν ὕμνοις, καὶ συνέσεως τῷ Δαβίδ, ἐν τῷ ἐλθεῖν τοὺς Ζιφαίους, καὶ ἀναγγεῖλαι τῷ Σαούλ· Οὐκ ἰδοὺ Δαβὶδ κέκρυπται παρ' ἡμῖν; ΨΑΛΜΟΣ ΝΓ. Φεύγων τὸν Σαούλ ὁ Δαβίδ, ἐκάθισεν εἰς τὴν ἔρη- μον Ζίφ· οἱ Ζιφαῖοι τὴν μὲν πρὸς Δαβὶδ φιλίαν ὑπο εκρίθησαν, κατεμήνυσαν δὲ αὐτὸν τῷ Σαούλ· καὶ ὃς ἐπεστράτευσε. Πόλεμος δὲ τῶν ἀλλοφύλων ἐπι γενόμενος ἀντιπεριέσπασεν αὐτίκα τὸν Σαούλ· καὶ λοιπὸν ἀπαλλαγεὶς ὁ Δαβὶδ ἐκεῖθεν, ἔφυγε, καὶ συν- ἔθηκε τὸν παρόντα ψαλμὸν εὐχαριστήριον, τοῦ Θεοῦ κατασκεδάσαντος εὐμηχάνως τὴν ἐπιβουλήν. Διό καὶ ἐν ὕμνοις ἐπιγέγραπται· φησὶ γὰρ, ὅτι Ἐξ- ομολογήσομαι τῷ ὀνόματί σου, Κύριε, ὅτι ἀγα- Ον, ὅτι ἐκ πάσης θλίψεως ἐῤῥύσω με. -Εἰς τὸ τέλος δὲ, ὅτι πρὸς τὸ τέλος ἐπείγεται ἡ ἐγκειμένη τούτῳ πρόρρησις. Προηγόρευσε γὰρ τὸν ὄλεθρον τῶν ἐπιβουλευόντων αὐτῷ, φήσας· Αποστρέψει τὰ κακὰ τοῖς ἐχθροῖς μου· καὶ ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου ἐπεἶδεν ὁ ὀφθαλμός μου· & σαφῶς ἐν τοῖς οἰκείοις τόποις ἐξηγησόμεθα. Συνέσεως δὲ, ὅτι συνετοῦ ἐστι τὸ ἐν καιρῷ τοιούτῳ πάντων ἀφέμενον, ὑμνεῖν τὸν Θεὸν, καὶ τοῦτον ἐπικαλεῖσθαι κριτήν. Β Ο Θεός, ἐν τῷ ὀνόματί σου σῶσόν με. Διὰ τὸ σὲν ὄνομα, διότι όνομάζῃ Σωτήρ, καὶ ἐλεήμων, καὶ δίκαιος· σῶσόν με δὲ ἔτι καὶ ἔτι· πανταχόθεν γὰρ ἐπιβουλαί. Καὶ ἐν τῇ δυνάμει του κρινεῖς με. Καὶ δυνατὸς ὤν, κρινεῖς με, εὖ οἶδα, μετὰ τοῦ καταδυναστεύ- σαντος τῆς ἐμῆς ἀσθενείας, λέγω δὲ τοῦ Σαούλ, καὶ ποιήσεις τὴν ἐκδίκησιν. Τοῦ δὲ, κρινεῖς, ἀδιάφορος νῦν ἡ σύνταξις. Ο Θεός, εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου, ἐν. * COMMENT. IN PSALMOS. A verunt : Non habemus regem, nisi Casarem * ; item ad Pilatum : Si hunc dimittis, non es amicus Casa- ris *. Quorum Judeorum ossa, lioc est, quorum tribus, quibus ipsi quasi membris quibusdam consistebant, Deus dispersit. Dispersi etenim sunt per orbem, ut omnibus servirent nationibus. Vel ideo dispersos eos fuisse dicit, quia Romanorum gladio perditi ac discerpti, canibus et volucribus laniandi relicti sunt. Confusi sunt, quoniam Deus sprevit eos. Confu- sione atque ignominia pleni esse apparuerunt apud omnes gentes, veluti omnium hominum miserrimi et infelicissimi, et calamitatibus omnium maxime obnoxii. Hujusmodi autem calamitatem ea ratione passi sunt, quia Christus sprevit eos, in oppro- brium illos universo orbi præbens. VERS. 7. Quis dabit ex Sion salutare Israel? cum converterit Domínus captivitatem plebis suæ, exsul- tabit Jacob, et latabitur Israel.Horum etiam verbo. rum expositionem in sæpe commemorato tradidi- mus psalmo. G In finem in hymnis, intelligentiæ ipsi David, cum venissent Ziphæi, et annuntiassent Sauli, Nonne ecce David absconditus est apud nos PSALMUS LIII. Fugiens Saulem beatus David, profectus est in eremum Ziph. Ziphæi vero amicitiam fingentes, Sauli significarunt, latere illum apud se. Hoc au- dito Saul cum exercitu illuc contra eum proficisce- batur; verum bellum, quod a Philistæis repente supervenit, Saulem divertit, ne tunc ultra illum persequeretur. Tanto itaque beatus David liberatus periculo, aufugit, et praesentem psalmum in gra- tiarum actionem compositum Deo dicavit : quo adjutore omnes Saulis insidiæ facillime semper dissolutæ sunt. Atque ideo in hymnis inscribitur. Confitebor enim, inquit, nomini tuo, Domine, quo- niam bonum est, quoniam ex omni tribulatione eri- puisti me. In finem vero ideo dixit, quia ad finen tendebant, quæ hic prædicebantur; prædicebatur autem inimicorum ipsius destructio. Convertet enim, inquit, mala inimicis meis, et in inimicis meis vidit oculus meus : quæ verba dilucide locis suis exponemus. Intelligentiæ autem, sive, ut alibi diximus, prudentiæ ideo inscriptum est, quia prudent's viri est hujuscemodi tempore omissis omni- bus, liberatorem Deum laudare, eumque veluti judicem optimum advocare. D Joan. xix, 15. Ibid. 12. VERS. 3. Deus, in nomine tuo salvum me fac. Sal- va me, inquit, propter nomen tuum. Salvatoris etenim, et misericordis, et justi nomen habes. Præsto igitur mihi adsis, quoniam undique mihi incumbunt insidiæ. Et in potentia tua judicabis me. Et cum potens sis, recte, novi, judicabis me, simul cum iis qui opprimunt infirmitatem meam, Saulem dico, et vindictam facies. Est autem iudifferens constructio hujus verbi judicabis. [Posuit enim judicabis me, pro, judicabis mihi, hoc est, judicium mihi fa- cies.] VERS. 4. Deus, exaudi orationem meum, auribus
8α He will remain to the age before God. This is a clarification of the previous verse; of all the kings from the beginning of time, only Christ lives before God. For even though he died, yet he arose after three days and sat at the right hand of God.
β Ἔλεος καὶ ἀλήθειαν αὐτοῦ τίς ἐκζητήσει; Τίς κατανοήσει; Ὄντως οὐδείς· πέλαγος γάρ ἐστιν ἐλέους, καὶ αὐτοαλήθεια. Προείρηται δὲ περὶ τοῦ ἐλέους καὶ τῆς ἀληθείας καὶ ἐν τῷ νϛ΄ ψαλμῷ.καὶ ὅτι διαφθαρέντες ὑπὸ τῆς Ῥωμαϊκῆς ῥομ- φαίας, ἑλκύσματα καὶ σπαράγματα τοῖς θηρίοις καὶ πετεινοῖς γεγόνασι. Κατησχύνθησαν, ὅτι ὁ Θεὸς ἐξουδένωσεν αὐτ τούς. Αἰσχύνη πᾶσιν ἔθνεσι προσετέθησαν, κακο- δαιμονέστατοι καὶ ἀτυχέστατοι καὶ βαρυσυμφορώ τατοι τῶν πώποτε ἀνθρώπων γενόμενοι· τοῦτο δὲ πεπόνθασι, διότι ὁ Χριστὸς ἐξουδένημα καὶ ὄνειδος αὐτοὺς πεποίηκε. Τίς δώσει ἐκ Σιὼν τὸ σωτήριον τοῦ ᾿Ισραήλ; ἐν τῷ ἐπιστρέψαι τὸν Θεὸν τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ λαοῦ αὐτοῦ, ἀγαλλιάσεται Ιακώβ, καὶ εὐφραν- θήσεται Ισραήλ. Καὶ ἡ τούτων ἐξήγησις ἐν τῷ βηθέντι ιγ' ψαλμῷ ἀνατάττεται. Εἰς τὸ τέλος ἐν ὕμνοις, καὶ συνέσεως τῷ Δαβίδ, ἐν τῷ ἐλθεῖν τοὺς Ζιφαίους, καὶ ἀναγγεῖλαι τῷ Σαούλ· Οὐκ ἰδοὺ Δαβὶδ κέκρυπται παρ' ἡμῖν; ΨΑΛΜΟΣ ΝΓ. Φεύγων τὸν Σαούλ ὁ Δαβίδ, ἐκάθισεν εἰς τὴν ἔρη- μον Ζίφ· οἱ Ζιφαῖοι τὴν μὲν πρὸς Δαβὶδ φιλίαν ὑπο εκρίθησαν, κατεμήνυσαν δὲ αὐτὸν τῷ Σαούλ· καὶ ὃς ἐπεστράτευσε. Πόλεμος δὲ τῶν ἀλλοφύλων ἐπι γενόμενος ἀντιπεριέσπασεν αὐτίκα τὸν Σαούλ· καὶ λοιπὸν ἀπαλλαγεὶς ὁ Δαβὶδ ἐκεῖθεν, ἔφυγε, καὶ συν- ἔθηκε τὸν παρόντα ψαλμὸν εὐχαριστήριον, τοῦ Θεοῦ κατασκεδάσαντος εὐμηχάνως τὴν ἐπιβουλήν. Διό καὶ ἐν ὕμνοις ἐπιγέγραπται· φησὶ γὰρ, ὅτι Ἐξ- ομολογήσομαι τῷ ὀνόματί σου, Κύριε, ὅτι ἀγα- Ον, ὅτι ἐκ πάσης θλίψεως ἐῤῥύσω με. -Εἰς τὸ τέλος δὲ, ὅτι πρὸς τὸ τέλος ἐπείγεται ἡ ἐγκειμένη τούτῳ πρόρρησις. Προηγόρευσε γὰρ τὸν ὄλεθρον τῶν ἐπιβουλευόντων αὐτῷ, φήσας· Αποστρέψει τὰ κακὰ τοῖς ἐχθροῖς μου· καὶ ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου ἐπεἶδεν ὁ ὀφθαλμός μου· & σαφῶς ἐν τοῖς οἰκείοις τόποις ἐξηγησόμεθα. Συνέσεως δὲ, ὅτι συνετοῦ ἐστι τὸ ἐν καιρῷ τοιούτῳ πάντων ἀφέμενον, ὑμνεῖν τὸν Θεὸν, καὶ τοῦτον ἐπικαλεῖσθαι κριτήν. Β Ο Θεός, ἐν τῷ ὀνόματί σου σῶσόν με. Διὰ τὸ σὲν ὄνομα, διότι όνομάζῃ Σωτήρ, καὶ ἐλεήμων, καὶ δίκαιος· σῶσόν με δὲ ἔτι καὶ ἔτι· πανταχόθεν γὰρ ἐπιβουλαί. Καὶ ἐν τῇ δυνάμει του κρινεῖς με. Καὶ δυνατὸς ὤν, κρινεῖς με, εὖ οἶδα, μετὰ τοῦ καταδυναστεύ- σαντος τῆς ἐμῆς ἀσθενείας, λέγω δὲ τοῦ Σαούλ, καὶ ποιήσεις τὴν ἐκδίκησιν. Τοῦ δὲ, κρινεῖς, ἀδιάφορος νῦν ἡ σύνταξις. Ο Θεός, εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου, ἐν. * COMMENT. IN PSALMOS. A verunt : Non habemus regem, nisi Casarem * ; item ad Pilatum : Si hunc dimittis, non es amicus Casa- ris *. Quorum Judeorum ossa, lioc est, quorum tribus, quibus ipsi quasi membris quibusdam consistebant, Deus dispersit. Dispersi etenim sunt per orbem, ut omnibus servirent nationibus. Vel ideo dispersos eos fuisse dicit, quia Romanorum gladio perditi ac discerpti, canibus et volucribus laniandi relicti sunt. Confusi sunt, quoniam Deus sprevit eos. Confu- sione atque ignominia pleni esse apparuerunt apud omnes gentes, veluti omnium hominum miserrimi et infelicissimi, et calamitatibus omnium maxime obnoxii. Hujusmodi autem calamitatem ea ratione passi sunt, quia Christus sprevit eos, in oppro- brium illos universo orbi præbens. VERS. 7. Quis dabit ex Sion salutare Israel? cum converterit Domínus captivitatem plebis suæ, exsul- tabit Jacob, et latabitur Israel.Horum etiam verbo. rum expositionem in sæpe commemorato tradidi- mus psalmo. G In finem in hymnis, intelligentiæ ipsi David, cum venissent Ziphæi, et annuntiassent Sauli, Nonne ecce David absconditus est apud nos PSALMUS LIII. Fugiens Saulem beatus David, profectus est in eremum Ziph. Ziphæi vero amicitiam fingentes, Sauli significarunt, latere illum apud se. Hoc au- dito Saul cum exercitu illuc contra eum proficisce- batur; verum bellum, quod a Philistæis repente supervenit, Saulem divertit, ne tunc ultra illum persequeretur. Tanto itaque beatus David liberatus periculo, aufugit, et praesentem psalmum in gra- tiarum actionem compositum Deo dicavit : quo adjutore omnes Saulis insidiæ facillime semper dissolutæ sunt. Atque ideo in hymnis inscribitur. Confitebor enim, inquit, nomini tuo, Domine, quo- niam bonum est, quoniam ex omni tribulatione eri- puisti me. In finem vero ideo dixit, quia ad finen tendebant, quæ hic prædicebantur; prædicebatur autem inimicorum ipsius destructio. Convertet enim, inquit, mala inimicis meis, et in inimicis meis vidit oculus meus : quæ verba dilucide locis suis exponemus. Intelligentiæ autem, sive, ut alibi diximus, prudentiæ ideo inscriptum est, quia prudent's viri est hujuscemodi tempore omissis omni- bus, liberatorem Deum laudare, eumque veluti judicem optimum advocare. D Joan. xix, 15. Ibid. 12. VERS. 3. Deus, in nomine tuo salvum me fac. Sal- va me, inquit, propter nomen tuum. Salvatoris etenim, et misericordis, et justi nomen habes. Præsto igitur mihi adsis, quoniam undique mihi incumbunt insidiæ. Et in potentia tua judicabis me. Et cum potens sis, recte, novi, judicabis me, simul cum iis qui opprimunt infirmitatem meam, Saulem dico, et vindictam facies. Est autem iudifferens constructio hujus verbi judicabis. [Posuit enim judicabis me, pro, judicabis mihi, hoc est, judicium mihi fa- cies.] VERS. 4. Deus, exaudi orationem meum, auribus
8β Who will seek out his mercy and truth? Who will understand? In truth, no one, for he is an ocean of mercy and truth itself. We also spoke about mercy and truth earlier in the fifty-sixth psalm.
PG 128:623α Οὕτως ψαλῶ τῷ ὀνόματί σου εἰς τοὺς αἰῶνας. Οὕτως ὥσπερ νῦν ψάλλων σοι, ὑμνήσω σε διαπαντός.*Οτι ἐκ πάσης θλίψεως ἐῤῥύσω με. Διεσκέδα· Α σας καὶ νῦν τὴν ἐπίθεσιν τοῦ Σαούλ, καὶ ἀνθέλκυσας αὐτὸν εἰς ἕτερον πόλεμον. Καὶ ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου ἐπεῖδεν ὁ ὀφθαλμός μου. Ως προφήτης ἰδὼν τῷ τῆς ψυχῆς ὀφθαλμῷ τὴν καταστροφὴν τοῦ τε Σαούλ καὶ τῶν Ζιφαίων, προείπεν, ὅτι ἤδη Επεἶδεν ὁ ὀφθαλμός μου ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου· λείπει δὲ τὸ, ὁ ἐβουλόμην, ἢ ἃ πείσονται, ὡς ἐν τῷ λδ' ψαλμῷ προαποδεδώκα- μεν. Λέγοιτο δ᾽ ἂν καὶ οὗτος ὁ ψαλμὸς παρ' ἡμῶν, κατὰ τῶν δαιμόνων, οἳ καὶ ἀλλότριο! εἰσι Θεοῦ, ὡς ἀποστάται, καὶ ἀντικείμενοι, καὶ κραταιοὶ εἰς και κίαν, ὡς ἀσώματοι, καὶ ὡς κοσμοκράτορες. Εἰς τὸ τέλος ἐν ὕμνοις, συνέσεως τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΝΔ'. Καὶ τοῦτον συνέθηκε τὸν ψαλμόν, φεύγων τὴν Σαούλ, καὶ περιπολῶν τὴν ἔρημον· ἐν τοῖς καθ' ἑαυτὸν δὲ πάθεσι προγράφει καὶ τὰ τοῦ Χριστοῦ. Διὸ καὶ εἰς τέλος επιγέγραπται, καὶ ἐν ὕμνοις, καὶ συνέσεως, οἷα παραπέμπων τὸν ἀκροατὴν εἰς τέλος τῶν ἐν τούτῳ περὶ Χριστοῦ προφητευθέντων, καὶ ὑμνεῖν τὸν δι᾿ ἡμᾶς τοιαῦτα καταδεξάμενον προτρεπόμενος, καὶ μετὰ συνέσεως ἀξιῶν ἀκροᾶ. σθαι, διὰ τὸ συνεσκιασμένον τῆς προφητείας. Ενώτισαι, ὁ Θεὸς, τὴν προσευχήν μου, καὶ μὴ ὑπερίδῃς τὴν δέησίν μου, πρόσχες μοι, καὶ εἰσάκουσόν μου. Προείρηται περὶ τούτων ἐν τῷ δευτέρῳ στίχῳ τοῦ νγ' ψαλμοῦ. Παρατηρητέον δὲ, ὅτι ὁ ις' ψαλμὸς ἀνάπαλιν ἔχει πρὸς τὸν παρόντα πρῶτον γὰρ ἐν ἐκείνῳ τὸ Εἰσάκουσον, εἶτα τὸ Πρόσχες, καὶ τελευταῖον τὸ Ενώτισαι, ὡς εἶναι φανερὰν ἤδη τὴν ἀδιαφορίαν τῆς λέξεως. λεσχία, ήδολέσχουν.] 'Αδολεσχία Ελυπήθην ἐν τῇ ἀδολεσχία μου. Τὸ τῆς ἀδο- λεσχίας όνομα, κυρίως μὲν, ἐπὶ τῆς φλυαρίας τάτ τεται. Λαμβάνει δὲ τοῦτο πολλάκις ὁ προφήτης καὶ δ ἐπὶ τῆς συνεχούς εμμελετήσεως, ὡς τό· Καὶ ἡδο‐ λέσχουν ἐν τοῖς δικαιώμασί σου, τουτέστι, ἐμε λέτων ἐν τῷ νόμῳ σου. Καὶ νῦν οὖν ὁμοίως φησὶν, ὅτι Ελυπήθην ἐν τῇ μελέτῃ μου, τῇ περὶ τοῦ πῶς ἂν ἐκφύγω τὰς ἐπιβουλὰς τῶν ἐχθρῶν· ἐλυπήθην δὲ, μὴ εὑρίσκων μηχανήν. Λαμβάνεται δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ κατὰ θέαν μετεωρισμοῦ, ὡς τό· Ἐξῆλθεν Ισαάκ (89) αδολεσχῆσαι εἰς τὸ πεδίον, τὸ πρὸς δείλης, Καὶ ἐταράχθην ἀπὸ φωνῆς ἐχθροῦ, καὶ ἀπὸ θλίψεως ἁμαρτωλοῦ. Τὸν Σαούλ ὀνομάζει ἐχθρὸν COMMENT. IN PSALMOS. VERS. 9. Quoniam ex omni tribulatione eripuisti me. Interrupto etenim nunc Saulis impetu, quo in me ferebatur, in aliud bellum eum divertisti. Et in inimicis meis despexit oculus meus. Ani- mæ nimirum oculis, ac veluti propheta, Ziphæo- rum ac Saulis interitum cernens. Sermo autem defectivus est, et sic intelligitur: Oculus meus, inquit, despexit ac vidit in inimicis meis : ea omnia nimirum quæ optavit, vel ea omnia quæ passuri sunt ; quemadmodum etiam tradidimus in psalmo xxxiv. Efferri etiam a nobis potest hic psalmus adversus dæmones, qui a Deo alieni sunt ut rebelles ei atque adversarii; et fortes similiter spiritus, et tanquam hujus etiam mundi princi- sunt ad patranda scelera tanquam incorporei pes. B In finem in hymnis intelligentiæ ipsi David. PSALMUS LIV. Ilunc psalmum pari modo conscripsit beatus David, cum Saulem fugeret, et vagabundus in ere- mo diversaretur. Verum, dum proprias passiones narrat Propheta, quodammodo Christi passiones describit. Atque ideo in finem inscribitur, in hyn nis, et intelligentia. Auditorem enim ad eorum finem remittit, que de Christo hic prædicta sunt : suadetque et hortatur nos ad illius laudes, qui propter nos tantas passiones sustinuit. Cum intel- ligentia etiam omnia hæc audiri admonet, propter ɑ umbram atque obscuritatem prophetiæ. D VERS. 2, 3. Auribus percipe, Deus, orationem meam, et ue despexeris deprecationem meam, in- tende mihi et exaudi me. Hujusmodi verba, ac sententiam exposuimus `superius in secundo ver- siculo psalmi liii. Observandum est tamen, quod in psalmo xvi alius ac diversus est verborum ordo, atque hic habetur. Prius enim ibi ponitur : Exaudi, deinde, Intende, et postremo loco : Auribus percipe; ita ut manifeste pateat nullam esse apud Prophetam harum dictionum differentiam. Contristatus sum in meditatione mea. Quod La- tine hic meditationem legimus, Græce habetur &do- quæ dictio proprie quidem nugacitatem,seu [ut alii propius huic sensui reddiderunt] argutatio- mem significat, et apud Prophetam nostrum sæpenu- mero pro assidua meditatione reperitur: juxta quod alibi dicit : Et meditabar in justificationibus tuis'. [Nam quod ait, meditabar, Græce legitur Contristatus sum, inquit, in meditatione mea, co- gitando quonam pacto evitare possem inimicorum insidias: cumque nullam artem, aut consilium re- perirem, contristatus sum. etiam pro sublimiori illa ac diviniori contemplatione accipitur, juxta illud : Exivit Isaach, ut meditaretur in agro, inclinante jam die [in Græco enim eadem dictione ibi Prophetam usum videmus] Et turbatus sum a voce inimici, et a tribulatione. peccatorie. Inimicum Saulem appellat, tanquam ▼ Psal. cxviii, 47. * Gen. xxiv, 65. Yaris lectiones. (89) ΑΙ. 'Αβραάμ.
9α Thus I shall praise your name with psaltery to the ages. Just as I am now praising you with psaltery, so I shall hymn you continually.
β Τοῦ ἀποδοῦναί με τὰς εὐχάς μου ἡμέραν ἐξ ἡμέρας. Ὥστε ἀποδοῦναί μέ σοι τὰς ὑποσχέσεις μου, καθ’ ἡμέραν ἐξ ἡμέρας, εἴτουν ἐν διαδοχῇ ἡμερῶν. Ὑπέσχετο γὰρ πολλάκις ἐν τοῖς προλαβοῦσι ψαλμοῖς ἀεὶ ὑμνεῖν τὸν Θεόν.*Οτι ἐκ πάσης θλίψεως ἐῤῥύσω με. Διεσκέδα· Α σας καὶ νῦν τὴν ἐπίθεσιν τοῦ Σαούλ, καὶ ἀνθέλκυσας αὐτὸν εἰς ἕτερον πόλεμον. Καὶ ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου ἐπεῖδεν ὁ ὀφθαλμός μου. Ως προφήτης ἰδὼν τῷ τῆς ψυχῆς ὀφθαλμῷ τὴν καταστροφὴν τοῦ τε Σαούλ καὶ τῶν Ζιφαίων, προείπεν, ὅτι ἤδη Επεἶδεν ὁ ὀφθαλμός μου ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου· λείπει δὲ τὸ, ὁ ἐβουλόμην, ἢ ἃ πείσονται, ὡς ἐν τῷ λδ' ψαλμῷ προαποδεδώκα- μεν. Λέγοιτο δ᾽ ἂν καὶ οὗτος ὁ ψαλμὸς παρ' ἡμῶν, κατὰ τῶν δαιμόνων, οἳ καὶ ἀλλότριο! εἰσι Θεοῦ, ὡς ἀποστάται, καὶ ἀντικείμενοι, καὶ κραταιοὶ εἰς και κίαν, ὡς ἀσώματοι, καὶ ὡς κοσμοκράτορες. Εἰς τὸ τέλος ἐν ὕμνοις, συνέσεως τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΝΔ'. Καὶ τοῦτον συνέθηκε τὸν ψαλμόν, φεύγων τὴν Σαούλ, καὶ περιπολῶν τὴν ἔρημον· ἐν τοῖς καθ' ἑαυτὸν δὲ πάθεσι προγράφει καὶ τὰ τοῦ Χριστοῦ. Διὸ καὶ εἰς τέλος επιγέγραπται, καὶ ἐν ὕμνοις, καὶ συνέσεως, οἷα παραπέμπων τὸν ἀκροατὴν εἰς τέλος τῶν ἐν τούτῳ περὶ Χριστοῦ προφητευθέντων, καὶ ὑμνεῖν τὸν δι᾿ ἡμᾶς τοιαῦτα καταδεξάμενον προτρεπόμενος, καὶ μετὰ συνέσεως ἀξιῶν ἀκροᾶ. σθαι, διὰ τὸ συνεσκιασμένον τῆς προφητείας. Ενώτισαι, ὁ Θεὸς, τὴν προσευχήν μου, καὶ μὴ ὑπερίδῃς τὴν δέησίν μου, πρόσχες μοι, καὶ εἰσάκουσόν μου. Προείρηται περὶ τούτων ἐν τῷ δευτέρῳ στίχῳ τοῦ νγ' ψαλμοῦ. Παρατηρητέον δὲ, ὅτι ὁ ις' ψαλμὸς ἀνάπαλιν ἔχει πρὸς τὸν παρόντα πρῶτον γὰρ ἐν ἐκείνῳ τὸ Εἰσάκουσον, εἶτα τὸ Πρόσχες, καὶ τελευταῖον τὸ Ενώτισαι, ὡς εἶναι φανερὰν ἤδη τὴν ἀδιαφορίαν τῆς λέξεως. λεσχία, ήδολέσχουν.] 'Αδολεσχία Ελυπήθην ἐν τῇ ἀδολεσχία μου. Τὸ τῆς ἀδο- λεσχίας όνομα, κυρίως μὲν, ἐπὶ τῆς φλυαρίας τάτ τεται. Λαμβάνει δὲ τοῦτο πολλάκις ὁ προφήτης καὶ δ ἐπὶ τῆς συνεχούς εμμελετήσεως, ὡς τό· Καὶ ἡδο‐ λέσχουν ἐν τοῖς δικαιώμασί σου, τουτέστι, ἐμε λέτων ἐν τῷ νόμῳ σου. Καὶ νῦν οὖν ὁμοίως φησὶν, ὅτι Ελυπήθην ἐν τῇ μελέτῃ μου, τῇ περὶ τοῦ πῶς ἂν ἐκφύγω τὰς ἐπιβουλὰς τῶν ἐχθρῶν· ἐλυπήθην δὲ, μὴ εὑρίσκων μηχανήν. Λαμβάνεται δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ κατὰ θέαν μετεωρισμοῦ, ὡς τό· Ἐξῆλθεν Ισαάκ (89) αδολεσχῆσαι εἰς τὸ πεδίον, τὸ πρὸς δείλης, Καὶ ἐταράχθην ἀπὸ φωνῆς ἐχθροῦ, καὶ ἀπὸ θλίψεως ἁμαρτωλοῦ. Τὸν Σαούλ ὀνομάζει ἐχθρὸν COMMENT. IN PSALMOS. VERS. 9. Quoniam ex omni tribulatione eripuisti me. Interrupto etenim nunc Saulis impetu, quo in me ferebatur, in aliud bellum eum divertisti. Et in inimicis meis despexit oculus meus. Ani- mæ nimirum oculis, ac veluti propheta, Ziphæo- rum ac Saulis interitum cernens. Sermo autem defectivus est, et sic intelligitur: Oculus meus, inquit, despexit ac vidit in inimicis meis : ea omnia nimirum quæ optavit, vel ea omnia quæ passuri sunt ; quemadmodum etiam tradidimus in psalmo xxxiv. Efferri etiam a nobis potest hic psalmus adversus dæmones, qui a Deo alieni sunt ut rebelles ei atque adversarii; et fortes similiter spiritus, et tanquam hujus etiam mundi princi- sunt ad patranda scelera tanquam incorporei pes. B In finem in hymnis intelligentiæ ipsi David. PSALMUS LIV. Ilunc psalmum pari modo conscripsit beatus David, cum Saulem fugeret, et vagabundus in ere- mo diversaretur. Verum, dum proprias passiones narrat Propheta, quodammodo Christi passiones describit. Atque ideo in finem inscribitur, in hyn nis, et intelligentia. Auditorem enim ad eorum finem remittit, que de Christo hic prædicta sunt : suadetque et hortatur nos ad illius laudes, qui propter nos tantas passiones sustinuit. Cum intel- ligentia etiam omnia hæc audiri admonet, propter ɑ umbram atque obscuritatem prophetiæ. D VERS. 2, 3. Auribus percipe, Deus, orationem meam, et ue despexeris deprecationem meam, in- tende mihi et exaudi me. Hujusmodi verba, ac sententiam exposuimus `superius in secundo ver- siculo psalmi liii. Observandum est tamen, quod in psalmo xvi alius ac diversus est verborum ordo, atque hic habetur. Prius enim ibi ponitur : Exaudi, deinde, Intende, et postremo loco : Auribus percipe; ita ut manifeste pateat nullam esse apud Prophetam harum dictionum differentiam. Contristatus sum in meditatione mea. Quod La- tine hic meditationem legimus, Græce habetur &do- quæ dictio proprie quidem nugacitatem,seu [ut alii propius huic sensui reddiderunt] argutatio- mem significat, et apud Prophetam nostrum sæpenu- mero pro assidua meditatione reperitur: juxta quod alibi dicit : Et meditabar in justificationibus tuis'. [Nam quod ait, meditabar, Græce legitur Contristatus sum, inquit, in meditatione mea, co- gitando quonam pacto evitare possem inimicorum insidias: cumque nullam artem, aut consilium re- perirem, contristatus sum. etiam pro sublimiori illa ac diviniori contemplatione accipitur, juxta illud : Exivit Isaach, ut meditaretur in agro, inclinante jam die [in Græco enim eadem dictione ibi Prophetam usum videmus] Et turbatus sum a voce inimici, et a tribulatione. peccatorie. Inimicum Saulem appellat, tanquam ▼ Psal. cxviii, 47. * Gen. xxiv, 65. Yaris lectiones. (89) ΑΙ. 'Αβραάμ.
9β To repay my vows day by day. So as to repay to you my promises day by day, namely, in the succession of days. For in the previous psalms he often promised to hymn God always.
Psalmus LXXI
PG 128:72461 ξα΄
PG 128:6231 Εἰς τὸ τέλος· ὑπὲρ ᾽Ιδιθούμ· ψαλμὸς τῷ Δαυίδ. Εἰς τὸ τέλος μὲν, διὰ τὸ τέλος τῆς ἐν τούτῳ προφητείας· προαγορεύει γὰρ τὴν τῶν Μακκαβαίων ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας ἔνστασιν. Tὸ δὲ, ὑπὲρ ᾽Ιδιθοὺμ, ἀντὶ τοῦ, παρὰ ᾽Ιδιθούμ· παρ’ αὐτοῦ γὰρ ἐμελῳδήθη. Χοράρχης γὰρ ἦν ὁ ᾽Ιδιθοὺμ, ὡς ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς βίβλου τῶν ψαλμῶν παραδεδώκαμεν. Ἔστι δὲ ὁ ψαλμὸς οὗτος § 50 προτροπή τις εἰς ὑπομονὴν καὶ εἰς ἐλπίδα τὴν εἰς Θεόν.*Οτι ἐκ πάσης θλίψεως ἐῤῥύσω με. Διεσκέδα· Α σας καὶ νῦν τὴν ἐπίθεσιν τοῦ Σαούλ, καὶ ἀνθέλκυσας αὐτὸν εἰς ἕτερον πόλεμον. Καὶ ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου ἐπεῖδεν ὁ ὀφθαλμός μου. Ως προφήτης ἰδὼν τῷ τῆς ψυχῆς ὀφθαλμῷ τὴν καταστροφὴν τοῦ τε Σαούλ καὶ τῶν Ζιφαίων, προείπεν, ὅτι ἤδη Επεἶδεν ὁ ὀφθαλμός μου ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου· λείπει δὲ τὸ, ὁ ἐβουλόμην, ἢ ἃ πείσονται, ὡς ἐν τῷ λδ' ψαλμῷ προαποδεδώκα- μεν. Λέγοιτο δ᾽ ἂν καὶ οὗτος ὁ ψαλμὸς παρ' ἡμῶν, κατὰ τῶν δαιμόνων, οἳ καὶ ἀλλότριο! εἰσι Θεοῦ, ὡς ἀποστάται, καὶ ἀντικείμενοι, καὶ κραταιοὶ εἰς και κίαν, ὡς ἀσώματοι, καὶ ὡς κοσμοκράτορες. Εἰς τὸ τέλος ἐν ὕμνοις, συνέσεως τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΝΔ'. Καὶ τοῦτον συνέθηκε τὸν ψαλμόν, φεύγων τὴν Σαούλ, καὶ περιπολῶν τὴν ἔρημον· ἐν τοῖς καθ' ἑαυτὸν δὲ πάθεσι προγράφει καὶ τὰ τοῦ Χριστοῦ. Διὸ καὶ εἰς τέλος επιγέγραπται, καὶ ἐν ὕμνοις, καὶ συνέσεως, οἷα παραπέμπων τὸν ἀκροατὴν εἰς τέλος τῶν ἐν τούτῳ περὶ Χριστοῦ προφητευθέντων, καὶ ὑμνεῖν τὸν δι᾿ ἡμᾶς τοιαῦτα καταδεξάμενον προτρεπόμενος, καὶ μετὰ συνέσεως ἀξιῶν ἀκροᾶ. σθαι, διὰ τὸ συνεσκιασμένον τῆς προφητείας. Ενώτισαι, ὁ Θεὸς, τὴν προσευχήν μου, καὶ μὴ ὑπερίδῃς τὴν δέησίν μου, πρόσχες μοι, καὶ εἰσάκουσόν μου. Προείρηται περὶ τούτων ἐν τῷ δευτέρῳ στίχῳ τοῦ νγ' ψαλμοῦ. Παρατηρητέον δὲ, ὅτι ὁ ις' ψαλμὸς ἀνάπαλιν ἔχει πρὸς τὸν παρόντα πρῶτον γὰρ ἐν ἐκείνῳ τὸ Εἰσάκουσον, εἶτα τὸ Πρόσχες, καὶ τελευταῖον τὸ Ενώτισαι, ὡς εἶναι φανερὰν ἤδη τὴν ἀδιαφορίαν τῆς λέξεως. λεσχία, ήδολέσχουν.] 'Αδολεσχία Ελυπήθην ἐν τῇ ἀδολεσχία μου. Τὸ τῆς ἀδο- λεσχίας όνομα, κυρίως μὲν, ἐπὶ τῆς φλυαρίας τάτ τεται. Λαμβάνει δὲ τοῦτο πολλάκις ὁ προφήτης καὶ δ ἐπὶ τῆς συνεχούς εμμελετήσεως, ὡς τό· Καὶ ἡδο‐ λέσχουν ἐν τοῖς δικαιώμασί σου, τουτέστι, ἐμε λέτων ἐν τῷ νόμῳ σου. Καὶ νῦν οὖν ὁμοίως φησὶν, ὅτι Ελυπήθην ἐν τῇ μελέτῃ μου, τῇ περὶ τοῦ πῶς ἂν ἐκφύγω τὰς ἐπιβουλὰς τῶν ἐχθρῶν· ἐλυπήθην δὲ, μὴ εὑρίσκων μηχανήν. Λαμβάνεται δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ κατὰ θέαν μετεωρισμοῦ, ὡς τό· Ἐξῆλθεν Ισαάκ (89) αδολεσχῆσαι εἰς τὸ πεδίον, τὸ πρὸς δείλης, Καὶ ἐταράχθην ἀπὸ φωνῆς ἐχθροῦ, καὶ ἀπὸ θλίψεως ἁμαρτωλοῦ. Τὸν Σαούλ ὀνομάζει ἐχθρὸν COMMENT. IN PSALMOS. VERS. 9. Quoniam ex omni tribulatione eripuisti me. Interrupto etenim nunc Saulis impetu, quo in me ferebatur, in aliud bellum eum divertisti. Et in inimicis meis despexit oculus meus. Ani- mæ nimirum oculis, ac veluti propheta, Ziphæo- rum ac Saulis interitum cernens. Sermo autem defectivus est, et sic intelligitur: Oculus meus, inquit, despexit ac vidit in inimicis meis : ea omnia nimirum quæ optavit, vel ea omnia quæ passuri sunt ; quemadmodum etiam tradidimus in psalmo xxxiv. Efferri etiam a nobis potest hic psalmus adversus dæmones, qui a Deo alieni sunt ut rebelles ei atque adversarii; et fortes similiter spiritus, et tanquam hujus etiam mundi princi- sunt ad patranda scelera tanquam incorporei pes. B In finem in hymnis intelligentiæ ipsi David. PSALMUS LIV. Ilunc psalmum pari modo conscripsit beatus David, cum Saulem fugeret, et vagabundus in ere- mo diversaretur. Verum, dum proprias passiones narrat Propheta, quodammodo Christi passiones describit. Atque ideo in finem inscribitur, in hyn nis, et intelligentia. Auditorem enim ad eorum finem remittit, que de Christo hic prædicta sunt : suadetque et hortatur nos ad illius laudes, qui propter nos tantas passiones sustinuit. Cum intel- ligentia etiam omnia hæc audiri admonet, propter ɑ umbram atque obscuritatem prophetiæ. D VERS. 2, 3. Auribus percipe, Deus, orationem meam, et ue despexeris deprecationem meam, in- tende mihi et exaudi me. Hujusmodi verba, ac sententiam exposuimus `superius in secundo ver- siculo psalmi liii. Observandum est tamen, quod in psalmo xvi alius ac diversus est verborum ordo, atque hic habetur. Prius enim ibi ponitur : Exaudi, deinde, Intende, et postremo loco : Auribus percipe; ita ut manifeste pateat nullam esse apud Prophetam harum dictionum differentiam. Contristatus sum in meditatione mea. Quod La- tine hic meditationem legimus, Græce habetur &do- quæ dictio proprie quidem nugacitatem,seu [ut alii propius huic sensui reddiderunt] argutatio- mem significat, et apud Prophetam nostrum sæpenu- mero pro assidua meditatione reperitur: juxta quod alibi dicit : Et meditabar in justificationibus tuis'. [Nam quod ait, meditabar, Græce legitur Contristatus sum, inquit, in meditatione mea, co- gitando quonam pacto evitare possem inimicorum insidias: cumque nullam artem, aut consilium re- perirem, contristatus sum. etiam pro sublimiori illa ac diviniori contemplatione accipitur, juxta illud : Exivit Isaach, ut meditaretur in agro, inclinante jam die [in Græco enim eadem dictione ibi Prophetam usum videmus] Et turbatus sum a voce inimici, et a tribulatione. peccatorie. Inimicum Saulem appellat, tanquam ▼ Psal. cxviii, 47. * Gen. xxiv, 65. Yaris lectiones. (89) ΑΙ. 'Αβραάμ.
1 Towards fulfilment; for Idithum; a psalm belonging to David. ‘Towards fulfilment’ on account of the fulfilment of the prophecy contained in it, for it foretells the Maccabaeans’ resistance in support of piety. ‘For Idithum’, in the sense of, ‘by Idithum’, as it was performed by him, for Idithum was a choir-leader as we explained in the preamble to the book of psalms. This psalm is a kind of incitement to patient endurance and § 50 hope in God.
2 Οὐχὶ τῷ Θεῷ ὑποταγήσεται ἡ ψυχή μου; παρ’ αὐτῷ γὰρ τὸ σωτήριόν μου. Προσώπῳ τοῦ συστήματος τῶν εὐσεβῶν Μακκαβαίων ταῦτα εἴρηται πρὸς τοὺς τυραννοῦντας ἐχθροὺς, πειρωμένους ἀποστῆσαι τούτους τῶν νόμων τοῦ Θεοῦ καὶ τῶν πατρίων ἐθῶν. Ἁρμόζουσι δὲ καὶ πᾶσι τοῖς μιμουμένοις τὴν ὑπὲρ ἀρετῆς ἔνστασιν αὐτῶν. Κατ’ ἐρώτησιν δὲ ὁ λόγος, ὅτι οὐχὶ πεισθήσομαι μᾶλλον τῷ Θεῷ, κελεύοντι μὴ ἀποστῆναι τῶν νόμων αὐτοῦ; Ναὶ, παρ’ αὐτῷ γὰρ κεῖται ἡ σωτηρία μου.*Οτι ἐκ πάσης θλίψεως ἐῤῥύσω με. Διεσκέδα· Α σας καὶ νῦν τὴν ἐπίθεσιν τοῦ Σαούλ, καὶ ἀνθέλκυσας αὐτὸν εἰς ἕτερον πόλεμον. Καὶ ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου ἐπεῖδεν ὁ ὀφθαλμός μου. Ως προφήτης ἰδὼν τῷ τῆς ψυχῆς ὀφθαλμῷ τὴν καταστροφὴν τοῦ τε Σαούλ καὶ τῶν Ζιφαίων, προείπεν, ὅτι ἤδη Επεἶδεν ὁ ὀφθαλμός μου ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου· λείπει δὲ τὸ, ὁ ἐβουλόμην, ἢ ἃ πείσονται, ὡς ἐν τῷ λδ' ψαλμῷ προαποδεδώκα- μεν. Λέγοιτο δ᾽ ἂν καὶ οὗτος ὁ ψαλμὸς παρ' ἡμῶν, κατὰ τῶν δαιμόνων, οἳ καὶ ἀλλότριο! εἰσι Θεοῦ, ὡς ἀποστάται, καὶ ἀντικείμενοι, καὶ κραταιοὶ εἰς και κίαν, ὡς ἀσώματοι, καὶ ὡς κοσμοκράτορες. Εἰς τὸ τέλος ἐν ὕμνοις, συνέσεως τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΝΔ'. Καὶ τοῦτον συνέθηκε τὸν ψαλμόν, φεύγων τὴν Σαούλ, καὶ περιπολῶν τὴν ἔρημον· ἐν τοῖς καθ' ἑαυτὸν δὲ πάθεσι προγράφει καὶ τὰ τοῦ Χριστοῦ. Διὸ καὶ εἰς τέλος επιγέγραπται, καὶ ἐν ὕμνοις, καὶ συνέσεως, οἷα παραπέμπων τὸν ἀκροατὴν εἰς τέλος τῶν ἐν τούτῳ περὶ Χριστοῦ προφητευθέντων, καὶ ὑμνεῖν τὸν δι᾿ ἡμᾶς τοιαῦτα καταδεξάμενον προτρεπόμενος, καὶ μετὰ συνέσεως ἀξιῶν ἀκροᾶ. σθαι, διὰ τὸ συνεσκιασμένον τῆς προφητείας. Ενώτισαι, ὁ Θεὸς, τὴν προσευχήν μου, καὶ μὴ ὑπερίδῃς τὴν δέησίν μου, πρόσχες μοι, καὶ εἰσάκουσόν μου. Προείρηται περὶ τούτων ἐν τῷ δευτέρῳ στίχῳ τοῦ νγ' ψαλμοῦ. Παρατηρητέον δὲ, ὅτι ὁ ις' ψαλμὸς ἀνάπαλιν ἔχει πρὸς τὸν παρόντα πρῶτον γὰρ ἐν ἐκείνῳ τὸ Εἰσάκουσον, εἶτα τὸ Πρόσχες, καὶ τελευταῖον τὸ Ενώτισαι, ὡς εἶναι φανερὰν ἤδη τὴν ἀδιαφορίαν τῆς λέξεως. λεσχία, ήδολέσχουν.] 'Αδολεσχία Ελυπήθην ἐν τῇ ἀδολεσχία μου. Τὸ τῆς ἀδο- λεσχίας όνομα, κυρίως μὲν, ἐπὶ τῆς φλυαρίας τάτ τεται. Λαμβάνει δὲ τοῦτο πολλάκις ὁ προφήτης καὶ δ ἐπὶ τῆς συνεχούς εμμελετήσεως, ὡς τό· Καὶ ἡδο‐ λέσχουν ἐν τοῖς δικαιώμασί σου, τουτέστι, ἐμε λέτων ἐν τῷ νόμῳ σου. Καὶ νῦν οὖν ὁμοίως φησὶν, ὅτι Ελυπήθην ἐν τῇ μελέτῃ μου, τῇ περὶ τοῦ πῶς ἂν ἐκφύγω τὰς ἐπιβουλὰς τῶν ἐχθρῶν· ἐλυπήθην δὲ, μὴ εὑρίσκων μηχανήν. Λαμβάνεται δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ κατὰ θέαν μετεωρισμοῦ, ὡς τό· Ἐξῆλθεν Ισαάκ (89) αδολεσχῆσαι εἰς τὸ πεδίον, τὸ πρὸς δείλης, Καὶ ἐταράχθην ἀπὸ φωνῆς ἐχθροῦ, καὶ ἀπὸ θλίψεως ἁμαρτωλοῦ. Τὸν Σαούλ ὀνομάζει ἐχθρὸν COMMENT. IN PSALMOS. VERS. 9. Quoniam ex omni tribulatione eripuisti me. Interrupto etenim nunc Saulis impetu, quo in me ferebatur, in aliud bellum eum divertisti. Et in inimicis meis despexit oculus meus. Ani- mæ nimirum oculis, ac veluti propheta, Ziphæo- rum ac Saulis interitum cernens. Sermo autem defectivus est, et sic intelligitur: Oculus meus, inquit, despexit ac vidit in inimicis meis : ea omnia nimirum quæ optavit, vel ea omnia quæ passuri sunt ; quemadmodum etiam tradidimus in psalmo xxxiv. Efferri etiam a nobis potest hic psalmus adversus dæmones, qui a Deo alieni sunt ut rebelles ei atque adversarii; et fortes similiter spiritus, et tanquam hujus etiam mundi princi- sunt ad patranda scelera tanquam incorporei pes. B In finem in hymnis intelligentiæ ipsi David. PSALMUS LIV. Ilunc psalmum pari modo conscripsit beatus David, cum Saulem fugeret, et vagabundus in ere- mo diversaretur. Verum, dum proprias passiones narrat Propheta, quodammodo Christi passiones describit. Atque ideo in finem inscribitur, in hyn nis, et intelligentia. Auditorem enim ad eorum finem remittit, que de Christo hic prædicta sunt : suadetque et hortatur nos ad illius laudes, qui propter nos tantas passiones sustinuit. Cum intel- ligentia etiam omnia hæc audiri admonet, propter ɑ umbram atque obscuritatem prophetiæ. D VERS. 2, 3. Auribus percipe, Deus, orationem meam, et ue despexeris deprecationem meam, in- tende mihi et exaudi me. Hujusmodi verba, ac sententiam exposuimus `superius in secundo ver- siculo psalmi liii. Observandum est tamen, quod in psalmo xvi alius ac diversus est verborum ordo, atque hic habetur. Prius enim ibi ponitur : Exaudi, deinde, Intende, et postremo loco : Auribus percipe; ita ut manifeste pateat nullam esse apud Prophetam harum dictionum differentiam. Contristatus sum in meditatione mea. Quod La- tine hic meditationem legimus, Græce habetur &do- quæ dictio proprie quidem nugacitatem,seu [ut alii propius huic sensui reddiderunt] argutatio- mem significat, et apud Prophetam nostrum sæpenu- mero pro assidua meditatione reperitur: juxta quod alibi dicit : Et meditabar in justificationibus tuis'. [Nam quod ait, meditabar, Græce legitur Contristatus sum, inquit, in meditatione mea, co- gitando quonam pacto evitare possem inimicorum insidias: cumque nullam artem, aut consilium re- perirem, contristatus sum. etiam pro sublimiori illa ac diviniori contemplatione accipitur, juxta illud : Exivit Isaach, ut meditaretur in agro, inclinante jam die [in Græco enim eadem dictione ibi Prophetam usum videmus] Et turbatus sum a voce inimici, et a tribulatione. peccatorie. Inimicum Saulem appellat, tanquam ▼ Psal. cxviii, 47. * Gen. xxiv, 65. Yaris lectiones. (89) ΑΙ. 'Αβραάμ.
2 Shall not my soul be subject to God? For with him is my salvation. These words are spoken in the person of the body of pious Maccabaeans to their tyran- nous enemies, who were endeavouring to detach them from the laws of God and their ances- tral customs. They are fitting also for all those emulating their resistance in support of virtue. The sentence is by way of a question, namely: Shall I not rather give obedience to God, who commands not to depart from his laws? Yes, because with him lies my salvation.
3 Καὶ γὰρ αὐτὸς Θεός μου καὶ σωτήρ μου, ἀντιλήπτωρ μου, οὐ μὴ σαλευθῶ ἐπὶ πλεῖον. β αὐτοαλήθεια MSCBF : αὐτοαλήθεια λέγεται P.*Οτι ἐκ πάσης θλίψεως ἐῤῥύσω με. Διεσκέδα· Α σας καὶ νῦν τὴν ἐπίθεσιν τοῦ Σαούλ, καὶ ἀνθέλκυσας αὐτὸν εἰς ἕτερον πόλεμον. Καὶ ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου ἐπεῖδεν ὁ ὀφθαλμός μου. Ως προφήτης ἰδὼν τῷ τῆς ψυχῆς ὀφθαλμῷ τὴν καταστροφὴν τοῦ τε Σαούλ καὶ τῶν Ζιφαίων, προείπεν, ὅτι ἤδη Επεἶδεν ὁ ὀφθαλμός μου ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου· λείπει δὲ τὸ, ὁ ἐβουλόμην, ἢ ἃ πείσονται, ὡς ἐν τῷ λδ' ψαλμῷ προαποδεδώκα- μεν. Λέγοιτο δ᾽ ἂν καὶ οὗτος ὁ ψαλμὸς παρ' ἡμῶν, κατὰ τῶν δαιμόνων, οἳ καὶ ἀλλότριο! εἰσι Θεοῦ, ὡς ἀποστάται, καὶ ἀντικείμενοι, καὶ κραταιοὶ εἰς και κίαν, ὡς ἀσώματοι, καὶ ὡς κοσμοκράτορες. Εἰς τὸ τέλος ἐν ὕμνοις, συνέσεως τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΝΔ'. Καὶ τοῦτον συνέθηκε τὸν ψαλμόν, φεύγων τὴν Σαούλ, καὶ περιπολῶν τὴν ἔρημον· ἐν τοῖς καθ' ἑαυτὸν δὲ πάθεσι προγράφει καὶ τὰ τοῦ Χριστοῦ. Διὸ καὶ εἰς τέλος επιγέγραπται, καὶ ἐν ὕμνοις, καὶ συνέσεως, οἷα παραπέμπων τὸν ἀκροατὴν εἰς τέλος τῶν ἐν τούτῳ περὶ Χριστοῦ προφητευθέντων, καὶ ὑμνεῖν τὸν δι᾿ ἡμᾶς τοιαῦτα καταδεξάμενον προτρεπόμενος, καὶ μετὰ συνέσεως ἀξιῶν ἀκροᾶ. σθαι, διὰ τὸ συνεσκιασμένον τῆς προφητείας. Ενώτισαι, ὁ Θεὸς, τὴν προσευχήν μου, καὶ μὴ ὑπερίδῃς τὴν δέησίν μου, πρόσχες μοι, καὶ εἰσάκουσόν μου. Προείρηται περὶ τούτων ἐν τῷ δευτέρῳ στίχῳ τοῦ νγ' ψαλμοῦ. Παρατηρητέον δὲ, ὅτι ὁ ις' ψαλμὸς ἀνάπαλιν ἔχει πρὸς τὸν παρόντα πρῶτον γὰρ ἐν ἐκείνῳ τὸ Εἰσάκουσον, εἶτα τὸ Πρόσχες, καὶ τελευταῖον τὸ Ενώτισαι, ὡς εἶναι φανερὰν ἤδη τὴν ἀδιαφορίαν τῆς λέξεως. λεσχία, ήδολέσχουν.] 'Αδολεσχία Ελυπήθην ἐν τῇ ἀδολεσχία μου. Τὸ τῆς ἀδο- λεσχίας όνομα, κυρίως μὲν, ἐπὶ τῆς φλυαρίας τάτ τεται. Λαμβάνει δὲ τοῦτο πολλάκις ὁ προφήτης καὶ δ ἐπὶ τῆς συνεχούς εμμελετήσεως, ὡς τό· Καὶ ἡδο‐ λέσχουν ἐν τοῖς δικαιώμασί σου, τουτέστι, ἐμε λέτων ἐν τῷ νόμῳ σου. Καὶ νῦν οὖν ὁμοίως φησὶν, ὅτι Ελυπήθην ἐν τῇ μελέτῃ μου, τῇ περὶ τοῦ πῶς ἂν ἐκφύγω τὰς ἐπιβουλὰς τῶν ἐχθρῶν· ἐλυπήθην δὲ, μὴ εὑρίσκων μηχανήν. Λαμβάνεται δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ κατὰ θέαν μετεωρισμοῦ, ὡς τό· Ἐξῆλθεν Ισαάκ (89) αδολεσχῆσαι εἰς τὸ πεδίον, τὸ πρὸς δείλης, Καὶ ἐταράχθην ἀπὸ φωνῆς ἐχθροῦ, καὶ ἀπὸ θλίψεως ἁμαρτωλοῦ. Τὸν Σαούλ ὀνομάζει ἐχθρὸν COMMENT. IN PSALMOS. VERS. 9. Quoniam ex omni tribulatione eripuisti me. Interrupto etenim nunc Saulis impetu, quo in me ferebatur, in aliud bellum eum divertisti. Et in inimicis meis despexit oculus meus. Ani- mæ nimirum oculis, ac veluti propheta, Ziphæo- rum ac Saulis interitum cernens. Sermo autem defectivus est, et sic intelligitur: Oculus meus, inquit, despexit ac vidit in inimicis meis : ea omnia nimirum quæ optavit, vel ea omnia quæ passuri sunt ; quemadmodum etiam tradidimus in psalmo xxxiv. Efferri etiam a nobis potest hic psalmus adversus dæmones, qui a Deo alieni sunt ut rebelles ei atque adversarii; et fortes similiter spiritus, et tanquam hujus etiam mundi princi- sunt ad patranda scelera tanquam incorporei pes. B In finem in hymnis intelligentiæ ipsi David. PSALMUS LIV. Ilunc psalmum pari modo conscripsit beatus David, cum Saulem fugeret, et vagabundus in ere- mo diversaretur. Verum, dum proprias passiones narrat Propheta, quodammodo Christi passiones describit. Atque ideo in finem inscribitur, in hyn nis, et intelligentia. Auditorem enim ad eorum finem remittit, que de Christo hic prædicta sunt : suadetque et hortatur nos ad illius laudes, qui propter nos tantas passiones sustinuit. Cum intel- ligentia etiam omnia hæc audiri admonet, propter ɑ umbram atque obscuritatem prophetiæ. D VERS. 2, 3. Auribus percipe, Deus, orationem meam, et ue despexeris deprecationem meam, in- tende mihi et exaudi me. Hujusmodi verba, ac sententiam exposuimus `superius in secundo ver- siculo psalmi liii. Observandum est tamen, quod in psalmo xvi alius ac diversus est verborum ordo, atque hic habetur. Prius enim ibi ponitur : Exaudi, deinde, Intende, et postremo loco : Auribus percipe; ita ut manifeste pateat nullam esse apud Prophetam harum dictionum differentiam. Contristatus sum in meditatione mea. Quod La- tine hic meditationem legimus, Græce habetur &do- quæ dictio proprie quidem nugacitatem,seu [ut alii propius huic sensui reddiderunt] argutatio- mem significat, et apud Prophetam nostrum sæpenu- mero pro assidua meditatione reperitur: juxta quod alibi dicit : Et meditabar in justificationibus tuis'. [Nam quod ait, meditabar, Græce legitur Contristatus sum, inquit, in meditatione mea, co- gitando quonam pacto evitare possem inimicorum insidias: cumque nullam artem, aut consilium re- perirem, contristatus sum. etiam pro sublimiori illa ac diviniori contemplatione accipitur, juxta illud : Exivit Isaach, ut meditaretur in agro, inclinante jam die [in Græco enim eadem dictione ibi Prophetam usum videmus] Et turbatus sum a voce inimici, et a tribulatione. peccatorie. Inimicum Saulem appellat, tanquam ▼ Psal. cxviii, 47. * Gen. xxiv, 65. Yaris lectiones. (89) ΑΙ. 'Αβραάμ.
3 And he indeed is my God and my saviour, my protector, I shall surely not waver any more.
PG 128:724Ψαλμός 61 — Psalm 61
PG 128:623Οὐ μὴ φοβηθῶ ἔτι, εἰ καὶ πρὸ τοῦ ἐμπεσεῖν τοῖς πειρασμοῖς ἀνθρωπίνως ἐφοβήθην· σάλον γὰρ νῦν, τὴν δειλίαν ἐκάλεσεν.*Οτι ἐκ πάσης θλίψεως ἐῤῥύσω με. Διεσκέδα· Α σας καὶ νῦν τὴν ἐπίθεσιν τοῦ Σαούλ, καὶ ἀνθέλκυσας αὐτὸν εἰς ἕτερον πόλεμον. Καὶ ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου ἐπεῖδεν ὁ ὀφθαλμός μου. Ως προφήτης ἰδὼν τῷ τῆς ψυχῆς ὀφθαλμῷ τὴν καταστροφὴν τοῦ τε Σαούλ καὶ τῶν Ζιφαίων, προείπεν, ὅτι ἤδη Επεἶδεν ὁ ὀφθαλμός μου ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου· λείπει δὲ τὸ, ὁ ἐβουλόμην, ἢ ἃ πείσονται, ὡς ἐν τῷ λδ' ψαλμῷ προαποδεδώκα- μεν. Λέγοιτο δ᾽ ἂν καὶ οὗτος ὁ ψαλμὸς παρ' ἡμῶν, κατὰ τῶν δαιμόνων, οἳ καὶ ἀλλότριο! εἰσι Θεοῦ, ὡς ἀποστάται, καὶ ἀντικείμενοι, καὶ κραταιοὶ εἰς και κίαν, ὡς ἀσώματοι, καὶ ὡς κοσμοκράτορες. Εἰς τὸ τέλος ἐν ὕμνοις, συνέσεως τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΝΔ'. Καὶ τοῦτον συνέθηκε τὸν ψαλμόν, φεύγων τὴν Σαούλ, καὶ περιπολῶν τὴν ἔρημον· ἐν τοῖς καθ' ἑαυτὸν δὲ πάθεσι προγράφει καὶ τὰ τοῦ Χριστοῦ. Διὸ καὶ εἰς τέλος επιγέγραπται, καὶ ἐν ὕμνοις, καὶ συνέσεως, οἷα παραπέμπων τὸν ἀκροατὴν εἰς τέλος τῶν ἐν τούτῳ περὶ Χριστοῦ προφητευθέντων, καὶ ὑμνεῖν τὸν δι᾿ ἡμᾶς τοιαῦτα καταδεξάμενον προτρεπόμενος, καὶ μετὰ συνέσεως ἀξιῶν ἀκροᾶ. σθαι, διὰ τὸ συνεσκιασμένον τῆς προφητείας. Ενώτισαι, ὁ Θεὸς, τὴν προσευχήν μου, καὶ μὴ ὑπερίδῃς τὴν δέησίν μου, πρόσχες μοι, καὶ εἰσάκουσόν μου. Προείρηται περὶ τούτων ἐν τῷ δευτέρῳ στίχῳ τοῦ νγ' ψαλμοῦ. Παρατηρητέον δὲ, ὅτι ὁ ις' ψαλμὸς ἀνάπαλιν ἔχει πρὸς τὸν παρόντα πρῶτον γὰρ ἐν ἐκείνῳ τὸ Εἰσάκουσον, εἶτα τὸ Πρόσχες, καὶ τελευταῖον τὸ Ενώτισαι, ὡς εἶναι φανερὰν ἤδη τὴν ἀδιαφορίαν τῆς λέξεως. λεσχία, ήδολέσχουν.] 'Αδολεσχία Ελυπήθην ἐν τῇ ἀδολεσχία μου. Τὸ τῆς ἀδο- λεσχίας όνομα, κυρίως μὲν, ἐπὶ τῆς φλυαρίας τάτ τεται. Λαμβάνει δὲ τοῦτο πολλάκις ὁ προφήτης καὶ δ ἐπὶ τῆς συνεχούς εμμελετήσεως, ὡς τό· Καὶ ἡδο‐ λέσχουν ἐν τοῖς δικαιώμασί σου, τουτέστι, ἐμε λέτων ἐν τῷ νόμῳ σου. Καὶ νῦν οὖν ὁμοίως φησὶν, ὅτι Ελυπήθην ἐν τῇ μελέτῃ μου, τῇ περὶ τοῦ πῶς ἂν ἐκφύγω τὰς ἐπιβουλὰς τῶν ἐχθρῶν· ἐλυπήθην δὲ, μὴ εὑρίσκων μηχανήν. Λαμβάνεται δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ κατὰ θέαν μετεωρισμοῦ, ὡς τό· Ἐξῆλθεν Ισαάκ (89) αδολεσχῆσαι εἰς τὸ πεδίον, τὸ πρὸς δείλης, Καὶ ἐταράχθην ἀπὸ φωνῆς ἐχθροῦ, καὶ ἀπὸ θλίψεως ἁμαρτωλοῦ. Τὸν Σαούλ ὀνομάζει ἐχθρὸν COMMENT. IN PSALMOS. VERS. 9. Quoniam ex omni tribulatione eripuisti me. Interrupto etenim nunc Saulis impetu, quo in me ferebatur, in aliud bellum eum divertisti. Et in inimicis meis despexit oculus meus. Ani- mæ nimirum oculis, ac veluti propheta, Ziphæo- rum ac Saulis interitum cernens. Sermo autem defectivus est, et sic intelligitur: Oculus meus, inquit, despexit ac vidit in inimicis meis : ea omnia nimirum quæ optavit, vel ea omnia quæ passuri sunt ; quemadmodum etiam tradidimus in psalmo xxxiv. Efferri etiam a nobis potest hic psalmus adversus dæmones, qui a Deo alieni sunt ut rebelles ei atque adversarii; et fortes similiter spiritus, et tanquam hujus etiam mundi princi- sunt ad patranda scelera tanquam incorporei pes. B In finem in hymnis intelligentiæ ipsi David. PSALMUS LIV. Ilunc psalmum pari modo conscripsit beatus David, cum Saulem fugeret, et vagabundus in ere- mo diversaretur. Verum, dum proprias passiones narrat Propheta, quodammodo Christi passiones describit. Atque ideo in finem inscribitur, in hyn nis, et intelligentia. Auditorem enim ad eorum finem remittit, que de Christo hic prædicta sunt : suadetque et hortatur nos ad illius laudes, qui propter nos tantas passiones sustinuit. Cum intel- ligentia etiam omnia hæc audiri admonet, propter ɑ umbram atque obscuritatem prophetiæ. D VERS. 2, 3. Auribus percipe, Deus, orationem meam, et ue despexeris deprecationem meam, in- tende mihi et exaudi me. Hujusmodi verba, ac sententiam exposuimus `superius in secundo ver- siculo psalmi liii. Observandum est tamen, quod in psalmo xvi alius ac diversus est verborum ordo, atque hic habetur. Prius enim ibi ponitur : Exaudi, deinde, Intende, et postremo loco : Auribus percipe; ita ut manifeste pateat nullam esse apud Prophetam harum dictionum differentiam. Contristatus sum in meditatione mea. Quod La- tine hic meditationem legimus, Græce habetur &do- quæ dictio proprie quidem nugacitatem,seu [ut alii propius huic sensui reddiderunt] argutatio- mem significat, et apud Prophetam nostrum sæpenu- mero pro assidua meditatione reperitur: juxta quod alibi dicit : Et meditabar in justificationibus tuis'. [Nam quod ait, meditabar, Græce legitur Contristatus sum, inquit, in meditatione mea, co- gitando quonam pacto evitare possem inimicorum insidias: cumque nullam artem, aut consilium re- perirem, contristatus sum. etiam pro sublimiori illa ac diviniori contemplatione accipitur, juxta illud : Exivit Isaach, ut meditaretur in agro, inclinante jam die [in Græco enim eadem dictione ibi Prophetam usum videmus] Et turbatus sum a voce inimici, et a tribulatione. peccatorie. Inimicum Saulem appellat, tanquam ▼ Psal. cxviii, 47. * Gen. xxiv, 65. Yaris lectiones. (89) ΑΙ. 'Αβραάμ.
I shall surely fear no more, even though before falling into trials I feared in a human way. ‘Wavering’ here is what he called cowardice.
4 Ἕως πότε ἐπιτίθεσθε ἐπ’ ἄνθρωπον; φονεύετε πάντες ὑμεῖς ὡς τοίχῳ κεκλιμένῳ καὶ φραγμῷ ὠσμένῳ; Ἕως πότε ἐπεμβαίνετε ἐπ’ ἄνθρωπον ἀσθενῆ, ὡς ἐπεμβαίνει τις τοίχῳ κεκλιμένῳ εἰς πτῶσιν καὶ φραγμῷ ἐκτετιναγμένῳ, ἵνα τέλεον καταστραφῶσι; Tὸ δὲ, ἕως πότε, δηλοῖ ὅτι πολλάκις ἐπέθεντο. Εἶτα τὸ ἐν μέσῳ, ἀπὸ κοινοῦ λαμβανομένου τοῦ, ἕως πότε, οἷον, ἕως πότε φονεύετε πάντες ὑμεῖς; Ἀσθένειαν δὲ ὁμολογοῦσιν, ὡς ἡμαρτηκότες εἰς Θεὸν, καὶ διὰ τοῦτο πολλὰ παθόντες, καὶ προκατεργασθέντες.*Οτι ἐκ πάσης θλίψεως ἐῤῥύσω με. Διεσκέδα· Α σας καὶ νῦν τὴν ἐπίθεσιν τοῦ Σαούλ, καὶ ἀνθέλκυσας αὐτὸν εἰς ἕτερον πόλεμον. Καὶ ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου ἐπεῖδεν ὁ ὀφθαλμός μου. Ως προφήτης ἰδὼν τῷ τῆς ψυχῆς ὀφθαλμῷ τὴν καταστροφὴν τοῦ τε Σαούλ καὶ τῶν Ζιφαίων, προείπεν, ὅτι ἤδη Επεἶδεν ὁ ὀφθαλμός μου ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου· λείπει δὲ τὸ, ὁ ἐβουλόμην, ἢ ἃ πείσονται, ὡς ἐν τῷ λδ' ψαλμῷ προαποδεδώκα- μεν. Λέγοιτο δ᾽ ἂν καὶ οὗτος ὁ ψαλμὸς παρ' ἡμῶν, κατὰ τῶν δαιμόνων, οἳ καὶ ἀλλότριο! εἰσι Θεοῦ, ὡς ἀποστάται, καὶ ἀντικείμενοι, καὶ κραταιοὶ εἰς και κίαν, ὡς ἀσώματοι, καὶ ὡς κοσμοκράτορες. Εἰς τὸ τέλος ἐν ὕμνοις, συνέσεως τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΝΔ'. Καὶ τοῦτον συνέθηκε τὸν ψαλμόν, φεύγων τὴν Σαούλ, καὶ περιπολῶν τὴν ἔρημον· ἐν τοῖς καθ' ἑαυτὸν δὲ πάθεσι προγράφει καὶ τὰ τοῦ Χριστοῦ. Διὸ καὶ εἰς τέλος επιγέγραπται, καὶ ἐν ὕμνοις, καὶ συνέσεως, οἷα παραπέμπων τὸν ἀκροατὴν εἰς τέλος τῶν ἐν τούτῳ περὶ Χριστοῦ προφητευθέντων, καὶ ὑμνεῖν τὸν δι᾿ ἡμᾶς τοιαῦτα καταδεξάμενον προτρεπόμενος, καὶ μετὰ συνέσεως ἀξιῶν ἀκροᾶ. σθαι, διὰ τὸ συνεσκιασμένον τῆς προφητείας. Ενώτισαι, ὁ Θεὸς, τὴν προσευχήν μου, καὶ μὴ ὑπερίδῃς τὴν δέησίν μου, πρόσχες μοι, καὶ εἰσάκουσόν μου. Προείρηται περὶ τούτων ἐν τῷ δευτέρῳ στίχῳ τοῦ νγ' ψαλμοῦ. Παρατηρητέον δὲ, ὅτι ὁ ις' ψαλμὸς ἀνάπαλιν ἔχει πρὸς τὸν παρόντα πρῶτον γὰρ ἐν ἐκείνῳ τὸ Εἰσάκουσον, εἶτα τὸ Πρόσχες, καὶ τελευταῖον τὸ Ενώτισαι, ὡς εἶναι φανερὰν ἤδη τὴν ἀδιαφορίαν τῆς λέξεως. λεσχία, ήδολέσχουν.] 'Αδολεσχία Ελυπήθην ἐν τῇ ἀδολεσχία μου. Τὸ τῆς ἀδο- λεσχίας όνομα, κυρίως μὲν, ἐπὶ τῆς φλυαρίας τάτ τεται. Λαμβάνει δὲ τοῦτο πολλάκις ὁ προφήτης καὶ δ ἐπὶ τῆς συνεχούς εμμελετήσεως, ὡς τό· Καὶ ἡδο‐ λέσχουν ἐν τοῖς δικαιώμασί σου, τουτέστι, ἐμε λέτων ἐν τῷ νόμῳ σου. Καὶ νῦν οὖν ὁμοίως φησὶν, ὅτι Ελυπήθην ἐν τῇ μελέτῃ μου, τῇ περὶ τοῦ πῶς ἂν ἐκφύγω τὰς ἐπιβουλὰς τῶν ἐχθρῶν· ἐλυπήθην δὲ, μὴ εὑρίσκων μηχανήν. Λαμβάνεται δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ κατὰ θέαν μετεωρισμοῦ, ὡς τό· Ἐξῆλθεν Ισαάκ (89) αδολεσχῆσαι εἰς τὸ πεδίον, τὸ πρὸς δείλης, Καὶ ἐταράχθην ἀπὸ φωνῆς ἐχθροῦ, καὶ ἀπὸ θλίψεως ἁμαρτωλοῦ. Τὸν Σαούλ ὀνομάζει ἐχθρὸν COMMENT. IN PSALMOS. VERS. 9. Quoniam ex omni tribulatione eripuisti me. Interrupto etenim nunc Saulis impetu, quo in me ferebatur, in aliud bellum eum divertisti. Et in inimicis meis despexit oculus meus. Ani- mæ nimirum oculis, ac veluti propheta, Ziphæo- rum ac Saulis interitum cernens. Sermo autem defectivus est, et sic intelligitur: Oculus meus, inquit, despexit ac vidit in inimicis meis : ea omnia nimirum quæ optavit, vel ea omnia quæ passuri sunt ; quemadmodum etiam tradidimus in psalmo xxxiv. Efferri etiam a nobis potest hic psalmus adversus dæmones, qui a Deo alieni sunt ut rebelles ei atque adversarii; et fortes similiter spiritus, et tanquam hujus etiam mundi princi- sunt ad patranda scelera tanquam incorporei pes. B In finem in hymnis intelligentiæ ipsi David. PSALMUS LIV. Ilunc psalmum pari modo conscripsit beatus David, cum Saulem fugeret, et vagabundus in ere- mo diversaretur. Verum, dum proprias passiones narrat Propheta, quodammodo Christi passiones describit. Atque ideo in finem inscribitur, in hyn nis, et intelligentia. Auditorem enim ad eorum finem remittit, que de Christo hic prædicta sunt : suadetque et hortatur nos ad illius laudes, qui propter nos tantas passiones sustinuit. Cum intel- ligentia etiam omnia hæc audiri admonet, propter ɑ umbram atque obscuritatem prophetiæ. D VERS. 2, 3. Auribus percipe, Deus, orationem meam, et ue despexeris deprecationem meam, in- tende mihi et exaudi me. Hujusmodi verba, ac sententiam exposuimus `superius in secundo ver- siculo psalmi liii. Observandum est tamen, quod in psalmo xvi alius ac diversus est verborum ordo, atque hic habetur. Prius enim ibi ponitur : Exaudi, deinde, Intende, et postremo loco : Auribus percipe; ita ut manifeste pateat nullam esse apud Prophetam harum dictionum differentiam. Contristatus sum in meditatione mea. Quod La- tine hic meditationem legimus, Græce habetur &do- quæ dictio proprie quidem nugacitatem,seu [ut alii propius huic sensui reddiderunt] argutatio- mem significat, et apud Prophetam nostrum sæpenu- mero pro assidua meditatione reperitur: juxta quod alibi dicit : Et meditabar in justificationibus tuis'. [Nam quod ait, meditabar, Græce legitur Contristatus sum, inquit, in meditatione mea, co- gitando quonam pacto evitare possem inimicorum insidias: cumque nullam artem, aut consilium re- perirem, contristatus sum. etiam pro sublimiori illa ac diviniori contemplatione accipitur, juxta illud : Exivit Isaach, ut meditaretur in agro, inclinante jam die [in Græco enim eadem dictione ibi Prophetam usum videmus] Et turbatus sum a voce inimici, et a tribulatione. peccatorie. Inimicum Saulem appellat, tanquam ▼ Psal. cxviii, 47. * Gen. xxiv, 65. Yaris lectiones. (89) ΑΙ. 'Αβραάμ.
4 How long will you keep assaulting a man, murdering, all of you, as at a tilted wall and a rammed fence? How long will you keep jumping on a weak man as one jumps on a tilted wall near to collapse and on a kicked down fence so that they are completely destroyed? The ‘How long?’ indicates that they attacked very often. Then comes the phrase in the middle with ‘How long will you keep’ being understood again, namely, ‘How long will you keep murdering, all of you?’ They confess to weakness as having sinned against God and for this reason having suffered much and having been worn down.
α Πλὴν τὴν τιμήν μου ἐβουλεύσαντο ἀπώσασθαι. Oἱ ἐχθροὶ, φησὶν, οὗτοι, ἐμελέτησαν ἀπ’ ἐμοῦ ῥῖψαι τὴν δουλείαν τοῦ Θεοῦ, καὶ γυμνῶσαι με ταύτης, ἥτις ἐστὶν ἐμοὶ τιμὴ, διὰ ταύτην δοξαζομένῳ. Εἰ γὰρ τὸ δουλεύειν βασιλεῖ, τιμὴ τῷ δούλῳ, πολλῷ μᾶλλον τὸ δουλεύειν Θεῷ. |*Οτι ἐκ πάσης θλίψεως ἐῤῥύσω με. Διεσκέδα· Α σας καὶ νῦν τὴν ἐπίθεσιν τοῦ Σαούλ, καὶ ἀνθέλκυσας αὐτὸν εἰς ἕτερον πόλεμον. Καὶ ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου ἐπεῖδεν ὁ ὀφθαλμός μου. Ως προφήτης ἰδὼν τῷ τῆς ψυχῆς ὀφθαλμῷ τὴν καταστροφὴν τοῦ τε Σαούλ καὶ τῶν Ζιφαίων, προείπεν, ὅτι ἤδη Επεἶδεν ὁ ὀφθαλμός μου ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου· λείπει δὲ τὸ, ὁ ἐβουλόμην, ἢ ἃ πείσονται, ὡς ἐν τῷ λδ' ψαλμῷ προαποδεδώκα- μεν. Λέγοιτο δ᾽ ἂν καὶ οὗτος ὁ ψαλμὸς παρ' ἡμῶν, κατὰ τῶν δαιμόνων, οἳ καὶ ἀλλότριο! εἰσι Θεοῦ, ὡς ἀποστάται, καὶ ἀντικείμενοι, καὶ κραταιοὶ εἰς και κίαν, ὡς ἀσώματοι, καὶ ὡς κοσμοκράτορες. Εἰς τὸ τέλος ἐν ὕμνοις, συνέσεως τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΝΔ'. Καὶ τοῦτον συνέθηκε τὸν ψαλμόν, φεύγων τὴν Σαούλ, καὶ περιπολῶν τὴν ἔρημον· ἐν τοῖς καθ' ἑαυτὸν δὲ πάθεσι προγράφει καὶ τὰ τοῦ Χριστοῦ. Διὸ καὶ εἰς τέλος επιγέγραπται, καὶ ἐν ὕμνοις, καὶ συνέσεως, οἷα παραπέμπων τὸν ἀκροατὴν εἰς τέλος τῶν ἐν τούτῳ περὶ Χριστοῦ προφητευθέντων, καὶ ὑμνεῖν τὸν δι᾿ ἡμᾶς τοιαῦτα καταδεξάμενον προτρεπόμενος, καὶ μετὰ συνέσεως ἀξιῶν ἀκροᾶ. σθαι, διὰ τὸ συνεσκιασμένον τῆς προφητείας. Ενώτισαι, ὁ Θεὸς, τὴν προσευχήν μου, καὶ μὴ ὑπερίδῃς τὴν δέησίν μου, πρόσχες μοι, καὶ εἰσάκουσόν μου. Προείρηται περὶ τούτων ἐν τῷ δευτέρῳ στίχῳ τοῦ νγ' ψαλμοῦ. Παρατηρητέον δὲ, ὅτι ὁ ις' ψαλμὸς ἀνάπαλιν ἔχει πρὸς τὸν παρόντα πρῶτον γὰρ ἐν ἐκείνῳ τὸ Εἰσάκουσον, εἶτα τὸ Πρόσχες, καὶ τελευταῖον τὸ Ενώτισαι, ὡς εἶναι φανερὰν ἤδη τὴν ἀδιαφορίαν τῆς λέξεως. λεσχία, ήδολέσχουν.] 'Αδολεσχία Ελυπήθην ἐν τῇ ἀδολεσχία μου. Τὸ τῆς ἀδο- λεσχίας όνομα, κυρίως μὲν, ἐπὶ τῆς φλυαρίας τάτ τεται. Λαμβάνει δὲ τοῦτο πολλάκις ὁ προφήτης καὶ δ ἐπὶ τῆς συνεχούς εμμελετήσεως, ὡς τό· Καὶ ἡδο‐ λέσχουν ἐν τοῖς δικαιώμασί σου, τουτέστι, ἐμε λέτων ἐν τῷ νόμῳ σου. Καὶ νῦν οὖν ὁμοίως φησὶν, ὅτι Ελυπήθην ἐν τῇ μελέτῃ μου, τῇ περὶ τοῦ πῶς ἂν ἐκφύγω τὰς ἐπιβουλὰς τῶν ἐχθρῶν· ἐλυπήθην δὲ, μὴ εὑρίσκων μηχανήν. Λαμβάνεται δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ κατὰ θέαν μετεωρισμοῦ, ὡς τό· Ἐξῆλθεν Ισαάκ (89) αδολεσχῆσαι εἰς τὸ πεδίον, τὸ πρὸς δείλης, Καὶ ἐταράχθην ἀπὸ φωνῆς ἐχθροῦ, καὶ ἀπὸ θλίψεως ἁμαρτωλοῦ. Τὸν Σαούλ ὀνομάζει ἐχθρὸν COMMENT. IN PSALMOS. VERS. 9. Quoniam ex omni tribulatione eripuisti me. Interrupto etenim nunc Saulis impetu, quo in me ferebatur, in aliud bellum eum divertisti. Et in inimicis meis despexit oculus meus. Ani- mæ nimirum oculis, ac veluti propheta, Ziphæo- rum ac Saulis interitum cernens. Sermo autem defectivus est, et sic intelligitur: Oculus meus, inquit, despexit ac vidit in inimicis meis : ea omnia nimirum quæ optavit, vel ea omnia quæ passuri sunt ; quemadmodum etiam tradidimus in psalmo xxxiv. Efferri etiam a nobis potest hic psalmus adversus dæmones, qui a Deo alieni sunt ut rebelles ei atque adversarii; et fortes similiter spiritus, et tanquam hujus etiam mundi princi- sunt ad patranda scelera tanquam incorporei pes. B In finem in hymnis intelligentiæ ipsi David. PSALMUS LIV. Ilunc psalmum pari modo conscripsit beatus David, cum Saulem fugeret, et vagabundus in ere- mo diversaretur. Verum, dum proprias passiones narrat Propheta, quodammodo Christi passiones describit. Atque ideo in finem inscribitur, in hyn nis, et intelligentia. Auditorem enim ad eorum finem remittit, que de Christo hic prædicta sunt : suadetque et hortatur nos ad illius laudes, qui propter nos tantas passiones sustinuit. Cum intel- ligentia etiam omnia hæc audiri admonet, propter ɑ umbram atque obscuritatem prophetiæ. D VERS. 2, 3. Auribus percipe, Deus, orationem meam, et ue despexeris deprecationem meam, in- tende mihi et exaudi me. Hujusmodi verba, ac sententiam exposuimus `superius in secundo ver- siculo psalmi liii. Observandum est tamen, quod in psalmo xvi alius ac diversus est verborum ordo, atque hic habetur. Prius enim ibi ponitur : Exaudi, deinde, Intende, et postremo loco : Auribus percipe; ita ut manifeste pateat nullam esse apud Prophetam harum dictionum differentiam. Contristatus sum in meditatione mea. Quod La- tine hic meditationem legimus, Græce habetur &do- quæ dictio proprie quidem nugacitatem,seu [ut alii propius huic sensui reddiderunt] argutatio- mem significat, et apud Prophetam nostrum sæpenu- mero pro assidua meditatione reperitur: juxta quod alibi dicit : Et meditabar in justificationibus tuis'. [Nam quod ait, meditabar, Græce legitur Contristatus sum, inquit, in meditatione mea, co- gitando quonam pacto evitare possem inimicorum insidias: cumque nullam artem, aut consilium re- perirem, contristatus sum. etiam pro sublimiori illa ac diviniori contemplatione accipitur, juxta illud : Exivit Isaach, ut meditaretur in agro, inclinante jam die [in Græco enim eadem dictione ibi Prophetam usum videmus] Et turbatus sum a voce inimici, et a tribulatione. peccatorie. Inimicum Saulem appellat, tanquam ▼ Psal. cxviii, 47. * Gen. xxiv, 65. Yaris lectiones. (89) ΑΙ. 'Αβραάμ.
5α Except they have resolved to spurn my honour. These enemies, he says, have planned to cast away from me my bondage to God and to strip me of it, which for me is honour, being glorified on its account. For if to serve a king is an honour for the servant, it is much more so to serve God.
β Ἔδραμον ἐν δίψῃ. Οὐχ ἁπλῶς ἐπεχείρησαν, ἀλλ’ ἔσπευσαν ἐν ἐπιθυμίᾳ πολλῇ· τοῦτο γὰρ, δίψαν ὠνόμασε. Πάντα γὰρ τρόπον ἐκίνησαν οἱ περὶ τὸν Ἀντίοχον, ἵνα πείσωσιν αὐτοὺς ἀθετῆσαι τὸν Θεὸν, ὡς εὕρωμεν ἐν τοῖς Μακκαβαϊκοῖς λόγοις.*Οτι ἐκ πάσης θλίψεως ἐῤῥύσω με. Διεσκέδα· Α σας καὶ νῦν τὴν ἐπίθεσιν τοῦ Σαούλ, καὶ ἀνθέλκυσας αὐτὸν εἰς ἕτερον πόλεμον. Καὶ ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου ἐπεῖδεν ὁ ὀφθαλμός μου. Ως προφήτης ἰδὼν τῷ τῆς ψυχῆς ὀφθαλμῷ τὴν καταστροφὴν τοῦ τε Σαούλ καὶ τῶν Ζιφαίων, προείπεν, ὅτι ἤδη Επεἶδεν ὁ ὀφθαλμός μου ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου· λείπει δὲ τὸ, ὁ ἐβουλόμην, ἢ ἃ πείσονται, ὡς ἐν τῷ λδ' ψαλμῷ προαποδεδώκα- μεν. Λέγοιτο δ᾽ ἂν καὶ οὗτος ὁ ψαλμὸς παρ' ἡμῶν, κατὰ τῶν δαιμόνων, οἳ καὶ ἀλλότριο! εἰσι Θεοῦ, ὡς ἀποστάται, καὶ ἀντικείμενοι, καὶ κραταιοὶ εἰς και κίαν, ὡς ἀσώματοι, καὶ ὡς κοσμοκράτορες. Εἰς τὸ τέλος ἐν ὕμνοις, συνέσεως τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΝΔ'. Καὶ τοῦτον συνέθηκε τὸν ψαλμόν, φεύγων τὴν Σαούλ, καὶ περιπολῶν τὴν ἔρημον· ἐν τοῖς καθ' ἑαυτὸν δὲ πάθεσι προγράφει καὶ τὰ τοῦ Χριστοῦ. Διὸ καὶ εἰς τέλος επιγέγραπται, καὶ ἐν ὕμνοις, καὶ συνέσεως, οἷα παραπέμπων τὸν ἀκροατὴν εἰς τέλος τῶν ἐν τούτῳ περὶ Χριστοῦ προφητευθέντων, καὶ ὑμνεῖν τὸν δι᾿ ἡμᾶς τοιαῦτα καταδεξάμενον προτρεπόμενος, καὶ μετὰ συνέσεως ἀξιῶν ἀκροᾶ. σθαι, διὰ τὸ συνεσκιασμένον τῆς προφητείας. Ενώτισαι, ὁ Θεὸς, τὴν προσευχήν μου, καὶ μὴ ὑπερίδῃς τὴν δέησίν μου, πρόσχες μοι, καὶ εἰσάκουσόν μου. Προείρηται περὶ τούτων ἐν τῷ δευτέρῳ στίχῳ τοῦ νγ' ψαλμοῦ. Παρατηρητέον δὲ, ὅτι ὁ ις' ψαλμὸς ἀνάπαλιν ἔχει πρὸς τὸν παρόντα πρῶτον γὰρ ἐν ἐκείνῳ τὸ Εἰσάκουσον, εἶτα τὸ Πρόσχες, καὶ τελευταῖον τὸ Ενώτισαι, ὡς εἶναι φανερὰν ἤδη τὴν ἀδιαφορίαν τῆς λέξεως. λεσχία, ήδολέσχουν.] 'Αδολεσχία Ελυπήθην ἐν τῇ ἀδολεσχία μου. Τὸ τῆς ἀδο- λεσχίας όνομα, κυρίως μὲν, ἐπὶ τῆς φλυαρίας τάτ τεται. Λαμβάνει δὲ τοῦτο πολλάκις ὁ προφήτης καὶ δ ἐπὶ τῆς συνεχούς εμμελετήσεως, ὡς τό· Καὶ ἡδο‐ λέσχουν ἐν τοῖς δικαιώμασί σου, τουτέστι, ἐμε λέτων ἐν τῷ νόμῳ σου. Καὶ νῦν οὖν ὁμοίως φησὶν, ὅτι Ελυπήθην ἐν τῇ μελέτῃ μου, τῇ περὶ τοῦ πῶς ἂν ἐκφύγω τὰς ἐπιβουλὰς τῶν ἐχθρῶν· ἐλυπήθην δὲ, μὴ εὑρίσκων μηχανήν. Λαμβάνεται δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ κατὰ θέαν μετεωρισμοῦ, ὡς τό· Ἐξῆλθεν Ισαάκ (89) αδολεσχῆσαι εἰς τὸ πεδίον, τὸ πρὸς δείλης, Καὶ ἐταράχθην ἀπὸ φωνῆς ἐχθροῦ, καὶ ἀπὸ θλίψεως ἁμαρτωλοῦ. Τὸν Σαούλ ὀνομάζει ἐχθρὸν COMMENT. IN PSALMOS. VERS. 9. Quoniam ex omni tribulatione eripuisti me. Interrupto etenim nunc Saulis impetu, quo in me ferebatur, in aliud bellum eum divertisti. Et in inimicis meis despexit oculus meus. Ani- mæ nimirum oculis, ac veluti propheta, Ziphæo- rum ac Saulis interitum cernens. Sermo autem defectivus est, et sic intelligitur: Oculus meus, inquit, despexit ac vidit in inimicis meis : ea omnia nimirum quæ optavit, vel ea omnia quæ passuri sunt ; quemadmodum etiam tradidimus in psalmo xxxiv. Efferri etiam a nobis potest hic psalmus adversus dæmones, qui a Deo alieni sunt ut rebelles ei atque adversarii; et fortes similiter spiritus, et tanquam hujus etiam mundi princi- sunt ad patranda scelera tanquam incorporei pes. B In finem in hymnis intelligentiæ ipsi David. PSALMUS LIV. Ilunc psalmum pari modo conscripsit beatus David, cum Saulem fugeret, et vagabundus in ere- mo diversaretur. Verum, dum proprias passiones narrat Propheta, quodammodo Christi passiones describit. Atque ideo in finem inscribitur, in hyn nis, et intelligentia. Auditorem enim ad eorum finem remittit, que de Christo hic prædicta sunt : suadetque et hortatur nos ad illius laudes, qui propter nos tantas passiones sustinuit. Cum intel- ligentia etiam omnia hæc audiri admonet, propter ɑ umbram atque obscuritatem prophetiæ. D VERS. 2, 3. Auribus percipe, Deus, orationem meam, et ue despexeris deprecationem meam, in- tende mihi et exaudi me. Hujusmodi verba, ac sententiam exposuimus `superius in secundo ver- siculo psalmi liii. Observandum est tamen, quod in psalmo xvi alius ac diversus est verborum ordo, atque hic habetur. Prius enim ibi ponitur : Exaudi, deinde, Intende, et postremo loco : Auribus percipe; ita ut manifeste pateat nullam esse apud Prophetam harum dictionum differentiam. Contristatus sum in meditatione mea. Quod La- tine hic meditationem legimus, Græce habetur &do- quæ dictio proprie quidem nugacitatem,seu [ut alii propius huic sensui reddiderunt] argutatio- mem significat, et apud Prophetam nostrum sæpenu- mero pro assidua meditatione reperitur: juxta quod alibi dicit : Et meditabar in justificationibus tuis'. [Nam quod ait, meditabar, Græce legitur Contristatus sum, inquit, in meditatione mea, co- gitando quonam pacto evitare possem inimicorum insidias: cumque nullam artem, aut consilium re- perirem, contristatus sum. etiam pro sublimiori illa ac diviniori contemplatione accipitur, juxta illud : Exivit Isaach, ut meditaretur in agro, inclinante jam die [in Græco enim eadem dictione ibi Prophetam usum videmus] Et turbatus sum a voce inimici, et a tribulatione. peccatorie. Inimicum Saulem appellat, tanquam ▼ Psal. cxviii, 47. * Gen. xxiv, 65. Yaris lectiones. (89) ΑΙ. 'Αβραάμ.
5β They have run with thirsting. They have not simply endeavoured to do so, but they have pressed on with great desire, for this is what he called ‘thirsting’. Those around Antiochus have activated every means to persuade them to reject God as we may find in the Maccabaean writings.
PG 128:625γ Tῷ στόματι αὐτῶν εὐλόγουν, καὶ τῇ καρδίᾳ αὐτῶν κατηρῶντο. Tῷ στόματι μὲν εὐφήμουν με, κολακεύοντες, τῇ δὲ καρδίᾳ, ὕβριζον ὡς ἐχθρὸν, διὰ τὸ διάφορον τῆς πίστεως· καὶ τῷ φαινομένῳ μὲν, συνεβούλευον ὡς φίλοι, τῷ κεκρυμμένῳ δὲ, ἠπάτων ὡς ἔχθιστοι.εἰς τὸν (40) δίκαιον. Τὸν γὰρ ἀθῶον κατεδίωκε, καὶ ἀνελεῖν ἐζήτει τὸν εὐεργέτην. Καὶ φωνὴν μὲν λέγει τὰς θλίψεις αὐτοῦ· ὕβριν δὲ, τὸν διωγμόν. Α μέν, ὡς ἐπίβουλον· ἁμαρτωλὸν δὲ, ὡς ἁμαρτάνοντα *Οτι ἐξέκλιναν ἐπ' ἐμὲ ἀνομίαν. Διότι, φησίνο οἱ περὶ τὸν Σαούλ ἐκίνησαν ἐπ᾿ ἐμὲ ἀνομίαν, τουτ έστιν, ἐπήγαγόν μοι έγκλημα, προσάπτοντες ἐμοὶ μᾶλλον ἐπιβουλὴν κατὰ τοῦ Σαούλ. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, ἀνομίαι γράφουσιν, ἐφ᾽ ὧν νοοῦμεν, ὅτι ἐκινήθησαν ἐπ᾿ ἐμὲ ἄνομοι· οὕτω γὰρ ἀδικίαν πολλάκις τὸν ἄδικον λέγομεν, σφοδρότερον αὐτοῦ καθαπτόμενοι. ἐνεκότουν Καὶ ἐν ὀργῇ ἐνεκότουν μοι. Και εν τω ὀργίζε σθαι κατ᾿ ἐμοῦ, ἐμνησικάκουν μοι· κότος γάρ, παρὰ τὸ κεῖσθαι καὶ βραδύνειν τὴν ὀργήν. Η καρδία μου ἐταράχθη ἐν ἐμοί. Καρδίαν λέο γει τὴν ψυχὴν, ἣν τεταράχθαι φησί, στροφουμένην ἐν ταῖς ἐπιβουλαῖς τῶν ἐχθρῶν. Καὶ δειλία θανάτου ἐπέπεσεν ἐπ' ἐμέ. Πῶς ἐν ἄλλοις μὲν λέγει· Οὐ φοβηθήσομαι ἀπὸ μυριάδων λαῶν, τῶν κύκλῳ, συνεπιτιθεμένων μοι, καὶ πολλὰ τοιαῦτα· νῦν δὲ προδήλως ὁμολογεῖ δειλίαν; Ὅτι, ὅτε μὲν ᾐσθάνετο τῆς θείας ἐπικουρίας, ἐθάῤῥει· ὅτε δὲ κατ' οίκονομίαν ἐγκαταλιμπάνετο, πρὸς τὸ φανῆναι τὴν ὑπομονὴν αὐτοῦ, καὶ τὴν ἐπιμονὴν τῆς εἰς Θεὸν παρακλήσεως· τότε καὶ ἡγωνία, καὶ τὸν φόβον ἔκρυπτε. Φόβος καὶ τρόμος ἐπ' ἐμὲ διῆλθεν. Τὸ αὐτὸ πά λιν φησὶν, ἐμφαίνων τὴν ἐπίτασιν τῆς δειλίας · δειλία μὲν γὰρ αὐξηθεῖσα γίνεται φόβος· οὗτος δὲ πάλιν ἐπιταθεὶς γίνεται τρόμος. Καὶ ἐκάλυψέ με σκότος. Τὸ τῆς ἀθυμίας καὶ λύ- πης· αὗται γὰρ διαφερόντως σκοτίζουσι καὶ συγκ χέουσι τὴν ψυχήν. Καὶ εἶπα· Τίς δώσει μοι πτέρυγας, ὡσεὶ περι· στερᾶς, καὶ πετασθήσομαι, καὶ καταπαύσω; Πε- ριστερᾶς ἐζήτησε πτέρυγας, ὅτι ἐξέως πέταται, καὶ ὅτι ἡμερον τοῦτο τὸ ζῶον καὶ ἀπόνηρον, ὡς καὶ αὐτός. Καὶ πετασθήσομαι, φησιν, εἰς τόπους ἀσφα λεῖς, καὶ καταπαύσω ἀπὸ τῶν συνεχῶν φόβων καὶ τόνων. Ἰδοὺ ἐμάκρυνα φυγαδεύων, καὶ ηυλίσθην ἐν τῇ ἐρήμῳ. Φυγαδεύων, ἀντὶ τοῦ, φεύγων. Προσεδεχόμην τὸν Θεὸν τὸν σώζοντά με ἀπ' ὀλιγοψυχίας καὶ ἀπὸ καταιγίδος. Ἐν τῇ ἐρήμῳ αὐλιζόμενος, οὐδένα ἕτερον ἄχρι καὶ νῦν ἐξεδεχό- μην βοηθόν, ἢ μόνον σὲ τὸν Θεόν. Καταιγίδα δὲ EUTHYMII ZIGABENI jnimici Insidiatorem, item et peccatorem; eo quod læ- dendo innocentem delinqueret. Tanto autem gra- vius etiam peccabat, quanto nou tantum innocens erat beatus David, sed de Saule etiam bene meri- tus. Benefaetorem enim ille suum atque innocentem quærebat interimere per vocem igitur Saulis contumelias intellige, et per tribulationem, persecutionem ipsam. VERS. 4. Quoniam declinaverunt in me iniquila- tem. Quia Saulis amici moverunt iniquitatem in mne, hoc est, quoniam crimen mihi imposuerunt, dicentes me insidias tendere adversus Saulem. Quædam vero exemplaria, iniquitates, habent in recto casu; et tunc expone, quod iniquitates, hoc est, iniqui homines, moti sunt contra me. Sape- numero enim injustitiam dicimus pro injusto ho- mine. Nam cum aliquem vehementius volumus appellamus. carpere, non sceleratum eum, sed scelus ipsum Et in ira oderant me. Et dum irascerentur, me- B moriam odii conservabant [quod ex dictione Græca significantius exprimitur ], quæ ex sui etymologia constantiorem ac diuturniorem quam- dam iræ atque odii sedem denotare videtur. VERS. 5. Cor meum turbatum est in me. Per cor animam intelligit, quam turbatam esse dicit, vel- uti in inimicorum insidiis assidue versatam. Et formido mortis cecidit super me. Verum quo- modo alibi dicit : Non timebo millia populorum circumvallantium me°, et alia hujusmodi multa, et nunc aperte timorem fatetur ? Quia scilicet dum sentiret divinum auxilium, summa erat plenus fidu- cia; quando autem divina dispensatione derelin- quebatur, ut illius patientia atque constantia in exspectatione divina consolationis clarior appareret, G tam aflictabatur timoreque interiori torquebatur. VERS. 6. Timor et tremor venerunt super me. Idem rursus repetit, intensiorem indicans formi- dinem. Formidine etenim aucta timor obvenit, timore vero adaucto tremor insequitur. Et contexerunt me tenebræ. Tenebræ nimirum mæstitiæ ac doloris, quæ non mediocriter hu- manos animnos obtenebrant, atque confundunt, VERS. 8. Et dixi : Quis dabit mihi pennas, ut co- lumbæ, et volabo, et requiescam? Columbæ sibi pennas non temere petiit beatus David. Celerrimi enim est volatus columba. Mansuetum præterea est domesticumque, ac simplex animal : quen- admodum et ipse erat David. Et volabo, inquit, in loca tuta, et requiescam, hoc est, quiete fruar : a tanto scilicet timore ac labore liberatus. VERS. 7. Ecce elongari fugans, et mansi in soli- tudine. Fugans dixit pro fugiens, seu fugam arri- piens. VERS. 9. Exspectabam Deum, qui salvum me fecit a pusillanimitate atque a tempestate. Commorans ego in deserto nullum alium laetenus mihi adju- trem exspectavi, quam te solum Deum. Per tem- • Psal. v, 7. D Varia lectiones. (90) Al. tá.
5γ With their mouth they would bless and in their heart they would curse. With their mouth they would praise me, flattering me, but in their heart they would in- sult me as an enemy on account of the difference in faith, and in appearance they would give me advice as friends, but in secret they would deceive me as bitterest enemies.
6 Πλὴν τῷ Θεῷ ὑποτάγηθι, ἡ ψυχή μου, ὅτι παρ’ αὐτῷ ἡ ὑπομονή μου. Παρ’ αὐτῷ ἐστιν ἡ ὑπομονή μου, καὶ αὐτός μοι δίδωσι τὴν ἐν ταῖς θλίψεσι καρτερίαν. Ταῦτα δὲ συνεβούλευον ἑαυτοῖς, εἰς εὐψυχίαν ἀλείφοντες.εἰς τὸν (40) δίκαιον. Τὸν γὰρ ἀθῶον κατεδίωκε, καὶ ἀνελεῖν ἐζήτει τὸν εὐεργέτην. Καὶ φωνὴν μὲν λέγει τὰς θλίψεις αὐτοῦ· ὕβριν δὲ, τὸν διωγμόν. Α μέν, ὡς ἐπίβουλον· ἁμαρτωλὸν δὲ, ὡς ἁμαρτάνοντα *Οτι ἐξέκλιναν ἐπ' ἐμὲ ἀνομίαν. Διότι, φησίνο οἱ περὶ τὸν Σαούλ ἐκίνησαν ἐπ᾿ ἐμὲ ἀνομίαν, τουτ έστιν, ἐπήγαγόν μοι έγκλημα, προσάπτοντες ἐμοὶ μᾶλλον ἐπιβουλὴν κατὰ τοῦ Σαούλ. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, ἀνομίαι γράφουσιν, ἐφ᾽ ὧν νοοῦμεν, ὅτι ἐκινήθησαν ἐπ᾿ ἐμὲ ἄνομοι· οὕτω γὰρ ἀδικίαν πολλάκις τὸν ἄδικον λέγομεν, σφοδρότερον αὐτοῦ καθαπτόμενοι. ἐνεκότουν Καὶ ἐν ὀργῇ ἐνεκότουν μοι. Και εν τω ὀργίζε σθαι κατ᾿ ἐμοῦ, ἐμνησικάκουν μοι· κότος γάρ, παρὰ τὸ κεῖσθαι καὶ βραδύνειν τὴν ὀργήν. Η καρδία μου ἐταράχθη ἐν ἐμοί. Καρδίαν λέο γει τὴν ψυχὴν, ἣν τεταράχθαι φησί, στροφουμένην ἐν ταῖς ἐπιβουλαῖς τῶν ἐχθρῶν. Καὶ δειλία θανάτου ἐπέπεσεν ἐπ' ἐμέ. Πῶς ἐν ἄλλοις μὲν λέγει· Οὐ φοβηθήσομαι ἀπὸ μυριάδων λαῶν, τῶν κύκλῳ, συνεπιτιθεμένων μοι, καὶ πολλὰ τοιαῦτα· νῦν δὲ προδήλως ὁμολογεῖ δειλίαν; Ὅτι, ὅτε μὲν ᾐσθάνετο τῆς θείας ἐπικουρίας, ἐθάῤῥει· ὅτε δὲ κατ' οίκονομίαν ἐγκαταλιμπάνετο, πρὸς τὸ φανῆναι τὴν ὑπομονὴν αὐτοῦ, καὶ τὴν ἐπιμονὴν τῆς εἰς Θεὸν παρακλήσεως· τότε καὶ ἡγωνία, καὶ τὸν φόβον ἔκρυπτε. Φόβος καὶ τρόμος ἐπ' ἐμὲ διῆλθεν. Τὸ αὐτὸ πά λιν φησὶν, ἐμφαίνων τὴν ἐπίτασιν τῆς δειλίας · δειλία μὲν γὰρ αὐξηθεῖσα γίνεται φόβος· οὗτος δὲ πάλιν ἐπιταθεὶς γίνεται τρόμος. Καὶ ἐκάλυψέ με σκότος. Τὸ τῆς ἀθυμίας καὶ λύ- πης· αὗται γὰρ διαφερόντως σκοτίζουσι καὶ συγκ χέουσι τὴν ψυχήν. Καὶ εἶπα· Τίς δώσει μοι πτέρυγας, ὡσεὶ περι· στερᾶς, καὶ πετασθήσομαι, καὶ καταπαύσω; Πε- ριστερᾶς ἐζήτησε πτέρυγας, ὅτι ἐξέως πέταται, καὶ ὅτι ἡμερον τοῦτο τὸ ζῶον καὶ ἀπόνηρον, ὡς καὶ αὐτός. Καὶ πετασθήσομαι, φησιν, εἰς τόπους ἀσφα λεῖς, καὶ καταπαύσω ἀπὸ τῶν συνεχῶν φόβων καὶ τόνων. Ἰδοὺ ἐμάκρυνα φυγαδεύων, καὶ ηυλίσθην ἐν τῇ ἐρήμῳ. Φυγαδεύων, ἀντὶ τοῦ, φεύγων. Προσεδεχόμην τὸν Θεὸν τὸν σώζοντά με ἀπ' ὀλιγοψυχίας καὶ ἀπὸ καταιγίδος. Ἐν τῇ ἐρήμῳ αὐλιζόμενος, οὐδένα ἕτερον ἄχρι καὶ νῦν ἐξεδεχό- μην βοηθόν, ἢ μόνον σὲ τὸν Θεόν. Καταιγίδα δὲ EUTHYMII ZIGABENI jnimici Insidiatorem, item et peccatorem; eo quod læ- dendo innocentem delinqueret. Tanto autem gra- vius etiam peccabat, quanto nou tantum innocens erat beatus David, sed de Saule etiam bene meri- tus. Benefaetorem enim ille suum atque innocentem quærebat interimere per vocem igitur Saulis contumelias intellige, et per tribulationem, persecutionem ipsam. VERS. 4. Quoniam declinaverunt in me iniquila- tem. Quia Saulis amici moverunt iniquitatem in mne, hoc est, quoniam crimen mihi imposuerunt, dicentes me insidias tendere adversus Saulem. Quædam vero exemplaria, iniquitates, habent in recto casu; et tunc expone, quod iniquitates, hoc est, iniqui homines, moti sunt contra me. Sape- numero enim injustitiam dicimus pro injusto ho- mine. Nam cum aliquem vehementius volumus appellamus. carpere, non sceleratum eum, sed scelus ipsum Et in ira oderant me. Et dum irascerentur, me- B moriam odii conservabant [quod ex dictione Græca significantius exprimitur ], quæ ex sui etymologia constantiorem ac diuturniorem quam- dam iræ atque odii sedem denotare videtur. VERS. 5. Cor meum turbatum est in me. Per cor animam intelligit, quam turbatam esse dicit, vel- uti in inimicorum insidiis assidue versatam. Et formido mortis cecidit super me. Verum quo- modo alibi dicit : Non timebo millia populorum circumvallantium me°, et alia hujusmodi multa, et nunc aperte timorem fatetur ? Quia scilicet dum sentiret divinum auxilium, summa erat plenus fidu- cia; quando autem divina dispensatione derelin- quebatur, ut illius patientia atque constantia in exspectatione divina consolationis clarior appareret, G tam aflictabatur timoreque interiori torquebatur. VERS. 6. Timor et tremor venerunt super me. Idem rursus repetit, intensiorem indicans formi- dinem. Formidine etenim aucta timor obvenit, timore vero adaucto tremor insequitur. Et contexerunt me tenebræ. Tenebræ nimirum mæstitiæ ac doloris, quæ non mediocriter hu- manos animnos obtenebrant, atque confundunt, VERS. 8. Et dixi : Quis dabit mihi pennas, ut co- lumbæ, et volabo, et requiescam? Columbæ sibi pennas non temere petiit beatus David. Celerrimi enim est volatus columba. Mansuetum præterea est domesticumque, ac simplex animal : quen- admodum et ipse erat David. Et volabo, inquit, in loca tuta, et requiescam, hoc est, quiete fruar : a tanto scilicet timore ac labore liberatus. VERS. 7. Ecce elongari fugans, et mansi in soli- tudine. Fugans dixit pro fugiens, seu fugam arri- piens. VERS. 9. Exspectabam Deum, qui salvum me fecit a pusillanimitate atque a tempestate. Commorans ego in deserto nullum alium laetenus mihi adju- trem exspectavi, quam te solum Deum. Per tem- • Psal. v, 7. D Varia lectiones. (90) Al. tá.
6 Except, O my soul, be subject to God, for my patient endurance is with him. With him is my patient endurance and he gives me perseverance in afflictions. They would give this advice to themselves, encouraging themselves to be of good courage.
7 Ὅτι αὐτὸς Θεός μου καὶ σωτήρ μου, ἀντιλήπτωρ μου, οὐ μὴ μεταναστεύσω. Οὐ μὴ μεταναστεύσω ἀπὸ τῆς δουλείας τοῦ Θεοῦ πρὸς τὴν τοῦ βασιλέως Ἀντιόχου. β ὡς εὕρωμεν MSF : ὥς φησιν Ἰώσηπος PCBV.εἰς τὸν (40) δίκαιον. Τὸν γὰρ ἀθῶον κατεδίωκε, καὶ ἀνελεῖν ἐζήτει τὸν εὐεργέτην. Καὶ φωνὴν μὲν λέγει τὰς θλίψεις αὐτοῦ· ὕβριν δὲ, τὸν διωγμόν. Α μέν, ὡς ἐπίβουλον· ἁμαρτωλὸν δὲ, ὡς ἁμαρτάνοντα *Οτι ἐξέκλιναν ἐπ' ἐμὲ ἀνομίαν. Διότι, φησίνο οἱ περὶ τὸν Σαούλ ἐκίνησαν ἐπ᾿ ἐμὲ ἀνομίαν, τουτ έστιν, ἐπήγαγόν μοι έγκλημα, προσάπτοντες ἐμοὶ μᾶλλον ἐπιβουλὴν κατὰ τοῦ Σαούλ. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, ἀνομίαι γράφουσιν, ἐφ᾽ ὧν νοοῦμεν, ὅτι ἐκινήθησαν ἐπ᾿ ἐμὲ ἄνομοι· οὕτω γὰρ ἀδικίαν πολλάκις τὸν ἄδικον λέγομεν, σφοδρότερον αὐτοῦ καθαπτόμενοι. ἐνεκότουν Καὶ ἐν ὀργῇ ἐνεκότουν μοι. Και εν τω ὀργίζε σθαι κατ᾿ ἐμοῦ, ἐμνησικάκουν μοι· κότος γάρ, παρὰ τὸ κεῖσθαι καὶ βραδύνειν τὴν ὀργήν. Η καρδία μου ἐταράχθη ἐν ἐμοί. Καρδίαν λέο γει τὴν ψυχὴν, ἣν τεταράχθαι φησί, στροφουμένην ἐν ταῖς ἐπιβουλαῖς τῶν ἐχθρῶν. Καὶ δειλία θανάτου ἐπέπεσεν ἐπ' ἐμέ. Πῶς ἐν ἄλλοις μὲν λέγει· Οὐ φοβηθήσομαι ἀπὸ μυριάδων λαῶν, τῶν κύκλῳ, συνεπιτιθεμένων μοι, καὶ πολλὰ τοιαῦτα· νῦν δὲ προδήλως ὁμολογεῖ δειλίαν; Ὅτι, ὅτε μὲν ᾐσθάνετο τῆς θείας ἐπικουρίας, ἐθάῤῥει· ὅτε δὲ κατ' οίκονομίαν ἐγκαταλιμπάνετο, πρὸς τὸ φανῆναι τὴν ὑπομονὴν αὐτοῦ, καὶ τὴν ἐπιμονὴν τῆς εἰς Θεὸν παρακλήσεως· τότε καὶ ἡγωνία, καὶ τὸν φόβον ἔκρυπτε. Φόβος καὶ τρόμος ἐπ' ἐμὲ διῆλθεν. Τὸ αὐτὸ πά λιν φησὶν, ἐμφαίνων τὴν ἐπίτασιν τῆς δειλίας · δειλία μὲν γὰρ αὐξηθεῖσα γίνεται φόβος· οὗτος δὲ πάλιν ἐπιταθεὶς γίνεται τρόμος. Καὶ ἐκάλυψέ με σκότος. Τὸ τῆς ἀθυμίας καὶ λύ- πης· αὗται γὰρ διαφερόντως σκοτίζουσι καὶ συγκ χέουσι τὴν ψυχήν. Καὶ εἶπα· Τίς δώσει μοι πτέρυγας, ὡσεὶ περι· στερᾶς, καὶ πετασθήσομαι, καὶ καταπαύσω; Πε- ριστερᾶς ἐζήτησε πτέρυγας, ὅτι ἐξέως πέταται, καὶ ὅτι ἡμερον τοῦτο τὸ ζῶον καὶ ἀπόνηρον, ὡς καὶ αὐτός. Καὶ πετασθήσομαι, φησιν, εἰς τόπους ἀσφα λεῖς, καὶ καταπαύσω ἀπὸ τῶν συνεχῶν φόβων καὶ τόνων. Ἰδοὺ ἐμάκρυνα φυγαδεύων, καὶ ηυλίσθην ἐν τῇ ἐρήμῳ. Φυγαδεύων, ἀντὶ τοῦ, φεύγων. Προσεδεχόμην τὸν Θεὸν τὸν σώζοντά με ἀπ' ὀλιγοψυχίας καὶ ἀπὸ καταιγίδος. Ἐν τῇ ἐρήμῳ αὐλιζόμενος, οὐδένα ἕτερον ἄχρι καὶ νῦν ἐξεδεχό- μην βοηθόν, ἢ μόνον σὲ τὸν Θεόν. Καταιγίδα δὲ EUTHYMII ZIGABENI jnimici Insidiatorem, item et peccatorem; eo quod læ- dendo innocentem delinqueret. Tanto autem gra- vius etiam peccabat, quanto nou tantum innocens erat beatus David, sed de Saule etiam bene meri- tus. Benefaetorem enim ille suum atque innocentem quærebat interimere per vocem igitur Saulis contumelias intellige, et per tribulationem, persecutionem ipsam. VERS. 4. Quoniam declinaverunt in me iniquila- tem. Quia Saulis amici moverunt iniquitatem in mne, hoc est, quoniam crimen mihi imposuerunt, dicentes me insidias tendere adversus Saulem. Quædam vero exemplaria, iniquitates, habent in recto casu; et tunc expone, quod iniquitates, hoc est, iniqui homines, moti sunt contra me. Sape- numero enim injustitiam dicimus pro injusto ho- mine. Nam cum aliquem vehementius volumus appellamus. carpere, non sceleratum eum, sed scelus ipsum Et in ira oderant me. Et dum irascerentur, me- B moriam odii conservabant [quod ex dictione Græca significantius exprimitur ], quæ ex sui etymologia constantiorem ac diuturniorem quam- dam iræ atque odii sedem denotare videtur. VERS. 5. Cor meum turbatum est in me. Per cor animam intelligit, quam turbatam esse dicit, vel- uti in inimicorum insidiis assidue versatam. Et formido mortis cecidit super me. Verum quo- modo alibi dicit : Non timebo millia populorum circumvallantium me°, et alia hujusmodi multa, et nunc aperte timorem fatetur ? Quia scilicet dum sentiret divinum auxilium, summa erat plenus fidu- cia; quando autem divina dispensatione derelin- quebatur, ut illius patientia atque constantia in exspectatione divina consolationis clarior appareret, G tam aflictabatur timoreque interiori torquebatur. VERS. 6. Timor et tremor venerunt super me. Idem rursus repetit, intensiorem indicans formi- dinem. Formidine etenim aucta timor obvenit, timore vero adaucto tremor insequitur. Et contexerunt me tenebræ. Tenebræ nimirum mæstitiæ ac doloris, quæ non mediocriter hu- manos animnos obtenebrant, atque confundunt, VERS. 8. Et dixi : Quis dabit mihi pennas, ut co- lumbæ, et volabo, et requiescam? Columbæ sibi pennas non temere petiit beatus David. Celerrimi enim est volatus columba. Mansuetum præterea est domesticumque, ac simplex animal : quen- admodum et ipse erat David. Et volabo, inquit, in loca tuta, et requiescam, hoc est, quiete fruar : a tanto scilicet timore ac labore liberatus. VERS. 7. Ecce elongari fugans, et mansi in soli- tudine. Fugans dixit pro fugiens, seu fugam arri- piens. VERS. 9. Exspectabam Deum, qui salvum me fecit a pusillanimitate atque a tempestate. Commorans ego in deserto nullum alium laetenus mihi adju- trem exspectavi, quam te solum Deum. Per tem- • Psal. v, 7. D Varia lectiones. (90) Al. tá.
7 For he is my God and my saviour, my protector, I shall surely not change my abode. I shall not change my abode from the service of God to the service of the king Antiochus.
α Ἐπὶ τῷ Θεῷ τὸ σωτήριόν μου καὶ ἡ δόξα μου. Ἐπὶ τῷ Θεῷ κεῖται καὶ τὸ σῴζεσθαί με καὶ τὸ δοξάζεσθαι, καὶ οὐκ ἐπ’ ἀνθρώπῳ. Ἢ ἐν τῷ Θεῷ ἔχω καὶ τὴν σωτηρίαν καὶ τὴν δόξαν, καὶ οὐκ ἐν οἱῳδήτινι ἄλλῳ πράγματι.εἰς τὸν (40) δίκαιον. Τὸν γὰρ ἀθῶον κατεδίωκε, καὶ ἀνελεῖν ἐζήτει τὸν εὐεργέτην. Καὶ φωνὴν μὲν λέγει τὰς θλίψεις αὐτοῦ· ὕβριν δὲ, τὸν διωγμόν. Α μέν, ὡς ἐπίβουλον· ἁμαρτωλὸν δὲ, ὡς ἁμαρτάνοντα *Οτι ἐξέκλιναν ἐπ' ἐμὲ ἀνομίαν. Διότι, φησίνο οἱ περὶ τὸν Σαούλ ἐκίνησαν ἐπ᾿ ἐμὲ ἀνομίαν, τουτ έστιν, ἐπήγαγόν μοι έγκλημα, προσάπτοντες ἐμοὶ μᾶλλον ἐπιβουλὴν κατὰ τοῦ Σαούλ. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, ἀνομίαι γράφουσιν, ἐφ᾽ ὧν νοοῦμεν, ὅτι ἐκινήθησαν ἐπ᾿ ἐμὲ ἄνομοι· οὕτω γὰρ ἀδικίαν πολλάκις τὸν ἄδικον λέγομεν, σφοδρότερον αὐτοῦ καθαπτόμενοι. ἐνεκότουν Καὶ ἐν ὀργῇ ἐνεκότουν μοι. Και εν τω ὀργίζε σθαι κατ᾿ ἐμοῦ, ἐμνησικάκουν μοι· κότος γάρ, παρὰ τὸ κεῖσθαι καὶ βραδύνειν τὴν ὀργήν. Η καρδία μου ἐταράχθη ἐν ἐμοί. Καρδίαν λέο γει τὴν ψυχὴν, ἣν τεταράχθαι φησί, στροφουμένην ἐν ταῖς ἐπιβουλαῖς τῶν ἐχθρῶν. Καὶ δειλία θανάτου ἐπέπεσεν ἐπ' ἐμέ. Πῶς ἐν ἄλλοις μὲν λέγει· Οὐ φοβηθήσομαι ἀπὸ μυριάδων λαῶν, τῶν κύκλῳ, συνεπιτιθεμένων μοι, καὶ πολλὰ τοιαῦτα· νῦν δὲ προδήλως ὁμολογεῖ δειλίαν; Ὅτι, ὅτε μὲν ᾐσθάνετο τῆς θείας ἐπικουρίας, ἐθάῤῥει· ὅτε δὲ κατ' οίκονομίαν ἐγκαταλιμπάνετο, πρὸς τὸ φανῆναι τὴν ὑπομονὴν αὐτοῦ, καὶ τὴν ἐπιμονὴν τῆς εἰς Θεὸν παρακλήσεως· τότε καὶ ἡγωνία, καὶ τὸν φόβον ἔκρυπτε. Φόβος καὶ τρόμος ἐπ' ἐμὲ διῆλθεν. Τὸ αὐτὸ πά λιν φησὶν, ἐμφαίνων τὴν ἐπίτασιν τῆς δειλίας · δειλία μὲν γὰρ αὐξηθεῖσα γίνεται φόβος· οὗτος δὲ πάλιν ἐπιταθεὶς γίνεται τρόμος. Καὶ ἐκάλυψέ με σκότος. Τὸ τῆς ἀθυμίας καὶ λύ- πης· αὗται γὰρ διαφερόντως σκοτίζουσι καὶ συγκ χέουσι τὴν ψυχήν. Καὶ εἶπα· Τίς δώσει μοι πτέρυγας, ὡσεὶ περι· στερᾶς, καὶ πετασθήσομαι, καὶ καταπαύσω; Πε- ριστερᾶς ἐζήτησε πτέρυγας, ὅτι ἐξέως πέταται, καὶ ὅτι ἡμερον τοῦτο τὸ ζῶον καὶ ἀπόνηρον, ὡς καὶ αὐτός. Καὶ πετασθήσομαι, φησιν, εἰς τόπους ἀσφα λεῖς, καὶ καταπαύσω ἀπὸ τῶν συνεχῶν φόβων καὶ τόνων. Ἰδοὺ ἐμάκρυνα φυγαδεύων, καὶ ηυλίσθην ἐν τῇ ἐρήμῳ. Φυγαδεύων, ἀντὶ τοῦ, φεύγων. Προσεδεχόμην τὸν Θεὸν τὸν σώζοντά με ἀπ' ὀλιγοψυχίας καὶ ἀπὸ καταιγίδος. Ἐν τῇ ἐρήμῳ αὐλιζόμενος, οὐδένα ἕτερον ἄχρι καὶ νῦν ἐξεδεχό- μην βοηθόν, ἢ μόνον σὲ τὸν Θεόν. Καταιγίδα δὲ EUTHYMII ZIGABENI jnimici Insidiatorem, item et peccatorem; eo quod læ- dendo innocentem delinqueret. Tanto autem gra- vius etiam peccabat, quanto nou tantum innocens erat beatus David, sed de Saule etiam bene meri- tus. Benefaetorem enim ille suum atque innocentem quærebat interimere per vocem igitur Saulis contumelias intellige, et per tribulationem, persecutionem ipsam. VERS. 4. Quoniam declinaverunt in me iniquila- tem. Quia Saulis amici moverunt iniquitatem in mne, hoc est, quoniam crimen mihi imposuerunt, dicentes me insidias tendere adversus Saulem. Quædam vero exemplaria, iniquitates, habent in recto casu; et tunc expone, quod iniquitates, hoc est, iniqui homines, moti sunt contra me. Sape- numero enim injustitiam dicimus pro injusto ho- mine. Nam cum aliquem vehementius volumus appellamus. carpere, non sceleratum eum, sed scelus ipsum Et in ira oderant me. Et dum irascerentur, me- B moriam odii conservabant [quod ex dictione Græca significantius exprimitur ], quæ ex sui etymologia constantiorem ac diuturniorem quam- dam iræ atque odii sedem denotare videtur. VERS. 5. Cor meum turbatum est in me. Per cor animam intelligit, quam turbatam esse dicit, vel- uti in inimicorum insidiis assidue versatam. Et formido mortis cecidit super me. Verum quo- modo alibi dicit : Non timebo millia populorum circumvallantium me°, et alia hujusmodi multa, et nunc aperte timorem fatetur ? Quia scilicet dum sentiret divinum auxilium, summa erat plenus fidu- cia; quando autem divina dispensatione derelin- quebatur, ut illius patientia atque constantia in exspectatione divina consolationis clarior appareret, G tam aflictabatur timoreque interiori torquebatur. VERS. 6. Timor et tremor venerunt super me. Idem rursus repetit, intensiorem indicans formi- dinem. Formidine etenim aucta timor obvenit, timore vero adaucto tremor insequitur. Et contexerunt me tenebræ. Tenebræ nimirum mæstitiæ ac doloris, quæ non mediocriter hu- manos animnos obtenebrant, atque confundunt, VERS. 8. Et dixi : Quis dabit mihi pennas, ut co- lumbæ, et volabo, et requiescam? Columbæ sibi pennas non temere petiit beatus David. Celerrimi enim est volatus columba. Mansuetum præterea est domesticumque, ac simplex animal : quen- admodum et ipse erat David. Et volabo, inquit, in loca tuta, et requiescam, hoc est, quiete fruar : a tanto scilicet timore ac labore liberatus. VERS. 7. Ecce elongari fugans, et mansi in soli- tudine. Fugans dixit pro fugiens, seu fugam arri- piens. VERS. 9. Exspectabam Deum, qui salvum me fecit a pusillanimitate atque a tempestate. Commorans ego in deserto nullum alium laetenus mihi adju- trem exspectavi, quam te solum Deum. Per tem- • Psal. v, 7. D Varia lectiones. (90) Al. tá.
8α In God is my salvation and my glory. In God’s power lies my being saved and being glorified and not in human power. Or else, in God I have both salvation and glory and not in any other thing whatsoever.
β Ὁ Θεὸς τῆς βοηθείας μου. Ὦ ὁ Θεὸς, ὁ βοηθός μου· καλοῦσι γὰρ αὐτὸν ὑφ’ ἡδονῆς τῶν περὶ αὐτοῦ λόγων.εἰς τὸν (40) δίκαιον. Τὸν γὰρ ἀθῶον κατεδίωκε, καὶ ἀνελεῖν ἐζήτει τὸν εὐεργέτην. Καὶ φωνὴν μὲν λέγει τὰς θλίψεις αὐτοῦ· ὕβριν δὲ, τὸν διωγμόν. Α μέν, ὡς ἐπίβουλον· ἁμαρτωλὸν δὲ, ὡς ἁμαρτάνοντα *Οτι ἐξέκλιναν ἐπ' ἐμὲ ἀνομίαν. Διότι, φησίνο οἱ περὶ τὸν Σαούλ ἐκίνησαν ἐπ᾿ ἐμὲ ἀνομίαν, τουτ έστιν, ἐπήγαγόν μοι έγκλημα, προσάπτοντες ἐμοὶ μᾶλλον ἐπιβουλὴν κατὰ τοῦ Σαούλ. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, ἀνομίαι γράφουσιν, ἐφ᾽ ὧν νοοῦμεν, ὅτι ἐκινήθησαν ἐπ᾿ ἐμὲ ἄνομοι· οὕτω γὰρ ἀδικίαν πολλάκις τὸν ἄδικον λέγομεν, σφοδρότερον αὐτοῦ καθαπτόμενοι. ἐνεκότουν Καὶ ἐν ὀργῇ ἐνεκότουν μοι. Και εν τω ὀργίζε σθαι κατ᾿ ἐμοῦ, ἐμνησικάκουν μοι· κότος γάρ, παρὰ τὸ κεῖσθαι καὶ βραδύνειν τὴν ὀργήν. Η καρδία μου ἐταράχθη ἐν ἐμοί. Καρδίαν λέο γει τὴν ψυχὴν, ἣν τεταράχθαι φησί, στροφουμένην ἐν ταῖς ἐπιβουλαῖς τῶν ἐχθρῶν. Καὶ δειλία θανάτου ἐπέπεσεν ἐπ' ἐμέ. Πῶς ἐν ἄλλοις μὲν λέγει· Οὐ φοβηθήσομαι ἀπὸ μυριάδων λαῶν, τῶν κύκλῳ, συνεπιτιθεμένων μοι, καὶ πολλὰ τοιαῦτα· νῦν δὲ προδήλως ὁμολογεῖ δειλίαν; Ὅτι, ὅτε μὲν ᾐσθάνετο τῆς θείας ἐπικουρίας, ἐθάῤῥει· ὅτε δὲ κατ' οίκονομίαν ἐγκαταλιμπάνετο, πρὸς τὸ φανῆναι τὴν ὑπομονὴν αὐτοῦ, καὶ τὴν ἐπιμονὴν τῆς εἰς Θεὸν παρακλήσεως· τότε καὶ ἡγωνία, καὶ τὸν φόβον ἔκρυπτε. Φόβος καὶ τρόμος ἐπ' ἐμὲ διῆλθεν. Τὸ αὐτὸ πά λιν φησὶν, ἐμφαίνων τὴν ἐπίτασιν τῆς δειλίας · δειλία μὲν γὰρ αὐξηθεῖσα γίνεται φόβος· οὗτος δὲ πάλιν ἐπιταθεὶς γίνεται τρόμος. Καὶ ἐκάλυψέ με σκότος. Τὸ τῆς ἀθυμίας καὶ λύ- πης· αὗται γὰρ διαφερόντως σκοτίζουσι καὶ συγκ χέουσι τὴν ψυχήν. Καὶ εἶπα· Τίς δώσει μοι πτέρυγας, ὡσεὶ περι· στερᾶς, καὶ πετασθήσομαι, καὶ καταπαύσω; Πε- ριστερᾶς ἐζήτησε πτέρυγας, ὅτι ἐξέως πέταται, καὶ ὅτι ἡμερον τοῦτο τὸ ζῶον καὶ ἀπόνηρον, ὡς καὶ αὐτός. Καὶ πετασθήσομαι, φησιν, εἰς τόπους ἀσφα λεῖς, καὶ καταπαύσω ἀπὸ τῶν συνεχῶν φόβων καὶ τόνων. Ἰδοὺ ἐμάκρυνα φυγαδεύων, καὶ ηυλίσθην ἐν τῇ ἐρήμῳ. Φυγαδεύων, ἀντὶ τοῦ, φεύγων. Προσεδεχόμην τὸν Θεὸν τὸν σώζοντά με ἀπ' ὀλιγοψυχίας καὶ ἀπὸ καταιγίδος. Ἐν τῇ ἐρήμῳ αὐλιζόμενος, οὐδένα ἕτερον ἄχρι καὶ νῦν ἐξεδεχό- μην βοηθόν, ἢ μόνον σὲ τὸν Θεόν. Καταιγίδα δὲ EUTHYMII ZIGABENI jnimici Insidiatorem, item et peccatorem; eo quod læ- dendo innocentem delinqueret. Tanto autem gra- vius etiam peccabat, quanto nou tantum innocens erat beatus David, sed de Saule etiam bene meri- tus. Benefaetorem enim ille suum atque innocentem quærebat interimere per vocem igitur Saulis contumelias intellige, et per tribulationem, persecutionem ipsam. VERS. 4. Quoniam declinaverunt in me iniquila- tem. Quia Saulis amici moverunt iniquitatem in mne, hoc est, quoniam crimen mihi imposuerunt, dicentes me insidias tendere adversus Saulem. Quædam vero exemplaria, iniquitates, habent in recto casu; et tunc expone, quod iniquitates, hoc est, iniqui homines, moti sunt contra me. Sape- numero enim injustitiam dicimus pro injusto ho- mine. Nam cum aliquem vehementius volumus appellamus. carpere, non sceleratum eum, sed scelus ipsum Et in ira oderant me. Et dum irascerentur, me- B moriam odii conservabant [quod ex dictione Græca significantius exprimitur ], quæ ex sui etymologia constantiorem ac diuturniorem quam- dam iræ atque odii sedem denotare videtur. VERS. 5. Cor meum turbatum est in me. Per cor animam intelligit, quam turbatam esse dicit, vel- uti in inimicorum insidiis assidue versatam. Et formido mortis cecidit super me. Verum quo- modo alibi dicit : Non timebo millia populorum circumvallantium me°, et alia hujusmodi multa, et nunc aperte timorem fatetur ? Quia scilicet dum sentiret divinum auxilium, summa erat plenus fidu- cia; quando autem divina dispensatione derelin- quebatur, ut illius patientia atque constantia in exspectatione divina consolationis clarior appareret, G tam aflictabatur timoreque interiori torquebatur. VERS. 6. Timor et tremor venerunt super me. Idem rursus repetit, intensiorem indicans formi- dinem. Formidine etenim aucta timor obvenit, timore vero adaucto tremor insequitur. Et contexerunt me tenebræ. Tenebræ nimirum mæstitiæ ac doloris, quæ non mediocriter hu- manos animnos obtenebrant, atque confundunt, VERS. 8. Et dixi : Quis dabit mihi pennas, ut co- lumbæ, et volabo, et requiescam? Columbæ sibi pennas non temere petiit beatus David. Celerrimi enim est volatus columba. Mansuetum præterea est domesticumque, ac simplex animal : quen- admodum et ipse erat David. Et volabo, inquit, in loca tuta, et requiescam, hoc est, quiete fruar : a tanto scilicet timore ac labore liberatus. VERS. 7. Ecce elongari fugans, et mansi in soli- tudine. Fugans dixit pro fugiens, seu fugam arri- piens. VERS. 9. Exspectabam Deum, qui salvum me fecit a pusillanimitate atque a tempestate. Commorans ego in deserto nullum alium laetenus mihi adju- trem exspectavi, quam te solum Deum. Per tem- • Psal. v, 7. D Varia lectiones. (90) Al. tá.
8β O God of my help. O God my helper, for they invoke him with pleasure in the words about him.
γ Καὶ ἡ ἐλπίς μου ἐπὶ τῷ Θεῷ. Tὰ αὐτὰ λέγουσιν, ἐνηδόμενοί τε καὶ παῤῥησιαζόμενοι. Εἶτα καὶ τοὺς ἄλλους ἐγείρουσιν εἰς τὸν ὅμοιον ζῆλον, ἐν τῷ λέγειν·εἰς τὸν (40) δίκαιον. Τὸν γὰρ ἀθῶον κατεδίωκε, καὶ ἀνελεῖν ἐζήτει τὸν εὐεργέτην. Καὶ φωνὴν μὲν λέγει τὰς θλίψεις αὐτοῦ· ὕβριν δὲ, τὸν διωγμόν. Α μέν, ὡς ἐπίβουλον· ἁμαρτωλὸν δὲ, ὡς ἁμαρτάνοντα *Οτι ἐξέκλιναν ἐπ' ἐμὲ ἀνομίαν. Διότι, φησίνο οἱ περὶ τὸν Σαούλ ἐκίνησαν ἐπ᾿ ἐμὲ ἀνομίαν, τουτ έστιν, ἐπήγαγόν μοι έγκλημα, προσάπτοντες ἐμοὶ μᾶλλον ἐπιβουλὴν κατὰ τοῦ Σαούλ. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, ἀνομίαι γράφουσιν, ἐφ᾽ ὧν νοοῦμεν, ὅτι ἐκινήθησαν ἐπ᾿ ἐμὲ ἄνομοι· οὕτω γὰρ ἀδικίαν πολλάκις τὸν ἄδικον λέγομεν, σφοδρότερον αὐτοῦ καθαπτόμενοι. ἐνεκότουν Καὶ ἐν ὀργῇ ἐνεκότουν μοι. Και εν τω ὀργίζε σθαι κατ᾿ ἐμοῦ, ἐμνησικάκουν μοι· κότος γάρ, παρὰ τὸ κεῖσθαι καὶ βραδύνειν τὴν ὀργήν. Η καρδία μου ἐταράχθη ἐν ἐμοί. Καρδίαν λέο γει τὴν ψυχὴν, ἣν τεταράχθαι φησί, στροφουμένην ἐν ταῖς ἐπιβουλαῖς τῶν ἐχθρῶν. Καὶ δειλία θανάτου ἐπέπεσεν ἐπ' ἐμέ. Πῶς ἐν ἄλλοις μὲν λέγει· Οὐ φοβηθήσομαι ἀπὸ μυριάδων λαῶν, τῶν κύκλῳ, συνεπιτιθεμένων μοι, καὶ πολλὰ τοιαῦτα· νῦν δὲ προδήλως ὁμολογεῖ δειλίαν; Ὅτι, ὅτε μὲν ᾐσθάνετο τῆς θείας ἐπικουρίας, ἐθάῤῥει· ὅτε δὲ κατ' οίκονομίαν ἐγκαταλιμπάνετο, πρὸς τὸ φανῆναι τὴν ὑπομονὴν αὐτοῦ, καὶ τὴν ἐπιμονὴν τῆς εἰς Θεὸν παρακλήσεως· τότε καὶ ἡγωνία, καὶ τὸν φόβον ἔκρυπτε. Φόβος καὶ τρόμος ἐπ' ἐμὲ διῆλθεν. Τὸ αὐτὸ πά λιν φησὶν, ἐμφαίνων τὴν ἐπίτασιν τῆς δειλίας · δειλία μὲν γὰρ αὐξηθεῖσα γίνεται φόβος· οὗτος δὲ πάλιν ἐπιταθεὶς γίνεται τρόμος. Καὶ ἐκάλυψέ με σκότος. Τὸ τῆς ἀθυμίας καὶ λύ- πης· αὗται γὰρ διαφερόντως σκοτίζουσι καὶ συγκ χέουσι τὴν ψυχήν. Καὶ εἶπα· Τίς δώσει μοι πτέρυγας, ὡσεὶ περι· στερᾶς, καὶ πετασθήσομαι, καὶ καταπαύσω; Πε- ριστερᾶς ἐζήτησε πτέρυγας, ὅτι ἐξέως πέταται, καὶ ὅτι ἡμερον τοῦτο τὸ ζῶον καὶ ἀπόνηρον, ὡς καὶ αὐτός. Καὶ πετασθήσομαι, φησιν, εἰς τόπους ἀσφα λεῖς, καὶ καταπαύσω ἀπὸ τῶν συνεχῶν φόβων καὶ τόνων. Ἰδοὺ ἐμάκρυνα φυγαδεύων, καὶ ηυλίσθην ἐν τῇ ἐρήμῳ. Φυγαδεύων, ἀντὶ τοῦ, φεύγων. Προσεδεχόμην τὸν Θεὸν τὸν σώζοντά με ἀπ' ὀλιγοψυχίας καὶ ἀπὸ καταιγίδος. Ἐν τῇ ἐρήμῳ αὐλιζόμενος, οὐδένα ἕτερον ἄχρι καὶ νῦν ἐξεδεχό- μην βοηθόν, ἢ μόνον σὲ τὸν Θεόν. Καταιγίδα δὲ EUTHYMII ZIGABENI jnimici Insidiatorem, item et peccatorem; eo quod læ- dendo innocentem delinqueret. Tanto autem gra- vius etiam peccabat, quanto nou tantum innocens erat beatus David, sed de Saule etiam bene meri- tus. Benefaetorem enim ille suum atque innocentem quærebat interimere per vocem igitur Saulis contumelias intellige, et per tribulationem, persecutionem ipsam. VERS. 4. Quoniam declinaverunt in me iniquila- tem. Quia Saulis amici moverunt iniquitatem in mne, hoc est, quoniam crimen mihi imposuerunt, dicentes me insidias tendere adversus Saulem. Quædam vero exemplaria, iniquitates, habent in recto casu; et tunc expone, quod iniquitates, hoc est, iniqui homines, moti sunt contra me. Sape- numero enim injustitiam dicimus pro injusto ho- mine. Nam cum aliquem vehementius volumus appellamus. carpere, non sceleratum eum, sed scelus ipsum Et in ira oderant me. Et dum irascerentur, me- B moriam odii conservabant [quod ex dictione Græca significantius exprimitur ], quæ ex sui etymologia constantiorem ac diuturniorem quam- dam iræ atque odii sedem denotare videtur. VERS. 5. Cor meum turbatum est in me. Per cor animam intelligit, quam turbatam esse dicit, vel- uti in inimicorum insidiis assidue versatam. Et formido mortis cecidit super me. Verum quo- modo alibi dicit : Non timebo millia populorum circumvallantium me°, et alia hujusmodi multa, et nunc aperte timorem fatetur ? Quia scilicet dum sentiret divinum auxilium, summa erat plenus fidu- cia; quando autem divina dispensatione derelin- quebatur, ut illius patientia atque constantia in exspectatione divina consolationis clarior appareret, G tam aflictabatur timoreque interiori torquebatur. VERS. 6. Timor et tremor venerunt super me. Idem rursus repetit, intensiorem indicans formi- dinem. Formidine etenim aucta timor obvenit, timore vero adaucto tremor insequitur. Et contexerunt me tenebræ. Tenebræ nimirum mæstitiæ ac doloris, quæ non mediocriter hu- manos animnos obtenebrant, atque confundunt, VERS. 8. Et dixi : Quis dabit mihi pennas, ut co- lumbæ, et volabo, et requiescam? Columbæ sibi pennas non temere petiit beatus David. Celerrimi enim est volatus columba. Mansuetum præterea est domesticumque, ac simplex animal : quen- admodum et ipse erat David. Et volabo, inquit, in loca tuta, et requiescam, hoc est, quiete fruar : a tanto scilicet timore ac labore liberatus. VERS. 7. Ecce elongari fugans, et mansi in soli- tudine. Fugans dixit pro fugiens, seu fugam arri- piens. VERS. 9. Exspectabam Deum, qui salvum me fecit a pusillanimitate atque a tempestate. Commorans ego in deserto nullum alium laetenus mihi adju- trem exspectavi, quam te solum Deum. Per tem- • Psal. v, 7. D Varia lectiones. (90) Al. tá.
8γ And my hope is in God. They say the same things, both delighting and speaking openly. Then they also incite the others to similar zeal by saying:
9 Ἐλπίσατε ἐπ’ αὐτὸν, πᾶσα συναγωγὴ λαῶν· ἐκχέατε ἐνώπιον αὐτοῦ τὰς καρδίας ὑμῶν, ὅτι ὁ Θεὸς βοηθὸς ὑμῶν. Καρδίας ἐνταῦθα λέγει, τὰς δεήσεις· Ἐκχεῶ γὰρ, φησὶν, ἐνώπιον αὐτοῦ τὴν δέησίν μου· ἡ γὰρ εἰλικρινὴς δέησις ἐκ μέσης καρδίας εἴωθεν ἀναπέμπεσθαι. Ἐκχέατε δὲ εἶπεν, ὅτι ῥεῖ ὁ λόγος ἀπὸ τοῦ στόματος. Καὶ ἄλλως δὲ, κενώσατε ἐνώπιον αὐτοῦ τὰ τῆς καρδίας κρυπτὰ πάθη δι’ ἐξομολογήσεως.εἰς τὸν (40) δίκαιον. Τὸν γὰρ ἀθῶον κατεδίωκε, καὶ ἀνελεῖν ἐζήτει τὸν εὐεργέτην. Καὶ φωνὴν μὲν λέγει τὰς θλίψεις αὐτοῦ· ὕβριν δὲ, τὸν διωγμόν. Α μέν, ὡς ἐπίβουλον· ἁμαρτωλὸν δὲ, ὡς ἁμαρτάνοντα *Οτι ἐξέκλιναν ἐπ' ἐμὲ ἀνομίαν. Διότι, φησίνο οἱ περὶ τὸν Σαούλ ἐκίνησαν ἐπ᾿ ἐμὲ ἀνομίαν, τουτ έστιν, ἐπήγαγόν μοι έγκλημα, προσάπτοντες ἐμοὶ μᾶλλον ἐπιβουλὴν κατὰ τοῦ Σαούλ. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, ἀνομίαι γράφουσιν, ἐφ᾽ ὧν νοοῦμεν, ὅτι ἐκινήθησαν ἐπ᾿ ἐμὲ ἄνομοι· οὕτω γὰρ ἀδικίαν πολλάκις τὸν ἄδικον λέγομεν, σφοδρότερον αὐτοῦ καθαπτόμενοι. ἐνεκότουν Καὶ ἐν ὀργῇ ἐνεκότουν μοι. Και εν τω ὀργίζε σθαι κατ᾿ ἐμοῦ, ἐμνησικάκουν μοι· κότος γάρ, παρὰ τὸ κεῖσθαι καὶ βραδύνειν τὴν ὀργήν. Η καρδία μου ἐταράχθη ἐν ἐμοί. Καρδίαν λέο γει τὴν ψυχὴν, ἣν τεταράχθαι φησί, στροφουμένην ἐν ταῖς ἐπιβουλαῖς τῶν ἐχθρῶν. Καὶ δειλία θανάτου ἐπέπεσεν ἐπ' ἐμέ. Πῶς ἐν ἄλλοις μὲν λέγει· Οὐ φοβηθήσομαι ἀπὸ μυριάδων λαῶν, τῶν κύκλῳ, συνεπιτιθεμένων μοι, καὶ πολλὰ τοιαῦτα· νῦν δὲ προδήλως ὁμολογεῖ δειλίαν; Ὅτι, ὅτε μὲν ᾐσθάνετο τῆς θείας ἐπικουρίας, ἐθάῤῥει· ὅτε δὲ κατ' οίκονομίαν ἐγκαταλιμπάνετο, πρὸς τὸ φανῆναι τὴν ὑπομονὴν αὐτοῦ, καὶ τὴν ἐπιμονὴν τῆς εἰς Θεὸν παρακλήσεως· τότε καὶ ἡγωνία, καὶ τὸν φόβον ἔκρυπτε. Φόβος καὶ τρόμος ἐπ' ἐμὲ διῆλθεν. Τὸ αὐτὸ πά λιν φησὶν, ἐμφαίνων τὴν ἐπίτασιν τῆς δειλίας · δειλία μὲν γὰρ αὐξηθεῖσα γίνεται φόβος· οὗτος δὲ πάλιν ἐπιταθεὶς γίνεται τρόμος. Καὶ ἐκάλυψέ με σκότος. Τὸ τῆς ἀθυμίας καὶ λύ- πης· αὗται γὰρ διαφερόντως σκοτίζουσι καὶ συγκ χέουσι τὴν ψυχήν. Καὶ εἶπα· Τίς δώσει μοι πτέρυγας, ὡσεὶ περι· στερᾶς, καὶ πετασθήσομαι, καὶ καταπαύσω; Πε- ριστερᾶς ἐζήτησε πτέρυγας, ὅτι ἐξέως πέταται, καὶ ὅτι ἡμερον τοῦτο τὸ ζῶον καὶ ἀπόνηρον, ὡς καὶ αὐτός. Καὶ πετασθήσομαι, φησιν, εἰς τόπους ἀσφα λεῖς, καὶ καταπαύσω ἀπὸ τῶν συνεχῶν φόβων καὶ τόνων. Ἰδοὺ ἐμάκρυνα φυγαδεύων, καὶ ηυλίσθην ἐν τῇ ἐρήμῳ. Φυγαδεύων, ἀντὶ τοῦ, φεύγων. Προσεδεχόμην τὸν Θεὸν τὸν σώζοντά με ἀπ' ὀλιγοψυχίας καὶ ἀπὸ καταιγίδος. Ἐν τῇ ἐρήμῳ αὐλιζόμενος, οὐδένα ἕτερον ἄχρι καὶ νῦν ἐξεδεχό- μην βοηθόν, ἢ μόνον σὲ τὸν Θεόν. Καταιγίδα δὲ EUTHYMII ZIGABENI jnimici Insidiatorem, item et peccatorem; eo quod læ- dendo innocentem delinqueret. Tanto autem gra- vius etiam peccabat, quanto nou tantum innocens erat beatus David, sed de Saule etiam bene meri- tus. Benefaetorem enim ille suum atque innocentem quærebat interimere per vocem igitur Saulis contumelias intellige, et per tribulationem, persecutionem ipsam. VERS. 4. Quoniam declinaverunt in me iniquila- tem. Quia Saulis amici moverunt iniquitatem in mne, hoc est, quoniam crimen mihi imposuerunt, dicentes me insidias tendere adversus Saulem. Quædam vero exemplaria, iniquitates, habent in recto casu; et tunc expone, quod iniquitates, hoc est, iniqui homines, moti sunt contra me. Sape- numero enim injustitiam dicimus pro injusto ho- mine. Nam cum aliquem vehementius volumus appellamus. carpere, non sceleratum eum, sed scelus ipsum Et in ira oderant me. Et dum irascerentur, me- B moriam odii conservabant [quod ex dictione Græca significantius exprimitur ], quæ ex sui etymologia constantiorem ac diuturniorem quam- dam iræ atque odii sedem denotare videtur. VERS. 5. Cor meum turbatum est in me. Per cor animam intelligit, quam turbatam esse dicit, vel- uti in inimicorum insidiis assidue versatam. Et formido mortis cecidit super me. Verum quo- modo alibi dicit : Non timebo millia populorum circumvallantium me°, et alia hujusmodi multa, et nunc aperte timorem fatetur ? Quia scilicet dum sentiret divinum auxilium, summa erat plenus fidu- cia; quando autem divina dispensatione derelin- quebatur, ut illius patientia atque constantia in exspectatione divina consolationis clarior appareret, G tam aflictabatur timoreque interiori torquebatur. VERS. 6. Timor et tremor venerunt super me. Idem rursus repetit, intensiorem indicans formi- dinem. Formidine etenim aucta timor obvenit, timore vero adaucto tremor insequitur. Et contexerunt me tenebræ. Tenebræ nimirum mæstitiæ ac doloris, quæ non mediocriter hu- manos animnos obtenebrant, atque confundunt, VERS. 8. Et dixi : Quis dabit mihi pennas, ut co- lumbæ, et volabo, et requiescam? Columbæ sibi pennas non temere petiit beatus David. Celerrimi enim est volatus columba. Mansuetum præterea est domesticumque, ac simplex animal : quen- admodum et ipse erat David. Et volabo, inquit, in loca tuta, et requiescam, hoc est, quiete fruar : a tanto scilicet timore ac labore liberatus. VERS. 7. Ecce elongari fugans, et mansi in soli- tudine. Fugans dixit pro fugiens, seu fugam arri- piens. VERS. 9. Exspectabam Deum, qui salvum me fecit a pusillanimitate atque a tempestate. Commorans ego in deserto nullum alium laetenus mihi adju- trem exspectavi, quam te solum Deum. Per tem- • Psal. v, 7. D Varia lectiones. (90) Al. tá.
9 Hope in him, O every assembly of peoples. Pour out your hearts before him, for God is your helper. ‘Hearts’ here is what he calls their entreaties, for it is written, I shall pour out my entreaty before him, for the pure entreaty is accustomed to be sent up from the midst of the heart. He said ‘pour out’ because speech flows from the mouth. And in another sense: Empty out before him the hidden passions of the heart through confession.
α Πλὴν μάταιοι οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων. Tὸ, πλὴν, ἄνω μὲν περιττὸν κεῖται, ἐνταῦθα δὲ, τὸ, ἀληθῶς, ἀποσημαίνει. Παραινέσας γὰρ, εἶτα συνεὶς, ὅτι οἱ πονηροὶ οὐ πεισθήσονται, γνωμολογεῖ, ὅτι ὄντως μάταιοί εἰσιν οἱ ἄνθρωποι, ὡς ἐπὶ ματαίοις πονοῦντες· μάταιον δὲ, τὸ ἀνόνητον καὶ ἄκαρπον.εἰς τὸν (40) δίκαιον. Τὸν γὰρ ἀθῶον κατεδίωκε, καὶ ἀνελεῖν ἐζήτει τὸν εὐεργέτην. Καὶ φωνὴν μὲν λέγει τὰς θλίψεις αὐτοῦ· ὕβριν δὲ, τὸν διωγμόν. Α μέν, ὡς ἐπίβουλον· ἁμαρτωλὸν δὲ, ὡς ἁμαρτάνοντα *Οτι ἐξέκλιναν ἐπ' ἐμὲ ἀνομίαν. Διότι, φησίνο οἱ περὶ τὸν Σαούλ ἐκίνησαν ἐπ᾿ ἐμὲ ἀνομίαν, τουτ έστιν, ἐπήγαγόν μοι έγκλημα, προσάπτοντες ἐμοὶ μᾶλλον ἐπιβουλὴν κατὰ τοῦ Σαούλ. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, ἀνομίαι γράφουσιν, ἐφ᾽ ὧν νοοῦμεν, ὅτι ἐκινήθησαν ἐπ᾿ ἐμὲ ἄνομοι· οὕτω γὰρ ἀδικίαν πολλάκις τὸν ἄδικον λέγομεν, σφοδρότερον αὐτοῦ καθαπτόμενοι. ἐνεκότουν Καὶ ἐν ὀργῇ ἐνεκότουν μοι. Και εν τω ὀργίζε σθαι κατ᾿ ἐμοῦ, ἐμνησικάκουν μοι· κότος γάρ, παρὰ τὸ κεῖσθαι καὶ βραδύνειν τὴν ὀργήν. Η καρδία μου ἐταράχθη ἐν ἐμοί. Καρδίαν λέο γει τὴν ψυχὴν, ἣν τεταράχθαι φησί, στροφουμένην ἐν ταῖς ἐπιβουλαῖς τῶν ἐχθρῶν. Καὶ δειλία θανάτου ἐπέπεσεν ἐπ' ἐμέ. Πῶς ἐν ἄλλοις μὲν λέγει· Οὐ φοβηθήσομαι ἀπὸ μυριάδων λαῶν, τῶν κύκλῳ, συνεπιτιθεμένων μοι, καὶ πολλὰ τοιαῦτα· νῦν δὲ προδήλως ὁμολογεῖ δειλίαν; Ὅτι, ὅτε μὲν ᾐσθάνετο τῆς θείας ἐπικουρίας, ἐθάῤῥει· ὅτε δὲ κατ' οίκονομίαν ἐγκαταλιμπάνετο, πρὸς τὸ φανῆναι τὴν ὑπομονὴν αὐτοῦ, καὶ τὴν ἐπιμονὴν τῆς εἰς Θεὸν παρακλήσεως· τότε καὶ ἡγωνία, καὶ τὸν φόβον ἔκρυπτε. Φόβος καὶ τρόμος ἐπ' ἐμὲ διῆλθεν. Τὸ αὐτὸ πά λιν φησὶν, ἐμφαίνων τὴν ἐπίτασιν τῆς δειλίας · δειλία μὲν γὰρ αὐξηθεῖσα γίνεται φόβος· οὗτος δὲ πάλιν ἐπιταθεὶς γίνεται τρόμος. Καὶ ἐκάλυψέ με σκότος. Τὸ τῆς ἀθυμίας καὶ λύ- πης· αὗται γὰρ διαφερόντως σκοτίζουσι καὶ συγκ χέουσι τὴν ψυχήν. Καὶ εἶπα· Τίς δώσει μοι πτέρυγας, ὡσεὶ περι· στερᾶς, καὶ πετασθήσομαι, καὶ καταπαύσω; Πε- ριστερᾶς ἐζήτησε πτέρυγας, ὅτι ἐξέως πέταται, καὶ ὅτι ἡμερον τοῦτο τὸ ζῶον καὶ ἀπόνηρον, ὡς καὶ αὐτός. Καὶ πετασθήσομαι, φησιν, εἰς τόπους ἀσφα λεῖς, καὶ καταπαύσω ἀπὸ τῶν συνεχῶν φόβων καὶ τόνων. Ἰδοὺ ἐμάκρυνα φυγαδεύων, καὶ ηυλίσθην ἐν τῇ ἐρήμῳ. Φυγαδεύων, ἀντὶ τοῦ, φεύγων. Προσεδεχόμην τὸν Θεὸν τὸν σώζοντά με ἀπ' ὀλιγοψυχίας καὶ ἀπὸ καταιγίδος. Ἐν τῇ ἐρήμῳ αὐλιζόμενος, οὐδένα ἕτερον ἄχρι καὶ νῦν ἐξεδεχό- μην βοηθόν, ἢ μόνον σὲ τὸν Θεόν. Καταιγίδα δὲ EUTHYMII ZIGABENI jnimici Insidiatorem, item et peccatorem; eo quod læ- dendo innocentem delinqueret. Tanto autem gra- vius etiam peccabat, quanto nou tantum innocens erat beatus David, sed de Saule etiam bene meri- tus. Benefaetorem enim ille suum atque innocentem quærebat interimere per vocem igitur Saulis contumelias intellige, et per tribulationem, persecutionem ipsam. VERS. 4. Quoniam declinaverunt in me iniquila- tem. Quia Saulis amici moverunt iniquitatem in mne, hoc est, quoniam crimen mihi imposuerunt, dicentes me insidias tendere adversus Saulem. Quædam vero exemplaria, iniquitates, habent in recto casu; et tunc expone, quod iniquitates, hoc est, iniqui homines, moti sunt contra me. Sape- numero enim injustitiam dicimus pro injusto ho- mine. Nam cum aliquem vehementius volumus appellamus. carpere, non sceleratum eum, sed scelus ipsum Et in ira oderant me. Et dum irascerentur, me- B moriam odii conservabant [quod ex dictione Græca significantius exprimitur ], quæ ex sui etymologia constantiorem ac diuturniorem quam- dam iræ atque odii sedem denotare videtur. VERS. 5. Cor meum turbatum est in me. Per cor animam intelligit, quam turbatam esse dicit, vel- uti in inimicorum insidiis assidue versatam. Et formido mortis cecidit super me. Verum quo- modo alibi dicit : Non timebo millia populorum circumvallantium me°, et alia hujusmodi multa, et nunc aperte timorem fatetur ? Quia scilicet dum sentiret divinum auxilium, summa erat plenus fidu- cia; quando autem divina dispensatione derelin- quebatur, ut illius patientia atque constantia in exspectatione divina consolationis clarior appareret, G tam aflictabatur timoreque interiori torquebatur. VERS. 6. Timor et tremor venerunt super me. Idem rursus repetit, intensiorem indicans formi- dinem. Formidine etenim aucta timor obvenit, timore vero adaucto tremor insequitur. Et contexerunt me tenebræ. Tenebræ nimirum mæstitiæ ac doloris, quæ non mediocriter hu- manos animnos obtenebrant, atque confundunt, VERS. 8. Et dixi : Quis dabit mihi pennas, ut co- lumbæ, et volabo, et requiescam? Columbæ sibi pennas non temere petiit beatus David. Celerrimi enim est volatus columba. Mansuetum præterea est domesticumque, ac simplex animal : quen- admodum et ipse erat David. Et volabo, inquit, in loca tuta, et requiescam, hoc est, quiete fruar : a tanto scilicet timore ac labore liberatus. VERS. 7. Ecce elongari fugans, et mansi in soli- tudine. Fugans dixit pro fugiens, seu fugam arri- piens. VERS. 9. Exspectabam Deum, qui salvum me fecit a pusillanimitate atque a tempestate. Commorans ego in deserto nullum alium laetenus mihi adju- trem exspectavi, quam te solum Deum. Per tem- • Psal. v, 7. D Varia lectiones. (90) Al. tá.
10α Except the sons of men are frivolous. The ‘except’ is used redundantly above, but here it means ‘truly’. For having made an exhortation and then realising that the wicked will not be persuaded, he utters the maxim that truly men are frivolous, as busying themselves with frivolities; ‘friv- olous’ is what is profitless and fruitless.
β Ψευδεῖς οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων ἐν ζυγοῖς τοῦ ἀδικῆσαι. Ψευδεῖς εἰσιν ἐν ταῖς διακρίσεσι· ταύτας γὰρ καλεῖ ζυγούς. Διέφθορε, φησὶν, αὐτοῖς τὸ κριτήριον· ἀνθαιροῦνται γὰρ τῶν ἑστώτων τὰ ἄστατα, καὶ τοῦ καλοῦ τὸ κακόν. Ψευδεῖς δέ εἰσιν, ὥστε ἀδικῆσαι· ἀδικοῦσι δὲ πρὸ πάντων ἑαυτοὺς, ἀποστεροῦντες τῆς ἀρετῆς. Ἀφορᾷ δὲ ὁ λόγος καὶ πρὸς πάντας μὲν πονηροὺς, μάλιστα δὲ, πρὸς τοὺς περὶ τὸν Ἀντίοχον, ἀδικοῦντας τοὺς ᾽Ιουδαίους διὰ πλεονεξίαν. γ ἐνηδόμενοι MV : ἐνηδυνόμενοι PSCBF. β οἱ υἱοί PV[TRa] : υἱοί MSCBF : [M in marg.: γρ[άφεται] καὶ οἱ υἱοί].εἰς τὸν (40) δίκαιον. Τὸν γὰρ ἀθῶον κατεδίωκε, καὶ ἀνελεῖν ἐζήτει τὸν εὐεργέτην. Καὶ φωνὴν μὲν λέγει τὰς θλίψεις αὐτοῦ· ὕβριν δὲ, τὸν διωγμόν. Α μέν, ὡς ἐπίβουλον· ἁμαρτωλὸν δὲ, ὡς ἁμαρτάνοντα *Οτι ἐξέκλιναν ἐπ' ἐμὲ ἀνομίαν. Διότι, φησίνο οἱ περὶ τὸν Σαούλ ἐκίνησαν ἐπ᾿ ἐμὲ ἀνομίαν, τουτ έστιν, ἐπήγαγόν μοι έγκλημα, προσάπτοντες ἐμοὶ μᾶλλον ἐπιβουλὴν κατὰ τοῦ Σαούλ. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, ἀνομίαι γράφουσιν, ἐφ᾽ ὧν νοοῦμεν, ὅτι ἐκινήθησαν ἐπ᾿ ἐμὲ ἄνομοι· οὕτω γὰρ ἀδικίαν πολλάκις τὸν ἄδικον λέγομεν, σφοδρότερον αὐτοῦ καθαπτόμενοι. ἐνεκότουν Καὶ ἐν ὀργῇ ἐνεκότουν μοι. Και εν τω ὀργίζε σθαι κατ᾿ ἐμοῦ, ἐμνησικάκουν μοι· κότος γάρ, παρὰ τὸ κεῖσθαι καὶ βραδύνειν τὴν ὀργήν. Η καρδία μου ἐταράχθη ἐν ἐμοί. Καρδίαν λέο γει τὴν ψυχὴν, ἣν τεταράχθαι φησί, στροφουμένην ἐν ταῖς ἐπιβουλαῖς τῶν ἐχθρῶν. Καὶ δειλία θανάτου ἐπέπεσεν ἐπ' ἐμέ. Πῶς ἐν ἄλλοις μὲν λέγει· Οὐ φοβηθήσομαι ἀπὸ μυριάδων λαῶν, τῶν κύκλῳ, συνεπιτιθεμένων μοι, καὶ πολλὰ τοιαῦτα· νῦν δὲ προδήλως ὁμολογεῖ δειλίαν; Ὅτι, ὅτε μὲν ᾐσθάνετο τῆς θείας ἐπικουρίας, ἐθάῤῥει· ὅτε δὲ κατ' οίκονομίαν ἐγκαταλιμπάνετο, πρὸς τὸ φανῆναι τὴν ὑπομονὴν αὐτοῦ, καὶ τὴν ἐπιμονὴν τῆς εἰς Θεὸν παρακλήσεως· τότε καὶ ἡγωνία, καὶ τὸν φόβον ἔκρυπτε. Φόβος καὶ τρόμος ἐπ' ἐμὲ διῆλθεν. Τὸ αὐτὸ πά λιν φησὶν, ἐμφαίνων τὴν ἐπίτασιν τῆς δειλίας · δειλία μὲν γὰρ αὐξηθεῖσα γίνεται φόβος· οὗτος δὲ πάλιν ἐπιταθεὶς γίνεται τρόμος. Καὶ ἐκάλυψέ με σκότος. Τὸ τῆς ἀθυμίας καὶ λύ- πης· αὗται γὰρ διαφερόντως σκοτίζουσι καὶ συγκ χέουσι τὴν ψυχήν. Καὶ εἶπα· Τίς δώσει μοι πτέρυγας, ὡσεὶ περι· στερᾶς, καὶ πετασθήσομαι, καὶ καταπαύσω; Πε- ριστερᾶς ἐζήτησε πτέρυγας, ὅτι ἐξέως πέταται, καὶ ὅτι ἡμερον τοῦτο τὸ ζῶον καὶ ἀπόνηρον, ὡς καὶ αὐτός. Καὶ πετασθήσομαι, φησιν, εἰς τόπους ἀσφα λεῖς, καὶ καταπαύσω ἀπὸ τῶν συνεχῶν φόβων καὶ τόνων. Ἰδοὺ ἐμάκρυνα φυγαδεύων, καὶ ηυλίσθην ἐν τῇ ἐρήμῳ. Φυγαδεύων, ἀντὶ τοῦ, φεύγων. Προσεδεχόμην τὸν Θεὸν τὸν σώζοντά με ἀπ' ὀλιγοψυχίας καὶ ἀπὸ καταιγίδος. Ἐν τῇ ἐρήμῳ αὐλιζόμενος, οὐδένα ἕτερον ἄχρι καὶ νῦν ἐξεδεχό- μην βοηθόν, ἢ μόνον σὲ τὸν Θεόν. Καταιγίδα δὲ EUTHYMII ZIGABENI jnimici Insidiatorem, item et peccatorem; eo quod læ- dendo innocentem delinqueret. Tanto autem gra- vius etiam peccabat, quanto nou tantum innocens erat beatus David, sed de Saule etiam bene meri- tus. Benefaetorem enim ille suum atque innocentem quærebat interimere per vocem igitur Saulis contumelias intellige, et per tribulationem, persecutionem ipsam. VERS. 4. Quoniam declinaverunt in me iniquila- tem. Quia Saulis amici moverunt iniquitatem in mne, hoc est, quoniam crimen mihi imposuerunt, dicentes me insidias tendere adversus Saulem. Quædam vero exemplaria, iniquitates, habent in recto casu; et tunc expone, quod iniquitates, hoc est, iniqui homines, moti sunt contra me. Sape- numero enim injustitiam dicimus pro injusto ho- mine. Nam cum aliquem vehementius volumus appellamus. carpere, non sceleratum eum, sed scelus ipsum Et in ira oderant me. Et dum irascerentur, me- B moriam odii conservabant [quod ex dictione Græca significantius exprimitur ], quæ ex sui etymologia constantiorem ac diuturniorem quam- dam iræ atque odii sedem denotare videtur. VERS. 5. Cor meum turbatum est in me. Per cor animam intelligit, quam turbatam esse dicit, vel- uti in inimicorum insidiis assidue versatam. Et formido mortis cecidit super me. Verum quo- modo alibi dicit : Non timebo millia populorum circumvallantium me°, et alia hujusmodi multa, et nunc aperte timorem fatetur ? Quia scilicet dum sentiret divinum auxilium, summa erat plenus fidu- cia; quando autem divina dispensatione derelin- quebatur, ut illius patientia atque constantia in exspectatione divina consolationis clarior appareret, G tam aflictabatur timoreque interiori torquebatur. VERS. 6. Timor et tremor venerunt super me. Idem rursus repetit, intensiorem indicans formi- dinem. Formidine etenim aucta timor obvenit, timore vero adaucto tremor insequitur. Et contexerunt me tenebræ. Tenebræ nimirum mæstitiæ ac doloris, quæ non mediocriter hu- manos animnos obtenebrant, atque confundunt, VERS. 8. Et dixi : Quis dabit mihi pennas, ut co- lumbæ, et volabo, et requiescam? Columbæ sibi pennas non temere petiit beatus David. Celerrimi enim est volatus columba. Mansuetum præterea est domesticumque, ac simplex animal : quen- admodum et ipse erat David. Et volabo, inquit, in loca tuta, et requiescam, hoc est, quiete fruar : a tanto scilicet timore ac labore liberatus. VERS. 7. Ecce elongari fugans, et mansi in soli- tudine. Fugans dixit pro fugiens, seu fugam arri- piens. VERS. 9. Exspectabam Deum, qui salvum me fecit a pusillanimitate atque a tempestate. Commorans ego in deserto nullum alium laetenus mihi adju- trem exspectavi, quam te solum Deum. Per tem- • Psal. v, 7. D Varia lectiones. (90) Al. tá.
10β The sons of men are deceitful in balances to commit injustice. They are deceitful in their discriminations, for these are what he is calling ‘balances’. The standard of judgement is corrupted for them, he says, for rather than what is stable they choose what is unstable, and instead of the good they choose evil. They are deceitful so as to commit injustice; above all they do themselves injustice, de- frauding themselves of virtue. The verse has in view all wicked people, but most especially those around Antiochus who were doing injustice to the Jews on account of their greed.
PG 128:627γ Αὐτοὶ ἐκ ματαιότητος ἐπὶ τὸ αὐτό. Ἐκ ματαιότητος ὁμονοοῦσιν ὥστε ἀδικεῖν.λέγει τὴν σφοδρότητα και ζάλην τῶν πειρα- σμῶν. Καταπόντισον, Κύριε, καὶ καταδίελε τὰς γλώσ σας αὐτῶν. Τὸ ἑξῆς κατὰ τῶν Ἰουδαίων, καὶ περὶ Χριστοῦ. Καταπόντισον, φησίν, ὦ Κύριε, τὰς γλώσ σας αὐτῶν, τὰς βλασφημούσας τὸν σὸν Υἱὸν, τουτο ἐστι, βύθισον, ἐναποπνίξας τῷ βάθει τοῦ πνεύματος· καὶ καταδίελε αὐτὰς, ποιήσας ἀσυμφώνους ἀλλήλαις, ὡς μηκέτι δύνασθαι συσκέπτεσθαι κατὰ τοῦ Σωτῆ ρος. "Α δὴ καὶ πεπόνθασιν ὕστερον, διαφθαρέντες ὑπὸ Ῥωμαίων. *Οτι εἶδον ἀνομίαν καὶ ἀντιλογίαν ἐν τῇ πόλ λει. Διότι, φησὶν, εἶδον τοῖς προφητικοῖς ὀφθαλμοῖς ἐν τῇ πόλει Ἱερουσαλήμ, ἀνομίαν μὲν, ὅτι παρανό- μως ἐζήτουν ἀνελεῖν τὸν ἀρχηγὸν τῆς ζωῆς · ἀντιλογίαν δὲ, ὅτι ἀντέλεγον αὐτῷ, διδάσκοντι τὰ σωτήρια. Ημέρας καὶ νυκτὸς κυκλώσει αὐτὴν, ἐπὶ τὰ τείχη αὐτῆς. Ἡμέρας καὶ νυκτὸς συνέξει αὐτήν, ἀντὶ τοῦ, ἐπὶ πολύ, ἡ ἀνομία, ήτουν παρανομία, μέχρι καὶ τῶν τειχῶν αὐτῆς, τουτέστιν ὅλην τὴν πόλιν. Τοιοῦτοι γὰρ οἱ Ἰουδαῖοι καὶ μετὰ τὴν ἀναί- ρεσιν τοῦ Χριστοῦ μεμενήκασιν, ἄχρις ἂν ἐπιστρα- τευσάντων αὐτοῖς Ῥωμαίων πανωλεθρία διεφθά ρησαν. Καὶ ἀνομία καὶ πόνος ἐν μέσῳ αὐτῆς, και ἀδικία. Πάλιν ἐπαναλαμβάνει τὴν ἀνομίαν, ἐπι- μονώτερον διατύρων αὐτοὺς, ὅτι κατὰ νόμον ζῆν αὐχοῦντες, παρηνόμουν ἀεί. Εἰπὼν δὲ, ὅτι κυκλώσει ο αὐτὴν ἄχρι τῶν τειχῶν ἡ παρανομία, διδάσκει ὅτι οὐδὲ τὸ μέσον τῆς πόλεως ἀνθέξεται, ἀλλ' ἐν μέσῳ ἔσται· παρανομια μὲν, ἐν ταῖς κρίσεσι· κόπος δὲ, ἐν ταῖς κατὰ τῶν ἀναιτίων μηχαναῖς καὶ σκευαῖς· ἀδικία δὲ, ἐν ταῖς πλεονεξίαις. ο Καὶ οὐκ ἐξέλιπεν ἐκ τῶν πλατειῶν αὐτῆς τό κος καὶ δόλος. Ἐν πάσῃ πόλει καὶ πλατείαί εἰσιν ὁδοί, καὶ στενωποί· καὶ πλατείαι μεν, αἱ πρὸς ἅμαξαν, ἃς λέγομεν ἐξαέρους· στενωποὶ δὲ, αἱ τῶν ἐμβόλων. Τὰς πλατείας οὖν ἔλαβεν ἐνταῦθα, διότι ἐν ταῖς πλατείαις ἦσαν οἱ ἀγοραὶ καὶ (91) τὰ σύμ βολα· τόκον μὲν εἶπεν, ὅτι ἐτόκιζον λανθάνοντες, τοῦτο τοῦ νόμου κωλύοντος· δόλον δὲ, διὰ τὰς ἐν τοῖς συναλάγμασιν ἀπάτας, ἢ καὶ τὰς ἄλλας ἐπι- βουλάς. Οὕτω πᾶσαν αὐτοῖς κακίαν προσεμαρτύ- ρησεν. "Οτι εἰ ὁ ἐχθρὸς ωνείδισέ με, ἐπήνεγκα ἂν, καὶ εἰ ὁ μισῶν με ἐπ' ἐμὲ ἐμεγαλοῤῥημόνησεν, ἐκρύβην ἂν ἀπ' αὐτοῦ. Τὰ ἐντεῦθεν προσώπῳ τοῦ Χριστοῦ λέγονται κατὰ τοῦ Ἰούδα. Τὸ μὲν οὖν, ὠνείδισεν, ἀντὶ τοῦ, ἐξουδένωσεν, καὶ διέβαλεν εἴρηται· τὸ δὲ, ἐμεγαλοῤῥημόνησεν, ἀντὶ τοῦ, COMMENT. IN PSALMOS. A pestatem vero vehementem tentationum procellatu intelligit. B C VERS. 10. Demerge, Domine, et divide linguas co- rum. Quæ sequuntur adversus Judæos dicta sunt, et de Christo. Demerge, inquit, Domine, linguas eorum, qui Filium tuum blasphemant. Demerge autem eas linguas, hoc est, mitte in profundum, fac illas in profundo proprii gutturis suffocari ; et divide eas, faciens ne unaļamplius in eamdem sen- tentiam conveniant, adeo ut adversus Salvatorem de cætero conspirare non valeant. Quod sane eis accidit, postquam a Romanis deleti sunt. Quoniam vidi iniquitatem et contradictionem in civitate. Quoniam propheticis, inquit, ego oculis vidi in civitate Jerusalem: iniquitatem quidem, dum inique me vitæ auctoren studerent interimere, contradictionem vero, dum saluberrima docenti ad- versarentur. Vers. 11. Die ac nocte circumdabit eam super muros ejus. Die ac nocte, inquit, iniquitas, quam diximus, eam civitatem usque ad muros continebit. Iniquis- simi itaque fuerunt Judæi etiam post Christi mor- tem, donec Romani, misso exercitu eos prorsus dissiparunt. Et iniquitas, et labor in medio ejus, et injustitia. Rursus iniquitatem eorum exprobrat, illos eo ma- gis redarguens, quo, cum vivere se gloriarentur secundum legem, iniqua semper magis agebant; et cum dixerit, quod iniquitas eam circumdabit us- que ad muros, docet quomodo illa eadem non dis- cedet a medio civitatis, quin imo illic similiter per- manebit : iniquitas quidem versatur in judiciis, labor autem in insidiis et machinationibus, quas adversus innocentes moliuntur : injustitia vero in avaritia atque amore plus possidendi. VERS. 12. Et non defecit de plateis ejus usura et dolus. In omni civitate latæ quædamı viæ sunt, quæ plateæ dicuntur; sunt et aliæ angustiores. Et per plateas quidem currus transeunt, eas nos ¿Ęać- pou; appellamus : per angustiores vero incedimus. Plateas antein hoc in loco appellat, quia fora illic erant venalia et commercia. Usuram etiam illis D cxerceri dicit, quia sub mutui prætextu usuras clam exigebant; quod in lege vetitum erat. Dolum etiam ibi adfuisse asserit, ob fallacias quas in mu- tuis commerciis struebant, vel, ob omne aliud in- sidiarum genus : et hoc pacto universa illic vitia adesse testatur. VERS. 13. Quoniam si inimicus meus maledixisset mihi, sustinuissem utique, et si is, qui oderat me, super me magna locutus fuisset, abscondissem me forsitan ab eo. Quæ sequuntur ex Christi persona proferenda sunt adversus Judam. Et quod ait, maledixisset [seu juxta aliam Græcæ dictionis si- Varia lectiones. (91) ΔΙ. συμβόλαια.
10γ They out of frivolity come together. Out of frivolity they come to agreement to commit injustice.
α Mὴ ἐλπίζετε ἐπ’ ἀδικίαν, καὶ ἐπὶ ἅρπαγμα μὴ ἐπιποθεῖτε. Πρὸς πάντας ἀνθρώπους ποιεῖται τὴν παραίνεσιν ὁ Δαυίδ· ἀδικίαν γὰρ λέγει, τὸν ἐξ ἀδικίας πλοῦτον. Tῷ δὲ, ἐπὶ ἅρπαγμα, περιττὴ ἡ πρόθεσις, ἵν’ ᾖ, καὶ ἅρπαγμα μὴ ἐπιποθεῖτε.λέγει τὴν σφοδρότητα και ζάλην τῶν πειρα- σμῶν. Καταπόντισον, Κύριε, καὶ καταδίελε τὰς γλώσ σας αὐτῶν. Τὸ ἑξῆς κατὰ τῶν Ἰουδαίων, καὶ περὶ Χριστοῦ. Καταπόντισον, φησίν, ὦ Κύριε, τὰς γλώσ σας αὐτῶν, τὰς βλασφημούσας τὸν σὸν Υἱὸν, τουτο ἐστι, βύθισον, ἐναποπνίξας τῷ βάθει τοῦ πνεύματος· καὶ καταδίελε αὐτὰς, ποιήσας ἀσυμφώνους ἀλλήλαις, ὡς μηκέτι δύνασθαι συσκέπτεσθαι κατὰ τοῦ Σωτῆ ρος. "Α δὴ καὶ πεπόνθασιν ὕστερον, διαφθαρέντες ὑπὸ Ῥωμαίων. *Οτι εἶδον ἀνομίαν καὶ ἀντιλογίαν ἐν τῇ πόλ λει. Διότι, φησὶν, εἶδον τοῖς προφητικοῖς ὀφθαλμοῖς ἐν τῇ πόλει Ἱερουσαλήμ, ἀνομίαν μὲν, ὅτι παρανό- μως ἐζήτουν ἀνελεῖν τὸν ἀρχηγὸν τῆς ζωῆς · ἀντιλογίαν δὲ, ὅτι ἀντέλεγον αὐτῷ, διδάσκοντι τὰ σωτήρια. Ημέρας καὶ νυκτὸς κυκλώσει αὐτὴν, ἐπὶ τὰ τείχη αὐτῆς. Ἡμέρας καὶ νυκτὸς συνέξει αὐτήν, ἀντὶ τοῦ, ἐπὶ πολύ, ἡ ἀνομία, ήτουν παρανομία, μέχρι καὶ τῶν τειχῶν αὐτῆς, τουτέστιν ὅλην τὴν πόλιν. Τοιοῦτοι γὰρ οἱ Ἰουδαῖοι καὶ μετὰ τὴν ἀναί- ρεσιν τοῦ Χριστοῦ μεμενήκασιν, ἄχρις ἂν ἐπιστρα- τευσάντων αὐτοῖς Ῥωμαίων πανωλεθρία διεφθά ρησαν. Καὶ ἀνομία καὶ πόνος ἐν μέσῳ αὐτῆς, και ἀδικία. Πάλιν ἐπαναλαμβάνει τὴν ἀνομίαν, ἐπι- μονώτερον διατύρων αὐτοὺς, ὅτι κατὰ νόμον ζῆν αὐχοῦντες, παρηνόμουν ἀεί. Εἰπὼν δὲ, ὅτι κυκλώσει ο αὐτὴν ἄχρι τῶν τειχῶν ἡ παρανομία, διδάσκει ὅτι οὐδὲ τὸ μέσον τῆς πόλεως ἀνθέξεται, ἀλλ' ἐν μέσῳ ἔσται· παρανομια μὲν, ἐν ταῖς κρίσεσι· κόπος δὲ, ἐν ταῖς κατὰ τῶν ἀναιτίων μηχαναῖς καὶ σκευαῖς· ἀδικία δὲ, ἐν ταῖς πλεονεξίαις. ο Καὶ οὐκ ἐξέλιπεν ἐκ τῶν πλατειῶν αὐτῆς τό κος καὶ δόλος. Ἐν πάσῃ πόλει καὶ πλατείαί εἰσιν ὁδοί, καὶ στενωποί· καὶ πλατείαι μεν, αἱ πρὸς ἅμαξαν, ἃς λέγομεν ἐξαέρους· στενωποὶ δὲ, αἱ τῶν ἐμβόλων. Τὰς πλατείας οὖν ἔλαβεν ἐνταῦθα, διότι ἐν ταῖς πλατείαις ἦσαν οἱ ἀγοραὶ καὶ (91) τὰ σύμ βολα· τόκον μὲν εἶπεν, ὅτι ἐτόκιζον λανθάνοντες, τοῦτο τοῦ νόμου κωλύοντος· δόλον δὲ, διὰ τὰς ἐν τοῖς συναλάγμασιν ἀπάτας, ἢ καὶ τὰς ἄλλας ἐπι- βουλάς. Οὕτω πᾶσαν αὐτοῖς κακίαν προσεμαρτύ- ρησεν. "Οτι εἰ ὁ ἐχθρὸς ωνείδισέ με, ἐπήνεγκα ἂν, καὶ εἰ ὁ μισῶν με ἐπ' ἐμὲ ἐμεγαλοῤῥημόνησεν, ἐκρύβην ἂν ἀπ' αὐτοῦ. Τὰ ἐντεῦθεν προσώπῳ τοῦ Χριστοῦ λέγονται κατὰ τοῦ Ἰούδα. Τὸ μὲν οὖν, ὠνείδισεν, ἀντὶ τοῦ, ἐξουδένωσεν, καὶ διέβαλεν εἴρηται· τὸ δὲ, ἐμεγαλοῤῥημόνησεν, ἀντὶ τοῦ, COMMENT. IN PSALMOS. A pestatem vero vehementem tentationum procellatu intelligit. B C VERS. 10. Demerge, Domine, et divide linguas co- rum. Quæ sequuntur adversus Judæos dicta sunt, et de Christo. Demerge, inquit, Domine, linguas eorum, qui Filium tuum blasphemant. Demerge autem eas linguas, hoc est, mitte in profundum, fac illas in profundo proprii gutturis suffocari ; et divide eas, faciens ne unaļamplius in eamdem sen- tentiam conveniant, adeo ut adversus Salvatorem de cætero conspirare non valeant. Quod sane eis accidit, postquam a Romanis deleti sunt. Quoniam vidi iniquitatem et contradictionem in civitate. Quoniam propheticis, inquit, ego oculis vidi in civitate Jerusalem: iniquitatem quidem, dum inique me vitæ auctoren studerent interimere, contradictionem vero, dum saluberrima docenti ad- versarentur. Vers. 11. Die ac nocte circumdabit eam super muros ejus. Die ac nocte, inquit, iniquitas, quam diximus, eam civitatem usque ad muros continebit. Iniquis- simi itaque fuerunt Judæi etiam post Christi mor- tem, donec Romani, misso exercitu eos prorsus dissiparunt. Et iniquitas, et labor in medio ejus, et injustitia. Rursus iniquitatem eorum exprobrat, illos eo ma- gis redarguens, quo, cum vivere se gloriarentur secundum legem, iniqua semper magis agebant; et cum dixerit, quod iniquitas eam circumdabit us- que ad muros, docet quomodo illa eadem non dis- cedet a medio civitatis, quin imo illic similiter per- manebit : iniquitas quidem versatur in judiciis, labor autem in insidiis et machinationibus, quas adversus innocentes moliuntur : injustitia vero in avaritia atque amore plus possidendi. VERS. 12. Et non defecit de plateis ejus usura et dolus. In omni civitate latæ quædamı viæ sunt, quæ plateæ dicuntur; sunt et aliæ angustiores. Et per plateas quidem currus transeunt, eas nos ¿Ęać- pou; appellamus : per angustiores vero incedimus. Plateas antein hoc in loco appellat, quia fora illic erant venalia et commercia. Usuram etiam illis D cxerceri dicit, quia sub mutui prætextu usuras clam exigebant; quod in lege vetitum erat. Dolum etiam ibi adfuisse asserit, ob fallacias quas in mu- tuis commerciis struebant, vel, ob omne aliud in- sidiarum genus : et hoc pacto universa illic vitia adesse testatur. VERS. 13. Quoniam si inimicus meus maledixisset mihi, sustinuissem utique, et si is, qui oderat me, super me magna locutus fuisset, abscondissem me forsitan ab eo. Quæ sequuntur ex Christi persona proferenda sunt adversus Judam. Et quod ait, maledixisset [seu juxta aliam Græcæ dictionis si- Varia lectiones. (91) ΔΙ. συμβόλαια.
11α Do not hope for injustice and do not yearn for sudden gain. David makes the exhortation to all people; ‘injustice’ is what he calls wealth from injus- tice. The preposition ἐπί before ‘sudden gain’ is redundant.
β Πλοῦτος ἐὰν ῥέῃ, μὴ προστίθεσθε καρδίαν. Ἐὰν μεταφέρηται ἀπὸ τούτων εἰς ἐκείνους, | ὡς ῥοώδη φύσιν ἔχων καὶ ἄστατον, ἢ ἀπ’ ἄλλων εἰς ὑμᾶς, μὴ προσηλοῦτε αὐτῷ τὴν καρδίαν, ὥστε καὶ προσπάσχειν αὐτῷ. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, καρδίᾳ γράφουσιν, ὃ δηλοῖ, ὅτι μὴ πρόσκεισθε αὐτῷ ἐκ καρδίας, εἴτουν ὁλικῶς. 12- Ἅπαξ ἐλάλησεν ὁ Θεὸς, δύο ταῦτα ἤκουσα, ὅτι τὸ κράτος τοῦ Θεοῦ, καὶ σοῦ,λέγει τὴν σφοδρότητα και ζάλην τῶν πειρα- σμῶν. Καταπόντισον, Κύριε, καὶ καταδίελε τὰς γλώσ σας αὐτῶν. Τὸ ἑξῆς κατὰ τῶν Ἰουδαίων, καὶ περὶ Χριστοῦ. Καταπόντισον, φησίν, ὦ Κύριε, τὰς γλώσ σας αὐτῶν, τὰς βλασφημούσας τὸν σὸν Υἱὸν, τουτο ἐστι, βύθισον, ἐναποπνίξας τῷ βάθει τοῦ πνεύματος· καὶ καταδίελε αὐτὰς, ποιήσας ἀσυμφώνους ἀλλήλαις, ὡς μηκέτι δύνασθαι συσκέπτεσθαι κατὰ τοῦ Σωτῆ ρος. "Α δὴ καὶ πεπόνθασιν ὕστερον, διαφθαρέντες ὑπὸ Ῥωμαίων. *Οτι εἶδον ἀνομίαν καὶ ἀντιλογίαν ἐν τῇ πόλ λει. Διότι, φησὶν, εἶδον τοῖς προφητικοῖς ὀφθαλμοῖς ἐν τῇ πόλει Ἱερουσαλήμ, ἀνομίαν μὲν, ὅτι παρανό- μως ἐζήτουν ἀνελεῖν τὸν ἀρχηγὸν τῆς ζωῆς · ἀντιλογίαν δὲ, ὅτι ἀντέλεγον αὐτῷ, διδάσκοντι τὰ σωτήρια. Ημέρας καὶ νυκτὸς κυκλώσει αὐτὴν, ἐπὶ τὰ τείχη αὐτῆς. Ἡμέρας καὶ νυκτὸς συνέξει αὐτήν, ἀντὶ τοῦ, ἐπὶ πολύ, ἡ ἀνομία, ήτουν παρανομία, μέχρι καὶ τῶν τειχῶν αὐτῆς, τουτέστιν ὅλην τὴν πόλιν. Τοιοῦτοι γὰρ οἱ Ἰουδαῖοι καὶ μετὰ τὴν ἀναί- ρεσιν τοῦ Χριστοῦ μεμενήκασιν, ἄχρις ἂν ἐπιστρα- τευσάντων αὐτοῖς Ῥωμαίων πανωλεθρία διεφθά ρησαν. Καὶ ἀνομία καὶ πόνος ἐν μέσῳ αὐτῆς, και ἀδικία. Πάλιν ἐπαναλαμβάνει τὴν ἀνομίαν, ἐπι- μονώτερον διατύρων αὐτοὺς, ὅτι κατὰ νόμον ζῆν αὐχοῦντες, παρηνόμουν ἀεί. Εἰπὼν δὲ, ὅτι κυκλώσει ο αὐτὴν ἄχρι τῶν τειχῶν ἡ παρανομία, διδάσκει ὅτι οὐδὲ τὸ μέσον τῆς πόλεως ἀνθέξεται, ἀλλ' ἐν μέσῳ ἔσται· παρανομια μὲν, ἐν ταῖς κρίσεσι· κόπος δὲ, ἐν ταῖς κατὰ τῶν ἀναιτίων μηχαναῖς καὶ σκευαῖς· ἀδικία δὲ, ἐν ταῖς πλεονεξίαις. ο Καὶ οὐκ ἐξέλιπεν ἐκ τῶν πλατειῶν αὐτῆς τό κος καὶ δόλος. Ἐν πάσῃ πόλει καὶ πλατείαί εἰσιν ὁδοί, καὶ στενωποί· καὶ πλατείαι μεν, αἱ πρὸς ἅμαξαν, ἃς λέγομεν ἐξαέρους· στενωποὶ δὲ, αἱ τῶν ἐμβόλων. Τὰς πλατείας οὖν ἔλαβεν ἐνταῦθα, διότι ἐν ταῖς πλατείαις ἦσαν οἱ ἀγοραὶ καὶ (91) τὰ σύμ βολα· τόκον μὲν εἶπεν, ὅτι ἐτόκιζον λανθάνοντες, τοῦτο τοῦ νόμου κωλύοντος· δόλον δὲ, διὰ τὰς ἐν τοῖς συναλάγμασιν ἀπάτας, ἢ καὶ τὰς ἄλλας ἐπι- βουλάς. Οὕτω πᾶσαν αὐτοῖς κακίαν προσεμαρτύ- ρησεν. "Οτι εἰ ὁ ἐχθρὸς ωνείδισέ με, ἐπήνεγκα ἂν, καὶ εἰ ὁ μισῶν με ἐπ' ἐμὲ ἐμεγαλοῤῥημόνησεν, ἐκρύβην ἂν ἀπ' αὐτοῦ. Τὰ ἐντεῦθεν προσώπῳ τοῦ Χριστοῦ λέγονται κατὰ τοῦ Ἰούδα. Τὸ μὲν οὖν, ὠνείδισεν, ἀντὶ τοῦ, ἐξουδένωσεν, καὶ διέβαλεν εἴρηται· τὸ δὲ, ἐμεγαλοῤῥημόνησεν, ἀντὶ τοῦ, COMMENT. IN PSALMOS. A pestatem vero vehementem tentationum procellatu intelligit. B C VERS. 10. Demerge, Domine, et divide linguas co- rum. Quæ sequuntur adversus Judæos dicta sunt, et de Christo. Demerge, inquit, Domine, linguas eorum, qui Filium tuum blasphemant. Demerge autem eas linguas, hoc est, mitte in profundum, fac illas in profundo proprii gutturis suffocari ; et divide eas, faciens ne unaļamplius in eamdem sen- tentiam conveniant, adeo ut adversus Salvatorem de cætero conspirare non valeant. Quod sane eis accidit, postquam a Romanis deleti sunt. Quoniam vidi iniquitatem et contradictionem in civitate. Quoniam propheticis, inquit, ego oculis vidi in civitate Jerusalem: iniquitatem quidem, dum inique me vitæ auctoren studerent interimere, contradictionem vero, dum saluberrima docenti ad- versarentur. Vers. 11. Die ac nocte circumdabit eam super muros ejus. Die ac nocte, inquit, iniquitas, quam diximus, eam civitatem usque ad muros continebit. Iniquis- simi itaque fuerunt Judæi etiam post Christi mor- tem, donec Romani, misso exercitu eos prorsus dissiparunt. Et iniquitas, et labor in medio ejus, et injustitia. Rursus iniquitatem eorum exprobrat, illos eo ma- gis redarguens, quo, cum vivere se gloriarentur secundum legem, iniqua semper magis agebant; et cum dixerit, quod iniquitas eam circumdabit us- que ad muros, docet quomodo illa eadem non dis- cedet a medio civitatis, quin imo illic similiter per- manebit : iniquitas quidem versatur in judiciis, labor autem in insidiis et machinationibus, quas adversus innocentes moliuntur : injustitia vero in avaritia atque amore plus possidendi. VERS. 12. Et non defecit de plateis ejus usura et dolus. In omni civitate latæ quædamı viæ sunt, quæ plateæ dicuntur; sunt et aliæ angustiores. Et per plateas quidem currus transeunt, eas nos ¿Ęać- pou; appellamus : per angustiores vero incedimus. Plateas antein hoc in loco appellat, quia fora illic erant venalia et commercia. Usuram etiam illis D cxerceri dicit, quia sub mutui prætextu usuras clam exigebant; quod in lege vetitum erat. Dolum etiam ibi adfuisse asserit, ob fallacias quas in mu- tuis commerciis struebant, vel, ob omne aliud in- sidiarum genus : et hoc pacto universa illic vitia adesse testatur. VERS. 13. Quoniam si inimicus meus maledixisset mihi, sustinuissem utique, et si is, qui oderat me, super me magna locutus fuisset, abscondissem me forsitan ab eo. Quæ sequuntur ex Christi persona proferenda sunt adversus Judam. Et quod ait, maledixisset [seu juxta aliam Græcæ dictionis si- Varia lectiones. (91) ΔΙ. συμβόλαια.
11β If wealth is flowing, do not invest your heart in it. If it is being transferred from some to others, as having a fluid and unstable nature, or from others to us, do not rivet your heart to it, so as to be addicted to it. Some copies write ‘with your heart’, which signifies do not be attached to it with your heart, namely, with your whole being. 12- Once God has spoken, two things I have heard, for sovereignty is God’s, and mercy, O
α Κύριε, τὸ ἔλεος. Ἔστι καὶ ἅπαξ λαλήσαντα περὶ πλειόνων εἰπεῖν· τὸ μὲν γὰρ, ἅπαξ, ἐπὶ τῆς ὁμιλίας ὅλης, ἡ δ’ ὁμιλία, διαφόρων περιεκτική. Βέλτιον δὲ νῦν τὸ, ἅπαξ, ἀντὶ τοῦ, βεβαίως, λαβεῖν· βεβαίως, φησὶν, ἐλάλησέ μοι διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ὁ Θεός. Τίνα δέ εἰσι τὰ δύο; Ὅτι μόνος κραταιὸς ὁ Θεὸς, καὶ ὅτι μόνος ἐλεήμων. Tί δὲ θέλει ταῦτα δηλοῦν; Ὅτι δυνατός ἐστιν ἀπώσασθαι μὲν τοὺς ἐχθροὺς ἡμῶν, ἐλεῆσαι δὲ ἡμᾶς· καὶ ἵνα, ὡς μὲν κραταιὸν, φοβηθῶμεν, ὡς ἐλεήμονι δὲ, προσδράμωμεν. Νοεῖται δὲ καὶ ἁπλῶς τὸ, ἐλάλησε· πολλάκις γὰρ τοιαῦτα πρὸς τὸν Μωυσῆν εἴρηκεν, ὥστε ἀναγγεῖλαι τῷ λαῷ.λέγει τὴν σφοδρότητα και ζάλην τῶν πειρα- σμῶν. Καταπόντισον, Κύριε, καὶ καταδίελε τὰς γλώσ σας αὐτῶν. Τὸ ἑξῆς κατὰ τῶν Ἰουδαίων, καὶ περὶ Χριστοῦ. Καταπόντισον, φησίν, ὦ Κύριε, τὰς γλώσ σας αὐτῶν, τὰς βλασφημούσας τὸν σὸν Υἱὸν, τουτο ἐστι, βύθισον, ἐναποπνίξας τῷ βάθει τοῦ πνεύματος· καὶ καταδίελε αὐτὰς, ποιήσας ἀσυμφώνους ἀλλήλαις, ὡς μηκέτι δύνασθαι συσκέπτεσθαι κατὰ τοῦ Σωτῆ ρος. "Α δὴ καὶ πεπόνθασιν ὕστερον, διαφθαρέντες ὑπὸ Ῥωμαίων. *Οτι εἶδον ἀνομίαν καὶ ἀντιλογίαν ἐν τῇ πόλ λει. Διότι, φησὶν, εἶδον τοῖς προφητικοῖς ὀφθαλμοῖς ἐν τῇ πόλει Ἱερουσαλήμ, ἀνομίαν μὲν, ὅτι παρανό- μως ἐζήτουν ἀνελεῖν τὸν ἀρχηγὸν τῆς ζωῆς · ἀντιλογίαν δὲ, ὅτι ἀντέλεγον αὐτῷ, διδάσκοντι τὰ σωτήρια. Ημέρας καὶ νυκτὸς κυκλώσει αὐτὴν, ἐπὶ τὰ τείχη αὐτῆς. Ἡμέρας καὶ νυκτὸς συνέξει αὐτήν, ἀντὶ τοῦ, ἐπὶ πολύ, ἡ ἀνομία, ήτουν παρανομία, μέχρι καὶ τῶν τειχῶν αὐτῆς, τουτέστιν ὅλην τὴν πόλιν. Τοιοῦτοι γὰρ οἱ Ἰουδαῖοι καὶ μετὰ τὴν ἀναί- ρεσιν τοῦ Χριστοῦ μεμενήκασιν, ἄχρις ἂν ἐπιστρα- τευσάντων αὐτοῖς Ῥωμαίων πανωλεθρία διεφθά ρησαν. Καὶ ἀνομία καὶ πόνος ἐν μέσῳ αὐτῆς, και ἀδικία. Πάλιν ἐπαναλαμβάνει τὴν ἀνομίαν, ἐπι- μονώτερον διατύρων αὐτοὺς, ὅτι κατὰ νόμον ζῆν αὐχοῦντες, παρηνόμουν ἀεί. Εἰπὼν δὲ, ὅτι κυκλώσει ο αὐτὴν ἄχρι τῶν τειχῶν ἡ παρανομία, διδάσκει ὅτι οὐδὲ τὸ μέσον τῆς πόλεως ἀνθέξεται, ἀλλ' ἐν μέσῳ ἔσται· παρανομια μὲν, ἐν ταῖς κρίσεσι· κόπος δὲ, ἐν ταῖς κατὰ τῶν ἀναιτίων μηχαναῖς καὶ σκευαῖς· ἀδικία δὲ, ἐν ταῖς πλεονεξίαις. ο Καὶ οὐκ ἐξέλιπεν ἐκ τῶν πλατειῶν αὐτῆς τό κος καὶ δόλος. Ἐν πάσῃ πόλει καὶ πλατείαί εἰσιν ὁδοί, καὶ στενωποί· καὶ πλατείαι μεν, αἱ πρὸς ἅμαξαν, ἃς λέγομεν ἐξαέρους· στενωποὶ δὲ, αἱ τῶν ἐμβόλων. Τὰς πλατείας οὖν ἔλαβεν ἐνταῦθα, διότι ἐν ταῖς πλατείαις ἦσαν οἱ ἀγοραὶ καὶ (91) τὰ σύμ βολα· τόκον μὲν εἶπεν, ὅτι ἐτόκιζον λανθάνοντες, τοῦτο τοῦ νόμου κωλύοντος· δόλον δὲ, διὰ τὰς ἐν τοῖς συναλάγμασιν ἀπάτας, ἢ καὶ τὰς ἄλλας ἐπι- βουλάς. Οὕτω πᾶσαν αὐτοῖς κακίαν προσεμαρτύ- ρησεν. "Οτι εἰ ὁ ἐχθρὸς ωνείδισέ με, ἐπήνεγκα ἂν, καὶ εἰ ὁ μισῶν με ἐπ' ἐμὲ ἐμεγαλοῤῥημόνησεν, ἐκρύβην ἂν ἀπ' αὐτοῦ. Τὰ ἐντεῦθεν προσώπῳ τοῦ Χριστοῦ λέγονται κατὰ τοῦ Ἰούδα. Τὸ μὲν οὖν, ὠνείδισεν, ἀντὶ τοῦ, ἐξουδένωσεν, καὶ διέβαλεν εἴρηται· τὸ δὲ, ἐμεγαλοῤῥημόνησεν, ἀντὶ τοῦ, COMMENT. IN PSALMOS. A pestatem vero vehementem tentationum procellatu intelligit. B C VERS. 10. Demerge, Domine, et divide linguas co- rum. Quæ sequuntur adversus Judæos dicta sunt, et de Christo. Demerge, inquit, Domine, linguas eorum, qui Filium tuum blasphemant. Demerge autem eas linguas, hoc est, mitte in profundum, fac illas in profundo proprii gutturis suffocari ; et divide eas, faciens ne unaļamplius in eamdem sen- tentiam conveniant, adeo ut adversus Salvatorem de cætero conspirare non valeant. Quod sane eis accidit, postquam a Romanis deleti sunt. Quoniam vidi iniquitatem et contradictionem in civitate. Quoniam propheticis, inquit, ego oculis vidi in civitate Jerusalem: iniquitatem quidem, dum inique me vitæ auctoren studerent interimere, contradictionem vero, dum saluberrima docenti ad- versarentur. Vers. 11. Die ac nocte circumdabit eam super muros ejus. Die ac nocte, inquit, iniquitas, quam diximus, eam civitatem usque ad muros continebit. Iniquis- simi itaque fuerunt Judæi etiam post Christi mor- tem, donec Romani, misso exercitu eos prorsus dissiparunt. Et iniquitas, et labor in medio ejus, et injustitia. Rursus iniquitatem eorum exprobrat, illos eo ma- gis redarguens, quo, cum vivere se gloriarentur secundum legem, iniqua semper magis agebant; et cum dixerit, quod iniquitas eam circumdabit us- que ad muros, docet quomodo illa eadem non dis- cedet a medio civitatis, quin imo illic similiter per- manebit : iniquitas quidem versatur in judiciis, labor autem in insidiis et machinationibus, quas adversus innocentes moliuntur : injustitia vero in avaritia atque amore plus possidendi. VERS. 12. Et non defecit de plateis ejus usura et dolus. In omni civitate latæ quædamı viæ sunt, quæ plateæ dicuntur; sunt et aliæ angustiores. Et per plateas quidem currus transeunt, eas nos ¿Ęać- pou; appellamus : per angustiores vero incedimus. Plateas antein hoc in loco appellat, quia fora illic erant venalia et commercia. Usuram etiam illis D cxerceri dicit, quia sub mutui prætextu usuras clam exigebant; quod in lege vetitum erat. Dolum etiam ibi adfuisse asserit, ob fallacias quas in mu- tuis commerciis struebant, vel, ob omne aliud in- sidiarum genus : et hoc pacto universa illic vitia adesse testatur. VERS. 13. Quoniam si inimicus meus maledixisset mihi, sustinuissem utique, et si is, qui oderat me, super me magna locutus fuisset, abscondissem me forsitan ab eo. Quæ sequuntur ex Christi persona proferenda sunt adversus Judam. Et quod ait, maledixisset [seu juxta aliam Græcæ dictionis si- Varia lectiones. (91) ΔΙ. συμβόλαια.
13α Lord, is yours. It is possible for someone having spoken once to have talked about several things, with the ‘once’ referring to the whole speech, and the speech containing various things. It is better now to take the ‘once’ in the sense of, ‘truly’. Truly, he says, God has spoken to me through the holy Spirit. What are the two things? That only God is sovereign and only he is merciful. What does this seek to say? That he is powerful to repulse our enemies and to have mercy on us, and that we may fear him as sovereign and run to him as merciful. ‘He has spoken’ can also be understood in an absolute sense, for he often said such things to Moses to report to the people.
β Ὅτι σὺ ἀποδώσεις ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ. Σὺ γὰρ ἐν τῷ μέλλοντι κριτηρίῳ ἀπονείμῃς ἑκάστῳ τὰ πρὸς ἀξίαν ὧν ἔπραξε καλῶν ἢ κακῶν. α τῷ MPFV : τὸ SCB. α Add. [MSF in marg.]PV: Τοῦτο, τινὲς περὶ τῆς θείας ἀποφάσεως ἐνόησαν, ὅτι τῇ ἀπειλητικὴ ἀποφάσει τοῦ Θεοῦ συνεξακούεται πάντοτε καὶ λύσις αὐτῆς· διὰ τοῦτο γὰρ ἀπειλεῖ, ἵνα μεταμεληθέντων [μεταβληθέντων PV] τῶν ἁμαρτανόντων, μὴ γένηται τὰ τῆς ἀπειλῆς. : om. CB.λέγει τὴν σφοδρότητα και ζάλην τῶν πειρα- σμῶν. Καταπόντισον, Κύριε, καὶ καταδίελε τὰς γλώσ σας αὐτῶν. Τὸ ἑξῆς κατὰ τῶν Ἰουδαίων, καὶ περὶ Χριστοῦ. Καταπόντισον, φησίν, ὦ Κύριε, τὰς γλώσ σας αὐτῶν, τὰς βλασφημούσας τὸν σὸν Υἱὸν, τουτο ἐστι, βύθισον, ἐναποπνίξας τῷ βάθει τοῦ πνεύματος· καὶ καταδίελε αὐτὰς, ποιήσας ἀσυμφώνους ἀλλήλαις, ὡς μηκέτι δύνασθαι συσκέπτεσθαι κατὰ τοῦ Σωτῆ ρος. "Α δὴ καὶ πεπόνθασιν ὕστερον, διαφθαρέντες ὑπὸ Ῥωμαίων. *Οτι εἶδον ἀνομίαν καὶ ἀντιλογίαν ἐν τῇ πόλ λει. Διότι, φησὶν, εἶδον τοῖς προφητικοῖς ὀφθαλμοῖς ἐν τῇ πόλει Ἱερουσαλήμ, ἀνομίαν μὲν, ὅτι παρανό- μως ἐζήτουν ἀνελεῖν τὸν ἀρχηγὸν τῆς ζωῆς · ἀντιλογίαν δὲ, ὅτι ἀντέλεγον αὐτῷ, διδάσκοντι τὰ σωτήρια. Ημέρας καὶ νυκτὸς κυκλώσει αὐτὴν, ἐπὶ τὰ τείχη αὐτῆς. Ἡμέρας καὶ νυκτὸς συνέξει αὐτήν, ἀντὶ τοῦ, ἐπὶ πολύ, ἡ ἀνομία, ήτουν παρανομία, μέχρι καὶ τῶν τειχῶν αὐτῆς, τουτέστιν ὅλην τὴν πόλιν. Τοιοῦτοι γὰρ οἱ Ἰουδαῖοι καὶ μετὰ τὴν ἀναί- ρεσιν τοῦ Χριστοῦ μεμενήκασιν, ἄχρις ἂν ἐπιστρα- τευσάντων αὐτοῖς Ῥωμαίων πανωλεθρία διεφθά ρησαν. Καὶ ἀνομία καὶ πόνος ἐν μέσῳ αὐτῆς, και ἀδικία. Πάλιν ἐπαναλαμβάνει τὴν ἀνομίαν, ἐπι- μονώτερον διατύρων αὐτοὺς, ὅτι κατὰ νόμον ζῆν αὐχοῦντες, παρηνόμουν ἀεί. Εἰπὼν δὲ, ὅτι κυκλώσει ο αὐτὴν ἄχρι τῶν τειχῶν ἡ παρανομία, διδάσκει ὅτι οὐδὲ τὸ μέσον τῆς πόλεως ἀνθέξεται, ἀλλ' ἐν μέσῳ ἔσται· παρανομια μὲν, ἐν ταῖς κρίσεσι· κόπος δὲ, ἐν ταῖς κατὰ τῶν ἀναιτίων μηχαναῖς καὶ σκευαῖς· ἀδικία δὲ, ἐν ταῖς πλεονεξίαις. ο Καὶ οὐκ ἐξέλιπεν ἐκ τῶν πλατειῶν αὐτῆς τό κος καὶ δόλος. Ἐν πάσῃ πόλει καὶ πλατείαί εἰσιν ὁδοί, καὶ στενωποί· καὶ πλατείαι μεν, αἱ πρὸς ἅμαξαν, ἃς λέγομεν ἐξαέρους· στενωποὶ δὲ, αἱ τῶν ἐμβόλων. Τὰς πλατείας οὖν ἔλαβεν ἐνταῦθα, διότι ἐν ταῖς πλατείαις ἦσαν οἱ ἀγοραὶ καὶ (91) τὰ σύμ βολα· τόκον μὲν εἶπεν, ὅτι ἐτόκιζον λανθάνοντες, τοῦτο τοῦ νόμου κωλύοντος· δόλον δὲ, διὰ τὰς ἐν τοῖς συναλάγμασιν ἀπάτας, ἢ καὶ τὰς ἄλλας ἐπι- βουλάς. Οὕτω πᾶσαν αὐτοῖς κακίαν προσεμαρτύ- ρησεν. "Οτι εἰ ὁ ἐχθρὸς ωνείδισέ με, ἐπήνεγκα ἂν, καὶ εἰ ὁ μισῶν με ἐπ' ἐμὲ ἐμεγαλοῤῥημόνησεν, ἐκρύβην ἂν ἀπ' αὐτοῦ. Τὰ ἐντεῦθεν προσώπῳ τοῦ Χριστοῦ λέγονται κατὰ τοῦ Ἰούδα. Τὸ μὲν οὖν, ὠνείδισεν, ἀντὶ τοῦ, ἐξουδένωσεν, καὶ διέβαλεν εἴρηται· τὸ δὲ, ἐμεγαλοῤῥημόνησεν, ἀντὶ τοῦ, COMMENT. IN PSALMOS. A pestatem vero vehementem tentationum procellatu intelligit. B C VERS. 10. Demerge, Domine, et divide linguas co- rum. Quæ sequuntur adversus Judæos dicta sunt, et de Christo. Demerge, inquit, Domine, linguas eorum, qui Filium tuum blasphemant. Demerge autem eas linguas, hoc est, mitte in profundum, fac illas in profundo proprii gutturis suffocari ; et divide eas, faciens ne unaļamplius in eamdem sen- tentiam conveniant, adeo ut adversus Salvatorem de cætero conspirare non valeant. Quod sane eis accidit, postquam a Romanis deleti sunt. Quoniam vidi iniquitatem et contradictionem in civitate. Quoniam propheticis, inquit, ego oculis vidi in civitate Jerusalem: iniquitatem quidem, dum inique me vitæ auctoren studerent interimere, contradictionem vero, dum saluberrima docenti ad- versarentur. Vers. 11. Die ac nocte circumdabit eam super muros ejus. Die ac nocte, inquit, iniquitas, quam diximus, eam civitatem usque ad muros continebit. Iniquis- simi itaque fuerunt Judæi etiam post Christi mor- tem, donec Romani, misso exercitu eos prorsus dissiparunt. Et iniquitas, et labor in medio ejus, et injustitia. Rursus iniquitatem eorum exprobrat, illos eo ma- gis redarguens, quo, cum vivere se gloriarentur secundum legem, iniqua semper magis agebant; et cum dixerit, quod iniquitas eam circumdabit us- que ad muros, docet quomodo illa eadem non dis- cedet a medio civitatis, quin imo illic similiter per- manebit : iniquitas quidem versatur in judiciis, labor autem in insidiis et machinationibus, quas adversus innocentes moliuntur : injustitia vero in avaritia atque amore plus possidendi. VERS. 12. Et non defecit de plateis ejus usura et dolus. In omni civitate latæ quædamı viæ sunt, quæ plateæ dicuntur; sunt et aliæ angustiores. Et per plateas quidem currus transeunt, eas nos ¿Ęać- pou; appellamus : per angustiores vero incedimus. Plateas antein hoc in loco appellat, quia fora illic erant venalia et commercia. Usuram etiam illis D cxerceri dicit, quia sub mutui prætextu usuras clam exigebant; quod in lege vetitum erat. Dolum etiam ibi adfuisse asserit, ob fallacias quas in mu- tuis commerciis struebant, vel, ob omne aliud in- sidiarum genus : et hoc pacto universa illic vitia adesse testatur. VERS. 13. Quoniam si inimicus meus maledixisset mihi, sustinuissem utique, et si is, qui oderat me, super me magna locutus fuisset, abscondissem me forsitan ab eo. Quæ sequuntur ex Christi persona proferenda sunt adversus Judam. Et quod ait, maledixisset [seu juxta aliam Græcæ dictionis si- Varia lectiones. (91) ΔΙ. συμβόλαια.
13β For you will reward each according to his works. For at the future court of judgement you will assign to each his due merits for what he has done, good or bad. 12-13α: Some have understood this about the divine judgement, namely, that along with with God’s threatening judgement there is always also understood a release therefrom, for on this account he threatens so that when those who are sinning have repented the things threatened will not take place.
Psalmus LXXII
PG 128:736Ψαλμός 62 — Psalm 62
PG 128:62962 ξβ΄ 1 Ψαλμὸς τῷ Δαυίδ· ἐν τῷ εἶναι αὐτὸν ἐν τῇ ἐρήμῳ τῆς ᾽Ιουδαίας. Φεύγων τὸν Σαοὺλ ὁ Δαυὶδ, κατέλαβε τὴν ἔρημον τὴν λεγομένην Αὐχμώδη, ἐν ᾗ τὸν παρόντα συνέταξε ψαλμὸν, διδάσκων, ὁποῖον εἶχε πρὸς Θεὸν ἔρωτα, καὶ προαγορεύων τὸν ὄλεθρον τῶν καταδιωκόντων αὐτὸν, ἵνα καὶ ἡμῶν οὕτω πρὸς Θεὸν διακειμένων ἐν τῇ ἐρημίᾳ τῶν ἡδέων, ὀλοθρεύωνται οἵ τε ὁρατοὶ καὶ ἀόρατοι ἐχθροὶ ἡμῶν. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, ἐν τῇ ἐρήμῳ τῆς ᾽Ιδουμαίας γράφουσιν· εἰκὸς δὲ τὴν ἔρημον ἐκείνην, πρότερον τῆς ᾽Ιδουμαίας γῆς οὖσαν, ὕστερον γενέσθαι μέρος τῆς ᾽Ιουδαίας. α Ὁ Θεὸς, ὁ Θεός μου, πρὸς σὲ ὀρθρίζω. Πρὸς σὲ, τὸν ὄρθρον τῆς ἡμέρας διάγω. Ἀφυπνιζόμενος γὰρ, εὐθὺς πρὸς σὲ γίνομαι τοῖς λογισμοῖς, πρὸ παντὸς λόγου καὶ ἔργου, τὴν πρὸς σὲ ποιούμενος ὁμιλίαν, καὶ ἀπαρχήν σοι τῆς ἡμέρας τὴν τοιαύτην ὁμιλίαν ἀνατιθείς. β Ἐδίψησέ σε ἡ ψυχή μου. Διὰ τοῦ δίψους, τὴν σφοδρότητα τῆς ἀγάπης ᾐνίξατο. Εἴρηται δὲ περὶ τούτου ἐν τῷ τρίτῳ στίχῳ τοῦ μα΄ ψαλμοῦ. γ Ποσαπλῶς σοι ἡ σάρξ μου. Tὸ, ποσαπλῶς, ποσαχῶς ἐξέδωκεν ὁ Θεοδοτίων· φησὶν οὖν, ὅτι ποσαχῶς σοι εἰς ἀγάπην ἐγώ. Ψυχὴν γὰρ ἑαυτοῦ καὶ σάρκα ἑαυτοῦ, ἀδιαιρέτως ἑαυτὸν λέγει κατὰ περίφρασιν· διὰ δὲ τοῦ ποσαχῶς, τὸ πολλαπλῶς, καὶ τὸ ὑπερβαλλόντως εἰσάγεται. δ Ἐν γῇ ἐρήμῳ καὶ ἀβάτῳ καὶ ἀνύδρῳ. Οὕτω δ’ ἔχω ἐν ταύτῃ τῇ ἐρήμῳ ὢν, ὥστε τὸ ἀπαρηγόρητον τοῦ παρόντος τόπου τὸν πρὸς σέ μου πόθον οὐκ ἤμειψεν. α Οὕτως ἐν τῷ ἁγίῳ ὤφθην σοι. Οὕτως ἔχων, ὤφθην σοι ἐν τῇ σκηνῇ, ὅτε ἐλάτρευον ὡς ὁ νόμος πᾶσιν ἐκέλευε· ταύτην γὰρ ἅγιον καλεῖ· οὕτως, ὡς ἔχων νῦν. Λέγει δὲ, ὅτι καὶ ἐκεῖ εὐχόμενος καὶ ἐνταῦθα, ἴσην φυλάττω τὴν διάθεσιν. 16 ὀλοθρεύωνται PFV : ὀλοθρεύονται MSCB.Αναισχύντησε καὶ ἠπείλησε. Καὶ ἄμφω γὰρ ἐκεῖνος πεποίηκε· διεκωμώδησε γὰρ αὐτὸν τοῖς Ἰουδαίοις, καὶ ἠπείλησεν παραδοῦναι εἰς θάνατον. Τὸ δὲ, ὅτι, προκαταρκτικὸς ἂν εἴη σύνδεσμος, δν λέγουσι καὶ διηγηματικόν. Τe Σὺ δὲ, ἄνθρωπε ἰσόψυχε, ἡγεμών μου, καὶ γνωστέ μου. Από κοινοῦ ληπτέον τὸ ἀνείδισε· κεῖται δὲ ἀντὶ τοῦ, φίλε, τὸ ἰσόψυχε. Ηγεμόνα δὲ αὐτοῦ λέγει αὐτὸν, διότι καὶ αὐτὸς μετὰ τῶν ἄλλων μαθητῶν πιστευόντων. Καταστήσεις γάρ, φησὶν, αὐτοὺς ἄρχοντας ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν. Γνω στέ μου δὲ, ἀντὶ τοῦ, ἐγνωσμένε, γνησιώτατέ μου. Καὶ ἐπιτοαυτὸ ἐγλύκανάς μοι ἐδέσματα. Επι- τοαυτὸ μὲν, ἀντὶ, σὺν ἐμοὶ ὤν· ἐγλύκανας δε, ἀντὶ τοῦ, ἐσκεύασας· πᾶν γὰρ σκευαζόμενον ἡδύ- τερον γίνεται. "Η εδέσματα νοήσεις την διδασκαλίαν τοῦ κηρύγματος, ᾧ ἐτρέφοντο αἱ ψυχαὶ τῶν πιστευ όντων· ταύτην δὲ καὶ Ἰούδας ὡς ἀπόστολος ἐγλύ κανεν, ήγουν εὐαπίδεκτον ἐποίησε τῷ Χριστῷ. Εν οἴκῳ τοῦ Θεοῦ ἐπορεύθημεν ἐν ὁμονοίᾳ. Εἰς τὸ ἔργον ἐπορεύθημεν ὁμογνωμόνως. Ἐπὶ τοσο οῦτον ἀχώριστον καὶ γνήσιον εἶχον, 'Ελθέτω δὴ θάνατος ἐπ' αὐτούς. Ταῦτα προϊδών & Δαβίδ, ἐπαρᾶται τῷ τε Ἰούδᾳ, καὶ τοῖς ἀμφὶ τὸν ᾿Ανναν καὶ Καϊάφαν, χριστοκτόνοις Ἰουδαίοις. Καὶ καταβήτωσαν εἰς ᾅδου ζῶντες. Καὶ εἰ ἔλθοι θάνατος ἐπ' αὐτούς, πῶς καταβήσονται εἰς ᾅδου ζῶντες ; Ότι οἱ μὲν αὐτῶν βιαίως ἀπέθανον θά- νατον γὰρ, οὐ τὸν κατὰ φύσιν, ἀλλὰ τὸν ἀπὸ ἀγχόνης καὶ πολέμου, καὶ εἴ τις τρόπος πικρός· οἱ δὲ, ὑπὸ τῆς ἀνάγκης καὶ τοῦ Ῥωμαϊκοῦ πολέμου, εἰς χρημα νὸν αὐτοὺς καθῆκαν, καὶ διήγον ἐν τῷ λάκκῳ μέχρι πολλοῦ, λιμῷ, καὶ δίψῃ, καὶ φόβῳ ταλαιπωρούμενοι, καθὼς Ιώσηπος ἱστορεῖ· διὸ καὶ ᾄδην τὸν βάθρον ἐκάλεσεν· ἐπεὶ καὶ τάφος αὐτοῖς ἐγένετο, διαφθα ρεῖσιν ἐν ἐκείνῳ κατά μικρόν. Τινὲς δὲ λέγουσιν, ὡς ἐπεὶ τῷ Χριστῷ καὶ οἱ Ἰουδαῖοι ἐπεβούλευον, καὶ οἱ δαίμονες· ἐκείνοις μὲν ἐπηράσατο τὸν θάνατον, τὸν τιμωρητικόν· τοῖς δαίμοσι δὲ, τὴν εἰς τὰ κατα- χθόνια διαγωγήν· τούτους δὲ καλέσαι ζῶντας, ὡς ἀθανάτους. Καταβήτωσαν γάρ, φησὶν, εἰς ᾅδου ζῶντες, διὰ τὴν φύσιν. *Οτι πονηρία ἐν ταῖς παροικιαις εν μέσῳ αυ τῶν. Διότι πονηρία ἐμπολιτεύεται ταῖς ἐν τῇ πόλει παροικίαις αὐτῶν· καὶ γὰρ οὐκ ἐπιπόλαιον, ἀλλ᾽ ἐν μέσῳ, τουτέστιν εἰς βάθος, ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν. Παροικίας δὲ εἶπεν τὰς κατοικίας αὐτῶν, διὰ τὸ EUTHYMII ZIGABENI gnificationem, exprobrassct] posuit pro, sprevisset, A et, calumniatus esset ; quod vero ait : magna locu- tus fuisset, expone, pro impudenter et minaciter locutus esset. Utrumque enim ille scelus commi- sit. Nam et apud Judzos probrosa retulit de Chri- sto, el comminatus est se eum illis ad necem narrativæ conjunctionis vin habet, ut alibi daturum : illa etiam dictio, quoniam, hoc in loco dictum est. VERs. 14. Tu vero, homo unanimis, dux meus, et notus meus. A communi sensu sumendum est ver- bum maledixisset. Unanimem autem dixit, pro amico. Ducem vero suum Judam appellat, quia ¡llum simul cum aliis apostolis ducem fidelibus constituerat. Constitues enin eos, inquit, principes super omnem terram 10. Notus etiam meus, hoc est, mihi cognitus ac familiaris. VÂRS. 15. Qui simul mecum dulcorabas cibos. Qui B cum una mecum esses, dulcorabas, hoc est, præ- parabas cibos. Nam quod præparatur, dulcius sen- titur. Per cibos autem evangelicam doctrinam intelligit, qua fideles animæ alebantur. Hanc et- cnim doctrinam ipse etiam Judas, utpote aposto- lus, et ad prædicandum missus, antea dulcorabat, hoc est, gratam et jucundam Christo redde- bat. In domo Dei ambulavimus cum consensu. Unani- miter, inquit, in templum profecti sumus. el- enim mihi adeo familiarem habebam, ut a latere meo nunquam paterer divelli. VERS. 16. Venial mors super eos. Hæc igitur cum pravidisset beatus David, imprecatur deinceps in @ Judam, in Caipham, in Annam, atque in cæteros Christi interfectores Judæos. Et descendant in infernum viventes. Sed quomodo descendent viventes in infernum, si mors, quam imprecatus est, in eos venerit? Quia nimirum eorum aliqui violenta morte interimendi erant. Mortem etenim non naturalem aliquam imprecatur, sed violentam. Et alii Romanorum timore in præ- rupta sese contulerunt, in cavernisque et in spe-_ luncis vixere, fane et siti atque formidine cruciati, ut in sua refert Josephus Historia. Hujusmodi au- tem foveas ac speluncas Propheta infernun appel- lavit. Nam et illic demum sepulti sunt. Illius enim vitæ duritiam non ferentes, cibo ibidem perierunt. Alii dicunt, quod, ex quo et Judæi et dæmones insidias adversus Christum moliti sunt, Judæis quidem mortem imprecatus est, mortem dico pœnarum ac suppliciorum, dæmonibus vero de- scensum ad infera terræ viscera; quodque hos dzmones viventes appellavit, veluti immortales. rum naturam. Quoniam malitia in habitaculis eorum, in medio corunt. Quoniam malitia versatur in eorum habi- taculis atque in media eorum civitate ; ac si dicat : Eorum malitia non tantum in superficie est atque extrinsecus, sed in medio, hoc est, in profundo, Psal. XLIV, 17. D Descendant, inquit, in infernum viventes, juxta eo-
62 Psalm 62 1 A psalm belonging to David; when he was in the wilderness of Judea. When David was fleeing from Saul he came to the wilderness known as the Dry desert in which he composed the present psalm, showing the great love he had for God and fore- telling the destruction of those pursuing him, so that when we display such a disposition towards God in the wilderness of the pleasures our own visible and invisible enemies may be destroyed. Some of the copies write ‘in the wilderness of Idumea’, and it is likely that that desert, formerly belonging to the land of Idumea, later became part of Judea. 2α O God, my God, to you I awake before daybreak. To you, the dawn of the day, I direct my life. For on waking my thoughts turn at once to you, making my converse with you prior to any word or deed, and having dedicated such converse to you as the first-fruit of the day. 2β My soul has thirsted for you. By ‘thirst’ he alluded to the intensity of his love. This was discussed in the third verse of the forty-first psalm. 2γ How many times my flesh for you. For ‘how many times’ Theodotion wrote ‘in how many ways’. He is saying therefore that in so many ways I have love for you. By ‘his soul’ and ‘his flesh’ he refers to himself indivisibly by way of circumlocution, and by ‘in how many ways’, the multiplicity and surpassing excess is represented. 2δ In land desert and untrodden and waterless. Such is my state while in this wilderness, so that the comfortlessness of the present place has not altered my longing for you. 3α Thus I have appeared before you in the holy place. In this state I have appeared before you in the tent-shrine when I used to worship as the law enjoined on all people. For the tent-shrine is what he is calling the ‘holy place’; ‘thus’, namely, in my present state. He is saying that both when praying both there and here I preserve the same disposition.
β Τοῦ ἰδεῖν τὴν δύναμίν σου καὶ τὴν δόξαν σου. Τοῦτο δὲ ποιῶ, ὥστε ἰδεῖν τὴν μὲν δύναμίν σου, ἐν τῷ τροπωθῆναι τοὺς ἐχθρούς μου, τὴν δὲ δόξαν σου, ἐν τῷ πάντας δοξολογῆσαί σε, τὸν βοηθοῦντα τοῖς εἰς σὲ ἐλπίζουσιν.Αναισχύντησε καὶ ἠπείλησε. Καὶ ἄμφω γὰρ ἐκεῖνος πεποίηκε· διεκωμώδησε γὰρ αὐτὸν τοῖς Ἰουδαίοις, καὶ ἠπείλησεν παραδοῦναι εἰς θάνατον. Τὸ δὲ, ὅτι, προκαταρκτικὸς ἂν εἴη σύνδεσμος, δν λέγουσι καὶ διηγηματικόν. Τe Σὺ δὲ, ἄνθρωπε ἰσόψυχε, ἡγεμών μου, καὶ γνωστέ μου. Από κοινοῦ ληπτέον τὸ ἀνείδισε· κεῖται δὲ ἀντὶ τοῦ, φίλε, τὸ ἰσόψυχε. Ηγεμόνα δὲ αὐτοῦ λέγει αὐτὸν, διότι καὶ αὐτὸς μετὰ τῶν ἄλλων μαθητῶν πιστευόντων. Καταστήσεις γάρ, φησὶν, αὐτοὺς ἄρχοντας ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν. Γνω στέ μου δὲ, ἀντὶ τοῦ, ἐγνωσμένε, γνησιώτατέ μου. Καὶ ἐπιτοαυτὸ ἐγλύκανάς μοι ἐδέσματα. Επι- τοαυτὸ μὲν, ἀντὶ, σὺν ἐμοὶ ὤν· ἐγλύκανας δε, ἀντὶ τοῦ, ἐσκεύασας· πᾶν γὰρ σκευαζόμενον ἡδύ- τερον γίνεται. "Η εδέσματα νοήσεις την διδασκαλίαν τοῦ κηρύγματος, ᾧ ἐτρέφοντο αἱ ψυχαὶ τῶν πιστευ όντων· ταύτην δὲ καὶ Ἰούδας ὡς ἀπόστολος ἐγλύ κανεν, ήγουν εὐαπίδεκτον ἐποίησε τῷ Χριστῷ. Εν οἴκῳ τοῦ Θεοῦ ἐπορεύθημεν ἐν ὁμονοίᾳ. Εἰς τὸ ἔργον ἐπορεύθημεν ὁμογνωμόνως. Ἐπὶ τοσο οῦτον ἀχώριστον καὶ γνήσιον εἶχον, 'Ελθέτω δὴ θάνατος ἐπ' αὐτούς. Ταῦτα προϊδών & Δαβίδ, ἐπαρᾶται τῷ τε Ἰούδᾳ, καὶ τοῖς ἀμφὶ τὸν ᾿Ανναν καὶ Καϊάφαν, χριστοκτόνοις Ἰουδαίοις. Καὶ καταβήτωσαν εἰς ᾅδου ζῶντες. Καὶ εἰ ἔλθοι θάνατος ἐπ' αὐτούς, πῶς καταβήσονται εἰς ᾅδου ζῶντες ; Ότι οἱ μὲν αὐτῶν βιαίως ἀπέθανον θά- νατον γὰρ, οὐ τὸν κατὰ φύσιν, ἀλλὰ τὸν ἀπὸ ἀγχόνης καὶ πολέμου, καὶ εἴ τις τρόπος πικρός· οἱ δὲ, ὑπὸ τῆς ἀνάγκης καὶ τοῦ Ῥωμαϊκοῦ πολέμου, εἰς χρημα νὸν αὐτοὺς καθῆκαν, καὶ διήγον ἐν τῷ λάκκῳ μέχρι πολλοῦ, λιμῷ, καὶ δίψῃ, καὶ φόβῳ ταλαιπωρούμενοι, καθὼς Ιώσηπος ἱστορεῖ· διὸ καὶ ᾄδην τὸν βάθρον ἐκάλεσεν· ἐπεὶ καὶ τάφος αὐτοῖς ἐγένετο, διαφθα ρεῖσιν ἐν ἐκείνῳ κατά μικρόν. Τινὲς δὲ λέγουσιν, ὡς ἐπεὶ τῷ Χριστῷ καὶ οἱ Ἰουδαῖοι ἐπεβούλευον, καὶ οἱ δαίμονες· ἐκείνοις μὲν ἐπηράσατο τὸν θάνατον, τὸν τιμωρητικόν· τοῖς δαίμοσι δὲ, τὴν εἰς τὰ κατα- χθόνια διαγωγήν· τούτους δὲ καλέσαι ζῶντας, ὡς ἀθανάτους. Καταβήτωσαν γάρ, φησὶν, εἰς ᾅδου ζῶντες, διὰ τὴν φύσιν. *Οτι πονηρία ἐν ταῖς παροικιαις εν μέσῳ αυ τῶν. Διότι πονηρία ἐμπολιτεύεται ταῖς ἐν τῇ πόλει παροικίαις αὐτῶν· καὶ γὰρ οὐκ ἐπιπόλαιον, ἀλλ᾽ ἐν μέσῳ, τουτέστιν εἰς βάθος, ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν. Παροικίας δὲ εἶπεν τὰς κατοικίας αὐτῶν, διὰ τὸ EUTHYMII ZIGABENI gnificationem, exprobrassct] posuit pro, sprevisset, A et, calumniatus esset ; quod vero ait : magna locu- tus fuisset, expone, pro impudenter et minaciter locutus esset. Utrumque enim ille scelus commi- sit. Nam et apud Judzos probrosa retulit de Chri- sto, el comminatus est se eum illis ad necem narrativæ conjunctionis vin habet, ut alibi daturum : illa etiam dictio, quoniam, hoc in loco dictum est. VERs. 14. Tu vero, homo unanimis, dux meus, et notus meus. A communi sensu sumendum est ver- bum maledixisset. Unanimem autem dixit, pro amico. Ducem vero suum Judam appellat, quia ¡llum simul cum aliis apostolis ducem fidelibus constituerat. Constitues enin eos, inquit, principes super omnem terram 10. Notus etiam meus, hoc est, mihi cognitus ac familiaris. VÂRS. 15. Qui simul mecum dulcorabas cibos. Qui B cum una mecum esses, dulcorabas, hoc est, præ- parabas cibos. Nam quod præparatur, dulcius sen- titur. Per cibos autem evangelicam doctrinam intelligit, qua fideles animæ alebantur. Hanc et- cnim doctrinam ipse etiam Judas, utpote aposto- lus, et ad prædicandum missus, antea dulcorabat, hoc est, gratam et jucundam Christo redde- bat. In domo Dei ambulavimus cum consensu. Unani- miter, inquit, in templum profecti sumus. el- enim mihi adeo familiarem habebam, ut a latere meo nunquam paterer divelli. VERS. 16. Venial mors super eos. Hæc igitur cum pravidisset beatus David, imprecatur deinceps in @ Judam, in Caipham, in Annam, atque in cæteros Christi interfectores Judæos. Et descendant in infernum viventes. Sed quomodo descendent viventes in infernum, si mors, quam imprecatus est, in eos venerit? Quia nimirum eorum aliqui violenta morte interimendi erant. Mortem etenim non naturalem aliquam imprecatur, sed violentam. Et alii Romanorum timore in præ- rupta sese contulerunt, in cavernisque et in spe-_ luncis vixere, fane et siti atque formidine cruciati, ut in sua refert Josephus Historia. Hujusmodi au- tem foveas ac speluncas Propheta infernun appel- lavit. Nam et illic demum sepulti sunt. Illius enim vitæ duritiam non ferentes, cibo ibidem perierunt. Alii dicunt, quod, ex quo et Judæi et dæmones insidias adversus Christum moliti sunt, Judæis quidem mortem imprecatus est, mortem dico pœnarum ac suppliciorum, dæmonibus vero de- scensum ad infera terræ viscera; quodque hos dzmones viventes appellavit, veluti immortales. rum naturam. Quoniam malitia in habitaculis eorum, in medio corunt. Quoniam malitia versatur in eorum habi- taculis atque in media eorum civitate ; ac si dicat : Eorum malitia non tantum in superficie est atque extrinsecus, sed in medio, hoc est, in profundo, Psal. XLIV, 17. D Descendant, inquit, in infernum viventes, juxta eo-
3β To see your power and your glory. I do this so as to see your power, manifested by my enemies having been put to flight, and your glory, manifested by all having glorified you who help those who hope in you.
α Ὅτι κρεῖσσον τὸ ἔλεός σου ὑπὲρ ζωάς. Ζωὰς λέγει, τοὺς τρυφηλοὺς βίους καὶ τὰς | ἀπολαυστικὰς διαίτας. Κρεῖσσόν μοι, φησὶν, ἐν ἐρήμῳ ἐλεεῖσθαι παρὰ σοῦ, ἢ ἐν τρυφῇ καὶ ἀπολαύσει τῶν ἀνθρωπίνων ἡδέων διάγειν.Αναισχύντησε καὶ ἠπείλησε. Καὶ ἄμφω γὰρ ἐκεῖνος πεποίηκε· διεκωμώδησε γὰρ αὐτὸν τοῖς Ἰουδαίοις, καὶ ἠπείλησεν παραδοῦναι εἰς θάνατον. Τὸ δὲ, ὅτι, προκαταρκτικὸς ἂν εἴη σύνδεσμος, δν λέγουσι καὶ διηγηματικόν. Τe Σὺ δὲ, ἄνθρωπε ἰσόψυχε, ἡγεμών μου, καὶ γνωστέ μου. Από κοινοῦ ληπτέον τὸ ἀνείδισε· κεῖται δὲ ἀντὶ τοῦ, φίλε, τὸ ἰσόψυχε. Ηγεμόνα δὲ αὐτοῦ λέγει αὐτὸν, διότι καὶ αὐτὸς μετὰ τῶν ἄλλων μαθητῶν πιστευόντων. Καταστήσεις γάρ, φησὶν, αὐτοὺς ἄρχοντας ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν. Γνω στέ μου δὲ, ἀντὶ τοῦ, ἐγνωσμένε, γνησιώτατέ μου. Καὶ ἐπιτοαυτὸ ἐγλύκανάς μοι ἐδέσματα. Επι- τοαυτὸ μὲν, ἀντὶ, σὺν ἐμοὶ ὤν· ἐγλύκανας δε, ἀντὶ τοῦ, ἐσκεύασας· πᾶν γὰρ σκευαζόμενον ἡδύ- τερον γίνεται. "Η εδέσματα νοήσεις την διδασκαλίαν τοῦ κηρύγματος, ᾧ ἐτρέφοντο αἱ ψυχαὶ τῶν πιστευ όντων· ταύτην δὲ καὶ Ἰούδας ὡς ἀπόστολος ἐγλύ κανεν, ήγουν εὐαπίδεκτον ἐποίησε τῷ Χριστῷ. Εν οἴκῳ τοῦ Θεοῦ ἐπορεύθημεν ἐν ὁμονοίᾳ. Εἰς τὸ ἔργον ἐπορεύθημεν ὁμογνωμόνως. Ἐπὶ τοσο οῦτον ἀχώριστον καὶ γνήσιον εἶχον, 'Ελθέτω δὴ θάνατος ἐπ' αὐτούς. Ταῦτα προϊδών & Δαβίδ, ἐπαρᾶται τῷ τε Ἰούδᾳ, καὶ τοῖς ἀμφὶ τὸν ᾿Ανναν καὶ Καϊάφαν, χριστοκτόνοις Ἰουδαίοις. Καὶ καταβήτωσαν εἰς ᾅδου ζῶντες. Καὶ εἰ ἔλθοι θάνατος ἐπ' αὐτούς, πῶς καταβήσονται εἰς ᾅδου ζῶντες ; Ότι οἱ μὲν αὐτῶν βιαίως ἀπέθανον θά- νατον γὰρ, οὐ τὸν κατὰ φύσιν, ἀλλὰ τὸν ἀπὸ ἀγχόνης καὶ πολέμου, καὶ εἴ τις τρόπος πικρός· οἱ δὲ, ὑπὸ τῆς ἀνάγκης καὶ τοῦ Ῥωμαϊκοῦ πολέμου, εἰς χρημα νὸν αὐτοὺς καθῆκαν, καὶ διήγον ἐν τῷ λάκκῳ μέχρι πολλοῦ, λιμῷ, καὶ δίψῃ, καὶ φόβῳ ταλαιπωρούμενοι, καθὼς Ιώσηπος ἱστορεῖ· διὸ καὶ ᾄδην τὸν βάθρον ἐκάλεσεν· ἐπεὶ καὶ τάφος αὐτοῖς ἐγένετο, διαφθα ρεῖσιν ἐν ἐκείνῳ κατά μικρόν. Τινὲς δὲ λέγουσιν, ὡς ἐπεὶ τῷ Χριστῷ καὶ οἱ Ἰουδαῖοι ἐπεβούλευον, καὶ οἱ δαίμονες· ἐκείνοις μὲν ἐπηράσατο τὸν θάνατον, τὸν τιμωρητικόν· τοῖς δαίμοσι δὲ, τὴν εἰς τὰ κατα- χθόνια διαγωγήν· τούτους δὲ καλέσαι ζῶντας, ὡς ἀθανάτους. Καταβήτωσαν γάρ, φησὶν, εἰς ᾅδου ζῶντες, διὰ τὴν φύσιν. *Οτι πονηρία ἐν ταῖς παροικιαις εν μέσῳ αυ τῶν. Διότι πονηρία ἐμπολιτεύεται ταῖς ἐν τῇ πόλει παροικίαις αὐτῶν· καὶ γὰρ οὐκ ἐπιπόλαιον, ἀλλ᾽ ἐν μέσῳ, τουτέστιν εἰς βάθος, ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν. Παροικίας δὲ εἶπεν τὰς κατοικίας αὐτῶν, διὰ τὸ EUTHYMII ZIGABENI gnificationem, exprobrassct] posuit pro, sprevisset, A et, calumniatus esset ; quod vero ait : magna locu- tus fuisset, expone, pro impudenter et minaciter locutus esset. Utrumque enim ille scelus commi- sit. Nam et apud Judzos probrosa retulit de Chri- sto, el comminatus est se eum illis ad necem narrativæ conjunctionis vin habet, ut alibi daturum : illa etiam dictio, quoniam, hoc in loco dictum est. VERs. 14. Tu vero, homo unanimis, dux meus, et notus meus. A communi sensu sumendum est ver- bum maledixisset. Unanimem autem dixit, pro amico. Ducem vero suum Judam appellat, quia ¡llum simul cum aliis apostolis ducem fidelibus constituerat. Constitues enin eos, inquit, principes super omnem terram 10. Notus etiam meus, hoc est, mihi cognitus ac familiaris. VÂRS. 15. Qui simul mecum dulcorabas cibos. Qui B cum una mecum esses, dulcorabas, hoc est, præ- parabas cibos. Nam quod præparatur, dulcius sen- titur. Per cibos autem evangelicam doctrinam intelligit, qua fideles animæ alebantur. Hanc et- cnim doctrinam ipse etiam Judas, utpote aposto- lus, et ad prædicandum missus, antea dulcorabat, hoc est, gratam et jucundam Christo redde- bat. In domo Dei ambulavimus cum consensu. Unani- miter, inquit, in templum profecti sumus. el- enim mihi adeo familiarem habebam, ut a latere meo nunquam paterer divelli. VERS. 16. Venial mors super eos. Hæc igitur cum pravidisset beatus David, imprecatur deinceps in @ Judam, in Caipham, in Annam, atque in cæteros Christi interfectores Judæos. Et descendant in infernum viventes. Sed quomodo descendent viventes in infernum, si mors, quam imprecatus est, in eos venerit? Quia nimirum eorum aliqui violenta morte interimendi erant. Mortem etenim non naturalem aliquam imprecatur, sed violentam. Et alii Romanorum timore in præ- rupta sese contulerunt, in cavernisque et in spe-_ luncis vixere, fane et siti atque formidine cruciati, ut in sua refert Josephus Historia. Hujusmodi au- tem foveas ac speluncas Propheta infernun appel- lavit. Nam et illic demum sepulti sunt. Illius enim vitæ duritiam non ferentes, cibo ibidem perierunt. Alii dicunt, quod, ex quo et Judæi et dæmones insidias adversus Christum moliti sunt, Judæis quidem mortem imprecatus est, mortem dico pœnarum ac suppliciorum, dæmonibus vero de- scensum ad infera terræ viscera; quodque hos dzmones viventes appellavit, veluti immortales. rum naturam. Quoniam malitia in habitaculis eorum, in medio corunt. Quoniam malitia versatur in eorum habi- taculis atque in media eorum civitate ; ac si dicat : Eorum malitia non tantum in superficie est atque extrinsecus, sed in medio, hoc est, in profundo, Psal. XLIV, 17. D Descendant, inquit, in infernum viventes, juxta eo-
4α For your mercy is better than lives. ‘Lives’ is what he calls lives of luxury and regimens devoted to enjoyment. It is better for me, he says, to be shown mercy by you in the wilderness than to live in luxury and enjoyment of human pleasures.
β Tὰ χείλη μου ἐπαινέσουσί σε. Διὰ τοῦτο καὶ ὑμνήσω σε.Αναισχύντησε καὶ ἠπείλησε. Καὶ ἄμφω γὰρ ἐκεῖνος πεποίηκε· διεκωμώδησε γὰρ αὐτὸν τοῖς Ἰουδαίοις, καὶ ἠπείλησεν παραδοῦναι εἰς θάνατον. Τὸ δὲ, ὅτι, προκαταρκτικὸς ἂν εἴη σύνδεσμος, δν λέγουσι καὶ διηγηματικόν. Τe Σὺ δὲ, ἄνθρωπε ἰσόψυχε, ἡγεμών μου, καὶ γνωστέ μου. Από κοινοῦ ληπτέον τὸ ἀνείδισε· κεῖται δὲ ἀντὶ τοῦ, φίλε, τὸ ἰσόψυχε. Ηγεμόνα δὲ αὐτοῦ λέγει αὐτὸν, διότι καὶ αὐτὸς μετὰ τῶν ἄλλων μαθητῶν πιστευόντων. Καταστήσεις γάρ, φησὶν, αὐτοὺς ἄρχοντας ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν. Γνω στέ μου δὲ, ἀντὶ τοῦ, ἐγνωσμένε, γνησιώτατέ μου. Καὶ ἐπιτοαυτὸ ἐγλύκανάς μοι ἐδέσματα. Επι- τοαυτὸ μὲν, ἀντὶ, σὺν ἐμοὶ ὤν· ἐγλύκανας δε, ἀντὶ τοῦ, ἐσκεύασας· πᾶν γὰρ σκευαζόμενον ἡδύ- τερον γίνεται. "Η εδέσματα νοήσεις την διδασκαλίαν τοῦ κηρύγματος, ᾧ ἐτρέφοντο αἱ ψυχαὶ τῶν πιστευ όντων· ταύτην δὲ καὶ Ἰούδας ὡς ἀπόστολος ἐγλύ κανεν, ήγουν εὐαπίδεκτον ἐποίησε τῷ Χριστῷ. Εν οἴκῳ τοῦ Θεοῦ ἐπορεύθημεν ἐν ὁμονοίᾳ. Εἰς τὸ ἔργον ἐπορεύθημεν ὁμογνωμόνως. Ἐπὶ τοσο οῦτον ἀχώριστον καὶ γνήσιον εἶχον, 'Ελθέτω δὴ θάνατος ἐπ' αὐτούς. Ταῦτα προϊδών & Δαβίδ, ἐπαρᾶται τῷ τε Ἰούδᾳ, καὶ τοῖς ἀμφὶ τὸν ᾿Ανναν καὶ Καϊάφαν, χριστοκτόνοις Ἰουδαίοις. Καὶ καταβήτωσαν εἰς ᾅδου ζῶντες. Καὶ εἰ ἔλθοι θάνατος ἐπ' αὐτούς, πῶς καταβήσονται εἰς ᾅδου ζῶντες ; Ότι οἱ μὲν αὐτῶν βιαίως ἀπέθανον θά- νατον γὰρ, οὐ τὸν κατὰ φύσιν, ἀλλὰ τὸν ἀπὸ ἀγχόνης καὶ πολέμου, καὶ εἴ τις τρόπος πικρός· οἱ δὲ, ὑπὸ τῆς ἀνάγκης καὶ τοῦ Ῥωμαϊκοῦ πολέμου, εἰς χρημα νὸν αὐτοὺς καθῆκαν, καὶ διήγον ἐν τῷ λάκκῳ μέχρι πολλοῦ, λιμῷ, καὶ δίψῃ, καὶ φόβῳ ταλαιπωρούμενοι, καθὼς Ιώσηπος ἱστορεῖ· διὸ καὶ ᾄδην τὸν βάθρον ἐκάλεσεν· ἐπεὶ καὶ τάφος αὐτοῖς ἐγένετο, διαφθα ρεῖσιν ἐν ἐκείνῳ κατά μικρόν. Τινὲς δὲ λέγουσιν, ὡς ἐπεὶ τῷ Χριστῷ καὶ οἱ Ἰουδαῖοι ἐπεβούλευον, καὶ οἱ δαίμονες· ἐκείνοις μὲν ἐπηράσατο τὸν θάνατον, τὸν τιμωρητικόν· τοῖς δαίμοσι δὲ, τὴν εἰς τὰ κατα- χθόνια διαγωγήν· τούτους δὲ καλέσαι ζῶντας, ὡς ἀθανάτους. Καταβήτωσαν γάρ, φησὶν, εἰς ᾅδου ζῶντες, διὰ τὴν φύσιν. *Οτι πονηρία ἐν ταῖς παροικιαις εν μέσῳ αυ τῶν. Διότι πονηρία ἐμπολιτεύεται ταῖς ἐν τῇ πόλει παροικίαις αὐτῶν· καὶ γὰρ οὐκ ἐπιπόλαιον, ἀλλ᾽ ἐν μέσῳ, τουτέστιν εἰς βάθος, ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν. Παροικίας δὲ εἶπεν τὰς κατοικίας αὐτῶν, διὰ τὸ EUTHYMII ZIGABENI gnificationem, exprobrassct] posuit pro, sprevisset, A et, calumniatus esset ; quod vero ait : magna locu- tus fuisset, expone, pro impudenter et minaciter locutus esset. Utrumque enim ille scelus commi- sit. Nam et apud Judzos probrosa retulit de Chri- sto, el comminatus est se eum illis ad necem narrativæ conjunctionis vin habet, ut alibi daturum : illa etiam dictio, quoniam, hoc in loco dictum est. VERs. 14. Tu vero, homo unanimis, dux meus, et notus meus. A communi sensu sumendum est ver- bum maledixisset. Unanimem autem dixit, pro amico. Ducem vero suum Judam appellat, quia ¡llum simul cum aliis apostolis ducem fidelibus constituerat. Constitues enin eos, inquit, principes super omnem terram 10. Notus etiam meus, hoc est, mihi cognitus ac familiaris. VÂRS. 15. Qui simul mecum dulcorabas cibos. Qui B cum una mecum esses, dulcorabas, hoc est, præ- parabas cibos. Nam quod præparatur, dulcius sen- titur. Per cibos autem evangelicam doctrinam intelligit, qua fideles animæ alebantur. Hanc et- cnim doctrinam ipse etiam Judas, utpote aposto- lus, et ad prædicandum missus, antea dulcorabat, hoc est, gratam et jucundam Christo redde- bat. In domo Dei ambulavimus cum consensu. Unani- miter, inquit, in templum profecti sumus. el- enim mihi adeo familiarem habebam, ut a latere meo nunquam paterer divelli. VERS. 16. Venial mors super eos. Hæc igitur cum pravidisset beatus David, imprecatur deinceps in @ Judam, in Caipham, in Annam, atque in cæteros Christi interfectores Judæos. Et descendant in infernum viventes. Sed quomodo descendent viventes in infernum, si mors, quam imprecatus est, in eos venerit? Quia nimirum eorum aliqui violenta morte interimendi erant. Mortem etenim non naturalem aliquam imprecatur, sed violentam. Et alii Romanorum timore in præ- rupta sese contulerunt, in cavernisque et in spe-_ luncis vixere, fane et siti atque formidine cruciati, ut in sua refert Josephus Historia. Hujusmodi au- tem foveas ac speluncas Propheta infernun appel- lavit. Nam et illic demum sepulti sunt. Illius enim vitæ duritiam non ferentes, cibo ibidem perierunt. Alii dicunt, quod, ex quo et Judæi et dæmones insidias adversus Christum moliti sunt, Judæis quidem mortem imprecatus est, mortem dico pœnarum ac suppliciorum, dæmonibus vero de- scensum ad infera terræ viscera; quodque hos dzmones viventes appellavit, veluti immortales. rum naturam. Quoniam malitia in habitaculis eorum, in medio corunt. Quoniam malitia versatur in eorum habi- taculis atque in media eorum civitate ; ac si dicat : Eorum malitia non tantum in superficie est atque extrinsecus, sed in medio, hoc est, in profundo, Psal. XLIV, 17. D Descendant, inquit, in infernum viventes, juxta eo-
4β My lips will praise you. And on this account I shall hymn you.
α Οὕτως εὐλογήσω σε ἐν τῇ ζωῇ μου. Οὕτως, ὡς νῦν, τουτέστιν, εἰλικρινῶς, ἐξ ὅλης ψυχῆς.Αναισχύντησε καὶ ἠπείλησε. Καὶ ἄμφω γὰρ ἐκεῖνος πεποίηκε· διεκωμώδησε γὰρ αὐτὸν τοῖς Ἰουδαίοις, καὶ ἠπείλησεν παραδοῦναι εἰς θάνατον. Τὸ δὲ, ὅτι, προκαταρκτικὸς ἂν εἴη σύνδεσμος, δν λέγουσι καὶ διηγηματικόν. Τe Σὺ δὲ, ἄνθρωπε ἰσόψυχε, ἡγεμών μου, καὶ γνωστέ μου. Από κοινοῦ ληπτέον τὸ ἀνείδισε· κεῖται δὲ ἀντὶ τοῦ, φίλε, τὸ ἰσόψυχε. Ηγεμόνα δὲ αὐτοῦ λέγει αὐτὸν, διότι καὶ αὐτὸς μετὰ τῶν ἄλλων μαθητῶν πιστευόντων. Καταστήσεις γάρ, φησὶν, αὐτοὺς ἄρχοντας ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν. Γνω στέ μου δὲ, ἀντὶ τοῦ, ἐγνωσμένε, γνησιώτατέ μου. Καὶ ἐπιτοαυτὸ ἐγλύκανάς μοι ἐδέσματα. Επι- τοαυτὸ μὲν, ἀντὶ, σὺν ἐμοὶ ὤν· ἐγλύκανας δε, ἀντὶ τοῦ, ἐσκεύασας· πᾶν γὰρ σκευαζόμενον ἡδύ- τερον γίνεται. "Η εδέσματα νοήσεις την διδασκαλίαν τοῦ κηρύγματος, ᾧ ἐτρέφοντο αἱ ψυχαὶ τῶν πιστευ όντων· ταύτην δὲ καὶ Ἰούδας ὡς ἀπόστολος ἐγλύ κανεν, ήγουν εὐαπίδεκτον ἐποίησε τῷ Χριστῷ. Εν οἴκῳ τοῦ Θεοῦ ἐπορεύθημεν ἐν ὁμονοίᾳ. Εἰς τὸ ἔργον ἐπορεύθημεν ὁμογνωμόνως. Ἐπὶ τοσο οῦτον ἀχώριστον καὶ γνήσιον εἶχον, 'Ελθέτω δὴ θάνατος ἐπ' αὐτούς. Ταῦτα προϊδών & Δαβίδ, ἐπαρᾶται τῷ τε Ἰούδᾳ, καὶ τοῖς ἀμφὶ τὸν ᾿Ανναν καὶ Καϊάφαν, χριστοκτόνοις Ἰουδαίοις. Καὶ καταβήτωσαν εἰς ᾅδου ζῶντες. Καὶ εἰ ἔλθοι θάνατος ἐπ' αὐτούς, πῶς καταβήσονται εἰς ᾅδου ζῶντες ; Ότι οἱ μὲν αὐτῶν βιαίως ἀπέθανον θά- νατον γὰρ, οὐ τὸν κατὰ φύσιν, ἀλλὰ τὸν ἀπὸ ἀγχόνης καὶ πολέμου, καὶ εἴ τις τρόπος πικρός· οἱ δὲ, ὑπὸ τῆς ἀνάγκης καὶ τοῦ Ῥωμαϊκοῦ πολέμου, εἰς χρημα νὸν αὐτοὺς καθῆκαν, καὶ διήγον ἐν τῷ λάκκῳ μέχρι πολλοῦ, λιμῷ, καὶ δίψῃ, καὶ φόβῳ ταλαιπωρούμενοι, καθὼς Ιώσηπος ἱστορεῖ· διὸ καὶ ᾄδην τὸν βάθρον ἐκάλεσεν· ἐπεὶ καὶ τάφος αὐτοῖς ἐγένετο, διαφθα ρεῖσιν ἐν ἐκείνῳ κατά μικρόν. Τινὲς δὲ λέγουσιν, ὡς ἐπεὶ τῷ Χριστῷ καὶ οἱ Ἰουδαῖοι ἐπεβούλευον, καὶ οἱ δαίμονες· ἐκείνοις μὲν ἐπηράσατο τὸν θάνατον, τὸν τιμωρητικόν· τοῖς δαίμοσι δὲ, τὴν εἰς τὰ κατα- χθόνια διαγωγήν· τούτους δὲ καλέσαι ζῶντας, ὡς ἀθανάτους. Καταβήτωσαν γάρ, φησὶν, εἰς ᾅδου ζῶντες, διὰ τὴν φύσιν. *Οτι πονηρία ἐν ταῖς παροικιαις εν μέσῳ αυ τῶν. Διότι πονηρία ἐμπολιτεύεται ταῖς ἐν τῇ πόλει παροικίαις αὐτῶν· καὶ γὰρ οὐκ ἐπιπόλαιον, ἀλλ᾽ ἐν μέσῳ, τουτέστιν εἰς βάθος, ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν. Παροικίας δὲ εἶπεν τὰς κατοικίας αὐτῶν, διὰ τὸ EUTHYMII ZIGABENI gnificationem, exprobrassct] posuit pro, sprevisset, A et, calumniatus esset ; quod vero ait : magna locu- tus fuisset, expone, pro impudenter et minaciter locutus esset. Utrumque enim ille scelus commi- sit. Nam et apud Judzos probrosa retulit de Chri- sto, el comminatus est se eum illis ad necem narrativæ conjunctionis vin habet, ut alibi daturum : illa etiam dictio, quoniam, hoc in loco dictum est. VERs. 14. Tu vero, homo unanimis, dux meus, et notus meus. A communi sensu sumendum est ver- bum maledixisset. Unanimem autem dixit, pro amico. Ducem vero suum Judam appellat, quia ¡llum simul cum aliis apostolis ducem fidelibus constituerat. Constitues enin eos, inquit, principes super omnem terram 10. Notus etiam meus, hoc est, mihi cognitus ac familiaris. VÂRS. 15. Qui simul mecum dulcorabas cibos. Qui B cum una mecum esses, dulcorabas, hoc est, præ- parabas cibos. Nam quod præparatur, dulcius sen- titur. Per cibos autem evangelicam doctrinam intelligit, qua fideles animæ alebantur. Hanc et- cnim doctrinam ipse etiam Judas, utpote aposto- lus, et ad prædicandum missus, antea dulcorabat, hoc est, gratam et jucundam Christo redde- bat. In domo Dei ambulavimus cum consensu. Unani- miter, inquit, in templum profecti sumus. el- enim mihi adeo familiarem habebam, ut a latere meo nunquam paterer divelli. VERS. 16. Venial mors super eos. Hæc igitur cum pravidisset beatus David, imprecatur deinceps in @ Judam, in Caipham, in Annam, atque in cæteros Christi interfectores Judæos. Et descendant in infernum viventes. Sed quomodo descendent viventes in infernum, si mors, quam imprecatus est, in eos venerit? Quia nimirum eorum aliqui violenta morte interimendi erant. Mortem etenim non naturalem aliquam imprecatur, sed violentam. Et alii Romanorum timore in præ- rupta sese contulerunt, in cavernisque et in spe-_ luncis vixere, fane et siti atque formidine cruciati, ut in sua refert Josephus Historia. Hujusmodi au- tem foveas ac speluncas Propheta infernun appel- lavit. Nam et illic demum sepulti sunt. Illius enim vitæ duritiam non ferentes, cibo ibidem perierunt. Alii dicunt, quod, ex quo et Judæi et dæmones insidias adversus Christum moliti sunt, Judæis quidem mortem imprecatus est, mortem dico pœnarum ac suppliciorum, dæmonibus vero de- scensum ad infera terræ viscera; quodque hos dzmones viventes appellavit, veluti immortales. rum naturam. Quoniam malitia in habitaculis eorum, in medio corunt. Quoniam malitia versatur in eorum habi- taculis atque in media eorum civitate ; ac si dicat : Eorum malitia non tantum in superficie est atque extrinsecus, sed in medio, hoc est, in profundo, Psal. XLIV, 17. D Descendant, inquit, in infernum viventes, juxta eo-
5α Thus I shall bless you in my life. ‘Thus’, as now, that is, purely with my whole soul.
β Ἐν τῷ ὀνόματί σου ἀρῶ τὰς χεῖράς μου. Εἰς σὲ μόνον ἐκτενῶ τὰς χεῖράς μου· ἢ τὸ σὸν ὄνομα ἐπικαλούμενος ἐκτενῶ αὐτὰς, καὶ οὐχ ἕτερόν τινα τῶν ἁπάντων.Αναισχύντησε καὶ ἠπείλησε. Καὶ ἄμφω γὰρ ἐκεῖνος πεποίηκε· διεκωμώδησε γὰρ αὐτὸν τοῖς Ἰουδαίοις, καὶ ἠπείλησεν παραδοῦναι εἰς θάνατον. Τὸ δὲ, ὅτι, προκαταρκτικὸς ἂν εἴη σύνδεσμος, δν λέγουσι καὶ διηγηματικόν. Τe Σὺ δὲ, ἄνθρωπε ἰσόψυχε, ἡγεμών μου, καὶ γνωστέ μου. Από κοινοῦ ληπτέον τὸ ἀνείδισε· κεῖται δὲ ἀντὶ τοῦ, φίλε, τὸ ἰσόψυχε. Ηγεμόνα δὲ αὐτοῦ λέγει αὐτὸν, διότι καὶ αὐτὸς μετὰ τῶν ἄλλων μαθητῶν πιστευόντων. Καταστήσεις γάρ, φησὶν, αὐτοὺς ἄρχοντας ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν. Γνω στέ μου δὲ, ἀντὶ τοῦ, ἐγνωσμένε, γνησιώτατέ μου. Καὶ ἐπιτοαυτὸ ἐγλύκανάς μοι ἐδέσματα. Επι- τοαυτὸ μὲν, ἀντὶ, σὺν ἐμοὶ ὤν· ἐγλύκανας δε, ἀντὶ τοῦ, ἐσκεύασας· πᾶν γὰρ σκευαζόμενον ἡδύ- τερον γίνεται. "Η εδέσματα νοήσεις την διδασκαλίαν τοῦ κηρύγματος, ᾧ ἐτρέφοντο αἱ ψυχαὶ τῶν πιστευ όντων· ταύτην δὲ καὶ Ἰούδας ὡς ἀπόστολος ἐγλύ κανεν, ήγουν εὐαπίδεκτον ἐποίησε τῷ Χριστῷ. Εν οἴκῳ τοῦ Θεοῦ ἐπορεύθημεν ἐν ὁμονοίᾳ. Εἰς τὸ ἔργον ἐπορεύθημεν ὁμογνωμόνως. Ἐπὶ τοσο οῦτον ἀχώριστον καὶ γνήσιον εἶχον, 'Ελθέτω δὴ θάνατος ἐπ' αὐτούς. Ταῦτα προϊδών & Δαβίδ, ἐπαρᾶται τῷ τε Ἰούδᾳ, καὶ τοῖς ἀμφὶ τὸν ᾿Ανναν καὶ Καϊάφαν, χριστοκτόνοις Ἰουδαίοις. Καὶ καταβήτωσαν εἰς ᾅδου ζῶντες. Καὶ εἰ ἔλθοι θάνατος ἐπ' αὐτούς, πῶς καταβήσονται εἰς ᾅδου ζῶντες ; Ότι οἱ μὲν αὐτῶν βιαίως ἀπέθανον θά- νατον γὰρ, οὐ τὸν κατὰ φύσιν, ἀλλὰ τὸν ἀπὸ ἀγχόνης καὶ πολέμου, καὶ εἴ τις τρόπος πικρός· οἱ δὲ, ὑπὸ τῆς ἀνάγκης καὶ τοῦ Ῥωμαϊκοῦ πολέμου, εἰς χρημα νὸν αὐτοὺς καθῆκαν, καὶ διήγον ἐν τῷ λάκκῳ μέχρι πολλοῦ, λιμῷ, καὶ δίψῃ, καὶ φόβῳ ταλαιπωρούμενοι, καθὼς Ιώσηπος ἱστορεῖ· διὸ καὶ ᾄδην τὸν βάθρον ἐκάλεσεν· ἐπεὶ καὶ τάφος αὐτοῖς ἐγένετο, διαφθα ρεῖσιν ἐν ἐκείνῳ κατά μικρόν. Τινὲς δὲ λέγουσιν, ὡς ἐπεὶ τῷ Χριστῷ καὶ οἱ Ἰουδαῖοι ἐπεβούλευον, καὶ οἱ δαίμονες· ἐκείνοις μὲν ἐπηράσατο τὸν θάνατον, τὸν τιμωρητικόν· τοῖς δαίμοσι δὲ, τὴν εἰς τὰ κατα- χθόνια διαγωγήν· τούτους δὲ καλέσαι ζῶντας, ὡς ἀθανάτους. Καταβήτωσαν γάρ, φησὶν, εἰς ᾅδου ζῶντες, διὰ τὴν φύσιν. *Οτι πονηρία ἐν ταῖς παροικιαις εν μέσῳ αυ τῶν. Διότι πονηρία ἐμπολιτεύεται ταῖς ἐν τῇ πόλει παροικίαις αὐτῶν· καὶ γὰρ οὐκ ἐπιπόλαιον, ἀλλ᾽ ἐν μέσῳ, τουτέστιν εἰς βάθος, ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν. Παροικίας δὲ εἶπεν τὰς κατοικίας αὐτῶν, διὰ τὸ EUTHYMII ZIGABENI gnificationem, exprobrassct] posuit pro, sprevisset, A et, calumniatus esset ; quod vero ait : magna locu- tus fuisset, expone, pro impudenter et minaciter locutus esset. Utrumque enim ille scelus commi- sit. Nam et apud Judzos probrosa retulit de Chri- sto, el comminatus est se eum illis ad necem narrativæ conjunctionis vin habet, ut alibi daturum : illa etiam dictio, quoniam, hoc in loco dictum est. VERs. 14. Tu vero, homo unanimis, dux meus, et notus meus. A communi sensu sumendum est ver- bum maledixisset. Unanimem autem dixit, pro amico. Ducem vero suum Judam appellat, quia ¡llum simul cum aliis apostolis ducem fidelibus constituerat. Constitues enin eos, inquit, principes super omnem terram 10. Notus etiam meus, hoc est, mihi cognitus ac familiaris. VÂRS. 15. Qui simul mecum dulcorabas cibos. Qui B cum una mecum esses, dulcorabas, hoc est, præ- parabas cibos. Nam quod præparatur, dulcius sen- titur. Per cibos autem evangelicam doctrinam intelligit, qua fideles animæ alebantur. Hanc et- cnim doctrinam ipse etiam Judas, utpote aposto- lus, et ad prædicandum missus, antea dulcorabat, hoc est, gratam et jucundam Christo redde- bat. In domo Dei ambulavimus cum consensu. Unani- miter, inquit, in templum profecti sumus. el- enim mihi adeo familiarem habebam, ut a latere meo nunquam paterer divelli. VERS. 16. Venial mors super eos. Hæc igitur cum pravidisset beatus David, imprecatur deinceps in @ Judam, in Caipham, in Annam, atque in cæteros Christi interfectores Judæos. Et descendant in infernum viventes. Sed quomodo descendent viventes in infernum, si mors, quam imprecatus est, in eos venerit? Quia nimirum eorum aliqui violenta morte interimendi erant. Mortem etenim non naturalem aliquam imprecatur, sed violentam. Et alii Romanorum timore in præ- rupta sese contulerunt, in cavernisque et in spe-_ luncis vixere, fane et siti atque formidine cruciati, ut in sua refert Josephus Historia. Hujusmodi au- tem foveas ac speluncas Propheta infernun appel- lavit. Nam et illic demum sepulti sunt. Illius enim vitæ duritiam non ferentes, cibo ibidem perierunt. Alii dicunt, quod, ex quo et Judæi et dæmones insidias adversus Christum moliti sunt, Judæis quidem mortem imprecatus est, mortem dico pœnarum ac suppliciorum, dæmonibus vero de- scensum ad infera terræ viscera; quodque hos dzmones viventes appellavit, veluti immortales. rum naturam. Quoniam malitia in habitaculis eorum, in medio corunt. Quoniam malitia versatur in eorum habi- taculis atque in media eorum civitate ; ac si dicat : Eorum malitia non tantum in superficie est atque extrinsecus, sed in medio, hoc est, in profundo, Psal. XLIV, 17. D Descendant, inquit, in infernum viventes, juxta eo-
5β In your name I shall lift up my hands. To you alone I shall stretch out my hands, or, invoking your name I shall stretch them out, and not invoking anything else whatsoever.
α Ὡς ἐκ στέατος καὶ πιότητος ἐμπλησθείη ἡ ψυχή μου. Ὥσπερ ἐκ στέατος καὶ λίπους ἐμπιμπλᾶταί τις, πιαντικὰ γὰρ ταῦτα, οὕτως ἐμπλησθείη ἡ ψυχή μου τοῦ ἐλέους σου. Περὶ τούτου γὰρ ἦν ὁ λόγος.Αναισχύντησε καὶ ἠπείλησε. Καὶ ἄμφω γὰρ ἐκεῖνος πεποίηκε· διεκωμώδησε γὰρ αὐτὸν τοῖς Ἰουδαίοις, καὶ ἠπείλησεν παραδοῦναι εἰς θάνατον. Τὸ δὲ, ὅτι, προκαταρκτικὸς ἂν εἴη σύνδεσμος, δν λέγουσι καὶ διηγηματικόν. Τe Σὺ δὲ, ἄνθρωπε ἰσόψυχε, ἡγεμών μου, καὶ γνωστέ μου. Από κοινοῦ ληπτέον τὸ ἀνείδισε· κεῖται δὲ ἀντὶ τοῦ, φίλε, τὸ ἰσόψυχε. Ηγεμόνα δὲ αὐτοῦ λέγει αὐτὸν, διότι καὶ αὐτὸς μετὰ τῶν ἄλλων μαθητῶν πιστευόντων. Καταστήσεις γάρ, φησὶν, αὐτοὺς ἄρχοντας ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν. Γνω στέ μου δὲ, ἀντὶ τοῦ, ἐγνωσμένε, γνησιώτατέ μου. Καὶ ἐπιτοαυτὸ ἐγλύκανάς μοι ἐδέσματα. Επι- τοαυτὸ μὲν, ἀντὶ, σὺν ἐμοὶ ὤν· ἐγλύκανας δε, ἀντὶ τοῦ, ἐσκεύασας· πᾶν γὰρ σκευαζόμενον ἡδύ- τερον γίνεται. "Η εδέσματα νοήσεις την διδασκαλίαν τοῦ κηρύγματος, ᾧ ἐτρέφοντο αἱ ψυχαὶ τῶν πιστευ όντων· ταύτην δὲ καὶ Ἰούδας ὡς ἀπόστολος ἐγλύ κανεν, ήγουν εὐαπίδεκτον ἐποίησε τῷ Χριστῷ. Εν οἴκῳ τοῦ Θεοῦ ἐπορεύθημεν ἐν ὁμονοίᾳ. Εἰς τὸ ἔργον ἐπορεύθημεν ὁμογνωμόνως. Ἐπὶ τοσο οῦτον ἀχώριστον καὶ γνήσιον εἶχον, 'Ελθέτω δὴ θάνατος ἐπ' αὐτούς. Ταῦτα προϊδών & Δαβίδ, ἐπαρᾶται τῷ τε Ἰούδᾳ, καὶ τοῖς ἀμφὶ τὸν ᾿Ανναν καὶ Καϊάφαν, χριστοκτόνοις Ἰουδαίοις. Καὶ καταβήτωσαν εἰς ᾅδου ζῶντες. Καὶ εἰ ἔλθοι θάνατος ἐπ' αὐτούς, πῶς καταβήσονται εἰς ᾅδου ζῶντες ; Ότι οἱ μὲν αὐτῶν βιαίως ἀπέθανον θά- νατον γὰρ, οὐ τὸν κατὰ φύσιν, ἀλλὰ τὸν ἀπὸ ἀγχόνης καὶ πολέμου, καὶ εἴ τις τρόπος πικρός· οἱ δὲ, ὑπὸ τῆς ἀνάγκης καὶ τοῦ Ῥωμαϊκοῦ πολέμου, εἰς χρημα νὸν αὐτοὺς καθῆκαν, καὶ διήγον ἐν τῷ λάκκῳ μέχρι πολλοῦ, λιμῷ, καὶ δίψῃ, καὶ φόβῳ ταλαιπωρούμενοι, καθὼς Ιώσηπος ἱστορεῖ· διὸ καὶ ᾄδην τὸν βάθρον ἐκάλεσεν· ἐπεὶ καὶ τάφος αὐτοῖς ἐγένετο, διαφθα ρεῖσιν ἐν ἐκείνῳ κατά μικρόν. Τινὲς δὲ λέγουσιν, ὡς ἐπεὶ τῷ Χριστῷ καὶ οἱ Ἰουδαῖοι ἐπεβούλευον, καὶ οἱ δαίμονες· ἐκείνοις μὲν ἐπηράσατο τὸν θάνατον, τὸν τιμωρητικόν· τοῖς δαίμοσι δὲ, τὴν εἰς τὰ κατα- χθόνια διαγωγήν· τούτους δὲ καλέσαι ζῶντας, ὡς ἀθανάτους. Καταβήτωσαν γάρ, φησὶν, εἰς ᾅδου ζῶντες, διὰ τὴν φύσιν. *Οτι πονηρία ἐν ταῖς παροικιαις εν μέσῳ αυ τῶν. Διότι πονηρία ἐμπολιτεύεται ταῖς ἐν τῇ πόλει παροικίαις αὐτῶν· καὶ γὰρ οὐκ ἐπιπόλαιον, ἀλλ᾽ ἐν μέσῳ, τουτέστιν εἰς βάθος, ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν. Παροικίας δὲ εἶπεν τὰς κατοικίας αὐτῶν, διὰ τὸ EUTHYMII ZIGABENI gnificationem, exprobrassct] posuit pro, sprevisset, A et, calumniatus esset ; quod vero ait : magna locu- tus fuisset, expone, pro impudenter et minaciter locutus esset. Utrumque enim ille scelus commi- sit. Nam et apud Judzos probrosa retulit de Chri- sto, el comminatus est se eum illis ad necem narrativæ conjunctionis vin habet, ut alibi daturum : illa etiam dictio, quoniam, hoc in loco dictum est. VERs. 14. Tu vero, homo unanimis, dux meus, et notus meus. A communi sensu sumendum est ver- bum maledixisset. Unanimem autem dixit, pro amico. Ducem vero suum Judam appellat, quia ¡llum simul cum aliis apostolis ducem fidelibus constituerat. Constitues enin eos, inquit, principes super omnem terram 10. Notus etiam meus, hoc est, mihi cognitus ac familiaris. VÂRS. 15. Qui simul mecum dulcorabas cibos. Qui B cum una mecum esses, dulcorabas, hoc est, præ- parabas cibos. Nam quod præparatur, dulcius sen- titur. Per cibos autem evangelicam doctrinam intelligit, qua fideles animæ alebantur. Hanc et- cnim doctrinam ipse etiam Judas, utpote aposto- lus, et ad prædicandum missus, antea dulcorabat, hoc est, gratam et jucundam Christo redde- bat. In domo Dei ambulavimus cum consensu. Unani- miter, inquit, in templum profecti sumus. el- enim mihi adeo familiarem habebam, ut a latere meo nunquam paterer divelli. VERS. 16. Venial mors super eos. Hæc igitur cum pravidisset beatus David, imprecatur deinceps in @ Judam, in Caipham, in Annam, atque in cæteros Christi interfectores Judæos. Et descendant in infernum viventes. Sed quomodo descendent viventes in infernum, si mors, quam imprecatus est, in eos venerit? Quia nimirum eorum aliqui violenta morte interimendi erant. Mortem etenim non naturalem aliquam imprecatur, sed violentam. Et alii Romanorum timore in præ- rupta sese contulerunt, in cavernisque et in spe-_ luncis vixere, fane et siti atque formidine cruciati, ut in sua refert Josephus Historia. Hujusmodi au- tem foveas ac speluncas Propheta infernun appel- lavit. Nam et illic demum sepulti sunt. Illius enim vitæ duritiam non ferentes, cibo ibidem perierunt. Alii dicunt, quod, ex quo et Judæi et dæmones insidias adversus Christum moliti sunt, Judæis quidem mortem imprecatus est, mortem dico pœnarum ac suppliciorum, dæmonibus vero de- scensum ad infera terræ viscera; quodque hos dzmones viventes appellavit, veluti immortales. rum naturam. Quoniam malitia in habitaculis eorum, in medio corunt. Quoniam malitia versatur in eorum habi- taculis atque in media eorum civitate ; ac si dicat : Eorum malitia non tantum in superficie est atque extrinsecus, sed in medio, hoc est, in profundo, Psal. XLIV, 17. D Descendant, inquit, in infernum viventes, juxta eo-
6α May my soul be filled as with fat and oil. Just as one is sated with fat and oil, for these are fattening foods, so may my soul be filled with your mercy, for this is what was being spoken of.
PG 128:631β Καὶ χείλη ἀγαλλιάσεως αἰνέσει τὸ στόμα μου. Καὶ λοιπὸν ἐν χείλεσιν ἀγαλλιωμένοις αἰνέσω σε ἔτι.πρόσκαιρον αὐτῶν, ὅσον ούπω διαφθαρήναι μελ- λύντων. παροικίας, Εγώ πρὸς τὸν Θεὸν ἐκέκραξα, καὶ ὁ Κύριος εἰσήκουσέ μου. "Ηδη πληροφορηθεὶς, φησίν, ὅτι εἰσήκουσέ μου. Εστι δὲ γλαφυρώτερον εἰπεῖν, ὅτι Ἐγὼ μὲν πρὸς τὸν Πατέρα ἐκέκραξα· ὁ δὲ Υἱός εἰσήκουσέ μοι. Ἐπεὶ καὶ αὐτὸς ἀπώλεσε τοὺς Ἰου- δαίους, κατὰ τό· Σὺ δὲ, Κύριε, ἐλέησόν με, καὶ ἀνάστησόν με, καὶ ἀνταποδώσω αὐτοῖς. Εσπέρας, καὶ πρωί, καὶ μεσημβρίας, διηγή σομαι καὶ ἀπαγγελῶ, καὶ εἰσακούσεται τῆς φωνῆς μου. Τοὺς καιρούς δηλοῖ τῶν μεγάλων Β τριῶν συνάξεων, ὡς ἡμεῖς καλοῦμεν ἑσπερινόν, ὄρθρον, καὶ μεσημβρίαν. Διηγήσομαι τὰ τοῦ Θεοῦ θαυμάσια, καὶ ἀπαγγελῶ πᾶσι τοῖς σὺν ἐμοί · ὡς εἶναι ταὐτὸν, τὸ, διηγήσομαι, καὶ τὸ, ἀπαγγελῶ. Η διηγήσομαι μὲν τὰ παλαιά· ἀπαγγελῶ δὲ τὰ εἰς ἐμὲ γεγενημένα. - Λυτρώσεται ἐν εἰρήνῃ τὴν ψυχήν μου ἀπὸ τῶν ἐγγιζόντων μοι, ὅτι ἐν πολλοῖς ἦσαν σὺν ἐμοί. — Εν εἰρήνῃ, ἀντὶ τοῦ, χωρίς πόνου. Εγ γίζοντας δὲ καλεῖ τοὺς ἀμφὶ τὸν Σαούλ, ὡς συγγε νεῖς καὶ συστρατιώτας. Εἶτα τίθησι καὶ τὴν αἰτίαν τῆς ἐγγύτητος, Οτι, φησί, μετὰ πολλῶν καὶ ἄλλων στρατιωτῶν, σὺν ἐμοὶ ἦσαν διαιτώμενοι καὶ στρα τευόμενοι. Εισακούσεται ὁ Θεὸς, καὶ ταπεινώσει αυτούς ὁ ὑπάρχων πρὸ τῶν αἰώνων. Αὐτὸς γὰρ ἐποίησε τοὺς αἰῶνας· διὸ καὶ πρὸ τῶν αἰώνων ὑπάρχειν λέ- γεται. Εt Οὐ γάρ ἐστιν αὐτοῖς ἀντάλλαγμα, ὅτι οὐκ ἐφο- βήθησαν τὸν Θεόν. Οὐκ ἔστι, φησὶν, αὐτοῖς ἐναλ- λαγή, ἀπὸ τῆς κακίας εἰς ἀγαθωσύνην· ἀλλ᾽ ἀμετά βλητοι μένουσιν· οὕτω γὰρ ὁ Σύμμαχος ἐξέδωκε. Λέγοιντο δ᾽ ἂν ταῦτα καὶ κατὰ τῶν χριστοατόνων Ἰουδαίων· ἐπαρασάμενος γὰρ αὐτοῖς ἄνω, φησὶ νῦν, ὅτι Εἰσακούσεταί μου ὁ Χριστὸς, καὶ ταπεινώ- σει αὐτούς. Καὶ γὰρ οἱ μὲν ἀνῃρέθησαν· οἱ δὲ, περιλειφθέντες, τεταπεινωμένοι, παντὶ ἔθνει δου- λεύουσι τὰς ἐσχάτας υπηρεσίας. ῾Ο ὑπάρχων δὲ πρὸ τῶν αἰώνων, κατὰ τὴν θεότητα· καὶ γὰρ αὐτοὶ ἠργμένον ἐκ τῆς μητρὸς ἔλεγον αὐτόν· τὸ δὲ, Οὐ γὰρ ἐστιν αὐτοῖς ἀντάλαγμα, προσεπινοείται (92) καὶ ἄλλως ἐπὶ τούτων· ὅτι αὐτὸς ἦν τὸ δεδομένον ὑπὲρ πάντων ἀνθρώπων ἀντάλαγμα· δν ἐπειδὴ οὐκ ἐδέξαντο, οὐκ ἔστιν αὐτοῖς ἕτερον ἄξιον ἀντά- λαγμα. Εξέτεινε τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐν τῷ ἀποδιδόναι. COMMENT. IN PSALMOS. A atque in cordibus corum. Per habitacula autem, seu [ut significantius Græca dictione exprimi- tur] habitationes et domos temporarias intelligit, veluti brevi perduraturas et perdendas. B C D Vers. 17. Ego ad Deum clamavi, et Deus exan- divit me. Certior factus de divino auxilio, ait: Exaudisti me. Verum juxta altiorem sensum dica- mus : Ego quidem, inquit, clamavi ad Patrem, et Filius exaudivit me. Ipse etenim Filius Judæos perdidit ; juxta quod alibi ex ejus persona scri- ptum legimus : Tx autem, Domine, miserere mei et resuscita me, et retribuam eis ". VERS. 18. Vespere, et mane, et meridie narrabo et annuntiabo, et exaudiet vocem meam. Tempora significat magnarum trium synaxiuin, quas nos congregationes, seu collectas vocare possumus, vespertinum nimirum, matutinum, et meridianum. Narrabo, inquit, mirabilia Dei, et annuntiabo ea omnibus qui mecum erunt, ita ut idem sit nar- rare, quod annuntiare. Vel narrabo quidem anti- qua, annuntiabo autem ea quæ postremo in me facta sunt. VERS. 19. Redinet in pace animam meam ab appropinquantibus mihi; quoniam in multis erant mecum. In pace, hoc est, sine labore. Appropin- quantes autem eos vocat, qui erant cum Saul, tanquam sibi cognatos atque olim commilitones ; deinde propinquitatis rationem ponit. Quoniam, inquit, simul cum multis aliis militibus antea me- cum fuerunt, hoc est, quoniam mecum convixe- rant, et mecum commilitaverant. VERS. 20. Exaudiet Deus et humiliabit eos, qui est ante sæcula. Ipse etenim Deus fecit sæcula; non mirum igitur, si ante ea fuisse dicitur. Non est enim eis commutatio, neque timuerunt Deum. Immutatio, inquit, nulla eis est, a malitia ad bonitatem, a vitio ad virtutes, sed immutabiles permanent. Ad hunc enim sensum Synimachus reddidit. Possunt etiam hæc verba proferri adver- sus Christi occisores, Judaeos, coutra quos, cum superius imprecatus fuerit, modo ait: Exaudiet me Christus, et humiliabit eos : quemadmodum fa- ctum videmus. Alii etenim eorum sublati sunt, cateri vero, qui relicti fuere, dispersi per orbem, abjecti atque humikati, omnibus serviunt natio- nibus. quod ait : Qui est ante sacula, ad Chri- sti divinitatem referatur. Ipsi enim Judzi ex sola Jesu matre principium habuisse affirmabant. Et quod sequitur, Non est illis commutatio, alium sensum habet, intelligendo etiam de Judæis. Quia enim Christus pro universo genere humano in commutationem datus est, et Judæi commutationem hanc, hoc est, ipsum Dominum Jesum reci- pere noluerunt, restat, inquit Propheta, ut nulla amplius alia eis sit commutatio. Extendit manum suam in retribuendo, Extendit Psal. st, 11. Variæ lectiones. (92) Αl. προσέτι νοεῖται.
6β And with joyful lips my mouth will praise you. And then I shall praise you further with rejoicing lips.
7 Εἰ ἐμνημόνευόν σου ἐπὶ τῆς στρωμνῆς μου, ἐν τοῖς ὄρθροις ἐμελέτων εἰς σέ. Εἰ ἐν στρωμνῇ κείμενος μνημονεύω σου, ἐν τοῖς ὄρθροις μελετῶ εἰς σὲ, τουτέστιν, εὑρίσκομαι λογιζόμενος περὶ σοῦ. Λέγει δὲ, ὅτι μετὰ τῆς σῆς μνήμης ὑπνῶν, μετὰ τῆς αὐτῆς πάλιν ἀφυπνίζομαι, καὶ οὐδ’ ὁ ὕπνος διακόπτει ταύτην. Μέγα γοῦν ἀγαθὸν, τὸ μετὰ τῆς τοῦ Θεοῦ μνήμης ὑπνοῦν, καὶ τῶν αἰσχρῶν φαντασιῶν ἀλεξίκακον. Ἐνήλλακται δὲ ὁ χρόνος τοῦ, μνημονεύω, καὶ τοῦ, μελετῶ.πρόσκαιρον αὐτῶν, ὅσον ούπω διαφθαρήναι μελ- λύντων. παροικίας, Εγώ πρὸς τὸν Θεὸν ἐκέκραξα, καὶ ὁ Κύριος εἰσήκουσέ μου. "Ηδη πληροφορηθεὶς, φησίν, ὅτι εἰσήκουσέ μου. Εστι δὲ γλαφυρώτερον εἰπεῖν, ὅτι Ἐγὼ μὲν πρὸς τὸν Πατέρα ἐκέκραξα· ὁ δὲ Υἱός εἰσήκουσέ μοι. Ἐπεὶ καὶ αὐτὸς ἀπώλεσε τοὺς Ἰου- δαίους, κατὰ τό· Σὺ δὲ, Κύριε, ἐλέησόν με, καὶ ἀνάστησόν με, καὶ ἀνταποδώσω αὐτοῖς. Εσπέρας, καὶ πρωί, καὶ μεσημβρίας, διηγή σομαι καὶ ἀπαγγελῶ, καὶ εἰσακούσεται τῆς φωνῆς μου. Τοὺς καιρούς δηλοῖ τῶν μεγάλων Β τριῶν συνάξεων, ὡς ἡμεῖς καλοῦμεν ἑσπερινόν, ὄρθρον, καὶ μεσημβρίαν. Διηγήσομαι τὰ τοῦ Θεοῦ θαυμάσια, καὶ ἀπαγγελῶ πᾶσι τοῖς σὺν ἐμοί · ὡς εἶναι ταὐτὸν, τὸ, διηγήσομαι, καὶ τὸ, ἀπαγγελῶ. Η διηγήσομαι μὲν τὰ παλαιά· ἀπαγγελῶ δὲ τὰ εἰς ἐμὲ γεγενημένα. - Λυτρώσεται ἐν εἰρήνῃ τὴν ψυχήν μου ἀπὸ τῶν ἐγγιζόντων μοι, ὅτι ἐν πολλοῖς ἦσαν σὺν ἐμοί. — Εν εἰρήνῃ, ἀντὶ τοῦ, χωρίς πόνου. Εγ γίζοντας δὲ καλεῖ τοὺς ἀμφὶ τὸν Σαούλ, ὡς συγγε νεῖς καὶ συστρατιώτας. Εἶτα τίθησι καὶ τὴν αἰτίαν τῆς ἐγγύτητος, Οτι, φησί, μετὰ πολλῶν καὶ ἄλλων στρατιωτῶν, σὺν ἐμοὶ ἦσαν διαιτώμενοι καὶ στρα τευόμενοι. Εισακούσεται ὁ Θεὸς, καὶ ταπεινώσει αυτούς ὁ ὑπάρχων πρὸ τῶν αἰώνων. Αὐτὸς γὰρ ἐποίησε τοὺς αἰῶνας· διὸ καὶ πρὸ τῶν αἰώνων ὑπάρχειν λέ- γεται. Εt Οὐ γάρ ἐστιν αὐτοῖς ἀντάλλαγμα, ὅτι οὐκ ἐφο- βήθησαν τὸν Θεόν. Οὐκ ἔστι, φησὶν, αὐτοῖς ἐναλ- λαγή, ἀπὸ τῆς κακίας εἰς ἀγαθωσύνην· ἀλλ᾽ ἀμετά βλητοι μένουσιν· οὕτω γὰρ ὁ Σύμμαχος ἐξέδωκε. Λέγοιντο δ᾽ ἂν ταῦτα καὶ κατὰ τῶν χριστοατόνων Ἰουδαίων· ἐπαρασάμενος γὰρ αὐτοῖς ἄνω, φησὶ νῦν, ὅτι Εἰσακούσεταί μου ὁ Χριστὸς, καὶ ταπεινώ- σει αὐτούς. Καὶ γὰρ οἱ μὲν ἀνῃρέθησαν· οἱ δὲ, περιλειφθέντες, τεταπεινωμένοι, παντὶ ἔθνει δου- λεύουσι τὰς ἐσχάτας υπηρεσίας. ῾Ο ὑπάρχων δὲ πρὸ τῶν αἰώνων, κατὰ τὴν θεότητα· καὶ γὰρ αὐτοὶ ἠργμένον ἐκ τῆς μητρὸς ἔλεγον αὐτόν· τὸ δὲ, Οὐ γὰρ ἐστιν αὐτοῖς ἀντάλαγμα, προσεπινοείται (92) καὶ ἄλλως ἐπὶ τούτων· ὅτι αὐτὸς ἦν τὸ δεδομένον ὑπὲρ πάντων ἀνθρώπων ἀντάλαγμα· δν ἐπειδὴ οὐκ ἐδέξαντο, οὐκ ἔστιν αὐτοῖς ἕτερον ἄξιον ἀντά- λαγμα. Εξέτεινε τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐν τῷ ἀποδιδόναι. COMMENT. IN PSALMOS. A atque in cordibus corum. Per habitacula autem, seu [ut significantius Græca dictione exprimi- tur] habitationes et domos temporarias intelligit, veluti brevi perduraturas et perdendas. B C D Vers. 17. Ego ad Deum clamavi, et Deus exan- divit me. Certior factus de divino auxilio, ait: Exaudisti me. Verum juxta altiorem sensum dica- mus : Ego quidem, inquit, clamavi ad Patrem, et Filius exaudivit me. Ipse etenim Filius Judæos perdidit ; juxta quod alibi ex ejus persona scri- ptum legimus : Tx autem, Domine, miserere mei et resuscita me, et retribuam eis ". VERS. 18. Vespere, et mane, et meridie narrabo et annuntiabo, et exaudiet vocem meam. Tempora significat magnarum trium synaxiuin, quas nos congregationes, seu collectas vocare possumus, vespertinum nimirum, matutinum, et meridianum. Narrabo, inquit, mirabilia Dei, et annuntiabo ea omnibus qui mecum erunt, ita ut idem sit nar- rare, quod annuntiare. Vel narrabo quidem anti- qua, annuntiabo autem ea quæ postremo in me facta sunt. VERS. 19. Redinet in pace animam meam ab appropinquantibus mihi; quoniam in multis erant mecum. In pace, hoc est, sine labore. Appropin- quantes autem eos vocat, qui erant cum Saul, tanquam sibi cognatos atque olim commilitones ; deinde propinquitatis rationem ponit. Quoniam, inquit, simul cum multis aliis militibus antea me- cum fuerunt, hoc est, quoniam mecum convixe- rant, et mecum commilitaverant. VERS. 20. Exaudiet Deus et humiliabit eos, qui est ante sæcula. Ipse etenim Deus fecit sæcula; non mirum igitur, si ante ea fuisse dicitur. Non est enim eis commutatio, neque timuerunt Deum. Immutatio, inquit, nulla eis est, a malitia ad bonitatem, a vitio ad virtutes, sed immutabiles permanent. Ad hunc enim sensum Synimachus reddidit. Possunt etiam hæc verba proferri adver- sus Christi occisores, Judaeos, coutra quos, cum superius imprecatus fuerit, modo ait: Exaudiet me Christus, et humiliabit eos : quemadmodum fa- ctum videmus. Alii etenim eorum sublati sunt, cateri vero, qui relicti fuere, dispersi per orbem, abjecti atque humikati, omnibus serviunt natio- nibus. quod ait : Qui est ante sacula, ad Chri- sti divinitatem referatur. Ipsi enim Judzi ex sola Jesu matre principium habuisse affirmabant. Et quod sequitur, Non est illis commutatio, alium sensum habet, intelligendo etiam de Judæis. Quia enim Christus pro universo genere humano in commutationem datus est, et Judæi commutationem hanc, hoc est, ipsum Dominum Jesum reci- pere noluerunt, restat, inquit Propheta, ut nulla amplius alia eis sit commutatio. Extendit manum suam in retribuendo, Extendit Psal. st, 11. Variæ lectiones. (92) Αl. προσέτι νοεῖται.
7 If I would remember you upon my bed, before daybreak I would be meditating upon you. If I remember you when lying on my bed, before daybreak I am meditating on you, that is, I find myself thinking about you. He is saying that I go sleep with remembrance of you and with remembrance of you I awake again, and not even sleep interrupts this. It is at all events a great boon to go to sleep with the remembrance of God, and something that wards off shameful fantasies. The tenses of the verbs ‘to remember’ and ‘to meditate’ are changed [from present to imperfect].
α Ὅτι ἐγενήθης βοηθός μου. Τοῦτο δὲ ποιῶ, ὅτι σὲ μόνον ἔχω βοηθόν. Καὶ λοιπὸν, οὐ χρεία μοι ἕτερόν τι διὰ μνήμης ἔχειν· περιττὰ γὰρ τἄλλα ὡς ἀνόνητα.πρόσκαιρον αὐτῶν, ὅσον ούπω διαφθαρήναι μελ- λύντων. παροικίας, Εγώ πρὸς τὸν Θεὸν ἐκέκραξα, καὶ ὁ Κύριος εἰσήκουσέ μου. "Ηδη πληροφορηθεὶς, φησίν, ὅτι εἰσήκουσέ μου. Εστι δὲ γλαφυρώτερον εἰπεῖν, ὅτι Ἐγὼ μὲν πρὸς τὸν Πατέρα ἐκέκραξα· ὁ δὲ Υἱός εἰσήκουσέ μοι. Ἐπεὶ καὶ αὐτὸς ἀπώλεσε τοὺς Ἰου- δαίους, κατὰ τό· Σὺ δὲ, Κύριε, ἐλέησόν με, καὶ ἀνάστησόν με, καὶ ἀνταποδώσω αὐτοῖς. Εσπέρας, καὶ πρωί, καὶ μεσημβρίας, διηγή σομαι καὶ ἀπαγγελῶ, καὶ εἰσακούσεται τῆς φωνῆς μου. Τοὺς καιρούς δηλοῖ τῶν μεγάλων Β τριῶν συνάξεων, ὡς ἡμεῖς καλοῦμεν ἑσπερινόν, ὄρθρον, καὶ μεσημβρίαν. Διηγήσομαι τὰ τοῦ Θεοῦ θαυμάσια, καὶ ἀπαγγελῶ πᾶσι τοῖς σὺν ἐμοί · ὡς εἶναι ταὐτὸν, τὸ, διηγήσομαι, καὶ τὸ, ἀπαγγελῶ. Η διηγήσομαι μὲν τὰ παλαιά· ἀπαγγελῶ δὲ τὰ εἰς ἐμὲ γεγενημένα. - Λυτρώσεται ἐν εἰρήνῃ τὴν ψυχήν μου ἀπὸ τῶν ἐγγιζόντων μοι, ὅτι ἐν πολλοῖς ἦσαν σὺν ἐμοί. — Εν εἰρήνῃ, ἀντὶ τοῦ, χωρίς πόνου. Εγ γίζοντας δὲ καλεῖ τοὺς ἀμφὶ τὸν Σαούλ, ὡς συγγε νεῖς καὶ συστρατιώτας. Εἶτα τίθησι καὶ τὴν αἰτίαν τῆς ἐγγύτητος, Οτι, φησί, μετὰ πολλῶν καὶ ἄλλων στρατιωτῶν, σὺν ἐμοὶ ἦσαν διαιτώμενοι καὶ στρα τευόμενοι. Εισακούσεται ὁ Θεὸς, καὶ ταπεινώσει αυτούς ὁ ὑπάρχων πρὸ τῶν αἰώνων. Αὐτὸς γὰρ ἐποίησε τοὺς αἰῶνας· διὸ καὶ πρὸ τῶν αἰώνων ὑπάρχειν λέ- γεται. Εt Οὐ γάρ ἐστιν αὐτοῖς ἀντάλλαγμα, ὅτι οὐκ ἐφο- βήθησαν τὸν Θεόν. Οὐκ ἔστι, φησὶν, αὐτοῖς ἐναλ- λαγή, ἀπὸ τῆς κακίας εἰς ἀγαθωσύνην· ἀλλ᾽ ἀμετά βλητοι μένουσιν· οὕτω γὰρ ὁ Σύμμαχος ἐξέδωκε. Λέγοιντο δ᾽ ἂν ταῦτα καὶ κατὰ τῶν χριστοατόνων Ἰουδαίων· ἐπαρασάμενος γὰρ αὐτοῖς ἄνω, φησὶ νῦν, ὅτι Εἰσακούσεταί μου ὁ Χριστὸς, καὶ ταπεινώ- σει αὐτούς. Καὶ γὰρ οἱ μὲν ἀνῃρέθησαν· οἱ δὲ, περιλειφθέντες, τεταπεινωμένοι, παντὶ ἔθνει δου- λεύουσι τὰς ἐσχάτας υπηρεσίας. ῾Ο ὑπάρχων δὲ πρὸ τῶν αἰώνων, κατὰ τὴν θεότητα· καὶ γὰρ αὐτοὶ ἠργμένον ἐκ τῆς μητρὸς ἔλεγον αὐτόν· τὸ δὲ, Οὐ γὰρ ἐστιν αὐτοῖς ἀντάλαγμα, προσεπινοείται (92) καὶ ἄλλως ἐπὶ τούτων· ὅτι αὐτὸς ἦν τὸ δεδομένον ὑπὲρ πάντων ἀνθρώπων ἀντάλαγμα· δν ἐπειδὴ οὐκ ἐδέξαντο, οὐκ ἔστιν αὐτοῖς ἕτερον ἄξιον ἀντά- λαγμα. Εξέτεινε τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐν τῷ ἀποδιδόναι. COMMENT. IN PSALMOS. A atque in cordibus corum. Per habitacula autem, seu [ut significantius Græca dictione exprimi- tur] habitationes et domos temporarias intelligit, veluti brevi perduraturas et perdendas. B C D Vers. 17. Ego ad Deum clamavi, et Deus exan- divit me. Certior factus de divino auxilio, ait: Exaudisti me. Verum juxta altiorem sensum dica- mus : Ego quidem, inquit, clamavi ad Patrem, et Filius exaudivit me. Ipse etenim Filius Judæos perdidit ; juxta quod alibi ex ejus persona scri- ptum legimus : Tx autem, Domine, miserere mei et resuscita me, et retribuam eis ". VERS. 18. Vespere, et mane, et meridie narrabo et annuntiabo, et exaudiet vocem meam. Tempora significat magnarum trium synaxiuin, quas nos congregationes, seu collectas vocare possumus, vespertinum nimirum, matutinum, et meridianum. Narrabo, inquit, mirabilia Dei, et annuntiabo ea omnibus qui mecum erunt, ita ut idem sit nar- rare, quod annuntiare. Vel narrabo quidem anti- qua, annuntiabo autem ea quæ postremo in me facta sunt. VERS. 19. Redinet in pace animam meam ab appropinquantibus mihi; quoniam in multis erant mecum. In pace, hoc est, sine labore. Appropin- quantes autem eos vocat, qui erant cum Saul, tanquam sibi cognatos atque olim commilitones ; deinde propinquitatis rationem ponit. Quoniam, inquit, simul cum multis aliis militibus antea me- cum fuerunt, hoc est, quoniam mecum convixe- rant, et mecum commilitaverant. VERS. 20. Exaudiet Deus et humiliabit eos, qui est ante sæcula. Ipse etenim Deus fecit sæcula; non mirum igitur, si ante ea fuisse dicitur. Non est enim eis commutatio, neque timuerunt Deum. Immutatio, inquit, nulla eis est, a malitia ad bonitatem, a vitio ad virtutes, sed immutabiles permanent. Ad hunc enim sensum Synimachus reddidit. Possunt etiam hæc verba proferri adver- sus Christi occisores, Judaeos, coutra quos, cum superius imprecatus fuerit, modo ait: Exaudiet me Christus, et humiliabit eos : quemadmodum fa- ctum videmus. Alii etenim eorum sublati sunt, cateri vero, qui relicti fuere, dispersi per orbem, abjecti atque humikati, omnibus serviunt natio- nibus. quod ait : Qui est ante sacula, ad Chri- sti divinitatem referatur. Ipsi enim Judzi ex sola Jesu matre principium habuisse affirmabant. Et quod sequitur, Non est illis commutatio, alium sensum habet, intelligendo etiam de Judæis. Quia enim Christus pro universo genere humano in commutationem datus est, et Judæi commutationem hanc, hoc est, ipsum Dominum Jesum reci- pere noluerunt, restat, inquit Propheta, ut nulla amplius alia eis sit commutatio. Extendit manum suam in retribuendo, Extendit Psal. st, 11. Variæ lectiones. (92) Αl. προσέτι νοεῖται.
8α For you have become my helper. I do this because I have you alone as helper. And so there is no need for me to have any- thing else in remembrance, for other things are superfluous as being unprofitable.
β Καὶ ἐν τῇ σκέπῃ τῶν πτερύγων σου ἀγαλλιάσομαι. Περὶ τῆς σκέπης τῶν πτερύγων εἴρηται ἐν τῷ ιϛ΄ ψαλμῷ.πρόσκαιρον αὐτῶν, ὅσον ούπω διαφθαρήναι μελ- λύντων. παροικίας, Εγώ πρὸς τὸν Θεὸν ἐκέκραξα, καὶ ὁ Κύριος εἰσήκουσέ μου. "Ηδη πληροφορηθεὶς, φησίν, ὅτι εἰσήκουσέ μου. Εστι δὲ γλαφυρώτερον εἰπεῖν, ὅτι Ἐγὼ μὲν πρὸς τὸν Πατέρα ἐκέκραξα· ὁ δὲ Υἱός εἰσήκουσέ μοι. Ἐπεὶ καὶ αὐτὸς ἀπώλεσε τοὺς Ἰου- δαίους, κατὰ τό· Σὺ δὲ, Κύριε, ἐλέησόν με, καὶ ἀνάστησόν με, καὶ ἀνταποδώσω αὐτοῖς. Εσπέρας, καὶ πρωί, καὶ μεσημβρίας, διηγή σομαι καὶ ἀπαγγελῶ, καὶ εἰσακούσεται τῆς φωνῆς μου. Τοὺς καιρούς δηλοῖ τῶν μεγάλων Β τριῶν συνάξεων, ὡς ἡμεῖς καλοῦμεν ἑσπερινόν, ὄρθρον, καὶ μεσημβρίαν. Διηγήσομαι τὰ τοῦ Θεοῦ θαυμάσια, καὶ ἀπαγγελῶ πᾶσι τοῖς σὺν ἐμοί · ὡς εἶναι ταὐτὸν, τὸ, διηγήσομαι, καὶ τὸ, ἀπαγγελῶ. Η διηγήσομαι μὲν τὰ παλαιά· ἀπαγγελῶ δὲ τὰ εἰς ἐμὲ γεγενημένα. - Λυτρώσεται ἐν εἰρήνῃ τὴν ψυχήν μου ἀπὸ τῶν ἐγγιζόντων μοι, ὅτι ἐν πολλοῖς ἦσαν σὺν ἐμοί. — Εν εἰρήνῃ, ἀντὶ τοῦ, χωρίς πόνου. Εγ γίζοντας δὲ καλεῖ τοὺς ἀμφὶ τὸν Σαούλ, ὡς συγγε νεῖς καὶ συστρατιώτας. Εἶτα τίθησι καὶ τὴν αἰτίαν τῆς ἐγγύτητος, Οτι, φησί, μετὰ πολλῶν καὶ ἄλλων στρατιωτῶν, σὺν ἐμοὶ ἦσαν διαιτώμενοι καὶ στρα τευόμενοι. Εισακούσεται ὁ Θεὸς, καὶ ταπεινώσει αυτούς ὁ ὑπάρχων πρὸ τῶν αἰώνων. Αὐτὸς γὰρ ἐποίησε τοὺς αἰῶνας· διὸ καὶ πρὸ τῶν αἰώνων ὑπάρχειν λέ- γεται. Εt Οὐ γάρ ἐστιν αὐτοῖς ἀντάλλαγμα, ὅτι οὐκ ἐφο- βήθησαν τὸν Θεόν. Οὐκ ἔστι, φησὶν, αὐτοῖς ἐναλ- λαγή, ἀπὸ τῆς κακίας εἰς ἀγαθωσύνην· ἀλλ᾽ ἀμετά βλητοι μένουσιν· οὕτω γὰρ ὁ Σύμμαχος ἐξέδωκε. Λέγοιντο δ᾽ ἂν ταῦτα καὶ κατὰ τῶν χριστοατόνων Ἰουδαίων· ἐπαρασάμενος γὰρ αὐτοῖς ἄνω, φησὶ νῦν, ὅτι Εἰσακούσεταί μου ὁ Χριστὸς, καὶ ταπεινώ- σει αὐτούς. Καὶ γὰρ οἱ μὲν ἀνῃρέθησαν· οἱ δὲ, περιλειφθέντες, τεταπεινωμένοι, παντὶ ἔθνει δου- λεύουσι τὰς ἐσχάτας υπηρεσίας. ῾Ο ὑπάρχων δὲ πρὸ τῶν αἰώνων, κατὰ τὴν θεότητα· καὶ γὰρ αὐτοὶ ἠργμένον ἐκ τῆς μητρὸς ἔλεγον αὐτόν· τὸ δὲ, Οὐ γὰρ ἐστιν αὐτοῖς ἀντάλαγμα, προσεπινοείται (92) καὶ ἄλλως ἐπὶ τούτων· ὅτι αὐτὸς ἦν τὸ δεδομένον ὑπὲρ πάντων ἀνθρώπων ἀντάλαγμα· δν ἐπειδὴ οὐκ ἐδέξαντο, οὐκ ἔστιν αὐτοῖς ἕτερον ἄξιον ἀντά- λαγμα. Εξέτεινε τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐν τῷ ἀποδιδόναι. COMMENT. IN PSALMOS. A atque in cordibus corum. Per habitacula autem, seu [ut significantius Græca dictione exprimi- tur] habitationes et domos temporarias intelligit, veluti brevi perduraturas et perdendas. B C D Vers. 17. Ego ad Deum clamavi, et Deus exan- divit me. Certior factus de divino auxilio, ait: Exaudisti me. Verum juxta altiorem sensum dica- mus : Ego quidem, inquit, clamavi ad Patrem, et Filius exaudivit me. Ipse etenim Filius Judæos perdidit ; juxta quod alibi ex ejus persona scri- ptum legimus : Tx autem, Domine, miserere mei et resuscita me, et retribuam eis ". VERS. 18. Vespere, et mane, et meridie narrabo et annuntiabo, et exaudiet vocem meam. Tempora significat magnarum trium synaxiuin, quas nos congregationes, seu collectas vocare possumus, vespertinum nimirum, matutinum, et meridianum. Narrabo, inquit, mirabilia Dei, et annuntiabo ea omnibus qui mecum erunt, ita ut idem sit nar- rare, quod annuntiare. Vel narrabo quidem anti- qua, annuntiabo autem ea quæ postremo in me facta sunt. VERS. 19. Redinet in pace animam meam ab appropinquantibus mihi; quoniam in multis erant mecum. In pace, hoc est, sine labore. Appropin- quantes autem eos vocat, qui erant cum Saul, tanquam sibi cognatos atque olim commilitones ; deinde propinquitatis rationem ponit. Quoniam, inquit, simul cum multis aliis militibus antea me- cum fuerunt, hoc est, quoniam mecum convixe- rant, et mecum commilitaverant. VERS. 20. Exaudiet Deus et humiliabit eos, qui est ante sæcula. Ipse etenim Deus fecit sæcula; non mirum igitur, si ante ea fuisse dicitur. Non est enim eis commutatio, neque timuerunt Deum. Immutatio, inquit, nulla eis est, a malitia ad bonitatem, a vitio ad virtutes, sed immutabiles permanent. Ad hunc enim sensum Synimachus reddidit. Possunt etiam hæc verba proferri adver- sus Christi occisores, Judaeos, coutra quos, cum superius imprecatus fuerit, modo ait: Exaudiet me Christus, et humiliabit eos : quemadmodum fa- ctum videmus. Alii etenim eorum sublati sunt, cateri vero, qui relicti fuere, dispersi per orbem, abjecti atque humikati, omnibus serviunt natio- nibus. quod ait : Qui est ante sacula, ad Chri- sti divinitatem referatur. Ipsi enim Judzi ex sola Jesu matre principium habuisse affirmabant. Et quod sequitur, Non est illis commutatio, alium sensum habet, intelligendo etiam de Judæis. Quia enim Christus pro universo genere humano in commutationem datus est, et Judæi commutationem hanc, hoc est, ipsum Dominum Jesum reci- pere noluerunt, restat, inquit Propheta, ut nulla amplius alia eis sit commutatio. Extendit manum suam in retribuendo, Extendit Psal. st, 11. Variæ lectiones. (92) Αl. προσέτι νοεῖται.
8β And in the shelter of your wings I shall rejoice. The shelter of the wings is spoken about in the the sixteenth psalm.
α Ἐκολλήθη ἡ ψυχή μου ὀπίσω σου. Ἐδέθη τῷ δεσμῷ τοῦ πόθου κατόπιν σου, ὡς μηδέποτε χωρισθῆναι τῆς μνήμης σου.πρόσκαιρον αὐτῶν, ὅσον ούπω διαφθαρήναι μελ- λύντων. παροικίας, Εγώ πρὸς τὸν Θεὸν ἐκέκραξα, καὶ ὁ Κύριος εἰσήκουσέ μου. "Ηδη πληροφορηθεὶς, φησίν, ὅτι εἰσήκουσέ μου. Εστι δὲ γλαφυρώτερον εἰπεῖν, ὅτι Ἐγὼ μὲν πρὸς τὸν Πατέρα ἐκέκραξα· ὁ δὲ Υἱός εἰσήκουσέ μοι. Ἐπεὶ καὶ αὐτὸς ἀπώλεσε τοὺς Ἰου- δαίους, κατὰ τό· Σὺ δὲ, Κύριε, ἐλέησόν με, καὶ ἀνάστησόν με, καὶ ἀνταποδώσω αὐτοῖς. Εσπέρας, καὶ πρωί, καὶ μεσημβρίας, διηγή σομαι καὶ ἀπαγγελῶ, καὶ εἰσακούσεται τῆς φωνῆς μου. Τοὺς καιρούς δηλοῖ τῶν μεγάλων Β τριῶν συνάξεων, ὡς ἡμεῖς καλοῦμεν ἑσπερινόν, ὄρθρον, καὶ μεσημβρίαν. Διηγήσομαι τὰ τοῦ Θεοῦ θαυμάσια, καὶ ἀπαγγελῶ πᾶσι τοῖς σὺν ἐμοί · ὡς εἶναι ταὐτὸν, τὸ, διηγήσομαι, καὶ τὸ, ἀπαγγελῶ. Η διηγήσομαι μὲν τὰ παλαιά· ἀπαγγελῶ δὲ τὰ εἰς ἐμὲ γεγενημένα. - Λυτρώσεται ἐν εἰρήνῃ τὴν ψυχήν μου ἀπὸ τῶν ἐγγιζόντων μοι, ὅτι ἐν πολλοῖς ἦσαν σὺν ἐμοί. — Εν εἰρήνῃ, ἀντὶ τοῦ, χωρίς πόνου. Εγ γίζοντας δὲ καλεῖ τοὺς ἀμφὶ τὸν Σαούλ, ὡς συγγε νεῖς καὶ συστρατιώτας. Εἶτα τίθησι καὶ τὴν αἰτίαν τῆς ἐγγύτητος, Οτι, φησί, μετὰ πολλῶν καὶ ἄλλων στρατιωτῶν, σὺν ἐμοὶ ἦσαν διαιτώμενοι καὶ στρα τευόμενοι. Εισακούσεται ὁ Θεὸς, καὶ ταπεινώσει αυτούς ὁ ὑπάρχων πρὸ τῶν αἰώνων. Αὐτὸς γὰρ ἐποίησε τοὺς αἰῶνας· διὸ καὶ πρὸ τῶν αἰώνων ὑπάρχειν λέ- γεται. Εt Οὐ γάρ ἐστιν αὐτοῖς ἀντάλλαγμα, ὅτι οὐκ ἐφο- βήθησαν τὸν Θεόν. Οὐκ ἔστι, φησὶν, αὐτοῖς ἐναλ- λαγή, ἀπὸ τῆς κακίας εἰς ἀγαθωσύνην· ἀλλ᾽ ἀμετά βλητοι μένουσιν· οὕτω γὰρ ὁ Σύμμαχος ἐξέδωκε. Λέγοιντο δ᾽ ἂν ταῦτα καὶ κατὰ τῶν χριστοατόνων Ἰουδαίων· ἐπαρασάμενος γὰρ αὐτοῖς ἄνω, φησὶ νῦν, ὅτι Εἰσακούσεταί μου ὁ Χριστὸς, καὶ ταπεινώ- σει αὐτούς. Καὶ γὰρ οἱ μὲν ἀνῃρέθησαν· οἱ δὲ, περιλειφθέντες, τεταπεινωμένοι, παντὶ ἔθνει δου- λεύουσι τὰς ἐσχάτας υπηρεσίας. ῾Ο ὑπάρχων δὲ πρὸ τῶν αἰώνων, κατὰ τὴν θεότητα· καὶ γὰρ αὐτοὶ ἠργμένον ἐκ τῆς μητρὸς ἔλεγον αὐτόν· τὸ δὲ, Οὐ γὰρ ἐστιν αὐτοῖς ἀντάλαγμα, προσεπινοείται (92) καὶ ἄλλως ἐπὶ τούτων· ὅτι αὐτὸς ἦν τὸ δεδομένον ὑπὲρ πάντων ἀνθρώπων ἀντάλαγμα· δν ἐπειδὴ οὐκ ἐδέξαντο, οὐκ ἔστιν αὐτοῖς ἕτερον ἄξιον ἀντά- λαγμα. Εξέτεινε τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐν τῷ ἀποδιδόναι. COMMENT. IN PSALMOS. A atque in cordibus corum. Per habitacula autem, seu [ut significantius Græca dictione exprimi- tur] habitationes et domos temporarias intelligit, veluti brevi perduraturas et perdendas. B C D Vers. 17. Ego ad Deum clamavi, et Deus exan- divit me. Certior factus de divino auxilio, ait: Exaudisti me. Verum juxta altiorem sensum dica- mus : Ego quidem, inquit, clamavi ad Patrem, et Filius exaudivit me. Ipse etenim Filius Judæos perdidit ; juxta quod alibi ex ejus persona scri- ptum legimus : Tx autem, Domine, miserere mei et resuscita me, et retribuam eis ". VERS. 18. Vespere, et mane, et meridie narrabo et annuntiabo, et exaudiet vocem meam. Tempora significat magnarum trium synaxiuin, quas nos congregationes, seu collectas vocare possumus, vespertinum nimirum, matutinum, et meridianum. Narrabo, inquit, mirabilia Dei, et annuntiabo ea omnibus qui mecum erunt, ita ut idem sit nar- rare, quod annuntiare. Vel narrabo quidem anti- qua, annuntiabo autem ea quæ postremo in me facta sunt. VERS. 19. Redinet in pace animam meam ab appropinquantibus mihi; quoniam in multis erant mecum. In pace, hoc est, sine labore. Appropin- quantes autem eos vocat, qui erant cum Saul, tanquam sibi cognatos atque olim commilitones ; deinde propinquitatis rationem ponit. Quoniam, inquit, simul cum multis aliis militibus antea me- cum fuerunt, hoc est, quoniam mecum convixe- rant, et mecum commilitaverant. VERS. 20. Exaudiet Deus et humiliabit eos, qui est ante sæcula. Ipse etenim Deus fecit sæcula; non mirum igitur, si ante ea fuisse dicitur. Non est enim eis commutatio, neque timuerunt Deum. Immutatio, inquit, nulla eis est, a malitia ad bonitatem, a vitio ad virtutes, sed immutabiles permanent. Ad hunc enim sensum Synimachus reddidit. Possunt etiam hæc verba proferri adver- sus Christi occisores, Judaeos, coutra quos, cum superius imprecatus fuerit, modo ait: Exaudiet me Christus, et humiliabit eos : quemadmodum fa- ctum videmus. Alii etenim eorum sublati sunt, cateri vero, qui relicti fuere, dispersi per orbem, abjecti atque humikati, omnibus serviunt natio- nibus. quod ait : Qui est ante sacula, ad Chri- sti divinitatem referatur. Ipsi enim Judzi ex sola Jesu matre principium habuisse affirmabant. Et quod sequitur, Non est illis commutatio, alium sensum habet, intelligendo etiam de Judæis. Quia enim Christus pro universo genere humano in commutationem datus est, et Judæi commutationem hanc, hoc est, ipsum Dominum Jesum reci- pere noluerunt, restat, inquit Propheta, ut nulla amplius alia eis sit commutatio. Extendit manum suam in retribuendo, Extendit Psal. st, 11. Variæ lectiones. (92) Αl. προσέτι νοεῖται.
9α My soul has clung fast behind you. It has been bound fast behind you by the bond of desire, so as never to be separated from remembrance of you.
β Ἐμοῦ δὲ ἀντελάβετο ἡ δεξιά σου. Ἐντεῦθεν προφητεύει τὴν ἑαυτοῦ μὲν βοήθειαν, τῶν δὲ περὶ Σαοὺλ ἐχθρῶν αὐτοῦ ἀπώλειαν.πρόσκαιρον αὐτῶν, ὅσον ούπω διαφθαρήναι μελ- λύντων. παροικίας, Εγώ πρὸς τὸν Θεὸν ἐκέκραξα, καὶ ὁ Κύριος εἰσήκουσέ μου. "Ηδη πληροφορηθεὶς, φησίν, ὅτι εἰσήκουσέ μου. Εστι δὲ γλαφυρώτερον εἰπεῖν, ὅτι Ἐγὼ μὲν πρὸς τὸν Πατέρα ἐκέκραξα· ὁ δὲ Υἱός εἰσήκουσέ μοι. Ἐπεὶ καὶ αὐτὸς ἀπώλεσε τοὺς Ἰου- δαίους, κατὰ τό· Σὺ δὲ, Κύριε, ἐλέησόν με, καὶ ἀνάστησόν με, καὶ ἀνταποδώσω αὐτοῖς. Εσπέρας, καὶ πρωί, καὶ μεσημβρίας, διηγή σομαι καὶ ἀπαγγελῶ, καὶ εἰσακούσεται τῆς φωνῆς μου. Τοὺς καιρούς δηλοῖ τῶν μεγάλων Β τριῶν συνάξεων, ὡς ἡμεῖς καλοῦμεν ἑσπερινόν, ὄρθρον, καὶ μεσημβρίαν. Διηγήσομαι τὰ τοῦ Θεοῦ θαυμάσια, καὶ ἀπαγγελῶ πᾶσι τοῖς σὺν ἐμοί · ὡς εἶναι ταὐτὸν, τὸ, διηγήσομαι, καὶ τὸ, ἀπαγγελῶ. Η διηγήσομαι μὲν τὰ παλαιά· ἀπαγγελῶ δὲ τὰ εἰς ἐμὲ γεγενημένα. - Λυτρώσεται ἐν εἰρήνῃ τὴν ψυχήν μου ἀπὸ τῶν ἐγγιζόντων μοι, ὅτι ἐν πολλοῖς ἦσαν σὺν ἐμοί. — Εν εἰρήνῃ, ἀντὶ τοῦ, χωρίς πόνου. Εγ γίζοντας δὲ καλεῖ τοὺς ἀμφὶ τὸν Σαούλ, ὡς συγγε νεῖς καὶ συστρατιώτας. Εἶτα τίθησι καὶ τὴν αἰτίαν τῆς ἐγγύτητος, Οτι, φησί, μετὰ πολλῶν καὶ ἄλλων στρατιωτῶν, σὺν ἐμοὶ ἦσαν διαιτώμενοι καὶ στρα τευόμενοι. Εισακούσεται ὁ Θεὸς, καὶ ταπεινώσει αυτούς ὁ ὑπάρχων πρὸ τῶν αἰώνων. Αὐτὸς γὰρ ἐποίησε τοὺς αἰῶνας· διὸ καὶ πρὸ τῶν αἰώνων ὑπάρχειν λέ- γεται. Εt Οὐ γάρ ἐστιν αὐτοῖς ἀντάλλαγμα, ὅτι οὐκ ἐφο- βήθησαν τὸν Θεόν. Οὐκ ἔστι, φησὶν, αὐτοῖς ἐναλ- λαγή, ἀπὸ τῆς κακίας εἰς ἀγαθωσύνην· ἀλλ᾽ ἀμετά βλητοι μένουσιν· οὕτω γὰρ ὁ Σύμμαχος ἐξέδωκε. Λέγοιντο δ᾽ ἂν ταῦτα καὶ κατὰ τῶν χριστοατόνων Ἰουδαίων· ἐπαρασάμενος γὰρ αὐτοῖς ἄνω, φησὶ νῦν, ὅτι Εἰσακούσεταί μου ὁ Χριστὸς, καὶ ταπεινώ- σει αὐτούς. Καὶ γὰρ οἱ μὲν ἀνῃρέθησαν· οἱ δὲ, περιλειφθέντες, τεταπεινωμένοι, παντὶ ἔθνει δου- λεύουσι τὰς ἐσχάτας υπηρεσίας. ῾Ο ὑπάρχων δὲ πρὸ τῶν αἰώνων, κατὰ τὴν θεότητα· καὶ γὰρ αὐτοὶ ἠργμένον ἐκ τῆς μητρὸς ἔλεγον αὐτόν· τὸ δὲ, Οὐ γὰρ ἐστιν αὐτοῖς ἀντάλαγμα, προσεπινοείται (92) καὶ ἄλλως ἐπὶ τούτων· ὅτι αὐτὸς ἦν τὸ δεδομένον ὑπὲρ πάντων ἀνθρώπων ἀντάλαγμα· δν ἐπειδὴ οὐκ ἐδέξαντο, οὐκ ἔστιν αὐτοῖς ἕτερον ἄξιον ἀντά- λαγμα. Εξέτεινε τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐν τῷ ἀποδιδόναι. COMMENT. IN PSALMOS. A atque in cordibus corum. Per habitacula autem, seu [ut significantius Græca dictione exprimi- tur] habitationes et domos temporarias intelligit, veluti brevi perduraturas et perdendas. B C D Vers. 17. Ego ad Deum clamavi, et Deus exan- divit me. Certior factus de divino auxilio, ait: Exaudisti me. Verum juxta altiorem sensum dica- mus : Ego quidem, inquit, clamavi ad Patrem, et Filius exaudivit me. Ipse etenim Filius Judæos perdidit ; juxta quod alibi ex ejus persona scri- ptum legimus : Tx autem, Domine, miserere mei et resuscita me, et retribuam eis ". VERS. 18. Vespere, et mane, et meridie narrabo et annuntiabo, et exaudiet vocem meam. Tempora significat magnarum trium synaxiuin, quas nos congregationes, seu collectas vocare possumus, vespertinum nimirum, matutinum, et meridianum. Narrabo, inquit, mirabilia Dei, et annuntiabo ea omnibus qui mecum erunt, ita ut idem sit nar- rare, quod annuntiare. Vel narrabo quidem anti- qua, annuntiabo autem ea quæ postremo in me facta sunt. VERS. 19. Redinet in pace animam meam ab appropinquantibus mihi; quoniam in multis erant mecum. In pace, hoc est, sine labore. Appropin- quantes autem eos vocat, qui erant cum Saul, tanquam sibi cognatos atque olim commilitones ; deinde propinquitatis rationem ponit. Quoniam, inquit, simul cum multis aliis militibus antea me- cum fuerunt, hoc est, quoniam mecum convixe- rant, et mecum commilitaverant. VERS. 20. Exaudiet Deus et humiliabit eos, qui est ante sæcula. Ipse etenim Deus fecit sæcula; non mirum igitur, si ante ea fuisse dicitur. Non est enim eis commutatio, neque timuerunt Deum. Immutatio, inquit, nulla eis est, a malitia ad bonitatem, a vitio ad virtutes, sed immutabiles permanent. Ad hunc enim sensum Synimachus reddidit. Possunt etiam hæc verba proferri adver- sus Christi occisores, Judaeos, coutra quos, cum superius imprecatus fuerit, modo ait: Exaudiet me Christus, et humiliabit eos : quemadmodum fa- ctum videmus. Alii etenim eorum sublati sunt, cateri vero, qui relicti fuere, dispersi per orbem, abjecti atque humikati, omnibus serviunt natio- nibus. quod ait : Qui est ante sacula, ad Chri- sti divinitatem referatur. Ipsi enim Judzi ex sola Jesu matre principium habuisse affirmabant. Et quod sequitur, Non est illis commutatio, alium sensum habet, intelligendo etiam de Judæis. Quia enim Christus pro universo genere humano in commutationem datus est, et Judæi commutationem hanc, hoc est, ipsum Dominum Jesum reci- pere noluerunt, restat, inquit Propheta, ut nulla amplius alia eis sit commutatio. Extendit manum suam in retribuendo, Extendit Psal. st, 11. Variæ lectiones. (92) Αl. προσέτι νοεῖται.
9β Your right hand has upheld me. From here he prophesies about his own help and about the destruction of his enemies around Saul.
α Αὐτοὶ δὲ εἰς μάτην ἐζήτησαν τὴν ψυχήν μου. Ὁ Θεὸς γὰρ βοηθεῖ μοι.πρόσκαιρον αὐτῶν, ὅσον ούπω διαφθαρήναι μελ- λύντων. παροικίας, Εγώ πρὸς τὸν Θεὸν ἐκέκραξα, καὶ ὁ Κύριος εἰσήκουσέ μου. "Ηδη πληροφορηθεὶς, φησίν, ὅτι εἰσήκουσέ μου. Εστι δὲ γλαφυρώτερον εἰπεῖν, ὅτι Ἐγὼ μὲν πρὸς τὸν Πατέρα ἐκέκραξα· ὁ δὲ Υἱός εἰσήκουσέ μοι. Ἐπεὶ καὶ αὐτὸς ἀπώλεσε τοὺς Ἰου- δαίους, κατὰ τό· Σὺ δὲ, Κύριε, ἐλέησόν με, καὶ ἀνάστησόν με, καὶ ἀνταποδώσω αὐτοῖς. Εσπέρας, καὶ πρωί, καὶ μεσημβρίας, διηγή σομαι καὶ ἀπαγγελῶ, καὶ εἰσακούσεται τῆς φωνῆς μου. Τοὺς καιρούς δηλοῖ τῶν μεγάλων Β τριῶν συνάξεων, ὡς ἡμεῖς καλοῦμεν ἑσπερινόν, ὄρθρον, καὶ μεσημβρίαν. Διηγήσομαι τὰ τοῦ Θεοῦ θαυμάσια, καὶ ἀπαγγελῶ πᾶσι τοῖς σὺν ἐμοί · ὡς εἶναι ταὐτὸν, τὸ, διηγήσομαι, καὶ τὸ, ἀπαγγελῶ. Η διηγήσομαι μὲν τὰ παλαιά· ἀπαγγελῶ δὲ τὰ εἰς ἐμὲ γεγενημένα. - Λυτρώσεται ἐν εἰρήνῃ τὴν ψυχήν μου ἀπὸ τῶν ἐγγιζόντων μοι, ὅτι ἐν πολλοῖς ἦσαν σὺν ἐμοί. — Εν εἰρήνῃ, ἀντὶ τοῦ, χωρίς πόνου. Εγ γίζοντας δὲ καλεῖ τοὺς ἀμφὶ τὸν Σαούλ, ὡς συγγε νεῖς καὶ συστρατιώτας. Εἶτα τίθησι καὶ τὴν αἰτίαν τῆς ἐγγύτητος, Οτι, φησί, μετὰ πολλῶν καὶ ἄλλων στρατιωτῶν, σὺν ἐμοὶ ἦσαν διαιτώμενοι καὶ στρα τευόμενοι. Εισακούσεται ὁ Θεὸς, καὶ ταπεινώσει αυτούς ὁ ὑπάρχων πρὸ τῶν αἰώνων. Αὐτὸς γὰρ ἐποίησε τοὺς αἰῶνας· διὸ καὶ πρὸ τῶν αἰώνων ὑπάρχειν λέ- γεται. Εt Οὐ γάρ ἐστιν αὐτοῖς ἀντάλλαγμα, ὅτι οὐκ ἐφο- βήθησαν τὸν Θεόν. Οὐκ ἔστι, φησὶν, αὐτοῖς ἐναλ- λαγή, ἀπὸ τῆς κακίας εἰς ἀγαθωσύνην· ἀλλ᾽ ἀμετά βλητοι μένουσιν· οὕτω γὰρ ὁ Σύμμαχος ἐξέδωκε. Λέγοιντο δ᾽ ἂν ταῦτα καὶ κατὰ τῶν χριστοατόνων Ἰουδαίων· ἐπαρασάμενος γὰρ αὐτοῖς ἄνω, φησὶ νῦν, ὅτι Εἰσακούσεταί μου ὁ Χριστὸς, καὶ ταπεινώ- σει αὐτούς. Καὶ γὰρ οἱ μὲν ἀνῃρέθησαν· οἱ δὲ, περιλειφθέντες, τεταπεινωμένοι, παντὶ ἔθνει δου- λεύουσι τὰς ἐσχάτας υπηρεσίας. ῾Ο ὑπάρχων δὲ πρὸ τῶν αἰώνων, κατὰ τὴν θεότητα· καὶ γὰρ αὐτοὶ ἠργμένον ἐκ τῆς μητρὸς ἔλεγον αὐτόν· τὸ δὲ, Οὐ γὰρ ἐστιν αὐτοῖς ἀντάλαγμα, προσεπινοείται (92) καὶ ἄλλως ἐπὶ τούτων· ὅτι αὐτὸς ἦν τὸ δεδομένον ὑπὲρ πάντων ἀνθρώπων ἀντάλαγμα· δν ἐπειδὴ οὐκ ἐδέξαντο, οὐκ ἔστιν αὐτοῖς ἕτερον ἄξιον ἀντά- λαγμα. Εξέτεινε τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐν τῷ ἀποδιδόναι. COMMENT. IN PSALMOS. A atque in cordibus corum. Per habitacula autem, seu [ut significantius Græca dictione exprimi- tur] habitationes et domos temporarias intelligit, veluti brevi perduraturas et perdendas. B C D Vers. 17. Ego ad Deum clamavi, et Deus exan- divit me. Certior factus de divino auxilio, ait: Exaudisti me. Verum juxta altiorem sensum dica- mus : Ego quidem, inquit, clamavi ad Patrem, et Filius exaudivit me. Ipse etenim Filius Judæos perdidit ; juxta quod alibi ex ejus persona scri- ptum legimus : Tx autem, Domine, miserere mei et resuscita me, et retribuam eis ". VERS. 18. Vespere, et mane, et meridie narrabo et annuntiabo, et exaudiet vocem meam. Tempora significat magnarum trium synaxiuin, quas nos congregationes, seu collectas vocare possumus, vespertinum nimirum, matutinum, et meridianum. Narrabo, inquit, mirabilia Dei, et annuntiabo ea omnibus qui mecum erunt, ita ut idem sit nar- rare, quod annuntiare. Vel narrabo quidem anti- qua, annuntiabo autem ea quæ postremo in me facta sunt. VERS. 19. Redinet in pace animam meam ab appropinquantibus mihi; quoniam in multis erant mecum. In pace, hoc est, sine labore. Appropin- quantes autem eos vocat, qui erant cum Saul, tanquam sibi cognatos atque olim commilitones ; deinde propinquitatis rationem ponit. Quoniam, inquit, simul cum multis aliis militibus antea me- cum fuerunt, hoc est, quoniam mecum convixe- rant, et mecum commilitaverant. VERS. 20. Exaudiet Deus et humiliabit eos, qui est ante sæcula. Ipse etenim Deus fecit sæcula; non mirum igitur, si ante ea fuisse dicitur. Non est enim eis commutatio, neque timuerunt Deum. Immutatio, inquit, nulla eis est, a malitia ad bonitatem, a vitio ad virtutes, sed immutabiles permanent. Ad hunc enim sensum Synimachus reddidit. Possunt etiam hæc verba proferri adver- sus Christi occisores, Judaeos, coutra quos, cum superius imprecatus fuerit, modo ait: Exaudiet me Christus, et humiliabit eos : quemadmodum fa- ctum videmus. Alii etenim eorum sublati sunt, cateri vero, qui relicti fuere, dispersi per orbem, abjecti atque humikati, omnibus serviunt natio- nibus. quod ait : Qui est ante sacula, ad Chri- sti divinitatem referatur. Ipsi enim Judzi ex sola Jesu matre principium habuisse affirmabant. Et quod sequitur, Non est illis commutatio, alium sensum habet, intelligendo etiam de Judæis. Quia enim Christus pro universo genere humano in commutationem datus est, et Judæi commutationem hanc, hoc est, ipsum Dominum Jesum reci- pere noluerunt, restat, inquit Propheta, ut nulla amplius alia eis sit commutatio. Extendit manum suam in retribuendo, Extendit Psal. st, 11. Variæ lectiones. (92) Αl. προσέτι νοεῖται.
10α But they in vain have sought for my soul. For God will help me.
β Εἰσελεύσονται εἰς τὰ κατώτατα τῆς γῆς. Ἀποθανόντες, κατελεύσονται εἰς τὸν ᾅδην.πρόσκαιρον αὐτῶν, ὅσον ούπω διαφθαρήναι μελ- λύντων. παροικίας, Εγώ πρὸς τὸν Θεὸν ἐκέκραξα, καὶ ὁ Κύριος εἰσήκουσέ μου. "Ηδη πληροφορηθεὶς, φησίν, ὅτι εἰσήκουσέ μου. Εστι δὲ γλαφυρώτερον εἰπεῖν, ὅτι Ἐγὼ μὲν πρὸς τὸν Πατέρα ἐκέκραξα· ὁ δὲ Υἱός εἰσήκουσέ μοι. Ἐπεὶ καὶ αὐτὸς ἀπώλεσε τοὺς Ἰου- δαίους, κατὰ τό· Σὺ δὲ, Κύριε, ἐλέησόν με, καὶ ἀνάστησόν με, καὶ ἀνταποδώσω αὐτοῖς. Εσπέρας, καὶ πρωί, καὶ μεσημβρίας, διηγή σομαι καὶ ἀπαγγελῶ, καὶ εἰσακούσεται τῆς φωνῆς μου. Τοὺς καιρούς δηλοῖ τῶν μεγάλων Β τριῶν συνάξεων, ὡς ἡμεῖς καλοῦμεν ἑσπερινόν, ὄρθρον, καὶ μεσημβρίαν. Διηγήσομαι τὰ τοῦ Θεοῦ θαυμάσια, καὶ ἀπαγγελῶ πᾶσι τοῖς σὺν ἐμοί · ὡς εἶναι ταὐτὸν, τὸ, διηγήσομαι, καὶ τὸ, ἀπαγγελῶ. Η διηγήσομαι μὲν τὰ παλαιά· ἀπαγγελῶ δὲ τὰ εἰς ἐμὲ γεγενημένα. - Λυτρώσεται ἐν εἰρήνῃ τὴν ψυχήν μου ἀπὸ τῶν ἐγγιζόντων μοι, ὅτι ἐν πολλοῖς ἦσαν σὺν ἐμοί. — Εν εἰρήνῃ, ἀντὶ τοῦ, χωρίς πόνου. Εγ γίζοντας δὲ καλεῖ τοὺς ἀμφὶ τὸν Σαούλ, ὡς συγγε νεῖς καὶ συστρατιώτας. Εἶτα τίθησι καὶ τὴν αἰτίαν τῆς ἐγγύτητος, Οτι, φησί, μετὰ πολλῶν καὶ ἄλλων στρατιωτῶν, σὺν ἐμοὶ ἦσαν διαιτώμενοι καὶ στρα τευόμενοι. Εισακούσεται ὁ Θεὸς, καὶ ταπεινώσει αυτούς ὁ ὑπάρχων πρὸ τῶν αἰώνων. Αὐτὸς γὰρ ἐποίησε τοὺς αἰῶνας· διὸ καὶ πρὸ τῶν αἰώνων ὑπάρχειν λέ- γεται. Εt Οὐ γάρ ἐστιν αὐτοῖς ἀντάλλαγμα, ὅτι οὐκ ἐφο- βήθησαν τὸν Θεόν. Οὐκ ἔστι, φησὶν, αὐτοῖς ἐναλ- λαγή, ἀπὸ τῆς κακίας εἰς ἀγαθωσύνην· ἀλλ᾽ ἀμετά βλητοι μένουσιν· οὕτω γὰρ ὁ Σύμμαχος ἐξέδωκε. Λέγοιντο δ᾽ ἂν ταῦτα καὶ κατὰ τῶν χριστοατόνων Ἰουδαίων· ἐπαρασάμενος γὰρ αὐτοῖς ἄνω, φησὶ νῦν, ὅτι Εἰσακούσεταί μου ὁ Χριστὸς, καὶ ταπεινώ- σει αὐτούς. Καὶ γὰρ οἱ μὲν ἀνῃρέθησαν· οἱ δὲ, περιλειφθέντες, τεταπεινωμένοι, παντὶ ἔθνει δου- λεύουσι τὰς ἐσχάτας υπηρεσίας. ῾Ο ὑπάρχων δὲ πρὸ τῶν αἰώνων, κατὰ τὴν θεότητα· καὶ γὰρ αὐτοὶ ἠργμένον ἐκ τῆς μητρὸς ἔλεγον αὐτόν· τὸ δὲ, Οὐ γὰρ ἐστιν αὐτοῖς ἀντάλαγμα, προσεπινοείται (92) καὶ ἄλλως ἐπὶ τούτων· ὅτι αὐτὸς ἦν τὸ δεδομένον ὑπὲρ πάντων ἀνθρώπων ἀντάλαγμα· δν ἐπειδὴ οὐκ ἐδέξαντο, οὐκ ἔστιν αὐτοῖς ἕτερον ἄξιον ἀντά- λαγμα. Εξέτεινε τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐν τῷ ἀποδιδόναι. COMMENT. IN PSALMOS. A atque in cordibus corum. Per habitacula autem, seu [ut significantius Græca dictione exprimi- tur] habitationes et domos temporarias intelligit, veluti brevi perduraturas et perdendas. B C D Vers. 17. Ego ad Deum clamavi, et Deus exan- divit me. Certior factus de divino auxilio, ait: Exaudisti me. Verum juxta altiorem sensum dica- mus : Ego quidem, inquit, clamavi ad Patrem, et Filius exaudivit me. Ipse etenim Filius Judæos perdidit ; juxta quod alibi ex ejus persona scri- ptum legimus : Tx autem, Domine, miserere mei et resuscita me, et retribuam eis ". VERS. 18. Vespere, et mane, et meridie narrabo et annuntiabo, et exaudiet vocem meam. Tempora significat magnarum trium synaxiuin, quas nos congregationes, seu collectas vocare possumus, vespertinum nimirum, matutinum, et meridianum. Narrabo, inquit, mirabilia Dei, et annuntiabo ea omnibus qui mecum erunt, ita ut idem sit nar- rare, quod annuntiare. Vel narrabo quidem anti- qua, annuntiabo autem ea quæ postremo in me facta sunt. VERS. 19. Redinet in pace animam meam ab appropinquantibus mihi; quoniam in multis erant mecum. In pace, hoc est, sine labore. Appropin- quantes autem eos vocat, qui erant cum Saul, tanquam sibi cognatos atque olim commilitones ; deinde propinquitatis rationem ponit. Quoniam, inquit, simul cum multis aliis militibus antea me- cum fuerunt, hoc est, quoniam mecum convixe- rant, et mecum commilitaverant. VERS. 20. Exaudiet Deus et humiliabit eos, qui est ante sæcula. Ipse etenim Deus fecit sæcula; non mirum igitur, si ante ea fuisse dicitur. Non est enim eis commutatio, neque timuerunt Deum. Immutatio, inquit, nulla eis est, a malitia ad bonitatem, a vitio ad virtutes, sed immutabiles permanent. Ad hunc enim sensum Synimachus reddidit. Possunt etiam hæc verba proferri adver- sus Christi occisores, Judaeos, coutra quos, cum superius imprecatus fuerit, modo ait: Exaudiet me Christus, et humiliabit eos : quemadmodum fa- ctum videmus. Alii etenim eorum sublati sunt, cateri vero, qui relicti fuere, dispersi per orbem, abjecti atque humikati, omnibus serviunt natio- nibus. quod ait : Qui est ante sacula, ad Chri- sti divinitatem referatur. Ipsi enim Judzi ex sola Jesu matre principium habuisse affirmabant. Et quod sequitur, Non est illis commutatio, alium sensum habet, intelligendo etiam de Judæis. Quia enim Christus pro universo genere humano in commutationem datus est, et Judæi commutationem hanc, hoc est, ipsum Dominum Jesum reci- pere noluerunt, restat, inquit Propheta, ut nulla amplius alia eis sit commutatio. Extendit manum suam in retribuendo, Extendit Psal. st, 11. Variæ lectiones. (92) Αl. προσέτι νοεῖται.
10β They will enter into the deepest parts of the earth. Having died, they will descend into Hades.
α Παραδοθήσονται εἰς χεῖρας ῥομφαίας. Εἰπὼν ὅτι ἀποθανοῦνται, λέγει καὶ τὸν τρόπον. Χεῖρας δὲ ῥομφαίας μεταφορικῶς εἶπε, διὰ τὸ ἄφυκτον τοῦ ξίφους.πρόσκαιρον αὐτῶν, ὅσον ούπω διαφθαρήναι μελ- λύντων. παροικίας, Εγώ πρὸς τὸν Θεὸν ἐκέκραξα, καὶ ὁ Κύριος εἰσήκουσέ μου. "Ηδη πληροφορηθεὶς, φησίν, ὅτι εἰσήκουσέ μου. Εστι δὲ γλαφυρώτερον εἰπεῖν, ὅτι Ἐγὼ μὲν πρὸς τὸν Πατέρα ἐκέκραξα· ὁ δὲ Υἱός εἰσήκουσέ μοι. Ἐπεὶ καὶ αὐτὸς ἀπώλεσε τοὺς Ἰου- δαίους, κατὰ τό· Σὺ δὲ, Κύριε, ἐλέησόν με, καὶ ἀνάστησόν με, καὶ ἀνταποδώσω αὐτοῖς. Εσπέρας, καὶ πρωί, καὶ μεσημβρίας, διηγή σομαι καὶ ἀπαγγελῶ, καὶ εἰσακούσεται τῆς φωνῆς μου. Τοὺς καιρούς δηλοῖ τῶν μεγάλων Β τριῶν συνάξεων, ὡς ἡμεῖς καλοῦμεν ἑσπερινόν, ὄρθρον, καὶ μεσημβρίαν. Διηγήσομαι τὰ τοῦ Θεοῦ θαυμάσια, καὶ ἀπαγγελῶ πᾶσι τοῖς σὺν ἐμοί · ὡς εἶναι ταὐτὸν, τὸ, διηγήσομαι, καὶ τὸ, ἀπαγγελῶ. Η διηγήσομαι μὲν τὰ παλαιά· ἀπαγγελῶ δὲ τὰ εἰς ἐμὲ γεγενημένα. - Λυτρώσεται ἐν εἰρήνῃ τὴν ψυχήν μου ἀπὸ τῶν ἐγγιζόντων μοι, ὅτι ἐν πολλοῖς ἦσαν σὺν ἐμοί. — Εν εἰρήνῃ, ἀντὶ τοῦ, χωρίς πόνου. Εγ γίζοντας δὲ καλεῖ τοὺς ἀμφὶ τὸν Σαούλ, ὡς συγγε νεῖς καὶ συστρατιώτας. Εἶτα τίθησι καὶ τὴν αἰτίαν τῆς ἐγγύτητος, Οτι, φησί, μετὰ πολλῶν καὶ ἄλλων στρατιωτῶν, σὺν ἐμοὶ ἦσαν διαιτώμενοι καὶ στρα τευόμενοι. Εισακούσεται ὁ Θεὸς, καὶ ταπεινώσει αυτούς ὁ ὑπάρχων πρὸ τῶν αἰώνων. Αὐτὸς γὰρ ἐποίησε τοὺς αἰῶνας· διὸ καὶ πρὸ τῶν αἰώνων ὑπάρχειν λέ- γεται. Εt Οὐ γάρ ἐστιν αὐτοῖς ἀντάλλαγμα, ὅτι οὐκ ἐφο- βήθησαν τὸν Θεόν. Οὐκ ἔστι, φησὶν, αὐτοῖς ἐναλ- λαγή, ἀπὸ τῆς κακίας εἰς ἀγαθωσύνην· ἀλλ᾽ ἀμετά βλητοι μένουσιν· οὕτω γὰρ ὁ Σύμμαχος ἐξέδωκε. Λέγοιντο δ᾽ ἂν ταῦτα καὶ κατὰ τῶν χριστοατόνων Ἰουδαίων· ἐπαρασάμενος γὰρ αὐτοῖς ἄνω, φησὶ νῦν, ὅτι Εἰσακούσεταί μου ὁ Χριστὸς, καὶ ταπεινώ- σει αὐτούς. Καὶ γὰρ οἱ μὲν ἀνῃρέθησαν· οἱ δὲ, περιλειφθέντες, τεταπεινωμένοι, παντὶ ἔθνει δου- λεύουσι τὰς ἐσχάτας υπηρεσίας. ῾Ο ὑπάρχων δὲ πρὸ τῶν αἰώνων, κατὰ τὴν θεότητα· καὶ γὰρ αὐτοὶ ἠργμένον ἐκ τῆς μητρὸς ἔλεγον αὐτόν· τὸ δὲ, Οὐ γὰρ ἐστιν αὐτοῖς ἀντάλαγμα, προσεπινοείται (92) καὶ ἄλλως ἐπὶ τούτων· ὅτι αὐτὸς ἦν τὸ δεδομένον ὑπὲρ πάντων ἀνθρώπων ἀντάλαγμα· δν ἐπειδὴ οὐκ ἐδέξαντο, οὐκ ἔστιν αὐτοῖς ἕτερον ἄξιον ἀντά- λαγμα. Εξέτεινε τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐν τῷ ἀποδιδόναι. COMMENT. IN PSALMOS. A atque in cordibus corum. Per habitacula autem, seu [ut significantius Græca dictione exprimi- tur] habitationes et domos temporarias intelligit, veluti brevi perduraturas et perdendas. B C D Vers. 17. Ego ad Deum clamavi, et Deus exan- divit me. Certior factus de divino auxilio, ait: Exaudisti me. Verum juxta altiorem sensum dica- mus : Ego quidem, inquit, clamavi ad Patrem, et Filius exaudivit me. Ipse etenim Filius Judæos perdidit ; juxta quod alibi ex ejus persona scri- ptum legimus : Tx autem, Domine, miserere mei et resuscita me, et retribuam eis ". VERS. 18. Vespere, et mane, et meridie narrabo et annuntiabo, et exaudiet vocem meam. Tempora significat magnarum trium synaxiuin, quas nos congregationes, seu collectas vocare possumus, vespertinum nimirum, matutinum, et meridianum. Narrabo, inquit, mirabilia Dei, et annuntiabo ea omnibus qui mecum erunt, ita ut idem sit nar- rare, quod annuntiare. Vel narrabo quidem anti- qua, annuntiabo autem ea quæ postremo in me facta sunt. VERS. 19. Redinet in pace animam meam ab appropinquantibus mihi; quoniam in multis erant mecum. In pace, hoc est, sine labore. Appropin- quantes autem eos vocat, qui erant cum Saul, tanquam sibi cognatos atque olim commilitones ; deinde propinquitatis rationem ponit. Quoniam, inquit, simul cum multis aliis militibus antea me- cum fuerunt, hoc est, quoniam mecum convixe- rant, et mecum commilitaverant. VERS. 20. Exaudiet Deus et humiliabit eos, qui est ante sæcula. Ipse etenim Deus fecit sæcula; non mirum igitur, si ante ea fuisse dicitur. Non est enim eis commutatio, neque timuerunt Deum. Immutatio, inquit, nulla eis est, a malitia ad bonitatem, a vitio ad virtutes, sed immutabiles permanent. Ad hunc enim sensum Synimachus reddidit. Possunt etiam hæc verba proferri adver- sus Christi occisores, Judaeos, coutra quos, cum superius imprecatus fuerit, modo ait: Exaudiet me Christus, et humiliabit eos : quemadmodum fa- ctum videmus. Alii etenim eorum sublati sunt, cateri vero, qui relicti fuere, dispersi per orbem, abjecti atque humikati, omnibus serviunt natio- nibus. quod ait : Qui est ante sacula, ad Chri- sti divinitatem referatur. Ipsi enim Judzi ex sola Jesu matre principium habuisse affirmabant. Et quod sequitur, Non est illis commutatio, alium sensum habet, intelligendo etiam de Judæis. Quia enim Christus pro universo genere humano in commutationem datus est, et Judæi commutationem hanc, hoc est, ipsum Dominum Jesum reci- pere noluerunt, restat, inquit Propheta, ut nulla amplius alia eis sit commutatio. Extendit manum suam in retribuendo, Extendit Psal. st, 11. Variæ lectiones. (92) Αl. προσέτι νοεῖται.
11α They will be surrendered to the hands of a sword. Having said that they will die, he tells also the manner. He said ‘hands of a sword’ meta- phorically on account of the ineluctability of the sword.
β Μερίδες ἀλωπέκων ἔσονται. Ἀποσφαγέντας αὐτοὺς, αἱ ἀλώπεκες εἰς θοίνην διαμερίσονται. Ἢ ὅτι οὐδὲ γενναῖοι τούτους διαφθεροῦσιν ἐχθροὶ, ἀλλ’ εὐτελεῖς καὶ ἀσθενεῖς καὶ δολεροί· τοιοῦτον γὰρ ἡ ἀλώπηξ. Τῶν τοιούτων οὖν διασπαράγματα ἔσονται· αἰνίττεται δὲ, τοὺς περιοίκους ἀλλοφύλους.πρόσκαιρον αὐτῶν, ὅσον ούπω διαφθαρήναι μελ- λύντων. παροικίας, Εγώ πρὸς τὸν Θεὸν ἐκέκραξα, καὶ ὁ Κύριος εἰσήκουσέ μου. "Ηδη πληροφορηθεὶς, φησίν, ὅτι εἰσήκουσέ μου. Εστι δὲ γλαφυρώτερον εἰπεῖν, ὅτι Ἐγὼ μὲν πρὸς τὸν Πατέρα ἐκέκραξα· ὁ δὲ Υἱός εἰσήκουσέ μοι. Ἐπεὶ καὶ αὐτὸς ἀπώλεσε τοὺς Ἰου- δαίους, κατὰ τό· Σὺ δὲ, Κύριε, ἐλέησόν με, καὶ ἀνάστησόν με, καὶ ἀνταποδώσω αὐτοῖς. Εσπέρας, καὶ πρωί, καὶ μεσημβρίας, διηγή σομαι καὶ ἀπαγγελῶ, καὶ εἰσακούσεται τῆς φωνῆς μου. Τοὺς καιρούς δηλοῖ τῶν μεγάλων Β τριῶν συνάξεων, ὡς ἡμεῖς καλοῦμεν ἑσπερινόν, ὄρθρον, καὶ μεσημβρίαν. Διηγήσομαι τὰ τοῦ Θεοῦ θαυμάσια, καὶ ἀπαγγελῶ πᾶσι τοῖς σὺν ἐμοί · ὡς εἶναι ταὐτὸν, τὸ, διηγήσομαι, καὶ τὸ, ἀπαγγελῶ. Η διηγήσομαι μὲν τὰ παλαιά· ἀπαγγελῶ δὲ τὰ εἰς ἐμὲ γεγενημένα. - Λυτρώσεται ἐν εἰρήνῃ τὴν ψυχήν μου ἀπὸ τῶν ἐγγιζόντων μοι, ὅτι ἐν πολλοῖς ἦσαν σὺν ἐμοί. — Εν εἰρήνῃ, ἀντὶ τοῦ, χωρίς πόνου. Εγ γίζοντας δὲ καλεῖ τοὺς ἀμφὶ τὸν Σαούλ, ὡς συγγε νεῖς καὶ συστρατιώτας. Εἶτα τίθησι καὶ τὴν αἰτίαν τῆς ἐγγύτητος, Οτι, φησί, μετὰ πολλῶν καὶ ἄλλων στρατιωτῶν, σὺν ἐμοὶ ἦσαν διαιτώμενοι καὶ στρα τευόμενοι. Εισακούσεται ὁ Θεὸς, καὶ ταπεινώσει αυτούς ὁ ὑπάρχων πρὸ τῶν αἰώνων. Αὐτὸς γὰρ ἐποίησε τοὺς αἰῶνας· διὸ καὶ πρὸ τῶν αἰώνων ὑπάρχειν λέ- γεται. Εt Οὐ γάρ ἐστιν αὐτοῖς ἀντάλλαγμα, ὅτι οὐκ ἐφο- βήθησαν τὸν Θεόν. Οὐκ ἔστι, φησὶν, αὐτοῖς ἐναλ- λαγή, ἀπὸ τῆς κακίας εἰς ἀγαθωσύνην· ἀλλ᾽ ἀμετά βλητοι μένουσιν· οὕτω γὰρ ὁ Σύμμαχος ἐξέδωκε. Λέγοιντο δ᾽ ἂν ταῦτα καὶ κατὰ τῶν χριστοατόνων Ἰουδαίων· ἐπαρασάμενος γὰρ αὐτοῖς ἄνω, φησὶ νῦν, ὅτι Εἰσακούσεταί μου ὁ Χριστὸς, καὶ ταπεινώ- σει αὐτούς. Καὶ γὰρ οἱ μὲν ἀνῃρέθησαν· οἱ δὲ, περιλειφθέντες, τεταπεινωμένοι, παντὶ ἔθνει δου- λεύουσι τὰς ἐσχάτας υπηρεσίας. ῾Ο ὑπάρχων δὲ πρὸ τῶν αἰώνων, κατὰ τὴν θεότητα· καὶ γὰρ αὐτοὶ ἠργμένον ἐκ τῆς μητρὸς ἔλεγον αὐτόν· τὸ δὲ, Οὐ γὰρ ἐστιν αὐτοῖς ἀντάλαγμα, προσεπινοείται (92) καὶ ἄλλως ἐπὶ τούτων· ὅτι αὐτὸς ἦν τὸ δεδομένον ὑπὲρ πάντων ἀνθρώπων ἀντάλαγμα· δν ἐπειδὴ οὐκ ἐδέξαντο, οὐκ ἔστιν αὐτοῖς ἕτερον ἄξιον ἀντά- λαγμα. Εξέτεινε τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐν τῷ ἀποδιδόναι. COMMENT. IN PSALMOS. A atque in cordibus corum. Per habitacula autem, seu [ut significantius Græca dictione exprimi- tur] habitationes et domos temporarias intelligit, veluti brevi perduraturas et perdendas. B C D Vers. 17. Ego ad Deum clamavi, et Deus exan- divit me. Certior factus de divino auxilio, ait: Exaudisti me. Verum juxta altiorem sensum dica- mus : Ego quidem, inquit, clamavi ad Patrem, et Filius exaudivit me. Ipse etenim Filius Judæos perdidit ; juxta quod alibi ex ejus persona scri- ptum legimus : Tx autem, Domine, miserere mei et resuscita me, et retribuam eis ". VERS. 18. Vespere, et mane, et meridie narrabo et annuntiabo, et exaudiet vocem meam. Tempora significat magnarum trium synaxiuin, quas nos congregationes, seu collectas vocare possumus, vespertinum nimirum, matutinum, et meridianum. Narrabo, inquit, mirabilia Dei, et annuntiabo ea omnibus qui mecum erunt, ita ut idem sit nar- rare, quod annuntiare. Vel narrabo quidem anti- qua, annuntiabo autem ea quæ postremo in me facta sunt. VERS. 19. Redinet in pace animam meam ab appropinquantibus mihi; quoniam in multis erant mecum. In pace, hoc est, sine labore. Appropin- quantes autem eos vocat, qui erant cum Saul, tanquam sibi cognatos atque olim commilitones ; deinde propinquitatis rationem ponit. Quoniam, inquit, simul cum multis aliis militibus antea me- cum fuerunt, hoc est, quoniam mecum convixe- rant, et mecum commilitaverant. VERS. 20. Exaudiet Deus et humiliabit eos, qui est ante sæcula. Ipse etenim Deus fecit sæcula; non mirum igitur, si ante ea fuisse dicitur. Non est enim eis commutatio, neque timuerunt Deum. Immutatio, inquit, nulla eis est, a malitia ad bonitatem, a vitio ad virtutes, sed immutabiles permanent. Ad hunc enim sensum Synimachus reddidit. Possunt etiam hæc verba proferri adver- sus Christi occisores, Judaeos, coutra quos, cum superius imprecatus fuerit, modo ait: Exaudiet me Christus, et humiliabit eos : quemadmodum fa- ctum videmus. Alii etenim eorum sublati sunt, cateri vero, qui relicti fuere, dispersi per orbem, abjecti atque humikati, omnibus serviunt natio- nibus. quod ait : Qui est ante sacula, ad Chri- sti divinitatem referatur. Ipsi enim Judzi ex sola Jesu matre principium habuisse affirmabant. Et quod sequitur, Non est illis commutatio, alium sensum habet, intelligendo etiam de Judæis. Quia enim Christus pro universo genere humano in commutationem datus est, et Judæi commutationem hanc, hoc est, ipsum Dominum Jesum reci- pere noluerunt, restat, inquit Propheta, ut nulla amplius alia eis sit commutatio. Extendit manum suam in retribuendo, Extendit Psal. st, 11. Variæ lectiones. (92) Αl. προσέτι νοεῖται.
11β They will be portions for foxes. On having been slaughtered, the foxes will divide them up among themselves as a feast. Or else not even noble enemies will destroy them, but enemies that are mean and weak and cunning, for such is the fox. For suchlike they will therefore become torn carrion; he is alluding to the alien tribes dwelling round about.
α Ὁ δὲ βασιλεὺς εὐφρανθήσεται ἐπὶ τῷ Θεῷ.πρόσκαιρον αὐτῶν, ὅσον ούπω διαφθαρήναι μελ- λύντων. παροικίας, Εγώ πρὸς τὸν Θεὸν ἐκέκραξα, καὶ ὁ Κύριος εἰσήκουσέ μου. "Ηδη πληροφορηθεὶς, φησίν, ὅτι εἰσήκουσέ μου. Εστι δὲ γλαφυρώτερον εἰπεῖν, ὅτι Ἐγὼ μὲν πρὸς τὸν Πατέρα ἐκέκραξα· ὁ δὲ Υἱός εἰσήκουσέ μοι. Ἐπεὶ καὶ αὐτὸς ἀπώλεσε τοὺς Ἰου- δαίους, κατὰ τό· Σὺ δὲ, Κύριε, ἐλέησόν με, καὶ ἀνάστησόν με, καὶ ἀνταποδώσω αὐτοῖς. Εσπέρας, καὶ πρωί, καὶ μεσημβρίας, διηγή σομαι καὶ ἀπαγγελῶ, καὶ εἰσακούσεται τῆς φωνῆς μου. Τοὺς καιρούς δηλοῖ τῶν μεγάλων Β τριῶν συνάξεων, ὡς ἡμεῖς καλοῦμεν ἑσπερινόν, ὄρθρον, καὶ μεσημβρίαν. Διηγήσομαι τὰ τοῦ Θεοῦ θαυμάσια, καὶ ἀπαγγελῶ πᾶσι τοῖς σὺν ἐμοί · ὡς εἶναι ταὐτὸν, τὸ, διηγήσομαι, καὶ τὸ, ἀπαγγελῶ. Η διηγήσομαι μὲν τὰ παλαιά· ἀπαγγελῶ δὲ τὰ εἰς ἐμὲ γεγενημένα. - Λυτρώσεται ἐν εἰρήνῃ τὴν ψυχήν μου ἀπὸ τῶν ἐγγιζόντων μοι, ὅτι ἐν πολλοῖς ἦσαν σὺν ἐμοί. — Εν εἰρήνῃ, ἀντὶ τοῦ, χωρίς πόνου. Εγ γίζοντας δὲ καλεῖ τοὺς ἀμφὶ τὸν Σαούλ, ὡς συγγε νεῖς καὶ συστρατιώτας. Εἶτα τίθησι καὶ τὴν αἰτίαν τῆς ἐγγύτητος, Οτι, φησί, μετὰ πολλῶν καὶ ἄλλων στρατιωτῶν, σὺν ἐμοὶ ἦσαν διαιτώμενοι καὶ στρα τευόμενοι. Εισακούσεται ὁ Θεὸς, καὶ ταπεινώσει αυτούς ὁ ὑπάρχων πρὸ τῶν αἰώνων. Αὐτὸς γὰρ ἐποίησε τοὺς αἰῶνας· διὸ καὶ πρὸ τῶν αἰώνων ὑπάρχειν λέ- γεται. Εt Οὐ γάρ ἐστιν αὐτοῖς ἀντάλλαγμα, ὅτι οὐκ ἐφο- βήθησαν τὸν Θεόν. Οὐκ ἔστι, φησὶν, αὐτοῖς ἐναλ- λαγή, ἀπὸ τῆς κακίας εἰς ἀγαθωσύνην· ἀλλ᾽ ἀμετά βλητοι μένουσιν· οὕτω γὰρ ὁ Σύμμαχος ἐξέδωκε. Λέγοιντο δ᾽ ἂν ταῦτα καὶ κατὰ τῶν χριστοατόνων Ἰουδαίων· ἐπαρασάμενος γὰρ αὐτοῖς ἄνω, φησὶ νῦν, ὅτι Εἰσακούσεταί μου ὁ Χριστὸς, καὶ ταπεινώ- σει αὐτούς. Καὶ γὰρ οἱ μὲν ἀνῃρέθησαν· οἱ δὲ, περιλειφθέντες, τεταπεινωμένοι, παντὶ ἔθνει δου- λεύουσι τὰς ἐσχάτας υπηρεσίας. ῾Ο ὑπάρχων δὲ πρὸ τῶν αἰώνων, κατὰ τὴν θεότητα· καὶ γὰρ αὐτοὶ ἠργμένον ἐκ τῆς μητρὸς ἔλεγον αὐτόν· τὸ δὲ, Οὐ γὰρ ἐστιν αὐτοῖς ἀντάλαγμα, προσεπινοείται (92) καὶ ἄλλως ἐπὶ τούτων· ὅτι αὐτὸς ἦν τὸ δεδομένον ὑπὲρ πάντων ἀνθρώπων ἀντάλαγμα· δν ἐπειδὴ οὐκ ἐδέξαντο, οὐκ ἔστιν αὐτοῖς ἕτερον ἄξιον ἀντά- λαγμα. Εξέτεινε τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐν τῷ ἀποδιδόναι. COMMENT. IN PSALMOS. A atque in cordibus corum. Per habitacula autem, seu [ut significantius Græca dictione exprimi- tur] habitationes et domos temporarias intelligit, veluti brevi perduraturas et perdendas. B C D Vers. 17. Ego ad Deum clamavi, et Deus exan- divit me. Certior factus de divino auxilio, ait: Exaudisti me. Verum juxta altiorem sensum dica- mus : Ego quidem, inquit, clamavi ad Patrem, et Filius exaudivit me. Ipse etenim Filius Judæos perdidit ; juxta quod alibi ex ejus persona scri- ptum legimus : Tx autem, Domine, miserere mei et resuscita me, et retribuam eis ". VERS. 18. Vespere, et mane, et meridie narrabo et annuntiabo, et exaudiet vocem meam. Tempora significat magnarum trium synaxiuin, quas nos congregationes, seu collectas vocare possumus, vespertinum nimirum, matutinum, et meridianum. Narrabo, inquit, mirabilia Dei, et annuntiabo ea omnibus qui mecum erunt, ita ut idem sit nar- rare, quod annuntiare. Vel narrabo quidem anti- qua, annuntiabo autem ea quæ postremo in me facta sunt. VERS. 19. Redinet in pace animam meam ab appropinquantibus mihi; quoniam in multis erant mecum. In pace, hoc est, sine labore. Appropin- quantes autem eos vocat, qui erant cum Saul, tanquam sibi cognatos atque olim commilitones ; deinde propinquitatis rationem ponit. Quoniam, inquit, simul cum multis aliis militibus antea me- cum fuerunt, hoc est, quoniam mecum convixe- rant, et mecum commilitaverant. VERS. 20. Exaudiet Deus et humiliabit eos, qui est ante sæcula. Ipse etenim Deus fecit sæcula; non mirum igitur, si ante ea fuisse dicitur. Non est enim eis commutatio, neque timuerunt Deum. Immutatio, inquit, nulla eis est, a malitia ad bonitatem, a vitio ad virtutes, sed immutabiles permanent. Ad hunc enim sensum Synimachus reddidit. Possunt etiam hæc verba proferri adver- sus Christi occisores, Judaeos, coutra quos, cum superius imprecatus fuerit, modo ait: Exaudiet me Christus, et humiliabit eos : quemadmodum fa- ctum videmus. Alii etenim eorum sublati sunt, cateri vero, qui relicti fuere, dispersi per orbem, abjecti atque humikati, omnibus serviunt natio- nibus. quod ait : Qui est ante sacula, ad Chri- sti divinitatem referatur. Ipsi enim Judzi ex sola Jesu matre principium habuisse affirmabant. Et quod sequitur, Non est illis commutatio, alium sensum habet, intelligendo etiam de Judæis. Quia enim Christus pro universo genere humano in commutationem datus est, et Judæi commutationem hanc, hoc est, ipsum Dominum Jesum reci- pere noluerunt, restat, inquit Propheta, ut nulla amplius alia eis sit commutatio. Extendit manum suam in retribuendo, Extendit Psal. st, 11. Variæ lectiones. (92) Αl. προσέτι νοεῖται.
12α But the king will rejoice in God.
Ἑαυτὸν λέγει, ὡς Θεοῦ ψήφῳ κεχρισμένον. Εὐφρανθήσεται δὲ, οὐκ ἐπὶ τῇ ἀναιρέσει αὐτῶν, ὡς καὶ ὕστερον ἔδειξε, θρηνῶν καὶ κοπτόμενος, ἀλλ’ ἐπὶ τῷ Θεῷ, ὡς ῥυομένῳ τοὺς ἀγαπῶντας αὐτόν.πρόσκαιρον αὐτῶν, ὅσον ούπω διαφθαρήναι μελ- λύντων. παροικίας, Εγώ πρὸς τὸν Θεὸν ἐκέκραξα, καὶ ὁ Κύριος εἰσήκουσέ μου. "Ηδη πληροφορηθεὶς, φησίν, ὅτι εἰσήκουσέ μου. Εστι δὲ γλαφυρώτερον εἰπεῖν, ὅτι Ἐγὼ μὲν πρὸς τὸν Πατέρα ἐκέκραξα· ὁ δὲ Υἱός εἰσήκουσέ μοι. Ἐπεὶ καὶ αὐτὸς ἀπώλεσε τοὺς Ἰου- δαίους, κατὰ τό· Σὺ δὲ, Κύριε, ἐλέησόν με, καὶ ἀνάστησόν με, καὶ ἀνταποδώσω αὐτοῖς. Εσπέρας, καὶ πρωί, καὶ μεσημβρίας, διηγή σομαι καὶ ἀπαγγελῶ, καὶ εἰσακούσεται τῆς φωνῆς μου. Τοὺς καιρούς δηλοῖ τῶν μεγάλων Β τριῶν συνάξεων, ὡς ἡμεῖς καλοῦμεν ἑσπερινόν, ὄρθρον, καὶ μεσημβρίαν. Διηγήσομαι τὰ τοῦ Θεοῦ θαυμάσια, καὶ ἀπαγγελῶ πᾶσι τοῖς σὺν ἐμοί · ὡς εἶναι ταὐτὸν, τὸ, διηγήσομαι, καὶ τὸ, ἀπαγγελῶ. Η διηγήσομαι μὲν τὰ παλαιά· ἀπαγγελῶ δὲ τὰ εἰς ἐμὲ γεγενημένα. - Λυτρώσεται ἐν εἰρήνῃ τὴν ψυχήν μου ἀπὸ τῶν ἐγγιζόντων μοι, ὅτι ἐν πολλοῖς ἦσαν σὺν ἐμοί. — Εν εἰρήνῃ, ἀντὶ τοῦ, χωρίς πόνου. Εγ γίζοντας δὲ καλεῖ τοὺς ἀμφὶ τὸν Σαούλ, ὡς συγγε νεῖς καὶ συστρατιώτας. Εἶτα τίθησι καὶ τὴν αἰτίαν τῆς ἐγγύτητος, Οτι, φησί, μετὰ πολλῶν καὶ ἄλλων στρατιωτῶν, σὺν ἐμοὶ ἦσαν διαιτώμενοι καὶ στρα τευόμενοι. Εισακούσεται ὁ Θεὸς, καὶ ταπεινώσει αυτούς ὁ ὑπάρχων πρὸ τῶν αἰώνων. Αὐτὸς γὰρ ἐποίησε τοὺς αἰῶνας· διὸ καὶ πρὸ τῶν αἰώνων ὑπάρχειν λέ- γεται. Εt Οὐ γάρ ἐστιν αὐτοῖς ἀντάλλαγμα, ὅτι οὐκ ἐφο- βήθησαν τὸν Θεόν. Οὐκ ἔστι, φησὶν, αὐτοῖς ἐναλ- λαγή, ἀπὸ τῆς κακίας εἰς ἀγαθωσύνην· ἀλλ᾽ ἀμετά βλητοι μένουσιν· οὕτω γὰρ ὁ Σύμμαχος ἐξέδωκε. Λέγοιντο δ᾽ ἂν ταῦτα καὶ κατὰ τῶν χριστοατόνων Ἰουδαίων· ἐπαρασάμενος γὰρ αὐτοῖς ἄνω, φησὶ νῦν, ὅτι Εἰσακούσεταί μου ὁ Χριστὸς, καὶ ταπεινώ- σει αὐτούς. Καὶ γὰρ οἱ μὲν ἀνῃρέθησαν· οἱ δὲ, περιλειφθέντες, τεταπεινωμένοι, παντὶ ἔθνει δου- λεύουσι τὰς ἐσχάτας υπηρεσίας. ῾Ο ὑπάρχων δὲ πρὸ τῶν αἰώνων, κατὰ τὴν θεότητα· καὶ γὰρ αὐτοὶ ἠργμένον ἐκ τῆς μητρὸς ἔλεγον αὐτόν· τὸ δὲ, Οὐ γὰρ ἐστιν αὐτοῖς ἀντάλαγμα, προσεπινοείται (92) καὶ ἄλλως ἐπὶ τούτων· ὅτι αὐτὸς ἦν τὸ δεδομένον ὑπὲρ πάντων ἀνθρώπων ἀντάλαγμα· δν ἐπειδὴ οὐκ ἐδέξαντο, οὐκ ἔστιν αὐτοῖς ἕτερον ἄξιον ἀντά- λαγμα. Εξέτεινε τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐν τῷ ἀποδιδόναι. COMMENT. IN PSALMOS. A atque in cordibus corum. Per habitacula autem, seu [ut significantius Græca dictione exprimi- tur] habitationes et domos temporarias intelligit, veluti brevi perduraturas et perdendas. B C D Vers. 17. Ego ad Deum clamavi, et Deus exan- divit me. Certior factus de divino auxilio, ait: Exaudisti me. Verum juxta altiorem sensum dica- mus : Ego quidem, inquit, clamavi ad Patrem, et Filius exaudivit me. Ipse etenim Filius Judæos perdidit ; juxta quod alibi ex ejus persona scri- ptum legimus : Tx autem, Domine, miserere mei et resuscita me, et retribuam eis ". VERS. 18. Vespere, et mane, et meridie narrabo et annuntiabo, et exaudiet vocem meam. Tempora significat magnarum trium synaxiuin, quas nos congregationes, seu collectas vocare possumus, vespertinum nimirum, matutinum, et meridianum. Narrabo, inquit, mirabilia Dei, et annuntiabo ea omnibus qui mecum erunt, ita ut idem sit nar- rare, quod annuntiare. Vel narrabo quidem anti- qua, annuntiabo autem ea quæ postremo in me facta sunt. VERS. 19. Redinet in pace animam meam ab appropinquantibus mihi; quoniam in multis erant mecum. In pace, hoc est, sine labore. Appropin- quantes autem eos vocat, qui erant cum Saul, tanquam sibi cognatos atque olim commilitones ; deinde propinquitatis rationem ponit. Quoniam, inquit, simul cum multis aliis militibus antea me- cum fuerunt, hoc est, quoniam mecum convixe- rant, et mecum commilitaverant. VERS. 20. Exaudiet Deus et humiliabit eos, qui est ante sæcula. Ipse etenim Deus fecit sæcula; non mirum igitur, si ante ea fuisse dicitur. Non est enim eis commutatio, neque timuerunt Deum. Immutatio, inquit, nulla eis est, a malitia ad bonitatem, a vitio ad virtutes, sed immutabiles permanent. Ad hunc enim sensum Synimachus reddidit. Possunt etiam hæc verba proferri adver- sus Christi occisores, Judaeos, coutra quos, cum superius imprecatus fuerit, modo ait: Exaudiet me Christus, et humiliabit eos : quemadmodum fa- ctum videmus. Alii etenim eorum sublati sunt, cateri vero, qui relicti fuere, dispersi per orbem, abjecti atque humikati, omnibus serviunt natio- nibus. quod ait : Qui est ante sacula, ad Chri- sti divinitatem referatur. Ipsi enim Judzi ex sola Jesu matre principium habuisse affirmabant. Et quod sequitur, Non est illis commutatio, alium sensum habet, intelligendo etiam de Judæis. Quia enim Christus pro universo genere humano in commutationem datus est, et Judæi commutationem hanc, hoc est, ipsum Dominum Jesum reci- pere noluerunt, restat, inquit Propheta, ut nulla amplius alia eis sit commutatio. Extendit manum suam in retribuendo, Extendit Psal. st, 11. Variæ lectiones. (92) Αl. προσέτι νοεῖται.
He is speaking of himself as anointed by God’s decree. He will rejoice, not in their slaugh- ter, as he later demonstrated, mourning and lamenting, but in God, as delivering those who love him.
PG 128:633β Ἐπαινεθήσεται πᾶς ὁ ὀμνύων ἐν αὐτῷ. Ἔθος ἦν ἐν τῷ βασιλεῖ ὀμνύειν, οἷον, Mὰ τὴν σωτηρίαν τοῦ βασιλέως. Ἀλλὰ ζῶντος μὲν Σαοὺλ, ἐκακίζετο καὶ ἐκινδύνευεν εἴ τις ἐτόλμησεν ὀμνῦναι ἐν τῷ βασιλεῖ Δαυίδ· μετὰ δὲ τὴν τελευτὴν αὐτοῦ, μᾶλλον ἐπῃνεῖτο, ὡς φιλῶν αὐτόν.
12β All who swear by him will be praised. It was the custom to swear by the king, namely, ‘By the king’s salvation’. But as long as Saul was alive, anyone who dared to swear by the king David was abused and was at risk. After Saul’s death, however, he would be praised rather as being kindly disposed to him.
γ Ὅτι ἐνεφράγη στόμα λαλούντων ἄδικα. Ἐνεφράγη τῷ θανάτῳ· λαλούντων δὲ ἄδικα κατ’ αὐτοῦ, ἐν τῷ συκοφαντεῖν καὶ διασύρειν αὐτὸν, καὶ ἐν τῷ ἐντέλλεσθαι ἀλλήλοις τὸν αὐτοῦ θάνατον. Ἀλλ’ οὕτω μὲν ἐπὶ τῶν ὁρατῶν ἐχθρῶν· | ἐπὶ δὲ τῶν ἀοράτων, εἰσελεύσονται εἰς τὰ κατώτατα τῆς γῆς, ἤτοι εἰς τὸν Τάρταρον· φησὶ γὰρ Πέτρος ὁ ἀπόστολος, ὅτι Ὁ Θεὸς αὐτοὺς ταρταρώσας, παρέδωκεν εἰς κρίσιν· λέγεται γὰρ ὑπὸ γῆν εἶναι τὸν Τάρταρον· ῥομφαίαν δὲ νοήσεις ἐπὶ τούτων, τὴν τιμωρίαν.
12γ For the mouth of those speaking unjust things has been stopped. It has been stopped by death; speaking unjust things against him by slandering and dis- paraging him and giving orders to one another for his death. But such is the interpretation in relation to the visible enemies. In relation to the invisible enemies, they will enter into the deepest parts of the earth, namely, into Tartarus. Peter the Apostle says that, God, having cast them into Tartarus, handed them over for judgement. Tar- tarus is said to be under the earth. In relation to these invisible enemies you will understand the sword as punishment.
PG 128:74263 ξγ΄
PG 128:6331 Εἰς τὸ τέλος· ψαλμὸς τῷ Δαυίδ. Καὶ οὗτος ὁ ψαλμὸς τῆς αὐτῆς ἔχεται ὑποθέσεως. Διηγεῖται γὰρ τὰς τῶν ἀνωτέρω ῥηθέντων ἐχθρῶν ἐπιβουλὰς, καὶ προφητεύει τὴν τούτων ἀπαλλαγὴν, ἧς ἕνεκεν καὶ εἰς τὸ τέλος ἐπιγέγραπται. 2-3 Εἰσάκουσον, ὁ Θεὸς, φωνῆς μου ἐν τῷ δέεσθαί με πρὸς σέ· ἀπὸ φόβου ἐχθροῦ ἐξελοῦ τὴν ψυχήν μου· σκέπασόν με ἀπὸ συστροφῆς πονηρευομένων, ἀπὸ πλήθους ἐργαζομένων ἀδικίαν. Tὰ μὲν ἄλλα, σαφῆ· συστροφὴν δὲ λέγει, τὸ σύστημα, τὸ σύνταγμα.
1 Towards fulfilment; a psalm belonging to David. This psalm also lies close to the same subject. For it tells of the treacheries of the afore- mentioned enemies and prophesies liberation from them, for which reason also it has the superscription ‘towards fulfilment’. 2-3 Hear my voice, O God, as I make entreaty to you; deliver my soul from fear of the enemy; shelter me from a swarm of wicked men, from a multitude of wrong-doers. The rest of this verse is clear. ‘Swarm’ indicates a ‘phalanx’, a ‘body of men’.
α Οἵτινες ἠκόνησαν ὡς ῥομφαίαν τὰς γλώσσας αὐτῶν. Εἰς τὸ ῥᾳδίως συκοφαντεῖν καὶ σκευάζειν ἐπιβουλάς. Ἔοικε δὲ ὁ λόγος τῷ, Καὶ ἡ γλῶσσα αὐτῶν, μάχαιρα ὀξεῖα, περὶ οὗ εἴρηται ἐν τῷ νϛ΄ ψαλμῷ. β-α Ἐνέτειναν τόξον αὐτῶν, πρᾶγμα πικρὸν, τοῦ κατατοξεῦσαι ἐν ἀποκρύφοις ἄμωμον. α ῥυομένῳ MSCBF : ῥυσαμένῳ PV. α Add[M in marg.]PAV: Ἢ βασιλέα μὲν νοήσεις, τὸν κατακυριεύοντα τῶν παθῶν, ἐπαινούμενον δὲ, τὸν ἐπαγγελλόμενον ἐν τῷ Θεῷ, ἤτοι τῷ Θεῷ, τὸν ἐνάρετον βίον, καὶ βεβαιοῦντα τὴν ὁμολογίαν διὰ τῶν ἔργων. : om. CSBF. β Σαούλ MPSV : τοῦ βασιλέως Σαούλ C. γ γῆν MPSV : γῆς C. 12 αὐτῆς PASCV : τοιαύτης M.
4α Who have whetted their tongues like a sword. To slander easily and to contrive treacherous schemes. The verse is like, And their tongue is a sharp sword, which was discussed in the fifty-sixth psalm. 4β-5α They have stretched their bow, a bitter thing, to strike down a blameless man in hidden places. 12α-β: Or else you will understand ‘king’ as the man who masters the passions, and the ‘man who is praised’ as the one who makes sworn promise by God, namely, to God, of a virtuous life, and who confirms his confession through his works.
PG 128:742Ψαλμός 63 — Psalm 63
PG 128:633Ἄμωμον λέγει, τὸν ἀθῷον, εἴτουν ἑαυτόν. Καθ’ ὑπερβατὸν δὲ ἡ σύνταξις, οἷον, ηὐτρέπισαν τόξον αὐτῶν, ὥστε κατατοξεῦσαι ἐν τῷ λεληθότι τὸν ἀναίτιον, ὅπερ ἐστὶ πρᾶγμα πικρὸν, τουτέστι, χαλεπὸν ἢ δολερόν· λέγω δὴ, τὸ ἐν ἀποκρύφοις κατατοξεύειν, διὰ τὸ ἀφύλακτον. Τόξον δὲ αὐτῶν, τὴν γλῶσσαν αὐτῶν καλεῖ· ῥομφαίαν μὲν γὰρ εἶπεν αὐτὴν, ὡς τοὺς πλησίον ἀναιροῦσαν, τόξον δὲ, ὡς καὶ τοὺς πόῤῥω βάλλουσαν. Ἐκ τοῦ προφανοῦς γὰρ ἐπαινοῦντες καὶ εὐλογοῦντες, λαθραίως συνεσκευάζοντο.
A ‘blameless man’ is what he calls an innocent man, namely, himself. The syntax is accord- ing to the figure of hyperbaton, namely, they have readied their bow to shoot down secretly the guiltless man, which is a bitter thing, that is, irksome or treacherous, to wit, the shooting down in secret, on account of being off his guard. He calls their tongue ‘their bow’. He called it a ‘sword’, as slaying those near at hand, and a ‘bow’, as striking also at those far off. For while praising and blessing openly, they would be covertly contriving.
PG 128:635β Ἐξάπινα κατατοξεύσουσιν αὐτὸν καὶ οὐ φοβηθήσονται. Ἐξάπινα μὲν, ἀντὶ τοῦ, αἰφνιδίως, μὴ προῃσθημένον· οὐ φοβηθήσονται δὲ, οὔτε τὴν παρὰ Θεοῦ ὀργὴν, οὔτε τὴν παρὰ τῶν ἀνθρώπων κατάγνωσιν.τῆς ζωῆς, ἀλλὰ πρὸς τὴν κακίαν, ὅτι αἱ ἡμέραι αὐτῶν πλήρεις τῆς κακίας. Ενταῦθα δέ φησιν, ὅτι προειδὼς ὁ Θεὸς τὴν ἀμετρίαν τῆς κακίας αὐτῶν, προεκθερίζει τούτους, ἵνα μὴ πλεῖον ἁμάρτωσι, καὶ γίνεται φιλανθρωπία ή τιμωρία. Ο δὲ λόγος οὐκ ἔστι καθολικός, ἀλλ᾽ ἀπὸ τοῦ πλεονάζοντος· ἐπεί τινες τοιοῦτοι, τῇ κακίᾳ συγκατεγήρασαν. Εἶπεν δὲ τοῦτο, ἐκδειματῶν τοὺς φονικούς, καὶ δολίου;· ἄνα δρες δὲ αἱμάτων καὶ δολιότητος εἴρηκεν, ὡς ἀνδρι- ζομένους εἰς φόνους καὶ δόλους · διὰ δὲ τοῦ δόλου, πᾶσαν κακίαν ἡνίξατο. Αλλως τε, ὥσπερ ἄνθρω πον εἰρήνης λέγει τὸν εἰρηνικόν, οὕτω καὶ ἄνδρα αἱμάτων, τὸν αἱμοχαρῆ, καὶ ὅσα τοιαῦτα. 'Εγὼ δὲ, Κύριε, ἐλπιῶ ἐπὶ σέ. Τοῦτο σύνηθες Β ἀεὶ ἐπιφώνημα τῷ Δαβίδ · ἅπαξ γὰρ πειραθεὶς τοῦ καρποῦ τῆς εἰς Θεὸν ἐλπίδος, καὶ ἐλπίζει διόλου, καὶ ἐλπίζειν ὁμολογεῖ. ᾿Αρμόσει δ' ἂν καὶ ἡμῖν ὁ ψαλ δ μός, (95) χωρὶς ὀλίγων ῥητῶν, ὁ καὶ προϊόντες σημει ωσόμεθα. Τὰ μὲν οὖν εύληπτα, παρήσομεν νοεῖσθαι, κατὰ τὴν (94) προαποδεδομένην ἐξήγησιν· τὰ δυσ- χερέστερα δε, μεταχειρισόμεθα. Ελυπήθην ἐν τῇ αδολεσχία μου, δηλαδή, τῇ πρὸς τοὺς ἐμπαθείς λογισμοὺς ὁμιλία μου· λύπην γὰρ ὕστερον ἐκ μετα μελείας επιφέρει ἢ τῇ πρὸς τοὺς τυχόντας ἀνθρώ- τους ακαιρολογία μου· καὶ ἐταράχθην, ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς τοῦ ἐχθροῦ μου καὶ ἁμαρτωλοῦ δαίμονος· ἐμάκρυνα δὲ ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, κολληθεὶς τοῖς δαίμοσι, διὰ τῆς τοῦ βίου μου μιαρότητος· καὶ ηὐλίσθην ἐν τῇ ἐρημίᾳ, καὶ ἀκαρπία. Καταπόντισον, Κύριε, καὶ καταδίελε τὰς γλώσσας αὐτῶν, τῶν δαιμό- νων, ὥστε μὴ δύνασθαι συμφωνεῖν εἰς τὰς κατ' ἐμοῦ ἐπιβουλάς, Οτι εἶδον ἀνομίαν καὶ ἀντιλογίαν ἐν τῇ πόλει, ήγουν, ἐν τῇ πολιτείᾳ αὐτῶν. Ἀνομοῦσι γὰρ ἁμαρτάνοντες, καὶ ἀντιλέγουσι τοῖς σοῖς προσ- τάγμασι · τείχη δὲ αὐτῆς, οἱ ἰσχυρότεροι ἐξ αὐτῶν· κόπος δὲ ἐν μέσῳ αὐτῆς, διὰ τοὺς στεῤῥῶς αὐτοῖς ἀνταγωνιζομένους· πλατείαι δὲ αὐτῆς, αἱ ὁδοὶ αὐτῶν, ὡς ἀντικείμεναι τῇ στενῇ ὁδῷ τοῦ Θεοῦ· τόχος δὲ, ἡ προσθήκη καὶ ἔπαυξις τῆς (95) προθυ- μίας· τὸ δὲ, "Οτι εἰ ὁ ἐχθρὸς ὠνείδισέ με, καὶ τὰ ἑξῆς, ἄχρι τοῦ, Ἐλθέτω δὴ θάνατος ἐπ' αὐτοὺς, προσώπῳ τοῦ Χριστοῦ (96) λέγονται, κατὰ τοῦ Ἰούδα, καθώς εἰρήκαμεν· ἐλθέτω δὲ θάνατος ἐπὶ τοὺς δαίμονας, ήτοι παντελής ἀνενεργησία. Τὸ δὲ ἑξῆς προηρμήνευται. Παροικίαι δὲ αὐτῶν, οἱ πλη σιασμοὶ αὐτῶν πρὸς ἡμᾶς. Τοὺς αὐτοὺς δὲ νόει μοι καὶ ἐγγίζοντας, ὡς ἀεὶ προσβάλλοντας ἡμῖν. Εν πολλοῖς δὲ ἦσαν σὺν ἐμοὶ, ἀντὶ τοῦ Σὺν πολλοῖς ἦσαν ἐν ἐμοὶ, κατ' ἐναλλαγὴν τῶν προθέσεων· ὅ ἐστι, · Πολλοὶ συνήλθον κατ᾿ ἐμοῦ. Οὐκ ἔστι δὲ αὐτοῖς ἀντε άλλαγμα (97) τουτέστιν, ἀνταλλαγὴ ἀπὸ κακίας εἰς ἀγαθωσύνην, ὡς προαποδέδοται. Ἐβεβήλωσαν δὲ αδολεσχία COMMENT. IN PSALMOS. • A malitiæ mensurauo. Illorum enim dies vitiis pleni erant; hoc autem in loco ait, quod prævidens Deus scelerum immensitatem, eos ante tempus evellet, ne scilicet magis peccent: unde divina castigatio eis efficitur in misericordiam. Et sermo iste non uni- versalis, tametsi in pluribus id contingat. Nonnul los enim cum suis vitiis videmus consenescere. lloc autem dixit, ut sanguinolentos ac doloso8 viros perterrefaceret. Viros autem sanguinum et dolosos dixit, veluti viriliter agentes circa dolos et cædes : et per dolum omne vitium intelligit. Et quemadmodum sæpenumero virum pacis, dictum reperimus apnd Scripturam, pro viro pacifico, ita et virum sanguinum nunc poni videmus, pro viro sanguinario, hoc est, pro eo qui sanguine dele- clatur. Et alia ejusdem modi. • C G D Ego autem sperabo in te, Domine, Hæc est con- sueta invocatio beati David : qui cum sæpius illius spei fructum expertus fuerit, quæ in Deum est, impo. sterum et stabilem in eo spem collocat, et collo- casse eam confitetur. Congruit etiam hic psalmus omnibus fidelibus, paucis tantum exceptis, quæ in progressu declarando significabimus; verum non omnia rursum exponemus, sed obscuriora tantum. Nam quæ facilia sunt, sinemus intelligi juxta ex- positionem jam traditam: Contristatus sum in me. dilatione mea, hoc est, in conversatione, quam habui dum iu cogitationibus essem perturbatissimis, affectibusque ac passionibus plenis. Hujusmodi enim cogitationes meæ, subsecuta pœnitentia, dolorem nibi afferunt. Vel [ quia, ut supe- rius diximus, Græca dictio non tantum meditationem, sed nugacitatem etiam, aut argutationen significat, juata alium sensum, dic : Contristatus sum intempestivo sermone meo, quo assidue in quotidianis colloquiis superfue utor, et turbatus sum ab inimici mei, et ab inqui ac pec- catoris dæmonis suggestione : Elongatus etiam sum a Deo, et adhæsi diabolo, pravis nimirum actioni - bus meis; et mansi in solitudine, seu [ut expressius in Græco habetur] in eremo, hoc est, in deserto, atque in sterilitate virtutum. Demerge, Domine, et divide linguas eorum; dæmonum nimirum; ita ut conspirare amplius non possint, aut contexere insidias adversum me : Quoniam vidi iniquitatem, et contradictionem in civitate, hoc est, in communi illorum conversatione. Inique enim agunt, dum peccant et divinis contradicunt mandatis, duni ea transgrediuntur; per muros autem civitatis, eos dæmones intelligere possumus, qui inter illos potentiores sunt. Et quod ait laborem esse in medio illius civitatis, propter eos dictném est, qui strenue cum illis decertant. Plateæ item illius civitatis, dæmonum viæ sunt, utpote divinæ illi viæ opposi tæ, quain arctam esse legimus in Evangelio. Usura Varia lectiones. PATROL. GR. CXXVIII. Google Digitized by (93) Αl. Δι' ὀλίγων. (94) Α1. προδεδομένην. (95) ΔΙ. αμαρτίας. (96) Αl. λέγομεν. (97) Αl. ήτουν εναλλαγή,
5β Suddenly they will shoot him down and will not be afraid. ‘Suddenly’, in the sense of, ‘abruptly’, ‘unexpectedly’. And they will not be afraid either of the anger from God or of the condemnation from men.
α Ἐκραταίωσαν ἑαυτοῖς λόγον πονηρόν. Ἐκύρωσαν παρ’ ἑαυτοῖς τὸν λόγον τῆς ἐπιβουλῆς, ὡς βεβαίως ἀποτελεσθησόμενον.τῆς ζωῆς, ἀλλὰ πρὸς τὴν κακίαν, ὅτι αἱ ἡμέραι αὐτῶν πλήρεις τῆς κακίας. Ενταῦθα δέ φησιν, ὅτι προειδὼς ὁ Θεὸς τὴν ἀμετρίαν τῆς κακίας αὐτῶν, προεκθερίζει τούτους, ἵνα μὴ πλεῖον ἁμάρτωσι, καὶ γίνεται φιλανθρωπία ή τιμωρία. Ο δὲ λόγος οὐκ ἔστι καθολικός, ἀλλ᾽ ἀπὸ τοῦ πλεονάζοντος· ἐπεί τινες τοιοῦτοι, τῇ κακίᾳ συγκατεγήρασαν. Εἶπεν δὲ τοῦτο, ἐκδειματῶν τοὺς φονικούς, καὶ δολίου;· ἄνα δρες δὲ αἱμάτων καὶ δολιότητος εἴρηκεν, ὡς ἀνδρι- ζομένους εἰς φόνους καὶ δόλους · διὰ δὲ τοῦ δόλου, πᾶσαν κακίαν ἡνίξατο. Αλλως τε, ὥσπερ ἄνθρω πον εἰρήνης λέγει τὸν εἰρηνικόν, οὕτω καὶ ἄνδρα αἱμάτων, τὸν αἱμοχαρῆ, καὶ ὅσα τοιαῦτα. 'Εγὼ δὲ, Κύριε, ἐλπιῶ ἐπὶ σέ. Τοῦτο σύνηθες Β ἀεὶ ἐπιφώνημα τῷ Δαβίδ · ἅπαξ γὰρ πειραθεὶς τοῦ καρποῦ τῆς εἰς Θεὸν ἐλπίδος, καὶ ἐλπίζει διόλου, καὶ ἐλπίζειν ὁμολογεῖ. ᾿Αρμόσει δ' ἂν καὶ ἡμῖν ὁ ψαλ δ μός, (95) χωρὶς ὀλίγων ῥητῶν, ὁ καὶ προϊόντες σημει ωσόμεθα. Τὰ μὲν οὖν εύληπτα, παρήσομεν νοεῖσθαι, κατὰ τὴν (94) προαποδεδομένην ἐξήγησιν· τὰ δυσ- χερέστερα δε, μεταχειρισόμεθα. Ελυπήθην ἐν τῇ αδολεσχία μου, δηλαδή, τῇ πρὸς τοὺς ἐμπαθείς λογισμοὺς ὁμιλία μου· λύπην γὰρ ὕστερον ἐκ μετα μελείας επιφέρει ἢ τῇ πρὸς τοὺς τυχόντας ἀνθρώ- τους ακαιρολογία μου· καὶ ἐταράχθην, ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς τοῦ ἐχθροῦ μου καὶ ἁμαρτωλοῦ δαίμονος· ἐμάκρυνα δὲ ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, κολληθεὶς τοῖς δαίμοσι, διὰ τῆς τοῦ βίου μου μιαρότητος· καὶ ηὐλίσθην ἐν τῇ ἐρημίᾳ, καὶ ἀκαρπία. Καταπόντισον, Κύριε, καὶ καταδίελε τὰς γλώσσας αὐτῶν, τῶν δαιμό- νων, ὥστε μὴ δύνασθαι συμφωνεῖν εἰς τὰς κατ' ἐμοῦ ἐπιβουλάς, Οτι εἶδον ἀνομίαν καὶ ἀντιλογίαν ἐν τῇ πόλει, ήγουν, ἐν τῇ πολιτείᾳ αὐτῶν. Ἀνομοῦσι γὰρ ἁμαρτάνοντες, καὶ ἀντιλέγουσι τοῖς σοῖς προσ- τάγμασι · τείχη δὲ αὐτῆς, οἱ ἰσχυρότεροι ἐξ αὐτῶν· κόπος δὲ ἐν μέσῳ αὐτῆς, διὰ τοὺς στεῤῥῶς αὐτοῖς ἀνταγωνιζομένους· πλατείαι δὲ αὐτῆς, αἱ ὁδοὶ αὐτῶν, ὡς ἀντικείμεναι τῇ στενῇ ὁδῷ τοῦ Θεοῦ· τόχος δὲ, ἡ προσθήκη καὶ ἔπαυξις τῆς (95) προθυ- μίας· τὸ δὲ, "Οτι εἰ ὁ ἐχθρὸς ὠνείδισέ με, καὶ τὰ ἑξῆς, ἄχρι τοῦ, Ἐλθέτω δὴ θάνατος ἐπ' αὐτοὺς, προσώπῳ τοῦ Χριστοῦ (96) λέγονται, κατὰ τοῦ Ἰούδα, καθώς εἰρήκαμεν· ἐλθέτω δὲ θάνατος ἐπὶ τοὺς δαίμονας, ήτοι παντελής ἀνενεργησία. Τὸ δὲ ἑξῆς προηρμήνευται. Παροικίαι δὲ αὐτῶν, οἱ πλη σιασμοὶ αὐτῶν πρὸς ἡμᾶς. Τοὺς αὐτοὺς δὲ νόει μοι καὶ ἐγγίζοντας, ὡς ἀεὶ προσβάλλοντας ἡμῖν. Εν πολλοῖς δὲ ἦσαν σὺν ἐμοὶ, ἀντὶ τοῦ Σὺν πολλοῖς ἦσαν ἐν ἐμοὶ, κατ' ἐναλλαγὴν τῶν προθέσεων· ὅ ἐστι, · Πολλοὶ συνήλθον κατ᾿ ἐμοῦ. Οὐκ ἔστι δὲ αὐτοῖς ἀντε άλλαγμα (97) τουτέστιν, ἀνταλλαγὴ ἀπὸ κακίας εἰς ἀγαθωσύνην, ὡς προαποδέδοται. Ἐβεβήλωσαν δὲ αδολεσχία COMMENT. IN PSALMOS. • A malitiæ mensurauo. Illorum enim dies vitiis pleni erant; hoc autem in loco ait, quod prævidens Deus scelerum immensitatem, eos ante tempus evellet, ne scilicet magis peccent: unde divina castigatio eis efficitur in misericordiam. Et sermo iste non uni- versalis, tametsi in pluribus id contingat. Nonnul los enim cum suis vitiis videmus consenescere. lloc autem dixit, ut sanguinolentos ac doloso8 viros perterrefaceret. Viros autem sanguinum et dolosos dixit, veluti viriliter agentes circa dolos et cædes : et per dolum omne vitium intelligit. Et quemadmodum sæpenumero virum pacis, dictum reperimus apnd Scripturam, pro viro pacifico, ita et virum sanguinum nunc poni videmus, pro viro sanguinario, hoc est, pro eo qui sanguine dele- clatur. Et alia ejusdem modi. • C G D Ego autem sperabo in te, Domine, Hæc est con- sueta invocatio beati David : qui cum sæpius illius spei fructum expertus fuerit, quæ in Deum est, impo. sterum et stabilem in eo spem collocat, et collo- casse eam confitetur. Congruit etiam hic psalmus omnibus fidelibus, paucis tantum exceptis, quæ in progressu declarando significabimus; verum non omnia rursum exponemus, sed obscuriora tantum. Nam quæ facilia sunt, sinemus intelligi juxta ex- positionem jam traditam: Contristatus sum in me. dilatione mea, hoc est, in conversatione, quam habui dum iu cogitationibus essem perturbatissimis, affectibusque ac passionibus plenis. Hujusmodi enim cogitationes meæ, subsecuta pœnitentia, dolorem nibi afferunt. Vel [ quia, ut supe- rius diximus, Græca dictio non tantum meditationem, sed nugacitatem etiam, aut argutationen significat, juata alium sensum, dic : Contristatus sum intempestivo sermone meo, quo assidue in quotidianis colloquiis superfue utor, et turbatus sum ab inimici mei, et ab inqui ac pec- catoris dæmonis suggestione : Elongatus etiam sum a Deo, et adhæsi diabolo, pravis nimirum actioni - bus meis; et mansi in solitudine, seu [ut expressius in Græco habetur] in eremo, hoc est, in deserto, atque in sterilitate virtutum. Demerge, Domine, et divide linguas eorum; dæmonum nimirum; ita ut conspirare amplius non possint, aut contexere insidias adversum me : Quoniam vidi iniquitatem, et contradictionem in civitate, hoc est, in communi illorum conversatione. Inique enim agunt, dum peccant et divinis contradicunt mandatis, duni ea transgrediuntur; per muros autem civitatis, eos dæmones intelligere possumus, qui inter illos potentiores sunt. Et quod ait laborem esse in medio illius civitatis, propter eos dictném est, qui strenue cum illis decertant. Plateæ item illius civitatis, dæmonum viæ sunt, utpote divinæ illi viæ opposi tæ, quain arctam esse legimus in Evangelio. Usura Varia lectiones. PATROL. GR. CXXVIII. Google Digitized by (93) Αl. Δι' ὀλίγων. (94) Α1. προδεδομένην. (95) ΔΙ. αμαρτίας. (96) Αl. λέγομεν. (97) Αl. ήτουν εναλλαγή,
6α They have fortified for themselves an evil word. They have ratified among themselves the word of treachery, as certain to be carried to conclusion.
β Διηγήσαντο τοῦ κρύψαι παγίδας. Εἰσηγήσαντο, ἐξέδωκεν ὁ Σύμμαχος. Συνεβούλευσαν γὰρ, ὥστε κρύψαι θήρατρα, ἐν τῷ καθίσαι λόχους.τῆς ζωῆς, ἀλλὰ πρὸς τὴν κακίαν, ὅτι αἱ ἡμέραι αὐτῶν πλήρεις τῆς κακίας. Ενταῦθα δέ φησιν, ὅτι προειδὼς ὁ Θεὸς τὴν ἀμετρίαν τῆς κακίας αὐτῶν, προεκθερίζει τούτους, ἵνα μὴ πλεῖον ἁμάρτωσι, καὶ γίνεται φιλανθρωπία ή τιμωρία. Ο δὲ λόγος οὐκ ἔστι καθολικός, ἀλλ᾽ ἀπὸ τοῦ πλεονάζοντος· ἐπεί τινες τοιοῦτοι, τῇ κακίᾳ συγκατεγήρασαν. Εἶπεν δὲ τοῦτο, ἐκδειματῶν τοὺς φονικούς, καὶ δολίου;· ἄνα δρες δὲ αἱμάτων καὶ δολιότητος εἴρηκεν, ὡς ἀνδρι- ζομένους εἰς φόνους καὶ δόλους · διὰ δὲ τοῦ δόλου, πᾶσαν κακίαν ἡνίξατο. Αλλως τε, ὥσπερ ἄνθρω πον εἰρήνης λέγει τὸν εἰρηνικόν, οὕτω καὶ ἄνδρα αἱμάτων, τὸν αἱμοχαρῆ, καὶ ὅσα τοιαῦτα. 'Εγὼ δὲ, Κύριε, ἐλπιῶ ἐπὶ σέ. Τοῦτο σύνηθες Β ἀεὶ ἐπιφώνημα τῷ Δαβίδ · ἅπαξ γὰρ πειραθεὶς τοῦ καρποῦ τῆς εἰς Θεὸν ἐλπίδος, καὶ ἐλπίζει διόλου, καὶ ἐλπίζειν ὁμολογεῖ. ᾿Αρμόσει δ' ἂν καὶ ἡμῖν ὁ ψαλ δ μός, (95) χωρὶς ὀλίγων ῥητῶν, ὁ καὶ προϊόντες σημει ωσόμεθα. Τὰ μὲν οὖν εύληπτα, παρήσομεν νοεῖσθαι, κατὰ τὴν (94) προαποδεδομένην ἐξήγησιν· τὰ δυσ- χερέστερα δε, μεταχειρισόμεθα. Ελυπήθην ἐν τῇ αδολεσχία μου, δηλαδή, τῇ πρὸς τοὺς ἐμπαθείς λογισμοὺς ὁμιλία μου· λύπην γὰρ ὕστερον ἐκ μετα μελείας επιφέρει ἢ τῇ πρὸς τοὺς τυχόντας ἀνθρώ- τους ακαιρολογία μου· καὶ ἐταράχθην, ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς τοῦ ἐχθροῦ μου καὶ ἁμαρτωλοῦ δαίμονος· ἐμάκρυνα δὲ ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, κολληθεὶς τοῖς δαίμοσι, διὰ τῆς τοῦ βίου μου μιαρότητος· καὶ ηὐλίσθην ἐν τῇ ἐρημίᾳ, καὶ ἀκαρπία. Καταπόντισον, Κύριε, καὶ καταδίελε τὰς γλώσσας αὐτῶν, τῶν δαιμό- νων, ὥστε μὴ δύνασθαι συμφωνεῖν εἰς τὰς κατ' ἐμοῦ ἐπιβουλάς, Οτι εἶδον ἀνομίαν καὶ ἀντιλογίαν ἐν τῇ πόλει, ήγουν, ἐν τῇ πολιτείᾳ αὐτῶν. Ἀνομοῦσι γὰρ ἁμαρτάνοντες, καὶ ἀντιλέγουσι τοῖς σοῖς προσ- τάγμασι · τείχη δὲ αὐτῆς, οἱ ἰσχυρότεροι ἐξ αὐτῶν· κόπος δὲ ἐν μέσῳ αὐτῆς, διὰ τοὺς στεῤῥῶς αὐτοῖς ἀνταγωνιζομένους· πλατείαι δὲ αὐτῆς, αἱ ὁδοὶ αὐτῶν, ὡς ἀντικείμεναι τῇ στενῇ ὁδῷ τοῦ Θεοῦ· τόχος δὲ, ἡ προσθήκη καὶ ἔπαυξις τῆς (95) προθυ- μίας· τὸ δὲ, "Οτι εἰ ὁ ἐχθρὸς ὠνείδισέ με, καὶ τὰ ἑξῆς, ἄχρι τοῦ, Ἐλθέτω δὴ θάνατος ἐπ' αὐτοὺς, προσώπῳ τοῦ Χριστοῦ (96) λέγονται, κατὰ τοῦ Ἰούδα, καθώς εἰρήκαμεν· ἐλθέτω δὲ θάνατος ἐπὶ τοὺς δαίμονας, ήτοι παντελής ἀνενεργησία. Τὸ δὲ ἑξῆς προηρμήνευται. Παροικίαι δὲ αὐτῶν, οἱ πλη σιασμοὶ αὐτῶν πρὸς ἡμᾶς. Τοὺς αὐτοὺς δὲ νόει μοι καὶ ἐγγίζοντας, ὡς ἀεὶ προσβάλλοντας ἡμῖν. Εν πολλοῖς δὲ ἦσαν σὺν ἐμοὶ, ἀντὶ τοῦ Σὺν πολλοῖς ἦσαν ἐν ἐμοὶ, κατ' ἐναλλαγὴν τῶν προθέσεων· ὅ ἐστι, · Πολλοὶ συνήλθον κατ᾿ ἐμοῦ. Οὐκ ἔστι δὲ αὐτοῖς ἀντε άλλαγμα (97) τουτέστιν, ἀνταλλαγὴ ἀπὸ κακίας εἰς ἀγαθωσύνην, ὡς προαποδέδοται. Ἐβεβήλωσαν δὲ αδολεσχία COMMENT. IN PSALMOS. • A malitiæ mensurauo. Illorum enim dies vitiis pleni erant; hoc autem in loco ait, quod prævidens Deus scelerum immensitatem, eos ante tempus evellet, ne scilicet magis peccent: unde divina castigatio eis efficitur in misericordiam. Et sermo iste non uni- versalis, tametsi in pluribus id contingat. Nonnul los enim cum suis vitiis videmus consenescere. lloc autem dixit, ut sanguinolentos ac doloso8 viros perterrefaceret. Viros autem sanguinum et dolosos dixit, veluti viriliter agentes circa dolos et cædes : et per dolum omne vitium intelligit. Et quemadmodum sæpenumero virum pacis, dictum reperimus apnd Scripturam, pro viro pacifico, ita et virum sanguinum nunc poni videmus, pro viro sanguinario, hoc est, pro eo qui sanguine dele- clatur. Et alia ejusdem modi. • C G D Ego autem sperabo in te, Domine, Hæc est con- sueta invocatio beati David : qui cum sæpius illius spei fructum expertus fuerit, quæ in Deum est, impo. sterum et stabilem in eo spem collocat, et collo- casse eam confitetur. Congruit etiam hic psalmus omnibus fidelibus, paucis tantum exceptis, quæ in progressu declarando significabimus; verum non omnia rursum exponemus, sed obscuriora tantum. Nam quæ facilia sunt, sinemus intelligi juxta ex- positionem jam traditam: Contristatus sum in me. dilatione mea, hoc est, in conversatione, quam habui dum iu cogitationibus essem perturbatissimis, affectibusque ac passionibus plenis. Hujusmodi enim cogitationes meæ, subsecuta pœnitentia, dolorem nibi afferunt. Vel [ quia, ut supe- rius diximus, Græca dictio non tantum meditationem, sed nugacitatem etiam, aut argutationen significat, juata alium sensum, dic : Contristatus sum intempestivo sermone meo, quo assidue in quotidianis colloquiis superfue utor, et turbatus sum ab inimici mei, et ab inqui ac pec- catoris dæmonis suggestione : Elongatus etiam sum a Deo, et adhæsi diabolo, pravis nimirum actioni - bus meis; et mansi in solitudine, seu [ut expressius in Græco habetur] in eremo, hoc est, in deserto, atque in sterilitate virtutum. Demerge, Domine, et divide linguas eorum; dæmonum nimirum; ita ut conspirare amplius non possint, aut contexere insidias adversum me : Quoniam vidi iniquitatem, et contradictionem in civitate, hoc est, in communi illorum conversatione. Inique enim agunt, dum peccant et divinis contradicunt mandatis, duni ea transgrediuntur; per muros autem civitatis, eos dæmones intelligere possumus, qui inter illos potentiores sunt. Et quod ait laborem esse in medio illius civitatis, propter eos dictném est, qui strenue cum illis decertant. Plateæ item illius civitatis, dæmonum viæ sunt, utpote divinæ illi viæ opposi tæ, quain arctam esse legimus in Evangelio. Usura Varia lectiones. PATROL. GR. CXXVIII. Google Digitized by (93) Αl. Δι' ὀλίγων. (94) Α1. προδεδομένην. (95) ΔΙ. αμαρτίας. (96) Αl. λέγομεν. (97) Αl. ήτουν εναλλαγή,
6β They have made plans to hide snares ‘They have proposed’ is what Symmachus wrote. For they held counsel so as to hide traps by setting ambushes.
γ Εἶπον, Τίς ὄψεται αὐτούς; Τίς ὄψεται αὐτοὺς, ἔκδικος τοῦ ἐπιβουλευομένου; ὅ ἐστιν, οὐδείς.τῆς ζωῆς, ἀλλὰ πρὸς τὴν κακίαν, ὅτι αἱ ἡμέραι αὐτῶν πλήρεις τῆς κακίας. Ενταῦθα δέ φησιν, ὅτι προειδὼς ὁ Θεὸς τὴν ἀμετρίαν τῆς κακίας αὐτῶν, προεκθερίζει τούτους, ἵνα μὴ πλεῖον ἁμάρτωσι, καὶ γίνεται φιλανθρωπία ή τιμωρία. Ο δὲ λόγος οὐκ ἔστι καθολικός, ἀλλ᾽ ἀπὸ τοῦ πλεονάζοντος· ἐπεί τινες τοιοῦτοι, τῇ κακίᾳ συγκατεγήρασαν. Εἶπεν δὲ τοῦτο, ἐκδειματῶν τοὺς φονικούς, καὶ δολίου;· ἄνα δρες δὲ αἱμάτων καὶ δολιότητος εἴρηκεν, ὡς ἀνδρι- ζομένους εἰς φόνους καὶ δόλους · διὰ δὲ τοῦ δόλου, πᾶσαν κακίαν ἡνίξατο. Αλλως τε, ὥσπερ ἄνθρω πον εἰρήνης λέγει τὸν εἰρηνικόν, οὕτω καὶ ἄνδρα αἱμάτων, τὸν αἱμοχαρῆ, καὶ ὅσα τοιαῦτα. 'Εγὼ δὲ, Κύριε, ἐλπιῶ ἐπὶ σέ. Τοῦτο σύνηθες Β ἀεὶ ἐπιφώνημα τῷ Δαβίδ · ἅπαξ γὰρ πειραθεὶς τοῦ καρποῦ τῆς εἰς Θεὸν ἐλπίδος, καὶ ἐλπίζει διόλου, καὶ ἐλπίζειν ὁμολογεῖ. ᾿Αρμόσει δ' ἂν καὶ ἡμῖν ὁ ψαλ δ μός, (95) χωρὶς ὀλίγων ῥητῶν, ὁ καὶ προϊόντες σημει ωσόμεθα. Τὰ μὲν οὖν εύληπτα, παρήσομεν νοεῖσθαι, κατὰ τὴν (94) προαποδεδομένην ἐξήγησιν· τὰ δυσ- χερέστερα δε, μεταχειρισόμεθα. Ελυπήθην ἐν τῇ αδολεσχία μου, δηλαδή, τῇ πρὸς τοὺς ἐμπαθείς λογισμοὺς ὁμιλία μου· λύπην γὰρ ὕστερον ἐκ μετα μελείας επιφέρει ἢ τῇ πρὸς τοὺς τυχόντας ἀνθρώ- τους ακαιρολογία μου· καὶ ἐταράχθην, ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς τοῦ ἐχθροῦ μου καὶ ἁμαρτωλοῦ δαίμονος· ἐμάκρυνα δὲ ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, κολληθεὶς τοῖς δαίμοσι, διὰ τῆς τοῦ βίου μου μιαρότητος· καὶ ηὐλίσθην ἐν τῇ ἐρημίᾳ, καὶ ἀκαρπία. Καταπόντισον, Κύριε, καὶ καταδίελε τὰς γλώσσας αὐτῶν, τῶν δαιμό- νων, ὥστε μὴ δύνασθαι συμφωνεῖν εἰς τὰς κατ' ἐμοῦ ἐπιβουλάς, Οτι εἶδον ἀνομίαν καὶ ἀντιλογίαν ἐν τῇ πόλει, ήγουν, ἐν τῇ πολιτείᾳ αὐτῶν. Ἀνομοῦσι γὰρ ἁμαρτάνοντες, καὶ ἀντιλέγουσι τοῖς σοῖς προσ- τάγμασι · τείχη δὲ αὐτῆς, οἱ ἰσχυρότεροι ἐξ αὐτῶν· κόπος δὲ ἐν μέσῳ αὐτῆς, διὰ τοὺς στεῤῥῶς αὐτοῖς ἀνταγωνιζομένους· πλατείαι δὲ αὐτῆς, αἱ ὁδοὶ αὐτῶν, ὡς ἀντικείμεναι τῇ στενῇ ὁδῷ τοῦ Θεοῦ· τόχος δὲ, ἡ προσθήκη καὶ ἔπαυξις τῆς (95) προθυ- μίας· τὸ δὲ, "Οτι εἰ ὁ ἐχθρὸς ὠνείδισέ με, καὶ τὰ ἑξῆς, ἄχρι τοῦ, Ἐλθέτω δὴ θάνατος ἐπ' αὐτοὺς, προσώπῳ τοῦ Χριστοῦ (96) λέγονται, κατὰ τοῦ Ἰούδα, καθώς εἰρήκαμεν· ἐλθέτω δὲ θάνατος ἐπὶ τοὺς δαίμονας, ήτοι παντελής ἀνενεργησία. Τὸ δὲ ἑξῆς προηρμήνευται. Παροικίαι δὲ αὐτῶν, οἱ πλη σιασμοὶ αὐτῶν πρὸς ἡμᾶς. Τοὺς αὐτοὺς δὲ νόει μοι καὶ ἐγγίζοντας, ὡς ἀεὶ προσβάλλοντας ἡμῖν. Εν πολλοῖς δὲ ἦσαν σὺν ἐμοὶ, ἀντὶ τοῦ Σὺν πολλοῖς ἦσαν ἐν ἐμοὶ, κατ' ἐναλλαγὴν τῶν προθέσεων· ὅ ἐστι, · Πολλοὶ συνήλθον κατ᾿ ἐμοῦ. Οὐκ ἔστι δὲ αὐτοῖς ἀντε άλλαγμα (97) τουτέστιν, ἀνταλλαγὴ ἀπὸ κακίας εἰς ἀγαθωσύνην, ὡς προαποδέδοται. Ἐβεβήλωσαν δὲ αδολεσχία COMMENT. IN PSALMOS. • A malitiæ mensurauo. Illorum enim dies vitiis pleni erant; hoc autem in loco ait, quod prævidens Deus scelerum immensitatem, eos ante tempus evellet, ne scilicet magis peccent: unde divina castigatio eis efficitur in misericordiam. Et sermo iste non uni- versalis, tametsi in pluribus id contingat. Nonnul los enim cum suis vitiis videmus consenescere. lloc autem dixit, ut sanguinolentos ac doloso8 viros perterrefaceret. Viros autem sanguinum et dolosos dixit, veluti viriliter agentes circa dolos et cædes : et per dolum omne vitium intelligit. Et quemadmodum sæpenumero virum pacis, dictum reperimus apnd Scripturam, pro viro pacifico, ita et virum sanguinum nunc poni videmus, pro viro sanguinario, hoc est, pro eo qui sanguine dele- clatur. Et alia ejusdem modi. • C G D Ego autem sperabo in te, Domine, Hæc est con- sueta invocatio beati David : qui cum sæpius illius spei fructum expertus fuerit, quæ in Deum est, impo. sterum et stabilem in eo spem collocat, et collo- casse eam confitetur. Congruit etiam hic psalmus omnibus fidelibus, paucis tantum exceptis, quæ in progressu declarando significabimus; verum non omnia rursum exponemus, sed obscuriora tantum. Nam quæ facilia sunt, sinemus intelligi juxta ex- positionem jam traditam: Contristatus sum in me. dilatione mea, hoc est, in conversatione, quam habui dum iu cogitationibus essem perturbatissimis, affectibusque ac passionibus plenis. Hujusmodi enim cogitationes meæ, subsecuta pœnitentia, dolorem nibi afferunt. Vel [ quia, ut supe- rius diximus, Græca dictio non tantum meditationem, sed nugacitatem etiam, aut argutationen significat, juata alium sensum, dic : Contristatus sum intempestivo sermone meo, quo assidue in quotidianis colloquiis superfue utor, et turbatus sum ab inimici mei, et ab inqui ac pec- catoris dæmonis suggestione : Elongatus etiam sum a Deo, et adhæsi diabolo, pravis nimirum actioni - bus meis; et mansi in solitudine, seu [ut expressius in Græco habetur] in eremo, hoc est, in deserto, atque in sterilitate virtutum. Demerge, Domine, et divide linguas eorum; dæmonum nimirum; ita ut conspirare amplius non possint, aut contexere insidias adversum me : Quoniam vidi iniquitatem, et contradictionem in civitate, hoc est, in communi illorum conversatione. Inique enim agunt, dum peccant et divinis contradicunt mandatis, duni ea transgrediuntur; per muros autem civitatis, eos dæmones intelligere possumus, qui inter illos potentiores sunt. Et quod ait laborem esse in medio illius civitatis, propter eos dictném est, qui strenue cum illis decertant. Plateæ item illius civitatis, dæmonum viæ sunt, utpote divinæ illi viæ opposi tæ, quain arctam esse legimus in Evangelio. Usura Varia lectiones. PATROL. GR. CXXVIII. Google Digitized by (93) Αl. Δι' ὀλίγων. (94) Α1. προδεδομένην. (95) ΔΙ. αμαρτίας. (96) Αl. λέγομεν. (97) Αl. ήτουν εναλλαγή,
6γ They have said, ‘Who will see them?’ Who will see them to be avenger of the victim of their treachery? Which is to say, no one.
α Ἐξηρεύνησαν ἀνομίαν. Ἐζήτησαν ὥστε χρήσασθαι αὐτῇ.τῆς ζωῆς, ἀλλὰ πρὸς τὴν κακίαν, ὅτι αἱ ἡμέραι αὐτῶν πλήρεις τῆς κακίας. Ενταῦθα δέ φησιν, ὅτι προειδὼς ὁ Θεὸς τὴν ἀμετρίαν τῆς κακίας αὐτῶν, προεκθερίζει τούτους, ἵνα μὴ πλεῖον ἁμάρτωσι, καὶ γίνεται φιλανθρωπία ή τιμωρία. Ο δὲ λόγος οὐκ ἔστι καθολικός, ἀλλ᾽ ἀπὸ τοῦ πλεονάζοντος· ἐπεί τινες τοιοῦτοι, τῇ κακίᾳ συγκατεγήρασαν. Εἶπεν δὲ τοῦτο, ἐκδειματῶν τοὺς φονικούς, καὶ δολίου;· ἄνα δρες δὲ αἱμάτων καὶ δολιότητος εἴρηκεν, ὡς ἀνδρι- ζομένους εἰς φόνους καὶ δόλους · διὰ δὲ τοῦ δόλου, πᾶσαν κακίαν ἡνίξατο. Αλλως τε, ὥσπερ ἄνθρω πον εἰρήνης λέγει τὸν εἰρηνικόν, οὕτω καὶ ἄνδρα αἱμάτων, τὸν αἱμοχαρῆ, καὶ ὅσα τοιαῦτα. 'Εγὼ δὲ, Κύριε, ἐλπιῶ ἐπὶ σέ. Τοῦτο σύνηθες Β ἀεὶ ἐπιφώνημα τῷ Δαβίδ · ἅπαξ γὰρ πειραθεὶς τοῦ καρποῦ τῆς εἰς Θεὸν ἐλπίδος, καὶ ἐλπίζει διόλου, καὶ ἐλπίζειν ὁμολογεῖ. ᾿Αρμόσει δ' ἂν καὶ ἡμῖν ὁ ψαλ δ μός, (95) χωρὶς ὀλίγων ῥητῶν, ὁ καὶ προϊόντες σημει ωσόμεθα. Τὰ μὲν οὖν εύληπτα, παρήσομεν νοεῖσθαι, κατὰ τὴν (94) προαποδεδομένην ἐξήγησιν· τὰ δυσ- χερέστερα δε, μεταχειρισόμεθα. Ελυπήθην ἐν τῇ αδολεσχία μου, δηλαδή, τῇ πρὸς τοὺς ἐμπαθείς λογισμοὺς ὁμιλία μου· λύπην γὰρ ὕστερον ἐκ μετα μελείας επιφέρει ἢ τῇ πρὸς τοὺς τυχόντας ἀνθρώ- τους ακαιρολογία μου· καὶ ἐταράχθην, ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς τοῦ ἐχθροῦ μου καὶ ἁμαρτωλοῦ δαίμονος· ἐμάκρυνα δὲ ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, κολληθεὶς τοῖς δαίμοσι, διὰ τῆς τοῦ βίου μου μιαρότητος· καὶ ηὐλίσθην ἐν τῇ ἐρημίᾳ, καὶ ἀκαρπία. Καταπόντισον, Κύριε, καὶ καταδίελε τὰς γλώσσας αὐτῶν, τῶν δαιμό- νων, ὥστε μὴ δύνασθαι συμφωνεῖν εἰς τὰς κατ' ἐμοῦ ἐπιβουλάς, Οτι εἶδον ἀνομίαν καὶ ἀντιλογίαν ἐν τῇ πόλει, ήγουν, ἐν τῇ πολιτείᾳ αὐτῶν. Ἀνομοῦσι γὰρ ἁμαρτάνοντες, καὶ ἀντιλέγουσι τοῖς σοῖς προσ- τάγμασι · τείχη δὲ αὐτῆς, οἱ ἰσχυρότεροι ἐξ αὐτῶν· κόπος δὲ ἐν μέσῳ αὐτῆς, διὰ τοὺς στεῤῥῶς αὐτοῖς ἀνταγωνιζομένους· πλατείαι δὲ αὐτῆς, αἱ ὁδοὶ αὐτῶν, ὡς ἀντικείμεναι τῇ στενῇ ὁδῷ τοῦ Θεοῦ· τόχος δὲ, ἡ προσθήκη καὶ ἔπαυξις τῆς (95) προθυ- μίας· τὸ δὲ, "Οτι εἰ ὁ ἐχθρὸς ὠνείδισέ με, καὶ τὰ ἑξῆς, ἄχρι τοῦ, Ἐλθέτω δὴ θάνατος ἐπ' αὐτοὺς, προσώπῳ τοῦ Χριστοῦ (96) λέγονται, κατὰ τοῦ Ἰούδα, καθώς εἰρήκαμεν· ἐλθέτω δὲ θάνατος ἐπὶ τοὺς δαίμονας, ήτοι παντελής ἀνενεργησία. Τὸ δὲ ἑξῆς προηρμήνευται. Παροικίαι δὲ αὐτῶν, οἱ πλη σιασμοὶ αὐτῶν πρὸς ἡμᾶς. Τοὺς αὐτοὺς δὲ νόει μοι καὶ ἐγγίζοντας, ὡς ἀεὶ προσβάλλοντας ἡμῖν. Εν πολλοῖς δὲ ἦσαν σὺν ἐμοὶ, ἀντὶ τοῦ Σὺν πολλοῖς ἦσαν ἐν ἐμοὶ, κατ' ἐναλλαγὴν τῶν προθέσεων· ὅ ἐστι, · Πολλοὶ συνήλθον κατ᾿ ἐμοῦ. Οὐκ ἔστι δὲ αὐτοῖς ἀντε άλλαγμα (97) τουτέστιν, ἀνταλλαγὴ ἀπὸ κακίας εἰς ἀγαθωσύνην, ὡς προαποδέδοται. Ἐβεβήλωσαν δὲ αδολεσχία COMMENT. IN PSALMOS. • A malitiæ mensurauo. Illorum enim dies vitiis pleni erant; hoc autem in loco ait, quod prævidens Deus scelerum immensitatem, eos ante tempus evellet, ne scilicet magis peccent: unde divina castigatio eis efficitur in misericordiam. Et sermo iste non uni- versalis, tametsi in pluribus id contingat. Nonnul los enim cum suis vitiis videmus consenescere. lloc autem dixit, ut sanguinolentos ac doloso8 viros perterrefaceret. Viros autem sanguinum et dolosos dixit, veluti viriliter agentes circa dolos et cædes : et per dolum omne vitium intelligit. Et quemadmodum sæpenumero virum pacis, dictum reperimus apnd Scripturam, pro viro pacifico, ita et virum sanguinum nunc poni videmus, pro viro sanguinario, hoc est, pro eo qui sanguine dele- clatur. Et alia ejusdem modi. • C G D Ego autem sperabo in te, Domine, Hæc est con- sueta invocatio beati David : qui cum sæpius illius spei fructum expertus fuerit, quæ in Deum est, impo. sterum et stabilem in eo spem collocat, et collo- casse eam confitetur. Congruit etiam hic psalmus omnibus fidelibus, paucis tantum exceptis, quæ in progressu declarando significabimus; verum non omnia rursum exponemus, sed obscuriora tantum. Nam quæ facilia sunt, sinemus intelligi juxta ex- positionem jam traditam: Contristatus sum in me. dilatione mea, hoc est, in conversatione, quam habui dum iu cogitationibus essem perturbatissimis, affectibusque ac passionibus plenis. Hujusmodi enim cogitationes meæ, subsecuta pœnitentia, dolorem nibi afferunt. Vel [ quia, ut supe- rius diximus, Græca dictio non tantum meditationem, sed nugacitatem etiam, aut argutationen significat, juata alium sensum, dic : Contristatus sum intempestivo sermone meo, quo assidue in quotidianis colloquiis superfue utor, et turbatus sum ab inimici mei, et ab inqui ac pec- catoris dæmonis suggestione : Elongatus etiam sum a Deo, et adhæsi diabolo, pravis nimirum actioni - bus meis; et mansi in solitudine, seu [ut expressius in Græco habetur] in eremo, hoc est, in deserto, atque in sterilitate virtutum. Demerge, Domine, et divide linguas eorum; dæmonum nimirum; ita ut conspirare amplius non possint, aut contexere insidias adversum me : Quoniam vidi iniquitatem, et contradictionem in civitate, hoc est, in communi illorum conversatione. Inique enim agunt, dum peccant et divinis contradicunt mandatis, duni ea transgrediuntur; per muros autem civitatis, eos dæmones intelligere possumus, qui inter illos potentiores sunt. Et quod ait laborem esse in medio illius civitatis, propter eos dictném est, qui strenue cum illis decertant. Plateæ item illius civitatis, dæmonum viæ sunt, utpote divinæ illi viæ opposi tæ, quain arctam esse legimus in Evangelio. Usura Varia lectiones. PATROL. GR. CXXVIII. Google Digitized by (93) Αl. Δι' ὀλίγων. (94) Α1. προδεδομένην. (95) ΔΙ. αμαρτίας. (96) Αl. λέγομεν. (97) Αl. ήτουν εναλλαγή,
7α They have explored lawlessness. They have sought to employ lawlessness.
β Ἐξέλιπον ἐξερευνῶντες ἐξερευνήσεις. ᾽Ητόνησαν ζητοῦντες ζητήσεις δολερὰς, καὶ μηχανώμενοι μηχανάς. γ-α Προσελεύσεται ἄνθρωπος, καὶ καρδία βαθεῖα, καὶ ὑψωθήσεται ὁ Θεός. Προσελεύσεται αὐτοῖς μηχανωμένοις ἄνθρωπος ὑπηρετήσων κατ’ ἐμοῦ τῇ πονηρίᾳ αὐτῶν. Καὶ οὗτος ἔσται βαθεῖα καρδία, τουτέστι, βαθυγνώμων, ἀλλ’ ἐπὶ κακῷ· ἔστι γὰρ καὶ ἐπὶ καλῷ βαθυγνώμων. Καὶ μηδὲ τούτου ἀνύοντος, ἔτι μεγαλυνθήσεται ὁ Θεὸς, ὁ δρασσόμενος τοὺς σοφοὺς ἐν τῇ πανουργίᾳ αὐτῶν, καὶ δεικνύων ἀπράκτουςτῆς ζωῆς, ἀλλὰ πρὸς τὴν κακίαν, ὅτι αἱ ἡμέραι αὐτῶν πλήρεις τῆς κακίας. Ενταῦθα δέ φησιν, ὅτι προειδὼς ὁ Θεὸς τὴν ἀμετρίαν τῆς κακίας αὐτῶν, προεκθερίζει τούτους, ἵνα μὴ πλεῖον ἁμάρτωσι, καὶ γίνεται φιλανθρωπία ή τιμωρία. Ο δὲ λόγος οὐκ ἔστι καθολικός, ἀλλ᾽ ἀπὸ τοῦ πλεονάζοντος· ἐπεί τινες τοιοῦτοι, τῇ κακίᾳ συγκατεγήρασαν. Εἶπεν δὲ τοῦτο, ἐκδειματῶν τοὺς φονικούς, καὶ δολίου;· ἄνα δρες δὲ αἱμάτων καὶ δολιότητος εἴρηκεν, ὡς ἀνδρι- ζομένους εἰς φόνους καὶ δόλους · διὰ δὲ τοῦ δόλου, πᾶσαν κακίαν ἡνίξατο. Αλλως τε, ὥσπερ ἄνθρω πον εἰρήνης λέγει τὸν εἰρηνικόν, οὕτω καὶ ἄνδρα αἱμάτων, τὸν αἱμοχαρῆ, καὶ ὅσα τοιαῦτα. 'Εγὼ δὲ, Κύριε, ἐλπιῶ ἐπὶ σέ. Τοῦτο σύνηθες Β ἀεὶ ἐπιφώνημα τῷ Δαβίδ · ἅπαξ γὰρ πειραθεὶς τοῦ καρποῦ τῆς εἰς Θεὸν ἐλπίδος, καὶ ἐλπίζει διόλου, καὶ ἐλπίζειν ὁμολογεῖ. ᾿Αρμόσει δ' ἂν καὶ ἡμῖν ὁ ψαλ δ μός, (95) χωρὶς ὀλίγων ῥητῶν, ὁ καὶ προϊόντες σημει ωσόμεθα. Τὰ μὲν οὖν εύληπτα, παρήσομεν νοεῖσθαι, κατὰ τὴν (94) προαποδεδομένην ἐξήγησιν· τὰ δυσ- χερέστερα δε, μεταχειρισόμεθα. Ελυπήθην ἐν τῇ αδολεσχία μου, δηλαδή, τῇ πρὸς τοὺς ἐμπαθείς λογισμοὺς ὁμιλία μου· λύπην γὰρ ὕστερον ἐκ μετα μελείας επιφέρει ἢ τῇ πρὸς τοὺς τυχόντας ἀνθρώ- τους ακαιρολογία μου· καὶ ἐταράχθην, ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς τοῦ ἐχθροῦ μου καὶ ἁμαρτωλοῦ δαίμονος· ἐμάκρυνα δὲ ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, κολληθεὶς τοῖς δαίμοσι, διὰ τῆς τοῦ βίου μου μιαρότητος· καὶ ηὐλίσθην ἐν τῇ ἐρημίᾳ, καὶ ἀκαρπία. Καταπόντισον, Κύριε, καὶ καταδίελε τὰς γλώσσας αὐτῶν, τῶν δαιμό- νων, ὥστε μὴ δύνασθαι συμφωνεῖν εἰς τὰς κατ' ἐμοῦ ἐπιβουλάς, Οτι εἶδον ἀνομίαν καὶ ἀντιλογίαν ἐν τῇ πόλει, ήγουν, ἐν τῇ πολιτείᾳ αὐτῶν. Ἀνομοῦσι γὰρ ἁμαρτάνοντες, καὶ ἀντιλέγουσι τοῖς σοῖς προσ- τάγμασι · τείχη δὲ αὐτῆς, οἱ ἰσχυρότεροι ἐξ αὐτῶν· κόπος δὲ ἐν μέσῳ αὐτῆς, διὰ τοὺς στεῤῥῶς αὐτοῖς ἀνταγωνιζομένους· πλατείαι δὲ αὐτῆς, αἱ ὁδοὶ αὐτῶν, ὡς ἀντικείμεναι τῇ στενῇ ὁδῷ τοῦ Θεοῦ· τόχος δὲ, ἡ προσθήκη καὶ ἔπαυξις τῆς (95) προθυ- μίας· τὸ δὲ, "Οτι εἰ ὁ ἐχθρὸς ὠνείδισέ με, καὶ τὰ ἑξῆς, ἄχρι τοῦ, Ἐλθέτω δὴ θάνατος ἐπ' αὐτοὺς, προσώπῳ τοῦ Χριστοῦ (96) λέγονται, κατὰ τοῦ Ἰούδα, καθώς εἰρήκαμεν· ἐλθέτω δὲ θάνατος ἐπὶ τοὺς δαίμονας, ήτοι παντελής ἀνενεργησία. Τὸ δὲ ἑξῆς προηρμήνευται. Παροικίαι δὲ αὐτῶν, οἱ πλη σιασμοὶ αὐτῶν πρὸς ἡμᾶς. Τοὺς αὐτοὺς δὲ νόει μοι καὶ ἐγγίζοντας, ὡς ἀεὶ προσβάλλοντας ἡμῖν. Εν πολλοῖς δὲ ἦσαν σὺν ἐμοὶ, ἀντὶ τοῦ Σὺν πολλοῖς ἦσαν ἐν ἐμοὶ, κατ' ἐναλλαγὴν τῶν προθέσεων· ὅ ἐστι, · Πολλοὶ συνήλθον κατ᾿ ἐμοῦ. Οὐκ ἔστι δὲ αὐτοῖς ἀντε άλλαγμα (97) τουτέστιν, ἀνταλλαγὴ ἀπὸ κακίας εἰς ἀγαθωσύνην, ὡς προαποδέδοται. Ἐβεβήλωσαν δὲ αδολεσχία COMMENT. IN PSALMOS. • A malitiæ mensurauo. Illorum enim dies vitiis pleni erant; hoc autem in loco ait, quod prævidens Deus scelerum immensitatem, eos ante tempus evellet, ne scilicet magis peccent: unde divina castigatio eis efficitur in misericordiam. Et sermo iste non uni- versalis, tametsi in pluribus id contingat. Nonnul los enim cum suis vitiis videmus consenescere. lloc autem dixit, ut sanguinolentos ac doloso8 viros perterrefaceret. Viros autem sanguinum et dolosos dixit, veluti viriliter agentes circa dolos et cædes : et per dolum omne vitium intelligit. Et quemadmodum sæpenumero virum pacis, dictum reperimus apnd Scripturam, pro viro pacifico, ita et virum sanguinum nunc poni videmus, pro viro sanguinario, hoc est, pro eo qui sanguine dele- clatur. Et alia ejusdem modi. • C G D Ego autem sperabo in te, Domine, Hæc est con- sueta invocatio beati David : qui cum sæpius illius spei fructum expertus fuerit, quæ in Deum est, impo. sterum et stabilem in eo spem collocat, et collo- casse eam confitetur. Congruit etiam hic psalmus omnibus fidelibus, paucis tantum exceptis, quæ in progressu declarando significabimus; verum non omnia rursum exponemus, sed obscuriora tantum. Nam quæ facilia sunt, sinemus intelligi juxta ex- positionem jam traditam: Contristatus sum in me. dilatione mea, hoc est, in conversatione, quam habui dum iu cogitationibus essem perturbatissimis, affectibusque ac passionibus plenis. Hujusmodi enim cogitationes meæ, subsecuta pœnitentia, dolorem nibi afferunt. Vel [ quia, ut supe- rius diximus, Græca dictio non tantum meditationem, sed nugacitatem etiam, aut argutationen significat, juata alium sensum, dic : Contristatus sum intempestivo sermone meo, quo assidue in quotidianis colloquiis superfue utor, et turbatus sum ab inimici mei, et ab inqui ac pec- catoris dæmonis suggestione : Elongatus etiam sum a Deo, et adhæsi diabolo, pravis nimirum actioni - bus meis; et mansi in solitudine, seu [ut expressius in Græco habetur] in eremo, hoc est, in deserto, atque in sterilitate virtutum. Demerge, Domine, et divide linguas eorum; dæmonum nimirum; ita ut conspirare amplius non possint, aut contexere insidias adversum me : Quoniam vidi iniquitatem, et contradictionem in civitate, hoc est, in communi illorum conversatione. Inique enim agunt, dum peccant et divinis contradicunt mandatis, duni ea transgrediuntur; per muros autem civitatis, eos dæmones intelligere possumus, qui inter illos potentiores sunt. Et quod ait laborem esse in medio illius civitatis, propter eos dictném est, qui strenue cum illis decertant. Plateæ item illius civitatis, dæmonum viæ sunt, utpote divinæ illi viæ opposi tæ, quain arctam esse legimus in Evangelio. Usura Varia lectiones. PATROL. GR. CXXVIII. Google Digitized by (93) Αl. Δι' ὀλίγων. (94) Α1. προδεδομένην. (95) ΔΙ. αμαρτίας. (96) Αl. λέγομεν. (97) Αl. ήτουν εναλλαγή,
7β They have become faint exploring explorations. They have exhausted themselves questing on crafty quests and contriving artful contrivances. 7γ-8α A man will come forward, and a deep heart, and God will be exalted. A man who will serve their wicked intent against me will come forward to them as they are contriving their plans. And he will be a deep heart, that is, of profound wisdom, but for mischief (for there is also the man of profound wisdom for good). And notwithstanding his accomplishment, God, who grabs the wise in their craftiness and proves their plans to be of no
τὰς ἐπιβουλὰς αὐτῶν. Εἰκὸς γάρ τινας, χαριζομένους τοῖς ἐχθροῖς, προσιέναι καὶ ἐπαγγέλλεσθαι κατὰ τοῦ δικαίου.τῆς ζωῆς, ἀλλὰ πρὸς τὴν κακίαν, ὅτι αἱ ἡμέραι αὐτῶν πλήρεις τῆς κακίας. Ενταῦθα δέ φησιν, ὅτι προειδὼς ὁ Θεὸς τὴν ἀμετρίαν τῆς κακίας αὐτῶν, προεκθερίζει τούτους, ἵνα μὴ πλεῖον ἁμάρτωσι, καὶ γίνεται φιλανθρωπία ή τιμωρία. Ο δὲ λόγος οὐκ ἔστι καθολικός, ἀλλ᾽ ἀπὸ τοῦ πλεονάζοντος· ἐπεί τινες τοιοῦτοι, τῇ κακίᾳ συγκατεγήρασαν. Εἶπεν δὲ τοῦτο, ἐκδειματῶν τοὺς φονικούς, καὶ δολίου;· ἄνα δρες δὲ αἱμάτων καὶ δολιότητος εἴρηκεν, ὡς ἀνδρι- ζομένους εἰς φόνους καὶ δόλους · διὰ δὲ τοῦ δόλου, πᾶσαν κακίαν ἡνίξατο. Αλλως τε, ὥσπερ ἄνθρω πον εἰρήνης λέγει τὸν εἰρηνικόν, οὕτω καὶ ἄνδρα αἱμάτων, τὸν αἱμοχαρῆ, καὶ ὅσα τοιαῦτα. 'Εγὼ δὲ, Κύριε, ἐλπιῶ ἐπὶ σέ. Τοῦτο σύνηθες Β ἀεὶ ἐπιφώνημα τῷ Δαβίδ · ἅπαξ γὰρ πειραθεὶς τοῦ καρποῦ τῆς εἰς Θεὸν ἐλπίδος, καὶ ἐλπίζει διόλου, καὶ ἐλπίζειν ὁμολογεῖ. ᾿Αρμόσει δ' ἂν καὶ ἡμῖν ὁ ψαλ δ μός, (95) χωρὶς ὀλίγων ῥητῶν, ὁ καὶ προϊόντες σημει ωσόμεθα. Τὰ μὲν οὖν εύληπτα, παρήσομεν νοεῖσθαι, κατὰ τὴν (94) προαποδεδομένην ἐξήγησιν· τὰ δυσ- χερέστερα δε, μεταχειρισόμεθα. Ελυπήθην ἐν τῇ αδολεσχία μου, δηλαδή, τῇ πρὸς τοὺς ἐμπαθείς λογισμοὺς ὁμιλία μου· λύπην γὰρ ὕστερον ἐκ μετα μελείας επιφέρει ἢ τῇ πρὸς τοὺς τυχόντας ἀνθρώ- τους ακαιρολογία μου· καὶ ἐταράχθην, ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς τοῦ ἐχθροῦ μου καὶ ἁμαρτωλοῦ δαίμονος· ἐμάκρυνα δὲ ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, κολληθεὶς τοῖς δαίμοσι, διὰ τῆς τοῦ βίου μου μιαρότητος· καὶ ηὐλίσθην ἐν τῇ ἐρημίᾳ, καὶ ἀκαρπία. Καταπόντισον, Κύριε, καὶ καταδίελε τὰς γλώσσας αὐτῶν, τῶν δαιμό- νων, ὥστε μὴ δύνασθαι συμφωνεῖν εἰς τὰς κατ' ἐμοῦ ἐπιβουλάς, Οτι εἶδον ἀνομίαν καὶ ἀντιλογίαν ἐν τῇ πόλει, ήγουν, ἐν τῇ πολιτείᾳ αὐτῶν. Ἀνομοῦσι γὰρ ἁμαρτάνοντες, καὶ ἀντιλέγουσι τοῖς σοῖς προσ- τάγμασι · τείχη δὲ αὐτῆς, οἱ ἰσχυρότεροι ἐξ αὐτῶν· κόπος δὲ ἐν μέσῳ αὐτῆς, διὰ τοὺς στεῤῥῶς αὐτοῖς ἀνταγωνιζομένους· πλατείαι δὲ αὐτῆς, αἱ ὁδοὶ αὐτῶν, ὡς ἀντικείμεναι τῇ στενῇ ὁδῷ τοῦ Θεοῦ· τόχος δὲ, ἡ προσθήκη καὶ ἔπαυξις τῆς (95) προθυ- μίας· τὸ δὲ, "Οτι εἰ ὁ ἐχθρὸς ὠνείδισέ με, καὶ τὰ ἑξῆς, ἄχρι τοῦ, Ἐλθέτω δὴ θάνατος ἐπ' αὐτοὺς, προσώπῳ τοῦ Χριστοῦ (96) λέγονται, κατὰ τοῦ Ἰούδα, καθώς εἰρήκαμεν· ἐλθέτω δὲ θάνατος ἐπὶ τοὺς δαίμονας, ήτοι παντελής ἀνενεργησία. Τὸ δὲ ἑξῆς προηρμήνευται. Παροικίαι δὲ αὐτῶν, οἱ πλη σιασμοὶ αὐτῶν πρὸς ἡμᾶς. Τοὺς αὐτοὺς δὲ νόει μοι καὶ ἐγγίζοντας, ὡς ἀεὶ προσβάλλοντας ἡμῖν. Εν πολλοῖς δὲ ἦσαν σὺν ἐμοὶ, ἀντὶ τοῦ Σὺν πολλοῖς ἦσαν ἐν ἐμοὶ, κατ' ἐναλλαγὴν τῶν προθέσεων· ὅ ἐστι, · Πολλοὶ συνήλθον κατ᾿ ἐμοῦ. Οὐκ ἔστι δὲ αὐτοῖς ἀντε άλλαγμα (97) τουτέστιν, ἀνταλλαγὴ ἀπὸ κακίας εἰς ἀγαθωσύνην, ὡς προαποδέδοται. Ἐβεβήλωσαν δὲ αδολεσχία COMMENT. IN PSALMOS. • A malitiæ mensurauo. Illorum enim dies vitiis pleni erant; hoc autem in loco ait, quod prævidens Deus scelerum immensitatem, eos ante tempus evellet, ne scilicet magis peccent: unde divina castigatio eis efficitur in misericordiam. Et sermo iste non uni- versalis, tametsi in pluribus id contingat. Nonnul los enim cum suis vitiis videmus consenescere. lloc autem dixit, ut sanguinolentos ac doloso8 viros perterrefaceret. Viros autem sanguinum et dolosos dixit, veluti viriliter agentes circa dolos et cædes : et per dolum omne vitium intelligit. Et quemadmodum sæpenumero virum pacis, dictum reperimus apnd Scripturam, pro viro pacifico, ita et virum sanguinum nunc poni videmus, pro viro sanguinario, hoc est, pro eo qui sanguine dele- clatur. Et alia ejusdem modi. • C G D Ego autem sperabo in te, Domine, Hæc est con- sueta invocatio beati David : qui cum sæpius illius spei fructum expertus fuerit, quæ in Deum est, impo. sterum et stabilem in eo spem collocat, et collo- casse eam confitetur. Congruit etiam hic psalmus omnibus fidelibus, paucis tantum exceptis, quæ in progressu declarando significabimus; verum non omnia rursum exponemus, sed obscuriora tantum. Nam quæ facilia sunt, sinemus intelligi juxta ex- positionem jam traditam: Contristatus sum in me. dilatione mea, hoc est, in conversatione, quam habui dum iu cogitationibus essem perturbatissimis, affectibusque ac passionibus plenis. Hujusmodi enim cogitationes meæ, subsecuta pœnitentia, dolorem nibi afferunt. Vel [ quia, ut supe- rius diximus, Græca dictio non tantum meditationem, sed nugacitatem etiam, aut argutationen significat, juata alium sensum, dic : Contristatus sum intempestivo sermone meo, quo assidue in quotidianis colloquiis superfue utor, et turbatus sum ab inimici mei, et ab inqui ac pec- catoris dæmonis suggestione : Elongatus etiam sum a Deo, et adhæsi diabolo, pravis nimirum actioni - bus meis; et mansi in solitudine, seu [ut expressius in Græco habetur] in eremo, hoc est, in deserto, atque in sterilitate virtutum. Demerge, Domine, et divide linguas eorum; dæmonum nimirum; ita ut conspirare amplius non possint, aut contexere insidias adversum me : Quoniam vidi iniquitatem, et contradictionem in civitate, hoc est, in communi illorum conversatione. Inique enim agunt, dum peccant et divinis contradicunt mandatis, duni ea transgrediuntur; per muros autem civitatis, eos dæmones intelligere possumus, qui inter illos potentiores sunt. Et quod ait laborem esse in medio illius civitatis, propter eos dictném est, qui strenue cum illis decertant. Plateæ item illius civitatis, dæmonum viæ sunt, utpote divinæ illi viæ opposi tæ, quain arctam esse legimus in Evangelio. Usura Varia lectiones. PATROL. GR. CXXVIII. Google Digitized by (93) Αl. Δι' ὀλίγων. (94) Α1. προδεδομένην. (95) ΔΙ. αμαρτίας. (96) Αl. λέγομεν. (97) Αl. ήτουν εναλλαγή,
avail, will be magnified even more. For it is likely that some, courting favour with his enemies, would come forward to offer their services against the just man.
β Βέλος νηπίων ἐγενήθησαν αἱ πληγαὶ αὐτῶν. Ἀνενέργητοι· τοιαύτη γὰρ ἡ παρὰ τῶν νηπίων βολὴ, διὰ τὴν ἀσθένειαν τῶν βαλλόντων. Πληγὰς δὲ νόει, τὰς κακώσεις.τῆς ζωῆς, ἀλλὰ πρὸς τὴν κακίαν, ὅτι αἱ ἡμέραι αὐτῶν πλήρεις τῆς κακίας. Ενταῦθα δέ φησιν, ὅτι προειδὼς ὁ Θεὸς τὴν ἀμετρίαν τῆς κακίας αὐτῶν, προεκθερίζει τούτους, ἵνα μὴ πλεῖον ἁμάρτωσι, καὶ γίνεται φιλανθρωπία ή τιμωρία. Ο δὲ λόγος οὐκ ἔστι καθολικός, ἀλλ᾽ ἀπὸ τοῦ πλεονάζοντος· ἐπεί τινες τοιοῦτοι, τῇ κακίᾳ συγκατεγήρασαν. Εἶπεν δὲ τοῦτο, ἐκδειματῶν τοὺς φονικούς, καὶ δολίου;· ἄνα δρες δὲ αἱμάτων καὶ δολιότητος εἴρηκεν, ὡς ἀνδρι- ζομένους εἰς φόνους καὶ δόλους · διὰ δὲ τοῦ δόλου, πᾶσαν κακίαν ἡνίξατο. Αλλως τε, ὥσπερ ἄνθρω πον εἰρήνης λέγει τὸν εἰρηνικόν, οὕτω καὶ ἄνδρα αἱμάτων, τὸν αἱμοχαρῆ, καὶ ὅσα τοιαῦτα. 'Εγὼ δὲ, Κύριε, ἐλπιῶ ἐπὶ σέ. Τοῦτο σύνηθες Β ἀεὶ ἐπιφώνημα τῷ Δαβίδ · ἅπαξ γὰρ πειραθεὶς τοῦ καρποῦ τῆς εἰς Θεὸν ἐλπίδος, καὶ ἐλπίζει διόλου, καὶ ἐλπίζειν ὁμολογεῖ. ᾿Αρμόσει δ' ἂν καὶ ἡμῖν ὁ ψαλ δ μός, (95) χωρὶς ὀλίγων ῥητῶν, ὁ καὶ προϊόντες σημει ωσόμεθα. Τὰ μὲν οὖν εύληπτα, παρήσομεν νοεῖσθαι, κατὰ τὴν (94) προαποδεδομένην ἐξήγησιν· τὰ δυσ- χερέστερα δε, μεταχειρισόμεθα. Ελυπήθην ἐν τῇ αδολεσχία μου, δηλαδή, τῇ πρὸς τοὺς ἐμπαθείς λογισμοὺς ὁμιλία μου· λύπην γὰρ ὕστερον ἐκ μετα μελείας επιφέρει ἢ τῇ πρὸς τοὺς τυχόντας ἀνθρώ- τους ακαιρολογία μου· καὶ ἐταράχθην, ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς τοῦ ἐχθροῦ μου καὶ ἁμαρτωλοῦ δαίμονος· ἐμάκρυνα δὲ ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, κολληθεὶς τοῖς δαίμοσι, διὰ τῆς τοῦ βίου μου μιαρότητος· καὶ ηὐλίσθην ἐν τῇ ἐρημίᾳ, καὶ ἀκαρπία. Καταπόντισον, Κύριε, καὶ καταδίελε τὰς γλώσσας αὐτῶν, τῶν δαιμό- νων, ὥστε μὴ δύνασθαι συμφωνεῖν εἰς τὰς κατ' ἐμοῦ ἐπιβουλάς, Οτι εἶδον ἀνομίαν καὶ ἀντιλογίαν ἐν τῇ πόλει, ήγουν, ἐν τῇ πολιτείᾳ αὐτῶν. Ἀνομοῦσι γὰρ ἁμαρτάνοντες, καὶ ἀντιλέγουσι τοῖς σοῖς προσ- τάγμασι · τείχη δὲ αὐτῆς, οἱ ἰσχυρότεροι ἐξ αὐτῶν· κόπος δὲ ἐν μέσῳ αὐτῆς, διὰ τοὺς στεῤῥῶς αὐτοῖς ἀνταγωνιζομένους· πλατείαι δὲ αὐτῆς, αἱ ὁδοὶ αὐτῶν, ὡς ἀντικείμεναι τῇ στενῇ ὁδῷ τοῦ Θεοῦ· τόχος δὲ, ἡ προσθήκη καὶ ἔπαυξις τῆς (95) προθυ- μίας· τὸ δὲ, "Οτι εἰ ὁ ἐχθρὸς ὠνείδισέ με, καὶ τὰ ἑξῆς, ἄχρι τοῦ, Ἐλθέτω δὴ θάνατος ἐπ' αὐτοὺς, προσώπῳ τοῦ Χριστοῦ (96) λέγονται, κατὰ τοῦ Ἰούδα, καθώς εἰρήκαμεν· ἐλθέτω δὲ θάνατος ἐπὶ τοὺς δαίμονας, ήτοι παντελής ἀνενεργησία. Τὸ δὲ ἑξῆς προηρμήνευται. Παροικίαι δὲ αὐτῶν, οἱ πλη σιασμοὶ αὐτῶν πρὸς ἡμᾶς. Τοὺς αὐτοὺς δὲ νόει μοι καὶ ἐγγίζοντας, ὡς ἀεὶ προσβάλλοντας ἡμῖν. Εν πολλοῖς δὲ ἦσαν σὺν ἐμοὶ, ἀντὶ τοῦ Σὺν πολλοῖς ἦσαν ἐν ἐμοὶ, κατ' ἐναλλαγὴν τῶν προθέσεων· ὅ ἐστι, · Πολλοὶ συνήλθον κατ᾿ ἐμοῦ. Οὐκ ἔστι δὲ αὐτοῖς ἀντε άλλαγμα (97) τουτέστιν, ἀνταλλαγὴ ἀπὸ κακίας εἰς ἀγαθωσύνην, ὡς προαποδέδοται. Ἐβεβήλωσαν δὲ αδολεσχία COMMENT. IN PSALMOS. • A malitiæ mensurauo. Illorum enim dies vitiis pleni erant; hoc autem in loco ait, quod prævidens Deus scelerum immensitatem, eos ante tempus evellet, ne scilicet magis peccent: unde divina castigatio eis efficitur in misericordiam. Et sermo iste non uni- versalis, tametsi in pluribus id contingat. Nonnul los enim cum suis vitiis videmus consenescere. lloc autem dixit, ut sanguinolentos ac doloso8 viros perterrefaceret. Viros autem sanguinum et dolosos dixit, veluti viriliter agentes circa dolos et cædes : et per dolum omne vitium intelligit. Et quemadmodum sæpenumero virum pacis, dictum reperimus apnd Scripturam, pro viro pacifico, ita et virum sanguinum nunc poni videmus, pro viro sanguinario, hoc est, pro eo qui sanguine dele- clatur. Et alia ejusdem modi. • C G D Ego autem sperabo in te, Domine, Hæc est con- sueta invocatio beati David : qui cum sæpius illius spei fructum expertus fuerit, quæ in Deum est, impo. sterum et stabilem in eo spem collocat, et collo- casse eam confitetur. Congruit etiam hic psalmus omnibus fidelibus, paucis tantum exceptis, quæ in progressu declarando significabimus; verum non omnia rursum exponemus, sed obscuriora tantum. Nam quæ facilia sunt, sinemus intelligi juxta ex- positionem jam traditam: Contristatus sum in me. dilatione mea, hoc est, in conversatione, quam habui dum iu cogitationibus essem perturbatissimis, affectibusque ac passionibus plenis. Hujusmodi enim cogitationes meæ, subsecuta pœnitentia, dolorem nibi afferunt. Vel [ quia, ut supe- rius diximus, Græca dictio non tantum meditationem, sed nugacitatem etiam, aut argutationen significat, juata alium sensum, dic : Contristatus sum intempestivo sermone meo, quo assidue in quotidianis colloquiis superfue utor, et turbatus sum ab inimici mei, et ab inqui ac pec- catoris dæmonis suggestione : Elongatus etiam sum a Deo, et adhæsi diabolo, pravis nimirum actioni - bus meis; et mansi in solitudine, seu [ut expressius in Græco habetur] in eremo, hoc est, in deserto, atque in sterilitate virtutum. Demerge, Domine, et divide linguas eorum; dæmonum nimirum; ita ut conspirare amplius non possint, aut contexere insidias adversum me : Quoniam vidi iniquitatem, et contradictionem in civitate, hoc est, in communi illorum conversatione. Inique enim agunt, dum peccant et divinis contradicunt mandatis, duni ea transgrediuntur; per muros autem civitatis, eos dæmones intelligere possumus, qui inter illos potentiores sunt. Et quod ait laborem esse in medio illius civitatis, propter eos dictném est, qui strenue cum illis decertant. Plateæ item illius civitatis, dæmonum viæ sunt, utpote divinæ illi viæ opposi tæ, quain arctam esse legimus in Evangelio. Usura Varia lectiones. PATROL. GR. CXXVIII. Google Digitized by (93) Αl. Δι' ὀλίγων. (94) Α1. προδεδομένην. (95) ΔΙ. αμαρτίας. (96) Αl. λέγομεν. (97) Αl. ήτουν εναλλαγή,
8β Their strikes have become an arrow of infants. Inefficacious. For such is the shot of infants on account of the weakness of those firing. Understand ‘strikes’ as injuries.
α Καὶ ἐξησθένησαν ἐπ᾽ αὐτοὺς αἱ γλῶσσαι αὐτῶν. | Γλώσσας καλεῖ, τὰς συκοφαντίας καὶ συσκευὰς, αἳ διὰ γλώσσης ῥάπτονται, καὶ γλώσσης εἰσὶν ἀποτελέσματα· ἐξησθένησαν οὖν ἐν αὐτοῖς, μηδέν τι πλέον ἀνύσασαι.τῆς ζωῆς, ἀλλὰ πρὸς τὴν κακίαν, ὅτι αἱ ἡμέραι αὐτῶν πλήρεις τῆς κακίας. Ενταῦθα δέ φησιν, ὅτι προειδὼς ὁ Θεὸς τὴν ἀμετρίαν τῆς κακίας αὐτῶν, προεκθερίζει τούτους, ἵνα μὴ πλεῖον ἁμάρτωσι, καὶ γίνεται φιλανθρωπία ή τιμωρία. Ο δὲ λόγος οὐκ ἔστι καθολικός, ἀλλ᾽ ἀπὸ τοῦ πλεονάζοντος· ἐπεί τινες τοιοῦτοι, τῇ κακίᾳ συγκατεγήρασαν. Εἶπεν δὲ τοῦτο, ἐκδειματῶν τοὺς φονικούς, καὶ δολίου;· ἄνα δρες δὲ αἱμάτων καὶ δολιότητος εἴρηκεν, ὡς ἀνδρι- ζομένους εἰς φόνους καὶ δόλους · διὰ δὲ τοῦ δόλου, πᾶσαν κακίαν ἡνίξατο. Αλλως τε, ὥσπερ ἄνθρω πον εἰρήνης λέγει τὸν εἰρηνικόν, οὕτω καὶ ἄνδρα αἱμάτων, τὸν αἱμοχαρῆ, καὶ ὅσα τοιαῦτα. 'Εγὼ δὲ, Κύριε, ἐλπιῶ ἐπὶ σέ. Τοῦτο σύνηθες Β ἀεὶ ἐπιφώνημα τῷ Δαβίδ · ἅπαξ γὰρ πειραθεὶς τοῦ καρποῦ τῆς εἰς Θεὸν ἐλπίδος, καὶ ἐλπίζει διόλου, καὶ ἐλπίζειν ὁμολογεῖ. ᾿Αρμόσει δ' ἂν καὶ ἡμῖν ὁ ψαλ δ μός, (95) χωρὶς ὀλίγων ῥητῶν, ὁ καὶ προϊόντες σημει ωσόμεθα. Τὰ μὲν οὖν εύληπτα, παρήσομεν νοεῖσθαι, κατὰ τὴν (94) προαποδεδομένην ἐξήγησιν· τὰ δυσ- χερέστερα δε, μεταχειρισόμεθα. Ελυπήθην ἐν τῇ αδολεσχία μου, δηλαδή, τῇ πρὸς τοὺς ἐμπαθείς λογισμοὺς ὁμιλία μου· λύπην γὰρ ὕστερον ἐκ μετα μελείας επιφέρει ἢ τῇ πρὸς τοὺς τυχόντας ἀνθρώ- τους ακαιρολογία μου· καὶ ἐταράχθην, ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς τοῦ ἐχθροῦ μου καὶ ἁμαρτωλοῦ δαίμονος· ἐμάκρυνα δὲ ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, κολληθεὶς τοῖς δαίμοσι, διὰ τῆς τοῦ βίου μου μιαρότητος· καὶ ηὐλίσθην ἐν τῇ ἐρημίᾳ, καὶ ἀκαρπία. Καταπόντισον, Κύριε, καὶ καταδίελε τὰς γλώσσας αὐτῶν, τῶν δαιμό- νων, ὥστε μὴ δύνασθαι συμφωνεῖν εἰς τὰς κατ' ἐμοῦ ἐπιβουλάς, Οτι εἶδον ἀνομίαν καὶ ἀντιλογίαν ἐν τῇ πόλει, ήγουν, ἐν τῇ πολιτείᾳ αὐτῶν. Ἀνομοῦσι γὰρ ἁμαρτάνοντες, καὶ ἀντιλέγουσι τοῖς σοῖς προσ- τάγμασι · τείχη δὲ αὐτῆς, οἱ ἰσχυρότεροι ἐξ αὐτῶν· κόπος δὲ ἐν μέσῳ αὐτῆς, διὰ τοὺς στεῤῥῶς αὐτοῖς ἀνταγωνιζομένους· πλατείαι δὲ αὐτῆς, αἱ ὁδοὶ αὐτῶν, ὡς ἀντικείμεναι τῇ στενῇ ὁδῷ τοῦ Θεοῦ· τόχος δὲ, ἡ προσθήκη καὶ ἔπαυξις τῆς (95) προθυ- μίας· τὸ δὲ, "Οτι εἰ ὁ ἐχθρὸς ὠνείδισέ με, καὶ τὰ ἑξῆς, ἄχρι τοῦ, Ἐλθέτω δὴ θάνατος ἐπ' αὐτοὺς, προσώπῳ τοῦ Χριστοῦ (96) λέγονται, κατὰ τοῦ Ἰούδα, καθώς εἰρήκαμεν· ἐλθέτω δὲ θάνατος ἐπὶ τοὺς δαίμονας, ήτοι παντελής ἀνενεργησία. Τὸ δὲ ἑξῆς προηρμήνευται. Παροικίαι δὲ αὐτῶν, οἱ πλη σιασμοὶ αὐτῶν πρὸς ἡμᾶς. Τοὺς αὐτοὺς δὲ νόει μοι καὶ ἐγγίζοντας, ὡς ἀεὶ προσβάλλοντας ἡμῖν. Εν πολλοῖς δὲ ἦσαν σὺν ἐμοὶ, ἀντὶ τοῦ Σὺν πολλοῖς ἦσαν ἐν ἐμοὶ, κατ' ἐναλλαγὴν τῶν προθέσεων· ὅ ἐστι, · Πολλοὶ συνήλθον κατ᾿ ἐμοῦ. Οὐκ ἔστι δὲ αὐτοῖς ἀντε άλλαγμα (97) τουτέστιν, ἀνταλλαγὴ ἀπὸ κακίας εἰς ἀγαθωσύνην, ὡς προαποδέδοται. Ἐβεβήλωσαν δὲ αδολεσχία COMMENT. IN PSALMOS. • A malitiæ mensurauo. Illorum enim dies vitiis pleni erant; hoc autem in loco ait, quod prævidens Deus scelerum immensitatem, eos ante tempus evellet, ne scilicet magis peccent: unde divina castigatio eis efficitur in misericordiam. Et sermo iste non uni- versalis, tametsi in pluribus id contingat. Nonnul los enim cum suis vitiis videmus consenescere. lloc autem dixit, ut sanguinolentos ac doloso8 viros perterrefaceret. Viros autem sanguinum et dolosos dixit, veluti viriliter agentes circa dolos et cædes : et per dolum omne vitium intelligit. Et quemadmodum sæpenumero virum pacis, dictum reperimus apnd Scripturam, pro viro pacifico, ita et virum sanguinum nunc poni videmus, pro viro sanguinario, hoc est, pro eo qui sanguine dele- clatur. Et alia ejusdem modi. • C G D Ego autem sperabo in te, Domine, Hæc est con- sueta invocatio beati David : qui cum sæpius illius spei fructum expertus fuerit, quæ in Deum est, impo. sterum et stabilem in eo spem collocat, et collo- casse eam confitetur. Congruit etiam hic psalmus omnibus fidelibus, paucis tantum exceptis, quæ in progressu declarando significabimus; verum non omnia rursum exponemus, sed obscuriora tantum. Nam quæ facilia sunt, sinemus intelligi juxta ex- positionem jam traditam: Contristatus sum in me. dilatione mea, hoc est, in conversatione, quam habui dum iu cogitationibus essem perturbatissimis, affectibusque ac passionibus plenis. Hujusmodi enim cogitationes meæ, subsecuta pœnitentia, dolorem nibi afferunt. Vel [ quia, ut supe- rius diximus, Græca dictio non tantum meditationem, sed nugacitatem etiam, aut argutationen significat, juata alium sensum, dic : Contristatus sum intempestivo sermone meo, quo assidue in quotidianis colloquiis superfue utor, et turbatus sum ab inimici mei, et ab inqui ac pec- catoris dæmonis suggestione : Elongatus etiam sum a Deo, et adhæsi diabolo, pravis nimirum actioni - bus meis; et mansi in solitudine, seu [ut expressius in Græco habetur] in eremo, hoc est, in deserto, atque in sterilitate virtutum. Demerge, Domine, et divide linguas eorum; dæmonum nimirum; ita ut conspirare amplius non possint, aut contexere insidias adversum me : Quoniam vidi iniquitatem, et contradictionem in civitate, hoc est, in communi illorum conversatione. Inique enim agunt, dum peccant et divinis contradicunt mandatis, duni ea transgrediuntur; per muros autem civitatis, eos dæmones intelligere possumus, qui inter illos potentiores sunt. Et quod ait laborem esse in medio illius civitatis, propter eos dictném est, qui strenue cum illis decertant. Plateæ item illius civitatis, dæmonum viæ sunt, utpote divinæ illi viæ opposi tæ, quain arctam esse legimus in Evangelio. Usura Varia lectiones. PATROL. GR. CXXVIII. Google Digitized by (93) Αl. Δι' ὀλίγων. (94) Α1. προδεδομένην. (95) ΔΙ. αμαρτίας. (96) Αl. λέγομεν. (97) Αl. ήτουν εναλλαγή,
9α And their tongues for them have become feeble. ‘Tongues’ is what he calls their slanders and contrivances which are stitched together by the tongue and are the results of the tongue; their tongues have therefore become weak in them, having accomplished nothing more.
β Ἐταράχθησαν πάντες οἱ θεωροῦντες αὐτούς. Ἐθορυβήθησαν οἱ θεωροῦντες τοὺς τοιούτους καὶ τοσούτους τῶν ἐγχειρημάτων ἀποτυγχάνοντας.τῆς ζωῆς, ἀλλὰ πρὸς τὴν κακίαν, ὅτι αἱ ἡμέραι αὐτῶν πλήρεις τῆς κακίας. Ενταῦθα δέ φησιν, ὅτι προειδὼς ὁ Θεὸς τὴν ἀμετρίαν τῆς κακίας αὐτῶν, προεκθερίζει τούτους, ἵνα μὴ πλεῖον ἁμάρτωσι, καὶ γίνεται φιλανθρωπία ή τιμωρία. Ο δὲ λόγος οὐκ ἔστι καθολικός, ἀλλ᾽ ἀπὸ τοῦ πλεονάζοντος· ἐπεί τινες τοιοῦτοι, τῇ κακίᾳ συγκατεγήρασαν. Εἶπεν δὲ τοῦτο, ἐκδειματῶν τοὺς φονικούς, καὶ δολίου;· ἄνα δρες δὲ αἱμάτων καὶ δολιότητος εἴρηκεν, ὡς ἀνδρι- ζομένους εἰς φόνους καὶ δόλους · διὰ δὲ τοῦ δόλου, πᾶσαν κακίαν ἡνίξατο. Αλλως τε, ὥσπερ ἄνθρω πον εἰρήνης λέγει τὸν εἰρηνικόν, οὕτω καὶ ἄνδρα αἱμάτων, τὸν αἱμοχαρῆ, καὶ ὅσα τοιαῦτα. 'Εγὼ δὲ, Κύριε, ἐλπιῶ ἐπὶ σέ. Τοῦτο σύνηθες Β ἀεὶ ἐπιφώνημα τῷ Δαβίδ · ἅπαξ γὰρ πειραθεὶς τοῦ καρποῦ τῆς εἰς Θεὸν ἐλπίδος, καὶ ἐλπίζει διόλου, καὶ ἐλπίζειν ὁμολογεῖ. ᾿Αρμόσει δ' ἂν καὶ ἡμῖν ὁ ψαλ δ μός, (95) χωρὶς ὀλίγων ῥητῶν, ὁ καὶ προϊόντες σημει ωσόμεθα. Τὰ μὲν οὖν εύληπτα, παρήσομεν νοεῖσθαι, κατὰ τὴν (94) προαποδεδομένην ἐξήγησιν· τὰ δυσ- χερέστερα δε, μεταχειρισόμεθα. Ελυπήθην ἐν τῇ αδολεσχία μου, δηλαδή, τῇ πρὸς τοὺς ἐμπαθείς λογισμοὺς ὁμιλία μου· λύπην γὰρ ὕστερον ἐκ μετα μελείας επιφέρει ἢ τῇ πρὸς τοὺς τυχόντας ἀνθρώ- τους ακαιρολογία μου· καὶ ἐταράχθην, ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς τοῦ ἐχθροῦ μου καὶ ἁμαρτωλοῦ δαίμονος· ἐμάκρυνα δὲ ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, κολληθεὶς τοῖς δαίμοσι, διὰ τῆς τοῦ βίου μου μιαρότητος· καὶ ηὐλίσθην ἐν τῇ ἐρημίᾳ, καὶ ἀκαρπία. Καταπόντισον, Κύριε, καὶ καταδίελε τὰς γλώσσας αὐτῶν, τῶν δαιμό- νων, ὥστε μὴ δύνασθαι συμφωνεῖν εἰς τὰς κατ' ἐμοῦ ἐπιβουλάς, Οτι εἶδον ἀνομίαν καὶ ἀντιλογίαν ἐν τῇ πόλει, ήγουν, ἐν τῇ πολιτείᾳ αὐτῶν. Ἀνομοῦσι γὰρ ἁμαρτάνοντες, καὶ ἀντιλέγουσι τοῖς σοῖς προσ- τάγμασι · τείχη δὲ αὐτῆς, οἱ ἰσχυρότεροι ἐξ αὐτῶν· κόπος δὲ ἐν μέσῳ αὐτῆς, διὰ τοὺς στεῤῥῶς αὐτοῖς ἀνταγωνιζομένους· πλατείαι δὲ αὐτῆς, αἱ ὁδοὶ αὐτῶν, ὡς ἀντικείμεναι τῇ στενῇ ὁδῷ τοῦ Θεοῦ· τόχος δὲ, ἡ προσθήκη καὶ ἔπαυξις τῆς (95) προθυ- μίας· τὸ δὲ, "Οτι εἰ ὁ ἐχθρὸς ὠνείδισέ με, καὶ τὰ ἑξῆς, ἄχρι τοῦ, Ἐλθέτω δὴ θάνατος ἐπ' αὐτοὺς, προσώπῳ τοῦ Χριστοῦ (96) λέγονται, κατὰ τοῦ Ἰούδα, καθώς εἰρήκαμεν· ἐλθέτω δὲ θάνατος ἐπὶ τοὺς δαίμονας, ήτοι παντελής ἀνενεργησία. Τὸ δὲ ἑξῆς προηρμήνευται. Παροικίαι δὲ αὐτῶν, οἱ πλη σιασμοὶ αὐτῶν πρὸς ἡμᾶς. Τοὺς αὐτοὺς δὲ νόει μοι καὶ ἐγγίζοντας, ὡς ἀεὶ προσβάλλοντας ἡμῖν. Εν πολλοῖς δὲ ἦσαν σὺν ἐμοὶ, ἀντὶ τοῦ Σὺν πολλοῖς ἦσαν ἐν ἐμοὶ, κατ' ἐναλλαγὴν τῶν προθέσεων· ὅ ἐστι, · Πολλοὶ συνήλθον κατ᾿ ἐμοῦ. Οὐκ ἔστι δὲ αὐτοῖς ἀντε άλλαγμα (97) τουτέστιν, ἀνταλλαγὴ ἀπὸ κακίας εἰς ἀγαθωσύνην, ὡς προαποδέδοται. Ἐβεβήλωσαν δὲ αδολεσχία COMMENT. IN PSALMOS. • A malitiæ mensurauo. Illorum enim dies vitiis pleni erant; hoc autem in loco ait, quod prævidens Deus scelerum immensitatem, eos ante tempus evellet, ne scilicet magis peccent: unde divina castigatio eis efficitur in misericordiam. Et sermo iste non uni- versalis, tametsi in pluribus id contingat. Nonnul los enim cum suis vitiis videmus consenescere. lloc autem dixit, ut sanguinolentos ac doloso8 viros perterrefaceret. Viros autem sanguinum et dolosos dixit, veluti viriliter agentes circa dolos et cædes : et per dolum omne vitium intelligit. Et quemadmodum sæpenumero virum pacis, dictum reperimus apnd Scripturam, pro viro pacifico, ita et virum sanguinum nunc poni videmus, pro viro sanguinario, hoc est, pro eo qui sanguine dele- clatur. Et alia ejusdem modi. • C G D Ego autem sperabo in te, Domine, Hæc est con- sueta invocatio beati David : qui cum sæpius illius spei fructum expertus fuerit, quæ in Deum est, impo. sterum et stabilem in eo spem collocat, et collo- casse eam confitetur. Congruit etiam hic psalmus omnibus fidelibus, paucis tantum exceptis, quæ in progressu declarando significabimus; verum non omnia rursum exponemus, sed obscuriora tantum. Nam quæ facilia sunt, sinemus intelligi juxta ex- positionem jam traditam: Contristatus sum in me. dilatione mea, hoc est, in conversatione, quam habui dum iu cogitationibus essem perturbatissimis, affectibusque ac passionibus plenis. Hujusmodi enim cogitationes meæ, subsecuta pœnitentia, dolorem nibi afferunt. Vel [ quia, ut supe- rius diximus, Græca dictio non tantum meditationem, sed nugacitatem etiam, aut argutationen significat, juata alium sensum, dic : Contristatus sum intempestivo sermone meo, quo assidue in quotidianis colloquiis superfue utor, et turbatus sum ab inimici mei, et ab inqui ac pec- catoris dæmonis suggestione : Elongatus etiam sum a Deo, et adhæsi diabolo, pravis nimirum actioni - bus meis; et mansi in solitudine, seu [ut expressius in Græco habetur] in eremo, hoc est, in deserto, atque in sterilitate virtutum. Demerge, Domine, et divide linguas eorum; dæmonum nimirum; ita ut conspirare amplius non possint, aut contexere insidias adversum me : Quoniam vidi iniquitatem, et contradictionem in civitate, hoc est, in communi illorum conversatione. Inique enim agunt, dum peccant et divinis contradicunt mandatis, duni ea transgrediuntur; per muros autem civitatis, eos dæmones intelligere possumus, qui inter illos potentiores sunt. Et quod ait laborem esse in medio illius civitatis, propter eos dictném est, qui strenue cum illis decertant. Plateæ item illius civitatis, dæmonum viæ sunt, utpote divinæ illi viæ opposi tæ, quain arctam esse legimus in Evangelio. Usura Varia lectiones. PATROL. GR. CXXVIII. Google Digitized by (93) Αl. Δι' ὀλίγων. (94) Α1. προδεδομένην. (95) ΔΙ. αμαρτίας. (96) Αl. λέγομεν. (97) Αl. ήτουν εναλλαγή,
9β All those watching them have been troubled. Those watching such people and watching so many of their endeavours coming to noth- ing have been disquieted.
α Καὶ ἐφοβήθη πᾶς ἄνθρωπος. Πᾶς τῶν θεωρούντων αὐτοὺς ἐφοβήθη καθ’ ἑαυτὸν, γνοὺς ὅτι ὁ Θεὸς ἐκδικητής ἐστι τῶν ἀδικουμένων.τῆς ζωῆς, ἀλλὰ πρὸς τὴν κακίαν, ὅτι αἱ ἡμέραι αὐτῶν πλήρεις τῆς κακίας. Ενταῦθα δέ φησιν, ὅτι προειδὼς ὁ Θεὸς τὴν ἀμετρίαν τῆς κακίας αὐτῶν, προεκθερίζει τούτους, ἵνα μὴ πλεῖον ἁμάρτωσι, καὶ γίνεται φιλανθρωπία ή τιμωρία. Ο δὲ λόγος οὐκ ἔστι καθολικός, ἀλλ᾽ ἀπὸ τοῦ πλεονάζοντος· ἐπεί τινες τοιοῦτοι, τῇ κακίᾳ συγκατεγήρασαν. Εἶπεν δὲ τοῦτο, ἐκδειματῶν τοὺς φονικούς, καὶ δολίου;· ἄνα δρες δὲ αἱμάτων καὶ δολιότητος εἴρηκεν, ὡς ἀνδρι- ζομένους εἰς φόνους καὶ δόλους · διὰ δὲ τοῦ δόλου, πᾶσαν κακίαν ἡνίξατο. Αλλως τε, ὥσπερ ἄνθρω πον εἰρήνης λέγει τὸν εἰρηνικόν, οὕτω καὶ ἄνδρα αἱμάτων, τὸν αἱμοχαρῆ, καὶ ὅσα τοιαῦτα. 'Εγὼ δὲ, Κύριε, ἐλπιῶ ἐπὶ σέ. Τοῦτο σύνηθες Β ἀεὶ ἐπιφώνημα τῷ Δαβίδ · ἅπαξ γὰρ πειραθεὶς τοῦ καρποῦ τῆς εἰς Θεὸν ἐλπίδος, καὶ ἐλπίζει διόλου, καὶ ἐλπίζειν ὁμολογεῖ. ᾿Αρμόσει δ' ἂν καὶ ἡμῖν ὁ ψαλ δ μός, (95) χωρὶς ὀλίγων ῥητῶν, ὁ καὶ προϊόντες σημει ωσόμεθα. Τὰ μὲν οὖν εύληπτα, παρήσομεν νοεῖσθαι, κατὰ τὴν (94) προαποδεδομένην ἐξήγησιν· τὰ δυσ- χερέστερα δε, μεταχειρισόμεθα. Ελυπήθην ἐν τῇ αδολεσχία μου, δηλαδή, τῇ πρὸς τοὺς ἐμπαθείς λογισμοὺς ὁμιλία μου· λύπην γὰρ ὕστερον ἐκ μετα μελείας επιφέρει ἢ τῇ πρὸς τοὺς τυχόντας ἀνθρώ- τους ακαιρολογία μου· καὶ ἐταράχθην, ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς τοῦ ἐχθροῦ μου καὶ ἁμαρτωλοῦ δαίμονος· ἐμάκρυνα δὲ ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, κολληθεὶς τοῖς δαίμοσι, διὰ τῆς τοῦ βίου μου μιαρότητος· καὶ ηὐλίσθην ἐν τῇ ἐρημίᾳ, καὶ ἀκαρπία. Καταπόντισον, Κύριε, καὶ καταδίελε τὰς γλώσσας αὐτῶν, τῶν δαιμό- νων, ὥστε μὴ δύνασθαι συμφωνεῖν εἰς τὰς κατ' ἐμοῦ ἐπιβουλάς, Οτι εἶδον ἀνομίαν καὶ ἀντιλογίαν ἐν τῇ πόλει, ήγουν, ἐν τῇ πολιτείᾳ αὐτῶν. Ἀνομοῦσι γὰρ ἁμαρτάνοντες, καὶ ἀντιλέγουσι τοῖς σοῖς προσ- τάγμασι · τείχη δὲ αὐτῆς, οἱ ἰσχυρότεροι ἐξ αὐτῶν· κόπος δὲ ἐν μέσῳ αὐτῆς, διὰ τοὺς στεῤῥῶς αὐτοῖς ἀνταγωνιζομένους· πλατείαι δὲ αὐτῆς, αἱ ὁδοὶ αὐτῶν, ὡς ἀντικείμεναι τῇ στενῇ ὁδῷ τοῦ Θεοῦ· τόχος δὲ, ἡ προσθήκη καὶ ἔπαυξις τῆς (95) προθυ- μίας· τὸ δὲ, "Οτι εἰ ὁ ἐχθρὸς ὠνείδισέ με, καὶ τὰ ἑξῆς, ἄχρι τοῦ, Ἐλθέτω δὴ θάνατος ἐπ' αὐτοὺς, προσώπῳ τοῦ Χριστοῦ (96) λέγονται, κατὰ τοῦ Ἰούδα, καθώς εἰρήκαμεν· ἐλθέτω δὲ θάνατος ἐπὶ τοὺς δαίμονας, ήτοι παντελής ἀνενεργησία. Τὸ δὲ ἑξῆς προηρμήνευται. Παροικίαι δὲ αὐτῶν, οἱ πλη σιασμοὶ αὐτῶν πρὸς ἡμᾶς. Τοὺς αὐτοὺς δὲ νόει μοι καὶ ἐγγίζοντας, ὡς ἀεὶ προσβάλλοντας ἡμῖν. Εν πολλοῖς δὲ ἦσαν σὺν ἐμοὶ, ἀντὶ τοῦ Σὺν πολλοῖς ἦσαν ἐν ἐμοὶ, κατ' ἐναλλαγὴν τῶν προθέσεων· ὅ ἐστι, · Πολλοὶ συνήλθον κατ᾿ ἐμοῦ. Οὐκ ἔστι δὲ αὐτοῖς ἀντε άλλαγμα (97) τουτέστιν, ἀνταλλαγὴ ἀπὸ κακίας εἰς ἀγαθωσύνην, ὡς προαποδέδοται. Ἐβεβήλωσαν δὲ αδολεσχία COMMENT. IN PSALMOS. • A malitiæ mensurauo. Illorum enim dies vitiis pleni erant; hoc autem in loco ait, quod prævidens Deus scelerum immensitatem, eos ante tempus evellet, ne scilicet magis peccent: unde divina castigatio eis efficitur in misericordiam. Et sermo iste non uni- versalis, tametsi in pluribus id contingat. Nonnul los enim cum suis vitiis videmus consenescere. lloc autem dixit, ut sanguinolentos ac doloso8 viros perterrefaceret. Viros autem sanguinum et dolosos dixit, veluti viriliter agentes circa dolos et cædes : et per dolum omne vitium intelligit. Et quemadmodum sæpenumero virum pacis, dictum reperimus apnd Scripturam, pro viro pacifico, ita et virum sanguinum nunc poni videmus, pro viro sanguinario, hoc est, pro eo qui sanguine dele- clatur. Et alia ejusdem modi. • C G D Ego autem sperabo in te, Domine, Hæc est con- sueta invocatio beati David : qui cum sæpius illius spei fructum expertus fuerit, quæ in Deum est, impo. sterum et stabilem in eo spem collocat, et collo- casse eam confitetur. Congruit etiam hic psalmus omnibus fidelibus, paucis tantum exceptis, quæ in progressu declarando significabimus; verum non omnia rursum exponemus, sed obscuriora tantum. Nam quæ facilia sunt, sinemus intelligi juxta ex- positionem jam traditam: Contristatus sum in me. dilatione mea, hoc est, in conversatione, quam habui dum iu cogitationibus essem perturbatissimis, affectibusque ac passionibus plenis. Hujusmodi enim cogitationes meæ, subsecuta pœnitentia, dolorem nibi afferunt. Vel [ quia, ut supe- rius diximus, Græca dictio non tantum meditationem, sed nugacitatem etiam, aut argutationen significat, juata alium sensum, dic : Contristatus sum intempestivo sermone meo, quo assidue in quotidianis colloquiis superfue utor, et turbatus sum ab inimici mei, et ab inqui ac pec- catoris dæmonis suggestione : Elongatus etiam sum a Deo, et adhæsi diabolo, pravis nimirum actioni - bus meis; et mansi in solitudine, seu [ut expressius in Græco habetur] in eremo, hoc est, in deserto, atque in sterilitate virtutum. Demerge, Domine, et divide linguas eorum; dæmonum nimirum; ita ut conspirare amplius non possint, aut contexere insidias adversum me : Quoniam vidi iniquitatem, et contradictionem in civitate, hoc est, in communi illorum conversatione. Inique enim agunt, dum peccant et divinis contradicunt mandatis, duni ea transgrediuntur; per muros autem civitatis, eos dæmones intelligere possumus, qui inter illos potentiores sunt. Et quod ait laborem esse in medio illius civitatis, propter eos dictném est, qui strenue cum illis decertant. Plateæ item illius civitatis, dæmonum viæ sunt, utpote divinæ illi viæ opposi tæ, quain arctam esse legimus in Evangelio. Usura Varia lectiones. PATROL. GR. CXXVIII. Google Digitized by (93) Αl. Δι' ὀλίγων. (94) Α1. προδεδομένην. (95) ΔΙ. αμαρτίας. (96) Αl. λέγομεν. (97) Αl. ήτουν εναλλαγή,
10α And every man has been filled with fear. Every one of those watching them has been filled with fear in himself, having come to realize that God is an avenger of those who are being wronged.
PG 128:637β Καὶ ἀνήγγειλε τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ. Ἀνήγγειλε πρὸς ἕτερον τὰ δι’ ἐμὲ γενόμενα τεράστια.μὲν τοῦ δορυαλώτου λαοῦ λεγόμενος ὁ λόγος, άνθρω- τον καλεῖ τὸν Βαβυλώνιον βασιλέα · ἀπὸ δὲ τῶν ἐν ἁμαρτίαις, τὸν διάβολον· οὕτω γὰρ αὐτὸν πολλάκις † Γραφὴ ὀνομάζει διὰ τὸ φιλήδονον αὐτοῦ, ὡς ἐπὶ τῆς παραβολῆς τῶν ζιζανίων ἐχθρὸν αὐτὸν ἄνθρωπον ἐκάλεσεν· ἀπὸ δὲ τοῦ Δαβίδ, αινίττεται τὸν Σαούλ. Τὸ μέντοι Κατεπάτησεν, σημαίνει καὶ τὸ Κατεφρό νησεν, ὡς τό ῾Ο τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καταπατήσας, . Ὅλην τὴν ἡμέραν πολεμῶν ἔθλιψέ με. Ὅλην τὴν ἡμέραν, ἀντὶ τοῦ, Καθ᾽ ἡμέραν· Πολεμῶν δὲ, ἀντὶ τοῦ ᾿Επηρεάζειν ἐπιτιθέμενος. Κατεπάτησάν με οἱ ἐχθροί μου ὅλην τὴν ἡμέ ραν. Οἱ περὶ τὸν Βαβυλώνιον, ἢ αἱ περὶ τὸν δαίμονα ἀποστατικαὶ δυνάμεις, ἢ οἱ περὶ τὸν Σαούλ. "Οτι πολλοὶ οἱ πολεμοῦντές με ἀπὸ ὕψους. Ύψος ἐνταῦθα, τὴν δυναστείαν λέγει, ἢ τὴν εὐστο χίαν· οἱ γὰρ ἀπὸ ὕψους άνωθεν βάλλοντες, τους κάτω καὶ ταπεινότερον ἑστῶτας εὐατογοῦσιν. Ημέρας οὐ φοβηθήσομαι· ἐγὼ δὲ ἐλπιω ἐπὶ σέ. Ἡμέρας νῦν, τὰς εἰ ημερίας λέγει τῶν ἐχθρῶν· ἀνακτώμενος γὰρ ἑαυτὸν, καὶ τὴν ἀπαλλαγὴν προς φητεύων, φησὶν ὅτι οὐ φοβηθήσομαι τὰς τοιαύτας εὐημερίας. Ἐν τῷ Θεῷ ἐπαινέσω τοὺς λόγους μου. Τὸ Ἐπαινέσω νῦν, ἀντὶ τοῦ Κοσμήσω παρείληπται. Καὶ ἐπαινετούς, φησί, ποιήσω τοὺς λόγους μου, ἐν τῷ περὶ Θεοῦ λέγειν. Μόνος γὰρ κοσμεῖται λόγος, ὁ μνημονεύων Θεοῦ. Ἡ ἐπειδὴ ἐκαυχήσατο εἰπὼν, Ημέρας οὐ φοβηθήσομαι, θεραπεύει τὸν λόγον, ὅτι Ἐν τῷ Θεῷ ἐπαινέσω, τουτέστιν Ὀγκώσω, εἰς μετ γαλορρημοσύνην τους λόγους μου. Ἐπὶ τῷ Θεῷ ήλπισα, οὐ φοβηθήσομαι τι ποιήσει μοι σάρξ. Σὰρξ, εἴτουν ἄνθρωπος ἐμπαθής. *Ολην τὴν ἡμέραν τοὺς λόγους μου ἐβδελύσε σοντο. Κατεφρόνουν, εἴ τι καὶ εἶπον, ἅπαξ ἐμοῦ καταφρονήσαντες. Κατ' ἐμοῦ πάντες οι διαλογισμοὶ αὐτῶν εἰς κακόν. Εἰς τὸ κακῶσαί με. Παροικήσουσι καὶ κατακρύψουσι. Παραμενούσι, καὶ κατακρύψουσί μοι ἐνέδραν καὶ παγίδας. Αὐτοὶ τὴν πτέρναν μου φυλάξουσι. Την πορείαν τοῦ βίου μου ἐπιτηρήσουσιν, ὥστε συσχεῖν με ταῖς παγίσιν· ἐμφαίνει δὲ διὰ τούτων τὰς ποικίλας αὐτῶν ἐπιβουλάς. Καθάπερ ὑπέμειναν τὴν ψυχήν μου, ὑπὲρ τοῦ μηδενὸς ὤσεις αὐτούς. Ωσπερ αὐτοὶ ἐνεδρεύοντες περιέμειναν με, κατά περίφρασιν, οὕτω καὶ οὐ ὤσεις αὐτοῦ;, εἴτουν, ἀπελάσεις· ἡ δὲ Ὑπὲρ πρό- θεσις, ἀντὶ τῆς ᾿Αντὶ κεῖται νῦν. Οἷον, Αντ᾿ οὐδενὸς ὥσεις αὐτοὺς, ὅ ἐστι, ῥᾳδίως, ὡς οὐδὲν ὄντας. Εν ὀργῇ λαοὺς κατάξεις. Μόνον ὀργισθείς, πλήθη όλα κατάξεις, εἴτουν συντρίψεις. ο COMMENT. IN PSALMOS. A Quod si sermo ex captivi populi persona profer - Matth. xv, 28. ** Hebr. x, 29. tur, per hominem, Babyloniorum regem intellige ; si vero ex peccatorum persona, diabolum, quem aliquando Scriptura sub hominis appellatione ex- pressit, veluti in parabola zizaniorum. Imicus cnim, inquit, home hoc feci 18. Postremno, si ex beati David persona legeris, per bominem Saulem intel- lige. Et tunc, quod ait, conculcavit, expone, pre, Sprevit; juxta quod alibi scriptum est: Qui Filium Dei conculcati 10. Tota die bellans afflixit me. Tota die dixit pro Quotidie. Mellans, autem, hoc est, ledens, seu in- petum faciens. VERS. 3. Conculcaverunt me inimici mei tata die. Sive Babylonios intelligas, sive diabolicas potesta- tes sive ipsum Saulem. Quam multi bellantes adversum me ab alto. Per altitudinem hoc in loco potestatem ac vires intel- ligit. Vel ideo dixit: Alto, quoniam qui ex 1.10 pugnant certiori ictu feriunt eos qui inferius sunt. VERS. 4. Dies non timebo, ego autem sperabo in te, Domine. Dies, hoc est, felicitatem ac prosperain fortunam. Consolans enim seipsum, liberationem suam prædicit, affirmans minime se inimicorum suorum prosperitates formidare. - VERS. & In Deo landabo sermones meos. Lau- dabo hic posuit pro Oruabo. Laudabiles, inquit, eos faciam in eo, dum loquuntur de Deo. Solu; quippe ille sermo merito videri potest ornatus, qui Dei meinerit. Vel aliter: quia gloriatus fuerat beatus David, dicens: Dies non timebo, castigat nunc sermonem suum, dicens: In Deo laudabo, hoc est, Extollam, et magnificabo sermones meos. In Deo speravi; non timebo quid faciat mihi caro. Carnem dicit, pro carnali homine, qui affectibus ac passionibus subjectus sit. VERS. 6. Τota die sermones meos abominabantur. Hoc est, despiciebant, si quid nimirum ego dixis- sem. Id antem agebatur eo quod negligerent me. Adversum me omnes cogitationes eorum in malum. Ut mihi mala inferrent, ut me affligerent. VERS. 7. Inhabitabunt et abscondent. Assidebunt mihi; atque insidias et laqueos occulte dispo, D nent. Ipsi calcaneum meum observabunt. Iter, inquir, vitæ meæ investigabunt, ut suis me laqueis com- prehendant: quibus verbis varias illorum indicat insidias. VERS. 8. Sicut sustinuerunt animam meam, pro nihilo impelles eos. Quemadmodum illi, inquit, la- tentes in insidiis exspectaverunt me, ita et tu im- pelles cos, lioc est, expelles, et quod ait, Pro nis Milo, idem est quod, De facili, tanquam nihil exsis entes. In ira populos confringes. Tu iratus, victos exercitus, et innumerabilem populorum multitudis nem conteres.
10β And has reported the works of God. Has reported to another the marvels that have come about on my account.
γ Καὶ τὰ ποιήματα αὐτοῦ συνῆκαν. Καὶ ἔγνωσαν οἷα ποιεῖ βοηθῶν τοῖς δούλοις αὐτοῦ· ὡς γενόμενα δὲ εἶπε, τὰ γενησόμενα, νόμῳ προφητείας.μὲν τοῦ δορυαλώτου λαοῦ λεγόμενος ὁ λόγος, άνθρω- τον καλεῖ τὸν Βαβυλώνιον βασιλέα · ἀπὸ δὲ τῶν ἐν ἁμαρτίαις, τὸν διάβολον· οὕτω γὰρ αὐτὸν πολλάκις † Γραφὴ ὀνομάζει διὰ τὸ φιλήδονον αὐτοῦ, ὡς ἐπὶ τῆς παραβολῆς τῶν ζιζανίων ἐχθρὸν αὐτὸν ἄνθρωπον ἐκάλεσεν· ἀπὸ δὲ τοῦ Δαβίδ, αινίττεται τὸν Σαούλ. Τὸ μέντοι Κατεπάτησεν, σημαίνει καὶ τὸ Κατεφρό νησεν, ὡς τό ῾Ο τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καταπατήσας, . Ὅλην τὴν ἡμέραν πολεμῶν ἔθλιψέ με. Ὅλην τὴν ἡμέραν, ἀντὶ τοῦ, Καθ᾽ ἡμέραν· Πολεμῶν δὲ, ἀντὶ τοῦ ᾿Επηρεάζειν ἐπιτιθέμενος. Κατεπάτησάν με οἱ ἐχθροί μου ὅλην τὴν ἡμέ ραν. Οἱ περὶ τὸν Βαβυλώνιον, ἢ αἱ περὶ τὸν δαίμονα ἀποστατικαὶ δυνάμεις, ἢ οἱ περὶ τὸν Σαούλ. "Οτι πολλοὶ οἱ πολεμοῦντές με ἀπὸ ὕψους. Ύψος ἐνταῦθα, τὴν δυναστείαν λέγει, ἢ τὴν εὐστο χίαν· οἱ γὰρ ἀπὸ ὕψους άνωθεν βάλλοντες, τους κάτω καὶ ταπεινότερον ἑστῶτας εὐατογοῦσιν. Ημέρας οὐ φοβηθήσομαι· ἐγὼ δὲ ἐλπιω ἐπὶ σέ. Ἡμέρας νῦν, τὰς εἰ ημερίας λέγει τῶν ἐχθρῶν· ἀνακτώμενος γὰρ ἑαυτὸν, καὶ τὴν ἀπαλλαγὴν προς φητεύων, φησὶν ὅτι οὐ φοβηθήσομαι τὰς τοιαύτας εὐημερίας. Ἐν τῷ Θεῷ ἐπαινέσω τοὺς λόγους μου. Τὸ Ἐπαινέσω νῦν, ἀντὶ τοῦ Κοσμήσω παρείληπται. Καὶ ἐπαινετούς, φησί, ποιήσω τοὺς λόγους μου, ἐν τῷ περὶ Θεοῦ λέγειν. Μόνος γὰρ κοσμεῖται λόγος, ὁ μνημονεύων Θεοῦ. Ἡ ἐπειδὴ ἐκαυχήσατο εἰπὼν, Ημέρας οὐ φοβηθήσομαι, θεραπεύει τὸν λόγον, ὅτι Ἐν τῷ Θεῷ ἐπαινέσω, τουτέστιν Ὀγκώσω, εἰς μετ γαλορρημοσύνην τους λόγους μου. Ἐπὶ τῷ Θεῷ ήλπισα, οὐ φοβηθήσομαι τι ποιήσει μοι σάρξ. Σὰρξ, εἴτουν ἄνθρωπος ἐμπαθής. *Ολην τὴν ἡμέραν τοὺς λόγους μου ἐβδελύσε σοντο. Κατεφρόνουν, εἴ τι καὶ εἶπον, ἅπαξ ἐμοῦ καταφρονήσαντες. Κατ' ἐμοῦ πάντες οι διαλογισμοὶ αὐτῶν εἰς κακόν. Εἰς τὸ κακῶσαί με. Παροικήσουσι καὶ κατακρύψουσι. Παραμενούσι, καὶ κατακρύψουσί μοι ἐνέδραν καὶ παγίδας. Αὐτοὶ τὴν πτέρναν μου φυλάξουσι. Την πορείαν τοῦ βίου μου ἐπιτηρήσουσιν, ὥστε συσχεῖν με ταῖς παγίσιν· ἐμφαίνει δὲ διὰ τούτων τὰς ποικίλας αὐτῶν ἐπιβουλάς. Καθάπερ ὑπέμειναν τὴν ψυχήν μου, ὑπὲρ τοῦ μηδενὸς ὤσεις αὐτούς. Ωσπερ αὐτοὶ ἐνεδρεύοντες περιέμειναν με, κατά περίφρασιν, οὕτω καὶ οὐ ὤσεις αὐτοῦ;, εἴτουν, ἀπελάσεις· ἡ δὲ Ὑπὲρ πρό- θεσις, ἀντὶ τῆς ᾿Αντὶ κεῖται νῦν. Οἷον, Αντ᾿ οὐδενὸς ὥσεις αὐτοὺς, ὅ ἐστι, ῥᾳδίως, ὡς οὐδὲν ὄντας. Εν ὀργῇ λαοὺς κατάξεις. Μόνον ὀργισθείς, πλήθη όλα κατάξεις, εἴτουν συντρίψεις. ο COMMENT. IN PSALMOS. A Quod si sermo ex captivi populi persona profer - Matth. xv, 28. ** Hebr. x, 29. tur, per hominem, Babyloniorum regem intellige ; si vero ex peccatorum persona, diabolum, quem aliquando Scriptura sub hominis appellatione ex- pressit, veluti in parabola zizaniorum. Imicus cnim, inquit, home hoc feci 18. Postremno, si ex beati David persona legeris, per bominem Saulem intel- lige. Et tunc, quod ait, conculcavit, expone, pre, Sprevit; juxta quod alibi scriptum est: Qui Filium Dei conculcati 10. Tota die bellans afflixit me. Tota die dixit pro Quotidie. Mellans, autem, hoc est, ledens, seu in- petum faciens. VERS. 3. Conculcaverunt me inimici mei tata die. Sive Babylonios intelligas, sive diabolicas potesta- tes sive ipsum Saulem. Quam multi bellantes adversum me ab alto. Per altitudinem hoc in loco potestatem ac vires intel- ligit. Vel ideo dixit: Alto, quoniam qui ex 1.10 pugnant certiori ictu feriunt eos qui inferius sunt. VERS. 4. Dies non timebo, ego autem sperabo in te, Domine. Dies, hoc est, felicitatem ac prosperain fortunam. Consolans enim seipsum, liberationem suam prædicit, affirmans minime se inimicorum suorum prosperitates formidare. - VERS. & In Deo landabo sermones meos. Lau- dabo hic posuit pro Oruabo. Laudabiles, inquit, eos faciam in eo, dum loquuntur de Deo. Solu; quippe ille sermo merito videri potest ornatus, qui Dei meinerit. Vel aliter: quia gloriatus fuerat beatus David, dicens: Dies non timebo, castigat nunc sermonem suum, dicens: In Deo laudabo, hoc est, Extollam, et magnificabo sermones meos. In Deo speravi; non timebo quid faciat mihi caro. Carnem dicit, pro carnali homine, qui affectibus ac passionibus subjectus sit. VERS. 6. Τota die sermones meos abominabantur. Hoc est, despiciebant, si quid nimirum ego dixis- sem. Id antem agebatur eo quod negligerent me. Adversum me omnes cogitationes eorum in malum. Ut mihi mala inferrent, ut me affligerent. VERS. 7. Inhabitabunt et abscondent. Assidebunt mihi; atque insidias et laqueos occulte dispo, D nent. Ipsi calcaneum meum observabunt. Iter, inquir, vitæ meæ investigabunt, ut suis me laqueis com- prehendant: quibus verbis varias illorum indicat insidias. VERS. 8. Sicut sustinuerunt animam meam, pro nihilo impelles eos. Quemadmodum illi, inquit, la- tentes in insidiis exspectaverunt me, ita et tu im- pelles cos, lioc est, expelles, et quod ait, Pro nis Milo, idem est quod, De facili, tanquam nihil exsis entes. In ira populos confringes. Tu iratus, victos exercitus, et innumerabilem populorum multitudis nem conteres.
10γ And they have taken note of the things he has done. And they have come to know what things he does in helping his servants. He speaks of the things that will come about as having already happened, after the habit of prophecy.
α Εὐφρανθήσεται δίκαιος ἐν τῷ Κυρίῳ καὶ ἐλπιεῖ ἐπ᾽ αὐτόν. Εὐφρανθήσεται καὶ ἐλπιεῖ, βλέπων τὴν ἐπ’ ἐμοὶ κηδεμονίαν αὐτοῦ.μὲν τοῦ δορυαλώτου λαοῦ λεγόμενος ὁ λόγος, άνθρω- τον καλεῖ τὸν Βαβυλώνιον βασιλέα · ἀπὸ δὲ τῶν ἐν ἁμαρτίαις, τὸν διάβολον· οὕτω γὰρ αὐτὸν πολλάκις † Γραφὴ ὀνομάζει διὰ τὸ φιλήδονον αὐτοῦ, ὡς ἐπὶ τῆς παραβολῆς τῶν ζιζανίων ἐχθρὸν αὐτὸν ἄνθρωπον ἐκάλεσεν· ἀπὸ δὲ τοῦ Δαβίδ, αινίττεται τὸν Σαούλ. Τὸ μέντοι Κατεπάτησεν, σημαίνει καὶ τὸ Κατεφρό νησεν, ὡς τό ῾Ο τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καταπατήσας, . Ὅλην τὴν ἡμέραν πολεμῶν ἔθλιψέ με. Ὅλην τὴν ἡμέραν, ἀντὶ τοῦ, Καθ᾽ ἡμέραν· Πολεμῶν δὲ, ἀντὶ τοῦ ᾿Επηρεάζειν ἐπιτιθέμενος. Κατεπάτησάν με οἱ ἐχθροί μου ὅλην τὴν ἡμέ ραν. Οἱ περὶ τὸν Βαβυλώνιον, ἢ αἱ περὶ τὸν δαίμονα ἀποστατικαὶ δυνάμεις, ἢ οἱ περὶ τὸν Σαούλ. "Οτι πολλοὶ οἱ πολεμοῦντές με ἀπὸ ὕψους. Ύψος ἐνταῦθα, τὴν δυναστείαν λέγει, ἢ τὴν εὐστο χίαν· οἱ γὰρ ἀπὸ ὕψους άνωθεν βάλλοντες, τους κάτω καὶ ταπεινότερον ἑστῶτας εὐατογοῦσιν. Ημέρας οὐ φοβηθήσομαι· ἐγὼ δὲ ἐλπιω ἐπὶ σέ. Ἡμέρας νῦν, τὰς εἰ ημερίας λέγει τῶν ἐχθρῶν· ἀνακτώμενος γὰρ ἑαυτὸν, καὶ τὴν ἀπαλλαγὴν προς φητεύων, φησὶν ὅτι οὐ φοβηθήσομαι τὰς τοιαύτας εὐημερίας. Ἐν τῷ Θεῷ ἐπαινέσω τοὺς λόγους μου. Τὸ Ἐπαινέσω νῦν, ἀντὶ τοῦ Κοσμήσω παρείληπται. Καὶ ἐπαινετούς, φησί, ποιήσω τοὺς λόγους μου, ἐν τῷ περὶ Θεοῦ λέγειν. Μόνος γὰρ κοσμεῖται λόγος, ὁ μνημονεύων Θεοῦ. Ἡ ἐπειδὴ ἐκαυχήσατο εἰπὼν, Ημέρας οὐ φοβηθήσομαι, θεραπεύει τὸν λόγον, ὅτι Ἐν τῷ Θεῷ ἐπαινέσω, τουτέστιν Ὀγκώσω, εἰς μετ γαλορρημοσύνην τους λόγους μου. Ἐπὶ τῷ Θεῷ ήλπισα, οὐ φοβηθήσομαι τι ποιήσει μοι σάρξ. Σὰρξ, εἴτουν ἄνθρωπος ἐμπαθής. *Ολην τὴν ἡμέραν τοὺς λόγους μου ἐβδελύσε σοντο. Κατεφρόνουν, εἴ τι καὶ εἶπον, ἅπαξ ἐμοῦ καταφρονήσαντες. Κατ' ἐμοῦ πάντες οι διαλογισμοὶ αὐτῶν εἰς κακόν. Εἰς τὸ κακῶσαί με. Παροικήσουσι καὶ κατακρύψουσι. Παραμενούσι, καὶ κατακρύψουσί μοι ἐνέδραν καὶ παγίδας. Αὐτοὶ τὴν πτέρναν μου φυλάξουσι. Την πορείαν τοῦ βίου μου ἐπιτηρήσουσιν, ὥστε συσχεῖν με ταῖς παγίσιν· ἐμφαίνει δὲ διὰ τούτων τὰς ποικίλας αὐτῶν ἐπιβουλάς. Καθάπερ ὑπέμειναν τὴν ψυχήν μου, ὑπὲρ τοῦ μηδενὸς ὤσεις αὐτούς. Ωσπερ αὐτοὶ ἐνεδρεύοντες περιέμειναν με, κατά περίφρασιν, οὕτω καὶ οὐ ὤσεις αὐτοῦ;, εἴτουν, ἀπελάσεις· ἡ δὲ Ὑπὲρ πρό- θεσις, ἀντὶ τῆς ᾿Αντὶ κεῖται νῦν. Οἷον, Αντ᾿ οὐδενὸς ὥσεις αὐτοὺς, ὅ ἐστι, ῥᾳδίως, ὡς οὐδὲν ὄντας. Εν ὀργῇ λαοὺς κατάξεις. Μόνον ὀργισθείς, πλήθη όλα κατάξεις, εἴτουν συντρίψεις. ο COMMENT. IN PSALMOS. A Quod si sermo ex captivi populi persona profer - Matth. xv, 28. ** Hebr. x, 29. tur, per hominem, Babyloniorum regem intellige ; si vero ex peccatorum persona, diabolum, quem aliquando Scriptura sub hominis appellatione ex- pressit, veluti in parabola zizaniorum. Imicus cnim, inquit, home hoc feci 18. Postremno, si ex beati David persona legeris, per bominem Saulem intel- lige. Et tunc, quod ait, conculcavit, expone, pre, Sprevit; juxta quod alibi scriptum est: Qui Filium Dei conculcati 10. Tota die bellans afflixit me. Tota die dixit pro Quotidie. Mellans, autem, hoc est, ledens, seu in- petum faciens. VERS. 3. Conculcaverunt me inimici mei tata die. Sive Babylonios intelligas, sive diabolicas potesta- tes sive ipsum Saulem. Quam multi bellantes adversum me ab alto. Per altitudinem hoc in loco potestatem ac vires intel- ligit. Vel ideo dixit: Alto, quoniam qui ex 1.10 pugnant certiori ictu feriunt eos qui inferius sunt. VERS. 4. Dies non timebo, ego autem sperabo in te, Domine. Dies, hoc est, felicitatem ac prosperain fortunam. Consolans enim seipsum, liberationem suam prædicit, affirmans minime se inimicorum suorum prosperitates formidare. - VERS. & In Deo landabo sermones meos. Lau- dabo hic posuit pro Oruabo. Laudabiles, inquit, eos faciam in eo, dum loquuntur de Deo. Solu; quippe ille sermo merito videri potest ornatus, qui Dei meinerit. Vel aliter: quia gloriatus fuerat beatus David, dicens: Dies non timebo, castigat nunc sermonem suum, dicens: In Deo laudabo, hoc est, Extollam, et magnificabo sermones meos. In Deo speravi; non timebo quid faciat mihi caro. Carnem dicit, pro carnali homine, qui affectibus ac passionibus subjectus sit. VERS. 6. Τota die sermones meos abominabantur. Hoc est, despiciebant, si quid nimirum ego dixis- sem. Id antem agebatur eo quod negligerent me. Adversum me omnes cogitationes eorum in malum. Ut mihi mala inferrent, ut me affligerent. VERS. 7. Inhabitabunt et abscondent. Assidebunt mihi; atque insidias et laqueos occulte dispo, D nent. Ipsi calcaneum meum observabunt. Iter, inquir, vitæ meæ investigabunt, ut suis me laqueis com- prehendant: quibus verbis varias illorum indicat insidias. VERS. 8. Sicut sustinuerunt animam meam, pro nihilo impelles eos. Quemadmodum illi, inquit, la- tentes in insidiis exspectaverunt me, ita et tu im- pelles cos, lioc est, expelles, et quod ait, Pro nis Milo, idem est quod, De facili, tanquam nihil exsis entes. In ira populos confringes. Tu iratus, victos exercitus, et innumerabilem populorum multitudis nem conteres.
11α The just man will rejoice in the Lord and will hope in him. He will rejoice and hope on seeing his guardianship over me.
β Καὶ ἐπαινεθήσονται πάντες οἱ εὐθεῖς τῇ καρδίᾳ. Ἐπαινεθήσονται παρὰ τῶν ἀνθρώπων, οἱ μηδὲν σκολιὸν ἐν τῇ καρδίᾳ φέροντες, οἷος ἦν αὐτὸς, ὡς τοῖς τοιούτοις βοηθοῦντος ἀεὶ τοῦ Θεοῦ. Ὡς ἀγαθὸς γὰρ, φησὶν, ὁ Θεὸς τοῖς εὐθέσι τῇ καρδίᾳ. α ἀνύσασαι MSCBF : ἀνῦσαι δυνηθεῖσαι P : ἀνῦσαι δυνάμεναι V.μὲν τοῦ δορυαλώτου λαοῦ λεγόμενος ὁ λόγος, άνθρω- τον καλεῖ τὸν Βαβυλώνιον βασιλέα · ἀπὸ δὲ τῶν ἐν ἁμαρτίαις, τὸν διάβολον· οὕτω γὰρ αὐτὸν πολλάκις † Γραφὴ ὀνομάζει διὰ τὸ φιλήδονον αὐτοῦ, ὡς ἐπὶ τῆς παραβολῆς τῶν ζιζανίων ἐχθρὸν αὐτὸν ἄνθρωπον ἐκάλεσεν· ἀπὸ δὲ τοῦ Δαβίδ, αινίττεται τὸν Σαούλ. Τὸ μέντοι Κατεπάτησεν, σημαίνει καὶ τὸ Κατεφρό νησεν, ὡς τό ῾Ο τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καταπατήσας, . Ὅλην τὴν ἡμέραν πολεμῶν ἔθλιψέ με. Ὅλην τὴν ἡμέραν, ἀντὶ τοῦ, Καθ᾽ ἡμέραν· Πολεμῶν δὲ, ἀντὶ τοῦ ᾿Επηρεάζειν ἐπιτιθέμενος. Κατεπάτησάν με οἱ ἐχθροί μου ὅλην τὴν ἡμέ ραν. Οἱ περὶ τὸν Βαβυλώνιον, ἢ αἱ περὶ τὸν δαίμονα ἀποστατικαὶ δυνάμεις, ἢ οἱ περὶ τὸν Σαούλ. "Οτι πολλοὶ οἱ πολεμοῦντές με ἀπὸ ὕψους. Ύψος ἐνταῦθα, τὴν δυναστείαν λέγει, ἢ τὴν εὐστο χίαν· οἱ γὰρ ἀπὸ ὕψους άνωθεν βάλλοντες, τους κάτω καὶ ταπεινότερον ἑστῶτας εὐατογοῦσιν. Ημέρας οὐ φοβηθήσομαι· ἐγὼ δὲ ἐλπιω ἐπὶ σέ. Ἡμέρας νῦν, τὰς εἰ ημερίας λέγει τῶν ἐχθρῶν· ἀνακτώμενος γὰρ ἑαυτὸν, καὶ τὴν ἀπαλλαγὴν προς φητεύων, φησὶν ὅτι οὐ φοβηθήσομαι τὰς τοιαύτας εὐημερίας. Ἐν τῷ Θεῷ ἐπαινέσω τοὺς λόγους μου. Τὸ Ἐπαινέσω νῦν, ἀντὶ τοῦ Κοσμήσω παρείληπται. Καὶ ἐπαινετούς, φησί, ποιήσω τοὺς λόγους μου, ἐν τῷ περὶ Θεοῦ λέγειν. Μόνος γὰρ κοσμεῖται λόγος, ὁ μνημονεύων Θεοῦ. Ἡ ἐπειδὴ ἐκαυχήσατο εἰπὼν, Ημέρας οὐ φοβηθήσομαι, θεραπεύει τὸν λόγον, ὅτι Ἐν τῷ Θεῷ ἐπαινέσω, τουτέστιν Ὀγκώσω, εἰς μετ γαλορρημοσύνην τους λόγους μου. Ἐπὶ τῷ Θεῷ ήλπισα, οὐ φοβηθήσομαι τι ποιήσει μοι σάρξ. Σὰρξ, εἴτουν ἄνθρωπος ἐμπαθής. *Ολην τὴν ἡμέραν τοὺς λόγους μου ἐβδελύσε σοντο. Κατεφρόνουν, εἴ τι καὶ εἶπον, ἅπαξ ἐμοῦ καταφρονήσαντες. Κατ' ἐμοῦ πάντες οι διαλογισμοὶ αὐτῶν εἰς κακόν. Εἰς τὸ κακῶσαί με. Παροικήσουσι καὶ κατακρύψουσι. Παραμενούσι, καὶ κατακρύψουσί μοι ἐνέδραν καὶ παγίδας. Αὐτοὶ τὴν πτέρναν μου φυλάξουσι. Την πορείαν τοῦ βίου μου ἐπιτηρήσουσιν, ὥστε συσχεῖν με ταῖς παγίσιν· ἐμφαίνει δὲ διὰ τούτων τὰς ποικίλας αὐτῶν ἐπιβουλάς. Καθάπερ ὑπέμειναν τὴν ψυχήν μου, ὑπὲρ τοῦ μηδενὸς ὤσεις αὐτούς. Ωσπερ αὐτοὶ ἐνεδρεύοντες περιέμειναν με, κατά περίφρασιν, οὕτω καὶ οὐ ὤσεις αὐτοῦ;, εἴτουν, ἀπελάσεις· ἡ δὲ Ὑπὲρ πρό- θεσις, ἀντὶ τῆς ᾿Αντὶ κεῖται νῦν. Οἷον, Αντ᾿ οὐδενὸς ὥσεις αὐτοὺς, ὅ ἐστι, ῥᾳδίως, ὡς οὐδὲν ὄντας. Εν ὀργῇ λαοὺς κατάξεις. Μόνον ὀργισθείς, πλήθη όλα κατάξεις, εἴτουν συντρίψεις. ο COMMENT. IN PSALMOS. A Quod si sermo ex captivi populi persona profer - Matth. xv, 28. ** Hebr. x, 29. tur, per hominem, Babyloniorum regem intellige ; si vero ex peccatorum persona, diabolum, quem aliquando Scriptura sub hominis appellatione ex- pressit, veluti in parabola zizaniorum. Imicus cnim, inquit, home hoc feci 18. Postremno, si ex beati David persona legeris, per bominem Saulem intel- lige. Et tunc, quod ait, conculcavit, expone, pre, Sprevit; juxta quod alibi scriptum est: Qui Filium Dei conculcati 10. Tota die bellans afflixit me. Tota die dixit pro Quotidie. Mellans, autem, hoc est, ledens, seu in- petum faciens. VERS. 3. Conculcaverunt me inimici mei tata die. Sive Babylonios intelligas, sive diabolicas potesta- tes sive ipsum Saulem. Quam multi bellantes adversum me ab alto. Per altitudinem hoc in loco potestatem ac vires intel- ligit. Vel ideo dixit: Alto, quoniam qui ex 1.10 pugnant certiori ictu feriunt eos qui inferius sunt. VERS. 4. Dies non timebo, ego autem sperabo in te, Domine. Dies, hoc est, felicitatem ac prosperain fortunam. Consolans enim seipsum, liberationem suam prædicit, affirmans minime se inimicorum suorum prosperitates formidare. - VERS. & In Deo landabo sermones meos. Lau- dabo hic posuit pro Oruabo. Laudabiles, inquit, eos faciam in eo, dum loquuntur de Deo. Solu; quippe ille sermo merito videri potest ornatus, qui Dei meinerit. Vel aliter: quia gloriatus fuerat beatus David, dicens: Dies non timebo, castigat nunc sermonem suum, dicens: In Deo laudabo, hoc est, Extollam, et magnificabo sermones meos. In Deo speravi; non timebo quid faciat mihi caro. Carnem dicit, pro carnali homine, qui affectibus ac passionibus subjectus sit. VERS. 6. Τota die sermones meos abominabantur. Hoc est, despiciebant, si quid nimirum ego dixis- sem. Id antem agebatur eo quod negligerent me. Adversum me omnes cogitationes eorum in malum. Ut mihi mala inferrent, ut me affligerent. VERS. 7. Inhabitabunt et abscondent. Assidebunt mihi; atque insidias et laqueos occulte dispo, D nent. Ipsi calcaneum meum observabunt. Iter, inquir, vitæ meæ investigabunt, ut suis me laqueis com- prehendant: quibus verbis varias illorum indicat insidias. VERS. 8. Sicut sustinuerunt animam meam, pro nihilo impelles eos. Quemadmodum illi, inquit, la- tentes in insidiis exspectaverunt me, ita et tu im- pelles cos, lioc est, expelles, et quod ait, Pro nis Milo, idem est quod, De facili, tanquam nihil exsis entes. In ira populos confringes. Tu iratus, victos exercitus, et innumerabilem populorum multitudis nem conteres.
11β And all the straight in heart will be praised. They will be praised by those men who have nothing crooked in their hearts, as he himself was, since God ever helps such people, for it is written, How good is God to the straight in heart.
Τινὲς δὲ περὶ τοῦ ᾽Ιούδα προειρῆσθαί φασι τὸ, προσελεύσεται ἄνθρωπος, ὃς, παμπόνηρος ὢν, προσῆλθε τοῖς ἐχθροῖς τοῦ Χριστοῦ καὶ ὑπέσχετο προδοῦναι αὐτόν. Ἐμεγαλύνθη δὲ μᾶλλον ὁ Χριστὸς, φοβερά τε παρὰ τὸν καιρὸν τῆς σταυρώσεως τερατουργήσας καὶ ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν. Aἵ τε τιμωρίαι ἃς ἐπήγαγον αὐτῷ, εἰς οὐδὲν ἐλογίσθησαν, διά τε τὸ τῆς θεότητος ἀπαθὲς, καὶ διὰ τὸ μὴ δυνηθῆναι ἀφανίσαι αὐτὸν, ὡς ἐκεῖνοι ᾤοντο. Πάντες δὲ οἱ ἐν τοῖς ἔθνεσι θεωροῦντες τοὺς χριστοκτόνους παραδοθέντας τοῖς ῾Ρωμαίοις εἰς ὄλεθρον ἐθορυβήθησαν, καὶ ἐφοβήθησαν τὸν Χριστὸν, δι’ ὃν οὕτως οὗτοι πεπόνθασι. Δικαίους δὲ νοήσεις, τοὺς ἐξ ἐθνῶν, ὡς δικαιωθέντας διὰ πίστεως, οἳ καὶ εὐφρανθήσονται ἐπὶ τῷ Χριστῷ. Τοὺς αὐτοὺς δ’ ἂν εἴποις, καὶ εὐθεῖς τῇ καρδίᾳ, ὡς ἐν τῇ καρδίᾳ μὴ παρεγκλίναντας, ἧς μετέσχον ὀρθῆς πίστεως.μὲν τοῦ δορυαλώτου λαοῦ λεγόμενος ὁ λόγος, άνθρω- τον καλεῖ τὸν Βαβυλώνιον βασιλέα · ἀπὸ δὲ τῶν ἐν ἁμαρτίαις, τὸν διάβολον· οὕτω γὰρ αὐτὸν πολλάκις † Γραφὴ ὀνομάζει διὰ τὸ φιλήδονον αὐτοῦ, ὡς ἐπὶ τῆς παραβολῆς τῶν ζιζανίων ἐχθρὸν αὐτὸν ἄνθρωπον ἐκάλεσεν· ἀπὸ δὲ τοῦ Δαβίδ, αινίττεται τὸν Σαούλ. Τὸ μέντοι Κατεπάτησεν, σημαίνει καὶ τὸ Κατεφρό νησεν, ὡς τό ῾Ο τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καταπατήσας, . Ὅλην τὴν ἡμέραν πολεμῶν ἔθλιψέ με. Ὅλην τὴν ἡμέραν, ἀντὶ τοῦ, Καθ᾽ ἡμέραν· Πολεμῶν δὲ, ἀντὶ τοῦ ᾿Επηρεάζειν ἐπιτιθέμενος. Κατεπάτησάν με οἱ ἐχθροί μου ὅλην τὴν ἡμέ ραν. Οἱ περὶ τὸν Βαβυλώνιον, ἢ αἱ περὶ τὸν δαίμονα ἀποστατικαὶ δυνάμεις, ἢ οἱ περὶ τὸν Σαούλ. "Οτι πολλοὶ οἱ πολεμοῦντές με ἀπὸ ὕψους. Ύψος ἐνταῦθα, τὴν δυναστείαν λέγει, ἢ τὴν εὐστο χίαν· οἱ γὰρ ἀπὸ ὕψους άνωθεν βάλλοντες, τους κάτω καὶ ταπεινότερον ἑστῶτας εὐατογοῦσιν. Ημέρας οὐ φοβηθήσομαι· ἐγὼ δὲ ἐλπιω ἐπὶ σέ. Ἡμέρας νῦν, τὰς εἰ ημερίας λέγει τῶν ἐχθρῶν· ἀνακτώμενος γὰρ ἑαυτὸν, καὶ τὴν ἀπαλλαγὴν προς φητεύων, φησὶν ὅτι οὐ φοβηθήσομαι τὰς τοιαύτας εὐημερίας. Ἐν τῷ Θεῷ ἐπαινέσω τοὺς λόγους μου. Τὸ Ἐπαινέσω νῦν, ἀντὶ τοῦ Κοσμήσω παρείληπται. Καὶ ἐπαινετούς, φησί, ποιήσω τοὺς λόγους μου, ἐν τῷ περὶ Θεοῦ λέγειν. Μόνος γὰρ κοσμεῖται λόγος, ὁ μνημονεύων Θεοῦ. Ἡ ἐπειδὴ ἐκαυχήσατο εἰπὼν, Ημέρας οὐ φοβηθήσομαι, θεραπεύει τὸν λόγον, ὅτι Ἐν τῷ Θεῷ ἐπαινέσω, τουτέστιν Ὀγκώσω, εἰς μετ γαλορρημοσύνην τους λόγους μου. Ἐπὶ τῷ Θεῷ ήλπισα, οὐ φοβηθήσομαι τι ποιήσει μοι σάρξ. Σὰρξ, εἴτουν ἄνθρωπος ἐμπαθής. *Ολην τὴν ἡμέραν τοὺς λόγους μου ἐβδελύσε σοντο. Κατεφρόνουν, εἴ τι καὶ εἶπον, ἅπαξ ἐμοῦ καταφρονήσαντες. Κατ' ἐμοῦ πάντες οι διαλογισμοὶ αὐτῶν εἰς κακόν. Εἰς τὸ κακῶσαί με. Παροικήσουσι καὶ κατακρύψουσι. Παραμενούσι, καὶ κατακρύψουσί μοι ἐνέδραν καὶ παγίδας. Αὐτοὶ τὴν πτέρναν μου φυλάξουσι. Την πορείαν τοῦ βίου μου ἐπιτηρήσουσιν, ὥστε συσχεῖν με ταῖς παγίσιν· ἐμφαίνει δὲ διὰ τούτων τὰς ποικίλας αὐτῶν ἐπιβουλάς. Καθάπερ ὑπέμειναν τὴν ψυχήν μου, ὑπὲρ τοῦ μηδενὸς ὤσεις αὐτούς. Ωσπερ αὐτοὶ ἐνεδρεύοντες περιέμειναν με, κατά περίφρασιν, οὕτω καὶ οὐ ὤσεις αὐτοῦ;, εἴτουν, ἀπελάσεις· ἡ δὲ Ὑπὲρ πρό- θεσις, ἀντὶ τῆς ᾿Αντὶ κεῖται νῦν. Οἷον, Αντ᾿ οὐδενὸς ὥσεις αὐτοὺς, ὅ ἐστι, ῥᾳδίως, ὡς οὐδὲν ὄντας. Εν ὀργῇ λαοὺς κατάξεις. Μόνον ὀργισθείς, πλήθη όλα κατάξεις, εἴτουν συντρίψεις. ο COMMENT. IN PSALMOS. A Quod si sermo ex captivi populi persona profer - Matth. xv, 28. ** Hebr. x, 29. tur, per hominem, Babyloniorum regem intellige ; si vero ex peccatorum persona, diabolum, quem aliquando Scriptura sub hominis appellatione ex- pressit, veluti in parabola zizaniorum. Imicus cnim, inquit, home hoc feci 18. Postremno, si ex beati David persona legeris, per bominem Saulem intel- lige. Et tunc, quod ait, conculcavit, expone, pre, Sprevit; juxta quod alibi scriptum est: Qui Filium Dei conculcati 10. Tota die bellans afflixit me. Tota die dixit pro Quotidie. Mellans, autem, hoc est, ledens, seu in- petum faciens. VERS. 3. Conculcaverunt me inimici mei tata die. Sive Babylonios intelligas, sive diabolicas potesta- tes sive ipsum Saulem. Quam multi bellantes adversum me ab alto. Per altitudinem hoc in loco potestatem ac vires intel- ligit. Vel ideo dixit: Alto, quoniam qui ex 1.10 pugnant certiori ictu feriunt eos qui inferius sunt. VERS. 4. Dies non timebo, ego autem sperabo in te, Domine. Dies, hoc est, felicitatem ac prosperain fortunam. Consolans enim seipsum, liberationem suam prædicit, affirmans minime se inimicorum suorum prosperitates formidare. - VERS. & In Deo landabo sermones meos. Lau- dabo hic posuit pro Oruabo. Laudabiles, inquit, eos faciam in eo, dum loquuntur de Deo. Solu; quippe ille sermo merito videri potest ornatus, qui Dei meinerit. Vel aliter: quia gloriatus fuerat beatus David, dicens: Dies non timebo, castigat nunc sermonem suum, dicens: In Deo laudabo, hoc est, Extollam, et magnificabo sermones meos. In Deo speravi; non timebo quid faciat mihi caro. Carnem dicit, pro carnali homine, qui affectibus ac passionibus subjectus sit. VERS. 6. Τota die sermones meos abominabantur. Hoc est, despiciebant, si quid nimirum ego dixis- sem. Id antem agebatur eo quod negligerent me. Adversum me omnes cogitationes eorum in malum. Ut mihi mala inferrent, ut me affligerent. VERS. 7. Inhabitabunt et abscondent. Assidebunt mihi; atque insidias et laqueos occulte dispo, D nent. Ipsi calcaneum meum observabunt. Iter, inquir, vitæ meæ investigabunt, ut suis me laqueis com- prehendant: quibus verbis varias illorum indicat insidias. VERS. 8. Sicut sustinuerunt animam meam, pro nihilo impelles eos. Quemadmodum illi, inquit, la- tentes in insidiis exspectaverunt me, ita et tu im- pelles cos, lioc est, expelles, et quod ait, Pro nis Milo, idem est quod, De facili, tanquam nihil exsis entes. In ira populos confringes. Tu iratus, victos exercitus, et innumerabilem populorum multitudis nem conteres.
Some say that A man will come forward was foretold about Judas, who being thoroughly depraved, came to the enemies of Christ and promised to betray him. But it was Christ rather who was magnified, having both worked dread wonders at the time of his crucifixion and having risen from the dead. The punishments that they brought upon him were counted as nothing on account of the impassibility of the divinity and on account of their having been unable to get rid of him as they believed. And all of those among the nations watching the Christ-slayers having been surrendered to the Romans for destruction were disquieted and filled with fear for Christ on account of whom those [responsible for his death] suffered so much. You will understand ‘the just’ as those from the nations, as having been justified through faith and who will rejoice by reason of Christ. The ‘straight in heart’ may be regarded as those same believers, as not not having strayed in their heart from the true faith in which they had come to share.
Psalmus LXXIII
PG 128:75064 ξδ΄
PG 128:6371 Εἰς τὸ τέλος· ψαλμὸς ᾠδῆς τῷ Δαυίδ. Εἰς τὸ τέλος καὶ οὗτος, ὅτι προφητεύει περί τε τῆς ἐπανόδου τῶν ἐν Βαβυλῶνι αἰχμαλώτων, ὧν καὶ προσώπῳ συντέτακται, καὶ περὶ τῆς εὐσεβείας τῶν ἐθνῶν. Tί δέ ἐστι ψαλμὸς ᾠδῆς, παραδέδοται ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς βίβλου τῶν ψαλμῶν. § 65-66μὲν τοῦ δορυαλώτου λαοῦ λεγόμενος ὁ λόγος, άνθρω- τον καλεῖ τὸν Βαβυλώνιον βασιλέα · ἀπὸ δὲ τῶν ἐν ἁμαρτίαις, τὸν διάβολον· οὕτω γὰρ αὐτὸν πολλάκις † Γραφὴ ὀνομάζει διὰ τὸ φιλήδονον αὐτοῦ, ὡς ἐπὶ τῆς παραβολῆς τῶν ζιζανίων ἐχθρὸν αὐτὸν ἄνθρωπον ἐκάλεσεν· ἀπὸ δὲ τοῦ Δαβίδ, αινίττεται τὸν Σαούλ. Τὸ μέντοι Κατεπάτησεν, σημαίνει καὶ τὸ Κατεφρό νησεν, ὡς τό ῾Ο τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καταπατήσας, . Ὅλην τὴν ἡμέραν πολεμῶν ἔθλιψέ με. Ὅλην τὴν ἡμέραν, ἀντὶ τοῦ, Καθ᾽ ἡμέραν· Πολεμῶν δὲ, ἀντὶ τοῦ ᾿Επηρεάζειν ἐπιτιθέμενος. Κατεπάτησάν με οἱ ἐχθροί μου ὅλην τὴν ἡμέ ραν. Οἱ περὶ τὸν Βαβυλώνιον, ἢ αἱ περὶ τὸν δαίμονα ἀποστατικαὶ δυνάμεις, ἢ οἱ περὶ τὸν Σαούλ. "Οτι πολλοὶ οἱ πολεμοῦντές με ἀπὸ ὕψους. Ύψος ἐνταῦθα, τὴν δυναστείαν λέγει, ἢ τὴν εὐστο χίαν· οἱ γὰρ ἀπὸ ὕψους άνωθεν βάλλοντες, τους κάτω καὶ ταπεινότερον ἑστῶτας εὐατογοῦσιν. Ημέρας οὐ φοβηθήσομαι· ἐγὼ δὲ ἐλπιω ἐπὶ σέ. Ἡμέρας νῦν, τὰς εἰ ημερίας λέγει τῶν ἐχθρῶν· ἀνακτώμενος γὰρ ἑαυτὸν, καὶ τὴν ἀπαλλαγὴν προς φητεύων, φησὶν ὅτι οὐ φοβηθήσομαι τὰς τοιαύτας εὐημερίας. Ἐν τῷ Θεῷ ἐπαινέσω τοὺς λόγους μου. Τὸ Ἐπαινέσω νῦν, ἀντὶ τοῦ Κοσμήσω παρείληπται. Καὶ ἐπαινετούς, φησί, ποιήσω τοὺς λόγους μου, ἐν τῷ περὶ Θεοῦ λέγειν. Μόνος γὰρ κοσμεῖται λόγος, ὁ μνημονεύων Θεοῦ. Ἡ ἐπειδὴ ἐκαυχήσατο εἰπὼν, Ημέρας οὐ φοβηθήσομαι, θεραπεύει τὸν λόγον, ὅτι Ἐν τῷ Θεῷ ἐπαινέσω, τουτέστιν Ὀγκώσω, εἰς μετ γαλορρημοσύνην τους λόγους μου. Ἐπὶ τῷ Θεῷ ήλπισα, οὐ φοβηθήσομαι τι ποιήσει μοι σάρξ. Σὰρξ, εἴτουν ἄνθρωπος ἐμπαθής. *Ολην τὴν ἡμέραν τοὺς λόγους μου ἐβδελύσε σοντο. Κατεφρόνουν, εἴ τι καὶ εἶπον, ἅπαξ ἐμοῦ καταφρονήσαντες. Κατ' ἐμοῦ πάντες οι διαλογισμοὶ αὐτῶν εἰς κακόν. Εἰς τὸ κακῶσαί με. Παροικήσουσι καὶ κατακρύψουσι. Παραμενούσι, καὶ κατακρύψουσί μοι ἐνέδραν καὶ παγίδας. Αὐτοὶ τὴν πτέρναν μου φυλάξουσι. Την πορείαν τοῦ βίου μου ἐπιτηρήσουσιν, ὥστε συσχεῖν με ταῖς παγίσιν· ἐμφαίνει δὲ διὰ τούτων τὰς ποικίλας αὐτῶν ἐπιβουλάς. Καθάπερ ὑπέμειναν τὴν ψυχήν μου, ὑπὲρ τοῦ μηδενὸς ὤσεις αὐτούς. Ωσπερ αὐτοὶ ἐνεδρεύοντες περιέμειναν με, κατά περίφρασιν, οὕτω καὶ οὐ ὤσεις αὐτοῦ;, εἴτουν, ἀπελάσεις· ἡ δὲ Ὑπὲρ πρό- θεσις, ἀντὶ τῆς ᾿Αντὶ κεῖται νῦν. Οἷον, Αντ᾿ οὐδενὸς ὥσεις αὐτοὺς, ὅ ἐστι, ῥᾳδίως, ὡς οὐδὲν ὄντας. Εν ὀργῇ λαοὺς κατάξεις. Μόνον ὀργισθείς, πλήθη όλα κατάξεις, εἴτουν συντρίψεις. ο COMMENT. IN PSALMOS. A Quod si sermo ex captivi populi persona profer - Matth. xv, 28. ** Hebr. x, 29. tur, per hominem, Babyloniorum regem intellige ; si vero ex peccatorum persona, diabolum, quem aliquando Scriptura sub hominis appellatione ex- pressit, veluti in parabola zizaniorum. Imicus cnim, inquit, home hoc feci 18. Postremno, si ex beati David persona legeris, per bominem Saulem intel- lige. Et tunc, quod ait, conculcavit, expone, pre, Sprevit; juxta quod alibi scriptum est: Qui Filium Dei conculcati 10. Tota die bellans afflixit me. Tota die dixit pro Quotidie. Mellans, autem, hoc est, ledens, seu in- petum faciens. VERS. 3. Conculcaverunt me inimici mei tata die. Sive Babylonios intelligas, sive diabolicas potesta- tes sive ipsum Saulem. Quam multi bellantes adversum me ab alto. Per altitudinem hoc in loco potestatem ac vires intel- ligit. Vel ideo dixit: Alto, quoniam qui ex 1.10 pugnant certiori ictu feriunt eos qui inferius sunt. VERS. 4. Dies non timebo, ego autem sperabo in te, Domine. Dies, hoc est, felicitatem ac prosperain fortunam. Consolans enim seipsum, liberationem suam prædicit, affirmans minime se inimicorum suorum prosperitates formidare. - VERS. & In Deo landabo sermones meos. Lau- dabo hic posuit pro Oruabo. Laudabiles, inquit, eos faciam in eo, dum loquuntur de Deo. Solu; quippe ille sermo merito videri potest ornatus, qui Dei meinerit. Vel aliter: quia gloriatus fuerat beatus David, dicens: Dies non timebo, castigat nunc sermonem suum, dicens: In Deo laudabo, hoc est, Extollam, et magnificabo sermones meos. In Deo speravi; non timebo quid faciat mihi caro. Carnem dicit, pro carnali homine, qui affectibus ac passionibus subjectus sit. VERS. 6. Τota die sermones meos abominabantur. Hoc est, despiciebant, si quid nimirum ego dixis- sem. Id antem agebatur eo quod negligerent me. Adversum me omnes cogitationes eorum in malum. Ut mihi mala inferrent, ut me affligerent. VERS. 7. Inhabitabunt et abscondent. Assidebunt mihi; atque insidias et laqueos occulte dispo, D nent. Ipsi calcaneum meum observabunt. Iter, inquir, vitæ meæ investigabunt, ut suis me laqueis com- prehendant: quibus verbis varias illorum indicat insidias. VERS. 8. Sicut sustinuerunt animam meam, pro nihilo impelles eos. Quemadmodum illi, inquit, la- tentes in insidiis exspectaverunt me, ita et tu im- pelles cos, lioc est, expelles, et quod ait, Pro nis Milo, idem est quod, De facili, tanquam nihil exsis entes. In ira populos confringes. Tu iratus, victos exercitus, et innumerabilem populorum multitudis nem conteres.
1 Towards fulfilment; a psalm of an ode belonging to David. This psalm is also ‘towards fulfilment’ because it prophesies about the return of the cap- tives in Babylon in the person of whom it is composed and about the piety of the nations. What ‘a psalm of an ode’ is is explained in the preamble to the book of the psalms. § 65-66
α Σοὶ πρέπει ὕμνος, ὁ Θεὸς, ἐν Σιών. Ἐν Σιών σοι πρέπει, φησὶν, ὁ ὕμνος· ἐκεῖ γὰρ λατρεύειν προσέταξας.μὲν τοῦ δορυαλώτου λαοῦ λεγόμενος ὁ λόγος, άνθρω- τον καλεῖ τὸν Βαβυλώνιον βασιλέα · ἀπὸ δὲ τῶν ἐν ἁμαρτίαις, τὸν διάβολον· οὕτω γὰρ αὐτὸν πολλάκις † Γραφὴ ὀνομάζει διὰ τὸ φιλήδονον αὐτοῦ, ὡς ἐπὶ τῆς παραβολῆς τῶν ζιζανίων ἐχθρὸν αὐτὸν ἄνθρωπον ἐκάλεσεν· ἀπὸ δὲ τοῦ Δαβίδ, αινίττεται τὸν Σαούλ. Τὸ μέντοι Κατεπάτησεν, σημαίνει καὶ τὸ Κατεφρό νησεν, ὡς τό ῾Ο τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καταπατήσας, . Ὅλην τὴν ἡμέραν πολεμῶν ἔθλιψέ με. Ὅλην τὴν ἡμέραν, ἀντὶ τοῦ, Καθ᾽ ἡμέραν· Πολεμῶν δὲ, ἀντὶ τοῦ ᾿Επηρεάζειν ἐπιτιθέμενος. Κατεπάτησάν με οἱ ἐχθροί μου ὅλην τὴν ἡμέ ραν. Οἱ περὶ τὸν Βαβυλώνιον, ἢ αἱ περὶ τὸν δαίμονα ἀποστατικαὶ δυνάμεις, ἢ οἱ περὶ τὸν Σαούλ. "Οτι πολλοὶ οἱ πολεμοῦντές με ἀπὸ ὕψους. Ύψος ἐνταῦθα, τὴν δυναστείαν λέγει, ἢ τὴν εὐστο χίαν· οἱ γὰρ ἀπὸ ὕψους άνωθεν βάλλοντες, τους κάτω καὶ ταπεινότερον ἑστῶτας εὐατογοῦσιν. Ημέρας οὐ φοβηθήσομαι· ἐγὼ δὲ ἐλπιω ἐπὶ σέ. Ἡμέρας νῦν, τὰς εἰ ημερίας λέγει τῶν ἐχθρῶν· ἀνακτώμενος γὰρ ἑαυτὸν, καὶ τὴν ἀπαλλαγὴν προς φητεύων, φησὶν ὅτι οὐ φοβηθήσομαι τὰς τοιαύτας εὐημερίας. Ἐν τῷ Θεῷ ἐπαινέσω τοὺς λόγους μου. Τὸ Ἐπαινέσω νῦν, ἀντὶ τοῦ Κοσμήσω παρείληπται. Καὶ ἐπαινετούς, φησί, ποιήσω τοὺς λόγους μου, ἐν τῷ περὶ Θεοῦ λέγειν. Μόνος γὰρ κοσμεῖται λόγος, ὁ μνημονεύων Θεοῦ. Ἡ ἐπειδὴ ἐκαυχήσατο εἰπὼν, Ημέρας οὐ φοβηθήσομαι, θεραπεύει τὸν λόγον, ὅτι Ἐν τῷ Θεῷ ἐπαινέσω, τουτέστιν Ὀγκώσω, εἰς μετ γαλορρημοσύνην τους λόγους μου. Ἐπὶ τῷ Θεῷ ήλπισα, οὐ φοβηθήσομαι τι ποιήσει μοι σάρξ. Σὰρξ, εἴτουν ἄνθρωπος ἐμπαθής. *Ολην τὴν ἡμέραν τοὺς λόγους μου ἐβδελύσε σοντο. Κατεφρόνουν, εἴ τι καὶ εἶπον, ἅπαξ ἐμοῦ καταφρονήσαντες. Κατ' ἐμοῦ πάντες οι διαλογισμοὶ αὐτῶν εἰς κακόν. Εἰς τὸ κακῶσαί με. Παροικήσουσι καὶ κατακρύψουσι. Παραμενούσι, καὶ κατακρύψουσί μοι ἐνέδραν καὶ παγίδας. Αὐτοὶ τὴν πτέρναν μου φυλάξουσι. Την πορείαν τοῦ βίου μου ἐπιτηρήσουσιν, ὥστε συσχεῖν με ταῖς παγίσιν· ἐμφαίνει δὲ διὰ τούτων τὰς ποικίλας αὐτῶν ἐπιβουλάς. Καθάπερ ὑπέμειναν τὴν ψυχήν μου, ὑπὲρ τοῦ μηδενὸς ὤσεις αὐτούς. Ωσπερ αὐτοὶ ἐνεδρεύοντες περιέμειναν με, κατά περίφρασιν, οὕτω καὶ οὐ ὤσεις αὐτοῦ;, εἴτουν, ἀπελάσεις· ἡ δὲ Ὑπὲρ πρό- θεσις, ἀντὶ τῆς ᾿Αντὶ κεῖται νῦν. Οἷον, Αντ᾿ οὐδενὸς ὥσεις αὐτοὺς, ὅ ἐστι, ῥᾳδίως, ὡς οὐδὲν ὄντας. Εν ὀργῇ λαοὺς κατάξεις. Μόνον ὀργισθείς, πλήθη όλα κατάξεις, εἴτουν συντρίψεις. ο COMMENT. IN PSALMOS. A Quod si sermo ex captivi populi persona profer - Matth. xv, 28. ** Hebr. x, 29. tur, per hominem, Babyloniorum regem intellige ; si vero ex peccatorum persona, diabolum, quem aliquando Scriptura sub hominis appellatione ex- pressit, veluti in parabola zizaniorum. Imicus cnim, inquit, home hoc feci 18. Postremno, si ex beati David persona legeris, per bominem Saulem intel- lige. Et tunc, quod ait, conculcavit, expone, pre, Sprevit; juxta quod alibi scriptum est: Qui Filium Dei conculcati 10. Tota die bellans afflixit me. Tota die dixit pro Quotidie. Mellans, autem, hoc est, ledens, seu in- petum faciens. VERS. 3. Conculcaverunt me inimici mei tata die. Sive Babylonios intelligas, sive diabolicas potesta- tes sive ipsum Saulem. Quam multi bellantes adversum me ab alto. Per altitudinem hoc in loco potestatem ac vires intel- ligit. Vel ideo dixit: Alto, quoniam qui ex 1.10 pugnant certiori ictu feriunt eos qui inferius sunt. VERS. 4. Dies non timebo, ego autem sperabo in te, Domine. Dies, hoc est, felicitatem ac prosperain fortunam. Consolans enim seipsum, liberationem suam prædicit, affirmans minime se inimicorum suorum prosperitates formidare. - VERS. & In Deo landabo sermones meos. Lau- dabo hic posuit pro Oruabo. Laudabiles, inquit, eos faciam in eo, dum loquuntur de Deo. Solu; quippe ille sermo merito videri potest ornatus, qui Dei meinerit. Vel aliter: quia gloriatus fuerat beatus David, dicens: Dies non timebo, castigat nunc sermonem suum, dicens: In Deo laudabo, hoc est, Extollam, et magnificabo sermones meos. In Deo speravi; non timebo quid faciat mihi caro. Carnem dicit, pro carnali homine, qui affectibus ac passionibus subjectus sit. VERS. 6. Τota die sermones meos abominabantur. Hoc est, despiciebant, si quid nimirum ego dixis- sem. Id antem agebatur eo quod negligerent me. Adversum me omnes cogitationes eorum in malum. Ut mihi mala inferrent, ut me affligerent. VERS. 7. Inhabitabunt et abscondent. Assidebunt mihi; atque insidias et laqueos occulte dispo, D nent. Ipsi calcaneum meum observabunt. Iter, inquir, vitæ meæ investigabunt, ut suis me laqueis com- prehendant: quibus verbis varias illorum indicat insidias. VERS. 8. Sicut sustinuerunt animam meam, pro nihilo impelles eos. Quemadmodum illi, inquit, la- tentes in insidiis exspectaverunt me, ita et tu im- pelles cos, lioc est, expelles, et quod ait, Pro nis Milo, idem est quod, De facili, tanquam nihil exsis entes. In ira populos confringes. Tu iratus, victos exercitus, et innumerabilem populorum multitudis nem conteres.
2α For you a hymn is most fitting, O God, in Zion. A hymn is conspicuously fitting for you in Zion, for that is where you prescribed to worship.
β Καὶ σοὶ ἀποδοθήσεται εὐχὴ ἐν ᾽Ιερουσαλήμ. Ὅρα τὴν περὶ τῆς ἐπανόδου πρόῤῥησιν. Εἴη δ’ ἂν κατὰ λόγον ἀναγωγῆς, Σιὼν καὶ ᾽Ιερουσαλὴμ, ἥ τε καθολικὴ Ἐκκλησία τῶν πιστῶν καὶ οἱ κατὰ μέρος ναοί.μὲν τοῦ δορυαλώτου λαοῦ λεγόμενος ὁ λόγος, άνθρω- τον καλεῖ τὸν Βαβυλώνιον βασιλέα · ἀπὸ δὲ τῶν ἐν ἁμαρτίαις, τὸν διάβολον· οὕτω γὰρ αὐτὸν πολλάκις † Γραφὴ ὀνομάζει διὰ τὸ φιλήδονον αὐτοῦ, ὡς ἐπὶ τῆς παραβολῆς τῶν ζιζανίων ἐχθρὸν αὐτὸν ἄνθρωπον ἐκάλεσεν· ἀπὸ δὲ τοῦ Δαβίδ, αινίττεται τὸν Σαούλ. Τὸ μέντοι Κατεπάτησεν, σημαίνει καὶ τὸ Κατεφρό νησεν, ὡς τό ῾Ο τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καταπατήσας, . Ὅλην τὴν ἡμέραν πολεμῶν ἔθλιψέ με. Ὅλην τὴν ἡμέραν, ἀντὶ τοῦ, Καθ᾽ ἡμέραν· Πολεμῶν δὲ, ἀντὶ τοῦ ᾿Επηρεάζειν ἐπιτιθέμενος. Κατεπάτησάν με οἱ ἐχθροί μου ὅλην τὴν ἡμέ ραν. Οἱ περὶ τὸν Βαβυλώνιον, ἢ αἱ περὶ τὸν δαίμονα ἀποστατικαὶ δυνάμεις, ἢ οἱ περὶ τὸν Σαούλ. "Οτι πολλοὶ οἱ πολεμοῦντές με ἀπὸ ὕψους. Ύψος ἐνταῦθα, τὴν δυναστείαν λέγει, ἢ τὴν εὐστο χίαν· οἱ γὰρ ἀπὸ ὕψους άνωθεν βάλλοντες, τους κάτω καὶ ταπεινότερον ἑστῶτας εὐατογοῦσιν. Ημέρας οὐ φοβηθήσομαι· ἐγὼ δὲ ἐλπιω ἐπὶ σέ. Ἡμέρας νῦν, τὰς εἰ ημερίας λέγει τῶν ἐχθρῶν· ἀνακτώμενος γὰρ ἑαυτὸν, καὶ τὴν ἀπαλλαγὴν προς φητεύων, φησὶν ὅτι οὐ φοβηθήσομαι τὰς τοιαύτας εὐημερίας. Ἐν τῷ Θεῷ ἐπαινέσω τοὺς λόγους μου. Τὸ Ἐπαινέσω νῦν, ἀντὶ τοῦ Κοσμήσω παρείληπται. Καὶ ἐπαινετούς, φησί, ποιήσω τοὺς λόγους μου, ἐν τῷ περὶ Θεοῦ λέγειν. Μόνος γὰρ κοσμεῖται λόγος, ὁ μνημονεύων Θεοῦ. Ἡ ἐπειδὴ ἐκαυχήσατο εἰπὼν, Ημέρας οὐ φοβηθήσομαι, θεραπεύει τὸν λόγον, ὅτι Ἐν τῷ Θεῷ ἐπαινέσω, τουτέστιν Ὀγκώσω, εἰς μετ γαλορρημοσύνην τους λόγους μου. Ἐπὶ τῷ Θεῷ ήλπισα, οὐ φοβηθήσομαι τι ποιήσει μοι σάρξ. Σὰρξ, εἴτουν ἄνθρωπος ἐμπαθής. *Ολην τὴν ἡμέραν τοὺς λόγους μου ἐβδελύσε σοντο. Κατεφρόνουν, εἴ τι καὶ εἶπον, ἅπαξ ἐμοῦ καταφρονήσαντες. Κατ' ἐμοῦ πάντες οι διαλογισμοὶ αὐτῶν εἰς κακόν. Εἰς τὸ κακῶσαί με. Παροικήσουσι καὶ κατακρύψουσι. Παραμενούσι, καὶ κατακρύψουσί μοι ἐνέδραν καὶ παγίδας. Αὐτοὶ τὴν πτέρναν μου φυλάξουσι. Την πορείαν τοῦ βίου μου ἐπιτηρήσουσιν, ὥστε συσχεῖν με ταῖς παγίσιν· ἐμφαίνει δὲ διὰ τούτων τὰς ποικίλας αὐτῶν ἐπιβουλάς. Καθάπερ ὑπέμειναν τὴν ψυχήν μου, ὑπὲρ τοῦ μηδενὸς ὤσεις αὐτούς. Ωσπερ αὐτοὶ ἐνεδρεύοντες περιέμειναν με, κατά περίφρασιν, οὕτω καὶ οὐ ὤσεις αὐτοῦ;, εἴτουν, ἀπελάσεις· ἡ δὲ Ὑπὲρ πρό- θεσις, ἀντὶ τῆς ᾿Αντὶ κεῖται νῦν. Οἷον, Αντ᾿ οὐδενὸς ὥσεις αὐτοὺς, ὅ ἐστι, ῥᾳδίως, ὡς οὐδὲν ὄντας. Εν ὀργῇ λαοὺς κατάξεις. Μόνον ὀργισθείς, πλήθη όλα κατάξεις, εἴτουν συντρίψεις. ο COMMENT. IN PSALMOS. A Quod si sermo ex captivi populi persona profer - Matth. xv, 28. ** Hebr. x, 29. tur, per hominem, Babyloniorum regem intellige ; si vero ex peccatorum persona, diabolum, quem aliquando Scriptura sub hominis appellatione ex- pressit, veluti in parabola zizaniorum. Imicus cnim, inquit, home hoc feci 18. Postremno, si ex beati David persona legeris, per bominem Saulem intel- lige. Et tunc, quod ait, conculcavit, expone, pre, Sprevit; juxta quod alibi scriptum est: Qui Filium Dei conculcati 10. Tota die bellans afflixit me. Tota die dixit pro Quotidie. Mellans, autem, hoc est, ledens, seu in- petum faciens. VERS. 3. Conculcaverunt me inimici mei tata die. Sive Babylonios intelligas, sive diabolicas potesta- tes sive ipsum Saulem. Quam multi bellantes adversum me ab alto. Per altitudinem hoc in loco potestatem ac vires intel- ligit. Vel ideo dixit: Alto, quoniam qui ex 1.10 pugnant certiori ictu feriunt eos qui inferius sunt. VERS. 4. Dies non timebo, ego autem sperabo in te, Domine. Dies, hoc est, felicitatem ac prosperain fortunam. Consolans enim seipsum, liberationem suam prædicit, affirmans minime se inimicorum suorum prosperitates formidare. - VERS. & In Deo landabo sermones meos. Lau- dabo hic posuit pro Oruabo. Laudabiles, inquit, eos faciam in eo, dum loquuntur de Deo. Solu; quippe ille sermo merito videri potest ornatus, qui Dei meinerit. Vel aliter: quia gloriatus fuerat beatus David, dicens: Dies non timebo, castigat nunc sermonem suum, dicens: In Deo laudabo, hoc est, Extollam, et magnificabo sermones meos. In Deo speravi; non timebo quid faciat mihi caro. Carnem dicit, pro carnali homine, qui affectibus ac passionibus subjectus sit. VERS. 6. Τota die sermones meos abominabantur. Hoc est, despiciebant, si quid nimirum ego dixis- sem. Id antem agebatur eo quod negligerent me. Adversum me omnes cogitationes eorum in malum. Ut mihi mala inferrent, ut me affligerent. VERS. 7. Inhabitabunt et abscondent. Assidebunt mihi; atque insidias et laqueos occulte dispo, D nent. Ipsi calcaneum meum observabunt. Iter, inquir, vitæ meæ investigabunt, ut suis me laqueis com- prehendant: quibus verbis varias illorum indicat insidias. VERS. 8. Sicut sustinuerunt animam meam, pro nihilo impelles eos. Quemadmodum illi, inquit, la- tentes in insidiis exspectaverunt me, ita et tu im- pelles cos, lioc est, expelles, et quod ait, Pro nis Milo, idem est quod, De facili, tanquam nihil exsis entes. In ira populos confringes. Tu iratus, victos exercitus, et innumerabilem populorum multitudis nem conteres.
2β And for you a vow will be repaid in Jerusalem. Observe the prediction about the return. In an anagogical sense, Zion and Jerusalem may be interpreted as the universal Church of the faithful and the various local temples.
α Εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου. Τῆς περὶ ὧν ἀεὶ παρακαλῶ.μὲν τοῦ δορυαλώτου λαοῦ λεγόμενος ὁ λόγος, άνθρω- τον καλεῖ τὸν Βαβυλώνιον βασιλέα · ἀπὸ δὲ τῶν ἐν ἁμαρτίαις, τὸν διάβολον· οὕτω γὰρ αὐτὸν πολλάκις † Γραφὴ ὀνομάζει διὰ τὸ φιλήδονον αὐτοῦ, ὡς ἐπὶ τῆς παραβολῆς τῶν ζιζανίων ἐχθρὸν αὐτὸν ἄνθρωπον ἐκάλεσεν· ἀπὸ δὲ τοῦ Δαβίδ, αινίττεται τὸν Σαούλ. Τὸ μέντοι Κατεπάτησεν, σημαίνει καὶ τὸ Κατεφρό νησεν, ὡς τό ῾Ο τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καταπατήσας, . Ὅλην τὴν ἡμέραν πολεμῶν ἔθλιψέ με. Ὅλην τὴν ἡμέραν, ἀντὶ τοῦ, Καθ᾽ ἡμέραν· Πολεμῶν δὲ, ἀντὶ τοῦ ᾿Επηρεάζειν ἐπιτιθέμενος. Κατεπάτησάν με οἱ ἐχθροί μου ὅλην τὴν ἡμέ ραν. Οἱ περὶ τὸν Βαβυλώνιον, ἢ αἱ περὶ τὸν δαίμονα ἀποστατικαὶ δυνάμεις, ἢ οἱ περὶ τὸν Σαούλ. "Οτι πολλοὶ οἱ πολεμοῦντές με ἀπὸ ὕψους. Ύψος ἐνταῦθα, τὴν δυναστείαν λέγει, ἢ τὴν εὐστο χίαν· οἱ γὰρ ἀπὸ ὕψους άνωθεν βάλλοντες, τους κάτω καὶ ταπεινότερον ἑστῶτας εὐατογοῦσιν. Ημέρας οὐ φοβηθήσομαι· ἐγὼ δὲ ἐλπιω ἐπὶ σέ. Ἡμέρας νῦν, τὰς εἰ ημερίας λέγει τῶν ἐχθρῶν· ἀνακτώμενος γὰρ ἑαυτὸν, καὶ τὴν ἀπαλλαγὴν προς φητεύων, φησὶν ὅτι οὐ φοβηθήσομαι τὰς τοιαύτας εὐημερίας. Ἐν τῷ Θεῷ ἐπαινέσω τοὺς λόγους μου. Τὸ Ἐπαινέσω νῦν, ἀντὶ τοῦ Κοσμήσω παρείληπται. Καὶ ἐπαινετούς, φησί, ποιήσω τοὺς λόγους μου, ἐν τῷ περὶ Θεοῦ λέγειν. Μόνος γὰρ κοσμεῖται λόγος, ὁ μνημονεύων Θεοῦ. Ἡ ἐπειδὴ ἐκαυχήσατο εἰπὼν, Ημέρας οὐ φοβηθήσομαι, θεραπεύει τὸν λόγον, ὅτι Ἐν τῷ Θεῷ ἐπαινέσω, τουτέστιν Ὀγκώσω, εἰς μετ γαλορρημοσύνην τους λόγους μου. Ἐπὶ τῷ Θεῷ ήλπισα, οὐ φοβηθήσομαι τι ποιήσει μοι σάρξ. Σὰρξ, εἴτουν ἄνθρωπος ἐμπαθής. *Ολην τὴν ἡμέραν τοὺς λόγους μου ἐβδελύσε σοντο. Κατεφρόνουν, εἴ τι καὶ εἶπον, ἅπαξ ἐμοῦ καταφρονήσαντες. Κατ' ἐμοῦ πάντες οι διαλογισμοὶ αὐτῶν εἰς κακόν. Εἰς τὸ κακῶσαί με. Παροικήσουσι καὶ κατακρύψουσι. Παραμενούσι, καὶ κατακρύψουσί μοι ἐνέδραν καὶ παγίδας. Αὐτοὶ τὴν πτέρναν μου φυλάξουσι. Την πορείαν τοῦ βίου μου ἐπιτηρήσουσιν, ὥστε συσχεῖν με ταῖς παγίσιν· ἐμφαίνει δὲ διὰ τούτων τὰς ποικίλας αὐτῶν ἐπιβουλάς. Καθάπερ ὑπέμειναν τὴν ψυχήν μου, ὑπὲρ τοῦ μηδενὸς ὤσεις αὐτούς. Ωσπερ αὐτοὶ ἐνεδρεύοντες περιέμειναν με, κατά περίφρασιν, οὕτω καὶ οὐ ὤσεις αὐτοῦ;, εἴτουν, ἀπελάσεις· ἡ δὲ Ὑπὲρ πρό- θεσις, ἀντὶ τῆς ᾿Αντὶ κεῖται νῦν. Οἷον, Αντ᾿ οὐδενὸς ὥσεις αὐτοὺς, ὅ ἐστι, ῥᾳδίως, ὡς οὐδὲν ὄντας. Εν ὀργῇ λαοὺς κατάξεις. Μόνον ὀργισθείς, πλήθη όλα κατάξεις, εἴτουν συντρίψεις. ο COMMENT. IN PSALMOS. A Quod si sermo ex captivi populi persona profer - Matth. xv, 28. ** Hebr. x, 29. tur, per hominem, Babyloniorum regem intellige ; si vero ex peccatorum persona, diabolum, quem aliquando Scriptura sub hominis appellatione ex- pressit, veluti in parabola zizaniorum. Imicus cnim, inquit, home hoc feci 18. Postremno, si ex beati David persona legeris, per bominem Saulem intel- lige. Et tunc, quod ait, conculcavit, expone, pre, Sprevit; juxta quod alibi scriptum est: Qui Filium Dei conculcati 10. Tota die bellans afflixit me. Tota die dixit pro Quotidie. Mellans, autem, hoc est, ledens, seu in- petum faciens. VERS. 3. Conculcaverunt me inimici mei tata die. Sive Babylonios intelligas, sive diabolicas potesta- tes sive ipsum Saulem. Quam multi bellantes adversum me ab alto. Per altitudinem hoc in loco potestatem ac vires intel- ligit. Vel ideo dixit: Alto, quoniam qui ex 1.10 pugnant certiori ictu feriunt eos qui inferius sunt. VERS. 4. Dies non timebo, ego autem sperabo in te, Domine. Dies, hoc est, felicitatem ac prosperain fortunam. Consolans enim seipsum, liberationem suam prædicit, affirmans minime se inimicorum suorum prosperitates formidare. - VERS. & In Deo landabo sermones meos. Lau- dabo hic posuit pro Oruabo. Laudabiles, inquit, eos faciam in eo, dum loquuntur de Deo. Solu; quippe ille sermo merito videri potest ornatus, qui Dei meinerit. Vel aliter: quia gloriatus fuerat beatus David, dicens: Dies non timebo, castigat nunc sermonem suum, dicens: In Deo laudabo, hoc est, Extollam, et magnificabo sermones meos. In Deo speravi; non timebo quid faciat mihi caro. Carnem dicit, pro carnali homine, qui affectibus ac passionibus subjectus sit. VERS. 6. Τota die sermones meos abominabantur. Hoc est, despiciebant, si quid nimirum ego dixis- sem. Id antem agebatur eo quod negligerent me. Adversum me omnes cogitationes eorum in malum. Ut mihi mala inferrent, ut me affligerent. VERS. 7. Inhabitabunt et abscondent. Assidebunt mihi; atque insidias et laqueos occulte dispo, D nent. Ipsi calcaneum meum observabunt. Iter, inquir, vitæ meæ investigabunt, ut suis me laqueis com- prehendant: quibus verbis varias illorum indicat insidias. VERS. 8. Sicut sustinuerunt animam meam, pro nihilo impelles eos. Quemadmodum illi, inquit, la- tentes in insidiis exspectaverunt me, ita et tu im- pelles cos, lioc est, expelles, et quod ait, Pro nis Milo, idem est quod, De facili, tanquam nihil exsis entes. In ira populos confringes. Tu iratus, victos exercitus, et innumerabilem populorum multitudis nem conteres.
3α Hear my prayer. My prayer about the things for which I ever make entreaty.
β Πρὸς σὲ πᾶσα σὰρξ ἥξει. Τοῦτο, προφητεία περὶ τῶν ἐθνῶν· σάρκα δὲ αὐτοὺς ἐκάλεσεν, ἢ ὡς ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν, ἢ ὡς σαρκικῶς ζῶντας. Ἢ καὶ περὶ τῆς καθολικῆς τῶν σωμάτων ἀναστάσεως ὁ λόγος.μὲν τοῦ δορυαλώτου λαοῦ λεγόμενος ὁ λόγος, άνθρω- τον καλεῖ τὸν Βαβυλώνιον βασιλέα · ἀπὸ δὲ τῶν ἐν ἁμαρτίαις, τὸν διάβολον· οὕτω γὰρ αὐτὸν πολλάκις † Γραφὴ ὀνομάζει διὰ τὸ φιλήδονον αὐτοῦ, ὡς ἐπὶ τῆς παραβολῆς τῶν ζιζανίων ἐχθρὸν αὐτὸν ἄνθρωπον ἐκάλεσεν· ἀπὸ δὲ τοῦ Δαβίδ, αινίττεται τὸν Σαούλ. Τὸ μέντοι Κατεπάτησεν, σημαίνει καὶ τὸ Κατεφρό νησεν, ὡς τό ῾Ο τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καταπατήσας, . Ὅλην τὴν ἡμέραν πολεμῶν ἔθλιψέ με. Ὅλην τὴν ἡμέραν, ἀντὶ τοῦ, Καθ᾽ ἡμέραν· Πολεμῶν δὲ, ἀντὶ τοῦ ᾿Επηρεάζειν ἐπιτιθέμενος. Κατεπάτησάν με οἱ ἐχθροί μου ὅλην τὴν ἡμέ ραν. Οἱ περὶ τὸν Βαβυλώνιον, ἢ αἱ περὶ τὸν δαίμονα ἀποστατικαὶ δυνάμεις, ἢ οἱ περὶ τὸν Σαούλ. "Οτι πολλοὶ οἱ πολεμοῦντές με ἀπὸ ὕψους. Ύψος ἐνταῦθα, τὴν δυναστείαν λέγει, ἢ τὴν εὐστο χίαν· οἱ γὰρ ἀπὸ ὕψους άνωθεν βάλλοντες, τους κάτω καὶ ταπεινότερον ἑστῶτας εὐατογοῦσιν. Ημέρας οὐ φοβηθήσομαι· ἐγὼ δὲ ἐλπιω ἐπὶ σέ. Ἡμέρας νῦν, τὰς εἰ ημερίας λέγει τῶν ἐχθρῶν· ἀνακτώμενος γὰρ ἑαυτὸν, καὶ τὴν ἀπαλλαγὴν προς φητεύων, φησὶν ὅτι οὐ φοβηθήσομαι τὰς τοιαύτας εὐημερίας. Ἐν τῷ Θεῷ ἐπαινέσω τοὺς λόγους μου. Τὸ Ἐπαινέσω νῦν, ἀντὶ τοῦ Κοσμήσω παρείληπται. Καὶ ἐπαινετούς, φησί, ποιήσω τοὺς λόγους μου, ἐν τῷ περὶ Θεοῦ λέγειν. Μόνος γὰρ κοσμεῖται λόγος, ὁ μνημονεύων Θεοῦ. Ἡ ἐπειδὴ ἐκαυχήσατο εἰπὼν, Ημέρας οὐ φοβηθήσομαι, θεραπεύει τὸν λόγον, ὅτι Ἐν τῷ Θεῷ ἐπαινέσω, τουτέστιν Ὀγκώσω, εἰς μετ γαλορρημοσύνην τους λόγους μου. Ἐπὶ τῷ Θεῷ ήλπισα, οὐ φοβηθήσομαι τι ποιήσει μοι σάρξ. Σὰρξ, εἴτουν ἄνθρωπος ἐμπαθής. *Ολην τὴν ἡμέραν τοὺς λόγους μου ἐβδελύσε σοντο. Κατεφρόνουν, εἴ τι καὶ εἶπον, ἅπαξ ἐμοῦ καταφρονήσαντες. Κατ' ἐμοῦ πάντες οι διαλογισμοὶ αὐτῶν εἰς κακόν. Εἰς τὸ κακῶσαί με. Παροικήσουσι καὶ κατακρύψουσι. Παραμενούσι, καὶ κατακρύψουσί μοι ἐνέδραν καὶ παγίδας. Αὐτοὶ τὴν πτέρναν μου φυλάξουσι. Την πορείαν τοῦ βίου μου ἐπιτηρήσουσιν, ὥστε συσχεῖν με ταῖς παγίσιν· ἐμφαίνει δὲ διὰ τούτων τὰς ποικίλας αὐτῶν ἐπιβουλάς. Καθάπερ ὑπέμειναν τὴν ψυχήν μου, ὑπὲρ τοῦ μηδενὸς ὤσεις αὐτούς. Ωσπερ αὐτοὶ ἐνεδρεύοντες περιέμειναν με, κατά περίφρασιν, οὕτω καὶ οὐ ὤσεις αὐτοῦ;, εἴτουν, ἀπελάσεις· ἡ δὲ Ὑπὲρ πρό- θεσις, ἀντὶ τῆς ᾿Αντὶ κεῖται νῦν. Οἷον, Αντ᾿ οὐδενὸς ὥσεις αὐτοὺς, ὅ ἐστι, ῥᾳδίως, ὡς οὐδὲν ὄντας. Εν ὀργῇ λαοὺς κατάξεις. Μόνον ὀργισθείς, πλήθη όλα κατάξεις, εἴτουν συντρίψεις. ο COMMENT. IN PSALMOS. A Quod si sermo ex captivi populi persona profer - Matth. xv, 28. ** Hebr. x, 29. tur, per hominem, Babyloniorum regem intellige ; si vero ex peccatorum persona, diabolum, quem aliquando Scriptura sub hominis appellatione ex- pressit, veluti in parabola zizaniorum. Imicus cnim, inquit, home hoc feci 18. Postremno, si ex beati David persona legeris, per bominem Saulem intel- lige. Et tunc, quod ait, conculcavit, expone, pre, Sprevit; juxta quod alibi scriptum est: Qui Filium Dei conculcati 10. Tota die bellans afflixit me. Tota die dixit pro Quotidie. Mellans, autem, hoc est, ledens, seu in- petum faciens. VERS. 3. Conculcaverunt me inimici mei tata die. Sive Babylonios intelligas, sive diabolicas potesta- tes sive ipsum Saulem. Quam multi bellantes adversum me ab alto. Per altitudinem hoc in loco potestatem ac vires intel- ligit. Vel ideo dixit: Alto, quoniam qui ex 1.10 pugnant certiori ictu feriunt eos qui inferius sunt. VERS. 4. Dies non timebo, ego autem sperabo in te, Domine. Dies, hoc est, felicitatem ac prosperain fortunam. Consolans enim seipsum, liberationem suam prædicit, affirmans minime se inimicorum suorum prosperitates formidare. - VERS. & In Deo landabo sermones meos. Lau- dabo hic posuit pro Oruabo. Laudabiles, inquit, eos faciam in eo, dum loquuntur de Deo. Solu; quippe ille sermo merito videri potest ornatus, qui Dei meinerit. Vel aliter: quia gloriatus fuerat beatus David, dicens: Dies non timebo, castigat nunc sermonem suum, dicens: In Deo laudabo, hoc est, Extollam, et magnificabo sermones meos. In Deo speravi; non timebo quid faciat mihi caro. Carnem dicit, pro carnali homine, qui affectibus ac passionibus subjectus sit. VERS. 6. Τota die sermones meos abominabantur. Hoc est, despiciebant, si quid nimirum ego dixis- sem. Id antem agebatur eo quod negligerent me. Adversum me omnes cogitationes eorum in malum. Ut mihi mala inferrent, ut me affligerent. VERS. 7. Inhabitabunt et abscondent. Assidebunt mihi; atque insidias et laqueos occulte dispo, D nent. Ipsi calcaneum meum observabunt. Iter, inquir, vitæ meæ investigabunt, ut suis me laqueis com- prehendant: quibus verbis varias illorum indicat insidias. VERS. 8. Sicut sustinuerunt animam meam, pro nihilo impelles eos. Quemadmodum illi, inquit, la- tentes in insidiis exspectaverunt me, ita et tu im- pelles cos, lioc est, expelles, et quod ait, Pro nis Milo, idem est quod, De facili, tanquam nihil exsis entes. In ira populos confringes. Tu iratus, victos exercitus, et innumerabilem populorum multitudis nem conteres.
3β To you all flesh will come. This is a prophecy about the nations. He called them ‘flesh’ either as the part standing for the whole or as living in a fleshly manner. Or else the verse is about the universal resurrection of the bodies.
PG 128:639α Λόγοι ἀνόμων ὑπερεδυνάμωσαν ἡμᾶς. [β] τερατουργήσας... ἐκ νεκρῶν MSCBF : θαυματουργήσας... ἐκ τῶν νεκρῶν PV.Εἰς τὸ τέλος, μὴ διαφθείρῃς, τῷ Δαβὶδ εἰς στη λογραφίαν, ἐν τῷ αὐτὸν ἀποδιδράσκειν ἀπὸ προσώπου Σαούλ εἰς τὸ σπήλαιον. ΨΑΛΜΟΣ ΝΤ'. Καὶ τὸ ἐν τῷ σπηλαίῳ τῆς ἐρήμου Γαδδὶ κίνδυνον παραδόξως διαφυγών, ὅτε ἐγκεκρυμμένου αὐτοῦ - ἐπεισῆλθε Σαούλ, καὶ ἐνηυλίσατο, καθώς προειρή καμεν, τὸν ψαλμὸν τοῦτον συνέταξε, καὶ ὁμοίως δὲ τῷ πρὸ αὐτοῦ Εἰς στηλογραφίαν ἐπέγραψεν, δι' ἣν αἰτίαν εἰρήκαμεν· Εἰς τὸ τέλος δὲ οὗτος, ὡς ἐπο ειγόμενος εἰς τέλος τῶν ἐν τούτῳ περὶ τῆς Ἐκκλη σίας τῶν ἐθνῶν προφητευθέντων· τὸ δὲ Μὴ διαφθεί ρῃς, ἰδίᾳ καὶ καθ' ἑαυτὸν ἀναγνωστέον· ἐν τῇ νυκτὶ γὰρ ἐκείνῃ κοιμωμένῳ τῷ Σαούλ ἐπελθὼν ξιφήρης, τοῦτο τὸ πρόσρημα κατεπᾴδων ἑαυτῷ συνεχέστερον, Β κατέστειλε τὸν θυμὸν, καὶ οὐκ ἀνεῖλεν αὐτόν. Οθεν ἔγραψε καὶ τοῦτο· ἅμα μὲν, διδάσκων, πῶς αὐτὸς ἐκράτησεν τοῦ θυμοῦ · ἅμα δὲ, καὶ παραινών παντὶ μὴ διαφθείρειν τὴν ἀνεξικακίαν. Χρὴ δὲ γινώσκειν, ὅτι τοῦτον μὲν τὸν ψαλμὸν ἐξελθὼν ἀπὸ τοῦ σπη λαίου συνέγραψεν· τὸν δὲ ρμα' ἔτι ἐνὼν αὐτῷ καὶ ἀγωνιῶν, ὡς ἤδη συγκεκλεισμένος. μή διαφθείρης, Ελέησόν με, ὁ Θεὸς, ἐλέησόν με, ὅτι ἐπὶ σο πέποιθεν ἡ ψυχή μου. Ο διπλασιασμὸς τοῦ Ελέη σίν με, τὴν ἐπίτασιν ἐμφαίνει τῆς δεήσεως. Ο πέποιθα, φησὶ, ἐπ' ἄλλῳ τινὶ τῶν ἀπάντων,εἰ μὴ ἐπὶ μόνῳ σοί. Διὸ ἐλέησόν με, τὴν οὕτω καταδιωκόμενον. Καὶ ἐν τῇ σκιᾷ τῶν πτερύγων σου ἐλπιώ, ἕως οὗ (2) παρέλθῃ ἡ ἀνομία. Σκιὰν πτερύγων λέγει τὴν σκέπην, περὶ ἧς εἰρήκαμεν σαφῶς ἐν τῷ ις' ψαλμῷ, εἰς τό· Ἐν τῇ σκέπῃ τῶν πτέρυγων σου σκεπάσεις με. Ανομίαν δὲ, Τὴν ἐπιβουλὴν, ὡς ὁ ᾿Ακύλας ἐξέδωκεν. Νοοῖτο δ᾽ ἂν, ἢ παρά τε τῶν ὁρατῶν καὶ ἀοράτων ἐχθρῶν. Παρέλθῃ δὲ πάντως, ὅταν πρὸς Θεὸν ἀναλύσῃ στεφανωθησόμενος. Κεκράξομαι πρὸς τὸν Θεὸν, τὴν ὕψιστον, τὸν θεὸν τὸν εὐεργετήσαντά με. Υψιστον μὲν, ὡς ἐπουράνιον · εὐεργετήσαντα δὲ, ὡς πρότερον καὶ νῦν ἀξιώσαντα βοηθείας. 'Εξαπέστειλεν ἐξ οὐρανοῦ, καὶ ἔσωσέ με. Εξ απέστειλεν δύναμιν ἐξ ὕψους· οὐ γὰρ ἐξ ἀνθρω πίνης βοηθείας έῤῥύσθην τοῦ ἐν τῷ σπηλαίῳ προσ δοκωμένου κινδύνου. Εδωκεν όνειδος τοὺς καταπατοῦντάς με. Μα- θόντες γὰρ οἱ περὶ Σαούλ τὸ γεγονὸς, ἄγαν ᾐσχύν- θησαν, ὡς τηλικαῦτα σφαλέντες, καὶ καταγέλαστοι δόξαντες. Τί δέ ἐστι τὸ καταπατεῖν, εἴρηται ἐν τῷ πρὸ τούτου ψαλμῷ. . COMMENT. IN PSALMOS. A In finem ne corrumpas ipsi David in tituli. in- scriptionem cum fugeret a facie Saul in spe- luncam. PSALMUS LVI. Psalmum hunc conscripsit beatus David, cum præter omnem spem periculum effugisset, quod sustinuerat in spelunca desertifGad : quando scilicet ipso illic latitante, ingressus etiam eo est Saul, et pernoctavit, ut prædiximus. Inscribitur etiam hic ut proxime præcedens, In tituli inscriptionem, cadem nimirum ratione, quam ibi diximus. Ilem in finem, quia ad finem eorum tendebat, quæ de gentium Ecclesia in eo prædicuntur. Et quod legi- mus: Ne corrumpas, seu [ut aliter exponi polest Græca dictio] ne perdas, per se pri- vatim legendum est. Ea enim nocte beatus David cum gladio ira commotus supra Saulem astabat. Verum hujusmodi verba crebro. canens, furorein atque iram omnem repressit, et inimico parceus non interemit. Hujusmodi igitur verba etiam psalmo inscripsit, docens quomodo ipse iram superaverit, et admonens hoc pacto cæteros omnes ne corrumpant seu perdant, hoc est ne abigant patientiam. Illud scire oportet quod hunc psalmum conscripsit postquam de spelunca egressus est; centesimum vero et quadragesimum primum, cum adhuc in spelunca esset atque in angustiis, et quasi ab inimicis conclusus. VERS. 2. Miserere mei, Deus, miserere mei, quia in te confidit anima mea. Repetitio illa, miserere mei, intentum supplicantis animum indicat. In nullo alio, inquit, confid», nisi in te solo. Miserere C ergo mei, postquam hujusmodi persecutionem sus- tineo. Et in umbra alarum tuarum sperabo, donec transeat iniquitas. Per umbram alarum Dei, divinam protectionem, atque custodiam intelligit, de qua multa diximus in psalmo xiv, ibi: In protectione alarum tuarum proteges me. Aquila autem insidius dixit, quod LXX hic iniquitatem reddiderunt. Insi- dias vero eas intelligere possumu³, quas invisibiles æque alque visibiles adversum nos inimici struunt. Omnino autem tunc transibunt, quando resoluto corpore, a Deo quis in cœlo coronabi- lur. . D Vers. 3. Clamabo ad Deum altissimum Deum, qui benefecit mihi. Altissimum appellat, quod caelos omnes longe transcendat. Qui benefecit mihi, co quod antea etiam, dignum me suo fecerit au xilio. VERS. 4. Misit de cœlo, et salvavit me. Robur mihi é cœlo demisit. Neque enim humano auxilio libe- ratus sum, cum mihi in spelunca periculum immi- neret. VERS. 5, 6. Dedit in opprobrium conculcantes me. Quia cum Saul et comites ejus rescissent quod gestum fuerat, magna se ignominia affectos pula - runt, eo quod tantam rei bene gerendæ occasionein amisissent, unde ridiculi prorsus recenserentur. Quid autem sit conculcare, diximus in superiori psalmo. Variæ lectiones (2) ΑΙ. παρέλθει, ut et paulo inferius.
4α The words of lawless men have overpowered us.
PG 128:750Ψαλμός 64 — Psalm 64
PG 128:639Aἱ εἰς Θεὸν καὶ εἰς ἡμᾶς βλασφημίαι τῶν ἐχθρῶν ὑπὲρ ἡμᾶς ἐδυνήθησαν, τουτέστι, κατεδυνάστευσαν ἡμῶν, μὴ τολμώντων ἀντειπεῖν, οἷα δεδουλωμένων. Ἢ τοὐναντίον· λίαν ἰσχυροποίησαν ἡμᾶς, θαῤῥήσαντας, ὅτι οὐ περιόψει ταύτας ἀνεκδικήτους. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων ὑπερηδυνάμωσαν | γράφουσιν, ὅ ἐστι, λίαν ἀσθενεῖς ἐποίησαν ἡμᾶς.Εἰς τὸ τέλος, μὴ διαφθείρῃς, τῷ Δαβὶδ εἰς στη λογραφίαν, ἐν τῷ αὐτὸν ἀποδιδράσκειν ἀπὸ προσώπου Σαούλ εἰς τὸ σπήλαιον. ΨΑΛΜΟΣ ΝΤ'. Καὶ τὸ ἐν τῷ σπηλαίῳ τῆς ἐρήμου Γαδδὶ κίνδυνον παραδόξως διαφυγών, ὅτε ἐγκεκρυμμένου αὐτοῦ - ἐπεισῆλθε Σαούλ, καὶ ἐνηυλίσατο, καθώς προειρή καμεν, τὸν ψαλμὸν τοῦτον συνέταξε, καὶ ὁμοίως δὲ τῷ πρὸ αὐτοῦ Εἰς στηλογραφίαν ἐπέγραψεν, δι' ἣν αἰτίαν εἰρήκαμεν· Εἰς τὸ τέλος δὲ οὗτος, ὡς ἐπο ειγόμενος εἰς τέλος τῶν ἐν τούτῳ περὶ τῆς Ἐκκλη σίας τῶν ἐθνῶν προφητευθέντων· τὸ δὲ Μὴ διαφθεί ρῃς, ἰδίᾳ καὶ καθ' ἑαυτὸν ἀναγνωστέον· ἐν τῇ νυκτὶ γὰρ ἐκείνῃ κοιμωμένῳ τῷ Σαούλ ἐπελθὼν ξιφήρης, τοῦτο τὸ πρόσρημα κατεπᾴδων ἑαυτῷ συνεχέστερον, Β κατέστειλε τὸν θυμὸν, καὶ οὐκ ἀνεῖλεν αὐτόν. Οθεν ἔγραψε καὶ τοῦτο· ἅμα μὲν, διδάσκων, πῶς αὐτὸς ἐκράτησεν τοῦ θυμοῦ · ἅμα δὲ, καὶ παραινών παντὶ μὴ διαφθείρειν τὴν ἀνεξικακίαν. Χρὴ δὲ γινώσκειν, ὅτι τοῦτον μὲν τὸν ψαλμὸν ἐξελθὼν ἀπὸ τοῦ σπη λαίου συνέγραψεν· τὸν δὲ ρμα' ἔτι ἐνὼν αὐτῷ καὶ ἀγωνιῶν, ὡς ἤδη συγκεκλεισμένος. μή διαφθείρης, Ελέησόν με, ὁ Θεὸς, ἐλέησόν με, ὅτι ἐπὶ σο πέποιθεν ἡ ψυχή μου. Ο διπλασιασμὸς τοῦ Ελέη σίν με, τὴν ἐπίτασιν ἐμφαίνει τῆς δεήσεως. Ο πέποιθα, φησὶ, ἐπ' ἄλλῳ τινὶ τῶν ἀπάντων,εἰ μὴ ἐπὶ μόνῳ σοί. Διὸ ἐλέησόν με, τὴν οὕτω καταδιωκόμενον. Καὶ ἐν τῇ σκιᾷ τῶν πτερύγων σου ἐλπιώ, ἕως οὗ (2) παρέλθῃ ἡ ἀνομία. Σκιὰν πτερύγων λέγει τὴν σκέπην, περὶ ἧς εἰρήκαμεν σαφῶς ἐν τῷ ις' ψαλμῷ, εἰς τό· Ἐν τῇ σκέπῃ τῶν πτέρυγων σου σκεπάσεις με. Ανομίαν δὲ, Τὴν ἐπιβουλὴν, ὡς ὁ ᾿Ακύλας ἐξέδωκεν. Νοοῖτο δ᾽ ἂν, ἢ παρά τε τῶν ὁρατῶν καὶ ἀοράτων ἐχθρῶν. Παρέλθῃ δὲ πάντως, ὅταν πρὸς Θεὸν ἀναλύσῃ στεφανωθησόμενος. Κεκράξομαι πρὸς τὸν Θεὸν, τὴν ὕψιστον, τὸν θεὸν τὸν εὐεργετήσαντά με. Υψιστον μὲν, ὡς ἐπουράνιον · εὐεργετήσαντα δὲ, ὡς πρότερον καὶ νῦν ἀξιώσαντα βοηθείας. 'Εξαπέστειλεν ἐξ οὐρανοῦ, καὶ ἔσωσέ με. Εξ απέστειλεν δύναμιν ἐξ ὕψους· οὐ γὰρ ἐξ ἀνθρω πίνης βοηθείας έῤῥύσθην τοῦ ἐν τῷ σπηλαίῳ προσ δοκωμένου κινδύνου. Εδωκεν όνειδος τοὺς καταπατοῦντάς με. Μα- θόντες γὰρ οἱ περὶ Σαούλ τὸ γεγονὸς, ἄγαν ᾐσχύν- θησαν, ὡς τηλικαῦτα σφαλέντες, καὶ καταγέλαστοι δόξαντες. Τί δέ ἐστι τὸ καταπατεῖν, εἴρηται ἐν τῷ πρὸ τούτου ψαλμῷ. . COMMENT. IN PSALMOS. A In finem ne corrumpas ipsi David in tituli. in- scriptionem cum fugeret a facie Saul in spe- luncam. PSALMUS LVI. Psalmum hunc conscripsit beatus David, cum præter omnem spem periculum effugisset, quod sustinuerat in spelunca desertifGad : quando scilicet ipso illic latitante, ingressus etiam eo est Saul, et pernoctavit, ut prædiximus. Inscribitur etiam hic ut proxime præcedens, In tituli inscriptionem, cadem nimirum ratione, quam ibi diximus. Ilem in finem, quia ad finem eorum tendebat, quæ de gentium Ecclesia in eo prædicuntur. Et quod legi- mus: Ne corrumpas, seu [ut aliter exponi polest Græca dictio] ne perdas, per se pri- vatim legendum est. Ea enim nocte beatus David cum gladio ira commotus supra Saulem astabat. Verum hujusmodi verba crebro. canens, furorein atque iram omnem repressit, et inimico parceus non interemit. Hujusmodi igitur verba etiam psalmo inscripsit, docens quomodo ipse iram superaverit, et admonens hoc pacto cæteros omnes ne corrumpant seu perdant, hoc est ne abigant patientiam. Illud scire oportet quod hunc psalmum conscripsit postquam de spelunca egressus est; centesimum vero et quadragesimum primum, cum adhuc in spelunca esset atque in angustiis, et quasi ab inimicis conclusus. VERS. 2. Miserere mei, Deus, miserere mei, quia in te confidit anima mea. Repetitio illa, miserere mei, intentum supplicantis animum indicat. In nullo alio, inquit, confid», nisi in te solo. Miserere C ergo mei, postquam hujusmodi persecutionem sus- tineo. Et in umbra alarum tuarum sperabo, donec transeat iniquitas. Per umbram alarum Dei, divinam protectionem, atque custodiam intelligit, de qua multa diximus in psalmo xiv, ibi: In protectione alarum tuarum proteges me. Aquila autem insidius dixit, quod LXX hic iniquitatem reddiderunt. Insi- dias vero eas intelligere possumu³, quas invisibiles æque alque visibiles adversum nos inimici struunt. Omnino autem tunc transibunt, quando resoluto corpore, a Deo quis in cœlo coronabi- lur. . D Vers. 3. Clamabo ad Deum altissimum Deum, qui benefecit mihi. Altissimum appellat, quod caelos omnes longe transcendat. Qui benefecit mihi, co quod antea etiam, dignum me suo fecerit au xilio. VERS. 4. Misit de cœlo, et salvavit me. Robur mihi é cœlo demisit. Neque enim humano auxilio libe- ratus sum, cum mihi in spelunca periculum immi- neret. VERS. 5, 6. Dedit in opprobrium conculcantes me. Quia cum Saul et comites ejus rescissent quod gestum fuerat, magna se ignominia affectos pula - runt, eo quod tantam rei bene gerendæ occasionein amisissent, unde ridiculi prorsus recenserentur. Quid autem sit conculcare, diximus in superiori psalmo. Variæ lectiones (2) ΑΙ. παρέλθει, ut et paulo inferius.
Our enemies’ blasphemies against God and against us have become mighty over us, that is, they have oppressed us - not daring to respond as being enslaved. Or the very opposite: they have over-empowered us, that is, strengthened us, having en- couraged us that he will not leave these blasphemies unavenged. A number of copies write ‘they have over-disempowered us’, which is, they have made us exceedingly weak.
β Καὶ ταῖς ἀσεβείαις ἡμῶν, σὺ ἱλάσῃ. Καὶ ταῖς ἁμαρτίαις, δι’ ἃς ᾐχμαλωτίσθημεν, σὺ συγγνωμονήσεις, καὶ ἐλευθερώσεις ἡμᾶς.Εἰς τὸ τέλος, μὴ διαφθείρῃς, τῷ Δαβὶδ εἰς στη λογραφίαν, ἐν τῷ αὐτὸν ἀποδιδράσκειν ἀπὸ προσώπου Σαούλ εἰς τὸ σπήλαιον. ΨΑΛΜΟΣ ΝΤ'. Καὶ τὸ ἐν τῷ σπηλαίῳ τῆς ἐρήμου Γαδδὶ κίνδυνον παραδόξως διαφυγών, ὅτε ἐγκεκρυμμένου αὐτοῦ - ἐπεισῆλθε Σαούλ, καὶ ἐνηυλίσατο, καθώς προειρή καμεν, τὸν ψαλμὸν τοῦτον συνέταξε, καὶ ὁμοίως δὲ τῷ πρὸ αὐτοῦ Εἰς στηλογραφίαν ἐπέγραψεν, δι' ἣν αἰτίαν εἰρήκαμεν· Εἰς τὸ τέλος δὲ οὗτος, ὡς ἐπο ειγόμενος εἰς τέλος τῶν ἐν τούτῳ περὶ τῆς Ἐκκλη σίας τῶν ἐθνῶν προφητευθέντων· τὸ δὲ Μὴ διαφθεί ρῃς, ἰδίᾳ καὶ καθ' ἑαυτὸν ἀναγνωστέον· ἐν τῇ νυκτὶ γὰρ ἐκείνῃ κοιμωμένῳ τῷ Σαούλ ἐπελθὼν ξιφήρης, τοῦτο τὸ πρόσρημα κατεπᾴδων ἑαυτῷ συνεχέστερον, Β κατέστειλε τὸν θυμὸν, καὶ οὐκ ἀνεῖλεν αὐτόν. Οθεν ἔγραψε καὶ τοῦτο· ἅμα μὲν, διδάσκων, πῶς αὐτὸς ἐκράτησεν τοῦ θυμοῦ · ἅμα δὲ, καὶ παραινών παντὶ μὴ διαφθείρειν τὴν ἀνεξικακίαν. Χρὴ δὲ γινώσκειν, ὅτι τοῦτον μὲν τὸν ψαλμὸν ἐξελθὼν ἀπὸ τοῦ σπη λαίου συνέγραψεν· τὸν δὲ ρμα' ἔτι ἐνὼν αὐτῷ καὶ ἀγωνιῶν, ὡς ἤδη συγκεκλεισμένος. μή διαφθείρης, Ελέησόν με, ὁ Θεὸς, ἐλέησόν με, ὅτι ἐπὶ σο πέποιθεν ἡ ψυχή μου. Ο διπλασιασμὸς τοῦ Ελέη σίν με, τὴν ἐπίτασιν ἐμφαίνει τῆς δεήσεως. Ο πέποιθα, φησὶ, ἐπ' ἄλλῳ τινὶ τῶν ἀπάντων,εἰ μὴ ἐπὶ μόνῳ σοί. Διὸ ἐλέησόν με, τὴν οὕτω καταδιωκόμενον. Καὶ ἐν τῇ σκιᾷ τῶν πτερύγων σου ἐλπιώ, ἕως οὗ (2) παρέλθῃ ἡ ἀνομία. Σκιὰν πτερύγων λέγει τὴν σκέπην, περὶ ἧς εἰρήκαμεν σαφῶς ἐν τῷ ις' ψαλμῷ, εἰς τό· Ἐν τῇ σκέπῃ τῶν πτέρυγων σου σκεπάσεις με. Ανομίαν δὲ, Τὴν ἐπιβουλὴν, ὡς ὁ ᾿Ακύλας ἐξέδωκεν. Νοοῖτο δ᾽ ἂν, ἢ παρά τε τῶν ὁρατῶν καὶ ἀοράτων ἐχθρῶν. Παρέλθῃ δὲ πάντως, ὅταν πρὸς Θεὸν ἀναλύσῃ στεφανωθησόμενος. Κεκράξομαι πρὸς τὸν Θεὸν, τὴν ὕψιστον, τὸν θεὸν τὸν εὐεργετήσαντά με. Υψιστον μὲν, ὡς ἐπουράνιον · εὐεργετήσαντα δὲ, ὡς πρότερον καὶ νῦν ἀξιώσαντα βοηθείας. 'Εξαπέστειλεν ἐξ οὐρανοῦ, καὶ ἔσωσέ με. Εξ απέστειλεν δύναμιν ἐξ ὕψους· οὐ γὰρ ἐξ ἀνθρω πίνης βοηθείας έῤῥύσθην τοῦ ἐν τῷ σπηλαίῳ προσ δοκωμένου κινδύνου. Εδωκεν όνειδος τοὺς καταπατοῦντάς με. Μα- θόντες γὰρ οἱ περὶ Σαούλ τὸ γεγονὸς, ἄγαν ᾐσχύν- θησαν, ὡς τηλικαῦτα σφαλέντες, καὶ καταγέλαστοι δόξαντες. Τί δέ ἐστι τὸ καταπατεῖν, εἴρηται ἐν τῷ πρὸ τούτου ψαλμῷ. . COMMENT. IN PSALMOS. A In finem ne corrumpas ipsi David in tituli. in- scriptionem cum fugeret a facie Saul in spe- luncam. PSALMUS LVI. Psalmum hunc conscripsit beatus David, cum præter omnem spem periculum effugisset, quod sustinuerat in spelunca desertifGad : quando scilicet ipso illic latitante, ingressus etiam eo est Saul, et pernoctavit, ut prædiximus. Inscribitur etiam hic ut proxime præcedens, In tituli inscriptionem, cadem nimirum ratione, quam ibi diximus. Ilem in finem, quia ad finem eorum tendebat, quæ de gentium Ecclesia in eo prædicuntur. Et quod legi- mus: Ne corrumpas, seu [ut aliter exponi polest Græca dictio] ne perdas, per se pri- vatim legendum est. Ea enim nocte beatus David cum gladio ira commotus supra Saulem astabat. Verum hujusmodi verba crebro. canens, furorein atque iram omnem repressit, et inimico parceus non interemit. Hujusmodi igitur verba etiam psalmo inscripsit, docens quomodo ipse iram superaverit, et admonens hoc pacto cæteros omnes ne corrumpant seu perdant, hoc est ne abigant patientiam. Illud scire oportet quod hunc psalmum conscripsit postquam de spelunca egressus est; centesimum vero et quadragesimum primum, cum adhuc in spelunca esset atque in angustiis, et quasi ab inimicis conclusus. VERS. 2. Miserere mei, Deus, miserere mei, quia in te confidit anima mea. Repetitio illa, miserere mei, intentum supplicantis animum indicat. In nullo alio, inquit, confid», nisi in te solo. Miserere C ergo mei, postquam hujusmodi persecutionem sus- tineo. Et in umbra alarum tuarum sperabo, donec transeat iniquitas. Per umbram alarum Dei, divinam protectionem, atque custodiam intelligit, de qua multa diximus in psalmo xiv, ibi: In protectione alarum tuarum proteges me. Aquila autem insidius dixit, quod LXX hic iniquitatem reddiderunt. Insi- dias vero eas intelligere possumu³, quas invisibiles æque alque visibiles adversum nos inimici struunt. Omnino autem tunc transibunt, quando resoluto corpore, a Deo quis in cœlo coronabi- lur. . D Vers. 3. Clamabo ad Deum altissimum Deum, qui benefecit mihi. Altissimum appellat, quod caelos omnes longe transcendat. Qui benefecit mihi, co quod antea etiam, dignum me suo fecerit au xilio. VERS. 4. Misit de cœlo, et salvavit me. Robur mihi é cœlo demisit. Neque enim humano auxilio libe- ratus sum, cum mihi in spelunca periculum immi- neret. VERS. 5, 6. Dedit in opprobrium conculcantes me. Quia cum Saul et comites ejus rescissent quod gestum fuerat, magna se ignominia affectos pula - runt, eo quod tantam rei bene gerendæ occasionein amisissent, unde ridiculi prorsus recenserentur. Quid autem sit conculcare, diximus in superiori psalmo. Variæ lectiones (2) ΑΙ. παρέλθει, ut et paulo inferius.
4β And towards our impieties you will be merciful. And you will excuse the sins on account of which we have been taken captive and you will free us.
α Μακάριος ὃν ἐξελέξω καὶ προσελάβου· κατασκηνώσει ἐν ταῖς αὐλαῖς σου. Καθ’ ἱστορίαν μὲν, ζηλωτὸς, φησὶν, ὁ τῶν ἄλλων ἐθνῶν ἐκλεγεὶς λαὸς τῶν ᾽Ιουδαίων, καὶ σὸς χρηματίσας· ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας γὰρ ἐντίμως ἀναχθεὶς, κατασκηνώσει πάλιν ἐν τῇ πόλει σου ᾽Ιερουσαλήμ· ταύτην γὰρ, αὐλὰς τοῦ Θεοῦ καλεῖ, διὰ τὸν ἐν αὐτῇ περιώνυμον ναόν. Ἀναγωγικῶς δὲ, αἰνίττεται τὸν νέον λαὸν, τὸν ἐξ ἐθνῶν ἐκλεγέντα τῷ Χριστῷ εἰς κληρονομίαν· αὐλὰς δὲ αὐτοῦ, τὰς κατὰ χώραν ἐκκλησίας ὑποληπτέον. Νοεῖται δὲ καὶ περὶ παντὸς ἐν εὐσεβείᾳ τελειοῦντος τὴν ζωήν· ἐκλεγεὶς γὰρ, προσλαμβάνεται εἰς τὴν ἄνω ᾽Ιερουσαλὴμ, ὅπου αὐλαί εἰσιν, αἱ μοναὶ τῶν δικαίων.Εἰς τὸ τέλος, μὴ διαφθείρῃς, τῷ Δαβὶδ εἰς στη λογραφίαν, ἐν τῷ αὐτὸν ἀποδιδράσκειν ἀπὸ προσώπου Σαούλ εἰς τὸ σπήλαιον. ΨΑΛΜΟΣ ΝΤ'. Καὶ τὸ ἐν τῷ σπηλαίῳ τῆς ἐρήμου Γαδδὶ κίνδυνον παραδόξως διαφυγών, ὅτε ἐγκεκρυμμένου αὐτοῦ - ἐπεισῆλθε Σαούλ, καὶ ἐνηυλίσατο, καθώς προειρή καμεν, τὸν ψαλμὸν τοῦτον συνέταξε, καὶ ὁμοίως δὲ τῷ πρὸ αὐτοῦ Εἰς στηλογραφίαν ἐπέγραψεν, δι' ἣν αἰτίαν εἰρήκαμεν· Εἰς τὸ τέλος δὲ οὗτος, ὡς ἐπο ειγόμενος εἰς τέλος τῶν ἐν τούτῳ περὶ τῆς Ἐκκλη σίας τῶν ἐθνῶν προφητευθέντων· τὸ δὲ Μὴ διαφθεί ρῃς, ἰδίᾳ καὶ καθ' ἑαυτὸν ἀναγνωστέον· ἐν τῇ νυκτὶ γὰρ ἐκείνῃ κοιμωμένῳ τῷ Σαούλ ἐπελθὼν ξιφήρης, τοῦτο τὸ πρόσρημα κατεπᾴδων ἑαυτῷ συνεχέστερον, Β κατέστειλε τὸν θυμὸν, καὶ οὐκ ἀνεῖλεν αὐτόν. Οθεν ἔγραψε καὶ τοῦτο· ἅμα μὲν, διδάσκων, πῶς αὐτὸς ἐκράτησεν τοῦ θυμοῦ · ἅμα δὲ, καὶ παραινών παντὶ μὴ διαφθείρειν τὴν ἀνεξικακίαν. Χρὴ δὲ γινώσκειν, ὅτι τοῦτον μὲν τὸν ψαλμὸν ἐξελθὼν ἀπὸ τοῦ σπη λαίου συνέγραψεν· τὸν δὲ ρμα' ἔτι ἐνὼν αὐτῷ καὶ ἀγωνιῶν, ὡς ἤδη συγκεκλεισμένος. μή διαφθείρης, Ελέησόν με, ὁ Θεὸς, ἐλέησόν με, ὅτι ἐπὶ σο πέποιθεν ἡ ψυχή μου. Ο διπλασιασμὸς τοῦ Ελέη σίν με, τὴν ἐπίτασιν ἐμφαίνει τῆς δεήσεως. Ο πέποιθα, φησὶ, ἐπ' ἄλλῳ τινὶ τῶν ἀπάντων,εἰ μὴ ἐπὶ μόνῳ σοί. Διὸ ἐλέησόν με, τὴν οὕτω καταδιωκόμενον. Καὶ ἐν τῇ σκιᾷ τῶν πτερύγων σου ἐλπιώ, ἕως οὗ (2) παρέλθῃ ἡ ἀνομία. Σκιὰν πτερύγων λέγει τὴν σκέπην, περὶ ἧς εἰρήκαμεν σαφῶς ἐν τῷ ις' ψαλμῷ, εἰς τό· Ἐν τῇ σκέπῃ τῶν πτέρυγων σου σκεπάσεις με. Ανομίαν δὲ, Τὴν ἐπιβουλὴν, ὡς ὁ ᾿Ακύλας ἐξέδωκεν. Νοοῖτο δ᾽ ἂν, ἢ παρά τε τῶν ὁρατῶν καὶ ἀοράτων ἐχθρῶν. Παρέλθῃ δὲ πάντως, ὅταν πρὸς Θεὸν ἀναλύσῃ στεφανωθησόμενος. Κεκράξομαι πρὸς τὸν Θεὸν, τὴν ὕψιστον, τὸν θεὸν τὸν εὐεργετήσαντά με. Υψιστον μὲν, ὡς ἐπουράνιον · εὐεργετήσαντα δὲ, ὡς πρότερον καὶ νῦν ἀξιώσαντα βοηθείας. 'Εξαπέστειλεν ἐξ οὐρανοῦ, καὶ ἔσωσέ με. Εξ απέστειλεν δύναμιν ἐξ ὕψους· οὐ γὰρ ἐξ ἀνθρω πίνης βοηθείας έῤῥύσθην τοῦ ἐν τῷ σπηλαίῳ προσ δοκωμένου κινδύνου. Εδωκεν όνειδος τοὺς καταπατοῦντάς με. Μα- θόντες γὰρ οἱ περὶ Σαούλ τὸ γεγονὸς, ἄγαν ᾐσχύν- θησαν, ὡς τηλικαῦτα σφαλέντες, καὶ καταγέλαστοι δόξαντες. Τί δέ ἐστι τὸ καταπατεῖν, εἴρηται ἐν τῷ πρὸ τούτου ψαλμῷ. . COMMENT. IN PSALMOS. A In finem ne corrumpas ipsi David in tituli. in- scriptionem cum fugeret a facie Saul in spe- luncam. PSALMUS LVI. Psalmum hunc conscripsit beatus David, cum præter omnem spem periculum effugisset, quod sustinuerat in spelunca desertifGad : quando scilicet ipso illic latitante, ingressus etiam eo est Saul, et pernoctavit, ut prædiximus. Inscribitur etiam hic ut proxime præcedens, In tituli inscriptionem, cadem nimirum ratione, quam ibi diximus. Ilem in finem, quia ad finem eorum tendebat, quæ de gentium Ecclesia in eo prædicuntur. Et quod legi- mus: Ne corrumpas, seu [ut aliter exponi polest Græca dictio] ne perdas, per se pri- vatim legendum est. Ea enim nocte beatus David cum gladio ira commotus supra Saulem astabat. Verum hujusmodi verba crebro. canens, furorein atque iram omnem repressit, et inimico parceus non interemit. Hujusmodi igitur verba etiam psalmo inscripsit, docens quomodo ipse iram superaverit, et admonens hoc pacto cæteros omnes ne corrumpant seu perdant, hoc est ne abigant patientiam. Illud scire oportet quod hunc psalmum conscripsit postquam de spelunca egressus est; centesimum vero et quadragesimum primum, cum adhuc in spelunca esset atque in angustiis, et quasi ab inimicis conclusus. VERS. 2. Miserere mei, Deus, miserere mei, quia in te confidit anima mea. Repetitio illa, miserere mei, intentum supplicantis animum indicat. In nullo alio, inquit, confid», nisi in te solo. Miserere C ergo mei, postquam hujusmodi persecutionem sus- tineo. Et in umbra alarum tuarum sperabo, donec transeat iniquitas. Per umbram alarum Dei, divinam protectionem, atque custodiam intelligit, de qua multa diximus in psalmo xiv, ibi: In protectione alarum tuarum proteges me. Aquila autem insidius dixit, quod LXX hic iniquitatem reddiderunt. Insi- dias vero eas intelligere possumu³, quas invisibiles æque alque visibiles adversum nos inimici struunt. Omnino autem tunc transibunt, quando resoluto corpore, a Deo quis in cœlo coronabi- lur. . D Vers. 3. Clamabo ad Deum altissimum Deum, qui benefecit mihi. Altissimum appellat, quod caelos omnes longe transcendat. Qui benefecit mihi, co quod antea etiam, dignum me suo fecerit au xilio. VERS. 4. Misit de cœlo, et salvavit me. Robur mihi é cœlo demisit. Neque enim humano auxilio libe- ratus sum, cum mihi in spelunca periculum immi- neret. VERS. 5, 6. Dedit in opprobrium conculcantes me. Quia cum Saul et comites ejus rescissent quod gestum fuerat, magna se ignominia affectos pula - runt, eo quod tantam rei bene gerendæ occasionein amisissent, unde ridiculi prorsus recenserentur. Quid autem sit conculcare, diximus in superiori psalmo. Variæ lectiones (2) ΑΙ. παρέλθει, ut et paulo inferius.
5α Blessed is the one whom you have chosen and taken to yourself; he will encamp in your enclosures. In a historical sense, he is saying that the people of the Jews, chosen above the other na- tions and known as your own, is enviable, because, having been honourably brought back from captivity, it will encamp once again in your city of Jerusalem; for this city is what he calls God’s enclosures on account of the far-famed temple in it. In an anagogical sense, he is alluding to the new people, chosen from among the nations as an inheritance for Christ; his enclosures are to be understood as the churches in each place. It can also be understood as about everyone who completes his life in piety, for having been chosen he is taken into Jerusalem on high, where the mansions of the just are enclosures.
β Πλησθησόμεθα ἐν τοῖς ἀγαθοῖς τοῦ οἴκου σου. Οἶκος Θεοῦ, ἡ ᾽Ιερουσαλὴμ, ἥ τε κάτω καὶ ἡ ἄνω, καὶ ὁ κατὰ τόπον ναός. Ἀγαθὰ δὲ αὐτοῦ, τὰ θεῖα δόγματα, καὶ ὅσα πρὸς ἀπόλαυσιν καὶ τέρψιν, ὧν, φησὶ, πλησθησόμεθα, ἐλευθερωθέντες τῆς δουλείας τῶν ἐχθρῶν.Εἰς τὸ τέλος, μὴ διαφθείρῃς, τῷ Δαβὶδ εἰς στη λογραφίαν, ἐν τῷ αὐτὸν ἀποδιδράσκειν ἀπὸ προσώπου Σαούλ εἰς τὸ σπήλαιον. ΨΑΛΜΟΣ ΝΤ'. Καὶ τὸ ἐν τῷ σπηλαίῳ τῆς ἐρήμου Γαδδὶ κίνδυνον παραδόξως διαφυγών, ὅτε ἐγκεκρυμμένου αὐτοῦ - ἐπεισῆλθε Σαούλ, καὶ ἐνηυλίσατο, καθώς προειρή καμεν, τὸν ψαλμὸν τοῦτον συνέταξε, καὶ ὁμοίως δὲ τῷ πρὸ αὐτοῦ Εἰς στηλογραφίαν ἐπέγραψεν, δι' ἣν αἰτίαν εἰρήκαμεν· Εἰς τὸ τέλος δὲ οὗτος, ὡς ἐπο ειγόμενος εἰς τέλος τῶν ἐν τούτῳ περὶ τῆς Ἐκκλη σίας τῶν ἐθνῶν προφητευθέντων· τὸ δὲ Μὴ διαφθεί ρῃς, ἰδίᾳ καὶ καθ' ἑαυτὸν ἀναγνωστέον· ἐν τῇ νυκτὶ γὰρ ἐκείνῃ κοιμωμένῳ τῷ Σαούλ ἐπελθὼν ξιφήρης, τοῦτο τὸ πρόσρημα κατεπᾴδων ἑαυτῷ συνεχέστερον, Β κατέστειλε τὸν θυμὸν, καὶ οὐκ ἀνεῖλεν αὐτόν. Οθεν ἔγραψε καὶ τοῦτο· ἅμα μὲν, διδάσκων, πῶς αὐτὸς ἐκράτησεν τοῦ θυμοῦ · ἅμα δὲ, καὶ παραινών παντὶ μὴ διαφθείρειν τὴν ἀνεξικακίαν. Χρὴ δὲ γινώσκειν, ὅτι τοῦτον μὲν τὸν ψαλμὸν ἐξελθὼν ἀπὸ τοῦ σπη λαίου συνέγραψεν· τὸν δὲ ρμα' ἔτι ἐνὼν αὐτῷ καὶ ἀγωνιῶν, ὡς ἤδη συγκεκλεισμένος. μή διαφθείρης, Ελέησόν με, ὁ Θεὸς, ἐλέησόν με, ὅτι ἐπὶ σο πέποιθεν ἡ ψυχή μου. Ο διπλασιασμὸς τοῦ Ελέη σίν με, τὴν ἐπίτασιν ἐμφαίνει τῆς δεήσεως. Ο πέποιθα, φησὶ, ἐπ' ἄλλῳ τινὶ τῶν ἀπάντων,εἰ μὴ ἐπὶ μόνῳ σοί. Διὸ ἐλέησόν με, τὴν οὕτω καταδιωκόμενον. Καὶ ἐν τῇ σκιᾷ τῶν πτερύγων σου ἐλπιώ, ἕως οὗ (2) παρέλθῃ ἡ ἀνομία. Σκιὰν πτερύγων λέγει τὴν σκέπην, περὶ ἧς εἰρήκαμεν σαφῶς ἐν τῷ ις' ψαλμῷ, εἰς τό· Ἐν τῇ σκέπῃ τῶν πτέρυγων σου σκεπάσεις με. Ανομίαν δὲ, Τὴν ἐπιβουλὴν, ὡς ὁ ᾿Ακύλας ἐξέδωκεν. Νοοῖτο δ᾽ ἂν, ἢ παρά τε τῶν ὁρατῶν καὶ ἀοράτων ἐχθρῶν. Παρέλθῃ δὲ πάντως, ὅταν πρὸς Θεὸν ἀναλύσῃ στεφανωθησόμενος. Κεκράξομαι πρὸς τὸν Θεὸν, τὴν ὕψιστον, τὸν θεὸν τὸν εὐεργετήσαντά με. Υψιστον μὲν, ὡς ἐπουράνιον · εὐεργετήσαντα δὲ, ὡς πρότερον καὶ νῦν ἀξιώσαντα βοηθείας. 'Εξαπέστειλεν ἐξ οὐρανοῦ, καὶ ἔσωσέ με. Εξ απέστειλεν δύναμιν ἐξ ὕψους· οὐ γὰρ ἐξ ἀνθρω πίνης βοηθείας έῤῥύσθην τοῦ ἐν τῷ σπηλαίῳ προσ δοκωμένου κινδύνου. Εδωκεν όνειδος τοὺς καταπατοῦντάς με. Μα- θόντες γὰρ οἱ περὶ Σαούλ τὸ γεγονὸς, ἄγαν ᾐσχύν- θησαν, ὡς τηλικαῦτα σφαλέντες, καὶ καταγέλαστοι δόξαντες. Τί δέ ἐστι τὸ καταπατεῖν, εἴρηται ἐν τῷ πρὸ τούτου ψαλμῷ. . COMMENT. IN PSALMOS. A In finem ne corrumpas ipsi David in tituli. in- scriptionem cum fugeret a facie Saul in spe- luncam. PSALMUS LVI. Psalmum hunc conscripsit beatus David, cum præter omnem spem periculum effugisset, quod sustinuerat in spelunca desertifGad : quando scilicet ipso illic latitante, ingressus etiam eo est Saul, et pernoctavit, ut prædiximus. Inscribitur etiam hic ut proxime præcedens, In tituli inscriptionem, cadem nimirum ratione, quam ibi diximus. Ilem in finem, quia ad finem eorum tendebat, quæ de gentium Ecclesia in eo prædicuntur. Et quod legi- mus: Ne corrumpas, seu [ut aliter exponi polest Græca dictio] ne perdas, per se pri- vatim legendum est. Ea enim nocte beatus David cum gladio ira commotus supra Saulem astabat. Verum hujusmodi verba crebro. canens, furorein atque iram omnem repressit, et inimico parceus non interemit. Hujusmodi igitur verba etiam psalmo inscripsit, docens quomodo ipse iram superaverit, et admonens hoc pacto cæteros omnes ne corrumpant seu perdant, hoc est ne abigant patientiam. Illud scire oportet quod hunc psalmum conscripsit postquam de spelunca egressus est; centesimum vero et quadragesimum primum, cum adhuc in spelunca esset atque in angustiis, et quasi ab inimicis conclusus. VERS. 2. Miserere mei, Deus, miserere mei, quia in te confidit anima mea. Repetitio illa, miserere mei, intentum supplicantis animum indicat. In nullo alio, inquit, confid», nisi in te solo. Miserere C ergo mei, postquam hujusmodi persecutionem sus- tineo. Et in umbra alarum tuarum sperabo, donec transeat iniquitas. Per umbram alarum Dei, divinam protectionem, atque custodiam intelligit, de qua multa diximus in psalmo xiv, ibi: In protectione alarum tuarum proteges me. Aquila autem insidius dixit, quod LXX hic iniquitatem reddiderunt. Insi- dias vero eas intelligere possumu³, quas invisibiles æque alque visibiles adversum nos inimici struunt. Omnino autem tunc transibunt, quando resoluto corpore, a Deo quis in cœlo coronabi- lur. . D Vers. 3. Clamabo ad Deum altissimum Deum, qui benefecit mihi. Altissimum appellat, quod caelos omnes longe transcendat. Qui benefecit mihi, co quod antea etiam, dignum me suo fecerit au xilio. VERS. 4. Misit de cœlo, et salvavit me. Robur mihi é cœlo demisit. Neque enim humano auxilio libe- ratus sum, cum mihi in spelunca periculum immi- neret. VERS. 5, 6. Dedit in opprobrium conculcantes me. Quia cum Saul et comites ejus rescissent quod gestum fuerat, magna se ignominia affectos pula - runt, eo quod tantam rei bene gerendæ occasionein amisissent, unde ridiculi prorsus recenserentur. Quid autem sit conculcare, diximus in superiori psalmo. Variæ lectiones (2) ΑΙ. παρέλθει, ut et paulo inferius.
5β We shall be filled with the good things of your house. God’s house is Jerusalem, both earthly and heavenly, and the temple in each locality. Its good things are the divine doctrines and all that is for enjoyment and delight. With these things, he says, we shall be filled, having been freed from enslavement to our enemies.
γ Ἅγιος ὁ ναός σου, θαυμαστὸς ἐν δικαιοσύνῃ. Ναὸς Θεοῦ πάλιν, ὁ ἐν τῇ κάτω ᾽Ιερουσαλὴμ, καὶ ὁ ἐν τῇ ἄνω, καὶ ὁ κατὰ τόπον οἶκος τοῦ Θεοῦ. Ἅγιος μὲν οὖν, ὡς τοῦ Ἁγίου ναὸς, καὶ ὡς ἁγιασμοῦ πλήρης. Θαυμαστὸς δὲ ἐν τῇ δικαιοσύνῃ τῶν ἐμπολιτευομένων αὐτῷ δικαίων ἀνδρῶν. Ἢ ναὸν Θεοῦ λέγει, τὸν ἐνάρετον, ὅς ἐστιν οἰκητήριον Θεοῦ. Καὶ ἅγιος μὲν, διὰ τὴν ἁγνείαν τῶν παθῶν· θαυμαστὸς δὲ, ἐπὶ τῇ δικαιοσύνῃ.Εἰς τὸ τέλος, μὴ διαφθείρῃς, τῷ Δαβὶδ εἰς στη λογραφίαν, ἐν τῷ αὐτὸν ἀποδιδράσκειν ἀπὸ προσώπου Σαούλ εἰς τὸ σπήλαιον. ΨΑΛΜΟΣ ΝΤ'. Καὶ τὸ ἐν τῷ σπηλαίῳ τῆς ἐρήμου Γαδδὶ κίνδυνον παραδόξως διαφυγών, ὅτε ἐγκεκρυμμένου αὐτοῦ - ἐπεισῆλθε Σαούλ, καὶ ἐνηυλίσατο, καθώς προειρή καμεν, τὸν ψαλμὸν τοῦτον συνέταξε, καὶ ὁμοίως δὲ τῷ πρὸ αὐτοῦ Εἰς στηλογραφίαν ἐπέγραψεν, δι' ἣν αἰτίαν εἰρήκαμεν· Εἰς τὸ τέλος δὲ οὗτος, ὡς ἐπο ειγόμενος εἰς τέλος τῶν ἐν τούτῳ περὶ τῆς Ἐκκλη σίας τῶν ἐθνῶν προφητευθέντων· τὸ δὲ Μὴ διαφθεί ρῃς, ἰδίᾳ καὶ καθ' ἑαυτὸν ἀναγνωστέον· ἐν τῇ νυκτὶ γὰρ ἐκείνῃ κοιμωμένῳ τῷ Σαούλ ἐπελθὼν ξιφήρης, τοῦτο τὸ πρόσρημα κατεπᾴδων ἑαυτῷ συνεχέστερον, Β κατέστειλε τὸν θυμὸν, καὶ οὐκ ἀνεῖλεν αὐτόν. Οθεν ἔγραψε καὶ τοῦτο· ἅμα μὲν, διδάσκων, πῶς αὐτὸς ἐκράτησεν τοῦ θυμοῦ · ἅμα δὲ, καὶ παραινών παντὶ μὴ διαφθείρειν τὴν ἀνεξικακίαν. Χρὴ δὲ γινώσκειν, ὅτι τοῦτον μὲν τὸν ψαλμὸν ἐξελθὼν ἀπὸ τοῦ σπη λαίου συνέγραψεν· τὸν δὲ ρμα' ἔτι ἐνὼν αὐτῷ καὶ ἀγωνιῶν, ὡς ἤδη συγκεκλεισμένος. μή διαφθείρης, Ελέησόν με, ὁ Θεὸς, ἐλέησόν με, ὅτι ἐπὶ σο πέποιθεν ἡ ψυχή μου. Ο διπλασιασμὸς τοῦ Ελέη σίν με, τὴν ἐπίτασιν ἐμφαίνει τῆς δεήσεως. Ο πέποιθα, φησὶ, ἐπ' ἄλλῳ τινὶ τῶν ἀπάντων,εἰ μὴ ἐπὶ μόνῳ σοί. Διὸ ἐλέησόν με, τὴν οὕτω καταδιωκόμενον. Καὶ ἐν τῇ σκιᾷ τῶν πτερύγων σου ἐλπιώ, ἕως οὗ (2) παρέλθῃ ἡ ἀνομία. Σκιὰν πτερύγων λέγει τὴν σκέπην, περὶ ἧς εἰρήκαμεν σαφῶς ἐν τῷ ις' ψαλμῷ, εἰς τό· Ἐν τῇ σκέπῃ τῶν πτέρυγων σου σκεπάσεις με. Ανομίαν δὲ, Τὴν ἐπιβουλὴν, ὡς ὁ ᾿Ακύλας ἐξέδωκεν. Νοοῖτο δ᾽ ἂν, ἢ παρά τε τῶν ὁρατῶν καὶ ἀοράτων ἐχθρῶν. Παρέλθῃ δὲ πάντως, ὅταν πρὸς Θεὸν ἀναλύσῃ στεφανωθησόμενος. Κεκράξομαι πρὸς τὸν Θεὸν, τὴν ὕψιστον, τὸν θεὸν τὸν εὐεργετήσαντά με. Υψιστον μὲν, ὡς ἐπουράνιον · εὐεργετήσαντα δὲ, ὡς πρότερον καὶ νῦν ἀξιώσαντα βοηθείας. 'Εξαπέστειλεν ἐξ οὐρανοῦ, καὶ ἔσωσέ με. Εξ απέστειλεν δύναμιν ἐξ ὕψους· οὐ γὰρ ἐξ ἀνθρω πίνης βοηθείας έῤῥύσθην τοῦ ἐν τῷ σπηλαίῳ προσ δοκωμένου κινδύνου. Εδωκεν όνειδος τοὺς καταπατοῦντάς με. Μα- θόντες γὰρ οἱ περὶ Σαούλ τὸ γεγονὸς, ἄγαν ᾐσχύν- θησαν, ὡς τηλικαῦτα σφαλέντες, καὶ καταγέλαστοι δόξαντες. Τί δέ ἐστι τὸ καταπατεῖν, εἴρηται ἐν τῷ πρὸ τούτου ψαλμῷ. . COMMENT. IN PSALMOS. A In finem ne corrumpas ipsi David in tituli. in- scriptionem cum fugeret a facie Saul in spe- luncam. PSALMUS LVI. Psalmum hunc conscripsit beatus David, cum præter omnem spem periculum effugisset, quod sustinuerat in spelunca desertifGad : quando scilicet ipso illic latitante, ingressus etiam eo est Saul, et pernoctavit, ut prædiximus. Inscribitur etiam hic ut proxime præcedens, In tituli inscriptionem, cadem nimirum ratione, quam ibi diximus. Ilem in finem, quia ad finem eorum tendebat, quæ de gentium Ecclesia in eo prædicuntur. Et quod legi- mus: Ne corrumpas, seu [ut aliter exponi polest Græca dictio] ne perdas, per se pri- vatim legendum est. Ea enim nocte beatus David cum gladio ira commotus supra Saulem astabat. Verum hujusmodi verba crebro. canens, furorein atque iram omnem repressit, et inimico parceus non interemit. Hujusmodi igitur verba etiam psalmo inscripsit, docens quomodo ipse iram superaverit, et admonens hoc pacto cæteros omnes ne corrumpant seu perdant, hoc est ne abigant patientiam. Illud scire oportet quod hunc psalmum conscripsit postquam de spelunca egressus est; centesimum vero et quadragesimum primum, cum adhuc in spelunca esset atque in angustiis, et quasi ab inimicis conclusus. VERS. 2. Miserere mei, Deus, miserere mei, quia in te confidit anima mea. Repetitio illa, miserere mei, intentum supplicantis animum indicat. In nullo alio, inquit, confid», nisi in te solo. Miserere C ergo mei, postquam hujusmodi persecutionem sus- tineo. Et in umbra alarum tuarum sperabo, donec transeat iniquitas. Per umbram alarum Dei, divinam protectionem, atque custodiam intelligit, de qua multa diximus in psalmo xiv, ibi: In protectione alarum tuarum proteges me. Aquila autem insidius dixit, quod LXX hic iniquitatem reddiderunt. Insi- dias vero eas intelligere possumu³, quas invisibiles æque alque visibiles adversum nos inimici struunt. Omnino autem tunc transibunt, quando resoluto corpore, a Deo quis in cœlo coronabi- lur. . D Vers. 3. Clamabo ad Deum altissimum Deum, qui benefecit mihi. Altissimum appellat, quod caelos omnes longe transcendat. Qui benefecit mihi, co quod antea etiam, dignum me suo fecerit au xilio. VERS. 4. Misit de cœlo, et salvavit me. Robur mihi é cœlo demisit. Neque enim humano auxilio libe- ratus sum, cum mihi in spelunca periculum immi- neret. VERS. 5, 6. Dedit in opprobrium conculcantes me. Quia cum Saul et comites ejus rescissent quod gestum fuerat, magna se ignominia affectos pula - runt, eo quod tantam rei bene gerendæ occasionein amisissent, unde ridiculi prorsus recenserentur. Quid autem sit conculcare, diximus in superiori psalmo. Variæ lectiones (2) ΑΙ. παρέλθει, ut et paulo inferius.
5γ Your temple is holy, wonderful in justice. God’s temple once again is the one in the earthly Jerusalem and in the heavenly Jerusalem, and the house of God in each place. It is holy therefore as the temple of the Holy One and as filled with sanctification and it is wonderful in the justice of the just men who people it. Or else ‘God’s temple’ is what he is calling the virtuous man who is the dwelling place of God. And he is ‘holy’ on account of his purity from the passions and wonderful for his justice.
6 Ἐπάκουσον ἡμῶν, ὁ Θεὸς, ὁ Σωτὴρ ἡμῶν, ἡ ἐλπὶς πάντων τῶν περάτων τῆς γῆς καὶ τῶν ἐν θαλάσσῃ μακράν. Καὶ τοῦτο, πρόῤῥησις τῆς πίστεως τοῦ ἐξ ἐθνῶν λαοῦ. Ἐπάκουσον, φησὶν, ἡμῶν, β ὁ κατὰ τόπον ναός MSCBF : οἱ κατὰ τόπον ναοί PV.Εἰς τὸ τέλος, μὴ διαφθείρῃς, τῷ Δαβὶδ εἰς στη λογραφίαν, ἐν τῷ αὐτὸν ἀποδιδράσκειν ἀπὸ προσώπου Σαούλ εἰς τὸ σπήλαιον. ΨΑΛΜΟΣ ΝΤ'. Καὶ τὸ ἐν τῷ σπηλαίῳ τῆς ἐρήμου Γαδδὶ κίνδυνον παραδόξως διαφυγών, ὅτε ἐγκεκρυμμένου αὐτοῦ - ἐπεισῆλθε Σαούλ, καὶ ἐνηυλίσατο, καθώς προειρή καμεν, τὸν ψαλμὸν τοῦτον συνέταξε, καὶ ὁμοίως δὲ τῷ πρὸ αὐτοῦ Εἰς στηλογραφίαν ἐπέγραψεν, δι' ἣν αἰτίαν εἰρήκαμεν· Εἰς τὸ τέλος δὲ οὗτος, ὡς ἐπο ειγόμενος εἰς τέλος τῶν ἐν τούτῳ περὶ τῆς Ἐκκλη σίας τῶν ἐθνῶν προφητευθέντων· τὸ δὲ Μὴ διαφθεί ρῃς, ἰδίᾳ καὶ καθ' ἑαυτὸν ἀναγνωστέον· ἐν τῇ νυκτὶ γὰρ ἐκείνῃ κοιμωμένῳ τῷ Σαούλ ἐπελθὼν ξιφήρης, τοῦτο τὸ πρόσρημα κατεπᾴδων ἑαυτῷ συνεχέστερον, Β κατέστειλε τὸν θυμὸν, καὶ οὐκ ἀνεῖλεν αὐτόν. Οθεν ἔγραψε καὶ τοῦτο· ἅμα μὲν, διδάσκων, πῶς αὐτὸς ἐκράτησεν τοῦ θυμοῦ · ἅμα δὲ, καὶ παραινών παντὶ μὴ διαφθείρειν τὴν ἀνεξικακίαν. Χρὴ δὲ γινώσκειν, ὅτι τοῦτον μὲν τὸν ψαλμὸν ἐξελθὼν ἀπὸ τοῦ σπη λαίου συνέγραψεν· τὸν δὲ ρμα' ἔτι ἐνὼν αὐτῷ καὶ ἀγωνιῶν, ὡς ἤδη συγκεκλεισμένος. μή διαφθείρης, Ελέησόν με, ὁ Θεὸς, ἐλέησόν με, ὅτι ἐπὶ σο πέποιθεν ἡ ψυχή μου. Ο διπλασιασμὸς τοῦ Ελέη σίν με, τὴν ἐπίτασιν ἐμφαίνει τῆς δεήσεως. Ο πέποιθα, φησὶ, ἐπ' ἄλλῳ τινὶ τῶν ἀπάντων,εἰ μὴ ἐπὶ μόνῳ σοί. Διὸ ἐλέησόν με, τὴν οὕτω καταδιωκόμενον. Καὶ ἐν τῇ σκιᾷ τῶν πτερύγων σου ἐλπιώ, ἕως οὗ (2) παρέλθῃ ἡ ἀνομία. Σκιὰν πτερύγων λέγει τὴν σκέπην, περὶ ἧς εἰρήκαμεν σαφῶς ἐν τῷ ις' ψαλμῷ, εἰς τό· Ἐν τῇ σκέπῃ τῶν πτέρυγων σου σκεπάσεις με. Ανομίαν δὲ, Τὴν ἐπιβουλὴν, ὡς ὁ ᾿Ακύλας ἐξέδωκεν. Νοοῖτο δ᾽ ἂν, ἢ παρά τε τῶν ὁρατῶν καὶ ἀοράτων ἐχθρῶν. Παρέλθῃ δὲ πάντως, ὅταν πρὸς Θεὸν ἀναλύσῃ στεφανωθησόμενος. Κεκράξομαι πρὸς τὸν Θεὸν, τὴν ὕψιστον, τὸν θεὸν τὸν εὐεργετήσαντά με. Υψιστον μὲν, ὡς ἐπουράνιον · εὐεργετήσαντα δὲ, ὡς πρότερον καὶ νῦν ἀξιώσαντα βοηθείας. 'Εξαπέστειλεν ἐξ οὐρανοῦ, καὶ ἔσωσέ με. Εξ απέστειλεν δύναμιν ἐξ ὕψους· οὐ γὰρ ἐξ ἀνθρω πίνης βοηθείας έῤῥύσθην τοῦ ἐν τῷ σπηλαίῳ προσ δοκωμένου κινδύνου. Εδωκεν όνειδος τοὺς καταπατοῦντάς με. Μα- θόντες γὰρ οἱ περὶ Σαούλ τὸ γεγονὸς, ἄγαν ᾐσχύν- θησαν, ὡς τηλικαῦτα σφαλέντες, καὶ καταγέλαστοι δόξαντες. Τί δέ ἐστι τὸ καταπατεῖν, εἴρηται ἐν τῷ πρὸ τούτου ψαλμῷ. . COMMENT. IN PSALMOS. A In finem ne corrumpas ipsi David in tituli. in- scriptionem cum fugeret a facie Saul in spe- luncam. PSALMUS LVI. Psalmum hunc conscripsit beatus David, cum præter omnem spem periculum effugisset, quod sustinuerat in spelunca desertifGad : quando scilicet ipso illic latitante, ingressus etiam eo est Saul, et pernoctavit, ut prædiximus. Inscribitur etiam hic ut proxime præcedens, In tituli inscriptionem, cadem nimirum ratione, quam ibi diximus. Ilem in finem, quia ad finem eorum tendebat, quæ de gentium Ecclesia in eo prædicuntur. Et quod legi- mus: Ne corrumpas, seu [ut aliter exponi polest Græca dictio] ne perdas, per se pri- vatim legendum est. Ea enim nocte beatus David cum gladio ira commotus supra Saulem astabat. Verum hujusmodi verba crebro. canens, furorein atque iram omnem repressit, et inimico parceus non interemit. Hujusmodi igitur verba etiam psalmo inscripsit, docens quomodo ipse iram superaverit, et admonens hoc pacto cæteros omnes ne corrumpant seu perdant, hoc est ne abigant patientiam. Illud scire oportet quod hunc psalmum conscripsit postquam de spelunca egressus est; centesimum vero et quadragesimum primum, cum adhuc in spelunca esset atque in angustiis, et quasi ab inimicis conclusus. VERS. 2. Miserere mei, Deus, miserere mei, quia in te confidit anima mea. Repetitio illa, miserere mei, intentum supplicantis animum indicat. In nullo alio, inquit, confid», nisi in te solo. Miserere C ergo mei, postquam hujusmodi persecutionem sus- tineo. Et in umbra alarum tuarum sperabo, donec transeat iniquitas. Per umbram alarum Dei, divinam protectionem, atque custodiam intelligit, de qua multa diximus in psalmo xiv, ibi: In protectione alarum tuarum proteges me. Aquila autem insidius dixit, quod LXX hic iniquitatem reddiderunt. Insi- dias vero eas intelligere possumu³, quas invisibiles æque alque visibiles adversum nos inimici struunt. Omnino autem tunc transibunt, quando resoluto corpore, a Deo quis in cœlo coronabi- lur. . D Vers. 3. Clamabo ad Deum altissimum Deum, qui benefecit mihi. Altissimum appellat, quod caelos omnes longe transcendat. Qui benefecit mihi, co quod antea etiam, dignum me suo fecerit au xilio. VERS. 4. Misit de cœlo, et salvavit me. Robur mihi é cœlo demisit. Neque enim humano auxilio libe- ratus sum, cum mihi in spelunca periculum immi- neret. VERS. 5, 6. Dedit in opprobrium conculcantes me. Quia cum Saul et comites ejus rescissent quod gestum fuerat, magna se ignominia affectos pula - runt, eo quod tantam rei bene gerendæ occasionein amisissent, unde ridiculi prorsus recenserentur. Quid autem sit conculcare, diximus in superiori psalmo. Variæ lectiones (2) ΑΙ. παρέλθει, ut et paulo inferius.
6 Hear us, O God our Saviour, the hope of all the ends of the earth and of those in sea afar. This also is a prediction of the faith of the people from among the nations. Hear us, he says, O you who will later be the hope of all people.
PG 128:641ὁ ὕστερον ἐσόμενος ἐλπὶς πάντων. Πέρατα μὲν οὖν τῆς γῆς, οἱ τὰ πέρατα τῆς γῆς οἰκοῦντες· ἐν θαλάσσῃ δὲ, καὶ οἱ ἐν ταῖς νήσοις· τὸ δὲ μακρὰν, ἐπίῤῥημά ἐστι, σημαῖνον τὸ πόῤῥω τῆς ἠπείρου.Εξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ ἔλεος αὐτοῦ, καὶ τὴν ἀλήθειαν αὐτοῦ, καὶ ἐῤῥύσατο την ψυχήν μου ἐκ μέσου σκύμνων. Εἰπὼν πρῶτον, ὅτι ἐξαπέστειλεν ἁπλῶς, ἐπήγαγε καὶ τίνα ἀπέστειλε. Παρατηρητέον δὲ ὅτι ἐν πολλοῖς ἀλήθειαν αὐτὴν δικαιοσύνην ενο μάζει, καθὼς καὶ νῦν. Διότι καὶ ἐξ ἀληθείας, ή δικαιοσύνη καταλαμβάνεται. Εξαπέστειλεν οὖν τὸ ἔλεος μὲν, ἵνα ἐλεήσῃ με· τὴν δικαιοσύνην δὲ, ἵνα και ταδικάσῃ τοὺς ἀδικοῦντάς με. Σκύμνους δὲ λέγει τους περὶ Σαούλ, ὡς ἐν ἀκμῇ δυνάμεως, καὶ ὡς ἀπηνεῖς καὶ φονικούς. Τοιοῦτοι γὰρ οἱ σκύμνοι τοῦ λέοντος. Νοεῖται δὲ, καὶ προσώπῳ τῆς Ἐκκλησίας τῶν πι στῶν ὁ λόγος, ὅτι Ο Πατὴρ ἐξαπέστειλεν τὸν Υἱόν, καὶ ἔσωσέ με τὴν ἀπολωλυΐαν. Εδωκεν εἰς ὄνειδος, τοὺς πρὶν καταπατοῦντας με δαίμονας. Ελεος δὲ ἐνούσιον καὶ ἀλήθεια, ὁ Υἱός· ἐλεήσας γὰρ ἀπολλυ- μένους ἡμᾶς, ἐνηνθρώπησε· καὶ αὐτὸς εἴρηκεν· Εγώ εἰμι ἡ ἀλήθειαι. (3) Καὶ ἡ σημασία δὲ τῆς δικαιοσύνης, ὡς φησὶν ὁ ᾿Απόστολος, ἐγεννήθη ἡμῖν σοφία ἀπὸ Θεοῦ, δικαιοσύνη τε, καὶ ἁγιασμὸς, καὶ ἀπολύτρωσις. Σκύμνους οὖν κανταῦθα νόει τοὺς δαί- μονας. Ο Εκοιμήθην τεταραγμένος. Οτε ἐν τῷ σπηλαίῳ επεισῆλθον οἱ περὶ τὸν Σαούλ · ἐκοιμήθην γὰρ ὕπνον μικρὸν, ἀλλὰ τεταραγμένον, ὑπὸ τοῦ περιστοιχίσαν- τός με κινδύνου. *Ο υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὀδόντες αὐτῶν, ὅπλα καὶ βέλη· καὶ ἡ γλῶσσα αὐτῶν, μάχαιρα ὀξεῖν· Ο υἱοὶ ἀνθρώπων, ἀκούσατε· οἱ ὀδόντες τῶν ἐπι- βουλευόντων μοι, δίκην θηρίων, ὅπλα καὶ βέλη, καὶ τὰ ἑξῆς. Διὰ δὲ τῶν ὀδόντων καὶ τῆς γλώττης, τους λόγους αὐτῶν ἐδήλωσεν, ὅτι ταῖς διαβολαῖς καὶ συν σκευαῖς τῶν δόλων τιτρώσκουσι, καὶ τὸ ἐπ' αὐτοῖς, ἀναιροῦσιν· ὅπλα δὲ νῦν, οὐ τὰ φυλακτικά, ἀλλὰ αἱρετικά φησιν. Ὑψώθητι ἐπὶ τοὺς οὐρανοὺς, ὁ Θεὸς, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν ἡ δόξα σου. Υψηλὸς καὶ ἐπου ράνιος γνωρίσθητι καὶ τοῖς μὴ εἰδόσι σε, καὶ δρα- μέτω ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν ἡ μεγαλειότης σου, δι' ὧν τερατουργείς οὕτω παράδοξα. Τινὲς δὲ καὶ πρὸς τὸν Χριστὸν ἀποστρέφουσι τὸν λόγον, ὅτι Τελέσας τὸ μυστήριον τῆς ἐνανθρωπήσεως, ἀνέβης πάλιν εἰς χιν, 6. οὐρανοὺς, ἀφ᾽ ὧν κατελήλυθας, καὶ ἐπὶ γῆν πᾶσαν ὀδευέτω ἡ τιμή σου. Παγίδα ἡτοίμασαν τοῖς ποσί μου, καὶ κατέ καμψαν τὴν ψυχήν μου. Θήρατρά μοι κατεσκεύ ασαν, καὶ ἐταπείνωσάν με λέγει δὲ τὰς ποικίλας ἐπιβουλάς. - EUTHYMII ZIGABENI Misit Dominus in misericordiam suam el verita- A tem suam, et eripuit animam meam de medio calu- lorum leonum. Cum superius simpliciter dixerit Deum misisse, nune addit quid miserit. Illud autem animadvertendum durimus, quod multis in locis Propheta per veritatem, justitiam intelli- git, ut hic. Ex veritate enim deprehenditur justi- tia. Misit Deus igitur misericordiam, ut mei misereretur : item, et justitiam ut eos condening- ret, qui mihi injuriam intulerunt. Catulos autem leonis, ipsos appellat comites Sanlis; quia robore ac viribus præstabant, ferique erant, ac sangui- narii, cujusmodi sunt conum catuli. Possunt etiam hæc verba intelligi, ut dicta sint ex persona Ecclesiæ, quæ læta canet; Pater misit Filium, qui ane jam pene perditam salvavit ; et dedit in op- probrium dæmones olim conculcantes me. Per mi- sericordiam vero, et veritatem consubstantialem Filium intellige. Misertus enim nostri est, cum perditi essemus : et assumpta humana natura no- stra, dixit : Ego sum veritas sn ; quietiam aliquando justitia appellatur. Ipse enim, ut inquit Apostolus, factus est nobis sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et redemptio ". Et juxta hunc sensum per ca- tulos leonum, ipsos damones intellige. Dormivi conturbatus. Quando nimirum Saul et comites ejus ingressi sunt in speluncam. Tunc enim paululum dormiebam, sed præ summo tur- batus sum periculo, quod mibi undique immi- nebat. B Filii hominum, dentes eorum arma el sagillæ, el lingua eorum gladius acutus. filii hominum, in- C quit, audite. Dentes enim eorum, qui mili scilicet non secus, ac feræ quædam insidiantur, arma sunt, et sagittæ, et quæ sequuntur. Per dentes autem, et per linguam, corum sermones significavit, quia calumniis et dolosis quibusdam detractionibus vulnerant, et [quantum in se est interiinunt. Arma autem hic ea non dicit, quæ servandi, sed quæ læ- dendi causa deferuntur. VERS. 6. Exsultare super cœlos, Deus, et super omnem terram gloria tua. Ut sublimis, et super- cœiestis ab omnibus cognoscaris, qui te hactenus non noverunt, et magnificentia tua per universam divulgetur terram, postquam tam admiranda ope- raris. Quidam sermonem hunc ad Christum re- ferri pulant, ut sit sensus : Postquam incarna- D tionis perfecisti mysterium, restat ut rursus illuc in caelum ascendas, unde descendisti : ho- norque ac gloria tua per totam percrebrescat ter- ram. VERS. 7. Laqueum paraverunt pedibus meis, et incurvaverunt animam meam. Laqueos quosdam, inquit, ac plagas, mihi venatores contexerunt, quibus artificiosissime dispositis humiliaverunt me. Hujusmodi autem verbis multiplices inimicoruni insidias significat. Joan. Cor. 1, 30. Variæ lectiones. . ' (3) ΑΙ.Καὶ κατὰ τὴν σημασίαν δὲ τῆς δικαιοσύνης, ὥς φησιν αὐτός.
The ‘ends of the earth’ therefore are those who dwell in the ends of the earth and ‘in sea’ are those who dwell in the islands. ‘Afar’ is an adverb signifying that which is distant from the mainland.
α Ἑτοιμάζων ὄρη ἐν τῇ ἰσχύϊ αὐτοῦ. Περὶ τῆς τοῦ Θεοῦ διέξεισι δυνάμεως, ἀνυμνῶν αὐτήν. Tὸ δὲ ἑτοιμάζων, ἑδράζων ἐξέδωκεν ὁ Σύμμαχος. Συνεξακούεται δὲ, τὸ, ἔστιν. Ἑδράζει τὰ ὄρη, φησὶν, οὕτως ἀσφαλῶς, ὡς μηδέποτε σαλευθῆναι ταῖς σφοδροτάταις καὶ διηνεκέσιν ἐμβολαῖς τῶν ἀγρίων ἀνέμων.Εξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ ἔλεος αὐτοῦ, καὶ τὴν ἀλήθειαν αὐτοῦ, καὶ ἐῤῥύσατο την ψυχήν μου ἐκ μέσου σκύμνων. Εἰπὼν πρῶτον, ὅτι ἐξαπέστειλεν ἁπλῶς, ἐπήγαγε καὶ τίνα ἀπέστειλε. Παρατηρητέον δὲ ὅτι ἐν πολλοῖς ἀλήθειαν αὐτὴν δικαιοσύνην ενο μάζει, καθὼς καὶ νῦν. Διότι καὶ ἐξ ἀληθείας, ή δικαιοσύνη καταλαμβάνεται. Εξαπέστειλεν οὖν τὸ ἔλεος μὲν, ἵνα ἐλεήσῃ με· τὴν δικαιοσύνην δὲ, ἵνα και ταδικάσῃ τοὺς ἀδικοῦντάς με. Σκύμνους δὲ λέγει τους περὶ Σαούλ, ὡς ἐν ἀκμῇ δυνάμεως, καὶ ὡς ἀπηνεῖς καὶ φονικούς. Τοιοῦτοι γὰρ οἱ σκύμνοι τοῦ λέοντος. Νοεῖται δὲ, καὶ προσώπῳ τῆς Ἐκκλησίας τῶν πι στῶν ὁ λόγος, ὅτι Ο Πατὴρ ἐξαπέστειλεν τὸν Υἱόν, καὶ ἔσωσέ με τὴν ἀπολωλυΐαν. Εδωκεν εἰς ὄνειδος, τοὺς πρὶν καταπατοῦντας με δαίμονας. Ελεος δὲ ἐνούσιον καὶ ἀλήθεια, ὁ Υἱός· ἐλεήσας γὰρ ἀπολλυ- μένους ἡμᾶς, ἐνηνθρώπησε· καὶ αὐτὸς εἴρηκεν· Εγώ εἰμι ἡ ἀλήθειαι. (3) Καὶ ἡ σημασία δὲ τῆς δικαιοσύνης, ὡς φησὶν ὁ ᾿Απόστολος, ἐγεννήθη ἡμῖν σοφία ἀπὸ Θεοῦ, δικαιοσύνη τε, καὶ ἁγιασμὸς, καὶ ἀπολύτρωσις. Σκύμνους οὖν κανταῦθα νόει τοὺς δαί- μονας. Ο Εκοιμήθην τεταραγμένος. Οτε ἐν τῷ σπηλαίῳ επεισῆλθον οἱ περὶ τὸν Σαούλ · ἐκοιμήθην γὰρ ὕπνον μικρὸν, ἀλλὰ τεταραγμένον, ὑπὸ τοῦ περιστοιχίσαν- τός με κινδύνου. *Ο υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὀδόντες αὐτῶν, ὅπλα καὶ βέλη· καὶ ἡ γλῶσσα αὐτῶν, μάχαιρα ὀξεῖν· Ο υἱοὶ ἀνθρώπων, ἀκούσατε· οἱ ὀδόντες τῶν ἐπι- βουλευόντων μοι, δίκην θηρίων, ὅπλα καὶ βέλη, καὶ τὰ ἑξῆς. Διὰ δὲ τῶν ὀδόντων καὶ τῆς γλώττης, τους λόγους αὐτῶν ἐδήλωσεν, ὅτι ταῖς διαβολαῖς καὶ συν σκευαῖς τῶν δόλων τιτρώσκουσι, καὶ τὸ ἐπ' αὐτοῖς, ἀναιροῦσιν· ὅπλα δὲ νῦν, οὐ τὰ φυλακτικά, ἀλλὰ αἱρετικά φησιν. Ὑψώθητι ἐπὶ τοὺς οὐρανοὺς, ὁ Θεὸς, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν ἡ δόξα σου. Υψηλὸς καὶ ἐπου ράνιος γνωρίσθητι καὶ τοῖς μὴ εἰδόσι σε, καὶ δρα- μέτω ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν ἡ μεγαλειότης σου, δι' ὧν τερατουργείς οὕτω παράδοξα. Τινὲς δὲ καὶ πρὸς τὸν Χριστὸν ἀποστρέφουσι τὸν λόγον, ὅτι Τελέσας τὸ μυστήριον τῆς ἐνανθρωπήσεως, ἀνέβης πάλιν εἰς χιν, 6. οὐρανοὺς, ἀφ᾽ ὧν κατελήλυθας, καὶ ἐπὶ γῆν πᾶσαν ὀδευέτω ἡ τιμή σου. Παγίδα ἡτοίμασαν τοῖς ποσί μου, καὶ κατέ καμψαν τὴν ψυχήν μου. Θήρατρά μοι κατεσκεύ ασαν, καὶ ἐταπείνωσάν με λέγει δὲ τὰς ποικίλας ἐπιβουλάς. - EUTHYMII ZIGABENI Misit Dominus in misericordiam suam el verita- A tem suam, et eripuit animam meam de medio calu- lorum leonum. Cum superius simpliciter dixerit Deum misisse, nune addit quid miserit. Illud autem animadvertendum durimus, quod multis in locis Propheta per veritatem, justitiam intelli- git, ut hic. Ex veritate enim deprehenditur justi- tia. Misit Deus igitur misericordiam, ut mei misereretur : item, et justitiam ut eos condening- ret, qui mihi injuriam intulerunt. Catulos autem leonis, ipsos appellat comites Sanlis; quia robore ac viribus præstabant, ferique erant, ac sangui- narii, cujusmodi sunt conum catuli. Possunt etiam hæc verba intelligi, ut dicta sint ex persona Ecclesiæ, quæ læta canet; Pater misit Filium, qui ane jam pene perditam salvavit ; et dedit in op- probrium dæmones olim conculcantes me. Per mi- sericordiam vero, et veritatem consubstantialem Filium intellige. Misertus enim nostri est, cum perditi essemus : et assumpta humana natura no- stra, dixit : Ego sum veritas sn ; quietiam aliquando justitia appellatur. Ipse enim, ut inquit Apostolus, factus est nobis sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et redemptio ". Et juxta hunc sensum per ca- tulos leonum, ipsos damones intellige. Dormivi conturbatus. Quando nimirum Saul et comites ejus ingressi sunt in speluncam. Tunc enim paululum dormiebam, sed præ summo tur- batus sum periculo, quod mibi undique immi- nebat. B Filii hominum, dentes eorum arma el sagillæ, el lingua eorum gladius acutus. filii hominum, in- C quit, audite. Dentes enim eorum, qui mili scilicet non secus, ac feræ quædam insidiantur, arma sunt, et sagittæ, et quæ sequuntur. Per dentes autem, et per linguam, corum sermones significavit, quia calumniis et dolosis quibusdam detractionibus vulnerant, et [quantum in se est interiinunt. Arma autem hic ea non dicit, quæ servandi, sed quæ læ- dendi causa deferuntur. VERS. 6. Exsultare super cœlos, Deus, et super omnem terram gloria tua. Ut sublimis, et super- cœiestis ab omnibus cognoscaris, qui te hactenus non noverunt, et magnificentia tua per universam divulgetur terram, postquam tam admiranda ope- raris. Quidam sermonem hunc ad Christum re- ferri pulant, ut sit sensus : Postquam incarna- D tionis perfecisti mysterium, restat ut rursus illuc in caelum ascendas, unde descendisti : ho- norque ac gloria tua per totam percrebrescat ter- ram. VERS. 7. Laqueum paraverunt pedibus meis, et incurvaverunt animam meam. Laqueos quosdam, inquit, ac plagas, mihi venatores contexerunt, quibus artificiosissime dispositis humiliaverunt me. Hujusmodi autem verbis multiplices inimicoruni insidias significat. Joan. Cor. 1, 30. Variæ lectiones. . ' (3) ΑΙ.Καὶ κατὰ τὴν σημασίαν δὲ τῆς δικαιοσύνης, ὥς φησιν αὐτός.
7α Readying mountains in his strength. He tells of God’s power, celebrating it in song. For ‘readying’ Symmachus wrote ‘establishing’. ‘He is’ is to be understood. He establishes the mountains so securely, he says, so as never to be rocked by the most vehement and con- tinuous batterings of the wild winds.
β Περιεζωσμένος ἐν δυναστείᾳ. Δίκην ζώνης κεκυκλωμένος ἐν δυναστείᾳ, ἤτοι ἐν δυνάμει ἀπείρῳ, κατὰ πάντων κτιστῶν, καὶ ἐν παντὶ πράγματι· καὶ ἀλλαχοῦ δέ φησιν, Ἐνεδύσατο Κύριος δύναμιν καὶ περιεζώσατο.Εξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ ἔλεος αὐτοῦ, καὶ τὴν ἀλήθειαν αὐτοῦ, καὶ ἐῤῥύσατο την ψυχήν μου ἐκ μέσου σκύμνων. Εἰπὼν πρῶτον, ὅτι ἐξαπέστειλεν ἁπλῶς, ἐπήγαγε καὶ τίνα ἀπέστειλε. Παρατηρητέον δὲ ὅτι ἐν πολλοῖς ἀλήθειαν αὐτὴν δικαιοσύνην ενο μάζει, καθὼς καὶ νῦν. Διότι καὶ ἐξ ἀληθείας, ή δικαιοσύνη καταλαμβάνεται. Εξαπέστειλεν οὖν τὸ ἔλεος μὲν, ἵνα ἐλεήσῃ με· τὴν δικαιοσύνην δὲ, ἵνα και ταδικάσῃ τοὺς ἀδικοῦντάς με. Σκύμνους δὲ λέγει τους περὶ Σαούλ, ὡς ἐν ἀκμῇ δυνάμεως, καὶ ὡς ἀπηνεῖς καὶ φονικούς. Τοιοῦτοι γὰρ οἱ σκύμνοι τοῦ λέοντος. Νοεῖται δὲ, καὶ προσώπῳ τῆς Ἐκκλησίας τῶν πι στῶν ὁ λόγος, ὅτι Ο Πατὴρ ἐξαπέστειλεν τὸν Υἱόν, καὶ ἔσωσέ με τὴν ἀπολωλυΐαν. Εδωκεν εἰς ὄνειδος, τοὺς πρὶν καταπατοῦντας με δαίμονας. Ελεος δὲ ἐνούσιον καὶ ἀλήθεια, ὁ Υἱός· ἐλεήσας γὰρ ἀπολλυ- μένους ἡμᾶς, ἐνηνθρώπησε· καὶ αὐτὸς εἴρηκεν· Εγώ εἰμι ἡ ἀλήθειαι. (3) Καὶ ἡ σημασία δὲ τῆς δικαιοσύνης, ὡς φησὶν ὁ ᾿Απόστολος, ἐγεννήθη ἡμῖν σοφία ἀπὸ Θεοῦ, δικαιοσύνη τε, καὶ ἁγιασμὸς, καὶ ἀπολύτρωσις. Σκύμνους οὖν κανταῦθα νόει τοὺς δαί- μονας. Ο Εκοιμήθην τεταραγμένος. Οτε ἐν τῷ σπηλαίῳ επεισῆλθον οἱ περὶ τὸν Σαούλ · ἐκοιμήθην γὰρ ὕπνον μικρὸν, ἀλλὰ τεταραγμένον, ὑπὸ τοῦ περιστοιχίσαν- τός με κινδύνου. *Ο υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὀδόντες αὐτῶν, ὅπλα καὶ βέλη· καὶ ἡ γλῶσσα αὐτῶν, μάχαιρα ὀξεῖν· Ο υἱοὶ ἀνθρώπων, ἀκούσατε· οἱ ὀδόντες τῶν ἐπι- βουλευόντων μοι, δίκην θηρίων, ὅπλα καὶ βέλη, καὶ τὰ ἑξῆς. Διὰ δὲ τῶν ὀδόντων καὶ τῆς γλώττης, τους λόγους αὐτῶν ἐδήλωσεν, ὅτι ταῖς διαβολαῖς καὶ συν σκευαῖς τῶν δόλων τιτρώσκουσι, καὶ τὸ ἐπ' αὐτοῖς, ἀναιροῦσιν· ὅπλα δὲ νῦν, οὐ τὰ φυλακτικά, ἀλλὰ αἱρετικά φησιν. Ὑψώθητι ἐπὶ τοὺς οὐρανοὺς, ὁ Θεὸς, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν ἡ δόξα σου. Υψηλὸς καὶ ἐπου ράνιος γνωρίσθητι καὶ τοῖς μὴ εἰδόσι σε, καὶ δρα- μέτω ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν ἡ μεγαλειότης σου, δι' ὧν τερατουργείς οὕτω παράδοξα. Τινὲς δὲ καὶ πρὸς τὸν Χριστὸν ἀποστρέφουσι τὸν λόγον, ὅτι Τελέσας τὸ μυστήριον τῆς ἐνανθρωπήσεως, ἀνέβης πάλιν εἰς χιν, 6. οὐρανοὺς, ἀφ᾽ ὧν κατελήλυθας, καὶ ἐπὶ γῆν πᾶσαν ὀδευέτω ἡ τιμή σου. Παγίδα ἡτοίμασαν τοῖς ποσί μου, καὶ κατέ καμψαν τὴν ψυχήν μου. Θήρατρά μοι κατεσκεύ ασαν, καὶ ἐταπείνωσάν με λέγει δὲ τὰς ποικίλας ἐπιβουλάς. - EUTHYMII ZIGABENI Misit Dominus in misericordiam suam el verita- A tem suam, et eripuit animam meam de medio calu- lorum leonum. Cum superius simpliciter dixerit Deum misisse, nune addit quid miserit. Illud autem animadvertendum durimus, quod multis in locis Propheta per veritatem, justitiam intelli- git, ut hic. Ex veritate enim deprehenditur justi- tia. Misit Deus igitur misericordiam, ut mei misereretur : item, et justitiam ut eos condening- ret, qui mihi injuriam intulerunt. Catulos autem leonis, ipsos appellat comites Sanlis; quia robore ac viribus præstabant, ferique erant, ac sangui- narii, cujusmodi sunt conum catuli. Possunt etiam hæc verba intelligi, ut dicta sint ex persona Ecclesiæ, quæ læta canet; Pater misit Filium, qui ane jam pene perditam salvavit ; et dedit in op- probrium dæmones olim conculcantes me. Per mi- sericordiam vero, et veritatem consubstantialem Filium intellige. Misertus enim nostri est, cum perditi essemus : et assumpta humana natura no- stra, dixit : Ego sum veritas sn ; quietiam aliquando justitia appellatur. Ipse enim, ut inquit Apostolus, factus est nobis sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et redemptio ". Et juxta hunc sensum per ca- tulos leonum, ipsos damones intellige. Dormivi conturbatus. Quando nimirum Saul et comites ejus ingressi sunt in speluncam. Tunc enim paululum dormiebam, sed præ summo tur- batus sum periculo, quod mibi undique immi- nebat. B Filii hominum, dentes eorum arma el sagillæ, el lingua eorum gladius acutus. filii hominum, in- C quit, audite. Dentes enim eorum, qui mili scilicet non secus, ac feræ quædam insidiantur, arma sunt, et sagittæ, et quæ sequuntur. Per dentes autem, et per linguam, corum sermones significavit, quia calumniis et dolosis quibusdam detractionibus vulnerant, et [quantum in se est interiinunt. Arma autem hic ea non dicit, quæ servandi, sed quæ læ- dendi causa deferuntur. VERS. 6. Exsultare super cœlos, Deus, et super omnem terram gloria tua. Ut sublimis, et super- cœiestis ab omnibus cognoscaris, qui te hactenus non noverunt, et magnificentia tua per universam divulgetur terram, postquam tam admiranda ope- raris. Quidam sermonem hunc ad Christum re- ferri pulant, ut sit sensus : Postquam incarna- D tionis perfecisti mysterium, restat ut rursus illuc in caelum ascendas, unde descendisti : ho- norque ac gloria tua per totam percrebrescat ter- ram. VERS. 7. Laqueum paraverunt pedibus meis, et incurvaverunt animam meam. Laqueos quosdam, inquit, ac plagas, mihi venatores contexerunt, quibus artificiosissime dispositis humiliaverunt me. Hujusmodi autem verbis multiplices inimicoruni insidias significat. Joan. Cor. 1, 30. Variæ lectiones. . ' (3) ΑΙ.Καὶ κατὰ τὴν σημασίαν δὲ τῆς δικαιοσύνης, ὥς φησιν αὐτός.
7β Girded in sovereign power. Circled about with sovereign power like a girdle, namely, with infinite power in respect of all created things and in every thing; and elsewhere he says, The Lord has clothed himself in power and has girded himself.
α Ὁ συνταράσσων τὸ κύτος τῆς θαλάσσης. Tὸ βάθος, ὥστε κάτωθεν ψάμμον ἀναφέρεσθαι, τοῦ τοσούτου χάους αἰφνίδιον ἐκμοχλευομένου. Σκόπει δὲ, ὅτι προστάγματι τοῦ Θεοῦ τὴν θάλασσαν οἱ ἄνεμοι συνταράσσουσιν.Εξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ ἔλεος αὐτοῦ, καὶ τὴν ἀλήθειαν αὐτοῦ, καὶ ἐῤῥύσατο την ψυχήν μου ἐκ μέσου σκύμνων. Εἰπὼν πρῶτον, ὅτι ἐξαπέστειλεν ἁπλῶς, ἐπήγαγε καὶ τίνα ἀπέστειλε. Παρατηρητέον δὲ ὅτι ἐν πολλοῖς ἀλήθειαν αὐτὴν δικαιοσύνην ενο μάζει, καθὼς καὶ νῦν. Διότι καὶ ἐξ ἀληθείας, ή δικαιοσύνη καταλαμβάνεται. Εξαπέστειλεν οὖν τὸ ἔλεος μὲν, ἵνα ἐλεήσῃ με· τὴν δικαιοσύνην δὲ, ἵνα και ταδικάσῃ τοὺς ἀδικοῦντάς με. Σκύμνους δὲ λέγει τους περὶ Σαούλ, ὡς ἐν ἀκμῇ δυνάμεως, καὶ ὡς ἀπηνεῖς καὶ φονικούς. Τοιοῦτοι γὰρ οἱ σκύμνοι τοῦ λέοντος. Νοεῖται δὲ, καὶ προσώπῳ τῆς Ἐκκλησίας τῶν πι στῶν ὁ λόγος, ὅτι Ο Πατὴρ ἐξαπέστειλεν τὸν Υἱόν, καὶ ἔσωσέ με τὴν ἀπολωλυΐαν. Εδωκεν εἰς ὄνειδος, τοὺς πρὶν καταπατοῦντας με δαίμονας. Ελεος δὲ ἐνούσιον καὶ ἀλήθεια, ὁ Υἱός· ἐλεήσας γὰρ ἀπολλυ- μένους ἡμᾶς, ἐνηνθρώπησε· καὶ αὐτὸς εἴρηκεν· Εγώ εἰμι ἡ ἀλήθειαι. (3) Καὶ ἡ σημασία δὲ τῆς δικαιοσύνης, ὡς φησὶν ὁ ᾿Απόστολος, ἐγεννήθη ἡμῖν σοφία ἀπὸ Θεοῦ, δικαιοσύνη τε, καὶ ἁγιασμὸς, καὶ ἀπολύτρωσις. Σκύμνους οὖν κανταῦθα νόει τοὺς δαί- μονας. Ο Εκοιμήθην τεταραγμένος. Οτε ἐν τῷ σπηλαίῳ επεισῆλθον οἱ περὶ τὸν Σαούλ · ἐκοιμήθην γὰρ ὕπνον μικρὸν, ἀλλὰ τεταραγμένον, ὑπὸ τοῦ περιστοιχίσαν- τός με κινδύνου. *Ο υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὀδόντες αὐτῶν, ὅπλα καὶ βέλη· καὶ ἡ γλῶσσα αὐτῶν, μάχαιρα ὀξεῖν· Ο υἱοὶ ἀνθρώπων, ἀκούσατε· οἱ ὀδόντες τῶν ἐπι- βουλευόντων μοι, δίκην θηρίων, ὅπλα καὶ βέλη, καὶ τὰ ἑξῆς. Διὰ δὲ τῶν ὀδόντων καὶ τῆς γλώττης, τους λόγους αὐτῶν ἐδήλωσεν, ὅτι ταῖς διαβολαῖς καὶ συν σκευαῖς τῶν δόλων τιτρώσκουσι, καὶ τὸ ἐπ' αὐτοῖς, ἀναιροῦσιν· ὅπλα δὲ νῦν, οὐ τὰ φυλακτικά, ἀλλὰ αἱρετικά φησιν. Ὑψώθητι ἐπὶ τοὺς οὐρανοὺς, ὁ Θεὸς, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν ἡ δόξα σου. Υψηλὸς καὶ ἐπου ράνιος γνωρίσθητι καὶ τοῖς μὴ εἰδόσι σε, καὶ δρα- μέτω ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν ἡ μεγαλειότης σου, δι' ὧν τερατουργείς οὕτω παράδοξα. Τινὲς δὲ καὶ πρὸς τὸν Χριστὸν ἀποστρέφουσι τὸν λόγον, ὅτι Τελέσας τὸ μυστήριον τῆς ἐνανθρωπήσεως, ἀνέβης πάλιν εἰς χιν, 6. οὐρανοὺς, ἀφ᾽ ὧν κατελήλυθας, καὶ ἐπὶ γῆν πᾶσαν ὀδευέτω ἡ τιμή σου. Παγίδα ἡτοίμασαν τοῖς ποσί μου, καὶ κατέ καμψαν τὴν ψυχήν μου. Θήρατρά μοι κατεσκεύ ασαν, καὶ ἐταπείνωσάν με λέγει δὲ τὰς ποικίλας ἐπιβουλάς. - EUTHYMII ZIGABENI Misit Dominus in misericordiam suam el verita- A tem suam, et eripuit animam meam de medio calu- lorum leonum. Cum superius simpliciter dixerit Deum misisse, nune addit quid miserit. Illud autem animadvertendum durimus, quod multis in locis Propheta per veritatem, justitiam intelli- git, ut hic. Ex veritate enim deprehenditur justi- tia. Misit Deus igitur misericordiam, ut mei misereretur : item, et justitiam ut eos condening- ret, qui mihi injuriam intulerunt. Catulos autem leonis, ipsos appellat comites Sanlis; quia robore ac viribus præstabant, ferique erant, ac sangui- narii, cujusmodi sunt conum catuli. Possunt etiam hæc verba intelligi, ut dicta sint ex persona Ecclesiæ, quæ læta canet; Pater misit Filium, qui ane jam pene perditam salvavit ; et dedit in op- probrium dæmones olim conculcantes me. Per mi- sericordiam vero, et veritatem consubstantialem Filium intellige. Misertus enim nostri est, cum perditi essemus : et assumpta humana natura no- stra, dixit : Ego sum veritas sn ; quietiam aliquando justitia appellatur. Ipse enim, ut inquit Apostolus, factus est nobis sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et redemptio ". Et juxta hunc sensum per ca- tulos leonum, ipsos damones intellige. Dormivi conturbatus. Quando nimirum Saul et comites ejus ingressi sunt in speluncam. Tunc enim paululum dormiebam, sed præ summo tur- batus sum periculo, quod mibi undique immi- nebat. B Filii hominum, dentes eorum arma el sagillæ, el lingua eorum gladius acutus. filii hominum, in- C quit, audite. Dentes enim eorum, qui mili scilicet non secus, ac feræ quædam insidiantur, arma sunt, et sagittæ, et quæ sequuntur. Per dentes autem, et per linguam, corum sermones significavit, quia calumniis et dolosis quibusdam detractionibus vulnerant, et [quantum in se est interiinunt. Arma autem hic ea non dicit, quæ servandi, sed quæ læ- dendi causa deferuntur. VERS. 6. Exsultare super cœlos, Deus, et super omnem terram gloria tua. Ut sublimis, et super- cœiestis ab omnibus cognoscaris, qui te hactenus non noverunt, et magnificentia tua per universam divulgetur terram, postquam tam admiranda ope- raris. Quidam sermonem hunc ad Christum re- ferri pulant, ut sit sensus : Postquam incarna- D tionis perfecisti mysterium, restat ut rursus illuc in caelum ascendas, unde descendisti : ho- norque ac gloria tua per totam percrebrescat ter- ram. VERS. 7. Laqueum paraverunt pedibus meis, et incurvaverunt animam meam. Laqueos quosdam, inquit, ac plagas, mihi venatores contexerunt, quibus artificiosissime dispositis humiliaverunt me. Hujusmodi autem verbis multiplices inimicoruni insidias significat. Joan. Cor. 1, 30. Variæ lectiones. . ' (3) ΑΙ.Καὶ κατὰ τὴν σημασίαν δὲ τῆς δικαιοσύνης, ὥς φησιν αὐτός.
8α Who stirs up the cavern of the sea. The depth, so as to bring up sand from below, suddenly dislodged from such a great yawn- ing chasm. Note that the winds stir up the sea at God’s decree.
β Ἤχους κυμάτων αὐτῆς τίς ὑποστήσεται; Βαρεῖς ὄντας καὶ φοβεροὺς καὶ ἀφορήτους.Εξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ ἔλεος αὐτοῦ, καὶ τὴν ἀλήθειαν αὐτοῦ, καὶ ἐῤῥύσατο την ψυχήν μου ἐκ μέσου σκύμνων. Εἰπὼν πρῶτον, ὅτι ἐξαπέστειλεν ἁπλῶς, ἐπήγαγε καὶ τίνα ἀπέστειλε. Παρατηρητέον δὲ ὅτι ἐν πολλοῖς ἀλήθειαν αὐτὴν δικαιοσύνην ενο μάζει, καθὼς καὶ νῦν. Διότι καὶ ἐξ ἀληθείας, ή δικαιοσύνη καταλαμβάνεται. Εξαπέστειλεν οὖν τὸ ἔλεος μὲν, ἵνα ἐλεήσῃ με· τὴν δικαιοσύνην δὲ, ἵνα και ταδικάσῃ τοὺς ἀδικοῦντάς με. Σκύμνους δὲ λέγει τους περὶ Σαούλ, ὡς ἐν ἀκμῇ δυνάμεως, καὶ ὡς ἀπηνεῖς καὶ φονικούς. Τοιοῦτοι γὰρ οἱ σκύμνοι τοῦ λέοντος. Νοεῖται δὲ, καὶ προσώπῳ τῆς Ἐκκλησίας τῶν πι στῶν ὁ λόγος, ὅτι Ο Πατὴρ ἐξαπέστειλεν τὸν Υἱόν, καὶ ἔσωσέ με τὴν ἀπολωλυΐαν. Εδωκεν εἰς ὄνειδος, τοὺς πρὶν καταπατοῦντας με δαίμονας. Ελεος δὲ ἐνούσιον καὶ ἀλήθεια, ὁ Υἱός· ἐλεήσας γὰρ ἀπολλυ- μένους ἡμᾶς, ἐνηνθρώπησε· καὶ αὐτὸς εἴρηκεν· Εγώ εἰμι ἡ ἀλήθειαι. (3) Καὶ ἡ σημασία δὲ τῆς δικαιοσύνης, ὡς φησὶν ὁ ᾿Απόστολος, ἐγεννήθη ἡμῖν σοφία ἀπὸ Θεοῦ, δικαιοσύνη τε, καὶ ἁγιασμὸς, καὶ ἀπολύτρωσις. Σκύμνους οὖν κανταῦθα νόει τοὺς δαί- μονας. Ο Εκοιμήθην τεταραγμένος. Οτε ἐν τῷ σπηλαίῳ επεισῆλθον οἱ περὶ τὸν Σαούλ · ἐκοιμήθην γὰρ ὕπνον μικρὸν, ἀλλὰ τεταραγμένον, ὑπὸ τοῦ περιστοιχίσαν- τός με κινδύνου. *Ο υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὀδόντες αὐτῶν, ὅπλα καὶ βέλη· καὶ ἡ γλῶσσα αὐτῶν, μάχαιρα ὀξεῖν· Ο υἱοὶ ἀνθρώπων, ἀκούσατε· οἱ ὀδόντες τῶν ἐπι- βουλευόντων μοι, δίκην θηρίων, ὅπλα καὶ βέλη, καὶ τὰ ἑξῆς. Διὰ δὲ τῶν ὀδόντων καὶ τῆς γλώττης, τους λόγους αὐτῶν ἐδήλωσεν, ὅτι ταῖς διαβολαῖς καὶ συν σκευαῖς τῶν δόλων τιτρώσκουσι, καὶ τὸ ἐπ' αὐτοῖς, ἀναιροῦσιν· ὅπλα δὲ νῦν, οὐ τὰ φυλακτικά, ἀλλὰ αἱρετικά φησιν. Ὑψώθητι ἐπὶ τοὺς οὐρανοὺς, ὁ Θεὸς, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν ἡ δόξα σου. Υψηλὸς καὶ ἐπου ράνιος γνωρίσθητι καὶ τοῖς μὴ εἰδόσι σε, καὶ δρα- μέτω ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν ἡ μεγαλειότης σου, δι' ὧν τερατουργείς οὕτω παράδοξα. Τινὲς δὲ καὶ πρὸς τὸν Χριστὸν ἀποστρέφουσι τὸν λόγον, ὅτι Τελέσας τὸ μυστήριον τῆς ἐνανθρωπήσεως, ἀνέβης πάλιν εἰς χιν, 6. οὐρανοὺς, ἀφ᾽ ὧν κατελήλυθας, καὶ ἐπὶ γῆν πᾶσαν ὀδευέτω ἡ τιμή σου. Παγίδα ἡτοίμασαν τοῖς ποσί μου, καὶ κατέ καμψαν τὴν ψυχήν μου. Θήρατρά μοι κατεσκεύ ασαν, καὶ ἐταπείνωσάν με λέγει δὲ τὰς ποικίλας ἐπιβουλάς. - EUTHYMII ZIGABENI Misit Dominus in misericordiam suam el verita- A tem suam, et eripuit animam meam de medio calu- lorum leonum. Cum superius simpliciter dixerit Deum misisse, nune addit quid miserit. Illud autem animadvertendum durimus, quod multis in locis Propheta per veritatem, justitiam intelli- git, ut hic. Ex veritate enim deprehenditur justi- tia. Misit Deus igitur misericordiam, ut mei misereretur : item, et justitiam ut eos condening- ret, qui mihi injuriam intulerunt. Catulos autem leonis, ipsos appellat comites Sanlis; quia robore ac viribus præstabant, ferique erant, ac sangui- narii, cujusmodi sunt conum catuli. Possunt etiam hæc verba intelligi, ut dicta sint ex persona Ecclesiæ, quæ læta canet; Pater misit Filium, qui ane jam pene perditam salvavit ; et dedit in op- probrium dæmones olim conculcantes me. Per mi- sericordiam vero, et veritatem consubstantialem Filium intellige. Misertus enim nostri est, cum perditi essemus : et assumpta humana natura no- stra, dixit : Ego sum veritas sn ; quietiam aliquando justitia appellatur. Ipse enim, ut inquit Apostolus, factus est nobis sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et redemptio ". Et juxta hunc sensum per ca- tulos leonum, ipsos damones intellige. Dormivi conturbatus. Quando nimirum Saul et comites ejus ingressi sunt in speluncam. Tunc enim paululum dormiebam, sed præ summo tur- batus sum periculo, quod mibi undique immi- nebat. B Filii hominum, dentes eorum arma el sagillæ, el lingua eorum gladius acutus. filii hominum, in- C quit, audite. Dentes enim eorum, qui mili scilicet non secus, ac feræ quædam insidiantur, arma sunt, et sagittæ, et quæ sequuntur. Per dentes autem, et per linguam, corum sermones significavit, quia calumniis et dolosis quibusdam detractionibus vulnerant, et [quantum in se est interiinunt. Arma autem hic ea non dicit, quæ servandi, sed quæ læ- dendi causa deferuntur. VERS. 6. Exsultare super cœlos, Deus, et super omnem terram gloria tua. Ut sublimis, et super- cœiestis ab omnibus cognoscaris, qui te hactenus non noverunt, et magnificentia tua per universam divulgetur terram, postquam tam admiranda ope- raris. Quidam sermonem hunc ad Christum re- ferri pulant, ut sit sensus : Postquam incarna- D tionis perfecisti mysterium, restat ut rursus illuc in caelum ascendas, unde descendisti : ho- norque ac gloria tua per totam percrebrescat ter- ram. VERS. 7. Laqueum paraverunt pedibus meis, et incurvaverunt animam meam. Laqueos quosdam, inquit, ac plagas, mihi venatores contexerunt, quibus artificiosissime dispositis humiliaverunt me. Hujusmodi autem verbis multiplices inimicoruni insidias significat. Joan. Cor. 1, 30. Variæ lectiones. . ' (3) ΑΙ.Καὶ κατὰ τὴν σημασίαν δὲ τῆς δικαιοσύνης, ὥς φησιν αὐτός.
8β Who will withstand the roaring of its waves? Their sounds being deep and fearful and unbearable.
γ Ταραχθήσονται τὰ ἔθνη. Διὰ τὸ ξένον καὶ ἄηθες τοῦ κηρύγματος, καὶ διὰ τὸ καταλύεσθαι τὸ πατρῷον σέβας αὐτῶν, καὶ τὴν πολιτείαν τούτων ἀμείβεσθαι.Εξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ ἔλεος αὐτοῦ, καὶ τὴν ἀλήθειαν αὐτοῦ, καὶ ἐῤῥύσατο την ψυχήν μου ἐκ μέσου σκύμνων. Εἰπὼν πρῶτον, ὅτι ἐξαπέστειλεν ἁπλῶς, ἐπήγαγε καὶ τίνα ἀπέστειλε. Παρατηρητέον δὲ ὅτι ἐν πολλοῖς ἀλήθειαν αὐτὴν δικαιοσύνην ενο μάζει, καθὼς καὶ νῦν. Διότι καὶ ἐξ ἀληθείας, ή δικαιοσύνη καταλαμβάνεται. Εξαπέστειλεν οὖν τὸ ἔλεος μὲν, ἵνα ἐλεήσῃ με· τὴν δικαιοσύνην δὲ, ἵνα και ταδικάσῃ τοὺς ἀδικοῦντάς με. Σκύμνους δὲ λέγει τους περὶ Σαούλ, ὡς ἐν ἀκμῇ δυνάμεως, καὶ ὡς ἀπηνεῖς καὶ φονικούς. Τοιοῦτοι γὰρ οἱ σκύμνοι τοῦ λέοντος. Νοεῖται δὲ, καὶ προσώπῳ τῆς Ἐκκλησίας τῶν πι στῶν ὁ λόγος, ὅτι Ο Πατὴρ ἐξαπέστειλεν τὸν Υἱόν, καὶ ἔσωσέ με τὴν ἀπολωλυΐαν. Εδωκεν εἰς ὄνειδος, τοὺς πρὶν καταπατοῦντας με δαίμονας. Ελεος δὲ ἐνούσιον καὶ ἀλήθεια, ὁ Υἱός· ἐλεήσας γὰρ ἀπολλυ- μένους ἡμᾶς, ἐνηνθρώπησε· καὶ αὐτὸς εἴρηκεν· Εγώ εἰμι ἡ ἀλήθειαι. (3) Καὶ ἡ σημασία δὲ τῆς δικαιοσύνης, ὡς φησὶν ὁ ᾿Απόστολος, ἐγεννήθη ἡμῖν σοφία ἀπὸ Θεοῦ, δικαιοσύνη τε, καὶ ἁγιασμὸς, καὶ ἀπολύτρωσις. Σκύμνους οὖν κανταῦθα νόει τοὺς δαί- μονας. Ο Εκοιμήθην τεταραγμένος. Οτε ἐν τῷ σπηλαίῳ επεισῆλθον οἱ περὶ τὸν Σαούλ · ἐκοιμήθην γὰρ ὕπνον μικρὸν, ἀλλὰ τεταραγμένον, ὑπὸ τοῦ περιστοιχίσαν- τός με κινδύνου. *Ο υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὀδόντες αὐτῶν, ὅπλα καὶ βέλη· καὶ ἡ γλῶσσα αὐτῶν, μάχαιρα ὀξεῖν· Ο υἱοὶ ἀνθρώπων, ἀκούσατε· οἱ ὀδόντες τῶν ἐπι- βουλευόντων μοι, δίκην θηρίων, ὅπλα καὶ βέλη, καὶ τὰ ἑξῆς. Διὰ δὲ τῶν ὀδόντων καὶ τῆς γλώττης, τους λόγους αὐτῶν ἐδήλωσεν, ὅτι ταῖς διαβολαῖς καὶ συν σκευαῖς τῶν δόλων τιτρώσκουσι, καὶ τὸ ἐπ' αὐτοῖς, ἀναιροῦσιν· ὅπλα δὲ νῦν, οὐ τὰ φυλακτικά, ἀλλὰ αἱρετικά φησιν. Ὑψώθητι ἐπὶ τοὺς οὐρανοὺς, ὁ Θεὸς, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν ἡ δόξα σου. Υψηλὸς καὶ ἐπου ράνιος γνωρίσθητι καὶ τοῖς μὴ εἰδόσι σε, καὶ δρα- μέτω ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν ἡ μεγαλειότης σου, δι' ὧν τερατουργείς οὕτω παράδοξα. Τινὲς δὲ καὶ πρὸς τὸν Χριστὸν ἀποστρέφουσι τὸν λόγον, ὅτι Τελέσας τὸ μυστήριον τῆς ἐνανθρωπήσεως, ἀνέβης πάλιν εἰς χιν, 6. οὐρανοὺς, ἀφ᾽ ὧν κατελήλυθας, καὶ ἐπὶ γῆν πᾶσαν ὀδευέτω ἡ τιμή σου. Παγίδα ἡτοίμασαν τοῖς ποσί μου, καὶ κατέ καμψαν τὴν ψυχήν μου. Θήρατρά μοι κατεσκεύ ασαν, καὶ ἐταπείνωσάν με λέγει δὲ τὰς ποικίλας ἐπιβουλάς. - EUTHYMII ZIGABENI Misit Dominus in misericordiam suam el verita- A tem suam, et eripuit animam meam de medio calu- lorum leonum. Cum superius simpliciter dixerit Deum misisse, nune addit quid miserit. Illud autem animadvertendum durimus, quod multis in locis Propheta per veritatem, justitiam intelli- git, ut hic. Ex veritate enim deprehenditur justi- tia. Misit Deus igitur misericordiam, ut mei misereretur : item, et justitiam ut eos condening- ret, qui mihi injuriam intulerunt. Catulos autem leonis, ipsos appellat comites Sanlis; quia robore ac viribus præstabant, ferique erant, ac sangui- narii, cujusmodi sunt conum catuli. Possunt etiam hæc verba intelligi, ut dicta sint ex persona Ecclesiæ, quæ læta canet; Pater misit Filium, qui ane jam pene perditam salvavit ; et dedit in op- probrium dæmones olim conculcantes me. Per mi- sericordiam vero, et veritatem consubstantialem Filium intellige. Misertus enim nostri est, cum perditi essemus : et assumpta humana natura no- stra, dixit : Ego sum veritas sn ; quietiam aliquando justitia appellatur. Ipse enim, ut inquit Apostolus, factus est nobis sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et redemptio ". Et juxta hunc sensum per ca- tulos leonum, ipsos damones intellige. Dormivi conturbatus. Quando nimirum Saul et comites ejus ingressi sunt in speluncam. Tunc enim paululum dormiebam, sed præ summo tur- batus sum periculo, quod mibi undique immi- nebat. B Filii hominum, dentes eorum arma el sagillæ, el lingua eorum gladius acutus. filii hominum, in- C quit, audite. Dentes enim eorum, qui mili scilicet non secus, ac feræ quædam insidiantur, arma sunt, et sagittæ, et quæ sequuntur. Per dentes autem, et per linguam, corum sermones significavit, quia calumniis et dolosis quibusdam detractionibus vulnerant, et [quantum in se est interiinunt. Arma autem hic ea non dicit, quæ servandi, sed quæ læ- dendi causa deferuntur. VERS. 6. Exsultare super cœlos, Deus, et super omnem terram gloria tua. Ut sublimis, et super- cœiestis ab omnibus cognoscaris, qui te hactenus non noverunt, et magnificentia tua per universam divulgetur terram, postquam tam admiranda ope- raris. Quidam sermonem hunc ad Christum re- ferri pulant, ut sit sensus : Postquam incarna- D tionis perfecisti mysterium, restat ut rursus illuc in caelum ascendas, unde descendisti : ho- norque ac gloria tua per totam percrebrescat ter- ram. VERS. 7. Laqueum paraverunt pedibus meis, et incurvaverunt animam meam. Laqueos quosdam, inquit, ac plagas, mihi venatores contexerunt, quibus artificiosissime dispositis humiliaverunt me. Hujusmodi autem verbis multiplices inimicoruni insidias significat. Joan. Cor. 1, 30. Variæ lectiones. . ' (3) ΑΙ.Καὶ κατὰ τὴν σημασίαν δὲ τῆς δικαιοσύνης, ὥς φησιν αὐτός.
8γ The nations will be troubled. On account of the strange and unaccustomed nature of the Gospel proclamation, and on account of their ancestral worship being dissolved and their way of life being changed.
α Καὶ φοβηθήσονται οἱ κατοικοῦντες τὰ πέρατα ἀπὸ τῶν σημείων σου. Αὐτοὶ οἱ ἐν ταῖς ἐσχατιαῖς τῆς γῆς, φοβηθήσονται ἀπὸ τοῦ μεγέθους τῶν ἑκάστοτε γινομένων θαυματουργιῶν σου. Εἰ δ’ οἱ ἐν ταῖς ἐσχατιαῖς, πολλῷ μᾶλλον οἱ ἐν τῷ μέσῳ τῆς γῆς. Ἡμεῖς μὲν οὖν περὶ τῶν κατὰ Χριστὸν | θαυμάτων εἰρῆσθαι ταῦτά φαμεν· Ἑβραῖοι δὲ, περὶ τῶν κατὰ Μωυσῆν· εἴργονται δὲ, διὰ τῶν ἑξῆς.Εξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ ἔλεος αὐτοῦ, καὶ τὴν ἀλήθειαν αὐτοῦ, καὶ ἐῤῥύσατο την ψυχήν μου ἐκ μέσου σκύμνων. Εἰπὼν πρῶτον, ὅτι ἐξαπέστειλεν ἁπλῶς, ἐπήγαγε καὶ τίνα ἀπέστειλε. Παρατηρητέον δὲ ὅτι ἐν πολλοῖς ἀλήθειαν αὐτὴν δικαιοσύνην ενο μάζει, καθὼς καὶ νῦν. Διότι καὶ ἐξ ἀληθείας, ή δικαιοσύνη καταλαμβάνεται. Εξαπέστειλεν οὖν τὸ ἔλεος μὲν, ἵνα ἐλεήσῃ με· τὴν δικαιοσύνην δὲ, ἵνα και ταδικάσῃ τοὺς ἀδικοῦντάς με. Σκύμνους δὲ λέγει τους περὶ Σαούλ, ὡς ἐν ἀκμῇ δυνάμεως, καὶ ὡς ἀπηνεῖς καὶ φονικούς. Τοιοῦτοι γὰρ οἱ σκύμνοι τοῦ λέοντος. Νοεῖται δὲ, καὶ προσώπῳ τῆς Ἐκκλησίας τῶν πι στῶν ὁ λόγος, ὅτι Ο Πατὴρ ἐξαπέστειλεν τὸν Υἱόν, καὶ ἔσωσέ με τὴν ἀπολωλυΐαν. Εδωκεν εἰς ὄνειδος, τοὺς πρὶν καταπατοῦντας με δαίμονας. Ελεος δὲ ἐνούσιον καὶ ἀλήθεια, ὁ Υἱός· ἐλεήσας γὰρ ἀπολλυ- μένους ἡμᾶς, ἐνηνθρώπησε· καὶ αὐτὸς εἴρηκεν· Εγώ εἰμι ἡ ἀλήθειαι. (3) Καὶ ἡ σημασία δὲ τῆς δικαιοσύνης, ὡς φησὶν ὁ ᾿Απόστολος, ἐγεννήθη ἡμῖν σοφία ἀπὸ Θεοῦ, δικαιοσύνη τε, καὶ ἁγιασμὸς, καὶ ἀπολύτρωσις. Σκύμνους οὖν κανταῦθα νόει τοὺς δαί- μονας. Ο Εκοιμήθην τεταραγμένος. Οτε ἐν τῷ σπηλαίῳ επεισῆλθον οἱ περὶ τὸν Σαούλ · ἐκοιμήθην γὰρ ὕπνον μικρὸν, ἀλλὰ τεταραγμένον, ὑπὸ τοῦ περιστοιχίσαν- τός με κινδύνου. *Ο υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὀδόντες αὐτῶν, ὅπλα καὶ βέλη· καὶ ἡ γλῶσσα αὐτῶν, μάχαιρα ὀξεῖν· Ο υἱοὶ ἀνθρώπων, ἀκούσατε· οἱ ὀδόντες τῶν ἐπι- βουλευόντων μοι, δίκην θηρίων, ὅπλα καὶ βέλη, καὶ τὰ ἑξῆς. Διὰ δὲ τῶν ὀδόντων καὶ τῆς γλώττης, τους λόγους αὐτῶν ἐδήλωσεν, ὅτι ταῖς διαβολαῖς καὶ συν σκευαῖς τῶν δόλων τιτρώσκουσι, καὶ τὸ ἐπ' αὐτοῖς, ἀναιροῦσιν· ὅπλα δὲ νῦν, οὐ τὰ φυλακτικά, ἀλλὰ αἱρετικά φησιν. Ὑψώθητι ἐπὶ τοὺς οὐρανοὺς, ὁ Θεὸς, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν ἡ δόξα σου. Υψηλὸς καὶ ἐπου ράνιος γνωρίσθητι καὶ τοῖς μὴ εἰδόσι σε, καὶ δρα- μέτω ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν ἡ μεγαλειότης σου, δι' ὧν τερατουργείς οὕτω παράδοξα. Τινὲς δὲ καὶ πρὸς τὸν Χριστὸν ἀποστρέφουσι τὸν λόγον, ὅτι Τελέσας τὸ μυστήριον τῆς ἐνανθρωπήσεως, ἀνέβης πάλιν εἰς χιν, 6. οὐρανοὺς, ἀφ᾽ ὧν κατελήλυθας, καὶ ἐπὶ γῆν πᾶσαν ὀδευέτω ἡ τιμή σου. Παγίδα ἡτοίμασαν τοῖς ποσί μου, καὶ κατέ καμψαν τὴν ψυχήν μου. Θήρατρά μοι κατεσκεύ ασαν, καὶ ἐταπείνωσάν με λέγει δὲ τὰς ποικίλας ἐπιβουλάς. - EUTHYMII ZIGABENI Misit Dominus in misericordiam suam el verita- A tem suam, et eripuit animam meam de medio calu- lorum leonum. Cum superius simpliciter dixerit Deum misisse, nune addit quid miserit. Illud autem animadvertendum durimus, quod multis in locis Propheta per veritatem, justitiam intelli- git, ut hic. Ex veritate enim deprehenditur justi- tia. Misit Deus igitur misericordiam, ut mei misereretur : item, et justitiam ut eos condening- ret, qui mihi injuriam intulerunt. Catulos autem leonis, ipsos appellat comites Sanlis; quia robore ac viribus præstabant, ferique erant, ac sangui- narii, cujusmodi sunt conum catuli. Possunt etiam hæc verba intelligi, ut dicta sint ex persona Ecclesiæ, quæ læta canet; Pater misit Filium, qui ane jam pene perditam salvavit ; et dedit in op- probrium dæmones olim conculcantes me. Per mi- sericordiam vero, et veritatem consubstantialem Filium intellige. Misertus enim nostri est, cum perditi essemus : et assumpta humana natura no- stra, dixit : Ego sum veritas sn ; quietiam aliquando justitia appellatur. Ipse enim, ut inquit Apostolus, factus est nobis sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et redemptio ". Et juxta hunc sensum per ca- tulos leonum, ipsos damones intellige. Dormivi conturbatus. Quando nimirum Saul et comites ejus ingressi sunt in speluncam. Tunc enim paululum dormiebam, sed præ summo tur- batus sum periculo, quod mibi undique immi- nebat. B Filii hominum, dentes eorum arma el sagillæ, el lingua eorum gladius acutus. filii hominum, in- C quit, audite. Dentes enim eorum, qui mili scilicet non secus, ac feræ quædam insidiantur, arma sunt, et sagittæ, et quæ sequuntur. Per dentes autem, et per linguam, corum sermones significavit, quia calumniis et dolosis quibusdam detractionibus vulnerant, et [quantum in se est interiinunt. Arma autem hic ea non dicit, quæ servandi, sed quæ læ- dendi causa deferuntur. VERS. 6. Exsultare super cœlos, Deus, et super omnem terram gloria tua. Ut sublimis, et super- cœiestis ab omnibus cognoscaris, qui te hactenus non noverunt, et magnificentia tua per universam divulgetur terram, postquam tam admiranda ope- raris. Quidam sermonem hunc ad Christum re- ferri pulant, ut sit sensus : Postquam incarna- D tionis perfecisti mysterium, restat ut rursus illuc in caelum ascendas, unde descendisti : ho- norque ac gloria tua per totam percrebrescat ter- ram. VERS. 7. Laqueum paraverunt pedibus meis, et incurvaverunt animam meam. Laqueos quosdam, inquit, ac plagas, mihi venatores contexerunt, quibus artificiosissime dispositis humiliaverunt me. Hujusmodi autem verbis multiplices inimicoruni insidias significat. Joan. Cor. 1, 30. Variæ lectiones. . ' (3) ΑΙ.Καὶ κατὰ τὴν σημασίαν δὲ τῆς δικαιοσύνης, ὥς φησιν αὐτός.
9α And those who inhabit the ends of the earth will be alarmed by your signs. Even those in the extremities of the earth will be seized with fear at the magnitude of your wondrous acts occurring at each time. And if those in the extremities will be affrighted, then very much more so will those at the centre of the earth. We say that these words were spoken about the miracles at the time of Christ, the Hebrews say they were about those at the time of Moses. They are debarred, however, by what follows.
β Ἐξόδους πρωΐας καὶ ἑσπέρας τέρψεις.Εξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ ἔλεος αὐτοῦ, καὶ τὴν ἀλήθειαν αὐτοῦ, καὶ ἐῤῥύσατο την ψυχήν μου ἐκ μέσου σκύμνων. Εἰπὼν πρῶτον, ὅτι ἐξαπέστειλεν ἁπλῶς, ἐπήγαγε καὶ τίνα ἀπέστειλε. Παρατηρητέον δὲ ὅτι ἐν πολλοῖς ἀλήθειαν αὐτὴν δικαιοσύνην ενο μάζει, καθὼς καὶ νῦν. Διότι καὶ ἐξ ἀληθείας, ή δικαιοσύνη καταλαμβάνεται. Εξαπέστειλεν οὖν τὸ ἔλεος μὲν, ἵνα ἐλεήσῃ με· τὴν δικαιοσύνην δὲ, ἵνα και ταδικάσῃ τοὺς ἀδικοῦντάς με. Σκύμνους δὲ λέγει τους περὶ Σαούλ, ὡς ἐν ἀκμῇ δυνάμεως, καὶ ὡς ἀπηνεῖς καὶ φονικούς. Τοιοῦτοι γὰρ οἱ σκύμνοι τοῦ λέοντος. Νοεῖται δὲ, καὶ προσώπῳ τῆς Ἐκκλησίας τῶν πι στῶν ὁ λόγος, ὅτι Ο Πατὴρ ἐξαπέστειλεν τὸν Υἱόν, καὶ ἔσωσέ με τὴν ἀπολωλυΐαν. Εδωκεν εἰς ὄνειδος, τοὺς πρὶν καταπατοῦντας με δαίμονας. Ελεος δὲ ἐνούσιον καὶ ἀλήθεια, ὁ Υἱός· ἐλεήσας γὰρ ἀπολλυ- μένους ἡμᾶς, ἐνηνθρώπησε· καὶ αὐτὸς εἴρηκεν· Εγώ εἰμι ἡ ἀλήθειαι. (3) Καὶ ἡ σημασία δὲ τῆς δικαιοσύνης, ὡς φησὶν ὁ ᾿Απόστολος, ἐγεννήθη ἡμῖν σοφία ἀπὸ Θεοῦ, δικαιοσύνη τε, καὶ ἁγιασμὸς, καὶ ἀπολύτρωσις. Σκύμνους οὖν κανταῦθα νόει τοὺς δαί- μονας. Ο Εκοιμήθην τεταραγμένος. Οτε ἐν τῷ σπηλαίῳ επεισῆλθον οἱ περὶ τὸν Σαούλ · ἐκοιμήθην γὰρ ὕπνον μικρὸν, ἀλλὰ τεταραγμένον, ὑπὸ τοῦ περιστοιχίσαν- τός με κινδύνου. *Ο υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὀδόντες αὐτῶν, ὅπλα καὶ βέλη· καὶ ἡ γλῶσσα αὐτῶν, μάχαιρα ὀξεῖν· Ο υἱοὶ ἀνθρώπων, ἀκούσατε· οἱ ὀδόντες τῶν ἐπι- βουλευόντων μοι, δίκην θηρίων, ὅπλα καὶ βέλη, καὶ τὰ ἑξῆς. Διὰ δὲ τῶν ὀδόντων καὶ τῆς γλώττης, τους λόγους αὐτῶν ἐδήλωσεν, ὅτι ταῖς διαβολαῖς καὶ συν σκευαῖς τῶν δόλων τιτρώσκουσι, καὶ τὸ ἐπ' αὐτοῖς, ἀναιροῦσιν· ὅπλα δὲ νῦν, οὐ τὰ φυλακτικά, ἀλλὰ αἱρετικά φησιν. Ὑψώθητι ἐπὶ τοὺς οὐρανοὺς, ὁ Θεὸς, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν ἡ δόξα σου. Υψηλὸς καὶ ἐπου ράνιος γνωρίσθητι καὶ τοῖς μὴ εἰδόσι σε, καὶ δρα- μέτω ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν ἡ μεγαλειότης σου, δι' ὧν τερατουργείς οὕτω παράδοξα. Τινὲς δὲ καὶ πρὸς τὸν Χριστὸν ἀποστρέφουσι τὸν λόγον, ὅτι Τελέσας τὸ μυστήριον τῆς ἐνανθρωπήσεως, ἀνέβης πάλιν εἰς χιν, 6. οὐρανοὺς, ἀφ᾽ ὧν κατελήλυθας, καὶ ἐπὶ γῆν πᾶσαν ὀδευέτω ἡ τιμή σου. Παγίδα ἡτοίμασαν τοῖς ποσί μου, καὶ κατέ καμψαν τὴν ψυχήν μου. Θήρατρά μοι κατεσκεύ ασαν, καὶ ἐταπείνωσάν με λέγει δὲ τὰς ποικίλας ἐπιβουλάς. - EUTHYMII ZIGABENI Misit Dominus in misericordiam suam el verita- A tem suam, et eripuit animam meam de medio calu- lorum leonum. Cum superius simpliciter dixerit Deum misisse, nune addit quid miserit. Illud autem animadvertendum durimus, quod multis in locis Propheta per veritatem, justitiam intelli- git, ut hic. Ex veritate enim deprehenditur justi- tia. Misit Deus igitur misericordiam, ut mei misereretur : item, et justitiam ut eos condening- ret, qui mihi injuriam intulerunt. Catulos autem leonis, ipsos appellat comites Sanlis; quia robore ac viribus præstabant, ferique erant, ac sangui- narii, cujusmodi sunt conum catuli. Possunt etiam hæc verba intelligi, ut dicta sint ex persona Ecclesiæ, quæ læta canet; Pater misit Filium, qui ane jam pene perditam salvavit ; et dedit in op- probrium dæmones olim conculcantes me. Per mi- sericordiam vero, et veritatem consubstantialem Filium intellige. Misertus enim nostri est, cum perditi essemus : et assumpta humana natura no- stra, dixit : Ego sum veritas sn ; quietiam aliquando justitia appellatur. Ipse enim, ut inquit Apostolus, factus est nobis sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et redemptio ". Et juxta hunc sensum per ca- tulos leonum, ipsos damones intellige. Dormivi conturbatus. Quando nimirum Saul et comites ejus ingressi sunt in speluncam. Tunc enim paululum dormiebam, sed præ summo tur- batus sum periculo, quod mibi undique immi- nebat. B Filii hominum, dentes eorum arma el sagillæ, el lingua eorum gladius acutus. filii hominum, in- C quit, audite. Dentes enim eorum, qui mili scilicet non secus, ac feræ quædam insidiantur, arma sunt, et sagittæ, et quæ sequuntur. Per dentes autem, et per linguam, corum sermones significavit, quia calumniis et dolosis quibusdam detractionibus vulnerant, et [quantum in se est interiinunt. Arma autem hic ea non dicit, quæ servandi, sed quæ læ- dendi causa deferuntur. VERS. 6. Exsultare super cœlos, Deus, et super omnem terram gloria tua. Ut sublimis, et super- cœiestis ab omnibus cognoscaris, qui te hactenus non noverunt, et magnificentia tua per universam divulgetur terram, postquam tam admiranda ope- raris. Quidam sermonem hunc ad Christum re- ferri pulant, ut sit sensus : Postquam incarna- D tionis perfecisti mysterium, restat ut rursus illuc in caelum ascendas, unde descendisti : ho- norque ac gloria tua per totam percrebrescat ter- ram. VERS. 7. Laqueum paraverunt pedibus meis, et incurvaverunt animam meam. Laqueos quosdam, inquit, ac plagas, mihi venatores contexerunt, quibus artificiosissime dispositis humiliaverunt me. Hujusmodi autem verbis multiplices inimicoruni insidias significat. Joan. Cor. 1, 30. Variæ lectiones. . ' (3) ΑΙ.Καὶ κατὰ τὴν σημασίαν δὲ τῆς δικαιοσύνης, ὥς φησιν αὐτός.
9β You will give delight to the out-goings of early day and of evening.
Τέρψεις τὸν λαόν σου, καὶ κατὰ τὰς ἐξόδους τῆς πρωΐας, ὅταν ἄρξηται τρέχειν ἡ πρωΐα τῆς ἡμέρας, καὶ πάλιν ἑσπέρας, ἤγουν ἐν τῇ ἑσπέρᾳ. Ἀττικὸν δὲ τὸ, ἑσπέρας, γενικὴ ἀντὶ δοτικῆς. Προφητεύει δὲ ὁ λόγος, ὅτι τερφθήσονται καὶ ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς ἡμέρας, καὶ ἐν τῷ τέλει αὐτῆς· τερφθήσονται δὲ θείοις ὕμνοις καὶ ἱεροῖς μελῳδήμασι. Τινὲς δὲ καλοῦσιν ἐξόδους μὲν πρωΐας, τὰ ἀνατολικὰ μέρη τῆς γῆς, ἐξόδους δὲ ἑσπέρας, τὰ δυτικὰ, ὅτι ἐν ἐκείνοις μὲν δοκεῖ γεννᾶσθαι ἡ πρωΐα, ἐν δὲ τούτοις, ἡ νύξ. Εὐφρανεῖς οὖν φασὶ, καὶ τοὺς ἐπὶ τῆς ἀνατολῆς οἰκοῦντας, καὶ τοὺς ἐπὶ τῆς δύσεως, ἐνανθρωπήσας καὶ πολιτευσάμενος ἐπὶ τῆς γῆς. Tὰ δ’ ἑξῆς ῥητὰ, πρῶτον ἱστορικῶς ἑρμηνευτέον, εἶτα κατὰ ἀναγωγήν· ἁρμοδιώτερα δὲ τούτοις ἀναντιῤῥήτως τὰ τῆς ἀναγωγῆς, ὡς αὐτίκα δειχθήσεται.Εξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ ἔλεος αὐτοῦ, καὶ τὴν ἀλήθειαν αὐτοῦ, καὶ ἐῤῥύσατο την ψυχήν μου ἐκ μέσου σκύμνων. Εἰπὼν πρῶτον, ὅτι ἐξαπέστειλεν ἁπλῶς, ἐπήγαγε καὶ τίνα ἀπέστειλε. Παρατηρητέον δὲ ὅτι ἐν πολλοῖς ἀλήθειαν αὐτὴν δικαιοσύνην ενο μάζει, καθὼς καὶ νῦν. Διότι καὶ ἐξ ἀληθείας, ή δικαιοσύνη καταλαμβάνεται. Εξαπέστειλεν οὖν τὸ ἔλεος μὲν, ἵνα ἐλεήσῃ με· τὴν δικαιοσύνην δὲ, ἵνα και ταδικάσῃ τοὺς ἀδικοῦντάς με. Σκύμνους δὲ λέγει τους περὶ Σαούλ, ὡς ἐν ἀκμῇ δυνάμεως, καὶ ὡς ἀπηνεῖς καὶ φονικούς. Τοιοῦτοι γὰρ οἱ σκύμνοι τοῦ λέοντος. Νοεῖται δὲ, καὶ προσώπῳ τῆς Ἐκκλησίας τῶν πι στῶν ὁ λόγος, ὅτι Ο Πατὴρ ἐξαπέστειλεν τὸν Υἱόν, καὶ ἔσωσέ με τὴν ἀπολωλυΐαν. Εδωκεν εἰς ὄνειδος, τοὺς πρὶν καταπατοῦντας με δαίμονας. Ελεος δὲ ἐνούσιον καὶ ἀλήθεια, ὁ Υἱός· ἐλεήσας γὰρ ἀπολλυ- μένους ἡμᾶς, ἐνηνθρώπησε· καὶ αὐτὸς εἴρηκεν· Εγώ εἰμι ἡ ἀλήθειαι. (3) Καὶ ἡ σημασία δὲ τῆς δικαιοσύνης, ὡς φησὶν ὁ ᾿Απόστολος, ἐγεννήθη ἡμῖν σοφία ἀπὸ Θεοῦ, δικαιοσύνη τε, καὶ ἁγιασμὸς, καὶ ἀπολύτρωσις. Σκύμνους οὖν κανταῦθα νόει τοὺς δαί- μονας. Ο Εκοιμήθην τεταραγμένος. Οτε ἐν τῷ σπηλαίῳ επεισῆλθον οἱ περὶ τὸν Σαούλ · ἐκοιμήθην γὰρ ὕπνον μικρὸν, ἀλλὰ τεταραγμένον, ὑπὸ τοῦ περιστοιχίσαν- τός με κινδύνου. *Ο υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὀδόντες αὐτῶν, ὅπλα καὶ βέλη· καὶ ἡ γλῶσσα αὐτῶν, μάχαιρα ὀξεῖν· Ο υἱοὶ ἀνθρώπων, ἀκούσατε· οἱ ὀδόντες τῶν ἐπι- βουλευόντων μοι, δίκην θηρίων, ὅπλα καὶ βέλη, καὶ τὰ ἑξῆς. Διὰ δὲ τῶν ὀδόντων καὶ τῆς γλώττης, τους λόγους αὐτῶν ἐδήλωσεν, ὅτι ταῖς διαβολαῖς καὶ συν σκευαῖς τῶν δόλων τιτρώσκουσι, καὶ τὸ ἐπ' αὐτοῖς, ἀναιροῦσιν· ὅπλα δὲ νῦν, οὐ τὰ φυλακτικά, ἀλλὰ αἱρετικά φησιν. Ὑψώθητι ἐπὶ τοὺς οὐρανοὺς, ὁ Θεὸς, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν ἡ δόξα σου. Υψηλὸς καὶ ἐπου ράνιος γνωρίσθητι καὶ τοῖς μὴ εἰδόσι σε, καὶ δρα- μέτω ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν ἡ μεγαλειότης σου, δι' ὧν τερατουργείς οὕτω παράδοξα. Τινὲς δὲ καὶ πρὸς τὸν Χριστὸν ἀποστρέφουσι τὸν λόγον, ὅτι Τελέσας τὸ μυστήριον τῆς ἐνανθρωπήσεως, ἀνέβης πάλιν εἰς χιν, 6. οὐρανοὺς, ἀφ᾽ ὧν κατελήλυθας, καὶ ἐπὶ γῆν πᾶσαν ὀδευέτω ἡ τιμή σου. Παγίδα ἡτοίμασαν τοῖς ποσί μου, καὶ κατέ καμψαν τὴν ψυχήν μου. Θήρατρά μοι κατεσκεύ ασαν, καὶ ἐταπείνωσάν με λέγει δὲ τὰς ποικίλας ἐπιβουλάς. - EUTHYMII ZIGABENI Misit Dominus in misericordiam suam el verita- A tem suam, et eripuit animam meam de medio calu- lorum leonum. Cum superius simpliciter dixerit Deum misisse, nune addit quid miserit. Illud autem animadvertendum durimus, quod multis in locis Propheta per veritatem, justitiam intelli- git, ut hic. Ex veritate enim deprehenditur justi- tia. Misit Deus igitur misericordiam, ut mei misereretur : item, et justitiam ut eos condening- ret, qui mihi injuriam intulerunt. Catulos autem leonis, ipsos appellat comites Sanlis; quia robore ac viribus præstabant, ferique erant, ac sangui- narii, cujusmodi sunt conum catuli. Possunt etiam hæc verba intelligi, ut dicta sint ex persona Ecclesiæ, quæ læta canet; Pater misit Filium, qui ane jam pene perditam salvavit ; et dedit in op- probrium dæmones olim conculcantes me. Per mi- sericordiam vero, et veritatem consubstantialem Filium intellige. Misertus enim nostri est, cum perditi essemus : et assumpta humana natura no- stra, dixit : Ego sum veritas sn ; quietiam aliquando justitia appellatur. Ipse enim, ut inquit Apostolus, factus est nobis sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et redemptio ". Et juxta hunc sensum per ca- tulos leonum, ipsos damones intellige. Dormivi conturbatus. Quando nimirum Saul et comites ejus ingressi sunt in speluncam. Tunc enim paululum dormiebam, sed præ summo tur- batus sum periculo, quod mibi undique immi- nebat. B Filii hominum, dentes eorum arma el sagillæ, el lingua eorum gladius acutus. filii hominum, in- C quit, audite. Dentes enim eorum, qui mili scilicet non secus, ac feræ quædam insidiantur, arma sunt, et sagittæ, et quæ sequuntur. Per dentes autem, et per linguam, corum sermones significavit, quia calumniis et dolosis quibusdam detractionibus vulnerant, et [quantum in se est interiinunt. Arma autem hic ea non dicit, quæ servandi, sed quæ læ- dendi causa deferuntur. VERS. 6. Exsultare super cœlos, Deus, et super omnem terram gloria tua. Ut sublimis, et super- cœiestis ab omnibus cognoscaris, qui te hactenus non noverunt, et magnificentia tua per universam divulgetur terram, postquam tam admiranda ope- raris. Quidam sermonem hunc ad Christum re- ferri pulant, ut sit sensus : Postquam incarna- D tionis perfecisti mysterium, restat ut rursus illuc in caelum ascendas, unde descendisti : ho- norque ac gloria tua per totam percrebrescat ter- ram. VERS. 7. Laqueum paraverunt pedibus meis, et incurvaverunt animam meam. Laqueos quosdam, inquit, ac plagas, mihi venatores contexerunt, quibus artificiosissime dispositis humiliaverunt me. Hujusmodi autem verbis multiplices inimicoruni insidias significat. Joan. Cor. 1, 30. Variæ lectiones. . ' (3) ΑΙ.Καὶ κατὰ τὴν σημασίαν δὲ τῆς δικαιοσύνης, ὥς φησιν αὐτός.
You will give delight to your people both at the out-goings of the early day, when the early part of the day beings to unfold and again of evening, that is, at evening. It is an Attic idiom to say ‘of evening’ [genitive] rather than ‘at evening’ [dative]. The verse prophesies that they will be gladdened both at the beginning of the day and at its end – they will be delighted by divine hymns and sacred songs. Some call the ‘out-goings of the early day’ the eastern parts of the earth and ‘out-goings of evening’ the western parts, because in the former parts the early day seems to be born and in the latter parts the night. They say, therefore, that you will gladden those who dwell in the east and those in the west, having become man and having lived on the earth. The following verses will first be interpreted in a historical sense and then in an anagogical sense. Beyond doubt the anagogical interpretation is more appropriate for them as will be shown presently.
α Ἐπεσκέψω τὴν γῆν καὶ ἐμέθυσας αὐτήν. Μετὰ τὴν ἐκ Βαβυλῶνος, φασὶν, ἐπάνοδον, ἀντελάβου τῆς ᾽Ιουδαίας, ἀποκεχερσωμένης ἤδη, καὶ ἐμέθυσας αὐτὴν ὑετῷ.Εξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ ἔλεος αὐτοῦ, καὶ τὴν ἀλήθειαν αὐτοῦ, καὶ ἐῤῥύσατο την ψυχήν μου ἐκ μέσου σκύμνων. Εἰπὼν πρῶτον, ὅτι ἐξαπέστειλεν ἁπλῶς, ἐπήγαγε καὶ τίνα ἀπέστειλε. Παρατηρητέον δὲ ὅτι ἐν πολλοῖς ἀλήθειαν αὐτὴν δικαιοσύνην ενο μάζει, καθὼς καὶ νῦν. Διότι καὶ ἐξ ἀληθείας, ή δικαιοσύνη καταλαμβάνεται. Εξαπέστειλεν οὖν τὸ ἔλεος μὲν, ἵνα ἐλεήσῃ με· τὴν δικαιοσύνην δὲ, ἵνα και ταδικάσῃ τοὺς ἀδικοῦντάς με. Σκύμνους δὲ λέγει τους περὶ Σαούλ, ὡς ἐν ἀκμῇ δυνάμεως, καὶ ὡς ἀπηνεῖς καὶ φονικούς. Τοιοῦτοι γὰρ οἱ σκύμνοι τοῦ λέοντος. Νοεῖται δὲ, καὶ προσώπῳ τῆς Ἐκκλησίας τῶν πι στῶν ὁ λόγος, ὅτι Ο Πατὴρ ἐξαπέστειλεν τὸν Υἱόν, καὶ ἔσωσέ με τὴν ἀπολωλυΐαν. Εδωκεν εἰς ὄνειδος, τοὺς πρὶν καταπατοῦντας με δαίμονας. Ελεος δὲ ἐνούσιον καὶ ἀλήθεια, ὁ Υἱός· ἐλεήσας γὰρ ἀπολλυ- μένους ἡμᾶς, ἐνηνθρώπησε· καὶ αὐτὸς εἴρηκεν· Εγώ εἰμι ἡ ἀλήθειαι. (3) Καὶ ἡ σημασία δὲ τῆς δικαιοσύνης, ὡς φησὶν ὁ ᾿Απόστολος, ἐγεννήθη ἡμῖν σοφία ἀπὸ Θεοῦ, δικαιοσύνη τε, καὶ ἁγιασμὸς, καὶ ἀπολύτρωσις. Σκύμνους οὖν κανταῦθα νόει τοὺς δαί- μονας. Ο Εκοιμήθην τεταραγμένος. Οτε ἐν τῷ σπηλαίῳ επεισῆλθον οἱ περὶ τὸν Σαούλ · ἐκοιμήθην γὰρ ὕπνον μικρὸν, ἀλλὰ τεταραγμένον, ὑπὸ τοῦ περιστοιχίσαν- τός με κινδύνου. *Ο υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὀδόντες αὐτῶν, ὅπλα καὶ βέλη· καὶ ἡ γλῶσσα αὐτῶν, μάχαιρα ὀξεῖν· Ο υἱοὶ ἀνθρώπων, ἀκούσατε· οἱ ὀδόντες τῶν ἐπι- βουλευόντων μοι, δίκην θηρίων, ὅπλα καὶ βέλη, καὶ τὰ ἑξῆς. Διὰ δὲ τῶν ὀδόντων καὶ τῆς γλώττης, τους λόγους αὐτῶν ἐδήλωσεν, ὅτι ταῖς διαβολαῖς καὶ συν σκευαῖς τῶν δόλων τιτρώσκουσι, καὶ τὸ ἐπ' αὐτοῖς, ἀναιροῦσιν· ὅπλα δὲ νῦν, οὐ τὰ φυλακτικά, ἀλλὰ αἱρετικά φησιν. Ὑψώθητι ἐπὶ τοὺς οὐρανοὺς, ὁ Θεὸς, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν ἡ δόξα σου. Υψηλὸς καὶ ἐπου ράνιος γνωρίσθητι καὶ τοῖς μὴ εἰδόσι σε, καὶ δρα- μέτω ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν ἡ μεγαλειότης σου, δι' ὧν τερατουργείς οὕτω παράδοξα. Τινὲς δὲ καὶ πρὸς τὸν Χριστὸν ἀποστρέφουσι τὸν λόγον, ὅτι Τελέσας τὸ μυστήριον τῆς ἐνανθρωπήσεως, ἀνέβης πάλιν εἰς χιν, 6. οὐρανοὺς, ἀφ᾽ ὧν κατελήλυθας, καὶ ἐπὶ γῆν πᾶσαν ὀδευέτω ἡ τιμή σου. Παγίδα ἡτοίμασαν τοῖς ποσί μου, καὶ κατέ καμψαν τὴν ψυχήν μου. Θήρατρά μοι κατεσκεύ ασαν, καὶ ἐταπείνωσάν με λέγει δὲ τὰς ποικίλας ἐπιβουλάς. - EUTHYMII ZIGABENI Misit Dominus in misericordiam suam el verita- A tem suam, et eripuit animam meam de medio calu- lorum leonum. Cum superius simpliciter dixerit Deum misisse, nune addit quid miserit. Illud autem animadvertendum durimus, quod multis in locis Propheta per veritatem, justitiam intelli- git, ut hic. Ex veritate enim deprehenditur justi- tia. Misit Deus igitur misericordiam, ut mei misereretur : item, et justitiam ut eos condening- ret, qui mihi injuriam intulerunt. Catulos autem leonis, ipsos appellat comites Sanlis; quia robore ac viribus præstabant, ferique erant, ac sangui- narii, cujusmodi sunt conum catuli. Possunt etiam hæc verba intelligi, ut dicta sint ex persona Ecclesiæ, quæ læta canet; Pater misit Filium, qui ane jam pene perditam salvavit ; et dedit in op- probrium dæmones olim conculcantes me. Per mi- sericordiam vero, et veritatem consubstantialem Filium intellige. Misertus enim nostri est, cum perditi essemus : et assumpta humana natura no- stra, dixit : Ego sum veritas sn ; quietiam aliquando justitia appellatur. Ipse enim, ut inquit Apostolus, factus est nobis sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et redemptio ". Et juxta hunc sensum per ca- tulos leonum, ipsos damones intellige. Dormivi conturbatus. Quando nimirum Saul et comites ejus ingressi sunt in speluncam. Tunc enim paululum dormiebam, sed præ summo tur- batus sum periculo, quod mibi undique immi- nebat. B Filii hominum, dentes eorum arma el sagillæ, el lingua eorum gladius acutus. filii hominum, in- C quit, audite. Dentes enim eorum, qui mili scilicet non secus, ac feræ quædam insidiantur, arma sunt, et sagittæ, et quæ sequuntur. Per dentes autem, et per linguam, corum sermones significavit, quia calumniis et dolosis quibusdam detractionibus vulnerant, et [quantum in se est interiinunt. Arma autem hic ea non dicit, quæ servandi, sed quæ læ- dendi causa deferuntur. VERS. 6. Exsultare super cœlos, Deus, et super omnem terram gloria tua. Ut sublimis, et super- cœiestis ab omnibus cognoscaris, qui te hactenus non noverunt, et magnificentia tua per universam divulgetur terram, postquam tam admiranda ope- raris. Quidam sermonem hunc ad Christum re- ferri pulant, ut sit sensus : Postquam incarna- D tionis perfecisti mysterium, restat ut rursus illuc in caelum ascendas, unde descendisti : ho- norque ac gloria tua per totam percrebrescat ter- ram. VERS. 7. Laqueum paraverunt pedibus meis, et incurvaverunt animam meam. Laqueos quosdam, inquit, ac plagas, mihi venatores contexerunt, quibus artificiosissime dispositis humiliaverunt me. Hujusmodi autem verbis multiplices inimicoruni insidias significat. Joan. Cor. 1, 30. Variæ lectiones. . ' (3) ΑΙ.Καὶ κατὰ τὴν σημασίαν δὲ τῆς δικαιοσύνης, ὥς φησιν αὐτός.
10α You have visited the earth and made it drunk. After the return from Babylon, he says, you gave help to Judea, then made barren, and made it drunk with rain.
PG 128:643β Ἐπλήθυνας τοῦ πλουτίσαι αὐτήν. Ἐπλήθυνας τὸν ὑετὸν, ἵνα πλουτίσῃς αὐτὴν ἐν ἀφθονίᾳ καρπῶν.Ωρυξαν πρὺ προσώπου μου βόθρον, καὶ ἐνέ- Α πεσον εἰς αὐτόν. Εὐτρέπισαν ἔμπροσθέν μου κίνδυ ναυ ἐνέπεσον δὲ αὐτοί. Ἐγὼ μὲν γὰρ θεόθεν σχε- πασθεὶς, διέφυγον ἀβλαβής· αὐτοὶ δὲ ἐκινδύνευσαν, ἐν ταῖς χερσί μου γενόμενοι. 'Ετοίμη ἡ καρδία μου, ὁ Θεός, ετοίμη ἡ καρδία μου. Ετοιμός εἰμι τοῦ λοιποῦ πρὸς τοὺς ἐπερχο- μένους πειρασμούς, σὲ ἔχων ἀντιληπτορα· ἢ πρὸς τὰ σὰ θελήματα, ἢ πρὸς αἶνόν σου. . Ασομαι, καὶ ψαλῶ ἐν τῇ δόξη σου. Περὶ τοῦ Ασομαι καὶ Ψαλῶ, πολλάκις ειρήκαμεν δόξαν δὲ αὐτοῦ, καλεῖ τὴν σύνεσιν, δι' ἧς ἐδοξάζετο. Εξεγέρθητι, ἡ δόξα μου. Δόξαν αὖθις, τὸ πνευματικὸν ὀνομάζει χάρισμα. Εξεγέρθητι, ψαλτήριον καὶ κιθάρα. Ψαλτήριον μὲν λέγει, τὴν ψυχὴν· κιθάραν δὲ τὸ σῶμα, δι' ας αἰτίας, προλαβόντες ἀποδεδώκαμεν ἐν τῷ λβ', καὶ ἐν τῷ μβ', καὶ ἐν τῷ μη'. Διεγείρει δὲ ἑαυτὸν ὅλον εἰς ὕμνον Θεοῦ, ἵνα καὶ πνεύματι, καὶ ψυχῇ, καὶ σώματι, ὑμνήσῃ τὸν Εὐεργέτην. - Εξεγερθήσομαι όρθρου. Ταχέως. Εξομολογήσομαί σοι ἐν λαοῖς, Κύριε, ψαλώ σοι ἐν ἔθνεσιν. Εξομολογήσομαι, ἀντὶ τοῦ Εὐχαριστήσω· λαοῖς δὲ, τοῖς Ἰουδαίοις. Καὶ ἐν τοῖς Ἰουδαίοις γάρ, καὶ ἐν τοῖς ἐξ ἐθνῶν, εὐχαριστεῖ καὶ ψάλλει θεῷ. Οτι ἐμεγαλύνθη ἕως τῶν οὐρανῶν τὸ ἔλεός σου, καὶ ἕως τῶν νεφελῶν ἡ ἀλήθειά σου. Ταῦτα εἶπεν καὶ ἐν τῷ λε' καὶ ζήτει ἐκεῖ τὴν ἐξήγησιν. Λέγει δὲ, ὅτι Πολὺ καὶ ὑψηλὸν τὸ ἔλεός σου, καὶ ἡ ἀλήθειά σου ὡς διήκειν ἀπὸ γῆς ἄχρις οὐρα τοῦ καὶ νεφελῶν. Υψώθητι ἐπὶ τοὺς οὐρανοὺς, ὁ Θεὸς, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν ἡ δόξα σου. Περὶ τούτων, μικρὸν ἀνωτέρω διελάβομεν. Εἰς τὸ τέλος, μὴ διαφθείρῃς, τῷ Δαβὶδ εἰς στη λογραφίας. ΨΑΛΜΟΣ ΝΖ'. Μετὰ τὸν πρὸ τούτου ψαλμὸν ἔγραψε τὸν παρόντα, τῆς αὐτῆς ἐχόμενον ὑποθέσεως· διὸ καὶ τὴν αὐτὴν ἐκείνην εἴληφεν ἐπιγραφήν. Εἰ ἀληθῶς ἄρα δικαιοσύνην λαλεῖτε, εὐθείας κρίνατε, υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων. Προηγουμένως μὲν, πρὸς Σαούλ καὶ τοὺς περὶ αὐτὸν ὁ λόγος· ἐπομένω; δὲ, καὶ πρὸς πάντας τοὺς μιμουμένους τὴν πονη- μίαν αὐτῶν. Λέγει δὲ, ὅτι Εἰ ἀληθῶ; δίκαια λαλεῖτε, λέγοντες ἐν ἑαυτοῖς εὐλόγως με καταδιώκειν, ὡ; ἐπίβουλον ὑμῶν, αὐτοὶ γενόμενοι δικασταὶ τοῦ πράγματος, εὐθείας κρίσεις κρίνατε, εἴτουν ὀρθὰς ἀποφάσεις ἐξενέγκατε, ἐν τίνι με πονηρὸν ἐγνώ κατι. Καὶ γὰρ ἐν καρδίᾳ ἀνομίαν ἐργάζεσθε ἐν τῇ τῇ· ἀδικίαν αἱ χεῖρες ὑμῶν συμπλέκουσι. Παρ COMMENT. IN PSALMOS. Foderunt ante faciem meam foveam, el inciderunt in eam. Struxerunt ante me periculum, in quod ipsi inciderunt. Ego eteniın evasi illæsus, illi vero periclitati sunt, dum essent in manibus meis. VERS. 8. Paralum cor meum, Deus, paratum cor meum. Promptus sum ego, inquit, posthac, ut adversus omnes resistam insurgentes in me tenta- tiones, cum te mibi defensorem habeam ; vel, Ad laudem tuam pɔratus sum, ant ad voluntatem tuam perferendam. Cantabo et psallam in gloria tua. De his verbis psallo et canto jum sæpe alibi diximus. Per gloriam- autem suam, propriam intelligit prudentiam, pre- B pter quan tantopere apud omnes claruit. C VERS. 9. Exsurge, gloria mea. Per gloriam rursus spirituale donum intelligit. Exsurge, psalterium et cithara. Per psalterium animam, per eitharam vero corpus ipsum intell- git ; iis nimirum rationibus, quas in xxxII, XLfr, et xlviii psalmo tradidimus. Excitat autemseipsum Propheta ad Dei laudes, nt spiritu, animus, ac cor pore benefactorem suum laudet. Essurgam diluculo. Cite nimirum. VERS. 10. Confitebor tibi in populis, Domine, psallam tibi in gentibus. Confitebor, hoc est, gratias ɛgam. In populis, hoc est, inter Judæos. Inter Ju- des elenim, atque inter gentes beatus David gra- tias semper agit atque psallit Deo. VERS. 11. Quoniam magnificata est usque ad cos- los misericordia tua, et usque ad nubes veritas tua. Eadem fere habentur in psalmo xxxv, ibi : Domine, in cœlo misericordia tua, et veritas tua usque ad nu- bes; ubi vide. Multam autem esse dicit ae subli- mnom veritatem ac misericordiam Dei, ita ut a terra a nubes et ad ipsum etiam cœlum pertingat. VERS. 12. Exaltare super calos, Deus, et super omnem terram gloria tua. De his dictum est paulo superius. In finem, ne corrumpas, ipsi David, in tituli inscri- ptionem. PSALMUS LVII. Ejusdem est hic psalmus argumenti, cum supe- riori psalmo ; atque camdem ideo sortitus est in- Dscriptionen. VERS. 2. Si vero utique justitiam loquimini, recta judicate, filii hominum. Primum quidem ad Saulem, et sodales ejus sermonem dirigit, deinde ad omnes alios qui eorum improbitatem æmulan · tur. Ait igitur : Si vere, et quod justum est, loqui- mini, dicentes eam vos ob causam me perseqni, quod vobis prior insidias struxerim, aut gravem aliam offensam intulerim, vos ipsos niihi judices statuo: unum tantum est, quod posco, ut vera de - cernatis judicia, hoc est, ut rectas pronuntietis sententias, declarantes quǝnam in re, me `minus *'quum noveritis. VERS. 3. Etenim in cordè iuiquitatem operaming in terra, injustitias manus vestra complicant. Reu-
10β You have multiplied all means to enrich it. You have multiplied the rain in order to enrich it with an abundance of fruits.
γ Ὁ ποταμὸς τοῦ Θεοῦ ἐπληρώθη ὑδάτων. Ὁ ᾽Ιορδάνης ἐπλημμύρησεν· οὗτος γὰρ ὁ ἐν τῇ ᾽Ιουδαίᾳ ἐπισημότατος.Ωρυξαν πρὺ προσώπου μου βόθρον, καὶ ἐνέ- Α πεσον εἰς αὐτόν. Εὐτρέπισαν ἔμπροσθέν μου κίνδυ ναυ ἐνέπεσον δὲ αὐτοί. Ἐγὼ μὲν γὰρ θεόθεν σχε- πασθεὶς, διέφυγον ἀβλαβής· αὐτοὶ δὲ ἐκινδύνευσαν, ἐν ταῖς χερσί μου γενόμενοι. 'Ετοίμη ἡ καρδία μου, ὁ Θεός, ετοίμη ἡ καρδία μου. Ετοιμός εἰμι τοῦ λοιποῦ πρὸς τοὺς ἐπερχο- μένους πειρασμούς, σὲ ἔχων ἀντιληπτορα· ἢ πρὸς τὰ σὰ θελήματα, ἢ πρὸς αἶνόν σου. . Ασομαι, καὶ ψαλῶ ἐν τῇ δόξη σου. Περὶ τοῦ Ασομαι καὶ Ψαλῶ, πολλάκις ειρήκαμεν δόξαν δὲ αὐτοῦ, καλεῖ τὴν σύνεσιν, δι' ἧς ἐδοξάζετο. Εξεγέρθητι, ἡ δόξα μου. Δόξαν αὖθις, τὸ πνευματικὸν ὀνομάζει χάρισμα. Εξεγέρθητι, ψαλτήριον καὶ κιθάρα. Ψαλτήριον μὲν λέγει, τὴν ψυχὴν· κιθάραν δὲ τὸ σῶμα, δι' ας αἰτίας, προλαβόντες ἀποδεδώκαμεν ἐν τῷ λβ', καὶ ἐν τῷ μβ', καὶ ἐν τῷ μη'. Διεγείρει δὲ ἑαυτὸν ὅλον εἰς ὕμνον Θεοῦ, ἵνα καὶ πνεύματι, καὶ ψυχῇ, καὶ σώματι, ὑμνήσῃ τὸν Εὐεργέτην. - Εξεγερθήσομαι όρθρου. Ταχέως. Εξομολογήσομαί σοι ἐν λαοῖς, Κύριε, ψαλώ σοι ἐν ἔθνεσιν. Εξομολογήσομαι, ἀντὶ τοῦ Εὐχαριστήσω· λαοῖς δὲ, τοῖς Ἰουδαίοις. Καὶ ἐν τοῖς Ἰουδαίοις γάρ, καὶ ἐν τοῖς ἐξ ἐθνῶν, εὐχαριστεῖ καὶ ψάλλει θεῷ. Οτι ἐμεγαλύνθη ἕως τῶν οὐρανῶν τὸ ἔλεός σου, καὶ ἕως τῶν νεφελῶν ἡ ἀλήθειά σου. Ταῦτα εἶπεν καὶ ἐν τῷ λε' καὶ ζήτει ἐκεῖ τὴν ἐξήγησιν. Λέγει δὲ, ὅτι Πολὺ καὶ ὑψηλὸν τὸ ἔλεός σου, καὶ ἡ ἀλήθειά σου ὡς διήκειν ἀπὸ γῆς ἄχρις οὐρα τοῦ καὶ νεφελῶν. Υψώθητι ἐπὶ τοὺς οὐρανοὺς, ὁ Θεὸς, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν ἡ δόξα σου. Περὶ τούτων, μικρὸν ἀνωτέρω διελάβομεν. Εἰς τὸ τέλος, μὴ διαφθείρῃς, τῷ Δαβὶδ εἰς στη λογραφίας. ΨΑΛΜΟΣ ΝΖ'. Μετὰ τὸν πρὸ τούτου ψαλμὸν ἔγραψε τὸν παρόντα, τῆς αὐτῆς ἐχόμενον ὑποθέσεως· διὸ καὶ τὴν αὐτὴν ἐκείνην εἴληφεν ἐπιγραφήν. Εἰ ἀληθῶς ἄρα δικαιοσύνην λαλεῖτε, εὐθείας κρίνατε, υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων. Προηγουμένως μὲν, πρὸς Σαούλ καὶ τοὺς περὶ αὐτὸν ὁ λόγος· ἐπομένω; δὲ, καὶ πρὸς πάντας τοὺς μιμουμένους τὴν πονη- μίαν αὐτῶν. Λέγει δὲ, ὅτι Εἰ ἀληθῶ; δίκαια λαλεῖτε, λέγοντες ἐν ἑαυτοῖς εὐλόγως με καταδιώκειν, ὡ; ἐπίβουλον ὑμῶν, αὐτοὶ γενόμενοι δικασταὶ τοῦ πράγματος, εὐθείας κρίσεις κρίνατε, εἴτουν ὀρθὰς ἀποφάσεις ἐξενέγκατε, ἐν τίνι με πονηρὸν ἐγνώ κατι. Καὶ γὰρ ἐν καρδίᾳ ἀνομίαν ἐργάζεσθε ἐν τῇ τῇ· ἀδικίαν αἱ χεῖρες ὑμῶν συμπλέκουσι. Παρ COMMENT. IN PSALMOS. Foderunt ante faciem meam foveam, el inciderunt in eam. Struxerunt ante me periculum, in quod ipsi inciderunt. Ego eteniın evasi illæsus, illi vero periclitati sunt, dum essent in manibus meis. VERS. 8. Paralum cor meum, Deus, paratum cor meum. Promptus sum ego, inquit, posthac, ut adversus omnes resistam insurgentes in me tenta- tiones, cum te mibi defensorem habeam ; vel, Ad laudem tuam pɔratus sum, ant ad voluntatem tuam perferendam. Cantabo et psallam in gloria tua. De his verbis psallo et canto jum sæpe alibi diximus. Per gloriam- autem suam, propriam intelligit prudentiam, pre- B pter quan tantopere apud omnes claruit. C VERS. 9. Exsurge, gloria mea. Per gloriam rursus spirituale donum intelligit. Exsurge, psalterium et cithara. Per psalterium animam, per eitharam vero corpus ipsum intell- git ; iis nimirum rationibus, quas in xxxII, XLfr, et xlviii psalmo tradidimus. Excitat autemseipsum Propheta ad Dei laudes, nt spiritu, animus, ac cor pore benefactorem suum laudet. Essurgam diluculo. Cite nimirum. VERS. 10. Confitebor tibi in populis, Domine, psallam tibi in gentibus. Confitebor, hoc est, gratias ɛgam. In populis, hoc est, inter Judæos. Inter Ju- des elenim, atque inter gentes beatus David gra- tias semper agit atque psallit Deo. VERS. 11. Quoniam magnificata est usque ad cos- los misericordia tua, et usque ad nubes veritas tua. Eadem fere habentur in psalmo xxxv, ibi : Domine, in cœlo misericordia tua, et veritas tua usque ad nu- bes; ubi vide. Multam autem esse dicit ae subli- mnom veritatem ac misericordiam Dei, ita ut a terra a nubes et ad ipsum etiam cœlum pertingat. VERS. 12. Exaltare super calos, Deus, et super omnem terram gloria tua. De his dictum est paulo superius. In finem, ne corrumpas, ipsi David, in tituli inscri- ptionem. PSALMUS LVII. Ejusdem est hic psalmus argumenti, cum supe- riori psalmo ; atque camdem ideo sortitus est in- Dscriptionen. VERS. 2. Si vero utique justitiam loquimini, recta judicate, filii hominum. Primum quidem ad Saulem, et sodales ejus sermonem dirigit, deinde ad omnes alios qui eorum improbitatem æmulan · tur. Ait igitur : Si vere, et quod justum est, loqui- mini, dicentes eam vos ob causam me perseqni, quod vobis prior insidias struxerim, aut gravem aliam offensam intulerim, vos ipsos niihi judices statuo: unum tantum est, quod posco, ut vera de - cernatis judicia, hoc est, ut rectas pronuntietis sententias, declarantes quǝnam in re, me `minus *'quum noveritis. VERS. 3. Etenim in cordè iuiquitatem operaming in terra, injustitias manus vestra complicant. Reu-
10γ The river of God has been filled with waters. The Jordan has risen in flood, for this was the most notable river in Judea.
δ Ἡτοίμασας τὴν τροφὴν αὐτῶν, ὅτι οὕτως ἡ ἑτοιμασία. Παρεσκεύασας, ἀπήρτησας τὴν τροφὴν τῶν ἐκ Βαβυλῶνος ἐπανελθόντων. Καὶ γὰρ οὕτως ἡ ἑτοιμασία· συνεξακούεται δὲ τὸ, ἐστὶν ἢ γίνεται, μεθυούσης δηλονότι τῆς γῆς ὑετῷ.Ωρυξαν πρὺ προσώπου μου βόθρον, καὶ ἐνέ- Α πεσον εἰς αὐτόν. Εὐτρέπισαν ἔμπροσθέν μου κίνδυ ναυ ἐνέπεσον δὲ αὐτοί. Ἐγὼ μὲν γὰρ θεόθεν σχε- πασθεὶς, διέφυγον ἀβλαβής· αὐτοὶ δὲ ἐκινδύνευσαν, ἐν ταῖς χερσί μου γενόμενοι. 'Ετοίμη ἡ καρδία μου, ὁ Θεός, ετοίμη ἡ καρδία μου. Ετοιμός εἰμι τοῦ λοιποῦ πρὸς τοὺς ἐπερχο- μένους πειρασμούς, σὲ ἔχων ἀντιληπτορα· ἢ πρὸς τὰ σὰ θελήματα, ἢ πρὸς αἶνόν σου. . Ασομαι, καὶ ψαλῶ ἐν τῇ δόξη σου. Περὶ τοῦ Ασομαι καὶ Ψαλῶ, πολλάκις ειρήκαμεν δόξαν δὲ αὐτοῦ, καλεῖ τὴν σύνεσιν, δι' ἧς ἐδοξάζετο. Εξεγέρθητι, ἡ δόξα μου. Δόξαν αὖθις, τὸ πνευματικὸν ὀνομάζει χάρισμα. Εξεγέρθητι, ψαλτήριον καὶ κιθάρα. Ψαλτήριον μὲν λέγει, τὴν ψυχὴν· κιθάραν δὲ τὸ σῶμα, δι' ας αἰτίας, προλαβόντες ἀποδεδώκαμεν ἐν τῷ λβ', καὶ ἐν τῷ μβ', καὶ ἐν τῷ μη'. Διεγείρει δὲ ἑαυτὸν ὅλον εἰς ὕμνον Θεοῦ, ἵνα καὶ πνεύματι, καὶ ψυχῇ, καὶ σώματι, ὑμνήσῃ τὸν Εὐεργέτην. - Εξεγερθήσομαι όρθρου. Ταχέως. Εξομολογήσομαί σοι ἐν λαοῖς, Κύριε, ψαλώ σοι ἐν ἔθνεσιν. Εξομολογήσομαι, ἀντὶ τοῦ Εὐχαριστήσω· λαοῖς δὲ, τοῖς Ἰουδαίοις. Καὶ ἐν τοῖς Ἰουδαίοις γάρ, καὶ ἐν τοῖς ἐξ ἐθνῶν, εὐχαριστεῖ καὶ ψάλλει θεῷ. Οτι ἐμεγαλύνθη ἕως τῶν οὐρανῶν τὸ ἔλεός σου, καὶ ἕως τῶν νεφελῶν ἡ ἀλήθειά σου. Ταῦτα εἶπεν καὶ ἐν τῷ λε' καὶ ζήτει ἐκεῖ τὴν ἐξήγησιν. Λέγει δὲ, ὅτι Πολὺ καὶ ὑψηλὸν τὸ ἔλεός σου, καὶ ἡ ἀλήθειά σου ὡς διήκειν ἀπὸ γῆς ἄχρις οὐρα τοῦ καὶ νεφελῶν. Υψώθητι ἐπὶ τοὺς οὐρανοὺς, ὁ Θεὸς, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν ἡ δόξα σου. Περὶ τούτων, μικρὸν ἀνωτέρω διελάβομεν. Εἰς τὸ τέλος, μὴ διαφθείρῃς, τῷ Δαβὶδ εἰς στη λογραφίας. ΨΑΛΜΟΣ ΝΖ'. Μετὰ τὸν πρὸ τούτου ψαλμὸν ἔγραψε τὸν παρόντα, τῆς αὐτῆς ἐχόμενον ὑποθέσεως· διὸ καὶ τὴν αὐτὴν ἐκείνην εἴληφεν ἐπιγραφήν. Εἰ ἀληθῶς ἄρα δικαιοσύνην λαλεῖτε, εὐθείας κρίνατε, υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων. Προηγουμένως μὲν, πρὸς Σαούλ καὶ τοὺς περὶ αὐτὸν ὁ λόγος· ἐπομένω; δὲ, καὶ πρὸς πάντας τοὺς μιμουμένους τὴν πονη- μίαν αὐτῶν. Λέγει δὲ, ὅτι Εἰ ἀληθῶ; δίκαια λαλεῖτε, λέγοντες ἐν ἑαυτοῖς εὐλόγως με καταδιώκειν, ὡ; ἐπίβουλον ὑμῶν, αὐτοὶ γενόμενοι δικασταὶ τοῦ πράγματος, εὐθείας κρίσεις κρίνατε, εἴτουν ὀρθὰς ἀποφάσεις ἐξενέγκατε, ἐν τίνι με πονηρὸν ἐγνώ κατι. Καὶ γὰρ ἐν καρδίᾳ ἀνομίαν ἐργάζεσθε ἐν τῇ τῇ· ἀδικίαν αἱ χεῖρες ὑμῶν συμπλέκουσι. Παρ COMMENT. IN PSALMOS. Foderunt ante faciem meam foveam, el inciderunt in eam. Struxerunt ante me periculum, in quod ipsi inciderunt. Ego eteniın evasi illæsus, illi vero periclitati sunt, dum essent in manibus meis. VERS. 8. Paralum cor meum, Deus, paratum cor meum. Promptus sum ego, inquit, posthac, ut adversus omnes resistam insurgentes in me tenta- tiones, cum te mibi defensorem habeam ; vel, Ad laudem tuam pɔratus sum, ant ad voluntatem tuam perferendam. Cantabo et psallam in gloria tua. De his verbis psallo et canto jum sæpe alibi diximus. Per gloriam- autem suam, propriam intelligit prudentiam, pre- B pter quan tantopere apud omnes claruit. C VERS. 9. Exsurge, gloria mea. Per gloriam rursus spirituale donum intelligit. Exsurge, psalterium et cithara. Per psalterium animam, per eitharam vero corpus ipsum intell- git ; iis nimirum rationibus, quas in xxxII, XLfr, et xlviii psalmo tradidimus. Excitat autemseipsum Propheta ad Dei laudes, nt spiritu, animus, ac cor pore benefactorem suum laudet. Essurgam diluculo. Cite nimirum. VERS. 10. Confitebor tibi in populis, Domine, psallam tibi in gentibus. Confitebor, hoc est, gratias ɛgam. In populis, hoc est, inter Judæos. Inter Ju- des elenim, atque inter gentes beatus David gra- tias semper agit atque psallit Deo. VERS. 11. Quoniam magnificata est usque ad cos- los misericordia tua, et usque ad nubes veritas tua. Eadem fere habentur in psalmo xxxv, ibi : Domine, in cœlo misericordia tua, et veritas tua usque ad nu- bes; ubi vide. Multam autem esse dicit ae subli- mnom veritatem ac misericordiam Dei, ita ut a terra a nubes et ad ipsum etiam cœlum pertingat. VERS. 12. Exaltare super calos, Deus, et super omnem terram gloria tua. De his dictum est paulo superius. In finem, ne corrumpas, ipsi David, in tituli inscri- ptionem. PSALMUS LVII. Ejusdem est hic psalmus argumenti, cum supe- riori psalmo ; atque camdem ideo sortitus est in- Dscriptionen. VERS. 2. Si vero utique justitiam loquimini, recta judicate, filii hominum. Primum quidem ad Saulem, et sodales ejus sermonem dirigit, deinde ad omnes alios qui eorum improbitatem æmulan · tur. Ait igitur : Si vere, et quod justum est, loqui- mini, dicentes eam vos ob causam me perseqni, quod vobis prior insidias struxerim, aut gravem aliam offensam intulerim, vos ipsos niihi judices statuo: unum tantum est, quod posco, ut vera de - cernatis judicia, hoc est, ut rectas pronuntietis sententias, declarantes quǝnam in re, me `minus *'quum noveritis. VERS. 3. Etenim in cordè iuiquitatem operaming in terra, injustitias manus vestra complicant. Reu-
10δ You have prepared their food, for in this manner the preparation. You have provided, brought to readiness, the food for those returning from Babylon. And indeed in this manner the preparation – ‘is’ or ‘is brought about’ is to be understood, namely, by the earth being made drunk with rain.
α Τὰς αὔλακας αὐτῆς μέθυσον, πλήθυνον τὰ γενήματα αὐτῆς. Προθεσπίσας τὴν εὐετηρίαν τῆς γῆς, εἶτα παρακαλεῖ γενέσθαι ταῦτα.Ωρυξαν πρὺ προσώπου μου βόθρον, καὶ ἐνέ- Α πεσον εἰς αὐτόν. Εὐτρέπισαν ἔμπροσθέν μου κίνδυ ναυ ἐνέπεσον δὲ αὐτοί. Ἐγὼ μὲν γὰρ θεόθεν σχε- πασθεὶς, διέφυγον ἀβλαβής· αὐτοὶ δὲ ἐκινδύνευσαν, ἐν ταῖς χερσί μου γενόμενοι. 'Ετοίμη ἡ καρδία μου, ὁ Θεός, ετοίμη ἡ καρδία μου. Ετοιμός εἰμι τοῦ λοιποῦ πρὸς τοὺς ἐπερχο- μένους πειρασμούς, σὲ ἔχων ἀντιληπτορα· ἢ πρὸς τὰ σὰ θελήματα, ἢ πρὸς αἶνόν σου. . Ασομαι, καὶ ψαλῶ ἐν τῇ δόξη σου. Περὶ τοῦ Ασομαι καὶ Ψαλῶ, πολλάκις ειρήκαμεν δόξαν δὲ αὐτοῦ, καλεῖ τὴν σύνεσιν, δι' ἧς ἐδοξάζετο. Εξεγέρθητι, ἡ δόξα μου. Δόξαν αὖθις, τὸ πνευματικὸν ὀνομάζει χάρισμα. Εξεγέρθητι, ψαλτήριον καὶ κιθάρα. Ψαλτήριον μὲν λέγει, τὴν ψυχὴν· κιθάραν δὲ τὸ σῶμα, δι' ας αἰτίας, προλαβόντες ἀποδεδώκαμεν ἐν τῷ λβ', καὶ ἐν τῷ μβ', καὶ ἐν τῷ μη'. Διεγείρει δὲ ἑαυτὸν ὅλον εἰς ὕμνον Θεοῦ, ἵνα καὶ πνεύματι, καὶ ψυχῇ, καὶ σώματι, ὑμνήσῃ τὸν Εὐεργέτην. - Εξεγερθήσομαι όρθρου. Ταχέως. Εξομολογήσομαί σοι ἐν λαοῖς, Κύριε, ψαλώ σοι ἐν ἔθνεσιν. Εξομολογήσομαι, ἀντὶ τοῦ Εὐχαριστήσω· λαοῖς δὲ, τοῖς Ἰουδαίοις. Καὶ ἐν τοῖς Ἰουδαίοις γάρ, καὶ ἐν τοῖς ἐξ ἐθνῶν, εὐχαριστεῖ καὶ ψάλλει θεῷ. Οτι ἐμεγαλύνθη ἕως τῶν οὐρανῶν τὸ ἔλεός σου, καὶ ἕως τῶν νεφελῶν ἡ ἀλήθειά σου. Ταῦτα εἶπεν καὶ ἐν τῷ λε' καὶ ζήτει ἐκεῖ τὴν ἐξήγησιν. Λέγει δὲ, ὅτι Πολὺ καὶ ὑψηλὸν τὸ ἔλεός σου, καὶ ἡ ἀλήθειά σου ὡς διήκειν ἀπὸ γῆς ἄχρις οὐρα τοῦ καὶ νεφελῶν. Υψώθητι ἐπὶ τοὺς οὐρανοὺς, ὁ Θεὸς, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν ἡ δόξα σου. Περὶ τούτων, μικρὸν ἀνωτέρω διελάβομεν. Εἰς τὸ τέλος, μὴ διαφθείρῃς, τῷ Δαβὶδ εἰς στη λογραφίας. ΨΑΛΜΟΣ ΝΖ'. Μετὰ τὸν πρὸ τούτου ψαλμὸν ἔγραψε τὸν παρόντα, τῆς αὐτῆς ἐχόμενον ὑποθέσεως· διὸ καὶ τὴν αὐτὴν ἐκείνην εἴληφεν ἐπιγραφήν. Εἰ ἀληθῶς ἄρα δικαιοσύνην λαλεῖτε, εὐθείας κρίνατε, υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων. Προηγουμένως μὲν, πρὸς Σαούλ καὶ τοὺς περὶ αὐτὸν ὁ λόγος· ἐπομένω; δὲ, καὶ πρὸς πάντας τοὺς μιμουμένους τὴν πονη- μίαν αὐτῶν. Λέγει δὲ, ὅτι Εἰ ἀληθῶ; δίκαια λαλεῖτε, λέγοντες ἐν ἑαυτοῖς εὐλόγως με καταδιώκειν, ὡ; ἐπίβουλον ὑμῶν, αὐτοὶ γενόμενοι δικασταὶ τοῦ πράγματος, εὐθείας κρίσεις κρίνατε, εἴτουν ὀρθὰς ἀποφάσεις ἐξενέγκατε, ἐν τίνι με πονηρὸν ἐγνώ κατι. Καὶ γὰρ ἐν καρδίᾳ ἀνομίαν ἐργάζεσθε ἐν τῇ τῇ· ἀδικίαν αἱ χεῖρες ὑμῶν συμπλέκουσι. Παρ COMMENT. IN PSALMOS. Foderunt ante faciem meam foveam, el inciderunt in eam. Struxerunt ante me periculum, in quod ipsi inciderunt. Ego eteniın evasi illæsus, illi vero periclitati sunt, dum essent in manibus meis. VERS. 8. Paralum cor meum, Deus, paratum cor meum. Promptus sum ego, inquit, posthac, ut adversus omnes resistam insurgentes in me tenta- tiones, cum te mibi defensorem habeam ; vel, Ad laudem tuam pɔratus sum, ant ad voluntatem tuam perferendam. Cantabo et psallam in gloria tua. De his verbis psallo et canto jum sæpe alibi diximus. Per gloriam- autem suam, propriam intelligit prudentiam, pre- B pter quan tantopere apud omnes claruit. C VERS. 9. Exsurge, gloria mea. Per gloriam rursus spirituale donum intelligit. Exsurge, psalterium et cithara. Per psalterium animam, per eitharam vero corpus ipsum intell- git ; iis nimirum rationibus, quas in xxxII, XLfr, et xlviii psalmo tradidimus. Excitat autemseipsum Propheta ad Dei laudes, nt spiritu, animus, ac cor pore benefactorem suum laudet. Essurgam diluculo. Cite nimirum. VERS. 10. Confitebor tibi in populis, Domine, psallam tibi in gentibus. Confitebor, hoc est, gratias ɛgam. In populis, hoc est, inter Judæos. Inter Ju- des elenim, atque inter gentes beatus David gra- tias semper agit atque psallit Deo. VERS. 11. Quoniam magnificata est usque ad cos- los misericordia tua, et usque ad nubes veritas tua. Eadem fere habentur in psalmo xxxv, ibi : Domine, in cœlo misericordia tua, et veritas tua usque ad nu- bes; ubi vide. Multam autem esse dicit ae subli- mnom veritatem ac misericordiam Dei, ita ut a terra a nubes et ad ipsum etiam cœlum pertingat. VERS. 12. Exaltare super calos, Deus, et super omnem terram gloria tua. De his dictum est paulo superius. In finem, ne corrumpas, ipsi David, in tituli inscri- ptionem. PSALMUS LVII. Ejusdem est hic psalmus argumenti, cum supe- riori psalmo ; atque camdem ideo sortitus est in- Dscriptionen. VERS. 2. Si vero utique justitiam loquimini, recta judicate, filii hominum. Primum quidem ad Saulem, et sodales ejus sermonem dirigit, deinde ad omnes alios qui eorum improbitatem æmulan · tur. Ait igitur : Si vere, et quod justum est, loqui- mini, dicentes eam vos ob causam me perseqni, quod vobis prior insidias struxerim, aut gravem aliam offensam intulerim, vos ipsos niihi judices statuo: unum tantum est, quod posco, ut vera de - cernatis judicia, hoc est, ut rectas pronuntietis sententias, declarantes quǝnam in re, me `minus *'quum noveritis. VERS. 3. Etenim in cordè iuiquitatem operaming in terra, injustitias manus vestra complicant. Reu-
11α Make drunk its furrows, multiply its produce. Having prophesied the prosperity of the land in advance, he then entreats for these things to come about.
β Ἐν ταῖς σταγόσιν αὐτῆς εὐφρανθήσεται ἀνατέλλουσα. Εὐφρανθήσεται ἐν ταῖς σταγόσι ταῖς δι’ αὐτὴν, εἴτουν ἐν τῇ δρόσῳ, ἀνατέλλουσα πόαν. Μεταφορικὸν δὲ τὸ, εὐφρανθήσεται.Ωρυξαν πρὺ προσώπου μου βόθρον, καὶ ἐνέ- Α πεσον εἰς αὐτόν. Εὐτρέπισαν ἔμπροσθέν μου κίνδυ ναυ ἐνέπεσον δὲ αὐτοί. Ἐγὼ μὲν γὰρ θεόθεν σχε- πασθεὶς, διέφυγον ἀβλαβής· αὐτοὶ δὲ ἐκινδύνευσαν, ἐν ταῖς χερσί μου γενόμενοι. 'Ετοίμη ἡ καρδία μου, ὁ Θεός, ετοίμη ἡ καρδία μου. Ετοιμός εἰμι τοῦ λοιποῦ πρὸς τοὺς ἐπερχο- μένους πειρασμούς, σὲ ἔχων ἀντιληπτορα· ἢ πρὸς τὰ σὰ θελήματα, ἢ πρὸς αἶνόν σου. . Ασομαι, καὶ ψαλῶ ἐν τῇ δόξη σου. Περὶ τοῦ Ασομαι καὶ Ψαλῶ, πολλάκις ειρήκαμεν δόξαν δὲ αὐτοῦ, καλεῖ τὴν σύνεσιν, δι' ἧς ἐδοξάζετο. Εξεγέρθητι, ἡ δόξα μου. Δόξαν αὖθις, τὸ πνευματικὸν ὀνομάζει χάρισμα. Εξεγέρθητι, ψαλτήριον καὶ κιθάρα. Ψαλτήριον μὲν λέγει, τὴν ψυχὴν· κιθάραν δὲ τὸ σῶμα, δι' ας αἰτίας, προλαβόντες ἀποδεδώκαμεν ἐν τῷ λβ', καὶ ἐν τῷ μβ', καὶ ἐν τῷ μη'. Διεγείρει δὲ ἑαυτὸν ὅλον εἰς ὕμνον Θεοῦ, ἵνα καὶ πνεύματι, καὶ ψυχῇ, καὶ σώματι, ὑμνήσῃ τὸν Εὐεργέτην. - Εξεγερθήσομαι όρθρου. Ταχέως. Εξομολογήσομαί σοι ἐν λαοῖς, Κύριε, ψαλώ σοι ἐν ἔθνεσιν. Εξομολογήσομαι, ἀντὶ τοῦ Εὐχαριστήσω· λαοῖς δὲ, τοῖς Ἰουδαίοις. Καὶ ἐν τοῖς Ἰουδαίοις γάρ, καὶ ἐν τοῖς ἐξ ἐθνῶν, εὐχαριστεῖ καὶ ψάλλει θεῷ. Οτι ἐμεγαλύνθη ἕως τῶν οὐρανῶν τὸ ἔλεός σου, καὶ ἕως τῶν νεφελῶν ἡ ἀλήθειά σου. Ταῦτα εἶπεν καὶ ἐν τῷ λε' καὶ ζήτει ἐκεῖ τὴν ἐξήγησιν. Λέγει δὲ, ὅτι Πολὺ καὶ ὑψηλὸν τὸ ἔλεός σου, καὶ ἡ ἀλήθειά σου ὡς διήκειν ἀπὸ γῆς ἄχρις οὐρα τοῦ καὶ νεφελῶν. Υψώθητι ἐπὶ τοὺς οὐρανοὺς, ὁ Θεὸς, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν ἡ δόξα σου. Περὶ τούτων, μικρὸν ἀνωτέρω διελάβομεν. Εἰς τὸ τέλος, μὴ διαφθείρῃς, τῷ Δαβὶδ εἰς στη λογραφίας. ΨΑΛΜΟΣ ΝΖ'. Μετὰ τὸν πρὸ τούτου ψαλμὸν ἔγραψε τὸν παρόντα, τῆς αὐτῆς ἐχόμενον ὑποθέσεως· διὸ καὶ τὴν αὐτὴν ἐκείνην εἴληφεν ἐπιγραφήν. Εἰ ἀληθῶς ἄρα δικαιοσύνην λαλεῖτε, εὐθείας κρίνατε, υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων. Προηγουμένως μὲν, πρὸς Σαούλ καὶ τοὺς περὶ αὐτὸν ὁ λόγος· ἐπομένω; δὲ, καὶ πρὸς πάντας τοὺς μιμουμένους τὴν πονη- μίαν αὐτῶν. Λέγει δὲ, ὅτι Εἰ ἀληθῶ; δίκαια λαλεῖτε, λέγοντες ἐν ἑαυτοῖς εὐλόγως με καταδιώκειν, ὡ; ἐπίβουλον ὑμῶν, αὐτοὶ γενόμενοι δικασταὶ τοῦ πράγματος, εὐθείας κρίσεις κρίνατε, εἴτουν ὀρθὰς ἀποφάσεις ἐξενέγκατε, ἐν τίνι με πονηρὸν ἐγνώ κατι. Καὶ γὰρ ἐν καρδίᾳ ἀνομίαν ἐργάζεσθε ἐν τῇ τῇ· ἀδικίαν αἱ χεῖρες ὑμῶν συμπλέκουσι. Παρ COMMENT. IN PSALMOS. Foderunt ante faciem meam foveam, el inciderunt in eam. Struxerunt ante me periculum, in quod ipsi inciderunt. Ego eteniın evasi illæsus, illi vero periclitati sunt, dum essent in manibus meis. VERS. 8. Paralum cor meum, Deus, paratum cor meum. Promptus sum ego, inquit, posthac, ut adversus omnes resistam insurgentes in me tenta- tiones, cum te mibi defensorem habeam ; vel, Ad laudem tuam pɔratus sum, ant ad voluntatem tuam perferendam. Cantabo et psallam in gloria tua. De his verbis psallo et canto jum sæpe alibi diximus. Per gloriam- autem suam, propriam intelligit prudentiam, pre- B pter quan tantopere apud omnes claruit. C VERS. 9. Exsurge, gloria mea. Per gloriam rursus spirituale donum intelligit. Exsurge, psalterium et cithara. Per psalterium animam, per eitharam vero corpus ipsum intell- git ; iis nimirum rationibus, quas in xxxII, XLfr, et xlviii psalmo tradidimus. Excitat autemseipsum Propheta ad Dei laudes, nt spiritu, animus, ac cor pore benefactorem suum laudet. Essurgam diluculo. Cite nimirum. VERS. 10. Confitebor tibi in populis, Domine, psallam tibi in gentibus. Confitebor, hoc est, gratias ɛgam. In populis, hoc est, inter Judæos. Inter Ju- des elenim, atque inter gentes beatus David gra- tias semper agit atque psallit Deo. VERS. 11. Quoniam magnificata est usque ad cos- los misericordia tua, et usque ad nubes veritas tua. Eadem fere habentur in psalmo xxxv, ibi : Domine, in cœlo misericordia tua, et veritas tua usque ad nu- bes; ubi vide. Multam autem esse dicit ae subli- mnom veritatem ac misericordiam Dei, ita ut a terra a nubes et ad ipsum etiam cœlum pertingat. VERS. 12. Exaltare super calos, Deus, et super omnem terram gloria tua. De his dictum est paulo superius. In finem, ne corrumpas, ipsi David, in tituli inscri- ptionem. PSALMUS LVII. Ejusdem est hic psalmus argumenti, cum supe- riori psalmo ; atque camdem ideo sortitus est in- Dscriptionen. VERS. 2. Si vero utique justitiam loquimini, recta judicate, filii hominum. Primum quidem ad Saulem, et sodales ejus sermonem dirigit, deinde ad omnes alios qui eorum improbitatem æmulan · tur. Ait igitur : Si vere, et quod justum est, loqui- mini, dicentes eam vos ob causam me perseqni, quod vobis prior insidias struxerim, aut gravem aliam offensam intulerim, vos ipsos niihi judices statuo: unum tantum est, quod posco, ut vera de - cernatis judicia, hoc est, ut rectas pronuntietis sententias, declarantes quǝnam in re, me `minus *'quum noveritis. VERS. 3. Etenim in cordè iuiquitatem operaming in terra, injustitias manus vestra complicant. Reu-
11β It will rejoice in its droplets as it sprouts growth. It will rejoice in the droplets that are for its sake, namely, in the dew, as it sprouts forth grass. ‘It will rejoice’ is metaphorical.
α Εὐλογήσεις τὸν στέφανον τοῦ ἐνιαυτοῦ τῆς χρηστότητός σου. Ἁγιάσεις τὸν κύκλον ὅλον τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐκείνου, τοῦ τῆς ἀγαθότητός σου. Δῶρον γὰρ οὗτος τῆς σῆς ἔσται χρηστότητος. β Καὶ τὰ πεδία σου πλησθήσονται πιότητος. Πιότητος εἰς τὸ καρπογονῆσαι. α Πιανθήσεται τὰ ὡραῖα τῆς ἐρήμου. Ἔρημον νῦν, τὴν ᾽Ιερουσαλὴμ λέγει, ὡς ἐρημωθεῖσαν παρὰ Βαβυλωνίων. Ὡραῖα δὲ αὐτῆς, τὰ ἐπιτήδεια ταῖς ὥραις τοῦ ἐνιαυτοῦ μέρη τῆς γῆς, ἤγουν τὰ καρποφόρα. Ἢ ὡραῖα λέγει, τοὺς καρποὺς αὐτοὺς, ὡς καθ’ ὥραν ἐνιαύσιον γινομένους. β Καὶ ἀγαλλίασιν οἱ βουνοὶ περιζώσονται. Μεταφορικὸν κἀνταῦθα τὸ, ἀγαλλίασιν περιζώσονται. Λέγει δὲ, ὅτι ἀγαλλιαθήσονται κύκλῳ καὶ πανταχόθεν. Εἰπὼν δὲ, ὅτι τὰ πεδία καὶ τὰ ὡραῖα, ἐπήγαγε καὶ τοὺς βουνούς· ἔτι δὲ προϊὼν, προσεπάγει καὶ τὰς κοιλάδας. α Ἐνεδύσαντο οἱ κριοὶ τῶν προβάτων. Ἐνεδύσαντο μαλλῶν πλῆθος, ὃ γίνεται ἀπὸ τῆς πιότητος τῆς νομῆς· διὰ τῶν κριῶν δὲ, πάντα τὰ ποίμνια δεδήλωκε. β Καὶ αἱ κοιλάδες πληθυνοῦσι σῖτον. Τοῦτο σαφές. γ Κεκράξονται, καὶ γὰρ ὑμνήσουσι. Λοιπὸν, κεκράξονται, ἐκ καρδίας εὐχαριστοῦντες, οἱ πρὸς τῇ ἐλευθερίᾳ | ἔτι καὶ τοιαύτης εὐετηρίας ἀξιωθέντες, καὶ ὑμνήσουσί σε τὸν Σωτῆρα καὶ εὐεργέτην αὐτῶν. Περιττεύει δὲ ὁ γάρ σύνδεσμος. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν, κατὰ τὴν ἱστορίαν. Κατὰ δὲ τὴν ἀναγωγὴν, πρόῤῥησίς ἐστι ταῦτα περὶ τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος. Λέγοιντο δ’ ἂν πρὸς τὸν μονογενῆ Υἱόν. α Add. [MP in marg.]B: Στέφανός ἐστι χρηστότητος, πίστις καθαρὰ, λίθων τιμίων δίκην, ταῖς ὑψηγορίαις τῶν δογμάτων διηνθισμένη, καὶ καθάπερ μαργάροις ταῖς θεολογίαις κεκοσμημένη, καὶ οἷά τινα κεφαλὴν, τὸν χρηστὸν καὶ θεοφιλῆ νοῦν περιθέουσά τε καὶ διασφίγγουσα. : om. SCFV.Ωρυξαν πρὺ προσώπου μου βόθρον, καὶ ἐνέ- Α πεσον εἰς αὐτόν. Εὐτρέπισαν ἔμπροσθέν μου κίνδυ ναυ ἐνέπεσον δὲ αὐτοί. Ἐγὼ μὲν γὰρ θεόθεν σχε- πασθεὶς, διέφυγον ἀβλαβής· αὐτοὶ δὲ ἐκινδύνευσαν, ἐν ταῖς χερσί μου γενόμενοι. 'Ετοίμη ἡ καρδία μου, ὁ Θεός, ετοίμη ἡ καρδία μου. Ετοιμός εἰμι τοῦ λοιποῦ πρὸς τοὺς ἐπερχο- μένους πειρασμούς, σὲ ἔχων ἀντιληπτορα· ἢ πρὸς τὰ σὰ θελήματα, ἢ πρὸς αἶνόν σου. . Ασομαι, καὶ ψαλῶ ἐν τῇ δόξη σου. Περὶ τοῦ Ασομαι καὶ Ψαλῶ, πολλάκις ειρήκαμεν δόξαν δὲ αὐτοῦ, καλεῖ τὴν σύνεσιν, δι' ἧς ἐδοξάζετο. Εξεγέρθητι, ἡ δόξα μου. Δόξαν αὖθις, τὸ πνευματικὸν ὀνομάζει χάρισμα. Εξεγέρθητι, ψαλτήριον καὶ κιθάρα. Ψαλτήριον μὲν λέγει, τὴν ψυχὴν· κιθάραν δὲ τὸ σῶμα, δι' ας αἰτίας, προλαβόντες ἀποδεδώκαμεν ἐν τῷ λβ', καὶ ἐν τῷ μβ', καὶ ἐν τῷ μη'. Διεγείρει δὲ ἑαυτὸν ὅλον εἰς ὕμνον Θεοῦ, ἵνα καὶ πνεύματι, καὶ ψυχῇ, καὶ σώματι, ὑμνήσῃ τὸν Εὐεργέτην. - Εξεγερθήσομαι όρθρου. Ταχέως. Εξομολογήσομαί σοι ἐν λαοῖς, Κύριε, ψαλώ σοι ἐν ἔθνεσιν. Εξομολογήσομαι, ἀντὶ τοῦ Εὐχαριστήσω· λαοῖς δὲ, τοῖς Ἰουδαίοις. Καὶ ἐν τοῖς Ἰουδαίοις γάρ, καὶ ἐν τοῖς ἐξ ἐθνῶν, εὐχαριστεῖ καὶ ψάλλει θεῷ. Οτι ἐμεγαλύνθη ἕως τῶν οὐρανῶν τὸ ἔλεός σου, καὶ ἕως τῶν νεφελῶν ἡ ἀλήθειά σου. Ταῦτα εἶπεν καὶ ἐν τῷ λε' καὶ ζήτει ἐκεῖ τὴν ἐξήγησιν. Λέγει δὲ, ὅτι Πολὺ καὶ ὑψηλὸν τὸ ἔλεός σου, καὶ ἡ ἀλήθειά σου ὡς διήκειν ἀπὸ γῆς ἄχρις οὐρα τοῦ καὶ νεφελῶν. Υψώθητι ἐπὶ τοὺς οὐρανοὺς, ὁ Θεὸς, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν ἡ δόξα σου. Περὶ τούτων, μικρὸν ἀνωτέρω διελάβομεν. Εἰς τὸ τέλος, μὴ διαφθείρῃς, τῷ Δαβὶδ εἰς στη λογραφίας. ΨΑΛΜΟΣ ΝΖ'. Μετὰ τὸν πρὸ τούτου ψαλμὸν ἔγραψε τὸν παρόντα, τῆς αὐτῆς ἐχόμενον ὑποθέσεως· διὸ καὶ τὴν αὐτὴν ἐκείνην εἴληφεν ἐπιγραφήν. Εἰ ἀληθῶς ἄρα δικαιοσύνην λαλεῖτε, εὐθείας κρίνατε, υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων. Προηγουμένως μὲν, πρὸς Σαούλ καὶ τοὺς περὶ αὐτὸν ὁ λόγος· ἐπομένω; δὲ, καὶ πρὸς πάντας τοὺς μιμουμένους τὴν πονη- μίαν αὐτῶν. Λέγει δὲ, ὅτι Εἰ ἀληθῶ; δίκαια λαλεῖτε, λέγοντες ἐν ἑαυτοῖς εὐλόγως με καταδιώκειν, ὡ; ἐπίβουλον ὑμῶν, αὐτοὶ γενόμενοι δικασταὶ τοῦ πράγματος, εὐθείας κρίσεις κρίνατε, εἴτουν ὀρθὰς ἀποφάσεις ἐξενέγκατε, ἐν τίνι με πονηρὸν ἐγνώ κατι. Καὶ γὰρ ἐν καρδίᾳ ἀνομίαν ἐργάζεσθε ἐν τῇ τῇ· ἀδικίαν αἱ χεῖρες ὑμῶν συμπλέκουσι. Παρ COMMENT. IN PSALMOS. Foderunt ante faciem meam foveam, el inciderunt in eam. Struxerunt ante me periculum, in quod ipsi inciderunt. Ego eteniın evasi illæsus, illi vero periclitati sunt, dum essent in manibus meis. VERS. 8. Paralum cor meum, Deus, paratum cor meum. Promptus sum ego, inquit, posthac, ut adversus omnes resistam insurgentes in me tenta- tiones, cum te mibi defensorem habeam ; vel, Ad laudem tuam pɔratus sum, ant ad voluntatem tuam perferendam. Cantabo et psallam in gloria tua. De his verbis psallo et canto jum sæpe alibi diximus. Per gloriam- autem suam, propriam intelligit prudentiam, pre- B pter quan tantopere apud omnes claruit. C VERS. 9. Exsurge, gloria mea. Per gloriam rursus spirituale donum intelligit. Exsurge, psalterium et cithara. Per psalterium animam, per eitharam vero corpus ipsum intell- git ; iis nimirum rationibus, quas in xxxII, XLfr, et xlviii psalmo tradidimus. Excitat autemseipsum Propheta ad Dei laudes, nt spiritu, animus, ac cor pore benefactorem suum laudet. Essurgam diluculo. Cite nimirum. VERS. 10. Confitebor tibi in populis, Domine, psallam tibi in gentibus. Confitebor, hoc est, gratias ɛgam. In populis, hoc est, inter Judæos. Inter Ju- des elenim, atque inter gentes beatus David gra- tias semper agit atque psallit Deo. VERS. 11. Quoniam magnificata est usque ad cos- los misericordia tua, et usque ad nubes veritas tua. Eadem fere habentur in psalmo xxxv, ibi : Domine, in cœlo misericordia tua, et veritas tua usque ad nu- bes; ubi vide. Multam autem esse dicit ae subli- mnom veritatem ac misericordiam Dei, ita ut a terra a nubes et ad ipsum etiam cœlum pertingat. VERS. 12. Exaltare super calos, Deus, et super omnem terram gloria tua. De his dictum est paulo superius. In finem, ne corrumpas, ipsi David, in tituli inscri- ptionem. PSALMUS LVII. Ejusdem est hic psalmus argumenti, cum supe- riori psalmo ; atque camdem ideo sortitus est in- Dscriptionen. VERS. 2. Si vero utique justitiam loquimini, recta judicate, filii hominum. Primum quidem ad Saulem, et sodales ejus sermonem dirigit, deinde ad omnes alios qui eorum improbitatem æmulan · tur. Ait igitur : Si vere, et quod justum est, loqui- mini, dicentes eam vos ob causam me perseqni, quod vobis prior insidias struxerim, aut gravem aliam offensam intulerim, vos ipsos niihi judices statuo: unum tantum est, quod posco, ut vera de - cernatis judicia, hoc est, ut rectas pronuntietis sententias, declarantes quǝnam in re, me `minus *'quum noveritis. VERS. 3. Etenim in cordè iuiquitatem operaming in terra, injustitias manus vestra complicant. Reu-
12α You will bless the crown of the year of your goodness. You will sanctify the whole cycle of that year of your goodness. For this year will be a gift of your goodness. 12β And your plains will be filled with lushness. With lushness for fruit-bearing. 13α The fair ripe fields of the desert will be enriched The ‘desert’ here is what he is calling Jerusalem, as having been laid waste by the Babylo- nians. The ‘fair ripe fields’ of Jerusalem are the parts of the land suited to the seasonal fruits of the year, namely, the fruitful parts. Or else ‘fair ripe fields’ is what he calls their fruits as produced at the right annual season. 13β And the mountains will gird themselves with rejoicing. Here, too, ‘will gird themselves with rejoicing’ is metaphorical. He is saying that they will rejoice all around and from every quarter. Having mentioned the plains and the ripe fields he added the mountains, and further on he mentions the valleys. 14α The rams among the sheep have been clothed. They have been clothed with an abundance of wool which comes from the lushness of the pasture. By the rams he signified all the flocks. 14β And the valleys will multiply in grain. This is clear. 14γ They will cry out and will celebrate indeed in song. So those who have been granted not only freedom but furthermore such prosperity will cry out giving heart-felt thanks, and they will celebrate you their Saviour and benefactor in song. The particle ‘indeed’ is redundant. But such is the interpretation according to the historical sense. According to the anagogical sense, these things are a prediction about the proclamation of the Gospel, and they may be addressed to the only-begotten Son. 12α: Pure faith is a crown of goodness, bejewelled with lofty expressions of doctrine as with precious stones and adorned with praises of God as with pearls, and, as if around a head, encircling and enwrapping and the mind that is good and beloved of God.
PG 128:645[] Ἐπεσκέψω τὴν γῆν, δηλαδὴ πᾶσαν ― ἀπὸ δὲ τῆς γῆς, νόει μοι τὰ ἐπὶ γῆς οἰκοῦντα ἔθνη· Ἐπεσκέψατο γὰρ, φησὶν, ἡμᾶς ἀνατολὴ ἐξ ὕψους ― καὶ ἐμέθυσας αὐτὴν τῷ οἴνῳ τῆς κατανύξεως, ὡς ἐν τῷ ϛ΄ στίχῳ τοῦ νθ΄ ψαλμοῦ κατ’ ἀναγωγὴν ἐξηγησάμεθα. Ἐπλήθυνας τὴν εὐαγγελικὴν ἀρδείαν, ἵνα πλουτίσῃς τὴν εἰρημένην γῆν ἐν ἀρεταῖς. Ποταμὸς δὲ τοῦ Θεοῦ, ὁ Σωτὴρ ἡμῶν ᾽Ιησοῦς· ὕδατα δὲ, αἱ διδασκαλίαι αὐτοῦ. Τοῦ ποταμοῦ γὰρ, φησὶ, τὰ ὁρμήματα, εὐφραίνουσι τὴν πόλιν τοῦ Θεοῦ, ὡς ἐν τῷ ἑβδόμῳ στίχῳ τοῦ με΄ ψαλμοῦ προδιελάβομεν· ἀπὸ τούτου δὲ τοῦ ποταμοῦ, ὀχετοὶ ἐῤῥύησαν, οἱ ἀπόστολοι, καὶ ἤρδευσαν ὅλην τὴν οἰκουμένην. Ἡτοίμασας δὲ τὴν λογικὴν τροφὴν αὐτῶν τῶν ἐθνῶν. Αὐτὸς γὰρ αὐτὴν σκευάσας, διὰ τῶν θεοπρεπῶν δογμάτων, παρέδωκας τοῖς ἀποστόλοις, ἐντειλάμενος, πῶς δεῖ τρέφειν τὰς πεινώσας ψυχάς· ὅτι οὕτως ἐστὶν ἡ ἀληθὴς ἑτοιμασία τῆς ἀληθινῆς τροφῆς, ὡς αὐτὸς ἡτοίμασας, καὶ οὐκ ἄλλως. [] Αὔλακες δὲ τῆς δηλωθείσης γῆς, τὰ βάθη τῶν καρδιῶν τῶν ἀνθρώπων, ἃς ἄγαν ἀρδευθῆναι παρακαλεῖ, ὡς ἐκβακχευθῆναι πρὸς τὸν εἰς Θεὸν ἔρωτα, καὶ ἐκστῆναι μὲν πάσης σκληρότητος, ἁπαλυνθῆναι δὲ πρὸς ἡμερότητα. Γενήματα δὲ αὐτῆς, αἱ ἀρεταὶ, ὡς καρπὸς τῆς πίστεως. Σταγόνες δὲ αὐτῆς, αἱ ἀπὸ τῶν διδασκάλων στάζουσαι ψεκάδες τῆς διδαχῆς· ἢ καὶ τὰ ἀπὸ τῶν θείων Γραφῶν ἐνσταζόμενα νοήματα, ἃ καὶ ὡς δρόσος πιαίνουσιν, ὑφ’ ὧν εὐφρανθήσεται θάλλουσα καὶ αὐξανομένη. [] Καὶ ἐνιαυτὸς μὲν χρηστότητος, ὁ χρηστότατος καιρὸς τοῦ κηρύγματος· στέφανος δὲ αὐτοῦ, ὁ Χριστὸς, ὡς κοσμήσας καὶ καθωραΐσας αὐτὸν ἐν ἔργῳ καὶ λόγῳ. Πρὸς τὸν Πατέρα δὲ τὸν λόγον ἀνοίσεις, ὅτι εὐλογήσεις, ὅ ἔστιν, εὐφημήσεις, ἐπαινέσεις· οὕτω γὰρ καὶ πεποίηκεν εἰπὼν, Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητὸς, ἐν ᾧ ηὐδόκησα. Περὶ δὲ τῶν πεδίων καὶ τῶν βουνῶν καὶ τῶν κοιλάδων, ἁπλῷ λόγῳ φαμὲν, ὅτι προαγορεύει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὡς ἄρα πᾶς τόπος ὑποδέξεται τοὺς πιστούς. Tὰ πεδία μὲν, τοὺς κληρικοὺς τῶν ἐκκλησιῶν· τὰ ὄρη δὲ, τοὺς ἀναχωρητάς· αἱ κοιλάδες δὲ, τοὺς σπηλαιώτας· οἳ καὶ πιότης τοῖς τοιούτοις ἔσονται τόποις, καὶ ἀγαλλίασις καὶ σῖτος. Εἶεν δ’ ἂν καὶ ἄλλως, πεδία μὲν, αἱ ταπειναὶ ψυχαὶ, τῷ μηδὲν φρονεῖν ὑψηλόν· ὄρη δὲ, αἱ ἐπηρμέναι τῇ ματαίᾳ σοφίᾳ· κοιλάδες δὲ, αἱ εἰς βάθος ἁμαρτιῶν κατολισθήσασαι. [] Ὡραῖα δὲ τῆς κατ’ ἀρετὴν ἐρήμου γῆς, αἱ ἐπιτήδειοι ψυχαὶ πρὸς καρποφορίαν. [] Κριοὶ δὲ τῶν προβάτων, οἱ ἀπόστολοι, ὡς ἔξαρχοι τῶν λογικῶν τοῦ Χριστοῦ θρεμμάτων, οἳ καὶ ἐνεδύσαντο τὴν χάριν τοῦ παναγίου Πνεύματος ἐν τῷ καιρῷ τῆς Πεντηκοστῆς, κατὰ τὸ, Ὑμεῖς δὲ καθίσατε ἐν τῇ πόλει ᾽Ιερουσαλὴμ, ἕως ἂν ἐνδύσησθε δύναμιν ἐξ ὕψους· ἢ καὶ οἱ κατὰ τόπους ἐπίσκοποι καὶ ἱερεῖς, οἳ ἐνεδύσαντο διὰ τοῦ βαπτίσματος τὸν Χριστόν· Ὅσοι γὰρ, φησὶν, εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσθητε, Χριστὸν ἐνεδύσασθε. Χρὴ δὲ καὶ τοῦτο εἰπεῖν, ὅτι οὐχ εὑρίσκομεν καθ’ ἱστορίαν τοιαύτης ἀξιωθέντας εὐετηρίας | τοὺς ἐπανελθόντας ἐκ Βαβυλῶνος· καὶ λοιπὸν ἁρμόζει τὰ τῆς ἀναγωγῆς.
[10] You have visited the earth, namely, all the earth – and by the earth, understand the nations dwelling on the earth, for it is written, The dayspring from on high has visited us – and you have made it drunk with the wine of compunction as we expounded in an anagogical sense in the sixth verse of the fifty-ninth psalm. You have multiplied the irrigation by the Gospel so that you may enrich the earth in this sense in virtues. The ‘river of God’ is our Saviour Jesus, and the waters are his teachings, for as is written, The surgings of the river gladden the city of God, as we discussed previously in the seventh verse of the forty-fifth psalm. And from this river there flowed streams, the Apostles, and they irrigated the whole inhabited world. You have prepared the rational food for these nations. For he himself, having made it ready through his godly doctrines, gave it to the Apostles, instructing how they must feed the hungry souls, for in this manner is the true preparation of the true nourishment, namely, as he himself prepared, and not in any other way. [11] The furrows of this earth are the depths of people’s hearts which he enjoins to be watered intensely so as to be excited with Bacchic frenzy to love for God, and made ec-static from from all harshness and to be softened into gentleness. The virtues are its produce as the fruit of faith. Its droplets are the drops of teaching dripping from the teachers, or else they are the meanings distilled from the divine Scriptures, which like dew bring lush growth, by which drops the earth will rejoice as it blossoms and increases. [12] The ‘year of goodness’ is the most exceedingly good time of the Gospel preaching, and its crown is Christ, as having adorned and beautified this time in deed and word. You will refer the verse to the Father, for ‘you will bless’, which is, ‘you will speak well of ’, ‘you will praise’, and thus indeed he did, saying, This is my beloved Son in whom I am well pleased. About the plains and the mountains and the valleys, we say in a single word that he is foretelling the holy Spirit, namely, that every place will receive the faithful. The ‘plains’ are the clergy of the churches, the ‘mountains’ the anchorites, and the ‘valleys’ the cave-dwelling ascetics, who also will be the ‘lushness’ of such places and their ‘rejoicing’ and ‘grain’. This may also be interpreted in a different way, with the ‘plains’ being the humble souls that think nothing exalted, the ‘mountains’ being those highly opinionated with vain wisdom, and the ‘valleys’ being those who have slid down into the depth of sins. [13] The ‘fair ripe fields’ of the land that is a desert to virtue are the souls suited to bearing fruit. [14] The ‘rams among the sheep’ are the Apostles, as leaders of Christ’s rational flocks and who were clothed in the grace of the all-holy Spirit at the time of Pentecost, in accordance with the words, But stay in the city, until you are clothed with power from on high, or else they are the local bishops and priests who are clothed in Christ through baptism, for is it written, As many of you as have been baptized into Christ have been clothed in Christ. It is also necessary to say this, that in a historical sense we do not find those who returned from Babylon having enjoyed such prosperity, and so the anagogical interpretation is fitting.
PG 128:753Ψαλμός 65 — Psalm 65μετὰ τὸ ἀναιρεθῆναι, παραβολὴν τοῖς Ἰουδαίοις γενέσθαι· οἷον Τοιαῦτα πάθος ὁ ἐχθρὸς ἡμῶν, οἷα καὶ ὁ ἐσταυρωμένο;· ναὶ μὴν καὶ τοὺς συνεδριάζον· τας, τὰ κατ' αὐτοῦ θρυλλεῖν, καὶ διὰ γλώσσης φέρειν· πάλαι γὰρ παρὰ ταῖς τοῦ ναοῦ πύλαις συνε λέγοντο· ἀλλὰ καὶ (49) τοὺς ἐπὶ τὰ συμπόσια φοι- τῶντας εἰς αὐτὸν ἄδειν ᾄσματα μετὰ κωμωδίας. Β τῆς προσευχῆς. Ἐγὼ δὲ τὴν προσευχήν μου πρὸς σέ. Απαρτί σας τὸν λόγον (50), ἀναστρέφει πάλιν πρὸς τὰ ὀπίσω, λέγων, ὅτι Ἐγὼ πρὸ τοῦ παθεῖν εἰδὼς ταῦτα, τῇ προσευχῇ μου πρὸς σέ· συνεξακούεται τὸ Προσευχόμην. Εἶτα τίθησιν ἑξῆς καὶ τὰ ῥήματα • Κύριε, καιρὸς εὐδοκίας. "Ομοιον τοῦτό ἐστι τὸ εὐαγγελικόν - Πάτερ, ἐλήλυθεν ἡ ὥρα. Εὐδοκίαν δὲ καλεῖ τὸν διὰ σταυροῦ θάνατον εὐδοκία γὰρ τὸ ἀγαθὸν θέλημα· ἀγαθὸν δὲ θέλημα τὸ διὰ τούς του ζωοποιηθῆναι ἡμᾶς, τοὺς νεκρωθέντας τῇ ἁμαρτία. ῾Ο Θεός, ἐν τῷ πλήθει τοῦ ἐλέους σου ἐπά- κουσόν μου. Προείρηται ἡμῖν, ὅτι προσηύχετο νό μι φύσεως ἀνθρωπίνης, καὶ ἀπαλλαγὴν ἐζήτει τῶν πειρασμῶν· ὡς καὶ ἡ τῶν Εὐαγγελίων ἱστορία δι- δάσκει · ἔοικε δὲ καὶ τὸ παρὸν ῥητὸν τῷ· Σῶσόν με ἕνεκεν τοῦ ἐλέους σου. Εν ἀληθείᾳ τῆς σωτηρίας σου σῶσόν με ἀπὸ πηλοῦ, ἵνα μὴ ἐμπαγῶ. Μόνη ἀληθῆς ἡ παρὰ σοῦ σωτηρία· ἄνθρωπος γὰρ ἄνθρωπον ὠφελῆσαι οὐ δύναται. Ἐν ἀληθείᾳ οὖν τῆς σωτηρίας σου, ἀντὶ τοῦ Ἐν ἀληθινῇ σου σωτηρία. Ιδίωμα δὲ τοῦτο τῆς Εβραϊδος (54)· ὅπερ δὲ ἀνωτέρω κέκληκεν ούν, τοῦτο νῦν εἶπε πηλόν. Καὶ γὰρ ταῖς τροπαῖς ἐκεί. ναις καὶ νῦν ἐχρήσατο. Ρυσθείην ἐκ τῶν μισούντων με, καὶ ἐκ τῶν βαθέων τῶν ὑδάτων. Μισοῦντες δὲ αὐτὸν οἵ τε αἰσθητοὶ καὶ νοητοὶ ἐχθροί · βαθέα δὲ ὕδατα λέγει τὰς κεκρυμμένας ἐπιβουλάς• κέκρυπται γὰρ τὸ βάθος. Μή με καταποντισάτω καταιγὶς ὕδατος, μηδὲ καταπιέτω με βυθός. Είρηται περὶ τούτων άνω, ὅτι τροπικά πάντα καὶ μεταφορικά. Μηδὲ συσχέτω ἐπ' ἐμὲ φρέαρ τὸ στόμα αὐτοῦ. Μηδὲ ἀποληφθείην ἐν τῷ βόθρῳ τῶν πειρασμῶν· ὁ γὰρ εἰς φρέαρ ἐμπεσών, ἀνεψγότος μὲν τοῦ στόμα τος, έχει μικράν τινα παραψυχήν· ἐπικλεισθέντος δὲ, παντάπασιν ἀπογινώσκει τὴν σωτηρίαν. Εἰσάκουσόν μου, Κύριε, ὅτι χρηστὸν τὸ ἔλεός σου. "Οτι χρήζω τοῦ ἑλέου σου. EUTHYMII ZIGABENI post mortem factus sit in parabolam Judais, et A quod adversus inimicos eadem imprecarentur, qua- Jia Christum pati viderant, quodque eadem fere dicerentur et vociferarentur ab iis qui conciliis et conventibus eorum intererant apud templi januas, ubi ejusmodi hominum cœtus convenire atque con- gregari solebant, neque eos etiam Christi famæ at- que honori pepercisse verisimile est, qui comessationibus et symposiis vacabaut, cum hujusmodi bomines vino vires præstante, facillime carmina ac cantus soleant cum immodestia ac mordacitate componere. Vers. 14. Ego autem orationem meam ad te. Al- terum explicuit Propheta sermonem ex Christi persona, et rursus alterum assumit, dicens : Ego autem cum hæc scirem ante passionem meam, oratione mea ad te, subintelligitur, orabam seu elevatus sum.) Deinde ipsa orationis verba apponit. Tempus beneplaciti, Domine. Simile illud est, quod dixisse eun) legimus ‘apud evangelistam : Pater, venit hora". Per beneplacitum enim, crucis mortem intelligit. Nam beneplacitum idem æque significat quod bona voluntas. Bona autem voluntas fuit, quod per hujusmodi mortem nos, qui antea mortui eramus ob peccatuin, ad vitam rursus simus restituti. (seu Deus, in multitudine misericordiæ tuæ exaudi me. Prædiximus, quod Christus lege bumanæ naturæ orabat, et liberari optabat a tentationibus, quem- admodum evangelica docet historia. Hoc autem dictum videtur esse illi simile: Salva me propter misericordiam tuam 18. Vens. 15. In veritate salutis tuæ salvum me fac C a luto, ne infgar. Sola enim illa vera est salus, quæ a te est. Homo etenim hominem juvare non potest. In veritate igitur salutis tuæ, hoc est, in vera salute tua. Est etiam proprium hoc He- braicæ linguæ idioma. Quod autem superius fimum appellavit, nunc lutum dicit. Eadem enim loquendi figura nune utitur, qua illic usum eum videmus. Liberer ab iis qui oderunt me et de profundis aquarum. Oderunt autem eum tam visibiles quam invisibiles inimici. Per profunda vero aquarum occultas insidias intelligit; nam quod profundum est, abditum atque occultum videtur. VERS. 16. Non me demergat tempestas aquæ, neque absorbeat me profundum. Jam diximus quod hæc omnia metaphorice ac ſigurate dicta sunt. Nec contineat super me puteus os suum. Ne re- linquar in tentationum fovea. Is etenim qui in puteum cadit, solamen aliquod vel modicum habet, quoad putei os apertum est. Nam ubi id occlusum fuerit, statim desperare incipiet de sa- Jule. VERS. 17. Eraudi me, Domine, quoniam bona est misericordia tua. Quoniam tua, inquit, miseri- cordia indigeo. 7ª Joan. xvi, 1. Psal. xxx, 17. D Varia lectiones. strictius Eos etiam qui ad convivia ventitabant verosimile est in Christum contumeliosa et petulantia carmina cecinisse, iterum ad superiora, dicens. (49) Fusius, more suo, interpres quod Græce (50) Ad verbum : Absoluto sermone, revertitur (54) Supple γραφής.
PG 128:75565 ξε΄Κατὰ τὸ πλῆθος τῶν οἰκτιρμῶν σου, επίβλεψον Α ἐπ' ἐμέ. Τὸ μὲν Κατὰ τὸ πλῆθος τῶν οἰκτιρμῶν σου, ἡρμηνεύθη ἐν τῷ ν' ψαλμῷ · τὸ δὲ ἑξῆς, ἐν τῷ κδ'. Μὴ ἀποστρέψῃς τὸ πρόσωπόν σου ἀπὸ τοῦ παιδός σου, ὅτι θλίβομαι· ταχὺ ἐπάκουσόν μου. Περὶ μὲν τοῦ, Μὴ ἀποστρέψῃς τὸ πρόσωπόν σου, εἴρηται ἐν τῷ κς' ψαλμῷ· Παιδός σου δὲ, τοῦ Μο νογενούς. Πρόσχες τῇ ψυχῇ μου καὶ λύτρωσαι αὐτήν. Πρόσχες αὐτῇ θλιβομένη. Ενεκα τῶν ἐχθρῶν μου, ῥῦσαι με. ἵνα μὴ ἐπιχαρῶσι τῷ θανάτῳ μου. Σὺ γὰρ γινώσκεις τὸν ὀνειδισμόν μου, καὶ τὴν αἰσχύνην μου, καὶ τὴν ἐντροπήν μου. Οίδας ὅσα με ὀνειδίζουσι, φάγον, καὶ οἰνοπότην, καὶ τελωνών Β Τu καὶ ἁμαρτωλῶν φίλον, καὶ δαιμονῶντα, καὶ ἀντί- θεον ὀνομάζουσι · καὶ αἰσχύνοντες, καὶ ἐντρέποντες, ὡς αὐτοῖς δοκεῖ. Εναντίον σου πάντες οἱ θλίβοντές με. Εν- ώπιόν σου με θλίβουσι, σοῦ πάντα βλέποντος. Η ἐνώπιόν σου εἰσι μὴ δυνάμενοί σε διαδρᾶναι· εἰ δέ τις ἐπαπορήσει πῶς τοιαῦτα δεηθεὶς ὅμως οὐκ ἐξέφυγε τους τοιούτους πειρασμούς, ἀκουσάτω, ότι ηύχετο μὲν ὡς ἄνθρωπος μὴ εἰσελθεῖν εἰς πειρα σμόν. Καὶ γὰρ ἡμῖν οὕτως εὔχεσθαι παραδίδωκε. Διότι τὸ πνεῦμα πρόθυμον, ἡ δὲ σὰρξ ἀσθενής. Ἐπεὶ δὲ συνέφερε παθεῖν αὐτὸν διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν, κατέδεξατο τὰ πάθη, προελόμενος τὸ ς θεῖον θέλημα παρὰ τὸ ἀνθρώπινον· καὶ γὰρ προσ- ευξάμενος· Πάτερ μου, εἰ δυνατόν ἐστι, παρελ θέτω ἀπ' ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο, ὕστερον ἐπήγα» γκ · Πάτερ μου, εὶ οὐ δύναται τοῦτο παρελθεῖν ἀπ᾿ ἐμοῦ ἐὰν μὴ αὐτὸ πίω, γενηθήτω τὸ θέλη μά σου. 'Ονειδισμόν προσεδόκησεν ἡ ψυχή μου, καὶ ταλαιπωρίαν. Προεγίνωσκον, φησί, ταῦτα. Καὶ γὰρ τοῖς μαθηταῖς ἔλεγεν· Ἰδοὺ ἀναβαίνομεν εἰς 18- ροσόλυμα, καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδίδο- καὶ τοῖς ἀρχιερεῦσι καὶ Γραμματεῦσι· καὶ κατα- κρινοῦσιν αὐτὸν, καὶ τὰ ἑξῆς. - Καὶ ὑπέμεινα συλλυπούμενον, καὶ οὐχ ὑπῆρ ξε· καὶ παρακαλοῦντα, καὶ οὐχ εὗρον. Υπό- μεινε, ἀντὶ τοῦ Περιέμεινα, ἢ ἐζήτησα. Παρακα- λοῦντας δὲ, ἀντὶ τοῦ Παραμυθουμένους. Καὶ τοῦτο δὲ γέγονεν, ὅτε, παραλαβὼν τὸν Πέτρον καὶ τοὺς υἱοὺς τοῦ Ζεβεδαίου, ήρξατο λυπεῖσθαι καὶ ἀδημο νεῖν. Τότε, φησί, λέγει αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· Περί λυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου ἕως θανάτου· μείνατε ὧδε και γρηγορείτε μετ' ἐμοῦ. Εἶτα προελθών μικρὸν καὶ προσευξάμενος, ἔρχεται πρὸς τοὺς μαθητὰς, καὶ εὑρίσκει αὐτοὺς καθεύδοντας· καὶ ὥραν ἀγρυπνήσαι μετ' ἐμοῦ ; Εδωκαν εἰς τὸ βρῶμά μου χολὴν, καὶ εἰς τὴν δίψαν μου ἐπότισαν με ὄξος. Φησὶν ὁ εὐαγγελι ” το το λέγει τῷ Πέτρῳ· Οὕτως οὐκ ἰσχύσατε μίαν COMMENT. IN PSALMOS. B • Secundum multitudinem miserationum tuarum, respice in me. Ea verba, Secundum multitudinem miserationum tuarum, exposuin¡u« in psalmo L, et quæ sequuntur in psalmo xxıV. VERS. 18. Ne avertas faciem tuam a puero tu0, quoniam tribulor ; velociter exaudi me. De verbis, Ne overtas faciem tuam, diximus in psalmo xxvi : per puerum autem hic unigenitum intelligit Filium. VERs. 19. Intende animæ meæ et libera eam. In- tende ei in calamitatibus constitutæ. Propter inimicos meos libera me. Ne morte læ- tentur mea. VERS. 20. Tu enim cognoscis opprobrium meum, et ignominiam meam et confusionem meam. Nosti quanta mibi exprobrent, voratorem ac vini pola- torem appellantes, publicanis ac peccatoribus amicum, damoniacum, et Deo contrarium. eliam nosti quomodo me confundant, hoc est, quanta, ut eis videtur, ignominia me ac pudore afficiant. D Maith, xxvi, 41. Ibid. 39. Ibid. 42. VERS. 21. In conspectu tuo sunt omnes qui tribu- lant me. Me, inquit, amigunt coram te ; te, inquam, vidente ac discernente omnia. Vel, sunt in con- spectu tuo, hoc est, effugere a te nequeunt. Quod si quis addubitet quo pacto non potuerit Christus post tot ac tantas supplicationes calamitatum ac tentationum molestiam evitare, animadvertat quod Christus ut homo rogabat non incurrere in tenta- tiones, ut hujusmodi supplicandi normam nobis traderet, quia Spiritus quidem promptus est, caro autem infirma ”. Sed quoniam ob nostram salutem illum pati oportebat, passiones nostras libens in se suscepit, et Dei Patris voluntaten humanæ suæ præposuit voluntati. Orans etenim dicebat : Pater, si possibile est, transeat aime calix isle ; et demum addidit: Pater mi, si non potest transire a me nisi bibero illum, fiat voluntas tua ”. Opprobrium exspectavit anima mea, et miseriam. Prævidebam olim, inquit, hæc omnia. Dicebat enim discipulis Ecce ascendimus Hierosolymam, Bl Filius hominis tradetur principibus sacerdotum, el Scribis, et condemnabunt eum ", et quæ ibi se- quuntur. - Et sustinui, qui simul contristaretur, et non erat; qui consolaretur, et non inveni. — Sustinui pro Ex- spectavi posuit, seu pro Quæsivi. floc autem acci dit, quando, assumpto Petro et filiis Zebedæi, coepit contristari et mærere. Tunc enim, inquit, di- xit eis Jesus : Tristis est anima mea usque ad moriem, exspectate hic et vigilate mecum. Et progressus mo̟- dicum, cum orasset, venit ad discipulos, et invenit eos dormientes, et dixit Petro: Sic non potuistis una hora vigilare mecum Vers. 22. Et dederunt in cibum meum ſel, et in siti mea potaverunt me aceto. Ait enim Joannes Matth. xx, 18. Mallis. 37-40, oogle DUX, 37-40.
PG 128:647α Εἰς τὸ τέλος· ᾠδὴ ψαλμοῦ· ἀναστάσεως. Εἰς τὸ τέλος μὲν, διὰ τὴν ἐν τούτῳ προφητείαν, ὡς καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων τῶν οὕτως ἐπιγεγραμμένων εἰρήκαμεν· προφητεύει γὰρ περὶ τῆς πίστεως τῶν ἐθνῶν, ἔτι δὲ καὶ περὶ τῶν τοῦ Χριστοῦ μαρτύρων. Tί δέ ἐστιν ᾠδὴ ψαλμοῦ, προαποδεδώκαμεν ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς βίβλου τῶν ψαλμῶν. § 65-66 Ἀναστάσεως δὲ, ἀντὶ τοῦ, περὶ τῆς μεταστάσεως τῶν αἰχμαλώτων ἀπὸ τῆς ἐν Βαβυλῶνι δουλείας ἐπὶ τὴν οἰκείαν πατρίδα. Εἰς τὴν μετάστασιν γὰρ ἐκείνην ὁ ψαλμὸς πεποίηται, οἷον τίνας ἂν εἴποι λόγους ἕκαστος τῶν ἁψαμένων ἤδη τῆς ἐπανόδου. Πρέποι δ’ ἂν καὶ παντὶ μεθισταμένῳ, ἢ ἀνισταμένῳ, ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας εἰς ἣν κατεσύρη τοῖς βέλεσι τῶν παθῶν, αἰχμαλωτισθεὶς ὑπὸ τῶν δαιμόνων.ῆκε τό, Αλλ' οὐ δύνασθε κρίνειν, ὡς νοούμενον. Καὶ γὰρ ἐν καρδίᾳ ἀνομίαν μελετάτε, καὶ αἱ χείρες ὑμῶν ἀνομίαν πράττουσι. Συμπλέκουσι δὲ εἶπεν, ἐκ μεταφορᾶς τῶν πλεκόντων παγίδας, διὰ τὸ πα- κίλον τῶν ἐπιχειρημάτων· τὸ δὲ Ἐν τῇ γῇ πρόσο κειται, ὅτι ἐν τῇ γῇ ταῦτα ποιεῖτε· ἐν δὲ τῷ ᾅδῃ, οὐχ οὕτως ἔξετε. Απηλλοτριώθησαν οἱ ἁμαρτωλοὶ ἀπὸ μήτρας. Στηλιτεύει τοὺς ἀνεπιστρόφους ἁμαρτωλούς, καὶ διδάσκει διὰ βραχέων ὁποῖοι ὄντες ὁποίαν λαμβά νουσι καταστροφήν. "Ετι βρεφουργούμενοι, φησίν, ἀπηλλοτριώθησαν τοῦ Θεοῦ, κατὰ τὴν αὐτοῦ πρός γνωσιν, καὶ ἀπηλλοτριωμένοι διὰ τὸ μέλλον ἐλο- Β γίσθησαν. η Επλανήθησαν ἀπὸ γαστρός. Ἀπὸ τῆς Ἐκκλη σίας· μήτηρ γὰρ αὕτη καὶ γαστήρ τῶν υἱοθετου μένων τῷ Θεῷ, ἀναγεννώσα τούτους διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος. Επλανήθησαν πόρρω τῆς εὐθείας τῶν θείων ἐντολῶν, οὐκ ἐνεργείᾳ, ἀλλ' ὡς εἴρηται, τῇ προγνώσει τοῦ Θεοῦ. Οὕτω γὰρ εἶπεν καὶ πρὸς τὸν Ἱερεμίαν ὁ Θεός· Πρὸ τοῦ με πλάσαι σε έν κοιλίᾳ, ἐπίσταμαι σε, καὶ πρὸ τοῦ σε ἐξελθεῖν ἐκ μήτρας, ἡγίακά σε. Ελάλησαν ψευδῆ. Τοῦτο οὐκ ἀπὸ γαστρός, ἀλλ' εἰς ἡλικίαν ἐλθόντες. θυμὸς αὐτοῖς, κατὰ τὴν ὁμοίωσιν τοῦ ὄψεως. Φασὶ τὸν ὄφιν ἐπιμανέντα τινί, μηδέποτε μεθεῖναι τὸν θυμὸν, ἄχρις ἂν ἡ δράσῃ τι κακόν, ἢ προαπο θάνῃ. Θυμὸς οὖν καὶ τούτοις ἀνένδοτος, καὶ διαπαν τὸς ἐπίβουλος. Ωσεὶ ἀσπίδος κωφῆς, καὶ βυούσης τὰ ὦτα αὐτῆς. Μεταφέρει το παράδειγμα τοῦ θυμοῦ καὶ ἐπὶ τὴν ἀσπίδα. Θυμὸς ὡσεὶ ἀσπίδος κωφῆς, καὶ οὐ φύσει χωφῆς, ἀλλὰ πανουργίᾳ. Διὰ τοῦτο γὰρ προσο έθηκε τό· Καὶ βυούσης τὰ ὦτα αὐτῆς· εἶτα διέξ- εισι καὶ πότε κωφεύει. *Ητις οὐκ εισακούσεται φωνῆς ἐπαδόντων, φαρ μακοῦ τε, φαρμακευομένη παρὰ σοφοῦ. Ἐπάδον τας λέγει τοὺς καλουμένους επαοιδούς, οἵτινες διά τινων ἐπῳδῶν καταγοητεύοντες τοὺς θυμοὺς τῶν ἑρπετῶν, καὶ τὸ ἀγριαῖνον οὕτως ἐξημεροῦντες, λαμβάνουσι, καὶ χρῶνται πρὸς ἰατρείαν. Η γοῦν ἀσπὶς, καὶ μᾶλλον ἐπονομαζομένη παλαμναῖα, ἀπό τίνων τεκμηρίων προαισθομένη, βύει τὰ ἑαυτῆς ὦτα, καὶ οὕτω διαδιδράσκει. Έστι δὲ ἡ σύνταξις τῶν ῥητῶν, οὕτως· Ητις οὐκ εἰσακούσεται φωνῆς ἐπα- δόντων, καὶ φαρμακοῦ, τουτέστι γόητος, γοητευο- μένη παρὰ σοφοῦ ἀνδρός. Σοφὸν δὲ νῦν, τὸν τεχνίτην ἐκάλεσε. Προσφυῶς δὲ καὶ τὸν ὄφιν καὶ τὴν ἀσπίδα τέθεικεν εἰς παράδειγμα· ὁ Σαούλ γὰρ καὶ ἐνεκότει ὡς ὄφις, καὶ πολλάκις κατεπαδόμενος λόγοις ἀγα θοῖς παρὰ τοῦ Δαβίδ, ὅτι αὐτὸς μέν έστι κύριος καὶ EUTHYMII ZIGABENI cel, quod nullam queant injuriæ causam afferre, A quasi id subintelligatur; et sermonem suum pro- sequitur, dicens : Etenim in cordle iniquitatem meditamini, et manus vestræ injustitiam operantur. Et quod ait, Complicant, ex metaphora eorum dixit, qui laqueos tendunt, aut plagas, ob variam nimirum consiliorum calliditatem. Quod vero ait, In terra, dictum est, quia in terra hæc peragunt. Nam in inferno, et si animorum pravitas omníno non cessabit, ipsa tamen male agendi facultas prorsus VERS. 4. Alienati sunt peccatores a viva. Inve- bitur in pertinaces ac fixos in peccatis homines, et paucis docet, cujusn:odi essent, et quam passi sunt ruinam. Ab ipsis, inquit, incunabulis alienati sunt a Deo; juxta quod scilicet præscitum erat a Deo, illos mox alienandos, ac misere perdendos esse. Erraverunt ab utero. Ab Ecclesia nimirum. Uteri enim ac muliebrium locorum Ecclesia eis instar est, qui a Deo adoptantur; quippe quæ mirifico baptismatis lavacro, in novos homines eos format. Erraverunt igitur a via mandatorum Dei aberran- tes ex tunc, non operibus, ut diximus, sed præ- scientia Dei. Ita enim alibi apud Jeremiam a Deo dici legimus Priusquam te formarem in utero, novi te, et antequam exires de vulva, sanctificavi te **. Locuti sunt falsa. Non ab utero falsa locuti sunt, sed simul ac ad grandiorem ætatem pervenere. VERS. 5. Furor illis secundum similitudinem ser- pentis. Ajunt serpentem ubi in aliquem cœperit fu- rere, nunquam iram aut furorem deponere, donec venenum intulerit, aut rabiem mors ademerit. Furor æque igitur bis implacabilis est. Perseverant enim irati, et dolos perpetuo moliuntur. Quasi aspidis surde, et oblurantis aures suas. Furoris similitudinem ad ipsam etiam aspidem transfert. Furor eorum, inquit, quasi furor aspidis surdæ : non aspidem dico, quæ natura surda sit, sed quæ data opera, atque astu quodam audire re- nuit; atque ideo consequenter addidit : Atque ob- turantis aures suas. Deinde tempus enarrat quando maxime obsurdescit. VERS. 6. Quæ non exaudiet vocem incantantium, el venefici, incantata a sapienti. Per incantantes eos intelligit, quos incantatores, seu præstigiatores appellamus : qui carminibus quibusdam, aut præ- stigiis repentium ac venenatorum animantiumn furorem cohibent. Suis enim artificiis corum sæ- vitiam placant, atque hoc pacto ea venantur, et ad medicorum usum asservant. Aspis igitur, et illa potissimum quæ palamnæa appellatur, certis id conjecturis prænoscens, obstruere aures suas solet, atque hoc pacto eorum artes evadere. Ordo antem verborum hujusmodi est : Quæ aspis non exaudiet vocem incantantium, et non exaudiet vocem vene- fici, tametsi incantata sit, ac præstigiis illecta a sapienti viro. Sapientem quippe hic ipsum artifi- cem ac veneficum appellat. veluti illius artis Jerem. 1, 5. aberit. C
1α Towards fulfilment; an ode of a psalm; of resurrection. It is ‘towards fulfilment’ on account of the prophecy in it, as we have said about the other psalms with such a superscription, for it prophesies about the faith of the nations and fur- thermore also about the martyrs of Christ. What an ‘ode of a psalm’ is we explained previously in the preamble to the book of the psalms. § 65-66 It is ‘of resurrection’ in the sense of the raising up of the captives from slavery in Babylon to their own fatherland. The psalm is composed giving voice to this raising up, namely, giving the words which each of those now experiencing the return might say. It would be fitting also for everyone who is raised up or removed from the sin into which he has been dragged by the darts of the passions, having been taken captive by the demons.
β Ἀλαλάξατε τῷ Κυρίῳ, πᾶσα ἡ γῆ. Tί μέν ἐστιν ἀλαλαγμὸς, εἰρήκαμεν ἐν τῷ δευτέρῳ στίχῳ τοῦ μϛ΄ ψαλμοῦ. Προτρέπεται δὲ ἐπινίκιον ὕμνον ᾆσαι τῷ Θεῷ, τῷ φοβήσαντι τοὺς αἰχμαλωτίσαντας, καὶ ῥυσαμένῳ τοὺς αἰχμαλώτους ἐκ τῆς δουλείας αὐτῶν. Πᾶσα δὲ ἡ γῆ, ἀντὶ τοῦ, πάντες οἱ ἐπὶ γῆς· οὕτω γὰρ ὁ Σύμμαχος ἐξέδωκεν. Ὅρα δὲ τὴν κλῆσιν τῶν ἐθνῶν.ῆκε τό, Αλλ' οὐ δύνασθε κρίνειν, ὡς νοούμενον. Καὶ γὰρ ἐν καρδίᾳ ἀνομίαν μελετάτε, καὶ αἱ χείρες ὑμῶν ἀνομίαν πράττουσι. Συμπλέκουσι δὲ εἶπεν, ἐκ μεταφορᾶς τῶν πλεκόντων παγίδας, διὰ τὸ πα- κίλον τῶν ἐπιχειρημάτων· τὸ δὲ Ἐν τῇ γῇ πρόσο κειται, ὅτι ἐν τῇ γῇ ταῦτα ποιεῖτε· ἐν δὲ τῷ ᾅδῃ, οὐχ οὕτως ἔξετε. Απηλλοτριώθησαν οἱ ἁμαρτωλοὶ ἀπὸ μήτρας. Στηλιτεύει τοὺς ἀνεπιστρόφους ἁμαρτωλούς, καὶ διδάσκει διὰ βραχέων ὁποῖοι ὄντες ὁποίαν λαμβά νουσι καταστροφήν. "Ετι βρεφουργούμενοι, φησίν, ἀπηλλοτριώθησαν τοῦ Θεοῦ, κατὰ τὴν αὐτοῦ πρός γνωσιν, καὶ ἀπηλλοτριωμένοι διὰ τὸ μέλλον ἐλο- Β γίσθησαν. η Επλανήθησαν ἀπὸ γαστρός. Ἀπὸ τῆς Ἐκκλη σίας· μήτηρ γὰρ αὕτη καὶ γαστήρ τῶν υἱοθετου μένων τῷ Θεῷ, ἀναγεννώσα τούτους διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος. Επλανήθησαν πόρρω τῆς εὐθείας τῶν θείων ἐντολῶν, οὐκ ἐνεργείᾳ, ἀλλ' ὡς εἴρηται, τῇ προγνώσει τοῦ Θεοῦ. Οὕτω γὰρ εἶπεν καὶ πρὸς τὸν Ἱερεμίαν ὁ Θεός· Πρὸ τοῦ με πλάσαι σε έν κοιλίᾳ, ἐπίσταμαι σε, καὶ πρὸ τοῦ σε ἐξελθεῖν ἐκ μήτρας, ἡγίακά σε. Ελάλησαν ψευδῆ. Τοῦτο οὐκ ἀπὸ γαστρός, ἀλλ' εἰς ἡλικίαν ἐλθόντες. θυμὸς αὐτοῖς, κατὰ τὴν ὁμοίωσιν τοῦ ὄψεως. Φασὶ τὸν ὄφιν ἐπιμανέντα τινί, μηδέποτε μεθεῖναι τὸν θυμὸν, ἄχρις ἂν ἡ δράσῃ τι κακόν, ἢ προαπο θάνῃ. Θυμὸς οὖν καὶ τούτοις ἀνένδοτος, καὶ διαπαν τὸς ἐπίβουλος. Ωσεὶ ἀσπίδος κωφῆς, καὶ βυούσης τὰ ὦτα αὐτῆς. Μεταφέρει το παράδειγμα τοῦ θυμοῦ καὶ ἐπὶ τὴν ἀσπίδα. Θυμὸς ὡσεὶ ἀσπίδος κωφῆς, καὶ οὐ φύσει χωφῆς, ἀλλὰ πανουργίᾳ. Διὰ τοῦτο γὰρ προσο έθηκε τό· Καὶ βυούσης τὰ ὦτα αὐτῆς· εἶτα διέξ- εισι καὶ πότε κωφεύει. *Ητις οὐκ εισακούσεται φωνῆς ἐπαδόντων, φαρ μακοῦ τε, φαρμακευομένη παρὰ σοφοῦ. Ἐπάδον τας λέγει τοὺς καλουμένους επαοιδούς, οἵτινες διά τινων ἐπῳδῶν καταγοητεύοντες τοὺς θυμοὺς τῶν ἑρπετῶν, καὶ τὸ ἀγριαῖνον οὕτως ἐξημεροῦντες, λαμβάνουσι, καὶ χρῶνται πρὸς ἰατρείαν. Η γοῦν ἀσπὶς, καὶ μᾶλλον ἐπονομαζομένη παλαμναῖα, ἀπό τίνων τεκμηρίων προαισθομένη, βύει τὰ ἑαυτῆς ὦτα, καὶ οὕτω διαδιδράσκει. Έστι δὲ ἡ σύνταξις τῶν ῥητῶν, οὕτως· Ητις οὐκ εἰσακούσεται φωνῆς ἐπα- δόντων, καὶ φαρμακοῦ, τουτέστι γόητος, γοητευο- μένη παρὰ σοφοῦ ἀνδρός. Σοφὸν δὲ νῦν, τὸν τεχνίτην ἐκάλεσε. Προσφυῶς δὲ καὶ τὸν ὄφιν καὶ τὴν ἀσπίδα τέθεικεν εἰς παράδειγμα· ὁ Σαούλ γὰρ καὶ ἐνεκότει ὡς ὄφις, καὶ πολλάκις κατεπαδόμενος λόγοις ἀγα θοῖς παρὰ τοῦ Δαβίδ, ὅτι αὐτὸς μέν έστι κύριος καὶ EUTHYMII ZIGABENI cel, quod nullam queant injuriæ causam afferre, A quasi id subintelligatur; et sermonem suum pro- sequitur, dicens : Etenim in cordle iniquitatem meditamini, et manus vestræ injustitiam operantur. Et quod ait, Complicant, ex metaphora eorum dixit, qui laqueos tendunt, aut plagas, ob variam nimirum consiliorum calliditatem. Quod vero ait, In terra, dictum est, quia in terra hæc peragunt. Nam in inferno, et si animorum pravitas omníno non cessabit, ipsa tamen male agendi facultas prorsus VERS. 4. Alienati sunt peccatores a viva. Inve- bitur in pertinaces ac fixos in peccatis homines, et paucis docet, cujusn:odi essent, et quam passi sunt ruinam. Ab ipsis, inquit, incunabulis alienati sunt a Deo; juxta quod scilicet præscitum erat a Deo, illos mox alienandos, ac misere perdendos esse. Erraverunt ab utero. Ab Ecclesia nimirum. Uteri enim ac muliebrium locorum Ecclesia eis instar est, qui a Deo adoptantur; quippe quæ mirifico baptismatis lavacro, in novos homines eos format. Erraverunt igitur a via mandatorum Dei aberran- tes ex tunc, non operibus, ut diximus, sed præ- scientia Dei. Ita enim alibi apud Jeremiam a Deo dici legimus Priusquam te formarem in utero, novi te, et antequam exires de vulva, sanctificavi te **. Locuti sunt falsa. Non ab utero falsa locuti sunt, sed simul ac ad grandiorem ætatem pervenere. VERS. 5. Furor illis secundum similitudinem ser- pentis. Ajunt serpentem ubi in aliquem cœperit fu- rere, nunquam iram aut furorem deponere, donec venenum intulerit, aut rabiem mors ademerit. Furor æque igitur bis implacabilis est. Perseverant enim irati, et dolos perpetuo moliuntur. Quasi aspidis surde, et oblurantis aures suas. Furoris similitudinem ad ipsam etiam aspidem transfert. Furor eorum, inquit, quasi furor aspidis surdæ : non aspidem dico, quæ natura surda sit, sed quæ data opera, atque astu quodam audire re- nuit; atque ideo consequenter addidit : Atque ob- turantis aures suas. Deinde tempus enarrat quando maxime obsurdescit. VERS. 6. Quæ non exaudiet vocem incantantium, el venefici, incantata a sapienti. Per incantantes eos intelligit, quos incantatores, seu præstigiatores appellamus : qui carminibus quibusdam, aut præ- stigiis repentium ac venenatorum animantiumn furorem cohibent. Suis enim artificiis corum sæ- vitiam placant, atque hoc pacto ea venantur, et ad medicorum usum asservant. Aspis igitur, et illa potissimum quæ palamnæa appellatur, certis id conjecturis prænoscens, obstruere aures suas solet, atque hoc pacto eorum artes evadere. Ordo antem verborum hujusmodi est : Quæ aspis non exaudiet vocem incantantium, et non exaudiet vocem vene- fici, tametsi incantata sit, ac præstigiis illecta a sapienti viro. Sapientem quippe hic ipsum artifi- cem ac veneficum appellat. veluti illius artis Jerem. 1, 5. aberit. C
1β Make ululation to the Lord, O all the earth. What ‘ululation’ is, we said at the second verse of the forty-sixth psalm. He is exhorting to sing a victory hymn to God, who has instilled fear in the captors and has delivered the captives from their slavery. ‘All the earth’, in the sense of, ‘all you upon the earth’; this indeed is what Symmachus wrote. Observe the calling of the nations.
α Ψάλατε δὴ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ. Περὶ τούτου, ζήτει τὴν ἐξήγησιν τοῦ τετάρτου στίχου τοῦ θ΄ ψαλμοῦ.ῆκε τό, Αλλ' οὐ δύνασθε κρίνειν, ὡς νοούμενον. Καὶ γὰρ ἐν καρδίᾳ ἀνομίαν μελετάτε, καὶ αἱ χείρες ὑμῶν ἀνομίαν πράττουσι. Συμπλέκουσι δὲ εἶπεν, ἐκ μεταφορᾶς τῶν πλεκόντων παγίδας, διὰ τὸ πα- κίλον τῶν ἐπιχειρημάτων· τὸ δὲ Ἐν τῇ γῇ πρόσο κειται, ὅτι ἐν τῇ γῇ ταῦτα ποιεῖτε· ἐν δὲ τῷ ᾅδῃ, οὐχ οὕτως ἔξετε. Απηλλοτριώθησαν οἱ ἁμαρτωλοὶ ἀπὸ μήτρας. Στηλιτεύει τοὺς ἀνεπιστρόφους ἁμαρτωλούς, καὶ διδάσκει διὰ βραχέων ὁποῖοι ὄντες ὁποίαν λαμβά νουσι καταστροφήν. "Ετι βρεφουργούμενοι, φησίν, ἀπηλλοτριώθησαν τοῦ Θεοῦ, κατὰ τὴν αὐτοῦ πρός γνωσιν, καὶ ἀπηλλοτριωμένοι διὰ τὸ μέλλον ἐλο- Β γίσθησαν. η Επλανήθησαν ἀπὸ γαστρός. Ἀπὸ τῆς Ἐκκλη σίας· μήτηρ γὰρ αὕτη καὶ γαστήρ τῶν υἱοθετου μένων τῷ Θεῷ, ἀναγεννώσα τούτους διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος. Επλανήθησαν πόρρω τῆς εὐθείας τῶν θείων ἐντολῶν, οὐκ ἐνεργείᾳ, ἀλλ' ὡς εἴρηται, τῇ προγνώσει τοῦ Θεοῦ. Οὕτω γὰρ εἶπεν καὶ πρὸς τὸν Ἱερεμίαν ὁ Θεός· Πρὸ τοῦ με πλάσαι σε έν κοιλίᾳ, ἐπίσταμαι σε, καὶ πρὸ τοῦ σε ἐξελθεῖν ἐκ μήτρας, ἡγίακά σε. Ελάλησαν ψευδῆ. Τοῦτο οὐκ ἀπὸ γαστρός, ἀλλ' εἰς ἡλικίαν ἐλθόντες. θυμὸς αὐτοῖς, κατὰ τὴν ὁμοίωσιν τοῦ ὄψεως. Φασὶ τὸν ὄφιν ἐπιμανέντα τινί, μηδέποτε μεθεῖναι τὸν θυμὸν, ἄχρις ἂν ἡ δράσῃ τι κακόν, ἢ προαπο θάνῃ. Θυμὸς οὖν καὶ τούτοις ἀνένδοτος, καὶ διαπαν τὸς ἐπίβουλος. Ωσεὶ ἀσπίδος κωφῆς, καὶ βυούσης τὰ ὦτα αὐτῆς. Μεταφέρει το παράδειγμα τοῦ θυμοῦ καὶ ἐπὶ τὴν ἀσπίδα. Θυμὸς ὡσεὶ ἀσπίδος κωφῆς, καὶ οὐ φύσει χωφῆς, ἀλλὰ πανουργίᾳ. Διὰ τοῦτο γὰρ προσο έθηκε τό· Καὶ βυούσης τὰ ὦτα αὐτῆς· εἶτα διέξ- εισι καὶ πότε κωφεύει. *Ητις οὐκ εισακούσεται φωνῆς ἐπαδόντων, φαρ μακοῦ τε, φαρμακευομένη παρὰ σοφοῦ. Ἐπάδον τας λέγει τοὺς καλουμένους επαοιδούς, οἵτινες διά τινων ἐπῳδῶν καταγοητεύοντες τοὺς θυμοὺς τῶν ἑρπετῶν, καὶ τὸ ἀγριαῖνον οὕτως ἐξημεροῦντες, λαμβάνουσι, καὶ χρῶνται πρὸς ἰατρείαν. Η γοῦν ἀσπὶς, καὶ μᾶλλον ἐπονομαζομένη παλαμναῖα, ἀπό τίνων τεκμηρίων προαισθομένη, βύει τὰ ἑαυτῆς ὦτα, καὶ οὕτω διαδιδράσκει. Έστι δὲ ἡ σύνταξις τῶν ῥητῶν, οὕτως· Ητις οὐκ εἰσακούσεται φωνῆς ἐπα- δόντων, καὶ φαρμακοῦ, τουτέστι γόητος, γοητευο- μένη παρὰ σοφοῦ ἀνδρός. Σοφὸν δὲ νῦν, τὸν τεχνίτην ἐκάλεσε. Προσφυῶς δὲ καὶ τὸν ὄφιν καὶ τὴν ἀσπίδα τέθεικεν εἰς παράδειγμα· ὁ Σαούλ γὰρ καὶ ἐνεκότει ὡς ὄφις, καὶ πολλάκις κατεπαδόμενος λόγοις ἀγα θοῖς παρὰ τοῦ Δαβίδ, ὅτι αὐτὸς μέν έστι κύριος καὶ EUTHYMII ZIGABENI cel, quod nullam queant injuriæ causam afferre, A quasi id subintelligatur; et sermonem suum pro- sequitur, dicens : Etenim in cordle iniquitatem meditamini, et manus vestræ injustitiam operantur. Et quod ait, Complicant, ex metaphora eorum dixit, qui laqueos tendunt, aut plagas, ob variam nimirum consiliorum calliditatem. Quod vero ait, In terra, dictum est, quia in terra hæc peragunt. Nam in inferno, et si animorum pravitas omníno non cessabit, ipsa tamen male agendi facultas prorsus VERS. 4. Alienati sunt peccatores a viva. Inve- bitur in pertinaces ac fixos in peccatis homines, et paucis docet, cujusn:odi essent, et quam passi sunt ruinam. Ab ipsis, inquit, incunabulis alienati sunt a Deo; juxta quod scilicet præscitum erat a Deo, illos mox alienandos, ac misere perdendos esse. Erraverunt ab utero. Ab Ecclesia nimirum. Uteri enim ac muliebrium locorum Ecclesia eis instar est, qui a Deo adoptantur; quippe quæ mirifico baptismatis lavacro, in novos homines eos format. Erraverunt igitur a via mandatorum Dei aberran- tes ex tunc, non operibus, ut diximus, sed præ- scientia Dei. Ita enim alibi apud Jeremiam a Deo dici legimus Priusquam te formarem in utero, novi te, et antequam exires de vulva, sanctificavi te **. Locuti sunt falsa. Non ab utero falsa locuti sunt, sed simul ac ad grandiorem ætatem pervenere. VERS. 5. Furor illis secundum similitudinem ser- pentis. Ajunt serpentem ubi in aliquem cœperit fu- rere, nunquam iram aut furorem deponere, donec venenum intulerit, aut rabiem mors ademerit. Furor æque igitur bis implacabilis est. Perseverant enim irati, et dolos perpetuo moliuntur. Quasi aspidis surde, et oblurantis aures suas. Furoris similitudinem ad ipsam etiam aspidem transfert. Furor eorum, inquit, quasi furor aspidis surdæ : non aspidem dico, quæ natura surda sit, sed quæ data opera, atque astu quodam audire re- nuit; atque ideo consequenter addidit : Atque ob- turantis aures suas. Deinde tempus enarrat quando maxime obsurdescit. VERS. 6. Quæ non exaudiet vocem incantantium, el venefici, incantata a sapienti. Per incantantes eos intelligit, quos incantatores, seu præstigiatores appellamus : qui carminibus quibusdam, aut præ- stigiis repentium ac venenatorum animantiumn furorem cohibent. Suis enim artificiis corum sæ- vitiam placant, atque hoc pacto ea venantur, et ad medicorum usum asservant. Aspis igitur, et illa potissimum quæ palamnæa appellatur, certis id conjecturis prænoscens, obstruere aures suas solet, atque hoc pacto eorum artes evadere. Ordo antem verborum hujusmodi est : Quæ aspis non exaudiet vocem incantantium, et non exaudiet vocem vene- fici, tametsi incantata sit, ac præstigiis illecta a sapienti viro. Sapientem quippe hic ipsum artifi- cem ac veneficum appellat. veluti illius artis Jerem. 1, 5. aberit. C
2α Praise his name with psaltery. About this, see the exposition of the fourth verse of the ninth psalm.
β Δότε δόξαν αἰνέσει αὐτοῦ. Δότε τῇ αἰνέσει αὐτοῦ δόξαν, εἴτουν τιμὴν, μεγαλοπρέπειαν. Λέγει δὲ, ὅτι ἐνδόξως αἰνέσατε αὐτὸν, καὶ μὴ ὡς αἰνεῖτε τοὺς ἀνθρώπους.ῆκε τό, Αλλ' οὐ δύνασθε κρίνειν, ὡς νοούμενον. Καὶ γὰρ ἐν καρδίᾳ ἀνομίαν μελετάτε, καὶ αἱ χείρες ὑμῶν ἀνομίαν πράττουσι. Συμπλέκουσι δὲ εἶπεν, ἐκ μεταφορᾶς τῶν πλεκόντων παγίδας, διὰ τὸ πα- κίλον τῶν ἐπιχειρημάτων· τὸ δὲ Ἐν τῇ γῇ πρόσο κειται, ὅτι ἐν τῇ γῇ ταῦτα ποιεῖτε· ἐν δὲ τῷ ᾅδῃ, οὐχ οὕτως ἔξετε. Απηλλοτριώθησαν οἱ ἁμαρτωλοὶ ἀπὸ μήτρας. Στηλιτεύει τοὺς ἀνεπιστρόφους ἁμαρτωλούς, καὶ διδάσκει διὰ βραχέων ὁποῖοι ὄντες ὁποίαν λαμβά νουσι καταστροφήν. "Ετι βρεφουργούμενοι, φησίν, ἀπηλλοτριώθησαν τοῦ Θεοῦ, κατὰ τὴν αὐτοῦ πρός γνωσιν, καὶ ἀπηλλοτριωμένοι διὰ τὸ μέλλον ἐλο- Β γίσθησαν. η Επλανήθησαν ἀπὸ γαστρός. Ἀπὸ τῆς Ἐκκλη σίας· μήτηρ γὰρ αὕτη καὶ γαστήρ τῶν υἱοθετου μένων τῷ Θεῷ, ἀναγεννώσα τούτους διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος. Επλανήθησαν πόρρω τῆς εὐθείας τῶν θείων ἐντολῶν, οὐκ ἐνεργείᾳ, ἀλλ' ὡς εἴρηται, τῇ προγνώσει τοῦ Θεοῦ. Οὕτω γὰρ εἶπεν καὶ πρὸς τὸν Ἱερεμίαν ὁ Θεός· Πρὸ τοῦ με πλάσαι σε έν κοιλίᾳ, ἐπίσταμαι σε, καὶ πρὸ τοῦ σε ἐξελθεῖν ἐκ μήτρας, ἡγίακά σε. Ελάλησαν ψευδῆ. Τοῦτο οὐκ ἀπὸ γαστρός, ἀλλ' εἰς ἡλικίαν ἐλθόντες. θυμὸς αὐτοῖς, κατὰ τὴν ὁμοίωσιν τοῦ ὄψεως. Φασὶ τὸν ὄφιν ἐπιμανέντα τινί, μηδέποτε μεθεῖναι τὸν θυμὸν, ἄχρις ἂν ἡ δράσῃ τι κακόν, ἢ προαπο θάνῃ. Θυμὸς οὖν καὶ τούτοις ἀνένδοτος, καὶ διαπαν τὸς ἐπίβουλος. Ωσεὶ ἀσπίδος κωφῆς, καὶ βυούσης τὰ ὦτα αὐτῆς. Μεταφέρει το παράδειγμα τοῦ θυμοῦ καὶ ἐπὶ τὴν ἀσπίδα. Θυμὸς ὡσεὶ ἀσπίδος κωφῆς, καὶ οὐ φύσει χωφῆς, ἀλλὰ πανουργίᾳ. Διὰ τοῦτο γὰρ προσο έθηκε τό· Καὶ βυούσης τὰ ὦτα αὐτῆς· εἶτα διέξ- εισι καὶ πότε κωφεύει. *Ητις οὐκ εισακούσεται φωνῆς ἐπαδόντων, φαρ μακοῦ τε, φαρμακευομένη παρὰ σοφοῦ. Ἐπάδον τας λέγει τοὺς καλουμένους επαοιδούς, οἵτινες διά τινων ἐπῳδῶν καταγοητεύοντες τοὺς θυμοὺς τῶν ἑρπετῶν, καὶ τὸ ἀγριαῖνον οὕτως ἐξημεροῦντες, λαμβάνουσι, καὶ χρῶνται πρὸς ἰατρείαν. Η γοῦν ἀσπὶς, καὶ μᾶλλον ἐπονομαζομένη παλαμναῖα, ἀπό τίνων τεκμηρίων προαισθομένη, βύει τὰ ἑαυτῆς ὦτα, καὶ οὕτω διαδιδράσκει. Έστι δὲ ἡ σύνταξις τῶν ῥητῶν, οὕτως· Ητις οὐκ εἰσακούσεται φωνῆς ἐπα- δόντων, καὶ φαρμακοῦ, τουτέστι γόητος, γοητευο- μένη παρὰ σοφοῦ ἀνδρός. Σοφὸν δὲ νῦν, τὸν τεχνίτην ἐκάλεσε. Προσφυῶς δὲ καὶ τὸν ὄφιν καὶ τὴν ἀσπίδα τέθεικεν εἰς παράδειγμα· ὁ Σαούλ γὰρ καὶ ἐνεκότει ὡς ὄφις, καὶ πολλάκις κατεπαδόμενος λόγοις ἀγα θοῖς παρὰ τοῦ Δαβίδ, ὅτι αὐτὸς μέν έστι κύριος καὶ EUTHYMII ZIGABENI cel, quod nullam queant injuriæ causam afferre, A quasi id subintelligatur; et sermonem suum pro- sequitur, dicens : Etenim in cordle iniquitatem meditamini, et manus vestræ injustitiam operantur. Et quod ait, Complicant, ex metaphora eorum dixit, qui laqueos tendunt, aut plagas, ob variam nimirum consiliorum calliditatem. Quod vero ait, In terra, dictum est, quia in terra hæc peragunt. Nam in inferno, et si animorum pravitas omníno non cessabit, ipsa tamen male agendi facultas prorsus VERS. 4. Alienati sunt peccatores a viva. Inve- bitur in pertinaces ac fixos in peccatis homines, et paucis docet, cujusn:odi essent, et quam passi sunt ruinam. Ab ipsis, inquit, incunabulis alienati sunt a Deo; juxta quod scilicet præscitum erat a Deo, illos mox alienandos, ac misere perdendos esse. Erraverunt ab utero. Ab Ecclesia nimirum. Uteri enim ac muliebrium locorum Ecclesia eis instar est, qui a Deo adoptantur; quippe quæ mirifico baptismatis lavacro, in novos homines eos format. Erraverunt igitur a via mandatorum Dei aberran- tes ex tunc, non operibus, ut diximus, sed præ- scientia Dei. Ita enim alibi apud Jeremiam a Deo dici legimus Priusquam te formarem in utero, novi te, et antequam exires de vulva, sanctificavi te **. Locuti sunt falsa. Non ab utero falsa locuti sunt, sed simul ac ad grandiorem ætatem pervenere. VERS. 5. Furor illis secundum similitudinem ser- pentis. Ajunt serpentem ubi in aliquem cœperit fu- rere, nunquam iram aut furorem deponere, donec venenum intulerit, aut rabiem mors ademerit. Furor æque igitur bis implacabilis est. Perseverant enim irati, et dolos perpetuo moliuntur. Quasi aspidis surde, et oblurantis aures suas. Furoris similitudinem ad ipsam etiam aspidem transfert. Furor eorum, inquit, quasi furor aspidis surdæ : non aspidem dico, quæ natura surda sit, sed quæ data opera, atque astu quodam audire re- nuit; atque ideo consequenter addidit : Atque ob- turantis aures suas. Deinde tempus enarrat quando maxime obsurdescit. VERS. 6. Quæ non exaudiet vocem incantantium, el venefici, incantata a sapienti. Per incantantes eos intelligit, quos incantatores, seu præstigiatores appellamus : qui carminibus quibusdam, aut præ- stigiis repentium ac venenatorum animantiumn furorem cohibent. Suis enim artificiis corum sæ- vitiam placant, atque hoc pacto ea venantur, et ad medicorum usum asservant. Aspis igitur, et illa potissimum quæ palamnæa appellatur, certis id conjecturis prænoscens, obstruere aures suas solet, atque hoc pacto eorum artes evadere. Ordo antem verborum hujusmodi est : Quæ aspis non exaudiet vocem incantantium, et non exaudiet vocem vene- fici, tametsi incantata sit, ac præstigiis illecta a sapienti viro. Sapientem quippe hic ipsum artifi- cem ac veneficum appellat. veluti illius artis Jerem. 1, 5. aberit. C
2β Give glory to his praise. Give to his praise glory, that is, honour, magnificence. He is saying, praise him gloriously, and not as you praise humans.
α Εἴπατε τῷ Θεῷ, Ὡς φοβερὰ τὰ ἔργα σου. Ὅσα ἐν Αἰγύπτῳ ἐτερατούργησας, καὶ ὅσα πρὸ τούτων, καὶ ὅσα μετὰ ταῦτα.ῆκε τό, Αλλ' οὐ δύνασθε κρίνειν, ὡς νοούμενον. Καὶ γὰρ ἐν καρδίᾳ ἀνομίαν μελετάτε, καὶ αἱ χείρες ὑμῶν ἀνομίαν πράττουσι. Συμπλέκουσι δὲ εἶπεν, ἐκ μεταφορᾶς τῶν πλεκόντων παγίδας, διὰ τὸ πα- κίλον τῶν ἐπιχειρημάτων· τὸ δὲ Ἐν τῇ γῇ πρόσο κειται, ὅτι ἐν τῇ γῇ ταῦτα ποιεῖτε· ἐν δὲ τῷ ᾅδῃ, οὐχ οὕτως ἔξετε. Απηλλοτριώθησαν οἱ ἁμαρτωλοὶ ἀπὸ μήτρας. Στηλιτεύει τοὺς ἀνεπιστρόφους ἁμαρτωλούς, καὶ διδάσκει διὰ βραχέων ὁποῖοι ὄντες ὁποίαν λαμβά νουσι καταστροφήν. "Ετι βρεφουργούμενοι, φησίν, ἀπηλλοτριώθησαν τοῦ Θεοῦ, κατὰ τὴν αὐτοῦ πρός γνωσιν, καὶ ἀπηλλοτριωμένοι διὰ τὸ μέλλον ἐλο- Β γίσθησαν. η Επλανήθησαν ἀπὸ γαστρός. Ἀπὸ τῆς Ἐκκλη σίας· μήτηρ γὰρ αὕτη καὶ γαστήρ τῶν υἱοθετου μένων τῷ Θεῷ, ἀναγεννώσα τούτους διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος. Επλανήθησαν πόρρω τῆς εὐθείας τῶν θείων ἐντολῶν, οὐκ ἐνεργείᾳ, ἀλλ' ὡς εἴρηται, τῇ προγνώσει τοῦ Θεοῦ. Οὕτω γὰρ εἶπεν καὶ πρὸς τὸν Ἱερεμίαν ὁ Θεός· Πρὸ τοῦ με πλάσαι σε έν κοιλίᾳ, ἐπίσταμαι σε, καὶ πρὸ τοῦ σε ἐξελθεῖν ἐκ μήτρας, ἡγίακά σε. Ελάλησαν ψευδῆ. Τοῦτο οὐκ ἀπὸ γαστρός, ἀλλ' εἰς ἡλικίαν ἐλθόντες. θυμὸς αὐτοῖς, κατὰ τὴν ὁμοίωσιν τοῦ ὄψεως. Φασὶ τὸν ὄφιν ἐπιμανέντα τινί, μηδέποτε μεθεῖναι τὸν θυμὸν, ἄχρις ἂν ἡ δράσῃ τι κακόν, ἢ προαπο θάνῃ. Θυμὸς οὖν καὶ τούτοις ἀνένδοτος, καὶ διαπαν τὸς ἐπίβουλος. Ωσεὶ ἀσπίδος κωφῆς, καὶ βυούσης τὰ ὦτα αὐτῆς. Μεταφέρει το παράδειγμα τοῦ θυμοῦ καὶ ἐπὶ τὴν ἀσπίδα. Θυμὸς ὡσεὶ ἀσπίδος κωφῆς, καὶ οὐ φύσει χωφῆς, ἀλλὰ πανουργίᾳ. Διὰ τοῦτο γὰρ προσο έθηκε τό· Καὶ βυούσης τὰ ὦτα αὐτῆς· εἶτα διέξ- εισι καὶ πότε κωφεύει. *Ητις οὐκ εισακούσεται φωνῆς ἐπαδόντων, φαρ μακοῦ τε, φαρμακευομένη παρὰ σοφοῦ. Ἐπάδον τας λέγει τοὺς καλουμένους επαοιδούς, οἵτινες διά τινων ἐπῳδῶν καταγοητεύοντες τοὺς θυμοὺς τῶν ἑρπετῶν, καὶ τὸ ἀγριαῖνον οὕτως ἐξημεροῦντες, λαμβάνουσι, καὶ χρῶνται πρὸς ἰατρείαν. Η γοῦν ἀσπὶς, καὶ μᾶλλον ἐπονομαζομένη παλαμναῖα, ἀπό τίνων τεκμηρίων προαισθομένη, βύει τὰ ἑαυτῆς ὦτα, καὶ οὕτω διαδιδράσκει. Έστι δὲ ἡ σύνταξις τῶν ῥητῶν, οὕτως· Ητις οὐκ εἰσακούσεται φωνῆς ἐπα- δόντων, καὶ φαρμακοῦ, τουτέστι γόητος, γοητευο- μένη παρὰ σοφοῦ ἀνδρός. Σοφὸν δὲ νῦν, τὸν τεχνίτην ἐκάλεσε. Προσφυῶς δὲ καὶ τὸν ὄφιν καὶ τὴν ἀσπίδα τέθεικεν εἰς παράδειγμα· ὁ Σαούλ γὰρ καὶ ἐνεκότει ὡς ὄφις, καὶ πολλάκις κατεπαδόμενος λόγοις ἀγα θοῖς παρὰ τοῦ Δαβίδ, ὅτι αὐτὸς μέν έστι κύριος καὶ EUTHYMII ZIGABENI cel, quod nullam queant injuriæ causam afferre, A quasi id subintelligatur; et sermonem suum pro- sequitur, dicens : Etenim in cordle iniquitatem meditamini, et manus vestræ injustitiam operantur. Et quod ait, Complicant, ex metaphora eorum dixit, qui laqueos tendunt, aut plagas, ob variam nimirum consiliorum calliditatem. Quod vero ait, In terra, dictum est, quia in terra hæc peragunt. Nam in inferno, et si animorum pravitas omníno non cessabit, ipsa tamen male agendi facultas prorsus VERS. 4. Alienati sunt peccatores a viva. Inve- bitur in pertinaces ac fixos in peccatis homines, et paucis docet, cujusn:odi essent, et quam passi sunt ruinam. Ab ipsis, inquit, incunabulis alienati sunt a Deo; juxta quod scilicet præscitum erat a Deo, illos mox alienandos, ac misere perdendos esse. Erraverunt ab utero. Ab Ecclesia nimirum. Uteri enim ac muliebrium locorum Ecclesia eis instar est, qui a Deo adoptantur; quippe quæ mirifico baptismatis lavacro, in novos homines eos format. Erraverunt igitur a via mandatorum Dei aberran- tes ex tunc, non operibus, ut diximus, sed præ- scientia Dei. Ita enim alibi apud Jeremiam a Deo dici legimus Priusquam te formarem in utero, novi te, et antequam exires de vulva, sanctificavi te **. Locuti sunt falsa. Non ab utero falsa locuti sunt, sed simul ac ad grandiorem ætatem pervenere. VERS. 5. Furor illis secundum similitudinem ser- pentis. Ajunt serpentem ubi in aliquem cœperit fu- rere, nunquam iram aut furorem deponere, donec venenum intulerit, aut rabiem mors ademerit. Furor æque igitur bis implacabilis est. Perseverant enim irati, et dolos perpetuo moliuntur. Quasi aspidis surde, et oblurantis aures suas. Furoris similitudinem ad ipsam etiam aspidem transfert. Furor eorum, inquit, quasi furor aspidis surdæ : non aspidem dico, quæ natura surda sit, sed quæ data opera, atque astu quodam audire re- nuit; atque ideo consequenter addidit : Atque ob- turantis aures suas. Deinde tempus enarrat quando maxime obsurdescit. VERS. 6. Quæ non exaudiet vocem incantantium, el venefici, incantata a sapienti. Per incantantes eos intelligit, quos incantatores, seu præstigiatores appellamus : qui carminibus quibusdam, aut præ- stigiis repentium ac venenatorum animantiumn furorem cohibent. Suis enim artificiis corum sæ- vitiam placant, atque hoc pacto ea venantur, et ad medicorum usum asservant. Aspis igitur, et illa potissimum quæ palamnæa appellatur, certis id conjecturis prænoscens, obstruere aures suas solet, atque hoc pacto eorum artes evadere. Ordo antem verborum hujusmodi est : Quæ aspis non exaudiet vocem incantantium, et non exaudiet vocem vene- fici, tametsi incantata sit, ac præstigiis illecta a sapienti viro. Sapientem quippe hic ipsum artifi- cem ac veneficum appellat. veluti illius artis Jerem. 1, 5. aberit. C
3α Say to God, ‘How fearful are your works’. The marvels you worked in Egypt, and those before and those after.
β Ἐν τῷ πλήθει τῆς δυνάμεώς σου ψεύσονταί σε οἱ ἐχθροί σου. Τοιοῦτον ἔχει τὸ ῥητὸν νοῦν, ὅτι πανταχοῦ τῆς θεογνωσίας ἁπλωθείσης, πολλοὶ τῆς ἀληθείας ἐχθροὶ, φοβηθέντες τὴν πολλήν σου δύναμιν τὴν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν εὐσεβῶν, ὑποκριθήσονταί σε, εἴτουν τὴν εἰς σὲ πίστιν· ψεῦδος γὰρ ἐνταῦθα, τὴν α οἷον PV : om. MASCBF.ῆκε τό, Αλλ' οὐ δύνασθε κρίνειν, ὡς νοούμενον. Καὶ γὰρ ἐν καρδίᾳ ἀνομίαν μελετάτε, καὶ αἱ χείρες ὑμῶν ἀνομίαν πράττουσι. Συμπλέκουσι δὲ εἶπεν, ἐκ μεταφορᾶς τῶν πλεκόντων παγίδας, διὰ τὸ πα- κίλον τῶν ἐπιχειρημάτων· τὸ δὲ Ἐν τῇ γῇ πρόσο κειται, ὅτι ἐν τῇ γῇ ταῦτα ποιεῖτε· ἐν δὲ τῷ ᾅδῃ, οὐχ οὕτως ἔξετε. Απηλλοτριώθησαν οἱ ἁμαρτωλοὶ ἀπὸ μήτρας. Στηλιτεύει τοὺς ἀνεπιστρόφους ἁμαρτωλούς, καὶ διδάσκει διὰ βραχέων ὁποῖοι ὄντες ὁποίαν λαμβά νουσι καταστροφήν. "Ετι βρεφουργούμενοι, φησίν, ἀπηλλοτριώθησαν τοῦ Θεοῦ, κατὰ τὴν αὐτοῦ πρός γνωσιν, καὶ ἀπηλλοτριωμένοι διὰ τὸ μέλλον ἐλο- Β γίσθησαν. η Επλανήθησαν ἀπὸ γαστρός. Ἀπὸ τῆς Ἐκκλη σίας· μήτηρ γὰρ αὕτη καὶ γαστήρ τῶν υἱοθετου μένων τῷ Θεῷ, ἀναγεννώσα τούτους διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος. Επλανήθησαν πόρρω τῆς εὐθείας τῶν θείων ἐντολῶν, οὐκ ἐνεργείᾳ, ἀλλ' ὡς εἴρηται, τῇ προγνώσει τοῦ Θεοῦ. Οὕτω γὰρ εἶπεν καὶ πρὸς τὸν Ἱερεμίαν ὁ Θεός· Πρὸ τοῦ με πλάσαι σε έν κοιλίᾳ, ἐπίσταμαι σε, καὶ πρὸ τοῦ σε ἐξελθεῖν ἐκ μήτρας, ἡγίακά σε. Ελάλησαν ψευδῆ. Τοῦτο οὐκ ἀπὸ γαστρός, ἀλλ' εἰς ἡλικίαν ἐλθόντες. θυμὸς αὐτοῖς, κατὰ τὴν ὁμοίωσιν τοῦ ὄψεως. Φασὶ τὸν ὄφιν ἐπιμανέντα τινί, μηδέποτε μεθεῖναι τὸν θυμὸν, ἄχρις ἂν ἡ δράσῃ τι κακόν, ἢ προαπο θάνῃ. Θυμὸς οὖν καὶ τούτοις ἀνένδοτος, καὶ διαπαν τὸς ἐπίβουλος. Ωσεὶ ἀσπίδος κωφῆς, καὶ βυούσης τὰ ὦτα αὐτῆς. Μεταφέρει το παράδειγμα τοῦ θυμοῦ καὶ ἐπὶ τὴν ἀσπίδα. Θυμὸς ὡσεὶ ἀσπίδος κωφῆς, καὶ οὐ φύσει χωφῆς, ἀλλὰ πανουργίᾳ. Διὰ τοῦτο γὰρ προσο έθηκε τό· Καὶ βυούσης τὰ ὦτα αὐτῆς· εἶτα διέξ- εισι καὶ πότε κωφεύει. *Ητις οὐκ εισακούσεται φωνῆς ἐπαδόντων, φαρ μακοῦ τε, φαρμακευομένη παρὰ σοφοῦ. Ἐπάδον τας λέγει τοὺς καλουμένους επαοιδούς, οἵτινες διά τινων ἐπῳδῶν καταγοητεύοντες τοὺς θυμοὺς τῶν ἑρπετῶν, καὶ τὸ ἀγριαῖνον οὕτως ἐξημεροῦντες, λαμβάνουσι, καὶ χρῶνται πρὸς ἰατρείαν. Η γοῦν ἀσπὶς, καὶ μᾶλλον ἐπονομαζομένη παλαμναῖα, ἀπό τίνων τεκμηρίων προαισθομένη, βύει τὰ ἑαυτῆς ὦτα, καὶ οὕτω διαδιδράσκει. Έστι δὲ ἡ σύνταξις τῶν ῥητῶν, οὕτως· Ητις οὐκ εἰσακούσεται φωνῆς ἐπα- δόντων, καὶ φαρμακοῦ, τουτέστι γόητος, γοητευο- μένη παρὰ σοφοῦ ἀνδρός. Σοφὸν δὲ νῦν, τὸν τεχνίτην ἐκάλεσε. Προσφυῶς δὲ καὶ τὸν ὄφιν καὶ τὴν ἀσπίδα τέθεικεν εἰς παράδειγμα· ὁ Σαούλ γὰρ καὶ ἐνεκότει ὡς ὄφις, καὶ πολλάκις κατεπαδόμενος λόγοις ἀγα θοῖς παρὰ τοῦ Δαβίδ, ὅτι αὐτὸς μέν έστι κύριος καὶ EUTHYMII ZIGABENI cel, quod nullam queant injuriæ causam afferre, A quasi id subintelligatur; et sermonem suum pro- sequitur, dicens : Etenim in cordle iniquitatem meditamini, et manus vestræ injustitiam operantur. Et quod ait, Complicant, ex metaphora eorum dixit, qui laqueos tendunt, aut plagas, ob variam nimirum consiliorum calliditatem. Quod vero ait, In terra, dictum est, quia in terra hæc peragunt. Nam in inferno, et si animorum pravitas omníno non cessabit, ipsa tamen male agendi facultas prorsus VERS. 4. Alienati sunt peccatores a viva. Inve- bitur in pertinaces ac fixos in peccatis homines, et paucis docet, cujusn:odi essent, et quam passi sunt ruinam. Ab ipsis, inquit, incunabulis alienati sunt a Deo; juxta quod scilicet præscitum erat a Deo, illos mox alienandos, ac misere perdendos esse. Erraverunt ab utero. Ab Ecclesia nimirum. Uteri enim ac muliebrium locorum Ecclesia eis instar est, qui a Deo adoptantur; quippe quæ mirifico baptismatis lavacro, in novos homines eos format. Erraverunt igitur a via mandatorum Dei aberran- tes ex tunc, non operibus, ut diximus, sed præ- scientia Dei. Ita enim alibi apud Jeremiam a Deo dici legimus Priusquam te formarem in utero, novi te, et antequam exires de vulva, sanctificavi te **. Locuti sunt falsa. Non ab utero falsa locuti sunt, sed simul ac ad grandiorem ætatem pervenere. VERS. 5. Furor illis secundum similitudinem ser- pentis. Ajunt serpentem ubi in aliquem cœperit fu- rere, nunquam iram aut furorem deponere, donec venenum intulerit, aut rabiem mors ademerit. Furor æque igitur bis implacabilis est. Perseverant enim irati, et dolos perpetuo moliuntur. Quasi aspidis surde, et oblurantis aures suas. Furoris similitudinem ad ipsam etiam aspidem transfert. Furor eorum, inquit, quasi furor aspidis surdæ : non aspidem dico, quæ natura surda sit, sed quæ data opera, atque astu quodam audire re- nuit; atque ideo consequenter addidit : Atque ob- turantis aures suas. Deinde tempus enarrat quando maxime obsurdescit. VERS. 6. Quæ non exaudiet vocem incantantium, el venefici, incantata a sapienti. Per incantantes eos intelligit, quos incantatores, seu præstigiatores appellamus : qui carminibus quibusdam, aut præ- stigiis repentium ac venenatorum animantiumn furorem cohibent. Suis enim artificiis corum sæ- vitiam placant, atque hoc pacto ea venantur, et ad medicorum usum asservant. Aspis igitur, et illa potissimum quæ palamnæa appellatur, certis id conjecturis prænoscens, obstruere aures suas solet, atque hoc pacto eorum artes evadere. Ordo antem verborum hujusmodi est : Quæ aspis non exaudiet vocem incantantium, et non exaudiet vocem vene- fici, tametsi incantata sit, ac præstigiis illecta a sapienti viro. Sapientem quippe hic ipsum artifi- cem ac veneficum appellat. veluti illius artis Jerem. 1, 5. aberit. C
3β In the abundance of your power your enemies will play false with you. Such is the meaning of the verse, that with knowledge of God having spread everywhere, many enemies of the truth, having been affrighted by your great power in the kingdom of the
PG 128:649ὑπόκρισιν ὀνομάζει. Καὶ δὴ, πολλοὺς τοιούτους εὑρίσκομεν Ἕλληνας καὶ αἱρετικοὺς ἑκάστοτε. α Πᾶσα ἡ γῆ προσκυνησάτωσάν σοι καὶ ψαλάτωσάν σοι. Ἐκδηλοτέρα τῶν ἐθνῶν ἡ κλῆσις ἐνταῦθα. Προσκυνησάτωσαν δὲ πρῶτον, ὑποταγέντες, εἶτα ψαλάτωσαν· προστάσσει δὲ θαῤῥαλέως ὁ προφήτης, οἷα πεπληροφορημένος περὶ τοῦ πράγματος. β Ψαλάτωσαν δὴ τῷ ὀνόματί σου, Ὕψιστε. Τοῦτο ἔοικε τῷ τετάρτῳ στίχῳ τοῦ θ΄ ψαλμοῦ· ὑπὸ δὲ τῆς ἄγαν περιχαρείας, ἀναμιμνῄσκεται τῶν τοῦ Θεοῦ τεραστίων, καὶ παρακελεύεται πᾶσι ψάλλειν καὶ ὑμνεῖν τὸν λυτρωτὴν Θεόν. α Δεῦτε καὶ ἴδετε τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ. Ἃ καθ’ ἑκάστην ποιεῖ παραδόξως. Συγκαλεῖ δὲ πάντα τὰ ἔθνη. β Ὡς φοβερὸς ἐν βουλαῖς ὑπὲρ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων. Ἐν μηχαναῖς ἐξέδωκεν ὁ Σύμμαχος. Λίαν οὖν φοβερὸς ἐν μηχαναῖς, διὰ τὸ φοβερὰ μηχανᾶσθαι, ὅταν ἐθέλῃ σῶσαι τὸν λαὸν αὐτοῦ, ὁποῖα γὰρ κατὰ τῶν Αἰγυπτίων ἐμηχανήσατο, νικῶν ἀεὶ τὰ σοφίσματα καὶ τὰς ἀντεπιχειρήσεις τῶν ἀνθρώπων. Εἶτα καταλέγει τὰ πάλαι θαύματα. α Ὁ μεταστρέφων τὴν θάλασσαν εἰς ξηράν. Τοῦτο γέγονεν ἐπὶ τῆς | Ἐρυθρᾶς θαλάσσης, ὡς ἡ βίβλος τῆς Ἐξόδου διδάσκει. Ἀντιχρονικῶς δὲ εἶπεν, ὁ μεταστρέφων, ἀντὶ τοῦ, ὁ μεταστρέψας. β Ἐν ποταμῷ διελεύσονται ποδί. Καὶ τοῦτο γέγονεν ἐπὶ τοῦ ᾽Ιορδάνου, διαβαινούσης τῆς Κιβωτοῦ. Ἀντιχρονία δὲ κἀνταῦθα, ἀντὶ τοῦ, διῆλθον οἱ πρόγονοι ἡμῶν. Ποδὶ δὲ, ἀντὶ τοῦ, πεζῇ· πεζεύειν δὲ, τὸ διὰ ξηρᾶς ὁδεύειν. Τῶν κατὰ τὴν ἄνοδον δὲ θαυμασίων ὑπομιμνῄσκει τὸν Θεὸν διὰ τὴν προκειμένην καὶ αὐτοῖς ἄνοδον, ἵνα συνήθως καὶ αὐτοῖς ταύτην ἐξευμαρίσῃ. Ὁ μέντοι Σύμμαχος ἐτήρησε τὸν χρόνον· ἐξέδωκε γὰρ, ὁ μεταβαλὼν τὴν θάλασσαν, καὶ πάλιν, ποταμὸν διέβησαν. α Add. [MF in marg.]B: τὴν θαλασσίαν ὁδὸν εἰς ξηρὰν τρίβον. β προκειμένην καὶ αὐτοῖς PASCV : προκειμένην αὐτοῖς M.δεσπότης καὶ βασιλεύς· οὗτος δὲ, δοῦλος καὶ κύων τεθνηκὼς καὶ ψύλλος, ἐθελοχωρῶν ἦν, ὡς ἀσπίς. Ο Θεός συντρίψει τους οδόντας αὐτῶν ἐν τῷ στόματι αὐτῶν. Ὁδόντας ὀνομάζει τὰς καχυντικάς τῶν τοιούτων δυνάμεις· ὁδόντας δὲ εἰπὼν, καὶ στά ματος εμνημόνευσεν, ὁ νοήσεις την περιεκτικὴν πονηρίαν. Τὰς μύλας τῶν λεόντων συνέθλασεν ὁ Κύριος. Ἐν τῷ προλαβόντι ψαλμῷ σκύμνους αὐτὰς καλέσας, ἐν τῷ παρόντι, καὶ περὶ ὀδόντων φησίν. Ἔστι δὲ ὁ στίχος οὗτος διπλασιασμὸς τοῦ πρὸ αὐτοῦ, καθὼς Β ἐν πολλοῖς εἰρήκαμεν. Ἐπεὶ καὶ αἱ μύλαι, οδόντες εἰσίν. "Η, εἰ βούλει, οδόντας μὲν, νοήσεις τους τομεῖς· μύλας δὲ, τοὺς ἐνδότερον ὀδόντας, οὓς καὶ λεαίνον- τας λέγομεν, ὡς νοεῖσθαι διὰ τούτων τὰς ἧττον καὶ μᾶλλον βλάβας, αἷς ἔβλαπτον τοὺς παραπίπτοντας. Ορα δὲ ὅπως ποτὲ μὲν, ὡς ἐπὶ τοῦ μέλλοντος λέγει Συντρίψει· ποτὲ δὲ, ὡς ἐπὶ παρεληλυθότος, Συν- έθλασε. Τοιοῦτος γὰρ ὁ νόμος τῶν προφητευόντων, ὡς πολλάκις είρηται. • Εξουδενωθήσονται, ὡσεὶ ὕδωρ διαπορευόμενον. Οὐ ποτάμιον, οὐδὲ πηγαῖον, ἀλλ' ὑπό τινος χυθὲν, καὶ ὡς ἔτυχεν φερόμενον, ἐσκεδασμένον. Εξουδενω θήσονται δὲ, ἀντὶ τοῦ Καταφρονηθήσονται. Εντενεῖ τὸ τόξον αὐτοῦ, ἕως οὗ ἀσθενήσουσιν. Ο Εντενεῖ τὴν κολαστικὴν αὐτοῦ δύναμιν κατ' αὐτῶν, καὶ βαλεῖ. Ωσεί κηρὸς ταχεὶς ἀνταναιρεθήσονται. 'Αντι αξίως τῆς φονικῆς αὐτῶν γνώμης ἀναιρεθήσονται εὐκόλως, δίκην κηροῦ τακέντος. Αμα γὰρ οὗτος πλησιάζει πυρὶ, καὶ ἅμα τήκεται. Επεσε πῦρ ἐπ' αὐτούς, καὶ οὐκ εἶδον τὸν ἥλιον. Κηροῦ μνησθεὶς, καὶ πῦρ προσέθηκε, πῦρ λέγων τὸν θεήλατον θυμὸν, καὶ εὐθὺς εἰς τὴν ἐπι οὖσαν ἡμέραν οὐκ ἔφθασαν. Πρὸ τοῦ συνιέναι τὰς ἀκάνθας ὑμῶν τὴν βά- μνον. Πρὸς τὸν Σαούλ κατὰ ἀποστροφὴν ὁ λόγος· ἔτι τοῦτο πεσεῖται τὸ πῦρ, πρὸ τοῦ αὐξηθῆναι τὰς ἁμαρ- τίας ὑμῶν. Ἵνα δὲ σαφὲς εἴη τὸ λεγόμενον, ἄκανθαν μὲν καλεῖ ἡ Γραφὴ τὴν ἁμαρτίαν· ῥάμνος δέ ἐστιν εἶδος ακάνθης μέγιστον καὶ σκληρότατον. Φησὶν οὖν, ὅτι τὸ δηλωθὲν πῦρ πεσείται, πρὸ τοῦ τὰς ἀκάνθας ὑμῶν, ἤτοι τὰς ἁμαρτίας, συνιέναι τὴν ῥάμνον, τουτέστι μαθεῖν καὶ εἰς (4) ἕξιν ἐλθεῖν μεγέθους, καὶ τῆς σκληρότητος τῆς ῥάμνου, ὅ ἐστι COMMENT. IN PSALMOS. A peritum. Commode vero serpentis et aspidis exem- plum adducit, cum Saul et irasceretur, ut serpens, et obsurdesceret, velut aspis, cum blandos ac mellitos beati David sermones sperneret, quibus tan- . quam suavibus quibusdam atque efficacibus [carminibus emollire illum ac delinire contenderat : veluti cum Saulem principem ac regem suum appellabat, se vero servum, canem mortuum, et pror- sus abjectum. VERS. 7. Deus conteret dentes eorum in ore ipso- rum. Per dentes, perniciosas ac validas eorum vi- res intelligit, et expositas ad patranda scelera. Et cum dentium meminerit, ipsum etiam os addidit, quo complectendi atque comprehendendi facultas indicatur. Molas leonum confregit Dominus. In superiori psalmo catulos leonum eos appellavit: in præsenti vero leonum dentes habere illos dicit. Cæterum in hoc versiculo eamdem repetit sententiam quam in præcedenti vidimus: quemadmodum sæpenu- mero diximus prophetam facere. Nam et mołæ, majores dentes sunt. Potes etiam per dentes intel- ligere eos tantum hic dici, qui cibum conterunt, per molas vero, eos qui interiores sunt, quos etiam molares aut leoninos appellamus : ita ut per hu- jusmodi dentium distinctionem, majores et mino- res offensiones intelligi possint. Illud etiam consi- dera quomodo aliquando Propheta in futuro tempore dicat : Conteret; et aliquando in præterito. Confregit. Hujusmodi enim est prophetarum mos, ut sæpius diximus. VERS. 8. Ad nihilum devenient, tanquam aqua decurrens. Aquam hic non fluminis dicit, aut fontis, sed aquam intelligit a quopiain effusam, aut fortuito ejectam, ac statim dispersamn. Et quod ait : ad nihilum devenient seu [ut Græce unico verbo dicitur] Adnihilabuntur, expone, pro Spernentur, et nibili fent. D Intendet arcum suum donec infirmentur. Intendet contra eos Deus suam in inferno potentiam, atque eos*percutiet. VERS. 9. Quasi cera liquefacta auferentur. Aufe- rentur, inquit, de facili, instar liquantis cera. Ita enim meretur immitis ac sævus eorum animus. Nam simul ac cera igni admota fuerit, continuo liquescit. Cecidit ignis super eos, et non viderunt solem. Ceræ meminit, modo ignem addit, ignem appellans ul- tionem a Deo illatam. Confestim igitur a conspectu ignis perierunt, ita ut ad sequentem diem non pervenerint. Per solem enim diem intelligit. VERS. 10. Priusquam intelligant spina vestr rhamnum. Apostrophe utitur Propheta. Convertit " enim sermonem suum ad Saulem. Ignis iste, inquit, snper vos decidet, priusquam peccata vestra in ¡minensum creverint. Ut autem clarior fiat sensus quem dicimus, illud animadverte, quod Scriptura sæpe per spinam, 'peccatum intelligit. Rhamnum autem dumorum quoddam genus est, quod maximis atque acutissimis refertum est aculeis. Ait igitur: Ignis ille, quem diximus, prius irruet, quam spinæ Varia lectiones. (4) Αl. ἄξιον.
pious, will play-act before you, that is, will feign faith in you. ‘Play false’ here is what he calls the hypocrisy. And indeed we find many such idolaters and heretics at all times. 4α Let all the earth worship you and praise you with psaltery. The calling of the nations is even clearer here. Let them worship first, having been made subject, then let them praise with voice and harp. The prophet boldly gives a command, as being fully assured about the matter. 4β Let them praise your name with psaltery, O Most High. This is like the fourth verse of the ninth psalm. In an excessive transport of joy, he recalls the great wonders of God and gives orders for all to praise with voice and harp and hymn God the deliverer. 5α Come and see the works of God. Which he does every day against expectation. He is convoking all the nations. 5β How fearful in purposes beyond the sons of men. ‘In artful devices’ is what Symmachus wrote. He is accordingly most fearful in artful de- vices, on account of his devising fearful things when he wishes to save his people, for such he devised against the Egyptians, ever defeating the artifices and counter-devices of men. He then lists the miracles of old. 6α Who converts the sea into dry land. This occurred at the Red Sea as the book of Exodus tells. Using one tense for another he said, ‘who converts’, in the sense of, ‘who converted’. 6β Through a river they will pass on foot. And this occurred at the Jordan as the Ark passed across. Here, too, there is use of one tense for another, in the sense of, ‘our ancestors passed across’. ‘On foot’, in the sense of, ‘walking on foot’; to walk on foot is to travel on dry land. He reminds God of the wonders at the time of the ascent [to the Promised Land] on account of the ascent lying before them so that he might make it easy for them in his habitual way. Symmachus maintained the sequence of tenses, for he wrote, ‘who converted the sea’ and again ‘they crossed through’. 6α: The watery way of the sea into a dry path.
γ-α Ἐκεῖ εὐφρανθησόμεθα ἐπ᾽ αὐτῷ, τῷ δεσπόζοντι ἐν τῇ δυναστείᾳ αὐτοῦ τοῦ αἰῶνος. Ἐκεῖ, ἀντὶ τοῦ, ἐν τῷ τόπῳ εἰς ὃν ἐπειγόμεθα. Δυναστείαν δὲ ἐπὶ Θεοῦ νοοῦμεν, τὴν ἄπειρον καὶ ἀνυπόστατον δύναμιν. Δεσπόζει δὲ ὁ Θεὸς καὶ τοῦ παρόντος αἰῶνος καὶ τοῦ μέλλοντος, ὡς ἀπέραντον ἔχων βασιλείαν.δεσπότης καὶ βασιλεύς· οὗτος δὲ, δοῦλος καὶ κύων τεθνηκὼς καὶ ψύλλος, ἐθελοχωρῶν ἦν, ὡς ἀσπίς. Ο Θεός συντρίψει τους οδόντας αὐτῶν ἐν τῷ στόματι αὐτῶν. Ὁδόντας ὀνομάζει τὰς καχυντικάς τῶν τοιούτων δυνάμεις· ὁδόντας δὲ εἰπὼν, καὶ στά ματος εμνημόνευσεν, ὁ νοήσεις την περιεκτικὴν πονηρίαν. Τὰς μύλας τῶν λεόντων συνέθλασεν ὁ Κύριος. Ἐν τῷ προλαβόντι ψαλμῷ σκύμνους αὐτὰς καλέσας, ἐν τῷ παρόντι, καὶ περὶ ὀδόντων φησίν. Ἔστι δὲ ὁ στίχος οὗτος διπλασιασμὸς τοῦ πρὸ αὐτοῦ, καθὼς Β ἐν πολλοῖς εἰρήκαμεν. Ἐπεὶ καὶ αἱ μύλαι, οδόντες εἰσίν. "Η, εἰ βούλει, οδόντας μὲν, νοήσεις τους τομεῖς· μύλας δὲ, τοὺς ἐνδότερον ὀδόντας, οὓς καὶ λεαίνον- τας λέγομεν, ὡς νοεῖσθαι διὰ τούτων τὰς ἧττον καὶ μᾶλλον βλάβας, αἷς ἔβλαπτον τοὺς παραπίπτοντας. Ορα δὲ ὅπως ποτὲ μὲν, ὡς ἐπὶ τοῦ μέλλοντος λέγει Συντρίψει· ποτὲ δὲ, ὡς ἐπὶ παρεληλυθότος, Συν- έθλασε. Τοιοῦτος γὰρ ὁ νόμος τῶν προφητευόντων, ὡς πολλάκις είρηται. • Εξουδενωθήσονται, ὡσεὶ ὕδωρ διαπορευόμενον. Οὐ ποτάμιον, οὐδὲ πηγαῖον, ἀλλ' ὑπό τινος χυθὲν, καὶ ὡς ἔτυχεν φερόμενον, ἐσκεδασμένον. Εξουδενω θήσονται δὲ, ἀντὶ τοῦ Καταφρονηθήσονται. Εντενεῖ τὸ τόξον αὐτοῦ, ἕως οὗ ἀσθενήσουσιν. Ο Εντενεῖ τὴν κολαστικὴν αὐτοῦ δύναμιν κατ' αὐτῶν, καὶ βαλεῖ. Ωσεί κηρὸς ταχεὶς ἀνταναιρεθήσονται. 'Αντι αξίως τῆς φονικῆς αὐτῶν γνώμης ἀναιρεθήσονται εὐκόλως, δίκην κηροῦ τακέντος. Αμα γὰρ οὗτος πλησιάζει πυρὶ, καὶ ἅμα τήκεται. Επεσε πῦρ ἐπ' αὐτούς, καὶ οὐκ εἶδον τὸν ἥλιον. Κηροῦ μνησθεὶς, καὶ πῦρ προσέθηκε, πῦρ λέγων τὸν θεήλατον θυμὸν, καὶ εὐθὺς εἰς τὴν ἐπι οὖσαν ἡμέραν οὐκ ἔφθασαν. Πρὸ τοῦ συνιέναι τὰς ἀκάνθας ὑμῶν τὴν βά- μνον. Πρὸς τὸν Σαούλ κατὰ ἀποστροφὴν ὁ λόγος· ἔτι τοῦτο πεσεῖται τὸ πῦρ, πρὸ τοῦ αὐξηθῆναι τὰς ἁμαρ- τίας ὑμῶν. Ἵνα δὲ σαφὲς εἴη τὸ λεγόμενον, ἄκανθαν μὲν καλεῖ ἡ Γραφὴ τὴν ἁμαρτίαν· ῥάμνος δέ ἐστιν εἶδος ακάνθης μέγιστον καὶ σκληρότατον. Φησὶν οὖν, ὅτι τὸ δηλωθὲν πῦρ πεσείται, πρὸ τοῦ τὰς ἀκάνθας ὑμῶν, ἤτοι τὰς ἁμαρτίας, συνιέναι τὴν ῥάμνον, τουτέστι μαθεῖν καὶ εἰς (4) ἕξιν ἐλθεῖν μεγέθους, καὶ τῆς σκληρότητος τῆς ῥάμνου, ὅ ἐστι COMMENT. IN PSALMOS. A peritum. Commode vero serpentis et aspidis exem- plum adducit, cum Saul et irasceretur, ut serpens, et obsurdesceret, velut aspis, cum blandos ac mellitos beati David sermones sperneret, quibus tan- . quam suavibus quibusdam atque efficacibus [carminibus emollire illum ac delinire contenderat : veluti cum Saulem principem ac regem suum appellabat, se vero servum, canem mortuum, et pror- sus abjectum. VERS. 7. Deus conteret dentes eorum in ore ipso- rum. Per dentes, perniciosas ac validas eorum vi- res intelligit, et expositas ad patranda scelera. Et cum dentium meminerit, ipsum etiam os addidit, quo complectendi atque comprehendendi facultas indicatur. Molas leonum confregit Dominus. In superiori psalmo catulos leonum eos appellavit: in præsenti vero leonum dentes habere illos dicit. Cæterum in hoc versiculo eamdem repetit sententiam quam in præcedenti vidimus: quemadmodum sæpenu- mero diximus prophetam facere. Nam et mołæ, majores dentes sunt. Potes etiam per dentes intel- ligere eos tantum hic dici, qui cibum conterunt, per molas vero, eos qui interiores sunt, quos etiam molares aut leoninos appellamus : ita ut per hu- jusmodi dentium distinctionem, majores et mino- res offensiones intelligi possint. Illud etiam consi- dera quomodo aliquando Propheta in futuro tempore dicat : Conteret; et aliquando in præterito. Confregit. Hujusmodi enim est prophetarum mos, ut sæpius diximus. VERS. 8. Ad nihilum devenient, tanquam aqua decurrens. Aquam hic non fluminis dicit, aut fontis, sed aquam intelligit a quopiain effusam, aut fortuito ejectam, ac statim dispersamn. Et quod ait : ad nihilum devenient seu [ut Græce unico verbo dicitur] Adnihilabuntur, expone, pro Spernentur, et nibili fent. D Intendet arcum suum donec infirmentur. Intendet contra eos Deus suam in inferno potentiam, atque eos*percutiet. VERS. 9. Quasi cera liquefacta auferentur. Aufe- rentur, inquit, de facili, instar liquantis cera. Ita enim meretur immitis ac sævus eorum animus. Nam simul ac cera igni admota fuerit, continuo liquescit. Cecidit ignis super eos, et non viderunt solem. Ceræ meminit, modo ignem addit, ignem appellans ul- tionem a Deo illatam. Confestim igitur a conspectu ignis perierunt, ita ut ad sequentem diem non pervenerint. Per solem enim diem intelligit. VERS. 10. Priusquam intelligant spina vestr rhamnum. Apostrophe utitur Propheta. Convertit " enim sermonem suum ad Saulem. Ignis iste, inquit, snper vos decidet, priusquam peccata vestra in ¡minensum creverint. Ut autem clarior fiat sensus quem dicimus, illud animadverte, quod Scriptura sæpe per spinam, 'peccatum intelligit. Rhamnum autem dumorum quoddam genus est, quod maximis atque acutissimis refertum est aculeis. Ait igitur: Ignis ille, quem diximus, prius irruet, quam spinæ Varia lectiones. (4) Αl. ἄξιον.
6γ-7α There we shall delight over him, who in his sovereign might has dominion over the age. ‘There’, in the sense of, in the place towards which we are hastening. In relation to God we understand ‘sovereign might’ as his infinite and irresistible power. God has dominion over both the present and the future are as having a boundless kingship.
β Oἱ ὀφθαλμοὶ αὐτοῦ ἐπὶ τὰ ἔθνη ἐπιβλέπουσιν. Ὡς μέλλοντος αὐτὰ κληρονομῆσαι καὶ οἰκειώσασθαι διὰ πίστεως. Νόησον, ᾽Ιουδαῖε, ὅτι μετέστησεν ἀπὸ σοῦ τὴν ἐπισκοπὴν αὐτοῦ.δεσπότης καὶ βασιλεύς· οὗτος δὲ, δοῦλος καὶ κύων τεθνηκὼς καὶ ψύλλος, ἐθελοχωρῶν ἦν, ὡς ἀσπίς. Ο Θεός συντρίψει τους οδόντας αὐτῶν ἐν τῷ στόματι αὐτῶν. Ὁδόντας ὀνομάζει τὰς καχυντικάς τῶν τοιούτων δυνάμεις· ὁδόντας δὲ εἰπὼν, καὶ στά ματος εμνημόνευσεν, ὁ νοήσεις την περιεκτικὴν πονηρίαν. Τὰς μύλας τῶν λεόντων συνέθλασεν ὁ Κύριος. Ἐν τῷ προλαβόντι ψαλμῷ σκύμνους αὐτὰς καλέσας, ἐν τῷ παρόντι, καὶ περὶ ὀδόντων φησίν. Ἔστι δὲ ὁ στίχος οὗτος διπλασιασμὸς τοῦ πρὸ αὐτοῦ, καθὼς Β ἐν πολλοῖς εἰρήκαμεν. Ἐπεὶ καὶ αἱ μύλαι, οδόντες εἰσίν. "Η, εἰ βούλει, οδόντας μὲν, νοήσεις τους τομεῖς· μύλας δὲ, τοὺς ἐνδότερον ὀδόντας, οὓς καὶ λεαίνον- τας λέγομεν, ὡς νοεῖσθαι διὰ τούτων τὰς ἧττον καὶ μᾶλλον βλάβας, αἷς ἔβλαπτον τοὺς παραπίπτοντας. Ορα δὲ ὅπως ποτὲ μὲν, ὡς ἐπὶ τοῦ μέλλοντος λέγει Συντρίψει· ποτὲ δὲ, ὡς ἐπὶ παρεληλυθότος, Συν- έθλασε. Τοιοῦτος γὰρ ὁ νόμος τῶν προφητευόντων, ὡς πολλάκις είρηται. • Εξουδενωθήσονται, ὡσεὶ ὕδωρ διαπορευόμενον. Οὐ ποτάμιον, οὐδὲ πηγαῖον, ἀλλ' ὑπό τινος χυθὲν, καὶ ὡς ἔτυχεν φερόμενον, ἐσκεδασμένον. Εξουδενω θήσονται δὲ, ἀντὶ τοῦ Καταφρονηθήσονται. Εντενεῖ τὸ τόξον αὐτοῦ, ἕως οὗ ἀσθενήσουσιν. Ο Εντενεῖ τὴν κολαστικὴν αὐτοῦ δύναμιν κατ' αὐτῶν, καὶ βαλεῖ. Ωσεί κηρὸς ταχεὶς ἀνταναιρεθήσονται. 'Αντι αξίως τῆς φονικῆς αὐτῶν γνώμης ἀναιρεθήσονται εὐκόλως, δίκην κηροῦ τακέντος. Αμα γὰρ οὗτος πλησιάζει πυρὶ, καὶ ἅμα τήκεται. Επεσε πῦρ ἐπ' αὐτούς, καὶ οὐκ εἶδον τὸν ἥλιον. Κηροῦ μνησθεὶς, καὶ πῦρ προσέθηκε, πῦρ λέγων τὸν θεήλατον θυμὸν, καὶ εὐθὺς εἰς τὴν ἐπι οὖσαν ἡμέραν οὐκ ἔφθασαν. Πρὸ τοῦ συνιέναι τὰς ἀκάνθας ὑμῶν τὴν βά- μνον. Πρὸς τὸν Σαούλ κατὰ ἀποστροφὴν ὁ λόγος· ἔτι τοῦτο πεσεῖται τὸ πῦρ, πρὸ τοῦ αὐξηθῆναι τὰς ἁμαρ- τίας ὑμῶν. Ἵνα δὲ σαφὲς εἴη τὸ λεγόμενον, ἄκανθαν μὲν καλεῖ ἡ Γραφὴ τὴν ἁμαρτίαν· ῥάμνος δέ ἐστιν εἶδος ακάνθης μέγιστον καὶ σκληρότατον. Φησὶν οὖν, ὅτι τὸ δηλωθὲν πῦρ πεσείται, πρὸ τοῦ τὰς ἀκάνθας ὑμῶν, ἤτοι τὰς ἁμαρτίας, συνιέναι τὴν ῥάμνον, τουτέστι μαθεῖν καὶ εἰς (4) ἕξιν ἐλθεῖν μεγέθους, καὶ τῆς σκληρότητος τῆς ῥάμνου, ὅ ἐστι COMMENT. IN PSALMOS. A peritum. Commode vero serpentis et aspidis exem- plum adducit, cum Saul et irasceretur, ut serpens, et obsurdesceret, velut aspis, cum blandos ac mellitos beati David sermones sperneret, quibus tan- . quam suavibus quibusdam atque efficacibus [carminibus emollire illum ac delinire contenderat : veluti cum Saulem principem ac regem suum appellabat, se vero servum, canem mortuum, et pror- sus abjectum. VERS. 7. Deus conteret dentes eorum in ore ipso- rum. Per dentes, perniciosas ac validas eorum vi- res intelligit, et expositas ad patranda scelera. Et cum dentium meminerit, ipsum etiam os addidit, quo complectendi atque comprehendendi facultas indicatur. Molas leonum confregit Dominus. In superiori psalmo catulos leonum eos appellavit: in præsenti vero leonum dentes habere illos dicit. Cæterum in hoc versiculo eamdem repetit sententiam quam in præcedenti vidimus: quemadmodum sæpenu- mero diximus prophetam facere. Nam et mołæ, majores dentes sunt. Potes etiam per dentes intel- ligere eos tantum hic dici, qui cibum conterunt, per molas vero, eos qui interiores sunt, quos etiam molares aut leoninos appellamus : ita ut per hu- jusmodi dentium distinctionem, majores et mino- res offensiones intelligi possint. Illud etiam consi- dera quomodo aliquando Propheta in futuro tempore dicat : Conteret; et aliquando in præterito. Confregit. Hujusmodi enim est prophetarum mos, ut sæpius diximus. VERS. 8. Ad nihilum devenient, tanquam aqua decurrens. Aquam hic non fluminis dicit, aut fontis, sed aquam intelligit a quopiain effusam, aut fortuito ejectam, ac statim dispersamn. Et quod ait : ad nihilum devenient seu [ut Græce unico verbo dicitur] Adnihilabuntur, expone, pro Spernentur, et nibili fent. D Intendet arcum suum donec infirmentur. Intendet contra eos Deus suam in inferno potentiam, atque eos*percutiet. VERS. 9. Quasi cera liquefacta auferentur. Aufe- rentur, inquit, de facili, instar liquantis cera. Ita enim meretur immitis ac sævus eorum animus. Nam simul ac cera igni admota fuerit, continuo liquescit. Cecidit ignis super eos, et non viderunt solem. Ceræ meminit, modo ignem addit, ignem appellans ul- tionem a Deo illatam. Confestim igitur a conspectu ignis perierunt, ita ut ad sequentem diem non pervenerint. Per solem enim diem intelligit. VERS. 10. Priusquam intelligant spina vestr rhamnum. Apostrophe utitur Propheta. Convertit " enim sermonem suum ad Saulem. Ignis iste, inquit, snper vos decidet, priusquam peccata vestra in ¡minensum creverint. Ut autem clarior fiat sensus quem dicimus, illud animadverte, quod Scriptura sæpe per spinam, 'peccatum intelligit. Rhamnum autem dumorum quoddam genus est, quod maximis atque acutissimis refertum est aculeis. Ait igitur: Ignis ille, quem diximus, prius irruet, quam spinæ Varia lectiones. (4) Αl. ἄξιον.
7β His eyes look upon the nations. Since in the future he will inherit them and make them his own through faith. Recognize, O Jew, that he has transferred his oversight away from you.
γ Oἱ παραπικραίνοντες μὴ ὑψούσθωσαν ἐν ἑαυτοῖς. Λοιπὸν οἱ ᾽Ιουδαῖοι μὴ ἐπαιρέσθωσαν παρ’ ἑαυτοῖς, ὡς μόνοι τῷ Θεῷ γινωσκόμενοι. Τούτους γὰρ λέγει παραπικραίνοντας, ὡς ἀεὶ γογγύζοντας καὶ ἀντιλέγοντας. Καὶ ἄλλοι δὲ προφῆται, Οἶκον παραπικραίνοντα, τούτους ὠνόμασαν. Λέγοιντο δ’ ἂν καὶ ἄλλως παραπικραίνοντες, ὡς δεδωκότες εἰς τὸ βρῶμα τοῦ Χριστοῦ χολὴν, καὶ εἰς τὴν δίψαν αὐτοῦ ποτίσαντες αὐτὸν ὄξος. Αἰνιγματώδη δὲ τὰ προφητικὰ καὶ ἀσαφῆ, δι’ ἃς προέφημεν αἰτίας. Σὺ δὲ, παραπικραίνοντας λέγε, καὶ τὰ βάρβαρα ἔθνη καὶ τοὺς δαίμονας, ἔχων ἔφορον σεαυτοῦ τὸν Θεόν.δεσπότης καὶ βασιλεύς· οὗτος δὲ, δοῦλος καὶ κύων τεθνηκὼς καὶ ψύλλος, ἐθελοχωρῶν ἦν, ὡς ἀσπίς. Ο Θεός συντρίψει τους οδόντας αὐτῶν ἐν τῷ στόματι αὐτῶν. Ὁδόντας ὀνομάζει τὰς καχυντικάς τῶν τοιούτων δυνάμεις· ὁδόντας δὲ εἰπὼν, καὶ στά ματος εμνημόνευσεν, ὁ νοήσεις την περιεκτικὴν πονηρίαν. Τὰς μύλας τῶν λεόντων συνέθλασεν ὁ Κύριος. Ἐν τῷ προλαβόντι ψαλμῷ σκύμνους αὐτὰς καλέσας, ἐν τῷ παρόντι, καὶ περὶ ὀδόντων φησίν. Ἔστι δὲ ὁ στίχος οὗτος διπλασιασμὸς τοῦ πρὸ αὐτοῦ, καθὼς Β ἐν πολλοῖς εἰρήκαμεν. Ἐπεὶ καὶ αἱ μύλαι, οδόντες εἰσίν. "Η, εἰ βούλει, οδόντας μὲν, νοήσεις τους τομεῖς· μύλας δὲ, τοὺς ἐνδότερον ὀδόντας, οὓς καὶ λεαίνον- τας λέγομεν, ὡς νοεῖσθαι διὰ τούτων τὰς ἧττον καὶ μᾶλλον βλάβας, αἷς ἔβλαπτον τοὺς παραπίπτοντας. Ορα δὲ ὅπως ποτὲ μὲν, ὡς ἐπὶ τοῦ μέλλοντος λέγει Συντρίψει· ποτὲ δὲ, ὡς ἐπὶ παρεληλυθότος, Συν- έθλασε. Τοιοῦτος γὰρ ὁ νόμος τῶν προφητευόντων, ὡς πολλάκις είρηται. • Εξουδενωθήσονται, ὡσεὶ ὕδωρ διαπορευόμενον. Οὐ ποτάμιον, οὐδὲ πηγαῖον, ἀλλ' ὑπό τινος χυθὲν, καὶ ὡς ἔτυχεν φερόμενον, ἐσκεδασμένον. Εξουδενω θήσονται δὲ, ἀντὶ τοῦ Καταφρονηθήσονται. Εντενεῖ τὸ τόξον αὐτοῦ, ἕως οὗ ἀσθενήσουσιν. Ο Εντενεῖ τὴν κολαστικὴν αὐτοῦ δύναμιν κατ' αὐτῶν, καὶ βαλεῖ. Ωσεί κηρὸς ταχεὶς ἀνταναιρεθήσονται. 'Αντι αξίως τῆς φονικῆς αὐτῶν γνώμης ἀναιρεθήσονται εὐκόλως, δίκην κηροῦ τακέντος. Αμα γὰρ οὗτος πλησιάζει πυρὶ, καὶ ἅμα τήκεται. Επεσε πῦρ ἐπ' αὐτούς, καὶ οὐκ εἶδον τὸν ἥλιον. Κηροῦ μνησθεὶς, καὶ πῦρ προσέθηκε, πῦρ λέγων τὸν θεήλατον θυμὸν, καὶ εὐθὺς εἰς τὴν ἐπι οὖσαν ἡμέραν οὐκ ἔφθασαν. Πρὸ τοῦ συνιέναι τὰς ἀκάνθας ὑμῶν τὴν βά- μνον. Πρὸς τὸν Σαούλ κατὰ ἀποστροφὴν ὁ λόγος· ἔτι τοῦτο πεσεῖται τὸ πῦρ, πρὸ τοῦ αὐξηθῆναι τὰς ἁμαρ- τίας ὑμῶν. Ἵνα δὲ σαφὲς εἴη τὸ λεγόμενον, ἄκανθαν μὲν καλεῖ ἡ Γραφὴ τὴν ἁμαρτίαν· ῥάμνος δέ ἐστιν εἶδος ακάνθης μέγιστον καὶ σκληρότατον. Φησὶν οὖν, ὅτι τὸ δηλωθὲν πῦρ πεσείται, πρὸ τοῦ τὰς ἀκάνθας ὑμῶν, ἤτοι τὰς ἁμαρτίας, συνιέναι τὴν ῥάμνον, τουτέστι μαθεῖν καὶ εἰς (4) ἕξιν ἐλθεῖν μεγέθους, καὶ τῆς σκληρότητος τῆς ῥάμνου, ὅ ἐστι COMMENT. IN PSALMOS. A peritum. Commode vero serpentis et aspidis exem- plum adducit, cum Saul et irasceretur, ut serpens, et obsurdesceret, velut aspis, cum blandos ac mellitos beati David sermones sperneret, quibus tan- . quam suavibus quibusdam atque efficacibus [carminibus emollire illum ac delinire contenderat : veluti cum Saulem principem ac regem suum appellabat, se vero servum, canem mortuum, et pror- sus abjectum. VERS. 7. Deus conteret dentes eorum in ore ipso- rum. Per dentes, perniciosas ac validas eorum vi- res intelligit, et expositas ad patranda scelera. Et cum dentium meminerit, ipsum etiam os addidit, quo complectendi atque comprehendendi facultas indicatur. Molas leonum confregit Dominus. In superiori psalmo catulos leonum eos appellavit: in præsenti vero leonum dentes habere illos dicit. Cæterum in hoc versiculo eamdem repetit sententiam quam in præcedenti vidimus: quemadmodum sæpenu- mero diximus prophetam facere. Nam et mołæ, majores dentes sunt. Potes etiam per dentes intel- ligere eos tantum hic dici, qui cibum conterunt, per molas vero, eos qui interiores sunt, quos etiam molares aut leoninos appellamus : ita ut per hu- jusmodi dentium distinctionem, majores et mino- res offensiones intelligi possint. Illud etiam consi- dera quomodo aliquando Propheta in futuro tempore dicat : Conteret; et aliquando in præterito. Confregit. Hujusmodi enim est prophetarum mos, ut sæpius diximus. VERS. 8. Ad nihilum devenient, tanquam aqua decurrens. Aquam hic non fluminis dicit, aut fontis, sed aquam intelligit a quopiain effusam, aut fortuito ejectam, ac statim dispersamn. Et quod ait : ad nihilum devenient seu [ut Græce unico verbo dicitur] Adnihilabuntur, expone, pro Spernentur, et nibili fent. D Intendet arcum suum donec infirmentur. Intendet contra eos Deus suam in inferno potentiam, atque eos*percutiet. VERS. 9. Quasi cera liquefacta auferentur. Aufe- rentur, inquit, de facili, instar liquantis cera. Ita enim meretur immitis ac sævus eorum animus. Nam simul ac cera igni admota fuerit, continuo liquescit. Cecidit ignis super eos, et non viderunt solem. Ceræ meminit, modo ignem addit, ignem appellans ul- tionem a Deo illatam. Confestim igitur a conspectu ignis perierunt, ita ut ad sequentem diem non pervenerint. Per solem enim diem intelligit. VERS. 10. Priusquam intelligant spina vestr rhamnum. Apostrophe utitur Propheta. Convertit " enim sermonem suum ad Saulem. Ignis iste, inquit, snper vos decidet, priusquam peccata vestra in ¡minensum creverint. Ut autem clarior fiat sensus quem dicimus, illud animadverte, quod Scriptura sæpe per spinam, 'peccatum intelligit. Rhamnum autem dumorum quoddam genus est, quod maximis atque acutissimis refertum est aculeis. Ait igitur: Ignis ille, quem diximus, prius irruet, quam spinæ Varia lectiones. (4) Αl. ἄξιον.
7γ Let the embitterers not be exalted in themselves. So let the Jews not be puffed up with themselves as alone known to God. For it is they whom he calls ‘embitterers’, as ever murmuring and contradicting. And other prophets called them ‘an embittering house’. They might also be called ‘embitterers’ in a different way as having given Christ gall for food and vinegar for his thirst. The prophetic words are enigmatic and unclear, for the reasons we have stated before. As for you, you should call the barbarous nations and the demons ‘embitterers’, while having God as your own overseer.
α Εὐλογεῖτε, ἔθνη, τὸν Θεὸν ἡμῶν. Ἔθνη, ἐφ’ ἃ μετέστη ἡ ἐπισκοπὴ τοῦ Θεοῦ.δεσπότης καὶ βασιλεύς· οὗτος δὲ, δοῦλος καὶ κύων τεθνηκὼς καὶ ψύλλος, ἐθελοχωρῶν ἦν, ὡς ἀσπίς. Ο Θεός συντρίψει τους οδόντας αὐτῶν ἐν τῷ στόματι αὐτῶν. Ὁδόντας ὀνομάζει τὰς καχυντικάς τῶν τοιούτων δυνάμεις· ὁδόντας δὲ εἰπὼν, καὶ στά ματος εμνημόνευσεν, ὁ νοήσεις την περιεκτικὴν πονηρίαν. Τὰς μύλας τῶν λεόντων συνέθλασεν ὁ Κύριος. Ἐν τῷ προλαβόντι ψαλμῷ σκύμνους αὐτὰς καλέσας, ἐν τῷ παρόντι, καὶ περὶ ὀδόντων φησίν. Ἔστι δὲ ὁ στίχος οὗτος διπλασιασμὸς τοῦ πρὸ αὐτοῦ, καθὼς Β ἐν πολλοῖς εἰρήκαμεν. Ἐπεὶ καὶ αἱ μύλαι, οδόντες εἰσίν. "Η, εἰ βούλει, οδόντας μὲν, νοήσεις τους τομεῖς· μύλας δὲ, τοὺς ἐνδότερον ὀδόντας, οὓς καὶ λεαίνον- τας λέγομεν, ὡς νοεῖσθαι διὰ τούτων τὰς ἧττον καὶ μᾶλλον βλάβας, αἷς ἔβλαπτον τοὺς παραπίπτοντας. Ορα δὲ ὅπως ποτὲ μὲν, ὡς ἐπὶ τοῦ μέλλοντος λέγει Συντρίψει· ποτὲ δὲ, ὡς ἐπὶ παρεληλυθότος, Συν- έθλασε. Τοιοῦτος γὰρ ὁ νόμος τῶν προφητευόντων, ὡς πολλάκις είρηται. • Εξουδενωθήσονται, ὡσεὶ ὕδωρ διαπορευόμενον. Οὐ ποτάμιον, οὐδὲ πηγαῖον, ἀλλ' ὑπό τινος χυθὲν, καὶ ὡς ἔτυχεν φερόμενον, ἐσκεδασμένον. Εξουδενω θήσονται δὲ, ἀντὶ τοῦ Καταφρονηθήσονται. Εντενεῖ τὸ τόξον αὐτοῦ, ἕως οὗ ἀσθενήσουσιν. Ο Εντενεῖ τὴν κολαστικὴν αὐτοῦ δύναμιν κατ' αὐτῶν, καὶ βαλεῖ. Ωσεί κηρὸς ταχεὶς ἀνταναιρεθήσονται. 'Αντι αξίως τῆς φονικῆς αὐτῶν γνώμης ἀναιρεθήσονται εὐκόλως, δίκην κηροῦ τακέντος. Αμα γὰρ οὗτος πλησιάζει πυρὶ, καὶ ἅμα τήκεται. Επεσε πῦρ ἐπ' αὐτούς, καὶ οὐκ εἶδον τὸν ἥλιον. Κηροῦ μνησθεὶς, καὶ πῦρ προσέθηκε, πῦρ λέγων τὸν θεήλατον θυμὸν, καὶ εὐθὺς εἰς τὴν ἐπι οὖσαν ἡμέραν οὐκ ἔφθασαν. Πρὸ τοῦ συνιέναι τὰς ἀκάνθας ὑμῶν τὴν βά- μνον. Πρὸς τὸν Σαούλ κατὰ ἀποστροφὴν ὁ λόγος· ἔτι τοῦτο πεσεῖται τὸ πῦρ, πρὸ τοῦ αὐξηθῆναι τὰς ἁμαρ- τίας ὑμῶν. Ἵνα δὲ σαφὲς εἴη τὸ λεγόμενον, ἄκανθαν μὲν καλεῖ ἡ Γραφὴ τὴν ἁμαρτίαν· ῥάμνος δέ ἐστιν εἶδος ακάνθης μέγιστον καὶ σκληρότατον. Φησὶν οὖν, ὅτι τὸ δηλωθὲν πῦρ πεσείται, πρὸ τοῦ τὰς ἀκάνθας ὑμῶν, ἤτοι τὰς ἁμαρτίας, συνιέναι τὴν ῥάμνον, τουτέστι μαθεῖν καὶ εἰς (4) ἕξιν ἐλθεῖν μεγέθους, καὶ τῆς σκληρότητος τῆς ῥάμνου, ὅ ἐστι COMMENT. IN PSALMOS. A peritum. Commode vero serpentis et aspidis exem- plum adducit, cum Saul et irasceretur, ut serpens, et obsurdesceret, velut aspis, cum blandos ac mellitos beati David sermones sperneret, quibus tan- . quam suavibus quibusdam atque efficacibus [carminibus emollire illum ac delinire contenderat : veluti cum Saulem principem ac regem suum appellabat, se vero servum, canem mortuum, et pror- sus abjectum. VERS. 7. Deus conteret dentes eorum in ore ipso- rum. Per dentes, perniciosas ac validas eorum vi- res intelligit, et expositas ad patranda scelera. Et cum dentium meminerit, ipsum etiam os addidit, quo complectendi atque comprehendendi facultas indicatur. Molas leonum confregit Dominus. In superiori psalmo catulos leonum eos appellavit: in præsenti vero leonum dentes habere illos dicit. Cæterum in hoc versiculo eamdem repetit sententiam quam in præcedenti vidimus: quemadmodum sæpenu- mero diximus prophetam facere. Nam et mołæ, majores dentes sunt. Potes etiam per dentes intel- ligere eos tantum hic dici, qui cibum conterunt, per molas vero, eos qui interiores sunt, quos etiam molares aut leoninos appellamus : ita ut per hu- jusmodi dentium distinctionem, majores et mino- res offensiones intelligi possint. Illud etiam consi- dera quomodo aliquando Propheta in futuro tempore dicat : Conteret; et aliquando in præterito. Confregit. Hujusmodi enim est prophetarum mos, ut sæpius diximus. VERS. 8. Ad nihilum devenient, tanquam aqua decurrens. Aquam hic non fluminis dicit, aut fontis, sed aquam intelligit a quopiain effusam, aut fortuito ejectam, ac statim dispersamn. Et quod ait : ad nihilum devenient seu [ut Græce unico verbo dicitur] Adnihilabuntur, expone, pro Spernentur, et nibili fent. D Intendet arcum suum donec infirmentur. Intendet contra eos Deus suam in inferno potentiam, atque eos*percutiet. VERS. 9. Quasi cera liquefacta auferentur. Aufe- rentur, inquit, de facili, instar liquantis cera. Ita enim meretur immitis ac sævus eorum animus. Nam simul ac cera igni admota fuerit, continuo liquescit. Cecidit ignis super eos, et non viderunt solem. Ceræ meminit, modo ignem addit, ignem appellans ul- tionem a Deo illatam. Confestim igitur a conspectu ignis perierunt, ita ut ad sequentem diem non pervenerint. Per solem enim diem intelligit. VERS. 10. Priusquam intelligant spina vestr rhamnum. Apostrophe utitur Propheta. Convertit " enim sermonem suum ad Saulem. Ignis iste, inquit, snper vos decidet, priusquam peccata vestra in ¡minensum creverint. Ut autem clarior fiat sensus quem dicimus, illud animadverte, quod Scriptura sæpe per spinam, 'peccatum intelligit. Rhamnum autem dumorum quoddam genus est, quod maximis atque acutissimis refertum est aculeis. Ait igitur: Ignis ille, quem diximus, prius irruet, quam spinæ Varia lectiones. (4) Αl. ἄξιον.
8α Bless our God, O nations. The nations onto which God’s oversight has been transferred.
β Καὶ ἀκουτίσατε τὴν φωνὴν τῆς αἰνέσεως αὐτοῦ. Ἀκουστὴν ποιήσατε, τουτέστιν, ἐξάρατε μεγαλοφωνότερον, ἢ ἐνωτίσατε ταύτην εἰς τοὺς μεθ’ ὑμᾶς.δεσπότης καὶ βασιλεύς· οὗτος δὲ, δοῦλος καὶ κύων τεθνηκὼς καὶ ψύλλος, ἐθελοχωρῶν ἦν, ὡς ἀσπίς. Ο Θεός συντρίψει τους οδόντας αὐτῶν ἐν τῷ στόματι αὐτῶν. Ὁδόντας ὀνομάζει τὰς καχυντικάς τῶν τοιούτων δυνάμεις· ὁδόντας δὲ εἰπὼν, καὶ στά ματος εμνημόνευσεν, ὁ νοήσεις την περιεκτικὴν πονηρίαν. Τὰς μύλας τῶν λεόντων συνέθλασεν ὁ Κύριος. Ἐν τῷ προλαβόντι ψαλμῷ σκύμνους αὐτὰς καλέσας, ἐν τῷ παρόντι, καὶ περὶ ὀδόντων φησίν. Ἔστι δὲ ὁ στίχος οὗτος διπλασιασμὸς τοῦ πρὸ αὐτοῦ, καθὼς Β ἐν πολλοῖς εἰρήκαμεν. Ἐπεὶ καὶ αἱ μύλαι, οδόντες εἰσίν. "Η, εἰ βούλει, οδόντας μὲν, νοήσεις τους τομεῖς· μύλας δὲ, τοὺς ἐνδότερον ὀδόντας, οὓς καὶ λεαίνον- τας λέγομεν, ὡς νοεῖσθαι διὰ τούτων τὰς ἧττον καὶ μᾶλλον βλάβας, αἷς ἔβλαπτον τοὺς παραπίπτοντας. Ορα δὲ ὅπως ποτὲ μὲν, ὡς ἐπὶ τοῦ μέλλοντος λέγει Συντρίψει· ποτὲ δὲ, ὡς ἐπὶ παρεληλυθότος, Συν- έθλασε. Τοιοῦτος γὰρ ὁ νόμος τῶν προφητευόντων, ὡς πολλάκις είρηται. • Εξουδενωθήσονται, ὡσεὶ ὕδωρ διαπορευόμενον. Οὐ ποτάμιον, οὐδὲ πηγαῖον, ἀλλ' ὑπό τινος χυθὲν, καὶ ὡς ἔτυχεν φερόμενον, ἐσκεδασμένον. Εξουδενω θήσονται δὲ, ἀντὶ τοῦ Καταφρονηθήσονται. Εντενεῖ τὸ τόξον αὐτοῦ, ἕως οὗ ἀσθενήσουσιν. Ο Εντενεῖ τὴν κολαστικὴν αὐτοῦ δύναμιν κατ' αὐτῶν, καὶ βαλεῖ. Ωσεί κηρὸς ταχεὶς ἀνταναιρεθήσονται. 'Αντι αξίως τῆς φονικῆς αὐτῶν γνώμης ἀναιρεθήσονται εὐκόλως, δίκην κηροῦ τακέντος. Αμα γὰρ οὗτος πλησιάζει πυρὶ, καὶ ἅμα τήκεται. Επεσε πῦρ ἐπ' αὐτούς, καὶ οὐκ εἶδον τὸν ἥλιον. Κηροῦ μνησθεὶς, καὶ πῦρ προσέθηκε, πῦρ λέγων τὸν θεήλατον θυμὸν, καὶ εὐθὺς εἰς τὴν ἐπι οὖσαν ἡμέραν οὐκ ἔφθασαν. Πρὸ τοῦ συνιέναι τὰς ἀκάνθας ὑμῶν τὴν βά- μνον. Πρὸς τὸν Σαούλ κατὰ ἀποστροφὴν ὁ λόγος· ἔτι τοῦτο πεσεῖται τὸ πῦρ, πρὸ τοῦ αὐξηθῆναι τὰς ἁμαρ- τίας ὑμῶν. Ἵνα δὲ σαφὲς εἴη τὸ λεγόμενον, ἄκανθαν μὲν καλεῖ ἡ Γραφὴ τὴν ἁμαρτίαν· ῥάμνος δέ ἐστιν εἶδος ακάνθης μέγιστον καὶ σκληρότατον. Φησὶν οὖν, ὅτι τὸ δηλωθὲν πῦρ πεσείται, πρὸ τοῦ τὰς ἀκάνθας ὑμῶν, ἤτοι τὰς ἁμαρτίας, συνιέναι τὴν ῥάμνον, τουτέστι μαθεῖν καὶ εἰς (4) ἕξιν ἐλθεῖν μεγέθους, καὶ τῆς σκληρότητος τῆς ῥάμνου, ὅ ἐστι COMMENT. IN PSALMOS. A peritum. Commode vero serpentis et aspidis exem- plum adducit, cum Saul et irasceretur, ut serpens, et obsurdesceret, velut aspis, cum blandos ac mellitos beati David sermones sperneret, quibus tan- . quam suavibus quibusdam atque efficacibus [carminibus emollire illum ac delinire contenderat : veluti cum Saulem principem ac regem suum appellabat, se vero servum, canem mortuum, et pror- sus abjectum. VERS. 7. Deus conteret dentes eorum in ore ipso- rum. Per dentes, perniciosas ac validas eorum vi- res intelligit, et expositas ad patranda scelera. Et cum dentium meminerit, ipsum etiam os addidit, quo complectendi atque comprehendendi facultas indicatur. Molas leonum confregit Dominus. In superiori psalmo catulos leonum eos appellavit: in præsenti vero leonum dentes habere illos dicit. Cæterum in hoc versiculo eamdem repetit sententiam quam in præcedenti vidimus: quemadmodum sæpenu- mero diximus prophetam facere. Nam et mołæ, majores dentes sunt. Potes etiam per dentes intel- ligere eos tantum hic dici, qui cibum conterunt, per molas vero, eos qui interiores sunt, quos etiam molares aut leoninos appellamus : ita ut per hu- jusmodi dentium distinctionem, majores et mino- res offensiones intelligi possint. Illud etiam consi- dera quomodo aliquando Propheta in futuro tempore dicat : Conteret; et aliquando in præterito. Confregit. Hujusmodi enim est prophetarum mos, ut sæpius diximus. VERS. 8. Ad nihilum devenient, tanquam aqua decurrens. Aquam hic non fluminis dicit, aut fontis, sed aquam intelligit a quopiain effusam, aut fortuito ejectam, ac statim dispersamn. Et quod ait : ad nihilum devenient seu [ut Græce unico verbo dicitur] Adnihilabuntur, expone, pro Spernentur, et nibili fent. D Intendet arcum suum donec infirmentur. Intendet contra eos Deus suam in inferno potentiam, atque eos*percutiet. VERS. 9. Quasi cera liquefacta auferentur. Aufe- rentur, inquit, de facili, instar liquantis cera. Ita enim meretur immitis ac sævus eorum animus. Nam simul ac cera igni admota fuerit, continuo liquescit. Cecidit ignis super eos, et non viderunt solem. Ceræ meminit, modo ignem addit, ignem appellans ul- tionem a Deo illatam. Confestim igitur a conspectu ignis perierunt, ita ut ad sequentem diem non pervenerint. Per solem enim diem intelligit. VERS. 10. Priusquam intelligant spina vestr rhamnum. Apostrophe utitur Propheta. Convertit " enim sermonem suum ad Saulem. Ignis iste, inquit, snper vos decidet, priusquam peccata vestra in ¡minensum creverint. Ut autem clarior fiat sensus quem dicimus, illud animadverte, quod Scriptura sæpe per spinam, 'peccatum intelligit. Rhamnum autem dumorum quoddam genus est, quod maximis atque acutissimis refertum est aculeis. Ait igitur: Ignis ille, quem diximus, prius irruet, quam spinæ Varia lectiones. (4) Αl. ἄξιον.
8β And make heard the voice of his praise. ‘Make heard’, that is, make his praise more loud-voiced or speak this into the ear of those after you.
PG 128:651α Τοῦ θεμένου τὴν ψυχήν μου εἰς ζωήν. Ἐπεὶ ἡ δουλεία θανάτῳ ἔοικεν, ὡς οἱ σοφοί φασι, ζωὴν λέγει νῦν, τὴν ἐλευθερίαν.Α τῆς ὑπερβαλούσης κακίας. Οὕτως γὰρ καὶ Σαούλ, ὀλίγον καιρὸν ἐπέζησε τῇ κακίᾳ. ὡσεὶ ζῶντας, ὡσεὶ ἐν ὀργῇ καταπίεται αυτούς. Τὸ ῥηθὲν πῦρ᾽ ὡσεὶ ζῶντας δὲ, διὰ τὸ, τὸν Σαούλ μὴ κυρίως ζῇν, ἀφότου παρὰ τῆς ἐγγαστριμύθου μεμά- θηκε τὴν πανωλεθρίαν ἑαυτοῦ. ὡσεὶ ζῶντας οὖν, ἀντὶ τοῦ, Μὴ κυρίως ζῶντας. Οσεὶ ἐν ὀργῇ, διὰ τὸ ἀπότομον καὶ ἀσυμπαθὲς τοῦ ὀλέθρου • Καταπίε- ται δὲ εἶπε, διὰ τὸ εὐχερές. Εὐφρανθήσεται δίκαιος, ὅταν ἴδῃ ἐκδίκησιν. Δίκαιον λέγει τὸν ἀδίκως ἐπιβουλευόμενον. Εὐφραν θήσεται δὲ, οὐκ ἐπὶ τῇ πτώσει τοῦ πονηροῦ, ἀλλ' ἐπὶ τῇ δικαιοσύνῃ τοῦ Θεοῦ, ὅτι οὐ περιορᾷ τοὺς ἀδικουμένους, ἵνα μὴ βλάβειεν οἱ μικρόψυχοι. Τὰς χεῖρας αὐτοῦ νίψεται ἐν τῷ αἵματι τοῦ ἁμαρτωλοῦ. Οὐ βάπτων αὐτὰς ἐν τῷ αἵματι, ἀλλ' ἐπὶ τῷ αἵματι αὐτοῦ νίψεται ὡς ἀθῶος τοῦ τοιούτου αίματος. Εἴρηται δὲ περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἀπονίψεως ταύτης, ἐν τῷ κε' ψαλμῷ, εἰς τό· Νίψομαι ἐν αθώοις τὰς χεῖράς μου. Τινὲς δὲ λέγουσιν [ότι] ἐν τῷ χυθῆναι τὸ αἷμα τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ὁ δίκαιος και θαρίσει τὰς ἑαυτοῦ χεῖρας, ήγουν πράξεις, εὐλαβέ στερος διὰ τὸν φόβον γενόμενος. Εὐφρανθήσεται δια καιος, οὐχ ἡδόμενος, ὅτι ἐκεῖνος κολάζεται, ἀλλ᾽ ὅτι αὐτὸς γίνεται σωφρονέστερος τε καὶ ἀσφαλέστερος ἀπὸ τῆς ἐκείνου κολάσεως. Ομοίως καὶ τὸ, Τὰς χεῖρας αὐτοῦ νίψεται, Καθαριεί δηλονότι τὰς πρά- ξεις αὐτοῦ, ἐν τῷ σφάττεσθαι ἐκεῖνον, ήγουν κολά- ζεσθαι. Καὶ ἐρεῖ ἄνθρωπος· Εἰ ἄρα ἐστὶ καρπὸς τῷ δι καίῳ, ἄρα ἐστὶν ὁ Θεὸς κρίνων αὐτοὺς ἐν τῇ γῇ Καὶ ὁ συνετὸς ἄνθρωπος ἰδὼν τὸν ἀδικούμενον. μάλιστα νικήσαντα, ἐρεῖ συλλογιστικῶς· Εἰ ἄρα ἐστὶ καρπὸς τῷ δικαίῳ, καὶ εἰ οὐ μάτην ἐργάζεται τὴν ἀρετὴν, δῆλον δὲ ὅτι καρπός ἐστιν αὐτῷ ἐκδίκησις· ἄρα ἐστὶν ὁ Θεὸς καὶ ἐνταῦθα κρίνων αὐτοὺς, δηλαδὴ αὐτὸν τὸν οὕτως συλλογιζόμενον, καὶ τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους. Καὶ λοιπὸν βελτίων ἐντεῦθεν εἰς ἀρετὴν γενήσεται. Ει Εἰς τὸ τέλος μὴ διαφθείρῃς τὸν Δαβὶδ εἰς στηλογρα φίαν, ὁπότε ἀπέστειλε Σαούλ, καὶ ἐφύλαξε τὴν οἶκον αὐτοῦ, τοῦ θανατῶσαι αὐτόν. ΨΑΛΜΟΣ ΝΗ'. · Ο Σαούλ διαφθονῶν τῷ Δαβίδ, ἐπεβούλευεν αὐτῷ συνεχέστερον, καί ποτε συνεστιώμενος αὐτῷ, δόρυ λαβὼν, ἐπαφῆκεν. Ἐκκλίναντος δὲ, καὶ ἀναχωρή σαντος, περιέστησεν φρουράν, εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ. Τοῦτο δὲ ἡ Μελχώ ἡ θηγάτηρ μὲν Σαούλ, γυνὴ δὲ Δαβίδ, καταμηνύσασα τῷ ἀνδρὶ, παρεσκεύασε διὰ φωταγωγού τινος ἀποδράναι, καθὼς ἡ πρώτη βίβλος τῶν Βασιλειῶν ἱστορεῖ πλατύτερον. Διαφυγὼν δὲ συνέταξε τὸν προκείμενον ψαλμόν· ἐπὶ τοῦ παρόν EUTHYMII ZIGABENI ! vestrae, hoc est, peccata vestra, intelligant rham- num; id est, priusquam ad summun) deveniant cumulum : eo modo, quo tenuiores spinæ tandem adauctæ, rhamni speciem gerunt; "quod et re ipsa accidit. Nam Saul postmodum non diu vixit. Quasi viventes, quasi in ira absorbet eos. Ignis ille nimirum, quem diximus: Quasi viventes autem ideo dixit, quod ab eo tempore quo Saul a pythonissa interitum suum præsenseral : præcognita morte, quasi non vivere videbatur. Et quasi in ira, propter violentum genus mortis. Absorbetur etiam dixit, in- dicans quod facile Deo esset pro libito illos per- dere. Voss. 11. Lætabitur justus, cum viderit vindictam. Justum hic eum appellat, cui injuria nectuntur insidiæ. Lætabilur autem, non in lapsu, aut ruina pravorum hominum, sed in æquissima Dei justitia, qui injuriam passos homines non despexit, ne im- .piis impune peccantibus, infirmorum animi læde- rentur. B Manus suas lavabit in sanguine peccatoris. Non lavabit manus intingens eas in sanguine, sed, veluti innocens in ipso sangnine, manus suas lavabit. Hunc autem loquendi modum alibi vidimus, in psalmo xxv, ibi: Lavabo in innocentibus manus meas. Alii dicunt ita intelligi debere, quod dum peccatoris sanguis effundetur, justus lavabit manus suas, hoc est, mundabit actiones suas, factus mi- mirum cautior ex cruciatibus peccatori illatis : Ierabiturque, non quod gaudeat eum plenis afici, C sed quia illius exemplo ipse fit prudentior ac se- curior. Similiter et lavabit manus suas, quia aclio- nes suas mundabit, dum peccator ille occiditur hoc est, dum punitur. , VERS. 12. dicet homo : Si utique est fructus justo, utique est Deus judicans eos in terra. Et sa- piens, inquit, vir aliquis, eum victorem esse con- spiciens, qui antea opprimebatur, hujusmodi arga- mento iter sibi ad virtutem parabit : Si aliquis, inquiens, est fructus justo : si ulla justo præmia sunt reposita (clarum est autem quod viudicta illa, quam Deus de justorum inimicis sumit, loco fru- ctus justis viris reputatur], necessario et illud dicendum est Deum esse, qui in hac vita tam in- D justos judicat quam justos ; unde hujusmodi rationem considerans, ardentior fiet ad sectandas vir- tutes. In finem ne corrumpas, psalmus ipsi David, in tituli inscriptionem, quando misit Saul et custodivit domum ejus ut interficeret eum. PSALMUS LVNI. Saul livore succensus adversus beatum David, frequentissimas ei tendebat insidias. [Cum autem una dierum arreptum Saul jaculum in illum ¡m- misisset, declinato ictu evasit beatus David, et in domum suam abiit. Perseverante autem regis ira, mandatum est, ut diligenti militum custodia illius domus observaretur, ne scilicet effugeret. Quod cernens Melcho ejus uxor et Saulis filia, viro omnia renuntiavit, atque ei per fenestram effugium para-
9α Who has disposed my soul for life. Since slavery is like death, as the wise say, ‘life’ here is what he calls freedom.
β Καὶ μὴ δόντος εἰς σάλον τοὺς πόδας μου. Καὶ μὴ παραχωρήσαντος δοθῆναι εἰς παρατροπὴν εὐσεβείας τὴν πολιτείαν μου.Α τῆς ὑπερβαλούσης κακίας. Οὕτως γὰρ καὶ Σαούλ, ὀλίγον καιρὸν ἐπέζησε τῇ κακίᾳ. ὡσεὶ ζῶντας, ὡσεὶ ἐν ὀργῇ καταπίεται αυτούς. Τὸ ῥηθὲν πῦρ᾽ ὡσεὶ ζῶντας δὲ, διὰ τὸ, τὸν Σαούλ μὴ κυρίως ζῇν, ἀφότου παρὰ τῆς ἐγγαστριμύθου μεμά- θηκε τὴν πανωλεθρίαν ἑαυτοῦ. ὡσεὶ ζῶντας οὖν, ἀντὶ τοῦ, Μὴ κυρίως ζῶντας. Οσεὶ ἐν ὀργῇ, διὰ τὸ ἀπότομον καὶ ἀσυμπαθὲς τοῦ ὀλέθρου • Καταπίε- ται δὲ εἶπε, διὰ τὸ εὐχερές. Εὐφρανθήσεται δίκαιος, ὅταν ἴδῃ ἐκδίκησιν. Δίκαιον λέγει τὸν ἀδίκως ἐπιβουλευόμενον. Εὐφραν θήσεται δὲ, οὐκ ἐπὶ τῇ πτώσει τοῦ πονηροῦ, ἀλλ' ἐπὶ τῇ δικαιοσύνῃ τοῦ Θεοῦ, ὅτι οὐ περιορᾷ τοὺς ἀδικουμένους, ἵνα μὴ βλάβειεν οἱ μικρόψυχοι. Τὰς χεῖρας αὐτοῦ νίψεται ἐν τῷ αἵματι τοῦ ἁμαρτωλοῦ. Οὐ βάπτων αὐτὰς ἐν τῷ αἵματι, ἀλλ' ἐπὶ τῷ αἵματι αὐτοῦ νίψεται ὡς ἀθῶος τοῦ τοιούτου αίματος. Εἴρηται δὲ περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἀπονίψεως ταύτης, ἐν τῷ κε' ψαλμῷ, εἰς τό· Νίψομαι ἐν αθώοις τὰς χεῖράς μου. Τινὲς δὲ λέγουσιν [ότι] ἐν τῷ χυθῆναι τὸ αἷμα τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ὁ δίκαιος και θαρίσει τὰς ἑαυτοῦ χεῖρας, ήγουν πράξεις, εὐλαβέ στερος διὰ τὸν φόβον γενόμενος. Εὐφρανθήσεται δια καιος, οὐχ ἡδόμενος, ὅτι ἐκεῖνος κολάζεται, ἀλλ᾽ ὅτι αὐτὸς γίνεται σωφρονέστερος τε καὶ ἀσφαλέστερος ἀπὸ τῆς ἐκείνου κολάσεως. Ομοίως καὶ τὸ, Τὰς χεῖρας αὐτοῦ νίψεται, Καθαριεί δηλονότι τὰς πρά- ξεις αὐτοῦ, ἐν τῷ σφάττεσθαι ἐκεῖνον, ήγουν κολά- ζεσθαι. Καὶ ἐρεῖ ἄνθρωπος· Εἰ ἄρα ἐστὶ καρπὸς τῷ δι καίῳ, ἄρα ἐστὶν ὁ Θεὸς κρίνων αὐτοὺς ἐν τῇ γῇ Καὶ ὁ συνετὸς ἄνθρωπος ἰδὼν τὸν ἀδικούμενον. μάλιστα νικήσαντα, ἐρεῖ συλλογιστικῶς· Εἰ ἄρα ἐστὶ καρπὸς τῷ δικαίῳ, καὶ εἰ οὐ μάτην ἐργάζεται τὴν ἀρετὴν, δῆλον δὲ ὅτι καρπός ἐστιν αὐτῷ ἐκδίκησις· ἄρα ἐστὶν ὁ Θεὸς καὶ ἐνταῦθα κρίνων αὐτοὺς, δηλαδὴ αὐτὸν τὸν οὕτως συλλογιζόμενον, καὶ τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους. Καὶ λοιπὸν βελτίων ἐντεῦθεν εἰς ἀρετὴν γενήσεται. Ει Εἰς τὸ τέλος μὴ διαφθείρῃς τὸν Δαβὶδ εἰς στηλογρα φίαν, ὁπότε ἀπέστειλε Σαούλ, καὶ ἐφύλαξε τὴν οἶκον αὐτοῦ, τοῦ θανατῶσαι αὐτόν. ΨΑΛΜΟΣ ΝΗ'. · Ο Σαούλ διαφθονῶν τῷ Δαβίδ, ἐπεβούλευεν αὐτῷ συνεχέστερον, καί ποτε συνεστιώμενος αὐτῷ, δόρυ λαβὼν, ἐπαφῆκεν. Ἐκκλίναντος δὲ, καὶ ἀναχωρή σαντος, περιέστησεν φρουράν, εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ. Τοῦτο δὲ ἡ Μελχώ ἡ θηγάτηρ μὲν Σαούλ, γυνὴ δὲ Δαβίδ, καταμηνύσασα τῷ ἀνδρὶ, παρεσκεύασε διὰ φωταγωγού τινος ἀποδράναι, καθὼς ἡ πρώτη βίβλος τῶν Βασιλειῶν ἱστορεῖ πλατύτερον. Διαφυγὼν δὲ συνέταξε τὸν προκείμενον ψαλμόν· ἐπὶ τοῦ παρόν EUTHYMII ZIGABENI ! vestrae, hoc est, peccata vestra, intelligant rham- num; id est, priusquam ad summun) deveniant cumulum : eo modo, quo tenuiores spinæ tandem adauctæ, rhamni speciem gerunt; "quod et re ipsa accidit. Nam Saul postmodum non diu vixit. Quasi viventes, quasi in ira absorbet eos. Ignis ille nimirum, quem diximus: Quasi viventes autem ideo dixit, quod ab eo tempore quo Saul a pythonissa interitum suum præsenseral : præcognita morte, quasi non vivere videbatur. Et quasi in ira, propter violentum genus mortis. Absorbetur etiam dixit, in- dicans quod facile Deo esset pro libito illos per- dere. Voss. 11. Lætabitur justus, cum viderit vindictam. Justum hic eum appellat, cui injuria nectuntur insidiæ. Lætabilur autem, non in lapsu, aut ruina pravorum hominum, sed in æquissima Dei justitia, qui injuriam passos homines non despexit, ne im- .piis impune peccantibus, infirmorum animi læde- rentur. B Manus suas lavabit in sanguine peccatoris. Non lavabit manus intingens eas in sanguine, sed, veluti innocens in ipso sangnine, manus suas lavabit. Hunc autem loquendi modum alibi vidimus, in psalmo xxv, ibi: Lavabo in innocentibus manus meas. Alii dicunt ita intelligi debere, quod dum peccatoris sanguis effundetur, justus lavabit manus suas, hoc est, mundabit actiones suas, factus mi- mirum cautior ex cruciatibus peccatori illatis : Ierabiturque, non quod gaudeat eum plenis afici, C sed quia illius exemplo ipse fit prudentior ac se- curior. Similiter et lavabit manus suas, quia aclio- nes suas mundabit, dum peccator ille occiditur hoc est, dum punitur. , VERS. 12. dicet homo : Si utique est fructus justo, utique est Deus judicans eos in terra. Et sa- piens, inquit, vir aliquis, eum victorem esse con- spiciens, qui antea opprimebatur, hujusmodi arga- mento iter sibi ad virtutem parabit : Si aliquis, inquiens, est fructus justo : si ulla justo præmia sunt reposita (clarum est autem quod viudicta illa, quam Deus de justorum inimicis sumit, loco fru- ctus justis viris reputatur], necessario et illud dicendum est Deum esse, qui in hac vita tam in- D justos judicat quam justos ; unde hujusmodi rationem considerans, ardentior fiet ad sectandas vir- tutes. In finem ne corrumpas, psalmus ipsi David, in tituli inscriptionem, quando misit Saul et custodivit domum ejus ut interficeret eum. PSALMUS LVNI. Saul livore succensus adversus beatum David, frequentissimas ei tendebat insidias. [Cum autem una dierum arreptum Saul jaculum in illum ¡m- misisset, declinato ictu evasit beatus David, et in domum suam abiit. Perseverante autem regis ira, mandatum est, ut diligenti militum custodia illius domus observaretur, ne scilicet effugeret. Quod cernens Melcho ejus uxor et Saulis filia, viro omnia renuntiavit, atque ei per fenestram effugium para-
9β And has not given my feet to wavering. And has not allowed my way of life to be given over to deviation from piety.
PG 128:761α Ὅτι ἐδοκίμασας ἡμᾶς, ὁ Θεός.
10α For you have tested us, O God.
PG 128:651Προηγουμένως ἀπὸ τῶν ἐναρέτων ὁ λόγος, οἷον τοῦ Δανιὴλ καὶ Τριῶν Παίδων, καὶ τῶν τοιούτων, καταλέγων τὰ εἴδη τῆς παιδείας. Ἐδοκίμασας, φησὶν, ἡμᾶς ἐν τοῖς πειρασμοῖς, τουτέστιν, ἐξήτασας ὅπερ ἔχομεν πίστεως καὶ ὑπομονῆς.Α τῆς ὑπερβαλούσης κακίας. Οὕτως γὰρ καὶ Σαούλ, ὀλίγον καιρὸν ἐπέζησε τῇ κακίᾳ. ὡσεὶ ζῶντας, ὡσεὶ ἐν ὀργῇ καταπίεται αυτούς. Τὸ ῥηθὲν πῦρ᾽ ὡσεὶ ζῶντας δὲ, διὰ τὸ, τὸν Σαούλ μὴ κυρίως ζῇν, ἀφότου παρὰ τῆς ἐγγαστριμύθου μεμά- θηκε τὴν πανωλεθρίαν ἑαυτοῦ. ὡσεὶ ζῶντας οὖν, ἀντὶ τοῦ, Μὴ κυρίως ζῶντας. Οσεὶ ἐν ὀργῇ, διὰ τὸ ἀπότομον καὶ ἀσυμπαθὲς τοῦ ὀλέθρου • Καταπίε- ται δὲ εἶπε, διὰ τὸ εὐχερές. Εὐφρανθήσεται δίκαιος, ὅταν ἴδῃ ἐκδίκησιν. Δίκαιον λέγει τὸν ἀδίκως ἐπιβουλευόμενον. Εὐφραν θήσεται δὲ, οὐκ ἐπὶ τῇ πτώσει τοῦ πονηροῦ, ἀλλ' ἐπὶ τῇ δικαιοσύνῃ τοῦ Θεοῦ, ὅτι οὐ περιορᾷ τοὺς ἀδικουμένους, ἵνα μὴ βλάβειεν οἱ μικρόψυχοι. Τὰς χεῖρας αὐτοῦ νίψεται ἐν τῷ αἵματι τοῦ ἁμαρτωλοῦ. Οὐ βάπτων αὐτὰς ἐν τῷ αἵματι, ἀλλ' ἐπὶ τῷ αἵματι αὐτοῦ νίψεται ὡς ἀθῶος τοῦ τοιούτου αίματος. Εἴρηται δὲ περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἀπονίψεως ταύτης, ἐν τῷ κε' ψαλμῷ, εἰς τό· Νίψομαι ἐν αθώοις τὰς χεῖράς μου. Τινὲς δὲ λέγουσιν [ότι] ἐν τῷ χυθῆναι τὸ αἷμα τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ὁ δίκαιος και θαρίσει τὰς ἑαυτοῦ χεῖρας, ήγουν πράξεις, εὐλαβέ στερος διὰ τὸν φόβον γενόμενος. Εὐφρανθήσεται δια καιος, οὐχ ἡδόμενος, ὅτι ἐκεῖνος κολάζεται, ἀλλ᾽ ὅτι αὐτὸς γίνεται σωφρονέστερος τε καὶ ἀσφαλέστερος ἀπὸ τῆς ἐκείνου κολάσεως. Ομοίως καὶ τὸ, Τὰς χεῖρας αὐτοῦ νίψεται, Καθαριεί δηλονότι τὰς πρά- ξεις αὐτοῦ, ἐν τῷ σφάττεσθαι ἐκεῖνον, ήγουν κολά- ζεσθαι. Καὶ ἐρεῖ ἄνθρωπος· Εἰ ἄρα ἐστὶ καρπὸς τῷ δι καίῳ, ἄρα ἐστὶν ὁ Θεὸς κρίνων αὐτοὺς ἐν τῇ γῇ Καὶ ὁ συνετὸς ἄνθρωπος ἰδὼν τὸν ἀδικούμενον. μάλιστα νικήσαντα, ἐρεῖ συλλογιστικῶς· Εἰ ἄρα ἐστὶ καρπὸς τῷ δικαίῳ, καὶ εἰ οὐ μάτην ἐργάζεται τὴν ἀρετὴν, δῆλον δὲ ὅτι καρπός ἐστιν αὐτῷ ἐκδίκησις· ἄρα ἐστὶν ὁ Θεὸς καὶ ἐνταῦθα κρίνων αὐτοὺς, δηλαδὴ αὐτὸν τὸν οὕτως συλλογιζόμενον, καὶ τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους. Καὶ λοιπὸν βελτίων ἐντεῦθεν εἰς ἀρετὴν γενήσεται. Ει Εἰς τὸ τέλος μὴ διαφθείρῃς τὸν Δαβὶδ εἰς στηλογρα φίαν, ὁπότε ἀπέστειλε Σαούλ, καὶ ἐφύλαξε τὴν οἶκον αὐτοῦ, τοῦ θανατῶσαι αὐτόν. ΨΑΛΜΟΣ ΝΗ'. · Ο Σαούλ διαφθονῶν τῷ Δαβίδ, ἐπεβούλευεν αὐτῷ συνεχέστερον, καί ποτε συνεστιώμενος αὐτῷ, δόρυ λαβὼν, ἐπαφῆκεν. Ἐκκλίναντος δὲ, καὶ ἀναχωρή σαντος, περιέστησεν φρουράν, εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ. Τοῦτο δὲ ἡ Μελχώ ἡ θηγάτηρ μὲν Σαούλ, γυνὴ δὲ Δαβίδ, καταμηνύσασα τῷ ἀνδρὶ, παρεσκεύασε διὰ φωταγωγού τινος ἀποδράναι, καθὼς ἡ πρώτη βίβλος τῶν Βασιλειῶν ἱστορεῖ πλατύτερον. Διαφυγὼν δὲ συνέταξε τὸν προκείμενον ψαλμόν· ἐπὶ τοῦ παρόν EUTHYMII ZIGABENI ! vestrae, hoc est, peccata vestra, intelligant rham- num; id est, priusquam ad summun) deveniant cumulum : eo modo, quo tenuiores spinæ tandem adauctæ, rhamni speciem gerunt; "quod et re ipsa accidit. Nam Saul postmodum non diu vixit. Quasi viventes, quasi in ira absorbet eos. Ignis ille nimirum, quem diximus: Quasi viventes autem ideo dixit, quod ab eo tempore quo Saul a pythonissa interitum suum præsenseral : præcognita morte, quasi non vivere videbatur. Et quasi in ira, propter violentum genus mortis. Absorbetur etiam dixit, in- dicans quod facile Deo esset pro libito illos per- dere. Voss. 11. Lætabitur justus, cum viderit vindictam. Justum hic eum appellat, cui injuria nectuntur insidiæ. Lætabilur autem, non in lapsu, aut ruina pravorum hominum, sed in æquissima Dei justitia, qui injuriam passos homines non despexit, ne im- .piis impune peccantibus, infirmorum animi læde- rentur. B Manus suas lavabit in sanguine peccatoris. Non lavabit manus intingens eas in sanguine, sed, veluti innocens in ipso sangnine, manus suas lavabit. Hunc autem loquendi modum alibi vidimus, in psalmo xxv, ibi: Lavabo in innocentibus manus meas. Alii dicunt ita intelligi debere, quod dum peccatoris sanguis effundetur, justus lavabit manus suas, hoc est, mundabit actiones suas, factus mi- mirum cautior ex cruciatibus peccatori illatis : Ierabiturque, non quod gaudeat eum plenis afici, C sed quia illius exemplo ipse fit prudentior ac se- curior. Similiter et lavabit manus suas, quia aclio- nes suas mundabit, dum peccator ille occiditur hoc est, dum punitur. , VERS. 12. dicet homo : Si utique est fructus justo, utique est Deus judicans eos in terra. Et sa- piens, inquit, vir aliquis, eum victorem esse con- spiciens, qui antea opprimebatur, hujusmodi arga- mento iter sibi ad virtutem parabit : Si aliquis, inquiens, est fructus justo : si ulla justo præmia sunt reposita (clarum est autem quod viudicta illa, quam Deus de justorum inimicis sumit, loco fru- ctus justis viris reputatur], necessario et illud dicendum est Deum esse, qui in hac vita tam in- D justos judicat quam justos ; unde hujusmodi rationem considerans, ardentior fiet ad sectandas vir- tutes. In finem ne corrumpas, psalmus ipsi David, in tituli inscriptionem, quando misit Saul et custodivit domum ejus ut interficeret eum. PSALMUS LVNI. Saul livore succensus adversus beatum David, frequentissimas ei tendebat insidias. [Cum autem una dierum arreptum Saul jaculum in illum ¡m- misisset, declinato ictu evasit beatus David, et in domum suam abiit. Perseverante autem regis ira, mandatum est, ut diligenti militum custodia illius domus observaretur, ne scilicet effugeret. Quod cernens Melcho ejus uxor et Saulis filia, viro omnia renuntiavit, atque ei per fenestram effugium para-
The words are primarily from the virtuous, namely, from Daniel and the Three Youths and suchlike, listing the kinds of chastisement. You have tested us with trials, that is, you have examined what faith and endurance we possess.
β Ἐπύρωσας ἡμᾶς, ὡς πυροῦται τὸ ἀργύριον. Τοῦτο, διὰ τὴν ἐξαφθεῖσαν τοῖς Τρισὶ Παισὶ κάμινον· εἴη δ’ ἂν πῦρ, καὶ ἡ φλὸξ τῶν θλίψεων.Α τῆς ὑπερβαλούσης κακίας. Οὕτως γὰρ καὶ Σαούλ, ὀλίγον καιρὸν ἐπέζησε τῇ κακίᾳ. ὡσεὶ ζῶντας, ὡσεὶ ἐν ὀργῇ καταπίεται αυτούς. Τὸ ῥηθὲν πῦρ᾽ ὡσεὶ ζῶντας δὲ, διὰ τὸ, τὸν Σαούλ μὴ κυρίως ζῇν, ἀφότου παρὰ τῆς ἐγγαστριμύθου μεμά- θηκε τὴν πανωλεθρίαν ἑαυτοῦ. ὡσεὶ ζῶντας οὖν, ἀντὶ τοῦ, Μὴ κυρίως ζῶντας. Οσεὶ ἐν ὀργῇ, διὰ τὸ ἀπότομον καὶ ἀσυμπαθὲς τοῦ ὀλέθρου • Καταπίε- ται δὲ εἶπε, διὰ τὸ εὐχερές. Εὐφρανθήσεται δίκαιος, ὅταν ἴδῃ ἐκδίκησιν. Δίκαιον λέγει τὸν ἀδίκως ἐπιβουλευόμενον. Εὐφραν θήσεται δὲ, οὐκ ἐπὶ τῇ πτώσει τοῦ πονηροῦ, ἀλλ' ἐπὶ τῇ δικαιοσύνῃ τοῦ Θεοῦ, ὅτι οὐ περιορᾷ τοὺς ἀδικουμένους, ἵνα μὴ βλάβειεν οἱ μικρόψυχοι. Τὰς χεῖρας αὐτοῦ νίψεται ἐν τῷ αἵματι τοῦ ἁμαρτωλοῦ. Οὐ βάπτων αὐτὰς ἐν τῷ αἵματι, ἀλλ' ἐπὶ τῷ αἵματι αὐτοῦ νίψεται ὡς ἀθῶος τοῦ τοιούτου αίματος. Εἴρηται δὲ περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἀπονίψεως ταύτης, ἐν τῷ κε' ψαλμῷ, εἰς τό· Νίψομαι ἐν αθώοις τὰς χεῖράς μου. Τινὲς δὲ λέγουσιν [ότι] ἐν τῷ χυθῆναι τὸ αἷμα τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ὁ δίκαιος και θαρίσει τὰς ἑαυτοῦ χεῖρας, ήγουν πράξεις, εὐλαβέ στερος διὰ τὸν φόβον γενόμενος. Εὐφρανθήσεται δια καιος, οὐχ ἡδόμενος, ὅτι ἐκεῖνος κολάζεται, ἀλλ᾽ ὅτι αὐτὸς γίνεται σωφρονέστερος τε καὶ ἀσφαλέστερος ἀπὸ τῆς ἐκείνου κολάσεως. Ομοίως καὶ τὸ, Τὰς χεῖρας αὐτοῦ νίψεται, Καθαριεί δηλονότι τὰς πρά- ξεις αὐτοῦ, ἐν τῷ σφάττεσθαι ἐκεῖνον, ήγουν κολά- ζεσθαι. Καὶ ἐρεῖ ἄνθρωπος· Εἰ ἄρα ἐστὶ καρπὸς τῷ δι καίῳ, ἄρα ἐστὶν ὁ Θεὸς κρίνων αὐτοὺς ἐν τῇ γῇ Καὶ ὁ συνετὸς ἄνθρωπος ἰδὼν τὸν ἀδικούμενον. μάλιστα νικήσαντα, ἐρεῖ συλλογιστικῶς· Εἰ ἄρα ἐστὶ καρπὸς τῷ δικαίῳ, καὶ εἰ οὐ μάτην ἐργάζεται τὴν ἀρετὴν, δῆλον δὲ ὅτι καρπός ἐστιν αὐτῷ ἐκδίκησις· ἄρα ἐστὶν ὁ Θεὸς καὶ ἐνταῦθα κρίνων αὐτοὺς, δηλαδὴ αὐτὸν τὸν οὕτως συλλογιζόμενον, καὶ τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους. Καὶ λοιπὸν βελτίων ἐντεῦθεν εἰς ἀρετὴν γενήσεται. Ει Εἰς τὸ τέλος μὴ διαφθείρῃς τὸν Δαβὶδ εἰς στηλογρα φίαν, ὁπότε ἀπέστειλε Σαούλ, καὶ ἐφύλαξε τὴν οἶκον αὐτοῦ, τοῦ θανατῶσαι αὐτόν. ΨΑΛΜΟΣ ΝΗ'. · Ο Σαούλ διαφθονῶν τῷ Δαβίδ, ἐπεβούλευεν αὐτῷ συνεχέστερον, καί ποτε συνεστιώμενος αὐτῷ, δόρυ λαβὼν, ἐπαφῆκεν. Ἐκκλίναντος δὲ, καὶ ἀναχωρή σαντος, περιέστησεν φρουράν, εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ. Τοῦτο δὲ ἡ Μελχώ ἡ θηγάτηρ μὲν Σαούλ, γυνὴ δὲ Δαβίδ, καταμηνύσασα τῷ ἀνδρὶ, παρεσκεύασε διὰ φωταγωγού τινος ἀποδράναι, καθὼς ἡ πρώτη βίβλος τῶν Βασιλειῶν ἱστορεῖ πλατύτερον. Διαφυγὼν δὲ συνέταξε τὸν προκείμενον ψαλμόν· ἐπὶ τοῦ παρόν EUTHYMII ZIGABENI ! vestrae, hoc est, peccata vestra, intelligant rham- num; id est, priusquam ad summun) deveniant cumulum : eo modo, quo tenuiores spinæ tandem adauctæ, rhamni speciem gerunt; "quod et re ipsa accidit. Nam Saul postmodum non diu vixit. Quasi viventes, quasi in ira absorbet eos. Ignis ille nimirum, quem diximus: Quasi viventes autem ideo dixit, quod ab eo tempore quo Saul a pythonissa interitum suum præsenseral : præcognita morte, quasi non vivere videbatur. Et quasi in ira, propter violentum genus mortis. Absorbetur etiam dixit, in- dicans quod facile Deo esset pro libito illos per- dere. Voss. 11. Lætabitur justus, cum viderit vindictam. Justum hic eum appellat, cui injuria nectuntur insidiæ. Lætabilur autem, non in lapsu, aut ruina pravorum hominum, sed in æquissima Dei justitia, qui injuriam passos homines non despexit, ne im- .piis impune peccantibus, infirmorum animi læde- rentur. B Manus suas lavabit in sanguine peccatoris. Non lavabit manus intingens eas in sanguine, sed, veluti innocens in ipso sangnine, manus suas lavabit. Hunc autem loquendi modum alibi vidimus, in psalmo xxv, ibi: Lavabo in innocentibus manus meas. Alii dicunt ita intelligi debere, quod dum peccatoris sanguis effundetur, justus lavabit manus suas, hoc est, mundabit actiones suas, factus mi- mirum cautior ex cruciatibus peccatori illatis : Ierabiturque, non quod gaudeat eum plenis afici, C sed quia illius exemplo ipse fit prudentior ac se- curior. Similiter et lavabit manus suas, quia aclio- nes suas mundabit, dum peccator ille occiditur hoc est, dum punitur. , VERS. 12. dicet homo : Si utique est fructus justo, utique est Deus judicans eos in terra. Et sa- piens, inquit, vir aliquis, eum victorem esse con- spiciens, qui antea opprimebatur, hujusmodi arga- mento iter sibi ad virtutem parabit : Si aliquis, inquiens, est fructus justo : si ulla justo præmia sunt reposita (clarum est autem quod viudicta illa, quam Deus de justorum inimicis sumit, loco fru- ctus justis viris reputatur], necessario et illud dicendum est Deum esse, qui in hac vita tam in- D justos judicat quam justos ; unde hujusmodi rationem considerans, ardentior fiet ad sectandas vir- tutes. In finem ne corrumpas, psalmus ipsi David, in tituli inscriptionem, quando misit Saul et custodivit domum ejus ut interficeret eum. PSALMUS LVNI. Saul livore succensus adversus beatum David, frequentissimas ei tendebat insidias. [Cum autem una dierum arreptum Saul jaculum in illum ¡m- misisset, declinato ictu evasit beatus David, et in domum suam abiit. Perseverante autem regis ira, mandatum est, ut diligenti militum custodia illius domus observaretur, ne scilicet effugeret. Quod cernens Melcho ejus uxor et Saulis filia, viro omnia renuntiavit, atque ei per fenestram effugium para-
10β You have proved us by fire as silver is tried by fire. This is on account of the furnace kindled for the Three Youths; ‘fire’ may also be interpret- ed as the flame of afflictions.
α Εἰσήγαγες ἡμᾶς εἰς τὴν παγίδα. Τοῦτο, διὰ τὸν λάκκον τῶν λεόντων, εἰς ὃν ἐνεβλήθη Δανιήλ· εἴη δ’ ἂν, καὶ πᾶσα συνοχὴ κακώσεως.Α τῆς ὑπερβαλούσης κακίας. Οὕτως γὰρ καὶ Σαούλ, ὀλίγον καιρὸν ἐπέζησε τῇ κακίᾳ. ὡσεὶ ζῶντας, ὡσεὶ ἐν ὀργῇ καταπίεται αυτούς. Τὸ ῥηθὲν πῦρ᾽ ὡσεὶ ζῶντας δὲ, διὰ τὸ, τὸν Σαούλ μὴ κυρίως ζῇν, ἀφότου παρὰ τῆς ἐγγαστριμύθου μεμά- θηκε τὴν πανωλεθρίαν ἑαυτοῦ. ὡσεὶ ζῶντας οὖν, ἀντὶ τοῦ, Μὴ κυρίως ζῶντας. Οσεὶ ἐν ὀργῇ, διὰ τὸ ἀπότομον καὶ ἀσυμπαθὲς τοῦ ὀλέθρου • Καταπίε- ται δὲ εἶπε, διὰ τὸ εὐχερές. Εὐφρανθήσεται δίκαιος, ὅταν ἴδῃ ἐκδίκησιν. Δίκαιον λέγει τὸν ἀδίκως ἐπιβουλευόμενον. Εὐφραν θήσεται δὲ, οὐκ ἐπὶ τῇ πτώσει τοῦ πονηροῦ, ἀλλ' ἐπὶ τῇ δικαιοσύνῃ τοῦ Θεοῦ, ὅτι οὐ περιορᾷ τοὺς ἀδικουμένους, ἵνα μὴ βλάβειεν οἱ μικρόψυχοι. Τὰς χεῖρας αὐτοῦ νίψεται ἐν τῷ αἵματι τοῦ ἁμαρτωλοῦ. Οὐ βάπτων αὐτὰς ἐν τῷ αἵματι, ἀλλ' ἐπὶ τῷ αἵματι αὐτοῦ νίψεται ὡς ἀθῶος τοῦ τοιούτου αίματος. Εἴρηται δὲ περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἀπονίψεως ταύτης, ἐν τῷ κε' ψαλμῷ, εἰς τό· Νίψομαι ἐν αθώοις τὰς χεῖράς μου. Τινὲς δὲ λέγουσιν [ότι] ἐν τῷ χυθῆναι τὸ αἷμα τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ὁ δίκαιος και θαρίσει τὰς ἑαυτοῦ χεῖρας, ήγουν πράξεις, εὐλαβέ στερος διὰ τὸν φόβον γενόμενος. Εὐφρανθήσεται δια καιος, οὐχ ἡδόμενος, ὅτι ἐκεῖνος κολάζεται, ἀλλ᾽ ὅτι αὐτὸς γίνεται σωφρονέστερος τε καὶ ἀσφαλέστερος ἀπὸ τῆς ἐκείνου κολάσεως. Ομοίως καὶ τὸ, Τὰς χεῖρας αὐτοῦ νίψεται, Καθαριεί δηλονότι τὰς πρά- ξεις αὐτοῦ, ἐν τῷ σφάττεσθαι ἐκεῖνον, ήγουν κολά- ζεσθαι. Καὶ ἐρεῖ ἄνθρωπος· Εἰ ἄρα ἐστὶ καρπὸς τῷ δι καίῳ, ἄρα ἐστὶν ὁ Θεὸς κρίνων αὐτοὺς ἐν τῇ γῇ Καὶ ὁ συνετὸς ἄνθρωπος ἰδὼν τὸν ἀδικούμενον. μάλιστα νικήσαντα, ἐρεῖ συλλογιστικῶς· Εἰ ἄρα ἐστὶ καρπὸς τῷ δικαίῳ, καὶ εἰ οὐ μάτην ἐργάζεται τὴν ἀρετὴν, δῆλον δὲ ὅτι καρπός ἐστιν αὐτῷ ἐκδίκησις· ἄρα ἐστὶν ὁ Θεὸς καὶ ἐνταῦθα κρίνων αὐτοὺς, δηλαδὴ αὐτὸν τὸν οὕτως συλλογιζόμενον, καὶ τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους. Καὶ λοιπὸν βελτίων ἐντεῦθεν εἰς ἀρετὴν γενήσεται. Ει Εἰς τὸ τέλος μὴ διαφθείρῃς τὸν Δαβὶδ εἰς στηλογρα φίαν, ὁπότε ἀπέστειλε Σαούλ, καὶ ἐφύλαξε τὴν οἶκον αὐτοῦ, τοῦ θανατῶσαι αὐτόν. ΨΑΛΜΟΣ ΝΗ'. · Ο Σαούλ διαφθονῶν τῷ Δαβίδ, ἐπεβούλευεν αὐτῷ συνεχέστερον, καί ποτε συνεστιώμενος αὐτῷ, δόρυ λαβὼν, ἐπαφῆκεν. Ἐκκλίναντος δὲ, καὶ ἀναχωρή σαντος, περιέστησεν φρουράν, εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ. Τοῦτο δὲ ἡ Μελχώ ἡ θηγάτηρ μὲν Σαούλ, γυνὴ δὲ Δαβίδ, καταμηνύσασα τῷ ἀνδρὶ, παρεσκεύασε διὰ φωταγωγού τινος ἀποδράναι, καθὼς ἡ πρώτη βίβλος τῶν Βασιλειῶν ἱστορεῖ πλατύτερον. Διαφυγὼν δὲ συνέταξε τὸν προκείμενον ψαλμόν· ἐπὶ τοῦ παρόν EUTHYMII ZIGABENI ! vestrae, hoc est, peccata vestra, intelligant rham- num; id est, priusquam ad summun) deveniant cumulum : eo modo, quo tenuiores spinæ tandem adauctæ, rhamni speciem gerunt; "quod et re ipsa accidit. Nam Saul postmodum non diu vixit. Quasi viventes, quasi in ira absorbet eos. Ignis ille nimirum, quem diximus: Quasi viventes autem ideo dixit, quod ab eo tempore quo Saul a pythonissa interitum suum præsenseral : præcognita morte, quasi non vivere videbatur. Et quasi in ira, propter violentum genus mortis. Absorbetur etiam dixit, in- dicans quod facile Deo esset pro libito illos per- dere. Voss. 11. Lætabitur justus, cum viderit vindictam. Justum hic eum appellat, cui injuria nectuntur insidiæ. Lætabilur autem, non in lapsu, aut ruina pravorum hominum, sed in æquissima Dei justitia, qui injuriam passos homines non despexit, ne im- .piis impune peccantibus, infirmorum animi læde- rentur. B Manus suas lavabit in sanguine peccatoris. Non lavabit manus intingens eas in sanguine, sed, veluti innocens in ipso sangnine, manus suas lavabit. Hunc autem loquendi modum alibi vidimus, in psalmo xxv, ibi: Lavabo in innocentibus manus meas. Alii dicunt ita intelligi debere, quod dum peccatoris sanguis effundetur, justus lavabit manus suas, hoc est, mundabit actiones suas, factus mi- mirum cautior ex cruciatibus peccatori illatis : Ierabiturque, non quod gaudeat eum plenis afici, C sed quia illius exemplo ipse fit prudentior ac se- curior. Similiter et lavabit manus suas, quia aclio- nes suas mundabit, dum peccator ille occiditur hoc est, dum punitur. , VERS. 12. dicet homo : Si utique est fructus justo, utique est Deus judicans eos in terra. Et sa- piens, inquit, vir aliquis, eum victorem esse con- spiciens, qui antea opprimebatur, hujusmodi arga- mento iter sibi ad virtutem parabit : Si aliquis, inquiens, est fructus justo : si ulla justo præmia sunt reposita (clarum est autem quod viudicta illa, quam Deus de justorum inimicis sumit, loco fru- ctus justis viris reputatur], necessario et illud dicendum est Deum esse, qui in hac vita tam in- D justos judicat quam justos ; unde hujusmodi rationem considerans, ardentior fiet ad sectandas vir- tutes. In finem ne corrumpas, psalmus ipsi David, in tituli inscriptionem, quando misit Saul et custodivit domum ejus ut interficeret eum. PSALMUS LVNI. Saul livore succensus adversus beatum David, frequentissimas ei tendebat insidias. [Cum autem una dierum arreptum Saul jaculum in illum ¡m- misisset, declinato ictu evasit beatus David, et in domum suam abiit. Perseverante autem regis ira, mandatum est, ut diligenti militum custodia illius domus observaretur, ne scilicet effugeret. Quod cernens Melcho ejus uxor et Saulis filia, viro omnia renuntiavit, atque ei per fenestram effugium para-
11α You have led us into the trap. This is on account of the pit of lions into which Daniel was cast; it may also be interpreted as every constraint of distress.
β Ἔθου θλίψεις ἐπὶ τὸν νῶτον ἡμῶν. Μάστιγας θλιβούσας· εἰκὸς γὰρ αὐτοὺς καὶ τύπτεσθαι. Ἢ θλίψεις λέγει, τὰ βάρη τῶν πειρασμῶν· νώτους δὲ, ἑαυτοὺς, ὡς ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν.Α τῆς ὑπερβαλούσης κακίας. Οὕτως γὰρ καὶ Σαούλ, ὀλίγον καιρὸν ἐπέζησε τῇ κακίᾳ. ὡσεὶ ζῶντας, ὡσεὶ ἐν ὀργῇ καταπίεται αυτούς. Τὸ ῥηθὲν πῦρ᾽ ὡσεὶ ζῶντας δὲ, διὰ τὸ, τὸν Σαούλ μὴ κυρίως ζῇν, ἀφότου παρὰ τῆς ἐγγαστριμύθου μεμά- θηκε τὴν πανωλεθρίαν ἑαυτοῦ. ὡσεὶ ζῶντας οὖν, ἀντὶ τοῦ, Μὴ κυρίως ζῶντας. Οσεὶ ἐν ὀργῇ, διὰ τὸ ἀπότομον καὶ ἀσυμπαθὲς τοῦ ὀλέθρου • Καταπίε- ται δὲ εἶπε, διὰ τὸ εὐχερές. Εὐφρανθήσεται δίκαιος, ὅταν ἴδῃ ἐκδίκησιν. Δίκαιον λέγει τὸν ἀδίκως ἐπιβουλευόμενον. Εὐφραν θήσεται δὲ, οὐκ ἐπὶ τῇ πτώσει τοῦ πονηροῦ, ἀλλ' ἐπὶ τῇ δικαιοσύνῃ τοῦ Θεοῦ, ὅτι οὐ περιορᾷ τοὺς ἀδικουμένους, ἵνα μὴ βλάβειεν οἱ μικρόψυχοι. Τὰς χεῖρας αὐτοῦ νίψεται ἐν τῷ αἵματι τοῦ ἁμαρτωλοῦ. Οὐ βάπτων αὐτὰς ἐν τῷ αἵματι, ἀλλ' ἐπὶ τῷ αἵματι αὐτοῦ νίψεται ὡς ἀθῶος τοῦ τοιούτου αίματος. Εἴρηται δὲ περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἀπονίψεως ταύτης, ἐν τῷ κε' ψαλμῷ, εἰς τό· Νίψομαι ἐν αθώοις τὰς χεῖράς μου. Τινὲς δὲ λέγουσιν [ότι] ἐν τῷ χυθῆναι τὸ αἷμα τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ὁ δίκαιος και θαρίσει τὰς ἑαυτοῦ χεῖρας, ήγουν πράξεις, εὐλαβέ στερος διὰ τὸν φόβον γενόμενος. Εὐφρανθήσεται δια καιος, οὐχ ἡδόμενος, ὅτι ἐκεῖνος κολάζεται, ἀλλ᾽ ὅτι αὐτὸς γίνεται σωφρονέστερος τε καὶ ἀσφαλέστερος ἀπὸ τῆς ἐκείνου κολάσεως. Ομοίως καὶ τὸ, Τὰς χεῖρας αὐτοῦ νίψεται, Καθαριεί δηλονότι τὰς πρά- ξεις αὐτοῦ, ἐν τῷ σφάττεσθαι ἐκεῖνον, ήγουν κολά- ζεσθαι. Καὶ ἐρεῖ ἄνθρωπος· Εἰ ἄρα ἐστὶ καρπὸς τῷ δι καίῳ, ἄρα ἐστὶν ὁ Θεὸς κρίνων αὐτοὺς ἐν τῇ γῇ Καὶ ὁ συνετὸς ἄνθρωπος ἰδὼν τὸν ἀδικούμενον. μάλιστα νικήσαντα, ἐρεῖ συλλογιστικῶς· Εἰ ἄρα ἐστὶ καρπὸς τῷ δικαίῳ, καὶ εἰ οὐ μάτην ἐργάζεται τὴν ἀρετὴν, δῆλον δὲ ὅτι καρπός ἐστιν αὐτῷ ἐκδίκησις· ἄρα ἐστὶν ὁ Θεὸς καὶ ἐνταῦθα κρίνων αὐτοὺς, δηλαδὴ αὐτὸν τὸν οὕτως συλλογιζόμενον, καὶ τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους. Καὶ λοιπὸν βελτίων ἐντεῦθεν εἰς ἀρετὴν γενήσεται. Ει Εἰς τὸ τέλος μὴ διαφθείρῃς τὸν Δαβὶδ εἰς στηλογρα φίαν, ὁπότε ἀπέστειλε Σαούλ, καὶ ἐφύλαξε τὴν οἶκον αὐτοῦ, τοῦ θανατῶσαι αὐτόν. ΨΑΛΜΟΣ ΝΗ'. · Ο Σαούλ διαφθονῶν τῷ Δαβίδ, ἐπεβούλευεν αὐτῷ συνεχέστερον, καί ποτε συνεστιώμενος αὐτῷ, δόρυ λαβὼν, ἐπαφῆκεν. Ἐκκλίναντος δὲ, καὶ ἀναχωρή σαντος, περιέστησεν φρουράν, εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ. Τοῦτο δὲ ἡ Μελχώ ἡ θηγάτηρ μὲν Σαούλ, γυνὴ δὲ Δαβίδ, καταμηνύσασα τῷ ἀνδρὶ, παρεσκεύασε διὰ φωταγωγού τινος ἀποδράναι, καθὼς ἡ πρώτη βίβλος τῶν Βασιλειῶν ἱστορεῖ πλατύτερον. Διαφυγὼν δὲ συνέταξε τὸν προκείμενον ψαλμόν· ἐπὶ τοῦ παρόν EUTHYMII ZIGABENI ! vestrae, hoc est, peccata vestra, intelligant rham- num; id est, priusquam ad summun) deveniant cumulum : eo modo, quo tenuiores spinæ tandem adauctæ, rhamni speciem gerunt; "quod et re ipsa accidit. Nam Saul postmodum non diu vixit. Quasi viventes, quasi in ira absorbet eos. Ignis ille nimirum, quem diximus: Quasi viventes autem ideo dixit, quod ab eo tempore quo Saul a pythonissa interitum suum præsenseral : præcognita morte, quasi non vivere videbatur. Et quasi in ira, propter violentum genus mortis. Absorbetur etiam dixit, in- dicans quod facile Deo esset pro libito illos per- dere. Voss. 11. Lætabitur justus, cum viderit vindictam. Justum hic eum appellat, cui injuria nectuntur insidiæ. Lætabilur autem, non in lapsu, aut ruina pravorum hominum, sed in æquissima Dei justitia, qui injuriam passos homines non despexit, ne im- .piis impune peccantibus, infirmorum animi læde- rentur. B Manus suas lavabit in sanguine peccatoris. Non lavabit manus intingens eas in sanguine, sed, veluti innocens in ipso sangnine, manus suas lavabit. Hunc autem loquendi modum alibi vidimus, in psalmo xxv, ibi: Lavabo in innocentibus manus meas. Alii dicunt ita intelligi debere, quod dum peccatoris sanguis effundetur, justus lavabit manus suas, hoc est, mundabit actiones suas, factus mi- mirum cautior ex cruciatibus peccatori illatis : Ierabiturque, non quod gaudeat eum plenis afici, C sed quia illius exemplo ipse fit prudentior ac se- curior. Similiter et lavabit manus suas, quia aclio- nes suas mundabit, dum peccator ille occiditur hoc est, dum punitur. , VERS. 12. dicet homo : Si utique est fructus justo, utique est Deus judicans eos in terra. Et sa- piens, inquit, vir aliquis, eum victorem esse con- spiciens, qui antea opprimebatur, hujusmodi arga- mento iter sibi ad virtutem parabit : Si aliquis, inquiens, est fructus justo : si ulla justo præmia sunt reposita (clarum est autem quod viudicta illa, quam Deus de justorum inimicis sumit, loco fru- ctus justis viris reputatur], necessario et illud dicendum est Deum esse, qui in hac vita tam in- D justos judicat quam justos ; unde hujusmodi rationem considerans, ardentior fiet ad sectandas vir- tutes. In finem ne corrumpas, psalmus ipsi David, in tituli inscriptionem, quando misit Saul et custodivit domum ejus ut interficeret eum. PSALMUS LVNI. Saul livore succensus adversus beatum David, frequentissimas ei tendebat insidias. [Cum autem una dierum arreptum Saul jaculum in illum ¡m- misisset, declinato ictu evasit beatus David, et in domum suam abiit. Perseverante autem regis ira, mandatum est, ut diligenti militum custodia illius domus observaretur, ne scilicet effugeret. Quod cernens Melcho ejus uxor et Saulis filia, viro omnia renuntiavit, atque ei per fenestram effugium para-
11β You have set afflictions on our back. Afflicting scourges, for it is likely that they were beaten. Or else ‘afflictions’ is what he calls the burdens of temptations, and ‘backs’ what he calls themselves, the part standing for the whole.
α Ἐπεβίβασας ἀνθρώπους ἐπὶ τὰς κεφαλὰς ἡμῶν. Ὑπέταξας ἡμᾶς τοῖς ἐχθροῖς· πατεῖσθαι ἡμᾶς ἔδωκας. Μεταφορι | κὸς δὲ ὁ λόγος. Πάλαι γὰρ τῶν βασιλέων οἱ νικῶντες ἐχθροὺς, θριαμβεύοντες ἐπάτουν τὰς κεφαλὰς τῶν ἐζωγρημένων.Α τῆς ὑπερβαλούσης κακίας. Οὕτως γὰρ καὶ Σαούλ, ὀλίγον καιρὸν ἐπέζησε τῇ κακίᾳ. ὡσεὶ ζῶντας, ὡσεὶ ἐν ὀργῇ καταπίεται αυτούς. Τὸ ῥηθὲν πῦρ᾽ ὡσεὶ ζῶντας δὲ, διὰ τὸ, τὸν Σαούλ μὴ κυρίως ζῇν, ἀφότου παρὰ τῆς ἐγγαστριμύθου μεμά- θηκε τὴν πανωλεθρίαν ἑαυτοῦ. ὡσεὶ ζῶντας οὖν, ἀντὶ τοῦ, Μὴ κυρίως ζῶντας. Οσεὶ ἐν ὀργῇ, διὰ τὸ ἀπότομον καὶ ἀσυμπαθὲς τοῦ ὀλέθρου • Καταπίε- ται δὲ εἶπε, διὰ τὸ εὐχερές. Εὐφρανθήσεται δίκαιος, ὅταν ἴδῃ ἐκδίκησιν. Δίκαιον λέγει τὸν ἀδίκως ἐπιβουλευόμενον. Εὐφραν θήσεται δὲ, οὐκ ἐπὶ τῇ πτώσει τοῦ πονηροῦ, ἀλλ' ἐπὶ τῇ δικαιοσύνῃ τοῦ Θεοῦ, ὅτι οὐ περιορᾷ τοὺς ἀδικουμένους, ἵνα μὴ βλάβειεν οἱ μικρόψυχοι. Τὰς χεῖρας αὐτοῦ νίψεται ἐν τῷ αἵματι τοῦ ἁμαρτωλοῦ. Οὐ βάπτων αὐτὰς ἐν τῷ αἵματι, ἀλλ' ἐπὶ τῷ αἵματι αὐτοῦ νίψεται ὡς ἀθῶος τοῦ τοιούτου αίματος. Εἴρηται δὲ περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἀπονίψεως ταύτης, ἐν τῷ κε' ψαλμῷ, εἰς τό· Νίψομαι ἐν αθώοις τὰς χεῖράς μου. Τινὲς δὲ λέγουσιν [ότι] ἐν τῷ χυθῆναι τὸ αἷμα τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ὁ δίκαιος και θαρίσει τὰς ἑαυτοῦ χεῖρας, ήγουν πράξεις, εὐλαβέ στερος διὰ τὸν φόβον γενόμενος. Εὐφρανθήσεται δια καιος, οὐχ ἡδόμενος, ὅτι ἐκεῖνος κολάζεται, ἀλλ᾽ ὅτι αὐτὸς γίνεται σωφρονέστερος τε καὶ ἀσφαλέστερος ἀπὸ τῆς ἐκείνου κολάσεως. Ομοίως καὶ τὸ, Τὰς χεῖρας αὐτοῦ νίψεται, Καθαριεί δηλονότι τὰς πρά- ξεις αὐτοῦ, ἐν τῷ σφάττεσθαι ἐκεῖνον, ήγουν κολά- ζεσθαι. Καὶ ἐρεῖ ἄνθρωπος· Εἰ ἄρα ἐστὶ καρπὸς τῷ δι καίῳ, ἄρα ἐστὶν ὁ Θεὸς κρίνων αὐτοὺς ἐν τῇ γῇ Καὶ ὁ συνετὸς ἄνθρωπος ἰδὼν τὸν ἀδικούμενον. μάλιστα νικήσαντα, ἐρεῖ συλλογιστικῶς· Εἰ ἄρα ἐστὶ καρπὸς τῷ δικαίῳ, καὶ εἰ οὐ μάτην ἐργάζεται τὴν ἀρετὴν, δῆλον δὲ ὅτι καρπός ἐστιν αὐτῷ ἐκδίκησις· ἄρα ἐστὶν ὁ Θεὸς καὶ ἐνταῦθα κρίνων αὐτοὺς, δηλαδὴ αὐτὸν τὸν οὕτως συλλογιζόμενον, καὶ τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους. Καὶ λοιπὸν βελτίων ἐντεῦθεν εἰς ἀρετὴν γενήσεται. Ει Εἰς τὸ τέλος μὴ διαφθείρῃς τὸν Δαβὶδ εἰς στηλογρα φίαν, ὁπότε ἀπέστειλε Σαούλ, καὶ ἐφύλαξε τὴν οἶκον αὐτοῦ, τοῦ θανατῶσαι αὐτόν. ΨΑΛΜΟΣ ΝΗ'. · Ο Σαούλ διαφθονῶν τῷ Δαβίδ, ἐπεβούλευεν αὐτῷ συνεχέστερον, καί ποτε συνεστιώμενος αὐτῷ, δόρυ λαβὼν, ἐπαφῆκεν. Ἐκκλίναντος δὲ, καὶ ἀναχωρή σαντος, περιέστησεν φρουράν, εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ. Τοῦτο δὲ ἡ Μελχώ ἡ θηγάτηρ μὲν Σαούλ, γυνὴ δὲ Δαβίδ, καταμηνύσασα τῷ ἀνδρὶ, παρεσκεύασε διὰ φωταγωγού τινος ἀποδράναι, καθὼς ἡ πρώτη βίβλος τῶν Βασιλειῶν ἱστορεῖ πλατύτερον. Διαφυγὼν δὲ συνέταξε τὸν προκείμενον ψαλμόν· ἐπὶ τοῦ παρόν EUTHYMII ZIGABENI ! vestrae, hoc est, peccata vestra, intelligant rham- num; id est, priusquam ad summun) deveniant cumulum : eo modo, quo tenuiores spinæ tandem adauctæ, rhamni speciem gerunt; "quod et re ipsa accidit. Nam Saul postmodum non diu vixit. Quasi viventes, quasi in ira absorbet eos. Ignis ille nimirum, quem diximus: Quasi viventes autem ideo dixit, quod ab eo tempore quo Saul a pythonissa interitum suum præsenseral : præcognita morte, quasi non vivere videbatur. Et quasi in ira, propter violentum genus mortis. Absorbetur etiam dixit, in- dicans quod facile Deo esset pro libito illos per- dere. Voss. 11. Lætabitur justus, cum viderit vindictam. Justum hic eum appellat, cui injuria nectuntur insidiæ. Lætabilur autem, non in lapsu, aut ruina pravorum hominum, sed in æquissima Dei justitia, qui injuriam passos homines non despexit, ne im- .piis impune peccantibus, infirmorum animi læde- rentur. B Manus suas lavabit in sanguine peccatoris. Non lavabit manus intingens eas in sanguine, sed, veluti innocens in ipso sangnine, manus suas lavabit. Hunc autem loquendi modum alibi vidimus, in psalmo xxv, ibi: Lavabo in innocentibus manus meas. Alii dicunt ita intelligi debere, quod dum peccatoris sanguis effundetur, justus lavabit manus suas, hoc est, mundabit actiones suas, factus mi- mirum cautior ex cruciatibus peccatori illatis : Ierabiturque, non quod gaudeat eum plenis afici, C sed quia illius exemplo ipse fit prudentior ac se- curior. Similiter et lavabit manus suas, quia aclio- nes suas mundabit, dum peccator ille occiditur hoc est, dum punitur. , VERS. 12. dicet homo : Si utique est fructus justo, utique est Deus judicans eos in terra. Et sa- piens, inquit, vir aliquis, eum victorem esse con- spiciens, qui antea opprimebatur, hujusmodi arga- mento iter sibi ad virtutem parabit : Si aliquis, inquiens, est fructus justo : si ulla justo præmia sunt reposita (clarum est autem quod viudicta illa, quam Deus de justorum inimicis sumit, loco fru- ctus justis viris reputatur], necessario et illud dicendum est Deum esse, qui in hac vita tam in- D justos judicat quam justos ; unde hujusmodi rationem considerans, ardentior fiet ad sectandas vir- tutes. In finem ne corrumpas, psalmus ipsi David, in tituli inscriptionem, quando misit Saul et custodivit domum ejus ut interficeret eum. PSALMUS LVNI. Saul livore succensus adversus beatum David, frequentissimas ei tendebat insidias. [Cum autem una dierum arreptum Saul jaculum in illum ¡m- misisset, declinato ictu evasit beatus David, et in domum suam abiit. Perseverante autem regis ira, mandatum est, ut diligenti militum custodia illius domus observaretur, ne scilicet effugeret. Quod cernens Melcho ejus uxor et Saulis filia, viro omnia renuntiavit, atque ei per fenestram effugium para-
12α You have had men set foot on our heads. You have subjected us to enemies; you have given us over to be trampled on. The verse is metaphorical, for long ago when kings would defeat enemies, in triumph they would step on the heads of those taken alive.
β Διήλθομεν διὰ πυρὸς καὶ ὕδατος. Πῦρ καὶ ὕδωρ, νόει τὰς συμφοράς· τοῦτο μὲν, ὡς ἐμπιπρώσας τὴν ψυχὴν, τοῦτο δὲ, ὡς ἐπικλυζούσας καὶ ἀποπνιγούσας. Ἄξιον δὲ ζητῆσαι πῶς, τῶν Βαβυλωνίων αὐτοὺς κακωσάντων, αὐτοὶ τὸν Θεὸν αἰτιῶνται μᾶλλον, ἐπύρωσας ἡμᾶς λέγοντες, καὶ εἰσήγαγες ἡμᾶς εἰς τὴν παγίδα, καὶ τὰ τοιαῦτα. Ἔστι δὲ λύσις τοῦ ζητήματος, ὅτι τὸν Θεὸν ἐγίνωσκον αἴτιον ὧν πεπόνθασι, παραχωρήσαντα τοῖς ἐχθροῖς οὕτω χρήσασθαι τοῖς δούλοις αὐτοῦ.Α τῆς ὑπερβαλούσης κακίας. Οὕτως γὰρ καὶ Σαούλ, ὀλίγον καιρὸν ἐπέζησε τῇ κακίᾳ. ὡσεὶ ζῶντας, ὡσεὶ ἐν ὀργῇ καταπίεται αυτούς. Τὸ ῥηθὲν πῦρ᾽ ὡσεὶ ζῶντας δὲ, διὰ τὸ, τὸν Σαούλ μὴ κυρίως ζῇν, ἀφότου παρὰ τῆς ἐγγαστριμύθου μεμά- θηκε τὴν πανωλεθρίαν ἑαυτοῦ. ὡσεὶ ζῶντας οὖν, ἀντὶ τοῦ, Μὴ κυρίως ζῶντας. Οσεὶ ἐν ὀργῇ, διὰ τὸ ἀπότομον καὶ ἀσυμπαθὲς τοῦ ὀλέθρου • Καταπίε- ται δὲ εἶπε, διὰ τὸ εὐχερές. Εὐφρανθήσεται δίκαιος, ὅταν ἴδῃ ἐκδίκησιν. Δίκαιον λέγει τὸν ἀδίκως ἐπιβουλευόμενον. Εὐφραν θήσεται δὲ, οὐκ ἐπὶ τῇ πτώσει τοῦ πονηροῦ, ἀλλ' ἐπὶ τῇ δικαιοσύνῃ τοῦ Θεοῦ, ὅτι οὐ περιορᾷ τοὺς ἀδικουμένους, ἵνα μὴ βλάβειεν οἱ μικρόψυχοι. Τὰς χεῖρας αὐτοῦ νίψεται ἐν τῷ αἵματι τοῦ ἁμαρτωλοῦ. Οὐ βάπτων αὐτὰς ἐν τῷ αἵματι, ἀλλ' ἐπὶ τῷ αἵματι αὐτοῦ νίψεται ὡς ἀθῶος τοῦ τοιούτου αίματος. Εἴρηται δὲ περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἀπονίψεως ταύτης, ἐν τῷ κε' ψαλμῷ, εἰς τό· Νίψομαι ἐν αθώοις τὰς χεῖράς μου. Τινὲς δὲ λέγουσιν [ότι] ἐν τῷ χυθῆναι τὸ αἷμα τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ὁ δίκαιος και θαρίσει τὰς ἑαυτοῦ χεῖρας, ήγουν πράξεις, εὐλαβέ στερος διὰ τὸν φόβον γενόμενος. Εὐφρανθήσεται δια καιος, οὐχ ἡδόμενος, ὅτι ἐκεῖνος κολάζεται, ἀλλ᾽ ὅτι αὐτὸς γίνεται σωφρονέστερος τε καὶ ἀσφαλέστερος ἀπὸ τῆς ἐκείνου κολάσεως. Ομοίως καὶ τὸ, Τὰς χεῖρας αὐτοῦ νίψεται, Καθαριεί δηλονότι τὰς πρά- ξεις αὐτοῦ, ἐν τῷ σφάττεσθαι ἐκεῖνον, ήγουν κολά- ζεσθαι. Καὶ ἐρεῖ ἄνθρωπος· Εἰ ἄρα ἐστὶ καρπὸς τῷ δι καίῳ, ἄρα ἐστὶν ὁ Θεὸς κρίνων αὐτοὺς ἐν τῇ γῇ Καὶ ὁ συνετὸς ἄνθρωπος ἰδὼν τὸν ἀδικούμενον. μάλιστα νικήσαντα, ἐρεῖ συλλογιστικῶς· Εἰ ἄρα ἐστὶ καρπὸς τῷ δικαίῳ, καὶ εἰ οὐ μάτην ἐργάζεται τὴν ἀρετὴν, δῆλον δὲ ὅτι καρπός ἐστιν αὐτῷ ἐκδίκησις· ἄρα ἐστὶν ὁ Θεὸς καὶ ἐνταῦθα κρίνων αὐτοὺς, δηλαδὴ αὐτὸν τὸν οὕτως συλλογιζόμενον, καὶ τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους. Καὶ λοιπὸν βελτίων ἐντεῦθεν εἰς ἀρετὴν γενήσεται. Ει Εἰς τὸ τέλος μὴ διαφθείρῃς τὸν Δαβὶδ εἰς στηλογρα φίαν, ὁπότε ἀπέστειλε Σαούλ, καὶ ἐφύλαξε τὴν οἶκον αὐτοῦ, τοῦ θανατῶσαι αὐτόν. ΨΑΛΜΟΣ ΝΗ'. · Ο Σαούλ διαφθονῶν τῷ Δαβίδ, ἐπεβούλευεν αὐτῷ συνεχέστερον, καί ποτε συνεστιώμενος αὐτῷ, δόρυ λαβὼν, ἐπαφῆκεν. Ἐκκλίναντος δὲ, καὶ ἀναχωρή σαντος, περιέστησεν φρουράν, εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ. Τοῦτο δὲ ἡ Μελχώ ἡ θηγάτηρ μὲν Σαούλ, γυνὴ δὲ Δαβίδ, καταμηνύσασα τῷ ἀνδρὶ, παρεσκεύασε διὰ φωταγωγού τινος ἀποδράναι, καθὼς ἡ πρώτη βίβλος τῶν Βασιλειῶν ἱστορεῖ πλατύτερον. Διαφυγὼν δὲ συνέταξε τὸν προκείμενον ψαλμόν· ἐπὶ τοῦ παρόν EUTHYMII ZIGABENI ! vestrae, hoc est, peccata vestra, intelligant rham- num; id est, priusquam ad summun) deveniant cumulum : eo modo, quo tenuiores spinæ tandem adauctæ, rhamni speciem gerunt; "quod et re ipsa accidit. Nam Saul postmodum non diu vixit. Quasi viventes, quasi in ira absorbet eos. Ignis ille nimirum, quem diximus: Quasi viventes autem ideo dixit, quod ab eo tempore quo Saul a pythonissa interitum suum præsenseral : præcognita morte, quasi non vivere videbatur. Et quasi in ira, propter violentum genus mortis. Absorbetur etiam dixit, in- dicans quod facile Deo esset pro libito illos per- dere. Voss. 11. Lætabitur justus, cum viderit vindictam. Justum hic eum appellat, cui injuria nectuntur insidiæ. Lætabilur autem, non in lapsu, aut ruina pravorum hominum, sed in æquissima Dei justitia, qui injuriam passos homines non despexit, ne im- .piis impune peccantibus, infirmorum animi læde- rentur. B Manus suas lavabit in sanguine peccatoris. Non lavabit manus intingens eas in sanguine, sed, veluti innocens in ipso sangnine, manus suas lavabit. Hunc autem loquendi modum alibi vidimus, in psalmo xxv, ibi: Lavabo in innocentibus manus meas. Alii dicunt ita intelligi debere, quod dum peccatoris sanguis effundetur, justus lavabit manus suas, hoc est, mundabit actiones suas, factus mi- mirum cautior ex cruciatibus peccatori illatis : Ierabiturque, non quod gaudeat eum plenis afici, C sed quia illius exemplo ipse fit prudentior ac se- curior. Similiter et lavabit manus suas, quia aclio- nes suas mundabit, dum peccator ille occiditur hoc est, dum punitur. , VERS. 12. dicet homo : Si utique est fructus justo, utique est Deus judicans eos in terra. Et sa- piens, inquit, vir aliquis, eum victorem esse con- spiciens, qui antea opprimebatur, hujusmodi arga- mento iter sibi ad virtutem parabit : Si aliquis, inquiens, est fructus justo : si ulla justo præmia sunt reposita (clarum est autem quod viudicta illa, quam Deus de justorum inimicis sumit, loco fru- ctus justis viris reputatur], necessario et illud dicendum est Deum esse, qui in hac vita tam in- D justos judicat quam justos ; unde hujusmodi rationem considerans, ardentior fiet ad sectandas vir- tutes. In finem ne corrumpas, psalmus ipsi David, in tituli inscriptionem, quando misit Saul et custodivit domum ejus ut interficeret eum. PSALMUS LVNI. Saul livore succensus adversus beatum David, frequentissimas ei tendebat insidias. [Cum autem una dierum arreptum Saul jaculum in illum ¡m- misisset, declinato ictu evasit beatus David, et in domum suam abiit. Perseverante autem regis ira, mandatum est, ut diligenti militum custodia illius domus observaretur, ne scilicet effugeret. Quod cernens Melcho ejus uxor et Saulis filia, viro omnia renuntiavit, atque ei per fenestram effugium para-
12β We have passed through fire and water. Understand ‘fire and water’ as misfortunes, the one as setting the soul of fire, the other as flooding over and drowning it. It is worth inquiring how with the Babylonians having subjected them to ill treatment they rather allege God as the cause, saying, ‘you have proved us by fire’, and ‘you have led us into the trap’, and suchlike. The solution to the question is that they recognized God as the cause of what they suffered, by permitting their enemies to treat his servants in such a manner.
PG 128:653γ Καὶ ἐξήγαγες ἡμᾶς εἰς ἀναψυχήν. Καὶ ὅμως ἐλεήσας ἡμᾶς, ἐξήγαγες εἰς ἀνάπαυσιν. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι τὸ, Ἐδοκίμασας ἡμᾶς, καὶ τὰ ἑξῆς, ἄχρι τοῦ, Καὶ ἐξήγαγες ἡμᾶς εἰς ἀναψυχὴν, προσώπῳ μάλιστα τῶν τοῦ Χριστοῦ μαρτύρων προηγορεύθη, καθώς φησι Παῦλος ὁ Ἀπόστολος, ἐπεὶ καὶ πάντα κατὰ μέρος ὑπέστησαν. [α] ὅπερ ἔχομεν SCΑB: ὅπως εἴχομεν M : ὅπως ἔχομεν PF : ὅπως ἔχωμεν V.τος οὖν, ἄλλως ἐξηγητέον τὴν τοῦ Εἰς τέλος (5) προ γραφήν. Παρεγγυᾷ γὰρ εἰς τὸ τέλος τῶν πειρασμῶν ὁρᾶν, καὶ μὴ διαφθείρειν τὴν ὑπομονήν. Εἶτα τὸ ἑξῆς τῆς ἐπιγραφῆς, τῷ Δαβίδ, φησί, πεποίηται εἰς ἀνεξάλειπτον μνήμην τῶν γεγενημένων. Εξελοῦ μὲ ἐκ τῶν ἐχθρῶν μου, ὁ Θεὸς, καὶ ἐκ τῶν ἐπανισταμένων ἐπ' ἐμὲ, λύτρωσαι με ῥύσαι με ἐκ τῶν ἐργαζομένων τὴν ἀνομίαν, καὶ ἐξ ἀν δρῶν αἱμάτων σωσόν με. Ἐπανισταμένους λέγει, τοὺς ἐπιτιθεμένους καὶ ἐφορμώντας αὐτῷ, δηλαδή τὸν Σαούλ, καὶ τοὺς περὶ αὐτὸν στρατιώτας, καὶ τοὺς ὑπουργοῦντας αὐτοῖς δαίμονας. Τοὺς αὐτοὺς δέ φησι καὶ ἐργαζομένους τὴν ἀνομίαν, καὶ ἄνδρας αἱμάτων· τότε γὰρ ἐπιβουλεύειν τοῖς ἀναιτίως· ἄνεμος καὶ ἀνὴρ αἱμάτων, ὁ χαίρων αἷμασιν. *Οτι ἰδοὺ ἐθήρευσαν τὴν ψυχὴν μου. Οτι ιδού, ὡς ὁρᾷς, τὸ ἐπ' αὐτοῖς συνέλαβόν με, περικυκλώ σαντες τὸν οἶκόν μου, εἰ καὶ διὰ σοῦ σέσωσμαι. Επέθεντο ἐπ' ἐμὲ κραταιοί. Ἰσχυρούς αὐτοὺς ονομάζει, διά τε τὸν πλοῦτον καὶ τὸ πλῆθος, καὶ τὴν ἐντεῦθεν ἰσχύν. Β Οὔτε ἡ ἀνομία μου, οὔτε ἡ ἁμαρτία μου, Κύ- ριδ. Αείπει τὸν αἰτία· οὔτε γὰρ ἡνόμησα, οὔτε ἡμάρτηκα εἰς αὐτοὺς, ἵνα ἔχοιεν καὶ αἰτίαν κατ' ἐμοῦ μανίας. Εἰ δὲ καὶ διαφορὰν ἐνταῦθα ζητεῖς· ἀνομίαν μὲν, νόει τὴν μεγάλην πλημμέλειαν· ἁμαρ τίαν δὲ, τὴν μικράν. "Ανευ ἀνομίας ἔδραμον, καὶ κατεύθυνα. Χωρίς πταίσματος ἐπολιτευσάμην ἐν αὐτοῖς, καὶ διὰ τοῦτο μεγάλα κατώρθωσα· ἡ χωρὶς ἀνομίας κατώρθωσα, ὅσα κατώρθωσα. Αρμόσεις δ᾽ ἂν μάλιστα τῷ Χριστῷ τό· Οὔτε ἡ ἀνομία μου, οὔτε ἡ ἁμαρτία μου, καὶ τὰ ἑξῆς, ἀδίκως ἐπιβουλευομένῳ παρὰ τῶν Ἰου δαίων. Εξεγέρθητι εἰς συνάντησίν μου, καὶ ἴδε. Ελθε εἰς τὸ συναντῆσαί μοι φεύγοντι, καὶ ἐπιῤῥῶσαι, καὶ ἴδε οἷα πάσχω. Ταῦτα δὲ ἀνθρωποπρεπῶς εἴρηται" καθὼς πολλάκις ειρήκαμεν· ἀκίνητον γὰρ τὸ θεῖν, καὶ πάντων ἐπίσκοπον. Καὶ σύ, Κύριε ὁ Θεὸς τῶν δυνάμεων, ὁ Θεὸς τοῦ Ἰσραὴλ, πρόσχες τοῦ ἐπισκέψασθαι πάντα τὰ ἔθνη. Δυνάμεις λέγει, τὰ ἀγγελικά τάγματα. "Η ὁ Θεὸς τῶν δυνάμεων, ἀντὶ τοῦ ὁ δυνατός, ἢ ὁ δυνά- μεως χορηγός· εἶτα παρακαλεῖ αὐτὸν ἐπισκέψασθαι πάντα τὰ ἔθνη, διὰ τοῦ ἐνανθρωπήσαι, προεγνωκώς τουτὶ τὸ μυστήριον. COMMENT. IN PSALMOS. A vit, quemadmodum in primo Regum libro latine continetur. Cum igitur tunc aufugisset beatus David præsentem psalmum composuit. Et quod psalmo inscripsit, in finem, ne corrumpas, alio modo ex- ponendum est, quam alibi exposuerimus. Juhet enim nos Propheta ad tentationum finem respicere, longanimitatemque ac patientiam non abjicere. Et quod sequitur, ipsi David in tituli inscriptionem; intellige ideo dictum esse, quia elaboratus, atque compositus fuerit hic psalmus, in perpetuam rerum memoriam, quæ tunc ei contigerunt. C D Vers. 2, 3. Eripe me de inimicis meis, Deus, et ab insurgentibus in me libera me; eripe me ab ope. rantibus iniquitatem, et de viris sanguinum salva me. Insurgentes illos appellat, qui contra eum impetum fecerant, Saulem scilicet, et ejus milites : vel da- mones etiam, qui commissorum scelerum erant participes. Eosdem etiam appellat operantes ini- quitatem et viros sanguinum, eo quod iniquum sit insidias tendere adversus innocentem. Sangainu autem vir ille dicitur, qui in sanguinis effusione lætatur. VERS. 4. Quoniam ecce venati sunt animam meam. Quoniam, inquit, ut perspicuum est, oinnem adhi- buerunt operam, nt me domi inclusum comprehen- derent, Camelsi tuo adjutus subsidio evaserim. Irruerunt in me fortes. Fortes appellat eos ob divitiarum abundantiam et militum copias. In his etenim robur ac vires pugnantium consistere ab omnibus existimatur. VERS. B. Neque iniquitas mea, neque peccatum meum, Domine. Subintellige in causa est. Neque enim inique egi, neque peccavi contra illos, IN cansam aliquam haberent, cur in me tantum steri- rent. Quod si quis differre existimet iniquitatem a peccato, per illam gravius delictum, per hoc, levius erratum intelliget. Sine iniquitate cucurri et direxi. Absque peccato cum eis conversatus sum, atque ideo direxi, hoc est, actiones meas ad virtutem dirigendo me om- nilas æquum præbui. Vel, sine iniquitate direzi, hoc est, virtute duce, recta opera egi. Christo etiam convenientissime omnia hæc possunt verba aptari: Neque iniquitas mea, neque peccatum meum, sine iniquitate cucurri et direxi, et similiter quæ sequuntur. Vens. 6. Exsurge in occursum meum, et vide. Veni, inquit, er occurre mihi fugienti, et vires præsta, et vìde quænam patiar. Hæc autem dici a Christo, bumano more Propheta introducit, ut atibi saepe diximus. Divinitas enim omnia cernit, et mu- tari non potest. Et tu, Domine virtutum, Deus Israel, intende ad vi- silandas omnes gentes. Virtutes appellat angelicos ordines. Vel Deum virtutum, hoc est, Deum pote- -statum seu potentiarum pro eo dixit, quod est : Deus potens, vel Deus potentiæ largitor. Deinde eum rogat, ut adventti atque incarnatione sua visitet ∙onines gentes, quemadmodum futurum esse præ- videbat. Variæ lectiones. (3) ΑΙ. Συγγραφήν.
12γ And you have led us out into respite. And yet having shown mercy on us, you have led us out to repose. It is necessary to know that the passage from You have tested us to And you have led us out to respite was prophesied especially in the person of the martyrs for Christ, as Paul the Apostle says, because severally they underwent all these things.
α Εἰσελεύσομαι εἰς τὸν οἶκόν σου ἐν ὁλοκαυτώμασιν. Καθ’ ἱστορίαν μὲν, σαφὴς ὁ λόγος. Ἀναγωγικῶς δὲ, οἶκος Θεοῦ, ὁ οὐρανὸς, ὁλοκαυτώματα δὲ, αἱ ὁλοτελεῖς ἐργασίαι τῶν ἀρετῶν, ἃς θύουσι τῷ Θεῷ πάντες οἱ δίκαιοι. βἈποδώσω σοι τὰς εὐχάς μου, ἃς διέστειλε τὰ χείλη μου καὶ ἐλάλησε τὸ στόμα μουτος οὖν, ἄλλως ἐξηγητέον τὴν τοῦ Εἰς τέλος (5) προ γραφήν. Παρεγγυᾷ γὰρ εἰς τὸ τέλος τῶν πειρασμῶν ὁρᾶν, καὶ μὴ διαφθείρειν τὴν ὑπομονήν. Εἶτα τὸ ἑξῆς τῆς ἐπιγραφῆς, τῷ Δαβίδ, φησί, πεποίηται εἰς ἀνεξάλειπτον μνήμην τῶν γεγενημένων. Εξελοῦ μὲ ἐκ τῶν ἐχθρῶν μου, ὁ Θεὸς, καὶ ἐκ τῶν ἐπανισταμένων ἐπ' ἐμὲ, λύτρωσαι με ῥύσαι με ἐκ τῶν ἐργαζομένων τὴν ἀνομίαν, καὶ ἐξ ἀν δρῶν αἱμάτων σωσόν με. Ἐπανισταμένους λέγει, τοὺς ἐπιτιθεμένους καὶ ἐφορμώντας αὐτῷ, δηλαδή τὸν Σαούλ, καὶ τοὺς περὶ αὐτὸν στρατιώτας, καὶ τοὺς ὑπουργοῦντας αὐτοῖς δαίμονας. Τοὺς αὐτοὺς δέ φησι καὶ ἐργαζομένους τὴν ἀνομίαν, καὶ ἄνδρας αἱμάτων· τότε γὰρ ἐπιβουλεύειν τοῖς ἀναιτίως· ἄνεμος καὶ ἀνὴρ αἱμάτων, ὁ χαίρων αἷμασιν. *Οτι ἰδοὺ ἐθήρευσαν τὴν ψυχὴν μου. Οτι ιδού, ὡς ὁρᾷς, τὸ ἐπ' αὐτοῖς συνέλαβόν με, περικυκλώ σαντες τὸν οἶκόν μου, εἰ καὶ διὰ σοῦ σέσωσμαι. Επέθεντο ἐπ' ἐμὲ κραταιοί. Ἰσχυρούς αὐτοὺς ονομάζει, διά τε τὸν πλοῦτον καὶ τὸ πλῆθος, καὶ τὴν ἐντεῦθεν ἰσχύν. Β Οὔτε ἡ ἀνομία μου, οὔτε ἡ ἁμαρτία μου, Κύ- ριδ. Αείπει τὸν αἰτία· οὔτε γὰρ ἡνόμησα, οὔτε ἡμάρτηκα εἰς αὐτοὺς, ἵνα ἔχοιεν καὶ αἰτίαν κατ' ἐμοῦ μανίας. Εἰ δὲ καὶ διαφορὰν ἐνταῦθα ζητεῖς· ἀνομίαν μὲν, νόει τὴν μεγάλην πλημμέλειαν· ἁμαρ τίαν δὲ, τὴν μικράν. "Ανευ ἀνομίας ἔδραμον, καὶ κατεύθυνα. Χωρίς πταίσματος ἐπολιτευσάμην ἐν αὐτοῖς, καὶ διὰ τοῦτο μεγάλα κατώρθωσα· ἡ χωρὶς ἀνομίας κατώρθωσα, ὅσα κατώρθωσα. Αρμόσεις δ᾽ ἂν μάλιστα τῷ Χριστῷ τό· Οὔτε ἡ ἀνομία μου, οὔτε ἡ ἁμαρτία μου, καὶ τὰ ἑξῆς, ἀδίκως ἐπιβουλευομένῳ παρὰ τῶν Ἰου δαίων. Εξεγέρθητι εἰς συνάντησίν μου, καὶ ἴδε. Ελθε εἰς τὸ συναντῆσαί μοι φεύγοντι, καὶ ἐπιῤῥῶσαι, καὶ ἴδε οἷα πάσχω. Ταῦτα δὲ ἀνθρωποπρεπῶς εἴρηται" καθὼς πολλάκις ειρήκαμεν· ἀκίνητον γὰρ τὸ θεῖν, καὶ πάντων ἐπίσκοπον. Καὶ σύ, Κύριε ὁ Θεὸς τῶν δυνάμεων, ὁ Θεὸς τοῦ Ἰσραὴλ, πρόσχες τοῦ ἐπισκέψασθαι πάντα τὰ ἔθνη. Δυνάμεις λέγει, τὰ ἀγγελικά τάγματα. "Η ὁ Θεὸς τῶν δυνάμεων, ἀντὶ τοῦ ὁ δυνατός, ἢ ὁ δυνά- μεως χορηγός· εἶτα παρακαλεῖ αὐτὸν ἐπισκέψασθαι πάντα τὰ ἔθνη, διὰ τοῦ ἐνανθρωπήσαι, προεγνωκώς τουτὶ τὸ μυστήριον. COMMENT. IN PSALMOS. A vit, quemadmodum in primo Regum libro latine continetur. Cum igitur tunc aufugisset beatus David præsentem psalmum composuit. Et quod psalmo inscripsit, in finem, ne corrumpas, alio modo ex- ponendum est, quam alibi exposuerimus. Juhet enim nos Propheta ad tentationum finem respicere, longanimitatemque ac patientiam non abjicere. Et quod sequitur, ipsi David in tituli inscriptionem; intellige ideo dictum esse, quia elaboratus, atque compositus fuerit hic psalmus, in perpetuam rerum memoriam, quæ tunc ei contigerunt. C D Vers. 2, 3. Eripe me de inimicis meis, Deus, et ab insurgentibus in me libera me; eripe me ab ope. rantibus iniquitatem, et de viris sanguinum salva me. Insurgentes illos appellat, qui contra eum impetum fecerant, Saulem scilicet, et ejus milites : vel da- mones etiam, qui commissorum scelerum erant participes. Eosdem etiam appellat operantes ini- quitatem et viros sanguinum, eo quod iniquum sit insidias tendere adversus innocentem. Sangainu autem vir ille dicitur, qui in sanguinis effusione lætatur. VERS. 4. Quoniam ecce venati sunt animam meam. Quoniam, inquit, ut perspicuum est, oinnem adhi- buerunt operam, nt me domi inclusum comprehen- derent, Camelsi tuo adjutus subsidio evaserim. Irruerunt in me fortes. Fortes appellat eos ob divitiarum abundantiam et militum copias. In his etenim robur ac vires pugnantium consistere ab omnibus existimatur. VERS. B. Neque iniquitas mea, neque peccatum meum, Domine. Subintellige in causa est. Neque enim inique egi, neque peccavi contra illos, IN cansam aliquam haberent, cur in me tantum steri- rent. Quod si quis differre existimet iniquitatem a peccato, per illam gravius delictum, per hoc, levius erratum intelliget. Sine iniquitate cucurri et direxi. Absque peccato cum eis conversatus sum, atque ideo direxi, hoc est, actiones meas ad virtutem dirigendo me om- nilas æquum præbui. Vel, sine iniquitate direzi, hoc est, virtute duce, recta opera egi. Christo etiam convenientissime omnia hæc possunt verba aptari: Neque iniquitas mea, neque peccatum meum, sine iniquitate cucurri et direxi, et similiter quæ sequuntur. Vens. 6. Exsurge in occursum meum, et vide. Veni, inquit, er occurre mihi fugienti, et vires præsta, et vìde quænam patiar. Hæc autem dici a Christo, bumano more Propheta introducit, ut atibi saepe diximus. Divinitas enim omnia cernit, et mu- tari non potest. Et tu, Domine virtutum, Deus Israel, intende ad vi- silandas omnes gentes. Virtutes appellat angelicos ordines. Vel Deum virtutum, hoc est, Deum pote- -statum seu potentiarum pro eo dixit, quod est : Deus potens, vel Deus potentiæ largitor. Deinde eum rogat, ut adventti atque incarnatione sua visitet ∙onines gentes, quemadmodum futurum esse præ- videbat. Variæ lectiones. (3) ΑΙ. Συγγραφήν.
13α I shall enter into your house with whole burnt offerings. In a historical sense the verse is clear. In an anagogical sense, God’s house is heaven and whole burnt offerings are the wholly perfected labours of the virtues which all the just sacri- fice to God. 13β- I shall repay to you my vows that my lips have pronounced and my mouth has spoken in
14 ἐν τῇ θλίψει μου. Εὐχὰς καλεῖ νῦν, τὰς ὑποσχέσεις· τὸ δὲ ἐλάλησεν, ἐφερμηνευτικόν ἐστι τοῦ διέστειλεν.τος οὖν, ἄλλως ἐξηγητέον τὴν τοῦ Εἰς τέλος (5) προ γραφήν. Παρεγγυᾷ γὰρ εἰς τὸ τέλος τῶν πειρασμῶν ὁρᾶν, καὶ μὴ διαφθείρειν τὴν ὑπομονήν. Εἶτα τὸ ἑξῆς τῆς ἐπιγραφῆς, τῷ Δαβίδ, φησί, πεποίηται εἰς ἀνεξάλειπτον μνήμην τῶν γεγενημένων. Εξελοῦ μὲ ἐκ τῶν ἐχθρῶν μου, ὁ Θεὸς, καὶ ἐκ τῶν ἐπανισταμένων ἐπ' ἐμὲ, λύτρωσαι με ῥύσαι με ἐκ τῶν ἐργαζομένων τὴν ἀνομίαν, καὶ ἐξ ἀν δρῶν αἱμάτων σωσόν με. Ἐπανισταμένους λέγει, τοὺς ἐπιτιθεμένους καὶ ἐφορμώντας αὐτῷ, δηλαδή τὸν Σαούλ, καὶ τοὺς περὶ αὐτὸν στρατιώτας, καὶ τοὺς ὑπουργοῦντας αὐτοῖς δαίμονας. Τοὺς αὐτοὺς δέ φησι καὶ ἐργαζομένους τὴν ἀνομίαν, καὶ ἄνδρας αἱμάτων· τότε γὰρ ἐπιβουλεύειν τοῖς ἀναιτίως· ἄνεμος καὶ ἀνὴρ αἱμάτων, ὁ χαίρων αἷμασιν. *Οτι ἰδοὺ ἐθήρευσαν τὴν ψυχὴν μου. Οτι ιδού, ὡς ὁρᾷς, τὸ ἐπ' αὐτοῖς συνέλαβόν με, περικυκλώ σαντες τὸν οἶκόν μου, εἰ καὶ διὰ σοῦ σέσωσμαι. Επέθεντο ἐπ' ἐμὲ κραταιοί. Ἰσχυρούς αὐτοὺς ονομάζει, διά τε τὸν πλοῦτον καὶ τὸ πλῆθος, καὶ τὴν ἐντεῦθεν ἰσχύν. Β Οὔτε ἡ ἀνομία μου, οὔτε ἡ ἁμαρτία μου, Κύ- ριδ. Αείπει τὸν αἰτία· οὔτε γὰρ ἡνόμησα, οὔτε ἡμάρτηκα εἰς αὐτοὺς, ἵνα ἔχοιεν καὶ αἰτίαν κατ' ἐμοῦ μανίας. Εἰ δὲ καὶ διαφορὰν ἐνταῦθα ζητεῖς· ἀνομίαν μὲν, νόει τὴν μεγάλην πλημμέλειαν· ἁμαρ τίαν δὲ, τὴν μικράν. "Ανευ ἀνομίας ἔδραμον, καὶ κατεύθυνα. Χωρίς πταίσματος ἐπολιτευσάμην ἐν αὐτοῖς, καὶ διὰ τοῦτο μεγάλα κατώρθωσα· ἡ χωρὶς ἀνομίας κατώρθωσα, ὅσα κατώρθωσα. Αρμόσεις δ᾽ ἂν μάλιστα τῷ Χριστῷ τό· Οὔτε ἡ ἀνομία μου, οὔτε ἡ ἁμαρτία μου, καὶ τὰ ἑξῆς, ἀδίκως ἐπιβουλευομένῳ παρὰ τῶν Ἰου δαίων. Εξεγέρθητι εἰς συνάντησίν μου, καὶ ἴδε. Ελθε εἰς τὸ συναντῆσαί μοι φεύγοντι, καὶ ἐπιῤῥῶσαι, καὶ ἴδε οἷα πάσχω. Ταῦτα δὲ ἀνθρωποπρεπῶς εἴρηται" καθὼς πολλάκις ειρήκαμεν· ἀκίνητον γὰρ τὸ θεῖν, καὶ πάντων ἐπίσκοπον. Καὶ σύ, Κύριε ὁ Θεὸς τῶν δυνάμεων, ὁ Θεὸς τοῦ Ἰσραὴλ, πρόσχες τοῦ ἐπισκέψασθαι πάντα τὰ ἔθνη. Δυνάμεις λέγει, τὰ ἀγγελικά τάγματα. "Η ὁ Θεὸς τῶν δυνάμεων, ἀντὶ τοῦ ὁ δυνατός, ἢ ὁ δυνά- μεως χορηγός· εἶτα παρακαλεῖ αὐτὸν ἐπισκέψασθαι πάντα τὰ ἔθνη, διὰ τοῦ ἐνανθρωπήσαι, προεγνωκώς τουτὶ τὸ μυστήριον. COMMENT. IN PSALMOS. A vit, quemadmodum in primo Regum libro latine continetur. Cum igitur tunc aufugisset beatus David præsentem psalmum composuit. Et quod psalmo inscripsit, in finem, ne corrumpas, alio modo ex- ponendum est, quam alibi exposuerimus. Juhet enim nos Propheta ad tentationum finem respicere, longanimitatemque ac patientiam non abjicere. Et quod sequitur, ipsi David in tituli inscriptionem; intellige ideo dictum esse, quia elaboratus, atque compositus fuerit hic psalmus, in perpetuam rerum memoriam, quæ tunc ei contigerunt. C D Vers. 2, 3. Eripe me de inimicis meis, Deus, et ab insurgentibus in me libera me; eripe me ab ope. rantibus iniquitatem, et de viris sanguinum salva me. Insurgentes illos appellat, qui contra eum impetum fecerant, Saulem scilicet, et ejus milites : vel da- mones etiam, qui commissorum scelerum erant participes. Eosdem etiam appellat operantes ini- quitatem et viros sanguinum, eo quod iniquum sit insidias tendere adversus innocentem. Sangainu autem vir ille dicitur, qui in sanguinis effusione lætatur. VERS. 4. Quoniam ecce venati sunt animam meam. Quoniam, inquit, ut perspicuum est, oinnem adhi- buerunt operam, nt me domi inclusum comprehen- derent, Camelsi tuo adjutus subsidio evaserim. Irruerunt in me fortes. Fortes appellat eos ob divitiarum abundantiam et militum copias. In his etenim robur ac vires pugnantium consistere ab omnibus existimatur. VERS. B. Neque iniquitas mea, neque peccatum meum, Domine. Subintellige in causa est. Neque enim inique egi, neque peccavi contra illos, IN cansam aliquam haberent, cur in me tantum steri- rent. Quod si quis differre existimet iniquitatem a peccato, per illam gravius delictum, per hoc, levius erratum intelliget. Sine iniquitate cucurri et direxi. Absque peccato cum eis conversatus sum, atque ideo direxi, hoc est, actiones meas ad virtutem dirigendo me om- nilas æquum præbui. Vel, sine iniquitate direzi, hoc est, virtute duce, recta opera egi. Christo etiam convenientissime omnia hæc possunt verba aptari: Neque iniquitas mea, neque peccatum meum, sine iniquitate cucurri et direxi, et similiter quæ sequuntur. Vens. 6. Exsurge in occursum meum, et vide. Veni, inquit, er occurre mihi fugienti, et vires præsta, et vìde quænam patiar. Hæc autem dici a Christo, bumano more Propheta introducit, ut atibi saepe diximus. Divinitas enim omnia cernit, et mu- tari non potest. Et tu, Domine virtutum, Deus Israel, intende ad vi- silandas omnes gentes. Virtutes appellat angelicos ordines. Vel Deum virtutum, hoc est, Deum pote- -statum seu potentiarum pro eo dixit, quod est : Deus potens, vel Deus potentiæ largitor. Deinde eum rogat, ut adventti atque incarnatione sua visitet ∙onines gentes, quemadmodum futurum esse præ- videbat. Variæ lectiones. (3) ΑΙ. Συγγραφήν.
14 my affliction. Here ‘vows’ are what he calls his promises; ‘has spoken’ is a clarification of ‘have pro- nounced’.
α Ὁλοκαυτώματα μεμυαλωμένα ἀνοίσω σοι. Οὐχ ἁπλῶς ὁλοκαυτώματα, ἀλλὰ πίονα. Πίων δὲ, ἐργασία ἀρετῆς ἡ ἐξαίρετος.τος οὖν, ἄλλως ἐξηγητέον τὴν τοῦ Εἰς τέλος (5) προ γραφήν. Παρεγγυᾷ γὰρ εἰς τὸ τέλος τῶν πειρασμῶν ὁρᾶν, καὶ μὴ διαφθείρειν τὴν ὑπομονήν. Εἶτα τὸ ἑξῆς τῆς ἐπιγραφῆς, τῷ Δαβίδ, φησί, πεποίηται εἰς ἀνεξάλειπτον μνήμην τῶν γεγενημένων. Εξελοῦ μὲ ἐκ τῶν ἐχθρῶν μου, ὁ Θεὸς, καὶ ἐκ τῶν ἐπανισταμένων ἐπ' ἐμὲ, λύτρωσαι με ῥύσαι με ἐκ τῶν ἐργαζομένων τὴν ἀνομίαν, καὶ ἐξ ἀν δρῶν αἱμάτων σωσόν με. Ἐπανισταμένους λέγει, τοὺς ἐπιτιθεμένους καὶ ἐφορμώντας αὐτῷ, δηλαδή τὸν Σαούλ, καὶ τοὺς περὶ αὐτὸν στρατιώτας, καὶ τοὺς ὑπουργοῦντας αὐτοῖς δαίμονας. Τοὺς αὐτοὺς δέ φησι καὶ ἐργαζομένους τὴν ἀνομίαν, καὶ ἄνδρας αἱμάτων· τότε γὰρ ἐπιβουλεύειν τοῖς ἀναιτίως· ἄνεμος καὶ ἀνὴρ αἱμάτων, ὁ χαίρων αἷμασιν. *Οτι ἰδοὺ ἐθήρευσαν τὴν ψυχὴν μου. Οτι ιδού, ὡς ὁρᾷς, τὸ ἐπ' αὐτοῖς συνέλαβόν με, περικυκλώ σαντες τὸν οἶκόν μου, εἰ καὶ διὰ σοῦ σέσωσμαι. Επέθεντο ἐπ' ἐμὲ κραταιοί. Ἰσχυρούς αὐτοὺς ονομάζει, διά τε τὸν πλοῦτον καὶ τὸ πλῆθος, καὶ τὴν ἐντεῦθεν ἰσχύν. Β Οὔτε ἡ ἀνομία μου, οὔτε ἡ ἁμαρτία μου, Κύ- ριδ. Αείπει τὸν αἰτία· οὔτε γὰρ ἡνόμησα, οὔτε ἡμάρτηκα εἰς αὐτοὺς, ἵνα ἔχοιεν καὶ αἰτίαν κατ' ἐμοῦ μανίας. Εἰ δὲ καὶ διαφορὰν ἐνταῦθα ζητεῖς· ἀνομίαν μὲν, νόει τὴν μεγάλην πλημμέλειαν· ἁμαρ τίαν δὲ, τὴν μικράν. "Ανευ ἀνομίας ἔδραμον, καὶ κατεύθυνα. Χωρίς πταίσματος ἐπολιτευσάμην ἐν αὐτοῖς, καὶ διὰ τοῦτο μεγάλα κατώρθωσα· ἡ χωρὶς ἀνομίας κατώρθωσα, ὅσα κατώρθωσα. Αρμόσεις δ᾽ ἂν μάλιστα τῷ Χριστῷ τό· Οὔτε ἡ ἀνομία μου, οὔτε ἡ ἁμαρτία μου, καὶ τὰ ἑξῆς, ἀδίκως ἐπιβουλευομένῳ παρὰ τῶν Ἰου δαίων. Εξεγέρθητι εἰς συνάντησίν μου, καὶ ἴδε. Ελθε εἰς τὸ συναντῆσαί μοι φεύγοντι, καὶ ἐπιῤῥῶσαι, καὶ ἴδε οἷα πάσχω. Ταῦτα δὲ ἀνθρωποπρεπῶς εἴρηται" καθὼς πολλάκις ειρήκαμεν· ἀκίνητον γὰρ τὸ θεῖν, καὶ πάντων ἐπίσκοπον. Καὶ σύ, Κύριε ὁ Θεὸς τῶν δυνάμεων, ὁ Θεὸς τοῦ Ἰσραὴλ, πρόσχες τοῦ ἐπισκέψασθαι πάντα τὰ ἔθνη. Δυνάμεις λέγει, τὰ ἀγγελικά τάγματα. "Η ὁ Θεὸς τῶν δυνάμεων, ἀντὶ τοῦ ὁ δυνατός, ἢ ὁ δυνά- μεως χορηγός· εἶτα παρακαλεῖ αὐτὸν ἐπισκέψασθαι πάντα τὰ ἔθνη, διὰ τοῦ ἐνανθρωπήσαι, προεγνωκώς τουτὶ τὸ μυστήριον. COMMENT. IN PSALMOS. A vit, quemadmodum in primo Regum libro latine continetur. Cum igitur tunc aufugisset beatus David præsentem psalmum composuit. Et quod psalmo inscripsit, in finem, ne corrumpas, alio modo ex- ponendum est, quam alibi exposuerimus. Juhet enim nos Propheta ad tentationum finem respicere, longanimitatemque ac patientiam non abjicere. Et quod sequitur, ipsi David in tituli inscriptionem; intellige ideo dictum esse, quia elaboratus, atque compositus fuerit hic psalmus, in perpetuam rerum memoriam, quæ tunc ei contigerunt. C D Vers. 2, 3. Eripe me de inimicis meis, Deus, et ab insurgentibus in me libera me; eripe me ab ope. rantibus iniquitatem, et de viris sanguinum salva me. Insurgentes illos appellat, qui contra eum impetum fecerant, Saulem scilicet, et ejus milites : vel da- mones etiam, qui commissorum scelerum erant participes. Eosdem etiam appellat operantes ini- quitatem et viros sanguinum, eo quod iniquum sit insidias tendere adversus innocentem. Sangainu autem vir ille dicitur, qui in sanguinis effusione lætatur. VERS. 4. Quoniam ecce venati sunt animam meam. Quoniam, inquit, ut perspicuum est, oinnem adhi- buerunt operam, nt me domi inclusum comprehen- derent, Camelsi tuo adjutus subsidio evaserim. Irruerunt in me fortes. Fortes appellat eos ob divitiarum abundantiam et militum copias. In his etenim robur ac vires pugnantium consistere ab omnibus existimatur. VERS. B. Neque iniquitas mea, neque peccatum meum, Domine. Subintellige in causa est. Neque enim inique egi, neque peccavi contra illos, IN cansam aliquam haberent, cur in me tantum steri- rent. Quod si quis differre existimet iniquitatem a peccato, per illam gravius delictum, per hoc, levius erratum intelliget. Sine iniquitate cucurri et direxi. Absque peccato cum eis conversatus sum, atque ideo direxi, hoc est, actiones meas ad virtutem dirigendo me om- nilas æquum præbui. Vel, sine iniquitate direzi, hoc est, virtute duce, recta opera egi. Christo etiam convenientissime omnia hæc possunt verba aptari: Neque iniquitas mea, neque peccatum meum, sine iniquitate cucurri et direxi, et similiter quæ sequuntur. Vens. 6. Exsurge in occursum meum, et vide. Veni, inquit, er occurre mihi fugienti, et vires præsta, et vìde quænam patiar. Hæc autem dici a Christo, bumano more Propheta introducit, ut atibi saepe diximus. Divinitas enim omnia cernit, et mu- tari non potest. Et tu, Domine virtutum, Deus Israel, intende ad vi- silandas omnes gentes. Virtutes appellat angelicos ordines. Vel Deum virtutum, hoc est, Deum pote- -statum seu potentiarum pro eo dixit, quod est : Deus potens, vel Deus potentiæ largitor. Deinde eum rogat, ut adventti atque incarnatione sua visitet ∙onines gentes, quemadmodum futurum esse præ- videbat. Variæ lectiones. (3) ΑΙ. Συγγραφήν.
15α Whole burnt offerings filled with marrow I shall bring to you. Not simply whole burnt offerings, but ones rich in fat. The exceptional labour of virtue is rich in fat.
β Μετὰ θυμιάματος καὶ κριῶν ἀνοίσω σοι βόας μετὰ χιμάρων. Κατὰ μὲν τὴν ἱστορίαν, ὡς εἴρηται, δῆλα τὰ εἴδη τῶν θυσιῶν· πάντα γὰρ τὰ ῥηθέντα προσεφέρετο. Κατὰ δὲ τὸν λόγον τῆς ἀναγωγῆς, εἶεν ἂν θυμίαμα μὲν, ἡ ἀποπνέουσα τῆς καθαρᾶς ψυχῆς εὐωδία· κριοὶ δὲ, οἱ ἡγεμονικοὶ τῆς ψυχῆς λογισμοὶ, κερατίζοντες τὰ πάθη· βόες δὲ, αἱ ἐνέργειαι τοῦ σώματος ― γῆς μὲν γὰρ ἐργάτης ὁ βοῦς, ἐκ γῆς δὲ τὸ σῶμα, καὶ περὶ γῆν ἐνεργεῖ· χίμαροι δὲ, αἱ ὑπὲρ ἁμαρτιῶν δεήσεις ― πάλαι γὰρ ὁ χίμαρος ὑπὲρ ἁμαρτιῶν ἐθύετο. Λέγει τοίνυν ὅτι πάντα ταῦτα ἀνοίσω σοι, ἀπαλλάξαντί με τῆς δουλείας τῶν ἐχθρῶν.τος οὖν, ἄλλως ἐξηγητέον τὴν τοῦ Εἰς τέλος (5) προ γραφήν. Παρεγγυᾷ γὰρ εἰς τὸ τέλος τῶν πειρασμῶν ὁρᾶν, καὶ μὴ διαφθείρειν τὴν ὑπομονήν. Εἶτα τὸ ἑξῆς τῆς ἐπιγραφῆς, τῷ Δαβίδ, φησί, πεποίηται εἰς ἀνεξάλειπτον μνήμην τῶν γεγενημένων. Εξελοῦ μὲ ἐκ τῶν ἐχθρῶν μου, ὁ Θεὸς, καὶ ἐκ τῶν ἐπανισταμένων ἐπ' ἐμὲ, λύτρωσαι με ῥύσαι με ἐκ τῶν ἐργαζομένων τὴν ἀνομίαν, καὶ ἐξ ἀν δρῶν αἱμάτων σωσόν με. Ἐπανισταμένους λέγει, τοὺς ἐπιτιθεμένους καὶ ἐφορμώντας αὐτῷ, δηλαδή τὸν Σαούλ, καὶ τοὺς περὶ αὐτὸν στρατιώτας, καὶ τοὺς ὑπουργοῦντας αὐτοῖς δαίμονας. Τοὺς αὐτοὺς δέ φησι καὶ ἐργαζομένους τὴν ἀνομίαν, καὶ ἄνδρας αἱμάτων· τότε γὰρ ἐπιβουλεύειν τοῖς ἀναιτίως· ἄνεμος καὶ ἀνὴρ αἱμάτων, ὁ χαίρων αἷμασιν. *Οτι ἰδοὺ ἐθήρευσαν τὴν ψυχὴν μου. Οτι ιδού, ὡς ὁρᾷς, τὸ ἐπ' αὐτοῖς συνέλαβόν με, περικυκλώ σαντες τὸν οἶκόν μου, εἰ καὶ διὰ σοῦ σέσωσμαι. Επέθεντο ἐπ' ἐμὲ κραταιοί. Ἰσχυρούς αὐτοὺς ονομάζει, διά τε τὸν πλοῦτον καὶ τὸ πλῆθος, καὶ τὴν ἐντεῦθεν ἰσχύν. Β Οὔτε ἡ ἀνομία μου, οὔτε ἡ ἁμαρτία μου, Κύ- ριδ. Αείπει τὸν αἰτία· οὔτε γὰρ ἡνόμησα, οὔτε ἡμάρτηκα εἰς αὐτοὺς, ἵνα ἔχοιεν καὶ αἰτίαν κατ' ἐμοῦ μανίας. Εἰ δὲ καὶ διαφορὰν ἐνταῦθα ζητεῖς· ἀνομίαν μὲν, νόει τὴν μεγάλην πλημμέλειαν· ἁμαρ τίαν δὲ, τὴν μικράν. "Ανευ ἀνομίας ἔδραμον, καὶ κατεύθυνα. Χωρίς πταίσματος ἐπολιτευσάμην ἐν αὐτοῖς, καὶ διὰ τοῦτο μεγάλα κατώρθωσα· ἡ χωρὶς ἀνομίας κατώρθωσα, ὅσα κατώρθωσα. Αρμόσεις δ᾽ ἂν μάλιστα τῷ Χριστῷ τό· Οὔτε ἡ ἀνομία μου, οὔτε ἡ ἁμαρτία μου, καὶ τὰ ἑξῆς, ἀδίκως ἐπιβουλευομένῳ παρὰ τῶν Ἰου δαίων. Εξεγέρθητι εἰς συνάντησίν μου, καὶ ἴδε. Ελθε εἰς τὸ συναντῆσαί μοι φεύγοντι, καὶ ἐπιῤῥῶσαι, καὶ ἴδε οἷα πάσχω. Ταῦτα δὲ ἀνθρωποπρεπῶς εἴρηται" καθὼς πολλάκις ειρήκαμεν· ἀκίνητον γὰρ τὸ θεῖν, καὶ πάντων ἐπίσκοπον. Καὶ σύ, Κύριε ὁ Θεὸς τῶν δυνάμεων, ὁ Θεὸς τοῦ Ἰσραὴλ, πρόσχες τοῦ ἐπισκέψασθαι πάντα τὰ ἔθνη. Δυνάμεις λέγει, τὰ ἀγγελικά τάγματα. "Η ὁ Θεὸς τῶν δυνάμεων, ἀντὶ τοῦ ὁ δυνατός, ἢ ὁ δυνά- μεως χορηγός· εἶτα παρακαλεῖ αὐτὸν ἐπισκέψασθαι πάντα τὰ ἔθνη, διὰ τοῦ ἐνανθρωπήσαι, προεγνωκώς τουτὶ τὸ μυστήριον. COMMENT. IN PSALMOS. A vit, quemadmodum in primo Regum libro latine continetur. Cum igitur tunc aufugisset beatus David præsentem psalmum composuit. Et quod psalmo inscripsit, in finem, ne corrumpas, alio modo ex- ponendum est, quam alibi exposuerimus. Juhet enim nos Propheta ad tentationum finem respicere, longanimitatemque ac patientiam non abjicere. Et quod sequitur, ipsi David in tituli inscriptionem; intellige ideo dictum esse, quia elaboratus, atque compositus fuerit hic psalmus, in perpetuam rerum memoriam, quæ tunc ei contigerunt. C D Vers. 2, 3. Eripe me de inimicis meis, Deus, et ab insurgentibus in me libera me; eripe me ab ope. rantibus iniquitatem, et de viris sanguinum salva me. Insurgentes illos appellat, qui contra eum impetum fecerant, Saulem scilicet, et ejus milites : vel da- mones etiam, qui commissorum scelerum erant participes. Eosdem etiam appellat operantes ini- quitatem et viros sanguinum, eo quod iniquum sit insidias tendere adversus innocentem. Sangainu autem vir ille dicitur, qui in sanguinis effusione lætatur. VERS. 4. Quoniam ecce venati sunt animam meam. Quoniam, inquit, ut perspicuum est, oinnem adhi- buerunt operam, nt me domi inclusum comprehen- derent, Camelsi tuo adjutus subsidio evaserim. Irruerunt in me fortes. Fortes appellat eos ob divitiarum abundantiam et militum copias. In his etenim robur ac vires pugnantium consistere ab omnibus existimatur. VERS. B. Neque iniquitas mea, neque peccatum meum, Domine. Subintellige in causa est. Neque enim inique egi, neque peccavi contra illos, IN cansam aliquam haberent, cur in me tantum steri- rent. Quod si quis differre existimet iniquitatem a peccato, per illam gravius delictum, per hoc, levius erratum intelliget. Sine iniquitate cucurri et direxi. Absque peccato cum eis conversatus sum, atque ideo direxi, hoc est, actiones meas ad virtutem dirigendo me om- nilas æquum præbui. Vel, sine iniquitate direzi, hoc est, virtute duce, recta opera egi. Christo etiam convenientissime omnia hæc possunt verba aptari: Neque iniquitas mea, neque peccatum meum, sine iniquitate cucurri et direxi, et similiter quæ sequuntur. Vens. 6. Exsurge in occursum meum, et vide. Veni, inquit, er occurre mihi fugienti, et vires præsta, et vìde quænam patiar. Hæc autem dici a Christo, bumano more Propheta introducit, ut atibi saepe diximus. Divinitas enim omnia cernit, et mu- tari non potest. Et tu, Domine virtutum, Deus Israel, intende ad vi- silandas omnes gentes. Virtutes appellat angelicos ordines. Vel Deum virtutum, hoc est, Deum pote- -statum seu potentiarum pro eo dixit, quod est : Deus potens, vel Deus potentiæ largitor. Deinde eum rogat, ut adventti atque incarnatione sua visitet ∙onines gentes, quemadmodum futurum esse præ- videbat. Variæ lectiones. (3) ΑΙ. Συγγραφήν.
15β With incense and rams I shall bring you cattle with he-goats. In a historical sense, the kinds of sacrifice are clear, as has been said, for all the victims mentioned used to be offered. In an anagogical sense, ‘incense’ may be interpreted as the fragrance wafting from the pure soul, ‘rams’ as the thoughts that lead the soul, butting away the passions, ‘cattle’ as the activities of the body (for the ox is a worker of the earth, and the body is from the earth and acts in regard to the earth), and ‘he-goats’ as entreaties for sins (for in the past the he-goat used to be sacrificed for sins). He is saying accordingly that I shall bring all these to you, when you have freed me from slavery to my enemies.
16 Δεῦτε ἀκούσατε, καὶ διηγήσομαι ὑμῖν, πάντες οἱ φοβούμενοι τὸν Θεὸν, ὅσα ἐποίησε τῇ ψυχῇ μου. Καθ’ ὑπερβατὸν ἡ τῶν ῥητῶν τούτων σύνταξις, ἵν’ εἴη τοιαύτη· Δεῦτε ἀκούσατε, πάντες οἱ φοβούμενοι τὸν Θεὸν, καὶ διηγήσομαι ὑμῖν, ὅσα ἐποίησε τῇ ψυχῇ μου, τουτέστιν, ἐμοί. Ἢ καὶ καθ’ ἑαυτὸ ἀναγνωστέον ἠθικῶς τὸ, ὅσα ἐποίησε τῇ ψυχῇ μου, οἷον, ὦ πόσα ἐποίησέ μοι καλά. Εἶτα διέξεισι πῶς εὐηργετήθη.τος οὖν, ἄλλως ἐξηγητέον τὴν τοῦ Εἰς τέλος (5) προ γραφήν. Παρεγγυᾷ γὰρ εἰς τὸ τέλος τῶν πειρασμῶν ὁρᾶν, καὶ μὴ διαφθείρειν τὴν ὑπομονήν. Εἶτα τὸ ἑξῆς τῆς ἐπιγραφῆς, τῷ Δαβίδ, φησί, πεποίηται εἰς ἀνεξάλειπτον μνήμην τῶν γεγενημένων. Εξελοῦ μὲ ἐκ τῶν ἐχθρῶν μου, ὁ Θεὸς, καὶ ἐκ τῶν ἐπανισταμένων ἐπ' ἐμὲ, λύτρωσαι με ῥύσαι με ἐκ τῶν ἐργαζομένων τὴν ἀνομίαν, καὶ ἐξ ἀν δρῶν αἱμάτων σωσόν με. Ἐπανισταμένους λέγει, τοὺς ἐπιτιθεμένους καὶ ἐφορμώντας αὐτῷ, δηλαδή τὸν Σαούλ, καὶ τοὺς περὶ αὐτὸν στρατιώτας, καὶ τοὺς ὑπουργοῦντας αὐτοῖς δαίμονας. Τοὺς αὐτοὺς δέ φησι καὶ ἐργαζομένους τὴν ἀνομίαν, καὶ ἄνδρας αἱμάτων· τότε γὰρ ἐπιβουλεύειν τοῖς ἀναιτίως· ἄνεμος καὶ ἀνὴρ αἱμάτων, ὁ χαίρων αἷμασιν. *Οτι ἰδοὺ ἐθήρευσαν τὴν ψυχὴν μου. Οτι ιδού, ὡς ὁρᾷς, τὸ ἐπ' αὐτοῖς συνέλαβόν με, περικυκλώ σαντες τὸν οἶκόν μου, εἰ καὶ διὰ σοῦ σέσωσμαι. Επέθεντο ἐπ' ἐμὲ κραταιοί. Ἰσχυρούς αὐτοὺς ονομάζει, διά τε τὸν πλοῦτον καὶ τὸ πλῆθος, καὶ τὴν ἐντεῦθεν ἰσχύν. Β Οὔτε ἡ ἀνομία μου, οὔτε ἡ ἁμαρτία μου, Κύ- ριδ. Αείπει τὸν αἰτία· οὔτε γὰρ ἡνόμησα, οὔτε ἡμάρτηκα εἰς αὐτοὺς, ἵνα ἔχοιεν καὶ αἰτίαν κατ' ἐμοῦ μανίας. Εἰ δὲ καὶ διαφορὰν ἐνταῦθα ζητεῖς· ἀνομίαν μὲν, νόει τὴν μεγάλην πλημμέλειαν· ἁμαρ τίαν δὲ, τὴν μικράν. "Ανευ ἀνομίας ἔδραμον, καὶ κατεύθυνα. Χωρίς πταίσματος ἐπολιτευσάμην ἐν αὐτοῖς, καὶ διὰ τοῦτο μεγάλα κατώρθωσα· ἡ χωρὶς ἀνομίας κατώρθωσα, ὅσα κατώρθωσα. Αρμόσεις δ᾽ ἂν μάλιστα τῷ Χριστῷ τό· Οὔτε ἡ ἀνομία μου, οὔτε ἡ ἁμαρτία μου, καὶ τὰ ἑξῆς, ἀδίκως ἐπιβουλευομένῳ παρὰ τῶν Ἰου δαίων. Εξεγέρθητι εἰς συνάντησίν μου, καὶ ἴδε. Ελθε εἰς τὸ συναντῆσαί μοι φεύγοντι, καὶ ἐπιῤῥῶσαι, καὶ ἴδε οἷα πάσχω. Ταῦτα δὲ ἀνθρωποπρεπῶς εἴρηται" καθὼς πολλάκις ειρήκαμεν· ἀκίνητον γὰρ τὸ θεῖν, καὶ πάντων ἐπίσκοπον. Καὶ σύ, Κύριε ὁ Θεὸς τῶν δυνάμεων, ὁ Θεὸς τοῦ Ἰσραὴλ, πρόσχες τοῦ ἐπισκέψασθαι πάντα τὰ ἔθνη. Δυνάμεις λέγει, τὰ ἀγγελικά τάγματα. "Η ὁ Θεὸς τῶν δυνάμεων, ἀντὶ τοῦ ὁ δυνατός, ἢ ὁ δυνά- μεως χορηγός· εἶτα παρακαλεῖ αὐτὸν ἐπισκέψασθαι πάντα τὰ ἔθνη, διὰ τοῦ ἐνανθρωπήσαι, προεγνωκώς τουτὶ τὸ μυστήριον. COMMENT. IN PSALMOS. A vit, quemadmodum in primo Regum libro latine continetur. Cum igitur tunc aufugisset beatus David præsentem psalmum composuit. Et quod psalmo inscripsit, in finem, ne corrumpas, alio modo ex- ponendum est, quam alibi exposuerimus. Juhet enim nos Propheta ad tentationum finem respicere, longanimitatemque ac patientiam non abjicere. Et quod sequitur, ipsi David in tituli inscriptionem; intellige ideo dictum esse, quia elaboratus, atque compositus fuerit hic psalmus, in perpetuam rerum memoriam, quæ tunc ei contigerunt. C D Vers. 2, 3. Eripe me de inimicis meis, Deus, et ab insurgentibus in me libera me; eripe me ab ope. rantibus iniquitatem, et de viris sanguinum salva me. Insurgentes illos appellat, qui contra eum impetum fecerant, Saulem scilicet, et ejus milites : vel da- mones etiam, qui commissorum scelerum erant participes. Eosdem etiam appellat operantes ini- quitatem et viros sanguinum, eo quod iniquum sit insidias tendere adversus innocentem. Sangainu autem vir ille dicitur, qui in sanguinis effusione lætatur. VERS. 4. Quoniam ecce venati sunt animam meam. Quoniam, inquit, ut perspicuum est, oinnem adhi- buerunt operam, nt me domi inclusum comprehen- derent, Camelsi tuo adjutus subsidio evaserim. Irruerunt in me fortes. Fortes appellat eos ob divitiarum abundantiam et militum copias. In his etenim robur ac vires pugnantium consistere ab omnibus existimatur. VERS. B. Neque iniquitas mea, neque peccatum meum, Domine. Subintellige in causa est. Neque enim inique egi, neque peccavi contra illos, IN cansam aliquam haberent, cur in me tantum steri- rent. Quod si quis differre existimet iniquitatem a peccato, per illam gravius delictum, per hoc, levius erratum intelliget. Sine iniquitate cucurri et direxi. Absque peccato cum eis conversatus sum, atque ideo direxi, hoc est, actiones meas ad virtutem dirigendo me om- nilas æquum præbui. Vel, sine iniquitate direzi, hoc est, virtute duce, recta opera egi. Christo etiam convenientissime omnia hæc possunt verba aptari: Neque iniquitas mea, neque peccatum meum, sine iniquitate cucurri et direxi, et similiter quæ sequuntur. Vens. 6. Exsurge in occursum meum, et vide. Veni, inquit, er occurre mihi fugienti, et vires præsta, et vìde quænam patiar. Hæc autem dici a Christo, bumano more Propheta introducit, ut atibi saepe diximus. Divinitas enim omnia cernit, et mu- tari non potest. Et tu, Domine virtutum, Deus Israel, intende ad vi- silandas omnes gentes. Virtutes appellat angelicos ordines. Vel Deum virtutum, hoc est, Deum pote- -statum seu potentiarum pro eo dixit, quod est : Deus potens, vel Deus potentiæ largitor. Deinde eum rogat, ut adventti atque incarnatione sua visitet ∙onines gentes, quemadmodum futurum esse præ- videbat. Variæ lectiones. (3) ΑΙ. Συγγραφήν.
16 Come, listen, and I shall tell you, O all you who fear God, all he has done for my soul. The syntax of these words is according to the figure of hyperbaton, so that it would be as follows: Come, listen, O all you who fear God, and I shall tell you all he has done for my soul, that is, for me. Or else the phrase ‘all he has done for my soul’ is to be read on its own expressively, namely, ‘O how many good things has he done for me!’ He then describes how he has been benefited.
17 Πρὸς αὐτὸν τῷ στόματί μου ἐκέκραξα, καὶ ὕψωσα ὑπὸ τὴν γλῶσσάν μου. Ὕψωσα δηλονότι τὴν φωνήν μου, καλοῦσαν αὐτὸν εἰς ἀντίληψιν. α μεμυαλωμένα PCBFH[TRa] : μεμυελωμένα MAV.τος οὖν, ἄλλως ἐξηγητέον τὴν τοῦ Εἰς τέλος (5) προ γραφήν. Παρεγγυᾷ γὰρ εἰς τὸ τέλος τῶν πειρασμῶν ὁρᾶν, καὶ μὴ διαφθείρειν τὴν ὑπομονήν. Εἶτα τὸ ἑξῆς τῆς ἐπιγραφῆς, τῷ Δαβίδ, φησί, πεποίηται εἰς ἀνεξάλειπτον μνήμην τῶν γεγενημένων. Εξελοῦ μὲ ἐκ τῶν ἐχθρῶν μου, ὁ Θεὸς, καὶ ἐκ τῶν ἐπανισταμένων ἐπ' ἐμὲ, λύτρωσαι με ῥύσαι με ἐκ τῶν ἐργαζομένων τὴν ἀνομίαν, καὶ ἐξ ἀν δρῶν αἱμάτων σωσόν με. Ἐπανισταμένους λέγει, τοὺς ἐπιτιθεμένους καὶ ἐφορμώντας αὐτῷ, δηλαδή τὸν Σαούλ, καὶ τοὺς περὶ αὐτὸν στρατιώτας, καὶ τοὺς ὑπουργοῦντας αὐτοῖς δαίμονας. Τοὺς αὐτοὺς δέ φησι καὶ ἐργαζομένους τὴν ἀνομίαν, καὶ ἄνδρας αἱμάτων· τότε γὰρ ἐπιβουλεύειν τοῖς ἀναιτίως· ἄνεμος καὶ ἀνὴρ αἱμάτων, ὁ χαίρων αἷμασιν. *Οτι ἰδοὺ ἐθήρευσαν τὴν ψυχὴν μου. Οτι ιδού, ὡς ὁρᾷς, τὸ ἐπ' αὐτοῖς συνέλαβόν με, περικυκλώ σαντες τὸν οἶκόν μου, εἰ καὶ διὰ σοῦ σέσωσμαι. Επέθεντο ἐπ' ἐμὲ κραταιοί. Ἰσχυρούς αὐτοὺς ονομάζει, διά τε τὸν πλοῦτον καὶ τὸ πλῆθος, καὶ τὴν ἐντεῦθεν ἰσχύν. Β Οὔτε ἡ ἀνομία μου, οὔτε ἡ ἁμαρτία μου, Κύ- ριδ. Αείπει τὸν αἰτία· οὔτε γὰρ ἡνόμησα, οὔτε ἡμάρτηκα εἰς αὐτοὺς, ἵνα ἔχοιεν καὶ αἰτίαν κατ' ἐμοῦ μανίας. Εἰ δὲ καὶ διαφορὰν ἐνταῦθα ζητεῖς· ἀνομίαν μὲν, νόει τὴν μεγάλην πλημμέλειαν· ἁμαρ τίαν δὲ, τὴν μικράν. "Ανευ ἀνομίας ἔδραμον, καὶ κατεύθυνα. Χωρίς πταίσματος ἐπολιτευσάμην ἐν αὐτοῖς, καὶ διὰ τοῦτο μεγάλα κατώρθωσα· ἡ χωρὶς ἀνομίας κατώρθωσα, ὅσα κατώρθωσα. Αρμόσεις δ᾽ ἂν μάλιστα τῷ Χριστῷ τό· Οὔτε ἡ ἀνομία μου, οὔτε ἡ ἁμαρτία μου, καὶ τὰ ἑξῆς, ἀδίκως ἐπιβουλευομένῳ παρὰ τῶν Ἰου δαίων. Εξεγέρθητι εἰς συνάντησίν μου, καὶ ἴδε. Ελθε εἰς τὸ συναντῆσαί μοι φεύγοντι, καὶ ἐπιῤῥῶσαι, καὶ ἴδε οἷα πάσχω. Ταῦτα δὲ ἀνθρωποπρεπῶς εἴρηται" καθὼς πολλάκις ειρήκαμεν· ἀκίνητον γὰρ τὸ θεῖν, καὶ πάντων ἐπίσκοπον. Καὶ σύ, Κύριε ὁ Θεὸς τῶν δυνάμεων, ὁ Θεὸς τοῦ Ἰσραὴλ, πρόσχες τοῦ ἐπισκέψασθαι πάντα τὰ ἔθνη. Δυνάμεις λέγει, τὰ ἀγγελικά τάγματα. "Η ὁ Θεὸς τῶν δυνάμεων, ἀντὶ τοῦ ὁ δυνατός, ἢ ὁ δυνά- μεως χορηγός· εἶτα παρακαλεῖ αὐτὸν ἐπισκέψασθαι πάντα τὰ ἔθνη, διὰ τοῦ ἐνανθρωπήσαι, προεγνωκώς τουτὶ τὸ μυστήριον. COMMENT. IN PSALMOS. A vit, quemadmodum in primo Regum libro latine continetur. Cum igitur tunc aufugisset beatus David præsentem psalmum composuit. Et quod psalmo inscripsit, in finem, ne corrumpas, alio modo ex- ponendum est, quam alibi exposuerimus. Juhet enim nos Propheta ad tentationum finem respicere, longanimitatemque ac patientiam non abjicere. Et quod sequitur, ipsi David in tituli inscriptionem; intellige ideo dictum esse, quia elaboratus, atque compositus fuerit hic psalmus, in perpetuam rerum memoriam, quæ tunc ei contigerunt. C D Vers. 2, 3. Eripe me de inimicis meis, Deus, et ab insurgentibus in me libera me; eripe me ab ope. rantibus iniquitatem, et de viris sanguinum salva me. Insurgentes illos appellat, qui contra eum impetum fecerant, Saulem scilicet, et ejus milites : vel da- mones etiam, qui commissorum scelerum erant participes. Eosdem etiam appellat operantes ini- quitatem et viros sanguinum, eo quod iniquum sit insidias tendere adversus innocentem. Sangainu autem vir ille dicitur, qui in sanguinis effusione lætatur. VERS. 4. Quoniam ecce venati sunt animam meam. Quoniam, inquit, ut perspicuum est, oinnem adhi- buerunt operam, nt me domi inclusum comprehen- derent, Camelsi tuo adjutus subsidio evaserim. Irruerunt in me fortes. Fortes appellat eos ob divitiarum abundantiam et militum copias. In his etenim robur ac vires pugnantium consistere ab omnibus existimatur. VERS. B. Neque iniquitas mea, neque peccatum meum, Domine. Subintellige in causa est. Neque enim inique egi, neque peccavi contra illos, IN cansam aliquam haberent, cur in me tantum steri- rent. Quod si quis differre existimet iniquitatem a peccato, per illam gravius delictum, per hoc, levius erratum intelliget. Sine iniquitate cucurri et direxi. Absque peccato cum eis conversatus sum, atque ideo direxi, hoc est, actiones meas ad virtutem dirigendo me om- nilas æquum præbui. Vel, sine iniquitate direzi, hoc est, virtute duce, recta opera egi. Christo etiam convenientissime omnia hæc possunt verba aptari: Neque iniquitas mea, neque peccatum meum, sine iniquitate cucurri et direxi, et similiter quæ sequuntur. Vens. 6. Exsurge in occursum meum, et vide. Veni, inquit, er occurre mihi fugienti, et vires præsta, et vìde quænam patiar. Hæc autem dici a Christo, bumano more Propheta introducit, ut atibi saepe diximus. Divinitas enim omnia cernit, et mu- tari non potest. Et tu, Domine virtutum, Deus Israel, intende ad vi- silandas omnes gentes. Virtutes appellat angelicos ordines. Vel Deum virtutum, hoc est, Deum pote- -statum seu potentiarum pro eo dixit, quod est : Deus potens, vel Deus potentiæ largitor. Deinde eum rogat, ut adventti atque incarnatione sua visitet ∙onines gentes, quemadmodum futurum esse præ- videbat. Variæ lectiones. (3) ΑΙ. Συγγραφήν.
17 I have cried to him with my mouth and raised up under my tongue. I have raised up, my voice that is, calling on him for help.
PG 128:655Παρατηρητέον δὲ, τὴν ὑπό πρόθεσιν, ἀντὶ τῆς ἐν πάντως κειμένην, οἷον, ἐν τῇ γλώσσῃ μου· τοιοῦτόν ἐστι καὶ τὸ, Ὑπὸ τὴν γλῶσσαν αὐτοῦ κόπος καὶ πόνος, καὶ τὸ, ᾽Ιὸς ἀσπίδων ὑπὸ τὰ χείλη σου, καὶ τὰ τοιαῦτα.Μὴ οἰκτειρήσῃς πάντας τοὺς ἐργαζομένους τὴν ἀνομίαν. Τοὺς ἀνε πιστρόφως ἔχοντας, (6) ὡς οἱ περὶ τὸν Σαούλ, καὶ τὸν ᾿Ανναν, καὶ Καϊάφα», καὶ τοὺς δαίμονας, ἵνα σωφρονέστεροι διὰ τοῦ ὑπου δείγματος οἱ ἄνθρωποι γένωνται Επιστρέψουσιν εἰς ἑσπέραν, καὶ λιμώξουσιν ὡς κύων, καὶ κυκλώσουσι πόλιν. Τὸ ἑσπέρας, τὸ ὀψέ ποτε σημαίνει. Προφητεύει δὲ, ὅτι ἔσται και ρὸς, ὅτε τινὲς τῶν Ἰουδαίων ἐπιστρέψουσιν εἰς Ἱε ρουσαλήμ, ἀπὸ τῆς διασπορᾶς, καὶ μὴ εὑρόντες ἐν αὐτῇ τροφάς διὰ τὸ ἀλλόφυλον τῶν κυριευόντων αὐτῆς, λιμώξουσι σφοδρῶς, καὶ οὐδὲ ἐν τῇ Ἱερου σαλὴμ στῆναι συγχωρηθήσονται, ἀλλ᾽ ἀπελαυνόμε νοι ὡς (7) άγγος, κύκλῳ τῆς ποτὲ πόλεως αὐτῶν Β αὐλισθήσονται, δ καὶ μέχρι τοῦ νῦν ὁρᾶται γινόμε νον. Εἰς παράδειγμα δὲ τὸν κύνα παρέλαβε, διὰ τὸ λιμώττειν ἄγαν τουτὶ τὸ ζῶον, καὶ διὰ τὴν ἀναί δειαν. Ἰδοὺ ἀποφθέγξονται ἐν τῷ στόματι αὐτῶν. Απόφασιν ἐξενέγκωσι κατὰ τοῦ Χριστοῦ, τοῦ Σταυρωθήτω. Παρατηρητέον δὲ, ὡς προείπομεν, ὅτι τὸν Ἰδοὺ πλεονάζον παρὰ τῇ διαλέκτῳ τῶν Εβραίων, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, περιττόν τέθειται. Καὶ ῥομφαία ἐν τοῖς χείλεσιν αὐτῶν. Ρομφαίαν καλεῖ τὸν θανατηφόρον λόγον, ὃς ἐστιν ἡ δηλωθεῖσα ἀπόφασις. *Οτι τίς ήκουσε ; Τοιαῦτα δὲ λέγουσιν ὅτι, ὡς δοκεῖ αὐτοῖς, οὐδεὶς ἤκουσεν, ἐκδικεῖν τὸν ἐπιβου- λευόμενον δυνάμενος. Ἀντὶ γὰρ τοῦ Τίς, Οὐδεὶς ἐξέδωκεν ὁ Σύμμαχος· οίονται γάρ, φησίν, αὐτὸν ἀβοήθητον. ὅμοιόν ἐστι τῷ, Ὁ κατοικῶν ἐν οὐρανοῖς ἐκγελά- σεται αὐτοὺς, περὶ οὗ ἐν τῷ β' ψαλμῷ προεί ρηται. Εξουδενώσεις πάντα τὰ ἔθνη. Τὰ μὴ δεχό μενα τὸ κήρυγμα τοῦ Εὐαγγελίου, τὰ πολεμοῦντα τοῖς δούλοις σου. Λέγει δὲ καὶ ἄλλως τὰ] συστήματα τῶν δαιμόνων. Το κράτος μου πρὸς σὲ φυλάξω. Τοῦτο, περὶ ἑαυτοῦ φασιν εἰπεῖν τὸν Δαβίδ, ὅτι Τὴν ὀφειλομένην μοι βασιλείαν οὐκ αὐτὸς σφετερίσομαι, ἀνελὼν τὸν Σαούλ, ἀλλὰ σοὶ ταύτην ἐάσω, τοῦτο γὰρ τὸ, φυσ λάξω, σημαίνει νῦν, δοθησομένην, ὅταν θελήσης. Το δὲ, Πρὸς σέ, ἀντὶ τοῦ, Παρὰ σοί. *Οτι σὺ ἀντιλήπτωρ μου εἶ. Διότι σύ μοι βοη- θεῖς, ὁ πάντα δυνάμενος. Ο Θεός μου τὸ ἔλεος αὐτοῦ προφθάσει με. Ο Θεός μου οἷός ἐστι· τὸ ἔλεος αὐτοῦ προλάβῃ τὴν ἐμὴν αἴτησιν. Οὕτω ταχὺς ἐστι εἰς βοήθειαν. 'Ο Θεός μου δείξει μοι ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου. Λείπει τὸ Οσα βούλομαι, ἢ Οσα εἰκός ἐστι· τοιοῦ EUTHYMII ZIGABENI Ne miserearis omnibus qui operantur iniquiatem. A fis nimirum, qui pertinaces sunt in malo, quales erant Saul et socii, Anna, Caiphas et damones, atque hæc facito, ut cæteri homines hoc exemplo prudentiores fiant. VERS. 7. Convertentur ad vesperam, et famem pa- tientur ut canes, et circuibunt civitatem. Ad vespe- ram, hoc est, sero aliquando. Prædicit enim futu- rum esse tempus, quando Judæorum aliqui ex dispersione sua revertentur in Jerusalem, et nullis in ea inventis cibis, quia civitas sub externorum erit imperio, misere esurient. Quinimo nec illic persistere poterunt, sed ut profani, atque ideo re- jecti, extra muros civitatis jacentes mœrebunt : quod etiam inpræsentiarum eis accidere videmus. Canis vero similitudine usus est, quod famelicum animal sit, et impudens. VERS. 8. Ecce loquentur in ore suo. Sententiam nimirum ferentes adversum Christum : veluti cum cruci illum affigi instantissime postnłaverunt. Ob- pervandum vero est, ut prædiximus, quod dictio, Ecce, abundat sæpe apud Hebræos, atque ut pluri- mum est superflua. El gladius in labiis eorum. Gladium appellat acerbissimum sermonem nefariæ illius sententiæ, quam paulo ante prædiximus. Quoniam quis audivit ? Hujusmodi, inquit, ab eis proferuntur verba. Quia eorum judicio nullus audivit ; nullus, iuquam, qui Christum injuriis C oppressum posset eximere. Unde Symmachus pro quis, nemo transtulit. Putavit enim, inquit, Chri- stum a nemine adjuvari debere. VERS. 9. Et tu, Domine, deridebis eos. Hoc est simile ei, quod alibi legimus in secundo psalmo : Qui habitat in cœlis, irridebit eos. Ad nihilum deduces omnes gentes. Quæ Evangelii prædicationem non suscipiunt, quæ tuis resistunt .servis. Vel, per gentes, dæmonum catervas intel- ligit. VERS. 10. Imperium meum ad te servabo. Hæc aiunt beatum David dicere de seipso. Regnum, inquit, quod mortuo Saule, mihi debetur, temere non invadam ; neque ego ideo illum occidam, quin- imo illud totum tuo relinquam arbitrio. Ita enim hoc in loco, sibi vult verbum : Servabo. Quod vero ait : ad te, dictum est pro Apud le. Quoniam tu, Deus, adjutor meus es. Quoniam tu, Inquit, qui omnia moderaris, auxilio mnili es. VERS. 11. Deus meus, misericordia ejus præveniet me. Vide, inquit, quali perfruar Deo, qui tam præsto semper mihi est, ut summa sua misericor- dia meas longe præveniat preces. VERS. 12. Deus meus ostendet mihi in inimicis meis. Subintelligendum est aliquid, verbi gratia : Varia D lectiones. (6) Αl. ὅσοι (7) Al. &yo;. (8) Σὺ δὲ, Κύριε, ἐκγελάσεις αὐτούς. Τοῦτο (8) Al. Καὶ σύ. Iden.
It is to be noted that the preposition ‘under’ is beyond doubt employed in the sense of ‘on’, namely, ‘on my tongue’. Such also is Under his tongue is suffering and pain, and, Vipers’ venom is under your lips.
18 Ἀδικίαν εἰ ἐθεώρουν ἐν καρδίᾳ μου, μὴ εἰσακουσάτω μου Κύριος. Ὅτε δὲ, φησὶ, τοῦτον παρεκάλουν, οὐκ ἐθεώρουν ἐν τῇ καρδίᾳ μου κακίαν τινά· καὶ πιστοῦται τὸν λόγον ἐπαρώμενος, ὅτι, εἰ συνεγίνωσκον αὐτῇ τοιοῦτόν τι, μὴ εἰσακουσάτω μου Κύριος τοῦ λοιποῦ, ὁσάκις ἂν αὐτὸν ἐπικαλέσωμαι. |Μὴ οἰκτειρήσῃς πάντας τοὺς ἐργαζομένους τὴν ἀνομίαν. Τοὺς ἀνε πιστρόφως ἔχοντας, (6) ὡς οἱ περὶ τὸν Σαούλ, καὶ τὸν ᾿Ανναν, καὶ Καϊάφα», καὶ τοὺς δαίμονας, ἵνα σωφρονέστεροι διὰ τοῦ ὑπου δείγματος οἱ ἄνθρωποι γένωνται Επιστρέψουσιν εἰς ἑσπέραν, καὶ λιμώξουσιν ὡς κύων, καὶ κυκλώσουσι πόλιν. Τὸ ἑσπέρας, τὸ ὀψέ ποτε σημαίνει. Προφητεύει δὲ, ὅτι ἔσται και ρὸς, ὅτε τινὲς τῶν Ἰουδαίων ἐπιστρέψουσιν εἰς Ἱε ρουσαλήμ, ἀπὸ τῆς διασπορᾶς, καὶ μὴ εὑρόντες ἐν αὐτῇ τροφάς διὰ τὸ ἀλλόφυλον τῶν κυριευόντων αὐτῆς, λιμώξουσι σφοδρῶς, καὶ οὐδὲ ἐν τῇ Ἱερου σαλὴμ στῆναι συγχωρηθήσονται, ἀλλ᾽ ἀπελαυνόμε νοι ὡς (7) άγγος, κύκλῳ τῆς ποτὲ πόλεως αὐτῶν Β αὐλισθήσονται, δ καὶ μέχρι τοῦ νῦν ὁρᾶται γινόμε νον. Εἰς παράδειγμα δὲ τὸν κύνα παρέλαβε, διὰ τὸ λιμώττειν ἄγαν τουτὶ τὸ ζῶον, καὶ διὰ τὴν ἀναί δειαν. Ἰδοὺ ἀποφθέγξονται ἐν τῷ στόματι αὐτῶν. Απόφασιν ἐξενέγκωσι κατὰ τοῦ Χριστοῦ, τοῦ Σταυρωθήτω. Παρατηρητέον δὲ, ὡς προείπομεν, ὅτι τὸν Ἰδοὺ πλεονάζον παρὰ τῇ διαλέκτῳ τῶν Εβραίων, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, περιττόν τέθειται. Καὶ ῥομφαία ἐν τοῖς χείλεσιν αὐτῶν. Ρομφαίαν καλεῖ τὸν θανατηφόρον λόγον, ὃς ἐστιν ἡ δηλωθεῖσα ἀπόφασις. *Οτι τίς ήκουσε ; Τοιαῦτα δὲ λέγουσιν ὅτι, ὡς δοκεῖ αὐτοῖς, οὐδεὶς ἤκουσεν, ἐκδικεῖν τὸν ἐπιβου- λευόμενον δυνάμενος. Ἀντὶ γὰρ τοῦ Τίς, Οὐδεὶς ἐξέδωκεν ὁ Σύμμαχος· οίονται γάρ, φησίν, αὐτὸν ἀβοήθητον. ὅμοιόν ἐστι τῷ, Ὁ κατοικῶν ἐν οὐρανοῖς ἐκγελά- σεται αὐτοὺς, περὶ οὗ ἐν τῷ β' ψαλμῷ προεί ρηται. Εξουδενώσεις πάντα τὰ ἔθνη. Τὰ μὴ δεχό μενα τὸ κήρυγμα τοῦ Εὐαγγελίου, τὰ πολεμοῦντα τοῖς δούλοις σου. Λέγει δὲ καὶ ἄλλως τὰ] συστήματα τῶν δαιμόνων. Το κράτος μου πρὸς σὲ φυλάξω. Τοῦτο, περὶ ἑαυτοῦ φασιν εἰπεῖν τὸν Δαβίδ, ὅτι Τὴν ὀφειλομένην μοι βασιλείαν οὐκ αὐτὸς σφετερίσομαι, ἀνελὼν τὸν Σαούλ, ἀλλὰ σοὶ ταύτην ἐάσω, τοῦτο γὰρ τὸ, φυσ λάξω, σημαίνει νῦν, δοθησομένην, ὅταν θελήσης. Το δὲ, Πρὸς σέ, ἀντὶ τοῦ, Παρὰ σοί. *Οτι σὺ ἀντιλήπτωρ μου εἶ. Διότι σύ μοι βοη- θεῖς, ὁ πάντα δυνάμενος. Ο Θεός μου τὸ ἔλεος αὐτοῦ προφθάσει με. Ο Θεός μου οἷός ἐστι· τὸ ἔλεος αὐτοῦ προλάβῃ τὴν ἐμὴν αἴτησιν. Οὕτω ταχὺς ἐστι εἰς βοήθειαν. 'Ο Θεός μου δείξει μοι ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου. Λείπει τὸ Οσα βούλομαι, ἢ Οσα εἰκός ἐστι· τοιοῦ EUTHYMII ZIGABENI Ne miserearis omnibus qui operantur iniquiatem. A fis nimirum, qui pertinaces sunt in malo, quales erant Saul et socii, Anna, Caiphas et damones, atque hæc facito, ut cæteri homines hoc exemplo prudentiores fiant. VERS. 7. Convertentur ad vesperam, et famem pa- tientur ut canes, et circuibunt civitatem. Ad vespe- ram, hoc est, sero aliquando. Prædicit enim futu- rum esse tempus, quando Judæorum aliqui ex dispersione sua revertentur in Jerusalem, et nullis in ea inventis cibis, quia civitas sub externorum erit imperio, misere esurient. Quinimo nec illic persistere poterunt, sed ut profani, atque ideo re- jecti, extra muros civitatis jacentes mœrebunt : quod etiam inpræsentiarum eis accidere videmus. Canis vero similitudine usus est, quod famelicum animal sit, et impudens. VERS. 8. Ecce loquentur in ore suo. Sententiam nimirum ferentes adversum Christum : veluti cum cruci illum affigi instantissime postnłaverunt. Ob- pervandum vero est, ut prædiximus, quod dictio, Ecce, abundat sæpe apud Hebræos, atque ut pluri- mum est superflua. El gladius in labiis eorum. Gladium appellat acerbissimum sermonem nefariæ illius sententiæ, quam paulo ante prædiximus. Quoniam quis audivit ? Hujusmodi, inquit, ab eis proferuntur verba. Quia eorum judicio nullus audivit ; nullus, iuquam, qui Christum injuriis C oppressum posset eximere. Unde Symmachus pro quis, nemo transtulit. Putavit enim, inquit, Chri- stum a nemine adjuvari debere. VERS. 9. Et tu, Domine, deridebis eos. Hoc est simile ei, quod alibi legimus in secundo psalmo : Qui habitat in cœlis, irridebit eos. Ad nihilum deduces omnes gentes. Quæ Evangelii prædicationem non suscipiunt, quæ tuis resistunt .servis. Vel, per gentes, dæmonum catervas intel- ligit. VERS. 10. Imperium meum ad te servabo. Hæc aiunt beatum David dicere de seipso. Regnum, inquit, quod mortuo Saule, mihi debetur, temere non invadam ; neque ego ideo illum occidam, quin- imo illud totum tuo relinquam arbitrio. Ita enim hoc in loco, sibi vult verbum : Servabo. Quod vero ait : ad te, dictum est pro Apud le. Quoniam tu, Deus, adjutor meus es. Quoniam tu, Inquit, qui omnia moderaris, auxilio mnili es. VERS. 11. Deus meus, misericordia ejus præveniet me. Vide, inquit, quali perfruar Deo, qui tam præsto semper mihi est, ut summa sua misericor- dia meas longe præveniat preces. VERS. 12. Deus meus ostendet mihi in inimicis meis. Subintelligendum est aliquid, verbi gratia : Varia D lectiones. (6) Αl. ὅσοι (7) Al. &yo;. (8) Σὺ δὲ, Κύριε, ἐκγελάσεις αὐτούς. Τοῦτο (8) Al. Καὶ σύ. Iden.
18 If I was perceiving injustice in my heart, let the Lord not hear me. When, he says, I was entreating him, I was not perceiving any evil in my heart, and he confirms his assertion invoking a curse, namely, if I was aware of any such thing in my heart, let the Lord henceforth not hear me, however often I may call on him.
α Διὰ τοῦτο εἰσήκουσέ μου ὁ Θεός. Διότι μετὰ καθαρᾶς καρδίας ἐδεόμην. Χρὴ δὲ καὶ ἡμᾶς, εἰ μέλλοιμεν ἐπιτυγχάνειν, μετὰ καθαροῦ συνειδότος παρακαλεῖν τὸν Θεόν.Μὴ οἰκτειρήσῃς πάντας τοὺς ἐργαζομένους τὴν ἀνομίαν. Τοὺς ἀνε πιστρόφως ἔχοντας, (6) ὡς οἱ περὶ τὸν Σαούλ, καὶ τὸν ᾿Ανναν, καὶ Καϊάφα», καὶ τοὺς δαίμονας, ἵνα σωφρονέστεροι διὰ τοῦ ὑπου δείγματος οἱ ἄνθρωποι γένωνται Επιστρέψουσιν εἰς ἑσπέραν, καὶ λιμώξουσιν ὡς κύων, καὶ κυκλώσουσι πόλιν. Τὸ ἑσπέρας, τὸ ὀψέ ποτε σημαίνει. Προφητεύει δὲ, ὅτι ἔσται και ρὸς, ὅτε τινὲς τῶν Ἰουδαίων ἐπιστρέψουσιν εἰς Ἱε ρουσαλήμ, ἀπὸ τῆς διασπορᾶς, καὶ μὴ εὑρόντες ἐν αὐτῇ τροφάς διὰ τὸ ἀλλόφυλον τῶν κυριευόντων αὐτῆς, λιμώξουσι σφοδρῶς, καὶ οὐδὲ ἐν τῇ Ἱερου σαλὴμ στῆναι συγχωρηθήσονται, ἀλλ᾽ ἀπελαυνόμε νοι ὡς (7) άγγος, κύκλῳ τῆς ποτὲ πόλεως αὐτῶν Β αὐλισθήσονται, δ καὶ μέχρι τοῦ νῦν ὁρᾶται γινόμε νον. Εἰς παράδειγμα δὲ τὸν κύνα παρέλαβε, διὰ τὸ λιμώττειν ἄγαν τουτὶ τὸ ζῶον, καὶ διὰ τὴν ἀναί δειαν. Ἰδοὺ ἀποφθέγξονται ἐν τῷ στόματι αὐτῶν. Απόφασιν ἐξενέγκωσι κατὰ τοῦ Χριστοῦ, τοῦ Σταυρωθήτω. Παρατηρητέον δὲ, ὡς προείπομεν, ὅτι τὸν Ἰδοὺ πλεονάζον παρὰ τῇ διαλέκτῳ τῶν Εβραίων, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, περιττόν τέθειται. Καὶ ῥομφαία ἐν τοῖς χείλεσιν αὐτῶν. Ρομφαίαν καλεῖ τὸν θανατηφόρον λόγον, ὃς ἐστιν ἡ δηλωθεῖσα ἀπόφασις. *Οτι τίς ήκουσε ; Τοιαῦτα δὲ λέγουσιν ὅτι, ὡς δοκεῖ αὐτοῖς, οὐδεὶς ἤκουσεν, ἐκδικεῖν τὸν ἐπιβου- λευόμενον δυνάμενος. Ἀντὶ γὰρ τοῦ Τίς, Οὐδεὶς ἐξέδωκεν ὁ Σύμμαχος· οίονται γάρ, φησίν, αὐτὸν ἀβοήθητον. ὅμοιόν ἐστι τῷ, Ὁ κατοικῶν ἐν οὐρανοῖς ἐκγελά- σεται αὐτοὺς, περὶ οὗ ἐν τῷ β' ψαλμῷ προεί ρηται. Εξουδενώσεις πάντα τὰ ἔθνη. Τὰ μὴ δεχό μενα τὸ κήρυγμα τοῦ Εὐαγγελίου, τὰ πολεμοῦντα τοῖς δούλοις σου. Λέγει δὲ καὶ ἄλλως τὰ] συστήματα τῶν δαιμόνων. Το κράτος μου πρὸς σὲ φυλάξω. Τοῦτο, περὶ ἑαυτοῦ φασιν εἰπεῖν τὸν Δαβίδ, ὅτι Τὴν ὀφειλομένην μοι βασιλείαν οὐκ αὐτὸς σφετερίσομαι, ἀνελὼν τὸν Σαούλ, ἀλλὰ σοὶ ταύτην ἐάσω, τοῦτο γὰρ τὸ, φυσ λάξω, σημαίνει νῦν, δοθησομένην, ὅταν θελήσης. Το δὲ, Πρὸς σέ, ἀντὶ τοῦ, Παρὰ σοί. *Οτι σὺ ἀντιλήπτωρ μου εἶ. Διότι σύ μοι βοη- θεῖς, ὁ πάντα δυνάμενος. Ο Θεός μου τὸ ἔλεος αὐτοῦ προφθάσει με. Ο Θεός μου οἷός ἐστι· τὸ ἔλεος αὐτοῦ προλάβῃ τὴν ἐμὴν αἴτησιν. Οὕτω ταχὺς ἐστι εἰς βοήθειαν. 'Ο Θεός μου δείξει μοι ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου. Λείπει τὸ Οσα βούλομαι, ἢ Οσα εἰκός ἐστι· τοιοῦ EUTHYMII ZIGABENI Ne miserearis omnibus qui operantur iniquiatem. A fis nimirum, qui pertinaces sunt in malo, quales erant Saul et socii, Anna, Caiphas et damones, atque hæc facito, ut cæteri homines hoc exemplo prudentiores fiant. VERS. 7. Convertentur ad vesperam, et famem pa- tientur ut canes, et circuibunt civitatem. Ad vespe- ram, hoc est, sero aliquando. Prædicit enim futu- rum esse tempus, quando Judæorum aliqui ex dispersione sua revertentur in Jerusalem, et nullis in ea inventis cibis, quia civitas sub externorum erit imperio, misere esurient. Quinimo nec illic persistere poterunt, sed ut profani, atque ideo re- jecti, extra muros civitatis jacentes mœrebunt : quod etiam inpræsentiarum eis accidere videmus. Canis vero similitudine usus est, quod famelicum animal sit, et impudens. VERS. 8. Ecce loquentur in ore suo. Sententiam nimirum ferentes adversum Christum : veluti cum cruci illum affigi instantissime postnłaverunt. Ob- pervandum vero est, ut prædiximus, quod dictio, Ecce, abundat sæpe apud Hebræos, atque ut pluri- mum est superflua. El gladius in labiis eorum. Gladium appellat acerbissimum sermonem nefariæ illius sententiæ, quam paulo ante prædiximus. Quoniam quis audivit ? Hujusmodi, inquit, ab eis proferuntur verba. Quia eorum judicio nullus audivit ; nullus, iuquam, qui Christum injuriis C oppressum posset eximere. Unde Symmachus pro quis, nemo transtulit. Putavit enim, inquit, Chri- stum a nemine adjuvari debere. VERS. 9. Et tu, Domine, deridebis eos. Hoc est simile ei, quod alibi legimus in secundo psalmo : Qui habitat in cœlis, irridebit eos. Ad nihilum deduces omnes gentes. Quæ Evangelii prædicationem non suscipiunt, quæ tuis resistunt .servis. Vel, per gentes, dæmonum catervas intel- ligit. VERS. 10. Imperium meum ad te servabo. Hæc aiunt beatum David dicere de seipso. Regnum, inquit, quod mortuo Saule, mihi debetur, temere non invadam ; neque ego ideo illum occidam, quin- imo illud totum tuo relinquam arbitrio. Ita enim hoc in loco, sibi vult verbum : Servabo. Quod vero ait : ad te, dictum est pro Apud le. Quoniam tu, Deus, adjutor meus es. Quoniam tu, Inquit, qui omnia moderaris, auxilio mnili es. VERS. 11. Deus meus, misericordia ejus præveniet me. Vide, inquit, quali perfruar Deo, qui tam præsto semper mihi est, ut summa sua misericor- dia meas longe præveniat preces. VERS. 12. Deus meus ostendet mihi in inimicis meis. Subintelligendum est aliquid, verbi gratia : Varia D lectiones. (6) Αl. ὅσοι (7) Al. &yo;. (8) Σὺ δὲ, Κύριε, ἐκγελάσεις αὐτούς. Τοῦτο (8) Al. Καὶ σύ. Iden.
19α On this account God has heard me. Because I was praying with a pure heart. And it is necessary for us, too, if we are to suc- ceed, to entreat God with a pure conscience.
β Προσέσχε τῇ φωνῇ τῆς δεήσεώς μου. Ὅμοιόν ἐστι τοῦτο τῷ τρίτῳ στίχῳ τοῦ πέμπτου ψαλμοῦ.Μὴ οἰκτειρήσῃς πάντας τοὺς ἐργαζομένους τὴν ἀνομίαν. Τοὺς ἀνε πιστρόφως ἔχοντας, (6) ὡς οἱ περὶ τὸν Σαούλ, καὶ τὸν ᾿Ανναν, καὶ Καϊάφα», καὶ τοὺς δαίμονας, ἵνα σωφρονέστεροι διὰ τοῦ ὑπου δείγματος οἱ ἄνθρωποι γένωνται Επιστρέψουσιν εἰς ἑσπέραν, καὶ λιμώξουσιν ὡς κύων, καὶ κυκλώσουσι πόλιν. Τὸ ἑσπέρας, τὸ ὀψέ ποτε σημαίνει. Προφητεύει δὲ, ὅτι ἔσται και ρὸς, ὅτε τινὲς τῶν Ἰουδαίων ἐπιστρέψουσιν εἰς Ἱε ρουσαλήμ, ἀπὸ τῆς διασπορᾶς, καὶ μὴ εὑρόντες ἐν αὐτῇ τροφάς διὰ τὸ ἀλλόφυλον τῶν κυριευόντων αὐτῆς, λιμώξουσι σφοδρῶς, καὶ οὐδὲ ἐν τῇ Ἱερου σαλὴμ στῆναι συγχωρηθήσονται, ἀλλ᾽ ἀπελαυνόμε νοι ὡς (7) άγγος, κύκλῳ τῆς ποτὲ πόλεως αὐτῶν Β αὐλισθήσονται, δ καὶ μέχρι τοῦ νῦν ὁρᾶται γινόμε νον. Εἰς παράδειγμα δὲ τὸν κύνα παρέλαβε, διὰ τὸ λιμώττειν ἄγαν τουτὶ τὸ ζῶον, καὶ διὰ τὴν ἀναί δειαν. Ἰδοὺ ἀποφθέγξονται ἐν τῷ στόματι αὐτῶν. Απόφασιν ἐξενέγκωσι κατὰ τοῦ Χριστοῦ, τοῦ Σταυρωθήτω. Παρατηρητέον δὲ, ὡς προείπομεν, ὅτι τὸν Ἰδοὺ πλεονάζον παρὰ τῇ διαλέκτῳ τῶν Εβραίων, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, περιττόν τέθειται. Καὶ ῥομφαία ἐν τοῖς χείλεσιν αὐτῶν. Ρομφαίαν καλεῖ τὸν θανατηφόρον λόγον, ὃς ἐστιν ἡ δηλωθεῖσα ἀπόφασις. *Οτι τίς ήκουσε ; Τοιαῦτα δὲ λέγουσιν ὅτι, ὡς δοκεῖ αὐτοῖς, οὐδεὶς ἤκουσεν, ἐκδικεῖν τὸν ἐπιβου- λευόμενον δυνάμενος. Ἀντὶ γὰρ τοῦ Τίς, Οὐδεὶς ἐξέδωκεν ὁ Σύμμαχος· οίονται γάρ, φησίν, αὐτὸν ἀβοήθητον. ὅμοιόν ἐστι τῷ, Ὁ κατοικῶν ἐν οὐρανοῖς ἐκγελά- σεται αὐτοὺς, περὶ οὗ ἐν τῷ β' ψαλμῷ προεί ρηται. Εξουδενώσεις πάντα τὰ ἔθνη. Τὰ μὴ δεχό μενα τὸ κήρυγμα τοῦ Εὐαγγελίου, τὰ πολεμοῦντα τοῖς δούλοις σου. Λέγει δὲ καὶ ἄλλως τὰ] συστήματα τῶν δαιμόνων. Το κράτος μου πρὸς σὲ φυλάξω. Τοῦτο, περὶ ἑαυτοῦ φασιν εἰπεῖν τὸν Δαβίδ, ὅτι Τὴν ὀφειλομένην μοι βασιλείαν οὐκ αὐτὸς σφετερίσομαι, ἀνελὼν τὸν Σαούλ, ἀλλὰ σοὶ ταύτην ἐάσω, τοῦτο γὰρ τὸ, φυσ λάξω, σημαίνει νῦν, δοθησομένην, ὅταν θελήσης. Το δὲ, Πρὸς σέ, ἀντὶ τοῦ, Παρὰ σοί. *Οτι σὺ ἀντιλήπτωρ μου εἶ. Διότι σύ μοι βοη- θεῖς, ὁ πάντα δυνάμενος. Ο Θεός μου τὸ ἔλεος αὐτοῦ προφθάσει με. Ο Θεός μου οἷός ἐστι· τὸ ἔλεος αὐτοῦ προλάβῃ τὴν ἐμὴν αἴτησιν. Οὕτω ταχὺς ἐστι εἰς βοήθειαν. 'Ο Θεός μου δείξει μοι ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου. Λείπει τὸ Οσα βούλομαι, ἢ Οσα εἰκός ἐστι· τοιοῦ EUTHYMII ZIGABENI Ne miserearis omnibus qui operantur iniquiatem. A fis nimirum, qui pertinaces sunt in malo, quales erant Saul et socii, Anna, Caiphas et damones, atque hæc facito, ut cæteri homines hoc exemplo prudentiores fiant. VERS. 7. Convertentur ad vesperam, et famem pa- tientur ut canes, et circuibunt civitatem. Ad vespe- ram, hoc est, sero aliquando. Prædicit enim futu- rum esse tempus, quando Judæorum aliqui ex dispersione sua revertentur in Jerusalem, et nullis in ea inventis cibis, quia civitas sub externorum erit imperio, misere esurient. Quinimo nec illic persistere poterunt, sed ut profani, atque ideo re- jecti, extra muros civitatis jacentes mœrebunt : quod etiam inpræsentiarum eis accidere videmus. Canis vero similitudine usus est, quod famelicum animal sit, et impudens. VERS. 8. Ecce loquentur in ore suo. Sententiam nimirum ferentes adversum Christum : veluti cum cruci illum affigi instantissime postnłaverunt. Ob- pervandum vero est, ut prædiximus, quod dictio, Ecce, abundat sæpe apud Hebræos, atque ut pluri- mum est superflua. El gladius in labiis eorum. Gladium appellat acerbissimum sermonem nefariæ illius sententiæ, quam paulo ante prædiximus. Quoniam quis audivit ? Hujusmodi, inquit, ab eis proferuntur verba. Quia eorum judicio nullus audivit ; nullus, iuquam, qui Christum injuriis C oppressum posset eximere. Unde Symmachus pro quis, nemo transtulit. Putavit enim, inquit, Chri- stum a nemine adjuvari debere. VERS. 9. Et tu, Domine, deridebis eos. Hoc est simile ei, quod alibi legimus in secundo psalmo : Qui habitat in cœlis, irridebit eos. Ad nihilum deduces omnes gentes. Quæ Evangelii prædicationem non suscipiunt, quæ tuis resistunt .servis. Vel, per gentes, dæmonum catervas intel- ligit. VERS. 10. Imperium meum ad te servabo. Hæc aiunt beatum David dicere de seipso. Regnum, inquit, quod mortuo Saule, mihi debetur, temere non invadam ; neque ego ideo illum occidam, quin- imo illud totum tuo relinquam arbitrio. Ita enim hoc in loco, sibi vult verbum : Servabo. Quod vero ait : ad te, dictum est pro Apud le. Quoniam tu, Deus, adjutor meus es. Quoniam tu, Inquit, qui omnia moderaris, auxilio mnili es. VERS. 11. Deus meus, misericordia ejus præveniet me. Vide, inquit, quali perfruar Deo, qui tam præsto semper mihi est, ut summa sua misericor- dia meas longe præveniat preces. VERS. 12. Deus meus ostendet mihi in inimicis meis. Subintelligendum est aliquid, verbi gratia : Varia D lectiones. (6) Αl. ὅσοι (7) Al. &yo;. (8) Σὺ δὲ, Κύριε, ἐκγελάσεις αὐτούς. Τοῦτο (8) Al. Καὶ σύ. Iden.
19β He has attended to the voice of my entreaty. This is like the third verse of the fifth psalm.
α Εὐλογητὸς ὁ Θεὸς, ὃς οὐκ ἀπέστησε τὴν προσευχήν μου. Ἀφ’ ἑαυτοῦ δηλονότι.Μὴ οἰκτειρήσῃς πάντας τοὺς ἐργαζομένους τὴν ἀνομίαν. Τοὺς ἀνε πιστρόφως ἔχοντας, (6) ὡς οἱ περὶ τὸν Σαούλ, καὶ τὸν ᾿Ανναν, καὶ Καϊάφα», καὶ τοὺς δαίμονας, ἵνα σωφρονέστεροι διὰ τοῦ ὑπου δείγματος οἱ ἄνθρωποι γένωνται Επιστρέψουσιν εἰς ἑσπέραν, καὶ λιμώξουσιν ὡς κύων, καὶ κυκλώσουσι πόλιν. Τὸ ἑσπέρας, τὸ ὀψέ ποτε σημαίνει. Προφητεύει δὲ, ὅτι ἔσται και ρὸς, ὅτε τινὲς τῶν Ἰουδαίων ἐπιστρέψουσιν εἰς Ἱε ρουσαλήμ, ἀπὸ τῆς διασπορᾶς, καὶ μὴ εὑρόντες ἐν αὐτῇ τροφάς διὰ τὸ ἀλλόφυλον τῶν κυριευόντων αὐτῆς, λιμώξουσι σφοδρῶς, καὶ οὐδὲ ἐν τῇ Ἱερου σαλὴμ στῆναι συγχωρηθήσονται, ἀλλ᾽ ἀπελαυνόμε νοι ὡς (7) άγγος, κύκλῳ τῆς ποτὲ πόλεως αὐτῶν Β αὐλισθήσονται, δ καὶ μέχρι τοῦ νῦν ὁρᾶται γινόμε νον. Εἰς παράδειγμα δὲ τὸν κύνα παρέλαβε, διὰ τὸ λιμώττειν ἄγαν τουτὶ τὸ ζῶον, καὶ διὰ τὴν ἀναί δειαν. Ἰδοὺ ἀποφθέγξονται ἐν τῷ στόματι αὐτῶν. Απόφασιν ἐξενέγκωσι κατὰ τοῦ Χριστοῦ, τοῦ Σταυρωθήτω. Παρατηρητέον δὲ, ὡς προείπομεν, ὅτι τὸν Ἰδοὺ πλεονάζον παρὰ τῇ διαλέκτῳ τῶν Εβραίων, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, περιττόν τέθειται. Καὶ ῥομφαία ἐν τοῖς χείλεσιν αὐτῶν. Ρομφαίαν καλεῖ τὸν θανατηφόρον λόγον, ὃς ἐστιν ἡ δηλωθεῖσα ἀπόφασις. *Οτι τίς ήκουσε ; Τοιαῦτα δὲ λέγουσιν ὅτι, ὡς δοκεῖ αὐτοῖς, οὐδεὶς ἤκουσεν, ἐκδικεῖν τὸν ἐπιβου- λευόμενον δυνάμενος. Ἀντὶ γὰρ τοῦ Τίς, Οὐδεὶς ἐξέδωκεν ὁ Σύμμαχος· οίονται γάρ, φησίν, αὐτὸν ἀβοήθητον. ὅμοιόν ἐστι τῷ, Ὁ κατοικῶν ἐν οὐρανοῖς ἐκγελά- σεται αὐτοὺς, περὶ οὗ ἐν τῷ β' ψαλμῷ προεί ρηται. Εξουδενώσεις πάντα τὰ ἔθνη. Τὰ μὴ δεχό μενα τὸ κήρυγμα τοῦ Εὐαγγελίου, τὰ πολεμοῦντα τοῖς δούλοις σου. Λέγει δὲ καὶ ἄλλως τὰ] συστήματα τῶν δαιμόνων. Το κράτος μου πρὸς σὲ φυλάξω. Τοῦτο, περὶ ἑαυτοῦ φασιν εἰπεῖν τὸν Δαβίδ, ὅτι Τὴν ὀφειλομένην μοι βασιλείαν οὐκ αὐτὸς σφετερίσομαι, ἀνελὼν τὸν Σαούλ, ἀλλὰ σοὶ ταύτην ἐάσω, τοῦτο γὰρ τὸ, φυσ λάξω, σημαίνει νῦν, δοθησομένην, ὅταν θελήσης. Το δὲ, Πρὸς σέ, ἀντὶ τοῦ, Παρὰ σοί. *Οτι σὺ ἀντιλήπτωρ μου εἶ. Διότι σύ μοι βοη- θεῖς, ὁ πάντα δυνάμενος. Ο Θεός μου τὸ ἔλεος αὐτοῦ προφθάσει με. Ο Θεός μου οἷός ἐστι· τὸ ἔλεος αὐτοῦ προλάβῃ τὴν ἐμὴν αἴτησιν. Οὕτω ταχὺς ἐστι εἰς βοήθειαν. 'Ο Θεός μου δείξει μοι ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου. Λείπει τὸ Οσα βούλομαι, ἢ Οσα εἰκός ἐστι· τοιοῦ EUTHYMII ZIGABENI Ne miserearis omnibus qui operantur iniquiatem. A fis nimirum, qui pertinaces sunt in malo, quales erant Saul et socii, Anna, Caiphas et damones, atque hæc facito, ut cæteri homines hoc exemplo prudentiores fiant. VERS. 7. Convertentur ad vesperam, et famem pa- tientur ut canes, et circuibunt civitatem. Ad vespe- ram, hoc est, sero aliquando. Prædicit enim futu- rum esse tempus, quando Judæorum aliqui ex dispersione sua revertentur in Jerusalem, et nullis in ea inventis cibis, quia civitas sub externorum erit imperio, misere esurient. Quinimo nec illic persistere poterunt, sed ut profani, atque ideo re- jecti, extra muros civitatis jacentes mœrebunt : quod etiam inpræsentiarum eis accidere videmus. Canis vero similitudine usus est, quod famelicum animal sit, et impudens. VERS. 8. Ecce loquentur in ore suo. Sententiam nimirum ferentes adversum Christum : veluti cum cruci illum affigi instantissime postnłaverunt. Ob- pervandum vero est, ut prædiximus, quod dictio, Ecce, abundat sæpe apud Hebræos, atque ut pluri- mum est superflua. El gladius in labiis eorum. Gladium appellat acerbissimum sermonem nefariæ illius sententiæ, quam paulo ante prædiximus. Quoniam quis audivit ? Hujusmodi, inquit, ab eis proferuntur verba. Quia eorum judicio nullus audivit ; nullus, iuquam, qui Christum injuriis C oppressum posset eximere. Unde Symmachus pro quis, nemo transtulit. Putavit enim, inquit, Chri- stum a nemine adjuvari debere. VERS. 9. Et tu, Domine, deridebis eos. Hoc est simile ei, quod alibi legimus in secundo psalmo : Qui habitat in cœlis, irridebit eos. Ad nihilum deduces omnes gentes. Quæ Evangelii prædicationem non suscipiunt, quæ tuis resistunt .servis. Vel, per gentes, dæmonum catervas intel- ligit. VERS. 10. Imperium meum ad te servabo. Hæc aiunt beatum David dicere de seipso. Regnum, inquit, quod mortuo Saule, mihi debetur, temere non invadam ; neque ego ideo illum occidam, quin- imo illud totum tuo relinquam arbitrio. Ita enim hoc in loco, sibi vult verbum : Servabo. Quod vero ait : ad te, dictum est pro Apud le. Quoniam tu, Deus, adjutor meus es. Quoniam tu, Inquit, qui omnia moderaris, auxilio mnili es. VERS. 11. Deus meus, misericordia ejus præveniet me. Vide, inquit, quali perfruar Deo, qui tam præsto semper mihi est, ut summa sua misericor- dia meas longe præveniat preces. VERS. 12. Deus meus ostendet mihi in inimicis meis. Subintelligendum est aliquid, verbi gratia : Varia D lectiones. (6) Αl. ὅσοι (7) Al. &yo;. (8) Σὺ δὲ, Κύριε, ἐκγελάσεις αὐτούς. Τοῦτο (8) Al. Καὶ σύ. Iden.
20α God is to be blessed, who has not put away my prayer. From himself, that is.
β Καὶ τὸ ἔλεος αὐτοῦ ἀπ᾽ ἐμοῦ. Ἀπὸ κοινοῦ κἀνταῦθα τὸ, ὃς οὐκ ἀπέστησεν.Μὴ οἰκτειρήσῃς πάντας τοὺς ἐργαζομένους τὴν ἀνομίαν. Τοὺς ἀνε πιστρόφως ἔχοντας, (6) ὡς οἱ περὶ τὸν Σαούλ, καὶ τὸν ᾿Ανναν, καὶ Καϊάφα», καὶ τοὺς δαίμονας, ἵνα σωφρονέστεροι διὰ τοῦ ὑπου δείγματος οἱ ἄνθρωποι γένωνται Επιστρέψουσιν εἰς ἑσπέραν, καὶ λιμώξουσιν ὡς κύων, καὶ κυκλώσουσι πόλιν. Τὸ ἑσπέρας, τὸ ὀψέ ποτε σημαίνει. Προφητεύει δὲ, ὅτι ἔσται και ρὸς, ὅτε τινὲς τῶν Ἰουδαίων ἐπιστρέψουσιν εἰς Ἱε ρουσαλήμ, ἀπὸ τῆς διασπορᾶς, καὶ μὴ εὑρόντες ἐν αὐτῇ τροφάς διὰ τὸ ἀλλόφυλον τῶν κυριευόντων αὐτῆς, λιμώξουσι σφοδρῶς, καὶ οὐδὲ ἐν τῇ Ἱερου σαλὴμ στῆναι συγχωρηθήσονται, ἀλλ᾽ ἀπελαυνόμε νοι ὡς (7) άγγος, κύκλῳ τῆς ποτὲ πόλεως αὐτῶν Β αὐλισθήσονται, δ καὶ μέχρι τοῦ νῦν ὁρᾶται γινόμε νον. Εἰς παράδειγμα δὲ τὸν κύνα παρέλαβε, διὰ τὸ λιμώττειν ἄγαν τουτὶ τὸ ζῶον, καὶ διὰ τὴν ἀναί δειαν. Ἰδοὺ ἀποφθέγξονται ἐν τῷ στόματι αὐτῶν. Απόφασιν ἐξενέγκωσι κατὰ τοῦ Χριστοῦ, τοῦ Σταυρωθήτω. Παρατηρητέον δὲ, ὡς προείπομεν, ὅτι τὸν Ἰδοὺ πλεονάζον παρὰ τῇ διαλέκτῳ τῶν Εβραίων, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, περιττόν τέθειται. Καὶ ῥομφαία ἐν τοῖς χείλεσιν αὐτῶν. Ρομφαίαν καλεῖ τὸν θανατηφόρον λόγον, ὃς ἐστιν ἡ δηλωθεῖσα ἀπόφασις. *Οτι τίς ήκουσε ; Τοιαῦτα δὲ λέγουσιν ὅτι, ὡς δοκεῖ αὐτοῖς, οὐδεὶς ἤκουσεν, ἐκδικεῖν τὸν ἐπιβου- λευόμενον δυνάμενος. Ἀντὶ γὰρ τοῦ Τίς, Οὐδεὶς ἐξέδωκεν ὁ Σύμμαχος· οίονται γάρ, φησίν, αὐτὸν ἀβοήθητον. ὅμοιόν ἐστι τῷ, Ὁ κατοικῶν ἐν οὐρανοῖς ἐκγελά- σεται αὐτοὺς, περὶ οὗ ἐν τῷ β' ψαλμῷ προεί ρηται. Εξουδενώσεις πάντα τὰ ἔθνη. Τὰ μὴ δεχό μενα τὸ κήρυγμα τοῦ Εὐαγγελίου, τὰ πολεμοῦντα τοῖς δούλοις σου. Λέγει δὲ καὶ ἄλλως τὰ] συστήματα τῶν δαιμόνων. Το κράτος μου πρὸς σὲ φυλάξω. Τοῦτο, περὶ ἑαυτοῦ φασιν εἰπεῖν τὸν Δαβίδ, ὅτι Τὴν ὀφειλομένην μοι βασιλείαν οὐκ αὐτὸς σφετερίσομαι, ἀνελὼν τὸν Σαούλ, ἀλλὰ σοὶ ταύτην ἐάσω, τοῦτο γὰρ τὸ, φυσ λάξω, σημαίνει νῦν, δοθησομένην, ὅταν θελήσης. Το δὲ, Πρὸς σέ, ἀντὶ τοῦ, Παρὰ σοί. *Οτι σὺ ἀντιλήπτωρ μου εἶ. Διότι σύ μοι βοη- θεῖς, ὁ πάντα δυνάμενος. Ο Θεός μου τὸ ἔλεος αὐτοῦ προφθάσει με. Ο Θεός μου οἷός ἐστι· τὸ ἔλεος αὐτοῦ προλάβῃ τὴν ἐμὴν αἴτησιν. Οὕτω ταχὺς ἐστι εἰς βοήθειαν. 'Ο Θεός μου δείξει μοι ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου. Λείπει τὸ Οσα βούλομαι, ἢ Οσα εἰκός ἐστι· τοιοῦ EUTHYMII ZIGABENI Ne miserearis omnibus qui operantur iniquiatem. A fis nimirum, qui pertinaces sunt in malo, quales erant Saul et socii, Anna, Caiphas et damones, atque hæc facito, ut cæteri homines hoc exemplo prudentiores fiant. VERS. 7. Convertentur ad vesperam, et famem pa- tientur ut canes, et circuibunt civitatem. Ad vespe- ram, hoc est, sero aliquando. Prædicit enim futu- rum esse tempus, quando Judæorum aliqui ex dispersione sua revertentur in Jerusalem, et nullis in ea inventis cibis, quia civitas sub externorum erit imperio, misere esurient. Quinimo nec illic persistere poterunt, sed ut profani, atque ideo re- jecti, extra muros civitatis jacentes mœrebunt : quod etiam inpræsentiarum eis accidere videmus. Canis vero similitudine usus est, quod famelicum animal sit, et impudens. VERS. 8. Ecce loquentur in ore suo. Sententiam nimirum ferentes adversum Christum : veluti cum cruci illum affigi instantissime postnłaverunt. Ob- pervandum vero est, ut prædiximus, quod dictio, Ecce, abundat sæpe apud Hebræos, atque ut pluri- mum est superflua. El gladius in labiis eorum. Gladium appellat acerbissimum sermonem nefariæ illius sententiæ, quam paulo ante prædiximus. Quoniam quis audivit ? Hujusmodi, inquit, ab eis proferuntur verba. Quia eorum judicio nullus audivit ; nullus, iuquam, qui Christum injuriis C oppressum posset eximere. Unde Symmachus pro quis, nemo transtulit. Putavit enim, inquit, Chri- stum a nemine adjuvari debere. VERS. 9. Et tu, Domine, deridebis eos. Hoc est simile ei, quod alibi legimus in secundo psalmo : Qui habitat in cœlis, irridebit eos. Ad nihilum deduces omnes gentes. Quæ Evangelii prædicationem non suscipiunt, quæ tuis resistunt .servis. Vel, per gentes, dæmonum catervas intel- ligit. VERS. 10. Imperium meum ad te servabo. Hæc aiunt beatum David dicere de seipso. Regnum, inquit, quod mortuo Saule, mihi debetur, temere non invadam ; neque ego ideo illum occidam, quin- imo illud totum tuo relinquam arbitrio. Ita enim hoc in loco, sibi vult verbum : Servabo. Quod vero ait : ad te, dictum est pro Apud le. Quoniam tu, Deus, adjutor meus es. Quoniam tu, Inquit, qui omnia moderaris, auxilio mnili es. VERS. 11. Deus meus, misericordia ejus præveniet me. Vide, inquit, quali perfruar Deo, qui tam præsto semper mihi est, ut summa sua misericor- dia meas longe præveniat preces. VERS. 12. Deus meus ostendet mihi in inimicis meis. Subintelligendum est aliquid, verbi gratia : Varia D lectiones. (6) Αl. ὅσοι (7) Al. &yo;. (8) Σὺ δὲ, Κύριε, ἐκγελάσεις αὐτούς. Τοῦτο (8) Al. Καὶ σύ. Iden.
20β Nor his mercy from me. ‘Has he put away’ is to be understood here, too.
Psalmus LXXIV
PG 128:76966 ξϛ΄
PG 128:6551 Εἰς τὸ τέλος· ἐν ὕμνοις· ψαλμὸς ᾠδῆς. Εἰς τὸ τέλος μὲν, ὅτι προκηρύττει τοῦ Λόγου καὶ Θεοῦ τὴν ἐνανθρώπησιν, ἧς τινος εἰς τὸ τέλος ἀφορᾶν ὑποτίθεται τοὺς ἐντυγχάνοντας. Ἐν ὕμνοις δὲ, ὅτι καὶ ὑμνεῖν αὐτὸν παρακελεύεται. Τὸ δὲ, ψαλμὸς ᾠδῆς, προηρμηνεύσαμεν ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς παρούσης βίβλου. § 65-66Μὴ οἰκτειρήσῃς πάντας τοὺς ἐργαζομένους τὴν ἀνομίαν. Τοὺς ἀνε πιστρόφως ἔχοντας, (6) ὡς οἱ περὶ τὸν Σαούλ, καὶ τὸν ᾿Ανναν, καὶ Καϊάφα», καὶ τοὺς δαίμονας, ἵνα σωφρονέστεροι διὰ τοῦ ὑπου δείγματος οἱ ἄνθρωποι γένωνται Επιστρέψουσιν εἰς ἑσπέραν, καὶ λιμώξουσιν ὡς κύων, καὶ κυκλώσουσι πόλιν. Τὸ ἑσπέρας, τὸ ὀψέ ποτε σημαίνει. Προφητεύει δὲ, ὅτι ἔσται και ρὸς, ὅτε τινὲς τῶν Ἰουδαίων ἐπιστρέψουσιν εἰς Ἱε ρουσαλήμ, ἀπὸ τῆς διασπορᾶς, καὶ μὴ εὑρόντες ἐν αὐτῇ τροφάς διὰ τὸ ἀλλόφυλον τῶν κυριευόντων αὐτῆς, λιμώξουσι σφοδρῶς, καὶ οὐδὲ ἐν τῇ Ἱερου σαλὴμ στῆναι συγχωρηθήσονται, ἀλλ᾽ ἀπελαυνόμε νοι ὡς (7) άγγος, κύκλῳ τῆς ποτὲ πόλεως αὐτῶν Β αὐλισθήσονται, δ καὶ μέχρι τοῦ νῦν ὁρᾶται γινόμε νον. Εἰς παράδειγμα δὲ τὸν κύνα παρέλαβε, διὰ τὸ λιμώττειν ἄγαν τουτὶ τὸ ζῶον, καὶ διὰ τὴν ἀναί δειαν. Ἰδοὺ ἀποφθέγξονται ἐν τῷ στόματι αὐτῶν. Απόφασιν ἐξενέγκωσι κατὰ τοῦ Χριστοῦ, τοῦ Σταυρωθήτω. Παρατηρητέον δὲ, ὡς προείπομεν, ὅτι τὸν Ἰδοὺ πλεονάζον παρὰ τῇ διαλέκτῳ τῶν Εβραίων, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, περιττόν τέθειται. Καὶ ῥομφαία ἐν τοῖς χείλεσιν αὐτῶν. Ρομφαίαν καλεῖ τὸν θανατηφόρον λόγον, ὃς ἐστιν ἡ δηλωθεῖσα ἀπόφασις. *Οτι τίς ήκουσε ; Τοιαῦτα δὲ λέγουσιν ὅτι, ὡς δοκεῖ αὐτοῖς, οὐδεὶς ἤκουσεν, ἐκδικεῖν τὸν ἐπιβου- λευόμενον δυνάμενος. Ἀντὶ γὰρ τοῦ Τίς, Οὐδεὶς ἐξέδωκεν ὁ Σύμμαχος· οίονται γάρ, φησίν, αὐτὸν ἀβοήθητον. ὅμοιόν ἐστι τῷ, Ὁ κατοικῶν ἐν οὐρανοῖς ἐκγελά- σεται αὐτοὺς, περὶ οὗ ἐν τῷ β' ψαλμῷ προεί ρηται. Εξουδενώσεις πάντα τὰ ἔθνη. Τὰ μὴ δεχό μενα τὸ κήρυγμα τοῦ Εὐαγγελίου, τὰ πολεμοῦντα τοῖς δούλοις σου. Λέγει δὲ καὶ ἄλλως τὰ] συστήματα τῶν δαιμόνων. Το κράτος μου πρὸς σὲ φυλάξω. Τοῦτο, περὶ ἑαυτοῦ φασιν εἰπεῖν τὸν Δαβίδ, ὅτι Τὴν ὀφειλομένην μοι βασιλείαν οὐκ αὐτὸς σφετερίσομαι, ἀνελὼν τὸν Σαούλ, ἀλλὰ σοὶ ταύτην ἐάσω, τοῦτο γὰρ τὸ, φυσ λάξω, σημαίνει νῦν, δοθησομένην, ὅταν θελήσης. Το δὲ, Πρὸς σέ, ἀντὶ τοῦ, Παρὰ σοί. *Οτι σὺ ἀντιλήπτωρ μου εἶ. Διότι σύ μοι βοη- θεῖς, ὁ πάντα δυνάμενος. Ο Θεός μου τὸ ἔλεος αὐτοῦ προφθάσει με. Ο Θεός μου οἷός ἐστι· τὸ ἔλεος αὐτοῦ προλάβῃ τὴν ἐμὴν αἴτησιν. Οὕτω ταχὺς ἐστι εἰς βοήθειαν. 'Ο Θεός μου δείξει μοι ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου. Λείπει τὸ Οσα βούλομαι, ἢ Οσα εἰκός ἐστι· τοιοῦ EUTHYMII ZIGABENI Ne miserearis omnibus qui operantur iniquiatem. A fis nimirum, qui pertinaces sunt in malo, quales erant Saul et socii, Anna, Caiphas et damones, atque hæc facito, ut cæteri homines hoc exemplo prudentiores fiant. VERS. 7. Convertentur ad vesperam, et famem pa- tientur ut canes, et circuibunt civitatem. Ad vespe- ram, hoc est, sero aliquando. Prædicit enim futu- rum esse tempus, quando Judæorum aliqui ex dispersione sua revertentur in Jerusalem, et nullis in ea inventis cibis, quia civitas sub externorum erit imperio, misere esurient. Quinimo nec illic persistere poterunt, sed ut profani, atque ideo re- jecti, extra muros civitatis jacentes mœrebunt : quod etiam inpræsentiarum eis accidere videmus. Canis vero similitudine usus est, quod famelicum animal sit, et impudens. VERS. 8. Ecce loquentur in ore suo. Sententiam nimirum ferentes adversum Christum : veluti cum cruci illum affigi instantissime postnłaverunt. Ob- pervandum vero est, ut prædiximus, quod dictio, Ecce, abundat sæpe apud Hebræos, atque ut pluri- mum est superflua. El gladius in labiis eorum. Gladium appellat acerbissimum sermonem nefariæ illius sententiæ, quam paulo ante prædiximus. Quoniam quis audivit ? Hujusmodi, inquit, ab eis proferuntur verba. Quia eorum judicio nullus audivit ; nullus, iuquam, qui Christum injuriis C oppressum posset eximere. Unde Symmachus pro quis, nemo transtulit. Putavit enim, inquit, Chri- stum a nemine adjuvari debere. VERS. 9. Et tu, Domine, deridebis eos. Hoc est simile ei, quod alibi legimus in secundo psalmo : Qui habitat in cœlis, irridebit eos. Ad nihilum deduces omnes gentes. Quæ Evangelii prædicationem non suscipiunt, quæ tuis resistunt .servis. Vel, per gentes, dæmonum catervas intel- ligit. VERS. 10. Imperium meum ad te servabo. Hæc aiunt beatum David dicere de seipso. Regnum, inquit, quod mortuo Saule, mihi debetur, temere non invadam ; neque ego ideo illum occidam, quin- imo illud totum tuo relinquam arbitrio. Ita enim hoc in loco, sibi vult verbum : Servabo. Quod vero ait : ad te, dictum est pro Apud le. Quoniam tu, Deus, adjutor meus es. Quoniam tu, Inquit, qui omnia moderaris, auxilio mnili es. VERS. 11. Deus meus, misericordia ejus præveniet me. Vide, inquit, quali perfruar Deo, qui tam præsto semper mihi est, ut summa sua misericor- dia meas longe præveniat preces. VERS. 12. Deus meus ostendet mihi in inimicis meis. Subintelligendum est aliquid, verbi gratia : Varia D lectiones. (6) Αl. ὅσοι (7) Al. &yo;. (8) Σὺ δὲ, Κύριε, ἐκγελάσεις αὐτούς. Τοῦτο (8) Al. Καὶ σύ. Iden.
1 Towards fulfilment; in hymns; a psalm of an ode. ‘Towards fulfilment’ because it proclaims in advance the incarnation of the Word and God, towards the fulfilment of which incarnation it enjoins the reader to look. ‘In hymns’ because it also gives orders to hymn him. We have previously explained the meaning of ‘a psalm of and ode’ in the preamble to the present book. § 65-66
α Ὁ Θεὸς οἰκτειρήσαι ἡμᾶς καὶ εὐλογήσαι ἡμᾶς. Προεγνωκὼς τὸ τῆς θείας ἐνανθρωπήσεως μυστήριον, εὔχεται πληρωθῆναι ταύτην· καὶ πρῶτον μὲν οἰκτειρηθῆναι τὴν τῶν ἀνθρώπων φύσιν, πικρῶς τυραννουμένην ὑπὸ τοῦ διαβόλου, εἶτα εὐλογηθῆναι, εἴτουν ἁγιασθῆναι.Μὴ οἰκτειρήσῃς πάντας τοὺς ἐργαζομένους τὴν ἀνομίαν. Τοὺς ἀνε πιστρόφως ἔχοντας, (6) ὡς οἱ περὶ τὸν Σαούλ, καὶ τὸν ᾿Ανναν, καὶ Καϊάφα», καὶ τοὺς δαίμονας, ἵνα σωφρονέστεροι διὰ τοῦ ὑπου δείγματος οἱ ἄνθρωποι γένωνται Επιστρέψουσιν εἰς ἑσπέραν, καὶ λιμώξουσιν ὡς κύων, καὶ κυκλώσουσι πόλιν. Τὸ ἑσπέρας, τὸ ὀψέ ποτε σημαίνει. Προφητεύει δὲ, ὅτι ἔσται και ρὸς, ὅτε τινὲς τῶν Ἰουδαίων ἐπιστρέψουσιν εἰς Ἱε ρουσαλήμ, ἀπὸ τῆς διασπορᾶς, καὶ μὴ εὑρόντες ἐν αὐτῇ τροφάς διὰ τὸ ἀλλόφυλον τῶν κυριευόντων αὐτῆς, λιμώξουσι σφοδρῶς, καὶ οὐδὲ ἐν τῇ Ἱερου σαλὴμ στῆναι συγχωρηθήσονται, ἀλλ᾽ ἀπελαυνόμε νοι ὡς (7) άγγος, κύκλῳ τῆς ποτὲ πόλεως αὐτῶν Β αὐλισθήσονται, δ καὶ μέχρι τοῦ νῦν ὁρᾶται γινόμε νον. Εἰς παράδειγμα δὲ τὸν κύνα παρέλαβε, διὰ τὸ λιμώττειν ἄγαν τουτὶ τὸ ζῶον, καὶ διὰ τὴν ἀναί δειαν. Ἰδοὺ ἀποφθέγξονται ἐν τῷ στόματι αὐτῶν. Απόφασιν ἐξενέγκωσι κατὰ τοῦ Χριστοῦ, τοῦ Σταυρωθήτω. Παρατηρητέον δὲ, ὡς προείπομεν, ὅτι τὸν Ἰδοὺ πλεονάζον παρὰ τῇ διαλέκτῳ τῶν Εβραίων, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, περιττόν τέθειται. Καὶ ῥομφαία ἐν τοῖς χείλεσιν αὐτῶν. Ρομφαίαν καλεῖ τὸν θανατηφόρον λόγον, ὃς ἐστιν ἡ δηλωθεῖσα ἀπόφασις. *Οτι τίς ήκουσε ; Τοιαῦτα δὲ λέγουσιν ὅτι, ὡς δοκεῖ αὐτοῖς, οὐδεὶς ἤκουσεν, ἐκδικεῖν τὸν ἐπιβου- λευόμενον δυνάμενος. Ἀντὶ γὰρ τοῦ Τίς, Οὐδεὶς ἐξέδωκεν ὁ Σύμμαχος· οίονται γάρ, φησίν, αὐτὸν ἀβοήθητον. ὅμοιόν ἐστι τῷ, Ὁ κατοικῶν ἐν οὐρανοῖς ἐκγελά- σεται αὐτοὺς, περὶ οὗ ἐν τῷ β' ψαλμῷ προεί ρηται. Εξουδενώσεις πάντα τὰ ἔθνη. Τὰ μὴ δεχό μενα τὸ κήρυγμα τοῦ Εὐαγγελίου, τὰ πολεμοῦντα τοῖς δούλοις σου. Λέγει δὲ καὶ ἄλλως τὰ] συστήματα τῶν δαιμόνων. Το κράτος μου πρὸς σὲ φυλάξω. Τοῦτο, περὶ ἑαυτοῦ φασιν εἰπεῖν τὸν Δαβίδ, ὅτι Τὴν ὀφειλομένην μοι βασιλείαν οὐκ αὐτὸς σφετερίσομαι, ἀνελὼν τὸν Σαούλ, ἀλλὰ σοὶ ταύτην ἐάσω, τοῦτο γὰρ τὸ, φυσ λάξω, σημαίνει νῦν, δοθησομένην, ὅταν θελήσης. Το δὲ, Πρὸς σέ, ἀντὶ τοῦ, Παρὰ σοί. *Οτι σὺ ἀντιλήπτωρ μου εἶ. Διότι σύ μοι βοη- θεῖς, ὁ πάντα δυνάμενος. Ο Θεός μου τὸ ἔλεος αὐτοῦ προφθάσει με. Ο Θεός μου οἷός ἐστι· τὸ ἔλεος αὐτοῦ προλάβῃ τὴν ἐμὴν αἴτησιν. Οὕτω ταχὺς ἐστι εἰς βοήθειαν. 'Ο Θεός μου δείξει μοι ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου. Λείπει τὸ Οσα βούλομαι, ἢ Οσα εἰκός ἐστι· τοιοῦ EUTHYMII ZIGABENI Ne miserearis omnibus qui operantur iniquiatem. A fis nimirum, qui pertinaces sunt in malo, quales erant Saul et socii, Anna, Caiphas et damones, atque hæc facito, ut cæteri homines hoc exemplo prudentiores fiant. VERS. 7. Convertentur ad vesperam, et famem pa- tientur ut canes, et circuibunt civitatem. Ad vespe- ram, hoc est, sero aliquando. Prædicit enim futu- rum esse tempus, quando Judæorum aliqui ex dispersione sua revertentur in Jerusalem, et nullis in ea inventis cibis, quia civitas sub externorum erit imperio, misere esurient. Quinimo nec illic persistere poterunt, sed ut profani, atque ideo re- jecti, extra muros civitatis jacentes mœrebunt : quod etiam inpræsentiarum eis accidere videmus. Canis vero similitudine usus est, quod famelicum animal sit, et impudens. VERS. 8. Ecce loquentur in ore suo. Sententiam nimirum ferentes adversum Christum : veluti cum cruci illum affigi instantissime postnłaverunt. Ob- pervandum vero est, ut prædiximus, quod dictio, Ecce, abundat sæpe apud Hebræos, atque ut pluri- mum est superflua. El gladius in labiis eorum. Gladium appellat acerbissimum sermonem nefariæ illius sententiæ, quam paulo ante prædiximus. Quoniam quis audivit ? Hujusmodi, inquit, ab eis proferuntur verba. Quia eorum judicio nullus audivit ; nullus, iuquam, qui Christum injuriis C oppressum posset eximere. Unde Symmachus pro quis, nemo transtulit. Putavit enim, inquit, Chri- stum a nemine adjuvari debere. VERS. 9. Et tu, Domine, deridebis eos. Hoc est simile ei, quod alibi legimus in secundo psalmo : Qui habitat in cœlis, irridebit eos. Ad nihilum deduces omnes gentes. Quæ Evangelii prædicationem non suscipiunt, quæ tuis resistunt .servis. Vel, per gentes, dæmonum catervas intel- ligit. VERS. 10. Imperium meum ad te servabo. Hæc aiunt beatum David dicere de seipso. Regnum, inquit, quod mortuo Saule, mihi debetur, temere non invadam ; neque ego ideo illum occidam, quin- imo illud totum tuo relinquam arbitrio. Ita enim hoc in loco, sibi vult verbum : Servabo. Quod vero ait : ad te, dictum est pro Apud le. Quoniam tu, Deus, adjutor meus es. Quoniam tu, Inquit, qui omnia moderaris, auxilio mnili es. VERS. 11. Deus meus, misericordia ejus præveniet me. Vide, inquit, quali perfruar Deo, qui tam præsto semper mihi est, ut summa sua misericor- dia meas longe præveniat preces. VERS. 12. Deus meus ostendet mihi in inimicis meis. Subintelligendum est aliquid, verbi gratia : Varia D lectiones. (6) Αl. ὅσοι (7) Al. &yo;. (8) Σὺ δὲ, Κύριε, ἐκγελάσεις αὐτούς. Τοῦτο (8) Al. Καὶ σύ. Iden.
2α May God have pity upon us and bless us. Knowing in advance the mystery of the divine incarnation, he prays for this to be fulfilled, and first for human nature to be pitied, being bitterly tyrannized by the devil, and then to be blessed, that is, to be sanctified.
PG 128:769Ψαλμός 66 — Psalm 66
PG 128:655Ζήτει δὲ τὰ σημαινόμενα τῆς εὐλογίας ἐν τῇ ἐξηγήσει τοῦ ε΄ στίχου τοῦ κ΄ ψαλμοῦ.Μὴ οἰκτειρήσῃς πάντας τοὺς ἐργαζομένους τὴν ἀνομίαν. Τοὺς ἀνε πιστρόφως ἔχοντας, (6) ὡς οἱ περὶ τὸν Σαούλ, καὶ τὸν ᾿Ανναν, καὶ Καϊάφα», καὶ τοὺς δαίμονας, ἵνα σωφρονέστεροι διὰ τοῦ ὑπου δείγματος οἱ ἄνθρωποι γένωνται Επιστρέψουσιν εἰς ἑσπέραν, καὶ λιμώξουσιν ὡς κύων, καὶ κυκλώσουσι πόλιν. Τὸ ἑσπέρας, τὸ ὀψέ ποτε σημαίνει. Προφητεύει δὲ, ὅτι ἔσται και ρὸς, ὅτε τινὲς τῶν Ἰουδαίων ἐπιστρέψουσιν εἰς Ἱε ρουσαλήμ, ἀπὸ τῆς διασπορᾶς, καὶ μὴ εὑρόντες ἐν αὐτῇ τροφάς διὰ τὸ ἀλλόφυλον τῶν κυριευόντων αὐτῆς, λιμώξουσι σφοδρῶς, καὶ οὐδὲ ἐν τῇ Ἱερου σαλὴμ στῆναι συγχωρηθήσονται, ἀλλ᾽ ἀπελαυνόμε νοι ὡς (7) άγγος, κύκλῳ τῆς ποτὲ πόλεως αὐτῶν Β αὐλισθήσονται, δ καὶ μέχρι τοῦ νῦν ὁρᾶται γινόμε νον. Εἰς παράδειγμα δὲ τὸν κύνα παρέλαβε, διὰ τὸ λιμώττειν ἄγαν τουτὶ τὸ ζῶον, καὶ διὰ τὴν ἀναί δειαν. Ἰδοὺ ἀποφθέγξονται ἐν τῷ στόματι αὐτῶν. Απόφασιν ἐξενέγκωσι κατὰ τοῦ Χριστοῦ, τοῦ Σταυρωθήτω. Παρατηρητέον δὲ, ὡς προείπομεν, ὅτι τὸν Ἰδοὺ πλεονάζον παρὰ τῇ διαλέκτῳ τῶν Εβραίων, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, περιττόν τέθειται. Καὶ ῥομφαία ἐν τοῖς χείλεσιν αὐτῶν. Ρομφαίαν καλεῖ τὸν θανατηφόρον λόγον, ὃς ἐστιν ἡ δηλωθεῖσα ἀπόφασις. *Οτι τίς ήκουσε ; Τοιαῦτα δὲ λέγουσιν ὅτι, ὡς δοκεῖ αὐτοῖς, οὐδεὶς ἤκουσεν, ἐκδικεῖν τὸν ἐπιβου- λευόμενον δυνάμενος. Ἀντὶ γὰρ τοῦ Τίς, Οὐδεὶς ἐξέδωκεν ὁ Σύμμαχος· οίονται γάρ, φησίν, αὐτὸν ἀβοήθητον. ὅμοιόν ἐστι τῷ, Ὁ κατοικῶν ἐν οὐρανοῖς ἐκγελά- σεται αὐτοὺς, περὶ οὗ ἐν τῷ β' ψαλμῷ προεί ρηται. Εξουδενώσεις πάντα τὰ ἔθνη. Τὰ μὴ δεχό μενα τὸ κήρυγμα τοῦ Εὐαγγελίου, τὰ πολεμοῦντα τοῖς δούλοις σου. Λέγει δὲ καὶ ἄλλως τὰ] συστήματα τῶν δαιμόνων. Το κράτος μου πρὸς σὲ φυλάξω. Τοῦτο, περὶ ἑαυτοῦ φασιν εἰπεῖν τὸν Δαβίδ, ὅτι Τὴν ὀφειλομένην μοι βασιλείαν οὐκ αὐτὸς σφετερίσομαι, ἀνελὼν τὸν Σαούλ, ἀλλὰ σοὶ ταύτην ἐάσω, τοῦτο γὰρ τὸ, φυσ λάξω, σημαίνει νῦν, δοθησομένην, ὅταν θελήσης. Το δὲ, Πρὸς σέ, ἀντὶ τοῦ, Παρὰ σοί. *Οτι σὺ ἀντιλήπτωρ μου εἶ. Διότι σύ μοι βοη- θεῖς, ὁ πάντα δυνάμενος. Ο Θεός μου τὸ ἔλεος αὐτοῦ προφθάσει με. Ο Θεός μου οἷός ἐστι· τὸ ἔλεος αὐτοῦ προλάβῃ τὴν ἐμὴν αἴτησιν. Οὕτω ταχὺς ἐστι εἰς βοήθειαν. 'Ο Θεός μου δείξει μοι ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου. Λείπει τὸ Οσα βούλομαι, ἢ Οσα εἰκός ἐστι· τοιοῦ EUTHYMII ZIGABENI Ne miserearis omnibus qui operantur iniquiatem. A fis nimirum, qui pertinaces sunt in malo, quales erant Saul et socii, Anna, Caiphas et damones, atque hæc facito, ut cæteri homines hoc exemplo prudentiores fiant. VERS. 7. Convertentur ad vesperam, et famem pa- tientur ut canes, et circuibunt civitatem. Ad vespe- ram, hoc est, sero aliquando. Prædicit enim futu- rum esse tempus, quando Judæorum aliqui ex dispersione sua revertentur in Jerusalem, et nullis in ea inventis cibis, quia civitas sub externorum erit imperio, misere esurient. Quinimo nec illic persistere poterunt, sed ut profani, atque ideo re- jecti, extra muros civitatis jacentes mœrebunt : quod etiam inpræsentiarum eis accidere videmus. Canis vero similitudine usus est, quod famelicum animal sit, et impudens. VERS. 8. Ecce loquentur in ore suo. Sententiam nimirum ferentes adversum Christum : veluti cum cruci illum affigi instantissime postnłaverunt. Ob- pervandum vero est, ut prædiximus, quod dictio, Ecce, abundat sæpe apud Hebræos, atque ut pluri- mum est superflua. El gladius in labiis eorum. Gladium appellat acerbissimum sermonem nefariæ illius sententiæ, quam paulo ante prædiximus. Quoniam quis audivit ? Hujusmodi, inquit, ab eis proferuntur verba. Quia eorum judicio nullus audivit ; nullus, iuquam, qui Christum injuriis C oppressum posset eximere. Unde Symmachus pro quis, nemo transtulit. Putavit enim, inquit, Chri- stum a nemine adjuvari debere. VERS. 9. Et tu, Domine, deridebis eos. Hoc est simile ei, quod alibi legimus in secundo psalmo : Qui habitat in cœlis, irridebit eos. Ad nihilum deduces omnes gentes. Quæ Evangelii prædicationem non suscipiunt, quæ tuis resistunt .servis. Vel, per gentes, dæmonum catervas intel- ligit. VERS. 10. Imperium meum ad te servabo. Hæc aiunt beatum David dicere de seipso. Regnum, inquit, quod mortuo Saule, mihi debetur, temere non invadam ; neque ego ideo illum occidam, quin- imo illud totum tuo relinquam arbitrio. Ita enim hoc in loco, sibi vult verbum : Servabo. Quod vero ait : ad te, dictum est pro Apud le. Quoniam tu, Deus, adjutor meus es. Quoniam tu, Inquit, qui omnia moderaris, auxilio mnili es. VERS. 11. Deus meus, misericordia ejus præveniet me. Vide, inquit, quali perfruar Deo, qui tam præsto semper mihi est, ut summa sua misericor- dia meas longe præveniat preces. VERS. 12. Deus meus ostendet mihi in inimicis meis. Subintelligendum est aliquid, verbi gratia : Varia D lectiones. (6) Αl. ὅσοι (7) Al. &yo;. (8) Σὺ δὲ, Κύριε, ἐκγελάσεις αὐτούς. Τοῦτο (8) Al. Καὶ σύ. Iden.
See the meanings of blessing in the exposition of the fifth verse of the twentieth psalm.
β Ἐπιφάναι τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἐφ’ ἡμᾶς. Πρόσωπον τοῦ Πατρὸς, ὁ Υἱός· Ὁ ἑωρακὼς γὰρ, φησὶν, ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα μου. Εὐκτικῶς οὖν φησιν, ἐπιφάναι, τουτέστιν, ἐπιφανείη τὸ πρόσωπον τοῦ Πατρὸς, εἴτουν ὁ Υἱὸς, ἐφ’ ἡμᾶς τοὺς ἐπὶ γῆς, διὰ σαρκώσεως· ἢ καὶ τοῦ Χριστοῦ τὸ κατὰ σάρκα πρόσωπον, ὅ ἐστιν αὐτὸς, κατὰ περίφρασιν.Μὴ οἰκτειρήσῃς πάντας τοὺς ἐργαζομένους τὴν ἀνομίαν. Τοὺς ἀνε πιστρόφως ἔχοντας, (6) ὡς οἱ περὶ τὸν Σαούλ, καὶ τὸν ᾿Ανναν, καὶ Καϊάφα», καὶ τοὺς δαίμονας, ἵνα σωφρονέστεροι διὰ τοῦ ὑπου δείγματος οἱ ἄνθρωποι γένωνται Επιστρέψουσιν εἰς ἑσπέραν, καὶ λιμώξουσιν ὡς κύων, καὶ κυκλώσουσι πόλιν. Τὸ ἑσπέρας, τὸ ὀψέ ποτε σημαίνει. Προφητεύει δὲ, ὅτι ἔσται και ρὸς, ὅτε τινὲς τῶν Ἰουδαίων ἐπιστρέψουσιν εἰς Ἱε ρουσαλήμ, ἀπὸ τῆς διασπορᾶς, καὶ μὴ εὑρόντες ἐν αὐτῇ τροφάς διὰ τὸ ἀλλόφυλον τῶν κυριευόντων αὐτῆς, λιμώξουσι σφοδρῶς, καὶ οὐδὲ ἐν τῇ Ἱερου σαλὴμ στῆναι συγχωρηθήσονται, ἀλλ᾽ ἀπελαυνόμε νοι ὡς (7) άγγος, κύκλῳ τῆς ποτὲ πόλεως αὐτῶν Β αὐλισθήσονται, δ καὶ μέχρι τοῦ νῦν ὁρᾶται γινόμε νον. Εἰς παράδειγμα δὲ τὸν κύνα παρέλαβε, διὰ τὸ λιμώττειν ἄγαν τουτὶ τὸ ζῶον, καὶ διὰ τὴν ἀναί δειαν. Ἰδοὺ ἀποφθέγξονται ἐν τῷ στόματι αὐτῶν. Απόφασιν ἐξενέγκωσι κατὰ τοῦ Χριστοῦ, τοῦ Σταυρωθήτω. Παρατηρητέον δὲ, ὡς προείπομεν, ὅτι τὸν Ἰδοὺ πλεονάζον παρὰ τῇ διαλέκτῳ τῶν Εβραίων, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, περιττόν τέθειται. Καὶ ῥομφαία ἐν τοῖς χείλεσιν αὐτῶν. Ρομφαίαν καλεῖ τὸν θανατηφόρον λόγον, ὃς ἐστιν ἡ δηλωθεῖσα ἀπόφασις. *Οτι τίς ήκουσε ; Τοιαῦτα δὲ λέγουσιν ὅτι, ὡς δοκεῖ αὐτοῖς, οὐδεὶς ἤκουσεν, ἐκδικεῖν τὸν ἐπιβου- λευόμενον δυνάμενος. Ἀντὶ γὰρ τοῦ Τίς, Οὐδεὶς ἐξέδωκεν ὁ Σύμμαχος· οίονται γάρ, φησίν, αὐτὸν ἀβοήθητον. ὅμοιόν ἐστι τῷ, Ὁ κατοικῶν ἐν οὐρανοῖς ἐκγελά- σεται αὐτοὺς, περὶ οὗ ἐν τῷ β' ψαλμῷ προεί ρηται. Εξουδενώσεις πάντα τὰ ἔθνη. Τὰ μὴ δεχό μενα τὸ κήρυγμα τοῦ Εὐαγγελίου, τὰ πολεμοῦντα τοῖς δούλοις σου. Λέγει δὲ καὶ ἄλλως τὰ] συστήματα τῶν δαιμόνων. Το κράτος μου πρὸς σὲ φυλάξω. Τοῦτο, περὶ ἑαυτοῦ φασιν εἰπεῖν τὸν Δαβίδ, ὅτι Τὴν ὀφειλομένην μοι βασιλείαν οὐκ αὐτὸς σφετερίσομαι, ἀνελὼν τὸν Σαούλ, ἀλλὰ σοὶ ταύτην ἐάσω, τοῦτο γὰρ τὸ, φυσ λάξω, σημαίνει νῦν, δοθησομένην, ὅταν θελήσης. Το δὲ, Πρὸς σέ, ἀντὶ τοῦ, Παρὰ σοί. *Οτι σὺ ἀντιλήπτωρ μου εἶ. Διότι σύ μοι βοη- θεῖς, ὁ πάντα δυνάμενος. Ο Θεός μου τὸ ἔλεος αὐτοῦ προφθάσει με. Ο Θεός μου οἷός ἐστι· τὸ ἔλεος αὐτοῦ προλάβῃ τὴν ἐμὴν αἴτησιν. Οὕτω ταχὺς ἐστι εἰς βοήθειαν. 'Ο Θεός μου δείξει μοι ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου. Λείπει τὸ Οσα βούλομαι, ἢ Οσα εἰκός ἐστι· τοιοῦ EUTHYMII ZIGABENI Ne miserearis omnibus qui operantur iniquiatem. A fis nimirum, qui pertinaces sunt in malo, quales erant Saul et socii, Anna, Caiphas et damones, atque hæc facito, ut cæteri homines hoc exemplo prudentiores fiant. VERS. 7. Convertentur ad vesperam, et famem pa- tientur ut canes, et circuibunt civitatem. Ad vespe- ram, hoc est, sero aliquando. Prædicit enim futu- rum esse tempus, quando Judæorum aliqui ex dispersione sua revertentur in Jerusalem, et nullis in ea inventis cibis, quia civitas sub externorum erit imperio, misere esurient. Quinimo nec illic persistere poterunt, sed ut profani, atque ideo re- jecti, extra muros civitatis jacentes mœrebunt : quod etiam inpræsentiarum eis accidere videmus. Canis vero similitudine usus est, quod famelicum animal sit, et impudens. VERS. 8. Ecce loquentur in ore suo. Sententiam nimirum ferentes adversum Christum : veluti cum cruci illum affigi instantissime postnłaverunt. Ob- pervandum vero est, ut prædiximus, quod dictio, Ecce, abundat sæpe apud Hebræos, atque ut pluri- mum est superflua. El gladius in labiis eorum. Gladium appellat acerbissimum sermonem nefariæ illius sententiæ, quam paulo ante prædiximus. Quoniam quis audivit ? Hujusmodi, inquit, ab eis proferuntur verba. Quia eorum judicio nullus audivit ; nullus, iuquam, qui Christum injuriis C oppressum posset eximere. Unde Symmachus pro quis, nemo transtulit. Putavit enim, inquit, Chri- stum a nemine adjuvari debere. VERS. 9. Et tu, Domine, deridebis eos. Hoc est simile ei, quod alibi legimus in secundo psalmo : Qui habitat in cœlis, irridebit eos. Ad nihilum deduces omnes gentes. Quæ Evangelii prædicationem non suscipiunt, quæ tuis resistunt .servis. Vel, per gentes, dæmonum catervas intel- ligit. VERS. 10. Imperium meum ad te servabo. Hæc aiunt beatum David dicere de seipso. Regnum, inquit, quod mortuo Saule, mihi debetur, temere non invadam ; neque ego ideo illum occidam, quin- imo illud totum tuo relinquam arbitrio. Ita enim hoc in loco, sibi vult verbum : Servabo. Quod vero ait : ad te, dictum est pro Apud le. Quoniam tu, Deus, adjutor meus es. Quoniam tu, Inquit, qui omnia moderaris, auxilio mnili es. VERS. 11. Deus meus, misericordia ejus præveniet me. Vide, inquit, quali perfruar Deo, qui tam præsto semper mihi est, ut summa sua misericor- dia meas longe præveniat preces. VERS. 12. Deus meus ostendet mihi in inimicis meis. Subintelligendum est aliquid, verbi gratia : Varia D lectiones. (6) Αl. ὅσοι (7) Al. &yo;. (8) Σὺ δὲ, Κύριε, ἐκγελάσεις αὐτούς. Τοῦτο (8) Al. Καὶ σύ. Iden.
2β May he show forth his face upon us. The face of the Father is the Son, for it is written, He who has seen me has seen my Father. In the optative mood, he says ‘may he show forth’, that is, may the face of the Father, namely, the Son, ‘be shown forth’ through the incarnation upon us who are on earth, or else the face of Christ according to the flesh, which is Christ himself, by circumlocution.
γ Καὶ ἐλεήσαι ἡμᾶς. Ταὐτὸν τῷ οἰκτειρήσαι, τὸ ἐλεήσαι· δὶς οὖν τὸ αὐτὸ εὔχεται, γλιχόμενος ἐπιτυχεῖν οὗ ζητεῖ.Μὴ οἰκτειρήσῃς πάντας τοὺς ἐργαζομένους τὴν ἀνομίαν. Τοὺς ἀνε πιστρόφως ἔχοντας, (6) ὡς οἱ περὶ τὸν Σαούλ, καὶ τὸν ᾿Ανναν, καὶ Καϊάφα», καὶ τοὺς δαίμονας, ἵνα σωφρονέστεροι διὰ τοῦ ὑπου δείγματος οἱ ἄνθρωποι γένωνται Επιστρέψουσιν εἰς ἑσπέραν, καὶ λιμώξουσιν ὡς κύων, καὶ κυκλώσουσι πόλιν. Τὸ ἑσπέρας, τὸ ὀψέ ποτε σημαίνει. Προφητεύει δὲ, ὅτι ἔσται και ρὸς, ὅτε τινὲς τῶν Ἰουδαίων ἐπιστρέψουσιν εἰς Ἱε ρουσαλήμ, ἀπὸ τῆς διασπορᾶς, καὶ μὴ εὑρόντες ἐν αὐτῇ τροφάς διὰ τὸ ἀλλόφυλον τῶν κυριευόντων αὐτῆς, λιμώξουσι σφοδρῶς, καὶ οὐδὲ ἐν τῇ Ἱερου σαλὴμ στῆναι συγχωρηθήσονται, ἀλλ᾽ ἀπελαυνόμε νοι ὡς (7) άγγος, κύκλῳ τῆς ποτὲ πόλεως αὐτῶν Β αὐλισθήσονται, δ καὶ μέχρι τοῦ νῦν ὁρᾶται γινόμε νον. Εἰς παράδειγμα δὲ τὸν κύνα παρέλαβε, διὰ τὸ λιμώττειν ἄγαν τουτὶ τὸ ζῶον, καὶ διὰ τὴν ἀναί δειαν. Ἰδοὺ ἀποφθέγξονται ἐν τῷ στόματι αὐτῶν. Απόφασιν ἐξενέγκωσι κατὰ τοῦ Χριστοῦ, τοῦ Σταυρωθήτω. Παρατηρητέον δὲ, ὡς προείπομεν, ὅτι τὸν Ἰδοὺ πλεονάζον παρὰ τῇ διαλέκτῳ τῶν Εβραίων, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, περιττόν τέθειται. Καὶ ῥομφαία ἐν τοῖς χείλεσιν αὐτῶν. Ρομφαίαν καλεῖ τὸν θανατηφόρον λόγον, ὃς ἐστιν ἡ δηλωθεῖσα ἀπόφασις. *Οτι τίς ήκουσε ; Τοιαῦτα δὲ λέγουσιν ὅτι, ὡς δοκεῖ αὐτοῖς, οὐδεὶς ἤκουσεν, ἐκδικεῖν τὸν ἐπιβου- λευόμενον δυνάμενος. Ἀντὶ γὰρ τοῦ Τίς, Οὐδεὶς ἐξέδωκεν ὁ Σύμμαχος· οίονται γάρ, φησίν, αὐτὸν ἀβοήθητον. ὅμοιόν ἐστι τῷ, Ὁ κατοικῶν ἐν οὐρανοῖς ἐκγελά- σεται αὐτοὺς, περὶ οὗ ἐν τῷ β' ψαλμῷ προεί ρηται. Εξουδενώσεις πάντα τὰ ἔθνη. Τὰ μὴ δεχό μενα τὸ κήρυγμα τοῦ Εὐαγγελίου, τὰ πολεμοῦντα τοῖς δούλοις σου. Λέγει δὲ καὶ ἄλλως τὰ] συστήματα τῶν δαιμόνων. Το κράτος μου πρὸς σὲ φυλάξω. Τοῦτο, περὶ ἑαυτοῦ φασιν εἰπεῖν τὸν Δαβίδ, ὅτι Τὴν ὀφειλομένην μοι βασιλείαν οὐκ αὐτὸς σφετερίσομαι, ἀνελὼν τὸν Σαούλ, ἀλλὰ σοὶ ταύτην ἐάσω, τοῦτο γὰρ τὸ, φυσ λάξω, σημαίνει νῦν, δοθησομένην, ὅταν θελήσης. Το δὲ, Πρὸς σέ, ἀντὶ τοῦ, Παρὰ σοί. *Οτι σὺ ἀντιλήπτωρ μου εἶ. Διότι σύ μοι βοη- θεῖς, ὁ πάντα δυνάμενος. Ο Θεός μου τὸ ἔλεος αὐτοῦ προφθάσει με. Ο Θεός μου οἷός ἐστι· τὸ ἔλεος αὐτοῦ προλάβῃ τὴν ἐμὴν αἴτησιν. Οὕτω ταχὺς ἐστι εἰς βοήθειαν. 'Ο Θεός μου δείξει μοι ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου. Λείπει τὸ Οσα βούλομαι, ἢ Οσα εἰκός ἐστι· τοιοῦ EUTHYMII ZIGABENI Ne miserearis omnibus qui operantur iniquiatem. A fis nimirum, qui pertinaces sunt in malo, quales erant Saul et socii, Anna, Caiphas et damones, atque hæc facito, ut cæteri homines hoc exemplo prudentiores fiant. VERS. 7. Convertentur ad vesperam, et famem pa- tientur ut canes, et circuibunt civitatem. Ad vespe- ram, hoc est, sero aliquando. Prædicit enim futu- rum esse tempus, quando Judæorum aliqui ex dispersione sua revertentur in Jerusalem, et nullis in ea inventis cibis, quia civitas sub externorum erit imperio, misere esurient. Quinimo nec illic persistere poterunt, sed ut profani, atque ideo re- jecti, extra muros civitatis jacentes mœrebunt : quod etiam inpræsentiarum eis accidere videmus. Canis vero similitudine usus est, quod famelicum animal sit, et impudens. VERS. 8. Ecce loquentur in ore suo. Sententiam nimirum ferentes adversum Christum : veluti cum cruci illum affigi instantissime postnłaverunt. Ob- pervandum vero est, ut prædiximus, quod dictio, Ecce, abundat sæpe apud Hebræos, atque ut pluri- mum est superflua. El gladius in labiis eorum. Gladium appellat acerbissimum sermonem nefariæ illius sententiæ, quam paulo ante prædiximus. Quoniam quis audivit ? Hujusmodi, inquit, ab eis proferuntur verba. Quia eorum judicio nullus audivit ; nullus, iuquam, qui Christum injuriis C oppressum posset eximere. Unde Symmachus pro quis, nemo transtulit. Putavit enim, inquit, Chri- stum a nemine adjuvari debere. VERS. 9. Et tu, Domine, deridebis eos. Hoc est simile ei, quod alibi legimus in secundo psalmo : Qui habitat in cœlis, irridebit eos. Ad nihilum deduces omnes gentes. Quæ Evangelii prædicationem non suscipiunt, quæ tuis resistunt .servis. Vel, per gentes, dæmonum catervas intel- ligit. VERS. 10. Imperium meum ad te servabo. Hæc aiunt beatum David dicere de seipso. Regnum, inquit, quod mortuo Saule, mihi debetur, temere non invadam ; neque ego ideo illum occidam, quin- imo illud totum tuo relinquam arbitrio. Ita enim hoc in loco, sibi vult verbum : Servabo. Quod vero ait : ad te, dictum est pro Apud le. Quoniam tu, Deus, adjutor meus es. Quoniam tu, Inquit, qui omnia moderaris, auxilio mnili es. VERS. 11. Deus meus, misericordia ejus præveniet me. Vide, inquit, quali perfruar Deo, qui tam præsto semper mihi est, ut summa sua misericor- dia meas longe præveniat preces. VERS. 12. Deus meus ostendet mihi in inimicis meis. Subintelligendum est aliquid, verbi gratia : Varia D lectiones. (6) Αl. ὅσοι (7) Al. &yo;. (8) Σὺ δὲ, Κύριε, ἐκγελάσεις αὐτούς. Τοῦτο (8) Al. Καὶ σύ. Iden.
2γ And have mercy on us. ‘To have mercy’ is the same as ‘to have pity’. He is therefore wishing for the same thing twice, longing to attain what he asks for.
α Τοῦ γνῶναι ἐν τῇ γῇ τὴν ὁδόν σου. Εἴη, φησὶ, τόδε καὶ τόδε, ἐπὶ τῷ γνῶναι τοὺς ἐν τῇ γῇ τὴν ὁδὸν τῆς πολιτείας σου, ἣν αὐτὸς βαδίσας, ὑποδείξεις τοῖς μαθηταῖς. Λείπει δὲ ἐν τῇ γῇ τὸ ἄρθρον.Μὴ οἰκτειρήσῃς πάντας τοὺς ἐργαζομένους τὴν ἀνομίαν. Τοὺς ἀνε πιστρόφως ἔχοντας, (6) ὡς οἱ περὶ τὸν Σαούλ, καὶ τὸν ᾿Ανναν, καὶ Καϊάφα», καὶ τοὺς δαίμονας, ἵνα σωφρονέστεροι διὰ τοῦ ὑπου δείγματος οἱ ἄνθρωποι γένωνται Επιστρέψουσιν εἰς ἑσπέραν, καὶ λιμώξουσιν ὡς κύων, καὶ κυκλώσουσι πόλιν. Τὸ ἑσπέρας, τὸ ὀψέ ποτε σημαίνει. Προφητεύει δὲ, ὅτι ἔσται και ρὸς, ὅτε τινὲς τῶν Ἰουδαίων ἐπιστρέψουσιν εἰς Ἱε ρουσαλήμ, ἀπὸ τῆς διασπορᾶς, καὶ μὴ εὑρόντες ἐν αὐτῇ τροφάς διὰ τὸ ἀλλόφυλον τῶν κυριευόντων αὐτῆς, λιμώξουσι σφοδρῶς, καὶ οὐδὲ ἐν τῇ Ἱερου σαλὴμ στῆναι συγχωρηθήσονται, ἀλλ᾽ ἀπελαυνόμε νοι ὡς (7) άγγος, κύκλῳ τῆς ποτὲ πόλεως αὐτῶν Β αὐλισθήσονται, δ καὶ μέχρι τοῦ νῦν ὁρᾶται γινόμε νον. Εἰς παράδειγμα δὲ τὸν κύνα παρέλαβε, διὰ τὸ λιμώττειν ἄγαν τουτὶ τὸ ζῶον, καὶ διὰ τὴν ἀναί δειαν. Ἰδοὺ ἀποφθέγξονται ἐν τῷ στόματι αὐτῶν. Απόφασιν ἐξενέγκωσι κατὰ τοῦ Χριστοῦ, τοῦ Σταυρωθήτω. Παρατηρητέον δὲ, ὡς προείπομεν, ὅτι τὸν Ἰδοὺ πλεονάζον παρὰ τῇ διαλέκτῳ τῶν Εβραίων, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, περιττόν τέθειται. Καὶ ῥομφαία ἐν τοῖς χείλεσιν αὐτῶν. Ρομφαίαν καλεῖ τὸν θανατηφόρον λόγον, ὃς ἐστιν ἡ δηλωθεῖσα ἀπόφασις. *Οτι τίς ήκουσε ; Τοιαῦτα δὲ λέγουσιν ὅτι, ὡς δοκεῖ αὐτοῖς, οὐδεὶς ἤκουσεν, ἐκδικεῖν τὸν ἐπιβου- λευόμενον δυνάμενος. Ἀντὶ γὰρ τοῦ Τίς, Οὐδεὶς ἐξέδωκεν ὁ Σύμμαχος· οίονται γάρ, φησίν, αὐτὸν ἀβοήθητον. ὅμοιόν ἐστι τῷ, Ὁ κατοικῶν ἐν οὐρανοῖς ἐκγελά- σεται αὐτοὺς, περὶ οὗ ἐν τῷ β' ψαλμῷ προεί ρηται. Εξουδενώσεις πάντα τὰ ἔθνη. Τὰ μὴ δεχό μενα τὸ κήρυγμα τοῦ Εὐαγγελίου, τὰ πολεμοῦντα τοῖς δούλοις σου. Λέγει δὲ καὶ ἄλλως τὰ] συστήματα τῶν δαιμόνων. Το κράτος μου πρὸς σὲ φυλάξω. Τοῦτο, περὶ ἑαυτοῦ φασιν εἰπεῖν τὸν Δαβίδ, ὅτι Τὴν ὀφειλομένην μοι βασιλείαν οὐκ αὐτὸς σφετερίσομαι, ἀνελὼν τὸν Σαούλ, ἀλλὰ σοὶ ταύτην ἐάσω, τοῦτο γὰρ τὸ, φυσ λάξω, σημαίνει νῦν, δοθησομένην, ὅταν θελήσης. Το δὲ, Πρὸς σέ, ἀντὶ τοῦ, Παρὰ σοί. *Οτι σὺ ἀντιλήπτωρ μου εἶ. Διότι σύ μοι βοη- θεῖς, ὁ πάντα δυνάμενος. Ο Θεός μου τὸ ἔλεος αὐτοῦ προφθάσει με. Ο Θεός μου οἷός ἐστι· τὸ ἔλεος αὐτοῦ προλάβῃ τὴν ἐμὴν αἴτησιν. Οὕτω ταχὺς ἐστι εἰς βοήθειαν. 'Ο Θεός μου δείξει μοι ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου. Λείπει τὸ Οσα βούλομαι, ἢ Οσα εἰκός ἐστι· τοιοῦ EUTHYMII ZIGABENI Ne miserearis omnibus qui operantur iniquiatem. A fis nimirum, qui pertinaces sunt in malo, quales erant Saul et socii, Anna, Caiphas et damones, atque hæc facito, ut cæteri homines hoc exemplo prudentiores fiant. VERS. 7. Convertentur ad vesperam, et famem pa- tientur ut canes, et circuibunt civitatem. Ad vespe- ram, hoc est, sero aliquando. Prædicit enim futu- rum esse tempus, quando Judæorum aliqui ex dispersione sua revertentur in Jerusalem, et nullis in ea inventis cibis, quia civitas sub externorum erit imperio, misere esurient. Quinimo nec illic persistere poterunt, sed ut profani, atque ideo re- jecti, extra muros civitatis jacentes mœrebunt : quod etiam inpræsentiarum eis accidere videmus. Canis vero similitudine usus est, quod famelicum animal sit, et impudens. VERS. 8. Ecce loquentur in ore suo. Sententiam nimirum ferentes adversum Christum : veluti cum cruci illum affigi instantissime postnłaverunt. Ob- pervandum vero est, ut prædiximus, quod dictio, Ecce, abundat sæpe apud Hebræos, atque ut pluri- mum est superflua. El gladius in labiis eorum. Gladium appellat acerbissimum sermonem nefariæ illius sententiæ, quam paulo ante prædiximus. Quoniam quis audivit ? Hujusmodi, inquit, ab eis proferuntur verba. Quia eorum judicio nullus audivit ; nullus, iuquam, qui Christum injuriis C oppressum posset eximere. Unde Symmachus pro quis, nemo transtulit. Putavit enim, inquit, Chri- stum a nemine adjuvari debere. VERS. 9. Et tu, Domine, deridebis eos. Hoc est simile ei, quod alibi legimus in secundo psalmo : Qui habitat in cœlis, irridebit eos. Ad nihilum deduces omnes gentes. Quæ Evangelii prædicationem non suscipiunt, quæ tuis resistunt .servis. Vel, per gentes, dæmonum catervas intel- ligit. VERS. 10. Imperium meum ad te servabo. Hæc aiunt beatum David dicere de seipso. Regnum, inquit, quod mortuo Saule, mihi debetur, temere non invadam ; neque ego ideo illum occidam, quin- imo illud totum tuo relinquam arbitrio. Ita enim hoc in loco, sibi vult verbum : Servabo. Quod vero ait : ad te, dictum est pro Apud le. Quoniam tu, Deus, adjutor meus es. Quoniam tu, Inquit, qui omnia moderaris, auxilio mnili es. VERS. 11. Deus meus, misericordia ejus præveniet me. Vide, inquit, quali perfruar Deo, qui tam præsto semper mihi est, ut summa sua misericor- dia meas longe præveniat preces. VERS. 12. Deus meus ostendet mihi in inimicis meis. Subintelligendum est aliquid, verbi gratia : Varia D lectiones. (6) Αl. ὅσοι (7) Al. &yo;. (8) Σὺ δὲ, Κύριε, ἐκγελάσεις αὐτούς. Τοῦτο (8) Al. Καὶ σύ. Iden.
3α To come to know your way on the earth. May this and that be, he says, so that those on the earth may come to know the way of your life, which having trodden yourself, you will show to your disciples. The article ‘those’ is missing from ‘on the earth’.
PG 128:657β Ἐν πᾶσιν ἔθνεσι τὸ σωτήριόν σου. Καὶ τοὺς ἐν πᾶσιν ἔθνεσιν ἀνθρώπους, τὴν δι’ ἡμᾶς ἐνανθρώπησίν σου· ταύτην γὰρ καλεῖ σωτήριον, ὅτι δι’ αὐτῆς σῳζόμεθα. Λείπει δὲ καὶ ἐν τοῖς ἔθνεσι τὸ ἄρθρον.Ἐὰν δὲ μὴ χορτασθῶσι, καὶ γογγύσωσι. πια- σύρει αὐτούς, ὡς τὴν προγονικὸν γογγυσμόν, (8) μηδὲ ἐν τῇ διασπορᾷ καταλιπόντας · γογγύζουσι γὰρ καὶ τότε κατὰ τοῦ Θεοῦ. Ἐγὼ δὲ ᾄσομαι τῇ δυνάμει σου. Ασομαι, ἀντὶ τοῦ Ὑμνήσω ἐν ᾠδῇ. Καὶ ἀγαλλιάσομαι τὸ πρωΐ τὸ ἔλεός σου. Καὶ ἀγαλλιάσομαι τῷ ἐλέει σου· ἢ εἰς τὸ ἔλεός σου. Τὸ Πρωί, ήτοι Ταχέως· οὐκ εἰς μακρὰν γὰρ ἐλεηθήσο μα:. Τὸ δὲ Αγαλλιάσομαι, ἀδιάφορον τὴν σύνταξιν ἔσχεν. "Οτι ἐγενήθης αντιλήπτωρ μου καὶ καταφυγή μου ἐν ἡμέρᾳ θλίψεώς μου. Βοηθός μου εἶ· σοὶ ψαλῶ, ὅτι ὁ Θεὸς ἀντιλήπτωρ μου εί, ό Θεός μου, Β τὸ ἔλεός μου. Ταῦτα πάντα σαφῇ· εὐχαριστεῖ γὰρ τῷ εὐεργέτῃ θεῷ. Εἰς τὸ τέλος τοῖς ἀλλοιωθησομένοις εἰς στηλο- γραφίαν τῷ Δαβὶδ εἰς διδαχήν. Οπότε ενεπύ- ρισε τὴν Μεσοποταμίαν Συρίας, καὶ τὴν Συρίαν Σωβαλ, καὶ ἐπέστρεψεν Ἰωάβ, καὶ ἐπάταξε τὴν φάραγγα τῶν ἁλῶν, δώδεκα χιλιάδας. ΨΑΛΜΟΣ ΝΑ. Εἰς τὸ τέλος μὲν, ὅτι παρεγγυᾷ βλέπειν εἰς τὸ τέλος τῶν περιεχομένων προββήσεων, προαγο- ρεύει γὰρ τὴν ἐκ Βαβυλῶνος ἐπάνοδον τῶν ὕστερον αἰχμαλωτισθέντων Ἰουδαίων, καὶ τὴν τῆς Ἱερουσα- λὴμ επανόρθωσιν· τοῖς ἀλλοιωθησομένοις δὲ τοῦτο παρεγγυᾷ, τουτέστι τοῖς ἐκ δουλείας εἰς ἐλευθερίαν επανελευσομένοις. Καὶ εἰς στηλογραφίαν μὲν, ήγουν ἀνεξάλειπτον, καὶ πᾶσι γνώριμον μνήμην τῆς τοιαύτης εὐεργεσίας τοῦ Θεοῦ συνεγράφη Τῷ Δα δίδ. Εἰς διδαχὴν δὲ, εὐχαριστίας, ἢ ὑπομονῆς. Τὸ δ' ἑξῆς, διδάσκει καὶ τὸν (10) καιρόν, ὅτε ταῦτα ἐντ χηθεὶς ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, συνέγραψεν. Εν οὐδεμιᾷ δὲ ἱστορίᾳ τὰ περὶ τῆς Μεσοποταμίας Συν ρίας, καὶ τῆς Συρίας Σωβάλ, καὶ τῆς Φάραγγος τῶν ἁλῶν, φανερῶς εἰρηνται, εἰ μὴ ἐν τῇ δευτέρᾳ τῶν Βασιλειῶν τινα τούτων αμυδρῶς. Εἰκὸς δὲ πραχθῆ. ναι καὶ ταῦτα, καὶ παραλειφθῆναι μετὰ καὶ ἄλλων πολλῶν· τόπος ἡ φάραγξ τῶν ἁλῶν· διὰ δὲ τῆς κλήσεως τοῦ τόπου, τοὺς κατοικοῦντας αὐτῷ ἐδήλω σεν ἡ ἐπιγραφὴ, προσθεῖσα καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν εἰρημένων. Ο δὲ μέγας Βασίλειος, ἀλλοιωθησο- μένους τους Χριστιανοὺς μάλιστα λέγει, διά τε τὴν ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος μεταποίησιν, καὶ τὴν ἐκ τῆς δουλείας τῶν δαιμόνων ελευθερίαν, περὶ οὗ στε ρον ἐροῦμεν. Νῦν δὲ τοῖς ἐν Βαβυλῶν αἰχμαλώτοις ἀναθετέον τὸν ψαλμόν. Εt Ει Ο Θεός, ἀπώσω ἡμᾶς, καὶ καθεῖλες ἡμᾶς. Α- πώσω μέν, ὡς παροργίσαντας σε καθεῖλες δὲ, παραδοὺς εἰς πολιορκίαν τοῖ; Βαβυλωνίοις. Καθη ρέθησαν γὰρ καὶ τῆς βασιλείας, καὶ τῆς δυνάμεως. Οργίσθης, καὶ ᾠκτείρησας ἡμᾶς. Οργίσθης EUTHYMI ZIGABENI Quod si saturati non fuerint et murmurabunt. Ro- A darguit eos, quod majorum more adbuc murmu- rent etiam post dispersionis castigationem. Mur- murabunt enim, inquit, et tunc contra Deum. VERS. 17. Figo autem cantabo virtutem tuam. Cantabo, id est, caulicis laudabo. Et exsultabo mane misericordiam tuam. Exsul- tabo, inquit, in tua misericordia, vel, in tuam misericordiam. Mane autem.dixit, pro, Cito. Ne- que enim sero mei misereberis. Quod vero ait : Exsultabo misericordiam tuam, promiscua est at- que indifferens constructio. VERS. 18, 19. Quoniam factus es adjutor meus, et refugium meum, in die tribulationis meæ, adju- tor meus es, tibi psallam, quoniam Deus adjutor meus es, misericordia mea. Hæc omnia per se clara sunt. Gratias enim Deo agit ut benefactori. In finem iis qui commutabuntur, in tituli inscriptio. nem, ipsi David in doctrinam, quando incendit Mesopotamiam Syria, et Syriam Sobal, et con- vertit Joab, et percussit juxta vallem Salinarum duodecim millia. PSALMUS LIX. In finem quidem, quoniam ad eorum finem re- spicere jubet Propheta quæ in psalmo prædicta sunt. Prædicit enim posteris captivorum Judæo- rum reditum ex Babylone, et reædificationem ci- vitatis Jerusalem. Quod vero ait: lis qui commu- tandi sunt, idem est, ac si diceret: lis, qui ex servitute ad libertatem redituri sunt. Et in tituli G inscriptionem, hoc est, in indelebilem ac perpetuam Lauti beneficii memoriam. quod ait : Ipsi Da- vid, auctoris nomen indicat, ac si dicat. Psalmus elaboratus ipsi David. In doctrinam, hoc est ut doceat, gratias nimirum agere, aut penitentiam. quæ sequuntur, tempus indicant, quando com- positus est psalmus. Verum quæ hic de Mesopo· tamia Syriæ et de Syria Sobal et de valle Salina- rum dicta sunt, in nulla historia aperte traduntur, nisi fortasse aliqua obscura habeantur in secundo Regum libro; attamen verisimile est et gesta hæc fuisse omnia, et omissa cum multis aliis. Vallis autem Salinarum locus est, sed loci appellatione habitatores loci intelligit; et numerum interem- ptorum ponit. Magnus vero Basilius verba illa : lis " qui commutabuntur, de Christianis intelligit dicta esse, propter immutationem scilicet quæ fit in baptismo, et propter liberationem a dæmonuni servitute. Hanc expositionem ultimo loco tracta- bimus; in præsentia autem priorem prosequemur juxta quam psalmum hunc pertinere diximus ad captivos qui erant in Babylone. VERS. 2. Deus, repulisti nos, et destruxisti nos. Repulisti, quia te irritavimus; et destruxisti, tra- dens nos in captivitatem Babyloniis. Spoliati enim sunt Judæi tunc regno, et viribus. Iratus es, et misertus es nobis. Iratus es, quia Variæ lectiones. (9) ΑΙ. μηδὲν τῇ διασπορά. (10) Καρπόν. Idem.
3β Your salvation among all nations. And for those among all nations [to come to know] your incarnation on our behalf, for this is what he is calling ‘salvation’, since through it we are saved. The article ‘those’ is missing also from ‘among the nations’.
4 Ἐξομολογησάσθωσάν σοι λαοὶ, ὁ Θεὸς, ἐξομολογησάσθωσάν σοι λαοὶ πάντες. Λαοὶ μὲν ἁπλῶς, οἱ ἐκ περιτομῆς, λαοὶ δὲ πάντες, οἱ ἐξ ἐθνῶν, ὡς πλείους ἐκ πολλῶν γενῶν. Ἐξομολογησάσθωσαν δὲ, ἀντὶ τοῦ, εὐχαριστείτωσαν, ὑμνείτωσαν, ὧν ἐπὶ σωτηρίᾳ ἐνανθρωπήσεις.Ἐὰν δὲ μὴ χορτασθῶσι, καὶ γογγύσωσι. πια- σύρει αὐτούς, ὡς τὴν προγονικὸν γογγυσμόν, (8) μηδὲ ἐν τῇ διασπορᾷ καταλιπόντας · γογγύζουσι γὰρ καὶ τότε κατὰ τοῦ Θεοῦ. Ἐγὼ δὲ ᾄσομαι τῇ δυνάμει σου. Ασομαι, ἀντὶ τοῦ Ὑμνήσω ἐν ᾠδῇ. Καὶ ἀγαλλιάσομαι τὸ πρωΐ τὸ ἔλεός σου. Καὶ ἀγαλλιάσομαι τῷ ἐλέει σου· ἢ εἰς τὸ ἔλεός σου. Τὸ Πρωί, ήτοι Ταχέως· οὐκ εἰς μακρὰν γὰρ ἐλεηθήσο μα:. Τὸ δὲ Αγαλλιάσομαι, ἀδιάφορον τὴν σύνταξιν ἔσχεν. "Οτι ἐγενήθης αντιλήπτωρ μου καὶ καταφυγή μου ἐν ἡμέρᾳ θλίψεώς μου. Βοηθός μου εἶ· σοὶ ψαλῶ, ὅτι ὁ Θεὸς ἀντιλήπτωρ μου εί, ό Θεός μου, Β τὸ ἔλεός μου. Ταῦτα πάντα σαφῇ· εὐχαριστεῖ γὰρ τῷ εὐεργέτῃ θεῷ. Εἰς τὸ τέλος τοῖς ἀλλοιωθησομένοις εἰς στηλο- γραφίαν τῷ Δαβὶδ εἰς διδαχήν. Οπότε ενεπύ- ρισε τὴν Μεσοποταμίαν Συρίας, καὶ τὴν Συρίαν Σωβαλ, καὶ ἐπέστρεψεν Ἰωάβ, καὶ ἐπάταξε τὴν φάραγγα τῶν ἁλῶν, δώδεκα χιλιάδας. ΨΑΛΜΟΣ ΝΑ. Εἰς τὸ τέλος μὲν, ὅτι παρεγγυᾷ βλέπειν εἰς τὸ τέλος τῶν περιεχομένων προββήσεων, προαγο- ρεύει γὰρ τὴν ἐκ Βαβυλῶνος ἐπάνοδον τῶν ὕστερον αἰχμαλωτισθέντων Ἰουδαίων, καὶ τὴν τῆς Ἱερουσα- λὴμ επανόρθωσιν· τοῖς ἀλλοιωθησομένοις δὲ τοῦτο παρεγγυᾷ, τουτέστι τοῖς ἐκ δουλείας εἰς ἐλευθερίαν επανελευσομένοις. Καὶ εἰς στηλογραφίαν μὲν, ήγουν ἀνεξάλειπτον, καὶ πᾶσι γνώριμον μνήμην τῆς τοιαύτης εὐεργεσίας τοῦ Θεοῦ συνεγράφη Τῷ Δα δίδ. Εἰς διδαχὴν δὲ, εὐχαριστίας, ἢ ὑπομονῆς. Τὸ δ' ἑξῆς, διδάσκει καὶ τὸν (10) καιρόν, ὅτε ταῦτα ἐντ χηθεὶς ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, συνέγραψεν. Εν οὐδεμιᾷ δὲ ἱστορίᾳ τὰ περὶ τῆς Μεσοποταμίας Συν ρίας, καὶ τῆς Συρίας Σωβάλ, καὶ τῆς Φάραγγος τῶν ἁλῶν, φανερῶς εἰρηνται, εἰ μὴ ἐν τῇ δευτέρᾳ τῶν Βασιλειῶν τινα τούτων αμυδρῶς. Εἰκὸς δὲ πραχθῆ. ναι καὶ ταῦτα, καὶ παραλειφθῆναι μετὰ καὶ ἄλλων πολλῶν· τόπος ἡ φάραγξ τῶν ἁλῶν· διὰ δὲ τῆς κλήσεως τοῦ τόπου, τοὺς κατοικοῦντας αὐτῷ ἐδήλω σεν ἡ ἐπιγραφὴ, προσθεῖσα καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν εἰρημένων. Ο δὲ μέγας Βασίλειος, ἀλλοιωθησο- μένους τους Χριστιανοὺς μάλιστα λέγει, διά τε τὴν ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος μεταποίησιν, καὶ τὴν ἐκ τῆς δουλείας τῶν δαιμόνων ελευθερίαν, περὶ οὗ στε ρον ἐροῦμεν. Νῦν δὲ τοῖς ἐν Βαβυλῶν αἰχμαλώτοις ἀναθετέον τὸν ψαλμόν. Εt Ει Ο Θεός, ἀπώσω ἡμᾶς, καὶ καθεῖλες ἡμᾶς. Α- πώσω μέν, ὡς παροργίσαντας σε καθεῖλες δὲ, παραδοὺς εἰς πολιορκίαν τοῖ; Βαβυλωνίοις. Καθη ρέθησαν γὰρ καὶ τῆς βασιλείας, καὶ τῆς δυνάμεως. Οργίσθης, καὶ ᾠκτείρησας ἡμᾶς. Οργίσθης EUTHYMI ZIGABENI Quod si saturati non fuerint et murmurabunt. Ro- A darguit eos, quod majorum more adbuc murmu- rent etiam post dispersionis castigationem. Mur- murabunt enim, inquit, et tunc contra Deum. VERS. 17. Figo autem cantabo virtutem tuam. Cantabo, id est, caulicis laudabo. Et exsultabo mane misericordiam tuam. Exsul- tabo, inquit, in tua misericordia, vel, in tuam misericordiam. Mane autem.dixit, pro, Cito. Ne- que enim sero mei misereberis. Quod vero ait : Exsultabo misericordiam tuam, promiscua est at- que indifferens constructio. VERS. 18, 19. Quoniam factus es adjutor meus, et refugium meum, in die tribulationis meæ, adju- tor meus es, tibi psallam, quoniam Deus adjutor meus es, misericordia mea. Hæc omnia per se clara sunt. Gratias enim Deo agit ut benefactori. In finem iis qui commutabuntur, in tituli inscriptio. nem, ipsi David in doctrinam, quando incendit Mesopotamiam Syria, et Syriam Sobal, et con- vertit Joab, et percussit juxta vallem Salinarum duodecim millia. PSALMUS LIX. In finem quidem, quoniam ad eorum finem re- spicere jubet Propheta quæ in psalmo prædicta sunt. Prædicit enim posteris captivorum Judæo- rum reditum ex Babylone, et reædificationem ci- vitatis Jerusalem. Quod vero ait: lis qui commu- tandi sunt, idem est, ac si diceret: lis, qui ex servitute ad libertatem redituri sunt. Et in tituli G inscriptionem, hoc est, in indelebilem ac perpetuam Lauti beneficii memoriam. quod ait : Ipsi Da- vid, auctoris nomen indicat, ac si dicat. Psalmus elaboratus ipsi David. In doctrinam, hoc est ut doceat, gratias nimirum agere, aut penitentiam. quæ sequuntur, tempus indicant, quando com- positus est psalmus. Verum quæ hic de Mesopo· tamia Syriæ et de Syria Sobal et de valle Salina- rum dicta sunt, in nulla historia aperte traduntur, nisi fortasse aliqua obscura habeantur in secundo Regum libro; attamen verisimile est et gesta hæc fuisse omnia, et omissa cum multis aliis. Vallis autem Salinarum locus est, sed loci appellatione habitatores loci intelligit; et numerum interem- ptorum ponit. Magnus vero Basilius verba illa : lis " qui commutabuntur, de Christianis intelligit dicta esse, propter immutationem scilicet quæ fit in baptismo, et propter liberationem a dæmonuni servitute. Hanc expositionem ultimo loco tracta- bimus; in præsentia autem priorem prosequemur juxta quam psalmum hunc pertinere diximus ad captivos qui erant in Babylone. VERS. 2. Deus, repulisti nos, et destruxisti nos. Repulisti, quia te irritavimus; et destruxisti, tra- dens nos in captivitatem Babyloniis. Spoliati enim sunt Judæi tunc regno, et viribus. Iratus es, et misertus es nobis. Iratus es, quia Variæ lectiones. (9) ΑΙ. μηδὲν τῇ διασπορά. (10) Καρπόν. Idem.
4 Let peoples confess you, O God, let all peoples confess you. ‘Peoples’ without qualification are those from the circumcision, ‘all peoples’, as more nu- merous, are those from many races. ‘Let them confess’, in the sense of, let those for whose salvation you will become incarnate give thanks, let them celebrate with hymns.
α Εὐφρανθήτωσαν καὶ ἀγαλλιάσθωσαν ἔθνη. Περὶ τῆς εὐφροσύνης καὶ ἀγαλλιάσεως, διαφόρως προειρήκαμεν. Εἶτα ἐπάγει καὶ τὴν αἰτίαν τῆς χαρᾶς.Ἐὰν δὲ μὴ χορτασθῶσι, καὶ γογγύσωσι. πια- σύρει αὐτούς, ὡς τὴν προγονικὸν γογγυσμόν, (8) μηδὲ ἐν τῇ διασπορᾷ καταλιπόντας · γογγύζουσι γὰρ καὶ τότε κατὰ τοῦ Θεοῦ. Ἐγὼ δὲ ᾄσομαι τῇ δυνάμει σου. Ασομαι, ἀντὶ τοῦ Ὑμνήσω ἐν ᾠδῇ. Καὶ ἀγαλλιάσομαι τὸ πρωΐ τὸ ἔλεός σου. Καὶ ἀγαλλιάσομαι τῷ ἐλέει σου· ἢ εἰς τὸ ἔλεός σου. Τὸ Πρωί, ήτοι Ταχέως· οὐκ εἰς μακρὰν γὰρ ἐλεηθήσο μα:. Τὸ δὲ Αγαλλιάσομαι, ἀδιάφορον τὴν σύνταξιν ἔσχεν. "Οτι ἐγενήθης αντιλήπτωρ μου καὶ καταφυγή μου ἐν ἡμέρᾳ θλίψεώς μου. Βοηθός μου εἶ· σοὶ ψαλῶ, ὅτι ὁ Θεὸς ἀντιλήπτωρ μου εί, ό Θεός μου, Β τὸ ἔλεός μου. Ταῦτα πάντα σαφῇ· εὐχαριστεῖ γὰρ τῷ εὐεργέτῃ θεῷ. Εἰς τὸ τέλος τοῖς ἀλλοιωθησομένοις εἰς στηλο- γραφίαν τῷ Δαβὶδ εἰς διδαχήν. Οπότε ενεπύ- ρισε τὴν Μεσοποταμίαν Συρίας, καὶ τὴν Συρίαν Σωβαλ, καὶ ἐπέστρεψεν Ἰωάβ, καὶ ἐπάταξε τὴν φάραγγα τῶν ἁλῶν, δώδεκα χιλιάδας. ΨΑΛΜΟΣ ΝΑ. Εἰς τὸ τέλος μὲν, ὅτι παρεγγυᾷ βλέπειν εἰς τὸ τέλος τῶν περιεχομένων προββήσεων, προαγο- ρεύει γὰρ τὴν ἐκ Βαβυλῶνος ἐπάνοδον τῶν ὕστερον αἰχμαλωτισθέντων Ἰουδαίων, καὶ τὴν τῆς Ἱερουσα- λὴμ επανόρθωσιν· τοῖς ἀλλοιωθησομένοις δὲ τοῦτο παρεγγυᾷ, τουτέστι τοῖς ἐκ δουλείας εἰς ἐλευθερίαν επανελευσομένοις. Καὶ εἰς στηλογραφίαν μὲν, ήγουν ἀνεξάλειπτον, καὶ πᾶσι γνώριμον μνήμην τῆς τοιαύτης εὐεργεσίας τοῦ Θεοῦ συνεγράφη Τῷ Δα δίδ. Εἰς διδαχὴν δὲ, εὐχαριστίας, ἢ ὑπομονῆς. Τὸ δ' ἑξῆς, διδάσκει καὶ τὸν (10) καιρόν, ὅτε ταῦτα ἐντ χηθεὶς ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, συνέγραψεν. Εν οὐδεμιᾷ δὲ ἱστορίᾳ τὰ περὶ τῆς Μεσοποταμίας Συν ρίας, καὶ τῆς Συρίας Σωβάλ, καὶ τῆς Φάραγγος τῶν ἁλῶν, φανερῶς εἰρηνται, εἰ μὴ ἐν τῇ δευτέρᾳ τῶν Βασιλειῶν τινα τούτων αμυδρῶς. Εἰκὸς δὲ πραχθῆ. ναι καὶ ταῦτα, καὶ παραλειφθῆναι μετὰ καὶ ἄλλων πολλῶν· τόπος ἡ φάραγξ τῶν ἁλῶν· διὰ δὲ τῆς κλήσεως τοῦ τόπου, τοὺς κατοικοῦντας αὐτῷ ἐδήλω σεν ἡ ἐπιγραφὴ, προσθεῖσα καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν εἰρημένων. Ο δὲ μέγας Βασίλειος, ἀλλοιωθησο- μένους τους Χριστιανοὺς μάλιστα λέγει, διά τε τὴν ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος μεταποίησιν, καὶ τὴν ἐκ τῆς δουλείας τῶν δαιμόνων ελευθερίαν, περὶ οὗ στε ρον ἐροῦμεν. Νῦν δὲ τοῖς ἐν Βαβυλῶν αἰχμαλώτοις ἀναθετέον τὸν ψαλμόν. Εt Ει Ο Θεός, ἀπώσω ἡμᾶς, καὶ καθεῖλες ἡμᾶς. Α- πώσω μέν, ὡς παροργίσαντας σε καθεῖλες δὲ, παραδοὺς εἰς πολιορκίαν τοῖ; Βαβυλωνίοις. Καθη ρέθησαν γὰρ καὶ τῆς βασιλείας, καὶ τῆς δυνάμεως. Οργίσθης, καὶ ᾠκτείρησας ἡμᾶς. Οργίσθης EUTHYMI ZIGABENI Quod si saturati non fuerint et murmurabunt. Ro- A darguit eos, quod majorum more adbuc murmu- rent etiam post dispersionis castigationem. Mur- murabunt enim, inquit, et tunc contra Deum. VERS. 17. Figo autem cantabo virtutem tuam. Cantabo, id est, caulicis laudabo. Et exsultabo mane misericordiam tuam. Exsul- tabo, inquit, in tua misericordia, vel, in tuam misericordiam. Mane autem.dixit, pro, Cito. Ne- que enim sero mei misereberis. Quod vero ait : Exsultabo misericordiam tuam, promiscua est at- que indifferens constructio. VERS. 18, 19. Quoniam factus es adjutor meus, et refugium meum, in die tribulationis meæ, adju- tor meus es, tibi psallam, quoniam Deus adjutor meus es, misericordia mea. Hæc omnia per se clara sunt. Gratias enim Deo agit ut benefactori. In finem iis qui commutabuntur, in tituli inscriptio. nem, ipsi David in doctrinam, quando incendit Mesopotamiam Syria, et Syriam Sobal, et con- vertit Joab, et percussit juxta vallem Salinarum duodecim millia. PSALMUS LIX. In finem quidem, quoniam ad eorum finem re- spicere jubet Propheta quæ in psalmo prædicta sunt. Prædicit enim posteris captivorum Judæo- rum reditum ex Babylone, et reædificationem ci- vitatis Jerusalem. Quod vero ait: lis qui commu- tandi sunt, idem est, ac si diceret: lis, qui ex servitute ad libertatem redituri sunt. Et in tituli G inscriptionem, hoc est, in indelebilem ac perpetuam Lauti beneficii memoriam. quod ait : Ipsi Da- vid, auctoris nomen indicat, ac si dicat. Psalmus elaboratus ipsi David. In doctrinam, hoc est ut doceat, gratias nimirum agere, aut penitentiam. quæ sequuntur, tempus indicant, quando com- positus est psalmus. Verum quæ hic de Mesopo· tamia Syriæ et de Syria Sobal et de valle Salina- rum dicta sunt, in nulla historia aperte traduntur, nisi fortasse aliqua obscura habeantur in secundo Regum libro; attamen verisimile est et gesta hæc fuisse omnia, et omissa cum multis aliis. Vallis autem Salinarum locus est, sed loci appellatione habitatores loci intelligit; et numerum interem- ptorum ponit. Magnus vero Basilius verba illa : lis " qui commutabuntur, de Christianis intelligit dicta esse, propter immutationem scilicet quæ fit in baptismo, et propter liberationem a dæmonuni servitute. Hanc expositionem ultimo loco tracta- bimus; in præsentia autem priorem prosequemur juxta quam psalmum hunc pertinere diximus ad captivos qui erant in Babylone. VERS. 2. Deus, repulisti nos, et destruxisti nos. Repulisti, quia te irritavimus; et destruxisti, tra- dens nos in captivitatem Babyloniis. Spoliati enim sunt Judæi tunc regno, et viribus. Iratus es, et misertus es nobis. Iratus es, quia Variæ lectiones. (9) ΑΙ. μηδὲν τῇ διασπορά. (10) Καρπόν. Idem.
5α Let nations be glad and rejoice. About gladness and rejoicing we have already spoken variously. He then presents the rea- son for the joy.
β Ὅτι κρινεῖς λαοὺς ἐν εὐθύτητι, καὶ ἔθνη ἐν τῇ γῇ ὁδηγήσεις. Διότι κατακρινεῖς μὲν δικαίως τοὺς ᾽Ιουδαίους, τούς ποτε λαούς σου, οἷα μὴ παραδεξαμένους σε, ὁδηγήσεις δὲ, ἐν τῇ γῇ ὢν, τὰ ἔθνη, ἢ τὰ ἔθνη τὰ ἐν τῇ γῇ, κατ’ ἔλλειψιν ἄρθρου δευτέρου. γ ἐπιτυχεῖν MPS : τυχεῖν CV.Ἐὰν δὲ μὴ χορτασθῶσι, καὶ γογγύσωσι. πια- σύρει αὐτούς, ὡς τὴν προγονικὸν γογγυσμόν, (8) μηδὲ ἐν τῇ διασπορᾷ καταλιπόντας · γογγύζουσι γὰρ καὶ τότε κατὰ τοῦ Θεοῦ. Ἐγὼ δὲ ᾄσομαι τῇ δυνάμει σου. Ασομαι, ἀντὶ τοῦ Ὑμνήσω ἐν ᾠδῇ. Καὶ ἀγαλλιάσομαι τὸ πρωΐ τὸ ἔλεός σου. Καὶ ἀγαλλιάσομαι τῷ ἐλέει σου· ἢ εἰς τὸ ἔλεός σου. Τὸ Πρωί, ήτοι Ταχέως· οὐκ εἰς μακρὰν γὰρ ἐλεηθήσο μα:. Τὸ δὲ Αγαλλιάσομαι, ἀδιάφορον τὴν σύνταξιν ἔσχεν. "Οτι ἐγενήθης αντιλήπτωρ μου καὶ καταφυγή μου ἐν ἡμέρᾳ θλίψεώς μου. Βοηθός μου εἶ· σοὶ ψαλῶ, ὅτι ὁ Θεὸς ἀντιλήπτωρ μου εί, ό Θεός μου, Β τὸ ἔλεός μου. Ταῦτα πάντα σαφῇ· εὐχαριστεῖ γὰρ τῷ εὐεργέτῃ θεῷ. Εἰς τὸ τέλος τοῖς ἀλλοιωθησομένοις εἰς στηλο- γραφίαν τῷ Δαβὶδ εἰς διδαχήν. Οπότε ενεπύ- ρισε τὴν Μεσοποταμίαν Συρίας, καὶ τὴν Συρίαν Σωβαλ, καὶ ἐπέστρεψεν Ἰωάβ, καὶ ἐπάταξε τὴν φάραγγα τῶν ἁλῶν, δώδεκα χιλιάδας. ΨΑΛΜΟΣ ΝΑ. Εἰς τὸ τέλος μὲν, ὅτι παρεγγυᾷ βλέπειν εἰς τὸ τέλος τῶν περιεχομένων προββήσεων, προαγο- ρεύει γὰρ τὴν ἐκ Βαβυλῶνος ἐπάνοδον τῶν ὕστερον αἰχμαλωτισθέντων Ἰουδαίων, καὶ τὴν τῆς Ἱερουσα- λὴμ επανόρθωσιν· τοῖς ἀλλοιωθησομένοις δὲ τοῦτο παρεγγυᾷ, τουτέστι τοῖς ἐκ δουλείας εἰς ἐλευθερίαν επανελευσομένοις. Καὶ εἰς στηλογραφίαν μὲν, ήγουν ἀνεξάλειπτον, καὶ πᾶσι γνώριμον μνήμην τῆς τοιαύτης εὐεργεσίας τοῦ Θεοῦ συνεγράφη Τῷ Δα δίδ. Εἰς διδαχὴν δὲ, εὐχαριστίας, ἢ ὑπομονῆς. Τὸ δ' ἑξῆς, διδάσκει καὶ τὸν (10) καιρόν, ὅτε ταῦτα ἐντ χηθεὶς ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, συνέγραψεν. Εν οὐδεμιᾷ δὲ ἱστορίᾳ τὰ περὶ τῆς Μεσοποταμίας Συν ρίας, καὶ τῆς Συρίας Σωβάλ, καὶ τῆς Φάραγγος τῶν ἁλῶν, φανερῶς εἰρηνται, εἰ μὴ ἐν τῇ δευτέρᾳ τῶν Βασιλειῶν τινα τούτων αμυδρῶς. Εἰκὸς δὲ πραχθῆ. ναι καὶ ταῦτα, καὶ παραλειφθῆναι μετὰ καὶ ἄλλων πολλῶν· τόπος ἡ φάραγξ τῶν ἁλῶν· διὰ δὲ τῆς κλήσεως τοῦ τόπου, τοὺς κατοικοῦντας αὐτῷ ἐδήλω σεν ἡ ἐπιγραφὴ, προσθεῖσα καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν εἰρημένων. Ο δὲ μέγας Βασίλειος, ἀλλοιωθησο- μένους τους Χριστιανοὺς μάλιστα λέγει, διά τε τὴν ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος μεταποίησιν, καὶ τὴν ἐκ τῆς δουλείας τῶν δαιμόνων ελευθερίαν, περὶ οὗ στε ρον ἐροῦμεν. Νῦν δὲ τοῖς ἐν Βαβυλῶν αἰχμαλώτοις ἀναθετέον τὸν ψαλμόν. Εt Ει Ο Θεός, ἀπώσω ἡμᾶς, καὶ καθεῖλες ἡμᾶς. Α- πώσω μέν, ὡς παροργίσαντας σε καθεῖλες δὲ, παραδοὺς εἰς πολιορκίαν τοῖ; Βαβυλωνίοις. Καθη ρέθησαν γὰρ καὶ τῆς βασιλείας, καὶ τῆς δυνάμεως. Οργίσθης, καὶ ᾠκτείρησας ἡμᾶς. Οργίσθης EUTHYMI ZIGABENI Quod si saturati non fuerint et murmurabunt. Ro- A darguit eos, quod majorum more adbuc murmu- rent etiam post dispersionis castigationem. Mur- murabunt enim, inquit, et tunc contra Deum. VERS. 17. Figo autem cantabo virtutem tuam. Cantabo, id est, caulicis laudabo. Et exsultabo mane misericordiam tuam. Exsul- tabo, inquit, in tua misericordia, vel, in tuam misericordiam. Mane autem.dixit, pro, Cito. Ne- que enim sero mei misereberis. Quod vero ait : Exsultabo misericordiam tuam, promiscua est at- que indifferens constructio. VERS. 18, 19. Quoniam factus es adjutor meus, et refugium meum, in die tribulationis meæ, adju- tor meus es, tibi psallam, quoniam Deus adjutor meus es, misericordia mea. Hæc omnia per se clara sunt. Gratias enim Deo agit ut benefactori. In finem iis qui commutabuntur, in tituli inscriptio. nem, ipsi David in doctrinam, quando incendit Mesopotamiam Syria, et Syriam Sobal, et con- vertit Joab, et percussit juxta vallem Salinarum duodecim millia. PSALMUS LIX. In finem quidem, quoniam ad eorum finem re- spicere jubet Propheta quæ in psalmo prædicta sunt. Prædicit enim posteris captivorum Judæo- rum reditum ex Babylone, et reædificationem ci- vitatis Jerusalem. Quod vero ait: lis qui commu- tandi sunt, idem est, ac si diceret: lis, qui ex servitute ad libertatem redituri sunt. Et in tituli G inscriptionem, hoc est, in indelebilem ac perpetuam Lauti beneficii memoriam. quod ait : Ipsi Da- vid, auctoris nomen indicat, ac si dicat. Psalmus elaboratus ipsi David. In doctrinam, hoc est ut doceat, gratias nimirum agere, aut penitentiam. quæ sequuntur, tempus indicant, quando com- positus est psalmus. Verum quæ hic de Mesopo· tamia Syriæ et de Syria Sobal et de valle Salina- rum dicta sunt, in nulla historia aperte traduntur, nisi fortasse aliqua obscura habeantur in secundo Regum libro; attamen verisimile est et gesta hæc fuisse omnia, et omissa cum multis aliis. Vallis autem Salinarum locus est, sed loci appellatione habitatores loci intelligit; et numerum interem- ptorum ponit. Magnus vero Basilius verba illa : lis " qui commutabuntur, de Christianis intelligit dicta esse, propter immutationem scilicet quæ fit in baptismo, et propter liberationem a dæmonuni servitute. Hanc expositionem ultimo loco tracta- bimus; in præsentia autem priorem prosequemur juxta quam psalmum hunc pertinere diximus ad captivos qui erant in Babylone. VERS. 2. Deus, repulisti nos, et destruxisti nos. Repulisti, quia te irritavimus; et destruxisti, tra- dens nos in captivitatem Babyloniis. Spoliati enim sunt Judæi tunc regno, et viribus. Iratus es, et misertus es nobis. Iratus es, quia Variæ lectiones. (9) ΑΙ. μηδὲν τῇ διασπορά. (10) Καρπόν. Idem.
5β For you will judge peoples with straightness and will guide nations on the earth. Because you will justly condemn the Jews, your former peoples, as not having accepted you, and you will guide, while being on the earth, the nations, or else the nations that are on the earth, with omission of the second article ‘that’.
6 Ἐξομολογησάσθωσάν σοι λαοὶ, ὁ Θεὸς, ἐξομολογησάσθωσάν σοι λαοὶ πάντες. Tὰ αὐτὰ πάλιν ἐπανέλαβεν, ἐπιταχύνων τοὺς λαοὺς καὶ προθυμοτέρους ἀπεργαζόμενος.Ἐὰν δὲ μὴ χορτασθῶσι, καὶ γογγύσωσι. πια- σύρει αὐτούς, ὡς τὴν προγονικὸν γογγυσμόν, (8) μηδὲ ἐν τῇ διασπορᾷ καταλιπόντας · γογγύζουσι γὰρ καὶ τότε κατὰ τοῦ Θεοῦ. Ἐγὼ δὲ ᾄσομαι τῇ δυνάμει σου. Ασομαι, ἀντὶ τοῦ Ὑμνήσω ἐν ᾠδῇ. Καὶ ἀγαλλιάσομαι τὸ πρωΐ τὸ ἔλεός σου. Καὶ ἀγαλλιάσομαι τῷ ἐλέει σου· ἢ εἰς τὸ ἔλεός σου. Τὸ Πρωί, ήτοι Ταχέως· οὐκ εἰς μακρὰν γὰρ ἐλεηθήσο μα:. Τὸ δὲ Αγαλλιάσομαι, ἀδιάφορον τὴν σύνταξιν ἔσχεν. "Οτι ἐγενήθης αντιλήπτωρ μου καὶ καταφυγή μου ἐν ἡμέρᾳ θλίψεώς μου. Βοηθός μου εἶ· σοὶ ψαλῶ, ὅτι ὁ Θεὸς ἀντιλήπτωρ μου εί, ό Θεός μου, Β τὸ ἔλεός μου. Ταῦτα πάντα σαφῇ· εὐχαριστεῖ γὰρ τῷ εὐεργέτῃ θεῷ. Εἰς τὸ τέλος τοῖς ἀλλοιωθησομένοις εἰς στηλο- γραφίαν τῷ Δαβὶδ εἰς διδαχήν. Οπότε ενεπύ- ρισε τὴν Μεσοποταμίαν Συρίας, καὶ τὴν Συρίαν Σωβαλ, καὶ ἐπέστρεψεν Ἰωάβ, καὶ ἐπάταξε τὴν φάραγγα τῶν ἁλῶν, δώδεκα χιλιάδας. ΨΑΛΜΟΣ ΝΑ. Εἰς τὸ τέλος μὲν, ὅτι παρεγγυᾷ βλέπειν εἰς τὸ τέλος τῶν περιεχομένων προββήσεων, προαγο- ρεύει γὰρ τὴν ἐκ Βαβυλῶνος ἐπάνοδον τῶν ὕστερον αἰχμαλωτισθέντων Ἰουδαίων, καὶ τὴν τῆς Ἱερουσα- λὴμ επανόρθωσιν· τοῖς ἀλλοιωθησομένοις δὲ τοῦτο παρεγγυᾷ, τουτέστι τοῖς ἐκ δουλείας εἰς ἐλευθερίαν επανελευσομένοις. Καὶ εἰς στηλογραφίαν μὲν, ήγουν ἀνεξάλειπτον, καὶ πᾶσι γνώριμον μνήμην τῆς τοιαύτης εὐεργεσίας τοῦ Θεοῦ συνεγράφη Τῷ Δα δίδ. Εἰς διδαχὴν δὲ, εὐχαριστίας, ἢ ὑπομονῆς. Τὸ δ' ἑξῆς, διδάσκει καὶ τὸν (10) καιρόν, ὅτε ταῦτα ἐντ χηθεὶς ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, συνέγραψεν. Εν οὐδεμιᾷ δὲ ἱστορίᾳ τὰ περὶ τῆς Μεσοποταμίας Συν ρίας, καὶ τῆς Συρίας Σωβάλ, καὶ τῆς Φάραγγος τῶν ἁλῶν, φανερῶς εἰρηνται, εἰ μὴ ἐν τῇ δευτέρᾳ τῶν Βασιλειῶν τινα τούτων αμυδρῶς. Εἰκὸς δὲ πραχθῆ. ναι καὶ ταῦτα, καὶ παραλειφθῆναι μετὰ καὶ ἄλλων πολλῶν· τόπος ἡ φάραγξ τῶν ἁλῶν· διὰ δὲ τῆς κλήσεως τοῦ τόπου, τοὺς κατοικοῦντας αὐτῷ ἐδήλω σεν ἡ ἐπιγραφὴ, προσθεῖσα καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν εἰρημένων. Ο δὲ μέγας Βασίλειος, ἀλλοιωθησο- μένους τους Χριστιανοὺς μάλιστα λέγει, διά τε τὴν ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος μεταποίησιν, καὶ τὴν ἐκ τῆς δουλείας τῶν δαιμόνων ελευθερίαν, περὶ οὗ στε ρον ἐροῦμεν. Νῦν δὲ τοῖς ἐν Βαβυλῶν αἰχμαλώτοις ἀναθετέον τὸν ψαλμόν. Εt Ει Ο Θεός, ἀπώσω ἡμᾶς, καὶ καθεῖλες ἡμᾶς. Α- πώσω μέν, ὡς παροργίσαντας σε καθεῖλες δὲ, παραδοὺς εἰς πολιορκίαν τοῖ; Βαβυλωνίοις. Καθη ρέθησαν γὰρ καὶ τῆς βασιλείας, καὶ τῆς δυνάμεως. Οργίσθης, καὶ ᾠκτείρησας ἡμᾶς. Οργίσθης EUTHYMI ZIGABENI Quod si saturati non fuerint et murmurabunt. Ro- A darguit eos, quod majorum more adbuc murmu- rent etiam post dispersionis castigationem. Mur- murabunt enim, inquit, et tunc contra Deum. VERS. 17. Figo autem cantabo virtutem tuam. Cantabo, id est, caulicis laudabo. Et exsultabo mane misericordiam tuam. Exsul- tabo, inquit, in tua misericordia, vel, in tuam misericordiam. Mane autem.dixit, pro, Cito. Ne- que enim sero mei misereberis. Quod vero ait : Exsultabo misericordiam tuam, promiscua est at- que indifferens constructio. VERS. 18, 19. Quoniam factus es adjutor meus, et refugium meum, in die tribulationis meæ, adju- tor meus es, tibi psallam, quoniam Deus adjutor meus es, misericordia mea. Hæc omnia per se clara sunt. Gratias enim Deo agit ut benefactori. In finem iis qui commutabuntur, in tituli inscriptio. nem, ipsi David in doctrinam, quando incendit Mesopotamiam Syria, et Syriam Sobal, et con- vertit Joab, et percussit juxta vallem Salinarum duodecim millia. PSALMUS LIX. In finem quidem, quoniam ad eorum finem re- spicere jubet Propheta quæ in psalmo prædicta sunt. Prædicit enim posteris captivorum Judæo- rum reditum ex Babylone, et reædificationem ci- vitatis Jerusalem. Quod vero ait: lis qui commu- tandi sunt, idem est, ac si diceret: lis, qui ex servitute ad libertatem redituri sunt. Et in tituli G inscriptionem, hoc est, in indelebilem ac perpetuam Lauti beneficii memoriam. quod ait : Ipsi Da- vid, auctoris nomen indicat, ac si dicat. Psalmus elaboratus ipsi David. In doctrinam, hoc est ut doceat, gratias nimirum agere, aut penitentiam. quæ sequuntur, tempus indicant, quando com- positus est psalmus. Verum quæ hic de Mesopo· tamia Syriæ et de Syria Sobal et de valle Salina- rum dicta sunt, in nulla historia aperte traduntur, nisi fortasse aliqua obscura habeantur in secundo Regum libro; attamen verisimile est et gesta hæc fuisse omnia, et omissa cum multis aliis. Vallis autem Salinarum locus est, sed loci appellatione habitatores loci intelligit; et numerum interem- ptorum ponit. Magnus vero Basilius verba illa : lis " qui commutabuntur, de Christianis intelligit dicta esse, propter immutationem scilicet quæ fit in baptismo, et propter liberationem a dæmonuni servitute. Hanc expositionem ultimo loco tracta- bimus; in præsentia autem priorem prosequemur juxta quam psalmum hunc pertinere diximus ad captivos qui erant in Babylone. VERS. 2. Deus, repulisti nos, et destruxisti nos. Repulisti, quia te irritavimus; et destruxisti, tra- dens nos in captivitatem Babyloniis. Spoliati enim sunt Judæi tunc regno, et viribus. Iratus es, et misertus es nobis. Iratus es, quia Variæ lectiones. (9) ΑΙ. μηδὲν τῇ διασπορά. (10) Καρπόν. Idem.
6 Let peoples confess you, O God, let all peoples confess you. He repeated the same words again, urging the peoples onwards and making them more zealous.
α Γῆ ἔδωκε τὸν καρπὸν αὐτῆς. Τῶν ἀνθρώπων εὐλογηθέντων, καὶ ἡ γῆ δαψιλῶς ἐκαρποφόρησεν. Ἢ γῆς καρπὸν λέγει, τοὺς ἐκ γῆς μὲν φύντας ἀνθρώπους, τῷ Θεῷ δὲ καρποφορηθέντας δι’ ἀθλήσεως ἢ ἀσκήσεως, ἢ αὐτὸν τὸν Χριστόν. β-α Εὐλογήσαι ἡμᾶς ὁ Θεὸς, ὁ Θεὸς ἡμῶν, εὐλογήσαι ἡμᾶς ὁ Θεός. Ὅρα παραγυμνούμενον τὸ τῆς ἁγίας Τριάδος μυστήριον, τῷ τριπλασιασμῷ τοῦ, | Θεὸς, καὶ Θεὸς, καὶ Θεός.Ἐὰν δὲ μὴ χορτασθῶσι, καὶ γογγύσωσι. πια- σύρει αὐτούς, ὡς τὴν προγονικὸν γογγυσμόν, (8) μηδὲ ἐν τῇ διασπορᾷ καταλιπόντας · γογγύζουσι γὰρ καὶ τότε κατὰ τοῦ Θεοῦ. Ἐγὼ δὲ ᾄσομαι τῇ δυνάμει σου. Ασομαι, ἀντὶ τοῦ Ὑμνήσω ἐν ᾠδῇ. Καὶ ἀγαλλιάσομαι τὸ πρωΐ τὸ ἔλεός σου. Καὶ ἀγαλλιάσομαι τῷ ἐλέει σου· ἢ εἰς τὸ ἔλεός σου. Τὸ Πρωί, ήτοι Ταχέως· οὐκ εἰς μακρὰν γὰρ ἐλεηθήσο μα:. Τὸ δὲ Αγαλλιάσομαι, ἀδιάφορον τὴν σύνταξιν ἔσχεν. "Οτι ἐγενήθης αντιλήπτωρ μου καὶ καταφυγή μου ἐν ἡμέρᾳ θλίψεώς μου. Βοηθός μου εἶ· σοὶ ψαλῶ, ὅτι ὁ Θεὸς ἀντιλήπτωρ μου εί, ό Θεός μου, Β τὸ ἔλεός μου. Ταῦτα πάντα σαφῇ· εὐχαριστεῖ γὰρ τῷ εὐεργέτῃ θεῷ. Εἰς τὸ τέλος τοῖς ἀλλοιωθησομένοις εἰς στηλο- γραφίαν τῷ Δαβὶδ εἰς διδαχήν. Οπότε ενεπύ- ρισε τὴν Μεσοποταμίαν Συρίας, καὶ τὴν Συρίαν Σωβαλ, καὶ ἐπέστρεψεν Ἰωάβ, καὶ ἐπάταξε τὴν φάραγγα τῶν ἁλῶν, δώδεκα χιλιάδας. ΨΑΛΜΟΣ ΝΑ. Εἰς τὸ τέλος μὲν, ὅτι παρεγγυᾷ βλέπειν εἰς τὸ τέλος τῶν περιεχομένων προββήσεων, προαγο- ρεύει γὰρ τὴν ἐκ Βαβυλῶνος ἐπάνοδον τῶν ὕστερον αἰχμαλωτισθέντων Ἰουδαίων, καὶ τὴν τῆς Ἱερουσα- λὴμ επανόρθωσιν· τοῖς ἀλλοιωθησομένοις δὲ τοῦτο παρεγγυᾷ, τουτέστι τοῖς ἐκ δουλείας εἰς ἐλευθερίαν επανελευσομένοις. Καὶ εἰς στηλογραφίαν μὲν, ήγουν ἀνεξάλειπτον, καὶ πᾶσι γνώριμον μνήμην τῆς τοιαύτης εὐεργεσίας τοῦ Θεοῦ συνεγράφη Τῷ Δα δίδ. Εἰς διδαχὴν δὲ, εὐχαριστίας, ἢ ὑπομονῆς. Τὸ δ' ἑξῆς, διδάσκει καὶ τὸν (10) καιρόν, ὅτε ταῦτα ἐντ χηθεὶς ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, συνέγραψεν. Εν οὐδεμιᾷ δὲ ἱστορίᾳ τὰ περὶ τῆς Μεσοποταμίας Συν ρίας, καὶ τῆς Συρίας Σωβάλ, καὶ τῆς Φάραγγος τῶν ἁλῶν, φανερῶς εἰρηνται, εἰ μὴ ἐν τῇ δευτέρᾳ τῶν Βασιλειῶν τινα τούτων αμυδρῶς. Εἰκὸς δὲ πραχθῆ. ναι καὶ ταῦτα, καὶ παραλειφθῆναι μετὰ καὶ ἄλλων πολλῶν· τόπος ἡ φάραγξ τῶν ἁλῶν· διὰ δὲ τῆς κλήσεως τοῦ τόπου, τοὺς κατοικοῦντας αὐτῷ ἐδήλω σεν ἡ ἐπιγραφὴ, προσθεῖσα καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν εἰρημένων. Ο δὲ μέγας Βασίλειος, ἀλλοιωθησο- μένους τους Χριστιανοὺς μάλιστα λέγει, διά τε τὴν ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος μεταποίησιν, καὶ τὴν ἐκ τῆς δουλείας τῶν δαιμόνων ελευθερίαν, περὶ οὗ στε ρον ἐροῦμεν. Νῦν δὲ τοῖς ἐν Βαβυλῶν αἰχμαλώτοις ἀναθετέον τὸν ψαλμόν. Εt Ει Ο Θεός, ἀπώσω ἡμᾶς, καὶ καθεῖλες ἡμᾶς. Α- πώσω μέν, ὡς παροργίσαντας σε καθεῖλες δὲ, παραδοὺς εἰς πολιορκίαν τοῖ; Βαβυλωνίοις. Καθη ρέθησαν γὰρ καὶ τῆς βασιλείας, καὶ τῆς δυνάμεως. Οργίσθης, καὶ ᾠκτείρησας ἡμᾶς. Οργίσθης EUTHYMI ZIGABENI Quod si saturati non fuerint et murmurabunt. Ro- A darguit eos, quod majorum more adbuc murmu- rent etiam post dispersionis castigationem. Mur- murabunt enim, inquit, et tunc contra Deum. VERS. 17. Figo autem cantabo virtutem tuam. Cantabo, id est, caulicis laudabo. Et exsultabo mane misericordiam tuam. Exsul- tabo, inquit, in tua misericordia, vel, in tuam misericordiam. Mane autem.dixit, pro, Cito. Ne- que enim sero mei misereberis. Quod vero ait : Exsultabo misericordiam tuam, promiscua est at- que indifferens constructio. VERS. 18, 19. Quoniam factus es adjutor meus, et refugium meum, in die tribulationis meæ, adju- tor meus es, tibi psallam, quoniam Deus adjutor meus es, misericordia mea. Hæc omnia per se clara sunt. Gratias enim Deo agit ut benefactori. In finem iis qui commutabuntur, in tituli inscriptio. nem, ipsi David in doctrinam, quando incendit Mesopotamiam Syria, et Syriam Sobal, et con- vertit Joab, et percussit juxta vallem Salinarum duodecim millia. PSALMUS LIX. In finem quidem, quoniam ad eorum finem re- spicere jubet Propheta quæ in psalmo prædicta sunt. Prædicit enim posteris captivorum Judæo- rum reditum ex Babylone, et reædificationem ci- vitatis Jerusalem. Quod vero ait: lis qui commu- tandi sunt, idem est, ac si diceret: lis, qui ex servitute ad libertatem redituri sunt. Et in tituli G inscriptionem, hoc est, in indelebilem ac perpetuam Lauti beneficii memoriam. quod ait : Ipsi Da- vid, auctoris nomen indicat, ac si dicat. Psalmus elaboratus ipsi David. In doctrinam, hoc est ut doceat, gratias nimirum agere, aut penitentiam. quæ sequuntur, tempus indicant, quando com- positus est psalmus. Verum quæ hic de Mesopo· tamia Syriæ et de Syria Sobal et de valle Salina- rum dicta sunt, in nulla historia aperte traduntur, nisi fortasse aliqua obscura habeantur in secundo Regum libro; attamen verisimile est et gesta hæc fuisse omnia, et omissa cum multis aliis. Vallis autem Salinarum locus est, sed loci appellatione habitatores loci intelligit; et numerum interem- ptorum ponit. Magnus vero Basilius verba illa : lis " qui commutabuntur, de Christianis intelligit dicta esse, propter immutationem scilicet quæ fit in baptismo, et propter liberationem a dæmonuni servitute. Hanc expositionem ultimo loco tracta- bimus; in præsentia autem priorem prosequemur juxta quam psalmum hunc pertinere diximus ad captivos qui erant in Babylone. VERS. 2. Deus, repulisti nos, et destruxisti nos. Repulisti, quia te irritavimus; et destruxisti, tra- dens nos in captivitatem Babyloniis. Spoliati enim sunt Judæi tunc regno, et viribus. Iratus es, et misertus es nobis. Iratus es, quia Variæ lectiones. (9) ΑΙ. μηδὲν τῇ διασπορά. (10) Καρπόν. Idem.
7α The earth has given its fruit. With people having been blessed, the earth, too, has borne fruit abundantly. Or else the ‘fruit of the earth’ is what he calls the people who have sprung from the earth and borne fruit for God through martyrdom or ascetic struggle, or Christ himself. 7β-8α May God, our God, bless us, may God bless us. Observe the mystery of the holy Trinity being laid bare with the triple repetition of God and God and God.
β Καὶ φοβηθήτωσαν αὐτὸν πάντα τὰ πέρατα τῆς γῆς. Διὰ μὲν τοῦ τριπλασιασμοῦ, τὸ τρισυπόστατον ἐνέφηνε, διὰ δὲ τοῦ εἰπεῖν ἑνικῶς, αὐτὸν, τὸ ἑνιαῖον τῆς θεότητος. Εἰ γὰρ καὶ Θεὸς ἕκαστον τῶν τριῶν προσώπων, ἀλλ’ εἷς Θεὸς λέγεται τρισυπόστατος.Ἐὰν δὲ μὴ χορτασθῶσι, καὶ γογγύσωσι. πια- σύρει αὐτούς, ὡς τὴν προγονικὸν γογγυσμόν, (8) μηδὲ ἐν τῇ διασπορᾷ καταλιπόντας · γογγύζουσι γὰρ καὶ τότε κατὰ τοῦ Θεοῦ. Ἐγὼ δὲ ᾄσομαι τῇ δυνάμει σου. Ασομαι, ἀντὶ τοῦ Ὑμνήσω ἐν ᾠδῇ. Καὶ ἀγαλλιάσομαι τὸ πρωΐ τὸ ἔλεός σου. Καὶ ἀγαλλιάσομαι τῷ ἐλέει σου· ἢ εἰς τὸ ἔλεός σου. Τὸ Πρωί, ήτοι Ταχέως· οὐκ εἰς μακρὰν γὰρ ἐλεηθήσο μα:. Τὸ δὲ Αγαλλιάσομαι, ἀδιάφορον τὴν σύνταξιν ἔσχεν. "Οτι ἐγενήθης αντιλήπτωρ μου καὶ καταφυγή μου ἐν ἡμέρᾳ θλίψεώς μου. Βοηθός μου εἶ· σοὶ ψαλῶ, ὅτι ὁ Θεὸς ἀντιλήπτωρ μου εί, ό Θεός μου, Β τὸ ἔλεός μου. Ταῦτα πάντα σαφῇ· εὐχαριστεῖ γὰρ τῷ εὐεργέτῃ θεῷ. Εἰς τὸ τέλος τοῖς ἀλλοιωθησομένοις εἰς στηλο- γραφίαν τῷ Δαβὶδ εἰς διδαχήν. Οπότε ενεπύ- ρισε τὴν Μεσοποταμίαν Συρίας, καὶ τὴν Συρίαν Σωβαλ, καὶ ἐπέστρεψεν Ἰωάβ, καὶ ἐπάταξε τὴν φάραγγα τῶν ἁλῶν, δώδεκα χιλιάδας. ΨΑΛΜΟΣ ΝΑ. Εἰς τὸ τέλος μὲν, ὅτι παρεγγυᾷ βλέπειν εἰς τὸ τέλος τῶν περιεχομένων προββήσεων, προαγο- ρεύει γὰρ τὴν ἐκ Βαβυλῶνος ἐπάνοδον τῶν ὕστερον αἰχμαλωτισθέντων Ἰουδαίων, καὶ τὴν τῆς Ἱερουσα- λὴμ επανόρθωσιν· τοῖς ἀλλοιωθησομένοις δὲ τοῦτο παρεγγυᾷ, τουτέστι τοῖς ἐκ δουλείας εἰς ἐλευθερίαν επανελευσομένοις. Καὶ εἰς στηλογραφίαν μὲν, ήγουν ἀνεξάλειπτον, καὶ πᾶσι γνώριμον μνήμην τῆς τοιαύτης εὐεργεσίας τοῦ Θεοῦ συνεγράφη Τῷ Δα δίδ. Εἰς διδαχὴν δὲ, εὐχαριστίας, ἢ ὑπομονῆς. Τὸ δ' ἑξῆς, διδάσκει καὶ τὸν (10) καιρόν, ὅτε ταῦτα ἐντ χηθεὶς ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, συνέγραψεν. Εν οὐδεμιᾷ δὲ ἱστορίᾳ τὰ περὶ τῆς Μεσοποταμίας Συν ρίας, καὶ τῆς Συρίας Σωβάλ, καὶ τῆς Φάραγγος τῶν ἁλῶν, φανερῶς εἰρηνται, εἰ μὴ ἐν τῇ δευτέρᾳ τῶν Βασιλειῶν τινα τούτων αμυδρῶς. Εἰκὸς δὲ πραχθῆ. ναι καὶ ταῦτα, καὶ παραλειφθῆναι μετὰ καὶ ἄλλων πολλῶν· τόπος ἡ φάραγξ τῶν ἁλῶν· διὰ δὲ τῆς κλήσεως τοῦ τόπου, τοὺς κατοικοῦντας αὐτῷ ἐδήλω σεν ἡ ἐπιγραφὴ, προσθεῖσα καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν εἰρημένων. Ο δὲ μέγας Βασίλειος, ἀλλοιωθησο- μένους τους Χριστιανοὺς μάλιστα λέγει, διά τε τὴν ἀπὸ τοῦ βαπτίσματος μεταποίησιν, καὶ τὴν ἐκ τῆς δουλείας τῶν δαιμόνων ελευθερίαν, περὶ οὗ στε ρον ἐροῦμεν. Νῦν δὲ τοῖς ἐν Βαβυλῶν αἰχμαλώτοις ἀναθετέον τὸν ψαλμόν. Εt Ει Ο Θεός, ἀπώσω ἡμᾶς, καὶ καθεῖλες ἡμᾶς. Α- πώσω μέν, ὡς παροργίσαντας σε καθεῖλες δὲ, παραδοὺς εἰς πολιορκίαν τοῖ; Βαβυλωνίοις. Καθη ρέθησαν γὰρ καὶ τῆς βασιλείας, καὶ τῆς δυνάμεως. Οργίσθης, καὶ ᾠκτείρησας ἡμᾶς. Οργίσθης EUTHYMI ZIGABENI Quod si saturati non fuerint et murmurabunt. Ro- A darguit eos, quod majorum more adbuc murmu- rent etiam post dispersionis castigationem. Mur- murabunt enim, inquit, et tunc contra Deum. VERS. 17. Figo autem cantabo virtutem tuam. Cantabo, id est, caulicis laudabo. Et exsultabo mane misericordiam tuam. Exsul- tabo, inquit, in tua misericordia, vel, in tuam misericordiam. Mane autem.dixit, pro, Cito. Ne- que enim sero mei misereberis. Quod vero ait : Exsultabo misericordiam tuam, promiscua est at- que indifferens constructio. VERS. 18, 19. Quoniam factus es adjutor meus, et refugium meum, in die tribulationis meæ, adju- tor meus es, tibi psallam, quoniam Deus adjutor meus es, misericordia mea. Hæc omnia per se clara sunt. Gratias enim Deo agit ut benefactori. In finem iis qui commutabuntur, in tituli inscriptio. nem, ipsi David in doctrinam, quando incendit Mesopotamiam Syria, et Syriam Sobal, et con- vertit Joab, et percussit juxta vallem Salinarum duodecim millia. PSALMUS LIX. In finem quidem, quoniam ad eorum finem re- spicere jubet Propheta quæ in psalmo prædicta sunt. Prædicit enim posteris captivorum Judæo- rum reditum ex Babylone, et reædificationem ci- vitatis Jerusalem. Quod vero ait: lis qui commu- tandi sunt, idem est, ac si diceret: lis, qui ex servitute ad libertatem redituri sunt. Et in tituli G inscriptionem, hoc est, in indelebilem ac perpetuam Lauti beneficii memoriam. quod ait : Ipsi Da- vid, auctoris nomen indicat, ac si dicat. Psalmus elaboratus ipsi David. In doctrinam, hoc est ut doceat, gratias nimirum agere, aut penitentiam. quæ sequuntur, tempus indicant, quando com- positus est psalmus. Verum quæ hic de Mesopo· tamia Syriæ et de Syria Sobal et de valle Salina- rum dicta sunt, in nulla historia aperte traduntur, nisi fortasse aliqua obscura habeantur in secundo Regum libro; attamen verisimile est et gesta hæc fuisse omnia, et omissa cum multis aliis. Vallis autem Salinarum locus est, sed loci appellatione habitatores loci intelligit; et numerum interem- ptorum ponit. Magnus vero Basilius verba illa : lis " qui commutabuntur, de Christianis intelligit dicta esse, propter immutationem scilicet quæ fit in baptismo, et propter liberationem a dæmonuni servitute. Hanc expositionem ultimo loco tracta- bimus; in præsentia autem priorem prosequemur juxta quam psalmum hunc pertinere diximus ad captivos qui erant in Babylone. VERS. 2. Deus, repulisti nos, et destruxisti nos. Repulisti, quia te irritavimus; et destruxisti, tra- dens nos in captivitatem Babyloniis. Spoliati enim sunt Judæi tunc regno, et viribus. Iratus es, et misertus es nobis. Iratus es, quia Variæ lectiones. (9) ΑΙ. μηδὲν τῇ διασπορά. (10) Καρπόν. Idem.
8β And let all the ends of the earth fear him. By the triple repetition he indicated the three hypostases of the divinity, and by saying ‘him’ in the singular, he indicated the unity of the divinity. For even though each of the three persons is God, yet he is called one tri-hypostatic God.
Psalmus LXXV
PG 128:77167 ξζ΄COMMENT. IN PSALMOS. ἁπλῶς πέπονθε, τότε τούτῳ ἐκέχρητο. Εἰς τὸ τέλος ὁ δὲ, ὅτι εἰς τέλος ἐξέβαινεν ἡ ἐν τούτῳ προσευχή. Ο Θεός, εἰς τὴν βοήθειάν μου πρόσχες. Εν τῷ λθ' φησί · Κύριε, εἰς τὸ βοηθῆσαί μοι πρό- σχες. Κύριε, εἰς τὸ βοηθῆσαί μοι σπεῦσον. Ταὐτὸν ἑρμηνεύει τῷ· Τάχυνον τοῦ ἐξελέσθαι με, ἐν τῷ Α' ψαλμῷ. Αἰσχυνθήτωσαν καὶ ἐντραπήτωσαν οἱ ζητοῦν. τες τὴν ψυχήν μου. Καὶ τοῦτο ἐν τῷ κεῖται. Αποστραφήτωσαν εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ καται- Β σχυνθήτωσαν οἱ βουλόμενοί μοι κακά. Καὶ τοῦτο ἐκεῖσε κεῖται, πλὴν ὅτι τὸ ἀποστραφήτωσαν καὶ καταισχυνθήτωσαν, αποστραφείησαν καὶ και ταισχυνθείησαν, ἐν ἐκείνῳ γέγραπται· ὡς εἶναι δῆλον, ὅτι εἰ καὶ προστακτικά εἰσι τὰ τοιαῦτα, ἀλλά γε δύναμιν εὐκτικὴν κεκλήρωται. Αποστραφήτωσαν παραυτίκα αισχυνόμενοι οι λέγοντές μοι· Εύγε, εὖγε. Ομοιόν ἐστι τὸ Κομισά- σθωσαν παραχρῆμα αἰσχύνην αὐτῶν οἱ λέγον. τές μοι· Εύγε, εὖγε· ἐν ἐκείνῳ τῷ ψαλμῷ. Αγαλλιάσθωσαν καὶ εὐφρανθήτωσαν ἐπὶ σοὶ πάντες οἱ ζητοῦντές σε, ὁ Θεός. Ἐν ἐκείνῳ τῷ ψαλμῷ ἀντὶ τοῦ, ὁ Θεὸς, ὁ Κύριος είρηται. Καὶ λεγέτωσαν· Διὰ παντὸς μεγαλυνθήτω δ Θεός, οἱ ἀγαπῶντες τὸ σωτήριον σου. Πάλιν ἐν ἐκείνῳ ἀντὶ τοῦ λεγέτωσαν, εἰπάτωσαν· ἀντὶ δὲ τοῦ, ὁ Θεὸς, ὁ Κύριος εἴρηται. Ἐγὼ δὲ πτωχὸς καὶ πένης· ὁ Θεός, βοήθη σόν μοι. Ἐν ἐκείνῳ τῷ ψαλμῷ ἀντὶ τοῦ ῾Ο Θεός, βοήθησόν μοι, Κύριος φροντιδῖ μου, κεῖται. Βοηθός μου καὶ ῥύστης εἶ σὺ, Κύριε, μὴ χρονι- σῃς. Ἐν ἐκείνῳ δὲ ἀντὶ τοῦ ῥύστης, υπερασπιστής κεῖται· καὶ ἀντὶ τοῦ, Κύριε, πάλιν ὁ Θεός μου. Τῷ Δαβιδ ψαλμὸς τῶν υἱῶν Ιωναδάβ, καὶ τῶν πρώτως αἰχμαλωτισθέντων. 'Aνεπίγραφος παρ' Εβραίοις. ΨΑΛΜΟΣ Ο. Προσώπῳ τῶν υἱῶν, φησὶν, Ἰωναδάβ, καὶ τῶν ἄλλων τῶν πρώτως αἰχμαλωτισθέντων ὑπὸ Βαβυλω- γίων, ὁ παρών ψαλμὸς πεποίηται τῷ Δαβίδ· ταύ- τὴν δὲ ἐπιγραφὴν οἱ Εβδομήκοντα ἐπέγραψαν, εύο ρόντες ἀνεπίγραφον τὸν ψαλμόν. Οἱ μέντοι ἔκγονοι τοῦ Ἰωναδὰν ἐπίσημοι ἦσαν τηνικαῦτα παρὰ τοῖς αιχμαλώτοις· σωτηρίαν δὲ ὁ ψαλμὸς αἰτεῖ, καὶ τῶν πολεμούντων ἀπαλλαγήν· διὸ καὶ ἡμῖν προσ- ήκει κατὰ τῶν νοητῶν καὶ αἰσθητῶν πολεμίων. Ἐπὶ σοι, Κύριε, ήλπισα, μή καταισχυνθείην εἰς τὸν αἰῶνα, ἐν τῇ δικαιοσύνῃ σου ῥῦσαί με, καὶ ἐξελοῦ με· κλίνον πρὸς μὲ τὸ οὖς σου, καὶ σωσόν με. Ταῦτα πάντα τὰ ῥητὰ ἐν τῷ λ' ψαλμῷ κεῖνται. Ἀντὶ δὲ τοῦ, Σῶσόν με, φησὶν ἐκεῖ, Τάχυ τον τοῦ ἐξελέσθαι με. 70) qui se in illud barathrum conjecerant. Hoc igitur psaluo Deum rogat, ut sui amplius damones noυ dominentur. Alii autem dicunt, quod quoties ei in memoriam veniebant quanta ab inimicis temerè passus fuerat, hunc psalmum tunc canere solebat. In finem autem ideo inscribitur, quia oratio et preces, quæ in eo continentur, ad certum finem tendebant quem etiam consecutæ sunt. C D hostium potestate liberari, et salutem consequi. modare adversus visibiles atque invisibiles inimicos. VERS. 2. Deus, in adjutorium meum intende. Int psalmo autem xxxix dixit : Domine, ad adjurandum me intende. Domine, ad adjuvandum me festina. Idem signi- ficant quod : Accelera, ut eruas me. Quæ verba habentur in psalmo xxx. VERS. 3. Erubescant et confundantur, qui quærunt animam meam. Hæc verba habentur etiam in præ- dicto psalmo xXXIX. VERS. 4. Convertuntur retrorsum, et confundan- tur, qui volunt mihi mala. Hæc similiter illic ha- bentur, eo excepto, quod verba illic optantis sunt, quæ hic imperantis (quod ex Græca lectione cla- rius dignoscitur). Ut optans igitur hoc poscit Pro- pheta, tametsi imperare videtur. Convertantur statim erubescentes, qui dicunt mihi, Euge, euge. Simile est : Ferant confestim confusionem suam qui dicunt mihi, Euge, euge, in illo psalmo. VERS. 5. Exsultent et lætentur in te omnes qui quærunt te, Deus. In illo psalmo pro, Deus, positum est, Dominus. Et dicant semper, Magnificetur Dominus, qui dili- gunt salutare tuum. Et in illo rursus pro, Dominus, dictum est, Deus. VERS. 6. Ego autem inops sum et pauper. Deus, adjuva me. In illa autem pro, Deus, adjuva me, dici- tur, Dominus sollicitus est mei. Adjutor meus et liberator meus es tu, Domine, ne tardaveris. In illo pro liberator, protector dicitur, et pro Domine, Deus meus. Ipsi David psalmus fliorum Jonadab, et aliorum. qui primo captivi ſacti sunt. Apud Hebræos carel inscriptione. PSALMUS LXX. Ferunt beatum David conscripsisse hunc psal- mum ex persona filiorum Jonadab, et aliorum qui primo a Babyloniis in captivitatem ducti sunt, Hanc autem inscriptionem LXX interpretes præ- senti psalmo imposuere, cum omni prorsus inscri- ptione carere eum apud Hebræos invenissent. Posteri autem Jonadab summo tunc in honore erant apud cæteros captivos: ex quorum omnium persona, ut diximus, petit a Deo Propheta de Possumus et præsentis psalmi verba accom- VERS. 9. In te, Domine, speravi, non confundar in æternum, in justitia tua libera me, et eripe me : inclina ad me aurem tuam, ct salva me. Hæc omnia verba habenturin psalmo xxx, et pro, Salva me, ili est : Accelera, ut eruas me.
PG 128:6591 Εἰς τὸ τέλος· ψαλμὸς ᾠδῆς τῷ Δαυίδ. Εἰς τὸ τέλος μὲν, ὅτι καὶ οὗτος προκηρύττει τοῦ Σωτῆρος τὴν ἐπιφάνειαν ἐκδηλότερον καὶ τὴν κατάλυσιν τῶν δαιμόνων. Tί δέ ἐστι ψαλμὸς ᾠδῆς προείρηται. § 65-66ἐφ᾽ οἷς ἡμαρτάνομεν, καὶ ᾧ κτείρησας τέως ἡμᾶς, οἷα μὴ εὐθὺς τοῖς ἄλλοις συναπωλέσας, ἀλλὰ θελήσας διὰ τὸ δουλεύειν τοῖς Βαβυλωνίοις σωφρονισθῆναι ἡμᾶς. : · Συνέσεισας τὴν γῆν, καὶ συνετάραξας αὐτήν. Σεισμὸν καὶ τάραχον τῆς γῆς, τῶν Ἰουδαίων λέγει τὴν καταστροφήν, τῶν ἐν αὐτῇ πόλεων, καὶ τὴν λεη- λασίαν, καὶ τὴν σύγχυσιν τῶν ἀνθρώπων. Ιασαι τὰ συντρίμματα αὐτῆς, ὅτι ἐσαλεύθη. Σεισμὸν εἰπὼν, ἀκολούθως ἐπήγαγε, καὶ συντρίμ ματα καὶ σάλευσιν· ἔργα ταῦτα σεισμοῦ· αἰνίτ τεται δὲ τὴν πτῶσιν τῆς ῾Ιερουσαλήμ. Εδειξας τῷ λαῷ σου σκληρά. Σκληρὰ νόει τὰ ἐπίπονα, τά τε τῆς πολιορκίας, καὶ τῆς αἰχμαλω σίας, καὶ τὰ τῆς δουλείας. Ἐπότισας ἡμᾶς οἶνον κατανύξεως. Οἶνον κατα- νύξεως φησὶ τὰς θλίψεις, τὰς φερούσας κατάνυξιν καὶ μετάνοιαν ὧν ἡμαρτήκασιν τῷ Θεῷ. *Εδωκας τοῖς φοβουμένοις σε σημείωσιν, τοῦ φυγεῖν ἀπὸ προσώπου τόξου. Οι διαφυγόντες, φησί, τὴν ἀναίρεσιν, σημεῖον εἶχον ζωῆς παρὰ σοῦ ἐνσημανθὲν αὐτοῖς ἀφανῶς, ὡς δούλοις σου. Καὶ διὰ τοῦτο συμβολῆς περὶ τὰ τείχη τῆς Ἱερουσαλήμ γενομένης, οὐκ ἀνῃρέθησαν, ἀλλ᾿ ἐγεωργήθησαν. Περὶ τούτου δὲ τοῦ σημείου, προεῖπε καὶ Ἰεζεκιήλ· Απο- κτείνατε εἰς ἐξάλειψιν· ἐπὶ δὲ πάντας ἐφ' ὅσοις ἐστὶ τὸ σημεῖον, ἐπὶ τῶν μετώπων, μὴ ἐγγύσητε. Πρόσωπον δὲ τόξου, τὸ βέλος, ὡς προβεβλημένον αὐτοῦ· ἢ κατὰ περίφρασιν, αὐτὸ τὸ τόξον. Διὰ γὰρ τοῦ τόξου, πᾶν ὅπλον δεδήλωται, ὡς ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν. Οπως ἂν ῥυσθῶσιν οἱ ἀγαπητοί σου. Τοῦτο, ἡ αἰτία τῆς σημειώσεως. Σῶσον τῇ δεξιᾷ σου, καὶ ἐπάκουσόν μου. Δεξιά νῦν, ἡ δύναμις. Ἐπάκουσον δὲ ἐμοῦ, τοῦ ἐν αἰ- χμαλωσίᾳ λαοῦ. ῾Ο Θεὸς ἐλάλησεν ἐν τῷ ἁγίῳ αὐτοῦ. Τὰ μὲν ἄλλα, προσώπῳ τῶν αἰχμαλώτων εἴρηκεν ὁ Δαβίδ· τοῦτο δὲ τὸ ῥητὸν, οίκοθεν προάγει ἅγιον μὲν λέγων ἢ ἑαυτόν, ὡς ἀφωσιωμένον τῷ Θεῷ, ἢ τὸ θεῖον Πνεῦμα· διδάσκων δὲ, ὅτι ὁ Θεὸς ἐλάλησεν αὐτῷ καὶ ὰ ἐρεῖ. Τίνα δέ εἰσιν, ἄκουσον. Αγαλλιάσομαι. Τῇ εὐαρεστήσει δηλαδὴ τῶν (44) αἰχμαλώτων. Καὶ διαμεριῶ Σίκημα. Σίχημα πόλις τῆς Εφραιμ · ταύτην οὖν, φησὶν, ἀπὸ τῶν κατεχόντων ἐχθρῶν ἀναῤῥύσομαι, καὶ διαμεριῶ τῷ λαῷ μου εἰς κατοι γίαν. οι Β Οι COMMENT. IN PSALMOS. A peccavimus; et interea tamen misertus es nobis, B C ritum suum mihi locutus est : et in summa illud molo dicturus est. Quæ autem ea sint, audi. Ezech. us, 6. dum non perdidisti nos simul cum multis aliis, in quos amplius sævit furor tuus; quinimo a gravi servitutis jugo liberasti, cupiens hoc pacto melio- res nos ac prudentiores fieri. VERS. 3. Conquassasti terram, et conturbasti eam. Per conquassationem et conturbationem terræ, Judzorum destructionem intelligit, qui in ipsa tunc erant civitate, captivitatemque ac dispersio- nem hominum. .. Sana contritiones ejus, quia commota est. Cum terræ conquassationem dixerit, consequenter con- tritionem et commotionem addit, quas terræmotus solet efficere. Et significare videtur eversionem Jerusalen. VERS. 4. Ostendisti populo tuo dura. Dura, hoc est laboriosa. Omnia autem ea intelligit quæ ad obsidionem, et ad servitutem pertinebant. Polasti nos vino compunctionis. Per vinum com- punctionis, calamitates intelligit : atque angustias, quæ compunctionem afferunt, et pœnitentiam eo- rum delictorum, ob quæ Deum contra se provo- caverunt. VERS. 5. Dedisti metuentibus te significationem, ut fugiant a facie arcus. Illi, inquit, qui efugerunt interitum, signum a te quoddam vitæ habebant sibi latenter, veluti servis tuis insignitum : ob quod, cum hostes manus consererent circa moenia, occisi non sunt, sed servali. De hoc signo etiam legitur Ezechiel, quando ait: Occidile ad extermi- nationem ; illis autem, quibus est signum in fronte, nolite appropinquare. Per faciem vero arcus, ipsam sagittam intelligit, veluti quæ arcui præeminet; vel circumloquendo, per faciem arcus, ipsum aro cum intelligit. El dum arcum dixit, omne armo- rum genus significavit, quasi totum a parte. VERS. 6. liberentur dilecti tui. Hæc fuit causa, eur signum datum sit. Sulva dextra tua, et exaudi me. Per dexteram, potentiam intelligit. Exaudi etiam me populum tuum in captivitate constitutum. VERS. 7. Deus locutus est in sancto suo. Supe- riora quidem ex captivorum persona dicta sunt ; hujus autem versiculi verba ab ipso proferuntur Propheta : qui seipsum hic sanctumn, hoc est, Deo sanctificatum ac dedicatum appellat. Vel, Deus locutus est sancto suo, pro Deus, per sanctum Spi- affirmat, quod a Deo ea sibi fuerunt revelata, quæ Lætabor. Quod scilicet ii qui in præsentia captivi sunt, mibi aliquando conciliandi sunt. Et partiar Sicima. Sicima civitas est tribus Ephraim. Hanc, inquit, civitatem, ab iniinicis, ear occupantibus, liberabo, et partiar eam populo meo ad habitandum. Varia lectiones. (11) Αl. αἰχμαλωτισθέντων.
1 Towards fulfilment; a psalm of an ode belonging to David. ‘Towards fulfilment’, because this psalm, too, proclaims in advance even more conspicu- ously the epiphany of the Saviour and the dissolution of the demons. What a ‘psalm of an ode’ is has been said previously. § 65-66
α Ἀναστήτω ὁ Θεὸς, καὶ διασκορπισθήτωσαν οἱ ἐχθροὶ αὐτοῦ. Τῶν δαιμόνων τυραννούντων, καὶ μήτε ἀνθρώπου, μήτε ἀγγέλου βοηθοῦντος τοῖς καταδουλωθεῖσιν, αὐτὸν τὸν Πλάστην τῶν τυραννουμένων καλεῖ πρὸς ἄμυναν. Ἀνάστασιν δὲ θεοπρεπῶς νοήσεις, τὴν κίνησιν εἰς ἐκδίκησιν. Εἰ δὲ καὶ προστακτικῶς ἐσχημάτισται τὸ, ἀναστήτω, καὶ τὰ ἑξῆς, ἀλλ’ εὐκτικοῦ λόγου σημασίαν ἔχουσιν, ὡς καὶ ἐν ἄλλοις εἰρήκαμεν, οἷον, ἀνασταίη, καὶ διασκορπισθεῖεν, καὶ φύγοιεν, καὶ ἐκλίποιεν. Ἐχθροὶ δὲ τοῦ Θεοῦ, κυρίως οἱ δαίμονες, ὡς ἀποστάται καὶ ἀντικείμενοι.ἐφ᾽ οἷς ἡμαρτάνομεν, καὶ ᾧ κτείρησας τέως ἡμᾶς, οἷα μὴ εὐθὺς τοῖς ἄλλοις συναπωλέσας, ἀλλὰ θελήσας διὰ τὸ δουλεύειν τοῖς Βαβυλωνίοις σωφρονισθῆναι ἡμᾶς. : · Συνέσεισας τὴν γῆν, καὶ συνετάραξας αὐτήν. Σεισμὸν καὶ τάραχον τῆς γῆς, τῶν Ἰουδαίων λέγει τὴν καταστροφήν, τῶν ἐν αὐτῇ πόλεων, καὶ τὴν λεη- λασίαν, καὶ τὴν σύγχυσιν τῶν ἀνθρώπων. Ιασαι τὰ συντρίμματα αὐτῆς, ὅτι ἐσαλεύθη. Σεισμὸν εἰπὼν, ἀκολούθως ἐπήγαγε, καὶ συντρίμ ματα καὶ σάλευσιν· ἔργα ταῦτα σεισμοῦ· αἰνίτ τεται δὲ τὴν πτῶσιν τῆς ῾Ιερουσαλήμ. Εδειξας τῷ λαῷ σου σκληρά. Σκληρὰ νόει τὰ ἐπίπονα, τά τε τῆς πολιορκίας, καὶ τῆς αἰχμαλω σίας, καὶ τὰ τῆς δουλείας. Ἐπότισας ἡμᾶς οἶνον κατανύξεως. Οἶνον κατα- νύξεως φησὶ τὰς θλίψεις, τὰς φερούσας κατάνυξιν καὶ μετάνοιαν ὧν ἡμαρτήκασιν τῷ Θεῷ. *Εδωκας τοῖς φοβουμένοις σε σημείωσιν, τοῦ φυγεῖν ἀπὸ προσώπου τόξου. Οι διαφυγόντες, φησί, τὴν ἀναίρεσιν, σημεῖον εἶχον ζωῆς παρὰ σοῦ ἐνσημανθὲν αὐτοῖς ἀφανῶς, ὡς δούλοις σου. Καὶ διὰ τοῦτο συμβολῆς περὶ τὰ τείχη τῆς Ἱερουσαλήμ γενομένης, οὐκ ἀνῃρέθησαν, ἀλλ᾿ ἐγεωργήθησαν. Περὶ τούτου δὲ τοῦ σημείου, προεῖπε καὶ Ἰεζεκιήλ· Απο- κτείνατε εἰς ἐξάλειψιν· ἐπὶ δὲ πάντας ἐφ' ὅσοις ἐστὶ τὸ σημεῖον, ἐπὶ τῶν μετώπων, μὴ ἐγγύσητε. Πρόσωπον δὲ τόξου, τὸ βέλος, ὡς προβεβλημένον αὐτοῦ· ἢ κατὰ περίφρασιν, αὐτὸ τὸ τόξον. Διὰ γὰρ τοῦ τόξου, πᾶν ὅπλον δεδήλωται, ὡς ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν. Οπως ἂν ῥυσθῶσιν οἱ ἀγαπητοί σου. Τοῦτο, ἡ αἰτία τῆς σημειώσεως. Σῶσον τῇ δεξιᾷ σου, καὶ ἐπάκουσόν μου. Δεξιά νῦν, ἡ δύναμις. Ἐπάκουσον δὲ ἐμοῦ, τοῦ ἐν αἰ- χμαλωσίᾳ λαοῦ. ῾Ο Θεὸς ἐλάλησεν ἐν τῷ ἁγίῳ αὐτοῦ. Τὰ μὲν ἄλλα, προσώπῳ τῶν αἰχμαλώτων εἴρηκεν ὁ Δαβίδ· τοῦτο δὲ τὸ ῥητὸν, οίκοθεν προάγει ἅγιον μὲν λέγων ἢ ἑαυτόν, ὡς ἀφωσιωμένον τῷ Θεῷ, ἢ τὸ θεῖον Πνεῦμα· διδάσκων δὲ, ὅτι ὁ Θεὸς ἐλάλησεν αὐτῷ καὶ ὰ ἐρεῖ. Τίνα δέ εἰσιν, ἄκουσον. Αγαλλιάσομαι. Τῇ εὐαρεστήσει δηλαδὴ τῶν (44) αἰχμαλώτων. Καὶ διαμεριῶ Σίκημα. Σίχημα πόλις τῆς Εφραιμ · ταύτην οὖν, φησὶν, ἀπὸ τῶν κατεχόντων ἐχθρῶν ἀναῤῥύσομαι, καὶ διαμεριῶ τῷ λαῷ μου εἰς κατοι γίαν. οι Β Οι COMMENT. IN PSALMOS. A peccavimus; et interea tamen misertus es nobis, B C ritum suum mihi locutus est : et in summa illud molo dicturus est. Quæ autem ea sint, audi. Ezech. us, 6. dum non perdidisti nos simul cum multis aliis, in quos amplius sævit furor tuus; quinimo a gravi servitutis jugo liberasti, cupiens hoc pacto melio- res nos ac prudentiores fieri. VERS. 3. Conquassasti terram, et conturbasti eam. Per conquassationem et conturbationem terræ, Judzorum destructionem intelligit, qui in ipsa tunc erant civitate, captivitatemque ac dispersio- nem hominum. .. Sana contritiones ejus, quia commota est. Cum terræ conquassationem dixerit, consequenter con- tritionem et commotionem addit, quas terræmotus solet efficere. Et significare videtur eversionem Jerusalen. VERS. 4. Ostendisti populo tuo dura. Dura, hoc est laboriosa. Omnia autem ea intelligit quæ ad obsidionem, et ad servitutem pertinebant. Polasti nos vino compunctionis. Per vinum com- punctionis, calamitates intelligit : atque angustias, quæ compunctionem afferunt, et pœnitentiam eo- rum delictorum, ob quæ Deum contra se provo- caverunt. VERS. 5. Dedisti metuentibus te significationem, ut fugiant a facie arcus. Illi, inquit, qui efugerunt interitum, signum a te quoddam vitæ habebant sibi latenter, veluti servis tuis insignitum : ob quod, cum hostes manus consererent circa moenia, occisi non sunt, sed servali. De hoc signo etiam legitur Ezechiel, quando ait: Occidile ad extermi- nationem ; illis autem, quibus est signum in fronte, nolite appropinquare. Per faciem vero arcus, ipsam sagittam intelligit, veluti quæ arcui præeminet; vel circumloquendo, per faciem arcus, ipsum aro cum intelligit. El dum arcum dixit, omne armo- rum genus significavit, quasi totum a parte. VERS. 6. liberentur dilecti tui. Hæc fuit causa, eur signum datum sit. Sulva dextra tua, et exaudi me. Per dexteram, potentiam intelligit. Exaudi etiam me populum tuum in captivitate constitutum. VERS. 7. Deus locutus est in sancto suo. Supe- riora quidem ex captivorum persona dicta sunt ; hujus autem versiculi verba ab ipso proferuntur Propheta : qui seipsum hic sanctumn, hoc est, Deo sanctificatum ac dedicatum appellat. Vel, Deus locutus est sancto suo, pro Deus, per sanctum Spi- affirmat, quod a Deo ea sibi fuerunt revelata, quæ Lætabor. Quod scilicet ii qui in præsentia captivi sunt, mibi aliquando conciliandi sunt. Et partiar Sicima. Sicima civitas est tribus Ephraim. Hanc, inquit, civitatem, ab iniinicis, ear occupantibus, liberabo, et partiar eam populo meo ad habitandum. Varia lectiones. (11) Αl. αἰχμαλωτισθέντων.
2α Let God arise and let his enemies be scattered. With the demons exercising tyranny and with neither man nor angel helping those who have been enslaved, he calls the Maker of those being tyrannized himself to their defence. You will understand ‘arising’ (in a manner befitting God) as the movement towards vengeance. Even though ‘let him arise’ and so on are cast in the imperative, nevertheless they have the sense of the optative mood, as we have also said elsewhere, namely, ‘may he arise’ and ‘may they be scattered’ and ‘may they flee’ and ‘may they vanish’. God’s enemies are primarily the demons, as apostates and adversaries.
β Καὶ φυγέτωσαν ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ οἱ μισοῦντες αὐτόν. β τριπλασιασμοῦ PCB : τριπλασμοῦ MSFV. α ἀποστάται MSCBFV : ἀντιστάται P.ἐφ᾽ οἷς ἡμαρτάνομεν, καὶ ᾧ κτείρησας τέως ἡμᾶς, οἷα μὴ εὐθὺς τοῖς ἄλλοις συναπωλέσας, ἀλλὰ θελήσας διὰ τὸ δουλεύειν τοῖς Βαβυλωνίοις σωφρονισθῆναι ἡμᾶς. : · Συνέσεισας τὴν γῆν, καὶ συνετάραξας αὐτήν. Σεισμὸν καὶ τάραχον τῆς γῆς, τῶν Ἰουδαίων λέγει τὴν καταστροφήν, τῶν ἐν αὐτῇ πόλεων, καὶ τὴν λεη- λασίαν, καὶ τὴν σύγχυσιν τῶν ἀνθρώπων. Ιασαι τὰ συντρίμματα αὐτῆς, ὅτι ἐσαλεύθη. Σεισμὸν εἰπὼν, ἀκολούθως ἐπήγαγε, καὶ συντρίμ ματα καὶ σάλευσιν· ἔργα ταῦτα σεισμοῦ· αἰνίτ τεται δὲ τὴν πτῶσιν τῆς ῾Ιερουσαλήμ. Εδειξας τῷ λαῷ σου σκληρά. Σκληρὰ νόει τὰ ἐπίπονα, τά τε τῆς πολιορκίας, καὶ τῆς αἰχμαλω σίας, καὶ τὰ τῆς δουλείας. Ἐπότισας ἡμᾶς οἶνον κατανύξεως. Οἶνον κατα- νύξεως φησὶ τὰς θλίψεις, τὰς φερούσας κατάνυξιν καὶ μετάνοιαν ὧν ἡμαρτήκασιν τῷ Θεῷ. *Εδωκας τοῖς φοβουμένοις σε σημείωσιν, τοῦ φυγεῖν ἀπὸ προσώπου τόξου. Οι διαφυγόντες, φησί, τὴν ἀναίρεσιν, σημεῖον εἶχον ζωῆς παρὰ σοῦ ἐνσημανθὲν αὐτοῖς ἀφανῶς, ὡς δούλοις σου. Καὶ διὰ τοῦτο συμβολῆς περὶ τὰ τείχη τῆς Ἱερουσαλήμ γενομένης, οὐκ ἀνῃρέθησαν, ἀλλ᾿ ἐγεωργήθησαν. Περὶ τούτου δὲ τοῦ σημείου, προεῖπε καὶ Ἰεζεκιήλ· Απο- κτείνατε εἰς ἐξάλειψιν· ἐπὶ δὲ πάντας ἐφ' ὅσοις ἐστὶ τὸ σημεῖον, ἐπὶ τῶν μετώπων, μὴ ἐγγύσητε. Πρόσωπον δὲ τόξου, τὸ βέλος, ὡς προβεβλημένον αὐτοῦ· ἢ κατὰ περίφρασιν, αὐτὸ τὸ τόξον. Διὰ γὰρ τοῦ τόξου, πᾶν ὅπλον δεδήλωται, ὡς ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν. Οπως ἂν ῥυσθῶσιν οἱ ἀγαπητοί σου. Τοῦτο, ἡ αἰτία τῆς σημειώσεως. Σῶσον τῇ δεξιᾷ σου, καὶ ἐπάκουσόν μου. Δεξιά νῦν, ἡ δύναμις. Ἐπάκουσον δὲ ἐμοῦ, τοῦ ἐν αἰ- χμαλωσίᾳ λαοῦ. ῾Ο Θεὸς ἐλάλησεν ἐν τῷ ἁγίῳ αὐτοῦ. Τὰ μὲν ἄλλα, προσώπῳ τῶν αἰχμαλώτων εἴρηκεν ὁ Δαβίδ· τοῦτο δὲ τὸ ῥητὸν, οίκοθεν προάγει ἅγιον μὲν λέγων ἢ ἑαυτόν, ὡς ἀφωσιωμένον τῷ Θεῷ, ἢ τὸ θεῖον Πνεῦμα· διδάσκων δὲ, ὅτι ὁ Θεὸς ἐλάλησεν αὐτῷ καὶ ὰ ἐρεῖ. Τίνα δέ εἰσιν, ἄκουσον. Αγαλλιάσομαι. Τῇ εὐαρεστήσει δηλαδὴ τῶν (44) αἰχμαλώτων. Καὶ διαμεριῶ Σίκημα. Σίχημα πόλις τῆς Εφραιμ · ταύτην οὖν, φησὶν, ἀπὸ τῶν κατεχόντων ἐχθρῶν ἀναῤῥύσομαι, καὶ διαμεριῶ τῷ λαῷ μου εἰς κατοι γίαν. οι Β Οι COMMENT. IN PSALMOS. A peccavimus; et interea tamen misertus es nobis, B C ritum suum mihi locutus est : et in summa illud molo dicturus est. Quæ autem ea sint, audi. Ezech. us, 6. dum non perdidisti nos simul cum multis aliis, in quos amplius sævit furor tuus; quinimo a gravi servitutis jugo liberasti, cupiens hoc pacto melio- res nos ac prudentiores fieri. VERS. 3. Conquassasti terram, et conturbasti eam. Per conquassationem et conturbationem terræ, Judzorum destructionem intelligit, qui in ipsa tunc erant civitate, captivitatemque ac dispersio- nem hominum. .. Sana contritiones ejus, quia commota est. Cum terræ conquassationem dixerit, consequenter con- tritionem et commotionem addit, quas terræmotus solet efficere. Et significare videtur eversionem Jerusalen. VERS. 4. Ostendisti populo tuo dura. Dura, hoc est laboriosa. Omnia autem ea intelligit quæ ad obsidionem, et ad servitutem pertinebant. Polasti nos vino compunctionis. Per vinum com- punctionis, calamitates intelligit : atque angustias, quæ compunctionem afferunt, et pœnitentiam eo- rum delictorum, ob quæ Deum contra se provo- caverunt. VERS. 5. Dedisti metuentibus te significationem, ut fugiant a facie arcus. Illi, inquit, qui efugerunt interitum, signum a te quoddam vitæ habebant sibi latenter, veluti servis tuis insignitum : ob quod, cum hostes manus consererent circa moenia, occisi non sunt, sed servali. De hoc signo etiam legitur Ezechiel, quando ait: Occidile ad extermi- nationem ; illis autem, quibus est signum in fronte, nolite appropinquare. Per faciem vero arcus, ipsam sagittam intelligit, veluti quæ arcui præeminet; vel circumloquendo, per faciem arcus, ipsum aro cum intelligit. El dum arcum dixit, omne armo- rum genus significavit, quasi totum a parte. VERS. 6. liberentur dilecti tui. Hæc fuit causa, eur signum datum sit. Sulva dextra tua, et exaudi me. Per dexteram, potentiam intelligit. Exaudi etiam me populum tuum in captivitate constitutum. VERS. 7. Deus locutus est in sancto suo. Supe- riora quidem ex captivorum persona dicta sunt ; hujus autem versiculi verba ab ipso proferuntur Propheta : qui seipsum hic sanctumn, hoc est, Deo sanctificatum ac dedicatum appellat. Vel, Deus locutus est sancto suo, pro Deus, per sanctum Spi- affirmat, quod a Deo ea sibi fuerunt revelata, quæ Lætabor. Quod scilicet ii qui in præsentia captivi sunt, mibi aliquando conciliandi sunt. Et partiar Sicima. Sicima civitas est tribus Ephraim. Hanc, inquit, civitatem, ab iniinicis, ear occupantibus, liberabo, et partiar eam populo meo ad habitandum. Varia lectiones. (11) Αl. αἰχμαλωτισθέντων.
2β And let those who hate him flee from before his face.
PG 128:773Ψαλμός 67 — Psalm 67
PG 128:659Ἀπὸ τῆς ἐπιφανείας αὐτοῦ, μὴ φέροντες τὴν διὰ σαρκὸς αὐτοῦ παρουσίαν. Ἔνθα γὰρ παρῄει, ἐδραπέτευον ἀμεταστρεπτί.ἐφ᾽ οἷς ἡμαρτάνομεν, καὶ ᾧ κτείρησας τέως ἡμᾶς, οἷα μὴ εὐθὺς τοῖς ἄλλοις συναπωλέσας, ἀλλὰ θελήσας διὰ τὸ δουλεύειν τοῖς Βαβυλωνίοις σωφρονισθῆναι ἡμᾶς. : · Συνέσεισας τὴν γῆν, καὶ συνετάραξας αὐτήν. Σεισμὸν καὶ τάραχον τῆς γῆς, τῶν Ἰουδαίων λέγει τὴν καταστροφήν, τῶν ἐν αὐτῇ πόλεων, καὶ τὴν λεη- λασίαν, καὶ τὴν σύγχυσιν τῶν ἀνθρώπων. Ιασαι τὰ συντρίμματα αὐτῆς, ὅτι ἐσαλεύθη. Σεισμὸν εἰπὼν, ἀκολούθως ἐπήγαγε, καὶ συντρίμ ματα καὶ σάλευσιν· ἔργα ταῦτα σεισμοῦ· αἰνίτ τεται δὲ τὴν πτῶσιν τῆς ῾Ιερουσαλήμ. Εδειξας τῷ λαῷ σου σκληρά. Σκληρὰ νόει τὰ ἐπίπονα, τά τε τῆς πολιορκίας, καὶ τῆς αἰχμαλω σίας, καὶ τὰ τῆς δουλείας. Ἐπότισας ἡμᾶς οἶνον κατανύξεως. Οἶνον κατα- νύξεως φησὶ τὰς θλίψεις, τὰς φερούσας κατάνυξιν καὶ μετάνοιαν ὧν ἡμαρτήκασιν τῷ Θεῷ. *Εδωκας τοῖς φοβουμένοις σε σημείωσιν, τοῦ φυγεῖν ἀπὸ προσώπου τόξου. Οι διαφυγόντες, φησί, τὴν ἀναίρεσιν, σημεῖον εἶχον ζωῆς παρὰ σοῦ ἐνσημανθὲν αὐτοῖς ἀφανῶς, ὡς δούλοις σου. Καὶ διὰ τοῦτο συμβολῆς περὶ τὰ τείχη τῆς Ἱερουσαλήμ γενομένης, οὐκ ἀνῃρέθησαν, ἀλλ᾿ ἐγεωργήθησαν. Περὶ τούτου δὲ τοῦ σημείου, προεῖπε καὶ Ἰεζεκιήλ· Απο- κτείνατε εἰς ἐξάλειψιν· ἐπὶ δὲ πάντας ἐφ' ὅσοις ἐστὶ τὸ σημεῖον, ἐπὶ τῶν μετώπων, μὴ ἐγγύσητε. Πρόσωπον δὲ τόξου, τὸ βέλος, ὡς προβεβλημένον αὐτοῦ· ἢ κατὰ περίφρασιν, αὐτὸ τὸ τόξον. Διὰ γὰρ τοῦ τόξου, πᾶν ὅπλον δεδήλωται, ὡς ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν. Οπως ἂν ῥυσθῶσιν οἱ ἀγαπητοί σου. Τοῦτο, ἡ αἰτία τῆς σημειώσεως. Σῶσον τῇ δεξιᾷ σου, καὶ ἐπάκουσόν μου. Δεξιά νῦν, ἡ δύναμις. Ἐπάκουσον δὲ ἐμοῦ, τοῦ ἐν αἰ- χμαλωσίᾳ λαοῦ. ῾Ο Θεὸς ἐλάλησεν ἐν τῷ ἁγίῳ αὐτοῦ. Τὰ μὲν ἄλλα, προσώπῳ τῶν αἰχμαλώτων εἴρηκεν ὁ Δαβίδ· τοῦτο δὲ τὸ ῥητὸν, οίκοθεν προάγει ἅγιον μὲν λέγων ἢ ἑαυτόν, ὡς ἀφωσιωμένον τῷ Θεῷ, ἢ τὸ θεῖον Πνεῦμα· διδάσκων δὲ, ὅτι ὁ Θεὸς ἐλάλησεν αὐτῷ καὶ ὰ ἐρεῖ. Τίνα δέ εἰσιν, ἄκουσον. Αγαλλιάσομαι. Τῇ εὐαρεστήσει δηλαδὴ τῶν (44) αἰχμαλώτων. Καὶ διαμεριῶ Σίκημα. Σίχημα πόλις τῆς Εφραιμ · ταύτην οὖν, φησὶν, ἀπὸ τῶν κατεχόντων ἐχθρῶν ἀναῤῥύσομαι, καὶ διαμεριῶ τῷ λαῷ μου εἰς κατοι γίαν. οι Β Οι COMMENT. IN PSALMOS. A peccavimus; et interea tamen misertus es nobis, B C ritum suum mihi locutus est : et in summa illud molo dicturus est. Quæ autem ea sint, audi. Ezech. us, 6. dum non perdidisti nos simul cum multis aliis, in quos amplius sævit furor tuus; quinimo a gravi servitutis jugo liberasti, cupiens hoc pacto melio- res nos ac prudentiores fieri. VERS. 3. Conquassasti terram, et conturbasti eam. Per conquassationem et conturbationem terræ, Judzorum destructionem intelligit, qui in ipsa tunc erant civitate, captivitatemque ac dispersio- nem hominum. .. Sana contritiones ejus, quia commota est. Cum terræ conquassationem dixerit, consequenter con- tritionem et commotionem addit, quas terræmotus solet efficere. Et significare videtur eversionem Jerusalen. VERS. 4. Ostendisti populo tuo dura. Dura, hoc est laboriosa. Omnia autem ea intelligit quæ ad obsidionem, et ad servitutem pertinebant. Polasti nos vino compunctionis. Per vinum com- punctionis, calamitates intelligit : atque angustias, quæ compunctionem afferunt, et pœnitentiam eo- rum delictorum, ob quæ Deum contra se provo- caverunt. VERS. 5. Dedisti metuentibus te significationem, ut fugiant a facie arcus. Illi, inquit, qui efugerunt interitum, signum a te quoddam vitæ habebant sibi latenter, veluti servis tuis insignitum : ob quod, cum hostes manus consererent circa moenia, occisi non sunt, sed servali. De hoc signo etiam legitur Ezechiel, quando ait: Occidile ad extermi- nationem ; illis autem, quibus est signum in fronte, nolite appropinquare. Per faciem vero arcus, ipsam sagittam intelligit, veluti quæ arcui præeminet; vel circumloquendo, per faciem arcus, ipsum aro cum intelligit. El dum arcum dixit, omne armo- rum genus significavit, quasi totum a parte. VERS. 6. liberentur dilecti tui. Hæc fuit causa, eur signum datum sit. Sulva dextra tua, et exaudi me. Per dexteram, potentiam intelligit. Exaudi etiam me populum tuum in captivitate constitutum. VERS. 7. Deus locutus est in sancto suo. Supe- riora quidem ex captivorum persona dicta sunt ; hujus autem versiculi verba ab ipso proferuntur Propheta : qui seipsum hic sanctumn, hoc est, Deo sanctificatum ac dedicatum appellat. Vel, Deus locutus est sancto suo, pro Deus, per sanctum Spi- affirmat, quod a Deo ea sibi fuerunt revelata, quæ Lætabor. Quod scilicet ii qui in præsentia captivi sunt, mibi aliquando conciliandi sunt. Et partiar Sicima. Sicima civitas est tribus Ephraim. Hanc, inquit, civitatem, ab iniinicis, ear occupantibus, liberabo, et partiar eam populo meo ad habitandum. Varia lectiones. (11) Αl. αἰχμαλωτισθέντων.
From before his epiphany, unable to bear his presence in the flesh, for wherever he would pass through they would run away never to return.
α Ὡς ἐκλείπει καπνὸς, ἐκλειπέτωσαν. Ὥσπερ ὁ καπνὸς ἐκλείπει τῷ πνεύματι τοῦ ἀνέμου, οὕτω καὶ οὗτοι τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ, ἐλαυνόμενοί τε καὶ σκεδαννύμενοι.ἐφ᾽ οἷς ἡμαρτάνομεν, καὶ ᾧ κτείρησας τέως ἡμᾶς, οἷα μὴ εὐθὺς τοῖς ἄλλοις συναπωλέσας, ἀλλὰ θελήσας διὰ τὸ δουλεύειν τοῖς Βαβυλωνίοις σωφρονισθῆναι ἡμᾶς. : · Συνέσεισας τὴν γῆν, καὶ συνετάραξας αὐτήν. Σεισμὸν καὶ τάραχον τῆς γῆς, τῶν Ἰουδαίων λέγει τὴν καταστροφήν, τῶν ἐν αὐτῇ πόλεων, καὶ τὴν λεη- λασίαν, καὶ τὴν σύγχυσιν τῶν ἀνθρώπων. Ιασαι τὰ συντρίμματα αὐτῆς, ὅτι ἐσαλεύθη. Σεισμὸν εἰπὼν, ἀκολούθως ἐπήγαγε, καὶ συντρίμ ματα καὶ σάλευσιν· ἔργα ταῦτα σεισμοῦ· αἰνίτ τεται δὲ τὴν πτῶσιν τῆς ῾Ιερουσαλήμ. Εδειξας τῷ λαῷ σου σκληρά. Σκληρὰ νόει τὰ ἐπίπονα, τά τε τῆς πολιορκίας, καὶ τῆς αἰχμαλω σίας, καὶ τὰ τῆς δουλείας. Ἐπότισας ἡμᾶς οἶνον κατανύξεως. Οἶνον κατα- νύξεως φησὶ τὰς θλίψεις, τὰς φερούσας κατάνυξιν καὶ μετάνοιαν ὧν ἡμαρτήκασιν τῷ Θεῷ. *Εδωκας τοῖς φοβουμένοις σε σημείωσιν, τοῦ φυγεῖν ἀπὸ προσώπου τόξου. Οι διαφυγόντες, φησί, τὴν ἀναίρεσιν, σημεῖον εἶχον ζωῆς παρὰ σοῦ ἐνσημανθὲν αὐτοῖς ἀφανῶς, ὡς δούλοις σου. Καὶ διὰ τοῦτο συμβολῆς περὶ τὰ τείχη τῆς Ἱερουσαλήμ γενομένης, οὐκ ἀνῃρέθησαν, ἀλλ᾿ ἐγεωργήθησαν. Περὶ τούτου δὲ τοῦ σημείου, προεῖπε καὶ Ἰεζεκιήλ· Απο- κτείνατε εἰς ἐξάλειψιν· ἐπὶ δὲ πάντας ἐφ' ὅσοις ἐστὶ τὸ σημεῖον, ἐπὶ τῶν μετώπων, μὴ ἐγγύσητε. Πρόσωπον δὲ τόξου, τὸ βέλος, ὡς προβεβλημένον αὐτοῦ· ἢ κατὰ περίφρασιν, αὐτὸ τὸ τόξον. Διὰ γὰρ τοῦ τόξου, πᾶν ὅπλον δεδήλωται, ὡς ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν. Οπως ἂν ῥυσθῶσιν οἱ ἀγαπητοί σου. Τοῦτο, ἡ αἰτία τῆς σημειώσεως. Σῶσον τῇ δεξιᾷ σου, καὶ ἐπάκουσόν μου. Δεξιά νῦν, ἡ δύναμις. Ἐπάκουσον δὲ ἐμοῦ, τοῦ ἐν αἰ- χμαλωσίᾳ λαοῦ. ῾Ο Θεὸς ἐλάλησεν ἐν τῷ ἁγίῳ αὐτοῦ. Τὰ μὲν ἄλλα, προσώπῳ τῶν αἰχμαλώτων εἴρηκεν ὁ Δαβίδ· τοῦτο δὲ τὸ ῥητὸν, οίκοθεν προάγει ἅγιον μὲν λέγων ἢ ἑαυτόν, ὡς ἀφωσιωμένον τῷ Θεῷ, ἢ τὸ θεῖον Πνεῦμα· διδάσκων δὲ, ὅτι ὁ Θεὸς ἐλάλησεν αὐτῷ καὶ ὰ ἐρεῖ. Τίνα δέ εἰσιν, ἄκουσον. Αγαλλιάσομαι. Τῇ εὐαρεστήσει δηλαδὴ τῶν (44) αἰχμαλώτων. Καὶ διαμεριῶ Σίκημα. Σίχημα πόλις τῆς Εφραιμ · ταύτην οὖν, φησὶν, ἀπὸ τῶν κατεχόντων ἐχθρῶν ἀναῤῥύσομαι, καὶ διαμεριῶ τῷ λαῷ μου εἰς κατοι γίαν. οι Β Οι COMMENT. IN PSALMOS. A peccavimus; et interea tamen misertus es nobis, B C ritum suum mihi locutus est : et in summa illud molo dicturus est. Quæ autem ea sint, audi. Ezech. us, 6. dum non perdidisti nos simul cum multis aliis, in quos amplius sævit furor tuus; quinimo a gravi servitutis jugo liberasti, cupiens hoc pacto melio- res nos ac prudentiores fieri. VERS. 3. Conquassasti terram, et conturbasti eam. Per conquassationem et conturbationem terræ, Judzorum destructionem intelligit, qui in ipsa tunc erant civitate, captivitatemque ac dispersio- nem hominum. .. Sana contritiones ejus, quia commota est. Cum terræ conquassationem dixerit, consequenter con- tritionem et commotionem addit, quas terræmotus solet efficere. Et significare videtur eversionem Jerusalen. VERS. 4. Ostendisti populo tuo dura. Dura, hoc est laboriosa. Omnia autem ea intelligit quæ ad obsidionem, et ad servitutem pertinebant. Polasti nos vino compunctionis. Per vinum com- punctionis, calamitates intelligit : atque angustias, quæ compunctionem afferunt, et pœnitentiam eo- rum delictorum, ob quæ Deum contra se provo- caverunt. VERS. 5. Dedisti metuentibus te significationem, ut fugiant a facie arcus. Illi, inquit, qui efugerunt interitum, signum a te quoddam vitæ habebant sibi latenter, veluti servis tuis insignitum : ob quod, cum hostes manus consererent circa moenia, occisi non sunt, sed servali. De hoc signo etiam legitur Ezechiel, quando ait: Occidile ad extermi- nationem ; illis autem, quibus est signum in fronte, nolite appropinquare. Per faciem vero arcus, ipsam sagittam intelligit, veluti quæ arcui præeminet; vel circumloquendo, per faciem arcus, ipsum aro cum intelligit. El dum arcum dixit, omne armo- rum genus significavit, quasi totum a parte. VERS. 6. liberentur dilecti tui. Hæc fuit causa, eur signum datum sit. Sulva dextra tua, et exaudi me. Per dexteram, potentiam intelligit. Exaudi etiam me populum tuum in captivitate constitutum. VERS. 7. Deus locutus est in sancto suo. Supe- riora quidem ex captivorum persona dicta sunt ; hujus autem versiculi verba ab ipso proferuntur Propheta : qui seipsum hic sanctumn, hoc est, Deo sanctificatum ac dedicatum appellat. Vel, Deus locutus est sancto suo, pro Deus, per sanctum Spi- affirmat, quod a Deo ea sibi fuerunt revelata, quæ Lætabor. Quod scilicet ii qui in præsentia captivi sunt, mibi aliquando conciliandi sunt. Et partiar Sicima. Sicima civitas est tribus Ephraim. Hanc, inquit, civitatem, ab iniinicis, ear occupantibus, liberabo, et partiar eam populo meo ad habitandum. Varia lectiones. (11) Αl. αἰχμαλωτισθέντων.
3α As smoke vanishes, let them vanish. Just as smoke disperses by the blowing of the wind so they disperse by the blowing of the holy Spirit, being driven away and scattered.
β Ὡς τήκεται κηρὸς ἀπὸ προσώπου πυρὸς, οὕτως ἀπολοῦνται οἱ ἁμαρτωλοὶ ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ. Ὥσπερ ὁ κηρὸς τήκεται τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ πυρὸς, οὕτως οὗτοι, τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ Χριστοῦ, ὃς προσαγορεύεται πῦρ καταναλίσκον τὴν μοχθηρίαν, τακήσονται ὑποῤῥέοντες. Τὸ δ’ ἀπολοῦνται, οὐ τὴν εἰς τὸ μὴ ὂν ὅλως ἀφάνειαν αὐτῶν βούλεται σημαίνειν, ἀλλὰ τὴν εἰς τὸ μὴ εἶναι ἐν τοῖς τόποις ἐκείνοις ἔτι. Ἁμαρτωλοὶ δὲ, οἱ δαίμονες, ὡς πρῶτοι ἁμαρτήσαντες, καὶ τῆς ἁμαρτίας εὑρεταὶ καὶ διδάσκαλοι.ἐφ᾽ οἷς ἡμαρτάνομεν, καὶ ᾧ κτείρησας τέως ἡμᾶς, οἷα μὴ εὐθὺς τοῖς ἄλλοις συναπωλέσας, ἀλλὰ θελήσας διὰ τὸ δουλεύειν τοῖς Βαβυλωνίοις σωφρονισθῆναι ἡμᾶς. : · Συνέσεισας τὴν γῆν, καὶ συνετάραξας αὐτήν. Σεισμὸν καὶ τάραχον τῆς γῆς, τῶν Ἰουδαίων λέγει τὴν καταστροφήν, τῶν ἐν αὐτῇ πόλεων, καὶ τὴν λεη- λασίαν, καὶ τὴν σύγχυσιν τῶν ἀνθρώπων. Ιασαι τὰ συντρίμματα αὐτῆς, ὅτι ἐσαλεύθη. Σεισμὸν εἰπὼν, ἀκολούθως ἐπήγαγε, καὶ συντρίμ ματα καὶ σάλευσιν· ἔργα ταῦτα σεισμοῦ· αἰνίτ τεται δὲ τὴν πτῶσιν τῆς ῾Ιερουσαλήμ. Εδειξας τῷ λαῷ σου σκληρά. Σκληρὰ νόει τὰ ἐπίπονα, τά τε τῆς πολιορκίας, καὶ τῆς αἰχμαλω σίας, καὶ τὰ τῆς δουλείας. Ἐπότισας ἡμᾶς οἶνον κατανύξεως. Οἶνον κατα- νύξεως φησὶ τὰς θλίψεις, τὰς φερούσας κατάνυξιν καὶ μετάνοιαν ὧν ἡμαρτήκασιν τῷ Θεῷ. *Εδωκας τοῖς φοβουμένοις σε σημείωσιν, τοῦ φυγεῖν ἀπὸ προσώπου τόξου. Οι διαφυγόντες, φησί, τὴν ἀναίρεσιν, σημεῖον εἶχον ζωῆς παρὰ σοῦ ἐνσημανθὲν αὐτοῖς ἀφανῶς, ὡς δούλοις σου. Καὶ διὰ τοῦτο συμβολῆς περὶ τὰ τείχη τῆς Ἱερουσαλήμ γενομένης, οὐκ ἀνῃρέθησαν, ἀλλ᾿ ἐγεωργήθησαν. Περὶ τούτου δὲ τοῦ σημείου, προεῖπε καὶ Ἰεζεκιήλ· Απο- κτείνατε εἰς ἐξάλειψιν· ἐπὶ δὲ πάντας ἐφ' ὅσοις ἐστὶ τὸ σημεῖον, ἐπὶ τῶν μετώπων, μὴ ἐγγύσητε. Πρόσωπον δὲ τόξου, τὸ βέλος, ὡς προβεβλημένον αὐτοῦ· ἢ κατὰ περίφρασιν, αὐτὸ τὸ τόξον. Διὰ γὰρ τοῦ τόξου, πᾶν ὅπλον δεδήλωται, ὡς ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν. Οπως ἂν ῥυσθῶσιν οἱ ἀγαπητοί σου. Τοῦτο, ἡ αἰτία τῆς σημειώσεως. Σῶσον τῇ δεξιᾷ σου, καὶ ἐπάκουσόν μου. Δεξιά νῦν, ἡ δύναμις. Ἐπάκουσον δὲ ἐμοῦ, τοῦ ἐν αἰ- χμαλωσίᾳ λαοῦ. ῾Ο Θεὸς ἐλάλησεν ἐν τῷ ἁγίῳ αὐτοῦ. Τὰ μὲν ἄλλα, προσώπῳ τῶν αἰχμαλώτων εἴρηκεν ὁ Δαβίδ· τοῦτο δὲ τὸ ῥητὸν, οίκοθεν προάγει ἅγιον μὲν λέγων ἢ ἑαυτόν, ὡς ἀφωσιωμένον τῷ Θεῷ, ἢ τὸ θεῖον Πνεῦμα· διδάσκων δὲ, ὅτι ὁ Θεὸς ἐλάλησεν αὐτῷ καὶ ὰ ἐρεῖ. Τίνα δέ εἰσιν, ἄκουσον. Αγαλλιάσομαι. Τῇ εὐαρεστήσει δηλαδὴ τῶν (44) αἰχμαλώτων. Καὶ διαμεριῶ Σίκημα. Σίχημα πόλις τῆς Εφραιμ · ταύτην οὖν, φησὶν, ἀπὸ τῶν κατεχόντων ἐχθρῶν ἀναῤῥύσομαι, καὶ διαμεριῶ τῷ λαῷ μου εἰς κατοι γίαν. οι Β Οι COMMENT. IN PSALMOS. A peccavimus; et interea tamen misertus es nobis, B C ritum suum mihi locutus est : et in summa illud molo dicturus est. Quæ autem ea sint, audi. Ezech. us, 6. dum non perdidisti nos simul cum multis aliis, in quos amplius sævit furor tuus; quinimo a gravi servitutis jugo liberasti, cupiens hoc pacto melio- res nos ac prudentiores fieri. VERS. 3. Conquassasti terram, et conturbasti eam. Per conquassationem et conturbationem terræ, Judzorum destructionem intelligit, qui in ipsa tunc erant civitate, captivitatemque ac dispersio- nem hominum. .. Sana contritiones ejus, quia commota est. Cum terræ conquassationem dixerit, consequenter con- tritionem et commotionem addit, quas terræmotus solet efficere. Et significare videtur eversionem Jerusalen. VERS. 4. Ostendisti populo tuo dura. Dura, hoc est laboriosa. Omnia autem ea intelligit quæ ad obsidionem, et ad servitutem pertinebant. Polasti nos vino compunctionis. Per vinum com- punctionis, calamitates intelligit : atque angustias, quæ compunctionem afferunt, et pœnitentiam eo- rum delictorum, ob quæ Deum contra se provo- caverunt. VERS. 5. Dedisti metuentibus te significationem, ut fugiant a facie arcus. Illi, inquit, qui efugerunt interitum, signum a te quoddam vitæ habebant sibi latenter, veluti servis tuis insignitum : ob quod, cum hostes manus consererent circa moenia, occisi non sunt, sed servali. De hoc signo etiam legitur Ezechiel, quando ait: Occidile ad extermi- nationem ; illis autem, quibus est signum in fronte, nolite appropinquare. Per faciem vero arcus, ipsam sagittam intelligit, veluti quæ arcui præeminet; vel circumloquendo, per faciem arcus, ipsum aro cum intelligit. El dum arcum dixit, omne armo- rum genus significavit, quasi totum a parte. VERS. 6. liberentur dilecti tui. Hæc fuit causa, eur signum datum sit. Sulva dextra tua, et exaudi me. Per dexteram, potentiam intelligit. Exaudi etiam me populum tuum in captivitate constitutum. VERS. 7. Deus locutus est in sancto suo. Supe- riora quidem ex captivorum persona dicta sunt ; hujus autem versiculi verba ab ipso proferuntur Propheta : qui seipsum hic sanctumn, hoc est, Deo sanctificatum ac dedicatum appellat. Vel, Deus locutus est sancto suo, pro Deus, per sanctum Spi- affirmat, quod a Deo ea sibi fuerunt revelata, quæ Lætabor. Quod scilicet ii qui in præsentia captivi sunt, mibi aliquando conciliandi sunt. Et partiar Sicima. Sicima civitas est tribus Ephraim. Hanc, inquit, civitatem, ab iniinicis, ear occupantibus, liberabo, et partiar eam populo meo ad habitandum. Varia lectiones. (11) Αl. αἰχμαλωτισθέντων.
3β As wax melts before the face of fire, so shall sinners perish before the face of God. Just as wax melts at the epiphany of fire, so at the epiphany of Christ, who is called a fire consuming depravity, they will be melted, flowing away. ‘They will perish’ does not mean their utter disappearance into non-being, but their dis- appearance into not being in those places any longer. The demons are the ‘sinners’, as first to have sinned and as inventors and teachers of sin.
α Καὶ οἱ δίκαιοι εὐφρανθήτωσαν. Καὶ λοιπὸν οἱ δικαιωθέντες διὰ τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως, καταλυθείσης τῆς τυραννίδος τῶν δαιμόνων, εὐφρανθήτωσαν.ἐφ᾽ οἷς ἡμαρτάνομεν, καὶ ᾧ κτείρησας τέως ἡμᾶς, οἷα μὴ εὐθὺς τοῖς ἄλλοις συναπωλέσας, ἀλλὰ θελήσας διὰ τὸ δουλεύειν τοῖς Βαβυλωνίοις σωφρονισθῆναι ἡμᾶς. : · Συνέσεισας τὴν γῆν, καὶ συνετάραξας αὐτήν. Σεισμὸν καὶ τάραχον τῆς γῆς, τῶν Ἰουδαίων λέγει τὴν καταστροφήν, τῶν ἐν αὐτῇ πόλεων, καὶ τὴν λεη- λασίαν, καὶ τὴν σύγχυσιν τῶν ἀνθρώπων. Ιασαι τὰ συντρίμματα αὐτῆς, ὅτι ἐσαλεύθη. Σεισμὸν εἰπὼν, ἀκολούθως ἐπήγαγε, καὶ συντρίμ ματα καὶ σάλευσιν· ἔργα ταῦτα σεισμοῦ· αἰνίτ τεται δὲ τὴν πτῶσιν τῆς ῾Ιερουσαλήμ. Εδειξας τῷ λαῷ σου σκληρά. Σκληρὰ νόει τὰ ἐπίπονα, τά τε τῆς πολιορκίας, καὶ τῆς αἰχμαλω σίας, καὶ τὰ τῆς δουλείας. Ἐπότισας ἡμᾶς οἶνον κατανύξεως. Οἶνον κατα- νύξεως φησὶ τὰς θλίψεις, τὰς φερούσας κατάνυξιν καὶ μετάνοιαν ὧν ἡμαρτήκασιν τῷ Θεῷ. *Εδωκας τοῖς φοβουμένοις σε σημείωσιν, τοῦ φυγεῖν ἀπὸ προσώπου τόξου. Οι διαφυγόντες, φησί, τὴν ἀναίρεσιν, σημεῖον εἶχον ζωῆς παρὰ σοῦ ἐνσημανθὲν αὐτοῖς ἀφανῶς, ὡς δούλοις σου. Καὶ διὰ τοῦτο συμβολῆς περὶ τὰ τείχη τῆς Ἱερουσαλήμ γενομένης, οὐκ ἀνῃρέθησαν, ἀλλ᾿ ἐγεωργήθησαν. Περὶ τούτου δὲ τοῦ σημείου, προεῖπε καὶ Ἰεζεκιήλ· Απο- κτείνατε εἰς ἐξάλειψιν· ἐπὶ δὲ πάντας ἐφ' ὅσοις ἐστὶ τὸ σημεῖον, ἐπὶ τῶν μετώπων, μὴ ἐγγύσητε. Πρόσωπον δὲ τόξου, τὸ βέλος, ὡς προβεβλημένον αὐτοῦ· ἢ κατὰ περίφρασιν, αὐτὸ τὸ τόξον. Διὰ γὰρ τοῦ τόξου, πᾶν ὅπλον δεδήλωται, ὡς ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν. Οπως ἂν ῥυσθῶσιν οἱ ἀγαπητοί σου. Τοῦτο, ἡ αἰτία τῆς σημειώσεως. Σῶσον τῇ δεξιᾷ σου, καὶ ἐπάκουσόν μου. Δεξιά νῦν, ἡ δύναμις. Ἐπάκουσον δὲ ἐμοῦ, τοῦ ἐν αἰ- χμαλωσίᾳ λαοῦ. ῾Ο Θεὸς ἐλάλησεν ἐν τῷ ἁγίῳ αὐτοῦ. Τὰ μὲν ἄλλα, προσώπῳ τῶν αἰχμαλώτων εἴρηκεν ὁ Δαβίδ· τοῦτο δὲ τὸ ῥητὸν, οίκοθεν προάγει ἅγιον μὲν λέγων ἢ ἑαυτόν, ὡς ἀφωσιωμένον τῷ Θεῷ, ἢ τὸ θεῖον Πνεῦμα· διδάσκων δὲ, ὅτι ὁ Θεὸς ἐλάλησεν αὐτῷ καὶ ὰ ἐρεῖ. Τίνα δέ εἰσιν, ἄκουσον. Αγαλλιάσομαι. Τῇ εὐαρεστήσει δηλαδὴ τῶν (44) αἰχμαλώτων. Καὶ διαμεριῶ Σίκημα. Σίχημα πόλις τῆς Εφραιμ · ταύτην οὖν, φησὶν, ἀπὸ τῶν κατεχόντων ἐχθρῶν ἀναῤῥύσομαι, καὶ διαμεριῶ τῷ λαῷ μου εἰς κατοι γίαν. οι Β Οι COMMENT. IN PSALMOS. A peccavimus; et interea tamen misertus es nobis, B C ritum suum mihi locutus est : et in summa illud molo dicturus est. Quæ autem ea sint, audi. Ezech. us, 6. dum non perdidisti nos simul cum multis aliis, in quos amplius sævit furor tuus; quinimo a gravi servitutis jugo liberasti, cupiens hoc pacto melio- res nos ac prudentiores fieri. VERS. 3. Conquassasti terram, et conturbasti eam. Per conquassationem et conturbationem terræ, Judzorum destructionem intelligit, qui in ipsa tunc erant civitate, captivitatemque ac dispersio- nem hominum. .. Sana contritiones ejus, quia commota est. Cum terræ conquassationem dixerit, consequenter con- tritionem et commotionem addit, quas terræmotus solet efficere. Et significare videtur eversionem Jerusalen. VERS. 4. Ostendisti populo tuo dura. Dura, hoc est laboriosa. Omnia autem ea intelligit quæ ad obsidionem, et ad servitutem pertinebant. Polasti nos vino compunctionis. Per vinum com- punctionis, calamitates intelligit : atque angustias, quæ compunctionem afferunt, et pœnitentiam eo- rum delictorum, ob quæ Deum contra se provo- caverunt. VERS. 5. Dedisti metuentibus te significationem, ut fugiant a facie arcus. Illi, inquit, qui efugerunt interitum, signum a te quoddam vitæ habebant sibi latenter, veluti servis tuis insignitum : ob quod, cum hostes manus consererent circa moenia, occisi non sunt, sed servali. De hoc signo etiam legitur Ezechiel, quando ait: Occidile ad extermi- nationem ; illis autem, quibus est signum in fronte, nolite appropinquare. Per faciem vero arcus, ipsam sagittam intelligit, veluti quæ arcui præeminet; vel circumloquendo, per faciem arcus, ipsum aro cum intelligit. El dum arcum dixit, omne armo- rum genus significavit, quasi totum a parte. VERS. 6. liberentur dilecti tui. Hæc fuit causa, eur signum datum sit. Sulva dextra tua, et exaudi me. Per dexteram, potentiam intelligit. Exaudi etiam me populum tuum in captivitate constitutum. VERS. 7. Deus locutus est in sancto suo. Supe- riora quidem ex captivorum persona dicta sunt ; hujus autem versiculi verba ab ipso proferuntur Propheta : qui seipsum hic sanctumn, hoc est, Deo sanctificatum ac dedicatum appellat. Vel, Deus locutus est sancto suo, pro Deus, per sanctum Spi- affirmat, quod a Deo ea sibi fuerunt revelata, quæ Lætabor. Quod scilicet ii qui in præsentia captivi sunt, mibi aliquando conciliandi sunt. Et partiar Sicima. Sicima civitas est tribus Ephraim. Hanc, inquit, civitatem, ab iniinicis, ear occupantibus, liberabo, et partiar eam populo meo ad habitandum. Varia lectiones. (11) Αl. αἰχμαλωτισθέντων.
4α And let the just be glad. And, when the tyranny of the demons has been dissolved, thereafter let those who have been justified by their faith in Christ be glad.
β Ἀγαλλιάσθωσαν ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, τερφθήτωσαν ἐν εὐφροσύνῃ. Ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, ἐπισκοποῦντος αὐτοὺς ἀεί· Ὀφθαλμοὶ γὰρ, φησὶ, Κυρίου ἐπὶ δικαίους. Tὸ δὲ, εὐφρανθήτωσαν, καὶ ἀγαλλιάσθωσαν, καὶ τερφθήτωσαν, καὶ ἐν εὐφροσύνῃ, ταὐτὸν σημαίνοντα, τὴν ἐπίτασιν τῆς χαρᾶς ἐμφαίνουσιν.ἐφ᾽ οἷς ἡμαρτάνομεν, καὶ ᾧ κτείρησας τέως ἡμᾶς, οἷα μὴ εὐθὺς τοῖς ἄλλοις συναπωλέσας, ἀλλὰ θελήσας διὰ τὸ δουλεύειν τοῖς Βαβυλωνίοις σωφρονισθῆναι ἡμᾶς. : · Συνέσεισας τὴν γῆν, καὶ συνετάραξας αὐτήν. Σεισμὸν καὶ τάραχον τῆς γῆς, τῶν Ἰουδαίων λέγει τὴν καταστροφήν, τῶν ἐν αὐτῇ πόλεων, καὶ τὴν λεη- λασίαν, καὶ τὴν σύγχυσιν τῶν ἀνθρώπων. Ιασαι τὰ συντρίμματα αὐτῆς, ὅτι ἐσαλεύθη. Σεισμὸν εἰπὼν, ἀκολούθως ἐπήγαγε, καὶ συντρίμ ματα καὶ σάλευσιν· ἔργα ταῦτα σεισμοῦ· αἰνίτ τεται δὲ τὴν πτῶσιν τῆς ῾Ιερουσαλήμ. Εδειξας τῷ λαῷ σου σκληρά. Σκληρὰ νόει τὰ ἐπίπονα, τά τε τῆς πολιορκίας, καὶ τῆς αἰχμαλω σίας, καὶ τὰ τῆς δουλείας. Ἐπότισας ἡμᾶς οἶνον κατανύξεως. Οἶνον κατα- νύξεως φησὶ τὰς θλίψεις, τὰς φερούσας κατάνυξιν καὶ μετάνοιαν ὧν ἡμαρτήκασιν τῷ Θεῷ. *Εδωκας τοῖς φοβουμένοις σε σημείωσιν, τοῦ φυγεῖν ἀπὸ προσώπου τόξου. Οι διαφυγόντες, φησί, τὴν ἀναίρεσιν, σημεῖον εἶχον ζωῆς παρὰ σοῦ ἐνσημανθὲν αὐτοῖς ἀφανῶς, ὡς δούλοις σου. Καὶ διὰ τοῦτο συμβολῆς περὶ τὰ τείχη τῆς Ἱερουσαλήμ γενομένης, οὐκ ἀνῃρέθησαν, ἀλλ᾿ ἐγεωργήθησαν. Περὶ τούτου δὲ τοῦ σημείου, προεῖπε καὶ Ἰεζεκιήλ· Απο- κτείνατε εἰς ἐξάλειψιν· ἐπὶ δὲ πάντας ἐφ' ὅσοις ἐστὶ τὸ σημεῖον, ἐπὶ τῶν μετώπων, μὴ ἐγγύσητε. Πρόσωπον δὲ τόξου, τὸ βέλος, ὡς προβεβλημένον αὐτοῦ· ἢ κατὰ περίφρασιν, αὐτὸ τὸ τόξον. Διὰ γὰρ τοῦ τόξου, πᾶν ὅπλον δεδήλωται, ὡς ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν. Οπως ἂν ῥυσθῶσιν οἱ ἀγαπητοί σου. Τοῦτο, ἡ αἰτία τῆς σημειώσεως. Σῶσον τῇ δεξιᾷ σου, καὶ ἐπάκουσόν μου. Δεξιά νῦν, ἡ δύναμις. Ἐπάκουσον δὲ ἐμοῦ, τοῦ ἐν αἰ- χμαλωσίᾳ λαοῦ. ῾Ο Θεὸς ἐλάλησεν ἐν τῷ ἁγίῳ αὐτοῦ. Τὰ μὲν ἄλλα, προσώπῳ τῶν αἰχμαλώτων εἴρηκεν ὁ Δαβίδ· τοῦτο δὲ τὸ ῥητὸν, οίκοθεν προάγει ἅγιον μὲν λέγων ἢ ἑαυτόν, ὡς ἀφωσιωμένον τῷ Θεῷ, ἢ τὸ θεῖον Πνεῦμα· διδάσκων δὲ, ὅτι ὁ Θεὸς ἐλάλησεν αὐτῷ καὶ ὰ ἐρεῖ. Τίνα δέ εἰσιν, ἄκουσον. Αγαλλιάσομαι. Τῇ εὐαρεστήσει δηλαδὴ τῶν (44) αἰχμαλώτων. Καὶ διαμεριῶ Σίκημα. Σίχημα πόλις τῆς Εφραιμ · ταύτην οὖν, φησὶν, ἀπὸ τῶν κατεχόντων ἐχθρῶν ἀναῤῥύσομαι, καὶ διαμεριῶ τῷ λαῷ μου εἰς κατοι γίαν. οι Β Οι COMMENT. IN PSALMOS. A peccavimus; et interea tamen misertus es nobis, B C ritum suum mihi locutus est : et in summa illud molo dicturus est. Quæ autem ea sint, audi. Ezech. us, 6. dum non perdidisti nos simul cum multis aliis, in quos amplius sævit furor tuus; quinimo a gravi servitutis jugo liberasti, cupiens hoc pacto melio- res nos ac prudentiores fieri. VERS. 3. Conquassasti terram, et conturbasti eam. Per conquassationem et conturbationem terræ, Judzorum destructionem intelligit, qui in ipsa tunc erant civitate, captivitatemque ac dispersio- nem hominum. .. Sana contritiones ejus, quia commota est. Cum terræ conquassationem dixerit, consequenter con- tritionem et commotionem addit, quas terræmotus solet efficere. Et significare videtur eversionem Jerusalen. VERS. 4. Ostendisti populo tuo dura. Dura, hoc est laboriosa. Omnia autem ea intelligit quæ ad obsidionem, et ad servitutem pertinebant. Polasti nos vino compunctionis. Per vinum com- punctionis, calamitates intelligit : atque angustias, quæ compunctionem afferunt, et pœnitentiam eo- rum delictorum, ob quæ Deum contra se provo- caverunt. VERS. 5. Dedisti metuentibus te significationem, ut fugiant a facie arcus. Illi, inquit, qui efugerunt interitum, signum a te quoddam vitæ habebant sibi latenter, veluti servis tuis insignitum : ob quod, cum hostes manus consererent circa moenia, occisi non sunt, sed servali. De hoc signo etiam legitur Ezechiel, quando ait: Occidile ad extermi- nationem ; illis autem, quibus est signum in fronte, nolite appropinquare. Per faciem vero arcus, ipsam sagittam intelligit, veluti quæ arcui præeminet; vel circumloquendo, per faciem arcus, ipsum aro cum intelligit. El dum arcum dixit, omne armo- rum genus significavit, quasi totum a parte. VERS. 6. liberentur dilecti tui. Hæc fuit causa, eur signum datum sit. Sulva dextra tua, et exaudi me. Per dexteram, potentiam intelligit. Exaudi etiam me populum tuum in captivitate constitutum. VERS. 7. Deus locutus est in sancto suo. Supe- riora quidem ex captivorum persona dicta sunt ; hujus autem versiculi verba ab ipso proferuntur Propheta : qui seipsum hic sanctumn, hoc est, Deo sanctificatum ac dedicatum appellat. Vel, Deus locutus est sancto suo, pro Deus, per sanctum Spi- affirmat, quod a Deo ea sibi fuerunt revelata, quæ Lætabor. Quod scilicet ii qui in præsentia captivi sunt, mibi aliquando conciliandi sunt. Et partiar Sicima. Sicima civitas est tribus Ephraim. Hanc, inquit, civitatem, ab iniinicis, ear occupantibus, liberabo, et partiar eam populo meo ad habitandum. Varia lectiones. (11) Αl. αἰχμαλωτισθέντων.
4β Let them rejoice before God, let them delight with merriment. ‘Before God’ who is ever looking upon them, for it is written, The eyes of the Lord are upon the just. ‘Let them be glad’ and ‘let them rejoice’ and ‘let them delight’ and ‘with merriment’, all meaning the same, indicate increasing intensity of joy.
α ᾌσατε τῷ Θεῷ. Oἱ τῆς τοιαύτης χαρᾶς ἀξιούμενοι.ἐφ᾽ οἷς ἡμαρτάνομεν, καὶ ᾧ κτείρησας τέως ἡμᾶς, οἷα μὴ εὐθὺς τοῖς ἄλλοις συναπωλέσας, ἀλλὰ θελήσας διὰ τὸ δουλεύειν τοῖς Βαβυλωνίοις σωφρονισθῆναι ἡμᾶς. : · Συνέσεισας τὴν γῆν, καὶ συνετάραξας αὐτήν. Σεισμὸν καὶ τάραχον τῆς γῆς, τῶν Ἰουδαίων λέγει τὴν καταστροφήν, τῶν ἐν αὐτῇ πόλεων, καὶ τὴν λεη- λασίαν, καὶ τὴν σύγχυσιν τῶν ἀνθρώπων. Ιασαι τὰ συντρίμματα αὐτῆς, ὅτι ἐσαλεύθη. Σεισμὸν εἰπὼν, ἀκολούθως ἐπήγαγε, καὶ συντρίμ ματα καὶ σάλευσιν· ἔργα ταῦτα σεισμοῦ· αἰνίτ τεται δὲ τὴν πτῶσιν τῆς ῾Ιερουσαλήμ. Εδειξας τῷ λαῷ σου σκληρά. Σκληρὰ νόει τὰ ἐπίπονα, τά τε τῆς πολιορκίας, καὶ τῆς αἰχμαλω σίας, καὶ τὰ τῆς δουλείας. Ἐπότισας ἡμᾶς οἶνον κατανύξεως. Οἶνον κατα- νύξεως φησὶ τὰς θλίψεις, τὰς φερούσας κατάνυξιν καὶ μετάνοιαν ὧν ἡμαρτήκασιν τῷ Θεῷ. *Εδωκας τοῖς φοβουμένοις σε σημείωσιν, τοῦ φυγεῖν ἀπὸ προσώπου τόξου. Οι διαφυγόντες, φησί, τὴν ἀναίρεσιν, σημεῖον εἶχον ζωῆς παρὰ σοῦ ἐνσημανθὲν αὐτοῖς ἀφανῶς, ὡς δούλοις σου. Καὶ διὰ τοῦτο συμβολῆς περὶ τὰ τείχη τῆς Ἱερουσαλήμ γενομένης, οὐκ ἀνῃρέθησαν, ἀλλ᾿ ἐγεωργήθησαν. Περὶ τούτου δὲ τοῦ σημείου, προεῖπε καὶ Ἰεζεκιήλ· Απο- κτείνατε εἰς ἐξάλειψιν· ἐπὶ δὲ πάντας ἐφ' ὅσοις ἐστὶ τὸ σημεῖον, ἐπὶ τῶν μετώπων, μὴ ἐγγύσητε. Πρόσωπον δὲ τόξου, τὸ βέλος, ὡς προβεβλημένον αὐτοῦ· ἢ κατὰ περίφρασιν, αὐτὸ τὸ τόξον. Διὰ γὰρ τοῦ τόξου, πᾶν ὅπλον δεδήλωται, ὡς ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν. Οπως ἂν ῥυσθῶσιν οἱ ἀγαπητοί σου. Τοῦτο, ἡ αἰτία τῆς σημειώσεως. Σῶσον τῇ δεξιᾷ σου, καὶ ἐπάκουσόν μου. Δεξιά νῦν, ἡ δύναμις. Ἐπάκουσον δὲ ἐμοῦ, τοῦ ἐν αἰ- χμαλωσίᾳ λαοῦ. ῾Ο Θεὸς ἐλάλησεν ἐν τῷ ἁγίῳ αὐτοῦ. Τὰ μὲν ἄλλα, προσώπῳ τῶν αἰχμαλώτων εἴρηκεν ὁ Δαβίδ· τοῦτο δὲ τὸ ῥητὸν, οίκοθεν προάγει ἅγιον μὲν λέγων ἢ ἑαυτόν, ὡς ἀφωσιωμένον τῷ Θεῷ, ἢ τὸ θεῖον Πνεῦμα· διδάσκων δὲ, ὅτι ὁ Θεὸς ἐλάλησεν αὐτῷ καὶ ὰ ἐρεῖ. Τίνα δέ εἰσιν, ἄκουσον. Αγαλλιάσομαι. Τῇ εὐαρεστήσει δηλαδὴ τῶν (44) αἰχμαλώτων. Καὶ διαμεριῶ Σίκημα. Σίχημα πόλις τῆς Εφραιμ · ταύτην οὖν, φησὶν, ἀπὸ τῶν κατεχόντων ἐχθρῶν ἀναῤῥύσομαι, καὶ διαμεριῶ τῷ λαῷ μου εἰς κατοι γίαν. οι Β Οι COMMENT. IN PSALMOS. A peccavimus; et interea tamen misertus es nobis, B C ritum suum mihi locutus est : et in summa illud molo dicturus est. Quæ autem ea sint, audi. Ezech. us, 6. dum non perdidisti nos simul cum multis aliis, in quos amplius sævit furor tuus; quinimo a gravi servitutis jugo liberasti, cupiens hoc pacto melio- res nos ac prudentiores fieri. VERS. 3. Conquassasti terram, et conturbasti eam. Per conquassationem et conturbationem terræ, Judzorum destructionem intelligit, qui in ipsa tunc erant civitate, captivitatemque ac dispersio- nem hominum. .. Sana contritiones ejus, quia commota est. Cum terræ conquassationem dixerit, consequenter con- tritionem et commotionem addit, quas terræmotus solet efficere. Et significare videtur eversionem Jerusalen. VERS. 4. Ostendisti populo tuo dura. Dura, hoc est laboriosa. Omnia autem ea intelligit quæ ad obsidionem, et ad servitutem pertinebant. Polasti nos vino compunctionis. Per vinum com- punctionis, calamitates intelligit : atque angustias, quæ compunctionem afferunt, et pœnitentiam eo- rum delictorum, ob quæ Deum contra se provo- caverunt. VERS. 5. Dedisti metuentibus te significationem, ut fugiant a facie arcus. Illi, inquit, qui efugerunt interitum, signum a te quoddam vitæ habebant sibi latenter, veluti servis tuis insignitum : ob quod, cum hostes manus consererent circa moenia, occisi non sunt, sed servali. De hoc signo etiam legitur Ezechiel, quando ait: Occidile ad extermi- nationem ; illis autem, quibus est signum in fronte, nolite appropinquare. Per faciem vero arcus, ipsam sagittam intelligit, veluti quæ arcui præeminet; vel circumloquendo, per faciem arcus, ipsum aro cum intelligit. El dum arcum dixit, omne armo- rum genus significavit, quasi totum a parte. VERS. 6. liberentur dilecti tui. Hæc fuit causa, eur signum datum sit. Sulva dextra tua, et exaudi me. Per dexteram, potentiam intelligit. Exaudi etiam me populum tuum in captivitate constitutum. VERS. 7. Deus locutus est in sancto suo. Supe- riora quidem ex captivorum persona dicta sunt ; hujus autem versiculi verba ab ipso proferuntur Propheta : qui seipsum hic sanctumn, hoc est, Deo sanctificatum ac dedicatum appellat. Vel, Deus locutus est sancto suo, pro Deus, per sanctum Spi- affirmat, quod a Deo ea sibi fuerunt revelata, quæ Lætabor. Quod scilicet ii qui in præsentia captivi sunt, mibi aliquando conciliandi sunt. Et partiar Sicima. Sicima civitas est tribus Ephraim. Hanc, inquit, civitatem, ab iniinicis, ear occupantibus, liberabo, et partiar eam populo meo ad habitandum. Varia lectiones. (11) Αl. αἰχμαλωτισθέντων.
5α Sing to God. You who are made worthy of such joy.
β Ψάλατε τῷ ὀνόματι αὐτοῦ. Περὶ τούτου προείρηται ἡμῖν ἐν τῷ τετάρτῳ στίχῳ τοῦ θ΄ ψαλμοῦ.ἐφ᾽ οἷς ἡμαρτάνομεν, καὶ ᾧ κτείρησας τέως ἡμᾶς, οἷα μὴ εὐθὺς τοῖς ἄλλοις συναπωλέσας, ἀλλὰ θελήσας διὰ τὸ δουλεύειν τοῖς Βαβυλωνίοις σωφρονισθῆναι ἡμᾶς. : · Συνέσεισας τὴν γῆν, καὶ συνετάραξας αὐτήν. Σεισμὸν καὶ τάραχον τῆς γῆς, τῶν Ἰουδαίων λέγει τὴν καταστροφήν, τῶν ἐν αὐτῇ πόλεων, καὶ τὴν λεη- λασίαν, καὶ τὴν σύγχυσιν τῶν ἀνθρώπων. Ιασαι τὰ συντρίμματα αὐτῆς, ὅτι ἐσαλεύθη. Σεισμὸν εἰπὼν, ἀκολούθως ἐπήγαγε, καὶ συντρίμ ματα καὶ σάλευσιν· ἔργα ταῦτα σεισμοῦ· αἰνίτ τεται δὲ τὴν πτῶσιν τῆς ῾Ιερουσαλήμ. Εδειξας τῷ λαῷ σου σκληρά. Σκληρὰ νόει τὰ ἐπίπονα, τά τε τῆς πολιορκίας, καὶ τῆς αἰχμαλω σίας, καὶ τὰ τῆς δουλείας. Ἐπότισας ἡμᾶς οἶνον κατανύξεως. Οἶνον κατα- νύξεως φησὶ τὰς θλίψεις, τὰς φερούσας κατάνυξιν καὶ μετάνοιαν ὧν ἡμαρτήκασιν τῷ Θεῷ. *Εδωκας τοῖς φοβουμένοις σε σημείωσιν, τοῦ φυγεῖν ἀπὸ προσώπου τόξου. Οι διαφυγόντες, φησί, τὴν ἀναίρεσιν, σημεῖον εἶχον ζωῆς παρὰ σοῦ ἐνσημανθὲν αὐτοῖς ἀφανῶς, ὡς δούλοις σου. Καὶ διὰ τοῦτο συμβολῆς περὶ τὰ τείχη τῆς Ἱερουσαλήμ γενομένης, οὐκ ἀνῃρέθησαν, ἀλλ᾿ ἐγεωργήθησαν. Περὶ τούτου δὲ τοῦ σημείου, προεῖπε καὶ Ἰεζεκιήλ· Απο- κτείνατε εἰς ἐξάλειψιν· ἐπὶ δὲ πάντας ἐφ' ὅσοις ἐστὶ τὸ σημεῖον, ἐπὶ τῶν μετώπων, μὴ ἐγγύσητε. Πρόσωπον δὲ τόξου, τὸ βέλος, ὡς προβεβλημένον αὐτοῦ· ἢ κατὰ περίφρασιν, αὐτὸ τὸ τόξον. Διὰ γὰρ τοῦ τόξου, πᾶν ὅπλον δεδήλωται, ὡς ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν. Οπως ἂν ῥυσθῶσιν οἱ ἀγαπητοί σου. Τοῦτο, ἡ αἰτία τῆς σημειώσεως. Σῶσον τῇ δεξιᾷ σου, καὶ ἐπάκουσόν μου. Δεξιά νῦν, ἡ δύναμις. Ἐπάκουσον δὲ ἐμοῦ, τοῦ ἐν αἰ- χμαλωσίᾳ λαοῦ. ῾Ο Θεὸς ἐλάλησεν ἐν τῷ ἁγίῳ αὐτοῦ. Τὰ μὲν ἄλλα, προσώπῳ τῶν αἰχμαλώτων εἴρηκεν ὁ Δαβίδ· τοῦτο δὲ τὸ ῥητὸν, οίκοθεν προάγει ἅγιον μὲν λέγων ἢ ἑαυτόν, ὡς ἀφωσιωμένον τῷ Θεῷ, ἢ τὸ θεῖον Πνεῦμα· διδάσκων δὲ, ὅτι ὁ Θεὸς ἐλάλησεν αὐτῷ καὶ ὰ ἐρεῖ. Τίνα δέ εἰσιν, ἄκουσον. Αγαλλιάσομαι. Τῇ εὐαρεστήσει δηλαδὴ τῶν (44) αἰχμαλώτων. Καὶ διαμεριῶ Σίκημα. Σίχημα πόλις τῆς Εφραιμ · ταύτην οὖν, φησὶν, ἀπὸ τῶν κατεχόντων ἐχθρῶν ἀναῤῥύσομαι, καὶ διαμεριῶ τῷ λαῷ μου εἰς κατοι γίαν. οι Β Οι COMMENT. IN PSALMOS. A peccavimus; et interea tamen misertus es nobis, B C ritum suum mihi locutus est : et in summa illud molo dicturus est. Quæ autem ea sint, audi. Ezech. us, 6. dum non perdidisti nos simul cum multis aliis, in quos amplius sævit furor tuus; quinimo a gravi servitutis jugo liberasti, cupiens hoc pacto melio- res nos ac prudentiores fieri. VERS. 3. Conquassasti terram, et conturbasti eam. Per conquassationem et conturbationem terræ, Judzorum destructionem intelligit, qui in ipsa tunc erant civitate, captivitatemque ac dispersio- nem hominum. .. Sana contritiones ejus, quia commota est. Cum terræ conquassationem dixerit, consequenter con- tritionem et commotionem addit, quas terræmotus solet efficere. Et significare videtur eversionem Jerusalen. VERS. 4. Ostendisti populo tuo dura. Dura, hoc est laboriosa. Omnia autem ea intelligit quæ ad obsidionem, et ad servitutem pertinebant. Polasti nos vino compunctionis. Per vinum com- punctionis, calamitates intelligit : atque angustias, quæ compunctionem afferunt, et pœnitentiam eo- rum delictorum, ob quæ Deum contra se provo- caverunt. VERS. 5. Dedisti metuentibus te significationem, ut fugiant a facie arcus. Illi, inquit, qui efugerunt interitum, signum a te quoddam vitæ habebant sibi latenter, veluti servis tuis insignitum : ob quod, cum hostes manus consererent circa moenia, occisi non sunt, sed servali. De hoc signo etiam legitur Ezechiel, quando ait: Occidile ad extermi- nationem ; illis autem, quibus est signum in fronte, nolite appropinquare. Per faciem vero arcus, ipsam sagittam intelligit, veluti quæ arcui præeminet; vel circumloquendo, per faciem arcus, ipsum aro cum intelligit. El dum arcum dixit, omne armo- rum genus significavit, quasi totum a parte. VERS. 6. liberentur dilecti tui. Hæc fuit causa, eur signum datum sit. Sulva dextra tua, et exaudi me. Per dexteram, potentiam intelligit. Exaudi etiam me populum tuum in captivitate constitutum. VERS. 7. Deus locutus est in sancto suo. Supe- riora quidem ex captivorum persona dicta sunt ; hujus autem versiculi verba ab ipso proferuntur Propheta : qui seipsum hic sanctumn, hoc est, Deo sanctificatum ac dedicatum appellat. Vel, Deus locutus est sancto suo, pro Deus, per sanctum Spi- affirmat, quod a Deo ea sibi fuerunt revelata, quæ Lætabor. Quod scilicet ii qui in præsentia captivi sunt, mibi aliquando conciliandi sunt. Et partiar Sicima. Sicima civitas est tribus Ephraim. Hanc, inquit, civitatem, ab iniinicis, ear occupantibus, liberabo, et partiar eam populo meo ad habitandum. Varia lectiones. (11) Αl. αἰχμαλωτισθέντων.
5β Praise his name with psaltery. This was discussed earlier in the fourth verse of the ninth psalm.
γ Ὁδοποιήσατε τῷ ἐπιβεβηκότι ἐπὶ δυσμῶν, Κύριος ὄνομα αὐτῷ.ἐφ᾽ οἷς ἡμαρτάνομεν, καὶ ᾧ κτείρησας τέως ἡμᾶς, οἷα μὴ εὐθὺς τοῖς ἄλλοις συναπωλέσας, ἀλλὰ θελήσας διὰ τὸ δουλεύειν τοῖς Βαβυλωνίοις σωφρονισθῆναι ἡμᾶς. : · Συνέσεισας τὴν γῆν, καὶ συνετάραξας αὐτήν. Σεισμὸν καὶ τάραχον τῆς γῆς, τῶν Ἰουδαίων λέγει τὴν καταστροφήν, τῶν ἐν αὐτῇ πόλεων, καὶ τὴν λεη- λασίαν, καὶ τὴν σύγχυσιν τῶν ἀνθρώπων. Ιασαι τὰ συντρίμματα αὐτῆς, ὅτι ἐσαλεύθη. Σεισμὸν εἰπὼν, ἀκολούθως ἐπήγαγε, καὶ συντρίμ ματα καὶ σάλευσιν· ἔργα ταῦτα σεισμοῦ· αἰνίτ τεται δὲ τὴν πτῶσιν τῆς ῾Ιερουσαλήμ. Εδειξας τῷ λαῷ σου σκληρά. Σκληρὰ νόει τὰ ἐπίπονα, τά τε τῆς πολιορκίας, καὶ τῆς αἰχμαλω σίας, καὶ τὰ τῆς δουλείας. Ἐπότισας ἡμᾶς οἶνον κατανύξεως. Οἶνον κατα- νύξεως φησὶ τὰς θλίψεις, τὰς φερούσας κατάνυξιν καὶ μετάνοιαν ὧν ἡμαρτήκασιν τῷ Θεῷ. *Εδωκας τοῖς φοβουμένοις σε σημείωσιν, τοῦ φυγεῖν ἀπὸ προσώπου τόξου. Οι διαφυγόντες, φησί, τὴν ἀναίρεσιν, σημεῖον εἶχον ζωῆς παρὰ σοῦ ἐνσημανθὲν αὐτοῖς ἀφανῶς, ὡς δούλοις σου. Καὶ διὰ τοῦτο συμβολῆς περὶ τὰ τείχη τῆς Ἱερουσαλήμ γενομένης, οὐκ ἀνῃρέθησαν, ἀλλ᾿ ἐγεωργήθησαν. Περὶ τούτου δὲ τοῦ σημείου, προεῖπε καὶ Ἰεζεκιήλ· Απο- κτείνατε εἰς ἐξάλειψιν· ἐπὶ δὲ πάντας ἐφ' ὅσοις ἐστὶ τὸ σημεῖον, ἐπὶ τῶν μετώπων, μὴ ἐγγύσητε. Πρόσωπον δὲ τόξου, τὸ βέλος, ὡς προβεβλημένον αὐτοῦ· ἢ κατὰ περίφρασιν, αὐτὸ τὸ τόξον. Διὰ γὰρ τοῦ τόξου, πᾶν ὅπλον δεδήλωται, ὡς ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν. Οπως ἂν ῥυσθῶσιν οἱ ἀγαπητοί σου. Τοῦτο, ἡ αἰτία τῆς σημειώσεως. Σῶσον τῇ δεξιᾷ σου, καὶ ἐπάκουσόν μου. Δεξιά νῦν, ἡ δύναμις. Ἐπάκουσον δὲ ἐμοῦ, τοῦ ἐν αἰ- χμαλωσίᾳ λαοῦ. ῾Ο Θεὸς ἐλάλησεν ἐν τῷ ἁγίῳ αὐτοῦ. Τὰ μὲν ἄλλα, προσώπῳ τῶν αἰχμαλώτων εἴρηκεν ὁ Δαβίδ· τοῦτο δὲ τὸ ῥητὸν, οίκοθεν προάγει ἅγιον μὲν λέγων ἢ ἑαυτόν, ὡς ἀφωσιωμένον τῷ Θεῷ, ἢ τὸ θεῖον Πνεῦμα· διδάσκων δὲ, ὅτι ὁ Θεὸς ἐλάλησεν αὐτῷ καὶ ὰ ἐρεῖ. Τίνα δέ εἰσιν, ἄκουσον. Αγαλλιάσομαι. Τῇ εὐαρεστήσει δηλαδὴ τῶν (44) αἰχμαλώτων. Καὶ διαμεριῶ Σίκημα. Σίχημα πόλις τῆς Εφραιμ · ταύτην οὖν, φησὶν, ἀπὸ τῶν κατεχόντων ἐχθρῶν ἀναῤῥύσομαι, καὶ διαμεριῶ τῷ λαῷ μου εἰς κατοι γίαν. οι Β Οι COMMENT. IN PSALMOS. A peccavimus; et interea tamen misertus es nobis, B C ritum suum mihi locutus est : et in summa illud molo dicturus est. Quæ autem ea sint, audi. Ezech. us, 6. dum non perdidisti nos simul cum multis aliis, in quos amplius sævit furor tuus; quinimo a gravi servitutis jugo liberasti, cupiens hoc pacto melio- res nos ac prudentiores fieri. VERS. 3. Conquassasti terram, et conturbasti eam. Per conquassationem et conturbationem terræ, Judzorum destructionem intelligit, qui in ipsa tunc erant civitate, captivitatemque ac dispersio- nem hominum. .. Sana contritiones ejus, quia commota est. Cum terræ conquassationem dixerit, consequenter con- tritionem et commotionem addit, quas terræmotus solet efficere. Et significare videtur eversionem Jerusalen. VERS. 4. Ostendisti populo tuo dura. Dura, hoc est laboriosa. Omnia autem ea intelligit quæ ad obsidionem, et ad servitutem pertinebant. Polasti nos vino compunctionis. Per vinum com- punctionis, calamitates intelligit : atque angustias, quæ compunctionem afferunt, et pœnitentiam eo- rum delictorum, ob quæ Deum contra se provo- caverunt. VERS. 5. Dedisti metuentibus te significationem, ut fugiant a facie arcus. Illi, inquit, qui efugerunt interitum, signum a te quoddam vitæ habebant sibi latenter, veluti servis tuis insignitum : ob quod, cum hostes manus consererent circa moenia, occisi non sunt, sed servali. De hoc signo etiam legitur Ezechiel, quando ait: Occidile ad extermi- nationem ; illis autem, quibus est signum in fronte, nolite appropinquare. Per faciem vero arcus, ipsam sagittam intelligit, veluti quæ arcui præeminet; vel circumloquendo, per faciem arcus, ipsum aro cum intelligit. El dum arcum dixit, omne armo- rum genus significavit, quasi totum a parte. VERS. 6. liberentur dilecti tui. Hæc fuit causa, eur signum datum sit. Sulva dextra tua, et exaudi me. Per dexteram, potentiam intelligit. Exaudi etiam me populum tuum in captivitate constitutum. VERS. 7. Deus locutus est in sancto suo. Supe- riora quidem ex captivorum persona dicta sunt ; hujus autem versiculi verba ab ipso proferuntur Propheta : qui seipsum hic sanctumn, hoc est, Deo sanctificatum ac dedicatum appellat. Vel, Deus locutus est sancto suo, pro Deus, per sanctum Spi- affirmat, quod a Deo ea sibi fuerunt revelata, quæ Lætabor. Quod scilicet ii qui in præsentia captivi sunt, mibi aliquando conciliandi sunt. Et partiar Sicima. Sicima civitas est tribus Ephraim. Hanc, inquit, civitatem, ab iniinicis, ear occupantibus, liberabo, et partiar eam populo meo ad habitandum. Varia lectiones. (11) Αl. αἰχμαλωτισθέντων.
5γ Make ready the way for the one mounted on westerings, the Lord is his name. This verse is addressed to the Apostles, enjoining them to run to the nations, and to ready the path of their souls for the visitation of Christ through the preaching of the Gospel. Like this are the words, Prepare the way of the Lord. He is saying, ‘Make ready the way for Christ’,
Πρὸς τοὺς ἀποστόλους οὗτος ὁ λόγος, κελεύων δραμεῖν εἰς τὰ ἔθνη, καὶ τὴν ὁδὸν τῶν ψυχῶν αὐτῶν εὐτρεπίσαι τῇ ἐπιδημίᾳ τοῦ Χριστοῦ διὰ τοῦ κηρύγματος. Τούτῳ δὲ ἴσον ἐστὶ τὸ, Ἑτοιμάσατε τὴν ὁδὸν Κυρίου. Ὁδοποιήσατε, φησὶ, τῷ Χριστῷ, πᾶν σκῶλον ἐξάραντες. Tῷ ἐπιβεβηκότι δὲ εἶπεν ἐπὶ δυσμῶν, διότι Φῶς ὢν ἀπρόσιτον, καὶ Ἥλιος δικαιοσύνης, ἐπέβη τῶν ψυχῶν τῶν ἀνθρώπων, | ἐνοικήσας αὐταῖς διὰ πίστεως, αἳ δυσμαὶ ἦσαν, ἤτοι νύκτες, διὰ τὸ ἀλαμπὲς καὶ τὸν ζόφον τῆς πλάνης, τὸν πάλαι κατακεχυμένον αὐτῶν. Εἶτα λέγει καὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ, ὅτι Κύριος ἁπάντων ἁπλῶς, ὅ ἐστι, Θεός.ἐφ᾽ οἷς ἡμαρτάνομεν, καὶ ᾧ κτείρησας τέως ἡμᾶς, οἷα μὴ εὐθὺς τοῖς ἄλλοις συναπωλέσας, ἀλλὰ θελήσας διὰ τὸ δουλεύειν τοῖς Βαβυλωνίοις σωφρονισθῆναι ἡμᾶς. : · Συνέσεισας τὴν γῆν, καὶ συνετάραξας αὐτήν. Σεισμὸν καὶ τάραχον τῆς γῆς, τῶν Ἰουδαίων λέγει τὴν καταστροφήν, τῶν ἐν αὐτῇ πόλεων, καὶ τὴν λεη- λασίαν, καὶ τὴν σύγχυσιν τῶν ἀνθρώπων. Ιασαι τὰ συντρίμματα αὐτῆς, ὅτι ἐσαλεύθη. Σεισμὸν εἰπὼν, ἀκολούθως ἐπήγαγε, καὶ συντρίμ ματα καὶ σάλευσιν· ἔργα ταῦτα σεισμοῦ· αἰνίτ τεται δὲ τὴν πτῶσιν τῆς ῾Ιερουσαλήμ. Εδειξας τῷ λαῷ σου σκληρά. Σκληρὰ νόει τὰ ἐπίπονα, τά τε τῆς πολιορκίας, καὶ τῆς αἰχμαλω σίας, καὶ τὰ τῆς δουλείας. Ἐπότισας ἡμᾶς οἶνον κατανύξεως. Οἶνον κατα- νύξεως φησὶ τὰς θλίψεις, τὰς φερούσας κατάνυξιν καὶ μετάνοιαν ὧν ἡμαρτήκασιν τῷ Θεῷ. *Εδωκας τοῖς φοβουμένοις σε σημείωσιν, τοῦ φυγεῖν ἀπὸ προσώπου τόξου. Οι διαφυγόντες, φησί, τὴν ἀναίρεσιν, σημεῖον εἶχον ζωῆς παρὰ σοῦ ἐνσημανθὲν αὐτοῖς ἀφανῶς, ὡς δούλοις σου. Καὶ διὰ τοῦτο συμβολῆς περὶ τὰ τείχη τῆς Ἱερουσαλήμ γενομένης, οὐκ ἀνῃρέθησαν, ἀλλ᾿ ἐγεωργήθησαν. Περὶ τούτου δὲ τοῦ σημείου, προεῖπε καὶ Ἰεζεκιήλ· Απο- κτείνατε εἰς ἐξάλειψιν· ἐπὶ δὲ πάντας ἐφ' ὅσοις ἐστὶ τὸ σημεῖον, ἐπὶ τῶν μετώπων, μὴ ἐγγύσητε. Πρόσωπον δὲ τόξου, τὸ βέλος, ὡς προβεβλημένον αὐτοῦ· ἢ κατὰ περίφρασιν, αὐτὸ τὸ τόξον. Διὰ γὰρ τοῦ τόξου, πᾶν ὅπλον δεδήλωται, ὡς ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν. Οπως ἂν ῥυσθῶσιν οἱ ἀγαπητοί σου. Τοῦτο, ἡ αἰτία τῆς σημειώσεως. Σῶσον τῇ δεξιᾷ σου, καὶ ἐπάκουσόν μου. Δεξιά νῦν, ἡ δύναμις. Ἐπάκουσον δὲ ἐμοῦ, τοῦ ἐν αἰ- χμαλωσίᾳ λαοῦ. ῾Ο Θεὸς ἐλάλησεν ἐν τῷ ἁγίῳ αὐτοῦ. Τὰ μὲν ἄλλα, προσώπῳ τῶν αἰχμαλώτων εἴρηκεν ὁ Δαβίδ· τοῦτο δὲ τὸ ῥητὸν, οίκοθεν προάγει ἅγιον μὲν λέγων ἢ ἑαυτόν, ὡς ἀφωσιωμένον τῷ Θεῷ, ἢ τὸ θεῖον Πνεῦμα· διδάσκων δὲ, ὅτι ὁ Θεὸς ἐλάλησεν αὐτῷ καὶ ὰ ἐρεῖ. Τίνα δέ εἰσιν, ἄκουσον. Αγαλλιάσομαι. Τῇ εὐαρεστήσει δηλαδὴ τῶν (44) αἰχμαλώτων. Καὶ διαμεριῶ Σίκημα. Σίχημα πόλις τῆς Εφραιμ · ταύτην οὖν, φησὶν, ἀπὸ τῶν κατεχόντων ἐχθρῶν ἀναῤῥύσομαι, καὶ διαμεριῶ τῷ λαῷ μου εἰς κατοι γίαν. οι Β Οι COMMENT. IN PSALMOS. A peccavimus; et interea tamen misertus es nobis, B C ritum suum mihi locutus est : et in summa illud molo dicturus est. Quæ autem ea sint, audi. Ezech. us, 6. dum non perdidisti nos simul cum multis aliis, in quos amplius sævit furor tuus; quinimo a gravi servitutis jugo liberasti, cupiens hoc pacto melio- res nos ac prudentiores fieri. VERS. 3. Conquassasti terram, et conturbasti eam. Per conquassationem et conturbationem terræ, Judzorum destructionem intelligit, qui in ipsa tunc erant civitate, captivitatemque ac dispersio- nem hominum. .. Sana contritiones ejus, quia commota est. Cum terræ conquassationem dixerit, consequenter con- tritionem et commotionem addit, quas terræmotus solet efficere. Et significare videtur eversionem Jerusalen. VERS. 4. Ostendisti populo tuo dura. Dura, hoc est laboriosa. Omnia autem ea intelligit quæ ad obsidionem, et ad servitutem pertinebant. Polasti nos vino compunctionis. Per vinum com- punctionis, calamitates intelligit : atque angustias, quæ compunctionem afferunt, et pœnitentiam eo- rum delictorum, ob quæ Deum contra se provo- caverunt. VERS. 5. Dedisti metuentibus te significationem, ut fugiant a facie arcus. Illi, inquit, qui efugerunt interitum, signum a te quoddam vitæ habebant sibi latenter, veluti servis tuis insignitum : ob quod, cum hostes manus consererent circa moenia, occisi non sunt, sed servali. De hoc signo etiam legitur Ezechiel, quando ait: Occidile ad extermi- nationem ; illis autem, quibus est signum in fronte, nolite appropinquare. Per faciem vero arcus, ipsam sagittam intelligit, veluti quæ arcui præeminet; vel circumloquendo, per faciem arcus, ipsum aro cum intelligit. El dum arcum dixit, omne armo- rum genus significavit, quasi totum a parte. VERS. 6. liberentur dilecti tui. Hæc fuit causa, eur signum datum sit. Sulva dextra tua, et exaudi me. Per dexteram, potentiam intelligit. Exaudi etiam me populum tuum in captivitate constitutum. VERS. 7. Deus locutus est in sancto suo. Supe- riora quidem ex captivorum persona dicta sunt ; hujus autem versiculi verba ab ipso proferuntur Propheta : qui seipsum hic sanctumn, hoc est, Deo sanctificatum ac dedicatum appellat. Vel, Deus locutus est sancto suo, pro Deus, per sanctum Spi- affirmat, quod a Deo ea sibi fuerunt revelata, quæ Lætabor. Quod scilicet ii qui in præsentia captivi sunt, mibi aliquando conciliandi sunt. Et partiar Sicima. Sicima civitas est tribus Ephraim. Hanc, inquit, civitatem, ab iniinicis, ear occupantibus, liberabo, et partiar eam populo meo ad habitandum. Varia lectiones. (11) Αl. αἰχμαλωτισθέντων.
having taken away every impediment. He said ‘the one mounted on westerings’ because, being Light unapproachable and the Sun of Justice, he has mounted on men’s souls by having come to dwell in them through faith. These souls were ‘westerings’, namely, ‘nights’, on account of the dullness and dark gloom of error formerly poured over them. Then he also says his name: that he is simply Lord of all, that is, God.
δ Καὶ ἀγαλλιᾶσθε ἐνώπιον αὐτοῦ. Τοῦτο, μικρὸν ἀνωτέρω τῷ ἑβδόμῳ στίχῳ συνδιηρμήνευται.ἐφ᾽ οἷς ἡμαρτάνομεν, καὶ ᾧ κτείρησας τέως ἡμᾶς, οἷα μὴ εὐθὺς τοῖς ἄλλοις συναπωλέσας, ἀλλὰ θελήσας διὰ τὸ δουλεύειν τοῖς Βαβυλωνίοις σωφρονισθῆναι ἡμᾶς. : · Συνέσεισας τὴν γῆν, καὶ συνετάραξας αὐτήν. Σεισμὸν καὶ τάραχον τῆς γῆς, τῶν Ἰουδαίων λέγει τὴν καταστροφήν, τῶν ἐν αὐτῇ πόλεων, καὶ τὴν λεη- λασίαν, καὶ τὴν σύγχυσιν τῶν ἀνθρώπων. Ιασαι τὰ συντρίμματα αὐτῆς, ὅτι ἐσαλεύθη. Σεισμὸν εἰπὼν, ἀκολούθως ἐπήγαγε, καὶ συντρίμ ματα καὶ σάλευσιν· ἔργα ταῦτα σεισμοῦ· αἰνίτ τεται δὲ τὴν πτῶσιν τῆς ῾Ιερουσαλήμ. Εδειξας τῷ λαῷ σου σκληρά. Σκληρὰ νόει τὰ ἐπίπονα, τά τε τῆς πολιορκίας, καὶ τῆς αἰχμαλω σίας, καὶ τὰ τῆς δουλείας. Ἐπότισας ἡμᾶς οἶνον κατανύξεως. Οἶνον κατα- νύξεως φησὶ τὰς θλίψεις, τὰς φερούσας κατάνυξιν καὶ μετάνοιαν ὧν ἡμαρτήκασιν τῷ Θεῷ. *Εδωκας τοῖς φοβουμένοις σε σημείωσιν, τοῦ φυγεῖν ἀπὸ προσώπου τόξου. Οι διαφυγόντες, φησί, τὴν ἀναίρεσιν, σημεῖον εἶχον ζωῆς παρὰ σοῦ ἐνσημανθὲν αὐτοῖς ἀφανῶς, ὡς δούλοις σου. Καὶ διὰ τοῦτο συμβολῆς περὶ τὰ τείχη τῆς Ἱερουσαλήμ γενομένης, οὐκ ἀνῃρέθησαν, ἀλλ᾿ ἐγεωργήθησαν. Περὶ τούτου δὲ τοῦ σημείου, προεῖπε καὶ Ἰεζεκιήλ· Απο- κτείνατε εἰς ἐξάλειψιν· ἐπὶ δὲ πάντας ἐφ' ὅσοις ἐστὶ τὸ σημεῖον, ἐπὶ τῶν μετώπων, μὴ ἐγγύσητε. Πρόσωπον δὲ τόξου, τὸ βέλος, ὡς προβεβλημένον αὐτοῦ· ἢ κατὰ περίφρασιν, αὐτὸ τὸ τόξον. Διὰ γὰρ τοῦ τόξου, πᾶν ὅπλον δεδήλωται, ὡς ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν. Οπως ἂν ῥυσθῶσιν οἱ ἀγαπητοί σου. Τοῦτο, ἡ αἰτία τῆς σημειώσεως. Σῶσον τῇ δεξιᾷ σου, καὶ ἐπάκουσόν μου. Δεξιά νῦν, ἡ δύναμις. Ἐπάκουσον δὲ ἐμοῦ, τοῦ ἐν αἰ- χμαλωσίᾳ λαοῦ. ῾Ο Θεὸς ἐλάλησεν ἐν τῷ ἁγίῳ αὐτοῦ. Τὰ μὲν ἄλλα, προσώπῳ τῶν αἰχμαλώτων εἴρηκεν ὁ Δαβίδ· τοῦτο δὲ τὸ ῥητὸν, οίκοθεν προάγει ἅγιον μὲν λέγων ἢ ἑαυτόν, ὡς ἀφωσιωμένον τῷ Θεῷ, ἢ τὸ θεῖον Πνεῦμα· διδάσκων δὲ, ὅτι ὁ Θεὸς ἐλάλησεν αὐτῷ καὶ ὰ ἐρεῖ. Τίνα δέ εἰσιν, ἄκουσον. Αγαλλιάσομαι. Τῇ εὐαρεστήσει δηλαδὴ τῶν (44) αἰχμαλώτων. Καὶ διαμεριῶ Σίκημα. Σίχημα πόλις τῆς Εφραιμ · ταύτην οὖν, φησὶν, ἀπὸ τῶν κατεχόντων ἐχθρῶν ἀναῤῥύσομαι, καὶ διαμεριῶ τῷ λαῷ μου εἰς κατοι γίαν. οι Β Οι COMMENT. IN PSALMOS. A peccavimus; et interea tamen misertus es nobis, B C ritum suum mihi locutus est : et in summa illud molo dicturus est. Quæ autem ea sint, audi. Ezech. us, 6. dum non perdidisti nos simul cum multis aliis, in quos amplius sævit furor tuus; quinimo a gravi servitutis jugo liberasti, cupiens hoc pacto melio- res nos ac prudentiores fieri. VERS. 3. Conquassasti terram, et conturbasti eam. Per conquassationem et conturbationem terræ, Judzorum destructionem intelligit, qui in ipsa tunc erant civitate, captivitatemque ac dispersio- nem hominum. .. Sana contritiones ejus, quia commota est. Cum terræ conquassationem dixerit, consequenter con- tritionem et commotionem addit, quas terræmotus solet efficere. Et significare videtur eversionem Jerusalen. VERS. 4. Ostendisti populo tuo dura. Dura, hoc est laboriosa. Omnia autem ea intelligit quæ ad obsidionem, et ad servitutem pertinebant. Polasti nos vino compunctionis. Per vinum com- punctionis, calamitates intelligit : atque angustias, quæ compunctionem afferunt, et pœnitentiam eo- rum delictorum, ob quæ Deum contra se provo- caverunt. VERS. 5. Dedisti metuentibus te significationem, ut fugiant a facie arcus. Illi, inquit, qui efugerunt interitum, signum a te quoddam vitæ habebant sibi latenter, veluti servis tuis insignitum : ob quod, cum hostes manus consererent circa moenia, occisi non sunt, sed servali. De hoc signo etiam legitur Ezechiel, quando ait: Occidile ad extermi- nationem ; illis autem, quibus est signum in fronte, nolite appropinquare. Per faciem vero arcus, ipsam sagittam intelligit, veluti quæ arcui præeminet; vel circumloquendo, per faciem arcus, ipsum aro cum intelligit. El dum arcum dixit, omne armo- rum genus significavit, quasi totum a parte. VERS. 6. liberentur dilecti tui. Hæc fuit causa, eur signum datum sit. Sulva dextra tua, et exaudi me. Per dexteram, potentiam intelligit. Exaudi etiam me populum tuum in captivitate constitutum. VERS. 7. Deus locutus est in sancto suo. Supe- riora quidem ex captivorum persona dicta sunt ; hujus autem versiculi verba ab ipso proferuntur Propheta : qui seipsum hic sanctumn, hoc est, Deo sanctificatum ac dedicatum appellat. Vel, Deus locutus est sancto suo, pro Deus, per sanctum Spi- affirmat, quod a Deo ea sibi fuerunt revelata, quæ Lætabor. Quod scilicet ii qui in præsentia captivi sunt, mibi aliquando conciliandi sunt. Et partiar Sicima. Sicima civitas est tribus Ephraim. Hanc, inquit, civitatem, ab iniinicis, ear occupantibus, liberabo, et partiar eam populo meo ad habitandum. Varia lectiones. (11) Αl. αἰχμαλωτισθέντων.
5δ And rejoice before him. This was interpreted above along with the seventh verse.
PG 128:661ε Ταραχθήτωσαν ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ. Καὶ τοῦτο πάλιν, τῷ δευτέρῳ στίχῳ.
5ε Let them be thrown into confusion by his face. And this again along with the second verse.
α Τοῦ πατρὸς τῶν ὀρφανῶν καὶ κριτοῦ τῶν χηρῶν. Διὰ μὲν τοῦ πρώτου κώλου, τὸ κηδεμονικὸν αὐτοῦ παρέστησε, διὰ δὲ τοῦ δευτέρου, τὸ δικαστικόν· ὅτι καὶ κηδεμών ἐστι τῶν ἀπροστατεύτων, καὶ κριτὴς τῶν ἀδικουμένων. Ἢ ὀρφανοὺς καὶ χήρας καλεῖ, τοὺς ἐξ ἐθνῶν πιστεύσαντας· τὸ μὲν, ὡς ἀποβεβληκότας τὸν πάλαι πατέρα αὐτῶν διάβολον, τὸ δὲ, ὡς χηρωθέντας τοῦ αὐτοῦ πάλιν, ὃν εἶχον καὶ νυμφίον, ὡς προσκολληθέντες αὐτῷ. Μετὰ δὲ τὸ κήρυγμα, πατέρα καὶ νυμφίον ἀντέλαβον τὸν Θεόν· πατέρα μὲν, ὡς κηδεμόνα, νυμφίον δὲ, ὡς συναφθέντες αὐτῷ διὰ τῆς πίστεως.
6α The father of orphans and judge of widows. By the first part he presented his providential aspect and by the second his judicial aspect, for he is both guardian of those who are without protection and judge of those who are being wronged. Or else ‘orphans and widows’ is what he is calling those who have believed from the na- tions, on the one hand, as having rejected their former father the devil, and on the other hand, as having been bereaved from the same devil whom they had as bridegroom, by having been united to him. After the preaching of the Gospel, however, they took God instead as father and bridegroom – father as guardian, and bridegroom as having been conjoined to him through faith.
β Ὁ Θεὸς ἐν τόπῳ ἁγίῳ αὐτοῦ. Ἐν τῷ οὐρανῷ· λείπει δὲ τὸ, ἔστιν. Εἰρηκὼς γὰρ, Ἀναστήτω ὁ Θεὸς, καὶ Ὁδοποιήσατε τῷ ἐπιβεβηκότι ἐπὶ δυσμῶν, ἀναγκαίως ἐπήγαγεν, Ὁ Θεὸς ἐν τόπῳ ἁγίῳ αὐτοῦ, διδάσκων, ὅτι ἐν οὐρανῷ ὢν, ὅς ἐστιν ἅγιος τόπος αὐτοῦ, ἀνίσταται καὶ πρὸς ἄμυναν, καὶ ἐπιβαίνει ἐπὶ δυσμῶν, καὶ ἃ βούλεται οἰκονομεῖ, οὐ μεταβάσει τοπικῇ χρώμενος, ἀπερίγραπτος γάρ ἐστι. Τοιοῦτόν ἐστι καὶ τὸ, Οὐδεὶς ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβὰς, ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου, ὁ ὢν ἐν τῷ οὐρανῷ. Κάτω γὰρ πολιτευόμενος, καὶ ἐν τῷ οὐρανῷ ἦν, ἀχώριστος τοῦ Πατρός. Εἴη δ’ ἂν ἅγιος τόπος Θεοῦ, καὶ ἡ Ἐκκλησία τῶν πιστῶν, καὶ πᾶς θεοφιλής.
6β God in his holy place. In heaven; the copula ‘is’ is missing. Having said, ‘Let God arise’ and ‘Make ready the way for the one mounted on westerings’, of necessity he added, ‘God in his holy place’, teaching that while being in heaven, which is his holy place, he both rises up to vengeance and mounts on westerings, and brings about whatever he purposes, not employing change of location, for he is uncircumscribable. Such also is the passage, No one has ascended into heaven but he who descended from heaven, the Son of man, who is in heaven. For while living below he was also in heaven, inseparable from the Father. God’s holy place may also be interpreted as the Church of the faithful and every person dear to God.
α Ὁ Θεὸς κατοικίζει μονοτρόπους ἐν οἴκῳ. [γ] Add. [M in marg.]PΑΗBV: Ἢ δυσμαὶ, ὁ κόσμος, κατὰ τὸ, Τὸ φῶς ἐν τῇ σκοτίᾳ φαίνει [Jn 1.]. : om. SCF.
7α God settles the single mannered in a house. 5γ: Or else ‘westerings’ are the world in accordance with, The light shines in the darkness [ Jn 1.5].
Μονοτρόπους φησὶ, τοὺς δικαίους, ὡς μηδεμίαν διπλόην πονηρίας ἔχοντας, μὴδ᾽ ἐπιπλοκὴν κακίας, ἀλλ’ ἕνα σκοπὸν, τὴν θεραπείαν τοῦ Θεοῦ μεταδιώκοντας, οὓς καὶ κατοικίζει ἐν οἰκίᾳ, περὶ ἧς εἴρηκε Παῦλος, ὅτι Οἰκοδομὴν ἐκ Θεοῦ ἔχομεν, οἰκίαν ἀχειροποίητον, αἰώνιον ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Ὁ δὲ Σύμμαχος, μοναχοὺς ἐξέδωκεν, ὡς μεμονωμένους παντὸς βιωτικοῦ πράγματος, οὓς κατοικίζει ἐν οἰκητηρίῳ καταμόνας· προαγορεύει δὲ, τὴν πολιτείαν τῶν ἀναχωρητῶν.
The ‘single mannered’ is what he calls the just, as having no duplicity of evil or alloy of wickedness, but a single aim, that of pursuing the service of God. He settles them in a house, about which Paul said, We have a building from God, a house not made with hands, eternal in the heavens. Symmachus wrote ‘solitaries’, as being separated from every worldly thing, whom he set- tles in a dwelling place all alone; he is predicting the life of the anchorites.
PG 128:663β Ἐξάγων πεπεδημένους ἐν ἀνδρείᾳ. Ἐξάγων, εἴτουν ἐλευθερῶν, τοὺς πεπεδημένους ταῖς σειραῖς τῶν οἰκείων ἁμαρτημάτων, ἢ τοῖς δεσμοῖς τοῦ δαίμονος, ἅ εἰσι τὰ πάθη. Λέγει δὲ, τοὺς ἐξ ἐθνῶν πιστεύσαντας· ἐξάγων δὲ αὐτοὺς ἐν ἀνδρείᾳ, ἤγουν ἐν ἰσχύϊ θεότητος, καταγωνιζομένῃ τὸν τύραννον, ἢ ἐν δυνάμει λόγων τῶν εὐαγγελικῶν.ῥητόν. Ερωτῶσι δὲ, ὡς οὐδαμόθεν ἄλλοθεν προσδο- κῶντες τοιαύτης σωτηρίας τυχεῖν. Καὶ οὐκ ἐξελεύσῃ ὁ Θεὸς ἐν ταῖς δυνάμεσιν ἡμῶν. Τοῦτο τὸ ῥητὸν κεῖται ἐν τῷ μς' ψαλμῷ, καὶ ἐν ἐκείνῳ εὑρήσεις τὴν ἐξήγησιν. Δὸς ἡμῖν βοήθειαν ἐκ θλίψεως, καὶ ματαία σωτηρία ἀνθρώπου. Περιττός ὁ καὶ σύνδεσμος ἐνταῦθα· ὁ γὰρ Σύμμαχος οὕτως ἐξέδωκε· Σὺ δὸς ἡμῖν βοήθειαν· ματαία γὰρ, ἡ παρὰ ἀνθρώπου σωτηρία. Ἐν τῷ Θεῷ ποιήσομεν δύναμιν, καὶ αὐτὸς ἐξουδενώσει τοὺς θλίβοντας ἡμᾶς. Τὸ Ποιήσομεν, ἀντὶ τοῦ, κτησόμεθα· ἐν αὐτοῖς γὰρ ἀσθενοῦμεν. Αλλ' οὕτω μὲν περὶ τῶν κατὰ τὸν Ζοροβάβελ αίχ- μαλώτων προσαρμοστέον δὲ τὸν ψαλμὸν καὶ τοῖς πριν οὖσιν ἐν αἰχμαλωσία τῶν δαιμόνων Χριστιανοῖς· 'Ο Θεός, ἀπώσω ἡμᾶς, πρὸ τῆς πίστεως, καὶ καθεῖλες ἡμᾶς, παραχωρήσας φθείρεσθαι πολέμοις, καὶ ἀλ ληλοφονίαις, καὶ τοιούτοις κακοῖς. Καὶ ὠργίσθης μὲν, ὅτι σὲ τὸν πλάστην ἡμῶν ἠγνοήσαμεν· ᾠκτεί- ρησας δὲ ἡμᾶς, ὅτι παρὰ τῶν δαιμόνων Απατήθη μεν. Συνέσεισας δὲ τὴν γῆν καὶ συνετάραξας αὐτὴν, ὅτε ἐπὶ γῆς πολιτευόμενος, ἐδίδασκες. Τότε γὰρ ἡ φήμη τῶν ἔργων καὶ λόγων σου πάντας τοὺς ἐπὶ γῆς διεθορύβησε. Ιαται γοῦν τὰς κακώσεις αὐτῶν, ὅτι παρετράπησαν τοῦ δέοντος. Εδειξας ἡμῖν διὰ τοῦ Εὐαγγελίου σκληρὰς ὁδούς, τὴν στενὴν λέγω και τεθλιμμένην. Ἐπότισας ἡμῖν οἶνον κατανύξεως, τὸ κήρυγμα, οἶνον μὲν λεγό μενον διὰ τὸ εὐφραίνειν, κατανύξεως δὲ, διὰ τὸ φέρειν εἰς μετάνοιαν τῶν ἡμαρτημένων. "Εδωκας τοῖς φοβουμένοις σε σημείωσιν, την σφραγίδα τοῦ ἁγίου βαπτίσματος, καὶ τὸν τύπον τοῦ ζωηφόρου σταυροῦ · ὥστε δι᾽ αὐτοῦ φυγεῖν ἀπὸ τοῦ ποικίλου τάξου τῶν δαιμόνων, καὶ τὰ ἑξῆς. Ἔτι δὲ τὸ, Ὁ θεὶς ἐλάλησεν ἐν τῷ ἁγίῳ αὐτοῦ, καθὼς προηρ μήνευτα:, νοήσεις· πλὴν ὅτι Θεὸς τὸν Χριστὸν ἐκδέξῃ· ὁμοίως καὶ τὸν ᾿Αγαλλιάσομαι. Διαμερι δὲ Σίκημα, τῶν Εβραίων, τῷ ἐμῷ λαῷ, τοῖς Χρι- στιανοῖς, καὶ τὴν κοιλάδα τῶν σκηνῶν διαμετρήσω αὐτοῖς· πάντα γὰρ ὕστερον οἱ Χριστιανοὶ κατέσχον, καὶ ἐκκλησίας ἐν τοῖς χωρίοις ἐπήξαντο. Τὸ δὲ, Εμός ἐστι Γαλαάδ, καὶ ἐμός ἐστι Μανασσῆς, καὶ τὰ ἑξῆς, ὁ Χριστός φησι, διδάσκων, ὅτι συγγενής αὐτῶν ἐστι, κατὰ τὸ ἀνθρώπινον. Καὶ οἰκειοῦται αὐτούς, διὰ τὴν αἰτίαν ταύτην. Η καὶ ἄλλως, ιδιοποιεῖται τους Ισραηλίτας, διὰ τοὺς ἐξ αὐτῶν πιστεύσαντας· ὑπόδημα δὲ τῆς αὐτοῦ θεότητος, ἡ Θεοφόρος σάρξ, δι' ἧς ἐπεδήμει τοῖς κατὰ χώραν ἀν- θρώποις, καὶ τοῖς ἀλλοφύλοις, ὑποτάσσων αὐτούς, καὶ εἰς πίστιν ἄγων. Εἶτα ὁ προφήτης επιθυμήσας ἰδεῖν καὶ αἰσθητῶς, ἃ εἶδε τῷ πνεύματι, φησί · Τίς ἀπάξει με εἰς τὴν πόλιν τὴν τῶν πιστῶν Ἐκκλησίαν, τὴν πολιτευομένην μὲν τοῖς νόμοις τοῦ Εὐαγγελίου, τετειχισμένην δὲ τῷ αἵματι τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῷ βα πτίσματι, καὶ τῷ σταυρῷ, ἢ τοῖ; ἀγγέλοις, καὶ τοῖς €17 COMMENT. IN PSALMOS. A subsequens versiculus. Interrogant autem, quasi aliunde futuram hujusmodi salutem non exspecta- rent, quam a Deo. B Et non egredieris, Deus, in virtutibus nostris. liu- jusmodi verba vidimus in psalmo xtult, ubi ea exposuimus. VERS. 12. Da nobis auxillum de tribulatione, et rana salus hominis. Hoc in loco superflua est con- junctio illa, et; Symmachus enim ita reddidit: Tu da nobis auxilium : vana est enim salus ab ko- mine. . VERS. 13. In Deo faciemus virtutem, et ipse ad ni- hilum deducet omnes tribulantes nos. → . Faciemus, pro, adipiscemur seu possidebimus. Nam ex nobis infirmi sumus. Et hoc pacto quidem primam espos sítionem excgimus, de captivis in Babylone ten pore regis Zorobabel : aplari autem possunt, ut diximus, bujus psalmi verba ipsis etiam fidelibus, qui olim sub dæmonum captivitate detinebantur, ita ut ex eorum persona dictnm sit : Tu, Deus, repulisti nos olim, antequam fidem haberemus ; et destruxisti nos, permiſtens bellis et mutuie cædibus nos peri- mi, ac multis aliis hujuscemodi malis. Et iratas quidem es, quia te creatorem nostrum ignoravimus, et misertus es nostri, cum antea a dæmonibus deciperemur. Concussisti autem terram, el contur- basti eam, quando nimirum tu in terra nobiscum C conversabaris, et docebas populos. Fania etenim D PATROL. CXXVIII. неж, operum el sermonum tuorum tunc AmINES CONS turbavit qui erant in terra. Sana igitur affictio- nes eorum, quas ideo sustinent, qui a recta via declinarunt. Tu ostendisti nobis per Evangelium vias duras, arctam illam nimirum viam et concul- catai. Et potasti nos vino compunctionis evangelico. Prædicatio etenim compunctionis vinum dicitur, quia et lætificat, et ad peccatorum pœnitentiam pariter adducit. Dedisti metuentibus te significatio illam nimirum quæ per sigillum divini baptis matis fidelibus omnibus insignitur, et figuram vi» vifca crucis : ita ut tanto signo muniti, a maligni dœmouis arcu eſſøgerimus. Et quæ sequuntur simili modo expone. Illa etiam verba: Deus locutus est in sancto, expone ut jam prædiximus, eo tainen ex- cepto, quod per Deum Christum intelliges. Sinis liter et verba illa : Exsultabo. Partibor etiam Sichimam (Judæorum civitatem) fideli meo populo Christiano, et vallem tabernaculorum etiam dime- tiar. Christiani etenim omnia loca postmodum possederunt, et ibidem ecclesias erexerunt. Quod vero ait: Meus est Galaad, et meus est Manasses、 et quæ sequuntur, ex persona Christi dicta sunt, docentis se secundum hominem Judæorum aðînem esse hac etenim de causa suns esse dicit. Vei aliter, dic quod Christus illos sibi assumit, suos esse eos dicens, propter fideles, qui ex eis credi- derunt. Calceamentum autem divinitatis humana Christi caro erat, quæ ferebat Deum, et ad varia by Google Digitized by
7β Bringing out those bound in fetters with manly courage. Bringing out, that is, freeing, those bound by the cords of their own sins, or the bonds of the demon, which are the passions. He is speaking about those who have believed from the nations. Bringing them out with manly courage, namely, with the strength of divinity, which prevails against the tyrant, or else with the power of the Gospel words.
γ Ὁμοίως τοὺς παραπικραίνοντας τοὺς κατοικοῦντας ἐν τάφοις. Οὐ μόνον δὲ τούτους, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐκ περιτομῆς· τοὺς ᾽Ιουδαίους γὰρ καλεῖ παραπικραίνοντας, ὡς ἐν τῷ ξε΄ ψαλμῷ προδιελάβομεν. Εἴη δ’ ἂν ταυτὶ τὰ ῥητὰ καὶ προφητεία περὶ τῆς παγκοσμίου τῶν νεκρῶν ἀναστάσεως, ὅτι πάντας ἐξαγάγῃ τῶν τάφων, τοὺς πεπεδημένους νεκρικῶς, ὁμοίως δὲ καὶ τοὺς ᾽Ιουδαίους· εἶτα, ἡ ἐπεξήγησις, ὅτι τοὺς κατοικοῦντας ἐν τάφοις· διὰ τούτων δὲ, καὶ τοὺς ἐν πυρὶ, καὶ ἐν θαλάσσῃ, καὶ ὅπωσ | δήποτε διαφθαρέντας, ἐδήλωσεν. 8-α Ὁ Θεὸς, ἐν τῷ ἐκπορεύεσθαί σε ἐνώπιον τοῦ λαοῦ σου, ἐν τῷ διαβαίνειν σε ἐν τῇ ἐρήμῳ, γῆ ἐσείσθη, καὶ γὰρ οἱ οὐρανοὶ ἔσταξαν. Ὅτε εἶπας πρὸς ᾽Ιουδαίους, ᾽Ιδοὺ ἀφίεται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρημος, τέλος ἤδη λαμβανούσης τῆς ᾽Ιερεμίου προφητείας, ἐκ προσώπου σου, Χριστὲ, φήσαντος, ὅτι Ἐγκατέλιπον τὸν οἶκόν μου, ἀφῆκα τὴν κληρονομίαν μου, τότε μετὰ τὸ ἐκπορευθῆναί σε καὶ ἀναχωρῆσαι ἐνώπιον τοῦ μέχρι τότε λαοῦ σου, καὶ διαβῆναι σε εἰς τὴν ἀθροισθησομένην Ἐκκλησίαν τῶν ἐθνῶν, τὴν ἔρημον θεογνωσίας καὶ ἄκαρπον ἀρετῆς, ἡ γῆ μὲν ἐσείσθη κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους καὶ τῆς ἀναστάσεως, οἱ οὐρανοὶ δὲ ἔσταξαν τὴν κάθοδον τοῦ ἁγίου Πνεύματος εἰς τοὺς ἀποστόλους ἐν τῷ καιρῷ τῆς Πεντηκοστῆς· ἢ ἐσείσθη μὲν ἡ γῆ, μεταβάντων τῶν ἐθνῶν ἀπὸ τῆς πλάνης εἰς τὴν ἀλήθειαν, ἔσταξαν δὲ οἱ ἀπόστολοι τὸ ὕδωρ τοῦ κηρύγματος, ἀρδεῦον ψυχάς· οὐρανοὶ γὰρ καὶ οὗτοι, διὰ τὸ φρονεῖν οὐράνια καὶ τὸ ὑπερκεῖσθαι παντὸς γεηροῦ πράγματος. Ὁ δὲ σύνδεσμος ὁ γάρ περιττεύει.ῥητόν. Ερωτῶσι δὲ, ὡς οὐδαμόθεν ἄλλοθεν προσδο- κῶντες τοιαύτης σωτηρίας τυχεῖν. Καὶ οὐκ ἐξελεύσῃ ὁ Θεὸς ἐν ταῖς δυνάμεσιν ἡμῶν. Τοῦτο τὸ ῥητὸν κεῖται ἐν τῷ μς' ψαλμῷ, καὶ ἐν ἐκείνῳ εὑρήσεις τὴν ἐξήγησιν. Δὸς ἡμῖν βοήθειαν ἐκ θλίψεως, καὶ ματαία σωτηρία ἀνθρώπου. Περιττός ὁ καὶ σύνδεσμος ἐνταῦθα· ὁ γὰρ Σύμμαχος οὕτως ἐξέδωκε· Σὺ δὸς ἡμῖν βοήθειαν· ματαία γὰρ, ἡ παρὰ ἀνθρώπου σωτηρία. Ἐν τῷ Θεῷ ποιήσομεν δύναμιν, καὶ αὐτὸς ἐξουδενώσει τοὺς θλίβοντας ἡμᾶς. Τὸ Ποιήσομεν, ἀντὶ τοῦ, κτησόμεθα· ἐν αὐτοῖς γὰρ ἀσθενοῦμεν. Αλλ' οὕτω μὲν περὶ τῶν κατὰ τὸν Ζοροβάβελ αίχ- μαλώτων προσαρμοστέον δὲ τὸν ψαλμὸν καὶ τοῖς πριν οὖσιν ἐν αἰχμαλωσία τῶν δαιμόνων Χριστιανοῖς· 'Ο Θεός, ἀπώσω ἡμᾶς, πρὸ τῆς πίστεως, καὶ καθεῖλες ἡμᾶς, παραχωρήσας φθείρεσθαι πολέμοις, καὶ ἀλ ληλοφονίαις, καὶ τοιούτοις κακοῖς. Καὶ ὠργίσθης μὲν, ὅτι σὲ τὸν πλάστην ἡμῶν ἠγνοήσαμεν· ᾠκτεί- ρησας δὲ ἡμᾶς, ὅτι παρὰ τῶν δαιμόνων Απατήθη μεν. Συνέσεισας δὲ τὴν γῆν καὶ συνετάραξας αὐτὴν, ὅτε ἐπὶ γῆς πολιτευόμενος, ἐδίδασκες. Τότε γὰρ ἡ φήμη τῶν ἔργων καὶ λόγων σου πάντας τοὺς ἐπὶ γῆς διεθορύβησε. Ιαται γοῦν τὰς κακώσεις αὐτῶν, ὅτι παρετράπησαν τοῦ δέοντος. Εδειξας ἡμῖν διὰ τοῦ Εὐαγγελίου σκληρὰς ὁδούς, τὴν στενὴν λέγω και τεθλιμμένην. Ἐπότισας ἡμῖν οἶνον κατανύξεως, τὸ κήρυγμα, οἶνον μὲν λεγό μενον διὰ τὸ εὐφραίνειν, κατανύξεως δὲ, διὰ τὸ φέρειν εἰς μετάνοιαν τῶν ἡμαρτημένων. "Εδωκας τοῖς φοβουμένοις σε σημείωσιν, την σφραγίδα τοῦ ἁγίου βαπτίσματος, καὶ τὸν τύπον τοῦ ζωηφόρου σταυροῦ · ὥστε δι᾽ αὐτοῦ φυγεῖν ἀπὸ τοῦ ποικίλου τάξου τῶν δαιμόνων, καὶ τὰ ἑξῆς. Ἔτι δὲ τὸ, Ὁ θεὶς ἐλάλησεν ἐν τῷ ἁγίῳ αὐτοῦ, καθὼς προηρ μήνευτα:, νοήσεις· πλὴν ὅτι Θεὸς τὸν Χριστὸν ἐκδέξῃ· ὁμοίως καὶ τὸν ᾿Αγαλλιάσομαι. Διαμερι δὲ Σίκημα, τῶν Εβραίων, τῷ ἐμῷ λαῷ, τοῖς Χρι- στιανοῖς, καὶ τὴν κοιλάδα τῶν σκηνῶν διαμετρήσω αὐτοῖς· πάντα γὰρ ὕστερον οἱ Χριστιανοὶ κατέσχον, καὶ ἐκκλησίας ἐν τοῖς χωρίοις ἐπήξαντο. Τὸ δὲ, Εμός ἐστι Γαλαάδ, καὶ ἐμός ἐστι Μανασσῆς, καὶ τὰ ἑξῆς, ὁ Χριστός φησι, διδάσκων, ὅτι συγγενής αὐτῶν ἐστι, κατὰ τὸ ἀνθρώπινον. Καὶ οἰκειοῦται αὐτούς, διὰ τὴν αἰτίαν ταύτην. Η καὶ ἄλλως, ιδιοποιεῖται τους Ισραηλίτας, διὰ τοὺς ἐξ αὐτῶν πιστεύσαντας· ὑπόδημα δὲ τῆς αὐτοῦ θεότητος, ἡ Θεοφόρος σάρξ, δι' ἧς ἐπεδήμει τοῖς κατὰ χώραν ἀν- θρώποις, καὶ τοῖς ἀλλοφύλοις, ὑποτάσσων αὐτούς, καὶ εἰς πίστιν ἄγων. Εἶτα ὁ προφήτης επιθυμήσας ἰδεῖν καὶ αἰσθητῶς, ἃ εἶδε τῷ πνεύματι, φησί · Τίς ἀπάξει με εἰς τὴν πόλιν τὴν τῶν πιστῶν Ἐκκλησίαν, τὴν πολιτευομένην μὲν τοῖς νόμοις τοῦ Εὐαγγελίου, τετειχισμένην δὲ τῷ αἵματι τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῷ βα πτίσματι, καὶ τῷ σταυρῷ, ἢ τοῖ; ἀγγέλοις, καὶ τοῖς €17 COMMENT. IN PSALMOS. A subsequens versiculus. Interrogant autem, quasi aliunde futuram hujusmodi salutem non exspecta- rent, quam a Deo. B Et non egredieris, Deus, in virtutibus nostris. liu- jusmodi verba vidimus in psalmo xtult, ubi ea exposuimus. VERS. 12. Da nobis auxillum de tribulatione, et rana salus hominis. Hoc in loco superflua est con- junctio illa, et; Symmachus enim ita reddidit: Tu da nobis auxilium : vana est enim salus ab ko- mine. . VERS. 13. In Deo faciemus virtutem, et ipse ad ni- hilum deducet omnes tribulantes nos. → . Faciemus, pro, adipiscemur seu possidebimus. Nam ex nobis infirmi sumus. Et hoc pacto quidem primam espos sítionem excgimus, de captivis in Babylone ten pore regis Zorobabel : aplari autem possunt, ut diximus, bujus psalmi verba ipsis etiam fidelibus, qui olim sub dæmonum captivitate detinebantur, ita ut ex eorum persona dictnm sit : Tu, Deus, repulisti nos olim, antequam fidem haberemus ; et destruxisti nos, permiſtens bellis et mutuie cædibus nos peri- mi, ac multis aliis hujuscemodi malis. Et iratas quidem es, quia te creatorem nostrum ignoravimus, et misertus es nostri, cum antea a dæmonibus deciperemur. Concussisti autem terram, el contur- basti eam, quando nimirum tu in terra nobiscum C conversabaris, et docebas populos. Fania etenim D PATROL. CXXVIII. неж, operum el sermonum tuorum tunc AmINES CONS turbavit qui erant in terra. Sana igitur affictio- nes eorum, quas ideo sustinent, qui a recta via declinarunt. Tu ostendisti nobis per Evangelium vias duras, arctam illam nimirum viam et concul- catai. Et potasti nos vino compunctionis evangelico. Prædicatio etenim compunctionis vinum dicitur, quia et lætificat, et ad peccatorum pœnitentiam pariter adducit. Dedisti metuentibus te significatio illam nimirum quæ per sigillum divini baptis matis fidelibus omnibus insignitur, et figuram vi» vifca crucis : ita ut tanto signo muniti, a maligni dœmouis arcu eſſøgerimus. Et quæ sequuntur simili modo expone. Illa etiam verba: Deus locutus est in sancto, expone ut jam prædiximus, eo tainen ex- cepto, quod per Deum Christum intelliges. Sinis liter et verba illa : Exsultabo. Partibor etiam Sichimam (Judæorum civitatem) fideli meo populo Christiano, et vallem tabernaculorum etiam dime- tiar. Christiani etenim omnia loca postmodum possederunt, et ibidem ecclesias erexerunt. Quod vero ait: Meus est Galaad, et meus est Manasses、 et quæ sequuntur, ex persona Christi dicta sunt, docentis se secundum hominem Judæorum aðînem esse hac etenim de causa suns esse dicit. Vei aliter, dic quod Christus illos sibi assumit, suos esse eos dicens, propter fideles, qui ex eis credi- derunt. Calceamentum autem divinitatis humana Christi caro erat, quæ ferebat Deum, et ad varia by Google Digitized by
7γ Similarly, the embitterers dwelling in graves. Not only those, but also those from the circumcision, for he is calling the Jews ‘embitter- ers’ as we explained previously in the sixty-fifth psalm. These verses may also be interpreted as a prophecy about the universal resurrection from the dead, namely, that he will bring out from the graves all those bound mortally in fetters and similarly the Jews; then the clarification, namely, those dwelling in graves. By these he indicated also those destroyed by fire and at sea and howsoever. 8-9α O God, even as you were going out before your people, even as you were passing over in the desert, the earth was shaken and indeed the heavens dripped. When you said to the Jews, See, your house is left desolate for you, (the prophecy of Jere- miah there finding fulfilment, who, in your person, O Christ, said, I have forsaken my house, I have let go of my inheritance), then, after you had gone out and departed before those who up to that time were your people and had passed over to the about-to-be-assembled Church of the nations, desolate of knowledge of God and barren in virtue, the earth was shaken at the time of your passion and your resurrection, and the heavens dripped with the descent of the holy Spirit on the Apostles at the time of Pentecost. Or else the earth was shaken as the nations passed over from error to truth, and the Apostles dripped with the water of their preaching, refreshing souls; for the Apostles were ‘heavens’ on account of being heavenly minded and being above every earthly thing. The conjunction/particle ‘indeed’ is redundant.
PG 128:665β Ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ τοῦ Σινᾶ, ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ ᾽Ισραήλ.Α διδασκάλοις, ἢ καὶ τὴν περιέχουσαν αὐτῇ πᾶσαν ἀρετὴν ; καὶ τίς ὁδηγήσει με, καὶ ἀπαγάγῃ εἰς τὴν γῆν τῶν ἀπίστων, ἵνα ἴδω αὐτὴν πιστεύσασαν ; Ούχι σύ, ὦ Θεὸς, ὁ ἀπωσάμενος ἡμᾶς; ἤγουν, ὁ τοὺς ἐξ ἐμοῦ καταγομένους χριστοκτόνους Ἰουδαίους ἀπο βαλών. Τὸ δὲ ἑξῆς, προσώπῳ τῶν πιστῶν ὧν πλὴν ὡς προαποδέδοται. υι Εἰς τὸ τέλος ἐν ὕμνοις ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ Ε. Εἰς τὸ τέλος καὶ ὁ παρών ψαλμὸς παρεγγυᾷ βλέ- πειν τῆς ἐν τούτῳ προφητείας. Εἴρηται γὰρ καὶ οὗ τος προσώπῳ τοῦ ἐν Βαβυλῶνι αἰχμαλώτου λαοῦ. Προαγορεύει γὰρ τὴν ἐπάνοδον. Παροικήσω γάρ, φησὶν, ἐν τῷ σκηνώματί σου εἰς τοὺς αἰῶνας. Διὸ καὶ ἀκολούθως τῷ προλαβόντι τέτακται. Αρμόζει δὲ καὶ τῷ λαῷ τῶν Χριστιανῶν, ὁμοίως ἐκείνῳ. Ἐν ὕμνοις δὲ ἐπιγέγραπται, ὅτι ὑμνεῖ τὸν εὐεργέτην, ἐν οἷς διηγεῖται τὰς εὐεργεσίας αὐτοῦ. Παρατηρη τέον δὲ, ὅτι ἔνθα μὲν ἐπιγέγραπται τὸ ἐν ὕμνοις μόνον, ἀπὸ στόματος ἐκεῖνος ὁ ὕμνος ᾔδετο, χωρὶς ὀργανικῆς μελῳδίας, ἔνθα δὲ τὸ ἐν ὕμνοις ψαλ μου, μετ' ὀργάνου τινὸς οὗτος ἐμελῳδεῖτο. Εἰσάκουσον, ὁ Θεὸς, τῆς δεήσεώς μου, πρό σχες τῇ προσευχῇ μου. Περὶ τοῦ εἰσάκουσον καὶ πρόσχες, εἴρηται ἐν τῷ ις' ψαλμῷ. Ἀπὸ τῶν περάτων τῆς γῆς πρὸς σὲ ἐκέκραξα. Πέρατα τῆς γῆς ἱστορικῶς λέγει τὴν Βαβυλῶνα, διὰ τὸ ἐσχάτην αὐτὴν κεῖσθαι τῆς ἡμερωτέρας οικουμέν νης. Εἶεν δ᾽ ἂν ἔσχατα γῆς ἀναγωγικῶς οἱ μακρύ νουσαι ἀπὸ τοῦ Θεοῦ γήϊνο: φροντίδες. Ἐν τῷ ἀκηδιάσαι τὴν καρδίαν μου, ἐν πέτρα ὕψωσάς με. Πέτραν ὀνομάζει τὴν πρὸς αὐτὸν ἐλα πίδα, διά τε τὸ στερὸν καὶ ἀσφαλὲς, καὶ διὰ τὸ ὑψηλὸν καὶ μετεωρίζον αὐτῆς. Οσάκις, φησίν, ἠκεδίασα, ἀποκαμὼν ταῖς θλίψεσιν, ἀνηγές με ἐπὶ τὴν ἐλπίδα σου, ὡς εἰς πέτραν τινά. Ωδήγησάς με, ὅτι ἐγενήθης ἐλπίς μου. Οδή γησάς με πάλαι ἐπὶ τὰ καλά. Καὶ γὰρ σὲ μόνον ἔσχον ἐν πίδα σωτηρίας. Πύργος ἰσχύος, ἀπὸ προσώπου ἐχθροῦ. Ἀπὸ κοινοῦ ληπτέον τὸ ἐγενήθης. Πύργος δὲ ἰσχύος, ἀντὶ τοῦ, πύργο; ἰσχυρός. Ενώπιον ἐχθροῦ, ὥστε κωλύειν αὐτόν. Παροικήσω ἐν τῷ σκηνώματί σου εἰς τοὺς αἰῶνας. Τοῦτο προφητεία περὶ τῆς ἐπανόδου και EUTHYMI ZIGABENI 1:20 accedebat loca, et ad varias gentes etiam alieni- genas, subjiciens eos ac ducens ad fidem. Cupiens deinde Propheta ea oculis atque ipso sensu cerne- re, quæ in spiritu viderat : Quis, inquit, deducet me in Ecclesiam fidelium Evangelii legibus bene moderatam, Christique sanguine, baptismale, cruce, angelis et doctrina munitam (13) ? Quæ ec- clesia munitionis civitas, seu [ut propius poscit Græca dictio ] civitas complexus dici potest, co quod omnes complectatur virtutes. Et quis deducẹt me in terram infidelium, ut ex infideli videam fieri fidelem? Nonne tu, Deus, qui repulisti nos ? hoc est, qui cognatos ae posteros meus Judeos, Christi interfectores projecisti. Reliqua ex fidelium persona dicta sunt, exceptis paucis, ut supra diximus. In finem, in hymnis, psalmus ipsi David. PSALMUS LX. ·In finem etiam hic psalmus nos jubet aspicere, ob prophetias quæ in co traduntur : efferturque ex populi persona, qui captivus detentus est in Babylone. Illorum enim reditum in patriam prædi- cit. Inhabitabo, inquit, in tabernaculo tuo in s- cula. Atque ideo summa consequentia post supe- riorem collocatus est. Christiano etiam populo recte accommodatur. In hymnis inscribitur, quia benefactorem Deum laudas, et illius beneficia com- memorat. Observandum vero est, quod psalmi, quibus inseriptum est, in hymnis tantum, ipso hu- Iwano ore canebantur, absque organorum modula- tione : illi autem quibus inscribitur : In hymnis psalmi, una cum musico canebantur instru- mento. VERS. 2. Exaudi, Deus, deprecationem meam, in B tende orationi mem. De his verbis, exaudi et intende, C diximus in psalmo xvi. VERS. 3. A finibus terra ad te clamavi. Per fines terræ juxta historiæ sensum Babylonem intelligit, quæ in ultimis mansuetioris hujus regionis nostræ partibus sita est ; juxta anagogem vero cogita- tiones terrenas, quæ efficiunt ut procul elongemur a Deo. Dum triste essel cor meum, in petra exaltasti me. Per petram fidem intelligit, quam in Deum habet: propter illius nimirum soliditatem securitatemque ac sublimitatem. Quoties enim, inquit, ob præsen- tes angustias fatigatus aut contristatus sum, ad summam quamdam a Deo mihi immissam spem eve- hebar, veluti ad solidissimam quamdam petram, at- que ad tutissimum refugium. VERS. 4. Deduxit me quia factus es spes mea. Dux mihi olim fuisti ad bona. Te enim unicum salutis meæ auctore:n futurum sperabam. - Turris fortitudinis a facie inimici. A communi sensu sumendum est verbam, factus es. Turris autem fortitudinis a facie inimici, dixit pro, tur- ris fortis coram inimico, adeo ut illum arcere possit. Vers. 5. Inhabitubo in tabernaculo tuo in sacula. Jam diximus in his verbis prophetiam contineri de D Varia lectiones. (13) Simplicius et fidelius, et omnigena virtute circumiseplan.
9β From the face of the God of Sinai, from the face of the God of Israel.
Περιφραστικῶς τὸ, ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ, τουτέστιν, ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, ἵν’ ᾖ τοιοῦτον, ὅτι ταῦτα γεγόνασιν ὑπὸ τοῦ ὄντος Θεοῦ, τοῦ Σινᾶ ὄρους. Αὐτὸς γάρ ἐστι καὶ τοῦ Σινᾶ Θεὸς καὶ τοῦ ᾽Ισραήλ. Ἐμνημόνευσε δὲ τούτων, δεικνὺς ὅτι ὁ ἐν Σινᾶ τερατουργήσας καὶ τῷ ᾽Ιακὼβ φαντασθεὶς, αὐτὸς καὶ ταῦτα ποιεῖ, καὶ οὐκ ἔστι Θεὸς ἕτερος παρ’ ἐκεῖνον.Α διδασκάλοις, ἢ καὶ τὴν περιέχουσαν αὐτῇ πᾶσαν ἀρετὴν ; καὶ τίς ὁδηγήσει με, καὶ ἀπαγάγῃ εἰς τὴν γῆν τῶν ἀπίστων, ἵνα ἴδω αὐτὴν πιστεύσασαν ; Ούχι σύ, ὦ Θεὸς, ὁ ἀπωσάμενος ἡμᾶς; ἤγουν, ὁ τοὺς ἐξ ἐμοῦ καταγομένους χριστοκτόνους Ἰουδαίους ἀπο βαλών. Τὸ δὲ ἑξῆς, προσώπῳ τῶν πιστῶν ὧν πλὴν ὡς προαποδέδοται. υι Εἰς τὸ τέλος ἐν ὕμνοις ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ Ε. Εἰς τὸ τέλος καὶ ὁ παρών ψαλμὸς παρεγγυᾷ βλέ- πειν τῆς ἐν τούτῳ προφητείας. Εἴρηται γὰρ καὶ οὗ τος προσώπῳ τοῦ ἐν Βαβυλῶνι αἰχμαλώτου λαοῦ. Προαγορεύει γὰρ τὴν ἐπάνοδον. Παροικήσω γάρ, φησὶν, ἐν τῷ σκηνώματί σου εἰς τοὺς αἰῶνας. Διὸ καὶ ἀκολούθως τῷ προλαβόντι τέτακται. Αρμόζει δὲ καὶ τῷ λαῷ τῶν Χριστιανῶν, ὁμοίως ἐκείνῳ. Ἐν ὕμνοις δὲ ἐπιγέγραπται, ὅτι ὑμνεῖ τὸν εὐεργέτην, ἐν οἷς διηγεῖται τὰς εὐεργεσίας αὐτοῦ. Παρατηρη τέον δὲ, ὅτι ἔνθα μὲν ἐπιγέγραπται τὸ ἐν ὕμνοις μόνον, ἀπὸ στόματος ἐκεῖνος ὁ ὕμνος ᾔδετο, χωρὶς ὀργανικῆς μελῳδίας, ἔνθα δὲ τὸ ἐν ὕμνοις ψαλ μου, μετ' ὀργάνου τινὸς οὗτος ἐμελῳδεῖτο. Εἰσάκουσον, ὁ Θεὸς, τῆς δεήσεώς μου, πρό σχες τῇ προσευχῇ μου. Περὶ τοῦ εἰσάκουσον καὶ πρόσχες, εἴρηται ἐν τῷ ις' ψαλμῷ. Ἀπὸ τῶν περάτων τῆς γῆς πρὸς σὲ ἐκέκραξα. Πέρατα τῆς γῆς ἱστορικῶς λέγει τὴν Βαβυλῶνα, διὰ τὸ ἐσχάτην αὐτὴν κεῖσθαι τῆς ἡμερωτέρας οικουμέν νης. Εἶεν δ᾽ ἂν ἔσχατα γῆς ἀναγωγικῶς οἱ μακρύ νουσαι ἀπὸ τοῦ Θεοῦ γήϊνο: φροντίδες. Ἐν τῷ ἀκηδιάσαι τὴν καρδίαν μου, ἐν πέτρα ὕψωσάς με. Πέτραν ὀνομάζει τὴν πρὸς αὐτὸν ἐλα πίδα, διά τε τὸ στερὸν καὶ ἀσφαλὲς, καὶ διὰ τὸ ὑψηλὸν καὶ μετεωρίζον αὐτῆς. Οσάκις, φησίν, ἠκεδίασα, ἀποκαμὼν ταῖς θλίψεσιν, ἀνηγές με ἐπὶ τὴν ἐλπίδα σου, ὡς εἰς πέτραν τινά. Ωδήγησάς με, ὅτι ἐγενήθης ἐλπίς μου. Οδή γησάς με πάλαι ἐπὶ τὰ καλά. Καὶ γὰρ σὲ μόνον ἔσχον ἐν πίδα σωτηρίας. Πύργος ἰσχύος, ἀπὸ προσώπου ἐχθροῦ. Ἀπὸ κοινοῦ ληπτέον τὸ ἐγενήθης. Πύργος δὲ ἰσχύος, ἀντὶ τοῦ, πύργο; ἰσχυρός. Ενώπιον ἐχθροῦ, ὥστε κωλύειν αὐτόν. Παροικήσω ἐν τῷ σκηνώματί σου εἰς τοὺς αἰῶνας. Τοῦτο προφητεία περὶ τῆς ἐπανόδου και EUTHYMI ZIGABENI 1:20 accedebat loca, et ad varias gentes etiam alieni- genas, subjiciens eos ac ducens ad fidem. Cupiens deinde Propheta ea oculis atque ipso sensu cerne- re, quæ in spiritu viderat : Quis, inquit, deducet me in Ecclesiam fidelium Evangelii legibus bene moderatam, Christique sanguine, baptismale, cruce, angelis et doctrina munitam (13) ? Quæ ec- clesia munitionis civitas, seu [ut propius poscit Græca dictio ] civitas complexus dici potest, co quod omnes complectatur virtutes. Et quis deducẹt me in terram infidelium, ut ex infideli videam fieri fidelem? Nonne tu, Deus, qui repulisti nos ? hoc est, qui cognatos ae posteros meus Judeos, Christi interfectores projecisti. Reliqua ex fidelium persona dicta sunt, exceptis paucis, ut supra diximus. In finem, in hymnis, psalmus ipsi David. PSALMUS LX. ·In finem etiam hic psalmus nos jubet aspicere, ob prophetias quæ in co traduntur : efferturque ex populi persona, qui captivus detentus est in Babylone. Illorum enim reditum in patriam prædi- cit. Inhabitabo, inquit, in tabernaculo tuo in s- cula. Atque ideo summa consequentia post supe- riorem collocatus est. Christiano etiam populo recte accommodatur. In hymnis inscribitur, quia benefactorem Deum laudas, et illius beneficia com- memorat. Observandum vero est, quod psalmi, quibus inseriptum est, in hymnis tantum, ipso hu- Iwano ore canebantur, absque organorum modula- tione : illi autem quibus inscribitur : In hymnis psalmi, una cum musico canebantur instru- mento. VERS. 2. Exaudi, Deus, deprecationem meam, in B tende orationi mem. De his verbis, exaudi et intende, C diximus in psalmo xvi. VERS. 3. A finibus terra ad te clamavi. Per fines terræ juxta historiæ sensum Babylonem intelligit, quæ in ultimis mansuetioris hujus regionis nostræ partibus sita est ; juxta anagogem vero cogita- tiones terrenas, quæ efficiunt ut procul elongemur a Deo. Dum triste essel cor meum, in petra exaltasti me. Per petram fidem intelligit, quam in Deum habet: propter illius nimirum soliditatem securitatemque ac sublimitatem. Quoties enim, inquit, ob præsen- tes angustias fatigatus aut contristatus sum, ad summam quamdam a Deo mihi immissam spem eve- hebar, veluti ad solidissimam quamdam petram, at- que ad tutissimum refugium. VERS. 4. Deduxit me quia factus es spes mea. Dux mihi olim fuisti ad bona. Te enim unicum salutis meæ auctore:n futurum sperabam. - Turris fortitudinis a facie inimici. A communi sensu sumendum est verbam, factus es. Turris autem fortitudinis a facie inimici, dixit pro, tur- ris fortis coram inimico, adeo ut illum arcere possit. Vers. 5. Inhabitubo in tabernaculo tuo in sacula. Jam diximus in his verbis prophetiam contineri de D Varia lectiones. (13) Simplicius et fidelius, et omnigena virtute circumiseplan.
‘From the face of God’ is by way of circumlocution, that is, from God, so that the meaning is such, namely, these things came about by the true God of Mount Sinai, for he is both God of Sinai and of Israel. He mentioned these, showing that the same God who worked wonders in Sinai and showed himself to Jacob is doing these things and is not a different God from that one.
α Βροχὴν ἑκούσιον ἀφοριεῖς, ὁ Θεὸς, τῇ κληρονομίᾳ σου. Κληρονομία μὲν Θεοῦ, τὰ ἔθνη, κατὰ τὸ, Καὶ δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου· βροχὴ δὲ, ὁ λόγος τοῦ Εὐαγγελίου, ἁπαλύνων καὶ ἀρδεύων τὰς ψυχάς. Ἑκούσιος δὲ ἡ βροχὴ αὕτη, διότι ὁ μὲν Μωσαϊκὸς νόμος, οὐ κατὰ θέλησιν ἦν Θεοῦ, ἀλλὰ κατ’ οἰκονομίαν· οὐ γὰρ ἔχρῃζε τῶν θυσιῶν, οὐδὲ τῶν τοιούτων ἄλλων παρατηρημάτων. Τίς γὰρ, φησὶ, ταῦτα ἐξεζήτησε; καὶ πάλιν, Μωυσῆς πρὸς τὴν σκληροκαρδίαν ὑμῶν ἔγραψεν. Ὁ δὲ τοῦ κηρύγματος λόγος, κατ’ εὐδοκίαν ἐστὶ Θεοῦ. Ἢ καὶ ὅτι ἐκεῖνος μὲν, καὶ ἄκοντας ἐκείνους ἠνάγκαζε φυλάττειν τὰς ἐντολὰς, λιθοβολῶν, καίων, καὶ πικρῶς ἀναιρῶν, οὗτος δὲ, οὐδένα βιάζεται, ἀλλὰ θέλουσιν αὐτοῖς προσφέρεται.Α διδασκάλοις, ἢ καὶ τὴν περιέχουσαν αὐτῇ πᾶσαν ἀρετὴν ; καὶ τίς ὁδηγήσει με, καὶ ἀπαγάγῃ εἰς τὴν γῆν τῶν ἀπίστων, ἵνα ἴδω αὐτὴν πιστεύσασαν ; Ούχι σύ, ὦ Θεὸς, ὁ ἀπωσάμενος ἡμᾶς; ἤγουν, ὁ τοὺς ἐξ ἐμοῦ καταγομένους χριστοκτόνους Ἰουδαίους ἀπο βαλών. Τὸ δὲ ἑξῆς, προσώπῳ τῶν πιστῶν ὧν πλὴν ὡς προαποδέδοται. υι Εἰς τὸ τέλος ἐν ὕμνοις ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ Ε. Εἰς τὸ τέλος καὶ ὁ παρών ψαλμὸς παρεγγυᾷ βλέ- πειν τῆς ἐν τούτῳ προφητείας. Εἴρηται γὰρ καὶ οὗ τος προσώπῳ τοῦ ἐν Βαβυλῶνι αἰχμαλώτου λαοῦ. Προαγορεύει γὰρ τὴν ἐπάνοδον. Παροικήσω γάρ, φησὶν, ἐν τῷ σκηνώματί σου εἰς τοὺς αἰῶνας. Διὸ καὶ ἀκολούθως τῷ προλαβόντι τέτακται. Αρμόζει δὲ καὶ τῷ λαῷ τῶν Χριστιανῶν, ὁμοίως ἐκείνῳ. Ἐν ὕμνοις δὲ ἐπιγέγραπται, ὅτι ὑμνεῖ τὸν εὐεργέτην, ἐν οἷς διηγεῖται τὰς εὐεργεσίας αὐτοῦ. Παρατηρη τέον δὲ, ὅτι ἔνθα μὲν ἐπιγέγραπται τὸ ἐν ὕμνοις μόνον, ἀπὸ στόματος ἐκεῖνος ὁ ὕμνος ᾔδετο, χωρὶς ὀργανικῆς μελῳδίας, ἔνθα δὲ τὸ ἐν ὕμνοις ψαλ μου, μετ' ὀργάνου τινὸς οὗτος ἐμελῳδεῖτο. Εἰσάκουσον, ὁ Θεὸς, τῆς δεήσεώς μου, πρό σχες τῇ προσευχῇ μου. Περὶ τοῦ εἰσάκουσον καὶ πρόσχες, εἴρηται ἐν τῷ ις' ψαλμῷ. Ἀπὸ τῶν περάτων τῆς γῆς πρὸς σὲ ἐκέκραξα. Πέρατα τῆς γῆς ἱστορικῶς λέγει τὴν Βαβυλῶνα, διὰ τὸ ἐσχάτην αὐτὴν κεῖσθαι τῆς ἡμερωτέρας οικουμέν νης. Εἶεν δ᾽ ἂν ἔσχατα γῆς ἀναγωγικῶς οἱ μακρύ νουσαι ἀπὸ τοῦ Θεοῦ γήϊνο: φροντίδες. Ἐν τῷ ἀκηδιάσαι τὴν καρδίαν μου, ἐν πέτρα ὕψωσάς με. Πέτραν ὀνομάζει τὴν πρὸς αὐτὸν ἐλα πίδα, διά τε τὸ στερὸν καὶ ἀσφαλὲς, καὶ διὰ τὸ ὑψηλὸν καὶ μετεωρίζον αὐτῆς. Οσάκις, φησίν, ἠκεδίασα, ἀποκαμὼν ταῖς θλίψεσιν, ἀνηγές με ἐπὶ τὴν ἐλπίδα σου, ὡς εἰς πέτραν τινά. Ωδήγησάς με, ὅτι ἐγενήθης ἐλπίς μου. Οδή γησάς με πάλαι ἐπὶ τὰ καλά. Καὶ γὰρ σὲ μόνον ἔσχον ἐν πίδα σωτηρίας. Πύργος ἰσχύος, ἀπὸ προσώπου ἐχθροῦ. Ἀπὸ κοινοῦ ληπτέον τὸ ἐγενήθης. Πύργος δὲ ἰσχύος, ἀντὶ τοῦ, πύργο; ἰσχυρός. Ενώπιον ἐχθροῦ, ὥστε κωλύειν αὐτόν. Παροικήσω ἐν τῷ σκηνώματί σου εἰς τοὺς αἰῶνας. Τοῦτο προφητεία περὶ τῆς ἐπανόδου και EUTHYMI ZIGABENI 1:20 accedebat loca, et ad varias gentes etiam alieni- genas, subjiciens eos ac ducens ad fidem. Cupiens deinde Propheta ea oculis atque ipso sensu cerne- re, quæ in spiritu viderat : Quis, inquit, deducet me in Ecclesiam fidelium Evangelii legibus bene moderatam, Christique sanguine, baptismale, cruce, angelis et doctrina munitam (13) ? Quæ ec- clesia munitionis civitas, seu [ut propius poscit Græca dictio ] civitas complexus dici potest, co quod omnes complectatur virtutes. Et quis deducẹt me in terram infidelium, ut ex infideli videam fieri fidelem? Nonne tu, Deus, qui repulisti nos ? hoc est, qui cognatos ae posteros meus Judeos, Christi interfectores projecisti. Reliqua ex fidelium persona dicta sunt, exceptis paucis, ut supra diximus. In finem, in hymnis, psalmus ipsi David. PSALMUS LX. ·In finem etiam hic psalmus nos jubet aspicere, ob prophetias quæ in co traduntur : efferturque ex populi persona, qui captivus detentus est in Babylone. Illorum enim reditum in patriam prædi- cit. Inhabitabo, inquit, in tabernaculo tuo in s- cula. Atque ideo summa consequentia post supe- riorem collocatus est. Christiano etiam populo recte accommodatur. In hymnis inscribitur, quia benefactorem Deum laudas, et illius beneficia com- memorat. Observandum vero est, quod psalmi, quibus inseriptum est, in hymnis tantum, ipso hu- Iwano ore canebantur, absque organorum modula- tione : illi autem quibus inscribitur : In hymnis psalmi, una cum musico canebantur instru- mento. VERS. 2. Exaudi, Deus, deprecationem meam, in B tende orationi mem. De his verbis, exaudi et intende, C diximus in psalmo xvi. VERS. 3. A finibus terra ad te clamavi. Per fines terræ juxta historiæ sensum Babylonem intelligit, quæ in ultimis mansuetioris hujus regionis nostræ partibus sita est ; juxta anagogem vero cogita- tiones terrenas, quæ efficiunt ut procul elongemur a Deo. Dum triste essel cor meum, in petra exaltasti me. Per petram fidem intelligit, quam in Deum habet: propter illius nimirum soliditatem securitatemque ac sublimitatem. Quoties enim, inquit, ob præsen- tes angustias fatigatus aut contristatus sum, ad summam quamdam a Deo mihi immissam spem eve- hebar, veluti ad solidissimam quamdam petram, at- que ad tutissimum refugium. VERS. 4. Deduxit me quia factus es spes mea. Dux mihi olim fuisti ad bona. Te enim unicum salutis meæ auctore:n futurum sperabam. - Turris fortitudinis a facie inimici. A communi sensu sumendum est verbam, factus es. Turris autem fortitudinis a facie inimici, dixit pro, tur- ris fortis coram inimico, adeo ut illum arcere possit. Vers. 5. Inhabitubo in tabernaculo tuo in sacula. Jam diximus in his verbis prophetiam contineri de D Varia lectiones. (13) Simplicius et fidelius, et omnigena virtute circumiseplan.
10α Voluntary rain, O God, you will set apart for your inheritance. The nations are God’s inheritance, in accordance with, And I shall give you nations as your inheritance, and the word of the Gospel is rain, softening and watering souls. This rain is ‘voluntary’, because the Mosaic law was not in accordance with God’s will, but by divine expedience, for he had no need of sacrifices not for such other observances. For it is written, Who has asked for these things? and again, Moses for your hardness of heart wrote thus, while the word of the preaching is by God’s good pleasure. Or else that the Mosaic law forced them to keep the commandments against their will, by stoning, burning and bitterly slaying, while the Gospel compels no one but offers itself to those who wish.
β Καὶ ἠσθένησε, σὺ δὲ κατηρτίσω αὐτήν. ᾽Ησθένησε πάλαι, συντριβεῖσα τῇ τυραννίδι τῶν εἰδώλων. Σὺ δὲ ἀρτίαν αὐτὴν ἐποίησας, ἀνακαινίσας διὰ τῆς παλιγγενεσίας τοῦ βαπτίσματος καὶ στερεώσας ἐπὶ τὴν ἄσειστον πέτραν τῶν ἐντολῶν σου.Α διδασκάλοις, ἢ καὶ τὴν περιέχουσαν αὐτῇ πᾶσαν ἀρετὴν ; καὶ τίς ὁδηγήσει με, καὶ ἀπαγάγῃ εἰς τὴν γῆν τῶν ἀπίστων, ἵνα ἴδω αὐτὴν πιστεύσασαν ; Ούχι σύ, ὦ Θεὸς, ὁ ἀπωσάμενος ἡμᾶς; ἤγουν, ὁ τοὺς ἐξ ἐμοῦ καταγομένους χριστοκτόνους Ἰουδαίους ἀπο βαλών. Τὸ δὲ ἑξῆς, προσώπῳ τῶν πιστῶν ὧν πλὴν ὡς προαποδέδοται. υι Εἰς τὸ τέλος ἐν ὕμνοις ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ Ε. Εἰς τὸ τέλος καὶ ὁ παρών ψαλμὸς παρεγγυᾷ βλέ- πειν τῆς ἐν τούτῳ προφητείας. Εἴρηται γὰρ καὶ οὗ τος προσώπῳ τοῦ ἐν Βαβυλῶνι αἰχμαλώτου λαοῦ. Προαγορεύει γὰρ τὴν ἐπάνοδον. Παροικήσω γάρ, φησὶν, ἐν τῷ σκηνώματί σου εἰς τοὺς αἰῶνας. Διὸ καὶ ἀκολούθως τῷ προλαβόντι τέτακται. Αρμόζει δὲ καὶ τῷ λαῷ τῶν Χριστιανῶν, ὁμοίως ἐκείνῳ. Ἐν ὕμνοις δὲ ἐπιγέγραπται, ὅτι ὑμνεῖ τὸν εὐεργέτην, ἐν οἷς διηγεῖται τὰς εὐεργεσίας αὐτοῦ. Παρατηρη τέον δὲ, ὅτι ἔνθα μὲν ἐπιγέγραπται τὸ ἐν ὕμνοις μόνον, ἀπὸ στόματος ἐκεῖνος ὁ ὕμνος ᾔδετο, χωρὶς ὀργανικῆς μελῳδίας, ἔνθα δὲ τὸ ἐν ὕμνοις ψαλ μου, μετ' ὀργάνου τινὸς οὗτος ἐμελῳδεῖτο. Εἰσάκουσον, ὁ Θεὸς, τῆς δεήσεώς μου, πρό σχες τῇ προσευχῇ μου. Περὶ τοῦ εἰσάκουσον καὶ πρόσχες, εἴρηται ἐν τῷ ις' ψαλμῷ. Ἀπὸ τῶν περάτων τῆς γῆς πρὸς σὲ ἐκέκραξα. Πέρατα τῆς γῆς ἱστορικῶς λέγει τὴν Βαβυλῶνα, διὰ τὸ ἐσχάτην αὐτὴν κεῖσθαι τῆς ἡμερωτέρας οικουμέν νης. Εἶεν δ᾽ ἂν ἔσχατα γῆς ἀναγωγικῶς οἱ μακρύ νουσαι ἀπὸ τοῦ Θεοῦ γήϊνο: φροντίδες. Ἐν τῷ ἀκηδιάσαι τὴν καρδίαν μου, ἐν πέτρα ὕψωσάς με. Πέτραν ὀνομάζει τὴν πρὸς αὐτὸν ἐλα πίδα, διά τε τὸ στερὸν καὶ ἀσφαλὲς, καὶ διὰ τὸ ὑψηλὸν καὶ μετεωρίζον αὐτῆς. Οσάκις, φησίν, ἠκεδίασα, ἀποκαμὼν ταῖς θλίψεσιν, ἀνηγές με ἐπὶ τὴν ἐλπίδα σου, ὡς εἰς πέτραν τινά. Ωδήγησάς με, ὅτι ἐγενήθης ἐλπίς μου. Οδή γησάς με πάλαι ἐπὶ τὰ καλά. Καὶ γὰρ σὲ μόνον ἔσχον ἐν πίδα σωτηρίας. Πύργος ἰσχύος, ἀπὸ προσώπου ἐχθροῦ. Ἀπὸ κοινοῦ ληπτέον τὸ ἐγενήθης. Πύργος δὲ ἰσχύος, ἀντὶ τοῦ, πύργο; ἰσχυρός. Ενώπιον ἐχθροῦ, ὥστε κωλύειν αὐτόν. Παροικήσω ἐν τῷ σκηνώματί σου εἰς τοὺς αἰῶνας. Τοῦτο προφητεία περὶ τῆς ἐπανόδου και EUTHYMI ZIGABENI 1:20 accedebat loca, et ad varias gentes etiam alieni- genas, subjiciens eos ac ducens ad fidem. Cupiens deinde Propheta ea oculis atque ipso sensu cerne- re, quæ in spiritu viderat : Quis, inquit, deducet me in Ecclesiam fidelium Evangelii legibus bene moderatam, Christique sanguine, baptismale, cruce, angelis et doctrina munitam (13) ? Quæ ec- clesia munitionis civitas, seu [ut propius poscit Græca dictio ] civitas complexus dici potest, co quod omnes complectatur virtutes. Et quis deducẹt me in terram infidelium, ut ex infideli videam fieri fidelem? Nonne tu, Deus, qui repulisti nos ? hoc est, qui cognatos ae posteros meus Judeos, Christi interfectores projecisti. Reliqua ex fidelium persona dicta sunt, exceptis paucis, ut supra diximus. In finem, in hymnis, psalmus ipsi David. PSALMUS LX. ·In finem etiam hic psalmus nos jubet aspicere, ob prophetias quæ in co traduntur : efferturque ex populi persona, qui captivus detentus est in Babylone. Illorum enim reditum in patriam prædi- cit. Inhabitabo, inquit, in tabernaculo tuo in s- cula. Atque ideo summa consequentia post supe- riorem collocatus est. Christiano etiam populo recte accommodatur. In hymnis inscribitur, quia benefactorem Deum laudas, et illius beneficia com- memorat. Observandum vero est, quod psalmi, quibus inseriptum est, in hymnis tantum, ipso hu- Iwano ore canebantur, absque organorum modula- tione : illi autem quibus inscribitur : In hymnis psalmi, una cum musico canebantur instru- mento. VERS. 2. Exaudi, Deus, deprecationem meam, in B tende orationi mem. De his verbis, exaudi et intende, C diximus in psalmo xvi. VERS. 3. A finibus terra ad te clamavi. Per fines terræ juxta historiæ sensum Babylonem intelligit, quæ in ultimis mansuetioris hujus regionis nostræ partibus sita est ; juxta anagogem vero cogita- tiones terrenas, quæ efficiunt ut procul elongemur a Deo. Dum triste essel cor meum, in petra exaltasti me. Per petram fidem intelligit, quam in Deum habet: propter illius nimirum soliditatem securitatemque ac sublimitatem. Quoties enim, inquit, ob præsen- tes angustias fatigatus aut contristatus sum, ad summam quamdam a Deo mihi immissam spem eve- hebar, veluti ad solidissimam quamdam petram, at- que ad tutissimum refugium. VERS. 4. Deduxit me quia factus es spes mea. Dux mihi olim fuisti ad bona. Te enim unicum salutis meæ auctore:n futurum sperabam. - Turris fortitudinis a facie inimici. A communi sensu sumendum est verbam, factus es. Turris autem fortitudinis a facie inimici, dixit pro, tur- ris fortis coram inimico, adeo ut illum arcere possit. Vers. 5. Inhabitubo in tabernaculo tuo in sacula. Jam diximus in his verbis prophetiam contineri de D Varia lectiones. (13) Simplicius et fidelius, et omnigena virtute circumiseplan.
10β And it was weak, but you have restored it. Your inheritance was weak in the past, crushed by the tyranny of the idols, but you made it whole, having renewed it through the rebirth of baptism and having established it firmly on the unshakeable rock of your commandments.
α Tὰ ζῷά σου κατοικοῦσιν ἐν αὐτῇ. Oἱ παρὰ σοῦ πνευματικῶς τρεφόμενοι, καὶ ζῶντες τὴν ἐν σοὶ ζωήν. Ἢ ζῷα τοῦ Χριστοῦ, οἱ ἀπόστολοι, οὓς ὁ Ἀββακοὺμ ἵππους ὠνόμασεν, Ἐπεβίβασας, λέγων, εἰς θάλασσαν τοὺς ἵππους σου, θάλασσαν καλέσας, τὴν πικρὰν ἀπιστίαν.Α διδασκάλοις, ἢ καὶ τὴν περιέχουσαν αὐτῇ πᾶσαν ἀρετὴν ; καὶ τίς ὁδηγήσει με, καὶ ἀπαγάγῃ εἰς τὴν γῆν τῶν ἀπίστων, ἵνα ἴδω αὐτὴν πιστεύσασαν ; Ούχι σύ, ὦ Θεὸς, ὁ ἀπωσάμενος ἡμᾶς; ἤγουν, ὁ τοὺς ἐξ ἐμοῦ καταγομένους χριστοκτόνους Ἰουδαίους ἀπο βαλών. Τὸ δὲ ἑξῆς, προσώπῳ τῶν πιστῶν ὧν πλὴν ὡς προαποδέδοται. υι Εἰς τὸ τέλος ἐν ὕμνοις ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ Ε. Εἰς τὸ τέλος καὶ ὁ παρών ψαλμὸς παρεγγυᾷ βλέ- πειν τῆς ἐν τούτῳ προφητείας. Εἴρηται γὰρ καὶ οὗ τος προσώπῳ τοῦ ἐν Βαβυλῶνι αἰχμαλώτου λαοῦ. Προαγορεύει γὰρ τὴν ἐπάνοδον. Παροικήσω γάρ, φησὶν, ἐν τῷ σκηνώματί σου εἰς τοὺς αἰῶνας. Διὸ καὶ ἀκολούθως τῷ προλαβόντι τέτακται. Αρμόζει δὲ καὶ τῷ λαῷ τῶν Χριστιανῶν, ὁμοίως ἐκείνῳ. Ἐν ὕμνοις δὲ ἐπιγέγραπται, ὅτι ὑμνεῖ τὸν εὐεργέτην, ἐν οἷς διηγεῖται τὰς εὐεργεσίας αὐτοῦ. Παρατηρη τέον δὲ, ὅτι ἔνθα μὲν ἐπιγέγραπται τὸ ἐν ὕμνοις μόνον, ἀπὸ στόματος ἐκεῖνος ὁ ὕμνος ᾔδετο, χωρὶς ὀργανικῆς μελῳδίας, ἔνθα δὲ τὸ ἐν ὕμνοις ψαλ μου, μετ' ὀργάνου τινὸς οὗτος ἐμελῳδεῖτο. Εἰσάκουσον, ὁ Θεὸς, τῆς δεήσεώς μου, πρό σχες τῇ προσευχῇ μου. Περὶ τοῦ εἰσάκουσον καὶ πρόσχες, εἴρηται ἐν τῷ ις' ψαλμῷ. Ἀπὸ τῶν περάτων τῆς γῆς πρὸς σὲ ἐκέκραξα. Πέρατα τῆς γῆς ἱστορικῶς λέγει τὴν Βαβυλῶνα, διὰ τὸ ἐσχάτην αὐτὴν κεῖσθαι τῆς ἡμερωτέρας οικουμέν νης. Εἶεν δ᾽ ἂν ἔσχατα γῆς ἀναγωγικῶς οἱ μακρύ νουσαι ἀπὸ τοῦ Θεοῦ γήϊνο: φροντίδες. Ἐν τῷ ἀκηδιάσαι τὴν καρδίαν μου, ἐν πέτρα ὕψωσάς με. Πέτραν ὀνομάζει τὴν πρὸς αὐτὸν ἐλα πίδα, διά τε τὸ στερὸν καὶ ἀσφαλὲς, καὶ διὰ τὸ ὑψηλὸν καὶ μετεωρίζον αὐτῆς. Οσάκις, φησίν, ἠκεδίασα, ἀποκαμὼν ταῖς θλίψεσιν, ἀνηγές με ἐπὶ τὴν ἐλπίδα σου, ὡς εἰς πέτραν τινά. Ωδήγησάς με, ὅτι ἐγενήθης ἐλπίς μου. Οδή γησάς με πάλαι ἐπὶ τὰ καλά. Καὶ γὰρ σὲ μόνον ἔσχον ἐν πίδα σωτηρίας. Πύργος ἰσχύος, ἀπὸ προσώπου ἐχθροῦ. Ἀπὸ κοινοῦ ληπτέον τὸ ἐγενήθης. Πύργος δὲ ἰσχύος, ἀντὶ τοῦ, πύργο; ἰσχυρός. Ενώπιον ἐχθροῦ, ὥστε κωλύειν αὐτόν. Παροικήσω ἐν τῷ σκηνώματί σου εἰς τοὺς αἰῶνας. Τοῦτο προφητεία περὶ τῆς ἐπανόδου και EUTHYMI ZIGABENI 1:20 accedebat loca, et ad varias gentes etiam alieni- genas, subjiciens eos ac ducens ad fidem. Cupiens deinde Propheta ea oculis atque ipso sensu cerne- re, quæ in spiritu viderat : Quis, inquit, deducet me in Ecclesiam fidelium Evangelii legibus bene moderatam, Christique sanguine, baptismale, cruce, angelis et doctrina munitam (13) ? Quæ ec- clesia munitionis civitas, seu [ut propius poscit Græca dictio ] civitas complexus dici potest, co quod omnes complectatur virtutes. Et quis deducẹt me in terram infidelium, ut ex infideli videam fieri fidelem? Nonne tu, Deus, qui repulisti nos ? hoc est, qui cognatos ae posteros meus Judeos, Christi interfectores projecisti. Reliqua ex fidelium persona dicta sunt, exceptis paucis, ut supra diximus. In finem, in hymnis, psalmus ipsi David. PSALMUS LX. ·In finem etiam hic psalmus nos jubet aspicere, ob prophetias quæ in co traduntur : efferturque ex populi persona, qui captivus detentus est in Babylone. Illorum enim reditum in patriam prædi- cit. Inhabitabo, inquit, in tabernaculo tuo in s- cula. Atque ideo summa consequentia post supe- riorem collocatus est. Christiano etiam populo recte accommodatur. In hymnis inscribitur, quia benefactorem Deum laudas, et illius beneficia com- memorat. Observandum vero est, quod psalmi, quibus inseriptum est, in hymnis tantum, ipso hu- Iwano ore canebantur, absque organorum modula- tione : illi autem quibus inscribitur : In hymnis psalmi, una cum musico canebantur instru- mento. VERS. 2. Exaudi, Deus, deprecationem meam, in B tende orationi mem. De his verbis, exaudi et intende, C diximus in psalmo xvi. VERS. 3. A finibus terra ad te clamavi. Per fines terræ juxta historiæ sensum Babylonem intelligit, quæ in ultimis mansuetioris hujus regionis nostræ partibus sita est ; juxta anagogem vero cogita- tiones terrenas, quæ efficiunt ut procul elongemur a Deo. Dum triste essel cor meum, in petra exaltasti me. Per petram fidem intelligit, quam in Deum habet: propter illius nimirum soliditatem securitatemque ac sublimitatem. Quoties enim, inquit, ob præsen- tes angustias fatigatus aut contristatus sum, ad summam quamdam a Deo mihi immissam spem eve- hebar, veluti ad solidissimam quamdam petram, at- que ad tutissimum refugium. VERS. 4. Deduxit me quia factus es spes mea. Dux mihi olim fuisti ad bona. Te enim unicum salutis meæ auctore:n futurum sperabam. - Turris fortitudinis a facie inimici. A communi sensu sumendum est verbam, factus es. Turris autem fortitudinis a facie inimici, dixit pro, tur- ris fortis coram inimico, adeo ut illum arcere possit. Vers. 5. Inhabitubo in tabernaculo tuo in sacula. Jam diximus in his verbis prophetiam contineri de D Varia lectiones. (13) Simplicius et fidelius, et omnigena virtute circumiseplan.
11α Your living beings will dwell in it. Those who are being nourished spiritually by you and are living the life in you. Or else, the Apostles are Christ’s living beings or ‘animals’. Habbakuk called them ‘horses’, saying, You have set your horses upon the sea, calling bitter unbelief ‘sea’.
β Ἡτοίμασας ἐν τῇ χρηστότητί σου τῷ πτωχῷ, ὁ Θεός. Πτωχὸς, ὁ τῶν ἐθνῶν λαὸς, μηδένα πλοῦτον πνευματικὸν δεξάμενος· οὐ γὰρ νόμον εἶχεν, οὐ προφήτας, ἀλλ’ ὁ Θεὸς δι’ οἰκείαν χρηστότητα ἡτοίμασεν αὐτῷ πλοῦτον ἄλλον, τὴν δηλωθεῖσαν ἑκούσιον βροχήν.Α διδασκάλοις, ἢ καὶ τὴν περιέχουσαν αὐτῇ πᾶσαν ἀρετὴν ; καὶ τίς ὁδηγήσει με, καὶ ἀπαγάγῃ εἰς τὴν γῆν τῶν ἀπίστων, ἵνα ἴδω αὐτὴν πιστεύσασαν ; Ούχι σύ, ὦ Θεὸς, ὁ ἀπωσάμενος ἡμᾶς; ἤγουν, ὁ τοὺς ἐξ ἐμοῦ καταγομένους χριστοκτόνους Ἰουδαίους ἀπο βαλών. Τὸ δὲ ἑξῆς, προσώπῳ τῶν πιστῶν ὧν πλὴν ὡς προαποδέδοται. υι Εἰς τὸ τέλος ἐν ὕμνοις ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ Ε. Εἰς τὸ τέλος καὶ ὁ παρών ψαλμὸς παρεγγυᾷ βλέ- πειν τῆς ἐν τούτῳ προφητείας. Εἴρηται γὰρ καὶ οὗ τος προσώπῳ τοῦ ἐν Βαβυλῶνι αἰχμαλώτου λαοῦ. Προαγορεύει γὰρ τὴν ἐπάνοδον. Παροικήσω γάρ, φησὶν, ἐν τῷ σκηνώματί σου εἰς τοὺς αἰῶνας. Διὸ καὶ ἀκολούθως τῷ προλαβόντι τέτακται. Αρμόζει δὲ καὶ τῷ λαῷ τῶν Χριστιανῶν, ὁμοίως ἐκείνῳ. Ἐν ὕμνοις δὲ ἐπιγέγραπται, ὅτι ὑμνεῖ τὸν εὐεργέτην, ἐν οἷς διηγεῖται τὰς εὐεργεσίας αὐτοῦ. Παρατηρη τέον δὲ, ὅτι ἔνθα μὲν ἐπιγέγραπται τὸ ἐν ὕμνοις μόνον, ἀπὸ στόματος ἐκεῖνος ὁ ὕμνος ᾔδετο, χωρὶς ὀργανικῆς μελῳδίας, ἔνθα δὲ τὸ ἐν ὕμνοις ψαλ μου, μετ' ὀργάνου τινὸς οὗτος ἐμελῳδεῖτο. Εἰσάκουσον, ὁ Θεὸς, τῆς δεήσεώς μου, πρό σχες τῇ προσευχῇ μου. Περὶ τοῦ εἰσάκουσον καὶ πρόσχες, εἴρηται ἐν τῷ ις' ψαλμῷ. Ἀπὸ τῶν περάτων τῆς γῆς πρὸς σὲ ἐκέκραξα. Πέρατα τῆς γῆς ἱστορικῶς λέγει τὴν Βαβυλῶνα, διὰ τὸ ἐσχάτην αὐτὴν κεῖσθαι τῆς ἡμερωτέρας οικουμέν νης. Εἶεν δ᾽ ἂν ἔσχατα γῆς ἀναγωγικῶς οἱ μακρύ νουσαι ἀπὸ τοῦ Θεοῦ γήϊνο: φροντίδες. Ἐν τῷ ἀκηδιάσαι τὴν καρδίαν μου, ἐν πέτρα ὕψωσάς με. Πέτραν ὀνομάζει τὴν πρὸς αὐτὸν ἐλα πίδα, διά τε τὸ στερὸν καὶ ἀσφαλὲς, καὶ διὰ τὸ ὑψηλὸν καὶ μετεωρίζον αὐτῆς. Οσάκις, φησίν, ἠκεδίασα, ἀποκαμὼν ταῖς θλίψεσιν, ἀνηγές με ἐπὶ τὴν ἐλπίδα σου, ὡς εἰς πέτραν τινά. Ωδήγησάς με, ὅτι ἐγενήθης ἐλπίς μου. Οδή γησάς με πάλαι ἐπὶ τὰ καλά. Καὶ γὰρ σὲ μόνον ἔσχον ἐν πίδα σωτηρίας. Πύργος ἰσχύος, ἀπὸ προσώπου ἐχθροῦ. Ἀπὸ κοινοῦ ληπτέον τὸ ἐγενήθης. Πύργος δὲ ἰσχύος, ἀντὶ τοῦ, πύργο; ἰσχυρός. Ενώπιον ἐχθροῦ, ὥστε κωλύειν αὐτόν. Παροικήσω ἐν τῷ σκηνώματί σου εἰς τοὺς αἰῶνας. Τοῦτο προφητεία περὶ τῆς ἐπανόδου και EUTHYMI ZIGABENI 1:20 accedebat loca, et ad varias gentes etiam alieni- genas, subjiciens eos ac ducens ad fidem. Cupiens deinde Propheta ea oculis atque ipso sensu cerne- re, quæ in spiritu viderat : Quis, inquit, deducet me in Ecclesiam fidelium Evangelii legibus bene moderatam, Christique sanguine, baptismale, cruce, angelis et doctrina munitam (13) ? Quæ ec- clesia munitionis civitas, seu [ut propius poscit Græca dictio ] civitas complexus dici potest, co quod omnes complectatur virtutes. Et quis deducẹt me in terram infidelium, ut ex infideli videam fieri fidelem? Nonne tu, Deus, qui repulisti nos ? hoc est, qui cognatos ae posteros meus Judeos, Christi interfectores projecisti. Reliqua ex fidelium persona dicta sunt, exceptis paucis, ut supra diximus. In finem, in hymnis, psalmus ipsi David. PSALMUS LX. ·In finem etiam hic psalmus nos jubet aspicere, ob prophetias quæ in co traduntur : efferturque ex populi persona, qui captivus detentus est in Babylone. Illorum enim reditum in patriam prædi- cit. Inhabitabo, inquit, in tabernaculo tuo in s- cula. Atque ideo summa consequentia post supe- riorem collocatus est. Christiano etiam populo recte accommodatur. In hymnis inscribitur, quia benefactorem Deum laudas, et illius beneficia com- memorat. Observandum vero est, quod psalmi, quibus inseriptum est, in hymnis tantum, ipso hu- Iwano ore canebantur, absque organorum modula- tione : illi autem quibus inscribitur : In hymnis psalmi, una cum musico canebantur instru- mento. VERS. 2. Exaudi, Deus, deprecationem meam, in B tende orationi mem. De his verbis, exaudi et intende, C diximus in psalmo xvi. VERS. 3. A finibus terra ad te clamavi. Per fines terræ juxta historiæ sensum Babylonem intelligit, quæ in ultimis mansuetioris hujus regionis nostræ partibus sita est ; juxta anagogem vero cogita- tiones terrenas, quæ efficiunt ut procul elongemur a Deo. Dum triste essel cor meum, in petra exaltasti me. Per petram fidem intelligit, quam in Deum habet: propter illius nimirum soliditatem securitatemque ac sublimitatem. Quoties enim, inquit, ob præsen- tes angustias fatigatus aut contristatus sum, ad summam quamdam a Deo mihi immissam spem eve- hebar, veluti ad solidissimam quamdam petram, at- que ad tutissimum refugium. VERS. 4. Deduxit me quia factus es spes mea. Dux mihi olim fuisti ad bona. Te enim unicum salutis meæ auctore:n futurum sperabam. - Turris fortitudinis a facie inimici. A communi sensu sumendum est verbam, factus es. Turris autem fortitudinis a facie inimici, dixit pro, tur- ris fortis coram inimico, adeo ut illum arcere possit. Vers. 5. Inhabitubo in tabernaculo tuo in sacula. Jam diximus in his verbis prophetiam contineri de D Varia lectiones. (13) Simplicius et fidelius, et omnigena virtute circumiseplan.
11β In your goodness, O God, you have made preparation for the poor man. The people of the nations, having received no spiritual wealth, is the ‘poor man’. For it had neither law nor prophets, but God on account of his natural goodness prepared for it a different wealth, namely the voluntary rain just mentioned.
12 Κύριος δώσει ῥῆμα τοῖς εὐαγγελιζομένοις δυνάμει πολλῇ. Τοῦτο, περὶ τῶν ἀποστόλων, οἷς ἁλιεῦσι καὶ ἰδιώταις οὖσιν, ὁ Θεὸς ἐχορήγησε λόγον σοφίας. Δυνάμει δὲ πολλῇ εἶπεν, ὅτι τοῖς ῥήμασιν αὐτῶν παρείπετο θεία δύναμις, τερατουργοῦσα ὅσα καὶ | βούλοιντο. α ἑκούσιον PCHBV[TRa] : ἑκουσίαν MAF. α ἑκούσιος PHV : ἑκουσία MASCBF. β προφήτας PSCHBF : προφητείας MV. β ἑκούσιον PCHBV : ἑκουσίαν MAF.Α διδασκάλοις, ἢ καὶ τὴν περιέχουσαν αὐτῇ πᾶσαν ἀρετὴν ; καὶ τίς ὁδηγήσει με, καὶ ἀπαγάγῃ εἰς τὴν γῆν τῶν ἀπίστων, ἵνα ἴδω αὐτὴν πιστεύσασαν ; Ούχι σύ, ὦ Θεὸς, ὁ ἀπωσάμενος ἡμᾶς; ἤγουν, ὁ τοὺς ἐξ ἐμοῦ καταγομένους χριστοκτόνους Ἰουδαίους ἀπο βαλών. Τὸ δὲ ἑξῆς, προσώπῳ τῶν πιστῶν ὧν πλὴν ὡς προαποδέδοται. υι Εἰς τὸ τέλος ἐν ὕμνοις ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ Ε. Εἰς τὸ τέλος καὶ ὁ παρών ψαλμὸς παρεγγυᾷ βλέ- πειν τῆς ἐν τούτῳ προφητείας. Εἴρηται γὰρ καὶ οὗ τος προσώπῳ τοῦ ἐν Βαβυλῶνι αἰχμαλώτου λαοῦ. Προαγορεύει γὰρ τὴν ἐπάνοδον. Παροικήσω γάρ, φησὶν, ἐν τῷ σκηνώματί σου εἰς τοὺς αἰῶνας. Διὸ καὶ ἀκολούθως τῷ προλαβόντι τέτακται. Αρμόζει δὲ καὶ τῷ λαῷ τῶν Χριστιανῶν, ὁμοίως ἐκείνῳ. Ἐν ὕμνοις δὲ ἐπιγέγραπται, ὅτι ὑμνεῖ τὸν εὐεργέτην, ἐν οἷς διηγεῖται τὰς εὐεργεσίας αὐτοῦ. Παρατηρη τέον δὲ, ὅτι ἔνθα μὲν ἐπιγέγραπται τὸ ἐν ὕμνοις μόνον, ἀπὸ στόματος ἐκεῖνος ὁ ὕμνος ᾔδετο, χωρὶς ὀργανικῆς μελῳδίας, ἔνθα δὲ τὸ ἐν ὕμνοις ψαλ μου, μετ' ὀργάνου τινὸς οὗτος ἐμελῳδεῖτο. Εἰσάκουσον, ὁ Θεὸς, τῆς δεήσεώς μου, πρό σχες τῇ προσευχῇ μου. Περὶ τοῦ εἰσάκουσον καὶ πρόσχες, εἴρηται ἐν τῷ ις' ψαλμῷ. Ἀπὸ τῶν περάτων τῆς γῆς πρὸς σὲ ἐκέκραξα. Πέρατα τῆς γῆς ἱστορικῶς λέγει τὴν Βαβυλῶνα, διὰ τὸ ἐσχάτην αὐτὴν κεῖσθαι τῆς ἡμερωτέρας οικουμέν νης. Εἶεν δ᾽ ἂν ἔσχατα γῆς ἀναγωγικῶς οἱ μακρύ νουσαι ἀπὸ τοῦ Θεοῦ γήϊνο: φροντίδες. Ἐν τῷ ἀκηδιάσαι τὴν καρδίαν μου, ἐν πέτρα ὕψωσάς με. Πέτραν ὀνομάζει τὴν πρὸς αὐτὸν ἐλα πίδα, διά τε τὸ στερὸν καὶ ἀσφαλὲς, καὶ διὰ τὸ ὑψηλὸν καὶ μετεωρίζον αὐτῆς. Οσάκις, φησίν, ἠκεδίασα, ἀποκαμὼν ταῖς θλίψεσιν, ἀνηγές με ἐπὶ τὴν ἐλπίδα σου, ὡς εἰς πέτραν τινά. Ωδήγησάς με, ὅτι ἐγενήθης ἐλπίς μου. Οδή γησάς με πάλαι ἐπὶ τὰ καλά. Καὶ γὰρ σὲ μόνον ἔσχον ἐν πίδα σωτηρίας. Πύργος ἰσχύος, ἀπὸ προσώπου ἐχθροῦ. Ἀπὸ κοινοῦ ληπτέον τὸ ἐγενήθης. Πύργος δὲ ἰσχύος, ἀντὶ τοῦ, πύργο; ἰσχυρός. Ενώπιον ἐχθροῦ, ὥστε κωλύειν αὐτόν. Παροικήσω ἐν τῷ σκηνώματί σου εἰς τοὺς αἰῶνας. Τοῦτο προφητεία περὶ τῆς ἐπανόδου και EUTHYMI ZIGABENI 1:20 accedebat loca, et ad varias gentes etiam alieni- genas, subjiciens eos ac ducens ad fidem. Cupiens deinde Propheta ea oculis atque ipso sensu cerne- re, quæ in spiritu viderat : Quis, inquit, deducet me in Ecclesiam fidelium Evangelii legibus bene moderatam, Christique sanguine, baptismale, cruce, angelis et doctrina munitam (13) ? Quæ ec- clesia munitionis civitas, seu [ut propius poscit Græca dictio ] civitas complexus dici potest, co quod omnes complectatur virtutes. Et quis deducẹt me in terram infidelium, ut ex infideli videam fieri fidelem? Nonne tu, Deus, qui repulisti nos ? hoc est, qui cognatos ae posteros meus Judeos, Christi interfectores projecisti. Reliqua ex fidelium persona dicta sunt, exceptis paucis, ut supra diximus. In finem, in hymnis, psalmus ipsi David. PSALMUS LX. ·In finem etiam hic psalmus nos jubet aspicere, ob prophetias quæ in co traduntur : efferturque ex populi persona, qui captivus detentus est in Babylone. Illorum enim reditum in patriam prædi- cit. Inhabitabo, inquit, in tabernaculo tuo in s- cula. Atque ideo summa consequentia post supe- riorem collocatus est. Christiano etiam populo recte accommodatur. In hymnis inscribitur, quia benefactorem Deum laudas, et illius beneficia com- memorat. Observandum vero est, quod psalmi, quibus inseriptum est, in hymnis tantum, ipso hu- Iwano ore canebantur, absque organorum modula- tione : illi autem quibus inscribitur : In hymnis psalmi, una cum musico canebantur instru- mento. VERS. 2. Exaudi, Deus, deprecationem meam, in B tende orationi mem. De his verbis, exaudi et intende, C diximus in psalmo xvi. VERS. 3. A finibus terra ad te clamavi. Per fines terræ juxta historiæ sensum Babylonem intelligit, quæ in ultimis mansuetioris hujus regionis nostræ partibus sita est ; juxta anagogem vero cogita- tiones terrenas, quæ efficiunt ut procul elongemur a Deo. Dum triste essel cor meum, in petra exaltasti me. Per petram fidem intelligit, quam in Deum habet: propter illius nimirum soliditatem securitatemque ac sublimitatem. Quoties enim, inquit, ob præsen- tes angustias fatigatus aut contristatus sum, ad summam quamdam a Deo mihi immissam spem eve- hebar, veluti ad solidissimam quamdam petram, at- que ad tutissimum refugium. VERS. 4. Deduxit me quia factus es spes mea. Dux mihi olim fuisti ad bona. Te enim unicum salutis meæ auctore:n futurum sperabam. - Turris fortitudinis a facie inimici. A communi sensu sumendum est verbam, factus es. Turris autem fortitudinis a facie inimici, dixit pro, tur- ris fortis coram inimico, adeo ut illum arcere possit. Vers. 5. Inhabitubo in tabernaculo tuo in sacula. Jam diximus in his verbis prophetiam contineri de D Varia lectiones. (13) Simplicius et fidelius, et omnigena virtute circumiseplan.
12 The Lord will give utterance in great power to those proclaiming good tidings. This is about the Apostles, to whom as fishermen and commoners God granted words of wisdom. He said ‘in great power’ because a divine power followed their words, working whatever wonders they might wish.
α Ὁ βασιλεὺς τῶν δυνάμεων τοῦ ἀγαπητοῦ. Ἀγαπητὸν λέγει, τὸν μονογενῆ Υἱὸν καὶ Θεόν· φησὶ γὰρ, Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός. Δυνάμεις δὲ αὐτοῦ, τοὺς ἀποστόλους, ὡς στρατιώτας αὐτοῦ, κατὰ τῶν ἀντικειμένων δυνάμεων παρατεταγμένους, ὧν ἐστι βασιλεὺς ὁ Πατὴρ, βασιλεύσας αὐτῶν διὰ τῆς τοῦ Υἱοῦ σπουδῆς.Α διδασκάλοις, ἢ καὶ τὴν περιέχουσαν αὐτῇ πᾶσαν ἀρετὴν ; καὶ τίς ὁδηγήσει με, καὶ ἀπαγάγῃ εἰς τὴν γῆν τῶν ἀπίστων, ἵνα ἴδω αὐτὴν πιστεύσασαν ; Ούχι σύ, ὦ Θεὸς, ὁ ἀπωσάμενος ἡμᾶς; ἤγουν, ὁ τοὺς ἐξ ἐμοῦ καταγομένους χριστοκτόνους Ἰουδαίους ἀπο βαλών. Τὸ δὲ ἑξῆς, προσώπῳ τῶν πιστῶν ὧν πλὴν ὡς προαποδέδοται. υι Εἰς τὸ τέλος ἐν ὕμνοις ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ Ε. Εἰς τὸ τέλος καὶ ὁ παρών ψαλμὸς παρεγγυᾷ βλέ- πειν τῆς ἐν τούτῳ προφητείας. Εἴρηται γὰρ καὶ οὗ τος προσώπῳ τοῦ ἐν Βαβυλῶνι αἰχμαλώτου λαοῦ. Προαγορεύει γὰρ τὴν ἐπάνοδον. Παροικήσω γάρ, φησὶν, ἐν τῷ σκηνώματί σου εἰς τοὺς αἰῶνας. Διὸ καὶ ἀκολούθως τῷ προλαβόντι τέτακται. Αρμόζει δὲ καὶ τῷ λαῷ τῶν Χριστιανῶν, ὁμοίως ἐκείνῳ. Ἐν ὕμνοις δὲ ἐπιγέγραπται, ὅτι ὑμνεῖ τὸν εὐεργέτην, ἐν οἷς διηγεῖται τὰς εὐεργεσίας αὐτοῦ. Παρατηρη τέον δὲ, ὅτι ἔνθα μὲν ἐπιγέγραπται τὸ ἐν ὕμνοις μόνον, ἀπὸ στόματος ἐκεῖνος ὁ ὕμνος ᾔδετο, χωρὶς ὀργανικῆς μελῳδίας, ἔνθα δὲ τὸ ἐν ὕμνοις ψαλ μου, μετ' ὀργάνου τινὸς οὗτος ἐμελῳδεῖτο. Εἰσάκουσον, ὁ Θεὸς, τῆς δεήσεώς μου, πρό σχες τῇ προσευχῇ μου. Περὶ τοῦ εἰσάκουσον καὶ πρόσχες, εἴρηται ἐν τῷ ις' ψαλμῷ. Ἀπὸ τῶν περάτων τῆς γῆς πρὸς σὲ ἐκέκραξα. Πέρατα τῆς γῆς ἱστορικῶς λέγει τὴν Βαβυλῶνα, διὰ τὸ ἐσχάτην αὐτὴν κεῖσθαι τῆς ἡμερωτέρας οικουμέν νης. Εἶεν δ᾽ ἂν ἔσχατα γῆς ἀναγωγικῶς οἱ μακρύ νουσαι ἀπὸ τοῦ Θεοῦ γήϊνο: φροντίδες. Ἐν τῷ ἀκηδιάσαι τὴν καρδίαν μου, ἐν πέτρα ὕψωσάς με. Πέτραν ὀνομάζει τὴν πρὸς αὐτὸν ἐλα πίδα, διά τε τὸ στερὸν καὶ ἀσφαλὲς, καὶ διὰ τὸ ὑψηλὸν καὶ μετεωρίζον αὐτῆς. Οσάκις, φησίν, ἠκεδίασα, ἀποκαμὼν ταῖς θλίψεσιν, ἀνηγές με ἐπὶ τὴν ἐλπίδα σου, ὡς εἰς πέτραν τινά. Ωδήγησάς με, ὅτι ἐγενήθης ἐλπίς μου. Οδή γησάς με πάλαι ἐπὶ τὰ καλά. Καὶ γὰρ σὲ μόνον ἔσχον ἐν πίδα σωτηρίας. Πύργος ἰσχύος, ἀπὸ προσώπου ἐχθροῦ. Ἀπὸ κοινοῦ ληπτέον τὸ ἐγενήθης. Πύργος δὲ ἰσχύος, ἀντὶ τοῦ, πύργο; ἰσχυρός. Ενώπιον ἐχθροῦ, ὥστε κωλύειν αὐτόν. Παροικήσω ἐν τῷ σκηνώματί σου εἰς τοὺς αἰῶνας. Τοῦτο προφητεία περὶ τῆς ἐπανόδου και EUTHYMI ZIGABENI 1:20 accedebat loca, et ad varias gentes etiam alieni- genas, subjiciens eos ac ducens ad fidem. Cupiens deinde Propheta ea oculis atque ipso sensu cerne- re, quæ in spiritu viderat : Quis, inquit, deducet me in Ecclesiam fidelium Evangelii legibus bene moderatam, Christique sanguine, baptismale, cruce, angelis et doctrina munitam (13) ? Quæ ec- clesia munitionis civitas, seu [ut propius poscit Græca dictio ] civitas complexus dici potest, co quod omnes complectatur virtutes. Et quis deducẹt me in terram infidelium, ut ex infideli videam fieri fidelem? Nonne tu, Deus, qui repulisti nos ? hoc est, qui cognatos ae posteros meus Judeos, Christi interfectores projecisti. Reliqua ex fidelium persona dicta sunt, exceptis paucis, ut supra diximus. In finem, in hymnis, psalmus ipsi David. PSALMUS LX. ·In finem etiam hic psalmus nos jubet aspicere, ob prophetias quæ in co traduntur : efferturque ex populi persona, qui captivus detentus est in Babylone. Illorum enim reditum in patriam prædi- cit. Inhabitabo, inquit, in tabernaculo tuo in s- cula. Atque ideo summa consequentia post supe- riorem collocatus est. Christiano etiam populo recte accommodatur. In hymnis inscribitur, quia benefactorem Deum laudas, et illius beneficia com- memorat. Observandum vero est, quod psalmi, quibus inseriptum est, in hymnis tantum, ipso hu- Iwano ore canebantur, absque organorum modula- tione : illi autem quibus inscribitur : In hymnis psalmi, una cum musico canebantur instru- mento. VERS. 2. Exaudi, Deus, deprecationem meam, in B tende orationi mem. De his verbis, exaudi et intende, C diximus in psalmo xvi. VERS. 3. A finibus terra ad te clamavi. Per fines terræ juxta historiæ sensum Babylonem intelligit, quæ in ultimis mansuetioris hujus regionis nostræ partibus sita est ; juxta anagogem vero cogita- tiones terrenas, quæ efficiunt ut procul elongemur a Deo. Dum triste essel cor meum, in petra exaltasti me. Per petram fidem intelligit, quam in Deum habet: propter illius nimirum soliditatem securitatemque ac sublimitatem. Quoties enim, inquit, ob præsen- tes angustias fatigatus aut contristatus sum, ad summam quamdam a Deo mihi immissam spem eve- hebar, veluti ad solidissimam quamdam petram, at- que ad tutissimum refugium. VERS. 4. Deduxit me quia factus es spes mea. Dux mihi olim fuisti ad bona. Te enim unicum salutis meæ auctore:n futurum sperabam. - Turris fortitudinis a facie inimici. A communi sensu sumendum est verbam, factus es. Turris autem fortitudinis a facie inimici, dixit pro, tur- ris fortis coram inimico, adeo ut illum arcere possit. Vers. 5. Inhabitubo in tabernaculo tuo in sacula. Jam diximus in his verbis prophetiam contineri de D Varia lectiones. (13) Simplicius et fidelius, et omnigena virtute circumiseplan.
13α The king of the powers of the beloved. ‘Beloved’ is what he calls the only-begotten Son and God, for it is written, This is my beloved Son. His ‘powers’ or ‘forces’ are the Apostles, as his soldiers marshalled against the adversarial powers, whose king is the Father, who came to rule over them through the zeal of the Son.
PG 128:667β Tῇ ὡραιότητι τοῦ οἴκου διελέσθαι σκῦλα. Δώσει αὐτοῖς ῥῆμα εἰς τὸ διαμερίσασθαι λάφυρα τῶν ἐχθρῶν, ἅ εἰσι τὰ ἔθνη· νικήσαντες γὰρ τοὺς δαίμονας, ἐλαφυραγώγησαν, ἀφελόμενοι τοὺς δεδουλωμένους αὐτοῖς· διελέσθαι δὲ αὐτὰ τῇ ὡραιοτάτῃ Ἐκκλησίᾳ τῶν πιστῶν, ᾗ ἐνοικεῖ ὁ Θεός. Καὶ μέντοι διείλοντο, ὁ μὲν τόδε τὸ ἔθνος, ὁ δὲ τόδε προσαγαγών. Εἴη δ’ ἂν ὡραιότης τῆς Ἐκκλησίας, καὶ τὸ Εὐαγγέλιον, δι’ οὗ τούτους διείλοντο.
13β To distribute spoils to the comeliness of the house. He will give the Apostles utterance to divide up spoils of the enemies, which are the na- tions (for having defeated the demons, they plundered them, taking away those enslaved to them), and to distribute them to the comeliest Church of the faithful in which God dwells. And they did indeed distribute them, the one bringing one nation and the other another. The comeliness of the Church may also be interpreted as the Gospel through which they divided them up.
α Ἐὰν κοιμηθῆτε ἀνὰ μέσον τῶν κλήρων. Κοιμηθῆναι ἐπὶ τοῦ παρόντος ῥητοῦ, τὸ ἀποθανεῖν νοήσομεν. Φησὶ γὰρ πρὸς τοὺς ἀποστόλους, ὅτι προσαχθήσονται ταῦτα τὰ σκῦλα, ἐὰν ἀποθάνητε ἀνὰ μέσον τῶν κλήρων, ἤτοι τῶν κληροδοτηθέντων ὑμῖν ἐθνῶν· καὶ μέντοι κηρύσσοντες, ἀνῃρέθησαν. Ἢ καὶ ἄλλως, ἐὰν ἐγχρονίσητε· χρονίζει γὰρ ἀκινητῶν ὁ κοιμώμενος.
14α If you fall asleep among the lots. ‘To fall asleep’ in the present verse we shall understand as ‘to die’. For he is saying to the Apostles that these spoils will be brought forward as offerings if you die among the lots, namely, among the nations allotted to you. And indeed they were slain while preaching. Or in a different sense, if you continue long, for a person who is sleeping continues long at rest.
β Πτέρυγες περιστερᾶς περιηργυρωμέναι, καὶ τὰ μετάφρενα αὐτῆς ἐν χλωρότητι χρυσίου. Περιστερὰν οἰόμεθα, τὸν Χριστὸν, διὰ τὸ φιλάνθρωπον καὶ ἀνεξίκακον, οὗ πτέρυγες μὲν, εἴη ἂν τὸ σῶμα, ὡς ἀκρότατον, μετάφρενα δὲ, ἡ ψυχὴ, ὡς ἐνδότερον. Λέγει δὲ, ὅτι λελαμπρυσμένον μὲν τὸ σῶμα αὐτοῦ, ὡς ἀναμάρτητον, λαμπρὸς γὰρ ὁ ἄργυρος, ἐν καθαρότητι δὲ χρυσίου ἡ ψυχὴ αὐτοῦ, ὡς ἡνωμένη τῇ θεότητι· τὸ χλωρὸν γὰρ χρυσίον, καθαρώτατόν ἐστιν. Ἄλλοι δὲ, τὸ πρὸ τούτου ῥητὸν τῷ παρόντι συντάττοντες, φασὶν ὅτι ἐὰν στερεωθῆτε ἀνὰ μέσον τῶν δύο Διαθηκῶν, τῆς τε Παλαιᾶς καὶ τῆς Νέας ― ἐστερέωται γὰρ ἀκινητῶν ὁ κοιμώμενος ― καὶ ἀποκεκλήρωνται αἱ Διαθῆκαι, ἡ μὲν τῷ παλαιῷ λαῷ πρὸ τοῦ σταυροῦ, ἡ δὲ τῷ νέῳ μετὰ τὸν σταυρὸν, ἐὰν οὖν οὕτω, φησὶ, ποιήσητε, μεσάζοντες καὶ συμβιβάζοντες τὴν Νέαν πρὸς τὴν Παλαιάν ― ἐκείνη μὲν γὰρ τύπος, αὕτη δὲ ἀλήθεια ― τότε τῆς περιστερᾶς, ἤτοι τοῦ ἁγίου Πνεύματος, αἱ μὲν πτέρυγες, εἴτουν τὰ ἀκρότατα καὶ ἁπλούστερα νοήματα, λαμπρὰ φανήσονται, τὰ δὲ μετάφρενα, τουτέστι, τὰ ἐνδότερα καὶ μυστηριωδέστερα, δίκην χλωρότητος χρυσοῦ, καθαρώτατα· εἰ δὲ λαμπρὸς μὲν ὁ ἄργυρος, λαμπρὸς δὲ καὶ ὁ χρυσὸς, ἀλλ’ ἡ τοῦ χρυσοῦ λαμπρότης βαθυτέρα ἐστί. Περιστερὰν δὲ νοοῦσι, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὅτι καὶ ἐν εἴδει περιστερᾶς κατῆλθεν ἐπὶ τὸν Χριστὸν βαπτιζόμενον.
14β Wings of a dove silvered all around, and its breast in paleness of gold. We consider the ‘dove’ to be Christ, on account of its love for man and its forbearing nature; its ‘wings’ may be interpreted as the body, as outermost, and the breast as the soul, as innermost. He is saying that his body is brilliant in splendour as being without sin, for silver is brilliant, while his soul is in purity of gold, as being united to divinity, because pale gold is most pure. Others, combining the verse before with the present one, say that if you are firmly es- tablished between the two Covenants, the Old and the New (for the one who is sleeping is firmly established without moving), and the Covenants are allotted, the one to the old people before the Cross, the other to the new people after the Cross - if therefore, he says, you do thus, mediating between and reconciling the New and Old (for the latter is the type, the former the truth), then the wings of the dove (that is, of the holy Spirit), namely the out- ermost and more simple meanings will appear brilliantly, and its breast, that is, the innermost and more mysterious meanings, will appear most purely like the paleness of gold (though silver is brilliant, gold is also brilliant, but the brilliance of gold is deeper). They understand the holy Spirit as the dove, because it descended in the form of a dove on Christ as he was being baptised.
PG 128:66915 Ἐν τῷ διαστέλλειν τὸν ἐπουράνιον βασιλεῖς ἐπ’ αὐτῆς χιονωθήσονται ἐν Σελμών. Βασιλεῖς νῦν, τοὺς ἀποστόλους ὠνόμασεν, ὡς κληρονόμους τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, οὓς καὶ ἐν τῷ μδ΄ ψαλμῷ ἄρχοντας προσηγόρευσε. Προλέγει δὲ ἐνταῦθα τὴν εἰς αὐτοὺς γενομένην ἐν τῷ καιρῷ τῆς Πεντηκοστῆς ἐπιφοίτησιν τοῦ ἁγίου Πνεύματος· φησὶν οὖν ὅτι ἐν τῷ τὸν ἐπουράνιον Θεὸν ἀποστέλλειν ἢ διαιρεῖν καὶ διακληροῦν βασιλεῖς ἐπ’ αὐτῆς, φημὶ δὴ, τῆς προῤῥηθείσης κληρονομίας, ἥτις ἐστὶ τὰ ἔθνη ― Πορευθέντες γὰρ, φησὶ, μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη ― χιονωθήσονται, | ὅ ἐστι λευκανθήσονται καὶ λαμπρυνθήσονται, διὰ τῆς αἴγλης τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Προσέθηκε δὲ καὶ τὸν τόπον· καὶ Σελμὼν γὰρ, ἡ ᾽Ιερουσαλὴμ ἐκαλεῖτο, ἔνθα ἐκάθηντο, ἕως ἂν ἐνεδύσαντο δύναμιν ἐξ ὕψους. Παρατηρητέον δὲ τὴν ἐν πρόθεσιν, πολλάκις ὑστεροχρονίαν σημαίνουσαν, ὡς ἐπὶ τοῦ παρόντος, ἐν τῷ διαστέλλειν γὰρ, ἀντὶ τοῦ, μετὰ τὸ διαστεῖλαι· ταύτην δὲ τὴν παρατήρησιν παραδεδώκαμεν καὶ ἐν τῇ ἐπιγραφῇ τοῦ ν΄ ψαλμοῦ.ΤΙ ἀποκαταστάσεως. Σκήνωμα δὲ τοῦ Θεοῦ λέγει τὸν θεῖον ναόν, ὡς πολλάκις ειρήκαμεν. Εἰς τοὺς αἰῶν νας δὲ, ἀντὶ τοῦ, διαπαντός. Εφ' ἡμᾶς δὲ ἡ πρός. ῥησις αὕτη μετέπεσε, διὰ τὴν δυστροπίαν τῶν Ἰου- δαίων. Ἐκεῖνοι γὰρ ὑπὸ Ῥωμαίων ἀφανισθέντες, οὐκ ἔτι τῷ ναῷ παρώκησαν, καὶ αὐτῷ ῥιζόθεν καταστραφέντι. Ὁ Χριστιανικὸς δὲ λαὸς ἀεὶ τῷ κατὰ τόπον ἕκαστον παροικεῖ ναῷ τοῦ Θεοῦ. Παν ταχοῦ γὰρ θεῖο: ναοὶ καθίδρυνται. Σκεπασθήσομαι ἐν τῇ σκέπῃ τῶν πτερύγων σου. Τοῦτο ἔοικε τῷ, Ἐν τῇ σκέπῃ τῶν πτερύγων σου σκεπάσεις με, περὶ οὗ εἰρήκαμεν ἐν τῷ ις' ψαλμῷ. “Οτι σύ, ὁ Θεὸς, εἰσήκουσας τῶν εὐχῶν μου. Οτε δηλαδὴ ἐπεκαλεσάμην σε. Έδωκας κληρονομίαν τοῖς φοβουμένοις τὸ όνομά σου. Κληρονομίαν ἱστορικῶς μὲν λέγει τὴν κάτω Ἱερουσαλήμ, ἀναγωγικῶς δὲ, τὴν ἄνω. Δεῦτε γὰρ, φησὶν,οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου· κλη ρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν. Ημέρας ἐφ' ἡμέρας τοῦ βασιλέως προσθήσεις. Ημέρας περισσές προσθήσεις ἐπὶ ταῖς ἡμέραις τοῦ βασιλέω; Ζοροβάβελ, διὰ τὴν θεοφιλίαν αὐτοῦ καὶ τὴν σύνεσιν. Τὰ δὲ ἑξῆς, οὐχ ἁρμόζουσι Ζορο βάβελ, ἀλλὰ τῷ νέῳ Ζοροβάβελ, κατὰ σάρκα, Χρι στῷ. Ἐπεὶ καὶ Ζοροβάβελ, τύπος ἐγένετο Χριστοῦ. Οσπερ γὰρ ἐκεῖνος τὴν ἀπὸ Βαβυλῶνος αἰχμαλω σίαν εἰς τὴν πατρῴαν ἐπανήγαγεν γῆν, οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς τὴν ἀπὸ τῆς πλάνης τῶν εἰδώλων αίχμα- λωσίαν εἰς τὸν οὐρανὸν ἐπανήγαγεν, ὅπου ἦν αὐτῶν η πατρίς. Ανωθεν γὰρ τοῖς ἀνθρώποις ἡ ψυχὴ δέ δώρηται. ὰ ἔτη αὐτοῦ ἕως ἡμέρας γενεᾶς καὶ γενεῖς. Εσονται, φησί, τὰ ἔτη αὐτοῦ, ἕως τῆς τελευταίας ἡμέρας τῶν δύο γενεῶν, τοῦ τε παλαιοῦ λαοῦ καὶ τοῦ νέου, τουτέστιν, ἕως συντελείας. "Αχοι νὰρ τότε ἐκταθήσεται αὕτη κἀκείνη ἡ γενεά. Διαμενεῖ εἰς τὸν αἰῶνα ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Τοῦτο σαγηνισμὸς τοῦ προλαβόντος στίχου· ἐκ πάντων δὲ τῶν ἀπ᾿ αἰῶνος βασιλέων μόνος ὁ Χρι- στὸς ζῇ ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Εἰ γὰρ καὶ ἀπέθανεν, ἀλλὰ ἀνέστη μετὰ τρεῖς ἡμέρας, καὶ ἐκάθισεν ἐν δεξιᾷ τοῦ Θεοῦ. Ελεος καὶ ἀλήθειαν αὐτοῦ τίς ἐκζητήσει ; Τις κατανοήσει ; Οντως οὐδείς · πέλαγος γάρ ἐστιν ἐλέους, καὶ αὐτὸς ᾿Αλήθεια λέγεται. Προείρηται δὲ περὶ τοῦ ἐλέους καὶ τῆς ἀληθείας καὶ ἐν τῷ νς' ψαλμῷ. Οὕτως ψαλῶ τῷ ὀνόματί σου εἰς τοὺς αἰῶνας. Οὕτως ὥσπερ νῦν ψάλλων σοι, ὑμνήσω σοι δια παντός. Τοῦ ἀποδοῦναι τὰς εὐχὰς μου ἡμέραν ἐξ ἡμέ μας. Ὥστε ἀποδοῦναί μέ σοι τὰς ὑποσχέσεις μου, 2º COMMENT. IN PSALMOS. A reditu populi ex Babylone, et restitutione in pa B @ triam. Per tabernaculum autem templum Dei in- telligit Et, in sæcula dixit pro, perpetuo. Verum hujusmodi · prophetia propter pravos Judæorum mores in nos cecidit. Illi enim jamdiu perdiți a Romanis in templo amplius non habitant, quod ab ipsis prorsus fundamentis eversum est, sed fidelis ǝc Christianus populus in templo Dei semper et ubique inhabitat: cum ab eo per totum orbem Christo erecta sint templa in quibus assidue Deum colit. Protegar in protectione alarum tuarum. Simile ést quod legimus in psalmo xvi, ibi: Et in prote- ctione alarum tuarum proteges me, quæ verba ibl exposuimus. VERS. 6. Quoniam tu, Deus, exaudisti orationes meas. Quando scilicet invocavi te. Dedisti hæreditatem timentibus nomen tuum. Per haereditatein, juxta historiæ sensum, inferiorem hanc Jerusalem intelligit, et supernam, juxta ana- gogen. Venito enim, inquit, benedicti Patris mei, hæreditate paratum vobis regnum . VERS. 7. Dies super dies regis adjicies. Dies, inquit, plurimos adjicies ad dies vitæ regis 20- robabel, propter summum ejus in te amorem, et propter illius summam prudentiam. Quæ se- quuntur non conveniunt antiquo regi Zorobabel, sej novo nostro Żorobabel Christo Domino secun- dum carnem. Nam et Zorobabel, Christi tenuit fi- Buram, dum captivos qui in Babylone erant iu patriam adduxit, quemadmodumn et Christus fide. lem populum, qui sub errore ac fallacia idolorum . ac dæmonum captivus detinebatur, in cœlum re- duxit, ubi nostra erat patria. Superne enim anima nobis omnibus a Deo data est. Annos ejus usque ad diem generationis et genera- tionis. Erunt, inquit, anni ejus usque ad ultimum diem duarum generationum : antiqui nimirum populi et novi, hoc est, ad ipsam usque consum- inationem. Eo usque enim hæc atque illa exten- detur generatio. VERS. 8. Permanebit in saculum in conspectu Dei. Verba bæc superiorem versiculum declarant. Ex omnibus autem regibus qui a sæculo fuerunt, D solus Christus vivit coram Do ; nam etsi mortuus sit, resurrexit tamen post tres dies, et sedet a dextris Dei. Matth. xxv, 534. Misericordiam et veritatem ejus quis exquiret ? Quis intelliget. Vere nullus. Est enim quodda misericordiæ pelagus; adeo autem veridicus est ut Veritas ipsa appelletur. Verum de illius misericor - dia et veritate dictum est in psalmo Lvi. VERS. 9. Sic psallam nomini tuo in sæcula. Psal- leus tibi, inquit, ut nunc facio, in perpetuum te laudabo. It reddam rola mea de die in diem. Hoc est, Us successivis diebus adimpleam quæ vollicitus sumi.
15 As the heavenly one is expanding kings over her, they will become snow-white on Salmon. ‘Kings’ here is what he called the Apostles, as heirs to the kingdom of heaven, and whom he addressed as ‘rulers’ in the forty-fourth psalm. He is predicting here the overshadowing of the holy Spirit which came upon them at the time of Pentecost. He is saying, therefore, that as the heavenly God is sending forth or dividing and allotting kings over her, namely, the pre- viously mentioned inheritance, which is the nations – for it is written, Go, make disciples of all the nations – they will become snow-white, that is, they will be made white and glistening through the radiance of the holy Spirit. He added also the place: for Jerusalem, where they were remaining until they would be clothed with power from on high, was called Salmon. It is to be noted that the conjunction ‘as’ often indicates something that happened later, as in the present case: ‘as he is expanding’, in the sense of, ‘after he had expanded’. We also made this observation in the superscription to the fiftieth psalm.
16 Ὄρος τοῦ Θεοῦ, ὄρος πῖον, ὄρος τετυρωμένον, ὄρος πῖον. Ὄρος τοῦ Θεοῦ, καλεῖ τὴν Ἐκκλησίαν τῶν πιστῶν· ὄρος μὲν, ὡς ὑπερκειμένην τῶν γεηρῶν καὶ εἰς οὐρανὸν ἀνατεινομένην διὰ πράξεως καὶ θεωρίας· τοῦ Θεοῦ δὲ, ὡς ᾠκειωμένην τῷ Θεῷ· πῖον δὲ, διὰ τὴν δαψίλειαν καὶ εὐχρηστίαν τῆς ἐν αὐτῇ πνευματικῆς νομῆς· τετυρωμένον δὲ, διὰ τὸ συνεστὼς καὶ στερεὸν τῶν ἐν αὐτῇ δογμάτων τῆς πίστεως ― πεπηγὼς γὰρ ὁ τυρός· εἶτα πάλιν, πῖον, τῇ δαψιλείᾳ τῶν χαρισμάτων τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Ἐξυμνεῖ δὲ ποικίλως τὸ τοιοῦτον ὄρος, διὰ τὴν ποικιλίαν τῶν δυνάμεων αὐτοῦ.ΤΙ ἀποκαταστάσεως. Σκήνωμα δὲ τοῦ Θεοῦ λέγει τὸν θεῖον ναόν, ὡς πολλάκις ειρήκαμεν. Εἰς τοὺς αἰῶν νας δὲ, ἀντὶ τοῦ, διαπαντός. Εφ' ἡμᾶς δὲ ἡ πρός. ῥησις αὕτη μετέπεσε, διὰ τὴν δυστροπίαν τῶν Ἰου- δαίων. Ἐκεῖνοι γὰρ ὑπὸ Ῥωμαίων ἀφανισθέντες, οὐκ ἔτι τῷ ναῷ παρώκησαν, καὶ αὐτῷ ῥιζόθεν καταστραφέντι. Ὁ Χριστιανικὸς δὲ λαὸς ἀεὶ τῷ κατὰ τόπον ἕκαστον παροικεῖ ναῷ τοῦ Θεοῦ. Παν ταχοῦ γὰρ θεῖο: ναοὶ καθίδρυνται. Σκεπασθήσομαι ἐν τῇ σκέπῃ τῶν πτερύγων σου. Τοῦτο ἔοικε τῷ, Ἐν τῇ σκέπῃ τῶν πτερύγων σου σκεπάσεις με, περὶ οὗ εἰρήκαμεν ἐν τῷ ις' ψαλμῷ. “Οτι σύ, ὁ Θεὸς, εἰσήκουσας τῶν εὐχῶν μου. Οτε δηλαδὴ ἐπεκαλεσάμην σε. Έδωκας κληρονομίαν τοῖς φοβουμένοις τὸ όνομά σου. Κληρονομίαν ἱστορικῶς μὲν λέγει τὴν κάτω Ἱερουσαλήμ, ἀναγωγικῶς δὲ, τὴν ἄνω. Δεῦτε γὰρ, φησὶν,οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου· κλη ρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν. Ημέρας ἐφ' ἡμέρας τοῦ βασιλέως προσθήσεις. Ημέρας περισσές προσθήσεις ἐπὶ ταῖς ἡμέραις τοῦ βασιλέω; Ζοροβάβελ, διὰ τὴν θεοφιλίαν αὐτοῦ καὶ τὴν σύνεσιν. Τὰ δὲ ἑξῆς, οὐχ ἁρμόζουσι Ζορο βάβελ, ἀλλὰ τῷ νέῳ Ζοροβάβελ, κατὰ σάρκα, Χρι στῷ. Ἐπεὶ καὶ Ζοροβάβελ, τύπος ἐγένετο Χριστοῦ. Οσπερ γὰρ ἐκεῖνος τὴν ἀπὸ Βαβυλῶνος αἰχμαλω σίαν εἰς τὴν πατρῴαν ἐπανήγαγεν γῆν, οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς τὴν ἀπὸ τῆς πλάνης τῶν εἰδώλων αίχμα- λωσίαν εἰς τὸν οὐρανὸν ἐπανήγαγεν, ὅπου ἦν αὐτῶν η πατρίς. Ανωθεν γὰρ τοῖς ἀνθρώποις ἡ ψυχὴ δέ δώρηται. ὰ ἔτη αὐτοῦ ἕως ἡμέρας γενεᾶς καὶ γενεῖς. Εσονται, φησί, τὰ ἔτη αὐτοῦ, ἕως τῆς τελευταίας ἡμέρας τῶν δύο γενεῶν, τοῦ τε παλαιοῦ λαοῦ καὶ τοῦ νέου, τουτέστιν, ἕως συντελείας. "Αχοι νὰρ τότε ἐκταθήσεται αὕτη κἀκείνη ἡ γενεά. Διαμενεῖ εἰς τὸν αἰῶνα ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Τοῦτο σαγηνισμὸς τοῦ προλαβόντος στίχου· ἐκ πάντων δὲ τῶν ἀπ᾿ αἰῶνος βασιλέων μόνος ὁ Χρι- στὸς ζῇ ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Εἰ γὰρ καὶ ἀπέθανεν, ἀλλὰ ἀνέστη μετὰ τρεῖς ἡμέρας, καὶ ἐκάθισεν ἐν δεξιᾷ τοῦ Θεοῦ. Ελεος καὶ ἀλήθειαν αὐτοῦ τίς ἐκζητήσει ; Τις κατανοήσει ; Οντως οὐδείς · πέλαγος γάρ ἐστιν ἐλέους, καὶ αὐτὸς ᾿Αλήθεια λέγεται. Προείρηται δὲ περὶ τοῦ ἐλέους καὶ τῆς ἀληθείας καὶ ἐν τῷ νς' ψαλμῷ. Οὕτως ψαλῶ τῷ ὀνόματί σου εἰς τοὺς αἰῶνας. Οὕτως ὥσπερ νῦν ψάλλων σοι, ὑμνήσω σοι δια παντός. Τοῦ ἀποδοῦναι τὰς εὐχὰς μου ἡμέραν ἐξ ἡμέ μας. Ὥστε ἀποδοῦναί μέ σοι τὰς ὑποσχέσεις μου, 2º COMMENT. IN PSALMOS. A reditu populi ex Babylone, et restitutione in pa B @ triam. Per tabernaculum autem templum Dei in- telligit Et, in sæcula dixit pro, perpetuo. Verum hujusmodi · prophetia propter pravos Judæorum mores in nos cecidit. Illi enim jamdiu perdiți a Romanis in templo amplius non habitant, quod ab ipsis prorsus fundamentis eversum est, sed fidelis ǝc Christianus populus in templo Dei semper et ubique inhabitat: cum ab eo per totum orbem Christo erecta sint templa in quibus assidue Deum colit. Protegar in protectione alarum tuarum. Simile ést quod legimus in psalmo xvi, ibi: Et in prote- ctione alarum tuarum proteges me, quæ verba ibl exposuimus. VERS. 6. Quoniam tu, Deus, exaudisti orationes meas. Quando scilicet invocavi te. Dedisti hæreditatem timentibus nomen tuum. Per haereditatein, juxta historiæ sensum, inferiorem hanc Jerusalem intelligit, et supernam, juxta ana- gogen. Venito enim, inquit, benedicti Patris mei, hæreditate paratum vobis regnum . VERS. 7. Dies super dies regis adjicies. Dies, inquit, plurimos adjicies ad dies vitæ regis 20- robabel, propter summum ejus in te amorem, et propter illius summam prudentiam. Quæ se- quuntur non conveniunt antiquo regi Zorobabel, sej novo nostro Żorobabel Christo Domino secun- dum carnem. Nam et Zorobabel, Christi tenuit fi- Buram, dum captivos qui in Babylone erant iu patriam adduxit, quemadmodumn et Christus fide. lem populum, qui sub errore ac fallacia idolorum . ac dæmonum captivus detinebatur, in cœlum re- duxit, ubi nostra erat patria. Superne enim anima nobis omnibus a Deo data est. Annos ejus usque ad diem generationis et genera- tionis. Erunt, inquit, anni ejus usque ad ultimum diem duarum generationum : antiqui nimirum populi et novi, hoc est, ad ipsam usque consum- inationem. Eo usque enim hæc atque illa exten- detur generatio. VERS. 8. Permanebit in saculum in conspectu Dei. Verba bæc superiorem versiculum declarant. Ex omnibus autem regibus qui a sæculo fuerunt, D solus Christus vivit coram Do ; nam etsi mortuus sit, resurrexit tamen post tres dies, et sedet a dextris Dei. Matth. xxv, 534. Misericordiam et veritatem ejus quis exquiret ? Quis intelliget. Vere nullus. Est enim quodda misericordiæ pelagus; adeo autem veridicus est ut Veritas ipsa appelletur. Verum de illius misericor - dia et veritate dictum est in psalmo Lvi. VERS. 9. Sic psallam nomini tuo in sæcula. Psal- leus tibi, inquit, ut nunc facio, in perpetuum te laudabo. It reddam rola mea de die in diem. Hoc est, Us successivis diebus adimpleam quæ vollicitus sumi.
16 The mountain of God, the mountain rich in fat, the mountain curdled as cheese, the moun- tain rich in fat. The mountain of God is what he calls the Church of the faithful, a ‘mountain’, as being raised above earthly things and stretching up towards heaven through action and contempla- tion, and ‘of God’ as made God’s own. It is ‘rich in fat’ on account of the abundance and ready availability of spiritual pasture in her, and ‘curdled as cheese’ on account of the congealed and firm nature of the doctrines of faith in her, for cheese is curdled. The once again ‘rich in fat’ by the abundance of the gifts of the holy Spirit. He sings the praises of this mountain on account of the variety of its powers.
α Ἵνα τί ὑπολαμβάνετε ὄρη τετυρωμένα; Πρὸς τοὺς ἐχθροὺς τῆς Ἐκκλησίας ἀποτείνεται φάσκων, ὅτι διὰ τί ὑπολαμβάνετε ἕτερα ὄρη τετυρωμένα, παρὰ ταύτην;ΤΙ ἀποκαταστάσεως. Σκήνωμα δὲ τοῦ Θεοῦ λέγει τὸν θεῖον ναόν, ὡς πολλάκις ειρήκαμεν. Εἰς τοὺς αἰῶν νας δὲ, ἀντὶ τοῦ, διαπαντός. Εφ' ἡμᾶς δὲ ἡ πρός. ῥησις αὕτη μετέπεσε, διὰ τὴν δυστροπίαν τῶν Ἰου- δαίων. Ἐκεῖνοι γὰρ ὑπὸ Ῥωμαίων ἀφανισθέντες, οὐκ ἔτι τῷ ναῷ παρώκησαν, καὶ αὐτῷ ῥιζόθεν καταστραφέντι. Ὁ Χριστιανικὸς δὲ λαὸς ἀεὶ τῷ κατὰ τόπον ἕκαστον παροικεῖ ναῷ τοῦ Θεοῦ. Παν ταχοῦ γὰρ θεῖο: ναοὶ καθίδρυνται. Σκεπασθήσομαι ἐν τῇ σκέπῃ τῶν πτερύγων σου. Τοῦτο ἔοικε τῷ, Ἐν τῇ σκέπῃ τῶν πτερύγων σου σκεπάσεις με, περὶ οὗ εἰρήκαμεν ἐν τῷ ις' ψαλμῷ. “Οτι σύ, ὁ Θεὸς, εἰσήκουσας τῶν εὐχῶν μου. Οτε δηλαδὴ ἐπεκαλεσάμην σε. Έδωκας κληρονομίαν τοῖς φοβουμένοις τὸ όνομά σου. Κληρονομίαν ἱστορικῶς μὲν λέγει τὴν κάτω Ἱερουσαλήμ, ἀναγωγικῶς δὲ, τὴν ἄνω. Δεῦτε γὰρ, φησὶν,οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου· κλη ρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν. Ημέρας ἐφ' ἡμέρας τοῦ βασιλέως προσθήσεις. Ημέρας περισσές προσθήσεις ἐπὶ ταῖς ἡμέραις τοῦ βασιλέω; Ζοροβάβελ, διὰ τὴν θεοφιλίαν αὐτοῦ καὶ τὴν σύνεσιν. Τὰ δὲ ἑξῆς, οὐχ ἁρμόζουσι Ζορο βάβελ, ἀλλὰ τῷ νέῳ Ζοροβάβελ, κατὰ σάρκα, Χρι στῷ. Ἐπεὶ καὶ Ζοροβάβελ, τύπος ἐγένετο Χριστοῦ. Οσπερ γὰρ ἐκεῖνος τὴν ἀπὸ Βαβυλῶνος αἰχμαλω σίαν εἰς τὴν πατρῴαν ἐπανήγαγεν γῆν, οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς τὴν ἀπὸ τῆς πλάνης τῶν εἰδώλων αίχμα- λωσίαν εἰς τὸν οὐρανὸν ἐπανήγαγεν, ὅπου ἦν αὐτῶν η πατρίς. Ανωθεν γὰρ τοῖς ἀνθρώποις ἡ ψυχὴ δέ δώρηται. ὰ ἔτη αὐτοῦ ἕως ἡμέρας γενεᾶς καὶ γενεῖς. Εσονται, φησί, τὰ ἔτη αὐτοῦ, ἕως τῆς τελευταίας ἡμέρας τῶν δύο γενεῶν, τοῦ τε παλαιοῦ λαοῦ καὶ τοῦ νέου, τουτέστιν, ἕως συντελείας. "Αχοι νὰρ τότε ἐκταθήσεται αὕτη κἀκείνη ἡ γενεά. Διαμενεῖ εἰς τὸν αἰῶνα ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Τοῦτο σαγηνισμὸς τοῦ προλαβόντος στίχου· ἐκ πάντων δὲ τῶν ἀπ᾿ αἰῶνος βασιλέων μόνος ὁ Χρι- στὸς ζῇ ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Εἰ γὰρ καὶ ἀπέθανεν, ἀλλὰ ἀνέστη μετὰ τρεῖς ἡμέρας, καὶ ἐκάθισεν ἐν δεξιᾷ τοῦ Θεοῦ. Ελεος καὶ ἀλήθειαν αὐτοῦ τίς ἐκζητήσει ; Τις κατανοήσει ; Οντως οὐδείς · πέλαγος γάρ ἐστιν ἐλέους, καὶ αὐτὸς ᾿Αλήθεια λέγεται. Προείρηται δὲ περὶ τοῦ ἐλέους καὶ τῆς ἀληθείας καὶ ἐν τῷ νς' ψαλμῷ. Οὕτως ψαλῶ τῷ ὀνόματί σου εἰς τοὺς αἰῶνας. Οὕτως ὥσπερ νῦν ψάλλων σοι, ὑμνήσω σοι δια παντός. Τοῦ ἀποδοῦναι τὰς εὐχὰς μου ἡμέραν ἐξ ἡμέ μας. Ὥστε ἀποδοῦναί μέ σοι τὰς ὑποσχέσεις μου, 2º COMMENT. IN PSALMOS. A reditu populi ex Babylone, et restitutione in pa B @ triam. Per tabernaculum autem templum Dei in- telligit Et, in sæcula dixit pro, perpetuo. Verum hujusmodi · prophetia propter pravos Judæorum mores in nos cecidit. Illi enim jamdiu perdiți a Romanis in templo amplius non habitant, quod ab ipsis prorsus fundamentis eversum est, sed fidelis ǝc Christianus populus in templo Dei semper et ubique inhabitat: cum ab eo per totum orbem Christo erecta sint templa in quibus assidue Deum colit. Protegar in protectione alarum tuarum. Simile ést quod legimus in psalmo xvi, ibi: Et in prote- ctione alarum tuarum proteges me, quæ verba ibl exposuimus. VERS. 6. Quoniam tu, Deus, exaudisti orationes meas. Quando scilicet invocavi te. Dedisti hæreditatem timentibus nomen tuum. Per haereditatein, juxta historiæ sensum, inferiorem hanc Jerusalem intelligit, et supernam, juxta ana- gogen. Venito enim, inquit, benedicti Patris mei, hæreditate paratum vobis regnum . VERS. 7. Dies super dies regis adjicies. Dies, inquit, plurimos adjicies ad dies vitæ regis 20- robabel, propter summum ejus in te amorem, et propter illius summam prudentiam. Quæ se- quuntur non conveniunt antiquo regi Zorobabel, sej novo nostro Żorobabel Christo Domino secun- dum carnem. Nam et Zorobabel, Christi tenuit fi- Buram, dum captivos qui in Babylone erant iu patriam adduxit, quemadmodumn et Christus fide. lem populum, qui sub errore ac fallacia idolorum . ac dæmonum captivus detinebatur, in cœlum re- duxit, ubi nostra erat patria. Superne enim anima nobis omnibus a Deo data est. Annos ejus usque ad diem generationis et genera- tionis. Erunt, inquit, anni ejus usque ad ultimum diem duarum generationum : antiqui nimirum populi et novi, hoc est, ad ipsam usque consum- inationem. Eo usque enim hæc atque illa exten- detur generatio. VERS. 8. Permanebit in saculum in conspectu Dei. Verba bæc superiorem versiculum declarant. Ex omnibus autem regibus qui a sæculo fuerunt, D solus Christus vivit coram Do ; nam etsi mortuus sit, resurrexit tamen post tres dies, et sedet a dextris Dei. Matth. xxv, 534. Misericordiam et veritatem ejus quis exquiret ? Quis intelliget. Vere nullus. Est enim quodda misericordiæ pelagus; adeo autem veridicus est ut Veritas ipsa appelletur. Verum de illius misericor - dia et veritate dictum est in psalmo Lvi. VERS. 9. Sic psallam nomini tuo in sæcula. Psal- leus tibi, inquit, ut nunc facio, in perpetuum te laudabo. It reddam rola mea de die in diem. Hoc est, Us successivis diebus adimpleam quæ vollicitus sumi.
17α Why do you take account of mountains curdled as cheese? He addresses himself to the enemies of the Church, saying, Why do you take account of other curdled mountains apart from this one?
β Tὸ ὄρος, ὃ εὐδόκησεν ὁ Θεὸς κατοικεῖν ἐν αὐτῷ. Τοῦτό ἐστι, φησὶ, τὸ ὄρος, ὃ ἠθέλησεν ὁ Θεὸς εἰς τὸ κατοικεῖν ἐν αὐτῷ. Αὕτη γὰρ, φησὶν, ἡ κατάπαυσίς μου εἰς αἰῶνα αἰῶνος.ΤΙ ἀποκαταστάσεως. Σκήνωμα δὲ τοῦ Θεοῦ λέγει τὸν θεῖον ναόν, ὡς πολλάκις ειρήκαμεν. Εἰς τοὺς αἰῶν νας δὲ, ἀντὶ τοῦ, διαπαντός. Εφ' ἡμᾶς δὲ ἡ πρός. ῥησις αὕτη μετέπεσε, διὰ τὴν δυστροπίαν τῶν Ἰου- δαίων. Ἐκεῖνοι γὰρ ὑπὸ Ῥωμαίων ἀφανισθέντες, οὐκ ἔτι τῷ ναῷ παρώκησαν, καὶ αὐτῷ ῥιζόθεν καταστραφέντι. Ὁ Χριστιανικὸς δὲ λαὸς ἀεὶ τῷ κατὰ τόπον ἕκαστον παροικεῖ ναῷ τοῦ Θεοῦ. Παν ταχοῦ γὰρ θεῖο: ναοὶ καθίδρυνται. Σκεπασθήσομαι ἐν τῇ σκέπῃ τῶν πτερύγων σου. Τοῦτο ἔοικε τῷ, Ἐν τῇ σκέπῃ τῶν πτερύγων σου σκεπάσεις με, περὶ οὗ εἰρήκαμεν ἐν τῷ ις' ψαλμῷ. “Οτι σύ, ὁ Θεὸς, εἰσήκουσας τῶν εὐχῶν μου. Οτε δηλαδὴ ἐπεκαλεσάμην σε. Έδωκας κληρονομίαν τοῖς φοβουμένοις τὸ όνομά σου. Κληρονομίαν ἱστορικῶς μὲν λέγει τὴν κάτω Ἱερουσαλήμ, ἀναγωγικῶς δὲ, τὴν ἄνω. Δεῦτε γὰρ, φησὶν,οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου· κλη ρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν. Ημέρας ἐφ' ἡμέρας τοῦ βασιλέως προσθήσεις. Ημέρας περισσές προσθήσεις ἐπὶ ταῖς ἡμέραις τοῦ βασιλέω; Ζοροβάβελ, διὰ τὴν θεοφιλίαν αὐτοῦ καὶ τὴν σύνεσιν. Τὰ δὲ ἑξῆς, οὐχ ἁρμόζουσι Ζορο βάβελ, ἀλλὰ τῷ νέῳ Ζοροβάβελ, κατὰ σάρκα, Χρι στῷ. Ἐπεὶ καὶ Ζοροβάβελ, τύπος ἐγένετο Χριστοῦ. Οσπερ γὰρ ἐκεῖνος τὴν ἀπὸ Βαβυλῶνος αἰχμαλω σίαν εἰς τὴν πατρῴαν ἐπανήγαγεν γῆν, οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς τὴν ἀπὸ τῆς πλάνης τῶν εἰδώλων αίχμα- λωσίαν εἰς τὸν οὐρανὸν ἐπανήγαγεν, ὅπου ἦν αὐτῶν η πατρίς. Ανωθεν γὰρ τοῖς ἀνθρώποις ἡ ψυχὴ δέ δώρηται. ὰ ἔτη αὐτοῦ ἕως ἡμέρας γενεᾶς καὶ γενεῖς. Εσονται, φησί, τὰ ἔτη αὐτοῦ, ἕως τῆς τελευταίας ἡμέρας τῶν δύο γενεῶν, τοῦ τε παλαιοῦ λαοῦ καὶ τοῦ νέου, τουτέστιν, ἕως συντελείας. "Αχοι νὰρ τότε ἐκταθήσεται αὕτη κἀκείνη ἡ γενεά. Διαμενεῖ εἰς τὸν αἰῶνα ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Τοῦτο σαγηνισμὸς τοῦ προλαβόντος στίχου· ἐκ πάντων δὲ τῶν ἀπ᾿ αἰῶνος βασιλέων μόνος ὁ Χρι- στὸς ζῇ ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Εἰ γὰρ καὶ ἀπέθανεν, ἀλλὰ ἀνέστη μετὰ τρεῖς ἡμέρας, καὶ ἐκάθισεν ἐν δεξιᾷ τοῦ Θεοῦ. Ελεος καὶ ἀλήθειαν αὐτοῦ τίς ἐκζητήσει ; Τις κατανοήσει ; Οντως οὐδείς · πέλαγος γάρ ἐστιν ἐλέους, καὶ αὐτὸς ᾿Αλήθεια λέγεται. Προείρηται δὲ περὶ τοῦ ἐλέους καὶ τῆς ἀληθείας καὶ ἐν τῷ νς' ψαλμῷ. Οὕτως ψαλῶ τῷ ὀνόματί σου εἰς τοὺς αἰῶνας. Οὕτως ὥσπερ νῦν ψάλλων σοι, ὑμνήσω σοι δια παντός. Τοῦ ἀποδοῦναι τὰς εὐχὰς μου ἡμέραν ἐξ ἡμέ μας. Ὥστε ἀποδοῦναί μέ σοι τὰς ὑποσχέσεις μου, 2º COMMENT. IN PSALMOS. A reditu populi ex Babylone, et restitutione in pa B @ triam. Per tabernaculum autem templum Dei in- telligit Et, in sæcula dixit pro, perpetuo. Verum hujusmodi · prophetia propter pravos Judæorum mores in nos cecidit. Illi enim jamdiu perdiți a Romanis in templo amplius non habitant, quod ab ipsis prorsus fundamentis eversum est, sed fidelis ǝc Christianus populus in templo Dei semper et ubique inhabitat: cum ab eo per totum orbem Christo erecta sint templa in quibus assidue Deum colit. Protegar in protectione alarum tuarum. Simile ést quod legimus in psalmo xvi, ibi: Et in prote- ctione alarum tuarum proteges me, quæ verba ibl exposuimus. VERS. 6. Quoniam tu, Deus, exaudisti orationes meas. Quando scilicet invocavi te. Dedisti hæreditatem timentibus nomen tuum. Per haereditatein, juxta historiæ sensum, inferiorem hanc Jerusalem intelligit, et supernam, juxta ana- gogen. Venito enim, inquit, benedicti Patris mei, hæreditate paratum vobis regnum . VERS. 7. Dies super dies regis adjicies. Dies, inquit, plurimos adjicies ad dies vitæ regis 20- robabel, propter summum ejus in te amorem, et propter illius summam prudentiam. Quæ se- quuntur non conveniunt antiquo regi Zorobabel, sej novo nostro Żorobabel Christo Domino secun- dum carnem. Nam et Zorobabel, Christi tenuit fi- Buram, dum captivos qui in Babylone erant iu patriam adduxit, quemadmodumn et Christus fide. lem populum, qui sub errore ac fallacia idolorum . ac dæmonum captivus detinebatur, in cœlum re- duxit, ubi nostra erat patria. Superne enim anima nobis omnibus a Deo data est. Annos ejus usque ad diem generationis et genera- tionis. Erunt, inquit, anni ejus usque ad ultimum diem duarum generationum : antiqui nimirum populi et novi, hoc est, ad ipsam usque consum- inationem. Eo usque enim hæc atque illa exten- detur generatio. VERS. 8. Permanebit in saculum in conspectu Dei. Verba bæc superiorem versiculum declarant. Ex omnibus autem regibus qui a sæculo fuerunt, D solus Christus vivit coram Do ; nam etsi mortuus sit, resurrexit tamen post tres dies, et sedet a dextris Dei. Matth. xxv, 534. Misericordiam et veritatem ejus quis exquiret ? Quis intelliget. Vere nullus. Est enim quodda misericordiæ pelagus; adeo autem veridicus est ut Veritas ipsa appelletur. Verum de illius misericor - dia et veritate dictum est in psalmo Lvi. VERS. 9. Sic psallam nomini tuo in sæcula. Psal- leus tibi, inquit, ut nunc facio, in perpetuum te laudabo. It reddam rola mea de die in diem. Hoc est, Us successivis diebus adimpleam quæ vollicitus sumi.
17β The mountain in which God has been pleased to dwell. This, he says, is the mountain that God wished to dwell in, for it is written, This is my resting place to age of age.
PG 128:671γ Καὶ γὰρ ὁ Κύριος κατασκηνώσει εἰς τέλος. Κατασκηνώσει ἐν αὐτῷ εἰς τέλος, ἀντὶ τοῦ, διαπαντός. Tί δ’ ἂν εἴποιεν ᾽Ιουδαῖοι περὶ τούτου; οὐκ εἰς τέλος γὰρ κατῴκησεν ἐν Σιὼν, ἀλλὰ ῥητὸν χρόνον.καθ' ἡμέραν ἐξ ἡμέρας, εἴτουν ἐν διαδοχῇ ἡμερῶν. Ὑπέσχετο γὰρ πολλάκις ἐν τοῖς προλαβοῦσι ψαλμοῖς ἀεὶ ὑμνεῖν τὸν Θεόν. Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ Ιδιθούμε ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΞΑ΄. Εἰς τὸ τέλος μὲν, διὰ τὸ τέλος τῆς ἐν τούτῳ προφητείας. Προαγορεύει γὰρ τὴν τῶν Μακκαβαίων ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας ἔνστασιν. Τὸ δὲ, ὑπὲρ διθομ, ἀντὶ τοῦ, παρὰ Ιδιθούμ. Παρ' αὐτοῦ γὰρ ἐμελω δήθη. Χοράρχης δὲ ἦν ὁ Ἰδιθούμ, ὡς ἐν τῷ προο μίῳ τῆς βίβλου τῶν Ψαλμῶν παραδεδώκαμεν. Ἔστι δὲ ὁ ψαλμὸς οὗτος προτροπή τις εἰς ὑπομονὴν καὶ εἰς ἐλπίδα τὴν εἰς Θεόν. Οὐχὶ τῷ Θεῷ ὑποταγήσεται ἡ ψυχή μου ; παρ' αὐτοῦ γὰρ τὸ σωτήριόν μου. Προσώπῳ τοῦ συστή ματος τῶν εὐσεβῶν Μακκαβαίων ταῦτα εἴρηται πρὸς τοὺς τυραννοῦντας ἐχθροὺς, πειρωμένους ἀπὸ στῆσαι τούτους τῶν νόμων τοῦ Θεοῦ, καὶ τῶν πα τρίων ἐθῶν. ᾿Αρμόζουσι δὲ καὶ πᾶσι τοῖς μιμού- μένοις τὴν ὑπὲρ ἀρετῆς ἔνστασιν αὐτῶν. Κατ' ἐρώ τησιν δὲ ἡ λόγος, ὅτι οὐχὶ πεισθήσομαι μᾶλλον τῷ Θεῷ κελεύοντι μὴ ἀποστῆναι τῶν νόμων αὐτοῦ; Ναί · παρ' αὐτῷ γὰρ κεῖται ἡ σωτηρία μου. Καὶ γὰρ αὐτὸς Θεός μου καὶ σωτήρ μου, καὶ ἀντιλήπτωρ μου, οὐ μὴ σαλευθῶ ἐπὶ πλεῖον. Ο μὴ φοβηθῶ ἔτι, εἰ καὶ, πρὸ τοῦ ἐμπεσεῖν τοῖς πει- ρασμοῖς, ἀνθρωπίνως ἐφοβήθην· σάλον γὰρ νῦν τὴν δειλίαν ἐκάλεσεν. *Εως πότε ἐπιτίθεσθε ἐπ' ἄνθρωπον ; φονεύετε πάντες ὑμεῖς ὡς τείχη κεκλιμένῳ, καὶ φραγμῷ ὠσμένῳ ; Εως πότε επεμβαίνετε ἐπ' ἄνθρωπον ἀσθενῆ, ὡς ἐπεμβαίνει τις τείχῳ κεκλιμένῳ εἰς πτῶσιν, καὶ φραγμῷ ἐκτετιναγμένω, ἵνα τέλεον καταστραφῶσι ; Τὸ δὲ, ἕως πότε, δηλοῖ ὅτι πολλά κις ἐπέθεντο. Εἶτα τὸ ἐν μέσῳ, ἀπὸ κοινοῦ λαμβα- νομένου τοῦ, ἕως πότε· οἷον, "Εως πότε φονεύετε πάντες ὑμεῖς ; ἀσθένειαν δὲ ὁμολογοῦσιν, ὡς ἡμαρ τηκότες εἰς Θεόν· καὶ διὰ τοῦτο πολλὰ παθόντες καὶ προκατεργασθέντες. Πλὴν τὴν τιμήν μου ἐβουλεύσαντο ἀπώσα σθαι. Οἱ ἐχθροὶ, φησίν, οὗτοι ἐμελέτησαν ἀπ' ἐμοῦ ῥίψαι τὴν δουλείαν τοῦ Θεοῦ, καὶ γυμνῶσαι ταύτης, ἥτις ἐστὶν ἐμοὶ τιμὴ, διὰ ταύτην δοξαζομένῳ. Εἰ γὰρ τὴ δουλεύειν βασιλεῖ, τιμὴ τῷ δούλῳ· πολλῷ μᾶλλον τὸ δουλεύειν Θεῷ. • Εδραμον ἐν δίψῃ. Οὐχ ἁπλῶς ἐπεχείρησαν, ἀλλ᾽ ἔσπευσαν ἐν ἐπιθυμίᾳ πολλῇ · τοῦτο γὰρ δίψαν ὠνόμασε. Πάντα γὰρ τόπον ἐκίνησαν οἱ περὶ τὸν Αντίοχον, ἵνα πείσωσιν αὐτοὺς ἀθετῆσαι τὸν Θεὸν, ὥς φησιν Ιώσηπος ἐν τοῖς Μακκαβαϊκοῖς λόγοις. EUTHYMI ZIGABENI 6% Prcmiserat auten beatus David sape in præce A dentibus psalmis, se perpetuo Deum laudaturum esse. In finem pro Idithum psalmus ipsi Darid. PSALMUS LXI. In finem inscribitur propter finem prophetiæ, quæ in eo continetur. Machabæorum enim pugnam prædicit, quain pro religione susceperunt. Et quod ait, pro Idithum, idem sibi vult ac si dixisset, Ad Lithium ; ab eo enim decantatus est hic psalmus. Erat autem Idithum princeps chori, ut in procnie operis prædiximus. Exhortatur etiam nos Propbeta hoc psalmo ad patientiam atque ad spem in Deo collocandam. B VERS. 2. Nonne Deo subjecta erit anima mea ? ab ipso enim salutare meum. Verba hæc proferun- tur ex persona cœtus Machabæorum, adversus inimicos tyrannos conantes avertere eos a lege – Dei atque a moribus patriis. Et iis omnibus in- super accommodari possunt, qui imitati fuerint il- lorum pro virtute constantiam. Per interrogationem vero proferenda sunt. Nonne, inquiunt, Deo potius obtemperabimus, jubenti non recedendum esse ab ejus legibus? Certe obtemperabimus ab illo enim universa pendet nostra salus. Vers. 3. Etenim ipse Deus meus, salvator meus, el adjutor meus, non fluctuabo amplius. Amodo, inquit, non timelo, tametsi antequam in hujus- modi calamitates inciderem, humano more ti- muerim. Fluctuationem enim hic timorem appel- lavit. C VERS. 4. Quonsque irruitis in hominem ? interficitis omnes vos tanquam parieti inclinato, et maceriæ impulsæ ? Quousque, inquit, in infirmum hominem eo modo impetum facitis quo irruit quis in parie- tem ad ruinam vergentem, aut in maceriam con- cussam? In hæc etenim irruere solemus, ut prorsus evertantur. Et quod ait, quousque, illos indicat persæpe irruisse. Deinde iis quæ in medio dicta sunt, per parenthesim a communi sensu addenda est dictio, quousque, ut hujusmodi efficiatur sen- tentia : Quousque vos omnes interficitis [quousque sanguini ac cædibus vacatis?] Propriam vero et depulsæ maceriæ se comparantes), quia in Deum peccaverant, et idcirco multa mala passi fuerant, et inter- necione deleti sunt. infirmitatem fatentur (parieti inclinato VERS. 5. Verumtamen honorem meum cogitaverunt D repellere. Inimici mei, inquit, melitati sunt ut a me abjicerent servitutem quam in Deum habeo, et illa me potissimum re studebant spoliare quæ sumn.o mihi honori est et gloriæ. Nam si servo honori est, ut regi deserviat, quanto magis si quis serviat Deo? Cucurrerunt in siti. Non simpliciter, inquit, me aggressi sunt, sed summo cum desiderio festina- runt. Desiderium enim sitim appellavit. Omni au- tem artificio Antiochus et ministri ejus machinati sunt, ut Machabais persuaderent Deum suum contemnere, quemadmodum in historia tra.lit L- sephus, qui de Machabæis conscripsit.
17γ And indeed the Lord will encamp to the end. He will encamp on it to the end, in the sense of, forever. What would Jews have to say about this? For he did not dwell in Zion to the end, but for a specific time.
α Tὸ ἅρμα τοῦ Θεοῦ μυριοπλάσιον. Εἰπὼν ἄνω, Ὁδοποιήσατε τῷ ἐπιβεβηκότι, νῦν οἰκείως ἅρματος ἐμνημόνευσεν. Εἶεν δ’ ἂν ἅρμα Θεοῦ, πάντες οἱ τὸν χαλινὸν τῆς πίστεως δεξάμενοι καὶ ὑποζυγέντες τῷ χρηστῷ ζυγῷ τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἐπιβάτην καὶ ἡνίοχον, αὐτὸν ἔχοντες. Τοῦτο δὲ τὸ ἅρμα, μυριοπλάσιον εἶναι λέγει τοῦ παλαιοῦ ἅρματος τῶν ἐν ᾽Ιουδαίοις δικαίων.καθ' ἡμέραν ἐξ ἡμέρας, εἴτουν ἐν διαδοχῇ ἡμερῶν. Ὑπέσχετο γὰρ πολλάκις ἐν τοῖς προλαβοῦσι ψαλμοῖς ἀεὶ ὑμνεῖν τὸν Θεόν. Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ Ιδιθούμε ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΞΑ΄. Εἰς τὸ τέλος μὲν, διὰ τὸ τέλος τῆς ἐν τούτῳ προφητείας. Προαγορεύει γὰρ τὴν τῶν Μακκαβαίων ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας ἔνστασιν. Τὸ δὲ, ὑπὲρ διθομ, ἀντὶ τοῦ, παρὰ Ιδιθούμ. Παρ' αὐτοῦ γὰρ ἐμελω δήθη. Χοράρχης δὲ ἦν ὁ Ἰδιθούμ, ὡς ἐν τῷ προο μίῳ τῆς βίβλου τῶν Ψαλμῶν παραδεδώκαμεν. Ἔστι δὲ ὁ ψαλμὸς οὗτος προτροπή τις εἰς ὑπομονὴν καὶ εἰς ἐλπίδα τὴν εἰς Θεόν. Οὐχὶ τῷ Θεῷ ὑποταγήσεται ἡ ψυχή μου ; παρ' αὐτοῦ γὰρ τὸ σωτήριόν μου. Προσώπῳ τοῦ συστή ματος τῶν εὐσεβῶν Μακκαβαίων ταῦτα εἴρηται πρὸς τοὺς τυραννοῦντας ἐχθροὺς, πειρωμένους ἀπὸ στῆσαι τούτους τῶν νόμων τοῦ Θεοῦ, καὶ τῶν πα τρίων ἐθῶν. ᾿Αρμόζουσι δὲ καὶ πᾶσι τοῖς μιμού- μένοις τὴν ὑπὲρ ἀρετῆς ἔνστασιν αὐτῶν. Κατ' ἐρώ τησιν δὲ ἡ λόγος, ὅτι οὐχὶ πεισθήσομαι μᾶλλον τῷ Θεῷ κελεύοντι μὴ ἀποστῆναι τῶν νόμων αὐτοῦ; Ναί · παρ' αὐτῷ γὰρ κεῖται ἡ σωτηρία μου. Καὶ γὰρ αὐτὸς Θεός μου καὶ σωτήρ μου, καὶ ἀντιλήπτωρ μου, οὐ μὴ σαλευθῶ ἐπὶ πλεῖον. Ο μὴ φοβηθῶ ἔτι, εἰ καὶ, πρὸ τοῦ ἐμπεσεῖν τοῖς πει- ρασμοῖς, ἀνθρωπίνως ἐφοβήθην· σάλον γὰρ νῦν τὴν δειλίαν ἐκάλεσεν. *Εως πότε ἐπιτίθεσθε ἐπ' ἄνθρωπον ; φονεύετε πάντες ὑμεῖς ὡς τείχη κεκλιμένῳ, καὶ φραγμῷ ὠσμένῳ ; Εως πότε επεμβαίνετε ἐπ' ἄνθρωπον ἀσθενῆ, ὡς ἐπεμβαίνει τις τείχῳ κεκλιμένῳ εἰς πτῶσιν, καὶ φραγμῷ ἐκτετιναγμένω, ἵνα τέλεον καταστραφῶσι ; Τὸ δὲ, ἕως πότε, δηλοῖ ὅτι πολλά κις ἐπέθεντο. Εἶτα τὸ ἐν μέσῳ, ἀπὸ κοινοῦ λαμβα- νομένου τοῦ, ἕως πότε· οἷον, "Εως πότε φονεύετε πάντες ὑμεῖς ; ἀσθένειαν δὲ ὁμολογοῦσιν, ὡς ἡμαρ τηκότες εἰς Θεόν· καὶ διὰ τοῦτο πολλὰ παθόντες καὶ προκατεργασθέντες. Πλὴν τὴν τιμήν μου ἐβουλεύσαντο ἀπώσα σθαι. Οἱ ἐχθροὶ, φησίν, οὗτοι ἐμελέτησαν ἀπ' ἐμοῦ ῥίψαι τὴν δουλείαν τοῦ Θεοῦ, καὶ γυμνῶσαι ταύτης, ἥτις ἐστὶν ἐμοὶ τιμὴ, διὰ ταύτην δοξαζομένῳ. Εἰ γὰρ τὴ δουλεύειν βασιλεῖ, τιμὴ τῷ δούλῳ· πολλῷ μᾶλλον τὸ δουλεύειν Θεῷ. • Εδραμον ἐν δίψῃ. Οὐχ ἁπλῶς ἐπεχείρησαν, ἀλλ᾽ ἔσπευσαν ἐν ἐπιθυμίᾳ πολλῇ · τοῦτο γὰρ δίψαν ὠνόμασε. Πάντα γὰρ τόπον ἐκίνησαν οἱ περὶ τὸν Αντίοχον, ἵνα πείσωσιν αὐτοὺς ἀθετῆσαι τὸν Θεὸν, ὥς φησιν Ιώσηπος ἐν τοῖς Μακκαβαϊκοῖς λόγοις. EUTHYMI ZIGABENI 6% Prcmiserat auten beatus David sape in præce A dentibus psalmis, se perpetuo Deum laudaturum esse. In finem pro Idithum psalmus ipsi Darid. PSALMUS LXI. In finem inscribitur propter finem prophetiæ, quæ in eo continetur. Machabæorum enim pugnam prædicit, quain pro religione susceperunt. Et quod ait, pro Idithum, idem sibi vult ac si dixisset, Ad Lithium ; ab eo enim decantatus est hic psalmus. Erat autem Idithum princeps chori, ut in procnie operis prædiximus. Exhortatur etiam nos Propbeta hoc psalmo ad patientiam atque ad spem in Deo collocandam. B VERS. 2. Nonne Deo subjecta erit anima mea ? ab ipso enim salutare meum. Verba hæc proferun- tur ex persona cœtus Machabæorum, adversus inimicos tyrannos conantes avertere eos a lege – Dei atque a moribus patriis. Et iis omnibus in- super accommodari possunt, qui imitati fuerint il- lorum pro virtute constantiam. Per interrogationem vero proferenda sunt. Nonne, inquiunt, Deo potius obtemperabimus, jubenti non recedendum esse ab ejus legibus? Certe obtemperabimus ab illo enim universa pendet nostra salus. Vers. 3. Etenim ipse Deus meus, salvator meus, el adjutor meus, non fluctuabo amplius. Amodo, inquit, non timelo, tametsi antequam in hujus- modi calamitates inciderem, humano more ti- muerim. Fluctuationem enim hic timorem appel- lavit. C VERS. 4. Quonsque irruitis in hominem ? interficitis omnes vos tanquam parieti inclinato, et maceriæ impulsæ ? Quousque, inquit, in infirmum hominem eo modo impetum facitis quo irruit quis in parie- tem ad ruinam vergentem, aut in maceriam con- cussam? In hæc etenim irruere solemus, ut prorsus evertantur. Et quod ait, quousque, illos indicat persæpe irruisse. Deinde iis quæ in medio dicta sunt, per parenthesim a communi sensu addenda est dictio, quousque, ut hujusmodi efficiatur sen- tentia : Quousque vos omnes interficitis [quousque sanguini ac cædibus vacatis?] Propriam vero et depulsæ maceriæ se comparantes), quia in Deum peccaverant, et idcirco multa mala passi fuerant, et inter- necione deleti sunt. infirmitatem fatentur (parieti inclinato VERS. 5. Verumtamen honorem meum cogitaverunt D repellere. Inimici mei, inquit, melitati sunt ut a me abjicerent servitutem quam in Deum habeo, et illa me potissimum re studebant spoliare quæ sumn.o mihi honori est et gloriæ. Nam si servo honori est, ut regi deserviat, quanto magis si quis serviat Deo? Cucurrerunt in siti. Non simpliciter, inquit, me aggressi sunt, sed summo cum desiderio festina- runt. Desiderium enim sitim appellavit. Omni au- tem artificio Antiochus et ministri ejus machinati sunt, ut Machabais persuaderent Deum suum contemnere, quemadmodum in historia tra.lit L- sephus, qui de Machabæis conscripsit.
18α God’s chariot is ten-thousand fold. Having said above, Make ready the way for the one mounted on westerings, he now appro- priately mentioned a chariot. God’s chariot may be interpreted as all who have accepted the bridle of faith and have been yoked to the easy yoke of Christ and who have him as rider and charioteer. And this chariot he says is ten-thousand times that of the old chariot of the just among the Jews.
β Χιλιάδες εὐθηνούντων. Λείπει τὸ, εἰσίν· εὐθηνούντων δὲ, τῇ καρποφορίᾳ τῶν ἀρετῶν.καθ' ἡμέραν ἐξ ἡμέρας, εἴτουν ἐν διαδοχῇ ἡμερῶν. Ὑπέσχετο γὰρ πολλάκις ἐν τοῖς προλαβοῦσι ψαλμοῖς ἀεὶ ὑμνεῖν τὸν Θεόν. Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ Ιδιθούμε ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΞΑ΄. Εἰς τὸ τέλος μὲν, διὰ τὸ τέλος τῆς ἐν τούτῳ προφητείας. Προαγορεύει γὰρ τὴν τῶν Μακκαβαίων ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας ἔνστασιν. Τὸ δὲ, ὑπὲρ διθομ, ἀντὶ τοῦ, παρὰ Ιδιθούμ. Παρ' αὐτοῦ γὰρ ἐμελω δήθη. Χοράρχης δὲ ἦν ὁ Ἰδιθούμ, ὡς ἐν τῷ προο μίῳ τῆς βίβλου τῶν Ψαλμῶν παραδεδώκαμεν. Ἔστι δὲ ὁ ψαλμὸς οὗτος προτροπή τις εἰς ὑπομονὴν καὶ εἰς ἐλπίδα τὴν εἰς Θεόν. Οὐχὶ τῷ Θεῷ ὑποταγήσεται ἡ ψυχή μου ; παρ' αὐτοῦ γὰρ τὸ σωτήριόν μου. Προσώπῳ τοῦ συστή ματος τῶν εὐσεβῶν Μακκαβαίων ταῦτα εἴρηται πρὸς τοὺς τυραννοῦντας ἐχθροὺς, πειρωμένους ἀπὸ στῆσαι τούτους τῶν νόμων τοῦ Θεοῦ, καὶ τῶν πα τρίων ἐθῶν. ᾿Αρμόζουσι δὲ καὶ πᾶσι τοῖς μιμού- μένοις τὴν ὑπὲρ ἀρετῆς ἔνστασιν αὐτῶν. Κατ' ἐρώ τησιν δὲ ἡ λόγος, ὅτι οὐχὶ πεισθήσομαι μᾶλλον τῷ Θεῷ κελεύοντι μὴ ἀποστῆναι τῶν νόμων αὐτοῦ; Ναί · παρ' αὐτῷ γὰρ κεῖται ἡ σωτηρία μου. Καὶ γὰρ αὐτὸς Θεός μου καὶ σωτήρ μου, καὶ ἀντιλήπτωρ μου, οὐ μὴ σαλευθῶ ἐπὶ πλεῖον. Ο μὴ φοβηθῶ ἔτι, εἰ καὶ, πρὸ τοῦ ἐμπεσεῖν τοῖς πει- ρασμοῖς, ἀνθρωπίνως ἐφοβήθην· σάλον γὰρ νῦν τὴν δειλίαν ἐκάλεσεν. *Εως πότε ἐπιτίθεσθε ἐπ' ἄνθρωπον ; φονεύετε πάντες ὑμεῖς ὡς τείχη κεκλιμένῳ, καὶ φραγμῷ ὠσμένῳ ; Εως πότε επεμβαίνετε ἐπ' ἄνθρωπον ἀσθενῆ, ὡς ἐπεμβαίνει τις τείχῳ κεκλιμένῳ εἰς πτῶσιν, καὶ φραγμῷ ἐκτετιναγμένω, ἵνα τέλεον καταστραφῶσι ; Τὸ δὲ, ἕως πότε, δηλοῖ ὅτι πολλά κις ἐπέθεντο. Εἶτα τὸ ἐν μέσῳ, ἀπὸ κοινοῦ λαμβα- νομένου τοῦ, ἕως πότε· οἷον, "Εως πότε φονεύετε πάντες ὑμεῖς ; ἀσθένειαν δὲ ὁμολογοῦσιν, ὡς ἡμαρ τηκότες εἰς Θεόν· καὶ διὰ τοῦτο πολλὰ παθόντες καὶ προκατεργασθέντες. Πλὴν τὴν τιμήν μου ἐβουλεύσαντο ἀπώσα σθαι. Οἱ ἐχθροὶ, φησίν, οὗτοι ἐμελέτησαν ἀπ' ἐμοῦ ῥίψαι τὴν δουλείαν τοῦ Θεοῦ, καὶ γυμνῶσαι ταύτης, ἥτις ἐστὶν ἐμοὶ τιμὴ, διὰ ταύτην δοξαζομένῳ. Εἰ γὰρ τὴ δουλεύειν βασιλεῖ, τιμὴ τῷ δούλῳ· πολλῷ μᾶλλον τὸ δουλεύειν Θεῷ. • Εδραμον ἐν δίψῃ. Οὐχ ἁπλῶς ἐπεχείρησαν, ἀλλ᾽ ἔσπευσαν ἐν ἐπιθυμίᾳ πολλῇ · τοῦτο γὰρ δίψαν ὠνόμασε. Πάντα γὰρ τόπον ἐκίνησαν οἱ περὶ τὸν Αντίοχον, ἵνα πείσωσιν αὐτοὺς ἀθετῆσαι τὸν Θεὸν, ὥς φησιν Ιώσηπος ἐν τοῖς Μακκαβαϊκοῖς λόγοις. EUTHYMI ZIGABENI 6% Prcmiserat auten beatus David sape in præce A dentibus psalmis, se perpetuo Deum laudaturum esse. In finem pro Idithum psalmus ipsi Darid. PSALMUS LXI. In finem inscribitur propter finem prophetiæ, quæ in eo continetur. Machabæorum enim pugnam prædicit, quain pro religione susceperunt. Et quod ait, pro Idithum, idem sibi vult ac si dixisset, Ad Lithium ; ab eo enim decantatus est hic psalmus. Erat autem Idithum princeps chori, ut in procnie operis prædiximus. Exhortatur etiam nos Propbeta hoc psalmo ad patientiam atque ad spem in Deo collocandam. B VERS. 2. Nonne Deo subjecta erit anima mea ? ab ipso enim salutare meum. Verba hæc proferun- tur ex persona cœtus Machabæorum, adversus inimicos tyrannos conantes avertere eos a lege – Dei atque a moribus patriis. Et iis omnibus in- super accommodari possunt, qui imitati fuerint il- lorum pro virtute constantiam. Per interrogationem vero proferenda sunt. Nonne, inquiunt, Deo potius obtemperabimus, jubenti non recedendum esse ab ejus legibus? Certe obtemperabimus ab illo enim universa pendet nostra salus. Vers. 3. Etenim ipse Deus meus, salvator meus, el adjutor meus, non fluctuabo amplius. Amodo, inquit, non timelo, tametsi antequam in hujus- modi calamitates inciderem, humano more ti- muerim. Fluctuationem enim hic timorem appel- lavit. C VERS. 4. Quonsque irruitis in hominem ? interficitis omnes vos tanquam parieti inclinato, et maceriæ impulsæ ? Quousque, inquit, in infirmum hominem eo modo impetum facitis quo irruit quis in parie- tem ad ruinam vergentem, aut in maceriam con- cussam? In hæc etenim irruere solemus, ut prorsus evertantur. Et quod ait, quousque, illos indicat persæpe irruisse. Deinde iis quæ in medio dicta sunt, per parenthesim a communi sensu addenda est dictio, quousque, ut hujusmodi efficiatur sen- tentia : Quousque vos omnes interficitis [quousque sanguini ac cædibus vacatis?] Propriam vero et depulsæ maceriæ se comparantes), quia in Deum peccaverant, et idcirco multa mala passi fuerant, et inter- necione deleti sunt. infirmitatem fatentur (parieti inclinato VERS. 5. Verumtamen honorem meum cogitaverunt D repellere. Inimici mei, inquit, melitati sunt ut a me abjicerent servitutem quam in Deum habeo, et illa me potissimum re studebant spoliare quæ sumn.o mihi honori est et gloriæ. Nam si servo honori est, ut regi deserviat, quanto magis si quis serviat Deo? Cucurrerunt in siti. Non simpliciter, inquit, me aggressi sunt, sed summo cum desiderio festina- runt. Desiderium enim sitim appellavit. Omni au- tem artificio Antiochus et ministri ejus machinati sunt, ut Machabais persuaderent Deum suum contemnere, quemadmodum in historia tra.lit L- sephus, qui de Machabæis conscripsit.
18β Thousands prospering abundantly. ‘There are’ is missing. ‘Prospering abundantly’ in bearing the fruits of the virtues.
γ Κύριος ἐν αὐτοῖς ἐν Σινᾶ ἦν ἐν τῷ ἁγίῳ. Λείπει δὲ τὸ, ὅς, ἵν’ ᾖ τοιοῦτον, Κύριος ἐν αὐτοῖς ἐστιν, ὃς ἐν τῷ Σινᾶ ἦν πάλαι τῷ ἁγίῳ· περιττευούσης τῆς ἐν τῷ ἁγίῳ προθέσεως. Εἷς γὰρ ὁ καὶ ἐκεῖ καὶ ἐνταῦθα νομοθετῶν· ἅγιον δὲ τὸ Σινᾶ, ὡς ἁγιασθὲν τῇ ἐπιδημίᾳ τοῦ Θεοῦ, καὶ ὡς Θεῷ ἀνακείμενον.καθ' ἡμέραν ἐξ ἡμέρας, εἴτουν ἐν διαδοχῇ ἡμερῶν. Ὑπέσχετο γὰρ πολλάκις ἐν τοῖς προλαβοῦσι ψαλμοῖς ἀεὶ ὑμνεῖν τὸν Θεόν. Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ Ιδιθούμε ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΞΑ΄. Εἰς τὸ τέλος μὲν, διὰ τὸ τέλος τῆς ἐν τούτῳ προφητείας. Προαγορεύει γὰρ τὴν τῶν Μακκαβαίων ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας ἔνστασιν. Τὸ δὲ, ὑπὲρ διθομ, ἀντὶ τοῦ, παρὰ Ιδιθούμ. Παρ' αὐτοῦ γὰρ ἐμελω δήθη. Χοράρχης δὲ ἦν ὁ Ἰδιθούμ, ὡς ἐν τῷ προο μίῳ τῆς βίβλου τῶν Ψαλμῶν παραδεδώκαμεν. Ἔστι δὲ ὁ ψαλμὸς οὗτος προτροπή τις εἰς ὑπομονὴν καὶ εἰς ἐλπίδα τὴν εἰς Θεόν. Οὐχὶ τῷ Θεῷ ὑποταγήσεται ἡ ψυχή μου ; παρ' αὐτοῦ γὰρ τὸ σωτήριόν μου. Προσώπῳ τοῦ συστή ματος τῶν εὐσεβῶν Μακκαβαίων ταῦτα εἴρηται πρὸς τοὺς τυραννοῦντας ἐχθροὺς, πειρωμένους ἀπὸ στῆσαι τούτους τῶν νόμων τοῦ Θεοῦ, καὶ τῶν πα τρίων ἐθῶν. ᾿Αρμόζουσι δὲ καὶ πᾶσι τοῖς μιμού- μένοις τὴν ὑπὲρ ἀρετῆς ἔνστασιν αὐτῶν. Κατ' ἐρώ τησιν δὲ ἡ λόγος, ὅτι οὐχὶ πεισθήσομαι μᾶλλον τῷ Θεῷ κελεύοντι μὴ ἀποστῆναι τῶν νόμων αὐτοῦ; Ναί · παρ' αὐτῷ γὰρ κεῖται ἡ σωτηρία μου. Καὶ γὰρ αὐτὸς Θεός μου καὶ σωτήρ μου, καὶ ἀντιλήπτωρ μου, οὐ μὴ σαλευθῶ ἐπὶ πλεῖον. Ο μὴ φοβηθῶ ἔτι, εἰ καὶ, πρὸ τοῦ ἐμπεσεῖν τοῖς πει- ρασμοῖς, ἀνθρωπίνως ἐφοβήθην· σάλον γὰρ νῦν τὴν δειλίαν ἐκάλεσεν. *Εως πότε ἐπιτίθεσθε ἐπ' ἄνθρωπον ; φονεύετε πάντες ὑμεῖς ὡς τείχη κεκλιμένῳ, καὶ φραγμῷ ὠσμένῳ ; Εως πότε επεμβαίνετε ἐπ' ἄνθρωπον ἀσθενῆ, ὡς ἐπεμβαίνει τις τείχῳ κεκλιμένῳ εἰς πτῶσιν, καὶ φραγμῷ ἐκτετιναγμένω, ἵνα τέλεον καταστραφῶσι ; Τὸ δὲ, ἕως πότε, δηλοῖ ὅτι πολλά κις ἐπέθεντο. Εἶτα τὸ ἐν μέσῳ, ἀπὸ κοινοῦ λαμβα- νομένου τοῦ, ἕως πότε· οἷον, "Εως πότε φονεύετε πάντες ὑμεῖς ; ἀσθένειαν δὲ ὁμολογοῦσιν, ὡς ἡμαρ τηκότες εἰς Θεόν· καὶ διὰ τοῦτο πολλὰ παθόντες καὶ προκατεργασθέντες. Πλὴν τὴν τιμήν μου ἐβουλεύσαντο ἀπώσα σθαι. Οἱ ἐχθροὶ, φησίν, οὗτοι ἐμελέτησαν ἀπ' ἐμοῦ ῥίψαι τὴν δουλείαν τοῦ Θεοῦ, καὶ γυμνῶσαι ταύτης, ἥτις ἐστὶν ἐμοὶ τιμὴ, διὰ ταύτην δοξαζομένῳ. Εἰ γὰρ τὴ δουλεύειν βασιλεῖ, τιμὴ τῷ δούλῳ· πολλῷ μᾶλλον τὸ δουλεύειν Θεῷ. • Εδραμον ἐν δίψῃ. Οὐχ ἁπλῶς ἐπεχείρησαν, ἀλλ᾽ ἔσπευσαν ἐν ἐπιθυμίᾳ πολλῇ · τοῦτο γὰρ δίψαν ὠνόμασε. Πάντα γὰρ τόπον ἐκίνησαν οἱ περὶ τὸν Αντίοχον, ἵνα πείσωσιν αὐτοὺς ἀθετῆσαι τὸν Θεὸν, ὥς φησιν Ιώσηπος ἐν τοῖς Μακκαβαϊκοῖς λόγοις. EUTHYMI ZIGABENI 6% Prcmiserat auten beatus David sape in præce A dentibus psalmis, se perpetuo Deum laudaturum esse. In finem pro Idithum psalmus ipsi Darid. PSALMUS LXI. In finem inscribitur propter finem prophetiæ, quæ in eo continetur. Machabæorum enim pugnam prædicit, quain pro religione susceperunt. Et quod ait, pro Idithum, idem sibi vult ac si dixisset, Ad Lithium ; ab eo enim decantatus est hic psalmus. Erat autem Idithum princeps chori, ut in procnie operis prædiximus. Exhortatur etiam nos Propbeta hoc psalmo ad patientiam atque ad spem in Deo collocandam. B VERS. 2. Nonne Deo subjecta erit anima mea ? ab ipso enim salutare meum. Verba hæc proferun- tur ex persona cœtus Machabæorum, adversus inimicos tyrannos conantes avertere eos a lege – Dei atque a moribus patriis. Et iis omnibus in- super accommodari possunt, qui imitati fuerint il- lorum pro virtute constantiam. Per interrogationem vero proferenda sunt. Nonne, inquiunt, Deo potius obtemperabimus, jubenti non recedendum esse ab ejus legibus? Certe obtemperabimus ab illo enim universa pendet nostra salus. Vers. 3. Etenim ipse Deus meus, salvator meus, el adjutor meus, non fluctuabo amplius. Amodo, inquit, non timelo, tametsi antequam in hujus- modi calamitates inciderem, humano more ti- muerim. Fluctuationem enim hic timorem appel- lavit. C VERS. 4. Quonsque irruitis in hominem ? interficitis omnes vos tanquam parieti inclinato, et maceriæ impulsæ ? Quousque, inquit, in infirmum hominem eo modo impetum facitis quo irruit quis in parie- tem ad ruinam vergentem, aut in maceriam con- cussam? In hæc etenim irruere solemus, ut prorsus evertantur. Et quod ait, quousque, illos indicat persæpe irruisse. Deinde iis quæ in medio dicta sunt, per parenthesim a communi sensu addenda est dictio, quousque, ut hujusmodi efficiatur sen- tentia : Quousque vos omnes interficitis [quousque sanguini ac cædibus vacatis?] Propriam vero et depulsæ maceriæ se comparantes), quia in Deum peccaverant, et idcirco multa mala passi fuerant, et inter- necione deleti sunt. infirmitatem fatentur (parieti inclinato VERS. 5. Verumtamen honorem meum cogitaverunt D repellere. Inimici mei, inquit, melitati sunt ut a me abjicerent servitutem quam in Deum habeo, et illa me potissimum re studebant spoliare quæ sumn.o mihi honori est et gloriæ. Nam si servo honori est, ut regi deserviat, quanto magis si quis serviat Deo? Cucurrerunt in siti. Non simpliciter, inquit, me aggressi sunt, sed summo cum desiderio festina- runt. Desiderium enim sitim appellavit. Omni au- tem artificio Antiochus et ministri ejus machinati sunt, ut Machabais persuaderent Deum suum contemnere, quemadmodum in historia tra.lit L- sephus, qui de Machabæis conscripsit.
18γ The Lord among them was on Sinai on the holy site. ‘Who’ is missing, so that the meaning would be, ‘The Lord is among them, who in the past was on Sinai, the holy site’, with the preposition ‘on’ before ‘the holy site’ being redun- dant. For he who gives laws both there and here is one and the same. Sinai is holy as having been sanctified by the visitation of God and as being dedicated to God.
α Ἀνέβης εἰς ὕψος, ᾐχμαλώτευσας αἰχμαλωσίαν. Εἰς τὸ ὕψος τοῦ σταυροῦ· ἢ εἰς τὸν οὐρανὸν, ἐν τῷ καιρῷ τῆς Ἀναλήψεως. Ἀνέβης δὲ, διὰ τὸ ἑκούσιον τῆς ἀναβάσεως. Tῷ δόρατι δὲ τοῦ σταυροῦ καθελὼν τὸν τυραννοῦντα διάβολον, ᾐχμαλώτευσας τὴν αἰχμαλωσίαν τῶν ἐθνῶν, ἣν ἐκεῖνος πρότερον ᾐχμαλώτευσεν, ἑαυτῷ ταῦτα καταδουλωσάμενος. Εἴρηκε γὰρ καὶ ὁ Χριστὸς, Ὅταν ὑψωθῶ, πάντας ἑλκύσω πρὸς ἐμαυτόν.καθ' ἡμέραν ἐξ ἡμέρας, εἴτουν ἐν διαδοχῇ ἡμερῶν. Ὑπέσχετο γὰρ πολλάκις ἐν τοῖς προλαβοῦσι ψαλμοῖς ἀεὶ ὑμνεῖν τὸν Θεόν. Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ Ιδιθούμε ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΞΑ΄. Εἰς τὸ τέλος μὲν, διὰ τὸ τέλος τῆς ἐν τούτῳ προφητείας. Προαγορεύει γὰρ τὴν τῶν Μακκαβαίων ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας ἔνστασιν. Τὸ δὲ, ὑπὲρ διθομ, ἀντὶ τοῦ, παρὰ Ιδιθούμ. Παρ' αὐτοῦ γὰρ ἐμελω δήθη. Χοράρχης δὲ ἦν ὁ Ἰδιθούμ, ὡς ἐν τῷ προο μίῳ τῆς βίβλου τῶν Ψαλμῶν παραδεδώκαμεν. Ἔστι δὲ ὁ ψαλμὸς οὗτος προτροπή τις εἰς ὑπομονὴν καὶ εἰς ἐλπίδα τὴν εἰς Θεόν. Οὐχὶ τῷ Θεῷ ὑποταγήσεται ἡ ψυχή μου ; παρ' αὐτοῦ γὰρ τὸ σωτήριόν μου. Προσώπῳ τοῦ συστή ματος τῶν εὐσεβῶν Μακκαβαίων ταῦτα εἴρηται πρὸς τοὺς τυραννοῦντας ἐχθροὺς, πειρωμένους ἀπὸ στῆσαι τούτους τῶν νόμων τοῦ Θεοῦ, καὶ τῶν πα τρίων ἐθῶν. ᾿Αρμόζουσι δὲ καὶ πᾶσι τοῖς μιμού- μένοις τὴν ὑπὲρ ἀρετῆς ἔνστασιν αὐτῶν. Κατ' ἐρώ τησιν δὲ ἡ λόγος, ὅτι οὐχὶ πεισθήσομαι μᾶλλον τῷ Θεῷ κελεύοντι μὴ ἀποστῆναι τῶν νόμων αὐτοῦ; Ναί · παρ' αὐτῷ γὰρ κεῖται ἡ σωτηρία μου. Καὶ γὰρ αὐτὸς Θεός μου καὶ σωτήρ μου, καὶ ἀντιλήπτωρ μου, οὐ μὴ σαλευθῶ ἐπὶ πλεῖον. Ο μὴ φοβηθῶ ἔτι, εἰ καὶ, πρὸ τοῦ ἐμπεσεῖν τοῖς πει- ρασμοῖς, ἀνθρωπίνως ἐφοβήθην· σάλον γὰρ νῦν τὴν δειλίαν ἐκάλεσεν. *Εως πότε ἐπιτίθεσθε ἐπ' ἄνθρωπον ; φονεύετε πάντες ὑμεῖς ὡς τείχη κεκλιμένῳ, καὶ φραγμῷ ὠσμένῳ ; Εως πότε επεμβαίνετε ἐπ' ἄνθρωπον ἀσθενῆ, ὡς ἐπεμβαίνει τις τείχῳ κεκλιμένῳ εἰς πτῶσιν, καὶ φραγμῷ ἐκτετιναγμένω, ἵνα τέλεον καταστραφῶσι ; Τὸ δὲ, ἕως πότε, δηλοῖ ὅτι πολλά κις ἐπέθεντο. Εἶτα τὸ ἐν μέσῳ, ἀπὸ κοινοῦ λαμβα- νομένου τοῦ, ἕως πότε· οἷον, "Εως πότε φονεύετε πάντες ὑμεῖς ; ἀσθένειαν δὲ ὁμολογοῦσιν, ὡς ἡμαρ τηκότες εἰς Θεόν· καὶ διὰ τοῦτο πολλὰ παθόντες καὶ προκατεργασθέντες. Πλὴν τὴν τιμήν μου ἐβουλεύσαντο ἀπώσα σθαι. Οἱ ἐχθροὶ, φησίν, οὗτοι ἐμελέτησαν ἀπ' ἐμοῦ ῥίψαι τὴν δουλείαν τοῦ Θεοῦ, καὶ γυμνῶσαι ταύτης, ἥτις ἐστὶν ἐμοὶ τιμὴ, διὰ ταύτην δοξαζομένῳ. Εἰ γὰρ τὴ δουλεύειν βασιλεῖ, τιμὴ τῷ δούλῳ· πολλῷ μᾶλλον τὸ δουλεύειν Θεῷ. • Εδραμον ἐν δίψῃ. Οὐχ ἁπλῶς ἐπεχείρησαν, ἀλλ᾽ ἔσπευσαν ἐν ἐπιθυμίᾳ πολλῇ · τοῦτο γὰρ δίψαν ὠνόμασε. Πάντα γὰρ τόπον ἐκίνησαν οἱ περὶ τὸν Αντίοχον, ἵνα πείσωσιν αὐτοὺς ἀθετῆσαι τὸν Θεὸν, ὥς φησιν Ιώσηπος ἐν τοῖς Μακκαβαϊκοῖς λόγοις. EUTHYMI ZIGABENI 6% Prcmiserat auten beatus David sape in præce A dentibus psalmis, se perpetuo Deum laudaturum esse. In finem pro Idithum psalmus ipsi Darid. PSALMUS LXI. In finem inscribitur propter finem prophetiæ, quæ in eo continetur. Machabæorum enim pugnam prædicit, quain pro religione susceperunt. Et quod ait, pro Idithum, idem sibi vult ac si dixisset, Ad Lithium ; ab eo enim decantatus est hic psalmus. Erat autem Idithum princeps chori, ut in procnie operis prædiximus. Exhortatur etiam nos Propbeta hoc psalmo ad patientiam atque ad spem in Deo collocandam. B VERS. 2. Nonne Deo subjecta erit anima mea ? ab ipso enim salutare meum. Verba hæc proferun- tur ex persona cœtus Machabæorum, adversus inimicos tyrannos conantes avertere eos a lege – Dei atque a moribus patriis. Et iis omnibus in- super accommodari possunt, qui imitati fuerint il- lorum pro virtute constantiam. Per interrogationem vero proferenda sunt. Nonne, inquiunt, Deo potius obtemperabimus, jubenti non recedendum esse ab ejus legibus? Certe obtemperabimus ab illo enim universa pendet nostra salus. Vers. 3. Etenim ipse Deus meus, salvator meus, el adjutor meus, non fluctuabo amplius. Amodo, inquit, non timelo, tametsi antequam in hujus- modi calamitates inciderem, humano more ti- muerim. Fluctuationem enim hic timorem appel- lavit. C VERS. 4. Quonsque irruitis in hominem ? interficitis omnes vos tanquam parieti inclinato, et maceriæ impulsæ ? Quousque, inquit, in infirmum hominem eo modo impetum facitis quo irruit quis in parie- tem ad ruinam vergentem, aut in maceriam con- cussam? In hæc etenim irruere solemus, ut prorsus evertantur. Et quod ait, quousque, illos indicat persæpe irruisse. Deinde iis quæ in medio dicta sunt, per parenthesim a communi sensu addenda est dictio, quousque, ut hujusmodi efficiatur sen- tentia : Quousque vos omnes interficitis [quousque sanguini ac cædibus vacatis?] Propriam vero et depulsæ maceriæ se comparantes), quia in Deum peccaverant, et idcirco multa mala passi fuerant, et inter- necione deleti sunt. infirmitatem fatentur (parieti inclinato VERS. 5. Verumtamen honorem meum cogitaverunt D repellere. Inimici mei, inquit, melitati sunt ut a me abjicerent servitutem quam in Deum habeo, et illa me potissimum re studebant spoliare quæ sumn.o mihi honori est et gloriæ. Nam si servo honori est, ut regi deserviat, quanto magis si quis serviat Deo? Cucurrerunt in siti. Non simpliciter, inquit, me aggressi sunt, sed summo cum desiderio festina- runt. Desiderium enim sitim appellavit. Omni au- tem artificio Antiochus et ministri ejus machinati sunt, ut Machabais persuaderent Deum suum contemnere, quemadmodum in historia tra.lit L- sephus, qui de Machabæis conscripsit.
19α You have gone up on high, you have taken captivity captive. To the height of the Cross or into heaven at the time of the Ascension. ‘You have gone up’ on account of the ascent being an act of free will. Having cast down the tyrannizing devil by the lance of the Cross, you have taken captive the captivity of the nations, which the devil had formerly taken captive, having enslaved them to himself. And indeed Christ himself said, When I am lifted up, will draw all men to myself.
β Ἔλαβες δόματα ἐν ἀνθρώποις. Ὁ δ’ Ἀπόστολος, ἔδωκε δόματα, εἶπεν. Ἀμφότερα δὲ γεγένηνται· λαμβάνων γὰρ παρὰ τῶν προσιόντων πίστιν καὶ εὐχαριστίαν, ἐδίδου χαρίσματα διάφορα.καθ' ἡμέραν ἐξ ἡμέρας, εἴτουν ἐν διαδοχῇ ἡμερῶν. Ὑπέσχετο γὰρ πολλάκις ἐν τοῖς προλαβοῦσι ψαλμοῖς ἀεὶ ὑμνεῖν τὸν Θεόν. Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ Ιδιθούμε ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΞΑ΄. Εἰς τὸ τέλος μὲν, διὰ τὸ τέλος τῆς ἐν τούτῳ προφητείας. Προαγορεύει γὰρ τὴν τῶν Μακκαβαίων ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας ἔνστασιν. Τὸ δὲ, ὑπὲρ διθομ, ἀντὶ τοῦ, παρὰ Ιδιθούμ. Παρ' αὐτοῦ γὰρ ἐμελω δήθη. Χοράρχης δὲ ἦν ὁ Ἰδιθούμ, ὡς ἐν τῷ προο μίῳ τῆς βίβλου τῶν Ψαλμῶν παραδεδώκαμεν. Ἔστι δὲ ὁ ψαλμὸς οὗτος προτροπή τις εἰς ὑπομονὴν καὶ εἰς ἐλπίδα τὴν εἰς Θεόν. Οὐχὶ τῷ Θεῷ ὑποταγήσεται ἡ ψυχή μου ; παρ' αὐτοῦ γὰρ τὸ σωτήριόν μου. Προσώπῳ τοῦ συστή ματος τῶν εὐσεβῶν Μακκαβαίων ταῦτα εἴρηται πρὸς τοὺς τυραννοῦντας ἐχθροὺς, πειρωμένους ἀπὸ στῆσαι τούτους τῶν νόμων τοῦ Θεοῦ, καὶ τῶν πα τρίων ἐθῶν. ᾿Αρμόζουσι δὲ καὶ πᾶσι τοῖς μιμού- μένοις τὴν ὑπὲρ ἀρετῆς ἔνστασιν αὐτῶν. Κατ' ἐρώ τησιν δὲ ἡ λόγος, ὅτι οὐχὶ πεισθήσομαι μᾶλλον τῷ Θεῷ κελεύοντι μὴ ἀποστῆναι τῶν νόμων αὐτοῦ; Ναί · παρ' αὐτῷ γὰρ κεῖται ἡ σωτηρία μου. Καὶ γὰρ αὐτὸς Θεός μου καὶ σωτήρ μου, καὶ ἀντιλήπτωρ μου, οὐ μὴ σαλευθῶ ἐπὶ πλεῖον. Ο μὴ φοβηθῶ ἔτι, εἰ καὶ, πρὸ τοῦ ἐμπεσεῖν τοῖς πει- ρασμοῖς, ἀνθρωπίνως ἐφοβήθην· σάλον γὰρ νῦν τὴν δειλίαν ἐκάλεσεν. *Εως πότε ἐπιτίθεσθε ἐπ' ἄνθρωπον ; φονεύετε πάντες ὑμεῖς ὡς τείχη κεκλιμένῳ, καὶ φραγμῷ ὠσμένῳ ; Εως πότε επεμβαίνετε ἐπ' ἄνθρωπον ἀσθενῆ, ὡς ἐπεμβαίνει τις τείχῳ κεκλιμένῳ εἰς πτῶσιν, καὶ φραγμῷ ἐκτετιναγμένω, ἵνα τέλεον καταστραφῶσι ; Τὸ δὲ, ἕως πότε, δηλοῖ ὅτι πολλά κις ἐπέθεντο. Εἶτα τὸ ἐν μέσῳ, ἀπὸ κοινοῦ λαμβα- νομένου τοῦ, ἕως πότε· οἷον, "Εως πότε φονεύετε πάντες ὑμεῖς ; ἀσθένειαν δὲ ὁμολογοῦσιν, ὡς ἡμαρ τηκότες εἰς Θεόν· καὶ διὰ τοῦτο πολλὰ παθόντες καὶ προκατεργασθέντες. Πλὴν τὴν τιμήν μου ἐβουλεύσαντο ἀπώσα σθαι. Οἱ ἐχθροὶ, φησίν, οὗτοι ἐμελέτησαν ἀπ' ἐμοῦ ῥίψαι τὴν δουλείαν τοῦ Θεοῦ, καὶ γυμνῶσαι ταύτης, ἥτις ἐστὶν ἐμοὶ τιμὴ, διὰ ταύτην δοξαζομένῳ. Εἰ γὰρ τὴ δουλεύειν βασιλεῖ, τιμὴ τῷ δούλῳ· πολλῷ μᾶλλον τὸ δουλεύειν Θεῷ. • Εδραμον ἐν δίψῃ. Οὐχ ἁπλῶς ἐπεχείρησαν, ἀλλ᾽ ἔσπευσαν ἐν ἐπιθυμίᾳ πολλῇ · τοῦτο γὰρ δίψαν ὠνόμασε. Πάντα γὰρ τόπον ἐκίνησαν οἱ περὶ τὸν Αντίοχον, ἵνα πείσωσιν αὐτοὺς ἀθετῆσαι τὸν Θεὸν, ὥς φησιν Ιώσηπος ἐν τοῖς Μακκαβαϊκοῖς λόγοις. EUTHYMI ZIGABENI 6% Prcmiserat auten beatus David sape in præce A dentibus psalmis, se perpetuo Deum laudaturum esse. In finem pro Idithum psalmus ipsi Darid. PSALMUS LXI. In finem inscribitur propter finem prophetiæ, quæ in eo continetur. Machabæorum enim pugnam prædicit, quain pro religione susceperunt. Et quod ait, pro Idithum, idem sibi vult ac si dixisset, Ad Lithium ; ab eo enim decantatus est hic psalmus. Erat autem Idithum princeps chori, ut in procnie operis prædiximus. Exhortatur etiam nos Propbeta hoc psalmo ad patientiam atque ad spem in Deo collocandam. B VERS. 2. Nonne Deo subjecta erit anima mea ? ab ipso enim salutare meum. Verba hæc proferun- tur ex persona cœtus Machabæorum, adversus inimicos tyrannos conantes avertere eos a lege – Dei atque a moribus patriis. Et iis omnibus in- super accommodari possunt, qui imitati fuerint il- lorum pro virtute constantiam. Per interrogationem vero proferenda sunt. Nonne, inquiunt, Deo potius obtemperabimus, jubenti non recedendum esse ab ejus legibus? Certe obtemperabimus ab illo enim universa pendet nostra salus. Vers. 3. Etenim ipse Deus meus, salvator meus, el adjutor meus, non fluctuabo amplius. Amodo, inquit, non timelo, tametsi antequam in hujus- modi calamitates inciderem, humano more ti- muerim. Fluctuationem enim hic timorem appel- lavit. C VERS. 4. Quonsque irruitis in hominem ? interficitis omnes vos tanquam parieti inclinato, et maceriæ impulsæ ? Quousque, inquit, in infirmum hominem eo modo impetum facitis quo irruit quis in parie- tem ad ruinam vergentem, aut in maceriam con- cussam? In hæc etenim irruere solemus, ut prorsus evertantur. Et quod ait, quousque, illos indicat persæpe irruisse. Deinde iis quæ in medio dicta sunt, per parenthesim a communi sensu addenda est dictio, quousque, ut hujusmodi efficiatur sen- tentia : Quousque vos omnes interficitis [quousque sanguini ac cædibus vacatis?] Propriam vero et depulsæ maceriæ se comparantes), quia in Deum peccaverant, et idcirco multa mala passi fuerant, et inter- necione deleti sunt. infirmitatem fatentur (parieti inclinato VERS. 5. Verumtamen honorem meum cogitaverunt D repellere. Inimici mei, inquit, melitati sunt ut a me abjicerent servitutem quam in Deum habeo, et illa me potissimum re studebant spoliare quæ sumn.o mihi honori est et gloriæ. Nam si servo honori est, ut regi deserviat, quanto magis si quis serviat Deo? Cucurrerunt in siti. Non simpliciter, inquit, me aggressi sunt, sed summo cum desiderio festina- runt. Desiderium enim sitim appellavit. Omni au- tem artificio Antiochus et ministri ejus machinati sunt, ut Machabais persuaderent Deum suum contemnere, quemadmodum in historia tra.lit L- sephus, qui de Machabæis conscripsit.
19β You have taken gifts among men. The Apostle said, He has given gifts. And both things occurred, for on receiving faith and thanksgiving from those being added [to the Church], he would give various gifts of grace.
γ Καὶ γὰρ ἀπειθοῦντας τοῦ κατασκηνῶσαι. Καὶ γὰρ αὐτοὺς ἐκείνους ἔλαβες, τοὺς πρότερον ἀπειθοῦντας ἀνθρώπους· ἔλαβες δὲ αὐτοὺς ἐπὶ | τῷ κατασκηνῶσαι ἐν αὐτοῖς, γενομένοις ἄξιόν σου κατοικητήριον. δ- Κύριος ὁ Θεὸς εὐλογητὸς, εὐλογητὸς Κύριος ἡμέραν καθ’ ἡμέραν. Ὅρα τὸν περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος λόγον· Κύριος, καὶ ὁ Θεὸς, καὶ Κύριος. Οὕτω γὰρ καὶ Μωυσῆς εἴρηκεν, Ἄκουε, ᾽Ισραὴλ, Κύριος ὁ Θεός σου, Κύριος εἷς ἐστιν.καθ' ἡμέραν ἐξ ἡμέρας, εἴτουν ἐν διαδοχῇ ἡμερῶν. Ὑπέσχετο γὰρ πολλάκις ἐν τοῖς προλαβοῦσι ψαλμοῖς ἀεὶ ὑμνεῖν τὸν Θεόν. Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ Ιδιθούμε ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΞΑ΄. Εἰς τὸ τέλος μὲν, διὰ τὸ τέλος τῆς ἐν τούτῳ προφητείας. Προαγορεύει γὰρ τὴν τῶν Μακκαβαίων ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας ἔνστασιν. Τὸ δὲ, ὑπὲρ διθομ, ἀντὶ τοῦ, παρὰ Ιδιθούμ. Παρ' αὐτοῦ γὰρ ἐμελω δήθη. Χοράρχης δὲ ἦν ὁ Ἰδιθούμ, ὡς ἐν τῷ προο μίῳ τῆς βίβλου τῶν Ψαλμῶν παραδεδώκαμεν. Ἔστι δὲ ὁ ψαλμὸς οὗτος προτροπή τις εἰς ὑπομονὴν καὶ εἰς ἐλπίδα τὴν εἰς Θεόν. Οὐχὶ τῷ Θεῷ ὑποταγήσεται ἡ ψυχή μου ; παρ' αὐτοῦ γὰρ τὸ σωτήριόν μου. Προσώπῳ τοῦ συστή ματος τῶν εὐσεβῶν Μακκαβαίων ταῦτα εἴρηται πρὸς τοὺς τυραννοῦντας ἐχθροὺς, πειρωμένους ἀπὸ στῆσαι τούτους τῶν νόμων τοῦ Θεοῦ, καὶ τῶν πα τρίων ἐθῶν. ᾿Αρμόζουσι δὲ καὶ πᾶσι τοῖς μιμού- μένοις τὴν ὑπὲρ ἀρετῆς ἔνστασιν αὐτῶν. Κατ' ἐρώ τησιν δὲ ἡ λόγος, ὅτι οὐχὶ πεισθήσομαι μᾶλλον τῷ Θεῷ κελεύοντι μὴ ἀποστῆναι τῶν νόμων αὐτοῦ; Ναί · παρ' αὐτῷ γὰρ κεῖται ἡ σωτηρία μου. Καὶ γὰρ αὐτὸς Θεός μου καὶ σωτήρ μου, καὶ ἀντιλήπτωρ μου, οὐ μὴ σαλευθῶ ἐπὶ πλεῖον. Ο μὴ φοβηθῶ ἔτι, εἰ καὶ, πρὸ τοῦ ἐμπεσεῖν τοῖς πει- ρασμοῖς, ἀνθρωπίνως ἐφοβήθην· σάλον γὰρ νῦν τὴν δειλίαν ἐκάλεσεν. *Εως πότε ἐπιτίθεσθε ἐπ' ἄνθρωπον ; φονεύετε πάντες ὑμεῖς ὡς τείχη κεκλιμένῳ, καὶ φραγμῷ ὠσμένῳ ; Εως πότε επεμβαίνετε ἐπ' ἄνθρωπον ἀσθενῆ, ὡς ἐπεμβαίνει τις τείχῳ κεκλιμένῳ εἰς πτῶσιν, καὶ φραγμῷ ἐκτετιναγμένω, ἵνα τέλεον καταστραφῶσι ; Τὸ δὲ, ἕως πότε, δηλοῖ ὅτι πολλά κις ἐπέθεντο. Εἶτα τὸ ἐν μέσῳ, ἀπὸ κοινοῦ λαμβα- νομένου τοῦ, ἕως πότε· οἷον, "Εως πότε φονεύετε πάντες ὑμεῖς ; ἀσθένειαν δὲ ὁμολογοῦσιν, ὡς ἡμαρ τηκότες εἰς Θεόν· καὶ διὰ τοῦτο πολλὰ παθόντες καὶ προκατεργασθέντες. Πλὴν τὴν τιμήν μου ἐβουλεύσαντο ἀπώσα σθαι. Οἱ ἐχθροὶ, φησίν, οὗτοι ἐμελέτησαν ἀπ' ἐμοῦ ῥίψαι τὴν δουλείαν τοῦ Θεοῦ, καὶ γυμνῶσαι ταύτης, ἥτις ἐστὶν ἐμοὶ τιμὴ, διὰ ταύτην δοξαζομένῳ. Εἰ γὰρ τὴ δουλεύειν βασιλεῖ, τιμὴ τῷ δούλῳ· πολλῷ μᾶλλον τὸ δουλεύειν Θεῷ. • Εδραμον ἐν δίψῃ. Οὐχ ἁπλῶς ἐπεχείρησαν, ἀλλ᾽ ἔσπευσαν ἐν ἐπιθυμίᾳ πολλῇ · τοῦτο γὰρ δίψαν ὠνόμασε. Πάντα γὰρ τόπον ἐκίνησαν οἱ περὶ τὸν Αντίοχον, ἵνα πείσωσιν αὐτοὺς ἀθετῆσαι τὸν Θεὸν, ὥς φησιν Ιώσηπος ἐν τοῖς Μακκαβαϊκοῖς λόγοις. EUTHYMI ZIGABENI 6% Prcmiserat auten beatus David sape in præce A dentibus psalmis, se perpetuo Deum laudaturum esse. In finem pro Idithum psalmus ipsi Darid. PSALMUS LXI. In finem inscribitur propter finem prophetiæ, quæ in eo continetur. Machabæorum enim pugnam prædicit, quain pro religione susceperunt. Et quod ait, pro Idithum, idem sibi vult ac si dixisset, Ad Lithium ; ab eo enim decantatus est hic psalmus. Erat autem Idithum princeps chori, ut in procnie operis prædiximus. Exhortatur etiam nos Propbeta hoc psalmo ad patientiam atque ad spem in Deo collocandam. B VERS. 2. Nonne Deo subjecta erit anima mea ? ab ipso enim salutare meum. Verba hæc proferun- tur ex persona cœtus Machabæorum, adversus inimicos tyrannos conantes avertere eos a lege – Dei atque a moribus patriis. Et iis omnibus in- super accommodari possunt, qui imitati fuerint il- lorum pro virtute constantiam. Per interrogationem vero proferenda sunt. Nonne, inquiunt, Deo potius obtemperabimus, jubenti non recedendum esse ab ejus legibus? Certe obtemperabimus ab illo enim universa pendet nostra salus. Vers. 3. Etenim ipse Deus meus, salvator meus, el adjutor meus, non fluctuabo amplius. Amodo, inquit, non timelo, tametsi antequam in hujus- modi calamitates inciderem, humano more ti- muerim. Fluctuationem enim hic timorem appel- lavit. C VERS. 4. Quonsque irruitis in hominem ? interficitis omnes vos tanquam parieti inclinato, et maceriæ impulsæ ? Quousque, inquit, in infirmum hominem eo modo impetum facitis quo irruit quis in parie- tem ad ruinam vergentem, aut in maceriam con- cussam? In hæc etenim irruere solemus, ut prorsus evertantur. Et quod ait, quousque, illos indicat persæpe irruisse. Deinde iis quæ in medio dicta sunt, per parenthesim a communi sensu addenda est dictio, quousque, ut hujusmodi efficiatur sen- tentia : Quousque vos omnes interficitis [quousque sanguini ac cædibus vacatis?] Propriam vero et depulsæ maceriæ se comparantes), quia in Deum peccaverant, et idcirco multa mala passi fuerant, et inter- necione deleti sunt. infirmitatem fatentur (parieti inclinato VERS. 5. Verumtamen honorem meum cogitaverunt D repellere. Inimici mei, inquit, melitati sunt ut a me abjicerent servitutem quam in Deum habeo, et illa me potissimum re studebant spoliare quæ sumn.o mihi honori est et gloriæ. Nam si servo honori est, ut regi deserviat, quanto magis si quis serviat Deo? Cucurrerunt in siti. Non simpliciter, inquit, me aggressi sunt, sed summo cum desiderio festina- runt. Desiderium enim sitim appellavit. Omni au- tem artificio Antiochus et ministri ejus machinati sunt, ut Machabais persuaderent Deum suum contemnere, quemadmodum in historia tra.lit L- sephus, qui de Machabæis conscripsit.
19γ And even the disobedient so as to make encampment. And you took even these, the previously disobedient people; and you took them to make encampment in them, having become a worthy habitation for you. 19δ- The Lord God is to be blessed, the Lord is to be blessed day every day. Observe the statement about the holy Trinity: Lord and God and Lord. This indeed is how Moses also spoke: Hear, O Israel, the Lord your God, the Lord is one.
Εἰπὼν δὲ ὅτι εὐφημητέος ἐστὶν ἡμέραν, ᾗ συνεξακούεται τὸ, ἀνὰ πᾶσαν, ἐσαφήνισε τὴν δυσχέρειαν τῆς λέξεως προσθεὶς τὸ, καθ’ ἡμέραν. Τινὲς δὲ τὸ, ἡμέραν καθ’ ἡμέραν, ἁπλῶς νοοῦσιν, ἀντὶ τοῦ, ἡμέραν ἐξ ἡμέρας, ὅ ἐστιν, ἀεὶ, κατὰ διαδοχὴν ἡμερῶν. β- Κατευοδώσει ἡμῖν ὁ Θεὸς τῶν σωτηρίων ἡμῶν, ὁ Θεὸς ἡμῶν, ὁ Θεὸς τοῦ σῴζειν. Ὅρα κἀνταῦθα τὸν περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος λόγον· τρὶς γὰρ τέθειται τὸ, ὁ Θεός. Οὐκ ἀπεικὸς δὲ καὶ σωτηριῶν, περισπωμένως ἀναγινώσκειν. Οὐδετέρως μὲν γὰρ, παροξυτονεῖται, θηλυκῶς δὲ, περισπᾶται· λέγομεν γὰρ καὶ τὸ σωτήριον, καὶ ἡ σωτηρία. Tὸ δὲ, ὁ Θεὸς τῶν σωτηρίων ἡμῶν, καὶ τὸ, ὁ Θεὸς τοῦ σῴζειν, τὸ αὐτὸ σημαίνουσιν, ὅτι ὁ Κύριος τῶν σωτηρίων ἡμῶν, ὁ Κύριος τοῦ σῴζειν· ἢ, ὁ Θεὸς ὁ σωτὴρ ἡμῶν, ὁ Θεὸς ὁ σῴζων.καθ' ἡμέραν ἐξ ἡμέρας, εἴτουν ἐν διαδοχῇ ἡμερῶν. Ὑπέσχετο γὰρ πολλάκις ἐν τοῖς προλαβοῦσι ψαλμοῖς ἀεὶ ὑμνεῖν τὸν Θεόν. Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ Ιδιθούμε ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΞΑ΄. Εἰς τὸ τέλος μὲν, διὰ τὸ τέλος τῆς ἐν τούτῳ προφητείας. Προαγορεύει γὰρ τὴν τῶν Μακκαβαίων ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας ἔνστασιν. Τὸ δὲ, ὑπὲρ διθομ, ἀντὶ τοῦ, παρὰ Ιδιθούμ. Παρ' αὐτοῦ γὰρ ἐμελω δήθη. Χοράρχης δὲ ἦν ὁ Ἰδιθούμ, ὡς ἐν τῷ προο μίῳ τῆς βίβλου τῶν Ψαλμῶν παραδεδώκαμεν. Ἔστι δὲ ὁ ψαλμὸς οὗτος προτροπή τις εἰς ὑπομονὴν καὶ εἰς ἐλπίδα τὴν εἰς Θεόν. Οὐχὶ τῷ Θεῷ ὑποταγήσεται ἡ ψυχή μου ; παρ' αὐτοῦ γὰρ τὸ σωτήριόν μου. Προσώπῳ τοῦ συστή ματος τῶν εὐσεβῶν Μακκαβαίων ταῦτα εἴρηται πρὸς τοὺς τυραννοῦντας ἐχθροὺς, πειρωμένους ἀπὸ στῆσαι τούτους τῶν νόμων τοῦ Θεοῦ, καὶ τῶν πα τρίων ἐθῶν. ᾿Αρμόζουσι δὲ καὶ πᾶσι τοῖς μιμού- μένοις τὴν ὑπὲρ ἀρετῆς ἔνστασιν αὐτῶν. Κατ' ἐρώ τησιν δὲ ἡ λόγος, ὅτι οὐχὶ πεισθήσομαι μᾶλλον τῷ Θεῷ κελεύοντι μὴ ἀποστῆναι τῶν νόμων αὐτοῦ; Ναί · παρ' αὐτῷ γὰρ κεῖται ἡ σωτηρία μου. Καὶ γὰρ αὐτὸς Θεός μου καὶ σωτήρ μου, καὶ ἀντιλήπτωρ μου, οὐ μὴ σαλευθῶ ἐπὶ πλεῖον. Ο μὴ φοβηθῶ ἔτι, εἰ καὶ, πρὸ τοῦ ἐμπεσεῖν τοῖς πει- ρασμοῖς, ἀνθρωπίνως ἐφοβήθην· σάλον γὰρ νῦν τὴν δειλίαν ἐκάλεσεν. *Εως πότε ἐπιτίθεσθε ἐπ' ἄνθρωπον ; φονεύετε πάντες ὑμεῖς ὡς τείχη κεκλιμένῳ, καὶ φραγμῷ ὠσμένῳ ; Εως πότε επεμβαίνετε ἐπ' ἄνθρωπον ἀσθενῆ, ὡς ἐπεμβαίνει τις τείχῳ κεκλιμένῳ εἰς πτῶσιν, καὶ φραγμῷ ἐκτετιναγμένω, ἵνα τέλεον καταστραφῶσι ; Τὸ δὲ, ἕως πότε, δηλοῖ ὅτι πολλά κις ἐπέθεντο. Εἶτα τὸ ἐν μέσῳ, ἀπὸ κοινοῦ λαμβα- νομένου τοῦ, ἕως πότε· οἷον, "Εως πότε φονεύετε πάντες ὑμεῖς ; ἀσθένειαν δὲ ὁμολογοῦσιν, ὡς ἡμαρ τηκότες εἰς Θεόν· καὶ διὰ τοῦτο πολλὰ παθόντες καὶ προκατεργασθέντες. Πλὴν τὴν τιμήν μου ἐβουλεύσαντο ἀπώσα σθαι. Οἱ ἐχθροὶ, φησίν, οὗτοι ἐμελέτησαν ἀπ' ἐμοῦ ῥίψαι τὴν δουλείαν τοῦ Θεοῦ, καὶ γυμνῶσαι ταύτης, ἥτις ἐστὶν ἐμοὶ τιμὴ, διὰ ταύτην δοξαζομένῳ. Εἰ γὰρ τὴ δουλεύειν βασιλεῖ, τιμὴ τῷ δούλῳ· πολλῷ μᾶλλον τὸ δουλεύειν Θεῷ. • Εδραμον ἐν δίψῃ. Οὐχ ἁπλῶς ἐπεχείρησαν, ἀλλ᾽ ἔσπευσαν ἐν ἐπιθυμίᾳ πολλῇ · τοῦτο γὰρ δίψαν ὠνόμασε. Πάντα γὰρ τόπον ἐκίνησαν οἱ περὶ τὸν Αντίοχον, ἵνα πείσωσιν αὐτοὺς ἀθετῆσαι τὸν Θεὸν, ὥς φησιν Ιώσηπος ἐν τοῖς Μακκαβαϊκοῖς λόγοις. EUTHYMI ZIGABENI 6% Prcmiserat auten beatus David sape in præce A dentibus psalmis, se perpetuo Deum laudaturum esse. In finem pro Idithum psalmus ipsi Darid. PSALMUS LXI. In finem inscribitur propter finem prophetiæ, quæ in eo continetur. Machabæorum enim pugnam prædicit, quain pro religione susceperunt. Et quod ait, pro Idithum, idem sibi vult ac si dixisset, Ad Lithium ; ab eo enim decantatus est hic psalmus. Erat autem Idithum princeps chori, ut in procnie operis prædiximus. Exhortatur etiam nos Propbeta hoc psalmo ad patientiam atque ad spem in Deo collocandam. B VERS. 2. Nonne Deo subjecta erit anima mea ? ab ipso enim salutare meum. Verba hæc proferun- tur ex persona cœtus Machabæorum, adversus inimicos tyrannos conantes avertere eos a lege – Dei atque a moribus patriis. Et iis omnibus in- super accommodari possunt, qui imitati fuerint il- lorum pro virtute constantiam. Per interrogationem vero proferenda sunt. Nonne, inquiunt, Deo potius obtemperabimus, jubenti non recedendum esse ab ejus legibus? Certe obtemperabimus ab illo enim universa pendet nostra salus. Vers. 3. Etenim ipse Deus meus, salvator meus, el adjutor meus, non fluctuabo amplius. Amodo, inquit, non timelo, tametsi antequam in hujus- modi calamitates inciderem, humano more ti- muerim. Fluctuationem enim hic timorem appel- lavit. C VERS. 4. Quonsque irruitis in hominem ? interficitis omnes vos tanquam parieti inclinato, et maceriæ impulsæ ? Quousque, inquit, in infirmum hominem eo modo impetum facitis quo irruit quis in parie- tem ad ruinam vergentem, aut in maceriam con- cussam? In hæc etenim irruere solemus, ut prorsus evertantur. Et quod ait, quousque, illos indicat persæpe irruisse. Deinde iis quæ in medio dicta sunt, per parenthesim a communi sensu addenda est dictio, quousque, ut hujusmodi efficiatur sen- tentia : Quousque vos omnes interficitis [quousque sanguini ac cædibus vacatis?] Propriam vero et depulsæ maceriæ se comparantes), quia in Deum peccaverant, et idcirco multa mala passi fuerant, et inter- necione deleti sunt. infirmitatem fatentur (parieti inclinato VERS. 5. Verumtamen honorem meum cogitaverunt D repellere. Inimici mei, inquit, melitati sunt ut a me abjicerent servitutem quam in Deum habeo, et illa me potissimum re studebant spoliare quæ sumn.o mihi honori est et gloriæ. Nam si servo honori est, ut regi deserviat, quanto magis si quis serviat Deo? Cucurrerunt in siti. Non simpliciter, inquit, me aggressi sunt, sed summo cum desiderio festina- runt. Desiderium enim sitim appellavit. Omni au- tem artificio Antiochus et ministri ejus machinati sunt, ut Machabais persuaderent Deum suum contemnere, quemadmodum in historia tra.lit L- sephus, qui de Machabæis conscripsit.
Having said that he is to be praised ‘day’ (by which is understood ‘on every’ day) he clari- fied the obscurity of the word adding ‘every day’. Some understand ‘day every day’ in a simple way, in the sense of, ‘day by day’, which is ‘ever’, in succession of days. 20β- The God of our deliverances will make us to prosper, our God, the God of saving. Observe here also the statement about the holy Trinity, for the word ‘God’ is placed three times. It is not inappropriate to read the word ‘deliverances’ with a circumflex accent. As a neu- ter it takes an accent on the penultimate syllable, as a feminine it takes a circumflex, for the word can be either neuter or feminine. ‘The God of our deliverances’ and ‘the God of saving’ mean the same thing, for the Lord of our deliverances is the Lord of saving, or else, the God of saving is God our Saviour.
PG 128:673β Καὶ τοῦ Κυρίου Κυρίου αἱ διέξοδοι τοῦ θανάτου. Τῆς δυνάμεως τοῦ Θεοῦ ἐστι τὸ διεξάγειν ἐκ θανάτου εἰς ζωήν. Θάνατον δὲ νόει, καὶ τὸν φυσικὸν καὶ τὴν ἁμαρτίαν· ὁ μὲν γὰρ νεκροῖ τὸ σῶμα πρὸς τὰς φυσικὰς ἐνεργείας, ὁ δὲ τὴν ψυχὴν, πρὸς τὰς ἐναρέτους. Εἴη δ’ ἂν τοῦτο καὶ πρόῤῥησις περὶ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως τοῦ Σωτῆρος· τοῦ γὰρ αὐτοῦ γέγονε πρῶτον ἡ διέξοδος τοῦ θανάτου, διεξελθόντος αὐτὸν καὶ ἀναστάντος σαρκί.Τῷ στόματι αὐτῶν εὐλόγουν, καὶ τῇ καρδίᾳ Α αὐτῶν κατηρῶντο. Τῷ στόματι αὐτῶν εὐφήμουν με, κολακεύοντες · τῇ δὲ καρδίᾳ αὐτῶν ὕβριζον ὡς ἐχθρὸν, διὰ τὸ διάφορον τῆς πίστεως· καὶ τῷ φαι νομένῳ μὲν συνεβούλευον ὡς φίλοι· κεκρυμμένῳ δὲ ἠπάτων ὡς ἐχθρο!. Πλὴν τῷ Θεῷ ὑποτάγηθι, ἡ ψυχή μου, ὅτι παρ' αὐτοῦ ἡ ὑπομονή μου. Παρ' αὐτῷ ἐστιν ὑπομονή μου, καὶ αὐτός μοι δίδωσι τὴν ἐν ταῖς θλίψεσι καρ τερίαν. Ταῦτα δὲ συνεβούλευον ἑαυτοῖς, εἰς εὐψυ χίαν ἀλείφοντες. “Οτι αὐτὸς Θεός μου καὶ σωτήρ μου, ἀντιλής πτωρ μου, οὐ μὴ μεταναστεύσω. Οὐ μὴ μετανα στεύσω ἀπὸ τῆς δουλείας τοῦ Θεοῦ πρὸς τὴν τοῦ βασ σιλέως Αντιόχου. ᾿Επὶ τῷ Θεῷ τὸ σωτήριόν μου καὶ ἡ δόξα μου. Ἐπὶ τῷ Θεῷ κεῖται καὶ τὸ σώζεσθαί με, καὶ τὸ δο- ξάζεσθαι, καὶ οὐκ ἐπ' ἀνθρώπῳ. “Η ἐν τῷ Θεῷ ἔχω καὶ τὴν σωτηρίαν, καὶ τὴν δόξαν, καὶ οὐκ ἐν οἴῳ - δήτινι ἄλλῳ πράγματι. Ὁ Θεὸς τῆς βοηθείας μου. ") Θεὸς ὁ βοηθός μου. Καλοῦσι γὰρ αὐτὸν ὑφ᾽ ἡδονῆς τῶν περὶ αὐτοῦ λόγων. Καὶ ἡ ἐιπίς μου ἐπὶ τῷ Θεῷ. Τὰ αὐτὰ λέγουσιν, ἐνηδόμενοί τε καὶ παῤῥησιαζόμενοι· εἶτα καὶ τοὺς ἄλλους ἐγείρουσιν εἰς τὸν ὅμοιον ζῆλον, ἐν τῷ λέγειν · Ελπίσατε ἐπ' αὐτὸν, πᾶσα συναγωγὴ λαῶν, ἐκχέατε ἐνώπιον αὐτοῦ τὰς καρδίας ὑμῶν, ὅτι ὁ Θεὸς βοηθὸς ἡμῶν. Καρδίας ἐνταῦθα λέγει τὰς δεήσεις· Εκχεώ γάρ, φησίν, ἐνώπιον αὐτοῦ τὴν δέησίν μου. Η γὰρ εἰλικρινής δέησις ἐκ μέσης καρδίας εἴωθεν ἀποπέμπεσθαι. Εκχέατε δὲ εἶπεν, ὅτι δεῖ ὁ λόγος ἀπὸ τοῦ στόματος. Καὶ ἄλλως δὲ, Κενώσατε ἐνώπιον αὐτοῦ τὰ τῆς καρδίας κρυπτά πάθη δι' ἐξομολογήσεως. Πλὴν μάταιοι οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων. Το πλὴν, ἄνω μὲν περιττὸν κεῖται· ἐνταῦθα δὲ τὸ ἀληθῶς αποσημαίνει. Παραινέσας γάρ, εἶτα συνεὶς, ὅτι οἱ πονηροὶ οὐ πεισθήσονται, γνωμολογεῖ, ὅτι ὄντως μάταιοί εἰσιν οἱ ἄνθρωποι, ἐπὶ ματαίοις πονοῦντες. Μάταιον δὲ, τὸ ἀνόητον καὶ ἄκαρπον. Ψευδεῖς οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων ἐν ζυγοῖς τοῦ ἀδικῆσαι. Ψευδεῖς εἰσιν ἐν ταῖς διακρίσεσι. Ταύτας γὰρ καλεῖ ζυγούς. Διέφθορε αὐτοῖς, φησί, τὸ κρι- τήριον. ᾿Ανθαιρούνται γὰρ τῶν ἑπτώτων τὰ ἄστατα, καὶ τοῦ καλοῦ τὸ κακόν. Ψευδείς δέ εἰσιν, ὥστε ἀδικῆσαι· ἀδικοῦσι δὲ πρὸ πάντων ἑαυτοὺς, ἀπο- στεροῦντες τῆς ἀρετῆς· ἀφορεῖ δὲ ὁ λόγος καὶ πρὸς πάντας μὲν τοῖς πονηρούς, μάλιστα δὲ τοὺς περὶ τὸν ᾿Αντίοχον, ἀδικοῦντας διὰ πλεονεξίαν τους Ἰουδαίους. ** COMMENT. IN PSALMOS. B C D Ore suo benedicebant, et corde suo maledicebant. Proprie ore adulantes me laudabant, corde vero contemnebant, quod alteram fidem sectarer: et palam quidem consilium suum mihi impertiri vide- bantur, et mecum eadem sentire; secreto tamen veluti inimicissimi, fallacias componebant. Vers. 6. Verumtamen Deo subjecta esto, anima mea : quoniam ab ipso patientia mea. Ab ipso est patientia : quia inter calamitates mibi constan- tiam præstat. Hæc autem mutuo inter se consilia agitabant, ad majorem se magnanimitatem alter alterum excitantes. VERS. 7. Quoniam ipse est Deus meus, et salva- tor meus, et adjutor meus, non recedam. A servi- tute, inquit, Dei ad Antiochi jugum nunquam de- scivero. VERS. 8. In Deo salutare meum et gloria mea. In Deo, inquit, situm est, quod ego salutem et gloriam consequar, et non in hominibus. Vel, in Deo habeo salutem et gloriam, et nulla alia in re. Deus auxilii mei. O Deus, adjutor meus. Vo- cant enim eum sæpius præ sumn a voluptate, quam ex sermonibus de eo habitis consequeban- tur. Et spes mea in Deo est. Eamdem, ob summatol latitiam, sententiam repetunt, palam ac libere spem in Deu suan proftentes. Alios præterca ad sui æmulationem excitantes, addunt : VERS. 9. Sperate in eo, omnis congregatio populo- rum, effundite coram illo corda vestra : quoniam Deus, adjutor noster. Per corda hoc in loco pre- ces atque obsecrationes intelligit; unde alibi ait : Effundam coram eo orationem meam 23; sincera etenim supplicatio de medio solet cordis proficisci. Effandi autem dicuntur preces, eo quod sermo efuere quodammodo videtur ab ore. Vel aliter : Educite atque evacuate coram eo occultos cor- dis vestri affectus, sinceram agentes confessio- neni. VRRS. 10. Verumtamen vani filii hominum. Dictio verumtamen superius quidem superflua jacet, sed hoc in loco idem significat, quod vere. Cum enim admonuerit Propheta universum humanum genus quid facto opus sit, et deinde intellexerit pravos homines sibi obtemperaturos non esse, sententiam et infructuosum. adversus eos profert, dicens quod vere vani sunt filii hominum, veluti qui in vanissimis rebus per· verse operantur. Vanum autem est quod inutile est Psal. CILI, 3. Mendaces filii hominum in stateris, ut injuste agant. Mendaces sunt in eorum judiciis. Per state- ras enim judicia ipsa intelligit. Corrupta est in eis, inquit, judicii sedes. Instabilia etenim elignut pro stabilibus, et mala pro bonis : et adeo men- daces sunt, ut se ipsos in primis injuria afficiant, dum virtutibus se privant. Sermo autem hic pravos omnes in universum tangit, sed præcipue Antio- chum et socios, qui ob avaritiam Judæis injuriam inferebant.
21β And the passages from out of death are of the Lord’s Lord. To bring out from death to life belongs to the power of God. By ‘death’ understand both natural death and sin, for the one mortifies the body in relation to natural activities, the other mortifies the soul in relation to virtuous activities. This may also be interpreted as a prediction about the Saviour’s resurrection from the dead, for the passage from out of death occurred first for him, when he passed through death and rose in the flesh.
α Πλὴν ὁ Θεὸς συνθλάσει κεφαλὰς ἐχθρῶν αὐτοῦ. Τὰς καιριωτάτας δυνάμεις τῶν δαιμόνων· ἐν τῇ κεφαλῇ γὰρ αἱ καιριώταται δυνάμεις τοῦ σώματος. Περιττεύει δὲ κἀνταῦθα, τὸ, πλήν. Συντόμως δὲ εἰπεῖν, συνθλάσει νοητῶς τὰς νοητὰς αὐτῶν κεφαλάς.Τῷ στόματι αὐτῶν εὐλόγουν, καὶ τῇ καρδίᾳ Α αὐτῶν κατηρῶντο. Τῷ στόματι αὐτῶν εὐφήμουν με, κολακεύοντες · τῇ δὲ καρδίᾳ αὐτῶν ὕβριζον ὡς ἐχθρὸν, διὰ τὸ διάφορον τῆς πίστεως· καὶ τῷ φαι νομένῳ μὲν συνεβούλευον ὡς φίλοι· κεκρυμμένῳ δὲ ἠπάτων ὡς ἐχθρο!. Πλὴν τῷ Θεῷ ὑποτάγηθι, ἡ ψυχή μου, ὅτι παρ' αὐτοῦ ἡ ὑπομονή μου. Παρ' αὐτῷ ἐστιν ὑπομονή μου, καὶ αὐτός μοι δίδωσι τὴν ἐν ταῖς θλίψεσι καρ τερίαν. Ταῦτα δὲ συνεβούλευον ἑαυτοῖς, εἰς εὐψυ χίαν ἀλείφοντες. “Οτι αὐτὸς Θεός μου καὶ σωτήρ μου, ἀντιλής πτωρ μου, οὐ μὴ μεταναστεύσω. Οὐ μὴ μετανα στεύσω ἀπὸ τῆς δουλείας τοῦ Θεοῦ πρὸς τὴν τοῦ βασ σιλέως Αντιόχου. ᾿Επὶ τῷ Θεῷ τὸ σωτήριόν μου καὶ ἡ δόξα μου. Ἐπὶ τῷ Θεῷ κεῖται καὶ τὸ σώζεσθαί με, καὶ τὸ δο- ξάζεσθαι, καὶ οὐκ ἐπ' ἀνθρώπῳ. “Η ἐν τῷ Θεῷ ἔχω καὶ τὴν σωτηρίαν, καὶ τὴν δόξαν, καὶ οὐκ ἐν οἴῳ - δήτινι ἄλλῳ πράγματι. Ὁ Θεὸς τῆς βοηθείας μου. ") Θεὸς ὁ βοηθός μου. Καλοῦσι γὰρ αὐτὸν ὑφ᾽ ἡδονῆς τῶν περὶ αὐτοῦ λόγων. Καὶ ἡ ἐιπίς μου ἐπὶ τῷ Θεῷ. Τὰ αὐτὰ λέγουσιν, ἐνηδόμενοί τε καὶ παῤῥησιαζόμενοι· εἶτα καὶ τοὺς ἄλλους ἐγείρουσιν εἰς τὸν ὅμοιον ζῆλον, ἐν τῷ λέγειν · Ελπίσατε ἐπ' αὐτὸν, πᾶσα συναγωγὴ λαῶν, ἐκχέατε ἐνώπιον αὐτοῦ τὰς καρδίας ὑμῶν, ὅτι ὁ Θεὸς βοηθὸς ἡμῶν. Καρδίας ἐνταῦθα λέγει τὰς δεήσεις· Εκχεώ γάρ, φησίν, ἐνώπιον αὐτοῦ τὴν δέησίν μου. Η γὰρ εἰλικρινής δέησις ἐκ μέσης καρδίας εἴωθεν ἀποπέμπεσθαι. Εκχέατε δὲ εἶπεν, ὅτι δεῖ ὁ λόγος ἀπὸ τοῦ στόματος. Καὶ ἄλλως δὲ, Κενώσατε ἐνώπιον αὐτοῦ τὰ τῆς καρδίας κρυπτά πάθη δι' ἐξομολογήσεως. Πλὴν μάταιοι οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων. Το πλὴν, ἄνω μὲν περιττὸν κεῖται· ἐνταῦθα δὲ τὸ ἀληθῶς αποσημαίνει. Παραινέσας γάρ, εἶτα συνεὶς, ὅτι οἱ πονηροὶ οὐ πεισθήσονται, γνωμολογεῖ, ὅτι ὄντως μάταιοί εἰσιν οἱ ἄνθρωποι, ἐπὶ ματαίοις πονοῦντες. Μάταιον δὲ, τὸ ἀνόητον καὶ ἄκαρπον. Ψευδεῖς οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων ἐν ζυγοῖς τοῦ ἀδικῆσαι. Ψευδεῖς εἰσιν ἐν ταῖς διακρίσεσι. Ταύτας γὰρ καλεῖ ζυγούς. Διέφθορε αὐτοῖς, φησί, τὸ κρι- τήριον. ᾿Ανθαιρούνται γὰρ τῶν ἑπτώτων τὰ ἄστατα, καὶ τοῦ καλοῦ τὸ κακόν. Ψευδείς δέ εἰσιν, ὥστε ἀδικῆσαι· ἀδικοῦσι δὲ πρὸ πάντων ἑαυτοὺς, ἀπο- στεροῦντες τῆς ἀρετῆς· ἀφορεῖ δὲ ὁ λόγος καὶ πρὸς πάντας μὲν τοῖς πονηρούς, μάλιστα δὲ τοὺς περὶ τὸν ᾿Αντίοχον, ἀδικοῦντας διὰ πλεονεξίαν τους Ἰουδαίους. ** COMMENT. IN PSALMOS. B C D Ore suo benedicebant, et corde suo maledicebant. Proprie ore adulantes me laudabant, corde vero contemnebant, quod alteram fidem sectarer: et palam quidem consilium suum mihi impertiri vide- bantur, et mecum eadem sentire; secreto tamen veluti inimicissimi, fallacias componebant. Vers. 6. Verumtamen Deo subjecta esto, anima mea : quoniam ab ipso patientia mea. Ab ipso est patientia : quia inter calamitates mibi constan- tiam præstat. Hæc autem mutuo inter se consilia agitabant, ad majorem se magnanimitatem alter alterum excitantes. VERS. 7. Quoniam ipse est Deus meus, et salva- tor meus, et adjutor meus, non recedam. A servi- tute, inquit, Dei ad Antiochi jugum nunquam de- scivero. VERS. 8. In Deo salutare meum et gloria mea. In Deo, inquit, situm est, quod ego salutem et gloriam consequar, et non in hominibus. Vel, in Deo habeo salutem et gloriam, et nulla alia in re. Deus auxilii mei. O Deus, adjutor meus. Vo- cant enim eum sæpius præ sumn a voluptate, quam ex sermonibus de eo habitis consequeban- tur. Et spes mea in Deo est. Eamdem, ob summatol latitiam, sententiam repetunt, palam ac libere spem in Deu suan proftentes. Alios præterca ad sui æmulationem excitantes, addunt : VERS. 9. Sperate in eo, omnis congregatio populo- rum, effundite coram illo corda vestra : quoniam Deus, adjutor noster. Per corda hoc in loco pre- ces atque obsecrationes intelligit; unde alibi ait : Effundam coram eo orationem meam 23; sincera etenim supplicatio de medio solet cordis proficisci. Effandi autem dicuntur preces, eo quod sermo efuere quodammodo videtur ab ore. Vel aliter : Educite atque evacuate coram eo occultos cor- dis vestri affectus, sinceram agentes confessio- neni. VRRS. 10. Verumtamen vani filii hominum. Dictio verumtamen superius quidem superflua jacet, sed hoc in loco idem significat, quod vere. Cum enim admonuerit Propheta universum humanum genus quid facto opus sit, et deinde intellexerit pravos homines sibi obtemperaturos non esse, sententiam et infructuosum. adversus eos profert, dicens quod vere vani sunt filii hominum, veluti qui in vanissimis rebus per· verse operantur. Vanum autem est quod inutile est Psal. CILI, 3. Mendaces filii hominum in stateris, ut injuste agant. Mendaces sunt in eorum judiciis. Per state- ras enim judicia ipsa intelligit. Corrupta est in eis, inquit, judicii sedes. Instabilia etenim elignut pro stabilibus, et mala pro bonis : et adeo men- daces sunt, ut se ipsos in primis injuria afficiant, dum virtutibus se privant. Sermo autem hic pravos omnes in universum tangit, sed præcipue Antio- chum et socios, qui ob avaritiam Judæis injuriam inferebant.
22α Except God will shatter the heads of his enemies. The most vital powers of the demons, for the most vital powers of the body are in the head. Here, too, ‘except’ is redundant. To put it briefly, he will shatter in a spiritual way their spiritual heads.
β Κορυφὴν τριχὸς διαπορευομένων ἐν πλημμελείαις αὐτῶν. Τῶν διαπορευομένων, εἴτουν καταπατούντων τὴν κορυφὴν τῆς κόμης τῶν ἁμαρτωλῶν· τρίχα γὰρ νῦν, τὴν κόμην νοήσεις· καταπατούντων δὲ αὐτὴν, ἐν τῷ πλημμελεῖν αὐτούς. Ὅτε γὰρ ἁμαρτάνουσιν οἱ ἄνθρωποι, τότε οἱ δαίμονες καταπατοῦσιν αὐτοὺς, ὑποτεταγμένους ἤδη. Ἔστι δὲ καὶ ἄλλως εἰπεῖν· τῶν διαπορευομένων, ὅ ἐστι, διερευνωμένων ἐν ταῖς πλημμελείαις τῶν ἀνθρώπων· τρίχα κορυφῆς, κατ’ ἐναλλαγὴν, τουτέστι, τὸ λεπτότατον ἁμάρτημα τοῦ ἀνθρώπου. Ἐξετάζουσι γὰρ καὶ τὰ τοιαῦτα κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ λογοθεσίου τῆς ψυχῆς.Τῷ στόματι αὐτῶν εὐλόγουν, καὶ τῇ καρδίᾳ Α αὐτῶν κατηρῶντο. Τῷ στόματι αὐτῶν εὐφήμουν με, κολακεύοντες · τῇ δὲ καρδίᾳ αὐτῶν ὕβριζον ὡς ἐχθρὸν, διὰ τὸ διάφορον τῆς πίστεως· καὶ τῷ φαι νομένῳ μὲν συνεβούλευον ὡς φίλοι· κεκρυμμένῳ δὲ ἠπάτων ὡς ἐχθρο!. Πλὴν τῷ Θεῷ ὑποτάγηθι, ἡ ψυχή μου, ὅτι παρ' αὐτοῦ ἡ ὑπομονή μου. Παρ' αὐτῷ ἐστιν ὑπομονή μου, καὶ αὐτός μοι δίδωσι τὴν ἐν ταῖς θλίψεσι καρ τερίαν. Ταῦτα δὲ συνεβούλευον ἑαυτοῖς, εἰς εὐψυ χίαν ἀλείφοντες. “Οτι αὐτὸς Θεός μου καὶ σωτήρ μου, ἀντιλής πτωρ μου, οὐ μὴ μεταναστεύσω. Οὐ μὴ μετανα στεύσω ἀπὸ τῆς δουλείας τοῦ Θεοῦ πρὸς τὴν τοῦ βασ σιλέως Αντιόχου. ᾿Επὶ τῷ Θεῷ τὸ σωτήριόν μου καὶ ἡ δόξα μου. Ἐπὶ τῷ Θεῷ κεῖται καὶ τὸ σώζεσθαί με, καὶ τὸ δο- ξάζεσθαι, καὶ οὐκ ἐπ' ἀνθρώπῳ. “Η ἐν τῷ Θεῷ ἔχω καὶ τὴν σωτηρίαν, καὶ τὴν δόξαν, καὶ οὐκ ἐν οἴῳ - δήτινι ἄλλῳ πράγματι. Ὁ Θεὸς τῆς βοηθείας μου. ") Θεὸς ὁ βοηθός μου. Καλοῦσι γὰρ αὐτὸν ὑφ᾽ ἡδονῆς τῶν περὶ αὐτοῦ λόγων. Καὶ ἡ ἐιπίς μου ἐπὶ τῷ Θεῷ. Τὰ αὐτὰ λέγουσιν, ἐνηδόμενοί τε καὶ παῤῥησιαζόμενοι· εἶτα καὶ τοὺς ἄλλους ἐγείρουσιν εἰς τὸν ὅμοιον ζῆλον, ἐν τῷ λέγειν · Ελπίσατε ἐπ' αὐτὸν, πᾶσα συναγωγὴ λαῶν, ἐκχέατε ἐνώπιον αὐτοῦ τὰς καρδίας ὑμῶν, ὅτι ὁ Θεὸς βοηθὸς ἡμῶν. Καρδίας ἐνταῦθα λέγει τὰς δεήσεις· Εκχεώ γάρ, φησίν, ἐνώπιον αὐτοῦ τὴν δέησίν μου. Η γὰρ εἰλικρινής δέησις ἐκ μέσης καρδίας εἴωθεν ἀποπέμπεσθαι. Εκχέατε δὲ εἶπεν, ὅτι δεῖ ὁ λόγος ἀπὸ τοῦ στόματος. Καὶ ἄλλως δὲ, Κενώσατε ἐνώπιον αὐτοῦ τὰ τῆς καρδίας κρυπτά πάθη δι' ἐξομολογήσεως. Πλὴν μάταιοι οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων. Το πλὴν, ἄνω μὲν περιττὸν κεῖται· ἐνταῦθα δὲ τὸ ἀληθῶς αποσημαίνει. Παραινέσας γάρ, εἶτα συνεὶς, ὅτι οἱ πονηροὶ οὐ πεισθήσονται, γνωμολογεῖ, ὅτι ὄντως μάταιοί εἰσιν οἱ ἄνθρωποι, ἐπὶ ματαίοις πονοῦντες. Μάταιον δὲ, τὸ ἀνόητον καὶ ἄκαρπον. Ψευδεῖς οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων ἐν ζυγοῖς τοῦ ἀδικῆσαι. Ψευδεῖς εἰσιν ἐν ταῖς διακρίσεσι. Ταύτας γὰρ καλεῖ ζυγούς. Διέφθορε αὐτοῖς, φησί, τὸ κρι- τήριον. ᾿Ανθαιρούνται γὰρ τῶν ἑπτώτων τὰ ἄστατα, καὶ τοῦ καλοῦ τὸ κακόν. Ψευδείς δέ εἰσιν, ὥστε ἀδικῆσαι· ἀδικοῦσι δὲ πρὸ πάντων ἑαυτοὺς, ἀπο- στεροῦντες τῆς ἀρετῆς· ἀφορεῖ δὲ ὁ λόγος καὶ πρὸς πάντας μὲν τοῖς πονηρούς, μάλιστα δὲ τοὺς περὶ τὸν ᾿Αντίοχον, ἀδικοῦντας διὰ πλεονεξίαν τους Ἰουδαίους. ** COMMENT. IN PSALMOS. B C D Ore suo benedicebant, et corde suo maledicebant. Proprie ore adulantes me laudabant, corde vero contemnebant, quod alteram fidem sectarer: et palam quidem consilium suum mihi impertiri vide- bantur, et mecum eadem sentire; secreto tamen veluti inimicissimi, fallacias componebant. Vers. 6. Verumtamen Deo subjecta esto, anima mea : quoniam ab ipso patientia mea. Ab ipso est patientia : quia inter calamitates mibi constan- tiam præstat. Hæc autem mutuo inter se consilia agitabant, ad majorem se magnanimitatem alter alterum excitantes. VERS. 7. Quoniam ipse est Deus meus, et salva- tor meus, et adjutor meus, non recedam. A servi- tute, inquit, Dei ad Antiochi jugum nunquam de- scivero. VERS. 8. In Deo salutare meum et gloria mea. In Deo, inquit, situm est, quod ego salutem et gloriam consequar, et non in hominibus. Vel, in Deo habeo salutem et gloriam, et nulla alia in re. Deus auxilii mei. O Deus, adjutor meus. Vo- cant enim eum sæpius præ sumn a voluptate, quam ex sermonibus de eo habitis consequeban- tur. Et spes mea in Deo est. Eamdem, ob summatol latitiam, sententiam repetunt, palam ac libere spem in Deu suan proftentes. Alios præterca ad sui æmulationem excitantes, addunt : VERS. 9. Sperate in eo, omnis congregatio populo- rum, effundite coram illo corda vestra : quoniam Deus, adjutor noster. Per corda hoc in loco pre- ces atque obsecrationes intelligit; unde alibi ait : Effundam coram eo orationem meam 23; sincera etenim supplicatio de medio solet cordis proficisci. Effandi autem dicuntur preces, eo quod sermo efuere quodammodo videtur ab ore. Vel aliter : Educite atque evacuate coram eo occultos cor- dis vestri affectus, sinceram agentes confessio- neni. VRRS. 10. Verumtamen vani filii hominum. Dictio verumtamen superius quidem superflua jacet, sed hoc in loco idem significat, quod vere. Cum enim admonuerit Propheta universum humanum genus quid facto opus sit, et deinde intellexerit pravos homines sibi obtemperaturos non esse, sententiam et infructuosum. adversus eos profert, dicens quod vere vani sunt filii hominum, veluti qui in vanissimis rebus per· verse operantur. Vanum autem est quod inutile est Psal. CILI, 3. Mendaces filii hominum in stateris, ut injuste agant. Mendaces sunt in eorum judiciis. Per state- ras enim judicia ipsa intelligit. Corrupta est in eis, inquit, judicii sedes. Instabilia etenim elignut pro stabilibus, et mala pro bonis : et adeo men- daces sunt, ut se ipsos in primis injuria afficiant, dum virtutibus se privant. Sermo autem hic pravos omnes in universum tangit, sed præcipue Antio- chum et socios, qui ob avaritiam Judæis injuriam inferebant.
22β The crown of hair of those passing across in their trespasses. Of those passing across, that is trampling on, the crown of hair of sinners. Here you will understand ‘hair’ as ‘the head of hair’, and trampling on this head of hair when they are tres- passing. For when people sin, then the demons trample on them as being already subjected. It is possible to interpret this in a different way: ‘of those passing across’, that is, those making minute examination of people’s trespasses: ‘the hair of the crown’ (by the figure of enallage, instead of ‘the crown of hair’), that is, a person’s most subtle sin. For they examine even such sins at the time when the soul gives account of itself.
α Εἶπε Κύριος, Ἐκ Βασὰν ἐπιστρέψω. β ὁ Κύριος τῶν σωτηρίων ἡμῶν MBV : ὁ Κύριος τῶν σωτηριῶν ἡμῶν PC : om. [homoeoteleuton] SF.Τῷ στόματι αὐτῶν εὐλόγουν, καὶ τῇ καρδίᾳ Α αὐτῶν κατηρῶντο. Τῷ στόματι αὐτῶν εὐφήμουν με, κολακεύοντες · τῇ δὲ καρδίᾳ αὐτῶν ὕβριζον ὡς ἐχθρὸν, διὰ τὸ διάφορον τῆς πίστεως· καὶ τῷ φαι νομένῳ μὲν συνεβούλευον ὡς φίλοι· κεκρυμμένῳ δὲ ἠπάτων ὡς ἐχθρο!. Πλὴν τῷ Θεῷ ὑποτάγηθι, ἡ ψυχή μου, ὅτι παρ' αὐτοῦ ἡ ὑπομονή μου. Παρ' αὐτῷ ἐστιν ὑπομονή μου, καὶ αὐτός μοι δίδωσι τὴν ἐν ταῖς θλίψεσι καρ τερίαν. Ταῦτα δὲ συνεβούλευον ἑαυτοῖς, εἰς εὐψυ χίαν ἀλείφοντες. “Οτι αὐτὸς Θεός μου καὶ σωτήρ μου, ἀντιλής πτωρ μου, οὐ μὴ μεταναστεύσω. Οὐ μὴ μετανα στεύσω ἀπὸ τῆς δουλείας τοῦ Θεοῦ πρὸς τὴν τοῦ βασ σιλέως Αντιόχου. ᾿Επὶ τῷ Θεῷ τὸ σωτήριόν μου καὶ ἡ δόξα μου. Ἐπὶ τῷ Θεῷ κεῖται καὶ τὸ σώζεσθαί με, καὶ τὸ δο- ξάζεσθαι, καὶ οὐκ ἐπ' ἀνθρώπῳ. “Η ἐν τῷ Θεῷ ἔχω καὶ τὴν σωτηρίαν, καὶ τὴν δόξαν, καὶ οὐκ ἐν οἴῳ - δήτινι ἄλλῳ πράγματι. Ὁ Θεὸς τῆς βοηθείας μου. ") Θεὸς ὁ βοηθός μου. Καλοῦσι γὰρ αὐτὸν ὑφ᾽ ἡδονῆς τῶν περὶ αὐτοῦ λόγων. Καὶ ἡ ἐιπίς μου ἐπὶ τῷ Θεῷ. Τὰ αὐτὰ λέγουσιν, ἐνηδόμενοί τε καὶ παῤῥησιαζόμενοι· εἶτα καὶ τοὺς ἄλλους ἐγείρουσιν εἰς τὸν ὅμοιον ζῆλον, ἐν τῷ λέγειν · Ελπίσατε ἐπ' αὐτὸν, πᾶσα συναγωγὴ λαῶν, ἐκχέατε ἐνώπιον αὐτοῦ τὰς καρδίας ὑμῶν, ὅτι ὁ Θεὸς βοηθὸς ἡμῶν. Καρδίας ἐνταῦθα λέγει τὰς δεήσεις· Εκχεώ γάρ, φησίν, ἐνώπιον αὐτοῦ τὴν δέησίν μου. Η γὰρ εἰλικρινής δέησις ἐκ μέσης καρδίας εἴωθεν ἀποπέμπεσθαι. Εκχέατε δὲ εἶπεν, ὅτι δεῖ ὁ λόγος ἀπὸ τοῦ στόματος. Καὶ ἄλλως δὲ, Κενώσατε ἐνώπιον αὐτοῦ τὰ τῆς καρδίας κρυπτά πάθη δι' ἐξομολογήσεως. Πλὴν μάταιοι οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων. Το πλὴν, ἄνω μὲν περιττὸν κεῖται· ἐνταῦθα δὲ τὸ ἀληθῶς αποσημαίνει. Παραινέσας γάρ, εἶτα συνεὶς, ὅτι οἱ πονηροὶ οὐ πεισθήσονται, γνωμολογεῖ, ὅτι ὄντως μάταιοί εἰσιν οἱ ἄνθρωποι, ἐπὶ ματαίοις πονοῦντες. Μάταιον δὲ, τὸ ἀνόητον καὶ ἄκαρπον. Ψευδεῖς οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων ἐν ζυγοῖς τοῦ ἀδικῆσαι. Ψευδεῖς εἰσιν ἐν ταῖς διακρίσεσι. Ταύτας γὰρ καλεῖ ζυγούς. Διέφθορε αὐτοῖς, φησί, τὸ κρι- τήριον. ᾿Ανθαιρούνται γὰρ τῶν ἑπτώτων τὰ ἄστατα, καὶ τοῦ καλοῦ τὸ κακόν. Ψευδείς δέ εἰσιν, ὥστε ἀδικῆσαι· ἀδικοῦσι δὲ πρὸ πάντων ἑαυτοὺς, ἀπο- στεροῦντες τῆς ἀρετῆς· ἀφορεῖ δὲ ὁ λόγος καὶ πρὸς πάντας μὲν τοῖς πονηρούς, μάλιστα δὲ τοὺς περὶ τὸν ᾿Αντίοχον, ἀδικοῦντας διὰ πλεονεξίαν τους Ἰουδαίους. ** COMMENT. IN PSALMOS. B C D Ore suo benedicebant, et corde suo maledicebant. Proprie ore adulantes me laudabant, corde vero contemnebant, quod alteram fidem sectarer: et palam quidem consilium suum mihi impertiri vide- bantur, et mecum eadem sentire; secreto tamen veluti inimicissimi, fallacias componebant. Vers. 6. Verumtamen Deo subjecta esto, anima mea : quoniam ab ipso patientia mea. Ab ipso est patientia : quia inter calamitates mibi constan- tiam præstat. Hæc autem mutuo inter se consilia agitabant, ad majorem se magnanimitatem alter alterum excitantes. VERS. 7. Quoniam ipse est Deus meus, et salva- tor meus, et adjutor meus, non recedam. A servi- tute, inquit, Dei ad Antiochi jugum nunquam de- scivero. VERS. 8. In Deo salutare meum et gloria mea. In Deo, inquit, situm est, quod ego salutem et gloriam consequar, et non in hominibus. Vel, in Deo habeo salutem et gloriam, et nulla alia in re. Deus auxilii mei. O Deus, adjutor meus. Vo- cant enim eum sæpius præ sumn a voluptate, quam ex sermonibus de eo habitis consequeban- tur. Et spes mea in Deo est. Eamdem, ob summatol latitiam, sententiam repetunt, palam ac libere spem in Deu suan proftentes. Alios præterca ad sui æmulationem excitantes, addunt : VERS. 9. Sperate in eo, omnis congregatio populo- rum, effundite coram illo corda vestra : quoniam Deus, adjutor noster. Per corda hoc in loco pre- ces atque obsecrationes intelligit; unde alibi ait : Effundam coram eo orationem meam 23; sincera etenim supplicatio de medio solet cordis proficisci. Effandi autem dicuntur preces, eo quod sermo efuere quodammodo videtur ab ore. Vel aliter : Educite atque evacuate coram eo occultos cor- dis vestri affectus, sinceram agentes confessio- neni. VRRS. 10. Verumtamen vani filii hominum. Dictio verumtamen superius quidem superflua jacet, sed hoc in loco idem significat, quod vere. Cum enim admonuerit Propheta universum humanum genus quid facto opus sit, et deinde intellexerit pravos homines sibi obtemperaturos non esse, sententiam et infructuosum. adversus eos profert, dicens quod vere vani sunt filii hominum, veluti qui in vanissimis rebus per· verse operantur. Vanum autem est quod inutile est Psal. CILI, 3. Mendaces filii hominum in stateris, ut injuste agant. Mendaces sunt in eorum judiciis. Per state- ras enim judicia ipsa intelligit. Corrupta est in eis, inquit, judicii sedes. Instabilia etenim elignut pro stabilibus, et mala pro bonis : et adeo men- daces sunt, ut se ipsos in primis injuria afficiant, dum virtutibus se privant. Sermo autem hic pravos omnes in universum tangit, sed præcipue Antio- chum et socios, qui ob avaritiam Judæis injuriam inferebant.
23α The Lord has said, ‘I shall bring back from Basan’.
Ἡ Βασὰν, αἰσχύνην ἑρμηνεύει· ἐπέστρεψεν οὖν τοὺς ἐξ ἐθνῶν ἀπὸ τῆς αἰσχύνης τῶν εἰδώλων καὶ τῆς αἰσχύνης τῆς ἁμαρτίας.Τῷ στόματι αὐτῶν εὐλόγουν, καὶ τῇ καρδίᾳ Α αὐτῶν κατηρῶντο. Τῷ στόματι αὐτῶν εὐφήμουν με, κολακεύοντες · τῇ δὲ καρδίᾳ αὐτῶν ὕβριζον ὡς ἐχθρὸν, διὰ τὸ διάφορον τῆς πίστεως· καὶ τῷ φαι νομένῳ μὲν συνεβούλευον ὡς φίλοι· κεκρυμμένῳ δὲ ἠπάτων ὡς ἐχθρο!. Πλὴν τῷ Θεῷ ὑποτάγηθι, ἡ ψυχή μου, ὅτι παρ' αὐτοῦ ἡ ὑπομονή μου. Παρ' αὐτῷ ἐστιν ὑπομονή μου, καὶ αὐτός μοι δίδωσι τὴν ἐν ταῖς θλίψεσι καρ τερίαν. Ταῦτα δὲ συνεβούλευον ἑαυτοῖς, εἰς εὐψυ χίαν ἀλείφοντες. “Οτι αὐτὸς Θεός μου καὶ σωτήρ μου, ἀντιλής πτωρ μου, οὐ μὴ μεταναστεύσω. Οὐ μὴ μετανα στεύσω ἀπὸ τῆς δουλείας τοῦ Θεοῦ πρὸς τὴν τοῦ βασ σιλέως Αντιόχου. ᾿Επὶ τῷ Θεῷ τὸ σωτήριόν μου καὶ ἡ δόξα μου. Ἐπὶ τῷ Θεῷ κεῖται καὶ τὸ σώζεσθαί με, καὶ τὸ δο- ξάζεσθαι, καὶ οὐκ ἐπ' ἀνθρώπῳ. “Η ἐν τῷ Θεῷ ἔχω καὶ τὴν σωτηρίαν, καὶ τὴν δόξαν, καὶ οὐκ ἐν οἴῳ - δήτινι ἄλλῳ πράγματι. Ὁ Θεὸς τῆς βοηθείας μου. ") Θεὸς ὁ βοηθός μου. Καλοῦσι γὰρ αὐτὸν ὑφ᾽ ἡδονῆς τῶν περὶ αὐτοῦ λόγων. Καὶ ἡ ἐιπίς μου ἐπὶ τῷ Θεῷ. Τὰ αὐτὰ λέγουσιν, ἐνηδόμενοί τε καὶ παῤῥησιαζόμενοι· εἶτα καὶ τοὺς ἄλλους ἐγείρουσιν εἰς τὸν ὅμοιον ζῆλον, ἐν τῷ λέγειν · Ελπίσατε ἐπ' αὐτὸν, πᾶσα συναγωγὴ λαῶν, ἐκχέατε ἐνώπιον αὐτοῦ τὰς καρδίας ὑμῶν, ὅτι ὁ Θεὸς βοηθὸς ἡμῶν. Καρδίας ἐνταῦθα λέγει τὰς δεήσεις· Εκχεώ γάρ, φησίν, ἐνώπιον αὐτοῦ τὴν δέησίν μου. Η γὰρ εἰλικρινής δέησις ἐκ μέσης καρδίας εἴωθεν ἀποπέμπεσθαι. Εκχέατε δὲ εἶπεν, ὅτι δεῖ ὁ λόγος ἀπὸ τοῦ στόματος. Καὶ ἄλλως δὲ, Κενώσατε ἐνώπιον αὐτοῦ τὰ τῆς καρδίας κρυπτά πάθη δι' ἐξομολογήσεως. Πλὴν μάταιοι οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων. Το πλὴν, ἄνω μὲν περιττὸν κεῖται· ἐνταῦθα δὲ τὸ ἀληθῶς αποσημαίνει. Παραινέσας γάρ, εἶτα συνεὶς, ὅτι οἱ πονηροὶ οὐ πεισθήσονται, γνωμολογεῖ, ὅτι ὄντως μάταιοί εἰσιν οἱ ἄνθρωποι, ἐπὶ ματαίοις πονοῦντες. Μάταιον δὲ, τὸ ἀνόητον καὶ ἄκαρπον. Ψευδεῖς οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων ἐν ζυγοῖς τοῦ ἀδικῆσαι. Ψευδεῖς εἰσιν ἐν ταῖς διακρίσεσι. Ταύτας γὰρ καλεῖ ζυγούς. Διέφθορε αὐτοῖς, φησί, τὸ κρι- τήριον. ᾿Ανθαιρούνται γὰρ τῶν ἑπτώτων τὰ ἄστατα, καὶ τοῦ καλοῦ τὸ κακόν. Ψευδείς δέ εἰσιν, ὥστε ἀδικῆσαι· ἀδικοῦσι δὲ πρὸ πάντων ἑαυτοὺς, ἀπο- στεροῦντες τῆς ἀρετῆς· ἀφορεῖ δὲ ὁ λόγος καὶ πρὸς πάντας μὲν τοῖς πονηρούς, μάλιστα δὲ τοὺς περὶ τὸν ᾿Αντίοχον, ἀδικοῦντας διὰ πλεονεξίαν τους Ἰουδαίους. ** COMMENT. IN PSALMOS. B C D Ore suo benedicebant, et corde suo maledicebant. Proprie ore adulantes me laudabant, corde vero contemnebant, quod alteram fidem sectarer: et palam quidem consilium suum mihi impertiri vide- bantur, et mecum eadem sentire; secreto tamen veluti inimicissimi, fallacias componebant. Vers. 6. Verumtamen Deo subjecta esto, anima mea : quoniam ab ipso patientia mea. Ab ipso est patientia : quia inter calamitates mibi constan- tiam præstat. Hæc autem mutuo inter se consilia agitabant, ad majorem se magnanimitatem alter alterum excitantes. VERS. 7. Quoniam ipse est Deus meus, et salva- tor meus, et adjutor meus, non recedam. A servi- tute, inquit, Dei ad Antiochi jugum nunquam de- scivero. VERS. 8. In Deo salutare meum et gloria mea. In Deo, inquit, situm est, quod ego salutem et gloriam consequar, et non in hominibus. Vel, in Deo habeo salutem et gloriam, et nulla alia in re. Deus auxilii mei. O Deus, adjutor meus. Vo- cant enim eum sæpius præ sumn a voluptate, quam ex sermonibus de eo habitis consequeban- tur. Et spes mea in Deo est. Eamdem, ob summatol latitiam, sententiam repetunt, palam ac libere spem in Deu suan proftentes. Alios præterca ad sui æmulationem excitantes, addunt : VERS. 9. Sperate in eo, omnis congregatio populo- rum, effundite coram illo corda vestra : quoniam Deus, adjutor noster. Per corda hoc in loco pre- ces atque obsecrationes intelligit; unde alibi ait : Effundam coram eo orationem meam 23; sincera etenim supplicatio de medio solet cordis proficisci. Effandi autem dicuntur preces, eo quod sermo efuere quodammodo videtur ab ore. Vel aliter : Educite atque evacuate coram eo occultos cor- dis vestri affectus, sinceram agentes confessio- neni. VRRS. 10. Verumtamen vani filii hominum. Dictio verumtamen superius quidem superflua jacet, sed hoc in loco idem significat, quod vere. Cum enim admonuerit Propheta universum humanum genus quid facto opus sit, et deinde intellexerit pravos homines sibi obtemperaturos non esse, sententiam et infructuosum. adversus eos profert, dicens quod vere vani sunt filii hominum, veluti qui in vanissimis rebus per· verse operantur. Vanum autem est quod inutile est Psal. CILI, 3. Mendaces filii hominum in stateris, ut injuste agant. Mendaces sunt in eorum judiciis. Per state- ras enim judicia ipsa intelligit. Corrupta est in eis, inquit, judicii sedes. Instabilia etenim elignut pro stabilibus, et mala pro bonis : et adeo men- daces sunt, ut se ipsos in primis injuria afficiant, dum virtutibus se privant. Sermo autem hic pravos omnes in universum tangit, sed præcipue Antio- chum et socios, qui ob avaritiam Judæis injuriam inferebant.
‘Basan’ means ‘shame’. Accordingly, he has brought back those from the nations from the shame of the idols and the shame of sin.
β Ἐπιστρέψω ἐν βυθοῖς θαλάσσης. Ἐπέστρεψε δὲ αὐτοὺς ἀπὸ τῆς δηλωθείσης αἰσχύνης διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος· τοῦτο γὰρ νῦν καλεῖ, βυθοὺς θαλάσσης, διὰ τὸ βυθίζειν τὴν ἁλμυρὰν καὶ πικρὰν ἁμαρτίαν. Φησὶ γὰρ καὶ Μιχαίας, Αὐτὸς ἐπιστρέψει, καὶ ἐλεήσει ἡμᾶς, καὶ καταδύσει τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν, καὶ ἀποῤῥιφήσονται εἰς τὰ βάθη τῆς θαλάσσης. Εἶεν δ’ ἂν βυθοὶ θαλάσσης, καὶ τὰ βάθη τῆς ἁμαρτίας, εἴτουν τὰ χαλεπώτατα πλημμελήματα, ἀφ’ ὧν ἐπέ | στρεψεν αὐτοὺς ὁ Θεὸς, ἐξαγαγὼν εἰς φῶς ἀρετῆς. Ἐνταῦθα δὲ τὸ, ἐν βυθοῖς, ἀντὶ τοῦ, ἐκ βυθῶν, λήψῃ, πρόθεσιν ἀντὶ προθέσεως.Τῷ στόματι αὐτῶν εὐλόγουν, καὶ τῇ καρδίᾳ Α αὐτῶν κατηρῶντο. Τῷ στόματι αὐτῶν εὐφήμουν με, κολακεύοντες · τῇ δὲ καρδίᾳ αὐτῶν ὕβριζον ὡς ἐχθρὸν, διὰ τὸ διάφορον τῆς πίστεως· καὶ τῷ φαι νομένῳ μὲν συνεβούλευον ὡς φίλοι· κεκρυμμένῳ δὲ ἠπάτων ὡς ἐχθρο!. Πλὴν τῷ Θεῷ ὑποτάγηθι, ἡ ψυχή μου, ὅτι παρ' αὐτοῦ ἡ ὑπομονή μου. Παρ' αὐτῷ ἐστιν ὑπομονή μου, καὶ αὐτός μοι δίδωσι τὴν ἐν ταῖς θλίψεσι καρ τερίαν. Ταῦτα δὲ συνεβούλευον ἑαυτοῖς, εἰς εὐψυ χίαν ἀλείφοντες. “Οτι αὐτὸς Θεός μου καὶ σωτήρ μου, ἀντιλής πτωρ μου, οὐ μὴ μεταναστεύσω. Οὐ μὴ μετανα στεύσω ἀπὸ τῆς δουλείας τοῦ Θεοῦ πρὸς τὴν τοῦ βασ σιλέως Αντιόχου. ᾿Επὶ τῷ Θεῷ τὸ σωτήριόν μου καὶ ἡ δόξα μου. Ἐπὶ τῷ Θεῷ κεῖται καὶ τὸ σώζεσθαί με, καὶ τὸ δο- ξάζεσθαι, καὶ οὐκ ἐπ' ἀνθρώπῳ. “Η ἐν τῷ Θεῷ ἔχω καὶ τὴν σωτηρίαν, καὶ τὴν δόξαν, καὶ οὐκ ἐν οἴῳ - δήτινι ἄλλῳ πράγματι. Ὁ Θεὸς τῆς βοηθείας μου. ") Θεὸς ὁ βοηθός μου. Καλοῦσι γὰρ αὐτὸν ὑφ᾽ ἡδονῆς τῶν περὶ αὐτοῦ λόγων. Καὶ ἡ ἐιπίς μου ἐπὶ τῷ Θεῷ. Τὰ αὐτὰ λέγουσιν, ἐνηδόμενοί τε καὶ παῤῥησιαζόμενοι· εἶτα καὶ τοὺς ἄλλους ἐγείρουσιν εἰς τὸν ὅμοιον ζῆλον, ἐν τῷ λέγειν · Ελπίσατε ἐπ' αὐτὸν, πᾶσα συναγωγὴ λαῶν, ἐκχέατε ἐνώπιον αὐτοῦ τὰς καρδίας ὑμῶν, ὅτι ὁ Θεὸς βοηθὸς ἡμῶν. Καρδίας ἐνταῦθα λέγει τὰς δεήσεις· Εκχεώ γάρ, φησίν, ἐνώπιον αὐτοῦ τὴν δέησίν μου. Η γὰρ εἰλικρινής δέησις ἐκ μέσης καρδίας εἴωθεν ἀποπέμπεσθαι. Εκχέατε δὲ εἶπεν, ὅτι δεῖ ὁ λόγος ἀπὸ τοῦ στόματος. Καὶ ἄλλως δὲ, Κενώσατε ἐνώπιον αὐτοῦ τὰ τῆς καρδίας κρυπτά πάθη δι' ἐξομολογήσεως. Πλὴν μάταιοι οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων. Το πλὴν, ἄνω μὲν περιττὸν κεῖται· ἐνταῦθα δὲ τὸ ἀληθῶς αποσημαίνει. Παραινέσας γάρ, εἶτα συνεὶς, ὅτι οἱ πονηροὶ οὐ πεισθήσονται, γνωμολογεῖ, ὅτι ὄντως μάταιοί εἰσιν οἱ ἄνθρωποι, ἐπὶ ματαίοις πονοῦντες. Μάταιον δὲ, τὸ ἀνόητον καὶ ἄκαρπον. Ψευδεῖς οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων ἐν ζυγοῖς τοῦ ἀδικῆσαι. Ψευδεῖς εἰσιν ἐν ταῖς διακρίσεσι. Ταύτας γὰρ καλεῖ ζυγούς. Διέφθορε αὐτοῖς, φησί, τὸ κρι- τήριον. ᾿Ανθαιρούνται γὰρ τῶν ἑπτώτων τὰ ἄστατα, καὶ τοῦ καλοῦ τὸ κακόν. Ψευδείς δέ εἰσιν, ὥστε ἀδικῆσαι· ἀδικοῦσι δὲ πρὸ πάντων ἑαυτοὺς, ἀπο- στεροῦντες τῆς ἀρετῆς· ἀφορεῖ δὲ ὁ λόγος καὶ πρὸς πάντας μὲν τοῖς πονηρούς, μάλιστα δὲ τοὺς περὶ τὸν ᾿Αντίοχον, ἀδικοῦντας διὰ πλεονεξίαν τους Ἰουδαίους. ** COMMENT. IN PSALMOS. B C D Ore suo benedicebant, et corde suo maledicebant. Proprie ore adulantes me laudabant, corde vero contemnebant, quod alteram fidem sectarer: et palam quidem consilium suum mihi impertiri vide- bantur, et mecum eadem sentire; secreto tamen veluti inimicissimi, fallacias componebant. Vers. 6. Verumtamen Deo subjecta esto, anima mea : quoniam ab ipso patientia mea. Ab ipso est patientia : quia inter calamitates mibi constan- tiam præstat. Hæc autem mutuo inter se consilia agitabant, ad majorem se magnanimitatem alter alterum excitantes. VERS. 7. Quoniam ipse est Deus meus, et salva- tor meus, et adjutor meus, non recedam. A servi- tute, inquit, Dei ad Antiochi jugum nunquam de- scivero. VERS. 8. In Deo salutare meum et gloria mea. In Deo, inquit, situm est, quod ego salutem et gloriam consequar, et non in hominibus. Vel, in Deo habeo salutem et gloriam, et nulla alia in re. Deus auxilii mei. O Deus, adjutor meus. Vo- cant enim eum sæpius præ sumn a voluptate, quam ex sermonibus de eo habitis consequeban- tur. Et spes mea in Deo est. Eamdem, ob summatol latitiam, sententiam repetunt, palam ac libere spem in Deu suan proftentes. Alios præterca ad sui æmulationem excitantes, addunt : VERS. 9. Sperate in eo, omnis congregatio populo- rum, effundite coram illo corda vestra : quoniam Deus, adjutor noster. Per corda hoc in loco pre- ces atque obsecrationes intelligit; unde alibi ait : Effundam coram eo orationem meam 23; sincera etenim supplicatio de medio solet cordis proficisci. Effandi autem dicuntur preces, eo quod sermo efuere quodammodo videtur ab ore. Vel aliter : Educite atque evacuate coram eo occultos cor- dis vestri affectus, sinceram agentes confessio- neni. VRRS. 10. Verumtamen vani filii hominum. Dictio verumtamen superius quidem superflua jacet, sed hoc in loco idem significat, quod vere. Cum enim admonuerit Propheta universum humanum genus quid facto opus sit, et deinde intellexerit pravos homines sibi obtemperaturos non esse, sententiam et infructuosum. adversus eos profert, dicens quod vere vani sunt filii hominum, veluti qui in vanissimis rebus per· verse operantur. Vanum autem est quod inutile est Psal. CILI, 3. Mendaces filii hominum in stateris, ut injuste agant. Mendaces sunt in eorum judiciis. Per state- ras enim judicia ipsa intelligit. Corrupta est in eis, inquit, judicii sedes. Instabilia etenim elignut pro stabilibus, et mala pro bonis : et adeo men- daces sunt, ut se ipsos in primis injuria afficiant, dum virtutibus se privant. Sermo autem hic pravos omnes in universum tangit, sed præcipue Antio- chum et socios, qui ob avaritiam Judæis injuriam inferebant.
23β I shall bring back in the depths of the sea. He brought them back from the shame mentioned through holy baptism, for this is what he here calls the ‘depths of the sea’, on account of its drowning of briny and bitter sin. And Micah indeed says, He himself will bring back and have mercy on us and he will sink our sins and they will be cast off into the depths of the sea. The depths of the sea may also be interpreted as the depths of sin, namely, the most griev- ous trespasses, from which God brought them back, having led them out into the light of vir- tue. In this case you will take ‘in the depths’ in the sense of, ‘from the depths’, one preposition standing for another.
PG 128:675α Ὅπως ἂν βαφῇ ὁ πούς σου ἐν αἵματι. Τοῦτο δὲ, ὦ Κύριε, ποιήσεις, ὅπως ἂν τέλεον νικήσῃς τοὺς δαίμονας. Μεταφορικὸς δὲ ὁ λόγος· οἱ γὰρ νικῶντες ἐν τῷ ἀριστεύειν, ἐπεμβαίνοντες τοῖς σώμασι τῶν ἀνῃρημένων ἐχθρῶν, βάπτονται τοὺς πόδας ἐν τῷ καταῤῥέοντι τούτων αἵματι. Φησὶ γὰρ καὶ Ἡσαΐας ἐκ προσώπου Χριστοῦ, Συνεπάτησα αὐτοὺς ἐν τῷ θυμῷ μου, καὶ κατήγαγον εἰς γῆν τὸ αἷμα αὐτῶν, καὶ κατεῤῥαντίσθη τῷ κατανικήματι αὐτῶν τὰ ἱμάτιά μου. Ταυτὶ γὰρ τὰ ῥητὰ, τοῦτο βούλονται σημαίνειν, ὅτι τέλεον αὐτοὺς ἐνίκησε. Καὶ ἄλλως δὲ, ποὺς τοῦ Χριστοῦ, ἡ Ἐκκλησία λέγοιτ’ ἂν, βαστάζουσα τοῦτον διὰ πίστεως, ἐπεὶ καὶ ταύτης κεφαλὴ, αὐτὸς ὁ Χριστός· αὕτη οὖν ἐβάφη τῷ αἵματι τοῦ Χριστοῦ, σφραγισθεῖσα τούτῳ, καὶ τειχισθεῖσα, καὶ στομωθεῖσα καθάπερ τῇ βαφῇ σίδηρος, ἢ καὶ τῷ αἵματι τῶν τοῦ Χριστοῦ μαρτύρων, ἢ καὶ τῷ νοητῷ αἵματι τῶν δαιμόνων, νοητῶς ἀποσφαττομένων.
24α That your foot may be dipped in blood. And this, O Lord, you will do so that you may defeat the demons utterly. The verse is metaphorical, for those who triumph in battle, trampling on the bodies of their slaughtered enemies, dip their feet in the blood flowing from them. Isaiah, speaking in the person of Christ, says, I trampled them in my rage and brought their blood down onto the earth and my garments were spattered utterly with the mark of their utter defeat. These words seek to indicate that he defeated them completely. In another sense, the Church may be interpreted as Christ’s foot, bearing him up through faith, since Christ himself is her head. The Church accordingly has been dipped in the blood of Christ, having been sealed by it and fortified, and tempered as iron is by dipping, or else in the blood of Christ’s martyrs, or in the spiritual blood of the demons, as they are spiritually slaughtered.
β Ἡ γλῶσσα τῶν κυνῶν σου ἐξ ἐχθρῶν παρ’ αὐτοῦ. Ἀπὸ κοινοῦ πάλιν τὸ, ὅπως ἂν βαφῇ. Κύνες δὲ τοῦ Χριστοῦ, οἱ ἐπίσκοποι, καθυλακτοῦντες τῶν νοητῶν λύκων, καὶ τοὺς ἐπιβούλους ἀποσοβοῦντες, καὶ τὰ λογικὰ ποίμνια φυλάττοντες. Καὶ τούτων οὖν ἡ νοητὴ γλῶσσα ἐβάφη, λάπτουσα ἐκ τῶν ἐχθρῶν, συνεξακουομένου κἀνταῦθα, τοῦ αἵματος. Βαφῇ δὲ ἡ γλῶσσα αὐτῶν ἐκ τοῦ αἵματος τῶν ἐχθρῶν, παρ’ αὐτοῦ, τουτέστι, παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς βοηθουμένη. Καὶ τοῦτο δὲ μεταφορικόν· τῶν γὰρ ἐχθρῶν ἀναιρεθέντων, καὶ οἱ κύνες τῶν ἀνελόντων λάπτουσι τοῦ αἵματος αὐτῶν καὶ τὰ τούτων διασπαράττουσι σώματα.
24β The tongue of your dogs from enemies by him. ‘That it may be dipped’ is understood here also. The bishops are Christ’s dogs, barking at the spiritual wolves and scaring away those with hostile designs and guarding the rational flocks. The spiritual tongue of these bishops, therefore, has been dipped, lapping from the enemies (their blood is understood here also). And their tongue may be dipped in the blood of their enemies ‘by him’, that is, being helped by God the Father. This also is metaphorical. For when enemies have been slain, the dogs of the slayers come and lap their blood and rend in pieces their bodies.
α Ἐθεωρήθησαν αἱ πορεῖαί σου, ὁ Θεός. β καταδύσει [Ra] : καταλύσει MPASCBFV cf. Holmes-Parsons vol. IV ad loc.. α- cf. Holmes-Parsons vol. IV ad loc..
25α Your paths, O God, have been seen.
Aἱ ὁδοὶ καὶ ἀναστροφαὶ καὶ διατριβαὶ τῆς ἐνσάρκου πολιτείας σου· αὐτόπται γὰρ τούτων οἱ ἀπόστολοι ἐχρημάτισαν. Μετὰ τοῦτο γὰρ, φησὶν, ἐπὶ γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη.
The ways and behaviours and manners of your life in the flesh, for the Apostles were eye witnesses of these. After this, as is written, he was seen on earth and associated with men.
β Aἱ πορεῖαι τοῦ Θεοῦ μου τοῦ βασιλέως τοῦ ἐν τῷ ἁγίῳ. Ὅρα ὅπως γνησίως ὁ Δαυὶδ τὸν Χριστὸν ὁμολογεῖ Θεὸν, ὡς ἤδη πεπληροφορημένος. Ἅγιον δὲ νῦν λέγει, τὸν Πατέρα, ἐν ᾧ ἦν ἀῤῥήτως· Ἐγὼ γὰρ, φησὶν, ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί.
25β The paths of my God, of the king who is in the Holy. Observe how David truly confesses Christ as God, as already given firm assurance. The Father in whom he was ineffably indwelling is whom he now calls ‘the Holy’, for it is written, I am in the Father, and the Father is in me.
PG 128:677α Προέφθασαν ἄρχοντες ἐχόμενα ψαλλόντων. Ἄρχοντας καλεῖ, τοὺς ἀποστόλους· Καταστήσεις γὰρ, φησὶν, αὐτοὺς ἄρχοντας ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν, ὡς ἐν τῷ μδ΄ ψαλμῷ παραδεδώκαμεν· οὗτοι οὖν προέλαβον πάντας τοὺς ἐξ ἐθνῶν, πρῶτοι πιστεύσαντες. Ψάλλοντας δὲ λέγει, τοὺς προφήτας, ὡς ἐκφωνοῦντας τὰ περὶ τοῦ Χριστοῦ· ὧν ἐχόμενα, τουτέστι, σύνεγγυς γεγόνασιν οἱ ἀπόστολοι, ἐξεχόμενοι αὐτῶν, ὅ ἐστιν, ἀκολουθοῦντες αὐτοῖς, καὶ τῷ χρόνῳ καὶ τῷ κηρύγματι.Α Αὐτοὶ ἐκ ματαιότητος ἐπὶ τὸ αὐτό. Εκ ματαιο τητος ὁμονοοῦσιν, ὥστε ἀδικεῖν. Μὴ ἐλπίζετε ἐπ' ἀδικίαν, καὶ ἐπὶ ἄρπαγμα μὴ ἐπιποθεῖτε. Πρὸς πάντας ἀνθρώπους ποιεῖται τὴν παραίνεσιν Δαβίδ· ἀδικίαν γὰρ λέγει τὸν ἐξ ἄδι κίας πλοῦτον. Τῷ δὲ ἐπὶ ἅρπαγμα, περιττὴ ἡ πρόθεσις, ἵνα ᾖ · Καὶ ἅρπαγμα μὴ ἐπιποθῆτε. Πλοῦτος ἐὰν ῥέῃ, μὴ προστίθεσθε καρδίαν. Εάν μεταφέρηται ἀπὸ τούτων εἰς ἐκείνους ὡς ῥοώδη φύσιν ἔχων καὶ ἄστατον, ἢ ἀπ᾿ ἄλλων εἰς ὑμᾶς, μὴ προσηλοῦτε αὐτῷ τὴν καρδίαν, ὥστε καὶ προσπάσχειν αὐτῷ · τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων καρδίας γράφουσιν, δηλοῖ ὅτι Μὴ πρόσκεισθε αὐτῷ ἐκ καρδίας, ήγουν ὁλικῶς. Απαξ ἐλάλησεν ὁ Θεὸς, δύο ταῦτα ἤκουσα, ὅτι τὸ κράτος τοῦ Θεοῦ, καὶ σοῦ, Κύριε, τὸ ἔλεος. Τοῦτό τινες περὶ τῆς θείας ἀποφάσεως ενενόησαν, ὅτι τῇ ἀπειλητικῇ ἀποφάσει τοῦ Θεοῦ συνδιακούεται πάντοτε καὶ λύσις αὐτῆς. Διὰ τοῦτο γὰρ ἀπειλεῖ, ἵνα μεταβληθέντων τῶν ἁμαρτανόντων μη γένη- ται τὰ τῆς ἀπειλῆς. Ἡ δὲ ἐξήγησις τούτων αὕτη Ἔστι καὶ ἅπαξ λαλήσαντα περὶ πλειόνων εἰ- πεῖν. Τὸ μὲν γὰρ ἅπαξ ἐπὶ τῆς ὁμιλίας ὅλης· ἡ δὲ ὁμιλία, διαφόρων περιεκτική. Βέλτιον δὲ νῦν τὸ ἅπαξ, ἀντὶ τοῦ βεβαίως λαβεῖν. Βεβαίως, φησίν, ἐλάλησέ μοι διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ὁ Θεός. Τίνα δέ εἰσι τὰ δύο ; Οτι μόνος κραταιὸς ὁ Θεὸς, καὶ ὅτι μόνος ἐλεήμων. Τί δὲ θέλει ταῦτα δηλοῦν; Οτι δυνατός ἐστιν ἀπώσασθαι μὲν τοὺς ἐχθροὺς ἡμῶν. ἐλεῆσαι δὲ ἡμᾶς. Καὶ ἵνα, ὡς μὲν κραταιός, φοβη θῶμεν· ὡς ἐλεήμων δὲ, προδράμωμεν· νοεῖται δὲ καὶ ἁπλῶς τὸν Ελάλησε. Πολλάκις γὰρ τοιαῦτα πρὸς Μωσήν εἴρηκεν, ὥστε ἀναγγείλαι τῷ λαῷ. "Οτι σὺ ἀποδώσεις ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτ τοῦ. Σὺ γὰρ ἐν τῷ μέλλοντι κριτηρίῳ ἀπο νείμῃς ἑκάστῳ τὰ πρὸς ἀξίαν, ὧν ἔπραξε καλῶν ἢ κακῶν. Ψαλμὸς τῷ Δαβὶδ ἐν τῷ εἶναι αὐτὸν ἐν τῇ ἐρήμῳ τῆς Ἰουδαίας. ΨΑΛΜΟΣ ΕΒ'. Φεύγων ὁ Δαβὶὸ τὸν Σαούλ, κατέλαβε τὴν ἔρημον, τὴν λεγομένην Αἰχμώδη, ἐν ᾗ τὸν παρόντα συνέ ταξε ψαλμόν, διδάσκων, ὁποῖον εἶχε πρὸς Θεὸν ἔρωτα, EUTHYMII ZIGABENI Ipsi ex vanitate in idipsum. Ex vanitate, inquit, hoc est ob vanitatem, ipsi eadem sentiunt, ut injuriam inferant. (In idipsum enim omnes ferun- tur, eadem ducti vanilate.) Vers. 11. Nolite sperare in injustitia, et in rapinas nolite concupiscere. Admonet beatus David omnes homines in universum, et divitias injustitiam appel- lat (44), eo quod ut plurimum ex injustitia pro- veniant. Quod vero ait : et in rapinas, præpositio, in, est superflua, ut sensus sit : Rapinas ne con- cupiscatis. Divitiæ si fluant, nolite cor apponere. Si divitiæ, inquit, ab his ad illos transferantur, ut persæpe accidit, cum instabilem et fluxam habeant natu- ram, vel si ab aliis fluant in vos, nolite ullo modo affigere eis cor vestrumi, ut studiose eis incumba- tis. Quædaın vero exemplaria habent: Nolite corde apponi, ac si dicat: Nolite ex toto corde atque animo eis prorsus inhærere. B VERS. 19. Semel locutus est Deus ; duo hæc audivi, quod potestas Dei est, et tua, Domine, misericordia. Verba hæc nonnulli de Dei sententia dicta esse intellexerunt, et sensum esse, quod simul cum minatoria Dei sententia una semper auditur illius comminationis solutio. Ḥac etenim ratione Deus comminatur, ut commutato delinquentium propo- sito nullus minis amplius relinquatur locus (15). Aut hac potest esse interpretatio: Potest autem qui semel loquitur plura eodem sermone proferre, ct sermonis series plura continere (16). Quocirca duo C hæc, que se audisse asserit Propheta, ad eumdem debent sermonem referri, quem semel, hoc est, una quadam vice Deus locutus est.) Ṭametsi hæc dictio semel hoc in loco melius exponi possit, pro constanter. Deus, inquit, constantissime mili per sanctum Spiritum locutus est. Quænam autem sint duo hæc, postmodum declarat dicens quod solus Deus potens est, et quod solus misericors. Quo sermone hoc indicare nobis voluit Propheta, quod Deus potens est, qui inimicos nostros repellat, et qui nostri miscreatur : et docet pariter, quod veluti potentem eum timere debemus, et ad eum - con- fugere tanquam ad misericordem. Intelligere etiam possumus simpliciter, Deum duo bæc locutum esse ad Moysem; hujusmodi enim sententiam sæpenumero ab eo Moysi dictain legimus, ut eam populo annuntiaret. Quoniam in reddes unicuique secundum opera D sua. Tu erim futuro judicio condigna unicuique pro operibus retribues, sive bona ea fuerint, seu niala. Psalmus ipsi Daviḍ cum esset in deserto Judææ. PSALMUS LXII. Fugiens Saulem beatus David, occupavit deser- tum quod Siccitatis dicitur, seu Squaloris, ubi hunc psalmum composuit: quo et summuin omni- Varia lectiones. aivitias injustitià partas. essc. Græce habetur: Ne eveniant quæ mina- tus est. cere. Semel enim ad universum sermonem sermo vero varia complectitur ; extera interpretis. (44) Minus recte. Grace : Injustitiam appellat (15) Non videtur interpres vim textus assecn- (16) Al verbum : Potest a, q.s. I. de pluribus di-
26α First have come rulers, close to those praising with psaltery. ‘Rulers’ is what he calls the Apostles, for it is written, You will establish them as rulers over all the earth, as we explained in the forty-fourth psalm. They therefore came before all those from the nations, having been first to believe. ‘Those praising with psaltery’ is what he calls the prophets, as voicing aloud the things about Christ; the Apostles came near to them, that is, in close proximity to them, depending on them, that is, following them in both temporal sequence and in their preaching.
β Ἐν μέσῳ νεανίδων τυμπανιστριῶν. Ἐν μέσῳ τῶν ᾽Ιουδαϊκῶν συναγωγῶν· αἳ νεάνιδες μὲν, διὰ τὸ ἀτελὲς τῆς πολιτείας αὐτῶν, τυμπανίστριαι δὲ, διὰ τὸ σωματικὸν τῆς πρὸς Θεὸν λατρείας, ἐκ σώματος γὰρ τὸ τύμπανον. Ἢ ἐν μέσῳ τῶν κατὰ τόπους Ἐκκλησιῶν· αἳ νεάνιδες μὲν, διὰ τὸ νεαρὸν καὶ καθαρὸν τῆς πίστεως, τυμπανίστριαι δὲ, διὰ τὸ νεκροῦν τὸ σῶμα κατὰ Θεὸν, νεκρὸν γὰρ σῶμα, τὸ τύμπανον.Α Αὐτοὶ ἐκ ματαιότητος ἐπὶ τὸ αὐτό. Εκ ματαιο τητος ὁμονοοῦσιν, ὥστε ἀδικεῖν. Μὴ ἐλπίζετε ἐπ' ἀδικίαν, καὶ ἐπὶ ἄρπαγμα μὴ ἐπιποθεῖτε. Πρὸς πάντας ἀνθρώπους ποιεῖται τὴν παραίνεσιν Δαβίδ· ἀδικίαν γὰρ λέγει τὸν ἐξ ἄδι κίας πλοῦτον. Τῷ δὲ ἐπὶ ἅρπαγμα, περιττὴ ἡ πρόθεσις, ἵνα ᾖ · Καὶ ἅρπαγμα μὴ ἐπιποθῆτε. Πλοῦτος ἐὰν ῥέῃ, μὴ προστίθεσθε καρδίαν. Εάν μεταφέρηται ἀπὸ τούτων εἰς ἐκείνους ὡς ῥοώδη φύσιν ἔχων καὶ ἄστατον, ἢ ἀπ᾿ ἄλλων εἰς ὑμᾶς, μὴ προσηλοῦτε αὐτῷ τὴν καρδίαν, ὥστε καὶ προσπάσχειν αὐτῷ · τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων καρδίας γράφουσιν, δηλοῖ ὅτι Μὴ πρόσκεισθε αὐτῷ ἐκ καρδίας, ήγουν ὁλικῶς. Απαξ ἐλάλησεν ὁ Θεὸς, δύο ταῦτα ἤκουσα, ὅτι τὸ κράτος τοῦ Θεοῦ, καὶ σοῦ, Κύριε, τὸ ἔλεος. Τοῦτό τινες περὶ τῆς θείας ἀποφάσεως ενενόησαν, ὅτι τῇ ἀπειλητικῇ ἀποφάσει τοῦ Θεοῦ συνδιακούεται πάντοτε καὶ λύσις αὐτῆς. Διὰ τοῦτο γὰρ ἀπειλεῖ, ἵνα μεταβληθέντων τῶν ἁμαρτανόντων μη γένη- ται τὰ τῆς ἀπειλῆς. Ἡ δὲ ἐξήγησις τούτων αὕτη Ἔστι καὶ ἅπαξ λαλήσαντα περὶ πλειόνων εἰ- πεῖν. Τὸ μὲν γὰρ ἅπαξ ἐπὶ τῆς ὁμιλίας ὅλης· ἡ δὲ ὁμιλία, διαφόρων περιεκτική. Βέλτιον δὲ νῦν τὸ ἅπαξ, ἀντὶ τοῦ βεβαίως λαβεῖν. Βεβαίως, φησίν, ἐλάλησέ μοι διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ὁ Θεός. Τίνα δέ εἰσι τὰ δύο ; Οτι μόνος κραταιὸς ὁ Θεὸς, καὶ ὅτι μόνος ἐλεήμων. Τί δὲ θέλει ταῦτα δηλοῦν; Οτι δυνατός ἐστιν ἀπώσασθαι μὲν τοὺς ἐχθροὺς ἡμῶν. ἐλεῆσαι δὲ ἡμᾶς. Καὶ ἵνα, ὡς μὲν κραταιός, φοβη θῶμεν· ὡς ἐλεήμων δὲ, προδράμωμεν· νοεῖται δὲ καὶ ἁπλῶς τὸν Ελάλησε. Πολλάκις γὰρ τοιαῦτα πρὸς Μωσήν εἴρηκεν, ὥστε ἀναγγείλαι τῷ λαῷ. "Οτι σὺ ἀποδώσεις ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτ τοῦ. Σὺ γὰρ ἐν τῷ μέλλοντι κριτηρίῳ ἀπο νείμῃς ἑκάστῳ τὰ πρὸς ἀξίαν, ὧν ἔπραξε καλῶν ἢ κακῶν. Ψαλμὸς τῷ Δαβὶδ ἐν τῷ εἶναι αὐτὸν ἐν τῇ ἐρήμῳ τῆς Ἰουδαίας. ΨΑΛΜΟΣ ΕΒ'. Φεύγων ὁ Δαβὶὸ τὸν Σαούλ, κατέλαβε τὴν ἔρημον, τὴν λεγομένην Αἰχμώδη, ἐν ᾗ τὸν παρόντα συνέ ταξε ψαλμόν, διδάσκων, ὁποῖον εἶχε πρὸς Θεὸν ἔρωτα, EUTHYMII ZIGABENI Ipsi ex vanitate in idipsum. Ex vanitate, inquit, hoc est ob vanitatem, ipsi eadem sentiunt, ut injuriam inferant. (In idipsum enim omnes ferun- tur, eadem ducti vanilate.) Vers. 11. Nolite sperare in injustitia, et in rapinas nolite concupiscere. Admonet beatus David omnes homines in universum, et divitias injustitiam appel- lat (44), eo quod ut plurimum ex injustitia pro- veniant. Quod vero ait : et in rapinas, præpositio, in, est superflua, ut sensus sit : Rapinas ne con- cupiscatis. Divitiæ si fluant, nolite cor apponere. Si divitiæ, inquit, ab his ad illos transferantur, ut persæpe accidit, cum instabilem et fluxam habeant natu- ram, vel si ab aliis fluant in vos, nolite ullo modo affigere eis cor vestrumi, ut studiose eis incumba- tis. Quædaın vero exemplaria habent: Nolite corde apponi, ac si dicat: Nolite ex toto corde atque animo eis prorsus inhærere. B VERS. 19. Semel locutus est Deus ; duo hæc audivi, quod potestas Dei est, et tua, Domine, misericordia. Verba hæc nonnulli de Dei sententia dicta esse intellexerunt, et sensum esse, quod simul cum minatoria Dei sententia una semper auditur illius comminationis solutio. Ḥac etenim ratione Deus comminatur, ut commutato delinquentium propo- sito nullus minis amplius relinquatur locus (15). Aut hac potest esse interpretatio: Potest autem qui semel loquitur plura eodem sermone proferre, ct sermonis series plura continere (16). Quocirca duo C hæc, que se audisse asserit Propheta, ad eumdem debent sermonem referri, quem semel, hoc est, una quadam vice Deus locutus est.) Ṭametsi hæc dictio semel hoc in loco melius exponi possit, pro constanter. Deus, inquit, constantissime mili per sanctum Spiritum locutus est. Quænam autem sint duo hæc, postmodum declarat dicens quod solus Deus potens est, et quod solus misericors. Quo sermone hoc indicare nobis voluit Propheta, quod Deus potens est, qui inimicos nostros repellat, et qui nostri miscreatur : et docet pariter, quod veluti potentem eum timere debemus, et ad eum - con- fugere tanquam ad misericordem. Intelligere etiam possumus simpliciter, Deum duo bæc locutum esse ad Moysem; hujusmodi enim sententiam sæpenumero ab eo Moysi dictain legimus, ut eam populo annuntiaret. Quoniam in reddes unicuique secundum opera D sua. Tu erim futuro judicio condigna unicuique pro operibus retribues, sive bona ea fuerint, seu niala. Psalmus ipsi Daviḍ cum esset in deserto Judææ. PSALMUS LXII. Fugiens Saulem beatus David, occupavit deser- tum quod Siccitatis dicitur, seu Squaloris, ubi hunc psalmum composuit: quo et summuin omni- Varia lectiones. aivitias injustitià partas. essc. Græce habetur: Ne eveniant quæ mina- tus est. cere. Semel enim ad universum sermonem sermo vero varia complectitur ; extera interpretis. (44) Minus recte. Grace : Injustitiam appellat (15) Non videtur interpres vim textus assecn- (16) Al verbum : Potest a, q.s. I. de pluribus di-
26β Amid young girls playing timbrels. Amid the Jewish synagogues, which are ‘young girls’ on account of the still unfulfilled nature of their way of life, and ‘playing timbrels’ on account of the bodily nature of their worship of God, for the frame-drum is made from a body. Or else amid the local Churches, which are ‘young girls’ on account of the youthfulness and purity of the faith, and ‘playing timbrels’ on account of mortifying the body for the sake of God, for the frame-drum is a dead body.
α Ἐν ἐκκλησίαις εὐλο | γεῖτε τὸν Θεόν. Τουτὶ τὸ ῥητὸν τῆς νομικῆς μὲν λατρείας προαναφωνεῖ τὴν παῦλαν, τῶν δὲ κατὰ τόπους Ἐκκλησιῶν προθεσπίζει τὸ πλῆθος· εἷς γὰρ ἦν πάλαι τοῖς πᾶσιν ᾽Ιουδαίοις ναός.Α Αὐτοὶ ἐκ ματαιότητος ἐπὶ τὸ αὐτό. Εκ ματαιο τητος ὁμονοοῦσιν, ὥστε ἀδικεῖν. Μὴ ἐλπίζετε ἐπ' ἀδικίαν, καὶ ἐπὶ ἄρπαγμα μὴ ἐπιποθεῖτε. Πρὸς πάντας ἀνθρώπους ποιεῖται τὴν παραίνεσιν Δαβίδ· ἀδικίαν γὰρ λέγει τὸν ἐξ ἄδι κίας πλοῦτον. Τῷ δὲ ἐπὶ ἅρπαγμα, περιττὴ ἡ πρόθεσις, ἵνα ᾖ · Καὶ ἅρπαγμα μὴ ἐπιποθῆτε. Πλοῦτος ἐὰν ῥέῃ, μὴ προστίθεσθε καρδίαν. Εάν μεταφέρηται ἀπὸ τούτων εἰς ἐκείνους ὡς ῥοώδη φύσιν ἔχων καὶ ἄστατον, ἢ ἀπ᾿ ἄλλων εἰς ὑμᾶς, μὴ προσηλοῦτε αὐτῷ τὴν καρδίαν, ὥστε καὶ προσπάσχειν αὐτῷ · τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων καρδίας γράφουσιν, δηλοῖ ὅτι Μὴ πρόσκεισθε αὐτῷ ἐκ καρδίας, ήγουν ὁλικῶς. Απαξ ἐλάλησεν ὁ Θεὸς, δύο ταῦτα ἤκουσα, ὅτι τὸ κράτος τοῦ Θεοῦ, καὶ σοῦ, Κύριε, τὸ ἔλεος. Τοῦτό τινες περὶ τῆς θείας ἀποφάσεως ενενόησαν, ὅτι τῇ ἀπειλητικῇ ἀποφάσει τοῦ Θεοῦ συνδιακούεται πάντοτε καὶ λύσις αὐτῆς. Διὰ τοῦτο γὰρ ἀπειλεῖ, ἵνα μεταβληθέντων τῶν ἁμαρτανόντων μη γένη- ται τὰ τῆς ἀπειλῆς. Ἡ δὲ ἐξήγησις τούτων αὕτη Ἔστι καὶ ἅπαξ λαλήσαντα περὶ πλειόνων εἰ- πεῖν. Τὸ μὲν γὰρ ἅπαξ ἐπὶ τῆς ὁμιλίας ὅλης· ἡ δὲ ὁμιλία, διαφόρων περιεκτική. Βέλτιον δὲ νῦν τὸ ἅπαξ, ἀντὶ τοῦ βεβαίως λαβεῖν. Βεβαίως, φησίν, ἐλάλησέ μοι διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ὁ Θεός. Τίνα δέ εἰσι τὰ δύο ; Οτι μόνος κραταιὸς ὁ Θεὸς, καὶ ὅτι μόνος ἐλεήμων. Τί δὲ θέλει ταῦτα δηλοῦν; Οτι δυνατός ἐστιν ἀπώσασθαι μὲν τοὺς ἐχθροὺς ἡμῶν. ἐλεῆσαι δὲ ἡμᾶς. Καὶ ἵνα, ὡς μὲν κραταιός, φοβη θῶμεν· ὡς ἐλεήμων δὲ, προδράμωμεν· νοεῖται δὲ καὶ ἁπλῶς τὸν Ελάλησε. Πολλάκις γὰρ τοιαῦτα πρὸς Μωσήν εἴρηκεν, ὥστε ἀναγγείλαι τῷ λαῷ. "Οτι σὺ ἀποδώσεις ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτ τοῦ. Σὺ γὰρ ἐν τῷ μέλλοντι κριτηρίῳ ἀπο νείμῃς ἑκάστῳ τὰ πρὸς ἀξίαν, ὧν ἔπραξε καλῶν ἢ κακῶν. Ψαλμὸς τῷ Δαβὶδ ἐν τῷ εἶναι αὐτὸν ἐν τῇ ἐρήμῳ τῆς Ἰουδαίας. ΨΑΛΜΟΣ ΕΒ'. Φεύγων ὁ Δαβὶὸ τὸν Σαούλ, κατέλαβε τὴν ἔρημον, τὴν λεγομένην Αἰχμώδη, ἐν ᾗ τὸν παρόντα συνέ ταξε ψαλμόν, διδάσκων, ὁποῖον εἶχε πρὸς Θεὸν ἔρωτα, EUTHYMII ZIGABENI Ipsi ex vanitate in idipsum. Ex vanitate, inquit, hoc est ob vanitatem, ipsi eadem sentiunt, ut injuriam inferant. (In idipsum enim omnes ferun- tur, eadem ducti vanilate.) Vers. 11. Nolite sperare in injustitia, et in rapinas nolite concupiscere. Admonet beatus David omnes homines in universum, et divitias injustitiam appel- lat (44), eo quod ut plurimum ex injustitia pro- veniant. Quod vero ait : et in rapinas, præpositio, in, est superflua, ut sensus sit : Rapinas ne con- cupiscatis. Divitiæ si fluant, nolite cor apponere. Si divitiæ, inquit, ab his ad illos transferantur, ut persæpe accidit, cum instabilem et fluxam habeant natu- ram, vel si ab aliis fluant in vos, nolite ullo modo affigere eis cor vestrumi, ut studiose eis incumba- tis. Quædaın vero exemplaria habent: Nolite corde apponi, ac si dicat: Nolite ex toto corde atque animo eis prorsus inhærere. B VERS. 19. Semel locutus est Deus ; duo hæc audivi, quod potestas Dei est, et tua, Domine, misericordia. Verba hæc nonnulli de Dei sententia dicta esse intellexerunt, et sensum esse, quod simul cum minatoria Dei sententia una semper auditur illius comminationis solutio. Ḥac etenim ratione Deus comminatur, ut commutato delinquentium propo- sito nullus minis amplius relinquatur locus (15). Aut hac potest esse interpretatio: Potest autem qui semel loquitur plura eodem sermone proferre, ct sermonis series plura continere (16). Quocirca duo C hæc, que se audisse asserit Propheta, ad eumdem debent sermonem referri, quem semel, hoc est, una quadam vice Deus locutus est.) Ṭametsi hæc dictio semel hoc in loco melius exponi possit, pro constanter. Deus, inquit, constantissime mili per sanctum Spiritum locutus est. Quænam autem sint duo hæc, postmodum declarat dicens quod solus Deus potens est, et quod solus misericors. Quo sermone hoc indicare nobis voluit Propheta, quod Deus potens est, qui inimicos nostros repellat, et qui nostri miscreatur : et docet pariter, quod veluti potentem eum timere debemus, et ad eum - con- fugere tanquam ad misericordem. Intelligere etiam possumus simpliciter, Deum duo bæc locutum esse ad Moysem; hujusmodi enim sententiam sæpenumero ab eo Moysi dictain legimus, ut eam populo annuntiaret. Quoniam in reddes unicuique secundum opera D sua. Tu erim futuro judicio condigna unicuique pro operibus retribues, sive bona ea fuerint, seu niala. Psalmus ipsi Daviḍ cum esset in deserto Judææ. PSALMUS LXII. Fugiens Saulem beatus David, occupavit deser- tum quod Siccitatis dicitur, seu Squaloris, ubi hunc psalmum composuit: quo et summuin omni- Varia lectiones. aivitias injustitià partas. essc. Græce habetur: Ne eveniant quæ mina- tus est. cere. Semel enim ad universum sermonem sermo vero varia complectitur ; extera interpretis. (44) Minus recte. Grace : Injustitiam appellat (15) Non videtur interpres vim textus assecn- (16) Al verbum : Potest a, q.s. I. de pluribus di-
27α In assemblies bless God. This verse announces in advance the cessation of worship according to the law and fore- tells the multitude of the local Churches, for in the past there was one temple for all Jews.
β Κύριον ἐκ πηγῶν ᾽Ισραήλ. Τὸν Κύριον εὐλογεῖτε πάλιν ἐκ τῶν νομικῶν καὶ προφητικῶν βίβλων· αὗται γὰρ πηγαὶ τοῦ ᾽Ισραηλιτικοῦ λαοῦ, πηγάζουσαι αὐτῷ τὴν θεογνωσίαν. Καὶ μέντοι ἐξ ἐκείνων τῶν βίβλων ἀρυσάμενοι, τοὺς ὕμνους τῷ Θεῷ συνέθηκαν οἱ θεοφόροι Πατέρες. β ὅπως MCBFV : πῶς PS.Α Αὐτοὶ ἐκ ματαιότητος ἐπὶ τὸ αὐτό. Εκ ματαιο τητος ὁμονοοῦσιν, ὥστε ἀδικεῖν. Μὴ ἐλπίζετε ἐπ' ἀδικίαν, καὶ ἐπὶ ἄρπαγμα μὴ ἐπιποθεῖτε. Πρὸς πάντας ἀνθρώπους ποιεῖται τὴν παραίνεσιν Δαβίδ· ἀδικίαν γὰρ λέγει τὸν ἐξ ἄδι κίας πλοῦτον. Τῷ δὲ ἐπὶ ἅρπαγμα, περιττὴ ἡ πρόθεσις, ἵνα ᾖ · Καὶ ἅρπαγμα μὴ ἐπιποθῆτε. Πλοῦτος ἐὰν ῥέῃ, μὴ προστίθεσθε καρδίαν. Εάν μεταφέρηται ἀπὸ τούτων εἰς ἐκείνους ὡς ῥοώδη φύσιν ἔχων καὶ ἄστατον, ἢ ἀπ᾿ ἄλλων εἰς ὑμᾶς, μὴ προσηλοῦτε αὐτῷ τὴν καρδίαν, ὥστε καὶ προσπάσχειν αὐτῷ · τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων καρδίας γράφουσιν, δηλοῖ ὅτι Μὴ πρόσκεισθε αὐτῷ ἐκ καρδίας, ήγουν ὁλικῶς. Απαξ ἐλάλησεν ὁ Θεὸς, δύο ταῦτα ἤκουσα, ὅτι τὸ κράτος τοῦ Θεοῦ, καὶ σοῦ, Κύριε, τὸ ἔλεος. Τοῦτό τινες περὶ τῆς θείας ἀποφάσεως ενενόησαν, ὅτι τῇ ἀπειλητικῇ ἀποφάσει τοῦ Θεοῦ συνδιακούεται πάντοτε καὶ λύσις αὐτῆς. Διὰ τοῦτο γὰρ ἀπειλεῖ, ἵνα μεταβληθέντων τῶν ἁμαρτανόντων μη γένη- ται τὰ τῆς ἀπειλῆς. Ἡ δὲ ἐξήγησις τούτων αὕτη Ἔστι καὶ ἅπαξ λαλήσαντα περὶ πλειόνων εἰ- πεῖν. Τὸ μὲν γὰρ ἅπαξ ἐπὶ τῆς ὁμιλίας ὅλης· ἡ δὲ ὁμιλία, διαφόρων περιεκτική. Βέλτιον δὲ νῦν τὸ ἅπαξ, ἀντὶ τοῦ βεβαίως λαβεῖν. Βεβαίως, φησίν, ἐλάλησέ μοι διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ὁ Θεός. Τίνα δέ εἰσι τὰ δύο ; Οτι μόνος κραταιὸς ὁ Θεὸς, καὶ ὅτι μόνος ἐλεήμων. Τί δὲ θέλει ταῦτα δηλοῦν; Οτι δυνατός ἐστιν ἀπώσασθαι μὲν τοὺς ἐχθροὺς ἡμῶν. ἐλεῆσαι δὲ ἡμᾶς. Καὶ ἵνα, ὡς μὲν κραταιός, φοβη θῶμεν· ὡς ἐλεήμων δὲ, προδράμωμεν· νοεῖται δὲ καὶ ἁπλῶς τὸν Ελάλησε. Πολλάκις γὰρ τοιαῦτα πρὸς Μωσήν εἴρηκεν, ὥστε ἀναγγείλαι τῷ λαῷ. "Οτι σὺ ἀποδώσεις ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτ τοῦ. Σὺ γὰρ ἐν τῷ μέλλοντι κριτηρίῳ ἀπο νείμῃς ἑκάστῳ τὰ πρὸς ἀξίαν, ὧν ἔπραξε καλῶν ἢ κακῶν. Ψαλμὸς τῷ Δαβὶδ ἐν τῷ εἶναι αὐτὸν ἐν τῇ ἐρήμῳ τῆς Ἰουδαίας. ΨΑΛΜΟΣ ΕΒ'. Φεύγων ὁ Δαβὶὸ τὸν Σαούλ, κατέλαβε τὴν ἔρημον, τὴν λεγομένην Αἰχμώδη, ἐν ᾗ τὸν παρόντα συνέ ταξε ψαλμόν, διδάσκων, ὁποῖον εἶχε πρὸς Θεὸν ἔρωτα, EUTHYMII ZIGABENI Ipsi ex vanitate in idipsum. Ex vanitate, inquit, hoc est ob vanitatem, ipsi eadem sentiunt, ut injuriam inferant. (In idipsum enim omnes ferun- tur, eadem ducti vanilate.) Vers. 11. Nolite sperare in injustitia, et in rapinas nolite concupiscere. Admonet beatus David omnes homines in universum, et divitias injustitiam appel- lat (44), eo quod ut plurimum ex injustitia pro- veniant. Quod vero ait : et in rapinas, præpositio, in, est superflua, ut sensus sit : Rapinas ne con- cupiscatis. Divitiæ si fluant, nolite cor apponere. Si divitiæ, inquit, ab his ad illos transferantur, ut persæpe accidit, cum instabilem et fluxam habeant natu- ram, vel si ab aliis fluant in vos, nolite ullo modo affigere eis cor vestrumi, ut studiose eis incumba- tis. Quædaın vero exemplaria habent: Nolite corde apponi, ac si dicat: Nolite ex toto corde atque animo eis prorsus inhærere. B VERS. 19. Semel locutus est Deus ; duo hæc audivi, quod potestas Dei est, et tua, Domine, misericordia. Verba hæc nonnulli de Dei sententia dicta esse intellexerunt, et sensum esse, quod simul cum minatoria Dei sententia una semper auditur illius comminationis solutio. Ḥac etenim ratione Deus comminatur, ut commutato delinquentium propo- sito nullus minis amplius relinquatur locus (15). Aut hac potest esse interpretatio: Potest autem qui semel loquitur plura eodem sermone proferre, ct sermonis series plura continere (16). Quocirca duo C hæc, que se audisse asserit Propheta, ad eumdem debent sermonem referri, quem semel, hoc est, una quadam vice Deus locutus est.) Ṭametsi hæc dictio semel hoc in loco melius exponi possit, pro constanter. Deus, inquit, constantissime mili per sanctum Spiritum locutus est. Quænam autem sint duo hæc, postmodum declarat dicens quod solus Deus potens est, et quod solus misericors. Quo sermone hoc indicare nobis voluit Propheta, quod Deus potens est, qui inimicos nostros repellat, et qui nostri miscreatur : et docet pariter, quod veluti potentem eum timere debemus, et ad eum - con- fugere tanquam ad misericordem. Intelligere etiam possumus simpliciter, Deum duo bæc locutum esse ad Moysem; hujusmodi enim sententiam sæpenumero ab eo Moysi dictain legimus, ut eam populo annuntiaret. Quoniam in reddes unicuique secundum opera D sua. Tu erim futuro judicio condigna unicuique pro operibus retribues, sive bona ea fuerint, seu niala. Psalmus ipsi Daviḍ cum esset in deserto Judææ. PSALMUS LXII. Fugiens Saulem beatus David, occupavit deser- tum quod Siccitatis dicitur, seu Squaloris, ubi hunc psalmum composuit: quo et summuin omni- Varia lectiones. aivitias injustitià partas. essc. Græce habetur: Ne eveniant quæ mina- tus est. cere. Semel enim ad universum sermonem sermo vero varia complectitur ; extera interpretis. (44) Minus recte. Grace : Injustitiam appellat (15) Non videtur interpres vim textus assecn- (16) Al verbum : Potest a, q.s. I. de pluribus di-
27β The Lord from the well-springs of Israel. Bless the Lord again from the books of the law and the prophets, for these are the well- springs of the Israelite people, gushing forth knowledge of God to them. And indeed the god-bearing fathers composed their hymns to God having drawn from those books.
α Ἐκεῖ Βενιαμὶν νεώτερος ἐν ἐκστάσει. Ἐκεῖ, ποῦ; Ἐν ταῖς Ἐκκλησίαις. Βενιαμὶν δὲ λέγει, τὸν ἀπόστολον Παῦλον, ὡς ἐκ φυλῆς ὄντα τῆς Βενιαμίτιδος· νεώτερος δὲ, ὡς ὕστερος τῶν ἄλλων ἀποστόλων πιστεύσας· ἐν ἐκστάσει δὲ, διὰ τὴν εἰς τρίτον οὐρανὸν ἁρπαγὴν αὐτοῦ, περὶ ἧς φησιν, ὅτι Εἴτε ἐν σώματι, οὐκ οἶδα, εἴτε ἐκτὸς τοῦ σώματος, οὐκ οἶδα· ὁ Θεὸς οἶδεν. Εἰς τοῦτον γὰρ καὶ τὰ τῆς περὶ τοῦ Βενιαμὶν προφητείας πεπλήρωται· Βενιαμὶν, λύκος ἅρπαξ, τὸ πρωῒ ἔδεται, καὶ τὸ ἑσπέρας διαδίδωσι τροφήν. Λύκου γὰρ δίκην ὁ Παῦλος τὴν Ἐκκλησίαν διήρπαζε· καὶ πρότερον μὲν κατήσθιεν αὐτὴν τῷ θυμῷ καὶ τῷ φόνῳ, ὕστερον δὲ τροφὴν τοῖς αὐτῆς διεδίδου πνευματικὴν, τὸν οὐράνιον ἄρτον διανέμων αὐτοῖς.Α Αὐτοὶ ἐκ ματαιότητος ἐπὶ τὸ αὐτό. Εκ ματαιο τητος ὁμονοοῦσιν, ὥστε ἀδικεῖν. Μὴ ἐλπίζετε ἐπ' ἀδικίαν, καὶ ἐπὶ ἄρπαγμα μὴ ἐπιποθεῖτε. Πρὸς πάντας ἀνθρώπους ποιεῖται τὴν παραίνεσιν Δαβίδ· ἀδικίαν γὰρ λέγει τὸν ἐξ ἄδι κίας πλοῦτον. Τῷ δὲ ἐπὶ ἅρπαγμα, περιττὴ ἡ πρόθεσις, ἵνα ᾖ · Καὶ ἅρπαγμα μὴ ἐπιποθῆτε. Πλοῦτος ἐὰν ῥέῃ, μὴ προστίθεσθε καρδίαν. Εάν μεταφέρηται ἀπὸ τούτων εἰς ἐκείνους ὡς ῥοώδη φύσιν ἔχων καὶ ἄστατον, ἢ ἀπ᾿ ἄλλων εἰς ὑμᾶς, μὴ προσηλοῦτε αὐτῷ τὴν καρδίαν, ὥστε καὶ προσπάσχειν αὐτῷ · τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων καρδίας γράφουσιν, δηλοῖ ὅτι Μὴ πρόσκεισθε αὐτῷ ἐκ καρδίας, ήγουν ὁλικῶς. Απαξ ἐλάλησεν ὁ Θεὸς, δύο ταῦτα ἤκουσα, ὅτι τὸ κράτος τοῦ Θεοῦ, καὶ σοῦ, Κύριε, τὸ ἔλεος. Τοῦτό τινες περὶ τῆς θείας ἀποφάσεως ενενόησαν, ὅτι τῇ ἀπειλητικῇ ἀποφάσει τοῦ Θεοῦ συνδιακούεται πάντοτε καὶ λύσις αὐτῆς. Διὰ τοῦτο γὰρ ἀπειλεῖ, ἵνα μεταβληθέντων τῶν ἁμαρτανόντων μη γένη- ται τὰ τῆς ἀπειλῆς. Ἡ δὲ ἐξήγησις τούτων αὕτη Ἔστι καὶ ἅπαξ λαλήσαντα περὶ πλειόνων εἰ- πεῖν. Τὸ μὲν γὰρ ἅπαξ ἐπὶ τῆς ὁμιλίας ὅλης· ἡ δὲ ὁμιλία, διαφόρων περιεκτική. Βέλτιον δὲ νῦν τὸ ἅπαξ, ἀντὶ τοῦ βεβαίως λαβεῖν. Βεβαίως, φησίν, ἐλάλησέ μοι διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ὁ Θεός. Τίνα δέ εἰσι τὰ δύο ; Οτι μόνος κραταιὸς ὁ Θεὸς, καὶ ὅτι μόνος ἐλεήμων. Τί δὲ θέλει ταῦτα δηλοῦν; Οτι δυνατός ἐστιν ἀπώσασθαι μὲν τοὺς ἐχθροὺς ἡμῶν. ἐλεῆσαι δὲ ἡμᾶς. Καὶ ἵνα, ὡς μὲν κραταιός, φοβη θῶμεν· ὡς ἐλεήμων δὲ, προδράμωμεν· νοεῖται δὲ καὶ ἁπλῶς τὸν Ελάλησε. Πολλάκις γὰρ τοιαῦτα πρὸς Μωσήν εἴρηκεν, ὥστε ἀναγγείλαι τῷ λαῷ. "Οτι σὺ ἀποδώσεις ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτ τοῦ. Σὺ γὰρ ἐν τῷ μέλλοντι κριτηρίῳ ἀπο νείμῃς ἑκάστῳ τὰ πρὸς ἀξίαν, ὧν ἔπραξε καλῶν ἢ κακῶν. Ψαλμὸς τῷ Δαβὶδ ἐν τῷ εἶναι αὐτὸν ἐν τῇ ἐρήμῳ τῆς Ἰουδαίας. ΨΑΛΜΟΣ ΕΒ'. Φεύγων ὁ Δαβὶὸ τὸν Σαούλ, κατέλαβε τὴν ἔρημον, τὴν λεγομένην Αἰχμώδη, ἐν ᾗ τὸν παρόντα συνέ ταξε ψαλμόν, διδάσκων, ὁποῖον εἶχε πρὸς Θεὸν ἔρωτα, EUTHYMII ZIGABENI Ipsi ex vanitate in idipsum. Ex vanitate, inquit, hoc est ob vanitatem, ipsi eadem sentiunt, ut injuriam inferant. (In idipsum enim omnes ferun- tur, eadem ducti vanilate.) Vers. 11. Nolite sperare in injustitia, et in rapinas nolite concupiscere. Admonet beatus David omnes homines in universum, et divitias injustitiam appel- lat (44), eo quod ut plurimum ex injustitia pro- veniant. Quod vero ait : et in rapinas, præpositio, in, est superflua, ut sensus sit : Rapinas ne con- cupiscatis. Divitiæ si fluant, nolite cor apponere. Si divitiæ, inquit, ab his ad illos transferantur, ut persæpe accidit, cum instabilem et fluxam habeant natu- ram, vel si ab aliis fluant in vos, nolite ullo modo affigere eis cor vestrumi, ut studiose eis incumba- tis. Quædaın vero exemplaria habent: Nolite corde apponi, ac si dicat: Nolite ex toto corde atque animo eis prorsus inhærere. B VERS. 19. Semel locutus est Deus ; duo hæc audivi, quod potestas Dei est, et tua, Domine, misericordia. Verba hæc nonnulli de Dei sententia dicta esse intellexerunt, et sensum esse, quod simul cum minatoria Dei sententia una semper auditur illius comminationis solutio. Ḥac etenim ratione Deus comminatur, ut commutato delinquentium propo- sito nullus minis amplius relinquatur locus (15). Aut hac potest esse interpretatio: Potest autem qui semel loquitur plura eodem sermone proferre, ct sermonis series plura continere (16). Quocirca duo C hæc, que se audisse asserit Propheta, ad eumdem debent sermonem referri, quem semel, hoc est, una quadam vice Deus locutus est.) Ṭametsi hæc dictio semel hoc in loco melius exponi possit, pro constanter. Deus, inquit, constantissime mili per sanctum Spiritum locutus est. Quænam autem sint duo hæc, postmodum declarat dicens quod solus Deus potens est, et quod solus misericors. Quo sermone hoc indicare nobis voluit Propheta, quod Deus potens est, qui inimicos nostros repellat, et qui nostri miscreatur : et docet pariter, quod veluti potentem eum timere debemus, et ad eum - con- fugere tanquam ad misericordem. Intelligere etiam possumus simpliciter, Deum duo bæc locutum esse ad Moysem; hujusmodi enim sententiam sæpenumero ab eo Moysi dictain legimus, ut eam populo annuntiaret. Quoniam in reddes unicuique secundum opera D sua. Tu erim futuro judicio condigna unicuique pro operibus retribues, sive bona ea fuerint, seu niala. Psalmus ipsi Daviḍ cum esset in deserto Judææ. PSALMUS LXII. Fugiens Saulem beatus David, occupavit deser- tum quod Siccitatis dicitur, seu Squaloris, ubi hunc psalmum composuit: quo et summuin omni- Varia lectiones. aivitias injustitià partas. essc. Græce habetur: Ne eveniant quæ mina- tus est. cere. Semel enim ad universum sermonem sermo vero varia complectitur ; extera interpretis. (44) Minus recte. Grace : Injustitiam appellat (15) Non videtur interpres vim textus assecn- (16) Al verbum : Potest a, q.s. I. de pluribus di-
28α There is Benjamin the younger in ecstasy. There, where? In the Churches. ‘Benjamin’ is what he calls the Apostle Paul, as being from the Benjaminite tribe; he is ‘the younger’ as having believed later than the other Apostles; and ‘in ecstasy’ on account of his rapture to the third heaven about which he says, Whether in the body or out of the body I do not know, God knows. For in him the matters of the prophecy about Benjamin are fulfilled: Benjamin is a rapa- cious wolf; in the morning he devours and in the evening he distributes food. For like a wolf Paul ravaged the Church; and earlier he would devour her with rage and murder, while later he would give those in her spiritual food, distributing to them the heavenly bread.
PG 128:679β Ἄρχοντες ᾽Ιούδα ἡγεμόνες αὐτῶν, ἄρχοντες Ζαβουλῶν, ἄρχοντες Νεφθαλείμ. Ἡγεμόνες, φησὶν, αὐτῶν τῶν Ἐκκλησιῶν ἔσονται οἱ ἀπόστολοι, οὓς καὶ διὰ τῶν φυλάρχων ἐδήλωσεν. ᾽Ιάκωβος μὲν γὰρ καὶ οἱ λοιποὶ ἀδελφοὶ τοῦ Κυρίου, τὸν ᾽Ιούδαν εἶχον πατριάρχην· Πέτρος δὲ καὶ Ἀνδρέας καὶ ᾽Ιωάννης καὶ Φίλιππος, ἀπὸ Βηθσαϊδὰ τῆς κώμης ἦσαν· Ματθαῖος δὲ καὶ ᾽Ιάκωβος ὁ Ἀλφαίου, ἐν Καπερναοὺμ διάγειν ἱστόρηνται· Σίμων δὲ ὁ Ζηλωτὴς, Κανανίτης ὢν ἐτύγχανε. Ταυτὶ δὲ πάντα, Mk 2.1, 14 χωρία τῆς Γαλιλαίας ἦσαν· ἡ δὲ Γαλιλαία, τῷ Ζαβουλῶν καὶ τῷ Νεφθαλεὶμ ἐκληροδοτήθη. Καὶ οἱ ἄλλοι δὲ πάλιν, ἐκ τῶν τοιούτων χωρίων ὥρμηντο. Ἄρχοντας Jos 19.10-16, δὲ αὐτοὺς εἶπεν, οὐχ ὡς ἄρχοντας τῶν πατρίδων, ἀλλ’ ὡς ἐξαιρέτους καὶ τιμιωτέρους 32-39 διὰ τὴν ψυχικὴν εὐγένειαν, ἢ ἄρχοντας ἐξ ᾽Ιούδα, καὶ ἄρχοντας ἐκ Ζαβουλῶν, καὶ ἄρχοντας ἐκ Νεφθαλείμ, ἔξωθεν λαμβανομένης τῆς προθέσεως.καὶ προαγορεύων τὸν ὄλεθρον τῶν καταδιωκόντων αὐτόν· ἵνα καὶ ἡμῶν πρὸς Θεὸν οὕτω διακειμένων ἐν τῇ ἐρημίᾳ τῶν ἡδέων, ὀλοθρεύωνται οι τε ὁρατοὶ καὶ ἀόρατοι ἐχθροὶ ἡμῶν. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, ἐν τῇ ἐρήμῳ τῆς ᾿Ιδουμαίας γράφουσιν. Εί- κὰς δὲ τὴν ἔρημον ἐκείνην, πρὸ τοῦ τῆς Ἰδου- μαίας γῆς οὖσαν, ὕστερον γενέσθαι μέρος της Ἰουδαίας. 'Ο Θεός, ὁ Θεός μου, πρὸς σὲ ὀρθ, ίζω. Πρὸς σὲ τὸν ἔρθρον τῆς ἡμέρας διάγω. Αφυπνιζόμενος γὰρ, πρὸς σὲ γίνομαι τοῖς λογισμοῖς, πρὸ παντὸς λόγου καὶ ἔργου τὴν πρὸς σὲ ποιούμενος ὁμιλίαν, καὶ ἀρχὴν σοι τῆς ἡμέρας τὴν τοιαύτην ὁμιλίαν ἀνατι- θείς. Εδίψησε σοι ή ψυχή μου. Διὰ τοῦ δίψους, τὴν σφοδρότητα τῆς ἀγάπης ηνίξατο. Εἴρη- ται δὲ περὶ τούτου ἐν τῷ τρίτῳ στίχῳ τοῦ μα' ψαλμοῦ. Ποσαπλῶς ἡ σάρξ μου. Τὸ ποσαπλῶς, ποσα- χῶς ἐξέδωκεν ὁ Θεοδοτίων. Φησὶν οὖν, ὅτι Ποσα- χῶς σοι εἰς ἀγάπην ἐγώ. Ψυχὴν γὰρ ἑαυτοῦ καὶ σάρκα ἑαυτοῦ ἀδιαιρέτως ἑαυτὸν λέγει, κατὰ πε- ρίφρασιν· διὰ δὲ τοῦ ποσαχῶς τὸ πολλαπλῶς, καὶ ε) ὑπερβαλλόντως εἰσάγεται. Ἐν γῇ ἐρήμῳ, καὶ ἀβάτῳ, καὶ ἀνύδρῳ. Οὕτω δὲ ἔχω ἐν ταύτῃ τῇ ἐρήμῳ ὤν, ὥστε τὸ ἀπαρηγόρη - τον τοῦ παρόντος τόπου τὸν πρὸς σέ μου πόθον οὐκ ήμειψεν. Οὕτως ἐν τῷ ἁγίῳ ὤφθην σοι. Οὕτως ἔχων ὤφθην σοι ἐν τῇ σκηνῇ, ὅτε ἐλάτρευαν, ὡς ὁ νόμος πᾶσιν ἐκέλευεν· ταύτην γὰρ ἅγιον καλεῖ· οὕτως ὡς ἔχω νῦν. Λέγει δὲ ὅτι Καὶ ἐκεῖ εὐχόμενος καὶ ἐνταῦθα, ἴσην φυλάττω τὴν διάθεσιν. Τοῦ ἰδεῖν τὴν δύναμίν σου καὶ τὴν δόξαν σου Τοῦτο δὲ ποιῶ, ὥστε ἰδεῖν τὴν δύναμίν σου, ἐν τῷ τροπωθῆναι τοὺς ἐχθρούς μου· τὴν δὲ δόξαν σου, ἐν τῷ πάντας δοξολογῆσαι σε τὸν βοηθοῦντα τοῖς εἰς σὲ ἐλπίζουσιν. "Οτι κρείσσον τὸ ἔλεός σου ὑπὲρ ζωάς. Ζωας λέγει τοὺς τρυφηλούς βίους καὶ τὰς ἀπολαυστικὰς διαίτας. Κρεῖσσόν μοι, φησὶν, ἐν ἐρήμῳ ἐλεεῖσθαι παρὰ σοῦ, ἢ ἐν τρυφῇ καὶ ἀπολαύσει τῶν ἀνθρωπί- νων ἡδέων διάγειν. Τὰ χείλη μου ἐπαινέσουσί σε. Διὰ τοῦτο καὶ ὑμνήσω σε. Οὕτως εὐλογήσω σε ἐν τῇ ζωῇ μου. Οὕτως ὡς νών, τουτέστιν εἰλικρινῶς, τουτέστιν, ἐξ ὅλης ψυχής. Ἐν τῷ ὀνόματί σου αρῷ τὰς χεῖρας μου. Εἰς σὲ μόνον ἐκτενῶ τὰς χεῖράς μου. Η τὴ σὸν ὄνομα ἐπικαλούμενος ἐκτενῶ αὐτὰς, καὶ οὐχ ἕτερόν τινα τῶν ἁπάντων. COMMENT. IN PSALMOS, (3) A bus amorem declaravit, quem erga Drum habcbat, B G D et persecutorum suorum pariter ruinam prædixit, docens, quod nobis hoc pacto in deserto ac sterj- litate voluptatum erga Deum áffectis, destruentur ac fugabuntur similiter tam invisibiles quam vi. sibiles inimici. Quædam vero exemplaria habent, in deserto Idumææ; verisimile est autem deser- tum illud antea Idumææ regionis fuisse, et deinde Judææ partem effectum esse. • VERS. 2. Deus, Deus meus, ad te de mane surgo. Ad te, inquit, tempestivus festino, qui et diluculum et mane diei diceris. Experrectus enim a somno statim cogitationibus meis tibi adsum, conversa - tionemque hanc et sermonem, quem tecum habeo, quibuscunque aliis rebus et negotiis præpono, et pro totius diei primitiis tibi offero. Sitivit in te anima mea. Per sitim, dilectionis vehementiam significat, do qua dictum est in psalmo xLi (in tertio versiculo). Quam multipliciter tibi caro mea. Pro, quam multipliciter, Theodotion transtulit, quum sapis- sime, hoc est, assidue. Tibi, inquit, assidue inten- tus in tui dilectionem feror. Per carnem eniin suam el per animam suam circumloquendo seipsum passim intelligit. Dictio autem, quam multipliciter, immensitatem demonstrat dilectionis. VERS. 3. In terra deserta, et invia, et inaqucsa. In hoc, inquit, deserto, ubi nunc moror, ita me gero, ut locus qui alioqui omni prorsus vacat solatio, meum erga te desiderium minime immi- nuat. Sic in sancto apparui tibi. Hoc pacto dispositus apparui tibi in tabernaculo cum, ut lex mandat, colerem te (per sanctum enim ipsum intelligit ta- bernaculum), ut nunc affectus sum, et sensus est : quod in tabernaculo, et nunc in deserto, æqualem erga Deum affectionem et benevolentiam conser- vavit. Ut viderem virtutem tuam et gloriam tuam. Hoe autem facio ut virtutem ac potentiam tuam vi- deam adversus inimicos meos, quos a te fugandos spero : et similiter, ut videan gloriam tuam, dum omnes te glorificant, quod adjuves sperantes in te. VERS. 4. Quoniam melior est misericordia tua super vitas. Vitas deliciis deditas dicit et volupta- tibus. Praestat, inquit, ut in deserto tuam couse. quar misericordiam, quam si in deliciis ac volu. ptatibus humanis degam. Labia mea laudabunt te. Et ideo, inquit, ego le laudabo. VERS. 5. Sic benedicam te un vita mea.Sic, ut nunc facio, sincere nimirum atque ex tota anima. In nomine tuo levabo manus meas. Ad te unum, inquit, manus neas extendam. Vel, invocato tuo nomine eas extendam, et nullum aliud poscam auxilium.
28β Their leaders are the rulers of Judah, the rulers of Zabulon, the rulers of Nephthali. The leaders of these Churches, he says, will be the Apostles, whom he indicated through the leaders of their tribes. James and the other brothers of the Lord had Judah as their pa- triarch; Peter and Andrew and John and Philip were from the township of Bethsaida, while Matthew and James the son of Alphaeus are described as living in Capernaum; Simon the Mk 2.1, 14 Zealot was a Canaanite. All these are places in Galilee, and Galilee was allotted in inheritance to Zabulon and Nephthali. And the others again came from such places. He called them ‘rul- Jos 19.10-16, ers’, not as rulers of their homelands, but as distinguished and more honourable on account 32-39 of their nobility of soul; or else they are rulers from Judah, and rulers from Zabulon and rulers from Nephthali, with the preposition being supplied externally.
α Ἔντειλαι, ὁ Θεὸς, τῇ δυνάμει σου. Τοῦτο, πρὸς τὸν Πατέρα, ἵνα ἐντείληται τῷ Υἱῷ τὰ περὶ τοῦ κηρύγματος· Ἀπ’ ἐμαυτοῦ γὰρ, φησὶ, λαλῶ οὐδὲν, ἀλλ’ ὅσα ἂν ἀκούσω παρὰ τοῦ Πατρός. Χριστὸς δὲ, Θεοῦ δύναμις καὶ Θεοῦ σοφία. β- Δυνάμωσον, ὁ Θεὸς, τοῦτο, ὃ κατειργάσω ἐν ἡμῖν ἀπὸ τοῦ ναοῦ σου ἐπὶ ᾽Ιερου-καὶ προαγορεύων τὸν ὄλεθρον τῶν καταδιωκόντων αὐτόν· ἵνα καὶ ἡμῶν πρὸς Θεὸν οὕτω διακειμένων ἐν τῇ ἐρημίᾳ τῶν ἡδέων, ὀλοθρεύωνται οι τε ὁρατοὶ καὶ ἀόρατοι ἐχθροὶ ἡμῶν. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, ἐν τῇ ἐρήμῳ τῆς ᾿Ιδουμαίας γράφουσιν. Εί- κὰς δὲ τὴν ἔρημον ἐκείνην, πρὸ τοῦ τῆς Ἰδου- μαίας γῆς οὖσαν, ὕστερον γενέσθαι μέρος της Ἰουδαίας. 'Ο Θεός, ὁ Θεός μου, πρὸς σὲ ὀρθ, ίζω. Πρὸς σὲ τὸν ἔρθρον τῆς ἡμέρας διάγω. Αφυπνιζόμενος γὰρ, πρὸς σὲ γίνομαι τοῖς λογισμοῖς, πρὸ παντὸς λόγου καὶ ἔργου τὴν πρὸς σὲ ποιούμενος ὁμιλίαν, καὶ ἀρχὴν σοι τῆς ἡμέρας τὴν τοιαύτην ὁμιλίαν ἀνατι- θείς. Εδίψησε σοι ή ψυχή μου. Διὰ τοῦ δίψους, τὴν σφοδρότητα τῆς ἀγάπης ηνίξατο. Εἴρη- ται δὲ περὶ τούτου ἐν τῷ τρίτῳ στίχῳ τοῦ μα' ψαλμοῦ. Ποσαπλῶς ἡ σάρξ μου. Τὸ ποσαπλῶς, ποσα- χῶς ἐξέδωκεν ὁ Θεοδοτίων. Φησὶν οὖν, ὅτι Ποσα- χῶς σοι εἰς ἀγάπην ἐγώ. Ψυχὴν γὰρ ἑαυτοῦ καὶ σάρκα ἑαυτοῦ ἀδιαιρέτως ἑαυτὸν λέγει, κατὰ πε- ρίφρασιν· διὰ δὲ τοῦ ποσαχῶς τὸ πολλαπλῶς, καὶ ε) ὑπερβαλλόντως εἰσάγεται. Ἐν γῇ ἐρήμῳ, καὶ ἀβάτῳ, καὶ ἀνύδρῳ. Οὕτω δὲ ἔχω ἐν ταύτῃ τῇ ἐρήμῳ ὤν, ὥστε τὸ ἀπαρηγόρη - τον τοῦ παρόντος τόπου τὸν πρὸς σέ μου πόθον οὐκ ήμειψεν. Οὕτως ἐν τῷ ἁγίῳ ὤφθην σοι. Οὕτως ἔχων ὤφθην σοι ἐν τῇ σκηνῇ, ὅτε ἐλάτρευαν, ὡς ὁ νόμος πᾶσιν ἐκέλευεν· ταύτην γὰρ ἅγιον καλεῖ· οὕτως ὡς ἔχω νῦν. Λέγει δὲ ὅτι Καὶ ἐκεῖ εὐχόμενος καὶ ἐνταῦθα, ἴσην φυλάττω τὴν διάθεσιν. Τοῦ ἰδεῖν τὴν δύναμίν σου καὶ τὴν δόξαν σου Τοῦτο δὲ ποιῶ, ὥστε ἰδεῖν τὴν δύναμίν σου, ἐν τῷ τροπωθῆναι τοὺς ἐχθρούς μου· τὴν δὲ δόξαν σου, ἐν τῷ πάντας δοξολογῆσαι σε τὸν βοηθοῦντα τοῖς εἰς σὲ ἐλπίζουσιν. "Οτι κρείσσον τὸ ἔλεός σου ὑπὲρ ζωάς. Ζωας λέγει τοὺς τρυφηλούς βίους καὶ τὰς ἀπολαυστικὰς διαίτας. Κρεῖσσόν μοι, φησὶν, ἐν ἐρήμῳ ἐλεεῖσθαι παρὰ σοῦ, ἢ ἐν τρυφῇ καὶ ἀπολαύσει τῶν ἀνθρωπί- νων ἡδέων διάγειν. Τὰ χείλη μου ἐπαινέσουσί σε. Διὰ τοῦτο καὶ ὑμνήσω σε. Οὕτως εὐλογήσω σε ἐν τῇ ζωῇ μου. Οὕτως ὡς νών, τουτέστιν εἰλικρινῶς, τουτέστιν, ἐξ ὅλης ψυχής. Ἐν τῷ ὀνόματί σου αρῷ τὰς χεῖρας μου. Εἰς σὲ μόνον ἐκτενῶ τὰς χεῖράς μου. Η τὴ σὸν ὄνομα ἐπικαλούμενος ἐκτενῶ αὐτὰς, καὶ οὐχ ἕτερόν τινα τῶν ἁπάντων. COMMENT. IN PSALMOS, (3) A bus amorem declaravit, quem erga Drum habcbat, B G D et persecutorum suorum pariter ruinam prædixit, docens, quod nobis hoc pacto in deserto ac sterj- litate voluptatum erga Deum áffectis, destruentur ac fugabuntur similiter tam invisibiles quam vi. sibiles inimici. Quædam vero exemplaria habent, in deserto Idumææ; verisimile est autem deser- tum illud antea Idumææ regionis fuisse, et deinde Judææ partem effectum esse. • VERS. 2. Deus, Deus meus, ad te de mane surgo. Ad te, inquit, tempestivus festino, qui et diluculum et mane diei diceris. Experrectus enim a somno statim cogitationibus meis tibi adsum, conversa - tionemque hanc et sermonem, quem tecum habeo, quibuscunque aliis rebus et negotiis præpono, et pro totius diei primitiis tibi offero. Sitivit in te anima mea. Per sitim, dilectionis vehementiam significat, do qua dictum est in psalmo xLi (in tertio versiculo). Quam multipliciter tibi caro mea. Pro, quam multipliciter, Theodotion transtulit, quum sapis- sime, hoc est, assidue. Tibi, inquit, assidue inten- tus in tui dilectionem feror. Per carnem eniin suam el per animam suam circumloquendo seipsum passim intelligit. Dictio autem, quam multipliciter, immensitatem demonstrat dilectionis. VERS. 3. In terra deserta, et invia, et inaqucsa. In hoc, inquit, deserto, ubi nunc moror, ita me gero, ut locus qui alioqui omni prorsus vacat solatio, meum erga te desiderium minime immi- nuat. Sic in sancto apparui tibi. Hoc pacto dispositus apparui tibi in tabernaculo cum, ut lex mandat, colerem te (per sanctum enim ipsum intelligit ta- bernaculum), ut nunc affectus sum, et sensus est : quod in tabernaculo, et nunc in deserto, æqualem erga Deum affectionem et benevolentiam conser- vavit. Ut viderem virtutem tuam et gloriam tuam. Hoe autem facio ut virtutem ac potentiam tuam vi- deam adversus inimicos meos, quos a te fugandos spero : et similiter, ut videan gloriam tuam, dum omnes te glorificant, quod adjuves sperantes in te. VERS. 4. Quoniam melior est misericordia tua super vitas. Vitas deliciis deditas dicit et volupta- tibus. Praestat, inquit, ut in deserto tuam couse. quar misericordiam, quam si in deliciis ac volu. ptatibus humanis degam. Labia mea laudabunt te. Et ideo, inquit, ego le laudabo. VERS. 5. Sic benedicam te un vita mea.Sic, ut nunc facio, sincere nimirum atque ex tota anima. In nomine tuo levabo manus meas. Ad te unum, inquit, manus neas extendam. Vel, invocato tuo nomine eas extendam, et nullum aliud poscam auxilium.
29α Command, O God, your power. This is addressed to the Father, so that he may command the Son concerning the preach- ing, for it is written, I say nothing on my own authority, but whatsoever I hear from the Father. And Christ is the power of God and the wisdom of God. 29β- Empower, O God, this that you have accomplished among us from your temple in Jeru-
α σαλήμ. Τοῦτο, πρὸς τὸν Υἱὸν, ἵνα κραταιώσῃ τὸ κήρυγμα τοῦ Εὐαγγελίου, ὃ κατειργάσατο εἰς ἡμᾶς ἢ δι’ ἡμᾶς. Κατειργάσατο δὲ, τουτέστιν, ἀπήρτισε τοῦτο, διὰ τοῦ προσλήμματος αὐτοῦ· τοῦτο γὰρ, ναὸς καὶ σκήνωμα τῆς θεότητος. Ἀπὸ τοῦ ναοῦ σου γὰρ, ἀντὶ τοῦ, διὰ τοῦ ναοῦ σου, τοῦ ἐπὶ ᾽Ιερουσαλὴμ ἀναστραφέντος καὶ κηρύξαντος· Ἐπὶ Σιὼν γὰρ, φησὶν, ὄρος τὸ ἅγιον αὐτοῦ, διαγγέλλων τὸ πρόσταγμα Κυρίου. β ὤν MASCBFV : om. P.καὶ προαγορεύων τὸν ὄλεθρον τῶν καταδιωκόντων αὐτόν· ἵνα καὶ ἡμῶν πρὸς Θεὸν οὕτω διακειμένων ἐν τῇ ἐρημίᾳ τῶν ἡδέων, ὀλοθρεύωνται οι τε ὁρατοὶ καὶ ἀόρατοι ἐχθροὶ ἡμῶν. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, ἐν τῇ ἐρήμῳ τῆς ᾿Ιδουμαίας γράφουσιν. Εί- κὰς δὲ τὴν ἔρημον ἐκείνην, πρὸ τοῦ τῆς Ἰδου- μαίας γῆς οὖσαν, ὕστερον γενέσθαι μέρος της Ἰουδαίας. 'Ο Θεός, ὁ Θεός μου, πρὸς σὲ ὀρθ, ίζω. Πρὸς σὲ τὸν ἔρθρον τῆς ἡμέρας διάγω. Αφυπνιζόμενος γὰρ, πρὸς σὲ γίνομαι τοῖς λογισμοῖς, πρὸ παντὸς λόγου καὶ ἔργου τὴν πρὸς σὲ ποιούμενος ὁμιλίαν, καὶ ἀρχὴν σοι τῆς ἡμέρας τὴν τοιαύτην ὁμιλίαν ἀνατι- θείς. Εδίψησε σοι ή ψυχή μου. Διὰ τοῦ δίψους, τὴν σφοδρότητα τῆς ἀγάπης ηνίξατο. Εἴρη- ται δὲ περὶ τούτου ἐν τῷ τρίτῳ στίχῳ τοῦ μα' ψαλμοῦ. Ποσαπλῶς ἡ σάρξ μου. Τὸ ποσαπλῶς, ποσα- χῶς ἐξέδωκεν ὁ Θεοδοτίων. Φησὶν οὖν, ὅτι Ποσα- χῶς σοι εἰς ἀγάπην ἐγώ. Ψυχὴν γὰρ ἑαυτοῦ καὶ σάρκα ἑαυτοῦ ἀδιαιρέτως ἑαυτὸν λέγει, κατὰ πε- ρίφρασιν· διὰ δὲ τοῦ ποσαχῶς τὸ πολλαπλῶς, καὶ ε) ὑπερβαλλόντως εἰσάγεται. Ἐν γῇ ἐρήμῳ, καὶ ἀβάτῳ, καὶ ἀνύδρῳ. Οὕτω δὲ ἔχω ἐν ταύτῃ τῇ ἐρήμῳ ὤν, ὥστε τὸ ἀπαρηγόρη - τον τοῦ παρόντος τόπου τὸν πρὸς σέ μου πόθον οὐκ ήμειψεν. Οὕτως ἐν τῷ ἁγίῳ ὤφθην σοι. Οὕτως ἔχων ὤφθην σοι ἐν τῇ σκηνῇ, ὅτε ἐλάτρευαν, ὡς ὁ νόμος πᾶσιν ἐκέλευεν· ταύτην γὰρ ἅγιον καλεῖ· οὕτως ὡς ἔχω νῦν. Λέγει δὲ ὅτι Καὶ ἐκεῖ εὐχόμενος καὶ ἐνταῦθα, ἴσην φυλάττω τὴν διάθεσιν. Τοῦ ἰδεῖν τὴν δύναμίν σου καὶ τὴν δόξαν σου Τοῦτο δὲ ποιῶ, ὥστε ἰδεῖν τὴν δύναμίν σου, ἐν τῷ τροπωθῆναι τοὺς ἐχθρούς μου· τὴν δὲ δόξαν σου, ἐν τῷ πάντας δοξολογῆσαι σε τὸν βοηθοῦντα τοῖς εἰς σὲ ἐλπίζουσιν. "Οτι κρείσσον τὸ ἔλεός σου ὑπὲρ ζωάς. Ζωας λέγει τοὺς τρυφηλούς βίους καὶ τὰς ἀπολαυστικὰς διαίτας. Κρεῖσσόν μοι, φησὶν, ἐν ἐρήμῳ ἐλεεῖσθαι παρὰ σοῦ, ἢ ἐν τρυφῇ καὶ ἀπολαύσει τῶν ἀνθρωπί- νων ἡδέων διάγειν. Τὰ χείλη μου ἐπαινέσουσί σε. Διὰ τοῦτο καὶ ὑμνήσω σε. Οὕτως εὐλογήσω σε ἐν τῇ ζωῇ μου. Οὕτως ὡς νών, τουτέστιν εἰλικρινῶς, τουτέστιν, ἐξ ὅλης ψυχής. Ἐν τῷ ὀνόματί σου αρῷ τὰς χεῖρας μου. Εἰς σὲ μόνον ἐκτενῶ τὰς χεῖράς μου. Η τὴ σὸν ὄνομα ἐπικαλούμενος ἐκτενῶ αὐτὰς, καὶ οὐχ ἕτερόν τινα τῶν ἁπάντων. COMMENT. IN PSALMOS, (3) A bus amorem declaravit, quem erga Drum habcbat, B G D et persecutorum suorum pariter ruinam prædixit, docens, quod nobis hoc pacto in deserto ac sterj- litate voluptatum erga Deum áffectis, destruentur ac fugabuntur similiter tam invisibiles quam vi. sibiles inimici. Quædam vero exemplaria habent, in deserto Idumææ; verisimile est autem deser- tum illud antea Idumææ regionis fuisse, et deinde Judææ partem effectum esse. • VERS. 2. Deus, Deus meus, ad te de mane surgo. Ad te, inquit, tempestivus festino, qui et diluculum et mane diei diceris. Experrectus enim a somno statim cogitationibus meis tibi adsum, conversa - tionemque hanc et sermonem, quem tecum habeo, quibuscunque aliis rebus et negotiis præpono, et pro totius diei primitiis tibi offero. Sitivit in te anima mea. Per sitim, dilectionis vehementiam significat, do qua dictum est in psalmo xLi (in tertio versiculo). Quam multipliciter tibi caro mea. Pro, quam multipliciter, Theodotion transtulit, quum sapis- sime, hoc est, assidue. Tibi, inquit, assidue inten- tus in tui dilectionem feror. Per carnem eniin suam el per animam suam circumloquendo seipsum passim intelligit. Dictio autem, quam multipliciter, immensitatem demonstrat dilectionis. VERS. 3. In terra deserta, et invia, et inaqucsa. In hoc, inquit, deserto, ubi nunc moror, ita me gero, ut locus qui alioqui omni prorsus vacat solatio, meum erga te desiderium minime immi- nuat. Sic in sancto apparui tibi. Hoc pacto dispositus apparui tibi in tabernaculo cum, ut lex mandat, colerem te (per sanctum enim ipsum intelligit ta- bernaculum), ut nunc affectus sum, et sensus est : quod in tabernaculo, et nunc in deserto, æqualem erga Deum affectionem et benevolentiam conser- vavit. Ut viderem virtutem tuam et gloriam tuam. Hoe autem facio ut virtutem ac potentiam tuam vi- deam adversus inimicos meos, quos a te fugandos spero : et similiter, ut videan gloriam tuam, dum omnes te glorificant, quod adjuves sperantes in te. VERS. 4. Quoniam melior est misericordia tua super vitas. Vitas deliciis deditas dicit et volupta- tibus. Praestat, inquit, ut in deserto tuam couse. quar misericordiam, quam si in deliciis ac volu. ptatibus humanis degam. Labia mea laudabunt te. Et ideo, inquit, ego le laudabo. VERS. 5. Sic benedicam te un vita mea.Sic, ut nunc facio, sincere nimirum atque ex tota anima. In nomine tuo levabo manus meas. Ad te unum, inquit, manus neas extendam. Vel, invocato tuo nomine eas extendam, et nullum aliud poscam auxilium.
30α salem. This is addressed to the Son, so that he may strengthen the preaching of the Gospel which he accomplished in our regard or on our account. He accomplished, that is, completed this through his assumed humanity, for this is the temple and tent-shrine of the divinity. ‘From your temple’, in the sense of, ‘through your temple’, which went about and preached in Jerusalem, as is written, On Zion his holy mountain, proclaiming the Lord’s decree.
β Σοὶ οἴσουσι βασιλεῖς δῶρα. Oἱ βασιλεῖς τῶν ἁπανταχοῦ ἐθνῶν. Δῶρα δὲ, οἱ ναοὶ, τὰ καθιερωθέντα τούτοις χωρία καὶ τὰ παντοδαπὰ ἀναθήματα. Οἴσουσί σοι ταῦτα, ἐπιγνόντες σε βασιλέα ἑαυτῶν ἀθάνατον, ὡς Θεόν. Νοεῖται δὲ καὶ ἄλλως, κατὰ συναφὴν τῶν ῥητῶν, ὅτι ἀπὸ τοῦ κατὰ χώραν ναοῦ σου ἐπὶ τὴν ἄνω | ᾽Ιερουσαλὴμ οἴσουσί σοι δῶρα οἱ βασιλεῖς· τοῖς γὰρ ναοῖς αἰσθητῶς τὰ δῶρα κομίζοντες, νοητῶς δι’ αὐτῶν εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνάγουσι τὴν προσαγωγὴν καὶ χάριν τῶν δώρων.καὶ προαγορεύων τὸν ὄλεθρον τῶν καταδιωκόντων αὐτόν· ἵνα καὶ ἡμῶν πρὸς Θεὸν οὕτω διακειμένων ἐν τῇ ἐρημίᾳ τῶν ἡδέων, ὀλοθρεύωνται οι τε ὁρατοὶ καὶ ἀόρατοι ἐχθροὶ ἡμῶν. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, ἐν τῇ ἐρήμῳ τῆς ᾿Ιδουμαίας γράφουσιν. Εί- κὰς δὲ τὴν ἔρημον ἐκείνην, πρὸ τοῦ τῆς Ἰδου- μαίας γῆς οὖσαν, ὕστερον γενέσθαι μέρος της Ἰουδαίας. 'Ο Θεός, ὁ Θεός μου, πρὸς σὲ ὀρθ, ίζω. Πρὸς σὲ τὸν ἔρθρον τῆς ἡμέρας διάγω. Αφυπνιζόμενος γὰρ, πρὸς σὲ γίνομαι τοῖς λογισμοῖς, πρὸ παντὸς λόγου καὶ ἔργου τὴν πρὸς σὲ ποιούμενος ὁμιλίαν, καὶ ἀρχὴν σοι τῆς ἡμέρας τὴν τοιαύτην ὁμιλίαν ἀνατι- θείς. Εδίψησε σοι ή ψυχή μου. Διὰ τοῦ δίψους, τὴν σφοδρότητα τῆς ἀγάπης ηνίξατο. Εἴρη- ται δὲ περὶ τούτου ἐν τῷ τρίτῳ στίχῳ τοῦ μα' ψαλμοῦ. Ποσαπλῶς ἡ σάρξ μου. Τὸ ποσαπλῶς, ποσα- χῶς ἐξέδωκεν ὁ Θεοδοτίων. Φησὶν οὖν, ὅτι Ποσα- χῶς σοι εἰς ἀγάπην ἐγώ. Ψυχὴν γὰρ ἑαυτοῦ καὶ σάρκα ἑαυτοῦ ἀδιαιρέτως ἑαυτὸν λέγει, κατὰ πε- ρίφρασιν· διὰ δὲ τοῦ ποσαχῶς τὸ πολλαπλῶς, καὶ ε) ὑπερβαλλόντως εἰσάγεται. Ἐν γῇ ἐρήμῳ, καὶ ἀβάτῳ, καὶ ἀνύδρῳ. Οὕτω δὲ ἔχω ἐν ταύτῃ τῇ ἐρήμῳ ὤν, ὥστε τὸ ἀπαρηγόρη - τον τοῦ παρόντος τόπου τὸν πρὸς σέ μου πόθον οὐκ ήμειψεν. Οὕτως ἐν τῷ ἁγίῳ ὤφθην σοι. Οὕτως ἔχων ὤφθην σοι ἐν τῇ σκηνῇ, ὅτε ἐλάτρευαν, ὡς ὁ νόμος πᾶσιν ἐκέλευεν· ταύτην γὰρ ἅγιον καλεῖ· οὕτως ὡς ἔχω νῦν. Λέγει δὲ ὅτι Καὶ ἐκεῖ εὐχόμενος καὶ ἐνταῦθα, ἴσην φυλάττω τὴν διάθεσιν. Τοῦ ἰδεῖν τὴν δύναμίν σου καὶ τὴν δόξαν σου Τοῦτο δὲ ποιῶ, ὥστε ἰδεῖν τὴν δύναμίν σου, ἐν τῷ τροπωθῆναι τοὺς ἐχθρούς μου· τὴν δὲ δόξαν σου, ἐν τῷ πάντας δοξολογῆσαι σε τὸν βοηθοῦντα τοῖς εἰς σὲ ἐλπίζουσιν. "Οτι κρείσσον τὸ ἔλεός σου ὑπὲρ ζωάς. Ζωας λέγει τοὺς τρυφηλούς βίους καὶ τὰς ἀπολαυστικὰς διαίτας. Κρεῖσσόν μοι, φησὶν, ἐν ἐρήμῳ ἐλεεῖσθαι παρὰ σοῦ, ἢ ἐν τρυφῇ καὶ ἀπολαύσει τῶν ἀνθρωπί- νων ἡδέων διάγειν. Τὰ χείλη μου ἐπαινέσουσί σε. Διὰ τοῦτο καὶ ὑμνήσω σε. Οὕτως εὐλογήσω σε ἐν τῇ ζωῇ μου. Οὕτως ὡς νών, τουτέστιν εἰλικρινῶς, τουτέστιν, ἐξ ὅλης ψυχής. Ἐν τῷ ὀνόματί σου αρῷ τὰς χεῖρας μου. Εἰς σὲ μόνον ἐκτενῶ τὰς χεῖράς μου. Η τὴ σὸν ὄνομα ἐπικαλούμενος ἐκτενῶ αὐτὰς, καὶ οὐχ ἕτερόν τινα τῶν ἁπάντων. COMMENT. IN PSALMOS, (3) A bus amorem declaravit, quem erga Drum habcbat, B G D et persecutorum suorum pariter ruinam prædixit, docens, quod nobis hoc pacto in deserto ac sterj- litate voluptatum erga Deum áffectis, destruentur ac fugabuntur similiter tam invisibiles quam vi. sibiles inimici. Quædam vero exemplaria habent, in deserto Idumææ; verisimile est autem deser- tum illud antea Idumææ regionis fuisse, et deinde Judææ partem effectum esse. • VERS. 2. Deus, Deus meus, ad te de mane surgo. Ad te, inquit, tempestivus festino, qui et diluculum et mane diei diceris. Experrectus enim a somno statim cogitationibus meis tibi adsum, conversa - tionemque hanc et sermonem, quem tecum habeo, quibuscunque aliis rebus et negotiis præpono, et pro totius diei primitiis tibi offero. Sitivit in te anima mea. Per sitim, dilectionis vehementiam significat, do qua dictum est in psalmo xLi (in tertio versiculo). Quam multipliciter tibi caro mea. Pro, quam multipliciter, Theodotion transtulit, quum sapis- sime, hoc est, assidue. Tibi, inquit, assidue inten- tus in tui dilectionem feror. Per carnem eniin suam el per animam suam circumloquendo seipsum passim intelligit. Dictio autem, quam multipliciter, immensitatem demonstrat dilectionis. VERS. 3. In terra deserta, et invia, et inaqucsa. In hoc, inquit, deserto, ubi nunc moror, ita me gero, ut locus qui alioqui omni prorsus vacat solatio, meum erga te desiderium minime immi- nuat. Sic in sancto apparui tibi. Hoc pacto dispositus apparui tibi in tabernaculo cum, ut lex mandat, colerem te (per sanctum enim ipsum intelligit ta- bernaculum), ut nunc affectus sum, et sensus est : quod in tabernaculo, et nunc in deserto, æqualem erga Deum affectionem et benevolentiam conser- vavit. Ut viderem virtutem tuam et gloriam tuam. Hoe autem facio ut virtutem ac potentiam tuam vi- deam adversus inimicos meos, quos a te fugandos spero : et similiter, ut videan gloriam tuam, dum omnes te glorificant, quod adjuves sperantes in te. VERS. 4. Quoniam melior est misericordia tua super vitas. Vitas deliciis deditas dicit et volupta- tibus. Praestat, inquit, ut in deserto tuam couse. quar misericordiam, quam si in deliciis ac volu. ptatibus humanis degam. Labia mea laudabunt te. Et ideo, inquit, ego le laudabo. VERS. 5. Sic benedicam te un vita mea.Sic, ut nunc facio, sincere nimirum atque ex tota anima. In nomine tuo levabo manus meas. Ad te unum, inquit, manus neas extendam. Vel, invocato tuo nomine eas extendam, et nullum aliud poscam auxilium.
30β Kings will bring you gifts. The kings of nations everywhere. The gifts are temples, the lands dedicated to them and votive offerings of all kinds. They will bring you these things, having recognized you as their immortal king, as God. It can also be understood in a different way by a combination of the verses, namely, that from your temple in each locality the kings will bring you gifts to Jerusalem on high, for by conveying the gifts sensibly to the temples, through them they bring up intelligibly to heaven the offering and grace of the gifts.
α Ἐπιτίμησον τοῖς θηρίοις τοῦ καλάμου. Φίμωσον τοὺς νοητοὺς λέοντας, εἴτουν τοὺς ἀγρίους καὶ ἀπηνεῖς δαίμονας, οἵτινες ὡς οἱ αἰσθητοὶ λέοντες καλάμῳ, οὕτως ἐμφωλεύουσι τῇ κουφότητι καὶ ἀκαρπίᾳ τῶν ἀστηρίκτων εἰς πίστιν ἀνθρώπων. Φησὶ δὲ καὶ ὁ ᾽Ιὼβ περὶ τοῦ διαβόλου οὕτως, Ὑπὸ πᾶν δένδρον κοιμᾶται, παρὰ κάλαμον καὶ πάπυρον καὶ βούτομον, δηλῶν ὅτι ἐναναπαύεται τοῖς ἔχουσι τὰς ἰδιότητας τῶν εἰρημένων φυτῶν, ξηρότητα πρὸς ἀρετὴν καὶ ὑγρότητα πρὸς φιληδονίαν· τοιαῦτα γὰρ ἡ πάπυρος καὶ τὸ βούτομον.καὶ προαγορεύων τὸν ὄλεθρον τῶν καταδιωκόντων αὐτόν· ἵνα καὶ ἡμῶν πρὸς Θεὸν οὕτω διακειμένων ἐν τῇ ἐρημίᾳ τῶν ἡδέων, ὀλοθρεύωνται οι τε ὁρατοὶ καὶ ἀόρατοι ἐχθροὶ ἡμῶν. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, ἐν τῇ ἐρήμῳ τῆς ᾿Ιδουμαίας γράφουσιν. Εί- κὰς δὲ τὴν ἔρημον ἐκείνην, πρὸ τοῦ τῆς Ἰδου- μαίας γῆς οὖσαν, ὕστερον γενέσθαι μέρος της Ἰουδαίας. 'Ο Θεός, ὁ Θεός μου, πρὸς σὲ ὀρθ, ίζω. Πρὸς σὲ τὸν ἔρθρον τῆς ἡμέρας διάγω. Αφυπνιζόμενος γὰρ, πρὸς σὲ γίνομαι τοῖς λογισμοῖς, πρὸ παντὸς λόγου καὶ ἔργου τὴν πρὸς σὲ ποιούμενος ὁμιλίαν, καὶ ἀρχὴν σοι τῆς ἡμέρας τὴν τοιαύτην ὁμιλίαν ἀνατι- θείς. Εδίψησε σοι ή ψυχή μου. Διὰ τοῦ δίψους, τὴν σφοδρότητα τῆς ἀγάπης ηνίξατο. Εἴρη- ται δὲ περὶ τούτου ἐν τῷ τρίτῳ στίχῳ τοῦ μα' ψαλμοῦ. Ποσαπλῶς ἡ σάρξ μου. Τὸ ποσαπλῶς, ποσα- χῶς ἐξέδωκεν ὁ Θεοδοτίων. Φησὶν οὖν, ὅτι Ποσα- χῶς σοι εἰς ἀγάπην ἐγώ. Ψυχὴν γὰρ ἑαυτοῦ καὶ σάρκα ἑαυτοῦ ἀδιαιρέτως ἑαυτὸν λέγει, κατὰ πε- ρίφρασιν· διὰ δὲ τοῦ ποσαχῶς τὸ πολλαπλῶς, καὶ ε) ὑπερβαλλόντως εἰσάγεται. Ἐν γῇ ἐρήμῳ, καὶ ἀβάτῳ, καὶ ἀνύδρῳ. Οὕτω δὲ ἔχω ἐν ταύτῃ τῇ ἐρήμῳ ὤν, ὥστε τὸ ἀπαρηγόρη - τον τοῦ παρόντος τόπου τὸν πρὸς σέ μου πόθον οὐκ ήμειψεν. Οὕτως ἐν τῷ ἁγίῳ ὤφθην σοι. Οὕτως ἔχων ὤφθην σοι ἐν τῇ σκηνῇ, ὅτε ἐλάτρευαν, ὡς ὁ νόμος πᾶσιν ἐκέλευεν· ταύτην γὰρ ἅγιον καλεῖ· οὕτως ὡς ἔχω νῦν. Λέγει δὲ ὅτι Καὶ ἐκεῖ εὐχόμενος καὶ ἐνταῦθα, ἴσην φυλάττω τὴν διάθεσιν. Τοῦ ἰδεῖν τὴν δύναμίν σου καὶ τὴν δόξαν σου Τοῦτο δὲ ποιῶ, ὥστε ἰδεῖν τὴν δύναμίν σου, ἐν τῷ τροπωθῆναι τοὺς ἐχθρούς μου· τὴν δὲ δόξαν σου, ἐν τῷ πάντας δοξολογῆσαι σε τὸν βοηθοῦντα τοῖς εἰς σὲ ἐλπίζουσιν. "Οτι κρείσσον τὸ ἔλεός σου ὑπὲρ ζωάς. Ζωας λέγει τοὺς τρυφηλούς βίους καὶ τὰς ἀπολαυστικὰς διαίτας. Κρεῖσσόν μοι, φησὶν, ἐν ἐρήμῳ ἐλεεῖσθαι παρὰ σοῦ, ἢ ἐν τρυφῇ καὶ ἀπολαύσει τῶν ἀνθρωπί- νων ἡδέων διάγειν. Τὰ χείλη μου ἐπαινέσουσί σε. Διὰ τοῦτο καὶ ὑμνήσω σε. Οὕτως εὐλογήσω σε ἐν τῇ ζωῇ μου. Οὕτως ὡς νών, τουτέστιν εἰλικρινῶς, τουτέστιν, ἐξ ὅλης ψυχής. Ἐν τῷ ὀνόματί σου αρῷ τὰς χεῖρας μου. Εἰς σὲ μόνον ἐκτενῶ τὰς χεῖράς μου. Η τὴ σὸν ὄνομα ἐπικαλούμενος ἐκτενῶ αὐτὰς, καὶ οὐχ ἕτερόν τινα τῶν ἁπάντων. COMMENT. IN PSALMOS, (3) A bus amorem declaravit, quem erga Drum habcbat, B G D et persecutorum suorum pariter ruinam prædixit, docens, quod nobis hoc pacto in deserto ac sterj- litate voluptatum erga Deum áffectis, destruentur ac fugabuntur similiter tam invisibiles quam vi. sibiles inimici. Quædam vero exemplaria habent, in deserto Idumææ; verisimile est autem deser- tum illud antea Idumææ regionis fuisse, et deinde Judææ partem effectum esse. • VERS. 2. Deus, Deus meus, ad te de mane surgo. Ad te, inquit, tempestivus festino, qui et diluculum et mane diei diceris. Experrectus enim a somno statim cogitationibus meis tibi adsum, conversa - tionemque hanc et sermonem, quem tecum habeo, quibuscunque aliis rebus et negotiis præpono, et pro totius diei primitiis tibi offero. Sitivit in te anima mea. Per sitim, dilectionis vehementiam significat, do qua dictum est in psalmo xLi (in tertio versiculo). Quam multipliciter tibi caro mea. Pro, quam multipliciter, Theodotion transtulit, quum sapis- sime, hoc est, assidue. Tibi, inquit, assidue inten- tus in tui dilectionem feror. Per carnem eniin suam el per animam suam circumloquendo seipsum passim intelligit. Dictio autem, quam multipliciter, immensitatem demonstrat dilectionis. VERS. 3. In terra deserta, et invia, et inaqucsa. In hoc, inquit, deserto, ubi nunc moror, ita me gero, ut locus qui alioqui omni prorsus vacat solatio, meum erga te desiderium minime immi- nuat. Sic in sancto apparui tibi. Hoc pacto dispositus apparui tibi in tabernaculo cum, ut lex mandat, colerem te (per sanctum enim ipsum intelligit ta- bernaculum), ut nunc affectus sum, et sensus est : quod in tabernaculo, et nunc in deserto, æqualem erga Deum affectionem et benevolentiam conser- vavit. Ut viderem virtutem tuam et gloriam tuam. Hoe autem facio ut virtutem ac potentiam tuam vi- deam adversus inimicos meos, quos a te fugandos spero : et similiter, ut videan gloriam tuam, dum omnes te glorificant, quod adjuves sperantes in te. VERS. 4. Quoniam melior est misericordia tua super vitas. Vitas deliciis deditas dicit et volupta- tibus. Praestat, inquit, ut in deserto tuam couse. quar misericordiam, quam si in deliciis ac volu. ptatibus humanis degam. Labia mea laudabunt te. Et ideo, inquit, ego le laudabo. VERS. 5. Sic benedicam te un vita mea.Sic, ut nunc facio, sincere nimirum atque ex tota anima. In nomine tuo levabo manus meas. Ad te unum, inquit, manus neas extendam. Vel, invocato tuo nomine eas extendam, et nullum aliud poscam auxilium.
31α Rebuke the wild beasts of the reed. Muzzle the intelligible lions, that is to say, the wild and cruel demons which, just as sen- sible lions lurk in the reeds, so they lurk in the hollowness and fruitlessness of people not supported by faith. Job also speaks of the devil in this way, Under trees of every kind he lies down, by the reed and papyrus and sedge, indicating that he finds rest in those who have the characteristics of those plants, namely, dryness towards virtue and wetness towards pleasure-loving, for such are the papyrus and the sedge.
PG 128:681β Ἡ συναγωγὴ τῶν ταύρων ἐν ταῖς δαμάλεσι τῶν λαῶν, τοῦ ἐγκλεισθῆναι τοὺς δεδοκιμασμένους τῷ ἀργυρίῳ. Ταύρους λέγει, τοὺς ἀρχιερεῖς καὶ Γραμματεῖς καὶ λοιποὺς ἄρχοντας τῶν ᾽Ιουδαίων, ὡς καὶ θρασεῖς καὶ κερατιστὰς, δαμάλεις δὲ, τὰ ὑποτεταγμένα τούτοις πλήθη τῶν λαῶν· ἄρχει μὲν γὰρ ὁ ταῦρος, ὑποτέτακται δὲ ἡ δάμαλις. Φησὶν οὖν ὅτι οἱ προέχοντες ἐν μέσῳ τῶν λαῶν ἐγίνοντο ἐπὶ τῷ ἐγκλεῖσαι, εἴτουν κωλῦσαι, τοὺς δεδοκιμασμένους εἰς πίστιν καὶ ἀρετὴν ἀποστόλους, ἐπειγομένους εἰς τὸ κηρύττειν· Προσκαλεσάμενοι γὰρ, φησὶ, τοὺς ἀποστόλους, δείραντες, παρήγγειλαν μὴ λαλεῖν ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ ᾽Ιησοῦ. Tῷ ἀργυρίῳ δὲ, ἀντὶ τοῦ, ὡς ἀργύριον· ἰδίωμα γὰρ καὶ τοῦτο Ἑβραϊκόν· ἢ λείπει τὸ, παραπλησίως.Εt ΜΟ ΧΡΙ. Ὡς ἐκ στέατος καὶ πιότητος εμπλησθείη ψυχή μου. Ωσπερ ἐκ στέατος καὶ λίπους ἐμπιμ πλᾶταί τις· πιαντικὰ γὰρ ταῦτα· οὕτως ἐμπλησθείη ἡ ψυχή μου τοῦ ἐλέους σου. Περὶ τούτου γὰρ ἦν ἐ λόγος. Καὶ χείλη ἀγαλλιάσεως αινέσει τὸ στόμα μου. Καὶ λοιπὸν ἐν χείλεσιν ἀγαλλιωμένοις αἰνέσω σε. Εἰ ἐμνημόνευόν σου ἐπὶ τῆς στρωμνής μου, ἐν τοῖς ὄρθροις ἐμελέτων εἰς σέ. Εἰ ἐν στρωμνή κείμενος μνημονεύω σου, ἐν τοῖς ὄρθροις μελετῶ εἰς σε, τουτέστιν, εὑρίσκομαι λογιζόμενος περὶ σοῦ. Λέ γει δὲ ὅτι Μετὰ τῆς τῆς μνήμης ὑπνῶν, μετὰ τῆς αὐτῆς πάλιν ἀφυπνίζομαι, καὶ οὐδ᾽ ὁ ὕπνος διακόπτε: ταύτην. Μέγα γοῦν ἀγαθὸν, τὸ μετὰ τῆς τοῦ Θεοῦ μνήμης ὑπνοῦν, καὶ τῶν αἰσχρῶν φαντασιῶν ἀλεξί. κακον. Ἐνήλλακται δὲ ὁ χρόνος τοῦ μνημονεύω, καὶ τοῦ μελετῶ. "Οτι ἐγενήθης βοηθός μου. Τοῦτο δὲ ποιῶ, ὅτι σὲ μόνον ἔχω βοηθόν. Καὶ λοιπὸν, οὐ χρεία μοι ἔτε- ρόν τι διὰ μνήμης ἔχειν. Περιττὰ γὰρ ταῦτα καὶ ἀνόητα. Καὶ ἐν τῇ σκέπῃ τῶν πτερύγων σου ἀγαλλιά σομαι. Περὶ τῆς σκέπης τῶν πτερύνων εἴρηται ἐν τῷ ις' ψαλμῷ. Ἐκολλήθη ἡ ψυχή μου ὀπίσω σου. Ἐδέθη τῷ δεσμῷ τοῦ πόθου σου, κατόπιν σου, ὡς μηδέ ποτε Τα χωρισθῆναι τῆς μνήμης σου. 'Εμοῦ ἀντελάβετο ἡ δεξιά σου. Εντεῦθεν προς φητεύει τὴν ἑαυτοῦ μὲν βοήθειαν, τῶν δὲ περὶ Σαούλ ἐχθρῶν αὐτοῦ ἀπώλειαν. Αὐτοὶ δὲ εἰς μάτην ἐζήτησαν την ψυχήν μου. Ο γὰρ Θεὸς βοηθεῖ μοι. Εἰσελεύσονται εἰς τὰ κατώτατα τῆς γῆς. Απο- θανόντες κατελεύσονται εἰς ᾅδην. Παραδοθήσονται εἰς χεῖρας ῥομφαίας. Εἰπὼν ὅτι ἀποθανοῦνται, λέγει καὶ τὸν τρόπον. Χεῖρας δὲ ῥομφαίας εἶπε μεταφορικῶς, διὰ τὸ ἄφυκτον του ξέρεις. Μερίδες ἀλωπέκων ἔσονται. Αποσφαγέντας αὐτοὺς αἱ ἀλώπεκες εἰς θαίνην διαμερίσονται. Π ὅτι οὐδὲ γενναῖοι τούτους διαφθεροῦσιν ἐχθροί, ἀλλ᾽ εὐτελεῖς καὶ ἀσθενεῖς καὶ δολεροί. Τοιοῦτον γὰρ ἡ ἀλώπηξ · τῶν τοιούτων οὖν διασπαράγματα ἔσον- ται. Αινίττεται δὲ τοὺς παροίκους ἀλλοφύλους. Ο δὲ βασιλεὺς εὐφρανθήσεται ἐπὶ τῷ Θεῷ. Εαυτὸν λέγει, ὡς Θεοῦ ψήφῳ κεχρισμένον. Εὐφραν θήσεται δὲ, οὐκ ἐπὶ τῇ ἀναιρέσει αὐτῶν, ὡς καὶ ὕστερον ἔδειξε, θρηνῶν καὶ κοπτόμενος, ἀλλ' ἐπὶ τῷ Θεῷ, ὡς δυσαμένῳ τοὺς ἀγαπῶντας αὐτόν. Η βασιλέα μὲν νοήσεις τὸν κατακυριεύοντα τῶν EUTHYMII ZIGABENI VERS. 6. Quasi udipe et pinguedine repleatur ani- A mu mea. Ev pacto, quo adipe quis repletur et pinguedine, eodem oplo, ut anima mea tua repleatur misericordia. De ea etenim sermo erat. Et labiis exsultationis laudabit os meum. Ei de catero, inquit, exsultantibus labiis te laudabo, VERS. 7. Si memor eram tui super stratum meum, in matutinis meditabar in te. Si memor tui sum cubans in lecto, in matutinis etiam meditor in te, hoc est, invenior cogitare de le; et sensus est, quod memor Dei erat, et cum somnum caperet, et rursus cum expergefieret, ita ut somnus Dei memoriam minime interciperet. Optimum est igi- tur, ut qui somnum vult capere, cum Dei memoria id faciat, quæ pravas ac turpes solet imaginationes avertere. Immutatuin est autem tempus verborum : Memor eram, et meditabar, pro Memor sum, el me- ditor. Quoniam fuisti adjutor meus. Hoc autem facio quia te unum adjutorem habeo : et deinceps aliud mihi opus non est, quam ut tui memor sim. Cætera enim omnia, et superflua reputo, et inu- tilia. VERS. 8. in protectione alarum luarum exsul. tabo. De alarum protectione diximus in psal- Adhæsit anima mea post te. Desiderii nimiram vinculo adeo alligata, ut a tui memoria divelli nusquam possit. Me autem adjuvit dextera tua. Ex hoc loco præ- dicere incipit auxilium sibi a Deo præstitum, Saulisque ac cæterorum inimicorum interitum. VERS. 10. Ipsi vero in vanum quæsiverunt animam meam. Cum auxilio mihi sit Deus. Introibunt in inferiora terræ. Mortui etenim de- scendent in infernum. VERS. 11. Tradentur in manus gladii. Dixit cos interituros ; nunc et mortis genus narrat. Gladium autem metaphorice manus habere finxit, ut illius ictum inevitabilem esse indicaret (veluti qui quasi manu quadam illos apprehensurus atque adacturus sit). B 6.32 D Parles vulpium erunt. Ubi, inquit, occisi fuerint, vulpes sibi in cibum eorum divident cadavera. Vel ideo partes vulpium futuros dicit, quia non a fortibus et generosis occidendi essent inimicis, sed a pusillis quibusdam imbecillibusque atque dolo- sis, quales esse vulpes novimus. Ab hujusmodi itaque, inquit, inimicis dilaniabuntur; et Palæstinos mihi videtur populos subsignare (a quibus Saul cum Gliis, atque exercitu trucidatus est). VERS. 12. Rex vero lætabitur in Deo. Seipsum regem appellat, veluti divina sententia jam unctum in regem. Lætabitur autem non in eorum morte, quemadmodum postea re ipsa declaravit, lugens ac plangens; sed latabitur in Deo, qui liberavit dili- gentes sc. Per regem etiam hoc in loco (17) quem- Variæ lectiones. lic qui cupiditatibus dominatur, laudandum rero . (quod ad sequentem versiculum pertinet) qui pol- licetur Deo, etc. (17) Græce obscurius : Aut regem quidem intel-
31β The assembly of bulls among the heifers of the peoples so that those tried in silver be con- tained. ‘Bulls’ is what he calls the chief priests and scribes and the other rulers of the Jews, as bold and butting, and ‘heifers’ what he calls the multitudes of the peoples subjected to them, for the bull dominates and the heifer is subjected. He is saying therefore the leaders among the peoples would concern themselves with con- taining, that is, hindering the Apostles who were well tried in faith and virtue as they eagerly pressed on to preach, for it is written, Having called in the Apostles, they beat them and charged them not to speak in the name of Jesus. ‘In silver’, in the sense of, ‘like silver’, for this also is a Hebrew idiom; or else ‘in a similar way to’ is missing.
γ Διασκόρπισον ἔθνη τὰ τοὺς πολέμους θέλοντα. Καὶ τὰ νοητὰ, καὶ τὰ αἰσθητά.Εt ΜΟ ΧΡΙ. Ὡς ἐκ στέατος καὶ πιότητος εμπλησθείη ψυχή μου. Ωσπερ ἐκ στέατος καὶ λίπους ἐμπιμ πλᾶταί τις· πιαντικὰ γὰρ ταῦτα· οὕτως ἐμπλησθείη ἡ ψυχή μου τοῦ ἐλέους σου. Περὶ τούτου γὰρ ἦν ἐ λόγος. Καὶ χείλη ἀγαλλιάσεως αινέσει τὸ στόμα μου. Καὶ λοιπὸν ἐν χείλεσιν ἀγαλλιωμένοις αἰνέσω σε. Εἰ ἐμνημόνευόν σου ἐπὶ τῆς στρωμνής μου, ἐν τοῖς ὄρθροις ἐμελέτων εἰς σέ. Εἰ ἐν στρωμνή κείμενος μνημονεύω σου, ἐν τοῖς ὄρθροις μελετῶ εἰς σε, τουτέστιν, εὑρίσκομαι λογιζόμενος περὶ σοῦ. Λέ γει δὲ ὅτι Μετὰ τῆς τῆς μνήμης ὑπνῶν, μετὰ τῆς αὐτῆς πάλιν ἀφυπνίζομαι, καὶ οὐδ᾽ ὁ ὕπνος διακόπτε: ταύτην. Μέγα γοῦν ἀγαθὸν, τὸ μετὰ τῆς τοῦ Θεοῦ μνήμης ὑπνοῦν, καὶ τῶν αἰσχρῶν φαντασιῶν ἀλεξί. κακον. Ἐνήλλακται δὲ ὁ χρόνος τοῦ μνημονεύω, καὶ τοῦ μελετῶ. "Οτι ἐγενήθης βοηθός μου. Τοῦτο δὲ ποιῶ, ὅτι σὲ μόνον ἔχω βοηθόν. Καὶ λοιπὸν, οὐ χρεία μοι ἔτε- ρόν τι διὰ μνήμης ἔχειν. Περιττὰ γὰρ ταῦτα καὶ ἀνόητα. Καὶ ἐν τῇ σκέπῃ τῶν πτερύγων σου ἀγαλλιά σομαι. Περὶ τῆς σκέπης τῶν πτερύνων εἴρηται ἐν τῷ ις' ψαλμῷ. Ἐκολλήθη ἡ ψυχή μου ὀπίσω σου. Ἐδέθη τῷ δεσμῷ τοῦ πόθου σου, κατόπιν σου, ὡς μηδέ ποτε Τα χωρισθῆναι τῆς μνήμης σου. 'Εμοῦ ἀντελάβετο ἡ δεξιά σου. Εντεῦθεν προς φητεύει τὴν ἑαυτοῦ μὲν βοήθειαν, τῶν δὲ περὶ Σαούλ ἐχθρῶν αὐτοῦ ἀπώλειαν. Αὐτοὶ δὲ εἰς μάτην ἐζήτησαν την ψυχήν μου. Ο γὰρ Θεὸς βοηθεῖ μοι. Εἰσελεύσονται εἰς τὰ κατώτατα τῆς γῆς. Απο- θανόντες κατελεύσονται εἰς ᾅδην. Παραδοθήσονται εἰς χεῖρας ῥομφαίας. Εἰπὼν ὅτι ἀποθανοῦνται, λέγει καὶ τὸν τρόπον. Χεῖρας δὲ ῥομφαίας εἶπε μεταφορικῶς, διὰ τὸ ἄφυκτον του ξέρεις. Μερίδες ἀλωπέκων ἔσονται. Αποσφαγέντας αὐτοὺς αἱ ἀλώπεκες εἰς θαίνην διαμερίσονται. Π ὅτι οὐδὲ γενναῖοι τούτους διαφθεροῦσιν ἐχθροί, ἀλλ᾽ εὐτελεῖς καὶ ἀσθενεῖς καὶ δολεροί. Τοιοῦτον γὰρ ἡ ἀλώπηξ · τῶν τοιούτων οὖν διασπαράγματα ἔσον- ται. Αινίττεται δὲ τοὺς παροίκους ἀλλοφύλους. Ο δὲ βασιλεὺς εὐφρανθήσεται ἐπὶ τῷ Θεῷ. Εαυτὸν λέγει, ὡς Θεοῦ ψήφῳ κεχρισμένον. Εὐφραν θήσεται δὲ, οὐκ ἐπὶ τῇ ἀναιρέσει αὐτῶν, ὡς καὶ ὕστερον ἔδειξε, θρηνῶν καὶ κοπτόμενος, ἀλλ' ἐπὶ τῷ Θεῷ, ὡς δυσαμένῳ τοὺς ἀγαπῶντας αὐτόν. Η βασιλέα μὲν νοήσεις τὸν κατακυριεύοντα τῶν EUTHYMII ZIGABENI VERS. 6. Quasi udipe et pinguedine repleatur ani- A mu mea. Ev pacto, quo adipe quis repletur et pinguedine, eodem oplo, ut anima mea tua repleatur misericordia. De ea etenim sermo erat. Et labiis exsultationis laudabit os meum. Ei de catero, inquit, exsultantibus labiis te laudabo, VERS. 7. Si memor eram tui super stratum meum, in matutinis meditabar in te. Si memor tui sum cubans in lecto, in matutinis etiam meditor in te, hoc est, invenior cogitare de le; et sensus est, quod memor Dei erat, et cum somnum caperet, et rursus cum expergefieret, ita ut somnus Dei memoriam minime interciperet. Optimum est igi- tur, ut qui somnum vult capere, cum Dei memoria id faciat, quæ pravas ac turpes solet imaginationes avertere. Immutatuin est autem tempus verborum : Memor eram, et meditabar, pro Memor sum, el me- ditor. Quoniam fuisti adjutor meus. Hoc autem facio quia te unum adjutorem habeo : et deinceps aliud mihi opus non est, quam ut tui memor sim. Cætera enim omnia, et superflua reputo, et inu- tilia. VERS. 8. in protectione alarum luarum exsul. tabo. De alarum protectione diximus in psal- Adhæsit anima mea post te. Desiderii nimiram vinculo adeo alligata, ut a tui memoria divelli nusquam possit. Me autem adjuvit dextera tua. Ex hoc loco præ- dicere incipit auxilium sibi a Deo præstitum, Saulisque ac cæterorum inimicorum interitum. VERS. 10. Ipsi vero in vanum quæsiverunt animam meam. Cum auxilio mihi sit Deus. Introibunt in inferiora terræ. Mortui etenim de- scendent in infernum. VERS. 11. Tradentur in manus gladii. Dixit cos interituros ; nunc et mortis genus narrat. Gladium autem metaphorice manus habere finxit, ut illius ictum inevitabilem esse indicaret (veluti qui quasi manu quadam illos apprehensurus atque adacturus sit). B 6.32 D Parles vulpium erunt. Ubi, inquit, occisi fuerint, vulpes sibi in cibum eorum divident cadavera. Vel ideo partes vulpium futuros dicit, quia non a fortibus et generosis occidendi essent inimicis, sed a pusillis quibusdam imbecillibusque atque dolo- sis, quales esse vulpes novimus. Ab hujusmodi itaque, inquit, inimicis dilaniabuntur; et Palæstinos mihi videtur populos subsignare (a quibus Saul cum Gliis, atque exercitu trucidatus est). VERS. 12. Rex vero lætabitur in Deo. Seipsum regem appellat, veluti divina sententia jam unctum in regem. Lætabitur autem non in eorum morte, quemadmodum postea re ipsa declaravit, lugens ac plangens; sed latabitur in Deo, qui liberavit dili- gentes sc. Per regem etiam hoc in loco (17) quem- Variæ lectiones. lic qui cupiditatibus dominatur, laudandum rero . (quod ad sequentem versiculum pertinet) qui pol- licetur Deo, etc. (17) Græce obscurius : Aut regem quidem intel-
31γ Scatter the nations that wish for wars. Both the intelligible and the sensible.
α Ἥξουσι πρέσβεις ἐξ Αἰγύπτου. Αἴγυπτόν μοι νόει, πᾶσαν γῆν τῶν ἐθνῶν, ὅσης ἐκυρίευσεν ὁ νοητὸς Φαραὼ διάβολος, ἀφ’ ἧς πάσης ἥξειν πρὸς Χριστὸν πιστοὺς προφητεύει, πρεσβεύοντας ὑπὲρ α ἐναναπαύεται MB : ἐπαναπαύεται PCFV. β ἐγκλεισθῆναι PCF[T] : ἐκκλεισθῆναι MBV. β ἐγκλεῖσαι PV : ἐκκλεῖσαι MCBF. α ἐκυρίευσεν MPSB : ἐκυρίευεν CFV.Εt ΜΟ ΧΡΙ. Ὡς ἐκ στέατος καὶ πιότητος εμπλησθείη ψυχή μου. Ωσπερ ἐκ στέατος καὶ λίπους ἐμπιμ πλᾶταί τις· πιαντικὰ γὰρ ταῦτα· οὕτως ἐμπλησθείη ἡ ψυχή μου τοῦ ἐλέους σου. Περὶ τούτου γὰρ ἦν ἐ λόγος. Καὶ χείλη ἀγαλλιάσεως αινέσει τὸ στόμα μου. Καὶ λοιπὸν ἐν χείλεσιν ἀγαλλιωμένοις αἰνέσω σε. Εἰ ἐμνημόνευόν σου ἐπὶ τῆς στρωμνής μου, ἐν τοῖς ὄρθροις ἐμελέτων εἰς σέ. Εἰ ἐν στρωμνή κείμενος μνημονεύω σου, ἐν τοῖς ὄρθροις μελετῶ εἰς σε, τουτέστιν, εὑρίσκομαι λογιζόμενος περὶ σοῦ. Λέ γει δὲ ὅτι Μετὰ τῆς τῆς μνήμης ὑπνῶν, μετὰ τῆς αὐτῆς πάλιν ἀφυπνίζομαι, καὶ οὐδ᾽ ὁ ὕπνος διακόπτε: ταύτην. Μέγα γοῦν ἀγαθὸν, τὸ μετὰ τῆς τοῦ Θεοῦ μνήμης ὑπνοῦν, καὶ τῶν αἰσχρῶν φαντασιῶν ἀλεξί. κακον. Ἐνήλλακται δὲ ὁ χρόνος τοῦ μνημονεύω, καὶ τοῦ μελετῶ. "Οτι ἐγενήθης βοηθός μου. Τοῦτο δὲ ποιῶ, ὅτι σὲ μόνον ἔχω βοηθόν. Καὶ λοιπὸν, οὐ χρεία μοι ἔτε- ρόν τι διὰ μνήμης ἔχειν. Περιττὰ γὰρ ταῦτα καὶ ἀνόητα. Καὶ ἐν τῇ σκέπῃ τῶν πτερύγων σου ἀγαλλιά σομαι. Περὶ τῆς σκέπης τῶν πτερύνων εἴρηται ἐν τῷ ις' ψαλμῷ. Ἐκολλήθη ἡ ψυχή μου ὀπίσω σου. Ἐδέθη τῷ δεσμῷ τοῦ πόθου σου, κατόπιν σου, ὡς μηδέ ποτε Τα χωρισθῆναι τῆς μνήμης σου. 'Εμοῦ ἀντελάβετο ἡ δεξιά σου. Εντεῦθεν προς φητεύει τὴν ἑαυτοῦ μὲν βοήθειαν, τῶν δὲ περὶ Σαούλ ἐχθρῶν αὐτοῦ ἀπώλειαν. Αὐτοὶ δὲ εἰς μάτην ἐζήτησαν την ψυχήν μου. Ο γὰρ Θεὸς βοηθεῖ μοι. Εἰσελεύσονται εἰς τὰ κατώτατα τῆς γῆς. Απο- θανόντες κατελεύσονται εἰς ᾅδην. Παραδοθήσονται εἰς χεῖρας ῥομφαίας. Εἰπὼν ὅτι ἀποθανοῦνται, λέγει καὶ τὸν τρόπον. Χεῖρας δὲ ῥομφαίας εἶπε μεταφορικῶς, διὰ τὸ ἄφυκτον του ξέρεις. Μερίδες ἀλωπέκων ἔσονται. Αποσφαγέντας αὐτοὺς αἱ ἀλώπεκες εἰς θαίνην διαμερίσονται. Π ὅτι οὐδὲ γενναῖοι τούτους διαφθεροῦσιν ἐχθροί, ἀλλ᾽ εὐτελεῖς καὶ ἀσθενεῖς καὶ δολεροί. Τοιοῦτον γὰρ ἡ ἀλώπηξ · τῶν τοιούτων οὖν διασπαράγματα ἔσον- ται. Αινίττεται δὲ τοὺς παροίκους ἀλλοφύλους. Ο δὲ βασιλεὺς εὐφρανθήσεται ἐπὶ τῷ Θεῷ. Εαυτὸν λέγει, ὡς Θεοῦ ψήφῳ κεχρισμένον. Εὐφραν θήσεται δὲ, οὐκ ἐπὶ τῇ ἀναιρέσει αὐτῶν, ὡς καὶ ὕστερον ἔδειξε, θρηνῶν καὶ κοπτόμενος, ἀλλ' ἐπὶ τῷ Θεῷ, ὡς δυσαμένῳ τοὺς ἀγαπῶντας αὐτόν. Η βασιλέα μὲν νοήσεις τὸν κατακυριεύοντα τῶν EUTHYMII ZIGABENI VERS. 6. Quasi udipe et pinguedine repleatur ani- A mu mea. Ev pacto, quo adipe quis repletur et pinguedine, eodem oplo, ut anima mea tua repleatur misericordia. De ea etenim sermo erat. Et labiis exsultationis laudabit os meum. Ei de catero, inquit, exsultantibus labiis te laudabo, VERS. 7. Si memor eram tui super stratum meum, in matutinis meditabar in te. Si memor tui sum cubans in lecto, in matutinis etiam meditor in te, hoc est, invenior cogitare de le; et sensus est, quod memor Dei erat, et cum somnum caperet, et rursus cum expergefieret, ita ut somnus Dei memoriam minime interciperet. Optimum est igi- tur, ut qui somnum vult capere, cum Dei memoria id faciat, quæ pravas ac turpes solet imaginationes avertere. Immutatuin est autem tempus verborum : Memor eram, et meditabar, pro Memor sum, el me- ditor. Quoniam fuisti adjutor meus. Hoc autem facio quia te unum adjutorem habeo : et deinceps aliud mihi opus non est, quam ut tui memor sim. Cætera enim omnia, et superflua reputo, et inu- tilia. VERS. 8. in protectione alarum luarum exsul. tabo. De alarum protectione diximus in psal- Adhæsit anima mea post te. Desiderii nimiram vinculo adeo alligata, ut a tui memoria divelli nusquam possit. Me autem adjuvit dextera tua. Ex hoc loco præ- dicere incipit auxilium sibi a Deo præstitum, Saulisque ac cæterorum inimicorum interitum. VERS. 10. Ipsi vero in vanum quæsiverunt animam meam. Cum auxilio mihi sit Deus. Introibunt in inferiora terræ. Mortui etenim de- scendent in infernum. VERS. 11. Tradentur in manus gladii. Dixit cos interituros ; nunc et mortis genus narrat. Gladium autem metaphorice manus habere finxit, ut illius ictum inevitabilem esse indicaret (veluti qui quasi manu quadam illos apprehensurus atque adacturus sit). B 6.32 D Parles vulpium erunt. Ubi, inquit, occisi fuerint, vulpes sibi in cibum eorum divident cadavera. Vel ideo partes vulpium futuros dicit, quia non a fortibus et generosis occidendi essent inimicis, sed a pusillis quibusdam imbecillibusque atque dolo- sis, quales esse vulpes novimus. Ab hujusmodi itaque, inquit, inimicis dilaniabuntur; et Palæstinos mihi videtur populos subsignare (a quibus Saul cum Gliis, atque exercitu trucidatus est). VERS. 12. Rex vero lætabitur in Deo. Seipsum regem appellat, veluti divina sententia jam unctum in regem. Lætabitur autem non in eorum morte, quemadmodum postea re ipsa declaravit, lugens ac plangens; sed latabitur in Deo, qui liberavit dili- gentes sc. Per regem etiam hoc in loco (17) quem- Variæ lectiones. lic qui cupiditatibus dominatur, laudandum rero . (quod ad sequentem versiculum pertinet) qui pol- licetur Deo, etc. (17) Græce obscurius : Aut regem quidem intel-
32α Ambassadors will come from Egypt. Understand Egypt as every land of the nations over which the intelligible Pharaoh, the devil, ruled, from all of which he prophesies believers will come to Christ, interceding as
Psalmus LXXVIPsalmus LXXVII
PG 128:805τοῦ κόσμου παντός.μόνον, ἢ καὶ ἕτερον. Τούτων δὲ ἐλυτρώσατο τοὺς Ει ἀνθρώπους, διὰ τῶν εὐαγγελικῶν ἐντολῶν Καὶ ἔντιμον τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐνώπιον αὐτου. Καὶ ὄντως οὕτως ἐστὶν ἔντιμον, ὡς καὶ ἀντὶ παντὸς ἀξιώματος αὐτοῖς ἀρκεῖν εἰς εὐγένειαν, τοὺς Χρι- στιανοὺς ὀνομάζεσθαι. Καὶ ζήσεται. Τοῦτό τινες μὲν ταὐτὸ δύνασθα φασι τῷ, Καὶ τῆς βασιλείας αὐτοῦ οὐκ ἔσται τέλος . ζήσεται γὰρ ἀεί· ἐμοὶ δὲ δοκεῖ τὴν ἐκ νε· κρῶν ἀνάστασιν αὐτοῦ προαγορεύειν, ὅτι θανών ἀναβιώσεται. Καὶ δοθήσεται αὐτῷ ἐκ τοῦ χρυσίου τῆς ᾿Αρα- βίας. Η 'Αραβία πολὺν καὶ κάλλιστον εἶχε πάλαι χρυσόν · ἐπεὶ καὶ Εὐδαίμων ὠνομάζετο καὶ χρυσῆ παρὰ τοῖς Ἕλλησιν. Αινίττεται δὲ διὰ ταύτης, ὡς ἐν τούτῳ περιφανεστέρας, ὅτι πᾶσα χώρα δωροφορήσει τοῖς ναοῖς τοῦ Χριστοῦ. "Αλλως τε δὲ, καὶ πρῶτοι *Αραβες ἐδέξαντο τὴν πίστιν. διὰ τοῦ Παύλου· ὡς αὐτὸς Γαλάταις ἐπιστέλλων ἐδίδαξεν εἰπών· Οτε δὲ εὐδόκησεν ὁ Θεὸς, καὶ τὰ ἑξῆς, εἶτά φησιν· Οὐ προανεθέμην σαρκὶ καὶ αἵματι, οὐδὲ ἀνῆλθον εἰς Ιεροσόλυμα, ἀλλὰ ἀπῆλθον εἰς 'Αραβίαν. Καὶ προσεύξονται περὶ αὐτοῦ διὰ παντός. Οι Χριστιανοὶ προσεύξονται ἐπὶ τῆς σωτηρίας αὐτῶν, εἴτουν τῆς παρ' αὐτοῦ, ὡς τε αὐτῶν ἀντιλαμβάνε σθαι, καὶ σώζειν ἑαυτούς. Τινὲς δὲ εἰς τοὺς προφή τας ἀνάγουσι τὸ ῥητὸν, ὅτι προεωρακότες τὴν εἰς ο ἀνθρώπους ἐπιδημίαν αὐτοῦ, παρακαλοῦσι τὸν Πα- τέρα ἀποστεῖλαι αὐτὸν τάχιον, ἵνα καταλύσῃ τὴν τυραννίδα τοῦ διαβόλου. Ολην τὴν ἡμέραν εὐλογήσουσι αὐτὸν. Με ὑμνολογήσουσιν αὐτὸν οἱ πιστοί. Εσται στήριγμα ἐν τῇ γῇ ἀπ᾿ ἄκρων τῶν ὀρέων. Εσται ὁ Χριστὸς ἐν τῇ γῇ, εἴτουν τοῖς ἐν τῇ γῇ στήριγμα, ἑδράζων καὶ στερεῶν αὐτοὺς κλο νουμένους ὑπὸ τοῦ διαβόλου. Τὸ δὲ ᾿Απὸ ἄκρων τῶν ὀρέων, ἀντὶ τοῦ, Μέχρι τῶν ἀκρωρειῶν. Τοῦτο δὲ πρόσκειται διὰ τοὺς ἐν τοῖς ἄκροις τῶν ὀρέων οἰκ κοῦντας ἀγωνιστάς, ὡς κἀκείνους εδράζοντος. Ὑπαρθήσεται ὑπὲρ τὸν Λίβανον ὁ καρπὸς αὐ τοῦ. Τὸν Λίβανον διὰ τὸ ἄγαν - ὕψος νῦν προσέλαβε.. ὅτι Ο καρπός τοῦ Χριστοῦ αὐξήσει μάλα. Καρπὸν δὲ καλεῖ τὴν διδασκαλίαν τοῦ Εὐαγγελίου. Καὶ ἄλλως, Λίβανος μὲν καὶ εἰδωλολατρεία νοηθείη ἂν, διὰ τὸ κατείδωλον εἶναι πάλαι τὸν Λίβανον· καρπὸς δὲ, τὴ κήρυγμα τοῦ Εὐαγγελίου· καὶ ὑπερενίκησεν ἐκεί. νην καὶ ἀπέκρυψε. · Καὶ ἐξανθήσουσιν ἐκ πόλεως, ὡσεὶ χόρτος τῆς γῆς. Πόλεως ἀορίστως, διὰ τὸ ἐξανθεῖν ἐκ πάσης πό λεως πιστούς· ὡσεὶ χόρτος δὲ, διὰ τὴν ἐπίδοσιν, καὶ διὰ τὸ πλῆθος· νοεῖται δὲ καὶ ἡ Ἐκκλησία πόλις EUTHYMII ZIGABENI agit, atque injuriam facit, sibi ipsi nimirum aut A alteri. Ab his autem peccatis redemit omnes Chri- stus evangelicis præceptis Et honorabile nomen ejus coram illis. Et vere adeo honoratum est hoc nomen apud fideles, ut pro summa dignitate eis sit, et ad amplissimam nobilitatem reputetur, quod ab eo Christiani ap- pellentur. VERS. 15. Et vivet. Dicunt aliqui his verbis idem significari, quod alibi dicitur: Et regni ejus non erit finis *. Vivet enim semper ; ego autem puto illius resurrectionem hic signari, et quod mortuus denuo vivet. Et dabitur ei de auro Arabiæ. Arabia olim auro abundabat, et felix ideo atque aurea dicebatur a Graiis. Per hanc autem provinciam, veluti in Asia celebriorem, indicare videtur, quod omnis regio munera offeret Christi templis. Vel aliter : Arabes primi omnium gentium Christi fidem receperunt, edocti nimirum a Paulo, quemadmodum ipse ad Galatas scribens testatur, dicens: Cum autem ei placuit, qui`me segregavil ex utero matris meæ, etc. Non contuli carni et sanguini, neque ascendi in Hierosolymam, sed abii in Arabiam *. Et orabunt de ipso semper. Christiani semper oralunt de ipso, seu pro ipso, hoc est, pro ea quæ ab ipso est, salute, ut scilicet eos adjuvet et salvet. Aliqui autem hoc dictum ad prophetas referunt, quod prævidentes adventum Domini`rogabunt ac supplicabunt Patrem ut celerius Filium mittat, et dæmonis tyrannidem destruat. Tota die benedicent eum. ¡loc est, semper eum fideles laudabunt. VERS. 16. Erit firmamentum in terra, in summis montium. Christus erit firmamentum in terra, hoc est, iis qui sunt in terra, firmans nimirum eos et stabiliens, qui antea quasi nutantes circumfere- bantur damone. quod ait : in summis mon- tium, posuit pro, usque ad summa montium :'quod propter sanctos eremitas dictum est, et alios Dei milites, qui illic habitaturi erant, veluti eos quoque esset stabiliturus. B Superextolletur super Libanum fructus ejus. Li- nanum dixit propter summam ejus altitudinem. D Fructus, inquit, Christi, mirum in modum augescet. Per fructum vero Christi, evangelicam doctrinam intelligit. Vel aliter, Libanum hic pro idolorum cultu posuit, eo quod bujusmodi mons olim idolis plenus esset. Sensus est igitur, quod fructus Chri- sti, hoc est, quod prædicatio evangelica, ut diximus, superextolletur super Libanum, id est, superabit cultum idolorum. Florebunt de civitate, quasi herba terræ. Civita- tem indefinite, eo quod de omni civitate fideles florere debebant, atque hoc tanta cum copia, ut floridissimæ ac densissimæ herbæ comparari pos- ▪ Psal. cxliv, 3. * Galat. 1, 15, 16.
ambassadors for the whole world.
PG 128:681β Αἰθιοπία προφθάσει χεῖρα αὐτῆς τῷ Θεῷ. Προφθάσει, ἀντὶ τοῦ, φθάσει, ὅ ἐστιν, ἐκτενεῖ· ὁ γὰρ φθάνων, ἐκτείνων τὴν χεῖρα, φθάνει τὸ πόῤῥω. Ἀπὸ τοῦ ἑπομένου τοίνυν, τὸ ἡγούμενον ἐσήμανεν. Ἐξέτεινε γὰρ εἰς τὸν Χριστὸν, τὸν Κανδάκην, ὃν καὶ χεῖρα αὐτῆς ὁ λόγος ἐκάλεσεν, ὡς δυνάστην Αἰθιοπίας (ἐν τῇ χειρὶ γὰρ ἡ τοῦ ἀνθρώπου δύναμις) ἐπεὶ [PG36.396A] καὶ τῇ βασιλίσσῃ παρεδυνάστευε. Περιττὴ δὲ ἡ πρό πρόθεσις. Τινὲς δὲ λέγουσι, διὰ μὲν τῆς Αἰγύπτου, πᾶσαν γῆν δηλοῦσθαι (πάσης γὰρ γῆς ὁ νοητὸς Φαραὼ κεκράτηκε), διὰ δὲ τῆς Αἰθιοπίας, καὶ αὐτὰ τὰ τοῦ κόσμου πέρατα (ἔσχατοι γὰρ πάντων ἀνθρώπων, ἐν ἀνατολῇ καὶ δύσει κατοικοῦσιν οἱ Αἰθίοπες)· Hom. Od. Μνησθήσονται γὰρ, φησὶ, καὶ ἐπιστραφήσονται πρὸς Κύριον πάντα τὰ πέρατα τῆς A.23-24 γῆς. Ἐνταῦθα δὲ τὸ, προφθάσει χεῖρα, λαμβάνομεν ἁπλῶς, ἀντὶ τοῦ, ἐκτενεῖ τὰς χεῖρας ἐν τῷ εὔχεσθαι πρὸς Χριστὸν, ἤδη πιστεύσασα.Εt ΜΟ ΧΡΙ. Ὡς ἐκ στέατος καὶ πιότητος εμπλησθείη ψυχή μου. Ωσπερ ἐκ στέατος καὶ λίπους ἐμπιμ πλᾶταί τις· πιαντικὰ γὰρ ταῦτα· οὕτως ἐμπλησθείη ἡ ψυχή μου τοῦ ἐλέους σου. Περὶ τούτου γὰρ ἦν ἐ λόγος. Καὶ χείλη ἀγαλλιάσεως αινέσει τὸ στόμα μου. Καὶ λοιπὸν ἐν χείλεσιν ἀγαλλιωμένοις αἰνέσω σε. Εἰ ἐμνημόνευόν σου ἐπὶ τῆς στρωμνής μου, ἐν τοῖς ὄρθροις ἐμελέτων εἰς σέ. Εἰ ἐν στρωμνή κείμενος μνημονεύω σου, ἐν τοῖς ὄρθροις μελετῶ εἰς σε, τουτέστιν, εὑρίσκομαι λογιζόμενος περὶ σοῦ. Λέ γει δὲ ὅτι Μετὰ τῆς τῆς μνήμης ὑπνῶν, μετὰ τῆς αὐτῆς πάλιν ἀφυπνίζομαι, καὶ οὐδ᾽ ὁ ὕπνος διακόπτε: ταύτην. Μέγα γοῦν ἀγαθὸν, τὸ μετὰ τῆς τοῦ Θεοῦ μνήμης ὑπνοῦν, καὶ τῶν αἰσχρῶν φαντασιῶν ἀλεξί. κακον. Ἐνήλλακται δὲ ὁ χρόνος τοῦ μνημονεύω, καὶ τοῦ μελετῶ. "Οτι ἐγενήθης βοηθός μου. Τοῦτο δὲ ποιῶ, ὅτι σὲ μόνον ἔχω βοηθόν. Καὶ λοιπὸν, οὐ χρεία μοι ἔτε- ρόν τι διὰ μνήμης ἔχειν. Περιττὰ γὰρ ταῦτα καὶ ἀνόητα. Καὶ ἐν τῇ σκέπῃ τῶν πτερύγων σου ἀγαλλιά σομαι. Περὶ τῆς σκέπης τῶν πτερύνων εἴρηται ἐν τῷ ις' ψαλμῷ. Ἐκολλήθη ἡ ψυχή μου ὀπίσω σου. Ἐδέθη τῷ δεσμῷ τοῦ πόθου σου, κατόπιν σου, ὡς μηδέ ποτε Τα χωρισθῆναι τῆς μνήμης σου. 'Εμοῦ ἀντελάβετο ἡ δεξιά σου. Εντεῦθεν προς φητεύει τὴν ἑαυτοῦ μὲν βοήθειαν, τῶν δὲ περὶ Σαούλ ἐχθρῶν αὐτοῦ ἀπώλειαν. Αὐτοὶ δὲ εἰς μάτην ἐζήτησαν την ψυχήν μου. Ο γὰρ Θεὸς βοηθεῖ μοι. Εἰσελεύσονται εἰς τὰ κατώτατα τῆς γῆς. Απο- θανόντες κατελεύσονται εἰς ᾅδην. Παραδοθήσονται εἰς χεῖρας ῥομφαίας. Εἰπὼν ὅτι ἀποθανοῦνται, λέγει καὶ τὸν τρόπον. Χεῖρας δὲ ῥομφαίας εἶπε μεταφορικῶς, διὰ τὸ ἄφυκτον του ξέρεις. Μερίδες ἀλωπέκων ἔσονται. Αποσφαγέντας αὐτοὺς αἱ ἀλώπεκες εἰς θαίνην διαμερίσονται. Π ὅτι οὐδὲ γενναῖοι τούτους διαφθεροῦσιν ἐχθροί, ἀλλ᾽ εὐτελεῖς καὶ ἀσθενεῖς καὶ δολεροί. Τοιοῦτον γὰρ ἡ ἀλώπηξ · τῶν τοιούτων οὖν διασπαράγματα ἔσον- ται. Αινίττεται δὲ τοὺς παροίκους ἀλλοφύλους. Ο δὲ βασιλεὺς εὐφρανθήσεται ἐπὶ τῷ Θεῷ. Εαυτὸν λέγει, ὡς Θεοῦ ψήφῳ κεχρισμένον. Εὐφραν θήσεται δὲ, οὐκ ἐπὶ τῇ ἀναιρέσει αὐτῶν, ὡς καὶ ὕστερον ἔδειξε, θρηνῶν καὶ κοπτόμενος, ἀλλ' ἐπὶ τῷ Θεῷ, ὡς δυσαμένῳ τοὺς ἀγαπῶντας αὐτόν. Η βασιλέα μὲν νοήσεις τὸν κατακυριεύοντα τῶν EUTHYMII ZIGABENI VERS. 6. Quasi udipe et pinguedine repleatur ani- A mu mea. Ev pacto, quo adipe quis repletur et pinguedine, eodem oplo, ut anima mea tua repleatur misericordia. De ea etenim sermo erat. Et labiis exsultationis laudabit os meum. Ei de catero, inquit, exsultantibus labiis te laudabo, VERS. 7. Si memor eram tui super stratum meum, in matutinis meditabar in te. Si memor tui sum cubans in lecto, in matutinis etiam meditor in te, hoc est, invenior cogitare de le; et sensus est, quod memor Dei erat, et cum somnum caperet, et rursus cum expergefieret, ita ut somnus Dei memoriam minime interciperet. Optimum est igi- tur, ut qui somnum vult capere, cum Dei memoria id faciat, quæ pravas ac turpes solet imaginationes avertere. Immutatuin est autem tempus verborum : Memor eram, et meditabar, pro Memor sum, el me- ditor. Quoniam fuisti adjutor meus. Hoc autem facio quia te unum adjutorem habeo : et deinceps aliud mihi opus non est, quam ut tui memor sim. Cætera enim omnia, et superflua reputo, et inu- tilia. VERS. 8. in protectione alarum luarum exsul. tabo. De alarum protectione diximus in psal- Adhæsit anima mea post te. Desiderii nimiram vinculo adeo alligata, ut a tui memoria divelli nusquam possit. Me autem adjuvit dextera tua. Ex hoc loco præ- dicere incipit auxilium sibi a Deo præstitum, Saulisque ac cæterorum inimicorum interitum. VERS. 10. Ipsi vero in vanum quæsiverunt animam meam. Cum auxilio mihi sit Deus. Introibunt in inferiora terræ. Mortui etenim de- scendent in infernum. VERS. 11. Tradentur in manus gladii. Dixit cos interituros ; nunc et mortis genus narrat. Gladium autem metaphorice manus habere finxit, ut illius ictum inevitabilem esse indicaret (veluti qui quasi manu quadam illos apprehensurus atque adacturus sit). B 6.32 D Parles vulpium erunt. Ubi, inquit, occisi fuerint, vulpes sibi in cibum eorum divident cadavera. Vel ideo partes vulpium futuros dicit, quia non a fortibus et generosis occidendi essent inimicis, sed a pusillis quibusdam imbecillibusque atque dolo- sis, quales esse vulpes novimus. Ab hujusmodi itaque, inquit, inimicis dilaniabuntur; et Palæstinos mihi videtur populos subsignare (a quibus Saul cum Gliis, atque exercitu trucidatus est). VERS. 12. Rex vero lætabitur in Deo. Seipsum regem appellat, veluti divina sententia jam unctum in regem. Lætabitur autem non in eorum morte, quemadmodum postea re ipsa declaravit, lugens ac plangens; sed latabitur in Deo, qui liberavit dili- gentes sc. Per regem etiam hoc in loco (17) quem- Variæ lectiones. lic qui cupiditatibus dominatur, laudandum rero . (quod ad sequentem versiculum pertinet) qui pol- licetur Deo, etc. (17) Græce obscurius : Aut regem quidem intel-
32β Ethiopia will first reach with its hand to God. ‘Will first reach’, in the sense of, ‘will reach’, that is, ‘will stretch out’, for the person who reaches, stretching out his hand, reaches what is far away. By the consequent, therefore, [the act of reaching or arriving] he indicated the antecedent [the act of stretching out]. For Ethiopia stretched out Candaces to Christ, and he is the one called ‘its hand’, as a potentate of Ethiopia (for a person’s power is in his hand), since he exercised power alongside [PG36.396A] the queen. The word ‘first’ is redundant. Some say that by ‘Egypt’ all the earth is denoted (for the intelligible Pharaoh held sway over all the earth), and by ‘Ethiopia’ the very ends of the world are signified (for the Ethiopi- [Hom. Od. ans, the furthermost of all peoples, dwell in east and west). For it is written, All the ends of the A.23-24] earth will remember and will turn back to the Lord. In this case we take ‘will first reach with its hand’ simply in the sense of, Ethiopia will stretch out its hands in prayer to Christ, having already believed.
33 Aἱ βασιλεῖαι τῆς γῆς, ᾄσατε τῷ Θεῷ, ψάλατε τῷ Κυρίῳ. Τοῦτο, τῶν δηλωθέντων δύο ῥητῶν, ἐφερμηνευτικὸν, καθολικῶς πᾶσιν ἔθνεσιν ἐγκελευόμενον ᾄδειν καὶ ψάλλειν Χριστῷ.Εt ΜΟ ΧΡΙ. Ὡς ἐκ στέατος καὶ πιότητος εμπλησθείη ψυχή μου. Ωσπερ ἐκ στέατος καὶ λίπους ἐμπιμ πλᾶταί τις· πιαντικὰ γὰρ ταῦτα· οὕτως ἐμπλησθείη ἡ ψυχή μου τοῦ ἐλέους σου. Περὶ τούτου γὰρ ἦν ἐ λόγος. Καὶ χείλη ἀγαλλιάσεως αινέσει τὸ στόμα μου. Καὶ λοιπὸν ἐν χείλεσιν ἀγαλλιωμένοις αἰνέσω σε. Εἰ ἐμνημόνευόν σου ἐπὶ τῆς στρωμνής μου, ἐν τοῖς ὄρθροις ἐμελέτων εἰς σέ. Εἰ ἐν στρωμνή κείμενος μνημονεύω σου, ἐν τοῖς ὄρθροις μελετῶ εἰς σε, τουτέστιν, εὑρίσκομαι λογιζόμενος περὶ σοῦ. Λέ γει δὲ ὅτι Μετὰ τῆς τῆς μνήμης ὑπνῶν, μετὰ τῆς αὐτῆς πάλιν ἀφυπνίζομαι, καὶ οὐδ᾽ ὁ ὕπνος διακόπτε: ταύτην. Μέγα γοῦν ἀγαθὸν, τὸ μετὰ τῆς τοῦ Θεοῦ μνήμης ὑπνοῦν, καὶ τῶν αἰσχρῶν φαντασιῶν ἀλεξί. κακον. Ἐνήλλακται δὲ ὁ χρόνος τοῦ μνημονεύω, καὶ τοῦ μελετῶ. "Οτι ἐγενήθης βοηθός μου. Τοῦτο δὲ ποιῶ, ὅτι σὲ μόνον ἔχω βοηθόν. Καὶ λοιπὸν, οὐ χρεία μοι ἔτε- ρόν τι διὰ μνήμης ἔχειν. Περιττὰ γὰρ ταῦτα καὶ ἀνόητα. Καὶ ἐν τῇ σκέπῃ τῶν πτερύγων σου ἀγαλλιά σομαι. Περὶ τῆς σκέπης τῶν πτερύνων εἴρηται ἐν τῷ ις' ψαλμῷ. Ἐκολλήθη ἡ ψυχή μου ὀπίσω σου. Ἐδέθη τῷ δεσμῷ τοῦ πόθου σου, κατόπιν σου, ὡς μηδέ ποτε Τα χωρισθῆναι τῆς μνήμης σου. 'Εμοῦ ἀντελάβετο ἡ δεξιά σου. Εντεῦθεν προς φητεύει τὴν ἑαυτοῦ μὲν βοήθειαν, τῶν δὲ περὶ Σαούλ ἐχθρῶν αὐτοῦ ἀπώλειαν. Αὐτοὶ δὲ εἰς μάτην ἐζήτησαν την ψυχήν μου. Ο γὰρ Θεὸς βοηθεῖ μοι. Εἰσελεύσονται εἰς τὰ κατώτατα τῆς γῆς. Απο- θανόντες κατελεύσονται εἰς ᾅδην. Παραδοθήσονται εἰς χεῖρας ῥομφαίας. Εἰπὼν ὅτι ἀποθανοῦνται, λέγει καὶ τὸν τρόπον. Χεῖρας δὲ ῥομφαίας εἶπε μεταφορικῶς, διὰ τὸ ἄφυκτον του ξέρεις. Μερίδες ἀλωπέκων ἔσονται. Αποσφαγέντας αὐτοὺς αἱ ἀλώπεκες εἰς θαίνην διαμερίσονται. Π ὅτι οὐδὲ γενναῖοι τούτους διαφθεροῦσιν ἐχθροί, ἀλλ᾽ εὐτελεῖς καὶ ἀσθενεῖς καὶ δολεροί. Τοιοῦτον γὰρ ἡ ἀλώπηξ · τῶν τοιούτων οὖν διασπαράγματα ἔσον- ται. Αινίττεται δὲ τοὺς παροίκους ἀλλοφύλους. Ο δὲ βασιλεὺς εὐφρανθήσεται ἐπὶ τῷ Θεῷ. Εαυτὸν λέγει, ὡς Θεοῦ ψήφῳ κεχρισμένον. Εὐφραν θήσεται δὲ, οὐκ ἐπὶ τῇ ἀναιρέσει αὐτῶν, ὡς καὶ ὕστερον ἔδειξε, θρηνῶν καὶ κοπτόμενος, ἀλλ' ἐπὶ τῷ Θεῷ, ὡς δυσαμένῳ τοὺς ἀγαπῶντας αὐτόν. Η βασιλέα μὲν νοήσεις τὸν κατακυριεύοντα τῶν EUTHYMII ZIGABENI VERS. 6. Quasi udipe et pinguedine repleatur ani- A mu mea. Ev pacto, quo adipe quis repletur et pinguedine, eodem oplo, ut anima mea tua repleatur misericordia. De ea etenim sermo erat. Et labiis exsultationis laudabit os meum. Ei de catero, inquit, exsultantibus labiis te laudabo, VERS. 7. Si memor eram tui super stratum meum, in matutinis meditabar in te. Si memor tui sum cubans in lecto, in matutinis etiam meditor in te, hoc est, invenior cogitare de le; et sensus est, quod memor Dei erat, et cum somnum caperet, et rursus cum expergefieret, ita ut somnus Dei memoriam minime interciperet. Optimum est igi- tur, ut qui somnum vult capere, cum Dei memoria id faciat, quæ pravas ac turpes solet imaginationes avertere. Immutatuin est autem tempus verborum : Memor eram, et meditabar, pro Memor sum, el me- ditor. Quoniam fuisti adjutor meus. Hoc autem facio quia te unum adjutorem habeo : et deinceps aliud mihi opus non est, quam ut tui memor sim. Cætera enim omnia, et superflua reputo, et inu- tilia. VERS. 8. in protectione alarum luarum exsul. tabo. De alarum protectione diximus in psal- Adhæsit anima mea post te. Desiderii nimiram vinculo adeo alligata, ut a tui memoria divelli nusquam possit. Me autem adjuvit dextera tua. Ex hoc loco præ- dicere incipit auxilium sibi a Deo præstitum, Saulisque ac cæterorum inimicorum interitum. VERS. 10. Ipsi vero in vanum quæsiverunt animam meam. Cum auxilio mihi sit Deus. Introibunt in inferiora terræ. Mortui etenim de- scendent in infernum. VERS. 11. Tradentur in manus gladii. Dixit cos interituros ; nunc et mortis genus narrat. Gladium autem metaphorice manus habere finxit, ut illius ictum inevitabilem esse indicaret (veluti qui quasi manu quadam illos apprehensurus atque adacturus sit). B 6.32 D Parles vulpium erunt. Ubi, inquit, occisi fuerint, vulpes sibi in cibum eorum divident cadavera. Vel ideo partes vulpium futuros dicit, quia non a fortibus et generosis occidendi essent inimicis, sed a pusillis quibusdam imbecillibusque atque dolo- sis, quales esse vulpes novimus. Ab hujusmodi itaque, inquit, inimicis dilaniabuntur; et Palæstinos mihi videtur populos subsignare (a quibus Saul cum Gliis, atque exercitu trucidatus est). VERS. 12. Rex vero lætabitur in Deo. Seipsum regem appellat, veluti divina sententia jam unctum in regem. Lætabitur autem non in eorum morte, quemadmodum postea re ipsa declaravit, lugens ac plangens; sed latabitur in Deo, qui liberavit dili- gentes sc. Per regem etiam hoc in loco (17) quem- Variæ lectiones. lic qui cupiditatibus dominatur, laudandum rero . (quod ad sequentem versiculum pertinet) qui pol- licetur Deo, etc. (17) Græce obscurius : Aut regem quidem intel-
33 O kingdoms of the earth, sing to God, praise the Lord with psaltery. This is explanatory of the two verses mentioned, universally enjoining all nations to sing to Christ and praise him with voice and harp.
PG 128:683α Tῷ ἐπιβεβηκότι ἐπὶ τὸν οὐρανὸν τοῦ οὐρανοῦ κατὰ ἀνατολάς. Tῷ ἀναβεβηκότι εἰς τὸν οὐρανὸν ἐν ἀνατολαῖς, εἴτουν φανερῶς· κάτωθεν μὲν ὁρώντων τῶν ἀποστόλων, ἄνωθεν δὲ, τῶν ἀσωμάτων δυνάμεων. Ἐκ μὲν γὰρ τοῦ οὐρανοῦ πρὸς γῆν κατελθὼν, ἐν δύσεσι κατῆλθεν, ὅ ἐστιν ἀφανῶς, πάντας λαθὼν, ἐπικρυπτομένης ἀῤῥήτως τῆς θεότητος· ἐκ δὲ τῆς γῆς πρὸς οὐρανὸν ἀνελθὼν, ἐν ἀνατολαῖς | ἀνῆλθε· τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ, κατὰ ἀνατολάς. Τινὲς δέ φασι τὸ, κατὰ ἀνατολὰς, εἰρῆσθαι, διὰ τὸ ἐκ τοῦ ἀνατολικωτέρου μέρους τῆς ᾽Ιερουσαλὴμ ἀναληφθῆναι τὸν Κύριον, οὕτω γὰρ κεῖσθαι τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν. Οὐρανὸν δὲ οὐρανοῦ, τὸν ὑπὲρ τὸ στερέωμα οὐρανὸν, τὸν πρὸ πάντων παρηγμένον, Gen 1.1, 6 ὠνόμασεν· ἐκεῖνος μὲν γὰρ τοῦ στερεώματός ἐστιν οὐρανὸς, τὸ δὲ στερέωμα πάλιν, οὐρανὸς ἡμῶν.Α παθῶν, ἐπαινούμενον δὲ τὸν ἐπαγγελλόμενον τῷ Θεῷ, ἤτοι τῷ Θεῷ τὸν ἐνάρετον βίον ἐπαγγελλόμε- νον καὶ βεβαιοῦντα τὴν ὁμολογίαν διὰ τῶν ἔργων. Ἐπαινεσθήσεται πᾶς ὁ ὀμνύων ἐν αὐτῷ. Ἔθος ἦν ἐν τῷ βασιλεῖ ἐμνύειν, οἷον, Μὲ τὴν σωτηρίαν τοῦ βασιλέως. ᾿Αλλὰ ζῶντος γὰρ Σαούλ, κακίζετο καὶ ἐκινδύνευσεν, εἴ τις ετόλμησεν ὁμοῦναι ἐν τῷ βασιλεῖ Δαβίδ· μετὰ δὲ τὴν τελευτὴν αὐτοῦ μᾶλλον ἐπιγεῖτο, ὡς φιλῶν αὐτόν. Ὅτι ἐνεγράγη στόμα λαλούντων ἄδικα. Ένα εφράγη τῷ θανάτῳ· λαλούντων δὲ ἄδικα κατ' αὐτ τοῦ, ἐν τῷ συκοφαντεῖν καὶ διασύρειν αὐτόν, καὶ ἐν τῷ ἐντέλλεσθαι ἀλλήλοις τὸν ἑαυτοῦ θάνατον· ἀλλ᾽ οὕτω μὲν καὶ ἐπὶ τῶν ὁρατῶν ἐχθρῶν· ἐπὶ δὲ τῶν ἀοράτων (18), εἰσελεύσονται εἰς τὰ κατώτατα τῆς γῆς, ἤτοι εἰς τὸν Τάρταρον· φησὶ γὰρ Πέτρος ὁ ἀπόστολος, ὅτι ὁ Θεὸς αὐτοὺς ταρταρώσας παρέδω· κεν εἰς κρίσιν· λέγεται γὰρ ὑπὸ γῆν εἶναι τὸν Τάρτα ρον ρομφαίαν δὲ νοήσεις ἐπὶ τούτων τὴν τιμωρίαν. Εἰς τὸ τέλος Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΕΓ. Καὶ οὗτος ὁ ψαλμὸς τῆς αὐτῆς ἔχεται ὑποθέσεως. Διηγεῖται γὰρ τὰς τῶν ἀνωτέρω ῥηθέντων ἐχθρῶν ἐπιβουλάς, καὶ προφητεύει τὴν τούτων ἀπαλλαγήν, ἧς ἕνεκεν Εἰς τὸ τέλος ἐπιγέραπται, Εἰσάκουσον, ὁ Θεὸς, τῆς προσευχῆς μου ἐν τῷ δέεσθαί με πρὸς σέ, ἀπὸ φόβου ἐχθροῦ ἐξε- τοῦ τὴν ψυχήν μου, σκέπασόν με ἀπὸ συστρο- φῆς πονηρευομένων, ἀπὸ πλήθους εργαζομένων ἀδικίαν. Τὰ μὲν ἄλλα, σαφῆ συστροφὴν δὲ λέγε:, τὸ σύστημα καὶ τὸ σύνταγμα. Οἵτινες ηκόνησαν ὡς ῥομφαίαν τὰς γλώσσας αὐτῶν. Εἰς τὸ ῥᾳδίως συκοφαντεῖν καὶ σκευάζειν ἐπιβουλάς. Εοικε δὲ ὁ λόγος τῷ, Καὶ ἡ γλῶσσα αὐτῶν, μάχαιρα ὀξεῖα, περὶ οὗ εἴρηται ἐν τῷ νς' ψαλμῷ. Ενέτειναν τύξον, πρᾶγμα πικρόν, τοῦ κατατο- ξεῦσαι ἐν ἀποκρύφοις ἄμωμον. "Αμωμον λέγει τὸν ἀθῶον, εἴτουν ἑαυτόν. Καθ' ὑπερβατὸν δὲ ἡ σύνταξις, οἷον, Ηυτρέπισαν τόξον αὐτῶν, ὥστε κατα- τοξεῦσαι ἐν τῷ λεληθότι τὸν ἀναίτιον, ὅπερ ἐστὶ πράγμα πικρόν, τουτέστι χαλεπόν, η δολερόν λέγω δή τὸ ἐν ἀποκρύφοις τοξεύειν, διὰ τὸ ἀφύλακτον· τόξον δὲ αὐτῶν τὴν γλῶσσαν αὐτῶν καλεῖ· ῥομφαίαν μὲν γὰρ εἶπεν αὐτὴν, ὡς τοὺς πλησίον ἀναιροῦσαν, τόξον δὲ, ὡς καὶ τοὺς πόρρω βάλλουσαν. Ἐκ τοῦ προσ φανοῦς γὰρ ἐπαινοῦντες, λαθραίως συνεσκευάζοντο. COMMENT, IN PSALMOS. libet intelligere potes, qui affectibus ac passioni- lau·fandi sunt, qui juraverint in Deo, id est, qui quod polliciti sunt, operibus confirmant. B bus propriis dominatur. : juxta quem sensHid expono sequentem versiculum : quod illi etiam vitam Deo pollicentur virtute præditam, et qui Laudabuntur omnes, qui jurant in co. Olim mos fuit ut jurarent per reges, veluti : Per saluten, aut caput regis. Vivente igitur Saule periculum ei fuisset, qui per David: regis salutem jurasset. Mortuo, inquit, Saule ille laudabitur amicus et benevolus, qui per David regis salutein jura- verit. Quoniam obstructum est os loquentium injusta. Morte nimirum obstructum est os hominum lo- quentium injusta adversus ipsum David, cum calumniarentur, eique detraherent, atque invicem de illius morte tractarent. Et hæc quidem expo- sitio ad visibiles inimicos pertinet. Cæterum de invisibilibus simili modo exponi potest; verum quod hic legimus : Introibunt in inferiora terra, tunc ex pone, hoc est, in ipsum Tartarum. Quia, ut dicit apostolus Petrus ", missos illos Deus tradidit in Tartarum ad judicium. Tartarum vero sub terra esse dicunt. Gladium etiam tunc expones, pro supplicio. C In finem Psalmus ipsi David. PSALMUS LXIII. flic psalmus eamdem, quam præcedens tractat materiam. Easdem beatus David inimicorum insi- dias carpit, et ab eis se liberandum prædicit, atque ideo etiam In finem inscribitur. VERS. 2, 3. Exaudi, Deus, vocem meam, dum ora ad te: a timore inimici eripe animam meam, prolege me a conventu malignantium, a multitudine operan- tium injustitiam. Per conventum, congregationem, atque ordinem militum intelligit. Cætera vero per se clara sunt. Ver³. 4. Quoniam exacuerunt, ut gladios, linguas suas. Ut de facili nimirum calumniari possent et contexere insidias. Et similia videntur bæc verba iis quæ vidimus in psalmo Lv : Lingua eorum gla- D dius acutus. et gladium appellavit, veluti quæ proximum adeo de longe ferit. In aperto etenim laudabant eum inimici, ac benedicebant, clam vero ac latenter mala conspirabant. Inlenderunt arcum suum, rem amaram, ut sagit- tent in occultis immaculatum. Immaculatum dixit, pro innocentem, et seipsum intelligit. Ordo autem fit per hyperbaton, hoc modo : Paraverunt arcum suum, ut latenter sagittarent innocentem homi- nem, et amaram rein, hoc est gravem ac molestam esse ait, quod hujusmodi usi sint apparatu (appo- sitive enim id dictum est, et per parenthesinı); grave etenim est et dolosi cujuspiam opus, ut in occulto sagittis quempiam impetat, qui sibi nihik caret (19). Per arcum vero linguam intelligit, quam lædit, ut pene interimat et arcum similiter, quia * II Petr. 11, 4. Varia lectiones. est grave ac dolosum, nimirum in occultis sagittare fum præcaveri non possit. (18) Subauli νοήσει;. (49) Ad verbum : Quod quidem amarum est, hoc
34α The one mounted on heaven’s heaven to the easterings. The one who has gone up to heaven in easterings, that is, manifestly, with the Apostles looking on from below and the bodiless powers from above. For on descending from heaven to earth, he descended in westerings, which is, impercep- tibly, escaping the notice of all, with his divinity ineffably hidden. On ascending from earth to heaven, however, he went up in easterings, for this is what ‘to the easterings’ signifies. Some say that ‘to the easterings’ is said on account of the fact that the Lord was taken up from the easternmost part of Jerusalem, for that is where the Mount of Olives lies. ‘Heaven’s heaven’ is what he called the heaven above the firmament, the one brought into Gen 1.1, 6 being before everything, for that is the heaven of the firmament, while the firmament in turn is our heaven.
β ᾽Ιδοὺ δώσει τῇ φωνῇ αὐτοῦ φωνὴν δυνάμεως. Φωνὴ τοῦ Χριστοῦ, οἱ ἀπόστολοι, οἷα τοὺς λόγους αὐτοῦ λαλοῦντες. Τούτοις οὖν ἔδωκε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐν τῷ καιρῷ τῆς Πεντηκοστῆς, ὃ νῦν ἐκάλεσε φωνὴν δυνάμεως ὁ Δαυίδ· φωνὴν μὲν, διότι φησὶ Λουκᾶς, Καὶ ἐγένετο ἄφνω ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἦχος ὥσπερ φερομένης βιαίας πνοῆς ― ὁ δὲ ἦχος πάντως, φωνή· δυνάμεως δὲ, ὅτι καὶ ὁ Κύριος δύναμιν αὐτὸ κέκληκεν, εἰπὼν, Ἕως ἂν ἐνδύσησθε δύναμιν ἐξ ὕψους. α κεῖσθαι MCBF : κεῖται PV. β φωνὴ τοῦ Χριστοῦ PCBFV : φωνὴ Χριστοῦ M.Α παθῶν, ἐπαινούμενον δὲ τὸν ἐπαγγελλόμενον τῷ Θεῷ, ἤτοι τῷ Θεῷ τὸν ἐνάρετον βίον ἐπαγγελλόμε- νον καὶ βεβαιοῦντα τὴν ὁμολογίαν διὰ τῶν ἔργων. Ἐπαινεσθήσεται πᾶς ὁ ὀμνύων ἐν αὐτῷ. Ἔθος ἦν ἐν τῷ βασιλεῖ ἐμνύειν, οἷον, Μὲ τὴν σωτηρίαν τοῦ βασιλέως. ᾿Αλλὰ ζῶντος γὰρ Σαούλ, κακίζετο καὶ ἐκινδύνευσεν, εἴ τις ετόλμησεν ὁμοῦναι ἐν τῷ βασιλεῖ Δαβίδ· μετὰ δὲ τὴν τελευτὴν αὐτοῦ μᾶλλον ἐπιγεῖτο, ὡς φιλῶν αὐτόν. Ὅτι ἐνεγράγη στόμα λαλούντων ἄδικα. Ένα εφράγη τῷ θανάτῳ· λαλούντων δὲ ἄδικα κατ' αὐτ τοῦ, ἐν τῷ συκοφαντεῖν καὶ διασύρειν αὐτόν, καὶ ἐν τῷ ἐντέλλεσθαι ἀλλήλοις τὸν ἑαυτοῦ θάνατον· ἀλλ᾽ οὕτω μὲν καὶ ἐπὶ τῶν ὁρατῶν ἐχθρῶν· ἐπὶ δὲ τῶν ἀοράτων (18), εἰσελεύσονται εἰς τὰ κατώτατα τῆς γῆς, ἤτοι εἰς τὸν Τάρταρον· φησὶ γὰρ Πέτρος ὁ ἀπόστολος, ὅτι ὁ Θεὸς αὐτοὺς ταρταρώσας παρέδω· κεν εἰς κρίσιν· λέγεται γὰρ ὑπὸ γῆν εἶναι τὸν Τάρτα ρον ρομφαίαν δὲ νοήσεις ἐπὶ τούτων τὴν τιμωρίαν. Εἰς τὸ τέλος Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΕΓ. Καὶ οὗτος ὁ ψαλμὸς τῆς αὐτῆς ἔχεται ὑποθέσεως. Διηγεῖται γὰρ τὰς τῶν ἀνωτέρω ῥηθέντων ἐχθρῶν ἐπιβουλάς, καὶ προφητεύει τὴν τούτων ἀπαλλαγήν, ἧς ἕνεκεν Εἰς τὸ τέλος ἐπιγέραπται, Εἰσάκουσον, ὁ Θεὸς, τῆς προσευχῆς μου ἐν τῷ δέεσθαί με πρὸς σέ, ἀπὸ φόβου ἐχθροῦ ἐξε- τοῦ τὴν ψυχήν μου, σκέπασόν με ἀπὸ συστρο- φῆς πονηρευομένων, ἀπὸ πλήθους εργαζομένων ἀδικίαν. Τὰ μὲν ἄλλα, σαφῆ συστροφὴν δὲ λέγε:, τὸ σύστημα καὶ τὸ σύνταγμα. Οἵτινες ηκόνησαν ὡς ῥομφαίαν τὰς γλώσσας αὐτῶν. Εἰς τὸ ῥᾳδίως συκοφαντεῖν καὶ σκευάζειν ἐπιβουλάς. Εοικε δὲ ὁ λόγος τῷ, Καὶ ἡ γλῶσσα αὐτῶν, μάχαιρα ὀξεῖα, περὶ οὗ εἴρηται ἐν τῷ νς' ψαλμῷ. Ενέτειναν τύξον, πρᾶγμα πικρόν, τοῦ κατατο- ξεῦσαι ἐν ἀποκρύφοις ἄμωμον. "Αμωμον λέγει τὸν ἀθῶον, εἴτουν ἑαυτόν. Καθ' ὑπερβατὸν δὲ ἡ σύνταξις, οἷον, Ηυτρέπισαν τόξον αὐτῶν, ὥστε κατα- τοξεῦσαι ἐν τῷ λεληθότι τὸν ἀναίτιον, ὅπερ ἐστὶ πράγμα πικρόν, τουτέστι χαλεπόν, η δολερόν λέγω δή τὸ ἐν ἀποκρύφοις τοξεύειν, διὰ τὸ ἀφύλακτον· τόξον δὲ αὐτῶν τὴν γλῶσσαν αὐτῶν καλεῖ· ῥομφαίαν μὲν γὰρ εἶπεν αὐτὴν, ὡς τοὺς πλησίον ἀναιροῦσαν, τόξον δὲ, ὡς καὶ τοὺς πόρρω βάλλουσαν. Ἐκ τοῦ προσ φανοῦς γὰρ ἐπαινοῦντες, λαθραίως συνεσκευάζοντο. COMMENT, IN PSALMOS. libet intelligere potes, qui affectibus ac passioni- lau·fandi sunt, qui juraverint in Deo, id est, qui quod polliciti sunt, operibus confirmant. B bus propriis dominatur. : juxta quem sensHid expono sequentem versiculum : quod illi etiam vitam Deo pollicentur virtute præditam, et qui Laudabuntur omnes, qui jurant in co. Olim mos fuit ut jurarent per reges, veluti : Per saluten, aut caput regis. Vivente igitur Saule periculum ei fuisset, qui per David: regis salutem jurasset. Mortuo, inquit, Saule ille laudabitur amicus et benevolus, qui per David regis salutein jura- verit. Quoniam obstructum est os loquentium injusta. Morte nimirum obstructum est os hominum lo- quentium injusta adversus ipsum David, cum calumniarentur, eique detraherent, atque invicem de illius morte tractarent. Et hæc quidem expo- sitio ad visibiles inimicos pertinet. Cæterum de invisibilibus simili modo exponi potest; verum quod hic legimus : Introibunt in inferiora terra, tunc ex pone, hoc est, in ipsum Tartarum. Quia, ut dicit apostolus Petrus ", missos illos Deus tradidit in Tartarum ad judicium. Tartarum vero sub terra esse dicunt. Gladium etiam tunc expones, pro supplicio. C In finem Psalmus ipsi David. PSALMUS LXIII. flic psalmus eamdem, quam præcedens tractat materiam. Easdem beatus David inimicorum insi- dias carpit, et ab eis se liberandum prædicit, atque ideo etiam In finem inscribitur. VERS. 2, 3. Exaudi, Deus, vocem meam, dum ora ad te: a timore inimici eripe animam meam, prolege me a conventu malignantium, a multitudine operan- tium injustitiam. Per conventum, congregationem, atque ordinem militum intelligit. Cætera vero per se clara sunt. Ver³. 4. Quoniam exacuerunt, ut gladios, linguas suas. Ut de facili nimirum calumniari possent et contexere insidias. Et similia videntur bæc verba iis quæ vidimus in psalmo Lv : Lingua eorum gla- D dius acutus. et gladium appellavit, veluti quæ proximum adeo de longe ferit. In aperto etenim laudabant eum inimici, ac benedicebant, clam vero ac latenter mala conspirabant. Inlenderunt arcum suum, rem amaram, ut sagit- tent in occultis immaculatum. Immaculatum dixit, pro innocentem, et seipsum intelligit. Ordo autem fit per hyperbaton, hoc modo : Paraverunt arcum suum, ut latenter sagittarent innocentem homi- nem, et amaram rein, hoc est gravem ac molestam esse ait, quod hujusmodi usi sint apparatu (appo- sitive enim id dictum est, et per parenthesinı); grave etenim est et dolosi cujuspiam opus, ut in occulto sagittis quempiam impetat, qui sibi nihik caret (19). Per arcum vero linguam intelligit, quam lædit, ut pene interimat et arcum similiter, quia * II Petr. 11, 4. Varia lectiones. est grave ac dolosum, nimirum in occultis sagittare fum præcaveri non possit. (18) Subauli νοήσει;. (49) Ad verbum : Quod quidem amarum est, hoc
34β See, he will give to his voice a voice of power. The Apostles are the voice of Christ as speaking his words. To them, therefore, he gave the holy Spirit at the time of Pentecost, which David here called ‘a voice of power’. On the one hand it is a ‘voice’, because Luke says, And suddenly a sound came from heaven like the rush of a mighty wind – and a sound is certainly a voice. And on the other hand it is ‘of power’, because the Lord called it ‘power’, saying, Until you are clothed with power from on high.
Ἢ καὶ ἄλλως, φωνὴ μὲν τοῦ Θεοῦ, ὁ πρόδρομος ᾽Ιωάννης· ᾽Ιδοὺ γὰρ, φησὶν, ἀποστέλλω τὸν ἄγγελόν μου πρὸ προσώπου σου. Φωνὴ δὲ δυνάμεως, ὁ Χριστὸς, ὡς τοῖς λόγοις αὐτοῦ παρακολουθούσης θείας δυνάμεως· ἅμα γὰρ ἔλεγε, καὶ ἅμα ἐγίνοντο τὰ θαύματα.Α παθῶν, ἐπαινούμενον δὲ τὸν ἐπαγγελλόμενον τῷ Θεῷ, ἤτοι τῷ Θεῷ τὸν ἐνάρετον βίον ἐπαγγελλόμε- νον καὶ βεβαιοῦντα τὴν ὁμολογίαν διὰ τῶν ἔργων. Ἐπαινεσθήσεται πᾶς ὁ ὀμνύων ἐν αὐτῷ. Ἔθος ἦν ἐν τῷ βασιλεῖ ἐμνύειν, οἷον, Μὲ τὴν σωτηρίαν τοῦ βασιλέως. ᾿Αλλὰ ζῶντος γὰρ Σαούλ, κακίζετο καὶ ἐκινδύνευσεν, εἴ τις ετόλμησεν ὁμοῦναι ἐν τῷ βασιλεῖ Δαβίδ· μετὰ δὲ τὴν τελευτὴν αὐτοῦ μᾶλλον ἐπιγεῖτο, ὡς φιλῶν αὐτόν. Ὅτι ἐνεγράγη στόμα λαλούντων ἄδικα. Ένα εφράγη τῷ θανάτῳ· λαλούντων δὲ ἄδικα κατ' αὐτ τοῦ, ἐν τῷ συκοφαντεῖν καὶ διασύρειν αὐτόν, καὶ ἐν τῷ ἐντέλλεσθαι ἀλλήλοις τὸν ἑαυτοῦ θάνατον· ἀλλ᾽ οὕτω μὲν καὶ ἐπὶ τῶν ὁρατῶν ἐχθρῶν· ἐπὶ δὲ τῶν ἀοράτων (18), εἰσελεύσονται εἰς τὰ κατώτατα τῆς γῆς, ἤτοι εἰς τὸν Τάρταρον· φησὶ γὰρ Πέτρος ὁ ἀπόστολος, ὅτι ὁ Θεὸς αὐτοὺς ταρταρώσας παρέδω· κεν εἰς κρίσιν· λέγεται γὰρ ὑπὸ γῆν εἶναι τὸν Τάρτα ρον ρομφαίαν δὲ νοήσεις ἐπὶ τούτων τὴν τιμωρίαν. Εἰς τὸ τέλος Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΕΓ. Καὶ οὗτος ὁ ψαλμὸς τῆς αὐτῆς ἔχεται ὑποθέσεως. Διηγεῖται γὰρ τὰς τῶν ἀνωτέρω ῥηθέντων ἐχθρῶν ἐπιβουλάς, καὶ προφητεύει τὴν τούτων ἀπαλλαγήν, ἧς ἕνεκεν Εἰς τὸ τέλος ἐπιγέραπται, Εἰσάκουσον, ὁ Θεὸς, τῆς προσευχῆς μου ἐν τῷ δέεσθαί με πρὸς σέ, ἀπὸ φόβου ἐχθροῦ ἐξε- τοῦ τὴν ψυχήν μου, σκέπασόν με ἀπὸ συστρο- φῆς πονηρευομένων, ἀπὸ πλήθους εργαζομένων ἀδικίαν. Τὰ μὲν ἄλλα, σαφῆ συστροφὴν δὲ λέγε:, τὸ σύστημα καὶ τὸ σύνταγμα. Οἵτινες ηκόνησαν ὡς ῥομφαίαν τὰς γλώσσας αὐτῶν. Εἰς τὸ ῥᾳδίως συκοφαντεῖν καὶ σκευάζειν ἐπιβουλάς. Εοικε δὲ ὁ λόγος τῷ, Καὶ ἡ γλῶσσα αὐτῶν, μάχαιρα ὀξεῖα, περὶ οὗ εἴρηται ἐν τῷ νς' ψαλμῷ. Ενέτειναν τύξον, πρᾶγμα πικρόν, τοῦ κατατο- ξεῦσαι ἐν ἀποκρύφοις ἄμωμον. "Αμωμον λέγει τὸν ἀθῶον, εἴτουν ἑαυτόν. Καθ' ὑπερβατὸν δὲ ἡ σύνταξις, οἷον, Ηυτρέπισαν τόξον αὐτῶν, ὥστε κατα- τοξεῦσαι ἐν τῷ λεληθότι τὸν ἀναίτιον, ὅπερ ἐστὶ πράγμα πικρόν, τουτέστι χαλεπόν, η δολερόν λέγω δή τὸ ἐν ἀποκρύφοις τοξεύειν, διὰ τὸ ἀφύλακτον· τόξον δὲ αὐτῶν τὴν γλῶσσαν αὐτῶν καλεῖ· ῥομφαίαν μὲν γὰρ εἶπεν αὐτὴν, ὡς τοὺς πλησίον ἀναιροῦσαν, τόξον δὲ, ὡς καὶ τοὺς πόρρω βάλλουσαν. Ἐκ τοῦ προσ φανοῦς γὰρ ἐπαινοῦντες, λαθραίως συνεσκευάζοντο. COMMENT, IN PSALMOS. libet intelligere potes, qui affectibus ac passioni- lau·fandi sunt, qui juraverint in Deo, id est, qui quod polliciti sunt, operibus confirmant. B bus propriis dominatur. : juxta quem sensHid expono sequentem versiculum : quod illi etiam vitam Deo pollicentur virtute præditam, et qui Laudabuntur omnes, qui jurant in co. Olim mos fuit ut jurarent per reges, veluti : Per saluten, aut caput regis. Vivente igitur Saule periculum ei fuisset, qui per David: regis salutem jurasset. Mortuo, inquit, Saule ille laudabitur amicus et benevolus, qui per David regis salutein jura- verit. Quoniam obstructum est os loquentium injusta. Morte nimirum obstructum est os hominum lo- quentium injusta adversus ipsum David, cum calumniarentur, eique detraherent, atque invicem de illius morte tractarent. Et hæc quidem expo- sitio ad visibiles inimicos pertinet. Cæterum de invisibilibus simili modo exponi potest; verum quod hic legimus : Introibunt in inferiora terra, tunc ex pone, hoc est, in ipsum Tartarum. Quia, ut dicit apostolus Petrus ", missos illos Deus tradidit in Tartarum ad judicium. Tartarum vero sub terra esse dicunt. Gladium etiam tunc expones, pro supplicio. C In finem Psalmus ipsi David. PSALMUS LXIII. flic psalmus eamdem, quam præcedens tractat materiam. Easdem beatus David inimicorum insi- dias carpit, et ab eis se liberandum prædicit, atque ideo etiam In finem inscribitur. VERS. 2, 3. Exaudi, Deus, vocem meam, dum ora ad te: a timore inimici eripe animam meam, prolege me a conventu malignantium, a multitudine operan- tium injustitiam. Per conventum, congregationem, atque ordinem militum intelligit. Cætera vero per se clara sunt. Ver³. 4. Quoniam exacuerunt, ut gladios, linguas suas. Ut de facili nimirum calumniari possent et contexere insidias. Et similia videntur bæc verba iis quæ vidimus in psalmo Lv : Lingua eorum gla- D dius acutus. et gladium appellavit, veluti quæ proximum adeo de longe ferit. In aperto etenim laudabant eum inimici, ac benedicebant, clam vero ac latenter mala conspirabant. Inlenderunt arcum suum, rem amaram, ut sagit- tent in occultis immaculatum. Immaculatum dixit, pro innocentem, et seipsum intelligit. Ordo autem fit per hyperbaton, hoc modo : Paraverunt arcum suum, ut latenter sagittarent innocentem homi- nem, et amaram rein, hoc est gravem ac molestam esse ait, quod hujusmodi usi sint apparatu (appo- sitive enim id dictum est, et per parenthesinı); grave etenim est et dolosi cujuspiam opus, ut in occulto sagittis quempiam impetat, qui sibi nihik caret (19). Per arcum vero linguam intelligit, quam lædit, ut pene interimat et arcum similiter, quia * II Petr. 11, 4. Varia lectiones. est grave ac dolosum, nimirum in occultis sagittare fum præcaveri non possit. (18) Subauli νοήσει;. (49) Ad verbum : Quod quidem amarum est, hoc
Or in a different sense, John the Forerunner is the voice of God, for it is written, See, I am sending my messenger before your face, and Christ is the ‘voice of power’, there being a divine power consequent on his words, for as soon as he would speak the miracles would occur.
α Δότε δόξαν τῷ Θεῷ. Πρὸς τοὺς Χριστιανοὺς ὁ λόγος, προτρεπόμενος δοξάζειν τὸν Θεὸν, τοιαύτης φιλανθρωπίας ἀξιωθέντας.Α παθῶν, ἐπαινούμενον δὲ τὸν ἐπαγγελλόμενον τῷ Θεῷ, ἤτοι τῷ Θεῷ τὸν ἐνάρετον βίον ἐπαγγελλόμε- νον καὶ βεβαιοῦντα τὴν ὁμολογίαν διὰ τῶν ἔργων. Ἐπαινεσθήσεται πᾶς ὁ ὀμνύων ἐν αὐτῷ. Ἔθος ἦν ἐν τῷ βασιλεῖ ἐμνύειν, οἷον, Μὲ τὴν σωτηρίαν τοῦ βασιλέως. ᾿Αλλὰ ζῶντος γὰρ Σαούλ, κακίζετο καὶ ἐκινδύνευσεν, εἴ τις ετόλμησεν ὁμοῦναι ἐν τῷ βασιλεῖ Δαβίδ· μετὰ δὲ τὴν τελευτὴν αὐτοῦ μᾶλλον ἐπιγεῖτο, ὡς φιλῶν αὐτόν. Ὅτι ἐνεγράγη στόμα λαλούντων ἄδικα. Ένα εφράγη τῷ θανάτῳ· λαλούντων δὲ ἄδικα κατ' αὐτ τοῦ, ἐν τῷ συκοφαντεῖν καὶ διασύρειν αὐτόν, καὶ ἐν τῷ ἐντέλλεσθαι ἀλλήλοις τὸν ἑαυτοῦ θάνατον· ἀλλ᾽ οὕτω μὲν καὶ ἐπὶ τῶν ὁρατῶν ἐχθρῶν· ἐπὶ δὲ τῶν ἀοράτων (18), εἰσελεύσονται εἰς τὰ κατώτατα τῆς γῆς, ἤτοι εἰς τὸν Τάρταρον· φησὶ γὰρ Πέτρος ὁ ἀπόστολος, ὅτι ὁ Θεὸς αὐτοὺς ταρταρώσας παρέδω· κεν εἰς κρίσιν· λέγεται γὰρ ὑπὸ γῆν εἶναι τὸν Τάρτα ρον ρομφαίαν δὲ νοήσεις ἐπὶ τούτων τὴν τιμωρίαν. Εἰς τὸ τέλος Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΕΓ. Καὶ οὗτος ὁ ψαλμὸς τῆς αὐτῆς ἔχεται ὑποθέσεως. Διηγεῖται γὰρ τὰς τῶν ἀνωτέρω ῥηθέντων ἐχθρῶν ἐπιβουλάς, καὶ προφητεύει τὴν τούτων ἀπαλλαγήν, ἧς ἕνεκεν Εἰς τὸ τέλος ἐπιγέραπται, Εἰσάκουσον, ὁ Θεὸς, τῆς προσευχῆς μου ἐν τῷ δέεσθαί με πρὸς σέ, ἀπὸ φόβου ἐχθροῦ ἐξε- τοῦ τὴν ψυχήν μου, σκέπασόν με ἀπὸ συστρο- φῆς πονηρευομένων, ἀπὸ πλήθους εργαζομένων ἀδικίαν. Τὰ μὲν ἄλλα, σαφῆ συστροφὴν δὲ λέγε:, τὸ σύστημα καὶ τὸ σύνταγμα. Οἵτινες ηκόνησαν ὡς ῥομφαίαν τὰς γλώσσας αὐτῶν. Εἰς τὸ ῥᾳδίως συκοφαντεῖν καὶ σκευάζειν ἐπιβουλάς. Εοικε δὲ ὁ λόγος τῷ, Καὶ ἡ γλῶσσα αὐτῶν, μάχαιρα ὀξεῖα, περὶ οὗ εἴρηται ἐν τῷ νς' ψαλμῷ. Ενέτειναν τύξον, πρᾶγμα πικρόν, τοῦ κατατο- ξεῦσαι ἐν ἀποκρύφοις ἄμωμον. "Αμωμον λέγει τὸν ἀθῶον, εἴτουν ἑαυτόν. Καθ' ὑπερβατὸν δὲ ἡ σύνταξις, οἷον, Ηυτρέπισαν τόξον αὐτῶν, ὥστε κατα- τοξεῦσαι ἐν τῷ λεληθότι τὸν ἀναίτιον, ὅπερ ἐστὶ πράγμα πικρόν, τουτέστι χαλεπόν, η δολερόν λέγω δή τὸ ἐν ἀποκρύφοις τοξεύειν, διὰ τὸ ἀφύλακτον· τόξον δὲ αὐτῶν τὴν γλῶσσαν αὐτῶν καλεῖ· ῥομφαίαν μὲν γὰρ εἶπεν αὐτὴν, ὡς τοὺς πλησίον ἀναιροῦσαν, τόξον δὲ, ὡς καὶ τοὺς πόρρω βάλλουσαν. Ἐκ τοῦ προσ φανοῦς γὰρ ἐπαινοῦντες, λαθραίως συνεσκευάζοντο. COMMENT, IN PSALMOS. libet intelligere potes, qui affectibus ac passioni- lau·fandi sunt, qui juraverint in Deo, id est, qui quod polliciti sunt, operibus confirmant. B bus propriis dominatur. : juxta quem sensHid expono sequentem versiculum : quod illi etiam vitam Deo pollicentur virtute præditam, et qui Laudabuntur omnes, qui jurant in co. Olim mos fuit ut jurarent per reges, veluti : Per saluten, aut caput regis. Vivente igitur Saule periculum ei fuisset, qui per David: regis salutem jurasset. Mortuo, inquit, Saule ille laudabitur amicus et benevolus, qui per David regis salutein jura- verit. Quoniam obstructum est os loquentium injusta. Morte nimirum obstructum est os hominum lo- quentium injusta adversus ipsum David, cum calumniarentur, eique detraherent, atque invicem de illius morte tractarent. Et hæc quidem expo- sitio ad visibiles inimicos pertinet. Cæterum de invisibilibus simili modo exponi potest; verum quod hic legimus : Introibunt in inferiora terra, tunc ex pone, hoc est, in ipsum Tartarum. Quia, ut dicit apostolus Petrus ", missos illos Deus tradidit in Tartarum ad judicium. Tartarum vero sub terra esse dicunt. Gladium etiam tunc expones, pro supplicio. C In finem Psalmus ipsi David. PSALMUS LXIII. flic psalmus eamdem, quam præcedens tractat materiam. Easdem beatus David inimicorum insi- dias carpit, et ab eis se liberandum prædicit, atque ideo etiam In finem inscribitur. VERS. 2, 3. Exaudi, Deus, vocem meam, dum ora ad te: a timore inimici eripe animam meam, prolege me a conventu malignantium, a multitudine operan- tium injustitiam. Per conventum, congregationem, atque ordinem militum intelligit. Cætera vero per se clara sunt. Ver³. 4. Quoniam exacuerunt, ut gladios, linguas suas. Ut de facili nimirum calumniari possent et contexere insidias. Et similia videntur bæc verba iis quæ vidimus in psalmo Lv : Lingua eorum gla- D dius acutus. et gladium appellavit, veluti quæ proximum adeo de longe ferit. In aperto etenim laudabant eum inimici, ac benedicebant, clam vero ac latenter mala conspirabant. Inlenderunt arcum suum, rem amaram, ut sagit- tent in occultis immaculatum. Immaculatum dixit, pro innocentem, et seipsum intelligit. Ordo autem fit per hyperbaton, hoc modo : Paraverunt arcum suum, ut latenter sagittarent innocentem homi- nem, et amaram rein, hoc est gravem ac molestam esse ait, quod hujusmodi usi sint apparatu (appo- sitive enim id dictum est, et per parenthesinı); grave etenim est et dolosi cujuspiam opus, ut in occulto sagittis quempiam impetat, qui sibi nihik caret (19). Per arcum vero linguam intelligit, quam lædit, ut pene interimat et arcum similiter, quia * II Petr. 11, 4. Varia lectiones. est grave ac dolosum, nimirum in occultis sagittare fum præcaveri non possit. (18) Subauli νοήσει;. (49) Ad verbum : Quod quidem amarum est, hoc
35α Give glory to God. This is addressed to the Christians, urging them to glorify God, having been made worthy of such benevolence.
β Ἐπὶ τὸν ᾽Ισραὴλ ἡ μεγαλοπρέπεια αὐτοῦ. Tῷ θεωρητικωτάτῳ ἀνδρὶ τὰ μεγαλεῖα τοῦ Θεοῦ γνωρίζονται· ᾽Ισραὴλ γὰρ ἑρμηνεύεται, νοῦς ὁρῶν Θεόν. Ὁ γὰρ τυφλωθεὶς ἐκ παθῶν οὐ δύναται κατανοῆσαι ὅσα καὶ οἷα διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν ὁ Θεὸς ἐπραγματεύσατο. Ἐπὶ τὸν ᾽Ισραὴλ οὖν, ἀντὶ τοῦ, τῷ ᾽Ισραήλ. Ἢ καὶ ἄλλως, ἐπὶ τὴν ἐκκλησίαν τῶν πιστῶν, ἥτις νοερῶς ὁρᾷ τὸν Χριστὸν, γίνεται τὰ θαυμάσια τοῦ Θεοῦ· καὶ αὕτη τούτων ἀξιοῦται διὰ παντός.Α παθῶν, ἐπαινούμενον δὲ τὸν ἐπαγγελλόμενον τῷ Θεῷ, ἤτοι τῷ Θεῷ τὸν ἐνάρετον βίον ἐπαγγελλόμε- νον καὶ βεβαιοῦντα τὴν ὁμολογίαν διὰ τῶν ἔργων. Ἐπαινεσθήσεται πᾶς ὁ ὀμνύων ἐν αὐτῷ. Ἔθος ἦν ἐν τῷ βασιλεῖ ἐμνύειν, οἷον, Μὲ τὴν σωτηρίαν τοῦ βασιλέως. ᾿Αλλὰ ζῶντος γὰρ Σαούλ, κακίζετο καὶ ἐκινδύνευσεν, εἴ τις ετόλμησεν ὁμοῦναι ἐν τῷ βασιλεῖ Δαβίδ· μετὰ δὲ τὴν τελευτὴν αὐτοῦ μᾶλλον ἐπιγεῖτο, ὡς φιλῶν αὐτόν. Ὅτι ἐνεγράγη στόμα λαλούντων ἄδικα. Ένα εφράγη τῷ θανάτῳ· λαλούντων δὲ ἄδικα κατ' αὐτ τοῦ, ἐν τῷ συκοφαντεῖν καὶ διασύρειν αὐτόν, καὶ ἐν τῷ ἐντέλλεσθαι ἀλλήλοις τὸν ἑαυτοῦ θάνατον· ἀλλ᾽ οὕτω μὲν καὶ ἐπὶ τῶν ὁρατῶν ἐχθρῶν· ἐπὶ δὲ τῶν ἀοράτων (18), εἰσελεύσονται εἰς τὰ κατώτατα τῆς γῆς, ἤτοι εἰς τὸν Τάρταρον· φησὶ γὰρ Πέτρος ὁ ἀπόστολος, ὅτι ὁ Θεὸς αὐτοὺς ταρταρώσας παρέδω· κεν εἰς κρίσιν· λέγεται γὰρ ὑπὸ γῆν εἶναι τὸν Τάρτα ρον ρομφαίαν δὲ νοήσεις ἐπὶ τούτων τὴν τιμωρίαν. Εἰς τὸ τέλος Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΕΓ. Καὶ οὗτος ὁ ψαλμὸς τῆς αὐτῆς ἔχεται ὑποθέσεως. Διηγεῖται γὰρ τὰς τῶν ἀνωτέρω ῥηθέντων ἐχθρῶν ἐπιβουλάς, καὶ προφητεύει τὴν τούτων ἀπαλλαγήν, ἧς ἕνεκεν Εἰς τὸ τέλος ἐπιγέραπται, Εἰσάκουσον, ὁ Θεὸς, τῆς προσευχῆς μου ἐν τῷ δέεσθαί με πρὸς σέ, ἀπὸ φόβου ἐχθροῦ ἐξε- τοῦ τὴν ψυχήν μου, σκέπασόν με ἀπὸ συστρο- φῆς πονηρευομένων, ἀπὸ πλήθους εργαζομένων ἀδικίαν. Τὰ μὲν ἄλλα, σαφῆ συστροφὴν δὲ λέγε:, τὸ σύστημα καὶ τὸ σύνταγμα. Οἵτινες ηκόνησαν ὡς ῥομφαίαν τὰς γλώσσας αὐτῶν. Εἰς τὸ ῥᾳδίως συκοφαντεῖν καὶ σκευάζειν ἐπιβουλάς. Εοικε δὲ ὁ λόγος τῷ, Καὶ ἡ γλῶσσα αὐτῶν, μάχαιρα ὀξεῖα, περὶ οὗ εἴρηται ἐν τῷ νς' ψαλμῷ. Ενέτειναν τύξον, πρᾶγμα πικρόν, τοῦ κατατο- ξεῦσαι ἐν ἀποκρύφοις ἄμωμον. "Αμωμον λέγει τὸν ἀθῶον, εἴτουν ἑαυτόν. Καθ' ὑπερβατὸν δὲ ἡ σύνταξις, οἷον, Ηυτρέπισαν τόξον αὐτῶν, ὥστε κατα- τοξεῦσαι ἐν τῷ λεληθότι τὸν ἀναίτιον, ὅπερ ἐστὶ πράγμα πικρόν, τουτέστι χαλεπόν, η δολερόν λέγω δή τὸ ἐν ἀποκρύφοις τοξεύειν, διὰ τὸ ἀφύλακτον· τόξον δὲ αὐτῶν τὴν γλῶσσαν αὐτῶν καλεῖ· ῥομφαίαν μὲν γὰρ εἶπεν αὐτὴν, ὡς τοὺς πλησίον ἀναιροῦσαν, τόξον δὲ, ὡς καὶ τοὺς πόρρω βάλλουσαν. Ἐκ τοῦ προσ φανοῦς γὰρ ἐπαινοῦντες, λαθραίως συνεσκευάζοντο. COMMENT, IN PSALMOS. libet intelligere potes, qui affectibus ac passioni- lau·fandi sunt, qui juraverint in Deo, id est, qui quod polliciti sunt, operibus confirmant. B bus propriis dominatur. : juxta quem sensHid expono sequentem versiculum : quod illi etiam vitam Deo pollicentur virtute præditam, et qui Laudabuntur omnes, qui jurant in co. Olim mos fuit ut jurarent per reges, veluti : Per saluten, aut caput regis. Vivente igitur Saule periculum ei fuisset, qui per David: regis salutem jurasset. Mortuo, inquit, Saule ille laudabitur amicus et benevolus, qui per David regis salutein jura- verit. Quoniam obstructum est os loquentium injusta. Morte nimirum obstructum est os hominum lo- quentium injusta adversus ipsum David, cum calumniarentur, eique detraherent, atque invicem de illius morte tractarent. Et hæc quidem expo- sitio ad visibiles inimicos pertinet. Cæterum de invisibilibus simili modo exponi potest; verum quod hic legimus : Introibunt in inferiora terra, tunc ex pone, hoc est, in ipsum Tartarum. Quia, ut dicit apostolus Petrus ", missos illos Deus tradidit in Tartarum ad judicium. Tartarum vero sub terra esse dicunt. Gladium etiam tunc expones, pro supplicio. C In finem Psalmus ipsi David. PSALMUS LXIII. flic psalmus eamdem, quam præcedens tractat materiam. Easdem beatus David inimicorum insi- dias carpit, et ab eis se liberandum prædicit, atque ideo etiam In finem inscribitur. VERS. 2, 3. Exaudi, Deus, vocem meam, dum ora ad te: a timore inimici eripe animam meam, prolege me a conventu malignantium, a multitudine operan- tium injustitiam. Per conventum, congregationem, atque ordinem militum intelligit. Cætera vero per se clara sunt. Ver³. 4. Quoniam exacuerunt, ut gladios, linguas suas. Ut de facili nimirum calumniari possent et contexere insidias. Et similia videntur bæc verba iis quæ vidimus in psalmo Lv : Lingua eorum gla- D dius acutus. et gladium appellavit, veluti quæ proximum adeo de longe ferit. In aperto etenim laudabant eum inimici, ac benedicebant, clam vero ac latenter mala conspirabant. Inlenderunt arcum suum, rem amaram, ut sagit- tent in occultis immaculatum. Immaculatum dixit, pro innocentem, et seipsum intelligit. Ordo autem fit per hyperbaton, hoc modo : Paraverunt arcum suum, ut latenter sagittarent innocentem homi- nem, et amaram rein, hoc est gravem ac molestam esse ait, quod hujusmodi usi sint apparatu (appo- sitive enim id dictum est, et per parenthesinı); grave etenim est et dolosi cujuspiam opus, ut in occulto sagittis quempiam impetat, qui sibi nihik caret (19). Per arcum vero linguam intelligit, quam lædit, ut pene interimat et arcum similiter, quia * II Petr. 11, 4. Varia lectiones. est grave ac dolosum, nimirum in occultis sagittare fum præcaveri non possit. (18) Subauli νοήσει;. (49) Ad verbum : Quod quidem amarum est, hoc
35β His magnificence is upon Israel. The splendours of God are made known to the man of highest contemplation, for Israel is translated as the ‘mind seeing God’. For the person who has been blinded by passions is unable to comprehend how many and what kind of things God has brought about for the sake of our salvation. ‘Upon Israel’ is therefore in the sense of, ‘for Israel’. Or else in another sense: upon the Church of the faithful, which sees Christ spiritually, God’s wonders take place; and she is made worthy of these continually.
γ Καὶ ἡ δύναμις αὐτοῦ ἐν ταῖς νεφέλαις. Νεφέλας νῦν λέγει, τοὺς ἀποστόλους, ὡς ὑπερκειμένους τῶν γεηρῶν πραγμάτων, καὶ πεπληρωμένους τοῦ πνευματικοῦ ὕδατος, ὃ τοῦ βυθοῦ τοῦ Πνεύματος ἀνελκύσαντες, δι’ αὐτοῦ τὰς ψυχικὰς ἀρούρας τῶν πιστευόντων κατήρδευον.Α παθῶν, ἐπαινούμενον δὲ τὸν ἐπαγγελλόμενον τῷ Θεῷ, ἤτοι τῷ Θεῷ τὸν ἐνάρετον βίον ἐπαγγελλόμε- νον καὶ βεβαιοῦντα τὴν ὁμολογίαν διὰ τῶν ἔργων. Ἐπαινεσθήσεται πᾶς ὁ ὀμνύων ἐν αὐτῷ. Ἔθος ἦν ἐν τῷ βασιλεῖ ἐμνύειν, οἷον, Μὲ τὴν σωτηρίαν τοῦ βασιλέως. ᾿Αλλὰ ζῶντος γὰρ Σαούλ, κακίζετο καὶ ἐκινδύνευσεν, εἴ τις ετόλμησεν ὁμοῦναι ἐν τῷ βασιλεῖ Δαβίδ· μετὰ δὲ τὴν τελευτὴν αὐτοῦ μᾶλλον ἐπιγεῖτο, ὡς φιλῶν αὐτόν. Ὅτι ἐνεγράγη στόμα λαλούντων ἄδικα. Ένα εφράγη τῷ θανάτῳ· λαλούντων δὲ ἄδικα κατ' αὐτ τοῦ, ἐν τῷ συκοφαντεῖν καὶ διασύρειν αὐτόν, καὶ ἐν τῷ ἐντέλλεσθαι ἀλλήλοις τὸν ἑαυτοῦ θάνατον· ἀλλ᾽ οὕτω μὲν καὶ ἐπὶ τῶν ὁρατῶν ἐχθρῶν· ἐπὶ δὲ τῶν ἀοράτων (18), εἰσελεύσονται εἰς τὰ κατώτατα τῆς γῆς, ἤτοι εἰς τὸν Τάρταρον· φησὶ γὰρ Πέτρος ὁ ἀπόστολος, ὅτι ὁ Θεὸς αὐτοὺς ταρταρώσας παρέδω· κεν εἰς κρίσιν· λέγεται γὰρ ὑπὸ γῆν εἶναι τὸν Τάρτα ρον ρομφαίαν δὲ νοήσεις ἐπὶ τούτων τὴν τιμωρίαν. Εἰς τὸ τέλος Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΕΓ. Καὶ οὗτος ὁ ψαλμὸς τῆς αὐτῆς ἔχεται ὑποθέσεως. Διηγεῖται γὰρ τὰς τῶν ἀνωτέρω ῥηθέντων ἐχθρῶν ἐπιβουλάς, καὶ προφητεύει τὴν τούτων ἀπαλλαγήν, ἧς ἕνεκεν Εἰς τὸ τέλος ἐπιγέραπται, Εἰσάκουσον, ὁ Θεὸς, τῆς προσευχῆς μου ἐν τῷ δέεσθαί με πρὸς σέ, ἀπὸ φόβου ἐχθροῦ ἐξε- τοῦ τὴν ψυχήν μου, σκέπασόν με ἀπὸ συστρο- φῆς πονηρευομένων, ἀπὸ πλήθους εργαζομένων ἀδικίαν. Τὰ μὲν ἄλλα, σαφῆ συστροφὴν δὲ λέγε:, τὸ σύστημα καὶ τὸ σύνταγμα. Οἵτινες ηκόνησαν ὡς ῥομφαίαν τὰς γλώσσας αὐτῶν. Εἰς τὸ ῥᾳδίως συκοφαντεῖν καὶ σκευάζειν ἐπιβουλάς. Εοικε δὲ ὁ λόγος τῷ, Καὶ ἡ γλῶσσα αὐτῶν, μάχαιρα ὀξεῖα, περὶ οὗ εἴρηται ἐν τῷ νς' ψαλμῷ. Ενέτειναν τύξον, πρᾶγμα πικρόν, τοῦ κατατο- ξεῦσαι ἐν ἀποκρύφοις ἄμωμον. "Αμωμον λέγει τὸν ἀθῶον, εἴτουν ἑαυτόν. Καθ' ὑπερβατὸν δὲ ἡ σύνταξις, οἷον, Ηυτρέπισαν τόξον αὐτῶν, ὥστε κατα- τοξεῦσαι ἐν τῷ λεληθότι τὸν ἀναίτιον, ὅπερ ἐστὶ πράγμα πικρόν, τουτέστι χαλεπόν, η δολερόν λέγω δή τὸ ἐν ἀποκρύφοις τοξεύειν, διὰ τὸ ἀφύλακτον· τόξον δὲ αὐτῶν τὴν γλῶσσαν αὐτῶν καλεῖ· ῥομφαίαν μὲν γὰρ εἶπεν αὐτὴν, ὡς τοὺς πλησίον ἀναιροῦσαν, τόξον δὲ, ὡς καὶ τοὺς πόρρω βάλλουσαν. Ἐκ τοῦ προσ φανοῦς γὰρ ἐπαινοῦντες, λαθραίως συνεσκευάζοντο. COMMENT, IN PSALMOS. libet intelligere potes, qui affectibus ac passioni- lau·fandi sunt, qui juraverint in Deo, id est, qui quod polliciti sunt, operibus confirmant. B bus propriis dominatur. : juxta quem sensHid expono sequentem versiculum : quod illi etiam vitam Deo pollicentur virtute præditam, et qui Laudabuntur omnes, qui jurant in co. Olim mos fuit ut jurarent per reges, veluti : Per saluten, aut caput regis. Vivente igitur Saule periculum ei fuisset, qui per David: regis salutem jurasset. Mortuo, inquit, Saule ille laudabitur amicus et benevolus, qui per David regis salutein jura- verit. Quoniam obstructum est os loquentium injusta. Morte nimirum obstructum est os hominum lo- quentium injusta adversus ipsum David, cum calumniarentur, eique detraherent, atque invicem de illius morte tractarent. Et hæc quidem expo- sitio ad visibiles inimicos pertinet. Cæterum de invisibilibus simili modo exponi potest; verum quod hic legimus : Introibunt in inferiora terra, tunc ex pone, hoc est, in ipsum Tartarum. Quia, ut dicit apostolus Petrus ", missos illos Deus tradidit in Tartarum ad judicium. Tartarum vero sub terra esse dicunt. Gladium etiam tunc expones, pro supplicio. C In finem Psalmus ipsi David. PSALMUS LXIII. flic psalmus eamdem, quam præcedens tractat materiam. Easdem beatus David inimicorum insi- dias carpit, et ab eis se liberandum prædicit, atque ideo etiam In finem inscribitur. VERS. 2, 3. Exaudi, Deus, vocem meam, dum ora ad te: a timore inimici eripe animam meam, prolege me a conventu malignantium, a multitudine operan- tium injustitiam. Per conventum, congregationem, atque ordinem militum intelligit. Cætera vero per se clara sunt. Ver³. 4. Quoniam exacuerunt, ut gladios, linguas suas. Ut de facili nimirum calumniari possent et contexere insidias. Et similia videntur bæc verba iis quæ vidimus in psalmo Lv : Lingua eorum gla- D dius acutus. et gladium appellavit, veluti quæ proximum adeo de longe ferit. In aperto etenim laudabant eum inimici, ac benedicebant, clam vero ac latenter mala conspirabant. Inlenderunt arcum suum, rem amaram, ut sagit- tent in occultis immaculatum. Immaculatum dixit, pro innocentem, et seipsum intelligit. Ordo autem fit per hyperbaton, hoc modo : Paraverunt arcum suum, ut latenter sagittarent innocentem homi- nem, et amaram rein, hoc est gravem ac molestam esse ait, quod hujusmodi usi sint apparatu (appo- sitive enim id dictum est, et per parenthesinı); grave etenim est et dolosi cujuspiam opus, ut in occulto sagittis quempiam impetat, qui sibi nihik caret (19). Per arcum vero linguam intelligit, quam lædit, ut pene interimat et arcum similiter, quia * II Petr. 11, 4. Varia lectiones. est grave ac dolosum, nimirum in occultis sagittare fum præcaveri non possit. (18) Subauli νοήσει;. (49) Ad verbum : Quod quidem amarum est, hoc
35γ And his power is in the clouds. ‘Clouds’ here is what he calls the Apostles, as transcending earthly things and filled with spiritual water. Having drawn up this water from the ocean depth of the Spirit, they would irrigate with it the fields of the believers’ souls.
α Θαυμαστὸς ὁ Θεὸς ἐν τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ. Oἱ ἅγιοι, φησὶ, μόνοι θαυμάζουσι τὸν Θεὸν, οἷα δυνάμενοι κατανοεῖν τὰς μεγαλοπρεπεῖς οἰκονομίας αὐτοῦ· θαυμαστὸς οὖν τούτοις ἐστίν.Α παθῶν, ἐπαινούμενον δὲ τὸν ἐπαγγελλόμενον τῷ Θεῷ, ἤτοι τῷ Θεῷ τὸν ἐνάρετον βίον ἐπαγγελλόμε- νον καὶ βεβαιοῦντα τὴν ὁμολογίαν διὰ τῶν ἔργων. Ἐπαινεσθήσεται πᾶς ὁ ὀμνύων ἐν αὐτῷ. Ἔθος ἦν ἐν τῷ βασιλεῖ ἐμνύειν, οἷον, Μὲ τὴν σωτηρίαν τοῦ βασιλέως. ᾿Αλλὰ ζῶντος γὰρ Σαούλ, κακίζετο καὶ ἐκινδύνευσεν, εἴ τις ετόλμησεν ὁμοῦναι ἐν τῷ βασιλεῖ Δαβίδ· μετὰ δὲ τὴν τελευτὴν αὐτοῦ μᾶλλον ἐπιγεῖτο, ὡς φιλῶν αὐτόν. Ὅτι ἐνεγράγη στόμα λαλούντων ἄδικα. Ένα εφράγη τῷ θανάτῳ· λαλούντων δὲ ἄδικα κατ' αὐτ τοῦ, ἐν τῷ συκοφαντεῖν καὶ διασύρειν αὐτόν, καὶ ἐν τῷ ἐντέλλεσθαι ἀλλήλοις τὸν ἑαυτοῦ θάνατον· ἀλλ᾽ οὕτω μὲν καὶ ἐπὶ τῶν ὁρατῶν ἐχθρῶν· ἐπὶ δὲ τῶν ἀοράτων (18), εἰσελεύσονται εἰς τὰ κατώτατα τῆς γῆς, ἤτοι εἰς τὸν Τάρταρον· φησὶ γὰρ Πέτρος ὁ ἀπόστολος, ὅτι ὁ Θεὸς αὐτοὺς ταρταρώσας παρέδω· κεν εἰς κρίσιν· λέγεται γὰρ ὑπὸ γῆν εἶναι τὸν Τάρτα ρον ρομφαίαν δὲ νοήσεις ἐπὶ τούτων τὴν τιμωρίαν. Εἰς τὸ τέλος Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΕΓ. Καὶ οὗτος ὁ ψαλμὸς τῆς αὐτῆς ἔχεται ὑποθέσεως. Διηγεῖται γὰρ τὰς τῶν ἀνωτέρω ῥηθέντων ἐχθρῶν ἐπιβουλάς, καὶ προφητεύει τὴν τούτων ἀπαλλαγήν, ἧς ἕνεκεν Εἰς τὸ τέλος ἐπιγέραπται, Εἰσάκουσον, ὁ Θεὸς, τῆς προσευχῆς μου ἐν τῷ δέεσθαί με πρὸς σέ, ἀπὸ φόβου ἐχθροῦ ἐξε- τοῦ τὴν ψυχήν μου, σκέπασόν με ἀπὸ συστρο- φῆς πονηρευομένων, ἀπὸ πλήθους εργαζομένων ἀδικίαν. Τὰ μὲν ἄλλα, σαφῆ συστροφὴν δὲ λέγε:, τὸ σύστημα καὶ τὸ σύνταγμα. Οἵτινες ηκόνησαν ὡς ῥομφαίαν τὰς γλώσσας αὐτῶν. Εἰς τὸ ῥᾳδίως συκοφαντεῖν καὶ σκευάζειν ἐπιβουλάς. Εοικε δὲ ὁ λόγος τῷ, Καὶ ἡ γλῶσσα αὐτῶν, μάχαιρα ὀξεῖα, περὶ οὗ εἴρηται ἐν τῷ νς' ψαλμῷ. Ενέτειναν τύξον, πρᾶγμα πικρόν, τοῦ κατατο- ξεῦσαι ἐν ἀποκρύφοις ἄμωμον. "Αμωμον λέγει τὸν ἀθῶον, εἴτουν ἑαυτόν. Καθ' ὑπερβατὸν δὲ ἡ σύνταξις, οἷον, Ηυτρέπισαν τόξον αὐτῶν, ὥστε κατα- τοξεῦσαι ἐν τῷ λεληθότι τὸν ἀναίτιον, ὅπερ ἐστὶ πράγμα πικρόν, τουτέστι χαλεπόν, η δολερόν λέγω δή τὸ ἐν ἀποκρύφοις τοξεύειν, διὰ τὸ ἀφύλακτον· τόξον δὲ αὐτῶν τὴν γλῶσσαν αὐτῶν καλεῖ· ῥομφαίαν μὲν γὰρ εἶπεν αὐτὴν, ὡς τοὺς πλησίον ἀναιροῦσαν, τόξον δὲ, ὡς καὶ τοὺς πόρρω βάλλουσαν. Ἐκ τοῦ προσ φανοῦς γὰρ ἐπαινοῦντες, λαθραίως συνεσκευάζοντο. COMMENT, IN PSALMOS. libet intelligere potes, qui affectibus ac passioni- lau·fandi sunt, qui juraverint in Deo, id est, qui quod polliciti sunt, operibus confirmant. B bus propriis dominatur. : juxta quem sensHid expono sequentem versiculum : quod illi etiam vitam Deo pollicentur virtute præditam, et qui Laudabuntur omnes, qui jurant in co. Olim mos fuit ut jurarent per reges, veluti : Per saluten, aut caput regis. Vivente igitur Saule periculum ei fuisset, qui per David: regis salutem jurasset. Mortuo, inquit, Saule ille laudabitur amicus et benevolus, qui per David regis salutein jura- verit. Quoniam obstructum est os loquentium injusta. Morte nimirum obstructum est os hominum lo- quentium injusta adversus ipsum David, cum calumniarentur, eique detraherent, atque invicem de illius morte tractarent. Et hæc quidem expo- sitio ad visibiles inimicos pertinet. Cæterum de invisibilibus simili modo exponi potest; verum quod hic legimus : Introibunt in inferiora terra, tunc ex pone, hoc est, in ipsum Tartarum. Quia, ut dicit apostolus Petrus ", missos illos Deus tradidit in Tartarum ad judicium. Tartarum vero sub terra esse dicunt. Gladium etiam tunc expones, pro supplicio. C In finem Psalmus ipsi David. PSALMUS LXIII. flic psalmus eamdem, quam præcedens tractat materiam. Easdem beatus David inimicorum insi- dias carpit, et ab eis se liberandum prædicit, atque ideo etiam In finem inscribitur. VERS. 2, 3. Exaudi, Deus, vocem meam, dum ora ad te: a timore inimici eripe animam meam, prolege me a conventu malignantium, a multitudine operan- tium injustitiam. Per conventum, congregationem, atque ordinem militum intelligit. Cætera vero per se clara sunt. Ver³. 4. Quoniam exacuerunt, ut gladios, linguas suas. Ut de facili nimirum calumniari possent et contexere insidias. Et similia videntur bæc verba iis quæ vidimus in psalmo Lv : Lingua eorum gla- D dius acutus. et gladium appellavit, veluti quæ proximum adeo de longe ferit. In aperto etenim laudabant eum inimici, ac benedicebant, clam vero ac latenter mala conspirabant. Inlenderunt arcum suum, rem amaram, ut sagit- tent in occultis immaculatum. Immaculatum dixit, pro innocentem, et seipsum intelligit. Ordo autem fit per hyperbaton, hoc modo : Paraverunt arcum suum, ut latenter sagittarent innocentem homi- nem, et amaram rein, hoc est gravem ac molestam esse ait, quod hujusmodi usi sint apparatu (appo- sitive enim id dictum est, et per parenthesinı); grave etenim est et dolosi cujuspiam opus, ut in occulto sagittis quempiam impetat, qui sibi nihik caret (19). Per arcum vero linguam intelligit, quam lædit, ut pene interimat et arcum similiter, quia * II Petr. 11, 4. Varia lectiones. est grave ac dolosum, nimirum in occultis sagittare fum præcaveri non possit. (18) Subauli νοήσει;. (49) Ad verbum : Quod quidem amarum est, hoc
36α God is wonderful among his saints. The saints alone, he says, marvel God, as being able to comprehend his magnificent de- signs; he is therefore wonderful for them.
PG 128:685β Ὁ Θεὸς ᾽Ισραήλ. Πανταχοῦ Θεὸν τοῦ ᾽Ισραὴλ καλεῖ τὸν Χριστὸν, δεικνύων ὅτι ὁ τὸν νέον λαὸν εὐεργετῶν, οὗτος καὶ τὸν παλαιὸν εὐηργέτησε· καὶ οὐκ ἄλλος οὗτος παρ’ ἐκεῖνόν ἐστιν.
36β The God of Israel. Everywhere he calls Christ the ‘God of Israel’, showing that the one who is benefactor of the new people was also benefactor of the old people, and the one is not different from the other.
γ Αὐτὸς δώσει δύναμιν καὶ κραταίωσιν τῷ λαῷ αὐτοῦ. Tῷ νέῳ· δύναμιν μὲν, εἰς τὸ ῥυσθῆναι τῆς πλάνης τῶν εἰδώλων, κραταίωσιν δὲ, εἰς τὸ ἐμμεῖναι τῇ ἀμωμήτῳ πίστει.
36γ He will give power and strengthening to his people. To the new people. ‘Power’ to be delivered from the error of the idols, and ‘strengthening’ to remain constant in the blameless faith.
δ Εὐλογητὸς ὁ Θεός. [β] παρακολουθούσης PF : παρακολουθείσης MCBV.
36δ God is to be blessed.
Ὁ ταῦτα οὕτως οἰκονομήσας, ὁ καὶ πλάσας καὶ ἀναπλάσας, καὶ τοσούτων ἀγαθῶν καταξιώσας τὸν σὸν λαόν. Ὁ μὲν οὖν παρὼν ψαλμὸς οὕτως ἡρμηνεύθη κατὰ ἀναγωγὴν, καὶ οὕτως ἥρμοσε δι᾽ ὅλου Χριστιανοῖς. ᾽Ιουδαῖοι δὲ πειρῶνται τοῖς κατ’ αὐτοὺς πράγμασιν ἱστορικῶς καὶ τοῦτον ὑποβαλεῖν· οὐ δύνανται δὲ παντὸς ἐφικέσθαι. Χρὴ δὲ ὅμως μαθεῖν καὶ ὅπως αὐτὸν μεθέλκουσι. [] Φασὶ γὰρ, Ἀναστήτω ὁ Θεὸς, εἰς βοήθειαν τοῦ σωματικοῦ ᾽Ισραὴλ, εἶτα ἐχθροὺς [] ὀνομάζουσι, τοὺς ἀλλοφύλους, ὁμοίως δὲ καὶ μισοῦντας, ἔτι δὲ καὶ ἁμαρτωλοὺς, ὡς [] ἀνόμους, | δικαίους δὲ, τοὺς ἐν ᾽Ιουδαίοις ἀγαθούς. [] Tὸ δὲ, Ὁδοποιήσατε τῷ ἐπιβεβηκότι ἐπὶ δυσμῶν, περὶ τῆς κιβωτοῦ ῥηθῆναί φασιν, ἐντελλομένου τοῦ ἁγίου Πνεύματος εὐτρεπίζειν αὐτῇ ὁδὸν, δι’ ἧς ὁ Θεὸς ἐπιβαίνειν ἔμελλεν, ἐπὶ τοῦ δυτικοῦ μέρους τῆς ᾽Ιερουσαλήμ· οὕτω γὰρ ἔχειν θέσεως τὸν ναὸν, ἐν ᾧ ὕστερον ἡ κιβωτὸς κατέπαυσεν. 2Par 3.1, 5. [] Ὁ Θεὸς δὲ ἐν τόπῳ ἁγίῳ αὐτοῦ, ἀντὶ τοῦ, ἐν τῷ ναῷ· ὃς καὶ μονοτρόπους λεγο- [] μένους αὐτοὺς ὡς ἑνὶ Θεῷ πιστεύοντας, κατοικίζει ἐν τῷ ναῷ αὐτοῦ. Εἶτα, φασὶ, καταλέγει τὰ κατὰ τὴν ἀπ’ Αἰγύπτου ἔξοδον γεγενημένα. Ἐξήγαγε γὰρ αὐτοὺς, ἐν τῇ ἑαυτοῦ δυνάμει, πεπεδημένους ἐκεῖσε τῇ δουλείᾳ τυγχάνοντας· τοὺς δὲ αὐτοὺς λέγει καὶ παραπικραίνοντας, ὡς προείρηται· καὶ ὡς ἐν τάφοις δὲ [] ᾤκουν ἐν Αἰγύπτῳ, μὴ δυνάμενοι ἐνεργεῖν καθ’ ἑαυτούς. Ἐξεπορεύετο δὲ ὁ Θεὸς ἐνώπιον τοῦ λαοῦ διὰ τοῦ στύλου τῆς νεφέλης καὶ τοῦ πυρὸς, καὶ διέβαινε μετὰ τοῦ [] λαοῦ ἐν τῇ ἐρήμῳ, ὅτε καὶ ἡ γῆ ἐσείσθη, λαίλαπος καὶ συστροφῆς κατὰ τὸ Σινᾶ γενομένης, καὶ οἱ οὐρανοὶ ἔσταξαν τὸ μάννα. [] Βροχὴν δὲ ἑκούσιον, τὸν εὐάρεστον ὑετὸν ἑρμηνεύουσι, τὴν εὐθηνίαν τῶν καρπῶν ἐργαζόμενον. ᾽Ησθένησε δὲ ἡ κατ’ αὐτοὺς κληρονομία, συντριβεῖσα ἐν Αἰγύπτῳ· [] κατήρτισε δὲ αὐτὴν, βασιλείᾳ κραταιώσας. Ζῷα δὲ τοῦ Θεοῦ, ἑαυτοὺς καλοῦσιν, ὡς τῷ Θεῷ ἀνακειμένους. Ἡτοίμασας δὲ, φασὶ, τὰ ῥηθέντα ἀγαθὰ τῷ πτωχῷ λαῷ σου, τῷ ἐν ἐρήμῳ πλανωμένῳ καὶ μὴ ἔχοντι γῆν. [] Εὐαγγελιζομένους δὲ λέγουσι, τοὺς προφήτας, εὐαγγελιζομένους τῷ λαῷ τὸ διελέσθαι σκῦλα πολεμίων καὶ ἀφορίσαι εἰς ὡραιότητα τοῦ ναοῦ. Τοῦτο δὲ ψεύδονται· καὶ γὰρ οὐδέν τι σκῦλον εἰς εὐπρέπειαν τοῦ ναοῦ ἀνέθηκαν, ἀλλὰ κατ’ ἀναγωγὴν ὁ λόγος οὗτός ἐστιν, ὡς προειρήκαμεν. [] Ἀγαπητὸν δὲ, τὸν Δαυὶδ ὀνομάζουσιν, ἢ τὸν Σολομῶντα. [] Περὶ δὲ τοῦ, Ἐὰν κοιμηθῆτε ἀνὰ μέσον τῶν κλήρων, οὕτω φασὶν, ἐὰν ἐνιδρυθῆτε ἀνὰ μέσον τῶν κεκληρωμένων ὑμῖν τόπων τῆς γῆς τῆς ἐπαγγελίας, τοσοῦτον εἰς πλοῦτον ἐπιδώσετε, ὥστε τῆς περιστερᾶς, ἣν οἱ πάνυ πλουτοῦντες ἐπὶ τοῦ δώματος γυψίνην ἱστᾶν εἰώθασιν εἰς σύμβολον ἄκρας εὐδαιμονίας, αἱ πτέρυγες μὲν ἔσονται περιηργυρωμέναι, τὰ δὲ μετάφρενα αὐτῆς κοσμηθήσονται ἐν χλωρότητι χρυσίου· οὐδαμῆ δὲ τοιαύτην περιστερὰν ἐν οὐδενὸς Ἑβραίου δώματι στῆναι μεμαθήκαμεν. [] Tὰ δ’ ἑξῆς, Ἐν τῷ διαστέλλειν, εἴτουν ἐκλέγεσθαι τὸν ἐπουράνιον Θεὸν βασιλεῖς ἐπ’ αὐτῆς τῆς ᾽Ιερουσαλὴμ, λαμπρυνθήσονται ἐν ᾽Ιερουσαλήμ. [] κατέπαυσεν MCBF : κατέπαυσεν ἱστοροῦσιν PV.
Who by his design has thus brought these things about, who has created and recreated and deemed his people worthy of such great blessings. The present psalm therefore has thus been interpreted in an anagogical sense, and so adapted throughout to Christians. The Jews attempt to subject the psalm to their own affairs in a historical sense, but they are not able to succeed in everything. It is necessary, however, to learn how they draw it in a different direction. [2] They say, Let God arise to bring help to bodily Israel; then they call the Philistines ‘ene- [3] mies’ and ‘haters of God’ and furthermore describe them as ‘sinners’ as being lawless, while [4] the good people among the Jews are the ‘just’. [5] Make ready the way for the one mounted on westerings is, they say, spoken about the ark, as the holy Spirit gives command to prepare the way along which God would pass on the west- ern part of Jerusalem, for such was the position of the temple in which the ark later rested. 2Par 3.1, 5.7 [6] God in his holy place, in the sense of, ‘in the temple’, and he settles them also (being called ‘single-mannered’ as believing in one God) in his temple. [7] Then, they say, he catalogues the things that occurred during the exodus from Egypt. For in his own power he led them out, bound there in fetters in slavery; the same people he calls [8] ‘embitterers’ as said before; and they used to dwell in Egypt as if in graves, being unable to act on their own behalf. God went out before the people through the pillar of cloud and of fire, [9] and passed over in the desert with the people when also the earth quaked as a furious storm and whirlwind occurred at Sinai and the heavens dripped down the manna. [10] They interpret the ‘voluntary rain’ as the pleasing showers that bring about an abundance of fruits. The inheritance they enjoyed became weak, having been crushed in Egypt, but he [11] restored it, establishing them in a kingdom. Themselves they call God’s living beings as being dedicated to God. You have made preparation, they say, of the mentioned blessings for your poor people, wandering in the desert and having no land. [12] ‘Those proclaiming good tidings’ is what they call the prophets, proclaiming good tidings to the people to divide up spoils from their enemies and to dedicate them for the comeliness of the temple. This they tell falsely, for they dedicated no item of booty for the beauty of the temple, but this verse is to be taken in an anagogical sense as we said previously. [13] They give the name ‘beloved’ to David or Solomon. [14] About the verse, If you fall asleep among the lots, they say thus: If you establish yourselves between the places allotted to you in the promised land, you will increase in wealth so much so that the gypsum dove that the very rich were accustomed to place on the housetop as a symbol of extreme prosperity will have silver covered wings and its breast will be adorned with pale gold. Nowhere, however, do we learn about any such dove having stood on any Hebrew’s housetop. [15] And what follows: As he is expanding, namely, as the heavenly God is choosing kings over this very Jerusalem, they will shine in splendour in Jerusalem.
PG 128:687[] Ὄρος δὲ Θεοῦ, τὸ Σιὼν καλοῦσιν, καὶ ὄρος πῖον, ὡς πιαῖνον τὰ νεμόμενα θρέμματα, καὶ ὄρος τετυρωμένον, ὡς γάλακτος χορηγὸν, τῇ εὐθηνίᾳ τῆς νομῆς. [] Περὶ δὲ τοῦ, Καὶ γὰρ ὁ Κύριος κατασκηνώσει εἰς τέλος, εἰρήκαμεν ὅτι οὐκ ἔχουσιν ἀσφαλῶς εἰπεῖν. [] Ἅρμα δὲ τοῦ Θεοῦ, ἑαυτοὺς ὀνομάζουσιν, ὡς ἐπαναπαυομένου μόνοις αὐτοῖς τοῦ Θεοῦ· μυριοπλάσιον δὲ, ἀντὶ τοῦ, πολυπληθὲς, χιλιάδας δέ φασιν ἐν αὐτοῖς τῶν εὐθηνούντων ἐν πλούτῳ. Ὁ Κύριος δὲ ἐν αὐτοῖς ἐστιν, ὡς οἴονται, ὃς ἐν Σινᾶ ἦν πάλαι μετὰ τῶν προγόνων αὐτῶν. [] Λέγουσι δὲ καὶ πρὸς τὸν Θεὸν, ὅτι ὑψηλὸς ἐνομίσθης παρὰ πᾶσιν. ᾘχμαλώτευσας αἰχμαλωσίαν διὰ τοῦ λαοῦ σου, νικήσαντος ἐχθρούς. Ἔλαβες ἀναθήματα καθιερωθέντα σοι, καὶ ἔλαβες εἰς δούλους, ἀπειθοῦντας πρότερον | ἀνθρώπους, ἐπὶ τῷ κατασκηνῶσαι αὐτοὺς μετὰ τοῦ λαοῦ σου, δουλεύοντας αὐτῷ. [] Tὰ δὲ ἑξῆς ῥητὰ, σαφῆ. [] Παρὰ τοῦ Κυρίου αἱ ὁδοὶ τοῦ θανάτου, ὃς συνθλάσει τὰς κεφαλὰς τῶν ἀλλοφύλων· [] συνθλάσει δὲ καὶ κορυφὴν χαίτης ἀνθρώπων, διαπορευομένων ἐν ἁμαρτίαις. [] Ἀπεφήνατο πάλαι Κύριος, ὅτι Ἐπιστρέψω, εἴτουν ἐξέλωμαι τὸν λαόν μου σῶον ἐκ τῆς Βασανίτιδος χώρας, ἧς ἐβασίλευσεν ὁ γίγας Ὤγ· ἐπιστρέψω αὐτὸν ἐκ τοῦ βάθους τῆς θαλάσσης τῶν αἱμάτων· ῥύακες δὲ αἱμάτων τότε ἐπλημμύρησαν, ἀναιρεθέντων τῶν περὶ τὸν Ὤγ. [] Ἵνα βαφῇ ὁ ποὺς σοῦ τοῦ Ἑβραίου ἐν αἵματι τῶν σφαττομένων, καὶ αὐτὴ ἡ γλῶσσα τῶν κυνῶν σου ἐκ τοῦ αἵματος τῶν ἐχθρῶν δι’ αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ. [] Θεωρηθῆναι δὲ λέγουσι τὰς πορείας τοῦ Θεοῦ, ἤτοι τὰ ἴχνη, πάλαι ἐν τῷ ὄρει Σινᾶ. Ἀνέβη γὰρ, φησὶν, ἐν τῷ ὄρει Μωυσῆς καὶ Ἀαρὼν, καὶ τὰ ἑξῆς· εἶτα, Καὶ εἶδον τὸν τόπον οὗ εἱστήκει ὁ Θεὸς τοῦ ᾽Ισραὴλ, καὶ τὰ ὑπὸ τοὺς πόδας αὐτοῦ, ὥσπερ ἔργον πλίνθου σαπφείρου. Ἅγιον δὲ νοοῦσι, τὸν οὐρανόν. [] Εἶτα προέλαβον τὸν λαὸν οἱ ἄρχοντες αὐτοῦ, ἐν τῷ ᾄδειν καὶ ψάλλειν τῷ Θεῷ, ἔγγιον ἱστάμενοι τῶν χοροψαλτῶν· ἐν μέσῳ νεανίδων τυμπανιστριῶν, λέγουσι δὲ, τὰ μετὰ τὴν Ἐρυθρὰν θάλασσαν, ὅτε Μαριὰμ, ἡ τοῦ Ἀαρὼν ἀδελφὴ, ἐξῆρχε τῶν νεανίδων. [] Tὸ δὲ, Ἐν ἐκκλησίαις εὐλογεῖτε τὸν Θεὸν, οὐ δύνανται μεθοδεῦσαι. [] Βενιαμὶν δέ φασι, τὴν φυλὴν τοῦ Βενιαμὶν, νεωτέραν οὖσαν· νεώτερος γὰρ υἱὸς ὁ Βενιαμίν. Ἐν ἐκστάσει δὲ, ὅτι ἐνεθουσίων πολεμοῦντες οἱ τοῦ Βενιαμίν· ψυχρὰ δὲ καὶ αὕτη ἡ ἑρμηνεία. Oἱ ἄρχοντες δὲ τῆς ᾽Ιούδα φυλῆς ἐβασίλευσαν τῶν Ἑβραίων. Ἄρχοντες δὲ Ζαβουλῶν καὶ Νεφθαλεὶμ, ὅτι ἐπίσημοι αὗται αἱ φυλαὶ διὰ τὰς ἐν πολέμοις ἀνδραγαθίας. [] Εἶτα, Ἔντειλαι, ὁ Θεὸς, τὰ περὶ ἡμῶν τοῖς ἀγγέλοις σου· δύναμις γὰρ Θεοῦ, οἱ [] ἄγγελοι· καὶ κραταίωσον, ὃ εὐτρέπισας ἐν ἡμῖν βασίλειον. Εἰ καὶ μὴ δι’ ἡμᾶς, ἀλλά γε διὰ τὸν περιώνυμον ναόν σου· οὕτω γὰρ νοοῦσι τὸ, Ἀπὸ τοῦ ναοῦ σου. [] Οἴσουσι δέ σοι βασιλεῖς δῶρα· ὁ Χειρὰμ τὰ κέδρινα ξῦλα, καὶ ἄλλοι ἄλλα, ἐπὶ τοῦ Σολομῶντος. Θηρία δὲ τοῦ καλάμου καλοῦσι, τὰ ἄγρια ἔθνη, τὰ ἐν ἀποκρύφοις καὶ δυσβάτοις [] καὶ κορυφήν PCBFV : κορυφήν M. [] ἐξέλωμαι MACB : ἐξελοῦμαι PV.
[16] The mountain of God is what they call Zion, and they call it a mountain rich in fat, as fat- tening the flocks grazing on it, and a mountain curdled as cheese, as producing milk from the abundance of the pasture. [17] About, And indeed the Lord will encamp to the end, we said that they have nothing con- vincing to say. [18] They call themselves God’s chariot, God resting in them alone. It is ten-thousand-fold in the sense of, very numerous, and they say there are thousands among them flourishing with wealth. The Lord is among them, as they believe, who was on Sinai in the past with their forebears. [19] And they say, addressing God, that you have been deemed exalted in the eyes of all. You have taken captivity captive through your people, having defeated their enemies. You have taken votive gifts consecrated to you and you have taken as slaves people who were formerly disobedient so as to encamp them along with your people, serving them. [20] The following words are clear. [21] The ways of death are from the Lord, who will shatter the heads of the alien tribes, and he [22] will also shatter the crown of flowing hair of men passing across in sins. [23] In ancient times the Lord declared that I shall bring back, namely, I shall deliver my people safe and sound from the land of Basan over which the giant Og ruled. I shall bring my people back from the depth of the sea of bloodshed; and torrents of blood overflowed then with those around Og having been slaughtered. [24] So that the foot of you the Hebrew may be dipped in the blood of those slaughtered, and the very tongue of your dogs [in blood] from the blood of the enemies (through him) of God. [25] They say the paths, that is, the tracks, of God were seen of old on mount Sinai. For it is written, And Moses and Aaron went up on the mountain, and so on, and then, And they saw the place where the God of Israel stood and that which was beneath his feet, like a work of sap- phire brick. They understand ‘the Holy’ as heaven. [26] Then prior to the people its rulers began to sing to and praise God with psaltery, standing in proximity to the choir singers; and ‘amid young girls playing timbrels’, they relate to the events after the Red Sea when Miriam, Aaron’s sister, led the young girls. The verse, In assemblies bless God, they are unable to deal with. [27] ‘Benjamin’ they call the tribe of Benjamin, being the youngest, for Benjamin was the [28] youngest son. ‘In ecstasy’ because when fighting the men of Benjamin used to be god-pos- sessed (this interpretation also is insipid). The rulers of the tribe of Judah were kings over the Hebrews, while the rulers of Zabulon and Nephthali [are mentioned] because these tribes were renowned on account of their acts of bravery in wars. Then, Command, O God, the things concerning your angels, for the angels are God’s pow- [29] er; and strengthen the kingdom you have brought into being among us. And if not on our ac- [30] count, then for the sake of your far-famed temple, for thus they understand From your temple. Kings will bring you gifts: Hiram brought cedar wood, and others other gifts under Solomon. [31] The savage nations that dwell in hidden and inaccessible places they call ‘wild beasts of the reed’. And the assembly of their own leaders will be among the subjected peoples, meeting
PG 128:689τόποις οἰκοῦντα. Ἡ συναγωγὴ δὲ τῶν ἡγεμόνων ἑαυτῶν ἐν τοῖς ὑποτεταγμένοις ἔσται λαοῖς, συνεδριαζόντων, καὶ ἐπανορθούντων, καὶ φυλαττόντων αὐτοὺς ἐπὶ τῷ ἐγκλεισθῆναι, εἴτουν ῥυσθῆναι τὸν λαὸν, τὸν δεδοκιμασμένον εἰς καθαρότητα πίστεως ὡς ἀργύριον. [] Tὸ δὲ, Ἥξουσι δὲ πρέσβεις ἐξ Αἰγύπτου, λέγουσι γενέσθαι ἐπὶ Σολομῶντος, ἐφ’ οὗ καὶ ἡ Αἰθιοπία ἔπεμψε τὴν ἑαυτῆς δυνάστιν τὴν βασίλισσαν. Tὰ δ᾽ ἑξῆς πειρῶνται μὲν συμβιβάζειν, ἐλέγχονται δὲ σφαλλόμενοι. Χρὴ δὲ θαυμάζειν, ὅπως τὸ θεῖον Πνεῦμα τῇ ἱστορίᾳ τὴν ἀναγωγὴν συνέπλεξεν. Ἐν τοῖς καιριωτάτοις δὲ, γυμνὴν ἱστορίας, τὴν ἀναγωγὴν ἔθηκεν, εἰς ἔλεγχον τῶν ἀντιλεγόντων ᾽Ιουδαίων.Εξάπινα κατατοξεύσουσιν αὐτὸν, καὶ οὐ φο- βηθήσονται. - Εξάπινα μὲν, ἀντὶ τοῦ αἰφνιδίως, μὴ προῃσθημένον· οὐ φοβηθήσονται δὲ, οὔτε τὴν παρὰ Θεοῦ ὀργὴν, οὔτε τὴν παρὰ ἀνθρώπων κατά γνωσιν. Εκραταίωσαν ἑαυτοῖς λόγον πονηρον. Εκύρω σαν παρ' αὐτοῖς τὸν λόγον τῆς ἐπιβουλῆς, ὡς βε βαίως ἀποτελεσθησόμενον. Διηγήσαντο τοῦ κρύψαι παγίδας. - Εισηγή σαντο, ἐξέδωκεν ὁ Σύμμαχος. Συνεβούλευσαν γὰρ, ὥστε κρύψαι θήρατρα, ἐν τῷ καθίσαι λόγους. Εἶπαν · Τίς δψεται αὐτούς; Τίς όψεται αὐτοὺς, ἔκδικος τοῦ ἐπιβουλευομένου; ὅ ἐστιν, οὐδείς. Εξηρεύνησαν ἀνομίαν. Εζήτησαν ὥστε χρή- σασθαι αὐτῇ. Ἐξέλιπον ἐξερευνῶντες ἐξερευνήσεις. Ητόνη- σαν ζητοῦντες ζητήσεις δολεράς, καὶ μηχανώμενοι μηχανάς. Προσελεύσεται ἄνθρωπος, καὶ καρδία βαθεῖα, καὶ ὑψωθήσεται ὁ Θεός. Προσελεύσεται αὐτοῖς μηχανωμένοις ἄνθρωπος, ὑπηρετήσων κατ' ἐμοῦ τῇ πο ηρίᾳ αὐτῶν. Καὶ οὗτος ἔσται καρδία βαθεία. τουτέστιν, βαθυγνώμων, ἀλλ᾽ ἐπὶ κακῷ. Εστι γάρ καὶ ἐπὶ καλῷ (20) βαθυγνώμων· καὶ μηδὲ τούτου ἀνύοντος, ἔτι μεγαλυνθήσεται ὁ δρασσόμενος τοὺς σοφοὺς ἐν τῇ πανουργίᾳ αὐτῶν, καὶ δεικνύων ἀπρά- κτους τὰς ἐπιβουλὰς αὐτῶν. Εἰκός γάρ τινας, χαριζομένους τοῖς ἐχθροῖς, προσιέναι καὶ ἐπαγ γέλλεσθαι κατὰ τοῦ δικαίου. Βέλος νηπίων ἐγενήθησαν αἱ πληγα, αὐτῶν. Ανενέργητοι - τοιαῦται γὰρ αἱ παρὰ τῶν νηπίων βολαί. Η διὰ τὴν ἀσθένειαν τῶν βαλλόντων. Πληγές δὲ λέγει, τὰς κακώσεις. Καὶ ἐξησθένησαν ἐπ' αὐτοὺς αἱ γλῶσσαι αύτ τῶν. Γλώσσας καλεῖ τὰς συκοφαντίας καὶ συσκευάς, αν διὰ γλώσσης ῥάπτονται, καὶ γλώσσης εἰσὶν ἀποτε λέσματα. Ἐξησθένησαν οὖν ἐπ' αὐτοῖς, μηδέν τι πλέον ἀνῦσαι δυνάμεναι. Εταράχθησαν πάντες οι θεωροῦντες αὐτούς. Ἐθορυβήθησαν οἱ θεωροῦντες τοὺς τοιούτους καὶ τοσούτους τῶν ἐπιχειρημάτων ἀποτυγχάνοντας. Καὶ ἐφοβήθη πᾶς ἄνθρωπος. Πᾶς τῶν θεωρούν των αὐτοὺς ἐφοβήθη καθ' ἑαυτὸν, γνούς, ὅτι ὁ Θεὸς ἐκδικητής ἐστι τῶν ἀδικουμένων. Καὶ ἀνήγγειλαν τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ. (21) Ανήγο γειλε πρὸς ἕτερον τὰ δι' ἐμὲ γενόμενα τέρατα. EUTHYMI ZIGABENI VERS. 5. Subilo sagittabunt eum, et non timebunt. A Statim, inquit, nec præcaventem eum sagittabunt, nullam, aut Dei iram, aut humani juris legem ti- n:entes. Stabiliverunt sibi sermonem pravum. Pravum in- sidiarum consilium sequi decreverunt, ut omnino perficiendum. VERS. 6. Narraverunt ut absconderent laqueos. Symmachus reddidit: Consuluerunt. Consuluerunt etenim, ut laqueos absconderent et plagas, dum collocarent insidias. Dixerunt : Quis videbit eos ? Quis ultor nimirum, aut vindex illius erit, quem occidere conantur ? ac si dicant : Nullus hujusmodi vindex eos vi- debit. VERS. 7. Scrutati sunt iniquitatem. Perquisiverunt iniquitatem, ut ea uterentur. Defecerunt scrutantes scrutinia. Hoc est, defati gali sunt, quærentes dolosas artes et struentes in- sidias. et VERS. 8. Accedet homo, et cor profundum, exaltabitur Deus. Ad pravos istos talia molientes accedet homo aliquis, illorum pravitati adversum me inserviturus : et homo iste erit cur profundum, hoc est, magni ac profundi consilii et vergentis ad malum. Nam et profunda inveniuntur ad malamı consilia. Cum vero apparuerit hujusmodi hominem consilium suum non posse perficere, tunc ma- gnificabitur Deus, qui comprehendit sapientes in astutia eorum ", qui inefficaces fuisse ostendet eorum insidias. Verisimile est autem aliquos fuisɛe qui ut iuímicis gratificarentur, accesserint, et operam snam adversus justum polliciti sint. Vers. 9. Sagittæ parvulorum. facta sunt verbera eorum. Inefficaces nimirum. Hujusmodi enim sunt parvulorum ictus. Vel etiam, propter percutien- tium infirmitatem. Per verbera autem bic afflictio- nes intellige. Et infirmatæ sunt contra eos linguæ eorum. Per linguas ipsas intelligit calumnias et conspiratio- nés, quæ per linguam contexuntur. Hæc etenim suut linguae opera. Infirmat: igitur sunt lingua eorum in eis : nequeuntes scilicet aliquod amplius facere. VERS. 10. Turbali sunt omnes qui videbant eos. li, inquit, qui tales ac tantos homines conatibus suis omnibus frustratos viderunt, non mediocriter perturbati sunt, Et timuit omnis homo. Omnis homo qui cos vi- derat, in se ipso conterritus est, cognoscens quod Deus eorum omnium vindex esset, qui injuria op- primerentur. Et annuntiaverunt opera Del. Et alii miracula omnia annuntiaverunt, quæ propter me Deus ope- ratus est. ** Job. v, 13; Cor. 1, 19. B C D Varia lectiones. (20) Apparel interpretem legisse ἐπὶ κακῷ pro ἐπὶ καλῷ ad bonum. (21) Videtur praeponendum έτερος.
together and correcting and guarding them so that the people tried like silver for purity of faith be contained, or in other words, delivered. [32] They say ‘ambassadors will come from Egypt’ took place at the time of Solomon under whom Ethiopia also sent her own ruler the queen. They try to reconcile the rest, but are proven to be in error. It is a matter for wonder how the divine Spirit intertwined the anagogical aspect with the history, but at the most vital points set out the anagogical view stripped of history in refuta- tion of the gainsaying Jews.
PG 128:81168 ξη΄
PG 128:6891 Εἰς τὸ τέλος· ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων· ψαλμὸς τῷ Δαυίδ. Εἰς τὸ τέλος μὲν, διὰ τὸ πέρας τῶν ἐν τούτῳ προῤῥήσεων· ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων δὲ, ὅτι περὶ μεταβολῆς πραγμάτων διαλαμβάνει· ἐσχημάτισται γὰρ προσώπῳ τοῦ | ἐν Βαβυλῶνι αἰχμαλώτου λαοῦ, οἵτινες ἠλλοιώθησαν, ἀντὶ δούλων ἐλεύθεροι πάλιν γεγονότες, καὶ ἀντὶ τῆς ἀλλοτρίας, τὴν ἰδίαν οἰκήσαντες. Προσήκει δὲ καὶ παντὶ πιστῷ πολεμουμένῳ, εἴτε σωματικῶς, εἴτε ψυχικῶς.Εξάπινα κατατοξεύσουσιν αὐτὸν, καὶ οὐ φο- βηθήσονται. - Εξάπινα μὲν, ἀντὶ τοῦ αἰφνιδίως, μὴ προῃσθημένον· οὐ φοβηθήσονται δὲ, οὔτε τὴν παρὰ Θεοῦ ὀργὴν, οὔτε τὴν παρὰ ἀνθρώπων κατά γνωσιν. Εκραταίωσαν ἑαυτοῖς λόγον πονηρον. Εκύρω σαν παρ' αὐτοῖς τὸν λόγον τῆς ἐπιβουλῆς, ὡς βε βαίως ἀποτελεσθησόμενον. Διηγήσαντο τοῦ κρύψαι παγίδας. - Εισηγή σαντο, ἐξέδωκεν ὁ Σύμμαχος. Συνεβούλευσαν γὰρ, ὥστε κρύψαι θήρατρα, ἐν τῷ καθίσαι λόγους. Εἶπαν · Τίς δψεται αὐτούς; Τίς όψεται αὐτοὺς, ἔκδικος τοῦ ἐπιβουλευομένου; ὅ ἐστιν, οὐδείς. Εξηρεύνησαν ἀνομίαν. Εζήτησαν ὥστε χρή- σασθαι αὐτῇ. Ἐξέλιπον ἐξερευνῶντες ἐξερευνήσεις. Ητόνη- σαν ζητοῦντες ζητήσεις δολεράς, καὶ μηχανώμενοι μηχανάς. Προσελεύσεται ἄνθρωπος, καὶ καρδία βαθεῖα, καὶ ὑψωθήσεται ὁ Θεός. Προσελεύσεται αὐτοῖς μηχανωμένοις ἄνθρωπος, ὑπηρετήσων κατ' ἐμοῦ τῇ πο ηρίᾳ αὐτῶν. Καὶ οὗτος ἔσται καρδία βαθεία. τουτέστιν, βαθυγνώμων, ἀλλ᾽ ἐπὶ κακῷ. Εστι γάρ καὶ ἐπὶ καλῷ (20) βαθυγνώμων· καὶ μηδὲ τούτου ἀνύοντος, ἔτι μεγαλυνθήσεται ὁ δρασσόμενος τοὺς σοφοὺς ἐν τῇ πανουργίᾳ αὐτῶν, καὶ δεικνύων ἀπρά- κτους τὰς ἐπιβουλὰς αὐτῶν. Εἰκός γάρ τινας, χαριζομένους τοῖς ἐχθροῖς, προσιέναι καὶ ἐπαγ γέλλεσθαι κατὰ τοῦ δικαίου. Βέλος νηπίων ἐγενήθησαν αἱ πληγα, αὐτῶν. Ανενέργητοι - τοιαῦται γὰρ αἱ παρὰ τῶν νηπίων βολαί. Η διὰ τὴν ἀσθένειαν τῶν βαλλόντων. Πληγές δὲ λέγει, τὰς κακώσεις. Καὶ ἐξησθένησαν ἐπ' αὐτοὺς αἱ γλῶσσαι αύτ τῶν. Γλώσσας καλεῖ τὰς συκοφαντίας καὶ συσκευάς, αν διὰ γλώσσης ῥάπτονται, καὶ γλώσσης εἰσὶν ἀποτε λέσματα. Ἐξησθένησαν οὖν ἐπ' αὐτοῖς, μηδέν τι πλέον ἀνῦσαι δυνάμεναι. Εταράχθησαν πάντες οι θεωροῦντες αὐτούς. Ἐθορυβήθησαν οἱ θεωροῦντες τοὺς τοιούτους καὶ τοσούτους τῶν ἐπιχειρημάτων ἀποτυγχάνοντας. Καὶ ἐφοβήθη πᾶς ἄνθρωπος. Πᾶς τῶν θεωρούν των αὐτοὺς ἐφοβήθη καθ' ἑαυτὸν, γνούς, ὅτι ὁ Θεὸς ἐκδικητής ἐστι τῶν ἀδικουμένων. Καὶ ἀνήγγειλαν τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ. (21) Ανήγο γειλε πρὸς ἕτερον τὰ δι' ἐμὲ γενόμενα τέρατα. EUTHYMI ZIGABENI VERS. 5. Subilo sagittabunt eum, et non timebunt. A Statim, inquit, nec præcaventem eum sagittabunt, nullam, aut Dei iram, aut humani juris legem ti- n:entes. Stabiliverunt sibi sermonem pravum. Pravum in- sidiarum consilium sequi decreverunt, ut omnino perficiendum. VERS. 6. Narraverunt ut absconderent laqueos. Symmachus reddidit: Consuluerunt. Consuluerunt etenim, ut laqueos absconderent et plagas, dum collocarent insidias. Dixerunt : Quis videbit eos ? Quis ultor nimirum, aut vindex illius erit, quem occidere conantur ? ac si dicant : Nullus hujusmodi vindex eos vi- debit. VERS. 7. Scrutati sunt iniquitatem. Perquisiverunt iniquitatem, ut ea uterentur. Defecerunt scrutantes scrutinia. Hoc est, defati gali sunt, quærentes dolosas artes et struentes in- sidias. et VERS. 8. Accedet homo, et cor profundum, exaltabitur Deus. Ad pravos istos talia molientes accedet homo aliquis, illorum pravitati adversum me inserviturus : et homo iste erit cur profundum, hoc est, magni ac profundi consilii et vergentis ad malum. Nam et profunda inveniuntur ad malamı consilia. Cum vero apparuerit hujusmodi hominem consilium suum non posse perficere, tunc ma- gnificabitur Deus, qui comprehendit sapientes in astutia eorum ", qui inefficaces fuisse ostendet eorum insidias. Verisimile est autem aliquos fuisɛe qui ut iuímicis gratificarentur, accesserint, et operam snam adversus justum polliciti sint. Vers. 9. Sagittæ parvulorum. facta sunt verbera eorum. Inefficaces nimirum. Hujusmodi enim sunt parvulorum ictus. Vel etiam, propter percutien- tium infirmitatem. Per verbera autem bic afflictio- nes intellige. Et infirmatæ sunt contra eos linguæ eorum. Per linguas ipsas intelligit calumnias et conspiratio- nés, quæ per linguam contexuntur. Hæc etenim suut linguae opera. Infirmat: igitur sunt lingua eorum in eis : nequeuntes scilicet aliquod amplius facere. VERS. 10. Turbali sunt omnes qui videbant eos. li, inquit, qui tales ac tantos homines conatibus suis omnibus frustratos viderunt, non mediocriter perturbati sunt, Et timuit omnis homo. Omnis homo qui cos vi- derat, in se ipso conterritus est, cognoscens quod Deus eorum omnium vindex esset, qui injuria op- primerentur. Et annuntiaverunt opera Del. Et alii miracula omnia annuntiaverunt, quæ propter me Deus ope- ratus est. ** Job. v, 13; Cor. 1, 19. B C D Varia lectiones. (20) Apparel interpretem legisse ἐπὶ κακῷ pro ἐπὶ καλῷ ad bonum. (21) Videtur praeponendum έτερος.
1 Towards fulfilment; for those who will be changed; a psalm belonging to David. ‘Towards fulfilment’ on account of the coming to pass of the predictions contained in it. ‘For those who will be changed’ because it speaks about changes in the states of things, for it is cast in the person of the captive people in Babylon who were changed, instead of slaves having become free again, and instead of in a foreign land having settled in their own. It is suited for every believer who is under attack, whether in body or in soul.
2 Σῶσόν με, ὁ Θεὸς, ὅτι εἰσήλθοσαν ὕδατα ἕως ψυχῆς μου. Ὕδατα νῦν λέγει, τὴν ἐπίῤῥοιαν τῶν θλίψεων καὶ τῶν πειρασμῶν, τῶν ἐπαφιεμένων ὑπὸ τῶν εἴτε ὁρατῶν, εἴτε ἀοράτων ἐχθρῶν, ὧν τὸ βάθος, δίκην ὑδάτων, ἀποπνίγει τὸν συνεχόμενον· ταῦτα, φησὶ, τὰ ὕδατα, περιγενόμενα τοῦ σώματος, ἥψαντο καὶ αὐτῆς τῆς ψυχῆς μου. Ἐμφαίνει δὲ διὰ τούτου τὴν σφοδρότητα τῆς ἀλγηδόνος.Εξάπινα κατατοξεύσουσιν αὐτὸν, καὶ οὐ φο- βηθήσονται. - Εξάπινα μὲν, ἀντὶ τοῦ αἰφνιδίως, μὴ προῃσθημένον· οὐ φοβηθήσονται δὲ, οὔτε τὴν παρὰ Θεοῦ ὀργὴν, οὔτε τὴν παρὰ ἀνθρώπων κατά γνωσιν. Εκραταίωσαν ἑαυτοῖς λόγον πονηρον. Εκύρω σαν παρ' αὐτοῖς τὸν λόγον τῆς ἐπιβουλῆς, ὡς βε βαίως ἀποτελεσθησόμενον. Διηγήσαντο τοῦ κρύψαι παγίδας. - Εισηγή σαντο, ἐξέδωκεν ὁ Σύμμαχος. Συνεβούλευσαν γὰρ, ὥστε κρύψαι θήρατρα, ἐν τῷ καθίσαι λόγους. Εἶπαν · Τίς δψεται αὐτούς; Τίς όψεται αὐτοὺς, ἔκδικος τοῦ ἐπιβουλευομένου; ὅ ἐστιν, οὐδείς. Εξηρεύνησαν ἀνομίαν. Εζήτησαν ὥστε χρή- σασθαι αὐτῇ. Ἐξέλιπον ἐξερευνῶντες ἐξερευνήσεις. Ητόνη- σαν ζητοῦντες ζητήσεις δολεράς, καὶ μηχανώμενοι μηχανάς. Προσελεύσεται ἄνθρωπος, καὶ καρδία βαθεῖα, καὶ ὑψωθήσεται ὁ Θεός. Προσελεύσεται αὐτοῖς μηχανωμένοις ἄνθρωπος, ὑπηρετήσων κατ' ἐμοῦ τῇ πο ηρίᾳ αὐτῶν. Καὶ οὗτος ἔσται καρδία βαθεία. τουτέστιν, βαθυγνώμων, ἀλλ᾽ ἐπὶ κακῷ. Εστι γάρ καὶ ἐπὶ καλῷ (20) βαθυγνώμων· καὶ μηδὲ τούτου ἀνύοντος, ἔτι μεγαλυνθήσεται ὁ δρασσόμενος τοὺς σοφοὺς ἐν τῇ πανουργίᾳ αὐτῶν, καὶ δεικνύων ἀπρά- κτους τὰς ἐπιβουλὰς αὐτῶν. Εἰκός γάρ τινας, χαριζομένους τοῖς ἐχθροῖς, προσιέναι καὶ ἐπαγ γέλλεσθαι κατὰ τοῦ δικαίου. Βέλος νηπίων ἐγενήθησαν αἱ πληγα, αὐτῶν. Ανενέργητοι - τοιαῦται γὰρ αἱ παρὰ τῶν νηπίων βολαί. Η διὰ τὴν ἀσθένειαν τῶν βαλλόντων. Πληγές δὲ λέγει, τὰς κακώσεις. Καὶ ἐξησθένησαν ἐπ' αὐτοὺς αἱ γλῶσσαι αύτ τῶν. Γλώσσας καλεῖ τὰς συκοφαντίας καὶ συσκευάς, αν διὰ γλώσσης ῥάπτονται, καὶ γλώσσης εἰσὶν ἀποτε λέσματα. Ἐξησθένησαν οὖν ἐπ' αὐτοῖς, μηδέν τι πλέον ἀνῦσαι δυνάμεναι. Εταράχθησαν πάντες οι θεωροῦντες αὐτούς. Ἐθορυβήθησαν οἱ θεωροῦντες τοὺς τοιούτους καὶ τοσούτους τῶν ἐπιχειρημάτων ἀποτυγχάνοντας. Καὶ ἐφοβήθη πᾶς ἄνθρωπος. Πᾶς τῶν θεωρούν των αὐτοὺς ἐφοβήθη καθ' ἑαυτὸν, γνούς, ὅτι ὁ Θεὸς ἐκδικητής ἐστι τῶν ἀδικουμένων. Καὶ ἀνήγγειλαν τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ. (21) Ανήγο γειλε πρὸς ἕτερον τὰ δι' ἐμὲ γενόμενα τέρατα. EUTHYMI ZIGABENI VERS. 5. Subilo sagittabunt eum, et non timebunt. A Statim, inquit, nec præcaventem eum sagittabunt, nullam, aut Dei iram, aut humani juris legem ti- n:entes. Stabiliverunt sibi sermonem pravum. Pravum in- sidiarum consilium sequi decreverunt, ut omnino perficiendum. VERS. 6. Narraverunt ut absconderent laqueos. Symmachus reddidit: Consuluerunt. Consuluerunt etenim, ut laqueos absconderent et plagas, dum collocarent insidias. Dixerunt : Quis videbit eos ? Quis ultor nimirum, aut vindex illius erit, quem occidere conantur ? ac si dicant : Nullus hujusmodi vindex eos vi- debit. VERS. 7. Scrutati sunt iniquitatem. Perquisiverunt iniquitatem, ut ea uterentur. Defecerunt scrutantes scrutinia. Hoc est, defati gali sunt, quærentes dolosas artes et struentes in- sidias. et VERS. 8. Accedet homo, et cor profundum, exaltabitur Deus. Ad pravos istos talia molientes accedet homo aliquis, illorum pravitati adversum me inserviturus : et homo iste erit cur profundum, hoc est, magni ac profundi consilii et vergentis ad malum. Nam et profunda inveniuntur ad malamı consilia. Cum vero apparuerit hujusmodi hominem consilium suum non posse perficere, tunc ma- gnificabitur Deus, qui comprehendit sapientes in astutia eorum ", qui inefficaces fuisse ostendet eorum insidias. Verisimile est autem aliquos fuisɛe qui ut iuímicis gratificarentur, accesserint, et operam snam adversus justum polliciti sint. Vers. 9. Sagittæ parvulorum. facta sunt verbera eorum. Inefficaces nimirum. Hujusmodi enim sunt parvulorum ictus. Vel etiam, propter percutien- tium infirmitatem. Per verbera autem bic afflictio- nes intellige. Et infirmatæ sunt contra eos linguæ eorum. Per linguas ipsas intelligit calumnias et conspiratio- nés, quæ per linguam contexuntur. Hæc etenim suut linguae opera. Infirmat: igitur sunt lingua eorum in eis : nequeuntes scilicet aliquod amplius facere. VERS. 10. Turbali sunt omnes qui videbant eos. li, inquit, qui tales ac tantos homines conatibus suis omnibus frustratos viderunt, non mediocriter perturbati sunt, Et timuit omnis homo. Omnis homo qui cos vi- derat, in se ipso conterritus est, cognoscens quod Deus eorum omnium vindex esset, qui injuria op- primerentur. Et annuntiaverunt opera Del. Et alii miracula omnia annuntiaverunt, quæ propter me Deus ope- ratus est. ** Job. v, 13; Cor. 1, 19. B C D Varia lectiones. (20) Apparel interpretem legisse ἐπὶ κακῷ pro ἐπὶ καλῷ ad bonum. (21) Videtur praeponendum έτερος.
2 Save me, O God, for waters have invaded even as far as my soul. ‘Waters’ is what he here calls the influx of afflictions and temptations, brought upon by enemies either visible or invisible, the depths of which, like waters, drown the person caught in them. These waters, he says, having prevailed over the body, have touched even my very soul. Through this he indicates the acuteness of his suffering.
PG 128:691α Ἐνεπάγην εἰς ἰλὺν βυθοῦ, καὶ οὐκ ἔστιν ὑπόστασις. Τινὰ τῶν ἀντιγράφων, ὕλην γράφουσιν· ἔστι δὲ καὶ τοῦτο κἀκεῖνο ἡ ὑποστάθμη τοῦ ἐν τῷ βυθῷ ὕδατος. Μεταφορικὸς δὲ ὁ λόγος· οἱ γὰρ ἐμπηγνύμενοι τῇ τοιαύτῃ ὑποστάθμῃ οὐχ εὑρίσκουσιν ὑπόστασιν, εἴτουν ἑδραίωσιν, ἀεὶ συνιζανούσῃ διὰ τὸ τέλμα.Καὶ τὰ ποιήματα αὐτοῦ συνῆκαν. Καὶ ἔγνωσαν οἷα ποιεῖ βοηθῶν τοῖς δούλοις αὐτοῦ· ὡς γενόμενα δὲ εἶπε τὰ γενησόμενα, νόμῳ προφητείας. Εὐφρανθήσεται δίκαιος ἐν τῷ Κυρίῳ, καὶ ἐλπιεῖ ἐπ' αὐτόν. Εὐφρανθήσεται καὶ ἐλπιεῖ, βλέπων τὴν ἐπ' ἐμοὶ κηδεμονίαν αὐτοῦ. Καὶ ἐπαινεθήσονται πάντες οἱ εὐθεῖς τῇ καρ δίᾳ. Ἐπαινεθήσονται παρὰ τῶν ἀνθρώπων οἱ μηδὲν σχολιὸν ἐν τῇ καρδίᾳ φέροντες, οἷος ἦν αὐτὸς, ὡς τοῖς τοιούτοις βοηθοῦντος αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ. Ως άγα- θὺς γὰρ, φησὶν, ὁ Θεὸς τοῖς εὐθέσι τῇ καρδίᾳ. Τινὲς δὲ περὶ τοῦ Ἰούδα προειρῆσθαί φασιν τὸ, Προσελεύσεται ἄνθρωπος, δς, παμπόνηρος ων, προσῆλθεν τοῖς ἐχθροῖς τοῦ Χριστοῦ, καὶ ὑπέσχετο μ προδοῦναι αὐτόν. Ἐμεγαλύνθη δὲ μᾶλλον ὁ Χριστός, φοβερά τε παρὰ τὸν καιρὸν τῆς σταυρώσεως θαυμα τουργήσας, καὶ ἀναστὰς ἐκ τῶν νεκρῶν. Αἵ τε τι μωρίαι ἃς ἐπήγαγον αὐτῷ, εἰς οὐδὲν ἐλογίσθησαν, διά τε τὸ τῆς θεότητος ἀπαθές, καὶ διὰ τὸ μὴ δυνη θῆναι ἀφανίσαι αὐτὸν, ὡς ἐκεῖνοι φοντο. Πάντες δὲ οἱ ἐν τοῖς ἔθνεσι θεωροῦντες τοὺς χριστοκτόνους, παραδοθέντας τοῖς Ῥωμαίοις εἰς ὄλεθρον, ἐθορυβή - θησαν, καὶ ἐφοβήθησαν τὸν Χριστὸν, δι᾿ ἂν οὗτοι πεπόνθασι. Δικαίους δὲ νοήσεις τοὺς ἐξ ἐθνῶν, ως δικαιωθέντας διὰ πίστεως· οἱ καὶ εὐφρανθήσονται ἐπὶ τῷ Χριστῷ· τοὺς αὐτοὺς δ᾽ ἂν εἴποις, καὶ εὐθεῖς τῇ καρδίᾳ, ὡς ἐν τῇ καρδίᾳ μὴ παρεγκλίναντας, ἧς μετέχον, ὀρθῆς πίστεως. Εἰς τὸ τέλος Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΕΔ'. Εἰς τὸ τέλος καὶ οὗτος, ὅτι προφητεύει περί τε τῆς ἐπανόδου τῶν ἐν Βαβυλῶνι αἰχμαλώτων, ὧν καὶ προσώπῳ συντέτακται, καὶ περὶ τῆς εὐσεβείας τῶν ἐθνῶν. Τί δέ ἐστι ψαλμὸς ᾠδῆς, παραδέδοται ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς βίβλου τῶν Ψαλμῶν. Σοὶ πρέπει ὕμνος, ὁ Θεὸς, ἐν Σιών. Εν Σιών φοι πρέπει, φησὶν, ὁ ὕμνος· ἐκεῖ γὰρ λατρεύειν προσέταξας. Καὶ σοὶ ἀποδοθήσεται εὐχὴ ἐν Ἱερουσαλήμ. Ορα τὴν περὶ τῆς ἐπανόδου πρόῤῥησιν. Εἴη δ' ἂν καὶ κατὰ λόγον ἀναγωγῆς Σιὼν καὶ Ἱερουσαλήμ, ή τε καθολικὴ Ἐκκλησία τῶν πιστῶν, καὶ οἱ κατὰ μέρος ναοί. Εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου. Τῆς περὶ ὧν ἀεὶ παρακαλώ. Πρὸς σὲ πᾶσα σὰρξ ἤξει. Τοῦτο προφητεία περὶ τῶν ἐθνῶν. Σάρκα δὲ αὐτοὺς ἐκάλεσεν, ἢ ὡς ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν, ἢ ὡς σαρκικῶς ζῶντας. Η καὶ περὶ τῆς καθολικῆς ἀναστάσεως ὁ λόγος. ¥ i COMMENT. IN PSALMOS. B Et facta ejus intellexerunt. Et cognoverunt qua - lia faciat Dominus adjuvans servos suos. Futura autem dixit, ut jam facta, lege scilicet prophe- tiæ. VERS. 11. Lætabitur justus in Domino, et spera- bit in eo. Lætabitur et sperabit, ubi magnum Dei studium in me viderit. El laudabuntur omnes recti corde. li, inquit, qui obliquum nihil, aut tortuosum ferunt in corde, qualis crat beatus Davidl, ab omnibus semper lau- dabuntur, veluti eis Deus præsto semper futurus sil. Quam bonus enim, inquit, Deus Israel iis, qui reclo sunt corde " ! Quidam ea verba : Accedet homo, intelligunt dicta esse de Juda : qui, cum depravato esset animo, ad Christi adversarios profectus est et pollicitus se illum eis traditurum esse. Verum Christus ex eo magis magnificatus atque exaltatus est. Multa siquidem et summa ad- miratione digna miracula tam moriens, quam re- surgens, operatus est, quæ illius gloriam prædi- cant. Nam quod supplicia sustinuerit, ejus gloria non minuitur, cum et divinitas ipsa minime læsa sit, et humanitatis excellentia ac nomen ejus tolli ideo non potuerit, ut putarant. flec autem omnia cum cernerent gentiles, et insuper ipsos Christi crucifixores tradi viderent Romanis in in- teritum, turbati sunt, et timuerunt Christum Do- minum, ob quem Judzorum genus tantis affectum est suppliciis. Et juxta hunc sensum per justos, fideles omnes ex gentibus intelliges, qui per fidem justificati sunt, qui etiam ut recti corde lætabun- tur in Christo, eo quod in corde suo nunquam a recta illa ſide declinaverunt, quam semel professi sunt. C D Psal. Lxxu, 1. In finem psalmus cantici ipsi David. PSALMUS LXIV. In finem etiam inscribitur hic psalmus, quia ca- ptivorum reditum prædicit, qui in Babylone erant, ex quorum persoua fuit a Propheta conscriptus. Futuram etiam gentilium religionem ac fidem in - terserit (quæ omnia ad finem suum tendebant). Quid autem sit psalmus cantici in proœmio operis dictum est. VER. 2. Te decet hymnus, Deus, in Sion. lllic et- enim te coli debere mandasti. Et tibi reddetur volum in Jerusalem. Vide pro- phetiam de reditu. Juxta anagogen per Sion et per Jerusalem, universalis delium Ecclesia intelligi- tur, et templa etiam, quæ privatim erecta sunt in variis mundi partibus. VERS. 5. Exaudi orationem meam. Orationem de his rebus, pro quibus semper ad te preces fundo. Aḍ te omnis caro veniet. Prophetia hic traditur de salute gentium; per carnem etenim ipsas gen- tes intelligit, ut totum a parte : vel quia olim vi- vebant carnaliter. Vel fortassis sermo est de uni- versali corporum resurrectione.
3α I have become stuck in the mire of the deep and there is nothing to stand on. A number of copies write ‘matter’ [ὕλη] for ‘mire’ [ἰλύς]; both, however, refer to the floor of sediment beneath the water of the deep. The verse is metaphorical, for those who are stuck in sediment of such a kind find nothing to stand on, namely, a stable foundation, since the sediment is always sinking on account of its swampy nature.
β Ἦλθον εἰς τὰ βάθη τῆς θαλάσσης, καὶ καταιγὶς κατεπόντισέ με. Oἱ τρεῖς οὗτοι στίχοι τὸ αὐτὸ λέγουσιν, ὅτι κατεποντίσθην ὑπὸ τῶν συμφορῶν, ἃς διαφόρως ὠνόμασεν· ὕδατα μὲν, διὰ τὸ ἐπιῤῥεῖν καὶ ἀποπνίγειν, ἰλὺν δὲ βυθοῦ, διὰ τὸ ἀπέραντον, βάθη δὲ θαλάσσης, διὰ τὸ πλῆθος καὶ τὴν πικρίαν· καταιγίδα δὲ καλεῖ, τὴν τούτων σφοδρότητα. [] ἐγκλεισθῆναι P : ἐκκλεισθῆναι MCBFV. 22 νῦν ASCF : δὲ νῦν H : om. MPBV.Καὶ τὰ ποιήματα αὐτοῦ συνῆκαν. Καὶ ἔγνωσαν οἷα ποιεῖ βοηθῶν τοῖς δούλοις αὐτοῦ· ὡς γενόμενα δὲ εἶπε τὰ γενησόμενα, νόμῳ προφητείας. Εὐφρανθήσεται δίκαιος ἐν τῷ Κυρίῳ, καὶ ἐλπιεῖ ἐπ' αὐτόν. Εὐφρανθήσεται καὶ ἐλπιεῖ, βλέπων τὴν ἐπ' ἐμοὶ κηδεμονίαν αὐτοῦ. Καὶ ἐπαινεθήσονται πάντες οἱ εὐθεῖς τῇ καρ δίᾳ. Ἐπαινεθήσονται παρὰ τῶν ἀνθρώπων οἱ μηδὲν σχολιὸν ἐν τῇ καρδίᾳ φέροντες, οἷος ἦν αὐτὸς, ὡς τοῖς τοιούτοις βοηθοῦντος αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ. Ως άγα- θὺς γὰρ, φησὶν, ὁ Θεὸς τοῖς εὐθέσι τῇ καρδίᾳ. Τινὲς δὲ περὶ τοῦ Ἰούδα προειρῆσθαί φασιν τὸ, Προσελεύσεται ἄνθρωπος, δς, παμπόνηρος ων, προσῆλθεν τοῖς ἐχθροῖς τοῦ Χριστοῦ, καὶ ὑπέσχετο μ προδοῦναι αὐτόν. Ἐμεγαλύνθη δὲ μᾶλλον ὁ Χριστός, φοβερά τε παρὰ τὸν καιρὸν τῆς σταυρώσεως θαυμα τουργήσας, καὶ ἀναστὰς ἐκ τῶν νεκρῶν. Αἵ τε τι μωρίαι ἃς ἐπήγαγον αὐτῷ, εἰς οὐδὲν ἐλογίσθησαν, διά τε τὸ τῆς θεότητος ἀπαθές, καὶ διὰ τὸ μὴ δυνη θῆναι ἀφανίσαι αὐτὸν, ὡς ἐκεῖνοι φοντο. Πάντες δὲ οἱ ἐν τοῖς ἔθνεσι θεωροῦντες τοὺς χριστοκτόνους, παραδοθέντας τοῖς Ῥωμαίοις εἰς ὄλεθρον, ἐθορυβή - θησαν, καὶ ἐφοβήθησαν τὸν Χριστὸν, δι᾿ ἂν οὗτοι πεπόνθασι. Δικαίους δὲ νοήσεις τοὺς ἐξ ἐθνῶν, ως δικαιωθέντας διὰ πίστεως· οἱ καὶ εὐφρανθήσονται ἐπὶ τῷ Χριστῷ· τοὺς αὐτοὺς δ᾽ ἂν εἴποις, καὶ εὐθεῖς τῇ καρδίᾳ, ὡς ἐν τῇ καρδίᾳ μὴ παρεγκλίναντας, ἧς μετέχον, ὀρθῆς πίστεως. Εἰς τὸ τέλος Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΕΔ'. Εἰς τὸ τέλος καὶ οὗτος, ὅτι προφητεύει περί τε τῆς ἐπανόδου τῶν ἐν Βαβυλῶνι αἰχμαλώτων, ὧν καὶ προσώπῳ συντέτακται, καὶ περὶ τῆς εὐσεβείας τῶν ἐθνῶν. Τί δέ ἐστι ψαλμὸς ᾠδῆς, παραδέδοται ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς βίβλου τῶν Ψαλμῶν. Σοὶ πρέπει ὕμνος, ὁ Θεὸς, ἐν Σιών. Εν Σιών φοι πρέπει, φησὶν, ὁ ὕμνος· ἐκεῖ γὰρ λατρεύειν προσέταξας. Καὶ σοὶ ἀποδοθήσεται εὐχὴ ἐν Ἱερουσαλήμ. Ορα τὴν περὶ τῆς ἐπανόδου πρόῤῥησιν. Εἴη δ' ἂν καὶ κατὰ λόγον ἀναγωγῆς Σιὼν καὶ Ἱερουσαλήμ, ή τε καθολικὴ Ἐκκλησία τῶν πιστῶν, καὶ οἱ κατὰ μέρος ναοί. Εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου. Τῆς περὶ ὧν ἀεὶ παρακαλώ. Πρὸς σὲ πᾶσα σὰρξ ἤξει. Τοῦτο προφητεία περὶ τῶν ἐθνῶν. Σάρκα δὲ αὐτοὺς ἐκάλεσεν, ἢ ὡς ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν, ἢ ὡς σαρκικῶς ζῶντας. Η καὶ περὶ τῆς καθολικῆς ἀναστάσεως ὁ λόγος. ¥ i COMMENT. IN PSALMOS. B Et facta ejus intellexerunt. Et cognoverunt qua - lia faciat Dominus adjuvans servos suos. Futura autem dixit, ut jam facta, lege scilicet prophe- tiæ. VERS. 11. Lætabitur justus in Domino, et spera- bit in eo. Lætabitur et sperabit, ubi magnum Dei studium in me viderit. El laudabuntur omnes recti corde. li, inquit, qui obliquum nihil, aut tortuosum ferunt in corde, qualis crat beatus Davidl, ab omnibus semper lau- dabuntur, veluti eis Deus præsto semper futurus sil. Quam bonus enim, inquit, Deus Israel iis, qui reclo sunt corde " ! Quidam ea verba : Accedet homo, intelligunt dicta esse de Juda : qui, cum depravato esset animo, ad Christi adversarios profectus est et pollicitus se illum eis traditurum esse. Verum Christus ex eo magis magnificatus atque exaltatus est. Multa siquidem et summa ad- miratione digna miracula tam moriens, quam re- surgens, operatus est, quæ illius gloriam prædi- cant. Nam quod supplicia sustinuerit, ejus gloria non minuitur, cum et divinitas ipsa minime læsa sit, et humanitatis excellentia ac nomen ejus tolli ideo non potuerit, ut putarant. flec autem omnia cum cernerent gentiles, et insuper ipsos Christi crucifixores tradi viderent Romanis in in- teritum, turbati sunt, et timuerunt Christum Do- minum, ob quem Judzorum genus tantis affectum est suppliciis. Et juxta hunc sensum per justos, fideles omnes ex gentibus intelliges, qui per fidem justificati sunt, qui etiam ut recti corde lætabun- tur in Christo, eo quod in corde suo nunquam a recta illa ſide declinaverunt, quam semel professi sunt. C D Psal. Lxxu, 1. In finem psalmus cantici ipsi David. PSALMUS LXIV. In finem etiam inscribitur hic psalmus, quia ca- ptivorum reditum prædicit, qui in Babylone erant, ex quorum persoua fuit a Propheta conscriptus. Futuram etiam gentilium religionem ac fidem in - terserit (quæ omnia ad finem suum tendebant). Quid autem sit psalmus cantici in proœmio operis dictum est. VER. 2. Te decet hymnus, Deus, in Sion. lllic et- enim te coli debere mandasti. Et tibi reddetur volum in Jerusalem. Vide pro- phetiam de reditu. Juxta anagogen per Sion et per Jerusalem, universalis delium Ecclesia intelligi- tur, et templa etiam, quæ privatim erecta sunt in variis mundi partibus. VERS. 5. Exaudi orationem meam. Orationem de his rebus, pro quibus semper ad te preces fundo. Aḍ te omnis caro veniet. Prophetia hic traditur de salute gentium; per carnem etenim ipsas gen- tes intelligit, ut totum a parte : vel quia olim vi- vebant carnaliter. Vel fortassis sermo est de uni- versali corporum resurrectione.
3β I have come into the depths of the sea and a tempest has drowned me. These three verses say the same thing, namely, that I have been drowned by misfortunes which he described in various ways: as ‘waters’ on account of their flooding and asphyxiating, as ‘mire of the deep’ on account of their boundlessness and ‘depths of the sea’, on account of their multitude and bitterness, and ‘tempest’ is what he calls their vehemence.
Psalmus LXXVIII
PG 128:830Ψαλμός 68 — Psalm 68
α Ἐκοπίασα κράζων. Πρὸς σέ.
4α I have grown weary crying aloud. To you.
PG 128:691β Ἐβραγχίασεν ὁ λάρυγξ μου. Ἀπὸ τοῦ συνεχῶς καὶ ἐπιτεταμένως κράζειν.Καὶ τὰ ποιήματα αὐτοῦ συνῆκαν. Καὶ ἔγνωσαν οἷα ποιεῖ βοηθῶν τοῖς δούλοις αὐτοῦ· ὡς γενόμενα δὲ εἶπε τὰ γενησόμενα, νόμῳ προφητείας. Εὐφρανθήσεται δίκαιος ἐν τῷ Κυρίῳ, καὶ ἐλπιεῖ ἐπ' αὐτόν. Εὐφρανθήσεται καὶ ἐλπιεῖ, βλέπων τὴν ἐπ' ἐμοὶ κηδεμονίαν αὐτοῦ. Καὶ ἐπαινεθήσονται πάντες οἱ εὐθεῖς τῇ καρ δίᾳ. Ἐπαινεθήσονται παρὰ τῶν ἀνθρώπων οἱ μηδὲν σχολιὸν ἐν τῇ καρδίᾳ φέροντες, οἷος ἦν αὐτὸς, ὡς τοῖς τοιούτοις βοηθοῦντος αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ. Ως άγα- θὺς γὰρ, φησὶν, ὁ Θεὸς τοῖς εὐθέσι τῇ καρδίᾳ. Τινὲς δὲ περὶ τοῦ Ἰούδα προειρῆσθαί φασιν τὸ, Προσελεύσεται ἄνθρωπος, δς, παμπόνηρος ων, προσῆλθεν τοῖς ἐχθροῖς τοῦ Χριστοῦ, καὶ ὑπέσχετο μ προδοῦναι αὐτόν. Ἐμεγαλύνθη δὲ μᾶλλον ὁ Χριστός, φοβερά τε παρὰ τὸν καιρὸν τῆς σταυρώσεως θαυμα τουργήσας, καὶ ἀναστὰς ἐκ τῶν νεκρῶν. Αἵ τε τι μωρίαι ἃς ἐπήγαγον αὐτῷ, εἰς οὐδὲν ἐλογίσθησαν, διά τε τὸ τῆς θεότητος ἀπαθές, καὶ διὰ τὸ μὴ δυνη θῆναι ἀφανίσαι αὐτὸν, ὡς ἐκεῖνοι φοντο. Πάντες δὲ οἱ ἐν τοῖς ἔθνεσι θεωροῦντες τοὺς χριστοκτόνους, παραδοθέντας τοῖς Ῥωμαίοις εἰς ὄλεθρον, ἐθορυβή - θησαν, καὶ ἐφοβήθησαν τὸν Χριστὸν, δι᾿ ἂν οὗτοι πεπόνθασι. Δικαίους δὲ νοήσεις τοὺς ἐξ ἐθνῶν, ως δικαιωθέντας διὰ πίστεως· οἱ καὶ εὐφρανθήσονται ἐπὶ τῷ Χριστῷ· τοὺς αὐτοὺς δ᾽ ἂν εἴποις, καὶ εὐθεῖς τῇ καρδίᾳ, ὡς ἐν τῇ καρδίᾳ μὴ παρεγκλίναντας, ἧς μετέχον, ὀρθῆς πίστεως. Εἰς τὸ τέλος Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΕΔ'. Εἰς τὸ τέλος καὶ οὗτος, ὅτι προφητεύει περί τε τῆς ἐπανόδου τῶν ἐν Βαβυλῶνι αἰχμαλώτων, ὧν καὶ προσώπῳ συντέτακται, καὶ περὶ τῆς εὐσεβείας τῶν ἐθνῶν. Τί δέ ἐστι ψαλμὸς ᾠδῆς, παραδέδοται ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς βίβλου τῶν Ψαλμῶν. Σοὶ πρέπει ὕμνος, ὁ Θεὸς, ἐν Σιών. Εν Σιών φοι πρέπει, φησὶν, ὁ ὕμνος· ἐκεῖ γὰρ λατρεύειν προσέταξας. Καὶ σοὶ ἀποδοθήσεται εὐχὴ ἐν Ἱερουσαλήμ. Ορα τὴν περὶ τῆς ἐπανόδου πρόῤῥησιν. Εἴη δ' ἂν καὶ κατὰ λόγον ἀναγωγῆς Σιὼν καὶ Ἱερουσαλήμ, ή τε καθολικὴ Ἐκκλησία τῶν πιστῶν, καὶ οἱ κατὰ μέρος ναοί. Εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου. Τῆς περὶ ὧν ἀεὶ παρακαλώ. Πρὸς σὲ πᾶσα σὰρξ ἤξει. Τοῦτο προφητεία περὶ τῶν ἐθνῶν. Σάρκα δὲ αὐτοὺς ἐκάλεσεν, ἢ ὡς ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν, ἢ ὡς σαρκικῶς ζῶντας. Η καὶ περὶ τῆς καθολικῆς ἀναστάσεως ὁ λόγος. ¥ i COMMENT. IN PSALMOS. B Et facta ejus intellexerunt. Et cognoverunt qua - lia faciat Dominus adjuvans servos suos. Futura autem dixit, ut jam facta, lege scilicet prophe- tiæ. VERS. 11. Lætabitur justus in Domino, et spera- bit in eo. Lætabitur et sperabit, ubi magnum Dei studium in me viderit. El laudabuntur omnes recti corde. li, inquit, qui obliquum nihil, aut tortuosum ferunt in corde, qualis crat beatus Davidl, ab omnibus semper lau- dabuntur, veluti eis Deus præsto semper futurus sil. Quam bonus enim, inquit, Deus Israel iis, qui reclo sunt corde " ! Quidam ea verba : Accedet homo, intelligunt dicta esse de Juda : qui, cum depravato esset animo, ad Christi adversarios profectus est et pollicitus se illum eis traditurum esse. Verum Christus ex eo magis magnificatus atque exaltatus est. Multa siquidem et summa ad- miratione digna miracula tam moriens, quam re- surgens, operatus est, quæ illius gloriam prædi- cant. Nam quod supplicia sustinuerit, ejus gloria non minuitur, cum et divinitas ipsa minime læsa sit, et humanitatis excellentia ac nomen ejus tolli ideo non potuerit, ut putarant. flec autem omnia cum cernerent gentiles, et insuper ipsos Christi crucifixores tradi viderent Romanis in in- teritum, turbati sunt, et timuerunt Christum Do- minum, ob quem Judzorum genus tantis affectum est suppliciis. Et juxta hunc sensum per justos, fideles omnes ex gentibus intelliges, qui per fidem justificati sunt, qui etiam ut recti corde lætabun- tur in Christo, eo quod in corde suo nunquam a recta illa ſide declinaverunt, quam semel professi sunt. C D Psal. Lxxu, 1. In finem psalmus cantici ipsi David. PSALMUS LXIV. In finem etiam inscribitur hic psalmus, quia ca- ptivorum reditum prædicit, qui in Babylone erant, ex quorum persoua fuit a Propheta conscriptus. Futuram etiam gentilium religionem ac fidem in - terserit (quæ omnia ad finem suum tendebant). Quid autem sit psalmus cantici in proœmio operis dictum est. VER. 2. Te decet hymnus, Deus, in Sion. lllic et- enim te coli debere mandasti. Et tibi reddetur volum in Jerusalem. Vide pro- phetiam de reditu. Juxta anagogen per Sion et per Jerusalem, universalis delium Ecclesia intelligi- tur, et templa etiam, quæ privatim erecta sunt in variis mundi partibus. VERS. 5. Exaudi orationem meam. Orationem de his rebus, pro quibus semper ad te preces fundo. Aḍ te omnis caro veniet. Prophetia hic traditur de salute gentium; per carnem etenim ipsas gen- tes intelligit, ut totum a parte : vel quia olim vi- vebant carnaliter. Vel fortassis sermo est de uni- versali corporum resurrectione.
4β My throat has grown hoarse. From crying out constantly and intensely.
γ Ἐξέλιπον οἱ ὀφθαλμοί μου. Ἀπέκαμον, ἠτόνησαν ἀτενῶς εἰς σὲ ἀφορῶντες.Καὶ τὰ ποιήματα αὐτοῦ συνῆκαν. Καὶ ἔγνωσαν οἷα ποιεῖ βοηθῶν τοῖς δούλοις αὐτοῦ· ὡς γενόμενα δὲ εἶπε τὰ γενησόμενα, νόμῳ προφητείας. Εὐφρανθήσεται δίκαιος ἐν τῷ Κυρίῳ, καὶ ἐλπιεῖ ἐπ' αὐτόν. Εὐφρανθήσεται καὶ ἐλπιεῖ, βλέπων τὴν ἐπ' ἐμοὶ κηδεμονίαν αὐτοῦ. Καὶ ἐπαινεθήσονται πάντες οἱ εὐθεῖς τῇ καρ δίᾳ. Ἐπαινεθήσονται παρὰ τῶν ἀνθρώπων οἱ μηδὲν σχολιὸν ἐν τῇ καρδίᾳ φέροντες, οἷος ἦν αὐτὸς, ὡς τοῖς τοιούτοις βοηθοῦντος αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ. Ως άγα- θὺς γὰρ, φησὶν, ὁ Θεὸς τοῖς εὐθέσι τῇ καρδίᾳ. Τινὲς δὲ περὶ τοῦ Ἰούδα προειρῆσθαί φασιν τὸ, Προσελεύσεται ἄνθρωπος, δς, παμπόνηρος ων, προσῆλθεν τοῖς ἐχθροῖς τοῦ Χριστοῦ, καὶ ὑπέσχετο μ προδοῦναι αὐτόν. Ἐμεγαλύνθη δὲ μᾶλλον ὁ Χριστός, φοβερά τε παρὰ τὸν καιρὸν τῆς σταυρώσεως θαυμα τουργήσας, καὶ ἀναστὰς ἐκ τῶν νεκρῶν. Αἵ τε τι μωρίαι ἃς ἐπήγαγον αὐτῷ, εἰς οὐδὲν ἐλογίσθησαν, διά τε τὸ τῆς θεότητος ἀπαθές, καὶ διὰ τὸ μὴ δυνη θῆναι ἀφανίσαι αὐτὸν, ὡς ἐκεῖνοι φοντο. Πάντες δὲ οἱ ἐν τοῖς ἔθνεσι θεωροῦντες τοὺς χριστοκτόνους, παραδοθέντας τοῖς Ῥωμαίοις εἰς ὄλεθρον, ἐθορυβή - θησαν, καὶ ἐφοβήθησαν τὸν Χριστὸν, δι᾿ ἂν οὗτοι πεπόνθασι. Δικαίους δὲ νοήσεις τοὺς ἐξ ἐθνῶν, ως δικαιωθέντας διὰ πίστεως· οἱ καὶ εὐφρανθήσονται ἐπὶ τῷ Χριστῷ· τοὺς αὐτοὺς δ᾽ ἂν εἴποις, καὶ εὐθεῖς τῇ καρδίᾳ, ὡς ἐν τῇ καρδίᾳ μὴ παρεγκλίναντας, ἧς μετέχον, ὀρθῆς πίστεως. Εἰς τὸ τέλος Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΕΔ'. Εἰς τὸ τέλος καὶ οὗτος, ὅτι προφητεύει περί τε τῆς ἐπανόδου τῶν ἐν Βαβυλῶνι αἰχμαλώτων, ὧν καὶ προσώπῳ συντέτακται, καὶ περὶ τῆς εὐσεβείας τῶν ἐθνῶν. Τί δέ ἐστι ψαλμὸς ᾠδῆς, παραδέδοται ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς βίβλου τῶν Ψαλμῶν. Σοὶ πρέπει ὕμνος, ὁ Θεὸς, ἐν Σιών. Εν Σιών φοι πρέπει, φησὶν, ὁ ὕμνος· ἐκεῖ γὰρ λατρεύειν προσέταξας. Καὶ σοὶ ἀποδοθήσεται εὐχὴ ἐν Ἱερουσαλήμ. Ορα τὴν περὶ τῆς ἐπανόδου πρόῤῥησιν. Εἴη δ' ἂν καὶ κατὰ λόγον ἀναγωγῆς Σιὼν καὶ Ἱερουσαλήμ, ή τε καθολικὴ Ἐκκλησία τῶν πιστῶν, καὶ οἱ κατὰ μέρος ναοί. Εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου. Τῆς περὶ ὧν ἀεὶ παρακαλώ. Πρὸς σὲ πᾶσα σὰρξ ἤξει. Τοῦτο προφητεία περὶ τῶν ἐθνῶν. Σάρκα δὲ αὐτοὺς ἐκάλεσεν, ἢ ὡς ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν, ἢ ὡς σαρκικῶς ζῶντας. Η καὶ περὶ τῆς καθολικῆς ἀναστάσεως ὁ λόγος. ¥ i COMMENT. IN PSALMOS. B Et facta ejus intellexerunt. Et cognoverunt qua - lia faciat Dominus adjuvans servos suos. Futura autem dixit, ut jam facta, lege scilicet prophe- tiæ. VERS. 11. Lætabitur justus in Domino, et spera- bit in eo. Lætabitur et sperabit, ubi magnum Dei studium in me viderit. El laudabuntur omnes recti corde. li, inquit, qui obliquum nihil, aut tortuosum ferunt in corde, qualis crat beatus Davidl, ab omnibus semper lau- dabuntur, veluti eis Deus præsto semper futurus sil. Quam bonus enim, inquit, Deus Israel iis, qui reclo sunt corde " ! Quidam ea verba : Accedet homo, intelligunt dicta esse de Juda : qui, cum depravato esset animo, ad Christi adversarios profectus est et pollicitus se illum eis traditurum esse. Verum Christus ex eo magis magnificatus atque exaltatus est. Multa siquidem et summa ad- miratione digna miracula tam moriens, quam re- surgens, operatus est, quæ illius gloriam prædi- cant. Nam quod supplicia sustinuerit, ejus gloria non minuitur, cum et divinitas ipsa minime læsa sit, et humanitatis excellentia ac nomen ejus tolli ideo non potuerit, ut putarant. flec autem omnia cum cernerent gentiles, et insuper ipsos Christi crucifixores tradi viderent Romanis in in- teritum, turbati sunt, et timuerunt Christum Do- minum, ob quem Judzorum genus tantis affectum est suppliciis. Et juxta hunc sensum per justos, fideles omnes ex gentibus intelliges, qui per fidem justificati sunt, qui etiam ut recti corde lætabun- tur in Christo, eo quod in corde suo nunquam a recta illa ſide declinaverunt, quam semel professi sunt. C D Psal. Lxxu, 1. In finem psalmus cantici ipsi David. PSALMUS LXIV. In finem etiam inscribitur hic psalmus, quia ca- ptivorum reditum prædicit, qui in Babylone erant, ex quorum persoua fuit a Propheta conscriptus. Futuram etiam gentilium religionem ac fidem in - terserit (quæ omnia ad finem suum tendebant). Quid autem sit psalmus cantici in proœmio operis dictum est. VER. 2. Te decet hymnus, Deus, in Sion. lllic et- enim te coli debere mandasti. Et tibi reddetur volum in Jerusalem. Vide pro- phetiam de reditu. Juxta anagogen per Sion et per Jerusalem, universalis delium Ecclesia intelligi- tur, et templa etiam, quæ privatim erecta sunt in variis mundi partibus. VERS. 5. Exaudi orationem meam. Orationem de his rebus, pro quibus semper ad te preces fundo. Aḍ te omnis caro veniet. Prophetia hic traditur de salute gentium; per carnem etenim ipsas gen- tes intelligit, ut totum a parte : vel quia olim vi- vebant carnaliter. Vel fortassis sermo est de uni- versali corporum resurrectione.
4γ My eyes have failed. They have grown tired; they have become utterly exhausted looking intently to you.
δ Ἀπὸ τοῦ ἐλπίζειν με ἐπὶ τὸν Θεόν μου. Τοῦτο δὲ πεπόνθασι διὰ τὸ ἐλπίζειν με ἐπὶ σὲ μόνον, καὶ παρὰ σοῦ μόνου προσδοκᾶν βοήθειαν, καὶ τούτου ἕνεκεν οὕτως ἀτενῶς ἀφορᾶν.Καὶ τὰ ποιήματα αὐτοῦ συνῆκαν. Καὶ ἔγνωσαν οἷα ποιεῖ βοηθῶν τοῖς δούλοις αὐτοῦ· ὡς γενόμενα δὲ εἶπε τὰ γενησόμενα, νόμῳ προφητείας. Εὐφρανθήσεται δίκαιος ἐν τῷ Κυρίῳ, καὶ ἐλπιεῖ ἐπ' αὐτόν. Εὐφρανθήσεται καὶ ἐλπιεῖ, βλέπων τὴν ἐπ' ἐμοὶ κηδεμονίαν αὐτοῦ. Καὶ ἐπαινεθήσονται πάντες οἱ εὐθεῖς τῇ καρ δίᾳ. Ἐπαινεθήσονται παρὰ τῶν ἀνθρώπων οἱ μηδὲν σχολιὸν ἐν τῇ καρδίᾳ φέροντες, οἷος ἦν αὐτὸς, ὡς τοῖς τοιούτοις βοηθοῦντος αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ. Ως άγα- θὺς γὰρ, φησὶν, ὁ Θεὸς τοῖς εὐθέσι τῇ καρδίᾳ. Τινὲς δὲ περὶ τοῦ Ἰούδα προειρῆσθαί φασιν τὸ, Προσελεύσεται ἄνθρωπος, δς, παμπόνηρος ων, προσῆλθεν τοῖς ἐχθροῖς τοῦ Χριστοῦ, καὶ ὑπέσχετο μ προδοῦναι αὐτόν. Ἐμεγαλύνθη δὲ μᾶλλον ὁ Χριστός, φοβερά τε παρὰ τὸν καιρὸν τῆς σταυρώσεως θαυμα τουργήσας, καὶ ἀναστὰς ἐκ τῶν νεκρῶν. Αἵ τε τι μωρίαι ἃς ἐπήγαγον αὐτῷ, εἰς οὐδὲν ἐλογίσθησαν, διά τε τὸ τῆς θεότητος ἀπαθές, καὶ διὰ τὸ μὴ δυνη θῆναι ἀφανίσαι αὐτὸν, ὡς ἐκεῖνοι φοντο. Πάντες δὲ οἱ ἐν τοῖς ἔθνεσι θεωροῦντες τοὺς χριστοκτόνους, παραδοθέντας τοῖς Ῥωμαίοις εἰς ὄλεθρον, ἐθορυβή - θησαν, καὶ ἐφοβήθησαν τὸν Χριστὸν, δι᾿ ἂν οὗτοι πεπόνθασι. Δικαίους δὲ νοήσεις τοὺς ἐξ ἐθνῶν, ως δικαιωθέντας διὰ πίστεως· οἱ καὶ εὐφρανθήσονται ἐπὶ τῷ Χριστῷ· τοὺς αὐτοὺς δ᾽ ἂν εἴποις, καὶ εὐθεῖς τῇ καρδίᾳ, ὡς ἐν τῇ καρδίᾳ μὴ παρεγκλίναντας, ἧς μετέχον, ὀρθῆς πίστεως. Εἰς τὸ τέλος Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΕΔ'. Εἰς τὸ τέλος καὶ οὗτος, ὅτι προφητεύει περί τε τῆς ἐπανόδου τῶν ἐν Βαβυλῶνι αἰχμαλώτων, ὧν καὶ προσώπῳ συντέτακται, καὶ περὶ τῆς εὐσεβείας τῶν ἐθνῶν. Τί δέ ἐστι ψαλμὸς ᾠδῆς, παραδέδοται ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς βίβλου τῶν Ψαλμῶν. Σοὶ πρέπει ὕμνος, ὁ Θεὸς, ἐν Σιών. Εν Σιών φοι πρέπει, φησὶν, ὁ ὕμνος· ἐκεῖ γὰρ λατρεύειν προσέταξας. Καὶ σοὶ ἀποδοθήσεται εὐχὴ ἐν Ἱερουσαλήμ. Ορα τὴν περὶ τῆς ἐπανόδου πρόῤῥησιν. Εἴη δ' ἂν καὶ κατὰ λόγον ἀναγωγῆς Σιὼν καὶ Ἱερουσαλήμ, ή τε καθολικὴ Ἐκκλησία τῶν πιστῶν, καὶ οἱ κατὰ μέρος ναοί. Εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου. Τῆς περὶ ὧν ἀεὶ παρακαλώ. Πρὸς σὲ πᾶσα σὰρξ ἤξει. Τοῦτο προφητεία περὶ τῶν ἐθνῶν. Σάρκα δὲ αὐτοὺς ἐκάλεσεν, ἢ ὡς ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν, ἢ ὡς σαρκικῶς ζῶντας. Η καὶ περὶ τῆς καθολικῆς ἀναστάσεως ὁ λόγος. ¥ i COMMENT. IN PSALMOS. B Et facta ejus intellexerunt. Et cognoverunt qua - lia faciat Dominus adjuvans servos suos. Futura autem dixit, ut jam facta, lege scilicet prophe- tiæ. VERS. 11. Lætabitur justus in Domino, et spera- bit in eo. Lætabitur et sperabit, ubi magnum Dei studium in me viderit. El laudabuntur omnes recti corde. li, inquit, qui obliquum nihil, aut tortuosum ferunt in corde, qualis crat beatus Davidl, ab omnibus semper lau- dabuntur, veluti eis Deus præsto semper futurus sil. Quam bonus enim, inquit, Deus Israel iis, qui reclo sunt corde " ! Quidam ea verba : Accedet homo, intelligunt dicta esse de Juda : qui, cum depravato esset animo, ad Christi adversarios profectus est et pollicitus se illum eis traditurum esse. Verum Christus ex eo magis magnificatus atque exaltatus est. Multa siquidem et summa ad- miratione digna miracula tam moriens, quam re- surgens, operatus est, quæ illius gloriam prædi- cant. Nam quod supplicia sustinuerit, ejus gloria non minuitur, cum et divinitas ipsa minime læsa sit, et humanitatis excellentia ac nomen ejus tolli ideo non potuerit, ut putarant. flec autem omnia cum cernerent gentiles, et insuper ipsos Christi crucifixores tradi viderent Romanis in in- teritum, turbati sunt, et timuerunt Christum Do- minum, ob quem Judzorum genus tantis affectum est suppliciis. Et juxta hunc sensum per justos, fideles omnes ex gentibus intelliges, qui per fidem justificati sunt, qui etiam ut recti corde lætabun- tur in Christo, eo quod in corde suo nunquam a recta illa ſide declinaverunt, quam semel professi sunt. C D Psal. Lxxu, 1. In finem psalmus cantici ipsi David. PSALMUS LXIV. In finem etiam inscribitur hic psalmus, quia ca- ptivorum reditum prædicit, qui in Babylone erant, ex quorum persoua fuit a Propheta conscriptus. Futuram etiam gentilium religionem ac fidem in - terserit (quæ omnia ad finem suum tendebant). Quid autem sit psalmus cantici in proœmio operis dictum est. VER. 2. Te decet hymnus, Deus, in Sion. lllic et- enim te coli debere mandasti. Et tibi reddetur volum in Jerusalem. Vide pro- phetiam de reditu. Juxta anagogen per Sion et per Jerusalem, universalis delium Ecclesia intelligi- tur, et templa etiam, quæ privatim erecta sunt in variis mundi partibus. VERS. 5. Exaudi orationem meam. Orationem de his rebus, pro quibus semper ad te preces fundo. Aḍ te omnis caro veniet. Prophetia hic traditur de salute gentium; per carnem etenim ipsas gen- tes intelligit, ut totum a parte : vel quia olim vi- vebant carnaliter. Vel fortassis sermo est de uni- versali corporum resurrectione.
4δ From my hoping in my God. My eyes have suffered this on account of my hoping on you alone and expecting help from you alone and for this reason looking so intently.
α Ἐπληθύνθησαν ὑπὲρ τὰς τρίχας τῆς κεφαλῆς μου οἱ μισοῦντές με δωρεάν· ἐκραταιώθησαν οἱ ἐχθροί μου, οἱ ἐκδιώκοντές με ἀδίκως. Καὶ πολλοί εἰσι, καὶ κραταιοί· ἐκδιώκοντες δὲ, ἀντὶ τοῦ, καταδιώκοντες, εἴτουν μισοῦντες ἀναιτίως.Καὶ τὰ ποιήματα αὐτοῦ συνῆκαν. Καὶ ἔγνωσαν οἷα ποιεῖ βοηθῶν τοῖς δούλοις αὐτοῦ· ὡς γενόμενα δὲ εἶπε τὰ γενησόμενα, νόμῳ προφητείας. Εὐφρανθήσεται δίκαιος ἐν τῷ Κυρίῳ, καὶ ἐλπιεῖ ἐπ' αὐτόν. Εὐφρανθήσεται καὶ ἐλπιεῖ, βλέπων τὴν ἐπ' ἐμοὶ κηδεμονίαν αὐτοῦ. Καὶ ἐπαινεθήσονται πάντες οἱ εὐθεῖς τῇ καρ δίᾳ. Ἐπαινεθήσονται παρὰ τῶν ἀνθρώπων οἱ μηδὲν σχολιὸν ἐν τῇ καρδίᾳ φέροντες, οἷος ἦν αὐτὸς, ὡς τοῖς τοιούτοις βοηθοῦντος αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ. Ως άγα- θὺς γὰρ, φησὶν, ὁ Θεὸς τοῖς εὐθέσι τῇ καρδίᾳ. Τινὲς δὲ περὶ τοῦ Ἰούδα προειρῆσθαί φασιν τὸ, Προσελεύσεται ἄνθρωπος, δς, παμπόνηρος ων, προσῆλθεν τοῖς ἐχθροῖς τοῦ Χριστοῦ, καὶ ὑπέσχετο μ προδοῦναι αὐτόν. Ἐμεγαλύνθη δὲ μᾶλλον ὁ Χριστός, φοβερά τε παρὰ τὸν καιρὸν τῆς σταυρώσεως θαυμα τουργήσας, καὶ ἀναστὰς ἐκ τῶν νεκρῶν. Αἵ τε τι μωρίαι ἃς ἐπήγαγον αὐτῷ, εἰς οὐδὲν ἐλογίσθησαν, διά τε τὸ τῆς θεότητος ἀπαθές, καὶ διὰ τὸ μὴ δυνη θῆναι ἀφανίσαι αὐτὸν, ὡς ἐκεῖνοι φοντο. Πάντες δὲ οἱ ἐν τοῖς ἔθνεσι θεωροῦντες τοὺς χριστοκτόνους, παραδοθέντας τοῖς Ῥωμαίοις εἰς ὄλεθρον, ἐθορυβή - θησαν, καὶ ἐφοβήθησαν τὸν Χριστὸν, δι᾿ ἂν οὗτοι πεπόνθασι. Δικαίους δὲ νοήσεις τοὺς ἐξ ἐθνῶν, ως δικαιωθέντας διὰ πίστεως· οἱ καὶ εὐφρανθήσονται ἐπὶ τῷ Χριστῷ· τοὺς αὐτοὺς δ᾽ ἂν εἴποις, καὶ εὐθεῖς τῇ καρδίᾳ, ὡς ἐν τῇ καρδίᾳ μὴ παρεγκλίναντας, ἧς μετέχον, ὀρθῆς πίστεως. Εἰς τὸ τέλος Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΕΔ'. Εἰς τὸ τέλος καὶ οὗτος, ὅτι προφητεύει περί τε τῆς ἐπανόδου τῶν ἐν Βαβυλῶνι αἰχμαλώτων, ὧν καὶ προσώπῳ συντέτακται, καὶ περὶ τῆς εὐσεβείας τῶν ἐθνῶν. Τί δέ ἐστι ψαλμὸς ᾠδῆς, παραδέδοται ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς βίβλου τῶν Ψαλμῶν. Σοὶ πρέπει ὕμνος, ὁ Θεὸς, ἐν Σιών. Εν Σιών φοι πρέπει, φησὶν, ὁ ὕμνος· ἐκεῖ γὰρ λατρεύειν προσέταξας. Καὶ σοὶ ἀποδοθήσεται εὐχὴ ἐν Ἱερουσαλήμ. Ορα τὴν περὶ τῆς ἐπανόδου πρόῤῥησιν. Εἴη δ' ἂν καὶ κατὰ λόγον ἀναγωγῆς Σιὼν καὶ Ἱερουσαλήμ, ή τε καθολικὴ Ἐκκλησία τῶν πιστῶν, καὶ οἱ κατὰ μέρος ναοί. Εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου. Τῆς περὶ ὧν ἀεὶ παρακαλώ. Πρὸς σὲ πᾶσα σὰρξ ἤξει. Τοῦτο προφητεία περὶ τῶν ἐθνῶν. Σάρκα δὲ αὐτοὺς ἐκάλεσεν, ἢ ὡς ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν, ἢ ὡς σαρκικῶς ζῶντας. Η καὶ περὶ τῆς καθολικῆς ἀναστάσεως ὁ λόγος. ¥ i COMMENT. IN PSALMOS. B Et facta ejus intellexerunt. Et cognoverunt qua - lia faciat Dominus adjuvans servos suos. Futura autem dixit, ut jam facta, lege scilicet prophe- tiæ. VERS. 11. Lætabitur justus in Domino, et spera- bit in eo. Lætabitur et sperabit, ubi magnum Dei studium in me viderit. El laudabuntur omnes recti corde. li, inquit, qui obliquum nihil, aut tortuosum ferunt in corde, qualis crat beatus Davidl, ab omnibus semper lau- dabuntur, veluti eis Deus præsto semper futurus sil. Quam bonus enim, inquit, Deus Israel iis, qui reclo sunt corde " ! Quidam ea verba : Accedet homo, intelligunt dicta esse de Juda : qui, cum depravato esset animo, ad Christi adversarios profectus est et pollicitus se illum eis traditurum esse. Verum Christus ex eo magis magnificatus atque exaltatus est. Multa siquidem et summa ad- miratione digna miracula tam moriens, quam re- surgens, operatus est, quæ illius gloriam prædi- cant. Nam quod supplicia sustinuerit, ejus gloria non minuitur, cum et divinitas ipsa minime læsa sit, et humanitatis excellentia ac nomen ejus tolli ideo non potuerit, ut putarant. flec autem omnia cum cernerent gentiles, et insuper ipsos Christi crucifixores tradi viderent Romanis in in- teritum, turbati sunt, et timuerunt Christum Do- minum, ob quem Judzorum genus tantis affectum est suppliciis. Et juxta hunc sensum per justos, fideles omnes ex gentibus intelliges, qui per fidem justificati sunt, qui etiam ut recti corde lætabun- tur in Christo, eo quod in corde suo nunquam a recta illa ſide declinaverunt, quam semel professi sunt. C D Psal. Lxxu, 1. In finem psalmus cantici ipsi David. PSALMUS LXIV. In finem etiam inscribitur hic psalmus, quia ca- ptivorum reditum prædicit, qui in Babylone erant, ex quorum persoua fuit a Propheta conscriptus. Futuram etiam gentilium religionem ac fidem in - terserit (quæ omnia ad finem suum tendebant). Quid autem sit psalmus cantici in proœmio operis dictum est. VER. 2. Te decet hymnus, Deus, in Sion. lllic et- enim te coli debere mandasti. Et tibi reddetur volum in Jerusalem. Vide pro- phetiam de reditu. Juxta anagogen per Sion et per Jerusalem, universalis delium Ecclesia intelligi- tur, et templa etiam, quæ privatim erecta sunt in variis mundi partibus. VERS. 5. Exaudi orationem meam. Orationem de his rebus, pro quibus semper ad te preces fundo. Aḍ te omnis caro veniet. Prophetia hic traditur de salute gentium; per carnem etenim ipsas gen- tes intelligit, ut totum a parte : vel quia olim vi- vebant carnaliter. Vel fortassis sermo est de uni- versali corporum resurrectione.
5α Those who hate me without cause have multiplied more than the hairs of my head; my enemies have prevailed, those who banish me unjustly. They are both many and mighty; ‘those who banish’, in the sense of, ‘those who persecute’, namely, those who hate without cause.
β Ἃ οὐχ ἥρπαζον, τότε ἀπετίννυον. Μεταφορικὸς μὲν ὁ λόγος, ἀπὸ τῶν ἃ οὐχ ἥρπασαν ἀποδιδόντων. Ἐμφαίνει δὲ, ὅτι περὶ ὧν οὐκ ἠδίκησα, τούτων ἀπεδίδουν δίκας τότε, ὁπότε ἀπῃτούμην αὐτάς.Καὶ τὰ ποιήματα αὐτοῦ συνῆκαν. Καὶ ἔγνωσαν οἷα ποιεῖ βοηθῶν τοῖς δούλοις αὐτοῦ· ὡς γενόμενα δὲ εἶπε τὰ γενησόμενα, νόμῳ προφητείας. Εὐφρανθήσεται δίκαιος ἐν τῷ Κυρίῳ, καὶ ἐλπιεῖ ἐπ' αὐτόν. Εὐφρανθήσεται καὶ ἐλπιεῖ, βλέπων τὴν ἐπ' ἐμοὶ κηδεμονίαν αὐτοῦ. Καὶ ἐπαινεθήσονται πάντες οἱ εὐθεῖς τῇ καρ δίᾳ. Ἐπαινεθήσονται παρὰ τῶν ἀνθρώπων οἱ μηδὲν σχολιὸν ἐν τῇ καρδίᾳ φέροντες, οἷος ἦν αὐτὸς, ὡς τοῖς τοιούτοις βοηθοῦντος αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ. Ως άγα- θὺς γὰρ, φησὶν, ὁ Θεὸς τοῖς εὐθέσι τῇ καρδίᾳ. Τινὲς δὲ περὶ τοῦ Ἰούδα προειρῆσθαί φασιν τὸ, Προσελεύσεται ἄνθρωπος, δς, παμπόνηρος ων, προσῆλθεν τοῖς ἐχθροῖς τοῦ Χριστοῦ, καὶ ὑπέσχετο μ προδοῦναι αὐτόν. Ἐμεγαλύνθη δὲ μᾶλλον ὁ Χριστός, φοβερά τε παρὰ τὸν καιρὸν τῆς σταυρώσεως θαυμα τουργήσας, καὶ ἀναστὰς ἐκ τῶν νεκρῶν. Αἵ τε τι μωρίαι ἃς ἐπήγαγον αὐτῷ, εἰς οὐδὲν ἐλογίσθησαν, διά τε τὸ τῆς θεότητος ἀπαθές, καὶ διὰ τὸ μὴ δυνη θῆναι ἀφανίσαι αὐτὸν, ὡς ἐκεῖνοι φοντο. Πάντες δὲ οἱ ἐν τοῖς ἔθνεσι θεωροῦντες τοὺς χριστοκτόνους, παραδοθέντας τοῖς Ῥωμαίοις εἰς ὄλεθρον, ἐθορυβή - θησαν, καὶ ἐφοβήθησαν τὸν Χριστὸν, δι᾿ ἂν οὗτοι πεπόνθασι. Δικαίους δὲ νοήσεις τοὺς ἐξ ἐθνῶν, ως δικαιωθέντας διὰ πίστεως· οἱ καὶ εὐφρανθήσονται ἐπὶ τῷ Χριστῷ· τοὺς αὐτοὺς δ᾽ ἂν εἴποις, καὶ εὐθεῖς τῇ καρδίᾳ, ὡς ἐν τῇ καρδίᾳ μὴ παρεγκλίναντας, ἧς μετέχον, ὀρθῆς πίστεως. Εἰς τὸ τέλος Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΕΔ'. Εἰς τὸ τέλος καὶ οὗτος, ὅτι προφητεύει περί τε τῆς ἐπανόδου τῶν ἐν Βαβυλῶνι αἰχμαλώτων, ὧν καὶ προσώπῳ συντέτακται, καὶ περὶ τῆς εὐσεβείας τῶν ἐθνῶν. Τί δέ ἐστι ψαλμὸς ᾠδῆς, παραδέδοται ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς βίβλου τῶν Ψαλμῶν. Σοὶ πρέπει ὕμνος, ὁ Θεὸς, ἐν Σιών. Εν Σιών φοι πρέπει, φησὶν, ὁ ὕμνος· ἐκεῖ γὰρ λατρεύειν προσέταξας. Καὶ σοὶ ἀποδοθήσεται εὐχὴ ἐν Ἱερουσαλήμ. Ορα τὴν περὶ τῆς ἐπανόδου πρόῤῥησιν. Εἴη δ' ἂν καὶ κατὰ λόγον ἀναγωγῆς Σιὼν καὶ Ἱερουσαλήμ, ή τε καθολικὴ Ἐκκλησία τῶν πιστῶν, καὶ οἱ κατὰ μέρος ναοί. Εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου. Τῆς περὶ ὧν ἀεὶ παρακαλώ. Πρὸς σὲ πᾶσα σὰρξ ἤξει. Τοῦτο προφητεία περὶ τῶν ἐθνῶν. Σάρκα δὲ αὐτοὺς ἐκάλεσεν, ἢ ὡς ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν, ἢ ὡς σαρκικῶς ζῶντας. Η καὶ περὶ τῆς καθολικῆς ἀναστάσεως ὁ λόγος. ¥ i COMMENT. IN PSALMOS. B Et facta ejus intellexerunt. Et cognoverunt qua - lia faciat Dominus adjuvans servos suos. Futura autem dixit, ut jam facta, lege scilicet prophe- tiæ. VERS. 11. Lætabitur justus in Domino, et spera- bit in eo. Lætabitur et sperabit, ubi magnum Dei studium in me viderit. El laudabuntur omnes recti corde. li, inquit, qui obliquum nihil, aut tortuosum ferunt in corde, qualis crat beatus Davidl, ab omnibus semper lau- dabuntur, veluti eis Deus præsto semper futurus sil. Quam bonus enim, inquit, Deus Israel iis, qui reclo sunt corde " ! Quidam ea verba : Accedet homo, intelligunt dicta esse de Juda : qui, cum depravato esset animo, ad Christi adversarios profectus est et pollicitus se illum eis traditurum esse. Verum Christus ex eo magis magnificatus atque exaltatus est. Multa siquidem et summa ad- miratione digna miracula tam moriens, quam re- surgens, operatus est, quæ illius gloriam prædi- cant. Nam quod supplicia sustinuerit, ejus gloria non minuitur, cum et divinitas ipsa minime læsa sit, et humanitatis excellentia ac nomen ejus tolli ideo non potuerit, ut putarant. flec autem omnia cum cernerent gentiles, et insuper ipsos Christi crucifixores tradi viderent Romanis in in- teritum, turbati sunt, et timuerunt Christum Do- minum, ob quem Judzorum genus tantis affectum est suppliciis. Et juxta hunc sensum per justos, fideles omnes ex gentibus intelliges, qui per fidem justificati sunt, qui etiam ut recti corde lætabun- tur in Christo, eo quod in corde suo nunquam a recta illa ſide declinaverunt, quam semel professi sunt. C D Psal. Lxxu, 1. In finem psalmus cantici ipsi David. PSALMUS LXIV. In finem etiam inscribitur hic psalmus, quia ca- ptivorum reditum prædicit, qui in Babylone erant, ex quorum persoua fuit a Propheta conscriptus. Futuram etiam gentilium religionem ac fidem in - terserit (quæ omnia ad finem suum tendebant). Quid autem sit psalmus cantici in proœmio operis dictum est. VER. 2. Te decet hymnus, Deus, in Sion. lllic et- enim te coli debere mandasti. Et tibi reddetur volum in Jerusalem. Vide pro- phetiam de reditu. Juxta anagogen per Sion et per Jerusalem, universalis delium Ecclesia intelligi- tur, et templa etiam, quæ privatim erecta sunt in variis mundi partibus. VERS. 5. Exaudi orationem meam. Orationem de his rebus, pro quibus semper ad te preces fundo. Aḍ te omnis caro veniet. Prophetia hic traditur de salute gentium; per carnem etenim ipsas gen- tes intelligit, ut totum a parte : vel quia olim vi- vebant carnaliter. Vel fortassis sermo est de uni- versali corporum resurrectione.
5β What I would not seize hold of, I would then pay back. The verse is metaphorical, from those who pay back what they have not taken. It indicates that for matters in which I committed no injustice, I would then pay the penalties whenever they were demanded of me.
6 Ὁ Θεὸς, σὺ ἔγνως τὴν ἀφροσύνην μου, καὶ αἱ πλημμέλειαί μου ἀπὸ σοῦ οὐκ ἀπεκρύβησαν. Σὺ, φησὶν, ὁ πάντα εἰδὼς, οἶδας τὴν ἀφροσύνην μου, εἴ τι κατ’ αὐτῶν ἠφρονευσάμην· καὶ εἴ τι πρὸς αὐτοὺς ἐπλημμέλησα, οὐ διέλαθέ σε.Καὶ τὰ ποιήματα αὐτοῦ συνῆκαν. Καὶ ἔγνωσαν οἷα ποιεῖ βοηθῶν τοῖς δούλοις αὐτοῦ· ὡς γενόμενα δὲ εἶπε τὰ γενησόμενα, νόμῳ προφητείας. Εὐφρανθήσεται δίκαιος ἐν τῷ Κυρίῳ, καὶ ἐλπιεῖ ἐπ' αὐτόν. Εὐφρανθήσεται καὶ ἐλπιεῖ, βλέπων τὴν ἐπ' ἐμοὶ κηδεμονίαν αὐτοῦ. Καὶ ἐπαινεθήσονται πάντες οἱ εὐθεῖς τῇ καρ δίᾳ. Ἐπαινεθήσονται παρὰ τῶν ἀνθρώπων οἱ μηδὲν σχολιὸν ἐν τῇ καρδίᾳ φέροντες, οἷος ἦν αὐτὸς, ὡς τοῖς τοιούτοις βοηθοῦντος αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ. Ως άγα- θὺς γὰρ, φησὶν, ὁ Θεὸς τοῖς εὐθέσι τῇ καρδίᾳ. Τινὲς δὲ περὶ τοῦ Ἰούδα προειρῆσθαί φασιν τὸ, Προσελεύσεται ἄνθρωπος, δς, παμπόνηρος ων, προσῆλθεν τοῖς ἐχθροῖς τοῦ Χριστοῦ, καὶ ὑπέσχετο μ προδοῦναι αὐτόν. Ἐμεγαλύνθη δὲ μᾶλλον ὁ Χριστός, φοβερά τε παρὰ τὸν καιρὸν τῆς σταυρώσεως θαυμα τουργήσας, καὶ ἀναστὰς ἐκ τῶν νεκρῶν. Αἵ τε τι μωρίαι ἃς ἐπήγαγον αὐτῷ, εἰς οὐδὲν ἐλογίσθησαν, διά τε τὸ τῆς θεότητος ἀπαθές, καὶ διὰ τὸ μὴ δυνη θῆναι ἀφανίσαι αὐτὸν, ὡς ἐκεῖνοι φοντο. Πάντες δὲ οἱ ἐν τοῖς ἔθνεσι θεωροῦντες τοὺς χριστοκτόνους, παραδοθέντας τοῖς Ῥωμαίοις εἰς ὄλεθρον, ἐθορυβή - θησαν, καὶ ἐφοβήθησαν τὸν Χριστὸν, δι᾿ ἂν οὗτοι πεπόνθασι. Δικαίους δὲ νοήσεις τοὺς ἐξ ἐθνῶν, ως δικαιωθέντας διὰ πίστεως· οἱ καὶ εὐφρανθήσονται ἐπὶ τῷ Χριστῷ· τοὺς αὐτοὺς δ᾽ ἂν εἴποις, καὶ εὐθεῖς τῇ καρδίᾳ, ὡς ἐν τῇ καρδίᾳ μὴ παρεγκλίναντας, ἧς μετέχον, ὀρθῆς πίστεως. Εἰς τὸ τέλος Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΕΔ'. Εἰς τὸ τέλος καὶ οὗτος, ὅτι προφητεύει περί τε τῆς ἐπανόδου τῶν ἐν Βαβυλῶνι αἰχμαλώτων, ὧν καὶ προσώπῳ συντέτακται, καὶ περὶ τῆς εὐσεβείας τῶν ἐθνῶν. Τί δέ ἐστι ψαλμὸς ᾠδῆς, παραδέδοται ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς βίβλου τῶν Ψαλμῶν. Σοὶ πρέπει ὕμνος, ὁ Θεὸς, ἐν Σιών. Εν Σιών φοι πρέπει, φησὶν, ὁ ὕμνος· ἐκεῖ γὰρ λατρεύειν προσέταξας. Καὶ σοὶ ἀποδοθήσεται εὐχὴ ἐν Ἱερουσαλήμ. Ορα τὴν περὶ τῆς ἐπανόδου πρόῤῥησιν. Εἴη δ' ἂν καὶ κατὰ λόγον ἀναγωγῆς Σιὼν καὶ Ἱερουσαλήμ, ή τε καθολικὴ Ἐκκλησία τῶν πιστῶν, καὶ οἱ κατὰ μέρος ναοί. Εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου. Τῆς περὶ ὧν ἀεὶ παρακαλώ. Πρὸς σὲ πᾶσα σὰρξ ἤξει. Τοῦτο προφητεία περὶ τῶν ἐθνῶν. Σάρκα δὲ αὐτοὺς ἐκάλεσεν, ἢ ὡς ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν, ἢ ὡς σαρκικῶς ζῶντας. Η καὶ περὶ τῆς καθολικῆς ἀναστάσεως ὁ λόγος. ¥ i COMMENT. IN PSALMOS. B Et facta ejus intellexerunt. Et cognoverunt qua - lia faciat Dominus adjuvans servos suos. Futura autem dixit, ut jam facta, lege scilicet prophe- tiæ. VERS. 11. Lætabitur justus in Domino, et spera- bit in eo. Lætabitur et sperabit, ubi magnum Dei studium in me viderit. El laudabuntur omnes recti corde. li, inquit, qui obliquum nihil, aut tortuosum ferunt in corde, qualis crat beatus Davidl, ab omnibus semper lau- dabuntur, veluti eis Deus præsto semper futurus sil. Quam bonus enim, inquit, Deus Israel iis, qui reclo sunt corde " ! Quidam ea verba : Accedet homo, intelligunt dicta esse de Juda : qui, cum depravato esset animo, ad Christi adversarios profectus est et pollicitus se illum eis traditurum esse. Verum Christus ex eo magis magnificatus atque exaltatus est. Multa siquidem et summa ad- miratione digna miracula tam moriens, quam re- surgens, operatus est, quæ illius gloriam prædi- cant. Nam quod supplicia sustinuerit, ejus gloria non minuitur, cum et divinitas ipsa minime læsa sit, et humanitatis excellentia ac nomen ejus tolli ideo non potuerit, ut putarant. flec autem omnia cum cernerent gentiles, et insuper ipsos Christi crucifixores tradi viderent Romanis in in- teritum, turbati sunt, et timuerunt Christum Do- minum, ob quem Judzorum genus tantis affectum est suppliciis. Et juxta hunc sensum per justos, fideles omnes ex gentibus intelliges, qui per fidem justificati sunt, qui etiam ut recti corde lætabun- tur in Christo, eo quod in corde suo nunquam a recta illa ſide declinaverunt, quam semel professi sunt. C D Psal. Lxxu, 1. In finem psalmus cantici ipsi David. PSALMUS LXIV. In finem etiam inscribitur hic psalmus, quia ca- ptivorum reditum prædicit, qui in Babylone erant, ex quorum persoua fuit a Propheta conscriptus. Futuram etiam gentilium religionem ac fidem in - terserit (quæ omnia ad finem suum tendebant). Quid autem sit psalmus cantici in proœmio operis dictum est. VER. 2. Te decet hymnus, Deus, in Sion. lllic et- enim te coli debere mandasti. Et tibi reddetur volum in Jerusalem. Vide pro- phetiam de reditu. Juxta anagogen per Sion et per Jerusalem, universalis delium Ecclesia intelligi- tur, et templa etiam, quæ privatim erecta sunt in variis mundi partibus. VERS. 5. Exaudi orationem meam. Orationem de his rebus, pro quibus semper ad te preces fundo. Aḍ te omnis caro veniet. Prophetia hic traditur de salute gentium; per carnem etenim ipsas gen- tes intelligit, ut totum a parte : vel quia olim vi- vebant carnaliter. Vel fortassis sermo est de uni- versali corporum resurrectione.
6 O God, you have known my folly, and my trespasses have not been hidden from you. You, he says, who know all things, know my folly, if in any thing I have acted foolishly towards them; and if I have trespassed in any way against them, it has not escaped you.
α Mὴ αἰσχυνθείησαν ἐπ’ ἐμὲ οἱ ὑπομένοντές σε, Κύριε, Κύριε τῶν δυνάμεων. Tὸ, ἐπ’ ἐμὲ, ἀδιαφόρως, ἀντὶ τοῦ, ἐπ’ ἐμοὶ, ἀποτυγχάνοντι τῆς προσδοκωμένης ἀπὸ σοῦ βοηθείας· ὑπομένοντες δὲ, οἱ περιμένοντές σε ἐπίκουρον ἑαυτῶν. Κύριον δὲ τῶν δυνάμεων αὐτὸν εἶπεν, ὡς δυνάμενον σῴζειν τοὺς ἐπικαλουμένους αὐτόν.Καὶ τὰ ποιήματα αὐτοῦ συνῆκαν. Καὶ ἔγνωσαν οἷα ποιεῖ βοηθῶν τοῖς δούλοις αὐτοῦ· ὡς γενόμενα δὲ εἶπε τὰ γενησόμενα, νόμῳ προφητείας. Εὐφρανθήσεται δίκαιος ἐν τῷ Κυρίῳ, καὶ ἐλπιεῖ ἐπ' αὐτόν. Εὐφρανθήσεται καὶ ἐλπιεῖ, βλέπων τὴν ἐπ' ἐμοὶ κηδεμονίαν αὐτοῦ. Καὶ ἐπαινεθήσονται πάντες οἱ εὐθεῖς τῇ καρ δίᾳ. Ἐπαινεθήσονται παρὰ τῶν ἀνθρώπων οἱ μηδὲν σχολιὸν ἐν τῇ καρδίᾳ φέροντες, οἷος ἦν αὐτὸς, ὡς τοῖς τοιούτοις βοηθοῦντος αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ. Ως άγα- θὺς γὰρ, φησὶν, ὁ Θεὸς τοῖς εὐθέσι τῇ καρδίᾳ. Τινὲς δὲ περὶ τοῦ Ἰούδα προειρῆσθαί φασιν τὸ, Προσελεύσεται ἄνθρωπος, δς, παμπόνηρος ων, προσῆλθεν τοῖς ἐχθροῖς τοῦ Χριστοῦ, καὶ ὑπέσχετο μ προδοῦναι αὐτόν. Ἐμεγαλύνθη δὲ μᾶλλον ὁ Χριστός, φοβερά τε παρὰ τὸν καιρὸν τῆς σταυρώσεως θαυμα τουργήσας, καὶ ἀναστὰς ἐκ τῶν νεκρῶν. Αἵ τε τι μωρίαι ἃς ἐπήγαγον αὐτῷ, εἰς οὐδὲν ἐλογίσθησαν, διά τε τὸ τῆς θεότητος ἀπαθές, καὶ διὰ τὸ μὴ δυνη θῆναι ἀφανίσαι αὐτὸν, ὡς ἐκεῖνοι φοντο. Πάντες δὲ οἱ ἐν τοῖς ἔθνεσι θεωροῦντες τοὺς χριστοκτόνους, παραδοθέντας τοῖς Ῥωμαίοις εἰς ὄλεθρον, ἐθορυβή - θησαν, καὶ ἐφοβήθησαν τὸν Χριστὸν, δι᾿ ἂν οὗτοι πεπόνθασι. Δικαίους δὲ νοήσεις τοὺς ἐξ ἐθνῶν, ως δικαιωθέντας διὰ πίστεως· οἱ καὶ εὐφρανθήσονται ἐπὶ τῷ Χριστῷ· τοὺς αὐτοὺς δ᾽ ἂν εἴποις, καὶ εὐθεῖς τῇ καρδίᾳ, ὡς ἐν τῇ καρδίᾳ μὴ παρεγκλίναντας, ἧς μετέχον, ὀρθῆς πίστεως. Εἰς τὸ τέλος Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΕΔ'. Εἰς τὸ τέλος καὶ οὗτος, ὅτι προφητεύει περί τε τῆς ἐπανόδου τῶν ἐν Βαβυλῶνι αἰχμαλώτων, ὧν καὶ προσώπῳ συντέτακται, καὶ περὶ τῆς εὐσεβείας τῶν ἐθνῶν. Τί δέ ἐστι ψαλμὸς ᾠδῆς, παραδέδοται ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς βίβλου τῶν Ψαλμῶν. Σοὶ πρέπει ὕμνος, ὁ Θεὸς, ἐν Σιών. Εν Σιών φοι πρέπει, φησὶν, ὁ ὕμνος· ἐκεῖ γὰρ λατρεύειν προσέταξας. Καὶ σοὶ ἀποδοθήσεται εὐχὴ ἐν Ἱερουσαλήμ. Ορα τὴν περὶ τῆς ἐπανόδου πρόῤῥησιν. Εἴη δ' ἂν καὶ κατὰ λόγον ἀναγωγῆς Σιὼν καὶ Ἱερουσαλήμ, ή τε καθολικὴ Ἐκκλησία τῶν πιστῶν, καὶ οἱ κατὰ μέρος ναοί. Εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου. Τῆς περὶ ὧν ἀεὶ παρακαλώ. Πρὸς σὲ πᾶσα σὰρξ ἤξει. Τοῦτο προφητεία περὶ τῶν ἐθνῶν. Σάρκα δὲ αὐτοὺς ἐκάλεσεν, ἢ ὡς ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν, ἢ ὡς σαρκικῶς ζῶντας. Η καὶ περὶ τῆς καθολικῆς ἀναστάσεως ὁ λόγος. ¥ i COMMENT. IN PSALMOS. B Et facta ejus intellexerunt. Et cognoverunt qua - lia faciat Dominus adjuvans servos suos. Futura autem dixit, ut jam facta, lege scilicet prophe- tiæ. VERS. 11. Lætabitur justus in Domino, et spera- bit in eo. Lætabitur et sperabit, ubi magnum Dei studium in me viderit. El laudabuntur omnes recti corde. li, inquit, qui obliquum nihil, aut tortuosum ferunt in corde, qualis crat beatus Davidl, ab omnibus semper lau- dabuntur, veluti eis Deus præsto semper futurus sil. Quam bonus enim, inquit, Deus Israel iis, qui reclo sunt corde " ! Quidam ea verba : Accedet homo, intelligunt dicta esse de Juda : qui, cum depravato esset animo, ad Christi adversarios profectus est et pollicitus se illum eis traditurum esse. Verum Christus ex eo magis magnificatus atque exaltatus est. Multa siquidem et summa ad- miratione digna miracula tam moriens, quam re- surgens, operatus est, quæ illius gloriam prædi- cant. Nam quod supplicia sustinuerit, ejus gloria non minuitur, cum et divinitas ipsa minime læsa sit, et humanitatis excellentia ac nomen ejus tolli ideo non potuerit, ut putarant. flec autem omnia cum cernerent gentiles, et insuper ipsos Christi crucifixores tradi viderent Romanis in in- teritum, turbati sunt, et timuerunt Christum Do- minum, ob quem Judzorum genus tantis affectum est suppliciis. Et juxta hunc sensum per justos, fideles omnes ex gentibus intelliges, qui per fidem justificati sunt, qui etiam ut recti corde lætabun- tur in Christo, eo quod in corde suo nunquam a recta illa ſide declinaverunt, quam semel professi sunt. C D Psal. Lxxu, 1. In finem psalmus cantici ipsi David. PSALMUS LXIV. In finem etiam inscribitur hic psalmus, quia ca- ptivorum reditum prædicit, qui in Babylone erant, ex quorum persoua fuit a Propheta conscriptus. Futuram etiam gentilium religionem ac fidem in - terserit (quæ omnia ad finem suum tendebant). Quid autem sit psalmus cantici in proœmio operis dictum est. VER. 2. Te decet hymnus, Deus, in Sion. lllic et- enim te coli debere mandasti. Et tibi reddetur volum in Jerusalem. Vide pro- phetiam de reditu. Juxta anagogen per Sion et per Jerusalem, universalis delium Ecclesia intelligi- tur, et templa etiam, quæ privatim erecta sunt in variis mundi partibus. VERS. 5. Exaudi orationem meam. Orationem de his rebus, pro quibus semper ad te preces fundo. Aḍ te omnis caro veniet. Prophetia hic traditur de salute gentium; per carnem etenim ipsas gen- tes intelligit, ut totum a parte : vel quia olim vi- vebant carnaliter. Vel fortassis sermo est de uni- versali corporum resurrectione.
7α May those who are waiting patiently on you not be ashamed on my account, O Lord, O Lord of powers. The preposition ἐπί, used indifferently with accusative rather dative, is in the sense of ‘on account of ’, namely, my failing to receive the expected help from you. ‘Those who are waiting patiently’ are those who are waiting for you as their helper. He called him ‘Lord of powers’ as having the power to save those who call upon him.
β Mὴ δὲ ἐντραπείησαν ἐπ’ ἐμὲ οἱ ζητοῦντές σε, ὁ Θεὸς τοῦ ᾽Ισραήλ.Καὶ τὰ ποιήματα αὐτοῦ συνῆκαν. Καὶ ἔγνωσαν οἷα ποιεῖ βοηθῶν τοῖς δούλοις αὐτοῦ· ὡς γενόμενα δὲ εἶπε τὰ γενησόμενα, νόμῳ προφητείας. Εὐφρανθήσεται δίκαιος ἐν τῷ Κυρίῳ, καὶ ἐλπιεῖ ἐπ' αὐτόν. Εὐφρανθήσεται καὶ ἐλπιεῖ, βλέπων τὴν ἐπ' ἐμοὶ κηδεμονίαν αὐτοῦ. Καὶ ἐπαινεθήσονται πάντες οἱ εὐθεῖς τῇ καρ δίᾳ. Ἐπαινεθήσονται παρὰ τῶν ἀνθρώπων οἱ μηδὲν σχολιὸν ἐν τῇ καρδίᾳ φέροντες, οἷος ἦν αὐτὸς, ὡς τοῖς τοιούτοις βοηθοῦντος αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ. Ως άγα- θὺς γὰρ, φησὶν, ὁ Θεὸς τοῖς εὐθέσι τῇ καρδίᾳ. Τινὲς δὲ περὶ τοῦ Ἰούδα προειρῆσθαί φασιν τὸ, Προσελεύσεται ἄνθρωπος, δς, παμπόνηρος ων, προσῆλθεν τοῖς ἐχθροῖς τοῦ Χριστοῦ, καὶ ὑπέσχετο μ προδοῦναι αὐτόν. Ἐμεγαλύνθη δὲ μᾶλλον ὁ Χριστός, φοβερά τε παρὰ τὸν καιρὸν τῆς σταυρώσεως θαυμα τουργήσας, καὶ ἀναστὰς ἐκ τῶν νεκρῶν. Αἵ τε τι μωρίαι ἃς ἐπήγαγον αὐτῷ, εἰς οὐδὲν ἐλογίσθησαν, διά τε τὸ τῆς θεότητος ἀπαθές, καὶ διὰ τὸ μὴ δυνη θῆναι ἀφανίσαι αὐτὸν, ὡς ἐκεῖνοι φοντο. Πάντες δὲ οἱ ἐν τοῖς ἔθνεσι θεωροῦντες τοὺς χριστοκτόνους, παραδοθέντας τοῖς Ῥωμαίοις εἰς ὄλεθρον, ἐθορυβή - θησαν, καὶ ἐφοβήθησαν τὸν Χριστὸν, δι᾿ ἂν οὗτοι πεπόνθασι. Δικαίους δὲ νοήσεις τοὺς ἐξ ἐθνῶν, ως δικαιωθέντας διὰ πίστεως· οἱ καὶ εὐφρανθήσονται ἐπὶ τῷ Χριστῷ· τοὺς αὐτοὺς δ᾽ ἂν εἴποις, καὶ εὐθεῖς τῇ καρδίᾳ, ὡς ἐν τῇ καρδίᾳ μὴ παρεγκλίναντας, ἧς μετέχον, ὀρθῆς πίστεως. Εἰς τὸ τέλος Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΕΔ'. Εἰς τὸ τέλος καὶ οὗτος, ὅτι προφητεύει περί τε τῆς ἐπανόδου τῶν ἐν Βαβυλῶνι αἰχμαλώτων, ὧν καὶ προσώπῳ συντέτακται, καὶ περὶ τῆς εὐσεβείας τῶν ἐθνῶν. Τί δέ ἐστι ψαλμὸς ᾠδῆς, παραδέδοται ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς βίβλου τῶν Ψαλμῶν. Σοὶ πρέπει ὕμνος, ὁ Θεὸς, ἐν Σιών. Εν Σιών φοι πρέπει, φησὶν, ὁ ὕμνος· ἐκεῖ γὰρ λατρεύειν προσέταξας. Καὶ σοὶ ἀποδοθήσεται εὐχὴ ἐν Ἱερουσαλήμ. Ορα τὴν περὶ τῆς ἐπανόδου πρόῤῥησιν. Εἴη δ' ἂν καὶ κατὰ λόγον ἀναγωγῆς Σιὼν καὶ Ἱερουσαλήμ, ή τε καθολικὴ Ἐκκλησία τῶν πιστῶν, καὶ οἱ κατὰ μέρος ναοί. Εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου. Τῆς περὶ ὧν ἀεὶ παρακαλώ. Πρὸς σὲ πᾶσα σὰρξ ἤξει. Τοῦτο προφητεία περὶ τῶν ἐθνῶν. Σάρκα δὲ αὐτοὺς ἐκάλεσεν, ἢ ὡς ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν, ἢ ὡς σαρκικῶς ζῶντας. Η καὶ περὶ τῆς καθολικῆς ἀναστάσεως ὁ λόγος. ¥ i COMMENT. IN PSALMOS. B Et facta ejus intellexerunt. Et cognoverunt qua - lia faciat Dominus adjuvans servos suos. Futura autem dixit, ut jam facta, lege scilicet prophe- tiæ. VERS. 11. Lætabitur justus in Domino, et spera- bit in eo. Lætabitur et sperabit, ubi magnum Dei studium in me viderit. El laudabuntur omnes recti corde. li, inquit, qui obliquum nihil, aut tortuosum ferunt in corde, qualis crat beatus Davidl, ab omnibus semper lau- dabuntur, veluti eis Deus præsto semper futurus sil. Quam bonus enim, inquit, Deus Israel iis, qui reclo sunt corde " ! Quidam ea verba : Accedet homo, intelligunt dicta esse de Juda : qui, cum depravato esset animo, ad Christi adversarios profectus est et pollicitus se illum eis traditurum esse. Verum Christus ex eo magis magnificatus atque exaltatus est. Multa siquidem et summa ad- miratione digna miracula tam moriens, quam re- surgens, operatus est, quæ illius gloriam prædi- cant. Nam quod supplicia sustinuerit, ejus gloria non minuitur, cum et divinitas ipsa minime læsa sit, et humanitatis excellentia ac nomen ejus tolli ideo non potuerit, ut putarant. flec autem omnia cum cernerent gentiles, et insuper ipsos Christi crucifixores tradi viderent Romanis in in- teritum, turbati sunt, et timuerunt Christum Do- minum, ob quem Judzorum genus tantis affectum est suppliciis. Et juxta hunc sensum per justos, fideles omnes ex gentibus intelliges, qui per fidem justificati sunt, qui etiam ut recti corde lætabun- tur in Christo, eo quod in corde suo nunquam a recta illa ſide declinaverunt, quam semel professi sunt. C D Psal. Lxxu, 1. In finem psalmus cantici ipsi David. PSALMUS LXIV. In finem etiam inscribitur hic psalmus, quia ca- ptivorum reditum prædicit, qui in Babylone erant, ex quorum persoua fuit a Propheta conscriptus. Futuram etiam gentilium religionem ac fidem in - terserit (quæ omnia ad finem suum tendebant). Quid autem sit psalmus cantici in proœmio operis dictum est. VER. 2. Te decet hymnus, Deus, in Sion. lllic et- enim te coli debere mandasti. Et tibi reddetur volum in Jerusalem. Vide pro- phetiam de reditu. Juxta anagogen per Sion et per Jerusalem, universalis delium Ecclesia intelligi- tur, et templa etiam, quæ privatim erecta sunt in variis mundi partibus. VERS. 5. Exaudi orationem meam. Orationem de his rebus, pro quibus semper ad te preces fundo. Aḍ te omnis caro veniet. Prophetia hic traditur de salute gentium; per carnem etenim ipsas gen- tes intelligit, ut totum a parte : vel quia olim vi- vebant carnaliter. Vel fortassis sermo est de uni- versali corporum resurrectione.
7β May those who are seeking you not feel shame on my account, O God of Israel.
PG 128:693Ὅμοιον καὶ τοῦτο τῷ πρὸ αὐτοῦ· ζητοῦντές σε δὲ, οἱ ἐν τῷ πάσχειν ἐπικαλούμενοί σε.Θεοῦ διέξεισι δυνάμεως, ἀνυμνῶν αὐτήν. Τὸ δὲ ἑτοιμάζων, εδράζων ἐξέδωκεν ὁ Σύμμαχος. Συν εξακούεται δὲ τὸ, ἔστιν. Εδράζει τὰ ὄρη, φησὶν, οὕτως ἀσφαλῶς, ὡς μηδέ ποτε σαλευθῆναι ταῖς σφοδροτάταις καὶ διηνεκέσιν ἐμβολαῖς τῶν ἀγρίων ἀνέμων. Περιεζωσμένος ἐν δυναστεία. Δικην ζώνης κεκυκλωμένος ἐν δυναστείᾳ, ἤτοι ἐν δυνάμει ἀπείρων κατὰ πάντα κτιστῶν, καὶ ἐν παντὶ πράγματι. Αλ- λαχοῦ δέ φησιν· 'Ενεδύσατο Κύριος δύναμιν καὶ περιεζώσατο. Συνταράσσων τὸ κύτος τῆς θαλάσσης. Το βά θος, ὥστε κάτωθεν ψάμμον ἀναφέρεσθαι τοῦ τοσού- του χάους αιφνίδιον ἐκμοχλευομένου. Σκόπει δὲ ὅτι προστάγματι τοῦ Θεοῦ τὴν θάλασσαν οἱ ἄνεμοι συνταράσσουσιν. Ηχους κυμάτων αὐτῆς τίς ὑποστήσεται ; Βαρεῖς ὄντας καὶ φοβερούς, καὶ ἀφορήτους. Ταραχθήσονται τὰ ἔθνη. Διὰ τὸ ξένον καὶ Ξηθες τοῦ κηρύγματος, καὶ διὰ τὸ καταλύεσθαι τὸ πα- τρῷον σέβας αὐτῶν, καὶ τὴν πολιτείαν τούτων ἀμείβεσθαι. Καὶ φοβηθήσονται οἱ κατοικοῦντες τὰ πέρατα ἀπὸ τῶν σημείων. Αὐτοὶ οἱ ἐν ταῖς ἐσχατιαῖς τῆς γῆς φοβηθήσονται ἀπὸ τῶν ἑκάστοτε γινομένων θαυματουργιῶν σου. Εἰ δὲ οἱ ἐν ταῖς ἐσχατιας, πολλῷ μᾶλλον οἱ ἐν τῷ μέσῳ τῆς γῆς. Ἡμεῖς μὲν οὖν περὶ τῶν κατὰ Χριστὸν θαυμάτων εἰρῆσθαι ταῦτά φαμεν · Εδραῖοι δὲ περὶ τῶν κατὰ Μωσῆν· εἴργονται δὲ διὰ τῶν ἑξῆς. Β Εξόδους πρωίας καὶ ἑσπέρας τέρψεις. Τέρψεις τὸν λαόν σου καὶ κατὰ τὰς ἐξόδους τῆς πρωΐας, ὅταν ἄρχηται τρέχειν ἡ πρωΐα τῆς ἡμέρας, καὶ πάν λιν ἑσπέρας, ήγουν ἐν τῇ ἑσπέρᾳ. Ἀττικὸν δὲ τὸ ἑσπέρας, γενικὴ ἀντὶ δοτικῆς. Προφητεύει δὲ ὁ λόγος, ότι τερφθήσονται καὶ ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς ἡμέ ρας, καὶ ἐν τῷ τέλει αὐτῆς· τερφθήσονται δὲ θείοις ὕμνοις καὶ ἱεροῖς μελωδήμασι. Τινὲς δὲ καλοῦσιν ἐξόδους μὲν πρωΐας τὰ ἀνατολικά μέρη τῆς γῆς. Ἐξόδους δὲ ἑσπέρας τὰ δυτικά, ὅτι ἐν ἐκείνοις μὲν δοκεῖ γεννᾶσθαι ἡ πρωΐα, ἐν δὲ τούτοις ἡ νύξ. Εὐ- φρανεῖς οὖν, φησὶ, καὶ τοὺς ἐπὶ τῆς ἀνατολῆς εἰ κοῦντα;, καὶ τοὺς ἐπὶ τῆς δύσεως, ἐνανθρωπήσας καὶ πολιτευσάμενος ἐπὶ τῆς γῆς. Τὰ δὲ ἑξῆς ῥητὰ πρῶτον ἱστορικῶς ἑρμηνευτέον, εἶτα ἀναγωγικῶς· αρμοδιώτερα τούτοις τὰ τῆς ἀναγωγῆς, ὡς αὐτίκα δειχθήσεται. Ἐπεσκέψω τὴν γῆν, καὶ ἐμέθυσας αὐτήν. Μετὰ τὴν ἐκ Βαβυλῶνος, φησὶν, ἐπάνοδον ἀντελάβου τῆς Ἰουδαίας, ἀποχερσωμένης ἤδη, καὶ ἐμέθυσας αὐτὴν ὑετῷ. ☛ ἑσπέρας COMMENT. IN PSALMOS. A De divina nunc pertractat potentia, collaudans C D Psal. xc, '. eam atque extollens. Quod vero ait : præparans, Symmachus dixit, stabiliens. Subintelligitur auten substantivum verbum, est. Deus, inquit, ille est, qui stabiles reddit montes, ita ut nullis, tametsi validissimis, ventorum flatibus dimoveri possint, aut fuctuare. Accinctus in potentatu. Zonæ instar, inquit, cir- cumdatus es, in potentatu, hoc est, in immensa potentia, tam in iis quæ ad creatas res pertinent, quam ad quæcumque alia. Alibi etiam hujusmodi fere w¹itur sermone, cum dicit : Indutus est Domi- nus fortitudinem et præcinxit se ". Qui conturbas profundum maris. Maris profundum ita conturbat, ut arena, quæ illic jacet, sursumi feratur, tanta perturbatione commota. Illud igitur ex hujusmodi Prophetæ nostri verbis consideran- dum est : quod venti nulla propria virtute, sell ] mandato Dei mare atque alia elementa conturbant. Sonos fluctuum ejus quis sustinebit ? Cum graves videlicet sint, terribilesque et ferri nequeant. VERS. 9. Turbabuntur gentes. Propter novum atque insuetum prædicationis genus, quo majorum religio et antiqua patriæ consuetudo destruetur, atque in alia immutabitur. Et timebunt qui habitant fines a signis tuis. li, inquit, qui extremos terræ fines incolunt, timebunt præ multitudine miraculorum, quæ passim in tuo fient nomine. Quod si ii timebunt, qui extremas orbis partes habitant, quanto illi magis, qui in me- dio ejus versantur ? Et nos quidem hæc de admi- randis Christi operibus prædicta fuisse affirmamus: Hebræi vero de iis quæ a Moyse gesta sunt; verum reprobantur atque convincuntur ex sequentibus., Exitus matutini et resperæ delectabis. Populum, inquit, tuum delectabis, tam in exitu matutini tem- poris, quando et mane diei dicitur et dies progredi incipit, quam etiam in exitu vesperæ, hoc est in ipso vespere. Est autem Attice positum, genitivus pro dativo; prædicitur autem hoc sermone quod delectabuntur tam in principio quam in flue diei. Delectabuntur autem in divinis laudibus, at- que in sacris canticis. Aliqui per exitus matutini, et per exitus vespera, orientales atque occidenta les terræ partes intelligunt. In altera enim parte mane oriri videtur, in altera prodire nox. Incar← natione atque conversatione tua, inquit, tam eos delectatione afficies, qui Orientem habitant, quam eos qui Occidentem. Quæ sequuntur primo juxta historiæ sensum exponemus, deinde juxta anagogen. Aptiora his, quæ per anagogen ; quemadmodum brevi ostendetur. VERS. 10. Visilasti terram et inebriasti eam. Post reditum, inquit, e Babylone, tu regionis Judzæ en- ram suscepisti, quæ jam pene exaruerat. Aqua etɛnim et pluvia cam inebriasti.
This is similar to the verse before; ‘those who are seeking’ are those who while suffering are calling upon you.
8 Ὅτι ἕνεκά σου ὑπήνεγκα ὀνειδισμόν· ἐκάλυψεν ἐντροπὴ τὸ πρόσωπόν μου. Περὶ τοῦ ὀνειδισμοῦ εἴρηται καὶ ἐν τῷ μα΄ ψαλμῷ, ὅτι ᾽Ωνείδιζόν με οἱ ἐχθροί μου, | ἐν τῷ λέγειν αὐτούς μοι καθ’ ἑκάστην ἡμέραν· Ποῦ ἐστιν ὁ Θεός σου; τῷ ὀνειδισμῷ δὲ καὶ ἡ ἐντροπὴ ἕπεται.Θεοῦ διέξεισι δυνάμεως, ἀνυμνῶν αὐτήν. Τὸ δὲ ἑτοιμάζων, εδράζων ἐξέδωκεν ὁ Σύμμαχος. Συν εξακούεται δὲ τὸ, ἔστιν. Εδράζει τὰ ὄρη, φησὶν, οὕτως ἀσφαλῶς, ὡς μηδέ ποτε σαλευθῆναι ταῖς σφοδροτάταις καὶ διηνεκέσιν ἐμβολαῖς τῶν ἀγρίων ἀνέμων. Περιεζωσμένος ἐν δυναστεία. Δικην ζώνης κεκυκλωμένος ἐν δυναστείᾳ, ἤτοι ἐν δυνάμει ἀπείρων κατὰ πάντα κτιστῶν, καὶ ἐν παντὶ πράγματι. Αλ- λαχοῦ δέ φησιν· 'Ενεδύσατο Κύριος δύναμιν καὶ περιεζώσατο. Συνταράσσων τὸ κύτος τῆς θαλάσσης. Το βά θος, ὥστε κάτωθεν ψάμμον ἀναφέρεσθαι τοῦ τοσού- του χάους αιφνίδιον ἐκμοχλευομένου. Σκόπει δὲ ὅτι προστάγματι τοῦ Θεοῦ τὴν θάλασσαν οἱ ἄνεμοι συνταράσσουσιν. Ηχους κυμάτων αὐτῆς τίς ὑποστήσεται ; Βαρεῖς ὄντας καὶ φοβερούς, καὶ ἀφορήτους. Ταραχθήσονται τὰ ἔθνη. Διὰ τὸ ξένον καὶ Ξηθες τοῦ κηρύγματος, καὶ διὰ τὸ καταλύεσθαι τὸ πα- τρῷον σέβας αὐτῶν, καὶ τὴν πολιτείαν τούτων ἀμείβεσθαι. Καὶ φοβηθήσονται οἱ κατοικοῦντες τὰ πέρατα ἀπὸ τῶν σημείων. Αὐτοὶ οἱ ἐν ταῖς ἐσχατιαῖς τῆς γῆς φοβηθήσονται ἀπὸ τῶν ἑκάστοτε γινομένων θαυματουργιῶν σου. Εἰ δὲ οἱ ἐν ταῖς ἐσχατιας, πολλῷ μᾶλλον οἱ ἐν τῷ μέσῳ τῆς γῆς. Ἡμεῖς μὲν οὖν περὶ τῶν κατὰ Χριστὸν θαυμάτων εἰρῆσθαι ταῦτά φαμεν · Εδραῖοι δὲ περὶ τῶν κατὰ Μωσῆν· εἴργονται δὲ διὰ τῶν ἑξῆς. Β Εξόδους πρωίας καὶ ἑσπέρας τέρψεις. Τέρψεις τὸν λαόν σου καὶ κατὰ τὰς ἐξόδους τῆς πρωΐας, ὅταν ἄρχηται τρέχειν ἡ πρωΐα τῆς ἡμέρας, καὶ πάν λιν ἑσπέρας, ήγουν ἐν τῇ ἑσπέρᾳ. Ἀττικὸν δὲ τὸ ἑσπέρας, γενικὴ ἀντὶ δοτικῆς. Προφητεύει δὲ ὁ λόγος, ότι τερφθήσονται καὶ ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς ἡμέ ρας, καὶ ἐν τῷ τέλει αὐτῆς· τερφθήσονται δὲ θείοις ὕμνοις καὶ ἱεροῖς μελωδήμασι. Τινὲς δὲ καλοῦσιν ἐξόδους μὲν πρωΐας τὰ ἀνατολικά μέρη τῆς γῆς. Ἐξόδους δὲ ἑσπέρας τὰ δυτικά, ὅτι ἐν ἐκείνοις μὲν δοκεῖ γεννᾶσθαι ἡ πρωΐα, ἐν δὲ τούτοις ἡ νύξ. Εὐ- φρανεῖς οὖν, φησὶ, καὶ τοὺς ἐπὶ τῆς ἀνατολῆς εἰ κοῦντα;, καὶ τοὺς ἐπὶ τῆς δύσεως, ἐνανθρωπήσας καὶ πολιτευσάμενος ἐπὶ τῆς γῆς. Τὰ δὲ ἑξῆς ῥητὰ πρῶτον ἱστορικῶς ἑρμηνευτέον, εἶτα ἀναγωγικῶς· αρμοδιώτερα τούτοις τὰ τῆς ἀναγωγῆς, ὡς αὐτίκα δειχθήσεται. Ἐπεσκέψω τὴν γῆν, καὶ ἐμέθυσας αὐτήν. Μετὰ τὴν ἐκ Βαβυλῶνος, φησὶν, ἐπάνοδον ἀντελάβου τῆς Ἰουδαίας, ἀποχερσωμένης ἤδη, καὶ ἐμέθυσας αὐτὴν ὑετῷ. ☛ ἑσπέρας COMMENT. IN PSALMOS. A De divina nunc pertractat potentia, collaudans C D Psal. xc, '. eam atque extollens. Quod vero ait : præparans, Symmachus dixit, stabiliens. Subintelligitur auten substantivum verbum, est. Deus, inquit, ille est, qui stabiles reddit montes, ita ut nullis, tametsi validissimis, ventorum flatibus dimoveri possint, aut fuctuare. Accinctus in potentatu. Zonæ instar, inquit, cir- cumdatus es, in potentatu, hoc est, in immensa potentia, tam in iis quæ ad creatas res pertinent, quam ad quæcumque alia. Alibi etiam hujusmodi fere w¹itur sermone, cum dicit : Indutus est Domi- nus fortitudinem et præcinxit se ". Qui conturbas profundum maris. Maris profundum ita conturbat, ut arena, quæ illic jacet, sursumi feratur, tanta perturbatione commota. Illud igitur ex hujusmodi Prophetæ nostri verbis consideran- dum est : quod venti nulla propria virtute, sell ] mandato Dei mare atque alia elementa conturbant. Sonos fluctuum ejus quis sustinebit ? Cum graves videlicet sint, terribilesque et ferri nequeant. VERS. 9. Turbabuntur gentes. Propter novum atque insuetum prædicationis genus, quo majorum religio et antiqua patriæ consuetudo destruetur, atque in alia immutabitur. Et timebunt qui habitant fines a signis tuis. li, inquit, qui extremos terræ fines incolunt, timebunt præ multitudine miraculorum, quæ passim in tuo fient nomine. Quod si ii timebunt, qui extremas orbis partes habitant, quanto illi magis, qui in me- dio ejus versantur ? Et nos quidem hæc de admi- randis Christi operibus prædicta fuisse affirmamus: Hebræi vero de iis quæ a Moyse gesta sunt; verum reprobantur atque convincuntur ex sequentibus., Exitus matutini et resperæ delectabis. Populum, inquit, tuum delectabis, tam in exitu matutini tem- poris, quando et mane diei dicitur et dies progredi incipit, quam etiam in exitu vesperæ, hoc est in ipso vespere. Est autem Attice positum, genitivus pro dativo; prædicitur autem hoc sermone quod delectabuntur tam in principio quam in flue diei. Delectabuntur autem in divinis laudibus, at- que in sacris canticis. Aliqui per exitus matutini, et per exitus vespera, orientales atque occidenta les terræ partes intelligunt. In altera enim parte mane oriri videtur, in altera prodire nox. Incar← natione atque conversatione tua, inquit, tam eos delectatione afficies, qui Orientem habitant, quam eos qui Occidentem. Quæ sequuntur primo juxta historiæ sensum exponemus, deinde juxta anagogen. Aptiora his, quæ per anagogen ; quemadmodum brevi ostendetur. VERS. 10. Visilasti terram et inebriasti eam. Post reditum, inquit, e Babylone, tu regionis Judzæ en- ram suscepisti, quæ jam pene exaruerat. Aqua etɛnim et pluvia cam inebriasti.
8 Because for your sake I have endured reproach; humiliation has covered my face. ‘Reproach’ is also spoken about in the forty-first psalm, namely, My enemies would re- proach me, saying to me every day, ‘Where is your God’. Humiliation follows on reproach.
9 Ἀπηλλοτριωμένος ἐγενήθην τοῖς ἀδελφοῖς μου, καὶ ξένος τοῖς υἱοῖς τῆς μητρός μου. Tὰ ἐντεῦθεν, ἀριδήλως τῷ Χριστῷ προσαρμόζουσιν, ὡς δειχθήσεται. Τινὲς δὲ καὶ τὰ προλαβόντα τούτῳ ἀνατιθέναι βιάζονται, παθαινομένῳ κατὰ νόμον ἀνθρωπίνης φύσεως. Ἀδελφοὺς δὲ καλεῖ, τοὺς ᾽Ιουδαίους, ὅτι καὶ οὗτος κἀκεῖνοι πατέρα εἶχον τὸν Ἀβραάμ· ὁμοίως δὲ καὶ υἱοὺς τῆς μητρὸς αὐτοῦ, διὰ τὴν κοινὴν αὐτῶν μητέρα, τὴν Σάῤῥαν. Οἵτινες, ἀπηλλοτρίωσαν αὐτὸν, καὶ ἐξένωσαν, λέγοντες, Τοῦτον δὲ, οὐκ οἴδαμεν πόθεν ἐστὶ, καὶ πάλιν, Οὐ καλῶς λέγομεν, ὅτι Σαμαρείτης εἶ σὺ, καὶ δαιμόνιον ἔχεις; Καὶ ὁ εὐαγγελιστής φησιν, Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐκ ἐδέξαντο.Θεοῦ διέξεισι δυνάμεως, ἀνυμνῶν αὐτήν. Τὸ δὲ ἑτοιμάζων, εδράζων ἐξέδωκεν ὁ Σύμμαχος. Συν εξακούεται δὲ τὸ, ἔστιν. Εδράζει τὰ ὄρη, φησὶν, οὕτως ἀσφαλῶς, ὡς μηδέ ποτε σαλευθῆναι ταῖς σφοδροτάταις καὶ διηνεκέσιν ἐμβολαῖς τῶν ἀγρίων ἀνέμων. Περιεζωσμένος ἐν δυναστεία. Δικην ζώνης κεκυκλωμένος ἐν δυναστείᾳ, ἤτοι ἐν δυνάμει ἀπείρων κατὰ πάντα κτιστῶν, καὶ ἐν παντὶ πράγματι. Αλ- λαχοῦ δέ φησιν· 'Ενεδύσατο Κύριος δύναμιν καὶ περιεζώσατο. Συνταράσσων τὸ κύτος τῆς θαλάσσης. Το βά θος, ὥστε κάτωθεν ψάμμον ἀναφέρεσθαι τοῦ τοσού- του χάους αιφνίδιον ἐκμοχλευομένου. Σκόπει δὲ ὅτι προστάγματι τοῦ Θεοῦ τὴν θάλασσαν οἱ ἄνεμοι συνταράσσουσιν. Ηχους κυμάτων αὐτῆς τίς ὑποστήσεται ; Βαρεῖς ὄντας καὶ φοβερούς, καὶ ἀφορήτους. Ταραχθήσονται τὰ ἔθνη. Διὰ τὸ ξένον καὶ Ξηθες τοῦ κηρύγματος, καὶ διὰ τὸ καταλύεσθαι τὸ πα- τρῷον σέβας αὐτῶν, καὶ τὴν πολιτείαν τούτων ἀμείβεσθαι. Καὶ φοβηθήσονται οἱ κατοικοῦντες τὰ πέρατα ἀπὸ τῶν σημείων. Αὐτοὶ οἱ ἐν ταῖς ἐσχατιαῖς τῆς γῆς φοβηθήσονται ἀπὸ τῶν ἑκάστοτε γινομένων θαυματουργιῶν σου. Εἰ δὲ οἱ ἐν ταῖς ἐσχατιας, πολλῷ μᾶλλον οἱ ἐν τῷ μέσῳ τῆς γῆς. Ἡμεῖς μὲν οὖν περὶ τῶν κατὰ Χριστὸν θαυμάτων εἰρῆσθαι ταῦτά φαμεν · Εδραῖοι δὲ περὶ τῶν κατὰ Μωσῆν· εἴργονται δὲ διὰ τῶν ἑξῆς. Β Εξόδους πρωίας καὶ ἑσπέρας τέρψεις. Τέρψεις τὸν λαόν σου καὶ κατὰ τὰς ἐξόδους τῆς πρωΐας, ὅταν ἄρχηται τρέχειν ἡ πρωΐα τῆς ἡμέρας, καὶ πάν λιν ἑσπέρας, ήγουν ἐν τῇ ἑσπέρᾳ. Ἀττικὸν δὲ τὸ ἑσπέρας, γενικὴ ἀντὶ δοτικῆς. Προφητεύει δὲ ὁ λόγος, ότι τερφθήσονται καὶ ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς ἡμέ ρας, καὶ ἐν τῷ τέλει αὐτῆς· τερφθήσονται δὲ θείοις ὕμνοις καὶ ἱεροῖς μελωδήμασι. Τινὲς δὲ καλοῦσιν ἐξόδους μὲν πρωΐας τὰ ἀνατολικά μέρη τῆς γῆς. Ἐξόδους δὲ ἑσπέρας τὰ δυτικά, ὅτι ἐν ἐκείνοις μὲν δοκεῖ γεννᾶσθαι ἡ πρωΐα, ἐν δὲ τούτοις ἡ νύξ. Εὐ- φρανεῖς οὖν, φησὶ, καὶ τοὺς ἐπὶ τῆς ἀνατολῆς εἰ κοῦντα;, καὶ τοὺς ἐπὶ τῆς δύσεως, ἐνανθρωπήσας καὶ πολιτευσάμενος ἐπὶ τῆς γῆς. Τὰ δὲ ἑξῆς ῥητὰ πρῶτον ἱστορικῶς ἑρμηνευτέον, εἶτα ἀναγωγικῶς· αρμοδιώτερα τούτοις τὰ τῆς ἀναγωγῆς, ὡς αὐτίκα δειχθήσεται. Ἐπεσκέψω τὴν γῆν, καὶ ἐμέθυσας αὐτήν. Μετὰ τὴν ἐκ Βαβυλῶνος, φησὶν, ἐπάνοδον ἀντελάβου τῆς Ἰουδαίας, ἀποχερσωμένης ἤδη, καὶ ἐμέθυσας αὐτὴν ὑετῷ. ☛ ἑσπέρας COMMENT. IN PSALMOS. A De divina nunc pertractat potentia, collaudans C D Psal. xc, '. eam atque extollens. Quod vero ait : præparans, Symmachus dixit, stabiliens. Subintelligitur auten substantivum verbum, est. Deus, inquit, ille est, qui stabiles reddit montes, ita ut nullis, tametsi validissimis, ventorum flatibus dimoveri possint, aut fuctuare. Accinctus in potentatu. Zonæ instar, inquit, cir- cumdatus es, in potentatu, hoc est, in immensa potentia, tam in iis quæ ad creatas res pertinent, quam ad quæcumque alia. Alibi etiam hujusmodi fere w¹itur sermone, cum dicit : Indutus est Domi- nus fortitudinem et præcinxit se ". Qui conturbas profundum maris. Maris profundum ita conturbat, ut arena, quæ illic jacet, sursumi feratur, tanta perturbatione commota. Illud igitur ex hujusmodi Prophetæ nostri verbis consideran- dum est : quod venti nulla propria virtute, sell ] mandato Dei mare atque alia elementa conturbant. Sonos fluctuum ejus quis sustinebit ? Cum graves videlicet sint, terribilesque et ferri nequeant. VERS. 9. Turbabuntur gentes. Propter novum atque insuetum prædicationis genus, quo majorum religio et antiqua patriæ consuetudo destruetur, atque in alia immutabitur. Et timebunt qui habitant fines a signis tuis. li, inquit, qui extremos terræ fines incolunt, timebunt præ multitudine miraculorum, quæ passim in tuo fient nomine. Quod si ii timebunt, qui extremas orbis partes habitant, quanto illi magis, qui in me- dio ejus versantur ? Et nos quidem hæc de admi- randis Christi operibus prædicta fuisse affirmamus: Hebræi vero de iis quæ a Moyse gesta sunt; verum reprobantur atque convincuntur ex sequentibus., Exitus matutini et resperæ delectabis. Populum, inquit, tuum delectabis, tam in exitu matutini tem- poris, quando et mane diei dicitur et dies progredi incipit, quam etiam in exitu vesperæ, hoc est in ipso vespere. Est autem Attice positum, genitivus pro dativo; prædicitur autem hoc sermone quod delectabuntur tam in principio quam in flue diei. Delectabuntur autem in divinis laudibus, at- que in sacris canticis. Aliqui per exitus matutini, et per exitus vespera, orientales atque occidenta les terræ partes intelligunt. In altera enim parte mane oriri videtur, in altera prodire nox. Incar← natione atque conversatione tua, inquit, tam eos delectatione afficies, qui Orientem habitant, quam eos qui Occidentem. Quæ sequuntur primo juxta historiæ sensum exponemus, deinde juxta anagogen. Aptiora his, quæ per anagogen ; quemadmodum brevi ostendetur. VERS. 10. Visilasti terram et inebriasti eam. Post reditum, inquit, e Babylone, tu regionis Judzæ en- ram suscepisti, quæ jam pene exaruerat. Aqua etɛnim et pluvia cam inebriasti.
9 I have become alienated from my brothers and a stranger to the sons of my mother. The words from here onwards adapt very clearly to Christ. Some also make a strained at- tempt to attribute the previous words to him also, speaking with great passion in accordance with the custom of human nature. ‘Brothers’ is what he calls the Jews because both he and they had Abraham as father, and he similarly calls them ‘sons of his mother’, on account of their common mother Sarah. They alienated and estranged him, saying, As for this man, we do not know where he comes from, and, Are we not right in saying that you are a Samaritan and have a demon? And the Evangelist says, He came to his own, and his own did not receive him.
α Ὅτι ὁ ζῆλος τοῦ οἴκου σου κατέφαγέ με. Τοῦτο πεπλήρωται ὅτε παῤῥησιασάμενος, ἐξήλασε τοῦ ἱεροῦ τοὺς πωλοῦντας καὶ ἀγοράζοντας· Ἐμνήσθησαν γὰρ, φησὶν, οἱ μαθηταὶ ὅτι γεγραμμένον ἦν, ὁ ζῆλος τοῦ οἴκου σου κατέφαγέ με. Ζῆλον δὲ λέγει, τὴν δικαίαν ὑπὲρ τοῦ ἱεροῦ ἀγανάκτησιν.Θεοῦ διέξεισι δυνάμεως, ἀνυμνῶν αὐτήν. Τὸ δὲ ἑτοιμάζων, εδράζων ἐξέδωκεν ὁ Σύμμαχος. Συν εξακούεται δὲ τὸ, ἔστιν. Εδράζει τὰ ὄρη, φησὶν, οὕτως ἀσφαλῶς, ὡς μηδέ ποτε σαλευθῆναι ταῖς σφοδροτάταις καὶ διηνεκέσιν ἐμβολαῖς τῶν ἀγρίων ἀνέμων. Περιεζωσμένος ἐν δυναστεία. Δικην ζώνης κεκυκλωμένος ἐν δυναστείᾳ, ἤτοι ἐν δυνάμει ἀπείρων κατὰ πάντα κτιστῶν, καὶ ἐν παντὶ πράγματι. Αλ- λαχοῦ δέ φησιν· 'Ενεδύσατο Κύριος δύναμιν καὶ περιεζώσατο. Συνταράσσων τὸ κύτος τῆς θαλάσσης. Το βά θος, ὥστε κάτωθεν ψάμμον ἀναφέρεσθαι τοῦ τοσού- του χάους αιφνίδιον ἐκμοχλευομένου. Σκόπει δὲ ὅτι προστάγματι τοῦ Θεοῦ τὴν θάλασσαν οἱ ἄνεμοι συνταράσσουσιν. Ηχους κυμάτων αὐτῆς τίς ὑποστήσεται ; Βαρεῖς ὄντας καὶ φοβερούς, καὶ ἀφορήτους. Ταραχθήσονται τὰ ἔθνη. Διὰ τὸ ξένον καὶ Ξηθες τοῦ κηρύγματος, καὶ διὰ τὸ καταλύεσθαι τὸ πα- τρῷον σέβας αὐτῶν, καὶ τὴν πολιτείαν τούτων ἀμείβεσθαι. Καὶ φοβηθήσονται οἱ κατοικοῦντες τὰ πέρατα ἀπὸ τῶν σημείων. Αὐτοὶ οἱ ἐν ταῖς ἐσχατιαῖς τῆς γῆς φοβηθήσονται ἀπὸ τῶν ἑκάστοτε γινομένων θαυματουργιῶν σου. Εἰ δὲ οἱ ἐν ταῖς ἐσχατιας, πολλῷ μᾶλλον οἱ ἐν τῷ μέσῳ τῆς γῆς. Ἡμεῖς μὲν οὖν περὶ τῶν κατὰ Χριστὸν θαυμάτων εἰρῆσθαι ταῦτά φαμεν · Εδραῖοι δὲ περὶ τῶν κατὰ Μωσῆν· εἴργονται δὲ διὰ τῶν ἑξῆς. Β Εξόδους πρωίας καὶ ἑσπέρας τέρψεις. Τέρψεις τὸν λαόν σου καὶ κατὰ τὰς ἐξόδους τῆς πρωΐας, ὅταν ἄρχηται τρέχειν ἡ πρωΐα τῆς ἡμέρας, καὶ πάν λιν ἑσπέρας, ήγουν ἐν τῇ ἑσπέρᾳ. Ἀττικὸν δὲ τὸ ἑσπέρας, γενικὴ ἀντὶ δοτικῆς. Προφητεύει δὲ ὁ λόγος, ότι τερφθήσονται καὶ ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς ἡμέ ρας, καὶ ἐν τῷ τέλει αὐτῆς· τερφθήσονται δὲ θείοις ὕμνοις καὶ ἱεροῖς μελωδήμασι. Τινὲς δὲ καλοῦσιν ἐξόδους μὲν πρωΐας τὰ ἀνατολικά μέρη τῆς γῆς. Ἐξόδους δὲ ἑσπέρας τὰ δυτικά, ὅτι ἐν ἐκείνοις μὲν δοκεῖ γεννᾶσθαι ἡ πρωΐα, ἐν δὲ τούτοις ἡ νύξ. Εὐ- φρανεῖς οὖν, φησὶ, καὶ τοὺς ἐπὶ τῆς ἀνατολῆς εἰ κοῦντα;, καὶ τοὺς ἐπὶ τῆς δύσεως, ἐνανθρωπήσας καὶ πολιτευσάμενος ἐπὶ τῆς γῆς. Τὰ δὲ ἑξῆς ῥητὰ πρῶτον ἱστορικῶς ἑρμηνευτέον, εἶτα ἀναγωγικῶς· αρμοδιώτερα τούτοις τὰ τῆς ἀναγωγῆς, ὡς αὐτίκα δειχθήσεται. Ἐπεσκέψω τὴν γῆν, καὶ ἐμέθυσας αὐτήν. Μετὰ τὴν ἐκ Βαβυλῶνος, φησὶν, ἐπάνοδον ἀντελάβου τῆς Ἰουδαίας, ἀποχερσωμένης ἤδη, καὶ ἐμέθυσας αὐτὴν ὑετῷ. ☛ ἑσπέρας COMMENT. IN PSALMOS. A De divina nunc pertractat potentia, collaudans C D Psal. xc, '. eam atque extollens. Quod vero ait : præparans, Symmachus dixit, stabiliens. Subintelligitur auten substantivum verbum, est. Deus, inquit, ille est, qui stabiles reddit montes, ita ut nullis, tametsi validissimis, ventorum flatibus dimoveri possint, aut fuctuare. Accinctus in potentatu. Zonæ instar, inquit, cir- cumdatus es, in potentatu, hoc est, in immensa potentia, tam in iis quæ ad creatas res pertinent, quam ad quæcumque alia. Alibi etiam hujusmodi fere w¹itur sermone, cum dicit : Indutus est Domi- nus fortitudinem et præcinxit se ". Qui conturbas profundum maris. Maris profundum ita conturbat, ut arena, quæ illic jacet, sursumi feratur, tanta perturbatione commota. Illud igitur ex hujusmodi Prophetæ nostri verbis consideran- dum est : quod venti nulla propria virtute, sell ] mandato Dei mare atque alia elementa conturbant. Sonos fluctuum ejus quis sustinebit ? Cum graves videlicet sint, terribilesque et ferri nequeant. VERS. 9. Turbabuntur gentes. Propter novum atque insuetum prædicationis genus, quo majorum religio et antiqua patriæ consuetudo destruetur, atque in alia immutabitur. Et timebunt qui habitant fines a signis tuis. li, inquit, qui extremos terræ fines incolunt, timebunt præ multitudine miraculorum, quæ passim in tuo fient nomine. Quod si ii timebunt, qui extremas orbis partes habitant, quanto illi magis, qui in me- dio ejus versantur ? Et nos quidem hæc de admi- randis Christi operibus prædicta fuisse affirmamus: Hebræi vero de iis quæ a Moyse gesta sunt; verum reprobantur atque convincuntur ex sequentibus., Exitus matutini et resperæ delectabis. Populum, inquit, tuum delectabis, tam in exitu matutini tem- poris, quando et mane diei dicitur et dies progredi incipit, quam etiam in exitu vesperæ, hoc est in ipso vespere. Est autem Attice positum, genitivus pro dativo; prædicitur autem hoc sermone quod delectabuntur tam in principio quam in flue diei. Delectabuntur autem in divinis laudibus, at- que in sacris canticis. Aliqui per exitus matutini, et per exitus vespera, orientales atque occidenta les terræ partes intelligunt. In altera enim parte mane oriri videtur, in altera prodire nox. Incar← natione atque conversatione tua, inquit, tam eos delectatione afficies, qui Orientem habitant, quam eos qui Occidentem. Quæ sequuntur primo juxta historiæ sensum exponemus, deinde juxta anagogen. Aptiora his, quæ per anagogen ; quemadmodum brevi ostendetur. VERS. 10. Visilasti terram et inebriasti eam. Post reditum, inquit, e Babylone, tu regionis Judzæ en- ram suscepisti, quæ jam pene exaruerat. Aqua etɛnim et pluvia cam inebriasti.
10α Because zeal for your house has consumed me. This was fulfilled when freely and boldly he drove out the sellers and buyers from the tem- ple. For, he says, His disciples remembered that it was written, ‘Zeal for your house has consumed me’. ‘Zeal’ is what he calls just indignation and anger on behalf of the temple.
β Οἱ ὀνειδισμοὶ τῶν ὀνειδιζόντων σε ἐπέπεσον ἐπ’ ἐμέ. Καὶ τὸ παρὸν ῥητὸν εἰς τὸν Χριστὸν ὁ μέγας ἐξεδέξατο Παῦλος, ῾Ρωμαίοις ἐπιστέλλων. Φησὶν οὖν πρὸς τὸν Πατέρα, ὅτι οἰκεῖα τὰ σὰ ὀνείδη ἐλογισάμην, ὡς ἓν ὤν σοι, ἃ προέφερον οἱ εἰδωλολάτραι, ὀνειδίζοντές σοι ἀσθένειαν, ὡς ἑνὶ μόνῳ τιμώμενον γένει, τῷ τῶν ᾽Ιουδαίων· διὸ καὶ πρὸς ἅπαντα τὰ ἔθνη τὴν θεογνωσίαν ἐξήπλωσα.Θεοῦ διέξεισι δυνάμεως, ἀνυμνῶν αὐτήν. Τὸ δὲ ἑτοιμάζων, εδράζων ἐξέδωκεν ὁ Σύμμαχος. Συν εξακούεται δὲ τὸ, ἔστιν. Εδράζει τὰ ὄρη, φησὶν, οὕτως ἀσφαλῶς, ὡς μηδέ ποτε σαλευθῆναι ταῖς σφοδροτάταις καὶ διηνεκέσιν ἐμβολαῖς τῶν ἀγρίων ἀνέμων. Περιεζωσμένος ἐν δυναστεία. Δικην ζώνης κεκυκλωμένος ἐν δυναστείᾳ, ἤτοι ἐν δυνάμει ἀπείρων κατὰ πάντα κτιστῶν, καὶ ἐν παντὶ πράγματι. Αλ- λαχοῦ δέ φησιν· 'Ενεδύσατο Κύριος δύναμιν καὶ περιεζώσατο. Συνταράσσων τὸ κύτος τῆς θαλάσσης. Το βά θος, ὥστε κάτωθεν ψάμμον ἀναφέρεσθαι τοῦ τοσού- του χάους αιφνίδιον ἐκμοχλευομένου. Σκόπει δὲ ὅτι προστάγματι τοῦ Θεοῦ τὴν θάλασσαν οἱ ἄνεμοι συνταράσσουσιν. Ηχους κυμάτων αὐτῆς τίς ὑποστήσεται ; Βαρεῖς ὄντας καὶ φοβερούς, καὶ ἀφορήτους. Ταραχθήσονται τὰ ἔθνη. Διὰ τὸ ξένον καὶ Ξηθες τοῦ κηρύγματος, καὶ διὰ τὸ καταλύεσθαι τὸ πα- τρῷον σέβας αὐτῶν, καὶ τὴν πολιτείαν τούτων ἀμείβεσθαι. Καὶ φοβηθήσονται οἱ κατοικοῦντες τὰ πέρατα ἀπὸ τῶν σημείων. Αὐτοὶ οἱ ἐν ταῖς ἐσχατιαῖς τῆς γῆς φοβηθήσονται ἀπὸ τῶν ἑκάστοτε γινομένων θαυματουργιῶν σου. Εἰ δὲ οἱ ἐν ταῖς ἐσχατιας, πολλῷ μᾶλλον οἱ ἐν τῷ μέσῳ τῆς γῆς. Ἡμεῖς μὲν οὖν περὶ τῶν κατὰ Χριστὸν θαυμάτων εἰρῆσθαι ταῦτά φαμεν · Εδραῖοι δὲ περὶ τῶν κατὰ Μωσῆν· εἴργονται δὲ διὰ τῶν ἑξῆς. Β Εξόδους πρωίας καὶ ἑσπέρας τέρψεις. Τέρψεις τὸν λαόν σου καὶ κατὰ τὰς ἐξόδους τῆς πρωΐας, ὅταν ἄρχηται τρέχειν ἡ πρωΐα τῆς ἡμέρας, καὶ πάν λιν ἑσπέρας, ήγουν ἐν τῇ ἑσπέρᾳ. Ἀττικὸν δὲ τὸ ἑσπέρας, γενικὴ ἀντὶ δοτικῆς. Προφητεύει δὲ ὁ λόγος, ότι τερφθήσονται καὶ ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς ἡμέ ρας, καὶ ἐν τῷ τέλει αὐτῆς· τερφθήσονται δὲ θείοις ὕμνοις καὶ ἱεροῖς μελωδήμασι. Τινὲς δὲ καλοῦσιν ἐξόδους μὲν πρωΐας τὰ ἀνατολικά μέρη τῆς γῆς. Ἐξόδους δὲ ἑσπέρας τὰ δυτικά, ὅτι ἐν ἐκείνοις μὲν δοκεῖ γεννᾶσθαι ἡ πρωΐα, ἐν δὲ τούτοις ἡ νύξ. Εὐ- φρανεῖς οὖν, φησὶ, καὶ τοὺς ἐπὶ τῆς ἀνατολῆς εἰ κοῦντα;, καὶ τοὺς ἐπὶ τῆς δύσεως, ἐνανθρωπήσας καὶ πολιτευσάμενος ἐπὶ τῆς γῆς. Τὰ δὲ ἑξῆς ῥητὰ πρῶτον ἱστορικῶς ἑρμηνευτέον, εἶτα ἀναγωγικῶς· αρμοδιώτερα τούτοις τὰ τῆς ἀναγωγῆς, ὡς αὐτίκα δειχθήσεται. Ἐπεσκέψω τὴν γῆν, καὶ ἐμέθυσας αὐτήν. Μετὰ τὴν ἐκ Βαβυλῶνος, φησὶν, ἐπάνοδον ἀντελάβου τῆς Ἰουδαίας, ἀποχερσωμένης ἤδη, καὶ ἐμέθυσας αὐτὴν ὑετῷ. ☛ ἑσπέρας COMMENT. IN PSALMOS. A De divina nunc pertractat potentia, collaudans C D Psal. xc, '. eam atque extollens. Quod vero ait : præparans, Symmachus dixit, stabiliens. Subintelligitur auten substantivum verbum, est. Deus, inquit, ille est, qui stabiles reddit montes, ita ut nullis, tametsi validissimis, ventorum flatibus dimoveri possint, aut fuctuare. Accinctus in potentatu. Zonæ instar, inquit, cir- cumdatus es, in potentatu, hoc est, in immensa potentia, tam in iis quæ ad creatas res pertinent, quam ad quæcumque alia. Alibi etiam hujusmodi fere w¹itur sermone, cum dicit : Indutus est Domi- nus fortitudinem et præcinxit se ". Qui conturbas profundum maris. Maris profundum ita conturbat, ut arena, quæ illic jacet, sursumi feratur, tanta perturbatione commota. Illud igitur ex hujusmodi Prophetæ nostri verbis consideran- dum est : quod venti nulla propria virtute, sell ] mandato Dei mare atque alia elementa conturbant. Sonos fluctuum ejus quis sustinebit ? Cum graves videlicet sint, terribilesque et ferri nequeant. VERS. 9. Turbabuntur gentes. Propter novum atque insuetum prædicationis genus, quo majorum religio et antiqua patriæ consuetudo destruetur, atque in alia immutabitur. Et timebunt qui habitant fines a signis tuis. li, inquit, qui extremos terræ fines incolunt, timebunt præ multitudine miraculorum, quæ passim in tuo fient nomine. Quod si ii timebunt, qui extremas orbis partes habitant, quanto illi magis, qui in me- dio ejus versantur ? Et nos quidem hæc de admi- randis Christi operibus prædicta fuisse affirmamus: Hebræi vero de iis quæ a Moyse gesta sunt; verum reprobantur atque convincuntur ex sequentibus., Exitus matutini et resperæ delectabis. Populum, inquit, tuum delectabis, tam in exitu matutini tem- poris, quando et mane diei dicitur et dies progredi incipit, quam etiam in exitu vesperæ, hoc est in ipso vespere. Est autem Attice positum, genitivus pro dativo; prædicitur autem hoc sermone quod delectabuntur tam in principio quam in flue diei. Delectabuntur autem in divinis laudibus, at- que in sacris canticis. Aliqui per exitus matutini, et per exitus vespera, orientales atque occidenta les terræ partes intelligunt. In altera enim parte mane oriri videtur, in altera prodire nox. Incar← natione atque conversatione tua, inquit, tam eos delectatione afficies, qui Orientem habitant, quam eos qui Occidentem. Quæ sequuntur primo juxta historiæ sensum exponemus, deinde juxta anagogen. Aptiora his, quæ per anagogen ; quemadmodum brevi ostendetur. VERS. 10. Visilasti terram et inebriasti eam. Post reditum, inquit, e Babylone, tu regionis Judzæ en- ram suscepisti, quæ jam pene exaruerat. Aqua etɛnim et pluvia cam inebriasti.
10β The reproaches of those who are reproaching you have fallen on me. The great Paul took the present verse also in relation to Christ when writing to the Ro- mans. He is saying therefore to the Father that, being one with you, I have reckoned the re- proaches against you as my own, namely, those the idolaters used to cast reproaching you with weakness, as being honoured by only one race, that of the Jews, and hence I spread knowledge of God to all nations.
α Καὶ συνεκάλυψα ἐν νηστείᾳ τὴν ψυχήν μου. Συνέστειλα, συνέτηξα, τεσσαρακονθημέρῳ τε νηστείᾳ, καὶ ἔτι πολλάκις.Θεοῦ διέξεισι δυνάμεως, ἀνυμνῶν αὐτήν. Τὸ δὲ ἑτοιμάζων, εδράζων ἐξέδωκεν ὁ Σύμμαχος. Συν εξακούεται δὲ τὸ, ἔστιν. Εδράζει τὰ ὄρη, φησὶν, οὕτως ἀσφαλῶς, ὡς μηδέ ποτε σαλευθῆναι ταῖς σφοδροτάταις καὶ διηνεκέσιν ἐμβολαῖς τῶν ἀγρίων ἀνέμων. Περιεζωσμένος ἐν δυναστεία. Δικην ζώνης κεκυκλωμένος ἐν δυναστείᾳ, ἤτοι ἐν δυνάμει ἀπείρων κατὰ πάντα κτιστῶν, καὶ ἐν παντὶ πράγματι. Αλ- λαχοῦ δέ φησιν· 'Ενεδύσατο Κύριος δύναμιν καὶ περιεζώσατο. Συνταράσσων τὸ κύτος τῆς θαλάσσης. Το βά θος, ὥστε κάτωθεν ψάμμον ἀναφέρεσθαι τοῦ τοσού- του χάους αιφνίδιον ἐκμοχλευομένου. Σκόπει δὲ ὅτι προστάγματι τοῦ Θεοῦ τὴν θάλασσαν οἱ ἄνεμοι συνταράσσουσιν. Ηχους κυμάτων αὐτῆς τίς ὑποστήσεται ; Βαρεῖς ὄντας καὶ φοβερούς, καὶ ἀφορήτους. Ταραχθήσονται τὰ ἔθνη. Διὰ τὸ ξένον καὶ Ξηθες τοῦ κηρύγματος, καὶ διὰ τὸ καταλύεσθαι τὸ πα- τρῷον σέβας αὐτῶν, καὶ τὴν πολιτείαν τούτων ἀμείβεσθαι. Καὶ φοβηθήσονται οἱ κατοικοῦντες τὰ πέρατα ἀπὸ τῶν σημείων. Αὐτοὶ οἱ ἐν ταῖς ἐσχατιαῖς τῆς γῆς φοβηθήσονται ἀπὸ τῶν ἑκάστοτε γινομένων θαυματουργιῶν σου. Εἰ δὲ οἱ ἐν ταῖς ἐσχατιας, πολλῷ μᾶλλον οἱ ἐν τῷ μέσῳ τῆς γῆς. Ἡμεῖς μὲν οὖν περὶ τῶν κατὰ Χριστὸν θαυμάτων εἰρῆσθαι ταῦτά φαμεν · Εδραῖοι δὲ περὶ τῶν κατὰ Μωσῆν· εἴργονται δὲ διὰ τῶν ἑξῆς. Β Εξόδους πρωίας καὶ ἑσπέρας τέρψεις. Τέρψεις τὸν λαόν σου καὶ κατὰ τὰς ἐξόδους τῆς πρωΐας, ὅταν ἄρχηται τρέχειν ἡ πρωΐα τῆς ἡμέρας, καὶ πάν λιν ἑσπέρας, ήγουν ἐν τῇ ἑσπέρᾳ. Ἀττικὸν δὲ τὸ ἑσπέρας, γενικὴ ἀντὶ δοτικῆς. Προφητεύει δὲ ὁ λόγος, ότι τερφθήσονται καὶ ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς ἡμέ ρας, καὶ ἐν τῷ τέλει αὐτῆς· τερφθήσονται δὲ θείοις ὕμνοις καὶ ἱεροῖς μελωδήμασι. Τινὲς δὲ καλοῦσιν ἐξόδους μὲν πρωΐας τὰ ἀνατολικά μέρη τῆς γῆς. Ἐξόδους δὲ ἑσπέρας τὰ δυτικά, ὅτι ἐν ἐκείνοις μὲν δοκεῖ γεννᾶσθαι ἡ πρωΐα, ἐν δὲ τούτοις ἡ νύξ. Εὐ- φρανεῖς οὖν, φησὶ, καὶ τοὺς ἐπὶ τῆς ἀνατολῆς εἰ κοῦντα;, καὶ τοὺς ἐπὶ τῆς δύσεως, ἐνανθρωπήσας καὶ πολιτευσάμενος ἐπὶ τῆς γῆς. Τὰ δὲ ἑξῆς ῥητὰ πρῶτον ἱστορικῶς ἑρμηνευτέον, εἶτα ἀναγωγικῶς· αρμοδιώτερα τούτοις τὰ τῆς ἀναγωγῆς, ὡς αὐτίκα δειχθήσεται. Ἐπεσκέψω τὴν γῆν, καὶ ἐμέθυσας αὐτήν. Μετὰ τὴν ἐκ Βαβυλῶνος, φησὶν, ἐπάνοδον ἀντελάβου τῆς Ἰουδαίας, ἀποχερσωμένης ἤδη, καὶ ἐμέθυσας αὐτὴν ὑετῷ. ☛ ἑσπέρας COMMENT. IN PSALMOS. A De divina nunc pertractat potentia, collaudans C D Psal. xc, '. eam atque extollens. Quod vero ait : præparans, Symmachus dixit, stabiliens. Subintelligitur auten substantivum verbum, est. Deus, inquit, ille est, qui stabiles reddit montes, ita ut nullis, tametsi validissimis, ventorum flatibus dimoveri possint, aut fuctuare. Accinctus in potentatu. Zonæ instar, inquit, cir- cumdatus es, in potentatu, hoc est, in immensa potentia, tam in iis quæ ad creatas res pertinent, quam ad quæcumque alia. Alibi etiam hujusmodi fere w¹itur sermone, cum dicit : Indutus est Domi- nus fortitudinem et præcinxit se ". Qui conturbas profundum maris. Maris profundum ita conturbat, ut arena, quæ illic jacet, sursumi feratur, tanta perturbatione commota. Illud igitur ex hujusmodi Prophetæ nostri verbis consideran- dum est : quod venti nulla propria virtute, sell ] mandato Dei mare atque alia elementa conturbant. Sonos fluctuum ejus quis sustinebit ? Cum graves videlicet sint, terribilesque et ferri nequeant. VERS. 9. Turbabuntur gentes. Propter novum atque insuetum prædicationis genus, quo majorum religio et antiqua patriæ consuetudo destruetur, atque in alia immutabitur. Et timebunt qui habitant fines a signis tuis. li, inquit, qui extremos terræ fines incolunt, timebunt præ multitudine miraculorum, quæ passim in tuo fient nomine. Quod si ii timebunt, qui extremas orbis partes habitant, quanto illi magis, qui in me- dio ejus versantur ? Et nos quidem hæc de admi- randis Christi operibus prædicta fuisse affirmamus: Hebræi vero de iis quæ a Moyse gesta sunt; verum reprobantur atque convincuntur ex sequentibus., Exitus matutini et resperæ delectabis. Populum, inquit, tuum delectabis, tam in exitu matutini tem- poris, quando et mane diei dicitur et dies progredi incipit, quam etiam in exitu vesperæ, hoc est in ipso vespere. Est autem Attice positum, genitivus pro dativo; prædicitur autem hoc sermone quod delectabuntur tam in principio quam in flue diei. Delectabuntur autem in divinis laudibus, at- que in sacris canticis. Aliqui per exitus matutini, et per exitus vespera, orientales atque occidenta les terræ partes intelligunt. In altera enim parte mane oriri videtur, in altera prodire nox. Incar← natione atque conversatione tua, inquit, tam eos delectatione afficies, qui Orientem habitant, quam eos qui Occidentem. Quæ sequuntur primo juxta historiæ sensum exponemus, deinde juxta anagogen. Aptiora his, quæ per anagogen ; quemadmodum brevi ostendetur. VERS. 10. Visilasti terram et inebriasti eam. Post reditum, inquit, e Babylone, tu regionis Judzæ en- ram suscepisti, quæ jam pene exaruerat. Aqua etɛnim et pluvia cam inebriasti.
11α And I have covered my soul with fasting. I reduced and consumed myself with a forty day fast and on many other occasions.
β Καὶ ἐγενήθη εἰς ὀνειδισμοὺς ἐμοί.Θεοῦ διέξεισι δυνάμεως, ἀνυμνῶν αὐτήν. Τὸ δὲ ἑτοιμάζων, εδράζων ἐξέδωκεν ὁ Σύμμαχος. Συν εξακούεται δὲ τὸ, ἔστιν. Εδράζει τὰ ὄρη, φησὶν, οὕτως ἀσφαλῶς, ὡς μηδέ ποτε σαλευθῆναι ταῖς σφοδροτάταις καὶ διηνεκέσιν ἐμβολαῖς τῶν ἀγρίων ἀνέμων. Περιεζωσμένος ἐν δυναστεία. Δικην ζώνης κεκυκλωμένος ἐν δυναστείᾳ, ἤτοι ἐν δυνάμει ἀπείρων κατὰ πάντα κτιστῶν, καὶ ἐν παντὶ πράγματι. Αλ- λαχοῦ δέ φησιν· 'Ενεδύσατο Κύριος δύναμιν καὶ περιεζώσατο. Συνταράσσων τὸ κύτος τῆς θαλάσσης. Το βά θος, ὥστε κάτωθεν ψάμμον ἀναφέρεσθαι τοῦ τοσού- του χάους αιφνίδιον ἐκμοχλευομένου. Σκόπει δὲ ὅτι προστάγματι τοῦ Θεοῦ τὴν θάλασσαν οἱ ἄνεμοι συνταράσσουσιν. Ηχους κυμάτων αὐτῆς τίς ὑποστήσεται ; Βαρεῖς ὄντας καὶ φοβερούς, καὶ ἀφορήτους. Ταραχθήσονται τὰ ἔθνη. Διὰ τὸ ξένον καὶ Ξηθες τοῦ κηρύγματος, καὶ διὰ τὸ καταλύεσθαι τὸ πα- τρῷον σέβας αὐτῶν, καὶ τὴν πολιτείαν τούτων ἀμείβεσθαι. Καὶ φοβηθήσονται οἱ κατοικοῦντες τὰ πέρατα ἀπὸ τῶν σημείων. Αὐτοὶ οἱ ἐν ταῖς ἐσχατιαῖς τῆς γῆς φοβηθήσονται ἀπὸ τῶν ἑκάστοτε γινομένων θαυματουργιῶν σου. Εἰ δὲ οἱ ἐν ταῖς ἐσχατιας, πολλῷ μᾶλλον οἱ ἐν τῷ μέσῳ τῆς γῆς. Ἡμεῖς μὲν οὖν περὶ τῶν κατὰ Χριστὸν θαυμάτων εἰρῆσθαι ταῦτά φαμεν · Εδραῖοι δὲ περὶ τῶν κατὰ Μωσῆν· εἴργονται δὲ διὰ τῶν ἑξῆς. Β Εξόδους πρωίας καὶ ἑσπέρας τέρψεις. Τέρψεις τὸν λαόν σου καὶ κατὰ τὰς ἐξόδους τῆς πρωΐας, ὅταν ἄρχηται τρέχειν ἡ πρωΐα τῆς ἡμέρας, καὶ πάν λιν ἑσπέρας, ήγουν ἐν τῇ ἑσπέρᾳ. Ἀττικὸν δὲ τὸ ἑσπέρας, γενικὴ ἀντὶ δοτικῆς. Προφητεύει δὲ ὁ λόγος, ότι τερφθήσονται καὶ ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς ἡμέ ρας, καὶ ἐν τῷ τέλει αὐτῆς· τερφθήσονται δὲ θείοις ὕμνοις καὶ ἱεροῖς μελωδήμασι. Τινὲς δὲ καλοῦσιν ἐξόδους μὲν πρωΐας τὰ ἀνατολικά μέρη τῆς γῆς. Ἐξόδους δὲ ἑσπέρας τὰ δυτικά, ὅτι ἐν ἐκείνοις μὲν δοκεῖ γεννᾶσθαι ἡ πρωΐα, ἐν δὲ τούτοις ἡ νύξ. Εὐ- φρανεῖς οὖν, φησὶ, καὶ τοὺς ἐπὶ τῆς ἀνατολῆς εἰ κοῦντα;, καὶ τοὺς ἐπὶ τῆς δύσεως, ἐνανθρωπήσας καὶ πολιτευσάμενος ἐπὶ τῆς γῆς. Τὰ δὲ ἑξῆς ῥητὰ πρῶτον ἱστορικῶς ἑρμηνευτέον, εἶτα ἀναγωγικῶς· αρμοδιώτερα τούτοις τὰ τῆς ἀναγωγῆς, ὡς αὐτίκα δειχθήσεται. Ἐπεσκέψω τὴν γῆν, καὶ ἐμέθυσας αὐτήν. Μετὰ τὴν ἐκ Βαβυλῶνος, φησὶν, ἐπάνοδον ἀντελάβου τῆς Ἰουδαίας, ἀποχερσωμένης ἤδη, καὶ ἐμέθυσας αὐτὴν ὑετῷ. ☛ ἑσπέρας COMMENT. IN PSALMOS. A De divina nunc pertractat potentia, collaudans C D Psal. xc, '. eam atque extollens. Quod vero ait : præparans, Symmachus dixit, stabiliens. Subintelligitur auten substantivum verbum, est. Deus, inquit, ille est, qui stabiles reddit montes, ita ut nullis, tametsi validissimis, ventorum flatibus dimoveri possint, aut fuctuare. Accinctus in potentatu. Zonæ instar, inquit, cir- cumdatus es, in potentatu, hoc est, in immensa potentia, tam in iis quæ ad creatas res pertinent, quam ad quæcumque alia. Alibi etiam hujusmodi fere w¹itur sermone, cum dicit : Indutus est Domi- nus fortitudinem et præcinxit se ". Qui conturbas profundum maris. Maris profundum ita conturbat, ut arena, quæ illic jacet, sursumi feratur, tanta perturbatione commota. Illud igitur ex hujusmodi Prophetæ nostri verbis consideran- dum est : quod venti nulla propria virtute, sell ] mandato Dei mare atque alia elementa conturbant. Sonos fluctuum ejus quis sustinebit ? Cum graves videlicet sint, terribilesque et ferri nequeant. VERS. 9. Turbabuntur gentes. Propter novum atque insuetum prædicationis genus, quo majorum religio et antiqua patriæ consuetudo destruetur, atque in alia immutabitur. Et timebunt qui habitant fines a signis tuis. li, inquit, qui extremos terræ fines incolunt, timebunt præ multitudine miraculorum, quæ passim in tuo fient nomine. Quod si ii timebunt, qui extremas orbis partes habitant, quanto illi magis, qui in me- dio ejus versantur ? Et nos quidem hæc de admi- randis Christi operibus prædicta fuisse affirmamus: Hebræi vero de iis quæ a Moyse gesta sunt; verum reprobantur atque convincuntur ex sequentibus., Exitus matutini et resperæ delectabis. Populum, inquit, tuum delectabis, tam in exitu matutini tem- poris, quando et mane diei dicitur et dies progredi incipit, quam etiam in exitu vesperæ, hoc est in ipso vespere. Est autem Attice positum, genitivus pro dativo; prædicitur autem hoc sermone quod delectabuntur tam in principio quam in flue diei. Delectabuntur autem in divinis laudibus, at- que in sacris canticis. Aliqui per exitus matutini, et per exitus vespera, orientales atque occidenta les terræ partes intelligunt. In altera enim parte mane oriri videtur, in altera prodire nox. Incar← natione atque conversatione tua, inquit, tam eos delectatione afficies, qui Orientem habitant, quam eos qui Occidentem. Quæ sequuntur primo juxta historiæ sensum exponemus, deinde juxta anagogen. Aptiora his, quæ per anagogen ; quemadmodum brevi ostendetur. VERS. 10. Visilasti terram et inebriasti eam. Post reditum, inquit, e Babylone, tu regionis Judzæ en- ram suscepisti, quæ jam pene exaruerat. Aqua etɛnim et pluvia cam inebriasti.
11β And it has become a cause of reproaches for me.
Καὶ αὕτη μοι γέγονεν εἰς ὄνειδος· ἐντεῦθεν γὰρ ἀσθενῆ τοῦτον ὑπολαβὼν ὁ διάβολος, ὠνείδιζεν ὡς ψιλὸν ἄνθρωπον· διὸ καὶ διαφόρως ἐπείρασε.Θεοῦ διέξεισι δυνάμεως, ἀνυμνῶν αὐτήν. Τὸ δὲ ἑτοιμάζων, εδράζων ἐξέδωκεν ὁ Σύμμαχος. Συν εξακούεται δὲ τὸ, ἔστιν. Εδράζει τὰ ὄρη, φησὶν, οὕτως ἀσφαλῶς, ὡς μηδέ ποτε σαλευθῆναι ταῖς σφοδροτάταις καὶ διηνεκέσιν ἐμβολαῖς τῶν ἀγρίων ἀνέμων. Περιεζωσμένος ἐν δυναστεία. Δικην ζώνης κεκυκλωμένος ἐν δυναστείᾳ, ἤτοι ἐν δυνάμει ἀπείρων κατὰ πάντα κτιστῶν, καὶ ἐν παντὶ πράγματι. Αλ- λαχοῦ δέ φησιν· 'Ενεδύσατο Κύριος δύναμιν καὶ περιεζώσατο. Συνταράσσων τὸ κύτος τῆς θαλάσσης. Το βά θος, ὥστε κάτωθεν ψάμμον ἀναφέρεσθαι τοῦ τοσού- του χάους αιφνίδιον ἐκμοχλευομένου. Σκόπει δὲ ὅτι προστάγματι τοῦ Θεοῦ τὴν θάλασσαν οἱ ἄνεμοι συνταράσσουσιν. Ηχους κυμάτων αὐτῆς τίς ὑποστήσεται ; Βαρεῖς ὄντας καὶ φοβερούς, καὶ ἀφορήτους. Ταραχθήσονται τὰ ἔθνη. Διὰ τὸ ξένον καὶ Ξηθες τοῦ κηρύγματος, καὶ διὰ τὸ καταλύεσθαι τὸ πα- τρῷον σέβας αὐτῶν, καὶ τὴν πολιτείαν τούτων ἀμείβεσθαι. Καὶ φοβηθήσονται οἱ κατοικοῦντες τὰ πέρατα ἀπὸ τῶν σημείων. Αὐτοὶ οἱ ἐν ταῖς ἐσχατιαῖς τῆς γῆς φοβηθήσονται ἀπὸ τῶν ἑκάστοτε γινομένων θαυματουργιῶν σου. Εἰ δὲ οἱ ἐν ταῖς ἐσχατιας, πολλῷ μᾶλλον οἱ ἐν τῷ μέσῳ τῆς γῆς. Ἡμεῖς μὲν οὖν περὶ τῶν κατὰ Χριστὸν θαυμάτων εἰρῆσθαι ταῦτά φαμεν · Εδραῖοι δὲ περὶ τῶν κατὰ Μωσῆν· εἴργονται δὲ διὰ τῶν ἑξῆς. Β Εξόδους πρωίας καὶ ἑσπέρας τέρψεις. Τέρψεις τὸν λαόν σου καὶ κατὰ τὰς ἐξόδους τῆς πρωΐας, ὅταν ἄρχηται τρέχειν ἡ πρωΐα τῆς ἡμέρας, καὶ πάν λιν ἑσπέρας, ήγουν ἐν τῇ ἑσπέρᾳ. Ἀττικὸν δὲ τὸ ἑσπέρας, γενικὴ ἀντὶ δοτικῆς. Προφητεύει δὲ ὁ λόγος, ότι τερφθήσονται καὶ ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς ἡμέ ρας, καὶ ἐν τῷ τέλει αὐτῆς· τερφθήσονται δὲ θείοις ὕμνοις καὶ ἱεροῖς μελωδήμασι. Τινὲς δὲ καλοῦσιν ἐξόδους μὲν πρωΐας τὰ ἀνατολικά μέρη τῆς γῆς. Ἐξόδους δὲ ἑσπέρας τὰ δυτικά, ὅτι ἐν ἐκείνοις μὲν δοκεῖ γεννᾶσθαι ἡ πρωΐα, ἐν δὲ τούτοις ἡ νύξ. Εὐ- φρανεῖς οὖν, φησὶ, καὶ τοὺς ἐπὶ τῆς ἀνατολῆς εἰ κοῦντα;, καὶ τοὺς ἐπὶ τῆς δύσεως, ἐνανθρωπήσας καὶ πολιτευσάμενος ἐπὶ τῆς γῆς. Τὰ δὲ ἑξῆς ῥητὰ πρῶτον ἱστορικῶς ἑρμηνευτέον, εἶτα ἀναγωγικῶς· αρμοδιώτερα τούτοις τὰ τῆς ἀναγωγῆς, ὡς αὐτίκα δειχθήσεται. Ἐπεσκέψω τὴν γῆν, καὶ ἐμέθυσας αὐτήν. Μετὰ τὴν ἐκ Βαβυλῶνος, φησὶν, ἐπάνοδον ἀντελάβου τῆς Ἰουδαίας, ἀποχερσωμένης ἤδη, καὶ ἐμέθυσας αὐτὴν ὑετῷ. ☛ ἑσπέρας COMMENT. IN PSALMOS. A De divina nunc pertractat potentia, collaudans C D Psal. xc, '. eam atque extollens. Quod vero ait : præparans, Symmachus dixit, stabiliens. Subintelligitur auten substantivum verbum, est. Deus, inquit, ille est, qui stabiles reddit montes, ita ut nullis, tametsi validissimis, ventorum flatibus dimoveri possint, aut fuctuare. Accinctus in potentatu. Zonæ instar, inquit, cir- cumdatus es, in potentatu, hoc est, in immensa potentia, tam in iis quæ ad creatas res pertinent, quam ad quæcumque alia. Alibi etiam hujusmodi fere w¹itur sermone, cum dicit : Indutus est Domi- nus fortitudinem et præcinxit se ". Qui conturbas profundum maris. Maris profundum ita conturbat, ut arena, quæ illic jacet, sursumi feratur, tanta perturbatione commota. Illud igitur ex hujusmodi Prophetæ nostri verbis consideran- dum est : quod venti nulla propria virtute, sell ] mandato Dei mare atque alia elementa conturbant. Sonos fluctuum ejus quis sustinebit ? Cum graves videlicet sint, terribilesque et ferri nequeant. VERS. 9. Turbabuntur gentes. Propter novum atque insuetum prædicationis genus, quo majorum religio et antiqua patriæ consuetudo destruetur, atque in alia immutabitur. Et timebunt qui habitant fines a signis tuis. li, inquit, qui extremos terræ fines incolunt, timebunt præ multitudine miraculorum, quæ passim in tuo fient nomine. Quod si ii timebunt, qui extremas orbis partes habitant, quanto illi magis, qui in me- dio ejus versantur ? Et nos quidem hæc de admi- randis Christi operibus prædicta fuisse affirmamus: Hebræi vero de iis quæ a Moyse gesta sunt; verum reprobantur atque convincuntur ex sequentibus., Exitus matutini et resperæ delectabis. Populum, inquit, tuum delectabis, tam in exitu matutini tem- poris, quando et mane diei dicitur et dies progredi incipit, quam etiam in exitu vesperæ, hoc est in ipso vespere. Est autem Attice positum, genitivus pro dativo; prædicitur autem hoc sermone quod delectabuntur tam in principio quam in flue diei. Delectabuntur autem in divinis laudibus, at- que in sacris canticis. Aliqui per exitus matutini, et per exitus vespera, orientales atque occidenta les terræ partes intelligunt. In altera enim parte mane oriri videtur, in altera prodire nox. Incar← natione atque conversatione tua, inquit, tam eos delectatione afficies, qui Orientem habitant, quam eos qui Occidentem. Quæ sequuntur primo juxta historiæ sensum exponemus, deinde juxta anagogen. Aptiora his, quæ per anagogen ; quemadmodum brevi ostendetur. VERS. 10. Visilasti terram et inebriasti eam. Post reditum, inquit, e Babylone, tu regionis Judzæ en- ram suscepisti, quæ jam pene exaruerat. Aqua etɛnim et pluvia cam inebriasti.
And this fasting became a reproach for me; because from this the devil, presuming him to be weak, reproached him as a simple man, and hence tempted him in various ways.
α Καὶ ἐθέμην τὸ ἔνδυμά μου σάκκον. Σάκκον καλεῖ, τὴν σάρκα, διὰ τὸ σκληρὸν αὐτῆς καὶ ἀντίτυπον. β- Καὶ ἐγενόμην αὐτοῖς εἰς παραβολήν· κατ’ ἐμοῦ ἠδολέσχουν οἱ καθήμενοι ἐν πύλαις,Θεοῦ διέξεισι δυνάμεως, ἀνυμνῶν αὐτήν. Τὸ δὲ ἑτοιμάζων, εδράζων ἐξέδωκεν ὁ Σύμμαχος. Συν εξακούεται δὲ τὸ, ἔστιν. Εδράζει τὰ ὄρη, φησὶν, οὕτως ἀσφαλῶς, ὡς μηδέ ποτε σαλευθῆναι ταῖς σφοδροτάταις καὶ διηνεκέσιν ἐμβολαῖς τῶν ἀγρίων ἀνέμων. Περιεζωσμένος ἐν δυναστεία. Δικην ζώνης κεκυκλωμένος ἐν δυναστείᾳ, ἤτοι ἐν δυνάμει ἀπείρων κατὰ πάντα κτιστῶν, καὶ ἐν παντὶ πράγματι. Αλ- λαχοῦ δέ φησιν· 'Ενεδύσατο Κύριος δύναμιν καὶ περιεζώσατο. Συνταράσσων τὸ κύτος τῆς θαλάσσης. Το βά θος, ὥστε κάτωθεν ψάμμον ἀναφέρεσθαι τοῦ τοσού- του χάους αιφνίδιον ἐκμοχλευομένου. Σκόπει δὲ ὅτι προστάγματι τοῦ Θεοῦ τὴν θάλασσαν οἱ ἄνεμοι συνταράσσουσιν. Ηχους κυμάτων αὐτῆς τίς ὑποστήσεται ; Βαρεῖς ὄντας καὶ φοβερούς, καὶ ἀφορήτους. Ταραχθήσονται τὰ ἔθνη. Διὰ τὸ ξένον καὶ Ξηθες τοῦ κηρύγματος, καὶ διὰ τὸ καταλύεσθαι τὸ πα- τρῷον σέβας αὐτῶν, καὶ τὴν πολιτείαν τούτων ἀμείβεσθαι. Καὶ φοβηθήσονται οἱ κατοικοῦντες τὰ πέρατα ἀπὸ τῶν σημείων. Αὐτοὶ οἱ ἐν ταῖς ἐσχατιαῖς τῆς γῆς φοβηθήσονται ἀπὸ τῶν ἑκάστοτε γινομένων θαυματουργιῶν σου. Εἰ δὲ οἱ ἐν ταῖς ἐσχατιας, πολλῷ μᾶλλον οἱ ἐν τῷ μέσῳ τῆς γῆς. Ἡμεῖς μὲν οὖν περὶ τῶν κατὰ Χριστὸν θαυμάτων εἰρῆσθαι ταῦτά φαμεν · Εδραῖοι δὲ περὶ τῶν κατὰ Μωσῆν· εἴργονται δὲ διὰ τῶν ἑξῆς. Β Εξόδους πρωίας καὶ ἑσπέρας τέρψεις. Τέρψεις τὸν λαόν σου καὶ κατὰ τὰς ἐξόδους τῆς πρωΐας, ὅταν ἄρχηται τρέχειν ἡ πρωΐα τῆς ἡμέρας, καὶ πάν λιν ἑσπέρας, ήγουν ἐν τῇ ἑσπέρᾳ. Ἀττικὸν δὲ τὸ ἑσπέρας, γενικὴ ἀντὶ δοτικῆς. Προφητεύει δὲ ὁ λόγος, ότι τερφθήσονται καὶ ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς ἡμέ ρας, καὶ ἐν τῷ τέλει αὐτῆς· τερφθήσονται δὲ θείοις ὕμνοις καὶ ἱεροῖς μελωδήμασι. Τινὲς δὲ καλοῦσιν ἐξόδους μὲν πρωΐας τὰ ἀνατολικά μέρη τῆς γῆς. Ἐξόδους δὲ ἑσπέρας τὰ δυτικά, ὅτι ἐν ἐκείνοις μὲν δοκεῖ γεννᾶσθαι ἡ πρωΐα, ἐν δὲ τούτοις ἡ νύξ. Εὐ- φρανεῖς οὖν, φησὶ, καὶ τοὺς ἐπὶ τῆς ἀνατολῆς εἰ κοῦντα;, καὶ τοὺς ἐπὶ τῆς δύσεως, ἐνανθρωπήσας καὶ πολιτευσάμενος ἐπὶ τῆς γῆς. Τὰ δὲ ἑξῆς ῥητὰ πρῶτον ἱστορικῶς ἑρμηνευτέον, εἶτα ἀναγωγικῶς· αρμοδιώτερα τούτοις τὰ τῆς ἀναγωγῆς, ὡς αὐτίκα δειχθήσεται. Ἐπεσκέψω τὴν γῆν, καὶ ἐμέθυσας αὐτήν. Μετὰ τὴν ἐκ Βαβυλῶνος, φησὶν, ἐπάνοδον ἀντελάβου τῆς Ἰουδαίας, ἀποχερσωμένης ἤδη, καὶ ἐμέθυσας αὐτὴν ὑετῷ. ☛ ἑσπέρας COMMENT. IN PSALMOS. A De divina nunc pertractat potentia, collaudans C D Psal. xc, '. eam atque extollens. Quod vero ait : præparans, Symmachus dixit, stabiliens. Subintelligitur auten substantivum verbum, est. Deus, inquit, ille est, qui stabiles reddit montes, ita ut nullis, tametsi validissimis, ventorum flatibus dimoveri possint, aut fuctuare. Accinctus in potentatu. Zonæ instar, inquit, cir- cumdatus es, in potentatu, hoc est, in immensa potentia, tam in iis quæ ad creatas res pertinent, quam ad quæcumque alia. Alibi etiam hujusmodi fere w¹itur sermone, cum dicit : Indutus est Domi- nus fortitudinem et præcinxit se ". Qui conturbas profundum maris. Maris profundum ita conturbat, ut arena, quæ illic jacet, sursumi feratur, tanta perturbatione commota. Illud igitur ex hujusmodi Prophetæ nostri verbis consideran- dum est : quod venti nulla propria virtute, sell ] mandato Dei mare atque alia elementa conturbant. Sonos fluctuum ejus quis sustinebit ? Cum graves videlicet sint, terribilesque et ferri nequeant. VERS. 9. Turbabuntur gentes. Propter novum atque insuetum prædicationis genus, quo majorum religio et antiqua patriæ consuetudo destruetur, atque in alia immutabitur. Et timebunt qui habitant fines a signis tuis. li, inquit, qui extremos terræ fines incolunt, timebunt præ multitudine miraculorum, quæ passim in tuo fient nomine. Quod si ii timebunt, qui extremas orbis partes habitant, quanto illi magis, qui in me- dio ejus versantur ? Et nos quidem hæc de admi- randis Christi operibus prædicta fuisse affirmamus: Hebræi vero de iis quæ a Moyse gesta sunt; verum reprobantur atque convincuntur ex sequentibus., Exitus matutini et resperæ delectabis. Populum, inquit, tuum delectabis, tam in exitu matutini tem- poris, quando et mane diei dicitur et dies progredi incipit, quam etiam in exitu vesperæ, hoc est in ipso vespere. Est autem Attice positum, genitivus pro dativo; prædicitur autem hoc sermone quod delectabuntur tam in principio quam in flue diei. Delectabuntur autem in divinis laudibus, at- que in sacris canticis. Aliqui per exitus matutini, et per exitus vespera, orientales atque occidenta les terræ partes intelligunt. In altera enim parte mane oriri videtur, in altera prodire nox. Incar← natione atque conversatione tua, inquit, tam eos delectatione afficies, qui Orientem habitant, quam eos qui Occidentem. Quæ sequuntur primo juxta historiæ sensum exponemus, deinde juxta anagogen. Aptiora his, quæ per anagogen ; quemadmodum brevi ostendetur. VERS. 10. Visilasti terram et inebriasti eam. Post reditum, inquit, e Babylone, tu regionis Judzæ en- ram suscepisti, quæ jam pene exaruerat. Aqua etɛnim et pluvia cam inebriasti.
12α And I have made sackcloth my clothing. ‘Sackcloth’ is what he calls the flesh, on account of its hard and resistant nature. 12β- And I have become a watchword for them; those sitting by the gates would idly chatter
13 καὶ εἰς ἐμὲ ἔψαλλον οἱ πίνοντες οἶνον. Εἰκὸς γὰρ τὸν Χριστὸν, μετὰ τὸ ἀναιρεθῆναι, παραβολὴν τοῖς ᾽Ιουδαίοις γενέσθαι, οἷον, τοιαῦτα πάθοι ὁ ἐχθρὸς ἡμῶν, οἷα καὶ ὁ ἐσταυρωμένος, ναὶ μὴν καὶ τοὺς συνεδριάζοντας τὰ κατ’ αὐτοῦ θρυλεῖν καὶ διὰ γλώσσης φέρειν — πάλαι γὰρ παρὰ ταῖς τοῦ ναοῦ πύλαις συνελέγοντο — ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐπὶ τὰ συμπόσια φοιτῶντας εἰς αὐτὸν ᾄδειν ᾄσματα μετὰ κωμῳδίας.Θεοῦ διέξεισι δυνάμεως, ἀνυμνῶν αὐτήν. Τὸ δὲ ἑτοιμάζων, εδράζων ἐξέδωκεν ὁ Σύμμαχος. Συν εξακούεται δὲ τὸ, ἔστιν. Εδράζει τὰ ὄρη, φησὶν, οὕτως ἀσφαλῶς, ὡς μηδέ ποτε σαλευθῆναι ταῖς σφοδροτάταις καὶ διηνεκέσιν ἐμβολαῖς τῶν ἀγρίων ἀνέμων. Περιεζωσμένος ἐν δυναστεία. Δικην ζώνης κεκυκλωμένος ἐν δυναστείᾳ, ἤτοι ἐν δυνάμει ἀπείρων κατὰ πάντα κτιστῶν, καὶ ἐν παντὶ πράγματι. Αλ- λαχοῦ δέ φησιν· 'Ενεδύσατο Κύριος δύναμιν καὶ περιεζώσατο. Συνταράσσων τὸ κύτος τῆς θαλάσσης. Το βά θος, ὥστε κάτωθεν ψάμμον ἀναφέρεσθαι τοῦ τοσού- του χάους αιφνίδιον ἐκμοχλευομένου. Σκόπει δὲ ὅτι προστάγματι τοῦ Θεοῦ τὴν θάλασσαν οἱ ἄνεμοι συνταράσσουσιν. Ηχους κυμάτων αὐτῆς τίς ὑποστήσεται ; Βαρεῖς ὄντας καὶ φοβερούς, καὶ ἀφορήτους. Ταραχθήσονται τὰ ἔθνη. Διὰ τὸ ξένον καὶ Ξηθες τοῦ κηρύγματος, καὶ διὰ τὸ καταλύεσθαι τὸ πα- τρῷον σέβας αὐτῶν, καὶ τὴν πολιτείαν τούτων ἀμείβεσθαι. Καὶ φοβηθήσονται οἱ κατοικοῦντες τὰ πέρατα ἀπὸ τῶν σημείων. Αὐτοὶ οἱ ἐν ταῖς ἐσχατιαῖς τῆς γῆς φοβηθήσονται ἀπὸ τῶν ἑκάστοτε γινομένων θαυματουργιῶν σου. Εἰ δὲ οἱ ἐν ταῖς ἐσχατιας, πολλῷ μᾶλλον οἱ ἐν τῷ μέσῳ τῆς γῆς. Ἡμεῖς μὲν οὖν περὶ τῶν κατὰ Χριστὸν θαυμάτων εἰρῆσθαι ταῦτά φαμεν · Εδραῖοι δὲ περὶ τῶν κατὰ Μωσῆν· εἴργονται δὲ διὰ τῶν ἑξῆς. Β Εξόδους πρωίας καὶ ἑσπέρας τέρψεις. Τέρψεις τὸν λαόν σου καὶ κατὰ τὰς ἐξόδους τῆς πρωΐας, ὅταν ἄρχηται τρέχειν ἡ πρωΐα τῆς ἡμέρας, καὶ πάν λιν ἑσπέρας, ήγουν ἐν τῇ ἑσπέρᾳ. Ἀττικὸν δὲ τὸ ἑσπέρας, γενικὴ ἀντὶ δοτικῆς. Προφητεύει δὲ ὁ λόγος, ότι τερφθήσονται καὶ ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς ἡμέ ρας, καὶ ἐν τῷ τέλει αὐτῆς· τερφθήσονται δὲ θείοις ὕμνοις καὶ ἱεροῖς μελωδήμασι. Τινὲς δὲ καλοῦσιν ἐξόδους μὲν πρωΐας τὰ ἀνατολικά μέρη τῆς γῆς. Ἐξόδους δὲ ἑσπέρας τὰ δυτικά, ὅτι ἐν ἐκείνοις μὲν δοκεῖ γεννᾶσθαι ἡ πρωΐα, ἐν δὲ τούτοις ἡ νύξ. Εὐ- φρανεῖς οὖν, φησὶ, καὶ τοὺς ἐπὶ τῆς ἀνατολῆς εἰ κοῦντα;, καὶ τοὺς ἐπὶ τῆς δύσεως, ἐνανθρωπήσας καὶ πολιτευσάμενος ἐπὶ τῆς γῆς. Τὰ δὲ ἑξῆς ῥητὰ πρῶτον ἱστορικῶς ἑρμηνευτέον, εἶτα ἀναγωγικῶς· αρμοδιώτερα τούτοις τὰ τῆς ἀναγωγῆς, ὡς αὐτίκα δειχθήσεται. Ἐπεσκέψω τὴν γῆν, καὶ ἐμέθυσας αὐτήν. Μετὰ τὴν ἐκ Βαβυλῶνος, φησὶν, ἐπάνοδον ἀντελάβου τῆς Ἰουδαίας, ἀποχερσωμένης ἤδη, καὶ ἐμέθυσας αὐτὴν ὑετῷ. ☛ ἑσπέρας COMMENT. IN PSALMOS. A De divina nunc pertractat potentia, collaudans C D Psal. xc, '. eam atque extollens. Quod vero ait : præparans, Symmachus dixit, stabiliens. Subintelligitur auten substantivum verbum, est. Deus, inquit, ille est, qui stabiles reddit montes, ita ut nullis, tametsi validissimis, ventorum flatibus dimoveri possint, aut fuctuare. Accinctus in potentatu. Zonæ instar, inquit, cir- cumdatus es, in potentatu, hoc est, in immensa potentia, tam in iis quæ ad creatas res pertinent, quam ad quæcumque alia. Alibi etiam hujusmodi fere w¹itur sermone, cum dicit : Indutus est Domi- nus fortitudinem et præcinxit se ". Qui conturbas profundum maris. Maris profundum ita conturbat, ut arena, quæ illic jacet, sursumi feratur, tanta perturbatione commota. Illud igitur ex hujusmodi Prophetæ nostri verbis consideran- dum est : quod venti nulla propria virtute, sell ] mandato Dei mare atque alia elementa conturbant. Sonos fluctuum ejus quis sustinebit ? Cum graves videlicet sint, terribilesque et ferri nequeant. VERS. 9. Turbabuntur gentes. Propter novum atque insuetum prædicationis genus, quo majorum religio et antiqua patriæ consuetudo destruetur, atque in alia immutabitur. Et timebunt qui habitant fines a signis tuis. li, inquit, qui extremos terræ fines incolunt, timebunt præ multitudine miraculorum, quæ passim in tuo fient nomine. Quod si ii timebunt, qui extremas orbis partes habitant, quanto illi magis, qui in me- dio ejus versantur ? Et nos quidem hæc de admi- randis Christi operibus prædicta fuisse affirmamus: Hebræi vero de iis quæ a Moyse gesta sunt; verum reprobantur atque convincuntur ex sequentibus., Exitus matutini et resperæ delectabis. Populum, inquit, tuum delectabis, tam in exitu matutini tem- poris, quando et mane diei dicitur et dies progredi incipit, quam etiam in exitu vesperæ, hoc est in ipso vespere. Est autem Attice positum, genitivus pro dativo; prædicitur autem hoc sermone quod delectabuntur tam in principio quam in flue diei. Delectabuntur autem in divinis laudibus, at- que in sacris canticis. Aliqui per exitus matutini, et per exitus vespera, orientales atque occidenta les terræ partes intelligunt. In altera enim parte mane oriri videtur, in altera prodire nox. Incar← natione atque conversatione tua, inquit, tam eos delectatione afficies, qui Orientem habitant, quam eos qui Occidentem. Quæ sequuntur primo juxta historiæ sensum exponemus, deinde juxta anagogen. Aptiora his, quæ per anagogen ; quemadmodum brevi ostendetur. VERS. 10. Visilasti terram et inebriasti eam. Post reditum, inquit, e Babylone, tu regionis Judzæ en- ram suscepisti, quæ jam pene exaruerat. Aqua etɛnim et pluvia cam inebriasti.
13 against me and those drinking wine would toast me with songs. For it is likely that Christ, after having been executed, would have become a watchword for the Jews, namely, ‘May our enemy suffer as did the crucified one’, and indeed for those sitting together to babble against him and have him on their tongue – for in the past they used to gather around the gates of the temple – and for those frequenting drinking parties to address songs to him with mockery.
PG 128:695α Ἐγὼ δὲ τῇ προσευχῇ μου πρὸς σέ. Ἀπαρτίσας τὸν λόγον, ἀναστρέφει πάλιν εἰς τὰ ὀπίσω, λέγων, ὅτι ἐγὼ δὲ πρὸ τοῦ παθεῖν εἰδὼς ταῦτα, τῇ προσευχῇ μου πρὸς σέ· συνεξακούεται τὸ, προσηυχόμην. Εἶτα τίθησιν ἑξῆς καὶ τὰ ῥήματα τῆς προσευχῆς.Επλήθυνας τοῦ πλουτῆσαι αὐτήν. Ἐπλή - Ουνας τὸν ὑετόν, ἵνα πλουτίσῃς αὐτὴν εὐθηνία καρπών. ῾Ο ποταμὸς τοῦ Θεοῦ ἐπληρώθη ὑδάτων. Ο Ιορδάνης ἐπλημμύρησεν · οὗτος γὰρ ὁ ἐν τῇ Ἰού δείᾳ, ἐπισημότατος. 'Ητοίμασας τὴν τροφὴν αὐτῶν, ὅτι οὕτως ή ἑτοιμασία. Παρεσκεύασας, ἀπήρτητας τὴν τροφὴν αὐτῶν, τῶν ἐκ Βαβυλῶνος ἐπανελθόντων. Καὶ γὰρ οὕτως ἡ ἑτοιμασία. Συνεξακούεται δὲ τὸ ἐστὶν, ἢ γίνεται. Μεθυούσης δηλονότι τῆς γῆς ὑετῷ. Τοὺς αύλακας αὐτῆς μέθυσον, πλήθυνον τὰ γεννήματα αὐτῆς. Προθεσπίσας τὴν εὐετηρίαν τῆς γῆς, εἶτα παρακαλεί γενέσθαι ταῦτα. Ἐν ταῖς σταγόσιν αὐτῆς εὐφρανθήσεται ἀνα τέλλουσα. Εὐφρανθήσεται ἐν ταῖς σταγόσι, ταῖς δι' αὐτὴν, εἴτουν ἐν τῇ δρόσῳ ἀνατέλλουσα πόαν. Μεταφορικὸν δὲ τὸ Εὐφρανθήσεται. Εὐλογήσεις τὸν στέφανον τοῦ ἐνιαυτοῦ τῆς χρηστότητός σου. Αγιάσεις τὸν κύκλον ὅλον τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐκείνου, τοῦ τῆς ἀγαθότητός σου. Δῶ- μου γὰρ οὗτος τῆς σῆς ἔσται χρηστότητος. Καὶ τὰ πεδία σου πλησθήσονται πιότητος. Πιότητος, εἰς τὸ καρπογονῆσαι. Πιανθήσονται τὰ ὡραῖα τῆς ἐρήμου. Ερημον νῦν τὴν Ἱερουσαλὴμ λέγει, ὡς ἐρημωθεῖσαν παρά Βαβυλωνίων. Ὡραῖα δὲ αὐτῆς, τὰ ἐπιτήδεια ταῖς ώραις τοῦ ἐνιαυτοῦ μέρη τῆς γῆς, ήγουν τὰ καρπού φόρα. "Η ὡραῖα λέγει τοὺς καρποὺς αὐτῆς ὡς καθ' ὥραν ἐνιαύσιον γινομένους. ὡραῖα Καὶ ἀγαλλίασιν οἱ βουνοὶ περιζώσονται. Μετα φορικὸν ἐνταῦθα τὸ, Αγαλλίασιν οἱ βουνοὶ περι ζώσονται. Λέγει δὲ, ὅτι ἀγαλλιασθήσονται κύκλῳ καὶ πανταχόθεν. Εἰπὼν δὲ, ὅτι τὰ πεδία καὶ τὰ ὡραῖα, ἐπήγαγε καὶ τοὺς βουνούς. Ἔτι δὲ προϊών, προσάγει τὰς κοιλάδας. Ενδύσαντο οἱ κριοὶ τῶν προβάτων. Ενεδύσαντο πλῆθος μαλλῶν, ὃ γίνεται ἀπὸ τῆς πιότητος τῆς νομῆς. Διὰ δὲ τῶν κριῶν πάντα τὰ ποίμνια δεδή - Ο λωκε. Καὶ αἱ κοιλάδες πληθυνοῖσι σῖτον. Τοῦτο σαφές. Κεκράξονται, καὶ γὰρ ὑμνήσουσι. Λοιπόν κέ κράζονται, ἐκ καρδίας εὐχαριστοῦντες, οἱ πρὸς τῇ ελευθερίᾳ ἔτι καὶ τοιαύτης εὐετηρίας ἀξιωθέντες. Καὶ ὑμνήσουσί σε τὸν Σωτῆρα καὶ εὐεργέτην αύ τῶν. Περιττεύει δὲ ὁ γὰρ σύνδεσμος. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν, καθ' ἱστορίαν. Κατὰ δὲ ἀναγωγὴν, προβῥησίς ἐστι ταῦτα περὶ τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος. Λέ γοιτο δ' ἂν πρὸς τὸν μονογενῆ Υἱόν· Επεσκέψω τὴν γῆν, δηλαδὴ πᾶσαν· (ἀπὶ δὲ τῆς γῆς, νόει μοι τὰ ἐπὶ γῆς οἰκοῦντα ἔθνη· (22) Επεσκέψατο γάρ, EUTHYMII ZIGABENI Multiplicasti locupletare eam. Multiplicasti plu A viam, ut uberiorem eam redderes frúgum copia. Flumen Dei impletum est aquis. Jordanis etenim inundavit, quod celeberrimum est Judææ flumen. Parasti cibum eorum, quoniam ita est præparatio. Cibum eis, inquit, præparasti, qui e Babylone re- versi sunt. Hoc pacto etenim fit præparatio ; subauditur autem est vel fit, terra nimirum antea a te per pluviam inebriata. VER. 11. Sulcos ejus inebria, multiplica germina ejus. Cum terrae feracitatem praedixerit, eam post- modum fieri rogat. In guttis suis lætabitur germinans. Lætabitur, inquit, terra in guttis suis, hoc est, in iis aquis quæ propter eam mittuntur. Ob rorem quippe qui super eam cadet, multam herbam germinabit. Quod autem ait: Lætetur terra, metaphorice dictum est. ERS. 12. Benedices coronæ anni bonitatis tuæ. Sanctificabis, inquit, totum illius anni circulum, illius anni dico, qui a tua nobis donandus est bo- mitate. Et campi tui implebuntur ubertate. Ubertate, hoc est fructuum abundantia. B VERS. 13. Pinguescent speciosa deserti. Per de- sertum hoc in loco ipsam intelligit Hierosolymam, a Babyloniis in desertum ac solitudinem redactam. Per speciosa vero deserti, eas regionis partes qua C omnibus anni ten poribus aptiores atque elegan A:4 tiores sunt magis fructiferæ. Vel [quia Greca dictio non tantum speciosa significat, sed tempestiva], dlic, quod per tempestiva deserti fructus ipsos intelligit, veluti tempestive ad naturitatem perductos. Et exsultationes colles accingentur, Metaphoricus etiam sermo est : et est sensus, quod ex omni la- tere universi homines passim exsultabunt. Et quia campos et speciosa deserti dixerat, nunc addit et colles, et paulo post ulterius progrediens, ipsas etiam valles addit. VERS. 14. Induti sunt arietes ovium. Induti nimi- rum lunarum copia, quæ de pascuorun provenit pinguedine. Per arietes vero omnifariam greges significavit. Et valles abundabunt frumento. Hoc per se cla rum est. Clamabunt, etenim hymnum dicent. Quod reliquum est, inquit, ii qui et libertate, et tanta a te fruguin copia donati fuerint, ex intiuo corde tibi gratias gentes, clamabunt. Laudabuntque te, veluti Salva- torem ac benefactorem suum. Abundat enim hoc in loco dictio enim. Verum hæc juxta historiæ sensum dicta sunt, juxta anagogen vero omnia bæc prophetiam continent de prædicatione erangelica. Ilia etiam verba : Visitasti terram, possunt ad Unigeniti personam referri, qui universam terrain, Varia lectiones. (22) Aul verbum : Pro terra autem gentes intellige terram incolentes ; Visitavit enim, inquit clias, etc.
14α But I with my prayer to you. Having completed this narrative, he turns back again to what went before, saying that I before my passion, knowing these things, with my prayer to you – ‘I would pray’ is under- stood. Then he sets out in what follows the words of the prayer.
β Κύριε, καιρὸς εὐδοκίας. Ὅμοιον τούτῳ ἐστὶ τὸ εὐαγγελικὸν, Πάτερ, ἐλήλυθεν ἡ ὥρα. Εὐδοκίαν δὲ καλεῖ, τὸν διὰ σταυροῦ θάνατον· εὐδοκία γὰρ, τὸ ἀγαθὸν θέλημα, ἀγαθὸν δὲ θέλημα, τὸ διὰ τοῦ τοιούτου θανάτου ζωοποιηθῆναι ἡμᾶς, τοὺς νεκρωθέντας τῇ ἁμαρτίᾳ.Επλήθυνας τοῦ πλουτῆσαι αὐτήν. Ἐπλή - Ουνας τὸν ὑετόν, ἵνα πλουτίσῃς αὐτὴν εὐθηνία καρπών. ῾Ο ποταμὸς τοῦ Θεοῦ ἐπληρώθη ὑδάτων. Ο Ιορδάνης ἐπλημμύρησεν · οὗτος γὰρ ὁ ἐν τῇ Ἰού δείᾳ, ἐπισημότατος. 'Ητοίμασας τὴν τροφὴν αὐτῶν, ὅτι οὕτως ή ἑτοιμασία. Παρεσκεύασας, ἀπήρτητας τὴν τροφὴν αὐτῶν, τῶν ἐκ Βαβυλῶνος ἐπανελθόντων. Καὶ γὰρ οὕτως ἡ ἑτοιμασία. Συνεξακούεται δὲ τὸ ἐστὶν, ἢ γίνεται. Μεθυούσης δηλονότι τῆς γῆς ὑετῷ. Τοὺς αύλακας αὐτῆς μέθυσον, πλήθυνον τὰ γεννήματα αὐτῆς. Προθεσπίσας τὴν εὐετηρίαν τῆς γῆς, εἶτα παρακαλεί γενέσθαι ταῦτα. Ἐν ταῖς σταγόσιν αὐτῆς εὐφρανθήσεται ἀνα τέλλουσα. Εὐφρανθήσεται ἐν ταῖς σταγόσι, ταῖς δι' αὐτὴν, εἴτουν ἐν τῇ δρόσῳ ἀνατέλλουσα πόαν. Μεταφορικὸν δὲ τὸ Εὐφρανθήσεται. Εὐλογήσεις τὸν στέφανον τοῦ ἐνιαυτοῦ τῆς χρηστότητός σου. Αγιάσεις τὸν κύκλον ὅλον τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐκείνου, τοῦ τῆς ἀγαθότητός σου. Δῶ- μου γὰρ οὗτος τῆς σῆς ἔσται χρηστότητος. Καὶ τὰ πεδία σου πλησθήσονται πιότητος. Πιότητος, εἰς τὸ καρπογονῆσαι. Πιανθήσονται τὰ ὡραῖα τῆς ἐρήμου. Ερημον νῦν τὴν Ἱερουσαλὴμ λέγει, ὡς ἐρημωθεῖσαν παρά Βαβυλωνίων. Ὡραῖα δὲ αὐτῆς, τὰ ἐπιτήδεια ταῖς ώραις τοῦ ἐνιαυτοῦ μέρη τῆς γῆς, ήγουν τὰ καρπού φόρα. "Η ὡραῖα λέγει τοὺς καρποὺς αὐτῆς ὡς καθ' ὥραν ἐνιαύσιον γινομένους. ὡραῖα Καὶ ἀγαλλίασιν οἱ βουνοὶ περιζώσονται. Μετα φορικὸν ἐνταῦθα τὸ, Αγαλλίασιν οἱ βουνοὶ περι ζώσονται. Λέγει δὲ, ὅτι ἀγαλλιασθήσονται κύκλῳ καὶ πανταχόθεν. Εἰπὼν δὲ, ὅτι τὰ πεδία καὶ τὰ ὡραῖα, ἐπήγαγε καὶ τοὺς βουνούς. Ἔτι δὲ προϊών, προσάγει τὰς κοιλάδας. Ενδύσαντο οἱ κριοὶ τῶν προβάτων. Ενεδύσαντο πλῆθος μαλλῶν, ὃ γίνεται ἀπὸ τῆς πιότητος τῆς νομῆς. Διὰ δὲ τῶν κριῶν πάντα τὰ ποίμνια δεδή - Ο λωκε. Καὶ αἱ κοιλάδες πληθυνοῖσι σῖτον. Τοῦτο σαφές. Κεκράξονται, καὶ γὰρ ὑμνήσουσι. Λοιπόν κέ κράζονται, ἐκ καρδίας εὐχαριστοῦντες, οἱ πρὸς τῇ ελευθερίᾳ ἔτι καὶ τοιαύτης εὐετηρίας ἀξιωθέντες. Καὶ ὑμνήσουσί σε τὸν Σωτῆρα καὶ εὐεργέτην αύ τῶν. Περιττεύει δὲ ὁ γὰρ σύνδεσμος. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν, καθ' ἱστορίαν. Κατὰ δὲ ἀναγωγὴν, προβῥησίς ἐστι ταῦτα περὶ τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος. Λέ γοιτο δ' ἂν πρὸς τὸν μονογενῆ Υἱόν· Επεσκέψω τὴν γῆν, δηλαδὴ πᾶσαν· (ἀπὶ δὲ τῆς γῆς, νόει μοι τὰ ἐπὶ γῆς οἰκοῦντα ἔθνη· (22) Επεσκέψατο γάρ, EUTHYMII ZIGABENI Multiplicasti locupletare eam. Multiplicasti plu A viam, ut uberiorem eam redderes frúgum copia. Flumen Dei impletum est aquis. Jordanis etenim inundavit, quod celeberrimum est Judææ flumen. Parasti cibum eorum, quoniam ita est præparatio. Cibum eis, inquit, præparasti, qui e Babylone re- versi sunt. Hoc pacto etenim fit præparatio ; subauditur autem est vel fit, terra nimirum antea a te per pluviam inebriata. VER. 11. Sulcos ejus inebria, multiplica germina ejus. Cum terrae feracitatem praedixerit, eam post- modum fieri rogat. In guttis suis lætabitur germinans. Lætabitur, inquit, terra in guttis suis, hoc est, in iis aquis quæ propter eam mittuntur. Ob rorem quippe qui super eam cadet, multam herbam germinabit. Quod autem ait: Lætetur terra, metaphorice dictum est. ERS. 12. Benedices coronæ anni bonitatis tuæ. Sanctificabis, inquit, totum illius anni circulum, illius anni dico, qui a tua nobis donandus est bo- mitate. Et campi tui implebuntur ubertate. Ubertate, hoc est fructuum abundantia. B VERS. 13. Pinguescent speciosa deserti. Per de- sertum hoc in loco ipsam intelligit Hierosolymam, a Babyloniis in desertum ac solitudinem redactam. Per speciosa vero deserti, eas regionis partes qua C omnibus anni ten poribus aptiores atque elegan A:4 tiores sunt magis fructiferæ. Vel [quia Greca dictio non tantum speciosa significat, sed tempestiva], dlic, quod per tempestiva deserti fructus ipsos intelligit, veluti tempestive ad naturitatem perductos. Et exsultationes colles accingentur, Metaphoricus etiam sermo est : et est sensus, quod ex omni la- tere universi homines passim exsultabunt. Et quia campos et speciosa deserti dixerat, nunc addit et colles, et paulo post ulterius progrediens, ipsas etiam valles addit. VERS. 14. Induti sunt arietes ovium. Induti nimi- rum lunarum copia, quæ de pascuorun provenit pinguedine. Per arietes vero omnifariam greges significavit. Et valles abundabunt frumento. Hoc per se cla rum est. Clamabunt, etenim hymnum dicent. Quod reliquum est, inquit, ii qui et libertate, et tanta a te fruguin copia donati fuerint, ex intiuo corde tibi gratias gentes, clamabunt. Laudabuntque te, veluti Salva- torem ac benefactorem suum. Abundat enim hoc in loco dictio enim. Verum hæc juxta historiæ sensum dicta sunt, juxta anagogen vero omnia bæc prophetiam continent de prædicatione erangelica. Ilia etiam verba : Visitasti terram, possunt ad Unigeniti personam referri, qui universam terrain, Varia lectiones. (22) Aul verbum : Pro terra autem gentes intellige terram incolentes ; Visitavit enim, inquit clias, etc.
14β O Lord, it is the time of good pleasure. This is similar to the Gospel words, O Father, the hour has come. ‘Good pleasure’ is what he calls the death by the Cross, for ‘good pleasure’ is good will, and the will was good through such a death to give life to us, who had been made dead by sin.
γ Ὁ Θεὸς, ἐν τῷ πλήθει τοῦ ἐλέους σου ἐπάκουσόν μου. | Προείρηται ἡμῖν, ὅτι προσηύχετο νόμῳ φύσεως ἀνθρωπίνης καὶ ἀπαλλαγὴν ἐζήτει τῶν πειρασμῶν, ὡς καὶ ἡ τῶν Εὐαγγελίων ἱστορία διδάσκει. Ἔοικε δὲ τὸ παρὸν ῥητὸν τῷ, Σῶσόν με ἕνεκεν τοῦ ἐλέους σου. δἘν ἀληθείᾳ τῆς σωτηρίας σου, σῶσόν με ἀπὸ πηλοῦ, ἵνα μὴ ἐμπαγῶ. Μόνη ἀληθὴς ἡ παρὰ σοῦ σωτηρία· ἄνθρωπος γὰρ ἄνθρωπον ὠφελῆσαι οὐ δύναται. Ἐν ἀληθείᾳ οὖν τῆς σωτηρίας σου, ἀντὶ τοῦ, ἐν ἀληθινῇ σου σωτηρίᾳ· ἰδίωμα γὰρ καὶ τοῦτο τῆς Ἑβραΐδος. Ὅπερ δὲ ἀνωτέρω κέκληκεν, ἰλὺν, τοῦτο νῦν εἶπε, πηλόν· καὶ γὰρ ταῖς τροπαῖς ἐκείναις καὶ νῦν ἐχρήσατο.Επλήθυνας τοῦ πλουτῆσαι αὐτήν. Ἐπλή - Ουνας τὸν ὑετόν, ἵνα πλουτίσῃς αὐτὴν εὐθηνία καρπών. ῾Ο ποταμὸς τοῦ Θεοῦ ἐπληρώθη ὑδάτων. Ο Ιορδάνης ἐπλημμύρησεν · οὗτος γὰρ ὁ ἐν τῇ Ἰού δείᾳ, ἐπισημότατος. 'Ητοίμασας τὴν τροφὴν αὐτῶν, ὅτι οὕτως ή ἑτοιμασία. Παρεσκεύασας, ἀπήρτητας τὴν τροφὴν αὐτῶν, τῶν ἐκ Βαβυλῶνος ἐπανελθόντων. Καὶ γὰρ οὕτως ἡ ἑτοιμασία. Συνεξακούεται δὲ τὸ ἐστὶν, ἢ γίνεται. Μεθυούσης δηλονότι τῆς γῆς ὑετῷ. Τοὺς αύλακας αὐτῆς μέθυσον, πλήθυνον τὰ γεννήματα αὐτῆς. Προθεσπίσας τὴν εὐετηρίαν τῆς γῆς, εἶτα παρακαλεί γενέσθαι ταῦτα. Ἐν ταῖς σταγόσιν αὐτῆς εὐφρανθήσεται ἀνα τέλλουσα. Εὐφρανθήσεται ἐν ταῖς σταγόσι, ταῖς δι' αὐτὴν, εἴτουν ἐν τῇ δρόσῳ ἀνατέλλουσα πόαν. Μεταφορικὸν δὲ τὸ Εὐφρανθήσεται. Εὐλογήσεις τὸν στέφανον τοῦ ἐνιαυτοῦ τῆς χρηστότητός σου. Αγιάσεις τὸν κύκλον ὅλον τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐκείνου, τοῦ τῆς ἀγαθότητός σου. Δῶ- μου γὰρ οὗτος τῆς σῆς ἔσται χρηστότητος. Καὶ τὰ πεδία σου πλησθήσονται πιότητος. Πιότητος, εἰς τὸ καρπογονῆσαι. Πιανθήσονται τὰ ὡραῖα τῆς ἐρήμου. Ερημον νῦν τὴν Ἱερουσαλὴμ λέγει, ὡς ἐρημωθεῖσαν παρά Βαβυλωνίων. Ὡραῖα δὲ αὐτῆς, τὰ ἐπιτήδεια ταῖς ώραις τοῦ ἐνιαυτοῦ μέρη τῆς γῆς, ήγουν τὰ καρπού φόρα. "Η ὡραῖα λέγει τοὺς καρποὺς αὐτῆς ὡς καθ' ὥραν ἐνιαύσιον γινομένους. ὡραῖα Καὶ ἀγαλλίασιν οἱ βουνοὶ περιζώσονται. Μετα φορικὸν ἐνταῦθα τὸ, Αγαλλίασιν οἱ βουνοὶ περι ζώσονται. Λέγει δὲ, ὅτι ἀγαλλιασθήσονται κύκλῳ καὶ πανταχόθεν. Εἰπὼν δὲ, ὅτι τὰ πεδία καὶ τὰ ὡραῖα, ἐπήγαγε καὶ τοὺς βουνούς. Ἔτι δὲ προϊών, προσάγει τὰς κοιλάδας. Ενδύσαντο οἱ κριοὶ τῶν προβάτων. Ενεδύσαντο πλῆθος μαλλῶν, ὃ γίνεται ἀπὸ τῆς πιότητος τῆς νομῆς. Διὰ δὲ τῶν κριῶν πάντα τὰ ποίμνια δεδή - Ο λωκε. Καὶ αἱ κοιλάδες πληθυνοῖσι σῖτον. Τοῦτο σαφές. Κεκράξονται, καὶ γὰρ ὑμνήσουσι. Λοιπόν κέ κράζονται, ἐκ καρδίας εὐχαριστοῦντες, οἱ πρὸς τῇ ελευθερίᾳ ἔτι καὶ τοιαύτης εὐετηρίας ἀξιωθέντες. Καὶ ὑμνήσουσί σε τὸν Σωτῆρα καὶ εὐεργέτην αύ τῶν. Περιττεύει δὲ ὁ γὰρ σύνδεσμος. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν, καθ' ἱστορίαν. Κατὰ δὲ ἀναγωγὴν, προβῥησίς ἐστι ταῦτα περὶ τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος. Λέ γοιτο δ' ἂν πρὸς τὸν μονογενῆ Υἱόν· Επεσκέψω τὴν γῆν, δηλαδὴ πᾶσαν· (ἀπὶ δὲ τῆς γῆς, νόει μοι τὰ ἐπὶ γῆς οἰκοῦντα ἔθνη· (22) Επεσκέψατο γάρ, EUTHYMII ZIGABENI Multiplicasti locupletare eam. Multiplicasti plu A viam, ut uberiorem eam redderes frúgum copia. Flumen Dei impletum est aquis. Jordanis etenim inundavit, quod celeberrimum est Judææ flumen. Parasti cibum eorum, quoniam ita est præparatio. Cibum eis, inquit, præparasti, qui e Babylone re- versi sunt. Hoc pacto etenim fit præparatio ; subauditur autem est vel fit, terra nimirum antea a te per pluviam inebriata. VER. 11. Sulcos ejus inebria, multiplica germina ejus. Cum terrae feracitatem praedixerit, eam post- modum fieri rogat. In guttis suis lætabitur germinans. Lætabitur, inquit, terra in guttis suis, hoc est, in iis aquis quæ propter eam mittuntur. Ob rorem quippe qui super eam cadet, multam herbam germinabit. Quod autem ait: Lætetur terra, metaphorice dictum est. ERS. 12. Benedices coronæ anni bonitatis tuæ. Sanctificabis, inquit, totum illius anni circulum, illius anni dico, qui a tua nobis donandus est bo- mitate. Et campi tui implebuntur ubertate. Ubertate, hoc est fructuum abundantia. B VERS. 13. Pinguescent speciosa deserti. Per de- sertum hoc in loco ipsam intelligit Hierosolymam, a Babyloniis in desertum ac solitudinem redactam. Per speciosa vero deserti, eas regionis partes qua C omnibus anni ten poribus aptiores atque elegan A:4 tiores sunt magis fructiferæ. Vel [quia Greca dictio non tantum speciosa significat, sed tempestiva], dlic, quod per tempestiva deserti fructus ipsos intelligit, veluti tempestive ad naturitatem perductos. Et exsultationes colles accingentur, Metaphoricus etiam sermo est : et est sensus, quod ex omni la- tere universi homines passim exsultabunt. Et quia campos et speciosa deserti dixerat, nunc addit et colles, et paulo post ulterius progrediens, ipsas etiam valles addit. VERS. 14. Induti sunt arietes ovium. Induti nimi- rum lunarum copia, quæ de pascuorun provenit pinguedine. Per arietes vero omnifariam greges significavit. Et valles abundabunt frumento. Hoc per se cla rum est. Clamabunt, etenim hymnum dicent. Quod reliquum est, inquit, ii qui et libertate, et tanta a te fruguin copia donati fuerint, ex intiuo corde tibi gratias gentes, clamabunt. Laudabuntque te, veluti Salva- torem ac benefactorem suum. Abundat enim hoc in loco dictio enim. Verum hæc juxta historiæ sensum dicta sunt, juxta anagogen vero omnia bæc prophetiam continent de prædicatione erangelica. Ilia etiam verba : Visitasti terram, possunt ad Unigeniti personam referri, qui universam terrain, Varia lectiones. (22) Aul verbum : Pro terra autem gentes intellige terram incolentes ; Visitavit enim, inquit clias, etc.
14γ Hear me, O God, in the abundance of your mercy. We have said before that he used to pray in accordance with the custom of human nature and would ask for deliverance from temptations, as the Gospel story also tells. The present verse is like, Save me for the sake of your mercy. 14δ- In the truth of your salvation, save me from the mud so that I do not become embogged. Salvation that comes from you is the only true salvation, for it is not possible for a man to be of benefit to a man. Accordingly, ‘in the truth of your salvation’ is in the sense of, in your true salvation, for this also is an idiom of the Hebrew tongue. What he called ‘mire’ earlier he now called ‘mud’, and indeed he now employed those same figures of speech.
β ῾Ρυσθείην ἐκ τῶν μισούντων με, καὶ ἐκ τῶν βαθέων τῶν ὑδάτων. Μισοῦντες αὐτὸν, οἵ τε νοητοὶ καὶ αἰσθητοὶ ἐχθροί· βαθέα δὲ ὕδατα λέγει, τὰς κεκρυμμένας ἐπιβουλάς· κέκρυπται γὰρ τὸ βάθος.Επλήθυνας τοῦ πλουτῆσαι αὐτήν. Ἐπλή - Ουνας τὸν ὑετόν, ἵνα πλουτίσῃς αὐτὴν εὐθηνία καρπών. ῾Ο ποταμὸς τοῦ Θεοῦ ἐπληρώθη ὑδάτων. Ο Ιορδάνης ἐπλημμύρησεν · οὗτος γὰρ ὁ ἐν τῇ Ἰού δείᾳ, ἐπισημότατος. 'Ητοίμασας τὴν τροφὴν αὐτῶν, ὅτι οὕτως ή ἑτοιμασία. Παρεσκεύασας, ἀπήρτητας τὴν τροφὴν αὐτῶν, τῶν ἐκ Βαβυλῶνος ἐπανελθόντων. Καὶ γὰρ οὕτως ἡ ἑτοιμασία. Συνεξακούεται δὲ τὸ ἐστὶν, ἢ γίνεται. Μεθυούσης δηλονότι τῆς γῆς ὑετῷ. Τοὺς αύλακας αὐτῆς μέθυσον, πλήθυνον τὰ γεννήματα αὐτῆς. Προθεσπίσας τὴν εὐετηρίαν τῆς γῆς, εἶτα παρακαλεί γενέσθαι ταῦτα. Ἐν ταῖς σταγόσιν αὐτῆς εὐφρανθήσεται ἀνα τέλλουσα. Εὐφρανθήσεται ἐν ταῖς σταγόσι, ταῖς δι' αὐτὴν, εἴτουν ἐν τῇ δρόσῳ ἀνατέλλουσα πόαν. Μεταφορικὸν δὲ τὸ Εὐφρανθήσεται. Εὐλογήσεις τὸν στέφανον τοῦ ἐνιαυτοῦ τῆς χρηστότητός σου. Αγιάσεις τὸν κύκλον ὅλον τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐκείνου, τοῦ τῆς ἀγαθότητός σου. Δῶ- μου γὰρ οὗτος τῆς σῆς ἔσται χρηστότητος. Καὶ τὰ πεδία σου πλησθήσονται πιότητος. Πιότητος, εἰς τὸ καρπογονῆσαι. Πιανθήσονται τὰ ὡραῖα τῆς ἐρήμου. Ερημον νῦν τὴν Ἱερουσαλὴμ λέγει, ὡς ἐρημωθεῖσαν παρά Βαβυλωνίων. Ὡραῖα δὲ αὐτῆς, τὰ ἐπιτήδεια ταῖς ώραις τοῦ ἐνιαυτοῦ μέρη τῆς γῆς, ήγουν τὰ καρπού φόρα. "Η ὡραῖα λέγει τοὺς καρποὺς αὐτῆς ὡς καθ' ὥραν ἐνιαύσιον γινομένους. ὡραῖα Καὶ ἀγαλλίασιν οἱ βουνοὶ περιζώσονται. Μετα φορικὸν ἐνταῦθα τὸ, Αγαλλίασιν οἱ βουνοὶ περι ζώσονται. Λέγει δὲ, ὅτι ἀγαλλιασθήσονται κύκλῳ καὶ πανταχόθεν. Εἰπὼν δὲ, ὅτι τὰ πεδία καὶ τὰ ὡραῖα, ἐπήγαγε καὶ τοὺς βουνούς. Ἔτι δὲ προϊών, προσάγει τὰς κοιλάδας. Ενδύσαντο οἱ κριοὶ τῶν προβάτων. Ενεδύσαντο πλῆθος μαλλῶν, ὃ γίνεται ἀπὸ τῆς πιότητος τῆς νομῆς. Διὰ δὲ τῶν κριῶν πάντα τὰ ποίμνια δεδή - Ο λωκε. Καὶ αἱ κοιλάδες πληθυνοῖσι σῖτον. Τοῦτο σαφές. Κεκράξονται, καὶ γὰρ ὑμνήσουσι. Λοιπόν κέ κράζονται, ἐκ καρδίας εὐχαριστοῦντες, οἱ πρὸς τῇ ελευθερίᾳ ἔτι καὶ τοιαύτης εὐετηρίας ἀξιωθέντες. Καὶ ὑμνήσουσί σε τὸν Σωτῆρα καὶ εὐεργέτην αύ τῶν. Περιττεύει δὲ ὁ γὰρ σύνδεσμος. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν, καθ' ἱστορίαν. Κατὰ δὲ ἀναγωγὴν, προβῥησίς ἐστι ταῦτα περὶ τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος. Λέ γοιτο δ' ἂν πρὸς τὸν μονογενῆ Υἱόν· Επεσκέψω τὴν γῆν, δηλαδὴ πᾶσαν· (ἀπὶ δὲ τῆς γῆς, νόει μοι τὰ ἐπὶ γῆς οἰκοῦντα ἔθνη· (22) Επεσκέψατο γάρ, EUTHYMII ZIGABENI Multiplicasti locupletare eam. Multiplicasti plu A viam, ut uberiorem eam redderes frúgum copia. Flumen Dei impletum est aquis. Jordanis etenim inundavit, quod celeberrimum est Judææ flumen. Parasti cibum eorum, quoniam ita est præparatio. Cibum eis, inquit, præparasti, qui e Babylone re- versi sunt. Hoc pacto etenim fit præparatio ; subauditur autem est vel fit, terra nimirum antea a te per pluviam inebriata. VER. 11. Sulcos ejus inebria, multiplica germina ejus. Cum terrae feracitatem praedixerit, eam post- modum fieri rogat. In guttis suis lætabitur germinans. Lætabitur, inquit, terra in guttis suis, hoc est, in iis aquis quæ propter eam mittuntur. Ob rorem quippe qui super eam cadet, multam herbam germinabit. Quod autem ait: Lætetur terra, metaphorice dictum est. ERS. 12. Benedices coronæ anni bonitatis tuæ. Sanctificabis, inquit, totum illius anni circulum, illius anni dico, qui a tua nobis donandus est bo- mitate. Et campi tui implebuntur ubertate. Ubertate, hoc est fructuum abundantia. B VERS. 13. Pinguescent speciosa deserti. Per de- sertum hoc in loco ipsam intelligit Hierosolymam, a Babyloniis in desertum ac solitudinem redactam. Per speciosa vero deserti, eas regionis partes qua C omnibus anni ten poribus aptiores atque elegan A:4 tiores sunt magis fructiferæ. Vel [quia Greca dictio non tantum speciosa significat, sed tempestiva], dlic, quod per tempestiva deserti fructus ipsos intelligit, veluti tempestive ad naturitatem perductos. Et exsultationes colles accingentur, Metaphoricus etiam sermo est : et est sensus, quod ex omni la- tere universi homines passim exsultabunt. Et quia campos et speciosa deserti dixerat, nunc addit et colles, et paulo post ulterius progrediens, ipsas etiam valles addit. VERS. 14. Induti sunt arietes ovium. Induti nimi- rum lunarum copia, quæ de pascuorun provenit pinguedine. Per arietes vero omnifariam greges significavit. Et valles abundabunt frumento. Hoc per se cla rum est. Clamabunt, etenim hymnum dicent. Quod reliquum est, inquit, ii qui et libertate, et tanta a te fruguin copia donati fuerint, ex intiuo corde tibi gratias gentes, clamabunt. Laudabuntque te, veluti Salva- torem ac benefactorem suum. Abundat enim hoc in loco dictio enim. Verum hæc juxta historiæ sensum dicta sunt, juxta anagogen vero omnia bæc prophetiam continent de prædicatione erangelica. Ilia etiam verba : Visitasti terram, possunt ad Unigeniti personam referri, qui universam terrain, Varia lectiones. (22) Aul verbum : Pro terra autem gentes intellige terram incolentes ; Visitavit enim, inquit clias, etc.
15β May I be delivered from those who hate me and from the depths of the waters. His enemies, both the intelligible and the sensible, are ‘those who hate him’, and the ‘depths of the waters’ are what he calls the hidden intrigues against him, for the depth is hidden.
α Mή με καταποντισάτω καταιγὶς ὕδατος, μηδὲ καταπιέτω με βυθός. Εἴρηται περὶ τούτων ἄνω, ὅτι τροπικὰ πάντα καὶ μεταφορικά.Επλήθυνας τοῦ πλουτῆσαι αὐτήν. Ἐπλή - Ουνας τὸν ὑετόν, ἵνα πλουτίσῃς αὐτὴν εὐθηνία καρπών. ῾Ο ποταμὸς τοῦ Θεοῦ ἐπληρώθη ὑδάτων. Ο Ιορδάνης ἐπλημμύρησεν · οὗτος γὰρ ὁ ἐν τῇ Ἰού δείᾳ, ἐπισημότατος. 'Ητοίμασας τὴν τροφὴν αὐτῶν, ὅτι οὕτως ή ἑτοιμασία. Παρεσκεύασας, ἀπήρτητας τὴν τροφὴν αὐτῶν, τῶν ἐκ Βαβυλῶνος ἐπανελθόντων. Καὶ γὰρ οὕτως ἡ ἑτοιμασία. Συνεξακούεται δὲ τὸ ἐστὶν, ἢ γίνεται. Μεθυούσης δηλονότι τῆς γῆς ὑετῷ. Τοὺς αύλακας αὐτῆς μέθυσον, πλήθυνον τὰ γεννήματα αὐτῆς. Προθεσπίσας τὴν εὐετηρίαν τῆς γῆς, εἶτα παρακαλεί γενέσθαι ταῦτα. Ἐν ταῖς σταγόσιν αὐτῆς εὐφρανθήσεται ἀνα τέλλουσα. Εὐφρανθήσεται ἐν ταῖς σταγόσι, ταῖς δι' αὐτὴν, εἴτουν ἐν τῇ δρόσῳ ἀνατέλλουσα πόαν. Μεταφορικὸν δὲ τὸ Εὐφρανθήσεται. Εὐλογήσεις τὸν στέφανον τοῦ ἐνιαυτοῦ τῆς χρηστότητός σου. Αγιάσεις τὸν κύκλον ὅλον τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐκείνου, τοῦ τῆς ἀγαθότητός σου. Δῶ- μου γὰρ οὗτος τῆς σῆς ἔσται χρηστότητος. Καὶ τὰ πεδία σου πλησθήσονται πιότητος. Πιότητος, εἰς τὸ καρπογονῆσαι. Πιανθήσονται τὰ ὡραῖα τῆς ἐρήμου. Ερημον νῦν τὴν Ἱερουσαλὴμ λέγει, ὡς ἐρημωθεῖσαν παρά Βαβυλωνίων. Ὡραῖα δὲ αὐτῆς, τὰ ἐπιτήδεια ταῖς ώραις τοῦ ἐνιαυτοῦ μέρη τῆς γῆς, ήγουν τὰ καρπού φόρα. "Η ὡραῖα λέγει τοὺς καρποὺς αὐτῆς ὡς καθ' ὥραν ἐνιαύσιον γινομένους. ὡραῖα Καὶ ἀγαλλίασιν οἱ βουνοὶ περιζώσονται. Μετα φορικὸν ἐνταῦθα τὸ, Αγαλλίασιν οἱ βουνοὶ περι ζώσονται. Λέγει δὲ, ὅτι ἀγαλλιασθήσονται κύκλῳ καὶ πανταχόθεν. Εἰπὼν δὲ, ὅτι τὰ πεδία καὶ τὰ ὡραῖα, ἐπήγαγε καὶ τοὺς βουνούς. Ἔτι δὲ προϊών, προσάγει τὰς κοιλάδας. Ενδύσαντο οἱ κριοὶ τῶν προβάτων. Ενεδύσαντο πλῆθος μαλλῶν, ὃ γίνεται ἀπὸ τῆς πιότητος τῆς νομῆς. Διὰ δὲ τῶν κριῶν πάντα τὰ ποίμνια δεδή - Ο λωκε. Καὶ αἱ κοιλάδες πληθυνοῖσι σῖτον. Τοῦτο σαφές. Κεκράξονται, καὶ γὰρ ὑμνήσουσι. Λοιπόν κέ κράζονται, ἐκ καρδίας εὐχαριστοῦντες, οἱ πρὸς τῇ ελευθερίᾳ ἔτι καὶ τοιαύτης εὐετηρίας ἀξιωθέντες. Καὶ ὑμνήσουσί σε τὸν Σωτῆρα καὶ εὐεργέτην αύ τῶν. Περιττεύει δὲ ὁ γὰρ σύνδεσμος. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν, καθ' ἱστορίαν. Κατὰ δὲ ἀναγωγὴν, προβῥησίς ἐστι ταῦτα περὶ τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος. Λέ γοιτο δ' ἂν πρὸς τὸν μονογενῆ Υἱόν· Επεσκέψω τὴν γῆν, δηλαδὴ πᾶσαν· (ἀπὶ δὲ τῆς γῆς, νόει μοι τὰ ἐπὶ γῆς οἰκοῦντα ἔθνη· (22) Επεσκέψατο γάρ, EUTHYMII ZIGABENI Multiplicasti locupletare eam. Multiplicasti plu A viam, ut uberiorem eam redderes frúgum copia. Flumen Dei impletum est aquis. Jordanis etenim inundavit, quod celeberrimum est Judææ flumen. Parasti cibum eorum, quoniam ita est præparatio. Cibum eis, inquit, præparasti, qui e Babylone re- versi sunt. Hoc pacto etenim fit præparatio ; subauditur autem est vel fit, terra nimirum antea a te per pluviam inebriata. VER. 11. Sulcos ejus inebria, multiplica germina ejus. Cum terrae feracitatem praedixerit, eam post- modum fieri rogat. In guttis suis lætabitur germinans. Lætabitur, inquit, terra in guttis suis, hoc est, in iis aquis quæ propter eam mittuntur. Ob rorem quippe qui super eam cadet, multam herbam germinabit. Quod autem ait: Lætetur terra, metaphorice dictum est. ERS. 12. Benedices coronæ anni bonitatis tuæ. Sanctificabis, inquit, totum illius anni circulum, illius anni dico, qui a tua nobis donandus est bo- mitate. Et campi tui implebuntur ubertate. Ubertate, hoc est fructuum abundantia. B VERS. 13. Pinguescent speciosa deserti. Per de- sertum hoc in loco ipsam intelligit Hierosolymam, a Babyloniis in desertum ac solitudinem redactam. Per speciosa vero deserti, eas regionis partes qua C omnibus anni ten poribus aptiores atque elegan A:4 tiores sunt magis fructiferæ. Vel [quia Greca dictio non tantum speciosa significat, sed tempestiva], dlic, quod per tempestiva deserti fructus ipsos intelligit, veluti tempestive ad naturitatem perductos. Et exsultationes colles accingentur, Metaphoricus etiam sermo est : et est sensus, quod ex omni la- tere universi homines passim exsultabunt. Et quia campos et speciosa deserti dixerat, nunc addit et colles, et paulo post ulterius progrediens, ipsas etiam valles addit. VERS. 14. Induti sunt arietes ovium. Induti nimi- rum lunarum copia, quæ de pascuorun provenit pinguedine. Per arietes vero omnifariam greges significavit. Et valles abundabunt frumento. Hoc per se cla rum est. Clamabunt, etenim hymnum dicent. Quod reliquum est, inquit, ii qui et libertate, et tanta a te fruguin copia donati fuerint, ex intiuo corde tibi gratias gentes, clamabunt. Laudabuntque te, veluti Salva- torem ac benefactorem suum. Abundat enim hoc in loco dictio enim. Verum hæc juxta historiæ sensum dicta sunt, juxta anagogen vero omnia bæc prophetiam continent de prædicatione erangelica. Ilia etiam verba : Visitasti terram, possunt ad Unigeniti personam referri, qui universam terrain, Varia lectiones. (22) Aul verbum : Pro terra autem gentes intellige terram incolentes ; Visitavit enim, inquit clias, etc.
16α Let not a squall of water drown me, nor the deep swallow me. It was said above about these expressions that they are all figurative and metaphorical.
β Μηδὲ συσχέτω ἐπ’ ἐμὲ φρέαρ τὸ στόμα αὐτοῦ. Μηδ’ ἐναπολειφθείην τῷ βόθρῳ τῶν πειρασμῶν· ὁ γὰρ εἰς φρέαρ ἐμπεσὼν, ἀνεῳγότος μὲν τοῦ στόματος, ἔχει μικράν τινα παραψυχὴν, ἐπικλεισθέντος δὲ, παντάπασιν ἀπογινώσκει τὴν σωτηρίαν.Επλήθυνας τοῦ πλουτῆσαι αὐτήν. Ἐπλή - Ουνας τὸν ὑετόν, ἵνα πλουτίσῃς αὐτὴν εὐθηνία καρπών. ῾Ο ποταμὸς τοῦ Θεοῦ ἐπληρώθη ὑδάτων. Ο Ιορδάνης ἐπλημμύρησεν · οὗτος γὰρ ὁ ἐν τῇ Ἰού δείᾳ, ἐπισημότατος. 'Ητοίμασας τὴν τροφὴν αὐτῶν, ὅτι οὕτως ή ἑτοιμασία. Παρεσκεύασας, ἀπήρτητας τὴν τροφὴν αὐτῶν, τῶν ἐκ Βαβυλῶνος ἐπανελθόντων. Καὶ γὰρ οὕτως ἡ ἑτοιμασία. Συνεξακούεται δὲ τὸ ἐστὶν, ἢ γίνεται. Μεθυούσης δηλονότι τῆς γῆς ὑετῷ. Τοὺς αύλακας αὐτῆς μέθυσον, πλήθυνον τὰ γεννήματα αὐτῆς. Προθεσπίσας τὴν εὐετηρίαν τῆς γῆς, εἶτα παρακαλεί γενέσθαι ταῦτα. Ἐν ταῖς σταγόσιν αὐτῆς εὐφρανθήσεται ἀνα τέλλουσα. Εὐφρανθήσεται ἐν ταῖς σταγόσι, ταῖς δι' αὐτὴν, εἴτουν ἐν τῇ δρόσῳ ἀνατέλλουσα πόαν. Μεταφορικὸν δὲ τὸ Εὐφρανθήσεται. Εὐλογήσεις τὸν στέφανον τοῦ ἐνιαυτοῦ τῆς χρηστότητός σου. Αγιάσεις τὸν κύκλον ὅλον τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐκείνου, τοῦ τῆς ἀγαθότητός σου. Δῶ- μου γὰρ οὗτος τῆς σῆς ἔσται χρηστότητος. Καὶ τὰ πεδία σου πλησθήσονται πιότητος. Πιότητος, εἰς τὸ καρπογονῆσαι. Πιανθήσονται τὰ ὡραῖα τῆς ἐρήμου. Ερημον νῦν τὴν Ἱερουσαλὴμ λέγει, ὡς ἐρημωθεῖσαν παρά Βαβυλωνίων. Ὡραῖα δὲ αὐτῆς, τὰ ἐπιτήδεια ταῖς ώραις τοῦ ἐνιαυτοῦ μέρη τῆς γῆς, ήγουν τὰ καρπού φόρα. "Η ὡραῖα λέγει τοὺς καρποὺς αὐτῆς ὡς καθ' ὥραν ἐνιαύσιον γινομένους. ὡραῖα Καὶ ἀγαλλίασιν οἱ βουνοὶ περιζώσονται. Μετα φορικὸν ἐνταῦθα τὸ, Αγαλλίασιν οἱ βουνοὶ περι ζώσονται. Λέγει δὲ, ὅτι ἀγαλλιασθήσονται κύκλῳ καὶ πανταχόθεν. Εἰπὼν δὲ, ὅτι τὰ πεδία καὶ τὰ ὡραῖα, ἐπήγαγε καὶ τοὺς βουνούς. Ἔτι δὲ προϊών, προσάγει τὰς κοιλάδας. Ενδύσαντο οἱ κριοὶ τῶν προβάτων. Ενεδύσαντο πλῆθος μαλλῶν, ὃ γίνεται ἀπὸ τῆς πιότητος τῆς νομῆς. Διὰ δὲ τῶν κριῶν πάντα τὰ ποίμνια δεδή - Ο λωκε. Καὶ αἱ κοιλάδες πληθυνοῖσι σῖτον. Τοῦτο σαφές. Κεκράξονται, καὶ γὰρ ὑμνήσουσι. Λοιπόν κέ κράζονται, ἐκ καρδίας εὐχαριστοῦντες, οἱ πρὸς τῇ ελευθερίᾳ ἔτι καὶ τοιαύτης εὐετηρίας ἀξιωθέντες. Καὶ ὑμνήσουσί σε τὸν Σωτῆρα καὶ εὐεργέτην αύ τῶν. Περιττεύει δὲ ὁ γὰρ σύνδεσμος. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν, καθ' ἱστορίαν. Κατὰ δὲ ἀναγωγὴν, προβῥησίς ἐστι ταῦτα περὶ τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος. Λέ γοιτο δ' ἂν πρὸς τὸν μονογενῆ Υἱόν· Επεσκέψω τὴν γῆν, δηλαδὴ πᾶσαν· (ἀπὶ δὲ τῆς γῆς, νόει μοι τὰ ἐπὶ γῆς οἰκοῦντα ἔθνη· (22) Επεσκέψατο γάρ, EUTHYMII ZIGABENI Multiplicasti locupletare eam. Multiplicasti plu A viam, ut uberiorem eam redderes frúgum copia. Flumen Dei impletum est aquis. Jordanis etenim inundavit, quod celeberrimum est Judææ flumen. Parasti cibum eorum, quoniam ita est præparatio. Cibum eis, inquit, præparasti, qui e Babylone re- versi sunt. Hoc pacto etenim fit præparatio ; subauditur autem est vel fit, terra nimirum antea a te per pluviam inebriata. VER. 11. Sulcos ejus inebria, multiplica germina ejus. Cum terrae feracitatem praedixerit, eam post- modum fieri rogat. In guttis suis lætabitur germinans. Lætabitur, inquit, terra in guttis suis, hoc est, in iis aquis quæ propter eam mittuntur. Ob rorem quippe qui super eam cadet, multam herbam germinabit. Quod autem ait: Lætetur terra, metaphorice dictum est. ERS. 12. Benedices coronæ anni bonitatis tuæ. Sanctificabis, inquit, totum illius anni circulum, illius anni dico, qui a tua nobis donandus est bo- mitate. Et campi tui implebuntur ubertate. Ubertate, hoc est fructuum abundantia. B VERS. 13. Pinguescent speciosa deserti. Per de- sertum hoc in loco ipsam intelligit Hierosolymam, a Babyloniis in desertum ac solitudinem redactam. Per speciosa vero deserti, eas regionis partes qua C omnibus anni ten poribus aptiores atque elegan A:4 tiores sunt magis fructiferæ. Vel [quia Greca dictio non tantum speciosa significat, sed tempestiva], dlic, quod per tempestiva deserti fructus ipsos intelligit, veluti tempestive ad naturitatem perductos. Et exsultationes colles accingentur, Metaphoricus etiam sermo est : et est sensus, quod ex omni la- tere universi homines passim exsultabunt. Et quia campos et speciosa deserti dixerat, nunc addit et colles, et paulo post ulterius progrediens, ipsas etiam valles addit. VERS. 14. Induti sunt arietes ovium. Induti nimi- rum lunarum copia, quæ de pascuorun provenit pinguedine. Per arietes vero omnifariam greges significavit. Et valles abundabunt frumento. Hoc per se cla rum est. Clamabunt, etenim hymnum dicent. Quod reliquum est, inquit, ii qui et libertate, et tanta a te fruguin copia donati fuerint, ex intiuo corde tibi gratias gentes, clamabunt. Laudabuntque te, veluti Salva- torem ac benefactorem suum. Abundat enim hoc in loco dictio enim. Verum hæc juxta historiæ sensum dicta sunt, juxta anagogen vero omnia bæc prophetiam continent de prædicatione erangelica. Ilia etiam verba : Visitasti terram, possunt ad Unigeniti personam referri, qui universam terrain, Varia lectiones. (22) Aul verbum : Pro terra autem gentes intellige terram incolentes ; Visitavit enim, inquit clias, etc.
16β Let not a well close its mouth over me. May I not be abandoned in the pit of temptations; for when someone has fallen into a well, when the mouth is open, he has some small consolation, but when it has been closed over he despairs completely of deliverance.
PG 128:697α Εἰσάκουσόν μου, Κύριε, ὅτι χρηστὸν τὸ ἔλεός σου. Ὅτι χρῄζω τοῦ ἐλέους σου.φησὶν, ἡμᾶς ἀνατολὴ ἐξ ὕψους)· καὶ ἐμέθυσας Α αὐτὴν τῷ οἶνῳ τῆς κατανύξεως, ὡς ἐν τῷ ς' στίχω τοῦ νθ' ψαλμοῦ κατὰ ἀναγωγὴν ἐξηγησάμεθα. Ε- πλήθυνας τὴν εὐαγγελικὴν ἀρδείαν, ἵνα πλουτίσῃς τὴν εἰρημένην γῆν ἀρεταῖς. Ποταμὸς δὲ τοῦ Θεοῦ ὁ Σωτὴρ ἡμῶν Ἰησοῦς. Ὕδατα δὲ αἱ διδασκαλίαι αὐτοῦ. Τοῦ ποταμοῦ γάρ, φησί, τὰ ὁρμήματα εύ φραίνουσι τὴν πόλιν τοῦ Θεοῦ, ὡς ἐν τῷ ζ' στίχῳ τοῦ με' ψαλμοῦ προδιελάβομεν· ἀπὸ τούτου δὲ τοῦ ποταμοῦ ὀχετοὶ ἐῤῥύησαν, οἱ ἀπόστολοι, καὶ ἤρ δευσαν ὅλην τὴν οἰκουμένην. Ητοίμασας δὲ τὴν λο γικὴν τροφὴν αὐτῶν τῶν ἐθνῶν. Αὐτὸς γὰρ αὐτὴν σκευάσας, διὰ τῶν θεοπρεπῶν δογμάτων, παρέδωκας τοῖς ἀποστόλοις ἐντειλάμενος, πῶς δεῖ τρέφειν πει- νώσας ψυχάς · ὅτι οὕτως ἐστὶν ἡ ἀληθὴς ἑτοιμασία – τῆς ἀληθινῆς τροφῆς, ὡς αὐτὸς ἡτοίμασας, καὶ οὐκ ἄλλως. Αύλακες δὲ τῆς δηλωθείσης γῆς, τὰ βάθη τῶν καρδιῶν τῶν ἀνθρώπων, ἃς ἄγαν ἀρδευθῆναι παρα- καλεῖ, ὡς ἐκβακχευθῆναι πρὸς τὸν εἰς Θεὸν ἔρωτα, καὶ ἐκστῆναι μὲν πάσης σκληρότητος, ἀπαλυνθῆναι δὲ πρὸς ἡμερότητα. Γεννήματα δὲ αὐτῆς αἱ ἀρεται, ὡς καρπὸς τῆς πίστεως. Σταγόνες δὲ αὐτῆς, αἱ ἀπὸ τῶν διδασκαλιῶν στάζουσαι ψεκάδες τῆς διδα χῆς· ἢ καὶ τὰ ἀπὸ τῶν θείων Γραφῶν ἐκσταζόμενα νοήματα, ἃ καὶ ὡς δρόσος πιαίνουσι, ὑφ' ὧν εύ- φρανθήσεται θάλλουσα καὶ αὐξανομένη· καὶ ἐνιαυ- τὸς μὲν χρηστότητος, ὁ χρηστότατος καιρὸς τοῦ κη ρύγματος. Στέφανος δὲ αὐτοῦ ὁ Χριστός, ὡς κοσμή σας καὶ καθωραΐσας αὐτὸν ἐν ἔργῳ καὶ λόγῳ. Πρὸς τὸν Πατέρα δὲ τὸν λόγον ἀνοίσεις, ὅτι εὐλογήσεις, ὅ ἐστιν, εὐφημήσεις καὶ ἐπαινέσεις. Οὕτω γὰρ καὶ πεποίηκεν εἰπών· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ ηὐδόκησα. Περὶ δὲ τῶν πεδίων, καὶ τῶν βουνῶν, καὶ τῶν κοιλάδων ἁπλῷ λόγῳ φαμὲν, ὅτι προαγορεύει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ὡς ἄρα πᾶς τόπος ὑποδέξεται τους πιστούς. Τὰ πεδία μὲν, τοὺς κληρικοὺς τῶν ἐχε κλησιῶν· τὰ ὄρη δὲ, τοὺς ἀναχωρητάς· αἱ και λάδες δὲ, τοὺς σπηλαιώτας· οἳ καὶ πιότης τοῖς τοιούτοις ἔσονται τόποις, καὶ ἀγαλλίασις, καὶ σἶτος· Εἶεν δ᾽ ἂν καὶ ἄλλως πεδία μεν, αἱ ταπειναὶ ψυχαί, τῷ μηδὲν φρονεῖν ὑψηλόν· ὅρη δὲ, αἱ ἐπηρμέναι τῇ ματαίᾳ σοφίᾳ· κοιλάδες δὲ, αἱ εἰς βάθος ἁμαρ- τιῶν κατολισθήσασαι· ὡραῖα δὲ τῆς κατ' ἀρετὴν ἐρήμου γῆς, αἱ ἐπιτήδειοι ψυχαὶ πρὸς καρποφορίαν· κρ:οὶ δὲ τῶν προβάτων, οἱ ἀπόστολοι, ὡς ἔξαρχοι τῶν λογικῶν τοῦ Χριστοῦ θρεμμάτων, οἳ καὶ ἐνεδύσαντο τὴν χάριν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἐν τῷ καιρῷ τῆς Πεντηκοστῆς, κατὰ τό· Ὑμεῖς δὲ καθ- ίσατε ἐν τῇ πόλει Ἱερουσαλήμ, ἕως ἂν ἐνδύ- σησθε δύναμιν ἐξ ὕψους· ἢ καὶ οἱ κατὰ τόπους ἐπίσκοποι καὶ ἱερεῖς, οἱ ἐνεδύσαντο διὰ τοῦ βαπτί σματος τὸν Χριστόν· "Οσοι γάρ, φησίν, εἰς Χρι στὸν ἐβαπτίσθητε, Χριστὸν ἐνεδύσασθε. Χρὴ δὲ καὶ τοῦτο εἰπεῖν, ὅτι οὐχ εὑρίσκομεν καθ' ἱστορίαν τοιαύτης ἀξιωθέντας εὐετηρίας τοὺς ἐπανελθόντας * COMMENT. IN PSALMOS B SR. et omncs gentes in ea habitantes visitavit, et de C Luc. 1, 78. so Matth. !!!, 17, D quo dictum est quod Visitavit nos oriens ex alto **; qui etiam inebriavit terram vino illo compunctionis, de quo in sexto versiculo diximus psalmi lix, sensum tradentes anagogicum. Multiplicavit præ- terea irrigationem evangelicam, ut terram illam, quam diximus, virtutum fructibus fecundaret. Flumen autem Dei Salvator noster est Jesus, et aquæ fluminis multiplices sunt ejus doctrinæ. Fluminis enim, inquit, impetus lætificat civitatem Dei, quemadmodum in XLV psalmo, versiculo 7, declaravimus. Ab hoc flumine rivuli quidam deflu xerunt, sancti nimirum apostoli, qui universam postmodum terram irrigarunt. Tu etiam præparasti, inquit, rationalem cibum, sacris ac divinis do- gmatibus tuis confectum, et tradidisti eum apostolis, modum nimirum ac rationem docens, quibus esu- rientes pascere animas oporteret: quoniam veri cibi præparatio hujusmodi est, ut eo nimirmur modo conficiatur, quo tu preparasti et non aliter. Per sulcos etiam illius terræ, profunda hominum corda intelligimus : quos sulcos adeo irrigari jubet Propheta, ut divino amore inebrientur, utque ab omni recedant duritie, et ad mansuetudinem mol-· liantur. Ejusdem præterea germina virtutes sunt, veluti elegantissimi fidei fructus; et guttas ejus eas esse intelligimus, quæ a doctrina sacræ stil- lant disciplinæ, vel sublimiores sensus a divinis emanantes Scripturis, qui roris instar fidelium animas impinguant, et præterea quibus terra illa, quam dícimus, germinans lætabitur. Annus item benignitatis optimum prædicationis tempus signi ficat, cujus anni corona Christus est, eo quod ipsius tantum Christi sermonibus atque operatio- nibus prædicationis tempus ornatur, ac decentissi- mum redditur. Hæc autem verba ad Patrem refe- renda sunt: Tu, inquit, Pa'er, ei benedices, hoc est, laudabis eum, sicut et fecisse eum legimus, quando ait : Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui". De campis autem, collibusque, et vallibus, in summa id dicendum videtur, quod universo illo sermone sancti Spiritus annuntiatur adventus, eo quod', adveniente Spiritu, loca omnia fidelibus replenda erant : campi quidem ecclesiarum ministris; montes autern, anachoretis; valles vero iis sanctis qui habitant in speluncis. Omnes autem hujusmodi fideles pinguedo quædam et fertilitas his locis futuri erant, et exsultationem atque abundan- Liam praestituri. Vel aliter, per campos, bumiles animas intelligere possumus, quæ sublime nihil co- gitant : et per montes, elatiores alias, quae ad inanes doctrinas et ad exteriorem bane mundi sa- pientiam elevatæ sunt ; per valles vero, dejectiores quasdam animas, quæ in profundum peccatorum prolapsa sunt. Speciosa autem illius terræ, qua deserta esse dicitur virtutibus, animæ illæ sunt
17α Hear me, O Lord, for your mercy is needful. For I have need of your mercy.
β Κατὰ τὸ πλῆθος τῶν οἰκτιρμῶν σου ἐπίβλεψον ἐπ’ ἐμέ. Tὸ μὲν, κατὰ τὸ πλῆθος τῶν οἰκτιρμῶν σου, ἡρμηνεύθη ἐν τῷ ν΄, τὸ δὲ ἑξῆς, ἐν τῷ κδ΄ ψαλμῷ.φησὶν, ἡμᾶς ἀνατολὴ ἐξ ὕψους)· καὶ ἐμέθυσας Α αὐτὴν τῷ οἶνῳ τῆς κατανύξεως, ὡς ἐν τῷ ς' στίχω τοῦ νθ' ψαλμοῦ κατὰ ἀναγωγὴν ἐξηγησάμεθα. Ε- πλήθυνας τὴν εὐαγγελικὴν ἀρδείαν, ἵνα πλουτίσῃς τὴν εἰρημένην γῆν ἀρεταῖς. Ποταμὸς δὲ τοῦ Θεοῦ ὁ Σωτὴρ ἡμῶν Ἰησοῦς. Ὕδατα δὲ αἱ διδασκαλίαι αὐτοῦ. Τοῦ ποταμοῦ γάρ, φησί, τὰ ὁρμήματα εύ φραίνουσι τὴν πόλιν τοῦ Θεοῦ, ὡς ἐν τῷ ζ' στίχῳ τοῦ με' ψαλμοῦ προδιελάβομεν· ἀπὸ τούτου δὲ τοῦ ποταμοῦ ὀχετοὶ ἐῤῥύησαν, οἱ ἀπόστολοι, καὶ ἤρ δευσαν ὅλην τὴν οἰκουμένην. Ητοίμασας δὲ τὴν λο γικὴν τροφὴν αὐτῶν τῶν ἐθνῶν. Αὐτὸς γὰρ αὐτὴν σκευάσας, διὰ τῶν θεοπρεπῶν δογμάτων, παρέδωκας τοῖς ἀποστόλοις ἐντειλάμενος, πῶς δεῖ τρέφειν πει- νώσας ψυχάς · ὅτι οὕτως ἐστὶν ἡ ἀληθὴς ἑτοιμασία – τῆς ἀληθινῆς τροφῆς, ὡς αὐτὸς ἡτοίμασας, καὶ οὐκ ἄλλως. Αύλακες δὲ τῆς δηλωθείσης γῆς, τὰ βάθη τῶν καρδιῶν τῶν ἀνθρώπων, ἃς ἄγαν ἀρδευθῆναι παρα- καλεῖ, ὡς ἐκβακχευθῆναι πρὸς τὸν εἰς Θεὸν ἔρωτα, καὶ ἐκστῆναι μὲν πάσης σκληρότητος, ἀπαλυνθῆναι δὲ πρὸς ἡμερότητα. Γεννήματα δὲ αὐτῆς αἱ ἀρεται, ὡς καρπὸς τῆς πίστεως. Σταγόνες δὲ αὐτῆς, αἱ ἀπὸ τῶν διδασκαλιῶν στάζουσαι ψεκάδες τῆς διδα χῆς· ἢ καὶ τὰ ἀπὸ τῶν θείων Γραφῶν ἐκσταζόμενα νοήματα, ἃ καὶ ὡς δρόσος πιαίνουσι, ὑφ' ὧν εύ- φρανθήσεται θάλλουσα καὶ αὐξανομένη· καὶ ἐνιαυ- τὸς μὲν χρηστότητος, ὁ χρηστότατος καιρὸς τοῦ κη ρύγματος. Στέφανος δὲ αὐτοῦ ὁ Χριστός, ὡς κοσμή σας καὶ καθωραΐσας αὐτὸν ἐν ἔργῳ καὶ λόγῳ. Πρὸς τὸν Πατέρα δὲ τὸν λόγον ἀνοίσεις, ὅτι εὐλογήσεις, ὅ ἐστιν, εὐφημήσεις καὶ ἐπαινέσεις. Οὕτω γὰρ καὶ πεποίηκεν εἰπών· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ ηὐδόκησα. Περὶ δὲ τῶν πεδίων, καὶ τῶν βουνῶν, καὶ τῶν κοιλάδων ἁπλῷ λόγῳ φαμὲν, ὅτι προαγορεύει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ὡς ἄρα πᾶς τόπος ὑποδέξεται τους πιστούς. Τὰ πεδία μὲν, τοὺς κληρικοὺς τῶν ἐχε κλησιῶν· τὰ ὄρη δὲ, τοὺς ἀναχωρητάς· αἱ και λάδες δὲ, τοὺς σπηλαιώτας· οἳ καὶ πιότης τοῖς τοιούτοις ἔσονται τόποις, καὶ ἀγαλλίασις, καὶ σἶτος· Εἶεν δ᾽ ἂν καὶ ἄλλως πεδία μεν, αἱ ταπειναὶ ψυχαί, τῷ μηδὲν φρονεῖν ὑψηλόν· ὅρη δὲ, αἱ ἐπηρμέναι τῇ ματαίᾳ σοφίᾳ· κοιλάδες δὲ, αἱ εἰς βάθος ἁμαρ- τιῶν κατολισθήσασαι· ὡραῖα δὲ τῆς κατ' ἀρετὴν ἐρήμου γῆς, αἱ ἐπιτήδειοι ψυχαὶ πρὸς καρποφορίαν· κρ:οὶ δὲ τῶν προβάτων, οἱ ἀπόστολοι, ὡς ἔξαρχοι τῶν λογικῶν τοῦ Χριστοῦ θρεμμάτων, οἳ καὶ ἐνεδύσαντο τὴν χάριν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἐν τῷ καιρῷ τῆς Πεντηκοστῆς, κατὰ τό· Ὑμεῖς δὲ καθ- ίσατε ἐν τῇ πόλει Ἱερουσαλήμ, ἕως ἂν ἐνδύ- σησθε δύναμιν ἐξ ὕψους· ἢ καὶ οἱ κατὰ τόπους ἐπίσκοποι καὶ ἱερεῖς, οἱ ἐνεδύσαντο διὰ τοῦ βαπτί σματος τὸν Χριστόν· "Οσοι γάρ, φησίν, εἰς Χρι στὸν ἐβαπτίσθητε, Χριστὸν ἐνεδύσασθε. Χρὴ δὲ καὶ τοῦτο εἰπεῖν, ὅτι οὐχ εὑρίσκομεν καθ' ἱστορίαν τοιαύτης ἀξιωθέντας εὐετηρίας τοὺς ἐπανελθόντας * COMMENT. IN PSALMOS B SR. et omncs gentes in ea habitantes visitavit, et de C Luc. 1, 78. so Matth. !!!, 17, D quo dictum est quod Visitavit nos oriens ex alto **; qui etiam inebriavit terram vino illo compunctionis, de quo in sexto versiculo diximus psalmi lix, sensum tradentes anagogicum. Multiplicavit præ- terea irrigationem evangelicam, ut terram illam, quam diximus, virtutum fructibus fecundaret. Flumen autem Dei Salvator noster est Jesus, et aquæ fluminis multiplices sunt ejus doctrinæ. Fluminis enim, inquit, impetus lætificat civitatem Dei, quemadmodum in XLV psalmo, versiculo 7, declaravimus. Ab hoc flumine rivuli quidam deflu xerunt, sancti nimirum apostoli, qui universam postmodum terram irrigarunt. Tu etiam præparasti, inquit, rationalem cibum, sacris ac divinis do- gmatibus tuis confectum, et tradidisti eum apostolis, modum nimirum ac rationem docens, quibus esu- rientes pascere animas oporteret: quoniam veri cibi præparatio hujusmodi est, ut eo nimirmur modo conficiatur, quo tu preparasti et non aliter. Per sulcos etiam illius terræ, profunda hominum corda intelligimus : quos sulcos adeo irrigari jubet Propheta, ut divino amore inebrientur, utque ab omni recedant duritie, et ad mansuetudinem mol-· liantur. Ejusdem præterea germina virtutes sunt, veluti elegantissimi fidei fructus; et guttas ejus eas esse intelligimus, quæ a doctrina sacræ stil- lant disciplinæ, vel sublimiores sensus a divinis emanantes Scripturis, qui roris instar fidelium animas impinguant, et præterea quibus terra illa, quam dícimus, germinans lætabitur. Annus item benignitatis optimum prædicationis tempus signi ficat, cujus anni corona Christus est, eo quod ipsius tantum Christi sermonibus atque operatio- nibus prædicationis tempus ornatur, ac decentissi- mum redditur. Hæc autem verba ad Patrem refe- renda sunt: Tu, inquit, Pa'er, ei benedices, hoc est, laudabis eum, sicut et fecisse eum legimus, quando ait : Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui". De campis autem, collibusque, et vallibus, in summa id dicendum videtur, quod universo illo sermone sancti Spiritus annuntiatur adventus, eo quod', adveniente Spiritu, loca omnia fidelibus replenda erant : campi quidem ecclesiarum ministris; montes autern, anachoretis; valles vero iis sanctis qui habitant in speluncis. Omnes autem hujusmodi fideles pinguedo quædam et fertilitas his locis futuri erant, et exsultationem atque abundan- Liam praestituri. Vel aliter, per campos, bumiles animas intelligere possumus, quæ sublime nihil co- gitant : et per montes, elatiores alias, quae ad inanes doctrinas et ad exteriorem bane mundi sa- pientiam elevatæ sunt ; per valles vero, dejectiores quasdam animas, quæ in profundum peccatorum prolapsa sunt. Speciosa autem illius terræ, qua deserta esse dicitur virtutibus, animæ illæ sunt
17β According to the abundance of your compassion look upon me. ‘According to the abundance of your compassion’ was expounded in the fiftieth psalm and the rest of the verse in the twenty-fourth psalm.
18 Mὴ ἀποστρέψῃς τὸ πρόσωπόν σου ἀπὸ τοῦ παιδός σου, ὅτι θλίβομαι· ταχὺ ἐπάκουσόν μου. Περὶ μὲν τοῦ, μὴ ἀποστρέψῃς τὸ πρόσωπόν σου, εἴρηται ἐν τῷ κϛ΄ ψαλμῷ· παιδός σου δὲ, τοῦ Μονογενοῦς.φησὶν, ἡμᾶς ἀνατολὴ ἐξ ὕψους)· καὶ ἐμέθυσας Α αὐτὴν τῷ οἶνῳ τῆς κατανύξεως, ὡς ἐν τῷ ς' στίχω τοῦ νθ' ψαλμοῦ κατὰ ἀναγωγὴν ἐξηγησάμεθα. Ε- πλήθυνας τὴν εὐαγγελικὴν ἀρδείαν, ἵνα πλουτίσῃς τὴν εἰρημένην γῆν ἀρεταῖς. Ποταμὸς δὲ τοῦ Θεοῦ ὁ Σωτὴρ ἡμῶν Ἰησοῦς. Ὕδατα δὲ αἱ διδασκαλίαι αὐτοῦ. Τοῦ ποταμοῦ γάρ, φησί, τὰ ὁρμήματα εύ φραίνουσι τὴν πόλιν τοῦ Θεοῦ, ὡς ἐν τῷ ζ' στίχῳ τοῦ με' ψαλμοῦ προδιελάβομεν· ἀπὸ τούτου δὲ τοῦ ποταμοῦ ὀχετοὶ ἐῤῥύησαν, οἱ ἀπόστολοι, καὶ ἤρ δευσαν ὅλην τὴν οἰκουμένην. Ητοίμασας δὲ τὴν λο γικὴν τροφὴν αὐτῶν τῶν ἐθνῶν. Αὐτὸς γὰρ αὐτὴν σκευάσας, διὰ τῶν θεοπρεπῶν δογμάτων, παρέδωκας τοῖς ἀποστόλοις ἐντειλάμενος, πῶς δεῖ τρέφειν πει- νώσας ψυχάς · ὅτι οὕτως ἐστὶν ἡ ἀληθὴς ἑτοιμασία – τῆς ἀληθινῆς τροφῆς, ὡς αὐτὸς ἡτοίμασας, καὶ οὐκ ἄλλως. Αύλακες δὲ τῆς δηλωθείσης γῆς, τὰ βάθη τῶν καρδιῶν τῶν ἀνθρώπων, ἃς ἄγαν ἀρδευθῆναι παρα- καλεῖ, ὡς ἐκβακχευθῆναι πρὸς τὸν εἰς Θεὸν ἔρωτα, καὶ ἐκστῆναι μὲν πάσης σκληρότητος, ἀπαλυνθῆναι δὲ πρὸς ἡμερότητα. Γεννήματα δὲ αὐτῆς αἱ ἀρεται, ὡς καρπὸς τῆς πίστεως. Σταγόνες δὲ αὐτῆς, αἱ ἀπὸ τῶν διδασκαλιῶν στάζουσαι ψεκάδες τῆς διδα χῆς· ἢ καὶ τὰ ἀπὸ τῶν θείων Γραφῶν ἐκσταζόμενα νοήματα, ἃ καὶ ὡς δρόσος πιαίνουσι, ὑφ' ὧν εύ- φρανθήσεται θάλλουσα καὶ αὐξανομένη· καὶ ἐνιαυ- τὸς μὲν χρηστότητος, ὁ χρηστότατος καιρὸς τοῦ κη ρύγματος. Στέφανος δὲ αὐτοῦ ὁ Χριστός, ὡς κοσμή σας καὶ καθωραΐσας αὐτὸν ἐν ἔργῳ καὶ λόγῳ. Πρὸς τὸν Πατέρα δὲ τὸν λόγον ἀνοίσεις, ὅτι εὐλογήσεις, ὅ ἐστιν, εὐφημήσεις καὶ ἐπαινέσεις. Οὕτω γὰρ καὶ πεποίηκεν εἰπών· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ ηὐδόκησα. Περὶ δὲ τῶν πεδίων, καὶ τῶν βουνῶν, καὶ τῶν κοιλάδων ἁπλῷ λόγῳ φαμὲν, ὅτι προαγορεύει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ὡς ἄρα πᾶς τόπος ὑποδέξεται τους πιστούς. Τὰ πεδία μὲν, τοὺς κληρικοὺς τῶν ἐχε κλησιῶν· τὰ ὄρη δὲ, τοὺς ἀναχωρητάς· αἱ και λάδες δὲ, τοὺς σπηλαιώτας· οἳ καὶ πιότης τοῖς τοιούτοις ἔσονται τόποις, καὶ ἀγαλλίασις, καὶ σἶτος· Εἶεν δ᾽ ἂν καὶ ἄλλως πεδία μεν, αἱ ταπειναὶ ψυχαί, τῷ μηδὲν φρονεῖν ὑψηλόν· ὅρη δὲ, αἱ ἐπηρμέναι τῇ ματαίᾳ σοφίᾳ· κοιλάδες δὲ, αἱ εἰς βάθος ἁμαρ- τιῶν κατολισθήσασαι· ὡραῖα δὲ τῆς κατ' ἀρετὴν ἐρήμου γῆς, αἱ ἐπιτήδειοι ψυχαὶ πρὸς καρποφορίαν· κρ:οὶ δὲ τῶν προβάτων, οἱ ἀπόστολοι, ὡς ἔξαρχοι τῶν λογικῶν τοῦ Χριστοῦ θρεμμάτων, οἳ καὶ ἐνεδύσαντο τὴν χάριν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἐν τῷ καιρῷ τῆς Πεντηκοστῆς, κατὰ τό· Ὑμεῖς δὲ καθ- ίσατε ἐν τῇ πόλει Ἱερουσαλήμ, ἕως ἂν ἐνδύ- σησθε δύναμιν ἐξ ὕψους· ἢ καὶ οἱ κατὰ τόπους ἐπίσκοποι καὶ ἱερεῖς, οἱ ἐνεδύσαντο διὰ τοῦ βαπτί σματος τὸν Χριστόν· "Οσοι γάρ, φησίν, εἰς Χρι στὸν ἐβαπτίσθητε, Χριστὸν ἐνεδύσασθε. Χρὴ δὲ καὶ τοῦτο εἰπεῖν, ὅτι οὐχ εὑρίσκομεν καθ' ἱστορίαν τοιαύτης ἀξιωθέντας εὐετηρίας τοὺς ἐπανελθόντας * COMMENT. IN PSALMOS B SR. et omncs gentes in ea habitantes visitavit, et de C Luc. 1, 78. so Matth. !!!, 17, D quo dictum est quod Visitavit nos oriens ex alto **; qui etiam inebriavit terram vino illo compunctionis, de quo in sexto versiculo diximus psalmi lix, sensum tradentes anagogicum. Multiplicavit præ- terea irrigationem evangelicam, ut terram illam, quam diximus, virtutum fructibus fecundaret. Flumen autem Dei Salvator noster est Jesus, et aquæ fluminis multiplices sunt ejus doctrinæ. Fluminis enim, inquit, impetus lætificat civitatem Dei, quemadmodum in XLV psalmo, versiculo 7, declaravimus. Ab hoc flumine rivuli quidam deflu xerunt, sancti nimirum apostoli, qui universam postmodum terram irrigarunt. Tu etiam præparasti, inquit, rationalem cibum, sacris ac divinis do- gmatibus tuis confectum, et tradidisti eum apostolis, modum nimirum ac rationem docens, quibus esu- rientes pascere animas oporteret: quoniam veri cibi præparatio hujusmodi est, ut eo nimirmur modo conficiatur, quo tu preparasti et non aliter. Per sulcos etiam illius terræ, profunda hominum corda intelligimus : quos sulcos adeo irrigari jubet Propheta, ut divino amore inebrientur, utque ab omni recedant duritie, et ad mansuetudinem mol-· liantur. Ejusdem præterea germina virtutes sunt, veluti elegantissimi fidei fructus; et guttas ejus eas esse intelligimus, quæ a doctrina sacræ stil- lant disciplinæ, vel sublimiores sensus a divinis emanantes Scripturis, qui roris instar fidelium animas impinguant, et præterea quibus terra illa, quam dícimus, germinans lætabitur. Annus item benignitatis optimum prædicationis tempus signi ficat, cujus anni corona Christus est, eo quod ipsius tantum Christi sermonibus atque operatio- nibus prædicationis tempus ornatur, ac decentissi- mum redditur. Hæc autem verba ad Patrem refe- renda sunt: Tu, inquit, Pa'er, ei benedices, hoc est, laudabis eum, sicut et fecisse eum legimus, quando ait : Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui". De campis autem, collibusque, et vallibus, in summa id dicendum videtur, quod universo illo sermone sancti Spiritus annuntiatur adventus, eo quod', adveniente Spiritu, loca omnia fidelibus replenda erant : campi quidem ecclesiarum ministris; montes autern, anachoretis; valles vero iis sanctis qui habitant in speluncis. Omnes autem hujusmodi fideles pinguedo quædam et fertilitas his locis futuri erant, et exsultationem atque abundan- Liam praestituri. Vel aliter, per campos, bumiles animas intelligere possumus, quæ sublime nihil co- gitant : et per montes, elatiores alias, quae ad inanes doctrinas et ad exteriorem bane mundi sa- pientiam elevatæ sunt ; per valles vero, dejectiores quasdam animas, quæ in profundum peccatorum prolapsa sunt. Speciosa autem illius terræ, qua deserta esse dicitur virtutibus, animæ illæ sunt
18 Avert not your face from your child, for I am afflicted; hear me swiftly. ‘Avert not your face’ was discussed in the twenty-sixth psalm; ‘from your child’, that is from your only-begotten.
α Πρόσχες τῇ ψυχῇ μου καὶ λύτρωσαι αὐτήν. Πρόσχες αὐτῇ θλιβομένῃ.φησὶν, ἡμᾶς ἀνατολὴ ἐξ ὕψους)· καὶ ἐμέθυσας Α αὐτὴν τῷ οἶνῳ τῆς κατανύξεως, ὡς ἐν τῷ ς' στίχω τοῦ νθ' ψαλμοῦ κατὰ ἀναγωγὴν ἐξηγησάμεθα. Ε- πλήθυνας τὴν εὐαγγελικὴν ἀρδείαν, ἵνα πλουτίσῃς τὴν εἰρημένην γῆν ἀρεταῖς. Ποταμὸς δὲ τοῦ Θεοῦ ὁ Σωτὴρ ἡμῶν Ἰησοῦς. Ὕδατα δὲ αἱ διδασκαλίαι αὐτοῦ. Τοῦ ποταμοῦ γάρ, φησί, τὰ ὁρμήματα εύ φραίνουσι τὴν πόλιν τοῦ Θεοῦ, ὡς ἐν τῷ ζ' στίχῳ τοῦ με' ψαλμοῦ προδιελάβομεν· ἀπὸ τούτου δὲ τοῦ ποταμοῦ ὀχετοὶ ἐῤῥύησαν, οἱ ἀπόστολοι, καὶ ἤρ δευσαν ὅλην τὴν οἰκουμένην. Ητοίμασας δὲ τὴν λο γικὴν τροφὴν αὐτῶν τῶν ἐθνῶν. Αὐτὸς γὰρ αὐτὴν σκευάσας, διὰ τῶν θεοπρεπῶν δογμάτων, παρέδωκας τοῖς ἀποστόλοις ἐντειλάμενος, πῶς δεῖ τρέφειν πει- νώσας ψυχάς · ὅτι οὕτως ἐστὶν ἡ ἀληθὴς ἑτοιμασία – τῆς ἀληθινῆς τροφῆς, ὡς αὐτὸς ἡτοίμασας, καὶ οὐκ ἄλλως. Αύλακες δὲ τῆς δηλωθείσης γῆς, τὰ βάθη τῶν καρδιῶν τῶν ἀνθρώπων, ἃς ἄγαν ἀρδευθῆναι παρα- καλεῖ, ὡς ἐκβακχευθῆναι πρὸς τὸν εἰς Θεὸν ἔρωτα, καὶ ἐκστῆναι μὲν πάσης σκληρότητος, ἀπαλυνθῆναι δὲ πρὸς ἡμερότητα. Γεννήματα δὲ αὐτῆς αἱ ἀρεται, ὡς καρπὸς τῆς πίστεως. Σταγόνες δὲ αὐτῆς, αἱ ἀπὸ τῶν διδασκαλιῶν στάζουσαι ψεκάδες τῆς διδα χῆς· ἢ καὶ τὰ ἀπὸ τῶν θείων Γραφῶν ἐκσταζόμενα νοήματα, ἃ καὶ ὡς δρόσος πιαίνουσι, ὑφ' ὧν εύ- φρανθήσεται θάλλουσα καὶ αὐξανομένη· καὶ ἐνιαυ- τὸς μὲν χρηστότητος, ὁ χρηστότατος καιρὸς τοῦ κη ρύγματος. Στέφανος δὲ αὐτοῦ ὁ Χριστός, ὡς κοσμή σας καὶ καθωραΐσας αὐτὸν ἐν ἔργῳ καὶ λόγῳ. Πρὸς τὸν Πατέρα δὲ τὸν λόγον ἀνοίσεις, ὅτι εὐλογήσεις, ὅ ἐστιν, εὐφημήσεις καὶ ἐπαινέσεις. Οὕτω γὰρ καὶ πεποίηκεν εἰπών· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ ηὐδόκησα. Περὶ δὲ τῶν πεδίων, καὶ τῶν βουνῶν, καὶ τῶν κοιλάδων ἁπλῷ λόγῳ φαμὲν, ὅτι προαγορεύει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ὡς ἄρα πᾶς τόπος ὑποδέξεται τους πιστούς. Τὰ πεδία μὲν, τοὺς κληρικοὺς τῶν ἐχε κλησιῶν· τὰ ὄρη δὲ, τοὺς ἀναχωρητάς· αἱ και λάδες δὲ, τοὺς σπηλαιώτας· οἳ καὶ πιότης τοῖς τοιούτοις ἔσονται τόποις, καὶ ἀγαλλίασις, καὶ σἶτος· Εἶεν δ᾽ ἂν καὶ ἄλλως πεδία μεν, αἱ ταπειναὶ ψυχαί, τῷ μηδὲν φρονεῖν ὑψηλόν· ὅρη δὲ, αἱ ἐπηρμέναι τῇ ματαίᾳ σοφίᾳ· κοιλάδες δὲ, αἱ εἰς βάθος ἁμαρ- τιῶν κατολισθήσασαι· ὡραῖα δὲ τῆς κατ' ἀρετὴν ἐρήμου γῆς, αἱ ἐπιτήδειοι ψυχαὶ πρὸς καρποφορίαν· κρ:οὶ δὲ τῶν προβάτων, οἱ ἀπόστολοι, ὡς ἔξαρχοι τῶν λογικῶν τοῦ Χριστοῦ θρεμμάτων, οἳ καὶ ἐνεδύσαντο τὴν χάριν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἐν τῷ καιρῷ τῆς Πεντηκοστῆς, κατὰ τό· Ὑμεῖς δὲ καθ- ίσατε ἐν τῇ πόλει Ἱερουσαλήμ, ἕως ἂν ἐνδύ- σησθε δύναμιν ἐξ ὕψους· ἢ καὶ οἱ κατὰ τόπους ἐπίσκοποι καὶ ἱερεῖς, οἱ ἐνεδύσαντο διὰ τοῦ βαπτί σματος τὸν Χριστόν· "Οσοι γάρ, φησίν, εἰς Χρι στὸν ἐβαπτίσθητε, Χριστὸν ἐνεδύσασθε. Χρὴ δὲ καὶ τοῦτο εἰπεῖν, ὅτι οὐχ εὑρίσκομεν καθ' ἱστορίαν τοιαύτης ἀξιωθέντας εὐετηρίας τοὺς ἐπανελθόντας * COMMENT. IN PSALMOS B SR. et omncs gentes in ea habitantes visitavit, et de C Luc. 1, 78. so Matth. !!!, 17, D quo dictum est quod Visitavit nos oriens ex alto **; qui etiam inebriavit terram vino illo compunctionis, de quo in sexto versiculo diximus psalmi lix, sensum tradentes anagogicum. Multiplicavit præ- terea irrigationem evangelicam, ut terram illam, quam diximus, virtutum fructibus fecundaret. Flumen autem Dei Salvator noster est Jesus, et aquæ fluminis multiplices sunt ejus doctrinæ. Fluminis enim, inquit, impetus lætificat civitatem Dei, quemadmodum in XLV psalmo, versiculo 7, declaravimus. Ab hoc flumine rivuli quidam deflu xerunt, sancti nimirum apostoli, qui universam postmodum terram irrigarunt. Tu etiam præparasti, inquit, rationalem cibum, sacris ac divinis do- gmatibus tuis confectum, et tradidisti eum apostolis, modum nimirum ac rationem docens, quibus esu- rientes pascere animas oporteret: quoniam veri cibi præparatio hujusmodi est, ut eo nimirmur modo conficiatur, quo tu preparasti et non aliter. Per sulcos etiam illius terræ, profunda hominum corda intelligimus : quos sulcos adeo irrigari jubet Propheta, ut divino amore inebrientur, utque ab omni recedant duritie, et ad mansuetudinem mol-· liantur. Ejusdem præterea germina virtutes sunt, veluti elegantissimi fidei fructus; et guttas ejus eas esse intelligimus, quæ a doctrina sacræ stil- lant disciplinæ, vel sublimiores sensus a divinis emanantes Scripturis, qui roris instar fidelium animas impinguant, et præterea quibus terra illa, quam dícimus, germinans lætabitur. Annus item benignitatis optimum prædicationis tempus signi ficat, cujus anni corona Christus est, eo quod ipsius tantum Christi sermonibus atque operatio- nibus prædicationis tempus ornatur, ac decentissi- mum redditur. Hæc autem verba ad Patrem refe- renda sunt: Tu, inquit, Pa'er, ei benedices, hoc est, laudabis eum, sicut et fecisse eum legimus, quando ait : Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui". De campis autem, collibusque, et vallibus, in summa id dicendum videtur, quod universo illo sermone sancti Spiritus annuntiatur adventus, eo quod', adveniente Spiritu, loca omnia fidelibus replenda erant : campi quidem ecclesiarum ministris; montes autern, anachoretis; valles vero iis sanctis qui habitant in speluncis. Omnes autem hujusmodi fideles pinguedo quædam et fertilitas his locis futuri erant, et exsultationem atque abundan- Liam praestituri. Vel aliter, per campos, bumiles animas intelligere possumus, quæ sublime nihil co- gitant : et per montes, elatiores alias, quae ad inanes doctrinas et ad exteriorem bane mundi sa- pientiam elevatæ sunt ; per valles vero, dejectiores quasdam animas, quæ in profundum peccatorum prolapsa sunt. Speciosa autem illius terræ, qua deserta esse dicitur virtutibus, animæ illæ sunt
19α Turn to my soul and redeem it. Turn to it in affliction.
β Ἕνεκα τῶν ἐχθρῶν μου ῥῦσαί με. Ἵνα μὴ ἐπιχαρῶσι τῷ θανάτῳ μου.φησὶν, ἡμᾶς ἀνατολὴ ἐξ ὕψους)· καὶ ἐμέθυσας Α αὐτὴν τῷ οἶνῳ τῆς κατανύξεως, ὡς ἐν τῷ ς' στίχω τοῦ νθ' ψαλμοῦ κατὰ ἀναγωγὴν ἐξηγησάμεθα. Ε- πλήθυνας τὴν εὐαγγελικὴν ἀρδείαν, ἵνα πλουτίσῃς τὴν εἰρημένην γῆν ἀρεταῖς. Ποταμὸς δὲ τοῦ Θεοῦ ὁ Σωτὴρ ἡμῶν Ἰησοῦς. Ὕδατα δὲ αἱ διδασκαλίαι αὐτοῦ. Τοῦ ποταμοῦ γάρ, φησί, τὰ ὁρμήματα εύ φραίνουσι τὴν πόλιν τοῦ Θεοῦ, ὡς ἐν τῷ ζ' στίχῳ τοῦ με' ψαλμοῦ προδιελάβομεν· ἀπὸ τούτου δὲ τοῦ ποταμοῦ ὀχετοὶ ἐῤῥύησαν, οἱ ἀπόστολοι, καὶ ἤρ δευσαν ὅλην τὴν οἰκουμένην. Ητοίμασας δὲ τὴν λο γικὴν τροφὴν αὐτῶν τῶν ἐθνῶν. Αὐτὸς γὰρ αὐτὴν σκευάσας, διὰ τῶν θεοπρεπῶν δογμάτων, παρέδωκας τοῖς ἀποστόλοις ἐντειλάμενος, πῶς δεῖ τρέφειν πει- νώσας ψυχάς · ὅτι οὕτως ἐστὶν ἡ ἀληθὴς ἑτοιμασία – τῆς ἀληθινῆς τροφῆς, ὡς αὐτὸς ἡτοίμασας, καὶ οὐκ ἄλλως. Αύλακες δὲ τῆς δηλωθείσης γῆς, τὰ βάθη τῶν καρδιῶν τῶν ἀνθρώπων, ἃς ἄγαν ἀρδευθῆναι παρα- καλεῖ, ὡς ἐκβακχευθῆναι πρὸς τὸν εἰς Θεὸν ἔρωτα, καὶ ἐκστῆναι μὲν πάσης σκληρότητος, ἀπαλυνθῆναι δὲ πρὸς ἡμερότητα. Γεννήματα δὲ αὐτῆς αἱ ἀρεται, ὡς καρπὸς τῆς πίστεως. Σταγόνες δὲ αὐτῆς, αἱ ἀπὸ τῶν διδασκαλιῶν στάζουσαι ψεκάδες τῆς διδα χῆς· ἢ καὶ τὰ ἀπὸ τῶν θείων Γραφῶν ἐκσταζόμενα νοήματα, ἃ καὶ ὡς δρόσος πιαίνουσι, ὑφ' ὧν εύ- φρανθήσεται θάλλουσα καὶ αὐξανομένη· καὶ ἐνιαυ- τὸς μὲν χρηστότητος, ὁ χρηστότατος καιρὸς τοῦ κη ρύγματος. Στέφανος δὲ αὐτοῦ ὁ Χριστός, ὡς κοσμή σας καὶ καθωραΐσας αὐτὸν ἐν ἔργῳ καὶ λόγῳ. Πρὸς τὸν Πατέρα δὲ τὸν λόγον ἀνοίσεις, ὅτι εὐλογήσεις, ὅ ἐστιν, εὐφημήσεις καὶ ἐπαινέσεις. Οὕτω γὰρ καὶ πεποίηκεν εἰπών· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ ηὐδόκησα. Περὶ δὲ τῶν πεδίων, καὶ τῶν βουνῶν, καὶ τῶν κοιλάδων ἁπλῷ λόγῳ φαμὲν, ὅτι προαγορεύει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ὡς ἄρα πᾶς τόπος ὑποδέξεται τους πιστούς. Τὰ πεδία μὲν, τοὺς κληρικοὺς τῶν ἐχε κλησιῶν· τὰ ὄρη δὲ, τοὺς ἀναχωρητάς· αἱ και λάδες δὲ, τοὺς σπηλαιώτας· οἳ καὶ πιότης τοῖς τοιούτοις ἔσονται τόποις, καὶ ἀγαλλίασις, καὶ σἶτος· Εἶεν δ᾽ ἂν καὶ ἄλλως πεδία μεν, αἱ ταπειναὶ ψυχαί, τῷ μηδὲν φρονεῖν ὑψηλόν· ὅρη δὲ, αἱ ἐπηρμέναι τῇ ματαίᾳ σοφίᾳ· κοιλάδες δὲ, αἱ εἰς βάθος ἁμαρ- τιῶν κατολισθήσασαι· ὡραῖα δὲ τῆς κατ' ἀρετὴν ἐρήμου γῆς, αἱ ἐπιτήδειοι ψυχαὶ πρὸς καρποφορίαν· κρ:οὶ δὲ τῶν προβάτων, οἱ ἀπόστολοι, ὡς ἔξαρχοι τῶν λογικῶν τοῦ Χριστοῦ θρεμμάτων, οἳ καὶ ἐνεδύσαντο τὴν χάριν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἐν τῷ καιρῷ τῆς Πεντηκοστῆς, κατὰ τό· Ὑμεῖς δὲ καθ- ίσατε ἐν τῇ πόλει Ἱερουσαλήμ, ἕως ἂν ἐνδύ- σησθε δύναμιν ἐξ ὕψους· ἢ καὶ οἱ κατὰ τόπους ἐπίσκοποι καὶ ἱερεῖς, οἱ ἐνεδύσαντο διὰ τοῦ βαπτί σματος τὸν Χριστόν· "Οσοι γάρ, φησίν, εἰς Χρι στὸν ἐβαπτίσθητε, Χριστὸν ἐνεδύσασθε. Χρὴ δὲ καὶ τοῦτο εἰπεῖν, ὅτι οὐχ εὑρίσκομεν καθ' ἱστορίαν τοιαύτης ἀξιωθέντας εὐετηρίας τοὺς ἐπανελθόντας * COMMENT. IN PSALMOS B SR. et omncs gentes in ea habitantes visitavit, et de C Luc. 1, 78. so Matth. !!!, 17, D quo dictum est quod Visitavit nos oriens ex alto **; qui etiam inebriavit terram vino illo compunctionis, de quo in sexto versiculo diximus psalmi lix, sensum tradentes anagogicum. Multiplicavit præ- terea irrigationem evangelicam, ut terram illam, quam diximus, virtutum fructibus fecundaret. Flumen autem Dei Salvator noster est Jesus, et aquæ fluminis multiplices sunt ejus doctrinæ. Fluminis enim, inquit, impetus lætificat civitatem Dei, quemadmodum in XLV psalmo, versiculo 7, declaravimus. Ab hoc flumine rivuli quidam deflu xerunt, sancti nimirum apostoli, qui universam postmodum terram irrigarunt. Tu etiam præparasti, inquit, rationalem cibum, sacris ac divinis do- gmatibus tuis confectum, et tradidisti eum apostolis, modum nimirum ac rationem docens, quibus esu- rientes pascere animas oporteret: quoniam veri cibi præparatio hujusmodi est, ut eo nimirmur modo conficiatur, quo tu preparasti et non aliter. Per sulcos etiam illius terræ, profunda hominum corda intelligimus : quos sulcos adeo irrigari jubet Propheta, ut divino amore inebrientur, utque ab omni recedant duritie, et ad mansuetudinem mol-· liantur. Ejusdem præterea germina virtutes sunt, veluti elegantissimi fidei fructus; et guttas ejus eas esse intelligimus, quæ a doctrina sacræ stil- lant disciplinæ, vel sublimiores sensus a divinis emanantes Scripturis, qui roris instar fidelium animas impinguant, et præterea quibus terra illa, quam dícimus, germinans lætabitur. Annus item benignitatis optimum prædicationis tempus signi ficat, cujus anni corona Christus est, eo quod ipsius tantum Christi sermonibus atque operatio- nibus prædicationis tempus ornatur, ac decentissi- mum redditur. Hæc autem verba ad Patrem refe- renda sunt: Tu, inquit, Pa'er, ei benedices, hoc est, laudabis eum, sicut et fecisse eum legimus, quando ait : Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui". De campis autem, collibusque, et vallibus, in summa id dicendum videtur, quod universo illo sermone sancti Spiritus annuntiatur adventus, eo quod', adveniente Spiritu, loca omnia fidelibus replenda erant : campi quidem ecclesiarum ministris; montes autern, anachoretis; valles vero iis sanctis qui habitant in speluncis. Omnes autem hujusmodi fideles pinguedo quædam et fertilitas his locis futuri erant, et exsultationem atque abundan- Liam praestituri. Vel aliter, per campos, bumiles animas intelligere possumus, quæ sublime nihil co- gitant : et per montes, elatiores alias, quae ad inanes doctrinas et ad exteriorem bane mundi sa- pientiam elevatæ sunt ; per valles vero, dejectiores quasdam animas, quæ in profundum peccatorum prolapsa sunt. Speciosa autem illius terræ, qua deserta esse dicitur virtutibus, animæ illæ sunt
19β For the sake of my enemies deliver me. That they may not rejoice in my death.
α Σὺ γὰρ γινώσκεις τὸν ὀνειδισμόν μου καὶ τὴν αἰσχύνην μου καὶ τὴν ἐντροπήν μου. Οἶδας ὅσα με ὀνειδίζουσι, φάγον καὶ οἰνοπότην, καὶ τελωνῶν καὶ ἁμαρτωλῶνφησὶν, ἡμᾶς ἀνατολὴ ἐξ ὕψους)· καὶ ἐμέθυσας Α αὐτὴν τῷ οἶνῳ τῆς κατανύξεως, ὡς ἐν τῷ ς' στίχω τοῦ νθ' ψαλμοῦ κατὰ ἀναγωγὴν ἐξηγησάμεθα. Ε- πλήθυνας τὴν εὐαγγελικὴν ἀρδείαν, ἵνα πλουτίσῃς τὴν εἰρημένην γῆν ἀρεταῖς. Ποταμὸς δὲ τοῦ Θεοῦ ὁ Σωτὴρ ἡμῶν Ἰησοῦς. Ὕδατα δὲ αἱ διδασκαλίαι αὐτοῦ. Τοῦ ποταμοῦ γάρ, φησί, τὰ ὁρμήματα εύ φραίνουσι τὴν πόλιν τοῦ Θεοῦ, ὡς ἐν τῷ ζ' στίχῳ τοῦ με' ψαλμοῦ προδιελάβομεν· ἀπὸ τούτου δὲ τοῦ ποταμοῦ ὀχετοὶ ἐῤῥύησαν, οἱ ἀπόστολοι, καὶ ἤρ δευσαν ὅλην τὴν οἰκουμένην. Ητοίμασας δὲ τὴν λο γικὴν τροφὴν αὐτῶν τῶν ἐθνῶν. Αὐτὸς γὰρ αὐτὴν σκευάσας, διὰ τῶν θεοπρεπῶν δογμάτων, παρέδωκας τοῖς ἀποστόλοις ἐντειλάμενος, πῶς δεῖ τρέφειν πει- νώσας ψυχάς · ὅτι οὕτως ἐστὶν ἡ ἀληθὴς ἑτοιμασία – τῆς ἀληθινῆς τροφῆς, ὡς αὐτὸς ἡτοίμασας, καὶ οὐκ ἄλλως. Αύλακες δὲ τῆς δηλωθείσης γῆς, τὰ βάθη τῶν καρδιῶν τῶν ἀνθρώπων, ἃς ἄγαν ἀρδευθῆναι παρα- καλεῖ, ὡς ἐκβακχευθῆναι πρὸς τὸν εἰς Θεὸν ἔρωτα, καὶ ἐκστῆναι μὲν πάσης σκληρότητος, ἀπαλυνθῆναι δὲ πρὸς ἡμερότητα. Γεννήματα δὲ αὐτῆς αἱ ἀρεται, ὡς καρπὸς τῆς πίστεως. Σταγόνες δὲ αὐτῆς, αἱ ἀπὸ τῶν διδασκαλιῶν στάζουσαι ψεκάδες τῆς διδα χῆς· ἢ καὶ τὰ ἀπὸ τῶν θείων Γραφῶν ἐκσταζόμενα νοήματα, ἃ καὶ ὡς δρόσος πιαίνουσι, ὑφ' ὧν εύ- φρανθήσεται θάλλουσα καὶ αὐξανομένη· καὶ ἐνιαυ- τὸς μὲν χρηστότητος, ὁ χρηστότατος καιρὸς τοῦ κη ρύγματος. Στέφανος δὲ αὐτοῦ ὁ Χριστός, ὡς κοσμή σας καὶ καθωραΐσας αὐτὸν ἐν ἔργῳ καὶ λόγῳ. Πρὸς τὸν Πατέρα δὲ τὸν λόγον ἀνοίσεις, ὅτι εὐλογήσεις, ὅ ἐστιν, εὐφημήσεις καὶ ἐπαινέσεις. Οὕτω γὰρ καὶ πεποίηκεν εἰπών· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ ηὐδόκησα. Περὶ δὲ τῶν πεδίων, καὶ τῶν βουνῶν, καὶ τῶν κοιλάδων ἁπλῷ λόγῳ φαμὲν, ὅτι προαγορεύει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ὡς ἄρα πᾶς τόπος ὑποδέξεται τους πιστούς. Τὰ πεδία μὲν, τοὺς κληρικοὺς τῶν ἐχε κλησιῶν· τὰ ὄρη δὲ, τοὺς ἀναχωρητάς· αἱ και λάδες δὲ, τοὺς σπηλαιώτας· οἳ καὶ πιότης τοῖς τοιούτοις ἔσονται τόποις, καὶ ἀγαλλίασις, καὶ σἶτος· Εἶεν δ᾽ ἂν καὶ ἄλλως πεδία μεν, αἱ ταπειναὶ ψυχαί, τῷ μηδὲν φρονεῖν ὑψηλόν· ὅρη δὲ, αἱ ἐπηρμέναι τῇ ματαίᾳ σοφίᾳ· κοιλάδες δὲ, αἱ εἰς βάθος ἁμαρ- τιῶν κατολισθήσασαι· ὡραῖα δὲ τῆς κατ' ἀρετὴν ἐρήμου γῆς, αἱ ἐπιτήδειοι ψυχαὶ πρὸς καρποφορίαν· κρ:οὶ δὲ τῶν προβάτων, οἱ ἀπόστολοι, ὡς ἔξαρχοι τῶν λογικῶν τοῦ Χριστοῦ θρεμμάτων, οἳ καὶ ἐνεδύσαντο τὴν χάριν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἐν τῷ καιρῷ τῆς Πεντηκοστῆς, κατὰ τό· Ὑμεῖς δὲ καθ- ίσατε ἐν τῇ πόλει Ἱερουσαλήμ, ἕως ἂν ἐνδύ- σησθε δύναμιν ἐξ ὕψους· ἢ καὶ οἱ κατὰ τόπους ἐπίσκοποι καὶ ἱερεῖς, οἱ ἐνεδύσαντο διὰ τοῦ βαπτί σματος τὸν Χριστόν· "Οσοι γάρ, φησίν, εἰς Χρι στὸν ἐβαπτίσθητε, Χριστὸν ἐνεδύσασθε. Χρὴ δὲ καὶ τοῦτο εἰπεῖν, ὅτι οὐχ εὑρίσκομεν καθ' ἱστορίαν τοιαύτης ἀξιωθέντας εὐετηρίας τοὺς ἐπανελθόντας * COMMENT. IN PSALMOS B SR. et omncs gentes in ea habitantes visitavit, et de C Luc. 1, 78. so Matth. !!!, 17, D quo dictum est quod Visitavit nos oriens ex alto **; qui etiam inebriavit terram vino illo compunctionis, de quo in sexto versiculo diximus psalmi lix, sensum tradentes anagogicum. Multiplicavit præ- terea irrigationem evangelicam, ut terram illam, quam diximus, virtutum fructibus fecundaret. Flumen autem Dei Salvator noster est Jesus, et aquæ fluminis multiplices sunt ejus doctrinæ. Fluminis enim, inquit, impetus lætificat civitatem Dei, quemadmodum in XLV psalmo, versiculo 7, declaravimus. Ab hoc flumine rivuli quidam deflu xerunt, sancti nimirum apostoli, qui universam postmodum terram irrigarunt. Tu etiam præparasti, inquit, rationalem cibum, sacris ac divinis do- gmatibus tuis confectum, et tradidisti eum apostolis, modum nimirum ac rationem docens, quibus esu- rientes pascere animas oporteret: quoniam veri cibi præparatio hujusmodi est, ut eo nimirmur modo conficiatur, quo tu preparasti et non aliter. Per sulcos etiam illius terræ, profunda hominum corda intelligimus : quos sulcos adeo irrigari jubet Propheta, ut divino amore inebrientur, utque ab omni recedant duritie, et ad mansuetudinem mol-· liantur. Ejusdem præterea germina virtutes sunt, veluti elegantissimi fidei fructus; et guttas ejus eas esse intelligimus, quæ a doctrina sacræ stil- lant disciplinæ, vel sublimiores sensus a divinis emanantes Scripturis, qui roris instar fidelium animas impinguant, et præterea quibus terra illa, quam dícimus, germinans lætabitur. Annus item benignitatis optimum prædicationis tempus signi ficat, cujus anni corona Christus est, eo quod ipsius tantum Christi sermonibus atque operatio- nibus prædicationis tempus ornatur, ac decentissi- mum redditur. Hæc autem verba ad Patrem refe- renda sunt: Tu, inquit, Pa'er, ei benedices, hoc est, laudabis eum, sicut et fecisse eum legimus, quando ait : Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui". De campis autem, collibusque, et vallibus, in summa id dicendum videtur, quod universo illo sermone sancti Spiritus annuntiatur adventus, eo quod', adveniente Spiritu, loca omnia fidelibus replenda erant : campi quidem ecclesiarum ministris; montes autern, anachoretis; valles vero iis sanctis qui habitant in speluncis. Omnes autem hujusmodi fideles pinguedo quædam et fertilitas his locis futuri erant, et exsultationem atque abundan- Liam praestituri. Vel aliter, per campos, bumiles animas intelligere possumus, quæ sublime nihil co- gitant : et per montes, elatiores alias, quae ad inanes doctrinas et ad exteriorem bane mundi sa- pientiam elevatæ sunt ; per valles vero, dejectiores quasdam animas, quæ in profundum peccatorum prolapsa sunt. Speciosa autem illius terræ, qua deserta esse dicitur virtutibus, animæ illæ sunt
20α For you know my reproach and my shame and my humiliation. You know how they are reproaching me, calling me a glutton and drunkard, and a friend
φίλον, καὶ δαιμονῶντα καὶ ἀντίθεον ὀνομάζοντες, καὶ αἰσχύνοντες καὶ ἐντρέποντες ὡς αὐτοῖς δοκεῖ.φησὶν, ἡμᾶς ἀνατολὴ ἐξ ὕψους)· καὶ ἐμέθυσας Α αὐτὴν τῷ οἶνῳ τῆς κατανύξεως, ὡς ἐν τῷ ς' στίχω τοῦ νθ' ψαλμοῦ κατὰ ἀναγωγὴν ἐξηγησάμεθα. Ε- πλήθυνας τὴν εὐαγγελικὴν ἀρδείαν, ἵνα πλουτίσῃς τὴν εἰρημένην γῆν ἀρεταῖς. Ποταμὸς δὲ τοῦ Θεοῦ ὁ Σωτὴρ ἡμῶν Ἰησοῦς. Ὕδατα δὲ αἱ διδασκαλίαι αὐτοῦ. Τοῦ ποταμοῦ γάρ, φησί, τὰ ὁρμήματα εύ φραίνουσι τὴν πόλιν τοῦ Θεοῦ, ὡς ἐν τῷ ζ' στίχῳ τοῦ με' ψαλμοῦ προδιελάβομεν· ἀπὸ τούτου δὲ τοῦ ποταμοῦ ὀχετοὶ ἐῤῥύησαν, οἱ ἀπόστολοι, καὶ ἤρ δευσαν ὅλην τὴν οἰκουμένην. Ητοίμασας δὲ τὴν λο γικὴν τροφὴν αὐτῶν τῶν ἐθνῶν. Αὐτὸς γὰρ αὐτὴν σκευάσας, διὰ τῶν θεοπρεπῶν δογμάτων, παρέδωκας τοῖς ἀποστόλοις ἐντειλάμενος, πῶς δεῖ τρέφειν πει- νώσας ψυχάς · ὅτι οὕτως ἐστὶν ἡ ἀληθὴς ἑτοιμασία – τῆς ἀληθινῆς τροφῆς, ὡς αὐτὸς ἡτοίμασας, καὶ οὐκ ἄλλως. Αύλακες δὲ τῆς δηλωθείσης γῆς, τὰ βάθη τῶν καρδιῶν τῶν ἀνθρώπων, ἃς ἄγαν ἀρδευθῆναι παρα- καλεῖ, ὡς ἐκβακχευθῆναι πρὸς τὸν εἰς Θεὸν ἔρωτα, καὶ ἐκστῆναι μὲν πάσης σκληρότητος, ἀπαλυνθῆναι δὲ πρὸς ἡμερότητα. Γεννήματα δὲ αὐτῆς αἱ ἀρεται, ὡς καρπὸς τῆς πίστεως. Σταγόνες δὲ αὐτῆς, αἱ ἀπὸ τῶν διδασκαλιῶν στάζουσαι ψεκάδες τῆς διδα χῆς· ἢ καὶ τὰ ἀπὸ τῶν θείων Γραφῶν ἐκσταζόμενα νοήματα, ἃ καὶ ὡς δρόσος πιαίνουσι, ὑφ' ὧν εύ- φρανθήσεται θάλλουσα καὶ αὐξανομένη· καὶ ἐνιαυ- τὸς μὲν χρηστότητος, ὁ χρηστότατος καιρὸς τοῦ κη ρύγματος. Στέφανος δὲ αὐτοῦ ὁ Χριστός, ὡς κοσμή σας καὶ καθωραΐσας αὐτὸν ἐν ἔργῳ καὶ λόγῳ. Πρὸς τὸν Πατέρα δὲ τὸν λόγον ἀνοίσεις, ὅτι εὐλογήσεις, ὅ ἐστιν, εὐφημήσεις καὶ ἐπαινέσεις. Οὕτω γὰρ καὶ πεποίηκεν εἰπών· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ ηὐδόκησα. Περὶ δὲ τῶν πεδίων, καὶ τῶν βουνῶν, καὶ τῶν κοιλάδων ἁπλῷ λόγῳ φαμὲν, ὅτι προαγορεύει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ὡς ἄρα πᾶς τόπος ὑποδέξεται τους πιστούς. Τὰ πεδία μὲν, τοὺς κληρικοὺς τῶν ἐχε κλησιῶν· τὰ ὄρη δὲ, τοὺς ἀναχωρητάς· αἱ και λάδες δὲ, τοὺς σπηλαιώτας· οἳ καὶ πιότης τοῖς τοιούτοις ἔσονται τόποις, καὶ ἀγαλλίασις, καὶ σἶτος· Εἶεν δ᾽ ἂν καὶ ἄλλως πεδία μεν, αἱ ταπειναὶ ψυχαί, τῷ μηδὲν φρονεῖν ὑψηλόν· ὅρη δὲ, αἱ ἐπηρμέναι τῇ ματαίᾳ σοφίᾳ· κοιλάδες δὲ, αἱ εἰς βάθος ἁμαρ- τιῶν κατολισθήσασαι· ὡραῖα δὲ τῆς κατ' ἀρετὴν ἐρήμου γῆς, αἱ ἐπιτήδειοι ψυχαὶ πρὸς καρποφορίαν· κρ:οὶ δὲ τῶν προβάτων, οἱ ἀπόστολοι, ὡς ἔξαρχοι τῶν λογικῶν τοῦ Χριστοῦ θρεμμάτων, οἳ καὶ ἐνεδύσαντο τὴν χάριν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἐν τῷ καιρῷ τῆς Πεντηκοστῆς, κατὰ τό· Ὑμεῖς δὲ καθ- ίσατε ἐν τῇ πόλει Ἱερουσαλήμ, ἕως ἂν ἐνδύ- σησθε δύναμιν ἐξ ὕψους· ἢ καὶ οἱ κατὰ τόπους ἐπίσκοποι καὶ ἱερεῖς, οἱ ἐνεδύσαντο διὰ τοῦ βαπτί σματος τὸν Χριστόν· "Οσοι γάρ, φησίν, εἰς Χρι στὸν ἐβαπτίσθητε, Χριστὸν ἐνεδύσασθε. Χρὴ δὲ καὶ τοῦτο εἰπεῖν, ὅτι οὐχ εὑρίσκομεν καθ' ἱστορίαν τοιαύτης ἀξιωθέντας εὐετηρίας τοὺς ἐπανελθόντας * COMMENT. IN PSALMOS B SR. et omncs gentes in ea habitantes visitavit, et de C Luc. 1, 78. so Matth. !!!, 17, D quo dictum est quod Visitavit nos oriens ex alto **; qui etiam inebriavit terram vino illo compunctionis, de quo in sexto versiculo diximus psalmi lix, sensum tradentes anagogicum. Multiplicavit præ- terea irrigationem evangelicam, ut terram illam, quam diximus, virtutum fructibus fecundaret. Flumen autem Dei Salvator noster est Jesus, et aquæ fluminis multiplices sunt ejus doctrinæ. Fluminis enim, inquit, impetus lætificat civitatem Dei, quemadmodum in XLV psalmo, versiculo 7, declaravimus. Ab hoc flumine rivuli quidam deflu xerunt, sancti nimirum apostoli, qui universam postmodum terram irrigarunt. Tu etiam præparasti, inquit, rationalem cibum, sacris ac divinis do- gmatibus tuis confectum, et tradidisti eum apostolis, modum nimirum ac rationem docens, quibus esu- rientes pascere animas oporteret: quoniam veri cibi præparatio hujusmodi est, ut eo nimirmur modo conficiatur, quo tu preparasti et non aliter. Per sulcos etiam illius terræ, profunda hominum corda intelligimus : quos sulcos adeo irrigari jubet Propheta, ut divino amore inebrientur, utque ab omni recedant duritie, et ad mansuetudinem mol-· liantur. Ejusdem præterea germina virtutes sunt, veluti elegantissimi fidei fructus; et guttas ejus eas esse intelligimus, quæ a doctrina sacræ stil- lant disciplinæ, vel sublimiores sensus a divinis emanantes Scripturis, qui roris instar fidelium animas impinguant, et præterea quibus terra illa, quam dícimus, germinans lætabitur. Annus item benignitatis optimum prædicationis tempus signi ficat, cujus anni corona Christus est, eo quod ipsius tantum Christi sermonibus atque operatio- nibus prædicationis tempus ornatur, ac decentissi- mum redditur. Hæc autem verba ad Patrem refe- renda sunt: Tu, inquit, Pa'er, ei benedices, hoc est, laudabis eum, sicut et fecisse eum legimus, quando ait : Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui". De campis autem, collibusque, et vallibus, in summa id dicendum videtur, quod universo illo sermone sancti Spiritus annuntiatur adventus, eo quod', adveniente Spiritu, loca omnia fidelibus replenda erant : campi quidem ecclesiarum ministris; montes autern, anachoretis; valles vero iis sanctis qui habitant in speluncis. Omnes autem hujusmodi fideles pinguedo quædam et fertilitas his locis futuri erant, et exsultationem atque abundan- Liam praestituri. Vel aliter, per campos, bumiles animas intelligere possumus, quæ sublime nihil co- gitant : et per montes, elatiores alias, quae ad inanes doctrinas et ad exteriorem bane mundi sa- pientiam elevatæ sunt ; per valles vero, dejectiores quasdam animas, quæ in profundum peccatorum prolapsa sunt. Speciosa autem illius terræ, qua deserta esse dicitur virtutibus, animæ illæ sunt
of tax-collectors and sinners, and saying I have a demon and am opposed to God and shaming and humiliating me as they imagine.
β Ἐναντίον σου πάντες οἱ θλίβοντές με. Ἐνώπιόν σού με θλίβουσι, σοῦ πάντα βλέποντος· ἢ ἐνώπιόν σού εἰσι, μὴ δυνάμενοί σε διαδρᾶναι. Εἰ δέ τις ἐπαπορήσοι, πῶς τοσαῦτα δεηθεὶς, ὅμως οὐκ ἐξέφυγε τοὺς τοιούτους πειρασμοὺς, ἀκουσάτω, ὅτι ηὔχετο μὲν ὡς ἄνθρωπος, μὴ εἰσελθεῖν εἰς πειρασμόν ― καὶ γὰρ καὶ ἡμῖν οὕτως εὔχεσθαι παραδέδωκε ― διότι τὸ μὲν πνεῦμα, πρόθυμον, ἡ δὲ σὰρξ, ἀσθενής. Ἐπεὶ δὲ συνέφερε παθεῖν αὐτὸν διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν, κατεδέξατο τὰ πάθη, προελόμενος τὸ θεῖον θέλημα παρὰ τὸ ἀνθρώπινον· καὶ γὰρ προσευξάμενος, Πάτερ μου, εἰ δυνατόν ἐστι, παρελθέτω τὸ ποτήριον τοῦτο ἀπ’ ἐμοῦ, ὕστερον ἐπήγαγε, Πάτερ μου, εἰ οὐ δύναται τοῦτο παρελθεῖν ἀπ’ ἐμοῦ, ἐὰν μὴ αὐτὸ πίω, γενηθήτω τὸ θέλημά σου.φησὶν, ἡμᾶς ἀνατολὴ ἐξ ὕψους)· καὶ ἐμέθυσας Α αὐτὴν τῷ οἶνῳ τῆς κατανύξεως, ὡς ἐν τῷ ς' στίχω τοῦ νθ' ψαλμοῦ κατὰ ἀναγωγὴν ἐξηγησάμεθα. Ε- πλήθυνας τὴν εὐαγγελικὴν ἀρδείαν, ἵνα πλουτίσῃς τὴν εἰρημένην γῆν ἀρεταῖς. Ποταμὸς δὲ τοῦ Θεοῦ ὁ Σωτὴρ ἡμῶν Ἰησοῦς. Ὕδατα δὲ αἱ διδασκαλίαι αὐτοῦ. Τοῦ ποταμοῦ γάρ, φησί, τὰ ὁρμήματα εύ φραίνουσι τὴν πόλιν τοῦ Θεοῦ, ὡς ἐν τῷ ζ' στίχῳ τοῦ με' ψαλμοῦ προδιελάβομεν· ἀπὸ τούτου δὲ τοῦ ποταμοῦ ὀχετοὶ ἐῤῥύησαν, οἱ ἀπόστολοι, καὶ ἤρ δευσαν ὅλην τὴν οἰκουμένην. Ητοίμασας δὲ τὴν λο γικὴν τροφὴν αὐτῶν τῶν ἐθνῶν. Αὐτὸς γὰρ αὐτὴν σκευάσας, διὰ τῶν θεοπρεπῶν δογμάτων, παρέδωκας τοῖς ἀποστόλοις ἐντειλάμενος, πῶς δεῖ τρέφειν πει- νώσας ψυχάς · ὅτι οὕτως ἐστὶν ἡ ἀληθὴς ἑτοιμασία – τῆς ἀληθινῆς τροφῆς, ὡς αὐτὸς ἡτοίμασας, καὶ οὐκ ἄλλως. Αύλακες δὲ τῆς δηλωθείσης γῆς, τὰ βάθη τῶν καρδιῶν τῶν ἀνθρώπων, ἃς ἄγαν ἀρδευθῆναι παρα- καλεῖ, ὡς ἐκβακχευθῆναι πρὸς τὸν εἰς Θεὸν ἔρωτα, καὶ ἐκστῆναι μὲν πάσης σκληρότητος, ἀπαλυνθῆναι δὲ πρὸς ἡμερότητα. Γεννήματα δὲ αὐτῆς αἱ ἀρεται, ὡς καρπὸς τῆς πίστεως. Σταγόνες δὲ αὐτῆς, αἱ ἀπὸ τῶν διδασκαλιῶν στάζουσαι ψεκάδες τῆς διδα χῆς· ἢ καὶ τὰ ἀπὸ τῶν θείων Γραφῶν ἐκσταζόμενα νοήματα, ἃ καὶ ὡς δρόσος πιαίνουσι, ὑφ' ὧν εύ- φρανθήσεται θάλλουσα καὶ αὐξανομένη· καὶ ἐνιαυ- τὸς μὲν χρηστότητος, ὁ χρηστότατος καιρὸς τοῦ κη ρύγματος. Στέφανος δὲ αὐτοῦ ὁ Χριστός, ὡς κοσμή σας καὶ καθωραΐσας αὐτὸν ἐν ἔργῳ καὶ λόγῳ. Πρὸς τὸν Πατέρα δὲ τὸν λόγον ἀνοίσεις, ὅτι εὐλογήσεις, ὅ ἐστιν, εὐφημήσεις καὶ ἐπαινέσεις. Οὕτω γὰρ καὶ πεποίηκεν εἰπών· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ ηὐδόκησα. Περὶ δὲ τῶν πεδίων, καὶ τῶν βουνῶν, καὶ τῶν κοιλάδων ἁπλῷ λόγῳ φαμὲν, ὅτι προαγορεύει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ὡς ἄρα πᾶς τόπος ὑποδέξεται τους πιστούς. Τὰ πεδία μὲν, τοὺς κληρικοὺς τῶν ἐχε κλησιῶν· τὰ ὄρη δὲ, τοὺς ἀναχωρητάς· αἱ και λάδες δὲ, τοὺς σπηλαιώτας· οἳ καὶ πιότης τοῖς τοιούτοις ἔσονται τόποις, καὶ ἀγαλλίασις, καὶ σἶτος· Εἶεν δ᾽ ἂν καὶ ἄλλως πεδία μεν, αἱ ταπειναὶ ψυχαί, τῷ μηδὲν φρονεῖν ὑψηλόν· ὅρη δὲ, αἱ ἐπηρμέναι τῇ ματαίᾳ σοφίᾳ· κοιλάδες δὲ, αἱ εἰς βάθος ἁμαρ- τιῶν κατολισθήσασαι· ὡραῖα δὲ τῆς κατ' ἀρετὴν ἐρήμου γῆς, αἱ ἐπιτήδειοι ψυχαὶ πρὸς καρποφορίαν· κρ:οὶ δὲ τῶν προβάτων, οἱ ἀπόστολοι, ὡς ἔξαρχοι τῶν λογικῶν τοῦ Χριστοῦ θρεμμάτων, οἳ καὶ ἐνεδύσαντο τὴν χάριν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἐν τῷ καιρῷ τῆς Πεντηκοστῆς, κατὰ τό· Ὑμεῖς δὲ καθ- ίσατε ἐν τῇ πόλει Ἱερουσαλήμ, ἕως ἂν ἐνδύ- σησθε δύναμιν ἐξ ὕψους· ἢ καὶ οἱ κατὰ τόπους ἐπίσκοποι καὶ ἱερεῖς, οἱ ἐνεδύσαντο διὰ τοῦ βαπτί σματος τὸν Χριστόν· "Οσοι γάρ, φησίν, εἰς Χρι στὸν ἐβαπτίσθητε, Χριστὸν ἐνεδύσασθε. Χρὴ δὲ καὶ τοῦτο εἰπεῖν, ὅτι οὐχ εὑρίσκομεν καθ' ἱστορίαν τοιαύτης ἀξιωθέντας εὐετηρίας τοὺς ἐπανελθόντας * COMMENT. IN PSALMOS B SR. et omncs gentes in ea habitantes visitavit, et de C Luc. 1, 78. so Matth. !!!, 17, D quo dictum est quod Visitavit nos oriens ex alto **; qui etiam inebriavit terram vino illo compunctionis, de quo in sexto versiculo diximus psalmi lix, sensum tradentes anagogicum. Multiplicavit præ- terea irrigationem evangelicam, ut terram illam, quam diximus, virtutum fructibus fecundaret. Flumen autem Dei Salvator noster est Jesus, et aquæ fluminis multiplices sunt ejus doctrinæ. Fluminis enim, inquit, impetus lætificat civitatem Dei, quemadmodum in XLV psalmo, versiculo 7, declaravimus. Ab hoc flumine rivuli quidam deflu xerunt, sancti nimirum apostoli, qui universam postmodum terram irrigarunt. Tu etiam præparasti, inquit, rationalem cibum, sacris ac divinis do- gmatibus tuis confectum, et tradidisti eum apostolis, modum nimirum ac rationem docens, quibus esu- rientes pascere animas oporteret: quoniam veri cibi præparatio hujusmodi est, ut eo nimirmur modo conficiatur, quo tu preparasti et non aliter. Per sulcos etiam illius terræ, profunda hominum corda intelligimus : quos sulcos adeo irrigari jubet Propheta, ut divino amore inebrientur, utque ab omni recedant duritie, et ad mansuetudinem mol-· liantur. Ejusdem præterea germina virtutes sunt, veluti elegantissimi fidei fructus; et guttas ejus eas esse intelligimus, quæ a doctrina sacræ stil- lant disciplinæ, vel sublimiores sensus a divinis emanantes Scripturis, qui roris instar fidelium animas impinguant, et præterea quibus terra illa, quam dícimus, germinans lætabitur. Annus item benignitatis optimum prædicationis tempus signi ficat, cujus anni corona Christus est, eo quod ipsius tantum Christi sermonibus atque operatio- nibus prædicationis tempus ornatur, ac decentissi- mum redditur. Hæc autem verba ad Patrem refe- renda sunt: Tu, inquit, Pa'er, ei benedices, hoc est, laudabis eum, sicut et fecisse eum legimus, quando ait : Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui". De campis autem, collibusque, et vallibus, in summa id dicendum videtur, quod universo illo sermone sancti Spiritus annuntiatur adventus, eo quod', adveniente Spiritu, loca omnia fidelibus replenda erant : campi quidem ecclesiarum ministris; montes autern, anachoretis; valles vero iis sanctis qui habitant in speluncis. Omnes autem hujusmodi fideles pinguedo quædam et fertilitas his locis futuri erant, et exsultationem atque abundan- Liam praestituri. Vel aliter, per campos, bumiles animas intelligere possumus, quæ sublime nihil co- gitant : et per montes, elatiores alias, quae ad inanes doctrinas et ad exteriorem bane mundi sa- pientiam elevatæ sunt ; per valles vero, dejectiores quasdam animas, quæ in profundum peccatorum prolapsa sunt. Speciosa autem illius terræ, qua deserta esse dicitur virtutibus, animæ illæ sunt
20β All those who are afflicting me are before you. They are afflicting me before you who see all things, or else they are before you, unable to escape you. If anyone is puzzled how, having made such entreaty, he did not, however, escape such trials, then let them hear that he was praying as a man not to enter into temptation – and indeed he taught us also to pray in this way – because the spirit is willing, but the flesh is weak. And since it was expedient for him to suffer for our salvation, he accepted the sufferings, preferring the divine will to the human will. And indeed having prayed, My Father, if it be possible, let this cup pass from me, he went on later to add, My Father, if this cannot pass unless I drink it, let your will be done.
α Ὀνειδισμὸν προσεδόκησεν ἡ ψυχή μου καὶ ταλαιπωρίαν. Προεγίνωσκον, φησὶ, ταῦτα. Καὶ γὰρ τοῖς μαθηταῖς ἔλεγεν, ᾽Ιδοὺ ἀναβαίνομεν εἰς Ἱεροσόλυμα, καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδίδοται τοῖς ἀρχιερεῦσι καὶ Γραμματεῦσι, καὶ | κατακρινοῦσιν αὐτὸν, καὶ τὰ ἑξῆς.φησὶν, ἡμᾶς ἀνατολὴ ἐξ ὕψους)· καὶ ἐμέθυσας Α αὐτὴν τῷ οἶνῳ τῆς κατανύξεως, ὡς ἐν τῷ ς' στίχω τοῦ νθ' ψαλμοῦ κατὰ ἀναγωγὴν ἐξηγησάμεθα. Ε- πλήθυνας τὴν εὐαγγελικὴν ἀρδείαν, ἵνα πλουτίσῃς τὴν εἰρημένην γῆν ἀρεταῖς. Ποταμὸς δὲ τοῦ Θεοῦ ὁ Σωτὴρ ἡμῶν Ἰησοῦς. Ὕδατα δὲ αἱ διδασκαλίαι αὐτοῦ. Τοῦ ποταμοῦ γάρ, φησί, τὰ ὁρμήματα εύ φραίνουσι τὴν πόλιν τοῦ Θεοῦ, ὡς ἐν τῷ ζ' στίχῳ τοῦ με' ψαλμοῦ προδιελάβομεν· ἀπὸ τούτου δὲ τοῦ ποταμοῦ ὀχετοὶ ἐῤῥύησαν, οἱ ἀπόστολοι, καὶ ἤρ δευσαν ὅλην τὴν οἰκουμένην. Ητοίμασας δὲ τὴν λο γικὴν τροφὴν αὐτῶν τῶν ἐθνῶν. Αὐτὸς γὰρ αὐτὴν σκευάσας, διὰ τῶν θεοπρεπῶν δογμάτων, παρέδωκας τοῖς ἀποστόλοις ἐντειλάμενος, πῶς δεῖ τρέφειν πει- νώσας ψυχάς · ὅτι οὕτως ἐστὶν ἡ ἀληθὴς ἑτοιμασία – τῆς ἀληθινῆς τροφῆς, ὡς αὐτὸς ἡτοίμασας, καὶ οὐκ ἄλλως. Αύλακες δὲ τῆς δηλωθείσης γῆς, τὰ βάθη τῶν καρδιῶν τῶν ἀνθρώπων, ἃς ἄγαν ἀρδευθῆναι παρα- καλεῖ, ὡς ἐκβακχευθῆναι πρὸς τὸν εἰς Θεὸν ἔρωτα, καὶ ἐκστῆναι μὲν πάσης σκληρότητος, ἀπαλυνθῆναι δὲ πρὸς ἡμερότητα. Γεννήματα δὲ αὐτῆς αἱ ἀρεται, ὡς καρπὸς τῆς πίστεως. Σταγόνες δὲ αὐτῆς, αἱ ἀπὸ τῶν διδασκαλιῶν στάζουσαι ψεκάδες τῆς διδα χῆς· ἢ καὶ τὰ ἀπὸ τῶν θείων Γραφῶν ἐκσταζόμενα νοήματα, ἃ καὶ ὡς δρόσος πιαίνουσι, ὑφ' ὧν εύ- φρανθήσεται θάλλουσα καὶ αὐξανομένη· καὶ ἐνιαυ- τὸς μὲν χρηστότητος, ὁ χρηστότατος καιρὸς τοῦ κη ρύγματος. Στέφανος δὲ αὐτοῦ ὁ Χριστός, ὡς κοσμή σας καὶ καθωραΐσας αὐτὸν ἐν ἔργῳ καὶ λόγῳ. Πρὸς τὸν Πατέρα δὲ τὸν λόγον ἀνοίσεις, ὅτι εὐλογήσεις, ὅ ἐστιν, εὐφημήσεις καὶ ἐπαινέσεις. Οὕτω γὰρ καὶ πεποίηκεν εἰπών· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ ηὐδόκησα. Περὶ δὲ τῶν πεδίων, καὶ τῶν βουνῶν, καὶ τῶν κοιλάδων ἁπλῷ λόγῳ φαμὲν, ὅτι προαγορεύει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ὡς ἄρα πᾶς τόπος ὑποδέξεται τους πιστούς. Τὰ πεδία μὲν, τοὺς κληρικοὺς τῶν ἐχε κλησιῶν· τὰ ὄρη δὲ, τοὺς ἀναχωρητάς· αἱ και λάδες δὲ, τοὺς σπηλαιώτας· οἳ καὶ πιότης τοῖς τοιούτοις ἔσονται τόποις, καὶ ἀγαλλίασις, καὶ σἶτος· Εἶεν δ᾽ ἂν καὶ ἄλλως πεδία μεν, αἱ ταπειναὶ ψυχαί, τῷ μηδὲν φρονεῖν ὑψηλόν· ὅρη δὲ, αἱ ἐπηρμέναι τῇ ματαίᾳ σοφίᾳ· κοιλάδες δὲ, αἱ εἰς βάθος ἁμαρ- τιῶν κατολισθήσασαι· ὡραῖα δὲ τῆς κατ' ἀρετὴν ἐρήμου γῆς, αἱ ἐπιτήδειοι ψυχαὶ πρὸς καρποφορίαν· κρ:οὶ δὲ τῶν προβάτων, οἱ ἀπόστολοι, ὡς ἔξαρχοι τῶν λογικῶν τοῦ Χριστοῦ θρεμμάτων, οἳ καὶ ἐνεδύσαντο τὴν χάριν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἐν τῷ καιρῷ τῆς Πεντηκοστῆς, κατὰ τό· Ὑμεῖς δὲ καθ- ίσατε ἐν τῇ πόλει Ἱερουσαλήμ, ἕως ἂν ἐνδύ- σησθε δύναμιν ἐξ ὕψους· ἢ καὶ οἱ κατὰ τόπους ἐπίσκοποι καὶ ἱερεῖς, οἱ ἐνεδύσαντο διὰ τοῦ βαπτί σματος τὸν Χριστόν· "Οσοι γάρ, φησίν, εἰς Χρι στὸν ἐβαπτίσθητε, Χριστὸν ἐνεδύσασθε. Χρὴ δὲ καὶ τοῦτο εἰπεῖν, ὅτι οὐχ εὑρίσκομεν καθ' ἱστορίαν τοιαύτης ἀξιωθέντας εὐετηρίας τοὺς ἐπανελθόντας * COMMENT. IN PSALMOS B SR. et omncs gentes in ea habitantes visitavit, et de C Luc. 1, 78. so Matth. !!!, 17, D quo dictum est quod Visitavit nos oriens ex alto **; qui etiam inebriavit terram vino illo compunctionis, de quo in sexto versiculo diximus psalmi lix, sensum tradentes anagogicum. Multiplicavit præ- terea irrigationem evangelicam, ut terram illam, quam diximus, virtutum fructibus fecundaret. Flumen autem Dei Salvator noster est Jesus, et aquæ fluminis multiplices sunt ejus doctrinæ. Fluminis enim, inquit, impetus lætificat civitatem Dei, quemadmodum in XLV psalmo, versiculo 7, declaravimus. Ab hoc flumine rivuli quidam deflu xerunt, sancti nimirum apostoli, qui universam postmodum terram irrigarunt. Tu etiam præparasti, inquit, rationalem cibum, sacris ac divinis do- gmatibus tuis confectum, et tradidisti eum apostolis, modum nimirum ac rationem docens, quibus esu- rientes pascere animas oporteret: quoniam veri cibi præparatio hujusmodi est, ut eo nimirmur modo conficiatur, quo tu preparasti et non aliter. Per sulcos etiam illius terræ, profunda hominum corda intelligimus : quos sulcos adeo irrigari jubet Propheta, ut divino amore inebrientur, utque ab omni recedant duritie, et ad mansuetudinem mol-· liantur. Ejusdem præterea germina virtutes sunt, veluti elegantissimi fidei fructus; et guttas ejus eas esse intelligimus, quæ a doctrina sacræ stil- lant disciplinæ, vel sublimiores sensus a divinis emanantes Scripturis, qui roris instar fidelium animas impinguant, et præterea quibus terra illa, quam dícimus, germinans lætabitur. Annus item benignitatis optimum prædicationis tempus signi ficat, cujus anni corona Christus est, eo quod ipsius tantum Christi sermonibus atque operatio- nibus prædicationis tempus ornatur, ac decentissi- mum redditur. Hæc autem verba ad Patrem refe- renda sunt: Tu, inquit, Pa'er, ei benedices, hoc est, laudabis eum, sicut et fecisse eum legimus, quando ait : Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui". De campis autem, collibusque, et vallibus, in summa id dicendum videtur, quod universo illo sermone sancti Spiritus annuntiatur adventus, eo quod', adveniente Spiritu, loca omnia fidelibus replenda erant : campi quidem ecclesiarum ministris; montes autern, anachoretis; valles vero iis sanctis qui habitant in speluncis. Omnes autem hujusmodi fideles pinguedo quædam et fertilitas his locis futuri erant, et exsultationem atque abundan- Liam praestituri. Vel aliter, per campos, bumiles animas intelligere possumus, quæ sublime nihil co- gitant : et per montes, elatiores alias, quae ad inanes doctrinas et ad exteriorem bane mundi sa- pientiam elevatæ sunt ; per valles vero, dejectiores quasdam animas, quæ in profundum peccatorum prolapsa sunt. Speciosa autem illius terræ, qua deserta esse dicitur virtutibus, animæ illæ sunt
21α My soul has expected reproach and suffering. I knew these things in advance, he says, and indeed he said to his disciples, See, we are going up to Jerusalem, and the Son of man will be delivered to the chief priests and scribes, and they will condemn him to death, and so on.
β Καὶ ὑπέμεινα συλλυπούμενον, καὶ οὐχ ὑπῆρξε, καὶ παρακαλοῦντας, καὶ οὐχ εὗρον. Ὑπέμεινα, ἀντὶ τοῦ, περιέμεινα, ἐζήτησα· παρακαλοῦντας δὲ, ἀντὶ τοῦ, παραμυθουμένους. Καὶ τοῦτο δὲ γέγονεν, ὅτε Παραλαβὼν τὸν Πέτρον καὶ τοὺς υἱοὺς Ζεβεδαίου, ἤρξατο λυπεῖσθαι καὶ ἀδημονεῖν. Τότε, φησὶ, λέγει αὐτοῖς ὁ ᾽Ιησοῦς, Περίλυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου ἕως θανάτου· μείνατε ὧδε καὶ γρηγορεῖτε μετ’ ἐμοῦ. Εἶτα προελθὼν μικρὸν, Ps 41.6,12 καὶ προσευξάμενος, ἔρχεται πρὸς τοὺς μαθητὰς καὶ εὑρίσκει αὐτοὺς καθεύδοντας· καὶ λέγει τῷ Πέτρῳ οὕτως, Οὐκ ἰσχύσατε μίαν ὥραν ἀγρυπνῆσαι μετ’ ἐμοῦ;φησὶν, ἡμᾶς ἀνατολὴ ἐξ ὕψους)· καὶ ἐμέθυσας Α αὐτὴν τῷ οἶνῳ τῆς κατανύξεως, ὡς ἐν τῷ ς' στίχω τοῦ νθ' ψαλμοῦ κατὰ ἀναγωγὴν ἐξηγησάμεθα. Ε- πλήθυνας τὴν εὐαγγελικὴν ἀρδείαν, ἵνα πλουτίσῃς τὴν εἰρημένην γῆν ἀρεταῖς. Ποταμὸς δὲ τοῦ Θεοῦ ὁ Σωτὴρ ἡμῶν Ἰησοῦς. Ὕδατα δὲ αἱ διδασκαλίαι αὐτοῦ. Τοῦ ποταμοῦ γάρ, φησί, τὰ ὁρμήματα εύ φραίνουσι τὴν πόλιν τοῦ Θεοῦ, ὡς ἐν τῷ ζ' στίχῳ τοῦ με' ψαλμοῦ προδιελάβομεν· ἀπὸ τούτου δὲ τοῦ ποταμοῦ ὀχετοὶ ἐῤῥύησαν, οἱ ἀπόστολοι, καὶ ἤρ δευσαν ὅλην τὴν οἰκουμένην. Ητοίμασας δὲ τὴν λο γικὴν τροφὴν αὐτῶν τῶν ἐθνῶν. Αὐτὸς γὰρ αὐτὴν σκευάσας, διὰ τῶν θεοπρεπῶν δογμάτων, παρέδωκας τοῖς ἀποστόλοις ἐντειλάμενος, πῶς δεῖ τρέφειν πει- νώσας ψυχάς · ὅτι οὕτως ἐστὶν ἡ ἀληθὴς ἑτοιμασία – τῆς ἀληθινῆς τροφῆς, ὡς αὐτὸς ἡτοίμασας, καὶ οὐκ ἄλλως. Αύλακες δὲ τῆς δηλωθείσης γῆς, τὰ βάθη τῶν καρδιῶν τῶν ἀνθρώπων, ἃς ἄγαν ἀρδευθῆναι παρα- καλεῖ, ὡς ἐκβακχευθῆναι πρὸς τὸν εἰς Θεὸν ἔρωτα, καὶ ἐκστῆναι μὲν πάσης σκληρότητος, ἀπαλυνθῆναι δὲ πρὸς ἡμερότητα. Γεννήματα δὲ αὐτῆς αἱ ἀρεται, ὡς καρπὸς τῆς πίστεως. Σταγόνες δὲ αὐτῆς, αἱ ἀπὸ τῶν διδασκαλιῶν στάζουσαι ψεκάδες τῆς διδα χῆς· ἢ καὶ τὰ ἀπὸ τῶν θείων Γραφῶν ἐκσταζόμενα νοήματα, ἃ καὶ ὡς δρόσος πιαίνουσι, ὑφ' ὧν εύ- φρανθήσεται θάλλουσα καὶ αὐξανομένη· καὶ ἐνιαυ- τὸς μὲν χρηστότητος, ὁ χρηστότατος καιρὸς τοῦ κη ρύγματος. Στέφανος δὲ αὐτοῦ ὁ Χριστός, ὡς κοσμή σας καὶ καθωραΐσας αὐτὸν ἐν ἔργῳ καὶ λόγῳ. Πρὸς τὸν Πατέρα δὲ τὸν λόγον ἀνοίσεις, ὅτι εὐλογήσεις, ὅ ἐστιν, εὐφημήσεις καὶ ἐπαινέσεις. Οὕτω γὰρ καὶ πεποίηκεν εἰπών· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ ηὐδόκησα. Περὶ δὲ τῶν πεδίων, καὶ τῶν βουνῶν, καὶ τῶν κοιλάδων ἁπλῷ λόγῳ φαμὲν, ὅτι προαγορεύει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ὡς ἄρα πᾶς τόπος ὑποδέξεται τους πιστούς. Τὰ πεδία μὲν, τοὺς κληρικοὺς τῶν ἐχε κλησιῶν· τὰ ὄρη δὲ, τοὺς ἀναχωρητάς· αἱ και λάδες δὲ, τοὺς σπηλαιώτας· οἳ καὶ πιότης τοῖς τοιούτοις ἔσονται τόποις, καὶ ἀγαλλίασις, καὶ σἶτος· Εἶεν δ᾽ ἂν καὶ ἄλλως πεδία μεν, αἱ ταπειναὶ ψυχαί, τῷ μηδὲν φρονεῖν ὑψηλόν· ὅρη δὲ, αἱ ἐπηρμέναι τῇ ματαίᾳ σοφίᾳ· κοιλάδες δὲ, αἱ εἰς βάθος ἁμαρ- τιῶν κατολισθήσασαι· ὡραῖα δὲ τῆς κατ' ἀρετὴν ἐρήμου γῆς, αἱ ἐπιτήδειοι ψυχαὶ πρὸς καρποφορίαν· κρ:οὶ δὲ τῶν προβάτων, οἱ ἀπόστολοι, ὡς ἔξαρχοι τῶν λογικῶν τοῦ Χριστοῦ θρεμμάτων, οἳ καὶ ἐνεδύσαντο τὴν χάριν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἐν τῷ καιρῷ τῆς Πεντηκοστῆς, κατὰ τό· Ὑμεῖς δὲ καθ- ίσατε ἐν τῇ πόλει Ἱερουσαλήμ, ἕως ἂν ἐνδύ- σησθε δύναμιν ἐξ ὕψους· ἢ καὶ οἱ κατὰ τόπους ἐπίσκοποι καὶ ἱερεῖς, οἱ ἐνεδύσαντο διὰ τοῦ βαπτί σματος τὸν Χριστόν· "Οσοι γάρ, φησίν, εἰς Χρι στὸν ἐβαπτίσθητε, Χριστὸν ἐνεδύσασθε. Χρὴ δὲ καὶ τοῦτο εἰπεῖν, ὅτι οὐχ εὑρίσκομεν καθ' ἱστορίαν τοιαύτης ἀξιωθέντας εὐετηρίας τοὺς ἐπανελθόντας * COMMENT. IN PSALMOS B SR. et omncs gentes in ea habitantes visitavit, et de C Luc. 1, 78. so Matth. !!!, 17, D quo dictum est quod Visitavit nos oriens ex alto **; qui etiam inebriavit terram vino illo compunctionis, de quo in sexto versiculo diximus psalmi lix, sensum tradentes anagogicum. Multiplicavit præ- terea irrigationem evangelicam, ut terram illam, quam diximus, virtutum fructibus fecundaret. Flumen autem Dei Salvator noster est Jesus, et aquæ fluminis multiplices sunt ejus doctrinæ. Fluminis enim, inquit, impetus lætificat civitatem Dei, quemadmodum in XLV psalmo, versiculo 7, declaravimus. Ab hoc flumine rivuli quidam deflu xerunt, sancti nimirum apostoli, qui universam postmodum terram irrigarunt. Tu etiam præparasti, inquit, rationalem cibum, sacris ac divinis do- gmatibus tuis confectum, et tradidisti eum apostolis, modum nimirum ac rationem docens, quibus esu- rientes pascere animas oporteret: quoniam veri cibi præparatio hujusmodi est, ut eo nimirmur modo conficiatur, quo tu preparasti et non aliter. Per sulcos etiam illius terræ, profunda hominum corda intelligimus : quos sulcos adeo irrigari jubet Propheta, ut divino amore inebrientur, utque ab omni recedant duritie, et ad mansuetudinem mol-· liantur. Ejusdem præterea germina virtutes sunt, veluti elegantissimi fidei fructus; et guttas ejus eas esse intelligimus, quæ a doctrina sacræ stil- lant disciplinæ, vel sublimiores sensus a divinis emanantes Scripturis, qui roris instar fidelium animas impinguant, et præterea quibus terra illa, quam dícimus, germinans lætabitur. Annus item benignitatis optimum prædicationis tempus signi ficat, cujus anni corona Christus est, eo quod ipsius tantum Christi sermonibus atque operatio- nibus prædicationis tempus ornatur, ac decentissi- mum redditur. Hæc autem verba ad Patrem refe- renda sunt: Tu, inquit, Pa'er, ei benedices, hoc est, laudabis eum, sicut et fecisse eum legimus, quando ait : Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui". De campis autem, collibusque, et vallibus, in summa id dicendum videtur, quod universo illo sermone sancti Spiritus annuntiatur adventus, eo quod', adveniente Spiritu, loca omnia fidelibus replenda erant : campi quidem ecclesiarum ministris; montes autern, anachoretis; valles vero iis sanctis qui habitant in speluncis. Omnes autem hujusmodi fideles pinguedo quædam et fertilitas his locis futuri erant, et exsultationem atque abundan- Liam praestituri. Vel aliter, per campos, bumiles animas intelligere possumus, quæ sublime nihil co- gitant : et per montes, elatiores alias, quae ad inanes doctrinas et ad exteriorem bane mundi sa- pientiam elevatæ sunt ; per valles vero, dejectiores quasdam animas, quæ in profundum peccatorum prolapsa sunt. Speciosa autem illius terræ, qua deserta esse dicitur virtutibus, animæ illæ sunt
21β And I waited for someone to share my sorrow and there was none, and for some to strength- en me and found none. ‘I waited’, in the sense of ‘I expected, I sought’, and ‘some to strengthen’, in the sense of, ‘some to comfort’. And this took place when, Having taken Peter and the sons of Zebedee, he began to be sor- rowful and troubled. Then Jesus says to them, My soul is very sorrowful, even to death; remain Ps 41.6,12 here, and watch with me. Then having gone a little farther off and having prayed, he came to the disciples and found them sleeping; and spoke to Peter thus, ‘Were you not able to watch with me for one hour?’
PG 128:69922 Καὶ ἔδωκαν εἰς τὸ βρῶμά μου χολὴν, καὶ εἰς τὴν δίψαν μου ἐπότισάν με ὄξος. Φησὶν ὁ εὐαγγελιστὴς ᾽Ιωάννης, Μετὰ τοῦτο, εἰδὼς ὁ ᾽Ιησοῦς ὅτι ἤδη πάντα τετέλεσται, ἵνα τελειωθῇ ἡ Γραφὴ, λέγει, Διψῶ. Σκεῦος οὖν ἔκειτο, ὄξους μεστόν· οἱ δὲ, πλήσαντες σπόγγον ὄξους, καὶ ὑσσώπῳ περιθέντες, προσήνεγκαν αὐτοῦ τῷ στόματι, Γραφὴν ὀνομάσας, τὸ παρὸν ῥητόν. Καὶ ὁ Ματθαῖος δέ φησιν, Ἔδωκαν αὐτῷ πιεῖν ὄξος μετὰ χολῆς μεμιγμένον. Καὶ ὁ Μᾶρκος πάλιν, Δραμὼν δὲ εἷς, καὶ γεμίσας σπόγγον ὄξους, περιθείς τε καλάμῳ ἐπότιζεν αὐτόν. Εἰς τὸ βρῶμα δὲ καὶ εἰς τὸ πόμα, ἀντὶ τοῦ, εἰς τὸ φαγεῖν με καὶ πιεῖν με. Ἀλλ’ οἱ β ἐπαπορήσοι MPSC : ἐπαπορήσει FV.Βαβυλῶνος. Καὶ λοιπὸν γωγής. ἁρμόζει τῷ τῆς ἀνα- Εἰς τὸ τέλος ᾠδὴ Ψαλμοῦ ἀναστάσεως. ΨΑΛΜΟΣ ΞΕ. Εἰς τὸ τέλος μὲν, διὰ τὴν ἐν τούτῳ προφητείαν, ὡς καὶ ἐπὶ ἄλλων τῶν οὕτως ἐπιγεγραμμένων εἰρή καμεν · προφητεύει γὰρ περὶ τῆς πίστεως τῶν ἐθνῶν, ἔτι δὲ καὶ περὶ τῶν τοῦ Χριστοῦ μαρτύρων. Τί δέ ἐστιν ᾠδὴ ψαλμοῦ, προαποδεδώκαμεν ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς βίβλου τῶν Ψαλμών. Αναστάσεως δὲ, ἀντὶ τοῦ, περὶ τῆς ἀναστάσεως (24) τῶν αἱ- χμαλώτων ἀπὸ τῆς ἐν Βαβυλῶνι δουλείας ἐπὶ τὴν οἰκείαν πατρίδα. Εἰς τὴν μετάστασιν γὰρ ἐκείνη, ὁ ψαλμὸς πεποίηται, οἷον τίνας ἂν εἴποι τοὺς λόγους ἕκαστος τῶν ἁψαμένων ἤδη τῆς ἐπανόδου. Πρέπει δ' ἂν καὶ παντὶ μεθισταμένῳ, ἢ ἀνισταμένῳ ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας, εἰς ἣν κατεσύρη τοῖς βέλεσι τῶν πα θῶν, αἰχμαλωτισθεὶς ὑπὸ τῶν δαιμόνων. Αλαλάξατε τῷ Κυρίῳ, πᾶσα ἡ γῆ. Τί μέν έστιν ἀλαλαγμός, εἰρήκαμεν ἐν τῷ στίχῳ β' τοῦ μς' ψαλ μοῦ. Προτρέπεται δὲ ἐπινίκιον ὕμνον ᾆσα: τῷ Θεῷ, τῷ φοβήσαντι τοὺς αἰχμαλωτίσαντας, καὶ ῥυσα- μένῳ τοὺς αἰχμαλώτους ἐκ τῆς δουλείας αὐτῶν. Πᾶσα δὲ ἡ γῆ, ἀντὶ τοῦ, πάντες οἱ ἐπὶ γῆς. Οὕτω γὰρ ὁ Σύμμαχος ἐξέδωκεν. Ορα δὲ τὴν κλῆσιν τῶν ἐθνῶν. Ψάλατε δὴ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ. Περὶ τούτου ζήτει τὴν ἐξήγησιν τοῦ δ' στίχου του κ ψαλ μου. Δότε δόξαν ἐν αἰνεσει αὐτοῦ. Δότε τῇ αἰνέσει αὐτοῦ δόξαν, εἴτουν τιμήν, μεγαλοπρέπειαν. Λέγει δὲ, ὅτι Ενδόξως αἰνέσατε αὐτὸν, καὶ μὴ ὡς αἰνεῖτε τοὺς ἀνθρώπους. Εἴπατε τῷ Θεῷ· Ὡς φοβερὰ τὰ ἔργα σου ! Οσα ἐν Αἰγύπτῳ ἑτερατούργησας, καὶ ὅσα προ Ο τούτων, καὶ ὅσα μετὰ ταῦτα. Ἐν τῷ πλήθει τῆς δυνάμεώς σου ψεύσονται σε οἱ ἐχθροί σου. Τοιοῦτον ἔχει τὸ ῥητὸν νοῦν, ὅτι Πανταχοῦ τῆς θεογνωσίας ἀπλωθείσης, πολλοὶ τῆς ἀληθείας ἐχθροὶ φοβηθέντες τὴν πολλήν σου δύναμιν τὴν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν εὐσεβῶν, ὑποκριθήσονται σε! εἴτουν τὴν εἰς σὲ πίστιν. Ψεύδος γὰρ ἐνταῦθα τὴν ὑπόκρισιν ὀνομάζει · καὶ δὴ πολλούς τοιούτους εὑρίσκομεν Ελληνας καὶ αἱρετικοὺς ἑκάστοτε. 49. ** EUTHYMII ZIGABENI quas aplus atque ideneas esse dicimus ad ferendos A ex fructus. Arieles etiam ovium, apostoli sunt, veluti duces quidam ac principes" rationalium Christi gregum : qui arietes induti sunt sancti Spiritus gratiam, quæ in die Pentecostes in omnes fideles diffusa est; juxta quod legimus ad eos dictum fuisse a Domino: Vos autem sedete in civitate Jerusalem, donec induamini potentiam ex allo Vel episcopi et sacerdotes, qui ubique terrarum sunt, quique induerunt Christum per baptisma. Quicunque enim, inquit, in Christum baptizali estis, Christum induistis s. Illud etiam dicere oportet, quod nullibi in historia reperimus, quod populus qui ex Babylone reversus est, hujusmodi abun- dantiam habuerit: ex quo sequitur, quod anagogicus sensus huic psalmo magis congruere videtur. In finem canticum psalmi resurrectionis. PSALMUS LXV. In finem inscribitur propter prophetias, quæ in eo continentur, quæ ad finem tendebant, ut alibi diximus. Prædicit autem et gentium fidem, et martyria quæ pro Christo multi fidelium passuri erant. Quid autem sit canticum psalmi, dictum est in proœmio operis . Resurrectionis vero dixit pro transmutationis (23). In eorum enim personam con- scriptus est, qui a Babylonica servitute in propriam patriam translati fuerant, ita ut ab unoquoque eorum qui reversi sunt proferri possit. Et nihiloni- nus congruit etiam unicuique resurgenti, hoc est, commutato a peccatis, in quibus olim, veluti pas- sionum sagittis confossus, captivus detinebatur a damoue. B VERS. 2. Jubilale Deo, omnis terra. Quid sit ju- bilatio diximus in secundo versiculo psalm xlvi. Jubet autem Propheta victoriæ laudes Deo canere, qui et inimicos, a quibus acti fuerant in capti- C vitatem, formidine affecit, et ipsos Judeos a du rissima servitute liberavit. Per omnem autem ter- ram omnes homines intelligit qui sunt in terra. Et hoc pacto Symmachus reddidit. In his autem verbis prophetia contine:ur vocationis gentium. Psallite nomini ejus. Expositionem vide in quarto vcrsiculo ix psalmi. Date gloriam laudi ejus. Hoc est honorem et magnificentiam. Et sensus est, quod gloriose ac magnifice cum laudent, et non humano more. VERS. 3. Dicite Deo, Quam terribilia sunt opera tua. Quæ nimirum olim tam in Ægypto, quam alibi gentium operatus es. In multitudine virtutis tuæ mentientur te inimici tui. Et sensus est, quod cognitione Dei ubique gen- tium divulgata, multi veritatis inimici summam filius potestatem timentes, quam habet in regno fidelium, mentientur, seu simulabunt Deum, hoc est, fidem ipsam [quam in eo habere se falso usserent ]. Ipsam etenim hypocrisim ac simulatio- nem hoc in loco mendacium appellavit. Et sane quamplurimos hujusmodi simulatores videre licet tam gentiles quam hæreticos. Luc. XXJV Galat. 111, 27. Varia lectiones. (23) Potius transmigrationis. (24) Videtur legendum μεταστάσεως, ut vertit interpres : cum subdal εἰς τὴν μετάστασιν.
22 And for my food they gave me gall, and for my thirst they poured me vinegar. John the Evangelist says, After this Jesus, knowing that all was now finished, said (to fulfil the Scripture), ‘I thirst.’ Now a vessel stood there full of vinegar; and having soaked a sponge in the vinegar and placed it on hyssop, they brought it to his mouth, naming the present verse ‘Scripture’. And Matthew says, They gave him vinegar mixed with gall to drink. And Mark in turn says, Then someone ran and filled a sponge with vinegar, and having placed it on a reed, gave him to drink.
μὲν ᾽Ιουδαῖοι, εἰς τὸ πιεῖν αὐτὸν, καὶ τὴν χολὴν ὁμοῦ καὶ τὸ ὄξος δεδώκασιν. Ὄξος, γὰρ, φησὶ, μετὰ χολῆς μεμιγμένον. Ἡ δὲ παροῦσα προφητεία, τὸ μὲν, εἰς τὸ βρῶμα, τὸ δὲ, εἰς τὸ πόμα διεῖλεν· ἔστιν οὖν εἰπεῖν, ὅτι ἐπεὶ διψῶ, εἶπεν, ἐμπαίζοντες προσήνεγκαν αὐτῷ, οἱ μὲν ὄξος μόνον εἰς τὸ πιεῖν, οἱ δὲ χολὴν μόνον εἰς τὸ καὶ φαγεῖν, οἱ δὲ τῷ ὄξει τὴν χολὴν ἔμιξαν, τὸ δριμὺ μᾶλλον πικραίνοντες. Εἰκὸς δὲ, καὶ πρῶτον αὐτῷ τὴν χολὴν δοθῆναι, πρὸς πλείονα χλεύην, ἵνα μὴ δῆθεν ἀηδισθῇ, νῆστις τὸ πόμα προσιέμενος.Βαβυλῶνος. Καὶ λοιπὸν γωγής. ἁρμόζει τῷ τῆς ἀνα- Εἰς τὸ τέλος ᾠδὴ Ψαλμοῦ ἀναστάσεως. ΨΑΛΜΟΣ ΞΕ. Εἰς τὸ τέλος μὲν, διὰ τὴν ἐν τούτῳ προφητείαν, ὡς καὶ ἐπὶ ἄλλων τῶν οὕτως ἐπιγεγραμμένων εἰρή καμεν · προφητεύει γὰρ περὶ τῆς πίστεως τῶν ἐθνῶν, ἔτι δὲ καὶ περὶ τῶν τοῦ Χριστοῦ μαρτύρων. Τί δέ ἐστιν ᾠδὴ ψαλμοῦ, προαποδεδώκαμεν ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς βίβλου τῶν Ψαλμών. Αναστάσεως δὲ, ἀντὶ τοῦ, περὶ τῆς ἀναστάσεως (24) τῶν αἱ- χμαλώτων ἀπὸ τῆς ἐν Βαβυλῶνι δουλείας ἐπὶ τὴν οἰκείαν πατρίδα. Εἰς τὴν μετάστασιν γὰρ ἐκείνη, ὁ ψαλμὸς πεποίηται, οἷον τίνας ἂν εἴποι τοὺς λόγους ἕκαστος τῶν ἁψαμένων ἤδη τῆς ἐπανόδου. Πρέπει δ' ἂν καὶ παντὶ μεθισταμένῳ, ἢ ἀνισταμένῳ ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας, εἰς ἣν κατεσύρη τοῖς βέλεσι τῶν πα θῶν, αἰχμαλωτισθεὶς ὑπὸ τῶν δαιμόνων. Αλαλάξατε τῷ Κυρίῳ, πᾶσα ἡ γῆ. Τί μέν έστιν ἀλαλαγμός, εἰρήκαμεν ἐν τῷ στίχῳ β' τοῦ μς' ψαλ μοῦ. Προτρέπεται δὲ ἐπινίκιον ὕμνον ᾆσα: τῷ Θεῷ, τῷ φοβήσαντι τοὺς αἰχμαλωτίσαντας, καὶ ῥυσα- μένῳ τοὺς αἰχμαλώτους ἐκ τῆς δουλείας αὐτῶν. Πᾶσα δὲ ἡ γῆ, ἀντὶ τοῦ, πάντες οἱ ἐπὶ γῆς. Οὕτω γὰρ ὁ Σύμμαχος ἐξέδωκεν. Ορα δὲ τὴν κλῆσιν τῶν ἐθνῶν. Ψάλατε δὴ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ. Περὶ τούτου ζήτει τὴν ἐξήγησιν τοῦ δ' στίχου του κ ψαλ μου. Δότε δόξαν ἐν αἰνεσει αὐτοῦ. Δότε τῇ αἰνέσει αὐτοῦ δόξαν, εἴτουν τιμήν, μεγαλοπρέπειαν. Λέγει δὲ, ὅτι Ενδόξως αἰνέσατε αὐτὸν, καὶ μὴ ὡς αἰνεῖτε τοὺς ἀνθρώπους. Εἴπατε τῷ Θεῷ· Ὡς φοβερὰ τὰ ἔργα σου ! Οσα ἐν Αἰγύπτῳ ἑτερατούργησας, καὶ ὅσα προ Ο τούτων, καὶ ὅσα μετὰ ταῦτα. Ἐν τῷ πλήθει τῆς δυνάμεώς σου ψεύσονται σε οἱ ἐχθροί σου. Τοιοῦτον ἔχει τὸ ῥητὸν νοῦν, ὅτι Πανταχοῦ τῆς θεογνωσίας ἀπλωθείσης, πολλοὶ τῆς ἀληθείας ἐχθροὶ φοβηθέντες τὴν πολλήν σου δύναμιν τὴν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν εὐσεβῶν, ὑποκριθήσονται σε! εἴτουν τὴν εἰς σὲ πίστιν. Ψεύδος γὰρ ἐνταῦθα τὴν ὑπόκρισιν ὀνομάζει · καὶ δὴ πολλούς τοιούτους εὑρίσκομεν Ελληνας καὶ αἱρετικοὺς ἑκάστοτε. 49. ** EUTHYMII ZIGABENI quas aplus atque ideneas esse dicimus ad ferendos A ex fructus. Arieles etiam ovium, apostoli sunt, veluti duces quidam ac principes" rationalium Christi gregum : qui arietes induti sunt sancti Spiritus gratiam, quæ in die Pentecostes in omnes fideles diffusa est; juxta quod legimus ad eos dictum fuisse a Domino: Vos autem sedete in civitate Jerusalem, donec induamini potentiam ex allo Vel episcopi et sacerdotes, qui ubique terrarum sunt, quique induerunt Christum per baptisma. Quicunque enim, inquit, in Christum baptizali estis, Christum induistis s. Illud etiam dicere oportet, quod nullibi in historia reperimus, quod populus qui ex Babylone reversus est, hujusmodi abun- dantiam habuerit: ex quo sequitur, quod anagogicus sensus huic psalmo magis congruere videtur. In finem canticum psalmi resurrectionis. PSALMUS LXV. In finem inscribitur propter prophetias, quæ in eo continentur, quæ ad finem tendebant, ut alibi diximus. Prædicit autem et gentium fidem, et martyria quæ pro Christo multi fidelium passuri erant. Quid autem sit canticum psalmi, dictum est in proœmio operis . Resurrectionis vero dixit pro transmutationis (23). In eorum enim personam con- scriptus est, qui a Babylonica servitute in propriam patriam translati fuerant, ita ut ab unoquoque eorum qui reversi sunt proferri possit. Et nihiloni- nus congruit etiam unicuique resurgenti, hoc est, commutato a peccatis, in quibus olim, veluti pas- sionum sagittis confossus, captivus detinebatur a damoue. B VERS. 2. Jubilale Deo, omnis terra. Quid sit ju- bilatio diximus in secundo versiculo psalm xlvi. Jubet autem Propheta victoriæ laudes Deo canere, qui et inimicos, a quibus acti fuerant in capti- C vitatem, formidine affecit, et ipsos Judeos a du rissima servitute liberavit. Per omnem autem ter- ram omnes homines intelligit qui sunt in terra. Et hoc pacto Symmachus reddidit. In his autem verbis prophetia contine:ur vocationis gentium. Psallite nomini ejus. Expositionem vide in quarto vcrsiculo ix psalmi. Date gloriam laudi ejus. Hoc est honorem et magnificentiam. Et sensus est, quod gloriose ac magnifice cum laudent, et non humano more. VERS. 3. Dicite Deo, Quam terribilia sunt opera tua. Quæ nimirum olim tam in Ægypto, quam alibi gentium operatus es. In multitudine virtutis tuæ mentientur te inimici tui. Et sensus est, quod cognitione Dei ubique gen- tium divulgata, multi veritatis inimici summam filius potestatem timentes, quam habet in regno fidelium, mentientur, seu simulabunt Deum, hoc est, fidem ipsam [quam in eo habere se falso usserent ]. Ipsam etenim hypocrisim ac simulatio- nem hoc in loco mendacium appellavit. Et sane quamplurimos hujusmodi simulatores videre licet tam gentiles quam hæreticos. Luc. XXJV Galat. 111, 27. Varia lectiones. (23) Potius transmigrationis. (24) Videtur legendum μεταστάσεως, ut vertit interpres : cum subdal εἰς τὴν μετάστασιν.
‘For my food’ and ‘for my thirst’, in the sense of, ‘for me to eat and drink’. But the Jews gave him to drink both gall and vinegar together, for it is written vinegar mixed with gall. The present prophecy divided the one for food, and the other for drink. It can therefore be said that, because he said, ‘I thirst’, in mockery they offered him, some only the vinegar to drink and some only the gall to eat, while some mixed the gall with the vinegar, to embitter the acerbity even further. It is likely that the gall was given to him first, for greater derision, so that he would not purportedly be disgusted by having the drink offered without having eaten.
23 Γενηθήτω ἡ τράπεζα αὐτῶν ἐνώπιον αὐτῶν εἰς παγίδα, καὶ εἰς ἀνταπόδοσιν καὶ εἰς σκάνδαλον. Διὰ μὲν τῆς τραπέζης, τὴν εὐφροσύνην δηλοῦσθαί τινες εἶπον, διὰ δὲ τῆς παγίδος καὶ τῆς ἀνταποδόσεως καὶ τοῦ σκανδάλου, τὴν λύπην, ὅτι μεταστραφήτω ἡ χαρὰ τούτων εἰς θλῖψιν. Oἵ τε γὰρ ἐν τραπέζῃ εὐφραίνονται, καὶ οἱ ἐν παγίδι καὶ ἐν ἀποτίσει δίκης καὶ ἐν σκανδάλῳ λυποῦνται. Ἔστι δὲ καὶ θεωρητικώτερον εἰπεῖν τράπεζαν, τὰς θεοπνεύστους Γραφὰς, αἳ παρέκειντο τοῖς ᾽Ιουδαίοις καθ’ ἡμέραν, καὶ ὧν ἡ γνῶσις ἔτρεφε τὰς τῶν νοούντων ψυχάς. Δοκοῦντες γὰρ ταύταις ἐντραφῆναι, καὶ ἀπ’ αὐτῶν ἑλεῖν τοὺς Χριστιανοὺς σοβαρευόμενοι, ἐξ αὐτῶν μᾶλλον παγιδεύονται, προδήλως διαλαμβανουσῶν περὶ τοῦ Χριστοῦ. Ἀλλ’ οὕτω μὲν τὸ, εἰς παγίδα· τὸ δὲ, εἰς ἀνταπόδοσιν, ὅτι δι’ αὐτὰς τίνουσι δίκας, μὴ συνιέντες αὐτάς· τὸ δὲ, εἰς σκάνδαλον, ὅτι ἐντυγχάνοντες ψιλοῖς τοῖς περὶ Χριστοῦ γράμμασι σκανδαλίζονται, οἷον περὶ τῆς ἐπιδημίας αὐτοῦ, ὅτι Συμβοσκηθήσεται λύκος μετὰ ἀρνὸς, καὶ πάρδαλις συναναπαύσεται ἐρίφῳ, καὶ λέων καὶ βοῦς φάγονται ἄχυρα, καὶ εἴ τι τοιοῦτον. Tὰ μὲν γὰρ ἀναγωγικῶς νοούμενα, γεγόνασιν, οἱ δὲ αἰσθητῶς ταῦτα ζητοῦντες, προσκρούουσιν αὐτοῖς, ὡς μήπω καὶ τήμερον γεγονόσι. Tὸ δὲ, | γενηθήτω, καὶ τὸ, σκοτισθήτωσαν, καὶ τὰ ἑξῆς προστακτικὰ, μέλλοντος ἔχουσι σημασίαν, ἀντὶ τοῦ, γενηθήσονται. Προαγορεύει γὰρ τὰ μέλλοντα καταλαβεῖν αὐτοὺς ἀνιαρά· εἰκὸς δὲ καὶ ὡς Θεὸν προστάσσειν τὰ μέλλοντα.Βαβυλῶνος. Καὶ λοιπὸν γωγής. ἁρμόζει τῷ τῆς ἀνα- Εἰς τὸ τέλος ᾠδὴ Ψαλμοῦ ἀναστάσεως. ΨΑΛΜΟΣ ΞΕ. Εἰς τὸ τέλος μὲν, διὰ τὴν ἐν τούτῳ προφητείαν, ὡς καὶ ἐπὶ ἄλλων τῶν οὕτως ἐπιγεγραμμένων εἰρή καμεν · προφητεύει γὰρ περὶ τῆς πίστεως τῶν ἐθνῶν, ἔτι δὲ καὶ περὶ τῶν τοῦ Χριστοῦ μαρτύρων. Τί δέ ἐστιν ᾠδὴ ψαλμοῦ, προαποδεδώκαμεν ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς βίβλου τῶν Ψαλμών. Αναστάσεως δὲ, ἀντὶ τοῦ, περὶ τῆς ἀναστάσεως (24) τῶν αἱ- χμαλώτων ἀπὸ τῆς ἐν Βαβυλῶνι δουλείας ἐπὶ τὴν οἰκείαν πατρίδα. Εἰς τὴν μετάστασιν γὰρ ἐκείνη, ὁ ψαλμὸς πεποίηται, οἷον τίνας ἂν εἴποι τοὺς λόγους ἕκαστος τῶν ἁψαμένων ἤδη τῆς ἐπανόδου. Πρέπει δ' ἂν καὶ παντὶ μεθισταμένῳ, ἢ ἀνισταμένῳ ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας, εἰς ἣν κατεσύρη τοῖς βέλεσι τῶν πα θῶν, αἰχμαλωτισθεὶς ὑπὸ τῶν δαιμόνων. Αλαλάξατε τῷ Κυρίῳ, πᾶσα ἡ γῆ. Τί μέν έστιν ἀλαλαγμός, εἰρήκαμεν ἐν τῷ στίχῳ β' τοῦ μς' ψαλ μοῦ. Προτρέπεται δὲ ἐπινίκιον ὕμνον ᾆσα: τῷ Θεῷ, τῷ φοβήσαντι τοὺς αἰχμαλωτίσαντας, καὶ ῥυσα- μένῳ τοὺς αἰχμαλώτους ἐκ τῆς δουλείας αὐτῶν. Πᾶσα δὲ ἡ γῆ, ἀντὶ τοῦ, πάντες οἱ ἐπὶ γῆς. Οὕτω γὰρ ὁ Σύμμαχος ἐξέδωκεν. Ορα δὲ τὴν κλῆσιν τῶν ἐθνῶν. Ψάλατε δὴ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ. Περὶ τούτου ζήτει τὴν ἐξήγησιν τοῦ δ' στίχου του κ ψαλ μου. Δότε δόξαν ἐν αἰνεσει αὐτοῦ. Δότε τῇ αἰνέσει αὐτοῦ δόξαν, εἴτουν τιμήν, μεγαλοπρέπειαν. Λέγει δὲ, ὅτι Ενδόξως αἰνέσατε αὐτὸν, καὶ μὴ ὡς αἰνεῖτε τοὺς ἀνθρώπους. Εἴπατε τῷ Θεῷ· Ὡς φοβερὰ τὰ ἔργα σου ! Οσα ἐν Αἰγύπτῳ ἑτερατούργησας, καὶ ὅσα προ Ο τούτων, καὶ ὅσα μετὰ ταῦτα. Ἐν τῷ πλήθει τῆς δυνάμεώς σου ψεύσονται σε οἱ ἐχθροί σου. Τοιοῦτον ἔχει τὸ ῥητὸν νοῦν, ὅτι Πανταχοῦ τῆς θεογνωσίας ἀπλωθείσης, πολλοὶ τῆς ἀληθείας ἐχθροὶ φοβηθέντες τὴν πολλήν σου δύναμιν τὴν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν εὐσεβῶν, ὑποκριθήσονται σε! εἴτουν τὴν εἰς σὲ πίστιν. Ψεύδος γὰρ ἐνταῦθα τὴν ὑπόκρισιν ὀνομάζει · καὶ δὴ πολλούς τοιούτους εὑρίσκομεν Ελληνας καὶ αἱρετικοὺς ἑκάστοτε. 49. ** EUTHYMII ZIGABENI quas aplus atque ideneas esse dicimus ad ferendos A ex fructus. Arieles etiam ovium, apostoli sunt, veluti duces quidam ac principes" rationalium Christi gregum : qui arietes induti sunt sancti Spiritus gratiam, quæ in die Pentecostes in omnes fideles diffusa est; juxta quod legimus ad eos dictum fuisse a Domino: Vos autem sedete in civitate Jerusalem, donec induamini potentiam ex allo Vel episcopi et sacerdotes, qui ubique terrarum sunt, quique induerunt Christum per baptisma. Quicunque enim, inquit, in Christum baptizali estis, Christum induistis s. Illud etiam dicere oportet, quod nullibi in historia reperimus, quod populus qui ex Babylone reversus est, hujusmodi abun- dantiam habuerit: ex quo sequitur, quod anagogicus sensus huic psalmo magis congruere videtur. In finem canticum psalmi resurrectionis. PSALMUS LXV. In finem inscribitur propter prophetias, quæ in eo continentur, quæ ad finem tendebant, ut alibi diximus. Prædicit autem et gentium fidem, et martyria quæ pro Christo multi fidelium passuri erant. Quid autem sit canticum psalmi, dictum est in proœmio operis . Resurrectionis vero dixit pro transmutationis (23). In eorum enim personam con- scriptus est, qui a Babylonica servitute in propriam patriam translati fuerant, ita ut ab unoquoque eorum qui reversi sunt proferri possit. Et nihiloni- nus congruit etiam unicuique resurgenti, hoc est, commutato a peccatis, in quibus olim, veluti pas- sionum sagittis confossus, captivus detinebatur a damoue. B VERS. 2. Jubilale Deo, omnis terra. Quid sit ju- bilatio diximus in secundo versiculo psalm xlvi. Jubet autem Propheta victoriæ laudes Deo canere, qui et inimicos, a quibus acti fuerant in capti- C vitatem, formidine affecit, et ipsos Judeos a du rissima servitute liberavit. Per omnem autem ter- ram omnes homines intelligit qui sunt in terra. Et hoc pacto Symmachus reddidit. In his autem verbis prophetia contine:ur vocationis gentium. Psallite nomini ejus. Expositionem vide in quarto vcrsiculo ix psalmi. Date gloriam laudi ejus. Hoc est honorem et magnificentiam. Et sensus est, quod gloriose ac magnifice cum laudent, et non humano more. VERS. 3. Dicite Deo, Quam terribilia sunt opera tua. Quæ nimirum olim tam in Ægypto, quam alibi gentium operatus es. In multitudine virtutis tuæ mentientur te inimici tui. Et sensus est, quod cognitione Dei ubique gen- tium divulgata, multi veritatis inimici summam filius potestatem timentes, quam habet in regno fidelium, mentientur, seu simulabunt Deum, hoc est, fidem ipsam [quam in eo habere se falso usserent ]. Ipsam etenim hypocrisim ac simulatio- nem hoc in loco mendacium appellavit. Et sane quamplurimos hujusmodi simulatores videre licet tam gentiles quam hæreticos. Luc. XXJV Galat. 111, 27. Varia lectiones. (23) Potius transmigrationis. (24) Videtur legendum μεταστάσεως, ut vertit interpres : cum subdal εἰς τὴν μετάστασιν.
23 Let their table become a snare before them and a retribution and a scandal. Some have said that by the ‘table’, cheerfulness is denoted and by the ‘snare’, ‘retribu- tion’ and ‘scandal’, sorrow is indicated, namely, let the joy of these people turn to affliction. For those at table are cheerful while those in a snare and repaying a penalty and at a stum- bling-block are distressed. In a more anagogical sense, it is possible to interpret the ‘table’ as the divinely inspired Scriptures that were set before the Jews every day and the knowledge of which used to nour- ish the souls of those who understood them. For while believing themselves to have been brought up in these and presuming on the basis of the Scriptures to entrap the Christians, they themselves rather are ensnared by them, as they clearly speak about Christ. This is as regards the ‘trap’; as regards ‘retribution’, because on account of the Scriptures they pay penal- ties in not understanding them, and as regards ‘scandal’, because in reading the writings about Christ literally they are scandalized, for example, about his earthly visitation that, The wolf will graze with the lamb and the leopard will rest with the kid and lion and ox will eat hay, and all such things. For these things, understood in an anagogical sense, have happened, while they, looking for them in a sensible manner, stumble over them, as not having happened up to the present day. The verbs ‘let them become’ and ‘let them be darkened’ and the ensuing imperatives have a future meaning, in the sense of, ‘they will become’, for he is foretelling the grievous events that will overtake them; and it is appropriate for him as God to command future events.
PG 128:701α Σκοτισθήτωσαν οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν τοῦ μὴ βλέπειν. Oἱ τῆς ψυχῆς· ἐπειδὴ οὐκ ἠθέλησαν ἰδεῖν τὸ φῶς τὸ φωτίζον πάντα ἄνθρωπον, οὐδὲ Jn 1. Mal θεάσασθαι τὸν Ἥλιον τῆς δικαιοσύνης· ὀφθαλμοὺς γὰρ ἔχοντες, οὐκ ἔβλεπον, καὶ 3. ὦτα ἔχοντες, οὐκ ἤκουον· ὃ καὶ Ἡσαΐας αὐτοῖς ὠνείδισε, καὶ ὁ Χριστὸς ὕστερον.Πᾶσα ἡ γῆ προσκυνησάτωσάν σοι, καὶ ψαλλά Α τωσάν σοι. Ἐκδηλοτέρα τῶν ἐθνῶν ἡ κλῆσις, ἐνταῦθα. Προσκυνησάτωσαν δὲ πρῶτον ὑποταγέντες· εἶτα ψαλλάτωσαν προστάσσει δὲ τοῦτο θαρσαλέως ὁ Προφήτης οἷα πεπληροφορημένος περὶ τοῦ πρά- γματος. Ψαλλάτωσαν δὴ τῷ ὀνόματί σου, Ύψιστε. Τοῦτο ἔοικε τῷ δ' στίχῳ τοῦ θ' ψαλμοῦ· ὑπὸ δὲ τῆς ἄγαν περιχαρείας, ὑπομιμνήσκεται τῶν τοῦ Θεοῦ τεραστίων, καὶ παρακελεύεται πᾶσι ψάλλειν καὶ ὑμνεῖν τὸν λυτρωτήν Θεόν. Δεῦτε καὶ ἴδετε τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ. "Α καθ- εκάστην ποιεί παραδόξως. Συγκαλεῖ δὲ πάντα τὰ ἔθνη - Ως φοβερὸς ἐν βουλαῖς ὑπὲρ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων.-- Εν μηχαναῖς ἐξέδωκεν ὁ Σύμμαχος. " Λίαν οὖν φοβερὸς ἐν μηχαναῖς, διὰ τὸ φοβερά μηχανᾶσθαι, ὅταν ἐθέλῃ σῶσαι τὸν λαὸν αὐτοῦ. Ὁποῖα γὰρ κατὰ τῶν Αἰγυπτίων ἐμηχανήσατο· νικῶν ἀεὶ τὰ σοφίσματα καὶ τὰς ἀντεπιχειρήσεις τῶν ἀνθρώπων. Εἶτα καταλέγει τὰ πάλαι θαύματα. Ο μεταστρέφων τὴν θάλασσαν εἰς ξηράν. Τοῦτο γέγονεν ἐπὶ τῆς Ἐρυθρᾶς θαλάσσης, ὡς ἡ βίβλος τῆς Ἐξόδου διδάσκει. Ἀντιχρονικῶς δὲ εἶπεν, 'Ο μεταστρέφων, ἀντὶ τοῦ, Ο μεταστρέψας. Εν ποταμῷ διελεύσονται ποδί. Καὶ τοῦτο γέν γονεν ἐπὶ τοῦ Ἰορδάνου, διαβαινούσης της Κιβωτού. Αντιχρονία δὲ κάνταῦθα, ἀντὶ τοῦ, Διῆλθον οι πρό- γονοι ἡμῶν. Ποδὶ δὲ, ἀντὶ τοῦ, Πεζῇ. Πεζεύειν δὲ, τὸ διὰ ξηρᾶς ὁδεύειν. (25) Τῶν κατὰ τὴν ἄνοδον δὲ θαυμασίαν, ὑπομιμνήσκει τὸν Θεὸν, διὰ τὴν προ κειμένην καὶ αὐτοῖς ἄνοδον, ἵνα συνήθως καὶ αὐτοῖς ταύτην Εξευμαρίσῃ. Ο μέντοι Σύμμαχος τήρησε τὸν χρόνον· ἐξέδωκε γάρ, "Ο μεταβαλὼν τὴν θάλασ σαν· καὶ πάλιν, Ποταμόν διέβησαν. ᾿Εκεῖ εὐφρανθησόμεθα ἐπ' αὐτῷ τῷ δεσπόζοντι ἐν τῇ δυναστείᾳ αὐτοῦ τοῦ αἰῶνος. Ἐκεῖ, ἀντὶ τοῦ, Ἐν τῷ τόπῳ, εἰς ὃν ἐπειγόμεθα. Δυναστείαν δὲ Θεοῦ νοοῦμεν, τὴν ἄπειρον καὶ ἀνυπόστατον δύνα- μιν. Δεσπόζει δὲ ὁ Θεὸς καὶ τοῦ παρόντος καὶ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος, ὡς ἀπέραντον ἔχων βασιλείαν. Οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτοῦ ἐπὶ τὰ ἔθνη ἐπιβλέπουσιν. Ως μέλλοντος αὐτὰ κληρονομῆσαι, καὶ οἰκειώσασθαι διὰ πίστεως. Νόησον, Ἰουδαῖε, ὅτι μετέστησεν ἀπὸ σοῦ τὴν ἐπισκοπὴν αὐτοῦ. Οἱ παραπικραίνοντες μὴ ὑψούσθωσαν ἐν ἑαυ τοῖς. Λοιπὸν οἱ Ἰουδαῖοι, μὴ ἐπαιρέσθωσαν ἐν αὐτοῖς. "Ηγουν παρ' ἑαυτοῖς, ὡς μόνοι τῷ Θεῷ γινωσκόμενοι· τούτους γὰρ λέγει παραπικραίνοντας, ὡς ἀεὶ γογγύζοντας καὶ ἀντιλέγοντας· καὶ ἄλλοι ο COMMENT. IN PSALMOS. B VERS. 4. Omnis terra adoret te, el psallat tibi Clarius atque apertius hic traditur gentium vocatio. Adorent autem primo, hoc est, tibi subjiciantur, et deinde psallant. Summa autem fiducia hæc fieri mandavit Propheta, veluti qui certus erat futuri ju- dicii. Psallant nomini tuo, Altissime. Simile est quod legimus in i versiculo is psalmi. Præ grandi autem lætitia, reminiscitur prodigiorum Dei, et psallere omnes jubet, ac redemptorem Deum lau- dare. VERS. 5. Venite et videte opera Dei. Quæ ubique gentium operatus est, summa admiratione digna. Advocat autem universas gentes. Quam terribilis in consiliis super filios hominum. Symmachus reddidit in machinationibus. Multam igitur terribilis in machinationbus co quod magnis quibusdam artificiis utitur, quoties ei placuerit : populumn suum salvare : veluti ea sunt quæ ad- versus Ægyptios adinvenit, conatus alque astutias omnes humanas semper vincens. Antiqua deinde connumerat miracula. c gesta sunt, faciliorem hunc reditum demonstrat. etenim, Qui transmutavit mare in aridam ; item : VERS. 6. Qui convertit mare in aridam. Hoc fa- ctum est in mari Rubro, ut habetur in Exodo. Posuit autem tempus pro tempore. Nam dictio, Con- vertit, praesentis est tuniporis hic, ut ex Græca dictione perspicitur, et posita est pro præterito. In flumine pertransibunt pede, lloc vero accidit in Jordane cum transiret Arca: et tempus etiam hoc loco posuit pro tempore, Pertransibunt, pro Pertransierunt, majores nostri nimirum. Pode au- tem, hoc est, pedestres. Et dum pedestres inces- sisse eos dicit per flumen, per siccam cos ambu- lasse significat. Illorum autem miraculorum me- minit, quæ in eo reditu facta sunt, putans gestarum illic rerum memoriam ad præsentem reditum in patriam pertinere, dum exemplo eorum, quæ tunc Symmachus vero hic tempus servavit, transtulit Flumen pertransierunt. Vers. 7. Ibi lætabuntur in ipso dominante, in potentatu suo sæculi. lbi, hoc est, in eo loco al quem festinamus. Per potentatum vero Dei, divi- nai intelligit potentiam, veluti immensam, atque invictam. Dominatur autem Deus tam præsenti quam futuro sæculo, veluti is, cujus regnum infi- mitumn est. Oculi ejus in gentes respiciunt. Tanquam ad cos quos in hæreditatem est possessurus, et vindica- turus per fidem. Agnoscas igitur, Judice, que modo protectionem et custodiam suam Deus a te avertit (et ad gentes transtulit). Qui exasperant, non exaltentur in semetipsis. Quod reliquum est, inquit, Judai in seipsis, loc est, apud seipsos non eleventur, quasi soli ipsi sint, qui a Deo sint cogniti. Exacerbantes autem eos appellat, veluti qui semper murmurabant ad» Varia lectiones. reditu facta sunt in memoriam revocat Deo, ob redi- PATROL. GR. CXXVIII. tum et ipsis propositum, ut ad illud exemplum præ- sentem ipsis reditum facilem sternal, (25) Ad verbum: Ea porro miracula quæ in eo
24α Let their eyes be darkened so as not to see. The eyes of the soul; since they have not wished to see the light that illumines every man Jn 1.9 Mal nor desired to behold the Sun of Justice, for having eyes they did not see, and having ears they 3.2 did not hear, just as Isaiah reproached them and as Christ did later.
β Καὶ τὸν νῶτον αὐτῶν διὰ παντὸς σύγκαμψον. Ἀπὸ τοῦ ἑπομένου τὸ προηγούμενον ἐδήλωσεν. Αἰνίσσεται δὲ ὁ λόγος τὴν δουλείαν· ἕπεται γὰρ τοῖς δουλεύουσιν ἐπικεκυφότας βαδίζειν· τοῦτο μὲν ἀχθοφοροῦντας, τοῦτο δὲ βαρυνομένους ταῖς θλίψεσιν.Πᾶσα ἡ γῆ προσκυνησάτωσάν σοι, καὶ ψαλλά Α τωσάν σοι. Ἐκδηλοτέρα τῶν ἐθνῶν ἡ κλῆσις, ἐνταῦθα. Προσκυνησάτωσαν δὲ πρῶτον ὑποταγέντες· εἶτα ψαλλάτωσαν προστάσσει δὲ τοῦτο θαρσαλέως ὁ Προφήτης οἷα πεπληροφορημένος περὶ τοῦ πρά- γματος. Ψαλλάτωσαν δὴ τῷ ὀνόματί σου, Ύψιστε. Τοῦτο ἔοικε τῷ δ' στίχῳ τοῦ θ' ψαλμοῦ· ὑπὸ δὲ τῆς ἄγαν περιχαρείας, ὑπομιμνήσκεται τῶν τοῦ Θεοῦ τεραστίων, καὶ παρακελεύεται πᾶσι ψάλλειν καὶ ὑμνεῖν τὸν λυτρωτήν Θεόν. Δεῦτε καὶ ἴδετε τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ. "Α καθ- εκάστην ποιεί παραδόξως. Συγκαλεῖ δὲ πάντα τὰ ἔθνη - Ως φοβερὸς ἐν βουλαῖς ὑπὲρ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων.-- Εν μηχαναῖς ἐξέδωκεν ὁ Σύμμαχος. " Λίαν οὖν φοβερὸς ἐν μηχαναῖς, διὰ τὸ φοβερά μηχανᾶσθαι, ὅταν ἐθέλῃ σῶσαι τὸν λαὸν αὐτοῦ. Ὁποῖα γὰρ κατὰ τῶν Αἰγυπτίων ἐμηχανήσατο· νικῶν ἀεὶ τὰ σοφίσματα καὶ τὰς ἀντεπιχειρήσεις τῶν ἀνθρώπων. Εἶτα καταλέγει τὰ πάλαι θαύματα. Ο μεταστρέφων τὴν θάλασσαν εἰς ξηράν. Τοῦτο γέγονεν ἐπὶ τῆς Ἐρυθρᾶς θαλάσσης, ὡς ἡ βίβλος τῆς Ἐξόδου διδάσκει. Ἀντιχρονικῶς δὲ εἶπεν, 'Ο μεταστρέφων, ἀντὶ τοῦ, Ο μεταστρέψας. Εν ποταμῷ διελεύσονται ποδί. Καὶ τοῦτο γέν γονεν ἐπὶ τοῦ Ἰορδάνου, διαβαινούσης της Κιβωτού. Αντιχρονία δὲ κάνταῦθα, ἀντὶ τοῦ, Διῆλθον οι πρό- γονοι ἡμῶν. Ποδὶ δὲ, ἀντὶ τοῦ, Πεζῇ. Πεζεύειν δὲ, τὸ διὰ ξηρᾶς ὁδεύειν. (25) Τῶν κατὰ τὴν ἄνοδον δὲ θαυμασίαν, ὑπομιμνήσκει τὸν Θεὸν, διὰ τὴν προ κειμένην καὶ αὐτοῖς ἄνοδον, ἵνα συνήθως καὶ αὐτοῖς ταύτην Εξευμαρίσῃ. Ο μέντοι Σύμμαχος τήρησε τὸν χρόνον· ἐξέδωκε γάρ, "Ο μεταβαλὼν τὴν θάλασ σαν· καὶ πάλιν, Ποταμόν διέβησαν. ᾿Εκεῖ εὐφρανθησόμεθα ἐπ' αὐτῷ τῷ δεσπόζοντι ἐν τῇ δυναστείᾳ αὐτοῦ τοῦ αἰῶνος. Ἐκεῖ, ἀντὶ τοῦ, Ἐν τῷ τόπῳ, εἰς ὃν ἐπειγόμεθα. Δυναστείαν δὲ Θεοῦ νοοῦμεν, τὴν ἄπειρον καὶ ἀνυπόστατον δύνα- μιν. Δεσπόζει δὲ ὁ Θεὸς καὶ τοῦ παρόντος καὶ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος, ὡς ἀπέραντον ἔχων βασιλείαν. Οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτοῦ ἐπὶ τὰ ἔθνη ἐπιβλέπουσιν. Ως μέλλοντος αὐτὰ κληρονομῆσαι, καὶ οἰκειώσασθαι διὰ πίστεως. Νόησον, Ἰουδαῖε, ὅτι μετέστησεν ἀπὸ σοῦ τὴν ἐπισκοπὴν αὐτοῦ. Οἱ παραπικραίνοντες μὴ ὑψούσθωσαν ἐν ἑαυ τοῖς. Λοιπὸν οἱ Ἰουδαῖοι, μὴ ἐπαιρέσθωσαν ἐν αὐτοῖς. "Ηγουν παρ' ἑαυτοῖς, ὡς μόνοι τῷ Θεῷ γινωσκόμενοι· τούτους γὰρ λέγει παραπικραίνοντας, ὡς ἀεὶ γογγύζοντας καὶ ἀντιλέγοντας· καὶ ἄλλοι ο COMMENT. IN PSALMOS. B VERS. 4. Omnis terra adoret te, el psallat tibi Clarius atque apertius hic traditur gentium vocatio. Adorent autem primo, hoc est, tibi subjiciantur, et deinde psallant. Summa autem fiducia hæc fieri mandavit Propheta, veluti qui certus erat futuri ju- dicii. Psallant nomini tuo, Altissime. Simile est quod legimus in i versiculo is psalmi. Præ grandi autem lætitia, reminiscitur prodigiorum Dei, et psallere omnes jubet, ac redemptorem Deum lau- dare. VERS. 5. Venite et videte opera Dei. Quæ ubique gentium operatus est, summa admiratione digna. Advocat autem universas gentes. Quam terribilis in consiliis super filios hominum. Symmachus reddidit in machinationibus. Multam igitur terribilis in machinationbus co quod magnis quibusdam artificiis utitur, quoties ei placuerit : populumn suum salvare : veluti ea sunt quæ ad- versus Ægyptios adinvenit, conatus alque astutias omnes humanas semper vincens. Antiqua deinde connumerat miracula. c gesta sunt, faciliorem hunc reditum demonstrat. etenim, Qui transmutavit mare in aridam ; item : VERS. 6. Qui convertit mare in aridam. Hoc fa- ctum est in mari Rubro, ut habetur in Exodo. Posuit autem tempus pro tempore. Nam dictio, Con- vertit, praesentis est tuniporis hic, ut ex Græca dictione perspicitur, et posita est pro præterito. In flumine pertransibunt pede, lloc vero accidit in Jordane cum transiret Arca: et tempus etiam hoc loco posuit pro tempore, Pertransibunt, pro Pertransierunt, majores nostri nimirum. Pode au- tem, hoc est, pedestres. Et dum pedestres inces- sisse eos dicit per flumen, per siccam cos ambu- lasse significat. Illorum autem miraculorum me- minit, quæ in eo reditu facta sunt, putans gestarum illic rerum memoriam ad præsentem reditum in patriam pertinere, dum exemplo eorum, quæ tunc Symmachus vero hic tempus servavit, transtulit Flumen pertransierunt. Vers. 7. Ibi lætabuntur in ipso dominante, in potentatu suo sæculi. lbi, hoc est, in eo loco al quem festinamus. Per potentatum vero Dei, divi- nai intelligit potentiam, veluti immensam, atque invictam. Dominatur autem Deus tam præsenti quam futuro sæculo, veluti is, cujus regnum infi- mitumn est. Oculi ejus in gentes respiciunt. Tanquam ad cos quos in hæreditatem est possessurus, et vindica- turus per fidem. Agnoscas igitur, Judice, que modo protectionem et custodiam suam Deus a te avertit (et ad gentes transtulit). Qui exasperant, non exaltentur in semetipsis. Quod reliquum est, inquit, Judai in seipsis, loc est, apud seipsos non eleventur, quasi soli ipsi sint, qui a Deo sint cogniti. Exacerbantes autem eos appellat, veluti qui semper murmurabant ad» Varia lectiones. reditu facta sunt in memoriam revocat Deo, ob redi- PATROL. GR. CXXVIII. tum et ipsis propositum, ut ad illud exemplum præ- sentem ipsis reditum facilem sternal, (25) Ad verbum: Ea porro miracula quæ in eo
24β And bend their back for ever. By the consequent he signified the antecedent. The verse alludes to slavery, for a conse- quence for those in slavery is that they walk stooped over, on the one hand carrying burdens and on the other hand bowed down by afflictions.
Ὅρα δὲ τὴν ἀκρίβειαν· διὰ παντὸς γὰρ εἶπεν, ὅτι οὐχ ὡς πολλάκις δουλωθέντες, εἶτα ἀπαλλαγήσονται, ἀλλ’ ἄχρι τῆς τοῦ κόσμου συντελείας, δουλεύσουσιν ἐν πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν.Πᾶσα ἡ γῆ προσκυνησάτωσάν σοι, καὶ ψαλλά Α τωσάν σοι. Ἐκδηλοτέρα τῶν ἐθνῶν ἡ κλῆσις, ἐνταῦθα. Προσκυνησάτωσαν δὲ πρῶτον ὑποταγέντες· εἶτα ψαλλάτωσαν προστάσσει δὲ τοῦτο θαρσαλέως ὁ Προφήτης οἷα πεπληροφορημένος περὶ τοῦ πρά- γματος. Ψαλλάτωσαν δὴ τῷ ὀνόματί σου, Ύψιστε. Τοῦτο ἔοικε τῷ δ' στίχῳ τοῦ θ' ψαλμοῦ· ὑπὸ δὲ τῆς ἄγαν περιχαρείας, ὑπομιμνήσκεται τῶν τοῦ Θεοῦ τεραστίων, καὶ παρακελεύεται πᾶσι ψάλλειν καὶ ὑμνεῖν τὸν λυτρωτήν Θεόν. Δεῦτε καὶ ἴδετε τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ. "Α καθ- εκάστην ποιεί παραδόξως. Συγκαλεῖ δὲ πάντα τὰ ἔθνη - Ως φοβερὸς ἐν βουλαῖς ὑπὲρ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων.-- Εν μηχαναῖς ἐξέδωκεν ὁ Σύμμαχος. " Λίαν οὖν φοβερὸς ἐν μηχαναῖς, διὰ τὸ φοβερά μηχανᾶσθαι, ὅταν ἐθέλῃ σῶσαι τὸν λαὸν αὐτοῦ. Ὁποῖα γὰρ κατὰ τῶν Αἰγυπτίων ἐμηχανήσατο· νικῶν ἀεὶ τὰ σοφίσματα καὶ τὰς ἀντεπιχειρήσεις τῶν ἀνθρώπων. Εἶτα καταλέγει τὰ πάλαι θαύματα. Ο μεταστρέφων τὴν θάλασσαν εἰς ξηράν. Τοῦτο γέγονεν ἐπὶ τῆς Ἐρυθρᾶς θαλάσσης, ὡς ἡ βίβλος τῆς Ἐξόδου διδάσκει. Ἀντιχρονικῶς δὲ εἶπεν, 'Ο μεταστρέφων, ἀντὶ τοῦ, Ο μεταστρέψας. Εν ποταμῷ διελεύσονται ποδί. Καὶ τοῦτο γέν γονεν ἐπὶ τοῦ Ἰορδάνου, διαβαινούσης της Κιβωτού. Αντιχρονία δὲ κάνταῦθα, ἀντὶ τοῦ, Διῆλθον οι πρό- γονοι ἡμῶν. Ποδὶ δὲ, ἀντὶ τοῦ, Πεζῇ. Πεζεύειν δὲ, τὸ διὰ ξηρᾶς ὁδεύειν. (25) Τῶν κατὰ τὴν ἄνοδον δὲ θαυμασίαν, ὑπομιμνήσκει τὸν Θεὸν, διὰ τὴν προ κειμένην καὶ αὐτοῖς ἄνοδον, ἵνα συνήθως καὶ αὐτοῖς ταύτην Εξευμαρίσῃ. Ο μέντοι Σύμμαχος τήρησε τὸν χρόνον· ἐξέδωκε γάρ, "Ο μεταβαλὼν τὴν θάλασ σαν· καὶ πάλιν, Ποταμόν διέβησαν. ᾿Εκεῖ εὐφρανθησόμεθα ἐπ' αὐτῷ τῷ δεσπόζοντι ἐν τῇ δυναστείᾳ αὐτοῦ τοῦ αἰῶνος. Ἐκεῖ, ἀντὶ τοῦ, Ἐν τῷ τόπῳ, εἰς ὃν ἐπειγόμεθα. Δυναστείαν δὲ Θεοῦ νοοῦμεν, τὴν ἄπειρον καὶ ἀνυπόστατον δύνα- μιν. Δεσπόζει δὲ ὁ Θεὸς καὶ τοῦ παρόντος καὶ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος, ὡς ἀπέραντον ἔχων βασιλείαν. Οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτοῦ ἐπὶ τὰ ἔθνη ἐπιβλέπουσιν. Ως μέλλοντος αὐτὰ κληρονομῆσαι, καὶ οἰκειώσασθαι διὰ πίστεως. Νόησον, Ἰουδαῖε, ὅτι μετέστησεν ἀπὸ σοῦ τὴν ἐπισκοπὴν αὐτοῦ. Οἱ παραπικραίνοντες μὴ ὑψούσθωσαν ἐν ἑαυ τοῖς. Λοιπὸν οἱ Ἰουδαῖοι, μὴ ἐπαιρέσθωσαν ἐν αὐτοῖς. "Ηγουν παρ' ἑαυτοῖς, ὡς μόνοι τῷ Θεῷ γινωσκόμενοι· τούτους γὰρ λέγει παραπικραίνοντας, ὡς ἀεὶ γογγύζοντας καὶ ἀντιλέγοντας· καὶ ἄλλοι ο COMMENT. IN PSALMOS. B VERS. 4. Omnis terra adoret te, el psallat tibi Clarius atque apertius hic traditur gentium vocatio. Adorent autem primo, hoc est, tibi subjiciantur, et deinde psallant. Summa autem fiducia hæc fieri mandavit Propheta, veluti qui certus erat futuri ju- dicii. Psallant nomini tuo, Altissime. Simile est quod legimus in i versiculo is psalmi. Præ grandi autem lætitia, reminiscitur prodigiorum Dei, et psallere omnes jubet, ac redemptorem Deum lau- dare. VERS. 5. Venite et videte opera Dei. Quæ ubique gentium operatus est, summa admiratione digna. Advocat autem universas gentes. Quam terribilis in consiliis super filios hominum. Symmachus reddidit in machinationibus. Multam igitur terribilis in machinationbus co quod magnis quibusdam artificiis utitur, quoties ei placuerit : populumn suum salvare : veluti ea sunt quæ ad- versus Ægyptios adinvenit, conatus alque astutias omnes humanas semper vincens. Antiqua deinde connumerat miracula. c gesta sunt, faciliorem hunc reditum demonstrat. etenim, Qui transmutavit mare in aridam ; item : VERS. 6. Qui convertit mare in aridam. Hoc fa- ctum est in mari Rubro, ut habetur in Exodo. Posuit autem tempus pro tempore. Nam dictio, Con- vertit, praesentis est tuniporis hic, ut ex Græca dictione perspicitur, et posita est pro præterito. In flumine pertransibunt pede, lloc vero accidit in Jordane cum transiret Arca: et tempus etiam hoc loco posuit pro tempore, Pertransibunt, pro Pertransierunt, majores nostri nimirum. Pode au- tem, hoc est, pedestres. Et dum pedestres inces- sisse eos dicit per flumen, per siccam cos ambu- lasse significat. Illorum autem miraculorum me- minit, quæ in eo reditu facta sunt, putans gestarum illic rerum memoriam ad præsentem reditum in patriam pertinere, dum exemplo eorum, quæ tunc Symmachus vero hic tempus servavit, transtulit Flumen pertransierunt. Vers. 7. Ibi lætabuntur in ipso dominante, in potentatu suo sæculi. lbi, hoc est, in eo loco al quem festinamus. Per potentatum vero Dei, divi- nai intelligit potentiam, veluti immensam, atque invictam. Dominatur autem Deus tam præsenti quam futuro sæculo, veluti is, cujus regnum infi- mitumn est. Oculi ejus in gentes respiciunt. Tanquam ad cos quos in hæreditatem est possessurus, et vindica- turus per fidem. Agnoscas igitur, Judice, que modo protectionem et custodiam suam Deus a te avertit (et ad gentes transtulit). Qui exasperant, non exaltentur in semetipsis. Quod reliquum est, inquit, Judai in seipsis, loc est, apud seipsos non eleventur, quasi soli ipsi sint, qui a Deo sint cogniti. Exacerbantes autem eos appellat, veluti qui semper murmurabant ad» Varia lectiones. reditu facta sunt in memoriam revocat Deo, ob redi- PATROL. GR. CXXVIII. tum et ipsis propositum, ut ad illud exemplum præ- sentem ipsis reditum facilem sternal, (25) Ad verbum: Ea porro miracula quæ in eo
Observe the precision: he said ‘for ever’, because not as often before having been enslaved will they then be liberated, but up to the very consummation of the world they will work as slaves among all the nations.
25 Ἔκχεον ἐπ’ αὐτοὺς τὴν ὀργήν σου, καὶ ὁ θυμὸς τῆς ὀργῆς σου καταλάβοι αὐτούς. Tὸ αὐτὸ καὶ ἄμφω ταυτὶ τὰ ῥητὰ δηλοῦσι· πλὴν ὅτι τὸ δεύτερον, σφοδρότερον τοῦ προτέρου.Πᾶσα ἡ γῆ προσκυνησάτωσάν σοι, καὶ ψαλλά Α τωσάν σοι. Ἐκδηλοτέρα τῶν ἐθνῶν ἡ κλῆσις, ἐνταῦθα. Προσκυνησάτωσαν δὲ πρῶτον ὑποταγέντες· εἶτα ψαλλάτωσαν προστάσσει δὲ τοῦτο θαρσαλέως ὁ Προφήτης οἷα πεπληροφορημένος περὶ τοῦ πρά- γματος. Ψαλλάτωσαν δὴ τῷ ὀνόματί σου, Ύψιστε. Τοῦτο ἔοικε τῷ δ' στίχῳ τοῦ θ' ψαλμοῦ· ὑπὸ δὲ τῆς ἄγαν περιχαρείας, ὑπομιμνήσκεται τῶν τοῦ Θεοῦ τεραστίων, καὶ παρακελεύεται πᾶσι ψάλλειν καὶ ὑμνεῖν τὸν λυτρωτήν Θεόν. Δεῦτε καὶ ἴδετε τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ. "Α καθ- εκάστην ποιεί παραδόξως. Συγκαλεῖ δὲ πάντα τὰ ἔθνη - Ως φοβερὸς ἐν βουλαῖς ὑπὲρ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων.-- Εν μηχαναῖς ἐξέδωκεν ὁ Σύμμαχος. " Λίαν οὖν φοβερὸς ἐν μηχαναῖς, διὰ τὸ φοβερά μηχανᾶσθαι, ὅταν ἐθέλῃ σῶσαι τὸν λαὸν αὐτοῦ. Ὁποῖα γὰρ κατὰ τῶν Αἰγυπτίων ἐμηχανήσατο· νικῶν ἀεὶ τὰ σοφίσματα καὶ τὰς ἀντεπιχειρήσεις τῶν ἀνθρώπων. Εἶτα καταλέγει τὰ πάλαι θαύματα. Ο μεταστρέφων τὴν θάλασσαν εἰς ξηράν. Τοῦτο γέγονεν ἐπὶ τῆς Ἐρυθρᾶς θαλάσσης, ὡς ἡ βίβλος τῆς Ἐξόδου διδάσκει. Ἀντιχρονικῶς δὲ εἶπεν, 'Ο μεταστρέφων, ἀντὶ τοῦ, Ο μεταστρέψας. Εν ποταμῷ διελεύσονται ποδί. Καὶ τοῦτο γέν γονεν ἐπὶ τοῦ Ἰορδάνου, διαβαινούσης της Κιβωτού. Αντιχρονία δὲ κάνταῦθα, ἀντὶ τοῦ, Διῆλθον οι πρό- γονοι ἡμῶν. Ποδὶ δὲ, ἀντὶ τοῦ, Πεζῇ. Πεζεύειν δὲ, τὸ διὰ ξηρᾶς ὁδεύειν. (25) Τῶν κατὰ τὴν ἄνοδον δὲ θαυμασίαν, ὑπομιμνήσκει τὸν Θεὸν, διὰ τὴν προ κειμένην καὶ αὐτοῖς ἄνοδον, ἵνα συνήθως καὶ αὐτοῖς ταύτην Εξευμαρίσῃ. Ο μέντοι Σύμμαχος τήρησε τὸν χρόνον· ἐξέδωκε γάρ, "Ο μεταβαλὼν τὴν θάλασ σαν· καὶ πάλιν, Ποταμόν διέβησαν. ᾿Εκεῖ εὐφρανθησόμεθα ἐπ' αὐτῷ τῷ δεσπόζοντι ἐν τῇ δυναστείᾳ αὐτοῦ τοῦ αἰῶνος. Ἐκεῖ, ἀντὶ τοῦ, Ἐν τῷ τόπῳ, εἰς ὃν ἐπειγόμεθα. Δυναστείαν δὲ Θεοῦ νοοῦμεν, τὴν ἄπειρον καὶ ἀνυπόστατον δύνα- μιν. Δεσπόζει δὲ ὁ Θεὸς καὶ τοῦ παρόντος καὶ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος, ὡς ἀπέραντον ἔχων βασιλείαν. Οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτοῦ ἐπὶ τὰ ἔθνη ἐπιβλέπουσιν. Ως μέλλοντος αὐτὰ κληρονομῆσαι, καὶ οἰκειώσασθαι διὰ πίστεως. Νόησον, Ἰουδαῖε, ὅτι μετέστησεν ἀπὸ σοῦ τὴν ἐπισκοπὴν αὐτοῦ. Οἱ παραπικραίνοντες μὴ ὑψούσθωσαν ἐν ἑαυ τοῖς. Λοιπὸν οἱ Ἰουδαῖοι, μὴ ἐπαιρέσθωσαν ἐν αὐτοῖς. "Ηγουν παρ' ἑαυτοῖς, ὡς μόνοι τῷ Θεῷ γινωσκόμενοι· τούτους γὰρ λέγει παραπικραίνοντας, ὡς ἀεὶ γογγύζοντας καὶ ἀντιλέγοντας· καὶ ἄλλοι ο COMMENT. IN PSALMOS. B VERS. 4. Omnis terra adoret te, el psallat tibi Clarius atque apertius hic traditur gentium vocatio. Adorent autem primo, hoc est, tibi subjiciantur, et deinde psallant. Summa autem fiducia hæc fieri mandavit Propheta, veluti qui certus erat futuri ju- dicii. Psallant nomini tuo, Altissime. Simile est quod legimus in i versiculo is psalmi. Præ grandi autem lætitia, reminiscitur prodigiorum Dei, et psallere omnes jubet, ac redemptorem Deum lau- dare. VERS. 5. Venite et videte opera Dei. Quæ ubique gentium operatus est, summa admiratione digna. Advocat autem universas gentes. Quam terribilis in consiliis super filios hominum. Symmachus reddidit in machinationibus. Multam igitur terribilis in machinationbus co quod magnis quibusdam artificiis utitur, quoties ei placuerit : populumn suum salvare : veluti ea sunt quæ ad- versus Ægyptios adinvenit, conatus alque astutias omnes humanas semper vincens. Antiqua deinde connumerat miracula. c gesta sunt, faciliorem hunc reditum demonstrat. etenim, Qui transmutavit mare in aridam ; item : VERS. 6. Qui convertit mare in aridam. Hoc fa- ctum est in mari Rubro, ut habetur in Exodo. Posuit autem tempus pro tempore. Nam dictio, Con- vertit, praesentis est tuniporis hic, ut ex Græca dictione perspicitur, et posita est pro præterito. In flumine pertransibunt pede, lloc vero accidit in Jordane cum transiret Arca: et tempus etiam hoc loco posuit pro tempore, Pertransibunt, pro Pertransierunt, majores nostri nimirum. Pode au- tem, hoc est, pedestres. Et dum pedestres inces- sisse eos dicit per flumen, per siccam cos ambu- lasse significat. Illorum autem miraculorum me- minit, quæ in eo reditu facta sunt, putans gestarum illic rerum memoriam ad præsentem reditum in patriam pertinere, dum exemplo eorum, quæ tunc Symmachus vero hic tempus servavit, transtulit Flumen pertransierunt. Vers. 7. Ibi lætabuntur in ipso dominante, in potentatu suo sæculi. lbi, hoc est, in eo loco al quem festinamus. Per potentatum vero Dei, divi- nai intelligit potentiam, veluti immensam, atque invictam. Dominatur autem Deus tam præsenti quam futuro sæculo, veluti is, cujus regnum infi- mitumn est. Oculi ejus in gentes respiciunt. Tanquam ad cos quos in hæreditatem est possessurus, et vindica- turus per fidem. Agnoscas igitur, Judice, que modo protectionem et custodiam suam Deus a te avertit (et ad gentes transtulit). Qui exasperant, non exaltentur in semetipsis. Quod reliquum est, inquit, Judai in seipsis, loc est, apud seipsos non eleventur, quasi soli ipsi sint, qui a Deo sint cogniti. Exacerbantes autem eos appellat, veluti qui semper murmurabant ad» Varia lectiones. reditu facta sunt in memoriam revocat Deo, ob redi- PATROL. GR. CXXVIII. tum et ipsis propositum, ut ad illud exemplum præ- sentem ipsis reditum facilem sternal, (25) Ad verbum: Ea porro miracula quæ in eo
25 Pour out your anger upon them and may the rage of your anger seize them. Both these phrases signify the same, except that the second is more vehement than the first.
26 Γενηθήτω ἡ ἔπαυλις αὐτῶν ἠρημωμένη, καὶ ἐν τοῖς σκηνώμασιν αὐτῶν μὴ ἔστω ὁ κατοικῶν. Ἔπαυλιν μὲν κοινῶς λέγει, τὴν πόλιν ᾽Ιερουσαλὴμ, ἐν ᾗ πάντες οἱ τοῦ Σωτῆρος φονεῖς ηὐλίζοντο· σκηνώματα δὲ ἰδίως, τὰς οἰκίας αὐτῶν. Καὶ δὴ, οὕτω ταῦτα γεγόνασιν· οὐδεὶς γὰρ ἐξ αὐτῶν κατῴκησεν ἐν ταύταις μετὰ τὴν ἐκ ῾Ρωμαίων πανωλεθρίαν τῶν Ἱεροσολύμων. Ταῦτα δὲ τὰ ῥητὰ, Πέτρος ὁ ἀπόστολος εἰς τὸν προδότην ᾽Ιούδαν ἐξέλαβεν, ὡς καὶ αὐτὸν τῆς μερίδος ὄντα τῶν θεοκτόνων.Πᾶσα ἡ γῆ προσκυνησάτωσάν σοι, καὶ ψαλλά Α τωσάν σοι. Ἐκδηλοτέρα τῶν ἐθνῶν ἡ κλῆσις, ἐνταῦθα. Προσκυνησάτωσαν δὲ πρῶτον ὑποταγέντες· εἶτα ψαλλάτωσαν προστάσσει δὲ τοῦτο θαρσαλέως ὁ Προφήτης οἷα πεπληροφορημένος περὶ τοῦ πρά- γματος. Ψαλλάτωσαν δὴ τῷ ὀνόματί σου, Ύψιστε. Τοῦτο ἔοικε τῷ δ' στίχῳ τοῦ θ' ψαλμοῦ· ὑπὸ δὲ τῆς ἄγαν περιχαρείας, ὑπομιμνήσκεται τῶν τοῦ Θεοῦ τεραστίων, καὶ παρακελεύεται πᾶσι ψάλλειν καὶ ὑμνεῖν τὸν λυτρωτήν Θεόν. Δεῦτε καὶ ἴδετε τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ. "Α καθ- εκάστην ποιεί παραδόξως. Συγκαλεῖ δὲ πάντα τὰ ἔθνη - Ως φοβερὸς ἐν βουλαῖς ὑπὲρ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων.-- Εν μηχαναῖς ἐξέδωκεν ὁ Σύμμαχος. " Λίαν οὖν φοβερὸς ἐν μηχαναῖς, διὰ τὸ φοβερά μηχανᾶσθαι, ὅταν ἐθέλῃ σῶσαι τὸν λαὸν αὐτοῦ. Ὁποῖα γὰρ κατὰ τῶν Αἰγυπτίων ἐμηχανήσατο· νικῶν ἀεὶ τὰ σοφίσματα καὶ τὰς ἀντεπιχειρήσεις τῶν ἀνθρώπων. Εἶτα καταλέγει τὰ πάλαι θαύματα. Ο μεταστρέφων τὴν θάλασσαν εἰς ξηράν. Τοῦτο γέγονεν ἐπὶ τῆς Ἐρυθρᾶς θαλάσσης, ὡς ἡ βίβλος τῆς Ἐξόδου διδάσκει. Ἀντιχρονικῶς δὲ εἶπεν, 'Ο μεταστρέφων, ἀντὶ τοῦ, Ο μεταστρέψας. Εν ποταμῷ διελεύσονται ποδί. Καὶ τοῦτο γέν γονεν ἐπὶ τοῦ Ἰορδάνου, διαβαινούσης της Κιβωτού. Αντιχρονία δὲ κάνταῦθα, ἀντὶ τοῦ, Διῆλθον οι πρό- γονοι ἡμῶν. Ποδὶ δὲ, ἀντὶ τοῦ, Πεζῇ. Πεζεύειν δὲ, τὸ διὰ ξηρᾶς ὁδεύειν. (25) Τῶν κατὰ τὴν ἄνοδον δὲ θαυμασίαν, ὑπομιμνήσκει τὸν Θεὸν, διὰ τὴν προ κειμένην καὶ αὐτοῖς ἄνοδον, ἵνα συνήθως καὶ αὐτοῖς ταύτην Εξευμαρίσῃ. Ο μέντοι Σύμμαχος τήρησε τὸν χρόνον· ἐξέδωκε γάρ, "Ο μεταβαλὼν τὴν θάλασ σαν· καὶ πάλιν, Ποταμόν διέβησαν. ᾿Εκεῖ εὐφρανθησόμεθα ἐπ' αὐτῷ τῷ δεσπόζοντι ἐν τῇ δυναστείᾳ αὐτοῦ τοῦ αἰῶνος. Ἐκεῖ, ἀντὶ τοῦ, Ἐν τῷ τόπῳ, εἰς ὃν ἐπειγόμεθα. Δυναστείαν δὲ Θεοῦ νοοῦμεν, τὴν ἄπειρον καὶ ἀνυπόστατον δύνα- μιν. Δεσπόζει δὲ ὁ Θεὸς καὶ τοῦ παρόντος καὶ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος, ὡς ἀπέραντον ἔχων βασιλείαν. Οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτοῦ ἐπὶ τὰ ἔθνη ἐπιβλέπουσιν. Ως μέλλοντος αὐτὰ κληρονομῆσαι, καὶ οἰκειώσασθαι διὰ πίστεως. Νόησον, Ἰουδαῖε, ὅτι μετέστησεν ἀπὸ σοῦ τὴν ἐπισκοπὴν αὐτοῦ. Οἱ παραπικραίνοντες μὴ ὑψούσθωσαν ἐν ἑαυ τοῖς. Λοιπὸν οἱ Ἰουδαῖοι, μὴ ἐπαιρέσθωσαν ἐν αὐτοῖς. "Ηγουν παρ' ἑαυτοῖς, ὡς μόνοι τῷ Θεῷ γινωσκόμενοι· τούτους γὰρ λέγει παραπικραίνοντας, ὡς ἀεὶ γογγύζοντας καὶ ἀντιλέγοντας· καὶ ἄλλοι ο COMMENT. IN PSALMOS. B VERS. 4. Omnis terra adoret te, el psallat tibi Clarius atque apertius hic traditur gentium vocatio. Adorent autem primo, hoc est, tibi subjiciantur, et deinde psallant. Summa autem fiducia hæc fieri mandavit Propheta, veluti qui certus erat futuri ju- dicii. Psallant nomini tuo, Altissime. Simile est quod legimus in i versiculo is psalmi. Præ grandi autem lætitia, reminiscitur prodigiorum Dei, et psallere omnes jubet, ac redemptorem Deum lau- dare. VERS. 5. Venite et videte opera Dei. Quæ ubique gentium operatus est, summa admiratione digna. Advocat autem universas gentes. Quam terribilis in consiliis super filios hominum. Symmachus reddidit in machinationibus. Multam igitur terribilis in machinationbus co quod magnis quibusdam artificiis utitur, quoties ei placuerit : populumn suum salvare : veluti ea sunt quæ ad- versus Ægyptios adinvenit, conatus alque astutias omnes humanas semper vincens. Antiqua deinde connumerat miracula. c gesta sunt, faciliorem hunc reditum demonstrat. etenim, Qui transmutavit mare in aridam ; item : VERS. 6. Qui convertit mare in aridam. Hoc fa- ctum est in mari Rubro, ut habetur in Exodo. Posuit autem tempus pro tempore. Nam dictio, Con- vertit, praesentis est tuniporis hic, ut ex Græca dictione perspicitur, et posita est pro præterito. In flumine pertransibunt pede, lloc vero accidit in Jordane cum transiret Arca: et tempus etiam hoc loco posuit pro tempore, Pertransibunt, pro Pertransierunt, majores nostri nimirum. Pode au- tem, hoc est, pedestres. Et dum pedestres inces- sisse eos dicit per flumen, per siccam cos ambu- lasse significat. Illorum autem miraculorum me- minit, quæ in eo reditu facta sunt, putans gestarum illic rerum memoriam ad præsentem reditum in patriam pertinere, dum exemplo eorum, quæ tunc Symmachus vero hic tempus servavit, transtulit Flumen pertransierunt. Vers. 7. Ibi lætabuntur in ipso dominante, in potentatu suo sæculi. lbi, hoc est, in eo loco al quem festinamus. Per potentatum vero Dei, divi- nai intelligit potentiam, veluti immensam, atque invictam. Dominatur autem Deus tam præsenti quam futuro sæculo, veluti is, cujus regnum infi- mitumn est. Oculi ejus in gentes respiciunt. Tanquam ad cos quos in hæreditatem est possessurus, et vindica- turus per fidem. Agnoscas igitur, Judice, que modo protectionem et custodiam suam Deus a te avertit (et ad gentes transtulit). Qui exasperant, non exaltentur in semetipsis. Quod reliquum est, inquit, Judai in seipsis, loc est, apud seipsos non eleventur, quasi soli ipsi sint, qui a Deo sint cogniti. Exacerbantes autem eos appellat, veluti qui semper murmurabant ad» Varia lectiones. reditu facta sunt in memoriam revocat Deo, ob redi- PATROL. GR. CXXVIII. tum et ipsis propositum, ut ad illud exemplum præ- sentem ipsis reditum facilem sternal, (25) Ad verbum: Ea porro miracula quæ in eo
26 Let their encampment become desolate and in their tents let there be none who dwells. ‘Encampment’ is what he calls the city of Jerusalem in general, in which all the Saviour’s murderers used to live; and ‘their tents’ what he calls their homes in particular. And indeed these things happened: none of them dwelt in them after the Roman destruction of Jerusa- lem. Peter the Apostle took these words in relation to Judas the betrayer, as being also of the party of the slayers of God.
α Ὅτι ὃν σὺ ἐπάταξας, αὐτοὶ κατεδίωξαν. Tὸ, ἐπάταξας, ἀντὶ τοῦ, παταγῆναι παρέδωκας. Οὕτω γὰρ καὶ Ζαχαρίας εἶπε, Πατάξω τὸν ποιμένα, καὶ διασκορπισθήσονται τὰ πρόβατα τῆς ποίμνης, καὶ Ἡσαΐας, Κύριος παρέδωκεν αὐτὸν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν. ᾽Ιδίωμα γὰρ τῆς Ἑβραΐδος, τὸ τὴν παραχώρησιν, ἔργον ὀνομάζειν, ὡς τοῦ παραχωροῦντος δυναμένου κωλῦσαι, καὶ μὴ κωλύσαντος. Tὸ δὲ κατεδίωξαν, ἀντὶ τοῦ, σφόδρα ἐτιμωρήσαντο· ἡ γὰρ πρόθεσις, ἐμφαντική ἐστιν ἐπιτάσεως· ἢ καὶ κατέδραμον, ἄχρις ἂν ἐφόνευσαν.Πᾶσα ἡ γῆ προσκυνησάτωσάν σοι, καὶ ψαλλά Α τωσάν σοι. Ἐκδηλοτέρα τῶν ἐθνῶν ἡ κλῆσις, ἐνταῦθα. Προσκυνησάτωσαν δὲ πρῶτον ὑποταγέντες· εἶτα ψαλλάτωσαν προστάσσει δὲ τοῦτο θαρσαλέως ὁ Προφήτης οἷα πεπληροφορημένος περὶ τοῦ πρά- γματος. Ψαλλάτωσαν δὴ τῷ ὀνόματί σου, Ύψιστε. Τοῦτο ἔοικε τῷ δ' στίχῳ τοῦ θ' ψαλμοῦ· ὑπὸ δὲ τῆς ἄγαν περιχαρείας, ὑπομιμνήσκεται τῶν τοῦ Θεοῦ τεραστίων, καὶ παρακελεύεται πᾶσι ψάλλειν καὶ ὑμνεῖν τὸν λυτρωτήν Θεόν. Δεῦτε καὶ ἴδετε τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ. "Α καθ- εκάστην ποιεί παραδόξως. Συγκαλεῖ δὲ πάντα τὰ ἔθνη - Ως φοβερὸς ἐν βουλαῖς ὑπὲρ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων.-- Εν μηχαναῖς ἐξέδωκεν ὁ Σύμμαχος. " Λίαν οὖν φοβερὸς ἐν μηχαναῖς, διὰ τὸ φοβερά μηχανᾶσθαι, ὅταν ἐθέλῃ σῶσαι τὸν λαὸν αὐτοῦ. Ὁποῖα γὰρ κατὰ τῶν Αἰγυπτίων ἐμηχανήσατο· νικῶν ἀεὶ τὰ σοφίσματα καὶ τὰς ἀντεπιχειρήσεις τῶν ἀνθρώπων. Εἶτα καταλέγει τὰ πάλαι θαύματα. Ο μεταστρέφων τὴν θάλασσαν εἰς ξηράν. Τοῦτο γέγονεν ἐπὶ τῆς Ἐρυθρᾶς θαλάσσης, ὡς ἡ βίβλος τῆς Ἐξόδου διδάσκει. Ἀντιχρονικῶς δὲ εἶπεν, 'Ο μεταστρέφων, ἀντὶ τοῦ, Ο μεταστρέψας. Εν ποταμῷ διελεύσονται ποδί. Καὶ τοῦτο γέν γονεν ἐπὶ τοῦ Ἰορδάνου, διαβαινούσης της Κιβωτού. Αντιχρονία δὲ κάνταῦθα, ἀντὶ τοῦ, Διῆλθον οι πρό- γονοι ἡμῶν. Ποδὶ δὲ, ἀντὶ τοῦ, Πεζῇ. Πεζεύειν δὲ, τὸ διὰ ξηρᾶς ὁδεύειν. (25) Τῶν κατὰ τὴν ἄνοδον δὲ θαυμασίαν, ὑπομιμνήσκει τὸν Θεὸν, διὰ τὴν προ κειμένην καὶ αὐτοῖς ἄνοδον, ἵνα συνήθως καὶ αὐτοῖς ταύτην Εξευμαρίσῃ. Ο μέντοι Σύμμαχος τήρησε τὸν χρόνον· ἐξέδωκε γάρ, "Ο μεταβαλὼν τὴν θάλασ σαν· καὶ πάλιν, Ποταμόν διέβησαν. ᾿Εκεῖ εὐφρανθησόμεθα ἐπ' αὐτῷ τῷ δεσπόζοντι ἐν τῇ δυναστείᾳ αὐτοῦ τοῦ αἰῶνος. Ἐκεῖ, ἀντὶ τοῦ, Ἐν τῷ τόπῳ, εἰς ὃν ἐπειγόμεθα. Δυναστείαν δὲ Θεοῦ νοοῦμεν, τὴν ἄπειρον καὶ ἀνυπόστατον δύνα- μιν. Δεσπόζει δὲ ὁ Θεὸς καὶ τοῦ παρόντος καὶ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος, ὡς ἀπέραντον ἔχων βασιλείαν. Οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτοῦ ἐπὶ τὰ ἔθνη ἐπιβλέπουσιν. Ως μέλλοντος αὐτὰ κληρονομῆσαι, καὶ οἰκειώσασθαι διὰ πίστεως. Νόησον, Ἰουδαῖε, ὅτι μετέστησεν ἀπὸ σοῦ τὴν ἐπισκοπὴν αὐτοῦ. Οἱ παραπικραίνοντες μὴ ὑψούσθωσαν ἐν ἑαυ τοῖς. Λοιπὸν οἱ Ἰουδαῖοι, μὴ ἐπαιρέσθωσαν ἐν αὐτοῖς. "Ηγουν παρ' ἑαυτοῖς, ὡς μόνοι τῷ Θεῷ γινωσκόμενοι· τούτους γὰρ λέγει παραπικραίνοντας, ὡς ἀεὶ γογγύζοντας καὶ ἀντιλέγοντας· καὶ ἄλλοι ο COMMENT. IN PSALMOS. B VERS. 4. Omnis terra adoret te, el psallat tibi Clarius atque apertius hic traditur gentium vocatio. Adorent autem primo, hoc est, tibi subjiciantur, et deinde psallant. Summa autem fiducia hæc fieri mandavit Propheta, veluti qui certus erat futuri ju- dicii. Psallant nomini tuo, Altissime. Simile est quod legimus in i versiculo is psalmi. Præ grandi autem lætitia, reminiscitur prodigiorum Dei, et psallere omnes jubet, ac redemptorem Deum lau- dare. VERS. 5. Venite et videte opera Dei. Quæ ubique gentium operatus est, summa admiratione digna. Advocat autem universas gentes. Quam terribilis in consiliis super filios hominum. Symmachus reddidit in machinationibus. Multam igitur terribilis in machinationbus co quod magnis quibusdam artificiis utitur, quoties ei placuerit : populumn suum salvare : veluti ea sunt quæ ad- versus Ægyptios adinvenit, conatus alque astutias omnes humanas semper vincens. Antiqua deinde connumerat miracula. c gesta sunt, faciliorem hunc reditum demonstrat. etenim, Qui transmutavit mare in aridam ; item : VERS. 6. Qui convertit mare in aridam. Hoc fa- ctum est in mari Rubro, ut habetur in Exodo. Posuit autem tempus pro tempore. Nam dictio, Con- vertit, praesentis est tuniporis hic, ut ex Græca dictione perspicitur, et posita est pro præterito. In flumine pertransibunt pede, lloc vero accidit in Jordane cum transiret Arca: et tempus etiam hoc loco posuit pro tempore, Pertransibunt, pro Pertransierunt, majores nostri nimirum. Pode au- tem, hoc est, pedestres. Et dum pedestres inces- sisse eos dicit per flumen, per siccam cos ambu- lasse significat. Illorum autem miraculorum me- minit, quæ in eo reditu facta sunt, putans gestarum illic rerum memoriam ad præsentem reditum in patriam pertinere, dum exemplo eorum, quæ tunc Symmachus vero hic tempus servavit, transtulit Flumen pertransierunt. Vers. 7. Ibi lætabuntur in ipso dominante, in potentatu suo sæculi. lbi, hoc est, in eo loco al quem festinamus. Per potentatum vero Dei, divi- nai intelligit potentiam, veluti immensam, atque invictam. Dominatur autem Deus tam præsenti quam futuro sæculo, veluti is, cujus regnum infi- mitumn est. Oculi ejus in gentes respiciunt. Tanquam ad cos quos in hæreditatem est possessurus, et vindica- turus per fidem. Agnoscas igitur, Judice, que modo protectionem et custodiam suam Deus a te avertit (et ad gentes transtulit). Qui exasperant, non exaltentur in semetipsis. Quod reliquum est, inquit, Judai in seipsis, loc est, apud seipsos non eleventur, quasi soli ipsi sint, qui a Deo sint cogniti. Exacerbantes autem eos appellat, veluti qui semper murmurabant ad» Varia lectiones. reditu facta sunt in memoriam revocat Deo, ob redi- PATROL. GR. CXXVIII. tum et ipsis propositum, ut ad illud exemplum præ- sentem ipsis reditum facilem sternal, (25) Ad verbum: Ea porro miracula quæ in eo
27α Because the one you have struck, they have pursued down. ‘You have struck’, in the sense of, ‘you have handed over to be struck’. For this is how Zach- ariah spoke, I shall strike the shepherd and the sheep of the flock will be scattered, and Isaiah, The Lord has handed him over for our sins. It is indeed an idiom of the Hebrew tongue to call the granting of permission the act itself - the one granting permission being able to prevent it and not having prevented it. ‘They have pursued down’, in the sense of, ‘they have severely punished’, for the adverb [preposition] ‘down’ is indicative of intensity, or else they ran him down until they would kill him.
β Καὶ ἐπὶ τὸ ἄλγος τῶν τραυμάτων μου προσέθηκαν. Ηὔξησάν μοι τὸ ἄλγος τῶν τραυμάτων τῇ προσθήκῃ τοῦ ὀνειδισμοῦ, ἢ καὶ τῆς συκοφαντίας, ὅτι ταφεὶς, ἐκλάπην, ἀλλ’ οὐκ ἀνέστην.Πᾶσα ἡ γῆ προσκυνησάτωσάν σοι, καὶ ψαλλά Α τωσάν σοι. Ἐκδηλοτέρα τῶν ἐθνῶν ἡ κλῆσις, ἐνταῦθα. Προσκυνησάτωσαν δὲ πρῶτον ὑποταγέντες· εἶτα ψαλλάτωσαν προστάσσει δὲ τοῦτο θαρσαλέως ὁ Προφήτης οἷα πεπληροφορημένος περὶ τοῦ πρά- γματος. Ψαλλάτωσαν δὴ τῷ ὀνόματί σου, Ύψιστε. Τοῦτο ἔοικε τῷ δ' στίχῳ τοῦ θ' ψαλμοῦ· ὑπὸ δὲ τῆς ἄγαν περιχαρείας, ὑπομιμνήσκεται τῶν τοῦ Θεοῦ τεραστίων, καὶ παρακελεύεται πᾶσι ψάλλειν καὶ ὑμνεῖν τὸν λυτρωτήν Θεόν. Δεῦτε καὶ ἴδετε τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ. "Α καθ- εκάστην ποιεί παραδόξως. Συγκαλεῖ δὲ πάντα τὰ ἔθνη - Ως φοβερὸς ἐν βουλαῖς ὑπὲρ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων.-- Εν μηχαναῖς ἐξέδωκεν ὁ Σύμμαχος. " Λίαν οὖν φοβερὸς ἐν μηχαναῖς, διὰ τὸ φοβερά μηχανᾶσθαι, ὅταν ἐθέλῃ σῶσαι τὸν λαὸν αὐτοῦ. Ὁποῖα γὰρ κατὰ τῶν Αἰγυπτίων ἐμηχανήσατο· νικῶν ἀεὶ τὰ σοφίσματα καὶ τὰς ἀντεπιχειρήσεις τῶν ἀνθρώπων. Εἶτα καταλέγει τὰ πάλαι θαύματα. Ο μεταστρέφων τὴν θάλασσαν εἰς ξηράν. Τοῦτο γέγονεν ἐπὶ τῆς Ἐρυθρᾶς θαλάσσης, ὡς ἡ βίβλος τῆς Ἐξόδου διδάσκει. Ἀντιχρονικῶς δὲ εἶπεν, 'Ο μεταστρέφων, ἀντὶ τοῦ, Ο μεταστρέψας. Εν ποταμῷ διελεύσονται ποδί. Καὶ τοῦτο γέν γονεν ἐπὶ τοῦ Ἰορδάνου, διαβαινούσης της Κιβωτού. Αντιχρονία δὲ κάνταῦθα, ἀντὶ τοῦ, Διῆλθον οι πρό- γονοι ἡμῶν. Ποδὶ δὲ, ἀντὶ τοῦ, Πεζῇ. Πεζεύειν δὲ, τὸ διὰ ξηρᾶς ὁδεύειν. (25) Τῶν κατὰ τὴν ἄνοδον δὲ θαυμασίαν, ὑπομιμνήσκει τὸν Θεὸν, διὰ τὴν προ κειμένην καὶ αὐτοῖς ἄνοδον, ἵνα συνήθως καὶ αὐτοῖς ταύτην Εξευμαρίσῃ. Ο μέντοι Σύμμαχος τήρησε τὸν χρόνον· ἐξέδωκε γάρ, "Ο μεταβαλὼν τὴν θάλασ σαν· καὶ πάλιν, Ποταμόν διέβησαν. ᾿Εκεῖ εὐφρανθησόμεθα ἐπ' αὐτῷ τῷ δεσπόζοντι ἐν τῇ δυναστείᾳ αὐτοῦ τοῦ αἰῶνος. Ἐκεῖ, ἀντὶ τοῦ, Ἐν τῷ τόπῳ, εἰς ὃν ἐπειγόμεθα. Δυναστείαν δὲ Θεοῦ νοοῦμεν, τὴν ἄπειρον καὶ ἀνυπόστατον δύνα- μιν. Δεσπόζει δὲ ὁ Θεὸς καὶ τοῦ παρόντος καὶ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος, ὡς ἀπέραντον ἔχων βασιλείαν. Οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτοῦ ἐπὶ τὰ ἔθνη ἐπιβλέπουσιν. Ως μέλλοντος αὐτὰ κληρονομῆσαι, καὶ οἰκειώσασθαι διὰ πίστεως. Νόησον, Ἰουδαῖε, ὅτι μετέστησεν ἀπὸ σοῦ τὴν ἐπισκοπὴν αὐτοῦ. Οἱ παραπικραίνοντες μὴ ὑψούσθωσαν ἐν ἑαυ τοῖς. Λοιπὸν οἱ Ἰουδαῖοι, μὴ ἐπαιρέσθωσαν ἐν αὐτοῖς. "Ηγουν παρ' ἑαυτοῖς, ὡς μόνοι τῷ Θεῷ γινωσκόμενοι· τούτους γὰρ λέγει παραπικραίνοντας, ὡς ἀεὶ γογγύζοντας καὶ ἀντιλέγοντας· καὶ ἄλλοι ο COMMENT. IN PSALMOS. B VERS. 4. Omnis terra adoret te, el psallat tibi Clarius atque apertius hic traditur gentium vocatio. Adorent autem primo, hoc est, tibi subjiciantur, et deinde psallant. Summa autem fiducia hæc fieri mandavit Propheta, veluti qui certus erat futuri ju- dicii. Psallant nomini tuo, Altissime. Simile est quod legimus in i versiculo is psalmi. Præ grandi autem lætitia, reminiscitur prodigiorum Dei, et psallere omnes jubet, ac redemptorem Deum lau- dare. VERS. 5. Venite et videte opera Dei. Quæ ubique gentium operatus est, summa admiratione digna. Advocat autem universas gentes. Quam terribilis in consiliis super filios hominum. Symmachus reddidit in machinationibus. Multam igitur terribilis in machinationbus co quod magnis quibusdam artificiis utitur, quoties ei placuerit : populumn suum salvare : veluti ea sunt quæ ad- versus Ægyptios adinvenit, conatus alque astutias omnes humanas semper vincens. Antiqua deinde connumerat miracula. c gesta sunt, faciliorem hunc reditum demonstrat. etenim, Qui transmutavit mare in aridam ; item : VERS. 6. Qui convertit mare in aridam. Hoc fa- ctum est in mari Rubro, ut habetur in Exodo. Posuit autem tempus pro tempore. Nam dictio, Con- vertit, praesentis est tuniporis hic, ut ex Græca dictione perspicitur, et posita est pro præterito. In flumine pertransibunt pede, lloc vero accidit in Jordane cum transiret Arca: et tempus etiam hoc loco posuit pro tempore, Pertransibunt, pro Pertransierunt, majores nostri nimirum. Pode au- tem, hoc est, pedestres. Et dum pedestres inces- sisse eos dicit per flumen, per siccam cos ambu- lasse significat. Illorum autem miraculorum me- minit, quæ in eo reditu facta sunt, putans gestarum illic rerum memoriam ad præsentem reditum in patriam pertinere, dum exemplo eorum, quæ tunc Symmachus vero hic tempus servavit, transtulit Flumen pertransierunt. Vers. 7. Ibi lætabuntur in ipso dominante, in potentatu suo sæculi. lbi, hoc est, in eo loco al quem festinamus. Per potentatum vero Dei, divi- nai intelligit potentiam, veluti immensam, atque invictam. Dominatur autem Deus tam præsenti quam futuro sæculo, veluti is, cujus regnum infi- mitumn est. Oculi ejus in gentes respiciunt. Tanquam ad cos quos in hæreditatem est possessurus, et vindica- turus per fidem. Agnoscas igitur, Judice, que modo protectionem et custodiam suam Deus a te avertit (et ad gentes transtulit). Qui exasperant, non exaltentur in semetipsis. Quod reliquum est, inquit, Judai in seipsis, loc est, apud seipsos non eleventur, quasi soli ipsi sint, qui a Deo sint cogniti. Exacerbantes autem eos appellat, veluti qui semper murmurabant ad» Varia lectiones. reditu facta sunt in memoriam revocat Deo, ob redi- PATROL. GR. CXXVIII. tum et ipsis propositum, ut ad illud exemplum præ- sentem ipsis reditum facilem sternal, (25) Ad verbum: Ea porro miracula quæ in eo
27β And they have added to the pain of my wounds. They have increased for me the pain of wounds by the addition of reproach or of slander, namely, that having been buried, he has been stolen and has not risen.
PG 128:703α Πρόσθες ἀνομίαν ἐπὶ τὴν ἀνομίαν αὐτῶν. Ἀνομίαν ἐνταῦθα, τὴν συμφορὰν οἱ ἐξηγηταὶ νενοήκασιν, ὡς ἐν τῷ νϛ΄ τὸ, Ἕως οὗ παρέλθῃ ἡ ἀνομία. Προλέγει οὖν, ὅτι αὐξήσεις αὐτοῖς τὰς συμφορὰς, ἐπεὶ καὶ αὐτοὶ αὐξήσουσι τὰς θλίψεις ἐμοί.Α δὲ προφῆται, οἶκον παραπικραίνοντα τούτους ὠνόμα σαν. Καὶ ἄλλως δὲ λέγοιντο ἂν παραπικραίνοντες, ὡς δεδωκότες εἰς τὸ βρῶμα τοῦ Χριστοῦ χολήν· καὶ εἰς τὴν δίψαν αὐτοῦ ποτίσαντες αὐτὸν ὄξος. Αίνιγμα- τώδη δὲ τὰ προφητικὰ καὶ ἀσαφῆ, δι' ἃς προέφημεν, αἰτίας· σὺ δὲ παραπικραίνοντας λέγε, καὶ τὰ βάρ - βαρα ἔθνη, καὶ τοὺς δαίμονας, ἔχων ἔφορον σεαυτοῦ τὸν Θεόν. Εὐλογεῖτε, ἔθνη, τὸν Θεὸν ἡμῶν. Ἔθνη ἐφ᾽ ἃ μετέστη ἡ ἐπισκοπὴ τοῦ Θεοῦ. Καὶ ἀκουτίσατε τὴν φωνὴν τῆς αἰνέσεως αὐτοῦ. ᾿Ακουστὴν ποιήσατε· τουτέστιν, ἐξάρατε μετ γαλοφωνότερον· ἢ ἐνωτίσατε ταύτην εἰς τοὺς μεθ' ὑμᾶς. Τοῦ θεμένου τὴν ψυχήν μου εἰς ζωήν. Ἐπεὶ κ δουλεία θανάτῳ ἔοικεν, ὡς οἱ σοφοί φασι, ζωὴν λέγε: νῦν, τὴν ἐλευθερίαν. Καὶ μὴ δόντος εἰς σάλον τοὺς πόδας μου. Καὶ μὴ παραχωρήσαντος δοθῆναι εἰς παρατροπὴν εὐσε βείας τὴν πολιτείαν μου. *Οτι εδοκίμασας ἡμᾶς, ὁ Θεός. Προηγουμέ νως (26) ἀπὸ τῶν ἐναρέτων ὁ λόγος, οἷον τοῦ Δανιὴλ καὶ τριῶν παίδων, καὶ τῶν τοιούτων. Καταλέγων - τὰ εἴδη τῆς παιδείας · Ἐδοκίμασας ἡμᾶς, φησὶν, ἐν τοῖς πειρασμοῖς· τουτέστιν, Ἐξήτασας ὅπως ἔχωμεν πίστεως καὶ ὑπομονῆς. Επύρωσας ἡμᾶς καθὼς πυροῦται τὸ ἀργύριον. Τοῦτο διὰ τὴν ἐξαφθεῖσαν τοῖς τρισὶ παισὶ κάμινον · εἴη δι' ἂν πῦρ, καὶ ἡ φλὸς τῶν θλίψεων. Εἰσήγαγες ἡμᾶς εἰς τὴν παγίδα. Τοῦτο, διὰ τὸν λάκκον τῶν λεόντων, εἰς ὃν ἐνεβλήθη ὁ Δανιήλ · εἴη δ' ἂν καὶ πᾶσα συνοχή κακώσεως. Εθου θλίψεις ἐπὶ τὸν νῶτον ἡμῶν. Μάστιγας θλιβούσας. Εἰκὸς γὰρ αὐτοὺς καὶ τύπτεσθαι. Η θλίψεις λέγει τὰ βάρη τῶν πειρασμῶν· (27) νώτους δὲ ἑαυτοὺς, ὡς ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν. Επεβίβασας ἀνθρώπους ἐπὶ τὰς κεφαλὰς ἡμῶν. Υπέταξας ἡμᾶς τοῖς ἐχθροῖς· πατεῖσθαι ἡμᾶς ἔδω κας. Μεταφορικὸς δὲ ὁ λόγος. Πάλαι γὰρ τῶν βασι- λέων οἱ νικῶντες ἐχθρούς, θριαμβεύοντες επάτουν τὰς κεφαλὰς τῶν ἐζωγρημένων. Διήλθομεν διὰ πυρὸς καὶ ὕδατος. Πῦρ καὶ ὕδωρ, νόει τὰς συμφοράς. Τοῦτο μὲν, ὡς ἐμπιμπρώ- σας τὴν ψυχὴν· τοῦτο δὲ, ὡς ἐπικλυζούσας καὶ ἀποπνιγούσας. "Αξιον δὲ ζητῆσαι πῶς, τῶν Βαβυ- λωνίων αὐτοὺς κακωσάντων, αὐτοὶ τὸν Θεὸν αἰτῶν ται μᾶλλον· Ἐπύρωσας ἡμᾶς, λέγοντες, καὶ εἰσε EUTHYMII ZIGABENI versus Deum, atque ei contradicebant. Similiter et alii prophetæ exacerbautem domum eos appellavere. Vel aliter, Judæi illi exacerbantes dici possunt (seu potius, ut Græca dictio magis proprie significat, amaricəntes), qui Christo in cibum amarissimum fel dederunt, et acetum in potum. Ænigmatica autem, atque admodum obscura sunt hæc Prophetae verba, ob eas rationes quas alibi prædiximus. Quicunque etiam fuerit fidelis, qui Deumi sui custodem habeat, exacerbantes appellare potest tam ipsos dæmones, quam inimicas ac barbaras gentes. VERS. 8. Benedicite, gentes, Deum nostrum. Gentes dico, ad quas custodia et protectio Dei pertransivit. Et auditam facite vecem laudis ejus. Hoc est majori voce extollite. Vel anditam facite vocem laudis iis hominibus, qui post vos futuri sunt. VERS. 9. Qui posuit animam meam ad vitam. Per vitam libertatem intelligit, quoniam servitus, ut sapientes dicunt, morti similis est. Et qui non dedit in fluctuationem pedes meos. Qui conversationem ac vitam meam a pietate ac reli- gione ad impietatem perverti non permisit. VERS. 10. Quoniam probasti nos, Deus. Hæc verba præstantissimis quibusdam sanctis accommodari possunt, quales fuere Daniel, et tres pueri, et alii hujusmodi. Deinde connumerat genera disciplinæ. Probasti nos, inquiunt, in tentationibus, hoc est, Exquisivisti quonam modo fidem ac patientiam haberemus. Igne nos examinastı sıcut examinatur argentum. loc propter caminum ignis dictum est, in quo fuerunt tres pueri. Possumus etiam per ignem, ipsam tribulationem atque calamitatum flammam intelligere. Vers. 11. Induxisti nos in laqueum. Hoc propter lacum leonum dictum videtur, in quem Daniel immissus est: tametsi omne aliud afflictionis ge- nus intelligi possit. Posuisti tribulationes in dorso nostro. Plagas ni- mirum et verbera, quibus premebamur. Verisimile est autem eos verberibus sæpe fuisse afflictos. Vel per tribulationes, omne calamitatum genus signi- ficat, per dorsum autem, totum hominem, veluti totum a parte. Imposuisti homines super capita nostra. Subjecisti nos inimicis nostris, dedistique cis, ut conculca remur. Metaphoricus enim sermo est. Olim nam- que reges qui aliquos devicerant, solebant in trium- phis captivorum capita conculcare. VERS. 12. Transivinus per ignem et aquam. Per ignem et aquam, varias calamitates intellige, et quia animam incendunt, et quia demergunt et suf- focant. Illud quærendum videtur, cur Deum po- tius accusent Judæi, eique calamitatum suarum causam ascribant, potius quam Babyloniis a qui- B C D Varia lectiones. (26) An ἀπὸ pro περί. (27) Græce tentationum.
28α Add lawlessness to their lawlessness. The interpreters have understood ‘lawlessness’ here as misfortune, as in the fifty-sixth psalm, Until lawlessness will pass away. He is predicting therefore that you will increase mis- fortunes for them since they also will increase afflictions for me.
β Καὶ μὴ εἰσελθέτωσαν ἐν δικαιοσύνῃ σου. α κωλύσαντος MSCBF : κωλύοντος PV. α-3 ἐν τῷ νϛ΄ MSCBF : ἐν τῷ νϛ΄ ψαλμῷ προειρήκαμεν εἰς PV.Α δὲ προφῆται, οἶκον παραπικραίνοντα τούτους ὠνόμα σαν. Καὶ ἄλλως δὲ λέγοιντο ἂν παραπικραίνοντες, ὡς δεδωκότες εἰς τὸ βρῶμα τοῦ Χριστοῦ χολήν· καὶ εἰς τὴν δίψαν αὐτοῦ ποτίσαντες αὐτὸν ὄξος. Αίνιγμα- τώδη δὲ τὰ προφητικὰ καὶ ἀσαφῆ, δι' ἃς προέφημεν, αἰτίας· σὺ δὲ παραπικραίνοντας λέγε, καὶ τὰ βάρ - βαρα ἔθνη, καὶ τοὺς δαίμονας, ἔχων ἔφορον σεαυτοῦ τὸν Θεόν. Εὐλογεῖτε, ἔθνη, τὸν Θεὸν ἡμῶν. Ἔθνη ἐφ᾽ ἃ μετέστη ἡ ἐπισκοπὴ τοῦ Θεοῦ. Καὶ ἀκουτίσατε τὴν φωνὴν τῆς αἰνέσεως αὐτοῦ. ᾿Ακουστὴν ποιήσατε· τουτέστιν, ἐξάρατε μετ γαλοφωνότερον· ἢ ἐνωτίσατε ταύτην εἰς τοὺς μεθ' ὑμᾶς. Τοῦ θεμένου τὴν ψυχήν μου εἰς ζωήν. Ἐπεὶ κ δουλεία θανάτῳ ἔοικεν, ὡς οἱ σοφοί φασι, ζωὴν λέγε: νῦν, τὴν ἐλευθερίαν. Καὶ μὴ δόντος εἰς σάλον τοὺς πόδας μου. Καὶ μὴ παραχωρήσαντος δοθῆναι εἰς παρατροπὴν εὐσε βείας τὴν πολιτείαν μου. *Οτι εδοκίμασας ἡμᾶς, ὁ Θεός. Προηγουμέ νως (26) ἀπὸ τῶν ἐναρέτων ὁ λόγος, οἷον τοῦ Δανιὴλ καὶ τριῶν παίδων, καὶ τῶν τοιούτων. Καταλέγων - τὰ εἴδη τῆς παιδείας · Ἐδοκίμασας ἡμᾶς, φησὶν, ἐν τοῖς πειρασμοῖς· τουτέστιν, Ἐξήτασας ὅπως ἔχωμεν πίστεως καὶ ὑπομονῆς. Επύρωσας ἡμᾶς καθὼς πυροῦται τὸ ἀργύριον. Τοῦτο διὰ τὴν ἐξαφθεῖσαν τοῖς τρισὶ παισὶ κάμινον · εἴη δι' ἂν πῦρ, καὶ ἡ φλὸς τῶν θλίψεων. Εἰσήγαγες ἡμᾶς εἰς τὴν παγίδα. Τοῦτο, διὰ τὸν λάκκον τῶν λεόντων, εἰς ὃν ἐνεβλήθη ὁ Δανιήλ · εἴη δ' ἂν καὶ πᾶσα συνοχή κακώσεως. Εθου θλίψεις ἐπὶ τὸν νῶτον ἡμῶν. Μάστιγας θλιβούσας. Εἰκὸς γὰρ αὐτοὺς καὶ τύπτεσθαι. Η θλίψεις λέγει τὰ βάρη τῶν πειρασμῶν· (27) νώτους δὲ ἑαυτοὺς, ὡς ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν. Επεβίβασας ἀνθρώπους ἐπὶ τὰς κεφαλὰς ἡμῶν. Υπέταξας ἡμᾶς τοῖς ἐχθροῖς· πατεῖσθαι ἡμᾶς ἔδω κας. Μεταφορικὸς δὲ ὁ λόγος. Πάλαι γὰρ τῶν βασι- λέων οἱ νικῶντες ἐχθρούς, θριαμβεύοντες επάτουν τὰς κεφαλὰς τῶν ἐζωγρημένων. Διήλθομεν διὰ πυρὸς καὶ ὕδατος. Πῦρ καὶ ὕδωρ, νόει τὰς συμφοράς. Τοῦτο μὲν, ὡς ἐμπιμπρώ- σας τὴν ψυχὴν· τοῦτο δὲ, ὡς ἐπικλυζούσας καὶ ἀποπνιγούσας. "Αξιον δὲ ζητῆσαι πῶς, τῶν Βαβυ- λωνίων αὐτοὺς κακωσάντων, αὐτοὶ τὸν Θεὸν αἰτῶν ται μᾶλλον· Ἐπύρωσας ἡμᾶς, λέγοντες, καὶ εἰσε EUTHYMII ZIGABENI versus Deum, atque ei contradicebant. Similiter et alii prophetæ exacerbautem domum eos appellavere. Vel aliter, Judæi illi exacerbantes dici possunt (seu potius, ut Græca dictio magis proprie significat, amaricəntes), qui Christo in cibum amarissimum fel dederunt, et acetum in potum. Ænigmatica autem, atque admodum obscura sunt hæc Prophetae verba, ob eas rationes quas alibi prædiximus. Quicunque etiam fuerit fidelis, qui Deumi sui custodem habeat, exacerbantes appellare potest tam ipsos dæmones, quam inimicas ac barbaras gentes. VERS. 8. Benedicite, gentes, Deum nostrum. Gentes dico, ad quas custodia et protectio Dei pertransivit. Et auditam facite vecem laudis ejus. Hoc est majori voce extollite. Vel anditam facite vocem laudis iis hominibus, qui post vos futuri sunt. VERS. 9. Qui posuit animam meam ad vitam. Per vitam libertatem intelligit, quoniam servitus, ut sapientes dicunt, morti similis est. Et qui non dedit in fluctuationem pedes meos. Qui conversationem ac vitam meam a pietate ac reli- gione ad impietatem perverti non permisit. VERS. 10. Quoniam probasti nos, Deus. Hæc verba præstantissimis quibusdam sanctis accommodari possunt, quales fuere Daniel, et tres pueri, et alii hujusmodi. Deinde connumerat genera disciplinæ. Probasti nos, inquiunt, in tentationibus, hoc est, Exquisivisti quonam modo fidem ac patientiam haberemus. Igne nos examinastı sıcut examinatur argentum. loc propter caminum ignis dictum est, in quo fuerunt tres pueri. Possumus etiam per ignem, ipsam tribulationem atque calamitatum flammam intelligere. Vers. 11. Induxisti nos in laqueum. Hoc propter lacum leonum dictum videtur, in quem Daniel immissus est: tametsi omne aliud afflictionis ge- nus intelligi possit. Posuisti tribulationes in dorso nostro. Plagas ni- mirum et verbera, quibus premebamur. Verisimile est autem eos verberibus sæpe fuisse afflictos. Vel per tribulationes, omne calamitatum genus signi- ficat, per dorsum autem, totum hominem, veluti totum a parte. Imposuisti homines super capita nostra. Subjecisti nos inimicis nostris, dedistique cis, ut conculca remur. Metaphoricus enim sermo est. Olim nam- que reges qui aliquos devicerant, solebant in trium- phis captivorum capita conculcare. VERS. 12. Transivinus per ignem et aquam. Per ignem et aquam, varias calamitates intellige, et quia animam incendunt, et quia demergunt et suf- focant. Illud quærendum videtur, cur Deum po- tius accusent Judæi, eique calamitatum suarum causam ascribant, potius quam Babyloniis a qui- B C D Varia lectiones. (26) An ἀπὸ pro περί. (27) Græce tentationum.
28β And let them not enter in in your justice.
Καὶ οὐκ εἰσελεύσονται εἰς τὸ δικαιωθῆναι παρὰ σοῦ καὶ τυχεῖν ἐλέους, ὡς οἱ ἀκούσοντες τὸ, Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου. Τινὲς δὲ νοοῦσι δικαιοσύνην, τὸ Εὐαγγέλιον· δικαιοσύνη γὰρ, τὸ πάντας καλεῖν εἰς σωτηρίαν, καὶ πάντας παραδέχεσθαι τοὺς προσερχομένους.Α δὲ προφῆται, οἶκον παραπικραίνοντα τούτους ὠνόμα σαν. Καὶ ἄλλως δὲ λέγοιντο ἂν παραπικραίνοντες, ὡς δεδωκότες εἰς τὸ βρῶμα τοῦ Χριστοῦ χολήν· καὶ εἰς τὴν δίψαν αὐτοῦ ποτίσαντες αὐτὸν ὄξος. Αίνιγμα- τώδη δὲ τὰ προφητικὰ καὶ ἀσαφῆ, δι' ἃς προέφημεν, αἰτίας· σὺ δὲ παραπικραίνοντας λέγε, καὶ τὰ βάρ - βαρα ἔθνη, καὶ τοὺς δαίμονας, ἔχων ἔφορον σεαυτοῦ τὸν Θεόν. Εὐλογεῖτε, ἔθνη, τὸν Θεὸν ἡμῶν. Ἔθνη ἐφ᾽ ἃ μετέστη ἡ ἐπισκοπὴ τοῦ Θεοῦ. Καὶ ἀκουτίσατε τὴν φωνὴν τῆς αἰνέσεως αὐτοῦ. ᾿Ακουστὴν ποιήσατε· τουτέστιν, ἐξάρατε μετ γαλοφωνότερον· ἢ ἐνωτίσατε ταύτην εἰς τοὺς μεθ' ὑμᾶς. Τοῦ θεμένου τὴν ψυχήν μου εἰς ζωήν. Ἐπεὶ κ δουλεία θανάτῳ ἔοικεν, ὡς οἱ σοφοί φασι, ζωὴν λέγε: νῦν, τὴν ἐλευθερίαν. Καὶ μὴ δόντος εἰς σάλον τοὺς πόδας μου. Καὶ μὴ παραχωρήσαντος δοθῆναι εἰς παρατροπὴν εὐσε βείας τὴν πολιτείαν μου. *Οτι εδοκίμασας ἡμᾶς, ὁ Θεός. Προηγουμέ νως (26) ἀπὸ τῶν ἐναρέτων ὁ λόγος, οἷον τοῦ Δανιὴλ καὶ τριῶν παίδων, καὶ τῶν τοιούτων. Καταλέγων - τὰ εἴδη τῆς παιδείας · Ἐδοκίμασας ἡμᾶς, φησὶν, ἐν τοῖς πειρασμοῖς· τουτέστιν, Ἐξήτασας ὅπως ἔχωμεν πίστεως καὶ ὑπομονῆς. Επύρωσας ἡμᾶς καθὼς πυροῦται τὸ ἀργύριον. Τοῦτο διὰ τὴν ἐξαφθεῖσαν τοῖς τρισὶ παισὶ κάμινον · εἴη δι' ἂν πῦρ, καὶ ἡ φλὸς τῶν θλίψεων. Εἰσήγαγες ἡμᾶς εἰς τὴν παγίδα. Τοῦτο, διὰ τὸν λάκκον τῶν λεόντων, εἰς ὃν ἐνεβλήθη ὁ Δανιήλ · εἴη δ' ἂν καὶ πᾶσα συνοχή κακώσεως. Εθου θλίψεις ἐπὶ τὸν νῶτον ἡμῶν. Μάστιγας θλιβούσας. Εἰκὸς γὰρ αὐτοὺς καὶ τύπτεσθαι. Η θλίψεις λέγει τὰ βάρη τῶν πειρασμῶν· (27) νώτους δὲ ἑαυτοὺς, ὡς ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν. Επεβίβασας ἀνθρώπους ἐπὶ τὰς κεφαλὰς ἡμῶν. Υπέταξας ἡμᾶς τοῖς ἐχθροῖς· πατεῖσθαι ἡμᾶς ἔδω κας. Μεταφορικὸς δὲ ὁ λόγος. Πάλαι γὰρ τῶν βασι- λέων οἱ νικῶντες ἐχθρούς, θριαμβεύοντες επάτουν τὰς κεφαλὰς τῶν ἐζωγρημένων. Διήλθομεν διὰ πυρὸς καὶ ὕδατος. Πῦρ καὶ ὕδωρ, νόει τὰς συμφοράς. Τοῦτο μὲν, ὡς ἐμπιμπρώ- σας τὴν ψυχὴν· τοῦτο δὲ, ὡς ἐπικλυζούσας καὶ ἀποπνιγούσας. "Αξιον δὲ ζητῆσαι πῶς, τῶν Βαβυ- λωνίων αὐτοὺς κακωσάντων, αὐτοὶ τὸν Θεὸν αἰτῶν ται μᾶλλον· Ἐπύρωσας ἡμᾶς, λέγοντες, καὶ εἰσε EUTHYMII ZIGABENI versus Deum, atque ei contradicebant. Similiter et alii prophetæ exacerbautem domum eos appellavere. Vel aliter, Judæi illi exacerbantes dici possunt (seu potius, ut Græca dictio magis proprie significat, amaricəntes), qui Christo in cibum amarissimum fel dederunt, et acetum in potum. Ænigmatica autem, atque admodum obscura sunt hæc Prophetae verba, ob eas rationes quas alibi prædiximus. Quicunque etiam fuerit fidelis, qui Deumi sui custodem habeat, exacerbantes appellare potest tam ipsos dæmones, quam inimicas ac barbaras gentes. VERS. 8. Benedicite, gentes, Deum nostrum. Gentes dico, ad quas custodia et protectio Dei pertransivit. Et auditam facite vecem laudis ejus. Hoc est majori voce extollite. Vel anditam facite vocem laudis iis hominibus, qui post vos futuri sunt. VERS. 9. Qui posuit animam meam ad vitam. Per vitam libertatem intelligit, quoniam servitus, ut sapientes dicunt, morti similis est. Et qui non dedit in fluctuationem pedes meos. Qui conversationem ac vitam meam a pietate ac reli- gione ad impietatem perverti non permisit. VERS. 10. Quoniam probasti nos, Deus. Hæc verba præstantissimis quibusdam sanctis accommodari possunt, quales fuere Daniel, et tres pueri, et alii hujusmodi. Deinde connumerat genera disciplinæ. Probasti nos, inquiunt, in tentationibus, hoc est, Exquisivisti quonam modo fidem ac patientiam haberemus. Igne nos examinastı sıcut examinatur argentum. loc propter caminum ignis dictum est, in quo fuerunt tres pueri. Possumus etiam per ignem, ipsam tribulationem atque calamitatum flammam intelligere. Vers. 11. Induxisti nos in laqueum. Hoc propter lacum leonum dictum videtur, in quem Daniel immissus est: tametsi omne aliud afflictionis ge- nus intelligi possit. Posuisti tribulationes in dorso nostro. Plagas ni- mirum et verbera, quibus premebamur. Verisimile est autem eos verberibus sæpe fuisse afflictos. Vel per tribulationes, omne calamitatum genus signi- ficat, per dorsum autem, totum hominem, veluti totum a parte. Imposuisti homines super capita nostra. Subjecisti nos inimicis nostris, dedistique cis, ut conculca remur. Metaphoricus enim sermo est. Olim nam- que reges qui aliquos devicerant, solebant in trium- phis captivorum capita conculcare. VERS. 12. Transivinus per ignem et aquam. Per ignem et aquam, varias calamitates intellige, et quia animam incendunt, et quia demergunt et suf- focant. Illud quærendum videtur, cur Deum po- tius accusent Judæi, eique calamitatum suarum causam ascribant, potius quam Babyloniis a qui- B C D Varia lectiones. (26) An ἀπὸ pro περί. (27) Græce tentationum.
And they will not come in to be justified by you and obtain mercy as will those who will hear, Come, you blessed of my Father. Some understand the Gospel as ‘justice’, for it is justice to call all people to salvation and to receive all those who come forward.
α Ἐξαλειφθήτωσαν ἐκ βίβλου ζώντων. Τοῦ Μωυσέως εἰπόντος πρὸς Θεὸν ὑπὲρ τοῦ λαοῦ μοσχοποιήσαντος, Εἰ μὲν ἀφεῖς αὐτοῖς | τὴν ἁμαρτίαν, ἄφες· εἰ δὲ μὴ, ἐξάλειψόν με ἐκ τῆς βίβλου, ἧς ἔγραψας, αὐτὸς ἀπεκρίνατο, Εἴτις ἡμάρτηκεν ἐνώπιόν μου, ἐξαλείψω αὐτὸν ἐκ τῆς βίβλου μου. Ex 32.32,33 Μία μὲν οὖν αὕτη βίβλος, ᾗ ἐγγράφονται οἱ ζωῆς ἀξιούμενοι, ἣν καὶ βίβλον ζώντων ὁ ψαλμὸς νῦν ἐκάλεσε, προαγορεύων, ὅτι τεθνήξονται δι’ ἀναιρέσεως. Ἑτέρα δὲ πάλιν, ᾗ ἐγγράφονται οἱ δίκαιοι, ἣν καὶ αὐτὴν ἐνέφηνεν οὗτος εἰπών·Α δὲ προφῆται, οἶκον παραπικραίνοντα τούτους ὠνόμα σαν. Καὶ ἄλλως δὲ λέγοιντο ἂν παραπικραίνοντες, ὡς δεδωκότες εἰς τὸ βρῶμα τοῦ Χριστοῦ χολήν· καὶ εἰς τὴν δίψαν αὐτοῦ ποτίσαντες αὐτὸν ὄξος. Αίνιγμα- τώδη δὲ τὰ προφητικὰ καὶ ἀσαφῆ, δι' ἃς προέφημεν, αἰτίας· σὺ δὲ παραπικραίνοντας λέγε, καὶ τὰ βάρ - βαρα ἔθνη, καὶ τοὺς δαίμονας, ἔχων ἔφορον σεαυτοῦ τὸν Θεόν. Εὐλογεῖτε, ἔθνη, τὸν Θεὸν ἡμῶν. Ἔθνη ἐφ᾽ ἃ μετέστη ἡ ἐπισκοπὴ τοῦ Θεοῦ. Καὶ ἀκουτίσατε τὴν φωνὴν τῆς αἰνέσεως αὐτοῦ. ᾿Ακουστὴν ποιήσατε· τουτέστιν, ἐξάρατε μετ γαλοφωνότερον· ἢ ἐνωτίσατε ταύτην εἰς τοὺς μεθ' ὑμᾶς. Τοῦ θεμένου τὴν ψυχήν μου εἰς ζωήν. Ἐπεὶ κ δουλεία θανάτῳ ἔοικεν, ὡς οἱ σοφοί φασι, ζωὴν λέγε: νῦν, τὴν ἐλευθερίαν. Καὶ μὴ δόντος εἰς σάλον τοὺς πόδας μου. Καὶ μὴ παραχωρήσαντος δοθῆναι εἰς παρατροπὴν εὐσε βείας τὴν πολιτείαν μου. *Οτι εδοκίμασας ἡμᾶς, ὁ Θεός. Προηγουμέ νως (26) ἀπὸ τῶν ἐναρέτων ὁ λόγος, οἷον τοῦ Δανιὴλ καὶ τριῶν παίδων, καὶ τῶν τοιούτων. Καταλέγων - τὰ εἴδη τῆς παιδείας · Ἐδοκίμασας ἡμᾶς, φησὶν, ἐν τοῖς πειρασμοῖς· τουτέστιν, Ἐξήτασας ὅπως ἔχωμεν πίστεως καὶ ὑπομονῆς. Επύρωσας ἡμᾶς καθὼς πυροῦται τὸ ἀργύριον. Τοῦτο διὰ τὴν ἐξαφθεῖσαν τοῖς τρισὶ παισὶ κάμινον · εἴη δι' ἂν πῦρ, καὶ ἡ φλὸς τῶν θλίψεων. Εἰσήγαγες ἡμᾶς εἰς τὴν παγίδα. Τοῦτο, διὰ τὸν λάκκον τῶν λεόντων, εἰς ὃν ἐνεβλήθη ὁ Δανιήλ · εἴη δ' ἂν καὶ πᾶσα συνοχή κακώσεως. Εθου θλίψεις ἐπὶ τὸν νῶτον ἡμῶν. Μάστιγας θλιβούσας. Εἰκὸς γὰρ αὐτοὺς καὶ τύπτεσθαι. Η θλίψεις λέγει τὰ βάρη τῶν πειρασμῶν· (27) νώτους δὲ ἑαυτοὺς, ὡς ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν. Επεβίβασας ἀνθρώπους ἐπὶ τὰς κεφαλὰς ἡμῶν. Υπέταξας ἡμᾶς τοῖς ἐχθροῖς· πατεῖσθαι ἡμᾶς ἔδω κας. Μεταφορικὸς δὲ ὁ λόγος. Πάλαι γὰρ τῶν βασι- λέων οἱ νικῶντες ἐχθρούς, θριαμβεύοντες επάτουν τὰς κεφαλὰς τῶν ἐζωγρημένων. Διήλθομεν διὰ πυρὸς καὶ ὕδατος. Πῦρ καὶ ὕδωρ, νόει τὰς συμφοράς. Τοῦτο μὲν, ὡς ἐμπιμπρώ- σας τὴν ψυχὴν· τοῦτο δὲ, ὡς ἐπικλυζούσας καὶ ἀποπνιγούσας. "Αξιον δὲ ζητῆσαι πῶς, τῶν Βαβυ- λωνίων αὐτοὺς κακωσάντων, αὐτοὶ τὸν Θεὸν αἰτῶν ται μᾶλλον· Ἐπύρωσας ἡμᾶς, λέγοντες, καὶ εἰσε EUTHYMII ZIGABENI versus Deum, atque ei contradicebant. Similiter et alii prophetæ exacerbautem domum eos appellavere. Vel aliter, Judæi illi exacerbantes dici possunt (seu potius, ut Græca dictio magis proprie significat, amaricəntes), qui Christo in cibum amarissimum fel dederunt, et acetum in potum. Ænigmatica autem, atque admodum obscura sunt hæc Prophetae verba, ob eas rationes quas alibi prædiximus. Quicunque etiam fuerit fidelis, qui Deumi sui custodem habeat, exacerbantes appellare potest tam ipsos dæmones, quam inimicas ac barbaras gentes. VERS. 8. Benedicite, gentes, Deum nostrum. Gentes dico, ad quas custodia et protectio Dei pertransivit. Et auditam facite vecem laudis ejus. Hoc est majori voce extollite. Vel anditam facite vocem laudis iis hominibus, qui post vos futuri sunt. VERS. 9. Qui posuit animam meam ad vitam. Per vitam libertatem intelligit, quoniam servitus, ut sapientes dicunt, morti similis est. Et qui non dedit in fluctuationem pedes meos. Qui conversationem ac vitam meam a pietate ac reli- gione ad impietatem perverti non permisit. VERS. 10. Quoniam probasti nos, Deus. Hæc verba præstantissimis quibusdam sanctis accommodari possunt, quales fuere Daniel, et tres pueri, et alii hujusmodi. Deinde connumerat genera disciplinæ. Probasti nos, inquiunt, in tentationibus, hoc est, Exquisivisti quonam modo fidem ac patientiam haberemus. Igne nos examinastı sıcut examinatur argentum. loc propter caminum ignis dictum est, in quo fuerunt tres pueri. Possumus etiam per ignem, ipsam tribulationem atque calamitatum flammam intelligere. Vers. 11. Induxisti nos in laqueum. Hoc propter lacum leonum dictum videtur, in quem Daniel immissus est: tametsi omne aliud afflictionis ge- nus intelligi possit. Posuisti tribulationes in dorso nostro. Plagas ni- mirum et verbera, quibus premebamur. Verisimile est autem eos verberibus sæpe fuisse afflictos. Vel per tribulationes, omne calamitatum genus signi- ficat, per dorsum autem, totum hominem, veluti totum a parte. Imposuisti homines super capita nostra. Subjecisti nos inimicis nostris, dedistique cis, ut conculca remur. Metaphoricus enim sermo est. Olim nam- que reges qui aliquos devicerant, solebant in trium- phis captivorum capita conculcare. VERS. 12. Transivinus per ignem et aquam. Per ignem et aquam, varias calamitates intellige, et quia animam incendunt, et quia demergunt et suf- focant. Illud quærendum videtur, cur Deum po- tius accusent Judæi, eique calamitatum suarum causam ascribant, potius quam Babyloniis a qui- B C D Varia lectiones. (26) An ἀπὸ pro περί. (27) Græce tentationum.
29α Let them be blotted out from the book of the living. When Moses spoke to God on behalf of the people who had made the calf, saying, If you will forgive them the sin, forgive, but if not, blot me out from the book that you have written, God replied, If anyone has sinned before me, I shall blot him out from my book. Ex 32.32,33 This book, therefore, in which those made worthy of life are written and which the psalm now called the ‘book of the living’, foretelling that they will die through slaughter, is one book. The book in which the just are inscribed is another book, which the psalm also indi- cated saying:
β Καὶ μετὰ δικαίων μὴ γραφήτωσαν. Περὶ ταύτης τῆς βίβλου καὶ ὁ Χριστὸς εἶπε τοῖς ἀποστόλοις, Χαίρετε δὲ ὅτι τὰ ὀνόματα ὑμῶν ἐγράφη ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Λέγει τοίνυν, ὅτι καὶ τεθνήξονται, καὶ τοῖς ἁμαρτωλοῖς συνταγήσονται. Ἔστι γὰρ καὶ τρίτη βίβλος, ἐν ᾗ γράφονται οἱ ἁμαρτωλοί· Κριτήριον γὰρ, φησὶν, ἐκάθισε, καὶ βίβλοι ἠνεῴχθησαν. Βίβλους δὲ τροπικῶς αἱ Γραφαὶ καλοῦσι, τὰς διαφόρους γνώσεις τοῦ Θεοῦ.Α δὲ προφῆται, οἶκον παραπικραίνοντα τούτους ὠνόμα σαν. Καὶ ἄλλως δὲ λέγοιντο ἂν παραπικραίνοντες, ὡς δεδωκότες εἰς τὸ βρῶμα τοῦ Χριστοῦ χολήν· καὶ εἰς τὴν δίψαν αὐτοῦ ποτίσαντες αὐτὸν ὄξος. Αίνιγμα- τώδη δὲ τὰ προφητικὰ καὶ ἀσαφῆ, δι' ἃς προέφημεν, αἰτίας· σὺ δὲ παραπικραίνοντας λέγε, καὶ τὰ βάρ - βαρα ἔθνη, καὶ τοὺς δαίμονας, ἔχων ἔφορον σεαυτοῦ τὸν Θεόν. Εὐλογεῖτε, ἔθνη, τὸν Θεὸν ἡμῶν. Ἔθνη ἐφ᾽ ἃ μετέστη ἡ ἐπισκοπὴ τοῦ Θεοῦ. Καὶ ἀκουτίσατε τὴν φωνὴν τῆς αἰνέσεως αὐτοῦ. ᾿Ακουστὴν ποιήσατε· τουτέστιν, ἐξάρατε μετ γαλοφωνότερον· ἢ ἐνωτίσατε ταύτην εἰς τοὺς μεθ' ὑμᾶς. Τοῦ θεμένου τὴν ψυχήν μου εἰς ζωήν. Ἐπεὶ κ δουλεία θανάτῳ ἔοικεν, ὡς οἱ σοφοί φασι, ζωὴν λέγε: νῦν, τὴν ἐλευθερίαν. Καὶ μὴ δόντος εἰς σάλον τοὺς πόδας μου. Καὶ μὴ παραχωρήσαντος δοθῆναι εἰς παρατροπὴν εὐσε βείας τὴν πολιτείαν μου. *Οτι εδοκίμασας ἡμᾶς, ὁ Θεός. Προηγουμέ νως (26) ἀπὸ τῶν ἐναρέτων ὁ λόγος, οἷον τοῦ Δανιὴλ καὶ τριῶν παίδων, καὶ τῶν τοιούτων. Καταλέγων - τὰ εἴδη τῆς παιδείας · Ἐδοκίμασας ἡμᾶς, φησὶν, ἐν τοῖς πειρασμοῖς· τουτέστιν, Ἐξήτασας ὅπως ἔχωμεν πίστεως καὶ ὑπομονῆς. Επύρωσας ἡμᾶς καθὼς πυροῦται τὸ ἀργύριον. Τοῦτο διὰ τὴν ἐξαφθεῖσαν τοῖς τρισὶ παισὶ κάμινον · εἴη δι' ἂν πῦρ, καὶ ἡ φλὸς τῶν θλίψεων. Εἰσήγαγες ἡμᾶς εἰς τὴν παγίδα. Τοῦτο, διὰ τὸν λάκκον τῶν λεόντων, εἰς ὃν ἐνεβλήθη ὁ Δανιήλ · εἴη δ' ἂν καὶ πᾶσα συνοχή κακώσεως. Εθου θλίψεις ἐπὶ τὸν νῶτον ἡμῶν. Μάστιγας θλιβούσας. Εἰκὸς γὰρ αὐτοὺς καὶ τύπτεσθαι. Η θλίψεις λέγει τὰ βάρη τῶν πειρασμῶν· (27) νώτους δὲ ἑαυτοὺς, ὡς ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν. Επεβίβασας ἀνθρώπους ἐπὶ τὰς κεφαλὰς ἡμῶν. Υπέταξας ἡμᾶς τοῖς ἐχθροῖς· πατεῖσθαι ἡμᾶς ἔδω κας. Μεταφορικὸς δὲ ὁ λόγος. Πάλαι γὰρ τῶν βασι- λέων οἱ νικῶντες ἐχθρούς, θριαμβεύοντες επάτουν τὰς κεφαλὰς τῶν ἐζωγρημένων. Διήλθομεν διὰ πυρὸς καὶ ὕδατος. Πῦρ καὶ ὕδωρ, νόει τὰς συμφοράς. Τοῦτο μὲν, ὡς ἐμπιμπρώ- σας τὴν ψυχὴν· τοῦτο δὲ, ὡς ἐπικλυζούσας καὶ ἀποπνιγούσας. "Αξιον δὲ ζητῆσαι πῶς, τῶν Βαβυ- λωνίων αὐτοὺς κακωσάντων, αὐτοὶ τὸν Θεὸν αἰτῶν ται μᾶλλον· Ἐπύρωσας ἡμᾶς, λέγοντες, καὶ εἰσε EUTHYMII ZIGABENI versus Deum, atque ei contradicebant. Similiter et alii prophetæ exacerbautem domum eos appellavere. Vel aliter, Judæi illi exacerbantes dici possunt (seu potius, ut Græca dictio magis proprie significat, amaricəntes), qui Christo in cibum amarissimum fel dederunt, et acetum in potum. Ænigmatica autem, atque admodum obscura sunt hæc Prophetae verba, ob eas rationes quas alibi prædiximus. Quicunque etiam fuerit fidelis, qui Deumi sui custodem habeat, exacerbantes appellare potest tam ipsos dæmones, quam inimicas ac barbaras gentes. VERS. 8. Benedicite, gentes, Deum nostrum. Gentes dico, ad quas custodia et protectio Dei pertransivit. Et auditam facite vecem laudis ejus. Hoc est majori voce extollite. Vel anditam facite vocem laudis iis hominibus, qui post vos futuri sunt. VERS. 9. Qui posuit animam meam ad vitam. Per vitam libertatem intelligit, quoniam servitus, ut sapientes dicunt, morti similis est. Et qui non dedit in fluctuationem pedes meos. Qui conversationem ac vitam meam a pietate ac reli- gione ad impietatem perverti non permisit. VERS. 10. Quoniam probasti nos, Deus. Hæc verba præstantissimis quibusdam sanctis accommodari possunt, quales fuere Daniel, et tres pueri, et alii hujusmodi. Deinde connumerat genera disciplinæ. Probasti nos, inquiunt, in tentationibus, hoc est, Exquisivisti quonam modo fidem ac patientiam haberemus. Igne nos examinastı sıcut examinatur argentum. loc propter caminum ignis dictum est, in quo fuerunt tres pueri. Possumus etiam per ignem, ipsam tribulationem atque calamitatum flammam intelligere. Vers. 11. Induxisti nos in laqueum. Hoc propter lacum leonum dictum videtur, in quem Daniel immissus est: tametsi omne aliud afflictionis ge- nus intelligi possit. Posuisti tribulationes in dorso nostro. Plagas ni- mirum et verbera, quibus premebamur. Verisimile est autem eos verberibus sæpe fuisse afflictos. Vel per tribulationes, omne calamitatum genus signi- ficat, per dorsum autem, totum hominem, veluti totum a parte. Imposuisti homines super capita nostra. Subjecisti nos inimicis nostris, dedistique cis, ut conculca remur. Metaphoricus enim sermo est. Olim nam- que reges qui aliquos devicerant, solebant in trium- phis captivorum capita conculcare. VERS. 12. Transivinus per ignem et aquam. Per ignem et aquam, varias calamitates intellige, et quia animam incendunt, et quia demergunt et suf- focant. Illud quærendum videtur, cur Deum po- tius accusent Judæi, eique calamitatum suarum causam ascribant, potius quam Babyloniis a qui- B C D Varia lectiones. (26) An ἀπὸ pro περί. (27) Græce tentationum.
29β And let them not be inscribed along with the just. Christ also spoke about this book to the Apostles, saying, Rejoice rather because your names have been written in heaven. He is saying accordingly that they will die and will be classed together with the sinners. For there is also a third book in which the sinners are written, for it is said, A court sat in judgement and books were opened. ‘Books’ are what in a figurative way the Scriptures call God’s multifarious knowing.
α Πτωχὸς καὶ ἀλγῶν εἰμι ἐγώ. Περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ πτωχείας εἴρηται μὲν καὶ ἐν τῷ κα΄ ψαλμῷ· ῥηθήσεται δὲ καὶ νῦν, ὅτι ὁ παμβασιλεὺς, ὁ παντέλειος, ἐτέχθη μὲν ἐκ μητρὸς πενιχρᾶς, καὶ οὐδὲ ἐν οἰκίᾳ, ἀλλ’ ἐν σπηλαίῳ· ἐτέθη δὲ, οὐκ ἐπὶ κλίνης, ἀλλ’ ἐπὶ φάτνης ἀλόγων. Περιεβέβλητο δὲ λιτὰ καὶ εὐκαταφρόνητα· περιῄει δὲ χωρὶς θεράποντος· εἶχε δὲ οὐδὲ καλύβην· ἐτρέφετο δὲ παρ’ ἄλλων. Αἰσχυνέσθωσαν οὖν οἱ ἐπὶ πλούτῳ κομπάζοντες. Ἀλγῶν δὲ ἦν, τοῖς δι’ ἡμᾶς πάθεσι τοῦ παναγίου αὐτοῦ σώματος. Μέχρι μὲν οὖν ἐνταῦθα, τοῦ Μονογενοῦς οἱ λόγοι· τὰ δ’ ἑξῆς, προσώπῳ τῆς Ἐκκλησίας τῶν πιστῶν ἀναγέγραπται.Α δὲ προφῆται, οἶκον παραπικραίνοντα τούτους ὠνόμα σαν. Καὶ ἄλλως δὲ λέγοιντο ἂν παραπικραίνοντες, ὡς δεδωκότες εἰς τὸ βρῶμα τοῦ Χριστοῦ χολήν· καὶ εἰς τὴν δίψαν αὐτοῦ ποτίσαντες αὐτὸν ὄξος. Αίνιγμα- τώδη δὲ τὰ προφητικὰ καὶ ἀσαφῆ, δι' ἃς προέφημεν, αἰτίας· σὺ δὲ παραπικραίνοντας λέγε, καὶ τὰ βάρ - βαρα ἔθνη, καὶ τοὺς δαίμονας, ἔχων ἔφορον σεαυτοῦ τὸν Θεόν. Εὐλογεῖτε, ἔθνη, τὸν Θεὸν ἡμῶν. Ἔθνη ἐφ᾽ ἃ μετέστη ἡ ἐπισκοπὴ τοῦ Θεοῦ. Καὶ ἀκουτίσατε τὴν φωνὴν τῆς αἰνέσεως αὐτοῦ. ᾿Ακουστὴν ποιήσατε· τουτέστιν, ἐξάρατε μετ γαλοφωνότερον· ἢ ἐνωτίσατε ταύτην εἰς τοὺς μεθ' ὑμᾶς. Τοῦ θεμένου τὴν ψυχήν μου εἰς ζωήν. Ἐπεὶ κ δουλεία θανάτῳ ἔοικεν, ὡς οἱ σοφοί φασι, ζωὴν λέγε: νῦν, τὴν ἐλευθερίαν. Καὶ μὴ δόντος εἰς σάλον τοὺς πόδας μου. Καὶ μὴ παραχωρήσαντος δοθῆναι εἰς παρατροπὴν εὐσε βείας τὴν πολιτείαν μου. *Οτι εδοκίμασας ἡμᾶς, ὁ Θεός. Προηγουμέ νως (26) ἀπὸ τῶν ἐναρέτων ὁ λόγος, οἷον τοῦ Δανιὴλ καὶ τριῶν παίδων, καὶ τῶν τοιούτων. Καταλέγων - τὰ εἴδη τῆς παιδείας · Ἐδοκίμασας ἡμᾶς, φησὶν, ἐν τοῖς πειρασμοῖς· τουτέστιν, Ἐξήτασας ὅπως ἔχωμεν πίστεως καὶ ὑπομονῆς. Επύρωσας ἡμᾶς καθὼς πυροῦται τὸ ἀργύριον. Τοῦτο διὰ τὴν ἐξαφθεῖσαν τοῖς τρισὶ παισὶ κάμινον · εἴη δι' ἂν πῦρ, καὶ ἡ φλὸς τῶν θλίψεων. Εἰσήγαγες ἡμᾶς εἰς τὴν παγίδα. Τοῦτο, διὰ τὸν λάκκον τῶν λεόντων, εἰς ὃν ἐνεβλήθη ὁ Δανιήλ · εἴη δ' ἂν καὶ πᾶσα συνοχή κακώσεως. Εθου θλίψεις ἐπὶ τὸν νῶτον ἡμῶν. Μάστιγας θλιβούσας. Εἰκὸς γὰρ αὐτοὺς καὶ τύπτεσθαι. Η θλίψεις λέγει τὰ βάρη τῶν πειρασμῶν· (27) νώτους δὲ ἑαυτοὺς, ὡς ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν. Επεβίβασας ἀνθρώπους ἐπὶ τὰς κεφαλὰς ἡμῶν. Υπέταξας ἡμᾶς τοῖς ἐχθροῖς· πατεῖσθαι ἡμᾶς ἔδω κας. Μεταφορικὸς δὲ ὁ λόγος. Πάλαι γὰρ τῶν βασι- λέων οἱ νικῶντες ἐχθρούς, θριαμβεύοντες επάτουν τὰς κεφαλὰς τῶν ἐζωγρημένων. Διήλθομεν διὰ πυρὸς καὶ ὕδατος. Πῦρ καὶ ὕδωρ, νόει τὰς συμφοράς. Τοῦτο μὲν, ὡς ἐμπιμπρώ- σας τὴν ψυχὴν· τοῦτο δὲ, ὡς ἐπικλυζούσας καὶ ἀποπνιγούσας. "Αξιον δὲ ζητῆσαι πῶς, τῶν Βαβυ- λωνίων αὐτοὺς κακωσάντων, αὐτοὶ τὸν Θεὸν αἰτῶν ται μᾶλλον· Ἐπύρωσας ἡμᾶς, λέγοντες, καὶ εἰσε EUTHYMII ZIGABENI versus Deum, atque ei contradicebant. Similiter et alii prophetæ exacerbautem domum eos appellavere. Vel aliter, Judæi illi exacerbantes dici possunt (seu potius, ut Græca dictio magis proprie significat, amaricəntes), qui Christo in cibum amarissimum fel dederunt, et acetum in potum. Ænigmatica autem, atque admodum obscura sunt hæc Prophetae verba, ob eas rationes quas alibi prædiximus. Quicunque etiam fuerit fidelis, qui Deumi sui custodem habeat, exacerbantes appellare potest tam ipsos dæmones, quam inimicas ac barbaras gentes. VERS. 8. Benedicite, gentes, Deum nostrum. Gentes dico, ad quas custodia et protectio Dei pertransivit. Et auditam facite vecem laudis ejus. Hoc est majori voce extollite. Vel anditam facite vocem laudis iis hominibus, qui post vos futuri sunt. VERS. 9. Qui posuit animam meam ad vitam. Per vitam libertatem intelligit, quoniam servitus, ut sapientes dicunt, morti similis est. Et qui non dedit in fluctuationem pedes meos. Qui conversationem ac vitam meam a pietate ac reli- gione ad impietatem perverti non permisit. VERS. 10. Quoniam probasti nos, Deus. Hæc verba præstantissimis quibusdam sanctis accommodari possunt, quales fuere Daniel, et tres pueri, et alii hujusmodi. Deinde connumerat genera disciplinæ. Probasti nos, inquiunt, in tentationibus, hoc est, Exquisivisti quonam modo fidem ac patientiam haberemus. Igne nos examinastı sıcut examinatur argentum. loc propter caminum ignis dictum est, in quo fuerunt tres pueri. Possumus etiam per ignem, ipsam tribulationem atque calamitatum flammam intelligere. Vers. 11. Induxisti nos in laqueum. Hoc propter lacum leonum dictum videtur, in quem Daniel immissus est: tametsi omne aliud afflictionis ge- nus intelligi possit. Posuisti tribulationes in dorso nostro. Plagas ni- mirum et verbera, quibus premebamur. Verisimile est autem eos verberibus sæpe fuisse afflictos. Vel per tribulationes, omne calamitatum genus signi- ficat, per dorsum autem, totum hominem, veluti totum a parte. Imposuisti homines super capita nostra. Subjecisti nos inimicis nostris, dedistique cis, ut conculca remur. Metaphoricus enim sermo est. Olim nam- que reges qui aliquos devicerant, solebant in trium- phis captivorum capita conculcare. VERS. 12. Transivinus per ignem et aquam. Per ignem et aquam, varias calamitates intellige, et quia animam incendunt, et quia demergunt et suf- focant. Illud quærendum videtur, cur Deum po- tius accusent Judæi, eique calamitatum suarum causam ascribant, potius quam Babyloniis a qui- B C D Varia lectiones. (26) An ἀπὸ pro περί. (27) Græce tentationum.
30α I am poor and in pain. Christ’s poverty was spoken of in the twenty-first psalm and now it will be said that the king of all and wholly perfect one was born from an indigent mother and not in a house, but in a cave; he was placed, moreover, not on a bed, but in a manger for irrational beasts. He was clothed frugally and contemptibly and went about without a servant; he possessed not even a hut and was fed by others. And so let those who boast in their wealth be shamed. He was in pain through the sufferings of his all-holy body on our behalf. Up to here the words were those of the Only-begotten; the words that follow are com- posed in the person of the Church.
PG 128:705β Ἡ σωτηρία σου, ὁ Θεὸς, ἀντελάβετό μου. Ἡ σωτηρία, ἡ ἀπὸ σοῦ, ἠλευθέρωσέ με τῆς πλάνης. 31-32 Αἰνέσω τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ μου μετ’ ᾠδῆς, μεγαλυνῶ αὐτὸν ἐν αἰνέσει, καὶ ἀρέσει τῷ Θεῷ ὑπὲρ μόσχον νέον κέρατα ἐκφέροντα καὶ ὁπλάς.ήγαγες εἰς τὴν παγίδα, καὶ τὰ τοιαῦτα. Ἔστι δὲ λύσις τοῦ ζητήματος, ὅτι τὸν Θεὸν ἐγίνωσκον (28) αἴτιον, ὧν πεπόνθασι, παραχωρήσαντα τοῖς ἐχθροῖς, οὕτω χρήσασθαι τοῖς δούλοις αὐτοῦ. Εξήγαγες ἡμᾶς εἰς ἀναψυχήν. Καὶ ὅμως ἐλεήσας ἡμᾶς, ἐξήγαγες εἰς ἀνάπαυσιν. Χρὴ δὲ για νώσκειν ὅτι τό· Ἐδοκίμασας ἡμᾶς, καὶ τὰ ἑξῆς, ἄχρι τοῦ Καὶ ἐξήγαγες ἡμᾶς εἰς ἀναψυχὴν, προσ- ώπῳ μάλιστα τῶν τοῦ Χριστοῦ μαρτύρων προηγο- ρεύθη· καθώς φησι καὶ Παῦλος ὁ ἀπόστολος· ἐπεὶ καὶ πάντα κατὰ μέρος ὑπέστησαν. Εἰσελεύσομαι εἰς τὸν οἶκον σου ἐν ὁλοκαυ τώμασιν. Καθ' ἱστορίαν μὲν σαφὴς ὁ λόγος. ᾿Ανα- γωγικῶς δὲ οἶκος Θεοῦ ὁ οὐρανός· ὁλοκαυτώματα δὲ, αἱ ὁλοτελεῖς ἐργασίαι τῶν ἀρετῶν, ἃς θύουσι τῷ Θεῷ πάντες οἱ δίκαιοι. Ἀποδώσω τὰς εὐχάς μου, ἃς διέστειλε τὰ χείλη μου, καὶ ἐλάλησε τὸ στόμα μου ἐν τῇ θλί ψει μου. Εὐχὰς καλεῖ νῦν τὰς ὑποσχέσεις· τὸ δὲ Ελάλησεν, έφερμηνευτικόν ἐστι τοῦ Διέστειλεν. Ολοκαυτώματα μεμυελωμένα ἀνοίσω σοι. Οὐχ ἁπλῶς ὁλοκαυτώματα: ἀλλὰ πίονα. Πίων δὲ έργα- σία ἀρετῆς ἡ ἐξαίρετος. Μετὰ θυμιάματος καὶ κριῶν ἀνοίσω σοι βόας μετὰ χιμάρων. Κατὰ μὲν τὴν ἱστορίαν, ὡς εἴρηται, δῆλα τὰ εἴδη τῶν θυσιῶν. Πάντα γὰρ τὰ ῥηθέντα προσεφέρετο. Κατὰ δὲ τὸν λόγον τῆς ἀναγωγῆς, εἶεν ἂν θυμιάματα μὲν, ἡ ἀποπνέουσα τῆς καθαρᾶς ψυ- χῆς εὐωδία· κριοὶ δὲ, οἱ ἡγεμονικοὶ τῆς ψυχῆς λο γισμοί, κερατίζοντες τὰ πάθη· βόες δὲ, αἱ ἐνέργειαι τοῦ σώματος. Γῆς μὲν γὰρ ἐργάτης ὁ βοῦς· ἐκ γῆς δὲ τὸ σῶμα, καὶ περὶ γῆν ἐνεργεῖ· χίμαροι δὲ, αἱ ὑπὲρ ἁμαρτιῶν δεήσεις. Πάλαι γὰρ ὁ χίμαρος ὑπὲρ ἁμαρτιῶν ἐθύετο. Λέγει τοίνυν ὅτι Πάντα ταῦτα ἀνοίσω σοι, ἀπαλλάξαντί με τῆς δουλείας τῶν ἐχθρῶν. Δεῦτε, ἀκούσατε, καὶ διηγήσομαι, πάντες οἱ φοβούμενοι τὸν Θεὸν, ὅσα ἐποίησε τῇ ψυχῇ μου. Καθ' ὑπερβατὸν ἡ τῶν ῥητῶν τούτων σύνταξις, ἵνα εἴη τοιαύτη· Δεῦτε, ἀκούσατε, πάντες οἱ φοβούμενοι τὸν Θεὸν, καὶ διηγήσομαι ὑμῖν ὅσα ἐποίησε τῇ ψυχῇ μου· οἷον, ὁπόσα εποίησέ μοι καλά. Εἶτα διέξεισι, πῶς εὐηργετήθη. Πρὸς αὐτὸν τῷ στόματί μου ἐκέκραξα, καὶ ὕψωσα ὑπὸ τὴν γλῶσσάν μου. "Υψωσα δηλονότι τὴν φωνήν μου, καλοῦσαν αὐτὸν εἰς ἀντίληψιν. Παρα * COMMENT. IN PSALMOS. A bus afflicti fuerant. Deo etenim dicunt: Igue nos B c D Hebr. x1, 59. examinasti; item: Induxisti nos in laqueum, et alia hujusmodi. Ad quod dicendum est illos Deo omnia hæc ascribere quia cognoscebant ab illo fuisse, ut inimici tanta potuissent adversus se; permittit autem sæpenumero servos suos castigari. Et eduxistinos in refrigerium. Et tamen tu nostri misertus in refrigerium nos postea adduxisti. Illud etiam animadvertendum, quod verba illa: Proba- sti nos, et quæ sequuntur, usque ad illa: Eduxisti nos, ut Paulus docet ", prædicta sunt ex persona martyrum Christi. Hæc etenim omnia Christi mar- tyres divisim saltem sustinuerunt. VERS. 15, 14. Introitinus in domum tuam in holo- caustis. Juxta historiam verba clara sunt, juxta anagogen domus Dei cœlum est. Holocausta autem perfect sunt operationes virtutum, quas justi ac sancti viri Deo sacrificant. Reddam tibi vota mea quæ distinxerunt labia mea, et loculum est os meum in tribulatione mea. Per vola promissiones intelligit. Quod vero ait : Luca- tum est os meum, declarande, dixit, priora illa verba : Distinxerunt labia mea. VERS. 15. Holocausta medullata offeram tibi. Non simpliciter dixit holocausta, sed pinguia. Est au- tem pinguis illa virtutis operatio, quæ excellens eat, et prae omnibus præcipua. Cum incenso arietum offeram tibi boves cum hircis. Juxta historiam quidem, ut alibi diximus, manifesta sunt sacrificiorum genera. Offerebantur enim on- nia quæ bic commemorantur, in sacrificiis. Juxta anagogen vero, inccusum dici potest, bonus ille odor, qui ab anima munda ac pura spirat: Arie- tes vero, principaliores animæ cogitationes, quæ veluti cornu quodam carnales feriunt psssiones; et boves, ipsius corporis operationes. Est enim bos terræ operator, et hominis corpus e terra crea- tum est, et terram colit. Per hircos autem suppli- cationes intelligimus pro peccatis, quoniam pro peccatis hirci olim iır.molabantur. Omnia hæc, in- quit, tibi offeram, ubi me ab inimicorum servi- tute liberaveris. VERS. 16. Venite. audite, et narrabo vobis, em- nes, qui timelis Deum, quanta fecit anima mea. Ordo hujus versiculi ft per byperbaton, ut sit sensus: Venite, et audite,omnes, qui timetis Deum : et narrabo vobis quanta fecit animæ meæ, hoc est, quanta fecerit mili; vel per se simpliciter legendum cst : Quæcunque fecit animnæ meæ, hoc est, quæ- ‹unque fecit mihi bona ; deinde narrat, quomodo hæc sibi præstiterit beneficia. VERS. 17. Ad ipsum ore meo clamavi, et exaltari sub lingua mea. Exaltari, inquit, linguam mean, invocando illum mibi in auxilium. Observandum Varia lectiones. intelligebant eorum quæ passi essent auctorem esse Deum, qui dedisset inimicis tantopere servis suis abuti posse. (23) Græce unico et continuo sensu : Quod
30β Your salvation, O God, has come to my aid. The salvation that is from you has freed me from error. 31-32 I shall praise the name of God with song; I shall magnify him with praising, and it will please God more that a young ox displaying horns and hooves.
Ὅρα τὴν εὐαγγελικὴν θυσίαν προτιμωμένην τῆς νομικῆς, τὴν λογικὴν, τῆς ἀλόγου. Ἀκμῆς δὲ σύμβολον, ἡ ἀρτιφυΐα τῶν κεράτων καὶ τῶν ὀνύχων. Ὑποδηλοῦσι δὲ ταῦτα καὶ τῆς νομικῆς λατρείας τὴν νέκρωσιν· νεκρὰ γὰρ τὰ κέρατα καὶ αἱ ὁπλαί.ήγαγες εἰς τὴν παγίδα, καὶ τὰ τοιαῦτα. Ἔστι δὲ λύσις τοῦ ζητήματος, ὅτι τὸν Θεὸν ἐγίνωσκον (28) αἴτιον, ὧν πεπόνθασι, παραχωρήσαντα τοῖς ἐχθροῖς, οὕτω χρήσασθαι τοῖς δούλοις αὐτοῦ. Εξήγαγες ἡμᾶς εἰς ἀναψυχήν. Καὶ ὅμως ἐλεήσας ἡμᾶς, ἐξήγαγες εἰς ἀνάπαυσιν. Χρὴ δὲ για νώσκειν ὅτι τό· Ἐδοκίμασας ἡμᾶς, καὶ τὰ ἑξῆς, ἄχρι τοῦ Καὶ ἐξήγαγες ἡμᾶς εἰς ἀναψυχὴν, προσ- ώπῳ μάλιστα τῶν τοῦ Χριστοῦ μαρτύρων προηγο- ρεύθη· καθώς φησι καὶ Παῦλος ὁ ἀπόστολος· ἐπεὶ καὶ πάντα κατὰ μέρος ὑπέστησαν. Εἰσελεύσομαι εἰς τὸν οἶκον σου ἐν ὁλοκαυ τώμασιν. Καθ' ἱστορίαν μὲν σαφὴς ὁ λόγος. ᾿Ανα- γωγικῶς δὲ οἶκος Θεοῦ ὁ οὐρανός· ὁλοκαυτώματα δὲ, αἱ ὁλοτελεῖς ἐργασίαι τῶν ἀρετῶν, ἃς θύουσι τῷ Θεῷ πάντες οἱ δίκαιοι. Ἀποδώσω τὰς εὐχάς μου, ἃς διέστειλε τὰ χείλη μου, καὶ ἐλάλησε τὸ στόμα μου ἐν τῇ θλί ψει μου. Εὐχὰς καλεῖ νῦν τὰς ὑποσχέσεις· τὸ δὲ Ελάλησεν, έφερμηνευτικόν ἐστι τοῦ Διέστειλεν. Ολοκαυτώματα μεμυελωμένα ἀνοίσω σοι. Οὐχ ἁπλῶς ὁλοκαυτώματα: ἀλλὰ πίονα. Πίων δὲ έργα- σία ἀρετῆς ἡ ἐξαίρετος. Μετὰ θυμιάματος καὶ κριῶν ἀνοίσω σοι βόας μετὰ χιμάρων. Κατὰ μὲν τὴν ἱστορίαν, ὡς εἴρηται, δῆλα τὰ εἴδη τῶν θυσιῶν. Πάντα γὰρ τὰ ῥηθέντα προσεφέρετο. Κατὰ δὲ τὸν λόγον τῆς ἀναγωγῆς, εἶεν ἂν θυμιάματα μὲν, ἡ ἀποπνέουσα τῆς καθαρᾶς ψυ- χῆς εὐωδία· κριοὶ δὲ, οἱ ἡγεμονικοὶ τῆς ψυχῆς λο γισμοί, κερατίζοντες τὰ πάθη· βόες δὲ, αἱ ἐνέργειαι τοῦ σώματος. Γῆς μὲν γὰρ ἐργάτης ὁ βοῦς· ἐκ γῆς δὲ τὸ σῶμα, καὶ περὶ γῆν ἐνεργεῖ· χίμαροι δὲ, αἱ ὑπὲρ ἁμαρτιῶν δεήσεις. Πάλαι γὰρ ὁ χίμαρος ὑπὲρ ἁμαρτιῶν ἐθύετο. Λέγει τοίνυν ὅτι Πάντα ταῦτα ἀνοίσω σοι, ἀπαλλάξαντί με τῆς δουλείας τῶν ἐχθρῶν. Δεῦτε, ἀκούσατε, καὶ διηγήσομαι, πάντες οἱ φοβούμενοι τὸν Θεὸν, ὅσα ἐποίησε τῇ ψυχῇ μου. Καθ' ὑπερβατὸν ἡ τῶν ῥητῶν τούτων σύνταξις, ἵνα εἴη τοιαύτη· Δεῦτε, ἀκούσατε, πάντες οἱ φοβούμενοι τὸν Θεὸν, καὶ διηγήσομαι ὑμῖν ὅσα ἐποίησε τῇ ψυχῇ μου· οἷον, ὁπόσα εποίησέ μοι καλά. Εἶτα διέξεισι, πῶς εὐηργετήθη. Πρὸς αὐτὸν τῷ στόματί μου ἐκέκραξα, καὶ ὕψωσα ὑπὸ τὴν γλῶσσάν μου. "Υψωσα δηλονότι τὴν φωνήν μου, καλοῦσαν αὐτὸν εἰς ἀντίληψιν. Παρα * COMMENT. IN PSALMOS. A bus afflicti fuerant. Deo etenim dicunt: Igue nos B c D Hebr. x1, 59. examinasti; item: Induxisti nos in laqueum, et alia hujusmodi. Ad quod dicendum est illos Deo omnia hæc ascribere quia cognoscebant ab illo fuisse, ut inimici tanta potuissent adversus se; permittit autem sæpenumero servos suos castigari. Et eduxistinos in refrigerium. Et tamen tu nostri misertus in refrigerium nos postea adduxisti. Illud etiam animadvertendum, quod verba illa: Proba- sti nos, et quæ sequuntur, usque ad illa: Eduxisti nos, ut Paulus docet ", prædicta sunt ex persona martyrum Christi. Hæc etenim omnia Christi mar- tyres divisim saltem sustinuerunt. VERS. 15, 14. Introitinus in domum tuam in holo- caustis. Juxta historiam verba clara sunt, juxta anagogen domus Dei cœlum est. Holocausta autem perfect sunt operationes virtutum, quas justi ac sancti viri Deo sacrificant. Reddam tibi vota mea quæ distinxerunt labia mea, et loculum est os meum in tribulatione mea. Per vola promissiones intelligit. Quod vero ait : Luca- tum est os meum, declarande, dixit, priora illa verba : Distinxerunt labia mea. VERS. 15. Holocausta medullata offeram tibi. Non simpliciter dixit holocausta, sed pinguia. Est au- tem pinguis illa virtutis operatio, quæ excellens eat, et prae omnibus præcipua. Cum incenso arietum offeram tibi boves cum hircis. Juxta historiam quidem, ut alibi diximus, manifesta sunt sacrificiorum genera. Offerebantur enim on- nia quæ bic commemorantur, in sacrificiis. Juxta anagogen vero, inccusum dici potest, bonus ille odor, qui ab anima munda ac pura spirat: Arie- tes vero, principaliores animæ cogitationes, quæ veluti cornu quodam carnales feriunt psssiones; et boves, ipsius corporis operationes. Est enim bos terræ operator, et hominis corpus e terra crea- tum est, et terram colit. Per hircos autem suppli- cationes intelligimus pro peccatis, quoniam pro peccatis hirci olim iır.molabantur. Omnia hæc, in- quit, tibi offeram, ubi me ab inimicorum servi- tute liberaveris. VERS. 16. Venite. audite, et narrabo vobis, em- nes, qui timelis Deum, quanta fecit anima mea. Ordo hujus versiculi ft per byperbaton, ut sit sensus: Venite, et audite,omnes, qui timetis Deum : et narrabo vobis quanta fecit animæ meæ, hoc est, quanta fecerit mili; vel per se simpliciter legendum cst : Quæcunque fecit animnæ meæ, hoc est, quæ- ‹unque fecit mihi bona ; deinde narrat, quomodo hæc sibi præstiterit beneficia. VERS. 17. Ad ipsum ore meo clamavi, et exaltari sub lingua mea. Exaltari, inquit, linguam mean, invocando illum mibi in auxilium. Observandum Varia lectiones. intelligebant eorum quæ passi essent auctorem esse Deum, qui dedisset inimicis tantopere servis suis abuti posse. (23) Græce unico et continuo sensu : Quod
Observe the Gospel sacrifice being preferred over the sacrifice of the law, the rational sacrifice over the irrational. The healthy growth of the horns and nails is a symbol of strength and vigour. These hint also at the death of the worship of the law, for the horns and hooves are dead.
α ᾽Ιδέτωσαν πτωχοὶ καὶ εὐφρανθήτωσαν. Πτωχοὺς καὶ πένητας, τοὺς πιστοὺς ὠνόμασεν, ὡς προειρήκαμεν ἐν τῷ θ΄ ψαλμῷ. ᾽Ιδέτωσαν, φησὶν, ὅσα ὁ Θεὸς πέπονθε δι’ αὐτοὺς καὶ ὅσα κατώρθωσεν.ήγαγες εἰς τὴν παγίδα, καὶ τὰ τοιαῦτα. Ἔστι δὲ λύσις τοῦ ζητήματος, ὅτι τὸν Θεὸν ἐγίνωσκον (28) αἴτιον, ὧν πεπόνθασι, παραχωρήσαντα τοῖς ἐχθροῖς, οὕτω χρήσασθαι τοῖς δούλοις αὐτοῦ. Εξήγαγες ἡμᾶς εἰς ἀναψυχήν. Καὶ ὅμως ἐλεήσας ἡμᾶς, ἐξήγαγες εἰς ἀνάπαυσιν. Χρὴ δὲ για νώσκειν ὅτι τό· Ἐδοκίμασας ἡμᾶς, καὶ τὰ ἑξῆς, ἄχρι τοῦ Καὶ ἐξήγαγες ἡμᾶς εἰς ἀναψυχὴν, προσ- ώπῳ μάλιστα τῶν τοῦ Χριστοῦ μαρτύρων προηγο- ρεύθη· καθώς φησι καὶ Παῦλος ὁ ἀπόστολος· ἐπεὶ καὶ πάντα κατὰ μέρος ὑπέστησαν. Εἰσελεύσομαι εἰς τὸν οἶκον σου ἐν ὁλοκαυ τώμασιν. Καθ' ἱστορίαν μὲν σαφὴς ὁ λόγος. ᾿Ανα- γωγικῶς δὲ οἶκος Θεοῦ ὁ οὐρανός· ὁλοκαυτώματα δὲ, αἱ ὁλοτελεῖς ἐργασίαι τῶν ἀρετῶν, ἃς θύουσι τῷ Θεῷ πάντες οἱ δίκαιοι. Ἀποδώσω τὰς εὐχάς μου, ἃς διέστειλε τὰ χείλη μου, καὶ ἐλάλησε τὸ στόμα μου ἐν τῇ θλί ψει μου. Εὐχὰς καλεῖ νῦν τὰς ὑποσχέσεις· τὸ δὲ Ελάλησεν, έφερμηνευτικόν ἐστι τοῦ Διέστειλεν. Ολοκαυτώματα μεμυελωμένα ἀνοίσω σοι. Οὐχ ἁπλῶς ὁλοκαυτώματα: ἀλλὰ πίονα. Πίων δὲ έργα- σία ἀρετῆς ἡ ἐξαίρετος. Μετὰ θυμιάματος καὶ κριῶν ἀνοίσω σοι βόας μετὰ χιμάρων. Κατὰ μὲν τὴν ἱστορίαν, ὡς εἴρηται, δῆλα τὰ εἴδη τῶν θυσιῶν. Πάντα γὰρ τὰ ῥηθέντα προσεφέρετο. Κατὰ δὲ τὸν λόγον τῆς ἀναγωγῆς, εἶεν ἂν θυμιάματα μὲν, ἡ ἀποπνέουσα τῆς καθαρᾶς ψυ- χῆς εὐωδία· κριοὶ δὲ, οἱ ἡγεμονικοὶ τῆς ψυχῆς λο γισμοί, κερατίζοντες τὰ πάθη· βόες δὲ, αἱ ἐνέργειαι τοῦ σώματος. Γῆς μὲν γὰρ ἐργάτης ὁ βοῦς· ἐκ γῆς δὲ τὸ σῶμα, καὶ περὶ γῆν ἐνεργεῖ· χίμαροι δὲ, αἱ ὑπὲρ ἁμαρτιῶν δεήσεις. Πάλαι γὰρ ὁ χίμαρος ὑπὲρ ἁμαρτιῶν ἐθύετο. Λέγει τοίνυν ὅτι Πάντα ταῦτα ἀνοίσω σοι, ἀπαλλάξαντί με τῆς δουλείας τῶν ἐχθρῶν. Δεῦτε, ἀκούσατε, καὶ διηγήσομαι, πάντες οἱ φοβούμενοι τὸν Θεὸν, ὅσα ἐποίησε τῇ ψυχῇ μου. Καθ' ὑπερβατὸν ἡ τῶν ῥητῶν τούτων σύνταξις, ἵνα εἴη τοιαύτη· Δεῦτε, ἀκούσατε, πάντες οἱ φοβούμενοι τὸν Θεὸν, καὶ διηγήσομαι ὑμῖν ὅσα ἐποίησε τῇ ψυχῇ μου· οἷον, ὁπόσα εποίησέ μοι καλά. Εἶτα διέξεισι, πῶς εὐηργετήθη. Πρὸς αὐτὸν τῷ στόματί μου ἐκέκραξα, καὶ ὕψωσα ὑπὸ τὴν γλῶσσάν μου. "Υψωσα δηλονότι τὴν φωνήν μου, καλοῦσαν αὐτὸν εἰς ἀντίληψιν. Παρα * COMMENT. IN PSALMOS. A bus afflicti fuerant. Deo etenim dicunt: Igue nos B c D Hebr. x1, 59. examinasti; item: Induxisti nos in laqueum, et alia hujusmodi. Ad quod dicendum est illos Deo omnia hæc ascribere quia cognoscebant ab illo fuisse, ut inimici tanta potuissent adversus se; permittit autem sæpenumero servos suos castigari. Et eduxistinos in refrigerium. Et tamen tu nostri misertus in refrigerium nos postea adduxisti. Illud etiam animadvertendum, quod verba illa: Proba- sti nos, et quæ sequuntur, usque ad illa: Eduxisti nos, ut Paulus docet ", prædicta sunt ex persona martyrum Christi. Hæc etenim omnia Christi mar- tyres divisim saltem sustinuerunt. VERS. 15, 14. Introitinus in domum tuam in holo- caustis. Juxta historiam verba clara sunt, juxta anagogen domus Dei cœlum est. Holocausta autem perfect sunt operationes virtutum, quas justi ac sancti viri Deo sacrificant. Reddam tibi vota mea quæ distinxerunt labia mea, et loculum est os meum in tribulatione mea. Per vola promissiones intelligit. Quod vero ait : Luca- tum est os meum, declarande, dixit, priora illa verba : Distinxerunt labia mea. VERS. 15. Holocausta medullata offeram tibi. Non simpliciter dixit holocausta, sed pinguia. Est au- tem pinguis illa virtutis operatio, quæ excellens eat, et prae omnibus præcipua. Cum incenso arietum offeram tibi boves cum hircis. Juxta historiam quidem, ut alibi diximus, manifesta sunt sacrificiorum genera. Offerebantur enim on- nia quæ bic commemorantur, in sacrificiis. Juxta anagogen vero, inccusum dici potest, bonus ille odor, qui ab anima munda ac pura spirat: Arie- tes vero, principaliores animæ cogitationes, quæ veluti cornu quodam carnales feriunt psssiones; et boves, ipsius corporis operationes. Est enim bos terræ operator, et hominis corpus e terra crea- tum est, et terram colit. Per hircos autem suppli- cationes intelligimus pro peccatis, quoniam pro peccatis hirci olim iır.molabantur. Omnia hæc, in- quit, tibi offeram, ubi me ab inimicorum servi- tute liberaveris. VERS. 16. Venite. audite, et narrabo vobis, em- nes, qui timelis Deum, quanta fecit anima mea. Ordo hujus versiculi ft per byperbaton, ut sit sensus: Venite, et audite,omnes, qui timetis Deum : et narrabo vobis quanta fecit animæ meæ, hoc est, quanta fecerit mili; vel per se simpliciter legendum cst : Quæcunque fecit animnæ meæ, hoc est, quæ- ‹unque fecit mihi bona ; deinde narrat, quomodo hæc sibi præstiterit beneficia. VERS. 17. Ad ipsum ore meo clamavi, et exaltari sub lingua mea. Exaltari, inquit, linguam mean, invocando illum mibi in auxilium. Observandum Varia lectiones. intelligebant eorum quæ passi essent auctorem esse Deum, qui dedisset inimicis tantopere servis suis abuti posse. (23) Græce unico et continuo sensu : Quod
33α Let paupers see and be glad. The paupers and the poor is what he called the faithful as we said previously in the ninth psalm. Let them see, he says, all that God suffered on their behalf and all that he has achieved.
β Ἐκζητήσατε τὸν Θεὸν, καὶ ζήσεται ἡ ψυχὴ ὑμῶν. Ζήσεται τὴν μακαρίαν ζωήν.ήγαγες εἰς τὴν παγίδα, καὶ τὰ τοιαῦτα. Ἔστι δὲ λύσις τοῦ ζητήματος, ὅτι τὸν Θεὸν ἐγίνωσκον (28) αἴτιον, ὧν πεπόνθασι, παραχωρήσαντα τοῖς ἐχθροῖς, οὕτω χρήσασθαι τοῖς δούλοις αὐτοῦ. Εξήγαγες ἡμᾶς εἰς ἀναψυχήν. Καὶ ὅμως ἐλεήσας ἡμᾶς, ἐξήγαγες εἰς ἀνάπαυσιν. Χρὴ δὲ για νώσκειν ὅτι τό· Ἐδοκίμασας ἡμᾶς, καὶ τὰ ἑξῆς, ἄχρι τοῦ Καὶ ἐξήγαγες ἡμᾶς εἰς ἀναψυχὴν, προσ- ώπῳ μάλιστα τῶν τοῦ Χριστοῦ μαρτύρων προηγο- ρεύθη· καθώς φησι καὶ Παῦλος ὁ ἀπόστολος· ἐπεὶ καὶ πάντα κατὰ μέρος ὑπέστησαν. Εἰσελεύσομαι εἰς τὸν οἶκον σου ἐν ὁλοκαυ τώμασιν. Καθ' ἱστορίαν μὲν σαφὴς ὁ λόγος. ᾿Ανα- γωγικῶς δὲ οἶκος Θεοῦ ὁ οὐρανός· ὁλοκαυτώματα δὲ, αἱ ὁλοτελεῖς ἐργασίαι τῶν ἀρετῶν, ἃς θύουσι τῷ Θεῷ πάντες οἱ δίκαιοι. Ἀποδώσω τὰς εὐχάς μου, ἃς διέστειλε τὰ χείλη μου, καὶ ἐλάλησε τὸ στόμα μου ἐν τῇ θλί ψει μου. Εὐχὰς καλεῖ νῦν τὰς ὑποσχέσεις· τὸ δὲ Ελάλησεν, έφερμηνευτικόν ἐστι τοῦ Διέστειλεν. Ολοκαυτώματα μεμυελωμένα ἀνοίσω σοι. Οὐχ ἁπλῶς ὁλοκαυτώματα: ἀλλὰ πίονα. Πίων δὲ έργα- σία ἀρετῆς ἡ ἐξαίρετος. Μετὰ θυμιάματος καὶ κριῶν ἀνοίσω σοι βόας μετὰ χιμάρων. Κατὰ μὲν τὴν ἱστορίαν, ὡς εἴρηται, δῆλα τὰ εἴδη τῶν θυσιῶν. Πάντα γὰρ τὰ ῥηθέντα προσεφέρετο. Κατὰ δὲ τὸν λόγον τῆς ἀναγωγῆς, εἶεν ἂν θυμιάματα μὲν, ἡ ἀποπνέουσα τῆς καθαρᾶς ψυ- χῆς εὐωδία· κριοὶ δὲ, οἱ ἡγεμονικοὶ τῆς ψυχῆς λο γισμοί, κερατίζοντες τὰ πάθη· βόες δὲ, αἱ ἐνέργειαι τοῦ σώματος. Γῆς μὲν γὰρ ἐργάτης ὁ βοῦς· ἐκ γῆς δὲ τὸ σῶμα, καὶ περὶ γῆν ἐνεργεῖ· χίμαροι δὲ, αἱ ὑπὲρ ἁμαρτιῶν δεήσεις. Πάλαι γὰρ ὁ χίμαρος ὑπὲρ ἁμαρτιῶν ἐθύετο. Λέγει τοίνυν ὅτι Πάντα ταῦτα ἀνοίσω σοι, ἀπαλλάξαντί με τῆς δουλείας τῶν ἐχθρῶν. Δεῦτε, ἀκούσατε, καὶ διηγήσομαι, πάντες οἱ φοβούμενοι τὸν Θεὸν, ὅσα ἐποίησε τῇ ψυχῇ μου. Καθ' ὑπερβατὸν ἡ τῶν ῥητῶν τούτων σύνταξις, ἵνα εἴη τοιαύτη· Δεῦτε, ἀκούσατε, πάντες οἱ φοβούμενοι τὸν Θεὸν, καὶ διηγήσομαι ὑμῖν ὅσα ἐποίησε τῇ ψυχῇ μου· οἷον, ὁπόσα εποίησέ μοι καλά. Εἶτα διέξεισι, πῶς εὐηργετήθη. Πρὸς αὐτὸν τῷ στόματί μου ἐκέκραξα, καὶ ὕψωσα ὑπὸ τὴν γλῶσσάν μου. "Υψωσα δηλονότι τὴν φωνήν μου, καλοῦσαν αὐτὸν εἰς ἀντίληψιν. Παρα * COMMENT. IN PSALMOS. A bus afflicti fuerant. Deo etenim dicunt: Igue nos B c D Hebr. x1, 59. examinasti; item: Induxisti nos in laqueum, et alia hujusmodi. Ad quod dicendum est illos Deo omnia hæc ascribere quia cognoscebant ab illo fuisse, ut inimici tanta potuissent adversus se; permittit autem sæpenumero servos suos castigari. Et eduxistinos in refrigerium. Et tamen tu nostri misertus in refrigerium nos postea adduxisti. Illud etiam animadvertendum, quod verba illa: Proba- sti nos, et quæ sequuntur, usque ad illa: Eduxisti nos, ut Paulus docet ", prædicta sunt ex persona martyrum Christi. Hæc etenim omnia Christi mar- tyres divisim saltem sustinuerunt. VERS. 15, 14. Introitinus in domum tuam in holo- caustis. Juxta historiam verba clara sunt, juxta anagogen domus Dei cœlum est. Holocausta autem perfect sunt operationes virtutum, quas justi ac sancti viri Deo sacrificant. Reddam tibi vota mea quæ distinxerunt labia mea, et loculum est os meum in tribulatione mea. Per vola promissiones intelligit. Quod vero ait : Luca- tum est os meum, declarande, dixit, priora illa verba : Distinxerunt labia mea. VERS. 15. Holocausta medullata offeram tibi. Non simpliciter dixit holocausta, sed pinguia. Est au- tem pinguis illa virtutis operatio, quæ excellens eat, et prae omnibus præcipua. Cum incenso arietum offeram tibi boves cum hircis. Juxta historiam quidem, ut alibi diximus, manifesta sunt sacrificiorum genera. Offerebantur enim on- nia quæ bic commemorantur, in sacrificiis. Juxta anagogen vero, inccusum dici potest, bonus ille odor, qui ab anima munda ac pura spirat: Arie- tes vero, principaliores animæ cogitationes, quæ veluti cornu quodam carnales feriunt psssiones; et boves, ipsius corporis operationes. Est enim bos terræ operator, et hominis corpus e terra crea- tum est, et terram colit. Per hircos autem suppli- cationes intelligimus pro peccatis, quoniam pro peccatis hirci olim iır.molabantur. Omnia hæc, in- quit, tibi offeram, ubi me ab inimicorum servi- tute liberaveris. VERS. 16. Venite. audite, et narrabo vobis, em- nes, qui timelis Deum, quanta fecit anima mea. Ordo hujus versiculi ft per byperbaton, ut sit sensus: Venite, et audite,omnes, qui timetis Deum : et narrabo vobis quanta fecit animæ meæ, hoc est, quanta fecerit mili; vel per se simpliciter legendum cst : Quæcunque fecit animnæ meæ, hoc est, quæ- ‹unque fecit mihi bona ; deinde narrat, quomodo hæc sibi præstiterit beneficia. VERS. 17. Ad ipsum ore meo clamavi, et exaltari sub lingua mea. Exaltari, inquit, linguam mean, invocando illum mibi in auxilium. Observandum Varia lectiones. intelligebant eorum quæ passi essent auctorem esse Deum, qui dedisset inimicis tantopere servis suis abuti posse. (23) Græce unico et continuo sensu : Quod
33β Seek out God and your soul will live. It will live the blessed life.
34 Ὅτι εἰσήκουσε τῶν πενήτων ὁ Κύριος καὶ τοὺς πεπεδημένους αὐτοῦ οὐκ ἐξουδένωσε. Τίνας λέγει πεπεδημένους, εἰρήκαμεν ἐν τῷ ξζ΄ ψαλμῷ.ήγαγες εἰς τὴν παγίδα, καὶ τὰ τοιαῦτα. Ἔστι δὲ λύσις τοῦ ζητήματος, ὅτι τὸν Θεὸν ἐγίνωσκον (28) αἴτιον, ὧν πεπόνθασι, παραχωρήσαντα τοῖς ἐχθροῖς, οὕτω χρήσασθαι τοῖς δούλοις αὐτοῦ. Εξήγαγες ἡμᾶς εἰς ἀναψυχήν. Καὶ ὅμως ἐλεήσας ἡμᾶς, ἐξήγαγες εἰς ἀνάπαυσιν. Χρὴ δὲ για νώσκειν ὅτι τό· Ἐδοκίμασας ἡμᾶς, καὶ τὰ ἑξῆς, ἄχρι τοῦ Καὶ ἐξήγαγες ἡμᾶς εἰς ἀναψυχὴν, προσ- ώπῳ μάλιστα τῶν τοῦ Χριστοῦ μαρτύρων προηγο- ρεύθη· καθώς φησι καὶ Παῦλος ὁ ἀπόστολος· ἐπεὶ καὶ πάντα κατὰ μέρος ὑπέστησαν. Εἰσελεύσομαι εἰς τὸν οἶκον σου ἐν ὁλοκαυ τώμασιν. Καθ' ἱστορίαν μὲν σαφὴς ὁ λόγος. ᾿Ανα- γωγικῶς δὲ οἶκος Θεοῦ ὁ οὐρανός· ὁλοκαυτώματα δὲ, αἱ ὁλοτελεῖς ἐργασίαι τῶν ἀρετῶν, ἃς θύουσι τῷ Θεῷ πάντες οἱ δίκαιοι. Ἀποδώσω τὰς εὐχάς μου, ἃς διέστειλε τὰ χείλη μου, καὶ ἐλάλησε τὸ στόμα μου ἐν τῇ θλί ψει μου. Εὐχὰς καλεῖ νῦν τὰς ὑποσχέσεις· τὸ δὲ Ελάλησεν, έφερμηνευτικόν ἐστι τοῦ Διέστειλεν. Ολοκαυτώματα μεμυελωμένα ἀνοίσω σοι. Οὐχ ἁπλῶς ὁλοκαυτώματα: ἀλλὰ πίονα. Πίων δὲ έργα- σία ἀρετῆς ἡ ἐξαίρετος. Μετὰ θυμιάματος καὶ κριῶν ἀνοίσω σοι βόας μετὰ χιμάρων. Κατὰ μὲν τὴν ἱστορίαν, ὡς εἴρηται, δῆλα τὰ εἴδη τῶν θυσιῶν. Πάντα γὰρ τὰ ῥηθέντα προσεφέρετο. Κατὰ δὲ τὸν λόγον τῆς ἀναγωγῆς, εἶεν ἂν θυμιάματα μὲν, ἡ ἀποπνέουσα τῆς καθαρᾶς ψυ- χῆς εὐωδία· κριοὶ δὲ, οἱ ἡγεμονικοὶ τῆς ψυχῆς λο γισμοί, κερατίζοντες τὰ πάθη· βόες δὲ, αἱ ἐνέργειαι τοῦ σώματος. Γῆς μὲν γὰρ ἐργάτης ὁ βοῦς· ἐκ γῆς δὲ τὸ σῶμα, καὶ περὶ γῆν ἐνεργεῖ· χίμαροι δὲ, αἱ ὑπὲρ ἁμαρτιῶν δεήσεις. Πάλαι γὰρ ὁ χίμαρος ὑπὲρ ἁμαρτιῶν ἐθύετο. Λέγει τοίνυν ὅτι Πάντα ταῦτα ἀνοίσω σοι, ἀπαλλάξαντί με τῆς δουλείας τῶν ἐχθρῶν. Δεῦτε, ἀκούσατε, καὶ διηγήσομαι, πάντες οἱ φοβούμενοι τὸν Θεὸν, ὅσα ἐποίησε τῇ ψυχῇ μου. Καθ' ὑπερβατὸν ἡ τῶν ῥητῶν τούτων σύνταξις, ἵνα εἴη τοιαύτη· Δεῦτε, ἀκούσατε, πάντες οἱ φοβούμενοι τὸν Θεὸν, καὶ διηγήσομαι ὑμῖν ὅσα ἐποίησε τῇ ψυχῇ μου· οἷον, ὁπόσα εποίησέ μοι καλά. Εἶτα διέξεισι, πῶς εὐηργετήθη. Πρὸς αὐτὸν τῷ στόματί μου ἐκέκραξα, καὶ ὕψωσα ὑπὸ τὴν γλῶσσάν μου. "Υψωσα δηλονότι τὴν φωνήν μου, καλοῦσαν αὐτὸν εἰς ἀντίληψιν. Παρα * COMMENT. IN PSALMOS. A bus afflicti fuerant. Deo etenim dicunt: Igue nos B c D Hebr. x1, 59. examinasti; item: Induxisti nos in laqueum, et alia hujusmodi. Ad quod dicendum est illos Deo omnia hæc ascribere quia cognoscebant ab illo fuisse, ut inimici tanta potuissent adversus se; permittit autem sæpenumero servos suos castigari. Et eduxistinos in refrigerium. Et tamen tu nostri misertus in refrigerium nos postea adduxisti. Illud etiam animadvertendum, quod verba illa: Proba- sti nos, et quæ sequuntur, usque ad illa: Eduxisti nos, ut Paulus docet ", prædicta sunt ex persona martyrum Christi. Hæc etenim omnia Christi mar- tyres divisim saltem sustinuerunt. VERS. 15, 14. Introitinus in domum tuam in holo- caustis. Juxta historiam verba clara sunt, juxta anagogen domus Dei cœlum est. Holocausta autem perfect sunt operationes virtutum, quas justi ac sancti viri Deo sacrificant. Reddam tibi vota mea quæ distinxerunt labia mea, et loculum est os meum in tribulatione mea. Per vola promissiones intelligit. Quod vero ait : Luca- tum est os meum, declarande, dixit, priora illa verba : Distinxerunt labia mea. VERS. 15. Holocausta medullata offeram tibi. Non simpliciter dixit holocausta, sed pinguia. Est au- tem pinguis illa virtutis operatio, quæ excellens eat, et prae omnibus præcipua. Cum incenso arietum offeram tibi boves cum hircis. Juxta historiam quidem, ut alibi diximus, manifesta sunt sacrificiorum genera. Offerebantur enim on- nia quæ bic commemorantur, in sacrificiis. Juxta anagogen vero, inccusum dici potest, bonus ille odor, qui ab anima munda ac pura spirat: Arie- tes vero, principaliores animæ cogitationes, quæ veluti cornu quodam carnales feriunt psssiones; et boves, ipsius corporis operationes. Est enim bos terræ operator, et hominis corpus e terra crea- tum est, et terram colit. Per hircos autem suppli- cationes intelligimus pro peccatis, quoniam pro peccatis hirci olim iır.molabantur. Omnia hæc, in- quit, tibi offeram, ubi me ab inimicorum servi- tute liberaveris. VERS. 16. Venite. audite, et narrabo vobis, em- nes, qui timelis Deum, quanta fecit anima mea. Ordo hujus versiculi ft per byperbaton, ut sit sensus: Venite, et audite,omnes, qui timetis Deum : et narrabo vobis quanta fecit animæ meæ, hoc est, quanta fecerit mili; vel per se simpliciter legendum cst : Quæcunque fecit animnæ meæ, hoc est, quæ- ‹unque fecit mihi bona ; deinde narrat, quomodo hæc sibi præstiterit beneficia. VERS. 17. Ad ipsum ore meo clamavi, et exaltari sub lingua mea. Exaltari, inquit, linguam mean, invocando illum mibi in auxilium. Observandum Varia lectiones. intelligebant eorum quæ passi essent auctorem esse Deum, qui dedisset inimicis tantopere servis suis abuti posse. (23) Græce unico et continuo sensu : Quod
34 For the Lord has heard the poor, and his fettered ones he has not despised. In the sixty-seventh psalm we said who those are who are bound in fetters.
35 Αἰνεσάτωσαν αὐτὸν οἱ οὐρανοὶ καὶ ἡ γῆ, ἡ θάλασσα καὶ πάντα τὰ ἕρποντα ἐν αὐτῇ. Ὡς οὐκ ἐξαρκούντων τῶν ἀγγέλων καὶ τῶν ἀνθρώπων εἰς τὴν προσήκουσαν εὐχαριστίαν τοῦ Θεοῦ, καὶ τὰ στοιχεῖα συγκαλεῖ πρὸς αἶνον, ὧν ὁ Μωυσῆς ἐν ἀρχῇ τῆς Γενέσεως ἐμνημόνευσεν. Ἀδιαφόρως δὲ τὰ ἕρποντα προσέθηκεν, ἢ καὶ διὰ τὸ πλῆθος τῶν ἰχθύων.ήγαγες εἰς τὴν παγίδα, καὶ τὰ τοιαῦτα. Ἔστι δὲ λύσις τοῦ ζητήματος, ὅτι τὸν Θεὸν ἐγίνωσκον (28) αἴτιον, ὧν πεπόνθασι, παραχωρήσαντα τοῖς ἐχθροῖς, οὕτω χρήσασθαι τοῖς δούλοις αὐτοῦ. Εξήγαγες ἡμᾶς εἰς ἀναψυχήν. Καὶ ὅμως ἐλεήσας ἡμᾶς, ἐξήγαγες εἰς ἀνάπαυσιν. Χρὴ δὲ για νώσκειν ὅτι τό· Ἐδοκίμασας ἡμᾶς, καὶ τὰ ἑξῆς, ἄχρι τοῦ Καὶ ἐξήγαγες ἡμᾶς εἰς ἀναψυχὴν, προσ- ώπῳ μάλιστα τῶν τοῦ Χριστοῦ μαρτύρων προηγο- ρεύθη· καθώς φησι καὶ Παῦλος ὁ ἀπόστολος· ἐπεὶ καὶ πάντα κατὰ μέρος ὑπέστησαν. Εἰσελεύσομαι εἰς τὸν οἶκον σου ἐν ὁλοκαυ τώμασιν. Καθ' ἱστορίαν μὲν σαφὴς ὁ λόγος. ᾿Ανα- γωγικῶς δὲ οἶκος Θεοῦ ὁ οὐρανός· ὁλοκαυτώματα δὲ, αἱ ὁλοτελεῖς ἐργασίαι τῶν ἀρετῶν, ἃς θύουσι τῷ Θεῷ πάντες οἱ δίκαιοι. Ἀποδώσω τὰς εὐχάς μου, ἃς διέστειλε τὰ χείλη μου, καὶ ἐλάλησε τὸ στόμα μου ἐν τῇ θλί ψει μου. Εὐχὰς καλεῖ νῦν τὰς ὑποσχέσεις· τὸ δὲ Ελάλησεν, έφερμηνευτικόν ἐστι τοῦ Διέστειλεν. Ολοκαυτώματα μεμυελωμένα ἀνοίσω σοι. Οὐχ ἁπλῶς ὁλοκαυτώματα: ἀλλὰ πίονα. Πίων δὲ έργα- σία ἀρετῆς ἡ ἐξαίρετος. Μετὰ θυμιάματος καὶ κριῶν ἀνοίσω σοι βόας μετὰ χιμάρων. Κατὰ μὲν τὴν ἱστορίαν, ὡς εἴρηται, δῆλα τὰ εἴδη τῶν θυσιῶν. Πάντα γὰρ τὰ ῥηθέντα προσεφέρετο. Κατὰ δὲ τὸν λόγον τῆς ἀναγωγῆς, εἶεν ἂν θυμιάματα μὲν, ἡ ἀποπνέουσα τῆς καθαρᾶς ψυ- χῆς εὐωδία· κριοὶ δὲ, οἱ ἡγεμονικοὶ τῆς ψυχῆς λο γισμοί, κερατίζοντες τὰ πάθη· βόες δὲ, αἱ ἐνέργειαι τοῦ σώματος. Γῆς μὲν γὰρ ἐργάτης ὁ βοῦς· ἐκ γῆς δὲ τὸ σῶμα, καὶ περὶ γῆν ἐνεργεῖ· χίμαροι δὲ, αἱ ὑπὲρ ἁμαρτιῶν δεήσεις. Πάλαι γὰρ ὁ χίμαρος ὑπὲρ ἁμαρτιῶν ἐθύετο. Λέγει τοίνυν ὅτι Πάντα ταῦτα ἀνοίσω σοι, ἀπαλλάξαντί με τῆς δουλείας τῶν ἐχθρῶν. Δεῦτε, ἀκούσατε, καὶ διηγήσομαι, πάντες οἱ φοβούμενοι τὸν Θεὸν, ὅσα ἐποίησε τῇ ψυχῇ μου. Καθ' ὑπερβατὸν ἡ τῶν ῥητῶν τούτων σύνταξις, ἵνα εἴη τοιαύτη· Δεῦτε, ἀκούσατε, πάντες οἱ φοβούμενοι τὸν Θεὸν, καὶ διηγήσομαι ὑμῖν ὅσα ἐποίησε τῇ ψυχῇ μου· οἷον, ὁπόσα εποίησέ μοι καλά. Εἶτα διέξεισι, πῶς εὐηργετήθη. Πρὸς αὐτὸν τῷ στόματί μου ἐκέκραξα, καὶ ὕψωσα ὑπὸ τὴν γλῶσσάν μου. "Υψωσα δηλονότι τὴν φωνήν μου, καλοῦσαν αὐτὸν εἰς ἀντίληψιν. Παρα * COMMENT. IN PSALMOS. A bus afflicti fuerant. Deo etenim dicunt: Igue nos B c D Hebr. x1, 59. examinasti; item: Induxisti nos in laqueum, et alia hujusmodi. Ad quod dicendum est illos Deo omnia hæc ascribere quia cognoscebant ab illo fuisse, ut inimici tanta potuissent adversus se; permittit autem sæpenumero servos suos castigari. Et eduxistinos in refrigerium. Et tamen tu nostri misertus in refrigerium nos postea adduxisti. Illud etiam animadvertendum, quod verba illa: Proba- sti nos, et quæ sequuntur, usque ad illa: Eduxisti nos, ut Paulus docet ", prædicta sunt ex persona martyrum Christi. Hæc etenim omnia Christi mar- tyres divisim saltem sustinuerunt. VERS. 15, 14. Introitinus in domum tuam in holo- caustis. Juxta historiam verba clara sunt, juxta anagogen domus Dei cœlum est. Holocausta autem perfect sunt operationes virtutum, quas justi ac sancti viri Deo sacrificant. Reddam tibi vota mea quæ distinxerunt labia mea, et loculum est os meum in tribulatione mea. Per vola promissiones intelligit. Quod vero ait : Luca- tum est os meum, declarande, dixit, priora illa verba : Distinxerunt labia mea. VERS. 15. Holocausta medullata offeram tibi. Non simpliciter dixit holocausta, sed pinguia. Est au- tem pinguis illa virtutis operatio, quæ excellens eat, et prae omnibus præcipua. Cum incenso arietum offeram tibi boves cum hircis. Juxta historiam quidem, ut alibi diximus, manifesta sunt sacrificiorum genera. Offerebantur enim on- nia quæ bic commemorantur, in sacrificiis. Juxta anagogen vero, inccusum dici potest, bonus ille odor, qui ab anima munda ac pura spirat: Arie- tes vero, principaliores animæ cogitationes, quæ veluti cornu quodam carnales feriunt psssiones; et boves, ipsius corporis operationes. Est enim bos terræ operator, et hominis corpus e terra crea- tum est, et terram colit. Per hircos autem suppli- cationes intelligimus pro peccatis, quoniam pro peccatis hirci olim iır.molabantur. Omnia hæc, in- quit, tibi offeram, ubi me ab inimicorum servi- tute liberaveris. VERS. 16. Venite. audite, et narrabo vobis, em- nes, qui timelis Deum, quanta fecit anima mea. Ordo hujus versiculi ft per byperbaton, ut sit sensus: Venite, et audite,omnes, qui timetis Deum : et narrabo vobis quanta fecit animæ meæ, hoc est, quanta fecerit mili; vel per se simpliciter legendum cst : Quæcunque fecit animnæ meæ, hoc est, quæ- ‹unque fecit mihi bona ; deinde narrat, quomodo hæc sibi præstiterit beneficia. VERS. 17. Ad ipsum ore meo clamavi, et exaltari sub lingua mea. Exaltari, inquit, linguam mean, invocando illum mibi in auxilium. Observandum Varia lectiones. intelligebant eorum quæ passi essent auctorem esse Deum, qui dedisset inimicis tantopere servis suis abuti posse. (23) Græce unico et continuo sensu : Quod
35 Let the heavens and the earth praise him, the sea and all that crawl in it. Angels and men not sufficing for the fitting thanksgiving of God, he summons to praise even the elements that Moses mentioned at the beginning of Genesis. He added ‘all that crawl’ indifferently, or else on account of the multitude of the fish.
α Ὅτι ὁ Θεὸς σώσει τὴν Σιών. Σιὼν λέγει νῦν, τὴν νέαν, ἤτοι τὴν Ἐκκλησίαν τῶν πιστῶν. Ἢ καὶ αὐτὴν τὴν ᾽Ιερουσαλὴμ συντηρήσει ἑαυτῷ· καὶ γὰρ τῷ Χριστῷ ἀνεῖται, καὶ οὐχ ἑτέρῳ Θεῷ, καίτοι τῶν ἀσεβῶν τῆς χώρας ἐκείνης κυριευόντων.ήγαγες εἰς τὴν παγίδα, καὶ τὰ τοιαῦτα. Ἔστι δὲ λύσις τοῦ ζητήματος, ὅτι τὸν Θεὸν ἐγίνωσκον (28) αἴτιον, ὧν πεπόνθασι, παραχωρήσαντα τοῖς ἐχθροῖς, οὕτω χρήσασθαι τοῖς δούλοις αὐτοῦ. Εξήγαγες ἡμᾶς εἰς ἀναψυχήν. Καὶ ὅμως ἐλεήσας ἡμᾶς, ἐξήγαγες εἰς ἀνάπαυσιν. Χρὴ δὲ για νώσκειν ὅτι τό· Ἐδοκίμασας ἡμᾶς, καὶ τὰ ἑξῆς, ἄχρι τοῦ Καὶ ἐξήγαγες ἡμᾶς εἰς ἀναψυχὴν, προσ- ώπῳ μάλιστα τῶν τοῦ Χριστοῦ μαρτύρων προηγο- ρεύθη· καθώς φησι καὶ Παῦλος ὁ ἀπόστολος· ἐπεὶ καὶ πάντα κατὰ μέρος ὑπέστησαν. Εἰσελεύσομαι εἰς τὸν οἶκον σου ἐν ὁλοκαυ τώμασιν. Καθ' ἱστορίαν μὲν σαφὴς ὁ λόγος. ᾿Ανα- γωγικῶς δὲ οἶκος Θεοῦ ὁ οὐρανός· ὁλοκαυτώματα δὲ, αἱ ὁλοτελεῖς ἐργασίαι τῶν ἀρετῶν, ἃς θύουσι τῷ Θεῷ πάντες οἱ δίκαιοι. Ἀποδώσω τὰς εὐχάς μου, ἃς διέστειλε τὰ χείλη μου, καὶ ἐλάλησε τὸ στόμα μου ἐν τῇ θλί ψει μου. Εὐχὰς καλεῖ νῦν τὰς ὑποσχέσεις· τὸ δὲ Ελάλησεν, έφερμηνευτικόν ἐστι τοῦ Διέστειλεν. Ολοκαυτώματα μεμυελωμένα ἀνοίσω σοι. Οὐχ ἁπλῶς ὁλοκαυτώματα: ἀλλὰ πίονα. Πίων δὲ έργα- σία ἀρετῆς ἡ ἐξαίρετος. Μετὰ θυμιάματος καὶ κριῶν ἀνοίσω σοι βόας μετὰ χιμάρων. Κατὰ μὲν τὴν ἱστορίαν, ὡς εἴρηται, δῆλα τὰ εἴδη τῶν θυσιῶν. Πάντα γὰρ τὰ ῥηθέντα προσεφέρετο. Κατὰ δὲ τὸν λόγον τῆς ἀναγωγῆς, εἶεν ἂν θυμιάματα μὲν, ἡ ἀποπνέουσα τῆς καθαρᾶς ψυ- χῆς εὐωδία· κριοὶ δὲ, οἱ ἡγεμονικοὶ τῆς ψυχῆς λο γισμοί, κερατίζοντες τὰ πάθη· βόες δὲ, αἱ ἐνέργειαι τοῦ σώματος. Γῆς μὲν γὰρ ἐργάτης ὁ βοῦς· ἐκ γῆς δὲ τὸ σῶμα, καὶ περὶ γῆν ἐνεργεῖ· χίμαροι δὲ, αἱ ὑπὲρ ἁμαρτιῶν δεήσεις. Πάλαι γὰρ ὁ χίμαρος ὑπὲρ ἁμαρτιῶν ἐθύετο. Λέγει τοίνυν ὅτι Πάντα ταῦτα ἀνοίσω σοι, ἀπαλλάξαντί με τῆς δουλείας τῶν ἐχθρῶν. Δεῦτε, ἀκούσατε, καὶ διηγήσομαι, πάντες οἱ φοβούμενοι τὸν Θεὸν, ὅσα ἐποίησε τῇ ψυχῇ μου. Καθ' ὑπερβατὸν ἡ τῶν ῥητῶν τούτων σύνταξις, ἵνα εἴη τοιαύτη· Δεῦτε, ἀκούσατε, πάντες οἱ φοβούμενοι τὸν Θεὸν, καὶ διηγήσομαι ὑμῖν ὅσα ἐποίησε τῇ ψυχῇ μου· οἷον, ὁπόσα εποίησέ μοι καλά. Εἶτα διέξεισι, πῶς εὐηργετήθη. Πρὸς αὐτὸν τῷ στόματί μου ἐκέκραξα, καὶ ὕψωσα ὑπὸ τὴν γλῶσσάν μου. "Υψωσα δηλονότι τὴν φωνήν μου, καλοῦσαν αὐτὸν εἰς ἀντίληψιν. Παρα * COMMENT. IN PSALMOS. A bus afflicti fuerant. Deo etenim dicunt: Igue nos B c D Hebr. x1, 59. examinasti; item: Induxisti nos in laqueum, et alia hujusmodi. Ad quod dicendum est illos Deo omnia hæc ascribere quia cognoscebant ab illo fuisse, ut inimici tanta potuissent adversus se; permittit autem sæpenumero servos suos castigari. Et eduxistinos in refrigerium. Et tamen tu nostri misertus in refrigerium nos postea adduxisti. Illud etiam animadvertendum, quod verba illa: Proba- sti nos, et quæ sequuntur, usque ad illa: Eduxisti nos, ut Paulus docet ", prædicta sunt ex persona martyrum Christi. Hæc etenim omnia Christi mar- tyres divisim saltem sustinuerunt. VERS. 15, 14. Introitinus in domum tuam in holo- caustis. Juxta historiam verba clara sunt, juxta anagogen domus Dei cœlum est. Holocausta autem perfect sunt operationes virtutum, quas justi ac sancti viri Deo sacrificant. Reddam tibi vota mea quæ distinxerunt labia mea, et loculum est os meum in tribulatione mea. Per vola promissiones intelligit. Quod vero ait : Luca- tum est os meum, declarande, dixit, priora illa verba : Distinxerunt labia mea. VERS. 15. Holocausta medullata offeram tibi. Non simpliciter dixit holocausta, sed pinguia. Est au- tem pinguis illa virtutis operatio, quæ excellens eat, et prae omnibus præcipua. Cum incenso arietum offeram tibi boves cum hircis. Juxta historiam quidem, ut alibi diximus, manifesta sunt sacrificiorum genera. Offerebantur enim on- nia quæ bic commemorantur, in sacrificiis. Juxta anagogen vero, inccusum dici potest, bonus ille odor, qui ab anima munda ac pura spirat: Arie- tes vero, principaliores animæ cogitationes, quæ veluti cornu quodam carnales feriunt psssiones; et boves, ipsius corporis operationes. Est enim bos terræ operator, et hominis corpus e terra crea- tum est, et terram colit. Per hircos autem suppli- cationes intelligimus pro peccatis, quoniam pro peccatis hirci olim iır.molabantur. Omnia hæc, in- quit, tibi offeram, ubi me ab inimicorum servi- tute liberaveris. VERS. 16. Venite. audite, et narrabo vobis, em- nes, qui timelis Deum, quanta fecit anima mea. Ordo hujus versiculi ft per byperbaton, ut sit sensus: Venite, et audite,omnes, qui timetis Deum : et narrabo vobis quanta fecit animæ meæ, hoc est, quanta fecerit mili; vel per se simpliciter legendum cst : Quæcunque fecit animnæ meæ, hoc est, quæ- ‹unque fecit mihi bona ; deinde narrat, quomodo hæc sibi præstiterit beneficia. VERS. 17. Ad ipsum ore meo clamavi, et exaltari sub lingua mea. Exaltari, inquit, linguam mean, invocando illum mibi in auxilium. Observandum Varia lectiones. intelligebant eorum quæ passi essent auctorem esse Deum, qui dedisset inimicis tantopere servis suis abuti posse. (23) Græce unico et continuo sensu : Quod
36α For God will save Zion. ‘Zion’ here is what calls the new Zion, namely, the Church of the faithful. Or else he will preserve Jerusalem itself for himself, and indeed it is dedicated to Christ and not to any other God, even though the impious are ruling over that land.
β Καὶ οἰκο | δομηθήσονται αἱ πόλεις τῆς ᾽Ιουδαίας. Οἰκοδομηθήσονται εἰς ναοὺς παρὰ τῶν Χριστιανῶν.ήγαγες εἰς τὴν παγίδα, καὶ τὰ τοιαῦτα. Ἔστι δὲ λύσις τοῦ ζητήματος, ὅτι τὸν Θεὸν ἐγίνωσκον (28) αἴτιον, ὧν πεπόνθασι, παραχωρήσαντα τοῖς ἐχθροῖς, οὕτω χρήσασθαι τοῖς δούλοις αὐτοῦ. Εξήγαγες ἡμᾶς εἰς ἀναψυχήν. Καὶ ὅμως ἐλεήσας ἡμᾶς, ἐξήγαγες εἰς ἀνάπαυσιν. Χρὴ δὲ για νώσκειν ὅτι τό· Ἐδοκίμασας ἡμᾶς, καὶ τὰ ἑξῆς, ἄχρι τοῦ Καὶ ἐξήγαγες ἡμᾶς εἰς ἀναψυχὴν, προσ- ώπῳ μάλιστα τῶν τοῦ Χριστοῦ μαρτύρων προηγο- ρεύθη· καθώς φησι καὶ Παῦλος ὁ ἀπόστολος· ἐπεὶ καὶ πάντα κατὰ μέρος ὑπέστησαν. Εἰσελεύσομαι εἰς τὸν οἶκον σου ἐν ὁλοκαυ τώμασιν. Καθ' ἱστορίαν μὲν σαφὴς ὁ λόγος. ᾿Ανα- γωγικῶς δὲ οἶκος Θεοῦ ὁ οὐρανός· ὁλοκαυτώματα δὲ, αἱ ὁλοτελεῖς ἐργασίαι τῶν ἀρετῶν, ἃς θύουσι τῷ Θεῷ πάντες οἱ δίκαιοι. Ἀποδώσω τὰς εὐχάς μου, ἃς διέστειλε τὰ χείλη μου, καὶ ἐλάλησε τὸ στόμα μου ἐν τῇ θλί ψει μου. Εὐχὰς καλεῖ νῦν τὰς ὑποσχέσεις· τὸ δὲ Ελάλησεν, έφερμηνευτικόν ἐστι τοῦ Διέστειλεν. Ολοκαυτώματα μεμυελωμένα ἀνοίσω σοι. Οὐχ ἁπλῶς ὁλοκαυτώματα: ἀλλὰ πίονα. Πίων δὲ έργα- σία ἀρετῆς ἡ ἐξαίρετος. Μετὰ θυμιάματος καὶ κριῶν ἀνοίσω σοι βόας μετὰ χιμάρων. Κατὰ μὲν τὴν ἱστορίαν, ὡς εἴρηται, δῆλα τὰ εἴδη τῶν θυσιῶν. Πάντα γὰρ τὰ ῥηθέντα προσεφέρετο. Κατὰ δὲ τὸν λόγον τῆς ἀναγωγῆς, εἶεν ἂν θυμιάματα μὲν, ἡ ἀποπνέουσα τῆς καθαρᾶς ψυ- χῆς εὐωδία· κριοὶ δὲ, οἱ ἡγεμονικοὶ τῆς ψυχῆς λο γισμοί, κερατίζοντες τὰ πάθη· βόες δὲ, αἱ ἐνέργειαι τοῦ σώματος. Γῆς μὲν γὰρ ἐργάτης ὁ βοῦς· ἐκ γῆς δὲ τὸ σῶμα, καὶ περὶ γῆν ἐνεργεῖ· χίμαροι δὲ, αἱ ὑπὲρ ἁμαρτιῶν δεήσεις. Πάλαι γὰρ ὁ χίμαρος ὑπὲρ ἁμαρτιῶν ἐθύετο. Λέγει τοίνυν ὅτι Πάντα ταῦτα ἀνοίσω σοι, ἀπαλλάξαντί με τῆς δουλείας τῶν ἐχθρῶν. Δεῦτε, ἀκούσατε, καὶ διηγήσομαι, πάντες οἱ φοβούμενοι τὸν Θεὸν, ὅσα ἐποίησε τῇ ψυχῇ μου. Καθ' ὑπερβατὸν ἡ τῶν ῥητῶν τούτων σύνταξις, ἵνα εἴη τοιαύτη· Δεῦτε, ἀκούσατε, πάντες οἱ φοβούμενοι τὸν Θεὸν, καὶ διηγήσομαι ὑμῖν ὅσα ἐποίησε τῇ ψυχῇ μου· οἷον, ὁπόσα εποίησέ μοι καλά. Εἶτα διέξεισι, πῶς εὐηργετήθη. Πρὸς αὐτὸν τῷ στόματί μου ἐκέκραξα, καὶ ὕψωσα ὑπὸ τὴν γλῶσσάν μου. "Υψωσα δηλονότι τὴν φωνήν μου, καλοῦσαν αὐτὸν εἰς ἀντίληψιν. Παρα * COMMENT. IN PSALMOS. A bus afflicti fuerant. Deo etenim dicunt: Igue nos B c D Hebr. x1, 59. examinasti; item: Induxisti nos in laqueum, et alia hujusmodi. Ad quod dicendum est illos Deo omnia hæc ascribere quia cognoscebant ab illo fuisse, ut inimici tanta potuissent adversus se; permittit autem sæpenumero servos suos castigari. Et eduxistinos in refrigerium. Et tamen tu nostri misertus in refrigerium nos postea adduxisti. Illud etiam animadvertendum, quod verba illa: Proba- sti nos, et quæ sequuntur, usque ad illa: Eduxisti nos, ut Paulus docet ", prædicta sunt ex persona martyrum Christi. Hæc etenim omnia Christi mar- tyres divisim saltem sustinuerunt. VERS. 15, 14. Introitinus in domum tuam in holo- caustis. Juxta historiam verba clara sunt, juxta anagogen domus Dei cœlum est. Holocausta autem perfect sunt operationes virtutum, quas justi ac sancti viri Deo sacrificant. Reddam tibi vota mea quæ distinxerunt labia mea, et loculum est os meum in tribulatione mea. Per vola promissiones intelligit. Quod vero ait : Luca- tum est os meum, declarande, dixit, priora illa verba : Distinxerunt labia mea. VERS. 15. Holocausta medullata offeram tibi. Non simpliciter dixit holocausta, sed pinguia. Est au- tem pinguis illa virtutis operatio, quæ excellens eat, et prae omnibus præcipua. Cum incenso arietum offeram tibi boves cum hircis. Juxta historiam quidem, ut alibi diximus, manifesta sunt sacrificiorum genera. Offerebantur enim on- nia quæ bic commemorantur, in sacrificiis. Juxta anagogen vero, inccusum dici potest, bonus ille odor, qui ab anima munda ac pura spirat: Arie- tes vero, principaliores animæ cogitationes, quæ veluti cornu quodam carnales feriunt psssiones; et boves, ipsius corporis operationes. Est enim bos terræ operator, et hominis corpus e terra crea- tum est, et terram colit. Per hircos autem suppli- cationes intelligimus pro peccatis, quoniam pro peccatis hirci olim iır.molabantur. Omnia hæc, in- quit, tibi offeram, ubi me ab inimicorum servi- tute liberaveris. VERS. 16. Venite. audite, et narrabo vobis, em- nes, qui timelis Deum, quanta fecit anima mea. Ordo hujus versiculi ft per byperbaton, ut sit sensus: Venite, et audite,omnes, qui timetis Deum : et narrabo vobis quanta fecit animæ meæ, hoc est, quanta fecerit mili; vel per se simpliciter legendum cst : Quæcunque fecit animnæ meæ, hoc est, quæ- ‹unque fecit mihi bona ; deinde narrat, quomodo hæc sibi præstiterit beneficia. VERS. 17. Ad ipsum ore meo clamavi, et exaltari sub lingua mea. Exaltari, inquit, linguam mean, invocando illum mibi in auxilium. Observandum Varia lectiones. intelligebant eorum quæ passi essent auctorem esse Deum, qui dedisset inimicis tantopere servis suis abuti posse. (23) Græce unico et continuo sensu : Quod
36β And the cities of Judea will be built up. They will be built up into temples by the Christians.
γ Καὶ κατοικήσουσιν ἐκεῖ καὶ κληρονομήσουσιν αὐτήν. Oἱ Χριστιανοί.ήγαγες εἰς τὴν παγίδα, καὶ τὰ τοιαῦτα. Ἔστι δὲ λύσις τοῦ ζητήματος, ὅτι τὸν Θεὸν ἐγίνωσκον (28) αἴτιον, ὧν πεπόνθασι, παραχωρήσαντα τοῖς ἐχθροῖς, οὕτω χρήσασθαι τοῖς δούλοις αὐτοῦ. Εξήγαγες ἡμᾶς εἰς ἀναψυχήν. Καὶ ὅμως ἐλεήσας ἡμᾶς, ἐξήγαγες εἰς ἀνάπαυσιν. Χρὴ δὲ για νώσκειν ὅτι τό· Ἐδοκίμασας ἡμᾶς, καὶ τὰ ἑξῆς, ἄχρι τοῦ Καὶ ἐξήγαγες ἡμᾶς εἰς ἀναψυχὴν, προσ- ώπῳ μάλιστα τῶν τοῦ Χριστοῦ μαρτύρων προηγο- ρεύθη· καθώς φησι καὶ Παῦλος ὁ ἀπόστολος· ἐπεὶ καὶ πάντα κατὰ μέρος ὑπέστησαν. Εἰσελεύσομαι εἰς τὸν οἶκον σου ἐν ὁλοκαυ τώμασιν. Καθ' ἱστορίαν μὲν σαφὴς ὁ λόγος. ᾿Ανα- γωγικῶς δὲ οἶκος Θεοῦ ὁ οὐρανός· ὁλοκαυτώματα δὲ, αἱ ὁλοτελεῖς ἐργασίαι τῶν ἀρετῶν, ἃς θύουσι τῷ Θεῷ πάντες οἱ δίκαιοι. Ἀποδώσω τὰς εὐχάς μου, ἃς διέστειλε τὰ χείλη μου, καὶ ἐλάλησε τὸ στόμα μου ἐν τῇ θλί ψει μου. Εὐχὰς καλεῖ νῦν τὰς ὑποσχέσεις· τὸ δὲ Ελάλησεν, έφερμηνευτικόν ἐστι τοῦ Διέστειλεν. Ολοκαυτώματα μεμυελωμένα ἀνοίσω σοι. Οὐχ ἁπλῶς ὁλοκαυτώματα: ἀλλὰ πίονα. Πίων δὲ έργα- σία ἀρετῆς ἡ ἐξαίρετος. Μετὰ θυμιάματος καὶ κριῶν ἀνοίσω σοι βόας μετὰ χιμάρων. Κατὰ μὲν τὴν ἱστορίαν, ὡς εἴρηται, δῆλα τὰ εἴδη τῶν θυσιῶν. Πάντα γὰρ τὰ ῥηθέντα προσεφέρετο. Κατὰ δὲ τὸν λόγον τῆς ἀναγωγῆς, εἶεν ἂν θυμιάματα μὲν, ἡ ἀποπνέουσα τῆς καθαρᾶς ψυ- χῆς εὐωδία· κριοὶ δὲ, οἱ ἡγεμονικοὶ τῆς ψυχῆς λο γισμοί, κερατίζοντες τὰ πάθη· βόες δὲ, αἱ ἐνέργειαι τοῦ σώματος. Γῆς μὲν γὰρ ἐργάτης ὁ βοῦς· ἐκ γῆς δὲ τὸ σῶμα, καὶ περὶ γῆν ἐνεργεῖ· χίμαροι δὲ, αἱ ὑπὲρ ἁμαρτιῶν δεήσεις. Πάλαι γὰρ ὁ χίμαρος ὑπὲρ ἁμαρτιῶν ἐθύετο. Λέγει τοίνυν ὅτι Πάντα ταῦτα ἀνοίσω σοι, ἀπαλλάξαντί με τῆς δουλείας τῶν ἐχθρῶν. Δεῦτε, ἀκούσατε, καὶ διηγήσομαι, πάντες οἱ φοβούμενοι τὸν Θεὸν, ὅσα ἐποίησε τῇ ψυχῇ μου. Καθ' ὑπερβατὸν ἡ τῶν ῥητῶν τούτων σύνταξις, ἵνα εἴη τοιαύτη· Δεῦτε, ἀκούσατε, πάντες οἱ φοβούμενοι τὸν Θεὸν, καὶ διηγήσομαι ὑμῖν ὅσα ἐποίησε τῇ ψυχῇ μου· οἷον, ὁπόσα εποίησέ μοι καλά. Εἶτα διέξεισι, πῶς εὐηργετήθη. Πρὸς αὐτὸν τῷ στόματί μου ἐκέκραξα, καὶ ὕψωσα ὑπὸ τὴν γλῶσσάν μου. "Υψωσα δηλονότι τὴν φωνήν μου, καλοῦσαν αὐτὸν εἰς ἀντίληψιν. Παρα * COMMENT. IN PSALMOS. A bus afflicti fuerant. Deo etenim dicunt: Igue nos B c D Hebr. x1, 59. examinasti; item: Induxisti nos in laqueum, et alia hujusmodi. Ad quod dicendum est illos Deo omnia hæc ascribere quia cognoscebant ab illo fuisse, ut inimici tanta potuissent adversus se; permittit autem sæpenumero servos suos castigari. Et eduxistinos in refrigerium. Et tamen tu nostri misertus in refrigerium nos postea adduxisti. Illud etiam animadvertendum, quod verba illa: Proba- sti nos, et quæ sequuntur, usque ad illa: Eduxisti nos, ut Paulus docet ", prædicta sunt ex persona martyrum Christi. Hæc etenim omnia Christi mar- tyres divisim saltem sustinuerunt. VERS. 15, 14. Introitinus in domum tuam in holo- caustis. Juxta historiam verba clara sunt, juxta anagogen domus Dei cœlum est. Holocausta autem perfect sunt operationes virtutum, quas justi ac sancti viri Deo sacrificant. Reddam tibi vota mea quæ distinxerunt labia mea, et loculum est os meum in tribulatione mea. Per vola promissiones intelligit. Quod vero ait : Luca- tum est os meum, declarande, dixit, priora illa verba : Distinxerunt labia mea. VERS. 15. Holocausta medullata offeram tibi. Non simpliciter dixit holocausta, sed pinguia. Est au- tem pinguis illa virtutis operatio, quæ excellens eat, et prae omnibus præcipua. Cum incenso arietum offeram tibi boves cum hircis. Juxta historiam quidem, ut alibi diximus, manifesta sunt sacrificiorum genera. Offerebantur enim on- nia quæ bic commemorantur, in sacrificiis. Juxta anagogen vero, inccusum dici potest, bonus ille odor, qui ab anima munda ac pura spirat: Arie- tes vero, principaliores animæ cogitationes, quæ veluti cornu quodam carnales feriunt psssiones; et boves, ipsius corporis operationes. Est enim bos terræ operator, et hominis corpus e terra crea- tum est, et terram colit. Per hircos autem suppli- cationes intelligimus pro peccatis, quoniam pro peccatis hirci olim iır.molabantur. Omnia hæc, in- quit, tibi offeram, ubi me ab inimicorum servi- tute liberaveris. VERS. 16. Venite. audite, et narrabo vobis, em- nes, qui timelis Deum, quanta fecit anima mea. Ordo hujus versiculi ft per byperbaton, ut sit sensus: Venite, et audite,omnes, qui timetis Deum : et narrabo vobis quanta fecit animæ meæ, hoc est, quanta fecerit mili; vel per se simpliciter legendum cst : Quæcunque fecit animnæ meæ, hoc est, quæ- ‹unque fecit mihi bona ; deinde narrat, quomodo hæc sibi præstiterit beneficia. VERS. 17. Ad ipsum ore meo clamavi, et exaltari sub lingua mea. Exaltari, inquit, linguam mean, invocando illum mibi in auxilium. Observandum Varia lectiones. intelligebant eorum quæ passi essent auctorem esse Deum, qui dedisset inimicis tantopere servis suis abuti posse. (23) Græce unico et continuo sensu : Quod
36γ And they will dwell there and will inherit it. The Christians.
α Καὶ τὸ σπέρμα τῶν δούλων σου καθέξουσιν αὐτήν.ήγαγες εἰς τὴν παγίδα, καὶ τὰ τοιαῦτα. Ἔστι δὲ λύσις τοῦ ζητήματος, ὅτι τὸν Θεὸν ἐγίνωσκον (28) αἴτιον, ὧν πεπόνθασι, παραχωρήσαντα τοῖς ἐχθροῖς, οὕτω χρήσασθαι τοῖς δούλοις αὐτοῦ. Εξήγαγες ἡμᾶς εἰς ἀναψυχήν. Καὶ ὅμως ἐλεήσας ἡμᾶς, ἐξήγαγες εἰς ἀνάπαυσιν. Χρὴ δὲ για νώσκειν ὅτι τό· Ἐδοκίμασας ἡμᾶς, καὶ τὰ ἑξῆς, ἄχρι τοῦ Καὶ ἐξήγαγες ἡμᾶς εἰς ἀναψυχὴν, προσ- ώπῳ μάλιστα τῶν τοῦ Χριστοῦ μαρτύρων προηγο- ρεύθη· καθώς φησι καὶ Παῦλος ὁ ἀπόστολος· ἐπεὶ καὶ πάντα κατὰ μέρος ὑπέστησαν. Εἰσελεύσομαι εἰς τὸν οἶκον σου ἐν ὁλοκαυ τώμασιν. Καθ' ἱστορίαν μὲν σαφὴς ὁ λόγος. ᾿Ανα- γωγικῶς δὲ οἶκος Θεοῦ ὁ οὐρανός· ὁλοκαυτώματα δὲ, αἱ ὁλοτελεῖς ἐργασίαι τῶν ἀρετῶν, ἃς θύουσι τῷ Θεῷ πάντες οἱ δίκαιοι. Ἀποδώσω τὰς εὐχάς μου, ἃς διέστειλε τὰ χείλη μου, καὶ ἐλάλησε τὸ στόμα μου ἐν τῇ θλί ψει μου. Εὐχὰς καλεῖ νῦν τὰς ὑποσχέσεις· τὸ δὲ Ελάλησεν, έφερμηνευτικόν ἐστι τοῦ Διέστειλεν. Ολοκαυτώματα μεμυελωμένα ἀνοίσω σοι. Οὐχ ἁπλῶς ὁλοκαυτώματα: ἀλλὰ πίονα. Πίων δὲ έργα- σία ἀρετῆς ἡ ἐξαίρετος. Μετὰ θυμιάματος καὶ κριῶν ἀνοίσω σοι βόας μετὰ χιμάρων. Κατὰ μὲν τὴν ἱστορίαν, ὡς εἴρηται, δῆλα τὰ εἴδη τῶν θυσιῶν. Πάντα γὰρ τὰ ῥηθέντα προσεφέρετο. Κατὰ δὲ τὸν λόγον τῆς ἀναγωγῆς, εἶεν ἂν θυμιάματα μὲν, ἡ ἀποπνέουσα τῆς καθαρᾶς ψυ- χῆς εὐωδία· κριοὶ δὲ, οἱ ἡγεμονικοὶ τῆς ψυχῆς λο γισμοί, κερατίζοντες τὰ πάθη· βόες δὲ, αἱ ἐνέργειαι τοῦ σώματος. Γῆς μὲν γὰρ ἐργάτης ὁ βοῦς· ἐκ γῆς δὲ τὸ σῶμα, καὶ περὶ γῆν ἐνεργεῖ· χίμαροι δὲ, αἱ ὑπὲρ ἁμαρτιῶν δεήσεις. Πάλαι γὰρ ὁ χίμαρος ὑπὲρ ἁμαρτιῶν ἐθύετο. Λέγει τοίνυν ὅτι Πάντα ταῦτα ἀνοίσω σοι, ἀπαλλάξαντί με τῆς δουλείας τῶν ἐχθρῶν. Δεῦτε, ἀκούσατε, καὶ διηγήσομαι, πάντες οἱ φοβούμενοι τὸν Θεὸν, ὅσα ἐποίησε τῇ ψυχῇ μου. Καθ' ὑπερβατὸν ἡ τῶν ῥητῶν τούτων σύνταξις, ἵνα εἴη τοιαύτη· Δεῦτε, ἀκούσατε, πάντες οἱ φοβούμενοι τὸν Θεὸν, καὶ διηγήσομαι ὑμῖν ὅσα ἐποίησε τῇ ψυχῇ μου· οἷον, ὁπόσα εποίησέ μοι καλά. Εἶτα διέξεισι, πῶς εὐηργετήθη. Πρὸς αὐτὸν τῷ στόματί μου ἐκέκραξα, καὶ ὕψωσα ὑπὸ τὴν γλῶσσάν μου. "Υψωσα δηλονότι τὴν φωνήν μου, καλοῦσαν αὐτὸν εἰς ἀντίληψιν. Παρα * COMMENT. IN PSALMOS. A bus afflicti fuerant. Deo etenim dicunt: Igue nos B c D Hebr. x1, 59. examinasti; item: Induxisti nos in laqueum, et alia hujusmodi. Ad quod dicendum est illos Deo omnia hæc ascribere quia cognoscebant ab illo fuisse, ut inimici tanta potuissent adversus se; permittit autem sæpenumero servos suos castigari. Et eduxistinos in refrigerium. Et tamen tu nostri misertus in refrigerium nos postea adduxisti. Illud etiam animadvertendum, quod verba illa: Proba- sti nos, et quæ sequuntur, usque ad illa: Eduxisti nos, ut Paulus docet ", prædicta sunt ex persona martyrum Christi. Hæc etenim omnia Christi mar- tyres divisim saltem sustinuerunt. VERS. 15, 14. Introitinus in domum tuam in holo- caustis. Juxta historiam verba clara sunt, juxta anagogen domus Dei cœlum est. Holocausta autem perfect sunt operationes virtutum, quas justi ac sancti viri Deo sacrificant. Reddam tibi vota mea quæ distinxerunt labia mea, et loculum est os meum in tribulatione mea. Per vola promissiones intelligit. Quod vero ait : Luca- tum est os meum, declarande, dixit, priora illa verba : Distinxerunt labia mea. VERS. 15. Holocausta medullata offeram tibi. Non simpliciter dixit holocausta, sed pinguia. Est au- tem pinguis illa virtutis operatio, quæ excellens eat, et prae omnibus præcipua. Cum incenso arietum offeram tibi boves cum hircis. Juxta historiam quidem, ut alibi diximus, manifesta sunt sacrificiorum genera. Offerebantur enim on- nia quæ bic commemorantur, in sacrificiis. Juxta anagogen vero, inccusum dici potest, bonus ille odor, qui ab anima munda ac pura spirat: Arie- tes vero, principaliores animæ cogitationes, quæ veluti cornu quodam carnales feriunt psssiones; et boves, ipsius corporis operationes. Est enim bos terræ operator, et hominis corpus e terra crea- tum est, et terram colit. Per hircos autem suppli- cationes intelligimus pro peccatis, quoniam pro peccatis hirci olim iır.molabantur. Omnia hæc, in- quit, tibi offeram, ubi me ab inimicorum servi- tute liberaveris. VERS. 16. Venite. audite, et narrabo vobis, em- nes, qui timelis Deum, quanta fecit anima mea. Ordo hujus versiculi ft per byperbaton, ut sit sensus: Venite, et audite,omnes, qui timetis Deum : et narrabo vobis quanta fecit animæ meæ, hoc est, quanta fecerit mili; vel per se simpliciter legendum cst : Quæcunque fecit animnæ meæ, hoc est, quæ- ‹unque fecit mihi bona ; deinde narrat, quomodo hæc sibi præstiterit beneficia. VERS. 17. Ad ipsum ore meo clamavi, et exaltari sub lingua mea. Exaltari, inquit, linguam mean, invocando illum mibi in auxilium. Observandum Varia lectiones. intelligebant eorum quæ passi essent auctorem esse Deum, qui dedisset inimicis tantopere servis suis abuti posse. (23) Græce unico et continuo sensu : Quod
37α And the seed of your servants will possess it firmly.
Δοῦλοι μὲν τοῦ Χριστοῦ, οἱ ἀπόστολοι· Παῦλος γὰρ, φησὶ, δοῦλος ᾽Ιησοῦ Χριστοῦ. Σπέρμα δὲ αὐτῶν, οἱ μαθηταὶ αὐτῶν Χριστιανοὶ, ὡς ἀναγεννηθέντες αὐτοῖς διὰ τῆς τοῦ βαπτίσματος παλιγγενεσίας. Τοῦ δὲ καθέξουσιν ἡ πρόθεσις, ἐπίτασιν καὶ μονιμότητα δηλοῖ· μόνοι γὰρ Χριστιανοὶ βεβαίως αὐτὴν οἰκοῦσι, παντελῶς τῶν Ἑβραίων ἐξελαθέντων.ήγαγες εἰς τὴν παγίδα, καὶ τὰ τοιαῦτα. Ἔστι δὲ λύσις τοῦ ζητήματος, ὅτι τὸν Θεὸν ἐγίνωσκον (28) αἴτιον, ὧν πεπόνθασι, παραχωρήσαντα τοῖς ἐχθροῖς, οὕτω χρήσασθαι τοῖς δούλοις αὐτοῦ. Εξήγαγες ἡμᾶς εἰς ἀναψυχήν. Καὶ ὅμως ἐλεήσας ἡμᾶς, ἐξήγαγες εἰς ἀνάπαυσιν. Χρὴ δὲ για νώσκειν ὅτι τό· Ἐδοκίμασας ἡμᾶς, καὶ τὰ ἑξῆς, ἄχρι τοῦ Καὶ ἐξήγαγες ἡμᾶς εἰς ἀναψυχὴν, προσ- ώπῳ μάλιστα τῶν τοῦ Χριστοῦ μαρτύρων προηγο- ρεύθη· καθώς φησι καὶ Παῦλος ὁ ἀπόστολος· ἐπεὶ καὶ πάντα κατὰ μέρος ὑπέστησαν. Εἰσελεύσομαι εἰς τὸν οἶκον σου ἐν ὁλοκαυ τώμασιν. Καθ' ἱστορίαν μὲν σαφὴς ὁ λόγος. ᾿Ανα- γωγικῶς δὲ οἶκος Θεοῦ ὁ οὐρανός· ὁλοκαυτώματα δὲ, αἱ ὁλοτελεῖς ἐργασίαι τῶν ἀρετῶν, ἃς θύουσι τῷ Θεῷ πάντες οἱ δίκαιοι. Ἀποδώσω τὰς εὐχάς μου, ἃς διέστειλε τὰ χείλη μου, καὶ ἐλάλησε τὸ στόμα μου ἐν τῇ θλί ψει μου. Εὐχὰς καλεῖ νῦν τὰς ὑποσχέσεις· τὸ δὲ Ελάλησεν, έφερμηνευτικόν ἐστι τοῦ Διέστειλεν. Ολοκαυτώματα μεμυελωμένα ἀνοίσω σοι. Οὐχ ἁπλῶς ὁλοκαυτώματα: ἀλλὰ πίονα. Πίων δὲ έργα- σία ἀρετῆς ἡ ἐξαίρετος. Μετὰ θυμιάματος καὶ κριῶν ἀνοίσω σοι βόας μετὰ χιμάρων. Κατὰ μὲν τὴν ἱστορίαν, ὡς εἴρηται, δῆλα τὰ εἴδη τῶν θυσιῶν. Πάντα γὰρ τὰ ῥηθέντα προσεφέρετο. Κατὰ δὲ τὸν λόγον τῆς ἀναγωγῆς, εἶεν ἂν θυμιάματα μὲν, ἡ ἀποπνέουσα τῆς καθαρᾶς ψυ- χῆς εὐωδία· κριοὶ δὲ, οἱ ἡγεμονικοὶ τῆς ψυχῆς λο γισμοί, κερατίζοντες τὰ πάθη· βόες δὲ, αἱ ἐνέργειαι τοῦ σώματος. Γῆς μὲν γὰρ ἐργάτης ὁ βοῦς· ἐκ γῆς δὲ τὸ σῶμα, καὶ περὶ γῆν ἐνεργεῖ· χίμαροι δὲ, αἱ ὑπὲρ ἁμαρτιῶν δεήσεις. Πάλαι γὰρ ὁ χίμαρος ὑπὲρ ἁμαρτιῶν ἐθύετο. Λέγει τοίνυν ὅτι Πάντα ταῦτα ἀνοίσω σοι, ἀπαλλάξαντί με τῆς δουλείας τῶν ἐχθρῶν. Δεῦτε, ἀκούσατε, καὶ διηγήσομαι, πάντες οἱ φοβούμενοι τὸν Θεὸν, ὅσα ἐποίησε τῇ ψυχῇ μου. Καθ' ὑπερβατὸν ἡ τῶν ῥητῶν τούτων σύνταξις, ἵνα εἴη τοιαύτη· Δεῦτε, ἀκούσατε, πάντες οἱ φοβούμενοι τὸν Θεὸν, καὶ διηγήσομαι ὑμῖν ὅσα ἐποίησε τῇ ψυχῇ μου· οἷον, ὁπόσα εποίησέ μοι καλά. Εἶτα διέξεισι, πῶς εὐηργετήθη. Πρὸς αὐτὸν τῷ στόματί μου ἐκέκραξα, καὶ ὕψωσα ὑπὸ τὴν γλῶσσάν μου. "Υψωσα δηλονότι τὴν φωνήν μου, καλοῦσαν αὐτὸν εἰς ἀντίληψιν. Παρα * COMMENT. IN PSALMOS. A bus afflicti fuerant. Deo etenim dicunt: Igue nos B c D Hebr. x1, 59. examinasti; item: Induxisti nos in laqueum, et alia hujusmodi. Ad quod dicendum est illos Deo omnia hæc ascribere quia cognoscebant ab illo fuisse, ut inimici tanta potuissent adversus se; permittit autem sæpenumero servos suos castigari. Et eduxistinos in refrigerium. Et tamen tu nostri misertus in refrigerium nos postea adduxisti. Illud etiam animadvertendum, quod verba illa: Proba- sti nos, et quæ sequuntur, usque ad illa: Eduxisti nos, ut Paulus docet ", prædicta sunt ex persona martyrum Christi. Hæc etenim omnia Christi mar- tyres divisim saltem sustinuerunt. VERS. 15, 14. Introitinus in domum tuam in holo- caustis. Juxta historiam verba clara sunt, juxta anagogen domus Dei cœlum est. Holocausta autem perfect sunt operationes virtutum, quas justi ac sancti viri Deo sacrificant. Reddam tibi vota mea quæ distinxerunt labia mea, et loculum est os meum in tribulatione mea. Per vola promissiones intelligit. Quod vero ait : Luca- tum est os meum, declarande, dixit, priora illa verba : Distinxerunt labia mea. VERS. 15. Holocausta medullata offeram tibi. Non simpliciter dixit holocausta, sed pinguia. Est au- tem pinguis illa virtutis operatio, quæ excellens eat, et prae omnibus præcipua. Cum incenso arietum offeram tibi boves cum hircis. Juxta historiam quidem, ut alibi diximus, manifesta sunt sacrificiorum genera. Offerebantur enim on- nia quæ bic commemorantur, in sacrificiis. Juxta anagogen vero, inccusum dici potest, bonus ille odor, qui ab anima munda ac pura spirat: Arie- tes vero, principaliores animæ cogitationes, quæ veluti cornu quodam carnales feriunt psssiones; et boves, ipsius corporis operationes. Est enim bos terræ operator, et hominis corpus e terra crea- tum est, et terram colit. Per hircos autem suppli- cationes intelligimus pro peccatis, quoniam pro peccatis hirci olim iır.molabantur. Omnia hæc, in- quit, tibi offeram, ubi me ab inimicorum servi- tute liberaveris. VERS. 16. Venite. audite, et narrabo vobis, em- nes, qui timelis Deum, quanta fecit anima mea. Ordo hujus versiculi ft per byperbaton, ut sit sensus: Venite, et audite,omnes, qui timetis Deum : et narrabo vobis quanta fecit animæ meæ, hoc est, quanta fecerit mili; vel per se simpliciter legendum cst : Quæcunque fecit animnæ meæ, hoc est, quæ- ‹unque fecit mihi bona ; deinde narrat, quomodo hæc sibi præstiterit beneficia. VERS. 17. Ad ipsum ore meo clamavi, et exaltari sub lingua mea. Exaltari, inquit, linguam mean, invocando illum mibi in auxilium. Observandum Varia lectiones. intelligebant eorum quæ passi essent auctorem esse Deum, qui dedisset inimicis tantopere servis suis abuti posse. (23) Græce unico et continuo sensu : Quod
The Apostles are the servants of Christ, as is written, Paul, servant of Jesus Christ. And the seed of the Apostles are the Christians who are their disciples as having been reborn through the rebirth of baptism. The adverb/preposition ‘firmly’ indicates intensity and permanence, for only the Chris- tians live in it with certainty, the Hebrews having been completely driven out.
PG 128:707β Καὶ οἱ ἀγαπῶντες τὸ ὄνομά σου κατασκηνώσουσιν ἐν αὐτῇ. Oἱ τὸ ὄνομα τὸ σὸν ἐπικεκλημένοι Χριστιανοί. Ὥσπερ δὲ καὶ τὰ προοίμια τοῦ ψαλμοῦ μέχρι τοῦ, Ἀπηλλοτριωμένος ἐγενήθην τοῖς ἀδελφοῖς μου, τινὲς πιστοὶ τῷ Χριστῷ προσαρμόζειν βιάζονται, οὕτω πάλιν ᾽Ιουδαῖοι, καὶ τὰ ἐκεῖθεν ἄχρι τέλους, τῷ ἐν Βαβυλῶνι αἰχμαλώτῳ λαῷ ἀνατιθέασι. Χρὴ δὲ κατ’ ἐπιτομὴν εἰπεῖν, ὅπως αὐτὰ ἐκλαμβάνουσιν. [] Ἀπηλλοτριώθην τῶν ἀδελφῶν μου, μὴ συγχωρούμενος συνδιάγειν αὐτοῖς, ἅτε διαφόροις δεσπόταις δουλευόντων, καὶ ὅτι ὁ νόμος οὐκ οἶδε δούλων συγγένειαν. [] Tὸ αὐτὸ δὲ καὶ ὁ ἐφεξῆς διέξεισι στίχος· ἀναλογιζόμενος δὲ καὶ τὴν ἐρήμωσιν τοῦ ναοῦ, δαπανῶμαι τῇ λύπῃ, καὶ τοὺς σοὺς ὀνειδισμοὺς οὓς ὀνειδίζῃ παρὰ τῶν Βαβυλωνίων, ὡς μὴ δυνάμενός μοι βοηθεῖν, οἰκείους λελόγισμαι. [] Διὸ καὶ μὴ προσιέμενος τροφὴν, ἐτάκην· οἱ δὲ μᾶλλον μὲν ὠνείδιζον ὡς μάτην νηστεύοντα· καὶ ἐνεδυσάμην σάκκον, σύμβολον θλίψεως. Δῆλα δὲ τὰ ἑξῆς. [] Εἶτα προσηυχόμην, λέγων, ὅτι καιρὸς ἀγαθοθελείας, εἴτουν ἐλεημοσύνης. [] Tὰ δὲ ἐντεῦθεν, ὡς προηρμηνεύσαμεν, πλὴν ὅτι παῖδα, οὐ τὸν φύσει, ἀλλὰ τὸν θέσει λέγουσιν· Υἱὸς γὰρ, φησὶ, πρωτότοκός μου ᾽Ισραὴλ, ἢ καὶ ἄλλως, τὸν οἰκέτην. [] Εἶτα, τὸν ὀνειδισμὸν τὸν διὰ σὲ προσεδόκησα καὶ τὴν ἄλλην κακοπάθειαν, οἷα αἰχμαλωτισθείς· διὸ ἐζήτησα τὸν παραμυθούμενον, καὶ οὐχ εὗρον, ὡς μὴ συνομιλεῖν εὐκαίρως τοῖς ὁμογενέσι μου συγχωρούμενος. [] Εἰς δὲ τὸ, Καὶ ἔδωκαν εἰς τὸ βρῶμά μου χολὴν, καὶ εἰς τὴν δίψαν μου ἐπότισάν με ὄξος, προσκρούουσι λέγοντες, ὅτι πικράν μοι τροφὴν ἐπέῤῥιπτον οἱ αἰχμαλωτίσαντες, ὡς δούλῳ· καὶ διψῶντά με, ἐπότιζον ὀξίνην οἶνον· ἢ πικράν μοι τὴν βρῶσιν φαίνεσθαι παρεσκεύασαν διὰ τὰς θλίψεις, καὶ δριμεῖαν τὴν πόσιν. [] Tὸ δὲ, Γενηθήτω ἡ τράπεζα αὐτῶν, κατὰ τὴν πρώτην ἐξήγησιν. Tὰ δ’ ἐντεῦθεν, κατεύχεσθαι τῶν Βαβυλωνίων· ἔπαυλιν δὲ αὐτῶν, τὴν πόλιν αὐτῶν. [] Εἶτα τὸν λαόν φησιν, ὃν σὺ παιδευθῆναι παρεχώρησας, αὐτοὶ σφόδρα ἐτιμωρήσαντο, καὶ πάλιν προσέθηκαν ἐπὶ τὰ προλαβόντα ἄλγη, καὶ τὰ ἑξῆς. [] Εἰς δὲ τὸ, Καὶ ἀρέσει τῷ Θεῷ ὑπὲρ μόσχον νέον, ὁμοίως προσκρούουσι. Tὰ δὲ ἐντεῦθεν, ὡς φίλον αὐτοῖς ἐκδέχονται, συνᾴδοντα τῇ ἱστορίᾳ τῆς ἐπανόδου τῶν αἰχμαλώτων. Ἡμεῖς δὲ τοῖς ἀκριβεστέροις τῶν Πατέρων ἀκολουθήσαντες, ἀσφαλεστάτην ἐποιησάμεθα τὴν ἐξήγησιν. [] καὶ ὅτι PSCBV : ὅτι καὶ M. [] μοι PV : με MSCB. [] ἐνεδυσάμην MSCB : ἐνεδυόμην P. [] παρεσκεύασαν MSB : παρεσκεύαζον PCFV.Α τηρητέον δὲ τὴν ὑπὸ πρόθεσιν, ἀντὶ τῆς ἐν πάντως κειμένην, οἷον Ἐν τῇ γλώσσῃ μου · τοιοῦτόν ἐστι καὶ τό· Ὑπὸ τὴν γλῶσσαν αὐτοῦ κόπος καὶ πό νος· καὶ τό· Ἰὸς ἀσπίδων ὑπὸ τὰ χείλη σου, καὶ τὰ τοιαῦτα. Αδικίαν εἰ εθεώρουν ἐν καρδίᾳ μου, μὴ εἰσ- ακουσάτω Κύριος. Οτι δὲ, φησί, τοῦτον παρεκά λουν, οὐκ ἐθεώρουν ἐν τῇ καρδίᾳ μου, κακίαν τινά καὶ πιστοῦται τὸν λόγον ἐπαρώμενος, ὅτι, Εἰ συνεγί- νωσκον αὐτῇ τοιοῦτόν τι, μὴ εἰσακουσάτω μου Κύ ριος τοῦ λοιποῦ, ὁσάκις ἂν αὐτὸν ἐπικαλέσωμαι. Διὰ τοῦτο εἰσήκουσέ μου ὁ Θεός. Διότι μετά καθαράς καρδίας ἐδεόμην. Χρὴ δὲ καὶ ἡμᾶς, εἰ μέλ λοιμεν ἐπιτυγχάνειν (29), μετά καθαροῦ συνειδότος παρακαλεῖν τὸν Θεόν Ει Προσέσχε τῇ φωνῇ τῆς δεήσεώς μου. Ομοιόν ἐστι τῷ τρίτῳ στίχῳ τοῦ πέμπτου ψαλμοῦ. Εὐλογητὸς ὁ Θεὸς, ὃς οὐκ ἀπέστησε τὴν προσευχήν μου. Αφ' ἑαυτοῦ δηλονότι. Καὶ τὸ ἔλεος αὐτοῦ ἀπ' ἐμοῦ. ᾿Απὸ κοινοῦ κἀν- ταῦθα, τὸ, Ὃς οὐκ ἀπέστησεν. Εἰς τὸ τέλος ἐν ὕμνοις Ψαλμὸς ᾠδῆς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΕϚ'. Εἰς τὸ τέλος μεν, ὅτι προκηρύττει τοῦ Λόγου και Θεοῦ τὴν ἐνανθρώπησιν· ἧς τινος εἰς τὸ τέλος ἀφο pᾷν ὑποτίθεται τοὺς ἐντυγχάνοντας. Ἐν ὕμνοις δὲ, ὅτι καὶ ὑμνεῖν αὐτὸν παρακελεύεται· τὸ δὲ Ψαλμὸς ᾠδῆς προηρμηνεύσαμεν ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς παρού σης βίβλου. ῾Ο Θεὸς οἰκτειρήσαι ἡμᾶς, καὶ εὐλογήσαι ἡμᾶς. Προεγνωκὼς τὸ τῆς θείας ἐνανθρωπήσεως μυστήριον, εὔχεται πληρωθῆναι ταύτην· καὶ πρῶτ τον μὲν οἰκτειρηθῆναι τὴν τῶν ἀνθρώπων φύσιν, πικρῶς τυραννουμένην ὑπὸ τοῦ διαβόλου. Εἶτα εὐ- λογηθῆναι, εἴτουν ἁγιασθῆναι. Ζήτει δὲ τὰ σημαι νόμενα τῆς εὐλογίας ἐν τῇ ἐξηγήσει τοῦ ε' στίχου τοῦ εἰκοστοῦ ψαλμοῦ. Επιφάναι τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἐφ' ἡμᾶς. Πρόσ ωπον τοῦ Πατρὸς, ὁ Υἱός· Ο εωρακώς γάρ, φη- σὶν, ἐμὲ, ἑώρακεν τὸν Πατέρα. Εὐκτικῶς οὖν φησιν, 'Επιφάναι· τουτέστιν, Ἐπιφανείη τὸ πρόσωπον τοῦ Πατρὸς, εἴτουν ὁ Υἱὸς, ἐφ' ἡμᾶς τοὺς ἐπὶ γῆς, διὰ σαρκώσεως. Η καὶ τοῦ Χριστοῦ τὸ κατὰ σάρκα πρόσωπον, ὅ ἐστιν αὐτὸς κατὰ περίφρασιν. Καὶ ἐλεήσαι ἡμᾶς. Ταὐτὸν τὸ οἰκτειρήσαι τῷ ἐλεήσαι (30) · δις οὖν τόδε λέγει, γλιχόμενος τυ χεῖν, οὗ ἐζήτει. Τοῦ γνῶναι ἐν τῇ γῇ τὴν ὁδόν σου. Εἴη, φησί, τόδε, καὶ τόδε ἐπὶ τῷ γνῶναι τοὺς ἐν τῇ γῇ, τὴν πιν, 9. EUTHYMII ZIGABENI C55 vero est, quod præpositio, sub, posita est pro præpositione in, ac si diceret: In lingua mea; et simile est, quod alibi legimus: Sub lingua ejus la- hor et dolor s; item : Venenum aspidum sub labiis eorum ss. Vers. 18. Injustitiam si aspexi in corde meo, non eraudiat me Dominus. Quando, inquit, Deum rogabam, injustum tunc aut iniquum quippiam in corde meo non considerabam, sermonique suo Propheta fidem faciens, per imprecationem, ait : Si hujusmodi alicujus rei mihi fui conscius, null- quam me imposterum Deus exaudiɔt, quando eum invocabo. B VERS. 19. Propterea exaudivit me Deus. Quo- niam scilicet puro ac mundo corde ei preces ob-, tuli. Si aliquid ab eo igitur consecuturi sumus, & munda nos cum conscientia oportet ad eum sup- plicantes accedere. Intendit voci orationis meæ. Simile est quod le- gimus in tertio versiculo quinti psalmi. VERS. 20. Benedictus Deus qui non amovit ora- *tionem meam. A se, inquam, eam non amovit. Et misericordiam suam a me. A communi sensu sumendum est verbum : Non amovit. In finem in hymnis Psalmus Cantici ipsi David. PSALMUS LXVI. In finem inscribitur, quoniam Dei Verbi incar- nationem prædicit, ad cujus finem respicere lecto- rem jubet : in hymnis vero, quia laudandum illum c esse admonet. Quid autem sit psalmus cantici, di- ximus in proœmio operis. YERS. 2. Deus misereatur nostri, et benedical no- bis. Praevidens Propheta divinæ incarnationis nry sterium, adimpleri supplicat, quod prævidet. primo quidem Deum petit; ut humanæ misereatur naturæ, quæ sub sæva dæmonis detinebatur ty- rannide : deinde benedici etiam, hoc est, sanctif- cari eam rogat. Quid autem sit benedicere, vide in quinto versiculo psalmi xx. Appareat vultus ejus super nos. Vultus seu facies Patris, Filius est. Qui vidit enim, inquit, me, vidit el Patrem meum *. Optantis igitur in morem-Pro- pheta ait: Appareat vultus ejus, hoc est, utinam D ¡¡luceat nobis vultus Patris, ipse scilicet Filius, sua nimirum incarnatione et super nos illuceat, qui in terra sumus. Vel, Vultus ejus, hoc est, vul- tus Christi secundum carnem ipse videlicet Christus nobis illuceat. El misereatur nostri. Bis Deum rogat ut sui mi- sereatur ; veluti optatæ rei valde cupidus. VERS. 3. Ut cognoscant in terra viam tuam. lloc, inquit, atque illud fieri opto, ut homines qui in » Psal. x, 17. * Psal. xii, 3; 139, 4. st Joan. Variæ lectiones. 129) Videtur subaudiendum τινός. (50) Idem est enim οίκτειρήσαι ac ελεήσαι, ut est in textu. Quod consulto omisit interpres.
37β And those who love your name will encamp in it. The Christians who are called by your name. Just as some believers make a forced attempt to adapt the introduction of the psalm up to, I have become alienated from my brothers, to Christ, so also the Jews attribute the words from there to the end to the people captive in Babylon. It is necessary to say briefly how they take these things. [9] I have been alienated from my brothers, not being permitted to live together with them, as being enslaved to various masters and because the law does not recognize the kinship of slaves. [10] The following verse tells the same: reflecting on the desolation of the temple, I am con- sumed with sorrow, and I reckon as my own your reproaches with which you are reproached by the Babylonians as being unable to help me. [11] Hence, not accepting food, I wasted away, and they reproached me even more as fasting in vain, and I clothed myself in sackcloth, the symbol of affliction. The rest is clear. [14] Then I prayed, saying that it is the time of good will, namely, of mercy. [18] The words from here are as we interpreted them, except they say that ‘child’ is not the natural child, but the adopted one, for it is written, Israel is my firstborn son, or else in the different sense of, ‘a servant’. [21] Then I expected reproach on your account and the other sufferings as having been taken captive; hence I sought for a comforter and did not find one as not being allowed to converse opportunely with my fellow kinsmen. [22] At the verse, And for my food they gave me gall, and for my thirst they poured me vinegar, they are defeated, saying that my captors would throw me bitter food as a slave and when I was thirsty they would give me sour wine to drink; or else they made my food seem bitter and my drink seem acrid on account of my afflictions. [23] The verse, Let their table become a snare, is according to the first explanation, but what follows is, they say, imprecated against the Babylonians; and their city is their ‘encampment’. [27] Then, they say, the people that you handed over to be chastised they have punished most vehemently and again they added to the previous pains, and so on. [32] At the verse, And it will please God above a young ox, they are similarly defeated. They take the words from there on as favourable to themselves, agreeing with the story of the return of the captives. We, however, having followed the most exact of the Fathers, have provided a very sure interpretation.
Psalmus LXXIXPsalmus LXXX
PG 128:849Ψαλμός 69 — Psalm 69
Psalmus LXXXI
PG 128:85169 ξθ΄θαυμάσιά σου, ὅτε λάβω καιρὸν τοῦ διηγεῖσθαι, τουτέστιν, ὅταν ἀπαλλαγῶ τῶν πολεμίων. Αμεινον δὲ τῷ ἑξῆς στίχῳ συντάττεσθαι· εἰσάγεται γὰρ ὡς ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ τὸ ῥητὸν, λέγοντος· Μὴ ὀλιγοψυ- χεῖτε περὶ τῶν ἐθνῶν. Ὅταν γὰρ λάβω καιρὸν τῆς κρίσεως, δικαίως κρινῷ καὶ τοῖς ἀδικοῦσι, καὶ τοῖς ἀδικουμένοις· τὸ δὲ, Λάβω, ληπτέον εὐσεβῶς, ὅτι οὐ παρὰ ἑτέρου, ἀλλὰ παρ' ἑαυτοῦ, ὡς Θεό, ἢ καὶ ὡς ἄνθρωπος παρὰ τῆς θεότητος. Ἐτάκη ἡ γῆ, καὶ πάντες οἱ κατοικοῦντες ἐν αὐτῇ. Τῆξίς ἐστιν ἡ διάλυσις τῆς δυνάμεως. Ετάκη οὖν ἐρχομένης τῆς κρίσεως, εἴτουν τακήσεται· Ο οὐρανὸς γὰρ, φησί, καὶ ἡ γῆ παρελεύσονται· ἀλλὰ καὶ πάντες οἱ κατοικοῦντες ἐν αὐτῇ· πάντες γὰρ ἀποθανοῦνται. Ἐγὼ ἐστερέωσα τοὺς στύλους αὐτῆς. Ἐμοῦ κελεύσαντος, ἐτάκη· διότι ἐν ἀρχῇ ἐγὼ ταύτην ἔκτι σα. Στῦλοι δὲ αὐτῆς τὰ περὶ στερεωθῆναι αὐτὴν προστάγματα. Τοῦτο γὰρ ἀνέχει καὶ διαβαστάζει αὐτὴν, ἐπ' οὐδενὸς ἡδρασμένην. Ἔστι δὲ καὶ ἄλλως εἰπεῖν, τῆξιν τὴν φθοράν, ὅτι Ἐφθάρη μὲν ἡ γῆ ταῖς εἰδωλολατρείαις καὶ ταῖς ἄλλαις ἁμαρτίαις τῶν ἀνθρώπων· ἀλλ᾽ ἐγὼ σπλαγχνισθεὶς ἐπὶ τῇ ἀπω λεία τοῦ πλάσματος, ἐστερέωσα τοὺς ἀποστόλους· τούτους γὰρ νοήσωμεν στύλους τῆς οἰκουμένης, ὡς ταῖς ἑαυτῶν διδασκαλίαις ὑπερείδοντας καὶ στηρίζοντας τοὺς ἀπανταχῆ πιστούς. Οὕτω γὰρ αἴτους καὶ ὁ μέγας Παῦλος ὠνόμασεν εἰπών· Οἱ δοκοῦντος στῦλοι εἶναι. Τινὲς δὲ γῆν τῆς Ἱερουσα- λήμ φασίν, ὅτι τακήσεται καὶ πυρποληθήσεται, πολιορκηθεῖσα ὑπὸ Ῥωμαίων. Καὶ οὕτω δὲ στύλους αὐτῆς εἶπε τοὺς ἀποστόλους· στύλους μὲν διὰ τὴν ῥηθεῖσαν αἰτίαν, αὐτῆς δὲ, ὡς ἐξ αὐτῆς ὁρμωμένους ἢ καὶ ὅτι μετὰ τὸ τακῆναι στερεωθήσονται τοῖς στύλοις τῆς πίστεως. • Εἶπον τοῖς παρανομοῦσιν· Μὴ παρανομεῖτε· καὶ τοῖς ἁμαρτάνουσιν· Μὴ ὑψοῦτε κέρας. Κρί- σεως, ὡς εἴρηται, γενέσθαι μελλούσης, φησὶν ὁ Προ- φήτης, ὅτι Διαμαρτυρόμενος τοῖς παρανομοῦσιν, εἶπον αὐτοῖς· Μὴ παρανομεῖτε καὶ αὖθις τοῖς ἁμαρτάνουσιν· Μὴ ὑψοῦτε κέρας· ήτοι μὴ καυ- χᾶσθε, μηδὲ ἐπαίρεσθε, ὡς ἐπὶ μεγάλοις κατορθώμασι ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν· τοῦτο γὰρ ἀνοίας ἐσχάτης. Τοὺς αὐτοὺς δὲ λέγει παρανομοῦντας καὶ ἁμαρτά- νοντας ἐκ παραλλήλου. Πολλαχοῦ δὲ τῶν Ψαλμῶν τὸ, κέρας, τίθεται, ποτὲ μὲν ἀντὶ δυνάμεως, ποτέ δὲ ἀντὶ καυχήσεως· τὰ γὰρ κερασφόρα ζῶα ἐν τοῖς κέρασιν ἀμύνονται, καὶ γαυριῶσι. COMMENT. IN PSALMOS. A Ego narrabo omnia mirabilia tua, cum accepero B C tempus, hoc est, cum primum ab inimicis fuero liberatus. Melius tamen videtur, ut subsequentibus conjungantur, et introducatur sermo, veluti ex Christi persona, dicentis : Nolite esse pusillanimes, quia cum judicii tempus accepero, juste omnes judicabo, tam eos qui intulerunt, quam eos quibus illata est injuria. Et quod ait, Accepero, sane intel- ligendum est, non quod ab alio Christus, ut Deus, accepturus sit tempus, quam a scipso. Vel, ut homo, a Deo (76) tempus accipiet. VERS. 4. Liquefacta est terra, et omnes, qni habitant in ea. Liquefieri dicitur omnis virtus, quæ dissolvitur. Adveniente igitur judicio liquefacta est terra, et habitantes eam, loc est, liquefient. Calunt enim, inquit, et terra transibunt ". Præterea etiam omnes habitantes in ea, quoniam universi homines morientur. Ego firmavi columnas ejus. Me jubente liquefacta est, quoniam a principio ego eam creavi. Per terræ autem columnas, illud Propheta mandatum Dei in- telligit, quo terra jussum est ut tirma consisteret. Hoc enim mandato sustinetur, et regitur terra, nulli alii rei innixa et nulla alia suffulta stabilitate. Possumus etiam per liquefactionem, corruptionem intelligere. Corrupta est etenim terra idololatriis et multiplicibus hominum peccatis. Verum ego, inquit, creaturæ perditionem miseratus, apostolos confirmavi. Hos etenim columnas orbis esse merito dicimus, veluti qui solida sua doctrina omnes ubi- que gentium fideles sustineant et regant. Hoc no- mine Paulus illos appellavit, dicens: Petrus et Jacobus, qui videbantur columne esse 30. Quidam terræ nomine hic ipsam intelligunt, significari Je- rusalem : quam liquefactam esse dicunt, quia a Romanis militibus vastata, ac depopulata est. Ejus autem Jerusalem columnas apostolos esse dixit, quia illinc erant oriundi ; vel quia illinc missi sunt terra illa Jerusalem atque illius habitatores liquo- confirmandi. að universum terrarum orbem : vel, quia postquam facti fuissent, erant deinceps fidei columnis rursus Vers. 5. Dixi iniquis : Nolite iniqua agere ; el de · linquentibus : Nolile exaltare cornu. Cum futurum sit judicium, ut prædiximus (ne ullus peccatoribus excusationis locus relinquatur), Propheta narrat, quemadmodum ipse iniquos omnes esset contesta- D ius dicens : Nolite inique agere ; et rursus ut pec- catoribus dixisset: Nolite exaltare cornu, hoc est, Nolite de propriis peccatis, quasi de præclaris ali- quibus gestis gloriari. Summæ id namque insipien- tiæ est. Eosdem autem inique agentes appellat, quos et delinquentes. Diversimode autem accipi reperimus cornu in Psalmis. Aliquando enim pro potentia ponitur, aliquando pro gloriatione, et jactantia. Cornuta siquidem animalia et strenue cornibus certare solent, et illorum ornamento glo- riari. Matth. XXIV, Varia lectiones. 35. 35 Galat. 11, 9. (76) Rectius a divinitate, ut Græce.
PG 128:7071 Εἰς τὸ τέλος· τῷ Δαυίδ· εἰς ἀνάμνησιν. Τὸν παρόντα ψαλμὸν ἀπὸ τῶν εἰρημένων | ἐν τῷ λθ΄ ψαλμῷ συνθεὶς, πρόχειρον εἶχεν ἀεί· καὶ ὅτε ἀνεμιμνῄσκετο τῆς κατὰ τὸν Οὐρίαν ἁμαρτίας, τότε τοῦτον, οἷά τινα ᾖδεν ἐπῳδὴν κατὰ τῶν δαιμόνων, τῶν εἰς τὴν πλημμέλειαν ἐκείνην ἐκτραχηλισάντων αὐτὸν, δεόμενος μηκέτι κατακυριευθῆναι. Oἱ δέ φασιν ὅτι ὅτε ἀνεμιμνῄσκετο ὅσα παρὰ τῶν ἐχθρῶν ἁπλῶς πέπονθε τότε τούτῳ ἐκέχρητο. Εἰς τὸ τέλος δὲ, ὅτι εἰς τέλος ἐξέβαινεν ἡ ἐν τούτῳ προσευχή.Α τηρητέον δὲ τὴν ὑπὸ πρόθεσιν, ἀντὶ τῆς ἐν πάντως κειμένην, οἷον Ἐν τῇ γλώσσῃ μου · τοιοῦτόν ἐστι καὶ τό· Ὑπὸ τὴν γλῶσσαν αὐτοῦ κόπος καὶ πό νος· καὶ τό· Ἰὸς ἀσπίδων ὑπὸ τὰ χείλη σου, καὶ τὰ τοιαῦτα. Αδικίαν εἰ εθεώρουν ἐν καρδίᾳ μου, μὴ εἰσ- ακουσάτω Κύριος. Οτι δὲ, φησί, τοῦτον παρεκά λουν, οὐκ ἐθεώρουν ἐν τῇ καρδίᾳ μου, κακίαν τινά καὶ πιστοῦται τὸν λόγον ἐπαρώμενος, ὅτι, Εἰ συνεγί- νωσκον αὐτῇ τοιοῦτόν τι, μὴ εἰσακουσάτω μου Κύ ριος τοῦ λοιποῦ, ὁσάκις ἂν αὐτὸν ἐπικαλέσωμαι. Διὰ τοῦτο εἰσήκουσέ μου ὁ Θεός. Διότι μετά καθαράς καρδίας ἐδεόμην. Χρὴ δὲ καὶ ἡμᾶς, εἰ μέλ λοιμεν ἐπιτυγχάνειν (29), μετά καθαροῦ συνειδότος παρακαλεῖν τὸν Θεόν Ει Προσέσχε τῇ φωνῇ τῆς δεήσεώς μου. Ομοιόν ἐστι τῷ τρίτῳ στίχῳ τοῦ πέμπτου ψαλμοῦ. Εὐλογητὸς ὁ Θεὸς, ὃς οὐκ ἀπέστησε τὴν προσευχήν μου. Αφ' ἑαυτοῦ δηλονότι. Καὶ τὸ ἔλεος αὐτοῦ ἀπ' ἐμοῦ. ᾿Απὸ κοινοῦ κἀν- ταῦθα, τὸ, Ὃς οὐκ ἀπέστησεν. Εἰς τὸ τέλος ἐν ὕμνοις Ψαλμὸς ᾠδῆς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΕϚ'. Εἰς τὸ τέλος μεν, ὅτι προκηρύττει τοῦ Λόγου και Θεοῦ τὴν ἐνανθρώπησιν· ἧς τινος εἰς τὸ τέλος ἀφο pᾷν ὑποτίθεται τοὺς ἐντυγχάνοντας. Ἐν ὕμνοις δὲ, ὅτι καὶ ὑμνεῖν αὐτὸν παρακελεύεται· τὸ δὲ Ψαλμὸς ᾠδῆς προηρμηνεύσαμεν ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς παρού σης βίβλου. ῾Ο Θεὸς οἰκτειρήσαι ἡμᾶς, καὶ εὐλογήσαι ἡμᾶς. Προεγνωκὼς τὸ τῆς θείας ἐνανθρωπήσεως μυστήριον, εὔχεται πληρωθῆναι ταύτην· καὶ πρῶτ τον μὲν οἰκτειρηθῆναι τὴν τῶν ἀνθρώπων φύσιν, πικρῶς τυραννουμένην ὑπὸ τοῦ διαβόλου. Εἶτα εὐ- λογηθῆναι, εἴτουν ἁγιασθῆναι. Ζήτει δὲ τὰ σημαι νόμενα τῆς εὐλογίας ἐν τῇ ἐξηγήσει τοῦ ε' στίχου τοῦ εἰκοστοῦ ψαλμοῦ. Επιφάναι τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἐφ' ἡμᾶς. Πρόσ ωπον τοῦ Πατρὸς, ὁ Υἱός· Ο εωρακώς γάρ, φη- σὶν, ἐμὲ, ἑώρακεν τὸν Πατέρα. Εὐκτικῶς οὖν φησιν, 'Επιφάναι· τουτέστιν, Ἐπιφανείη τὸ πρόσωπον τοῦ Πατρὸς, εἴτουν ὁ Υἱὸς, ἐφ' ἡμᾶς τοὺς ἐπὶ γῆς, διὰ σαρκώσεως. Η καὶ τοῦ Χριστοῦ τὸ κατὰ σάρκα πρόσωπον, ὅ ἐστιν αὐτὸς κατὰ περίφρασιν. Καὶ ἐλεήσαι ἡμᾶς. Ταὐτὸν τὸ οἰκτειρήσαι τῷ ἐλεήσαι (30) · δις οὖν τόδε λέγει, γλιχόμενος τυ χεῖν, οὗ ἐζήτει. Τοῦ γνῶναι ἐν τῇ γῇ τὴν ὁδόν σου. Εἴη, φησί, τόδε, καὶ τόδε ἐπὶ τῷ γνῶναι τοὺς ἐν τῇ γῇ, τὴν πιν, 9. EUTHYMII ZIGABENI C55 vero est, quod præpositio, sub, posita est pro præpositione in, ac si diceret: In lingua mea; et simile est, quod alibi legimus: Sub lingua ejus la- hor et dolor s; item : Venenum aspidum sub labiis eorum ss. Vers. 18. Injustitiam si aspexi in corde meo, non eraudiat me Dominus. Quando, inquit, Deum rogabam, injustum tunc aut iniquum quippiam in corde meo non considerabam, sermonique suo Propheta fidem faciens, per imprecationem, ait : Si hujusmodi alicujus rei mihi fui conscius, null- quam me imposterum Deus exaudiɔt, quando eum invocabo. B VERS. 19. Propterea exaudivit me Deus. Quo- niam scilicet puro ac mundo corde ei preces ob-, tuli. Si aliquid ab eo igitur consecuturi sumus, & munda nos cum conscientia oportet ad eum sup- plicantes accedere. Intendit voci orationis meæ. Simile est quod le- gimus in tertio versiculo quinti psalmi. VERS. 20. Benedictus Deus qui non amovit ora- *tionem meam. A se, inquam, eam non amovit. Et misericordiam suam a me. A communi sensu sumendum est verbum : Non amovit. In finem in hymnis Psalmus Cantici ipsi David. PSALMUS LXVI. In finem inscribitur, quoniam Dei Verbi incar- nationem prædicit, ad cujus finem respicere lecto- rem jubet : in hymnis vero, quia laudandum illum c esse admonet. Quid autem sit psalmus cantici, di- ximus in proœmio operis. YERS. 2. Deus misereatur nostri, et benedical no- bis. Praevidens Propheta divinæ incarnationis nry sterium, adimpleri supplicat, quod prævidet. primo quidem Deum petit; ut humanæ misereatur naturæ, quæ sub sæva dæmonis detinebatur ty- rannide : deinde benedici etiam, hoc est, sanctif- cari eam rogat. Quid autem sit benedicere, vide in quinto versiculo psalmi xx. Appareat vultus ejus super nos. Vultus seu facies Patris, Filius est. Qui vidit enim, inquit, me, vidit el Patrem meum *. Optantis igitur in morem-Pro- pheta ait: Appareat vultus ejus, hoc est, utinam D ¡¡luceat nobis vultus Patris, ipse scilicet Filius, sua nimirum incarnatione et super nos illuceat, qui in terra sumus. Vel, Vultus ejus, hoc est, vul- tus Christi secundum carnem ipse videlicet Christus nobis illuceat. El misereatur nostri. Bis Deum rogat ut sui mi- sereatur ; veluti optatæ rei valde cupidus. VERS. 3. Ut cognoscant in terra viam tuam. lloc, inquit, atque illud fieri opto, ut homines qui in » Psal. x, 17. * Psal. xii, 3; 139, 4. st Joan. Variæ lectiones. 129) Videtur subaudiendum τινός. (50) Idem est enim οίκτειρήσαι ac ελεήσαι, ut est in textu. Quod consulto omisit interpres.
1 Towards fulfilment; belonging to David; in remembrance. David had the present psalm, which is composed of things said in the thirty-ninth psalm, ever ready to hand. And when he would remember his sin against Uriah, then he would sing this psalm as a kind of charm against the demons who had unsaddled him into that trespass, praying never again to come under their power. Others say that when he would remember simply all the things he had suffered at the hands of his enemies then he would use this psalm. It is ‘towards fulfilment’ because the prayer in this psalm found fulfilment.
α Ὁ Θεὸς, εἰς τὴν βοήθειάν μου πρόσχες. Ἐν δὲ τῷ λθ΄ ψαλμῷ φησι, Κύριε, εἰς τὸ βοηθῆσαί μοι πρόσχες.Α τηρητέον δὲ τὴν ὑπὸ πρόθεσιν, ἀντὶ τῆς ἐν πάντως κειμένην, οἷον Ἐν τῇ γλώσσῃ μου · τοιοῦτόν ἐστι καὶ τό· Ὑπὸ τὴν γλῶσσαν αὐτοῦ κόπος καὶ πό νος· καὶ τό· Ἰὸς ἀσπίδων ὑπὸ τὰ χείλη σου, καὶ τὰ τοιαῦτα. Αδικίαν εἰ εθεώρουν ἐν καρδίᾳ μου, μὴ εἰσ- ακουσάτω Κύριος. Οτι δὲ, φησί, τοῦτον παρεκά λουν, οὐκ ἐθεώρουν ἐν τῇ καρδίᾳ μου, κακίαν τινά καὶ πιστοῦται τὸν λόγον ἐπαρώμενος, ὅτι, Εἰ συνεγί- νωσκον αὐτῇ τοιοῦτόν τι, μὴ εἰσακουσάτω μου Κύ ριος τοῦ λοιποῦ, ὁσάκις ἂν αὐτὸν ἐπικαλέσωμαι. Διὰ τοῦτο εἰσήκουσέ μου ὁ Θεός. Διότι μετά καθαράς καρδίας ἐδεόμην. Χρὴ δὲ καὶ ἡμᾶς, εἰ μέλ λοιμεν ἐπιτυγχάνειν (29), μετά καθαροῦ συνειδότος παρακαλεῖν τὸν Θεόν Ει Προσέσχε τῇ φωνῇ τῆς δεήσεώς μου. Ομοιόν ἐστι τῷ τρίτῳ στίχῳ τοῦ πέμπτου ψαλμοῦ. Εὐλογητὸς ὁ Θεὸς, ὃς οὐκ ἀπέστησε τὴν προσευχήν μου. Αφ' ἑαυτοῦ δηλονότι. Καὶ τὸ ἔλεος αὐτοῦ ἀπ' ἐμοῦ. ᾿Απὸ κοινοῦ κἀν- ταῦθα, τὸ, Ὃς οὐκ ἀπέστησεν. Εἰς τὸ τέλος ἐν ὕμνοις Ψαλμὸς ᾠδῆς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΕϚ'. Εἰς τὸ τέλος μεν, ὅτι προκηρύττει τοῦ Λόγου και Θεοῦ τὴν ἐνανθρώπησιν· ἧς τινος εἰς τὸ τέλος ἀφο pᾷν ὑποτίθεται τοὺς ἐντυγχάνοντας. Ἐν ὕμνοις δὲ, ὅτι καὶ ὑμνεῖν αὐτὸν παρακελεύεται· τὸ δὲ Ψαλμὸς ᾠδῆς προηρμηνεύσαμεν ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς παρού σης βίβλου. ῾Ο Θεὸς οἰκτειρήσαι ἡμᾶς, καὶ εὐλογήσαι ἡμᾶς. Προεγνωκὼς τὸ τῆς θείας ἐνανθρωπήσεως μυστήριον, εὔχεται πληρωθῆναι ταύτην· καὶ πρῶτ τον μὲν οἰκτειρηθῆναι τὴν τῶν ἀνθρώπων φύσιν, πικρῶς τυραννουμένην ὑπὸ τοῦ διαβόλου. Εἶτα εὐ- λογηθῆναι, εἴτουν ἁγιασθῆναι. Ζήτει δὲ τὰ σημαι νόμενα τῆς εὐλογίας ἐν τῇ ἐξηγήσει τοῦ ε' στίχου τοῦ εἰκοστοῦ ψαλμοῦ. Επιφάναι τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἐφ' ἡμᾶς. Πρόσ ωπον τοῦ Πατρὸς, ὁ Υἱός· Ο εωρακώς γάρ, φη- σὶν, ἐμὲ, ἑώρακεν τὸν Πατέρα. Εὐκτικῶς οὖν φησιν, 'Επιφάναι· τουτέστιν, Ἐπιφανείη τὸ πρόσωπον τοῦ Πατρὸς, εἴτουν ὁ Υἱὸς, ἐφ' ἡμᾶς τοὺς ἐπὶ γῆς, διὰ σαρκώσεως. Η καὶ τοῦ Χριστοῦ τὸ κατὰ σάρκα πρόσωπον, ὅ ἐστιν αὐτὸς κατὰ περίφρασιν. Καὶ ἐλεήσαι ἡμᾶς. Ταὐτὸν τὸ οἰκτειρήσαι τῷ ἐλεήσαι (30) · δις οὖν τόδε λέγει, γλιχόμενος τυ χεῖν, οὗ ἐζήτει. Τοῦ γνῶναι ἐν τῇ γῇ τὴν ὁδόν σου. Εἴη, φησί, τόδε, καὶ τόδε ἐπὶ τῷ γνῶναι τοὺς ἐν τῇ γῇ, τὴν πιν, 9. EUTHYMII ZIGABENI C55 vero est, quod præpositio, sub, posita est pro præpositione in, ac si diceret: In lingua mea; et simile est, quod alibi legimus: Sub lingua ejus la- hor et dolor s; item : Venenum aspidum sub labiis eorum ss. Vers. 18. Injustitiam si aspexi in corde meo, non eraudiat me Dominus. Quando, inquit, Deum rogabam, injustum tunc aut iniquum quippiam in corde meo non considerabam, sermonique suo Propheta fidem faciens, per imprecationem, ait : Si hujusmodi alicujus rei mihi fui conscius, null- quam me imposterum Deus exaudiɔt, quando eum invocabo. B VERS. 19. Propterea exaudivit me Deus. Quo- niam scilicet puro ac mundo corde ei preces ob-, tuli. Si aliquid ab eo igitur consecuturi sumus, & munda nos cum conscientia oportet ad eum sup- plicantes accedere. Intendit voci orationis meæ. Simile est quod le- gimus in tertio versiculo quinti psalmi. VERS. 20. Benedictus Deus qui non amovit ora- *tionem meam. A se, inquam, eam non amovit. Et misericordiam suam a me. A communi sensu sumendum est verbum : Non amovit. In finem in hymnis Psalmus Cantici ipsi David. PSALMUS LXVI. In finem inscribitur, quoniam Dei Verbi incar- nationem prædicit, ad cujus finem respicere lecto- rem jubet : in hymnis vero, quia laudandum illum c esse admonet. Quid autem sit psalmus cantici, di- ximus in proœmio operis. YERS. 2. Deus misereatur nostri, et benedical no- bis. Praevidens Propheta divinæ incarnationis nry sterium, adimpleri supplicat, quod prævidet. primo quidem Deum petit; ut humanæ misereatur naturæ, quæ sub sæva dæmonis detinebatur ty- rannide : deinde benedici etiam, hoc est, sanctif- cari eam rogat. Quid autem sit benedicere, vide in quinto versiculo psalmi xx. Appareat vultus ejus super nos. Vultus seu facies Patris, Filius est. Qui vidit enim, inquit, me, vidit el Patrem meum *. Optantis igitur in morem-Pro- pheta ait: Appareat vultus ejus, hoc est, utinam D ¡¡luceat nobis vultus Patris, ipse scilicet Filius, sua nimirum incarnatione et super nos illuceat, qui in terra sumus. Vel, Vultus ejus, hoc est, vul- tus Christi secundum carnem ipse videlicet Christus nobis illuceat. El misereatur nostri. Bis Deum rogat ut sui mi- sereatur ; veluti optatæ rei valde cupidus. VERS. 3. Ut cognoscant in terra viam tuam. lloc, inquit, atque illud fieri opto, ut homines qui in » Psal. x, 17. * Psal. xii, 3; 139, 4. st Joan. Variæ lectiones. 129) Videtur subaudiendum τινός. (50) Idem est enim οίκτειρήσαι ac ελεήσαι, ut est in textu. Quod consulto omisit interpres.
2α Turn, O God, to my aid. In the thirty-ninth psalm he says, Turn, O Lord, to help me.
β Κύριε, εἰς τὸ βοηθῆσαί μοι σπεῦσον. Ταὐτὸν ἑρμηνεύει τῷ, Τάχυνον τοῦ ἐξελέσθαι με, ἐν τῷ λ΄ ψαλμῷ.Α τηρητέον δὲ τὴν ὑπὸ πρόθεσιν, ἀντὶ τῆς ἐν πάντως κειμένην, οἷον Ἐν τῇ γλώσσῃ μου · τοιοῦτόν ἐστι καὶ τό· Ὑπὸ τὴν γλῶσσαν αὐτοῦ κόπος καὶ πό νος· καὶ τό· Ἰὸς ἀσπίδων ὑπὸ τὰ χείλη σου, καὶ τὰ τοιαῦτα. Αδικίαν εἰ εθεώρουν ἐν καρδίᾳ μου, μὴ εἰσ- ακουσάτω Κύριος. Οτι δὲ, φησί, τοῦτον παρεκά λουν, οὐκ ἐθεώρουν ἐν τῇ καρδίᾳ μου, κακίαν τινά καὶ πιστοῦται τὸν λόγον ἐπαρώμενος, ὅτι, Εἰ συνεγί- νωσκον αὐτῇ τοιοῦτόν τι, μὴ εἰσακουσάτω μου Κύ ριος τοῦ λοιποῦ, ὁσάκις ἂν αὐτὸν ἐπικαλέσωμαι. Διὰ τοῦτο εἰσήκουσέ μου ὁ Θεός. Διότι μετά καθαράς καρδίας ἐδεόμην. Χρὴ δὲ καὶ ἡμᾶς, εἰ μέλ λοιμεν ἐπιτυγχάνειν (29), μετά καθαροῦ συνειδότος παρακαλεῖν τὸν Θεόν Ει Προσέσχε τῇ φωνῇ τῆς δεήσεώς μου. Ομοιόν ἐστι τῷ τρίτῳ στίχῳ τοῦ πέμπτου ψαλμοῦ. Εὐλογητὸς ὁ Θεὸς, ὃς οὐκ ἀπέστησε τὴν προσευχήν μου. Αφ' ἑαυτοῦ δηλονότι. Καὶ τὸ ἔλεος αὐτοῦ ἀπ' ἐμοῦ. ᾿Απὸ κοινοῦ κἀν- ταῦθα, τὸ, Ὃς οὐκ ἀπέστησεν. Εἰς τὸ τέλος ἐν ὕμνοις Ψαλμὸς ᾠδῆς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΕϚ'. Εἰς τὸ τέλος μεν, ὅτι προκηρύττει τοῦ Λόγου και Θεοῦ τὴν ἐνανθρώπησιν· ἧς τινος εἰς τὸ τέλος ἀφο pᾷν ὑποτίθεται τοὺς ἐντυγχάνοντας. Ἐν ὕμνοις δὲ, ὅτι καὶ ὑμνεῖν αὐτὸν παρακελεύεται· τὸ δὲ Ψαλμὸς ᾠδῆς προηρμηνεύσαμεν ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς παρού σης βίβλου. ῾Ο Θεὸς οἰκτειρήσαι ἡμᾶς, καὶ εὐλογήσαι ἡμᾶς. Προεγνωκὼς τὸ τῆς θείας ἐνανθρωπήσεως μυστήριον, εὔχεται πληρωθῆναι ταύτην· καὶ πρῶτ τον μὲν οἰκτειρηθῆναι τὴν τῶν ἀνθρώπων φύσιν, πικρῶς τυραννουμένην ὑπὸ τοῦ διαβόλου. Εἶτα εὐ- λογηθῆναι, εἴτουν ἁγιασθῆναι. Ζήτει δὲ τὰ σημαι νόμενα τῆς εὐλογίας ἐν τῇ ἐξηγήσει τοῦ ε' στίχου τοῦ εἰκοστοῦ ψαλμοῦ. Επιφάναι τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἐφ' ἡμᾶς. Πρόσ ωπον τοῦ Πατρὸς, ὁ Υἱός· Ο εωρακώς γάρ, φη- σὶν, ἐμὲ, ἑώρακεν τὸν Πατέρα. Εὐκτικῶς οὖν φησιν, 'Επιφάναι· τουτέστιν, Ἐπιφανείη τὸ πρόσωπον τοῦ Πατρὸς, εἴτουν ὁ Υἱὸς, ἐφ' ἡμᾶς τοὺς ἐπὶ γῆς, διὰ σαρκώσεως. Η καὶ τοῦ Χριστοῦ τὸ κατὰ σάρκα πρόσωπον, ὅ ἐστιν αὐτὸς κατὰ περίφρασιν. Καὶ ἐλεήσαι ἡμᾶς. Ταὐτὸν τὸ οἰκτειρήσαι τῷ ἐλεήσαι (30) · δις οὖν τόδε λέγει, γλιχόμενος τυ χεῖν, οὗ ἐζήτει. Τοῦ γνῶναι ἐν τῇ γῇ τὴν ὁδόν σου. Εἴη, φησί, τόδε, καὶ τόδε ἐπὶ τῷ γνῶναι τοὺς ἐν τῇ γῇ, τὴν πιν, 9. EUTHYMII ZIGABENI C55 vero est, quod præpositio, sub, posita est pro præpositione in, ac si diceret: In lingua mea; et simile est, quod alibi legimus: Sub lingua ejus la- hor et dolor s; item : Venenum aspidum sub labiis eorum ss. Vers. 18. Injustitiam si aspexi in corde meo, non eraudiat me Dominus. Quando, inquit, Deum rogabam, injustum tunc aut iniquum quippiam in corde meo non considerabam, sermonique suo Propheta fidem faciens, per imprecationem, ait : Si hujusmodi alicujus rei mihi fui conscius, null- quam me imposterum Deus exaudiɔt, quando eum invocabo. B VERS. 19. Propterea exaudivit me Deus. Quo- niam scilicet puro ac mundo corde ei preces ob-, tuli. Si aliquid ab eo igitur consecuturi sumus, & munda nos cum conscientia oportet ad eum sup- plicantes accedere. Intendit voci orationis meæ. Simile est quod le- gimus in tertio versiculo quinti psalmi. VERS. 20. Benedictus Deus qui non amovit ora- *tionem meam. A se, inquam, eam non amovit. Et misericordiam suam a me. A communi sensu sumendum est verbum : Non amovit. In finem in hymnis Psalmus Cantici ipsi David. PSALMUS LXVI. In finem inscribitur, quoniam Dei Verbi incar- nationem prædicit, ad cujus finem respicere lecto- rem jubet : in hymnis vero, quia laudandum illum c esse admonet. Quid autem sit psalmus cantici, di- ximus in proœmio operis. YERS. 2. Deus misereatur nostri, et benedical no- bis. Praevidens Propheta divinæ incarnationis nry sterium, adimpleri supplicat, quod prævidet. primo quidem Deum petit; ut humanæ misereatur naturæ, quæ sub sæva dæmonis detinebatur ty- rannide : deinde benedici etiam, hoc est, sanctif- cari eam rogat. Quid autem sit benedicere, vide in quinto versiculo psalmi xx. Appareat vultus ejus super nos. Vultus seu facies Patris, Filius est. Qui vidit enim, inquit, me, vidit el Patrem meum *. Optantis igitur in morem-Pro- pheta ait: Appareat vultus ejus, hoc est, utinam D ¡¡luceat nobis vultus Patris, ipse scilicet Filius, sua nimirum incarnatione et super nos illuceat, qui in terra sumus. Vel, Vultus ejus, hoc est, vul- tus Christi secundum carnem ipse videlicet Christus nobis illuceat. El misereatur nostri. Bis Deum rogat ut sui mi- sereatur ; veluti optatæ rei valde cupidus. VERS. 3. Ut cognoscant in terra viam tuam. lloc, inquit, atque illud fieri opto, ut homines qui in » Psal. x, 17. * Psal. xii, 3; 139, 4. st Joan. Variæ lectiones. 129) Videtur subaudiendum τινός. (50) Idem est enim οίκτειρήσαι ac ελεήσαι, ut est in textu. Quod consulto omisit interpres.
2β Hasten, O Lord, to help me. This has the same meaning as, Hasten to deliver me, in the thirtieth psalm.
PG 128:709α Αἰσχυνθήτωσαν καὶ ἐντραπήτωσαν οἱ ζητοῦντες τὴν ψυχήν μου. Καὶ τοῦτο ἐν τῷ λθ΄ κεῖται.ὁδὸν τῆς πολιτείας σου, ἦν αὐτὸς βαδίσας, ὑποδείξεις τοῖς μαθηταῖς. Εν πᾶσιν ἔθνεσιν τὸ σωτήριόν σου. Καὶ τοὺς ἐν πᾶσιν ἔθνεσιν ἀνθρώπους (31) τὴν δι' ἡμᾶς ἐνα ανθρώπησιν σου. Ταύτην γάρ καλεί σωτήριον, ὅτι δι' αὐτῆς σωζόμεθα · λείπει δὲ ἐν τοῖς ἔθνεσι τὸ ἄρο θρον· ὥσπερ καὶ ἐν τῷ ὄπισθεν στίχῳ, λείπει τὸ ἄρθρον, τῇ γῇ (32). Εξομολογησάσθωσάν σοι λαοί, ὁ Θεός, ἐξομο λογησάσθωσάν σοι λαοὶ πάντες. Λαοὶ μὲν ἁπλῶς οἱ ἐκ περιτομῆς· λαοὶ δὲ πάντες οἱ ἐξ ἐθνῶν, ὡς πλεί- ους ἐκ πολλῶν γενῶν. Ἐξομολογησάσθωσάν σοι δὲ, ἀντὶ τοῦ Εὐχαριστείτωσαν, καὶ ὑμνείτωσαν, ὧν ἐπὶ τῇ σωτηρίᾳ ἐνανθρώπησεις. Ευφρανθήτωσαν καὶ ἀγαλλιάσθωσαν ἔθνη. Ταῦτα σαφή. Περὶ γὰρ τῆς εὐφροσύνης καὶ ἀγαλ λιάσεως, διαφόρως προειρήκαμεν. Εἶτα επάγει καὶ τὴν αὐτὴν αἰτίαν τῆς χαρᾶς. Ὅτι κρινεῖς λαοὺς ἐν εὐθύτητι, καὶ ἔθνη ἐν τῇ γῇ ὁδηγήσεις. Διότι κατακρινεῖς μὲν δικαίως τοὺς Ἰουδαίους, τοὺς ποτὲ λαούς σου, οἷα μή παρα- δεξαμένους σε. Οδηγήσεις δὲ ἐν τῇ γῇ ὧν τὰ ἔθνη. "Η τὰ ἔθνη τὰ ἐν τῇ γῇ, κατ' ἔλλειψιν ἄρθρου δευτέρου. Εξομολογησάσθωσάν σοι λαοί, ὁ Θεὸς, ἐξ- ομολογησάσθωσάν σοι λαοὶ πάντες. Τὰ αὐτὰ πάλιν ἐπανέλαβεν, ἐπιταχύνων τοὺς λαοὺς καὶ προθυμο- τέρους ἀπεργαζόμενος. Γῆ ἔδωκε τὸν καρπὸν αὐτῆς. Τῶν ἀνθρώπων εὐλογηθέντων, καὶ ἡ γῆ δαψιλῶς ἐκαρποφόρησεν. "Η γῆς καρπὸν λέγει τοὺς ἐκ γῆς μὲν φῦντας ἀνθρώ- πους, τῷ Θεῷ δὲ καρποφορηθέντας διὰ θλίψεως ή ἀσκήσεως· ἡ αὐτὸν τὸν Χριστόν. Εὐλογήσαι ἡμᾶς ὁ Θεὸς, ὁ Θεὸς ἡμῶν, εὐλο γήσαι ἡμᾶς ὁ Θεός. Γράφεται καὶ οὕτως· Εύλο- γῆσαι ἡμᾶς ὁ Θεὸς, εὐλογήσαι ἡμᾶς ὁ Θεός, εὐλογήσαι ἡμᾶς, ὁ Θεός. Ορα παραγυμνούμενον τὸ τῆς ἁγίας Τρίαδος μυστήριον, τῷ τριπλασμῷ τοῦ Θεὸς, καὶ Θεὸς, καὶ Θεός. Καὶ φοβηθήτωσαν αὐτὸν πάντα τὰ πέρατα τῆς γῆς. Διὰ μὲν τοῦ τριπλασμοῦ τὸ τρισυπόστατον ἐνέφηνε· διὰ δὲ τοῦ εἰπεῖν ἐνικῶς αὐτὸν, τὸ ἑνιαῖον τῆς Θεότητος. Εἰ γὰρ καὶ Θεὸς ἔκαστον τῶν τριῶν προσώπων, ἀλλ' εἷς Θεὸς λέγεται τρισυπόστατος. Εἰς τὸ τέλος τῷ Δαβὶδ ψαλμὸς ᾠδῆς. ΨΑΛΜΟΣ ΕΖ. Εἰς τὸ τέλος μεν, ὅτι καὶ οὗτος προανακηρύττει τοῦ Σωτῆρος τὴν ἐπιφάνειαν ἐκδηλότερον, καὶ τὴν ἐν τοῖς ἔθνεσιν COMMENT. IN PSALMOS. A terra sunt, cognoscant viam vitæ, ac conversationis tuæ, per quam tu ambulasti, et quam tu ostendisti discipulis. C In omnibus gentibus salutare tuum. Atque ut họ, mines, inquit, in omnibus gentibus cognoscant. incarnationem tuam, quæ propter nos facta est. Hanc etenim salutare appellat, quia propter ean. salvamur. VERS. 4. Confiteantur tibi populi, Deus, confitean- tur tibi populi omnes. Populi quidem simpliciter dicti, ii intelligendi sunt, qui ex circumcisione : populi autem omnes, ii qui ex gentibus credidere, veluti plures ex multis nationibus congregati. Con- fleantur autem, hoc est, Gratias agant, et laudent, quod propter corum salutem humanam carnem assumpturus es. VERS. 5. Latentur, et exsullent gentes. Hæc clara sunt. De letitia autem, et exsultatione, ple- rumque alibi diximus. Deinde causam lætitia addit. Quoniam judicabis populos in rectitudine, et gen- les in terra diriges. Quoniam Judæos, qui olim, populi tui fuerunt, juste judicabis : eo quod te nou, susceperint. Et exsistens in terra, diriges gentes ad semitam virtutum. Vel, diriges gentes, quæ in terra sunt, omisso articulo. VERS.6. Confiteantur tibi populi, Deus, confiteantur tibi populi omnes. Eamdem rursus sententiam re- petit, ut celeres populos faciat, et promptiores eos reddat. Terra dedit fructum suum. Nominibus etenim a Deo benedictis, terra abunde fructificavit. Vel fructum terra homines appellat, qui e terra nati sunt, quique per tribulationes, et virtutum exer- citationes Deo in fructum dati sunt. Vel per fru- ctum, ipsum Christum intelligit. Benedicat nos Deus, Deus noster, benedicat nos Deus. Scribitur etiam hoc modo: Benedicat nos Deus, benedicat nos Deus, benedical nos Deus. Vide apertum ac denudatum sanctissima Trinitatis mysterium, hac triplicatione : Deus, Deus, Deus. Et metuant eum omnes fines terræ. Ea triplica- D tione quidem, ut diximus, tres expressit Personas, singulari autem sermone, eum, non eos adorari jubens, divinitatis unitatem significavit. Nam et si unaquæque Personarum Deus sit, omnes tamen Personæ non tres dii, sed unus esse Deus di- cuntur. n finem psalmus.cantici ipsi David. PSALMUS LXVII. In finem quidem inscribitur, quia Salvatoris adventum, et dæmonum destructionem manifestius Varim lectiones. nonnulla quæ nisi ab iis qui Græce sciunt, intelligi non possunt. Deest autem dictioni articulus, ut et in superiore versiculo dictioni tu (utrobique toúç). . (31) Supple γνώναι. (32) Ilic quoque vertenda non duxit interpres
3α Let those seeking my soul be shamed and disgraced. This also is contained in the thirty-ninth psalm.
β Ἀποστραφήτωσαν εἰς τὰ ὀπίσω καὶ καταισχυνθήτωσαν οἱ βουλόμενοί μοι κακά. Καὶ τοῦτο ἐκεῖσε κεῖται, πλὴν ὅτι τὸ, ἀποστραφήτωσαν καὶ καταισχυνθήτωσαν, ἀποστραφείησαν καὶ καταισχυνθείησαν, ἐν ἐκείνῳ γέγραπται· ὡς εἶναι δῆλον ὅτι εἰ καὶ προστακτικοῦ εἰσι τύπου τὰ τοιαῦτα, ἀλλά γε δύναμιν εὐκτικὴν κεκλήρωνται.ὁδὸν τῆς πολιτείας σου, ἦν αὐτὸς βαδίσας, ὑποδείξεις τοῖς μαθηταῖς. Εν πᾶσιν ἔθνεσιν τὸ σωτήριόν σου. Καὶ τοὺς ἐν πᾶσιν ἔθνεσιν ἀνθρώπους (31) τὴν δι' ἡμᾶς ἐνα ανθρώπησιν σου. Ταύτην γάρ καλεί σωτήριον, ὅτι δι' αὐτῆς σωζόμεθα · λείπει δὲ ἐν τοῖς ἔθνεσι τὸ ἄρο θρον· ὥσπερ καὶ ἐν τῷ ὄπισθεν στίχῳ, λείπει τὸ ἄρθρον, τῇ γῇ (32). Εξομολογησάσθωσάν σοι λαοί, ὁ Θεός, ἐξομο λογησάσθωσάν σοι λαοὶ πάντες. Λαοὶ μὲν ἁπλῶς οἱ ἐκ περιτομῆς· λαοὶ δὲ πάντες οἱ ἐξ ἐθνῶν, ὡς πλεί- ους ἐκ πολλῶν γενῶν. Ἐξομολογησάσθωσάν σοι δὲ, ἀντὶ τοῦ Εὐχαριστείτωσαν, καὶ ὑμνείτωσαν, ὧν ἐπὶ τῇ σωτηρίᾳ ἐνανθρώπησεις. Ευφρανθήτωσαν καὶ ἀγαλλιάσθωσαν ἔθνη. Ταῦτα σαφή. Περὶ γὰρ τῆς εὐφροσύνης καὶ ἀγαλ λιάσεως, διαφόρως προειρήκαμεν. Εἶτα επάγει καὶ τὴν αὐτὴν αἰτίαν τῆς χαρᾶς. Ὅτι κρινεῖς λαοὺς ἐν εὐθύτητι, καὶ ἔθνη ἐν τῇ γῇ ὁδηγήσεις. Διότι κατακρινεῖς μὲν δικαίως τοὺς Ἰουδαίους, τοὺς ποτὲ λαούς σου, οἷα μή παρα- δεξαμένους σε. Οδηγήσεις δὲ ἐν τῇ γῇ ὧν τὰ ἔθνη. "Η τὰ ἔθνη τὰ ἐν τῇ γῇ, κατ' ἔλλειψιν ἄρθρου δευτέρου. Εξομολογησάσθωσάν σοι λαοί, ὁ Θεὸς, ἐξ- ομολογησάσθωσάν σοι λαοὶ πάντες. Τὰ αὐτὰ πάλιν ἐπανέλαβεν, ἐπιταχύνων τοὺς λαοὺς καὶ προθυμο- τέρους ἀπεργαζόμενος. Γῆ ἔδωκε τὸν καρπὸν αὐτῆς. Τῶν ἀνθρώπων εὐλογηθέντων, καὶ ἡ γῆ δαψιλῶς ἐκαρποφόρησεν. "Η γῆς καρπὸν λέγει τοὺς ἐκ γῆς μὲν φῦντας ἀνθρώ- πους, τῷ Θεῷ δὲ καρποφορηθέντας διὰ θλίψεως ή ἀσκήσεως· ἡ αὐτὸν τὸν Χριστόν. Εὐλογήσαι ἡμᾶς ὁ Θεὸς, ὁ Θεὸς ἡμῶν, εὐλο γήσαι ἡμᾶς ὁ Θεός. Γράφεται καὶ οὕτως· Εύλο- γῆσαι ἡμᾶς ὁ Θεὸς, εὐλογήσαι ἡμᾶς ὁ Θεός, εὐλογήσαι ἡμᾶς, ὁ Θεός. Ορα παραγυμνούμενον τὸ τῆς ἁγίας Τρίαδος μυστήριον, τῷ τριπλασμῷ τοῦ Θεὸς, καὶ Θεὸς, καὶ Θεός. Καὶ φοβηθήτωσαν αὐτὸν πάντα τὰ πέρατα τῆς γῆς. Διὰ μὲν τοῦ τριπλασμοῦ τὸ τρισυπόστατον ἐνέφηνε· διὰ δὲ τοῦ εἰπεῖν ἐνικῶς αὐτὸν, τὸ ἑνιαῖον τῆς Θεότητος. Εἰ γὰρ καὶ Θεὸς ἔκαστον τῶν τριῶν προσώπων, ἀλλ' εἷς Θεὸς λέγεται τρισυπόστατος. Εἰς τὸ τέλος τῷ Δαβὶδ ψαλμὸς ᾠδῆς. ΨΑΛΜΟΣ ΕΖ. Εἰς τὸ τέλος μεν, ὅτι καὶ οὗτος προανακηρύττει τοῦ Σωτῆρος τὴν ἐπιφάνειαν ἐκδηλότερον, καὶ τὴν ἐν τοῖς ἔθνεσιν COMMENT. IN PSALMOS. A terra sunt, cognoscant viam vitæ, ac conversationis tuæ, per quam tu ambulasti, et quam tu ostendisti discipulis. C In omnibus gentibus salutare tuum. Atque ut họ, mines, inquit, in omnibus gentibus cognoscant. incarnationem tuam, quæ propter nos facta est. Hanc etenim salutare appellat, quia propter ean. salvamur. VERS. 4. Confiteantur tibi populi, Deus, confitean- tur tibi populi omnes. Populi quidem simpliciter dicti, ii intelligendi sunt, qui ex circumcisione : populi autem omnes, ii qui ex gentibus credidere, veluti plures ex multis nationibus congregati. Con- fleantur autem, hoc est, Gratias agant, et laudent, quod propter corum salutem humanam carnem assumpturus es. VERS. 5. Latentur, et exsullent gentes. Hæc clara sunt. De letitia autem, et exsultatione, ple- rumque alibi diximus. Deinde causam lætitia addit. Quoniam judicabis populos in rectitudine, et gen- les in terra diriges. Quoniam Judæos, qui olim, populi tui fuerunt, juste judicabis : eo quod te nou, susceperint. Et exsistens in terra, diriges gentes ad semitam virtutum. Vel, diriges gentes, quæ in terra sunt, omisso articulo. VERS.6. Confiteantur tibi populi, Deus, confiteantur tibi populi omnes. Eamdem rursus sententiam re- petit, ut celeres populos faciat, et promptiores eos reddat. Terra dedit fructum suum. Nominibus etenim a Deo benedictis, terra abunde fructificavit. Vel fructum terra homines appellat, qui e terra nati sunt, quique per tribulationes, et virtutum exer- citationes Deo in fructum dati sunt. Vel per fru- ctum, ipsum Christum intelligit. Benedicat nos Deus, Deus noster, benedicat nos Deus. Scribitur etiam hoc modo: Benedicat nos Deus, benedicat nos Deus, benedical nos Deus. Vide apertum ac denudatum sanctissima Trinitatis mysterium, hac triplicatione : Deus, Deus, Deus. Et metuant eum omnes fines terræ. Ea triplica- D tione quidem, ut diximus, tres expressit Personas, singulari autem sermone, eum, non eos adorari jubens, divinitatis unitatem significavit. Nam et si unaquæque Personarum Deus sit, omnes tamen Personæ non tres dii, sed unus esse Deus di- cuntur. n finem psalmus.cantici ipsi David. PSALMUS LXVII. In finem quidem inscribitur, quia Salvatoris adventum, et dæmonum destructionem manifestius Varim lectiones. nonnulla quæ nisi ab iis qui Græce sciunt, intelligi non possunt. Deest autem dictioni articulus, ut et in superiore versiculo dictioni tu (utrobique toúç). . (31) Supple γνώναι. (32) Ilic quoque vertenda non duxit interpres
3β Let those purposing evils against me be turned back in retreat and be utterly shamed. This also is found there, except that ‘let them be turned back and let them be utterly shamed’ is written as ‘may they be turned back and may they be utterly shamed’ in that psalm. From this it is clear that even though such things have an imperative form, yet they have an optative force.
4 Ἀποστραφήτωσαν παραυτίκα αἰσχυνόμενοι οἱ λέγοντές μοι, Εὖγε, εὖγε. Ὅμοιόν ἐστι τῷ, Κομισάσθωσαν παραχρῆμα αἰσχύνην αὐτῶν οἱ λέγοντές μοι, Εὖγε, εὖγε, ἐν ἐκείνῳ τῷ ψαλμῷ.ὁδὸν τῆς πολιτείας σου, ἦν αὐτὸς βαδίσας, ὑποδείξεις τοῖς μαθηταῖς. Εν πᾶσιν ἔθνεσιν τὸ σωτήριόν σου. Καὶ τοὺς ἐν πᾶσιν ἔθνεσιν ἀνθρώπους (31) τὴν δι' ἡμᾶς ἐνα ανθρώπησιν σου. Ταύτην γάρ καλεί σωτήριον, ὅτι δι' αὐτῆς σωζόμεθα · λείπει δὲ ἐν τοῖς ἔθνεσι τὸ ἄρο θρον· ὥσπερ καὶ ἐν τῷ ὄπισθεν στίχῳ, λείπει τὸ ἄρθρον, τῇ γῇ (32). Εξομολογησάσθωσάν σοι λαοί, ὁ Θεός, ἐξομο λογησάσθωσάν σοι λαοὶ πάντες. Λαοὶ μὲν ἁπλῶς οἱ ἐκ περιτομῆς· λαοὶ δὲ πάντες οἱ ἐξ ἐθνῶν, ὡς πλεί- ους ἐκ πολλῶν γενῶν. Ἐξομολογησάσθωσάν σοι δὲ, ἀντὶ τοῦ Εὐχαριστείτωσαν, καὶ ὑμνείτωσαν, ὧν ἐπὶ τῇ σωτηρίᾳ ἐνανθρώπησεις. Ευφρανθήτωσαν καὶ ἀγαλλιάσθωσαν ἔθνη. Ταῦτα σαφή. Περὶ γὰρ τῆς εὐφροσύνης καὶ ἀγαλ λιάσεως, διαφόρως προειρήκαμεν. Εἶτα επάγει καὶ τὴν αὐτὴν αἰτίαν τῆς χαρᾶς. Ὅτι κρινεῖς λαοὺς ἐν εὐθύτητι, καὶ ἔθνη ἐν τῇ γῇ ὁδηγήσεις. Διότι κατακρινεῖς μὲν δικαίως τοὺς Ἰουδαίους, τοὺς ποτὲ λαούς σου, οἷα μή παρα- δεξαμένους σε. Οδηγήσεις δὲ ἐν τῇ γῇ ὧν τὰ ἔθνη. "Η τὰ ἔθνη τὰ ἐν τῇ γῇ, κατ' ἔλλειψιν ἄρθρου δευτέρου. Εξομολογησάσθωσάν σοι λαοί, ὁ Θεὸς, ἐξ- ομολογησάσθωσάν σοι λαοὶ πάντες. Τὰ αὐτὰ πάλιν ἐπανέλαβεν, ἐπιταχύνων τοὺς λαοὺς καὶ προθυμο- τέρους ἀπεργαζόμενος. Γῆ ἔδωκε τὸν καρπὸν αὐτῆς. Τῶν ἀνθρώπων εὐλογηθέντων, καὶ ἡ γῆ δαψιλῶς ἐκαρποφόρησεν. "Η γῆς καρπὸν λέγει τοὺς ἐκ γῆς μὲν φῦντας ἀνθρώ- πους, τῷ Θεῷ δὲ καρποφορηθέντας διὰ θλίψεως ή ἀσκήσεως· ἡ αὐτὸν τὸν Χριστόν. Εὐλογήσαι ἡμᾶς ὁ Θεὸς, ὁ Θεὸς ἡμῶν, εὐλο γήσαι ἡμᾶς ὁ Θεός. Γράφεται καὶ οὕτως· Εύλο- γῆσαι ἡμᾶς ὁ Θεὸς, εὐλογήσαι ἡμᾶς ὁ Θεός, εὐλογήσαι ἡμᾶς, ὁ Θεός. Ορα παραγυμνούμενον τὸ τῆς ἁγίας Τρίαδος μυστήριον, τῷ τριπλασμῷ τοῦ Θεὸς, καὶ Θεὸς, καὶ Θεός. Καὶ φοβηθήτωσαν αὐτὸν πάντα τὰ πέρατα τῆς γῆς. Διὰ μὲν τοῦ τριπλασμοῦ τὸ τρισυπόστατον ἐνέφηνε· διὰ δὲ τοῦ εἰπεῖν ἐνικῶς αὐτὸν, τὸ ἑνιαῖον τῆς Θεότητος. Εἰ γὰρ καὶ Θεὸς ἔκαστον τῶν τριῶν προσώπων, ἀλλ' εἷς Θεὸς λέγεται τρισυπόστατος. Εἰς τὸ τέλος τῷ Δαβὶδ ψαλμὸς ᾠδῆς. ΨΑΛΜΟΣ ΕΖ. Εἰς τὸ τέλος μεν, ὅτι καὶ οὗτος προανακηρύττει τοῦ Σωτῆρος τὴν ἐπιφάνειαν ἐκδηλότερον, καὶ τὴν ἐν τοῖς ἔθνεσιν COMMENT. IN PSALMOS. A terra sunt, cognoscant viam vitæ, ac conversationis tuæ, per quam tu ambulasti, et quam tu ostendisti discipulis. C In omnibus gentibus salutare tuum. Atque ut họ, mines, inquit, in omnibus gentibus cognoscant. incarnationem tuam, quæ propter nos facta est. Hanc etenim salutare appellat, quia propter ean. salvamur. VERS. 4. Confiteantur tibi populi, Deus, confitean- tur tibi populi omnes. Populi quidem simpliciter dicti, ii intelligendi sunt, qui ex circumcisione : populi autem omnes, ii qui ex gentibus credidere, veluti plures ex multis nationibus congregati. Con- fleantur autem, hoc est, Gratias agant, et laudent, quod propter corum salutem humanam carnem assumpturus es. VERS. 5. Latentur, et exsullent gentes. Hæc clara sunt. De letitia autem, et exsultatione, ple- rumque alibi diximus. Deinde causam lætitia addit. Quoniam judicabis populos in rectitudine, et gen- les in terra diriges. Quoniam Judæos, qui olim, populi tui fuerunt, juste judicabis : eo quod te nou, susceperint. Et exsistens in terra, diriges gentes ad semitam virtutum. Vel, diriges gentes, quæ in terra sunt, omisso articulo. VERS.6. Confiteantur tibi populi, Deus, confiteantur tibi populi omnes. Eamdem rursus sententiam re- petit, ut celeres populos faciat, et promptiores eos reddat. Terra dedit fructum suum. Nominibus etenim a Deo benedictis, terra abunde fructificavit. Vel fructum terra homines appellat, qui e terra nati sunt, quique per tribulationes, et virtutum exer- citationes Deo in fructum dati sunt. Vel per fru- ctum, ipsum Christum intelligit. Benedicat nos Deus, Deus noster, benedicat nos Deus. Scribitur etiam hoc modo: Benedicat nos Deus, benedicat nos Deus, benedical nos Deus. Vide apertum ac denudatum sanctissima Trinitatis mysterium, hac triplicatione : Deus, Deus, Deus. Et metuant eum omnes fines terræ. Ea triplica- D tione quidem, ut diximus, tres expressit Personas, singulari autem sermone, eum, non eos adorari jubens, divinitatis unitatem significavit. Nam et si unaquæque Personarum Deus sit, omnes tamen Personæ non tres dii, sed unus esse Deus di- cuntur. n finem psalmus.cantici ipsi David. PSALMUS LXVII. In finem quidem inscribitur, quia Salvatoris adventum, et dæmonum destructionem manifestius Varim lectiones. nonnulla quæ nisi ab iis qui Græce sciunt, intelligi non possunt. Deest autem dictioni articulus, ut et in superiore versiculo dictioni tu (utrobique toúç). . (31) Supple γνώναι. (32) Ilic quoque vertenda non duxit interpres
4 Let those who are saying to me, ‘Good indeed, good indeed!’, be straightway turned back disgraced. This is like the verse in that psalm, Let those who are saying to me, ‘Good indeed, good in- deed!’ forthwith receive back for themselves their shame.
α Ἀγαλλιάσθωσαν καὶ εὐφρανθήτωσαν ἐπὶ σοὶ πάντες οἱ ζητοῦντές σε, ὁ Θεός. Ἐν ἐκείνῳ δὲ, ἀντὶ τοῦ, ὁ Θεὸς, ὁ Κύριος εἴρηται.ὁδὸν τῆς πολιτείας σου, ἦν αὐτὸς βαδίσας, ὑποδείξεις τοῖς μαθηταῖς. Εν πᾶσιν ἔθνεσιν τὸ σωτήριόν σου. Καὶ τοὺς ἐν πᾶσιν ἔθνεσιν ἀνθρώπους (31) τὴν δι' ἡμᾶς ἐνα ανθρώπησιν σου. Ταύτην γάρ καλεί σωτήριον, ὅτι δι' αὐτῆς σωζόμεθα · λείπει δὲ ἐν τοῖς ἔθνεσι τὸ ἄρο θρον· ὥσπερ καὶ ἐν τῷ ὄπισθεν στίχῳ, λείπει τὸ ἄρθρον, τῇ γῇ (32). Εξομολογησάσθωσάν σοι λαοί, ὁ Θεός, ἐξομο λογησάσθωσάν σοι λαοὶ πάντες. Λαοὶ μὲν ἁπλῶς οἱ ἐκ περιτομῆς· λαοὶ δὲ πάντες οἱ ἐξ ἐθνῶν, ὡς πλεί- ους ἐκ πολλῶν γενῶν. Ἐξομολογησάσθωσάν σοι δὲ, ἀντὶ τοῦ Εὐχαριστείτωσαν, καὶ ὑμνείτωσαν, ὧν ἐπὶ τῇ σωτηρίᾳ ἐνανθρώπησεις. Ευφρανθήτωσαν καὶ ἀγαλλιάσθωσαν ἔθνη. Ταῦτα σαφή. Περὶ γὰρ τῆς εὐφροσύνης καὶ ἀγαλ λιάσεως, διαφόρως προειρήκαμεν. Εἶτα επάγει καὶ τὴν αὐτὴν αἰτίαν τῆς χαρᾶς. Ὅτι κρινεῖς λαοὺς ἐν εὐθύτητι, καὶ ἔθνη ἐν τῇ γῇ ὁδηγήσεις. Διότι κατακρινεῖς μὲν δικαίως τοὺς Ἰουδαίους, τοὺς ποτὲ λαούς σου, οἷα μή παρα- δεξαμένους σε. Οδηγήσεις δὲ ἐν τῇ γῇ ὧν τὰ ἔθνη. "Η τὰ ἔθνη τὰ ἐν τῇ γῇ, κατ' ἔλλειψιν ἄρθρου δευτέρου. Εξομολογησάσθωσάν σοι λαοί, ὁ Θεὸς, ἐξ- ομολογησάσθωσάν σοι λαοὶ πάντες. Τὰ αὐτὰ πάλιν ἐπανέλαβεν, ἐπιταχύνων τοὺς λαοὺς καὶ προθυμο- τέρους ἀπεργαζόμενος. Γῆ ἔδωκε τὸν καρπὸν αὐτῆς. Τῶν ἀνθρώπων εὐλογηθέντων, καὶ ἡ γῆ δαψιλῶς ἐκαρποφόρησεν. "Η γῆς καρπὸν λέγει τοὺς ἐκ γῆς μὲν φῦντας ἀνθρώ- πους, τῷ Θεῷ δὲ καρποφορηθέντας διὰ θλίψεως ή ἀσκήσεως· ἡ αὐτὸν τὸν Χριστόν. Εὐλογήσαι ἡμᾶς ὁ Θεὸς, ὁ Θεὸς ἡμῶν, εὐλο γήσαι ἡμᾶς ὁ Θεός. Γράφεται καὶ οὕτως· Εύλο- γῆσαι ἡμᾶς ὁ Θεὸς, εὐλογήσαι ἡμᾶς ὁ Θεός, εὐλογήσαι ἡμᾶς, ὁ Θεός. Ορα παραγυμνούμενον τὸ τῆς ἁγίας Τρίαδος μυστήριον, τῷ τριπλασμῷ τοῦ Θεὸς, καὶ Θεὸς, καὶ Θεός. Καὶ φοβηθήτωσαν αὐτὸν πάντα τὰ πέρατα τῆς γῆς. Διὰ μὲν τοῦ τριπλασμοῦ τὸ τρισυπόστατον ἐνέφηνε· διὰ δὲ τοῦ εἰπεῖν ἐνικῶς αὐτὸν, τὸ ἑνιαῖον τῆς Θεότητος. Εἰ γὰρ καὶ Θεὸς ἔκαστον τῶν τριῶν προσώπων, ἀλλ' εἷς Θεὸς λέγεται τρισυπόστατος. Εἰς τὸ τέλος τῷ Δαβὶδ ψαλμὸς ᾠδῆς. ΨΑΛΜΟΣ ΕΖ. Εἰς τὸ τέλος μεν, ὅτι καὶ οὗτος προανακηρύττει τοῦ Σωτῆρος τὴν ἐπιφάνειαν ἐκδηλότερον, καὶ τὴν ἐν τοῖς ἔθνεσιν COMMENT. IN PSALMOS. A terra sunt, cognoscant viam vitæ, ac conversationis tuæ, per quam tu ambulasti, et quam tu ostendisti discipulis. C In omnibus gentibus salutare tuum. Atque ut họ, mines, inquit, in omnibus gentibus cognoscant. incarnationem tuam, quæ propter nos facta est. Hanc etenim salutare appellat, quia propter ean. salvamur. VERS. 4. Confiteantur tibi populi, Deus, confitean- tur tibi populi omnes. Populi quidem simpliciter dicti, ii intelligendi sunt, qui ex circumcisione : populi autem omnes, ii qui ex gentibus credidere, veluti plures ex multis nationibus congregati. Con- fleantur autem, hoc est, Gratias agant, et laudent, quod propter corum salutem humanam carnem assumpturus es. VERS. 5. Latentur, et exsullent gentes. Hæc clara sunt. De letitia autem, et exsultatione, ple- rumque alibi diximus. Deinde causam lætitia addit. Quoniam judicabis populos in rectitudine, et gen- les in terra diriges. Quoniam Judæos, qui olim, populi tui fuerunt, juste judicabis : eo quod te nou, susceperint. Et exsistens in terra, diriges gentes ad semitam virtutum. Vel, diriges gentes, quæ in terra sunt, omisso articulo. VERS.6. Confiteantur tibi populi, Deus, confiteantur tibi populi omnes. Eamdem rursus sententiam re- petit, ut celeres populos faciat, et promptiores eos reddat. Terra dedit fructum suum. Nominibus etenim a Deo benedictis, terra abunde fructificavit. Vel fructum terra homines appellat, qui e terra nati sunt, quique per tribulationes, et virtutum exer- citationes Deo in fructum dati sunt. Vel per fru- ctum, ipsum Christum intelligit. Benedicat nos Deus, Deus noster, benedicat nos Deus. Scribitur etiam hoc modo: Benedicat nos Deus, benedicat nos Deus, benedical nos Deus. Vide apertum ac denudatum sanctissima Trinitatis mysterium, hac triplicatione : Deus, Deus, Deus. Et metuant eum omnes fines terræ. Ea triplica- D tione quidem, ut diximus, tres expressit Personas, singulari autem sermone, eum, non eos adorari jubens, divinitatis unitatem significavit. Nam et si unaquæque Personarum Deus sit, omnes tamen Personæ non tres dii, sed unus esse Deus di- cuntur. n finem psalmus.cantici ipsi David. PSALMUS LXVII. In finem quidem inscribitur, quia Salvatoris adventum, et dæmonum destructionem manifestius Varim lectiones. nonnulla quæ nisi ab iis qui Græce sciunt, intelligi non possunt. Deest autem dictioni articulus, ut et in superiore versiculo dictioni tu (utrobique toúç). . (31) Supple γνώναι. (32) Ilic quoque vertenda non duxit interpres
5α Let those who seek you, O God, rejoice and be glad. In that psalm, instead of ‘O God’, ‘O Lord’ is said.
β Καὶ λεγέτωσαν διαπαντὸς, Μεγαλυνθήτω ὁ Θεὸς, οἱ ἀγαπῶντες τὸ σωτήριόν σου. Πάλιν ἐν ἐκείνῳ ἀντὶ μὲν τοῦ, λεγέτωσαν, εἰπάτωσαν, ἀντὶ δὲ τοῦ, ὁ Θεὸς, ὁ Κύριος εἴρηται.ὁδὸν τῆς πολιτείας σου, ἦν αὐτὸς βαδίσας, ὑποδείξεις τοῖς μαθηταῖς. Εν πᾶσιν ἔθνεσιν τὸ σωτήριόν σου. Καὶ τοὺς ἐν πᾶσιν ἔθνεσιν ἀνθρώπους (31) τὴν δι' ἡμᾶς ἐνα ανθρώπησιν σου. Ταύτην γάρ καλεί σωτήριον, ὅτι δι' αὐτῆς σωζόμεθα · λείπει δὲ ἐν τοῖς ἔθνεσι τὸ ἄρο θρον· ὥσπερ καὶ ἐν τῷ ὄπισθεν στίχῳ, λείπει τὸ ἄρθρον, τῇ γῇ (32). Εξομολογησάσθωσάν σοι λαοί, ὁ Θεός, ἐξομο λογησάσθωσάν σοι λαοὶ πάντες. Λαοὶ μὲν ἁπλῶς οἱ ἐκ περιτομῆς· λαοὶ δὲ πάντες οἱ ἐξ ἐθνῶν, ὡς πλεί- ους ἐκ πολλῶν γενῶν. Ἐξομολογησάσθωσάν σοι δὲ, ἀντὶ τοῦ Εὐχαριστείτωσαν, καὶ ὑμνείτωσαν, ὧν ἐπὶ τῇ σωτηρίᾳ ἐνανθρώπησεις. Ευφρανθήτωσαν καὶ ἀγαλλιάσθωσαν ἔθνη. Ταῦτα σαφή. Περὶ γὰρ τῆς εὐφροσύνης καὶ ἀγαλ λιάσεως, διαφόρως προειρήκαμεν. Εἶτα επάγει καὶ τὴν αὐτὴν αἰτίαν τῆς χαρᾶς. Ὅτι κρινεῖς λαοὺς ἐν εὐθύτητι, καὶ ἔθνη ἐν τῇ γῇ ὁδηγήσεις. Διότι κατακρινεῖς μὲν δικαίως τοὺς Ἰουδαίους, τοὺς ποτὲ λαούς σου, οἷα μή παρα- δεξαμένους σε. Οδηγήσεις δὲ ἐν τῇ γῇ ὧν τὰ ἔθνη. "Η τὰ ἔθνη τὰ ἐν τῇ γῇ, κατ' ἔλλειψιν ἄρθρου δευτέρου. Εξομολογησάσθωσάν σοι λαοί, ὁ Θεὸς, ἐξ- ομολογησάσθωσάν σοι λαοὶ πάντες. Τὰ αὐτὰ πάλιν ἐπανέλαβεν, ἐπιταχύνων τοὺς λαοὺς καὶ προθυμο- τέρους ἀπεργαζόμενος. Γῆ ἔδωκε τὸν καρπὸν αὐτῆς. Τῶν ἀνθρώπων εὐλογηθέντων, καὶ ἡ γῆ δαψιλῶς ἐκαρποφόρησεν. "Η γῆς καρπὸν λέγει τοὺς ἐκ γῆς μὲν φῦντας ἀνθρώ- πους, τῷ Θεῷ δὲ καρποφορηθέντας διὰ θλίψεως ή ἀσκήσεως· ἡ αὐτὸν τὸν Χριστόν. Εὐλογήσαι ἡμᾶς ὁ Θεὸς, ὁ Θεὸς ἡμῶν, εὐλο γήσαι ἡμᾶς ὁ Θεός. Γράφεται καὶ οὕτως· Εύλο- γῆσαι ἡμᾶς ὁ Θεὸς, εὐλογήσαι ἡμᾶς ὁ Θεός, εὐλογήσαι ἡμᾶς, ὁ Θεός. Ορα παραγυμνούμενον τὸ τῆς ἁγίας Τρίαδος μυστήριον, τῷ τριπλασμῷ τοῦ Θεὸς, καὶ Θεὸς, καὶ Θεός. Καὶ φοβηθήτωσαν αὐτὸν πάντα τὰ πέρατα τῆς γῆς. Διὰ μὲν τοῦ τριπλασμοῦ τὸ τρισυπόστατον ἐνέφηνε· διὰ δὲ τοῦ εἰπεῖν ἐνικῶς αὐτὸν, τὸ ἑνιαῖον τῆς Θεότητος. Εἰ γὰρ καὶ Θεὸς ἔκαστον τῶν τριῶν προσώπων, ἀλλ' εἷς Θεὸς λέγεται τρισυπόστατος. Εἰς τὸ τέλος τῷ Δαβὶδ ψαλμὸς ᾠδῆς. ΨΑΛΜΟΣ ΕΖ. Εἰς τὸ τέλος μεν, ὅτι καὶ οὗτος προανακηρύττει τοῦ Σωτῆρος τὴν ἐπιφάνειαν ἐκδηλότερον, καὶ τὴν ἐν τοῖς ἔθνεσιν COMMENT. IN PSALMOS. A terra sunt, cognoscant viam vitæ, ac conversationis tuæ, per quam tu ambulasti, et quam tu ostendisti discipulis. C In omnibus gentibus salutare tuum. Atque ut họ, mines, inquit, in omnibus gentibus cognoscant. incarnationem tuam, quæ propter nos facta est. Hanc etenim salutare appellat, quia propter ean. salvamur. VERS. 4. Confiteantur tibi populi, Deus, confitean- tur tibi populi omnes. Populi quidem simpliciter dicti, ii intelligendi sunt, qui ex circumcisione : populi autem omnes, ii qui ex gentibus credidere, veluti plures ex multis nationibus congregati. Con- fleantur autem, hoc est, Gratias agant, et laudent, quod propter corum salutem humanam carnem assumpturus es. VERS. 5. Latentur, et exsullent gentes. Hæc clara sunt. De letitia autem, et exsultatione, ple- rumque alibi diximus. Deinde causam lætitia addit. Quoniam judicabis populos in rectitudine, et gen- les in terra diriges. Quoniam Judæos, qui olim, populi tui fuerunt, juste judicabis : eo quod te nou, susceperint. Et exsistens in terra, diriges gentes ad semitam virtutum. Vel, diriges gentes, quæ in terra sunt, omisso articulo. VERS.6. Confiteantur tibi populi, Deus, confiteantur tibi populi omnes. Eamdem rursus sententiam re- petit, ut celeres populos faciat, et promptiores eos reddat. Terra dedit fructum suum. Nominibus etenim a Deo benedictis, terra abunde fructificavit. Vel fructum terra homines appellat, qui e terra nati sunt, quique per tribulationes, et virtutum exer- citationes Deo in fructum dati sunt. Vel per fru- ctum, ipsum Christum intelligit. Benedicat nos Deus, Deus noster, benedicat nos Deus. Scribitur etiam hoc modo: Benedicat nos Deus, benedicat nos Deus, benedical nos Deus. Vide apertum ac denudatum sanctissima Trinitatis mysterium, hac triplicatione : Deus, Deus, Deus. Et metuant eum omnes fines terræ. Ea triplica- D tione quidem, ut diximus, tres expressit Personas, singulari autem sermone, eum, non eos adorari jubens, divinitatis unitatem significavit. Nam et si unaquæque Personarum Deus sit, omnes tamen Personæ non tres dii, sed unus esse Deus di- cuntur. n finem psalmus.cantici ipsi David. PSALMUS LXVII. In finem quidem inscribitur, quia Salvatoris adventum, et dæmonum destructionem manifestius Varim lectiones. nonnulla quæ nisi ab iis qui Græce sciunt, intelligi non possunt. Deest autem dictioni articulus, ut et in superiore versiculo dictioni tu (utrobique toúç). . (31) Supple γνώναι. (32) Ilic quoque vertenda non duxit interpres
5β And let those who love your salvation ever be saying, ‘Let God be magnified’. Again in that psalm ‘let them say continually’ is found instead of ‘let them ever be saying’ and instead of ‘God’, ‘the Lord’ is said.
α Ἐγὼ δὲ πτωχός εἰμι καὶ πένης, ὁ Θεὸς, βοήθησόν μοι. Ἐν ἐκείνῳ δὲ, ἀντὶ τοῦ, ὁ Θεὸς, βοήθησόν μοι, Κύριος φροντιεῖ μου, κεῖται.ὁδὸν τῆς πολιτείας σου, ἦν αὐτὸς βαδίσας, ὑποδείξεις τοῖς μαθηταῖς. Εν πᾶσιν ἔθνεσιν τὸ σωτήριόν σου. Καὶ τοὺς ἐν πᾶσιν ἔθνεσιν ἀνθρώπους (31) τὴν δι' ἡμᾶς ἐνα ανθρώπησιν σου. Ταύτην γάρ καλεί σωτήριον, ὅτι δι' αὐτῆς σωζόμεθα · λείπει δὲ ἐν τοῖς ἔθνεσι τὸ ἄρο θρον· ὥσπερ καὶ ἐν τῷ ὄπισθεν στίχῳ, λείπει τὸ ἄρθρον, τῇ γῇ (32). Εξομολογησάσθωσάν σοι λαοί, ὁ Θεός, ἐξομο λογησάσθωσάν σοι λαοὶ πάντες. Λαοὶ μὲν ἁπλῶς οἱ ἐκ περιτομῆς· λαοὶ δὲ πάντες οἱ ἐξ ἐθνῶν, ὡς πλεί- ους ἐκ πολλῶν γενῶν. Ἐξομολογησάσθωσάν σοι δὲ, ἀντὶ τοῦ Εὐχαριστείτωσαν, καὶ ὑμνείτωσαν, ὧν ἐπὶ τῇ σωτηρίᾳ ἐνανθρώπησεις. Ευφρανθήτωσαν καὶ ἀγαλλιάσθωσαν ἔθνη. Ταῦτα σαφή. Περὶ γὰρ τῆς εὐφροσύνης καὶ ἀγαλ λιάσεως, διαφόρως προειρήκαμεν. Εἶτα επάγει καὶ τὴν αὐτὴν αἰτίαν τῆς χαρᾶς. Ὅτι κρινεῖς λαοὺς ἐν εὐθύτητι, καὶ ἔθνη ἐν τῇ γῇ ὁδηγήσεις. Διότι κατακρινεῖς μὲν δικαίως τοὺς Ἰουδαίους, τοὺς ποτὲ λαούς σου, οἷα μή παρα- δεξαμένους σε. Οδηγήσεις δὲ ἐν τῇ γῇ ὧν τὰ ἔθνη. "Η τὰ ἔθνη τὰ ἐν τῇ γῇ, κατ' ἔλλειψιν ἄρθρου δευτέρου. Εξομολογησάσθωσάν σοι λαοί, ὁ Θεὸς, ἐξ- ομολογησάσθωσάν σοι λαοὶ πάντες. Τὰ αὐτὰ πάλιν ἐπανέλαβεν, ἐπιταχύνων τοὺς λαοὺς καὶ προθυμο- τέρους ἀπεργαζόμενος. Γῆ ἔδωκε τὸν καρπὸν αὐτῆς. Τῶν ἀνθρώπων εὐλογηθέντων, καὶ ἡ γῆ δαψιλῶς ἐκαρποφόρησεν. "Η γῆς καρπὸν λέγει τοὺς ἐκ γῆς μὲν φῦντας ἀνθρώ- πους, τῷ Θεῷ δὲ καρποφορηθέντας διὰ θλίψεως ή ἀσκήσεως· ἡ αὐτὸν τὸν Χριστόν. Εὐλογήσαι ἡμᾶς ὁ Θεὸς, ὁ Θεὸς ἡμῶν, εὐλο γήσαι ἡμᾶς ὁ Θεός. Γράφεται καὶ οὕτως· Εύλο- γῆσαι ἡμᾶς ὁ Θεὸς, εὐλογήσαι ἡμᾶς ὁ Θεός, εὐλογήσαι ἡμᾶς, ὁ Θεός. Ορα παραγυμνούμενον τὸ τῆς ἁγίας Τρίαδος μυστήριον, τῷ τριπλασμῷ τοῦ Θεὸς, καὶ Θεὸς, καὶ Θεός. Καὶ φοβηθήτωσαν αὐτὸν πάντα τὰ πέρατα τῆς γῆς. Διὰ μὲν τοῦ τριπλασμοῦ τὸ τρισυπόστατον ἐνέφηνε· διὰ δὲ τοῦ εἰπεῖν ἐνικῶς αὐτὸν, τὸ ἑνιαῖον τῆς Θεότητος. Εἰ γὰρ καὶ Θεὸς ἔκαστον τῶν τριῶν προσώπων, ἀλλ' εἷς Θεὸς λέγεται τρισυπόστατος. Εἰς τὸ τέλος τῷ Δαβὶδ ψαλμὸς ᾠδῆς. ΨΑΛΜΟΣ ΕΖ. Εἰς τὸ τέλος μεν, ὅτι καὶ οὗτος προανακηρύττει τοῦ Σωτῆρος τὴν ἐπιφάνειαν ἐκδηλότερον, καὶ τὴν ἐν τοῖς ἔθνεσιν COMMENT. IN PSALMOS. A terra sunt, cognoscant viam vitæ, ac conversationis tuæ, per quam tu ambulasti, et quam tu ostendisti discipulis. C In omnibus gentibus salutare tuum. Atque ut họ, mines, inquit, in omnibus gentibus cognoscant. incarnationem tuam, quæ propter nos facta est. Hanc etenim salutare appellat, quia propter ean. salvamur. VERS. 4. Confiteantur tibi populi, Deus, confitean- tur tibi populi omnes. Populi quidem simpliciter dicti, ii intelligendi sunt, qui ex circumcisione : populi autem omnes, ii qui ex gentibus credidere, veluti plures ex multis nationibus congregati. Con- fleantur autem, hoc est, Gratias agant, et laudent, quod propter corum salutem humanam carnem assumpturus es. VERS. 5. Latentur, et exsullent gentes. Hæc clara sunt. De letitia autem, et exsultatione, ple- rumque alibi diximus. Deinde causam lætitia addit. Quoniam judicabis populos in rectitudine, et gen- les in terra diriges. Quoniam Judæos, qui olim, populi tui fuerunt, juste judicabis : eo quod te nou, susceperint. Et exsistens in terra, diriges gentes ad semitam virtutum. Vel, diriges gentes, quæ in terra sunt, omisso articulo. VERS.6. Confiteantur tibi populi, Deus, confiteantur tibi populi omnes. Eamdem rursus sententiam re- petit, ut celeres populos faciat, et promptiores eos reddat. Terra dedit fructum suum. Nominibus etenim a Deo benedictis, terra abunde fructificavit. Vel fructum terra homines appellat, qui e terra nati sunt, quique per tribulationes, et virtutum exer- citationes Deo in fructum dati sunt. Vel per fru- ctum, ipsum Christum intelligit. Benedicat nos Deus, Deus noster, benedicat nos Deus. Scribitur etiam hoc modo: Benedicat nos Deus, benedicat nos Deus, benedical nos Deus. Vide apertum ac denudatum sanctissima Trinitatis mysterium, hac triplicatione : Deus, Deus, Deus. Et metuant eum omnes fines terræ. Ea triplica- D tione quidem, ut diximus, tres expressit Personas, singulari autem sermone, eum, non eos adorari jubens, divinitatis unitatem significavit. Nam et si unaquæque Personarum Deus sit, omnes tamen Personæ non tres dii, sed unus esse Deus di- cuntur. n finem psalmus.cantici ipsi David. PSALMUS LXVII. In finem quidem inscribitur, quia Salvatoris adventum, et dæmonum destructionem manifestius Varim lectiones. nonnulla quæ nisi ab iis qui Græce sciunt, intelligi non possunt. Deest autem dictioni articulus, ut et in superiore versiculo dictioni tu (utrobique toúç). . (31) Supple γνώναι. (32) Ilic quoque vertenda non duxit interpres
6α But I am poor and needy; help me, O God. In that psalm, instead of, ‘help me, O God’, ‘the Lord will care for me’, is found.
β Βοηθός μου καὶ ῥύστης μου εἶ σὺ, Κύριε, μὴ χρονίσῃς. Ἐν ἐκείνῳ δὲ, ἀντὶ τοῦ, ῥύστης, ὑπερασπιστὴς κεῖται, καὶ ἀντὶ τοῦ, Κύριε, πάλιν, ὁ Θεός μου.ὁδὸν τῆς πολιτείας σου, ἦν αὐτὸς βαδίσας, ὑποδείξεις τοῖς μαθηταῖς. Εν πᾶσιν ἔθνεσιν τὸ σωτήριόν σου. Καὶ τοὺς ἐν πᾶσιν ἔθνεσιν ἀνθρώπους (31) τὴν δι' ἡμᾶς ἐνα ανθρώπησιν σου. Ταύτην γάρ καλεί σωτήριον, ὅτι δι' αὐτῆς σωζόμεθα · λείπει δὲ ἐν τοῖς ἔθνεσι τὸ ἄρο θρον· ὥσπερ καὶ ἐν τῷ ὄπισθεν στίχῳ, λείπει τὸ ἄρθρον, τῇ γῇ (32). Εξομολογησάσθωσάν σοι λαοί, ὁ Θεός, ἐξομο λογησάσθωσάν σοι λαοὶ πάντες. Λαοὶ μὲν ἁπλῶς οἱ ἐκ περιτομῆς· λαοὶ δὲ πάντες οἱ ἐξ ἐθνῶν, ὡς πλεί- ους ἐκ πολλῶν γενῶν. Ἐξομολογησάσθωσάν σοι δὲ, ἀντὶ τοῦ Εὐχαριστείτωσαν, καὶ ὑμνείτωσαν, ὧν ἐπὶ τῇ σωτηρίᾳ ἐνανθρώπησεις. Ευφρανθήτωσαν καὶ ἀγαλλιάσθωσαν ἔθνη. Ταῦτα σαφή. Περὶ γὰρ τῆς εὐφροσύνης καὶ ἀγαλ λιάσεως, διαφόρως προειρήκαμεν. Εἶτα επάγει καὶ τὴν αὐτὴν αἰτίαν τῆς χαρᾶς. Ὅτι κρινεῖς λαοὺς ἐν εὐθύτητι, καὶ ἔθνη ἐν τῇ γῇ ὁδηγήσεις. Διότι κατακρινεῖς μὲν δικαίως τοὺς Ἰουδαίους, τοὺς ποτὲ λαούς σου, οἷα μή παρα- δεξαμένους σε. Οδηγήσεις δὲ ἐν τῇ γῇ ὧν τὰ ἔθνη. "Η τὰ ἔθνη τὰ ἐν τῇ γῇ, κατ' ἔλλειψιν ἄρθρου δευτέρου. Εξομολογησάσθωσάν σοι λαοί, ὁ Θεὸς, ἐξ- ομολογησάσθωσάν σοι λαοὶ πάντες. Τὰ αὐτὰ πάλιν ἐπανέλαβεν, ἐπιταχύνων τοὺς λαοὺς καὶ προθυμο- τέρους ἀπεργαζόμενος. Γῆ ἔδωκε τὸν καρπὸν αὐτῆς. Τῶν ἀνθρώπων εὐλογηθέντων, καὶ ἡ γῆ δαψιλῶς ἐκαρποφόρησεν. "Η γῆς καρπὸν λέγει τοὺς ἐκ γῆς μὲν φῦντας ἀνθρώ- πους, τῷ Θεῷ δὲ καρποφορηθέντας διὰ θλίψεως ή ἀσκήσεως· ἡ αὐτὸν τὸν Χριστόν. Εὐλογήσαι ἡμᾶς ὁ Θεὸς, ὁ Θεὸς ἡμῶν, εὐλο γήσαι ἡμᾶς ὁ Θεός. Γράφεται καὶ οὕτως· Εύλο- γῆσαι ἡμᾶς ὁ Θεὸς, εὐλογήσαι ἡμᾶς ὁ Θεός, εὐλογήσαι ἡμᾶς, ὁ Θεός. Ορα παραγυμνούμενον τὸ τῆς ἁγίας Τρίαδος μυστήριον, τῷ τριπλασμῷ τοῦ Θεὸς, καὶ Θεὸς, καὶ Θεός. Καὶ φοβηθήτωσαν αὐτὸν πάντα τὰ πέρατα τῆς γῆς. Διὰ μὲν τοῦ τριπλασμοῦ τὸ τρισυπόστατον ἐνέφηνε· διὰ δὲ τοῦ εἰπεῖν ἐνικῶς αὐτὸν, τὸ ἑνιαῖον τῆς Θεότητος. Εἰ γὰρ καὶ Θεὸς ἔκαστον τῶν τριῶν προσώπων, ἀλλ' εἷς Θεὸς λέγεται τρισυπόστατος. Εἰς τὸ τέλος τῷ Δαβὶδ ψαλμὸς ᾠδῆς. ΨΑΛΜΟΣ ΕΖ. Εἰς τὸ τέλος μεν, ὅτι καὶ οὗτος προανακηρύττει τοῦ Σωτῆρος τὴν ἐπιφάνειαν ἐκδηλότερον, καὶ τὴν ἐν τοῖς ἔθνεσιν COMMENT. IN PSALMOS. A terra sunt, cognoscant viam vitæ, ac conversationis tuæ, per quam tu ambulasti, et quam tu ostendisti discipulis. C In omnibus gentibus salutare tuum. Atque ut họ, mines, inquit, in omnibus gentibus cognoscant. incarnationem tuam, quæ propter nos facta est. Hanc etenim salutare appellat, quia propter ean. salvamur. VERS. 4. Confiteantur tibi populi, Deus, confitean- tur tibi populi omnes. Populi quidem simpliciter dicti, ii intelligendi sunt, qui ex circumcisione : populi autem omnes, ii qui ex gentibus credidere, veluti plures ex multis nationibus congregati. Con- fleantur autem, hoc est, Gratias agant, et laudent, quod propter corum salutem humanam carnem assumpturus es. VERS. 5. Latentur, et exsullent gentes. Hæc clara sunt. De letitia autem, et exsultatione, ple- rumque alibi diximus. Deinde causam lætitia addit. Quoniam judicabis populos in rectitudine, et gen- les in terra diriges. Quoniam Judæos, qui olim, populi tui fuerunt, juste judicabis : eo quod te nou, susceperint. Et exsistens in terra, diriges gentes ad semitam virtutum. Vel, diriges gentes, quæ in terra sunt, omisso articulo. VERS.6. Confiteantur tibi populi, Deus, confiteantur tibi populi omnes. Eamdem rursus sententiam re- petit, ut celeres populos faciat, et promptiores eos reddat. Terra dedit fructum suum. Nominibus etenim a Deo benedictis, terra abunde fructificavit. Vel fructum terra homines appellat, qui e terra nati sunt, quique per tribulationes, et virtutum exer- citationes Deo in fructum dati sunt. Vel per fru- ctum, ipsum Christum intelligit. Benedicat nos Deus, Deus noster, benedicat nos Deus. Scribitur etiam hoc modo: Benedicat nos Deus, benedicat nos Deus, benedical nos Deus. Vide apertum ac denudatum sanctissima Trinitatis mysterium, hac triplicatione : Deus, Deus, Deus. Et metuant eum omnes fines terræ. Ea triplica- D tione quidem, ut diximus, tres expressit Personas, singulari autem sermone, eum, non eos adorari jubens, divinitatis unitatem significavit. Nam et si unaquæque Personarum Deus sit, omnes tamen Personæ non tres dii, sed unus esse Deus di- cuntur. n finem psalmus.cantici ipsi David. PSALMUS LXVII. In finem quidem inscribitur, quia Salvatoris adventum, et dæmonum destructionem manifestius Varim lectiones. nonnulla quæ nisi ab iis qui Græce sciunt, intelligi non possunt. Deest autem dictioni articulus, ut et in superiore versiculo dictioni tu (utrobique toúç). . (31) Supple γνώναι. (32) Ilic quoque vertenda non duxit interpres
6β You, O Lord, are my helper and deliverer, do not delay. In that psalm, instead of, ‘deliverer’, ‘defender, is found, and instead of ‘O Lord’, ‘O my God’.
Psalmus LXXXII
PG 128:85770 ο΄
PG 128:709α Τῷ Δαυίδ· ψαλμός· τῶν υἱῶν ᾽Ιωναδὰβ καὶ τῶν πρώτως αἰχμαλωτισθέντων· ἀνεπίγραφος παρ’ Ἑβραίοις. Προσώπῳ, φησὶ, τῶν υἱῶν ᾽Ιωναδὰβ καὶ τῶν ἄλλων τῶν πρώτως αἰχμαλωτισ- Jer 42 θέντων ὑπὸ Βαβυλωνίων πεποίηται τῷ Δαυίδ. Ταύτην δὲ τὴν ἐπιγραφὴν οἱ Ἑβδομήκοντα ἐπέγραψαν, εὑρόντες ἀνεπίγραφον τὸν ψαλμόν. Oἱ μέντοι ἔκγονοι τοῦ ᾽Ιωναδὰβ, ἐπίσημοι ἦσαν τηνικαῦτα παρὰ τοῖς αἰχμαλώτοις. Σωτηρίαν δὲ ὁ ψαλμὸς αἰτεῖ καὶ τῶν πολεμούντων ἀπαλλαγήν· διὸ καὶ ἡμῖν προσήκει κατά τε τῶν νοητῶν καὶ αἰσθητῶν πολεμίων. β-2 Ἐπὶ σοὶ, Κύριε, ἤλπισα, μὴ καταισχυνθείην εἰς τὸν αἰῶνα· ἐν τῇ δικαιοσύνῃ σου ῥῦσαί με καὶ ἐξελοῦ με· κλῖνον πρός με τὸ οὖς σου καὶ σῶσόν με. Ταῦτα πάντα τὰ ῥητὰ ἐν τῷ λ΄ ψαλμῷ κεῖνται. Ἀντὶ δὲ τοῦ, σῶσόν με, φησὶν ἐκεῖ, τάχυνον τοῦ ἐξελέσθαι με.ὁδὸν τῆς πολιτείας σου, ἦν αὐτὸς βαδίσας, ὑποδείξεις τοῖς μαθηταῖς. Εν πᾶσιν ἔθνεσιν τὸ σωτήριόν σου. Καὶ τοὺς ἐν πᾶσιν ἔθνεσιν ἀνθρώπους (31) τὴν δι' ἡμᾶς ἐνα ανθρώπησιν σου. Ταύτην γάρ καλεί σωτήριον, ὅτι δι' αὐτῆς σωζόμεθα · λείπει δὲ ἐν τοῖς ἔθνεσι τὸ ἄρο θρον· ὥσπερ καὶ ἐν τῷ ὄπισθεν στίχῳ, λείπει τὸ ἄρθρον, τῇ γῇ (32). Εξομολογησάσθωσάν σοι λαοί, ὁ Θεός, ἐξομο λογησάσθωσάν σοι λαοὶ πάντες. Λαοὶ μὲν ἁπλῶς οἱ ἐκ περιτομῆς· λαοὶ δὲ πάντες οἱ ἐξ ἐθνῶν, ὡς πλεί- ους ἐκ πολλῶν γενῶν. Ἐξομολογησάσθωσάν σοι δὲ, ἀντὶ τοῦ Εὐχαριστείτωσαν, καὶ ὑμνείτωσαν, ὧν ἐπὶ τῇ σωτηρίᾳ ἐνανθρώπησεις. Ευφρανθήτωσαν καὶ ἀγαλλιάσθωσαν ἔθνη. Ταῦτα σαφή. Περὶ γὰρ τῆς εὐφροσύνης καὶ ἀγαλ λιάσεως, διαφόρως προειρήκαμεν. Εἶτα επάγει καὶ τὴν αὐτὴν αἰτίαν τῆς χαρᾶς. Ὅτι κρινεῖς λαοὺς ἐν εὐθύτητι, καὶ ἔθνη ἐν τῇ γῇ ὁδηγήσεις. Διότι κατακρινεῖς μὲν δικαίως τοὺς Ἰουδαίους, τοὺς ποτὲ λαούς σου, οἷα μή παρα- δεξαμένους σε. Οδηγήσεις δὲ ἐν τῇ γῇ ὧν τὰ ἔθνη. "Η τὰ ἔθνη τὰ ἐν τῇ γῇ, κατ' ἔλλειψιν ἄρθρου δευτέρου. Εξομολογησάσθωσάν σοι λαοί, ὁ Θεὸς, ἐξ- ομολογησάσθωσάν σοι λαοὶ πάντες. Τὰ αὐτὰ πάλιν ἐπανέλαβεν, ἐπιταχύνων τοὺς λαοὺς καὶ προθυμο- τέρους ἀπεργαζόμενος. Γῆ ἔδωκε τὸν καρπὸν αὐτῆς. Τῶν ἀνθρώπων εὐλογηθέντων, καὶ ἡ γῆ δαψιλῶς ἐκαρποφόρησεν. "Η γῆς καρπὸν λέγει τοὺς ἐκ γῆς μὲν φῦντας ἀνθρώ- πους, τῷ Θεῷ δὲ καρποφορηθέντας διὰ θλίψεως ή ἀσκήσεως· ἡ αὐτὸν τὸν Χριστόν. Εὐλογήσαι ἡμᾶς ὁ Θεὸς, ὁ Θεὸς ἡμῶν, εὐλο γήσαι ἡμᾶς ὁ Θεός. Γράφεται καὶ οὕτως· Εύλο- γῆσαι ἡμᾶς ὁ Θεὸς, εὐλογήσαι ἡμᾶς ὁ Θεός, εὐλογήσαι ἡμᾶς, ὁ Θεός. Ορα παραγυμνούμενον τὸ τῆς ἁγίας Τρίαδος μυστήριον, τῷ τριπλασμῷ τοῦ Θεὸς, καὶ Θεὸς, καὶ Θεός. Καὶ φοβηθήτωσαν αὐτὸν πάντα τὰ πέρατα τῆς γῆς. Διὰ μὲν τοῦ τριπλασμοῦ τὸ τρισυπόστατον ἐνέφηνε· διὰ δὲ τοῦ εἰπεῖν ἐνικῶς αὐτὸν, τὸ ἑνιαῖον τῆς Θεότητος. Εἰ γὰρ καὶ Θεὸς ἔκαστον τῶν τριῶν προσώπων, ἀλλ' εἷς Θεὸς λέγεται τρισυπόστατος. Εἰς τὸ τέλος τῷ Δαβὶδ ψαλμὸς ᾠδῆς. ΨΑΛΜΟΣ ΕΖ. Εἰς τὸ τέλος μεν, ὅτι καὶ οὗτος προανακηρύττει τοῦ Σωτῆρος τὴν ἐπιφάνειαν ἐκδηλότερον, καὶ τὴν ἐν τοῖς ἔθνεσιν COMMENT. IN PSALMOS. A terra sunt, cognoscant viam vitæ, ac conversationis tuæ, per quam tu ambulasti, et quam tu ostendisti discipulis. C In omnibus gentibus salutare tuum. Atque ut họ, mines, inquit, in omnibus gentibus cognoscant. incarnationem tuam, quæ propter nos facta est. Hanc etenim salutare appellat, quia propter ean. salvamur. VERS. 4. Confiteantur tibi populi, Deus, confitean- tur tibi populi omnes. Populi quidem simpliciter dicti, ii intelligendi sunt, qui ex circumcisione : populi autem omnes, ii qui ex gentibus credidere, veluti plures ex multis nationibus congregati. Con- fleantur autem, hoc est, Gratias agant, et laudent, quod propter corum salutem humanam carnem assumpturus es. VERS. 5. Latentur, et exsullent gentes. Hæc clara sunt. De letitia autem, et exsultatione, ple- rumque alibi diximus. Deinde causam lætitia addit. Quoniam judicabis populos in rectitudine, et gen- les in terra diriges. Quoniam Judæos, qui olim, populi tui fuerunt, juste judicabis : eo quod te nou, susceperint. Et exsistens in terra, diriges gentes ad semitam virtutum. Vel, diriges gentes, quæ in terra sunt, omisso articulo. VERS.6. Confiteantur tibi populi, Deus, confiteantur tibi populi omnes. Eamdem rursus sententiam re- petit, ut celeres populos faciat, et promptiores eos reddat. Terra dedit fructum suum. Nominibus etenim a Deo benedictis, terra abunde fructificavit. Vel fructum terra homines appellat, qui e terra nati sunt, quique per tribulationes, et virtutum exer- citationes Deo in fructum dati sunt. Vel per fru- ctum, ipsum Christum intelligit. Benedicat nos Deus, Deus noster, benedicat nos Deus. Scribitur etiam hoc modo: Benedicat nos Deus, benedicat nos Deus, benedical nos Deus. Vide apertum ac denudatum sanctissima Trinitatis mysterium, hac triplicatione : Deus, Deus, Deus. Et metuant eum omnes fines terræ. Ea triplica- D tione quidem, ut diximus, tres expressit Personas, singulari autem sermone, eum, non eos adorari jubens, divinitatis unitatem significavit. Nam et si unaquæque Personarum Deus sit, omnes tamen Personæ non tres dii, sed unus esse Deus di- cuntur. n finem psalmus.cantici ipsi David. PSALMUS LXVII. In finem quidem inscribitur, quia Salvatoris adventum, et dæmonum destructionem manifestius Varim lectiones. nonnulla quæ nisi ab iis qui Græce sciunt, intelligi non possunt. Deest autem dictioni articulus, ut et in superiore versiculo dictioni tu (utrobique toúç). . (31) Supple γνώναι. (32) Ilic quoque vertenda non duxit interpres
1α Belonging to David; a psalm; of the sons of Jonadab and those first taken captive; without superscription among the Hebrews. It is composed by David in the person, it says, of the sons of Jonadab and of the others first taken captive by the Babylonians. Jer 42 The Seventy, finding the psalm without superscription, gave it this superscription. The offspring of Jonadab were renowned at that time among the captives. The psalm asks for salvation and liberation from enemies, and hence it is also suitable for us against intelligible and sensible enemies. 1β-2 In you, O Lord, I have hoped, may I not be put to shame to the age; in your justice deliver me and rescue me; incline your ear to me and save me. All these words are found in the thirtieth psalm, but instead of ‘save me’, he says there ‘make haste to rescue me’.
α Γενοῦ μοι εἰς Θεὸν ὑπερασπιστὴν καὶ εἰς τόπον ὀχυρὸν τοῦ σῶσαί με. Ἐκεῖ δὲ, ἀντὶ τοῦ, εἰς τόπον ὀχυρὸν, εἰς οἶκον καταφυγῆς, εἴρηται. Ps 30.δὁδὸν τῆς πολιτείας σου, ἦν αὐτὸς βαδίσας, ὑποδείξεις τοῖς μαθηταῖς. Εν πᾶσιν ἔθνεσιν τὸ σωτήριόν σου. Καὶ τοὺς ἐν πᾶσιν ἔθνεσιν ἀνθρώπους (31) τὴν δι' ἡμᾶς ἐνα ανθρώπησιν σου. Ταύτην γάρ καλεί σωτήριον, ὅτι δι' αὐτῆς σωζόμεθα · λείπει δὲ ἐν τοῖς ἔθνεσι τὸ ἄρο θρον· ὥσπερ καὶ ἐν τῷ ὄπισθεν στίχῳ, λείπει τὸ ἄρθρον, τῇ γῇ (32). Εξομολογησάσθωσάν σοι λαοί, ὁ Θεός, ἐξομο λογησάσθωσάν σοι λαοὶ πάντες. Λαοὶ μὲν ἁπλῶς οἱ ἐκ περιτομῆς· λαοὶ δὲ πάντες οἱ ἐξ ἐθνῶν, ὡς πλεί- ους ἐκ πολλῶν γενῶν. Ἐξομολογησάσθωσάν σοι δὲ, ἀντὶ τοῦ Εὐχαριστείτωσαν, καὶ ὑμνείτωσαν, ὧν ἐπὶ τῇ σωτηρίᾳ ἐνανθρώπησεις. Ευφρανθήτωσαν καὶ ἀγαλλιάσθωσαν ἔθνη. Ταῦτα σαφή. Περὶ γὰρ τῆς εὐφροσύνης καὶ ἀγαλ λιάσεως, διαφόρως προειρήκαμεν. Εἶτα επάγει καὶ τὴν αὐτὴν αἰτίαν τῆς χαρᾶς. Ὅτι κρινεῖς λαοὺς ἐν εὐθύτητι, καὶ ἔθνη ἐν τῇ γῇ ὁδηγήσεις. Διότι κατακρινεῖς μὲν δικαίως τοὺς Ἰουδαίους, τοὺς ποτὲ λαούς σου, οἷα μή παρα- δεξαμένους σε. Οδηγήσεις δὲ ἐν τῇ γῇ ὧν τὰ ἔθνη. "Η τὰ ἔθνη τὰ ἐν τῇ γῇ, κατ' ἔλλειψιν ἄρθρου δευτέρου. Εξομολογησάσθωσάν σοι λαοί, ὁ Θεὸς, ἐξ- ομολογησάσθωσάν σοι λαοὶ πάντες. Τὰ αὐτὰ πάλιν ἐπανέλαβεν, ἐπιταχύνων τοὺς λαοὺς καὶ προθυμο- τέρους ἀπεργαζόμενος. Γῆ ἔδωκε τὸν καρπὸν αὐτῆς. Τῶν ἀνθρώπων εὐλογηθέντων, καὶ ἡ γῆ δαψιλῶς ἐκαρποφόρησεν. "Η γῆς καρπὸν λέγει τοὺς ἐκ γῆς μὲν φῦντας ἀνθρώ- πους, τῷ Θεῷ δὲ καρποφορηθέντας διὰ θλίψεως ή ἀσκήσεως· ἡ αὐτὸν τὸν Χριστόν. Εὐλογήσαι ἡμᾶς ὁ Θεὸς, ὁ Θεὸς ἡμῶν, εὐλο γήσαι ἡμᾶς ὁ Θεός. Γράφεται καὶ οὕτως· Εύλο- γῆσαι ἡμᾶς ὁ Θεὸς, εὐλογήσαι ἡμᾶς ὁ Θεός, εὐλογήσαι ἡμᾶς, ὁ Θεός. Ορα παραγυμνούμενον τὸ τῆς ἁγίας Τρίαδος μυστήριον, τῷ τριπλασμῷ τοῦ Θεὸς, καὶ Θεὸς, καὶ Θεός. Καὶ φοβηθήτωσαν αὐτὸν πάντα τὰ πέρατα τῆς γῆς. Διὰ μὲν τοῦ τριπλασμοῦ τὸ τρισυπόστατον ἐνέφηνε· διὰ δὲ τοῦ εἰπεῖν ἐνικῶς αὐτὸν, τὸ ἑνιαῖον τῆς Θεότητος. Εἰ γὰρ καὶ Θεὸς ἔκαστον τῶν τριῶν προσώπων, ἀλλ' εἷς Θεὸς λέγεται τρισυπόστατος. Εἰς τὸ τέλος τῷ Δαβὶδ ψαλμὸς ᾠδῆς. ΨΑΛΜΟΣ ΕΖ. Εἰς τὸ τέλος μεν, ὅτι καὶ οὗτος προανακηρύττει τοῦ Σωτῆρος τὴν ἐπιφάνειαν ἐκδηλότερον, καὶ τὴν ἐν τοῖς ἔθνεσιν COMMENT. IN PSALMOS. A terra sunt, cognoscant viam vitæ, ac conversationis tuæ, per quam tu ambulasti, et quam tu ostendisti discipulis. C In omnibus gentibus salutare tuum. Atque ut họ, mines, inquit, in omnibus gentibus cognoscant. incarnationem tuam, quæ propter nos facta est. Hanc etenim salutare appellat, quia propter ean. salvamur. VERS. 4. Confiteantur tibi populi, Deus, confitean- tur tibi populi omnes. Populi quidem simpliciter dicti, ii intelligendi sunt, qui ex circumcisione : populi autem omnes, ii qui ex gentibus credidere, veluti plures ex multis nationibus congregati. Con- fleantur autem, hoc est, Gratias agant, et laudent, quod propter corum salutem humanam carnem assumpturus es. VERS. 5. Latentur, et exsullent gentes. Hæc clara sunt. De letitia autem, et exsultatione, ple- rumque alibi diximus. Deinde causam lætitia addit. Quoniam judicabis populos in rectitudine, et gen- les in terra diriges. Quoniam Judæos, qui olim, populi tui fuerunt, juste judicabis : eo quod te nou, susceperint. Et exsistens in terra, diriges gentes ad semitam virtutum. Vel, diriges gentes, quæ in terra sunt, omisso articulo. VERS.6. Confiteantur tibi populi, Deus, confiteantur tibi populi omnes. Eamdem rursus sententiam re- petit, ut celeres populos faciat, et promptiores eos reddat. Terra dedit fructum suum. Nominibus etenim a Deo benedictis, terra abunde fructificavit. Vel fructum terra homines appellat, qui e terra nati sunt, quique per tribulationes, et virtutum exer- citationes Deo in fructum dati sunt. Vel per fru- ctum, ipsum Christum intelligit. Benedicat nos Deus, Deus noster, benedicat nos Deus. Scribitur etiam hoc modo: Benedicat nos Deus, benedicat nos Deus, benedical nos Deus. Vide apertum ac denudatum sanctissima Trinitatis mysterium, hac triplicatione : Deus, Deus, Deus. Et metuant eum omnes fines terræ. Ea triplica- D tione quidem, ut diximus, tres expressit Personas, singulari autem sermone, eum, non eos adorari jubens, divinitatis unitatem significavit. Nam et si unaquæque Personarum Deus sit, omnes tamen Personæ non tres dii, sed unus esse Deus di- cuntur. n finem psalmus.cantici ipsi David. PSALMUS LXVII. In finem quidem inscribitur, quia Salvatoris adventum, et dæmonum destructionem manifestius Varim lectiones. nonnulla quæ nisi ab iis qui Græce sciunt, intelligi non possunt. Deest autem dictioni articulus, ut et in superiore versiculo dictioni tu (utrobique toúç). . (31) Supple γνώναι. (32) Ilic quoque vertenda non duxit interpres
3α Become for me as a God who defends and as a fortified place to save me. In that psalm instead of ‘as a fortified place’, ‘as a house of refuge’ is said. Ps 30.3δ
PG 128:711β Ὅτι στερέωμά μου καὶ καταφυγή μου εἶ σύ. Ἐν ἐκείνῳ δὲ, Ὅτι κραταίωμά μου, φησίν.κατάλυσιν τῶν δαιμόνων. Τί δ' ἐστὶ Ψαλμὸς ᾠδῆς προείρηται. Αναστήτω ὁ Θεὸς καὶ διασκορπισθήτωσαν οἱ έχθροὶ αὐτοῦ. Τῶν δαιμόνων τυραννούντων, καὶ μήτε ἀγγέλου, μήτε ἀνθρώπου βοηθοῦντος τοῖς κατα- δουλωθεῖσιν, αὐτὸν τὸν Πλάστην τῶν τυραννουμένων καλεῖ πρὸς ἄμυναν. ᾿Ανάστασιν δὲ θεοπρεπῶς νοή σεις τὴν κίνησιν εἰς ἐκδίκησιν. Εἰ δὲ καὶ προστακτι κῶς ἐσχημάτισται τὸ, Αναστήτω, καὶ τὰ ἑξῆς, ἀλλ᾽ εὐκτικοῦ λόγου σημασίαν ἔχουσιν, ὡς ἐν ἄλλοις εἰρήκαμεν. Εχθροὶ δὲ τοῦ Θεοῦ κυρίως οἱ δαίμονες, ὡς ἀποστάται καὶ ἀντικείμενοι. Ει Καὶ φυγέτωσαν ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ οἱ μισοῦντες αὐτόν. ᾿Απὸ τῆς ἐπιφανείας αὐτοῦ μὴ φέροντες τὴν διὰ σαρκὸς αὐτοῦ παρουσίαν. Ενθα γὰρ παρείη, δραπέτευον ἀμεταστρεπτί. ὺς ἐκλείπει καπνός, ἐκλειπέτωσαν. Ὥσπερ ὁ καπνὸς ἐκλείπει τῷ πνεύματι τοῦ ἀνέμου, οὕτω καὶ οὗτοι τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ ἐλαυνόμενοί τε καὶ σκεδαννύμενοι. Ως τήκεται κηρὸς ἀπὸ προσώπου πυρός, ού τως ἀπολοῦνται οἱ ἁμαρτωλοὶ ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ. Ωσπερ ὁ κηρὸς τήκεται τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ πυρός, οὕτως οὗτοι τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ Χριστοῦ, δ; προσαγορεύεται πῦρ καταναλίσκον τὴν μοχθηρίαν, τακήσονται ὑποῤῥέοντες· τὸ δὲ ἀπολοῦνται, οὐ τὴν εἰς τὸ μὴ ὂν ὅλως, αὐτῶν ἀφάνειαν βούλεται ση- μαίνειν, ἀλλὰ τὴν εἰς τὸ μὴ εἶναι ἐν τοῖς τόποις ἐκεί- νοις ἔτι. 'Αμαρτωλοὶ δὲ οἱ δαίμονες, ὡς πρῶτοι ἁμαρτήσαντες, καὶ τῆς ἁμαρτίας εὑρεται, καὶ δι δάσκαλοι. Καὶ οἱ δίκαιοι εὐφρανθήσονται. Καὶ λοιπὸν οἱ δικαιωθέντες διὰ τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως, καταλυ- θείσης τῆς τυραννίδος τῶν δαιμόνων, εὐφρανθή τωσαν. Αγαλλιάσθωσαν ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ· τερφθή- τωσαν ἐν εὐφροσύνῃ. Ενώπιον τοῦ Θεοῦ ἐπισκο- ποῦντος αὐτοὺς ἀεί· Οφθαλμοί γάρ, φησί, Κυρίου ἐπὶ δικαίους. Τὸ δὲ Εὐφρανθήτωσαν καὶ Ἀγαλ λιάσθωσαν καὶ Τερφθήτωσαν ἐν εὐφροσύνῃ ταύ- τὴν σημαίνοντα, τὴν ἐπίτασιν τῆς χαρᾶς ἐμφαί νουσιν. Ασατε τῷ Θεῷ. Οἱ τῆς τοιαύτης χαρᾶς ἀξιού- μενοι. Ψάλατε τῷ ὀνόματι αὐτοῦ. Περὶ τούτου προεί ρηται ἡμῖν ἐν τῷ γ' στίχῳ τοῦ ψαλμοῦ η'. Οδοποιήσατε τῷ ἐπιβεβηκότι ἐπὶ δυσμῶν Κύ- ριος ὄνομα αὐτῷ. Πρὸς τοὺς ἀποστόλους οὗτος ὁ λόγος, κελεύων δραμεῖν εἰς τὰ ἔθνη, καὶ τὴν ὁδὸν τῶν ψυχῶν αὐτῶν εὐτρεπίσαι, τῇ ἐπιδημίᾳ τοῦ Χριστοῦ, διὰ τοῦ κηρύγματος. Τοῦτο δὲ ἴσον ἐστὶ τῷ Ετοιμάσατε τὴν ὁδὸν Κυρίου. Οδοποιήσατε, φησί, τῷ Χριστῷ, πᾶν σκῶλον ἐξάραντες. Τῷ ἐπιβεβηκότι EUTHYMII ZIGABENI prænuntiat, quid autem sit Psalmus cantici, jam A alibi diximus. VERS. 2. Exsurgat Deus, et dissipentur inimici ejus. Cum dæinones in humanum genus tyranni- dem exercerent, nec homo aliquis, nee angelus captivis hominibus opem ferret, vocal Propheta in auxilium ipsum omnium Creatorem, rogans eum ut celeriter exsurgat. Surrectionem autem in Deo sane et digne Deo intelliges, motum quemdam esse ad delinquentium vindictam. Et licet verbum, exsurgat, imperativi sit modi (ut ex Græca lectione aperte dignoscitur), sensum optantis habet hoc in Joco; et simili modo alia sequentia verba, quemadmodum et multis aliis in locis reperitur, ubi etiam diximus. Inimici autem Dei, proprie demones sunt, veluti rebelles, ac Deo adversantes. Et fugiant, qui oderunt eum a facie ejus. Fugiant B a praesentia et conspectu Dei, illius vultum in carne ferre nequeuntes. Quod etiam reipsa accidisse videmus cum sicubi Christus coleretur, illius adeo præsentiam fugerent dæmones, ut retro nun - quam converterentur. VERS. 3. Sicut deficit fumus, defci int. Quemaıl- modum deficit fumus spirante vento, ita etiam hi dæmones deficiant, impulsi nimirum ac dissipati a sancto Spiritu. Sicut liquefit cera a facie ignis, sic pereant pec- calores a facie Dei. Quemadmodum, inquit, aspectu ignis cera liquescit, ita dæmones a conspectu Christi qui ignis est consumens st improbitatem, defluentes evanescant. quod ait : Pereant, non ideo dixit, quia prorsus delendi sint dæmones, ita, ut amplius nulli sint, sed quia in eisdem am- plius locis non regnabunt. Eosdem etiam dæmones Propheta peccatores appellat, quia et primi om- nium iu Deum peccarunt, et quia peccatorum in- ventores merito dici possunt et magistri. VERS. 4. Et justi lætentur. Per justos, cos intel- ligit, qui per fidem in Christum erant justificandi. Hi igitur destructa dæmonum tyrannide læten- tar. Exsultent in conspectu Dei et delectentur in læti- tia. In conspectu Dei, qui eos nimirum protegit, et custodit, juxta illud : Oculi Donini super ju- stos s. Verba autem Exsullent, delectentur, et latentur, idem significant : conjuncta tamen sum- mam gaudii indicant intensionem. VERS. 5. Canlate Deo. Vos, qui hujusmodi gau- dio digni facti estis. Psallite nomini ejus. Hoc declaravimus in tertio versiculo vi psalmi. Iter facite ei, qui ascendit super occasus, Domi- nus nomen illi. Ad apostolos est sermo, quo ju- bentur ut ad gentes excurrant, et viam animarum, ipsarum scilicet gentium, per prædicationem advenienti Christo præparent. Simile illud est, quod apud Isaiam ex persona Præcursoris dictum legimus : Parale viam Domino ". Viam, inquit, G D Deut. iv, 24; llebr. x, 29. “Psal. xxxiii, 16. Isa. XL, ; Matth. um, 3.
3β For you are my firmament and my refuge. In that psalm he says, ‘for you are my stronghold’.
4 Ὁ Θεός μου, ῥῦσαί με ἐκ χειρὸς ἁμαρτωλοῦ, | ἐκ χειρὸς παρανομοῦντος καὶ ἀδικοῦντος. Τοιοῦτοι γὰρ ἦσαν οἱ κυριεύοντες αὐτῶν.κατάλυσιν τῶν δαιμόνων. Τί δ' ἐστὶ Ψαλμὸς ᾠδῆς προείρηται. Αναστήτω ὁ Θεὸς καὶ διασκορπισθήτωσαν οἱ έχθροὶ αὐτοῦ. Τῶν δαιμόνων τυραννούντων, καὶ μήτε ἀγγέλου, μήτε ἀνθρώπου βοηθοῦντος τοῖς κατα- δουλωθεῖσιν, αὐτὸν τὸν Πλάστην τῶν τυραννουμένων καλεῖ πρὸς ἄμυναν. ᾿Ανάστασιν δὲ θεοπρεπῶς νοή σεις τὴν κίνησιν εἰς ἐκδίκησιν. Εἰ δὲ καὶ προστακτι κῶς ἐσχημάτισται τὸ, Αναστήτω, καὶ τὰ ἑξῆς, ἀλλ᾽ εὐκτικοῦ λόγου σημασίαν ἔχουσιν, ὡς ἐν ἄλλοις εἰρήκαμεν. Εχθροὶ δὲ τοῦ Θεοῦ κυρίως οἱ δαίμονες, ὡς ἀποστάται καὶ ἀντικείμενοι. Ει Καὶ φυγέτωσαν ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ οἱ μισοῦντες αὐτόν. ᾿Απὸ τῆς ἐπιφανείας αὐτοῦ μὴ φέροντες τὴν διὰ σαρκὸς αὐτοῦ παρουσίαν. Ενθα γὰρ παρείη, δραπέτευον ἀμεταστρεπτί. ὺς ἐκλείπει καπνός, ἐκλειπέτωσαν. Ὥσπερ ὁ καπνὸς ἐκλείπει τῷ πνεύματι τοῦ ἀνέμου, οὕτω καὶ οὗτοι τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ ἐλαυνόμενοί τε καὶ σκεδαννύμενοι. Ως τήκεται κηρὸς ἀπὸ προσώπου πυρός, ού τως ἀπολοῦνται οἱ ἁμαρτωλοὶ ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ. Ωσπερ ὁ κηρὸς τήκεται τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ πυρός, οὕτως οὗτοι τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ Χριστοῦ, δ; προσαγορεύεται πῦρ καταναλίσκον τὴν μοχθηρίαν, τακήσονται ὑποῤῥέοντες· τὸ δὲ ἀπολοῦνται, οὐ τὴν εἰς τὸ μὴ ὂν ὅλως, αὐτῶν ἀφάνειαν βούλεται ση- μαίνειν, ἀλλὰ τὴν εἰς τὸ μὴ εἶναι ἐν τοῖς τόποις ἐκεί- νοις ἔτι. 'Αμαρτωλοὶ δὲ οἱ δαίμονες, ὡς πρῶτοι ἁμαρτήσαντες, καὶ τῆς ἁμαρτίας εὑρεται, καὶ δι δάσκαλοι. Καὶ οἱ δίκαιοι εὐφρανθήσονται. Καὶ λοιπὸν οἱ δικαιωθέντες διὰ τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως, καταλυ- θείσης τῆς τυραννίδος τῶν δαιμόνων, εὐφρανθή τωσαν. Αγαλλιάσθωσαν ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ· τερφθή- τωσαν ἐν εὐφροσύνῃ. Ενώπιον τοῦ Θεοῦ ἐπισκο- ποῦντος αὐτοὺς ἀεί· Οφθαλμοί γάρ, φησί, Κυρίου ἐπὶ δικαίους. Τὸ δὲ Εὐφρανθήτωσαν καὶ Ἀγαλ λιάσθωσαν καὶ Τερφθήτωσαν ἐν εὐφροσύνῃ ταύ- τὴν σημαίνοντα, τὴν ἐπίτασιν τῆς χαρᾶς ἐμφαί νουσιν. Ασατε τῷ Θεῷ. Οἱ τῆς τοιαύτης χαρᾶς ἀξιού- μενοι. Ψάλατε τῷ ὀνόματι αὐτοῦ. Περὶ τούτου προεί ρηται ἡμῖν ἐν τῷ γ' στίχῳ τοῦ ψαλμοῦ η'. Οδοποιήσατε τῷ ἐπιβεβηκότι ἐπὶ δυσμῶν Κύ- ριος ὄνομα αὐτῷ. Πρὸς τοὺς ἀποστόλους οὗτος ὁ λόγος, κελεύων δραμεῖν εἰς τὰ ἔθνη, καὶ τὴν ὁδὸν τῶν ψυχῶν αὐτῶν εὐτρεπίσαι, τῇ ἐπιδημίᾳ τοῦ Χριστοῦ, διὰ τοῦ κηρύγματος. Τοῦτο δὲ ἴσον ἐστὶ τῷ Ετοιμάσατε τὴν ὁδὸν Κυρίου. Οδοποιήσατε, φησί, τῷ Χριστῷ, πᾶν σκῶλον ἐξάραντες. Τῷ ἐπιβεβηκότι EUTHYMII ZIGABENI prænuntiat, quid autem sit Psalmus cantici, jam A alibi diximus. VERS. 2. Exsurgat Deus, et dissipentur inimici ejus. Cum dæinones in humanum genus tyranni- dem exercerent, nec homo aliquis, nee angelus captivis hominibus opem ferret, vocal Propheta in auxilium ipsum omnium Creatorem, rogans eum ut celeriter exsurgat. Surrectionem autem in Deo sane et digne Deo intelliges, motum quemdam esse ad delinquentium vindictam. Et licet verbum, exsurgat, imperativi sit modi (ut ex Græca lectione aperte dignoscitur), sensum optantis habet hoc in Joco; et simili modo alia sequentia verba, quemadmodum et multis aliis in locis reperitur, ubi etiam diximus. Inimici autem Dei, proprie demones sunt, veluti rebelles, ac Deo adversantes. Et fugiant, qui oderunt eum a facie ejus. Fugiant B a praesentia et conspectu Dei, illius vultum in carne ferre nequeuntes. Quod etiam reipsa accidisse videmus cum sicubi Christus coleretur, illius adeo præsentiam fugerent dæmones, ut retro nun - quam converterentur. VERS. 3. Sicut deficit fumus, defci int. Quemaıl- modum deficit fumus spirante vento, ita etiam hi dæmones deficiant, impulsi nimirum ac dissipati a sancto Spiritu. Sicut liquefit cera a facie ignis, sic pereant pec- calores a facie Dei. Quemadmodum, inquit, aspectu ignis cera liquescit, ita dæmones a conspectu Christi qui ignis est consumens st improbitatem, defluentes evanescant. quod ait : Pereant, non ideo dixit, quia prorsus delendi sint dæmones, ita, ut amplius nulli sint, sed quia in eisdem am- plius locis non regnabunt. Eosdem etiam dæmones Propheta peccatores appellat, quia et primi om- nium iu Deum peccarunt, et quia peccatorum in- ventores merito dici possunt et magistri. VERS. 4. Et justi lætentur. Per justos, cos intel- ligit, qui per fidem in Christum erant justificandi. Hi igitur destructa dæmonum tyrannide læten- tar. Exsultent in conspectu Dei et delectentur in læti- tia. In conspectu Dei, qui eos nimirum protegit, et custodit, juxta illud : Oculi Donini super ju- stos s. Verba autem Exsullent, delectentur, et latentur, idem significant : conjuncta tamen sum- mam gaudii indicant intensionem. VERS. 5. Canlate Deo. Vos, qui hujusmodi gau- dio digni facti estis. Psallite nomini ejus. Hoc declaravimus in tertio versiculo vi psalmi. Iter facite ei, qui ascendit super occasus, Domi- nus nomen illi. Ad apostolos est sermo, quo ju- bentur ut ad gentes excurrant, et viam animarum, ipsarum scilicet gentium, per prædicationem advenienti Christo præparent. Simile illud est, quod apud Isaiam ex persona Præcursoris dictum legimus : Parale viam Domino ". Viam, inquit, G D Deut. iv, 24; llebr. x, 29. “Psal. xxxiii, 16. Isa. XL, ; Matth. um, 3.
4 Deliver me, O my God, from the hand of a sinner, from the hand of a transgressor and a wrongdoer. Such were those mastering him.
PG 128:862Ψαλμός 70 — Psalm 70
PG 128:711α Ὅτι σὺ εἶ ἡ ὑπομονή μου, Κύριε. Εἴρηται ἐν τῷ λη΄ ψαλμῷ, Καὶ νῦν, τίς ἡ ὑπομονή μου; οὐχὶ Κύριος; καὶ ἐν τῷ κδ΄, Καὶ σὲ ὑπέμεινα ὅλην τὴν ἡμέραν.κατάλυσιν τῶν δαιμόνων. Τί δ' ἐστὶ Ψαλμὸς ᾠδῆς προείρηται. Αναστήτω ὁ Θεὸς καὶ διασκορπισθήτωσαν οἱ έχθροὶ αὐτοῦ. Τῶν δαιμόνων τυραννούντων, καὶ μήτε ἀγγέλου, μήτε ἀνθρώπου βοηθοῦντος τοῖς κατα- δουλωθεῖσιν, αὐτὸν τὸν Πλάστην τῶν τυραννουμένων καλεῖ πρὸς ἄμυναν. ᾿Ανάστασιν δὲ θεοπρεπῶς νοή σεις τὴν κίνησιν εἰς ἐκδίκησιν. Εἰ δὲ καὶ προστακτι κῶς ἐσχημάτισται τὸ, Αναστήτω, καὶ τὰ ἑξῆς, ἀλλ᾽ εὐκτικοῦ λόγου σημασίαν ἔχουσιν, ὡς ἐν ἄλλοις εἰρήκαμεν. Εχθροὶ δὲ τοῦ Θεοῦ κυρίως οἱ δαίμονες, ὡς ἀποστάται καὶ ἀντικείμενοι. Ει Καὶ φυγέτωσαν ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ οἱ μισοῦντες αὐτόν. ᾿Απὸ τῆς ἐπιφανείας αὐτοῦ μὴ φέροντες τὴν διὰ σαρκὸς αὐτοῦ παρουσίαν. Ενθα γὰρ παρείη, δραπέτευον ἀμεταστρεπτί. ὺς ἐκλείπει καπνός, ἐκλειπέτωσαν. Ὥσπερ ὁ καπνὸς ἐκλείπει τῷ πνεύματι τοῦ ἀνέμου, οὕτω καὶ οὗτοι τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ ἐλαυνόμενοί τε καὶ σκεδαννύμενοι. Ως τήκεται κηρὸς ἀπὸ προσώπου πυρός, ού τως ἀπολοῦνται οἱ ἁμαρτωλοὶ ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ. Ωσπερ ὁ κηρὸς τήκεται τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ πυρός, οὕτως οὗτοι τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ Χριστοῦ, δ; προσαγορεύεται πῦρ καταναλίσκον τὴν μοχθηρίαν, τακήσονται ὑποῤῥέοντες· τὸ δὲ ἀπολοῦνται, οὐ τὴν εἰς τὸ μὴ ὂν ὅλως, αὐτῶν ἀφάνειαν βούλεται ση- μαίνειν, ἀλλὰ τὴν εἰς τὸ μὴ εἶναι ἐν τοῖς τόποις ἐκεί- νοις ἔτι. 'Αμαρτωλοὶ δὲ οἱ δαίμονες, ὡς πρῶτοι ἁμαρτήσαντες, καὶ τῆς ἁμαρτίας εὑρεται, καὶ δι δάσκαλοι. Καὶ οἱ δίκαιοι εὐφρανθήσονται. Καὶ λοιπὸν οἱ δικαιωθέντες διὰ τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως, καταλυ- θείσης τῆς τυραννίδος τῶν δαιμόνων, εὐφρανθή τωσαν. Αγαλλιάσθωσαν ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ· τερφθή- τωσαν ἐν εὐφροσύνῃ. Ενώπιον τοῦ Θεοῦ ἐπισκο- ποῦντος αὐτοὺς ἀεί· Οφθαλμοί γάρ, φησί, Κυρίου ἐπὶ δικαίους. Τὸ δὲ Εὐφρανθήτωσαν καὶ Ἀγαλ λιάσθωσαν καὶ Τερφθήτωσαν ἐν εὐφροσύνῃ ταύ- τὴν σημαίνοντα, τὴν ἐπίτασιν τῆς χαρᾶς ἐμφαί νουσιν. Ασατε τῷ Θεῷ. Οἱ τῆς τοιαύτης χαρᾶς ἀξιού- μενοι. Ψάλατε τῷ ὀνόματι αὐτοῦ. Περὶ τούτου προεί ρηται ἡμῖν ἐν τῷ γ' στίχῳ τοῦ ψαλμοῦ η'. Οδοποιήσατε τῷ ἐπιβεβηκότι ἐπὶ δυσμῶν Κύ- ριος ὄνομα αὐτῷ. Πρὸς τοὺς ἀποστόλους οὗτος ὁ λόγος, κελεύων δραμεῖν εἰς τὰ ἔθνη, καὶ τὴν ὁδὸν τῶν ψυχῶν αὐτῶν εὐτρεπίσαι, τῇ ἐπιδημίᾳ τοῦ Χριστοῦ, διὰ τοῦ κηρύγματος. Τοῦτο δὲ ἴσον ἐστὶ τῷ Ετοιμάσατε τὴν ὁδὸν Κυρίου. Οδοποιήσατε, φησί, τῷ Χριστῷ, πᾶν σκῶλον ἐξάραντες. Τῷ ἐπιβεβηκότι EUTHYMII ZIGABENI prænuntiat, quid autem sit Psalmus cantici, jam A alibi diximus. VERS. 2. Exsurgat Deus, et dissipentur inimici ejus. Cum dæinones in humanum genus tyranni- dem exercerent, nec homo aliquis, nee angelus captivis hominibus opem ferret, vocal Propheta in auxilium ipsum omnium Creatorem, rogans eum ut celeriter exsurgat. Surrectionem autem in Deo sane et digne Deo intelliges, motum quemdam esse ad delinquentium vindictam. Et licet verbum, exsurgat, imperativi sit modi (ut ex Græca lectione aperte dignoscitur), sensum optantis habet hoc in Joco; et simili modo alia sequentia verba, quemadmodum et multis aliis in locis reperitur, ubi etiam diximus. Inimici autem Dei, proprie demones sunt, veluti rebelles, ac Deo adversantes. Et fugiant, qui oderunt eum a facie ejus. Fugiant B a praesentia et conspectu Dei, illius vultum in carne ferre nequeuntes. Quod etiam reipsa accidisse videmus cum sicubi Christus coleretur, illius adeo præsentiam fugerent dæmones, ut retro nun - quam converterentur. VERS. 3. Sicut deficit fumus, defci int. Quemaıl- modum deficit fumus spirante vento, ita etiam hi dæmones deficiant, impulsi nimirum ac dissipati a sancto Spiritu. Sicut liquefit cera a facie ignis, sic pereant pec- calores a facie Dei. Quemadmodum, inquit, aspectu ignis cera liquescit, ita dæmones a conspectu Christi qui ignis est consumens st improbitatem, defluentes evanescant. quod ait : Pereant, non ideo dixit, quia prorsus delendi sint dæmones, ita, ut amplius nulli sint, sed quia in eisdem am- plius locis non regnabunt. Eosdem etiam dæmones Propheta peccatores appellat, quia et primi om- nium iu Deum peccarunt, et quia peccatorum in- ventores merito dici possunt et magistri. VERS. 4. Et justi lætentur. Per justos, cos intel- ligit, qui per fidem in Christum erant justificandi. Hi igitur destructa dæmonum tyrannide læten- tar. Exsultent in conspectu Dei et delectentur in læti- tia. In conspectu Dei, qui eos nimirum protegit, et custodit, juxta illud : Oculi Donini super ju- stos s. Verba autem Exsullent, delectentur, et latentur, idem significant : conjuncta tamen sum- mam gaudii indicant intensionem. VERS. 5. Canlate Deo. Vos, qui hujusmodi gau- dio digni facti estis. Psallite nomini ejus. Hoc declaravimus in tertio versiculo vi psalmi. Iter facite ei, qui ascendit super occasus, Domi- nus nomen illi. Ad apostolos est sermo, quo ju- bentur ut ad gentes excurrant, et viam animarum, ipsarum scilicet gentium, per prædicationem advenienti Christo præparent. Simile illud est, quod apud Isaiam ex persona Præcursoris dictum legimus : Parale viam Domino ". Viam, inquit, G D Deut. iv, 24; llebr. x, 29. “Psal. xxxiii, 16. Isa. XL, ; Matth. um, 3.
5α For you, O Lord, are my patient endurance. In the thirty-eighth psalm it is said, And now, who is my patient endurance? Is it not the Lord? and in the twenty-fourth psalm, And on you I have waited patiently all day long.
β Κύριε, ἡ ἐλπίς μου ἐκ νεότητός μου. Τοῦτο δῆλον.κατάλυσιν τῶν δαιμόνων. Τί δ' ἐστὶ Ψαλμὸς ᾠδῆς προείρηται. Αναστήτω ὁ Θεὸς καὶ διασκορπισθήτωσαν οἱ έχθροὶ αὐτοῦ. Τῶν δαιμόνων τυραννούντων, καὶ μήτε ἀγγέλου, μήτε ἀνθρώπου βοηθοῦντος τοῖς κατα- δουλωθεῖσιν, αὐτὸν τὸν Πλάστην τῶν τυραννουμένων καλεῖ πρὸς ἄμυναν. ᾿Ανάστασιν δὲ θεοπρεπῶς νοή σεις τὴν κίνησιν εἰς ἐκδίκησιν. Εἰ δὲ καὶ προστακτι κῶς ἐσχημάτισται τὸ, Αναστήτω, καὶ τὰ ἑξῆς, ἀλλ᾽ εὐκτικοῦ λόγου σημασίαν ἔχουσιν, ὡς ἐν ἄλλοις εἰρήκαμεν. Εχθροὶ δὲ τοῦ Θεοῦ κυρίως οἱ δαίμονες, ὡς ἀποστάται καὶ ἀντικείμενοι. Ει Καὶ φυγέτωσαν ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ οἱ μισοῦντες αὐτόν. ᾿Απὸ τῆς ἐπιφανείας αὐτοῦ μὴ φέροντες τὴν διὰ σαρκὸς αὐτοῦ παρουσίαν. Ενθα γὰρ παρείη, δραπέτευον ἀμεταστρεπτί. ὺς ἐκλείπει καπνός, ἐκλειπέτωσαν. Ὥσπερ ὁ καπνὸς ἐκλείπει τῷ πνεύματι τοῦ ἀνέμου, οὕτω καὶ οὗτοι τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ ἐλαυνόμενοί τε καὶ σκεδαννύμενοι. Ως τήκεται κηρὸς ἀπὸ προσώπου πυρός, ού τως ἀπολοῦνται οἱ ἁμαρτωλοὶ ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ. Ωσπερ ὁ κηρὸς τήκεται τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ πυρός, οὕτως οὗτοι τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ Χριστοῦ, δ; προσαγορεύεται πῦρ καταναλίσκον τὴν μοχθηρίαν, τακήσονται ὑποῤῥέοντες· τὸ δὲ ἀπολοῦνται, οὐ τὴν εἰς τὸ μὴ ὂν ὅλως, αὐτῶν ἀφάνειαν βούλεται ση- μαίνειν, ἀλλὰ τὴν εἰς τὸ μὴ εἶναι ἐν τοῖς τόποις ἐκεί- νοις ἔτι. 'Αμαρτωλοὶ δὲ οἱ δαίμονες, ὡς πρῶτοι ἁμαρτήσαντες, καὶ τῆς ἁμαρτίας εὑρεται, καὶ δι δάσκαλοι. Καὶ οἱ δίκαιοι εὐφρανθήσονται. Καὶ λοιπὸν οἱ δικαιωθέντες διὰ τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως, καταλυ- θείσης τῆς τυραννίδος τῶν δαιμόνων, εὐφρανθή τωσαν. Αγαλλιάσθωσαν ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ· τερφθή- τωσαν ἐν εὐφροσύνῃ. Ενώπιον τοῦ Θεοῦ ἐπισκο- ποῦντος αὐτοὺς ἀεί· Οφθαλμοί γάρ, φησί, Κυρίου ἐπὶ δικαίους. Τὸ δὲ Εὐφρανθήτωσαν καὶ Ἀγαλ λιάσθωσαν καὶ Τερφθήτωσαν ἐν εὐφροσύνῃ ταύ- τὴν σημαίνοντα, τὴν ἐπίτασιν τῆς χαρᾶς ἐμφαί νουσιν. Ασατε τῷ Θεῷ. Οἱ τῆς τοιαύτης χαρᾶς ἀξιού- μενοι. Ψάλατε τῷ ὀνόματι αὐτοῦ. Περὶ τούτου προεί ρηται ἡμῖν ἐν τῷ γ' στίχῳ τοῦ ψαλμοῦ η'. Οδοποιήσατε τῷ ἐπιβεβηκότι ἐπὶ δυσμῶν Κύ- ριος ὄνομα αὐτῷ. Πρὸς τοὺς ἀποστόλους οὗτος ὁ λόγος, κελεύων δραμεῖν εἰς τὰ ἔθνη, καὶ τὴν ὁδὸν τῶν ψυχῶν αὐτῶν εὐτρεπίσαι, τῇ ἐπιδημίᾳ τοῦ Χριστοῦ, διὰ τοῦ κηρύγματος. Τοῦτο δὲ ἴσον ἐστὶ τῷ Ετοιμάσατε τὴν ὁδὸν Κυρίου. Οδοποιήσατε, φησί, τῷ Χριστῷ, πᾶν σκῶλον ἐξάραντες. Τῷ ἐπιβεβηκότι EUTHYMII ZIGABENI prænuntiat, quid autem sit Psalmus cantici, jam A alibi diximus. VERS. 2. Exsurgat Deus, et dissipentur inimici ejus. Cum dæinones in humanum genus tyranni- dem exercerent, nec homo aliquis, nee angelus captivis hominibus opem ferret, vocal Propheta in auxilium ipsum omnium Creatorem, rogans eum ut celeriter exsurgat. Surrectionem autem in Deo sane et digne Deo intelliges, motum quemdam esse ad delinquentium vindictam. Et licet verbum, exsurgat, imperativi sit modi (ut ex Græca lectione aperte dignoscitur), sensum optantis habet hoc in Joco; et simili modo alia sequentia verba, quemadmodum et multis aliis in locis reperitur, ubi etiam diximus. Inimici autem Dei, proprie demones sunt, veluti rebelles, ac Deo adversantes. Et fugiant, qui oderunt eum a facie ejus. Fugiant B a praesentia et conspectu Dei, illius vultum in carne ferre nequeuntes. Quod etiam reipsa accidisse videmus cum sicubi Christus coleretur, illius adeo præsentiam fugerent dæmones, ut retro nun - quam converterentur. VERS. 3. Sicut deficit fumus, defci int. Quemaıl- modum deficit fumus spirante vento, ita etiam hi dæmones deficiant, impulsi nimirum ac dissipati a sancto Spiritu. Sicut liquefit cera a facie ignis, sic pereant pec- calores a facie Dei. Quemadmodum, inquit, aspectu ignis cera liquescit, ita dæmones a conspectu Christi qui ignis est consumens st improbitatem, defluentes evanescant. quod ait : Pereant, non ideo dixit, quia prorsus delendi sint dæmones, ita, ut amplius nulli sint, sed quia in eisdem am- plius locis non regnabunt. Eosdem etiam dæmones Propheta peccatores appellat, quia et primi om- nium iu Deum peccarunt, et quia peccatorum in- ventores merito dici possunt et magistri. VERS. 4. Et justi lætentur. Per justos, cos intel- ligit, qui per fidem in Christum erant justificandi. Hi igitur destructa dæmonum tyrannide læten- tar. Exsultent in conspectu Dei et delectentur in læti- tia. In conspectu Dei, qui eos nimirum protegit, et custodit, juxta illud : Oculi Donini super ju- stos s. Verba autem Exsullent, delectentur, et latentur, idem significant : conjuncta tamen sum- mam gaudii indicant intensionem. VERS. 5. Canlate Deo. Vos, qui hujusmodi gau- dio digni facti estis. Psallite nomini ejus. Hoc declaravimus in tertio versiculo vi psalmi. Iter facite ei, qui ascendit super occasus, Domi- nus nomen illi. Ad apostolos est sermo, quo ju- bentur ut ad gentes excurrant, et viam animarum, ipsarum scilicet gentium, per prædicationem advenienti Christo præparent. Simile illud est, quod apud Isaiam ex persona Præcursoris dictum legimus : Parale viam Domino ". Viam, inquit, G D Deut. iv, 24; llebr. x, 29. “Psal. xxxiii, 16. Isa. XL, ; Matth. um, 3.
5β My hope, O Lord, from my youth. This is clear.
α Ἐπὶ σὲ ἐπεστηρίχθην ἀπὸ γαστρός. Καὶ οὐκ ἐκ νεότητος μόνον ἐπὶ σοὶ ἤλπισα, ἀλλὰ καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς μητρῴας γαστρὸς, εἴτουν εὐθὺς μετὰ τὸ τεχθῆναι, ἐπὶ σὲ ἐφηδράσθην ὡς ἐπὶ ἔρεισμα παρὰ τῶν ἐμῶν γονέων. Δηλοῖ δὲ ἐντεῦθεν, ὡς εὐσεβεῖς ἔσχε τοὺς γεννήτορας. Καὶ ἄλλως γὰρ, ἐν τῇ ὀγδόῃ ἡμέρᾳ περιτέμνοντες τὰ βρέφη, τῷ Θεῷ ταῦτα κατεπίστευον. Χρὴ δὲ γινώσκειν, ὅτι τὸ, ἀπὸ γαστρὸς, καὶ ἐκ κοιλίας μητρὸς, καὶ τὰ τοιαῦτα, καθ’ ὑπερβολὴν ἡ παλαιὰ διάλεκτος λαμβάνειν εἴωθε, σημαίνοντα τὴν ἀρχὴν τῆς φρονήσεως, ἐξ ὅτου φρονεῖν τις ἤρξατο. Φησὶ γὰρ ᾽Ιὼβ, Εἰ δὲ καὶ τὸν ψωμόν μου ἔφαγον μόνος, καὶ ὀρφανοῖς οὐ μετέδωκα, εἰ μὴ ἐκ κοιλίας μητρός μου ὡδήγουν αὐτοὺς, καὶ τὰ ἑξῆς. Ἀδύνατον γὰρ ἐξ αὐτῆς γεννήσεως κατορθοῦν τοιαῦτα· δῆλον οὖν, ὅτι τὸ, ἐξ οὗ φρονεῖν ἠρξάμην τὸ σχῆμα τοῦτο δηλοῖ.κατάλυσιν τῶν δαιμόνων. Τί δ' ἐστὶ Ψαλμὸς ᾠδῆς προείρηται. Αναστήτω ὁ Θεὸς καὶ διασκορπισθήτωσαν οἱ έχθροὶ αὐτοῦ. Τῶν δαιμόνων τυραννούντων, καὶ μήτε ἀγγέλου, μήτε ἀνθρώπου βοηθοῦντος τοῖς κατα- δουλωθεῖσιν, αὐτὸν τὸν Πλάστην τῶν τυραννουμένων καλεῖ πρὸς ἄμυναν. ᾿Ανάστασιν δὲ θεοπρεπῶς νοή σεις τὴν κίνησιν εἰς ἐκδίκησιν. Εἰ δὲ καὶ προστακτι κῶς ἐσχημάτισται τὸ, Αναστήτω, καὶ τὰ ἑξῆς, ἀλλ᾽ εὐκτικοῦ λόγου σημασίαν ἔχουσιν, ὡς ἐν ἄλλοις εἰρήκαμεν. Εχθροὶ δὲ τοῦ Θεοῦ κυρίως οἱ δαίμονες, ὡς ἀποστάται καὶ ἀντικείμενοι. Ει Καὶ φυγέτωσαν ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ οἱ μισοῦντες αὐτόν. ᾿Απὸ τῆς ἐπιφανείας αὐτοῦ μὴ φέροντες τὴν διὰ σαρκὸς αὐτοῦ παρουσίαν. Ενθα γὰρ παρείη, δραπέτευον ἀμεταστρεπτί. ὺς ἐκλείπει καπνός, ἐκλειπέτωσαν. Ὥσπερ ὁ καπνὸς ἐκλείπει τῷ πνεύματι τοῦ ἀνέμου, οὕτω καὶ οὗτοι τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ ἐλαυνόμενοί τε καὶ σκεδαννύμενοι. Ως τήκεται κηρὸς ἀπὸ προσώπου πυρός, ού τως ἀπολοῦνται οἱ ἁμαρτωλοὶ ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ. Ωσπερ ὁ κηρὸς τήκεται τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ πυρός, οὕτως οὗτοι τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ Χριστοῦ, δ; προσαγορεύεται πῦρ καταναλίσκον τὴν μοχθηρίαν, τακήσονται ὑποῤῥέοντες· τὸ δὲ ἀπολοῦνται, οὐ τὴν εἰς τὸ μὴ ὂν ὅλως, αὐτῶν ἀφάνειαν βούλεται ση- μαίνειν, ἀλλὰ τὴν εἰς τὸ μὴ εἶναι ἐν τοῖς τόποις ἐκεί- νοις ἔτι. 'Αμαρτωλοὶ δὲ οἱ δαίμονες, ὡς πρῶτοι ἁμαρτήσαντες, καὶ τῆς ἁμαρτίας εὑρεται, καὶ δι δάσκαλοι. Καὶ οἱ δίκαιοι εὐφρανθήσονται. Καὶ λοιπὸν οἱ δικαιωθέντες διὰ τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως, καταλυ- θείσης τῆς τυραννίδος τῶν δαιμόνων, εὐφρανθή τωσαν. Αγαλλιάσθωσαν ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ· τερφθή- τωσαν ἐν εὐφροσύνῃ. Ενώπιον τοῦ Θεοῦ ἐπισκο- ποῦντος αὐτοὺς ἀεί· Οφθαλμοί γάρ, φησί, Κυρίου ἐπὶ δικαίους. Τὸ δὲ Εὐφρανθήτωσαν καὶ Ἀγαλ λιάσθωσαν καὶ Τερφθήτωσαν ἐν εὐφροσύνῃ ταύ- τὴν σημαίνοντα, τὴν ἐπίτασιν τῆς χαρᾶς ἐμφαί νουσιν. Ασατε τῷ Θεῷ. Οἱ τῆς τοιαύτης χαρᾶς ἀξιού- μενοι. Ψάλατε τῷ ὀνόματι αὐτοῦ. Περὶ τούτου προεί ρηται ἡμῖν ἐν τῷ γ' στίχῳ τοῦ ψαλμοῦ η'. Οδοποιήσατε τῷ ἐπιβεβηκότι ἐπὶ δυσμῶν Κύ- ριος ὄνομα αὐτῷ. Πρὸς τοὺς ἀποστόλους οὗτος ὁ λόγος, κελεύων δραμεῖν εἰς τὰ ἔθνη, καὶ τὴν ὁδὸν τῶν ψυχῶν αὐτῶν εὐτρεπίσαι, τῇ ἐπιδημίᾳ τοῦ Χριστοῦ, διὰ τοῦ κηρύγματος. Τοῦτο δὲ ἴσον ἐστὶ τῷ Ετοιμάσατε τὴν ὁδὸν Κυρίου. Οδοποιήσατε, φησί, τῷ Χριστῷ, πᾶν σκῶλον ἐξάραντες. Τῷ ἐπιβεβηκότι EUTHYMII ZIGABENI prænuntiat, quid autem sit Psalmus cantici, jam A alibi diximus. VERS. 2. Exsurgat Deus, et dissipentur inimici ejus. Cum dæinones in humanum genus tyranni- dem exercerent, nec homo aliquis, nee angelus captivis hominibus opem ferret, vocal Propheta in auxilium ipsum omnium Creatorem, rogans eum ut celeriter exsurgat. Surrectionem autem in Deo sane et digne Deo intelliges, motum quemdam esse ad delinquentium vindictam. Et licet verbum, exsurgat, imperativi sit modi (ut ex Græca lectione aperte dignoscitur), sensum optantis habet hoc in Joco; et simili modo alia sequentia verba, quemadmodum et multis aliis in locis reperitur, ubi etiam diximus. Inimici autem Dei, proprie demones sunt, veluti rebelles, ac Deo adversantes. Et fugiant, qui oderunt eum a facie ejus. Fugiant B a praesentia et conspectu Dei, illius vultum in carne ferre nequeuntes. Quod etiam reipsa accidisse videmus cum sicubi Christus coleretur, illius adeo præsentiam fugerent dæmones, ut retro nun - quam converterentur. VERS. 3. Sicut deficit fumus, defci int. Quemaıl- modum deficit fumus spirante vento, ita etiam hi dæmones deficiant, impulsi nimirum ac dissipati a sancto Spiritu. Sicut liquefit cera a facie ignis, sic pereant pec- calores a facie Dei. Quemadmodum, inquit, aspectu ignis cera liquescit, ita dæmones a conspectu Christi qui ignis est consumens st improbitatem, defluentes evanescant. quod ait : Pereant, non ideo dixit, quia prorsus delendi sint dæmones, ita, ut amplius nulli sint, sed quia in eisdem am- plius locis non regnabunt. Eosdem etiam dæmones Propheta peccatores appellat, quia et primi om- nium iu Deum peccarunt, et quia peccatorum in- ventores merito dici possunt et magistri. VERS. 4. Et justi lætentur. Per justos, cos intel- ligit, qui per fidem in Christum erant justificandi. Hi igitur destructa dæmonum tyrannide læten- tar. Exsultent in conspectu Dei et delectentur in læti- tia. In conspectu Dei, qui eos nimirum protegit, et custodit, juxta illud : Oculi Donini super ju- stos s. Verba autem Exsullent, delectentur, et latentur, idem significant : conjuncta tamen sum- mam gaudii indicant intensionem. VERS. 5. Canlate Deo. Vos, qui hujusmodi gau- dio digni facti estis. Psallite nomini ejus. Hoc declaravimus in tertio versiculo vi psalmi. Iter facite ei, qui ascendit super occasus, Domi- nus nomen illi. Ad apostolos est sermo, quo ju- bentur ut ad gentes excurrant, et viam animarum, ipsarum scilicet gentium, per prædicationem advenienti Christo præparent. Simile illud est, quod apud Isaiam ex persona Præcursoris dictum legimus : Parale viam Domino ". Viam, inquit, G D Deut. iv, 24; llebr. x, 29. “Psal. xxxiii, 16. Isa. XL, ; Matth. um, 3.
6α On you I have been made to lean from the womb. And not only from my youth have I hoped in you, but from the very maternal womb, namely, from the very time of my birth I have been rested on you as on a firm stanchion by my parents. From this he indicates that he had pious parents. And moreover when circumcising the infants on the eighth day they would entrust them to God. It is necessary to know that the ancient dialect was accustomed to take phrases such as ‘from the womb’ and ‘from my mother’s belly’ according to the figure of hyperbole, signifying from the time someone began to have understanding. Job says indeed, And if I have eaten my bread alone and have not given to orphans… if I would not guide them from my mother’s belly, and so on. It is indeed impossible to do such things from the very time of birth. It is clear therefore that this figure signifies from the time I began to have understanding.
β Ἐκ κοιλίας μητρός μου σύ μου εἶ σκεπαστής. Εἰ γὰρ μὴ θεία δύναμις ἐφρούρει τὸ ἔμβρυον, καὶ ἐφύλαττε τὸ βρέφος, καὶ ἔσκεπε τὸ νήπιον, διεφθάρη ἂν, πολλαῖς συμπίπτον περιστάσεσι. Ταυτὶ δὲ τὰ τρία ῥητὰ καὶ ἐν τῷ κα΄ ψαλμῷ τέθεικεν ὁ Δαυὶδ, μικρὸν παραλλάξας, πλὴν ἐκεῖνα εἰς Χριστὸν ἀνήχθησαν.κατάλυσιν τῶν δαιμόνων. Τί δ' ἐστὶ Ψαλμὸς ᾠδῆς προείρηται. Αναστήτω ὁ Θεὸς καὶ διασκορπισθήτωσαν οἱ έχθροὶ αὐτοῦ. Τῶν δαιμόνων τυραννούντων, καὶ μήτε ἀγγέλου, μήτε ἀνθρώπου βοηθοῦντος τοῖς κατα- δουλωθεῖσιν, αὐτὸν τὸν Πλάστην τῶν τυραννουμένων καλεῖ πρὸς ἄμυναν. ᾿Ανάστασιν δὲ θεοπρεπῶς νοή σεις τὴν κίνησιν εἰς ἐκδίκησιν. Εἰ δὲ καὶ προστακτι κῶς ἐσχημάτισται τὸ, Αναστήτω, καὶ τὰ ἑξῆς, ἀλλ᾽ εὐκτικοῦ λόγου σημασίαν ἔχουσιν, ὡς ἐν ἄλλοις εἰρήκαμεν. Εχθροὶ δὲ τοῦ Θεοῦ κυρίως οἱ δαίμονες, ὡς ἀποστάται καὶ ἀντικείμενοι. Ει Καὶ φυγέτωσαν ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ οἱ μισοῦντες αὐτόν. ᾿Απὸ τῆς ἐπιφανείας αὐτοῦ μὴ φέροντες τὴν διὰ σαρκὸς αὐτοῦ παρουσίαν. Ενθα γὰρ παρείη, δραπέτευον ἀμεταστρεπτί. ὺς ἐκλείπει καπνός, ἐκλειπέτωσαν. Ὥσπερ ὁ καπνὸς ἐκλείπει τῷ πνεύματι τοῦ ἀνέμου, οὕτω καὶ οὗτοι τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ ἐλαυνόμενοί τε καὶ σκεδαννύμενοι. Ως τήκεται κηρὸς ἀπὸ προσώπου πυρός, ού τως ἀπολοῦνται οἱ ἁμαρτωλοὶ ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ. Ωσπερ ὁ κηρὸς τήκεται τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ πυρός, οὕτως οὗτοι τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ Χριστοῦ, δ; προσαγορεύεται πῦρ καταναλίσκον τὴν μοχθηρίαν, τακήσονται ὑποῤῥέοντες· τὸ δὲ ἀπολοῦνται, οὐ τὴν εἰς τὸ μὴ ὂν ὅλως, αὐτῶν ἀφάνειαν βούλεται ση- μαίνειν, ἀλλὰ τὴν εἰς τὸ μὴ εἶναι ἐν τοῖς τόποις ἐκεί- νοις ἔτι. 'Αμαρτωλοὶ δὲ οἱ δαίμονες, ὡς πρῶτοι ἁμαρτήσαντες, καὶ τῆς ἁμαρτίας εὑρεται, καὶ δι δάσκαλοι. Καὶ οἱ δίκαιοι εὐφρανθήσονται. Καὶ λοιπὸν οἱ δικαιωθέντες διὰ τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως, καταλυ- θείσης τῆς τυραννίδος τῶν δαιμόνων, εὐφρανθή τωσαν. Αγαλλιάσθωσαν ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ· τερφθή- τωσαν ἐν εὐφροσύνῃ. Ενώπιον τοῦ Θεοῦ ἐπισκο- ποῦντος αὐτοὺς ἀεί· Οφθαλμοί γάρ, φησί, Κυρίου ἐπὶ δικαίους. Τὸ δὲ Εὐφρανθήτωσαν καὶ Ἀγαλ λιάσθωσαν καὶ Τερφθήτωσαν ἐν εὐφροσύνῃ ταύ- τὴν σημαίνοντα, τὴν ἐπίτασιν τῆς χαρᾶς ἐμφαί νουσιν. Ασατε τῷ Θεῷ. Οἱ τῆς τοιαύτης χαρᾶς ἀξιού- μενοι. Ψάλατε τῷ ὀνόματι αὐτοῦ. Περὶ τούτου προεί ρηται ἡμῖν ἐν τῷ γ' στίχῳ τοῦ ψαλμοῦ η'. Οδοποιήσατε τῷ ἐπιβεβηκότι ἐπὶ δυσμῶν Κύ- ριος ὄνομα αὐτῷ. Πρὸς τοὺς ἀποστόλους οὗτος ὁ λόγος, κελεύων δραμεῖν εἰς τὰ ἔθνη, καὶ τὴν ὁδὸν τῶν ψυχῶν αὐτῶν εὐτρεπίσαι, τῇ ἐπιδημίᾳ τοῦ Χριστοῦ, διὰ τοῦ κηρύγματος. Τοῦτο δὲ ἴσον ἐστὶ τῷ Ετοιμάσατε τὴν ὁδὸν Κυρίου. Οδοποιήσατε, φησί, τῷ Χριστῷ, πᾶν σκῶλον ἐξάραντες. Τῷ ἐπιβεβηκότι EUTHYMII ZIGABENI prænuntiat, quid autem sit Psalmus cantici, jam A alibi diximus. VERS. 2. Exsurgat Deus, et dissipentur inimici ejus. Cum dæinones in humanum genus tyranni- dem exercerent, nec homo aliquis, nee angelus captivis hominibus opem ferret, vocal Propheta in auxilium ipsum omnium Creatorem, rogans eum ut celeriter exsurgat. Surrectionem autem in Deo sane et digne Deo intelliges, motum quemdam esse ad delinquentium vindictam. Et licet verbum, exsurgat, imperativi sit modi (ut ex Græca lectione aperte dignoscitur), sensum optantis habet hoc in Joco; et simili modo alia sequentia verba, quemadmodum et multis aliis in locis reperitur, ubi etiam diximus. Inimici autem Dei, proprie demones sunt, veluti rebelles, ac Deo adversantes. Et fugiant, qui oderunt eum a facie ejus. Fugiant B a praesentia et conspectu Dei, illius vultum in carne ferre nequeuntes. Quod etiam reipsa accidisse videmus cum sicubi Christus coleretur, illius adeo præsentiam fugerent dæmones, ut retro nun - quam converterentur. VERS. 3. Sicut deficit fumus, defci int. Quemaıl- modum deficit fumus spirante vento, ita etiam hi dæmones deficiant, impulsi nimirum ac dissipati a sancto Spiritu. Sicut liquefit cera a facie ignis, sic pereant pec- calores a facie Dei. Quemadmodum, inquit, aspectu ignis cera liquescit, ita dæmones a conspectu Christi qui ignis est consumens st improbitatem, defluentes evanescant. quod ait : Pereant, non ideo dixit, quia prorsus delendi sint dæmones, ita, ut amplius nulli sint, sed quia in eisdem am- plius locis non regnabunt. Eosdem etiam dæmones Propheta peccatores appellat, quia et primi om- nium iu Deum peccarunt, et quia peccatorum in- ventores merito dici possunt et magistri. VERS. 4. Et justi lætentur. Per justos, cos intel- ligit, qui per fidem in Christum erant justificandi. Hi igitur destructa dæmonum tyrannide læten- tar. Exsultent in conspectu Dei et delectentur in læti- tia. In conspectu Dei, qui eos nimirum protegit, et custodit, juxta illud : Oculi Donini super ju- stos s. Verba autem Exsullent, delectentur, et latentur, idem significant : conjuncta tamen sum- mam gaudii indicant intensionem. VERS. 5. Canlate Deo. Vos, qui hujusmodi gau- dio digni facti estis. Psallite nomini ejus. Hoc declaravimus in tertio versiculo vi psalmi. Iter facite ei, qui ascendit super occasus, Domi- nus nomen illi. Ad apostolos est sermo, quo ju- bentur ut ad gentes excurrant, et viam animarum, ipsarum scilicet gentium, per prædicationem advenienti Christo præparent. Simile illud est, quod apud Isaiam ex persona Præcursoris dictum legimus : Parale viam Domino ". Viam, inquit, G D Deut. iv, 24; llebr. x, 29. “Psal. xxxiii, 16. Isa. XL, ; Matth. um, 3.
6β From my mother’s belly you are my protector. For if a divine power would not guard the embryo and keep watch over the new-born babe and shelter the infant it would be destroyed, falling into many dangers. David also placed these three verses with slight variation in the twenty-first psalm, except that these were understood in an anagogical sense in relation to Christ.
γ Ἐν σοὶ ἡ ὕμνησίς μου διὰ παντός. Ἐν σοὶ, ἀντὶ τοῦ, εἰς σέ· μόνον, φησὶ, σὲ ὕμνουν ἀεί.κατάλυσιν τῶν δαιμόνων. Τί δ' ἐστὶ Ψαλμὸς ᾠδῆς προείρηται. Αναστήτω ὁ Θεὸς καὶ διασκορπισθήτωσαν οἱ έχθροὶ αὐτοῦ. Τῶν δαιμόνων τυραννούντων, καὶ μήτε ἀγγέλου, μήτε ἀνθρώπου βοηθοῦντος τοῖς κατα- δουλωθεῖσιν, αὐτὸν τὸν Πλάστην τῶν τυραννουμένων καλεῖ πρὸς ἄμυναν. ᾿Ανάστασιν δὲ θεοπρεπῶς νοή σεις τὴν κίνησιν εἰς ἐκδίκησιν. Εἰ δὲ καὶ προστακτι κῶς ἐσχημάτισται τὸ, Αναστήτω, καὶ τὰ ἑξῆς, ἀλλ᾽ εὐκτικοῦ λόγου σημασίαν ἔχουσιν, ὡς ἐν ἄλλοις εἰρήκαμεν. Εχθροὶ δὲ τοῦ Θεοῦ κυρίως οἱ δαίμονες, ὡς ἀποστάται καὶ ἀντικείμενοι. Ει Καὶ φυγέτωσαν ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ οἱ μισοῦντες αὐτόν. ᾿Απὸ τῆς ἐπιφανείας αὐτοῦ μὴ φέροντες τὴν διὰ σαρκὸς αὐτοῦ παρουσίαν. Ενθα γὰρ παρείη, δραπέτευον ἀμεταστρεπτί. ὺς ἐκλείπει καπνός, ἐκλειπέτωσαν. Ὥσπερ ὁ καπνὸς ἐκλείπει τῷ πνεύματι τοῦ ἀνέμου, οὕτω καὶ οὗτοι τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ ἐλαυνόμενοί τε καὶ σκεδαννύμενοι. Ως τήκεται κηρὸς ἀπὸ προσώπου πυρός, ού τως ἀπολοῦνται οἱ ἁμαρτωλοὶ ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ. Ωσπερ ὁ κηρὸς τήκεται τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ πυρός, οὕτως οὗτοι τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ Χριστοῦ, δ; προσαγορεύεται πῦρ καταναλίσκον τὴν μοχθηρίαν, τακήσονται ὑποῤῥέοντες· τὸ δὲ ἀπολοῦνται, οὐ τὴν εἰς τὸ μὴ ὂν ὅλως, αὐτῶν ἀφάνειαν βούλεται ση- μαίνειν, ἀλλὰ τὴν εἰς τὸ μὴ εἶναι ἐν τοῖς τόποις ἐκεί- νοις ἔτι. 'Αμαρτωλοὶ δὲ οἱ δαίμονες, ὡς πρῶτοι ἁμαρτήσαντες, καὶ τῆς ἁμαρτίας εὑρεται, καὶ δι δάσκαλοι. Καὶ οἱ δίκαιοι εὐφρανθήσονται. Καὶ λοιπὸν οἱ δικαιωθέντες διὰ τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως, καταλυ- θείσης τῆς τυραννίδος τῶν δαιμόνων, εὐφρανθή τωσαν. Αγαλλιάσθωσαν ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ· τερφθή- τωσαν ἐν εὐφροσύνῃ. Ενώπιον τοῦ Θεοῦ ἐπισκο- ποῦντος αὐτοὺς ἀεί· Οφθαλμοί γάρ, φησί, Κυρίου ἐπὶ δικαίους. Τὸ δὲ Εὐφρανθήτωσαν καὶ Ἀγαλ λιάσθωσαν καὶ Τερφθήτωσαν ἐν εὐφροσύνῃ ταύ- τὴν σημαίνοντα, τὴν ἐπίτασιν τῆς χαρᾶς ἐμφαί νουσιν. Ασατε τῷ Θεῷ. Οἱ τῆς τοιαύτης χαρᾶς ἀξιού- μενοι. Ψάλατε τῷ ὀνόματι αὐτοῦ. Περὶ τούτου προεί ρηται ἡμῖν ἐν τῷ γ' στίχῳ τοῦ ψαλμοῦ η'. Οδοποιήσατε τῷ ἐπιβεβηκότι ἐπὶ δυσμῶν Κύ- ριος ὄνομα αὐτῷ. Πρὸς τοὺς ἀποστόλους οὗτος ὁ λόγος, κελεύων δραμεῖν εἰς τὰ ἔθνη, καὶ τὴν ὁδὸν τῶν ψυχῶν αὐτῶν εὐτρεπίσαι, τῇ ἐπιδημίᾳ τοῦ Χριστοῦ, διὰ τοῦ κηρύγματος. Τοῦτο δὲ ἴσον ἐστὶ τῷ Ετοιμάσατε τὴν ὁδὸν Κυρίου. Οδοποιήσατε, φησί, τῷ Χριστῷ, πᾶν σκῶλον ἐξάραντες. Τῷ ἐπιβεβηκότι EUTHYMII ZIGABENI prænuntiat, quid autem sit Psalmus cantici, jam A alibi diximus. VERS. 2. Exsurgat Deus, et dissipentur inimici ejus. Cum dæinones in humanum genus tyranni- dem exercerent, nec homo aliquis, nee angelus captivis hominibus opem ferret, vocal Propheta in auxilium ipsum omnium Creatorem, rogans eum ut celeriter exsurgat. Surrectionem autem in Deo sane et digne Deo intelliges, motum quemdam esse ad delinquentium vindictam. Et licet verbum, exsurgat, imperativi sit modi (ut ex Græca lectione aperte dignoscitur), sensum optantis habet hoc in Joco; et simili modo alia sequentia verba, quemadmodum et multis aliis in locis reperitur, ubi etiam diximus. Inimici autem Dei, proprie demones sunt, veluti rebelles, ac Deo adversantes. Et fugiant, qui oderunt eum a facie ejus. Fugiant B a praesentia et conspectu Dei, illius vultum in carne ferre nequeuntes. Quod etiam reipsa accidisse videmus cum sicubi Christus coleretur, illius adeo præsentiam fugerent dæmones, ut retro nun - quam converterentur. VERS. 3. Sicut deficit fumus, defci int. Quemaıl- modum deficit fumus spirante vento, ita etiam hi dæmones deficiant, impulsi nimirum ac dissipati a sancto Spiritu. Sicut liquefit cera a facie ignis, sic pereant pec- calores a facie Dei. Quemadmodum, inquit, aspectu ignis cera liquescit, ita dæmones a conspectu Christi qui ignis est consumens st improbitatem, defluentes evanescant. quod ait : Pereant, non ideo dixit, quia prorsus delendi sint dæmones, ita, ut amplius nulli sint, sed quia in eisdem am- plius locis non regnabunt. Eosdem etiam dæmones Propheta peccatores appellat, quia et primi om- nium iu Deum peccarunt, et quia peccatorum in- ventores merito dici possunt et magistri. VERS. 4. Et justi lætentur. Per justos, cos intel- ligit, qui per fidem in Christum erant justificandi. Hi igitur destructa dæmonum tyrannide læten- tar. Exsultent in conspectu Dei et delectentur in læti- tia. In conspectu Dei, qui eos nimirum protegit, et custodit, juxta illud : Oculi Donini super ju- stos s. Verba autem Exsullent, delectentur, et latentur, idem significant : conjuncta tamen sum- mam gaudii indicant intensionem. VERS. 5. Canlate Deo. Vos, qui hujusmodi gau- dio digni facti estis. Psallite nomini ejus. Hoc declaravimus in tertio versiculo vi psalmi. Iter facite ei, qui ascendit super occasus, Domi- nus nomen illi. Ad apostolos est sermo, quo ju- bentur ut ad gentes excurrant, et viam animarum, ipsarum scilicet gentium, per prædicationem advenienti Christo præparent. Simile illud est, quod apud Isaiam ex persona Præcursoris dictum legimus : Parale viam Domino ". Viam, inquit, G D Deut. iv, 24; llebr. x, 29. “Psal. xxxiii, 16. Isa. XL, ; Matth. um, 3.
6γ With you is my hymning continually. ‘With you’, in the sense of, ‘to you’; you alone, he says, I would hymn for ever.
7 Ὡσεὶ τέρας ἐγενήθην τοῖς πολλοῖς, καὶ σὺ βοηθός μου κραταιός. Συντακεὶς ὑπὸ νηστείας, καὶ σακκοδυτῶν, καὶ εἰδεχθὴς ἐκ λύπης φαινόμενος, ὡσεὶ τέρας ἐγενήθην τοῖς πολλοῖς. Ὡσεὶ τέρας δὲ εἶπε, διὰ τὸ μὴ ἀληθῶς εἶναι τέρας, ἀλλὰ δοκεῖν, καὶ οὐ τοῖς ἔμφροσιν, ἀλλὰ τοῖς χυδαιοτέροις· πολλοὺς γὰρ ἡ Γραφὴ, τοὺς χείρονας λέγει. Φησὶ δὲ καὶ Παῦλος, Ἡμεῖς μωροὶ διὰ Χριστὸν, ὑμεῖς δὲ φρόνιμοι.κατάλυσιν τῶν δαιμόνων. Τί δ' ἐστὶ Ψαλμὸς ᾠδῆς προείρηται. Αναστήτω ὁ Θεὸς καὶ διασκορπισθήτωσαν οἱ έχθροὶ αὐτοῦ. Τῶν δαιμόνων τυραννούντων, καὶ μήτε ἀγγέλου, μήτε ἀνθρώπου βοηθοῦντος τοῖς κατα- δουλωθεῖσιν, αὐτὸν τὸν Πλάστην τῶν τυραννουμένων καλεῖ πρὸς ἄμυναν. ᾿Ανάστασιν δὲ θεοπρεπῶς νοή σεις τὴν κίνησιν εἰς ἐκδίκησιν. Εἰ δὲ καὶ προστακτι κῶς ἐσχημάτισται τὸ, Αναστήτω, καὶ τὰ ἑξῆς, ἀλλ᾽ εὐκτικοῦ λόγου σημασίαν ἔχουσιν, ὡς ἐν ἄλλοις εἰρήκαμεν. Εχθροὶ δὲ τοῦ Θεοῦ κυρίως οἱ δαίμονες, ὡς ἀποστάται καὶ ἀντικείμενοι. Ει Καὶ φυγέτωσαν ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ οἱ μισοῦντες αὐτόν. ᾿Απὸ τῆς ἐπιφανείας αὐτοῦ μὴ φέροντες τὴν διὰ σαρκὸς αὐτοῦ παρουσίαν. Ενθα γὰρ παρείη, δραπέτευον ἀμεταστρεπτί. ὺς ἐκλείπει καπνός, ἐκλειπέτωσαν. Ὥσπερ ὁ καπνὸς ἐκλείπει τῷ πνεύματι τοῦ ἀνέμου, οὕτω καὶ οὗτοι τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ ἐλαυνόμενοί τε καὶ σκεδαννύμενοι. Ως τήκεται κηρὸς ἀπὸ προσώπου πυρός, ού τως ἀπολοῦνται οἱ ἁμαρτωλοὶ ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ. Ωσπερ ὁ κηρὸς τήκεται τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ πυρός, οὕτως οὗτοι τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ Χριστοῦ, δ; προσαγορεύεται πῦρ καταναλίσκον τὴν μοχθηρίαν, τακήσονται ὑποῤῥέοντες· τὸ δὲ ἀπολοῦνται, οὐ τὴν εἰς τὸ μὴ ὂν ὅλως, αὐτῶν ἀφάνειαν βούλεται ση- μαίνειν, ἀλλὰ τὴν εἰς τὸ μὴ εἶναι ἐν τοῖς τόποις ἐκεί- νοις ἔτι. 'Αμαρτωλοὶ δὲ οἱ δαίμονες, ὡς πρῶτοι ἁμαρτήσαντες, καὶ τῆς ἁμαρτίας εὑρεται, καὶ δι δάσκαλοι. Καὶ οἱ δίκαιοι εὐφρανθήσονται. Καὶ λοιπὸν οἱ δικαιωθέντες διὰ τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως, καταλυ- θείσης τῆς τυραννίδος τῶν δαιμόνων, εὐφρανθή τωσαν. Αγαλλιάσθωσαν ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ· τερφθή- τωσαν ἐν εὐφροσύνῃ. Ενώπιον τοῦ Θεοῦ ἐπισκο- ποῦντος αὐτοὺς ἀεί· Οφθαλμοί γάρ, φησί, Κυρίου ἐπὶ δικαίους. Τὸ δὲ Εὐφρανθήτωσαν καὶ Ἀγαλ λιάσθωσαν καὶ Τερφθήτωσαν ἐν εὐφροσύνῃ ταύ- τὴν σημαίνοντα, τὴν ἐπίτασιν τῆς χαρᾶς ἐμφαί νουσιν. Ασατε τῷ Θεῷ. Οἱ τῆς τοιαύτης χαρᾶς ἀξιού- μενοι. Ψάλατε τῷ ὀνόματι αὐτοῦ. Περὶ τούτου προεί ρηται ἡμῖν ἐν τῷ γ' στίχῳ τοῦ ψαλμοῦ η'. Οδοποιήσατε τῷ ἐπιβεβηκότι ἐπὶ δυσμῶν Κύ- ριος ὄνομα αὐτῷ. Πρὸς τοὺς ἀποστόλους οὗτος ὁ λόγος, κελεύων δραμεῖν εἰς τὰ ἔθνη, καὶ τὴν ὁδὸν τῶν ψυχῶν αὐτῶν εὐτρεπίσαι, τῇ ἐπιδημίᾳ τοῦ Χριστοῦ, διὰ τοῦ κηρύγματος. Τοῦτο δὲ ἴσον ἐστὶ τῷ Ετοιμάσατε τὴν ὁδὸν Κυρίου. Οδοποιήσατε, φησί, τῷ Χριστῷ, πᾶν σκῶλον ἐξάραντες. Τῷ ἐπιβεβηκότι EUTHYMII ZIGABENI prænuntiat, quid autem sit Psalmus cantici, jam A alibi diximus. VERS. 2. Exsurgat Deus, et dissipentur inimici ejus. Cum dæinones in humanum genus tyranni- dem exercerent, nec homo aliquis, nee angelus captivis hominibus opem ferret, vocal Propheta in auxilium ipsum omnium Creatorem, rogans eum ut celeriter exsurgat. Surrectionem autem in Deo sane et digne Deo intelliges, motum quemdam esse ad delinquentium vindictam. Et licet verbum, exsurgat, imperativi sit modi (ut ex Græca lectione aperte dignoscitur), sensum optantis habet hoc in Joco; et simili modo alia sequentia verba, quemadmodum et multis aliis in locis reperitur, ubi etiam diximus. Inimici autem Dei, proprie demones sunt, veluti rebelles, ac Deo adversantes. Et fugiant, qui oderunt eum a facie ejus. Fugiant B a praesentia et conspectu Dei, illius vultum in carne ferre nequeuntes. Quod etiam reipsa accidisse videmus cum sicubi Christus coleretur, illius adeo præsentiam fugerent dæmones, ut retro nun - quam converterentur. VERS. 3. Sicut deficit fumus, defci int. Quemaıl- modum deficit fumus spirante vento, ita etiam hi dæmones deficiant, impulsi nimirum ac dissipati a sancto Spiritu. Sicut liquefit cera a facie ignis, sic pereant pec- calores a facie Dei. Quemadmodum, inquit, aspectu ignis cera liquescit, ita dæmones a conspectu Christi qui ignis est consumens st improbitatem, defluentes evanescant. quod ait : Pereant, non ideo dixit, quia prorsus delendi sint dæmones, ita, ut amplius nulli sint, sed quia in eisdem am- plius locis non regnabunt. Eosdem etiam dæmones Propheta peccatores appellat, quia et primi om- nium iu Deum peccarunt, et quia peccatorum in- ventores merito dici possunt et magistri. VERS. 4. Et justi lætentur. Per justos, cos intel- ligit, qui per fidem in Christum erant justificandi. Hi igitur destructa dæmonum tyrannide læten- tar. Exsultent in conspectu Dei et delectentur in læti- tia. In conspectu Dei, qui eos nimirum protegit, et custodit, juxta illud : Oculi Donini super ju- stos s. Verba autem Exsullent, delectentur, et latentur, idem significant : conjuncta tamen sum- mam gaudii indicant intensionem. VERS. 5. Canlate Deo. Vos, qui hujusmodi gau- dio digni facti estis. Psallite nomini ejus. Hoc declaravimus in tertio versiculo vi psalmi. Iter facite ei, qui ascendit super occasus, Domi- nus nomen illi. Ad apostolos est sermo, quo ju- bentur ut ad gentes excurrant, et viam animarum, ipsarum scilicet gentium, per prædicationem advenienti Christo præparent. Simile illud est, quod apud Isaiam ex persona Præcursoris dictum legimus : Parale viam Domino ". Viam, inquit, G D Deut. iv, 24; llebr. x, 29. “Psal. xxxiii, 16. Isa. XL, ; Matth. um, 3.
7 To the many I have become like a monster, and you are my mighty helper. Wasted away by fasting and dressed in sackcloth and appearing hateful from sorrow, I became like a monster to the many. He said, ‘like a monster’ by reason of not truly being a monster, but as appearing such, and not to those with understanding, but to the more vulgar, for ‘the many’ is what Scripture calls the meaner. And Paul says, We are fools for Christ’s sake, but you are wise.
PG 128:7138 Πληρωθήτω τὸ στόμα μου αἰνέσεως, ὅπως ὑμνήσω τὴν δόξαν σου, ὅλην τὴν ἡμέραν τὴν μεγαλοπρέπειάν σου. Tὸ, πληρωθήτω, ἀντὶ τοῦ, πληρωθείη. Πληρωθήσεται δὲ, εἰ τῆς δουλείας ἀπαλλαγῶ· τότε γὰρ ὅλῳ στόματι πεπλησμένῳ τῆς σῆς αἰνέσεως, ὑμνήσω τὸ σὸν μεγαλοδύναμον καὶ παντοδύναμον, καὶ ὅσα οἱ εὐσεβεῖς δοξάζουσιν, εἴτουν ὑπολαμβάνουσι περὶ σοῦ. Ἢ δόξαν ἁπλῶς καλεῖ, τὴν μεγαλωσύνην. Καὶ οὐχ ἅπαξ ὑμνήσω, ἀλλὰ διὰ παντὸς τὴν μεγαλοπρέπειάν σου· οὕτω γὰρ τὸ, ὅλην τὴν ἡμέραν, ἡρμήνευσεν ὁ Σύμμαχος. α Mὴ ἀποῤῥίψῃς με εἰς καιρὸν γήρως. Ὁ ἐκ νεότητος βοηθῶν μοι, μὴ ἀπώσῃ με ἐν τῷ καιρῷ τοῦ γήρως. Ἐγήρασα γὰρ ἤδη τῷ μακρῷ χρόνῳ τῆς ἐν Βαβυλῶνι δουλείας· εἰκὸς δὲ ταῦτα λέγειν τοὺς γηραιοτέρους τοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ τὸ μὲν τοῦ σώματος γῆρας, γνώριμον, τὸ δὲ τῆς ψυχῆς, ἡ ἁμαρτία, ἐφεκτική τις οὖσα τῆς ἐνεργείας τῆς ἀρετῆς. β Ἐν τῷ ἐκλείπειν τὴν ἰσχύν μου μὴ ἐγκαταλίπῃς με. Τοῦτο, σαφηνισμός ἐστι τοῦ ῥηθέντος στίχου, καὶ ἐπὶ σωματικῆς καὶ ἐπὶ ψυχικῆς ἰσχύος νοούμενον. α Ὅτι εἶπον οἱ ἐχθροί μου ἐμοί. | Tὸ, ἐμοὶ, ἀντὶ τοῦ, ἐπ’ ἐμοὶ, εἴτουν δι’ ἐμέ· εἶπον δὲ πρὸς ἀλλήλους. β Καὶ οἱ φυλάσσοντες τὴν ψυχήν μου ἐβουλεύσαντο ἐπὶ τὸ αὐτό. Καὶ τοῦτο, ἀναδίπλωσίς ἐστι τοῦ πρὸ αὐτοῦ, καὶ ἐπεξήγησις τὸ, ἐβουλεύσαντο, τοῦ, εἶπον. Φυλάσσοντας δὲ νῦν λέγει, τοὺς ἐπιβουλεύοντας· ἐπὶ τὸ αὐτὸ δε, ἀντὶ τοῦ, ὁμοῦ συνελθόντες· εἶεν δ’ ἂν οὗτοι, οὐ μόνον οἱ αἰσθητοὶ πολέμιοι, ἀλλὰ καὶ οἱ νοητοί. 11 Λέγοντες, Ὁ Θεὸς ἐγκατέλιπεν αὐτόν· καταδιώξατε καὶ καταλάβετε αὐτὸν, ὅτι οὐκ ἔστιν ὁ ῥυόμενος. Οὗτοι τῶν ἐχθρῶν οἱ λόγοι· τὸ δὲ, καταδιώξατε, ὅτι καὶ εἰ φυγῇ χρήσεται ὁ λαὸς οὗτος, καταδιώξατε καὶ καταλάβετε αὐτόν· τοῦ Θεοῦ γὰρ ὃν σέβεται ἐγκαταλιπόντος αὐτὸν, οὐκ ἔστιν ὁ ῥυόμενος. 84 πεπλησμένῳ MSCBF : πεπληρωμένῳ PV.δὲ εἶπεν ἐπὶ δυσμῶν, διότι φῶς ὢν ἀπρόσιτον, καὶ "Ηλιος δικαιοσύνης, ἐπέβη τῶν ψυχῶν τῶν ἀνθρώ πων, ἐνοικήσας αὐταῖς· διὰ πίστεως· αἱ δυσμοί ἦσαν, ἤτοι νύχτες, διὰ τὸ ἀλαμπὲς καὶ τὸν ζόφον τῆς πλάνης τὸν πάλαι κατακεχυμένον αὐτῶν. "Η δυσμὸς ὁ κόσμος, κατά· Τὸ φῶς ἐν τῇ σκοτίᾳ φαίνει· εἶτα λέγει, καὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ· ὅτι Κύριος πάντων ἁπλῶς, ὅ ἐστι Θεός. Καὶ ἀγαλλιάσθε ἐνώπιον αὐτοῦ. Τοῦτο μικρὸν ἀνωτέρω τῷ ἑβδόμῳ στίχῳ συνδιερμηνεύεται. Ταραχθήτωσαν ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ. Τοῦτο Β πάλιν τῷ δευτέρῳ στίχῳ. Τοῦ πατρὸς τῶν ὀρφανῶν καὶ κριτοῦ τῶν χη- ρῶν (35). Διὰ πρώτου κώλου, τὸ κηδεμονικὸν αὐτ τοῦ παρέστησε, διὰ δὲ τοῦ δευτέρου στίχου, τὸ δι καστικών· ὅτι καὶ κηδεμών ἐστι τῶν ἀπροστατεύ- των, καὶ κριτὴς τῶν ἀδικουμένων. Η ὀρφανούς καὶ χήρας καλεῖ τοὺς ἐξ ἐθνῶν πιστεύσαντας· τὸ μὲν ὡς ἀποβεβληκότας τὸν πάλαι πατέρα αὐτῶν διάβο λον· τὸ δὲ ὡς χηρωθέντας τοῦ αὐτοῦ πάλιν, ὃν εξω χον καὶ νυμφίον, ὡς προσκολληθέντες αὐτῷ. Μετὰ δὲ τὸ κήρυγμα πατέρα καὶ νυμφίον ἀντέλαβον τὸν Θεόν· πατέρα μὲν ὡς κηδεμόνα· νυμφίον δὲ, ὡς συναφθέντες αὐτῷ διὰ πίστεως. Εt ῾Ο Θεὸς ἐν τόπῳ ἁγίῳ αὐτοῦ. Ἐν τῷ οὐρανῷ· λείπει δὲ, τὸ ἔστιν. Εἰρηκῶς γὰρ Αναστήτω Θεὸς, καὶ ὁδοποιησάτω τῷ ἐπιβεβηκότι ἐπὶ δυ σμῶν, ἀναγκαίως ἐπήγαγεν· Ὁ Θεὸς ἐν τόπῳ ἁγίῳ αὐτοῦ· διδάσκων ὅτι ἐν τῷ οὐρανῷ, ὅς ἐστιν ἅγιος τόπος αὐτοῦ, ἀνίσταται καὶ πρὸς ἄμυναν, καὶ ἐπιβαίνει ἐπὶ δυσμῶν, καὶ ἃ βούλεται οἰκονομεῖ· οὐ μεταβάσει τοπικῇ χρώμενος· ὰ περίγραπτος γάρ ἐστι. Τοιοῦτο δὲ ἐστι καὶ τό· Οὐδεὶς ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβὰς, ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ὁ ὢν ἐν τῷ οὐρανῷ. Κάτω γὰρ πολιτευόμενος, καὶ ἐν τῷ οὐρανῷ, ἀχώριστος ἦν τοῦ Πατρός. Είη δ' ἂν ἅγιος τόπος Θεοῦ, καὶ ἡ Ἐκκλησία τῶν πιστῶν, καὶ πᾶς θεοφιλής. Ο Θεός κατοικίζει μονοτρόπους ἐν οἴκῳ. Μονο τρόπους φησὶ τοὺς δικαίους· ὡς μηδεμίαν διπλόην πονηρίας ἔχοντας, μὴ δ' ἐπιπλοκὴν κακίας, ἀλλ᾽ ἕνα σκοπὴν τὴν θεραπείαν τοῦ Θεοῦ μεταδιώκοντας· οὓς καὶ κατοικίζει ἐν οἰκίᾳ περὶ ἧς εἴρηκε Παῦλος, ὅτι Οἰκοδομὴν ἐκ Θεοῦ ἔχομεν, οἰκίαν ἀχειροποίητον, * COMMENT. IN PSALMOS. A Christo facite, omue impedimentum ex ea, atque offendiculum auferentes. Ascendere autem tum dixit super occasus, quia cum inaccessibilis lux sit, et Sol justitiæ, super hominum animas ascen- dit, et per fidem in his animabus habitavit, quæ antea occasus, hoc est noctes merito dici poterant, propter obscuritatem atque caliginem erroris, q40 olim circumfusæ detinebantur. Vel, occasus dixit. pro universo mundo, juxta illud : Et lux in tenebris lucet (et tenebræ cam non comprehenderunt . **. Tenebras etenin, illic evangelista universum orbem, hoc est, universos mundi homines appellavit ); deinde etiam illius nomen dicit, quod scilicet Dominus omnium ae Deus est ille, qui ascendit, ut diximus. VERS. 6. exsultate in conspectu ejus. lluc paulo superius in tertio versiculo exposuimus. Turbentur a facie ejus. Quod ait, A facie ejus, exposuimus superius in secundo versiculo. Patris orphanorum ac judicis viduarum. Patris et judicis appellatione, et sunimam illum Provi- dentiam, et curam habere demonstravit, et judi – candi insuper potestatem exercere. Nam et curam eorum habet Deus, qui oumni videntur ope destituti, et judex etiam eorum est, qui per alicujus înju- riam opprimuntur. Orphanos præterea, ac viduas eos appellat, qui ex gentibus crediderunt, alterum quidem, eo quod patrem olim suum, diabolum vi- delicet, abjecerunt; alterum vero, quia fideles animæ, quæ crediderunt, ipso prorsus viduatæ sunt diabolo, quem antea sponsum habebant, et cui adlæserant. Quippe cum post prædicationem et baptisma, (alium) patrem (aliumque) sponsum, (loco priornm) receperint (ipsum nimirum) Deum, que a în patrem quidem acceperunt veluti curato- rem, et providentiam necessariorum omnium habentem, atque in sponsum, cui ut castæ virgines conjungantur per fidem. C Joan. 1, 5. Juan. 111, 15. D Deus in loco sancto suo. In cœlo nimirum, et subintelligitur, verbum, est. Nam cum dixerit : Exsurgat Deus: item: Iter facile ei qui ascendit super occasus, necessario subdidit : Deus in loco sancio suo, ut doceret, quod ille Deus, qui exsistit in cœlo, ubi locum sanctum suum esse dicimus, idem ille est, qui exsurgit in auxilium, et qui. ascendit super occasus, et qui administrat quæ- cunque ei grata sunt, nulla utens loci mutatione, Bullo transitu. Est etenim incircumscriptus Deus. Simile etiam illud est : Nemo ascendit in cœtum, nisi qui descendit de cœlo, Filius haminis, qui est in cœlo *. In terra etenim conversans Dei Filius, in colo erat indivisus a Patre. Dicitur etiam locus. sanctus Ecclesia fidelium, et quilibet Adelis vir religiosus, ac Deo gratus. VERS. 7. Deus habitare facit unius moris homines in domo. Unius moris homines eas esse intellige, qui justi sunt ac virtute præditi, veluti omni pror- sus malitiæ duplicitate, ac doli complicatione ca- rentes, uni tantum rei, khoc est, divino cultui incumbentes. Hes etenim homines Deus in ea domo Variæ lectiones i (33) ad verbum : Priore membro cjus providentiam, altero iudicandi potestatem demonstrat.
8 Let my mouth be filled with praise that I may hymn your glory, your magnificence all day long. ‘Let it be filled’, in the sense of, ‘may it be filled’. And it will be filled if I am released from slavery, for then with my mouth all filled with your praise I shall hymn your power to do great things and all things, and all that the pious suppose, that is, understand about you. Or else ‘glory’ is simply what he calls his greatness. And I shall hymn your magnificence not once, but continually; this indeed is how Sym- machus translated ‘all day long’. 9α Cast me not away in time of old age. You who help me since my youth, do not thrust me away in time of old age, for I have already grown old during the long time of slavery in Babylon; it is likely that the older among the people said such things. The old age of the body is well-known, but that of the soul is sin, being a kind of check on the activity of virtue. 9β When my strength fails, do not abandon me. This is a clarification of the previous verse, understood both of strength of body and of soul. 10α For my enemies have spoken on me. ‘On me’ in the sense of, ‘in reference to me’, that is, ‘on my account’; they have spoken to one another. 10β And those keeping watch on my soul have taken counsel together. This is a repetition of the verse before, and ‘they have taken counsel’ is a clarification of ‘they have spoken’. ‘Those who are keeping watch’ is what he now calls those plotting against him; ‘together’ in the sense of, ‘having come together’; these may be interpreted not only as the sensible ene- mies, but also as the intelligible ones. 11 Saying, ‘God has abandoned him; pursue him and seize him because there is no deliverer.’ These are the words of the enemies. ‘Pursue’, because even if this people will take to flight, then pursue and seize them, for with the God whom this people worships having abandoned them, there is no deliverer.
α Ὁ Θεός μου, μὴ μακρύνῃς ἀπ’ ἐμοῦ. Εἰ καὶ διώκει σε ἡ δυσωδία τῶν ἐμῶν ἁμαρτιῶν, ὃ καὶ προφήτης ἄλλος πρὸς ᾽Ιουδαίους εἴρηκεν, Aἱ ἁμαρτίαι ὑμῶν διϊστῶσιν ἀνὰ μέσον ὑμῶν καὶ τοῦ Θεοῦ. Μακρύνει δὲ ὁ Θεὸς, οὐ κατ’ οὐσίαν, ἀόριστος γὰρ, ἀλλὰ κατὰ πρόνοιαν.δὲ εἶπεν ἐπὶ δυσμῶν, διότι φῶς ὢν ἀπρόσιτον, καὶ "Ηλιος δικαιοσύνης, ἐπέβη τῶν ψυχῶν τῶν ἀνθρώ πων, ἐνοικήσας αὐταῖς· διὰ πίστεως· αἱ δυσμοί ἦσαν, ἤτοι νύχτες, διὰ τὸ ἀλαμπὲς καὶ τὸν ζόφον τῆς πλάνης τὸν πάλαι κατακεχυμένον αὐτῶν. "Η δυσμὸς ὁ κόσμος, κατά· Τὸ φῶς ἐν τῇ σκοτίᾳ φαίνει· εἶτα λέγει, καὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ· ὅτι Κύριος πάντων ἁπλῶς, ὅ ἐστι Θεός. Καὶ ἀγαλλιάσθε ἐνώπιον αὐτοῦ. Τοῦτο μικρὸν ἀνωτέρω τῷ ἑβδόμῳ στίχῳ συνδιερμηνεύεται. Ταραχθήτωσαν ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ. Τοῦτο Β πάλιν τῷ δευτέρῳ στίχῳ. Τοῦ πατρὸς τῶν ὀρφανῶν καὶ κριτοῦ τῶν χη- ρῶν (35). Διὰ πρώτου κώλου, τὸ κηδεμονικὸν αὐτ τοῦ παρέστησε, διὰ δὲ τοῦ δευτέρου στίχου, τὸ δι καστικών· ὅτι καὶ κηδεμών ἐστι τῶν ἀπροστατεύ- των, καὶ κριτὴς τῶν ἀδικουμένων. Η ὀρφανούς καὶ χήρας καλεῖ τοὺς ἐξ ἐθνῶν πιστεύσαντας· τὸ μὲν ὡς ἀποβεβληκότας τὸν πάλαι πατέρα αὐτῶν διάβο λον· τὸ δὲ ὡς χηρωθέντας τοῦ αὐτοῦ πάλιν, ὃν εξω χον καὶ νυμφίον, ὡς προσκολληθέντες αὐτῷ. Μετὰ δὲ τὸ κήρυγμα πατέρα καὶ νυμφίον ἀντέλαβον τὸν Θεόν· πατέρα μὲν ὡς κηδεμόνα· νυμφίον δὲ, ὡς συναφθέντες αὐτῷ διὰ πίστεως. Εt ῾Ο Θεὸς ἐν τόπῳ ἁγίῳ αὐτοῦ. Ἐν τῷ οὐρανῷ· λείπει δὲ, τὸ ἔστιν. Εἰρηκῶς γὰρ Αναστήτω Θεὸς, καὶ ὁδοποιησάτω τῷ ἐπιβεβηκότι ἐπὶ δυ σμῶν, ἀναγκαίως ἐπήγαγεν· Ὁ Θεὸς ἐν τόπῳ ἁγίῳ αὐτοῦ· διδάσκων ὅτι ἐν τῷ οὐρανῷ, ὅς ἐστιν ἅγιος τόπος αὐτοῦ, ἀνίσταται καὶ πρὸς ἄμυναν, καὶ ἐπιβαίνει ἐπὶ δυσμῶν, καὶ ἃ βούλεται οἰκονομεῖ· οὐ μεταβάσει τοπικῇ χρώμενος· ὰ περίγραπτος γάρ ἐστι. Τοιοῦτο δὲ ἐστι καὶ τό· Οὐδεὶς ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβὰς, ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ὁ ὢν ἐν τῷ οὐρανῷ. Κάτω γὰρ πολιτευόμενος, καὶ ἐν τῷ οὐρανῷ, ἀχώριστος ἦν τοῦ Πατρός. Είη δ' ἂν ἅγιος τόπος Θεοῦ, καὶ ἡ Ἐκκλησία τῶν πιστῶν, καὶ πᾶς θεοφιλής. Ο Θεός κατοικίζει μονοτρόπους ἐν οἴκῳ. Μονο τρόπους φησὶ τοὺς δικαίους· ὡς μηδεμίαν διπλόην πονηρίας ἔχοντας, μὴ δ' ἐπιπλοκὴν κακίας, ἀλλ᾽ ἕνα σκοπὴν τὴν θεραπείαν τοῦ Θεοῦ μεταδιώκοντας· οὓς καὶ κατοικίζει ἐν οἰκίᾳ περὶ ἧς εἴρηκε Παῦλος, ὅτι Οἰκοδομὴν ἐκ Θεοῦ ἔχομεν, οἰκίαν ἀχειροποίητον, * COMMENT. IN PSALMOS. A Christo facite, omue impedimentum ex ea, atque offendiculum auferentes. Ascendere autem tum dixit super occasus, quia cum inaccessibilis lux sit, et Sol justitiæ, super hominum animas ascen- dit, et per fidem in his animabus habitavit, quæ antea occasus, hoc est noctes merito dici poterant, propter obscuritatem atque caliginem erroris, q40 olim circumfusæ detinebantur. Vel, occasus dixit. pro universo mundo, juxta illud : Et lux in tenebris lucet (et tenebræ cam non comprehenderunt . **. Tenebras etenin, illic evangelista universum orbem, hoc est, universos mundi homines appellavit ); deinde etiam illius nomen dicit, quod scilicet Dominus omnium ae Deus est ille, qui ascendit, ut diximus. VERS. 6. exsultate in conspectu ejus. lluc paulo superius in tertio versiculo exposuimus. Turbentur a facie ejus. Quod ait, A facie ejus, exposuimus superius in secundo versiculo. Patris orphanorum ac judicis viduarum. Patris et judicis appellatione, et sunimam illum Provi- dentiam, et curam habere demonstravit, et judi – candi insuper potestatem exercere. Nam et curam eorum habet Deus, qui oumni videntur ope destituti, et judex etiam eorum est, qui per alicujus înju- riam opprimuntur. Orphanos præterea, ac viduas eos appellat, qui ex gentibus crediderunt, alterum quidem, eo quod patrem olim suum, diabolum vi- delicet, abjecerunt; alterum vero, quia fideles animæ, quæ crediderunt, ipso prorsus viduatæ sunt diabolo, quem antea sponsum habebant, et cui adlæserant. Quippe cum post prædicationem et baptisma, (alium) patrem (aliumque) sponsum, (loco priornm) receperint (ipsum nimirum) Deum, que a în patrem quidem acceperunt veluti curato- rem, et providentiam necessariorum omnium habentem, atque in sponsum, cui ut castæ virgines conjungantur per fidem. C Joan. 1, 5. Juan. 111, 15. D Deus in loco sancto suo. In cœlo nimirum, et subintelligitur, verbum, est. Nam cum dixerit : Exsurgat Deus: item: Iter facile ei qui ascendit super occasus, necessario subdidit : Deus in loco sancio suo, ut doceret, quod ille Deus, qui exsistit in cœlo, ubi locum sanctum suum esse dicimus, idem ille est, qui exsurgit in auxilium, et qui. ascendit super occasus, et qui administrat quæ- cunque ei grata sunt, nulla utens loci mutatione, Bullo transitu. Est etenim incircumscriptus Deus. Simile etiam illud est : Nemo ascendit in cœtum, nisi qui descendit de cœlo, Filius haminis, qui est in cœlo *. In terra etenim conversans Dei Filius, in colo erat indivisus a Patre. Dicitur etiam locus. sanctus Ecclesia fidelium, et quilibet Adelis vir religiosus, ac Deo gratus. VERS. 7. Deus habitare facit unius moris homines in domo. Unius moris homines eas esse intellige, qui justi sunt ac virtute præditi, veluti omni pror- sus malitiæ duplicitate, ac doli complicatione ca- rentes, uni tantum rei, khoc est, divino cultui incumbentes. Hes etenim homines Deus in ea domo Variæ lectiones i (33) ad verbum : Priore membro cjus providentiam, altero iudicandi potestatem demonstrat.
12α O my God, do not distance yourself from me. Even though the stench of my sins drives you away. This is something that another proph- et said to the Jews: Your sins make separation between you and God. God distances himself, not in essence, for he is indeterminate, but by providence.
β Ὁ Θεός μου, εἰς τὴν βοήθειάν μου πρόσχες. Τουτὶ τὸ ῥητὸν ἐν ἀρχῇ κεῖται τοῦ πρὸ τοῦ παρόντος ψαλμοῦ.δὲ εἶπεν ἐπὶ δυσμῶν, διότι φῶς ὢν ἀπρόσιτον, καὶ "Ηλιος δικαιοσύνης, ἐπέβη τῶν ψυχῶν τῶν ἀνθρώ πων, ἐνοικήσας αὐταῖς· διὰ πίστεως· αἱ δυσμοί ἦσαν, ἤτοι νύχτες, διὰ τὸ ἀλαμπὲς καὶ τὸν ζόφον τῆς πλάνης τὸν πάλαι κατακεχυμένον αὐτῶν. "Η δυσμὸς ὁ κόσμος, κατά· Τὸ φῶς ἐν τῇ σκοτίᾳ φαίνει· εἶτα λέγει, καὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ· ὅτι Κύριος πάντων ἁπλῶς, ὅ ἐστι Θεός. Καὶ ἀγαλλιάσθε ἐνώπιον αὐτοῦ. Τοῦτο μικρὸν ἀνωτέρω τῷ ἑβδόμῳ στίχῳ συνδιερμηνεύεται. Ταραχθήτωσαν ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ. Τοῦτο Β πάλιν τῷ δευτέρῳ στίχῳ. Τοῦ πατρὸς τῶν ὀρφανῶν καὶ κριτοῦ τῶν χη- ρῶν (35). Διὰ πρώτου κώλου, τὸ κηδεμονικὸν αὐτ τοῦ παρέστησε, διὰ δὲ τοῦ δευτέρου στίχου, τὸ δι καστικών· ὅτι καὶ κηδεμών ἐστι τῶν ἀπροστατεύ- των, καὶ κριτὴς τῶν ἀδικουμένων. Η ὀρφανούς καὶ χήρας καλεῖ τοὺς ἐξ ἐθνῶν πιστεύσαντας· τὸ μὲν ὡς ἀποβεβληκότας τὸν πάλαι πατέρα αὐτῶν διάβο λον· τὸ δὲ ὡς χηρωθέντας τοῦ αὐτοῦ πάλιν, ὃν εξω χον καὶ νυμφίον, ὡς προσκολληθέντες αὐτῷ. Μετὰ δὲ τὸ κήρυγμα πατέρα καὶ νυμφίον ἀντέλαβον τὸν Θεόν· πατέρα μὲν ὡς κηδεμόνα· νυμφίον δὲ, ὡς συναφθέντες αὐτῷ διὰ πίστεως. Εt ῾Ο Θεὸς ἐν τόπῳ ἁγίῳ αὐτοῦ. Ἐν τῷ οὐρανῷ· λείπει δὲ, τὸ ἔστιν. Εἰρηκῶς γὰρ Αναστήτω Θεὸς, καὶ ὁδοποιησάτω τῷ ἐπιβεβηκότι ἐπὶ δυ σμῶν, ἀναγκαίως ἐπήγαγεν· Ὁ Θεὸς ἐν τόπῳ ἁγίῳ αὐτοῦ· διδάσκων ὅτι ἐν τῷ οὐρανῷ, ὅς ἐστιν ἅγιος τόπος αὐτοῦ, ἀνίσταται καὶ πρὸς ἄμυναν, καὶ ἐπιβαίνει ἐπὶ δυσμῶν, καὶ ἃ βούλεται οἰκονομεῖ· οὐ μεταβάσει τοπικῇ χρώμενος· ὰ περίγραπτος γάρ ἐστι. Τοιοῦτο δὲ ἐστι καὶ τό· Οὐδεὶς ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβὰς, ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ὁ ὢν ἐν τῷ οὐρανῷ. Κάτω γὰρ πολιτευόμενος, καὶ ἐν τῷ οὐρανῷ, ἀχώριστος ἦν τοῦ Πατρός. Είη δ' ἂν ἅγιος τόπος Θεοῦ, καὶ ἡ Ἐκκλησία τῶν πιστῶν, καὶ πᾶς θεοφιλής. Ο Θεός κατοικίζει μονοτρόπους ἐν οἴκῳ. Μονο τρόπους φησὶ τοὺς δικαίους· ὡς μηδεμίαν διπλόην πονηρίας ἔχοντας, μὴ δ' ἐπιπλοκὴν κακίας, ἀλλ᾽ ἕνα σκοπὴν τὴν θεραπείαν τοῦ Θεοῦ μεταδιώκοντας· οὓς καὶ κατοικίζει ἐν οἰκίᾳ περὶ ἧς εἴρηκε Παῦλος, ὅτι Οἰκοδομὴν ἐκ Θεοῦ ἔχομεν, οἰκίαν ἀχειροποίητον, * COMMENT. IN PSALMOS. A Christo facite, omue impedimentum ex ea, atque offendiculum auferentes. Ascendere autem tum dixit super occasus, quia cum inaccessibilis lux sit, et Sol justitiæ, super hominum animas ascen- dit, et per fidem in his animabus habitavit, quæ antea occasus, hoc est noctes merito dici poterant, propter obscuritatem atque caliginem erroris, q40 olim circumfusæ detinebantur. Vel, occasus dixit. pro universo mundo, juxta illud : Et lux in tenebris lucet (et tenebræ cam non comprehenderunt . **. Tenebras etenin, illic evangelista universum orbem, hoc est, universos mundi homines appellavit ); deinde etiam illius nomen dicit, quod scilicet Dominus omnium ae Deus est ille, qui ascendit, ut diximus. VERS. 6. exsultate in conspectu ejus. lluc paulo superius in tertio versiculo exposuimus. Turbentur a facie ejus. Quod ait, A facie ejus, exposuimus superius in secundo versiculo. Patris orphanorum ac judicis viduarum. Patris et judicis appellatione, et sunimam illum Provi- dentiam, et curam habere demonstravit, et judi – candi insuper potestatem exercere. Nam et curam eorum habet Deus, qui oumni videntur ope destituti, et judex etiam eorum est, qui per alicujus înju- riam opprimuntur. Orphanos præterea, ac viduas eos appellat, qui ex gentibus crediderunt, alterum quidem, eo quod patrem olim suum, diabolum vi- delicet, abjecerunt; alterum vero, quia fideles animæ, quæ crediderunt, ipso prorsus viduatæ sunt diabolo, quem antea sponsum habebant, et cui adlæserant. Quippe cum post prædicationem et baptisma, (alium) patrem (aliumque) sponsum, (loco priornm) receperint (ipsum nimirum) Deum, que a în patrem quidem acceperunt veluti curato- rem, et providentiam necessariorum omnium habentem, atque in sponsum, cui ut castæ virgines conjungantur per fidem. C Joan. 1, 5. Juan. 111, 15. D Deus in loco sancto suo. In cœlo nimirum, et subintelligitur, verbum, est. Nam cum dixerit : Exsurgat Deus: item: Iter facile ei qui ascendit super occasus, necessario subdidit : Deus in loco sancio suo, ut doceret, quod ille Deus, qui exsistit in cœlo, ubi locum sanctum suum esse dicimus, idem ille est, qui exsurgit in auxilium, et qui. ascendit super occasus, et qui administrat quæ- cunque ei grata sunt, nulla utens loci mutatione, Bullo transitu. Est etenim incircumscriptus Deus. Simile etiam illud est : Nemo ascendit in cœtum, nisi qui descendit de cœlo, Filius haminis, qui est in cœlo *. In terra etenim conversans Dei Filius, in colo erat indivisus a Patre. Dicitur etiam locus. sanctus Ecclesia fidelium, et quilibet Adelis vir religiosus, ac Deo gratus. VERS. 7. Deus habitare facit unius moris homines in domo. Unius moris homines eas esse intellige, qui justi sunt ac virtute præditi, veluti omni pror- sus malitiæ duplicitate, ac doli complicatione ca- rentes, uni tantum rei, khoc est, divino cultui incumbentes. Hes etenim homines Deus in ea domo Variæ lectiones i (33) ad verbum : Priore membro cjus providentiam, altero iudicandi potestatem demonstrat.
12β Turn, O my God, to my aid. This phrase is found at the beginning of the psalm before this.
α Αἰσχυνθήτωσαν καὶ ἐκλιπέτωσαν οἱ ἐνδιαβάλλοντες τὴν ψυχήν μου. Tὸ, ἐκλιπέτωσαν, ἀναλωθήτωσαν εἶπεν ὁ Σύμμαχος· τὴν ψυχήν μου δὲ, ἀντὶ τοῦ, ἐμέ. Διαβάλλει δὲ πᾶς ἐχθρὸς, εἴτε αἰσθητὸς, εἴτε νοητός.δὲ εἶπεν ἐπὶ δυσμῶν, διότι φῶς ὢν ἀπρόσιτον, καὶ "Ηλιος δικαιοσύνης, ἐπέβη τῶν ψυχῶν τῶν ἀνθρώ πων, ἐνοικήσας αὐταῖς· διὰ πίστεως· αἱ δυσμοί ἦσαν, ἤτοι νύχτες, διὰ τὸ ἀλαμπὲς καὶ τὸν ζόφον τῆς πλάνης τὸν πάλαι κατακεχυμένον αὐτῶν. "Η δυσμὸς ὁ κόσμος, κατά· Τὸ φῶς ἐν τῇ σκοτίᾳ φαίνει· εἶτα λέγει, καὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ· ὅτι Κύριος πάντων ἁπλῶς, ὅ ἐστι Θεός. Καὶ ἀγαλλιάσθε ἐνώπιον αὐτοῦ. Τοῦτο μικρὸν ἀνωτέρω τῷ ἑβδόμῳ στίχῳ συνδιερμηνεύεται. Ταραχθήτωσαν ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ. Τοῦτο Β πάλιν τῷ δευτέρῳ στίχῳ. Τοῦ πατρὸς τῶν ὀρφανῶν καὶ κριτοῦ τῶν χη- ρῶν (35). Διὰ πρώτου κώλου, τὸ κηδεμονικὸν αὐτ τοῦ παρέστησε, διὰ δὲ τοῦ δευτέρου στίχου, τὸ δι καστικών· ὅτι καὶ κηδεμών ἐστι τῶν ἀπροστατεύ- των, καὶ κριτὴς τῶν ἀδικουμένων. Η ὀρφανούς καὶ χήρας καλεῖ τοὺς ἐξ ἐθνῶν πιστεύσαντας· τὸ μὲν ὡς ἀποβεβληκότας τὸν πάλαι πατέρα αὐτῶν διάβο λον· τὸ δὲ ὡς χηρωθέντας τοῦ αὐτοῦ πάλιν, ὃν εξω χον καὶ νυμφίον, ὡς προσκολληθέντες αὐτῷ. Μετὰ δὲ τὸ κήρυγμα πατέρα καὶ νυμφίον ἀντέλαβον τὸν Θεόν· πατέρα μὲν ὡς κηδεμόνα· νυμφίον δὲ, ὡς συναφθέντες αὐτῷ διὰ πίστεως. Εt ῾Ο Θεὸς ἐν τόπῳ ἁγίῳ αὐτοῦ. Ἐν τῷ οὐρανῷ· λείπει δὲ, τὸ ἔστιν. Εἰρηκῶς γὰρ Αναστήτω Θεὸς, καὶ ὁδοποιησάτω τῷ ἐπιβεβηκότι ἐπὶ δυ σμῶν, ἀναγκαίως ἐπήγαγεν· Ὁ Θεὸς ἐν τόπῳ ἁγίῳ αὐτοῦ· διδάσκων ὅτι ἐν τῷ οὐρανῷ, ὅς ἐστιν ἅγιος τόπος αὐτοῦ, ἀνίσταται καὶ πρὸς ἄμυναν, καὶ ἐπιβαίνει ἐπὶ δυσμῶν, καὶ ἃ βούλεται οἰκονομεῖ· οὐ μεταβάσει τοπικῇ χρώμενος· ὰ περίγραπτος γάρ ἐστι. Τοιοῦτο δὲ ἐστι καὶ τό· Οὐδεὶς ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβὰς, ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ὁ ὢν ἐν τῷ οὐρανῷ. Κάτω γὰρ πολιτευόμενος, καὶ ἐν τῷ οὐρανῷ, ἀχώριστος ἦν τοῦ Πατρός. Είη δ' ἂν ἅγιος τόπος Θεοῦ, καὶ ἡ Ἐκκλησία τῶν πιστῶν, καὶ πᾶς θεοφιλής. Ο Θεός κατοικίζει μονοτρόπους ἐν οἴκῳ. Μονο τρόπους φησὶ τοὺς δικαίους· ὡς μηδεμίαν διπλόην πονηρίας ἔχοντας, μὴ δ' ἐπιπλοκὴν κακίας, ἀλλ᾽ ἕνα σκοπὴν τὴν θεραπείαν τοῦ Θεοῦ μεταδιώκοντας· οὓς καὶ κατοικίζει ἐν οἰκίᾳ περὶ ἧς εἴρηκε Παῦλος, ὅτι Οἰκοδομὴν ἐκ Θεοῦ ἔχομεν, οἰκίαν ἀχειροποίητον, * COMMENT. IN PSALMOS. A Christo facite, omue impedimentum ex ea, atque offendiculum auferentes. Ascendere autem tum dixit super occasus, quia cum inaccessibilis lux sit, et Sol justitiæ, super hominum animas ascen- dit, et per fidem in his animabus habitavit, quæ antea occasus, hoc est noctes merito dici poterant, propter obscuritatem atque caliginem erroris, q40 olim circumfusæ detinebantur. Vel, occasus dixit. pro universo mundo, juxta illud : Et lux in tenebris lucet (et tenebræ cam non comprehenderunt . **. Tenebras etenin, illic evangelista universum orbem, hoc est, universos mundi homines appellavit ); deinde etiam illius nomen dicit, quod scilicet Dominus omnium ae Deus est ille, qui ascendit, ut diximus. VERS. 6. exsultate in conspectu ejus. lluc paulo superius in tertio versiculo exposuimus. Turbentur a facie ejus. Quod ait, A facie ejus, exposuimus superius in secundo versiculo. Patris orphanorum ac judicis viduarum. Patris et judicis appellatione, et sunimam illum Provi- dentiam, et curam habere demonstravit, et judi – candi insuper potestatem exercere. Nam et curam eorum habet Deus, qui oumni videntur ope destituti, et judex etiam eorum est, qui per alicujus înju- riam opprimuntur. Orphanos præterea, ac viduas eos appellat, qui ex gentibus crediderunt, alterum quidem, eo quod patrem olim suum, diabolum vi- delicet, abjecerunt; alterum vero, quia fideles animæ, quæ crediderunt, ipso prorsus viduatæ sunt diabolo, quem antea sponsum habebant, et cui adlæserant. Quippe cum post prædicationem et baptisma, (alium) patrem (aliumque) sponsum, (loco priornm) receperint (ipsum nimirum) Deum, que a în patrem quidem acceperunt veluti curato- rem, et providentiam necessariorum omnium habentem, atque in sponsum, cui ut castæ virgines conjungantur per fidem. C Joan. 1, 5. Juan. 111, 15. D Deus in loco sancto suo. In cœlo nimirum, et subintelligitur, verbum, est. Nam cum dixerit : Exsurgat Deus: item: Iter facile ei qui ascendit super occasus, necessario subdidit : Deus in loco sancio suo, ut doceret, quod ille Deus, qui exsistit in cœlo, ubi locum sanctum suum esse dicimus, idem ille est, qui exsurgit in auxilium, et qui. ascendit super occasus, et qui administrat quæ- cunque ei grata sunt, nulla utens loci mutatione, Bullo transitu. Est etenim incircumscriptus Deus. Simile etiam illud est : Nemo ascendit in cœtum, nisi qui descendit de cœlo, Filius haminis, qui est in cœlo *. In terra etenim conversans Dei Filius, in colo erat indivisus a Patre. Dicitur etiam locus. sanctus Ecclesia fidelium, et quilibet Adelis vir religiosus, ac Deo gratus. VERS. 7. Deus habitare facit unius moris homines in domo. Unius moris homines eas esse intellige, qui justi sunt ac virtute præditi, veluti omni pror- sus malitiæ duplicitate, ac doli complicatione ca- rentes, uni tantum rei, khoc est, divino cultui incumbentes. Hes etenim homines Deus in ea domo Variæ lectiones i (33) ad verbum : Priore membro cjus providentiam, altero iudicandi potestatem demonstrat.
13α Let those who are falsely accusing my soul be shamed and be no more. For ‘let them be no more’ Symmachus said ‘let them be consumed’; ‘my soul’, in the sense of, ‘me’. Every enemy, whether sensible or intelligible, engages in slander.
PG 128:715β Περιβαλέσθωσαν αἰσχύνην καὶ ἐντροπὴν οἱ ζητοῦντες τὰ κακά μοι. Περὶ μὲν τῆς αἰσχύνης καὶ ἐντροπῆς εἴρηται ἐν τῷ πρὸ τούτου ψαλμῷ. Tὸ δὲ, Οἱ ζητοῦντες τὰ κακά μοι, ἡρμήνευται ἐν τῷ λζ΄. Εὑρήσεις δὲ καὶ ἐν τῷ ρη΄, Ἐνδυσάσθωσαν οἱ ἐνδιαβάλλοντές με ἐντροπὴν, καὶ περιβαλέσθωσαν ὡς διπλοΐδα αἰσχύνην αὐτῶν.Α ἐν τοῖς οὐρανοῖς αἰώνιον. Ὁ δὲ Σύμμαχος Μονα χοὺς ἐξέδωκεν, ὡς μεμονωμένους παντὸς βιωτικοῦ πράγματος· οὓς κατοικίζει ἐν οἰκητηρίῳ καταμόνας. Προαγορεύει δὲ τὴν πολιτείαν τῶν ἀναχωρητῶν. Εξάγων πεπεδημένους ἐν ἀνδρία. Εξάγων εἴτουν ἐλευθερῶν, τοὺς πεπεδημένους ταῖς σειραῖ; τῶν ἁμαρτημάτων, ἢ τοῖς δεσμοῖς τοῦ δαίμονος· & εἰσι τὰ πάθη. Λέγει δὲ τοὺς ἐξ ἐθνῶν πιστεύσαν. τας· ἐξάγων δὲ τοὺς ἐν ἀνδρίᾳ, ήγουν ἐν ἰσχύλ Θεότητος, καταγωνιζομένῃ τὸν τύραννον· ἢ καὶ ἐν δυνάμει λόγων τῶν εὐαγγελικῶν. Ομοίως τοὺς παραπικραίνοντας τοὺς κατοι- κοῦντας ἐν τάφοις. Οὐ μόνον δὲ τούτους, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐκ περιτομῆς· τοὺς Ἰουδαίους γὰρ καλεῖ παραπικραίνοντας, ὡς ἐν τῷ ξε' ψαλμῷ προδιελά- 6ομεν. Είη δ' ἂν ταυτὶ τὰ ῥητὰ καὶ προφητεία περὶ τῆς παγκοσμίου τῶν νεκρῶν ἀναστάσεως, ὅτι πάν- τας ἐξάγη τῶν τάφων τοὺς πεπεδημένους, νεκρικῶς· ὁμοίως δὲ καὶ τοὺς Ἰουδαίους· εἶτα ἡ ἐπεξήγησις, ὅτι τοὺς κατοικοῦντας ἐν τάφοις· διὰ τούτων δὲ, καὶ τοὺς ἐν πυρὶ, καὶ θαλάσσῃ, καὶ ὅπως δήποτε διαφθαρέντας εδήλωσεν. Ο Θεός, ἐν τῷ ἐκπορεύεσθαί σε ἐνώπιον τοῦ λαοῦ σου, ἐν τῷ διαβαίνειν σε ἐν τῇ ἐρήμῳ, γῆ ἐσείσθη· καὶ γὰρ οἱ οὐρανοὶ ἔσταξαν. Ὅτε εἶπας πρὸς Ἰουδαίους· Ἰδοὺ ἀφίεται ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρη- μος, τέλος ήδη λαμβανούσης τῆς Ἱερεμίου προφητ τείας, ἐκ προσώπου σου, Χριστέ, φήσαντος, ὅτι Εγκατέλιπον τὸν οἶκόν μου· ἀφῆκα την κληρο νομίαν μου. Τότε μετὰ τὸ ἐκπορευθῆναι σε καὶ ἀναχωρῆσαι ἐνώπιον τοῦ μέχρι τότε, λαοῦ σου, καὶ διαβλῆναι σε εἰς τὴν ἀθροισθησομένην Εκκλη- σίαν τῶν ἐθνῶν τὴν ἔρημον θεογνωσίας, καὶ ἄκαρ- πον ἀρετῆς, ἡ γῆ μὲν ἐσείσθη κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους, καὶ τῆς ἀναστάσεως· οἱ οὐρανοὶ ἔσταξαν τὴν κάθοδον τοῦ ἁγίου Πνεύματος εἰς τοὺς ἀποστό λους, ἐν τῷ καιρῷ τῆς Πεντηκοστῆς. Η ἐσείσθη μὲν ἡ γῆ μεταβάντων τῶν ἐθνῶν ἀπὸ τῆς πλάνης εἰς τὴν ἀλήθειαν· ἔσταξαν δὲ οἱ ἀπόστολοι τὸ ὕδωρ τοῦ κηρύγματος, ἀρδεῦον ψυχάς. Οὐρανοὶ γὰρ καὶ οὗτοι, διὰ τὸ φρονεῖν οὐράνια, καὶ τὸ ὑπερκεῖσθαι παντὸς γεηροῦ πράγματος. Ο δὲ σύνδεσμος ὁ γάρ, περιττεύει. Ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ Σινᾶ, ἀπὸ προσ- ώπου τοῦ Θεοῦ ᾿Ισραήλ. Περιφραστικῶς τὸν Ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ, τουτέστιν· ὅτι ταῦτα γεγόνα σιν ὑπὸ τοῦ ὄντος Θεοῦ, τοῦ Σινᾶ ὅρους. Αὐτὸς γὰρ ἐστι καὶ τοῦ Σινᾶ Θεὸς, καὶ τοῦ Ἰσραήλ. Εμνημόσ Το EUTHYMII ZIGARENI €65 habitare facit, de qua Apostolus Paulus dicit : quod habitationem ex Deo habemus non manu fa- clam, æternam in calis ". Symmachus vero pro hominibus, quos unius moris esse dixit Propheta, seu unanimes, monachos reddidit, quasi ab omni mundano negotio prorsus segregatos, ac solitarios: quosque singulariter Deus habitare facit in parvis domiciliis. Et juxta hunc sensum prædicare videtur Propheta anachoretarum vitam. Educens vinctos in fortitudine. Educens, hoc est, liberans eos nimirum, qui peccatorum suorum catenis, et dæmonum vinculis, hoc est, affectibus seu passionibus, ac peccatorum perturbationibus vincti, atque alligati sunt : quo sermone fideles intelligit, qui ex gentibus congregandi erant. Educit autem eos in fortitudine, hoc est, in divina virtute, ac potentia, qua tyrannum devicit. Vel etiam, in virtute sermonis evangelici. B Similiter eos, qui exasperant, qui habitant in se - pulcris. Non solum, inquit, tu gentiles educis e vinculis, sed et ipsos etiam ex circumcisiane Judeos, quos exasperantes appellat, seu exacerbantes, ea ratione quam diximus in psalmo Lxv. Possunt etiam verba hæc ita intelligi, ut prophetian conti- neant, de universali mortuorum resurrectione : quod scilicet Deus ex monumentis omnes vinclos mortis vinculo educet, ac suscitabit, et quod simi- liter educet Judos. Illa autem verba : Qui habi tunt in sepulcris, ad majorem declarationem dicta sunt, et per ea omnes homines significare voluit, aut in terra, aut in mari, aut in igne. VERS. 8, 9. Deus, cum egredereris in conspectu populi tui, cum pertransires in deserto, terra mota est : elenim cali distillaverunt. Quando dixisti ad C Judæos: Ecce dimittitur domus vestra deserta “ ; et quando Jeremiæ prophetia ex persona Christi prolata, fiuen accepit, quæ dicit : Quoniam dereli- querunt domum meam, dimisi hæreditatem meam ". Tunc etenim postquam egressus es, recedens a conspectu populi, qui eousque tuus fuerat, et pertransisti ad Ecclesiam ex gentibus congregatam, quæ olim deserta erat, ac nuda omni scientia, atque cognitione Dei, sterilisque, atque infructuosa germine virtutum; tunc, inquam, postquam existi, terra commota est, passionis nimirum, et resur- rectionis tempore. Et cœli distillaverunt, descen- dente sancto Spiritu in apostolos, in die Penteco - stes. Vel terra commota est, pertranseuntibus p gentibus ab errore ad veritatem : et stillaverunt apostoli aquam prædicationis, qua fideles irriga- bantur animæ. Apostoli etenim cœli esse dicuntur, et quia coelestia sapiunt, et quia quibuscunque terrenis rebus supereminent. Illa autem conjun- ctio, enim, superflua est. - A facie Dei Sinai, a facie Dei Israel. A facie Dei circumloquendo dixit, pro ab ipso Deo, ut sit sensus : Hæc facta sunt ab eo, qui est Deus mion- tis Sinal. Ipse eteniin idem est, qui et Deus Sinai dicitur, et Deus Israel. Horum autem nominum Cor. v, 1. * Matth. xxIII, 3% • qui mortui fuerint, ubicunque id eis acciderit, Jerem. xu,
13β Let those seeking evils for me be cloaked in shame and disgrace. Shame and disgrace were spoken about in the psalm before this. ‘Those seeking evils for me’ was interpreted in the thirty-seventh psalm. And in the one hundred and eighth psalm you will find, Let those who accuse me falsely be clothed in disgrace, and let them be wrapped in their shame as in a double-folded mantle.
14 Ἐγὼ δὲ διὰ παντὸς ἐλπιῶ ἐπὶ σὲ, καὶ προσθήσω ἐπὶ πᾶσαν τὴν αἴνεσίν σου. Τῆς εὐχῆς μου δηλαδὴ πέρας λαμβανούσης. Πᾶσαν δὲ εἶπεν, ὅτι οὐ διὰ λόγων μόνον, ἀλλὰ καὶ δι’ ἔργων ἐστὶν αἴνεσις· φησὶ γὰρ ὁ Σωτὴρ, Ὅπως ἴδωσι τὰ καλὰ ἔργα ὑμῶν, καὶ δοξάζωσι τὸν Πατέρα ὑμῶν, τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς.Α ἐν τοῖς οὐρανοῖς αἰώνιον. Ὁ δὲ Σύμμαχος Μονα χοὺς ἐξέδωκεν, ὡς μεμονωμένους παντὸς βιωτικοῦ πράγματος· οὓς κατοικίζει ἐν οἰκητηρίῳ καταμόνας. Προαγορεύει δὲ τὴν πολιτείαν τῶν ἀναχωρητῶν. Εξάγων πεπεδημένους ἐν ἀνδρία. Εξάγων εἴτουν ἐλευθερῶν, τοὺς πεπεδημένους ταῖς σειραῖ; τῶν ἁμαρτημάτων, ἢ τοῖς δεσμοῖς τοῦ δαίμονος· & εἰσι τὰ πάθη. Λέγει δὲ τοὺς ἐξ ἐθνῶν πιστεύσαν. τας· ἐξάγων δὲ τοὺς ἐν ἀνδρίᾳ, ήγουν ἐν ἰσχύλ Θεότητος, καταγωνιζομένῃ τὸν τύραννον· ἢ καὶ ἐν δυνάμει λόγων τῶν εὐαγγελικῶν. Ομοίως τοὺς παραπικραίνοντας τοὺς κατοι- κοῦντας ἐν τάφοις. Οὐ μόνον δὲ τούτους, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐκ περιτομῆς· τοὺς Ἰουδαίους γὰρ καλεῖ παραπικραίνοντας, ὡς ἐν τῷ ξε' ψαλμῷ προδιελά- 6ομεν. Είη δ' ἂν ταυτὶ τὰ ῥητὰ καὶ προφητεία περὶ τῆς παγκοσμίου τῶν νεκρῶν ἀναστάσεως, ὅτι πάν- τας ἐξάγη τῶν τάφων τοὺς πεπεδημένους, νεκρικῶς· ὁμοίως δὲ καὶ τοὺς Ἰουδαίους· εἶτα ἡ ἐπεξήγησις, ὅτι τοὺς κατοικοῦντας ἐν τάφοις· διὰ τούτων δὲ, καὶ τοὺς ἐν πυρὶ, καὶ θαλάσσῃ, καὶ ὅπως δήποτε διαφθαρέντας εδήλωσεν. Ο Θεός, ἐν τῷ ἐκπορεύεσθαί σε ἐνώπιον τοῦ λαοῦ σου, ἐν τῷ διαβαίνειν σε ἐν τῇ ἐρήμῳ, γῆ ἐσείσθη· καὶ γὰρ οἱ οὐρανοὶ ἔσταξαν. Ὅτε εἶπας πρὸς Ἰουδαίους· Ἰδοὺ ἀφίεται ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρη- μος, τέλος ήδη λαμβανούσης τῆς Ἱερεμίου προφητ τείας, ἐκ προσώπου σου, Χριστέ, φήσαντος, ὅτι Εγκατέλιπον τὸν οἶκόν μου· ἀφῆκα την κληρο νομίαν μου. Τότε μετὰ τὸ ἐκπορευθῆναι σε καὶ ἀναχωρῆσαι ἐνώπιον τοῦ μέχρι τότε, λαοῦ σου, καὶ διαβλῆναι σε εἰς τὴν ἀθροισθησομένην Εκκλη- σίαν τῶν ἐθνῶν τὴν ἔρημον θεογνωσίας, καὶ ἄκαρ- πον ἀρετῆς, ἡ γῆ μὲν ἐσείσθη κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους, καὶ τῆς ἀναστάσεως· οἱ οὐρανοὶ ἔσταξαν τὴν κάθοδον τοῦ ἁγίου Πνεύματος εἰς τοὺς ἀποστό λους, ἐν τῷ καιρῷ τῆς Πεντηκοστῆς. Η ἐσείσθη μὲν ἡ γῆ μεταβάντων τῶν ἐθνῶν ἀπὸ τῆς πλάνης εἰς τὴν ἀλήθειαν· ἔσταξαν δὲ οἱ ἀπόστολοι τὸ ὕδωρ τοῦ κηρύγματος, ἀρδεῦον ψυχάς. Οὐρανοὶ γὰρ καὶ οὗτοι, διὰ τὸ φρονεῖν οὐράνια, καὶ τὸ ὑπερκεῖσθαι παντὸς γεηροῦ πράγματος. Ο δὲ σύνδεσμος ὁ γάρ, περιττεύει. Ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ Σινᾶ, ἀπὸ προσ- ώπου τοῦ Θεοῦ ᾿Ισραήλ. Περιφραστικῶς τὸν Ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ, τουτέστιν· ὅτι ταῦτα γεγόνα σιν ὑπὸ τοῦ ὄντος Θεοῦ, τοῦ Σινᾶ ὅρους. Αὐτὸς γὰρ ἐστι καὶ τοῦ Σινᾶ Θεὸς, καὶ τοῦ Ἰσραήλ. Εμνημόσ Το EUTHYMII ZIGARENI €65 habitare facit, de qua Apostolus Paulus dicit : quod habitationem ex Deo habemus non manu fa- clam, æternam in calis ". Symmachus vero pro hominibus, quos unius moris esse dixit Propheta, seu unanimes, monachos reddidit, quasi ab omni mundano negotio prorsus segregatos, ac solitarios: quosque singulariter Deus habitare facit in parvis domiciliis. Et juxta hunc sensum prædicare videtur Propheta anachoretarum vitam. Educens vinctos in fortitudine. Educens, hoc est, liberans eos nimirum, qui peccatorum suorum catenis, et dæmonum vinculis, hoc est, affectibus seu passionibus, ac peccatorum perturbationibus vincti, atque alligati sunt : quo sermone fideles intelligit, qui ex gentibus congregandi erant. Educit autem eos in fortitudine, hoc est, in divina virtute, ac potentia, qua tyrannum devicit. Vel etiam, in virtute sermonis evangelici. B Similiter eos, qui exasperant, qui habitant in se - pulcris. Non solum, inquit, tu gentiles educis e vinculis, sed et ipsos etiam ex circumcisiane Judeos, quos exasperantes appellat, seu exacerbantes, ea ratione quam diximus in psalmo Lxv. Possunt etiam verba hæc ita intelligi, ut prophetian conti- neant, de universali mortuorum resurrectione : quod scilicet Deus ex monumentis omnes vinclos mortis vinculo educet, ac suscitabit, et quod simi- liter educet Judos. Illa autem verba : Qui habi tunt in sepulcris, ad majorem declarationem dicta sunt, et per ea omnes homines significare voluit, aut in terra, aut in mari, aut in igne. VERS. 8, 9. Deus, cum egredereris in conspectu populi tui, cum pertransires in deserto, terra mota est : elenim cali distillaverunt. Quando dixisti ad C Judæos: Ecce dimittitur domus vestra deserta “ ; et quando Jeremiæ prophetia ex persona Christi prolata, fiuen accepit, quæ dicit : Quoniam dereli- querunt domum meam, dimisi hæreditatem meam ". Tunc etenim postquam egressus es, recedens a conspectu populi, qui eousque tuus fuerat, et pertransisti ad Ecclesiam ex gentibus congregatam, quæ olim deserta erat, ac nuda omni scientia, atque cognitione Dei, sterilisque, atque infructuosa germine virtutum; tunc, inquam, postquam existi, terra commota est, passionis nimirum, et resur- rectionis tempore. Et cœli distillaverunt, descen- dente sancto Spiritu in apostolos, in die Penteco - stes. Vel terra commota est, pertranseuntibus p gentibus ab errore ad veritatem : et stillaverunt apostoli aquam prædicationis, qua fideles irriga- bantur animæ. Apostoli etenim cœli esse dicuntur, et quia coelestia sapiunt, et quia quibuscunque terrenis rebus supereminent. Illa autem conjun- ctio, enim, superflua est. - A facie Dei Sinai, a facie Dei Israel. A facie Dei circumloquendo dixit, pro ab ipso Deo, ut sit sensus : Hæc facta sunt ab eo, qui est Deus mion- tis Sinal. Ipse eteniin idem est, qui et Deus Sinai dicitur, et Deus Israel. Horum autem nominum Cor. v, 1. * Matth. xxIII, 3% • qui mortui fuerint, ubicunque id eis acciderit, Jerem. xu,
14 But I forever shall hope in you, and will add to all your praise. When, that is, my prayer has found fulfilment. He said ‘all’ because praise is not only through words, but also through works. The Saviour indeed says, That they may see your good works, and glorify your Father who is in heaven.
α Tὸ στόμα μου ἀναγγελεῖ τὴν δικαιοσύνην σου, ὅλην τὴν ἡμέραν τὴν σωτηρίαν σου. Ἀναγγελεῖ ὅπως τε κατεδίκασας τοὺς πολεμίους καὶ ὅπως ἡμᾶς ἔσωσας. βὍτι οὐκ ἔγνων γραμματείας, εἰσελεύσομαι ἐν δυναστείᾳ Κυρίου. Ὑποσχόμενος ἀναγγεῖλαι τὴν τοῦ Θεοῦ δικαιοσύνην καὶ τὴν παρ’ αὐτοῦ σωτηρίαν, εἶτα συνεὶς ὅτι οὐκ ἔστιν ἱκανὸς, μετριοφρονεῖ λέγων, οὐκ ἔμαθον σοφιστείας τεχνικὰς, ἵνα καὶ δυνηθῶ ἀξίως ἀναγγέλλειν. Ὅμως εἰσελεύσομαι εἰς τὴν ὑπόσχεσιν, ἐν τῇ τοῦ Θεοῦ δυνάμει, καὶ ταύτῃ θαῤῥῶν, ἐπιχειρήσω. Tὸ δὲ, ὅτι, παρέλκον τέθειται, ἢ βεβαιωτικὸν, ἀντὶ τοῦ, ὄντως. β περιβαλέσθωσαν SHBV[RaT] : περιβαλλέσθωσαν MPCF.Α ἐν τοῖς οὐρανοῖς αἰώνιον. Ὁ δὲ Σύμμαχος Μονα χοὺς ἐξέδωκεν, ὡς μεμονωμένους παντὸς βιωτικοῦ πράγματος· οὓς κατοικίζει ἐν οἰκητηρίῳ καταμόνας. Προαγορεύει δὲ τὴν πολιτείαν τῶν ἀναχωρητῶν. Εξάγων πεπεδημένους ἐν ἀνδρία. Εξάγων εἴτουν ἐλευθερῶν, τοὺς πεπεδημένους ταῖς σειραῖ; τῶν ἁμαρτημάτων, ἢ τοῖς δεσμοῖς τοῦ δαίμονος· & εἰσι τὰ πάθη. Λέγει δὲ τοὺς ἐξ ἐθνῶν πιστεύσαν. τας· ἐξάγων δὲ τοὺς ἐν ἀνδρίᾳ, ήγουν ἐν ἰσχύλ Θεότητος, καταγωνιζομένῃ τὸν τύραννον· ἢ καὶ ἐν δυνάμει λόγων τῶν εὐαγγελικῶν. Ομοίως τοὺς παραπικραίνοντας τοὺς κατοι- κοῦντας ἐν τάφοις. Οὐ μόνον δὲ τούτους, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐκ περιτομῆς· τοὺς Ἰουδαίους γὰρ καλεῖ παραπικραίνοντας, ὡς ἐν τῷ ξε' ψαλμῷ προδιελά- 6ομεν. Είη δ' ἂν ταυτὶ τὰ ῥητὰ καὶ προφητεία περὶ τῆς παγκοσμίου τῶν νεκρῶν ἀναστάσεως, ὅτι πάν- τας ἐξάγη τῶν τάφων τοὺς πεπεδημένους, νεκρικῶς· ὁμοίως δὲ καὶ τοὺς Ἰουδαίους· εἶτα ἡ ἐπεξήγησις, ὅτι τοὺς κατοικοῦντας ἐν τάφοις· διὰ τούτων δὲ, καὶ τοὺς ἐν πυρὶ, καὶ θαλάσσῃ, καὶ ὅπως δήποτε διαφθαρέντας εδήλωσεν. Ο Θεός, ἐν τῷ ἐκπορεύεσθαί σε ἐνώπιον τοῦ λαοῦ σου, ἐν τῷ διαβαίνειν σε ἐν τῇ ἐρήμῳ, γῆ ἐσείσθη· καὶ γὰρ οἱ οὐρανοὶ ἔσταξαν. Ὅτε εἶπας πρὸς Ἰουδαίους· Ἰδοὺ ἀφίεται ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρη- μος, τέλος ήδη λαμβανούσης τῆς Ἱερεμίου προφητ τείας, ἐκ προσώπου σου, Χριστέ, φήσαντος, ὅτι Εγκατέλιπον τὸν οἶκόν μου· ἀφῆκα την κληρο νομίαν μου. Τότε μετὰ τὸ ἐκπορευθῆναι σε καὶ ἀναχωρῆσαι ἐνώπιον τοῦ μέχρι τότε, λαοῦ σου, καὶ διαβλῆναι σε εἰς τὴν ἀθροισθησομένην Εκκλη- σίαν τῶν ἐθνῶν τὴν ἔρημον θεογνωσίας, καὶ ἄκαρ- πον ἀρετῆς, ἡ γῆ μὲν ἐσείσθη κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους, καὶ τῆς ἀναστάσεως· οἱ οὐρανοὶ ἔσταξαν τὴν κάθοδον τοῦ ἁγίου Πνεύματος εἰς τοὺς ἀποστό λους, ἐν τῷ καιρῷ τῆς Πεντηκοστῆς. Η ἐσείσθη μὲν ἡ γῆ μεταβάντων τῶν ἐθνῶν ἀπὸ τῆς πλάνης εἰς τὴν ἀλήθειαν· ἔσταξαν δὲ οἱ ἀπόστολοι τὸ ὕδωρ τοῦ κηρύγματος, ἀρδεῦον ψυχάς. Οὐρανοὶ γὰρ καὶ οὗτοι, διὰ τὸ φρονεῖν οὐράνια, καὶ τὸ ὑπερκεῖσθαι παντὸς γεηροῦ πράγματος. Ο δὲ σύνδεσμος ὁ γάρ, περιττεύει. Ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ Σινᾶ, ἀπὸ προσ- ώπου τοῦ Θεοῦ ᾿Ισραήλ. Περιφραστικῶς τὸν Ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ, τουτέστιν· ὅτι ταῦτα γεγόνα σιν ὑπὸ τοῦ ὄντος Θεοῦ, τοῦ Σινᾶ ὅρους. Αὐτὸς γὰρ ἐστι καὶ τοῦ Σινᾶ Θεὸς, καὶ τοῦ Ἰσραήλ. Εμνημόσ Το EUTHYMII ZIGARENI €65 habitare facit, de qua Apostolus Paulus dicit : quod habitationem ex Deo habemus non manu fa- clam, æternam in calis ". Symmachus vero pro hominibus, quos unius moris esse dixit Propheta, seu unanimes, monachos reddidit, quasi ab omni mundano negotio prorsus segregatos, ac solitarios: quosque singulariter Deus habitare facit in parvis domiciliis. Et juxta hunc sensum prædicare videtur Propheta anachoretarum vitam. Educens vinctos in fortitudine. Educens, hoc est, liberans eos nimirum, qui peccatorum suorum catenis, et dæmonum vinculis, hoc est, affectibus seu passionibus, ac peccatorum perturbationibus vincti, atque alligati sunt : quo sermone fideles intelligit, qui ex gentibus congregandi erant. Educit autem eos in fortitudine, hoc est, in divina virtute, ac potentia, qua tyrannum devicit. Vel etiam, in virtute sermonis evangelici. B Similiter eos, qui exasperant, qui habitant in se - pulcris. Non solum, inquit, tu gentiles educis e vinculis, sed et ipsos etiam ex circumcisiane Judeos, quos exasperantes appellat, seu exacerbantes, ea ratione quam diximus in psalmo Lxv. Possunt etiam verba hæc ita intelligi, ut prophetian conti- neant, de universali mortuorum resurrectione : quod scilicet Deus ex monumentis omnes vinclos mortis vinculo educet, ac suscitabit, et quod simi- liter educet Judos. Illa autem verba : Qui habi tunt in sepulcris, ad majorem declarationem dicta sunt, et per ea omnes homines significare voluit, aut in terra, aut in mari, aut in igne. VERS. 8, 9. Deus, cum egredereris in conspectu populi tui, cum pertransires in deserto, terra mota est : elenim cali distillaverunt. Quando dixisti ad C Judæos: Ecce dimittitur domus vestra deserta “ ; et quando Jeremiæ prophetia ex persona Christi prolata, fiuen accepit, quæ dicit : Quoniam dereli- querunt domum meam, dimisi hæreditatem meam ". Tunc etenim postquam egressus es, recedens a conspectu populi, qui eousque tuus fuerat, et pertransisti ad Ecclesiam ex gentibus congregatam, quæ olim deserta erat, ac nuda omni scientia, atque cognitione Dei, sterilisque, atque infructuosa germine virtutum; tunc, inquam, postquam existi, terra commota est, passionis nimirum, et resur- rectionis tempore. Et cœli distillaverunt, descen- dente sancto Spiritu in apostolos, in die Penteco - stes. Vel terra commota est, pertranseuntibus p gentibus ab errore ad veritatem : et stillaverunt apostoli aquam prædicationis, qua fideles irriga- bantur animæ. Apostoli etenim cœli esse dicuntur, et quia coelestia sapiunt, et quia quibuscunque terrenis rebus supereminent. Illa autem conjun- ctio, enim, superflua est. - A facie Dei Sinai, a facie Dei Israel. A facie Dei circumloquendo dixit, pro ab ipso Deo, ut sit sensus : Hæc facta sunt ab eo, qui est Deus mion- tis Sinal. Ipse eteniin idem est, qui et Deus Sinai dicitur, et Deus Israel. Horum autem nominum Cor. v, 1. * Matth. xxIII, 3% • qui mortui fuerint, ubicunque id eis acciderit, Jerem. xu,
15α My mouth will proclaim your justice, your salvation all day long. It will proclaim both how you condemned our adversaries and how you saved us. 15β- For I have not learned scribal arts, in the Lord’s mighty power I shall enter in. Having promised to proclaim God’s justice and the salvation that comes from him, then having realized that he is not able, he says with modesty, I have not learned sophistic arts so as to be able to proclaim worthily, but I shall enter into my promise by the power of God, and trusting in this I shall put my hand to work. The ‘for’ is placed redundantly or else by way of confirmation, in the sense of, ‘truly’.
Τινὲς δὲ αἰτιολογικῶς, ἀντὶ τοῦ, διότι, τοῦτο νοοῦντες, μετὰ τὸ, γραμματείας, ὑποστίζουσι, καὶ συνάπτουσι τὸ ἑξῆς. Ἄλλοι δὲ γραμματείας λέγουσι, τὰς παραγγελίας τῶν Γραμματέων, οἳ τρὶς τοῦ ἔτους παρήγγελλον τῷ λαῷ εἰσελθεῖν εἰς Ἱεροσόλυμα καὶ εἰς τὸν ναόν· φησὶν οὖν, ὅτι νῦν, οὐκ ἀπὸ παραγγελίας αὐτῶν, ἀλλ’ ἐκ θείας δυνάμεως εἰσελεύσομαι.Α ἐν τοῖς οὐρανοῖς αἰώνιον. Ὁ δὲ Σύμμαχος Μονα χοὺς ἐξέδωκεν, ὡς μεμονωμένους παντὸς βιωτικοῦ πράγματος· οὓς κατοικίζει ἐν οἰκητηρίῳ καταμόνας. Προαγορεύει δὲ τὴν πολιτείαν τῶν ἀναχωρητῶν. Εξάγων πεπεδημένους ἐν ἀνδρία. Εξάγων εἴτουν ἐλευθερῶν, τοὺς πεπεδημένους ταῖς σειραῖ; τῶν ἁμαρτημάτων, ἢ τοῖς δεσμοῖς τοῦ δαίμονος· & εἰσι τὰ πάθη. Λέγει δὲ τοὺς ἐξ ἐθνῶν πιστεύσαν. τας· ἐξάγων δὲ τοὺς ἐν ἀνδρίᾳ, ήγουν ἐν ἰσχύλ Θεότητος, καταγωνιζομένῃ τὸν τύραννον· ἢ καὶ ἐν δυνάμει λόγων τῶν εὐαγγελικῶν. Ομοίως τοὺς παραπικραίνοντας τοὺς κατοι- κοῦντας ἐν τάφοις. Οὐ μόνον δὲ τούτους, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐκ περιτομῆς· τοὺς Ἰουδαίους γὰρ καλεῖ παραπικραίνοντας, ὡς ἐν τῷ ξε' ψαλμῷ προδιελά- 6ομεν. Είη δ' ἂν ταυτὶ τὰ ῥητὰ καὶ προφητεία περὶ τῆς παγκοσμίου τῶν νεκρῶν ἀναστάσεως, ὅτι πάν- τας ἐξάγη τῶν τάφων τοὺς πεπεδημένους, νεκρικῶς· ὁμοίως δὲ καὶ τοὺς Ἰουδαίους· εἶτα ἡ ἐπεξήγησις, ὅτι τοὺς κατοικοῦντας ἐν τάφοις· διὰ τούτων δὲ, καὶ τοὺς ἐν πυρὶ, καὶ θαλάσσῃ, καὶ ὅπως δήποτε διαφθαρέντας εδήλωσεν. Ο Θεός, ἐν τῷ ἐκπορεύεσθαί σε ἐνώπιον τοῦ λαοῦ σου, ἐν τῷ διαβαίνειν σε ἐν τῇ ἐρήμῳ, γῆ ἐσείσθη· καὶ γὰρ οἱ οὐρανοὶ ἔσταξαν. Ὅτε εἶπας πρὸς Ἰουδαίους· Ἰδοὺ ἀφίεται ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρη- μος, τέλος ήδη λαμβανούσης τῆς Ἱερεμίου προφητ τείας, ἐκ προσώπου σου, Χριστέ, φήσαντος, ὅτι Εγκατέλιπον τὸν οἶκόν μου· ἀφῆκα την κληρο νομίαν μου. Τότε μετὰ τὸ ἐκπορευθῆναι σε καὶ ἀναχωρῆσαι ἐνώπιον τοῦ μέχρι τότε, λαοῦ σου, καὶ διαβλῆναι σε εἰς τὴν ἀθροισθησομένην Εκκλη- σίαν τῶν ἐθνῶν τὴν ἔρημον θεογνωσίας, καὶ ἄκαρ- πον ἀρετῆς, ἡ γῆ μὲν ἐσείσθη κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους, καὶ τῆς ἀναστάσεως· οἱ οὐρανοὶ ἔσταξαν τὴν κάθοδον τοῦ ἁγίου Πνεύματος εἰς τοὺς ἀποστό λους, ἐν τῷ καιρῷ τῆς Πεντηκοστῆς. Η ἐσείσθη μὲν ἡ γῆ μεταβάντων τῶν ἐθνῶν ἀπὸ τῆς πλάνης εἰς τὴν ἀλήθειαν· ἔσταξαν δὲ οἱ ἀπόστολοι τὸ ὕδωρ τοῦ κηρύγματος, ἀρδεῦον ψυχάς. Οὐρανοὶ γὰρ καὶ οὗτοι, διὰ τὸ φρονεῖν οὐράνια, καὶ τὸ ὑπερκεῖσθαι παντὸς γεηροῦ πράγματος. Ο δὲ σύνδεσμος ὁ γάρ, περιττεύει. Ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ Σινᾶ, ἀπὸ προσ- ώπου τοῦ Θεοῦ ᾿Ισραήλ. Περιφραστικῶς τὸν Ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ, τουτέστιν· ὅτι ταῦτα γεγόνα σιν ὑπὸ τοῦ ὄντος Θεοῦ, τοῦ Σινᾶ ὅρους. Αὐτὸς γὰρ ἐστι καὶ τοῦ Σινᾶ Θεὸς, καὶ τοῦ Ἰσραήλ. Εμνημόσ Το EUTHYMII ZIGARENI €65 habitare facit, de qua Apostolus Paulus dicit : quod habitationem ex Deo habemus non manu fa- clam, æternam in calis ". Symmachus vero pro hominibus, quos unius moris esse dixit Propheta, seu unanimes, monachos reddidit, quasi ab omni mundano negotio prorsus segregatos, ac solitarios: quosque singulariter Deus habitare facit in parvis domiciliis. Et juxta hunc sensum prædicare videtur Propheta anachoretarum vitam. Educens vinctos in fortitudine. Educens, hoc est, liberans eos nimirum, qui peccatorum suorum catenis, et dæmonum vinculis, hoc est, affectibus seu passionibus, ac peccatorum perturbationibus vincti, atque alligati sunt : quo sermone fideles intelligit, qui ex gentibus congregandi erant. Educit autem eos in fortitudine, hoc est, in divina virtute, ac potentia, qua tyrannum devicit. Vel etiam, in virtute sermonis evangelici. B Similiter eos, qui exasperant, qui habitant in se - pulcris. Non solum, inquit, tu gentiles educis e vinculis, sed et ipsos etiam ex circumcisiane Judeos, quos exasperantes appellat, seu exacerbantes, ea ratione quam diximus in psalmo Lxv. Possunt etiam verba hæc ita intelligi, ut prophetian conti- neant, de universali mortuorum resurrectione : quod scilicet Deus ex monumentis omnes vinclos mortis vinculo educet, ac suscitabit, et quod simi- liter educet Judos. Illa autem verba : Qui habi tunt in sepulcris, ad majorem declarationem dicta sunt, et per ea omnes homines significare voluit, aut in terra, aut in mari, aut in igne. VERS. 8, 9. Deus, cum egredereris in conspectu populi tui, cum pertransires in deserto, terra mota est : elenim cali distillaverunt. Quando dixisti ad C Judæos: Ecce dimittitur domus vestra deserta “ ; et quando Jeremiæ prophetia ex persona Christi prolata, fiuen accepit, quæ dicit : Quoniam dereli- querunt domum meam, dimisi hæreditatem meam ". Tunc etenim postquam egressus es, recedens a conspectu populi, qui eousque tuus fuerat, et pertransisti ad Ecclesiam ex gentibus congregatam, quæ olim deserta erat, ac nuda omni scientia, atque cognitione Dei, sterilisque, atque infructuosa germine virtutum; tunc, inquam, postquam existi, terra commota est, passionis nimirum, et resur- rectionis tempore. Et cœli distillaverunt, descen- dente sancto Spiritu in apostolos, in die Penteco - stes. Vel terra commota est, pertranseuntibus p gentibus ab errore ad veritatem : et stillaverunt apostoli aquam prædicationis, qua fideles irriga- bantur animæ. Apostoli etenim cœli esse dicuntur, et quia coelestia sapiunt, et quia quibuscunque terrenis rebus supereminent. Illa autem conjun- ctio, enim, superflua est. - A facie Dei Sinai, a facie Dei Israel. A facie Dei circumloquendo dixit, pro ab ipso Deo, ut sit sensus : Hæc facta sunt ab eo, qui est Deus mion- tis Sinal. Ipse eteniin idem est, qui et Deus Sinai dicitur, et Deus Israel. Horum autem nominum Cor. v, 1. * Matth. xxIII, 3% • qui mortui fuerint, ubicunque id eis acciderit, Jerem. xu,
Some, understanding the ‘for’ causally, in the sense of, ‘because’, punctuate after ‘scribal arts’ and join on the rest. Others call ‘scribal arts’ the instructions of the Scribes, who instructed the people to enter Jerusalem and the temple three times a year; he says therefore that now I shall enter, not from their orders, but from divine power.
β Κύριε, μνησθήσομαι τῆς δικαιοσύνης σου μόνου. Οὐκ ἐπιλάθωμαί ποτε τῆς τοιαύτης σου δικαιοσύνης, | ἀλλ’ ἐπὶ μνήμης ἕξω ταύτην ἀεί. Μόνου δὲ εἶπεν, ἐμφαίνων, ὅτι σὺ μόνος δικάσεις ἡμῖν καὶ τοῖς ἐχθροῖς, καὶ οὐδεὶς ἕτερος· διὸ καὶ οὐκ ἀνθρώπου δικαιοσύνης ἀλλὰ τῆς σοῦ μόνου μνησθήσομαι.Α ἐν τοῖς οὐρανοῖς αἰώνιον. Ὁ δὲ Σύμμαχος Μονα χοὺς ἐξέδωκεν, ὡς μεμονωμένους παντὸς βιωτικοῦ πράγματος· οὓς κατοικίζει ἐν οἰκητηρίῳ καταμόνας. Προαγορεύει δὲ τὴν πολιτείαν τῶν ἀναχωρητῶν. Εξάγων πεπεδημένους ἐν ἀνδρία. Εξάγων εἴτουν ἐλευθερῶν, τοὺς πεπεδημένους ταῖς σειραῖ; τῶν ἁμαρτημάτων, ἢ τοῖς δεσμοῖς τοῦ δαίμονος· & εἰσι τὰ πάθη. Λέγει δὲ τοὺς ἐξ ἐθνῶν πιστεύσαν. τας· ἐξάγων δὲ τοὺς ἐν ἀνδρίᾳ, ήγουν ἐν ἰσχύλ Θεότητος, καταγωνιζομένῃ τὸν τύραννον· ἢ καὶ ἐν δυνάμει λόγων τῶν εὐαγγελικῶν. Ομοίως τοὺς παραπικραίνοντας τοὺς κατοι- κοῦντας ἐν τάφοις. Οὐ μόνον δὲ τούτους, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐκ περιτομῆς· τοὺς Ἰουδαίους γὰρ καλεῖ παραπικραίνοντας, ὡς ἐν τῷ ξε' ψαλμῷ προδιελά- 6ομεν. Είη δ' ἂν ταυτὶ τὰ ῥητὰ καὶ προφητεία περὶ τῆς παγκοσμίου τῶν νεκρῶν ἀναστάσεως, ὅτι πάν- τας ἐξάγη τῶν τάφων τοὺς πεπεδημένους, νεκρικῶς· ὁμοίως δὲ καὶ τοὺς Ἰουδαίους· εἶτα ἡ ἐπεξήγησις, ὅτι τοὺς κατοικοῦντας ἐν τάφοις· διὰ τούτων δὲ, καὶ τοὺς ἐν πυρὶ, καὶ θαλάσσῃ, καὶ ὅπως δήποτε διαφθαρέντας εδήλωσεν. Ο Θεός, ἐν τῷ ἐκπορεύεσθαί σε ἐνώπιον τοῦ λαοῦ σου, ἐν τῷ διαβαίνειν σε ἐν τῇ ἐρήμῳ, γῆ ἐσείσθη· καὶ γὰρ οἱ οὐρανοὶ ἔσταξαν. Ὅτε εἶπας πρὸς Ἰουδαίους· Ἰδοὺ ἀφίεται ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρη- μος, τέλος ήδη λαμβανούσης τῆς Ἱερεμίου προφητ τείας, ἐκ προσώπου σου, Χριστέ, φήσαντος, ὅτι Εγκατέλιπον τὸν οἶκόν μου· ἀφῆκα την κληρο νομίαν μου. Τότε μετὰ τὸ ἐκπορευθῆναι σε καὶ ἀναχωρῆσαι ἐνώπιον τοῦ μέχρι τότε, λαοῦ σου, καὶ διαβλῆναι σε εἰς τὴν ἀθροισθησομένην Εκκλη- σίαν τῶν ἐθνῶν τὴν ἔρημον θεογνωσίας, καὶ ἄκαρ- πον ἀρετῆς, ἡ γῆ μὲν ἐσείσθη κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους, καὶ τῆς ἀναστάσεως· οἱ οὐρανοὶ ἔσταξαν τὴν κάθοδον τοῦ ἁγίου Πνεύματος εἰς τοὺς ἀποστό λους, ἐν τῷ καιρῷ τῆς Πεντηκοστῆς. Η ἐσείσθη μὲν ἡ γῆ μεταβάντων τῶν ἐθνῶν ἀπὸ τῆς πλάνης εἰς τὴν ἀλήθειαν· ἔσταξαν δὲ οἱ ἀπόστολοι τὸ ὕδωρ τοῦ κηρύγματος, ἀρδεῦον ψυχάς. Οὐρανοὶ γὰρ καὶ οὗτοι, διὰ τὸ φρονεῖν οὐράνια, καὶ τὸ ὑπερκεῖσθαι παντὸς γεηροῦ πράγματος. Ο δὲ σύνδεσμος ὁ γάρ, περιττεύει. Ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ Σινᾶ, ἀπὸ προσ- ώπου τοῦ Θεοῦ ᾿Ισραήλ. Περιφραστικῶς τὸν Ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ, τουτέστιν· ὅτι ταῦτα γεγόνα σιν ὑπὸ τοῦ ὄντος Θεοῦ, τοῦ Σινᾶ ὅρους. Αὐτὸς γὰρ ἐστι καὶ τοῦ Σινᾶ Θεὸς, καὶ τοῦ Ἰσραήλ. Εμνημόσ Το EUTHYMII ZIGARENI €65 habitare facit, de qua Apostolus Paulus dicit : quod habitationem ex Deo habemus non manu fa- clam, æternam in calis ". Symmachus vero pro hominibus, quos unius moris esse dixit Propheta, seu unanimes, monachos reddidit, quasi ab omni mundano negotio prorsus segregatos, ac solitarios: quosque singulariter Deus habitare facit in parvis domiciliis. Et juxta hunc sensum prædicare videtur Propheta anachoretarum vitam. Educens vinctos in fortitudine. Educens, hoc est, liberans eos nimirum, qui peccatorum suorum catenis, et dæmonum vinculis, hoc est, affectibus seu passionibus, ac peccatorum perturbationibus vincti, atque alligati sunt : quo sermone fideles intelligit, qui ex gentibus congregandi erant. Educit autem eos in fortitudine, hoc est, in divina virtute, ac potentia, qua tyrannum devicit. Vel etiam, in virtute sermonis evangelici. B Similiter eos, qui exasperant, qui habitant in se - pulcris. Non solum, inquit, tu gentiles educis e vinculis, sed et ipsos etiam ex circumcisiane Judeos, quos exasperantes appellat, seu exacerbantes, ea ratione quam diximus in psalmo Lxv. Possunt etiam verba hæc ita intelligi, ut prophetian conti- neant, de universali mortuorum resurrectione : quod scilicet Deus ex monumentis omnes vinclos mortis vinculo educet, ac suscitabit, et quod simi- liter educet Judos. Illa autem verba : Qui habi tunt in sepulcris, ad majorem declarationem dicta sunt, et per ea omnes homines significare voluit, aut in terra, aut in mari, aut in igne. VERS. 8, 9. Deus, cum egredereris in conspectu populi tui, cum pertransires in deserto, terra mota est : elenim cali distillaverunt. Quando dixisti ad C Judæos: Ecce dimittitur domus vestra deserta “ ; et quando Jeremiæ prophetia ex persona Christi prolata, fiuen accepit, quæ dicit : Quoniam dereli- querunt domum meam, dimisi hæreditatem meam ". Tunc etenim postquam egressus es, recedens a conspectu populi, qui eousque tuus fuerat, et pertransisti ad Ecclesiam ex gentibus congregatam, quæ olim deserta erat, ac nuda omni scientia, atque cognitione Dei, sterilisque, atque infructuosa germine virtutum; tunc, inquam, postquam existi, terra commota est, passionis nimirum, et resur- rectionis tempore. Et cœli distillaverunt, descen- dente sancto Spiritu in apostolos, in die Penteco - stes. Vel terra commota est, pertranseuntibus p gentibus ab errore ad veritatem : et stillaverunt apostoli aquam prædicationis, qua fideles irriga- bantur animæ. Apostoli etenim cœli esse dicuntur, et quia coelestia sapiunt, et quia quibuscunque terrenis rebus supereminent. Illa autem conjun- ctio, enim, superflua est. - A facie Dei Sinai, a facie Dei Israel. A facie Dei circumloquendo dixit, pro ab ipso Deo, ut sit sensus : Hæc facta sunt ab eo, qui est Deus mion- tis Sinal. Ipse eteniin idem est, qui et Deus Sinai dicitur, et Deus Israel. Horum autem nominum Cor. v, 1. * Matth. xxIII, 3% • qui mortui fuerint, ubicunque id eis acciderit, Jerem. xu,
16β O Lord, I shall remember the justice of you alone. I shall never forget your so great justice, but I shall have it in my memory always. He said ‘alone’ indicating that you alone will judge between us and our enemies and no one else, and hence I shall remember not human justice, but the justice of you alone.
17 Ὁ Θεός μου, ἃ ἐδίδαξάς με ἐκ νεότητός μου καὶ μέχρι τοῦ νῦν, ἀπαγγελῶ τὰ θαυμάσιά σου. Ἀπὸ τοῦ Δαυὶδ τὰ ἑξῆς νοοῦνται. Καθ’ ὑπερβατὸν δὲ ἡ σύνταξις. Ὁ Θεός μου, ἀπαγγελῶ τὰ θαυμάσιά σου, ἃ ἐδίδαξάς με ἐκ νεότητός μου καὶ μέχρι τοῦ νῦν. Θαυμάσια δὲ λέγει, τὰ ἐν ταῖς βίβλοις ἀναγεγραμμένα, ὅσα ὁ Θεὸς ἐπὶ σωτηρίᾳ τοῦ λαοῦ τῶν ᾽Ιουδαίων ἐτερατούργησεν, ἢ καὶ ὅσα ἐν ταῖς ἡμέραις αὐτοῦ γεγόνασι.Α ἐν τοῖς οὐρανοῖς αἰώνιον. Ὁ δὲ Σύμμαχος Μονα χοὺς ἐξέδωκεν, ὡς μεμονωμένους παντὸς βιωτικοῦ πράγματος· οὓς κατοικίζει ἐν οἰκητηρίῳ καταμόνας. Προαγορεύει δὲ τὴν πολιτείαν τῶν ἀναχωρητῶν. Εξάγων πεπεδημένους ἐν ἀνδρία. Εξάγων εἴτουν ἐλευθερῶν, τοὺς πεπεδημένους ταῖς σειραῖ; τῶν ἁμαρτημάτων, ἢ τοῖς δεσμοῖς τοῦ δαίμονος· & εἰσι τὰ πάθη. Λέγει δὲ τοὺς ἐξ ἐθνῶν πιστεύσαν. τας· ἐξάγων δὲ τοὺς ἐν ἀνδρίᾳ, ήγουν ἐν ἰσχύλ Θεότητος, καταγωνιζομένῃ τὸν τύραννον· ἢ καὶ ἐν δυνάμει λόγων τῶν εὐαγγελικῶν. Ομοίως τοὺς παραπικραίνοντας τοὺς κατοι- κοῦντας ἐν τάφοις. Οὐ μόνον δὲ τούτους, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐκ περιτομῆς· τοὺς Ἰουδαίους γὰρ καλεῖ παραπικραίνοντας, ὡς ἐν τῷ ξε' ψαλμῷ προδιελά- 6ομεν. Είη δ' ἂν ταυτὶ τὰ ῥητὰ καὶ προφητεία περὶ τῆς παγκοσμίου τῶν νεκρῶν ἀναστάσεως, ὅτι πάν- τας ἐξάγη τῶν τάφων τοὺς πεπεδημένους, νεκρικῶς· ὁμοίως δὲ καὶ τοὺς Ἰουδαίους· εἶτα ἡ ἐπεξήγησις, ὅτι τοὺς κατοικοῦντας ἐν τάφοις· διὰ τούτων δὲ, καὶ τοὺς ἐν πυρὶ, καὶ θαλάσσῃ, καὶ ὅπως δήποτε διαφθαρέντας εδήλωσεν. Ο Θεός, ἐν τῷ ἐκπορεύεσθαί σε ἐνώπιον τοῦ λαοῦ σου, ἐν τῷ διαβαίνειν σε ἐν τῇ ἐρήμῳ, γῆ ἐσείσθη· καὶ γὰρ οἱ οὐρανοὶ ἔσταξαν. Ὅτε εἶπας πρὸς Ἰουδαίους· Ἰδοὺ ἀφίεται ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρη- μος, τέλος ήδη λαμβανούσης τῆς Ἱερεμίου προφητ τείας, ἐκ προσώπου σου, Χριστέ, φήσαντος, ὅτι Εγκατέλιπον τὸν οἶκόν μου· ἀφῆκα την κληρο νομίαν μου. Τότε μετὰ τὸ ἐκπορευθῆναι σε καὶ ἀναχωρῆσαι ἐνώπιον τοῦ μέχρι τότε, λαοῦ σου, καὶ διαβλῆναι σε εἰς τὴν ἀθροισθησομένην Εκκλη- σίαν τῶν ἐθνῶν τὴν ἔρημον θεογνωσίας, καὶ ἄκαρ- πον ἀρετῆς, ἡ γῆ μὲν ἐσείσθη κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους, καὶ τῆς ἀναστάσεως· οἱ οὐρανοὶ ἔσταξαν τὴν κάθοδον τοῦ ἁγίου Πνεύματος εἰς τοὺς ἀποστό λους, ἐν τῷ καιρῷ τῆς Πεντηκοστῆς. Η ἐσείσθη μὲν ἡ γῆ μεταβάντων τῶν ἐθνῶν ἀπὸ τῆς πλάνης εἰς τὴν ἀλήθειαν· ἔσταξαν δὲ οἱ ἀπόστολοι τὸ ὕδωρ τοῦ κηρύγματος, ἀρδεῦον ψυχάς. Οὐρανοὶ γὰρ καὶ οὗτοι, διὰ τὸ φρονεῖν οὐράνια, καὶ τὸ ὑπερκεῖσθαι παντὸς γεηροῦ πράγματος. Ο δὲ σύνδεσμος ὁ γάρ, περιττεύει. Ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ Σινᾶ, ἀπὸ προσ- ώπου τοῦ Θεοῦ ᾿Ισραήλ. Περιφραστικῶς τὸν Ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ, τουτέστιν· ὅτι ταῦτα γεγόνα σιν ὑπὸ τοῦ ὄντος Θεοῦ, τοῦ Σινᾶ ὅρους. Αὐτὸς γὰρ ἐστι καὶ τοῦ Σινᾶ Θεὸς, καὶ τοῦ Ἰσραήλ. Εμνημόσ Το EUTHYMII ZIGARENI €65 habitare facit, de qua Apostolus Paulus dicit : quod habitationem ex Deo habemus non manu fa- clam, æternam in calis ". Symmachus vero pro hominibus, quos unius moris esse dixit Propheta, seu unanimes, monachos reddidit, quasi ab omni mundano negotio prorsus segregatos, ac solitarios: quosque singulariter Deus habitare facit in parvis domiciliis. Et juxta hunc sensum prædicare videtur Propheta anachoretarum vitam. Educens vinctos in fortitudine. Educens, hoc est, liberans eos nimirum, qui peccatorum suorum catenis, et dæmonum vinculis, hoc est, affectibus seu passionibus, ac peccatorum perturbationibus vincti, atque alligati sunt : quo sermone fideles intelligit, qui ex gentibus congregandi erant. Educit autem eos in fortitudine, hoc est, in divina virtute, ac potentia, qua tyrannum devicit. Vel etiam, in virtute sermonis evangelici. B Similiter eos, qui exasperant, qui habitant in se - pulcris. Non solum, inquit, tu gentiles educis e vinculis, sed et ipsos etiam ex circumcisiane Judeos, quos exasperantes appellat, seu exacerbantes, ea ratione quam diximus in psalmo Lxv. Possunt etiam verba hæc ita intelligi, ut prophetian conti- neant, de universali mortuorum resurrectione : quod scilicet Deus ex monumentis omnes vinclos mortis vinculo educet, ac suscitabit, et quod simi- liter educet Judos. Illa autem verba : Qui habi tunt in sepulcris, ad majorem declarationem dicta sunt, et per ea omnes homines significare voluit, aut in terra, aut in mari, aut in igne. VERS. 8, 9. Deus, cum egredereris in conspectu populi tui, cum pertransires in deserto, terra mota est : elenim cali distillaverunt. Quando dixisti ad C Judæos: Ecce dimittitur domus vestra deserta “ ; et quando Jeremiæ prophetia ex persona Christi prolata, fiuen accepit, quæ dicit : Quoniam dereli- querunt domum meam, dimisi hæreditatem meam ". Tunc etenim postquam egressus es, recedens a conspectu populi, qui eousque tuus fuerat, et pertransisti ad Ecclesiam ex gentibus congregatam, quæ olim deserta erat, ac nuda omni scientia, atque cognitione Dei, sterilisque, atque infructuosa germine virtutum; tunc, inquam, postquam existi, terra commota est, passionis nimirum, et resur- rectionis tempore. Et cœli distillaverunt, descen- dente sancto Spiritu in apostolos, in die Penteco - stes. Vel terra commota est, pertranseuntibus p gentibus ab errore ad veritatem : et stillaverunt apostoli aquam prædicationis, qua fideles irriga- bantur animæ. Apostoli etenim cœli esse dicuntur, et quia coelestia sapiunt, et quia quibuscunque terrenis rebus supereminent. Illa autem conjun- ctio, enim, superflua est. - A facie Dei Sinai, a facie Dei Israel. A facie Dei circumloquendo dixit, pro ab ipso Deo, ut sit sensus : Hæc facta sunt ab eo, qui est Deus mion- tis Sinal. Ipse eteniin idem est, qui et Deus Sinai dicitur, et Deus Israel. Horum autem nominum Cor. v, 1. * Matth. xxIII, 3% • qui mortui fuerint, ubicunque id eis acciderit, Jerem. xu,
17 O my God, the things that you have taught me from my youth and till now, I shall relate, your marvellous works. The following words are understood as spoken by David. The syntax is according to the figure of hyperbaton. O my God, I shall relate your marvel- lous works that you have taught me from my youth and till now. ‘Marvellous works’ is what he calls those recorded in the books, namely, those that God worked marvellously for the salvation of the people of the Jews, or else those that happened in his days.
α Καὶ ἕως γήρως καὶ πρεσβείου, ὁ Θεός μου, μὴ ἐγκαταλίπῃς με. Πρεσβεῖον, τὸ ἔσχατον ἔτι γῆρας, ἐξ οὗ καὶ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ. Ὁ δὲ μέχρι τούτου σκεπασθεὶς, οὐδ’ εἰς τὸ ἑξῆς ἐγκαταλειφθήσεται. Ἢ καὶ ἄλλως, ἀόριστον τὸ, ἕως, κατὰ ἰδίωμα τῆς Γραφῆς, ὡς συννοουμένου καὶ τοῦ ἑξῆς. Ps 109.δΑ ἐν τοῖς οὐρανοῖς αἰώνιον. Ὁ δὲ Σύμμαχος Μονα χοὺς ἐξέδωκεν, ὡς μεμονωμένους παντὸς βιωτικοῦ πράγματος· οὓς κατοικίζει ἐν οἰκητηρίῳ καταμόνας. Προαγορεύει δὲ τὴν πολιτείαν τῶν ἀναχωρητῶν. Εξάγων πεπεδημένους ἐν ἀνδρία. Εξάγων εἴτουν ἐλευθερῶν, τοὺς πεπεδημένους ταῖς σειραῖ; τῶν ἁμαρτημάτων, ἢ τοῖς δεσμοῖς τοῦ δαίμονος· & εἰσι τὰ πάθη. Λέγει δὲ τοὺς ἐξ ἐθνῶν πιστεύσαν. τας· ἐξάγων δὲ τοὺς ἐν ἀνδρίᾳ, ήγουν ἐν ἰσχύλ Θεότητος, καταγωνιζομένῃ τὸν τύραννον· ἢ καὶ ἐν δυνάμει λόγων τῶν εὐαγγελικῶν. Ομοίως τοὺς παραπικραίνοντας τοὺς κατοι- κοῦντας ἐν τάφοις. Οὐ μόνον δὲ τούτους, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐκ περιτομῆς· τοὺς Ἰουδαίους γὰρ καλεῖ παραπικραίνοντας, ὡς ἐν τῷ ξε' ψαλμῷ προδιελά- 6ομεν. Είη δ' ἂν ταυτὶ τὰ ῥητὰ καὶ προφητεία περὶ τῆς παγκοσμίου τῶν νεκρῶν ἀναστάσεως, ὅτι πάν- τας ἐξάγη τῶν τάφων τοὺς πεπεδημένους, νεκρικῶς· ὁμοίως δὲ καὶ τοὺς Ἰουδαίους· εἶτα ἡ ἐπεξήγησις, ὅτι τοὺς κατοικοῦντας ἐν τάφοις· διὰ τούτων δὲ, καὶ τοὺς ἐν πυρὶ, καὶ θαλάσσῃ, καὶ ὅπως δήποτε διαφθαρέντας εδήλωσεν. Ο Θεός, ἐν τῷ ἐκπορεύεσθαί σε ἐνώπιον τοῦ λαοῦ σου, ἐν τῷ διαβαίνειν σε ἐν τῇ ἐρήμῳ, γῆ ἐσείσθη· καὶ γὰρ οἱ οὐρανοὶ ἔσταξαν. Ὅτε εἶπας πρὸς Ἰουδαίους· Ἰδοὺ ἀφίεται ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρη- μος, τέλος ήδη λαμβανούσης τῆς Ἱερεμίου προφητ τείας, ἐκ προσώπου σου, Χριστέ, φήσαντος, ὅτι Εγκατέλιπον τὸν οἶκόν μου· ἀφῆκα την κληρο νομίαν μου. Τότε μετὰ τὸ ἐκπορευθῆναι σε καὶ ἀναχωρῆσαι ἐνώπιον τοῦ μέχρι τότε, λαοῦ σου, καὶ διαβλῆναι σε εἰς τὴν ἀθροισθησομένην Εκκλη- σίαν τῶν ἐθνῶν τὴν ἔρημον θεογνωσίας, καὶ ἄκαρ- πον ἀρετῆς, ἡ γῆ μὲν ἐσείσθη κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους, καὶ τῆς ἀναστάσεως· οἱ οὐρανοὶ ἔσταξαν τὴν κάθοδον τοῦ ἁγίου Πνεύματος εἰς τοὺς ἀποστό λους, ἐν τῷ καιρῷ τῆς Πεντηκοστῆς. Η ἐσείσθη μὲν ἡ γῆ μεταβάντων τῶν ἐθνῶν ἀπὸ τῆς πλάνης εἰς τὴν ἀλήθειαν· ἔσταξαν δὲ οἱ ἀπόστολοι τὸ ὕδωρ τοῦ κηρύγματος, ἀρδεῦον ψυχάς. Οὐρανοὶ γὰρ καὶ οὗτοι, διὰ τὸ φρονεῖν οὐράνια, καὶ τὸ ὑπερκεῖσθαι παντὸς γεηροῦ πράγματος. Ο δὲ σύνδεσμος ὁ γάρ, περιττεύει. Ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ Σινᾶ, ἀπὸ προσ- ώπου τοῦ Θεοῦ ᾿Ισραήλ. Περιφραστικῶς τὸν Ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ, τουτέστιν· ὅτι ταῦτα γεγόνα σιν ὑπὸ τοῦ ὄντος Θεοῦ, τοῦ Σινᾶ ὅρους. Αὐτὸς γὰρ ἐστι καὶ τοῦ Σινᾶ Θεὸς, καὶ τοῦ Ἰσραήλ. Εμνημόσ Το EUTHYMII ZIGARENI €65 habitare facit, de qua Apostolus Paulus dicit : quod habitationem ex Deo habemus non manu fa- clam, æternam in calis ". Symmachus vero pro hominibus, quos unius moris esse dixit Propheta, seu unanimes, monachos reddidit, quasi ab omni mundano negotio prorsus segregatos, ac solitarios: quosque singulariter Deus habitare facit in parvis domiciliis. Et juxta hunc sensum prædicare videtur Propheta anachoretarum vitam. Educens vinctos in fortitudine. Educens, hoc est, liberans eos nimirum, qui peccatorum suorum catenis, et dæmonum vinculis, hoc est, affectibus seu passionibus, ac peccatorum perturbationibus vincti, atque alligati sunt : quo sermone fideles intelligit, qui ex gentibus congregandi erant. Educit autem eos in fortitudine, hoc est, in divina virtute, ac potentia, qua tyrannum devicit. Vel etiam, in virtute sermonis evangelici. B Similiter eos, qui exasperant, qui habitant in se - pulcris. Non solum, inquit, tu gentiles educis e vinculis, sed et ipsos etiam ex circumcisiane Judeos, quos exasperantes appellat, seu exacerbantes, ea ratione quam diximus in psalmo Lxv. Possunt etiam verba hæc ita intelligi, ut prophetian conti- neant, de universali mortuorum resurrectione : quod scilicet Deus ex monumentis omnes vinclos mortis vinculo educet, ac suscitabit, et quod simi- liter educet Judos. Illa autem verba : Qui habi tunt in sepulcris, ad majorem declarationem dicta sunt, et per ea omnes homines significare voluit, aut in terra, aut in mari, aut in igne. VERS. 8, 9. Deus, cum egredereris in conspectu populi tui, cum pertransires in deserto, terra mota est : elenim cali distillaverunt. Quando dixisti ad C Judæos: Ecce dimittitur domus vestra deserta “ ; et quando Jeremiæ prophetia ex persona Christi prolata, fiuen accepit, quæ dicit : Quoniam dereli- querunt domum meam, dimisi hæreditatem meam ". Tunc etenim postquam egressus es, recedens a conspectu populi, qui eousque tuus fuerat, et pertransisti ad Ecclesiam ex gentibus congregatam, quæ olim deserta erat, ac nuda omni scientia, atque cognitione Dei, sterilisque, atque infructuosa germine virtutum; tunc, inquam, postquam existi, terra commota est, passionis nimirum, et resur- rectionis tempore. Et cœli distillaverunt, descen- dente sancto Spiritu in apostolos, in die Penteco - stes. Vel terra commota est, pertranseuntibus p gentibus ab errore ad veritatem : et stillaverunt apostoli aquam prædicationis, qua fideles irriga- bantur animæ. Apostoli etenim cœli esse dicuntur, et quia coelestia sapiunt, et quia quibuscunque terrenis rebus supereminent. Illa autem conjun- ctio, enim, superflua est. - A facie Dei Sinai, a facie Dei Israel. A facie Dei circumloquendo dixit, pro ab ipso Deo, ut sit sensus : Hæc facta sunt ab eo, qui est Deus mion- tis Sinal. Ipse eteniin idem est, qui et Deus Sinai dicitur, et Deus Israel. Horum autem nominum Cor. v, 1. * Matth. xxIII, 3% • qui mortui fuerint, ubicunque id eis acciderit, Jerem. xu,
18α And until old age and elder years, O my God, do not abandon me. ‘Elder years’ are the extreme-most years of old age, from which comes the phrase ‘elders of the people’. The person who has been sheltered till then will not be abandoned for the rest. Or else in another sense, the word ‘until’ is indeterminate in accordance with the idiom of Scripture, where what follows is implied also. Ps 109.1δ
PG 128:717β Ἕως οὗ ἀπαγγελῶ τὸν βραχίονά σου τῇ γενεᾷ πάσῃ τῇ ἐρχομένῃ. Περὶ μὲν τοῦ βραχίονος τοῦ Θεοῦ εἴρηται ἐν τῷ μγ΄ ψαλμῷ· περὶ δὲ τῆς γενεᾶς τῆς ἐρχομένης, ἐν τῷ κα΄. Τινὰ μὲν οὖν τῶν ἀντιγράφων, ἕως οὗ ἀπαγγελῶ γράφουσι· τινὰ δὲ, ἕως ἂν ἀπαγγείλω. γ- Τὴν δυναστείαν σου καὶ τὴν δικαιοσύνην σου, ὁ Θεὸς, ἕως τῶν ὑψίστων. Ἀπὸ κοινοῦ ληπτέον τὸ, ἕως οὗ ἀπαγγείλω. Ἔστι δὲ ἡ δυναστεία νῦν ἐφερμηνευτικὴ τοῦ βραχίονος. Τὴν δικαιοσύνην σου δὲ, τὴν ἕως τῶν ὑψίστων, κατ’ ἔλλειψιν ἄρθρου· ἢ καὶ καθ’ ὑπερβατὸν, οἷον, τὴν ἕως τῶν α τὸ ἔσχατον ἔτι γῆρας MSF : τὸ ἔσχατον ἔτι C : τὸ ἔσχατόν ἐστι γῆρας PV.νευσε δὲ τούτων, δεικνὺς ὅτι ὁ ἐν Σινὰ τερατουργή- σας καὶ τῷ Ἰακὼβ φαντασθεὶς, αὐτὸς· καὶ ταῦτα ποιεῖ· καὶ οὐκ ἔστι Θεὸς ἕτερος, παρ' ἐκεῖνον. Βροχὴν ἐκούσιον ἀφοριεῖς ὁ Θεὸς τῇ κληρο νομία σου. Κληρονομία μὲν Θεοῦ, τὰ ἔθνη, κατὰ τό· Καὶ δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου. Βροχὴ δὲ ὁ λόγος τοῦ Εὐαγγελίου ἀπαλύνων, καὶ ἀρδεύων τὰς ψυχάς. Εκούσιος δὲ βροχὴ αὕτη, διότι ὁ μὲν Μωσαϊκός νόμος, οὐ κατὰ θέλησιν Θεοῦ, ἀλλὰ κατ' οἰκονομίαν· οὐ γὰρ ἔχρηζε τῶν θυσιῶν, οὐδὲ τοιούτων ἄλλων παρατηρημάτων. Τίς γάρ, φησί, ταῦτα ἐξεζήτησε; Καὶ πάλιν· Μωσῆς πρὸς τὴν σκληροκαρδίαν ὑμῶν ἔγραψεν· ὁ δὲ τοῦ κηρύ γματος λόγος κατ᾽ εὐδοκίαν ἐστὶ Θεοῦ· ἢ ὅτι ἐκεῖνος μὲν καὶ ἄκοντας ἐκείνους ἠνάγκαζεν φυλάττειν τὰς ἐντολάς· λιθοβολῶν, καίων, καὶ πικρῶς ἀναιρών οὗτος δὲ, οὐδένα βιάζεται, ἀλλὰ θέλουσιν αὐτοῖς προσφέρεται. Καὶ ἠσθένησε, σὺ δὲ κατηρτίσω αὐτήν. Ησθέ νησε πάλιν συντριβεῖσα τυραννίδι τῶν εἰδώλων. Σὺ δὲ ἀρτίαν αὐτὴν ἐποίησας, ἀνακαινίσας αὐτὴν διὰ τῆς παλιγγενεσίας τοῦ βαπτίσματος, καὶ στερεώσας ἐπὶ τὴν ἄσειστον πέτραν τῶν ἐντολῶν σου. Τὰ ζωά σου κατοικοῦσιν ἐν αὐτῇ. Οἱ παρὰ σοῦ πνευματικῶς τρεφόμενοι καὶ ζῶντες τὴν ἐν σοὶ ζωήν. "Η ζῶα τοῦ Χριστοῦ οἱ ἀπόστολοι, οὓς ὁ ᾿Αββακούμ ίππους ὠνόμασεν· Επεβίβασας, λέ γων, εἰς θάλασσαν τοὺς ἵππους σου· θάλασσαν καλέσας τὴν πικρὰν ἀπιστίαν. 'Ετοίμασας ἐν τῇ χρηστότητί σου τῷ πτωχώ, ὁ Θεός. Πτωχὸς ὁ τῶν ἐθνῶν λαός, ὡς μηδένα πλοῦτον πνευματικὸν δεξάμενος. Οὐ γὰρ νόμον εἴ- χεν, οὐ προφητείας· ἀλλ' ὁ Θεὸς δι' οἰκείαν χρηστό τητα, ητοίμασεν αὐτῷ πλοῦτον ἄλλον, τὴν δηλωθεί- σαν ἑκούσιον βροχήν. Κύριος δώσει ῥῆμα, τοῖς εὐαγγελιζομένοις δυ- νάμει πολλῇ. Τοῦτο εἶπε περὶ τῶν ἀποστόλων· οἶ; ἁλιεῦσι καὶ ἰδιώταις οὖσιν, ὁ Θεὸς ἐχορήγησεν λόγον σοφίας. Δυνάμει δὲ πολλῇ εἶπεν, ὅτι τοῖς βήμασιν αὐτῶν, παρείπετο θεία δύναμις θαυματουργοῦσα ὅσα καὶ βούλοιντο. Ο βασιλεὺς τῶν δυνάμεων τοῦ ἀγαπητού. Αγαπητὸν λέγει τὸν μονογενῆ Υἱὸν καὶ Θεόν. Φησι γὰρ, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός· δυνάμεις δὲ αὐτοῦ τοὺς ἀποστόλους, ὡς στρατιώτας αὐτοῦ, κατὰ τῶν ἀντιτεταγμένων δυνάμεων παρα- τεταγμένους· ὧν ἐστι βασιλεὺς ὁ Πατήρ, βασιλεύ σας αὐτῶν διὰ τῆς τοῦ Υἱοῦ σπουδῆς. Τῇ ὡραιότητι τοῦ οἴκου σου διελέσθαι σκύλα. 、 COMMENT. IN PSALMOS. A meminit Propheta, quia et in monte Sina Deus B miracula operatus est, et quia apparuit Israel, hoc est, patriarcha Jacob. Est enim idem Deus, qui hæc omnia operatur, et non est alius Deus præter cum. VERS. 10. Pluviam voluntariam segregabis, Deus, hæreditati tuæ. Per hæreditatem Dei, gentes intel- ligit, juxta illud : Postula a me, et dabo tibi gentes hareditatem tuam ^: Per pluviam vero evangeli- cum sermonem, quo duriores irrigantur ac mol- liuntur animæ : quam Evangelii pluviam, appellat voluntariam, eo quod Mosaica lex non data erat ex mera Dei voluntate, sed potius ex dispensatione. Neque enim optabat, aut volebat Deus sacrificia, ant alias ejus:nodi varias observationes, quæ ha- bentur in lege : Quis enim, inquit, hæc exquisivit ? El rursus alibi Dominus: Adduritiam vestram Moyses hæc scripsit (ab initio autem non erat sic “). Evan- gelicæ autem påædicationis sermo divinæ prorsus congruit voluntati. Vel voluntariam ideo appellat, quia lex etiamı invitos jubebat legem servare, alioquin lapidabat, cædebat, incendio perdebat, et sævis- sime denique occidebat. Prædicatio autem evangelica neminem cogit, sed volentibus tantum offertur. Et infirmata est, tu vero perfecisti eam. Infirmata est, et debilitata, ac diu oppressa idolorum lyran- nide. Tu vero sanain eam, et perfectam reddidisti. per baptismi regenerationem. renovans nimirum eam, et super solidam mandatorum tuorum petram stabiliens. VERS. 11. Animalia tua habitabunt in ea. li nimi.. rum qui a te spirituali cibo aluntur, quique ani- mam, hoc est, vitam habent in te. Vel, per G animalia Christi apostolos intellige, quos Habacuc equos appellavit: Induxisti, inquiens, in mare equos tuos, niare appellans, amaram (salsuginosam- que, ac sterilem olim gentium) infidelitatem Parasti in bonitate tua pauperi, Deus. Per pau- perem, gentilem populum intelligit, qui nullas olim spirituales divitias acceperat. Neque enim legem habebat, aut prophetas, sed præ summa Dei beni- gnitate, aliæ eis paratæ fuerunt divitiæ nimirum pluvia voluntaria. : illa VERS. 12. Dominus dabit verbum evangelizantibus virtute multa. lloc ad apostolos pertinet, quibus, cum piscatores essent, atque idiotæ, subministra - vit Deus sapientiæ verbum : atque hoc tanta cum virtute, ut multa etiam, atque admirabilia opera- Drentur miracula. VERS. 15. Rex virtutum dilecti. Dilectum appellat unigenitum Filium Deum, de quo dictum legimus a Patre : Hic est Filius meus dilectus 4. Per vir- tules vero dilecti, ipsos apostolos intellige, veluti illius milites. Eos etenim ut milites susceperat, ut summa vi ac potentia adversus dæmonum im- petum resisterent. Harum autem virtutum ipse Deus Pater, Rex dicitur esse, regno hoc nimirum sibi per Filium parato. Psal. 11, 8. ** Matth. xix, 8. Matth. 113, 17. Speciei domus dividere spolia. Dabit, inquit, cis
18β Until I shall tell of your strong arm to every coming generation. God’s strong arm was discussed in the forty-third psalm and the coming generation in the twenty-first psalm. Some of the copies write ‘until I shall tell’ and others ‘Until I may tell’. 18γ- Your mighty power and your justice, O God, to the highest. ‘Until I I tell of ’ is understood here also. ‘Mighty power’ is now a clarification of the ‘strong arm’. Your justice which is to the high- est, with the ‘which is’ omitted, or else according to the figure of hyperbaton, ‘your to-the- highest justice’.
ὑψίστων διακαιοσύνην σου. Ὕψιστα δὲ, οἱ οὐρανοί· ἕως γὰρ τῶν οὐρανῶν ἄνεισιν, οἷα καὶ τῶν οὐρανίων δυνάμεων μανθανουσῶν περὶ αὐτῆς καὶ συγχαιρουσῶν. Tὰ δὲ ἑξῆς πάλιν, προσώπῳ τοῦ λαοῦ φησιν.νευσε δὲ τούτων, δεικνὺς ὅτι ὁ ἐν Σινὰ τερατουργή- σας καὶ τῷ Ἰακὼβ φαντασθεὶς, αὐτὸς· καὶ ταῦτα ποιεῖ· καὶ οὐκ ἔστι Θεὸς ἕτερος, παρ' ἐκεῖνον. Βροχὴν ἐκούσιον ἀφοριεῖς ὁ Θεὸς τῇ κληρο νομία σου. Κληρονομία μὲν Θεοῦ, τὰ ἔθνη, κατὰ τό· Καὶ δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου. Βροχὴ δὲ ὁ λόγος τοῦ Εὐαγγελίου ἀπαλύνων, καὶ ἀρδεύων τὰς ψυχάς. Εκούσιος δὲ βροχὴ αὕτη, διότι ὁ μὲν Μωσαϊκός νόμος, οὐ κατὰ θέλησιν Θεοῦ, ἀλλὰ κατ' οἰκονομίαν· οὐ γὰρ ἔχρηζε τῶν θυσιῶν, οὐδὲ τοιούτων ἄλλων παρατηρημάτων. Τίς γάρ, φησί, ταῦτα ἐξεζήτησε; Καὶ πάλιν· Μωσῆς πρὸς τὴν σκληροκαρδίαν ὑμῶν ἔγραψεν· ὁ δὲ τοῦ κηρύ γματος λόγος κατ᾽ εὐδοκίαν ἐστὶ Θεοῦ· ἢ ὅτι ἐκεῖνος μὲν καὶ ἄκοντας ἐκείνους ἠνάγκαζεν φυλάττειν τὰς ἐντολάς· λιθοβολῶν, καίων, καὶ πικρῶς ἀναιρών οὗτος δὲ, οὐδένα βιάζεται, ἀλλὰ θέλουσιν αὐτοῖς προσφέρεται. Καὶ ἠσθένησε, σὺ δὲ κατηρτίσω αὐτήν. Ησθέ νησε πάλιν συντριβεῖσα τυραννίδι τῶν εἰδώλων. Σὺ δὲ ἀρτίαν αὐτὴν ἐποίησας, ἀνακαινίσας αὐτὴν διὰ τῆς παλιγγενεσίας τοῦ βαπτίσματος, καὶ στερεώσας ἐπὶ τὴν ἄσειστον πέτραν τῶν ἐντολῶν σου. Τὰ ζωά σου κατοικοῦσιν ἐν αὐτῇ. Οἱ παρὰ σοῦ πνευματικῶς τρεφόμενοι καὶ ζῶντες τὴν ἐν σοὶ ζωήν. "Η ζῶα τοῦ Χριστοῦ οἱ ἀπόστολοι, οὓς ὁ ᾿Αββακούμ ίππους ὠνόμασεν· Επεβίβασας, λέ γων, εἰς θάλασσαν τοὺς ἵππους σου· θάλασσαν καλέσας τὴν πικρὰν ἀπιστίαν. 'Ετοίμασας ἐν τῇ χρηστότητί σου τῷ πτωχώ, ὁ Θεός. Πτωχὸς ὁ τῶν ἐθνῶν λαός, ὡς μηδένα πλοῦτον πνευματικὸν δεξάμενος. Οὐ γὰρ νόμον εἴ- χεν, οὐ προφητείας· ἀλλ' ὁ Θεὸς δι' οἰκείαν χρηστό τητα, ητοίμασεν αὐτῷ πλοῦτον ἄλλον, τὴν δηλωθεί- σαν ἑκούσιον βροχήν. Κύριος δώσει ῥῆμα, τοῖς εὐαγγελιζομένοις δυ- νάμει πολλῇ. Τοῦτο εἶπε περὶ τῶν ἀποστόλων· οἶ; ἁλιεῦσι καὶ ἰδιώταις οὖσιν, ὁ Θεὸς ἐχορήγησεν λόγον σοφίας. Δυνάμει δὲ πολλῇ εἶπεν, ὅτι τοῖς βήμασιν αὐτῶν, παρείπετο θεία δύναμις θαυματουργοῦσα ὅσα καὶ βούλοιντο. Ο βασιλεὺς τῶν δυνάμεων τοῦ ἀγαπητού. Αγαπητὸν λέγει τὸν μονογενῆ Υἱὸν καὶ Θεόν. Φησι γὰρ, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός· δυνάμεις δὲ αὐτοῦ τοὺς ἀποστόλους, ὡς στρατιώτας αὐτοῦ, κατὰ τῶν ἀντιτεταγμένων δυνάμεων παρα- τεταγμένους· ὧν ἐστι βασιλεὺς ὁ Πατήρ, βασιλεύ σας αὐτῶν διὰ τῆς τοῦ Υἱοῦ σπουδῆς. Τῇ ὡραιότητι τοῦ οἴκου σου διελέσθαι σκύλα. 、 COMMENT. IN PSALMOS. A meminit Propheta, quia et in monte Sina Deus B miracula operatus est, et quia apparuit Israel, hoc est, patriarcha Jacob. Est enim idem Deus, qui hæc omnia operatur, et non est alius Deus præter cum. VERS. 10. Pluviam voluntariam segregabis, Deus, hæreditati tuæ. Per hæreditatem Dei, gentes intel- ligit, juxta illud : Postula a me, et dabo tibi gentes hareditatem tuam ^: Per pluviam vero evangeli- cum sermonem, quo duriores irrigantur ac mol- liuntur animæ : quam Evangelii pluviam, appellat voluntariam, eo quod Mosaica lex non data erat ex mera Dei voluntate, sed potius ex dispensatione. Neque enim optabat, aut volebat Deus sacrificia, ant alias ejus:nodi varias observationes, quæ ha- bentur in lege : Quis enim, inquit, hæc exquisivit ? El rursus alibi Dominus: Adduritiam vestram Moyses hæc scripsit (ab initio autem non erat sic “). Evan- gelicæ autem påædicationis sermo divinæ prorsus congruit voluntati. Vel voluntariam ideo appellat, quia lex etiamı invitos jubebat legem servare, alioquin lapidabat, cædebat, incendio perdebat, et sævis- sime denique occidebat. Prædicatio autem evangelica neminem cogit, sed volentibus tantum offertur. Et infirmata est, tu vero perfecisti eam. Infirmata est, et debilitata, ac diu oppressa idolorum lyran- nide. Tu vero sanain eam, et perfectam reddidisti. per baptismi regenerationem. renovans nimirum eam, et super solidam mandatorum tuorum petram stabiliens. VERS. 11. Animalia tua habitabunt in ea. li nimi.. rum qui a te spirituali cibo aluntur, quique ani- mam, hoc est, vitam habent in te. Vel, per G animalia Christi apostolos intellige, quos Habacuc equos appellavit: Induxisti, inquiens, in mare equos tuos, niare appellans, amaram (salsuginosam- que, ac sterilem olim gentium) infidelitatem Parasti in bonitate tua pauperi, Deus. Per pau- perem, gentilem populum intelligit, qui nullas olim spirituales divitias acceperat. Neque enim legem habebat, aut prophetas, sed præ summa Dei beni- gnitate, aliæ eis paratæ fuerunt divitiæ nimirum pluvia voluntaria. : illa VERS. 12. Dominus dabit verbum evangelizantibus virtute multa. lloc ad apostolos pertinet, quibus, cum piscatores essent, atque idiotæ, subministra - vit Deus sapientiæ verbum : atque hoc tanta cum virtute, ut multa etiam, atque admirabilia opera- Drentur miracula. VERS. 15. Rex virtutum dilecti. Dilectum appellat unigenitum Filium Deum, de quo dictum legimus a Patre : Hic est Filius meus dilectus 4. Per vir- tules vero dilecti, ipsos apostolos intellige, veluti illius milites. Eos etenim ut milites susceperat, ut summa vi ac potentia adversus dæmonum im- petum resisterent. Harum autem virtutum ipse Deus Pater, Rex dicitur esse, regno hoc nimirum sibi per Filium parato. Psal. 11, 8. ** Matth. xix, 8. Matth. 113, 17. Speciei domus dividere spolia. Dabit, inquit, cis
The ‘highest’ are the the heavens, for it rises even to the heavens, with the heavenly powers learning about it and rejoicing together. The words that follow now are spoken again in the person of the people.
β Ἃ ἐποίησάς μοι μεγαλεῖα. Tὸ, ἃ, ἀντὶ τοῦ, πόσα· ἠθικῶς γὰρ ἀναγνωστέον, ἀπὸ καρδίας. Τινὲς δὲ μετὰ τὸ, καὶ τὴν δικαιοσύνην σου, στίζοντες τελείαν, τὸ, ἕως τῶν ὑψίστων, τῷ, ἃ ἐποίησάς μοι μεγαλεῖα, συνάπτουσιν, Ἀκύλᾳ πειθόμενοι· ὅτι ἃς ἐποίησας μεγαλοπρεπείας καὶ εὐεργεσίας, ἕως τῶν οὐρανίων δυνάμεων ἀνέδραμον τῷ θαύματι· εἰκόνι σῇ με τετίμηκας, βασιλέα τῶν ἐπὶ γῆς με κατέστησας, τρέφεις, σκέπεις, φρουρεῖς, ἐξαρπάζεις κινδύνων, καὶ ὅσα τοιαῦτα.νευσε δὲ τούτων, δεικνὺς ὅτι ὁ ἐν Σινὰ τερατουργή- σας καὶ τῷ Ἰακὼβ φαντασθεὶς, αὐτὸς· καὶ ταῦτα ποιεῖ· καὶ οὐκ ἔστι Θεὸς ἕτερος, παρ' ἐκεῖνον. Βροχὴν ἐκούσιον ἀφοριεῖς ὁ Θεὸς τῇ κληρο νομία σου. Κληρονομία μὲν Θεοῦ, τὰ ἔθνη, κατὰ τό· Καὶ δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου. Βροχὴ δὲ ὁ λόγος τοῦ Εὐαγγελίου ἀπαλύνων, καὶ ἀρδεύων τὰς ψυχάς. Εκούσιος δὲ βροχὴ αὕτη, διότι ὁ μὲν Μωσαϊκός νόμος, οὐ κατὰ θέλησιν Θεοῦ, ἀλλὰ κατ' οἰκονομίαν· οὐ γὰρ ἔχρηζε τῶν θυσιῶν, οὐδὲ τοιούτων ἄλλων παρατηρημάτων. Τίς γάρ, φησί, ταῦτα ἐξεζήτησε; Καὶ πάλιν· Μωσῆς πρὸς τὴν σκληροκαρδίαν ὑμῶν ἔγραψεν· ὁ δὲ τοῦ κηρύ γματος λόγος κατ᾽ εὐδοκίαν ἐστὶ Θεοῦ· ἢ ὅτι ἐκεῖνος μὲν καὶ ἄκοντας ἐκείνους ἠνάγκαζεν φυλάττειν τὰς ἐντολάς· λιθοβολῶν, καίων, καὶ πικρῶς ἀναιρών οὗτος δὲ, οὐδένα βιάζεται, ἀλλὰ θέλουσιν αὐτοῖς προσφέρεται. Καὶ ἠσθένησε, σὺ δὲ κατηρτίσω αὐτήν. Ησθέ νησε πάλιν συντριβεῖσα τυραννίδι τῶν εἰδώλων. Σὺ δὲ ἀρτίαν αὐτὴν ἐποίησας, ἀνακαινίσας αὐτὴν διὰ τῆς παλιγγενεσίας τοῦ βαπτίσματος, καὶ στερεώσας ἐπὶ τὴν ἄσειστον πέτραν τῶν ἐντολῶν σου. Τὰ ζωά σου κατοικοῦσιν ἐν αὐτῇ. Οἱ παρὰ σοῦ πνευματικῶς τρεφόμενοι καὶ ζῶντες τὴν ἐν σοὶ ζωήν. "Η ζῶα τοῦ Χριστοῦ οἱ ἀπόστολοι, οὓς ὁ ᾿Αββακούμ ίππους ὠνόμασεν· Επεβίβασας, λέ γων, εἰς θάλασσαν τοὺς ἵππους σου· θάλασσαν καλέσας τὴν πικρὰν ἀπιστίαν. 'Ετοίμασας ἐν τῇ χρηστότητί σου τῷ πτωχώ, ὁ Θεός. Πτωχὸς ὁ τῶν ἐθνῶν λαός, ὡς μηδένα πλοῦτον πνευματικὸν δεξάμενος. Οὐ γὰρ νόμον εἴ- χεν, οὐ προφητείας· ἀλλ' ὁ Θεὸς δι' οἰκείαν χρηστό τητα, ητοίμασεν αὐτῷ πλοῦτον ἄλλον, τὴν δηλωθεί- σαν ἑκούσιον βροχήν. Κύριος δώσει ῥῆμα, τοῖς εὐαγγελιζομένοις δυ- νάμει πολλῇ. Τοῦτο εἶπε περὶ τῶν ἀποστόλων· οἶ; ἁλιεῦσι καὶ ἰδιώταις οὖσιν, ὁ Θεὸς ἐχορήγησεν λόγον σοφίας. Δυνάμει δὲ πολλῇ εἶπεν, ὅτι τοῖς βήμασιν αὐτῶν, παρείπετο θεία δύναμις θαυματουργοῦσα ὅσα καὶ βούλοιντο. Ο βασιλεὺς τῶν δυνάμεων τοῦ ἀγαπητού. Αγαπητὸν λέγει τὸν μονογενῆ Υἱὸν καὶ Θεόν. Φησι γὰρ, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός· δυνάμεις δὲ αὐτοῦ τοὺς ἀποστόλους, ὡς στρατιώτας αὐτοῦ, κατὰ τῶν ἀντιτεταγμένων δυνάμεων παρα- τεταγμένους· ὧν ἐστι βασιλεὺς ὁ Πατήρ, βασιλεύ σας αὐτῶν διὰ τῆς τοῦ Υἱοῦ σπουδῆς. Τῇ ὡραιότητι τοῦ οἴκου σου διελέσθαι σκύλα. 、 COMMENT. IN PSALMOS. A meminit Propheta, quia et in monte Sina Deus B miracula operatus est, et quia apparuit Israel, hoc est, patriarcha Jacob. Est enim idem Deus, qui hæc omnia operatur, et non est alius Deus præter cum. VERS. 10. Pluviam voluntariam segregabis, Deus, hæreditati tuæ. Per hæreditatem Dei, gentes intel- ligit, juxta illud : Postula a me, et dabo tibi gentes hareditatem tuam ^: Per pluviam vero evangeli- cum sermonem, quo duriores irrigantur ac mol- liuntur animæ : quam Evangelii pluviam, appellat voluntariam, eo quod Mosaica lex non data erat ex mera Dei voluntate, sed potius ex dispensatione. Neque enim optabat, aut volebat Deus sacrificia, ant alias ejus:nodi varias observationes, quæ ha- bentur in lege : Quis enim, inquit, hæc exquisivit ? El rursus alibi Dominus: Adduritiam vestram Moyses hæc scripsit (ab initio autem non erat sic “). Evan- gelicæ autem påædicationis sermo divinæ prorsus congruit voluntati. Vel voluntariam ideo appellat, quia lex etiamı invitos jubebat legem servare, alioquin lapidabat, cædebat, incendio perdebat, et sævis- sime denique occidebat. Prædicatio autem evangelica neminem cogit, sed volentibus tantum offertur. Et infirmata est, tu vero perfecisti eam. Infirmata est, et debilitata, ac diu oppressa idolorum lyran- nide. Tu vero sanain eam, et perfectam reddidisti. per baptismi regenerationem. renovans nimirum eam, et super solidam mandatorum tuorum petram stabiliens. VERS. 11. Animalia tua habitabunt in ea. li nimi.. rum qui a te spirituali cibo aluntur, quique ani- mam, hoc est, vitam habent in te. Vel, per G animalia Christi apostolos intellige, quos Habacuc equos appellavit: Induxisti, inquiens, in mare equos tuos, niare appellans, amaram (salsuginosam- que, ac sterilem olim gentium) infidelitatem Parasti in bonitate tua pauperi, Deus. Per pau- perem, gentilem populum intelligit, qui nullas olim spirituales divitias acceperat. Neque enim legem habebat, aut prophetas, sed præ summa Dei beni- gnitate, aliæ eis paratæ fuerunt divitiæ nimirum pluvia voluntaria. : illa VERS. 12. Dominus dabit verbum evangelizantibus virtute multa. lloc ad apostolos pertinet, quibus, cum piscatores essent, atque idiotæ, subministra - vit Deus sapientiæ verbum : atque hoc tanta cum virtute, ut multa etiam, atque admirabilia opera- Drentur miracula. VERS. 15. Rex virtutum dilecti. Dilectum appellat unigenitum Filium Deum, de quo dictum legimus a Patre : Hic est Filius meus dilectus 4. Per vir- tules vero dilecti, ipsos apostolos intellige, veluti illius milites. Eos etenim ut milites susceperat, ut summa vi ac potentia adversus dæmonum im- petum resisterent. Harum autem virtutum ipse Deus Pater, Rex dicitur esse, regno hoc nimirum sibi per Filium parato. Psal. 11, 8. ** Matth. xix, 8. Matth. 113, 17. Speciei domus dividere spolia. Dabit, inquit, cis
19β What magnificent things you have done for me. The ‘what’ is in the sense of ‘how many’; for this is to be read expressively from the heart. Some, placing a full stop after ‘and your justice’, join ‘to the highest’ to ‘what magnificent you have done for me’, following Aquila. For the magnificent works and benefactions that you have done have risen up to the heavenly powers in their wondrousness: you honoured me with your image, you established me as king over the things on earth, you feed, shelter, guard and rescue from dangers and all such things.
Psalmus LXXXIIIPsalmus LXXXIV
PG 128:871γ Ὁ Θεὸς, τίς ὅμοιός σοι; Οὐδείς.τὰ ῥητά, ἀλλ᾽ οὖν ἐμφαίνουσιν ὅτι φύσει οἰκτίρμων ἐστὶν ὁ Θεός· ὥσπερ καὶ τὸ φῶς φωτιστικὸν, καὶ τὸ πῦρ καυστικόν. Διὸ καὶ τὸ κατὰ φύσιν οὐκ ἀποβαλεί. Εντεῦθεν οὖν συνῆκεν ὁ ἡπόρει, ὅτι οὐκ εἰς τοὺς αἰῶνας ἀπώσεται αὐτοὺς, καὶ τὰ ἑξῆς· ἀλλ' ὅτι πρὸς τὰ πλήθη καὶ τὰ μεγέθη τῶν ἁμαρτιῶν ἐπάγει καὶ τὴν τιμωρίαν. Α τοῦ. Ταῦτα εἰ καὶ τοῖς προλαβοῦσιν ἔμεια φαίνεται Εt Καὶ εἶπα· Νῦν ἠρξάμην. Εὐγνωμοσύνης ὁ λόγος. Αναλογισάμενος, φησὶν, ἃ ἤμαρτον, εἶπα, ὅτι Νῦν ἀρχή μοι τῆς ἀξίας τιμωρίας. Τὰ γὰρ μέχρι νῦν προοίμια ταύτης. Αὕτη ἡ ἀλλοίωσις τῆς δεξιᾶς τοῦ 'Υψίστου. Ἡ ἐναλλαγὴ ἀπὸ τῆς ἐλευθερίας καὶ ἀνέσεως, εἰς δουλίαν καὶ στενοχωρίαν, τῆς θείας ἔργον χειρός κολαζούσης ἡμᾶς. Εμνήσθην τῶν ἔργων Κυρίου. Έργα Κυρίου λέγει τὰς ἐπὶ συμφέροντι παιδείας. "Οτι μνησθήσομαι ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῶν θαυμα- σίων σου, καὶ μελετήσω ἐν πᾶσι τοῖς ἔργοις σου, καὶ ἐν τοῖς ἐπιτηδεύμασιν σου αδολε σχήσω. Ἀπὸ κοινοῦ ληπτέον αὖθις τὸ, Καὶ εἶπα· Ἐν τῷ καιρῷ γὰρ, φησὶν, ἐκείνῳ, εἶπα ὅτι μνησθής σομαι, καὶ τὰ ἑξῆς· ἡ μνήμη αὐτῶν ἔφερέ μοι παράκλησιν, ὡς εἴρηται· ἐπιτηδεύματα δὲ καλεῖ, τὰς πρὸς σωτηρίαν ἀνθρώπων μηχανάς. Παρατήρει δὲ τουτὶ τὸ, 'Αδολεσχήσω· ταὐτὸν γὰρ σημαίνει τοῖς προῤῥηθείσιν. Ο Θεὸς, ἐν τῷ ἁγίῳ ἡ ὁδός σου. ῞Αγιον ἢ τὸν οὐρανόν φησιν ὡς ἁγνὸν, ἐν ᾧ διατρίβειν λέγεται ὁ Θεός· ἢ τὸ ὄρος Σινὰ ὡς ἀφωσιωμένον Θεῷ, ἐν ᾧ ἐπεδήμησεν· ἡ τὸν ναὸν ὡς σεπτόν· ἐν ᾧ κατιών ἐχρημάτιζεν. Ο δὲ Σύμμαχος, ἀντὶ τοῦ Ἐν τῷ ἁγίῳ, Εν ἁγιότητι ἐξέδωκε, δοὺς νυεῖν ὅτι πᾶσα πρᾶξις Θεοῦ ἁγία καὶ ἄμεμπτό; ἐστιν, εἰ καὶ ἡμῖν αἱ παιδεῖαι φορτικαὶ φαίνονται. Τις θεὸς μέγας ὡς ὁ Θεὸς ἡμῶν; Υποσχόμενος μνησθῆναι τῶν θαυμάτων τοῦ Θεοῦ, πρὸ πάντων ἀνυμνεῖ αὐτὸν εἰπών· Τίς θεὸς τῶν ἀλλοφύλων ο· τως ἐστὶ μέγας, είτουν μεγαλοδύναμος καὶ μεγα- λουργὸς ὡς ὁ ἡμέτερος ; Σὺ εἶ ὁ Θεὸς ὁ ποιῶν θαυμάσια. Σὺ εἶ ὁ Κύριος Θεὸς ὁ ποιῶν θαυμαστὰ ἔργα ; Εγνώρισας ἐν τοῖς λαοῖς τὴν δύναμίν σου. Λαοὺς ἐνταῦθα τὰ ἔθνη καλεῖ· λέγω δὴ τοὺς Αίγυ πτίους, καὶ τοὺς ἄλλους ὅσους ἀνθισταμένους οἱ Εβραίοι παραδόξως κατεπολέμησαν· πείρᾳ μαθόν· τας, ὅτι μέγας ἐστὶν ὁ τούτοις βοηθῶν Θεό;. EUTHYMII ZIGABENI verba tametsi præcedentibus similia esse videan- tur, illud tamen speciatim demonstrant, quod Deus natura ipsa est misericors, quemadmodum et lux natura ipsa splendidla est, et ignis natura ard, quodque ideo Deus nunquam id deponet, quod sibi naturale est. Ex hoc igitur illud intellexit de quo dubitabat, et de quo sollicite meditabatur : quod scilicet Deus in sæcula eum non projiciet, nec illa faciet, quæ superius dicta sunt ; verum quod juxta delictorum gravitatem adducet supplicia. VERS. 11. dixi, Nunc capi. Hæc verba grati ac benigni animi sunt. Cogitans, inquit, quæ com- misi peccata, dixi: Nunc initium mihi est con- digni supplicii. Nam quæ hactenus sustinui, præ ludium quoddam pœnarum tantummodo fuere. Hæc mutatio dexteræ Altissimi. llc immutatio B est a libertate et quicte ad servitutis angustias. Est igitur opus hoc, opus quoddam divinæ manus punientis et castigantis nos. VERS. 12, 13. Memor fui operum Domini. Opera Domini correctiones appellat, et castigationes a Deo præstitus, quæ ad hominum utilitatem dantur. Quia memor ero ab initio mirabilium tuorum, et meditabor in omnibus operibus tuis, et in adinven - tionibus tuis cogitabo. A communi sensu rursus sumendum est, Et dixi. In illo, inquit, tempore dixi, quod memor ero, et quæ sequuntur. Eorum enim memoria so'ameu mihi afferebat, ut dictum est. Per adinventiones aulem, artes varias intel- ligit et consilia, quibus Deus ad hominum salutem usus fuerat (81). C Vers. 14. Deus, in sancto via tua. Per sanctum, cœlum intelligit, tanquam purum ac mundum, in quo commorari dicitur Deus. Vel ipsum montem Sina, veluti Deo dicatum et sanctificatum, et ad quem Deus descendebat. Vel templum veluti sa- crum ac venerandum, et in quod descendens Deus oracula reddebat et responsa. Symmachus pro Sancto, dixit, In Sanctitate, illud significans quod omnis Dei actio sancta est, atque irreprehensibilis, tametsi illius correctiones graves nobis, et duræ aliquando videantur. Quis Deus magnus, ut Deus noster? Cum pollici- tus sit se futurum memorem mirabilium Dei, nunc præ cateris omnibus eum laudat, dicens : Quis D gentium Deus adeo magnus est, vel tantæ est, aut tam immensæ potentiæ, ut Deus noster? Tu es Deus, qui facis mirabilia. Tu vere Deus es, qui admiranda opera perficis VERS. 15. Notum fecisti in populis virtutem tuam. Per populos, hoc in loco gentes intelligit, Ægy- ptios nimirum, aut alios quoscunque populos Deo olim contrarios, qui tandem a Judæis superati sunt, et ipsa didicerunt experientia, quod Deus ille, qui Judæis auxiliabatur, magnus ac potens Deus est. Varia lectiones. perius. (81) Grece additur animadverte autem hoc loco verbum αδολεσχήσω. Idem enim significat, quod sw-
19γ O God, who is like you? No one.
PG 128:717α Ὅσας ἔδειξάς μοι θλίψεις πολλὰς καὶ κακάς. Καὶ τὸ, ὅσας ἔδειξάς μοι θλίψεις, ἠθικῶς ἀναγνωστέον, ἀντὶ τοῦ, πόσας· εἶτα τὸ ἑξῆς ἐπενεκτέον, ὅτι πολλὰς ὄντως καὶ βαρείας. Οὐ μόνον γὰρ εὐηργετήθην, ἀλλὰ καὶ ἐκακώθην· τὸ μὲν τῇ σῇ ἀγαθότητι, τὸ δὲ τῇ ἐμῇ πονηρίᾳ.νευσε δὲ τούτων, δεικνὺς ὅτι ὁ ἐν Σινὰ τερατουργή- σας καὶ τῷ Ἰακὼβ φαντασθεὶς, αὐτὸς· καὶ ταῦτα ποιεῖ· καὶ οὐκ ἔστι Θεὸς ἕτερος, παρ' ἐκεῖνον. Βροχὴν ἐκούσιον ἀφοριεῖς ὁ Θεὸς τῇ κληρο νομία σου. Κληρονομία μὲν Θεοῦ, τὰ ἔθνη, κατὰ τό· Καὶ δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου. Βροχὴ δὲ ὁ λόγος τοῦ Εὐαγγελίου ἀπαλύνων, καὶ ἀρδεύων τὰς ψυχάς. Εκούσιος δὲ βροχὴ αὕτη, διότι ὁ μὲν Μωσαϊκός νόμος, οὐ κατὰ θέλησιν Θεοῦ, ἀλλὰ κατ' οἰκονομίαν· οὐ γὰρ ἔχρηζε τῶν θυσιῶν, οὐδὲ τοιούτων ἄλλων παρατηρημάτων. Τίς γάρ, φησί, ταῦτα ἐξεζήτησε; Καὶ πάλιν· Μωσῆς πρὸς τὴν σκληροκαρδίαν ὑμῶν ἔγραψεν· ὁ δὲ τοῦ κηρύ γματος λόγος κατ᾽ εὐδοκίαν ἐστὶ Θεοῦ· ἢ ὅτι ἐκεῖνος μὲν καὶ ἄκοντας ἐκείνους ἠνάγκαζεν φυλάττειν τὰς ἐντολάς· λιθοβολῶν, καίων, καὶ πικρῶς ἀναιρών οὗτος δὲ, οὐδένα βιάζεται, ἀλλὰ θέλουσιν αὐτοῖς προσφέρεται. Καὶ ἠσθένησε, σὺ δὲ κατηρτίσω αὐτήν. Ησθέ νησε πάλιν συντριβεῖσα τυραννίδι τῶν εἰδώλων. Σὺ δὲ ἀρτίαν αὐτὴν ἐποίησας, ἀνακαινίσας αὐτὴν διὰ τῆς παλιγγενεσίας τοῦ βαπτίσματος, καὶ στερεώσας ἐπὶ τὴν ἄσειστον πέτραν τῶν ἐντολῶν σου. Τὰ ζωά σου κατοικοῦσιν ἐν αὐτῇ. Οἱ παρὰ σοῦ πνευματικῶς τρεφόμενοι καὶ ζῶντες τὴν ἐν σοὶ ζωήν. "Η ζῶα τοῦ Χριστοῦ οἱ ἀπόστολοι, οὓς ὁ ᾿Αββακούμ ίππους ὠνόμασεν· Επεβίβασας, λέ γων, εἰς θάλασσαν τοὺς ἵππους σου· θάλασσαν καλέσας τὴν πικρὰν ἀπιστίαν. 'Ετοίμασας ἐν τῇ χρηστότητί σου τῷ πτωχώ, ὁ Θεός. Πτωχὸς ὁ τῶν ἐθνῶν λαός, ὡς μηδένα πλοῦτον πνευματικὸν δεξάμενος. Οὐ γὰρ νόμον εἴ- χεν, οὐ προφητείας· ἀλλ' ὁ Θεὸς δι' οἰκείαν χρηστό τητα, ητοίμασεν αὐτῷ πλοῦτον ἄλλον, τὴν δηλωθεί- σαν ἑκούσιον βροχήν. Κύριος δώσει ῥῆμα, τοῖς εὐαγγελιζομένοις δυ- νάμει πολλῇ. Τοῦτο εἶπε περὶ τῶν ἀποστόλων· οἶ; ἁλιεῦσι καὶ ἰδιώταις οὖσιν, ὁ Θεὸς ἐχορήγησεν λόγον σοφίας. Δυνάμει δὲ πολλῇ εἶπεν, ὅτι τοῖς βήμασιν αὐτῶν, παρείπετο θεία δύναμις θαυματουργοῦσα ὅσα καὶ βούλοιντο. Ο βασιλεὺς τῶν δυνάμεων τοῦ ἀγαπητού. Αγαπητὸν λέγει τὸν μονογενῆ Υἱὸν καὶ Θεόν. Φησι γὰρ, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός· δυνάμεις δὲ αὐτοῦ τοὺς ἀποστόλους, ὡς στρατιώτας αὐτοῦ, κατὰ τῶν ἀντιτεταγμένων δυνάμεων παρα- τεταγμένους· ὧν ἐστι βασιλεὺς ὁ Πατήρ, βασιλεύ σας αὐτῶν διὰ τῆς τοῦ Υἱοῦ σπουδῆς. Τῇ ὡραιότητι τοῦ οἴκου σου διελέσθαι σκύλα. 、 COMMENT. IN PSALMOS. A meminit Propheta, quia et in monte Sina Deus B miracula operatus est, et quia apparuit Israel, hoc est, patriarcha Jacob. Est enim idem Deus, qui hæc omnia operatur, et non est alius Deus præter cum. VERS. 10. Pluviam voluntariam segregabis, Deus, hæreditati tuæ. Per hæreditatem Dei, gentes intel- ligit, juxta illud : Postula a me, et dabo tibi gentes hareditatem tuam ^: Per pluviam vero evangeli- cum sermonem, quo duriores irrigantur ac mol- liuntur animæ : quam Evangelii pluviam, appellat voluntariam, eo quod Mosaica lex non data erat ex mera Dei voluntate, sed potius ex dispensatione. Neque enim optabat, aut volebat Deus sacrificia, ant alias ejus:nodi varias observationes, quæ ha- bentur in lege : Quis enim, inquit, hæc exquisivit ? El rursus alibi Dominus: Adduritiam vestram Moyses hæc scripsit (ab initio autem non erat sic “). Evan- gelicæ autem påædicationis sermo divinæ prorsus congruit voluntati. Vel voluntariam ideo appellat, quia lex etiamı invitos jubebat legem servare, alioquin lapidabat, cædebat, incendio perdebat, et sævis- sime denique occidebat. Prædicatio autem evangelica neminem cogit, sed volentibus tantum offertur. Et infirmata est, tu vero perfecisti eam. Infirmata est, et debilitata, ac diu oppressa idolorum lyran- nide. Tu vero sanain eam, et perfectam reddidisti. per baptismi regenerationem. renovans nimirum eam, et super solidam mandatorum tuorum petram stabiliens. VERS. 11. Animalia tua habitabunt in ea. li nimi.. rum qui a te spirituali cibo aluntur, quique ani- mam, hoc est, vitam habent in te. Vel, per G animalia Christi apostolos intellige, quos Habacuc equos appellavit: Induxisti, inquiens, in mare equos tuos, niare appellans, amaram (salsuginosam- que, ac sterilem olim gentium) infidelitatem Parasti in bonitate tua pauperi, Deus. Per pau- perem, gentilem populum intelligit, qui nullas olim spirituales divitias acceperat. Neque enim legem habebat, aut prophetas, sed præ summa Dei beni- gnitate, aliæ eis paratæ fuerunt divitiæ nimirum pluvia voluntaria. : illa VERS. 12. Dominus dabit verbum evangelizantibus virtute multa. lloc ad apostolos pertinet, quibus, cum piscatores essent, atque idiotæ, subministra - vit Deus sapientiæ verbum : atque hoc tanta cum virtute, ut multa etiam, atque admirabilia opera- Drentur miracula. VERS. 15. Rex virtutum dilecti. Dilectum appellat unigenitum Filium Deum, de quo dictum legimus a Patre : Hic est Filius meus dilectus 4. Per vir- tules vero dilecti, ipsos apostolos intellige, veluti illius milites. Eos etenim ut milites susceperat, ut summa vi ac potentia adversus dæmonum im- petum resisterent. Harum autem virtutum ipse Deus Pater, Rex dicitur esse, regno hoc nimirum sibi per Filium parato. Psal. 11, 8. ** Matth. xix, 8. Matth. 113, 17. Speciei domus dividere spolia. Dabit, inquit, cis
20α How great afflictions you have shown me, many and pernicious. ‘How great afflictions you have shown me’ is also to be read expressively, in the sense of, ‘how many’, then the rest is to be added, that they are truly many and grievous. For I have been subject not only to benefactions but also to severe afflictions. The one by reason of your goodness, the other by reason of my wickedness.
β Καὶ ἐπιστρέψας ἐζωοποίησάς με. Ἐπιστρέψας πρός με, ὃν πρὶν ἀπεστράφης. Ἢ καὶ, ἐπιστρέψας με πρὸς σὲ, ἐζωοποίησας δέ με, ἀπαλλάξας τοῦ προδήλου θανάτου. Ἔθος γὰρ τὰς μὲν σφοδρὰς θλίψεις, θάνατον ὀνομάζειν, τὴν δὲ τούτων ἀπαλλαγὴν, ζωήν.νευσε δὲ τούτων, δεικνὺς ὅτι ὁ ἐν Σινὰ τερατουργή- σας καὶ τῷ Ἰακὼβ φαντασθεὶς, αὐτὸς· καὶ ταῦτα ποιεῖ· καὶ οὐκ ἔστι Θεὸς ἕτερος, παρ' ἐκεῖνον. Βροχὴν ἐκούσιον ἀφοριεῖς ὁ Θεὸς τῇ κληρο νομία σου. Κληρονομία μὲν Θεοῦ, τὰ ἔθνη, κατὰ τό· Καὶ δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου. Βροχὴ δὲ ὁ λόγος τοῦ Εὐαγγελίου ἀπαλύνων, καὶ ἀρδεύων τὰς ψυχάς. Εκούσιος δὲ βροχὴ αὕτη, διότι ὁ μὲν Μωσαϊκός νόμος, οὐ κατὰ θέλησιν Θεοῦ, ἀλλὰ κατ' οἰκονομίαν· οὐ γὰρ ἔχρηζε τῶν θυσιῶν, οὐδὲ τοιούτων ἄλλων παρατηρημάτων. Τίς γάρ, φησί, ταῦτα ἐξεζήτησε; Καὶ πάλιν· Μωσῆς πρὸς τὴν σκληροκαρδίαν ὑμῶν ἔγραψεν· ὁ δὲ τοῦ κηρύ γματος λόγος κατ᾽ εὐδοκίαν ἐστὶ Θεοῦ· ἢ ὅτι ἐκεῖνος μὲν καὶ ἄκοντας ἐκείνους ἠνάγκαζεν φυλάττειν τὰς ἐντολάς· λιθοβολῶν, καίων, καὶ πικρῶς ἀναιρών οὗτος δὲ, οὐδένα βιάζεται, ἀλλὰ θέλουσιν αὐτοῖς προσφέρεται. Καὶ ἠσθένησε, σὺ δὲ κατηρτίσω αὐτήν. Ησθέ νησε πάλιν συντριβεῖσα τυραννίδι τῶν εἰδώλων. Σὺ δὲ ἀρτίαν αὐτὴν ἐποίησας, ἀνακαινίσας αὐτὴν διὰ τῆς παλιγγενεσίας τοῦ βαπτίσματος, καὶ στερεώσας ἐπὶ τὴν ἄσειστον πέτραν τῶν ἐντολῶν σου. Τὰ ζωά σου κατοικοῦσιν ἐν αὐτῇ. Οἱ παρὰ σοῦ πνευματικῶς τρεφόμενοι καὶ ζῶντες τὴν ἐν σοὶ ζωήν. "Η ζῶα τοῦ Χριστοῦ οἱ ἀπόστολοι, οὓς ὁ ᾿Αββακούμ ίππους ὠνόμασεν· Επεβίβασας, λέ γων, εἰς θάλασσαν τοὺς ἵππους σου· θάλασσαν καλέσας τὴν πικρὰν ἀπιστίαν. 'Ετοίμασας ἐν τῇ χρηστότητί σου τῷ πτωχώ, ὁ Θεός. Πτωχὸς ὁ τῶν ἐθνῶν λαός, ὡς μηδένα πλοῦτον πνευματικὸν δεξάμενος. Οὐ γὰρ νόμον εἴ- χεν, οὐ προφητείας· ἀλλ' ὁ Θεὸς δι' οἰκείαν χρηστό τητα, ητοίμασεν αὐτῷ πλοῦτον ἄλλον, τὴν δηλωθεί- σαν ἑκούσιον βροχήν. Κύριος δώσει ῥῆμα, τοῖς εὐαγγελιζομένοις δυ- νάμει πολλῇ. Τοῦτο εἶπε περὶ τῶν ἀποστόλων· οἶ; ἁλιεῦσι καὶ ἰδιώταις οὖσιν, ὁ Θεὸς ἐχορήγησεν λόγον σοφίας. Δυνάμει δὲ πολλῇ εἶπεν, ὅτι τοῖς βήμασιν αὐτῶν, παρείπετο θεία δύναμις θαυματουργοῦσα ὅσα καὶ βούλοιντο. Ο βασιλεὺς τῶν δυνάμεων τοῦ ἀγαπητού. Αγαπητὸν λέγει τὸν μονογενῆ Υἱὸν καὶ Θεόν. Φησι γὰρ, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός· δυνάμεις δὲ αὐτοῦ τοὺς ἀποστόλους, ὡς στρατιώτας αὐτοῦ, κατὰ τῶν ἀντιτεταγμένων δυνάμεων παρα- τεταγμένους· ὧν ἐστι βασιλεὺς ὁ Πατήρ, βασιλεύ σας αὐτῶν διὰ τῆς τοῦ Υἱοῦ σπουδῆς. Τῇ ὡραιότητι τοῦ οἴκου σου διελέσθαι σκύλα. 、 COMMENT. IN PSALMOS. A meminit Propheta, quia et in monte Sina Deus B miracula operatus est, et quia apparuit Israel, hoc est, patriarcha Jacob. Est enim idem Deus, qui hæc omnia operatur, et non est alius Deus præter cum. VERS. 10. Pluviam voluntariam segregabis, Deus, hæreditati tuæ. Per hæreditatem Dei, gentes intel- ligit, juxta illud : Postula a me, et dabo tibi gentes hareditatem tuam ^: Per pluviam vero evangeli- cum sermonem, quo duriores irrigantur ac mol- liuntur animæ : quam Evangelii pluviam, appellat voluntariam, eo quod Mosaica lex non data erat ex mera Dei voluntate, sed potius ex dispensatione. Neque enim optabat, aut volebat Deus sacrificia, ant alias ejus:nodi varias observationes, quæ ha- bentur in lege : Quis enim, inquit, hæc exquisivit ? El rursus alibi Dominus: Adduritiam vestram Moyses hæc scripsit (ab initio autem non erat sic “). Evan- gelicæ autem påædicationis sermo divinæ prorsus congruit voluntati. Vel voluntariam ideo appellat, quia lex etiamı invitos jubebat legem servare, alioquin lapidabat, cædebat, incendio perdebat, et sævis- sime denique occidebat. Prædicatio autem evangelica neminem cogit, sed volentibus tantum offertur. Et infirmata est, tu vero perfecisti eam. Infirmata est, et debilitata, ac diu oppressa idolorum lyran- nide. Tu vero sanain eam, et perfectam reddidisti. per baptismi regenerationem. renovans nimirum eam, et super solidam mandatorum tuorum petram stabiliens. VERS. 11. Animalia tua habitabunt in ea. li nimi.. rum qui a te spirituali cibo aluntur, quique ani- mam, hoc est, vitam habent in te. Vel, per G animalia Christi apostolos intellige, quos Habacuc equos appellavit: Induxisti, inquiens, in mare equos tuos, niare appellans, amaram (salsuginosam- que, ac sterilem olim gentium) infidelitatem Parasti in bonitate tua pauperi, Deus. Per pau- perem, gentilem populum intelligit, qui nullas olim spirituales divitias acceperat. Neque enim legem habebat, aut prophetas, sed præ summa Dei beni- gnitate, aliæ eis paratæ fuerunt divitiæ nimirum pluvia voluntaria. : illa VERS. 12. Dominus dabit verbum evangelizantibus virtute multa. lloc ad apostolos pertinet, quibus, cum piscatores essent, atque idiotæ, subministra - vit Deus sapientiæ verbum : atque hoc tanta cum virtute, ut multa etiam, atque admirabilia opera- Drentur miracula. VERS. 15. Rex virtutum dilecti. Dilectum appellat unigenitum Filium Deum, de quo dictum legimus a Patre : Hic est Filius meus dilectus 4. Per vir- tules vero dilecti, ipsos apostolos intellige, veluti illius milites. Eos etenim ut milites susceperat, ut summa vi ac potentia adversus dæmonum im- petum resisterent. Harum autem virtutum ipse Deus Pater, Rex dicitur esse, regno hoc nimirum sibi per Filium parato. Psal. 11, 8. ** Matth. xix, 8. Matth. 113, 17. Speciei domus dividere spolia. Dabit, inquit, cis
20β And having turned back you have endowed me with life. Having turned back to me from whom you had previously turned away. Or else, having turned me back to you, you have endowed me with life, having rescued me from very immi- nent death. It is customary to call severe afflictions ‘death’, and deliverance from them ‘life’.
γ Καὶ ἐκ τῶν ἀβύσσων τῆς γῆς ἀνήγαγές με. Ἀβύσσους τῆς γῆς, καὶ ᾅδην, καὶ τάφον, καὶ λάκκον, καὶ τὰ τοιαῦτα, πολλάκις ἡ Γραφὴ καλεῖ, τὸ βάθος τῶν πειρασμῶν. Οὕτω δὲ διὰ ᾽Ιεζεκιὴλ ὁ Θεὸς εἶπε πρὸς Ἑβραίους, Ἀνοίξω τοὺς τάφους ὑμῶν, | καὶ ἀνάξω ὑμᾶς ἐκ Βαβυλῶνος.νευσε δὲ τούτων, δεικνὺς ὅτι ὁ ἐν Σινὰ τερατουργή- σας καὶ τῷ Ἰακὼβ φαντασθεὶς, αὐτὸς· καὶ ταῦτα ποιεῖ· καὶ οὐκ ἔστι Θεὸς ἕτερος, παρ' ἐκεῖνον. Βροχὴν ἐκούσιον ἀφοριεῖς ὁ Θεὸς τῇ κληρο νομία σου. Κληρονομία μὲν Θεοῦ, τὰ ἔθνη, κατὰ τό· Καὶ δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου. Βροχὴ δὲ ὁ λόγος τοῦ Εὐαγγελίου ἀπαλύνων, καὶ ἀρδεύων τὰς ψυχάς. Εκούσιος δὲ βροχὴ αὕτη, διότι ὁ μὲν Μωσαϊκός νόμος, οὐ κατὰ θέλησιν Θεοῦ, ἀλλὰ κατ' οἰκονομίαν· οὐ γὰρ ἔχρηζε τῶν θυσιῶν, οὐδὲ τοιούτων ἄλλων παρατηρημάτων. Τίς γάρ, φησί, ταῦτα ἐξεζήτησε; Καὶ πάλιν· Μωσῆς πρὸς τὴν σκληροκαρδίαν ὑμῶν ἔγραψεν· ὁ δὲ τοῦ κηρύ γματος λόγος κατ᾽ εὐδοκίαν ἐστὶ Θεοῦ· ἢ ὅτι ἐκεῖνος μὲν καὶ ἄκοντας ἐκείνους ἠνάγκαζεν φυλάττειν τὰς ἐντολάς· λιθοβολῶν, καίων, καὶ πικρῶς ἀναιρών οὗτος δὲ, οὐδένα βιάζεται, ἀλλὰ θέλουσιν αὐτοῖς προσφέρεται. Καὶ ἠσθένησε, σὺ δὲ κατηρτίσω αὐτήν. Ησθέ νησε πάλιν συντριβεῖσα τυραννίδι τῶν εἰδώλων. Σὺ δὲ ἀρτίαν αὐτὴν ἐποίησας, ἀνακαινίσας αὐτὴν διὰ τῆς παλιγγενεσίας τοῦ βαπτίσματος, καὶ στερεώσας ἐπὶ τὴν ἄσειστον πέτραν τῶν ἐντολῶν σου. Τὰ ζωά σου κατοικοῦσιν ἐν αὐτῇ. Οἱ παρὰ σοῦ πνευματικῶς τρεφόμενοι καὶ ζῶντες τὴν ἐν σοὶ ζωήν. "Η ζῶα τοῦ Χριστοῦ οἱ ἀπόστολοι, οὓς ὁ ᾿Αββακούμ ίππους ὠνόμασεν· Επεβίβασας, λέ γων, εἰς θάλασσαν τοὺς ἵππους σου· θάλασσαν καλέσας τὴν πικρὰν ἀπιστίαν. 'Ετοίμασας ἐν τῇ χρηστότητί σου τῷ πτωχώ, ὁ Θεός. Πτωχὸς ὁ τῶν ἐθνῶν λαός, ὡς μηδένα πλοῦτον πνευματικὸν δεξάμενος. Οὐ γὰρ νόμον εἴ- χεν, οὐ προφητείας· ἀλλ' ὁ Θεὸς δι' οἰκείαν χρηστό τητα, ητοίμασεν αὐτῷ πλοῦτον ἄλλον, τὴν δηλωθεί- σαν ἑκούσιον βροχήν. Κύριος δώσει ῥῆμα, τοῖς εὐαγγελιζομένοις δυ- νάμει πολλῇ. Τοῦτο εἶπε περὶ τῶν ἀποστόλων· οἶ; ἁλιεῦσι καὶ ἰδιώταις οὖσιν, ὁ Θεὸς ἐχορήγησεν λόγον σοφίας. Δυνάμει δὲ πολλῇ εἶπεν, ὅτι τοῖς βήμασιν αὐτῶν, παρείπετο θεία δύναμις θαυματουργοῦσα ὅσα καὶ βούλοιντο. Ο βασιλεὺς τῶν δυνάμεων τοῦ ἀγαπητού. Αγαπητὸν λέγει τὸν μονογενῆ Υἱὸν καὶ Θεόν. Φησι γὰρ, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός· δυνάμεις δὲ αὐτοῦ τοὺς ἀποστόλους, ὡς στρατιώτας αὐτοῦ, κατὰ τῶν ἀντιτεταγμένων δυνάμεων παρα- τεταγμένους· ὧν ἐστι βασιλεὺς ὁ Πατήρ, βασιλεύ σας αὐτῶν διὰ τῆς τοῦ Υἱοῦ σπουδῆς. Τῇ ὡραιότητι τοῦ οἴκου σου διελέσθαι σκύλα. 、 COMMENT. IN PSALMOS. A meminit Propheta, quia et in monte Sina Deus B miracula operatus est, et quia apparuit Israel, hoc est, patriarcha Jacob. Est enim idem Deus, qui hæc omnia operatur, et non est alius Deus præter cum. VERS. 10. Pluviam voluntariam segregabis, Deus, hæreditati tuæ. Per hæreditatem Dei, gentes intel- ligit, juxta illud : Postula a me, et dabo tibi gentes hareditatem tuam ^: Per pluviam vero evangeli- cum sermonem, quo duriores irrigantur ac mol- liuntur animæ : quam Evangelii pluviam, appellat voluntariam, eo quod Mosaica lex non data erat ex mera Dei voluntate, sed potius ex dispensatione. Neque enim optabat, aut volebat Deus sacrificia, ant alias ejus:nodi varias observationes, quæ ha- bentur in lege : Quis enim, inquit, hæc exquisivit ? El rursus alibi Dominus: Adduritiam vestram Moyses hæc scripsit (ab initio autem non erat sic “). Evan- gelicæ autem påædicationis sermo divinæ prorsus congruit voluntati. Vel voluntariam ideo appellat, quia lex etiamı invitos jubebat legem servare, alioquin lapidabat, cædebat, incendio perdebat, et sævis- sime denique occidebat. Prædicatio autem evangelica neminem cogit, sed volentibus tantum offertur. Et infirmata est, tu vero perfecisti eam. Infirmata est, et debilitata, ac diu oppressa idolorum lyran- nide. Tu vero sanain eam, et perfectam reddidisti. per baptismi regenerationem. renovans nimirum eam, et super solidam mandatorum tuorum petram stabiliens. VERS. 11. Animalia tua habitabunt in ea. li nimi.. rum qui a te spirituali cibo aluntur, quique ani- mam, hoc est, vitam habent in te. Vel, per G animalia Christi apostolos intellige, quos Habacuc equos appellavit: Induxisti, inquiens, in mare equos tuos, niare appellans, amaram (salsuginosam- que, ac sterilem olim gentium) infidelitatem Parasti in bonitate tua pauperi, Deus. Per pau- perem, gentilem populum intelligit, qui nullas olim spirituales divitias acceperat. Neque enim legem habebat, aut prophetas, sed præ summa Dei beni- gnitate, aliæ eis paratæ fuerunt divitiæ nimirum pluvia voluntaria. : illa VERS. 12. Dominus dabit verbum evangelizantibus virtute multa. lloc ad apostolos pertinet, quibus, cum piscatores essent, atque idiotæ, subministra - vit Deus sapientiæ verbum : atque hoc tanta cum virtute, ut multa etiam, atque admirabilia opera- Drentur miracula. VERS. 15. Rex virtutum dilecti. Dilectum appellat unigenitum Filium Deum, de quo dictum legimus a Patre : Hic est Filius meus dilectus 4. Per vir- tules vero dilecti, ipsos apostolos intellige, veluti illius milites. Eos etenim ut milites susceperat, ut summa vi ac potentia adversus dæmonum im- petum resisterent. Harum autem virtutum ipse Deus Pater, Rex dicitur esse, regno hoc nimirum sibi per Filium parato. Psal. 11, 8. ** Matth. xix, 8. Matth. 113, 17. Speciei domus dividere spolia. Dabit, inquit, cis
20γ And from the depths of the earth you have brought me up. Scripture often calls the abyss of temptations the ‘depths of the earth’, ‘Hades’, ‘the grave’, ‘the pit’ and suchlike. This is how God spoke to the Hebrews through Ezekiel, I shall open your graves and I shall bring you up from Babylon.
α Ἐπλεόνασας ἐπ’ ἐμὲ τὴν μεγαλωσύνην σου. Ἐπεδαψιλεύσω.νευσε δὲ τούτων, δεικνὺς ὅτι ὁ ἐν Σινὰ τερατουργή- σας καὶ τῷ Ἰακὼβ φαντασθεὶς, αὐτὸς· καὶ ταῦτα ποιεῖ· καὶ οὐκ ἔστι Θεὸς ἕτερος, παρ' ἐκεῖνον. Βροχὴν ἐκούσιον ἀφοριεῖς ὁ Θεὸς τῇ κληρο νομία σου. Κληρονομία μὲν Θεοῦ, τὰ ἔθνη, κατὰ τό· Καὶ δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου. Βροχὴ δὲ ὁ λόγος τοῦ Εὐαγγελίου ἀπαλύνων, καὶ ἀρδεύων τὰς ψυχάς. Εκούσιος δὲ βροχὴ αὕτη, διότι ὁ μὲν Μωσαϊκός νόμος, οὐ κατὰ θέλησιν Θεοῦ, ἀλλὰ κατ' οἰκονομίαν· οὐ γὰρ ἔχρηζε τῶν θυσιῶν, οὐδὲ τοιούτων ἄλλων παρατηρημάτων. Τίς γάρ, φησί, ταῦτα ἐξεζήτησε; Καὶ πάλιν· Μωσῆς πρὸς τὴν σκληροκαρδίαν ὑμῶν ἔγραψεν· ὁ δὲ τοῦ κηρύ γματος λόγος κατ᾽ εὐδοκίαν ἐστὶ Θεοῦ· ἢ ὅτι ἐκεῖνος μὲν καὶ ἄκοντας ἐκείνους ἠνάγκαζεν φυλάττειν τὰς ἐντολάς· λιθοβολῶν, καίων, καὶ πικρῶς ἀναιρών οὗτος δὲ, οὐδένα βιάζεται, ἀλλὰ θέλουσιν αὐτοῖς προσφέρεται. Καὶ ἠσθένησε, σὺ δὲ κατηρτίσω αὐτήν. Ησθέ νησε πάλιν συντριβεῖσα τυραννίδι τῶν εἰδώλων. Σὺ δὲ ἀρτίαν αὐτὴν ἐποίησας, ἀνακαινίσας αὐτὴν διὰ τῆς παλιγγενεσίας τοῦ βαπτίσματος, καὶ στερεώσας ἐπὶ τὴν ἄσειστον πέτραν τῶν ἐντολῶν σου. Τὰ ζωά σου κατοικοῦσιν ἐν αὐτῇ. Οἱ παρὰ σοῦ πνευματικῶς τρεφόμενοι καὶ ζῶντες τὴν ἐν σοὶ ζωήν. "Η ζῶα τοῦ Χριστοῦ οἱ ἀπόστολοι, οὓς ὁ ᾿Αββακούμ ίππους ὠνόμασεν· Επεβίβασας, λέ γων, εἰς θάλασσαν τοὺς ἵππους σου· θάλασσαν καλέσας τὴν πικρὰν ἀπιστίαν. 'Ετοίμασας ἐν τῇ χρηστότητί σου τῷ πτωχώ, ὁ Θεός. Πτωχὸς ὁ τῶν ἐθνῶν λαός, ὡς μηδένα πλοῦτον πνευματικὸν δεξάμενος. Οὐ γὰρ νόμον εἴ- χεν, οὐ προφητείας· ἀλλ' ὁ Θεὸς δι' οἰκείαν χρηστό τητα, ητοίμασεν αὐτῷ πλοῦτον ἄλλον, τὴν δηλωθεί- σαν ἑκούσιον βροχήν. Κύριος δώσει ῥῆμα, τοῖς εὐαγγελιζομένοις δυ- νάμει πολλῇ. Τοῦτο εἶπε περὶ τῶν ἀποστόλων· οἶ; ἁλιεῦσι καὶ ἰδιώταις οὖσιν, ὁ Θεὸς ἐχορήγησεν λόγον σοφίας. Δυνάμει δὲ πολλῇ εἶπεν, ὅτι τοῖς βήμασιν αὐτῶν, παρείπετο θεία δύναμις θαυματουργοῦσα ὅσα καὶ βούλοιντο. Ο βασιλεὺς τῶν δυνάμεων τοῦ ἀγαπητού. Αγαπητὸν λέγει τὸν μονογενῆ Υἱὸν καὶ Θεόν. Φησι γὰρ, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός· δυνάμεις δὲ αὐτοῦ τοὺς ἀποστόλους, ὡς στρατιώτας αὐτοῦ, κατὰ τῶν ἀντιτεταγμένων δυνάμεων παρα- τεταγμένους· ὧν ἐστι βασιλεὺς ὁ Πατήρ, βασιλεύ σας αὐτῶν διὰ τῆς τοῦ Υἱοῦ σπουδῆς. Τῇ ὡραιότητι τοῦ οἴκου σου διελέσθαι σκύλα. 、 COMMENT. IN PSALMOS. A meminit Propheta, quia et in monte Sina Deus B miracula operatus est, et quia apparuit Israel, hoc est, patriarcha Jacob. Est enim idem Deus, qui hæc omnia operatur, et non est alius Deus præter cum. VERS. 10. Pluviam voluntariam segregabis, Deus, hæreditati tuæ. Per hæreditatem Dei, gentes intel- ligit, juxta illud : Postula a me, et dabo tibi gentes hareditatem tuam ^: Per pluviam vero evangeli- cum sermonem, quo duriores irrigantur ac mol- liuntur animæ : quam Evangelii pluviam, appellat voluntariam, eo quod Mosaica lex non data erat ex mera Dei voluntate, sed potius ex dispensatione. Neque enim optabat, aut volebat Deus sacrificia, ant alias ejus:nodi varias observationes, quæ ha- bentur in lege : Quis enim, inquit, hæc exquisivit ? El rursus alibi Dominus: Adduritiam vestram Moyses hæc scripsit (ab initio autem non erat sic “). Evan- gelicæ autem påædicationis sermo divinæ prorsus congruit voluntati. Vel voluntariam ideo appellat, quia lex etiamı invitos jubebat legem servare, alioquin lapidabat, cædebat, incendio perdebat, et sævis- sime denique occidebat. Prædicatio autem evangelica neminem cogit, sed volentibus tantum offertur. Et infirmata est, tu vero perfecisti eam. Infirmata est, et debilitata, ac diu oppressa idolorum lyran- nide. Tu vero sanain eam, et perfectam reddidisti. per baptismi regenerationem. renovans nimirum eam, et super solidam mandatorum tuorum petram stabiliens. VERS. 11. Animalia tua habitabunt in ea. li nimi.. rum qui a te spirituali cibo aluntur, quique ani- mam, hoc est, vitam habent in te. Vel, per G animalia Christi apostolos intellige, quos Habacuc equos appellavit: Induxisti, inquiens, in mare equos tuos, niare appellans, amaram (salsuginosam- que, ac sterilem olim gentium) infidelitatem Parasti in bonitate tua pauperi, Deus. Per pau- perem, gentilem populum intelligit, qui nullas olim spirituales divitias acceperat. Neque enim legem habebat, aut prophetas, sed præ summa Dei beni- gnitate, aliæ eis paratæ fuerunt divitiæ nimirum pluvia voluntaria. : illa VERS. 12. Dominus dabit verbum evangelizantibus virtute multa. lloc ad apostolos pertinet, quibus, cum piscatores essent, atque idiotæ, subministra - vit Deus sapientiæ verbum : atque hoc tanta cum virtute, ut multa etiam, atque admirabilia opera- Drentur miracula. VERS. 15. Rex virtutum dilecti. Dilectum appellat unigenitum Filium Deum, de quo dictum legimus a Patre : Hic est Filius meus dilectus 4. Per vir- tules vero dilecti, ipsos apostolos intellige, veluti illius milites. Eos etenim ut milites susceperat, ut summa vi ac potentia adversus dæmonum im- petum resisterent. Harum autem virtutum ipse Deus Pater, Rex dicitur esse, regno hoc nimirum sibi per Filium parato. Psal. 11, 8. ** Matth. xix, 8. Matth. 113, 17. Speciei domus dividere spolia. Dabit, inquit, cis
21α You have made your magnificence overabundant on me. You have lavished it upon me.
PG 128:719β Καὶ ἐπιστρέψας παρεκάλεσάς με, καὶ ἐκ τῶν ἀβύσσων τῆς γῆς πάλιν ἀνήγαγές με.τῶν ἐχθρῶν, ὁ εἰσὶ τὰ ἔθνη· νικήσαντες γὰρ του; δαίμονας, ἐλαφυραγώγησαν, ἀφελόμενοι τους δεδω λωμένους αὐτοῖς· διελέσθαι δὲ αὐτὰ τῇ ὡραιοτάτῃ Ἐκκλησίᾳ τῶν πιστῶν, ᾗ ἐνοικεῖ ὁ Θεός. Καὶ μένο τοι διείλοντο, ὁ μὲν τόδε τὸ ἔθνος, ὁ δὲ τόδε προς- αγαγών. Εἴη δ᾽ ἂν ὡραιότης τῆς Ἐκκλησίας, τὸ Εὐαγγέλιον, δι' οὗ τούτους διείλοντα. Δώσει αὐτοῖς ῥῆμα, εἰς τὸ διαμερίσαθαι λάφυρα Ἐὰν κοιμηθῆτε ἀνὰ μέσον τῶν κληρών. Και μηθῆναι ἐπὶ τοῦ παρόντος ῥητοῦ, τὸ ἀποθανεῖν νοή- Η σομεν. Φησὶ γὰρ πρὸς αὐτοὺς ὁ Προφήτης, ὅτι, Προσαχθήσονται ταῦτα τὰ σκύλα, ἐὰν ἀποθανῆτε ἀνα μέσον τῶν κλήρων, ἤτοι τῶν κληροδοτηθέντων ὑμῖν ἐθνῶν. Καὶ μέντοι κηρύσσοντες, ἀνῃρέθησαν. "Η καὶ ἄλλως, ἐὰν χρονίσητε χρονίζει γὰρ ἀκινήτως δ κοιμώμενος. Πτέρυγες περιστερᾶς περιηργυρωμέναι, καὶ τὰ μετάφρενα αὐτῆς ἐν χλωρότητι χρυσίου. Περι- στερὰν οιόμεθα τὸν Χριστὸν, διὰ τὸ φιλάνθρωπον καὶ ἀνεξίκακον, οὗ πτέρυγες μὲν εἴη ἂν τὸ σῶμα, ὡς ἀκρότατον, μετάφρενα δὲ ἡ ψυχή, ὡς ἐνδότερον. Λέγει δὲ, ὅτι λελαμπρυσμένον μὲν τὸ σῶμα αὐτοῦ, ὡς ἀναμάρτητον· λαμπρὸς γὰρ ὁ ἄργυρος· ἐν χλωρότητι δὲ χρυσίου ἡ ψυχὴ αὐτοῦ, ὡς ἡνωμένη τῇ Θεότητι. Τὸ χλωρὸν γὰρ χρυσίον, καθαρώτατόν ἐστιν. Αλλοι δὲ τὸ πρὸ τούτου ῥητὸν τῷ παρόντι συντάττοντες, φασίν ὅτι, Ἐὰν στερεωθῆτε ἀνὰ μέσ σου τῶν δύο Διαθηκῶν, τῆς τε Παλαιᾶς καὶ τῆς Νέας έστερέωται γὰρ ἀκινήτως ὁ κοιμώμενος· καὶ ἀπο- κεκλήρωνται αἱ Διαθῆκαι, ἡ μὲν τῷ πάλαι λαῷ πρὸ τοῦ σταυροῦ, ἡ δὲ τῷ νέῳ μετὰ τὸν σταυρόν· ἐὰν οὕτω, φησί, ποιήσητε (36), μεσάζοντες καὶ συμβιβάζοντες τὴν Νέαν πρὸς τὴν Παλαιὰν· ἐκείνη μὲν γὰρ τύπος, αὕτη δὲ ἀλήθεια· τότε τῆς περιστερᾶς, ἤτοι τοῦ ἁγίου Πνεύματος αἱ μὲν πτέρυγες, εἴτουν τὰ ἁπλού- στερα, καὶ ἀκρότατα νοήματα, λαμπρά φανήσονται τὰ δὲ μετάφρενα, τουτέστιν τὰ ἐνδότερα καὶ μυστης ριωδέστερα, δίκην χλωρότητος χρυσοῦ καθαρώτερα· εἰ δὲ λαμπρὸς μὲν ὁ ἄργυρος, λαμπρὸς δὲ καὶ ὁ χρυσός, ἀλλ' ἡ τοῦ χρυσοῦ λαμπρότης βαθυτέρα ἐστί· περιστερὰν δὲ νοοῦσι τὸ ἅγιον Πνεῦμα, ὅτι καὶ ἐν εἴδει περιστερᾶς κατῆλθεν ἐπὶ τὸν Χριστὸν βαπτιζόμενον. μετάφρενα EUTHYMI ZIGABENI Deus verbum, ut inimicorum exuvias diyidant, & ipsas nimirum gentes. Devictis enim dæmonibus exspoliarunt eos apostoli, et ab illis homines cos abstulerunt, qui illis antea inserviebant. Dalit, dico, Deus apostolis verbum, ut inimicorum spo- lia dividant, formosissimæ ac speciosissimæ fide- lium Ecclesiæ in qua, veluti in decentissima domo Christus Dominus habitat, quemadmodum et nos divisa ea esse conspicimus. Apostolorum enim alter gentem illam, et alter alteram ad fidem adduxit. Possumus etiam per speciem domus, Evangelii pulchritudinam intelligere, quo veluti quopiam instrumento apostoli hæc spolia diviserunt (verum tunc non speciei legendum est, sed specie. Utraque enim lectio Græcis potest verbis accommodari). VERS. 14. Si dormialis inter medios cleros. Dur- mire in præsenti loco posuit pro mori. Sermo enim Propheta est ad apostolos, dicentis : Ita de- mum adducentur vobis hæc spolia, si moriemini inter medios cleros, hoc est, inter medias gentes, quæ in clerum, hoc est, in sortem vobis datæ sunt. Et sane quidem prædicantes occisi sunt. Vel aliter, Si dormieritis, hoc est, si immorati fueri tis. Immoratur enim et diutius permanet, qui dormit. Alæ columbæ deargentatæ, et posteriora dorsi ejus in pallore auri. Columbam putamus Christum esse, ob cjua nimirum mansuetudinem ac patien- tiam. Per hujus autem columbæ alas, Christi cor- pus intelligere possumus, veluti exteriorem, seul magis extremam partem: per posteriora antem dorsi [quæ Græci unico vocabulo dicunt et nos possumus scapulas dicere auiunam Christi C intelligit, tanquam interiorem, ac magis tectam partem. Splendidumn, inquit, atque elegans est Christi corpus, et argenti instar refulget: omni enim caret peccati macula ; verum ipsa etiam anima, non minori luce ac fulgore splendescit, cum purissimo possit auro comparari. Ab ipsa enim divinitate, cui unita atque conjuncta est, hujusmodi lucis radios sumit. Pallorem vero auri dixit, quia pallere solet aurum, quod purissimum est. Alii præcedentem versiculum huic conjun- gentes, ita exponunt : Si stabiliti fueritis in medio duorum Testamentorum, Veteris nimirum, et Novi. Stabilis enim ac immobilis permanere videtur, ut diximus, qui dormit : et sortes merito appellari possunt duo Testamenta, cum illud antiquo populo ante crucem, alterum novo populo, post crucem, in sortem data sint. Si igitur constiteritis in medio utriusque Testamenti, et quod novum est, veteri consonum credideritis. Vetus etenim figura est, et Novum veritas: tunc atæ columbæ, hoc est exteriores ac simpliciores sancti Spiritns sensus, splendidi esse vobis videbuntur : et scapula, hoc est, interiores, et magis mysticæ contemplationes, instar pallidissimi ac purissimi auri fulgorem ac lucem suam vobis demonstrabunt. Et quanquam utrumque ex his metallis splendidissimum sit, auri tamen splendor intensiorem præsefert fulgorem. Varie lectiones. utpote peccati expers. Splendet autem argentum : anima vero ejus in pallore auri, utpote divinitati adhærens. Aurum porro pallens purissimum est. conciliaritis. (54) Fidelias nec loco movetur quid. (35) Græce aridius : splendidum dicit ejus corpus, (56) Clarius et fidelius, et alterum cum altero
21β And having turned back, you have encouraged me and have brought me up again from the depths of the earth.
Ταῦτα τῷ λαῷ τῶν Χριστιανῶν ἁρμόζουσι μόνῳ, ὃν ἐπιστρέψας ὁ Χριστὸς πλανώμενον ἐν ἀγνοίᾳ καὶ εἰδωλολατρείᾳ, παρεκάλεσεν εἰς σωτηρίαν· ἔτι δὲ καὶ παρηγόρησεν, εἰπὼν, Δεῦτε πρός με, πάντες οἱ κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς· καὶ ἀποθανόντα κατὰ φύσιν τῆς σαρκὸς, πάλιν ἀνήγαγεν ἐκ τῶν τάφων· ζωώσας γὰρ τὸ νεκρωθὲν ἑαυτοῦ σῶμα, καὶ ἀναστήσας, καὶ ἀπαθανατίσας, ἤδη πᾶσι τοῖς ἀξίοις αὐτοῦ τὴν τοιαύτην ἀνάστασιν ἐχαρίσατο· καὶ τοῦτο δῆλον ἀπὸ τῆς δοκούσης παλιλλογίας, οὐ περιττῶς, ἀλλὰ διὰ τοῦτο κειμένης. Ἄλλως τε καὶ τὸ, πάλιν, ἐπίῤῥημα προσκείμενον ἐνταῦθα, τὴν παραλλαγὴν ἐνέφηνε τοῦ νοήματος.τῶν ἐχθρῶν, ὁ εἰσὶ τὰ ἔθνη· νικήσαντες γὰρ του; δαίμονας, ἐλαφυραγώγησαν, ἀφελόμενοι τους δεδω λωμένους αὐτοῖς· διελέσθαι δὲ αὐτὰ τῇ ὡραιοτάτῃ Ἐκκλησίᾳ τῶν πιστῶν, ᾗ ἐνοικεῖ ὁ Θεός. Καὶ μένο τοι διείλοντο, ὁ μὲν τόδε τὸ ἔθνος, ὁ δὲ τόδε προς- αγαγών. Εἴη δ᾽ ἂν ὡραιότης τῆς Ἐκκλησίας, τὸ Εὐαγγέλιον, δι' οὗ τούτους διείλοντα. Δώσει αὐτοῖς ῥῆμα, εἰς τὸ διαμερίσαθαι λάφυρα Ἐὰν κοιμηθῆτε ἀνὰ μέσον τῶν κληρών. Και μηθῆναι ἐπὶ τοῦ παρόντος ῥητοῦ, τὸ ἀποθανεῖν νοή- Η σομεν. Φησὶ γὰρ πρὸς αὐτοὺς ὁ Προφήτης, ὅτι, Προσαχθήσονται ταῦτα τὰ σκύλα, ἐὰν ἀποθανῆτε ἀνα μέσον τῶν κλήρων, ἤτοι τῶν κληροδοτηθέντων ὑμῖν ἐθνῶν. Καὶ μέντοι κηρύσσοντες, ἀνῃρέθησαν. "Η καὶ ἄλλως, ἐὰν χρονίσητε χρονίζει γὰρ ἀκινήτως δ κοιμώμενος. Πτέρυγες περιστερᾶς περιηργυρωμέναι, καὶ τὰ μετάφρενα αὐτῆς ἐν χλωρότητι χρυσίου. Περι- στερὰν οιόμεθα τὸν Χριστὸν, διὰ τὸ φιλάνθρωπον καὶ ἀνεξίκακον, οὗ πτέρυγες μὲν εἴη ἂν τὸ σῶμα, ὡς ἀκρότατον, μετάφρενα δὲ ἡ ψυχή, ὡς ἐνδότερον. Λέγει δὲ, ὅτι λελαμπρυσμένον μὲν τὸ σῶμα αὐτοῦ, ὡς ἀναμάρτητον· λαμπρὸς γὰρ ὁ ἄργυρος· ἐν χλωρότητι δὲ χρυσίου ἡ ψυχὴ αὐτοῦ, ὡς ἡνωμένη τῇ Θεότητι. Τὸ χλωρὸν γὰρ χρυσίον, καθαρώτατόν ἐστιν. Αλλοι δὲ τὸ πρὸ τούτου ῥητὸν τῷ παρόντι συντάττοντες, φασίν ὅτι, Ἐὰν στερεωθῆτε ἀνὰ μέσ σου τῶν δύο Διαθηκῶν, τῆς τε Παλαιᾶς καὶ τῆς Νέας έστερέωται γὰρ ἀκινήτως ὁ κοιμώμενος· καὶ ἀπο- κεκλήρωνται αἱ Διαθῆκαι, ἡ μὲν τῷ πάλαι λαῷ πρὸ τοῦ σταυροῦ, ἡ δὲ τῷ νέῳ μετὰ τὸν σταυρόν· ἐὰν οὕτω, φησί, ποιήσητε (36), μεσάζοντες καὶ συμβιβάζοντες τὴν Νέαν πρὸς τὴν Παλαιὰν· ἐκείνη μὲν γὰρ τύπος, αὕτη δὲ ἀλήθεια· τότε τῆς περιστερᾶς, ἤτοι τοῦ ἁγίου Πνεύματος αἱ μὲν πτέρυγες, εἴτουν τὰ ἁπλού- στερα, καὶ ἀκρότατα νοήματα, λαμπρά φανήσονται τὰ δὲ μετάφρενα, τουτέστιν τὰ ἐνδότερα καὶ μυστης ριωδέστερα, δίκην χλωρότητος χρυσοῦ καθαρώτερα· εἰ δὲ λαμπρὸς μὲν ὁ ἄργυρος, λαμπρὸς δὲ καὶ ὁ χρυσός, ἀλλ' ἡ τοῦ χρυσοῦ λαμπρότης βαθυτέρα ἐστί· περιστερὰν δὲ νοοῦσι τὸ ἅγιον Πνεῦμα, ὅτι καὶ ἐν εἴδει περιστερᾶς κατῆλθεν ἐπὶ τὸν Χριστὸν βαπτιζόμενον. μετάφρενα EUTHYMI ZIGABENI Deus verbum, ut inimicorum exuvias diyidant, & ipsas nimirum gentes. Devictis enim dæmonibus exspoliarunt eos apostoli, et ab illis homines cos abstulerunt, qui illis antea inserviebant. Dalit, dico, Deus apostolis verbum, ut inimicorum spo- lia dividant, formosissimæ ac speciosissimæ fide- lium Ecclesiæ in qua, veluti in decentissima domo Christus Dominus habitat, quemadmodum et nos divisa ea esse conspicimus. Apostolorum enim alter gentem illam, et alter alteram ad fidem adduxit. Possumus etiam per speciem domus, Evangelii pulchritudinam intelligere, quo veluti quopiam instrumento apostoli hæc spolia diviserunt (verum tunc non speciei legendum est, sed specie. Utraque enim lectio Græcis potest verbis accommodari). VERS. 14. Si dormialis inter medios cleros. Dur- mire in præsenti loco posuit pro mori. Sermo enim Propheta est ad apostolos, dicentis : Ita de- mum adducentur vobis hæc spolia, si moriemini inter medios cleros, hoc est, inter medias gentes, quæ in clerum, hoc est, in sortem vobis datæ sunt. Et sane quidem prædicantes occisi sunt. Vel aliter, Si dormieritis, hoc est, si immorati fueri tis. Immoratur enim et diutius permanet, qui dormit. Alæ columbæ deargentatæ, et posteriora dorsi ejus in pallore auri. Columbam putamus Christum esse, ob cjua nimirum mansuetudinem ac patien- tiam. Per hujus autem columbæ alas, Christi cor- pus intelligere possumus, veluti exteriorem, seul magis extremam partem: per posteriora antem dorsi [quæ Græci unico vocabulo dicunt et nos possumus scapulas dicere auiunam Christi C intelligit, tanquam interiorem, ac magis tectam partem. Splendidumn, inquit, atque elegans est Christi corpus, et argenti instar refulget: omni enim caret peccati macula ; verum ipsa etiam anima, non minori luce ac fulgore splendescit, cum purissimo possit auro comparari. Ab ipsa enim divinitate, cui unita atque conjuncta est, hujusmodi lucis radios sumit. Pallorem vero auri dixit, quia pallere solet aurum, quod purissimum est. Alii præcedentem versiculum huic conjun- gentes, ita exponunt : Si stabiliti fueritis in medio duorum Testamentorum, Veteris nimirum, et Novi. Stabilis enim ac immobilis permanere videtur, ut diximus, qui dormit : et sortes merito appellari possunt duo Testamenta, cum illud antiquo populo ante crucem, alterum novo populo, post crucem, in sortem data sint. Si igitur constiteritis in medio utriusque Testamenti, et quod novum est, veteri consonum credideritis. Vetus etenim figura est, et Novum veritas: tunc atæ columbæ, hoc est exteriores ac simpliciores sancti Spiritns sensus, splendidi esse vobis videbuntur : et scapula, hoc est, interiores, et magis mysticæ contemplationes, instar pallidissimi ac purissimi auri fulgorem ac lucem suam vobis demonstrabunt. Et quanquam utrumque ex his metallis splendidissimum sit, auri tamen splendor intensiorem præsefert fulgorem. Varie lectiones. utpote peccati expers. Splendet autem argentum : anima vero ejus in pallore auri, utpote divinitati adhærens. Aurum porro pallens purissimum est. conciliaritis. (54) Fidelias nec loco movetur quid. (35) Græce aridius : splendidum dicit ejus corpus, (56) Clarius et fidelius, et alterum cum altero
These things are fitting only for the people of the Christians, whom Christ, having turned back when straying in ignorance and idolatry, encouraged to salvation. Furthermore, he com- forted them, saying, Come to me, all who labour and are heavy laden, and I shall give you rest. And when having died according to the nature of the flesh, he brought them up again from the graves, for having revived his own deceased body, and having raised it up and made it im- mortal, he has already bestowed this great resurrection on all those worthy of him. And this is evident from the seeming repetition, not found superfluously, but for this reason. Moreover, the adverb ‘again’ which is added here made manifest the variation in the meaning.
α Καὶ γὰρ ἐγὼ ἐξομολογήσομαί σοι ἐν λαοῖς, Κύριε. Περιττὸς νῦν ὁ γάρ σύνδεσμος, ὡς καὶ ἐν ἄλλοις παραδεδώκαμεν. Φησὶν οὖν ὁ Δαυὶδ, ὅτι λοιπὸν ἐγὼ εὐχαριστήσω σοι ἐν λαοῖς, καὶ οὐκ ἐν λαῷ μόνον· οὐ γὰρ ἐν ᾽Ιουδαίοις μόνον, ἀλλ’ ἐν πᾶσιν ἔθνεσι. Τοῦτο δὲ σαφέστερον εἴρηκε πρὸς τῷ τέλει τοῦ ιζ΄ ψαλμοῦ.τῶν ἐχθρῶν, ὁ εἰσὶ τὰ ἔθνη· νικήσαντες γὰρ του; δαίμονας, ἐλαφυραγώγησαν, ἀφελόμενοι τους δεδω λωμένους αὐτοῖς· διελέσθαι δὲ αὐτὰ τῇ ὡραιοτάτῃ Ἐκκλησίᾳ τῶν πιστῶν, ᾗ ἐνοικεῖ ὁ Θεός. Καὶ μένο τοι διείλοντο, ὁ μὲν τόδε τὸ ἔθνος, ὁ δὲ τόδε προς- αγαγών. Εἴη δ᾽ ἂν ὡραιότης τῆς Ἐκκλησίας, τὸ Εὐαγγέλιον, δι' οὗ τούτους διείλοντα. Δώσει αὐτοῖς ῥῆμα, εἰς τὸ διαμερίσαθαι λάφυρα Ἐὰν κοιμηθῆτε ἀνὰ μέσον τῶν κληρών. Και μηθῆναι ἐπὶ τοῦ παρόντος ῥητοῦ, τὸ ἀποθανεῖν νοή- Η σομεν. Φησὶ γὰρ πρὸς αὐτοὺς ὁ Προφήτης, ὅτι, Προσαχθήσονται ταῦτα τὰ σκύλα, ἐὰν ἀποθανῆτε ἀνα μέσον τῶν κλήρων, ἤτοι τῶν κληροδοτηθέντων ὑμῖν ἐθνῶν. Καὶ μέντοι κηρύσσοντες, ἀνῃρέθησαν. "Η καὶ ἄλλως, ἐὰν χρονίσητε χρονίζει γὰρ ἀκινήτως δ κοιμώμενος. Πτέρυγες περιστερᾶς περιηργυρωμέναι, καὶ τὰ μετάφρενα αὐτῆς ἐν χλωρότητι χρυσίου. Περι- στερὰν οιόμεθα τὸν Χριστὸν, διὰ τὸ φιλάνθρωπον καὶ ἀνεξίκακον, οὗ πτέρυγες μὲν εἴη ἂν τὸ σῶμα, ὡς ἀκρότατον, μετάφρενα δὲ ἡ ψυχή, ὡς ἐνδότερον. Λέγει δὲ, ὅτι λελαμπρυσμένον μὲν τὸ σῶμα αὐτοῦ, ὡς ἀναμάρτητον· λαμπρὸς γὰρ ὁ ἄργυρος· ἐν χλωρότητι δὲ χρυσίου ἡ ψυχὴ αὐτοῦ, ὡς ἡνωμένη τῇ Θεότητι. Τὸ χλωρὸν γὰρ χρυσίον, καθαρώτατόν ἐστιν. Αλλοι δὲ τὸ πρὸ τούτου ῥητὸν τῷ παρόντι συντάττοντες, φασίν ὅτι, Ἐὰν στερεωθῆτε ἀνὰ μέσ σου τῶν δύο Διαθηκῶν, τῆς τε Παλαιᾶς καὶ τῆς Νέας έστερέωται γὰρ ἀκινήτως ὁ κοιμώμενος· καὶ ἀπο- κεκλήρωνται αἱ Διαθῆκαι, ἡ μὲν τῷ πάλαι λαῷ πρὸ τοῦ σταυροῦ, ἡ δὲ τῷ νέῳ μετὰ τὸν σταυρόν· ἐὰν οὕτω, φησί, ποιήσητε (36), μεσάζοντες καὶ συμβιβάζοντες τὴν Νέαν πρὸς τὴν Παλαιὰν· ἐκείνη μὲν γὰρ τύπος, αὕτη δὲ ἀλήθεια· τότε τῆς περιστερᾶς, ἤτοι τοῦ ἁγίου Πνεύματος αἱ μὲν πτέρυγες, εἴτουν τὰ ἁπλού- στερα, καὶ ἀκρότατα νοήματα, λαμπρά φανήσονται τὰ δὲ μετάφρενα, τουτέστιν τὰ ἐνδότερα καὶ μυστης ριωδέστερα, δίκην χλωρότητος χρυσοῦ καθαρώτερα· εἰ δὲ λαμπρὸς μὲν ὁ ἄργυρος, λαμπρὸς δὲ καὶ ὁ χρυσός, ἀλλ' ἡ τοῦ χρυσοῦ λαμπρότης βαθυτέρα ἐστί· περιστερὰν δὲ νοοῦσι τὸ ἅγιον Πνεῦμα, ὅτι καὶ ἐν εἴδει περιστερᾶς κατῆλθεν ἐπὶ τὸν Χριστὸν βαπτιζόμενον. μετάφρενα EUTHYMI ZIGABENI Deus verbum, ut inimicorum exuvias diyidant, & ipsas nimirum gentes. Devictis enim dæmonibus exspoliarunt eos apostoli, et ab illis homines cos abstulerunt, qui illis antea inserviebant. Dalit, dico, Deus apostolis verbum, ut inimicorum spo- lia dividant, formosissimæ ac speciosissimæ fide- lium Ecclesiæ in qua, veluti in decentissima domo Christus Dominus habitat, quemadmodum et nos divisa ea esse conspicimus. Apostolorum enim alter gentem illam, et alter alteram ad fidem adduxit. Possumus etiam per speciem domus, Evangelii pulchritudinam intelligere, quo veluti quopiam instrumento apostoli hæc spolia diviserunt (verum tunc non speciei legendum est, sed specie. Utraque enim lectio Græcis potest verbis accommodari). VERS. 14. Si dormialis inter medios cleros. Dur- mire in præsenti loco posuit pro mori. Sermo enim Propheta est ad apostolos, dicentis : Ita de- mum adducentur vobis hæc spolia, si moriemini inter medios cleros, hoc est, inter medias gentes, quæ in clerum, hoc est, in sortem vobis datæ sunt. Et sane quidem prædicantes occisi sunt. Vel aliter, Si dormieritis, hoc est, si immorati fueri tis. Immoratur enim et diutius permanet, qui dormit. Alæ columbæ deargentatæ, et posteriora dorsi ejus in pallore auri. Columbam putamus Christum esse, ob cjua nimirum mansuetudinem ac patien- tiam. Per hujus autem columbæ alas, Christi cor- pus intelligere possumus, veluti exteriorem, seul magis extremam partem: per posteriora antem dorsi [quæ Græci unico vocabulo dicunt et nos possumus scapulas dicere auiunam Christi C intelligit, tanquam interiorem, ac magis tectam partem. Splendidumn, inquit, atque elegans est Christi corpus, et argenti instar refulget: omni enim caret peccati macula ; verum ipsa etiam anima, non minori luce ac fulgore splendescit, cum purissimo possit auro comparari. Ab ipsa enim divinitate, cui unita atque conjuncta est, hujusmodi lucis radios sumit. Pallorem vero auri dixit, quia pallere solet aurum, quod purissimum est. Alii præcedentem versiculum huic conjun- gentes, ita exponunt : Si stabiliti fueritis in medio duorum Testamentorum, Veteris nimirum, et Novi. Stabilis enim ac immobilis permanere videtur, ut diximus, qui dormit : et sortes merito appellari possunt duo Testamenta, cum illud antiquo populo ante crucem, alterum novo populo, post crucem, in sortem data sint. Si igitur constiteritis in medio utriusque Testamenti, et quod novum est, veteri consonum credideritis. Vetus etenim figura est, et Novum veritas: tunc atæ columbæ, hoc est exteriores ac simpliciores sancti Spiritns sensus, splendidi esse vobis videbuntur : et scapula, hoc est, interiores, et magis mysticæ contemplationes, instar pallidissimi ac purissimi auri fulgorem ac lucem suam vobis demonstrabunt. Et quanquam utrumque ex his metallis splendidissimum sit, auri tamen splendor intensiorem præsefert fulgorem. Varie lectiones. utpote peccati expers. Splendet autem argentum : anima vero ejus in pallore auri, utpote divinitati adhærens. Aurum porro pallens purissimum est. conciliaritis. (54) Fidelias nec loco movetur quid. (35) Græce aridius : splendidum dicit ejus corpus, (56) Clarius et fidelius, et alterum cum altero
22α And I indeed shall confess you, O Lord, among the peoples. The conjunction/adverb ‘indeed’ is redundant as we have remarked elsewhere. David is saying accordingly that henceforth I shall give thanks to you among the peoples, and not among one people alone, not, that is, among the Jews alone, but among all the nations. He said this even more clearly towards the end of the seventeenth psalm.
β Ἐν σκεύεσι ψαλμοῦ τὴν ἀλήθειάν σου, ὁ Θεός. Σκεύη ψαλμοῦ, τὰ διάφορα εἴδη τῶν μουσικῶν ὀργάνων. Ἀναγωγικῶς δὲ, οἱ πιστοὶ, ὧν τὰς ψυχὰς ἁρμοσάμενος καὶ συνδήσας ὁ Δαυὶδ, ψάλλει διὰ παντὸς τῷ Θεῷ. Ἀπὸ κοινοῦ δὲ τὸ, ἐξομολογήσομαι· καὶ ἦν μὲν ἀκόλουθον, κατὰ δοτικὴν πτῶσιν ποιῆσαι κἀνταῦθα τὴν σύνταξιν· ὁ δὲ ἀδιαφόρως αἰτιατικὴν ἐπήγαγεν. Εὐχαριστήσω, φησὶ, τῇ ἀληθείᾳ σου, ὅτι ἀληθὴς εἶ Θεὸς, οὐ μόνον κατ’ οὐσίαν, ἀλλὰ καὶ κατ’ ἐπαγγελίαν.τῶν ἐχθρῶν, ὁ εἰσὶ τὰ ἔθνη· νικήσαντες γὰρ του; δαίμονας, ἐλαφυραγώγησαν, ἀφελόμενοι τους δεδω λωμένους αὐτοῖς· διελέσθαι δὲ αὐτὰ τῇ ὡραιοτάτῃ Ἐκκλησίᾳ τῶν πιστῶν, ᾗ ἐνοικεῖ ὁ Θεός. Καὶ μένο τοι διείλοντο, ὁ μὲν τόδε τὸ ἔθνος, ὁ δὲ τόδε προς- αγαγών. Εἴη δ᾽ ἂν ὡραιότης τῆς Ἐκκλησίας, τὸ Εὐαγγέλιον, δι' οὗ τούτους διείλοντα. Δώσει αὐτοῖς ῥῆμα, εἰς τὸ διαμερίσαθαι λάφυρα Ἐὰν κοιμηθῆτε ἀνὰ μέσον τῶν κληρών. Και μηθῆναι ἐπὶ τοῦ παρόντος ῥητοῦ, τὸ ἀποθανεῖν νοή- Η σομεν. Φησὶ γὰρ πρὸς αὐτοὺς ὁ Προφήτης, ὅτι, Προσαχθήσονται ταῦτα τὰ σκύλα, ἐὰν ἀποθανῆτε ἀνα μέσον τῶν κλήρων, ἤτοι τῶν κληροδοτηθέντων ὑμῖν ἐθνῶν. Καὶ μέντοι κηρύσσοντες, ἀνῃρέθησαν. "Η καὶ ἄλλως, ἐὰν χρονίσητε χρονίζει γὰρ ἀκινήτως δ κοιμώμενος. Πτέρυγες περιστερᾶς περιηργυρωμέναι, καὶ τὰ μετάφρενα αὐτῆς ἐν χλωρότητι χρυσίου. Περι- στερὰν οιόμεθα τὸν Χριστὸν, διὰ τὸ φιλάνθρωπον καὶ ἀνεξίκακον, οὗ πτέρυγες μὲν εἴη ἂν τὸ σῶμα, ὡς ἀκρότατον, μετάφρενα δὲ ἡ ψυχή, ὡς ἐνδότερον. Λέγει δὲ, ὅτι λελαμπρυσμένον μὲν τὸ σῶμα αὐτοῦ, ὡς ἀναμάρτητον· λαμπρὸς γὰρ ὁ ἄργυρος· ἐν χλωρότητι δὲ χρυσίου ἡ ψυχὴ αὐτοῦ, ὡς ἡνωμένη τῇ Θεότητι. Τὸ χλωρὸν γὰρ χρυσίον, καθαρώτατόν ἐστιν. Αλλοι δὲ τὸ πρὸ τούτου ῥητὸν τῷ παρόντι συντάττοντες, φασίν ὅτι, Ἐὰν στερεωθῆτε ἀνὰ μέσ σου τῶν δύο Διαθηκῶν, τῆς τε Παλαιᾶς καὶ τῆς Νέας έστερέωται γὰρ ἀκινήτως ὁ κοιμώμενος· καὶ ἀπο- κεκλήρωνται αἱ Διαθῆκαι, ἡ μὲν τῷ πάλαι λαῷ πρὸ τοῦ σταυροῦ, ἡ δὲ τῷ νέῳ μετὰ τὸν σταυρόν· ἐὰν οὕτω, φησί, ποιήσητε (36), μεσάζοντες καὶ συμβιβάζοντες τὴν Νέαν πρὸς τὴν Παλαιὰν· ἐκείνη μὲν γὰρ τύπος, αὕτη δὲ ἀλήθεια· τότε τῆς περιστερᾶς, ἤτοι τοῦ ἁγίου Πνεύματος αἱ μὲν πτέρυγες, εἴτουν τὰ ἁπλού- στερα, καὶ ἀκρότατα νοήματα, λαμπρά φανήσονται τὰ δὲ μετάφρενα, τουτέστιν τὰ ἐνδότερα καὶ μυστης ριωδέστερα, δίκην χλωρότητος χρυσοῦ καθαρώτερα· εἰ δὲ λαμπρὸς μὲν ὁ ἄργυρος, λαμπρὸς δὲ καὶ ὁ χρυσός, ἀλλ' ἡ τοῦ χρυσοῦ λαμπρότης βαθυτέρα ἐστί· περιστερὰν δὲ νοοῦσι τὸ ἅγιον Πνεῦμα, ὅτι καὶ ἐν εἴδει περιστερᾶς κατῆλθεν ἐπὶ τὸν Χριστὸν βαπτιζόμενον. μετάφρενα EUTHYMI ZIGABENI Deus verbum, ut inimicorum exuvias diyidant, & ipsas nimirum gentes. Devictis enim dæmonibus exspoliarunt eos apostoli, et ab illis homines cos abstulerunt, qui illis antea inserviebant. Dalit, dico, Deus apostolis verbum, ut inimicorum spo- lia dividant, formosissimæ ac speciosissimæ fide- lium Ecclesiæ in qua, veluti in decentissima domo Christus Dominus habitat, quemadmodum et nos divisa ea esse conspicimus. Apostolorum enim alter gentem illam, et alter alteram ad fidem adduxit. Possumus etiam per speciem domus, Evangelii pulchritudinam intelligere, quo veluti quopiam instrumento apostoli hæc spolia diviserunt (verum tunc non speciei legendum est, sed specie. Utraque enim lectio Græcis potest verbis accommodari). VERS. 14. Si dormialis inter medios cleros. Dur- mire in præsenti loco posuit pro mori. Sermo enim Propheta est ad apostolos, dicentis : Ita de- mum adducentur vobis hæc spolia, si moriemini inter medios cleros, hoc est, inter medias gentes, quæ in clerum, hoc est, in sortem vobis datæ sunt. Et sane quidem prædicantes occisi sunt. Vel aliter, Si dormieritis, hoc est, si immorati fueri tis. Immoratur enim et diutius permanet, qui dormit. Alæ columbæ deargentatæ, et posteriora dorsi ejus in pallore auri. Columbam putamus Christum esse, ob cjua nimirum mansuetudinem ac patien- tiam. Per hujus autem columbæ alas, Christi cor- pus intelligere possumus, veluti exteriorem, seul magis extremam partem: per posteriora antem dorsi [quæ Græci unico vocabulo dicunt et nos possumus scapulas dicere auiunam Christi C intelligit, tanquam interiorem, ac magis tectam partem. Splendidumn, inquit, atque elegans est Christi corpus, et argenti instar refulget: omni enim caret peccati macula ; verum ipsa etiam anima, non minori luce ac fulgore splendescit, cum purissimo possit auro comparari. Ab ipsa enim divinitate, cui unita atque conjuncta est, hujusmodi lucis radios sumit. Pallorem vero auri dixit, quia pallere solet aurum, quod purissimum est. Alii præcedentem versiculum huic conjun- gentes, ita exponunt : Si stabiliti fueritis in medio duorum Testamentorum, Veteris nimirum, et Novi. Stabilis enim ac immobilis permanere videtur, ut diximus, qui dormit : et sortes merito appellari possunt duo Testamenta, cum illud antiquo populo ante crucem, alterum novo populo, post crucem, in sortem data sint. Si igitur constiteritis in medio utriusque Testamenti, et quod novum est, veteri consonum credideritis. Vetus etenim figura est, et Novum veritas: tunc atæ columbæ, hoc est exteriores ac simpliciores sancti Spiritns sensus, splendidi esse vobis videbuntur : et scapula, hoc est, interiores, et magis mysticæ contemplationes, instar pallidissimi ac purissimi auri fulgorem ac lucem suam vobis demonstrabunt. Et quanquam utrumque ex his metallis splendidissimum sit, auri tamen splendor intensiorem præsefert fulgorem. Varie lectiones. utpote peccati expers. Splendet autem argentum : anima vero ejus in pallore auri, utpote divinitati adhærens. Aurum porro pallens purissimum est. conciliaritis. (54) Fidelias nec loco movetur quid. (35) Græce aridius : splendidum dicit ejus corpus, (56) Clarius et fidelius, et alterum cum altero
22β Your truth, O God, with implements of psalm. ‘Implements of psalm’ are the various kinds of musical instruments. And in an anagogical sense, the faithful, whose souls David has tuned and joined together, sing to God continually. ‘I shall confess’ is understood here, too, and it would be consistent for the syntax to follow here also in the dative case, but he used the accusative case indifferently. I shall give thanks, he says, to your truth, because you are true God, not only in regard to your essence but also in regard to your promises.
γ Ψαλῶ σοι ἐν κιθάρᾳ, ὁ ἅγιος τοῦ ᾽Ισραήλ. Τοῦτο, ἐπεξήγησίς ἐστι τοῦ, ἐξομολογήσομαί σοι ἐν σκεύεσι ψαλμοῦ. Σκεῦος γὰρ, εἴτουν ὄργανον ψαλμοῦ, ἡ κιθάρα· ἀπὸ δὲ ταύτης, καὶ τ’ ἄλλα εἴδη ἐσήμανε. Κιθάραν δὲ νῦν, τὸ βασιλικὸν ὄργανον λέγει, τὸ ψαλτήριον, ὡς ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς βίβλου τῶν ψαλμῶν ἐξηγησάμεθα. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ τοῦτο μόνον ὡς ἐξαίρετον § 68 τέθεικεν. Ἵνα δὲ καὶ ἡμῖν ἁρμόσαιεν, σκεύη μὲν ψαλμοῦ νοήσομεν, στόμα, χείλη, γλῶσσαν, καὶ ὅσα ὄργανα τῆς φωνῆς, κιθάραν δὲ, τὴν ψυχήν. Ἅγιος δὲ τοῦ ᾽Ισραὴλ, ὁ ἁγιάζων τὸν ᾽Ισραήλ. Λέγεται δὲ καὶ ὁ Θεὸς ἅγιος, καὶ ὁ ἄνθρωπος, ὁ μὲν ὡς ἁγιάζων, ὁ δὲ ὡς ἁγιαζόμενος, καὶ ὁ μὲν κατὰ φύσιν, ὁ δὲ κατὰ θέσιν, ἤτοι κατὰ μετοχήν. Καὶ ὅτι τοῦτο ἀληθὲς, φησὶν ὁ ἀπόστολος Παῦλος περὶ Χριστοῦ, Heb 3.1,14 Ὃς ἐγενήθη ἡμῖν σοφία ἀπὸ Θεοῦ, δικαιοσύνη καὶ ἁγιασμὸς καὶ ἀπολύτρωσις. Γέγονε γὰρ, σοφία μὲν, τοῖς σοφιζομένοις, δικαιοσύνη δὲ, τοῖς δικαιουμένοις, ἁγιασμὸς δὲ καὶ ἀπολύτρωσις, τοῖς ἁγιαζομένοις καὶ ἀπολυτρουμένοις.τῶν ἐχθρῶν, ὁ εἰσὶ τὰ ἔθνη· νικήσαντες γὰρ του; δαίμονας, ἐλαφυραγώγησαν, ἀφελόμενοι τους δεδω λωμένους αὐτοῖς· διελέσθαι δὲ αὐτὰ τῇ ὡραιοτάτῃ Ἐκκλησίᾳ τῶν πιστῶν, ᾗ ἐνοικεῖ ὁ Θεός. Καὶ μένο τοι διείλοντο, ὁ μὲν τόδε τὸ ἔθνος, ὁ δὲ τόδε προς- αγαγών. Εἴη δ᾽ ἂν ὡραιότης τῆς Ἐκκλησίας, τὸ Εὐαγγέλιον, δι' οὗ τούτους διείλοντα. Δώσει αὐτοῖς ῥῆμα, εἰς τὸ διαμερίσαθαι λάφυρα Ἐὰν κοιμηθῆτε ἀνὰ μέσον τῶν κληρών. Και μηθῆναι ἐπὶ τοῦ παρόντος ῥητοῦ, τὸ ἀποθανεῖν νοή- Η σομεν. Φησὶ γὰρ πρὸς αὐτοὺς ὁ Προφήτης, ὅτι, Προσαχθήσονται ταῦτα τὰ σκύλα, ἐὰν ἀποθανῆτε ἀνα μέσον τῶν κλήρων, ἤτοι τῶν κληροδοτηθέντων ὑμῖν ἐθνῶν. Καὶ μέντοι κηρύσσοντες, ἀνῃρέθησαν. "Η καὶ ἄλλως, ἐὰν χρονίσητε χρονίζει γὰρ ἀκινήτως δ κοιμώμενος. Πτέρυγες περιστερᾶς περιηργυρωμέναι, καὶ τὰ μετάφρενα αὐτῆς ἐν χλωρότητι χρυσίου. Περι- στερὰν οιόμεθα τὸν Χριστὸν, διὰ τὸ φιλάνθρωπον καὶ ἀνεξίκακον, οὗ πτέρυγες μὲν εἴη ἂν τὸ σῶμα, ὡς ἀκρότατον, μετάφρενα δὲ ἡ ψυχή, ὡς ἐνδότερον. Λέγει δὲ, ὅτι λελαμπρυσμένον μὲν τὸ σῶμα αὐτοῦ, ὡς ἀναμάρτητον· λαμπρὸς γὰρ ὁ ἄργυρος· ἐν χλωρότητι δὲ χρυσίου ἡ ψυχὴ αὐτοῦ, ὡς ἡνωμένη τῇ Θεότητι. Τὸ χλωρὸν γὰρ χρυσίον, καθαρώτατόν ἐστιν. Αλλοι δὲ τὸ πρὸ τούτου ῥητὸν τῷ παρόντι συντάττοντες, φασίν ὅτι, Ἐὰν στερεωθῆτε ἀνὰ μέσ σου τῶν δύο Διαθηκῶν, τῆς τε Παλαιᾶς καὶ τῆς Νέας έστερέωται γὰρ ἀκινήτως ὁ κοιμώμενος· καὶ ἀπο- κεκλήρωνται αἱ Διαθῆκαι, ἡ μὲν τῷ πάλαι λαῷ πρὸ τοῦ σταυροῦ, ἡ δὲ τῷ νέῳ μετὰ τὸν σταυρόν· ἐὰν οὕτω, φησί, ποιήσητε (36), μεσάζοντες καὶ συμβιβάζοντες τὴν Νέαν πρὸς τὴν Παλαιὰν· ἐκείνη μὲν γὰρ τύπος, αὕτη δὲ ἀλήθεια· τότε τῆς περιστερᾶς, ἤτοι τοῦ ἁγίου Πνεύματος αἱ μὲν πτέρυγες, εἴτουν τὰ ἁπλού- στερα, καὶ ἀκρότατα νοήματα, λαμπρά φανήσονται τὰ δὲ μετάφρενα, τουτέστιν τὰ ἐνδότερα καὶ μυστης ριωδέστερα, δίκην χλωρότητος χρυσοῦ καθαρώτερα· εἰ δὲ λαμπρὸς μὲν ὁ ἄργυρος, λαμπρὸς δὲ καὶ ὁ χρυσός, ἀλλ' ἡ τοῦ χρυσοῦ λαμπρότης βαθυτέρα ἐστί· περιστερὰν δὲ νοοῦσι τὸ ἅγιον Πνεῦμα, ὅτι καὶ ἐν εἴδει περιστερᾶς κατῆλθεν ἐπὶ τὸν Χριστὸν βαπτιζόμενον. μετάφρενα EUTHYMI ZIGABENI Deus verbum, ut inimicorum exuvias diyidant, & ipsas nimirum gentes. Devictis enim dæmonibus exspoliarunt eos apostoli, et ab illis homines cos abstulerunt, qui illis antea inserviebant. Dalit, dico, Deus apostolis verbum, ut inimicorum spo- lia dividant, formosissimæ ac speciosissimæ fide- lium Ecclesiæ in qua, veluti in decentissima domo Christus Dominus habitat, quemadmodum et nos divisa ea esse conspicimus. Apostolorum enim alter gentem illam, et alter alteram ad fidem adduxit. Possumus etiam per speciem domus, Evangelii pulchritudinam intelligere, quo veluti quopiam instrumento apostoli hæc spolia diviserunt (verum tunc non speciei legendum est, sed specie. Utraque enim lectio Græcis potest verbis accommodari). VERS. 14. Si dormialis inter medios cleros. Dur- mire in præsenti loco posuit pro mori. Sermo enim Propheta est ad apostolos, dicentis : Ita de- mum adducentur vobis hæc spolia, si moriemini inter medios cleros, hoc est, inter medias gentes, quæ in clerum, hoc est, in sortem vobis datæ sunt. Et sane quidem prædicantes occisi sunt. Vel aliter, Si dormieritis, hoc est, si immorati fueri tis. Immoratur enim et diutius permanet, qui dormit. Alæ columbæ deargentatæ, et posteriora dorsi ejus in pallore auri. Columbam putamus Christum esse, ob cjua nimirum mansuetudinem ac patien- tiam. Per hujus autem columbæ alas, Christi cor- pus intelligere possumus, veluti exteriorem, seul magis extremam partem: per posteriora antem dorsi [quæ Græci unico vocabulo dicunt et nos possumus scapulas dicere auiunam Christi C intelligit, tanquam interiorem, ac magis tectam partem. Splendidumn, inquit, atque elegans est Christi corpus, et argenti instar refulget: omni enim caret peccati macula ; verum ipsa etiam anima, non minori luce ac fulgore splendescit, cum purissimo possit auro comparari. Ab ipsa enim divinitate, cui unita atque conjuncta est, hujusmodi lucis radios sumit. Pallorem vero auri dixit, quia pallere solet aurum, quod purissimum est. Alii præcedentem versiculum huic conjun- gentes, ita exponunt : Si stabiliti fueritis in medio duorum Testamentorum, Veteris nimirum, et Novi. Stabilis enim ac immobilis permanere videtur, ut diximus, qui dormit : et sortes merito appellari possunt duo Testamenta, cum illud antiquo populo ante crucem, alterum novo populo, post crucem, in sortem data sint. Si igitur constiteritis in medio utriusque Testamenti, et quod novum est, veteri consonum credideritis. Vetus etenim figura est, et Novum veritas: tunc atæ columbæ, hoc est exteriores ac simpliciores sancti Spiritns sensus, splendidi esse vobis videbuntur : et scapula, hoc est, interiores, et magis mysticæ contemplationes, instar pallidissimi ac purissimi auri fulgorem ac lucem suam vobis demonstrabunt. Et quanquam utrumque ex his metallis splendidissimum sit, auri tamen splendor intensiorem præsefert fulgorem. Varie lectiones. utpote peccati expers. Splendet autem argentum : anima vero ejus in pallore auri, utpote divinitati adhærens. Aurum porro pallens purissimum est. conciliaritis. (54) Fidelias nec loco movetur quid. (35) Græce aridius : splendidum dicit ejus corpus, (56) Clarius et fidelius, et alterum cum altero
22γ I shall sing to you with the lyre, O holy one of Israel. This is a clarification of ‘I shall confess you with implements of psalm’, for the lyre is an implement, that is, an instrument of psalm. By this instrument he indicated also the other types of instrument. ‘Lyre’ is what he now calls the royal instrument, namely, the psaltery, as we explained in the preamble to the book of psalms. On this account he placed this instru- § 68 ment alone as specially privileged. So that it might adapt to ourselves, we shall understand the mouth, the lips, the tongue and all the organs of speech as the ‘implements of psalm’, and the soul as the ‘lyre’. “The holy one of Israel’ is the one who sanctifies Israel. Both God and man are called ‘holy’, the one as sanctifying, the other as sanctified, and the one by nature and the other by adoption, or by participation. And that this is true, the Apostle Paul says about Christ, Who Heb 3.1,14 from God became for us wisdom and justice and sanctification and redemption. He became indeed wisdom for those being made wise, justice for those being justified, and sanctification and redemption for those being sanctified and redeemed.
α Ἀγαλλιάσονται τὰ χείλη μου, ὅταν ψάλω σοι. Χείλη δὲ αὐτοῦ, εἶεν ἂν καὶ οἱ πιστοὶ, οἷς χρώμενος, ψάλλει τῷ Θεῷ δι’ αὐτῶν.τῶν ἐχθρῶν, ὁ εἰσὶ τὰ ἔθνη· νικήσαντες γὰρ του; δαίμονας, ἐλαφυραγώγησαν, ἀφελόμενοι τους δεδω λωμένους αὐτοῖς· διελέσθαι δὲ αὐτὰ τῇ ὡραιοτάτῃ Ἐκκλησίᾳ τῶν πιστῶν, ᾗ ἐνοικεῖ ὁ Θεός. Καὶ μένο τοι διείλοντο, ὁ μὲν τόδε τὸ ἔθνος, ὁ δὲ τόδε προς- αγαγών. Εἴη δ᾽ ἂν ὡραιότης τῆς Ἐκκλησίας, τὸ Εὐαγγέλιον, δι' οὗ τούτους διείλοντα. Δώσει αὐτοῖς ῥῆμα, εἰς τὸ διαμερίσαθαι λάφυρα Ἐὰν κοιμηθῆτε ἀνὰ μέσον τῶν κληρών. Και μηθῆναι ἐπὶ τοῦ παρόντος ῥητοῦ, τὸ ἀποθανεῖν νοή- Η σομεν. Φησὶ γὰρ πρὸς αὐτοὺς ὁ Προφήτης, ὅτι, Προσαχθήσονται ταῦτα τὰ σκύλα, ἐὰν ἀποθανῆτε ἀνα μέσον τῶν κλήρων, ἤτοι τῶν κληροδοτηθέντων ὑμῖν ἐθνῶν. Καὶ μέντοι κηρύσσοντες, ἀνῃρέθησαν. "Η καὶ ἄλλως, ἐὰν χρονίσητε χρονίζει γὰρ ἀκινήτως δ κοιμώμενος. Πτέρυγες περιστερᾶς περιηργυρωμέναι, καὶ τὰ μετάφρενα αὐτῆς ἐν χλωρότητι χρυσίου. Περι- στερὰν οιόμεθα τὸν Χριστὸν, διὰ τὸ φιλάνθρωπον καὶ ἀνεξίκακον, οὗ πτέρυγες μὲν εἴη ἂν τὸ σῶμα, ὡς ἀκρότατον, μετάφρενα δὲ ἡ ψυχή, ὡς ἐνδότερον. Λέγει δὲ, ὅτι λελαμπρυσμένον μὲν τὸ σῶμα αὐτοῦ, ὡς ἀναμάρτητον· λαμπρὸς γὰρ ὁ ἄργυρος· ἐν χλωρότητι δὲ χρυσίου ἡ ψυχὴ αὐτοῦ, ὡς ἡνωμένη τῇ Θεότητι. Τὸ χλωρὸν γὰρ χρυσίον, καθαρώτατόν ἐστιν. Αλλοι δὲ τὸ πρὸ τούτου ῥητὸν τῷ παρόντι συντάττοντες, φασίν ὅτι, Ἐὰν στερεωθῆτε ἀνὰ μέσ σου τῶν δύο Διαθηκῶν, τῆς τε Παλαιᾶς καὶ τῆς Νέας έστερέωται γὰρ ἀκινήτως ὁ κοιμώμενος· καὶ ἀπο- κεκλήρωνται αἱ Διαθῆκαι, ἡ μὲν τῷ πάλαι λαῷ πρὸ τοῦ σταυροῦ, ἡ δὲ τῷ νέῳ μετὰ τὸν σταυρόν· ἐὰν οὕτω, φησί, ποιήσητε (36), μεσάζοντες καὶ συμβιβάζοντες τὴν Νέαν πρὸς τὴν Παλαιὰν· ἐκείνη μὲν γὰρ τύπος, αὕτη δὲ ἀλήθεια· τότε τῆς περιστερᾶς, ἤτοι τοῦ ἁγίου Πνεύματος αἱ μὲν πτέρυγες, εἴτουν τὰ ἁπλού- στερα, καὶ ἀκρότατα νοήματα, λαμπρά φανήσονται τὰ δὲ μετάφρενα, τουτέστιν τὰ ἐνδότερα καὶ μυστης ριωδέστερα, δίκην χλωρότητος χρυσοῦ καθαρώτερα· εἰ δὲ λαμπρὸς μὲν ὁ ἄργυρος, λαμπρὸς δὲ καὶ ὁ χρυσός, ἀλλ' ἡ τοῦ χρυσοῦ λαμπρότης βαθυτέρα ἐστί· περιστερὰν δὲ νοοῦσι τὸ ἅγιον Πνεῦμα, ὅτι καὶ ἐν εἴδει περιστερᾶς κατῆλθεν ἐπὶ τὸν Χριστὸν βαπτιζόμενον. μετάφρενα EUTHYMI ZIGABENI Deus verbum, ut inimicorum exuvias diyidant, & ipsas nimirum gentes. Devictis enim dæmonibus exspoliarunt eos apostoli, et ab illis homines cos abstulerunt, qui illis antea inserviebant. Dalit, dico, Deus apostolis verbum, ut inimicorum spo- lia dividant, formosissimæ ac speciosissimæ fide- lium Ecclesiæ in qua, veluti in decentissima domo Christus Dominus habitat, quemadmodum et nos divisa ea esse conspicimus. Apostolorum enim alter gentem illam, et alter alteram ad fidem adduxit. Possumus etiam per speciem domus, Evangelii pulchritudinam intelligere, quo veluti quopiam instrumento apostoli hæc spolia diviserunt (verum tunc non speciei legendum est, sed specie. Utraque enim lectio Græcis potest verbis accommodari). VERS. 14. Si dormialis inter medios cleros. Dur- mire in præsenti loco posuit pro mori. Sermo enim Propheta est ad apostolos, dicentis : Ita de- mum adducentur vobis hæc spolia, si moriemini inter medios cleros, hoc est, inter medias gentes, quæ in clerum, hoc est, in sortem vobis datæ sunt. Et sane quidem prædicantes occisi sunt. Vel aliter, Si dormieritis, hoc est, si immorati fueri tis. Immoratur enim et diutius permanet, qui dormit. Alæ columbæ deargentatæ, et posteriora dorsi ejus in pallore auri. Columbam putamus Christum esse, ob cjua nimirum mansuetudinem ac patien- tiam. Per hujus autem columbæ alas, Christi cor- pus intelligere possumus, veluti exteriorem, seul magis extremam partem: per posteriora antem dorsi [quæ Græci unico vocabulo dicunt et nos possumus scapulas dicere auiunam Christi C intelligit, tanquam interiorem, ac magis tectam partem. Splendidumn, inquit, atque elegans est Christi corpus, et argenti instar refulget: omni enim caret peccati macula ; verum ipsa etiam anima, non minori luce ac fulgore splendescit, cum purissimo possit auro comparari. Ab ipsa enim divinitate, cui unita atque conjuncta est, hujusmodi lucis radios sumit. Pallorem vero auri dixit, quia pallere solet aurum, quod purissimum est. Alii præcedentem versiculum huic conjun- gentes, ita exponunt : Si stabiliti fueritis in medio duorum Testamentorum, Veteris nimirum, et Novi. Stabilis enim ac immobilis permanere videtur, ut diximus, qui dormit : et sortes merito appellari possunt duo Testamenta, cum illud antiquo populo ante crucem, alterum novo populo, post crucem, in sortem data sint. Si igitur constiteritis in medio utriusque Testamenti, et quod novum est, veteri consonum credideritis. Vetus etenim figura est, et Novum veritas: tunc atæ columbæ, hoc est exteriores ac simpliciores sancti Spiritns sensus, splendidi esse vobis videbuntur : et scapula, hoc est, interiores, et magis mysticæ contemplationes, instar pallidissimi ac purissimi auri fulgorem ac lucem suam vobis demonstrabunt. Et quanquam utrumque ex his metallis splendidissimum sit, auri tamen splendor intensiorem præsefert fulgorem. Varie lectiones. utpote peccati expers. Splendet autem argentum : anima vero ejus in pallore auri, utpote divinitati adhærens. Aurum porro pallens purissimum est. conciliaritis. (54) Fidelias nec loco movetur quid. (35) Græce aridius : splendidum dicit ejus corpus, (56) Clarius et fidelius, et alterum cum altero
23α My lips will rejoice when I sing to you. The faithful may be interpreted as his lips, using whom he sings to God through them.
PG 128:721β Καὶ ἡ ψυχή μου, ἣν ἐλυτρώσω. Ἣν ἐλυτρώσω ἀπό τε ὁρατῶν καὶ ἀοράτων ἐχθρῶν.Ἐν τῷ διαστέλλειν τὸν ἐπουράνιον, βασιλεῖς Α ἐπ' αὐτῆς χιονωθήσονται ἐν Σελμών. Βασιλεῖς νῦν τοὺς ἀποστόλους ὠνόμασεν, ὡς κληρονόμους τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν· οὓς καὶ ἐν τῷ μδ' ψαλμῷ ἄρχοντας προσηγόρευσε. Προλέγει δὲ ἐνταῦθα την εἰς αὐτοὺς γενομένην ἐν τῷ καιρῷ τῆς Πεντηκοστῆς ἐπιφοίτησιν τοῦ ἁγίου Πνεύματος· φησὶν οὖν ὅτι ἐν τῷ τὸν ἐπουράνιον Θεὸν ἀποστέλλειν ἢ διαιρεῖν, καὶ διακληροῦν βασιλεῖς ἐπ' αὐτῆς· φημὶ δὴ τῆς προῤῥηθείσης κληρονομίας, ήτοι ἐστὶ τὰ ἔθνη· Πορευθέντες γὰρ, φησί, μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη. Χιονωθήσονται, ὅ ἐστι λευκανθήσονται καὶ λαμπρυνθήσονται, διὰ τῆς (37) αἴγλης τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Προσέθηκε δὲ καὶ τὸν τόπον· Σελμών γὰρ Ἱερουσαλὴμ ἐκαλεῖτο, ἔνθα ἐκάθηντο ἕως ἂν ἐνεδύσαντο δύναμιν ἐξ ὕψους. Παρατηρητέον δὲ τὴν ἐν πρόθεσιν, πολλάκις υστεροχρονίαν σημαίνουσαν, ὡς ἐπὶ τοῦ παρόντος· Ἐν τῷ διαστέλλειν γάρ, ἀντὶ τοῦ Μετὰ τὸ διαστείλαι. Ταύτην δὲ τὴν παρατήρη σιν παραδεδώκαμεν καὶ ἐν τῇ ἐπιγραφῇ τοῦ ν ψαλμοῦ. Ορος τοῦ Θεοῦ, ὄρος πῖον, ὅρος τετυρωμένον, δρος πῖον. Ορος τοῦ Θεοῦ καλεῖ τὴν Ἐκκλησίαν τῶν πιστῶν ὄρος μὲν, ὡς ὑπερκειμένην τῶν γεη- ρῶν, καὶ εἰς οὐρανὸν ἀνατεινομένην διὰ θεωρίας καὶ πράξεως· τοῦ Θεοῦ δὲ, ὡς ᾠκειωμένης τῷ Θεῷ· πῖον δὲ, διὰ τὴν δαψίλειαν καὶ εὐχρηστίαν τῆς ἐν αὐτῇ πνευματικῆς νομῆς· τετυρωμένον δὲ, διὰ τὸ συνεστὸς καὶ στερεὸν τῶν ἐν αὐτῇ δογμάτων τῆς πίστεως· πεπηγώς (38) γὰρ ὁ τυρός. Εἶτα πάλιν πίον, τῇ δαψιλείᾳ τῶν χαρισμάτων τοῦ ἁγίου Πνεύ- ματος. Εξυμνεῖ δὲ ποικίλως τὸ τοιοῦτον ὄρος, διὰ τὴν ποικιλίαν τῶν δυνάμεων αὐτοῦ. Ἵνα τί ὑπολαμβάνετε ὄρη τετυρωμένα; Πρὸς τοὺς ἐχθροὺς τῆς Ἐκκλησίας ἀποτείνεται φάσκων, ὅτι Διὰ τί ὑπολαμβάνετε ἕτερα όρη τετυρωμένα, παρὰ ταῦτα ; Τὸ ὄρος ὁ εὐδόκησεν ὁ Θεὸς κατοικεῖν ἐν αὐτῷ, Τοῦτό ἐστι τὸ ὄρος, φησὶν, ὁ ἠθέλησεν ὁ Θεὸς, εἰς τὸ κατοικεῖν ἐν αὐτῷ. Αὕτη γάρ, φησίν, ἡ κατά- παυσίς μου εἰς αἰῶνα αἰῶνος. Καὶ ὁ Κύριος κατασκηνώσει εἰς τέλος. Κατα- σκηνώσει ἐν αὐτῷ εἰς τέλος, ἀντὶ διαπαντός. Τί δ' ἂν εἴποιεν οἱ Ἰουδαῖοι περὶ τούτου; οὐκ εἰς τέλος γὰρ κατῴκησεν ἐν Σιών, ἀλλὰ ῥητὸν χρόνον. Τὸ ἅρμα τοῦ Θεοῦ μυριοπλάσιον. Εἰπὼν ἄνω · ** €69 COMMENT. IN PSALMOS. Per columbam vero, sanctum Spiritum intelligunt qui in columbæ specie super Christum descendit, cum baptizaretur. VERB. 45. Dum discernit cælestis reges super cam, quasi nive dealbabuntur in Selmon. Per reges, ipsos etiam apostolos intelligit, eo quod coli re- gnum hæreditarunt: quos etiam in Psalmo XLIV principes appellavit. Prædicit igitur futurum in die Pentecostes sancti Spiritus in apostolos ad- ventum. Quanito cœlestis, inquit, Deus mittet ac dividet, hoc est, quando sortietur reges super eam; super eam, inquam, hæreditatem, hoc est, super gentes, quæ hæreditas Christi sunt; quod tune futurum erat, quando ad apostolos dicere- tur : Euntes docete omnes gentes **, tunc reges illi, veluti nire quadam dealbabuntur, hoc est, clari ac splendidi fient, per gratiam scilicet sancti Spiritus. E locum etiam addidit, dicens : In Selman. Ipsante B autem intelligit Jerusalem, ubi post Domini assum- pionem, discipuli consederunt, donec induti sunt virtutem ex alto. Observandum est autem, quod dictio, dum, sæpenumero futurum tempus designat, ut in praesenti loco : Dum discernit, hoc est, post- quam discreverit. Hanc autem observationem tradidimus etiam in inscriptione psalmi quinqua- gesimi. C rursus appe.lat, ob charismatum ac donorum sancti montem laudat atque exornat Propheta ob varias Matth. xxviii, 18. * Psal. cxxxı, 14. Varia eum minime decebat; tutius erat adhærere tex- • VERS. 16. Mous Dei, nons pinguis, mons coagu latus, mons pinguis. Montem Dei Ecclesiam de- Humi appellat, veluti a terrenis elevatam, et con- templatione atque actionibus suis tendentem in colum. Dei etiam eam esse dicit, quasi propriam ejus eßſectam, atque in illius potestatem delapsam : pinguem etiam ob spiritualis pabuli, quod in ea est, tum abundantiam, tum etiam excellentiam ³ et deinde coagulatam, seu [ut magis poscit Græca dictio] caseatam eam esse dicit ob soliditatemn dogmatum; quæ in ea sunt. Cascus etenim sicuti a coeundo dictus est, aut a lacte coacto, ita etiam soliditatem quamdam significat. Postremo pinguem Spiritus abundantiam. Variis vero laudibus hunc nimirum ac multiplices illius virtutes. 。 Vers, 17. Quare suspicamini montes coagulatos? Ad Ecclesia inimicos est sermo. Quare, inquit, suspicamnini ? lioc est, quare opinamini, alios etiam montes caseatos, quam bunc nostrum montem ? Mons in quo beneplacitum øst Deo habitare in co. Mons, inquit, quem Deus voluit suum esse, ut illic habitaret, Hæc, inquiens, requies mea in sæculum Dsæculi ". Etenim Dominus kabitabit in finem. In finem, hoc est, perpetuo. Quid ad hoc dicent fud ? neque enim habitavit perpetuo Dominus in Sion, sed certo ac finito tantum tempore, VERS. 18. Currus Dei in infinitum multiplicatus. lectiones. tui : Caseus cnim compactus est, quod nemo ne gaverit. (37) Græce splendorem. (38) Ετυμολόγον se facit interpres noster. Quod
23β And my soul, which you have redeemed. Which you have redeemed from both visible and invisible enemies.
α Ἔτι δὲ καὶ ἡ γλῶσσά μου ὅλην τὴν ἡμέραν μελετήσει τὴν δικαιοσύνην σου. Περὶ τοῦ, ὅλην τὴν ἡμέραν, πολλάκις εἰρήκαμεν | ὅτι τὸ, ἀεὶ, σημαίνει, καὶ παρατηρητέον τοῦτο τοῦ λοιποῦ· μελετήσω δὲ, ἀντὶ τοῦ, λαλήσω, μνημονεύσω.Ἐν τῷ διαστέλλειν τὸν ἐπουράνιον, βασιλεῖς Α ἐπ' αὐτῆς χιονωθήσονται ἐν Σελμών. Βασιλεῖς νῦν τοὺς ἀποστόλους ὠνόμασεν, ὡς κληρονόμους τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν· οὓς καὶ ἐν τῷ μδ' ψαλμῷ ἄρχοντας προσηγόρευσε. Προλέγει δὲ ἐνταῦθα την εἰς αὐτοὺς γενομένην ἐν τῷ καιρῷ τῆς Πεντηκοστῆς ἐπιφοίτησιν τοῦ ἁγίου Πνεύματος· φησὶν οὖν ὅτι ἐν τῷ τὸν ἐπουράνιον Θεὸν ἀποστέλλειν ἢ διαιρεῖν, καὶ διακληροῦν βασιλεῖς ἐπ' αὐτῆς· φημὶ δὴ τῆς προῤῥηθείσης κληρονομίας, ήτοι ἐστὶ τὰ ἔθνη· Πορευθέντες γὰρ, φησί, μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη. Χιονωθήσονται, ὅ ἐστι λευκανθήσονται καὶ λαμπρυνθήσονται, διὰ τῆς (37) αἴγλης τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Προσέθηκε δὲ καὶ τὸν τόπον· Σελμών γὰρ Ἱερουσαλὴμ ἐκαλεῖτο, ἔνθα ἐκάθηντο ἕως ἂν ἐνεδύσαντο δύναμιν ἐξ ὕψους. Παρατηρητέον δὲ τὴν ἐν πρόθεσιν, πολλάκις υστεροχρονίαν σημαίνουσαν, ὡς ἐπὶ τοῦ παρόντος· Ἐν τῷ διαστέλλειν γάρ, ἀντὶ τοῦ Μετὰ τὸ διαστείλαι. Ταύτην δὲ τὴν παρατήρη σιν παραδεδώκαμεν καὶ ἐν τῇ ἐπιγραφῇ τοῦ ν ψαλμοῦ. Ορος τοῦ Θεοῦ, ὄρος πῖον, ὅρος τετυρωμένον, δρος πῖον. Ορος τοῦ Θεοῦ καλεῖ τὴν Ἐκκλησίαν τῶν πιστῶν ὄρος μὲν, ὡς ὑπερκειμένην τῶν γεη- ρῶν, καὶ εἰς οὐρανὸν ἀνατεινομένην διὰ θεωρίας καὶ πράξεως· τοῦ Θεοῦ δὲ, ὡς ᾠκειωμένης τῷ Θεῷ· πῖον δὲ, διὰ τὴν δαψίλειαν καὶ εὐχρηστίαν τῆς ἐν αὐτῇ πνευματικῆς νομῆς· τετυρωμένον δὲ, διὰ τὸ συνεστὸς καὶ στερεὸν τῶν ἐν αὐτῇ δογμάτων τῆς πίστεως· πεπηγώς (38) γὰρ ὁ τυρός. Εἶτα πάλιν πίον, τῇ δαψιλείᾳ τῶν χαρισμάτων τοῦ ἁγίου Πνεύ- ματος. Εξυμνεῖ δὲ ποικίλως τὸ τοιοῦτον ὄρος, διὰ τὴν ποικιλίαν τῶν δυνάμεων αὐτοῦ. Ἵνα τί ὑπολαμβάνετε ὄρη τετυρωμένα; Πρὸς τοὺς ἐχθροὺς τῆς Ἐκκλησίας ἀποτείνεται φάσκων, ὅτι Διὰ τί ὑπολαμβάνετε ἕτερα όρη τετυρωμένα, παρὰ ταῦτα ; Τὸ ὄρος ὁ εὐδόκησεν ὁ Θεὸς κατοικεῖν ἐν αὐτῷ, Τοῦτό ἐστι τὸ ὄρος, φησὶν, ὁ ἠθέλησεν ὁ Θεὸς, εἰς τὸ κατοικεῖν ἐν αὐτῷ. Αὕτη γάρ, φησίν, ἡ κατά- παυσίς μου εἰς αἰῶνα αἰῶνος. Καὶ ὁ Κύριος κατασκηνώσει εἰς τέλος. Κατα- σκηνώσει ἐν αὐτῷ εἰς τέλος, ἀντὶ διαπαντός. Τί δ' ἂν εἴποιεν οἱ Ἰουδαῖοι περὶ τούτου; οὐκ εἰς τέλος γὰρ κατῴκησεν ἐν Σιών, ἀλλὰ ῥητὸν χρόνον. Τὸ ἅρμα τοῦ Θεοῦ μυριοπλάσιον. Εἰπὼν ἄνω · ** €69 COMMENT. IN PSALMOS. Per columbam vero, sanctum Spiritum intelligunt qui in columbæ specie super Christum descendit, cum baptizaretur. VERB. 45. Dum discernit cælestis reges super cam, quasi nive dealbabuntur in Selmon. Per reges, ipsos etiam apostolos intelligit, eo quod coli re- gnum hæreditarunt: quos etiam in Psalmo XLIV principes appellavit. Prædicit igitur futurum in die Pentecostes sancti Spiritus in apostolos ad- ventum. Quanito cœlestis, inquit, Deus mittet ac dividet, hoc est, quando sortietur reges super eam; super eam, inquam, hæreditatem, hoc est, super gentes, quæ hæreditas Christi sunt; quod tune futurum erat, quando ad apostolos dicere- tur : Euntes docete omnes gentes **, tunc reges illi, veluti nire quadam dealbabuntur, hoc est, clari ac splendidi fient, per gratiam scilicet sancti Spiritus. E locum etiam addidit, dicens : In Selman. Ipsante B autem intelligit Jerusalem, ubi post Domini assum- pionem, discipuli consederunt, donec induti sunt virtutem ex alto. Observandum est autem, quod dictio, dum, sæpenumero futurum tempus designat, ut in praesenti loco : Dum discernit, hoc est, post- quam discreverit. Hanc autem observationem tradidimus etiam in inscriptione psalmi quinqua- gesimi. C rursus appe.lat, ob charismatum ac donorum sancti montem laudat atque exornat Propheta ob varias Matth. xxviii, 18. * Psal. cxxxı, 14. Varia eum minime decebat; tutius erat adhærere tex- • VERS. 16. Mous Dei, nons pinguis, mons coagu latus, mons pinguis. Montem Dei Ecclesiam de- Humi appellat, veluti a terrenis elevatam, et con- templatione atque actionibus suis tendentem in colum. Dei etiam eam esse dicit, quasi propriam ejus eßſectam, atque in illius potestatem delapsam : pinguem etiam ob spiritualis pabuli, quod in ea est, tum abundantiam, tum etiam excellentiam ³ et deinde coagulatam, seu [ut magis poscit Græca dictio] caseatam eam esse dicit ob soliditatemn dogmatum; quæ in ea sunt. Cascus etenim sicuti a coeundo dictus est, aut a lacte coacto, ita etiam soliditatem quamdam significat. Postremo pinguem Spiritus abundantiam. Variis vero laudibus hunc nimirum ac multiplices illius virtutes. 。 Vers, 17. Quare suspicamini montes coagulatos? Ad Ecclesia inimicos est sermo. Quare, inquit, suspicamnini ? lioc est, quare opinamini, alios etiam montes caseatos, quam bunc nostrum montem ? Mons in quo beneplacitum øst Deo habitare in co. Mons, inquit, quem Deus voluit suum esse, ut illic habitaret, Hæc, inquiens, requies mea in sæculum Dsæculi ". Etenim Dominus kabitabit in finem. In finem, hoc est, perpetuo. Quid ad hoc dicent fud ? neque enim habitavit perpetuo Dominus in Sion, sed certo ac finito tantum tempore, VERS. 18. Currus Dei in infinitum multiplicatus. lectiones. tui : Caseus cnim compactus est, quod nemo ne gaverit. (37) Græce splendorem. (38) Ετυμολόγον se facit interpres noster. Quod
24α And yet more my tongue will rehearse your justice all day long. We have said many times that ‘all day long’ means for ever, and this is to be noted hence- forth. ‘I shall rehearse’, in the sense of, ‘I shall utter’, ‘I shall commemorate’.
β Ὅταν αἰσχυνθῶσι καὶ ἐντραπῶσιν οἱ ζητοῦντες τὰ κακά μοι. Ταῦτα δὲ ἃ ὑπεσχόμην ποιήσω, ὅταν ἀπαλλαγῶ τέλεον τῶν ἐχθρῶν. Προείρηται δὲ ἀνωτέρω περί τε τῆς θείας δικαιοσύνης καὶ τῶν ζητούντων τὰ κακά. Ps 70.β, 15Ἐν τῷ διαστέλλειν τὸν ἐπουράνιον, βασιλεῖς Α ἐπ' αὐτῆς χιονωθήσονται ἐν Σελμών. Βασιλεῖς νῦν τοὺς ἀποστόλους ὠνόμασεν, ὡς κληρονόμους τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν· οὓς καὶ ἐν τῷ μδ' ψαλμῷ ἄρχοντας προσηγόρευσε. Προλέγει δὲ ἐνταῦθα την εἰς αὐτοὺς γενομένην ἐν τῷ καιρῷ τῆς Πεντηκοστῆς ἐπιφοίτησιν τοῦ ἁγίου Πνεύματος· φησὶν οὖν ὅτι ἐν τῷ τὸν ἐπουράνιον Θεὸν ἀποστέλλειν ἢ διαιρεῖν, καὶ διακληροῦν βασιλεῖς ἐπ' αὐτῆς· φημὶ δὴ τῆς προῤῥηθείσης κληρονομίας, ήτοι ἐστὶ τὰ ἔθνη· Πορευθέντες γὰρ, φησί, μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη. Χιονωθήσονται, ὅ ἐστι λευκανθήσονται καὶ λαμπρυνθήσονται, διὰ τῆς (37) αἴγλης τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Προσέθηκε δὲ καὶ τὸν τόπον· Σελμών γὰρ Ἱερουσαλὴμ ἐκαλεῖτο, ἔνθα ἐκάθηντο ἕως ἂν ἐνεδύσαντο δύναμιν ἐξ ὕψους. Παρατηρητέον δὲ τὴν ἐν πρόθεσιν, πολλάκις υστεροχρονίαν σημαίνουσαν, ὡς ἐπὶ τοῦ παρόντος· Ἐν τῷ διαστέλλειν γάρ, ἀντὶ τοῦ Μετὰ τὸ διαστείλαι. Ταύτην δὲ τὴν παρατήρη σιν παραδεδώκαμεν καὶ ἐν τῇ ἐπιγραφῇ τοῦ ν ψαλμοῦ. Ορος τοῦ Θεοῦ, ὄρος πῖον, ὅρος τετυρωμένον, δρος πῖον. Ορος τοῦ Θεοῦ καλεῖ τὴν Ἐκκλησίαν τῶν πιστῶν ὄρος μὲν, ὡς ὑπερκειμένην τῶν γεη- ρῶν, καὶ εἰς οὐρανὸν ἀνατεινομένην διὰ θεωρίας καὶ πράξεως· τοῦ Θεοῦ δὲ, ὡς ᾠκειωμένης τῷ Θεῷ· πῖον δὲ, διὰ τὴν δαψίλειαν καὶ εὐχρηστίαν τῆς ἐν αὐτῇ πνευματικῆς νομῆς· τετυρωμένον δὲ, διὰ τὸ συνεστὸς καὶ στερεὸν τῶν ἐν αὐτῇ δογμάτων τῆς πίστεως· πεπηγώς (38) γὰρ ὁ τυρός. Εἶτα πάλιν πίον, τῇ δαψιλείᾳ τῶν χαρισμάτων τοῦ ἁγίου Πνεύ- ματος. Εξυμνεῖ δὲ ποικίλως τὸ τοιοῦτον ὄρος, διὰ τὴν ποικιλίαν τῶν δυνάμεων αὐτοῦ. Ἵνα τί ὑπολαμβάνετε ὄρη τετυρωμένα; Πρὸς τοὺς ἐχθροὺς τῆς Ἐκκλησίας ἀποτείνεται φάσκων, ὅτι Διὰ τί ὑπολαμβάνετε ἕτερα όρη τετυρωμένα, παρὰ ταῦτα ; Τὸ ὄρος ὁ εὐδόκησεν ὁ Θεὸς κατοικεῖν ἐν αὐτῷ, Τοῦτό ἐστι τὸ ὄρος, φησὶν, ὁ ἠθέλησεν ὁ Θεὸς, εἰς τὸ κατοικεῖν ἐν αὐτῷ. Αὕτη γάρ, φησίν, ἡ κατά- παυσίς μου εἰς αἰῶνα αἰῶνος. Καὶ ὁ Κύριος κατασκηνώσει εἰς τέλος. Κατα- σκηνώσει ἐν αὐτῷ εἰς τέλος, ἀντὶ διαπαντός. Τί δ' ἂν εἴποιεν οἱ Ἰουδαῖοι περὶ τούτου; οὐκ εἰς τέλος γὰρ κατῴκησεν ἐν Σιών, ἀλλὰ ῥητὸν χρόνον. Τὸ ἅρμα τοῦ Θεοῦ μυριοπλάσιον. Εἰπὼν ἄνω · ** €69 COMMENT. IN PSALMOS. Per columbam vero, sanctum Spiritum intelligunt qui in columbæ specie super Christum descendit, cum baptizaretur. VERB. 45. Dum discernit cælestis reges super cam, quasi nive dealbabuntur in Selmon. Per reges, ipsos etiam apostolos intelligit, eo quod coli re- gnum hæreditarunt: quos etiam in Psalmo XLIV principes appellavit. Prædicit igitur futurum in die Pentecostes sancti Spiritus in apostolos ad- ventum. Quanito cœlestis, inquit, Deus mittet ac dividet, hoc est, quando sortietur reges super eam; super eam, inquam, hæreditatem, hoc est, super gentes, quæ hæreditas Christi sunt; quod tune futurum erat, quando ad apostolos dicere- tur : Euntes docete omnes gentes **, tunc reges illi, veluti nire quadam dealbabuntur, hoc est, clari ac splendidi fient, per gratiam scilicet sancti Spiritus. E locum etiam addidit, dicens : In Selman. Ipsante B autem intelligit Jerusalem, ubi post Domini assum- pionem, discipuli consederunt, donec induti sunt virtutem ex alto. Observandum est autem, quod dictio, dum, sæpenumero futurum tempus designat, ut in praesenti loco : Dum discernit, hoc est, post- quam discreverit. Hanc autem observationem tradidimus etiam in inscriptione psalmi quinqua- gesimi. C rursus appe.lat, ob charismatum ac donorum sancti montem laudat atque exornat Propheta ob varias Matth. xxviii, 18. * Psal. cxxxı, 14. Varia eum minime decebat; tutius erat adhærere tex- • VERS. 16. Mous Dei, nons pinguis, mons coagu latus, mons pinguis. Montem Dei Ecclesiam de- Humi appellat, veluti a terrenis elevatam, et con- templatione atque actionibus suis tendentem in colum. Dei etiam eam esse dicit, quasi propriam ejus eßſectam, atque in illius potestatem delapsam : pinguem etiam ob spiritualis pabuli, quod in ea est, tum abundantiam, tum etiam excellentiam ³ et deinde coagulatam, seu [ut magis poscit Græca dictio] caseatam eam esse dicit ob soliditatemn dogmatum; quæ in ea sunt. Cascus etenim sicuti a coeundo dictus est, aut a lacte coacto, ita etiam soliditatem quamdam significat. Postremo pinguem Spiritus abundantiam. Variis vero laudibus hunc nimirum ac multiplices illius virtutes. 。 Vers, 17. Quare suspicamini montes coagulatos? Ad Ecclesia inimicos est sermo. Quare, inquit, suspicamnini ? lioc est, quare opinamini, alios etiam montes caseatos, quam bunc nostrum montem ? Mons in quo beneplacitum øst Deo habitare in co. Mons, inquit, quem Deus voluit suum esse, ut illic habitaret, Hæc, inquiens, requies mea in sæculum Dsæculi ". Etenim Dominus kabitabit in finem. In finem, hoc est, perpetuo. Quid ad hoc dicent fud ? neque enim habitavit perpetuo Dominus in Sion, sed certo ac finito tantum tempore, VERS. 18. Currus Dei in infinitum multiplicatus. lectiones. tui : Caseus cnim compactus est, quod nemo ne gaverit. (37) Græce splendorem. (38) Ετυμολόγον se facit interpres noster. Quod
24β When those seeking evils for me will be shamed and disgraced. And these things that I have promised I shall do when I am completely delivered from my enemies. Both divine ‘justice’ and ‘those seeking evils’ have been discussed above. Ps 70.13β, 15
PG 128:87571 οα΄Ελυτρώσω ἐν τῷ βραχίονί σου τὸν λαόν σου. Α Βραχίονα τὴν δύναμιν ὀνομάζει. Τοὺς υἱοὺς ᾿Ιακώβ καὶ Ἰωσήφ. Τοὺς υἱοὺς τὸν λαὸν εἶπε· τοῦ μὲν Ἰακώβ, ὡς προγόνου· τοῦ δὲ Ἰωσήφ, ὡς τροφέως καὶ εὐεργέτου· καὶ δόξης αὐτοῦ αἰτίου διὰ τὴν σοφίαν καὶ δυναστείαν. Ειδοσαν σε ύδατα, ὁ Θεὸς εἶδοσαν σε ὕδατα καὶ ἐφοβήθησαν. Περὶ τοῦ ἐν Ἐρυθρᾷ θαύματος ὁ λόγος· Εἶδόν σε, φησίν, ἀῤῥήτως καὶ φοβηθέντα διέστησαν. Προδιώδευε γὰρ τοῦ λαοῦ ὁ Θεός, ἐν στύλῳ πυρὸς καὶ νεφέλης. Εταράχθησαν ἄβυσσοι. Τῷ ἐμπεσόντι τοῖς ὕδα σιν ἀνέμῳ ἐταράχθησαν τὰ βάθη τῆς θαλάσσης Πλῆθος ἤχους ὑδάτων. Πλῆθος γέγονε τότε, τοῦ ἤχους τῶν ὑδάτων, τουτέστιν πολὺς ἦχος. Φωνὴν ἔδωκαν αἱ νεφέλαι. Φωνὴ τῶν νεφελῶν, Η βροντή. Καὶ γὰρ τὰ βέλη σου διαπορεύονται. Φησὶν ἡ ἱστορία, ὅτι νότου βιαίου πνεύσαντος διηρέθη ἡ θά λασσα. Οθεν καταιγίδος γενομένης, βροντὰς καὶ ἀστραπὰς εἰκὸς ἐκπεσεῖν εἰς κατάπληξιν τῶν Αἰ γυπτίων· καὶ λοιπὸν βέλη τὰς ἀστραπάς νιήσεις διαπορευομένας κατὰ τῶν ἐχθρῶν. Τὸ μέντοι Δια πορεύονται, ἀντὶ τοῦ Διεπορεύοντο ἀντιχρονικῶς. Ο Το, Καὶ γὰρ, περιττόν. Φωνὴ τῆς βροντῆς σου ἐν τῷ τροχῷ. Καὶ συν ἔδησε, φησί, τοὺς ἄξονας ὁ Θεὸς τῶν ἁρμάτων αὐ τῶν. Καὶ ἦγεν αὐτοὺς μετὰ βίας. Λέγει τοίνυν, ὅτι Ἡ φωνὴ τῆς βροντῆς σου κατεῤῥάγη ἐν ἑκάστῳ ἄρ ματι· τροχὸν γὰρ τὸ ἅρμα καλεῖ· ὡς ἀπὸ μέρους τὸ ὅλον. Ὑφ' ἧς ἐκταραχθέντων τῶν ἵππων, συνεδέ- θησαν οι άξονες τῶν τροχῶν ἀλλήλοις. Καὶ ἄλλως Ἡ φωνὴ τῆς θεολογίας ἐν τῷ ἀνθρώπῳ, του τροχού δίκην, ὀλίγον εφαπτομένου τῆς γῆς, ἤτοι τῶν γεηρῶν· τῷ δὲ λοιπῷ παντὶ τούτων ὑπερηρμένῳ. Εξαναν αἱ ἀστραπαί σου τῇ οἰκουμένῃ. Εφά- νησαν πάλιν αἱ λαμπρότητες τοῦ τοιούτου θαύμα-D τος. Εσαλεύθη καὶ ἔντρομος ἐγενήθη ἡ γῆ. Ετα- ράχθησαν, ἐθορυβήθησαν καὶ ἐφοβήθησαν πάντες οἱ ἄνθρωποι, μαθόντες, οἷα ειργάσω διὰ τὸν λαόν σου. Ἐν τῇ θαλάσσῃ αἱ ὀδοί σου. Ἐπιφώνημα τοῦτο τοῦ θαύματος. Οτι ἐν τῇ θαλάσσῃ ὁδεύεις, ὅτε βούλει. Καὶ αἱ τρίβοι σου ἐν ὕδασι πολλοῖς. Τὸ αὐτὸ λέγει πάλιν, ἐπιτείνων τὸν ὕμνον. Καὶ τὰ ἴχνη σου οὐ γνωσθήσονται. Συνήχθη γάρ COMMENT. IN PSALMOS. Redemisti in brachio tuo populum tuum. Fer brachium Dei, divinas vires, seu Dei potentiam .intelligit. Filios Jacob et Joseph. Ipsum inquit, populumn (82), quem et Jacob filium dicit, eo quod omnes tribus progenitorem illum haberent, veluti patriarcharum omnium pairem, et filium Joseph, eo quod Joseph, dum omnes patriarchas, et universum populum aluit, patris officium præstitit. Maxima igitur sunt hujus patriarchæ beneficia in universum populum, cujus etiam vires, et sapientia immortalem populo gloriam pepererunt. VERS. 16. Viderunt te aqua, Deus, viderunt te aquæ, et timuerunt. Sermo est de his quæ in mari Rubro facta sunt. Viderunt te, inquit, aquæ, et ob timorem divisæ sunt. Præibat enim Deus ante po- B pulum in columna ignis, et nubis. Turbate sunt abyssi. Profunda, inquit, maris conturbata sunt a vento qui in aquas impetum fecerat. VERS. 17. Multitudo vocis aquarum. Multitudo et copia tunc magna fuit vocis aquarum, hoc est, multus sonitus aquarum. Vocem dederunt nubes. Nubium vox est tuni- trus. VERS. 19. Etenim sagittæ tuæ pertranseunt. Le- gimus in veteri historia, quod valido spirante au- stro divisum est mare. Procella autem facta veri- simile est, fulgura etiam, ac tonitrua ad majorem Ægyptiorum terrorem decidisse. Per sagittas igitur fulgura intelligit, quæ ad inimicos pertransibant. Posuit enim Propheta tempus pro tempore. Illa etiam dictio, Enim, abundat, ut sit sensus: Et sagittæ tuæ pertransibant. Vox tonitrui tui¡ in rota. Et conjunxit, in- quit, Dominus axes curruum eorum, et duxit eos cum violentia. Vos, inquit, tui tonitrui in unoquo- que curru confracta est. Per rotam enim currum intelligit, veluti a parte totum. Equis igitur hac ratione perturbatis, curruum axes mutuo compli- · cati sunt. Vel aliter, Vox theologiæ in nobis esse dicitur instar rotæ quæ ex minima quadam sui parte terram tangit, reliquis omnibus partibus a terra sublevatis. VERS. 20. Illuxerunt coruscationes tuæ orbi terræ. Claritas, inquit, hujus miraculi ab omnibus visa et cognita est qui tunc aderant. Commola est et contremuit terra. Turbati sunt et conterriti universi homines, postquam didice- runt quanta pro populo tuo operatus es. In mari viæ tuæ. Exaggerat miraculum. Tu, in- quit, per mare ambulas, cum libuerit. Et semitæ tuæ in aquis multis. Eadem rursum repetit, amplificans Dei laudes. Et vestigia tua non cognoscentur. Quia scilicet Varia lectiones. cloris. populum intelligit, filios autem Jacob, ut progenito- ris ; et Joseph, ut alioris ac de eo optime meriti, (82) Græce simplicius unica Syntaxi. Per filios ejusque gloria, ob sapientiam et potentiam suam au-
PG 128:721α Ψαλμὸς εἰς Σαλομών. Ἀποδέδεικται μὲν καὶ ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς βίβλου τῶν ψαλμῶν, ὅτι οὐκ ἔστι τοῦ Σολομῶντος ὁ ψαλμός· εἰρήσεται δὲ καὶ νῦν, ὅτι οὐκ εἰς Σολομῶντα εἴρηται. § 48 § 53 Οὔτε γὰρ συμπαρέμεινε τῷ ἡλίῳ, ἀλλ’ ἀπεβίω, οὔτε πρὸ τῆς σελήνης ἦν, οὔτε κατεκυρίευσε τῶν περάτων τῆς γῆς, οὔτε πρὸ τοῦ ἡλίου τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἐπεὶ Σαλομὼν, εἰρηνικὸς ἑρμηνεύεται, πρόδηλον, ὡς εἰς Χριστὸν ὁ ψαλμὸς ἐῤῥήθη, ὅς ἐστιν εἰρήνη, καθά φησι Παῦλος, Αὐτός ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν, ὁ ποιήσας τὰ ἀμφότερα ἕν, καὶ τὸ μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ λύσας· δείξει δὲ τοῦτο, τὰ κατὰ μέρος ῥητά.Ἐν τῷ διαστέλλειν τὸν ἐπουράνιον, βασιλεῖς Α ἐπ' αὐτῆς χιονωθήσονται ἐν Σελμών. Βασιλεῖς νῦν τοὺς ἀποστόλους ὠνόμασεν, ὡς κληρονόμους τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν· οὓς καὶ ἐν τῷ μδ' ψαλμῷ ἄρχοντας προσηγόρευσε. Προλέγει δὲ ἐνταῦθα την εἰς αὐτοὺς γενομένην ἐν τῷ καιρῷ τῆς Πεντηκοστῆς ἐπιφοίτησιν τοῦ ἁγίου Πνεύματος· φησὶν οὖν ὅτι ἐν τῷ τὸν ἐπουράνιον Θεὸν ἀποστέλλειν ἢ διαιρεῖν, καὶ διακληροῦν βασιλεῖς ἐπ' αὐτῆς· φημὶ δὴ τῆς προῤῥηθείσης κληρονομίας, ήτοι ἐστὶ τὰ ἔθνη· Πορευθέντες γὰρ, φησί, μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη. Χιονωθήσονται, ὅ ἐστι λευκανθήσονται καὶ λαμπρυνθήσονται, διὰ τῆς (37) αἴγλης τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Προσέθηκε δὲ καὶ τὸν τόπον· Σελμών γὰρ Ἱερουσαλὴμ ἐκαλεῖτο, ἔνθα ἐκάθηντο ἕως ἂν ἐνεδύσαντο δύναμιν ἐξ ὕψους. Παρατηρητέον δὲ τὴν ἐν πρόθεσιν, πολλάκις υστεροχρονίαν σημαίνουσαν, ὡς ἐπὶ τοῦ παρόντος· Ἐν τῷ διαστέλλειν γάρ, ἀντὶ τοῦ Μετὰ τὸ διαστείλαι. Ταύτην δὲ τὴν παρατήρη σιν παραδεδώκαμεν καὶ ἐν τῇ ἐπιγραφῇ τοῦ ν ψαλμοῦ. Ορος τοῦ Θεοῦ, ὄρος πῖον, ὅρος τετυρωμένον, δρος πῖον. Ορος τοῦ Θεοῦ καλεῖ τὴν Ἐκκλησίαν τῶν πιστῶν ὄρος μὲν, ὡς ὑπερκειμένην τῶν γεη- ρῶν, καὶ εἰς οὐρανὸν ἀνατεινομένην διὰ θεωρίας καὶ πράξεως· τοῦ Θεοῦ δὲ, ὡς ᾠκειωμένης τῷ Θεῷ· πῖον δὲ, διὰ τὴν δαψίλειαν καὶ εὐχρηστίαν τῆς ἐν αὐτῇ πνευματικῆς νομῆς· τετυρωμένον δὲ, διὰ τὸ συνεστὸς καὶ στερεὸν τῶν ἐν αὐτῇ δογμάτων τῆς πίστεως· πεπηγώς (38) γὰρ ὁ τυρός. Εἶτα πάλιν πίον, τῇ δαψιλείᾳ τῶν χαρισμάτων τοῦ ἁγίου Πνεύ- ματος. Εξυμνεῖ δὲ ποικίλως τὸ τοιοῦτον ὄρος, διὰ τὴν ποικιλίαν τῶν δυνάμεων αὐτοῦ. Ἵνα τί ὑπολαμβάνετε ὄρη τετυρωμένα; Πρὸς τοὺς ἐχθροὺς τῆς Ἐκκλησίας ἀποτείνεται φάσκων, ὅτι Διὰ τί ὑπολαμβάνετε ἕτερα όρη τετυρωμένα, παρὰ ταῦτα ; Τὸ ὄρος ὁ εὐδόκησεν ὁ Θεὸς κατοικεῖν ἐν αὐτῷ, Τοῦτό ἐστι τὸ ὄρος, φησὶν, ὁ ἠθέλησεν ὁ Θεὸς, εἰς τὸ κατοικεῖν ἐν αὐτῷ. Αὕτη γάρ, φησίν, ἡ κατά- παυσίς μου εἰς αἰῶνα αἰῶνος. Καὶ ὁ Κύριος κατασκηνώσει εἰς τέλος. Κατα- σκηνώσει ἐν αὐτῷ εἰς τέλος, ἀντὶ διαπαντός. Τί δ' ἂν εἴποιεν οἱ Ἰουδαῖοι περὶ τούτου; οὐκ εἰς τέλος γὰρ κατῴκησεν ἐν Σιών, ἀλλὰ ῥητὸν χρόνον. Τὸ ἅρμα τοῦ Θεοῦ μυριοπλάσιον. Εἰπὼν ἄνω · ** €69 COMMENT. IN PSALMOS. Per columbam vero, sanctum Spiritum intelligunt qui in columbæ specie super Christum descendit, cum baptizaretur. VERB. 45. Dum discernit cælestis reges super cam, quasi nive dealbabuntur in Selmon. Per reges, ipsos etiam apostolos intelligit, eo quod coli re- gnum hæreditarunt: quos etiam in Psalmo XLIV principes appellavit. Prædicit igitur futurum in die Pentecostes sancti Spiritus in apostolos ad- ventum. Quanito cœlestis, inquit, Deus mittet ac dividet, hoc est, quando sortietur reges super eam; super eam, inquam, hæreditatem, hoc est, super gentes, quæ hæreditas Christi sunt; quod tune futurum erat, quando ad apostolos dicere- tur : Euntes docete omnes gentes **, tunc reges illi, veluti nire quadam dealbabuntur, hoc est, clari ac splendidi fient, per gratiam scilicet sancti Spiritus. E locum etiam addidit, dicens : In Selman. Ipsante B autem intelligit Jerusalem, ubi post Domini assum- pionem, discipuli consederunt, donec induti sunt virtutem ex alto. Observandum est autem, quod dictio, dum, sæpenumero futurum tempus designat, ut in praesenti loco : Dum discernit, hoc est, post- quam discreverit. Hanc autem observationem tradidimus etiam in inscriptione psalmi quinqua- gesimi. C rursus appe.lat, ob charismatum ac donorum sancti montem laudat atque exornat Propheta ob varias Matth. xxviii, 18. * Psal. cxxxı, 14. Varia eum minime decebat; tutius erat adhærere tex- • VERS. 16. Mous Dei, nons pinguis, mons coagu latus, mons pinguis. Montem Dei Ecclesiam de- Humi appellat, veluti a terrenis elevatam, et con- templatione atque actionibus suis tendentem in colum. Dei etiam eam esse dicit, quasi propriam ejus eßſectam, atque in illius potestatem delapsam : pinguem etiam ob spiritualis pabuli, quod in ea est, tum abundantiam, tum etiam excellentiam ³ et deinde coagulatam, seu [ut magis poscit Græca dictio] caseatam eam esse dicit ob soliditatemn dogmatum; quæ in ea sunt. Cascus etenim sicuti a coeundo dictus est, aut a lacte coacto, ita etiam soliditatem quamdam significat. Postremo pinguem Spiritus abundantiam. Variis vero laudibus hunc nimirum ac multiplices illius virtutes. 。 Vers, 17. Quare suspicamini montes coagulatos? Ad Ecclesia inimicos est sermo. Quare, inquit, suspicamnini ? lioc est, quare opinamini, alios etiam montes caseatos, quam bunc nostrum montem ? Mons in quo beneplacitum øst Deo habitare in co. Mons, inquit, quem Deus voluit suum esse, ut illic habitaret, Hæc, inquiens, requies mea in sæculum Dsæculi ". Etenim Dominus kabitabit in finem. In finem, hoc est, perpetuo. Quid ad hoc dicent fud ? neque enim habitavit perpetuo Dominus in Sion, sed certo ac finito tantum tempore, VERS. 18. Currus Dei in infinitum multiplicatus. lectiones. tui : Caseus cnim compactus est, quod nemo ne gaverit. (37) Græce splendorem. (38) Ετυμολόγον se facit interpres noster. Quod
1α A psalm relating to Solomon. It was shown in the preamble to the book of psalms that the psalm is not by Solomon. It § 48 § 53 will now also be said that it is not spoken about Solomon. For he did not endure as long as the sun, but died, nor did he exist before the moon, nor did he rule over the ends of the earth, nor is his name before the sun. But since the name Solomon means ‘peaceful’, it is very clear that the psalm was spoken in relation to Christ who is peace as Paul says, For he is our peace, who has made both one, and has broken down the dividing wall of separation. The individual verses will show this.
β Ὁ Θεὸς, τὸ κρίμα σου τῷ βασιλεῖ δὸς, καὶ τὴν δικαιοσύνην σου τῷ υἱῷ τοῦ βασιλέως. Προεωρακὼς ὁ Δαυὶδ τὰ κατὰ Χριστὸν, παρακαλεῖ ταχῦναι ταῦτα καὶ δοθῆναι αὐτῷ ὡς ἀνθρώπῳ ἃ εἶχεν ὡς Θεός. Οὕτω γὰρ καὶ ὁ Χριστὸς εἴρηκε περὶ τοῦ Πατρὸς, ὅτι Τὴν κρίσιν πᾶσαν δέδωκε τῷ Υἱῷ· καὶ πάλιν, Ἐδόθη μοι πᾶσα ἐξουσία ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς. Βασιλέα δὲ καὶ βασιλέως υἱὸν ἐκάλεσεν αὐτὸν ὁ Δαυὶδ, ὡς Θεὸν καὶ Θεοῦ Υἱόν. Κρίμα δὲ ὀνομάζει, τὴν κρίσιν, οὗ ἐφερμηνευτικὸν, ἡ δικαιοσύνη. Ὁ γὰρ Χριστὸς ἦν μὲν κριτὴς δίκαιος ὡς Θεὸς, ἔλαβε δὲ τοῦτο καὶ ὡς ἄνθρωπος παρὰ τοῦ Πατρός· εἴρηκε γὰρ, Ἐγὼ δὲ κατεστάθην βασιλεὺς ὑπ’ αὐτοῦ. α ψάλλω MPASCBF : ψάλω [Ra] : ψαλῶ V[T].Ἐν τῷ διαστέλλειν τὸν ἐπουράνιον, βασιλεῖς Α ἐπ' αὐτῆς χιονωθήσονται ἐν Σελμών. Βασιλεῖς νῦν τοὺς ἀποστόλους ὠνόμασεν, ὡς κληρονόμους τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν· οὓς καὶ ἐν τῷ μδ' ψαλμῷ ἄρχοντας προσηγόρευσε. Προλέγει δὲ ἐνταῦθα την εἰς αὐτοὺς γενομένην ἐν τῷ καιρῷ τῆς Πεντηκοστῆς ἐπιφοίτησιν τοῦ ἁγίου Πνεύματος· φησὶν οὖν ὅτι ἐν τῷ τὸν ἐπουράνιον Θεὸν ἀποστέλλειν ἢ διαιρεῖν, καὶ διακληροῦν βασιλεῖς ἐπ' αὐτῆς· φημὶ δὴ τῆς προῤῥηθείσης κληρονομίας, ήτοι ἐστὶ τὰ ἔθνη· Πορευθέντες γὰρ, φησί, μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη. Χιονωθήσονται, ὅ ἐστι λευκανθήσονται καὶ λαμπρυνθήσονται, διὰ τῆς (37) αἴγλης τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Προσέθηκε δὲ καὶ τὸν τόπον· Σελμών γὰρ Ἱερουσαλὴμ ἐκαλεῖτο, ἔνθα ἐκάθηντο ἕως ἂν ἐνεδύσαντο δύναμιν ἐξ ὕψους. Παρατηρητέον δὲ τὴν ἐν πρόθεσιν, πολλάκις υστεροχρονίαν σημαίνουσαν, ὡς ἐπὶ τοῦ παρόντος· Ἐν τῷ διαστέλλειν γάρ, ἀντὶ τοῦ Μετὰ τὸ διαστείλαι. Ταύτην δὲ τὴν παρατήρη σιν παραδεδώκαμεν καὶ ἐν τῇ ἐπιγραφῇ τοῦ ν ψαλμοῦ. Ορος τοῦ Θεοῦ, ὄρος πῖον, ὅρος τετυρωμένον, δρος πῖον. Ορος τοῦ Θεοῦ καλεῖ τὴν Ἐκκλησίαν τῶν πιστῶν ὄρος μὲν, ὡς ὑπερκειμένην τῶν γεη- ρῶν, καὶ εἰς οὐρανὸν ἀνατεινομένην διὰ θεωρίας καὶ πράξεως· τοῦ Θεοῦ δὲ, ὡς ᾠκειωμένης τῷ Θεῷ· πῖον δὲ, διὰ τὴν δαψίλειαν καὶ εὐχρηστίαν τῆς ἐν αὐτῇ πνευματικῆς νομῆς· τετυρωμένον δὲ, διὰ τὸ συνεστὸς καὶ στερεὸν τῶν ἐν αὐτῇ δογμάτων τῆς πίστεως· πεπηγώς (38) γὰρ ὁ τυρός. Εἶτα πάλιν πίον, τῇ δαψιλείᾳ τῶν χαρισμάτων τοῦ ἁγίου Πνεύ- ματος. Εξυμνεῖ δὲ ποικίλως τὸ τοιοῦτον ὄρος, διὰ τὴν ποικιλίαν τῶν δυνάμεων αὐτοῦ. Ἵνα τί ὑπολαμβάνετε ὄρη τετυρωμένα; Πρὸς τοὺς ἐχθροὺς τῆς Ἐκκλησίας ἀποτείνεται φάσκων, ὅτι Διὰ τί ὑπολαμβάνετε ἕτερα όρη τετυρωμένα, παρὰ ταῦτα ; Τὸ ὄρος ὁ εὐδόκησεν ὁ Θεὸς κατοικεῖν ἐν αὐτῷ, Τοῦτό ἐστι τὸ ὄρος, φησὶν, ὁ ἠθέλησεν ὁ Θεὸς, εἰς τὸ κατοικεῖν ἐν αὐτῷ. Αὕτη γάρ, φησίν, ἡ κατά- παυσίς μου εἰς αἰῶνα αἰῶνος. Καὶ ὁ Κύριος κατασκηνώσει εἰς τέλος. Κατα- σκηνώσει ἐν αὐτῷ εἰς τέλος, ἀντὶ διαπαντός. Τί δ' ἂν εἴποιεν οἱ Ἰουδαῖοι περὶ τούτου; οὐκ εἰς τέλος γὰρ κατῴκησεν ἐν Σιών, ἀλλὰ ῥητὸν χρόνον. Τὸ ἅρμα τοῦ Θεοῦ μυριοπλάσιον. Εἰπὼν ἄνω · ** €69 COMMENT. IN PSALMOS. Per columbam vero, sanctum Spiritum intelligunt qui in columbæ specie super Christum descendit, cum baptizaretur. VERB. 45. Dum discernit cælestis reges super cam, quasi nive dealbabuntur in Selmon. Per reges, ipsos etiam apostolos intelligit, eo quod coli re- gnum hæreditarunt: quos etiam in Psalmo XLIV principes appellavit. Prædicit igitur futurum in die Pentecostes sancti Spiritus in apostolos ad- ventum. Quanito cœlestis, inquit, Deus mittet ac dividet, hoc est, quando sortietur reges super eam; super eam, inquam, hæreditatem, hoc est, super gentes, quæ hæreditas Christi sunt; quod tune futurum erat, quando ad apostolos dicere- tur : Euntes docete omnes gentes **, tunc reges illi, veluti nire quadam dealbabuntur, hoc est, clari ac splendidi fient, per gratiam scilicet sancti Spiritus. E locum etiam addidit, dicens : In Selman. Ipsante B autem intelligit Jerusalem, ubi post Domini assum- pionem, discipuli consederunt, donec induti sunt virtutem ex alto. Observandum est autem, quod dictio, dum, sæpenumero futurum tempus designat, ut in praesenti loco : Dum discernit, hoc est, post- quam discreverit. Hanc autem observationem tradidimus etiam in inscriptione psalmi quinqua- gesimi. C rursus appe.lat, ob charismatum ac donorum sancti montem laudat atque exornat Propheta ob varias Matth. xxviii, 18. * Psal. cxxxı, 14. Varia eum minime decebat; tutius erat adhærere tex- • VERS. 16. Mous Dei, nons pinguis, mons coagu latus, mons pinguis. Montem Dei Ecclesiam de- Humi appellat, veluti a terrenis elevatam, et con- templatione atque actionibus suis tendentem in colum. Dei etiam eam esse dicit, quasi propriam ejus eßſectam, atque in illius potestatem delapsam : pinguem etiam ob spiritualis pabuli, quod in ea est, tum abundantiam, tum etiam excellentiam ³ et deinde coagulatam, seu [ut magis poscit Græca dictio] caseatam eam esse dicit ob soliditatemn dogmatum; quæ in ea sunt. Cascus etenim sicuti a coeundo dictus est, aut a lacte coacto, ita etiam soliditatem quamdam significat. Postremo pinguem Spiritus abundantiam. Variis vero laudibus hunc nimirum ac multiplices illius virtutes. 。 Vers, 17. Quare suspicamini montes coagulatos? Ad Ecclesia inimicos est sermo. Quare, inquit, suspicamnini ? lioc est, quare opinamini, alios etiam montes caseatos, quam bunc nostrum montem ? Mons in quo beneplacitum øst Deo habitare in co. Mons, inquit, quem Deus voluit suum esse, ut illic habitaret, Hæc, inquiens, requies mea in sæculum Dsæculi ". Etenim Dominus kabitabit in finem. In finem, hoc est, perpetuo. Quid ad hoc dicent fud ? neque enim habitavit perpetuo Dominus in Sion, sed certo ac finito tantum tempore, VERS. 18. Currus Dei in infinitum multiplicatus. lectiones. tui : Caseus cnim compactus est, quod nemo ne gaverit. (37) Græce splendorem. (38) Ετυμολόγον se facit interpres noster. Quod
1β Give, O God, your judgement to the king and your justice to the son of the king. David, foreseeing the things relating to Christ, asks for them to be hastened and for him to be given as man what he possessed as God. Christ indeed also spoke thus about the Father, namely, All judgment he has given to the Son, and again, All authority in heaven and on earth has been given to me. David called him the ‘king’ and the ‘son of the king’ as God and the Son of God. ‘Judgement’ is what he calls the power of passing judgement, of which ‘justice’ is explana- tory. For on the one hand Christ was a just judge as God, and on the other hand he received this from the Father as a man, for he said, But I have been established as king by him.
Psalmus LXXXV
PG 128:879Ψαλμός 71 — Psalm 71
PG 128:723Λέγοιτο δ’ ἂν καὶ κατὰ τὸ ἀνθρώπινον βασιλεὺς μὲν, ὡς ἐκ βασιλικῆς φυλῆς καταγόμενος, ἐπεὶ καὶ χριστός· βασιλέως δὲ υἱὸς, ὡς τοῦ Δαυὶδ υἱός· Βίβλος γὰρ, φησὶ, γενέσεως ᾽Ιησοῦ Χριστοῦ, υἱοῦ Δαυίδ. 2 Κρίνειν τὸν λαόν σου ἐν δικαιοσύνῃ καὶ τοὺς πτωχούς σου ἐν κρίσει. Τοῦτο, αἰτία ἐστὶ τῆς εὐχῆς· ἵνα κρίνῃ, φησί. Λαὸν δὲ λέγει, τοὺς Χριστιανούς· ὁ γὰρ τοῦ Υἱοῦ λαὸς καὶ τοῦ Πατρός ἐστι. Τοὺς αὐτοὺς δὲ καλεῖ καὶ πτωχοὺς τοῦ Θεοῦ, ὡς διὰ Θεὸν πτωχεύσαντας. Δικαιοσύνην δὲ νοήσεις, τὴν μέλλουσαν κρίσιν, ἐν ᾗ ἀποδώσει ἑκάστῳ τὰ πρὸς ἀξίαν, ὃ καὶ προϊὼν ἐδήλωσεν, ἐπαγαγὼν τὸ, ἐν κρίσει· κρίνειν δὲ αὐτοὺς μετά τε τοῦ διαβόλου καὶ τῶν ᾽Ιουδαίων καὶ τῶν ἄλλων ἐχθρῶν τῆς πίστεως. Ἄλλοι δέ φασι λαὸν μὲν, τὸν ᾽Ιουδαϊκὸν, τόν ποτε τοῦ Θεοῦ ὄντα, πτωχοὺς δὲ, τὸν νέον λαὸν, τὸν ἐξ ἐθνῶν. Περὶ δὲ πτωχείας αὐτοῦ, εἰρήκαμεν ἐν τῷ θ΄ καὶ ἐν τῷ ια΄ ψαλμῷ. Κρίνειν δὲ αὐτοὺς, καὶ τοὺς μὲν, δικαίως καταδικάσαι, τοὺς δὲ, δικαιῶσαι. 3 Ἀναλαβέτω τὰ ὄρη εἰρήνην τῷ λαῷ, καὶ οἱ βουνοὶ δικαιοσύνην. Κατὰ λόγον προσωποποιΐας, ἐγκελεύεται τοῖς ὄρεσι μὲν ἀναλαμβάνειν εἰρήνην πρὸς τὸν λαὸν τοῦ Χριστοῦ, τοῖς δὲ βουνοῖς δικαιοσύνην· καὶ τὰ μὲν, εἰρηνικὴν αὐτῷ παρέχειν δίαιταν, ἀπωσάμενα τοὺς στασιαστὰς δαίμονας, τοὺς δὲ, δικαίως αὐτοῖς δουλεύειν, ὡς δούλοις τοῦ Κτίστου. Διὰ δὲ τῶν ὀρέων καὶ τῶν βουνῶν, ὡς ὑπερεχόντων, πᾶσαν τὴν γῆν συμπεριέλαβεν, εἰς ἣν ἔμελλον κατοικεῖν οἱ ἀναχωρηταὶ καὶ ἀσκηταὶ καὶ στρατιῶται Χριστοῦ. Ἢ ὄρη μὲν νοήσεις, τοὺς ἀρχαγγέλους, | ὡς ὑπερέχοντας τῶν ἀγγέλων, βουνοὺς δὲ, τοὺς ἀγγέλους, ὡς ὑποβεβηκότας αὐτοῖς. Ὑπερηρμένοι δέ εἰσι καὶ οὗτοι κἀκεῖνοι τῶν γηΐνων, ὡς τὰ ὄρη καὶ οἱ βουνοὶ τῆς γῆς, οὓς καὶ προτρέπεται εἰρηνεύειν τοῦ λοιποῦ πρὸς τὸν λαὸν τοῦ Χριστοῦ, καὶ δικαίως αὐτῷ προσφέρεσθαι, ὡς κληρονομίᾳ τοῦ Δεσπότου. Πρότερον γὰρ ἦσαν ἐκπεπολεμωμένοι τούτῳ τῷ λαῷ, διὰ τὴν ἀσέβειαν. Ἢ ὄρη μὲν, οἱ βασιλεῖς καὶ ἡγεμόνες, βουνοὶ δὲ, οἱ ὑποβεβηκότες ἄρχοντες· πολλοὶ γὰρ τοιοῦτοι πρὸς τὴν πίστιν ἦλθον, εἰρηνεύσαντες καὶ δικαίως τῷ λαῷ τοῦ Χριστοῦ χρησάμενοι. α Κρινεῖ τοὺς πτωχοὺς τοῦ λαοῦ καὶ σώσει τοὺς υἱοὺς τῶν πενήτων. Πτωχοὺς τοῦ λαοῦ φασι, τοὺς παχυτέρους τῶν ᾽Ιουδαίων, πτωχοὺς ὄντας εἰς σύνεσιν, οἷα γυμνῷ τῷ γράμματι τοῦ νόμου παραμένοντας καὶ πρὸς τὸν ἐγκεκρυμμένον πλοῦτον τοῦ Πνεύματος οὐ δυναμένους παρακύπτειν· υἱοὺς δὲ πενήτων, τοὺς πεπιστευκότας εἰς Χριστὸν, ὧν οἱ πατέρες, πένητες ἦσαν εἰς εὐσέβειαν, τὸν τῆς 25 δικαιοσύνη δέ MSCBF : δικαιοσύνη δὲ Θεοῦ PV.
It may also be said according to his humanity: one the one hand he is a ‘king’ as descended from a royal tribe and as ‘anointed’, and on the other hand he is the ‘son of the king’ as the son of David, for it is written, The book of the generation of Jesus Christ, son of David. 2 To judge your people in justice and your poor in judgement. This is the reason for the prayer: so that you may make judgement, he says. ‘Your people’ is what he calls the Christians, for the people of the Son is also that of the Father. He also calls them God’s poor, as having become poor on account of God. By ‘justice’ you will understand the Last Judgement at which he will reward each accord- ing to his deserts, which he then proceeded to clarify by adding ‘in judgement’. To judge them along with both the devil and the Jews and the other enemies of the faith. Others say that ‘people’ is the Jewish people, once being the people of God, and ‘poor’ are the new people from among the nations. About the poverty of the new people from among the nations we spoke in the ninth and in the eleventh psalm. To judge them, and to justly condemn the ones and to justify the others. 3 Let the mountains take in hand peace for the people and the hills justice. By the figure of personification he commands the mountains to take in hand peace for the people of Christ and the hills to take in hand justice, the ones by affording them a peaceful abode, having expelled the seditious demons, and the others, by serving them justly as serv- ants of their Maker. By the mountains and the hills, as the higher parts, he included the whole earth in which anchorites and ascetics and soldiers of Christ would later dwell. Or else you will understand ‘mountains’ as the archangels, as being higher than the angels, and ‘hills’ as the angels, as being subordinate to them. Both the former and the latter are raised above earthly things as mountains and hills are raised above the earth. He urges them to bring peace henceforth to the people of Christ and to behave justly towards them as the Master’s inheritance. For formerly they were at bitter feud with this people on account of their impiety. Or ‘mountains’ are the kings and princes, and ‘hills’ are the subordinate rulers, for many such came to the faith, bringing peace and dealing justly with the people of Christ. 4α He will judge the poor among the people and will save the sons of the needy. They say that the ‘poor among the people’ are the more thick-witted among the Jews, being poor in understanding, as remaining with the bare letter of the law and being unable to see into the hidden wealth of the Spirit. The ‘sons of the needy’ are, they say, those who have believed in Christ, the fathers of whom were wanting in piety, not possessing the wealth of true knowledge of God, or else the ‘sons of the needy’ are to be regarded as the disciples of the
ἀληθοῦς θεογνωσίας πλοῦτον οὐκ ἔχοντες· ἢ καὶ τοὺς μαθητὰς τῶν ἀποστόλων, υἱοὺς πενήτων οἰητέον· ἁλιεῖς γὰρ καὶ εὐτελεῖς τὸ φαινόμενον ἦσαν οἱ ἀπόστολοι· ἐκείνους μὲν οὖν κατακρινεῖ, ὡς ἀπιστήσαντας, τούτους δὲ σώσει, ὡς πιστεύσαντας.
Apostles, for the Apostles were mean in outward appearance. He will therefore condemn the former as having failed to believe, while he will save the latter as having believed.
PG 128:725β Καὶ ταπεινώσει συκοφάντην. Τὸν διάβολον, ὃς αὐτὸν τὸν Θεὸν πρῶτον ἐσυκοφάντησε, φήσας διὰ φθόνον αὐτὸν ἀπαγορεῦσαι τοῦ φυτοῦ τὴν μετάληψιν. Καὶ πάντας δὲ συκοφαντεῖ καὶ διαβάλλει· διὸ καὶ διάβολος φερωνύμως κέκληται.
4β And he will humble the false accuser. The devil, who first falsely accused God himself, saying that on account of jealousy he had forbidden the tasting of the tree, and indeed he falsely accuses all people and ‘sets at variance’ [διαβάλλει], and hence he bears the name of ‘devil’ [διάβολος].
5 Καὶ συμπαραμενεῖ τῷ ἡλίῳ καὶ πρὸ τῆς σελήνης γενεὰς γενεῶν. Βουλόμενος ἐμφῆναι τό τε ἄναρχον καὶ τὸ ἀτελεύτητον τοῦ Χριστοῦ κατὰ τὴν θεότητα, παρέβαλεν αὐτὰ τοῖς μεγάλοις φωστῆρσιν, οὐχ εὑρίσκων ἐν τῇ ὁρατῇ κτίσει ἑτέρας εἰκόνας ἐπισημοτέρας καὶ διαρκεστέρας. Συμπαραμενεῖ γὰρ, φησὶ, τῷ ἡλίῳ, τουτέστιν, ἔσται μέχρις ἔστιν ὁ ἥλιος. ᾽Ιδίωμα δὲ τῆς Γραφῆς τὸ, μέχρι μέν τινος ὁρίζειν, τὸ δὲ ἑξῆς, μὴ ἀναίνεσθαι, ὡς ἐν ἑτέροις ἐροῦμεν πλατύτερον· ἀλλ’ οὕτω μὲν, τὸ ἀτελεύτητον. Ps 109.δ Εἶτα καὶ περὶ τοῦ ἀνάρχου φησὶν, ὅτι καὶ πρὸ τῆς σελήνης ἦν· τὸ δὲ γενεὰς γενεῶν, ἀντὶ τοῦ, διαστήματα διαστημάτων, ἤγουν διαστήματα ἄπειρα, γενεὰν καλῶν, διάστημα χρόνου, ὅσον ἂν ζῇ γένος, εἴτουν ἄνθρωπος. Ἔστι δὲ καὶ ἄλλως εἰπεῖν ἥλιον, τὴν θεότητα· ὃ γὰρ ἐν τοῖς αἰσθητοῖς, ἥλιος, τοῦτο ἐν τοῖς νοητοῖς, Θεὸς, κατὰ τὸν Θεολόγον Γρηγόριον· ᾗτινι θεότητι, συμπαραμενεῖ ἡ PG36.364B ἀνθρωπότης, ἅπαξ ἑνωθεῖσα αὐτῇ, καὶ οὐδέποτε αὐτῆς χωρισθήσεται. Εἶτα σελήνην νοήσεις, τὴν Ἐκκλησίαν τῶν πιστῶν, ἧς πρὸ προσώπου καὶ ἐνώπιον, ὁ Χριστὸς ἔσται· γενεὰς γενεῶν, τουτέστιν, ἀεί. Ὥσπερ γὰρ ἡ σελήνη τὸ φῶς ἀπὸ τοῦ ἡλίου λαμβάνει, οὕτω καὶ αὕτη τὸ νοητὸν φῶς ἀπὸ τοῦ Ἡλίου τῆς δικαιοσύνης Χριστοῦ, καὶ καταυγάζει τοὺς ἐν νυκτὶ τῆς πλάνης, καὶ τὴν εὐθεῖαν ὁδὸν ὑποδείκνυσι.
5 And he will endure as long as the sun and before the moon generations of generations. Wishing to indicate both the beginninglessness and endlessness of Christ in his divinity he compared these with the great luminaries, not finding any other more notable and more long-enduring images in the visible creation. For he will endure as long as the sun, he says, that is, he will be as long as the sun exists. It is an idiom of Scripture to define up to a certain point, but not to deny what follows, as we shall say elsewhere more fully. Such then is the endlessness. Ps 109.1δ Then he speaks about the beginninglessness, namely, that he was before the moon; the ‘generations of generations’, is in the sense of, intervals of intervals, namely, an infinite num- ber of intervals, calling a ‘generation’ the interval of time a single generation, that is, a man, may live. The sun can be interpreted in a different way as the divinity, for what the sun is for sensi- ble reality God is for intelligible reality, as Gregory the Theologian says. The humanity will PG36.364B remain as long as this divinity, once having been united to it, and will never be separated from it. Then you will understand the moon as the Church of the faithful, before whose face will stand Christ facing her; ‘generations of generations’, that is, for ever. For just as the moon receives light from the sun, so the Church receives the intelligible light from Christ the Son of Justice and shines on those in the night of error and shows them the straight way.
6 Καταβήσεται ὡς ὑετὸς ἐπὶ πόκον καὶ ὡσεὶ σταγὼν ἡ στάζουσα ἐπὶ τὴν γῆν. Tὸ λεληθὸς ἐνταῦθα μηνύεται τῆς τοῦ Λόγου σαρκώσεως, καταβάντος ἀνεπαισθήτως ἐπὶ τὴν νηδὺν τῆς Παρθένου. Ὁ γὰρ ὑετὸς ἀψοφητὶ κάτεισιν ἐπὶ τὸν πόκον, ὁμοίως δὲ καὶ ἡ σταγὼν ἐπὶ τὴν γῆν. Σταγὼν δέ ἐστιν, ἡ πρὸ τοῦ νείφειν, σποράδην καὶ ἐκ διαλειμμάτων κατερχομένη. |
6 He will descend like rain upon a fleece and like a drop dropping on the earth. Here is disclosed the imperceptibility of the incarnation of the Word, having descended unperceived on the Virgin’s womb. For the rain descends soundlessly on the fleece as does the drop on the earth. The drop is that which comes down here and there and at intervals before it starts to snow.
7 Ἀνατελεῖ ἐν ταῖς ἡμέραις αὐτοῦ δικαιοσύνη καὶ πλῆθος εἰρήνης ἕως οὗ ἀνταναιρεθῇ ἡ σελήνη. Γεννηθέντος γὰρ τοῦ Χριστοῦ, αἱ διάφοροι τοπαρχίαι τῶν ἐθνῶν εἰς μοναρχίαν τὴν τῶν ῾Ρωμαίων περιέστησαν. Ἐξῆλθε γὰρ, φησὶ, δόγμα παρὰ Καίσαρος Αὐγούστου 514-15 Χριστὸς ἔσται· γενεὰς MSCBF : Χριστός ἐστιν, εἰς γενεὰς P. 515 γάρ MSCBF : δέ PV.
7 Justice and abundance of peace will dawn in his days until the moon will be done away with in return. For at the birth of Christ the various local rulers of the nations came under the monarchy of the Romans. For it is written, A decree went out from Caesar Augustus that all the world
PG 128:727ἀπογράφεσθαι πᾶσαν τὴν οἰκουμένην. Τότε τοίνυν ἐκέχρηντο δικαιοσύνῃ καὶ εἰρήνῃ πρὸς ἀλλήλας αἱ τὸ πρὶν πολέμιαι πόλεις, ὑπὸ μιᾶς ἰθυνόμεναι βασιλείας. Ἀνταναίρεσιν δὲ τῆς σελήνης, εἴτουν ἀναίρεσιν καλεῖ, τὴν ἐν τῇ συντελείᾳ τοῦ κόσμου παῦσιν αὐτῆς· Ὁ ἥλιος γὰρ, φησὶ, σκοτισθήσεται, καὶ ἡ σελήνη οὐ δώσει τὸ φέγγος αὐτῆς· τῆς ἀντί προθέσεως περιττῆς κειμένης, ὡς ἐν τῷ ζ΄ ψαλμῷ παραδεδώκαμεν. Εἰ δὲ μὴ μέχρι συντελείας δικαιοσύνη καὶ εἰρήνη παραμενεῖ πᾶσιν, ἀλλὰ πολλαῖς τέως πόλεσιν ἀποσωθήσεται· οὐ γὰρ περὶ καθόλου δικαιοσύνης ἢ εἰρήνης εἶπε. Καὶ ἄλλως δὲ δικαιοσύνην εἴποις ἂν καὶ εἰρήνην πρὸς τὸν Θεόν· ἐν ταῖς ἡμέραις γὰρ τοῦ Χριστοῦ, δικαίως, εἴτουν ἀξίως, ἡ μακαρία Τριὰς τῆς μιᾶς Θεότητος προσεκυνήθη, καὶ εἰρήνη τῶν οὐρανίων καὶ ἐπιγείων ἐγένετο· αἵτινες καὶ διατηρηθήσονται μέχρι συντελείας.τος ἐμνημόνευσεν. Εἶεν δ' ἂν ἅρμα Θεοῦ πάντες οἱ τὸν χαλινὸν τῆς πίστεως δεξάμενοι, καὶ ὑποζυγέντες τῷ Χριστῷ ζυγῷ τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἐπιβάτην και ἡνίοχον, αὐτὴν ἔχοντες. Τοῦτο δὲ τὸ ἅρμα κυριο πλάσιον εἶναι λέγει, τοῦ παλαιοῦ ἅρματος τῶν ἐν Ἰουδαίοις δικαίων. Οδοποιήσατε τῷ ἐπιβεβηκότι, νῦν οἰκείως, ἅρμα Χιλιάδες ευθηνούντων. Λείπει τὸ εἰσίν· εὐθη- νούντων δὲ, τῇ καρποφορίᾳ τῶν ἀρετῶν. Κύριος ἐν αὐτοῖς ἐν Σινὰ ἦν ἐν τῷ ἁγίῳ. Λεί πει δὲ τὸ ὅς, ἵνα ᾗ τοιοῦτον· Κύριος ἐν αὐτοῖς ἐστιν, ὃς ἐν τῷ Σινὰ ἦν πάλαι τῷ ἁγίῳ. Περιστευ ούσης τῆς ἐν τῷ ἁγίῳ προθέσεως· εἷς γὰρ ὁ καὶ ἐκεῖ καὶ ἐνταῦθα νομοθετῶν· ἅγιον δὲ τὸ Σινᾶ, ὡς ἁγιασθὲν, τῇ ἐπιδημίᾳ τοῦ Θεοῦ, καὶ ὡς θεῷ ἀνα- κείμενον. Ανέβης εἰς ὕψος, ᾐχμαλώτευσας αιχμαλω σίαν. Εἰς τὸ ὕψος τοῦ σταυροῦ. Η εἰς τὸν οὐρανὸν, ἐν τῷ καιρῷ τῆς ᾿Αναλήψεως· Ανέβης δὲ, διὰ τὸ ἑκούσιον τῆς ἀναβάσεως. Τῷ δόρατι δὲ τοῦ σταυροῦ καθελὼν τὸν τυραννοῦντα διάβολον, ήχμαλώτευσας τὴν αἰχμαλωσίαν τῶν ἐθνῶν ἣν ἐκεῖνος πρότερον ᾐχμαλώτευσεν ἑαυτῷ ταῦτα καταδουλωσάμενος. Εξ ρηκε γὰρ ὁ Χριστός· "Οταν ὑψωθῶ, ἑλκύσω πάν τα πρὸς ἐμαυτόν. *Ελαβες δόματα ἐν ἀνθρώποις. Ὁ δὲ Ἀπόστολος, Δόματα ἔδωκεν, εἶπεν. ᾿Αμφότερα δὲ γεγένηνται· λαμβάνων γὰρ παρὰ τῶν προσιόντων πίστιν καὶ εὐχαριστίαν, ἐδίδου χαρίσματα διάφορα. Και γὰρ ἀπειθοῦντας τοῦ κατασκηνώσαι. Καὶ γὰρ αὐτοὺς ἐκείνους ἔλαβες, τοὺς πρότερον ἀπει θοῦντας ἀνθρώπους, ἔλαβες δὲ αὐτοὺς, ἐπὶ τῷ κατασκηνώσαι ἐν αὐτοῖς (39), γενομένοις ἄξιόν σου κατοικητήριον. Κύριος ὁ Θεὸς εὐλογητὸς, ευλογητός Κύριος ἡμέραν καθ' ἡμέραν. Ορα τὸν περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος λόγον· Κύριος, καὶ ὁ Θεὸς, καὶ Κύριος. Οὕτω γὰρ καὶ Μωσῆς· εἴρηκεν· 'Ακους, Ἰσραήλ - Κύριος ὁ Θεός σου, Κύριος εἷς ἐστιν. Εἰπὼν δὲ ὅτι εὐφημητέος ἐστὶν ἡμέραν, ᾗ συνεξακούεται, τὸ Ανὰ πᾶσαν, ἐσαφήνισε την δυσχέρειαν τῶν λέξεων, προσθεὶς, τὸ Καθ' ἡμέραν· τινὲς δὲ τὸ Ημέραν καθ' ἡμέραν, ἁπλῶς νοοῦσιν, ἀντὶ τοῦ Ἡμέρας ἐξ ἡμέρας. Ο ἐστιν, ἀεὶ, κατὰ διαδοχὴν ἡμερῶν. Κατευοδώσαι ἡμῖν ὁ Θεὸς τῶν σωτηρίων ἡμῶν, ὁ Θεὸς ἡμῶν, ὁ Θεὸς τοῦ σώζειν. Ορα κανταῦθα τὸν περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος λόγον. Τρὶς γὰρ τέθει ται τὸ, Ο Θεός. Οὐκ ἀπεικὸς δὲ καὶ σωτηρίων, περισπωμένως ἀναγινώσκειν. Ουδετέρως μὲν γὰρ EUTHYMII ZIGABENI Cum superius dixerit : Iter facile ei qui ascendit A super occasus, nunc in specie, currus Dei meminit. Per currum vero Dei, eos omnes intelligere possu- mus, qui fidei habenas suscepere, quique ad suave Christi jugum juncti sunt, ascensoremque et alt- rigam eum habent, Hujusmodi enim homines, currus Dei dici possunt : quin imo et currus multiplicatus ab antiquo illo justorum curru, qui inter Judæos erant. Millia abundantium. Subintellige` verbum sunt. Abundantium vero ubertate ac fertilitate virtu- tum. Dominus in eis in Sina erat in sancto. Subin- tellige relativum, qui, ut sit sensus: Ille Dominus in eis est, qui olim erat in sancto Sina, et abundat altera præpositio, in. Unus igitur atque idem Deus est ille, qui tunc in Sina, et qui modo legem sta tuit Sanctum autem Sina appellat, veluti sancti- ficatum ipsius Dei praesentia, atque ei dicatum. VERS. 19. Ascendisti in altum, captivasti captivi- tatem. In altum, hoc est, in crucem, vel in cœlum. Ascensus autem hic, libertatem ostendit, dum ait : Ascendisti, sponte tua nimirum. Tu etiam ipsum diabolum, qui tyrannidem in nos exercebat, crucis jaculo coufodisti, et gentium captivitatem capti- vasti, quam ille antea captivaverat, eos sibi in · servitutem redigens. Propterea ipse Dominus alibi ait : Cum autem exaltatus fuero a terra, omnia trakami ad me 48. B Cepisti dona in hominibus. Verum apostolus C Paulus hunc referens versiculum “, non Cepisti, ", ait, sed Dedisti, et utrumque factum est. Nam ab iis qui ad se accedunt Deus fidem et gratiarum actionem capit, et eis contra multiplicia tribuit charismatum dona. Etenim non credentes ut inhabitares. Accepisti enim eos homines, qui primum non credebant. Accepisti autem eos, ut inhabitares in eis, si te dignum effecti essent habitaculum. VERS. 20, 21. Dominus Deus benedictus, bene- dictus Dominus de die in diem. Vide sermonem de sancta Trinitate : Dominus Deus et Dominus. Sic enim Moyses dixerat: Audi, Israel : Dominus Deus · tuus Deus unus est s. Et cum laudandumn eum D esse dixisset de die, hoc est, per totam diem, di- ctionum obscuritatem declaravit, addens, In diem. verba hac, De die in diem, simpliciter intelligunt, Alii autem pro, Semper, et per dierum succes- sionem. Prosperum iter nobis faciat Deus salutarium nos- trorum, Deus noster, Deus salutis. Hoc etiam in loco contemplari licet sermonem de Trinitate. Nam ter hic invocatur Dei nomen. Et quia in Græca le- ctione dictio salutarium, et dictio salutum, solo ac- so Deut. vi, 4. Varia lectiones. ** Joan. x1, 32. » Ephes. 1, 8. (39) Grace factis dignum te habitaculum.
should be registered. Then the formerly warring cities enjoyed peace and justice towards one another, being guided under one kingship. The doing away with the moon in return, namely, the doing away of the moon, is what he calls its cessation at the consummation of the world, for it is written, The sun will be darkened, and the moon will not give its light, the words ‘in return’ being redundant, as we noted in the seventh psalm. Even though justice and peace will not remain in all cities until the consum- mation, but in many cities for a time it will be preserved, for he did not speak of universal justice and peace. And moreover you may speak of justice and peace towards God, for in the days of Christ the blessed Trinity of the one Divinity was worshipped justly, that is, worthily, and peace prevailed between the things of heaven and the things of earth, which justice and peace will be preserved until the consummation.
α Καὶ κατακυριεύσει ἀπὸ θαλάσσης ἕως θαλάσσης. Θάλασσαν καὶ θάλασσαν λέγει, διὰ τὰ πλήθη τῶν ὑδάτων, τόν τε ἑῷον ᾽Ωκεανὸν καὶ τὸν ἑσπέριον, οἵ εἰσι πέρατα τῆς οἰκουμένης εἰς μῆκος· καὶ αὖθις εἰς πλάτος, τὸν Hom Il. ἀρκτικὸν καὶ τὸν μεσημβρινόν. Φασὶ γὰρ τὸν ᾽Ωκεανὸν κύκλῳ περιῤῥέειν τὴν γῆν. Σ 399τος ἐμνημόνευσεν. Εἶεν δ' ἂν ἅρμα Θεοῦ πάντες οἱ τὸν χαλινὸν τῆς πίστεως δεξάμενοι, καὶ ὑποζυγέντες τῷ Χριστῷ ζυγῷ τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἐπιβάτην και ἡνίοχον, αὐτὴν ἔχοντες. Τοῦτο δὲ τὸ ἅρμα κυριο πλάσιον εἶναι λέγει, τοῦ παλαιοῦ ἅρματος τῶν ἐν Ἰουδαίοις δικαίων. Οδοποιήσατε τῷ ἐπιβεβηκότι, νῦν οἰκείως, ἅρμα Χιλιάδες ευθηνούντων. Λείπει τὸ εἰσίν· εὐθη- νούντων δὲ, τῇ καρποφορίᾳ τῶν ἀρετῶν. Κύριος ἐν αὐτοῖς ἐν Σινὰ ἦν ἐν τῷ ἁγίῳ. Λεί πει δὲ τὸ ὅς, ἵνα ᾗ τοιοῦτον· Κύριος ἐν αὐτοῖς ἐστιν, ὃς ἐν τῷ Σινὰ ἦν πάλαι τῷ ἁγίῳ. Περιστευ ούσης τῆς ἐν τῷ ἁγίῳ προθέσεως· εἷς γὰρ ὁ καὶ ἐκεῖ καὶ ἐνταῦθα νομοθετῶν· ἅγιον δὲ τὸ Σινᾶ, ὡς ἁγιασθὲν, τῇ ἐπιδημίᾳ τοῦ Θεοῦ, καὶ ὡς θεῷ ἀνα- κείμενον. Ανέβης εἰς ὕψος, ᾐχμαλώτευσας αιχμαλω σίαν. Εἰς τὸ ὕψος τοῦ σταυροῦ. Η εἰς τὸν οὐρανὸν, ἐν τῷ καιρῷ τῆς ᾿Αναλήψεως· Ανέβης δὲ, διὰ τὸ ἑκούσιον τῆς ἀναβάσεως. Τῷ δόρατι δὲ τοῦ σταυροῦ καθελὼν τὸν τυραννοῦντα διάβολον, ήχμαλώτευσας τὴν αἰχμαλωσίαν τῶν ἐθνῶν ἣν ἐκεῖνος πρότερον ᾐχμαλώτευσεν ἑαυτῷ ταῦτα καταδουλωσάμενος. Εξ ρηκε γὰρ ὁ Χριστός· "Οταν ὑψωθῶ, ἑλκύσω πάν τα πρὸς ἐμαυτόν. *Ελαβες δόματα ἐν ἀνθρώποις. Ὁ δὲ Ἀπόστολος, Δόματα ἔδωκεν, εἶπεν. ᾿Αμφότερα δὲ γεγένηνται· λαμβάνων γὰρ παρὰ τῶν προσιόντων πίστιν καὶ εὐχαριστίαν, ἐδίδου χαρίσματα διάφορα. Και γὰρ ἀπειθοῦντας τοῦ κατασκηνώσαι. Καὶ γὰρ αὐτοὺς ἐκείνους ἔλαβες, τοὺς πρότερον ἀπει θοῦντας ἀνθρώπους, ἔλαβες δὲ αὐτοὺς, ἐπὶ τῷ κατασκηνώσαι ἐν αὐτοῖς (39), γενομένοις ἄξιόν σου κατοικητήριον. Κύριος ὁ Θεὸς εὐλογητὸς, ευλογητός Κύριος ἡμέραν καθ' ἡμέραν. Ορα τὸν περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος λόγον· Κύριος, καὶ ὁ Θεὸς, καὶ Κύριος. Οὕτω γὰρ καὶ Μωσῆς· εἴρηκεν· 'Ακους, Ἰσραήλ - Κύριος ὁ Θεός σου, Κύριος εἷς ἐστιν. Εἰπὼν δὲ ὅτι εὐφημητέος ἐστὶν ἡμέραν, ᾗ συνεξακούεται, τὸ Ανὰ πᾶσαν, ἐσαφήνισε την δυσχέρειαν τῶν λέξεων, προσθεὶς, τὸ Καθ' ἡμέραν· τινὲς δὲ τὸ Ημέραν καθ' ἡμέραν, ἁπλῶς νοοῦσιν, ἀντὶ τοῦ Ἡμέρας ἐξ ἡμέρας. Ο ἐστιν, ἀεὶ, κατὰ διαδοχὴν ἡμερῶν. Κατευοδώσαι ἡμῖν ὁ Θεὸς τῶν σωτηρίων ἡμῶν, ὁ Θεὸς ἡμῶν, ὁ Θεὸς τοῦ σώζειν. Ορα κανταῦθα τὸν περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος λόγον. Τρὶς γὰρ τέθει ται τὸ, Ο Θεός. Οὐκ ἀπεικὸς δὲ καὶ σωτηρίων, περισπωμένως ἀναγινώσκειν. Ουδετέρως μὲν γὰρ EUTHYMII ZIGABENI Cum superius dixerit : Iter facile ei qui ascendit A super occasus, nunc in specie, currus Dei meminit. Per currum vero Dei, eos omnes intelligere possu- mus, qui fidei habenas suscepere, quique ad suave Christi jugum juncti sunt, ascensoremque et alt- rigam eum habent, Hujusmodi enim homines, currus Dei dici possunt : quin imo et currus multiplicatus ab antiquo illo justorum curru, qui inter Judæos erant. Millia abundantium. Subintellige` verbum sunt. Abundantium vero ubertate ac fertilitate virtu- tum. Dominus in eis in Sina erat in sancto. Subin- tellige relativum, qui, ut sit sensus: Ille Dominus in eis est, qui olim erat in sancto Sina, et abundat altera præpositio, in. Unus igitur atque idem Deus est ille, qui tunc in Sina, et qui modo legem sta tuit Sanctum autem Sina appellat, veluti sancti- ficatum ipsius Dei praesentia, atque ei dicatum. VERS. 19. Ascendisti in altum, captivasti captivi- tatem. In altum, hoc est, in crucem, vel in cœlum. Ascensus autem hic, libertatem ostendit, dum ait : Ascendisti, sponte tua nimirum. Tu etiam ipsum diabolum, qui tyrannidem in nos exercebat, crucis jaculo coufodisti, et gentium captivitatem capti- vasti, quam ille antea captivaverat, eos sibi in · servitutem redigens. Propterea ipse Dominus alibi ait : Cum autem exaltatus fuero a terra, omnia trakami ad me 48. B Cepisti dona in hominibus. Verum apostolus C Paulus hunc referens versiculum “, non Cepisti, ", ait, sed Dedisti, et utrumque factum est. Nam ab iis qui ad se accedunt Deus fidem et gratiarum actionem capit, et eis contra multiplicia tribuit charismatum dona. Etenim non credentes ut inhabitares. Accepisti enim eos homines, qui primum non credebant. Accepisti autem eos, ut inhabitares in eis, si te dignum effecti essent habitaculum. VERS. 20, 21. Dominus Deus benedictus, bene- dictus Dominus de die in diem. Vide sermonem de sancta Trinitate : Dominus Deus et Dominus. Sic enim Moyses dixerat: Audi, Israel : Dominus Deus · tuus Deus unus est s. Et cum laudandumn eum D esse dixisset de die, hoc est, per totam diem, di- ctionum obscuritatem declaravit, addens, In diem. verba hac, De die in diem, simpliciter intelligunt, Alii autem pro, Semper, et per dierum succes- sionem. Prosperum iter nobis faciat Deus salutarium nos- trorum, Deus noster, Deus salutis. Hoc etiam in loco contemplari licet sermonem de Trinitate. Nam ter hic invocatur Dei nomen. Et quia in Græca le- ctione dictio salutarium, et dictio salutum, solo ac- so Deut. vi, 4. Varia lectiones. ** Joan. x1, 32. » Ephes. 1, 8. (39) Grace factis dignum te habitaculum.
8α And he will have dominion from sea to sea. He says sea and sea on account of the multitude of waters, both the Eastern Ocean and the Western Ocean, which are the ends of the inhabited world in length and again in breadth the [Hom Il. Arctic Ocean and the Southern Ocean, for they say the Ocean flows around the earth in a circle. Σ 399]
β Καὶ ἀπὸ ποταμῶν ἕως περάτων τῆς οἰκουμένης. Tὸ αὐτὸ δηλοῖ καὶ οὗτος ὁ στίχος· ἃ γὰρ ἐν ἐκείνῳ θαλάσσας ἐκάλεσε, ταῦτα ἐν τούτῳ ποταμοὺς εἶπεν, ὡς μέρη τοῦ ᾽Ωκεανοῦ ποταμοῦ· πέρατα δὲ τῆς οἰκουμένης, ἀπὸ μὲν τοῦ ἑῴου ᾽Ωκεανοῦ, ὁ ἑσπέριος, ἀπὸ δὲ τοῦ ἀρκτῴου, ὁ μεσημβρινὸς, καὶ αὖθις ἐναλλὰξ, ἵν’ εἴποις, καὶ ἀπὸ ποταμῶν ἕως ποταμῶν. Καὶ ἄλλως δὲ, ποταμοὺς μὲν νῦν, τὸν ᾽Ιορδάνην νοήσεις, πληθυντικὸν ἀντὶ ἑνικοῦ, κατὰ τὴν Ἑβραΐδα διάλεκτον· ἀπὸ τοῦ ποταμοῦ γὰρ τούτου κατακυριεύειν ἤρξατο τῶν πιστευόντων ὁ Χριστὸς, ὅτε τοῦ παναγίου Πνεύματος ἐν εἴδει περιστερᾶς κατιόντος, ὁ Πατὴρ τῷ Υἱῷ προσεμαρτύρησεν ἄνωθεν.τος ἐμνημόνευσεν. Εἶεν δ' ἂν ἅρμα Θεοῦ πάντες οἱ τὸν χαλινὸν τῆς πίστεως δεξάμενοι, καὶ ὑποζυγέντες τῷ Χριστῷ ζυγῷ τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἐπιβάτην και ἡνίοχον, αὐτὴν ἔχοντες. Τοῦτο δὲ τὸ ἅρμα κυριο πλάσιον εἶναι λέγει, τοῦ παλαιοῦ ἅρματος τῶν ἐν Ἰουδαίοις δικαίων. Οδοποιήσατε τῷ ἐπιβεβηκότι, νῦν οἰκείως, ἅρμα Χιλιάδες ευθηνούντων. Λείπει τὸ εἰσίν· εὐθη- νούντων δὲ, τῇ καρποφορίᾳ τῶν ἀρετῶν. Κύριος ἐν αὐτοῖς ἐν Σινὰ ἦν ἐν τῷ ἁγίῳ. Λεί πει δὲ τὸ ὅς, ἵνα ᾗ τοιοῦτον· Κύριος ἐν αὐτοῖς ἐστιν, ὃς ἐν τῷ Σινὰ ἦν πάλαι τῷ ἁγίῳ. Περιστευ ούσης τῆς ἐν τῷ ἁγίῳ προθέσεως· εἷς γὰρ ὁ καὶ ἐκεῖ καὶ ἐνταῦθα νομοθετῶν· ἅγιον δὲ τὸ Σινᾶ, ὡς ἁγιασθὲν, τῇ ἐπιδημίᾳ τοῦ Θεοῦ, καὶ ὡς θεῷ ἀνα- κείμενον. Ανέβης εἰς ὕψος, ᾐχμαλώτευσας αιχμαλω σίαν. Εἰς τὸ ὕψος τοῦ σταυροῦ. Η εἰς τὸν οὐρανὸν, ἐν τῷ καιρῷ τῆς ᾿Αναλήψεως· Ανέβης δὲ, διὰ τὸ ἑκούσιον τῆς ἀναβάσεως. Τῷ δόρατι δὲ τοῦ σταυροῦ καθελὼν τὸν τυραννοῦντα διάβολον, ήχμαλώτευσας τὴν αἰχμαλωσίαν τῶν ἐθνῶν ἣν ἐκεῖνος πρότερον ᾐχμαλώτευσεν ἑαυτῷ ταῦτα καταδουλωσάμενος. Εξ ρηκε γὰρ ὁ Χριστός· "Οταν ὑψωθῶ, ἑλκύσω πάν τα πρὸς ἐμαυτόν. *Ελαβες δόματα ἐν ἀνθρώποις. Ὁ δὲ Ἀπόστολος, Δόματα ἔδωκεν, εἶπεν. ᾿Αμφότερα δὲ γεγένηνται· λαμβάνων γὰρ παρὰ τῶν προσιόντων πίστιν καὶ εὐχαριστίαν, ἐδίδου χαρίσματα διάφορα. Και γὰρ ἀπειθοῦντας τοῦ κατασκηνώσαι. Καὶ γὰρ αὐτοὺς ἐκείνους ἔλαβες, τοὺς πρότερον ἀπει θοῦντας ἀνθρώπους, ἔλαβες δὲ αὐτοὺς, ἐπὶ τῷ κατασκηνώσαι ἐν αὐτοῖς (39), γενομένοις ἄξιόν σου κατοικητήριον. Κύριος ὁ Θεὸς εὐλογητὸς, ευλογητός Κύριος ἡμέραν καθ' ἡμέραν. Ορα τὸν περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος λόγον· Κύριος, καὶ ὁ Θεὸς, καὶ Κύριος. Οὕτω γὰρ καὶ Μωσῆς· εἴρηκεν· 'Ακους, Ἰσραήλ - Κύριος ὁ Θεός σου, Κύριος εἷς ἐστιν. Εἰπὼν δὲ ὅτι εὐφημητέος ἐστὶν ἡμέραν, ᾗ συνεξακούεται, τὸ Ανὰ πᾶσαν, ἐσαφήνισε την δυσχέρειαν τῶν λέξεων, προσθεὶς, τὸ Καθ' ἡμέραν· τινὲς δὲ τὸ Ημέραν καθ' ἡμέραν, ἁπλῶς νοοῦσιν, ἀντὶ τοῦ Ἡμέρας ἐξ ἡμέρας. Ο ἐστιν, ἀεὶ, κατὰ διαδοχὴν ἡμερῶν. Κατευοδώσαι ἡμῖν ὁ Θεὸς τῶν σωτηρίων ἡμῶν, ὁ Θεὸς ἡμῶν, ὁ Θεὸς τοῦ σώζειν. Ορα κανταῦθα τὸν περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος λόγον. Τρὶς γὰρ τέθει ται τὸ, Ο Θεός. Οὐκ ἀπεικὸς δὲ καὶ σωτηρίων, περισπωμένως ἀναγινώσκειν. Ουδετέρως μὲν γὰρ EUTHYMII ZIGABENI Cum superius dixerit : Iter facile ei qui ascendit A super occasus, nunc in specie, currus Dei meminit. Per currum vero Dei, eos omnes intelligere possu- mus, qui fidei habenas suscepere, quique ad suave Christi jugum juncti sunt, ascensoremque et alt- rigam eum habent, Hujusmodi enim homines, currus Dei dici possunt : quin imo et currus multiplicatus ab antiquo illo justorum curru, qui inter Judæos erant. Millia abundantium. Subintellige` verbum sunt. Abundantium vero ubertate ac fertilitate virtu- tum. Dominus in eis in Sina erat in sancto. Subin- tellige relativum, qui, ut sit sensus: Ille Dominus in eis est, qui olim erat in sancto Sina, et abundat altera præpositio, in. Unus igitur atque idem Deus est ille, qui tunc in Sina, et qui modo legem sta tuit Sanctum autem Sina appellat, veluti sancti- ficatum ipsius Dei praesentia, atque ei dicatum. VERS. 19. Ascendisti in altum, captivasti captivi- tatem. In altum, hoc est, in crucem, vel in cœlum. Ascensus autem hic, libertatem ostendit, dum ait : Ascendisti, sponte tua nimirum. Tu etiam ipsum diabolum, qui tyrannidem in nos exercebat, crucis jaculo coufodisti, et gentium captivitatem capti- vasti, quam ille antea captivaverat, eos sibi in · servitutem redigens. Propterea ipse Dominus alibi ait : Cum autem exaltatus fuero a terra, omnia trakami ad me 48. B Cepisti dona in hominibus. Verum apostolus C Paulus hunc referens versiculum “, non Cepisti, ", ait, sed Dedisti, et utrumque factum est. Nam ab iis qui ad se accedunt Deus fidem et gratiarum actionem capit, et eis contra multiplicia tribuit charismatum dona. Etenim non credentes ut inhabitares. Accepisti enim eos homines, qui primum non credebant. Accepisti autem eos, ut inhabitares in eis, si te dignum effecti essent habitaculum. VERS. 20, 21. Dominus Deus benedictus, bene- dictus Dominus de die in diem. Vide sermonem de sancta Trinitate : Dominus Deus et Dominus. Sic enim Moyses dixerat: Audi, Israel : Dominus Deus · tuus Deus unus est s. Et cum laudandumn eum D esse dixisset de die, hoc est, per totam diem, di- ctionum obscuritatem declaravit, addens, In diem. verba hac, De die in diem, simpliciter intelligunt, Alii autem pro, Semper, et per dierum succes- sionem. Prosperum iter nobis faciat Deus salutarium nos- trorum, Deus noster, Deus salutis. Hoc etiam in loco contemplari licet sermonem de Trinitate. Nam ter hic invocatur Dei nomen. Et quia in Græca le- ctione dictio salutarium, et dictio salutum, solo ac- so Deut. vi, 4. Varia lectiones. ** Joan. x1, 32. » Ephes. 1, 8. (39) Grace factis dignum te habitaculum.
8β And from rivers to the ends of the inhabited world. This verse signifies the same, for what in the previous verse he called ‘seas’, the same things in this one he called ‘rivers’, as parts of the Oceanic river; the end of the inhabited world, from the Eastern Ocean is the Western Ocean, and from the Arctic Ocean it is the Southern Ocean, and vice versa, so that you might say from rivers to rivers. In a different sense, you will now understand ‘rivers’ as the Jordan, the plural for the sin- gular in accord with the Hebrew dialect, for from this river Christ began to have dominion over the faithful when with the all-holy Spirit descending in the form of a dove the Father also bore witness to the Son from above.
α Ἐνώπιον αὐτοῦ προπεσοῦνται Αἰθίοπες. Διττόν ἐστι τὸ γένος τῶν Αἰθιόπων, ὡς ἐν τῷ ξζ΄ προείρηται· καὶ οἱ μὲν αὐτῶν, ἐν ἄκρῳ τῆς ἀνατολῆς οἰκοῦσιν, οἱ δὲ, ἐν ἄκρῳ τῆς δύσεως· εἰ δὲ τὰ ἀκρότατα ἔθνη προσκυνήσουσι τῷ Χριστῷ, καὶ τὰ ἐν τῷ μέσῳ πάντως. Ἢ Αἰθίοπας εἴποις ἄν, τοὺς δαίμονας, τοιοῦτοι γὰρ ὡς ἐπίπαν φαίνονται, διὰ τὸ ζοφῶδες καὶ σκοτεινὸν αὐτῶν. Ἀλλ’ ἐπὶ μὲν τῶν αἰσθητῶν Αἰθιόπων, τὸ, προπεσοῦνται, ἀντὶ τοῦ, προσκυνήσουσι, λαμβάνομεν, περιττευούσης τῆς προθέσεως· ἐπὶ δὲ τῶν νοητῶν, ἀντὶ τοῦ, καθαιρεθήσονται, καὶ ταπεινωθήσονται, καὶ καταπαλαισθήσονται. β εἴποις MSCF : εἴπω PV. α εἴποις ἄν MSCBF : εἴποι ἄν τις PV.τος ἐμνημόνευσεν. Εἶεν δ' ἂν ἅρμα Θεοῦ πάντες οἱ τὸν χαλινὸν τῆς πίστεως δεξάμενοι, καὶ ὑποζυγέντες τῷ Χριστῷ ζυγῷ τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἐπιβάτην και ἡνίοχον, αὐτὴν ἔχοντες. Τοῦτο δὲ τὸ ἅρμα κυριο πλάσιον εἶναι λέγει, τοῦ παλαιοῦ ἅρματος τῶν ἐν Ἰουδαίοις δικαίων. Οδοποιήσατε τῷ ἐπιβεβηκότι, νῦν οἰκείως, ἅρμα Χιλιάδες ευθηνούντων. Λείπει τὸ εἰσίν· εὐθη- νούντων δὲ, τῇ καρποφορίᾳ τῶν ἀρετῶν. Κύριος ἐν αὐτοῖς ἐν Σινὰ ἦν ἐν τῷ ἁγίῳ. Λεί πει δὲ τὸ ὅς, ἵνα ᾗ τοιοῦτον· Κύριος ἐν αὐτοῖς ἐστιν, ὃς ἐν τῷ Σινὰ ἦν πάλαι τῷ ἁγίῳ. Περιστευ ούσης τῆς ἐν τῷ ἁγίῳ προθέσεως· εἷς γὰρ ὁ καὶ ἐκεῖ καὶ ἐνταῦθα νομοθετῶν· ἅγιον δὲ τὸ Σινᾶ, ὡς ἁγιασθὲν, τῇ ἐπιδημίᾳ τοῦ Θεοῦ, καὶ ὡς θεῷ ἀνα- κείμενον. Ανέβης εἰς ὕψος, ᾐχμαλώτευσας αιχμαλω σίαν. Εἰς τὸ ὕψος τοῦ σταυροῦ. Η εἰς τὸν οὐρανὸν, ἐν τῷ καιρῷ τῆς ᾿Αναλήψεως· Ανέβης δὲ, διὰ τὸ ἑκούσιον τῆς ἀναβάσεως. Τῷ δόρατι δὲ τοῦ σταυροῦ καθελὼν τὸν τυραννοῦντα διάβολον, ήχμαλώτευσας τὴν αἰχμαλωσίαν τῶν ἐθνῶν ἣν ἐκεῖνος πρότερον ᾐχμαλώτευσεν ἑαυτῷ ταῦτα καταδουλωσάμενος. Εξ ρηκε γὰρ ὁ Χριστός· "Οταν ὑψωθῶ, ἑλκύσω πάν τα πρὸς ἐμαυτόν. *Ελαβες δόματα ἐν ἀνθρώποις. Ὁ δὲ Ἀπόστολος, Δόματα ἔδωκεν, εἶπεν. ᾿Αμφότερα δὲ γεγένηνται· λαμβάνων γὰρ παρὰ τῶν προσιόντων πίστιν καὶ εὐχαριστίαν, ἐδίδου χαρίσματα διάφορα. Και γὰρ ἀπειθοῦντας τοῦ κατασκηνώσαι. Καὶ γὰρ αὐτοὺς ἐκείνους ἔλαβες, τοὺς πρότερον ἀπει θοῦντας ἀνθρώπους, ἔλαβες δὲ αὐτοὺς, ἐπὶ τῷ κατασκηνώσαι ἐν αὐτοῖς (39), γενομένοις ἄξιόν σου κατοικητήριον. Κύριος ὁ Θεὸς εὐλογητὸς, ευλογητός Κύριος ἡμέραν καθ' ἡμέραν. Ορα τὸν περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος λόγον· Κύριος, καὶ ὁ Θεὸς, καὶ Κύριος. Οὕτω γὰρ καὶ Μωσῆς· εἴρηκεν· 'Ακους, Ἰσραήλ - Κύριος ὁ Θεός σου, Κύριος εἷς ἐστιν. Εἰπὼν δὲ ὅτι εὐφημητέος ἐστὶν ἡμέραν, ᾗ συνεξακούεται, τὸ Ανὰ πᾶσαν, ἐσαφήνισε την δυσχέρειαν τῶν λέξεων, προσθεὶς, τὸ Καθ' ἡμέραν· τινὲς δὲ τὸ Ημέραν καθ' ἡμέραν, ἁπλῶς νοοῦσιν, ἀντὶ τοῦ Ἡμέρας ἐξ ἡμέρας. Ο ἐστιν, ἀεὶ, κατὰ διαδοχὴν ἡμερῶν. Κατευοδώσαι ἡμῖν ὁ Θεὸς τῶν σωτηρίων ἡμῶν, ὁ Θεὸς ἡμῶν, ὁ Θεὸς τοῦ σώζειν. Ορα κανταῦθα τὸν περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος λόγον. Τρὶς γὰρ τέθει ται τὸ, Ο Θεός. Οὐκ ἀπεικὸς δὲ καὶ σωτηρίων, περισπωμένως ἀναγινώσκειν. Ουδετέρως μὲν γὰρ EUTHYMII ZIGABENI Cum superius dixerit : Iter facile ei qui ascendit A super occasus, nunc in specie, currus Dei meminit. Per currum vero Dei, eos omnes intelligere possu- mus, qui fidei habenas suscepere, quique ad suave Christi jugum juncti sunt, ascensoremque et alt- rigam eum habent, Hujusmodi enim homines, currus Dei dici possunt : quin imo et currus multiplicatus ab antiquo illo justorum curru, qui inter Judæos erant. Millia abundantium. Subintellige` verbum sunt. Abundantium vero ubertate ac fertilitate virtu- tum. Dominus in eis in Sina erat in sancto. Subin- tellige relativum, qui, ut sit sensus: Ille Dominus in eis est, qui olim erat in sancto Sina, et abundat altera præpositio, in. Unus igitur atque idem Deus est ille, qui tunc in Sina, et qui modo legem sta tuit Sanctum autem Sina appellat, veluti sancti- ficatum ipsius Dei praesentia, atque ei dicatum. VERS. 19. Ascendisti in altum, captivasti captivi- tatem. In altum, hoc est, in crucem, vel in cœlum. Ascensus autem hic, libertatem ostendit, dum ait : Ascendisti, sponte tua nimirum. Tu etiam ipsum diabolum, qui tyrannidem in nos exercebat, crucis jaculo coufodisti, et gentium captivitatem capti- vasti, quam ille antea captivaverat, eos sibi in · servitutem redigens. Propterea ipse Dominus alibi ait : Cum autem exaltatus fuero a terra, omnia trakami ad me 48. B Cepisti dona in hominibus. Verum apostolus C Paulus hunc referens versiculum “, non Cepisti, ", ait, sed Dedisti, et utrumque factum est. Nam ab iis qui ad se accedunt Deus fidem et gratiarum actionem capit, et eis contra multiplicia tribuit charismatum dona. Etenim non credentes ut inhabitares. Accepisti enim eos homines, qui primum non credebant. Accepisti autem eos, ut inhabitares in eis, si te dignum effecti essent habitaculum. VERS. 20, 21. Dominus Deus benedictus, bene- dictus Dominus de die in diem. Vide sermonem de sancta Trinitate : Dominus Deus et Dominus. Sic enim Moyses dixerat: Audi, Israel : Dominus Deus · tuus Deus unus est s. Et cum laudandumn eum D esse dixisset de die, hoc est, per totam diem, di- ctionum obscuritatem declaravit, addens, In diem. verba hac, De die in diem, simpliciter intelligunt, Alii autem pro, Semper, et per dierum succes- sionem. Prosperum iter nobis faciat Deus salutarium nos- trorum, Deus noster, Deus salutis. Hoc etiam in loco contemplari licet sermonem de Trinitate. Nam ter hic invocatur Dei nomen. Et quia in Græca le- ctione dictio salutarium, et dictio salutum, solo ac- so Deut. vi, 4. Varia lectiones. ** Joan. x1, 32. » Ephes. 1, 8. (39) Grace factis dignum te habitaculum.
9α Before him Ethiopians will fall down prostrate. The race of Ethiopians is twofold as was said previously in the sixty-seventh psalm; the ones dwell in the extremity of the east and the others in the extremity of the west, and if the extreme-most nations will worship Christ, then most certainly will the ones in the middle. Or else you may interpret the Ethiopians as the demons, for suchlike they appear for the most part on account of their murky and dark character. But in relation to the sensible Ethiopians we take ‘they will fall down prostrate’ in the sense of, ‘they will worship’, with the ‘prostrate’ being superfluous. In relation to the intel- ligible Ethiopians we take it in the sense of, they will be brought down and humbled and overthrown.
PG 128:729β Καὶ οἱ ἐχθροὶ αὐτοῦ χοῦν λείξουσιν. Oἱ χριστοκτόνοι ᾽Ιουδαῖοι κατασφαγήσονται· οἱ γὰρ ἀναιρούμενοι δάκνουσι τὴν γῆν ὑπὸ τοῦ ἀφορήτου πόνου καὶ τῆς ἀνάγκης. Ἢ ὅτι οἱ πολεμοῦντες τῷ κηρύγματι μεταβληθήσονται, καὶ τὰ ἐδάφη τῶν ἱερῶν αὐτοῦ ναῶν καταφιλήσουσιν. Ἢ καὶ αὖθις ἐχθροὺς αὐτοῦ, τοὺς δαίμονας ὑποληπτέον, οἵτινες εἰς γῆν | ὑπὸ τῶν εὐσεβῶν καταβληθήσονται καὶ συμπατηθήσονται, τοσοῦτον ὡς δοκεῖν λείχειν τὴν γῆν, ἐξαναστῆναι μὴ συγχωρούμενοι. 10 Βασιλεῖς Θαρσεῖς καὶ νῆσοι δῶρα προσοίσουσι, βασιλεῖς Ἀράβων καὶ Σαβᾶ δῶρα προσάξουσι. Θαρσεῖς, τὴν Καρχηδόνα πάντες ὀνομάζουσι, προκαθημένην τῆς Λιβύης· Σαβᾶ δὲ, πόλις ἐστὶν ᾽Ινδίας, περιφανεστέρα τῶν ἐν αὐτῇ. Τῶν ἐπισημοτέρων οὖν τότε βασιλειῶν μνημονεύσας, διὰ τούτων καὶ τὰς ἄλλας ἐνέφηνεν· ὃ καὶ διὰ τῶν ἐφεξῆς ἐδήλωσε στίχων, συλλήβδην πάντας τοὺς βασιλεῖς καὶ πάντα τὰ ἔθνη φήσας, ὡς καὶ ἐν τῷ ξζ΄ ψαλμῷ. Νήσους δὲ, τὰς ἐν τῇ θαλάσσῃ πάσας φησίν. Ὄντως δὲ πᾶν ἔθνος ἐδωροφόρησε τῷ Χριστῷ, τὸ μὲν ναοὺς καὶ ἀναθήματα, τὸ δὲ ἀρετὰς, καὶ τὸ μὲν αἰσθητὰ δῶρα, τὸ δὲ νοητά. 11 Καὶ προσκυνήσουσιν αὐτῷ πάντες οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς, πάντα τὰ ἔθνη δουλεύσουσιν αὐτῷ. Προσεκύνησαν δὲ οὔπω πάντες, εἰ καὶ ἐκ παντὸς ἔθνους, ὡς ἐν τῷ ξζ΄ ψαλμῷ προείρηται. Ἔοικε δὲ τὸ ῥητὸν τοῦτο τῷ τοῦ ᾽Ιακὼβ, τῷ Καὶ αὐτὸς προσδοκία ἐθνῶν. 12 Ὅτι ἐῤῥύσατο πτωχὸν ἐκ δυνάστου, καὶ πένητα, ᾧ οὐχ ὑπῆρχε βοηθός. Πτωχὸν καὶ πένητα λέγει νῦν, τὸν λαὸν τῶν Χριστιανῶν, ὡς ἐν τῷ λθ΄ ψαλμῷ προείρηται, καὶ πολὺ πρὸ τούτου ἐν τῷ θ΄. Δυνάστην δὲ καλεῖ, τὸν διάβολον, ὡς κατακυριεύσαντα πάλαι τῶν ἀνθρώπων. Καὶ ἄλλως δὲ φόβον ἐπισείει τοῖς δυνάσταις ἀνθρώποις ὁ προφήτης, ὡς τοῦ Θεοῦ ἀντιλαμβανομένου τῶν καταδυναστευομένων. 13 Φείσεται πτωχοῦ καὶ πένητος, καὶ ψυχὰς πενήτων σώσει. Tὸ αὐτὸ πάλιν φησίν· ἢ πτωχὸν μὲν ὀνομάζει, τὸν ᾽Ιουδαϊκὸν λαὸν, ὡς ἀποπεσόντα τοῦ πλούτου τῆς θείας βοηθείας, πένητα δὲ, τὸν ἐθνικόν. Ἀμφοτέρους μὲν γὰρ ἠλέησε, καὶ δι’ ἀμφοτέρους ἐνηνθρώπησεν. Ἀλλ’ ᾽Ιουδαίους μὲν, μὴ δεξαμένους 107 ψαλμῷ MSCBF : ψαλμῷ ἐδηλώσαμεν PV. 125 ἀνθρώποις MSCBF : om. PV.παροξυτονεῖται · θηλυκῶς δὲ περισπᾶται· λέγομεν γὰρ καὶ τὸ σωτήριον, καὶ ἡ σωτηρία. Τὸ δὲ 'Ο Θεὸς τῶν σωτηρίων ἡμῶν, καὶ τὸ, Ὁ Θεὸς τοῦ σώζειν, τὸ αὐτὸ σημαίνουσιν· ὅτι, Ο Κύριος τῶν σωτηρίων ἡμῶν, ὁ Κύριος τοῦ σώζειν· ἢ; Ὁ Θεὸς ὁ σωτὴρ ἡμῶν, ὁ Θεὸς ὁ σώζων. Καὶ τοῦ Κυρίου αἱ διέξοδοι τοῦ θανάτου. Τῆς δυνάμεως τοῦ Θεοῦ ἐστι τὸ ἐξάγειν ἐκ θανάτου εἰς ζωήν. θάνατον δὲ νόει καὶ τὸν φυσικὸν, καὶ τὴν ἁμαρτίαν. Ο μὲν γὰρ νεκροῖ τὸ σῶμα πρὸς τὰς φυ σικὰς ἐνεργείας· ὁ δὲ τὴν ψυχὴν, πρὸς τὰς ἐναρέ τους. Είη δ' ἂν τοῦτο καὶ πρόῤῥησις περὶ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως, τοῦ Σωτῆρος· τοῦ γὰρ αὐτοῦ γέγονε πρῶτον ἡ διέξοδος τοῦ θανάτου. διεξελθόντος αὐτοῦ, καὶ ἀναστάντος σαρκί. Ει Πλὴν ὁ Θεὸς συνθλάσει κεφαλὰς τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ. Τὰς κυριωτάτας δυνάμεις τῶν δαιμόνων ἐν τῇ κεφαλῇ γὰρ αἱ κυριώταται δυνάμεις τοῦ σώ ματος. Περιττεύει δὲ κἀνταῦθα τὸ Πλήν. (40) Συν- τόμως δὲ εἰπεῖν, συνθλάσει νοητῶς τὰς νοητὰς αὐτῶν κεφαλάς. Κορυφὴν τριχὸς διαπορευομένων ἐν πλημμε λείαις αὐτῶν. Τῶν διαπορευομένων, εἴτουν κατα- πατούντων τὴν κορυφὴν τῆς κόμης (41) τῶν ἁμαρ- τιῶν· τρίχα γὰρ νῦν τὴν κόμην νοήσεις. Καταπα τούντων δὲ αὐτὴν, ἐν τῷ πλημμελεῖν αὐτούς. Οτε γὰρ ἁμαρτάνουσιν ἄνθρωποι, τότε οἱ δαίμονες κατα- πατοῦσιν αὐτοὺς ὑποτεταγμένους ήδη. Εστι δὲ καὶ ἄλλως εἰπεῖν· τῶν (42) διαπορευομένων, ὅ ἐστι διερευνωμένων ἐν ταῖς πλημμελείαις τῶν ἀνθρώπων, τρίχα κορυφῆς κατ' ἐναλλαγήν· τουτέστι, τὸ λεπτό- τα τὸν ἁμάρτημα τοῦ ἀνθρώπου. Εξετάζουσι γὰρ καὶ τὰ τοιαῦτα, κατὰ τὸν καιρὸν τῶν λογοθεσίων τῆς ψυχῆς. Εἶπε Κύριος · Ἐκ Βασὰν ἐπιστρέψω. Η Βα- σάν, αἰσχύνην ἑρμηνεύει· ἐπέστρεψεν οὖν τοὺς ἐξ ἐθνῶν ἀπὸ τῆς αἰσχύνης τῶν εἰδώλων, καὶ τῆς αἱ σχύνης τῆς ἁμαρτίας. Επιστρέψω ἐν βυθοῖς θαλάσσης. Επέστρεψε δὲ αὐτοὺς ἀπὸ τῆς δηλωθείσης αἰσχύνης, διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος· τοῦτο γὰρ καλεί βυθούς θα- λάσσης, διὰ τὸ βυθίζειν τὴν ἁλμυράν, καὶ πικράν ἁμαρτίαν. Φησὶ γὰρ καὶ Μιχαίας· Αὐτοὺς ἐπι στρέψει, καὶ ἐλεήσει ἡμᾶς, καὶ κατακλύσει τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν. Καὶ ἀποῤῥιφθήσονται εἰς τὰ βάθη τῆς θαλάσσης. Εἶεν δ᾽ ἂν βυθοὶ θαλάσσης, καὶ τὰ βάθη τῆς ἁμαρτίας, εἴτουν τὰ χαλεπώτατα πλημμε- λήματα· ἀφ᾽ ὧν ἐπέστρεψεν αὐτοὺς ὁ Θεὸς, ἐξαγα σε • COMMENT. IN PSALMOS. A centu differunt, aliqui etiam Deum salutum legunt, el sensus idem est. Et quod sequitur : Deus sa- lutis, ad eumdem sensum pertinet, ac si diceret : Deus salvator noster, et Deus salvans. Domini exitus mortis. Ad potestatem, inquit, Dei pertinet, ut a morte quis ad vitam edu- catur. Per mortem vero, et illam intelligere potes, quæ corporis operationes exstinguit: ipsam ni- mirum naturalem mortem ; et illam, quæ virtutum operationes in anima mortifical, quam appellamus peccatum. Ab utraque enim morte potest Deus nos liberare. Intelligi etiam possunt hæc verba, ut prophetiam contineant de Salvatoris resurrectione, B qui primus exiit a morte. Ea etenim superata in sua carne, rursus resurrexit. VERS. 22. Verumtamen Deus confringel capila inimicorum suorum. Principaliores, inquit, atque efficaciores dæmonum potentias confringet, quas capita ideo appellavit, quia in capite potiores, ac præcipue sunt nostri corporis vires. Abundat hoc in loco dictio, rerumtamen. Hujusmodi autem confractionem capitum, non intelliges corporalem esse, cum corporibus careant dæmones, sed intel lectualiter, cum et ipsi intellectuales sint substantiæ. C Verticem capilli perambulantium in delictis eorum. Confringet, inquit, capita inimicorum perambulantium verticem capilli, hoc est, concul- cantium verticem comæ, comæ dico quorumlibet delinquentium. Capillum enim hic dixit pro coma. Conculcare vero delinquentium comam dicuntur dæmones, eo quod peccatores quosque veluti sibi subjectos conculcant. Possumus etiam, immutato sermone, aliter exponere, quod confringet Do- minus capita hominum perambulantium, hoc est, investigantium in delictis humanis capillum verticis, hoc est, tenuissima quæque hominum peccata. Ex- quirunt etenim dæmones etiam hæc minima, quoties animam viderint rationem Deo esse reddituram. Vens. 23. Dixit Dominus : Ex Basan convertam. Basan confusionem significat, seu sordes. Convertit igitur Deus eos qui fideles fuerunt ex gentibus ab idolorum confusione, atque a sordibus peccatorum. Convertam in profundis maris. Convertit autem eos Deus a sordibus, ut diximus, atque hoc in D sacro baptismatis lavacro, quod profunda maris Mich. vil, 19. appellavit. In eo etenim Deus amarum ac salsugi- nosum demersit peccatum, quemadmodum et Mi- chaas propheta prædixit : Ipse, inquiens, converted nos, et miserebitur nostri, et dissolvet peccala nostra et projicientur in profunda maris “. Per profunda etiam maris, peccatorun profunditatem, hoc est, gravissima quæque delicta, possumus in- Varia lectiones. Confringet autem, ut breviter dicam, intellectualiter, intellectualia ipsorum capita. satis ostendit, eum auctoris sensum minime asse · cutum esse. Neque enim de hominibus sermo est, verum de dæmonibus, ut legenti patet. (40) Συντόμως et fidelius εἰπεῖν, vertendum erat : (41) Mallem ἁμαρτωλῶν, ut vertit interpres. (42) ró hominum quod interpres addidit de suo,
9β And his enemies will lick dust. The Christ-slaying Jews will be slaughtered, for those who are being slain bite the earth from the unbearable pain and duress. Or else that those who are fighting against the Gospel preaching will be changed and will fervently kiss the floors of his sacred temples. Or again his enemies are to be understood as the demons, who will be cast down onto the earth by the pious and will trampled on so much so that they seem to be licking the earth, not being allowed to rise up. 10 Kings of Tharsis and islands will offer gifts, kings of Arabians and of Saba will furnish pre- sents. All identify Tharsis with Carthage the capital city of Libya. Saba is a city of India, the most notable of the cities there. Having mentioned therefore the most renowned kingdoms of the time, he signified by those the others also, which indeed he indicated by the following verses, saying collectively all kings and all nations, as in the sixty-seventh psalm. By ‘islands’ he refers to all those in the sea. And truly every nation brought gifts to Christ, the one temples and votive offerings, the other virtues, and the one sensible gifts, the other intelligible gifts. 11 And all the kings of the earth will worship him, all the nations will serve him. Not all have as yet worshipped him, though numbers from every nation have done so, as was said previously in the sixty-seventh psalm. This verse is like the words spoken by Jacob, And he is the expectation of the nations. 12 For he has delivered the pauper from the dynast and the poor man for whom there was no helper. The ‘pauper’ and the ‘poor man’ are what he now calls the people of Christians as was said before in the thirty-ninth psalm and much earlier in the ninth psalm. ‘Dynast’ is what he calls the devil, as having formerly held dominion over people. More- over, the prophet also brings fear upon human dynasts, showing God taking the part of the oppressed. 13 He will spare the pauper and the poor man and will save the souls of the poor. He says the same again; or else he is naming the Jewish people ‘the pauper’, as having fallen from the wealth of divine aid and the people of the nations ‘the poor man’. For he showed mercy on both and became incarnate for both. But the Jews, not having accepted hem, he let
αὐτὸν, εἴασε, τὰ ἔθνη δὲ, προσδραμόντα τῇ εἰς αὐτὸν πίστει, ἔσωσε. Καὶ ἄλλως δὲ, ῥύεται καὶ φείδεται καὶ σῴζει τοὺς δι’ αὐτὸν πτωχοὺς καὶ πένητας.παροξυτονεῖται · θηλυκῶς δὲ περισπᾶται· λέγομεν γὰρ καὶ τὸ σωτήριον, καὶ ἡ σωτηρία. Τὸ δὲ 'Ο Θεὸς τῶν σωτηρίων ἡμῶν, καὶ τὸ, Ὁ Θεὸς τοῦ σώζειν, τὸ αὐτὸ σημαίνουσιν· ὅτι, Ο Κύριος τῶν σωτηρίων ἡμῶν, ὁ Κύριος τοῦ σώζειν· ἢ; Ὁ Θεὸς ὁ σωτὴρ ἡμῶν, ὁ Θεὸς ὁ σώζων. Καὶ τοῦ Κυρίου αἱ διέξοδοι τοῦ θανάτου. Τῆς δυνάμεως τοῦ Θεοῦ ἐστι τὸ ἐξάγειν ἐκ θανάτου εἰς ζωήν. θάνατον δὲ νόει καὶ τὸν φυσικὸν, καὶ τὴν ἁμαρτίαν. Ο μὲν γὰρ νεκροῖ τὸ σῶμα πρὸς τὰς φυ σικὰς ἐνεργείας· ὁ δὲ τὴν ψυχὴν, πρὸς τὰς ἐναρέ τους. Είη δ' ἂν τοῦτο καὶ πρόῤῥησις περὶ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως, τοῦ Σωτῆρος· τοῦ γὰρ αὐτοῦ γέγονε πρῶτον ἡ διέξοδος τοῦ θανάτου. διεξελθόντος αὐτοῦ, καὶ ἀναστάντος σαρκί. Ει Πλὴν ὁ Θεὸς συνθλάσει κεφαλὰς τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ. Τὰς κυριωτάτας δυνάμεις τῶν δαιμόνων ἐν τῇ κεφαλῇ γὰρ αἱ κυριώταται δυνάμεις τοῦ σώ ματος. Περιττεύει δὲ κἀνταῦθα τὸ Πλήν. (40) Συν- τόμως δὲ εἰπεῖν, συνθλάσει νοητῶς τὰς νοητὰς αὐτῶν κεφαλάς. Κορυφὴν τριχὸς διαπορευομένων ἐν πλημμε λείαις αὐτῶν. Τῶν διαπορευομένων, εἴτουν κατα- πατούντων τὴν κορυφὴν τῆς κόμης (41) τῶν ἁμαρ- τιῶν· τρίχα γὰρ νῦν τὴν κόμην νοήσεις. Καταπα τούντων δὲ αὐτὴν, ἐν τῷ πλημμελεῖν αὐτούς. Οτε γὰρ ἁμαρτάνουσιν ἄνθρωποι, τότε οἱ δαίμονες κατα- πατοῦσιν αὐτοὺς ὑποτεταγμένους ήδη. Εστι δὲ καὶ ἄλλως εἰπεῖν· τῶν (42) διαπορευομένων, ὅ ἐστι διερευνωμένων ἐν ταῖς πλημμελείαις τῶν ἀνθρώπων, τρίχα κορυφῆς κατ' ἐναλλαγήν· τουτέστι, τὸ λεπτό- τα τὸν ἁμάρτημα τοῦ ἀνθρώπου. Εξετάζουσι γὰρ καὶ τὰ τοιαῦτα, κατὰ τὸν καιρὸν τῶν λογοθεσίων τῆς ψυχῆς. Εἶπε Κύριος · Ἐκ Βασὰν ἐπιστρέψω. Η Βα- σάν, αἰσχύνην ἑρμηνεύει· ἐπέστρεψεν οὖν τοὺς ἐξ ἐθνῶν ἀπὸ τῆς αἰσχύνης τῶν εἰδώλων, καὶ τῆς αἱ σχύνης τῆς ἁμαρτίας. Επιστρέψω ἐν βυθοῖς θαλάσσης. Επέστρεψε δὲ αὐτοὺς ἀπὸ τῆς δηλωθείσης αἰσχύνης, διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος· τοῦτο γὰρ καλεί βυθούς θα- λάσσης, διὰ τὸ βυθίζειν τὴν ἁλμυράν, καὶ πικράν ἁμαρτίαν. Φησὶ γὰρ καὶ Μιχαίας· Αὐτοὺς ἐπι στρέψει, καὶ ἐλεήσει ἡμᾶς, καὶ κατακλύσει τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν. Καὶ ἀποῤῥιφθήσονται εἰς τὰ βάθη τῆς θαλάσσης. Εἶεν δ᾽ ἂν βυθοὶ θαλάσσης, καὶ τὰ βάθη τῆς ἁμαρτίας, εἴτουν τὰ χαλεπώτατα πλημμε- λήματα· ἀφ᾽ ὧν ἐπέστρεψεν αὐτοὺς ὁ Θεὸς, ἐξαγα σε • COMMENT. IN PSALMOS. A centu differunt, aliqui etiam Deum salutum legunt, el sensus idem est. Et quod sequitur : Deus sa- lutis, ad eumdem sensum pertinet, ac si diceret : Deus salvator noster, et Deus salvans. Domini exitus mortis. Ad potestatem, inquit, Dei pertinet, ut a morte quis ad vitam edu- catur. Per mortem vero, et illam intelligere potes, quæ corporis operationes exstinguit: ipsam ni- mirum naturalem mortem ; et illam, quæ virtutum operationes in anima mortifical, quam appellamus peccatum. Ab utraque enim morte potest Deus nos liberare. Intelligi etiam possunt hæc verba, ut prophetiam contineant de Salvatoris resurrectione, B qui primus exiit a morte. Ea etenim superata in sua carne, rursus resurrexit. VERS. 22. Verumtamen Deus confringel capila inimicorum suorum. Principaliores, inquit, atque efficaciores dæmonum potentias confringet, quas capita ideo appellavit, quia in capite potiores, ac præcipue sunt nostri corporis vires. Abundat hoc in loco dictio, rerumtamen. Hujusmodi autem confractionem capitum, non intelliges corporalem esse, cum corporibus careant dæmones, sed intel lectualiter, cum et ipsi intellectuales sint substantiæ. C Verticem capilli perambulantium in delictis eorum. Confringet, inquit, capita inimicorum perambulantium verticem capilli, hoc est, concul- cantium verticem comæ, comæ dico quorumlibet delinquentium. Capillum enim hic dixit pro coma. Conculcare vero delinquentium comam dicuntur dæmones, eo quod peccatores quosque veluti sibi subjectos conculcant. Possumus etiam, immutato sermone, aliter exponere, quod confringet Do- minus capita hominum perambulantium, hoc est, investigantium in delictis humanis capillum verticis, hoc est, tenuissima quæque hominum peccata. Ex- quirunt etenim dæmones etiam hæc minima, quoties animam viderint rationem Deo esse reddituram. Vens. 23. Dixit Dominus : Ex Basan convertam. Basan confusionem significat, seu sordes. Convertit igitur Deus eos qui fideles fuerunt ex gentibus ab idolorum confusione, atque a sordibus peccatorum. Convertam in profundis maris. Convertit autem eos Deus a sordibus, ut diximus, atque hoc in D sacro baptismatis lavacro, quod profunda maris Mich. vil, 19. appellavit. In eo etenim Deus amarum ac salsugi- nosum demersit peccatum, quemadmodum et Mi- chaas propheta prædixit : Ipse, inquiens, converted nos, et miserebitur nostri, et dissolvet peccala nostra et projicientur in profunda maris “. Per profunda etiam maris, peccatorun profunditatem, hoc est, gravissima quæque delicta, possumus in- Varia lectiones. Confringet autem, ut breviter dicam, intellectualiter, intellectualia ipsorum capita. satis ostendit, eum auctoris sensum minime asse · cutum esse. Neque enim de hominibus sermo est, verum de dæmonibus, ut legenti patet. (40) Συντόμως et fidelius εἰπεῖν, vertendum erat : (41) Mallem ἁμαρτωλῶν, ut vertit interpres. (42) ró hominum quod interpres addidit de suo,
alone, while the nations, having run to faith in him, he saved. And moreover he delivers and spares and saves those who are paupers and poor for his sake.
α Ἐκ τόκου καὶ ἐξ ἀδικίας λυτρώσεται τὰς ψυχὰς αὐτῶν. Διὰ τοῦ τόκου, τὴν φιλαργυρίαν ἐσήμανε, χείρονα τῶν ἄλλων οὖσαν παθῶν· εἶτα τῇ ἀδικίᾳ καὶ πᾶσαν ἁμαρτίαν καθολικώτερον συμπεριέλαβε· πᾶς γὰρ ὁ ἁμαρτάνων ἀδικεῖ, ἢ ἑαυτὸν μόνον ἢ καὶ ἕτερον. Τούτων δὲ ἐλυτρώσατο τοὺς ἀνθρώπους διὰ τῶν εὐαγγελικῶν ἐντολῶν.παροξυτονεῖται · θηλυκῶς δὲ περισπᾶται· λέγομεν γὰρ καὶ τὸ σωτήριον, καὶ ἡ σωτηρία. Τὸ δὲ 'Ο Θεὸς τῶν σωτηρίων ἡμῶν, καὶ τὸ, Ὁ Θεὸς τοῦ σώζειν, τὸ αὐτὸ σημαίνουσιν· ὅτι, Ο Κύριος τῶν σωτηρίων ἡμῶν, ὁ Κύριος τοῦ σώζειν· ἢ; Ὁ Θεὸς ὁ σωτὴρ ἡμῶν, ὁ Θεὸς ὁ σώζων. Καὶ τοῦ Κυρίου αἱ διέξοδοι τοῦ θανάτου. Τῆς δυνάμεως τοῦ Θεοῦ ἐστι τὸ ἐξάγειν ἐκ θανάτου εἰς ζωήν. θάνατον δὲ νόει καὶ τὸν φυσικὸν, καὶ τὴν ἁμαρτίαν. Ο μὲν γὰρ νεκροῖ τὸ σῶμα πρὸς τὰς φυ σικὰς ἐνεργείας· ὁ δὲ τὴν ψυχὴν, πρὸς τὰς ἐναρέ τους. Είη δ' ἂν τοῦτο καὶ πρόῤῥησις περὶ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως, τοῦ Σωτῆρος· τοῦ γὰρ αὐτοῦ γέγονε πρῶτον ἡ διέξοδος τοῦ θανάτου. διεξελθόντος αὐτοῦ, καὶ ἀναστάντος σαρκί. Ει Πλὴν ὁ Θεὸς συνθλάσει κεφαλὰς τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ. Τὰς κυριωτάτας δυνάμεις τῶν δαιμόνων ἐν τῇ κεφαλῇ γὰρ αἱ κυριώταται δυνάμεις τοῦ σώ ματος. Περιττεύει δὲ κἀνταῦθα τὸ Πλήν. (40) Συν- τόμως δὲ εἰπεῖν, συνθλάσει νοητῶς τὰς νοητὰς αὐτῶν κεφαλάς. Κορυφὴν τριχὸς διαπορευομένων ἐν πλημμε λείαις αὐτῶν. Τῶν διαπορευομένων, εἴτουν κατα- πατούντων τὴν κορυφὴν τῆς κόμης (41) τῶν ἁμαρ- τιῶν· τρίχα γὰρ νῦν τὴν κόμην νοήσεις. Καταπα τούντων δὲ αὐτὴν, ἐν τῷ πλημμελεῖν αὐτούς. Οτε γὰρ ἁμαρτάνουσιν ἄνθρωποι, τότε οἱ δαίμονες κατα- πατοῦσιν αὐτοὺς ὑποτεταγμένους ήδη. Εστι δὲ καὶ ἄλλως εἰπεῖν· τῶν (42) διαπορευομένων, ὅ ἐστι διερευνωμένων ἐν ταῖς πλημμελείαις τῶν ἀνθρώπων, τρίχα κορυφῆς κατ' ἐναλλαγήν· τουτέστι, τὸ λεπτό- τα τὸν ἁμάρτημα τοῦ ἀνθρώπου. Εξετάζουσι γὰρ καὶ τὰ τοιαῦτα, κατὰ τὸν καιρὸν τῶν λογοθεσίων τῆς ψυχῆς. Εἶπε Κύριος · Ἐκ Βασὰν ἐπιστρέψω. Η Βα- σάν, αἰσχύνην ἑρμηνεύει· ἐπέστρεψεν οὖν τοὺς ἐξ ἐθνῶν ἀπὸ τῆς αἰσχύνης τῶν εἰδώλων, καὶ τῆς αἱ σχύνης τῆς ἁμαρτίας. Επιστρέψω ἐν βυθοῖς θαλάσσης. Επέστρεψε δὲ αὐτοὺς ἀπὸ τῆς δηλωθείσης αἰσχύνης, διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος· τοῦτο γὰρ καλεί βυθούς θα- λάσσης, διὰ τὸ βυθίζειν τὴν ἁλμυράν, καὶ πικράν ἁμαρτίαν. Φησὶ γὰρ καὶ Μιχαίας· Αὐτοὺς ἐπι στρέψει, καὶ ἐλεήσει ἡμᾶς, καὶ κατακλύσει τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν. Καὶ ἀποῤῥιφθήσονται εἰς τὰ βάθη τῆς θαλάσσης. Εἶεν δ᾽ ἂν βυθοὶ θαλάσσης, καὶ τὰ βάθη τῆς ἁμαρτίας, εἴτουν τὰ χαλεπώτατα πλημμε- λήματα· ἀφ᾽ ὧν ἐπέστρεψεν αὐτοὺς ὁ Θεὸς, ἐξαγα σε • COMMENT. IN PSALMOS. A centu differunt, aliqui etiam Deum salutum legunt, el sensus idem est. Et quod sequitur : Deus sa- lutis, ad eumdem sensum pertinet, ac si diceret : Deus salvator noster, et Deus salvans. Domini exitus mortis. Ad potestatem, inquit, Dei pertinet, ut a morte quis ad vitam edu- catur. Per mortem vero, et illam intelligere potes, quæ corporis operationes exstinguit: ipsam ni- mirum naturalem mortem ; et illam, quæ virtutum operationes in anima mortifical, quam appellamus peccatum. Ab utraque enim morte potest Deus nos liberare. Intelligi etiam possunt hæc verba, ut prophetiam contineant de Salvatoris resurrectione, B qui primus exiit a morte. Ea etenim superata in sua carne, rursus resurrexit. VERS. 22. Verumtamen Deus confringel capila inimicorum suorum. Principaliores, inquit, atque efficaciores dæmonum potentias confringet, quas capita ideo appellavit, quia in capite potiores, ac præcipue sunt nostri corporis vires. Abundat hoc in loco dictio, rerumtamen. Hujusmodi autem confractionem capitum, non intelliges corporalem esse, cum corporibus careant dæmones, sed intel lectualiter, cum et ipsi intellectuales sint substantiæ. C Verticem capilli perambulantium in delictis eorum. Confringet, inquit, capita inimicorum perambulantium verticem capilli, hoc est, concul- cantium verticem comæ, comæ dico quorumlibet delinquentium. Capillum enim hic dixit pro coma. Conculcare vero delinquentium comam dicuntur dæmones, eo quod peccatores quosque veluti sibi subjectos conculcant. Possumus etiam, immutato sermone, aliter exponere, quod confringet Do- minus capita hominum perambulantium, hoc est, investigantium in delictis humanis capillum verticis, hoc est, tenuissima quæque hominum peccata. Ex- quirunt etenim dæmones etiam hæc minima, quoties animam viderint rationem Deo esse reddituram. Vens. 23. Dixit Dominus : Ex Basan convertam. Basan confusionem significat, seu sordes. Convertit igitur Deus eos qui fideles fuerunt ex gentibus ab idolorum confusione, atque a sordibus peccatorum. Convertam in profundis maris. Convertit autem eos Deus a sordibus, ut diximus, atque hoc in D sacro baptismatis lavacro, quod profunda maris Mich. vil, 19. appellavit. In eo etenim Deus amarum ac salsugi- nosum demersit peccatum, quemadmodum et Mi- chaas propheta prædixit : Ipse, inquiens, converted nos, et miserebitur nostri, et dissolvet peccala nostra et projicientur in profunda maris “. Per profunda etiam maris, peccatorun profunditatem, hoc est, gravissima quæque delicta, possumus in- Varia lectiones. Confringet autem, ut breviter dicam, intellectualiter, intellectualia ipsorum capita. satis ostendit, eum auctoris sensum minime asse · cutum esse. Neque enim de hominibus sermo est, verum de dæmonibus, ut legenti patet. (40) Συντόμως et fidelius εἰπεῖν, vertendum erat : (41) Mallem ἁμαρτωλῶν, ut vertit interpres. (42) ró hominum quod interpres addidit de suo,
14α From extortion and injustice he will redeem their souls. By ‘extortion’ he indicated avarice, being the worst of other passions, then with ‘injustice’ he included more generally every sin, for every person who sins does injustice, either to him- self alone or also to some other. He redeemed people from these through the commandments of the Gospel.
PG 128:731β Καὶ ἔντιμον τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐνώπιον αὐτῶν. Καὶ ὄντως οὕτως ἐστὶν ἔντιμον, ὡς καὶ ἀντὶ παντὸς ἀξιώματος αὐτοῖς ἀρκεῖν εἰς εὐγένειαν τὸ Χριστιανοὺς ὀνομάζεσθαι.Α γὼν εἰς φῶς ἀρετῆς. Ἐνταῦθα δὲ τὸ Ἐν βυθοῖς, ἀντὶ τοῦ Ἐκ βυθών λήψῃ· πρόθεσιν ἀντὶ προσ θέσεως. Οπως ἂν βατῇ ὁ ποῖς σου ἐν αἵματι. Τοῦτο δὲ, ὦ Κύριε, ποιήσεις, ὅπως ἂν τέλεον νικήσης τους δαίμονας· μεταφορικὸς δὲ ὁ λόγος. Οἱ γὰρ νικώντες ἐν τῷ ἀριστεύειν ἐπεμβαίνοντες τοῖς σώμασι τῶν ἀνῃρημένων ἐχθρῶν βάπτονται τοὺς πόδας, ἐν τῷ καταρρέοντι τούτων αίματι. Φησὶ γὰρ καὶ Ἡσαΐας ἐκ προσώπου τοῦ Χριστοῦ· Συνεπάτησα αὐτοὺς ἐν τῷ θυμῷ μου, καὶ κατήγαγον εἰς γῆν, τὸ αἷμα αὐτῶν, καὶ κατερραντίσθη τῷ κατανικήματι αὐτῶν τὰ ἱμάτιά μου. Ταῦτα γὰρ τὰ ῥητὰ τοῦτο βούλονται σημαίνειν, ὅτι τέλεον αὐτοὺς ἐνίκησε· Καὶ ἄλλως δὲ ποῦς τοῦ Χριστοῦ ἡ Ἐκκλησία λέγοιτ' ς ἂν, βαστάζουσα τοῦτον διὰ πίστεως· ἐπεὶ καὶ ταύ της κεφαλὴ αὐτὸς ὁ Χριστός· αὕτη οὖν ἐδάφη τῷ αἵματι τοῦ Χριστοῦ, σφραγισθεῖσα τούτῳ, καὶ τειχισθεῖσα, καὶ στομωθεῖσα καθάπερ τῇ βαφή σίδηρος · ἢ καὶ τῷ αἵματι τῶν τοῦ Χριστοῦ μαρτ τύρων · ἢ καὶ τῶν νοητῶν αἱματι τῶν δαιμόνων, νοητῶς ἀποσφαττομένων. Η γλώσσα τῶν κυνῶν σου ἐξ ἐχθρῶν παρ' αὐτοῦ. Ἀπὸ κοινοῦ πάλιν, τὸ ῞Οπως ἂν βαφῇ· κύνες δὲ τοῦ Χριστοῦ οἱ (43) ἀπόστολοι, καθυλα χτοῦντες τῶν νοητῶν λύκων, καὶ τοὺς ἐπιβούλους ἀποσοβοῦντες, καὶ τὰ λογικὰ ποίμνια φυλάττοντες· καὶ τούτων ἂν ἡ νοητὴ γλῶσσα ἐδάφη λάπτουσα ἐκ τῶν ἐχθρῶν· συνεξακουομένου κανταῦθα τοῦ αἷμα τος. Βαφῇ δὲ ἡ γλῶσσα αὐτῶν, ἐκ τοῦ αἵματος τῶν ἐχθρῶν παρ' αὐτοῦ, τουτέστι, παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς βοηθουμένη. Καὶ τοῦτο δὲ μεταφορικών. Τῶν γὰρ ἐχθρῶν ἀναιρεθέντων, καὶ οἱ κύνες τῶν ἀνελόντων, λάπτουσι τῷ αἵματι αὐτῶν, καὶ τὰ τούτων διασπαράττουσι σώματα. :: Εθεωρήθησαν αἱ πορεῖαί σου, ὁ Θεός. Αί όλοι καὶ ἀναστροφαί καὶ διατριβαὶ τῆς ἐνσάρκου πολιο τείας σου. Αὐτόπται γὰρ τούτων οἱ ἀπόστολοι έχρη. μάτισαν. Μετὰ τοῦτο γὰρ, φησὶν, ἐπὶ γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. Αἱ πορείαι τοῦ Θεοῦ μου τοῦ βασιλέως τοῦ ἐν τῷ ἁγίῳ. Ορα όπως (44) γνησίως ὁ Δαβὶδ τὸν Χρι στὸν ὁμολογεῖ Θεόν, ὡς ἤδη πεπληροφορημένος. "Αγιον δὲ νῦν λέγει τὸν Πατέρα, ἐν ᾧ ἦν ἀῤῥήτως. Εγώ γάρ, φησίν, ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί. Προέφθασαν ἄρχοντες, ἐχόμενα ψαλλόντων. "Αρχοντας καλεῖ τοὺς ἀποστόλους. Καταστήσεις γάρ, φησίν, αὐτοὺς ἄρχοντας ἐπὶ πᾶσαν τὴν EUTHYMII ZIGABENI telligere : a quibus delictis couvertit nos Deus, að virtutis lucem adducens. Et juxta hune sensum quod dicit In profundis, expones, pro Ex profun- dis, ut sit præpositio pro pra positione. Vers. 24. Ut intingatur pes tuus in sanguine. Hoc autem facies, o Domine, ut sævos prorsus superes dæmones. Est enim serino metaphoricus, et tra- clus a strenuorum militum certamine, qui cum ſueriut victores, cæsorum bostium cadavera con- scendunt, et in defluenti sanguine pedes intin. gunt. Hujusmodi translatione utitur Isaias, es persona Christi dicens : Conculcavi cos in furore meo, et deduxi sanguinem eorum in terram, et a persa sunt vestimenta mea in victoria ". Sensus igitur praesentis versiculi est, quod eos prorsus superabit. Vel aliter, intelligendo de Christo, per B Christi pedem ipsam possunus Ecclesiam intel- ligere, quæ per fidem eum ubique fert. Ipsius etenim Ecclesiæ caput est Christus, et ipsa rursus Christi pedum vicem prastal. Hæc igitur Ecclesia intincta est in Christi sanguine, eo nimirum si- gnata atque intincta, ut quemadmodum ferrum tinetura, sic et ipsa ejus sanguine consolidata fuerit ac roborata, vel etiam martyrum sanguine; tellectualiter occisorum, possis etiam intelligere. C Lingua canum tuorum ex inimicis ab ipso. A com- muni sensu rursum sumendum est verbum Ut in- tingatur. Canes autem Christi, episcopi sunt, qui insidiatores expellunt, et rationales greges cu- stodiunt. Horum igitur canum intellectualis lingua intincta est, in sanguine nimirum, qui perluebat ex inimicis. Subaudiendum est enim aliquid ex præcedenti versiculo, ita ut ordo ac sensus per- fectus sit: Ut intingatur, inquit, eorum lingua ex inimicorum sanguine, ab ipso Deo Patre nimirum adjuta. Est autem hic sermo metaphoricus. Casis siquidem inimicis, cædentium canes lambere so- lent occisoram sanguineni, et illorum cadavera dilaniare. VERS. 25. Visi sunt incessus tui, Deus. Per in- cessus hic actiones Christi in carne conversa- tionemque, ac vitam ejus intelligit, quorum omnium spectatores apostolos fuisse legimus, juxta quod per alium Prophetam dicitur. Post hæc in terra visus est, et cam hominibus conver- satus est s Incessus Dei mei, Regis mei, qui est in sancto. Vide quam ingenue beatus David, Christum fatea- tur Deum esse, veluti qui certissimam futurorum habebat scientiam. Sanctum autem Patrem ipsum appellat, in quo Filius ineffabiliter est : Ego enim, inquit, in Patre, et Pater in me est ". VERS. 26. Pravenerum principes conjuncti psal- lentibus. Apostolos principes appellat, quemadmo- dum et alibi : Constitues, inquit, eos principes su- C tametsi intelectualiter dæmonum sanguinem in- Isa. LXIII 4. ss Baruch 31, 58. ** Joan. xiv, 10. Variæ lectiones. (45) Grace apostoli. (44) Melius quam certe.
14β And his name is honoured before them. And truly it is so honoured that, rather than any dignity, it is a sufficient title of nobility for them to be called Christians.
α Καὶ ζήσεται. Τοῦτο, τινὲς μὲν, ταὐτὸν δύνασθαί φασι τῷ, Καὶ τῆς βασιλείας αὐτοῦ οὐκ ἔσται τέλος· ζήσεται γὰρ ἀεί. Ἐμοὶ δὲ δοκεῖ, τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν αὐτοῦ προαγορεύειν, ὅτι θανὼν ἀναβιώσεται.Α γὼν εἰς φῶς ἀρετῆς. Ἐνταῦθα δὲ τὸ Ἐν βυθοῖς, ἀντὶ τοῦ Ἐκ βυθών λήψῃ· πρόθεσιν ἀντὶ προσ θέσεως. Οπως ἂν βατῇ ὁ ποῖς σου ἐν αἵματι. Τοῦτο δὲ, ὦ Κύριε, ποιήσεις, ὅπως ἂν τέλεον νικήσης τους δαίμονας· μεταφορικὸς δὲ ὁ λόγος. Οἱ γὰρ νικώντες ἐν τῷ ἀριστεύειν ἐπεμβαίνοντες τοῖς σώμασι τῶν ἀνῃρημένων ἐχθρῶν βάπτονται τοὺς πόδας, ἐν τῷ καταρρέοντι τούτων αίματι. Φησὶ γὰρ καὶ Ἡσαΐας ἐκ προσώπου τοῦ Χριστοῦ· Συνεπάτησα αὐτοὺς ἐν τῷ θυμῷ μου, καὶ κατήγαγον εἰς γῆν, τὸ αἷμα αὐτῶν, καὶ κατερραντίσθη τῷ κατανικήματι αὐτῶν τὰ ἱμάτιά μου. Ταῦτα γὰρ τὰ ῥητὰ τοῦτο βούλονται σημαίνειν, ὅτι τέλεον αὐτοὺς ἐνίκησε· Καὶ ἄλλως δὲ ποῦς τοῦ Χριστοῦ ἡ Ἐκκλησία λέγοιτ' ς ἂν, βαστάζουσα τοῦτον διὰ πίστεως· ἐπεὶ καὶ ταύ της κεφαλὴ αὐτὸς ὁ Χριστός· αὕτη οὖν ἐδάφη τῷ αἵματι τοῦ Χριστοῦ, σφραγισθεῖσα τούτῳ, καὶ τειχισθεῖσα, καὶ στομωθεῖσα καθάπερ τῇ βαφή σίδηρος · ἢ καὶ τῷ αἵματι τῶν τοῦ Χριστοῦ μαρτ τύρων · ἢ καὶ τῶν νοητῶν αἱματι τῶν δαιμόνων, νοητῶς ἀποσφαττομένων. Η γλώσσα τῶν κυνῶν σου ἐξ ἐχθρῶν παρ' αὐτοῦ. Ἀπὸ κοινοῦ πάλιν, τὸ ῞Οπως ἂν βαφῇ· κύνες δὲ τοῦ Χριστοῦ οἱ (43) ἀπόστολοι, καθυλα χτοῦντες τῶν νοητῶν λύκων, καὶ τοὺς ἐπιβούλους ἀποσοβοῦντες, καὶ τὰ λογικὰ ποίμνια φυλάττοντες· καὶ τούτων ἂν ἡ νοητὴ γλῶσσα ἐδάφη λάπτουσα ἐκ τῶν ἐχθρῶν· συνεξακουομένου κανταῦθα τοῦ αἷμα τος. Βαφῇ δὲ ἡ γλῶσσα αὐτῶν, ἐκ τοῦ αἵματος τῶν ἐχθρῶν παρ' αὐτοῦ, τουτέστι, παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς βοηθουμένη. Καὶ τοῦτο δὲ μεταφορικών. Τῶν γὰρ ἐχθρῶν ἀναιρεθέντων, καὶ οἱ κύνες τῶν ἀνελόντων, λάπτουσι τῷ αἵματι αὐτῶν, καὶ τὰ τούτων διασπαράττουσι σώματα. :: Εθεωρήθησαν αἱ πορεῖαί σου, ὁ Θεός. Αί όλοι καὶ ἀναστροφαί καὶ διατριβαὶ τῆς ἐνσάρκου πολιο τείας σου. Αὐτόπται γὰρ τούτων οἱ ἀπόστολοι έχρη. μάτισαν. Μετὰ τοῦτο γὰρ, φησὶν, ἐπὶ γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. Αἱ πορείαι τοῦ Θεοῦ μου τοῦ βασιλέως τοῦ ἐν τῷ ἁγίῳ. Ορα όπως (44) γνησίως ὁ Δαβὶδ τὸν Χρι στὸν ὁμολογεῖ Θεόν, ὡς ἤδη πεπληροφορημένος. "Αγιον δὲ νῦν λέγει τὸν Πατέρα, ἐν ᾧ ἦν ἀῤῥήτως. Εγώ γάρ, φησίν, ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί. Προέφθασαν ἄρχοντες, ἐχόμενα ψαλλόντων. "Αρχοντας καλεῖ τοὺς ἀποστόλους. Καταστήσεις γάρ, φησίν, αὐτοὺς ἄρχοντας ἐπὶ πᾶσαν τὴν EUTHYMII ZIGABENI telligere : a quibus delictis couvertit nos Deus, að virtutis lucem adducens. Et juxta hune sensum quod dicit In profundis, expones, pro Ex profun- dis, ut sit præpositio pro pra positione. Vers. 24. Ut intingatur pes tuus in sanguine. Hoc autem facies, o Domine, ut sævos prorsus superes dæmones. Est enim serino metaphoricus, et tra- clus a strenuorum militum certamine, qui cum ſueriut victores, cæsorum bostium cadavera con- scendunt, et in defluenti sanguine pedes intin. gunt. Hujusmodi translatione utitur Isaias, es persona Christi dicens : Conculcavi cos in furore meo, et deduxi sanguinem eorum in terram, et a persa sunt vestimenta mea in victoria ". Sensus igitur praesentis versiculi est, quod eos prorsus superabit. Vel aliter, intelligendo de Christo, per B Christi pedem ipsam possunus Ecclesiam intel- ligere, quæ per fidem eum ubique fert. Ipsius etenim Ecclesiæ caput est Christus, et ipsa rursus Christi pedum vicem prastal. Hæc igitur Ecclesia intincta est in Christi sanguine, eo nimirum si- gnata atque intincta, ut quemadmodum ferrum tinetura, sic et ipsa ejus sanguine consolidata fuerit ac roborata, vel etiam martyrum sanguine; tellectualiter occisorum, possis etiam intelligere. C Lingua canum tuorum ex inimicis ab ipso. A com- muni sensu rursum sumendum est verbum Ut in- tingatur. Canes autem Christi, episcopi sunt, qui insidiatores expellunt, et rationales greges cu- stodiunt. Horum igitur canum intellectualis lingua intincta est, in sanguine nimirum, qui perluebat ex inimicis. Subaudiendum est enim aliquid ex præcedenti versiculo, ita ut ordo ac sensus per- fectus sit: Ut intingatur, inquit, eorum lingua ex inimicorum sanguine, ab ipso Deo Patre nimirum adjuta. Est autem hic sermo metaphoricus. Casis siquidem inimicis, cædentium canes lambere so- lent occisoram sanguineni, et illorum cadavera dilaniare. VERS. 25. Visi sunt incessus tui, Deus. Per in- cessus hic actiones Christi in carne conversa- tionemque, ac vitam ejus intelligit, quorum omnium spectatores apostolos fuisse legimus, juxta quod per alium Prophetam dicitur. Post hæc in terra visus est, et cam hominibus conver- satus est s Incessus Dei mei, Regis mei, qui est in sancto. Vide quam ingenue beatus David, Christum fatea- tur Deum esse, veluti qui certissimam futurorum habebat scientiam. Sanctum autem Patrem ipsum appellat, in quo Filius ineffabiliter est : Ego enim, inquit, in Patre, et Pater in me est ". VERS. 26. Pravenerum principes conjuncti psal- lentibus. Apostolos principes appellat, quemadmo- dum et alibi : Constitues, inquit, eos principes su- C tametsi intelectualiter dæmonum sanguinem in- Isa. LXIII 4. ss Baruch 31, 58. ** Joan. xiv, 10. Variæ lectiones. (45) Grace apostoli. (44) Melius quam certe.
15α And he will live. Some say that this has the same force as, And of his kingdom there will be no end, for he will live forever. To me it seems to foretell his resurrection from the dead, namely, that having died he will come to life again.
β Καὶ δοθήσεται αὐτῷ ἐκ τοῦ χρυσίου τῆς Ἀραβίας. Ἡ Ἀραβία καὶ πολὺν καὶ κάλλιστον εἶχε πάλαι χρυσὸν, ἐπεὶ καὶ Εὐδαίμων ὠνομάζετο καὶ Χρυσῆ παρὰ τοῖς Ἕλλησιν. Αἰνίττεται δὲ διὰ ταύτης, ὡς ἐν τούτῳ περιφανεστέρας, ὅτι πᾶσα χώρα δωροφορήσει τοῖς ναοῖς τοῦ Χριστοῦ. Ἄλλως τε δὲ, καὶ πρῶτοι Ἄραβες ἐδέξαντο τὴν πίστιν διὰ τοῦ Παύλου, ὡς αὐτὸς Γαλάταις ἐπιστέλλων ἐδίδαξεν εἰπὼν, Ὅτε δὲ εὐδόκησεν ὁ Θεὸς, καὶ τὰ ἑξῆς, εἶτά φησιν, Οὐ προσανεθέμην σαρκὶ καὶ | αἵματι, οὐδὲ ἀνῆλθον εἰς Ἱεροσόλυμα, ἀλλὰ ἀπῆλθον εἰς Ἀραβίαν.Α γὼν εἰς φῶς ἀρετῆς. Ἐνταῦθα δὲ τὸ Ἐν βυθοῖς, ἀντὶ τοῦ Ἐκ βυθών λήψῃ· πρόθεσιν ἀντὶ προσ θέσεως. Οπως ἂν βατῇ ὁ ποῖς σου ἐν αἵματι. Τοῦτο δὲ, ὦ Κύριε, ποιήσεις, ὅπως ἂν τέλεον νικήσης τους δαίμονας· μεταφορικὸς δὲ ὁ λόγος. Οἱ γὰρ νικώντες ἐν τῷ ἀριστεύειν ἐπεμβαίνοντες τοῖς σώμασι τῶν ἀνῃρημένων ἐχθρῶν βάπτονται τοὺς πόδας, ἐν τῷ καταρρέοντι τούτων αίματι. Φησὶ γὰρ καὶ Ἡσαΐας ἐκ προσώπου τοῦ Χριστοῦ· Συνεπάτησα αὐτοὺς ἐν τῷ θυμῷ μου, καὶ κατήγαγον εἰς γῆν, τὸ αἷμα αὐτῶν, καὶ κατερραντίσθη τῷ κατανικήματι αὐτῶν τὰ ἱμάτιά μου. Ταῦτα γὰρ τὰ ῥητὰ τοῦτο βούλονται σημαίνειν, ὅτι τέλεον αὐτοὺς ἐνίκησε· Καὶ ἄλλως δὲ ποῦς τοῦ Χριστοῦ ἡ Ἐκκλησία λέγοιτ' ς ἂν, βαστάζουσα τοῦτον διὰ πίστεως· ἐπεὶ καὶ ταύ της κεφαλὴ αὐτὸς ὁ Χριστός· αὕτη οὖν ἐδάφη τῷ αἵματι τοῦ Χριστοῦ, σφραγισθεῖσα τούτῳ, καὶ τειχισθεῖσα, καὶ στομωθεῖσα καθάπερ τῇ βαφή σίδηρος · ἢ καὶ τῷ αἵματι τῶν τοῦ Χριστοῦ μαρτ τύρων · ἢ καὶ τῶν νοητῶν αἱματι τῶν δαιμόνων, νοητῶς ἀποσφαττομένων. Η γλώσσα τῶν κυνῶν σου ἐξ ἐχθρῶν παρ' αὐτοῦ. Ἀπὸ κοινοῦ πάλιν, τὸ ῞Οπως ἂν βαφῇ· κύνες δὲ τοῦ Χριστοῦ οἱ (43) ἀπόστολοι, καθυλα χτοῦντες τῶν νοητῶν λύκων, καὶ τοὺς ἐπιβούλους ἀποσοβοῦντες, καὶ τὰ λογικὰ ποίμνια φυλάττοντες· καὶ τούτων ἂν ἡ νοητὴ γλῶσσα ἐδάφη λάπτουσα ἐκ τῶν ἐχθρῶν· συνεξακουομένου κανταῦθα τοῦ αἷμα τος. Βαφῇ δὲ ἡ γλῶσσα αὐτῶν, ἐκ τοῦ αἵματος τῶν ἐχθρῶν παρ' αὐτοῦ, τουτέστι, παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς βοηθουμένη. Καὶ τοῦτο δὲ μεταφορικών. Τῶν γὰρ ἐχθρῶν ἀναιρεθέντων, καὶ οἱ κύνες τῶν ἀνελόντων, λάπτουσι τῷ αἵματι αὐτῶν, καὶ τὰ τούτων διασπαράττουσι σώματα. :: Εθεωρήθησαν αἱ πορεῖαί σου, ὁ Θεός. Αί όλοι καὶ ἀναστροφαί καὶ διατριβαὶ τῆς ἐνσάρκου πολιο τείας σου. Αὐτόπται γὰρ τούτων οἱ ἀπόστολοι έχρη. μάτισαν. Μετὰ τοῦτο γὰρ, φησὶν, ἐπὶ γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. Αἱ πορείαι τοῦ Θεοῦ μου τοῦ βασιλέως τοῦ ἐν τῷ ἁγίῳ. Ορα όπως (44) γνησίως ὁ Δαβὶδ τὸν Χρι στὸν ὁμολογεῖ Θεόν, ὡς ἤδη πεπληροφορημένος. "Αγιον δὲ νῦν λέγει τὸν Πατέρα, ἐν ᾧ ἦν ἀῤῥήτως. Εγώ γάρ, φησίν, ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί. Προέφθασαν ἄρχοντες, ἐχόμενα ψαλλόντων. "Αρχοντας καλεῖ τοὺς ἀποστόλους. Καταστήσεις γάρ, φησίν, αὐτοὺς ἄρχοντας ἐπὶ πᾶσαν τὴν EUTHYMII ZIGABENI telligere : a quibus delictis couvertit nos Deus, að virtutis lucem adducens. Et juxta hune sensum quod dicit In profundis, expones, pro Ex profun- dis, ut sit præpositio pro pra positione. Vers. 24. Ut intingatur pes tuus in sanguine. Hoc autem facies, o Domine, ut sævos prorsus superes dæmones. Est enim serino metaphoricus, et tra- clus a strenuorum militum certamine, qui cum ſueriut victores, cæsorum bostium cadavera con- scendunt, et in defluenti sanguine pedes intin. gunt. Hujusmodi translatione utitur Isaias, es persona Christi dicens : Conculcavi cos in furore meo, et deduxi sanguinem eorum in terram, et a persa sunt vestimenta mea in victoria ". Sensus igitur praesentis versiculi est, quod eos prorsus superabit. Vel aliter, intelligendo de Christo, per B Christi pedem ipsam possunus Ecclesiam intel- ligere, quæ per fidem eum ubique fert. Ipsius etenim Ecclesiæ caput est Christus, et ipsa rursus Christi pedum vicem prastal. Hæc igitur Ecclesia intincta est in Christi sanguine, eo nimirum si- gnata atque intincta, ut quemadmodum ferrum tinetura, sic et ipsa ejus sanguine consolidata fuerit ac roborata, vel etiam martyrum sanguine; tellectualiter occisorum, possis etiam intelligere. C Lingua canum tuorum ex inimicis ab ipso. A com- muni sensu rursum sumendum est verbum Ut in- tingatur. Canes autem Christi, episcopi sunt, qui insidiatores expellunt, et rationales greges cu- stodiunt. Horum igitur canum intellectualis lingua intincta est, in sanguine nimirum, qui perluebat ex inimicis. Subaudiendum est enim aliquid ex præcedenti versiculo, ita ut ordo ac sensus per- fectus sit: Ut intingatur, inquit, eorum lingua ex inimicorum sanguine, ab ipso Deo Patre nimirum adjuta. Est autem hic sermo metaphoricus. Casis siquidem inimicis, cædentium canes lambere so- lent occisoram sanguineni, et illorum cadavera dilaniare. VERS. 25. Visi sunt incessus tui, Deus. Per in- cessus hic actiones Christi in carne conversa- tionemque, ac vitam ejus intelligit, quorum omnium spectatores apostolos fuisse legimus, juxta quod per alium Prophetam dicitur. Post hæc in terra visus est, et cam hominibus conver- satus est s Incessus Dei mei, Regis mei, qui est in sancto. Vide quam ingenue beatus David, Christum fatea- tur Deum esse, veluti qui certissimam futurorum habebat scientiam. Sanctum autem Patrem ipsum appellat, in quo Filius ineffabiliter est : Ego enim, inquit, in Patre, et Pater in me est ". VERS. 26. Pravenerum principes conjuncti psal- lentibus. Apostolos principes appellat, quemadmo- dum et alibi : Constitues, inquit, eos principes su- C tametsi intelectualiter dæmonum sanguinem in- Isa. LXIII 4. ss Baruch 31, 58. ** Joan. xiv, 10. Variæ lectiones. (45) Grace apostoli. (44) Melius quam certe.
15β And to him will be given of the gold of Arabia. Arabia in the past had much and excellent gold, since indeed it was called Εὐδαίμων [Hap- py] and Χρυσή [Golden] by the Greeks. By this country, as being most notable in this regard, he intimates that every country will bring gifts to the temples of Christ. And in another way Arabs first received the faith through Paul as he himself tells when writing to the Galatians, saying, When God was pleased, and so on, then he says, I did not confer with flesh and blood, nor did I go up to Jerusalem, but I went away into Arabia.
γ Καὶ προσεύξονται περὶ αὐτοῦ διὰ παντός. Oἱ Χριστιανοὶ προσεύξονται περὶ τῆς σωτηρίας αὐτοῦ, ἤγουν τῆς παρ’ αὐτοῦ, ὥστε αὐτὸν ἀντιλαμβάνεσθαι καὶ σῴζειν αὐτούς. Τινὲς δὲ εἰς τοὺς προφήτας ἀνάγουσι τὸ ῥητὸν, ὅτι προεωρακότες τὴν εἰς ἀνθρώπους ἐπιδημίαν αὐτοῦ, παρακαλέσουσι τὸν Πατέρα ἀποστεῖλαι αὐτὸν τάχιον, ἵνα καταλύσῃ τὴν τυραννίδα τοῦ διαβόλου.Α γὼν εἰς φῶς ἀρετῆς. Ἐνταῦθα δὲ τὸ Ἐν βυθοῖς, ἀντὶ τοῦ Ἐκ βυθών λήψῃ· πρόθεσιν ἀντὶ προσ θέσεως. Οπως ἂν βατῇ ὁ ποῖς σου ἐν αἵματι. Τοῦτο δὲ, ὦ Κύριε, ποιήσεις, ὅπως ἂν τέλεον νικήσης τους δαίμονας· μεταφορικὸς δὲ ὁ λόγος. Οἱ γὰρ νικώντες ἐν τῷ ἀριστεύειν ἐπεμβαίνοντες τοῖς σώμασι τῶν ἀνῃρημένων ἐχθρῶν βάπτονται τοὺς πόδας, ἐν τῷ καταρρέοντι τούτων αίματι. Φησὶ γὰρ καὶ Ἡσαΐας ἐκ προσώπου τοῦ Χριστοῦ· Συνεπάτησα αὐτοὺς ἐν τῷ θυμῷ μου, καὶ κατήγαγον εἰς γῆν, τὸ αἷμα αὐτῶν, καὶ κατερραντίσθη τῷ κατανικήματι αὐτῶν τὰ ἱμάτιά μου. Ταῦτα γὰρ τὰ ῥητὰ τοῦτο βούλονται σημαίνειν, ὅτι τέλεον αὐτοὺς ἐνίκησε· Καὶ ἄλλως δὲ ποῦς τοῦ Χριστοῦ ἡ Ἐκκλησία λέγοιτ' ς ἂν, βαστάζουσα τοῦτον διὰ πίστεως· ἐπεὶ καὶ ταύ της κεφαλὴ αὐτὸς ὁ Χριστός· αὕτη οὖν ἐδάφη τῷ αἵματι τοῦ Χριστοῦ, σφραγισθεῖσα τούτῳ, καὶ τειχισθεῖσα, καὶ στομωθεῖσα καθάπερ τῇ βαφή σίδηρος · ἢ καὶ τῷ αἵματι τῶν τοῦ Χριστοῦ μαρτ τύρων · ἢ καὶ τῶν νοητῶν αἱματι τῶν δαιμόνων, νοητῶς ἀποσφαττομένων. Η γλώσσα τῶν κυνῶν σου ἐξ ἐχθρῶν παρ' αὐτοῦ. Ἀπὸ κοινοῦ πάλιν, τὸ ῞Οπως ἂν βαφῇ· κύνες δὲ τοῦ Χριστοῦ οἱ (43) ἀπόστολοι, καθυλα χτοῦντες τῶν νοητῶν λύκων, καὶ τοὺς ἐπιβούλους ἀποσοβοῦντες, καὶ τὰ λογικὰ ποίμνια φυλάττοντες· καὶ τούτων ἂν ἡ νοητὴ γλῶσσα ἐδάφη λάπτουσα ἐκ τῶν ἐχθρῶν· συνεξακουομένου κανταῦθα τοῦ αἷμα τος. Βαφῇ δὲ ἡ γλῶσσα αὐτῶν, ἐκ τοῦ αἵματος τῶν ἐχθρῶν παρ' αὐτοῦ, τουτέστι, παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς βοηθουμένη. Καὶ τοῦτο δὲ μεταφορικών. Τῶν γὰρ ἐχθρῶν ἀναιρεθέντων, καὶ οἱ κύνες τῶν ἀνελόντων, λάπτουσι τῷ αἵματι αὐτῶν, καὶ τὰ τούτων διασπαράττουσι σώματα. :: Εθεωρήθησαν αἱ πορεῖαί σου, ὁ Θεός. Αί όλοι καὶ ἀναστροφαί καὶ διατριβαὶ τῆς ἐνσάρκου πολιο τείας σου. Αὐτόπται γὰρ τούτων οἱ ἀπόστολοι έχρη. μάτισαν. Μετὰ τοῦτο γὰρ, φησὶν, ἐπὶ γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. Αἱ πορείαι τοῦ Θεοῦ μου τοῦ βασιλέως τοῦ ἐν τῷ ἁγίῳ. Ορα όπως (44) γνησίως ὁ Δαβὶδ τὸν Χρι στὸν ὁμολογεῖ Θεόν, ὡς ἤδη πεπληροφορημένος. "Αγιον δὲ νῦν λέγει τὸν Πατέρα, ἐν ᾧ ἦν ἀῤῥήτως. Εγώ γάρ, φησίν, ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί. Προέφθασαν ἄρχοντες, ἐχόμενα ψαλλόντων. "Αρχοντας καλεῖ τοὺς ἀποστόλους. Καταστήσεις γάρ, φησίν, αὐτοὺς ἄρχοντας ἐπὶ πᾶσαν τὴν EUTHYMII ZIGABENI telligere : a quibus delictis couvertit nos Deus, að virtutis lucem adducens. Et juxta hune sensum quod dicit In profundis, expones, pro Ex profun- dis, ut sit præpositio pro pra positione. Vers. 24. Ut intingatur pes tuus in sanguine. Hoc autem facies, o Domine, ut sævos prorsus superes dæmones. Est enim serino metaphoricus, et tra- clus a strenuorum militum certamine, qui cum ſueriut victores, cæsorum bostium cadavera con- scendunt, et in defluenti sanguine pedes intin. gunt. Hujusmodi translatione utitur Isaias, es persona Christi dicens : Conculcavi cos in furore meo, et deduxi sanguinem eorum in terram, et a persa sunt vestimenta mea in victoria ". Sensus igitur praesentis versiculi est, quod eos prorsus superabit. Vel aliter, intelligendo de Christo, per B Christi pedem ipsam possunus Ecclesiam intel- ligere, quæ per fidem eum ubique fert. Ipsius etenim Ecclesiæ caput est Christus, et ipsa rursus Christi pedum vicem prastal. Hæc igitur Ecclesia intincta est in Christi sanguine, eo nimirum si- gnata atque intincta, ut quemadmodum ferrum tinetura, sic et ipsa ejus sanguine consolidata fuerit ac roborata, vel etiam martyrum sanguine; tellectualiter occisorum, possis etiam intelligere. C Lingua canum tuorum ex inimicis ab ipso. A com- muni sensu rursum sumendum est verbum Ut in- tingatur. Canes autem Christi, episcopi sunt, qui insidiatores expellunt, et rationales greges cu- stodiunt. Horum igitur canum intellectualis lingua intincta est, in sanguine nimirum, qui perluebat ex inimicis. Subaudiendum est enim aliquid ex præcedenti versiculo, ita ut ordo ac sensus per- fectus sit: Ut intingatur, inquit, eorum lingua ex inimicorum sanguine, ab ipso Deo Patre nimirum adjuta. Est autem hic sermo metaphoricus. Casis siquidem inimicis, cædentium canes lambere so- lent occisoram sanguineni, et illorum cadavera dilaniare. VERS. 25. Visi sunt incessus tui, Deus. Per in- cessus hic actiones Christi in carne conversa- tionemque, ac vitam ejus intelligit, quorum omnium spectatores apostolos fuisse legimus, juxta quod per alium Prophetam dicitur. Post hæc in terra visus est, et cam hominibus conver- satus est s Incessus Dei mei, Regis mei, qui est in sancto. Vide quam ingenue beatus David, Christum fatea- tur Deum esse, veluti qui certissimam futurorum habebat scientiam. Sanctum autem Patrem ipsum appellat, in quo Filius ineffabiliter est : Ego enim, inquit, in Patre, et Pater in me est ". VERS. 26. Pravenerum principes conjuncti psal- lentibus. Apostolos principes appellat, quemadmo- dum et alibi : Constitues, inquit, eos principes su- C tametsi intelectualiter dæmonum sanguinem in- Isa. LXIII 4. ss Baruch 31, 58. ** Joan. xiv, 10. Variæ lectiones. (45) Grace apostoli. (44) Melius quam certe.
15γ And they will pray about him continually. The Christians will pray about his salvation, namely, about the salvation from him, so that he will help and save them. Some apply the verse to the prophets, namely, that having foreseen his visitation to man- kind, they will entreat the Father to send him as soon as possible so as to dissolve the tyranny of the devil.
δ Ὅλην τὴν ἡμέραν εὐλογήσουσιν αὐτόν.Α γὼν εἰς φῶς ἀρετῆς. Ἐνταῦθα δὲ τὸ Ἐν βυθοῖς, ἀντὶ τοῦ Ἐκ βυθών λήψῃ· πρόθεσιν ἀντὶ προσ θέσεως. Οπως ἂν βατῇ ὁ ποῖς σου ἐν αἵματι. Τοῦτο δὲ, ὦ Κύριε, ποιήσεις, ὅπως ἂν τέλεον νικήσης τους δαίμονας· μεταφορικὸς δὲ ὁ λόγος. Οἱ γὰρ νικώντες ἐν τῷ ἀριστεύειν ἐπεμβαίνοντες τοῖς σώμασι τῶν ἀνῃρημένων ἐχθρῶν βάπτονται τοὺς πόδας, ἐν τῷ καταρρέοντι τούτων αίματι. Φησὶ γὰρ καὶ Ἡσαΐας ἐκ προσώπου τοῦ Χριστοῦ· Συνεπάτησα αὐτοὺς ἐν τῷ θυμῷ μου, καὶ κατήγαγον εἰς γῆν, τὸ αἷμα αὐτῶν, καὶ κατερραντίσθη τῷ κατανικήματι αὐτῶν τὰ ἱμάτιά μου. Ταῦτα γὰρ τὰ ῥητὰ τοῦτο βούλονται σημαίνειν, ὅτι τέλεον αὐτοὺς ἐνίκησε· Καὶ ἄλλως δὲ ποῦς τοῦ Χριστοῦ ἡ Ἐκκλησία λέγοιτ' ς ἂν, βαστάζουσα τοῦτον διὰ πίστεως· ἐπεὶ καὶ ταύ της κεφαλὴ αὐτὸς ὁ Χριστός· αὕτη οὖν ἐδάφη τῷ αἵματι τοῦ Χριστοῦ, σφραγισθεῖσα τούτῳ, καὶ τειχισθεῖσα, καὶ στομωθεῖσα καθάπερ τῇ βαφή σίδηρος · ἢ καὶ τῷ αἵματι τῶν τοῦ Χριστοῦ μαρτ τύρων · ἢ καὶ τῶν νοητῶν αἱματι τῶν δαιμόνων, νοητῶς ἀποσφαττομένων. Η γλώσσα τῶν κυνῶν σου ἐξ ἐχθρῶν παρ' αὐτοῦ. Ἀπὸ κοινοῦ πάλιν, τὸ ῞Οπως ἂν βαφῇ· κύνες δὲ τοῦ Χριστοῦ οἱ (43) ἀπόστολοι, καθυλα χτοῦντες τῶν νοητῶν λύκων, καὶ τοὺς ἐπιβούλους ἀποσοβοῦντες, καὶ τὰ λογικὰ ποίμνια φυλάττοντες· καὶ τούτων ἂν ἡ νοητὴ γλῶσσα ἐδάφη λάπτουσα ἐκ τῶν ἐχθρῶν· συνεξακουομένου κανταῦθα τοῦ αἷμα τος. Βαφῇ δὲ ἡ γλῶσσα αὐτῶν, ἐκ τοῦ αἵματος τῶν ἐχθρῶν παρ' αὐτοῦ, τουτέστι, παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς βοηθουμένη. Καὶ τοῦτο δὲ μεταφορικών. Τῶν γὰρ ἐχθρῶν ἀναιρεθέντων, καὶ οἱ κύνες τῶν ἀνελόντων, λάπτουσι τῷ αἵματι αὐτῶν, καὶ τὰ τούτων διασπαράττουσι σώματα. :: Εθεωρήθησαν αἱ πορεῖαί σου, ὁ Θεός. Αί όλοι καὶ ἀναστροφαί καὶ διατριβαὶ τῆς ἐνσάρκου πολιο τείας σου. Αὐτόπται γὰρ τούτων οἱ ἀπόστολοι έχρη. μάτισαν. Μετὰ τοῦτο γὰρ, φησὶν, ἐπὶ γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. Αἱ πορείαι τοῦ Θεοῦ μου τοῦ βασιλέως τοῦ ἐν τῷ ἁγίῳ. Ορα όπως (44) γνησίως ὁ Δαβὶδ τὸν Χρι στὸν ὁμολογεῖ Θεόν, ὡς ἤδη πεπληροφορημένος. "Αγιον δὲ νῦν λέγει τὸν Πατέρα, ἐν ᾧ ἦν ἀῤῥήτως. Εγώ γάρ, φησίν, ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί. Προέφθασαν ἄρχοντες, ἐχόμενα ψαλλόντων. "Αρχοντας καλεῖ τοὺς ἀποστόλους. Καταστήσεις γάρ, φησίν, αὐτοὺς ἄρχοντας ἐπὶ πᾶσαν τὴν EUTHYMII ZIGABENI telligere : a quibus delictis couvertit nos Deus, að virtutis lucem adducens. Et juxta hune sensum quod dicit In profundis, expones, pro Ex profun- dis, ut sit præpositio pro pra positione. Vers. 24. Ut intingatur pes tuus in sanguine. Hoc autem facies, o Domine, ut sævos prorsus superes dæmones. Est enim serino metaphoricus, et tra- clus a strenuorum militum certamine, qui cum ſueriut victores, cæsorum bostium cadavera con- scendunt, et in defluenti sanguine pedes intin. gunt. Hujusmodi translatione utitur Isaias, es persona Christi dicens : Conculcavi cos in furore meo, et deduxi sanguinem eorum in terram, et a persa sunt vestimenta mea in victoria ". Sensus igitur praesentis versiculi est, quod eos prorsus superabit. Vel aliter, intelligendo de Christo, per B Christi pedem ipsam possunus Ecclesiam intel- ligere, quæ per fidem eum ubique fert. Ipsius etenim Ecclesiæ caput est Christus, et ipsa rursus Christi pedum vicem prastal. Hæc igitur Ecclesia intincta est in Christi sanguine, eo nimirum si- gnata atque intincta, ut quemadmodum ferrum tinetura, sic et ipsa ejus sanguine consolidata fuerit ac roborata, vel etiam martyrum sanguine; tellectualiter occisorum, possis etiam intelligere. C Lingua canum tuorum ex inimicis ab ipso. A com- muni sensu rursum sumendum est verbum Ut in- tingatur. Canes autem Christi, episcopi sunt, qui insidiatores expellunt, et rationales greges cu- stodiunt. Horum igitur canum intellectualis lingua intincta est, in sanguine nimirum, qui perluebat ex inimicis. Subaudiendum est enim aliquid ex præcedenti versiculo, ita ut ordo ac sensus per- fectus sit: Ut intingatur, inquit, eorum lingua ex inimicorum sanguine, ab ipso Deo Patre nimirum adjuta. Est autem hic sermo metaphoricus. Casis siquidem inimicis, cædentium canes lambere so- lent occisoram sanguineni, et illorum cadavera dilaniare. VERS. 25. Visi sunt incessus tui, Deus. Per in- cessus hic actiones Christi in carne conversa- tionemque, ac vitam ejus intelligit, quorum omnium spectatores apostolos fuisse legimus, juxta quod per alium Prophetam dicitur. Post hæc in terra visus est, et cam hominibus conver- satus est s Incessus Dei mei, Regis mei, qui est in sancto. Vide quam ingenue beatus David, Christum fatea- tur Deum esse, veluti qui certissimam futurorum habebat scientiam. Sanctum autem Patrem ipsum appellat, in quo Filius ineffabiliter est : Ego enim, inquit, in Patre, et Pater in me est ". VERS. 26. Pravenerum principes conjuncti psal- lentibus. Apostolos principes appellat, quemadmo- dum et alibi : Constitues, inquit, eos principes su- C tametsi intelectualiter dæmonum sanguinem in- Isa. LXIII 4. ss Baruch 31, 58. ** Joan. xiv, 10. Variæ lectiones. (45) Grace apostoli. (44) Melius quam certe.
15δ All day long they will bless him.
Ἀεὶ ὑμνολογήσουσιν αὐτὸν οἱ πιστοί.Α γὼν εἰς φῶς ἀρετῆς. Ἐνταῦθα δὲ τὸ Ἐν βυθοῖς, ἀντὶ τοῦ Ἐκ βυθών λήψῃ· πρόθεσιν ἀντὶ προσ θέσεως. Οπως ἂν βατῇ ὁ ποῖς σου ἐν αἵματι. Τοῦτο δὲ, ὦ Κύριε, ποιήσεις, ὅπως ἂν τέλεον νικήσης τους δαίμονας· μεταφορικὸς δὲ ὁ λόγος. Οἱ γὰρ νικώντες ἐν τῷ ἀριστεύειν ἐπεμβαίνοντες τοῖς σώμασι τῶν ἀνῃρημένων ἐχθρῶν βάπτονται τοὺς πόδας, ἐν τῷ καταρρέοντι τούτων αίματι. Φησὶ γὰρ καὶ Ἡσαΐας ἐκ προσώπου τοῦ Χριστοῦ· Συνεπάτησα αὐτοὺς ἐν τῷ θυμῷ μου, καὶ κατήγαγον εἰς γῆν, τὸ αἷμα αὐτῶν, καὶ κατερραντίσθη τῷ κατανικήματι αὐτῶν τὰ ἱμάτιά μου. Ταῦτα γὰρ τὰ ῥητὰ τοῦτο βούλονται σημαίνειν, ὅτι τέλεον αὐτοὺς ἐνίκησε· Καὶ ἄλλως δὲ ποῦς τοῦ Χριστοῦ ἡ Ἐκκλησία λέγοιτ' ς ἂν, βαστάζουσα τοῦτον διὰ πίστεως· ἐπεὶ καὶ ταύ της κεφαλὴ αὐτὸς ὁ Χριστός· αὕτη οὖν ἐδάφη τῷ αἵματι τοῦ Χριστοῦ, σφραγισθεῖσα τούτῳ, καὶ τειχισθεῖσα, καὶ στομωθεῖσα καθάπερ τῇ βαφή σίδηρος · ἢ καὶ τῷ αἵματι τῶν τοῦ Χριστοῦ μαρτ τύρων · ἢ καὶ τῶν νοητῶν αἱματι τῶν δαιμόνων, νοητῶς ἀποσφαττομένων. Η γλώσσα τῶν κυνῶν σου ἐξ ἐχθρῶν παρ' αὐτοῦ. Ἀπὸ κοινοῦ πάλιν, τὸ ῞Οπως ἂν βαφῇ· κύνες δὲ τοῦ Χριστοῦ οἱ (43) ἀπόστολοι, καθυλα χτοῦντες τῶν νοητῶν λύκων, καὶ τοὺς ἐπιβούλους ἀποσοβοῦντες, καὶ τὰ λογικὰ ποίμνια φυλάττοντες· καὶ τούτων ἂν ἡ νοητὴ γλῶσσα ἐδάφη λάπτουσα ἐκ τῶν ἐχθρῶν· συνεξακουομένου κανταῦθα τοῦ αἷμα τος. Βαφῇ δὲ ἡ γλῶσσα αὐτῶν, ἐκ τοῦ αἵματος τῶν ἐχθρῶν παρ' αὐτοῦ, τουτέστι, παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς βοηθουμένη. Καὶ τοῦτο δὲ μεταφορικών. Τῶν γὰρ ἐχθρῶν ἀναιρεθέντων, καὶ οἱ κύνες τῶν ἀνελόντων, λάπτουσι τῷ αἵματι αὐτῶν, καὶ τὰ τούτων διασπαράττουσι σώματα. :: Εθεωρήθησαν αἱ πορεῖαί σου, ὁ Θεός. Αί όλοι καὶ ἀναστροφαί καὶ διατριβαὶ τῆς ἐνσάρκου πολιο τείας σου. Αὐτόπται γὰρ τούτων οἱ ἀπόστολοι έχρη. μάτισαν. Μετὰ τοῦτο γὰρ, φησὶν, ἐπὶ γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. Αἱ πορείαι τοῦ Θεοῦ μου τοῦ βασιλέως τοῦ ἐν τῷ ἁγίῳ. Ορα όπως (44) γνησίως ὁ Δαβὶδ τὸν Χρι στὸν ὁμολογεῖ Θεόν, ὡς ἤδη πεπληροφορημένος. "Αγιον δὲ νῦν λέγει τὸν Πατέρα, ἐν ᾧ ἦν ἀῤῥήτως. Εγώ γάρ, φησίν, ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί. Προέφθασαν ἄρχοντες, ἐχόμενα ψαλλόντων. "Αρχοντας καλεῖ τοὺς ἀποστόλους. Καταστήσεις γάρ, φησίν, αὐτοὺς ἄρχοντας ἐπὶ πᾶσαν τὴν EUTHYMII ZIGABENI telligere : a quibus delictis couvertit nos Deus, að virtutis lucem adducens. Et juxta hune sensum quod dicit In profundis, expones, pro Ex profun- dis, ut sit præpositio pro pra positione. Vers. 24. Ut intingatur pes tuus in sanguine. Hoc autem facies, o Domine, ut sævos prorsus superes dæmones. Est enim serino metaphoricus, et tra- clus a strenuorum militum certamine, qui cum ſueriut victores, cæsorum bostium cadavera con- scendunt, et in defluenti sanguine pedes intin. gunt. Hujusmodi translatione utitur Isaias, es persona Christi dicens : Conculcavi cos in furore meo, et deduxi sanguinem eorum in terram, et a persa sunt vestimenta mea in victoria ". Sensus igitur praesentis versiculi est, quod eos prorsus superabit. Vel aliter, intelligendo de Christo, per B Christi pedem ipsam possunus Ecclesiam intel- ligere, quæ per fidem eum ubique fert. Ipsius etenim Ecclesiæ caput est Christus, et ipsa rursus Christi pedum vicem prastal. Hæc igitur Ecclesia intincta est in Christi sanguine, eo nimirum si- gnata atque intincta, ut quemadmodum ferrum tinetura, sic et ipsa ejus sanguine consolidata fuerit ac roborata, vel etiam martyrum sanguine; tellectualiter occisorum, possis etiam intelligere. C Lingua canum tuorum ex inimicis ab ipso. A com- muni sensu rursum sumendum est verbum Ut in- tingatur. Canes autem Christi, episcopi sunt, qui insidiatores expellunt, et rationales greges cu- stodiunt. Horum igitur canum intellectualis lingua intincta est, in sanguine nimirum, qui perluebat ex inimicis. Subaudiendum est enim aliquid ex præcedenti versiculo, ita ut ordo ac sensus per- fectus sit: Ut intingatur, inquit, eorum lingua ex inimicorum sanguine, ab ipso Deo Patre nimirum adjuta. Est autem hic sermo metaphoricus. Casis siquidem inimicis, cædentium canes lambere so- lent occisoram sanguineni, et illorum cadavera dilaniare. VERS. 25. Visi sunt incessus tui, Deus. Per in- cessus hic actiones Christi in carne conversa- tionemque, ac vitam ejus intelligit, quorum omnium spectatores apostolos fuisse legimus, juxta quod per alium Prophetam dicitur. Post hæc in terra visus est, et cam hominibus conver- satus est s Incessus Dei mei, Regis mei, qui est in sancto. Vide quam ingenue beatus David, Christum fatea- tur Deum esse, veluti qui certissimam futurorum habebat scientiam. Sanctum autem Patrem ipsum appellat, in quo Filius ineffabiliter est : Ego enim, inquit, in Patre, et Pater in me est ". VERS. 26. Pravenerum principes conjuncti psal- lentibus. Apostolos principes appellat, quemadmo- dum et alibi : Constitues, inquit, eos principes su- C tametsi intelectualiter dæmonum sanguinem in- Isa. LXIII 4. ss Baruch 31, 58. ** Joan. xiv, 10. Variæ lectiones. (45) Grace apostoli. (44) Melius quam certe.
The faithful will ever praise him with hymns.
α Ἔσται στήριγμα ἐν τῇ γῇ ἐπ’ ἄκρων τῶν ὀρέων. Ἔσται ὁ Χριστὸς ἐν τῇ γῇ, εἴτουν τοῖς ἐν τῇ γῇ, στήριγμα, ἑδράζων καὶ στερεῶν αὐτοὺς, κλονουμένους ὑπὸ τοῦ διαβόλου. Tὸ δὲ, ἐπ’ ἄκρων τῶν ὀρέων, ἀντὶ τοῦ, μέχρι τῶν ἀκρωρειῶν· τοῦτο δὲ πρόσκειται διὰ τοὺς ἐν τοῖς ἄκροις τῶν ὀρέων οἰκοῦντας ἀγωνιστὰς, ὡς κἀκείνους ἑδράζοντος.Α γὼν εἰς φῶς ἀρετῆς. Ἐνταῦθα δὲ τὸ Ἐν βυθοῖς, ἀντὶ τοῦ Ἐκ βυθών λήψῃ· πρόθεσιν ἀντὶ προσ θέσεως. Οπως ἂν βατῇ ὁ ποῖς σου ἐν αἵματι. Τοῦτο δὲ, ὦ Κύριε, ποιήσεις, ὅπως ἂν τέλεον νικήσης τους δαίμονας· μεταφορικὸς δὲ ὁ λόγος. Οἱ γὰρ νικώντες ἐν τῷ ἀριστεύειν ἐπεμβαίνοντες τοῖς σώμασι τῶν ἀνῃρημένων ἐχθρῶν βάπτονται τοὺς πόδας, ἐν τῷ καταρρέοντι τούτων αίματι. Φησὶ γὰρ καὶ Ἡσαΐας ἐκ προσώπου τοῦ Χριστοῦ· Συνεπάτησα αὐτοὺς ἐν τῷ θυμῷ μου, καὶ κατήγαγον εἰς γῆν, τὸ αἷμα αὐτῶν, καὶ κατερραντίσθη τῷ κατανικήματι αὐτῶν τὰ ἱμάτιά μου. Ταῦτα γὰρ τὰ ῥητὰ τοῦτο βούλονται σημαίνειν, ὅτι τέλεον αὐτοὺς ἐνίκησε· Καὶ ἄλλως δὲ ποῦς τοῦ Χριστοῦ ἡ Ἐκκλησία λέγοιτ' ς ἂν, βαστάζουσα τοῦτον διὰ πίστεως· ἐπεὶ καὶ ταύ της κεφαλὴ αὐτὸς ὁ Χριστός· αὕτη οὖν ἐδάφη τῷ αἵματι τοῦ Χριστοῦ, σφραγισθεῖσα τούτῳ, καὶ τειχισθεῖσα, καὶ στομωθεῖσα καθάπερ τῇ βαφή σίδηρος · ἢ καὶ τῷ αἵματι τῶν τοῦ Χριστοῦ μαρτ τύρων · ἢ καὶ τῶν νοητῶν αἱματι τῶν δαιμόνων, νοητῶς ἀποσφαττομένων. Η γλώσσα τῶν κυνῶν σου ἐξ ἐχθρῶν παρ' αὐτοῦ. Ἀπὸ κοινοῦ πάλιν, τὸ ῞Οπως ἂν βαφῇ· κύνες δὲ τοῦ Χριστοῦ οἱ (43) ἀπόστολοι, καθυλα χτοῦντες τῶν νοητῶν λύκων, καὶ τοὺς ἐπιβούλους ἀποσοβοῦντες, καὶ τὰ λογικὰ ποίμνια φυλάττοντες· καὶ τούτων ἂν ἡ νοητὴ γλῶσσα ἐδάφη λάπτουσα ἐκ τῶν ἐχθρῶν· συνεξακουομένου κανταῦθα τοῦ αἷμα τος. Βαφῇ δὲ ἡ γλῶσσα αὐτῶν, ἐκ τοῦ αἵματος τῶν ἐχθρῶν παρ' αὐτοῦ, τουτέστι, παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς βοηθουμένη. Καὶ τοῦτο δὲ μεταφορικών. Τῶν γὰρ ἐχθρῶν ἀναιρεθέντων, καὶ οἱ κύνες τῶν ἀνελόντων, λάπτουσι τῷ αἵματι αὐτῶν, καὶ τὰ τούτων διασπαράττουσι σώματα. :: Εθεωρήθησαν αἱ πορεῖαί σου, ὁ Θεός. Αί όλοι καὶ ἀναστροφαί καὶ διατριβαὶ τῆς ἐνσάρκου πολιο τείας σου. Αὐτόπται γὰρ τούτων οἱ ἀπόστολοι έχρη. μάτισαν. Μετὰ τοῦτο γὰρ, φησὶν, ἐπὶ γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. Αἱ πορείαι τοῦ Θεοῦ μου τοῦ βασιλέως τοῦ ἐν τῷ ἁγίῳ. Ορα όπως (44) γνησίως ὁ Δαβὶδ τὸν Χρι στὸν ὁμολογεῖ Θεόν, ὡς ἤδη πεπληροφορημένος. "Αγιον δὲ νῦν λέγει τὸν Πατέρα, ἐν ᾧ ἦν ἀῤῥήτως. Εγώ γάρ, φησίν, ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί. Προέφθασαν ἄρχοντες, ἐχόμενα ψαλλόντων. "Αρχοντας καλεῖ τοὺς ἀποστόλους. Καταστήσεις γάρ, φησίν, αὐτοὺς ἄρχοντας ἐπὶ πᾶσαν τὴν EUTHYMII ZIGABENI telligere : a quibus delictis couvertit nos Deus, að virtutis lucem adducens. Et juxta hune sensum quod dicit In profundis, expones, pro Ex profun- dis, ut sit præpositio pro pra positione. Vers. 24. Ut intingatur pes tuus in sanguine. Hoc autem facies, o Domine, ut sævos prorsus superes dæmones. Est enim serino metaphoricus, et tra- clus a strenuorum militum certamine, qui cum ſueriut victores, cæsorum bostium cadavera con- scendunt, et in defluenti sanguine pedes intin. gunt. Hujusmodi translatione utitur Isaias, es persona Christi dicens : Conculcavi cos in furore meo, et deduxi sanguinem eorum in terram, et a persa sunt vestimenta mea in victoria ". Sensus igitur praesentis versiculi est, quod eos prorsus superabit. Vel aliter, intelligendo de Christo, per B Christi pedem ipsam possunus Ecclesiam intel- ligere, quæ per fidem eum ubique fert. Ipsius etenim Ecclesiæ caput est Christus, et ipsa rursus Christi pedum vicem prastal. Hæc igitur Ecclesia intincta est in Christi sanguine, eo nimirum si- gnata atque intincta, ut quemadmodum ferrum tinetura, sic et ipsa ejus sanguine consolidata fuerit ac roborata, vel etiam martyrum sanguine; tellectualiter occisorum, possis etiam intelligere. C Lingua canum tuorum ex inimicis ab ipso. A com- muni sensu rursum sumendum est verbum Ut in- tingatur. Canes autem Christi, episcopi sunt, qui insidiatores expellunt, et rationales greges cu- stodiunt. Horum igitur canum intellectualis lingua intincta est, in sanguine nimirum, qui perluebat ex inimicis. Subaudiendum est enim aliquid ex præcedenti versiculo, ita ut ordo ac sensus per- fectus sit: Ut intingatur, inquit, eorum lingua ex inimicorum sanguine, ab ipso Deo Patre nimirum adjuta. Est autem hic sermo metaphoricus. Casis siquidem inimicis, cædentium canes lambere so- lent occisoram sanguineni, et illorum cadavera dilaniare. VERS. 25. Visi sunt incessus tui, Deus. Per in- cessus hic actiones Christi in carne conversa- tionemque, ac vitam ejus intelligit, quorum omnium spectatores apostolos fuisse legimus, juxta quod per alium Prophetam dicitur. Post hæc in terra visus est, et cam hominibus conver- satus est s Incessus Dei mei, Regis mei, qui est in sancto. Vide quam ingenue beatus David, Christum fatea- tur Deum esse, veluti qui certissimam futurorum habebat scientiam. Sanctum autem Patrem ipsum appellat, in quo Filius ineffabiliter est : Ego enim, inquit, in Patre, et Pater in me est ". VERS. 26. Pravenerum principes conjuncti psal- lentibus. Apostolos principes appellat, quemadmo- dum et alibi : Constitues, inquit, eos principes su- C tametsi intelectualiter dæmonum sanguinem in- Isa. LXIII 4. ss Baruch 31, 58. ** Joan. xiv, 10. Variæ lectiones. (45) Grace apostoli. (44) Melius quam certe.
16α He will be a support on the earth on the heights of the mountains. Christ will be a support on the earth, namely, for those on the earth, establishing and strengthening them as they are being driven in confusion by the devil. ‘On the heights of the mountains’, in the sense of, even to the mountain ridges; this is added on account of the ascetics dwelling on the heights of the mountains, since Christ is confirming and supporting them also.
β Ὑπεραρθήσεται ὑπὲρ τὸν Λίβανον ὁ καρπὸς αὐτοῦ. Τὸν Λίβανον διὰ τὸ ἄγαν ὕψος νῦν παρέλαβεν, ὅτι ὁ καρπὸς τοῦ Χριστοῦ αὐξήσει μάλα. Καρπὸν δὲ καλεῖ, τὴν διδασκαλίαν, τὸ Εὐαγγέλιον. Καὶ ἄλλως δὲ, Λίβανος μὲν, ἡ εἰδωλολατρεία νοηθείη ἂν, διὰ τὸ κατείδωλον εἶναι πάλαι τὸν Λίβανον· καρπὸς δὲ, τὸ κήρυγμα τοῦ Εὐαγγελίου, ὅ καὶ ὑπερενίκησεν ἐκείνην καὶ ἀπέκρυψε.Α γὼν εἰς φῶς ἀρετῆς. Ἐνταῦθα δὲ τὸ Ἐν βυθοῖς, ἀντὶ τοῦ Ἐκ βυθών λήψῃ· πρόθεσιν ἀντὶ προσ θέσεως. Οπως ἂν βατῇ ὁ ποῖς σου ἐν αἵματι. Τοῦτο δὲ, ὦ Κύριε, ποιήσεις, ὅπως ἂν τέλεον νικήσης τους δαίμονας· μεταφορικὸς δὲ ὁ λόγος. Οἱ γὰρ νικώντες ἐν τῷ ἀριστεύειν ἐπεμβαίνοντες τοῖς σώμασι τῶν ἀνῃρημένων ἐχθρῶν βάπτονται τοὺς πόδας, ἐν τῷ καταρρέοντι τούτων αίματι. Φησὶ γὰρ καὶ Ἡσαΐας ἐκ προσώπου τοῦ Χριστοῦ· Συνεπάτησα αὐτοὺς ἐν τῷ θυμῷ μου, καὶ κατήγαγον εἰς γῆν, τὸ αἷμα αὐτῶν, καὶ κατερραντίσθη τῷ κατανικήματι αὐτῶν τὰ ἱμάτιά μου. Ταῦτα γὰρ τὰ ῥητὰ τοῦτο βούλονται σημαίνειν, ὅτι τέλεον αὐτοὺς ἐνίκησε· Καὶ ἄλλως δὲ ποῦς τοῦ Χριστοῦ ἡ Ἐκκλησία λέγοιτ' ς ἂν, βαστάζουσα τοῦτον διὰ πίστεως· ἐπεὶ καὶ ταύ της κεφαλὴ αὐτὸς ὁ Χριστός· αὕτη οὖν ἐδάφη τῷ αἵματι τοῦ Χριστοῦ, σφραγισθεῖσα τούτῳ, καὶ τειχισθεῖσα, καὶ στομωθεῖσα καθάπερ τῇ βαφή σίδηρος · ἢ καὶ τῷ αἵματι τῶν τοῦ Χριστοῦ μαρτ τύρων · ἢ καὶ τῶν νοητῶν αἱματι τῶν δαιμόνων, νοητῶς ἀποσφαττομένων. Η γλώσσα τῶν κυνῶν σου ἐξ ἐχθρῶν παρ' αὐτοῦ. Ἀπὸ κοινοῦ πάλιν, τὸ ῞Οπως ἂν βαφῇ· κύνες δὲ τοῦ Χριστοῦ οἱ (43) ἀπόστολοι, καθυλα χτοῦντες τῶν νοητῶν λύκων, καὶ τοὺς ἐπιβούλους ἀποσοβοῦντες, καὶ τὰ λογικὰ ποίμνια φυλάττοντες· καὶ τούτων ἂν ἡ νοητὴ γλῶσσα ἐδάφη λάπτουσα ἐκ τῶν ἐχθρῶν· συνεξακουομένου κανταῦθα τοῦ αἷμα τος. Βαφῇ δὲ ἡ γλῶσσα αὐτῶν, ἐκ τοῦ αἵματος τῶν ἐχθρῶν παρ' αὐτοῦ, τουτέστι, παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς βοηθουμένη. Καὶ τοῦτο δὲ μεταφορικών. Τῶν γὰρ ἐχθρῶν ἀναιρεθέντων, καὶ οἱ κύνες τῶν ἀνελόντων, λάπτουσι τῷ αἵματι αὐτῶν, καὶ τὰ τούτων διασπαράττουσι σώματα. :: Εθεωρήθησαν αἱ πορεῖαί σου, ὁ Θεός. Αί όλοι καὶ ἀναστροφαί καὶ διατριβαὶ τῆς ἐνσάρκου πολιο τείας σου. Αὐτόπται γὰρ τούτων οἱ ἀπόστολοι έχρη. μάτισαν. Μετὰ τοῦτο γὰρ, φησὶν, ἐπὶ γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. Αἱ πορείαι τοῦ Θεοῦ μου τοῦ βασιλέως τοῦ ἐν τῷ ἁγίῳ. Ορα όπως (44) γνησίως ὁ Δαβὶδ τὸν Χρι στὸν ὁμολογεῖ Θεόν, ὡς ἤδη πεπληροφορημένος. "Αγιον δὲ νῦν λέγει τὸν Πατέρα, ἐν ᾧ ἦν ἀῤῥήτως. Εγώ γάρ, φησίν, ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί. Προέφθασαν ἄρχοντες, ἐχόμενα ψαλλόντων. "Αρχοντας καλεῖ τοὺς ἀποστόλους. Καταστήσεις γάρ, φησίν, αὐτοὺς ἄρχοντας ἐπὶ πᾶσαν τὴν EUTHYMII ZIGABENI telligere : a quibus delictis couvertit nos Deus, að virtutis lucem adducens. Et juxta hune sensum quod dicit In profundis, expones, pro Ex profun- dis, ut sit præpositio pro pra positione. Vers. 24. Ut intingatur pes tuus in sanguine. Hoc autem facies, o Domine, ut sævos prorsus superes dæmones. Est enim serino metaphoricus, et tra- clus a strenuorum militum certamine, qui cum ſueriut victores, cæsorum bostium cadavera con- scendunt, et in defluenti sanguine pedes intin. gunt. Hujusmodi translatione utitur Isaias, es persona Christi dicens : Conculcavi cos in furore meo, et deduxi sanguinem eorum in terram, et a persa sunt vestimenta mea in victoria ". Sensus igitur praesentis versiculi est, quod eos prorsus superabit. Vel aliter, intelligendo de Christo, per B Christi pedem ipsam possunus Ecclesiam intel- ligere, quæ per fidem eum ubique fert. Ipsius etenim Ecclesiæ caput est Christus, et ipsa rursus Christi pedum vicem prastal. Hæc igitur Ecclesia intincta est in Christi sanguine, eo nimirum si- gnata atque intincta, ut quemadmodum ferrum tinetura, sic et ipsa ejus sanguine consolidata fuerit ac roborata, vel etiam martyrum sanguine; tellectualiter occisorum, possis etiam intelligere. C Lingua canum tuorum ex inimicis ab ipso. A com- muni sensu rursum sumendum est verbum Ut in- tingatur. Canes autem Christi, episcopi sunt, qui insidiatores expellunt, et rationales greges cu- stodiunt. Horum igitur canum intellectualis lingua intincta est, in sanguine nimirum, qui perluebat ex inimicis. Subaudiendum est enim aliquid ex præcedenti versiculo, ita ut ordo ac sensus per- fectus sit: Ut intingatur, inquit, eorum lingua ex inimicorum sanguine, ab ipso Deo Patre nimirum adjuta. Est autem hic sermo metaphoricus. Casis siquidem inimicis, cædentium canes lambere so- lent occisoram sanguineni, et illorum cadavera dilaniare. VERS. 25. Visi sunt incessus tui, Deus. Per in- cessus hic actiones Christi in carne conversa- tionemque, ac vitam ejus intelligit, quorum omnium spectatores apostolos fuisse legimus, juxta quod per alium Prophetam dicitur. Post hæc in terra visus est, et cam hominibus conver- satus est s Incessus Dei mei, Regis mei, qui est in sancto. Vide quam ingenue beatus David, Christum fatea- tur Deum esse, veluti qui certissimam futurorum habebat scientiam. Sanctum autem Patrem ipsum appellat, in quo Filius ineffabiliter est : Ego enim, inquit, in Patre, et Pater in me est ". VERS. 26. Pravenerum principes conjuncti psal- lentibus. Apostolos principes appellat, quemadmo- dum et alibi : Constitues, inquit, eos principes su- C tametsi intelectualiter dæmonum sanguinem in- Isa. LXIII 4. ss Baruch 31, 58. ** Joan. xiv, 10. Variæ lectiones. (45) Grace apostoli. (44) Melius quam certe.
16β His fruit will be raised up above the Lebanon. He now mentioned the Lebanon on account of its great height, because the fruit of Christ will increase exceedingly. The ‘fruit’ is what he calls his teaching, the Gospel. And in a different way ‘Lebanon’ may be understood as idolatry, on account of Lebanon having been full of idols in the past, and the ‘fruit’ as the preaching of the Gospel which pre- vailed completely over the idolatry and hid it from sight.
γ Καὶ ἐξανθήσουσιν ἐκ πόλεως ὡσεὶ χόρτος τῆς γῆς. Πόλεως ἀορίστως, διὰ τὸ ἐκ πάσης πόλεως ἐξανθεῖν πιστούς· ὡσεὶ χόρτος δὲ, διὰ τὴν ἐπίδοσιν καὶ διὰ τὸ πλῆθος· νοεῖται δὲ καὶ ἡ Ἐκκλησία πόλις. Τινὲς δὲ πόλιν εἰδικῶς, τὴν ᾽Ιερουσαλὴμ ὑπολαμβάνουσιν, ἀφ’ ἧς ἐξανθῆσαι καὶ τάχιον μαρανθῆναι δίκην χόρτου τοὺς ᾽Ιουδαίους, αὐξομένου τοῦ κηρύγματος.Α γὼν εἰς φῶς ἀρετῆς. Ἐνταῦθα δὲ τὸ Ἐν βυθοῖς, ἀντὶ τοῦ Ἐκ βυθών λήψῃ· πρόθεσιν ἀντὶ προσ θέσεως. Οπως ἂν βατῇ ὁ ποῖς σου ἐν αἵματι. Τοῦτο δὲ, ὦ Κύριε, ποιήσεις, ὅπως ἂν τέλεον νικήσης τους δαίμονας· μεταφορικὸς δὲ ὁ λόγος. Οἱ γὰρ νικώντες ἐν τῷ ἀριστεύειν ἐπεμβαίνοντες τοῖς σώμασι τῶν ἀνῃρημένων ἐχθρῶν βάπτονται τοὺς πόδας, ἐν τῷ καταρρέοντι τούτων αίματι. Φησὶ γὰρ καὶ Ἡσαΐας ἐκ προσώπου τοῦ Χριστοῦ· Συνεπάτησα αὐτοὺς ἐν τῷ θυμῷ μου, καὶ κατήγαγον εἰς γῆν, τὸ αἷμα αὐτῶν, καὶ κατερραντίσθη τῷ κατανικήματι αὐτῶν τὰ ἱμάτιά μου. Ταῦτα γὰρ τὰ ῥητὰ τοῦτο βούλονται σημαίνειν, ὅτι τέλεον αὐτοὺς ἐνίκησε· Καὶ ἄλλως δὲ ποῦς τοῦ Χριστοῦ ἡ Ἐκκλησία λέγοιτ' ς ἂν, βαστάζουσα τοῦτον διὰ πίστεως· ἐπεὶ καὶ ταύ της κεφαλὴ αὐτὸς ὁ Χριστός· αὕτη οὖν ἐδάφη τῷ αἵματι τοῦ Χριστοῦ, σφραγισθεῖσα τούτῳ, καὶ τειχισθεῖσα, καὶ στομωθεῖσα καθάπερ τῇ βαφή σίδηρος · ἢ καὶ τῷ αἵματι τῶν τοῦ Χριστοῦ μαρτ τύρων · ἢ καὶ τῶν νοητῶν αἱματι τῶν δαιμόνων, νοητῶς ἀποσφαττομένων. Η γλώσσα τῶν κυνῶν σου ἐξ ἐχθρῶν παρ' αὐτοῦ. Ἀπὸ κοινοῦ πάλιν, τὸ ῞Οπως ἂν βαφῇ· κύνες δὲ τοῦ Χριστοῦ οἱ (43) ἀπόστολοι, καθυλα χτοῦντες τῶν νοητῶν λύκων, καὶ τοὺς ἐπιβούλους ἀποσοβοῦντες, καὶ τὰ λογικὰ ποίμνια φυλάττοντες· καὶ τούτων ἂν ἡ νοητὴ γλῶσσα ἐδάφη λάπτουσα ἐκ τῶν ἐχθρῶν· συνεξακουομένου κανταῦθα τοῦ αἷμα τος. Βαφῇ δὲ ἡ γλῶσσα αὐτῶν, ἐκ τοῦ αἵματος τῶν ἐχθρῶν παρ' αὐτοῦ, τουτέστι, παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς βοηθουμένη. Καὶ τοῦτο δὲ μεταφορικών. Τῶν γὰρ ἐχθρῶν ἀναιρεθέντων, καὶ οἱ κύνες τῶν ἀνελόντων, λάπτουσι τῷ αἵματι αὐτῶν, καὶ τὰ τούτων διασπαράττουσι σώματα. :: Εθεωρήθησαν αἱ πορεῖαί σου, ὁ Θεός. Αί όλοι καὶ ἀναστροφαί καὶ διατριβαὶ τῆς ἐνσάρκου πολιο τείας σου. Αὐτόπται γὰρ τούτων οἱ ἀπόστολοι έχρη. μάτισαν. Μετὰ τοῦτο γὰρ, φησὶν, ἐπὶ γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. Αἱ πορείαι τοῦ Θεοῦ μου τοῦ βασιλέως τοῦ ἐν τῷ ἁγίῳ. Ορα όπως (44) γνησίως ὁ Δαβὶδ τὸν Χρι στὸν ὁμολογεῖ Θεόν, ὡς ἤδη πεπληροφορημένος. "Αγιον δὲ νῦν λέγει τὸν Πατέρα, ἐν ᾧ ἦν ἀῤῥήτως. Εγώ γάρ, φησίν, ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί. Προέφθασαν ἄρχοντες, ἐχόμενα ψαλλόντων. "Αρχοντας καλεῖ τοὺς ἀποστόλους. Καταστήσεις γάρ, φησίν, αὐτοὺς ἄρχοντας ἐπὶ πᾶσαν τὴν EUTHYMII ZIGABENI telligere : a quibus delictis couvertit nos Deus, að virtutis lucem adducens. Et juxta hune sensum quod dicit In profundis, expones, pro Ex profun- dis, ut sit præpositio pro pra positione. Vers. 24. Ut intingatur pes tuus in sanguine. Hoc autem facies, o Domine, ut sævos prorsus superes dæmones. Est enim serino metaphoricus, et tra- clus a strenuorum militum certamine, qui cum ſueriut victores, cæsorum bostium cadavera con- scendunt, et in defluenti sanguine pedes intin. gunt. Hujusmodi translatione utitur Isaias, es persona Christi dicens : Conculcavi cos in furore meo, et deduxi sanguinem eorum in terram, et a persa sunt vestimenta mea in victoria ". Sensus igitur praesentis versiculi est, quod eos prorsus superabit. Vel aliter, intelligendo de Christo, per B Christi pedem ipsam possunus Ecclesiam intel- ligere, quæ per fidem eum ubique fert. Ipsius etenim Ecclesiæ caput est Christus, et ipsa rursus Christi pedum vicem prastal. Hæc igitur Ecclesia intincta est in Christi sanguine, eo nimirum si- gnata atque intincta, ut quemadmodum ferrum tinetura, sic et ipsa ejus sanguine consolidata fuerit ac roborata, vel etiam martyrum sanguine; tellectualiter occisorum, possis etiam intelligere. C Lingua canum tuorum ex inimicis ab ipso. A com- muni sensu rursum sumendum est verbum Ut in- tingatur. Canes autem Christi, episcopi sunt, qui insidiatores expellunt, et rationales greges cu- stodiunt. Horum igitur canum intellectualis lingua intincta est, in sanguine nimirum, qui perluebat ex inimicis. Subaudiendum est enim aliquid ex præcedenti versiculo, ita ut ordo ac sensus per- fectus sit: Ut intingatur, inquit, eorum lingua ex inimicorum sanguine, ab ipso Deo Patre nimirum adjuta. Est autem hic sermo metaphoricus. Casis siquidem inimicis, cædentium canes lambere so- lent occisoram sanguineni, et illorum cadavera dilaniare. VERS. 25. Visi sunt incessus tui, Deus. Per in- cessus hic actiones Christi in carne conversa- tionemque, ac vitam ejus intelligit, quorum omnium spectatores apostolos fuisse legimus, juxta quod per alium Prophetam dicitur. Post hæc in terra visus est, et cam hominibus conver- satus est s Incessus Dei mei, Regis mei, qui est in sancto. Vide quam ingenue beatus David, Christum fatea- tur Deum esse, veluti qui certissimam futurorum habebat scientiam. Sanctum autem Patrem ipsum appellat, in quo Filius ineffabiliter est : Ego enim, inquit, in Patre, et Pater in me est ". VERS. 26. Pravenerum principes conjuncti psal- lentibus. Apostolos principes appellat, quemadmo- dum et alibi : Constitues, inquit, eos principes su- C tametsi intelectualiter dæmonum sanguinem in- Isa. LXIII 4. ss Baruch 31, 58. ** Joan. xiv, 10. Variæ lectiones. (45) Grace apostoli. (44) Melius quam certe.
16γ And they will blossom forth from a city like grass of the earth. ‘A city’, indefinitely, on account of believers blossoming forth from every city; ‘like grass’ on account of its swift growth and abundance; the Church can also be understood as a ‘city’. Some take ‘city’ in a specific sense as Jerusalem, from which, as the preaching increased, the Jews blossomed forth and swiftly withered away like grass.
PG 128:733α Ἔσται τὸ ὄνομα αὐτοῦ εὐλογημένον εἰς τοὺς αἰῶνας. Τοῦτο δῆλον. Εὐφημεῖται γὰρ ἀεὶ παρὰ τῶν ἁπανταχοῦ πιστῶν. Ὄνομα δὲ λέγει τὸ, Χριστὸς, ἢ τὸ, ᾽Ιησοῦς.
17α His name will be blessed to the ages. This is clear, for he will be praised for ever by the faithful everywhere. By ‘name’ he signi- fies the name ‘Christ’ or ‘Jesus’.
β Πρὸ τοῦ ἡλίου διαμένει τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Tὸ, Ὁ ὢν, ὃ ἀεὶ ἔχει, ὡς αὐτὸς ἑαυτὸν ὀνομάζει τῷ Μωυσῇ χρηματίζων ἐπὶ τοῦ ὄρους. Εἰ δὲ καὶ τὸ, Χριστὸς, εἴποις, τὸ, πρὸ τοῦ ἡλίου, νοήσεις ἀντὶ τοῦ, ὑπὲρ τὸν ἥλιον, πλεῖον τοῦ ἡλίου. Ὁ μὲν γὰρ ἥλιος ἐν τῇ συντελείᾳ πίπτει, καὶ τὰ λοιπὰ ἄστρα· τὸ δὲ τοιοῦτον ὄνομα, ἀδιάπτωτον μένει, παρὰ πᾶσι γνωριζόμενον.
17β Before the sun his name remains. The name ‘He who is’, which he possesses eternally, as he himself names himself when making oracular utterance to Moses on the mountain. If you say also the name ‘Christ’, then you will understand ‘before the sun’ as ‘above the sun’, ‘more than the sun’. For at the consummation the sun will fall along with the other stars, but his name remains unfailing known to all.
γ Καὶ ἐνευλογηθήσονται ἐν αὐτῷ πᾶσαι αἱ φυλαὶ τῆς γῆς. Tὸ, ἐνευλογηθήσονται, ἀντὶ τοῦ, ἁγιασθήσονται, χαριτωθήσονται. Ἐν τῷ καλεῖσθαι γὰρ Χριστιανοὶ, δοξαζόμεθα.
17γ And in him all the tribes of the earth will be blessed. ‘They will be blessed in him’, in the sense of ‘they will sanctified’, ‘they will be filled with
Τοῦτο δὲ καὶ τῷ Ἀβραὰμ ὁ Θεὸς περὶ τοῦ σπέρματος αὐτοῦ ἐπηγγείλατο, ὃ ἦν ὁ Χριστός. Φυλὰς δὲ, τὰς γενεὰς ἐκάλεσε. δ Πάντα τὰ ἔθνη μακαριοῦσιν αὐτόν. Εὐφημήσουσιν. 18 Εὐλογητὸς Κύριος ὁ Θεὸς ᾽Ισραὴλ, ὁ ποιῶν θαυμάσια μόνος. ᾽Ιδοὺ τὸ κεκρυμμένον ἐξέφηνεν, Θεὸν αὐτὸν ἀνακηρύξας καὶ Θεὸν τοῦ ᾽Ισραὴλ, ἵνα δείξῃ ὅτι οὗτός ἐστι καὶ τοῦ ᾽Ισραὴλ Θεὸς, ὁ τὰ θαυμάσια ἐκεῖνα δι’ ἐκεῖνον τερατουργήσας. Tὸ δὲ, μόνος, πρὸς ἀντιδιαστολὴν τέθειται τῶν ψευδωνύμων θεῶν. α Καὶ εὐλογημένον τὸ ὄνομα τῆς δόξης αὐτοῦ εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος. Δόξα τοῦ Χριστοῦ, ἡ ἐνανθρώπησις καὶ τὰ κατὰ ταύτην παθήματα· διὰ τούτων γὰρ ἐδοξάσθη παρὰ τοῖς πιστοῖς, ὅτι Θεὸς ὢν, δι’ ἡμᾶς ταῦτα πέπονθεν· ὄνομα δὲ ταύτης, τὸ, Χριστὸς, ὃ καὶ εἰς τὸν παρόντα αἰῶνα εὐλογεῖται, καθὼς ἀνωτέρω δεδήλωται, καὶ πολλῷ | μᾶλλον, εἰς τὸν μέλλοντα, ὅτε οὐδεὶς ἔσται ὁ βλασφημῶν αὐτὸ, πάντων λοιπὸν ὑποτεταγμένων. Δυνάμεθα δὲ καὶ περιφραστικῶς εἰπεῖν, τῆς δόξης αὐτοῦ, ἀντὶ τοῦ, αὐτοῦ. β Καὶ πληρωθήσεται τῆς δόξης αὐτοῦ πᾶσα ἡ γῆ. Γένοιτο, γένοιτο. Τοῦτο προφητεύει τὴν πίστιν ἁπάντων τῶν ἐθνῶν. Οὕτω δὲ καὶ πρὸς Μωυσῆν εἶπεν ὁ Θεὸς, Zῇ γὰρ τὸ ὄνομά μου, ὅτι πληρωθήσεται τῆς δόξης μου πᾶσα ἡ γῆ. Τοῦτο καὶ Ἡσαΐας ἤκουσε, βοώντων τῶν Σεραφὶμ, Ἅγιος, ἅγιος, ἅγιος Κύριος Σαβαὼθ, πλήρης πᾶσα ἡ γῆ τῆς δόξης αὐτοῦ. Δὶς δὲ τὸ γένοιτο, καθὼς ἐν τῷ τέλει τοῦ μ΄ ψαλμοῦ προείρηται. Χρὴ δὲ γινώσκειν ὡς Ἑβραῖοι τοὺς Δαυϊτικοὺς ψαλμοὺς εἰς πέντε βίβλους διαιροῦντες, τέλος ἑκάστης τῶν τεσσάρων φασὶν ἕκαστον ψαλμὸν τέλος ἔχοντα, τὸ, Γένοιτο, γένοιτο· καὶ εἶναι τῆς μὲν πρώτης βίβλου τέλος τὸν μ΄, τῆς δευτέρας δὲ, τὸν οα΄, τῆς δὲ τρίτης, τὸν πη΄, τῆς δὲ τετάρτης, τὸν ρε΄· τῆς πέμπτης γὰρ, ὁ τελευταῖος πέρας ἐστίν. 20 Ἐξέλιπον οἱ ὕμνοι Δαυὶδ τοῦ υἱοῦ ᾽Ιεσσαί. 184 τέθειται MSCBF: τέθεικε PV. β τὸν μ΄ PV : τὸν εἰκοστόν MΑSCHBF.
grace’, for in being called Christians we are glorified. This is also what God promised to Abraham about his seed, which seed was Christ. ‘Tribes’ is what he called ‘generations’. 17δ All the nations will bless him. They will praise him. 18 To be blessed is the Lord the God of Israel, who alone works wonders. See, he has brought to light what was hidden, proclaiming him God and God of Israel, so that he may show that he is also the God of Israel who worked for it those wonders. The ‘alone’ is placed in contradistinction to the pseudonymous gods. 19α And blessed is the name of his glory to the age, and to the age of the age. The glory of Christ is his incarnation and sufferings in the flesh, for through these he was glorified by the faithful, because being God he suffered these things for our sake. The name of this glory is the name ‘Christ’, which name is blessed in the present age as was indicated above, and much more so in the age to come when there will be no one blaspheming it, and all people will then be subjected. We can say by way of circumlocution ‘of his glory’ in the sense of ‘his’. 19β And all the earth will be filled with his glory. So be it, so be it. This prophesies the faith of all the nations. Thus God spoke also to Moses, saying, For my name lives, because all the earth will be filled with my glory. Isaiah also heard this as the Seraphim were crying out, Holy, holy, holy, Lord of Sabaoth, all the earth is full of his glory. The ‘so be it’ is repeated twice as was said before at the end of the fortieth psalm. It is necessary to know that the Hebrews, dividing the Davidic psalms into five books, say the end of each of the four books is each psalm having ‘so be it, so be it’ at the end. And the end of the first book is the fortieth psalm, of the second the seventy-first, of the third the eighty-eighth, of the fourth the one hundred and fifth, and the last psalm is the end of the fifth book. 20 The hymns of David the son of Jesse have come to an end.
Psalmus LXXXVIPsalmus LXXXVIIPsalmus LXXXVIII
PG 128:908Ψαλμός 72 — Psalm 72
72 οβ΄
PG 128:735α Ψαλμὸς τῷ Ἀσάφ. Καὶ μὴν τοῦ Δαυὶδ εἶναι πάντας τοὺς ψαλμοὺς ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς βίβλου αὐτῶν ἀπεδείξαμεν· πῶς οὖν ἐξέλιπον; ὥστε οὐχ οἱ ψαλμοὶ ἐξέλιπον, ἀλλ’ οἱ ὕμνοι. Τῶν γὰρ § 48-57 ψαλμῶν ὧν ἐποίει, τοὺς μὲν αὐτὸς ὑμνῴδει τῷ Θεῷ διὰ τῆς ἑαυτοῦ κιθάρας, τοὺς δὲ, τοῖς χοράρχαις ἐδίδου μελῳδεῖν, καθάπερ τόν τε προκείμενον καὶ τοὺς ἐφεξῆς ἕνδεκα, Pss 72-82 τῷ Ἀσὰφ, καὶ ἄλλους, ἄλλοις, ὡς ἐν τῷ δηλωθέντι προοιμίῳ προπαραδέδοται· τὸ § 50 γοῦν ἐξέλιπον, δηλοῖ ὅτι οἱ ἑξῆς λοιποὶ ψαλμοὶ, οὐχ ὑμνῳδήθησαν παρὰ τοῦ Δαυὶδ, εἰ καὶ παρ’ αὐτοῦ ἐποιήθησαν. Χρὴ δὲ θαυμάζειν ὅπως ἡ θεία χάρις τοῦ Πνεύματος τοῖς διαφόροις πάθεσι τῶν ἀνθρωπίνων λογισμῶν διάφορα φάρμακα διὰ τῶν ψαλμῶν ἐκέρασε, καθάπερ καὶ νῦν ἐπὶ τοῦ παρόντος· πρὸς γὰρ τοὺς μικροψύχους καὶ σκανδαλιζομένους ἐπὶ τοῖς ἀνεξερευνήτοις κρίμασι τοῦ Θεοῦ, ὅπως ἀνέχεται μὲν εὐημεροῦντας τοὺς πονηροὺς, περιορᾷ δὲ κακοπαθοῦντας τοὺς ἀγαθοὺς, ὁ ψαλμὸς ὁρᾷ. Καὶ ἐσχημάτισται μὲν προσώπῳ τοῦ ἐν Βαβυλῶνι δορυαλώτου λαοῦ, καὶ μάλιστα τοῦ θεοφιλεστέρου· ἁρμόζει δὲ παντὶ, παραμυθούμενος τὴν ἑκάστου μικροψυχίαν.γῆν. Ὡς ἐν τῷ μδ' ψαλμῷ παραδεδώκαμεν. Οὗτοι οὖν προέλαβον πάντας τοὺς ἐξ ἐθνῶν, πρῶτοι πιο στεύσαντες. Ψάλλοντας δὲ λέγει, τους προφήτας ὡς φωνοῦντας τὰ περὶ Χριστοῦ· ὧν ἐχόμενα, τουτέστι σύνεγγυς γεγόνασιν οἱ ἀπόστολοι. Εξεχόμενοι αὐτῶν, ὅ ἐστιν, ἀκολουθοῦντες αὐτοῖς, καὶ τῷ χρόνῳ καὶ τῷ κηρύγματι. Ανὰ μέσον νεανίδων τυμπανιστριών. Εν μέσῳ τῶν Ἰουδαϊκῶν συναγωγῶν· νεάνιδες μεν, διὰ τὸ ἀτελὲς τῆς πολιτείας αὐτῶν· τυμπανίστριαι δὲ, διὰ τὸ σωματικὸν τῆς πρὸς Θεὸν λατρείας. Εκ σώμα τοῦ γὰρ, τὸ τύμπανον. Ἡ ἐν μέσῳ τῶν κατὰ τό τους Ἐκκλησιῶν. Αἱ νεάνιδες μεν, διὰ τὸ νεκρὸν καὶ καθαρὸν τῆς πίστεως, τυμπανίστριας δὲ διὰ τὸ νεκροῦν τὸ σῶμα κατὰ Θεόν. Νεκρὸν γὰρ σῶμα τὸ Β τύμπανον. Εν ἐκκλησίαις εὐλογεῖτε τὸν Θεόν. Τοῦτο τὸ ῥητὸν τῆς νομικῆς μὲν λατρείας προαναφωνεῖ τὴν παῦλαν· τῶν δὲ κατὰ τόπον Ἐκκλησιῶν προθε σπίζει τὸ πλῆθος· εἷς γὰρ ἦν πάλαι τοῖς πᾶσιν Ἰουδαίοις ναός. Κυρίῳ ἐκ πηγών Ισραήλ. Τον Κύριον εὐλογεῖτε πάλιν ἐκ τῶν νομικῶν καὶ προφητικών βίβλων. αὗται γὰρ πηγαὶ τοῦ Ἰσραηλιτικοῦ λαοῦ, πηγά- ζουσαι αὐτῷ τὴν θεογνωσίαν. Καὶ μέντοι ἐξ ἐκείνων τῶν βίβλων ἀρυσάμενοι, τοὺς ὕμνους τῷ Θεῷ συν έθηκαν οἱ θεοφόροι Πατέρες ᾿Εκεῖ Βενιαμὶν νεώτερος ἐν ἐκστάσει. Ἐκεῖ ποῦ; Ἐν ταῖς Εκκλησίαις. Βενιαμὶν δὲ λέγει, τὸν ἀπόστολον Παῦλον, ὡς ἐκ φυλῆς ὄντα τῆς Βενιαμί- τιδος · νεώτερος δὲ, ὡς ὕστερον τῶν ἄλλων ἀποστό λων πιστεύσας· ἐν ἐκστάσει δὲ διὰ τὴν εἰς τρίτον οὐρανὸν ἁρπαγὴν αὐτοῦ, περὶ ἧς φησιν· Εἴτε ἐν σώματι, οὐκ οἶδα· εἴτε ἐκτὸς τοῦ σώματος, οὐκ οἶδα· ὁ Θεὸς οἶδεν. Εἰς τοῦτον γάρ, καὶ τὰ τῆς περὶ τοῦ Βενιαμίν προφητείας πεπλήρωται. Βενια μὲν λύκος ἅρπαξ, τὸ πρωΐ ἔδεται, καὶ τὸ ἑσπέρας διαδίδωσι τροφήν. Λύκου γὰρ δίκην ὁ Παῦλος τὴν Εκκλησίαν διήρπαζε· καὶ πρότερον μέν, κατή- σθιεν αὐτὴν τῷ θυμῷ, καὶ τῷ φόνῳ· ὕστερον δὲ τροφὴν τοῖς ἄλλοις ἐδίδου πνευματικὴν, τὸν οὐράνιον ἄρτον διανέμων αὐτοῖς. Άρχοντες Ιούδα ἡγεμόνες αὐτῶν· ἄρχοντες Ζαβουλών, ἄρχοντες Νεφθαλείμ. 'Ηγεμόνες, φησίν, αὐτῶν τῶν ᾿Εκκλησιῶν ἔσονται οἱ ἀπόστολοι. Οὓς καὶ διὰ τῶν φυλάρχων ἐδήλωσεν. Ἰάκωβος μὲν γὰρ καὶ οἱ λοιποὶ ἀδελφοὶ τοῦ Κυρίου, τὸν Ἰούδαν εἶχον πατριάρχην - Πέτρος δὲ, καὶ ᾿Ανδρέας, καὶ Φίλιπο ει COMMENT. IN PSALMOS. A per omnem terram "; ut diximus in psalmo stiv. Hi igitur principes, omnes alios credentes in fide prævenerunt. Per Psallentes vero, ipsos prophetas intelligit, eo quod omnia cecinerint, ac prædixerint, quæ ad Christum pertinebant. His igitur prophetis apostoli conjuncti fuerunt, hoc est, proximi ac vie cini exstiterunt : quia et tempore et prædicatione illos consecuti sunt. In medio juvencularum tympanistriarum. In mc- dio Judaicarum synagogarum, quæ propter vitæ atque conversationis imperfectionem, adolescen- tula adhuc, hoc est, imperfectiores fuisse dicun- tar et tympanistriæ, quia non tam spirituale quam corporale obsequium, atque cultum Deo in religione sua exhibebant. Ex corporea enim pelle conficitur tympanum. Vel, in medio ecclesiarum, etiam dici possunt, ob novam purainque ac sinceram quium corpus suum mortificant. Tympana etenim ex quæ ubique locorum sunt. Quæ adolescentulæ fidem : et tympanistriæ, quia in Dei obse- mortui corporis pelle confici solent. VERS. 27. In ecclesiis benedicite Deo. Hic sermo, legalis cultus cessationem prædicit, et Ecclesiarum multitudinem, quæ in variis orbis partibus eri- gendæ erant. Nam olim unicum tantum erat om- nibus Judæis templınır. Domino ex fontibus Israel. Domino rursum bene- vicite ex legis ac prophetarum libris, ex quibus veluti quibusdam fontibus perennibus, Israelitico populo, Dei doctrina, atque cognitio perpetuo scaturiebat : ex quibus fontibus sancti Patres ac Deo ploni multa haurientes, hymnos in Dei laudem C composuerunt. VERS. 28. Ibi Ben:amin adolescentulus in mucmtia excessu. Illic, inquit, in Ecclesiis Benjamin aderat, apostles scilicet Paulus, qui de tribu fuit Benja- min, et adolescentulus [seu, ut magis poscit, Græca dictio, junior] dicitur, quia ultimus omnium apostolorum ad Adem accessit. Et in mentis ex- cessu [seu ut proprie est Græca dictio, in ex- stasi] propter raptum ejus ad tertium coelum, de quo ipse ait: Sive in corpore, sive extra corfas nescio : Deys scit ". Nam et in beato Paulo ca impleta sunt quæ de Benjamin a Jacob patriarcha (in Benedictionibus) prædicta fucrant : Benjamin luņņus rapax mane comedet, vespere dividet cibum Ipse siquidem Paulus ab initio, lupi instar, Eccle- D siam vastabai, furore atque cædibus pene eam devorans, et tandem conversus (non tantum his cædibus abstinuit, sed) spiritualem cibum atque cœlestem panem Ecclesiæ Adelibus, per universum arbor, ut fidelis ac prudens distributor, divisit. ss Psal. xLiv, 17. Cor. x1, 2, 3. Principes Juda duces eorum, principes Zabulon, principes Nephthalim. Ipsarum, inquit, Ecclesia- rum duces erunt apostoli. Apostolos enim intelligit dum trium harum tribuum principes nominat. Nam et Jacobus et cæteri fratres Domini e Juda tribu fuerunt : Petrus, Andreas, Joannes, et Phi- Variæ lectiones et notæ. (45) Graece. Illic, ubi? in Ecclesiis. Benjamin autem vocal Ap. P.
1α A psalm belonging to Asaph. And indeed in the preamble to this book we showed that all the psalms are by David. § 48-57 How then have they come to an end? Accordingly, it is not the psalms that have come to an end, but the hymns. Among the psalms he composed, some he performed as hymns to God with his own lyre, others he gave to the choir-leaders to sing, just as the present one and the following eleven to Asaph, and others to others, as was previously explained in the afore- Pss 72-82 mentioned preamble. Accordingly, the statement ‘they have come to an end’ indicates that § 50 the remaining psalms which follow were not performed by David, even though they were composed by him. It is to be marvelled at how through the psalms the divine grace of the Spirit mixed var- ious medicines for the various passions of human thoughts, just as now with the present psalm, for the psalm has in sight those who are faint-hearted and scandalized by the inscru- table judgements of God, how he tolerates the wicked who are prospering while he overlooks the good who are suffering distress. And it is cast in the person of the captive people in Babylon and in particular of the more god-loving, but it is fitting for everyone, consoling the faint-heartedness of each.
β Ὡς ἀγαθὸς ὁ Θεὸς τῷ ᾽Ισραήλ. Tὸ, ὡς, βεβαιωτικόν ἐστιν· ὄντως, φησὶν, ἀγαθὸς ἐστιν ὁ Θεός τῷ ᾽Ισραὴλ, οἷα διὰ τῶν θλίψεων παιδαγωγῶν καὶ σωτηρίαν αὐτῷ πραγματευόμενος· οὐκ ἐκ μίσους γὰρ, ἀλλ’ ἐξ ἀγάπης αἱ παιδεῖαι, καὶ πρὸς διόρθωσιν.γῆν. Ὡς ἐν τῷ μδ' ψαλμῷ παραδεδώκαμεν. Οὗτοι οὖν προέλαβον πάντας τοὺς ἐξ ἐθνῶν, πρῶτοι πιο στεύσαντες. Ψάλλοντας δὲ λέγει, τους προφήτας ὡς φωνοῦντας τὰ περὶ Χριστοῦ· ὧν ἐχόμενα, τουτέστι σύνεγγυς γεγόνασιν οἱ ἀπόστολοι. Εξεχόμενοι αὐτῶν, ὅ ἐστιν, ἀκολουθοῦντες αὐτοῖς, καὶ τῷ χρόνῳ καὶ τῷ κηρύγματι. Ανὰ μέσον νεανίδων τυμπανιστριών. Εν μέσῳ τῶν Ἰουδαϊκῶν συναγωγῶν· νεάνιδες μεν, διὰ τὸ ἀτελὲς τῆς πολιτείας αὐτῶν· τυμπανίστριαι δὲ, διὰ τὸ σωματικὸν τῆς πρὸς Θεὸν λατρείας. Εκ σώμα τοῦ γὰρ, τὸ τύμπανον. Ἡ ἐν μέσῳ τῶν κατὰ τό τους Ἐκκλησιῶν. Αἱ νεάνιδες μεν, διὰ τὸ νεκρὸν καὶ καθαρὸν τῆς πίστεως, τυμπανίστριας δὲ διὰ τὸ νεκροῦν τὸ σῶμα κατὰ Θεόν. Νεκρὸν γὰρ σῶμα τὸ Β τύμπανον. Εν ἐκκλησίαις εὐλογεῖτε τὸν Θεόν. Τοῦτο τὸ ῥητὸν τῆς νομικῆς μὲν λατρείας προαναφωνεῖ τὴν παῦλαν· τῶν δὲ κατὰ τόπον Ἐκκλησιῶν προθε σπίζει τὸ πλῆθος· εἷς γὰρ ἦν πάλαι τοῖς πᾶσιν Ἰουδαίοις ναός. Κυρίῳ ἐκ πηγών Ισραήλ. Τον Κύριον εὐλογεῖτε πάλιν ἐκ τῶν νομικῶν καὶ προφητικών βίβλων. αὗται γὰρ πηγαὶ τοῦ Ἰσραηλιτικοῦ λαοῦ, πηγά- ζουσαι αὐτῷ τὴν θεογνωσίαν. Καὶ μέντοι ἐξ ἐκείνων τῶν βίβλων ἀρυσάμενοι, τοὺς ὕμνους τῷ Θεῷ συν έθηκαν οἱ θεοφόροι Πατέρες ᾿Εκεῖ Βενιαμὶν νεώτερος ἐν ἐκστάσει. Ἐκεῖ ποῦ; Ἐν ταῖς Εκκλησίαις. Βενιαμὶν δὲ λέγει, τὸν ἀπόστολον Παῦλον, ὡς ἐκ φυλῆς ὄντα τῆς Βενιαμί- τιδος · νεώτερος δὲ, ὡς ὕστερον τῶν ἄλλων ἀποστό λων πιστεύσας· ἐν ἐκστάσει δὲ διὰ τὴν εἰς τρίτον οὐρανὸν ἁρπαγὴν αὐτοῦ, περὶ ἧς φησιν· Εἴτε ἐν σώματι, οὐκ οἶδα· εἴτε ἐκτὸς τοῦ σώματος, οὐκ οἶδα· ὁ Θεὸς οἶδεν. Εἰς τοῦτον γάρ, καὶ τὰ τῆς περὶ τοῦ Βενιαμίν προφητείας πεπλήρωται. Βενια μὲν λύκος ἅρπαξ, τὸ πρωΐ ἔδεται, καὶ τὸ ἑσπέρας διαδίδωσι τροφήν. Λύκου γὰρ δίκην ὁ Παῦλος τὴν Εκκλησίαν διήρπαζε· καὶ πρότερον μέν, κατή- σθιεν αὐτὴν τῷ θυμῷ, καὶ τῷ φόνῳ· ὕστερον δὲ τροφὴν τοῖς ἄλλοις ἐδίδου πνευματικὴν, τὸν οὐράνιον ἄρτον διανέμων αὐτοῖς. Άρχοντες Ιούδα ἡγεμόνες αὐτῶν· ἄρχοντες Ζαβουλών, ἄρχοντες Νεφθαλείμ. 'Ηγεμόνες, φησίν, αὐτῶν τῶν ᾿Εκκλησιῶν ἔσονται οἱ ἀπόστολοι. Οὓς καὶ διὰ τῶν φυλάρχων ἐδήλωσεν. Ἰάκωβος μὲν γὰρ καὶ οἱ λοιποὶ ἀδελφοὶ τοῦ Κυρίου, τὸν Ἰούδαν εἶχον πατριάρχην - Πέτρος δὲ, καὶ ᾿Ανδρέας, καὶ Φίλιπο ει COMMENT. IN PSALMOS. A per omnem terram "; ut diximus in psalmo stiv. Hi igitur principes, omnes alios credentes in fide prævenerunt. Per Psallentes vero, ipsos prophetas intelligit, eo quod omnia cecinerint, ac prædixerint, quæ ad Christum pertinebant. His igitur prophetis apostoli conjuncti fuerunt, hoc est, proximi ac vie cini exstiterunt : quia et tempore et prædicatione illos consecuti sunt. In medio juvencularum tympanistriarum. In mc- dio Judaicarum synagogarum, quæ propter vitæ atque conversationis imperfectionem, adolescen- tula adhuc, hoc est, imperfectiores fuisse dicun- tar et tympanistriæ, quia non tam spirituale quam corporale obsequium, atque cultum Deo in religione sua exhibebant. Ex corporea enim pelle conficitur tympanum. Vel, in medio ecclesiarum, etiam dici possunt, ob novam purainque ac sinceram quium corpus suum mortificant. Tympana etenim ex quæ ubique locorum sunt. Quæ adolescentulæ fidem : et tympanistriæ, quia in Dei obse- mortui corporis pelle confici solent. VERS. 27. In ecclesiis benedicite Deo. Hic sermo, legalis cultus cessationem prædicit, et Ecclesiarum multitudinem, quæ in variis orbis partibus eri- gendæ erant. Nam olim unicum tantum erat om- nibus Judæis templınır. Domino ex fontibus Israel. Domino rursum bene- vicite ex legis ac prophetarum libris, ex quibus veluti quibusdam fontibus perennibus, Israelitico populo, Dei doctrina, atque cognitio perpetuo scaturiebat : ex quibus fontibus sancti Patres ac Deo ploni multa haurientes, hymnos in Dei laudem C composuerunt. VERS. 28. Ibi Ben:amin adolescentulus in mucmtia excessu. Illic, inquit, in Ecclesiis Benjamin aderat, apostles scilicet Paulus, qui de tribu fuit Benja- min, et adolescentulus [seu, ut magis poscit, Græca dictio, junior] dicitur, quia ultimus omnium apostolorum ad Adem accessit. Et in mentis ex- cessu [seu ut proprie est Græca dictio, in ex- stasi] propter raptum ejus ad tertium coelum, de quo ipse ait: Sive in corpore, sive extra corfas nescio : Deys scit ". Nam et in beato Paulo ca impleta sunt quæ de Benjamin a Jacob patriarcha (in Benedictionibus) prædicta fucrant : Benjamin luņņus rapax mane comedet, vespere dividet cibum Ipse siquidem Paulus ab initio, lupi instar, Eccle- D siam vastabai, furore atque cædibus pene eam devorans, et tandem conversus (non tantum his cædibus abstinuit, sed) spiritualem cibum atque cœlestem panem Ecclesiæ Adelibus, per universum arbor, ut fidelis ac prudens distributor, divisit. ss Psal. xLiv, 17. Cor. x1, 2, 3. Principes Juda duces eorum, principes Zabulon, principes Nephthalim. Ipsarum, inquit, Ecclesia- rum duces erunt apostoli. Apostolos enim intelligit dum trium harum tribuum principes nominat. Nam et Jacobus et cæteri fratres Domini e Juda tribu fuerunt : Petrus, Andreas, Joannes, et Phi- Variæ lectiones et notæ. (45) Graece. Illic, ubi? in Ecclesiis. Benjamin autem vocal Ap. P.
1β How good is God to Israel. The ‘how’ is confirmative. Truly, he says, God is good to Israel, educating it through afflic- tions and bringing about salvation for it, for the chastisements are not out of hatred but out of love and towards correction.
γ Τοῖς εὐθέσι τῇ καρδίᾳ. Τοῦτο δὲ ὢν κρίνεται παρὰ τοῖς ὀρθὰ λογιζομένοις· καρδίαν γὰρ ἐνταῦθα, τὸν λογισμὸν ὑποληπτέον.γῆν. Ὡς ἐν τῷ μδ' ψαλμῷ παραδεδώκαμεν. Οὗτοι οὖν προέλαβον πάντας τοὺς ἐξ ἐθνῶν, πρῶτοι πιο στεύσαντες. Ψάλλοντας δὲ λέγει, τους προφήτας ὡς φωνοῦντας τὰ περὶ Χριστοῦ· ὧν ἐχόμενα, τουτέστι σύνεγγυς γεγόνασιν οἱ ἀπόστολοι. Εξεχόμενοι αὐτῶν, ὅ ἐστιν, ἀκολουθοῦντες αὐτοῖς, καὶ τῷ χρόνῳ καὶ τῷ κηρύγματι. Ανὰ μέσον νεανίδων τυμπανιστριών. Εν μέσῳ τῶν Ἰουδαϊκῶν συναγωγῶν· νεάνιδες μεν, διὰ τὸ ἀτελὲς τῆς πολιτείας αὐτῶν· τυμπανίστριαι δὲ, διὰ τὸ σωματικὸν τῆς πρὸς Θεὸν λατρείας. Εκ σώμα τοῦ γὰρ, τὸ τύμπανον. Ἡ ἐν μέσῳ τῶν κατὰ τό τους Ἐκκλησιῶν. Αἱ νεάνιδες μεν, διὰ τὸ νεκρὸν καὶ καθαρὸν τῆς πίστεως, τυμπανίστριας δὲ διὰ τὸ νεκροῦν τὸ σῶμα κατὰ Θεόν. Νεκρὸν γὰρ σῶμα τὸ Β τύμπανον. Εν ἐκκλησίαις εὐλογεῖτε τὸν Θεόν. Τοῦτο τὸ ῥητὸν τῆς νομικῆς μὲν λατρείας προαναφωνεῖ τὴν παῦλαν· τῶν δὲ κατὰ τόπον Ἐκκλησιῶν προθε σπίζει τὸ πλῆθος· εἷς γὰρ ἦν πάλαι τοῖς πᾶσιν Ἰουδαίοις ναός. Κυρίῳ ἐκ πηγών Ισραήλ. Τον Κύριον εὐλογεῖτε πάλιν ἐκ τῶν νομικῶν καὶ προφητικών βίβλων. αὗται γὰρ πηγαὶ τοῦ Ἰσραηλιτικοῦ λαοῦ, πηγά- ζουσαι αὐτῷ τὴν θεογνωσίαν. Καὶ μέντοι ἐξ ἐκείνων τῶν βίβλων ἀρυσάμενοι, τοὺς ὕμνους τῷ Θεῷ συν έθηκαν οἱ θεοφόροι Πατέρες ᾿Εκεῖ Βενιαμὶν νεώτερος ἐν ἐκστάσει. Ἐκεῖ ποῦ; Ἐν ταῖς Εκκλησίαις. Βενιαμὶν δὲ λέγει, τὸν ἀπόστολον Παῦλον, ὡς ἐκ φυλῆς ὄντα τῆς Βενιαμί- τιδος · νεώτερος δὲ, ὡς ὕστερον τῶν ἄλλων ἀποστό λων πιστεύσας· ἐν ἐκστάσει δὲ διὰ τὴν εἰς τρίτον οὐρανὸν ἁρπαγὴν αὐτοῦ, περὶ ἧς φησιν· Εἴτε ἐν σώματι, οὐκ οἶδα· εἴτε ἐκτὸς τοῦ σώματος, οὐκ οἶδα· ὁ Θεὸς οἶδεν. Εἰς τοῦτον γάρ, καὶ τὰ τῆς περὶ τοῦ Βενιαμίν προφητείας πεπλήρωται. Βενια μὲν λύκος ἅρπαξ, τὸ πρωΐ ἔδεται, καὶ τὸ ἑσπέρας διαδίδωσι τροφήν. Λύκου γὰρ δίκην ὁ Παῦλος τὴν Εκκλησίαν διήρπαζε· καὶ πρότερον μέν, κατή- σθιεν αὐτὴν τῷ θυμῷ, καὶ τῷ φόνῳ· ὕστερον δὲ τροφὴν τοῖς ἄλλοις ἐδίδου πνευματικὴν, τὸν οὐράνιον ἄρτον διανέμων αὐτοῖς. Άρχοντες Ιούδα ἡγεμόνες αὐτῶν· ἄρχοντες Ζαβουλών, ἄρχοντες Νεφθαλείμ. 'Ηγεμόνες, φησίν, αὐτῶν τῶν ᾿Εκκλησιῶν ἔσονται οἱ ἀπόστολοι. Οὓς καὶ διὰ τῶν φυλάρχων ἐδήλωσεν. Ἰάκωβος μὲν γὰρ καὶ οἱ λοιποὶ ἀδελφοὶ τοῦ Κυρίου, τὸν Ἰούδαν εἶχον πατριάρχην - Πέτρος δὲ, καὶ ᾿Ανδρέας, καὶ Φίλιπο ει COMMENT. IN PSALMOS. A per omnem terram "; ut diximus in psalmo stiv. Hi igitur principes, omnes alios credentes in fide prævenerunt. Per Psallentes vero, ipsos prophetas intelligit, eo quod omnia cecinerint, ac prædixerint, quæ ad Christum pertinebant. His igitur prophetis apostoli conjuncti fuerunt, hoc est, proximi ac vie cini exstiterunt : quia et tempore et prædicatione illos consecuti sunt. In medio juvencularum tympanistriarum. In mc- dio Judaicarum synagogarum, quæ propter vitæ atque conversationis imperfectionem, adolescen- tula adhuc, hoc est, imperfectiores fuisse dicun- tar et tympanistriæ, quia non tam spirituale quam corporale obsequium, atque cultum Deo in religione sua exhibebant. Ex corporea enim pelle conficitur tympanum. Vel, in medio ecclesiarum, etiam dici possunt, ob novam purainque ac sinceram quium corpus suum mortificant. Tympana etenim ex quæ ubique locorum sunt. Quæ adolescentulæ fidem : et tympanistriæ, quia in Dei obse- mortui corporis pelle confici solent. VERS. 27. In ecclesiis benedicite Deo. Hic sermo, legalis cultus cessationem prædicit, et Ecclesiarum multitudinem, quæ in variis orbis partibus eri- gendæ erant. Nam olim unicum tantum erat om- nibus Judæis templınır. Domino ex fontibus Israel. Domino rursum bene- vicite ex legis ac prophetarum libris, ex quibus veluti quibusdam fontibus perennibus, Israelitico populo, Dei doctrina, atque cognitio perpetuo scaturiebat : ex quibus fontibus sancti Patres ac Deo ploni multa haurientes, hymnos in Dei laudem C composuerunt. VERS. 28. Ibi Ben:amin adolescentulus in mucmtia excessu. Illic, inquit, in Ecclesiis Benjamin aderat, apostles scilicet Paulus, qui de tribu fuit Benja- min, et adolescentulus [seu, ut magis poscit, Græca dictio, junior] dicitur, quia ultimus omnium apostolorum ad Adem accessit. Et in mentis ex- cessu [seu ut proprie est Græca dictio, in ex- stasi] propter raptum ejus ad tertium coelum, de quo ipse ait: Sive in corpore, sive extra corfas nescio : Deys scit ". Nam et in beato Paulo ca impleta sunt quæ de Benjamin a Jacob patriarcha (in Benedictionibus) prædicta fucrant : Benjamin luņņus rapax mane comedet, vespere dividet cibum Ipse siquidem Paulus ab initio, lupi instar, Eccle- D siam vastabai, furore atque cædibus pene eam devorans, et tandem conversus (non tantum his cædibus abstinuit, sed) spiritualem cibum atque cœlestem panem Ecclesiæ Adelibus, per universum arbor, ut fidelis ac prudens distributor, divisit. ss Psal. xLiv, 17. Cor. x1, 2, 3. Principes Juda duces eorum, principes Zabulon, principes Nephthalim. Ipsarum, inquit, Ecclesia- rum duces erunt apostoli. Apostolos enim intelligit dum trium harum tribuum principes nominat. Nam et Jacobus et cæteri fratres Domini e Juda tribu fuerunt : Petrus, Andreas, Joannes, et Phi- Variæ lectiones et notæ. (45) Graece. Illic, ubi? in Ecclesiis. Benjamin autem vocal Ap. P.
1γ To those who are straight in heart. He is adjudged thus by those who think correctly, for ‘in heart’ here is to be understood as ‘in thought’.
α Ἐμοῦ δὲ παρὰ μικρὸν ἐσαλεύθησαν οἱ πόδες. Πόδας καλεῖ, τοὺς λογισμοὺς, τοὺς ὑπερείδοντας τὴν εὐσέβειαν τῆς ψυχῆς. Μικροῦ, φησὶ, παρετράπην, καὶ ὑπεσύρην εἰς ὄλισθον, τοῦ μὴ τὸν Θεὸν οἴεσθαι προνοεῖν τοῦ κόσμου.γῆν. Ὡς ἐν τῷ μδ' ψαλμῷ παραδεδώκαμεν. Οὗτοι οὖν προέλαβον πάντας τοὺς ἐξ ἐθνῶν, πρῶτοι πιο στεύσαντες. Ψάλλοντας δὲ λέγει, τους προφήτας ὡς φωνοῦντας τὰ περὶ Χριστοῦ· ὧν ἐχόμενα, τουτέστι σύνεγγυς γεγόνασιν οἱ ἀπόστολοι. Εξεχόμενοι αὐτῶν, ὅ ἐστιν, ἀκολουθοῦντες αὐτοῖς, καὶ τῷ χρόνῳ καὶ τῷ κηρύγματι. Ανὰ μέσον νεανίδων τυμπανιστριών. Εν μέσῳ τῶν Ἰουδαϊκῶν συναγωγῶν· νεάνιδες μεν, διὰ τὸ ἀτελὲς τῆς πολιτείας αὐτῶν· τυμπανίστριαι δὲ, διὰ τὸ σωματικὸν τῆς πρὸς Θεὸν λατρείας. Εκ σώμα τοῦ γὰρ, τὸ τύμπανον. Ἡ ἐν μέσῳ τῶν κατὰ τό τους Ἐκκλησιῶν. Αἱ νεάνιδες μεν, διὰ τὸ νεκρὸν καὶ καθαρὸν τῆς πίστεως, τυμπανίστριας δὲ διὰ τὸ νεκροῦν τὸ σῶμα κατὰ Θεόν. Νεκρὸν γὰρ σῶμα τὸ Β τύμπανον. Εν ἐκκλησίαις εὐλογεῖτε τὸν Θεόν. Τοῦτο τὸ ῥητὸν τῆς νομικῆς μὲν λατρείας προαναφωνεῖ τὴν παῦλαν· τῶν δὲ κατὰ τόπον Ἐκκλησιῶν προθε σπίζει τὸ πλῆθος· εἷς γὰρ ἦν πάλαι τοῖς πᾶσιν Ἰουδαίοις ναός. Κυρίῳ ἐκ πηγών Ισραήλ. Τον Κύριον εὐλογεῖτε πάλιν ἐκ τῶν νομικῶν καὶ προφητικών βίβλων. αὗται γὰρ πηγαὶ τοῦ Ἰσραηλιτικοῦ λαοῦ, πηγά- ζουσαι αὐτῷ τὴν θεογνωσίαν. Καὶ μέντοι ἐξ ἐκείνων τῶν βίβλων ἀρυσάμενοι, τοὺς ὕμνους τῷ Θεῷ συν έθηκαν οἱ θεοφόροι Πατέρες ᾿Εκεῖ Βενιαμὶν νεώτερος ἐν ἐκστάσει. Ἐκεῖ ποῦ; Ἐν ταῖς Εκκλησίαις. Βενιαμὶν δὲ λέγει, τὸν ἀπόστολον Παῦλον, ὡς ἐκ φυλῆς ὄντα τῆς Βενιαμί- τιδος · νεώτερος δὲ, ὡς ὕστερον τῶν ἄλλων ἀποστό λων πιστεύσας· ἐν ἐκστάσει δὲ διὰ τὴν εἰς τρίτον οὐρανὸν ἁρπαγὴν αὐτοῦ, περὶ ἧς φησιν· Εἴτε ἐν σώματι, οὐκ οἶδα· εἴτε ἐκτὸς τοῦ σώματος, οὐκ οἶδα· ὁ Θεὸς οἶδεν. Εἰς τοῦτον γάρ, καὶ τὰ τῆς περὶ τοῦ Βενιαμίν προφητείας πεπλήρωται. Βενια μὲν λύκος ἅρπαξ, τὸ πρωΐ ἔδεται, καὶ τὸ ἑσπέρας διαδίδωσι τροφήν. Λύκου γὰρ δίκην ὁ Παῦλος τὴν Εκκλησίαν διήρπαζε· καὶ πρότερον μέν, κατή- σθιεν αὐτὴν τῷ θυμῷ, καὶ τῷ φόνῳ· ὕστερον δὲ τροφὴν τοῖς ἄλλοις ἐδίδου πνευματικὴν, τὸν οὐράνιον ἄρτον διανέμων αὐτοῖς. Άρχοντες Ιούδα ἡγεμόνες αὐτῶν· ἄρχοντες Ζαβουλών, ἄρχοντες Νεφθαλείμ. 'Ηγεμόνες, φησίν, αὐτῶν τῶν ᾿Εκκλησιῶν ἔσονται οἱ ἀπόστολοι. Οὓς καὶ διὰ τῶν φυλάρχων ἐδήλωσεν. Ἰάκωβος μὲν γὰρ καὶ οἱ λοιποὶ ἀδελφοὶ τοῦ Κυρίου, τὸν Ἰούδαν εἶχον πατριάρχην - Πέτρος δὲ, καὶ ᾿Ανδρέας, καὶ Φίλιπο ει COMMENT. IN PSALMOS. A per omnem terram "; ut diximus in psalmo stiv. Hi igitur principes, omnes alios credentes in fide prævenerunt. Per Psallentes vero, ipsos prophetas intelligit, eo quod omnia cecinerint, ac prædixerint, quæ ad Christum pertinebant. His igitur prophetis apostoli conjuncti fuerunt, hoc est, proximi ac vie cini exstiterunt : quia et tempore et prædicatione illos consecuti sunt. In medio juvencularum tympanistriarum. In mc- dio Judaicarum synagogarum, quæ propter vitæ atque conversationis imperfectionem, adolescen- tula adhuc, hoc est, imperfectiores fuisse dicun- tar et tympanistriæ, quia non tam spirituale quam corporale obsequium, atque cultum Deo in religione sua exhibebant. Ex corporea enim pelle conficitur tympanum. Vel, in medio ecclesiarum, etiam dici possunt, ob novam purainque ac sinceram quium corpus suum mortificant. Tympana etenim ex quæ ubique locorum sunt. Quæ adolescentulæ fidem : et tympanistriæ, quia in Dei obse- mortui corporis pelle confici solent. VERS. 27. In ecclesiis benedicite Deo. Hic sermo, legalis cultus cessationem prædicit, et Ecclesiarum multitudinem, quæ in variis orbis partibus eri- gendæ erant. Nam olim unicum tantum erat om- nibus Judæis templınır. Domino ex fontibus Israel. Domino rursum bene- vicite ex legis ac prophetarum libris, ex quibus veluti quibusdam fontibus perennibus, Israelitico populo, Dei doctrina, atque cognitio perpetuo scaturiebat : ex quibus fontibus sancti Patres ac Deo ploni multa haurientes, hymnos in Dei laudem C composuerunt. VERS. 28. Ibi Ben:amin adolescentulus in mucmtia excessu. Illic, inquit, in Ecclesiis Benjamin aderat, apostles scilicet Paulus, qui de tribu fuit Benja- min, et adolescentulus [seu, ut magis poscit, Græca dictio, junior] dicitur, quia ultimus omnium apostolorum ad Adem accessit. Et in mentis ex- cessu [seu ut proprie est Græca dictio, in ex- stasi] propter raptum ejus ad tertium coelum, de quo ipse ait: Sive in corpore, sive extra corfas nescio : Deys scit ". Nam et in beato Paulo ca impleta sunt quæ de Benjamin a Jacob patriarcha (in Benedictionibus) prædicta fucrant : Benjamin luņņus rapax mane comedet, vespere dividet cibum Ipse siquidem Paulus ab initio, lupi instar, Eccle- D siam vastabai, furore atque cædibus pene eam devorans, et tandem conversus (non tantum his cædibus abstinuit, sed) spiritualem cibum atque cœlestem panem Ecclesiæ Adelibus, per universum arbor, ut fidelis ac prudens distributor, divisit. ss Psal. xLiv, 17. Cor. x1, 2, 3. Principes Juda duces eorum, principes Zabulon, principes Nephthalim. Ipsarum, inquit, Ecclesia- rum duces erunt apostoli. Apostolos enim intelligit dum trium harum tribuum principes nominat. Nam et Jacobus et cæteri fratres Domini e Juda tribu fuerunt : Petrus, Andreas, Joannes, et Phi- Variæ lectiones et notæ. (45) Graece. Illic, ubi? in Ecclesiis. Benjamin autem vocal Ap. P.
2α But for me my feet have very nearly been rocked. ‘Feet’ is what he calls his thoughts that support the piety of the soul. I have nearly been led astray and been dragged down into the error of not believing God has providence for the world.
PG 128:737β Παρ’ ὀλίγον ἐξεχύθη τὰ διαβήματά μου. Διαβήματα νῦν, τὰ διανοήματα· ἐξεχύθη δὲ, ἀντὶ τοῦ, ἐχαυνώθη· χαῦνον γὰρ τὸ χεόμενον. Εἶτα ἐπιφέρει καὶ τὴν αἰτίαν, δι’ ἣν ἐκινδύνευε σαλευθῆναι καὶ ἐκχυθῆναι. α προπαραδέδοται MSCBF : παραδέδοται PV. α οἱ ἑξῆς λοιποί PBV : οἱ ἑξῆς οἱ λοιποί S : οἱ λοιποί οἱ ἑξῆς C : οἱ λοιποί ἑξῆς F : οἱ ἑξῆς M.Α πος, καὶ Ἰωάννης, ἀπὸ Βηθσαϊδα τῆς κώμης ἦσαν Ματθαῖος καὶ Ἰάκωβος, ὁ τοῦ ᾿Αλφαίου, ἐν Καπερ ναούμ διάγειν ἱστοροῦνται· Σίμων δὲ ὁ Ζηλωτής Κανανίτης ὢν ἐτύγχανε. Ταυτὶ δὲ πάντα χωρία της Γαλιλαίας ἦσαν. Ἡ δὲ Γαλιλαία τῷ Ζαβουλών καὶ τῷ Νεφθαλείμ ἐκληροδοτήθη. Καὶ οἱ ἄλλοι δὲ πάλιν ἐκ τῶν τοιούτων ώρμηντο. Αρχοντας δὲ αὐτοὺς εἶπεν, οὐχ ὡς ἄρχοντας τῶν πατρίδων, ἀλλ' ὡς εξαιρέτους καὶ τιμιωτέρους, διὰ τὴν ψυχικὴν εὐ γένειαν· ἢ ἄρχοντας ἐξ Ἰούδα, καὶ ἄρχοντας ἐκ Ζαβουλών, καὶ ἄρχοντας ἐκ Νεφθαλείμ· ἔξωθεν λαμβανομένης τῆς προθέσεως. Εντειλαι, ὁ Θεὸς, τῇ δυνάμει σου. Τοῦτο πρὸς τὸν Πατέρα, ἵνα ἐντείληται τῷ Υἱῷ τὰ περὶ τοῦ κηρύγματος. ᾿Απ' ἐμαυτοῦ γάρ, φησὶν, οὐδὲν λαλῶ · ἀλλ' ὅσα ἂν ἀκούσω παρὰ τοῦ Πατρός. Χριστὸς δὲ Θεοῦ δύναμις καὶ Θεοῦ σοφία. Δυνάμωσον, ὁ Θεὸς, τοῦτο κατειργάσω ἐν ἡμῖν, ἀπὸ τοῦ ναοῦ σου ἐπὶ Ἱερουσαλήμ. Τοῦτο πρὸς τὸν Υἱὸν, ἵνα κραταιώσῃ τὸ κήρυγμα τοῦ Εὐα αγγελίου · δ κατειργάσατο εἰς ἡμᾶς, ἢ δι᾽ ἡμᾶς. Κατειργάσατο δὲ, τουτέστιν ἀπήρτισε τοῦτο, διὰ τοῦ προσλήμματος αὐτοῦ. Τοῦτο γὰρ Ναὸς, καὶ σκήνωμα τῆς θεότητος. ᾿Απὸ τοῦ ναοῦ σου γὰρ, ἀντὶ τοῦ, Διὰ τοῦ ναοῦ σου, τοῦ ἐπὶ Ἱερουσαλὴμ ἀναστραφέντος καὶ κηρύξαντος· Ἐπὶ Σιών γάρ, φησί, τὸ ὄρος τὸ ἅγιον αὐτοῦ, διαγγέλλων τὸ πρόσταγμα Κυρίου. Σοὶ οἴσουσι βασιλεῖς δῶρα. Οἱ βασιλεῖς τῶν ἀπανταχοῦ ἐθνῶν. Δῶρα δὲ οἱ ναοί, καὶ τὰ καθιερω θέντα τούτοις χωρία, καὶ τὰ παντοδαπὰ ἀναθήματα. Οἴσουσι δὲ ταῦτα, ἐπιγνόντες σὲ βασιλέα ἑαυτῶν ἀθάνατον, ὡς Θεόν. Νοεῖται δὲ καὶ ἄλλως κατ' ἐναλλαγὴν τῶν ῥητῶν, ὅτι ᾿Απὸ τοῦ κατὰ χώραν ναοῦ σου ἐπὶ τὴν ἄνω Ἱερουσαλήμ, οἴσουσί σοι δῶρα, οἱ βασιλεῖς. Τοῖς γὰρ ναοῖς αἰσθητῶς τὰ δῶρα και μίζοντες, νοητῶς δι' αὐτῶν εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνάγουσι τὴν προσαγωγήν, καὶ χάριν τῶν δώρων. Επιτίμησον τοῖς θηρίοις τοῦ καλάμου. Φίμω σον τοὺς νοητούς δαίμονας· εἴτουν τοὺς ἀγρίους καὶ ἀπηνεῖς δαίμονας, οἵτινες ὡς αἰσθητοὶ λέοντες καλάμῳ, οὕτως ἐμφωλεύουσι τῇ κουφότητι καὶ ἀκαρπίᾳ τῶν ἀστηρίκτων εἰς πίστιν ἀνθρώπων. Φησὶ δὲ καὶ Ἰὼβ περὶ τοῦ διαβόλου οὕτως· Υπὸ πᾶν δένδρον κοιμάται, παρὰ κάλαμον, καὶ πάπυ ρον, καὶ βούτομον, δηλῶν ὅτι ἐπαναπαύεται τοῖς ἔχουσι τὰς ἰδιότητας τῶν εἰρημένων φυτών, ξηρός τητα πρὸς ἀρετὴν, καὶ ὑγρότητα πρὸς φιληδονίαν· τοιαῦτα γὰρ ὁ πάπυρος καὶ τὸ βούτομον. σο του 67) EUTHYMII ZIGABENI lippus ex vico erant Belhsaida : Matthæum, et Jacobum Alphæi degisse legimus in Capharnaum : Simon autem Zelotes Chananæus fuit. Omnia au- tem hæc loca in Galilæa erant regione, quæ Zabu- lon, et Nephthalim tribubus in sortem obvenerat, Similiter et alii apostoli ex his tribubus originem trahebant. Et principes eos appellavit, non quod civitatibus et locis illis dominarentur, sed quia excellentiores atque honoratiores erant, animi nobilitate. Vel subintellige dictionem, ex ; ut sit sen- sus, quod principes fuerunt ex tribu Juda, ex tribu Zabulon, ex tribu Nephthalim. B VERS. 29, 30. Manda, Deus, virtuti tuæ. Hæc ad Patrem dicta sunt, ut Filio mandet ea quæ ad præ- dicationem pertinent. A me ipso etenim, inquit, Christus, nihil loquor, sed quæcunque audiero a Patre ". Quod autem Christus virtus Dei dicatur, Apostolus docuit, dicens de eo, quod Dei virtus est et Dei sapientia ”. Confirma hoc, Deus, quod operatus es in nobis, a templo tuo in Jerusalem. Hæc ad Filium dicta sunt, ut Evangelii prædicationem, quod in nos, vel propter nos operatus est, validiorem ac potentiorem red- dat. Vel confirma quod operatus es a templo tuo, hoc est, quod perfecisti per assumptam humani: tatem, quæ templum dicitur, ac tabernaculum di- vinitatis. Nam quod ait, A templo tuo, exponi debet, Per templum tuum : quod templum, hoc est, quod corpus tuum, habitavit et prædicavit in Jerusalem : Ego enim, inquit, constitutus sum Rex ab eo super – C Sion montem sanctum ejus, pradicans praceptum cjus ". Tibi offerent reges munera. Gentium nimirum reges. Munera aulem, quae obtulerunt hi reges, templa sunt, et prædia Deo dicata, et varia alia dona ab eis divino cultui pie oblata. Hæc autein munera statim offerent, cum primum te immorta- lem eorum esse Regem, et Deum cognoveriut. Quanquam et immutato versiculorum ordine, ali- ter pussinius exponere, ut sensus sit: Ab hoc terrestri tuo templo, reges ferent tibi dona, in supernam Jerusalem: quia per terrestrium horum munerum oblationem, accessum et gratiam apud Deum in cœlo consequentur. VERS. 31. Increpa feras arundinis. Fac obmute- scere, inquit, intellectuales leones : immites ni- mirum ac sævos dæmones, qui veluti quidam leo- nes in arundinibus latent, dum in levitate ac sle- rilitate instabilium atque inconstantium in ſide ho- minum, latebras ac midos suos faciunt : juxta quod de diabolo scriptum legimus apud beatum Job, quod sub omni dormit arbore apud arundinem, et papyrum, et caricem 6. Hujusmodi etenim serno- ne, requiescere dæmonein intelligimus in iis hominibus, qui plantarum, quas supra commemo- D ravimus proprietates servant : qui scilicet aridi sunt, ad ferendas virtutes, et qui succum alque humorem multum babent ad nutriendas voluptates. Hujusmodi etenim proprietatis et naturæ sunt papyrus et carex. Joan. xiv, 10. I Cor. 1, 24. to Psal. 11, 6. SL, 16.
2β My steps have almost been poured away. ‘Steps’ here are his conceptions; ‘they have been poured away’, in the sense of, ‘they have become flaccid’, for what is poured is flaccid. He then adduces the reason for which he was in danger of being rocked and poured away.
3 Ὅτι ἐζήλωσα ἐπὶ τοῖς ἀνόμοις, εἰρήνην ἁμαρτωλῶν θεωρῶν. | Ζῆλον λέγομεν, τὸν εὔλογον θυμὸν κατὰ πράγματος ἀνευλόγου. Ὅτι, φησὶν, ἐπὶ τοῖς ἀνόμοις ἐχθροῖς ἐθυμώθην δικαίως, ὡς ὑπελάμβανον, οἷα εἰρηνεύοντας αὐτοὺς θεωρῶν, εἴτουν μὴ πολεμουμένους ὑπὸ δυνατωτέρου ἔθνους, ἀλλ’ ἀδείας ἀπολαύοντας, καίτοι ἁμαρτωλοὺς ὄντας.Α πος, καὶ Ἰωάννης, ἀπὸ Βηθσαϊδα τῆς κώμης ἦσαν Ματθαῖος καὶ Ἰάκωβος, ὁ τοῦ ᾿Αλφαίου, ἐν Καπερ ναούμ διάγειν ἱστοροῦνται· Σίμων δὲ ὁ Ζηλωτής Κανανίτης ὢν ἐτύγχανε. Ταυτὶ δὲ πάντα χωρία της Γαλιλαίας ἦσαν. Ἡ δὲ Γαλιλαία τῷ Ζαβουλών καὶ τῷ Νεφθαλείμ ἐκληροδοτήθη. Καὶ οἱ ἄλλοι δὲ πάλιν ἐκ τῶν τοιούτων ώρμηντο. Αρχοντας δὲ αὐτοὺς εἶπεν, οὐχ ὡς ἄρχοντας τῶν πατρίδων, ἀλλ' ὡς εξαιρέτους καὶ τιμιωτέρους, διὰ τὴν ψυχικὴν εὐ γένειαν· ἢ ἄρχοντας ἐξ Ἰούδα, καὶ ἄρχοντας ἐκ Ζαβουλών, καὶ ἄρχοντας ἐκ Νεφθαλείμ· ἔξωθεν λαμβανομένης τῆς προθέσεως. Εντειλαι, ὁ Θεὸς, τῇ δυνάμει σου. Τοῦτο πρὸς τὸν Πατέρα, ἵνα ἐντείληται τῷ Υἱῷ τὰ περὶ τοῦ κηρύγματος. ᾿Απ' ἐμαυτοῦ γάρ, φησὶν, οὐδὲν λαλῶ · ἀλλ' ὅσα ἂν ἀκούσω παρὰ τοῦ Πατρός. Χριστὸς δὲ Θεοῦ δύναμις καὶ Θεοῦ σοφία. Δυνάμωσον, ὁ Θεὸς, τοῦτο κατειργάσω ἐν ἡμῖν, ἀπὸ τοῦ ναοῦ σου ἐπὶ Ἱερουσαλήμ. Τοῦτο πρὸς τὸν Υἱὸν, ἵνα κραταιώσῃ τὸ κήρυγμα τοῦ Εὐα αγγελίου · δ κατειργάσατο εἰς ἡμᾶς, ἢ δι᾽ ἡμᾶς. Κατειργάσατο δὲ, τουτέστιν ἀπήρτισε τοῦτο, διὰ τοῦ προσλήμματος αὐτοῦ. Τοῦτο γὰρ Ναὸς, καὶ σκήνωμα τῆς θεότητος. ᾿Απὸ τοῦ ναοῦ σου γὰρ, ἀντὶ τοῦ, Διὰ τοῦ ναοῦ σου, τοῦ ἐπὶ Ἱερουσαλὴμ ἀναστραφέντος καὶ κηρύξαντος· Ἐπὶ Σιών γάρ, φησί, τὸ ὄρος τὸ ἅγιον αὐτοῦ, διαγγέλλων τὸ πρόσταγμα Κυρίου. Σοὶ οἴσουσι βασιλεῖς δῶρα. Οἱ βασιλεῖς τῶν ἀπανταχοῦ ἐθνῶν. Δῶρα δὲ οἱ ναοί, καὶ τὰ καθιερω θέντα τούτοις χωρία, καὶ τὰ παντοδαπὰ ἀναθήματα. Οἴσουσι δὲ ταῦτα, ἐπιγνόντες σὲ βασιλέα ἑαυτῶν ἀθάνατον, ὡς Θεόν. Νοεῖται δὲ καὶ ἄλλως κατ' ἐναλλαγὴν τῶν ῥητῶν, ὅτι ᾿Απὸ τοῦ κατὰ χώραν ναοῦ σου ἐπὶ τὴν ἄνω Ἱερουσαλήμ, οἴσουσί σοι δῶρα, οἱ βασιλεῖς. Τοῖς γὰρ ναοῖς αἰσθητῶς τὰ δῶρα και μίζοντες, νοητῶς δι' αὐτῶν εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνάγουσι τὴν προσαγωγήν, καὶ χάριν τῶν δώρων. Επιτίμησον τοῖς θηρίοις τοῦ καλάμου. Φίμω σον τοὺς νοητούς δαίμονας· εἴτουν τοὺς ἀγρίους καὶ ἀπηνεῖς δαίμονας, οἵτινες ὡς αἰσθητοὶ λέοντες καλάμῳ, οὕτως ἐμφωλεύουσι τῇ κουφότητι καὶ ἀκαρπίᾳ τῶν ἀστηρίκτων εἰς πίστιν ἀνθρώπων. Φησὶ δὲ καὶ Ἰὼβ περὶ τοῦ διαβόλου οὕτως· Υπὸ πᾶν δένδρον κοιμάται, παρὰ κάλαμον, καὶ πάπυ ρον, καὶ βούτομον, δηλῶν ὅτι ἐπαναπαύεται τοῖς ἔχουσι τὰς ἰδιότητας τῶν εἰρημένων φυτών, ξηρός τητα πρὸς ἀρετὴν, καὶ ὑγρότητα πρὸς φιληδονίαν· τοιαῦτα γὰρ ὁ πάπυρος καὶ τὸ βούτομον. σο του 67) EUTHYMII ZIGABENI lippus ex vico erant Belhsaida : Matthæum, et Jacobum Alphæi degisse legimus in Capharnaum : Simon autem Zelotes Chananæus fuit. Omnia au- tem hæc loca in Galilæa erant regione, quæ Zabu- lon, et Nephthalim tribubus in sortem obvenerat, Similiter et alii apostoli ex his tribubus originem trahebant. Et principes eos appellavit, non quod civitatibus et locis illis dominarentur, sed quia excellentiores atque honoratiores erant, animi nobilitate. Vel subintellige dictionem, ex ; ut sit sen- sus, quod principes fuerunt ex tribu Juda, ex tribu Zabulon, ex tribu Nephthalim. B VERS. 29, 30. Manda, Deus, virtuti tuæ. Hæc ad Patrem dicta sunt, ut Filio mandet ea quæ ad præ- dicationem pertinent. A me ipso etenim, inquit, Christus, nihil loquor, sed quæcunque audiero a Patre ". Quod autem Christus virtus Dei dicatur, Apostolus docuit, dicens de eo, quod Dei virtus est et Dei sapientia ”. Confirma hoc, Deus, quod operatus es in nobis, a templo tuo in Jerusalem. Hæc ad Filium dicta sunt, ut Evangelii prædicationem, quod in nos, vel propter nos operatus est, validiorem ac potentiorem red- dat. Vel confirma quod operatus es a templo tuo, hoc est, quod perfecisti per assumptam humani: tatem, quæ templum dicitur, ac tabernaculum di- vinitatis. Nam quod ait, A templo tuo, exponi debet, Per templum tuum : quod templum, hoc est, quod corpus tuum, habitavit et prædicavit in Jerusalem : Ego enim, inquit, constitutus sum Rex ab eo super – C Sion montem sanctum ejus, pradicans praceptum cjus ". Tibi offerent reges munera. Gentium nimirum reges. Munera aulem, quae obtulerunt hi reges, templa sunt, et prædia Deo dicata, et varia alia dona ab eis divino cultui pie oblata. Hæc autein munera statim offerent, cum primum te immorta- lem eorum esse Regem, et Deum cognoveriut. Quanquam et immutato versiculorum ordine, ali- ter pussinius exponere, ut sensus sit: Ab hoc terrestri tuo templo, reges ferent tibi dona, in supernam Jerusalem: quia per terrestrium horum munerum oblationem, accessum et gratiam apud Deum in cœlo consequentur. VERS. 31. Increpa feras arundinis. Fac obmute- scere, inquit, intellectuales leones : immites ni- mirum ac sævos dæmones, qui veluti quidam leo- nes in arundinibus latent, dum in levitate ac sle- rilitate instabilium atque inconstantium in ſide ho- minum, latebras ac midos suos faciunt : juxta quod de diabolo scriptum legimus apud beatum Job, quod sub omni dormit arbore apud arundinem, et papyrum, et caricem 6. Hujusmodi etenim serno- ne, requiescere dæmonein intelligimus in iis hominibus, qui plantarum, quas supra commemo- D ravimus proprietates servant : qui scilicet aridi sunt, ad ferendas virtutes, et qui succum alque humorem multum babent ad nutriendas voluptates. Hujusmodi etenim proprietatis et naturæ sunt papyrus et carex. Joan. xiv, 10. I Cor. 1, 24. to Psal. 11, 6. SL, 16.
3 For I have been zealous in indignation at the lawless on seeing the peace of sinners. We call ‘zeal’ reasonable rage against something unreasonable. For, he says, I was justly enraged, as I believed, on seeing them at peace, namely, not been attacked by a more powerful nation, but enjoying freedom from fear, even though being sinners.
α Ὅτι οὐκ ἔστιν ἀνάνευσις ἐν τῷ θανάτῳ αὐτῶν. Καὶ ὅτι οὐκ ἔστιν ἀπαγόρευσις ἐν τῷ θανάτῳ αὐτῶν, εἴτουν, οὐκ ἔστιν ἀπευκτὸς ὁ θάνατος αὐτῶν, ἅτε κατὰ φύσιν καὶ μὴ βιαίως ἐπερχόμενος.Α πος, καὶ Ἰωάννης, ἀπὸ Βηθσαϊδα τῆς κώμης ἦσαν Ματθαῖος καὶ Ἰάκωβος, ὁ τοῦ ᾿Αλφαίου, ἐν Καπερ ναούμ διάγειν ἱστοροῦνται· Σίμων δὲ ὁ Ζηλωτής Κανανίτης ὢν ἐτύγχανε. Ταυτὶ δὲ πάντα χωρία της Γαλιλαίας ἦσαν. Ἡ δὲ Γαλιλαία τῷ Ζαβουλών καὶ τῷ Νεφθαλείμ ἐκληροδοτήθη. Καὶ οἱ ἄλλοι δὲ πάλιν ἐκ τῶν τοιούτων ώρμηντο. Αρχοντας δὲ αὐτοὺς εἶπεν, οὐχ ὡς ἄρχοντας τῶν πατρίδων, ἀλλ' ὡς εξαιρέτους καὶ τιμιωτέρους, διὰ τὴν ψυχικὴν εὐ γένειαν· ἢ ἄρχοντας ἐξ Ἰούδα, καὶ ἄρχοντας ἐκ Ζαβουλών, καὶ ἄρχοντας ἐκ Νεφθαλείμ· ἔξωθεν λαμβανομένης τῆς προθέσεως. Εντειλαι, ὁ Θεὸς, τῇ δυνάμει σου. Τοῦτο πρὸς τὸν Πατέρα, ἵνα ἐντείληται τῷ Υἱῷ τὰ περὶ τοῦ κηρύγματος. ᾿Απ' ἐμαυτοῦ γάρ, φησὶν, οὐδὲν λαλῶ · ἀλλ' ὅσα ἂν ἀκούσω παρὰ τοῦ Πατρός. Χριστὸς δὲ Θεοῦ δύναμις καὶ Θεοῦ σοφία. Δυνάμωσον, ὁ Θεὸς, τοῦτο κατειργάσω ἐν ἡμῖν, ἀπὸ τοῦ ναοῦ σου ἐπὶ Ἱερουσαλήμ. Τοῦτο πρὸς τὸν Υἱὸν, ἵνα κραταιώσῃ τὸ κήρυγμα τοῦ Εὐα αγγελίου · δ κατειργάσατο εἰς ἡμᾶς, ἢ δι᾽ ἡμᾶς. Κατειργάσατο δὲ, τουτέστιν ἀπήρτισε τοῦτο, διὰ τοῦ προσλήμματος αὐτοῦ. Τοῦτο γὰρ Ναὸς, καὶ σκήνωμα τῆς θεότητος. ᾿Απὸ τοῦ ναοῦ σου γὰρ, ἀντὶ τοῦ, Διὰ τοῦ ναοῦ σου, τοῦ ἐπὶ Ἱερουσαλὴμ ἀναστραφέντος καὶ κηρύξαντος· Ἐπὶ Σιών γάρ, φησί, τὸ ὄρος τὸ ἅγιον αὐτοῦ, διαγγέλλων τὸ πρόσταγμα Κυρίου. Σοὶ οἴσουσι βασιλεῖς δῶρα. Οἱ βασιλεῖς τῶν ἀπανταχοῦ ἐθνῶν. Δῶρα δὲ οἱ ναοί, καὶ τὰ καθιερω θέντα τούτοις χωρία, καὶ τὰ παντοδαπὰ ἀναθήματα. Οἴσουσι δὲ ταῦτα, ἐπιγνόντες σὲ βασιλέα ἑαυτῶν ἀθάνατον, ὡς Θεόν. Νοεῖται δὲ καὶ ἄλλως κατ' ἐναλλαγὴν τῶν ῥητῶν, ὅτι ᾿Απὸ τοῦ κατὰ χώραν ναοῦ σου ἐπὶ τὴν ἄνω Ἱερουσαλήμ, οἴσουσί σοι δῶρα, οἱ βασιλεῖς. Τοῖς γὰρ ναοῖς αἰσθητῶς τὰ δῶρα και μίζοντες, νοητῶς δι' αὐτῶν εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνάγουσι τὴν προσαγωγήν, καὶ χάριν τῶν δώρων. Επιτίμησον τοῖς θηρίοις τοῦ καλάμου. Φίμω σον τοὺς νοητούς δαίμονας· εἴτουν τοὺς ἀγρίους καὶ ἀπηνεῖς δαίμονας, οἵτινες ὡς αἰσθητοὶ λέοντες καλάμῳ, οὕτως ἐμφωλεύουσι τῇ κουφότητι καὶ ἀκαρπίᾳ τῶν ἀστηρίκτων εἰς πίστιν ἀνθρώπων. Φησὶ δὲ καὶ Ἰὼβ περὶ τοῦ διαβόλου οὕτως· Υπὸ πᾶν δένδρον κοιμάται, παρὰ κάλαμον, καὶ πάπυ ρον, καὶ βούτομον, δηλῶν ὅτι ἐπαναπαύεται τοῖς ἔχουσι τὰς ἰδιότητας τῶν εἰρημένων φυτών, ξηρός τητα πρὸς ἀρετὴν, καὶ ὑγρότητα πρὸς φιληδονίαν· τοιαῦτα γὰρ ὁ πάπυρος καὶ τὸ βούτομον. σο του 67) EUTHYMII ZIGABENI lippus ex vico erant Belhsaida : Matthæum, et Jacobum Alphæi degisse legimus in Capharnaum : Simon autem Zelotes Chananæus fuit. Omnia au- tem hæc loca in Galilæa erant regione, quæ Zabu- lon, et Nephthalim tribubus in sortem obvenerat, Similiter et alii apostoli ex his tribubus originem trahebant. Et principes eos appellavit, non quod civitatibus et locis illis dominarentur, sed quia excellentiores atque honoratiores erant, animi nobilitate. Vel subintellige dictionem, ex ; ut sit sen- sus, quod principes fuerunt ex tribu Juda, ex tribu Zabulon, ex tribu Nephthalim. B VERS. 29, 30. Manda, Deus, virtuti tuæ. Hæc ad Patrem dicta sunt, ut Filio mandet ea quæ ad præ- dicationem pertinent. A me ipso etenim, inquit, Christus, nihil loquor, sed quæcunque audiero a Patre ". Quod autem Christus virtus Dei dicatur, Apostolus docuit, dicens de eo, quod Dei virtus est et Dei sapientia ”. Confirma hoc, Deus, quod operatus es in nobis, a templo tuo in Jerusalem. Hæc ad Filium dicta sunt, ut Evangelii prædicationem, quod in nos, vel propter nos operatus est, validiorem ac potentiorem red- dat. Vel confirma quod operatus es a templo tuo, hoc est, quod perfecisti per assumptam humani: tatem, quæ templum dicitur, ac tabernaculum di- vinitatis. Nam quod ait, A templo tuo, exponi debet, Per templum tuum : quod templum, hoc est, quod corpus tuum, habitavit et prædicavit in Jerusalem : Ego enim, inquit, constitutus sum Rex ab eo super – C Sion montem sanctum ejus, pradicans praceptum cjus ". Tibi offerent reges munera. Gentium nimirum reges. Munera aulem, quae obtulerunt hi reges, templa sunt, et prædia Deo dicata, et varia alia dona ab eis divino cultui pie oblata. Hæc autein munera statim offerent, cum primum te immorta- lem eorum esse Regem, et Deum cognoveriut. Quanquam et immutato versiculorum ordine, ali- ter pussinius exponere, ut sensus sit: Ab hoc terrestri tuo templo, reges ferent tibi dona, in supernam Jerusalem: quia per terrestrium horum munerum oblationem, accessum et gratiam apud Deum in cœlo consequentur. VERS. 31. Increpa feras arundinis. Fac obmute- scere, inquit, intellectuales leones : immites ni- mirum ac sævos dæmones, qui veluti quidam leo- nes in arundinibus latent, dum in levitate ac sle- rilitate instabilium atque inconstantium in ſide ho- minum, latebras ac midos suos faciunt : juxta quod de diabolo scriptum legimus apud beatum Job, quod sub omni dormit arbore apud arundinem, et papyrum, et caricem 6. Hujusmodi etenim serno- ne, requiescere dæmonein intelligimus in iis hominibus, qui plantarum, quas supra commemo- D ravimus proprietates servant : qui scilicet aridi sunt, ad ferendas virtutes, et qui succum alque humorem multum babent ad nutriendas voluptates. Hujusmodi etenim proprietatis et naturæ sunt papyrus et carex. Joan. xiv, 10. I Cor. 1, 24. to Psal. 11, 6. SL, 16.
4α For there is no repudiation in their death. And because there is nothing forbidding in their death, their death is not deprecable inas- much as it comes naturally and not violently.
β Καὶ στερέωμα ἐν τῇ μάστιγι αὐτῶν. Οὐδὲ ἐπιμονὴ ἐν τῇ πληγῇ αὐτῶν. Εἰ γάρ ποτε καὶ κακωθεῖεν, ταχὺ τῆς θλίψεως ἀπαλλάττονται.Α πος, καὶ Ἰωάννης, ἀπὸ Βηθσαϊδα τῆς κώμης ἦσαν Ματθαῖος καὶ Ἰάκωβος, ὁ τοῦ ᾿Αλφαίου, ἐν Καπερ ναούμ διάγειν ἱστοροῦνται· Σίμων δὲ ὁ Ζηλωτής Κανανίτης ὢν ἐτύγχανε. Ταυτὶ δὲ πάντα χωρία της Γαλιλαίας ἦσαν. Ἡ δὲ Γαλιλαία τῷ Ζαβουλών καὶ τῷ Νεφθαλείμ ἐκληροδοτήθη. Καὶ οἱ ἄλλοι δὲ πάλιν ἐκ τῶν τοιούτων ώρμηντο. Αρχοντας δὲ αὐτοὺς εἶπεν, οὐχ ὡς ἄρχοντας τῶν πατρίδων, ἀλλ' ὡς εξαιρέτους καὶ τιμιωτέρους, διὰ τὴν ψυχικὴν εὐ γένειαν· ἢ ἄρχοντας ἐξ Ἰούδα, καὶ ἄρχοντας ἐκ Ζαβουλών, καὶ ἄρχοντας ἐκ Νεφθαλείμ· ἔξωθεν λαμβανομένης τῆς προθέσεως. Εντειλαι, ὁ Θεὸς, τῇ δυνάμει σου. Τοῦτο πρὸς τὸν Πατέρα, ἵνα ἐντείληται τῷ Υἱῷ τὰ περὶ τοῦ κηρύγματος. ᾿Απ' ἐμαυτοῦ γάρ, φησὶν, οὐδὲν λαλῶ · ἀλλ' ὅσα ἂν ἀκούσω παρὰ τοῦ Πατρός. Χριστὸς δὲ Θεοῦ δύναμις καὶ Θεοῦ σοφία. Δυνάμωσον, ὁ Θεὸς, τοῦτο κατειργάσω ἐν ἡμῖν, ἀπὸ τοῦ ναοῦ σου ἐπὶ Ἱερουσαλήμ. Τοῦτο πρὸς τὸν Υἱὸν, ἵνα κραταιώσῃ τὸ κήρυγμα τοῦ Εὐα αγγελίου · δ κατειργάσατο εἰς ἡμᾶς, ἢ δι᾽ ἡμᾶς. Κατειργάσατο δὲ, τουτέστιν ἀπήρτισε τοῦτο, διὰ τοῦ προσλήμματος αὐτοῦ. Τοῦτο γὰρ Ναὸς, καὶ σκήνωμα τῆς θεότητος. ᾿Απὸ τοῦ ναοῦ σου γὰρ, ἀντὶ τοῦ, Διὰ τοῦ ναοῦ σου, τοῦ ἐπὶ Ἱερουσαλὴμ ἀναστραφέντος καὶ κηρύξαντος· Ἐπὶ Σιών γάρ, φησί, τὸ ὄρος τὸ ἅγιον αὐτοῦ, διαγγέλλων τὸ πρόσταγμα Κυρίου. Σοὶ οἴσουσι βασιλεῖς δῶρα. Οἱ βασιλεῖς τῶν ἀπανταχοῦ ἐθνῶν. Δῶρα δὲ οἱ ναοί, καὶ τὰ καθιερω θέντα τούτοις χωρία, καὶ τὰ παντοδαπὰ ἀναθήματα. Οἴσουσι δὲ ταῦτα, ἐπιγνόντες σὲ βασιλέα ἑαυτῶν ἀθάνατον, ὡς Θεόν. Νοεῖται δὲ καὶ ἄλλως κατ' ἐναλλαγὴν τῶν ῥητῶν, ὅτι ᾿Απὸ τοῦ κατὰ χώραν ναοῦ σου ἐπὶ τὴν ἄνω Ἱερουσαλήμ, οἴσουσί σοι δῶρα, οἱ βασιλεῖς. Τοῖς γὰρ ναοῖς αἰσθητῶς τὰ δῶρα και μίζοντες, νοητῶς δι' αὐτῶν εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνάγουσι τὴν προσαγωγήν, καὶ χάριν τῶν δώρων. Επιτίμησον τοῖς θηρίοις τοῦ καλάμου. Φίμω σον τοὺς νοητούς δαίμονας· εἴτουν τοὺς ἀγρίους καὶ ἀπηνεῖς δαίμονας, οἵτινες ὡς αἰσθητοὶ λέοντες καλάμῳ, οὕτως ἐμφωλεύουσι τῇ κουφότητι καὶ ἀκαρπίᾳ τῶν ἀστηρίκτων εἰς πίστιν ἀνθρώπων. Φησὶ δὲ καὶ Ἰὼβ περὶ τοῦ διαβόλου οὕτως· Υπὸ πᾶν δένδρον κοιμάται, παρὰ κάλαμον, καὶ πάπυ ρον, καὶ βούτομον, δηλῶν ὅτι ἐπαναπαύεται τοῖς ἔχουσι τὰς ἰδιότητας τῶν εἰρημένων φυτών, ξηρός τητα πρὸς ἀρετὴν, καὶ ὑγρότητα πρὸς φιληδονίαν· τοιαῦτα γὰρ ὁ πάπυρος καὶ τὸ βούτομον. σο του 67) EUTHYMII ZIGABENI lippus ex vico erant Belhsaida : Matthæum, et Jacobum Alphæi degisse legimus in Capharnaum : Simon autem Zelotes Chananæus fuit. Omnia au- tem hæc loca in Galilæa erant regione, quæ Zabu- lon, et Nephthalim tribubus in sortem obvenerat, Similiter et alii apostoli ex his tribubus originem trahebant. Et principes eos appellavit, non quod civitatibus et locis illis dominarentur, sed quia excellentiores atque honoratiores erant, animi nobilitate. Vel subintellige dictionem, ex ; ut sit sen- sus, quod principes fuerunt ex tribu Juda, ex tribu Zabulon, ex tribu Nephthalim. B VERS. 29, 30. Manda, Deus, virtuti tuæ. Hæc ad Patrem dicta sunt, ut Filio mandet ea quæ ad præ- dicationem pertinent. A me ipso etenim, inquit, Christus, nihil loquor, sed quæcunque audiero a Patre ". Quod autem Christus virtus Dei dicatur, Apostolus docuit, dicens de eo, quod Dei virtus est et Dei sapientia ”. Confirma hoc, Deus, quod operatus es in nobis, a templo tuo in Jerusalem. Hæc ad Filium dicta sunt, ut Evangelii prædicationem, quod in nos, vel propter nos operatus est, validiorem ac potentiorem red- dat. Vel confirma quod operatus es a templo tuo, hoc est, quod perfecisti per assumptam humani: tatem, quæ templum dicitur, ac tabernaculum di- vinitatis. Nam quod ait, A templo tuo, exponi debet, Per templum tuum : quod templum, hoc est, quod corpus tuum, habitavit et prædicavit in Jerusalem : Ego enim, inquit, constitutus sum Rex ab eo super – C Sion montem sanctum ejus, pradicans praceptum cjus ". Tibi offerent reges munera. Gentium nimirum reges. Munera aulem, quae obtulerunt hi reges, templa sunt, et prædia Deo dicata, et varia alia dona ab eis divino cultui pie oblata. Hæc autein munera statim offerent, cum primum te immorta- lem eorum esse Regem, et Deum cognoveriut. Quanquam et immutato versiculorum ordine, ali- ter pussinius exponere, ut sensus sit: Ab hoc terrestri tuo templo, reges ferent tibi dona, in supernam Jerusalem: quia per terrestrium horum munerum oblationem, accessum et gratiam apud Deum in cœlo consequentur. VERS. 31. Increpa feras arundinis. Fac obmute- scere, inquit, intellectuales leones : immites ni- mirum ac sævos dæmones, qui veluti quidam leo- nes in arundinibus latent, dum in levitate ac sle- rilitate instabilium atque inconstantium in ſide ho- minum, latebras ac midos suos faciunt : juxta quod de diabolo scriptum legimus apud beatum Job, quod sub omni dormit arbore apud arundinem, et papyrum, et caricem 6. Hujusmodi etenim serno- ne, requiescere dæmonein intelligimus in iis hominibus, qui plantarum, quas supra commemo- D ravimus proprietates servant : qui scilicet aridi sunt, ad ferendas virtutes, et qui succum alque humorem multum babent ad nutriendas voluptates. Hujusmodi etenim proprietatis et naturæ sunt papyrus et carex. Joan. xiv, 10. I Cor. 1, 24. to Psal. 11, 6. SL, 16.
4β Nor steadfastness in their lash. Nor persistence in their blows, for if they are ever subject to distress, they are swiftly freed from their affliction.
5 Ἐν κόποις ἀνθρώπων οὐκ εἰσὶ, καὶ μετὰ ἀνθρώπων οὐ μαστιγωθήσονται. Οὐδέ εἰσιν ἐν κόποις, ὡς οἱ λοιποὶ ἄνθρωποι ― τὸ γὰρ κοπιᾶν, ἴδιον ἀνθρώπων ― ἀλλ᾽ ἀπόνως κτῶνται τὰ ἀγαθά· οὐδὲ, ὡς ἐμοὶ φαίνεται, ὡς οἱ λοιποὶ ἄνθρωποι κακωθήσονται.Α πος, καὶ Ἰωάννης, ἀπὸ Βηθσαϊδα τῆς κώμης ἦσαν Ματθαῖος καὶ Ἰάκωβος, ὁ τοῦ ᾿Αλφαίου, ἐν Καπερ ναούμ διάγειν ἱστοροῦνται· Σίμων δὲ ὁ Ζηλωτής Κανανίτης ὢν ἐτύγχανε. Ταυτὶ δὲ πάντα χωρία της Γαλιλαίας ἦσαν. Ἡ δὲ Γαλιλαία τῷ Ζαβουλών καὶ τῷ Νεφθαλείμ ἐκληροδοτήθη. Καὶ οἱ ἄλλοι δὲ πάλιν ἐκ τῶν τοιούτων ώρμηντο. Αρχοντας δὲ αὐτοὺς εἶπεν, οὐχ ὡς ἄρχοντας τῶν πατρίδων, ἀλλ' ὡς εξαιρέτους καὶ τιμιωτέρους, διὰ τὴν ψυχικὴν εὐ γένειαν· ἢ ἄρχοντας ἐξ Ἰούδα, καὶ ἄρχοντας ἐκ Ζαβουλών, καὶ ἄρχοντας ἐκ Νεφθαλείμ· ἔξωθεν λαμβανομένης τῆς προθέσεως. Εντειλαι, ὁ Θεὸς, τῇ δυνάμει σου. Τοῦτο πρὸς τὸν Πατέρα, ἵνα ἐντείληται τῷ Υἱῷ τὰ περὶ τοῦ κηρύγματος. ᾿Απ' ἐμαυτοῦ γάρ, φησὶν, οὐδὲν λαλῶ · ἀλλ' ὅσα ἂν ἀκούσω παρὰ τοῦ Πατρός. Χριστὸς δὲ Θεοῦ δύναμις καὶ Θεοῦ σοφία. Δυνάμωσον, ὁ Θεὸς, τοῦτο κατειργάσω ἐν ἡμῖν, ἀπὸ τοῦ ναοῦ σου ἐπὶ Ἱερουσαλήμ. Τοῦτο πρὸς τὸν Υἱὸν, ἵνα κραταιώσῃ τὸ κήρυγμα τοῦ Εὐα αγγελίου · δ κατειργάσατο εἰς ἡμᾶς, ἢ δι᾽ ἡμᾶς. Κατειργάσατο δὲ, τουτέστιν ἀπήρτισε τοῦτο, διὰ τοῦ προσλήμματος αὐτοῦ. Τοῦτο γὰρ Ναὸς, καὶ σκήνωμα τῆς θεότητος. ᾿Απὸ τοῦ ναοῦ σου γὰρ, ἀντὶ τοῦ, Διὰ τοῦ ναοῦ σου, τοῦ ἐπὶ Ἱερουσαλὴμ ἀναστραφέντος καὶ κηρύξαντος· Ἐπὶ Σιών γάρ, φησί, τὸ ὄρος τὸ ἅγιον αὐτοῦ, διαγγέλλων τὸ πρόσταγμα Κυρίου. Σοὶ οἴσουσι βασιλεῖς δῶρα. Οἱ βασιλεῖς τῶν ἀπανταχοῦ ἐθνῶν. Δῶρα δὲ οἱ ναοί, καὶ τὰ καθιερω θέντα τούτοις χωρία, καὶ τὰ παντοδαπὰ ἀναθήματα. Οἴσουσι δὲ ταῦτα, ἐπιγνόντες σὲ βασιλέα ἑαυτῶν ἀθάνατον, ὡς Θεόν. Νοεῖται δὲ καὶ ἄλλως κατ' ἐναλλαγὴν τῶν ῥητῶν, ὅτι ᾿Απὸ τοῦ κατὰ χώραν ναοῦ σου ἐπὶ τὴν ἄνω Ἱερουσαλήμ, οἴσουσί σοι δῶρα, οἱ βασιλεῖς. Τοῖς γὰρ ναοῖς αἰσθητῶς τὰ δῶρα και μίζοντες, νοητῶς δι' αὐτῶν εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνάγουσι τὴν προσαγωγήν, καὶ χάριν τῶν δώρων. Επιτίμησον τοῖς θηρίοις τοῦ καλάμου. Φίμω σον τοὺς νοητούς δαίμονας· εἴτουν τοὺς ἀγρίους καὶ ἀπηνεῖς δαίμονας, οἵτινες ὡς αἰσθητοὶ λέοντες καλάμῳ, οὕτως ἐμφωλεύουσι τῇ κουφότητι καὶ ἀκαρπίᾳ τῶν ἀστηρίκτων εἰς πίστιν ἀνθρώπων. Φησὶ δὲ καὶ Ἰὼβ περὶ τοῦ διαβόλου οὕτως· Υπὸ πᾶν δένδρον κοιμάται, παρὰ κάλαμον, καὶ πάπυ ρον, καὶ βούτομον, δηλῶν ὅτι ἐπαναπαύεται τοῖς ἔχουσι τὰς ἰδιότητας τῶν εἰρημένων φυτών, ξηρός τητα πρὸς ἀρετὴν, καὶ ὑγρότητα πρὸς φιληδονίαν· τοιαῦτα γὰρ ὁ πάπυρος καὶ τὸ βούτομον. σο του 67) EUTHYMII ZIGABENI lippus ex vico erant Belhsaida : Matthæum, et Jacobum Alphæi degisse legimus in Capharnaum : Simon autem Zelotes Chananæus fuit. Omnia au- tem hæc loca in Galilæa erant regione, quæ Zabu- lon, et Nephthalim tribubus in sortem obvenerat, Similiter et alii apostoli ex his tribubus originem trahebant. Et principes eos appellavit, non quod civitatibus et locis illis dominarentur, sed quia excellentiores atque honoratiores erant, animi nobilitate. Vel subintellige dictionem, ex ; ut sit sen- sus, quod principes fuerunt ex tribu Juda, ex tribu Zabulon, ex tribu Nephthalim. B VERS. 29, 30. Manda, Deus, virtuti tuæ. Hæc ad Patrem dicta sunt, ut Filio mandet ea quæ ad præ- dicationem pertinent. A me ipso etenim, inquit, Christus, nihil loquor, sed quæcunque audiero a Patre ". Quod autem Christus virtus Dei dicatur, Apostolus docuit, dicens de eo, quod Dei virtus est et Dei sapientia ”. Confirma hoc, Deus, quod operatus es in nobis, a templo tuo in Jerusalem. Hæc ad Filium dicta sunt, ut Evangelii prædicationem, quod in nos, vel propter nos operatus est, validiorem ac potentiorem red- dat. Vel confirma quod operatus es a templo tuo, hoc est, quod perfecisti per assumptam humani: tatem, quæ templum dicitur, ac tabernaculum di- vinitatis. Nam quod ait, A templo tuo, exponi debet, Per templum tuum : quod templum, hoc est, quod corpus tuum, habitavit et prædicavit in Jerusalem : Ego enim, inquit, constitutus sum Rex ab eo super – C Sion montem sanctum ejus, pradicans praceptum cjus ". Tibi offerent reges munera. Gentium nimirum reges. Munera aulem, quae obtulerunt hi reges, templa sunt, et prædia Deo dicata, et varia alia dona ab eis divino cultui pie oblata. Hæc autein munera statim offerent, cum primum te immorta- lem eorum esse Regem, et Deum cognoveriut. Quanquam et immutato versiculorum ordine, ali- ter pussinius exponere, ut sensus sit: Ab hoc terrestri tuo templo, reges ferent tibi dona, in supernam Jerusalem: quia per terrestrium horum munerum oblationem, accessum et gratiam apud Deum in cœlo consequentur. VERS. 31. Increpa feras arundinis. Fac obmute- scere, inquit, intellectuales leones : immites ni- mirum ac sævos dæmones, qui veluti quidam leo- nes in arundinibus latent, dum in levitate ac sle- rilitate instabilium atque inconstantium in ſide ho- minum, latebras ac midos suos faciunt : juxta quod de diabolo scriptum legimus apud beatum Job, quod sub omni dormit arbore apud arundinem, et papyrum, et caricem 6. Hujusmodi etenim serno- ne, requiescere dæmonein intelligimus in iis hominibus, qui plantarum, quas supra commemo- D ravimus proprietates servant : qui scilicet aridi sunt, ad ferendas virtutes, et qui succum alque humorem multum babent ad nutriendas voluptates. Hujusmodi etenim proprietatis et naturæ sunt papyrus et carex. Joan. xiv, 10. I Cor. 1, 24. to Psal. 11, 6. SL, 16.
5 Nor are they in the toils of men, and with men they will not be scourged. Nor are they in toils like other men – for to labour and toil is a characteristic of man – but they acquire their goods without toil, nor, as it seems to me, will they be subject to distress like other men.
α Διὰ τοῦτο ἐκράτησεν αὐτοὺς ἡ ὑπερηφανία εἰς τέλος. Διὰ τὸ κατὰ ῥοῦν αὐτοῖς φέρεσθαι τὰ πράγματα, συνέσχεν αὐτοὺς ἡ ὑπερηφανία τέλεον.Α πος, καὶ Ἰωάννης, ἀπὸ Βηθσαϊδα τῆς κώμης ἦσαν Ματθαῖος καὶ Ἰάκωβος, ὁ τοῦ ᾿Αλφαίου, ἐν Καπερ ναούμ διάγειν ἱστοροῦνται· Σίμων δὲ ὁ Ζηλωτής Κανανίτης ὢν ἐτύγχανε. Ταυτὶ δὲ πάντα χωρία της Γαλιλαίας ἦσαν. Ἡ δὲ Γαλιλαία τῷ Ζαβουλών καὶ τῷ Νεφθαλείμ ἐκληροδοτήθη. Καὶ οἱ ἄλλοι δὲ πάλιν ἐκ τῶν τοιούτων ώρμηντο. Αρχοντας δὲ αὐτοὺς εἶπεν, οὐχ ὡς ἄρχοντας τῶν πατρίδων, ἀλλ' ὡς εξαιρέτους καὶ τιμιωτέρους, διὰ τὴν ψυχικὴν εὐ γένειαν· ἢ ἄρχοντας ἐξ Ἰούδα, καὶ ἄρχοντας ἐκ Ζαβουλών, καὶ ἄρχοντας ἐκ Νεφθαλείμ· ἔξωθεν λαμβανομένης τῆς προθέσεως. Εντειλαι, ὁ Θεὸς, τῇ δυνάμει σου. Τοῦτο πρὸς τὸν Πατέρα, ἵνα ἐντείληται τῷ Υἱῷ τὰ περὶ τοῦ κηρύγματος. ᾿Απ' ἐμαυτοῦ γάρ, φησὶν, οὐδὲν λαλῶ · ἀλλ' ὅσα ἂν ἀκούσω παρὰ τοῦ Πατρός. Χριστὸς δὲ Θεοῦ δύναμις καὶ Θεοῦ σοφία. Δυνάμωσον, ὁ Θεὸς, τοῦτο κατειργάσω ἐν ἡμῖν, ἀπὸ τοῦ ναοῦ σου ἐπὶ Ἱερουσαλήμ. Τοῦτο πρὸς τὸν Υἱὸν, ἵνα κραταιώσῃ τὸ κήρυγμα τοῦ Εὐα αγγελίου · δ κατειργάσατο εἰς ἡμᾶς, ἢ δι᾽ ἡμᾶς. Κατειργάσατο δὲ, τουτέστιν ἀπήρτισε τοῦτο, διὰ τοῦ προσλήμματος αὐτοῦ. Τοῦτο γὰρ Ναὸς, καὶ σκήνωμα τῆς θεότητος. ᾿Απὸ τοῦ ναοῦ σου γὰρ, ἀντὶ τοῦ, Διὰ τοῦ ναοῦ σου, τοῦ ἐπὶ Ἱερουσαλὴμ ἀναστραφέντος καὶ κηρύξαντος· Ἐπὶ Σιών γάρ, φησί, τὸ ὄρος τὸ ἅγιον αὐτοῦ, διαγγέλλων τὸ πρόσταγμα Κυρίου. Σοὶ οἴσουσι βασιλεῖς δῶρα. Οἱ βασιλεῖς τῶν ἀπανταχοῦ ἐθνῶν. Δῶρα δὲ οἱ ναοί, καὶ τὰ καθιερω θέντα τούτοις χωρία, καὶ τὰ παντοδαπὰ ἀναθήματα. Οἴσουσι δὲ ταῦτα, ἐπιγνόντες σὲ βασιλέα ἑαυτῶν ἀθάνατον, ὡς Θεόν. Νοεῖται δὲ καὶ ἄλλως κατ' ἐναλλαγὴν τῶν ῥητῶν, ὅτι ᾿Απὸ τοῦ κατὰ χώραν ναοῦ σου ἐπὶ τὴν ἄνω Ἱερουσαλήμ, οἴσουσί σοι δῶρα, οἱ βασιλεῖς. Τοῖς γὰρ ναοῖς αἰσθητῶς τὰ δῶρα και μίζοντες, νοητῶς δι' αὐτῶν εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνάγουσι τὴν προσαγωγήν, καὶ χάριν τῶν δώρων. Επιτίμησον τοῖς θηρίοις τοῦ καλάμου. Φίμω σον τοὺς νοητούς δαίμονας· εἴτουν τοὺς ἀγρίους καὶ ἀπηνεῖς δαίμονας, οἵτινες ὡς αἰσθητοὶ λέοντες καλάμῳ, οὕτως ἐμφωλεύουσι τῇ κουφότητι καὶ ἀκαρπίᾳ τῶν ἀστηρίκτων εἰς πίστιν ἀνθρώπων. Φησὶ δὲ καὶ Ἰὼβ περὶ τοῦ διαβόλου οὕτως· Υπὸ πᾶν δένδρον κοιμάται, παρὰ κάλαμον, καὶ πάπυ ρον, καὶ βούτομον, δηλῶν ὅτι ἐπαναπαύεται τοῖς ἔχουσι τὰς ἰδιότητας τῶν εἰρημένων φυτών, ξηρός τητα πρὸς ἀρετὴν, καὶ ὑγρότητα πρὸς φιληδονίαν· τοιαῦτα γὰρ ὁ πάπυρος καὶ τὸ βούτομον. σο του 67) EUTHYMII ZIGABENI lippus ex vico erant Belhsaida : Matthæum, et Jacobum Alphæi degisse legimus in Capharnaum : Simon autem Zelotes Chananæus fuit. Omnia au- tem hæc loca in Galilæa erant regione, quæ Zabu- lon, et Nephthalim tribubus in sortem obvenerat, Similiter et alii apostoli ex his tribubus originem trahebant. Et principes eos appellavit, non quod civitatibus et locis illis dominarentur, sed quia excellentiores atque honoratiores erant, animi nobilitate. Vel subintellige dictionem, ex ; ut sit sen- sus, quod principes fuerunt ex tribu Juda, ex tribu Zabulon, ex tribu Nephthalim. B VERS. 29, 30. Manda, Deus, virtuti tuæ. Hæc ad Patrem dicta sunt, ut Filio mandet ea quæ ad præ- dicationem pertinent. A me ipso etenim, inquit, Christus, nihil loquor, sed quæcunque audiero a Patre ". Quod autem Christus virtus Dei dicatur, Apostolus docuit, dicens de eo, quod Dei virtus est et Dei sapientia ”. Confirma hoc, Deus, quod operatus es in nobis, a templo tuo in Jerusalem. Hæc ad Filium dicta sunt, ut Evangelii prædicationem, quod in nos, vel propter nos operatus est, validiorem ac potentiorem red- dat. Vel confirma quod operatus es a templo tuo, hoc est, quod perfecisti per assumptam humani: tatem, quæ templum dicitur, ac tabernaculum di- vinitatis. Nam quod ait, A templo tuo, exponi debet, Per templum tuum : quod templum, hoc est, quod corpus tuum, habitavit et prædicavit in Jerusalem : Ego enim, inquit, constitutus sum Rex ab eo super – C Sion montem sanctum ejus, pradicans praceptum cjus ". Tibi offerent reges munera. Gentium nimirum reges. Munera aulem, quae obtulerunt hi reges, templa sunt, et prædia Deo dicata, et varia alia dona ab eis divino cultui pie oblata. Hæc autein munera statim offerent, cum primum te immorta- lem eorum esse Regem, et Deum cognoveriut. Quanquam et immutato versiculorum ordine, ali- ter pussinius exponere, ut sensus sit: Ab hoc terrestri tuo templo, reges ferent tibi dona, in supernam Jerusalem: quia per terrestrium horum munerum oblationem, accessum et gratiam apud Deum in cœlo consequentur. VERS. 31. Increpa feras arundinis. Fac obmute- scere, inquit, intellectuales leones : immites ni- mirum ac sævos dæmones, qui veluti quidam leo- nes in arundinibus latent, dum in levitate ac sle- rilitate instabilium atque inconstantium in ſide ho- minum, latebras ac midos suos faciunt : juxta quod de diabolo scriptum legimus apud beatum Job, quod sub omni dormit arbore apud arundinem, et papyrum, et caricem 6. Hujusmodi etenim serno- ne, requiescere dæmonein intelligimus in iis hominibus, qui plantarum, quas supra commemo- D ravimus proprietates servant : qui scilicet aridi sunt, ad ferendas virtutes, et qui succum alque humorem multum babent ad nutriendas voluptates. Hujusmodi etenim proprietatis et naturæ sunt papyrus et carex. Joan. xiv, 10. I Cor. 1, 24. to Psal. 11, 6. SL, 16.
6α On this account pride has taken hold of them to the end. On account of everything going for them with the flow of events, pride has enveloped them completely.
β Περιεβάλοντο ἀδικίαν καὶ ἀσέβειαν ἑαυτῶν. Οὕτω δὲ ἀλαζονευσάμενοι, λοιπὸν δίκην ἱματίου περιεβάλοντο τὴν ἀδικίαν καὶ τὴν ἀσέβειαν ἑαυτῶν· ἐμφαίνει δὲ ἡ περιβολὴ, τὸ κύκλωμα καὶ τὴν πανταχόθεν συνοχήν. Πολλαχοῦ δὲ τῶν ψαλμῶν τῷ εἴδει τούτῳ κέχρηται, ὡς ἐν τῷ, Περιβαλέσθωσαν αἰσχύνην καὶ ἐντροπὴν, καὶ πάλιν, Ἐνδυσάσθωσαν οἱ ἐνδιαβάλλοντές με ἐντροπὴν, καὶ περιβαλέσθωσαν ὡς διπλοΐδα αἰσχύνην αὐτῶν, καὶ αὖθις, Καὶ ἐνεδύσατο κατάραν ὡς ἱμάτιον, καὶ ὅσα τοιαῦτα. Ἐπὶ δὲ τοῦ προκειμένου ῥητοῦ, ὑποδηλοῦται καὶ τὸ ἐπιδείκνυσθαι καὶ ἐναβρύνεσθαι.Α πος, καὶ Ἰωάννης, ἀπὸ Βηθσαϊδα τῆς κώμης ἦσαν Ματθαῖος καὶ Ἰάκωβος, ὁ τοῦ ᾿Αλφαίου, ἐν Καπερ ναούμ διάγειν ἱστοροῦνται· Σίμων δὲ ὁ Ζηλωτής Κανανίτης ὢν ἐτύγχανε. Ταυτὶ δὲ πάντα χωρία της Γαλιλαίας ἦσαν. Ἡ δὲ Γαλιλαία τῷ Ζαβουλών καὶ τῷ Νεφθαλείμ ἐκληροδοτήθη. Καὶ οἱ ἄλλοι δὲ πάλιν ἐκ τῶν τοιούτων ώρμηντο. Αρχοντας δὲ αὐτοὺς εἶπεν, οὐχ ὡς ἄρχοντας τῶν πατρίδων, ἀλλ' ὡς εξαιρέτους καὶ τιμιωτέρους, διὰ τὴν ψυχικὴν εὐ γένειαν· ἢ ἄρχοντας ἐξ Ἰούδα, καὶ ἄρχοντας ἐκ Ζαβουλών, καὶ ἄρχοντας ἐκ Νεφθαλείμ· ἔξωθεν λαμβανομένης τῆς προθέσεως. Εντειλαι, ὁ Θεὸς, τῇ δυνάμει σου. Τοῦτο πρὸς τὸν Πατέρα, ἵνα ἐντείληται τῷ Υἱῷ τὰ περὶ τοῦ κηρύγματος. ᾿Απ' ἐμαυτοῦ γάρ, φησὶν, οὐδὲν λαλῶ · ἀλλ' ὅσα ἂν ἀκούσω παρὰ τοῦ Πατρός. Χριστὸς δὲ Θεοῦ δύναμις καὶ Θεοῦ σοφία. Δυνάμωσον, ὁ Θεὸς, τοῦτο κατειργάσω ἐν ἡμῖν, ἀπὸ τοῦ ναοῦ σου ἐπὶ Ἱερουσαλήμ. Τοῦτο πρὸς τὸν Υἱὸν, ἵνα κραταιώσῃ τὸ κήρυγμα τοῦ Εὐα αγγελίου · δ κατειργάσατο εἰς ἡμᾶς, ἢ δι᾽ ἡμᾶς. Κατειργάσατο δὲ, τουτέστιν ἀπήρτισε τοῦτο, διὰ τοῦ προσλήμματος αὐτοῦ. Τοῦτο γὰρ Ναὸς, καὶ σκήνωμα τῆς θεότητος. ᾿Απὸ τοῦ ναοῦ σου γὰρ, ἀντὶ τοῦ, Διὰ τοῦ ναοῦ σου, τοῦ ἐπὶ Ἱερουσαλὴμ ἀναστραφέντος καὶ κηρύξαντος· Ἐπὶ Σιών γάρ, φησί, τὸ ὄρος τὸ ἅγιον αὐτοῦ, διαγγέλλων τὸ πρόσταγμα Κυρίου. Σοὶ οἴσουσι βασιλεῖς δῶρα. Οἱ βασιλεῖς τῶν ἀπανταχοῦ ἐθνῶν. Δῶρα δὲ οἱ ναοί, καὶ τὰ καθιερω θέντα τούτοις χωρία, καὶ τὰ παντοδαπὰ ἀναθήματα. Οἴσουσι δὲ ταῦτα, ἐπιγνόντες σὲ βασιλέα ἑαυτῶν ἀθάνατον, ὡς Θεόν. Νοεῖται δὲ καὶ ἄλλως κατ' ἐναλλαγὴν τῶν ῥητῶν, ὅτι ᾿Απὸ τοῦ κατὰ χώραν ναοῦ σου ἐπὶ τὴν ἄνω Ἱερουσαλήμ, οἴσουσί σοι δῶρα, οἱ βασιλεῖς. Τοῖς γὰρ ναοῖς αἰσθητῶς τὰ δῶρα και μίζοντες, νοητῶς δι' αὐτῶν εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνάγουσι τὴν προσαγωγήν, καὶ χάριν τῶν δώρων. Επιτίμησον τοῖς θηρίοις τοῦ καλάμου. Φίμω σον τοὺς νοητούς δαίμονας· εἴτουν τοὺς ἀγρίους καὶ ἀπηνεῖς δαίμονας, οἵτινες ὡς αἰσθητοὶ λέοντες καλάμῳ, οὕτως ἐμφωλεύουσι τῇ κουφότητι καὶ ἀκαρπίᾳ τῶν ἀστηρίκτων εἰς πίστιν ἀνθρώπων. Φησὶ δὲ καὶ Ἰὼβ περὶ τοῦ διαβόλου οὕτως· Υπὸ πᾶν δένδρον κοιμάται, παρὰ κάλαμον, καὶ πάπυ ρον, καὶ βούτομον, δηλῶν ὅτι ἐπαναπαύεται τοῖς ἔχουσι τὰς ἰδιότητας τῶν εἰρημένων φυτών, ξηρός τητα πρὸς ἀρετὴν, καὶ ὑγρότητα πρὸς φιληδονίαν· τοιαῦτα γὰρ ὁ πάπυρος καὶ τὸ βούτομον. σο του 67) EUTHYMII ZIGABENI lippus ex vico erant Belhsaida : Matthæum, et Jacobum Alphæi degisse legimus in Capharnaum : Simon autem Zelotes Chananæus fuit. Omnia au- tem hæc loca in Galilæa erant regione, quæ Zabu- lon, et Nephthalim tribubus in sortem obvenerat, Similiter et alii apostoli ex his tribubus originem trahebant. Et principes eos appellavit, non quod civitatibus et locis illis dominarentur, sed quia excellentiores atque honoratiores erant, animi nobilitate. Vel subintellige dictionem, ex ; ut sit sen- sus, quod principes fuerunt ex tribu Juda, ex tribu Zabulon, ex tribu Nephthalim. B VERS. 29, 30. Manda, Deus, virtuti tuæ. Hæc ad Patrem dicta sunt, ut Filio mandet ea quæ ad præ- dicationem pertinent. A me ipso etenim, inquit, Christus, nihil loquor, sed quæcunque audiero a Patre ". Quod autem Christus virtus Dei dicatur, Apostolus docuit, dicens de eo, quod Dei virtus est et Dei sapientia ”. Confirma hoc, Deus, quod operatus es in nobis, a templo tuo in Jerusalem. Hæc ad Filium dicta sunt, ut Evangelii prædicationem, quod in nos, vel propter nos operatus est, validiorem ac potentiorem red- dat. Vel confirma quod operatus es a templo tuo, hoc est, quod perfecisti per assumptam humani: tatem, quæ templum dicitur, ac tabernaculum di- vinitatis. Nam quod ait, A templo tuo, exponi debet, Per templum tuum : quod templum, hoc est, quod corpus tuum, habitavit et prædicavit in Jerusalem : Ego enim, inquit, constitutus sum Rex ab eo super – C Sion montem sanctum ejus, pradicans praceptum cjus ". Tibi offerent reges munera. Gentium nimirum reges. Munera aulem, quae obtulerunt hi reges, templa sunt, et prædia Deo dicata, et varia alia dona ab eis divino cultui pie oblata. Hæc autein munera statim offerent, cum primum te immorta- lem eorum esse Regem, et Deum cognoveriut. Quanquam et immutato versiculorum ordine, ali- ter pussinius exponere, ut sensus sit: Ab hoc terrestri tuo templo, reges ferent tibi dona, in supernam Jerusalem: quia per terrestrium horum munerum oblationem, accessum et gratiam apud Deum in cœlo consequentur. VERS. 31. Increpa feras arundinis. Fac obmute- scere, inquit, intellectuales leones : immites ni- mirum ac sævos dæmones, qui veluti quidam leo- nes in arundinibus latent, dum in levitate ac sle- rilitate instabilium atque inconstantium in ſide ho- minum, latebras ac midos suos faciunt : juxta quod de diabolo scriptum legimus apud beatum Job, quod sub omni dormit arbore apud arundinem, et papyrum, et caricem 6. Hujusmodi etenim serno- ne, requiescere dæmonein intelligimus in iis hominibus, qui plantarum, quas supra commemo- D ravimus proprietates servant : qui scilicet aridi sunt, ad ferendas virtutes, et qui succum alque humorem multum babent ad nutriendas voluptates. Hujusmodi etenim proprietatis et naturæ sunt papyrus et carex. Joan. xiv, 10. I Cor. 1, 24. to Psal. 11, 6. SL, 16.
6β They have cloaked themselves in their injustice and impiety. Having given themselves such pretensions, they have wrapped themselves in their injus- tice and impiety like a cloak. The wrapping around of clothing signifies the encircling and be- ing hemmed in on every side. In many places in the psalms this figure is used, as in, Let them cloak themselves in shame and disgrace, and again, Let those who accuse me falsely be clothed in disgrace, and let them be wrapped in their shame as in a double-folded mantle, and again, And he has put on a curse like a cloak, and all suchlike. In the present verse, showing off and plum- ing themselves is also implied.
α Ἐξελεύσεται ὡς ἐκ στέατος ἡ ἀδικία αὐτῶν. Λιπαρὰ καὶ δαψιλής· τοιοῦτον γὰρ τὸ ἀποῤῥέον ἐκ στέατος. β περιεβάλοντο MAB[TRa] : περιεβάλλοντο PSCHFV.Α πος, καὶ Ἰωάννης, ἀπὸ Βηθσαϊδα τῆς κώμης ἦσαν Ματθαῖος καὶ Ἰάκωβος, ὁ τοῦ ᾿Αλφαίου, ἐν Καπερ ναούμ διάγειν ἱστοροῦνται· Σίμων δὲ ὁ Ζηλωτής Κανανίτης ὢν ἐτύγχανε. Ταυτὶ δὲ πάντα χωρία της Γαλιλαίας ἦσαν. Ἡ δὲ Γαλιλαία τῷ Ζαβουλών καὶ τῷ Νεφθαλείμ ἐκληροδοτήθη. Καὶ οἱ ἄλλοι δὲ πάλιν ἐκ τῶν τοιούτων ώρμηντο. Αρχοντας δὲ αὐτοὺς εἶπεν, οὐχ ὡς ἄρχοντας τῶν πατρίδων, ἀλλ' ὡς εξαιρέτους καὶ τιμιωτέρους, διὰ τὴν ψυχικὴν εὐ γένειαν· ἢ ἄρχοντας ἐξ Ἰούδα, καὶ ἄρχοντας ἐκ Ζαβουλών, καὶ ἄρχοντας ἐκ Νεφθαλείμ· ἔξωθεν λαμβανομένης τῆς προθέσεως. Εντειλαι, ὁ Θεὸς, τῇ δυνάμει σου. Τοῦτο πρὸς τὸν Πατέρα, ἵνα ἐντείληται τῷ Υἱῷ τὰ περὶ τοῦ κηρύγματος. ᾿Απ' ἐμαυτοῦ γάρ, φησὶν, οὐδὲν λαλῶ · ἀλλ' ὅσα ἂν ἀκούσω παρὰ τοῦ Πατρός. Χριστὸς δὲ Θεοῦ δύναμις καὶ Θεοῦ σοφία. Δυνάμωσον, ὁ Θεὸς, τοῦτο κατειργάσω ἐν ἡμῖν, ἀπὸ τοῦ ναοῦ σου ἐπὶ Ἱερουσαλήμ. Τοῦτο πρὸς τὸν Υἱὸν, ἵνα κραταιώσῃ τὸ κήρυγμα τοῦ Εὐα αγγελίου · δ κατειργάσατο εἰς ἡμᾶς, ἢ δι᾽ ἡμᾶς. Κατειργάσατο δὲ, τουτέστιν ἀπήρτισε τοῦτο, διὰ τοῦ προσλήμματος αὐτοῦ. Τοῦτο γὰρ Ναὸς, καὶ σκήνωμα τῆς θεότητος. ᾿Απὸ τοῦ ναοῦ σου γὰρ, ἀντὶ τοῦ, Διὰ τοῦ ναοῦ σου, τοῦ ἐπὶ Ἱερουσαλὴμ ἀναστραφέντος καὶ κηρύξαντος· Ἐπὶ Σιών γάρ, φησί, τὸ ὄρος τὸ ἅγιον αὐτοῦ, διαγγέλλων τὸ πρόσταγμα Κυρίου. Σοὶ οἴσουσι βασιλεῖς δῶρα. Οἱ βασιλεῖς τῶν ἀπανταχοῦ ἐθνῶν. Δῶρα δὲ οἱ ναοί, καὶ τὰ καθιερω θέντα τούτοις χωρία, καὶ τὰ παντοδαπὰ ἀναθήματα. Οἴσουσι δὲ ταῦτα, ἐπιγνόντες σὲ βασιλέα ἑαυτῶν ἀθάνατον, ὡς Θεόν. Νοεῖται δὲ καὶ ἄλλως κατ' ἐναλλαγὴν τῶν ῥητῶν, ὅτι ᾿Απὸ τοῦ κατὰ χώραν ναοῦ σου ἐπὶ τὴν ἄνω Ἱερουσαλήμ, οἴσουσί σοι δῶρα, οἱ βασιλεῖς. Τοῖς γὰρ ναοῖς αἰσθητῶς τὰ δῶρα και μίζοντες, νοητῶς δι' αὐτῶν εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνάγουσι τὴν προσαγωγήν, καὶ χάριν τῶν δώρων. Επιτίμησον τοῖς θηρίοις τοῦ καλάμου. Φίμω σον τοὺς νοητούς δαίμονας· εἴτουν τοὺς ἀγρίους καὶ ἀπηνεῖς δαίμονας, οἵτινες ὡς αἰσθητοὶ λέοντες καλάμῳ, οὕτως ἐμφωλεύουσι τῇ κουφότητι καὶ ἀκαρπίᾳ τῶν ἀστηρίκτων εἰς πίστιν ἀνθρώπων. Φησὶ δὲ καὶ Ἰὼβ περὶ τοῦ διαβόλου οὕτως· Υπὸ πᾶν δένδρον κοιμάται, παρὰ κάλαμον, καὶ πάπυ ρον, καὶ βούτομον, δηλῶν ὅτι ἐπαναπαύεται τοῖς ἔχουσι τὰς ἰδιότητας τῶν εἰρημένων φυτών, ξηρός τητα πρὸς ἀρετὴν, καὶ ὑγρότητα πρὸς φιληδονίαν· τοιαῦτα γὰρ ὁ πάπυρος καὶ τὸ βούτομον. σο του 67) EUTHYMII ZIGABENI lippus ex vico erant Belhsaida : Matthæum, et Jacobum Alphæi degisse legimus in Capharnaum : Simon autem Zelotes Chananæus fuit. Omnia au- tem hæc loca in Galilæa erant regione, quæ Zabu- lon, et Nephthalim tribubus in sortem obvenerat, Similiter et alii apostoli ex his tribubus originem trahebant. Et principes eos appellavit, non quod civitatibus et locis illis dominarentur, sed quia excellentiores atque honoratiores erant, animi nobilitate. Vel subintellige dictionem, ex ; ut sit sen- sus, quod principes fuerunt ex tribu Juda, ex tribu Zabulon, ex tribu Nephthalim. B VERS. 29, 30. Manda, Deus, virtuti tuæ. Hæc ad Patrem dicta sunt, ut Filio mandet ea quæ ad præ- dicationem pertinent. A me ipso etenim, inquit, Christus, nihil loquor, sed quæcunque audiero a Patre ". Quod autem Christus virtus Dei dicatur, Apostolus docuit, dicens de eo, quod Dei virtus est et Dei sapientia ”. Confirma hoc, Deus, quod operatus es in nobis, a templo tuo in Jerusalem. Hæc ad Filium dicta sunt, ut Evangelii prædicationem, quod in nos, vel propter nos operatus est, validiorem ac potentiorem red- dat. Vel confirma quod operatus es a templo tuo, hoc est, quod perfecisti per assumptam humani: tatem, quæ templum dicitur, ac tabernaculum di- vinitatis. Nam quod ait, A templo tuo, exponi debet, Per templum tuum : quod templum, hoc est, quod corpus tuum, habitavit et prædicavit in Jerusalem : Ego enim, inquit, constitutus sum Rex ab eo super – C Sion montem sanctum ejus, pradicans praceptum cjus ". Tibi offerent reges munera. Gentium nimirum reges. Munera aulem, quae obtulerunt hi reges, templa sunt, et prædia Deo dicata, et varia alia dona ab eis divino cultui pie oblata. Hæc autein munera statim offerent, cum primum te immorta- lem eorum esse Regem, et Deum cognoveriut. Quanquam et immutato versiculorum ordine, ali- ter pussinius exponere, ut sensus sit: Ab hoc terrestri tuo templo, reges ferent tibi dona, in supernam Jerusalem: quia per terrestrium horum munerum oblationem, accessum et gratiam apud Deum in cœlo consequentur. VERS. 31. Increpa feras arundinis. Fac obmute- scere, inquit, intellectuales leones : immites ni- mirum ac sævos dæmones, qui veluti quidam leo- nes in arundinibus latent, dum in levitate ac sle- rilitate instabilium atque inconstantium in ſide ho- minum, latebras ac midos suos faciunt : juxta quod de diabolo scriptum legimus apud beatum Job, quod sub omni dormit arbore apud arundinem, et papyrum, et caricem 6. Hujusmodi etenim serno- ne, requiescere dæmonein intelligimus in iis hominibus, qui plantarum, quas supra commemo- D ravimus proprietates servant : qui scilicet aridi sunt, ad ferendas virtutes, et qui succum alque humorem multum babent ad nutriendas voluptates. Hujusmodi etenim proprietatis et naturæ sunt papyrus et carex. Joan. xiv, 10. I Cor. 1, 24. to Psal. 11, 6. SL, 16.
7α Their injustice will come out as from fat. Oily and plentiful, for such is the run-off from fat. Or else ‘fat’ is what he is calling comfort and luxury, saying that it will come from luxury, namely from excessive luxury, with the adverb ‘as’ being redundant.
Ἢ στέαρ καλεῖ, τὴν εὐπάθειαν καὶ τρυφὴν, λέγων, ὅτι ἐξελεύσεται ἐκ τρυφῆς, εἴτουν ὑπὸ τῆς ἄγαν τρυφῆς, παρέλκοντος τοῦ ἐπιῤῥήματος. Ἀντιχρονία δὲ τὸ, ἐξελεύσεται, ἀντὶ τοῦ, ἐξῆλθεν· οὕτω γὰρ ὁ Σύμμαχος εἶπε. Δῆλον οὖν ὅτι καὶ τὸ, οὐ μαστιγωθήσονται, ἀντὶ τοῦ, οὐκ ἐμαστιγώθησαν, νοῆσαι δυνάμεθα.Α πος, καὶ Ἰωάννης, ἀπὸ Βηθσαϊδα τῆς κώμης ἦσαν Ματθαῖος καὶ Ἰάκωβος, ὁ τοῦ ᾿Αλφαίου, ἐν Καπερ ναούμ διάγειν ἱστοροῦνται· Σίμων δὲ ὁ Ζηλωτής Κανανίτης ὢν ἐτύγχανε. Ταυτὶ δὲ πάντα χωρία της Γαλιλαίας ἦσαν. Ἡ δὲ Γαλιλαία τῷ Ζαβουλών καὶ τῷ Νεφθαλείμ ἐκληροδοτήθη. Καὶ οἱ ἄλλοι δὲ πάλιν ἐκ τῶν τοιούτων ώρμηντο. Αρχοντας δὲ αὐτοὺς εἶπεν, οὐχ ὡς ἄρχοντας τῶν πατρίδων, ἀλλ' ὡς εξαιρέτους καὶ τιμιωτέρους, διὰ τὴν ψυχικὴν εὐ γένειαν· ἢ ἄρχοντας ἐξ Ἰούδα, καὶ ἄρχοντας ἐκ Ζαβουλών, καὶ ἄρχοντας ἐκ Νεφθαλείμ· ἔξωθεν λαμβανομένης τῆς προθέσεως. Εντειλαι, ὁ Θεὸς, τῇ δυνάμει σου. Τοῦτο πρὸς τὸν Πατέρα, ἵνα ἐντείληται τῷ Υἱῷ τὰ περὶ τοῦ κηρύγματος. ᾿Απ' ἐμαυτοῦ γάρ, φησὶν, οὐδὲν λαλῶ · ἀλλ' ὅσα ἂν ἀκούσω παρὰ τοῦ Πατρός. Χριστὸς δὲ Θεοῦ δύναμις καὶ Θεοῦ σοφία. Δυνάμωσον, ὁ Θεὸς, τοῦτο κατειργάσω ἐν ἡμῖν, ἀπὸ τοῦ ναοῦ σου ἐπὶ Ἱερουσαλήμ. Τοῦτο πρὸς τὸν Υἱὸν, ἵνα κραταιώσῃ τὸ κήρυγμα τοῦ Εὐα αγγελίου · δ κατειργάσατο εἰς ἡμᾶς, ἢ δι᾽ ἡμᾶς. Κατειργάσατο δὲ, τουτέστιν ἀπήρτισε τοῦτο, διὰ τοῦ προσλήμματος αὐτοῦ. Τοῦτο γὰρ Ναὸς, καὶ σκήνωμα τῆς θεότητος. ᾿Απὸ τοῦ ναοῦ σου γὰρ, ἀντὶ τοῦ, Διὰ τοῦ ναοῦ σου, τοῦ ἐπὶ Ἱερουσαλὴμ ἀναστραφέντος καὶ κηρύξαντος· Ἐπὶ Σιών γάρ, φησί, τὸ ὄρος τὸ ἅγιον αὐτοῦ, διαγγέλλων τὸ πρόσταγμα Κυρίου. Σοὶ οἴσουσι βασιλεῖς δῶρα. Οἱ βασιλεῖς τῶν ἀπανταχοῦ ἐθνῶν. Δῶρα δὲ οἱ ναοί, καὶ τὰ καθιερω θέντα τούτοις χωρία, καὶ τὰ παντοδαπὰ ἀναθήματα. Οἴσουσι δὲ ταῦτα, ἐπιγνόντες σὲ βασιλέα ἑαυτῶν ἀθάνατον, ὡς Θεόν. Νοεῖται δὲ καὶ ἄλλως κατ' ἐναλλαγὴν τῶν ῥητῶν, ὅτι ᾿Απὸ τοῦ κατὰ χώραν ναοῦ σου ἐπὶ τὴν ἄνω Ἱερουσαλήμ, οἴσουσί σοι δῶρα, οἱ βασιλεῖς. Τοῖς γὰρ ναοῖς αἰσθητῶς τὰ δῶρα και μίζοντες, νοητῶς δι' αὐτῶν εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνάγουσι τὴν προσαγωγήν, καὶ χάριν τῶν δώρων. Επιτίμησον τοῖς θηρίοις τοῦ καλάμου. Φίμω σον τοὺς νοητούς δαίμονας· εἴτουν τοὺς ἀγρίους καὶ ἀπηνεῖς δαίμονας, οἵτινες ὡς αἰσθητοὶ λέοντες καλάμῳ, οὕτως ἐμφωλεύουσι τῇ κουφότητι καὶ ἀκαρπίᾳ τῶν ἀστηρίκτων εἰς πίστιν ἀνθρώπων. Φησὶ δὲ καὶ Ἰὼβ περὶ τοῦ διαβόλου οὕτως· Υπὸ πᾶν δένδρον κοιμάται, παρὰ κάλαμον, καὶ πάπυ ρον, καὶ βούτομον, δηλῶν ὅτι ἐπαναπαύεται τοῖς ἔχουσι τὰς ἰδιότητας τῶν εἰρημένων φυτών, ξηρός τητα πρὸς ἀρετὴν, καὶ ὑγρότητα πρὸς φιληδονίαν· τοιαῦτα γὰρ ὁ πάπυρος καὶ τὸ βούτομον. σο του 67) EUTHYMII ZIGABENI lippus ex vico erant Belhsaida : Matthæum, et Jacobum Alphæi degisse legimus in Capharnaum : Simon autem Zelotes Chananæus fuit. Omnia au- tem hæc loca in Galilæa erant regione, quæ Zabu- lon, et Nephthalim tribubus in sortem obvenerat, Similiter et alii apostoli ex his tribubus originem trahebant. Et principes eos appellavit, non quod civitatibus et locis illis dominarentur, sed quia excellentiores atque honoratiores erant, animi nobilitate. Vel subintellige dictionem, ex ; ut sit sen- sus, quod principes fuerunt ex tribu Juda, ex tribu Zabulon, ex tribu Nephthalim. B VERS. 29, 30. Manda, Deus, virtuti tuæ. Hæc ad Patrem dicta sunt, ut Filio mandet ea quæ ad præ- dicationem pertinent. A me ipso etenim, inquit, Christus, nihil loquor, sed quæcunque audiero a Patre ". Quod autem Christus virtus Dei dicatur, Apostolus docuit, dicens de eo, quod Dei virtus est et Dei sapientia ”. Confirma hoc, Deus, quod operatus es in nobis, a templo tuo in Jerusalem. Hæc ad Filium dicta sunt, ut Evangelii prædicationem, quod in nos, vel propter nos operatus est, validiorem ac potentiorem red- dat. Vel confirma quod operatus es a templo tuo, hoc est, quod perfecisti per assumptam humani: tatem, quæ templum dicitur, ac tabernaculum di- vinitatis. Nam quod ait, A templo tuo, exponi debet, Per templum tuum : quod templum, hoc est, quod corpus tuum, habitavit et prædicavit in Jerusalem : Ego enim, inquit, constitutus sum Rex ab eo super – C Sion montem sanctum ejus, pradicans praceptum cjus ". Tibi offerent reges munera. Gentium nimirum reges. Munera aulem, quae obtulerunt hi reges, templa sunt, et prædia Deo dicata, et varia alia dona ab eis divino cultui pie oblata. Hæc autein munera statim offerent, cum primum te immorta- lem eorum esse Regem, et Deum cognoveriut. Quanquam et immutato versiculorum ordine, ali- ter pussinius exponere, ut sensus sit: Ab hoc terrestri tuo templo, reges ferent tibi dona, in supernam Jerusalem: quia per terrestrium horum munerum oblationem, accessum et gratiam apud Deum in cœlo consequentur. VERS. 31. Increpa feras arundinis. Fac obmute- scere, inquit, intellectuales leones : immites ni- mirum ac sævos dæmones, qui veluti quidam leo- nes in arundinibus latent, dum in levitate ac sle- rilitate instabilium atque inconstantium in ſide ho- minum, latebras ac midos suos faciunt : juxta quod de diabolo scriptum legimus apud beatum Job, quod sub omni dormit arbore apud arundinem, et papyrum, et caricem 6. Hujusmodi etenim serno- ne, requiescere dæmonein intelligimus in iis hominibus, qui plantarum, quas supra commemo- D ravimus proprietates servant : qui scilicet aridi sunt, ad ferendas virtutes, et qui succum alque humorem multum babent ad nutriendas voluptates. Hujusmodi etenim proprietatis et naturæ sunt papyrus et carex. Joan. xiv, 10. I Cor. 1, 24. to Psal. 11, 6. SL, 16.
By the use of one tense for another ‘will come out’ is used in the sense of, ‘has come out’; this indeed is what Symmachus wrote. It is clear therefore that we are also able to understand ‘they will not be scourged’ in the sense of ‘they have not been scourged’.
PG 128:739β Διήλθοσαν εἰς διάθεσιν καρδίας. Ἦλθον εἰς ἕξιν τῆς ἀδικίας. Ἕξις γὰρ, ἡ περί τι διάθεσις, ἤτοι σχέσις τῆς καρδίας.Η συναγωγὴ τῶν ταύρων ἐν ταῖς δαμάλεσι Α τῶν λαῶν, τοῦ ἐκκλεισθῆναι τοὺς δεδοκιμασμέν τους τῷ ἀργυρίῳ. Ταύρους λέγει τοὺς ἀρχιερεῖς καὶ Γραμματεῖς, καὶ λοιποὺς ἄρχοντας τῶν Ἰου- δαίων, ὡς θρασεῖς καὶ κερατιστὰς, δαμάλεις δὲ τὰ ὑποτεταγμένα τούτοις πλήθη τῶν λαῶν· ἄρχει μὲν γὰρ ὁ ταῦρος, ὑποτέτακται δὲ ἡ δάμαλις. Φησὶν οὖν ὅτι οἱ προέχοντες ἐν μέσῳ τῶν λαῶν ἐγένοντο, ἐπὶ τῷ ἐγκλείσαι, εἴτουν κωλύσαι τοὺς δεδοκισμασμένους εἰς πίστιν καὶ ἀρετὴν ἀποστόλους, ἐπειγομένου; εἰς τὸ κηρύττειν. Προσκαλεσάμενοι γάρ, φησί, τοὺς ἀποστόλους, δείραντες, παρήγγειλαν μή λαλεῖν ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Ἰησοῦ. Τῷ ἀργυρίῳ δὲ, ἀντὶ τοῦ, ὡς ἀργύριον · ἰδίωμα γὰρ καὶ τοῦτο Εβραϊκόν. Η λείπει τὸ, παραπλησίως. Εt Διασκόρπισον ἔθνη τὰ τοὺς πολέμους θέλοντα. Β Καὶ τὰ νοητά, καὶ τὰ αἰσθητά. "Ηξουσι πρέσβεις ἐξ Αἰγύπτου. Αίγυπτόν μοι νόει πᾶσαν γῆν τῶν ἐθνῶν, ὅσης εκυρίευεν ὁ νοητὸς Φαραὼ διάβολος, ἀφ᾿ ἧς πάσης ἥξειν πρὸς Χριστὸν πιστούς προφητεύει, πρεσβεύοντας ὑπὲρ ὅλου τοῦ κόσμου παντός. Αιθιοπια προφθάσει χεῖρα αὐτῆς τῷ Θεῷ. Προ- φθάσει, ἀντὶ τοῦ, φθάσει, ὅ ἐστιν, ἐκτενεῖ· ὁ γὰρ φθάνων ἐκτείνων τὴν χεῖρα, φθάνει τὸ πόῤῥω. Ἀπὸ τοῦ ἑπομένου τοίνυν τὸ ἡγούμενον ἐσήμανεν. Εξέ- τεινε γὰρ εἰς Χριστὸν τὸν Κανδάκην, ἂν καὶ χεῖρα αὐτῆς ὁ λόγος εκάλεσεν· ἐν τῇ χειρὶ γὰρ ἡ τοῦ ἀνθρώπου δύναμις· ἐπεὶ καὶ τῇ βασιλίσσῃ παρεδι- νάστευε. Περιττὴ δὲ ἡ πρόθεσις (46). Τινὲς δὲ λέ- γουσι διὰ μὲν τῆς Αἰγύπτου πᾶσαν γῆν δηλοῦσθαι πάσης γὰρ γῆς ὁ νοητός Φαραὼ κεκράτηκε· διὰ δὲ τῆς Αιθιοπίας καὶ αὐτὰ τὰ τοῦ κόσμου πέρπτα· ἔσχατοι γὰρ πάντων ἀνθρώπων, οἱ ἐν ἀνατολῇ καὶ δύσει Αιθίοπες. Μνησθήσονται γάρ, φησὶ, καὶ ἐπιστραφήσονται πρὸς Κύριον πάντα τὰ πέρατα τῆς γῆς· ἐνταῦθα δὲ τὸ, προφθάσει χεῖρα, ἁπλῶς λαμβάνομεν, ἀντὶ τοῦ, Ἐκτενεῖ τὰς χεῖρας ἐν τῷ εὔχεσθαι πρὸς Χριστὸν, ἤδη πιστεύσασα. Δἱ βασιλεῖαι τῆς γῆς ᾆσατε τῷ Θεῷ, ψάλατε τῷ Κυρίῳ. Τοῦτο τῶν δηλωθέντων δύο ῥητῶν ἐφερε μηνευτικόν, καθολικῶς πᾶσιν ἔθνεσιν ἐγκελευόμε νον ᾄδειν καὶ ψάλλειν Χριστῷ. Τῷ ἐπιβεβηκότι ἐπὶ τὸν οὐρανὸν τοῦ οὐρανοῦ κατὰ ἀνατολάς. Τῷ ἀναβεβηκότι εἰς τὸν οὐρανὸν οὐρανοῦ ἐν ἀνατολαῖς, εἴτουν φανερῶς· κάτωθεν ὁρώντων ἀποστόλων, ἄνωθεν δὲ τῶν ἀσωμάτων δυνάμεων. Ἐκ μὲν γὰρ τοῦ οὐρανοῦ πρὸς γῆν κατελ- θὼν, ἐν δύσεσι κατῆλθεν, ὅ ἐστιν ἀφανῶς· πάντας σε ριττή. COMMENT IN PSALMOS. Congregalio laurorum in vaccis populorum, uι excludantur qui probati sunt argento. Per tauros pontifices et Scribas et reliquos Judaeorum principes intelligit, veluti temerarios ac cornu ferientes : per vaccas vero (seu ut potius Græca dietio significat per juvencas populorum) plebis multitudinem in- telligit, quæ illis suberat. Præsunt enim in armen- tis tauri, et subsunt juvencæ. sensus est, quod ii qui cateris dignitate præeminebant fuerunt in medio populorum, ut apostolos excluderent, hoc est, ut impedirent eos a prædicatione verbi ; apo- stolos dico qui argento, hoc est, qui in fide aut virtute probati sunt. Legimus enim in Actis, quod cum principes sacerdotum et seniores vocassent apo- stolos, et verberibus cæcidissent, jusserunt ne lo- querentur in nomine Jesu ". Argento autem probalos,dixit, pro, probatos tanquam argentum; est enim Hebraicæ linguæ proprium idioma. Vel subintelligendo dictioneu quasi alia potest reddi lec- tio, ut sit : Qui probati sunt, quasi argentum. Dissipa gentes quæ bella volunt. Intellectuales nimirum et sensibiles gentes. VERS. 32. Venient legati ex Ægypto. Per Ægyptum omnes gentium regiones intellige, quibus intelle- ctualis Pharao dæmon dominatur. Ex hac etenim Ægypto venturos esse prædicit adeles ad Christum, pro toto orbe intercessuros. Ethiopia præveniet manum suum Deo. Præveniet, hoc est, extendet; nam qui mauum extendit, præ- venire quodammodo illud videtur quod procul jucebat. Ab eo igitur quod consequitur, significavit id quod præcedit. Extendit auten Ethiopia Can- dacem illum, quem manum nunc propheta appel- lat, veluti potentem inter thiopes. Vis elenlin ac robur hominis in manu potissimum dignoscitur. C Potens autem erat ille Candaces, cum post reginam in imperio primus haberetur ; vacat autem præpositio. Aliqui per Ægyptum universuun dicunt orbem significari, eo quod intellectualis Pharao totius orbis dominaretur, et per Æthiopiam ejus - dem orbis fines denotari. Sunt euim Æthiopes in orbe omnium hominum extremi, qui Orientem incolunt et Occidentem. Reminiscentur enim, inquit, el convertentur ad Dominum universi fines terræ " Præveniet manum suam, simpliciter ac juxta litteram extendet fidelis scilicet jam effecta. Et juxta hujusmodi expositionem, quod ait: intellige, quod supplices ad Christum manus Act. 18, 18. es Psal. xxi, 28. D VERS. 33. Regna terræ, cantate Dèo, psallite Do- mino. Hic versiculus ad duorum præcedentium de- clarationem consequitur. Universas etenim gentes promiscue canere Christo jubet, et psallere. VERS. 54. Qui ascendet super cœlum cæli in Orientem. Qui ascendit in cœlum in Orientem, hoc est, palam ac manifeste, omnibus videntibus apostolis, qui in terra erant, et videntibus etiam omnibus incorporeis angelorum ordinibus. E cælo etenim descendens in terram, descendit in Occi- Varia lectiones. quidem verba non videntur loco suo posita. Re- ctius initio statim post versiculum, aut potius PATROL. GR. CXXVIII. hæc animadversio, ut et aliæ hujusmodi, vere mɛ- (46) Nimirum πρό, in verbo προφθάσει : que
7β They have arrived at a disposition of heart. They have come to a habit of injustice, for a habit is a disposition about something, name- ly, a condition of the heart.
α Διενοήθησαν καὶ ἐλάλησαν ἐν πονηρίᾳ. Ἐκ μελέτης καὶ σκέψεως ἐλάλησαν πονηρὰ, καὶ οὐ κατὰ συναρπαγήν.Η συναγωγὴ τῶν ταύρων ἐν ταῖς δαμάλεσι Α τῶν λαῶν, τοῦ ἐκκλεισθῆναι τοὺς δεδοκιμασμέν τους τῷ ἀργυρίῳ. Ταύρους λέγει τοὺς ἀρχιερεῖς καὶ Γραμματεῖς, καὶ λοιποὺς ἄρχοντας τῶν Ἰου- δαίων, ὡς θρασεῖς καὶ κερατιστὰς, δαμάλεις δὲ τὰ ὑποτεταγμένα τούτοις πλήθη τῶν λαῶν· ἄρχει μὲν γὰρ ὁ ταῦρος, ὑποτέτακται δὲ ἡ δάμαλις. Φησὶν οὖν ὅτι οἱ προέχοντες ἐν μέσῳ τῶν λαῶν ἐγένοντο, ἐπὶ τῷ ἐγκλείσαι, εἴτουν κωλύσαι τοὺς δεδοκισμασμένους εἰς πίστιν καὶ ἀρετὴν ἀποστόλους, ἐπειγομένου; εἰς τὸ κηρύττειν. Προσκαλεσάμενοι γάρ, φησί, τοὺς ἀποστόλους, δείραντες, παρήγγειλαν μή λαλεῖν ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Ἰησοῦ. Τῷ ἀργυρίῳ δὲ, ἀντὶ τοῦ, ὡς ἀργύριον · ἰδίωμα γὰρ καὶ τοῦτο Εβραϊκόν. Η λείπει τὸ, παραπλησίως. Εt Διασκόρπισον ἔθνη τὰ τοὺς πολέμους θέλοντα. Β Καὶ τὰ νοητά, καὶ τὰ αἰσθητά. "Ηξουσι πρέσβεις ἐξ Αἰγύπτου. Αίγυπτόν μοι νόει πᾶσαν γῆν τῶν ἐθνῶν, ὅσης εκυρίευεν ὁ νοητὸς Φαραὼ διάβολος, ἀφ᾿ ἧς πάσης ἥξειν πρὸς Χριστὸν πιστούς προφητεύει, πρεσβεύοντας ὑπὲρ ὅλου τοῦ κόσμου παντός. Αιθιοπια προφθάσει χεῖρα αὐτῆς τῷ Θεῷ. Προ- φθάσει, ἀντὶ τοῦ, φθάσει, ὅ ἐστιν, ἐκτενεῖ· ὁ γὰρ φθάνων ἐκτείνων τὴν χεῖρα, φθάνει τὸ πόῤῥω. Ἀπὸ τοῦ ἑπομένου τοίνυν τὸ ἡγούμενον ἐσήμανεν. Εξέ- τεινε γὰρ εἰς Χριστὸν τὸν Κανδάκην, ἂν καὶ χεῖρα αὐτῆς ὁ λόγος εκάλεσεν· ἐν τῇ χειρὶ γὰρ ἡ τοῦ ἀνθρώπου δύναμις· ἐπεὶ καὶ τῇ βασιλίσσῃ παρεδι- νάστευε. Περιττὴ δὲ ἡ πρόθεσις (46). Τινὲς δὲ λέ- γουσι διὰ μὲν τῆς Αἰγύπτου πᾶσαν γῆν δηλοῦσθαι πάσης γὰρ γῆς ὁ νοητός Φαραὼ κεκράτηκε· διὰ δὲ τῆς Αιθιοπίας καὶ αὐτὰ τὰ τοῦ κόσμου πέρπτα· ἔσχατοι γὰρ πάντων ἀνθρώπων, οἱ ἐν ἀνατολῇ καὶ δύσει Αιθίοπες. Μνησθήσονται γάρ, φησὶ, καὶ ἐπιστραφήσονται πρὸς Κύριον πάντα τὰ πέρατα τῆς γῆς· ἐνταῦθα δὲ τὸ, προφθάσει χεῖρα, ἁπλῶς λαμβάνομεν, ἀντὶ τοῦ, Ἐκτενεῖ τὰς χεῖρας ἐν τῷ εὔχεσθαι πρὸς Χριστὸν, ἤδη πιστεύσασα. Δἱ βασιλεῖαι τῆς γῆς ᾆσατε τῷ Θεῷ, ψάλατε τῷ Κυρίῳ. Τοῦτο τῶν δηλωθέντων δύο ῥητῶν ἐφερε μηνευτικόν, καθολικῶς πᾶσιν ἔθνεσιν ἐγκελευόμε νον ᾄδειν καὶ ψάλλειν Χριστῷ. Τῷ ἐπιβεβηκότι ἐπὶ τὸν οὐρανὸν τοῦ οὐρανοῦ κατὰ ἀνατολάς. Τῷ ἀναβεβηκότι εἰς τὸν οὐρανὸν οὐρανοῦ ἐν ἀνατολαῖς, εἴτουν φανερῶς· κάτωθεν ὁρώντων ἀποστόλων, ἄνωθεν δὲ τῶν ἀσωμάτων δυνάμεων. Ἐκ μὲν γὰρ τοῦ οὐρανοῦ πρὸς γῆν κατελ- θὼν, ἐν δύσεσι κατῆλθεν, ὅ ἐστιν ἀφανῶς· πάντας σε ριττή. COMMENT IN PSALMOS. Congregalio laurorum in vaccis populorum, uι excludantur qui probati sunt argento. Per tauros pontifices et Scribas et reliquos Judaeorum principes intelligit, veluti temerarios ac cornu ferientes : per vaccas vero (seu ut potius Græca dietio significat per juvencas populorum) plebis multitudinem in- telligit, quæ illis suberat. Præsunt enim in armen- tis tauri, et subsunt juvencæ. sensus est, quod ii qui cateris dignitate præeminebant fuerunt in medio populorum, ut apostolos excluderent, hoc est, ut impedirent eos a prædicatione verbi ; apo- stolos dico qui argento, hoc est, qui in fide aut virtute probati sunt. Legimus enim in Actis, quod cum principes sacerdotum et seniores vocassent apo- stolos, et verberibus cæcidissent, jusserunt ne lo- querentur in nomine Jesu ". Argento autem probalos,dixit, pro, probatos tanquam argentum; est enim Hebraicæ linguæ proprium idioma. Vel subintelligendo dictioneu quasi alia potest reddi lec- tio, ut sit : Qui probati sunt, quasi argentum. Dissipa gentes quæ bella volunt. Intellectuales nimirum et sensibiles gentes. VERS. 32. Venient legati ex Ægypto. Per Ægyptum omnes gentium regiones intellige, quibus intelle- ctualis Pharao dæmon dominatur. Ex hac etenim Ægypto venturos esse prædicit adeles ad Christum, pro toto orbe intercessuros. Ethiopia præveniet manum suum Deo. Præveniet, hoc est, extendet; nam qui mauum extendit, præ- venire quodammodo illud videtur quod procul jucebat. Ab eo igitur quod consequitur, significavit id quod præcedit. Extendit auten Ethiopia Can- dacem illum, quem manum nunc propheta appel- lat, veluti potentem inter thiopes. Vis elenlin ac robur hominis in manu potissimum dignoscitur. C Potens autem erat ille Candaces, cum post reginam in imperio primus haberetur ; vacat autem præpositio. Aliqui per Ægyptum universuun dicunt orbem significari, eo quod intellectualis Pharao totius orbis dominaretur, et per Æthiopiam ejus - dem orbis fines denotari. Sunt euim Æthiopes in orbe omnium hominum extremi, qui Orientem incolunt et Occidentem. Reminiscentur enim, inquit, el convertentur ad Dominum universi fines terræ " Præveniet manum suam, simpliciter ac juxta litteram extendet fidelis scilicet jam effecta. Et juxta hujusmodi expositionem, quod ait: intellige, quod supplices ad Christum manus Act. 18, 18. es Psal. xxi, 28. D VERS. 33. Regna terræ, cantate Dèo, psallite Do- mino. Hic versiculus ad duorum præcedentium de- clarationem consequitur. Universas etenim gentes promiscue canere Christo jubet, et psallere. VERS. 54. Qui ascendet super cœlum cæli in Orientem. Qui ascendit in cœlum in Orientem, hoc est, palam ac manifeste, omnibus videntibus apostolis, qui in terra erant, et videntibus etiam omnibus incorporeis angelorum ordinibus. E cælo etenim descendens in terram, descendit in Occi- Varia lectiones. quidem verba non videntur loco suo posita. Re- ctius initio statim post versiculum, aut potius PATROL. GR. CXXVIII. hæc animadversio, ut et aliæ hujusmodi, vere mɛ- (46) Nimirum πρό, in verbo προφθάσει : que
8α They have conceived and spoken in wickedness. They have spoken evil things after consideration and thought and not simply being car- ried away on the spur of the moment.
β Ἀδικίαν εἰς τὸ ὕψος ἐλάλησαν. Εἰς τὸ ὕψος, ἀντὶ τοῦ, κατὰ τοῦ ὑψίστου Θεοῦ, λέγοντες, ὅτι οὐκ ἔστιν οὗτος Θεός. Ἀδικία γὰρ, τὸ ἀποστερεῖν αὐτὸν τῆς δόξης αὐτοῦ, καὶ ἑτέροις ταύτην προσάπτειν. Ἀδικίαν δὲ εἰς τὸ ὕψος λαλεῖ, καὶ πᾶς ὁ τῷ Θεῷ προσάπτων ἀνάξια θεότητος. Ὕψος γὰρ, ἡ θεότης, ἧς οὐδὲν ὑψηλότερον.Η συναγωγὴ τῶν ταύρων ἐν ταῖς δαμάλεσι Α τῶν λαῶν, τοῦ ἐκκλεισθῆναι τοὺς δεδοκιμασμέν τους τῷ ἀργυρίῳ. Ταύρους λέγει τοὺς ἀρχιερεῖς καὶ Γραμματεῖς, καὶ λοιποὺς ἄρχοντας τῶν Ἰου- δαίων, ὡς θρασεῖς καὶ κερατιστὰς, δαμάλεις δὲ τὰ ὑποτεταγμένα τούτοις πλήθη τῶν λαῶν· ἄρχει μὲν γὰρ ὁ ταῦρος, ὑποτέτακται δὲ ἡ δάμαλις. Φησὶν οὖν ὅτι οἱ προέχοντες ἐν μέσῳ τῶν λαῶν ἐγένοντο, ἐπὶ τῷ ἐγκλείσαι, εἴτουν κωλύσαι τοὺς δεδοκισμασμένους εἰς πίστιν καὶ ἀρετὴν ἀποστόλους, ἐπειγομένου; εἰς τὸ κηρύττειν. Προσκαλεσάμενοι γάρ, φησί, τοὺς ἀποστόλους, δείραντες, παρήγγειλαν μή λαλεῖν ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Ἰησοῦ. Τῷ ἀργυρίῳ δὲ, ἀντὶ τοῦ, ὡς ἀργύριον · ἰδίωμα γὰρ καὶ τοῦτο Εβραϊκόν. Η λείπει τὸ, παραπλησίως. Εt Διασκόρπισον ἔθνη τὰ τοὺς πολέμους θέλοντα. Β Καὶ τὰ νοητά, καὶ τὰ αἰσθητά. "Ηξουσι πρέσβεις ἐξ Αἰγύπτου. Αίγυπτόν μοι νόει πᾶσαν γῆν τῶν ἐθνῶν, ὅσης εκυρίευεν ὁ νοητὸς Φαραὼ διάβολος, ἀφ᾿ ἧς πάσης ἥξειν πρὸς Χριστὸν πιστούς προφητεύει, πρεσβεύοντας ὑπὲρ ὅλου τοῦ κόσμου παντός. Αιθιοπια προφθάσει χεῖρα αὐτῆς τῷ Θεῷ. Προ- φθάσει, ἀντὶ τοῦ, φθάσει, ὅ ἐστιν, ἐκτενεῖ· ὁ γὰρ φθάνων ἐκτείνων τὴν χεῖρα, φθάνει τὸ πόῤῥω. Ἀπὸ τοῦ ἑπομένου τοίνυν τὸ ἡγούμενον ἐσήμανεν. Εξέ- τεινε γὰρ εἰς Χριστὸν τὸν Κανδάκην, ἂν καὶ χεῖρα αὐτῆς ὁ λόγος εκάλεσεν· ἐν τῇ χειρὶ γὰρ ἡ τοῦ ἀνθρώπου δύναμις· ἐπεὶ καὶ τῇ βασιλίσσῃ παρεδι- νάστευε. Περιττὴ δὲ ἡ πρόθεσις (46). Τινὲς δὲ λέ- γουσι διὰ μὲν τῆς Αἰγύπτου πᾶσαν γῆν δηλοῦσθαι πάσης γὰρ γῆς ὁ νοητός Φαραὼ κεκράτηκε· διὰ δὲ τῆς Αιθιοπίας καὶ αὐτὰ τὰ τοῦ κόσμου πέρπτα· ἔσχατοι γὰρ πάντων ἀνθρώπων, οἱ ἐν ἀνατολῇ καὶ δύσει Αιθίοπες. Μνησθήσονται γάρ, φησὶ, καὶ ἐπιστραφήσονται πρὸς Κύριον πάντα τὰ πέρατα τῆς γῆς· ἐνταῦθα δὲ τὸ, προφθάσει χεῖρα, ἁπλῶς λαμβάνομεν, ἀντὶ τοῦ, Ἐκτενεῖ τὰς χεῖρας ἐν τῷ εὔχεσθαι πρὸς Χριστὸν, ἤδη πιστεύσασα. Δἱ βασιλεῖαι τῆς γῆς ᾆσατε τῷ Θεῷ, ψάλατε τῷ Κυρίῳ. Τοῦτο τῶν δηλωθέντων δύο ῥητῶν ἐφερε μηνευτικόν, καθολικῶς πᾶσιν ἔθνεσιν ἐγκελευόμε νον ᾄδειν καὶ ψάλλειν Χριστῷ. Τῷ ἐπιβεβηκότι ἐπὶ τὸν οὐρανὸν τοῦ οὐρανοῦ κατὰ ἀνατολάς. Τῷ ἀναβεβηκότι εἰς τὸν οὐρανὸν οὐρανοῦ ἐν ἀνατολαῖς, εἴτουν φανερῶς· κάτωθεν ὁρώντων ἀποστόλων, ἄνωθεν δὲ τῶν ἀσωμάτων δυνάμεων. Ἐκ μὲν γὰρ τοῦ οὐρανοῦ πρὸς γῆν κατελ- θὼν, ἐν δύσεσι κατῆλθεν, ὅ ἐστιν ἀφανῶς· πάντας σε ριττή. COMMENT IN PSALMOS. Congregalio laurorum in vaccis populorum, uι excludantur qui probati sunt argento. Per tauros pontifices et Scribas et reliquos Judaeorum principes intelligit, veluti temerarios ac cornu ferientes : per vaccas vero (seu ut potius Græca dietio significat per juvencas populorum) plebis multitudinem in- telligit, quæ illis suberat. Præsunt enim in armen- tis tauri, et subsunt juvencæ. sensus est, quod ii qui cateris dignitate præeminebant fuerunt in medio populorum, ut apostolos excluderent, hoc est, ut impedirent eos a prædicatione verbi ; apo- stolos dico qui argento, hoc est, qui in fide aut virtute probati sunt. Legimus enim in Actis, quod cum principes sacerdotum et seniores vocassent apo- stolos, et verberibus cæcidissent, jusserunt ne lo- querentur in nomine Jesu ". Argento autem probalos,dixit, pro, probatos tanquam argentum; est enim Hebraicæ linguæ proprium idioma. Vel subintelligendo dictioneu quasi alia potest reddi lec- tio, ut sit : Qui probati sunt, quasi argentum. Dissipa gentes quæ bella volunt. Intellectuales nimirum et sensibiles gentes. VERS. 32. Venient legati ex Ægypto. Per Ægyptum omnes gentium regiones intellige, quibus intelle- ctualis Pharao dæmon dominatur. Ex hac etenim Ægypto venturos esse prædicit adeles ad Christum, pro toto orbe intercessuros. Ethiopia præveniet manum suum Deo. Præveniet, hoc est, extendet; nam qui mauum extendit, præ- venire quodammodo illud videtur quod procul jucebat. Ab eo igitur quod consequitur, significavit id quod præcedit. Extendit auten Ethiopia Can- dacem illum, quem manum nunc propheta appel- lat, veluti potentem inter thiopes. Vis elenlin ac robur hominis in manu potissimum dignoscitur. C Potens autem erat ille Candaces, cum post reginam in imperio primus haberetur ; vacat autem præpositio. Aliqui per Ægyptum universuun dicunt orbem significari, eo quod intellectualis Pharao totius orbis dominaretur, et per Æthiopiam ejus - dem orbis fines denotari. Sunt euim Æthiopes in orbe omnium hominum extremi, qui Orientem incolunt et Occidentem. Reminiscentur enim, inquit, el convertentur ad Dominum universi fines terræ " Præveniet manum suam, simpliciter ac juxta litteram extendet fidelis scilicet jam effecta. Et juxta hujusmodi expositionem, quod ait: intellige, quod supplices ad Christum manus Act. 18, 18. es Psal. xxi, 28. D VERS. 33. Regna terræ, cantate Dèo, psallite Do- mino. Hic versiculus ad duorum præcedentium de- clarationem consequitur. Universas etenim gentes promiscue canere Christo jubet, et psallere. VERS. 54. Qui ascendet super cœlum cæli in Orientem. Qui ascendit in cœlum in Orientem, hoc est, palam ac manifeste, omnibus videntibus apostolis, qui in terra erant, et videntibus etiam omnibus incorporeis angelorum ordinibus. E cælo etenim descendens in terram, descendit in Occi- Varia lectiones. quidem verba non videntur loco suo posita. Re- ctius initio statim post versiculum, aut potius PATROL. GR. CXXVIII. hæc animadversio, ut et aliæ hujusmodi, vere mɛ- (46) Nimirum πρό, in verbo προφθάσει : que
8β They have spoken injustice to the height. ‘To the height’, in the sense of, against God the Most High, saying that he is not God, for it is injustice to deprive him of his glory and to attribute his glory to other gods. Everyone who attributes to God things unworthy of divinity speaks injustice to the height, for divinity is ‘height’ than which nothing is higher.
9 Ἔθεντο εἰς οὐρανὸν τὸ στόμα αὐτῶν, καὶ ἡ γλῶσσα αὐτῶν διῆλθεν ἐπὶ τῆς γῆς. Διὰ μὲν τοῦ οὐρανοῦ, τὸν ἐπὶ τοῦ οὐρανοῦ κατοικοῦντα Θεὸν σημαίνει, διὰ δὲ τῆς γῆς, τοὺς ἐπὶ γῆς οἰκοῦντας ἀνθρώπους, μονονουχὶ λέγων ὅτι ἐκίνησαν κατὰ τοῦ ἐπουρανίου Θεοῦ τὸ στόμα αὐτῶν, βλασφημοῦντες αὐτὸν, καὶ ἡ γλῶσσα αὐτῶν ἐκινήθη πάλιν κατὰ τῶν ἐπιγείων ἀνθρώπων. Εὐπραγοῦντες γὰρ καὶ σπαταλῶντες, ὕβριζον μὲν τὸν Θεὸν, κατεκωμῴδουν δὲ | καὶ διέβαλλον πάντας τοὺς ἀνθρώπους. Ἢ διὰ τοὺς ἐν αὐτοῖς φιλοσόφους ὁ λόγος, ὅτι ἔθεντο εἰς οὐρανὸν τὸ στόμα αὐτῶν, φιλοσοφῆσαι περὶ τοῦ θείου βουλόμενοι· ἡ δὲ γλῶσσα αὐτῶν διῆλθεν ἐπὶ τῆς γῆς, γεώδη καὶ ἀνθρώπινα περὶ τοῦ Θεοῦ φλυαρήσασα. Ἢ καὶ διὰ τοὺς ἐν ἐκείνοις ἀστρολόγους τὸ ῥητὸν, ὅτι ἔθεντο εἰς οὐρανὸν τὸ στόμα αὐτῶν, περὶ τῶν ἐν οὐρανῷ ἀστέρων μετεωρολογοῦντες, καὶ ἡ γλῶσσα αὐτῶν διῆλθεν ἐπὶ τῆς γῆς, ἐμπιμπλῶσα πᾶσαν τῆς ληρωδίας αὐτῶν.Η συναγωγὴ τῶν ταύρων ἐν ταῖς δαμάλεσι Α τῶν λαῶν, τοῦ ἐκκλεισθῆναι τοὺς δεδοκιμασμέν τους τῷ ἀργυρίῳ. Ταύρους λέγει τοὺς ἀρχιερεῖς καὶ Γραμματεῖς, καὶ λοιποὺς ἄρχοντας τῶν Ἰου- δαίων, ὡς θρασεῖς καὶ κερατιστὰς, δαμάλεις δὲ τὰ ὑποτεταγμένα τούτοις πλήθη τῶν λαῶν· ἄρχει μὲν γὰρ ὁ ταῦρος, ὑποτέτακται δὲ ἡ δάμαλις. Φησὶν οὖν ὅτι οἱ προέχοντες ἐν μέσῳ τῶν λαῶν ἐγένοντο, ἐπὶ τῷ ἐγκλείσαι, εἴτουν κωλύσαι τοὺς δεδοκισμασμένους εἰς πίστιν καὶ ἀρετὴν ἀποστόλους, ἐπειγομένου; εἰς τὸ κηρύττειν. Προσκαλεσάμενοι γάρ, φησί, τοὺς ἀποστόλους, δείραντες, παρήγγειλαν μή λαλεῖν ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Ἰησοῦ. Τῷ ἀργυρίῳ δὲ, ἀντὶ τοῦ, ὡς ἀργύριον · ἰδίωμα γὰρ καὶ τοῦτο Εβραϊκόν. Η λείπει τὸ, παραπλησίως. Εt Διασκόρπισον ἔθνη τὰ τοὺς πολέμους θέλοντα. Β Καὶ τὰ νοητά, καὶ τὰ αἰσθητά. "Ηξουσι πρέσβεις ἐξ Αἰγύπτου. Αίγυπτόν μοι νόει πᾶσαν γῆν τῶν ἐθνῶν, ὅσης εκυρίευεν ὁ νοητὸς Φαραὼ διάβολος, ἀφ᾿ ἧς πάσης ἥξειν πρὸς Χριστὸν πιστούς προφητεύει, πρεσβεύοντας ὑπὲρ ὅλου τοῦ κόσμου παντός. Αιθιοπια προφθάσει χεῖρα αὐτῆς τῷ Θεῷ. Προ- φθάσει, ἀντὶ τοῦ, φθάσει, ὅ ἐστιν, ἐκτενεῖ· ὁ γὰρ φθάνων ἐκτείνων τὴν χεῖρα, φθάνει τὸ πόῤῥω. Ἀπὸ τοῦ ἑπομένου τοίνυν τὸ ἡγούμενον ἐσήμανεν. Εξέ- τεινε γὰρ εἰς Χριστὸν τὸν Κανδάκην, ἂν καὶ χεῖρα αὐτῆς ὁ λόγος εκάλεσεν· ἐν τῇ χειρὶ γὰρ ἡ τοῦ ἀνθρώπου δύναμις· ἐπεὶ καὶ τῇ βασιλίσσῃ παρεδι- νάστευε. Περιττὴ δὲ ἡ πρόθεσις (46). Τινὲς δὲ λέ- γουσι διὰ μὲν τῆς Αἰγύπτου πᾶσαν γῆν δηλοῦσθαι πάσης γὰρ γῆς ὁ νοητός Φαραὼ κεκράτηκε· διὰ δὲ τῆς Αιθιοπίας καὶ αὐτὰ τὰ τοῦ κόσμου πέρπτα· ἔσχατοι γὰρ πάντων ἀνθρώπων, οἱ ἐν ἀνατολῇ καὶ δύσει Αιθίοπες. Μνησθήσονται γάρ, φησὶ, καὶ ἐπιστραφήσονται πρὸς Κύριον πάντα τὰ πέρατα τῆς γῆς· ἐνταῦθα δὲ τὸ, προφθάσει χεῖρα, ἁπλῶς λαμβάνομεν, ἀντὶ τοῦ, Ἐκτενεῖ τὰς χεῖρας ἐν τῷ εὔχεσθαι πρὸς Χριστὸν, ἤδη πιστεύσασα. Δἱ βασιλεῖαι τῆς γῆς ᾆσατε τῷ Θεῷ, ψάλατε τῷ Κυρίῳ. Τοῦτο τῶν δηλωθέντων δύο ῥητῶν ἐφερε μηνευτικόν, καθολικῶς πᾶσιν ἔθνεσιν ἐγκελευόμε νον ᾄδειν καὶ ψάλλειν Χριστῷ. Τῷ ἐπιβεβηκότι ἐπὶ τὸν οὐρανὸν τοῦ οὐρανοῦ κατὰ ἀνατολάς. Τῷ ἀναβεβηκότι εἰς τὸν οὐρανὸν οὐρανοῦ ἐν ἀνατολαῖς, εἴτουν φανερῶς· κάτωθεν ὁρώντων ἀποστόλων, ἄνωθεν δὲ τῶν ἀσωμάτων δυνάμεων. Ἐκ μὲν γὰρ τοῦ οὐρανοῦ πρὸς γῆν κατελ- θὼν, ἐν δύσεσι κατῆλθεν, ὅ ἐστιν ἀφανῶς· πάντας σε ριττή. COMMENT IN PSALMOS. Congregalio laurorum in vaccis populorum, uι excludantur qui probati sunt argento. Per tauros pontifices et Scribas et reliquos Judaeorum principes intelligit, veluti temerarios ac cornu ferientes : per vaccas vero (seu ut potius Græca dietio significat per juvencas populorum) plebis multitudinem in- telligit, quæ illis suberat. Præsunt enim in armen- tis tauri, et subsunt juvencæ. sensus est, quod ii qui cateris dignitate præeminebant fuerunt in medio populorum, ut apostolos excluderent, hoc est, ut impedirent eos a prædicatione verbi ; apo- stolos dico qui argento, hoc est, qui in fide aut virtute probati sunt. Legimus enim in Actis, quod cum principes sacerdotum et seniores vocassent apo- stolos, et verberibus cæcidissent, jusserunt ne lo- querentur in nomine Jesu ". Argento autem probalos,dixit, pro, probatos tanquam argentum; est enim Hebraicæ linguæ proprium idioma. Vel subintelligendo dictioneu quasi alia potest reddi lec- tio, ut sit : Qui probati sunt, quasi argentum. Dissipa gentes quæ bella volunt. Intellectuales nimirum et sensibiles gentes. VERS. 32. Venient legati ex Ægypto. Per Ægyptum omnes gentium regiones intellige, quibus intelle- ctualis Pharao dæmon dominatur. Ex hac etenim Ægypto venturos esse prædicit adeles ad Christum, pro toto orbe intercessuros. Ethiopia præveniet manum suum Deo. Præveniet, hoc est, extendet; nam qui mauum extendit, præ- venire quodammodo illud videtur quod procul jucebat. Ab eo igitur quod consequitur, significavit id quod præcedit. Extendit auten Ethiopia Can- dacem illum, quem manum nunc propheta appel- lat, veluti potentem inter thiopes. Vis elenlin ac robur hominis in manu potissimum dignoscitur. C Potens autem erat ille Candaces, cum post reginam in imperio primus haberetur ; vacat autem præpositio. Aliqui per Ægyptum universuun dicunt orbem significari, eo quod intellectualis Pharao totius orbis dominaretur, et per Æthiopiam ejus - dem orbis fines denotari. Sunt euim Æthiopes in orbe omnium hominum extremi, qui Orientem incolunt et Occidentem. Reminiscentur enim, inquit, el convertentur ad Dominum universi fines terræ " Præveniet manum suam, simpliciter ac juxta litteram extendet fidelis scilicet jam effecta. Et juxta hujusmodi expositionem, quod ait: intellige, quod supplices ad Christum manus Act. 18, 18. es Psal. xxi, 28. D VERS. 33. Regna terræ, cantate Dèo, psallite Do- mino. Hic versiculus ad duorum præcedentium de- clarationem consequitur. Universas etenim gentes promiscue canere Christo jubet, et psallere. VERS. 54. Qui ascendet super cœlum cæli in Orientem. Qui ascendit in cœlum in Orientem, hoc est, palam ac manifeste, omnibus videntibus apostolis, qui in terra erant, et videntibus etiam omnibus incorporeis angelorum ordinibus. E cælo etenim descendens in terram, descendit in Occi- Varia lectiones. quidem verba non videntur loco suo posita. Re- ctius initio statim post versiculum, aut potius PATROL. GR. CXXVIII. hæc animadversio, ut et aliæ hujusmodi, vere mɛ- (46) Nimirum πρό, in verbo προφθάσει : que
9 They have set their mouth to heaven, and their tongue has passed upon the earth. By ‘heaven’ he indicates God who dwells in heaven, and by ‘the earth’ he signifies the peo- ple dwelling on the earth, saying as it were that they moved their mouth against the God of heaven, uttering blasphemy against him, and their tongue in turn was moved against earthly people. For being well off and living indulgently, they would insult God and ridicule and calumniate all people. Or else this is about the philosophers among them, that they set their mouth to heaven, seeking to philosophize about the divine, but their tongue passed upon the earth, having prattled earthly and human things about God. Or else it is about the astrologers among them, that they set their mouth to heaven, talk- ing highly about the stars in heaven, and their tongue passed upon the earth, having filled all the earth with their frivolous talk.
α Διὰ τοῦτο ἐπιστρέψει ὁ λαός μου ἐνταῦθα. Τουτὶ τὸ ῥητὸν ὡς ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ τέθεικεν ὁ προφήτης, ὅτι διὰ τοῦτο, εἴτουν διὰ τὴν ῥηθεῖσαν κακίαν τῶν ἐχθρῶν, ἐπιστρέψει ὁ ἐν αἰχμαλωσίᾳ λαός μου ἐπὶ τὴν ἑαυτοῦ πατρίδα, τὴν ᾽Ιουδαίαν. Ταύτην γὰρ δηλοῖ τὸ, ἐνταῦθα· ἐν ταύτῃ γὰρ ὢν ὁ Δαυὶδ, ἔγραψε τὸν ψαλμόν.Η συναγωγὴ τῶν ταύρων ἐν ταῖς δαμάλεσι Α τῶν λαῶν, τοῦ ἐκκλεισθῆναι τοὺς δεδοκιμασμέν τους τῷ ἀργυρίῳ. Ταύρους λέγει τοὺς ἀρχιερεῖς καὶ Γραμματεῖς, καὶ λοιποὺς ἄρχοντας τῶν Ἰου- δαίων, ὡς θρασεῖς καὶ κερατιστὰς, δαμάλεις δὲ τὰ ὑποτεταγμένα τούτοις πλήθη τῶν λαῶν· ἄρχει μὲν γὰρ ὁ ταῦρος, ὑποτέτακται δὲ ἡ δάμαλις. Φησὶν οὖν ὅτι οἱ προέχοντες ἐν μέσῳ τῶν λαῶν ἐγένοντο, ἐπὶ τῷ ἐγκλείσαι, εἴτουν κωλύσαι τοὺς δεδοκισμασμένους εἰς πίστιν καὶ ἀρετὴν ἀποστόλους, ἐπειγομένου; εἰς τὸ κηρύττειν. Προσκαλεσάμενοι γάρ, φησί, τοὺς ἀποστόλους, δείραντες, παρήγγειλαν μή λαλεῖν ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Ἰησοῦ. Τῷ ἀργυρίῳ δὲ, ἀντὶ τοῦ, ὡς ἀργύριον · ἰδίωμα γὰρ καὶ τοῦτο Εβραϊκόν. Η λείπει τὸ, παραπλησίως. Εt Διασκόρπισον ἔθνη τὰ τοὺς πολέμους θέλοντα. Β Καὶ τὰ νοητά, καὶ τὰ αἰσθητά. "Ηξουσι πρέσβεις ἐξ Αἰγύπτου. Αίγυπτόν μοι νόει πᾶσαν γῆν τῶν ἐθνῶν, ὅσης εκυρίευεν ὁ νοητὸς Φαραὼ διάβολος, ἀφ᾿ ἧς πάσης ἥξειν πρὸς Χριστὸν πιστούς προφητεύει, πρεσβεύοντας ὑπὲρ ὅλου τοῦ κόσμου παντός. Αιθιοπια προφθάσει χεῖρα αὐτῆς τῷ Θεῷ. Προ- φθάσει, ἀντὶ τοῦ, φθάσει, ὅ ἐστιν, ἐκτενεῖ· ὁ γὰρ φθάνων ἐκτείνων τὴν χεῖρα, φθάνει τὸ πόῤῥω. Ἀπὸ τοῦ ἑπομένου τοίνυν τὸ ἡγούμενον ἐσήμανεν. Εξέ- τεινε γὰρ εἰς Χριστὸν τὸν Κανδάκην, ἂν καὶ χεῖρα αὐτῆς ὁ λόγος εκάλεσεν· ἐν τῇ χειρὶ γὰρ ἡ τοῦ ἀνθρώπου δύναμις· ἐπεὶ καὶ τῇ βασιλίσσῃ παρεδι- νάστευε. Περιττὴ δὲ ἡ πρόθεσις (46). Τινὲς δὲ λέ- γουσι διὰ μὲν τῆς Αἰγύπτου πᾶσαν γῆν δηλοῦσθαι πάσης γὰρ γῆς ὁ νοητός Φαραὼ κεκράτηκε· διὰ δὲ τῆς Αιθιοπίας καὶ αὐτὰ τὰ τοῦ κόσμου πέρπτα· ἔσχατοι γὰρ πάντων ἀνθρώπων, οἱ ἐν ἀνατολῇ καὶ δύσει Αιθίοπες. Μνησθήσονται γάρ, φησὶ, καὶ ἐπιστραφήσονται πρὸς Κύριον πάντα τὰ πέρατα τῆς γῆς· ἐνταῦθα δὲ τὸ, προφθάσει χεῖρα, ἁπλῶς λαμβάνομεν, ἀντὶ τοῦ, Ἐκτενεῖ τὰς χεῖρας ἐν τῷ εὔχεσθαι πρὸς Χριστὸν, ἤδη πιστεύσασα. Δἱ βασιλεῖαι τῆς γῆς ᾆσατε τῷ Θεῷ, ψάλατε τῷ Κυρίῳ. Τοῦτο τῶν δηλωθέντων δύο ῥητῶν ἐφερε μηνευτικόν, καθολικῶς πᾶσιν ἔθνεσιν ἐγκελευόμε νον ᾄδειν καὶ ψάλλειν Χριστῷ. Τῷ ἐπιβεβηκότι ἐπὶ τὸν οὐρανὸν τοῦ οὐρανοῦ κατὰ ἀνατολάς. Τῷ ἀναβεβηκότι εἰς τὸν οὐρανὸν οὐρανοῦ ἐν ἀνατολαῖς, εἴτουν φανερῶς· κάτωθεν ὁρώντων ἀποστόλων, ἄνωθεν δὲ τῶν ἀσωμάτων δυνάμεων. Ἐκ μὲν γὰρ τοῦ οὐρανοῦ πρὸς γῆν κατελ- θὼν, ἐν δύσεσι κατῆλθεν, ὅ ἐστιν ἀφανῶς· πάντας σε ριττή. COMMENT IN PSALMOS. Congregalio laurorum in vaccis populorum, uι excludantur qui probati sunt argento. Per tauros pontifices et Scribas et reliquos Judaeorum principes intelligit, veluti temerarios ac cornu ferientes : per vaccas vero (seu ut potius Græca dietio significat per juvencas populorum) plebis multitudinem in- telligit, quæ illis suberat. Præsunt enim in armen- tis tauri, et subsunt juvencæ. sensus est, quod ii qui cateris dignitate præeminebant fuerunt in medio populorum, ut apostolos excluderent, hoc est, ut impedirent eos a prædicatione verbi ; apo- stolos dico qui argento, hoc est, qui in fide aut virtute probati sunt. Legimus enim in Actis, quod cum principes sacerdotum et seniores vocassent apo- stolos, et verberibus cæcidissent, jusserunt ne lo- querentur in nomine Jesu ". Argento autem probalos,dixit, pro, probatos tanquam argentum; est enim Hebraicæ linguæ proprium idioma. Vel subintelligendo dictioneu quasi alia potest reddi lec- tio, ut sit : Qui probati sunt, quasi argentum. Dissipa gentes quæ bella volunt. Intellectuales nimirum et sensibiles gentes. VERS. 32. Venient legati ex Ægypto. Per Ægyptum omnes gentium regiones intellige, quibus intelle- ctualis Pharao dæmon dominatur. Ex hac etenim Ægypto venturos esse prædicit adeles ad Christum, pro toto orbe intercessuros. Ethiopia præveniet manum suum Deo. Præveniet, hoc est, extendet; nam qui mauum extendit, præ- venire quodammodo illud videtur quod procul jucebat. Ab eo igitur quod consequitur, significavit id quod præcedit. Extendit auten Ethiopia Can- dacem illum, quem manum nunc propheta appel- lat, veluti potentem inter thiopes. Vis elenlin ac robur hominis in manu potissimum dignoscitur. C Potens autem erat ille Candaces, cum post reginam in imperio primus haberetur ; vacat autem præpositio. Aliqui per Ægyptum universuun dicunt orbem significari, eo quod intellectualis Pharao totius orbis dominaretur, et per Æthiopiam ejus - dem orbis fines denotari. Sunt euim Æthiopes in orbe omnium hominum extremi, qui Orientem incolunt et Occidentem. Reminiscentur enim, inquit, el convertentur ad Dominum universi fines terræ " Præveniet manum suam, simpliciter ac juxta litteram extendet fidelis scilicet jam effecta. Et juxta hujusmodi expositionem, quod ait: intellige, quod supplices ad Christum manus Act. 18, 18. es Psal. xxi, 28. D VERS. 33. Regna terræ, cantate Dèo, psallite Do- mino. Hic versiculus ad duorum præcedentium de- clarationem consequitur. Universas etenim gentes promiscue canere Christo jubet, et psallere. VERS. 54. Qui ascendet super cœlum cæli in Orientem. Qui ascendit in cœlum in Orientem, hoc est, palam ac manifeste, omnibus videntibus apostolis, qui in terra erant, et videntibus etiam omnibus incorporeis angelorum ordinibus. E cælo etenim descendens in terram, descendit in Occi- Varia lectiones. quidem verba non videntur loco suo posita. Re- ctius initio statim post versiculum, aut potius PATROL. GR. CXXVIII. hæc animadversio, ut et aliæ hujusmodi, vere mɛ- (46) Nimirum πρό, in verbo προφθάσει : que
10α On this account my people will return here. The prophet placed this verse as from the person of God, that on this account, namely, by reason of the aforementioned wickedness of their enemies, my people in captivity will return to their homeland, Judea, for the ‘here’ denotes this land, for David wrote the psalm while being in it.
β Καὶ ἡμέραι πλήρεις εὑρεθήσονται ἐν αὐτοῖς. Πεπληρωμέναι ὅσον εἰς μέτρον ζωῆς, ἢ ὅσον εἰς ἀρετήν. Λέγει δὲ, ὅτι γηράσουσιν, ἢ ὅτι εὐαρεστήσουσι τῷ Θεῷ. Νοεῖται δὲ καὶ κατὰ τῶν ἐχθρῶν τὸ ῥητὸν, ὅτι εὑρεθήσονται ἐν αὐτοῖς αἱ ἡμέραι αὐτῶν πλήρεις εἰς κακίαν, ὡς μηδὲν εἰς πονηρίαν ἐνδεῖν.Η συναγωγὴ τῶν ταύρων ἐν ταῖς δαμάλεσι Α τῶν λαῶν, τοῦ ἐκκλεισθῆναι τοὺς δεδοκιμασμέν τους τῷ ἀργυρίῳ. Ταύρους λέγει τοὺς ἀρχιερεῖς καὶ Γραμματεῖς, καὶ λοιποὺς ἄρχοντας τῶν Ἰου- δαίων, ὡς θρασεῖς καὶ κερατιστὰς, δαμάλεις δὲ τὰ ὑποτεταγμένα τούτοις πλήθη τῶν λαῶν· ἄρχει μὲν γὰρ ὁ ταῦρος, ὑποτέτακται δὲ ἡ δάμαλις. Φησὶν οὖν ὅτι οἱ προέχοντες ἐν μέσῳ τῶν λαῶν ἐγένοντο, ἐπὶ τῷ ἐγκλείσαι, εἴτουν κωλύσαι τοὺς δεδοκισμασμένους εἰς πίστιν καὶ ἀρετὴν ἀποστόλους, ἐπειγομένου; εἰς τὸ κηρύττειν. Προσκαλεσάμενοι γάρ, φησί, τοὺς ἀποστόλους, δείραντες, παρήγγειλαν μή λαλεῖν ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Ἰησοῦ. Τῷ ἀργυρίῳ δὲ, ἀντὶ τοῦ, ὡς ἀργύριον · ἰδίωμα γὰρ καὶ τοῦτο Εβραϊκόν. Η λείπει τὸ, παραπλησίως. Εt Διασκόρπισον ἔθνη τὰ τοὺς πολέμους θέλοντα. Β Καὶ τὰ νοητά, καὶ τὰ αἰσθητά. "Ηξουσι πρέσβεις ἐξ Αἰγύπτου. Αίγυπτόν μοι νόει πᾶσαν γῆν τῶν ἐθνῶν, ὅσης εκυρίευεν ὁ νοητὸς Φαραὼ διάβολος, ἀφ᾿ ἧς πάσης ἥξειν πρὸς Χριστὸν πιστούς προφητεύει, πρεσβεύοντας ὑπὲρ ὅλου τοῦ κόσμου παντός. Αιθιοπια προφθάσει χεῖρα αὐτῆς τῷ Θεῷ. Προ- φθάσει, ἀντὶ τοῦ, φθάσει, ὅ ἐστιν, ἐκτενεῖ· ὁ γὰρ φθάνων ἐκτείνων τὴν χεῖρα, φθάνει τὸ πόῤῥω. Ἀπὸ τοῦ ἑπομένου τοίνυν τὸ ἡγούμενον ἐσήμανεν. Εξέ- τεινε γὰρ εἰς Χριστὸν τὸν Κανδάκην, ἂν καὶ χεῖρα αὐτῆς ὁ λόγος εκάλεσεν· ἐν τῇ χειρὶ γὰρ ἡ τοῦ ἀνθρώπου δύναμις· ἐπεὶ καὶ τῇ βασιλίσσῃ παρεδι- νάστευε. Περιττὴ δὲ ἡ πρόθεσις (46). Τινὲς δὲ λέ- γουσι διὰ μὲν τῆς Αἰγύπτου πᾶσαν γῆν δηλοῦσθαι πάσης γὰρ γῆς ὁ νοητός Φαραὼ κεκράτηκε· διὰ δὲ τῆς Αιθιοπίας καὶ αὐτὰ τὰ τοῦ κόσμου πέρπτα· ἔσχατοι γὰρ πάντων ἀνθρώπων, οἱ ἐν ἀνατολῇ καὶ δύσει Αιθίοπες. Μνησθήσονται γάρ, φησὶ, καὶ ἐπιστραφήσονται πρὸς Κύριον πάντα τὰ πέρατα τῆς γῆς· ἐνταῦθα δὲ τὸ, προφθάσει χεῖρα, ἁπλῶς λαμβάνομεν, ἀντὶ τοῦ, Ἐκτενεῖ τὰς χεῖρας ἐν τῷ εὔχεσθαι πρὸς Χριστὸν, ἤδη πιστεύσασα. Δἱ βασιλεῖαι τῆς γῆς ᾆσατε τῷ Θεῷ, ψάλατε τῷ Κυρίῳ. Τοῦτο τῶν δηλωθέντων δύο ῥητῶν ἐφερε μηνευτικόν, καθολικῶς πᾶσιν ἔθνεσιν ἐγκελευόμε νον ᾄδειν καὶ ψάλλειν Χριστῷ. Τῷ ἐπιβεβηκότι ἐπὶ τὸν οὐρανὸν τοῦ οὐρανοῦ κατὰ ἀνατολάς. Τῷ ἀναβεβηκότι εἰς τὸν οὐρανὸν οὐρανοῦ ἐν ἀνατολαῖς, εἴτουν φανερῶς· κάτωθεν ὁρώντων ἀποστόλων, ἄνωθεν δὲ τῶν ἀσωμάτων δυνάμεων. Ἐκ μὲν γὰρ τοῦ οὐρανοῦ πρὸς γῆν κατελ- θὼν, ἐν δύσεσι κατῆλθεν, ὅ ἐστιν ἀφανῶς· πάντας σε ριττή. COMMENT IN PSALMOS. Congregalio laurorum in vaccis populorum, uι excludantur qui probati sunt argento. Per tauros pontifices et Scribas et reliquos Judaeorum principes intelligit, veluti temerarios ac cornu ferientes : per vaccas vero (seu ut potius Græca dietio significat per juvencas populorum) plebis multitudinem in- telligit, quæ illis suberat. Præsunt enim in armen- tis tauri, et subsunt juvencæ. sensus est, quod ii qui cateris dignitate præeminebant fuerunt in medio populorum, ut apostolos excluderent, hoc est, ut impedirent eos a prædicatione verbi ; apo- stolos dico qui argento, hoc est, qui in fide aut virtute probati sunt. Legimus enim in Actis, quod cum principes sacerdotum et seniores vocassent apo- stolos, et verberibus cæcidissent, jusserunt ne lo- querentur in nomine Jesu ". Argento autem probalos,dixit, pro, probatos tanquam argentum; est enim Hebraicæ linguæ proprium idioma. Vel subintelligendo dictioneu quasi alia potest reddi lec- tio, ut sit : Qui probati sunt, quasi argentum. Dissipa gentes quæ bella volunt. Intellectuales nimirum et sensibiles gentes. VERS. 32. Venient legati ex Ægypto. Per Ægyptum omnes gentium regiones intellige, quibus intelle- ctualis Pharao dæmon dominatur. Ex hac etenim Ægypto venturos esse prædicit adeles ad Christum, pro toto orbe intercessuros. Ethiopia præveniet manum suum Deo. Præveniet, hoc est, extendet; nam qui mauum extendit, præ- venire quodammodo illud videtur quod procul jucebat. Ab eo igitur quod consequitur, significavit id quod præcedit. Extendit auten Ethiopia Can- dacem illum, quem manum nunc propheta appel- lat, veluti potentem inter thiopes. Vis elenlin ac robur hominis in manu potissimum dignoscitur. C Potens autem erat ille Candaces, cum post reginam in imperio primus haberetur ; vacat autem præpositio. Aliqui per Ægyptum universuun dicunt orbem significari, eo quod intellectualis Pharao totius orbis dominaretur, et per Æthiopiam ejus - dem orbis fines denotari. Sunt euim Æthiopes in orbe omnium hominum extremi, qui Orientem incolunt et Occidentem. Reminiscentur enim, inquit, el convertentur ad Dominum universi fines terræ " Præveniet manum suam, simpliciter ac juxta litteram extendet fidelis scilicet jam effecta. Et juxta hujusmodi expositionem, quod ait: intellige, quod supplices ad Christum manus Act. 18, 18. es Psal. xxi, 28. D VERS. 33. Regna terræ, cantate Dèo, psallite Do- mino. Hic versiculus ad duorum præcedentium de- clarationem consequitur. Universas etenim gentes promiscue canere Christo jubet, et psallere. VERS. 54. Qui ascendet super cœlum cæli in Orientem. Qui ascendit in cœlum in Orientem, hoc est, palam ac manifeste, omnibus videntibus apostolis, qui in terra erant, et videntibus etiam omnibus incorporeis angelorum ordinibus. E cælo etenim descendens in terram, descendit in Occi- Varia lectiones. quidem verba non videntur loco suo posita. Re- ctius initio statim post versiculum, aut potius PATROL. GR. CXXVIII. hæc animadversio, ut et aliæ hujusmodi, vere mɛ- (46) Nimirum πρό, in verbo προφθάσει : que
10β And full days will be found in them. Days filled in measure of life or in measure of virtue. He is saying that they will grow old or that they will be pleasing to God. The verse can also be understood against their enemies, that their days will be found in them full of evil, as lacking nothing in wickedness.
α Καὶ εἶπον, Πῶς ἔγνω ὁ Θεός; Ὅσοι δὲ τοῦ λαοῦ μικροψυχότεροι καὶ ἀσυνετώτεροι, τὰ τολμώμενα βλέποντες, ἔλεγον, Πῶς ἔγνω ταῦτα ὁ Θεὸς καὶ ἠνέσχετο; ἀλλ’ ὄντως οὐκ ἔγνω.Η συναγωγὴ τῶν ταύρων ἐν ταῖς δαμάλεσι Α τῶν λαῶν, τοῦ ἐκκλεισθῆναι τοὺς δεδοκιμασμέν τους τῷ ἀργυρίῳ. Ταύρους λέγει τοὺς ἀρχιερεῖς καὶ Γραμματεῖς, καὶ λοιποὺς ἄρχοντας τῶν Ἰου- δαίων, ὡς θρασεῖς καὶ κερατιστὰς, δαμάλεις δὲ τὰ ὑποτεταγμένα τούτοις πλήθη τῶν λαῶν· ἄρχει μὲν γὰρ ὁ ταῦρος, ὑποτέτακται δὲ ἡ δάμαλις. Φησὶν οὖν ὅτι οἱ προέχοντες ἐν μέσῳ τῶν λαῶν ἐγένοντο, ἐπὶ τῷ ἐγκλείσαι, εἴτουν κωλύσαι τοὺς δεδοκισμασμένους εἰς πίστιν καὶ ἀρετὴν ἀποστόλους, ἐπειγομένου; εἰς τὸ κηρύττειν. Προσκαλεσάμενοι γάρ, φησί, τοὺς ἀποστόλους, δείραντες, παρήγγειλαν μή λαλεῖν ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Ἰησοῦ. Τῷ ἀργυρίῳ δὲ, ἀντὶ τοῦ, ὡς ἀργύριον · ἰδίωμα γὰρ καὶ τοῦτο Εβραϊκόν. Η λείπει τὸ, παραπλησίως. Εt Διασκόρπισον ἔθνη τὰ τοὺς πολέμους θέλοντα. Β Καὶ τὰ νοητά, καὶ τὰ αἰσθητά. "Ηξουσι πρέσβεις ἐξ Αἰγύπτου. Αίγυπτόν μοι νόει πᾶσαν γῆν τῶν ἐθνῶν, ὅσης εκυρίευεν ὁ νοητὸς Φαραὼ διάβολος, ἀφ᾿ ἧς πάσης ἥξειν πρὸς Χριστὸν πιστούς προφητεύει, πρεσβεύοντας ὑπὲρ ὅλου τοῦ κόσμου παντός. Αιθιοπια προφθάσει χεῖρα αὐτῆς τῷ Θεῷ. Προ- φθάσει, ἀντὶ τοῦ, φθάσει, ὅ ἐστιν, ἐκτενεῖ· ὁ γὰρ φθάνων ἐκτείνων τὴν χεῖρα, φθάνει τὸ πόῤῥω. Ἀπὸ τοῦ ἑπομένου τοίνυν τὸ ἡγούμενον ἐσήμανεν. Εξέ- τεινε γὰρ εἰς Χριστὸν τὸν Κανδάκην, ἂν καὶ χεῖρα αὐτῆς ὁ λόγος εκάλεσεν· ἐν τῇ χειρὶ γὰρ ἡ τοῦ ἀνθρώπου δύναμις· ἐπεὶ καὶ τῇ βασιλίσσῃ παρεδι- νάστευε. Περιττὴ δὲ ἡ πρόθεσις (46). Τινὲς δὲ λέ- γουσι διὰ μὲν τῆς Αἰγύπτου πᾶσαν γῆν δηλοῦσθαι πάσης γὰρ γῆς ὁ νοητός Φαραὼ κεκράτηκε· διὰ δὲ τῆς Αιθιοπίας καὶ αὐτὰ τὰ τοῦ κόσμου πέρπτα· ἔσχατοι γὰρ πάντων ἀνθρώπων, οἱ ἐν ἀνατολῇ καὶ δύσει Αιθίοπες. Μνησθήσονται γάρ, φησὶ, καὶ ἐπιστραφήσονται πρὸς Κύριον πάντα τὰ πέρατα τῆς γῆς· ἐνταῦθα δὲ τὸ, προφθάσει χεῖρα, ἁπλῶς λαμβάνομεν, ἀντὶ τοῦ, Ἐκτενεῖ τὰς χεῖρας ἐν τῷ εὔχεσθαι πρὸς Χριστὸν, ἤδη πιστεύσασα. Δἱ βασιλεῖαι τῆς γῆς ᾆσατε τῷ Θεῷ, ψάλατε τῷ Κυρίῳ. Τοῦτο τῶν δηλωθέντων δύο ῥητῶν ἐφερε μηνευτικόν, καθολικῶς πᾶσιν ἔθνεσιν ἐγκελευόμε νον ᾄδειν καὶ ψάλλειν Χριστῷ. Τῷ ἐπιβεβηκότι ἐπὶ τὸν οὐρανὸν τοῦ οὐρανοῦ κατὰ ἀνατολάς. Τῷ ἀναβεβηκότι εἰς τὸν οὐρανὸν οὐρανοῦ ἐν ἀνατολαῖς, εἴτουν φανερῶς· κάτωθεν ὁρώντων ἀποστόλων, ἄνωθεν δὲ τῶν ἀσωμάτων δυνάμεων. Ἐκ μὲν γὰρ τοῦ οὐρανοῦ πρὸς γῆν κατελ- θὼν, ἐν δύσεσι κατῆλθεν, ὅ ἐστιν ἀφανῶς· πάντας σε ριττή. COMMENT IN PSALMOS. Congregalio laurorum in vaccis populorum, uι excludantur qui probati sunt argento. Per tauros pontifices et Scribas et reliquos Judaeorum principes intelligit, veluti temerarios ac cornu ferientes : per vaccas vero (seu ut potius Græca dietio significat per juvencas populorum) plebis multitudinem in- telligit, quæ illis suberat. Præsunt enim in armen- tis tauri, et subsunt juvencæ. sensus est, quod ii qui cateris dignitate præeminebant fuerunt in medio populorum, ut apostolos excluderent, hoc est, ut impedirent eos a prædicatione verbi ; apo- stolos dico qui argento, hoc est, qui in fide aut virtute probati sunt. Legimus enim in Actis, quod cum principes sacerdotum et seniores vocassent apo- stolos, et verberibus cæcidissent, jusserunt ne lo- querentur in nomine Jesu ". Argento autem probalos,dixit, pro, probatos tanquam argentum; est enim Hebraicæ linguæ proprium idioma. Vel subintelligendo dictioneu quasi alia potest reddi lec- tio, ut sit : Qui probati sunt, quasi argentum. Dissipa gentes quæ bella volunt. Intellectuales nimirum et sensibiles gentes. VERS. 32. Venient legati ex Ægypto. Per Ægyptum omnes gentium regiones intellige, quibus intelle- ctualis Pharao dæmon dominatur. Ex hac etenim Ægypto venturos esse prædicit adeles ad Christum, pro toto orbe intercessuros. Ethiopia præveniet manum suum Deo. Præveniet, hoc est, extendet; nam qui mauum extendit, præ- venire quodammodo illud videtur quod procul jucebat. Ab eo igitur quod consequitur, significavit id quod præcedit. Extendit auten Ethiopia Can- dacem illum, quem manum nunc propheta appel- lat, veluti potentem inter thiopes. Vis elenlin ac robur hominis in manu potissimum dignoscitur. C Potens autem erat ille Candaces, cum post reginam in imperio primus haberetur ; vacat autem præpositio. Aliqui per Ægyptum universuun dicunt orbem significari, eo quod intellectualis Pharao totius orbis dominaretur, et per Æthiopiam ejus - dem orbis fines denotari. Sunt euim Æthiopes in orbe omnium hominum extremi, qui Orientem incolunt et Occidentem. Reminiscentur enim, inquit, el convertentur ad Dominum universi fines terræ " Præveniet manum suam, simpliciter ac juxta litteram extendet fidelis scilicet jam effecta. Et juxta hujusmodi expositionem, quod ait: intellige, quod supplices ad Christum manus Act. 18, 18. es Psal. xxi, 28. D VERS. 33. Regna terræ, cantate Dèo, psallite Do- mino. Hic versiculus ad duorum præcedentium de- clarationem consequitur. Universas etenim gentes promiscue canere Christo jubet, et psallere. VERS. 54. Qui ascendet super cœlum cæli in Orientem. Qui ascendit in cœlum in Orientem, hoc est, palam ac manifeste, omnibus videntibus apostolis, qui in terra erant, et videntibus etiam omnibus incorporeis angelorum ordinibus. E cælo etenim descendens in terram, descendit in Occi- Varia lectiones. quidem verba non videntur loco suo posita. Re- ctius initio statim post versiculum, aut potius PATROL. GR. CXXVIII. hæc animadversio, ut et aliæ hujusmodi, vere mɛ- (46) Nimirum πρό, in verbo προφθάσει : que
11α And they have said, ‘How has God known?’ The more faint-hearted and more witless of the people, on seeing the outrages being com- mitted, would say, ‘How has God known these things and tolerated them? Therefore, in fact he has not known.
PG 128:741β Καὶ εἰ ἔστι γνῶσις ἐν τῷ Ὑψίστῳ; Συνεξακούεται τὸ, ἐζήτησαν· γνῶσις δὲ, ἡ τῶν οὕτω γινομένων.Αλαθών, ἐπικρυπτομένη: ἀῤῥήτως τῆς θεότητος· ἐκ Εt δὲ τῆς γῆς εἰς οὐρανὸν ἀνελθὼν ἐν ἀνατολαῖς ἀνῆλθε· τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ κατὰ ἀνατολάς. Τινές δέ φασι τὸ κατὰ ἀνατολὰς εἰρῆσθαι, διὰ τοῦ ἐκ τοῦ ἀνατολι κωτέρου μέρους τῆς Ἱερουσαλὴν ἀναληφθῆναι τὸν Κύριον. Οὕτω γὰρ κεῖται τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν. Οὐρα νὰν δὲ οὐρανοῦ τὸν ὑπὲρ τὸ στερέωμα οὐρανὸν, τὴν πρὸ πάντων παρηγμένον ὠνόμασεν· ἐκεῖνο; μὲν γὰρ τοῦ στερεώματός ἐστιν οὐρανός· τὸ δὲ στερέωμα πάλιν οὐρανὸς ἡμῶν. Ἰδοὺ δώσει τῇ φωνῇ αὐτοῦ φωνὴν δυνάμεως. Φωνὴ τοῦ Χριστοῦ οἱ ἀπόστολοι· οἷα τοὺς λόγους αὐτοῦ λαλοῦντες· τούτοις οὖν ἔδωκε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐν τῷ καιρῷ τῆς Πεντηκοστῆς· δ νῦν ἐκάλεσε φωνὴν δυνάμεως ὁ Δαβίδ · φωνὴν μὲν, διότι φησί Λουκᾶς· Καὶ ἐγένετο ἄφνω ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἦχος, ὥσπερ φερομένης βιαίας φωνῆς · ὁ δὲ ἦχος πάν τως φωνή· δυνάμεως δὲ, ὅτι καὶ ὁ Κύριος δύναμιν αὐτὸ κέκληκεν, εἰπών· ἕως ἂν ἐνδύσησθε δύνα μιν ἐξ ὕψους. Η καὶ ἄλλως, φωνὴ μὲν τοῦ Θεοῦ ὁ πρόδρομος Ιωάννης· Ἰδοὺ γὰρ, φησίν, ἀπο στέλλω τὸν ἄγγελον μου προ προσώπου σου. Φω νὴ δὲ δυνάμεως ὁ Χριστός· ὡς τοῖς λόγοις αὐτοῦ παρακολουθείσης θείας δυνάμεω;. "Αμα γὰρ ἔλεγε, καὶ ἅμα ἐγίνοντο τὰ θαύματα (46). Δότε δόξαν τῷ Θεῷ. Πρὸς τοὺς Χριστιανούς ὁ λόγος, προτρεπόμενος δοξάζειν τὸν Θεὸν, τοιαύτης φιλανθρωπίας ἀξιωθέντας. Ἐπὶ τὸν Ἰσραὴλ ἡ μεγαλοπρέπεια αὐτοῦ. Τῷ θεωρικωτάτῳ ἀνδρὶ τὰ μεγαλεῖα τοῦ Θεοῦ γνωρίζε ται. Ἰσραὴλ γὰρ ἑρμηνεύεται, τοὺς ὁμῶν Θεόν. Ο γὰρ τυφλωθεὶ; ἐκ παθῶν οὐ δύναται κατανοῆσαι, ὅσα καὶ οἷα ὁ Θεὸς διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν έπρα γματεύσατο. Ἐπὶ τὸν Ἰσραὴλ οὖν, ἀντὶ τοῦ, τῷ Ἰσραήλ. Η καὶ ἄλλως. Ἐπὶ τὴν ἐκκλησίαν τῶν πιστῶν, ἥτις νοερῶς ὁρᾷ τὸν Χριστὸν, γίνεται τὰ θαυμάσια τοῦ Θεοῦ · καὶ αὕτη τούτων ἀξιοῦται διὰ παντός. Καὶ ἡ δύναμις αὐτοῦ ἐν ταῖς νεφέλαις. Νεφέ λας νῦν λέγει τοὺς ἀποστόλους, ὡς ὑπερκειμένους τῶν γεηρῶν πραγμάτων, καὶ πεπληρωμένους τοῦ πνευματικοῦ ὕδατος, ὅ τοῦ βυθοῦ τοῦ Πνεύματος ἀνελκύσαντες, δι' αὐτοῦ τὰς ψυχικὰς ἀρούρας τῶν πιστευόντων κατήρδευον. Θαυμαστὸς ὁ Θεὸς ἐν τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ. Οἱ ἅγιοι, φησί, μόνοι θαυμάζουσι τὸν Θεόν· οἷα δυνά- μενοι κατανοεῖν τὰς μεγαλοπρεπεῖς οἰκονομία; αὐτοῦ· θαυμαστὸς οὖν τούτοις ἐστίν. ** • EUTHYMII ZIGABENI dentem, hoc est, clam et latenter ab omnibus, velataque et obtecta ineffabili quodam modo illius divinitate. Ascendens vero e terra in cœlum, pa- Jam ascendit; et hoc est, quod ait ascendisse in Orientem. Alii ideo dictum esse putant in Orien- tem, quia Christus in Orientali Jerusalem ora esset, quando in cœlum assumptus est. Ita enim jacere dicunt ad Jerusalem montem Olivarum. Cœlum vero cœli illud appellat, quod est supra firma- mentum, quodque ante omnes alios cœlos creatum, est; illud enim firmamenti cœlum dicitur. Nam per firmamentum nostrum cœlum intelligimus. Ecce dabit voci suæ vocem virtutis. Vox Christi apostoli sunt, qui Christi loquuntur sermones. llis igitur in die Pentecostes sanctum dedit Spiri- uum, quem hoc loco beatus David virtutis vocem appellat, juxta quod Lucas ait, quod Factus est re- pente de calo sonus tanquam advenientis spiritus vehementis “ª. Sonus autem voci simillimus est. Virtutis vero vocem dixit, quia et ipse Dominus virtutem eum appellavit, dicens: Donec induamini virtutem ex alto **. Vel aliter, per vocem Dei præ- Cursorem Joannem intellige, de quo dictum est : Ecce mitto angelum meum ante faciem tuam * ; per vocem vero virtutis, ipsum Christum; eo quod post salutares illius sermones divina quædam vis ac virtus consequebatur. Nam simul ac aliquid ab eo dictum erat, statim etiam opere adimplebatur. VEus. 35. Dale gloriam Deo. Ad fideles seruΟ est, mandans ut Deum glorificent, qui tantam illīs impertitus est misericordiam. Super Israel magnificentia ejus. Magnalia, inquit, Dei iis hominibus innotescunt, qui divinæ contein- plationi vacaverint. Israel etenim interpretatur meus videns Deum; ille vero qui affectibus ac pas- sionibus fuerit obcæcatus, contemplari non poterit quanta ac qualia Deus ob nostram sit operatus salutem. quod ait : super Israel, dixit pro, ipsi Israel. Vel aliter: Super fidelium Ecclesiam, quæ mente ac spiritu Christum videt, fiunt mira- bilia Dei, quorum contemplatione digna esse sem- per reputatur. Et virtus ejus in nubibus. Per nubes hic ipsos etiam apostolos intelligit, veluti supra exsistentes atque eminentes a terrenis negotiis, ac veluti spi· rituali aqua plenos, quam ex sancti Spiritus pro- fundis hauserunt, ut animarum arva ac campos, hoc est, ut ipsos credentes irrigarent. VERS. 36. Mirabilis Deus in sanctis suis. Suli, inquit, sancti Deum admirantur : veluti qui ma- gnificas atque amplissimas illius administrationes soll pro animi dignitate concipere ac comprehen . dere possint. Mirabilis igitur atque admirandus eis est. it Acl. 11, 2. B C D Luc. xxiv, 49. • Malach. ut, 1: Matth. xι, 10. Varia lectiones. vim ac virtutem divinam postulant. Vertendum : Simul enim et dicebat, et miracula adimpleban-. tur. (455) Omisit interpres τὰ θαύματα miracula, qua
11β And ‘If there is knowledge in the Most High?’ ‘They have asked’ is understood here; ‘knowledge’, namely, of the things so occurring.
12 ᾽Ιδοὺ οὗτοι ἁμαρτωλοὶ καὶ εὐθηνοῦντες εἰς τὸν αἰῶνα κατέσχον πλούτου. Οὕτω δὲ λογιζόμενοι ἔλεγον, ὅτι ἰδοὺ, οὗτοι οἱ Βαβυλώνιοι ἁμαρτωλοί εἰσι, καὶ ὅμως εὐθηνοῦντες εἰς τὸν αἰῶνα τὸν παρόντα, κατεκυρίευσαν πλούτου· ἢ τὸ εἰς τὸν αἰῶνα, ἀντὶ τοῦ, ἐπὶ πολὺν χρόνον. Ὅμοια δὲ τῷ παρόντι ῥητῷ καὶ ᾽Ιερεμίας ἐφθέγξατο, πρὸς Θεὸν εἰπὼν, Tί ὅτι ὁδὸς ἀσεβῶν εὐοδοῦται; εὐθήνησαν πάντες οἱ ἀθετοῦντες ἀθετήματα; ἐφύτευσας αὐτοὺς, καὶ ἐῤῥιζώθησαν.Αλαθών, ἐπικρυπτομένη: ἀῤῥήτως τῆς θεότητος· ἐκ Εt δὲ τῆς γῆς εἰς οὐρανὸν ἀνελθὼν ἐν ἀνατολαῖς ἀνῆλθε· τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ κατὰ ἀνατολάς. Τινές δέ φασι τὸ κατὰ ἀνατολὰς εἰρῆσθαι, διὰ τοῦ ἐκ τοῦ ἀνατολι κωτέρου μέρους τῆς Ἱερουσαλὴν ἀναληφθῆναι τὸν Κύριον. Οὕτω γὰρ κεῖται τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν. Οὐρα νὰν δὲ οὐρανοῦ τὸν ὑπὲρ τὸ στερέωμα οὐρανὸν, τὴν πρὸ πάντων παρηγμένον ὠνόμασεν· ἐκεῖνο; μὲν γὰρ τοῦ στερεώματός ἐστιν οὐρανός· τὸ δὲ στερέωμα πάλιν οὐρανὸς ἡμῶν. Ἰδοὺ δώσει τῇ φωνῇ αὐτοῦ φωνὴν δυνάμεως. Φωνὴ τοῦ Χριστοῦ οἱ ἀπόστολοι· οἷα τοὺς λόγους αὐτοῦ λαλοῦντες· τούτοις οὖν ἔδωκε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐν τῷ καιρῷ τῆς Πεντηκοστῆς· δ νῦν ἐκάλεσε φωνὴν δυνάμεως ὁ Δαβίδ · φωνὴν μὲν, διότι φησί Λουκᾶς· Καὶ ἐγένετο ἄφνω ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἦχος, ὥσπερ φερομένης βιαίας φωνῆς · ὁ δὲ ἦχος πάν τως φωνή· δυνάμεως δὲ, ὅτι καὶ ὁ Κύριος δύναμιν αὐτὸ κέκληκεν, εἰπών· ἕως ἂν ἐνδύσησθε δύνα μιν ἐξ ὕψους. Η καὶ ἄλλως, φωνὴ μὲν τοῦ Θεοῦ ὁ πρόδρομος Ιωάννης· Ἰδοὺ γὰρ, φησίν, ἀπο στέλλω τὸν ἄγγελον μου προ προσώπου σου. Φω νὴ δὲ δυνάμεως ὁ Χριστός· ὡς τοῖς λόγοις αὐτοῦ παρακολουθείσης θείας δυνάμεω;. "Αμα γὰρ ἔλεγε, καὶ ἅμα ἐγίνοντο τὰ θαύματα (46). Δότε δόξαν τῷ Θεῷ. Πρὸς τοὺς Χριστιανούς ὁ λόγος, προτρεπόμενος δοξάζειν τὸν Θεὸν, τοιαύτης φιλανθρωπίας ἀξιωθέντας. Ἐπὶ τὸν Ἰσραὴλ ἡ μεγαλοπρέπεια αὐτοῦ. Τῷ θεωρικωτάτῳ ἀνδρὶ τὰ μεγαλεῖα τοῦ Θεοῦ γνωρίζε ται. Ἰσραὴλ γὰρ ἑρμηνεύεται, τοὺς ὁμῶν Θεόν. Ο γὰρ τυφλωθεὶ; ἐκ παθῶν οὐ δύναται κατανοῆσαι, ὅσα καὶ οἷα ὁ Θεὸς διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν έπρα γματεύσατο. Ἐπὶ τὸν Ἰσραὴλ οὖν, ἀντὶ τοῦ, τῷ Ἰσραήλ. Η καὶ ἄλλως. Ἐπὶ τὴν ἐκκλησίαν τῶν πιστῶν, ἥτις νοερῶς ὁρᾷ τὸν Χριστὸν, γίνεται τὰ θαυμάσια τοῦ Θεοῦ · καὶ αὕτη τούτων ἀξιοῦται διὰ παντός. Καὶ ἡ δύναμις αὐτοῦ ἐν ταῖς νεφέλαις. Νεφέ λας νῦν λέγει τοὺς ἀποστόλους, ὡς ὑπερκειμένους τῶν γεηρῶν πραγμάτων, καὶ πεπληρωμένους τοῦ πνευματικοῦ ὕδατος, ὅ τοῦ βυθοῦ τοῦ Πνεύματος ἀνελκύσαντες, δι' αὐτοῦ τὰς ψυχικὰς ἀρούρας τῶν πιστευόντων κατήρδευον. Θαυμαστὸς ὁ Θεὸς ἐν τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ. Οἱ ἅγιοι, φησί, μόνοι θαυμάζουσι τὸν Θεόν· οἷα δυνά- μενοι κατανοεῖν τὰς μεγαλοπρεπεῖς οἰκονομία; αὐτοῦ· θαυμαστὸς οὖν τούτοις ἐστίν. ** • EUTHYMII ZIGABENI dentem, hoc est, clam et latenter ab omnibus, velataque et obtecta ineffabili quodam modo illius divinitate. Ascendens vero e terra in cœlum, pa- Jam ascendit; et hoc est, quod ait ascendisse in Orientem. Alii ideo dictum esse putant in Orien- tem, quia Christus in Orientali Jerusalem ora esset, quando in cœlum assumptus est. Ita enim jacere dicunt ad Jerusalem montem Olivarum. Cœlum vero cœli illud appellat, quod est supra firma- mentum, quodque ante omnes alios cœlos creatum, est; illud enim firmamenti cœlum dicitur. Nam per firmamentum nostrum cœlum intelligimus. Ecce dabit voci suæ vocem virtutis. Vox Christi apostoli sunt, qui Christi loquuntur sermones. llis igitur in die Pentecostes sanctum dedit Spiri- uum, quem hoc loco beatus David virtutis vocem appellat, juxta quod Lucas ait, quod Factus est re- pente de calo sonus tanquam advenientis spiritus vehementis “ª. Sonus autem voci simillimus est. Virtutis vero vocem dixit, quia et ipse Dominus virtutem eum appellavit, dicens: Donec induamini virtutem ex alto **. Vel aliter, per vocem Dei præ- Cursorem Joannem intellige, de quo dictum est : Ecce mitto angelum meum ante faciem tuam * ; per vocem vero virtutis, ipsum Christum; eo quod post salutares illius sermones divina quædam vis ac virtus consequebatur. Nam simul ac aliquid ab eo dictum erat, statim etiam opere adimplebatur. VEus. 35. Dale gloriam Deo. Ad fideles seruΟ est, mandans ut Deum glorificent, qui tantam illīs impertitus est misericordiam. Super Israel magnificentia ejus. Magnalia, inquit, Dei iis hominibus innotescunt, qui divinæ contein- plationi vacaverint. Israel etenim interpretatur meus videns Deum; ille vero qui affectibus ac pas- sionibus fuerit obcæcatus, contemplari non poterit quanta ac qualia Deus ob nostram sit operatus salutem. quod ait : super Israel, dixit pro, ipsi Israel. Vel aliter: Super fidelium Ecclesiam, quæ mente ac spiritu Christum videt, fiunt mira- bilia Dei, quorum contemplatione digna esse sem- per reputatur. Et virtus ejus in nubibus. Per nubes hic ipsos etiam apostolos intelligit, veluti supra exsistentes atque eminentes a terrenis negotiis, ac veluti spi· rituali aqua plenos, quam ex sancti Spiritus pro- fundis hauserunt, ut animarum arva ac campos, hoc est, ut ipsos credentes irrigarent. VERS. 36. Mirabilis Deus in sanctis suis. Suli, inquit, sancti Deum admirantur : veluti qui ma- gnificas atque amplissimas illius administrationes soll pro animi dignitate concipere ac comprehen . dere possint. Mirabilis igitur atque admirandus eis est. it Acl. 11, 2. B C D Luc. xxiv, 49. • Malach. ut, 1: Matth. xι, 10. Varia lectiones. vim ac virtutem divinam postulant. Vertendum : Simul enim et dicebat, et miracula adimpleban-. tur. (455) Omisit interpres τὰ θαύματα miracula, qua
12 ‘See, these are sinners and, flourishing to the age, they have laid hold on wealth.’ Thinking in this way they would say, that see, these Babylonians are sinners and yet, thriv- ing throughout the present age, they have taken possession of wealth; or else ‘to the age’ is in the sense of, ‘for a long time’. Jeremiah addressed things similar to the present verse to God, saying, Why is it that the way of the impious prospers? Why have all those breaching breaches of faith flourished? You have planted them and they have taken root.
α Καὶ εἶπον, Ἆρα ματαίως ἐδικαίωσα τὴν καρδίαν μου; Ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ἐγὼ, ὁ μεγαλοψυχότερος καὶ συνετώτερος, ἐσαλεύθην τοὺς ἐμαυτοῦ λογισμοὺς, καὶ εἶπον ἐν ἑαυτῷ, Ἆρα διακενῆς δικαίαν ἐποίησα τὴν καρδίαν μου, καθαρίσας αὐτὴν ἀπὸ πάσης ἀδικίας;Αλαθών, ἐπικρυπτομένη: ἀῤῥήτως τῆς θεότητος· ἐκ Εt δὲ τῆς γῆς εἰς οὐρανὸν ἀνελθὼν ἐν ἀνατολαῖς ἀνῆλθε· τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ κατὰ ἀνατολάς. Τινές δέ φασι τὸ κατὰ ἀνατολὰς εἰρῆσθαι, διὰ τοῦ ἐκ τοῦ ἀνατολι κωτέρου μέρους τῆς Ἱερουσαλὴν ἀναληφθῆναι τὸν Κύριον. Οὕτω γὰρ κεῖται τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν. Οὐρα νὰν δὲ οὐρανοῦ τὸν ὑπὲρ τὸ στερέωμα οὐρανὸν, τὴν πρὸ πάντων παρηγμένον ὠνόμασεν· ἐκεῖνο; μὲν γὰρ τοῦ στερεώματός ἐστιν οὐρανός· τὸ δὲ στερέωμα πάλιν οὐρανὸς ἡμῶν. Ἰδοὺ δώσει τῇ φωνῇ αὐτοῦ φωνὴν δυνάμεως. Φωνὴ τοῦ Χριστοῦ οἱ ἀπόστολοι· οἷα τοὺς λόγους αὐτοῦ λαλοῦντες· τούτοις οὖν ἔδωκε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐν τῷ καιρῷ τῆς Πεντηκοστῆς· δ νῦν ἐκάλεσε φωνὴν δυνάμεως ὁ Δαβίδ · φωνὴν μὲν, διότι φησί Λουκᾶς· Καὶ ἐγένετο ἄφνω ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἦχος, ὥσπερ φερομένης βιαίας φωνῆς · ὁ δὲ ἦχος πάν τως φωνή· δυνάμεως δὲ, ὅτι καὶ ὁ Κύριος δύναμιν αὐτὸ κέκληκεν, εἰπών· ἕως ἂν ἐνδύσησθε δύνα μιν ἐξ ὕψους. Η καὶ ἄλλως, φωνὴ μὲν τοῦ Θεοῦ ὁ πρόδρομος Ιωάννης· Ἰδοὺ γὰρ, φησίν, ἀπο στέλλω τὸν ἄγγελον μου προ προσώπου σου. Φω νὴ δὲ δυνάμεως ὁ Χριστός· ὡς τοῖς λόγοις αὐτοῦ παρακολουθείσης θείας δυνάμεω;. "Αμα γὰρ ἔλεγε, καὶ ἅμα ἐγίνοντο τὰ θαύματα (46). Δότε δόξαν τῷ Θεῷ. Πρὸς τοὺς Χριστιανούς ὁ λόγος, προτρεπόμενος δοξάζειν τὸν Θεὸν, τοιαύτης φιλανθρωπίας ἀξιωθέντας. Ἐπὶ τὸν Ἰσραὴλ ἡ μεγαλοπρέπεια αὐτοῦ. Τῷ θεωρικωτάτῳ ἀνδρὶ τὰ μεγαλεῖα τοῦ Θεοῦ γνωρίζε ται. Ἰσραὴλ γὰρ ἑρμηνεύεται, τοὺς ὁμῶν Θεόν. Ο γὰρ τυφλωθεὶ; ἐκ παθῶν οὐ δύναται κατανοῆσαι, ὅσα καὶ οἷα ὁ Θεὸς διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν έπρα γματεύσατο. Ἐπὶ τὸν Ἰσραὴλ οὖν, ἀντὶ τοῦ, τῷ Ἰσραήλ. Η καὶ ἄλλως. Ἐπὶ τὴν ἐκκλησίαν τῶν πιστῶν, ἥτις νοερῶς ὁρᾷ τὸν Χριστὸν, γίνεται τὰ θαυμάσια τοῦ Θεοῦ · καὶ αὕτη τούτων ἀξιοῦται διὰ παντός. Καὶ ἡ δύναμις αὐτοῦ ἐν ταῖς νεφέλαις. Νεφέ λας νῦν λέγει τοὺς ἀποστόλους, ὡς ὑπερκειμένους τῶν γεηρῶν πραγμάτων, καὶ πεπληρωμένους τοῦ πνευματικοῦ ὕδατος, ὅ τοῦ βυθοῦ τοῦ Πνεύματος ἀνελκύσαντες, δι' αὐτοῦ τὰς ψυχικὰς ἀρούρας τῶν πιστευόντων κατήρδευον. Θαυμαστὸς ὁ Θεὸς ἐν τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ. Οἱ ἅγιοι, φησί, μόνοι θαυμάζουσι τὸν Θεόν· οἷα δυνά- μενοι κατανοεῖν τὰς μεγαλοπρεπεῖς οἰκονομία; αὐτοῦ· θαυμαστὸς οὖν τούτοις ἐστίν. ** • EUTHYMII ZIGABENI dentem, hoc est, clam et latenter ab omnibus, velataque et obtecta ineffabili quodam modo illius divinitate. Ascendens vero e terra in cœlum, pa- Jam ascendit; et hoc est, quod ait ascendisse in Orientem. Alii ideo dictum esse putant in Orien- tem, quia Christus in Orientali Jerusalem ora esset, quando in cœlum assumptus est. Ita enim jacere dicunt ad Jerusalem montem Olivarum. Cœlum vero cœli illud appellat, quod est supra firma- mentum, quodque ante omnes alios cœlos creatum, est; illud enim firmamenti cœlum dicitur. Nam per firmamentum nostrum cœlum intelligimus. Ecce dabit voci suæ vocem virtutis. Vox Christi apostoli sunt, qui Christi loquuntur sermones. llis igitur in die Pentecostes sanctum dedit Spiri- uum, quem hoc loco beatus David virtutis vocem appellat, juxta quod Lucas ait, quod Factus est re- pente de calo sonus tanquam advenientis spiritus vehementis “ª. Sonus autem voci simillimus est. Virtutis vero vocem dixit, quia et ipse Dominus virtutem eum appellavit, dicens: Donec induamini virtutem ex alto **. Vel aliter, per vocem Dei præ- Cursorem Joannem intellige, de quo dictum est : Ecce mitto angelum meum ante faciem tuam * ; per vocem vero virtutis, ipsum Christum; eo quod post salutares illius sermones divina quædam vis ac virtus consequebatur. Nam simul ac aliquid ab eo dictum erat, statim etiam opere adimplebatur. VEus. 35. Dale gloriam Deo. Ad fideles seruΟ est, mandans ut Deum glorificent, qui tantam illīs impertitus est misericordiam. Super Israel magnificentia ejus. Magnalia, inquit, Dei iis hominibus innotescunt, qui divinæ contein- plationi vacaverint. Israel etenim interpretatur meus videns Deum; ille vero qui affectibus ac pas- sionibus fuerit obcæcatus, contemplari non poterit quanta ac qualia Deus ob nostram sit operatus salutem. quod ait : super Israel, dixit pro, ipsi Israel. Vel aliter: Super fidelium Ecclesiam, quæ mente ac spiritu Christum videt, fiunt mira- bilia Dei, quorum contemplatione digna esse sem- per reputatur. Et virtus ejus in nubibus. Per nubes hic ipsos etiam apostolos intelligit, veluti supra exsistentes atque eminentes a terrenis negotiis, ac veluti spi· rituali aqua plenos, quam ex sancti Spiritus pro- fundis hauserunt, ut animarum arva ac campos, hoc est, ut ipsos credentes irrigarent. VERS. 36. Mirabilis Deus in sanctis suis. Suli, inquit, sancti Deum admirantur : veluti qui ma- gnificas atque amplissimas illius administrationes soll pro animi dignitate concipere ac comprehen . dere possint. Mirabilis igitur atque admirandus eis est. it Acl. 11, 2. B C D Luc. xxiv, 49. • Malach. ut, 1: Matth. xι, 10. Varia lectiones. vim ac virtutem divinam postulant. Vertendum : Simul enim et dicebat, et miracula adimpleban-. tur. (455) Omisit interpres τὰ θαύματα miracula, qua
13α And I have said, Is it then in vain that I have justified my heart? And even I myself, the most high-minded and wisest, have been shaken in my own thoughts, and I said to myself, ‘Is it then in vain that I have made my heart just, having puri- fied it of every injustice?’
β Καὶ ἐνιψάμην ἐν ἀθῴοις τὰς χεῖράς μου; Καὶ εἶπον πάλιν, Ἆρα διακενῆς ἐνιψάμην ἐν ἀθῴοις τὰς χεῖρας μου; Tί δὲ τοῦτο σημαίνει, προείρηται ἐν τῷ κε΄ ψαλμῷ. Ἀπὸ κοινοῦ δὲ ληπτέον ὁμοίως τὸ, Καὶ εἶπον, Ἆρα διακενῆς, καὶ ἐπὶ τῶν ἑξῆς δύο ῥητῶν· ἐπαπορητικῶς γὰρ καὶ ταῦτα ἀναγνωστέον.Αλαθών, ἐπικρυπτομένη: ἀῤῥήτως τῆς θεότητος· ἐκ Εt δὲ τῆς γῆς εἰς οὐρανὸν ἀνελθὼν ἐν ἀνατολαῖς ἀνῆλθε· τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ κατὰ ἀνατολάς. Τινές δέ φασι τὸ κατὰ ἀνατολὰς εἰρῆσθαι, διὰ τοῦ ἐκ τοῦ ἀνατολι κωτέρου μέρους τῆς Ἱερουσαλὴν ἀναληφθῆναι τὸν Κύριον. Οὕτω γὰρ κεῖται τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν. Οὐρα νὰν δὲ οὐρανοῦ τὸν ὑπὲρ τὸ στερέωμα οὐρανὸν, τὴν πρὸ πάντων παρηγμένον ὠνόμασεν· ἐκεῖνο; μὲν γὰρ τοῦ στερεώματός ἐστιν οὐρανός· τὸ δὲ στερέωμα πάλιν οὐρανὸς ἡμῶν. Ἰδοὺ δώσει τῇ φωνῇ αὐτοῦ φωνὴν δυνάμεως. Φωνὴ τοῦ Χριστοῦ οἱ ἀπόστολοι· οἷα τοὺς λόγους αὐτοῦ λαλοῦντες· τούτοις οὖν ἔδωκε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐν τῷ καιρῷ τῆς Πεντηκοστῆς· δ νῦν ἐκάλεσε φωνὴν δυνάμεως ὁ Δαβίδ · φωνὴν μὲν, διότι φησί Λουκᾶς· Καὶ ἐγένετο ἄφνω ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἦχος, ὥσπερ φερομένης βιαίας φωνῆς · ὁ δὲ ἦχος πάν τως φωνή· δυνάμεως δὲ, ὅτι καὶ ὁ Κύριος δύναμιν αὐτὸ κέκληκεν, εἰπών· ἕως ἂν ἐνδύσησθε δύνα μιν ἐξ ὕψους. Η καὶ ἄλλως, φωνὴ μὲν τοῦ Θεοῦ ὁ πρόδρομος Ιωάννης· Ἰδοὺ γὰρ, φησίν, ἀπο στέλλω τὸν ἄγγελον μου προ προσώπου σου. Φω νὴ δὲ δυνάμεως ὁ Χριστός· ὡς τοῖς λόγοις αὐτοῦ παρακολουθείσης θείας δυνάμεω;. "Αμα γὰρ ἔλεγε, καὶ ἅμα ἐγίνοντο τὰ θαύματα (46). Δότε δόξαν τῷ Θεῷ. Πρὸς τοὺς Χριστιανούς ὁ λόγος, προτρεπόμενος δοξάζειν τὸν Θεὸν, τοιαύτης φιλανθρωπίας ἀξιωθέντας. Ἐπὶ τὸν Ἰσραὴλ ἡ μεγαλοπρέπεια αὐτοῦ. Τῷ θεωρικωτάτῳ ἀνδρὶ τὰ μεγαλεῖα τοῦ Θεοῦ γνωρίζε ται. Ἰσραὴλ γὰρ ἑρμηνεύεται, τοὺς ὁμῶν Θεόν. Ο γὰρ τυφλωθεὶ; ἐκ παθῶν οὐ δύναται κατανοῆσαι, ὅσα καὶ οἷα ὁ Θεὸς διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν έπρα γματεύσατο. Ἐπὶ τὸν Ἰσραὴλ οὖν, ἀντὶ τοῦ, τῷ Ἰσραήλ. Η καὶ ἄλλως. Ἐπὶ τὴν ἐκκλησίαν τῶν πιστῶν, ἥτις νοερῶς ὁρᾷ τὸν Χριστὸν, γίνεται τὰ θαυμάσια τοῦ Θεοῦ · καὶ αὕτη τούτων ἀξιοῦται διὰ παντός. Καὶ ἡ δύναμις αὐτοῦ ἐν ταῖς νεφέλαις. Νεφέ λας νῦν λέγει τοὺς ἀποστόλους, ὡς ὑπερκειμένους τῶν γεηρῶν πραγμάτων, καὶ πεπληρωμένους τοῦ πνευματικοῦ ὕδατος, ὅ τοῦ βυθοῦ τοῦ Πνεύματος ἀνελκύσαντες, δι' αὐτοῦ τὰς ψυχικὰς ἀρούρας τῶν πιστευόντων κατήρδευον. Θαυμαστὸς ὁ Θεὸς ἐν τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ. Οἱ ἅγιοι, φησί, μόνοι θαυμάζουσι τὸν Θεόν· οἷα δυνά- μενοι κατανοεῖν τὰς μεγαλοπρεπεῖς οἰκονομία; αὐτοῦ· θαυμαστὸς οὖν τούτοις ἐστίν. ** • EUTHYMII ZIGABENI dentem, hoc est, clam et latenter ab omnibus, velataque et obtecta ineffabili quodam modo illius divinitate. Ascendens vero e terra in cœlum, pa- Jam ascendit; et hoc est, quod ait ascendisse in Orientem. Alii ideo dictum esse putant in Orien- tem, quia Christus in Orientali Jerusalem ora esset, quando in cœlum assumptus est. Ita enim jacere dicunt ad Jerusalem montem Olivarum. Cœlum vero cœli illud appellat, quod est supra firma- mentum, quodque ante omnes alios cœlos creatum, est; illud enim firmamenti cœlum dicitur. Nam per firmamentum nostrum cœlum intelligimus. Ecce dabit voci suæ vocem virtutis. Vox Christi apostoli sunt, qui Christi loquuntur sermones. llis igitur in die Pentecostes sanctum dedit Spiri- uum, quem hoc loco beatus David virtutis vocem appellat, juxta quod Lucas ait, quod Factus est re- pente de calo sonus tanquam advenientis spiritus vehementis “ª. Sonus autem voci simillimus est. Virtutis vero vocem dixit, quia et ipse Dominus virtutem eum appellavit, dicens: Donec induamini virtutem ex alto **. Vel aliter, per vocem Dei præ- Cursorem Joannem intellige, de quo dictum est : Ecce mitto angelum meum ante faciem tuam * ; per vocem vero virtutis, ipsum Christum; eo quod post salutares illius sermones divina quædam vis ac virtus consequebatur. Nam simul ac aliquid ab eo dictum erat, statim etiam opere adimplebatur. VEus. 35. Dale gloriam Deo. Ad fideles seruΟ est, mandans ut Deum glorificent, qui tantam illīs impertitus est misericordiam. Super Israel magnificentia ejus. Magnalia, inquit, Dei iis hominibus innotescunt, qui divinæ contein- plationi vacaverint. Israel etenim interpretatur meus videns Deum; ille vero qui affectibus ac pas- sionibus fuerit obcæcatus, contemplari non poterit quanta ac qualia Deus ob nostram sit operatus salutem. quod ait : super Israel, dixit pro, ipsi Israel. Vel aliter: Super fidelium Ecclesiam, quæ mente ac spiritu Christum videt, fiunt mira- bilia Dei, quorum contemplatione digna esse sem- per reputatur. Et virtus ejus in nubibus. Per nubes hic ipsos etiam apostolos intelligit, veluti supra exsistentes atque eminentes a terrenis negotiis, ac veluti spi· rituali aqua plenos, quam ex sancti Spiritus pro- fundis hauserunt, ut animarum arva ac campos, hoc est, ut ipsos credentes irrigarent. VERS. 36. Mirabilis Deus in sanctis suis. Suli, inquit, sancti Deum admirantur : veluti qui ma- gnificas atque amplissimas illius administrationes soll pro animi dignitate concipere ac comprehen . dere possint. Mirabilis igitur atque admirandus eis est. it Acl. 11, 2. B C D Luc. xxiv, 49. • Malach. ut, 1: Matth. xι, 10. Varia lectiones. vim ac virtutem divinam postulant. Vertendum : Simul enim et dicebat, et miracula adimpleban-. tur. (455) Omisit interpres τὰ θαύματα miracula, qua
13β And washed my hands among the innocent? And again I have said, ‘Is it then in vain that I have washed my hands among the inno- cents’ What this means was said before in the twenty-fifth psalm. ‘And I have said, Is it then in vain’ is also to be understood in the following two verses, for these are also to be read dubitatively.
α Καὶ ἐγενόμην μεμαστιγωμένος ὅλην τὴν ἡμέραν; Μεμαστιγωμένος, νηστείᾳ καὶ ἀγρυπνίᾳ, καὶ ταῖς τοιαύταις δι’ ἀρετὴν κακοα ἑαυτῷ MΑSBF : ἐμαυτῷ PCV. β Καὶ εἶπον... χεῖρας μου; PΑSBFV : om. MC. β ταῦτα PV : τούτους MΑSCBF.Αλαθών, ἐπικρυπτομένη: ἀῤῥήτως τῆς θεότητος· ἐκ Εt δὲ τῆς γῆς εἰς οὐρανὸν ἀνελθὼν ἐν ἀνατολαῖς ἀνῆλθε· τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ κατὰ ἀνατολάς. Τινές δέ φασι τὸ κατὰ ἀνατολὰς εἰρῆσθαι, διὰ τοῦ ἐκ τοῦ ἀνατολι κωτέρου μέρους τῆς Ἱερουσαλὴν ἀναληφθῆναι τὸν Κύριον. Οὕτω γὰρ κεῖται τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν. Οὐρα νὰν δὲ οὐρανοῦ τὸν ὑπὲρ τὸ στερέωμα οὐρανὸν, τὴν πρὸ πάντων παρηγμένον ὠνόμασεν· ἐκεῖνο; μὲν γὰρ τοῦ στερεώματός ἐστιν οὐρανός· τὸ δὲ στερέωμα πάλιν οὐρανὸς ἡμῶν. Ἰδοὺ δώσει τῇ φωνῇ αὐτοῦ φωνὴν δυνάμεως. Φωνὴ τοῦ Χριστοῦ οἱ ἀπόστολοι· οἷα τοὺς λόγους αὐτοῦ λαλοῦντες· τούτοις οὖν ἔδωκε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐν τῷ καιρῷ τῆς Πεντηκοστῆς· δ νῦν ἐκάλεσε φωνὴν δυνάμεως ὁ Δαβίδ · φωνὴν μὲν, διότι φησί Λουκᾶς· Καὶ ἐγένετο ἄφνω ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἦχος, ὥσπερ φερομένης βιαίας φωνῆς · ὁ δὲ ἦχος πάν τως φωνή· δυνάμεως δὲ, ὅτι καὶ ὁ Κύριος δύναμιν αὐτὸ κέκληκεν, εἰπών· ἕως ἂν ἐνδύσησθε δύνα μιν ἐξ ὕψους. Η καὶ ἄλλως, φωνὴ μὲν τοῦ Θεοῦ ὁ πρόδρομος Ιωάννης· Ἰδοὺ γὰρ, φησίν, ἀπο στέλλω τὸν ἄγγελον μου προ προσώπου σου. Φω νὴ δὲ δυνάμεως ὁ Χριστός· ὡς τοῖς λόγοις αὐτοῦ παρακολουθείσης θείας δυνάμεω;. "Αμα γὰρ ἔλεγε, καὶ ἅμα ἐγίνοντο τὰ θαύματα (46). Δότε δόξαν τῷ Θεῷ. Πρὸς τοὺς Χριστιανούς ὁ λόγος, προτρεπόμενος δοξάζειν τὸν Θεὸν, τοιαύτης φιλανθρωπίας ἀξιωθέντας. Ἐπὶ τὸν Ἰσραὴλ ἡ μεγαλοπρέπεια αὐτοῦ. Τῷ θεωρικωτάτῳ ἀνδρὶ τὰ μεγαλεῖα τοῦ Θεοῦ γνωρίζε ται. Ἰσραὴλ γὰρ ἑρμηνεύεται, τοὺς ὁμῶν Θεόν. Ο γὰρ τυφλωθεὶ; ἐκ παθῶν οὐ δύναται κατανοῆσαι, ὅσα καὶ οἷα ὁ Θεὸς διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν έπρα γματεύσατο. Ἐπὶ τὸν Ἰσραὴλ οὖν, ἀντὶ τοῦ, τῷ Ἰσραήλ. Η καὶ ἄλλως. Ἐπὶ τὴν ἐκκλησίαν τῶν πιστῶν, ἥτις νοερῶς ὁρᾷ τὸν Χριστὸν, γίνεται τὰ θαυμάσια τοῦ Θεοῦ · καὶ αὕτη τούτων ἀξιοῦται διὰ παντός. Καὶ ἡ δύναμις αὐτοῦ ἐν ταῖς νεφέλαις. Νεφέ λας νῦν λέγει τοὺς ἀποστόλους, ὡς ὑπερκειμένους τῶν γεηρῶν πραγμάτων, καὶ πεπληρωμένους τοῦ πνευματικοῦ ὕδατος, ὅ τοῦ βυθοῦ τοῦ Πνεύματος ἀνελκύσαντες, δι' αὐτοῦ τὰς ψυχικὰς ἀρούρας τῶν πιστευόντων κατήρδευον. Θαυμαστὸς ὁ Θεὸς ἐν τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ. Οἱ ἅγιοι, φησί, μόνοι θαυμάζουσι τὸν Θεόν· οἷα δυνά- μενοι κατανοεῖν τὰς μεγαλοπρεπεῖς οἰκονομία; αὐτοῦ· θαυμαστὸς οὖν τούτοις ἐστίν. ** • EUTHYMII ZIGABENI dentem, hoc est, clam et latenter ab omnibus, velataque et obtecta ineffabili quodam modo illius divinitate. Ascendens vero e terra in cœlum, pa- Jam ascendit; et hoc est, quod ait ascendisse in Orientem. Alii ideo dictum esse putant in Orien- tem, quia Christus in Orientali Jerusalem ora esset, quando in cœlum assumptus est. Ita enim jacere dicunt ad Jerusalem montem Olivarum. Cœlum vero cœli illud appellat, quod est supra firma- mentum, quodque ante omnes alios cœlos creatum, est; illud enim firmamenti cœlum dicitur. Nam per firmamentum nostrum cœlum intelligimus. Ecce dabit voci suæ vocem virtutis. Vox Christi apostoli sunt, qui Christi loquuntur sermones. llis igitur in die Pentecostes sanctum dedit Spiri- uum, quem hoc loco beatus David virtutis vocem appellat, juxta quod Lucas ait, quod Factus est re- pente de calo sonus tanquam advenientis spiritus vehementis “ª. Sonus autem voci simillimus est. Virtutis vero vocem dixit, quia et ipse Dominus virtutem eum appellavit, dicens: Donec induamini virtutem ex alto **. Vel aliter, per vocem Dei præ- Cursorem Joannem intellige, de quo dictum est : Ecce mitto angelum meum ante faciem tuam * ; per vocem vero virtutis, ipsum Christum; eo quod post salutares illius sermones divina quædam vis ac virtus consequebatur. Nam simul ac aliquid ab eo dictum erat, statim etiam opere adimplebatur. VEus. 35. Dale gloriam Deo. Ad fideles seruΟ est, mandans ut Deum glorificent, qui tantam illīs impertitus est misericordiam. Super Israel magnificentia ejus. Magnalia, inquit, Dei iis hominibus innotescunt, qui divinæ contein- plationi vacaverint. Israel etenim interpretatur meus videns Deum; ille vero qui affectibus ac pas- sionibus fuerit obcæcatus, contemplari non poterit quanta ac qualia Deus ob nostram sit operatus salutem. quod ait : super Israel, dixit pro, ipsi Israel. Vel aliter: Super fidelium Ecclesiam, quæ mente ac spiritu Christum videt, fiunt mira- bilia Dei, quorum contemplatione digna esse sem- per reputatur. Et virtus ejus in nubibus. Per nubes hic ipsos etiam apostolos intelligit, veluti supra exsistentes atque eminentes a terrenis negotiis, ac veluti spi· rituali aqua plenos, quam ex sancti Spiritus pro- fundis hauserunt, ut animarum arva ac campos, hoc est, ut ipsos credentes irrigarent. VERS. 36. Mirabilis Deus in sanctis suis. Suli, inquit, sancti Deum admirantur : veluti qui ma- gnificas atque amplissimas illius administrationes soll pro animi dignitate concipere ac comprehen . dere possint. Mirabilis igitur atque admirandus eis est. it Acl. 11, 2. B C D Luc. xxiv, 49. • Malach. ut, 1: Matth. xι, 10. Varia lectiones. vim ac virtutem divinam postulant. Vertendum : Simul enim et dicebat, et miracula adimpleban-. tur. (455) Omisit interpres τὰ θαύματα miracula, qua
14α And been whipped all day long?
PG 128:912παθείαις καθ’ ἑκάστην ἡμέραν.
‘Whipped’ by fasting and vigils and such hardships for the sake of virtue every day.
PG 128:741β Καὶ ὁ ἔλεγχός μου εἰς τὰς πρωΐας; Ὁ ἔλεγχός μου, ὁ παρ’ ἐμοῦ μοι κατὰ πρωῒ προσφερόμενος· ἤλεγχον γὰρ ἐμαυτὸν, ὡς προσκεκρουκότα Θεῷ καὶ ἀναξίως πολιτευόμενον.Αλαθών, ἐπικρυπτομένη: ἀῤῥήτως τῆς θεότητος· ἐκ Εt δὲ τῆς γῆς εἰς οὐρανὸν ἀνελθὼν ἐν ἀνατολαῖς ἀνῆλθε· τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ κατὰ ἀνατολάς. Τινές δέ φασι τὸ κατὰ ἀνατολὰς εἰρῆσθαι, διὰ τοῦ ἐκ τοῦ ἀνατολι κωτέρου μέρους τῆς Ἱερουσαλὴν ἀναληφθῆναι τὸν Κύριον. Οὕτω γὰρ κεῖται τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν. Οὐρα νὰν δὲ οὐρανοῦ τὸν ὑπὲρ τὸ στερέωμα οὐρανὸν, τὴν πρὸ πάντων παρηγμένον ὠνόμασεν· ἐκεῖνο; μὲν γὰρ τοῦ στερεώματός ἐστιν οὐρανός· τὸ δὲ στερέωμα πάλιν οὐρανὸς ἡμῶν. Ἰδοὺ δώσει τῇ φωνῇ αὐτοῦ φωνὴν δυνάμεως. Φωνὴ τοῦ Χριστοῦ οἱ ἀπόστολοι· οἷα τοὺς λόγους αὐτοῦ λαλοῦντες· τούτοις οὖν ἔδωκε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐν τῷ καιρῷ τῆς Πεντηκοστῆς· δ νῦν ἐκάλεσε φωνὴν δυνάμεως ὁ Δαβίδ · φωνὴν μὲν, διότι φησί Λουκᾶς· Καὶ ἐγένετο ἄφνω ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἦχος, ὥσπερ φερομένης βιαίας φωνῆς · ὁ δὲ ἦχος πάν τως φωνή· δυνάμεως δὲ, ὅτι καὶ ὁ Κύριος δύναμιν αὐτὸ κέκληκεν, εἰπών· ἕως ἂν ἐνδύσησθε δύνα μιν ἐξ ὕψους. Η καὶ ἄλλως, φωνὴ μὲν τοῦ Θεοῦ ὁ πρόδρομος Ιωάννης· Ἰδοὺ γὰρ, φησίν, ἀπο στέλλω τὸν ἄγγελον μου προ προσώπου σου. Φω νὴ δὲ δυνάμεως ὁ Χριστός· ὡς τοῖς λόγοις αὐτοῦ παρακολουθείσης θείας δυνάμεω;. "Αμα γὰρ ἔλεγε, καὶ ἅμα ἐγίνοντο τὰ θαύματα (46). Δότε δόξαν τῷ Θεῷ. Πρὸς τοὺς Χριστιανούς ὁ λόγος, προτρεπόμενος δοξάζειν τὸν Θεὸν, τοιαύτης φιλανθρωπίας ἀξιωθέντας. Ἐπὶ τὸν Ἰσραὴλ ἡ μεγαλοπρέπεια αὐτοῦ. Τῷ θεωρικωτάτῳ ἀνδρὶ τὰ μεγαλεῖα τοῦ Θεοῦ γνωρίζε ται. Ἰσραὴλ γὰρ ἑρμηνεύεται, τοὺς ὁμῶν Θεόν. Ο γὰρ τυφλωθεὶ; ἐκ παθῶν οὐ δύναται κατανοῆσαι, ὅσα καὶ οἷα ὁ Θεὸς διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν έπρα γματεύσατο. Ἐπὶ τὸν Ἰσραὴλ οὖν, ἀντὶ τοῦ, τῷ Ἰσραήλ. Η καὶ ἄλλως. Ἐπὶ τὴν ἐκκλησίαν τῶν πιστῶν, ἥτις νοερῶς ὁρᾷ τὸν Χριστὸν, γίνεται τὰ θαυμάσια τοῦ Θεοῦ · καὶ αὕτη τούτων ἀξιοῦται διὰ παντός. Καὶ ἡ δύναμις αὐτοῦ ἐν ταῖς νεφέλαις. Νεφέ λας νῦν λέγει τοὺς ἀποστόλους, ὡς ὑπερκειμένους τῶν γεηρῶν πραγμάτων, καὶ πεπληρωμένους τοῦ πνευματικοῦ ὕδατος, ὅ τοῦ βυθοῦ τοῦ Πνεύματος ἀνελκύσαντες, δι' αὐτοῦ τὰς ψυχικὰς ἀρούρας τῶν πιστευόντων κατήρδευον. Θαυμαστὸς ὁ Θεὸς ἐν τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ. Οἱ ἅγιοι, φησί, μόνοι θαυμάζουσι τὸν Θεόν· οἷα δυνά- μενοι κατανοεῖν τὰς μεγαλοπρεπεῖς οἰκονομία; αὐτοῦ· θαυμαστὸς οὖν τούτοις ἐστίν. ** • EUTHYMII ZIGABENI dentem, hoc est, clam et latenter ab omnibus, velataque et obtecta ineffabili quodam modo illius divinitate. Ascendens vero e terra in cœlum, pa- Jam ascendit; et hoc est, quod ait ascendisse in Orientem. Alii ideo dictum esse putant in Orien- tem, quia Christus in Orientali Jerusalem ora esset, quando in cœlum assumptus est. Ita enim jacere dicunt ad Jerusalem montem Olivarum. Cœlum vero cœli illud appellat, quod est supra firma- mentum, quodque ante omnes alios cœlos creatum, est; illud enim firmamenti cœlum dicitur. Nam per firmamentum nostrum cœlum intelligimus. Ecce dabit voci suæ vocem virtutis. Vox Christi apostoli sunt, qui Christi loquuntur sermones. llis igitur in die Pentecostes sanctum dedit Spiri- uum, quem hoc loco beatus David virtutis vocem appellat, juxta quod Lucas ait, quod Factus est re- pente de calo sonus tanquam advenientis spiritus vehementis “ª. Sonus autem voci simillimus est. Virtutis vero vocem dixit, quia et ipse Dominus virtutem eum appellavit, dicens: Donec induamini virtutem ex alto **. Vel aliter, per vocem Dei præ- Cursorem Joannem intellige, de quo dictum est : Ecce mitto angelum meum ante faciem tuam * ; per vocem vero virtutis, ipsum Christum; eo quod post salutares illius sermones divina quædam vis ac virtus consequebatur. Nam simul ac aliquid ab eo dictum erat, statim etiam opere adimplebatur. VEus. 35. Dale gloriam Deo. Ad fideles seruΟ est, mandans ut Deum glorificent, qui tantam illīs impertitus est misericordiam. Super Israel magnificentia ejus. Magnalia, inquit, Dei iis hominibus innotescunt, qui divinæ contein- plationi vacaverint. Israel etenim interpretatur meus videns Deum; ille vero qui affectibus ac pas- sionibus fuerit obcæcatus, contemplari non poterit quanta ac qualia Deus ob nostram sit operatus salutem. quod ait : super Israel, dixit pro, ipsi Israel. Vel aliter: Super fidelium Ecclesiam, quæ mente ac spiritu Christum videt, fiunt mira- bilia Dei, quorum contemplatione digna esse sem- per reputatur. Et virtus ejus in nubibus. Per nubes hic ipsos etiam apostolos intelligit, veluti supra exsistentes atque eminentes a terrenis negotiis, ac veluti spi· rituali aqua plenos, quam ex sancti Spiritus pro- fundis hauserunt, ut animarum arva ac campos, hoc est, ut ipsos credentes irrigarent. VERS. 36. Mirabilis Deus in sanctis suis. Suli, inquit, sancti Deum admirantur : veluti qui ma- gnificas atque amplissimas illius administrationes soll pro animi dignitate concipere ac comprehen . dere possint. Mirabilis igitur atque admirandus eis est. it Acl. 11, 2. B C D Luc. xxiv, 49. • Malach. ut, 1: Matth. xι, 10. Varia lectiones. vim ac virtutem divinam postulant. Vertendum : Simul enim et dicebat, et miracula adimpleban-. tur. (455) Omisit interpres τὰ θαύματα miracula, qua
14β And my reproach in the mornings? The ‘reproach’ that I make against myself in the morning, for I would reproach myself as having given offence to God and living unworthily.
15 Εἰ ἔλεγον, Διηγήσομαι οὕτως, ἰδοὺ τῇ γενεᾷ τῶν υἱῶν σου ἠσυνθέτηκα. Εἰ ἔλεγον ἐν ἐμαυτῷ ὅτι ἐξείπω καὶ τοῖς ἄλλοις οὕτως, ὡς αὐτὸς ἐνενόησα, ὅτι, Ἆρα ματαίως ἐδικαίωσα τὴν καρδίαν μου, καὶ τὰ ἑξῆς, ἰδοὺ λοιπὸν ἀσύνθετα ἐλογιζόμην τῷ λαῷ, εἴτουν ἀσύμφορα καὶ ἀπαράδεκτα. Γενεὰ γὰρ υἱῶν τοῦ Θεοῦ, ὁ ᾽Ισραηλίτης λαός· οὕτω γὰρ καὶ ὁ | Θεὸς τοῦτον ὠνόμασεν, Υἱὸς πρωτότοκός μου ᾽Ισραὴλ, καὶ, Υἱοὺς ἐγέννησα καὶ ὕψωσα. Καὶ ἄλλως γὰρ, υἱοὶ τοῦ Θεοῦ, οἱ δημιουργὸν αὐτὸν γινώσκοντες καὶ φυλάσσοντες τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, ἠσυνθέτηκας, γράφουσι. Νοεῖται δὲ οὕτως· ὁ μὲν πρῶτος στίχος, ὡς ἡρμηνεύσαμεν, ὁ δεύτερος δὲ, ὅτι λοιπὸν, ὅσον ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ μου διηγήσει, παρέβης τὰς συνθήκας ἐν τῷ παρόντι λαῷ σου, τὰς πρὸς τὸν Ἀβραὰμ καὶ τοὺς προγόνους ἡμῶν, περὶ τῆς γῆς τῆς ἐπαγγελίας καὶ τοῦ γένους ἡμῶν, τὰς περὶ τοῦ βεβαίως ἡμᾶς ταύτην οἰκεῖν, καὶ μεγάλους ἔσεσθαι· ἀσυνθετῶ γὰρ λέγεται, καὶ τὸ, παραβαίνω τὰς συνθήκας.Αλαθών, ἐπικρυπτομένη: ἀῤῥήτως τῆς θεότητος· ἐκ Εt δὲ τῆς γῆς εἰς οὐρανὸν ἀνελθὼν ἐν ἀνατολαῖς ἀνῆλθε· τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ κατὰ ἀνατολάς. Τινές δέ φασι τὸ κατὰ ἀνατολὰς εἰρῆσθαι, διὰ τοῦ ἐκ τοῦ ἀνατολι κωτέρου μέρους τῆς Ἱερουσαλὴν ἀναληφθῆναι τὸν Κύριον. Οὕτω γὰρ κεῖται τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν. Οὐρα νὰν δὲ οὐρανοῦ τὸν ὑπὲρ τὸ στερέωμα οὐρανὸν, τὴν πρὸ πάντων παρηγμένον ὠνόμασεν· ἐκεῖνο; μὲν γὰρ τοῦ στερεώματός ἐστιν οὐρανός· τὸ δὲ στερέωμα πάλιν οὐρανὸς ἡμῶν. Ἰδοὺ δώσει τῇ φωνῇ αὐτοῦ φωνὴν δυνάμεως. Φωνὴ τοῦ Χριστοῦ οἱ ἀπόστολοι· οἷα τοὺς λόγους αὐτοῦ λαλοῦντες· τούτοις οὖν ἔδωκε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐν τῷ καιρῷ τῆς Πεντηκοστῆς· δ νῦν ἐκάλεσε φωνὴν δυνάμεως ὁ Δαβίδ · φωνὴν μὲν, διότι φησί Λουκᾶς· Καὶ ἐγένετο ἄφνω ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἦχος, ὥσπερ φερομένης βιαίας φωνῆς · ὁ δὲ ἦχος πάν τως φωνή· δυνάμεως δὲ, ὅτι καὶ ὁ Κύριος δύναμιν αὐτὸ κέκληκεν, εἰπών· ἕως ἂν ἐνδύσησθε δύνα μιν ἐξ ὕψους. Η καὶ ἄλλως, φωνὴ μὲν τοῦ Θεοῦ ὁ πρόδρομος Ιωάννης· Ἰδοὺ γὰρ, φησίν, ἀπο στέλλω τὸν ἄγγελον μου προ προσώπου σου. Φω νὴ δὲ δυνάμεως ὁ Χριστός· ὡς τοῖς λόγοις αὐτοῦ παρακολουθείσης θείας δυνάμεω;. "Αμα γὰρ ἔλεγε, καὶ ἅμα ἐγίνοντο τὰ θαύματα (46). Δότε δόξαν τῷ Θεῷ. Πρὸς τοὺς Χριστιανούς ὁ λόγος, προτρεπόμενος δοξάζειν τὸν Θεὸν, τοιαύτης φιλανθρωπίας ἀξιωθέντας. Ἐπὶ τὸν Ἰσραὴλ ἡ μεγαλοπρέπεια αὐτοῦ. Τῷ θεωρικωτάτῳ ἀνδρὶ τὰ μεγαλεῖα τοῦ Θεοῦ γνωρίζε ται. Ἰσραὴλ γὰρ ἑρμηνεύεται, τοὺς ὁμῶν Θεόν. Ο γὰρ τυφλωθεὶ; ἐκ παθῶν οὐ δύναται κατανοῆσαι, ὅσα καὶ οἷα ὁ Θεὸς διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν έπρα γματεύσατο. Ἐπὶ τὸν Ἰσραὴλ οὖν, ἀντὶ τοῦ, τῷ Ἰσραήλ. Η καὶ ἄλλως. Ἐπὶ τὴν ἐκκλησίαν τῶν πιστῶν, ἥτις νοερῶς ὁρᾷ τὸν Χριστὸν, γίνεται τὰ θαυμάσια τοῦ Θεοῦ · καὶ αὕτη τούτων ἀξιοῦται διὰ παντός. Καὶ ἡ δύναμις αὐτοῦ ἐν ταῖς νεφέλαις. Νεφέ λας νῦν λέγει τοὺς ἀποστόλους, ὡς ὑπερκειμένους τῶν γεηρῶν πραγμάτων, καὶ πεπληρωμένους τοῦ πνευματικοῦ ὕδατος, ὅ τοῦ βυθοῦ τοῦ Πνεύματος ἀνελκύσαντες, δι' αὐτοῦ τὰς ψυχικὰς ἀρούρας τῶν πιστευόντων κατήρδευον. Θαυμαστὸς ὁ Θεὸς ἐν τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ. Οἱ ἅγιοι, φησί, μόνοι θαυμάζουσι τὸν Θεόν· οἷα δυνά- μενοι κατανοεῖν τὰς μεγαλοπρεπεῖς οἰκονομία; αὐτοῦ· θαυμαστὸς οὖν τούτοις ἐστίν. ** • EUTHYMII ZIGABENI dentem, hoc est, clam et latenter ab omnibus, velataque et obtecta ineffabili quodam modo illius divinitate. Ascendens vero e terra in cœlum, pa- Jam ascendit; et hoc est, quod ait ascendisse in Orientem. Alii ideo dictum esse putant in Orien- tem, quia Christus in Orientali Jerusalem ora esset, quando in cœlum assumptus est. Ita enim jacere dicunt ad Jerusalem montem Olivarum. Cœlum vero cœli illud appellat, quod est supra firma- mentum, quodque ante omnes alios cœlos creatum, est; illud enim firmamenti cœlum dicitur. Nam per firmamentum nostrum cœlum intelligimus. Ecce dabit voci suæ vocem virtutis. Vox Christi apostoli sunt, qui Christi loquuntur sermones. llis igitur in die Pentecostes sanctum dedit Spiri- uum, quem hoc loco beatus David virtutis vocem appellat, juxta quod Lucas ait, quod Factus est re- pente de calo sonus tanquam advenientis spiritus vehementis “ª. Sonus autem voci simillimus est. Virtutis vero vocem dixit, quia et ipse Dominus virtutem eum appellavit, dicens: Donec induamini virtutem ex alto **. Vel aliter, per vocem Dei præ- Cursorem Joannem intellige, de quo dictum est : Ecce mitto angelum meum ante faciem tuam * ; per vocem vero virtutis, ipsum Christum; eo quod post salutares illius sermones divina quædam vis ac virtus consequebatur. Nam simul ac aliquid ab eo dictum erat, statim etiam opere adimplebatur. VEus. 35. Dale gloriam Deo. Ad fideles seruΟ est, mandans ut Deum glorificent, qui tantam illīs impertitus est misericordiam. Super Israel magnificentia ejus. Magnalia, inquit, Dei iis hominibus innotescunt, qui divinæ contein- plationi vacaverint. Israel etenim interpretatur meus videns Deum; ille vero qui affectibus ac pas- sionibus fuerit obcæcatus, contemplari non poterit quanta ac qualia Deus ob nostram sit operatus salutem. quod ait : super Israel, dixit pro, ipsi Israel. Vel aliter: Super fidelium Ecclesiam, quæ mente ac spiritu Christum videt, fiunt mira- bilia Dei, quorum contemplatione digna esse sem- per reputatur. Et virtus ejus in nubibus. Per nubes hic ipsos etiam apostolos intelligit, veluti supra exsistentes atque eminentes a terrenis negotiis, ac veluti spi· rituali aqua plenos, quam ex sancti Spiritus pro- fundis hauserunt, ut animarum arva ac campos, hoc est, ut ipsos credentes irrigarent. VERS. 36. Mirabilis Deus in sanctis suis. Suli, inquit, sancti Deum admirantur : veluti qui ma- gnificas atque amplissimas illius administrationes soll pro animi dignitate concipere ac comprehen . dere possint. Mirabilis igitur atque admirandus eis est. it Acl. 11, 2. B C D Luc. xxiv, 49. • Malach. ut, 1: Matth. xι, 10. Varia lectiones. vim ac virtutem divinam postulant. Vertendum : Simul enim et dicebat, et miracula adimpleban-. tur. (455) Omisit interpres τὰ θαύματα miracula, qua
15 If I would say, I shall tell thus, See, with the generation of your sons I have broken covenant. If I would say to myself, that I shall speak openly to others in this way as I myself have thought, that, Is it then in vain that I have justified my heart? and so on, see, I would then be imputing faithless things to the people, namely, things prejudicial and unacceptable. The Israelite people are the generation of God’s sons, for thus God himself named them, Israel is my firstborn son, and, I have begotten sons and exalted them. And, moreover, sons of God are those who know him as creator and keep his commandments. A number of copies write, ‘you have broken covenant’. This is understood as follows: the first half of the verse is as we have interpreted it, the second is that, in terms of such a narra- tive of mine, you have transgressed the agreements with your present people, namely, those towards Abraham and our ancestors about the promised land and our race, about our living securely in it and becoming great. For the verb ‘to break covenant’ also means ‘to transgress agreements’.
α Καὶ ὑπέλαβον τοῦ γνῶναι. Καὶ ἤλπισα γνῶναι τὸ ἀπορούμενόν μοι· παρέλκει γὰρ τὸ, τοῦ.Αλαθών, ἐπικρυπτομένη: ἀῤῥήτως τῆς θεότητος· ἐκ Εt δὲ τῆς γῆς εἰς οὐρανὸν ἀνελθὼν ἐν ἀνατολαῖς ἀνῆλθε· τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ κατὰ ἀνατολάς. Τινές δέ φασι τὸ κατὰ ἀνατολὰς εἰρῆσθαι, διὰ τοῦ ἐκ τοῦ ἀνατολι κωτέρου μέρους τῆς Ἱερουσαλὴν ἀναληφθῆναι τὸν Κύριον. Οὕτω γὰρ κεῖται τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν. Οὐρα νὰν δὲ οὐρανοῦ τὸν ὑπὲρ τὸ στερέωμα οὐρανὸν, τὴν πρὸ πάντων παρηγμένον ὠνόμασεν· ἐκεῖνο; μὲν γὰρ τοῦ στερεώματός ἐστιν οὐρανός· τὸ δὲ στερέωμα πάλιν οὐρανὸς ἡμῶν. Ἰδοὺ δώσει τῇ φωνῇ αὐτοῦ φωνὴν δυνάμεως. Φωνὴ τοῦ Χριστοῦ οἱ ἀπόστολοι· οἷα τοὺς λόγους αὐτοῦ λαλοῦντες· τούτοις οὖν ἔδωκε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐν τῷ καιρῷ τῆς Πεντηκοστῆς· δ νῦν ἐκάλεσε φωνὴν δυνάμεως ὁ Δαβίδ · φωνὴν μὲν, διότι φησί Λουκᾶς· Καὶ ἐγένετο ἄφνω ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἦχος, ὥσπερ φερομένης βιαίας φωνῆς · ὁ δὲ ἦχος πάν τως φωνή· δυνάμεως δὲ, ὅτι καὶ ὁ Κύριος δύναμιν αὐτὸ κέκληκεν, εἰπών· ἕως ἂν ἐνδύσησθε δύνα μιν ἐξ ὕψους. Η καὶ ἄλλως, φωνὴ μὲν τοῦ Θεοῦ ὁ πρόδρομος Ιωάννης· Ἰδοὺ γὰρ, φησίν, ἀπο στέλλω τὸν ἄγγελον μου προ προσώπου σου. Φω νὴ δὲ δυνάμεως ὁ Χριστός· ὡς τοῖς λόγοις αὐτοῦ παρακολουθείσης θείας δυνάμεω;. "Αμα γὰρ ἔλεγε, καὶ ἅμα ἐγίνοντο τὰ θαύματα (46). Δότε δόξαν τῷ Θεῷ. Πρὸς τοὺς Χριστιανούς ὁ λόγος, προτρεπόμενος δοξάζειν τὸν Θεὸν, τοιαύτης φιλανθρωπίας ἀξιωθέντας. Ἐπὶ τὸν Ἰσραὴλ ἡ μεγαλοπρέπεια αὐτοῦ. Τῷ θεωρικωτάτῳ ἀνδρὶ τὰ μεγαλεῖα τοῦ Θεοῦ γνωρίζε ται. Ἰσραὴλ γὰρ ἑρμηνεύεται, τοὺς ὁμῶν Θεόν. Ο γὰρ τυφλωθεὶ; ἐκ παθῶν οὐ δύναται κατανοῆσαι, ὅσα καὶ οἷα ὁ Θεὸς διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν έπρα γματεύσατο. Ἐπὶ τὸν Ἰσραὴλ οὖν, ἀντὶ τοῦ, τῷ Ἰσραήλ. Η καὶ ἄλλως. Ἐπὶ τὴν ἐκκλησίαν τῶν πιστῶν, ἥτις νοερῶς ὁρᾷ τὸν Χριστὸν, γίνεται τὰ θαυμάσια τοῦ Θεοῦ · καὶ αὕτη τούτων ἀξιοῦται διὰ παντός. Καὶ ἡ δύναμις αὐτοῦ ἐν ταῖς νεφέλαις. Νεφέ λας νῦν λέγει τοὺς ἀποστόλους, ὡς ὑπερκειμένους τῶν γεηρῶν πραγμάτων, καὶ πεπληρωμένους τοῦ πνευματικοῦ ὕδατος, ὅ τοῦ βυθοῦ τοῦ Πνεύματος ἀνελκύσαντες, δι' αὐτοῦ τὰς ψυχικὰς ἀρούρας τῶν πιστευόντων κατήρδευον. Θαυμαστὸς ὁ Θεὸς ἐν τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ. Οἱ ἅγιοι, φησί, μόνοι θαυμάζουσι τὸν Θεόν· οἷα δυνά- μενοι κατανοεῖν τὰς μεγαλοπρεπεῖς οἰκονομία; αὐτοῦ· θαυμαστὸς οὖν τούτοις ἐστίν. ** • EUTHYMII ZIGABENI dentem, hoc est, clam et latenter ab omnibus, velataque et obtecta ineffabili quodam modo illius divinitate. Ascendens vero e terra in cœlum, pa- Jam ascendit; et hoc est, quod ait ascendisse in Orientem. Alii ideo dictum esse putant in Orien- tem, quia Christus in Orientali Jerusalem ora esset, quando in cœlum assumptus est. Ita enim jacere dicunt ad Jerusalem montem Olivarum. Cœlum vero cœli illud appellat, quod est supra firma- mentum, quodque ante omnes alios cœlos creatum, est; illud enim firmamenti cœlum dicitur. Nam per firmamentum nostrum cœlum intelligimus. Ecce dabit voci suæ vocem virtutis. Vox Christi apostoli sunt, qui Christi loquuntur sermones. llis igitur in die Pentecostes sanctum dedit Spiri- uum, quem hoc loco beatus David virtutis vocem appellat, juxta quod Lucas ait, quod Factus est re- pente de calo sonus tanquam advenientis spiritus vehementis “ª. Sonus autem voci simillimus est. Virtutis vero vocem dixit, quia et ipse Dominus virtutem eum appellavit, dicens: Donec induamini virtutem ex alto **. Vel aliter, per vocem Dei præ- Cursorem Joannem intellige, de quo dictum est : Ecce mitto angelum meum ante faciem tuam * ; per vocem vero virtutis, ipsum Christum; eo quod post salutares illius sermones divina quædam vis ac virtus consequebatur. Nam simul ac aliquid ab eo dictum erat, statim etiam opere adimplebatur. VEus. 35. Dale gloriam Deo. Ad fideles seruΟ est, mandans ut Deum glorificent, qui tantam illīs impertitus est misericordiam. Super Israel magnificentia ejus. Magnalia, inquit, Dei iis hominibus innotescunt, qui divinæ contein- plationi vacaverint. Israel etenim interpretatur meus videns Deum; ille vero qui affectibus ac pas- sionibus fuerit obcæcatus, contemplari non poterit quanta ac qualia Deus ob nostram sit operatus salutem. quod ait : super Israel, dixit pro, ipsi Israel. Vel aliter: Super fidelium Ecclesiam, quæ mente ac spiritu Christum videt, fiunt mira- bilia Dei, quorum contemplatione digna esse sem- per reputatur. Et virtus ejus in nubibus. Per nubes hic ipsos etiam apostolos intelligit, veluti supra exsistentes atque eminentes a terrenis negotiis, ac veluti spi· rituali aqua plenos, quam ex sancti Spiritus pro- fundis hauserunt, ut animarum arva ac campos, hoc est, ut ipsos credentes irrigarent. VERS. 36. Mirabilis Deus in sanctis suis. Suli, inquit, sancti Deum admirantur : veluti qui ma- gnificas atque amplissimas illius administrationes soll pro animi dignitate concipere ac comprehen . dere possint. Mirabilis igitur atque admirandus eis est. it Acl. 11, 2. B C D Luc. xxiv, 49. • Malach. ut, 1: Matth. xι, 10. Varia lectiones. vim ac virtutem divinam postulant. Vertendum : Simul enim et dicebat, et miracula adimpleban-. tur. (455) Omisit interpres τὰ θαύματα miracula, qua
16α And I have conceived to know. And I have hoped to know what what is puzzling to me; the τοῦ is redundant.
PG 128:743β Τοῦτο κόπος ἐστὶν ἐνώπιόν μου. Ἀλλ’ ὡς ἔοικε, τοῦτο, δηλαδὴ τὸ γνῶναι τὸ ἀπορούμενον, πόνος πολύς ἐστιν ἐμοὶ, καὶ χαλεπὸν εἰς διάγνωσιν.Ὁ Θεὸς Ισραήλ. Πανταχοῦ Θεὸν τοῦ Ἰσραὴλ καλεῖ τὸν Χριστόν, δεικνύων ὅτι ὁ τὸν νέον λαὸν εὐεργετών, οὗτος καὶ τὸν παλαιὸν εὐηργέτησε· καὶ οὐκ ἄλλος οὗτος παρ' ἐκεῖνόν ἐστιν. Αὐτὸς δώσει δύναμιν καὶ κραταίωσιν τῷ λαῷ αὐτοῦ. Τῷ νέῳ δύναμιν μὲν εἰς τὸ ῥυσθῆναι τῆς πλάνης τῶν εἰδώλων, κραταίωσιν δὲ εἰς τὸ ἐμμεῖναι τῇ ἀμωμήτῳ πίστει. Εὐλογητὸς ὁ Θεός. Ο ταῦτα οἰκονομήσας οὕτω; · ὁ καὶ πλάσας καὶ ἀναπλάσας καὶ τοσούτων ἀγαθῶν καταξιώσας τὸν σὸν λαόν. Ὁ μὲν οὖν παρών ψαλμός οὕτως ἡρμηνεύθη, κατὰ ἀναγωγήν, καὶ οὕτως ἤρ- μοσε διόλου Χριστιανοῖς. Ἰουδαῖοι δὲ πειρῶνται τοῖς κατὰ αὐτῶν πράγμασιν ἱστορικῶς καὶ τοῦτον Β ὑποβαλεῖν· οὐ δύνανται δὲ πάντως ἐφικέσθα:. Χρὴ δὲ ὅμως μαθεῖν καὶ ὅπως αὐτὸν μεθέλκουσι· φασί γάρο Αναστήτω ὁ Θεὸς εἰς βοήθειαν τοῦ σωματικοῦ Ισραήλ · εἶτα ἐχθροὺς ὀνομάζουσι τοὺς ἀλλοφύλους· ὁμοίως δὲ καὶ μισοῦντας· ἔτι δὲ καὶ ἁμαρτωλούς, ὡς ἀνόμους· δικαίους δὲ τοὺς ἐν Ἰουδαίοις ἀγαθούς. Τὸ δέ· Οδοποιήσατε τῷ ἐπιβεβηκότι ἐπὶ δυσμῶν, περὶ τῆς κιβωτοῦ ῥηθῆναι φασιν· ἐντελλομένου τοῦ ἁγίου Πνεύματος, αὐτῇ εὐτρεπίζειν ὁδὸν, δι' ἧς ὁ Θεὸς ἐπιβαίνειν ἔμελλεν ἐπὶ τοῦ δυτικού μέρους τῆς Ἱερουσαλήμ· οὕτω γὰρ ἔχειν θέσεως τὸν ναὸν ἐν ᾧ ὕστερον ή κιβωτός κατέπαυσεν ἱστοροῦσιν. Ὁ Θεὸς δὲ ἐν τόπῳ ἁγίῳ αὐτοῦ, ἀντὶ τοῦ, ἐν τῷ ναῷ· ὃς καὶ μονο- τρόπους λεγομένους αὐτούς, ὡς ἐνὶ θεῷ πιστεύοντας, & κατοικίζει ἐν τῷ ναῷ αὐτοῦ. Εἶτα, φασί, καταλέγει τὰ κατὰ τὴν ἀπ' Αιγύπτου ἔξοδον γεγενημένα. Εξή- γαγε δὲ αὐτοὺς ἐν τῇ ἑαυτοῦ δυνάμει, πεπεδημένους ἐκεῖσε τῇ δουλείᾳ τυγχάνοντας· τοὺς αὐτοὺς δὲ λέγει καὶ παραπικραίνοντας, ὡς προείρηται. Καὶ ὡς ἐν τάφοις δὲ ᾤκουν ἐν Αἰγύπτῳ, μὴ δυνάμενοι ἐνεργεῖν καθ' ἑαυτούς. Εξεπορεύετο δὲ ὁ Θεὸς ἐνώπιον τοῦ λαοῦ διὰ τοῦ στύλου τῆς νεφέλης καὶ τοῦ πυρὸς, καὶ διέβαινε μετὰ τοῦ λαοῦ ἐν τῇ ἐρήμῳ· ὅτε καὶ ἡ γῆ ἐπείσθη, λαίλαπος καὶ συστροφῆς κατὰ τὸ Σινᾶ γενομένης, καὶ οἱ οὐρανοὶ ἔσταξαν τὸ μάννα. Βρο χὴν δὲ ἐκούσιον τὸν εὐάρεστον ύετὸν ἑρμηνεύουσε τὴν εὐθηνίαν τῶν καρπῶν ἐργαζόμενον. Ησθένησε δὲ ἡ κατ᾿ αὐτοὺς κληρονομία, συντριβεῖσα ἐν Αἰγύ πτῳ· κατήρτισε δὲ αὐτήν, βασιλείᾳ κραταιώσα;. Ζώα δὲ τοῦ Θεοῦ ἑαυτοὺς καλοῦσιν, ὡς τῷ Θεῷ ἀνακειμένους. Ἡτοίμασας δὲ, φασί, τὰ ῥηθέντα ἀγαθὰ τῷ πτωχῷ λαῷ σου, ἐν ἐρήμῳ πλανωμένῳ καὶ μὴ ἔχοντι γῆν. Εὐαγγελιζομένους δὲ λέγουσι τοὺς προφήτας, εὐαγγελιζομένους τῷ λαῷ τὸ διελέ- σθαι σκύλα πολεμίων, καὶ ἀφορίσαι εἰς ὡραιότητα τοῦ ναοῦ· τοῦτο δὲ ψεύδονται. Καὶ γὰρ οὐδέν τι σκύλον εἰς εὐπρέπειαν τοῦ ναοῦ ἀνέθηκαν. ᾿Αλλὰ κατὰ ἀναγωγὴν ὁ λόγος οὗτός ἐστιν, ὡς προειρήκα μεν. Αγαπητόν δὲ τὸν Δαβὶδ όνομάζουσιν, ἢ τὸν Σολομώντα. Περὶ δὲ τοῦ, Ἐὰν κοιμηθῆτε ἀνὰ μέσον τῶν κλήρων, οὕτω φασίν· Ἐὰν ἐνιδρυθῆτε ἀνὰ μέσον τῶν κεκληρωμένων ὑμῖν τύπων τῆς γῆς τῆς ἐπαγγελίας, τοσοῦτον εἰς πλοῦτον ἐπιδώσετε, COMMENT. IN PSALMOS. Deus Israel. Ubique Christum Deum Israel vo- cat, ut ostendat eum qui beneficia in novum suum populum contulit, eundem illum esse, qui et anti- quum populum beneficiis affecit, neque ullum esse alium præter eum. Ipse dabit virtutem et fortitudinem populo suo. Novo nimirum populo : virtutem quidem ut ab idolorum errore et seductione eripiuntur, fortitu- dinen vero ut per cam in sincera de constanter possint permanere. Benedictus Deus. Qui rite omnia administravit ; qui creavit nos, et denuo iterum reparavit ; qui tantis populum suum donis dignum effecit. Et hæc quidem hujus psalmi expositio est juxta anagogen. Verum et Judæi juxta historiam rebus suis ac- commodare eun conantur, sed exsequi propositum non possunt. Scire igitur decet, quo pacto illius sensum detorqueant. Aiunt enim: Exsurgat Deus in auxilium corporalis Israel; et per inimicos Phi listæos aut alios alienigenas populos intelligunt : quos etiam esse cos dicunt, qui Deum oderunt, et peccatores insuper et iniquos. Per justos vero omnes probos ac virtute præditos viros intelligunt, qui tunc erant inter Judæos. Et quod ait: Iter facile ei qui ascendit super occasus, aiunt de arca dictum esse, cum sanctus Spiritus parari viamı jusserit, per quam Deus erat ascensurus, atque hoc in occidentali parte Jerusalem. Ita enim situm fuisse templuni dicunt in quo tandem arca quievit. Deus in loco sancto suo, hoc est, in templo; qui Judzorum populum, quos unanimes, seu unius moris homines appellari dicunt, quia in unum Deum credunt, habitare facit in domo, hoc est ir. templo suo. Deinde ea connumerari dicunt, quæ in exitu Ægypti contigerunt. Magna enim vi eduxit Deus Judæos de Agypto, servitute antea illic alli- gatos, quos et paulo post exasperantes appellari dicunt, ratione quam alibi diximus, et sepulcro- rum habitatores, eo quod dum in Ægypto essent, tanquam pene mortui reputabantur, et nihil per se poterant operari. Egrediebatur autem tunc Deus coram populo in columna nubis et ignis, et simul cum populo pertransibat in desertum. Tune etiam terra concussa est, facta nimirum validissima D quadam tempestate in monte Sina : et cœli de- stillaverunt manna. Per voluntariam vero pluviam, gratam aquam intelligunt, quæ fructuum præstitit copiam. Et infirmata est, eɔrum nimirum bære- ditas, quando in Ægypto variis calamitatibus atque afflictionibus fuit percussa. Perfecit autem eam Deus muniens et corroborans eam regno. Per animalia vero Dei, seipsos intelligunt, veluti Deo dicatos. Præparasti etiam, inquiunt, tu, Deus, ea bona pauperi populo tuo, erranti in deserto, et certain adhuc regionem non habenti. Et per evan- gelizantes, antiquos prophetas intelligunt, qui populo annuntiabant, ut inimicorum spolia divide rent, et ad templi pulchritudinem atque ornatum ca deputarent. Qua in re falsa dicere convincuntur,
16β This is a labour before me. But, as it seems, this, namely, knowing what is puzzling, is a great trouble to me and hard to discern.
α Ἕως οὗ εἰσέλθω εἰς τὸ ἁγιαστήριον τοῦ Θεοῦ. Κόπος μοί ἐστιν, ἕως οὗ εἰσέλθω εἰς τὸν ναὸν τῆς ᾽Ιερουσαλὴμ, ἐν ᾧ ἁγιάζεται ὁ λαός. Τότε γὰρ τὴν προτέραν εὐκληρίαν ἀπολαβὸν, γνώσομαι ὅτι οὐ μάτην ἐδικαίωσα τὴν καρδίαν μου, καὶ τὰ ἑξῆς.Ὁ Θεὸς Ισραήλ. Πανταχοῦ Θεὸν τοῦ Ἰσραὴλ καλεῖ τὸν Χριστόν, δεικνύων ὅτι ὁ τὸν νέον λαὸν εὐεργετών, οὗτος καὶ τὸν παλαιὸν εὐηργέτησε· καὶ οὐκ ἄλλος οὗτος παρ' ἐκεῖνόν ἐστιν. Αὐτὸς δώσει δύναμιν καὶ κραταίωσιν τῷ λαῷ αὐτοῦ. Τῷ νέῳ δύναμιν μὲν εἰς τὸ ῥυσθῆναι τῆς πλάνης τῶν εἰδώλων, κραταίωσιν δὲ εἰς τὸ ἐμμεῖναι τῇ ἀμωμήτῳ πίστει. Εὐλογητὸς ὁ Θεός. Ο ταῦτα οἰκονομήσας οὕτω; · ὁ καὶ πλάσας καὶ ἀναπλάσας καὶ τοσούτων ἀγαθῶν καταξιώσας τὸν σὸν λαόν. Ὁ μὲν οὖν παρών ψαλμός οὕτως ἡρμηνεύθη, κατὰ ἀναγωγήν, καὶ οὕτως ἤρ- μοσε διόλου Χριστιανοῖς. Ἰουδαῖοι δὲ πειρῶνται τοῖς κατὰ αὐτῶν πράγμασιν ἱστορικῶς καὶ τοῦτον Β ὑποβαλεῖν· οὐ δύνανται δὲ πάντως ἐφικέσθα:. Χρὴ δὲ ὅμως μαθεῖν καὶ ὅπως αὐτὸν μεθέλκουσι· φασί γάρο Αναστήτω ὁ Θεὸς εἰς βοήθειαν τοῦ σωματικοῦ Ισραήλ · εἶτα ἐχθροὺς ὀνομάζουσι τοὺς ἀλλοφύλους· ὁμοίως δὲ καὶ μισοῦντας· ἔτι δὲ καὶ ἁμαρτωλούς, ὡς ἀνόμους· δικαίους δὲ τοὺς ἐν Ἰουδαίοις ἀγαθούς. Τὸ δέ· Οδοποιήσατε τῷ ἐπιβεβηκότι ἐπὶ δυσμῶν, περὶ τῆς κιβωτοῦ ῥηθῆναι φασιν· ἐντελλομένου τοῦ ἁγίου Πνεύματος, αὐτῇ εὐτρεπίζειν ὁδὸν, δι' ἧς ὁ Θεὸς ἐπιβαίνειν ἔμελλεν ἐπὶ τοῦ δυτικού μέρους τῆς Ἱερουσαλήμ· οὕτω γὰρ ἔχειν θέσεως τὸν ναὸν ἐν ᾧ ὕστερον ή κιβωτός κατέπαυσεν ἱστοροῦσιν. Ὁ Θεὸς δὲ ἐν τόπῳ ἁγίῳ αὐτοῦ, ἀντὶ τοῦ, ἐν τῷ ναῷ· ὃς καὶ μονο- τρόπους λεγομένους αὐτούς, ὡς ἐνὶ θεῷ πιστεύοντας, & κατοικίζει ἐν τῷ ναῷ αὐτοῦ. Εἶτα, φασί, καταλέγει τὰ κατὰ τὴν ἀπ' Αιγύπτου ἔξοδον γεγενημένα. Εξή- γαγε δὲ αὐτοὺς ἐν τῇ ἑαυτοῦ δυνάμει, πεπεδημένους ἐκεῖσε τῇ δουλείᾳ τυγχάνοντας· τοὺς αὐτοὺς δὲ λέγει καὶ παραπικραίνοντας, ὡς προείρηται. Καὶ ὡς ἐν τάφοις δὲ ᾤκουν ἐν Αἰγύπτῳ, μὴ δυνάμενοι ἐνεργεῖν καθ' ἑαυτούς. Εξεπορεύετο δὲ ὁ Θεὸς ἐνώπιον τοῦ λαοῦ διὰ τοῦ στύλου τῆς νεφέλης καὶ τοῦ πυρὸς, καὶ διέβαινε μετὰ τοῦ λαοῦ ἐν τῇ ἐρήμῳ· ὅτε καὶ ἡ γῆ ἐπείσθη, λαίλαπος καὶ συστροφῆς κατὰ τὸ Σινᾶ γενομένης, καὶ οἱ οὐρανοὶ ἔσταξαν τὸ μάννα. Βρο χὴν δὲ ἐκούσιον τὸν εὐάρεστον ύετὸν ἑρμηνεύουσε τὴν εὐθηνίαν τῶν καρπῶν ἐργαζόμενον. Ησθένησε δὲ ἡ κατ᾿ αὐτοὺς κληρονομία, συντριβεῖσα ἐν Αἰγύ πτῳ· κατήρτισε δὲ αὐτήν, βασιλείᾳ κραταιώσα;. Ζώα δὲ τοῦ Θεοῦ ἑαυτοὺς καλοῦσιν, ὡς τῷ Θεῷ ἀνακειμένους. Ἡτοίμασας δὲ, φασί, τὰ ῥηθέντα ἀγαθὰ τῷ πτωχῷ λαῷ σου, ἐν ἐρήμῳ πλανωμένῳ καὶ μὴ ἔχοντι γῆν. Εὐαγγελιζομένους δὲ λέγουσι τοὺς προφήτας, εὐαγγελιζομένους τῷ λαῷ τὸ διελέ- σθαι σκύλα πολεμίων, καὶ ἀφορίσαι εἰς ὡραιότητα τοῦ ναοῦ· τοῦτο δὲ ψεύδονται. Καὶ γὰρ οὐδέν τι σκύλον εἰς εὐπρέπειαν τοῦ ναοῦ ἀνέθηκαν. ᾿Αλλὰ κατὰ ἀναγωγὴν ὁ λόγος οὗτός ἐστιν, ὡς προειρήκα μεν. Αγαπητόν δὲ τὸν Δαβὶδ όνομάζουσιν, ἢ τὸν Σολομώντα. Περὶ δὲ τοῦ, Ἐὰν κοιμηθῆτε ἀνὰ μέσον τῶν κλήρων, οὕτω φασίν· Ἐὰν ἐνιδρυθῆτε ἀνὰ μέσον τῶν κεκληρωμένων ὑμῖν τύπων τῆς γῆς τῆς ἐπαγγελίας, τοσοῦτον εἰς πλοῦτον ἐπιδώσετε, COMMENT. IN PSALMOS. Deus Israel. Ubique Christum Deum Israel vo- cat, ut ostendat eum qui beneficia in novum suum populum contulit, eundem illum esse, qui et anti- quum populum beneficiis affecit, neque ullum esse alium præter eum. Ipse dabit virtutem et fortitudinem populo suo. Novo nimirum populo : virtutem quidem ut ab idolorum errore et seductione eripiuntur, fortitu- dinen vero ut per cam in sincera de constanter possint permanere. Benedictus Deus. Qui rite omnia administravit ; qui creavit nos, et denuo iterum reparavit ; qui tantis populum suum donis dignum effecit. Et hæc quidem hujus psalmi expositio est juxta anagogen. Verum et Judæi juxta historiam rebus suis ac- commodare eun conantur, sed exsequi propositum non possunt. Scire igitur decet, quo pacto illius sensum detorqueant. Aiunt enim: Exsurgat Deus in auxilium corporalis Israel; et per inimicos Phi listæos aut alios alienigenas populos intelligunt : quos etiam esse cos dicunt, qui Deum oderunt, et peccatores insuper et iniquos. Per justos vero omnes probos ac virtute præditos viros intelligunt, qui tunc erant inter Judæos. Et quod ait: Iter facile ei qui ascendit super occasus, aiunt de arca dictum esse, cum sanctus Spiritus parari viamı jusserit, per quam Deus erat ascensurus, atque hoc in occidentali parte Jerusalem. Ita enim situm fuisse templuni dicunt in quo tandem arca quievit. Deus in loco sancto suo, hoc est, in templo; qui Judzorum populum, quos unanimes, seu unius moris homines appellari dicunt, quia in unum Deum credunt, habitare facit in domo, hoc est ir. templo suo. Deinde ea connumerari dicunt, quæ in exitu Ægypti contigerunt. Magna enim vi eduxit Deus Judæos de Agypto, servitute antea illic alli- gatos, quos et paulo post exasperantes appellari dicunt, ratione quam alibi diximus, et sepulcro- rum habitatores, eo quod dum in Ægypto essent, tanquam pene mortui reputabantur, et nihil per se poterant operari. Egrediebatur autem tunc Deus coram populo in columna nubis et ignis, et simul cum populo pertransibat in desertum. Tune etiam terra concussa est, facta nimirum validissima D quadam tempestate in monte Sina : et cœli de- stillaverunt manna. Per voluntariam vero pluviam, gratam aquam intelligunt, quæ fructuum præstitit copiam. Et infirmata est, eɔrum nimirum bære- ditas, quando in Ægypto variis calamitatibus atque afflictionibus fuit percussa. Perfecit autem eam Deus muniens et corroborans eam regno. Per animalia vero Dei, seipsos intelligunt, veluti Deo dicatos. Præparasti etiam, inquiunt, tu, Deus, ea bona pauperi populo tuo, erranti in deserto, et certain adhuc regionem non habenti. Et per evan- gelizantes, antiquos prophetas intelligunt, qui populo annuntiabant, ut inimicorum spolia divide rent, et ad templi pulchritudinem atque ornatum ca deputarent. Qua in re falsa dicere convincuntur,
17α Until I shall enter into God’s place of sanctification. It is a labour for me until I shall enter into the temple in Jerusalem in which the people is sanctified. For then, when it has received back its former good fortune, I shall know that it is not in vain that I justified my heart, and so on.
β Καὶ συνῶ εἰς τὰ ἔσχατα αὐτῶν. Προφητεία τοῦτο σαφής. Λέγει γὰρ, ὅτι ὄντως συνήσω καὶ γνώσομαι, ἐν τοῖς α ἀπολαβόν [sc. ἁγιαστήριον] MS : ἀπολαβών PΑBFV.Ὁ Θεὸς Ισραήλ. Πανταχοῦ Θεὸν τοῦ Ἰσραὴλ καλεῖ τὸν Χριστόν, δεικνύων ὅτι ὁ τὸν νέον λαὸν εὐεργετών, οὗτος καὶ τὸν παλαιὸν εὐηργέτησε· καὶ οὐκ ἄλλος οὗτος παρ' ἐκεῖνόν ἐστιν. Αὐτὸς δώσει δύναμιν καὶ κραταίωσιν τῷ λαῷ αὐτοῦ. Τῷ νέῳ δύναμιν μὲν εἰς τὸ ῥυσθῆναι τῆς πλάνης τῶν εἰδώλων, κραταίωσιν δὲ εἰς τὸ ἐμμεῖναι τῇ ἀμωμήτῳ πίστει. Εὐλογητὸς ὁ Θεός. Ο ταῦτα οἰκονομήσας οὕτω; · ὁ καὶ πλάσας καὶ ἀναπλάσας καὶ τοσούτων ἀγαθῶν καταξιώσας τὸν σὸν λαόν. Ὁ μὲν οὖν παρών ψαλμός οὕτως ἡρμηνεύθη, κατὰ ἀναγωγήν, καὶ οὕτως ἤρ- μοσε διόλου Χριστιανοῖς. Ἰουδαῖοι δὲ πειρῶνται τοῖς κατὰ αὐτῶν πράγμασιν ἱστορικῶς καὶ τοῦτον Β ὑποβαλεῖν· οὐ δύνανται δὲ πάντως ἐφικέσθα:. Χρὴ δὲ ὅμως μαθεῖν καὶ ὅπως αὐτὸν μεθέλκουσι· φασί γάρο Αναστήτω ὁ Θεὸς εἰς βοήθειαν τοῦ σωματικοῦ Ισραήλ · εἶτα ἐχθροὺς ὀνομάζουσι τοὺς ἀλλοφύλους· ὁμοίως δὲ καὶ μισοῦντας· ἔτι δὲ καὶ ἁμαρτωλούς, ὡς ἀνόμους· δικαίους δὲ τοὺς ἐν Ἰουδαίοις ἀγαθούς. Τὸ δέ· Οδοποιήσατε τῷ ἐπιβεβηκότι ἐπὶ δυσμῶν, περὶ τῆς κιβωτοῦ ῥηθῆναι φασιν· ἐντελλομένου τοῦ ἁγίου Πνεύματος, αὐτῇ εὐτρεπίζειν ὁδὸν, δι' ἧς ὁ Θεὸς ἐπιβαίνειν ἔμελλεν ἐπὶ τοῦ δυτικού μέρους τῆς Ἱερουσαλήμ· οὕτω γὰρ ἔχειν θέσεως τὸν ναὸν ἐν ᾧ ὕστερον ή κιβωτός κατέπαυσεν ἱστοροῦσιν. Ὁ Θεὸς δὲ ἐν τόπῳ ἁγίῳ αὐτοῦ, ἀντὶ τοῦ, ἐν τῷ ναῷ· ὃς καὶ μονο- τρόπους λεγομένους αὐτούς, ὡς ἐνὶ θεῷ πιστεύοντας, & κατοικίζει ἐν τῷ ναῷ αὐτοῦ. Εἶτα, φασί, καταλέγει τὰ κατὰ τὴν ἀπ' Αιγύπτου ἔξοδον γεγενημένα. Εξή- γαγε δὲ αὐτοὺς ἐν τῇ ἑαυτοῦ δυνάμει, πεπεδημένους ἐκεῖσε τῇ δουλείᾳ τυγχάνοντας· τοὺς αὐτοὺς δὲ λέγει καὶ παραπικραίνοντας, ὡς προείρηται. Καὶ ὡς ἐν τάφοις δὲ ᾤκουν ἐν Αἰγύπτῳ, μὴ δυνάμενοι ἐνεργεῖν καθ' ἑαυτούς. Εξεπορεύετο δὲ ὁ Θεὸς ἐνώπιον τοῦ λαοῦ διὰ τοῦ στύλου τῆς νεφέλης καὶ τοῦ πυρὸς, καὶ διέβαινε μετὰ τοῦ λαοῦ ἐν τῇ ἐρήμῳ· ὅτε καὶ ἡ γῆ ἐπείσθη, λαίλαπος καὶ συστροφῆς κατὰ τὸ Σινᾶ γενομένης, καὶ οἱ οὐρανοὶ ἔσταξαν τὸ μάννα. Βρο χὴν δὲ ἐκούσιον τὸν εὐάρεστον ύετὸν ἑρμηνεύουσε τὴν εὐθηνίαν τῶν καρπῶν ἐργαζόμενον. Ησθένησε δὲ ἡ κατ᾿ αὐτοὺς κληρονομία, συντριβεῖσα ἐν Αἰγύ πτῳ· κατήρτισε δὲ αὐτήν, βασιλείᾳ κραταιώσα;. Ζώα δὲ τοῦ Θεοῦ ἑαυτοὺς καλοῦσιν, ὡς τῷ Θεῷ ἀνακειμένους. Ἡτοίμασας δὲ, φασί, τὰ ῥηθέντα ἀγαθὰ τῷ πτωχῷ λαῷ σου, ἐν ἐρήμῳ πλανωμένῳ καὶ μὴ ἔχοντι γῆν. Εὐαγγελιζομένους δὲ λέγουσι τοὺς προφήτας, εὐαγγελιζομένους τῷ λαῷ τὸ διελέ- σθαι σκύλα πολεμίων, καὶ ἀφορίσαι εἰς ὡραιότητα τοῦ ναοῦ· τοῦτο δὲ ψεύδονται. Καὶ γὰρ οὐδέν τι σκύλον εἰς εὐπρέπειαν τοῦ ναοῦ ἀνέθηκαν. ᾿Αλλὰ κατὰ ἀναγωγὴν ὁ λόγος οὗτός ἐστιν, ὡς προειρήκα μεν. Αγαπητόν δὲ τὸν Δαβὶδ όνομάζουσιν, ἢ τὸν Σολομώντα. Περὶ δὲ τοῦ, Ἐὰν κοιμηθῆτε ἀνὰ μέσον τῶν κλήρων, οὕτω φασίν· Ἐὰν ἐνιδρυθῆτε ἀνὰ μέσον τῶν κεκληρωμένων ὑμῖν τύπων τῆς γῆς τῆς ἐπαγγελίας, τοσοῦτον εἰς πλοῦτον ἐπιδώσετε, COMMENT. IN PSALMOS. Deus Israel. Ubique Christum Deum Israel vo- cat, ut ostendat eum qui beneficia in novum suum populum contulit, eundem illum esse, qui et anti- quum populum beneficiis affecit, neque ullum esse alium præter eum. Ipse dabit virtutem et fortitudinem populo suo. Novo nimirum populo : virtutem quidem ut ab idolorum errore et seductione eripiuntur, fortitu- dinen vero ut per cam in sincera de constanter possint permanere. Benedictus Deus. Qui rite omnia administravit ; qui creavit nos, et denuo iterum reparavit ; qui tantis populum suum donis dignum effecit. Et hæc quidem hujus psalmi expositio est juxta anagogen. Verum et Judæi juxta historiam rebus suis ac- commodare eun conantur, sed exsequi propositum non possunt. Scire igitur decet, quo pacto illius sensum detorqueant. Aiunt enim: Exsurgat Deus in auxilium corporalis Israel; et per inimicos Phi listæos aut alios alienigenas populos intelligunt : quos etiam esse cos dicunt, qui Deum oderunt, et peccatores insuper et iniquos. Per justos vero omnes probos ac virtute præditos viros intelligunt, qui tunc erant inter Judæos. Et quod ait: Iter facile ei qui ascendit super occasus, aiunt de arca dictum esse, cum sanctus Spiritus parari viamı jusserit, per quam Deus erat ascensurus, atque hoc in occidentali parte Jerusalem. Ita enim situm fuisse templuni dicunt in quo tandem arca quievit. Deus in loco sancto suo, hoc est, in templo; qui Judzorum populum, quos unanimes, seu unius moris homines appellari dicunt, quia in unum Deum credunt, habitare facit in domo, hoc est ir. templo suo. Deinde ea connumerari dicunt, quæ in exitu Ægypti contigerunt. Magna enim vi eduxit Deus Judæos de Agypto, servitute antea illic alli- gatos, quos et paulo post exasperantes appellari dicunt, ratione quam alibi diximus, et sepulcro- rum habitatores, eo quod dum in Ægypto essent, tanquam pene mortui reputabantur, et nihil per se poterant operari. Egrediebatur autem tunc Deus coram populo in columna nubis et ignis, et simul cum populo pertransibat in desertum. Tune etiam terra concussa est, facta nimirum validissima D quadam tempestate in monte Sina : et cœli de- stillaverunt manna. Per voluntariam vero pluviam, gratam aquam intelligunt, quæ fructuum præstitit copiam. Et infirmata est, eɔrum nimirum bære- ditas, quando in Ægypto variis calamitatibus atque afflictionibus fuit percussa. Perfecit autem eam Deus muniens et corroborans eam regno. Per animalia vero Dei, seipsos intelligunt, veluti Deo dicatos. Præparasti etiam, inquiunt, tu, Deus, ea bona pauperi populo tuo, erranti in deserto, et certain adhuc regionem non habenti. Et per evan- gelizantes, antiquos prophetas intelligunt, qui populo annuntiabant, ut inimicorum spolia divide rent, et ad templi pulchritudinem atque ornatum ca deputarent. Qua in re falsa dicere convincuntur,
17β And understand their last ends. This is a clear prophecy. For he says that truly I shall understand and know by their final outcomes, namely, of the sinful Babylonians, when the end of both their prosperity and their
τέλεσιν αὐτῶν, φημὶ δὴ, τῶν ἁμαρτωλῶν Βαβυλωνίων, ὅταν τέλος αὐτοῖς ἐπέλθῃ, καὶ τῆς εὐημερίας καὶ τῆς πολιτείας. Κῦρος γὰρ, νικήσας αὐτοὺς, τὸν μὲν ᾽Ισραηλίτην λαὸν ἀποκατέστησεν εἰς Ἱεροσόλυμα, τούτους δὲ, δουλείᾳ παντελεῖ καθυπήγαγεν. 2Esdr 1 Ἀναγωγικῶς δὲ, ἁγιαστήριον τοῦ Θεοῦ, ἡ μέλλουσα κρίσις, ἡ ἀφορίζουσα ἑκάστῳ τὰ πρὸς ἀξίαν· ἁγιάζω γὰρ, τὸ ἀφορίζω. Τότε γὰρ ἀκριβῶς οἱ μικρόψυχοι μανθάνουσιν, ὁποῖον μὲν ἡ ἀρετὴ, ὁποῖον δὲ ἡ κακία.Ὁ Θεὸς Ισραήλ. Πανταχοῦ Θεὸν τοῦ Ἰσραὴλ καλεῖ τὸν Χριστόν, δεικνύων ὅτι ὁ τὸν νέον λαὸν εὐεργετών, οὗτος καὶ τὸν παλαιὸν εὐηργέτησε· καὶ οὐκ ἄλλος οὗτος παρ' ἐκεῖνόν ἐστιν. Αὐτὸς δώσει δύναμιν καὶ κραταίωσιν τῷ λαῷ αὐτοῦ. Τῷ νέῳ δύναμιν μὲν εἰς τὸ ῥυσθῆναι τῆς πλάνης τῶν εἰδώλων, κραταίωσιν δὲ εἰς τὸ ἐμμεῖναι τῇ ἀμωμήτῳ πίστει. Εὐλογητὸς ὁ Θεός. Ο ταῦτα οἰκονομήσας οὕτω; · ὁ καὶ πλάσας καὶ ἀναπλάσας καὶ τοσούτων ἀγαθῶν καταξιώσας τὸν σὸν λαόν. Ὁ μὲν οὖν παρών ψαλμός οὕτως ἡρμηνεύθη, κατὰ ἀναγωγήν, καὶ οὕτως ἤρ- μοσε διόλου Χριστιανοῖς. Ἰουδαῖοι δὲ πειρῶνται τοῖς κατὰ αὐτῶν πράγμασιν ἱστορικῶς καὶ τοῦτον Β ὑποβαλεῖν· οὐ δύνανται δὲ πάντως ἐφικέσθα:. Χρὴ δὲ ὅμως μαθεῖν καὶ ὅπως αὐτὸν μεθέλκουσι· φασί γάρο Αναστήτω ὁ Θεὸς εἰς βοήθειαν τοῦ σωματικοῦ Ισραήλ · εἶτα ἐχθροὺς ὀνομάζουσι τοὺς ἀλλοφύλους· ὁμοίως δὲ καὶ μισοῦντας· ἔτι δὲ καὶ ἁμαρτωλούς, ὡς ἀνόμους· δικαίους δὲ τοὺς ἐν Ἰουδαίοις ἀγαθούς. Τὸ δέ· Οδοποιήσατε τῷ ἐπιβεβηκότι ἐπὶ δυσμῶν, περὶ τῆς κιβωτοῦ ῥηθῆναι φασιν· ἐντελλομένου τοῦ ἁγίου Πνεύματος, αὐτῇ εὐτρεπίζειν ὁδὸν, δι' ἧς ὁ Θεὸς ἐπιβαίνειν ἔμελλεν ἐπὶ τοῦ δυτικού μέρους τῆς Ἱερουσαλήμ· οὕτω γὰρ ἔχειν θέσεως τὸν ναὸν ἐν ᾧ ὕστερον ή κιβωτός κατέπαυσεν ἱστοροῦσιν. Ὁ Θεὸς δὲ ἐν τόπῳ ἁγίῳ αὐτοῦ, ἀντὶ τοῦ, ἐν τῷ ναῷ· ὃς καὶ μονο- τρόπους λεγομένους αὐτούς, ὡς ἐνὶ θεῷ πιστεύοντας, & κατοικίζει ἐν τῷ ναῷ αὐτοῦ. Εἶτα, φασί, καταλέγει τὰ κατὰ τὴν ἀπ' Αιγύπτου ἔξοδον γεγενημένα. Εξή- γαγε δὲ αὐτοὺς ἐν τῇ ἑαυτοῦ δυνάμει, πεπεδημένους ἐκεῖσε τῇ δουλείᾳ τυγχάνοντας· τοὺς αὐτοὺς δὲ λέγει καὶ παραπικραίνοντας, ὡς προείρηται. Καὶ ὡς ἐν τάφοις δὲ ᾤκουν ἐν Αἰγύπτῳ, μὴ δυνάμενοι ἐνεργεῖν καθ' ἑαυτούς. Εξεπορεύετο δὲ ὁ Θεὸς ἐνώπιον τοῦ λαοῦ διὰ τοῦ στύλου τῆς νεφέλης καὶ τοῦ πυρὸς, καὶ διέβαινε μετὰ τοῦ λαοῦ ἐν τῇ ἐρήμῳ· ὅτε καὶ ἡ γῆ ἐπείσθη, λαίλαπος καὶ συστροφῆς κατὰ τὸ Σινᾶ γενομένης, καὶ οἱ οὐρανοὶ ἔσταξαν τὸ μάννα. Βρο χὴν δὲ ἐκούσιον τὸν εὐάρεστον ύετὸν ἑρμηνεύουσε τὴν εὐθηνίαν τῶν καρπῶν ἐργαζόμενον. Ησθένησε δὲ ἡ κατ᾿ αὐτοὺς κληρονομία, συντριβεῖσα ἐν Αἰγύ πτῳ· κατήρτισε δὲ αὐτήν, βασιλείᾳ κραταιώσα;. Ζώα δὲ τοῦ Θεοῦ ἑαυτοὺς καλοῦσιν, ὡς τῷ Θεῷ ἀνακειμένους. Ἡτοίμασας δὲ, φασί, τὰ ῥηθέντα ἀγαθὰ τῷ πτωχῷ λαῷ σου, ἐν ἐρήμῳ πλανωμένῳ καὶ μὴ ἔχοντι γῆν. Εὐαγγελιζομένους δὲ λέγουσι τοὺς προφήτας, εὐαγγελιζομένους τῷ λαῷ τὸ διελέ- σθαι σκύλα πολεμίων, καὶ ἀφορίσαι εἰς ὡραιότητα τοῦ ναοῦ· τοῦτο δὲ ψεύδονται. Καὶ γὰρ οὐδέν τι σκύλον εἰς εὐπρέπειαν τοῦ ναοῦ ἀνέθηκαν. ᾿Αλλὰ κατὰ ἀναγωγὴν ὁ λόγος οὗτός ἐστιν, ὡς προειρήκα μεν. Αγαπητόν δὲ τὸν Δαβὶδ όνομάζουσιν, ἢ τὸν Σολομώντα. Περὶ δὲ τοῦ, Ἐὰν κοιμηθῆτε ἀνὰ μέσον τῶν κλήρων, οὕτω φασίν· Ἐὰν ἐνιδρυθῆτε ἀνὰ μέσον τῶν κεκληρωμένων ὑμῖν τύπων τῆς γῆς τῆς ἐπαγγελίας, τοσοῦτον εἰς πλοῦτον ἐπιδώσετε, COMMENT. IN PSALMOS. Deus Israel. Ubique Christum Deum Israel vo- cat, ut ostendat eum qui beneficia in novum suum populum contulit, eundem illum esse, qui et anti- quum populum beneficiis affecit, neque ullum esse alium præter eum. Ipse dabit virtutem et fortitudinem populo suo. Novo nimirum populo : virtutem quidem ut ab idolorum errore et seductione eripiuntur, fortitu- dinen vero ut per cam in sincera de constanter possint permanere. Benedictus Deus. Qui rite omnia administravit ; qui creavit nos, et denuo iterum reparavit ; qui tantis populum suum donis dignum effecit. Et hæc quidem hujus psalmi expositio est juxta anagogen. Verum et Judæi juxta historiam rebus suis ac- commodare eun conantur, sed exsequi propositum non possunt. Scire igitur decet, quo pacto illius sensum detorqueant. Aiunt enim: Exsurgat Deus in auxilium corporalis Israel; et per inimicos Phi listæos aut alios alienigenas populos intelligunt : quos etiam esse cos dicunt, qui Deum oderunt, et peccatores insuper et iniquos. Per justos vero omnes probos ac virtute præditos viros intelligunt, qui tunc erant inter Judæos. Et quod ait: Iter facile ei qui ascendit super occasus, aiunt de arca dictum esse, cum sanctus Spiritus parari viamı jusserit, per quam Deus erat ascensurus, atque hoc in occidentali parte Jerusalem. Ita enim situm fuisse templuni dicunt in quo tandem arca quievit. Deus in loco sancto suo, hoc est, in templo; qui Judzorum populum, quos unanimes, seu unius moris homines appellari dicunt, quia in unum Deum credunt, habitare facit in domo, hoc est ir. templo suo. Deinde ea connumerari dicunt, quæ in exitu Ægypti contigerunt. Magna enim vi eduxit Deus Judæos de Agypto, servitute antea illic alli- gatos, quos et paulo post exasperantes appellari dicunt, ratione quam alibi diximus, et sepulcro- rum habitatores, eo quod dum in Ægypto essent, tanquam pene mortui reputabantur, et nihil per se poterant operari. Egrediebatur autem tunc Deus coram populo in columna nubis et ignis, et simul cum populo pertransibat in desertum. Tune etiam terra concussa est, facta nimirum validissima D quadam tempestate in monte Sina : et cœli de- stillaverunt manna. Per voluntariam vero pluviam, gratam aquam intelligunt, quæ fructuum præstitit copiam. Et infirmata est, eɔrum nimirum bære- ditas, quando in Ægypto variis calamitatibus atque afflictionibus fuit percussa. Perfecit autem eam Deus muniens et corroborans eam regno. Per animalia vero Dei, seipsos intelligunt, veluti Deo dicatos. Præparasti etiam, inquiunt, tu, Deus, ea bona pauperi populo tuo, erranti in deserto, et certain adhuc regionem non habenti. Et per evan- gelizantes, antiquos prophetas intelligunt, qui populo annuntiabant, ut inimicorum spolia divide rent, et ad templi pulchritudinem atque ornatum ca deputarent. Qua in re falsa dicere convincuntur,
way of life comes upon them. For Cyrus, having defeated them, restored the Israelite people to Jerusalem and subjected the Babylonians to abject slavery. 2Esdr 1 In an anagogical sense, the Last Judgement, setting apart for each what he deserves, is God’s place of sanctification, for ‘to sanctify’ is ‘to set apart’. For then the faint-hearted learn precisely what is virtue and what is evil.
α Πλὴν διὰ τὰς δολιότητας αὐτῶν ἔθου αὐτοῖς κακά. Ἐντεῦθεν φανερώτερον προφητεύει τὸν ὄλεθρον τῶν Βαβυλωνίων. Περιττὸν δὲ δοκεῖ τὸ, πλὴν, καθ’ Ἑβραϊκὸν ἰδίωμα. Ὁ δὲ Σύμμαχος, ἀντὶ τοῦ πλὴν, ὄντως εἶπεν. Ἔθου δὲ, ἀντὶ τοῦ, ἡτοίμασας.Ὁ Θεὸς Ισραήλ. Πανταχοῦ Θεὸν τοῦ Ἰσραὴλ καλεῖ τὸν Χριστόν, δεικνύων ὅτι ὁ τὸν νέον λαὸν εὐεργετών, οὗτος καὶ τὸν παλαιὸν εὐηργέτησε· καὶ οὐκ ἄλλος οὗτος παρ' ἐκεῖνόν ἐστιν. Αὐτὸς δώσει δύναμιν καὶ κραταίωσιν τῷ λαῷ αὐτοῦ. Τῷ νέῳ δύναμιν μὲν εἰς τὸ ῥυσθῆναι τῆς πλάνης τῶν εἰδώλων, κραταίωσιν δὲ εἰς τὸ ἐμμεῖναι τῇ ἀμωμήτῳ πίστει. Εὐλογητὸς ὁ Θεός. Ο ταῦτα οἰκονομήσας οὕτω; · ὁ καὶ πλάσας καὶ ἀναπλάσας καὶ τοσούτων ἀγαθῶν καταξιώσας τὸν σὸν λαόν. Ὁ μὲν οὖν παρών ψαλμός οὕτως ἡρμηνεύθη, κατὰ ἀναγωγήν, καὶ οὕτως ἤρ- μοσε διόλου Χριστιανοῖς. Ἰουδαῖοι δὲ πειρῶνται τοῖς κατὰ αὐτῶν πράγμασιν ἱστορικῶς καὶ τοῦτον Β ὑποβαλεῖν· οὐ δύνανται δὲ πάντως ἐφικέσθα:. Χρὴ δὲ ὅμως μαθεῖν καὶ ὅπως αὐτὸν μεθέλκουσι· φασί γάρο Αναστήτω ὁ Θεὸς εἰς βοήθειαν τοῦ σωματικοῦ Ισραήλ · εἶτα ἐχθροὺς ὀνομάζουσι τοὺς ἀλλοφύλους· ὁμοίως δὲ καὶ μισοῦντας· ἔτι δὲ καὶ ἁμαρτωλούς, ὡς ἀνόμους· δικαίους δὲ τοὺς ἐν Ἰουδαίοις ἀγαθούς. Τὸ δέ· Οδοποιήσατε τῷ ἐπιβεβηκότι ἐπὶ δυσμῶν, περὶ τῆς κιβωτοῦ ῥηθῆναι φασιν· ἐντελλομένου τοῦ ἁγίου Πνεύματος, αὐτῇ εὐτρεπίζειν ὁδὸν, δι' ἧς ὁ Θεὸς ἐπιβαίνειν ἔμελλεν ἐπὶ τοῦ δυτικού μέρους τῆς Ἱερουσαλήμ· οὕτω γὰρ ἔχειν θέσεως τὸν ναὸν ἐν ᾧ ὕστερον ή κιβωτός κατέπαυσεν ἱστοροῦσιν. Ὁ Θεὸς δὲ ἐν τόπῳ ἁγίῳ αὐτοῦ, ἀντὶ τοῦ, ἐν τῷ ναῷ· ὃς καὶ μονο- τρόπους λεγομένους αὐτούς, ὡς ἐνὶ θεῷ πιστεύοντας, & κατοικίζει ἐν τῷ ναῷ αὐτοῦ. Εἶτα, φασί, καταλέγει τὰ κατὰ τὴν ἀπ' Αιγύπτου ἔξοδον γεγενημένα. Εξή- γαγε δὲ αὐτοὺς ἐν τῇ ἑαυτοῦ δυνάμει, πεπεδημένους ἐκεῖσε τῇ δουλείᾳ τυγχάνοντας· τοὺς αὐτοὺς δὲ λέγει καὶ παραπικραίνοντας, ὡς προείρηται. Καὶ ὡς ἐν τάφοις δὲ ᾤκουν ἐν Αἰγύπτῳ, μὴ δυνάμενοι ἐνεργεῖν καθ' ἑαυτούς. Εξεπορεύετο δὲ ὁ Θεὸς ἐνώπιον τοῦ λαοῦ διὰ τοῦ στύλου τῆς νεφέλης καὶ τοῦ πυρὸς, καὶ διέβαινε μετὰ τοῦ λαοῦ ἐν τῇ ἐρήμῳ· ὅτε καὶ ἡ γῆ ἐπείσθη, λαίλαπος καὶ συστροφῆς κατὰ τὸ Σινᾶ γενομένης, καὶ οἱ οὐρανοὶ ἔσταξαν τὸ μάννα. Βρο χὴν δὲ ἐκούσιον τὸν εὐάρεστον ύετὸν ἑρμηνεύουσε τὴν εὐθηνίαν τῶν καρπῶν ἐργαζόμενον. Ησθένησε δὲ ἡ κατ᾿ αὐτοὺς κληρονομία, συντριβεῖσα ἐν Αἰγύ πτῳ· κατήρτισε δὲ αὐτήν, βασιλείᾳ κραταιώσα;. Ζώα δὲ τοῦ Θεοῦ ἑαυτοὺς καλοῦσιν, ὡς τῷ Θεῷ ἀνακειμένους. Ἡτοίμασας δὲ, φασί, τὰ ῥηθέντα ἀγαθὰ τῷ πτωχῷ λαῷ σου, ἐν ἐρήμῳ πλανωμένῳ καὶ μὴ ἔχοντι γῆν. Εὐαγγελιζομένους δὲ λέγουσι τοὺς προφήτας, εὐαγγελιζομένους τῷ λαῷ τὸ διελέ- σθαι σκύλα πολεμίων, καὶ ἀφορίσαι εἰς ὡραιότητα τοῦ ναοῦ· τοῦτο δὲ ψεύδονται. Καὶ γὰρ οὐδέν τι σκύλον εἰς εὐπρέπειαν τοῦ ναοῦ ἀνέθηκαν. ᾿Αλλὰ κατὰ ἀναγωγὴν ὁ λόγος οὗτός ἐστιν, ὡς προειρήκα μεν. Αγαπητόν δὲ τὸν Δαβὶδ όνομάζουσιν, ἢ τὸν Σολομώντα. Περὶ δὲ τοῦ, Ἐὰν κοιμηθῆτε ἀνὰ μέσον τῶν κλήρων, οὕτω φασίν· Ἐὰν ἐνιδρυθῆτε ἀνὰ μέσον τῶν κεκληρωμένων ὑμῖν τύπων τῆς γῆς τῆς ἐπαγγελίας, τοσοῦτον εἰς πλοῦτον ἐπιδώσετε, COMMENT. IN PSALMOS. Deus Israel. Ubique Christum Deum Israel vo- cat, ut ostendat eum qui beneficia in novum suum populum contulit, eundem illum esse, qui et anti- quum populum beneficiis affecit, neque ullum esse alium præter eum. Ipse dabit virtutem et fortitudinem populo suo. Novo nimirum populo : virtutem quidem ut ab idolorum errore et seductione eripiuntur, fortitu- dinen vero ut per cam in sincera de constanter possint permanere. Benedictus Deus. Qui rite omnia administravit ; qui creavit nos, et denuo iterum reparavit ; qui tantis populum suum donis dignum effecit. Et hæc quidem hujus psalmi expositio est juxta anagogen. Verum et Judæi juxta historiam rebus suis ac- commodare eun conantur, sed exsequi propositum non possunt. Scire igitur decet, quo pacto illius sensum detorqueant. Aiunt enim: Exsurgat Deus in auxilium corporalis Israel; et per inimicos Phi listæos aut alios alienigenas populos intelligunt : quos etiam esse cos dicunt, qui Deum oderunt, et peccatores insuper et iniquos. Per justos vero omnes probos ac virtute præditos viros intelligunt, qui tunc erant inter Judæos. Et quod ait: Iter facile ei qui ascendit super occasus, aiunt de arca dictum esse, cum sanctus Spiritus parari viamı jusserit, per quam Deus erat ascensurus, atque hoc in occidentali parte Jerusalem. Ita enim situm fuisse templuni dicunt in quo tandem arca quievit. Deus in loco sancto suo, hoc est, in templo; qui Judzorum populum, quos unanimes, seu unius moris homines appellari dicunt, quia in unum Deum credunt, habitare facit in domo, hoc est ir. templo suo. Deinde ea connumerari dicunt, quæ in exitu Ægypti contigerunt. Magna enim vi eduxit Deus Judæos de Agypto, servitute antea illic alli- gatos, quos et paulo post exasperantes appellari dicunt, ratione quam alibi diximus, et sepulcro- rum habitatores, eo quod dum in Ægypto essent, tanquam pene mortui reputabantur, et nihil per se poterant operari. Egrediebatur autem tunc Deus coram populo in columna nubis et ignis, et simul cum populo pertransibat in desertum. Tune etiam terra concussa est, facta nimirum validissima D quadam tempestate in monte Sina : et cœli de- stillaverunt manna. Per voluntariam vero pluviam, gratam aquam intelligunt, quæ fructuum præstitit copiam. Et infirmata est, eɔrum nimirum bære- ditas, quando in Ægypto variis calamitatibus atque afflictionibus fuit percussa. Perfecit autem eam Deus muniens et corroborans eam regno. Per animalia vero Dei, seipsos intelligunt, veluti Deo dicatos. Præparasti etiam, inquiunt, tu, Deus, ea bona pauperi populo tuo, erranti in deserto, et certain adhuc regionem non habenti. Et per evan- gelizantes, antiquos prophetas intelligunt, qui populo annuntiabant, ut inimicorum spolia divide rent, et ad templi pulchritudinem atque ornatum ca deputarent. Qua in re falsa dicere convincuntur,
18α Except on account of their deceits you have set evils for them. From here on he prophesies more clearly the destruction of the Babylonians. The ‘except’ appears redundant, according to the Hebrew idiom; Symmachus wrote ‘tru- ly’ instead of ‘except. ‘You have set’, in the sense of, ‘you have prepared’.
β Κατέβαλες αὐτοὺς ἐν τῷ ἐπαρθῆναι. Ἐπαρθέντας πλούτῳ καὶ πάσῃ εὐημερίᾳ, αὖθις κατέῤῥαξας.Ὁ Θεὸς Ισραήλ. Πανταχοῦ Θεὸν τοῦ Ἰσραὴλ καλεῖ τὸν Χριστόν, δεικνύων ὅτι ὁ τὸν νέον λαὸν εὐεργετών, οὗτος καὶ τὸν παλαιὸν εὐηργέτησε· καὶ οὐκ ἄλλος οὗτος παρ' ἐκεῖνόν ἐστιν. Αὐτὸς δώσει δύναμιν καὶ κραταίωσιν τῷ λαῷ αὐτοῦ. Τῷ νέῳ δύναμιν μὲν εἰς τὸ ῥυσθῆναι τῆς πλάνης τῶν εἰδώλων, κραταίωσιν δὲ εἰς τὸ ἐμμεῖναι τῇ ἀμωμήτῳ πίστει. Εὐλογητὸς ὁ Θεός. Ο ταῦτα οἰκονομήσας οὕτω; · ὁ καὶ πλάσας καὶ ἀναπλάσας καὶ τοσούτων ἀγαθῶν καταξιώσας τὸν σὸν λαόν. Ὁ μὲν οὖν παρών ψαλμός οὕτως ἡρμηνεύθη, κατὰ ἀναγωγήν, καὶ οὕτως ἤρ- μοσε διόλου Χριστιανοῖς. Ἰουδαῖοι δὲ πειρῶνται τοῖς κατὰ αὐτῶν πράγμασιν ἱστορικῶς καὶ τοῦτον Β ὑποβαλεῖν· οὐ δύνανται δὲ πάντως ἐφικέσθα:. Χρὴ δὲ ὅμως μαθεῖν καὶ ὅπως αὐτὸν μεθέλκουσι· φασί γάρο Αναστήτω ὁ Θεὸς εἰς βοήθειαν τοῦ σωματικοῦ Ισραήλ · εἶτα ἐχθροὺς ὀνομάζουσι τοὺς ἀλλοφύλους· ὁμοίως δὲ καὶ μισοῦντας· ἔτι δὲ καὶ ἁμαρτωλούς, ὡς ἀνόμους· δικαίους δὲ τοὺς ἐν Ἰουδαίοις ἀγαθούς. Τὸ δέ· Οδοποιήσατε τῷ ἐπιβεβηκότι ἐπὶ δυσμῶν, περὶ τῆς κιβωτοῦ ῥηθῆναι φασιν· ἐντελλομένου τοῦ ἁγίου Πνεύματος, αὐτῇ εὐτρεπίζειν ὁδὸν, δι' ἧς ὁ Θεὸς ἐπιβαίνειν ἔμελλεν ἐπὶ τοῦ δυτικού μέρους τῆς Ἱερουσαλήμ· οὕτω γὰρ ἔχειν θέσεως τὸν ναὸν ἐν ᾧ ὕστερον ή κιβωτός κατέπαυσεν ἱστοροῦσιν. Ὁ Θεὸς δὲ ἐν τόπῳ ἁγίῳ αὐτοῦ, ἀντὶ τοῦ, ἐν τῷ ναῷ· ὃς καὶ μονο- τρόπους λεγομένους αὐτούς, ὡς ἐνὶ θεῷ πιστεύοντας, & κατοικίζει ἐν τῷ ναῷ αὐτοῦ. Εἶτα, φασί, καταλέγει τὰ κατὰ τὴν ἀπ' Αιγύπτου ἔξοδον γεγενημένα. Εξή- γαγε δὲ αὐτοὺς ἐν τῇ ἑαυτοῦ δυνάμει, πεπεδημένους ἐκεῖσε τῇ δουλείᾳ τυγχάνοντας· τοὺς αὐτοὺς δὲ λέγει καὶ παραπικραίνοντας, ὡς προείρηται. Καὶ ὡς ἐν τάφοις δὲ ᾤκουν ἐν Αἰγύπτῳ, μὴ δυνάμενοι ἐνεργεῖν καθ' ἑαυτούς. Εξεπορεύετο δὲ ὁ Θεὸς ἐνώπιον τοῦ λαοῦ διὰ τοῦ στύλου τῆς νεφέλης καὶ τοῦ πυρὸς, καὶ διέβαινε μετὰ τοῦ λαοῦ ἐν τῇ ἐρήμῳ· ὅτε καὶ ἡ γῆ ἐπείσθη, λαίλαπος καὶ συστροφῆς κατὰ τὸ Σινᾶ γενομένης, καὶ οἱ οὐρανοὶ ἔσταξαν τὸ μάννα. Βρο χὴν δὲ ἐκούσιον τὸν εὐάρεστον ύετὸν ἑρμηνεύουσε τὴν εὐθηνίαν τῶν καρπῶν ἐργαζόμενον. Ησθένησε δὲ ἡ κατ᾿ αὐτοὺς κληρονομία, συντριβεῖσα ἐν Αἰγύ πτῳ· κατήρτισε δὲ αὐτήν, βασιλείᾳ κραταιώσα;. Ζώα δὲ τοῦ Θεοῦ ἑαυτοὺς καλοῦσιν, ὡς τῷ Θεῷ ἀνακειμένους. Ἡτοίμασας δὲ, φασί, τὰ ῥηθέντα ἀγαθὰ τῷ πτωχῷ λαῷ σου, ἐν ἐρήμῳ πλανωμένῳ καὶ μὴ ἔχοντι γῆν. Εὐαγγελιζομένους δὲ λέγουσι τοὺς προφήτας, εὐαγγελιζομένους τῷ λαῷ τὸ διελέ- σθαι σκύλα πολεμίων, καὶ ἀφορίσαι εἰς ὡραιότητα τοῦ ναοῦ· τοῦτο δὲ ψεύδονται. Καὶ γὰρ οὐδέν τι σκύλον εἰς εὐπρέπειαν τοῦ ναοῦ ἀνέθηκαν. ᾿Αλλὰ κατὰ ἀναγωγὴν ὁ λόγος οὗτός ἐστιν, ὡς προειρήκα μεν. Αγαπητόν δὲ τὸν Δαβὶδ όνομάζουσιν, ἢ τὸν Σολομώντα. Περὶ δὲ τοῦ, Ἐὰν κοιμηθῆτε ἀνὰ μέσον τῶν κλήρων, οὕτω φασίν· Ἐὰν ἐνιδρυθῆτε ἀνὰ μέσον τῶν κεκληρωμένων ὑμῖν τύπων τῆς γῆς τῆς ἐπαγγελίας, τοσοῦτον εἰς πλοῦτον ἐπιδώσετε, COMMENT. IN PSALMOS. Deus Israel. Ubique Christum Deum Israel vo- cat, ut ostendat eum qui beneficia in novum suum populum contulit, eundem illum esse, qui et anti- quum populum beneficiis affecit, neque ullum esse alium præter eum. Ipse dabit virtutem et fortitudinem populo suo. Novo nimirum populo : virtutem quidem ut ab idolorum errore et seductione eripiuntur, fortitu- dinen vero ut per cam in sincera de constanter possint permanere. Benedictus Deus. Qui rite omnia administravit ; qui creavit nos, et denuo iterum reparavit ; qui tantis populum suum donis dignum effecit. Et hæc quidem hujus psalmi expositio est juxta anagogen. Verum et Judæi juxta historiam rebus suis ac- commodare eun conantur, sed exsequi propositum non possunt. Scire igitur decet, quo pacto illius sensum detorqueant. Aiunt enim: Exsurgat Deus in auxilium corporalis Israel; et per inimicos Phi listæos aut alios alienigenas populos intelligunt : quos etiam esse cos dicunt, qui Deum oderunt, et peccatores insuper et iniquos. Per justos vero omnes probos ac virtute præditos viros intelligunt, qui tunc erant inter Judæos. Et quod ait: Iter facile ei qui ascendit super occasus, aiunt de arca dictum esse, cum sanctus Spiritus parari viamı jusserit, per quam Deus erat ascensurus, atque hoc in occidentali parte Jerusalem. Ita enim situm fuisse templuni dicunt in quo tandem arca quievit. Deus in loco sancto suo, hoc est, in templo; qui Judzorum populum, quos unanimes, seu unius moris homines appellari dicunt, quia in unum Deum credunt, habitare facit in domo, hoc est ir. templo suo. Deinde ea connumerari dicunt, quæ in exitu Ægypti contigerunt. Magna enim vi eduxit Deus Judæos de Agypto, servitute antea illic alli- gatos, quos et paulo post exasperantes appellari dicunt, ratione quam alibi diximus, et sepulcro- rum habitatores, eo quod dum in Ægypto essent, tanquam pene mortui reputabantur, et nihil per se poterant operari. Egrediebatur autem tunc Deus coram populo in columna nubis et ignis, et simul cum populo pertransibat in desertum. Tune etiam terra concussa est, facta nimirum validissima D quadam tempestate in monte Sina : et cœli de- stillaverunt manna. Per voluntariam vero pluviam, gratam aquam intelligunt, quæ fructuum præstitit copiam. Et infirmata est, eɔrum nimirum bære- ditas, quando in Ægypto variis calamitatibus atque afflictionibus fuit percussa. Perfecit autem eam Deus muniens et corroborans eam regno. Per animalia vero Dei, seipsos intelligunt, veluti Deo dicatos. Præparasti etiam, inquiunt, tu, Deus, ea bona pauperi populo tuo, erranti in deserto, et certain adhuc regionem non habenti. Et per evan- gelizantes, antiquos prophetas intelligunt, qui populo annuntiabant, ut inimicorum spolia divide rent, et ad templi pulchritudinem atque ornatum ca deputarent. Qua in re falsa dicere convincuntur,
18β You have cast them down even as they had been lifted up. Those lifted up by wealth and every kind of prosperity, you have dashed down again.
α Πῶς ἐγένοντο εἰς ἐρήμωσιν ἐξάπινα; Προϊδὼν τὴν καταστροφὴν αὐτῶν, ἀποθαυμάζει τὸ αἰφνίδιον τῆς μεταβολῆς· ἐξάπινα γὰρ, τὸ αἰφνίδιον σημαίνει.Ὁ Θεὸς Ισραήλ. Πανταχοῦ Θεὸν τοῦ Ἰσραὴλ καλεῖ τὸν Χριστόν, δεικνύων ὅτι ὁ τὸν νέον λαὸν εὐεργετών, οὗτος καὶ τὸν παλαιὸν εὐηργέτησε· καὶ οὐκ ἄλλος οὗτος παρ' ἐκεῖνόν ἐστιν. Αὐτὸς δώσει δύναμιν καὶ κραταίωσιν τῷ λαῷ αὐτοῦ. Τῷ νέῳ δύναμιν μὲν εἰς τὸ ῥυσθῆναι τῆς πλάνης τῶν εἰδώλων, κραταίωσιν δὲ εἰς τὸ ἐμμεῖναι τῇ ἀμωμήτῳ πίστει. Εὐλογητὸς ὁ Θεός. Ο ταῦτα οἰκονομήσας οὕτω; · ὁ καὶ πλάσας καὶ ἀναπλάσας καὶ τοσούτων ἀγαθῶν καταξιώσας τὸν σὸν λαόν. Ὁ μὲν οὖν παρών ψαλμός οὕτως ἡρμηνεύθη, κατὰ ἀναγωγήν, καὶ οὕτως ἤρ- μοσε διόλου Χριστιανοῖς. Ἰουδαῖοι δὲ πειρῶνται τοῖς κατὰ αὐτῶν πράγμασιν ἱστορικῶς καὶ τοῦτον Β ὑποβαλεῖν· οὐ δύνανται δὲ πάντως ἐφικέσθα:. Χρὴ δὲ ὅμως μαθεῖν καὶ ὅπως αὐτὸν μεθέλκουσι· φασί γάρο Αναστήτω ὁ Θεὸς εἰς βοήθειαν τοῦ σωματικοῦ Ισραήλ · εἶτα ἐχθροὺς ὀνομάζουσι τοὺς ἀλλοφύλους· ὁμοίως δὲ καὶ μισοῦντας· ἔτι δὲ καὶ ἁμαρτωλούς, ὡς ἀνόμους· δικαίους δὲ τοὺς ἐν Ἰουδαίοις ἀγαθούς. Τὸ δέ· Οδοποιήσατε τῷ ἐπιβεβηκότι ἐπὶ δυσμῶν, περὶ τῆς κιβωτοῦ ῥηθῆναι φασιν· ἐντελλομένου τοῦ ἁγίου Πνεύματος, αὐτῇ εὐτρεπίζειν ὁδὸν, δι' ἧς ὁ Θεὸς ἐπιβαίνειν ἔμελλεν ἐπὶ τοῦ δυτικού μέρους τῆς Ἱερουσαλήμ· οὕτω γὰρ ἔχειν θέσεως τὸν ναὸν ἐν ᾧ ὕστερον ή κιβωτός κατέπαυσεν ἱστοροῦσιν. Ὁ Θεὸς δὲ ἐν τόπῳ ἁγίῳ αὐτοῦ, ἀντὶ τοῦ, ἐν τῷ ναῷ· ὃς καὶ μονο- τρόπους λεγομένους αὐτούς, ὡς ἐνὶ θεῷ πιστεύοντας, & κατοικίζει ἐν τῷ ναῷ αὐτοῦ. Εἶτα, φασί, καταλέγει τὰ κατὰ τὴν ἀπ' Αιγύπτου ἔξοδον γεγενημένα. Εξή- γαγε δὲ αὐτοὺς ἐν τῇ ἑαυτοῦ δυνάμει, πεπεδημένους ἐκεῖσε τῇ δουλείᾳ τυγχάνοντας· τοὺς αὐτοὺς δὲ λέγει καὶ παραπικραίνοντας, ὡς προείρηται. Καὶ ὡς ἐν τάφοις δὲ ᾤκουν ἐν Αἰγύπτῳ, μὴ δυνάμενοι ἐνεργεῖν καθ' ἑαυτούς. Εξεπορεύετο δὲ ὁ Θεὸς ἐνώπιον τοῦ λαοῦ διὰ τοῦ στύλου τῆς νεφέλης καὶ τοῦ πυρὸς, καὶ διέβαινε μετὰ τοῦ λαοῦ ἐν τῇ ἐρήμῳ· ὅτε καὶ ἡ γῆ ἐπείσθη, λαίλαπος καὶ συστροφῆς κατὰ τὸ Σινᾶ γενομένης, καὶ οἱ οὐρανοὶ ἔσταξαν τὸ μάννα. Βρο χὴν δὲ ἐκούσιον τὸν εὐάρεστον ύετὸν ἑρμηνεύουσε τὴν εὐθηνίαν τῶν καρπῶν ἐργαζόμενον. Ησθένησε δὲ ἡ κατ᾿ αὐτοὺς κληρονομία, συντριβεῖσα ἐν Αἰγύ πτῳ· κατήρτισε δὲ αὐτήν, βασιλείᾳ κραταιώσα;. Ζώα δὲ τοῦ Θεοῦ ἑαυτοὺς καλοῦσιν, ὡς τῷ Θεῷ ἀνακειμένους. Ἡτοίμασας δὲ, φασί, τὰ ῥηθέντα ἀγαθὰ τῷ πτωχῷ λαῷ σου, ἐν ἐρήμῳ πλανωμένῳ καὶ μὴ ἔχοντι γῆν. Εὐαγγελιζομένους δὲ λέγουσι τοὺς προφήτας, εὐαγγελιζομένους τῷ λαῷ τὸ διελέ- σθαι σκύλα πολεμίων, καὶ ἀφορίσαι εἰς ὡραιότητα τοῦ ναοῦ· τοῦτο δὲ ψεύδονται. Καὶ γὰρ οὐδέν τι σκύλον εἰς εὐπρέπειαν τοῦ ναοῦ ἀνέθηκαν. ᾿Αλλὰ κατὰ ἀναγωγὴν ὁ λόγος οὗτός ἐστιν, ὡς προειρήκα μεν. Αγαπητόν δὲ τὸν Δαβὶδ όνομάζουσιν, ἢ τὸν Σολομώντα. Περὶ δὲ τοῦ, Ἐὰν κοιμηθῆτε ἀνὰ μέσον τῶν κλήρων, οὕτω φασίν· Ἐὰν ἐνιδρυθῆτε ἀνὰ μέσον τῶν κεκληρωμένων ὑμῖν τύπων τῆς γῆς τῆς ἐπαγγελίας, τοσοῦτον εἰς πλοῦτον ἐπιδώσετε, COMMENT. IN PSALMOS. Deus Israel. Ubique Christum Deum Israel vo- cat, ut ostendat eum qui beneficia in novum suum populum contulit, eundem illum esse, qui et anti- quum populum beneficiis affecit, neque ullum esse alium præter eum. Ipse dabit virtutem et fortitudinem populo suo. Novo nimirum populo : virtutem quidem ut ab idolorum errore et seductione eripiuntur, fortitu- dinen vero ut per cam in sincera de constanter possint permanere. Benedictus Deus. Qui rite omnia administravit ; qui creavit nos, et denuo iterum reparavit ; qui tantis populum suum donis dignum effecit. Et hæc quidem hujus psalmi expositio est juxta anagogen. Verum et Judæi juxta historiam rebus suis ac- commodare eun conantur, sed exsequi propositum non possunt. Scire igitur decet, quo pacto illius sensum detorqueant. Aiunt enim: Exsurgat Deus in auxilium corporalis Israel; et per inimicos Phi listæos aut alios alienigenas populos intelligunt : quos etiam esse cos dicunt, qui Deum oderunt, et peccatores insuper et iniquos. Per justos vero omnes probos ac virtute præditos viros intelligunt, qui tunc erant inter Judæos. Et quod ait: Iter facile ei qui ascendit super occasus, aiunt de arca dictum esse, cum sanctus Spiritus parari viamı jusserit, per quam Deus erat ascensurus, atque hoc in occidentali parte Jerusalem. Ita enim situm fuisse templuni dicunt in quo tandem arca quievit. Deus in loco sancto suo, hoc est, in templo; qui Judzorum populum, quos unanimes, seu unius moris homines appellari dicunt, quia in unum Deum credunt, habitare facit in domo, hoc est ir. templo suo. Deinde ea connumerari dicunt, quæ in exitu Ægypti contigerunt. Magna enim vi eduxit Deus Judæos de Agypto, servitute antea illic alli- gatos, quos et paulo post exasperantes appellari dicunt, ratione quam alibi diximus, et sepulcro- rum habitatores, eo quod dum in Ægypto essent, tanquam pene mortui reputabantur, et nihil per se poterant operari. Egrediebatur autem tunc Deus coram populo in columna nubis et ignis, et simul cum populo pertransibat in desertum. Tune etiam terra concussa est, facta nimirum validissima D quadam tempestate in monte Sina : et cœli de- stillaverunt manna. Per voluntariam vero pluviam, gratam aquam intelligunt, quæ fructuum præstitit copiam. Et infirmata est, eɔrum nimirum bære- ditas, quando in Ægypto variis calamitatibus atque afflictionibus fuit percussa. Perfecit autem eam Deus muniens et corroborans eam regno. Per animalia vero Dei, seipsos intelligunt, veluti Deo dicatos. Præparasti etiam, inquiunt, tu, Deus, ea bona pauperi populo tuo, erranti in deserto, et certain adhuc regionem non habenti. Et per evan- gelizantes, antiquos prophetas intelligunt, qui populo annuntiabant, ut inimicorum spolia divide rent, et ad templi pulchritudinem atque ornatum ca deputarent. Qua in re falsa dicere convincuntur,
19α How on a sudden have they been made desolate? Foreseeing their destruction, he marvels at the suddenness of the change, for ‘on a sudden’ means ‘suddenly’.
PG 128:745β Ἐξέλιπον, ἀπώλοντο διὰ τὴν ἀνομίαν αὐτῶν. Τοῦ ἐξέλιπον ἐφερμηνευτικὸν, τὸ ἀπώλοντο· ἢ ταὐτὸν καὶ ἄμφω σημαίνοντα, χαρᾶς ἐπίτασιν ἐμφαίνουσι τῷ διπλασιασμῷ τοῦ ὀνόματος.Τὸ δέ· Ἐν ἐκκλησίαις εὐλογεῖτε τὸν Θεὸν, οὐ δύνανται μεθοδεῦσαι. Βενιαμὶν δέ φασι τὴν φυλήν τοῦ Βενιαμίν, νεωτέραν οὖσαν. Νεώτερος γὰρ υἱὸς ὁ Βενιαμίν. Ἐν εκστάσει δὲ, ὅτι ἐνεθουσίων πολε- μοῦντες οἱ τοῦ Βενιαμίν ψυχρὰ δὲ καὶ αὕτη ἡ ἑρμηνεία. Οἱ ἄρχοντες δὲ τῆς Ιούδα φυλῆς ἐβασί λευσαν τῶν Εβραίων. "Αρχοντες Ζαβουλών καὶ Νεο φθαλείμ, ὅτι ἐπίσημοι αὗται αἱ φυλαὶ διὰ τὰς ἐν πολέμῳ ἀνδραγαθίας· εἶτα, Ἔντειλαι, ὁ Θεὸς, τὰ περὶ ἡμῶν τοῖς ἀγγέλοις σου· δύναμις γὰρ Θεοῦ οἱ ἄγγελοι· καὶ κραταίωσον, ὅ εὐτρεπισας ἐν ἡμῖν βασίλειον. Εἰ καὶ μὴ δι' ἡμᾶς, ἀλλά γε διὰ τὸν περιώ- νυμον λαόν σου οὕτω γὰρ νοοῦσι τὸν Ἀπὸ τοῦ ναοῦ σου. - Οἴσουσι δέ σοι βασιλεῖς δῶρα· ὁ Χειρὰμ τὰ κέδρινα ξύλα, καὶ ἄλλοι ἄλλα, ἐπὶ τοῦ Σολομῶντος. Θηρία δὲ τοῦ καλάμου, τὰ ἄγρια ἔθνη, τὰ ἐν ἀποκρύφοις καὶ δυσβάτοις τόποις οἰκοῦντα - ἡ συναγωγὴ δὲ τῶν ἡγεμόνων ἑαυτῶν ἐν τοῖς ὑπο τεταγμένοις ἔσται λαοίς, συνεδριαζόντων, καὶ ἐπαν νορθούντων, καὶ φυλαττόντων αὐτοὺς, ἐπὶ τῷ ἐκκλεισθῆναι, εἴτουν ῥυσθῆναι τὸν λαὸν τὸν δεδοκι μασμένον ἐν καθαρότητι πίστεως, ὡς ἀργύριον. Το δέ· Ηξουσι πρέσβεις ἐξ Αἰγύπτου, λέγουσι γενέ- σθαι ἐπὶ Σολομῶντος, ἐφ᾽ οὗ καὶ ἡ Αιθιοπία ἔπεμψε τὴν ἑαυτῆς δυνάστιν τὴν βασίλισσαν. Τὰ ἑξῆς πει ρῶνται μὲν συμβιβάζειν, ἐλέγχονται δὲ σφαλλόμενο:. Χρὴ δὲ θαυμάζειν, ὅπως τὸ θεῖον Πνεῦμα τῇ ἱστορία τὴν ἀναγωγὴν συνέπλεξεν. Ἐν τοῖς καιριωτάτοις δὲ γυμνὴν ἱστορίας τὴν ἀναγωγὴν ἔθηκεν, εἰς ἔλεγχον τῶν ἀντιλεγέντων Ἰουδαίων. Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων, Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΞΗ. Εἰς τὸ τέλος μὲν, διὰ τὸ πέρας τῶν ἐν τούτῳ προῤῥήσεων· Ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων δὲ, ὅτι περὶ μεταβολῆς πραγμάτων διαλαμβάνει · ἐσχημάτ σται γὰρ προσώπῳ τοῦ ἐν Βαβυλωνίᾳ αἰχμαλώτου - λαοῦ, οἵτινες ἠλλοιώθησαν, ἀντὶ δούλων ἐλεύθεροι ” πάλιν γεγονότες, καὶ ἀντὶ τῆς ἀλλοτρίας τὴν ἰδίαν οἰκίαν οἰκήσαντες. Προσήκει δὲ καὶ παντὶ πιστῶν πολεμουμένῳ, εἴτε σωματικῶς, εἴτε ψυχικῶς. Σῶσόν με, ὁ Θεὸς, ὅτι εἰσήλθοσαν ὕδατα ἕως ψυχῆς μου. Υδατα λέγει τὴν ἐπίῤῥοιαν τῶν θλίψεων καὶ τῶν πειρασμῶν, τῶν ἐπαφιεμένων ὑπὸ τῶν εἴτε ὁρατῶν, εἴτε ἀοράτων ἐχθρῶν, ὧν τὸ βάθος, δίκην ὑδάτων, ἀποπνίγει τὸν συνεχόμενον· ταῦτα, φησὶ, -- . • COMMENT. IN PSALMOS. B A Rubri, quando Maria soror Aaron, prima inter alias adolescentulas, capit canere canticum. Et quod sequitur : In ecclesiis benedicite Deo, nullo pacto suo possunt accommodare proposito. Et Benjamin pro tota tribu intelligunt, et adelescentiorem, seu juniorem appellari dicunt, quia cæterorum fratrum junior fuerit. In exstasi vero et mentis excessu enm fuisse dicunt, eo quod hujus tribus milites in certamine furere quodammodo, atque extra se rapi videbantur: verum frigida admodum hujusmodi videtur expositio. Principes etiam fuda regnasse dieunt in populo Hebræorum. Principes autem Zabulon et Nephthalim ideo aiunt hic fuisse commemoratos, quia cæteris insigniores harum tribuum homines videbantur, ob summam quan in bello semper ostenderunt strenuitatem. Deinde, Manda, inquiunt, Deus, virtuti tuæ, hoc est, ange- lis tuis. Virtus enim Dei angelus : manda, inquam, ea quæ ad defensionem nostram pertinent, et con- firma regnum quod in nobis jam parasti, si non propter nos, saltem propter celebre templum tuum, Ita enim intelligunt illa verba: A templo tuo. Tibi etiam ferent reges munera, ut Salomonis tempore factum est, ab Hiram rege Tyri, qui ligna ad con- structionem templi cedrina obtulit. Per feras autem arundinis immites gentes intelligunt, quæ in oc- cultis atque accessu dificillimis locis habitant. Congregationem etiam taurorum seipsos esse as- serunt, veluti duces quosdam inter subjectos po- C pulos considentes, et eongregationem convocantes, eosque dirigentes, ac conservantes : ut excludant, hoc est, ut ex clausura liberent populum proba - tum in munditia fidei tanquam argentum. Quod sequitur: Venient legati ex Ægypto, impletum esse dicunt Salomonis tempore, quando Æthiopia suam ad Salomonem manum, hoc est, quando vim ac potentiam suam misit, illam scilicet reginam quæ visitatura venit Salomonem; et quæ sequun” tur codem conantur tenore rebus suis accommodare, quanquam, ut diximus, convincantur non posse. Illud profecto admiratione dignum est, quomodo sanctus Spiritus anagogicum sensum eum historico complicaverit, et præcipuis quibusdam locis meram anagogem, omni prorsus nudam hi- storia apposuerit, ad convincendum adversarios Judæos. D In finem pro iis, qui commutabuntur, Psalmus ipsi David. PSALMUS LXVIII. In finem inscribitur ob prophetias his contentas, quæ ad finem tendebant, et pro iis, qui commu- tabuntur, quia rerum mutationem pertractat. Conscriptus autem fuit ex populi persona, qui captivus erat in Babylone, et mutatione facta a ser vitute liberatus, et in patriam restitutus est (48). Accommodari etiam potest cuilibet fideli, qui a vi- sibilium atque ab invisibilium hostium oppressionė fuerit liberatus. VERS. 2. Salvum me fac, Deus, quoniam in!rare- runt aquæ usque ad animam meam. Per aquas, ten- tationum ac calamitatum aſſuentiam intelligit, quæ ab invisibilibus, ut diximus, seu a visibilibus inf- micis proveniant: quarum calamitatum profundi- Varim lectiones. (48) Ad verbum et pro aliena propriam domum incolebant.
19β They have vanished, they have been destroyed on account of their lawlessness. ‘They have been destroyed’ is explicatory of ‘they have vanished’, or else with both verbs meaning the same, they indicate the intensity of joy by the repetition of the designation.
α Ὡσεὶ ἐνύπνιον ἐξεγειρομένου. Tὰ κατ’ αὐτοὺς δηλονότι. Καθάπερ γὰρ ἐνύπνιόν τις ἰδὼν ἐράσμιον, ἐξεγειρόμενος ἀθυμεῖ, ὡς διακενῆς ἀπολαύσας, οὕτω καὶ Βαβυλώνιοι, παραδραμούσης τῆς εὐημερίας αὐτῶν, μάτην εὐπραγῆσαι δόξουσι. Τοιαύτη γὰρ ἡ ἀνθρωπίνη τρυφὴ, ὀνείροις ἐοικυῖα, διὰ τὸ ἀβέβαιον καὶ τὴν ταχεῖαν μεταβολήν.Τὸ δέ· Ἐν ἐκκλησίαις εὐλογεῖτε τὸν Θεὸν, οὐ δύνανται μεθοδεῦσαι. Βενιαμὶν δέ φασι τὴν φυλήν τοῦ Βενιαμίν, νεωτέραν οὖσαν. Νεώτερος γὰρ υἱὸς ὁ Βενιαμίν. Ἐν εκστάσει δὲ, ὅτι ἐνεθουσίων πολε- μοῦντες οἱ τοῦ Βενιαμίν ψυχρὰ δὲ καὶ αὕτη ἡ ἑρμηνεία. Οἱ ἄρχοντες δὲ τῆς Ιούδα φυλῆς ἐβασί λευσαν τῶν Εβραίων. "Αρχοντες Ζαβουλών καὶ Νεο φθαλείμ, ὅτι ἐπίσημοι αὗται αἱ φυλαὶ διὰ τὰς ἐν πολέμῳ ἀνδραγαθίας· εἶτα, Ἔντειλαι, ὁ Θεὸς, τὰ περὶ ἡμῶν τοῖς ἀγγέλοις σου· δύναμις γὰρ Θεοῦ οἱ ἄγγελοι· καὶ κραταίωσον, ὅ εὐτρεπισας ἐν ἡμῖν βασίλειον. Εἰ καὶ μὴ δι' ἡμᾶς, ἀλλά γε διὰ τὸν περιώ- νυμον λαόν σου οὕτω γὰρ νοοῦσι τὸν Ἀπὸ τοῦ ναοῦ σου. - Οἴσουσι δέ σοι βασιλεῖς δῶρα· ὁ Χειρὰμ τὰ κέδρινα ξύλα, καὶ ἄλλοι ἄλλα, ἐπὶ τοῦ Σολομῶντος. Θηρία δὲ τοῦ καλάμου, τὰ ἄγρια ἔθνη, τὰ ἐν ἀποκρύφοις καὶ δυσβάτοις τόποις οἰκοῦντα - ἡ συναγωγὴ δὲ τῶν ἡγεμόνων ἑαυτῶν ἐν τοῖς ὑπο τεταγμένοις ἔσται λαοίς, συνεδριαζόντων, καὶ ἐπαν νορθούντων, καὶ φυλαττόντων αὐτοὺς, ἐπὶ τῷ ἐκκλεισθῆναι, εἴτουν ῥυσθῆναι τὸν λαὸν τὸν δεδοκι μασμένον ἐν καθαρότητι πίστεως, ὡς ἀργύριον. Το δέ· Ηξουσι πρέσβεις ἐξ Αἰγύπτου, λέγουσι γενέ- σθαι ἐπὶ Σολομῶντος, ἐφ᾽ οὗ καὶ ἡ Αιθιοπία ἔπεμψε τὴν ἑαυτῆς δυνάστιν τὴν βασίλισσαν. Τὰ ἑξῆς πει ρῶνται μὲν συμβιβάζειν, ἐλέγχονται δὲ σφαλλόμενο:. Χρὴ δὲ θαυμάζειν, ὅπως τὸ θεῖον Πνεῦμα τῇ ἱστορία τὴν ἀναγωγὴν συνέπλεξεν. Ἐν τοῖς καιριωτάτοις δὲ γυμνὴν ἱστορίας τὴν ἀναγωγὴν ἔθηκεν, εἰς ἔλεγχον τῶν ἀντιλεγέντων Ἰουδαίων. Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων, Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΞΗ. Εἰς τὸ τέλος μὲν, διὰ τὸ πέρας τῶν ἐν τούτῳ προῤῥήσεων· Ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων δὲ, ὅτι περὶ μεταβολῆς πραγμάτων διαλαμβάνει · ἐσχημάτ σται γὰρ προσώπῳ τοῦ ἐν Βαβυλωνίᾳ αἰχμαλώτου - λαοῦ, οἵτινες ἠλλοιώθησαν, ἀντὶ δούλων ἐλεύθεροι ” πάλιν γεγονότες, καὶ ἀντὶ τῆς ἀλλοτρίας τὴν ἰδίαν οἰκίαν οἰκήσαντες. Προσήκει δὲ καὶ παντὶ πιστῶν πολεμουμένῳ, εἴτε σωματικῶς, εἴτε ψυχικῶς. Σῶσόν με, ὁ Θεὸς, ὅτι εἰσήλθοσαν ὕδατα ἕως ψυχῆς μου. Υδατα λέγει τὴν ἐπίῤῥοιαν τῶν θλίψεων καὶ τῶν πειρασμῶν, τῶν ἐπαφιεμένων ὑπὸ τῶν εἴτε ὁρατῶν, εἴτε ἀοράτων ἐχθρῶν, ὧν τὸ βάθος, δίκην ὑδάτων, ἀποπνίγει τὸν συνεχόμενον· ταῦτα, φησὶ, -- . • COMMENT. IN PSALMOS. B A Rubri, quando Maria soror Aaron, prima inter alias adolescentulas, capit canere canticum. Et quod sequitur : In ecclesiis benedicite Deo, nullo pacto suo possunt accommodare proposito. Et Benjamin pro tota tribu intelligunt, et adelescentiorem, seu juniorem appellari dicunt, quia cæterorum fratrum junior fuerit. In exstasi vero et mentis excessu enm fuisse dicunt, eo quod hujus tribus milites in certamine furere quodammodo, atque extra se rapi videbantur: verum frigida admodum hujusmodi videtur expositio. Principes etiam fuda regnasse dieunt in populo Hebræorum. Principes autem Zabulon et Nephthalim ideo aiunt hic fuisse commemoratos, quia cæteris insigniores harum tribuum homines videbantur, ob summam quan in bello semper ostenderunt strenuitatem. Deinde, Manda, inquiunt, Deus, virtuti tuæ, hoc est, ange- lis tuis. Virtus enim Dei angelus : manda, inquam, ea quæ ad defensionem nostram pertinent, et con- firma regnum quod in nobis jam parasti, si non propter nos, saltem propter celebre templum tuum, Ita enim intelligunt illa verba: A templo tuo. Tibi etiam ferent reges munera, ut Salomonis tempore factum est, ab Hiram rege Tyri, qui ligna ad con- structionem templi cedrina obtulit. Per feras autem arundinis immites gentes intelligunt, quæ in oc- cultis atque accessu dificillimis locis habitant. Congregationem etiam taurorum seipsos esse as- serunt, veluti duces quosdam inter subjectos po- C pulos considentes, et eongregationem convocantes, eosque dirigentes, ac conservantes : ut excludant, hoc est, ut ex clausura liberent populum proba - tum in munditia fidei tanquam argentum. Quod sequitur: Venient legati ex Ægypto, impletum esse dicunt Salomonis tempore, quando Æthiopia suam ad Salomonem manum, hoc est, quando vim ac potentiam suam misit, illam scilicet reginam quæ visitatura venit Salomonem; et quæ sequun” tur codem conantur tenore rebus suis accommodare, quanquam, ut diximus, convincantur non posse. Illud profecto admiratione dignum est, quomodo sanctus Spiritus anagogicum sensum eum historico complicaverit, et præcipuis quibusdam locis meram anagogem, omni prorsus nudam hi- storia apposuerit, ad convincendum adversarios Judæos. D In finem pro iis, qui commutabuntur, Psalmus ipsi David. PSALMUS LXVIII. In finem inscribitur ob prophetias his contentas, quæ ad finem tendebant, et pro iis, qui commu- tabuntur, quia rerum mutationem pertractat. Conscriptus autem fuit ex populi persona, qui captivus erat in Babylone, et mutatione facta a ser vitute liberatus, et in patriam restitutus est (48). Accommodari etiam potest cuilibet fideli, qui a vi- sibilium atque ab invisibilium hostium oppressionė fuerit liberatus. VERS. 2. Salvum me fac, Deus, quoniam in!rare- runt aquæ usque ad animam meam. Per aquas, ten- tationum ac calamitatum aſſuentiam intelligit, quæ ab invisibilibus, ut diximus, seu a visibilibus inf- micis proveniant: quarum calamitatum profundi- Varim lectiones. (48) Ad verbum et pro aliena propriam domum incolebant.
20α Like the dream of a man awaking. The events concerning them, that is to say. Just as a person who has seen a pleasant dream becomes despondent on awaking, as having enjoyed it to no purpose, so also the Babylonians, with their prosperity having passed away, they will seem to have enjoyed well-being in vain. For such is human affluence, like dreams on account of its uncertainty and swift reversal.
β Κύριε, ἐν τῇ πόλει σου τὴν εἰκόνα αὐτῶν ἐξουδενώσεις. Διὰ τὴν πόλιν σου ᾽Ιερουσαλὴμ, τὴν εὐημερίαν αὐτῶν ἀτιμάσεις. Εἰκόνα γὰρ, τὴν εὐημερίαν αὐτῶν ἐκάλεσε, διὰ τὸ μὴ κυρίως εἶναι ὃ δοκεῖ, ἀλλὰ μιμεῖσθαι μόνον· ἐπεὶ καὶ εἰκὼν, παρὰ τὸ ἐοικέναι. Εἴη δ’ ἂν πόλις, καὶ ἡ πολιτεία τοῦ λαοῦ, ἢ καὶ ἡ ἄνω ᾽Ιερουσαλήμ. [β] μανθάνουσιν PACAHBV : μανθάνωσιν M.Τὸ δέ· Ἐν ἐκκλησίαις εὐλογεῖτε τὸν Θεὸν, οὐ δύνανται μεθοδεῦσαι. Βενιαμὶν δέ φασι τὴν φυλήν τοῦ Βενιαμίν, νεωτέραν οὖσαν. Νεώτερος γὰρ υἱὸς ὁ Βενιαμίν. Ἐν εκστάσει δὲ, ὅτι ἐνεθουσίων πολε- μοῦντες οἱ τοῦ Βενιαμίν ψυχρὰ δὲ καὶ αὕτη ἡ ἑρμηνεία. Οἱ ἄρχοντες δὲ τῆς Ιούδα φυλῆς ἐβασί λευσαν τῶν Εβραίων. "Αρχοντες Ζαβουλών καὶ Νεο φθαλείμ, ὅτι ἐπίσημοι αὗται αἱ φυλαὶ διὰ τὰς ἐν πολέμῳ ἀνδραγαθίας· εἶτα, Ἔντειλαι, ὁ Θεὸς, τὰ περὶ ἡμῶν τοῖς ἀγγέλοις σου· δύναμις γὰρ Θεοῦ οἱ ἄγγελοι· καὶ κραταίωσον, ὅ εὐτρεπισας ἐν ἡμῖν βασίλειον. Εἰ καὶ μὴ δι' ἡμᾶς, ἀλλά γε διὰ τὸν περιώ- νυμον λαόν σου οὕτω γὰρ νοοῦσι τὸν Ἀπὸ τοῦ ναοῦ σου. - Οἴσουσι δέ σοι βασιλεῖς δῶρα· ὁ Χειρὰμ τὰ κέδρινα ξύλα, καὶ ἄλλοι ἄλλα, ἐπὶ τοῦ Σολομῶντος. Θηρία δὲ τοῦ καλάμου, τὰ ἄγρια ἔθνη, τὰ ἐν ἀποκρύφοις καὶ δυσβάτοις τόποις οἰκοῦντα - ἡ συναγωγὴ δὲ τῶν ἡγεμόνων ἑαυτῶν ἐν τοῖς ὑπο τεταγμένοις ἔσται λαοίς, συνεδριαζόντων, καὶ ἐπαν νορθούντων, καὶ φυλαττόντων αὐτοὺς, ἐπὶ τῷ ἐκκλεισθῆναι, εἴτουν ῥυσθῆναι τὸν λαὸν τὸν δεδοκι μασμένον ἐν καθαρότητι πίστεως, ὡς ἀργύριον. Το δέ· Ηξουσι πρέσβεις ἐξ Αἰγύπτου, λέγουσι γενέ- σθαι ἐπὶ Σολομῶντος, ἐφ᾽ οὗ καὶ ἡ Αιθιοπία ἔπεμψε τὴν ἑαυτῆς δυνάστιν τὴν βασίλισσαν. Τὰ ἑξῆς πει ρῶνται μὲν συμβιβάζειν, ἐλέγχονται δὲ σφαλλόμενο:. Χρὴ δὲ θαυμάζειν, ὅπως τὸ θεῖον Πνεῦμα τῇ ἱστορία τὴν ἀναγωγὴν συνέπλεξεν. Ἐν τοῖς καιριωτάτοις δὲ γυμνὴν ἱστορίας τὴν ἀναγωγὴν ἔθηκεν, εἰς ἔλεγχον τῶν ἀντιλεγέντων Ἰουδαίων. Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων, Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΞΗ. Εἰς τὸ τέλος μὲν, διὰ τὸ πέρας τῶν ἐν τούτῳ προῤῥήσεων· Ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων δὲ, ὅτι περὶ μεταβολῆς πραγμάτων διαλαμβάνει · ἐσχημάτ σται γὰρ προσώπῳ τοῦ ἐν Βαβυλωνίᾳ αἰχμαλώτου - λαοῦ, οἵτινες ἠλλοιώθησαν, ἀντὶ δούλων ἐλεύθεροι ” πάλιν γεγονότες, καὶ ἀντὶ τῆς ἀλλοτρίας τὴν ἰδίαν οἰκίαν οἰκήσαντες. Προσήκει δὲ καὶ παντὶ πιστῶν πολεμουμένῳ, εἴτε σωματικῶς, εἴτε ψυχικῶς. Σῶσόν με, ὁ Θεὸς, ὅτι εἰσήλθοσαν ὕδατα ἕως ψυχῆς μου. Υδατα λέγει τὴν ἐπίῤῥοιαν τῶν θλίψεων καὶ τῶν πειρασμῶν, τῶν ἐπαφιεμένων ὑπὸ τῶν εἴτε ὁρατῶν, εἴτε ἀοράτων ἐχθρῶν, ὧν τὸ βάθος, δίκην ὑδάτων, ἀποπνίγει τὸν συνεχόμενον· ταῦτα, φησὶ, -- . • COMMENT. IN PSALMOS. B A Rubri, quando Maria soror Aaron, prima inter alias adolescentulas, capit canere canticum. Et quod sequitur : In ecclesiis benedicite Deo, nullo pacto suo possunt accommodare proposito. Et Benjamin pro tota tribu intelligunt, et adelescentiorem, seu juniorem appellari dicunt, quia cæterorum fratrum junior fuerit. In exstasi vero et mentis excessu enm fuisse dicunt, eo quod hujus tribus milites in certamine furere quodammodo, atque extra se rapi videbantur: verum frigida admodum hujusmodi videtur expositio. Principes etiam fuda regnasse dieunt in populo Hebræorum. Principes autem Zabulon et Nephthalim ideo aiunt hic fuisse commemoratos, quia cæteris insigniores harum tribuum homines videbantur, ob summam quan in bello semper ostenderunt strenuitatem. Deinde, Manda, inquiunt, Deus, virtuti tuæ, hoc est, ange- lis tuis. Virtus enim Dei angelus : manda, inquam, ea quæ ad defensionem nostram pertinent, et con- firma regnum quod in nobis jam parasti, si non propter nos, saltem propter celebre templum tuum, Ita enim intelligunt illa verba: A templo tuo. Tibi etiam ferent reges munera, ut Salomonis tempore factum est, ab Hiram rege Tyri, qui ligna ad con- structionem templi cedrina obtulit. Per feras autem arundinis immites gentes intelligunt, quæ in oc- cultis atque accessu dificillimis locis habitant. Congregationem etiam taurorum seipsos esse as- serunt, veluti duces quosdam inter subjectos po- C pulos considentes, et eongregationem convocantes, eosque dirigentes, ac conservantes : ut excludant, hoc est, ut ex clausura liberent populum proba - tum in munditia fidei tanquam argentum. Quod sequitur: Venient legati ex Ægypto, impletum esse dicunt Salomonis tempore, quando Æthiopia suam ad Salomonem manum, hoc est, quando vim ac potentiam suam misit, illam scilicet reginam quæ visitatura venit Salomonem; et quæ sequun” tur codem conantur tenore rebus suis accommodare, quanquam, ut diximus, convincantur non posse. Illud profecto admiratione dignum est, quomodo sanctus Spiritus anagogicum sensum eum historico complicaverit, et præcipuis quibusdam locis meram anagogem, omni prorsus nudam hi- storia apposuerit, ad convincendum adversarios Judæos. D In finem pro iis, qui commutabuntur, Psalmus ipsi David. PSALMUS LXVIII. In finem inscribitur ob prophetias his contentas, quæ ad finem tendebant, et pro iis, qui commu- tabuntur, quia rerum mutationem pertractat. Conscriptus autem fuit ex populi persona, qui captivus erat in Babylone, et mutatione facta a ser vitute liberatus, et in patriam restitutus est (48). Accommodari etiam potest cuilibet fideli, qui a vi- sibilium atque ab invisibilium hostium oppressionė fuerit liberatus. VERS. 2. Salvum me fac, Deus, quoniam in!rare- runt aquæ usque ad animam meam. Per aquas, ten- tationum ac calamitatum aſſuentiam intelligit, quæ ab invisibilibus, ut diximus, seu a visibilibus inf- micis proveniant: quarum calamitatum profundi- Varim lectiones. (48) Ad verbum et pro aliena propriam domum incolebant.
20β O Lord, in your city you will set their semblance at naught. On account of your city Jerusalem you will dishonour their prosperity, for he called their prosperity a ‘semblance’ on account of its not truly being what it appears, but imitating it only, since the word ‘semblance’ comes from the verb ‘to seem’. The ‘city’ may be interpreted also as the people’s way of life or else as Jerusalem on high.
α Ὅτι ἐξεκαύθη ἡ καρδία μου. Tῷ πυρὶ τοῦ θυμοῦ, εἴτουν τῷ ζήλῳ· ἔφησε γὰρ ἐν τῷ προοιμίῳ τοῦ παρόντος ψαλμοῦ, | Ὅτι ἐζήλωσα ἐπὶ τοῖς ἀνόμοις, εἰρήνην ἁμαρτωλῶν θεωρῶν. Ἐκεῖνα γοῦν αὖθις ἐπαναλαμβάνει.Τὸ δέ· Ἐν ἐκκλησίαις εὐλογεῖτε τὸν Θεὸν, οὐ δύνανται μεθοδεῦσαι. Βενιαμὶν δέ φασι τὴν φυλήν τοῦ Βενιαμίν, νεωτέραν οὖσαν. Νεώτερος γὰρ υἱὸς ὁ Βενιαμίν. Ἐν εκστάσει δὲ, ὅτι ἐνεθουσίων πολε- μοῦντες οἱ τοῦ Βενιαμίν ψυχρὰ δὲ καὶ αὕτη ἡ ἑρμηνεία. Οἱ ἄρχοντες δὲ τῆς Ιούδα φυλῆς ἐβασί λευσαν τῶν Εβραίων. "Αρχοντες Ζαβουλών καὶ Νεο φθαλείμ, ὅτι ἐπίσημοι αὗται αἱ φυλαὶ διὰ τὰς ἐν πολέμῳ ἀνδραγαθίας· εἶτα, Ἔντειλαι, ὁ Θεὸς, τὰ περὶ ἡμῶν τοῖς ἀγγέλοις σου· δύναμις γὰρ Θεοῦ οἱ ἄγγελοι· καὶ κραταίωσον, ὅ εὐτρεπισας ἐν ἡμῖν βασίλειον. Εἰ καὶ μὴ δι' ἡμᾶς, ἀλλά γε διὰ τὸν περιώ- νυμον λαόν σου οὕτω γὰρ νοοῦσι τὸν Ἀπὸ τοῦ ναοῦ σου. - Οἴσουσι δέ σοι βασιλεῖς δῶρα· ὁ Χειρὰμ τὰ κέδρινα ξύλα, καὶ ἄλλοι ἄλλα, ἐπὶ τοῦ Σολομῶντος. Θηρία δὲ τοῦ καλάμου, τὰ ἄγρια ἔθνη, τὰ ἐν ἀποκρύφοις καὶ δυσβάτοις τόποις οἰκοῦντα - ἡ συναγωγὴ δὲ τῶν ἡγεμόνων ἑαυτῶν ἐν τοῖς ὑπο τεταγμένοις ἔσται λαοίς, συνεδριαζόντων, καὶ ἐπαν νορθούντων, καὶ φυλαττόντων αὐτοὺς, ἐπὶ τῷ ἐκκλεισθῆναι, εἴτουν ῥυσθῆναι τὸν λαὸν τὸν δεδοκι μασμένον ἐν καθαρότητι πίστεως, ὡς ἀργύριον. Το δέ· Ηξουσι πρέσβεις ἐξ Αἰγύπτου, λέγουσι γενέ- σθαι ἐπὶ Σολομῶντος, ἐφ᾽ οὗ καὶ ἡ Αιθιοπία ἔπεμψε τὴν ἑαυτῆς δυνάστιν τὴν βασίλισσαν. Τὰ ἑξῆς πει ρῶνται μὲν συμβιβάζειν, ἐλέγχονται δὲ σφαλλόμενο:. Χρὴ δὲ θαυμάζειν, ὅπως τὸ θεῖον Πνεῦμα τῇ ἱστορία τὴν ἀναγωγὴν συνέπλεξεν. Ἐν τοῖς καιριωτάτοις δὲ γυμνὴν ἱστορίας τὴν ἀναγωγὴν ἔθηκεν, εἰς ἔλεγχον τῶν ἀντιλεγέντων Ἰουδαίων. Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων, Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΞΗ. Εἰς τὸ τέλος μὲν, διὰ τὸ πέρας τῶν ἐν τούτῳ προῤῥήσεων· Ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων δὲ, ὅτι περὶ μεταβολῆς πραγμάτων διαλαμβάνει · ἐσχημάτ σται γὰρ προσώπῳ τοῦ ἐν Βαβυλωνίᾳ αἰχμαλώτου - λαοῦ, οἵτινες ἠλλοιώθησαν, ἀντὶ δούλων ἐλεύθεροι ” πάλιν γεγονότες, καὶ ἀντὶ τῆς ἀλλοτρίας τὴν ἰδίαν οἰκίαν οἰκήσαντες. Προσήκει δὲ καὶ παντὶ πιστῶν πολεμουμένῳ, εἴτε σωματικῶς, εἴτε ψυχικῶς. Σῶσόν με, ὁ Θεὸς, ὅτι εἰσήλθοσαν ὕδατα ἕως ψυχῆς μου. Υδατα λέγει τὴν ἐπίῤῥοιαν τῶν θλίψεων καὶ τῶν πειρασμῶν, τῶν ἐπαφιεμένων ὑπὸ τῶν εἴτε ὁρατῶν, εἴτε ἀοράτων ἐχθρῶν, ὧν τὸ βάθος, δίκην ὑδάτων, ἀποπνίγει τὸν συνεχόμενον· ταῦτα, φησὶ, -- . • COMMENT. IN PSALMOS. B A Rubri, quando Maria soror Aaron, prima inter alias adolescentulas, capit canere canticum. Et quod sequitur : In ecclesiis benedicite Deo, nullo pacto suo possunt accommodare proposito. Et Benjamin pro tota tribu intelligunt, et adelescentiorem, seu juniorem appellari dicunt, quia cæterorum fratrum junior fuerit. In exstasi vero et mentis excessu enm fuisse dicunt, eo quod hujus tribus milites in certamine furere quodammodo, atque extra se rapi videbantur: verum frigida admodum hujusmodi videtur expositio. Principes etiam fuda regnasse dieunt in populo Hebræorum. Principes autem Zabulon et Nephthalim ideo aiunt hic fuisse commemoratos, quia cæteris insigniores harum tribuum homines videbantur, ob summam quan in bello semper ostenderunt strenuitatem. Deinde, Manda, inquiunt, Deus, virtuti tuæ, hoc est, ange- lis tuis. Virtus enim Dei angelus : manda, inquam, ea quæ ad defensionem nostram pertinent, et con- firma regnum quod in nobis jam parasti, si non propter nos, saltem propter celebre templum tuum, Ita enim intelligunt illa verba: A templo tuo. Tibi etiam ferent reges munera, ut Salomonis tempore factum est, ab Hiram rege Tyri, qui ligna ad con- structionem templi cedrina obtulit. Per feras autem arundinis immites gentes intelligunt, quæ in oc- cultis atque accessu dificillimis locis habitant. Congregationem etiam taurorum seipsos esse as- serunt, veluti duces quosdam inter subjectos po- C pulos considentes, et eongregationem convocantes, eosque dirigentes, ac conservantes : ut excludant, hoc est, ut ex clausura liberent populum proba - tum in munditia fidei tanquam argentum. Quod sequitur: Venient legati ex Ægypto, impletum esse dicunt Salomonis tempore, quando Æthiopia suam ad Salomonem manum, hoc est, quando vim ac potentiam suam misit, illam scilicet reginam quæ visitatura venit Salomonem; et quæ sequun” tur codem conantur tenore rebus suis accommodare, quanquam, ut diximus, convincantur non posse. Illud profecto admiratione dignum est, quomodo sanctus Spiritus anagogicum sensum eum historico complicaverit, et præcipuis quibusdam locis meram anagogem, omni prorsus nudam hi- storia apposuerit, ad convincendum adversarios Judæos. D In finem pro iis, qui commutabuntur, Psalmus ipsi David. PSALMUS LXVIII. In finem inscribitur ob prophetias his contentas, quæ ad finem tendebant, et pro iis, qui commu- tabuntur, quia rerum mutationem pertractat. Conscriptus autem fuit ex populi persona, qui captivus erat in Babylone, et mutatione facta a ser vitute liberatus, et in patriam restitutus est (48). Accommodari etiam potest cuilibet fideli, qui a vi- sibilium atque ab invisibilium hostium oppressionė fuerit liberatus. VERS. 2. Salvum me fac, Deus, quoniam in!rare- runt aquæ usque ad animam meam. Per aquas, ten- tationum ac calamitatum aſſuentiam intelligit, quæ ab invisibilibus, ut diximus, seu a visibilibus inf- micis proveniant: quarum calamitatum profundi- Varim lectiones. (48) Ad verbum et pro aliena propriam domum incolebant.
21α For my heart was inflamed. By the fire of rage, namely, by zeal. For in the introduction to the present psalm he said, For I have been zealous in indignation at the lawless on seeing the peace of sinners. Accordingly, he repeats those sentiments again.
β Καὶ οἱ νεφροί μου ἠλλοιώθησαν. Τὴν ἐπιθυμίαν διὰ τῶν νεφρῶν αἰνίττεται, καθὼς προλαβόντες εἰρήκαμεν ἐν ἄλλοις. Πρότερον γὰρ ἐπιθυμῶν τῶν ὄντως ἀγαθῶν, ὕστερον, καὶ τῶν δοκούντων ἐπεθύμησα, φησὶ, ζηλώσας τοὺς ἐχθρούς.Τὸ δέ· Ἐν ἐκκλησίαις εὐλογεῖτε τὸν Θεὸν, οὐ δύνανται μεθοδεῦσαι. Βενιαμὶν δέ φασι τὴν φυλήν τοῦ Βενιαμίν, νεωτέραν οὖσαν. Νεώτερος γὰρ υἱὸς ὁ Βενιαμίν. Ἐν εκστάσει δὲ, ὅτι ἐνεθουσίων πολε- μοῦντες οἱ τοῦ Βενιαμίν ψυχρὰ δὲ καὶ αὕτη ἡ ἑρμηνεία. Οἱ ἄρχοντες δὲ τῆς Ιούδα φυλῆς ἐβασί λευσαν τῶν Εβραίων. "Αρχοντες Ζαβουλών καὶ Νεο φθαλείμ, ὅτι ἐπίσημοι αὗται αἱ φυλαὶ διὰ τὰς ἐν πολέμῳ ἀνδραγαθίας· εἶτα, Ἔντειλαι, ὁ Θεὸς, τὰ περὶ ἡμῶν τοῖς ἀγγέλοις σου· δύναμις γὰρ Θεοῦ οἱ ἄγγελοι· καὶ κραταίωσον, ὅ εὐτρεπισας ἐν ἡμῖν βασίλειον. Εἰ καὶ μὴ δι' ἡμᾶς, ἀλλά γε διὰ τὸν περιώ- νυμον λαόν σου οὕτω γὰρ νοοῦσι τὸν Ἀπὸ τοῦ ναοῦ σου. - Οἴσουσι δέ σοι βασιλεῖς δῶρα· ὁ Χειρὰμ τὰ κέδρινα ξύλα, καὶ ἄλλοι ἄλλα, ἐπὶ τοῦ Σολομῶντος. Θηρία δὲ τοῦ καλάμου, τὰ ἄγρια ἔθνη, τὰ ἐν ἀποκρύφοις καὶ δυσβάτοις τόποις οἰκοῦντα - ἡ συναγωγὴ δὲ τῶν ἡγεμόνων ἑαυτῶν ἐν τοῖς ὑπο τεταγμένοις ἔσται λαοίς, συνεδριαζόντων, καὶ ἐπαν νορθούντων, καὶ φυλαττόντων αὐτοὺς, ἐπὶ τῷ ἐκκλεισθῆναι, εἴτουν ῥυσθῆναι τὸν λαὸν τὸν δεδοκι μασμένον ἐν καθαρότητι πίστεως, ὡς ἀργύριον. Το δέ· Ηξουσι πρέσβεις ἐξ Αἰγύπτου, λέγουσι γενέ- σθαι ἐπὶ Σολομῶντος, ἐφ᾽ οὗ καὶ ἡ Αιθιοπία ἔπεμψε τὴν ἑαυτῆς δυνάστιν τὴν βασίλισσαν. Τὰ ἑξῆς πει ρῶνται μὲν συμβιβάζειν, ἐλέγχονται δὲ σφαλλόμενο:. Χρὴ δὲ θαυμάζειν, ὅπως τὸ θεῖον Πνεῦμα τῇ ἱστορία τὴν ἀναγωγὴν συνέπλεξεν. Ἐν τοῖς καιριωτάτοις δὲ γυμνὴν ἱστορίας τὴν ἀναγωγὴν ἔθηκεν, εἰς ἔλεγχον τῶν ἀντιλεγέντων Ἰουδαίων. Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων, Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΞΗ. Εἰς τὸ τέλος μὲν, διὰ τὸ πέρας τῶν ἐν τούτῳ προῤῥήσεων· Ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων δὲ, ὅτι περὶ μεταβολῆς πραγμάτων διαλαμβάνει · ἐσχημάτ σται γὰρ προσώπῳ τοῦ ἐν Βαβυλωνίᾳ αἰχμαλώτου - λαοῦ, οἵτινες ἠλλοιώθησαν, ἀντὶ δούλων ἐλεύθεροι ” πάλιν γεγονότες, καὶ ἀντὶ τῆς ἀλλοτρίας τὴν ἰδίαν οἰκίαν οἰκήσαντες. Προσήκει δὲ καὶ παντὶ πιστῶν πολεμουμένῳ, εἴτε σωματικῶς, εἴτε ψυχικῶς. Σῶσόν με, ὁ Θεὸς, ὅτι εἰσήλθοσαν ὕδατα ἕως ψυχῆς μου. Υδατα λέγει τὴν ἐπίῤῥοιαν τῶν θλίψεων καὶ τῶν πειρασμῶν, τῶν ἐπαφιεμένων ὑπὸ τῶν εἴτε ὁρατῶν, εἴτε ἀοράτων ἐχθρῶν, ὧν τὸ βάθος, δίκην ὑδάτων, ἀποπνίγει τὸν συνεχόμενον· ταῦτα, φησὶ, -- . • COMMENT. IN PSALMOS. B A Rubri, quando Maria soror Aaron, prima inter alias adolescentulas, capit canere canticum. Et quod sequitur : In ecclesiis benedicite Deo, nullo pacto suo possunt accommodare proposito. Et Benjamin pro tota tribu intelligunt, et adelescentiorem, seu juniorem appellari dicunt, quia cæterorum fratrum junior fuerit. In exstasi vero et mentis excessu enm fuisse dicunt, eo quod hujus tribus milites in certamine furere quodammodo, atque extra se rapi videbantur: verum frigida admodum hujusmodi videtur expositio. Principes etiam fuda regnasse dieunt in populo Hebræorum. Principes autem Zabulon et Nephthalim ideo aiunt hic fuisse commemoratos, quia cæteris insigniores harum tribuum homines videbantur, ob summam quan in bello semper ostenderunt strenuitatem. Deinde, Manda, inquiunt, Deus, virtuti tuæ, hoc est, ange- lis tuis. Virtus enim Dei angelus : manda, inquam, ea quæ ad defensionem nostram pertinent, et con- firma regnum quod in nobis jam parasti, si non propter nos, saltem propter celebre templum tuum, Ita enim intelligunt illa verba: A templo tuo. Tibi etiam ferent reges munera, ut Salomonis tempore factum est, ab Hiram rege Tyri, qui ligna ad con- structionem templi cedrina obtulit. Per feras autem arundinis immites gentes intelligunt, quæ in oc- cultis atque accessu dificillimis locis habitant. Congregationem etiam taurorum seipsos esse as- serunt, veluti duces quosdam inter subjectos po- C pulos considentes, et eongregationem convocantes, eosque dirigentes, ac conservantes : ut excludant, hoc est, ut ex clausura liberent populum proba - tum in munditia fidei tanquam argentum. Quod sequitur: Venient legati ex Ægypto, impletum esse dicunt Salomonis tempore, quando Æthiopia suam ad Salomonem manum, hoc est, quando vim ac potentiam suam misit, illam scilicet reginam quæ visitatura venit Salomonem; et quæ sequun” tur codem conantur tenore rebus suis accommodare, quanquam, ut diximus, convincantur non posse. Illud profecto admiratione dignum est, quomodo sanctus Spiritus anagogicum sensum eum historico complicaverit, et præcipuis quibusdam locis meram anagogem, omni prorsus nudam hi- storia apposuerit, ad convincendum adversarios Judæos. D In finem pro iis, qui commutabuntur, Psalmus ipsi David. PSALMUS LXVIII. In finem inscribitur ob prophetias his contentas, quæ ad finem tendebant, et pro iis, qui commu- tabuntur, quia rerum mutationem pertractat. Conscriptus autem fuit ex populi persona, qui captivus erat in Babylone, et mutatione facta a ser vitute liberatus, et in patriam restitutus est (48). Accommodari etiam potest cuilibet fideli, qui a vi- sibilium atque ab invisibilium hostium oppressionė fuerit liberatus. VERS. 2. Salvum me fac, Deus, quoniam in!rare- runt aquæ usque ad animam meam. Per aquas, ten- tationum ac calamitatum aſſuentiam intelligit, quæ ab invisibilibus, ut diximus, seu a visibilibus inf- micis proveniant: quarum calamitatum profundi- Varim lectiones. (48) Ad verbum et pro aliena propriam domum incolebant.
21β And my reins were changed. By the reins he alludes to his desire, as we have said earlier elsewhere. For formerly desiring true goods, later, he says, I desired seeming goods, having been zealous in indignation at my enemies.
α Κἀγὼ ἐξουδενωμένος, καὶ οὐκ ἔγνων. Τουτὶ τὸ ῥητὸν καὶ τὰ ἑξῆς, μετὰ τὴν ἐπάνοδον ἁρμόζουσιν. Ἐξουδενωμένος ἤμην, φησὶν, εἴτουν ἀπεῤῥιμμένος ἀπὸ σοῦ τότε, διὰ τὰς ἁμαρτίας μου· καὶ διὰ τοῦτο, οὐκ ἔγνων τὸ ἀπορούμενόν μοι, μὴ ἔχων τὸν ἀπὸ σοῦ φωτισμόν. Ὁ δὲ Σύμμαχος, ἀντὶ τοῦ, ἐξουδενωμένος, ἀνεπιστήμων ἤμην, εἶπε.Τὸ δέ· Ἐν ἐκκλησίαις εὐλογεῖτε τὸν Θεὸν, οὐ δύνανται μεθοδεῦσαι. Βενιαμὶν δέ φασι τὴν φυλήν τοῦ Βενιαμίν, νεωτέραν οὖσαν. Νεώτερος γὰρ υἱὸς ὁ Βενιαμίν. Ἐν εκστάσει δὲ, ὅτι ἐνεθουσίων πολε- μοῦντες οἱ τοῦ Βενιαμίν ψυχρὰ δὲ καὶ αὕτη ἡ ἑρμηνεία. Οἱ ἄρχοντες δὲ τῆς Ιούδα φυλῆς ἐβασί λευσαν τῶν Εβραίων. "Αρχοντες Ζαβουλών καὶ Νεο φθαλείμ, ὅτι ἐπίσημοι αὗται αἱ φυλαὶ διὰ τὰς ἐν πολέμῳ ἀνδραγαθίας· εἶτα, Ἔντειλαι, ὁ Θεὸς, τὰ περὶ ἡμῶν τοῖς ἀγγέλοις σου· δύναμις γὰρ Θεοῦ οἱ ἄγγελοι· καὶ κραταίωσον, ὅ εὐτρεπισας ἐν ἡμῖν βασίλειον. Εἰ καὶ μὴ δι' ἡμᾶς, ἀλλά γε διὰ τὸν περιώ- νυμον λαόν σου οὕτω γὰρ νοοῦσι τὸν Ἀπὸ τοῦ ναοῦ σου. - Οἴσουσι δέ σοι βασιλεῖς δῶρα· ὁ Χειρὰμ τὰ κέδρινα ξύλα, καὶ ἄλλοι ἄλλα, ἐπὶ τοῦ Σολομῶντος. Θηρία δὲ τοῦ καλάμου, τὰ ἄγρια ἔθνη, τὰ ἐν ἀποκρύφοις καὶ δυσβάτοις τόποις οἰκοῦντα - ἡ συναγωγὴ δὲ τῶν ἡγεμόνων ἑαυτῶν ἐν τοῖς ὑπο τεταγμένοις ἔσται λαοίς, συνεδριαζόντων, καὶ ἐπαν νορθούντων, καὶ φυλαττόντων αὐτοὺς, ἐπὶ τῷ ἐκκλεισθῆναι, εἴτουν ῥυσθῆναι τὸν λαὸν τὸν δεδοκι μασμένον ἐν καθαρότητι πίστεως, ὡς ἀργύριον. Το δέ· Ηξουσι πρέσβεις ἐξ Αἰγύπτου, λέγουσι γενέ- σθαι ἐπὶ Σολομῶντος, ἐφ᾽ οὗ καὶ ἡ Αιθιοπία ἔπεμψε τὴν ἑαυτῆς δυνάστιν τὴν βασίλισσαν. Τὰ ἑξῆς πει ρῶνται μὲν συμβιβάζειν, ἐλέγχονται δὲ σφαλλόμενο:. Χρὴ δὲ θαυμάζειν, ὅπως τὸ θεῖον Πνεῦμα τῇ ἱστορία τὴν ἀναγωγὴν συνέπλεξεν. Ἐν τοῖς καιριωτάτοις δὲ γυμνὴν ἱστορίας τὴν ἀναγωγὴν ἔθηκεν, εἰς ἔλεγχον τῶν ἀντιλεγέντων Ἰουδαίων. Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων, Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΞΗ. Εἰς τὸ τέλος μὲν, διὰ τὸ πέρας τῶν ἐν τούτῳ προῤῥήσεων· Ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων δὲ, ὅτι περὶ μεταβολῆς πραγμάτων διαλαμβάνει · ἐσχημάτ σται γὰρ προσώπῳ τοῦ ἐν Βαβυλωνίᾳ αἰχμαλώτου - λαοῦ, οἵτινες ἠλλοιώθησαν, ἀντὶ δούλων ἐλεύθεροι ” πάλιν γεγονότες, καὶ ἀντὶ τῆς ἀλλοτρίας τὴν ἰδίαν οἰκίαν οἰκήσαντες. Προσήκει δὲ καὶ παντὶ πιστῶν πολεμουμένῳ, εἴτε σωματικῶς, εἴτε ψυχικῶς. Σῶσόν με, ὁ Θεὸς, ὅτι εἰσήλθοσαν ὕδατα ἕως ψυχῆς μου. Υδατα λέγει τὴν ἐπίῤῥοιαν τῶν θλίψεων καὶ τῶν πειρασμῶν, τῶν ἐπαφιεμένων ὑπὸ τῶν εἴτε ὁρατῶν, εἴτε ἀοράτων ἐχθρῶν, ὧν τὸ βάθος, δίκην ὑδάτων, ἀποπνίγει τὸν συνεχόμενον· ταῦτα, φησὶ, -- . • COMMENT. IN PSALMOS. B A Rubri, quando Maria soror Aaron, prima inter alias adolescentulas, capit canere canticum. Et quod sequitur : In ecclesiis benedicite Deo, nullo pacto suo possunt accommodare proposito. Et Benjamin pro tota tribu intelligunt, et adelescentiorem, seu juniorem appellari dicunt, quia cæterorum fratrum junior fuerit. In exstasi vero et mentis excessu enm fuisse dicunt, eo quod hujus tribus milites in certamine furere quodammodo, atque extra se rapi videbantur: verum frigida admodum hujusmodi videtur expositio. Principes etiam fuda regnasse dieunt in populo Hebræorum. Principes autem Zabulon et Nephthalim ideo aiunt hic fuisse commemoratos, quia cæteris insigniores harum tribuum homines videbantur, ob summam quan in bello semper ostenderunt strenuitatem. Deinde, Manda, inquiunt, Deus, virtuti tuæ, hoc est, ange- lis tuis. Virtus enim Dei angelus : manda, inquam, ea quæ ad defensionem nostram pertinent, et con- firma regnum quod in nobis jam parasti, si non propter nos, saltem propter celebre templum tuum, Ita enim intelligunt illa verba: A templo tuo. Tibi etiam ferent reges munera, ut Salomonis tempore factum est, ab Hiram rege Tyri, qui ligna ad con- structionem templi cedrina obtulit. Per feras autem arundinis immites gentes intelligunt, quæ in oc- cultis atque accessu dificillimis locis habitant. Congregationem etiam taurorum seipsos esse as- serunt, veluti duces quosdam inter subjectos po- C pulos considentes, et eongregationem convocantes, eosque dirigentes, ac conservantes : ut excludant, hoc est, ut ex clausura liberent populum proba - tum in munditia fidei tanquam argentum. Quod sequitur: Venient legati ex Ægypto, impletum esse dicunt Salomonis tempore, quando Æthiopia suam ad Salomonem manum, hoc est, quando vim ac potentiam suam misit, illam scilicet reginam quæ visitatura venit Salomonem; et quæ sequun” tur codem conantur tenore rebus suis accommodare, quanquam, ut diximus, convincantur non posse. Illud profecto admiratione dignum est, quomodo sanctus Spiritus anagogicum sensum eum historico complicaverit, et præcipuis quibusdam locis meram anagogem, omni prorsus nudam hi- storia apposuerit, ad convincendum adversarios Judæos. D In finem pro iis, qui commutabuntur, Psalmus ipsi David. PSALMUS LXVIII. In finem inscribitur ob prophetias his contentas, quæ ad finem tendebant, et pro iis, qui commu- tabuntur, quia rerum mutationem pertractat. Conscriptus autem fuit ex populi persona, qui captivus erat in Babylone, et mutatione facta a ser vitute liberatus, et in patriam restitutus est (48). Accommodari etiam potest cuilibet fideli, qui a vi- sibilium atque ab invisibilium hostium oppressionė fuerit liberatus. VERS. 2. Salvum me fac, Deus, quoniam in!rare- runt aquæ usque ad animam meam. Per aquas, ten- tationum ac calamitatum aſſuentiam intelligit, quæ ab invisibilibus, ut diximus, seu a visibilibus inf- micis proveniant: quarum calamitatum profundi- Varim lectiones. (48) Ad verbum et pro aliena propriam domum incolebant.
22α And I was set at naught, and did not know. This verse and the following ones are fitting for after the return. I was set at naught, he says, namely, I was cast away from you at that time on account of my sins, and on this account I did know the answer to what puzzled me, not having illumination from you. Instead of ‘I was set at naught’, Symmachus said ‘I was ignorant’.
β Κτηνώδης ἐγενήθην παρὰ σοί. Λοιπὸν, ἀνόητος ἐγενόμην σοι, τουτέστιν, οὐκέτι περιεργάσομαι τὰ κρίματά σου, ἀλλὰ δίκην κτήνους ἀπολυπραγμόνως ἕψομαι τοῖς σοῖς βουλήμασι. Διέγνων γὰρ, ὅτι πάντα μετὰ κρίσεως οἰκονομεῖς. Ἐπαινετὴ δὲ ἡ παρὰ τῷ Θεῷ αὕτη κτηνωδία· διαβεβλημένη δὲ, ἡ παρὰ τῷ δαίμονι, ὡς τὸ, Παρασυνεβλήθη τοῖς κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις. Ps 48.β, 21Τὸ δέ· Ἐν ἐκκλησίαις εὐλογεῖτε τὸν Θεὸν, οὐ δύνανται μεθοδεῦσαι. Βενιαμὶν δέ φασι τὴν φυλήν τοῦ Βενιαμίν, νεωτέραν οὖσαν. Νεώτερος γὰρ υἱὸς ὁ Βενιαμίν. Ἐν εκστάσει δὲ, ὅτι ἐνεθουσίων πολε- μοῦντες οἱ τοῦ Βενιαμίν ψυχρὰ δὲ καὶ αὕτη ἡ ἑρμηνεία. Οἱ ἄρχοντες δὲ τῆς Ιούδα φυλῆς ἐβασί λευσαν τῶν Εβραίων. "Αρχοντες Ζαβουλών καὶ Νεο φθαλείμ, ὅτι ἐπίσημοι αὗται αἱ φυλαὶ διὰ τὰς ἐν πολέμῳ ἀνδραγαθίας· εἶτα, Ἔντειλαι, ὁ Θεὸς, τὰ περὶ ἡμῶν τοῖς ἀγγέλοις σου· δύναμις γὰρ Θεοῦ οἱ ἄγγελοι· καὶ κραταίωσον, ὅ εὐτρεπισας ἐν ἡμῖν βασίλειον. Εἰ καὶ μὴ δι' ἡμᾶς, ἀλλά γε διὰ τὸν περιώ- νυμον λαόν σου οὕτω γὰρ νοοῦσι τὸν Ἀπὸ τοῦ ναοῦ σου. - Οἴσουσι δέ σοι βασιλεῖς δῶρα· ὁ Χειρὰμ τὰ κέδρινα ξύλα, καὶ ἄλλοι ἄλλα, ἐπὶ τοῦ Σολομῶντος. Θηρία δὲ τοῦ καλάμου, τὰ ἄγρια ἔθνη, τὰ ἐν ἀποκρύφοις καὶ δυσβάτοις τόποις οἰκοῦντα - ἡ συναγωγὴ δὲ τῶν ἡγεμόνων ἑαυτῶν ἐν τοῖς ὑπο τεταγμένοις ἔσται λαοίς, συνεδριαζόντων, καὶ ἐπαν νορθούντων, καὶ φυλαττόντων αὐτοὺς, ἐπὶ τῷ ἐκκλεισθῆναι, εἴτουν ῥυσθῆναι τὸν λαὸν τὸν δεδοκι μασμένον ἐν καθαρότητι πίστεως, ὡς ἀργύριον. Το δέ· Ηξουσι πρέσβεις ἐξ Αἰγύπτου, λέγουσι γενέ- σθαι ἐπὶ Σολομῶντος, ἐφ᾽ οὗ καὶ ἡ Αιθιοπία ἔπεμψε τὴν ἑαυτῆς δυνάστιν τὴν βασίλισσαν. Τὰ ἑξῆς πει ρῶνται μὲν συμβιβάζειν, ἐλέγχονται δὲ σφαλλόμενο:. Χρὴ δὲ θαυμάζειν, ὅπως τὸ θεῖον Πνεῦμα τῇ ἱστορία τὴν ἀναγωγὴν συνέπλεξεν. Ἐν τοῖς καιριωτάτοις δὲ γυμνὴν ἱστορίας τὴν ἀναγωγὴν ἔθηκεν, εἰς ἔλεγχον τῶν ἀντιλεγέντων Ἰουδαίων. Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων, Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΞΗ. Εἰς τὸ τέλος μὲν, διὰ τὸ πέρας τῶν ἐν τούτῳ προῤῥήσεων· Ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων δὲ, ὅτι περὶ μεταβολῆς πραγμάτων διαλαμβάνει · ἐσχημάτ σται γὰρ προσώπῳ τοῦ ἐν Βαβυλωνίᾳ αἰχμαλώτου - λαοῦ, οἵτινες ἠλλοιώθησαν, ἀντὶ δούλων ἐλεύθεροι ” πάλιν γεγονότες, καὶ ἀντὶ τῆς ἀλλοτρίας τὴν ἰδίαν οἰκίαν οἰκήσαντες. Προσήκει δὲ καὶ παντὶ πιστῶν πολεμουμένῳ, εἴτε σωματικῶς, εἴτε ψυχικῶς. Σῶσόν με, ὁ Θεὸς, ὅτι εἰσήλθοσαν ὕδατα ἕως ψυχῆς μου. Υδατα λέγει τὴν ἐπίῤῥοιαν τῶν θλίψεων καὶ τῶν πειρασμῶν, τῶν ἐπαφιεμένων ὑπὸ τῶν εἴτε ὁρατῶν, εἴτε ἀοράτων ἐχθρῶν, ὧν τὸ βάθος, δίκην ὑδάτων, ἀποπνίγει τὸν συνεχόμενον· ταῦτα, φησὶ, -- . • COMMENT. IN PSALMOS. B A Rubri, quando Maria soror Aaron, prima inter alias adolescentulas, capit canere canticum. Et quod sequitur : In ecclesiis benedicite Deo, nullo pacto suo possunt accommodare proposito. Et Benjamin pro tota tribu intelligunt, et adelescentiorem, seu juniorem appellari dicunt, quia cæterorum fratrum junior fuerit. In exstasi vero et mentis excessu enm fuisse dicunt, eo quod hujus tribus milites in certamine furere quodammodo, atque extra se rapi videbantur: verum frigida admodum hujusmodi videtur expositio. Principes etiam fuda regnasse dieunt in populo Hebræorum. Principes autem Zabulon et Nephthalim ideo aiunt hic fuisse commemoratos, quia cæteris insigniores harum tribuum homines videbantur, ob summam quan in bello semper ostenderunt strenuitatem. Deinde, Manda, inquiunt, Deus, virtuti tuæ, hoc est, ange- lis tuis. Virtus enim Dei angelus : manda, inquam, ea quæ ad defensionem nostram pertinent, et con- firma regnum quod in nobis jam parasti, si non propter nos, saltem propter celebre templum tuum, Ita enim intelligunt illa verba: A templo tuo. Tibi etiam ferent reges munera, ut Salomonis tempore factum est, ab Hiram rege Tyri, qui ligna ad con- structionem templi cedrina obtulit. Per feras autem arundinis immites gentes intelligunt, quæ in oc- cultis atque accessu dificillimis locis habitant. Congregationem etiam taurorum seipsos esse as- serunt, veluti duces quosdam inter subjectos po- C pulos considentes, et eongregationem convocantes, eosque dirigentes, ac conservantes : ut excludant, hoc est, ut ex clausura liberent populum proba - tum in munditia fidei tanquam argentum. Quod sequitur: Venient legati ex Ægypto, impletum esse dicunt Salomonis tempore, quando Æthiopia suam ad Salomonem manum, hoc est, quando vim ac potentiam suam misit, illam scilicet reginam quæ visitatura venit Salomonem; et quæ sequun” tur codem conantur tenore rebus suis accommodare, quanquam, ut diximus, convincantur non posse. Illud profecto admiratione dignum est, quomodo sanctus Spiritus anagogicum sensum eum historico complicaverit, et præcipuis quibusdam locis meram anagogem, omni prorsus nudam hi- storia apposuerit, ad convincendum adversarios Judæos. D In finem pro iis, qui commutabuntur, Psalmus ipsi David. PSALMUS LXVIII. In finem inscribitur ob prophetias his contentas, quæ ad finem tendebant, et pro iis, qui commu- tabuntur, quia rerum mutationem pertractat. Conscriptus autem fuit ex populi persona, qui captivus erat in Babylone, et mutatione facta a ser vitute liberatus, et in patriam restitutus est (48). Accommodari etiam potest cuilibet fideli, qui a vi- sibilium atque ab invisibilium hostium oppressionė fuerit liberatus. VERS. 2. Salvum me fac, Deus, quoniam in!rare- runt aquæ usque ad animam meam. Per aquas, ten- tationum ac calamitatum aſſuentiam intelligit, quæ ab invisibilibus, ut diximus, seu a visibilibus inf- micis proveniant: quarum calamitatum profundi- Varim lectiones. (48) Ad verbum et pro aliena propriam domum incolebant.
22β I have become beast-like before you. Hence, I have become without mind to you, that is, I shall no longer waste my labour on investigating your judgements, but like a beast I shall follow your purposes without question. For I have discerned that you arrange everything with judgement. This bestiality before God is praiseworthy, while that before the demon is blameworthy, as in, He has been cast down beside the mindless beasts. Ps 48.13β, 21
α Κἀγὼ διὰ παντὸς μετὰ σοῦ. Συνεξακούεται τὸ, ἔσομαι· σὲ ἐννοῶν ἀεὶ, καὶ τὰ σὰ λαλῶν, καὶ οὐδέποτε τῆς σῆς μνήμης ἀφιστάμενος.Τὸ δέ· Ἐν ἐκκλησίαις εὐλογεῖτε τὸν Θεὸν, οὐ δύνανται μεθοδεῦσαι. Βενιαμὶν δέ φασι τὴν φυλήν τοῦ Βενιαμίν, νεωτέραν οὖσαν. Νεώτερος γὰρ υἱὸς ὁ Βενιαμίν. Ἐν εκστάσει δὲ, ὅτι ἐνεθουσίων πολε- μοῦντες οἱ τοῦ Βενιαμίν ψυχρὰ δὲ καὶ αὕτη ἡ ἑρμηνεία. Οἱ ἄρχοντες δὲ τῆς Ιούδα φυλῆς ἐβασί λευσαν τῶν Εβραίων. "Αρχοντες Ζαβουλών καὶ Νεο φθαλείμ, ὅτι ἐπίσημοι αὗται αἱ φυλαὶ διὰ τὰς ἐν πολέμῳ ἀνδραγαθίας· εἶτα, Ἔντειλαι, ὁ Θεὸς, τὰ περὶ ἡμῶν τοῖς ἀγγέλοις σου· δύναμις γὰρ Θεοῦ οἱ ἄγγελοι· καὶ κραταίωσον, ὅ εὐτρεπισας ἐν ἡμῖν βασίλειον. Εἰ καὶ μὴ δι' ἡμᾶς, ἀλλά γε διὰ τὸν περιώ- νυμον λαόν σου οὕτω γὰρ νοοῦσι τὸν Ἀπὸ τοῦ ναοῦ σου. - Οἴσουσι δέ σοι βασιλεῖς δῶρα· ὁ Χειρὰμ τὰ κέδρινα ξύλα, καὶ ἄλλοι ἄλλα, ἐπὶ τοῦ Σολομῶντος. Θηρία δὲ τοῦ καλάμου, τὰ ἄγρια ἔθνη, τὰ ἐν ἀποκρύφοις καὶ δυσβάτοις τόποις οἰκοῦντα - ἡ συναγωγὴ δὲ τῶν ἡγεμόνων ἑαυτῶν ἐν τοῖς ὑπο τεταγμένοις ἔσται λαοίς, συνεδριαζόντων, καὶ ἐπαν νορθούντων, καὶ φυλαττόντων αὐτοὺς, ἐπὶ τῷ ἐκκλεισθῆναι, εἴτουν ῥυσθῆναι τὸν λαὸν τὸν δεδοκι μασμένον ἐν καθαρότητι πίστεως, ὡς ἀργύριον. Το δέ· Ηξουσι πρέσβεις ἐξ Αἰγύπτου, λέγουσι γενέ- σθαι ἐπὶ Σολομῶντος, ἐφ᾽ οὗ καὶ ἡ Αιθιοπία ἔπεμψε τὴν ἑαυτῆς δυνάστιν τὴν βασίλισσαν. Τὰ ἑξῆς πει ρῶνται μὲν συμβιβάζειν, ἐλέγχονται δὲ σφαλλόμενο:. Χρὴ δὲ θαυμάζειν, ὅπως τὸ θεῖον Πνεῦμα τῇ ἱστορία τὴν ἀναγωγὴν συνέπλεξεν. Ἐν τοῖς καιριωτάτοις δὲ γυμνὴν ἱστορίας τὴν ἀναγωγὴν ἔθηκεν, εἰς ἔλεγχον τῶν ἀντιλεγέντων Ἰουδαίων. Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων, Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΞΗ. Εἰς τὸ τέλος μὲν, διὰ τὸ πέρας τῶν ἐν τούτῳ προῤῥήσεων· Ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων δὲ, ὅτι περὶ μεταβολῆς πραγμάτων διαλαμβάνει · ἐσχημάτ σται γὰρ προσώπῳ τοῦ ἐν Βαβυλωνίᾳ αἰχμαλώτου - λαοῦ, οἵτινες ἠλλοιώθησαν, ἀντὶ δούλων ἐλεύθεροι ” πάλιν γεγονότες, καὶ ἀντὶ τῆς ἀλλοτρίας τὴν ἰδίαν οἰκίαν οἰκήσαντες. Προσήκει δὲ καὶ παντὶ πιστῶν πολεμουμένῳ, εἴτε σωματικῶς, εἴτε ψυχικῶς. Σῶσόν με, ὁ Θεὸς, ὅτι εἰσήλθοσαν ὕδατα ἕως ψυχῆς μου. Υδατα λέγει τὴν ἐπίῤῥοιαν τῶν θλίψεων καὶ τῶν πειρασμῶν, τῶν ἐπαφιεμένων ὑπὸ τῶν εἴτε ὁρατῶν, εἴτε ἀοράτων ἐχθρῶν, ὧν τὸ βάθος, δίκην ὑδάτων, ἀποπνίγει τὸν συνεχόμενον· ταῦτα, φησὶ, -- . • COMMENT. IN PSALMOS. B A Rubri, quando Maria soror Aaron, prima inter alias adolescentulas, capit canere canticum. Et quod sequitur : In ecclesiis benedicite Deo, nullo pacto suo possunt accommodare proposito. Et Benjamin pro tota tribu intelligunt, et adelescentiorem, seu juniorem appellari dicunt, quia cæterorum fratrum junior fuerit. In exstasi vero et mentis excessu enm fuisse dicunt, eo quod hujus tribus milites in certamine furere quodammodo, atque extra se rapi videbantur: verum frigida admodum hujusmodi videtur expositio. Principes etiam fuda regnasse dieunt in populo Hebræorum. Principes autem Zabulon et Nephthalim ideo aiunt hic fuisse commemoratos, quia cæteris insigniores harum tribuum homines videbantur, ob summam quan in bello semper ostenderunt strenuitatem. Deinde, Manda, inquiunt, Deus, virtuti tuæ, hoc est, ange- lis tuis. Virtus enim Dei angelus : manda, inquam, ea quæ ad defensionem nostram pertinent, et con- firma regnum quod in nobis jam parasti, si non propter nos, saltem propter celebre templum tuum, Ita enim intelligunt illa verba: A templo tuo. Tibi etiam ferent reges munera, ut Salomonis tempore factum est, ab Hiram rege Tyri, qui ligna ad con- structionem templi cedrina obtulit. Per feras autem arundinis immites gentes intelligunt, quæ in oc- cultis atque accessu dificillimis locis habitant. Congregationem etiam taurorum seipsos esse as- serunt, veluti duces quosdam inter subjectos po- C pulos considentes, et eongregationem convocantes, eosque dirigentes, ac conservantes : ut excludant, hoc est, ut ex clausura liberent populum proba - tum in munditia fidei tanquam argentum. Quod sequitur: Venient legati ex Ægypto, impletum esse dicunt Salomonis tempore, quando Æthiopia suam ad Salomonem manum, hoc est, quando vim ac potentiam suam misit, illam scilicet reginam quæ visitatura venit Salomonem; et quæ sequun” tur codem conantur tenore rebus suis accommodare, quanquam, ut diximus, convincantur non posse. Illud profecto admiratione dignum est, quomodo sanctus Spiritus anagogicum sensum eum historico complicaverit, et præcipuis quibusdam locis meram anagogem, omni prorsus nudam hi- storia apposuerit, ad convincendum adversarios Judæos. D In finem pro iis, qui commutabuntur, Psalmus ipsi David. PSALMUS LXVIII. In finem inscribitur ob prophetias his contentas, quæ ad finem tendebant, et pro iis, qui commu- tabuntur, quia rerum mutationem pertractat. Conscriptus autem fuit ex populi persona, qui captivus erat in Babylone, et mutatione facta a ser vitute liberatus, et in patriam restitutus est (48). Accommodari etiam potest cuilibet fideli, qui a vi- sibilium atque ab invisibilium hostium oppressionė fuerit liberatus. VERS. 2. Salvum me fac, Deus, quoniam in!rare- runt aquæ usque ad animam meam. Per aquas, ten- tationum ac calamitatum aſſuentiam intelligit, quæ ab invisibilibus, ut diximus, seu a visibilibus inf- micis proveniant: quarum calamitatum profundi- Varim lectiones. (48) Ad verbum et pro aliena propriam domum incolebant.
23α And I [shall be] with you forever. ‘Shall be’ is understood, thinking of you always and uttering what is yours and never de- parting from memory of you.
β Ἐκράτησας τῆς χειρὸς τῆς δεξιᾶς μου. Χειραγωγοῦ δίκην, ἐπελάβου τῆς χειρός μου, καὶ ἐξήγαγές με τῆς γῆς τῶν Βαβυλωνίων καὶ τῆς δουλείας αὐτῶν. Ἢ καὶ διὰ τῆς δεξιᾶς χειρὸς, τὴν δεξιὰν πρᾶξιν ὑποσημαίνει, ὅτι ταύτης λαβόμενος, ἐξήγαγές με.Τὸ δέ· Ἐν ἐκκλησίαις εὐλογεῖτε τὸν Θεὸν, οὐ δύνανται μεθοδεῦσαι. Βενιαμὶν δέ φασι τὴν φυλήν τοῦ Βενιαμίν, νεωτέραν οὖσαν. Νεώτερος γὰρ υἱὸς ὁ Βενιαμίν. Ἐν εκστάσει δὲ, ὅτι ἐνεθουσίων πολε- μοῦντες οἱ τοῦ Βενιαμίν ψυχρὰ δὲ καὶ αὕτη ἡ ἑρμηνεία. Οἱ ἄρχοντες δὲ τῆς Ιούδα φυλῆς ἐβασί λευσαν τῶν Εβραίων. "Αρχοντες Ζαβουλών καὶ Νεο φθαλείμ, ὅτι ἐπίσημοι αὗται αἱ φυλαὶ διὰ τὰς ἐν πολέμῳ ἀνδραγαθίας· εἶτα, Ἔντειλαι, ὁ Θεὸς, τὰ περὶ ἡμῶν τοῖς ἀγγέλοις σου· δύναμις γὰρ Θεοῦ οἱ ἄγγελοι· καὶ κραταίωσον, ὅ εὐτρεπισας ἐν ἡμῖν βασίλειον. Εἰ καὶ μὴ δι' ἡμᾶς, ἀλλά γε διὰ τὸν περιώ- νυμον λαόν σου οὕτω γὰρ νοοῦσι τὸν Ἀπὸ τοῦ ναοῦ σου. - Οἴσουσι δέ σοι βασιλεῖς δῶρα· ὁ Χειρὰμ τὰ κέδρινα ξύλα, καὶ ἄλλοι ἄλλα, ἐπὶ τοῦ Σολομῶντος. Θηρία δὲ τοῦ καλάμου, τὰ ἄγρια ἔθνη, τὰ ἐν ἀποκρύφοις καὶ δυσβάτοις τόποις οἰκοῦντα - ἡ συναγωγὴ δὲ τῶν ἡγεμόνων ἑαυτῶν ἐν τοῖς ὑπο τεταγμένοις ἔσται λαοίς, συνεδριαζόντων, καὶ ἐπαν νορθούντων, καὶ φυλαττόντων αὐτοὺς, ἐπὶ τῷ ἐκκλεισθῆναι, εἴτουν ῥυσθῆναι τὸν λαὸν τὸν δεδοκι μασμένον ἐν καθαρότητι πίστεως, ὡς ἀργύριον. Το δέ· Ηξουσι πρέσβεις ἐξ Αἰγύπτου, λέγουσι γενέ- σθαι ἐπὶ Σολομῶντος, ἐφ᾽ οὗ καὶ ἡ Αιθιοπία ἔπεμψε τὴν ἑαυτῆς δυνάστιν τὴν βασίλισσαν. Τὰ ἑξῆς πει ρῶνται μὲν συμβιβάζειν, ἐλέγχονται δὲ σφαλλόμενο:. Χρὴ δὲ θαυμάζειν, ὅπως τὸ θεῖον Πνεῦμα τῇ ἱστορία τὴν ἀναγωγὴν συνέπλεξεν. Ἐν τοῖς καιριωτάτοις δὲ γυμνὴν ἱστορίας τὴν ἀναγωγὴν ἔθηκεν, εἰς ἔλεγχον τῶν ἀντιλεγέντων Ἰουδαίων. Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων, Ψαλμὸς τῷ Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΞΗ. Εἰς τὸ τέλος μὲν, διὰ τὸ πέρας τῶν ἐν τούτῳ προῤῥήσεων· Ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων δὲ, ὅτι περὶ μεταβολῆς πραγμάτων διαλαμβάνει · ἐσχημάτ σται γὰρ προσώπῳ τοῦ ἐν Βαβυλωνίᾳ αἰχμαλώτου - λαοῦ, οἵτινες ἠλλοιώθησαν, ἀντὶ δούλων ἐλεύθεροι ” πάλιν γεγονότες, καὶ ἀντὶ τῆς ἀλλοτρίας τὴν ἰδίαν οἰκίαν οἰκήσαντες. Προσήκει δὲ καὶ παντὶ πιστῶν πολεμουμένῳ, εἴτε σωματικῶς, εἴτε ψυχικῶς. Σῶσόν με, ὁ Θεὸς, ὅτι εἰσήλθοσαν ὕδατα ἕως ψυχῆς μου. Υδατα λέγει τὴν ἐπίῤῥοιαν τῶν θλίψεων καὶ τῶν πειρασμῶν, τῶν ἐπαφιεμένων ὑπὸ τῶν εἴτε ὁρατῶν, εἴτε ἀοράτων ἐχθρῶν, ὧν τὸ βάθος, δίκην ὑδάτων, ἀποπνίγει τὸν συνεχόμενον· ταῦτα, φησὶ, -- . • COMMENT. IN PSALMOS. B A Rubri, quando Maria soror Aaron, prima inter alias adolescentulas, capit canere canticum. Et quod sequitur : In ecclesiis benedicite Deo, nullo pacto suo possunt accommodare proposito. Et Benjamin pro tota tribu intelligunt, et adelescentiorem, seu juniorem appellari dicunt, quia cæterorum fratrum junior fuerit. In exstasi vero et mentis excessu enm fuisse dicunt, eo quod hujus tribus milites in certamine furere quodammodo, atque extra se rapi videbantur: verum frigida admodum hujusmodi videtur expositio. Principes etiam fuda regnasse dieunt in populo Hebræorum. Principes autem Zabulon et Nephthalim ideo aiunt hic fuisse commemoratos, quia cæteris insigniores harum tribuum homines videbantur, ob summam quan in bello semper ostenderunt strenuitatem. Deinde, Manda, inquiunt, Deus, virtuti tuæ, hoc est, ange- lis tuis. Virtus enim Dei angelus : manda, inquam, ea quæ ad defensionem nostram pertinent, et con- firma regnum quod in nobis jam parasti, si non propter nos, saltem propter celebre templum tuum, Ita enim intelligunt illa verba: A templo tuo. Tibi etiam ferent reges munera, ut Salomonis tempore factum est, ab Hiram rege Tyri, qui ligna ad con- structionem templi cedrina obtulit. Per feras autem arundinis immites gentes intelligunt, quæ in oc- cultis atque accessu dificillimis locis habitant. Congregationem etiam taurorum seipsos esse as- serunt, veluti duces quosdam inter subjectos po- C pulos considentes, et eongregationem convocantes, eosque dirigentes, ac conservantes : ut excludant, hoc est, ut ex clausura liberent populum proba - tum in munditia fidei tanquam argentum. Quod sequitur: Venient legati ex Ægypto, impletum esse dicunt Salomonis tempore, quando Æthiopia suam ad Salomonem manum, hoc est, quando vim ac potentiam suam misit, illam scilicet reginam quæ visitatura venit Salomonem; et quæ sequun” tur codem conantur tenore rebus suis accommodare, quanquam, ut diximus, convincantur non posse. Illud profecto admiratione dignum est, quomodo sanctus Spiritus anagogicum sensum eum historico complicaverit, et præcipuis quibusdam locis meram anagogem, omni prorsus nudam hi- storia apposuerit, ad convincendum adversarios Judæos. D In finem pro iis, qui commutabuntur, Psalmus ipsi David. PSALMUS LXVIII. In finem inscribitur ob prophetias his contentas, quæ ad finem tendebant, et pro iis, qui commu- tabuntur, quia rerum mutationem pertractat. Conscriptus autem fuit ex populi persona, qui captivus erat in Babylone, et mutatione facta a ser vitute liberatus, et in patriam restitutus est (48). Accommodari etiam potest cuilibet fideli, qui a vi- sibilium atque ab invisibilium hostium oppressionė fuerit liberatus. VERS. 2. Salvum me fac, Deus, quoniam in!rare- runt aquæ usque ad animam meam. Per aquas, ten- tationum ac calamitatum aſſuentiam intelligit, quæ ab invisibilibus, ut diximus, seu a visibilibus inf- micis proveniant: quarum calamitatum profundi- Varim lectiones. (48) Ad verbum et pro aliena propriam domum incolebant.
23β You have held my right hand. Like a guide you have taken my hand and have led me out of the land of the Babylonians and out of their slavery. Or else by the ‘right hand’ he is hinting at the ‘right-handed’ action, namely, that having taken hold of this you have led me out.
PG 128:747α Καὶ ἐν τῇ βουλῇ σου ὡδήγησάς με. β ἐπιθυμῶν PCABF : ἐπιθυμιῶν MSV.
24α And you have guided me in your purpose.
Καὶ ὑπέθου μοι βουλὴν, δι’ ἧς ὡδηγήθην, βαδίζων διὰ τῶν ἐθνῶν. β Καὶ μετὰ δόξης προσελάβου με. Καὶ περιφανῆ μοι τὴν εἰς τὴν σὴν πόλιν εἴσοδον ἐχαρίσω· πᾶσι γὰρ ἀκουστὴ γέγονεν ἡ ἐπάνοδος. Καὶ βασιλικὰ διατάγματα περὶ ταύτης ὁ Κῦρος πᾶσιν ἔθνεσιν ἐξαπέστειλε. 25 Tί γάρ μοι ὑπάρχει ἐν τῷ οὐρανῷ, καὶ παρὰ σοῦ τί ἠθέλησα ἐπὶ τῆς γῆς; Tί ἕτερόν μοι περισπούδαστον ἐν οὐρανῷ, εἰ μὴ σύ; καὶ παρὰ σοῦ, τί ἕτερον ἐζήτησα ἐπὶ τῆς γῆς, εἰ μὴ σὲ καὶ τὴν σὴν βοήθειαν; Ταύτην γὰρ τὴν ἔννοιαν ὁ Ἀκύλας ἐξέδωκε. Καθόλου δὲ εἰπεῖν, ἐλλιπῶς πολλάκις ἔχει τὰ ῥητὰ, διὰ τὸ στενὸν τῆς Ἑβραΐδος διαλέκτου, ἀφ’ ἧς ἐξηλληνίσθησαν κατὰ μόνην τὴν σημασίαν ἑκάστης λέξεως, μὴ δεξάμενα πλατυσμόν. α Ἐξέλιπεν ἡ καρδία μου καὶ ἡ σάρξ μου. Ἐδαπανήθη ἡ καρδία μου, τηκομένη τῷ πυρὶ τοῦ πόθου σου, καὶ ἡ σάρξ μου πάλιν τὸ αὐτὸ πέπονθεν, ἀποστρεφομένη τὴν εὐπάθειαν καὶ πυκνῶς ταλαιπωρουμένη. β Ὁ Θεὸς τῆς καρδίας μου. Περιφραστικῶς, ἀντὶ τοῦ, Ὦ ὁ Θεός μου. Ἐμφαντικὸν δὲ πόθου καὶ διαθέσεως τὸ ῥητόν. γ Καὶ ἡ μερίς μου, ὁ Θεὸς, εἰς τὸν αἰῶνα. Καὶ αὖθις, Ὦ ὁ Θεὸς, ὃς εἶ ἡ μερίς μου, εἴτουν ὁ κλῆρος καὶ ὁ πλοῦτός μου πάντοτε. α Ὅτι ἰδοὺ οἱ μακρύνοντες ἑαυτοὺς ἀπὸ σοῦ ἀπολοῦνται. Μακρύνεταί τις ἀπὸ Θεοῦ, οὐ τόπῳ, ἀλλὰ σχέσει, διὰ τῆς ἁμαρτίας, ὥσπερ τοὐναντίον ἐγγίζει διὰ τῆς ἀρετῆς. Ἡ γὰρ ἁμαρτία φεύγει ἀπὸ Θεοῦ ὡς σκότος ἀπὸ φωτός· ὅσον δὲ μακρύνει τις ἀπὸ Θεοῦ, τοσοῦτον ἐγγίζει τῇ ἀπωλείᾳ. Tὸ δὲ, ὅτι, βεβαιωτικὸν, ἀντὶ τοῦ, ὄντως· ἀπώλειαν δὲ λέγει, τὴν ἔκπτωσιν τῆς σωτηρίας. β Ἐξωλόθρευσας πάντα τὸν πορνεύοντα ἀπὸ σοῦ. β πᾶσιν ἔθνεσιν MASCFB : πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν PHV. 25 Add. [M in marg.]PBV: Τοῦτό τινες ὡς ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ῥηθὲν νενοήκασι, λέγοντος πρὸς τὸν ἄνθρωπον, Τί μοι ἕτερον ἐν τῷ οὐρανῷ παρὰ τῶν ἀγγέλων, ἢ μόνον λατρεία καὶ ὑπακοή; καὶ παρὰ σοῦ, τί ἕτερον ἠθέλησα ἐπὶ τῆς γῆς, ἢ ταῦτα μόνον; : om. SCF.
And you have proposed to me a purpose by which I was guided, passing through the nations. 24β And with glory you have received me. And you have granted me a conspicuous entrance into your city; for the return was heard of by all. And Cyrus sent out royal decrees about it to all the nations. 25 What is there for me in heaven, and from you what have I desired on earth? What else is desirable for me in heaven apart from you? And from you what else have I asked for on earth except for your help? This is the sense that Aquila gave. To make a general point, the expressions are very often elliptical on account of the suc- cinctness of the Hebrew dialect from which they were translated into Greek taking only the meaning of each word, not accepting expansion. 26α My heart has failed and my flesh. My heart has been consumed, melted by the fire of desire for you and my flesh again has suffered the same, turning away from comfort and sorely distressed. 26β O God of my heart. A circumlocution in the sense of, O my God. The expression is indicative of longing and disposition. 26γ And my portion, O God, to the age. And again, O God, who are my portion, that is, my lot and my wealth at all times. 27α For, see, those who distance themselves from you will perish. A person distances himself from God not by location, but by relationship, just as on the contrary he comes near through virtue. For sin flees from God like darkness from light. And the more one distances oneself from God the closer one comes to destruction. The ‘for’ is confirmatory in the sense of, ‘truly’. ‘Perishing’ is what he calls falling away from salvation. 27β You have destroyed everyone who whores away from you. 25: Some have understood this verse as spoken by God, saying to mankind: What else is there for me in heaven from the angels other than worship and obedience, and from you what else have I desired on earth other than these things alone?
Πορνείαν ἀπὸ Θεοῦ καλεῖ, τὴν ἀποστασίαν, καὶ εἰδωλολατρείαν, καὶ θεραπείαν ἄλλην τοῦ | δαίμονος, καθάπερ καὶ διὰ ᾽Ιερεμίου φησὶν ὁ Θεὸς, Ἐπορεύθησαν ἐπὶ πᾶν ὄρος ὑψηλὸν, καὶ ὑποκάτω παντὸς ξύλου ἀλσώδους, καὶ ἐπόρνευσαν ἐκεῖ· καὶ πάλιν, Καὶ ἐμοίχευσε τὸ ξύλον καὶ τὸν λίθον, ἀντὶ τοῦ, ἐλάτρευσε. Καὶ ἡ Ἐκκλησία Jer 3.6, 9 γὰρ, νύμφη Θεοῦ ὀνομάζεται, συνημμένη τούτῳ διὰ πίστεως καὶ τῆς τῶν ἐντολῶν αὐτοῦ φυλακῆς.
Whoring away from God is what he calls apostasy, idolatry and any other worship of the demon, just as God says through Jeremiah, They went to every high mountain and under every woodland tree and played the whore there, and again, And she committed adultery with tree and Jer 3.6, 9 stone, in the sense of, ‘she worshipped’. And in the Church is called the bride of God, joined to him through faith and through the keeping of the commandments.
PG 128:749α Ἐμοὶ δὲ τὸ προσκολλᾶσθαι τῷ Θεῷ ἀγαθόν ἐστι. Tὸ συνάπτεσθαι νύμφης δίκην καὶ μηδέποτε αὐτοῦ χωρίζεσθαι.Α τὰ ὕδατα, περιγενόμενα του σώματος, ἥψαντο καὶ αὐτῆς τῆς ψυχῆς μου. Εμφαίνει δὲ διὰ τούτου την σφοδρότητα τῆς ἀλγηδόνος. Ενεπάγην εἰς ἰλὺν βυθοῦ, καὶ οὐκ ἔστιν ὑπό στασις. Τινὰ τῶν ἀντιγράφων ύλην γράφουσιν. Ἔστι δὲ καὶ τοῦτο κἀκεῖνο ἡ ὑποστάθμη τοῦ ἐν τῷ βυθῷ ὕδατος. Μεταφορικὸς δὲ ὁ λόγος· οἱ γὰρ ἐμπηγνύμενοι τῇ τοιαύτῃ ὑποστάθμῃ οὐχ εὑρίσκου σιν ὑπόστασιν, εἴτουν ἑδραίωσιν, ἀεὶ συνιζανούση διὰ τὸ τέλμα. ιλύς ύλη, Ηλθον εἰς τὰ βάθη τῆς θαλάσσης, καὶ καται γὶς κατεπόντισέ με. Οἱ τρεῖς οὗτοι στίχοι τὸ αὐτὸ λέγουσιν· ὅτι Κατεποντίσθην ὑπὸ τῶν συμφορῶν, ἃς διαφόρως ὠνόμασαν · ὕδατα μὲν, διὰ τὸ ἐπιῤῥεῖν καὶ ἀποπνίγειν ἐλὺν βυθοῦ, διὰ τὸ ἀπέραντον· βάθη δὲ θαλάσσης, διὰ τὸ πλῆθος καὶ τὴν πικρίαν. Καται γίδα δὲ καλεῖ τὴν τούτων σφοδρότητα. Εκοπίασα κράζων. Πρὸς σέ. Εβραγχίασεν ὁ λάρυγξ μου. ᾿Απὸ τοῦ συνεχῶς καὶ ἐπιτεταμένως κράζειν. Εξέλιπον οἱ ὀφθαλμοί μου. Απέκαμον, ἡτόνησαν ἀτενῶς εἰς σὲ ἀφορῶντες. ᾿Απὸ τοῦ ἐλπίζειν με ἐπὶ τὸν Θεόν μου. Τοῦτο δὲ πεπόνθασιν διὰ τὸ ἐλπίζειν με ἐπὶ οὲ μόνον, καὶ παρὰ σοῦ μόνου προσδοκάν βοήθειαν, καὶ τούτου ἕνεκεν οὕτως ἀτενῶς ἀφορῶ. Ἐπληθύνθησαν ὑπὲρ τὰς τρίχας τῆς κεφαλῆς μου οἱ μισοῦντές με δωρεάν· ἐκραταιώθησαν οι ἐχθροί μου, οἱ ἐκδιώκοντές με αδίκως. Καὶ πολλοί εἰσι, καὶ κραταιοί· οἱ ἐκδιώκοντες δὲ, ἀντὶ τοῦ, κατα- διώκοντες, εἴτουν, μισοῦντες ἀναιτίως. Α οὐχ ἥρπαζον, τότε ἀπετίννυον. Μεταφορικός μὲν ὁ λόγος ἀπὸ τῶν, ἃ οὐχ ἥρπασαν, ἀποδιδόντων. Ἐμφαίνει δὲ ὅτι Περὶ ὧν οὐκ ἠδίκησα, τούτων ἀπεδίδουν δίκας τότε, ὁπότε ἀπαιτούμην αὐτάς. Ο Θεός, σὺ ἔγνως τὴν ἀφροσύνην μου· καὶ αἱ πλημμέλειαί μου ἀπὸ σοῦ οὐκ ἀπεκρύβησαν. Σὺ, φησὶν, ὁ πάντα εἰδὼς, οἶδας τὴν ἀφροσύνην μου, εἰ τι κατ' αὐτῶν ἠφρονησάμην· καὶ εἴ τι πρὸς αὐτοὺς ἐπλημμέλησα, οὐ διέλαθέ σε. Μὴ αἰσχυνθείησαν ἐπ᾿ ἐμὲ οἱ ὑπομένον τές σε, Κύριε τῶν δυνάμεων. Τὰ ἐπ' ἐμὲ ἀδια- φόρως, ἀντὶ τοῦ ἐπ᾿ ἐμοί. Αποτυγχάνοντες τῆς προσδοκωμένης ἀπὸ σοῦ βοηθείας · ὑπομένοντες δὲ οἱ περιμένοντές σε, ἐπίκουρον ἑαυτῶν. Κύριον δὲ τῶν δυνάμεων αὐτὸν εἶπεν, ὡς δυνάμενον σώζειν τους ἐπικαλουμένους αὐτόν. EUTHYMII ZIGABENI tas, aquarum instar, facillime omnes suffocat, qui in eam inciderint. Hujusmodi aquæ, inquit, totum me obtexerunt, et ad ipsam usque animam perve- nerunt: quo sermone doloris sui vehementiam de- monstrat. VERS. 3. Infixus sum in limo profundi, et non est subsistentia. Quædam exemplaria habent: Infaus sun in materia. [ Græcæ enim dictiones et quarum prior limum, altera materiam significat, modica et litterarum et vocum differentia distin- guuntur. Quocirca scriptorum vitio facile intro- ducta est lectionis varietas.] Verum utcunque legas, fæcem illam Propheta metaphorice significare voluit, quæ sub profundo aquæ esse solet. Qui igitur in hujusmodi fæce infixi sunt, subsistentiam, hoc est, stabilitatem nullam inveniunt, ipsa nimirum fæce, ob cœnosam ac fluxam illam materiam, semper magis infra se considente. Veni in profunda maris, et tempestas demersit B me. Ifis tribus proximis versiculis eamdem Propheta ubique repetit sententiam, multiplicibus absorptum se esse asserens calamitatibus, quas variis explicare conatur nominibus: aquas primo eas appellans, co quod impetu quodam aquæ instar defluunt et suffocant; deinde ¡limum profundi, propter infini- ratem; et tertio profunda maris, ob copiam atque amaritudinem aquarum; postremo etiam tempestatem oh summam hujusmodi calamitatum vehementiain. VER:. 4. Laboravi clamans. Clamaus scilicet ad te. Rance facta sunt fauces meæ. Assiduo atque in- tenso clamore effectus sum raucus. Defecerunt oculi mei. Fatigati nimirum ac debi- les effecti dum intenti te intuentur. Dum sper in Deum meum. Hoc mihi accidit • quia in te tantum spero. A te solummodo opem et c posco et exspecto, atque ideo intentus te intueor. VERS. 5. Multiplicati sunt super capillos capitis mei qui oderunt me gratis : invaluerunt inimici mei, qui persequuntur me injuste. Et multi, inquit, sunt et potentes, qui persequuntur me, et sine causa oderunt me. Quæ non rapui, tunc exsolvebam. Metaphoricus est sermo, desumptus ab iis qui ea reddunt quæ nunquam abstulerunt. Et sensus est, quod earum rerum causa se pœnas dare dicit, pro quibus ipse molestiam alicui aliquam nunquam intulerat. Et quod ait : Tunc exsolvebam, ad illud tempus refe- rendum est, quando pœnæ hujusmodi ab eo exigebantur. VERS. 6. Deus, tu nosti insipientiam meam, et D delicta mea a te non sunt abscondita. Tu, inquit, nosti omnia, tu insipientiam meam cernis, et si quid adversus eos aut imprudenter egi, aut deliqui, nihil prorsus te latet. VERS. 7. Non erubescant super me, qui sustinent te, Domine, Domine virtutum. Quod ait super me, est constructio indifferens, pro, in me. Non erube- scant igitur in me, quasi id auxilium non sim consecutus quod a te exspectabam. Illi, inquam, mən erubescant in me, qui sustinent, hoc est, qui exspectant te sibi adjutorem futuruin. Dominum autem virtutum seu potentiarum eum appellavit, caal. veluti qui salvare omnes potest qui illum inve-
28α But for me it is good to cleave to God. To be joined to him like a bride and never to be separated from him.
β Τίθεσθαι ἐν τῷ Κυρίῳ τὴν ἐλπίδα μου. Ἔτι δὲ καὶ τὸ τίθεσθαι ἐπὶ τὸν Κύριον τὴν ἐλπίδα μου. ᾽Ιδοὺ γὰρ ἐλπίσας ἐπ’ αὐτὸν, οὐκ ἀπέτυχον· διὸ καὶ ἀγαθόν μοι τὸ τοιοῦτον, εἴτουν ὠφέλιμον καὶ χρήσιμον.Α τὰ ὕδατα, περιγενόμενα του σώματος, ἥψαντο καὶ αὐτῆς τῆς ψυχῆς μου. Εμφαίνει δὲ διὰ τούτου την σφοδρότητα τῆς ἀλγηδόνος. Ενεπάγην εἰς ἰλὺν βυθοῦ, καὶ οὐκ ἔστιν ὑπό στασις. Τινὰ τῶν ἀντιγράφων ύλην γράφουσιν. Ἔστι δὲ καὶ τοῦτο κἀκεῖνο ἡ ὑποστάθμη τοῦ ἐν τῷ βυθῷ ὕδατος. Μεταφορικὸς δὲ ὁ λόγος· οἱ γὰρ ἐμπηγνύμενοι τῇ τοιαύτῃ ὑποστάθμῃ οὐχ εὑρίσκου σιν ὑπόστασιν, εἴτουν ἑδραίωσιν, ἀεὶ συνιζανούση διὰ τὸ τέλμα. ιλύς ύλη, Ηλθον εἰς τὰ βάθη τῆς θαλάσσης, καὶ καται γὶς κατεπόντισέ με. Οἱ τρεῖς οὗτοι στίχοι τὸ αὐτὸ λέγουσιν· ὅτι Κατεποντίσθην ὑπὸ τῶν συμφορῶν, ἃς διαφόρως ὠνόμασαν · ὕδατα μὲν, διὰ τὸ ἐπιῤῥεῖν καὶ ἀποπνίγειν ἐλὺν βυθοῦ, διὰ τὸ ἀπέραντον· βάθη δὲ θαλάσσης, διὰ τὸ πλῆθος καὶ τὴν πικρίαν. Καται γίδα δὲ καλεῖ τὴν τούτων σφοδρότητα. Εκοπίασα κράζων. Πρὸς σέ. Εβραγχίασεν ὁ λάρυγξ μου. ᾿Απὸ τοῦ συνεχῶς καὶ ἐπιτεταμένως κράζειν. Εξέλιπον οἱ ὀφθαλμοί μου. Απέκαμον, ἡτόνησαν ἀτενῶς εἰς σὲ ἀφορῶντες. ᾿Απὸ τοῦ ἐλπίζειν με ἐπὶ τὸν Θεόν μου. Τοῦτο δὲ πεπόνθασιν διὰ τὸ ἐλπίζειν με ἐπὶ οὲ μόνον, καὶ παρὰ σοῦ μόνου προσδοκάν βοήθειαν, καὶ τούτου ἕνεκεν οὕτως ἀτενῶς ἀφορῶ. Ἐπληθύνθησαν ὑπὲρ τὰς τρίχας τῆς κεφαλῆς μου οἱ μισοῦντές με δωρεάν· ἐκραταιώθησαν οι ἐχθροί μου, οἱ ἐκδιώκοντές με αδίκως. Καὶ πολλοί εἰσι, καὶ κραταιοί· οἱ ἐκδιώκοντες δὲ, ἀντὶ τοῦ, κατα- διώκοντες, εἴτουν, μισοῦντες ἀναιτίως. Α οὐχ ἥρπαζον, τότε ἀπετίννυον. Μεταφορικός μὲν ὁ λόγος ἀπὸ τῶν, ἃ οὐχ ἥρπασαν, ἀποδιδόντων. Ἐμφαίνει δὲ ὅτι Περὶ ὧν οὐκ ἠδίκησα, τούτων ἀπεδίδουν δίκας τότε, ὁπότε ἀπαιτούμην αὐτάς. Ο Θεός, σὺ ἔγνως τὴν ἀφροσύνην μου· καὶ αἱ πλημμέλειαί μου ἀπὸ σοῦ οὐκ ἀπεκρύβησαν. Σὺ, φησὶν, ὁ πάντα εἰδὼς, οἶδας τὴν ἀφροσύνην μου, εἰ τι κατ' αὐτῶν ἠφρονησάμην· καὶ εἴ τι πρὸς αὐτοὺς ἐπλημμέλησα, οὐ διέλαθέ σε. Μὴ αἰσχυνθείησαν ἐπ᾿ ἐμὲ οἱ ὑπομένον τές σε, Κύριε τῶν δυνάμεων. Τὰ ἐπ' ἐμὲ ἀδια- φόρως, ἀντὶ τοῦ ἐπ᾿ ἐμοί. Αποτυγχάνοντες τῆς προσδοκωμένης ἀπὸ σοῦ βοηθείας · ὑπομένοντες δὲ οἱ περιμένοντές σε, ἐπίκουρον ἑαυτῶν. Κύριον δὲ τῶν δυνάμεων αὐτὸν εἶπεν, ὡς δυνάμενον σώζειν τους ἐπικαλουμένους αὐτόν. EUTHYMII ZIGABENI tas, aquarum instar, facillime omnes suffocat, qui in eam inciderint. Hujusmodi aquæ, inquit, totum me obtexerunt, et ad ipsam usque animam perve- nerunt: quo sermone doloris sui vehementiam de- monstrat. VERS. 3. Infixus sum in limo profundi, et non est subsistentia. Quædam exemplaria habent: Infaus sun in materia. [ Græcæ enim dictiones et quarum prior limum, altera materiam significat, modica et litterarum et vocum differentia distin- guuntur. Quocirca scriptorum vitio facile intro- ducta est lectionis varietas.] Verum utcunque legas, fæcem illam Propheta metaphorice significare voluit, quæ sub profundo aquæ esse solet. Qui igitur in hujusmodi fæce infixi sunt, subsistentiam, hoc est, stabilitatem nullam inveniunt, ipsa nimirum fæce, ob cœnosam ac fluxam illam materiam, semper magis infra se considente. Veni in profunda maris, et tempestas demersit B me. Ifis tribus proximis versiculis eamdem Propheta ubique repetit sententiam, multiplicibus absorptum se esse asserens calamitatibus, quas variis explicare conatur nominibus: aquas primo eas appellans, co quod impetu quodam aquæ instar defluunt et suffocant; deinde ¡limum profundi, propter infini- ratem; et tertio profunda maris, ob copiam atque amaritudinem aquarum; postremo etiam tempestatem oh summam hujusmodi calamitatum vehementiain. VER:. 4. Laboravi clamans. Clamaus scilicet ad te. Rance facta sunt fauces meæ. Assiduo atque in- tenso clamore effectus sum raucus. Defecerunt oculi mei. Fatigati nimirum ac debi- les effecti dum intenti te intuentur. Dum sper in Deum meum. Hoc mihi accidit • quia in te tantum spero. A te solummodo opem et c posco et exspecto, atque ideo intentus te intueor. VERS. 5. Multiplicati sunt super capillos capitis mei qui oderunt me gratis : invaluerunt inimici mei, qui persequuntur me injuste. Et multi, inquit, sunt et potentes, qui persequuntur me, et sine causa oderunt me. Quæ non rapui, tunc exsolvebam. Metaphoricus est sermo, desumptus ab iis qui ea reddunt quæ nunquam abstulerunt. Et sensus est, quod earum rerum causa se pœnas dare dicit, pro quibus ipse molestiam alicui aliquam nunquam intulerat. Et quod ait : Tunc exsolvebam, ad illud tempus refe- rendum est, quando pœnæ hujusmodi ab eo exigebantur. VERS. 6. Deus, tu nosti insipientiam meam, et D delicta mea a te non sunt abscondita. Tu, inquit, nosti omnia, tu insipientiam meam cernis, et si quid adversus eos aut imprudenter egi, aut deliqui, nihil prorsus te latet. VERS. 7. Non erubescant super me, qui sustinent te, Domine, Domine virtutum. Quod ait super me, est constructio indifferens, pro, in me. Non erube- scant igitur in me, quasi id auxilium non sim consecutus quod a te exspectabam. Illi, inquam, mən erubescant in me, qui sustinent, hoc est, qui exspectant te sibi adjutorem futuruin. Dominum autem virtutum seu potentiarum eum appellavit, caal. veluti qui salvare omnes potest qui illum inve-
28β To place my hope in the Lord. And furthermore to place my hope in the Lord. For, see, having hoped in him, I have not failed. Hence this is good for me, that is, beneficial and useful.
γ Τοῦ ἐξαγγεῖλαί με πάσας τὰς αἰνέσεις σου ἐν ταῖς πύλαις τῆς θυγατρὸς Σιών. Ὥστε σκεπασθέντα με, διηγήσασθαι τὰ αἰνετά σου, εἴτουν τὰ θαυμάσιά σου, τὰ ἀξιέπαινα· ἢ καὶ ἄλλως, ὥστε ἐκθέσθαι γραφῇ τὰς ὀφειλομένας σοι αἰνέσεις· πάσας δὲ εἶπε, διότι τοσαῦταί εἰσιν, ὅσαι καὶ αἱ δυνάμεις τοῦ Θεοῦ. Ἐξαγγεῖλαι δὲ ταύτας παρὰ ταῖς πύλαις τῆς Σιὼν, ἤτοι τῆς ᾽Ιερουσαλήμ· διώνυμος γὰρ ἡ πόλις αὕτη, οὐ μόνον ᾽Ιερουσαλὴμ, ἀλλὰ καὶ Σιὼν, ἀπὸ τοῦ γειτνιάζοντος ὄρους προσονομαζομένη. Θυγάτηρ δὲ Σιὼν, αὐτὴ ἡ Σιὼν λέγεται, ὡς υἱὸς ἀνθρώπου, ὁ ἄνθρωπος, καθ’ Ἑβραϊκὸν ἰδίωμα. Εἰώθασι δὲ παρὰ ταῖς πύλαις τῆς πόλεως καὶ τοῦ ναοῦ συνεδριάζεσθαι καὶ διηγεῖσθαι. Ἀναγωγικῶς δὲ, πύλαι Σιὼν, αἱ κατὰ τόπον Ἐκκλησίαι· δι’ αὐτῶν γὰρ εἴσεισί τις εἰς τὴν ἄνω ᾽Ιερουσαλήμ.Α τὰ ὕδατα, περιγενόμενα του σώματος, ἥψαντο καὶ αὐτῆς τῆς ψυχῆς μου. Εμφαίνει δὲ διὰ τούτου την σφοδρότητα τῆς ἀλγηδόνος. Ενεπάγην εἰς ἰλὺν βυθοῦ, καὶ οὐκ ἔστιν ὑπό στασις. Τινὰ τῶν ἀντιγράφων ύλην γράφουσιν. Ἔστι δὲ καὶ τοῦτο κἀκεῖνο ἡ ὑποστάθμη τοῦ ἐν τῷ βυθῷ ὕδατος. Μεταφορικὸς δὲ ὁ λόγος· οἱ γὰρ ἐμπηγνύμενοι τῇ τοιαύτῃ ὑποστάθμῃ οὐχ εὑρίσκου σιν ὑπόστασιν, εἴτουν ἑδραίωσιν, ἀεὶ συνιζανούση διὰ τὸ τέλμα. ιλύς ύλη, Ηλθον εἰς τὰ βάθη τῆς θαλάσσης, καὶ καται γὶς κατεπόντισέ με. Οἱ τρεῖς οὗτοι στίχοι τὸ αὐτὸ λέγουσιν· ὅτι Κατεποντίσθην ὑπὸ τῶν συμφορῶν, ἃς διαφόρως ὠνόμασαν · ὕδατα μὲν, διὰ τὸ ἐπιῤῥεῖν καὶ ἀποπνίγειν ἐλὺν βυθοῦ, διὰ τὸ ἀπέραντον· βάθη δὲ θαλάσσης, διὰ τὸ πλῆθος καὶ τὴν πικρίαν. Καται γίδα δὲ καλεῖ τὴν τούτων σφοδρότητα. Εκοπίασα κράζων. Πρὸς σέ. Εβραγχίασεν ὁ λάρυγξ μου. ᾿Απὸ τοῦ συνεχῶς καὶ ἐπιτεταμένως κράζειν. Εξέλιπον οἱ ὀφθαλμοί μου. Απέκαμον, ἡτόνησαν ἀτενῶς εἰς σὲ ἀφορῶντες. ᾿Απὸ τοῦ ἐλπίζειν με ἐπὶ τὸν Θεόν μου. Τοῦτο δὲ πεπόνθασιν διὰ τὸ ἐλπίζειν με ἐπὶ οὲ μόνον, καὶ παρὰ σοῦ μόνου προσδοκάν βοήθειαν, καὶ τούτου ἕνεκεν οὕτως ἀτενῶς ἀφορῶ. Ἐπληθύνθησαν ὑπὲρ τὰς τρίχας τῆς κεφαλῆς μου οἱ μισοῦντές με δωρεάν· ἐκραταιώθησαν οι ἐχθροί μου, οἱ ἐκδιώκοντές με αδίκως. Καὶ πολλοί εἰσι, καὶ κραταιοί· οἱ ἐκδιώκοντες δὲ, ἀντὶ τοῦ, κατα- διώκοντες, εἴτουν, μισοῦντες ἀναιτίως. Α οὐχ ἥρπαζον, τότε ἀπετίννυον. Μεταφορικός μὲν ὁ λόγος ἀπὸ τῶν, ἃ οὐχ ἥρπασαν, ἀποδιδόντων. Ἐμφαίνει δὲ ὅτι Περὶ ὧν οὐκ ἠδίκησα, τούτων ἀπεδίδουν δίκας τότε, ὁπότε ἀπαιτούμην αὐτάς. Ο Θεός, σὺ ἔγνως τὴν ἀφροσύνην μου· καὶ αἱ πλημμέλειαί μου ἀπὸ σοῦ οὐκ ἀπεκρύβησαν. Σὺ, φησὶν, ὁ πάντα εἰδὼς, οἶδας τὴν ἀφροσύνην μου, εἰ τι κατ' αὐτῶν ἠφρονησάμην· καὶ εἴ τι πρὸς αὐτοὺς ἐπλημμέλησα, οὐ διέλαθέ σε. Μὴ αἰσχυνθείησαν ἐπ᾿ ἐμὲ οἱ ὑπομένον τές σε, Κύριε τῶν δυνάμεων. Τὰ ἐπ' ἐμὲ ἀδια- φόρως, ἀντὶ τοῦ ἐπ᾿ ἐμοί. Αποτυγχάνοντες τῆς προσδοκωμένης ἀπὸ σοῦ βοηθείας · ὑπομένοντες δὲ οἱ περιμένοντές σε, ἐπίκουρον ἑαυτῶν. Κύριον δὲ τῶν δυνάμεων αὐτὸν εἶπεν, ὡς δυνάμενον σώζειν τους ἐπικαλουμένους αὐτόν. EUTHYMII ZIGABENI tas, aquarum instar, facillime omnes suffocat, qui in eam inciderint. Hujusmodi aquæ, inquit, totum me obtexerunt, et ad ipsam usque animam perve- nerunt: quo sermone doloris sui vehementiam de- monstrat. VERS. 3. Infixus sum in limo profundi, et non est subsistentia. Quædam exemplaria habent: Infaus sun in materia. [ Græcæ enim dictiones et quarum prior limum, altera materiam significat, modica et litterarum et vocum differentia distin- guuntur. Quocirca scriptorum vitio facile intro- ducta est lectionis varietas.] Verum utcunque legas, fæcem illam Propheta metaphorice significare voluit, quæ sub profundo aquæ esse solet. Qui igitur in hujusmodi fæce infixi sunt, subsistentiam, hoc est, stabilitatem nullam inveniunt, ipsa nimirum fæce, ob cœnosam ac fluxam illam materiam, semper magis infra se considente. Veni in profunda maris, et tempestas demersit B me. Ifis tribus proximis versiculis eamdem Propheta ubique repetit sententiam, multiplicibus absorptum se esse asserens calamitatibus, quas variis explicare conatur nominibus: aquas primo eas appellans, co quod impetu quodam aquæ instar defluunt et suffocant; deinde ¡limum profundi, propter infini- ratem; et tertio profunda maris, ob copiam atque amaritudinem aquarum; postremo etiam tempestatem oh summam hujusmodi calamitatum vehementiain. VER:. 4. Laboravi clamans. Clamaus scilicet ad te. Rance facta sunt fauces meæ. Assiduo atque in- tenso clamore effectus sum raucus. Defecerunt oculi mei. Fatigati nimirum ac debi- les effecti dum intenti te intuentur. Dum sper in Deum meum. Hoc mihi accidit • quia in te tantum spero. A te solummodo opem et c posco et exspecto, atque ideo intentus te intueor. VERS. 5. Multiplicati sunt super capillos capitis mei qui oderunt me gratis : invaluerunt inimici mei, qui persequuntur me injuste. Et multi, inquit, sunt et potentes, qui persequuntur me, et sine causa oderunt me. Quæ non rapui, tunc exsolvebam. Metaphoricus est sermo, desumptus ab iis qui ea reddunt quæ nunquam abstulerunt. Et sensus est, quod earum rerum causa se pœnas dare dicit, pro quibus ipse molestiam alicui aliquam nunquam intulerat. Et quod ait : Tunc exsolvebam, ad illud tempus refe- rendum est, quando pœnæ hujusmodi ab eo exigebantur. VERS. 6. Deus, tu nosti insipientiam meam, et D delicta mea a te non sunt abscondita. Tu, inquit, nosti omnia, tu insipientiam meam cernis, et si quid adversus eos aut imprudenter egi, aut deliqui, nihil prorsus te latet. VERS. 7. Non erubescant super me, qui sustinent te, Domine, Domine virtutum. Quod ait super me, est constructio indifferens, pro, in me. Non erube- scant igitur in me, quasi id auxilium non sim consecutus quod a te exspectabam. Illi, inquam, mən erubescant in me, qui sustinent, hoc est, qui exspectant te sibi adjutorem futuruin. Dominum autem virtutum seu potentiarum eum appellavit, caal. veluti qui salvare omnes potest qui illum inve-
28γ So that I may proclaim all your praises in the gates of the daughter of Zion. So that having been covered by your protection, I may tell all that is to be praised about you, namely, your wonders, the praiseworthy things. Or in a different sense, so as to set out in writing the praises due to you. He said ‘all’ because they are as many as the powers of God. To proclaim these by the the gates of Zion, that is, of Jerusalem, for this city has two names, not only Jerusalem, but also Zion, receiving this other name from the neighbouring mountain. Zion itself is called ‘daughter of Zion’, just as man is called ‘son of man’, in accord- ance with the Hebrew idiom. They were accustomed to gather by the gates of the city and of the temple and tell tales. In an anagogical sense, the various local Churches are the ‘gates of Zion’, for through these one enters into Jerusalem on high.
Psalmus LXXXIX
PG 128:92973 ογ΄
PG 128:749α Συνέσεως· τῷ Ἀσάφ. Περὶ μὲν τοῦ Ἀσὰφ εἴρηται. Συνέσεως δὲ, ὅτι δεῖ συνέσεως τοῖς ἐντυγχάνουσι. Περὶ γὰρ τῆς ἐκ ῾Ρωμαίων τελευταίας ἁλώσεως τῶν Ἱεροσολύμων διέξεισιν. Εἰ γὰρ καὶ πρὸ τῶν ῾Ρωμαίων διαφόρως ἑάλωσαν, ἀλλ’ οὐδὲν τοιοῦτον τέως πεπόνθασιν, οἷον, ἀποβολὴν διηνεκῆ, ἐμπρησμὸν τοῦ ναοῦ, καὶ κατάλυσιν οἰκιῶν, καὶ παντελῆ πόρθησιν. Καὶ τὸ φανερώτερον, οὐδὲ προφήτης ἐν αὐτοῖς εἰς τὸ ἑξῆς ἐπέλειψεν. Ἀπαγγέλλων δὲ ὁ ψαλμὸς τὰς τῶν ᾽Ιουδαίων συμφορὰς, εὐαγγελίζεται καὶ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν. γ ἀξιέπαινα MSCBF: ἀξιεπαίνετα PV.Α τὰ ὕδατα, περιγενόμενα του σώματος, ἥψαντο καὶ αὐτῆς τῆς ψυχῆς μου. Εμφαίνει δὲ διὰ τούτου την σφοδρότητα τῆς ἀλγηδόνος. Ενεπάγην εἰς ἰλὺν βυθοῦ, καὶ οὐκ ἔστιν ὑπό στασις. Τινὰ τῶν ἀντιγράφων ύλην γράφουσιν. Ἔστι δὲ καὶ τοῦτο κἀκεῖνο ἡ ὑποστάθμη τοῦ ἐν τῷ βυθῷ ὕδατος. Μεταφορικὸς δὲ ὁ λόγος· οἱ γὰρ ἐμπηγνύμενοι τῇ τοιαύτῃ ὑποστάθμῃ οὐχ εὑρίσκου σιν ὑπόστασιν, εἴτουν ἑδραίωσιν, ἀεὶ συνιζανούση διὰ τὸ τέλμα. ιλύς ύλη, Ηλθον εἰς τὰ βάθη τῆς θαλάσσης, καὶ καται γὶς κατεπόντισέ με. Οἱ τρεῖς οὗτοι στίχοι τὸ αὐτὸ λέγουσιν· ὅτι Κατεποντίσθην ὑπὸ τῶν συμφορῶν, ἃς διαφόρως ὠνόμασαν · ὕδατα μὲν, διὰ τὸ ἐπιῤῥεῖν καὶ ἀποπνίγειν ἐλὺν βυθοῦ, διὰ τὸ ἀπέραντον· βάθη δὲ θαλάσσης, διὰ τὸ πλῆθος καὶ τὴν πικρίαν. Καται γίδα δὲ καλεῖ τὴν τούτων σφοδρότητα. Εκοπίασα κράζων. Πρὸς σέ. Εβραγχίασεν ὁ λάρυγξ μου. ᾿Απὸ τοῦ συνεχῶς καὶ ἐπιτεταμένως κράζειν. Εξέλιπον οἱ ὀφθαλμοί μου. Απέκαμον, ἡτόνησαν ἀτενῶς εἰς σὲ ἀφορῶντες. ᾿Απὸ τοῦ ἐλπίζειν με ἐπὶ τὸν Θεόν μου. Τοῦτο δὲ πεπόνθασιν διὰ τὸ ἐλπίζειν με ἐπὶ οὲ μόνον, καὶ παρὰ σοῦ μόνου προσδοκάν βοήθειαν, καὶ τούτου ἕνεκεν οὕτως ἀτενῶς ἀφορῶ. Ἐπληθύνθησαν ὑπὲρ τὰς τρίχας τῆς κεφαλῆς μου οἱ μισοῦντές με δωρεάν· ἐκραταιώθησαν οι ἐχθροί μου, οἱ ἐκδιώκοντές με αδίκως. Καὶ πολλοί εἰσι, καὶ κραταιοί· οἱ ἐκδιώκοντες δὲ, ἀντὶ τοῦ, κατα- διώκοντες, εἴτουν, μισοῦντες ἀναιτίως. Α οὐχ ἥρπαζον, τότε ἀπετίννυον. Μεταφορικός μὲν ὁ λόγος ἀπὸ τῶν, ἃ οὐχ ἥρπασαν, ἀποδιδόντων. Ἐμφαίνει δὲ ὅτι Περὶ ὧν οὐκ ἠδίκησα, τούτων ἀπεδίδουν δίκας τότε, ὁπότε ἀπαιτούμην αὐτάς. Ο Θεός, σὺ ἔγνως τὴν ἀφροσύνην μου· καὶ αἱ πλημμέλειαί μου ἀπὸ σοῦ οὐκ ἀπεκρύβησαν. Σὺ, φησὶν, ὁ πάντα εἰδὼς, οἶδας τὴν ἀφροσύνην μου, εἰ τι κατ' αὐτῶν ἠφρονησάμην· καὶ εἴ τι πρὸς αὐτοὺς ἐπλημμέλησα, οὐ διέλαθέ σε. Μὴ αἰσχυνθείησαν ἐπ᾿ ἐμὲ οἱ ὑπομένον τές σε, Κύριε τῶν δυνάμεων. Τὰ ἐπ' ἐμὲ ἀδια- φόρως, ἀντὶ τοῦ ἐπ᾿ ἐμοί. Αποτυγχάνοντες τῆς προσδοκωμένης ἀπὸ σοῦ βοηθείας · ὑπομένοντες δὲ οἱ περιμένοντές σε, ἐπίκουρον ἑαυτῶν. Κύριον δὲ τῶν δυνάμεων αὐτὸν εἶπεν, ὡς δυνάμενον σώζειν τους ἐπικαλουμένους αὐτόν. EUTHYMII ZIGABENI tas, aquarum instar, facillime omnes suffocat, qui in eam inciderint. Hujusmodi aquæ, inquit, totum me obtexerunt, et ad ipsam usque animam perve- nerunt: quo sermone doloris sui vehementiam de- monstrat. VERS. 3. Infixus sum in limo profundi, et non est subsistentia. Quædam exemplaria habent: Infaus sun in materia. [ Græcæ enim dictiones et quarum prior limum, altera materiam significat, modica et litterarum et vocum differentia distin- guuntur. Quocirca scriptorum vitio facile intro- ducta est lectionis varietas.] Verum utcunque legas, fæcem illam Propheta metaphorice significare voluit, quæ sub profundo aquæ esse solet. Qui igitur in hujusmodi fæce infixi sunt, subsistentiam, hoc est, stabilitatem nullam inveniunt, ipsa nimirum fæce, ob cœnosam ac fluxam illam materiam, semper magis infra se considente. Veni in profunda maris, et tempestas demersit B me. Ifis tribus proximis versiculis eamdem Propheta ubique repetit sententiam, multiplicibus absorptum se esse asserens calamitatibus, quas variis explicare conatur nominibus: aquas primo eas appellans, co quod impetu quodam aquæ instar defluunt et suffocant; deinde ¡limum profundi, propter infini- ratem; et tertio profunda maris, ob copiam atque amaritudinem aquarum; postremo etiam tempestatem oh summam hujusmodi calamitatum vehementiain. VER:. 4. Laboravi clamans. Clamaus scilicet ad te. Rance facta sunt fauces meæ. Assiduo atque in- tenso clamore effectus sum raucus. Defecerunt oculi mei. Fatigati nimirum ac debi- les effecti dum intenti te intuentur. Dum sper in Deum meum. Hoc mihi accidit • quia in te tantum spero. A te solummodo opem et c posco et exspecto, atque ideo intentus te intueor. VERS. 5. Multiplicati sunt super capillos capitis mei qui oderunt me gratis : invaluerunt inimici mei, qui persequuntur me injuste. Et multi, inquit, sunt et potentes, qui persequuntur me, et sine causa oderunt me. Quæ non rapui, tunc exsolvebam. Metaphoricus est sermo, desumptus ab iis qui ea reddunt quæ nunquam abstulerunt. Et sensus est, quod earum rerum causa se pœnas dare dicit, pro quibus ipse molestiam alicui aliquam nunquam intulerat. Et quod ait : Tunc exsolvebam, ad illud tempus refe- rendum est, quando pœnæ hujusmodi ab eo exigebantur. VERS. 6. Deus, tu nosti insipientiam meam, et D delicta mea a te non sunt abscondita. Tu, inquit, nosti omnia, tu insipientiam meam cernis, et si quid adversus eos aut imprudenter egi, aut deliqui, nihil prorsus te latet. VERS. 7. Non erubescant super me, qui sustinent te, Domine, Domine virtutum. Quod ait super me, est constructio indifferens, pro, in me. Non erube- scant igitur in me, quasi id auxilium non sim consecutus quod a te exspectabam. Illi, inquam, mən erubescant in me, qui sustinent, hoc est, qui exspectant te sibi adjutorem futuruin. Dominum autem virtutum seu potentiarum eum appellavit, caal. veluti qui salvare omnes potest qui illum inve-
1α Of understanding; belonging to Asaph. Asaph has been spoken of. It is ‘of understanding’ because there is need of understand- ing by the readers, for it tells about the last capture of Jerusalem by the Romans. For even though it had been taken at various times before the Romans it had never before suffered any such thing, namely, lasting expulsion, torching of the temple and destruction of houses and complete sacking. And what is most evident, neither did any prophet survive among them thereafter. And the psalm while reporting the misfortunes of the Jews also brings good tidings of our salvation.
PG 128:929Ψαλμός 73 — Psalm 73
PG 128:749β Ἵνα τί, ὁ Θεὸς, ἀπώσω εἰς τέλος; Ὡς γεγενημένα μὲν προλέγει τὰ μέλλοντα, νόμῳ προφητείας. Ἄξιον δὲ θαυμάσαι τὴν ἀγαθότητα τοῦ Θεοῦ, ὅτι προειδὼς τὴν ᾽Ιουδαίων ἀπείθειαν, ὅμως τῇ προῤῥήσει τῶν ἐσομένων συμφορῶν, ἀποτρέπειν αὐτοὺς πειρᾶται τῆς ἀσεβείας καὶ τῆς κατὰ τοῦ Σωτῆρος μιαιφονίας, εἰ καὶ διὰ τὸ αὐτεξούσιον τῆς γνώμης ἀνεπίστροφοι μεμενήκασι. Φθέγγεται δὲ τοὺς λόγους ὁ προφήτης ὑπεραλγῶν τοῦ λαοῦ, οἴκτιστα καὶ ἐλεεινότατα πεπονθότος. Ἢ καὶ προσώπῳ τῶν συνετωτέρων ταῦτα φησίν. Οὐκ εἶπε δὲ ἀπώσω μόνον, ἀλλὰ καὶ εἰς τέλος, ὃ τὴν παντελῆ τούτων ἐγκατάλειψιν δηλοῖ· πρότερον γὰρ, ἀπωθεῖτο μὲν αὐτοὺς, οὐκ εἰς τέλος δὲ, ἀλλὰ διὰ τῶν προφητῶν ῥητὸν χρόνον ὥριζεν ἑκάστῃ τούτων αἰχμαλωσίᾳ. Tὸ δὲ, ἵνα τί, δοκεῖ μὲν πευστικὸν εἶναι καὶ αἰτιολογικὸν, ἔστι δὲ παρὰ τοῖς Ἑβραίοις δυσωπητικόν τε καὶ οἰκτρόν.Α τὰ ὕδατα, περιγενόμενα του σώματος, ἥψαντο καὶ αὐτῆς τῆς ψυχῆς μου. Εμφαίνει δὲ διὰ τούτου την σφοδρότητα τῆς ἀλγηδόνος. Ενεπάγην εἰς ἰλὺν βυθοῦ, καὶ οὐκ ἔστιν ὑπό στασις. Τινὰ τῶν ἀντιγράφων ύλην γράφουσιν. Ἔστι δὲ καὶ τοῦτο κἀκεῖνο ἡ ὑποστάθμη τοῦ ἐν τῷ βυθῷ ὕδατος. Μεταφορικὸς δὲ ὁ λόγος· οἱ γὰρ ἐμπηγνύμενοι τῇ τοιαύτῃ ὑποστάθμῃ οὐχ εὑρίσκου σιν ὑπόστασιν, εἴτουν ἑδραίωσιν, ἀεὶ συνιζανούση διὰ τὸ τέλμα. ιλύς ύλη, Ηλθον εἰς τὰ βάθη τῆς θαλάσσης, καὶ καται γὶς κατεπόντισέ με. Οἱ τρεῖς οὗτοι στίχοι τὸ αὐτὸ λέγουσιν· ὅτι Κατεποντίσθην ὑπὸ τῶν συμφορῶν, ἃς διαφόρως ὠνόμασαν · ὕδατα μὲν, διὰ τὸ ἐπιῤῥεῖν καὶ ἀποπνίγειν ἐλὺν βυθοῦ, διὰ τὸ ἀπέραντον· βάθη δὲ θαλάσσης, διὰ τὸ πλῆθος καὶ τὴν πικρίαν. Καται γίδα δὲ καλεῖ τὴν τούτων σφοδρότητα. Εκοπίασα κράζων. Πρὸς σέ. Εβραγχίασεν ὁ λάρυγξ μου. ᾿Απὸ τοῦ συνεχῶς καὶ ἐπιτεταμένως κράζειν. Εξέλιπον οἱ ὀφθαλμοί μου. Απέκαμον, ἡτόνησαν ἀτενῶς εἰς σὲ ἀφορῶντες. ᾿Απὸ τοῦ ἐλπίζειν με ἐπὶ τὸν Θεόν μου. Τοῦτο δὲ πεπόνθασιν διὰ τὸ ἐλπίζειν με ἐπὶ οὲ μόνον, καὶ παρὰ σοῦ μόνου προσδοκάν βοήθειαν, καὶ τούτου ἕνεκεν οὕτως ἀτενῶς ἀφορῶ. Ἐπληθύνθησαν ὑπὲρ τὰς τρίχας τῆς κεφαλῆς μου οἱ μισοῦντές με δωρεάν· ἐκραταιώθησαν οι ἐχθροί μου, οἱ ἐκδιώκοντές με αδίκως. Καὶ πολλοί εἰσι, καὶ κραταιοί· οἱ ἐκδιώκοντες δὲ, ἀντὶ τοῦ, κατα- διώκοντες, εἴτουν, μισοῦντες ἀναιτίως. Α οὐχ ἥρπαζον, τότε ἀπετίννυον. Μεταφορικός μὲν ὁ λόγος ἀπὸ τῶν, ἃ οὐχ ἥρπασαν, ἀποδιδόντων. Ἐμφαίνει δὲ ὅτι Περὶ ὧν οὐκ ἠδίκησα, τούτων ἀπεδίδουν δίκας τότε, ὁπότε ἀπαιτούμην αὐτάς. Ο Θεός, σὺ ἔγνως τὴν ἀφροσύνην μου· καὶ αἱ πλημμέλειαί μου ἀπὸ σοῦ οὐκ ἀπεκρύβησαν. Σὺ, φησὶν, ὁ πάντα εἰδὼς, οἶδας τὴν ἀφροσύνην μου, εἰ τι κατ' αὐτῶν ἠφρονησάμην· καὶ εἴ τι πρὸς αὐτοὺς ἐπλημμέλησα, οὐ διέλαθέ σε. Μὴ αἰσχυνθείησαν ἐπ᾿ ἐμὲ οἱ ὑπομένον τές σε, Κύριε τῶν δυνάμεων. Τὰ ἐπ' ἐμὲ ἀδια- φόρως, ἀντὶ τοῦ ἐπ᾿ ἐμοί. Αποτυγχάνοντες τῆς προσδοκωμένης ἀπὸ σοῦ βοηθείας · ὑπομένοντες δὲ οἱ περιμένοντές σε, ἐπίκουρον ἑαυτῶν. Κύριον δὲ τῶν δυνάμεων αὐτὸν εἶπεν, ὡς δυνάμενον σώζειν τους ἐπικαλουμένους αὐτόν. EUTHYMII ZIGABENI tas, aquarum instar, facillime omnes suffocat, qui in eam inciderint. Hujusmodi aquæ, inquit, totum me obtexerunt, et ad ipsam usque animam perve- nerunt: quo sermone doloris sui vehementiam de- monstrat. VERS. 3. Infixus sum in limo profundi, et non est subsistentia. Quædam exemplaria habent: Infaus sun in materia. [ Græcæ enim dictiones et quarum prior limum, altera materiam significat, modica et litterarum et vocum differentia distin- guuntur. Quocirca scriptorum vitio facile intro- ducta est lectionis varietas.] Verum utcunque legas, fæcem illam Propheta metaphorice significare voluit, quæ sub profundo aquæ esse solet. Qui igitur in hujusmodi fæce infixi sunt, subsistentiam, hoc est, stabilitatem nullam inveniunt, ipsa nimirum fæce, ob cœnosam ac fluxam illam materiam, semper magis infra se considente. Veni in profunda maris, et tempestas demersit B me. Ifis tribus proximis versiculis eamdem Propheta ubique repetit sententiam, multiplicibus absorptum se esse asserens calamitatibus, quas variis explicare conatur nominibus: aquas primo eas appellans, co quod impetu quodam aquæ instar defluunt et suffocant; deinde ¡limum profundi, propter infini- ratem; et tertio profunda maris, ob copiam atque amaritudinem aquarum; postremo etiam tempestatem oh summam hujusmodi calamitatum vehementiain. VER:. 4. Laboravi clamans. Clamaus scilicet ad te. Rance facta sunt fauces meæ. Assiduo atque in- tenso clamore effectus sum raucus. Defecerunt oculi mei. Fatigati nimirum ac debi- les effecti dum intenti te intuentur. Dum sper in Deum meum. Hoc mihi accidit • quia in te tantum spero. A te solummodo opem et c posco et exspecto, atque ideo intentus te intueor. VERS. 5. Multiplicati sunt super capillos capitis mei qui oderunt me gratis : invaluerunt inimici mei, qui persequuntur me injuste. Et multi, inquit, sunt et potentes, qui persequuntur me, et sine causa oderunt me. Quæ non rapui, tunc exsolvebam. Metaphoricus est sermo, desumptus ab iis qui ea reddunt quæ nunquam abstulerunt. Et sensus est, quod earum rerum causa se pœnas dare dicit, pro quibus ipse molestiam alicui aliquam nunquam intulerat. Et quod ait : Tunc exsolvebam, ad illud tempus refe- rendum est, quando pœnæ hujusmodi ab eo exigebantur. VERS. 6. Deus, tu nosti insipientiam meam, et D delicta mea a te non sunt abscondita. Tu, inquit, nosti omnia, tu insipientiam meam cernis, et si quid adversus eos aut imprudenter egi, aut deliqui, nihil prorsus te latet. VERS. 7. Non erubescant super me, qui sustinent te, Domine, Domine virtutum. Quod ait super me, est constructio indifferens, pro, in me. Non erube- scant igitur in me, quasi id auxilium non sim consecutus quod a te exspectabam. Illi, inquam, mən erubescant in me, qui sustinent, hoc est, qui exspectant te sibi adjutorem futuruin. Dominum autem virtutum seu potentiarum eum appellavit, caal. veluti qui salvare omnes potest qui illum inve-
1β Why, O God, have you rejected to the end? He foretells the things of the future as having occurred, in accordance with prophetic custom. God’s goodness is worthy of marvel, because while knowing in advance the disobe- dience of the Jews, nevertheless, by the foretelling of their future misfortunes, he attempts to avert them from impiety and from their murderous intentions against the Saviour, even though on account of their freedom of will they remained unconverted. The prophet utters the words feeling pain for the people, suffering most lamentably and most pitiably. Or else he speaks the words in the person of the more sagacious among them. He did not only say ‘you have rejected’, but also ‘to the end’, which indicates their complete and utter abandonment. For previously he would reject them, but not to the end, but through the prophets he would ordain a specific time for each captivity of theirs. The ‘why?’ seems to be interrogative and inquiring into the cause, but among the Hebrews it is importunate and evocative of pity.
PG 128:751γ ᾽Ωργίσθη ὁ θυμός σου ἐπὶ πρόβατα νομῆς σου; Ἀπὸ κοινοῦ ληπτέον πάλιν τὸ, ἵνα τί. Περὶ δὲ ὀργῆς καὶ θυμοῦ εἴρηται ἡμῖν ἐν ἀρχῇ τοῦ ϛ΄ ψαλμοῦ. Πρόβατα δὲ, ὁ λαός· νομὴ δὲ θεία, τὰ ἱερὰ λόγια τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς, οἷς οἱ κατὰ Θεὸν ζῶντες ἀεὶ τρέφονται τὰς ψυχάς.Μηδὲ ἐντραπείησαν ἐπ' ἐμὲ οἱ ζητοῦντές σε, Α ὁ Θεὸς τοῦ Ἰσραήλ. Ομοιον καὶ τοῦτο τῷ πρὸ αὐτοῦ · ζητοῦντές σε δὲ οἱ ἐν τῷ πάσχειν ἐπικαλού- μενοί σε “Οτι ἕνεκά σου ὑπήνεγκα ὀνειδισμόν· ἐκάλυ εν ἐντροπὴ τὸ πρόσωπόν μου. Περὶ τοῦ ὀνειδι σμοῦ εἴρηται καὶ ἐν τῷ μα' ψαλμῷ· "Οτι ὠνείδιζόν με οἱ ἐχρθοί μου ἐν τῷ λέγειν αὐτούς μοι καθεκά- στην ἡμέραν · Ποῦ ἐστιν ὁ Θεός σου ; τῷ ὀνει δισμῷ δὲ καὶ ἡ ἐντροπὴ ἔπεται. . Απηλλοτριωμένος ἐγενήθην τοῖς ἀδελφοῖς μου, καὶ ξένος τοῖς υἱοῖς τῆς μητρός μου. Τὰ ἐντεῦθεν ἀριδήλως τῷ Χριστῷ ἁρμόζουσιν, ὡς δειχθήσεται. Τινὲς δὲ καὶ τὰ προλαβόντα τούτῳ ἀνατιθέναι βιά- ζονται, παθαινομένῳ κατά νόμον ἀνθρωπίνης φύσεως· ἀδελφοὺς δὲ καλεῖ τοὺς Ἰουδαίους· ὅτι καὶ οὗτος κἀκεῖνοι πατέρα εἶχον τὸν ᾿Αβραάμ. Ομοίως δὲ καὶ υἱοὺς τῆς μητρὸς αὐτοῦ, διὰ τὴν κοινὴν αὐτ τῶν μητέρα τὴν Σάββαν· οἵτινες ἀπηλλοτρίωσαν καὶ ἐξένωσαν αὐτὸν, λέγοντες· Τοῦτον δὲ οὐκ οἴδαμεν πόθεν ἐστίν. Καὶ πάλιν· Οὐ καλῶς λέγομεν, ὅτι Σαμαρίτης εἶ καὶ δαιμόνιον ἔχεις ; καὶ ὁ εὐαγγε λεστής φησιν, ὅτι, Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐκ ἐδέξαντο. "Οτι ὁ ζῆλος τοῦ οἴκου σου κατέφαγέ με. Τοῦτο πεπλήρωται, ὅτε παῤῥησιασάμενος ἐξήλασε τοῦ Ἱεροῦ τοὺς πωλοῦντας καὶ τοὺς ἀγοράζοντας · Εμνήσθησαν γάρ, φησίν, οἱ μαθηταὶ ὅτι γεγραμ- μένον ἦν, ὅτι ὁ ζῆλος τοῦ οἴκου σου κατέφαγέ εις· ζῆλον δὲ λέγει τὴν δικαίαν ὑπὲρ τοῦ ἱεροῦ ἀγανάκτησιν. Καὶ οἱ ὀνειδισμοὶ τῶν ὀνειδιζόντων σε ἐπέπεσον ἐπ' ἐμέ. Καὶ τὸ παρὸν ῥητὸν εἰς τὸν Χριστὸν ὁ μέγας ἐξεδέξατο Παῦλος, Ρωμαίοις ἐπιστέλλων · Φησὶν οὖν πρὸς τὸν Πατέρα, ὅτι οἰκεῖα τὰ σὰ ἐγείδη ελογισάμην, ὡς ἐν ὧν σοι· 2. προέφερον οἱ εἰδωλολάτραι, ὀνειδίζοντές σοι ἀσθένειαν, ὡς ἑνὶ μόνον τιμώμενον γένει τῶν Ἰουδαίων. Διό καὶ πρὸς ἅπαντα τὰ ἔθνη τὴν θεαγνωσίαν ἐξήπλωσα. Καὶ συνεκάλυψα ἐν νηστείᾳ τὴν ψυχήν μου. Ει Συνέστειλα, συνέτηξα, τεσσαρακονθημέρῳ τε νηστεί7, καὶ ἔτι πολλάκις. Καὶ ἐγενήθη εἰς ὀνειδισμοὺς ἐμοί. Καὶ αὕτη μοι γέγονεν εἰς ὄνειδος· ἐντεῦθεν γὰρ ἀσθενῆ τοῦτον · πολαβὼν ὁ διάβολος, ὠνείδιζεν ὡς ψιλὸν ἄνθρωπον· διὰ καὶ διαφόρως ἐπείρασε. Καὶ ἐθέμην τὸ ἔνδυμά μου σάκκον. Σάκκου καλεῖ τὴν σάρκα, διὰ τὸ σκληρὸν αὐτῆς καὶ ἀντι- τύπου. Καὶ ἐγενόμην αὐτοῖς εἰς παραβολήν. Κατ' ἐμοῦ ἠδολέσχουν οἱ καθήμενοι ἐν πύλαις, καὶ εἰς ἐμὲ ἔψαλλον οἱ πίνοντες οἶνον. Εἰκὸς γὰρ τὸν Χριστόν, COMMENT. IN PSALMOS. B C Neque confundantur super me, qui quærunt te. Deus Israel. Similis est sententia, quam in præce- denti babuimus versiculo. Illi vero quærere Deu» dicuntur, qui in angustiis atque afflictionibus pro- priis eum invocant. Vers. 8. Quoniam propter te sustinuš opprobrium, operuit confusio faciem meam. De opprobrio dictam est in psalmo XLI, ¡bi : Quoniam exprobrabant mihi inimici mei, dicentes : Ubi est Deus tuus ? Post opprobrium vero sequitur confusio. Vers. 9. Extraneus factus sum fratribus meis, et hospes filiis matris meæ. Quæ sequuntur nianifeste Christo congruunt. Quidam vero et superiora ei esse applicanda contendunt, veluti passo lege hu · manæ naturæ. Per fratres autem Judæos intelligit. Eumdem enim omnes progenitorem Abraham ha- lebant, quos simili modo matris suæ filios appellat ob Sarram communen) omnium matrem. Hi igitur fratres sui extraneum eum reputarunt, cum dice- rent: Hunc nescimus unde sit : et rursus : Nonne bene dicimus quia Samaritanus es, et dæmonium habes ? Atque ideo ipse etiam Joannes Evangeli- sta dicebat: In propria, venit et sui eum non-rece - perunt . VERS. 10. Quoniam zelus domus tuæ comedit me. Hoc impletum est, quando magna cum auctoritate ementes et vendentes expulit de templo. Memine - runt enim, inquit, discipuli, quod scriptum erat : Zelus domus ture comedit me ; zelum appellans justam illam indignationem quam conceperat quia nullam Del templo reverentiam exhibebant. Opprobria exprobrantium tibi ceciderunt super me. Hunc etiam versiculum magnus Paulus Christo ac- commodavit, scribens ad Rom. : Dicit igitur Chri- stus ad Patrem : Opprobria ego tua reputavi mea esse, quia scilicet unum sumus : ea autem divo opprobria, quæ idololatræ homines jn-te jactabant, infirmitatem tibi exprobrantes, quasi in una Ju- deorum gente tantum colereris et pauci te in orbe homines adorarent. Quocirca ego in universas na-. tiones tui cognitionem expandi. VERS. 11. operui in jejunio animam meam. Maceravi atque afflixi me, quando quadraginta die- D bus jejunavi, et alias sæpenumero. er goan. 1x, 29. Et factum est in opprobrium mihi. Et hoc jejunium - factum est mihi in opprobrium. Hinc etenim in- firinum me ac debilem esse dæmon suspicatus est, et veluti simplicem ac nudum hominem exprobra- vit, et multipliciter tentavit. VERS. 12, 13. Et posui indumentum meum saccum. Per saccum assumptam carnem intelligit. Ita enim. cam appellavit propter illius asperitatem et tactui resistentem naturam. Et factus sum eis in parabolam. Adversum me nu- gabantur, qui sedebant in portis, et in me peallebant, qui bibebant vinum. Verisimile est, q:10.1 Christus Joan. v11, 43. * Joan. 1, 11. Joan. 11, 17. 3. Google 7. Rom.
1γ Has your rage been roused to anger against the sheep of your pasture? ‘Why?’ is to be understood here again. We discussed anger and rage at the beginning of the sixth psalm. The people are the ‘sheep’ and divine pastures are the sacred words of divinely inspired Scripture with which those who live a godly live ever nourish their souls.
α Μνήσθητι τῆς συναγωγῆς σου, ἧς ἐκτήσω ἀπ’ ἀρχῆς. | Ἀντὶ τοῦ, ἣν ἐκτήσω ὡς κτῆμα. Ἀπ’ ἀρχῆς δὲ, ἀντὶ τοῦ, πρώτην· αἰνίττεται δὲ ὅτι καὶ ἄλλην ὑστέραν κτήσεται, φημὶ δὴ, τὴν ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίαν.Μηδὲ ἐντραπείησαν ἐπ' ἐμὲ οἱ ζητοῦντές σε, Α ὁ Θεὸς τοῦ Ἰσραήλ. Ομοιον καὶ τοῦτο τῷ πρὸ αὐτοῦ · ζητοῦντές σε δὲ οἱ ἐν τῷ πάσχειν ἐπικαλού- μενοί σε “Οτι ἕνεκά σου ὑπήνεγκα ὀνειδισμόν· ἐκάλυ εν ἐντροπὴ τὸ πρόσωπόν μου. Περὶ τοῦ ὀνειδι σμοῦ εἴρηται καὶ ἐν τῷ μα' ψαλμῷ· "Οτι ὠνείδιζόν με οἱ ἐχρθοί μου ἐν τῷ λέγειν αὐτούς μοι καθεκά- στην ἡμέραν · Ποῦ ἐστιν ὁ Θεός σου ; τῷ ὀνει δισμῷ δὲ καὶ ἡ ἐντροπὴ ἔπεται. . Απηλλοτριωμένος ἐγενήθην τοῖς ἀδελφοῖς μου, καὶ ξένος τοῖς υἱοῖς τῆς μητρός μου. Τὰ ἐντεῦθεν ἀριδήλως τῷ Χριστῷ ἁρμόζουσιν, ὡς δειχθήσεται. Τινὲς δὲ καὶ τὰ προλαβόντα τούτῳ ἀνατιθέναι βιά- ζονται, παθαινομένῳ κατά νόμον ἀνθρωπίνης φύσεως· ἀδελφοὺς δὲ καλεῖ τοὺς Ἰουδαίους· ὅτι καὶ οὗτος κἀκεῖνοι πατέρα εἶχον τὸν ᾿Αβραάμ. Ομοίως δὲ καὶ υἱοὺς τῆς μητρὸς αὐτοῦ, διὰ τὴν κοινὴν αὐτ τῶν μητέρα τὴν Σάββαν· οἵτινες ἀπηλλοτρίωσαν καὶ ἐξένωσαν αὐτὸν, λέγοντες· Τοῦτον δὲ οὐκ οἴδαμεν πόθεν ἐστίν. Καὶ πάλιν· Οὐ καλῶς λέγομεν, ὅτι Σαμαρίτης εἶ καὶ δαιμόνιον ἔχεις ; καὶ ὁ εὐαγγε λεστής φησιν, ὅτι, Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐκ ἐδέξαντο. "Οτι ὁ ζῆλος τοῦ οἴκου σου κατέφαγέ με. Τοῦτο πεπλήρωται, ὅτε παῤῥησιασάμενος ἐξήλασε τοῦ Ἱεροῦ τοὺς πωλοῦντας καὶ τοὺς ἀγοράζοντας · Εμνήσθησαν γάρ, φησίν, οἱ μαθηταὶ ὅτι γεγραμ- μένον ἦν, ὅτι ὁ ζῆλος τοῦ οἴκου σου κατέφαγέ εις· ζῆλον δὲ λέγει τὴν δικαίαν ὑπὲρ τοῦ ἱεροῦ ἀγανάκτησιν. Καὶ οἱ ὀνειδισμοὶ τῶν ὀνειδιζόντων σε ἐπέπεσον ἐπ' ἐμέ. Καὶ τὸ παρὸν ῥητὸν εἰς τὸν Χριστὸν ὁ μέγας ἐξεδέξατο Παῦλος, Ρωμαίοις ἐπιστέλλων · Φησὶν οὖν πρὸς τὸν Πατέρα, ὅτι οἰκεῖα τὰ σὰ ἐγείδη ελογισάμην, ὡς ἐν ὧν σοι· 2. προέφερον οἱ εἰδωλολάτραι, ὀνειδίζοντές σοι ἀσθένειαν, ὡς ἑνὶ μόνον τιμώμενον γένει τῶν Ἰουδαίων. Διό καὶ πρὸς ἅπαντα τὰ ἔθνη τὴν θεαγνωσίαν ἐξήπλωσα. Καὶ συνεκάλυψα ἐν νηστείᾳ τὴν ψυχήν μου. Ει Συνέστειλα, συνέτηξα, τεσσαρακονθημέρῳ τε νηστεί7, καὶ ἔτι πολλάκις. Καὶ ἐγενήθη εἰς ὀνειδισμοὺς ἐμοί. Καὶ αὕτη μοι γέγονεν εἰς ὄνειδος· ἐντεῦθεν γὰρ ἀσθενῆ τοῦτον · πολαβὼν ὁ διάβολος, ὠνείδιζεν ὡς ψιλὸν ἄνθρωπον· διὰ καὶ διαφόρως ἐπείρασε. Καὶ ἐθέμην τὸ ἔνδυμά μου σάκκον. Σάκκου καλεῖ τὴν σάρκα, διὰ τὸ σκληρὸν αὐτῆς καὶ ἀντι- τύπου. Καὶ ἐγενόμην αὐτοῖς εἰς παραβολήν. Κατ' ἐμοῦ ἠδολέσχουν οἱ καθήμενοι ἐν πύλαις, καὶ εἰς ἐμὲ ἔψαλλον οἱ πίνοντες οἶνον. Εἰκὸς γὰρ τὸν Χριστόν, COMMENT. IN PSALMOS. B C Neque confundantur super me, qui quærunt te. Deus Israel. Similis est sententia, quam in præce- denti babuimus versiculo. Illi vero quærere Deu» dicuntur, qui in angustiis atque afflictionibus pro- priis eum invocant. Vers. 8. Quoniam propter te sustinuš opprobrium, operuit confusio faciem meam. De opprobrio dictam est in psalmo XLI, ¡bi : Quoniam exprobrabant mihi inimici mei, dicentes : Ubi est Deus tuus ? Post opprobrium vero sequitur confusio. Vers. 9. Extraneus factus sum fratribus meis, et hospes filiis matris meæ. Quæ sequuntur nianifeste Christo congruunt. Quidam vero et superiora ei esse applicanda contendunt, veluti passo lege hu · manæ naturæ. Per fratres autem Judæos intelligit. Eumdem enim omnes progenitorem Abraham ha- lebant, quos simili modo matris suæ filios appellat ob Sarram communen) omnium matrem. Hi igitur fratres sui extraneum eum reputarunt, cum dice- rent: Hunc nescimus unde sit : et rursus : Nonne bene dicimus quia Samaritanus es, et dæmonium habes ? Atque ideo ipse etiam Joannes Evangeli- sta dicebat: In propria, venit et sui eum non-rece - perunt . VERS. 10. Quoniam zelus domus tuæ comedit me. Hoc impletum est, quando magna cum auctoritate ementes et vendentes expulit de templo. Memine - runt enim, inquit, discipuli, quod scriptum erat : Zelus domus ture comedit me ; zelum appellans justam illam indignationem quam conceperat quia nullam Del templo reverentiam exhibebant. Opprobria exprobrantium tibi ceciderunt super me. Hunc etiam versiculum magnus Paulus Christo ac- commodavit, scribens ad Rom. : Dicit igitur Chri- stus ad Patrem : Opprobria ego tua reputavi mea esse, quia scilicet unum sumus : ea autem divo opprobria, quæ idololatræ homines jn-te jactabant, infirmitatem tibi exprobrantes, quasi in una Ju- deorum gente tantum colereris et pauci te in orbe homines adorarent. Quocirca ego in universas na-. tiones tui cognitionem expandi. VERS. 11. operui in jejunio animam meam. Maceravi atque afflixi me, quando quadraginta die- D bus jejunavi, et alias sæpenumero. er goan. 1x, 29. Et factum est in opprobrium mihi. Et hoc jejunium - factum est mihi in opprobrium. Hinc etenim in- firinum me ac debilem esse dæmon suspicatus est, et veluti simplicem ac nudum hominem exprobra- vit, et multipliciter tentavit. VERS. 12, 13. Et posui indumentum meum saccum. Per saccum assumptam carnem intelligit. Ita enim. cam appellavit propter illius asperitatem et tactui resistentem naturam. Et factus sum eis in parabolam. Adversum me nu- gabantur, qui sedebant in portis, et in me peallebant, qui bibebant vinum. Verisimile est, q:10.1 Christus Joan. v11, 43. * Joan. 1, 11. Joan. 11, 17. 3. Google 7. Rom.
2α Remember your assembly that you acquired for yourself from the beginning. In the sense of, ‘that you acquired as a possession’. ‘From the beginning’, in the sense of, ‘in the first place’. It is hinting that he will acquire another assembly later, namely, that of the Church from the nations.
β Ἐλυτρώσω ῥάβδον κληρονομίας σου. Καταλέγει τὰς προτέρας εὐεργεσίας. Δηλοῖ δὲ ἡ ῥάβδος, τὴν βασιλείαν, ὡς καὶ ἐν τῷ μδ΄ ψαλμῷ προείρηται. Ἀντὶ δὲ τοῦ, ῥάβδον κληρονομίας σου, σκῆπτρον κληρουχίας σου, ἐξέδωκεν ὁ Ἀκύλας. Λέγει δὲ, τὴν βασιλείαν τῶν Ἑβραίων, ἤτοι τὸν βασιλευόμενον λαόν. Κληρονομία δὲ οὗτοι τοῦ Θεοῦ, ὅτι φησὶν ὁ Μωυσῆς, Ἐγενήθη μερὶς Κυρίου λαὸς αὐτοῦ ᾽Ιακὼβ, σχοίνισμα κληρονομίας αὐτοῦ ᾽Ισραήλ. Ἐλυτρώσατο δὲ τοῦτον διαφόρως, ἐκ πολέμων καὶ αἰχμαλωσιῶν.Μηδὲ ἐντραπείησαν ἐπ' ἐμὲ οἱ ζητοῦντές σε, Α ὁ Θεὸς τοῦ Ἰσραήλ. Ομοιον καὶ τοῦτο τῷ πρὸ αὐτοῦ · ζητοῦντές σε δὲ οἱ ἐν τῷ πάσχειν ἐπικαλού- μενοί σε “Οτι ἕνεκά σου ὑπήνεγκα ὀνειδισμόν· ἐκάλυ εν ἐντροπὴ τὸ πρόσωπόν μου. Περὶ τοῦ ὀνειδι σμοῦ εἴρηται καὶ ἐν τῷ μα' ψαλμῷ· "Οτι ὠνείδιζόν με οἱ ἐχρθοί μου ἐν τῷ λέγειν αὐτούς μοι καθεκά- στην ἡμέραν · Ποῦ ἐστιν ὁ Θεός σου ; τῷ ὀνει δισμῷ δὲ καὶ ἡ ἐντροπὴ ἔπεται. . Απηλλοτριωμένος ἐγενήθην τοῖς ἀδελφοῖς μου, καὶ ξένος τοῖς υἱοῖς τῆς μητρός μου. Τὰ ἐντεῦθεν ἀριδήλως τῷ Χριστῷ ἁρμόζουσιν, ὡς δειχθήσεται. Τινὲς δὲ καὶ τὰ προλαβόντα τούτῳ ἀνατιθέναι βιά- ζονται, παθαινομένῳ κατά νόμον ἀνθρωπίνης φύσεως· ἀδελφοὺς δὲ καλεῖ τοὺς Ἰουδαίους· ὅτι καὶ οὗτος κἀκεῖνοι πατέρα εἶχον τὸν ᾿Αβραάμ. Ομοίως δὲ καὶ υἱοὺς τῆς μητρὸς αὐτοῦ, διὰ τὴν κοινὴν αὐτ τῶν μητέρα τὴν Σάββαν· οἵτινες ἀπηλλοτρίωσαν καὶ ἐξένωσαν αὐτὸν, λέγοντες· Τοῦτον δὲ οὐκ οἴδαμεν πόθεν ἐστίν. Καὶ πάλιν· Οὐ καλῶς λέγομεν, ὅτι Σαμαρίτης εἶ καὶ δαιμόνιον ἔχεις ; καὶ ὁ εὐαγγε λεστής φησιν, ὅτι, Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐκ ἐδέξαντο. "Οτι ὁ ζῆλος τοῦ οἴκου σου κατέφαγέ με. Τοῦτο πεπλήρωται, ὅτε παῤῥησιασάμενος ἐξήλασε τοῦ Ἱεροῦ τοὺς πωλοῦντας καὶ τοὺς ἀγοράζοντας · Εμνήσθησαν γάρ, φησίν, οἱ μαθηταὶ ὅτι γεγραμ- μένον ἦν, ὅτι ὁ ζῆλος τοῦ οἴκου σου κατέφαγέ εις· ζῆλον δὲ λέγει τὴν δικαίαν ὑπὲρ τοῦ ἱεροῦ ἀγανάκτησιν. Καὶ οἱ ὀνειδισμοὶ τῶν ὀνειδιζόντων σε ἐπέπεσον ἐπ' ἐμέ. Καὶ τὸ παρὸν ῥητὸν εἰς τὸν Χριστὸν ὁ μέγας ἐξεδέξατο Παῦλος, Ρωμαίοις ἐπιστέλλων · Φησὶν οὖν πρὸς τὸν Πατέρα, ὅτι οἰκεῖα τὰ σὰ ἐγείδη ελογισάμην, ὡς ἐν ὧν σοι· 2. προέφερον οἱ εἰδωλολάτραι, ὀνειδίζοντές σοι ἀσθένειαν, ὡς ἑνὶ μόνον τιμώμενον γένει τῶν Ἰουδαίων. Διό καὶ πρὸς ἅπαντα τὰ ἔθνη τὴν θεαγνωσίαν ἐξήπλωσα. Καὶ συνεκάλυψα ἐν νηστείᾳ τὴν ψυχήν μου. Ει Συνέστειλα, συνέτηξα, τεσσαρακονθημέρῳ τε νηστεί7, καὶ ἔτι πολλάκις. Καὶ ἐγενήθη εἰς ὀνειδισμοὺς ἐμοί. Καὶ αὕτη μοι γέγονεν εἰς ὄνειδος· ἐντεῦθεν γὰρ ἀσθενῆ τοῦτον · πολαβὼν ὁ διάβολος, ὠνείδιζεν ὡς ψιλὸν ἄνθρωπον· διὰ καὶ διαφόρως ἐπείρασε. Καὶ ἐθέμην τὸ ἔνδυμά μου σάκκον. Σάκκου καλεῖ τὴν σάρκα, διὰ τὸ σκληρὸν αὐτῆς καὶ ἀντι- τύπου. Καὶ ἐγενόμην αὐτοῖς εἰς παραβολήν. Κατ' ἐμοῦ ἠδολέσχουν οἱ καθήμενοι ἐν πύλαις, καὶ εἰς ἐμὲ ἔψαλλον οἱ πίνοντες οἶνον. Εἰκὸς γὰρ τὸν Χριστόν, COMMENT. IN PSALMOS. B C Neque confundantur super me, qui quærunt te. Deus Israel. Similis est sententia, quam in præce- denti babuimus versiculo. Illi vero quærere Deu» dicuntur, qui in angustiis atque afflictionibus pro- priis eum invocant. Vers. 8. Quoniam propter te sustinuš opprobrium, operuit confusio faciem meam. De opprobrio dictam est in psalmo XLI, ¡bi : Quoniam exprobrabant mihi inimici mei, dicentes : Ubi est Deus tuus ? Post opprobrium vero sequitur confusio. Vers. 9. Extraneus factus sum fratribus meis, et hospes filiis matris meæ. Quæ sequuntur nianifeste Christo congruunt. Quidam vero et superiora ei esse applicanda contendunt, veluti passo lege hu · manæ naturæ. Per fratres autem Judæos intelligit. Eumdem enim omnes progenitorem Abraham ha- lebant, quos simili modo matris suæ filios appellat ob Sarram communen) omnium matrem. Hi igitur fratres sui extraneum eum reputarunt, cum dice- rent: Hunc nescimus unde sit : et rursus : Nonne bene dicimus quia Samaritanus es, et dæmonium habes ? Atque ideo ipse etiam Joannes Evangeli- sta dicebat: In propria, venit et sui eum non-rece - perunt . VERS. 10. Quoniam zelus domus tuæ comedit me. Hoc impletum est, quando magna cum auctoritate ementes et vendentes expulit de templo. Memine - runt enim, inquit, discipuli, quod scriptum erat : Zelus domus ture comedit me ; zelum appellans justam illam indignationem quam conceperat quia nullam Del templo reverentiam exhibebant. Opprobria exprobrantium tibi ceciderunt super me. Hunc etiam versiculum magnus Paulus Christo ac- commodavit, scribens ad Rom. : Dicit igitur Chri- stus ad Patrem : Opprobria ego tua reputavi mea esse, quia scilicet unum sumus : ea autem divo opprobria, quæ idololatræ homines jn-te jactabant, infirmitatem tibi exprobrantes, quasi in una Ju- deorum gente tantum colereris et pauci te in orbe homines adorarent. Quocirca ego in universas na-. tiones tui cognitionem expandi. VERS. 11. operui in jejunio animam meam. Maceravi atque afflixi me, quando quadraginta die- D bus jejunavi, et alias sæpenumero. er goan. 1x, 29. Et factum est in opprobrium mihi. Et hoc jejunium - factum est mihi in opprobrium. Hinc etenim in- firinum me ac debilem esse dæmon suspicatus est, et veluti simplicem ac nudum hominem exprobra- vit, et multipliciter tentavit. VERS. 12, 13. Et posui indumentum meum saccum. Per saccum assumptam carnem intelligit. Ita enim. cam appellavit propter illius asperitatem et tactui resistentem naturam. Et factus sum eis in parabolam. Adversum me nu- gabantur, qui sedebant in portis, et in me peallebant, qui bibebant vinum. Verisimile est, q:10.1 Christus Joan. v11, 43. * Joan. 1, 11. Joan. 11, 17. 3. Google 7. Rom.
2β You redeemed the rod of your inheritance. He lists the previous benefactions. The rod indicates kingship as was said earlier in the forty-fourth psalm. Instead of ‘the rod of your inheritance’, Aquila wrote ‘the sceptre of your allotted portion’. He is speaking of the kingship of the Hebrews, that is of the royally ruled people. They are God’s inheritance, because Moses says, And his people Jacob became the Lord’s portion, Israel the measured lot of his inheritance. He has redeemed this people in various ways from wars and captivities.
γ Ὄρος Σιὼν τοῦτο, ὃ κατεσκήνωσας ἐν αὐτῷ. Tὸ ὄρος τὸ Σιὼν, τὸ πολυΰμνητον, τοῦτό ἐστιν, ἐν ᾧ κατεσκήνωσας τὴν δηλωθεῖσαν ῥάβδον τῆς κληρονομίας σου, ἢ, ἐν ᾧ κατεσκήνωσας σύ. β Ἰουδαίων PSCAHBV : τῶν Ἰουδαίων M. γ ὃ MPSV[Ra] : ᾧ CABFH[T].Μηδὲ ἐντραπείησαν ἐπ' ἐμὲ οἱ ζητοῦντές σε, Α ὁ Θεὸς τοῦ Ἰσραήλ. Ομοιον καὶ τοῦτο τῷ πρὸ αὐτοῦ · ζητοῦντές σε δὲ οἱ ἐν τῷ πάσχειν ἐπικαλού- μενοί σε “Οτι ἕνεκά σου ὑπήνεγκα ὀνειδισμόν· ἐκάλυ εν ἐντροπὴ τὸ πρόσωπόν μου. Περὶ τοῦ ὀνειδι σμοῦ εἴρηται καὶ ἐν τῷ μα' ψαλμῷ· "Οτι ὠνείδιζόν με οἱ ἐχρθοί μου ἐν τῷ λέγειν αὐτούς μοι καθεκά- στην ἡμέραν · Ποῦ ἐστιν ὁ Θεός σου ; τῷ ὀνει δισμῷ δὲ καὶ ἡ ἐντροπὴ ἔπεται. . Απηλλοτριωμένος ἐγενήθην τοῖς ἀδελφοῖς μου, καὶ ξένος τοῖς υἱοῖς τῆς μητρός μου. Τὰ ἐντεῦθεν ἀριδήλως τῷ Χριστῷ ἁρμόζουσιν, ὡς δειχθήσεται. Τινὲς δὲ καὶ τὰ προλαβόντα τούτῳ ἀνατιθέναι βιά- ζονται, παθαινομένῳ κατά νόμον ἀνθρωπίνης φύσεως· ἀδελφοὺς δὲ καλεῖ τοὺς Ἰουδαίους· ὅτι καὶ οὗτος κἀκεῖνοι πατέρα εἶχον τὸν ᾿Αβραάμ. Ομοίως δὲ καὶ υἱοὺς τῆς μητρὸς αὐτοῦ, διὰ τὴν κοινὴν αὐτ τῶν μητέρα τὴν Σάββαν· οἵτινες ἀπηλλοτρίωσαν καὶ ἐξένωσαν αὐτὸν, λέγοντες· Τοῦτον δὲ οὐκ οἴδαμεν πόθεν ἐστίν. Καὶ πάλιν· Οὐ καλῶς λέγομεν, ὅτι Σαμαρίτης εἶ καὶ δαιμόνιον ἔχεις ; καὶ ὁ εὐαγγε λεστής φησιν, ὅτι, Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐκ ἐδέξαντο. "Οτι ὁ ζῆλος τοῦ οἴκου σου κατέφαγέ με. Τοῦτο πεπλήρωται, ὅτε παῤῥησιασάμενος ἐξήλασε τοῦ Ἱεροῦ τοὺς πωλοῦντας καὶ τοὺς ἀγοράζοντας · Εμνήσθησαν γάρ, φησίν, οἱ μαθηταὶ ὅτι γεγραμ- μένον ἦν, ὅτι ὁ ζῆλος τοῦ οἴκου σου κατέφαγέ εις· ζῆλον δὲ λέγει τὴν δικαίαν ὑπὲρ τοῦ ἱεροῦ ἀγανάκτησιν. Καὶ οἱ ὀνειδισμοὶ τῶν ὀνειδιζόντων σε ἐπέπεσον ἐπ' ἐμέ. Καὶ τὸ παρὸν ῥητὸν εἰς τὸν Χριστὸν ὁ μέγας ἐξεδέξατο Παῦλος, Ρωμαίοις ἐπιστέλλων · Φησὶν οὖν πρὸς τὸν Πατέρα, ὅτι οἰκεῖα τὰ σὰ ἐγείδη ελογισάμην, ὡς ἐν ὧν σοι· 2. προέφερον οἱ εἰδωλολάτραι, ὀνειδίζοντές σοι ἀσθένειαν, ὡς ἑνὶ μόνον τιμώμενον γένει τῶν Ἰουδαίων. Διό καὶ πρὸς ἅπαντα τὰ ἔθνη τὴν θεαγνωσίαν ἐξήπλωσα. Καὶ συνεκάλυψα ἐν νηστείᾳ τὴν ψυχήν μου. Ει Συνέστειλα, συνέτηξα, τεσσαρακονθημέρῳ τε νηστεί7, καὶ ἔτι πολλάκις. Καὶ ἐγενήθη εἰς ὀνειδισμοὺς ἐμοί. Καὶ αὕτη μοι γέγονεν εἰς ὄνειδος· ἐντεῦθεν γὰρ ἀσθενῆ τοῦτον · πολαβὼν ὁ διάβολος, ὠνείδιζεν ὡς ψιλὸν ἄνθρωπον· διὰ καὶ διαφόρως ἐπείρασε. Καὶ ἐθέμην τὸ ἔνδυμά μου σάκκον. Σάκκου καλεῖ τὴν σάρκα, διὰ τὸ σκληρὸν αὐτῆς καὶ ἀντι- τύπου. Καὶ ἐγενόμην αὐτοῖς εἰς παραβολήν. Κατ' ἐμοῦ ἠδολέσχουν οἱ καθήμενοι ἐν πύλαις, καὶ εἰς ἐμὲ ἔψαλλον οἱ πίνοντες οἶνον. Εἰκὸς γὰρ τὸν Χριστόν, COMMENT. IN PSALMOS. B C Neque confundantur super me, qui quærunt te. Deus Israel. Similis est sententia, quam in præce- denti babuimus versiculo. Illi vero quærere Deu» dicuntur, qui in angustiis atque afflictionibus pro- priis eum invocant. Vers. 8. Quoniam propter te sustinuš opprobrium, operuit confusio faciem meam. De opprobrio dictam est in psalmo XLI, ¡bi : Quoniam exprobrabant mihi inimici mei, dicentes : Ubi est Deus tuus ? Post opprobrium vero sequitur confusio. Vers. 9. Extraneus factus sum fratribus meis, et hospes filiis matris meæ. Quæ sequuntur nianifeste Christo congruunt. Quidam vero et superiora ei esse applicanda contendunt, veluti passo lege hu · manæ naturæ. Per fratres autem Judæos intelligit. Eumdem enim omnes progenitorem Abraham ha- lebant, quos simili modo matris suæ filios appellat ob Sarram communen) omnium matrem. Hi igitur fratres sui extraneum eum reputarunt, cum dice- rent: Hunc nescimus unde sit : et rursus : Nonne bene dicimus quia Samaritanus es, et dæmonium habes ? Atque ideo ipse etiam Joannes Evangeli- sta dicebat: In propria, venit et sui eum non-rece - perunt . VERS. 10. Quoniam zelus domus tuæ comedit me. Hoc impletum est, quando magna cum auctoritate ementes et vendentes expulit de templo. Memine - runt enim, inquit, discipuli, quod scriptum erat : Zelus domus ture comedit me ; zelum appellans justam illam indignationem quam conceperat quia nullam Del templo reverentiam exhibebant. Opprobria exprobrantium tibi ceciderunt super me. Hunc etiam versiculum magnus Paulus Christo ac- commodavit, scribens ad Rom. : Dicit igitur Chri- stus ad Patrem : Opprobria ego tua reputavi mea esse, quia scilicet unum sumus : ea autem divo opprobria, quæ idololatræ homines jn-te jactabant, infirmitatem tibi exprobrantes, quasi in una Ju- deorum gente tantum colereris et pauci te in orbe homines adorarent. Quocirca ego in universas na-. tiones tui cognitionem expandi. VERS. 11. operui in jejunio animam meam. Maceravi atque afflixi me, quando quadraginta die- D bus jejunavi, et alias sæpenumero. er goan. 1x, 29. Et factum est in opprobrium mihi. Et hoc jejunium - factum est mihi in opprobrium. Hinc etenim in- firinum me ac debilem esse dæmon suspicatus est, et veluti simplicem ac nudum hominem exprobra- vit, et multipliciter tentavit. VERS. 12, 13. Et posui indumentum meum saccum. Per saccum assumptam carnem intelligit. Ita enim. cam appellavit propter illius asperitatem et tactui resistentem naturam. Et factus sum eis in parabolam. Adversum me nu- gabantur, qui sedebant in portis, et in me peallebant, qui bibebant vinum. Verisimile est, q:10.1 Christus Joan. v11, 43. * Joan. 1, 11. Joan. 11, 17. 3. Google 7. Rom.
2γ Mount Zion, this, on which you encamped [on it]. The much-famed Mount Zion is this, on which you encamped the aforementioned rod of your inheritance, or else on which you encamped yourself.
Tὸ δὲ, ἐν αὐτῷ, περιττὸν, καθ’ Ἑβραϊκὸν ἰδίωμα· ἢ ἐν ᾧ αὐτῷ, ὡς τὸ, οὗ ἀρᾶς τὸ στόμα αὐτοῦ γέμει. Προβάλλεται δὲ τὸ ὄρος εἰς δυσωπίαν, ὡς ἀνατεθειμένον Θεῷ.Μηδὲ ἐντραπείησαν ἐπ' ἐμὲ οἱ ζητοῦντές σε, Α ὁ Θεὸς τοῦ Ἰσραήλ. Ομοιον καὶ τοῦτο τῷ πρὸ αὐτοῦ · ζητοῦντές σε δὲ οἱ ἐν τῷ πάσχειν ἐπικαλού- μενοί σε “Οτι ἕνεκά σου ὑπήνεγκα ὀνειδισμόν· ἐκάλυ εν ἐντροπὴ τὸ πρόσωπόν μου. Περὶ τοῦ ὀνειδι σμοῦ εἴρηται καὶ ἐν τῷ μα' ψαλμῷ· "Οτι ὠνείδιζόν με οἱ ἐχρθοί μου ἐν τῷ λέγειν αὐτούς μοι καθεκά- στην ἡμέραν · Ποῦ ἐστιν ὁ Θεός σου ; τῷ ὀνει δισμῷ δὲ καὶ ἡ ἐντροπὴ ἔπεται. . Απηλλοτριωμένος ἐγενήθην τοῖς ἀδελφοῖς μου, καὶ ξένος τοῖς υἱοῖς τῆς μητρός μου. Τὰ ἐντεῦθεν ἀριδήλως τῷ Χριστῷ ἁρμόζουσιν, ὡς δειχθήσεται. Τινὲς δὲ καὶ τὰ προλαβόντα τούτῳ ἀνατιθέναι βιά- ζονται, παθαινομένῳ κατά νόμον ἀνθρωπίνης φύσεως· ἀδελφοὺς δὲ καλεῖ τοὺς Ἰουδαίους· ὅτι καὶ οὗτος κἀκεῖνοι πατέρα εἶχον τὸν ᾿Αβραάμ. Ομοίως δὲ καὶ υἱοὺς τῆς μητρὸς αὐτοῦ, διὰ τὴν κοινὴν αὐτ τῶν μητέρα τὴν Σάββαν· οἵτινες ἀπηλλοτρίωσαν καὶ ἐξένωσαν αὐτὸν, λέγοντες· Τοῦτον δὲ οὐκ οἴδαμεν πόθεν ἐστίν. Καὶ πάλιν· Οὐ καλῶς λέγομεν, ὅτι Σαμαρίτης εἶ καὶ δαιμόνιον ἔχεις ; καὶ ὁ εὐαγγε λεστής φησιν, ὅτι, Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐκ ἐδέξαντο. "Οτι ὁ ζῆλος τοῦ οἴκου σου κατέφαγέ με. Τοῦτο πεπλήρωται, ὅτε παῤῥησιασάμενος ἐξήλασε τοῦ Ἱεροῦ τοὺς πωλοῦντας καὶ τοὺς ἀγοράζοντας · Εμνήσθησαν γάρ, φησίν, οἱ μαθηταὶ ὅτι γεγραμ- μένον ἦν, ὅτι ὁ ζῆλος τοῦ οἴκου σου κατέφαγέ εις· ζῆλον δὲ λέγει τὴν δικαίαν ὑπὲρ τοῦ ἱεροῦ ἀγανάκτησιν. Καὶ οἱ ὀνειδισμοὶ τῶν ὀνειδιζόντων σε ἐπέπεσον ἐπ' ἐμέ. Καὶ τὸ παρὸν ῥητὸν εἰς τὸν Χριστὸν ὁ μέγας ἐξεδέξατο Παῦλος, Ρωμαίοις ἐπιστέλλων · Φησὶν οὖν πρὸς τὸν Πατέρα, ὅτι οἰκεῖα τὰ σὰ ἐγείδη ελογισάμην, ὡς ἐν ὧν σοι· 2. προέφερον οἱ εἰδωλολάτραι, ὀνειδίζοντές σοι ἀσθένειαν, ὡς ἑνὶ μόνον τιμώμενον γένει τῶν Ἰουδαίων. Διό καὶ πρὸς ἅπαντα τὰ ἔθνη τὴν θεαγνωσίαν ἐξήπλωσα. Καὶ συνεκάλυψα ἐν νηστείᾳ τὴν ψυχήν μου. Ει Συνέστειλα, συνέτηξα, τεσσαρακονθημέρῳ τε νηστεί7, καὶ ἔτι πολλάκις. Καὶ ἐγενήθη εἰς ὀνειδισμοὺς ἐμοί. Καὶ αὕτη μοι γέγονεν εἰς ὄνειδος· ἐντεῦθεν γὰρ ἀσθενῆ τοῦτον · πολαβὼν ὁ διάβολος, ὠνείδιζεν ὡς ψιλὸν ἄνθρωπον· διὰ καὶ διαφόρως ἐπείρασε. Καὶ ἐθέμην τὸ ἔνδυμά μου σάκκον. Σάκκου καλεῖ τὴν σάρκα, διὰ τὸ σκληρὸν αὐτῆς καὶ ἀντι- τύπου. Καὶ ἐγενόμην αὐτοῖς εἰς παραβολήν. Κατ' ἐμοῦ ἠδολέσχουν οἱ καθήμενοι ἐν πύλαις, καὶ εἰς ἐμὲ ἔψαλλον οἱ πίνοντες οἶνον. Εἰκὸς γὰρ τὸν Χριστόν, COMMENT. IN PSALMOS. B C Neque confundantur super me, qui quærunt te. Deus Israel. Similis est sententia, quam in præce- denti babuimus versiculo. Illi vero quærere Deu» dicuntur, qui in angustiis atque afflictionibus pro- priis eum invocant. Vers. 8. Quoniam propter te sustinuš opprobrium, operuit confusio faciem meam. De opprobrio dictam est in psalmo XLI, ¡bi : Quoniam exprobrabant mihi inimici mei, dicentes : Ubi est Deus tuus ? Post opprobrium vero sequitur confusio. Vers. 9. Extraneus factus sum fratribus meis, et hospes filiis matris meæ. Quæ sequuntur nianifeste Christo congruunt. Quidam vero et superiora ei esse applicanda contendunt, veluti passo lege hu · manæ naturæ. Per fratres autem Judæos intelligit. Eumdem enim omnes progenitorem Abraham ha- lebant, quos simili modo matris suæ filios appellat ob Sarram communen) omnium matrem. Hi igitur fratres sui extraneum eum reputarunt, cum dice- rent: Hunc nescimus unde sit : et rursus : Nonne bene dicimus quia Samaritanus es, et dæmonium habes ? Atque ideo ipse etiam Joannes Evangeli- sta dicebat: In propria, venit et sui eum non-rece - perunt . VERS. 10. Quoniam zelus domus tuæ comedit me. Hoc impletum est, quando magna cum auctoritate ementes et vendentes expulit de templo. Memine - runt enim, inquit, discipuli, quod scriptum erat : Zelus domus ture comedit me ; zelum appellans justam illam indignationem quam conceperat quia nullam Del templo reverentiam exhibebant. Opprobria exprobrantium tibi ceciderunt super me. Hunc etiam versiculum magnus Paulus Christo ac- commodavit, scribens ad Rom. : Dicit igitur Chri- stus ad Patrem : Opprobria ego tua reputavi mea esse, quia scilicet unum sumus : ea autem divo opprobria, quæ idololatræ homines jn-te jactabant, infirmitatem tibi exprobrantes, quasi in una Ju- deorum gente tantum colereris et pauci te in orbe homines adorarent. Quocirca ego in universas na-. tiones tui cognitionem expandi. VERS. 11. operui in jejunio animam meam. Maceravi atque afflixi me, quando quadraginta die- D bus jejunavi, et alias sæpenumero. er goan. 1x, 29. Et factum est in opprobrium mihi. Et hoc jejunium - factum est mihi in opprobrium. Hinc etenim in- firinum me ac debilem esse dæmon suspicatus est, et veluti simplicem ac nudum hominem exprobra- vit, et multipliciter tentavit. VERS. 12, 13. Et posui indumentum meum saccum. Per saccum assumptam carnem intelligit. Ita enim. cam appellavit propter illius asperitatem et tactui resistentem naturam. Et factus sum eis in parabolam. Adversum me nu- gabantur, qui sedebant in portis, et in me peallebant, qui bibebant vinum. Verisimile est, q:10.1 Christus Joan. v11, 43. * Joan. 1, 11. Joan. 11, 17. 3. Google 7. Rom.
The ‘on it’ is redundant, according to the Hebrew idiom; or else ‘on which on it’, like whose mouth of his is full of cursing. The mountain is put forward by way of pleading, as being dedicated to God.
α Ἔπαρον τὰς χεῖράς σου ἐπὶ τὰς ὑπερηφανίας αὐτῶν εἰς τέλος. Κατάβαλε τὰς ἐπάρσεις τῶν ἐχθρῶν τέλεον. Ἑλόντες γὰρ τὴν ᾽Ιερουσαλὴμ, ἀλαζονικώτεροι γεγόνασι, καὶ ἀνοήτως ἐφυσήθησαν κατὰ σοῦ. Ἔπαρον δὲ τὰς χεῖράς σου εἶπεν, ἐκ μεταφορᾶς τῶν κινούντων τὰς χεῖρας αὐτῶν εἰς τὸ καταβαλεῖν τὸν ἐχθρόν.Μηδὲ ἐντραπείησαν ἐπ' ἐμὲ οἱ ζητοῦντές σε, Α ὁ Θεὸς τοῦ Ἰσραήλ. Ομοιον καὶ τοῦτο τῷ πρὸ αὐτοῦ · ζητοῦντές σε δὲ οἱ ἐν τῷ πάσχειν ἐπικαλού- μενοί σε “Οτι ἕνεκά σου ὑπήνεγκα ὀνειδισμόν· ἐκάλυ εν ἐντροπὴ τὸ πρόσωπόν μου. Περὶ τοῦ ὀνειδι σμοῦ εἴρηται καὶ ἐν τῷ μα' ψαλμῷ· "Οτι ὠνείδιζόν με οἱ ἐχρθοί μου ἐν τῷ λέγειν αὐτούς μοι καθεκά- στην ἡμέραν · Ποῦ ἐστιν ὁ Θεός σου ; τῷ ὀνει δισμῷ δὲ καὶ ἡ ἐντροπὴ ἔπεται. . Απηλλοτριωμένος ἐγενήθην τοῖς ἀδελφοῖς μου, καὶ ξένος τοῖς υἱοῖς τῆς μητρός μου. Τὰ ἐντεῦθεν ἀριδήλως τῷ Χριστῷ ἁρμόζουσιν, ὡς δειχθήσεται. Τινὲς δὲ καὶ τὰ προλαβόντα τούτῳ ἀνατιθέναι βιά- ζονται, παθαινομένῳ κατά νόμον ἀνθρωπίνης φύσεως· ἀδελφοὺς δὲ καλεῖ τοὺς Ἰουδαίους· ὅτι καὶ οὗτος κἀκεῖνοι πατέρα εἶχον τὸν ᾿Αβραάμ. Ομοίως δὲ καὶ υἱοὺς τῆς μητρὸς αὐτοῦ, διὰ τὴν κοινὴν αὐτ τῶν μητέρα τὴν Σάββαν· οἵτινες ἀπηλλοτρίωσαν καὶ ἐξένωσαν αὐτὸν, λέγοντες· Τοῦτον δὲ οὐκ οἴδαμεν πόθεν ἐστίν. Καὶ πάλιν· Οὐ καλῶς λέγομεν, ὅτι Σαμαρίτης εἶ καὶ δαιμόνιον ἔχεις ; καὶ ὁ εὐαγγε λεστής φησιν, ὅτι, Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐκ ἐδέξαντο. "Οτι ὁ ζῆλος τοῦ οἴκου σου κατέφαγέ με. Τοῦτο πεπλήρωται, ὅτε παῤῥησιασάμενος ἐξήλασε τοῦ Ἱεροῦ τοὺς πωλοῦντας καὶ τοὺς ἀγοράζοντας · Εμνήσθησαν γάρ, φησίν, οἱ μαθηταὶ ὅτι γεγραμ- μένον ἦν, ὅτι ὁ ζῆλος τοῦ οἴκου σου κατέφαγέ εις· ζῆλον δὲ λέγει τὴν δικαίαν ὑπὲρ τοῦ ἱεροῦ ἀγανάκτησιν. Καὶ οἱ ὀνειδισμοὶ τῶν ὀνειδιζόντων σε ἐπέπεσον ἐπ' ἐμέ. Καὶ τὸ παρὸν ῥητὸν εἰς τὸν Χριστὸν ὁ μέγας ἐξεδέξατο Παῦλος, Ρωμαίοις ἐπιστέλλων · Φησὶν οὖν πρὸς τὸν Πατέρα, ὅτι οἰκεῖα τὰ σὰ ἐγείδη ελογισάμην, ὡς ἐν ὧν σοι· 2. προέφερον οἱ εἰδωλολάτραι, ὀνειδίζοντές σοι ἀσθένειαν, ὡς ἑνὶ μόνον τιμώμενον γένει τῶν Ἰουδαίων. Διό καὶ πρὸς ἅπαντα τὰ ἔθνη τὴν θεαγνωσίαν ἐξήπλωσα. Καὶ συνεκάλυψα ἐν νηστείᾳ τὴν ψυχήν μου. Ει Συνέστειλα, συνέτηξα, τεσσαρακονθημέρῳ τε νηστεί7, καὶ ἔτι πολλάκις. Καὶ ἐγενήθη εἰς ὀνειδισμοὺς ἐμοί. Καὶ αὕτη μοι γέγονεν εἰς ὄνειδος· ἐντεῦθεν γὰρ ἀσθενῆ τοῦτον · πολαβὼν ὁ διάβολος, ὠνείδιζεν ὡς ψιλὸν ἄνθρωπον· διὰ καὶ διαφόρως ἐπείρασε. Καὶ ἐθέμην τὸ ἔνδυμά μου σάκκον. Σάκκου καλεῖ τὴν σάρκα, διὰ τὸ σκληρὸν αὐτῆς καὶ ἀντι- τύπου. Καὶ ἐγενόμην αὐτοῖς εἰς παραβολήν. Κατ' ἐμοῦ ἠδολέσχουν οἱ καθήμενοι ἐν πύλαις, καὶ εἰς ἐμὲ ἔψαλλον οἱ πίνοντες οἶνον. Εἰκὸς γὰρ τὸν Χριστόν, COMMENT. IN PSALMOS. B C Neque confundantur super me, qui quærunt te. Deus Israel. Similis est sententia, quam in præce- denti babuimus versiculo. Illi vero quærere Deu» dicuntur, qui in angustiis atque afflictionibus pro- priis eum invocant. Vers. 8. Quoniam propter te sustinuš opprobrium, operuit confusio faciem meam. De opprobrio dictam est in psalmo XLI, ¡bi : Quoniam exprobrabant mihi inimici mei, dicentes : Ubi est Deus tuus ? Post opprobrium vero sequitur confusio. Vers. 9. Extraneus factus sum fratribus meis, et hospes filiis matris meæ. Quæ sequuntur nianifeste Christo congruunt. Quidam vero et superiora ei esse applicanda contendunt, veluti passo lege hu · manæ naturæ. Per fratres autem Judæos intelligit. Eumdem enim omnes progenitorem Abraham ha- lebant, quos simili modo matris suæ filios appellat ob Sarram communen) omnium matrem. Hi igitur fratres sui extraneum eum reputarunt, cum dice- rent: Hunc nescimus unde sit : et rursus : Nonne bene dicimus quia Samaritanus es, et dæmonium habes ? Atque ideo ipse etiam Joannes Evangeli- sta dicebat: In propria, venit et sui eum non-rece - perunt . VERS. 10. Quoniam zelus domus tuæ comedit me. Hoc impletum est, quando magna cum auctoritate ementes et vendentes expulit de templo. Memine - runt enim, inquit, discipuli, quod scriptum erat : Zelus domus ture comedit me ; zelum appellans justam illam indignationem quam conceperat quia nullam Del templo reverentiam exhibebant. Opprobria exprobrantium tibi ceciderunt super me. Hunc etiam versiculum magnus Paulus Christo ac- commodavit, scribens ad Rom. : Dicit igitur Chri- stus ad Patrem : Opprobria ego tua reputavi mea esse, quia scilicet unum sumus : ea autem divo opprobria, quæ idololatræ homines jn-te jactabant, infirmitatem tibi exprobrantes, quasi in una Ju- deorum gente tantum colereris et pauci te in orbe homines adorarent. Quocirca ego in universas na-. tiones tui cognitionem expandi. VERS. 11. operui in jejunio animam meam. Maceravi atque afflixi me, quando quadraginta die- D bus jejunavi, et alias sæpenumero. er goan. 1x, 29. Et factum est in opprobrium mihi. Et hoc jejunium - factum est mihi in opprobrium. Hinc etenim in- firinum me ac debilem esse dæmon suspicatus est, et veluti simplicem ac nudum hominem exprobra- vit, et multipliciter tentavit. VERS. 12, 13. Et posui indumentum meum saccum. Per saccum assumptam carnem intelligit. Ita enim. cam appellavit propter illius asperitatem et tactui resistentem naturam. Et factus sum eis in parabolam. Adversum me nu- gabantur, qui sedebant in portis, et in me peallebant, qui bibebant vinum. Verisimile est, q:10.1 Christus Joan. v11, 43. * Joan. 1, 11. Joan. 11, 17. 3. Google 7. Rom.
3α Raise your hands upon their arrogances to the end. Put down the elated pride of the enemies completely. For have taken Jerusalem, they be- came more overweening, and have been foolishly puffed up against you. He said ‘raise up your hands’ by metaphor of those who move their hands to strike down the enemy.
β Ὅσα ἐπονηρεύσατο ὁ ἐχθρὸς ἐν τῷ ἁγίῳ σου. Ἐχθρὸν μὲν, τὸν Τίτον λέγει, ἅγιον δὲ, τὸν ναὸν, εἰς ὃν πολλὰ παροινήσας, πολυτρόπως αὐτὸν ἐξέτριψε. Tὸ δὲ, ὅσα, ἀντὶ τοῦ, φεῦ, πόσα! BJ vi.220-66Μηδὲ ἐντραπείησαν ἐπ' ἐμὲ οἱ ζητοῦντές σε, Α ὁ Θεὸς τοῦ Ἰσραήλ. Ομοιον καὶ τοῦτο τῷ πρὸ αὐτοῦ · ζητοῦντές σε δὲ οἱ ἐν τῷ πάσχειν ἐπικαλού- μενοί σε “Οτι ἕνεκά σου ὑπήνεγκα ὀνειδισμόν· ἐκάλυ εν ἐντροπὴ τὸ πρόσωπόν μου. Περὶ τοῦ ὀνειδι σμοῦ εἴρηται καὶ ἐν τῷ μα' ψαλμῷ· "Οτι ὠνείδιζόν με οἱ ἐχρθοί μου ἐν τῷ λέγειν αὐτούς μοι καθεκά- στην ἡμέραν · Ποῦ ἐστιν ὁ Θεός σου ; τῷ ὀνει δισμῷ δὲ καὶ ἡ ἐντροπὴ ἔπεται. . Απηλλοτριωμένος ἐγενήθην τοῖς ἀδελφοῖς μου, καὶ ξένος τοῖς υἱοῖς τῆς μητρός μου. Τὰ ἐντεῦθεν ἀριδήλως τῷ Χριστῷ ἁρμόζουσιν, ὡς δειχθήσεται. Τινὲς δὲ καὶ τὰ προλαβόντα τούτῳ ἀνατιθέναι βιά- ζονται, παθαινομένῳ κατά νόμον ἀνθρωπίνης φύσεως· ἀδελφοὺς δὲ καλεῖ τοὺς Ἰουδαίους· ὅτι καὶ οὗτος κἀκεῖνοι πατέρα εἶχον τὸν ᾿Αβραάμ. Ομοίως δὲ καὶ υἱοὺς τῆς μητρὸς αὐτοῦ, διὰ τὴν κοινὴν αὐτ τῶν μητέρα τὴν Σάββαν· οἵτινες ἀπηλλοτρίωσαν καὶ ἐξένωσαν αὐτὸν, λέγοντες· Τοῦτον δὲ οὐκ οἴδαμεν πόθεν ἐστίν. Καὶ πάλιν· Οὐ καλῶς λέγομεν, ὅτι Σαμαρίτης εἶ καὶ δαιμόνιον ἔχεις ; καὶ ὁ εὐαγγε λεστής φησιν, ὅτι, Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐκ ἐδέξαντο. "Οτι ὁ ζῆλος τοῦ οἴκου σου κατέφαγέ με. Τοῦτο πεπλήρωται, ὅτε παῤῥησιασάμενος ἐξήλασε τοῦ Ἱεροῦ τοὺς πωλοῦντας καὶ τοὺς ἀγοράζοντας · Εμνήσθησαν γάρ, φησίν, οἱ μαθηταὶ ὅτι γεγραμ- μένον ἦν, ὅτι ὁ ζῆλος τοῦ οἴκου σου κατέφαγέ εις· ζῆλον δὲ λέγει τὴν δικαίαν ὑπὲρ τοῦ ἱεροῦ ἀγανάκτησιν. Καὶ οἱ ὀνειδισμοὶ τῶν ὀνειδιζόντων σε ἐπέπεσον ἐπ' ἐμέ. Καὶ τὸ παρὸν ῥητὸν εἰς τὸν Χριστὸν ὁ μέγας ἐξεδέξατο Παῦλος, Ρωμαίοις ἐπιστέλλων · Φησὶν οὖν πρὸς τὸν Πατέρα, ὅτι οἰκεῖα τὰ σὰ ἐγείδη ελογισάμην, ὡς ἐν ὧν σοι· 2. προέφερον οἱ εἰδωλολάτραι, ὀνειδίζοντές σοι ἀσθένειαν, ὡς ἑνὶ μόνον τιμώμενον γένει τῶν Ἰουδαίων. Διό καὶ πρὸς ἅπαντα τὰ ἔθνη τὴν θεαγνωσίαν ἐξήπλωσα. Καὶ συνεκάλυψα ἐν νηστείᾳ τὴν ψυχήν μου. Ει Συνέστειλα, συνέτηξα, τεσσαρακονθημέρῳ τε νηστεί7, καὶ ἔτι πολλάκις. Καὶ ἐγενήθη εἰς ὀνειδισμοὺς ἐμοί. Καὶ αὕτη μοι γέγονεν εἰς ὄνειδος· ἐντεῦθεν γὰρ ἀσθενῆ τοῦτον · πολαβὼν ὁ διάβολος, ὠνείδιζεν ὡς ψιλὸν ἄνθρωπον· διὰ καὶ διαφόρως ἐπείρασε. Καὶ ἐθέμην τὸ ἔνδυμά μου σάκκον. Σάκκου καλεῖ τὴν σάρκα, διὰ τὸ σκληρὸν αὐτῆς καὶ ἀντι- τύπου. Καὶ ἐγενόμην αὐτοῖς εἰς παραβολήν. Κατ' ἐμοῦ ἠδολέσχουν οἱ καθήμενοι ἐν πύλαις, καὶ εἰς ἐμὲ ἔψαλλον οἱ πίνοντες οἶνον. Εἰκὸς γὰρ τὸν Χριστόν, COMMENT. IN PSALMOS. B C Neque confundantur super me, qui quærunt te. Deus Israel. Similis est sententia, quam in præce- denti babuimus versiculo. Illi vero quærere Deu» dicuntur, qui in angustiis atque afflictionibus pro- priis eum invocant. Vers. 8. Quoniam propter te sustinuš opprobrium, operuit confusio faciem meam. De opprobrio dictam est in psalmo XLI, ¡bi : Quoniam exprobrabant mihi inimici mei, dicentes : Ubi est Deus tuus ? Post opprobrium vero sequitur confusio. Vers. 9. Extraneus factus sum fratribus meis, et hospes filiis matris meæ. Quæ sequuntur nianifeste Christo congruunt. Quidam vero et superiora ei esse applicanda contendunt, veluti passo lege hu · manæ naturæ. Per fratres autem Judæos intelligit. Eumdem enim omnes progenitorem Abraham ha- lebant, quos simili modo matris suæ filios appellat ob Sarram communen) omnium matrem. Hi igitur fratres sui extraneum eum reputarunt, cum dice- rent: Hunc nescimus unde sit : et rursus : Nonne bene dicimus quia Samaritanus es, et dæmonium habes ? Atque ideo ipse etiam Joannes Evangeli- sta dicebat: In propria, venit et sui eum non-rece - perunt . VERS. 10. Quoniam zelus domus tuæ comedit me. Hoc impletum est, quando magna cum auctoritate ementes et vendentes expulit de templo. Memine - runt enim, inquit, discipuli, quod scriptum erat : Zelus domus ture comedit me ; zelum appellans justam illam indignationem quam conceperat quia nullam Del templo reverentiam exhibebant. Opprobria exprobrantium tibi ceciderunt super me. Hunc etiam versiculum magnus Paulus Christo ac- commodavit, scribens ad Rom. : Dicit igitur Chri- stus ad Patrem : Opprobria ego tua reputavi mea esse, quia scilicet unum sumus : ea autem divo opprobria, quæ idololatræ homines jn-te jactabant, infirmitatem tibi exprobrantes, quasi in una Ju- deorum gente tantum colereris et pauci te in orbe homines adorarent. Quocirca ego in universas na-. tiones tui cognitionem expandi. VERS. 11. operui in jejunio animam meam. Maceravi atque afflixi me, quando quadraginta die- D bus jejunavi, et alias sæpenumero. er goan. 1x, 29. Et factum est in opprobrium mihi. Et hoc jejunium - factum est mihi in opprobrium. Hinc etenim in- firinum me ac debilem esse dæmon suspicatus est, et veluti simplicem ac nudum hominem exprobra- vit, et multipliciter tentavit. VERS. 12, 13. Et posui indumentum meum saccum. Per saccum assumptam carnem intelligit. Ita enim. cam appellavit propter illius asperitatem et tactui resistentem naturam. Et factus sum eis in parabolam. Adversum me nu- gabantur, qui sedebant in portis, et in me peallebant, qui bibebant vinum. Verisimile est, q:10.1 Christus Joan. v11, 43. * Joan. 1, 11. Joan. 11, 17. 3. Google 7. Rom.
3β How great evils has the enemy perpetrated in your holy place. ‘The enemy’ is what he calls Titus and ‘holy place’ what he calls the temple, having treated which with drunken disdain, he razed it to the ground in manifold ways. The ‘how great evils’ BJ vi.220-66 in the sense of ‘alas, how many great evils!’
PG 128:753α Καὶ ἐνεκαυχήσαντο οἱ μισοῦντές σε ἐν μέσῳ τῆς ἑορτῆς σου. Ἑορτὴν ἐνταῦθα, τὴν τοῦ Πάσχα λέγει. Ἐν μέσῃ γὰρ ταύτῃ τὴν ᾽Ιερουσαλὴμ ὁ Τίτος ἐπολιόρκησεν, ἑορτάζοντας αὐτοὺς ἑλών. BJ v.99 Καὶ ὅρα ὅπως ἐν τῇ ἑορτῇ τοῦ Πάσχα τὸν Σωτῆρα σταυρώσαντες, ἐν αὐτῇ καὶ αὐτοὶ δίκας ἀπῃτήθησαν. β-5 Ἔθεντο τὰ σημεῖα αὐτῶν σημεῖα, καὶ οὐκ ἔγνωσαν ὡς εἰς τὴν ἔξοδον ὑπεράνω. Ἕκαστον τάγμα πολεμικὸν σημείῳ κέχρηται ἐπὶ κοντοῦ προπορευομένῳ πρὸς τὸ διαγινώσκεσθαι ποία τις ἡ φάλαγξ, ὅπερ ἡμεῖς σημαίαν καλοῦμεν. Ταῦτα οὖν αὐτῶν τὰ σημεῖα, αἱ ῾Ρωμαϊκαὶ φάλαγγες εἰσιοῦσαι, ἔστησαν ὡς εἰς τὴν ἔξοδον, εἴτουν εἰς τὰς πύλας τῆς πόλεως, ἐπάνω αὐτῶν· περιττεύει γὰρ τὸ, ὡς. Ἔστησαν δὲ τὰ τοιαῦτα αὐτῶν σημεῖα, σημεῖα νίκης, ἀντὶ τροπαίων· καὶ οὔπω ἔγνωσαν οἱ ἔνδον, ἔτι περὶ τὴν ἑορτὴν ἀσχολούμενοι· ἢ καὶ οὐκ ἔγνωσαν αὐτοὶ οἱ ἐχθροὶ πῶς εἷλον τὴν πόλιν, ὅτι οὐκ ἐξ ἀσθενείας τοῦ Θεοῦ τῶν ᾽Ιουδαίων, ἀλλὰ διὰ τὴν κατὰ τοῦ Χριστοῦ μιαιφονίαν αὐτῶν.μετὰ τὸ ἀναιρεθῆναι, παραβολὴν τοῖς Ἰουδαίοις γενέσθαι· οἷον Τοιαῦτα πάθος ὁ ἐχθρὸς ἡμῶν, οἷα καὶ ὁ ἐσταυρωμένο;· ναὶ μὴν καὶ τοὺς συνεδριάζον· τας, τὰ κατ' αὐτοῦ θρυλλεῖν, καὶ διὰ γλώσσης φέρειν· πάλαι γὰρ παρὰ ταῖς τοῦ ναοῦ πύλαις συνε λέγοντο· ἀλλὰ καὶ (49) τοὺς ἐπὶ τὰ συμπόσια φοι- τῶντας εἰς αὐτὸν ἄδειν ᾄσματα μετὰ κωμωδίας. Β τῆς προσευχῆς. Ἐγὼ δὲ τὴν προσευχήν μου πρὸς σέ. Απαρτί σας τὸν λόγον (50), ἀναστρέφει πάλιν πρὸς τὰ ὀπίσω, λέγων, ὅτι Ἐγὼ πρὸ τοῦ παθεῖν εἰδὼς ταῦτα, τῇ προσευχῇ μου πρὸς σέ· συνεξακούεται τὸ Προσευχόμην. Εἶτα τίθησιν ἑξῆς καὶ τὰ ῥήματα • Κύριε, καιρὸς εὐδοκίας. "Ομοιον τοῦτό ἐστι τὸ εὐαγγελικόν - Πάτερ, ἐλήλυθεν ἡ ὥρα. Εὐδοκίαν δὲ καλεῖ τὸν διὰ σταυροῦ θάνατον εὐδοκία γὰρ τὸ ἀγαθὸν θέλημα· ἀγαθὸν δὲ θέλημα τὸ διὰ τούς του ζωοποιηθῆναι ἡμᾶς, τοὺς νεκρωθέντας τῇ ἁμαρτία. ῾Ο Θεός, ἐν τῷ πλήθει τοῦ ἐλέους σου ἐπά- κουσόν μου. Προείρηται ἡμῖν, ὅτι προσηύχετο νό μι φύσεως ἀνθρωπίνης, καὶ ἀπαλλαγὴν ἐζήτει τῶν πειρασμῶν· ὡς καὶ ἡ τῶν Εὐαγγελίων ἱστορία δι- δάσκει · ἔοικε δὲ καὶ τὸ παρὸν ῥητὸν τῷ· Σῶσόν με ἕνεκεν τοῦ ἐλέους σου. Εν ἀληθείᾳ τῆς σωτηρίας σου σῶσόν με ἀπὸ πηλοῦ, ἵνα μὴ ἐμπαγῶ. Μόνη ἀληθῆς ἡ παρὰ σοῦ σωτηρία· ἄνθρωπος γὰρ ἄνθρωπον ὠφελῆσαι οὐ δύναται. Ἐν ἀληθείᾳ οὖν τῆς σωτηρίας σου, ἀντὶ τοῦ Ἐν ἀληθινῇ σου σωτηρία. Ιδίωμα δὲ τοῦτο τῆς Εβραϊδος (54)· ὅπερ δὲ ἀνωτέρω κέκληκεν ούν, τοῦτο νῦν εἶπε πηλόν. Καὶ γὰρ ταῖς τροπαῖς ἐκεί. ναις καὶ νῦν ἐχρήσατο. Ρυσθείην ἐκ τῶν μισούντων με, καὶ ἐκ τῶν βαθέων τῶν ὑδάτων. Μισοῦντες δὲ αὐτὸν οἵ τε αἰσθητοὶ καὶ νοητοὶ ἐχθροί · βαθέα δὲ ὕδατα λέγει τὰς κεκρυμμένας ἐπιβουλάς• κέκρυπται γὰρ τὸ βάθος. Μή με καταποντισάτω καταιγὶς ὕδατος, μηδὲ καταπιέτω με βυθός. Είρηται περὶ τούτων άνω, ὅτι τροπικά πάντα καὶ μεταφορικά. Μηδὲ συσχέτω ἐπ' ἐμὲ φρέαρ τὸ στόμα αὐτοῦ. Μηδὲ ἀποληφθείην ἐν τῷ βόθρῳ τῶν πειρασμῶν· ὁ γὰρ εἰς φρέαρ ἐμπεσών, ἀνεψγότος μὲν τοῦ στόμα τος, έχει μικράν τινα παραψυχήν· ἐπικλεισθέντος δὲ, παντάπασιν ἀπογινώσκει τὴν σωτηρίαν. Εἰσάκουσόν μου, Κύριε, ὅτι χρηστὸν τὸ ἔλεός σου. "Οτι χρήζω τοῦ ἑλέου σου. EUTHYMII ZIGABENI post mortem factus sit in parabolam Judais, et A quod adversus inimicos eadem imprecarentur, qua- Jia Christum pati viderant, quodque eadem fere dicerentur et vociferarentur ab iis qui conciliis et conventibus eorum intererant apud templi januas, ubi ejusmodi hominum cœtus convenire atque con- gregari solebant, neque eos etiam Christi famæ at- que honori pepercisse verisimile est, qui comessationibus et symposiis vacabaut, cum hujusmodi bomines vino vires præstante, facillime carmina ac cantus soleant cum immodestia ac mordacitate componere. Vers. 14. Ego autem orationem meam ad te. Al- terum explicuit Propheta sermonem ex Christi persona, et rursus alterum assumit, dicens : Ego autem cum hæc scirem ante passionem meam, oratione mea ad te, subintelligitur, orabam seu elevatus sum.) Deinde ipsa orationis verba apponit. Tempus beneplaciti, Domine. Simile illud est, quod dixisse eun) legimus ‘apud evangelistam : Pater, venit hora". Per beneplacitum enim, crucis mortem intelligit. Nam beneplacitum idem æque significat quod bona voluntas. Bona autem voluntas fuit, quod per hujusmodi mortem nos, qui antea mortui eramus ob peccatuin, ad vitam rursus simus restituti. (seu Deus, in multitudine misericordiæ tuæ exaudi me. Prædiximus, quod Christus lege bumanæ naturæ orabat, et liberari optabat a tentationibus, quem- admodum evangelica docet historia. Hoc autem dictum videtur esse illi simile: Salva me propter misericordiam tuam 18. Vens. 15. In veritate salutis tuæ salvum me fac C a luto, ne infgar. Sola enim illa vera est salus, quæ a te est. Homo etenim hominem juvare non potest. In veritate igitur salutis tuæ, hoc est, in vera salute tua. Est etiam proprium hoc He- braicæ linguæ idioma. Quod autem superius fimum appellavit, nunc lutum dicit. Eadem enim loquendi figura nune utitur, qua illic usum eum videmus. Liberer ab iis qui oderunt me et de profundis aquarum. Oderunt autem eum tam visibiles quam invisibiles inimici. Per profunda vero aquarum occultas insidias intelligit; nam quod profundum est, abditum atque occultum videtur. VERS. 16. Non me demergat tempestas aquæ, neque absorbeat me profundum. Jam diximus quod hæc omnia metaphorice ac ſigurate dicta sunt. Nec contineat super me puteus os suum. Ne re- linquar in tentationum fovea. Is etenim qui in puteum cadit, solamen aliquod vel modicum habet, quoad putei os apertum est. Nam ubi id occlusum fuerit, statim desperare incipiet de sa- Jule. VERS. 17. Eraudi me, Domine, quoniam bona est misericordia tua. Quoniam tua, inquit, miseri- cordia indigeo. 7ª Joan. xvi, 1. Psal. xxx, 17. D Varia lectiones. strictius Eos etiam qui ad convivia ventitabant verosimile est in Christum contumeliosa et petulantia carmina cecinisse, iterum ad superiora, dicens. (49) Fusius, more suo, interpres quod Græce (50) Ad verbum : Absoluto sermone, revertitur (54) Supple γραφής.
4α And those who hate you have vaunted themselves in the midst of your feast. The feast here is what he calls the feast of Pascha. For Titus set siege to Jerusalem in the BJ v.99 midst of this feast, taking them as they were feasting. And observe how, having crucified the Saviour at the feast of Pascha, at the same feast they were required to pay the penalty. 4β-5 They have set their standards as signs, and they have not known, as at the exit above. Every military unit employs a standard on a pole which advances in front so that what sort of contingent it is can be recognized – what we call a flag. Accordingly, the Roman contingents as they were entering set up these standards of theirs ‘as at the exit’, namely, at the gates to the city, above them (the ‘as’ is redundant). They set up these standards of theirs as signs of victory, as trophies. And those who were inside, still busying themselves with the feast, did not yet know. Or else the enemies themselves did not know that they had taken the city, because it was not on account of the weakness of the God of the Jews, but on account of their murderous disposition against Christ.
α Ὡς ἐν δρυμῷ ξύλων, ἀξίναις ἐξέκοψαν τὰς θύρας αὐτῆς ἐπὶ τὸ αὐτό. Δρυμός ἐστιν ἡ ἐν ὄρεσι ξυλοφόρος ὕλη. Δίκην δρυμοῦ ξύλων, φησὶ, κατέκοψαν εἰς τὸ παντελὲς τὰς πύλας αὐτῆς. Tὸ δὲ, ἐπὶ τὸ αὐτὸ, ἀντὶ τοῦ, ὁμοῦ πάσας.μετὰ τὸ ἀναιρεθῆναι, παραβολὴν τοῖς Ἰουδαίοις γενέσθαι· οἷον Τοιαῦτα πάθος ὁ ἐχθρὸς ἡμῶν, οἷα καὶ ὁ ἐσταυρωμένο;· ναὶ μὴν καὶ τοὺς συνεδριάζον· τας, τὰ κατ' αὐτοῦ θρυλλεῖν, καὶ διὰ γλώσσης φέρειν· πάλαι γὰρ παρὰ ταῖς τοῦ ναοῦ πύλαις συνε λέγοντο· ἀλλὰ καὶ (49) τοὺς ἐπὶ τὰ συμπόσια φοι- τῶντας εἰς αὐτὸν ἄδειν ᾄσματα μετὰ κωμωδίας. Β τῆς προσευχῆς. Ἐγὼ δὲ τὴν προσευχήν μου πρὸς σέ. Απαρτί σας τὸν λόγον (50), ἀναστρέφει πάλιν πρὸς τὰ ὀπίσω, λέγων, ὅτι Ἐγὼ πρὸ τοῦ παθεῖν εἰδὼς ταῦτα, τῇ προσευχῇ μου πρὸς σέ· συνεξακούεται τὸ Προσευχόμην. Εἶτα τίθησιν ἑξῆς καὶ τὰ ῥήματα • Κύριε, καιρὸς εὐδοκίας. "Ομοιον τοῦτό ἐστι τὸ εὐαγγελικόν - Πάτερ, ἐλήλυθεν ἡ ὥρα. Εὐδοκίαν δὲ καλεῖ τὸν διὰ σταυροῦ θάνατον εὐδοκία γὰρ τὸ ἀγαθὸν θέλημα· ἀγαθὸν δὲ θέλημα τὸ διὰ τούς του ζωοποιηθῆναι ἡμᾶς, τοὺς νεκρωθέντας τῇ ἁμαρτία. ῾Ο Θεός, ἐν τῷ πλήθει τοῦ ἐλέους σου ἐπά- κουσόν μου. Προείρηται ἡμῖν, ὅτι προσηύχετο νό μι φύσεως ἀνθρωπίνης, καὶ ἀπαλλαγὴν ἐζήτει τῶν πειρασμῶν· ὡς καὶ ἡ τῶν Εὐαγγελίων ἱστορία δι- δάσκει · ἔοικε δὲ καὶ τὸ παρὸν ῥητὸν τῷ· Σῶσόν με ἕνεκεν τοῦ ἐλέους σου. Εν ἀληθείᾳ τῆς σωτηρίας σου σῶσόν με ἀπὸ πηλοῦ, ἵνα μὴ ἐμπαγῶ. Μόνη ἀληθῆς ἡ παρὰ σοῦ σωτηρία· ἄνθρωπος γὰρ ἄνθρωπον ὠφελῆσαι οὐ δύναται. Ἐν ἀληθείᾳ οὖν τῆς σωτηρίας σου, ἀντὶ τοῦ Ἐν ἀληθινῇ σου σωτηρία. Ιδίωμα δὲ τοῦτο τῆς Εβραϊδος (54)· ὅπερ δὲ ἀνωτέρω κέκληκεν ούν, τοῦτο νῦν εἶπε πηλόν. Καὶ γὰρ ταῖς τροπαῖς ἐκεί. ναις καὶ νῦν ἐχρήσατο. Ρυσθείην ἐκ τῶν μισούντων με, καὶ ἐκ τῶν βαθέων τῶν ὑδάτων. Μισοῦντες δὲ αὐτὸν οἵ τε αἰσθητοὶ καὶ νοητοὶ ἐχθροί · βαθέα δὲ ὕδατα λέγει τὰς κεκρυμμένας ἐπιβουλάς• κέκρυπται γὰρ τὸ βάθος. Μή με καταποντισάτω καταιγὶς ὕδατος, μηδὲ καταπιέτω με βυθός. Είρηται περὶ τούτων άνω, ὅτι τροπικά πάντα καὶ μεταφορικά. Μηδὲ συσχέτω ἐπ' ἐμὲ φρέαρ τὸ στόμα αὐτοῦ. Μηδὲ ἀποληφθείην ἐν τῷ βόθρῳ τῶν πειρασμῶν· ὁ γὰρ εἰς φρέαρ ἐμπεσών, ἀνεψγότος μὲν τοῦ στόμα τος, έχει μικράν τινα παραψυχήν· ἐπικλεισθέντος δὲ, παντάπασιν ἀπογινώσκει τὴν σωτηρίαν. Εἰσάκουσόν μου, Κύριε, ὅτι χρηστὸν τὸ ἔλεός σου. "Οτι χρήζω τοῦ ἑλέου σου. EUTHYMII ZIGABENI post mortem factus sit in parabolam Judais, et A quod adversus inimicos eadem imprecarentur, qua- Jia Christum pati viderant, quodque eadem fere dicerentur et vociferarentur ab iis qui conciliis et conventibus eorum intererant apud templi januas, ubi ejusmodi hominum cœtus convenire atque con- gregari solebant, neque eos etiam Christi famæ at- que honori pepercisse verisimile est, qui comessationibus et symposiis vacabaut, cum hujusmodi bomines vino vires præstante, facillime carmina ac cantus soleant cum immodestia ac mordacitate componere. Vers. 14. Ego autem orationem meam ad te. Al- terum explicuit Propheta sermonem ex Christi persona, et rursus alterum assumit, dicens : Ego autem cum hæc scirem ante passionem meam, oratione mea ad te, subintelligitur, orabam seu elevatus sum.) Deinde ipsa orationis verba apponit. Tempus beneplaciti, Domine. Simile illud est, quod dixisse eun) legimus ‘apud evangelistam : Pater, venit hora". Per beneplacitum enim, crucis mortem intelligit. Nam beneplacitum idem æque significat quod bona voluntas. Bona autem voluntas fuit, quod per hujusmodi mortem nos, qui antea mortui eramus ob peccatuin, ad vitam rursus simus restituti. (seu Deus, in multitudine misericordiæ tuæ exaudi me. Prædiximus, quod Christus lege bumanæ naturæ orabat, et liberari optabat a tentationibus, quem- admodum evangelica docet historia. Hoc autem dictum videtur esse illi simile: Salva me propter misericordiam tuam 18. Vens. 15. In veritate salutis tuæ salvum me fac C a luto, ne infgar. Sola enim illa vera est salus, quæ a te est. Homo etenim hominem juvare non potest. In veritate igitur salutis tuæ, hoc est, in vera salute tua. Est etiam proprium hoc He- braicæ linguæ idioma. Quod autem superius fimum appellavit, nunc lutum dicit. Eadem enim loquendi figura nune utitur, qua illic usum eum videmus. Liberer ab iis qui oderunt me et de profundis aquarum. Oderunt autem eum tam visibiles quam invisibiles inimici. Per profunda vero aquarum occultas insidias intelligit; nam quod profundum est, abditum atque occultum videtur. VERS. 16. Non me demergat tempestas aquæ, neque absorbeat me profundum. Jam diximus quod hæc omnia metaphorice ac ſigurate dicta sunt. Nec contineat super me puteus os suum. Ne re- linquar in tentationum fovea. Is etenim qui in puteum cadit, solamen aliquod vel modicum habet, quoad putei os apertum est. Nam ubi id occlusum fuerit, statim desperare incipiet de sa- Jule. VERS. 17. Eraudi me, Domine, quoniam bona est misericordia tua. Quoniam tua, inquit, miseri- cordia indigeo. 7ª Joan. xvi, 1. Psal. xxx, 17. D Varia lectiones. strictius Eos etiam qui ad convivia ventitabant verosimile est in Christum contumeliosa et petulantia carmina cecinisse, iterum ad superiora, dicens. (49) Fusius, more suo, interpres quod Græce (50) Ad verbum : Absoluto sermone, revertitur (54) Supple γραφής.
6α As in a copse of trees, with axes they have cut down her gates together. A copse is a mountainous woodland area. Like a copse of trees, he says, they cut down her gates completely. ‘Together’, in the sense of, ‘all the gates at once’.
β Ἐν πελέκει καὶ λαξευτηρίῳ κατέῤῥαξαν αὐτήν. α ἀνοήτως MPSABHV : ἀνοσίως CF.μετὰ τὸ ἀναιρεθῆναι, παραβολὴν τοῖς Ἰουδαίοις γενέσθαι· οἷον Τοιαῦτα πάθος ὁ ἐχθρὸς ἡμῶν, οἷα καὶ ὁ ἐσταυρωμένο;· ναὶ μὴν καὶ τοὺς συνεδριάζον· τας, τὰ κατ' αὐτοῦ θρυλλεῖν, καὶ διὰ γλώσσης φέρειν· πάλαι γὰρ παρὰ ταῖς τοῦ ναοῦ πύλαις συνε λέγοντο· ἀλλὰ καὶ (49) τοὺς ἐπὶ τὰ συμπόσια φοι- τῶντας εἰς αὐτὸν ἄδειν ᾄσματα μετὰ κωμωδίας. Β τῆς προσευχῆς. Ἐγὼ δὲ τὴν προσευχήν μου πρὸς σέ. Απαρτί σας τὸν λόγον (50), ἀναστρέφει πάλιν πρὸς τὰ ὀπίσω, λέγων, ὅτι Ἐγὼ πρὸ τοῦ παθεῖν εἰδὼς ταῦτα, τῇ προσευχῇ μου πρὸς σέ· συνεξακούεται τὸ Προσευχόμην. Εἶτα τίθησιν ἑξῆς καὶ τὰ ῥήματα • Κύριε, καιρὸς εὐδοκίας. "Ομοιον τοῦτό ἐστι τὸ εὐαγγελικόν - Πάτερ, ἐλήλυθεν ἡ ὥρα. Εὐδοκίαν δὲ καλεῖ τὸν διὰ σταυροῦ θάνατον εὐδοκία γὰρ τὸ ἀγαθὸν θέλημα· ἀγαθὸν δὲ θέλημα τὸ διὰ τούς του ζωοποιηθῆναι ἡμᾶς, τοὺς νεκρωθέντας τῇ ἁμαρτία. ῾Ο Θεός, ἐν τῷ πλήθει τοῦ ἐλέους σου ἐπά- κουσόν μου. Προείρηται ἡμῖν, ὅτι προσηύχετο νό μι φύσεως ἀνθρωπίνης, καὶ ἀπαλλαγὴν ἐζήτει τῶν πειρασμῶν· ὡς καὶ ἡ τῶν Εὐαγγελίων ἱστορία δι- δάσκει · ἔοικε δὲ καὶ τὸ παρὸν ῥητὸν τῷ· Σῶσόν με ἕνεκεν τοῦ ἐλέους σου. Εν ἀληθείᾳ τῆς σωτηρίας σου σῶσόν με ἀπὸ πηλοῦ, ἵνα μὴ ἐμπαγῶ. Μόνη ἀληθῆς ἡ παρὰ σοῦ σωτηρία· ἄνθρωπος γὰρ ἄνθρωπον ὠφελῆσαι οὐ δύναται. Ἐν ἀληθείᾳ οὖν τῆς σωτηρίας σου, ἀντὶ τοῦ Ἐν ἀληθινῇ σου σωτηρία. Ιδίωμα δὲ τοῦτο τῆς Εβραϊδος (54)· ὅπερ δὲ ἀνωτέρω κέκληκεν ούν, τοῦτο νῦν εἶπε πηλόν. Καὶ γὰρ ταῖς τροπαῖς ἐκεί. ναις καὶ νῦν ἐχρήσατο. Ρυσθείην ἐκ τῶν μισούντων με, καὶ ἐκ τῶν βαθέων τῶν ὑδάτων. Μισοῦντες δὲ αὐτὸν οἵ τε αἰσθητοὶ καὶ νοητοὶ ἐχθροί · βαθέα δὲ ὕδατα λέγει τὰς κεκρυμμένας ἐπιβουλάς• κέκρυπται γὰρ τὸ βάθος. Μή με καταποντισάτω καταιγὶς ὕδατος, μηδὲ καταπιέτω με βυθός. Είρηται περὶ τούτων άνω, ὅτι τροπικά πάντα καὶ μεταφορικά. Μηδὲ συσχέτω ἐπ' ἐμὲ φρέαρ τὸ στόμα αὐτοῦ. Μηδὲ ἀποληφθείην ἐν τῷ βόθρῳ τῶν πειρασμῶν· ὁ γὰρ εἰς φρέαρ ἐμπεσών, ἀνεψγότος μὲν τοῦ στόμα τος, έχει μικράν τινα παραψυχήν· ἐπικλεισθέντος δὲ, παντάπασιν ἀπογινώσκει τὴν σωτηρίαν. Εἰσάκουσόν μου, Κύριε, ὅτι χρηστὸν τὸ ἔλεός σου. "Οτι χρήζω τοῦ ἑλέου σου. EUTHYMII ZIGABENI post mortem factus sit in parabolam Judais, et A quod adversus inimicos eadem imprecarentur, qua- Jia Christum pati viderant, quodque eadem fere dicerentur et vociferarentur ab iis qui conciliis et conventibus eorum intererant apud templi januas, ubi ejusmodi hominum cœtus convenire atque con- gregari solebant, neque eos etiam Christi famæ at- que honori pepercisse verisimile est, qui comessationibus et symposiis vacabaut, cum hujusmodi bomines vino vires præstante, facillime carmina ac cantus soleant cum immodestia ac mordacitate componere. Vers. 14. Ego autem orationem meam ad te. Al- terum explicuit Propheta sermonem ex Christi persona, et rursus alterum assumit, dicens : Ego autem cum hæc scirem ante passionem meam, oratione mea ad te, subintelligitur, orabam seu elevatus sum.) Deinde ipsa orationis verba apponit. Tempus beneplaciti, Domine. Simile illud est, quod dixisse eun) legimus ‘apud evangelistam : Pater, venit hora". Per beneplacitum enim, crucis mortem intelligit. Nam beneplacitum idem æque significat quod bona voluntas. Bona autem voluntas fuit, quod per hujusmodi mortem nos, qui antea mortui eramus ob peccatuin, ad vitam rursus simus restituti. (seu Deus, in multitudine misericordiæ tuæ exaudi me. Prædiximus, quod Christus lege bumanæ naturæ orabat, et liberari optabat a tentationibus, quem- admodum evangelica docet historia. Hoc autem dictum videtur esse illi simile: Salva me propter misericordiam tuam 18. Vens. 15. In veritate salutis tuæ salvum me fac C a luto, ne infgar. Sola enim illa vera est salus, quæ a te est. Homo etenim hominem juvare non potest. In veritate igitur salutis tuæ, hoc est, in vera salute tua. Est etiam proprium hoc He- braicæ linguæ idioma. Quod autem superius fimum appellavit, nunc lutum dicit. Eadem enim loquendi figura nune utitur, qua illic usum eum videmus. Liberer ab iis qui oderunt me et de profundis aquarum. Oderunt autem eum tam visibiles quam invisibiles inimici. Per profunda vero aquarum occultas insidias intelligit; nam quod profundum est, abditum atque occultum videtur. VERS. 16. Non me demergat tempestas aquæ, neque absorbeat me profundum. Jam diximus quod hæc omnia metaphorice ac ſigurate dicta sunt. Nec contineat super me puteus os suum. Ne re- linquar in tentationum fovea. Is etenim qui in puteum cadit, solamen aliquod vel modicum habet, quoad putei os apertum est. Nam ubi id occlusum fuerit, statim desperare incipiet de sa- Jule. VERS. 17. Eraudi me, Domine, quoniam bona est misericordia tua. Quoniam tua, inquit, miseri- cordia indigeo. 7ª Joan. xvi, 1. Psal. xxx, 17. D Varia lectiones. strictius Eos etiam qui ad convivia ventitabant verosimile est in Christum contumeliosa et petulantia carmina cecinisse, iterum ad superiora, dicens. (49) Fusius, more suo, interpres quod Græce (50) Ad verbum : Absoluto sermone, revertitur (54) Supple γραφής.
6β With double-edged axe and stone-cutter they have dashed her down.
Ἐν πελέκει μὲν, τὰ στέγη καὶ τὰς θύρας τῶν οἰκιῶν τῆς πόλεως, καὶ ὅσα ἐν ξύλοις· ἐν λαξευτηρίῳ δὲ, τοὺς τοίχους καὶ τὰ τείχη, καὶ ὅσα ἐν λίθοις· τὸ λαξευτήριον γὰρ, λιθουργικόν ἐστιν ὄργανον, καὶ εἰς τὸ τέμνειν λίθους καὶ τοίχους καὶ τείχη καὶ εἰς τὸ καθαιρεῖν ἐπιτήδειον· κατέῤῥαξαν δὲ, ἀντὶ τοῦ, κατέβαλον.μετὰ τὸ ἀναιρεθῆναι, παραβολὴν τοῖς Ἰουδαίοις γενέσθαι· οἷον Τοιαῦτα πάθος ὁ ἐχθρὸς ἡμῶν, οἷα καὶ ὁ ἐσταυρωμένο;· ναὶ μὴν καὶ τοὺς συνεδριάζον· τας, τὰ κατ' αὐτοῦ θρυλλεῖν, καὶ διὰ γλώσσης φέρειν· πάλαι γὰρ παρὰ ταῖς τοῦ ναοῦ πύλαις συνε λέγοντο· ἀλλὰ καὶ (49) τοὺς ἐπὶ τὰ συμπόσια φοι- τῶντας εἰς αὐτὸν ἄδειν ᾄσματα μετὰ κωμωδίας. Β τῆς προσευχῆς. Ἐγὼ δὲ τὴν προσευχήν μου πρὸς σέ. Απαρτί σας τὸν λόγον (50), ἀναστρέφει πάλιν πρὸς τὰ ὀπίσω, λέγων, ὅτι Ἐγὼ πρὸ τοῦ παθεῖν εἰδὼς ταῦτα, τῇ προσευχῇ μου πρὸς σέ· συνεξακούεται τὸ Προσευχόμην. Εἶτα τίθησιν ἑξῆς καὶ τὰ ῥήματα • Κύριε, καιρὸς εὐδοκίας. "Ομοιον τοῦτό ἐστι τὸ εὐαγγελικόν - Πάτερ, ἐλήλυθεν ἡ ὥρα. Εὐδοκίαν δὲ καλεῖ τὸν διὰ σταυροῦ θάνατον εὐδοκία γὰρ τὸ ἀγαθὸν θέλημα· ἀγαθὸν δὲ θέλημα τὸ διὰ τούς του ζωοποιηθῆναι ἡμᾶς, τοὺς νεκρωθέντας τῇ ἁμαρτία. ῾Ο Θεός, ἐν τῷ πλήθει τοῦ ἐλέους σου ἐπά- κουσόν μου. Προείρηται ἡμῖν, ὅτι προσηύχετο νό μι φύσεως ἀνθρωπίνης, καὶ ἀπαλλαγὴν ἐζήτει τῶν πειρασμῶν· ὡς καὶ ἡ τῶν Εὐαγγελίων ἱστορία δι- δάσκει · ἔοικε δὲ καὶ τὸ παρὸν ῥητὸν τῷ· Σῶσόν με ἕνεκεν τοῦ ἐλέους σου. Εν ἀληθείᾳ τῆς σωτηρίας σου σῶσόν με ἀπὸ πηλοῦ, ἵνα μὴ ἐμπαγῶ. Μόνη ἀληθῆς ἡ παρὰ σοῦ σωτηρία· ἄνθρωπος γὰρ ἄνθρωπον ὠφελῆσαι οὐ δύναται. Ἐν ἀληθείᾳ οὖν τῆς σωτηρίας σου, ἀντὶ τοῦ Ἐν ἀληθινῇ σου σωτηρία. Ιδίωμα δὲ τοῦτο τῆς Εβραϊδος (54)· ὅπερ δὲ ἀνωτέρω κέκληκεν ούν, τοῦτο νῦν εἶπε πηλόν. Καὶ γὰρ ταῖς τροπαῖς ἐκεί. ναις καὶ νῦν ἐχρήσατο. Ρυσθείην ἐκ τῶν μισούντων με, καὶ ἐκ τῶν βαθέων τῶν ὑδάτων. Μισοῦντες δὲ αὐτὸν οἵ τε αἰσθητοὶ καὶ νοητοὶ ἐχθροί · βαθέα δὲ ὕδατα λέγει τὰς κεκρυμμένας ἐπιβουλάς• κέκρυπται γὰρ τὸ βάθος. Μή με καταποντισάτω καταιγὶς ὕδατος, μηδὲ καταπιέτω με βυθός. Είρηται περὶ τούτων άνω, ὅτι τροπικά πάντα καὶ μεταφορικά. Μηδὲ συσχέτω ἐπ' ἐμὲ φρέαρ τὸ στόμα αὐτοῦ. Μηδὲ ἀποληφθείην ἐν τῷ βόθρῳ τῶν πειρασμῶν· ὁ γὰρ εἰς φρέαρ ἐμπεσών, ἀνεψγότος μὲν τοῦ στόμα τος, έχει μικράν τινα παραψυχήν· ἐπικλεισθέντος δὲ, παντάπασιν ἀπογινώσκει τὴν σωτηρίαν. Εἰσάκουσόν μου, Κύριε, ὅτι χρηστὸν τὸ ἔλεός σου. "Οτι χρήζω τοῦ ἑλέου σου. EUTHYMII ZIGABENI post mortem factus sit in parabolam Judais, et A quod adversus inimicos eadem imprecarentur, qua- Jia Christum pati viderant, quodque eadem fere dicerentur et vociferarentur ab iis qui conciliis et conventibus eorum intererant apud templi januas, ubi ejusmodi hominum cœtus convenire atque con- gregari solebant, neque eos etiam Christi famæ at- que honori pepercisse verisimile est, qui comessationibus et symposiis vacabaut, cum hujusmodi bomines vino vires præstante, facillime carmina ac cantus soleant cum immodestia ac mordacitate componere. Vers. 14. Ego autem orationem meam ad te. Al- terum explicuit Propheta sermonem ex Christi persona, et rursus alterum assumit, dicens : Ego autem cum hæc scirem ante passionem meam, oratione mea ad te, subintelligitur, orabam seu elevatus sum.) Deinde ipsa orationis verba apponit. Tempus beneplaciti, Domine. Simile illud est, quod dixisse eun) legimus ‘apud evangelistam : Pater, venit hora". Per beneplacitum enim, crucis mortem intelligit. Nam beneplacitum idem æque significat quod bona voluntas. Bona autem voluntas fuit, quod per hujusmodi mortem nos, qui antea mortui eramus ob peccatuin, ad vitam rursus simus restituti. (seu Deus, in multitudine misericordiæ tuæ exaudi me. Prædiximus, quod Christus lege bumanæ naturæ orabat, et liberari optabat a tentationibus, quem- admodum evangelica docet historia. Hoc autem dictum videtur esse illi simile: Salva me propter misericordiam tuam 18. Vens. 15. In veritate salutis tuæ salvum me fac C a luto, ne infgar. Sola enim illa vera est salus, quæ a te est. Homo etenim hominem juvare non potest. In veritate igitur salutis tuæ, hoc est, in vera salute tua. Est etiam proprium hoc He- braicæ linguæ idioma. Quod autem superius fimum appellavit, nunc lutum dicit. Eadem enim loquendi figura nune utitur, qua illic usum eum videmus. Liberer ab iis qui oderunt me et de profundis aquarum. Oderunt autem eum tam visibiles quam invisibiles inimici. Per profunda vero aquarum occultas insidias intelligit; nam quod profundum est, abditum atque occultum videtur. VERS. 16. Non me demergat tempestas aquæ, neque absorbeat me profundum. Jam diximus quod hæc omnia metaphorice ac ſigurate dicta sunt. Nec contineat super me puteus os suum. Ne re- linquar in tentationum fovea. Is etenim qui in puteum cadit, solamen aliquod vel modicum habet, quoad putei os apertum est. Nam ubi id occlusum fuerit, statim desperare incipiet de sa- Jule. VERS. 17. Eraudi me, Domine, quoniam bona est misericordia tua. Quoniam tua, inquit, miseri- cordia indigeo. 7ª Joan. xvi, 1. Psal. xxx, 17. D Varia lectiones. strictius Eos etiam qui ad convivia ventitabant verosimile est in Christum contumeliosa et petulantia carmina cecinisse, iterum ad superiora, dicens. (49) Fusius, more suo, interpres quod Græce (50) Ad verbum : Absoluto sermone, revertitur (54) Supple γραφής.
‘With double-edged axe’ the roofs and doors of the houses of the city and whatsoever is of wood, and ‘with stone cutter’ the house and city walls and whatsoever is of stone. The stone-cutter is a stone-working instrument made for cutting stones and house and city walls and demolishing. ‘Dashed down’ in the sense of, ‘thrown down’.
α Ἐνεπύρισαν ἐν πυρὶ τὸ ἁγιαστήριόν σου. Ἁγιαστήριον Θεοῦ, τὸν ναὸν ὠνόμασεν, ὡς ἐν τῷ προλαβόντι ψαλμῷ εἴρηται.μετὰ τὸ ἀναιρεθῆναι, παραβολὴν τοῖς Ἰουδαίοις γενέσθαι· οἷον Τοιαῦτα πάθος ὁ ἐχθρὸς ἡμῶν, οἷα καὶ ὁ ἐσταυρωμένο;· ναὶ μὴν καὶ τοὺς συνεδριάζον· τας, τὰ κατ' αὐτοῦ θρυλλεῖν, καὶ διὰ γλώσσης φέρειν· πάλαι γὰρ παρὰ ταῖς τοῦ ναοῦ πύλαις συνε λέγοντο· ἀλλὰ καὶ (49) τοὺς ἐπὶ τὰ συμπόσια φοι- τῶντας εἰς αὐτὸν ἄδειν ᾄσματα μετὰ κωμωδίας. Β τῆς προσευχῆς. Ἐγὼ δὲ τὴν προσευχήν μου πρὸς σέ. Απαρτί σας τὸν λόγον (50), ἀναστρέφει πάλιν πρὸς τὰ ὀπίσω, λέγων, ὅτι Ἐγὼ πρὸ τοῦ παθεῖν εἰδὼς ταῦτα, τῇ προσευχῇ μου πρὸς σέ· συνεξακούεται τὸ Προσευχόμην. Εἶτα τίθησιν ἑξῆς καὶ τὰ ῥήματα • Κύριε, καιρὸς εὐδοκίας. "Ομοιον τοῦτό ἐστι τὸ εὐαγγελικόν - Πάτερ, ἐλήλυθεν ἡ ὥρα. Εὐδοκίαν δὲ καλεῖ τὸν διὰ σταυροῦ θάνατον εὐδοκία γὰρ τὸ ἀγαθὸν θέλημα· ἀγαθὸν δὲ θέλημα τὸ διὰ τούς του ζωοποιηθῆναι ἡμᾶς, τοὺς νεκρωθέντας τῇ ἁμαρτία. ῾Ο Θεός, ἐν τῷ πλήθει τοῦ ἐλέους σου ἐπά- κουσόν μου. Προείρηται ἡμῖν, ὅτι προσηύχετο νό μι φύσεως ἀνθρωπίνης, καὶ ἀπαλλαγὴν ἐζήτει τῶν πειρασμῶν· ὡς καὶ ἡ τῶν Εὐαγγελίων ἱστορία δι- δάσκει · ἔοικε δὲ καὶ τὸ παρὸν ῥητὸν τῷ· Σῶσόν με ἕνεκεν τοῦ ἐλέους σου. Εν ἀληθείᾳ τῆς σωτηρίας σου σῶσόν με ἀπὸ πηλοῦ, ἵνα μὴ ἐμπαγῶ. Μόνη ἀληθῆς ἡ παρὰ σοῦ σωτηρία· ἄνθρωπος γὰρ ἄνθρωπον ὠφελῆσαι οὐ δύναται. Ἐν ἀληθείᾳ οὖν τῆς σωτηρίας σου, ἀντὶ τοῦ Ἐν ἀληθινῇ σου σωτηρία. Ιδίωμα δὲ τοῦτο τῆς Εβραϊδος (54)· ὅπερ δὲ ἀνωτέρω κέκληκεν ούν, τοῦτο νῦν εἶπε πηλόν. Καὶ γὰρ ταῖς τροπαῖς ἐκεί. ναις καὶ νῦν ἐχρήσατο. Ρυσθείην ἐκ τῶν μισούντων με, καὶ ἐκ τῶν βαθέων τῶν ὑδάτων. Μισοῦντες δὲ αὐτὸν οἵ τε αἰσθητοὶ καὶ νοητοὶ ἐχθροί · βαθέα δὲ ὕδατα λέγει τὰς κεκρυμμένας ἐπιβουλάς• κέκρυπται γὰρ τὸ βάθος. Μή με καταποντισάτω καταιγὶς ὕδατος, μηδὲ καταπιέτω με βυθός. Είρηται περὶ τούτων άνω, ὅτι τροπικά πάντα καὶ μεταφορικά. Μηδὲ συσχέτω ἐπ' ἐμὲ φρέαρ τὸ στόμα αὐτοῦ. Μηδὲ ἀποληφθείην ἐν τῷ βόθρῳ τῶν πειρασμῶν· ὁ γὰρ εἰς φρέαρ ἐμπεσών, ἀνεψγότος μὲν τοῦ στόμα τος, έχει μικράν τινα παραψυχήν· ἐπικλεισθέντος δὲ, παντάπασιν ἀπογινώσκει τὴν σωτηρίαν. Εἰσάκουσόν μου, Κύριε, ὅτι χρηστὸν τὸ ἔλεός σου. "Οτι χρήζω τοῦ ἑλέου σου. EUTHYMII ZIGABENI post mortem factus sit in parabolam Judais, et A quod adversus inimicos eadem imprecarentur, qua- Jia Christum pati viderant, quodque eadem fere dicerentur et vociferarentur ab iis qui conciliis et conventibus eorum intererant apud templi januas, ubi ejusmodi hominum cœtus convenire atque con- gregari solebant, neque eos etiam Christi famæ at- que honori pepercisse verisimile est, qui comessationibus et symposiis vacabaut, cum hujusmodi bomines vino vires præstante, facillime carmina ac cantus soleant cum immodestia ac mordacitate componere. Vers. 14. Ego autem orationem meam ad te. Al- terum explicuit Propheta sermonem ex Christi persona, et rursus alterum assumit, dicens : Ego autem cum hæc scirem ante passionem meam, oratione mea ad te, subintelligitur, orabam seu elevatus sum.) Deinde ipsa orationis verba apponit. Tempus beneplaciti, Domine. Simile illud est, quod dixisse eun) legimus ‘apud evangelistam : Pater, venit hora". Per beneplacitum enim, crucis mortem intelligit. Nam beneplacitum idem æque significat quod bona voluntas. Bona autem voluntas fuit, quod per hujusmodi mortem nos, qui antea mortui eramus ob peccatuin, ad vitam rursus simus restituti. (seu Deus, in multitudine misericordiæ tuæ exaudi me. Prædiximus, quod Christus lege bumanæ naturæ orabat, et liberari optabat a tentationibus, quem- admodum evangelica docet historia. Hoc autem dictum videtur esse illi simile: Salva me propter misericordiam tuam 18. Vens. 15. In veritate salutis tuæ salvum me fac C a luto, ne infgar. Sola enim illa vera est salus, quæ a te est. Homo etenim hominem juvare non potest. In veritate igitur salutis tuæ, hoc est, in vera salute tua. Est etiam proprium hoc He- braicæ linguæ idioma. Quod autem superius fimum appellavit, nunc lutum dicit. Eadem enim loquendi figura nune utitur, qua illic usum eum videmus. Liberer ab iis qui oderunt me et de profundis aquarum. Oderunt autem eum tam visibiles quam invisibiles inimici. Per profunda vero aquarum occultas insidias intelligit; nam quod profundum est, abditum atque occultum videtur. VERS. 16. Non me demergat tempestas aquæ, neque absorbeat me profundum. Jam diximus quod hæc omnia metaphorice ac ſigurate dicta sunt. Nec contineat super me puteus os suum. Ne re- linquar in tentationum fovea. Is etenim qui in puteum cadit, solamen aliquod vel modicum habet, quoad putei os apertum est. Nam ubi id occlusum fuerit, statim desperare incipiet de sa- Jule. VERS. 17. Eraudi me, Domine, quoniam bona est misericordia tua. Quoniam tua, inquit, miseri- cordia indigeo. 7ª Joan. xvi, 1. Psal. xxx, 17. D Varia lectiones. strictius Eos etiam qui ad convivia ventitabant verosimile est in Christum contumeliosa et petulantia carmina cecinisse, iterum ad superiora, dicens. (49) Fusius, more suo, interpres quod Græce (50) Ad verbum : Absoluto sermone, revertitur (54) Supple γραφής.
7α They have torched your place of sanctification with fire. God’s place of sanctification is what he called the temple, as was said in the previous psalm.
β Εἰς τὴν γῆν ἐβεβήλωσαν τὸ σκήνωμα τοῦ ὀνόματός σου. | Ἐβεβήλωσαν, εἴτουν βεβήλως καὶ ἀνοσίως κατέῤῥιψαν εἰς τὴν γῆν τὸν ναόν. Ἀκριβῶς δὲ εἶπεν αὐτὸν, σκήνωμα τοῦ ὀνόματος τοῦ Θεοῦ· ἡ γὰρ οὐσία τοῦ Θεοῦ, ἀπερίγραπτος. Τινὲς δὲ περιφραστικῶς τὸ, τοῦ ὀνόματός σου, νενοήκασιν, ἀντὶ τοῦ, σοῦ.μετὰ τὸ ἀναιρεθῆναι, παραβολὴν τοῖς Ἰουδαίοις γενέσθαι· οἷον Τοιαῦτα πάθος ὁ ἐχθρὸς ἡμῶν, οἷα καὶ ὁ ἐσταυρωμένο;· ναὶ μὴν καὶ τοὺς συνεδριάζον· τας, τὰ κατ' αὐτοῦ θρυλλεῖν, καὶ διὰ γλώσσης φέρειν· πάλαι γὰρ παρὰ ταῖς τοῦ ναοῦ πύλαις συνε λέγοντο· ἀλλὰ καὶ (49) τοὺς ἐπὶ τὰ συμπόσια φοι- τῶντας εἰς αὐτὸν ἄδειν ᾄσματα μετὰ κωμωδίας. Β τῆς προσευχῆς. Ἐγὼ δὲ τὴν προσευχήν μου πρὸς σέ. Απαρτί σας τὸν λόγον (50), ἀναστρέφει πάλιν πρὸς τὰ ὀπίσω, λέγων, ὅτι Ἐγὼ πρὸ τοῦ παθεῖν εἰδὼς ταῦτα, τῇ προσευχῇ μου πρὸς σέ· συνεξακούεται τὸ Προσευχόμην. Εἶτα τίθησιν ἑξῆς καὶ τὰ ῥήματα • Κύριε, καιρὸς εὐδοκίας. "Ομοιον τοῦτό ἐστι τὸ εὐαγγελικόν - Πάτερ, ἐλήλυθεν ἡ ὥρα. Εὐδοκίαν δὲ καλεῖ τὸν διὰ σταυροῦ θάνατον εὐδοκία γὰρ τὸ ἀγαθὸν θέλημα· ἀγαθὸν δὲ θέλημα τὸ διὰ τούς του ζωοποιηθῆναι ἡμᾶς, τοὺς νεκρωθέντας τῇ ἁμαρτία. ῾Ο Θεός, ἐν τῷ πλήθει τοῦ ἐλέους σου ἐπά- κουσόν μου. Προείρηται ἡμῖν, ὅτι προσηύχετο νό μι φύσεως ἀνθρωπίνης, καὶ ἀπαλλαγὴν ἐζήτει τῶν πειρασμῶν· ὡς καὶ ἡ τῶν Εὐαγγελίων ἱστορία δι- δάσκει · ἔοικε δὲ καὶ τὸ παρὸν ῥητὸν τῷ· Σῶσόν με ἕνεκεν τοῦ ἐλέους σου. Εν ἀληθείᾳ τῆς σωτηρίας σου σῶσόν με ἀπὸ πηλοῦ, ἵνα μὴ ἐμπαγῶ. Μόνη ἀληθῆς ἡ παρὰ σοῦ σωτηρία· ἄνθρωπος γὰρ ἄνθρωπον ὠφελῆσαι οὐ δύναται. Ἐν ἀληθείᾳ οὖν τῆς σωτηρίας σου, ἀντὶ τοῦ Ἐν ἀληθινῇ σου σωτηρία. Ιδίωμα δὲ τοῦτο τῆς Εβραϊδος (54)· ὅπερ δὲ ἀνωτέρω κέκληκεν ούν, τοῦτο νῦν εἶπε πηλόν. Καὶ γὰρ ταῖς τροπαῖς ἐκεί. ναις καὶ νῦν ἐχρήσατο. Ρυσθείην ἐκ τῶν μισούντων με, καὶ ἐκ τῶν βαθέων τῶν ὑδάτων. Μισοῦντες δὲ αὐτὸν οἵ τε αἰσθητοὶ καὶ νοητοὶ ἐχθροί · βαθέα δὲ ὕδατα λέγει τὰς κεκρυμμένας ἐπιβουλάς• κέκρυπται γὰρ τὸ βάθος. Μή με καταποντισάτω καταιγὶς ὕδατος, μηδὲ καταπιέτω με βυθός. Είρηται περὶ τούτων άνω, ὅτι τροπικά πάντα καὶ μεταφορικά. Μηδὲ συσχέτω ἐπ' ἐμὲ φρέαρ τὸ στόμα αὐτοῦ. Μηδὲ ἀποληφθείην ἐν τῷ βόθρῳ τῶν πειρασμῶν· ὁ γὰρ εἰς φρέαρ ἐμπεσών, ἀνεψγότος μὲν τοῦ στόμα τος, έχει μικράν τινα παραψυχήν· ἐπικλεισθέντος δὲ, παντάπασιν ἀπογινώσκει τὴν σωτηρίαν. Εἰσάκουσόν μου, Κύριε, ὅτι χρηστὸν τὸ ἔλεός σου. "Οτι χρήζω τοῦ ἑλέου σου. EUTHYMII ZIGABENI post mortem factus sit in parabolam Judais, et A quod adversus inimicos eadem imprecarentur, qua- Jia Christum pati viderant, quodque eadem fere dicerentur et vociferarentur ab iis qui conciliis et conventibus eorum intererant apud templi januas, ubi ejusmodi hominum cœtus convenire atque con- gregari solebant, neque eos etiam Christi famæ at- que honori pepercisse verisimile est, qui comessationibus et symposiis vacabaut, cum hujusmodi bomines vino vires præstante, facillime carmina ac cantus soleant cum immodestia ac mordacitate componere. Vers. 14. Ego autem orationem meam ad te. Al- terum explicuit Propheta sermonem ex Christi persona, et rursus alterum assumit, dicens : Ego autem cum hæc scirem ante passionem meam, oratione mea ad te, subintelligitur, orabam seu elevatus sum.) Deinde ipsa orationis verba apponit. Tempus beneplaciti, Domine. Simile illud est, quod dixisse eun) legimus ‘apud evangelistam : Pater, venit hora". Per beneplacitum enim, crucis mortem intelligit. Nam beneplacitum idem æque significat quod bona voluntas. Bona autem voluntas fuit, quod per hujusmodi mortem nos, qui antea mortui eramus ob peccatuin, ad vitam rursus simus restituti. (seu Deus, in multitudine misericordiæ tuæ exaudi me. Prædiximus, quod Christus lege bumanæ naturæ orabat, et liberari optabat a tentationibus, quem- admodum evangelica docet historia. Hoc autem dictum videtur esse illi simile: Salva me propter misericordiam tuam 18. Vens. 15. In veritate salutis tuæ salvum me fac C a luto, ne infgar. Sola enim illa vera est salus, quæ a te est. Homo etenim hominem juvare non potest. In veritate igitur salutis tuæ, hoc est, in vera salute tua. Est etiam proprium hoc He- braicæ linguæ idioma. Quod autem superius fimum appellavit, nunc lutum dicit. Eadem enim loquendi figura nune utitur, qua illic usum eum videmus. Liberer ab iis qui oderunt me et de profundis aquarum. Oderunt autem eum tam visibiles quam invisibiles inimici. Per profunda vero aquarum occultas insidias intelligit; nam quod profundum est, abditum atque occultum videtur. VERS. 16. Non me demergat tempestas aquæ, neque absorbeat me profundum. Jam diximus quod hæc omnia metaphorice ac ſigurate dicta sunt. Nec contineat super me puteus os suum. Ne re- linquar in tentationum fovea. Is etenim qui in puteum cadit, solamen aliquod vel modicum habet, quoad putei os apertum est. Nam ubi id occlusum fuerit, statim desperare incipiet de sa- Jule. VERS. 17. Eraudi me, Domine, quoniam bona est misericordia tua. Quoniam tua, inquit, miseri- cordia indigeo. 7ª Joan. xvi, 1. Psal. xxx, 17. D Varia lectiones. strictius Eos etiam qui ad convivia ventitabant verosimile est in Christum contumeliosa et petulantia carmina cecinisse, iterum ad superiora, dicens. (49) Fusius, more suo, interpres quod Græce (50) Ad verbum : Absoluto sermone, revertitur (54) Supple γραφής.
7β They have profaned to the ground the tent-shrine of your name. ‘They have profaned’, namely, they have profanely and impiously razed the temple to the ground. With precision he called it the ‘tent-shrine of your name’, for the essence of God is uncircumscribable. Some have understood ‘of your name’ as a circumlocution for ‘your’.
α Εἶπον ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτῶν αἱ συγγένειαι αὐτῶν ἐπὶ τὸ αὐτό. Εἶπον πρὸς ἀλλήλας ὁμοῦ πᾶσαι αἱ συγγένειαι τῶν ἐχθρῶν. Tὸ δὲ, ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτῶν, ἀντὶ τοῦ, ἀπὸ καρδίας, ὅλῃ καρδίᾳ καὶ πάσῃ προθυμίᾳ. Tὸ γὰρ, Δεῦτε, ἐμποδίζει νοεῖσθαι ἀντὶ τοῦ, διενοήσαντο ἐν ἑαυταῖς, εἰ μή τις τοῦτο, οὐ συμβουλευτικὸν, ἀλλ’ ἐπιῤῥηματικὸν ἐκλάβοι, ὡς τὸ, ἄγε δή. Tί δὲ εἶπον, ἄκουσον.μετὰ τὸ ἀναιρεθῆναι, παραβολὴν τοῖς Ἰουδαίοις γενέσθαι· οἷον Τοιαῦτα πάθος ὁ ἐχθρὸς ἡμῶν, οἷα καὶ ὁ ἐσταυρωμένο;· ναὶ μὴν καὶ τοὺς συνεδριάζον· τας, τὰ κατ' αὐτοῦ θρυλλεῖν, καὶ διὰ γλώσσης φέρειν· πάλαι γὰρ παρὰ ταῖς τοῦ ναοῦ πύλαις συνε λέγοντο· ἀλλὰ καὶ (49) τοὺς ἐπὶ τὰ συμπόσια φοι- τῶντας εἰς αὐτὸν ἄδειν ᾄσματα μετὰ κωμωδίας. Β τῆς προσευχῆς. Ἐγὼ δὲ τὴν προσευχήν μου πρὸς σέ. Απαρτί σας τὸν λόγον (50), ἀναστρέφει πάλιν πρὸς τὰ ὀπίσω, λέγων, ὅτι Ἐγὼ πρὸ τοῦ παθεῖν εἰδὼς ταῦτα, τῇ προσευχῇ μου πρὸς σέ· συνεξακούεται τὸ Προσευχόμην. Εἶτα τίθησιν ἑξῆς καὶ τὰ ῥήματα • Κύριε, καιρὸς εὐδοκίας. "Ομοιον τοῦτό ἐστι τὸ εὐαγγελικόν - Πάτερ, ἐλήλυθεν ἡ ὥρα. Εὐδοκίαν δὲ καλεῖ τὸν διὰ σταυροῦ θάνατον εὐδοκία γὰρ τὸ ἀγαθὸν θέλημα· ἀγαθὸν δὲ θέλημα τὸ διὰ τούς του ζωοποιηθῆναι ἡμᾶς, τοὺς νεκρωθέντας τῇ ἁμαρτία. ῾Ο Θεός, ἐν τῷ πλήθει τοῦ ἐλέους σου ἐπά- κουσόν μου. Προείρηται ἡμῖν, ὅτι προσηύχετο νό μι φύσεως ἀνθρωπίνης, καὶ ἀπαλλαγὴν ἐζήτει τῶν πειρασμῶν· ὡς καὶ ἡ τῶν Εὐαγγελίων ἱστορία δι- δάσκει · ἔοικε δὲ καὶ τὸ παρὸν ῥητὸν τῷ· Σῶσόν με ἕνεκεν τοῦ ἐλέους σου. Εν ἀληθείᾳ τῆς σωτηρίας σου σῶσόν με ἀπὸ πηλοῦ, ἵνα μὴ ἐμπαγῶ. Μόνη ἀληθῆς ἡ παρὰ σοῦ σωτηρία· ἄνθρωπος γὰρ ἄνθρωπον ὠφελῆσαι οὐ δύναται. Ἐν ἀληθείᾳ οὖν τῆς σωτηρίας σου, ἀντὶ τοῦ Ἐν ἀληθινῇ σου σωτηρία. Ιδίωμα δὲ τοῦτο τῆς Εβραϊδος (54)· ὅπερ δὲ ἀνωτέρω κέκληκεν ούν, τοῦτο νῦν εἶπε πηλόν. Καὶ γὰρ ταῖς τροπαῖς ἐκεί. ναις καὶ νῦν ἐχρήσατο. Ρυσθείην ἐκ τῶν μισούντων με, καὶ ἐκ τῶν βαθέων τῶν ὑδάτων. Μισοῦντες δὲ αὐτὸν οἵ τε αἰσθητοὶ καὶ νοητοὶ ἐχθροί · βαθέα δὲ ὕδατα λέγει τὰς κεκρυμμένας ἐπιβουλάς• κέκρυπται γὰρ τὸ βάθος. Μή με καταποντισάτω καταιγὶς ὕδατος, μηδὲ καταπιέτω με βυθός. Είρηται περὶ τούτων άνω, ὅτι τροπικά πάντα καὶ μεταφορικά. Μηδὲ συσχέτω ἐπ' ἐμὲ φρέαρ τὸ στόμα αὐτοῦ. Μηδὲ ἀποληφθείην ἐν τῷ βόθρῳ τῶν πειρασμῶν· ὁ γὰρ εἰς φρέαρ ἐμπεσών, ἀνεψγότος μὲν τοῦ στόμα τος, έχει μικράν τινα παραψυχήν· ἐπικλεισθέντος δὲ, παντάπασιν ἀπογινώσκει τὴν σωτηρίαν. Εἰσάκουσόν μου, Κύριε, ὅτι χρηστὸν τὸ ἔλεός σου. "Οτι χρήζω τοῦ ἑλέου σου. EUTHYMII ZIGABENI post mortem factus sit in parabolam Judais, et A quod adversus inimicos eadem imprecarentur, qua- Jia Christum pati viderant, quodque eadem fere dicerentur et vociferarentur ab iis qui conciliis et conventibus eorum intererant apud templi januas, ubi ejusmodi hominum cœtus convenire atque con- gregari solebant, neque eos etiam Christi famæ at- que honori pepercisse verisimile est, qui comessationibus et symposiis vacabaut, cum hujusmodi bomines vino vires præstante, facillime carmina ac cantus soleant cum immodestia ac mordacitate componere. Vers. 14. Ego autem orationem meam ad te. Al- terum explicuit Propheta sermonem ex Christi persona, et rursus alterum assumit, dicens : Ego autem cum hæc scirem ante passionem meam, oratione mea ad te, subintelligitur, orabam seu elevatus sum.) Deinde ipsa orationis verba apponit. Tempus beneplaciti, Domine. Simile illud est, quod dixisse eun) legimus ‘apud evangelistam : Pater, venit hora". Per beneplacitum enim, crucis mortem intelligit. Nam beneplacitum idem æque significat quod bona voluntas. Bona autem voluntas fuit, quod per hujusmodi mortem nos, qui antea mortui eramus ob peccatuin, ad vitam rursus simus restituti. (seu Deus, in multitudine misericordiæ tuæ exaudi me. Prædiximus, quod Christus lege bumanæ naturæ orabat, et liberari optabat a tentationibus, quem- admodum evangelica docet historia. Hoc autem dictum videtur esse illi simile: Salva me propter misericordiam tuam 18. Vens. 15. In veritate salutis tuæ salvum me fac C a luto, ne infgar. Sola enim illa vera est salus, quæ a te est. Homo etenim hominem juvare non potest. In veritate igitur salutis tuæ, hoc est, in vera salute tua. Est etiam proprium hoc He- braicæ linguæ idioma. Quod autem superius fimum appellavit, nunc lutum dicit. Eadem enim loquendi figura nune utitur, qua illic usum eum videmus. Liberer ab iis qui oderunt me et de profundis aquarum. Oderunt autem eum tam visibiles quam invisibiles inimici. Per profunda vero aquarum occultas insidias intelligit; nam quod profundum est, abditum atque occultum videtur. VERS. 16. Non me demergat tempestas aquæ, neque absorbeat me profundum. Jam diximus quod hæc omnia metaphorice ac ſigurate dicta sunt. Nec contineat super me puteus os suum. Ne re- linquar in tentationum fovea. Is etenim qui in puteum cadit, solamen aliquod vel modicum habet, quoad putei os apertum est. Nam ubi id occlusum fuerit, statim desperare incipiet de sa- Jule. VERS. 17. Eraudi me, Domine, quoniam bona est misericordia tua. Quoniam tua, inquit, miseri- cordia indigeo. 7ª Joan. xvi, 1. Psal. xxx, 17. D Varia lectiones. strictius Eos etiam qui ad convivia ventitabant verosimile est in Christum contumeliosa et petulantia carmina cecinisse, iterum ad superiora, dicens. (49) Fusius, more suo, interpres quod Græce (50) Ad verbum : Absoluto sermone, revertitur (54) Supple γραφής.
8α Their kindred have said together in their heart. The kindred of the enemies have said at once to one another. ‘In their heart’, in the sense of, ‘from their heart’, ‘with all their heart and all eagerness’. The following ‘Come’ prevents this from being understood as ‘they thought to themselves’, unless one takes the ‘Come’ not as hortatory but in an adverbial sense, like, ‘Come on!’ What they said, listen.
β Δεῦτε καὶ καταπαύσωμεν πάσας τὰς ἑορτὰς τοῦ Θεοῦ ἀπὸ τῆς γῆς. Τὰς νομικὰς λατρείας τοῦ Θεοῦ τούτου, ὃν ᾽Ιουδαῖοι σέβουσι· τοῦτο δὲ κατορθώσομεν, ἀφανίσαντες τοὺς νόμους καὶ τὴν πολιτείαν αὐτῶν. Ὃ δὴ καὶ τοῦ Θεοῦ συγχωρήσαντος πεποιήκασι.μετὰ τὸ ἀναιρεθῆναι, παραβολὴν τοῖς Ἰουδαίοις γενέσθαι· οἷον Τοιαῦτα πάθος ὁ ἐχθρὸς ἡμῶν, οἷα καὶ ὁ ἐσταυρωμένο;· ναὶ μὴν καὶ τοὺς συνεδριάζον· τας, τὰ κατ' αὐτοῦ θρυλλεῖν, καὶ διὰ γλώσσης φέρειν· πάλαι γὰρ παρὰ ταῖς τοῦ ναοῦ πύλαις συνε λέγοντο· ἀλλὰ καὶ (49) τοὺς ἐπὶ τὰ συμπόσια φοι- τῶντας εἰς αὐτὸν ἄδειν ᾄσματα μετὰ κωμωδίας. Β τῆς προσευχῆς. Ἐγὼ δὲ τὴν προσευχήν μου πρὸς σέ. Απαρτί σας τὸν λόγον (50), ἀναστρέφει πάλιν πρὸς τὰ ὀπίσω, λέγων, ὅτι Ἐγὼ πρὸ τοῦ παθεῖν εἰδὼς ταῦτα, τῇ προσευχῇ μου πρὸς σέ· συνεξακούεται τὸ Προσευχόμην. Εἶτα τίθησιν ἑξῆς καὶ τὰ ῥήματα • Κύριε, καιρὸς εὐδοκίας. "Ομοιον τοῦτό ἐστι τὸ εὐαγγελικόν - Πάτερ, ἐλήλυθεν ἡ ὥρα. Εὐδοκίαν δὲ καλεῖ τὸν διὰ σταυροῦ θάνατον εὐδοκία γὰρ τὸ ἀγαθὸν θέλημα· ἀγαθὸν δὲ θέλημα τὸ διὰ τούς του ζωοποιηθῆναι ἡμᾶς, τοὺς νεκρωθέντας τῇ ἁμαρτία. ῾Ο Θεός, ἐν τῷ πλήθει τοῦ ἐλέους σου ἐπά- κουσόν μου. Προείρηται ἡμῖν, ὅτι προσηύχετο νό μι φύσεως ἀνθρωπίνης, καὶ ἀπαλλαγὴν ἐζήτει τῶν πειρασμῶν· ὡς καὶ ἡ τῶν Εὐαγγελίων ἱστορία δι- δάσκει · ἔοικε δὲ καὶ τὸ παρὸν ῥητὸν τῷ· Σῶσόν με ἕνεκεν τοῦ ἐλέους σου. Εν ἀληθείᾳ τῆς σωτηρίας σου σῶσόν με ἀπὸ πηλοῦ, ἵνα μὴ ἐμπαγῶ. Μόνη ἀληθῆς ἡ παρὰ σοῦ σωτηρία· ἄνθρωπος γὰρ ἄνθρωπον ὠφελῆσαι οὐ δύναται. Ἐν ἀληθείᾳ οὖν τῆς σωτηρίας σου, ἀντὶ τοῦ Ἐν ἀληθινῇ σου σωτηρία. Ιδίωμα δὲ τοῦτο τῆς Εβραϊδος (54)· ὅπερ δὲ ἀνωτέρω κέκληκεν ούν, τοῦτο νῦν εἶπε πηλόν. Καὶ γὰρ ταῖς τροπαῖς ἐκεί. ναις καὶ νῦν ἐχρήσατο. Ρυσθείην ἐκ τῶν μισούντων με, καὶ ἐκ τῶν βαθέων τῶν ὑδάτων. Μισοῦντες δὲ αὐτὸν οἵ τε αἰσθητοὶ καὶ νοητοὶ ἐχθροί · βαθέα δὲ ὕδατα λέγει τὰς κεκρυμμένας ἐπιβουλάς• κέκρυπται γὰρ τὸ βάθος. Μή με καταποντισάτω καταιγὶς ὕδατος, μηδὲ καταπιέτω με βυθός. Είρηται περὶ τούτων άνω, ὅτι τροπικά πάντα καὶ μεταφορικά. Μηδὲ συσχέτω ἐπ' ἐμὲ φρέαρ τὸ στόμα αὐτοῦ. Μηδὲ ἀποληφθείην ἐν τῷ βόθρῳ τῶν πειρασμῶν· ὁ γὰρ εἰς φρέαρ ἐμπεσών, ἀνεψγότος μὲν τοῦ στόμα τος, έχει μικράν τινα παραψυχήν· ἐπικλεισθέντος δὲ, παντάπασιν ἀπογινώσκει τὴν σωτηρίαν. Εἰσάκουσόν μου, Κύριε, ὅτι χρηστὸν τὸ ἔλεός σου. "Οτι χρήζω τοῦ ἑλέου σου. EUTHYMII ZIGABENI post mortem factus sit in parabolam Judais, et A quod adversus inimicos eadem imprecarentur, qua- Jia Christum pati viderant, quodque eadem fere dicerentur et vociferarentur ab iis qui conciliis et conventibus eorum intererant apud templi januas, ubi ejusmodi hominum cœtus convenire atque con- gregari solebant, neque eos etiam Christi famæ at- que honori pepercisse verisimile est, qui comessationibus et symposiis vacabaut, cum hujusmodi bomines vino vires præstante, facillime carmina ac cantus soleant cum immodestia ac mordacitate componere. Vers. 14. Ego autem orationem meam ad te. Al- terum explicuit Propheta sermonem ex Christi persona, et rursus alterum assumit, dicens : Ego autem cum hæc scirem ante passionem meam, oratione mea ad te, subintelligitur, orabam seu elevatus sum.) Deinde ipsa orationis verba apponit. Tempus beneplaciti, Domine. Simile illud est, quod dixisse eun) legimus ‘apud evangelistam : Pater, venit hora". Per beneplacitum enim, crucis mortem intelligit. Nam beneplacitum idem æque significat quod bona voluntas. Bona autem voluntas fuit, quod per hujusmodi mortem nos, qui antea mortui eramus ob peccatuin, ad vitam rursus simus restituti. (seu Deus, in multitudine misericordiæ tuæ exaudi me. Prædiximus, quod Christus lege bumanæ naturæ orabat, et liberari optabat a tentationibus, quem- admodum evangelica docet historia. Hoc autem dictum videtur esse illi simile: Salva me propter misericordiam tuam 18. Vens. 15. In veritate salutis tuæ salvum me fac C a luto, ne infgar. Sola enim illa vera est salus, quæ a te est. Homo etenim hominem juvare non potest. In veritate igitur salutis tuæ, hoc est, in vera salute tua. Est etiam proprium hoc He- braicæ linguæ idioma. Quod autem superius fimum appellavit, nunc lutum dicit. Eadem enim loquendi figura nune utitur, qua illic usum eum videmus. Liberer ab iis qui oderunt me et de profundis aquarum. Oderunt autem eum tam visibiles quam invisibiles inimici. Per profunda vero aquarum occultas insidias intelligit; nam quod profundum est, abditum atque occultum videtur. VERS. 16. Non me demergat tempestas aquæ, neque absorbeat me profundum. Jam diximus quod hæc omnia metaphorice ac ſigurate dicta sunt. Nec contineat super me puteus os suum. Ne re- linquar in tentationum fovea. Is etenim qui in puteum cadit, solamen aliquod vel modicum habet, quoad putei os apertum est. Nam ubi id occlusum fuerit, statim desperare incipiet de sa- Jule. VERS. 17. Eraudi me, Domine, quoniam bona est misericordia tua. Quoniam tua, inquit, miseri- cordia indigeo. 7ª Joan. xvi, 1. Psal. xxx, 17. D Varia lectiones. strictius Eos etiam qui ad convivia ventitabant verosimile est in Christum contumeliosa et petulantia carmina cecinisse, iterum ad superiora, dicens. (49) Fusius, more suo, interpres quod Græce (50) Ad verbum : Absoluto sermone, revertitur (54) Supple γραφής.
8β Come and let us abolish all the feasts of God from the earth. The rites of worship ordained by the law for this God whom the Jews honour. We shall achieve this by obliterating their laws and their way of life, which, indeed, by God’s permis- sion they did.
PG 128:755α Tὰ σημεῖα αὐτῶν οὐκ εἴδομεν. Tὰ τεράστια, ἃ λέγουσι δι’ αὐτοὺς θαυματουργῆσαι τὸν Θεὸν αὐτῶν, ἡμεῖς τέως οἱ τούτους πολιορκήσαντες, οὐκ εἴδομεν· οὐδὲν γὰρ τοιοῦτον καθ’ ἡμῶν ἐτερατουργήθη.Κατὰ τὸ πλῆθος τῶν οἰκτιρμῶν σου, επίβλεψον Α ἐπ' ἐμέ. Τὸ μὲν Κατὰ τὸ πλῆθος τῶν οἰκτιρμῶν σου, ἡρμηνεύθη ἐν τῷ ν' ψαλμῷ · τὸ δὲ ἑξῆς, ἐν τῷ κδ'. Μὴ ἀποστρέψῃς τὸ πρόσωπόν σου ἀπὸ τοῦ παιδός σου, ὅτι θλίβομαι· ταχὺ ἐπάκουσόν μου. Περὶ μὲν τοῦ, Μὴ ἀποστρέψῃς τὸ πρόσωπόν σου, εἴρηται ἐν τῷ κς' ψαλμῷ· Παιδός σου δὲ, τοῦ Μο νογενούς. Πρόσχες τῇ ψυχῇ μου καὶ λύτρωσαι αὐτήν. Πρόσχες αὐτῇ θλιβομένη. Ενεκα τῶν ἐχθρῶν μου, ῥῦσαι με. ἵνα μὴ ἐπιχαρῶσι τῷ θανάτῳ μου. Σὺ γὰρ γινώσκεις τὸν ὀνειδισμόν μου, καὶ τὴν αἰσχύνην μου, καὶ τὴν ἐντροπήν μου. Οίδας ὅσα με ὀνειδίζουσι, φάγον, καὶ οἰνοπότην, καὶ τελωνών Β Τu καὶ ἁμαρτωλῶν φίλον, καὶ δαιμονῶντα, καὶ ἀντί- θεον ὀνομάζουσι · καὶ αἰσχύνοντες, καὶ ἐντρέποντες, ὡς αὐτοῖς δοκεῖ. Εναντίον σου πάντες οἱ θλίβοντές με. Εν- ώπιόν σου με θλίβουσι, σοῦ πάντα βλέποντος. Η ἐνώπιόν σου εἰσι μὴ δυνάμενοί σε διαδρᾶναι· εἰ δέ τις ἐπαπορήσει πῶς τοιαῦτα δεηθεὶς ὅμως οὐκ ἐξέφυγε τους τοιούτους πειρασμούς, ἀκουσάτω, ότι ηύχετο μὲν ὡς ἄνθρωπος μὴ εἰσελθεῖν εἰς πειρα σμόν. Καὶ γὰρ ἡμῖν οὕτως εὔχεσθαι παραδίδωκε. Διότι τὸ πνεῦμα πρόθυμον, ἡ δὲ σὰρξ ἀσθενής. Ἐπεὶ δὲ συνέφερε παθεῖν αὐτὸν διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν, κατέδεξατο τὰ πάθη, προελόμενος τὸ ς θεῖον θέλημα παρὰ τὸ ἀνθρώπινον· καὶ γὰρ προσ- ευξάμενος· Πάτερ μου, εἰ δυνατόν ἐστι, παρελ θέτω ἀπ' ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο, ὕστερον ἐπήγα» γκ · Πάτερ μου, εὶ οὐ δύναται τοῦτο παρελθεῖν ἀπ᾿ ἐμοῦ ἐὰν μὴ αὐτὸ πίω, γενηθήτω τὸ θέλη μά σου. 'Ονειδισμόν προσεδόκησεν ἡ ψυχή μου, καὶ ταλαιπωρίαν. Προεγίνωσκον, φησί, ταῦτα. Καὶ γὰρ τοῖς μαθηταῖς ἔλεγεν· Ἰδοὺ ἀναβαίνομεν εἰς 18- ροσόλυμα, καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδίδο- καὶ τοῖς ἀρχιερεῦσι καὶ Γραμματεῦσι· καὶ κατα- κρινοῦσιν αὐτὸν, καὶ τὰ ἑξῆς. - Καὶ ὑπέμεινα συλλυπούμενον, καὶ οὐχ ὑπῆρ ξε· καὶ παρακαλοῦντα, καὶ οὐχ εὗρον. Υπό- μεινε, ἀντὶ τοῦ Περιέμεινα, ἢ ἐζήτησα. Παρακα- λοῦντας δὲ, ἀντὶ τοῦ Παραμυθουμένους. Καὶ τοῦτο δὲ γέγονεν, ὅτε, παραλαβὼν τὸν Πέτρον καὶ τοὺς υἱοὺς τοῦ Ζεβεδαίου, ήρξατο λυπεῖσθαι καὶ ἀδημο νεῖν. Τότε, φησί, λέγει αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· Περί λυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου ἕως θανάτου· μείνατε ὧδε και γρηγορείτε μετ' ἐμοῦ. Εἶτα προελθών μικρὸν καὶ προσευξάμενος, ἔρχεται πρὸς τοὺς μαθητὰς, καὶ εὑρίσκει αὐτοὺς καθεύδοντας· καὶ ὥραν ἀγρυπνήσαι μετ' ἐμοῦ ; Εδωκαν εἰς τὸ βρῶμά μου χολὴν, καὶ εἰς τὴν δίψαν μου ἐπότισαν με ὄξος. Φησὶν ὁ εὐαγγελι ” το το λέγει τῷ Πέτρῳ· Οὕτως οὐκ ἰσχύσατε μίαν COMMENT. IN PSALMOS. B • Secundum multitudinem miserationum tuarum, respice in me. Ea verba, Secundum multitudinem miserationum tuarum, exposuin¡u« in psalmo L, et quæ sequuntur in psalmo xxıV. VERS. 18. Ne avertas faciem tuam a puero tu0, quoniam tribulor ; velociter exaudi me. De verbis, Ne overtas faciem tuam, diximus in psalmo xxvi : per puerum autem hic unigenitum intelligit Filium. VERs. 19. Intende animæ meæ et libera eam. In- tende ei in calamitatibus constitutæ. Propter inimicos meos libera me. Ne morte læ- tentur mea. VERS. 20. Tu enim cognoscis opprobrium meum, et ignominiam meam et confusionem meam. Nosti quanta mibi exprobrent, voratorem ac vini pola- torem appellantes, publicanis ac peccatoribus amicum, damoniacum, et Deo contrarium. eliam nosti quomodo me confundant, hoc est, quanta, ut eis videtur, ignominia me ac pudore afficiant. D Maith, xxvi, 41. Ibid. 39. Ibid. 42. VERS. 21. In conspectu tuo sunt omnes qui tribu- lant me. Me, inquit, amigunt coram te ; te, inquam, vidente ac discernente omnia. Vel, sunt in con- spectu tuo, hoc est, effugere a te nequeunt. Quod si quis addubitet quo pacto non potuerit Christus post tot ac tantas supplicationes calamitatum ac tentationum molestiam evitare, animadvertat quod Christus ut homo rogabat non incurrere in tenta- tiones, ut hujusmodi supplicandi normam nobis traderet, quia Spiritus quidem promptus est, caro autem infirma ”. Sed quoniam ob nostram salutem illum pati oportebat, passiones nostras libens in se suscepit, et Dei Patris voluntaten humanæ suæ præposuit voluntati. Orans etenim dicebat : Pater, si possibile est, transeat aime calix isle ; et demum addidit: Pater mi, si non potest transire a me nisi bibero illum, fiat voluntas tua ”. Opprobrium exspectavit anima mea, et miseriam. Prævidebam olim, inquit, hæc omnia. Dicebat enim discipulis Ecce ascendimus Hierosolymam, Bl Filius hominis tradetur principibus sacerdotum, el Scribis, et condemnabunt eum ", et quæ ibi se- quuntur. - Et sustinui, qui simul contristaretur, et non erat; qui consolaretur, et non inveni. — Sustinui pro Ex- spectavi posuit, seu pro Quæsivi. floc autem acci dit, quando, assumpto Petro et filiis Zebedæi, coepit contristari et mærere. Tunc enim, inquit, di- xit eis Jesus : Tristis est anima mea usque ad moriem, exspectate hic et vigilate mecum. Et progressus mo̟- dicum, cum orasset, venit ad discipulos, et invenit eos dormientes, et dixit Petro: Sic non potuistis una hora vigilare mecum Vers. 22. Et dederunt in cibum meum ſel, et in siti mea potaverunt me aceto. Ait enim Joannes Matth. xx, 18. Mallis. 37-40, oogle DUX, 37-40.
9α Their signs we have not seen. The miraculous wonders they say their God has worked for them, we, who have been besieging them, have so far not seen, for no such marvel has been worked against us.
β Οὐκ ἔστιν ἔτι προφήτης. Tὸ, ἔτι, ἀντὶ τοῦ, εἰς τὸ ἑξῆς. Καὶ ὄντως τοῦτο ἔλεγον· οὐκ ἔστιν ἐν αὐτοῖς, φησὶ, προλέγων τι καθ’ ἡμῶν καὶ παραθαῤῥύνων αὐτούς.Κατὰ τὸ πλῆθος τῶν οἰκτιρμῶν σου, επίβλεψον Α ἐπ' ἐμέ. Τὸ μὲν Κατὰ τὸ πλῆθος τῶν οἰκτιρμῶν σου, ἡρμηνεύθη ἐν τῷ ν' ψαλμῷ · τὸ δὲ ἑξῆς, ἐν τῷ κδ'. Μὴ ἀποστρέψῃς τὸ πρόσωπόν σου ἀπὸ τοῦ παιδός σου, ὅτι θλίβομαι· ταχὺ ἐπάκουσόν μου. Περὶ μὲν τοῦ, Μὴ ἀποστρέψῃς τὸ πρόσωπόν σου, εἴρηται ἐν τῷ κς' ψαλμῷ· Παιδός σου δὲ, τοῦ Μο νογενούς. Πρόσχες τῇ ψυχῇ μου καὶ λύτρωσαι αὐτήν. Πρόσχες αὐτῇ θλιβομένη. Ενεκα τῶν ἐχθρῶν μου, ῥῦσαι με. ἵνα μὴ ἐπιχαρῶσι τῷ θανάτῳ μου. Σὺ γὰρ γινώσκεις τὸν ὀνειδισμόν μου, καὶ τὴν αἰσχύνην μου, καὶ τὴν ἐντροπήν μου. Οίδας ὅσα με ὀνειδίζουσι, φάγον, καὶ οἰνοπότην, καὶ τελωνών Β Τu καὶ ἁμαρτωλῶν φίλον, καὶ δαιμονῶντα, καὶ ἀντί- θεον ὀνομάζουσι · καὶ αἰσχύνοντες, καὶ ἐντρέποντες, ὡς αὐτοῖς δοκεῖ. Εναντίον σου πάντες οἱ θλίβοντές με. Εν- ώπιόν σου με θλίβουσι, σοῦ πάντα βλέποντος. Η ἐνώπιόν σου εἰσι μὴ δυνάμενοί σε διαδρᾶναι· εἰ δέ τις ἐπαπορήσει πῶς τοιαῦτα δεηθεὶς ὅμως οὐκ ἐξέφυγε τους τοιούτους πειρασμούς, ἀκουσάτω, ότι ηύχετο μὲν ὡς ἄνθρωπος μὴ εἰσελθεῖν εἰς πειρα σμόν. Καὶ γὰρ ἡμῖν οὕτως εὔχεσθαι παραδίδωκε. Διότι τὸ πνεῦμα πρόθυμον, ἡ δὲ σὰρξ ἀσθενής. Ἐπεὶ δὲ συνέφερε παθεῖν αὐτὸν διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν, κατέδεξατο τὰ πάθη, προελόμενος τὸ ς θεῖον θέλημα παρὰ τὸ ἀνθρώπινον· καὶ γὰρ προσ- ευξάμενος· Πάτερ μου, εἰ δυνατόν ἐστι, παρελ θέτω ἀπ' ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο, ὕστερον ἐπήγα» γκ · Πάτερ μου, εὶ οὐ δύναται τοῦτο παρελθεῖν ἀπ᾿ ἐμοῦ ἐὰν μὴ αὐτὸ πίω, γενηθήτω τὸ θέλη μά σου. 'Ονειδισμόν προσεδόκησεν ἡ ψυχή μου, καὶ ταλαιπωρίαν. Προεγίνωσκον, φησί, ταῦτα. Καὶ γὰρ τοῖς μαθηταῖς ἔλεγεν· Ἰδοὺ ἀναβαίνομεν εἰς 18- ροσόλυμα, καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδίδο- καὶ τοῖς ἀρχιερεῦσι καὶ Γραμματεῦσι· καὶ κατα- κρινοῦσιν αὐτὸν, καὶ τὰ ἑξῆς. - Καὶ ὑπέμεινα συλλυπούμενον, καὶ οὐχ ὑπῆρ ξε· καὶ παρακαλοῦντα, καὶ οὐχ εὗρον. Υπό- μεινε, ἀντὶ τοῦ Περιέμεινα, ἢ ἐζήτησα. Παρακα- λοῦντας δὲ, ἀντὶ τοῦ Παραμυθουμένους. Καὶ τοῦτο δὲ γέγονεν, ὅτε, παραλαβὼν τὸν Πέτρον καὶ τοὺς υἱοὺς τοῦ Ζεβεδαίου, ήρξατο λυπεῖσθαι καὶ ἀδημο νεῖν. Τότε, φησί, λέγει αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· Περί λυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου ἕως θανάτου· μείνατε ὧδε και γρηγορείτε μετ' ἐμοῦ. Εἶτα προελθών μικρὸν καὶ προσευξάμενος, ἔρχεται πρὸς τοὺς μαθητὰς, καὶ εὑρίσκει αὐτοὺς καθεύδοντας· καὶ ὥραν ἀγρυπνήσαι μετ' ἐμοῦ ; Εδωκαν εἰς τὸ βρῶμά μου χολὴν, καὶ εἰς τὴν δίψαν μου ἐπότισαν με ὄξος. Φησὶν ὁ εὐαγγελι ” το το λέγει τῷ Πέτρῳ· Οὕτως οὐκ ἰσχύσατε μίαν COMMENT. IN PSALMOS. B • Secundum multitudinem miserationum tuarum, respice in me. Ea verba, Secundum multitudinem miserationum tuarum, exposuin¡u« in psalmo L, et quæ sequuntur in psalmo xxıV. VERS. 18. Ne avertas faciem tuam a puero tu0, quoniam tribulor ; velociter exaudi me. De verbis, Ne overtas faciem tuam, diximus in psalmo xxvi : per puerum autem hic unigenitum intelligit Filium. VERs. 19. Intende animæ meæ et libera eam. In- tende ei in calamitatibus constitutæ. Propter inimicos meos libera me. Ne morte læ- tentur mea. VERS. 20. Tu enim cognoscis opprobrium meum, et ignominiam meam et confusionem meam. Nosti quanta mibi exprobrent, voratorem ac vini pola- torem appellantes, publicanis ac peccatoribus amicum, damoniacum, et Deo contrarium. eliam nosti quomodo me confundant, hoc est, quanta, ut eis videtur, ignominia me ac pudore afficiant. D Maith, xxvi, 41. Ibid. 39. Ibid. 42. VERS. 21. In conspectu tuo sunt omnes qui tribu- lant me. Me, inquit, amigunt coram te ; te, inquam, vidente ac discernente omnia. Vel, sunt in con- spectu tuo, hoc est, effugere a te nequeunt. Quod si quis addubitet quo pacto non potuerit Christus post tot ac tantas supplicationes calamitatum ac tentationum molestiam evitare, animadvertat quod Christus ut homo rogabat non incurrere in tenta- tiones, ut hujusmodi supplicandi normam nobis traderet, quia Spiritus quidem promptus est, caro autem infirma ”. Sed quoniam ob nostram salutem illum pati oportebat, passiones nostras libens in se suscepit, et Dei Patris voluntaten humanæ suæ præposuit voluntati. Orans etenim dicebat : Pater, si possibile est, transeat aime calix isle ; et demum addidit: Pater mi, si non potest transire a me nisi bibero illum, fiat voluntas tua ”. Opprobrium exspectavit anima mea, et miseriam. Prævidebam olim, inquit, hæc omnia. Dicebat enim discipulis Ecce ascendimus Hierosolymam, Bl Filius hominis tradetur principibus sacerdotum, el Scribis, et condemnabunt eum ", et quæ ibi se- quuntur. - Et sustinui, qui simul contristaretur, et non erat; qui consolaretur, et non inveni. — Sustinui pro Ex- spectavi posuit, seu pro Quæsivi. floc autem acci dit, quando, assumpto Petro et filiis Zebedæi, coepit contristari et mærere. Tunc enim, inquit, di- xit eis Jesus : Tristis est anima mea usque ad moriem, exspectate hic et vigilate mecum. Et progressus mo̟- dicum, cum orasset, venit ad discipulos, et invenit eos dormientes, et dixit Petro: Sic non potuistis una hora vigilare mecum Vers. 22. Et dederunt in cibum meum ſel, et in siti mea potaverunt me aceto. Ait enim Joannes Matth. xx, 18. Mallis. 37-40, oogle DUX, 37-40.
9β There is no longer any prophet. ‘No longer’, in the sense of, ‘not hereafter’. And truly they said this. There is none among them, he says, foretelling anything against us and emboldening them.
γ Καὶ ἡμᾶς οὐ γνώσεται ἔτι. Καὶ μὴ ὢν λοιπὸν, οὐ γνώσεται τὰ καθ’ ἡμᾶς ὅπως ἕξομεν· τὸ γὰρ ἔτι τοῦτο, ἀντὶ τοῦ, λοιπόν.Κατὰ τὸ πλῆθος τῶν οἰκτιρμῶν σου, επίβλεψον Α ἐπ' ἐμέ. Τὸ μὲν Κατὰ τὸ πλῆθος τῶν οἰκτιρμῶν σου, ἡρμηνεύθη ἐν τῷ ν' ψαλμῷ · τὸ δὲ ἑξῆς, ἐν τῷ κδ'. Μὴ ἀποστρέψῃς τὸ πρόσωπόν σου ἀπὸ τοῦ παιδός σου, ὅτι θλίβομαι· ταχὺ ἐπάκουσόν μου. Περὶ μὲν τοῦ, Μὴ ἀποστρέψῃς τὸ πρόσωπόν σου, εἴρηται ἐν τῷ κς' ψαλμῷ· Παιδός σου δὲ, τοῦ Μο νογενούς. Πρόσχες τῇ ψυχῇ μου καὶ λύτρωσαι αὐτήν. Πρόσχες αὐτῇ θλιβομένη. Ενεκα τῶν ἐχθρῶν μου, ῥῦσαι με. ἵνα μὴ ἐπιχαρῶσι τῷ θανάτῳ μου. Σὺ γὰρ γινώσκεις τὸν ὀνειδισμόν μου, καὶ τὴν αἰσχύνην μου, καὶ τὴν ἐντροπήν μου. Οίδας ὅσα με ὀνειδίζουσι, φάγον, καὶ οἰνοπότην, καὶ τελωνών Β Τu καὶ ἁμαρτωλῶν φίλον, καὶ δαιμονῶντα, καὶ ἀντί- θεον ὀνομάζουσι · καὶ αἰσχύνοντες, καὶ ἐντρέποντες, ὡς αὐτοῖς δοκεῖ. Εναντίον σου πάντες οἱ θλίβοντές με. Εν- ώπιόν σου με θλίβουσι, σοῦ πάντα βλέποντος. Η ἐνώπιόν σου εἰσι μὴ δυνάμενοί σε διαδρᾶναι· εἰ δέ τις ἐπαπορήσει πῶς τοιαῦτα δεηθεὶς ὅμως οὐκ ἐξέφυγε τους τοιούτους πειρασμούς, ἀκουσάτω, ότι ηύχετο μὲν ὡς ἄνθρωπος μὴ εἰσελθεῖν εἰς πειρα σμόν. Καὶ γὰρ ἡμῖν οὕτως εὔχεσθαι παραδίδωκε. Διότι τὸ πνεῦμα πρόθυμον, ἡ δὲ σὰρξ ἀσθενής. Ἐπεὶ δὲ συνέφερε παθεῖν αὐτὸν διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν, κατέδεξατο τὰ πάθη, προελόμενος τὸ ς θεῖον θέλημα παρὰ τὸ ἀνθρώπινον· καὶ γὰρ προσ- ευξάμενος· Πάτερ μου, εἰ δυνατόν ἐστι, παρελ θέτω ἀπ' ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο, ὕστερον ἐπήγα» γκ · Πάτερ μου, εὶ οὐ δύναται τοῦτο παρελθεῖν ἀπ᾿ ἐμοῦ ἐὰν μὴ αὐτὸ πίω, γενηθήτω τὸ θέλη μά σου. 'Ονειδισμόν προσεδόκησεν ἡ ψυχή μου, καὶ ταλαιπωρίαν. Προεγίνωσκον, φησί, ταῦτα. Καὶ γὰρ τοῖς μαθηταῖς ἔλεγεν· Ἰδοὺ ἀναβαίνομεν εἰς 18- ροσόλυμα, καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδίδο- καὶ τοῖς ἀρχιερεῦσι καὶ Γραμματεῦσι· καὶ κατα- κρινοῦσιν αὐτὸν, καὶ τὰ ἑξῆς. - Καὶ ὑπέμεινα συλλυπούμενον, καὶ οὐχ ὑπῆρ ξε· καὶ παρακαλοῦντα, καὶ οὐχ εὗρον. Υπό- μεινε, ἀντὶ τοῦ Περιέμεινα, ἢ ἐζήτησα. Παρακα- λοῦντας δὲ, ἀντὶ τοῦ Παραμυθουμένους. Καὶ τοῦτο δὲ γέγονεν, ὅτε, παραλαβὼν τὸν Πέτρον καὶ τοὺς υἱοὺς τοῦ Ζεβεδαίου, ήρξατο λυπεῖσθαι καὶ ἀδημο νεῖν. Τότε, φησί, λέγει αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· Περί λυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου ἕως θανάτου· μείνατε ὧδε και γρηγορείτε μετ' ἐμοῦ. Εἶτα προελθών μικρὸν καὶ προσευξάμενος, ἔρχεται πρὸς τοὺς μαθητὰς, καὶ εὑρίσκει αὐτοὺς καθεύδοντας· καὶ ὥραν ἀγρυπνήσαι μετ' ἐμοῦ ; Εδωκαν εἰς τὸ βρῶμά μου χολὴν, καὶ εἰς τὴν δίψαν μου ἐπότισαν με ὄξος. Φησὶν ὁ εὐαγγελι ” το το λέγει τῷ Πέτρῳ· Οὕτως οὐκ ἰσχύσατε μίαν COMMENT. IN PSALMOS. B • Secundum multitudinem miserationum tuarum, respice in me. Ea verba, Secundum multitudinem miserationum tuarum, exposuin¡u« in psalmo L, et quæ sequuntur in psalmo xxıV. VERS. 18. Ne avertas faciem tuam a puero tu0, quoniam tribulor ; velociter exaudi me. De verbis, Ne overtas faciem tuam, diximus in psalmo xxvi : per puerum autem hic unigenitum intelligit Filium. VERs. 19. Intende animæ meæ et libera eam. In- tende ei in calamitatibus constitutæ. Propter inimicos meos libera me. Ne morte læ- tentur mea. VERS. 20. Tu enim cognoscis opprobrium meum, et ignominiam meam et confusionem meam. Nosti quanta mibi exprobrent, voratorem ac vini pola- torem appellantes, publicanis ac peccatoribus amicum, damoniacum, et Deo contrarium. eliam nosti quomodo me confundant, hoc est, quanta, ut eis videtur, ignominia me ac pudore afficiant. D Maith, xxvi, 41. Ibid. 39. Ibid. 42. VERS. 21. In conspectu tuo sunt omnes qui tribu- lant me. Me, inquit, amigunt coram te ; te, inquam, vidente ac discernente omnia. Vel, sunt in con- spectu tuo, hoc est, effugere a te nequeunt. Quod si quis addubitet quo pacto non potuerit Christus post tot ac tantas supplicationes calamitatum ac tentationum molestiam evitare, animadvertat quod Christus ut homo rogabat non incurrere in tenta- tiones, ut hujusmodi supplicandi normam nobis traderet, quia Spiritus quidem promptus est, caro autem infirma ”. Sed quoniam ob nostram salutem illum pati oportebat, passiones nostras libens in se suscepit, et Dei Patris voluntaten humanæ suæ præposuit voluntati. Orans etenim dicebat : Pater, si possibile est, transeat aime calix isle ; et demum addidit: Pater mi, si non potest transire a me nisi bibero illum, fiat voluntas tua ”. Opprobrium exspectavit anima mea, et miseriam. Prævidebam olim, inquit, hæc omnia. Dicebat enim discipulis Ecce ascendimus Hierosolymam, Bl Filius hominis tradetur principibus sacerdotum, el Scribis, et condemnabunt eum ", et quæ ibi se- quuntur. - Et sustinui, qui simul contristaretur, et non erat; qui consolaretur, et non inveni. — Sustinui pro Ex- spectavi posuit, seu pro Quæsivi. floc autem acci dit, quando, assumpto Petro et filiis Zebedæi, coepit contristari et mærere. Tunc enim, inquit, di- xit eis Jesus : Tristis est anima mea usque ad moriem, exspectate hic et vigilate mecum. Et progressus mo̟- dicum, cum orasset, venit ad discipulos, et invenit eos dormientes, et dixit Petro: Sic non potuistis una hora vigilare mecum Vers. 22. Et dederunt in cibum meum ſel, et in siti mea potaverunt me aceto. Ait enim Joannes Matth. xx, 18. Mallis. 37-40, oogle DUX, 37-40.
9γ And he will not know us any longer. And since there is none, he will not know how things will be with us. This ‘any longer’ is in the sense of, ‘henceforth’.
α Ἕως πότε, ὁ Θεὸς, ὀνειδιεῖ ὁ ἐχθρός; Ὦ ὁ Θεὸς, ὀνειδιεῖ δὲ καὶ ἡμᾶς καὶ σὲ, ὡς ἀσθενεῖς.Κατὰ τὸ πλῆθος τῶν οἰκτιρμῶν σου, επίβλεψον Α ἐπ' ἐμέ. Τὸ μὲν Κατὰ τὸ πλῆθος τῶν οἰκτιρμῶν σου, ἡρμηνεύθη ἐν τῷ ν' ψαλμῷ · τὸ δὲ ἑξῆς, ἐν τῷ κδ'. Μὴ ἀποστρέψῃς τὸ πρόσωπόν σου ἀπὸ τοῦ παιδός σου, ὅτι θλίβομαι· ταχὺ ἐπάκουσόν μου. Περὶ μὲν τοῦ, Μὴ ἀποστρέψῃς τὸ πρόσωπόν σου, εἴρηται ἐν τῷ κς' ψαλμῷ· Παιδός σου δὲ, τοῦ Μο νογενούς. Πρόσχες τῇ ψυχῇ μου καὶ λύτρωσαι αὐτήν. Πρόσχες αὐτῇ θλιβομένη. Ενεκα τῶν ἐχθρῶν μου, ῥῦσαι με. ἵνα μὴ ἐπιχαρῶσι τῷ θανάτῳ μου. Σὺ γὰρ γινώσκεις τὸν ὀνειδισμόν μου, καὶ τὴν αἰσχύνην μου, καὶ τὴν ἐντροπήν μου. Οίδας ὅσα με ὀνειδίζουσι, φάγον, καὶ οἰνοπότην, καὶ τελωνών Β Τu καὶ ἁμαρτωλῶν φίλον, καὶ δαιμονῶντα, καὶ ἀντί- θεον ὀνομάζουσι · καὶ αἰσχύνοντες, καὶ ἐντρέποντες, ὡς αὐτοῖς δοκεῖ. Εναντίον σου πάντες οἱ θλίβοντές με. Εν- ώπιόν σου με θλίβουσι, σοῦ πάντα βλέποντος. Η ἐνώπιόν σου εἰσι μὴ δυνάμενοί σε διαδρᾶναι· εἰ δέ τις ἐπαπορήσει πῶς τοιαῦτα δεηθεὶς ὅμως οὐκ ἐξέφυγε τους τοιούτους πειρασμούς, ἀκουσάτω, ότι ηύχετο μὲν ὡς ἄνθρωπος μὴ εἰσελθεῖν εἰς πειρα σμόν. Καὶ γὰρ ἡμῖν οὕτως εὔχεσθαι παραδίδωκε. Διότι τὸ πνεῦμα πρόθυμον, ἡ δὲ σὰρξ ἀσθενής. Ἐπεὶ δὲ συνέφερε παθεῖν αὐτὸν διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν, κατέδεξατο τὰ πάθη, προελόμενος τὸ ς θεῖον θέλημα παρὰ τὸ ἀνθρώπινον· καὶ γὰρ προσ- ευξάμενος· Πάτερ μου, εἰ δυνατόν ἐστι, παρελ θέτω ἀπ' ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο, ὕστερον ἐπήγα» γκ · Πάτερ μου, εὶ οὐ δύναται τοῦτο παρελθεῖν ἀπ᾿ ἐμοῦ ἐὰν μὴ αὐτὸ πίω, γενηθήτω τὸ θέλη μά σου. 'Ονειδισμόν προσεδόκησεν ἡ ψυχή μου, καὶ ταλαιπωρίαν. Προεγίνωσκον, φησί, ταῦτα. Καὶ γὰρ τοῖς μαθηταῖς ἔλεγεν· Ἰδοὺ ἀναβαίνομεν εἰς 18- ροσόλυμα, καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδίδο- καὶ τοῖς ἀρχιερεῦσι καὶ Γραμματεῦσι· καὶ κατα- κρινοῦσιν αὐτὸν, καὶ τὰ ἑξῆς. - Καὶ ὑπέμεινα συλλυπούμενον, καὶ οὐχ ὑπῆρ ξε· καὶ παρακαλοῦντα, καὶ οὐχ εὗρον. Υπό- μεινε, ἀντὶ τοῦ Περιέμεινα, ἢ ἐζήτησα. Παρακα- λοῦντας δὲ, ἀντὶ τοῦ Παραμυθουμένους. Καὶ τοῦτο δὲ γέγονεν, ὅτε, παραλαβὼν τὸν Πέτρον καὶ τοὺς υἱοὺς τοῦ Ζεβεδαίου, ήρξατο λυπεῖσθαι καὶ ἀδημο νεῖν. Τότε, φησί, λέγει αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· Περί λυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου ἕως θανάτου· μείνατε ὧδε και γρηγορείτε μετ' ἐμοῦ. Εἶτα προελθών μικρὸν καὶ προσευξάμενος, ἔρχεται πρὸς τοὺς μαθητὰς, καὶ εὑρίσκει αὐτοὺς καθεύδοντας· καὶ ὥραν ἀγρυπνήσαι μετ' ἐμοῦ ; Εδωκαν εἰς τὸ βρῶμά μου χολὴν, καὶ εἰς τὴν δίψαν μου ἐπότισαν με ὄξος. Φησὶν ὁ εὐαγγελι ” το το λέγει τῷ Πέτρῳ· Οὕτως οὐκ ἰσχύσατε μίαν COMMENT. IN PSALMOS. B • Secundum multitudinem miserationum tuarum, respice in me. Ea verba, Secundum multitudinem miserationum tuarum, exposuin¡u« in psalmo L, et quæ sequuntur in psalmo xxıV. VERS. 18. Ne avertas faciem tuam a puero tu0, quoniam tribulor ; velociter exaudi me. De verbis, Ne overtas faciem tuam, diximus in psalmo xxvi : per puerum autem hic unigenitum intelligit Filium. VERs. 19. Intende animæ meæ et libera eam. In- tende ei in calamitatibus constitutæ. Propter inimicos meos libera me. Ne morte læ- tentur mea. VERS. 20. Tu enim cognoscis opprobrium meum, et ignominiam meam et confusionem meam. Nosti quanta mibi exprobrent, voratorem ac vini pola- torem appellantes, publicanis ac peccatoribus amicum, damoniacum, et Deo contrarium. eliam nosti quomodo me confundant, hoc est, quanta, ut eis videtur, ignominia me ac pudore afficiant. D Maith, xxvi, 41. Ibid. 39. Ibid. 42. VERS. 21. In conspectu tuo sunt omnes qui tribu- lant me. Me, inquit, amigunt coram te ; te, inquam, vidente ac discernente omnia. Vel, sunt in con- spectu tuo, hoc est, effugere a te nequeunt. Quod si quis addubitet quo pacto non potuerit Christus post tot ac tantas supplicationes calamitatum ac tentationum molestiam evitare, animadvertat quod Christus ut homo rogabat non incurrere in tenta- tiones, ut hujusmodi supplicandi normam nobis traderet, quia Spiritus quidem promptus est, caro autem infirma ”. Sed quoniam ob nostram salutem illum pati oportebat, passiones nostras libens in se suscepit, et Dei Patris voluntaten humanæ suæ præposuit voluntati. Orans etenim dicebat : Pater, si possibile est, transeat aime calix isle ; et demum addidit: Pater mi, si non potest transire a me nisi bibero illum, fiat voluntas tua ”. Opprobrium exspectavit anima mea, et miseriam. Prævidebam olim, inquit, hæc omnia. Dicebat enim discipulis Ecce ascendimus Hierosolymam, Bl Filius hominis tradetur principibus sacerdotum, el Scribis, et condemnabunt eum ", et quæ ibi se- quuntur. - Et sustinui, qui simul contristaretur, et non erat; qui consolaretur, et non inveni. — Sustinui pro Ex- spectavi posuit, seu pro Quæsivi. floc autem acci dit, quando, assumpto Petro et filiis Zebedæi, coepit contristari et mærere. Tunc enim, inquit, di- xit eis Jesus : Tristis est anima mea usque ad moriem, exspectate hic et vigilate mecum. Et progressus mo̟- dicum, cum orasset, venit ad discipulos, et invenit eos dormientes, et dixit Petro: Sic non potuistis una hora vigilare mecum Vers. 22. Et dederunt in cibum meum ſel, et in siti mea potaverunt me aceto. Ait enim Joannes Matth. xx, 18. Mallis. 37-40, oogle DUX, 37-40.
10α How long, O God, will the enemy reproach? O God, he will reproach both us and you as weak.
β Παροξυνεῖ ὁ ὑπεναντίος τὸ ὄνομά σου εἰς τέλος. Βλασφημήσει μέχρι παντὸς, παροξυντικὰ ῥήματα κατ’ αὐτοῦ φθεγγόμενος· εἰ καὶ σὺ μακροθυμεῖς, παραχωρῶν αὐτοῖς διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν.Κατὰ τὸ πλῆθος τῶν οἰκτιρμῶν σου, επίβλεψον Α ἐπ' ἐμέ. Τὸ μὲν Κατὰ τὸ πλῆθος τῶν οἰκτιρμῶν σου, ἡρμηνεύθη ἐν τῷ ν' ψαλμῷ · τὸ δὲ ἑξῆς, ἐν τῷ κδ'. Μὴ ἀποστρέψῃς τὸ πρόσωπόν σου ἀπὸ τοῦ παιδός σου, ὅτι θλίβομαι· ταχὺ ἐπάκουσόν μου. Περὶ μὲν τοῦ, Μὴ ἀποστρέψῃς τὸ πρόσωπόν σου, εἴρηται ἐν τῷ κς' ψαλμῷ· Παιδός σου δὲ, τοῦ Μο νογενούς. Πρόσχες τῇ ψυχῇ μου καὶ λύτρωσαι αὐτήν. Πρόσχες αὐτῇ θλιβομένη. Ενεκα τῶν ἐχθρῶν μου, ῥῦσαι με. ἵνα μὴ ἐπιχαρῶσι τῷ θανάτῳ μου. Σὺ γὰρ γινώσκεις τὸν ὀνειδισμόν μου, καὶ τὴν αἰσχύνην μου, καὶ τὴν ἐντροπήν μου. Οίδας ὅσα με ὀνειδίζουσι, φάγον, καὶ οἰνοπότην, καὶ τελωνών Β Τu καὶ ἁμαρτωλῶν φίλον, καὶ δαιμονῶντα, καὶ ἀντί- θεον ὀνομάζουσι · καὶ αἰσχύνοντες, καὶ ἐντρέποντες, ὡς αὐτοῖς δοκεῖ. Εναντίον σου πάντες οἱ θλίβοντές με. Εν- ώπιόν σου με θλίβουσι, σοῦ πάντα βλέποντος. Η ἐνώπιόν σου εἰσι μὴ δυνάμενοί σε διαδρᾶναι· εἰ δέ τις ἐπαπορήσει πῶς τοιαῦτα δεηθεὶς ὅμως οὐκ ἐξέφυγε τους τοιούτους πειρασμούς, ἀκουσάτω, ότι ηύχετο μὲν ὡς ἄνθρωπος μὴ εἰσελθεῖν εἰς πειρα σμόν. Καὶ γὰρ ἡμῖν οὕτως εὔχεσθαι παραδίδωκε. Διότι τὸ πνεῦμα πρόθυμον, ἡ δὲ σὰρξ ἀσθενής. Ἐπεὶ δὲ συνέφερε παθεῖν αὐτὸν διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν, κατέδεξατο τὰ πάθη, προελόμενος τὸ ς θεῖον θέλημα παρὰ τὸ ἀνθρώπινον· καὶ γὰρ προσ- ευξάμενος· Πάτερ μου, εἰ δυνατόν ἐστι, παρελ θέτω ἀπ' ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο, ὕστερον ἐπήγα» γκ · Πάτερ μου, εὶ οὐ δύναται τοῦτο παρελθεῖν ἀπ᾿ ἐμοῦ ἐὰν μὴ αὐτὸ πίω, γενηθήτω τὸ θέλη μά σου. 'Ονειδισμόν προσεδόκησεν ἡ ψυχή μου, καὶ ταλαιπωρίαν. Προεγίνωσκον, φησί, ταῦτα. Καὶ γὰρ τοῖς μαθηταῖς ἔλεγεν· Ἰδοὺ ἀναβαίνομεν εἰς 18- ροσόλυμα, καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδίδο- καὶ τοῖς ἀρχιερεῦσι καὶ Γραμματεῦσι· καὶ κατα- κρινοῦσιν αὐτὸν, καὶ τὰ ἑξῆς. - Καὶ ὑπέμεινα συλλυπούμενον, καὶ οὐχ ὑπῆρ ξε· καὶ παρακαλοῦντα, καὶ οὐχ εὗρον. Υπό- μεινε, ἀντὶ τοῦ Περιέμεινα, ἢ ἐζήτησα. Παρακα- λοῦντας δὲ, ἀντὶ τοῦ Παραμυθουμένους. Καὶ τοῦτο δὲ γέγονεν, ὅτε, παραλαβὼν τὸν Πέτρον καὶ τοὺς υἱοὺς τοῦ Ζεβεδαίου, ήρξατο λυπεῖσθαι καὶ ἀδημο νεῖν. Τότε, φησί, λέγει αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· Περί λυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου ἕως θανάτου· μείνατε ὧδε και γρηγορείτε μετ' ἐμοῦ. Εἶτα προελθών μικρὸν καὶ προσευξάμενος, ἔρχεται πρὸς τοὺς μαθητὰς, καὶ εὑρίσκει αὐτοὺς καθεύδοντας· καὶ ὥραν ἀγρυπνήσαι μετ' ἐμοῦ ; Εδωκαν εἰς τὸ βρῶμά μου χολὴν, καὶ εἰς τὴν δίψαν μου ἐπότισαν με ὄξος. Φησὶν ὁ εὐαγγελι ” το το λέγει τῷ Πέτρῳ· Οὕτως οὐκ ἰσχύσατε μίαν COMMENT. IN PSALMOS. B • Secundum multitudinem miserationum tuarum, respice in me. Ea verba, Secundum multitudinem miserationum tuarum, exposuin¡u« in psalmo L, et quæ sequuntur in psalmo xxıV. VERS. 18. Ne avertas faciem tuam a puero tu0, quoniam tribulor ; velociter exaudi me. De verbis, Ne overtas faciem tuam, diximus in psalmo xxvi : per puerum autem hic unigenitum intelligit Filium. VERs. 19. Intende animæ meæ et libera eam. In- tende ei in calamitatibus constitutæ. Propter inimicos meos libera me. Ne morte læ- tentur mea. VERS. 20. Tu enim cognoscis opprobrium meum, et ignominiam meam et confusionem meam. Nosti quanta mibi exprobrent, voratorem ac vini pola- torem appellantes, publicanis ac peccatoribus amicum, damoniacum, et Deo contrarium. eliam nosti quomodo me confundant, hoc est, quanta, ut eis videtur, ignominia me ac pudore afficiant. D Maith, xxvi, 41. Ibid. 39. Ibid. 42. VERS. 21. In conspectu tuo sunt omnes qui tribu- lant me. Me, inquit, amigunt coram te ; te, inquam, vidente ac discernente omnia. Vel, sunt in con- spectu tuo, hoc est, effugere a te nequeunt. Quod si quis addubitet quo pacto non potuerit Christus post tot ac tantas supplicationes calamitatum ac tentationum molestiam evitare, animadvertat quod Christus ut homo rogabat non incurrere in tenta- tiones, ut hujusmodi supplicandi normam nobis traderet, quia Spiritus quidem promptus est, caro autem infirma ”. Sed quoniam ob nostram salutem illum pati oportebat, passiones nostras libens in se suscepit, et Dei Patris voluntaten humanæ suæ præposuit voluntati. Orans etenim dicebat : Pater, si possibile est, transeat aime calix isle ; et demum addidit: Pater mi, si non potest transire a me nisi bibero illum, fiat voluntas tua ”. Opprobrium exspectavit anima mea, et miseriam. Prævidebam olim, inquit, hæc omnia. Dicebat enim discipulis Ecce ascendimus Hierosolymam, Bl Filius hominis tradetur principibus sacerdotum, el Scribis, et condemnabunt eum ", et quæ ibi se- quuntur. - Et sustinui, qui simul contristaretur, et non erat; qui consolaretur, et non inveni. — Sustinui pro Ex- spectavi posuit, seu pro Quæsivi. floc autem acci dit, quando, assumpto Petro et filiis Zebedæi, coepit contristari et mærere. Tunc enim, inquit, di- xit eis Jesus : Tristis est anima mea usque ad moriem, exspectate hic et vigilate mecum. Et progressus mo̟- dicum, cum orasset, venit ad discipulos, et invenit eos dormientes, et dixit Petro: Sic non potuistis una hora vigilare mecum Vers. 22. Et dederunt in cibum meum ſel, et in siti mea potaverunt me aceto. Ait enim Joannes Matth. xx, 18. Mallis. 37-40, oogle DUX, 37-40.
10β The adversary will provoke your name to the end. He will blaspheme for ever, uttering provocative words against your name; even though you show forbearance, permitting them to do so on account of our sins.
11 Ἵνα τί ἀποστρέφεις τὴν χεῖρά σου καὶ τὴν δεξιάν σου ἐκ μέσου τοῦ κόλπου σου εἰς τέλος; Παρατηρητέον τὸ, εἰς τέλος, ὅπως πολλαχοῦ τοῦ ψαλμοῦ κείμενον, ὑποφαίνει τὴν διηνεκῆ τῶν ᾽Ιουδαίων ἀποβολήν. Τὴν αὐτὴν δὲ, χεῖρα λέγει καὶ δεξιάν· καὶ κόλπος μὲν ἂν εἴη Θεοῦ, ὁ τῶν ἀγαθῶν θησαυρός· χεὶρ δὲ δεξιὰ, ἡ μεταδοτικὴ τῶν ἀγαθῶν ἐνέργεια. Ἔστι δὲ ὁ νοῦς τοῦ ῥητοῦ, ὅτι διατί τῶν ἀγαθῶν οὐ μεταδίδως ἡμῖν ὡς πρότερον; Μεταφορικὸς δὲ ὁ λόγος, ὥσπερ εἴ τις πεπλησμένον ἔχων ἀγαθῶν τὸν κόλπον, καὶ μέχρι καιροῦ μεταδιδούς τισιν, εἶτα ὀργισθεὶς, ἀποστρέφει ἀπὸ τοῦ κόλπου τὴν μεταδιδοῦσαν χεῖρα, μηκέτι τῶν ἀγαθῶν ἁπτόμενος πρὸς μετάδοσιν.Κατὰ τὸ πλῆθος τῶν οἰκτιρμῶν σου, επίβλεψον Α ἐπ' ἐμέ. Τὸ μὲν Κατὰ τὸ πλῆθος τῶν οἰκτιρμῶν σου, ἡρμηνεύθη ἐν τῷ ν' ψαλμῷ · τὸ δὲ ἑξῆς, ἐν τῷ κδ'. Μὴ ἀποστρέψῃς τὸ πρόσωπόν σου ἀπὸ τοῦ παιδός σου, ὅτι θλίβομαι· ταχὺ ἐπάκουσόν μου. Περὶ μὲν τοῦ, Μὴ ἀποστρέψῃς τὸ πρόσωπόν σου, εἴρηται ἐν τῷ κς' ψαλμῷ· Παιδός σου δὲ, τοῦ Μο νογενούς. Πρόσχες τῇ ψυχῇ μου καὶ λύτρωσαι αὐτήν. Πρόσχες αὐτῇ θλιβομένη. Ενεκα τῶν ἐχθρῶν μου, ῥῦσαι με. ἵνα μὴ ἐπιχαρῶσι τῷ θανάτῳ μου. Σὺ γὰρ γινώσκεις τὸν ὀνειδισμόν μου, καὶ τὴν αἰσχύνην μου, καὶ τὴν ἐντροπήν μου. Οίδας ὅσα με ὀνειδίζουσι, φάγον, καὶ οἰνοπότην, καὶ τελωνών Β Τu καὶ ἁμαρτωλῶν φίλον, καὶ δαιμονῶντα, καὶ ἀντί- θεον ὀνομάζουσι · καὶ αἰσχύνοντες, καὶ ἐντρέποντες, ὡς αὐτοῖς δοκεῖ. Εναντίον σου πάντες οἱ θλίβοντές με. Εν- ώπιόν σου με θλίβουσι, σοῦ πάντα βλέποντος. Η ἐνώπιόν σου εἰσι μὴ δυνάμενοί σε διαδρᾶναι· εἰ δέ τις ἐπαπορήσει πῶς τοιαῦτα δεηθεὶς ὅμως οὐκ ἐξέφυγε τους τοιούτους πειρασμούς, ἀκουσάτω, ότι ηύχετο μὲν ὡς ἄνθρωπος μὴ εἰσελθεῖν εἰς πειρα σμόν. Καὶ γὰρ ἡμῖν οὕτως εὔχεσθαι παραδίδωκε. Διότι τὸ πνεῦμα πρόθυμον, ἡ δὲ σὰρξ ἀσθενής. Ἐπεὶ δὲ συνέφερε παθεῖν αὐτὸν διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν, κατέδεξατο τὰ πάθη, προελόμενος τὸ ς θεῖον θέλημα παρὰ τὸ ἀνθρώπινον· καὶ γὰρ προσ- ευξάμενος· Πάτερ μου, εἰ δυνατόν ἐστι, παρελ θέτω ἀπ' ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο, ὕστερον ἐπήγα» γκ · Πάτερ μου, εὶ οὐ δύναται τοῦτο παρελθεῖν ἀπ᾿ ἐμοῦ ἐὰν μὴ αὐτὸ πίω, γενηθήτω τὸ θέλη μά σου. 'Ονειδισμόν προσεδόκησεν ἡ ψυχή μου, καὶ ταλαιπωρίαν. Προεγίνωσκον, φησί, ταῦτα. Καὶ γὰρ τοῖς μαθηταῖς ἔλεγεν· Ἰδοὺ ἀναβαίνομεν εἰς 18- ροσόλυμα, καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδίδο- καὶ τοῖς ἀρχιερεῦσι καὶ Γραμματεῦσι· καὶ κατα- κρινοῦσιν αὐτὸν, καὶ τὰ ἑξῆς. - Καὶ ὑπέμεινα συλλυπούμενον, καὶ οὐχ ὑπῆρ ξε· καὶ παρακαλοῦντα, καὶ οὐχ εὗρον. Υπό- μεινε, ἀντὶ τοῦ Περιέμεινα, ἢ ἐζήτησα. Παρακα- λοῦντας δὲ, ἀντὶ τοῦ Παραμυθουμένους. Καὶ τοῦτο δὲ γέγονεν, ὅτε, παραλαβὼν τὸν Πέτρον καὶ τοὺς υἱοὺς τοῦ Ζεβεδαίου, ήρξατο λυπεῖσθαι καὶ ἀδημο νεῖν. Τότε, φησί, λέγει αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· Περί λυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου ἕως θανάτου· μείνατε ὧδε και γρηγορείτε μετ' ἐμοῦ. Εἶτα προελθών μικρὸν καὶ προσευξάμενος, ἔρχεται πρὸς τοὺς μαθητὰς, καὶ εὑρίσκει αὐτοὺς καθεύδοντας· καὶ ὥραν ἀγρυπνήσαι μετ' ἐμοῦ ; Εδωκαν εἰς τὸ βρῶμά μου χολὴν, καὶ εἰς τὴν δίψαν μου ἐπότισαν με ὄξος. Φησὶν ὁ εὐαγγελι ” το το λέγει τῷ Πέτρῳ· Οὕτως οὐκ ἰσχύσατε μίαν COMMENT. IN PSALMOS. B • Secundum multitudinem miserationum tuarum, respice in me. Ea verba, Secundum multitudinem miserationum tuarum, exposuin¡u« in psalmo L, et quæ sequuntur in psalmo xxıV. VERS. 18. Ne avertas faciem tuam a puero tu0, quoniam tribulor ; velociter exaudi me. De verbis, Ne overtas faciem tuam, diximus in psalmo xxvi : per puerum autem hic unigenitum intelligit Filium. VERs. 19. Intende animæ meæ et libera eam. In- tende ei in calamitatibus constitutæ. Propter inimicos meos libera me. Ne morte læ- tentur mea. VERS. 20. Tu enim cognoscis opprobrium meum, et ignominiam meam et confusionem meam. Nosti quanta mibi exprobrent, voratorem ac vini pola- torem appellantes, publicanis ac peccatoribus amicum, damoniacum, et Deo contrarium. eliam nosti quomodo me confundant, hoc est, quanta, ut eis videtur, ignominia me ac pudore afficiant. D Maith, xxvi, 41. Ibid. 39. Ibid. 42. VERS. 21. In conspectu tuo sunt omnes qui tribu- lant me. Me, inquit, amigunt coram te ; te, inquam, vidente ac discernente omnia. Vel, sunt in con- spectu tuo, hoc est, effugere a te nequeunt. Quod si quis addubitet quo pacto non potuerit Christus post tot ac tantas supplicationes calamitatum ac tentationum molestiam evitare, animadvertat quod Christus ut homo rogabat non incurrere in tenta- tiones, ut hujusmodi supplicandi normam nobis traderet, quia Spiritus quidem promptus est, caro autem infirma ”. Sed quoniam ob nostram salutem illum pati oportebat, passiones nostras libens in se suscepit, et Dei Patris voluntaten humanæ suæ præposuit voluntati. Orans etenim dicebat : Pater, si possibile est, transeat aime calix isle ; et demum addidit: Pater mi, si non potest transire a me nisi bibero illum, fiat voluntas tua ”. Opprobrium exspectavit anima mea, et miseriam. Prævidebam olim, inquit, hæc omnia. Dicebat enim discipulis Ecce ascendimus Hierosolymam, Bl Filius hominis tradetur principibus sacerdotum, el Scribis, et condemnabunt eum ", et quæ ibi se- quuntur. - Et sustinui, qui simul contristaretur, et non erat; qui consolaretur, et non inveni. — Sustinui pro Ex- spectavi posuit, seu pro Quæsivi. floc autem acci dit, quando, assumpto Petro et filiis Zebedæi, coepit contristari et mærere. Tunc enim, inquit, di- xit eis Jesus : Tristis est anima mea usque ad moriem, exspectate hic et vigilate mecum. Et progressus mo̟- dicum, cum orasset, venit ad discipulos, et invenit eos dormientes, et dixit Petro: Sic non potuistis una hora vigilare mecum Vers. 22. Et dederunt in cibum meum ſel, et in siti mea potaverunt me aceto. Ait enim Joannes Matth. xx, 18. Mallis. 37-40, oogle DUX, 37-40.
11 Why do you turn away your hand and your right arm from within your bosom to the end? It is to be noted that ‘to the end’, which is found in many places in this psalm, signals the perpetual ejection of the Jews. He calls ‘hand’ and ‘right arm’ the same thing. God’s ‘bosom’ may be interpreted as his treasury of blessings, and his hand and right arm as the act of freely distributing blessings. The sense of the verse is, ‘Why are you not distributing your blessings to us as before?’ The words are metaphorical, as if someone who has his bosom filled with good things and up to a point distributes them freely, then having become enraged, he turns the giving hand away from his bosom, no longer taking the gifts for distribution.
α Ὁ δὲ Θεὸς βασιλεὺς ἡμῶν πρὸ αἰῶνος. Tὸ, πρὸ αἰῶνος, οὐκ ἔστι κυριολεξία, ἀλλὰ κατάχρησις, ἀντὶ τοῦ, ἐξαρχῆς. Πῶς γὰρ πρὸ τῶν αἰώνων, μήπω τῆς αἰσθητῆς κτίσεως παραχθείσης, ἦν αὐτῶν βασιλεύς; Ἢ αἰῶνα νοήσεις, τὴν ἐνεστῶσαν ζωὴν, ἵν’ εἴη, ὅτι πρὸ τῆς ἡμετέρας ζωῆς, εἴτουν ἐκ προγόνων, ἦν βασιλεὺς τοῦ γένους ἡμῶν. Ἀναμιμνῄσκει δὲ ὥσπερ τὸν Θεὸν τῶν πάλαι γεγενημένων τεραστίων εἰς τοὺς προγόνους αὐτῶν.Κατὰ τὸ πλῆθος τῶν οἰκτιρμῶν σου, επίβλεψον Α ἐπ' ἐμέ. Τὸ μὲν Κατὰ τὸ πλῆθος τῶν οἰκτιρμῶν σου, ἡρμηνεύθη ἐν τῷ ν' ψαλμῷ · τὸ δὲ ἑξῆς, ἐν τῷ κδ'. Μὴ ἀποστρέψῃς τὸ πρόσωπόν σου ἀπὸ τοῦ παιδός σου, ὅτι θλίβομαι· ταχὺ ἐπάκουσόν μου. Περὶ μὲν τοῦ, Μὴ ἀποστρέψῃς τὸ πρόσωπόν σου, εἴρηται ἐν τῷ κς' ψαλμῷ· Παιδός σου δὲ, τοῦ Μο νογενούς. Πρόσχες τῇ ψυχῇ μου καὶ λύτρωσαι αὐτήν. Πρόσχες αὐτῇ θλιβομένη. Ενεκα τῶν ἐχθρῶν μου, ῥῦσαι με. ἵνα μὴ ἐπιχαρῶσι τῷ θανάτῳ μου. Σὺ γὰρ γινώσκεις τὸν ὀνειδισμόν μου, καὶ τὴν αἰσχύνην μου, καὶ τὴν ἐντροπήν μου. Οίδας ὅσα με ὀνειδίζουσι, φάγον, καὶ οἰνοπότην, καὶ τελωνών Β Τu καὶ ἁμαρτωλῶν φίλον, καὶ δαιμονῶντα, καὶ ἀντί- θεον ὀνομάζουσι · καὶ αἰσχύνοντες, καὶ ἐντρέποντες, ὡς αὐτοῖς δοκεῖ. Εναντίον σου πάντες οἱ θλίβοντές με. Εν- ώπιόν σου με θλίβουσι, σοῦ πάντα βλέποντος. Η ἐνώπιόν σου εἰσι μὴ δυνάμενοί σε διαδρᾶναι· εἰ δέ τις ἐπαπορήσει πῶς τοιαῦτα δεηθεὶς ὅμως οὐκ ἐξέφυγε τους τοιούτους πειρασμούς, ἀκουσάτω, ότι ηύχετο μὲν ὡς ἄνθρωπος μὴ εἰσελθεῖν εἰς πειρα σμόν. Καὶ γὰρ ἡμῖν οὕτως εὔχεσθαι παραδίδωκε. Διότι τὸ πνεῦμα πρόθυμον, ἡ δὲ σὰρξ ἀσθενής. Ἐπεὶ δὲ συνέφερε παθεῖν αὐτὸν διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν, κατέδεξατο τὰ πάθη, προελόμενος τὸ ς θεῖον θέλημα παρὰ τὸ ἀνθρώπινον· καὶ γὰρ προσ- ευξάμενος· Πάτερ μου, εἰ δυνατόν ἐστι, παρελ θέτω ἀπ' ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο, ὕστερον ἐπήγα» γκ · Πάτερ μου, εὶ οὐ δύναται τοῦτο παρελθεῖν ἀπ᾿ ἐμοῦ ἐὰν μὴ αὐτὸ πίω, γενηθήτω τὸ θέλη μά σου. 'Ονειδισμόν προσεδόκησεν ἡ ψυχή μου, καὶ ταλαιπωρίαν. Προεγίνωσκον, φησί, ταῦτα. Καὶ γὰρ τοῖς μαθηταῖς ἔλεγεν· Ἰδοὺ ἀναβαίνομεν εἰς 18- ροσόλυμα, καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδίδο- καὶ τοῖς ἀρχιερεῦσι καὶ Γραμματεῦσι· καὶ κατα- κρινοῦσιν αὐτὸν, καὶ τὰ ἑξῆς. - Καὶ ὑπέμεινα συλλυπούμενον, καὶ οὐχ ὑπῆρ ξε· καὶ παρακαλοῦντα, καὶ οὐχ εὗρον. Υπό- μεινε, ἀντὶ τοῦ Περιέμεινα, ἢ ἐζήτησα. Παρακα- λοῦντας δὲ, ἀντὶ τοῦ Παραμυθουμένους. Καὶ τοῦτο δὲ γέγονεν, ὅτε, παραλαβὼν τὸν Πέτρον καὶ τοὺς υἱοὺς τοῦ Ζεβεδαίου, ήρξατο λυπεῖσθαι καὶ ἀδημο νεῖν. Τότε, φησί, λέγει αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· Περί λυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου ἕως θανάτου· μείνατε ὧδε και γρηγορείτε μετ' ἐμοῦ. Εἶτα προελθών μικρὸν καὶ προσευξάμενος, ἔρχεται πρὸς τοὺς μαθητὰς, καὶ εὑρίσκει αὐτοὺς καθεύδοντας· καὶ ὥραν ἀγρυπνήσαι μετ' ἐμοῦ ; Εδωκαν εἰς τὸ βρῶμά μου χολὴν, καὶ εἰς τὴν δίψαν μου ἐπότισαν με ὄξος. Φησὶν ὁ εὐαγγελι ” το το λέγει τῷ Πέτρῳ· Οὕτως οὐκ ἰσχύσατε μίαν COMMENT. IN PSALMOS. B • Secundum multitudinem miserationum tuarum, respice in me. Ea verba, Secundum multitudinem miserationum tuarum, exposuin¡u« in psalmo L, et quæ sequuntur in psalmo xxıV. VERS. 18. Ne avertas faciem tuam a puero tu0, quoniam tribulor ; velociter exaudi me. De verbis, Ne overtas faciem tuam, diximus in psalmo xxvi : per puerum autem hic unigenitum intelligit Filium. VERs. 19. Intende animæ meæ et libera eam. In- tende ei in calamitatibus constitutæ. Propter inimicos meos libera me. Ne morte læ- tentur mea. VERS. 20. Tu enim cognoscis opprobrium meum, et ignominiam meam et confusionem meam. Nosti quanta mibi exprobrent, voratorem ac vini pola- torem appellantes, publicanis ac peccatoribus amicum, damoniacum, et Deo contrarium. eliam nosti quomodo me confundant, hoc est, quanta, ut eis videtur, ignominia me ac pudore afficiant. D Maith, xxvi, 41. Ibid. 39. Ibid. 42. VERS. 21. In conspectu tuo sunt omnes qui tribu- lant me. Me, inquit, amigunt coram te ; te, inquam, vidente ac discernente omnia. Vel, sunt in con- spectu tuo, hoc est, effugere a te nequeunt. Quod si quis addubitet quo pacto non potuerit Christus post tot ac tantas supplicationes calamitatum ac tentationum molestiam evitare, animadvertat quod Christus ut homo rogabat non incurrere in tenta- tiones, ut hujusmodi supplicandi normam nobis traderet, quia Spiritus quidem promptus est, caro autem infirma ”. Sed quoniam ob nostram salutem illum pati oportebat, passiones nostras libens in se suscepit, et Dei Patris voluntaten humanæ suæ præposuit voluntati. Orans etenim dicebat : Pater, si possibile est, transeat aime calix isle ; et demum addidit: Pater mi, si non potest transire a me nisi bibero illum, fiat voluntas tua ”. Opprobrium exspectavit anima mea, et miseriam. Prævidebam olim, inquit, hæc omnia. Dicebat enim discipulis Ecce ascendimus Hierosolymam, Bl Filius hominis tradetur principibus sacerdotum, el Scribis, et condemnabunt eum ", et quæ ibi se- quuntur. - Et sustinui, qui simul contristaretur, et non erat; qui consolaretur, et non inveni. — Sustinui pro Ex- spectavi posuit, seu pro Quæsivi. floc autem acci dit, quando, assumpto Petro et filiis Zebedæi, coepit contristari et mærere. Tunc enim, inquit, di- xit eis Jesus : Tristis est anima mea usque ad moriem, exspectate hic et vigilate mecum. Et progressus mo̟- dicum, cum orasset, venit ad discipulos, et invenit eos dormientes, et dixit Petro: Sic non potuistis una hora vigilare mecum Vers. 22. Et dederunt in cibum meum ſel, et in siti mea potaverunt me aceto. Ait enim Joannes Matth. xx, 18. Mallis. 37-40, oogle DUX, 37-40.
12α But God is our king before the age. ‘Before the age’ is not a literal but an inexact use of the term, in the sense of, ‘from the beginning’. For how could he have been their king ‘before the age’ when sensible creation had not yet been produced. Or else you will understand ‘age’ as the present life, so that the meaning would be before our own life, namely, from the time of our ancestors he was king of our race. He is reminding God as it were of the wonders that took place for their ancestors in the past.
β Εἰργάσατο σωτηρίαν ἐν μέσῳ τῆς γῆς. Tὸ, ἐν μέσῳ τῆς γῆς, ἀντὶ τοῦ, ἐν μέσῳ τῶν ἀνθρώπων, ἐν φανερῷ. Λέγει δὲ σωτηρίαν, τὴν ἐκ τῆς ἐν Αἰγύπτῳ δουλείας ἐλευθερίαν τῶν ᾽Ιουδαίων.Κατὰ τὸ πλῆθος τῶν οἰκτιρμῶν σου, επίβλεψον Α ἐπ' ἐμέ. Τὸ μὲν Κατὰ τὸ πλῆθος τῶν οἰκτιρμῶν σου, ἡρμηνεύθη ἐν τῷ ν' ψαλμῷ · τὸ δὲ ἑξῆς, ἐν τῷ κδ'. Μὴ ἀποστρέψῃς τὸ πρόσωπόν σου ἀπὸ τοῦ παιδός σου, ὅτι θλίβομαι· ταχὺ ἐπάκουσόν μου. Περὶ μὲν τοῦ, Μὴ ἀποστρέψῃς τὸ πρόσωπόν σου, εἴρηται ἐν τῷ κς' ψαλμῷ· Παιδός σου δὲ, τοῦ Μο νογενούς. Πρόσχες τῇ ψυχῇ μου καὶ λύτρωσαι αὐτήν. Πρόσχες αὐτῇ θλιβομένη. Ενεκα τῶν ἐχθρῶν μου, ῥῦσαι με. ἵνα μὴ ἐπιχαρῶσι τῷ θανάτῳ μου. Σὺ γὰρ γινώσκεις τὸν ὀνειδισμόν μου, καὶ τὴν αἰσχύνην μου, καὶ τὴν ἐντροπήν μου. Οίδας ὅσα με ὀνειδίζουσι, φάγον, καὶ οἰνοπότην, καὶ τελωνών Β Τu καὶ ἁμαρτωλῶν φίλον, καὶ δαιμονῶντα, καὶ ἀντί- θεον ὀνομάζουσι · καὶ αἰσχύνοντες, καὶ ἐντρέποντες, ὡς αὐτοῖς δοκεῖ. Εναντίον σου πάντες οἱ θλίβοντές με. Εν- ώπιόν σου με θλίβουσι, σοῦ πάντα βλέποντος. Η ἐνώπιόν σου εἰσι μὴ δυνάμενοί σε διαδρᾶναι· εἰ δέ τις ἐπαπορήσει πῶς τοιαῦτα δεηθεὶς ὅμως οὐκ ἐξέφυγε τους τοιούτους πειρασμούς, ἀκουσάτω, ότι ηύχετο μὲν ὡς ἄνθρωπος μὴ εἰσελθεῖν εἰς πειρα σμόν. Καὶ γὰρ ἡμῖν οὕτως εὔχεσθαι παραδίδωκε. Διότι τὸ πνεῦμα πρόθυμον, ἡ δὲ σὰρξ ἀσθενής. Ἐπεὶ δὲ συνέφερε παθεῖν αὐτὸν διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν, κατέδεξατο τὰ πάθη, προελόμενος τὸ ς θεῖον θέλημα παρὰ τὸ ἀνθρώπινον· καὶ γὰρ προσ- ευξάμενος· Πάτερ μου, εἰ δυνατόν ἐστι, παρελ θέτω ἀπ' ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο, ὕστερον ἐπήγα» γκ · Πάτερ μου, εὶ οὐ δύναται τοῦτο παρελθεῖν ἀπ᾿ ἐμοῦ ἐὰν μὴ αὐτὸ πίω, γενηθήτω τὸ θέλη μά σου. 'Ονειδισμόν προσεδόκησεν ἡ ψυχή μου, καὶ ταλαιπωρίαν. Προεγίνωσκον, φησί, ταῦτα. Καὶ γὰρ τοῖς μαθηταῖς ἔλεγεν· Ἰδοὺ ἀναβαίνομεν εἰς 18- ροσόλυμα, καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδίδο- καὶ τοῖς ἀρχιερεῦσι καὶ Γραμματεῦσι· καὶ κατα- κρινοῦσιν αὐτὸν, καὶ τὰ ἑξῆς. - Καὶ ὑπέμεινα συλλυπούμενον, καὶ οὐχ ὑπῆρ ξε· καὶ παρακαλοῦντα, καὶ οὐχ εὗρον. Υπό- μεινε, ἀντὶ τοῦ Περιέμεινα, ἢ ἐζήτησα. Παρακα- λοῦντας δὲ, ἀντὶ τοῦ Παραμυθουμένους. Καὶ τοῦτο δὲ γέγονεν, ὅτε, παραλαβὼν τὸν Πέτρον καὶ τοὺς υἱοὺς τοῦ Ζεβεδαίου, ήρξατο λυπεῖσθαι καὶ ἀδημο νεῖν. Τότε, φησί, λέγει αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· Περί λυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου ἕως θανάτου· μείνατε ὧδε και γρηγορείτε μετ' ἐμοῦ. Εἶτα προελθών μικρὸν καὶ προσευξάμενος, ἔρχεται πρὸς τοὺς μαθητὰς, καὶ εὑρίσκει αὐτοὺς καθεύδοντας· καὶ ὥραν ἀγρυπνήσαι μετ' ἐμοῦ ; Εδωκαν εἰς τὸ βρῶμά μου χολὴν, καὶ εἰς τὴν δίψαν μου ἐπότισαν με ὄξος. Φησὶν ὁ εὐαγγελι ” το το λέγει τῷ Πέτρῳ· Οὕτως οὐκ ἰσχύσατε μίαν COMMENT. IN PSALMOS. B • Secundum multitudinem miserationum tuarum, respice in me. Ea verba, Secundum multitudinem miserationum tuarum, exposuin¡u« in psalmo L, et quæ sequuntur in psalmo xxıV. VERS. 18. Ne avertas faciem tuam a puero tu0, quoniam tribulor ; velociter exaudi me. De verbis, Ne overtas faciem tuam, diximus in psalmo xxvi : per puerum autem hic unigenitum intelligit Filium. VERs. 19. Intende animæ meæ et libera eam. In- tende ei in calamitatibus constitutæ. Propter inimicos meos libera me. Ne morte læ- tentur mea. VERS. 20. Tu enim cognoscis opprobrium meum, et ignominiam meam et confusionem meam. Nosti quanta mibi exprobrent, voratorem ac vini pola- torem appellantes, publicanis ac peccatoribus amicum, damoniacum, et Deo contrarium. eliam nosti quomodo me confundant, hoc est, quanta, ut eis videtur, ignominia me ac pudore afficiant. D Maith, xxvi, 41. Ibid. 39. Ibid. 42. VERS. 21. In conspectu tuo sunt omnes qui tribu- lant me. Me, inquit, amigunt coram te ; te, inquam, vidente ac discernente omnia. Vel, sunt in con- spectu tuo, hoc est, effugere a te nequeunt. Quod si quis addubitet quo pacto non potuerit Christus post tot ac tantas supplicationes calamitatum ac tentationum molestiam evitare, animadvertat quod Christus ut homo rogabat non incurrere in tenta- tiones, ut hujusmodi supplicandi normam nobis traderet, quia Spiritus quidem promptus est, caro autem infirma ”. Sed quoniam ob nostram salutem illum pati oportebat, passiones nostras libens in se suscepit, et Dei Patris voluntaten humanæ suæ præposuit voluntati. Orans etenim dicebat : Pater, si possibile est, transeat aime calix isle ; et demum addidit: Pater mi, si non potest transire a me nisi bibero illum, fiat voluntas tua ”. Opprobrium exspectavit anima mea, et miseriam. Prævidebam olim, inquit, hæc omnia. Dicebat enim discipulis Ecce ascendimus Hierosolymam, Bl Filius hominis tradetur principibus sacerdotum, el Scribis, et condemnabunt eum ", et quæ ibi se- quuntur. - Et sustinui, qui simul contristaretur, et non erat; qui consolaretur, et non inveni. — Sustinui pro Ex- spectavi posuit, seu pro Quæsivi. floc autem acci dit, quando, assumpto Petro et filiis Zebedæi, coepit contristari et mærere. Tunc enim, inquit, di- xit eis Jesus : Tristis est anima mea usque ad moriem, exspectate hic et vigilate mecum. Et progressus mo̟- dicum, cum orasset, venit ad discipulos, et invenit eos dormientes, et dixit Petro: Sic non potuistis una hora vigilare mecum Vers. 22. Et dederunt in cibum meum ſel, et in siti mea potaverunt me aceto. Ait enim Joannes Matth. xx, 18. Mallis. 37-40, oogle DUX, 37-40.
12β He worked salvation in the midst of the earth. ‘In the midst of the earth’, in the sense of, ‘in the midst of people’, ‘openly’. ‘Salvation’ is what he calls the liberation of the Jews from slavery in Egypt.
PG 128:757α Σὺ ἐκραταίωσας ἐν τῇ δυνάμει σου τὴν θάλασσαν.στης Ιωάννης - Μετὰ τοῦτο εἰδὼς ὁ ᾿Ιησοῦς ὅτι Ει Εt ήδη πάντα τετέλεσται, ἵνα τελειωθῇ ἡ Γραφή, λέγει· Διψῶ. Σκεῦος οὖν ἔκειτο, ὄξους μεστέν οἱ δὲ, πλήσαντες σπόγγον όξους, καὶ ὑσσώπω περιθέντες, προσήνεγκαν αὐτοῦ τῷ στόματι γραφὴν ὀνομάσας τὸ παρὸν ῥητόν. Καὶ ὁ Ματθαῖος φησίν· Εδωκαν αὐτῷ πιεῖν ὄξος μετὰ χολῆς με μιγμένον. Καὶ ὁ Μάρκος πάλιν· Δραμὼν δὲ εἰς καὶ γεμίσας σπόγγον όξους, περιθείς τε καλάμῳ ἐπό- τιζεν αὐτόν. Εἰς τὸ βρῶμα δὲ καὶ εἰς τὸ πόμα, ἀντὶ τοῦ, εἰς τὸ φαγεῖν με καὶ πιεῖν με. Αλλ' οἱ μὲν Ιου- δαῖοι, εἰς τὸ πιεῖν αὐτὸν, καὶ τὴν χολὴν ὁμοῦ, καὶ τὸ ὄξος δεδώκασιν. Ὄξος γάρ, φησί, μετὰ χολῆς μετ μιγμένον. Ἡ δὲ παροῦσα προφητεία, τὸ μὲν εἰς τὸ βρῶμα, τὸ δὲ εἰς τὸ πόμα διεῖλεν. Εστιν οὖν Β εἰπεῖν ὅτι, ἐπεὶ, Διψῶ, εἶπεν, ἐμπαίζοντες προς- ἤνεγκαν αὐτῷ, οἱ μὲν ὄξος μόνον εἰς τὸ πιεῖν, οἱ δὲ χολὴν μόνον εἰς τὸ φαγεῖν, οἱ δὲ χολὴν τῷ ὄξει ἔμι ξαν, τὸ δριμὺ μᾶλλον πικραίνοντες. Εἰκὸς δὲ καὶ πρῶτον αὐτῷ τὴν χολὴν δοθῆναι πρὸς πλείονα χλεύην, ἵνα μὴ δῆθεν ἀηδισθῆναι, νῆστις τὸ πόμα προσιέμενος. - Γενηθήτω ἡ τράπεζα αὐτῶν εἰς παγίδα, καὶ εἰς ἀνταπόδοσιν, καὶ εἰς σκάνδαλον. Διὰ μὲν τῆς τραπέζης τὴν εὐφροσύνην δηλοῦσθαί τινες εἶ που διὰ δὲ τῆς παγίδος, καὶ τῆς ἀνταποδόσεως καὶ τοῦ σκανδάλου, τὴν λύπην· ὅτι Μεταστραφήτω ή χαρά τούτων εἰς βλέψιν. Οἵ τε γὰρ ἐν τραπέζῃ εὐ φραίνονται, καὶ οἱ ἐν παγίδι καὶ ἐν ἀποτίσει δίκης, καὶ ἐν σκανδάλῳ, λυποῦνται. Εστι δὲ καὶ θεωρητ:- κότερον εἰπεῖν τράπεζαν τὰς θεοπνεύστους Γραφάς, αἱ παρέκειντο τοῖς Ἰουδαίοις καθ᾿ ἡμέραν, καὶ ὧν ἡ γνῶσις ἔτρεφε τὰς τῶν νοούντων καρδίας. ᾿Αλλὰ δοκοῦντες ταύταις ἐντραφῆναι, καὶ ἀπ' αὐτῶν ἑλεῖ τοὺς Χριστιανοὺς σοβαρευόμενοι, ἐξ αὐτῶν μᾶλλον παγιδεύονται, προδήλως διαλαμβανουσῶν περὶ τοῦ Χριστοῦ. Ἀλλ' οὕτω μὲν τὸ, εἰς παγίδα· τὸ δὲ, εἰς ἀνταπόδοσιν, ὅτι δι᾿ αὐτὰς τίνουσι δίκας, μὴ συνιέντες αὐτάς · τὸ δὲ, εἰς σκάνδαλον, ὅτι, ένα τυγχάνοντες ψιλοῖς τοῖς περὶ Χριστοῦ γράμμασι, σκανδαλίζονται· οἷον περὶ τῆς ἐπιδημίας αὐτοῦ· ὅτι Συμβοσκηθήσεται λύκος μετὰ ἀρνός· καὶ πάρδαλις συναναπαύσεται ἐρίφῳ. Καὶ λέων καὶ βοῦς φάγονται ἄχυρα, καὶ εἴ τι τοιοῦτον. Τὰ μὲν γὰρ ἀναγωγικῶς νοούμενα γεγόνασιν· οἱ δὲ αἰσθη τς ταῦτα ζητοῦντες προσκρούουσιν αὐτοῖς, ὡς μήπω καὶ τήμερον γεγονόσι. Τὸ δὲ, γενηθήτω, καὶ τὸ, σκοτισθήτωσαν, καὶ τὰ ἑξῆς προστακτικά, μέλλοντος ἔχουσι σημασίαν, ἀντὶ τοῦ, γενηθήσονται. Προαγορεύει γὰρ τὰ μέλλοντα καταλαβεῖν αὐτοὺς ἀνιαρά · εἰκὸς δὲ καὶ (52) ὡς Θεὸν προστάσσειν τὰ μέλλοντα. (9) EUTHYMII ZIGABEN! Evangelista : Post hæc cum sciret Jesus, quod jam A omnia impleta sunt, ut impleretur Scriptura, dicit : Sitio. Vas igitur erat aceto plenum. Illi autem cum implessent spongiam aceto, circumposito hyssopo, obtulerunt ejus ori”. Per Scripturam enim Joannes praesentem versiculum intellexit. Matthaus etiam, Dederunt, inquit, ei bibere acetum, cum felle mi- stum 6. Marcus rursum : Cum accurrisset unus, et implesset spongiam aceto, imponens arundini, potum ei dabat *. In cibum autem et in potum, hoc est, ut manducaret et biberet. Judai qui- dém simul cum aceto fel in potum dederunt. Acelum enim, inquit, erat felle mistum ; verum noster Propheta in cibum ea distinxit, et in potum. Dicere etiam possumus quod, postquam Salvator se sitlre dixit, Judzorum illudentium alii acetumn tantum attulerunt ad bibendum, alii vero fel ad manducandum : et quod alii insuper ſel aceto mi- scuerint, ut quod per se acerbum erat et molestum, amarulentius etiam redderetur. Verisimile est etiam quod Judaei ad majorem irrisionem Christo prius fel porrexerint, ut comederet, ne insuavis fortasse fieret potus si jejunus adhuc potum sum psisset. VERS. 23. Fiat mensa eorum in laqueum, et in retributionem, et in scandalum. Per mensam alio qui laetitiam significari dixerunt, contra vero dolo- rem et tristitiam per illa tria, laqueum, retribu- fionem, scandalum ; ut sensus sit : Utinam eorum gaudium in aflictionem et calamitatem immutetur. Lali autem esse solent, qui sunt in mensa, contra G mæsti et tristes qui in laqueo aut retributione pœ- narum sunt, aut in scandalo. Possumus et altius contemplando, per mensam sacras intelligere Scripturas divinitus inspiratas, quæ singulis die- bus Judæis olim in synagogis præbebantur. Harum cnim cognitio intelligentium nutrit corda. Verum Julæi se illis nutriri existimantes, et glorianies ac jactantes se per eas convicturos esse Christia - nos, ab eis potius veluti a quibusdam laqueis irre.. titi atque involuti sunt, cum clare atque aperte Scripturæ omnes de Christo loquantur. Atque hæc expositio, quantum ad laqueum, recte hactenus procedit; quantum autem ad retributionem, dic quod Judæi retributionem receperunt, dum pos- nas luunt, quia hujusmodi Scripturas intelligere noluerunt : quodque in scandalum factæ sunt, dum ab illis scandalum Judais generatur, eo quod juxta nudum ac litteralem sensum omnia intelligunt, que in eis de Christo dicta sunt; qualia ea sunt quæ de Christi adventu apud alium prophetam dicta habentur, quod Simul pascet tunc lupus cum ove, et pardus requiescet cum hædo, quod leo et bos una comedent paleas ", et alia hujusmodi : quæ tamen juxta sublimiorem sensum in Christo perfectissime sunt adimpleta, tametsi ipsi qui juxta D "Joan. xix, 28, 29. se Matth. xxv, 48. es Marc. xv, Varia lectiones. ' * 56. 69 Isa. Lxv, 25. (52) Subaudi Χριστόν.
13α You gave mighty strength to the sea in your power.
Ἐστερέωσας τὰ διαιρεθέντα μέρη τῆς Ἐρυθρᾶς· Τεῖχος γὰρ, φησὶν, ἐκ δεξιῶν καὶ τεῖχος ἐξ εὐωνύμων· τῇ σῇ δυνάμει τὸ ῥοῶδες αὐτῶν συνεσχέθη παγέν. β Σὺ συνέτριψας τὰς κε | φαλὰς τῶν δρακόντων ἐπὶ τοῦ ὕδατος. Δράκοντας μὲν ὀνομάζει, τοὺς Αἰγυπτίους, διὰ τὴν πονηρίαν· κεφαλὰς δὲ αὐτῶν, τοὺς ἀποσταλέντας ὄπισθεν τῶν ᾽Ισραηλιτῶν στρατηγοὺς καὶ ταξιάρχας καὶ λοχαγοὺς, ὡς ἄρχοντας· ἄρχει γὰρ ἡ κεφαλὴ τῶν ἄλλων μερῶν· οἳ πάντες, ἐπικλύσαντος αὐτοὺς τοῦ ὕδατος, συνετρίβησαν, εἴτουν ἀπώλοντο. α Σὺ συνέθλασας τὴν κεφαλὴν τοῦ δράκοντος. Δράκοντα ἑνικῶς, τὸν Φαραώ φησι· θλάσιν δὲ κεφαλῆς, τὴν συντριβὴν τῆς ἀρχῆς καὶ βασιλείας αὐτοῦ. β Ἔδωκας αὐτὸν βρῶμα λαοῖς τοῖς Αἰθίοψιν. Αἰθίοπες γὰρ, ὅμοροι τοῖς Αἰγυπτίοις ὄντες, καὶ πάλαι τούτοις ἐπιβουλεύοντες, ἐπεὶ τὴν τοιαύτην αὐτῶν εἶδον συντριβὴν, ἐπιδραμόντες, ἐληΐσαντο τὴν Αἴγυπτον, καὶ τοὺς ὑπολοίπους ἐν στόματι μαχαίρας κατέφαγον. Ἔδωκας δὲ, ἀντὶ τοῦ, ἐξέδωκας. Διὰ δὲ τοῦ Φαραὼ, καὶ πᾶσαν τὴν ὑπ’ αὐτὸν χώραν ὑποσημαίνει. α Σὺ διέῤῥηξας πηγὰς καὶ χειμάῤῥους. Διαῤῥήξας, ἀνέδωκας. Λέγει δὲ, τὸ ἀπὸ τῆς πέτρας ἐν ἐρήμῳ ῥυὲν ὕδωρ· καὶ πηγὰς μὲν εἶπε, διὰ τὴν βλύσιν, χειμάῤῥους δὲ, διὰ τὸ σφοδρὸν τῆς φορᾶς. Πληθυντικῶς δὲ καὶ ἄμφω, κατὰ συνήθειαν τῆς Ἑβραΐδος διαλέκτου. Ὁ γὰρ Σύμμαχος καὶ Ἀκύλας ἑνικῶς ἐξέδωκαν. β Σὺ ἐξήρανας ποταμοὺς ᾽Ηθάμ. Tὸ, ᾽Ηθὰμ, ἀρχαίους ἡρμήνευσεν ὁ Σύμμαχος. Λέγει δὲ, τοὺς τῶν Σοδόμων καὶ Γομόῤῥων, οὓς ὁ Θεὸς ἀπετέφρωσε διὰ τὴν τούτων παρανομίαν. Ἢ ἁπλῶς φησιν, ὅτι σὺ ἀνέδωκας μὲν ὕδατα νέα, ἐξήρανας δὲ παλαιὰ, ἐν οἷς ἂν ἠθέλησας τόποις. ᾽Ισίδωρος δὲ ὁ Πηλουσιώτης, τὸ ᾽Ηθὰμ, ὄνομα τόπου φησὶν, οὐ πόῤῥω τῆς PG78.509A ᾽Ιερουσαλὴμ, ὃν ποταμοὶ πρὶν ἀρδεύοντες, ὕστερον, ἐπὶ τῆς ἁλώσεως τῆς ὑπὸ ῾Ρωμαίων, καὶ αὐτοὶ ἐξηράνθησαν ἐκ θεομηνίας. α Σή ἐστιν ἡ ἡμέρα, καὶ σή ἐστιν ἡ νύξ.στης Ιωάννης - Μετὰ τοῦτο εἰδὼς ὁ ᾿Ιησοῦς ὅτι Ει Εt ήδη πάντα τετέλεσται, ἵνα τελειωθῇ ἡ Γραφή, λέγει· Διψῶ. Σκεῦος οὖν ἔκειτο, ὄξους μεστέν οἱ δὲ, πλήσαντες σπόγγον όξους, καὶ ὑσσώπω περιθέντες, προσήνεγκαν αὐτοῦ τῷ στόματι γραφὴν ὀνομάσας τὸ παρὸν ῥητόν. Καὶ ὁ Ματθαῖος φησίν· Εδωκαν αὐτῷ πιεῖν ὄξος μετὰ χολῆς με μιγμένον. Καὶ ὁ Μάρκος πάλιν· Δραμὼν δὲ εἰς καὶ γεμίσας σπόγγον όξους, περιθείς τε καλάμῳ ἐπό- τιζεν αὐτόν. Εἰς τὸ βρῶμα δὲ καὶ εἰς τὸ πόμα, ἀντὶ τοῦ, εἰς τὸ φαγεῖν με καὶ πιεῖν με. Αλλ' οἱ μὲν Ιου- δαῖοι, εἰς τὸ πιεῖν αὐτὸν, καὶ τὴν χολὴν ὁμοῦ, καὶ τὸ ὄξος δεδώκασιν. Ὄξος γάρ, φησί, μετὰ χολῆς μετ μιγμένον. Ἡ δὲ παροῦσα προφητεία, τὸ μὲν εἰς τὸ βρῶμα, τὸ δὲ εἰς τὸ πόμα διεῖλεν. Εστιν οὖν Β εἰπεῖν ὅτι, ἐπεὶ, Διψῶ, εἶπεν, ἐμπαίζοντες προς- ἤνεγκαν αὐτῷ, οἱ μὲν ὄξος μόνον εἰς τὸ πιεῖν, οἱ δὲ χολὴν μόνον εἰς τὸ φαγεῖν, οἱ δὲ χολὴν τῷ ὄξει ἔμι ξαν, τὸ δριμὺ μᾶλλον πικραίνοντες. Εἰκὸς δὲ καὶ πρῶτον αὐτῷ τὴν χολὴν δοθῆναι πρὸς πλείονα χλεύην, ἵνα μὴ δῆθεν ἀηδισθῆναι, νῆστις τὸ πόμα προσιέμενος. - Γενηθήτω ἡ τράπεζα αὐτῶν εἰς παγίδα, καὶ εἰς ἀνταπόδοσιν, καὶ εἰς σκάνδαλον. Διὰ μὲν τῆς τραπέζης τὴν εὐφροσύνην δηλοῦσθαί τινες εἶ που διὰ δὲ τῆς παγίδος, καὶ τῆς ἀνταποδόσεως καὶ τοῦ σκανδάλου, τὴν λύπην· ὅτι Μεταστραφήτω ή χαρά τούτων εἰς βλέψιν. Οἵ τε γὰρ ἐν τραπέζῃ εὐ φραίνονται, καὶ οἱ ἐν παγίδι καὶ ἐν ἀποτίσει δίκης, καὶ ἐν σκανδάλῳ, λυποῦνται. Εστι δὲ καὶ θεωρητ:- κότερον εἰπεῖν τράπεζαν τὰς θεοπνεύστους Γραφάς, αἱ παρέκειντο τοῖς Ἰουδαίοις καθ᾿ ἡμέραν, καὶ ὧν ἡ γνῶσις ἔτρεφε τὰς τῶν νοούντων καρδίας. ᾿Αλλὰ δοκοῦντες ταύταις ἐντραφῆναι, καὶ ἀπ' αὐτῶν ἑλεῖ τοὺς Χριστιανοὺς σοβαρευόμενοι, ἐξ αὐτῶν μᾶλλον παγιδεύονται, προδήλως διαλαμβανουσῶν περὶ τοῦ Χριστοῦ. Ἀλλ' οὕτω μὲν τὸ, εἰς παγίδα· τὸ δὲ, εἰς ἀνταπόδοσιν, ὅτι δι᾿ αὐτὰς τίνουσι δίκας, μὴ συνιέντες αὐτάς · τὸ δὲ, εἰς σκάνδαλον, ὅτι, ένα τυγχάνοντες ψιλοῖς τοῖς περὶ Χριστοῦ γράμμασι, σκανδαλίζονται· οἷον περὶ τῆς ἐπιδημίας αὐτοῦ· ὅτι Συμβοσκηθήσεται λύκος μετὰ ἀρνός· καὶ πάρδαλις συναναπαύσεται ἐρίφῳ. Καὶ λέων καὶ βοῦς φάγονται ἄχυρα, καὶ εἴ τι τοιοῦτον. Τὰ μὲν γὰρ ἀναγωγικῶς νοούμενα γεγόνασιν· οἱ δὲ αἰσθη τς ταῦτα ζητοῦντες προσκρούουσιν αὐτοῖς, ὡς μήπω καὶ τήμερον γεγονόσι. Τὸ δὲ, γενηθήτω, καὶ τὸ, σκοτισθήτωσαν, καὶ τὰ ἑξῆς προστακτικά, μέλλοντος ἔχουσι σημασίαν, ἀντὶ τοῦ, γενηθήσονται. Προαγορεύει γὰρ τὰ μέλλοντα καταλαβεῖν αὐτοὺς ἀνιαρά · εἰκὸς δὲ καὶ (52) ὡς Θεὸν προστάσσειν τὰ μέλλοντα. (9) EUTHYMII ZIGABEN! Evangelista : Post hæc cum sciret Jesus, quod jam A omnia impleta sunt, ut impleretur Scriptura, dicit : Sitio. Vas igitur erat aceto plenum. Illi autem cum implessent spongiam aceto, circumposito hyssopo, obtulerunt ejus ori”. Per Scripturam enim Joannes praesentem versiculum intellexit. Matthaus etiam, Dederunt, inquit, ei bibere acetum, cum felle mi- stum 6. Marcus rursum : Cum accurrisset unus, et implesset spongiam aceto, imponens arundini, potum ei dabat *. In cibum autem et in potum, hoc est, ut manducaret et biberet. Judai qui- dém simul cum aceto fel in potum dederunt. Acelum enim, inquit, erat felle mistum ; verum noster Propheta in cibum ea distinxit, et in potum. Dicere etiam possumus quod, postquam Salvator se sitlre dixit, Judzorum illudentium alii acetumn tantum attulerunt ad bibendum, alii vero fel ad manducandum : et quod alii insuper ſel aceto mi- scuerint, ut quod per se acerbum erat et molestum, amarulentius etiam redderetur. Verisimile est etiam quod Judaei ad majorem irrisionem Christo prius fel porrexerint, ut comederet, ne insuavis fortasse fieret potus si jejunus adhuc potum sum psisset. VERS. 23. Fiat mensa eorum in laqueum, et in retributionem, et in scandalum. Per mensam alio qui laetitiam significari dixerunt, contra vero dolo- rem et tristitiam per illa tria, laqueum, retribu- fionem, scandalum ; ut sensus sit : Utinam eorum gaudium in aflictionem et calamitatem immutetur. Lali autem esse solent, qui sunt in mensa, contra G mæsti et tristes qui in laqueo aut retributione pœ- narum sunt, aut in scandalo. Possumus et altius contemplando, per mensam sacras intelligere Scripturas divinitus inspiratas, quæ singulis die- bus Judæis olim in synagogis præbebantur. Harum cnim cognitio intelligentium nutrit corda. Verum Julæi se illis nutriri existimantes, et glorianies ac jactantes se per eas convicturos esse Christia - nos, ab eis potius veluti a quibusdam laqueis irre.. titi atque involuti sunt, cum clare atque aperte Scripturæ omnes de Christo loquantur. Atque hæc expositio, quantum ad laqueum, recte hactenus procedit; quantum autem ad retributionem, dic quod Judæi retributionem receperunt, dum pos- nas luunt, quia hujusmodi Scripturas intelligere noluerunt : quodque in scandalum factæ sunt, dum ab illis scandalum Judais generatur, eo quod juxta nudum ac litteralem sensum omnia intelligunt, que in eis de Christo dicta sunt; qualia ea sunt quæ de Christi adventu apud alium prophetam dicta habentur, quod Simul pascet tunc lupus cum ove, et pardus requiescet cum hædo, quod leo et bos una comedent paleas ", et alia hujusmodi : quæ tamen juxta sublimiorem sensum in Christo perfectissime sunt adimpleta, tametsi ipsi qui juxta D "Joan. xix, 28, 29. se Matth. xxv, 48. es Marc. xv, Varia lectiones. ' * 56. 69 Isa. Lxv, 25. (52) Subaudi Χριστόν.
You made firm the divided parts of the Red Sea: A wall on the right and a wall on the left, as is written. By your power their strongly flowing currents were held fixed. 13β You crushed the heads of the dragons in the water. ‘Dragons’ is what he calls the Egyptians on account of their wickedness, and their ‘heads’, the generals and commanders and captains, as rulers, for the head rules the other parts. All of these, the water having overwhelmed them, were crushed, that is, they were destroyed. 14α You shattered the head of the dragon. ‘Dragon’ in the singular is what he calls Pharaoh and the ‘shattering of his head’ the de- struction of his rule and kingship. 14β You gave him as fodder to the peoples of the Ethiopians. For the Ethiopians (bordering as they do on the Egyptians and bearing hostility towards them of old), when they saw their so great destruction, overrunning the country, they de- spoiled Egypt and slaughtered the survivors by the edge of the sword. ‘You have given him’, in the sense of, ‘you have handed him over’. Through the person of Pharaoh, he indicated the entire country under him. 15α You burst open well-springs and torrents. ‘You burst open’, you have sent up. He is speaking of the water that flowed from the rock in the desert. He said ‘well-springs’ on account of its bubbling up from below and ‘torrents’ on account of the forcefulness of the rushing flow. Both words are in the plural according to the habit of the Hebrew dialect. Symmachus and Aquila used the singular. You dried up the rivers of Etham. Symmachus translated ‘rivers of Etham’ as ‘ancient rivers’. He means those of Sodom and Gomorrah, which God reduced to ashes on account of their transgression of the law. Or else more simply, you sent up new waters and dried up the old in whatever places you wished. Isidore of Pelusium says Etham is the name of a place not far from Jerusalem formerly PG78.509A irrigated by rivers, but later, at the time of the siege by the Romans, these rivers were also dried up at God’s wrath. 16α Yours is the day and yours is the night.
Ἀπὸ τῶν εἰδικῶν παραδοξοποιϊῶν, ἐπὶ τὰς κοινὰς τὸν λόγον προήγαγε. Σὸν ποίημα, φησὶν, ἡ ἡμέρα καὶ ἡ νὺξ, καὶ τῷ σῷ προστάγματι δουλεύουσι.στης Ιωάννης - Μετὰ τοῦτο εἰδὼς ὁ ᾿Ιησοῦς ὅτι Ει Εt ήδη πάντα τετέλεσται, ἵνα τελειωθῇ ἡ Γραφή, λέγει· Διψῶ. Σκεῦος οὖν ἔκειτο, ὄξους μεστέν οἱ δὲ, πλήσαντες σπόγγον όξους, καὶ ὑσσώπω περιθέντες, προσήνεγκαν αὐτοῦ τῷ στόματι γραφὴν ὀνομάσας τὸ παρὸν ῥητόν. Καὶ ὁ Ματθαῖος φησίν· Εδωκαν αὐτῷ πιεῖν ὄξος μετὰ χολῆς με μιγμένον. Καὶ ὁ Μάρκος πάλιν· Δραμὼν δὲ εἰς καὶ γεμίσας σπόγγον όξους, περιθείς τε καλάμῳ ἐπό- τιζεν αὐτόν. Εἰς τὸ βρῶμα δὲ καὶ εἰς τὸ πόμα, ἀντὶ τοῦ, εἰς τὸ φαγεῖν με καὶ πιεῖν με. Αλλ' οἱ μὲν Ιου- δαῖοι, εἰς τὸ πιεῖν αὐτὸν, καὶ τὴν χολὴν ὁμοῦ, καὶ τὸ ὄξος δεδώκασιν. Ὄξος γάρ, φησί, μετὰ χολῆς μετ μιγμένον. Ἡ δὲ παροῦσα προφητεία, τὸ μὲν εἰς τὸ βρῶμα, τὸ δὲ εἰς τὸ πόμα διεῖλεν. Εστιν οὖν Β εἰπεῖν ὅτι, ἐπεὶ, Διψῶ, εἶπεν, ἐμπαίζοντες προς- ἤνεγκαν αὐτῷ, οἱ μὲν ὄξος μόνον εἰς τὸ πιεῖν, οἱ δὲ χολὴν μόνον εἰς τὸ φαγεῖν, οἱ δὲ χολὴν τῷ ὄξει ἔμι ξαν, τὸ δριμὺ μᾶλλον πικραίνοντες. Εἰκὸς δὲ καὶ πρῶτον αὐτῷ τὴν χολὴν δοθῆναι πρὸς πλείονα χλεύην, ἵνα μὴ δῆθεν ἀηδισθῆναι, νῆστις τὸ πόμα προσιέμενος. - Γενηθήτω ἡ τράπεζα αὐτῶν εἰς παγίδα, καὶ εἰς ἀνταπόδοσιν, καὶ εἰς σκάνδαλον. Διὰ μὲν τῆς τραπέζης τὴν εὐφροσύνην δηλοῦσθαί τινες εἶ που διὰ δὲ τῆς παγίδος, καὶ τῆς ἀνταποδόσεως καὶ τοῦ σκανδάλου, τὴν λύπην· ὅτι Μεταστραφήτω ή χαρά τούτων εἰς βλέψιν. Οἵ τε γὰρ ἐν τραπέζῃ εὐ φραίνονται, καὶ οἱ ἐν παγίδι καὶ ἐν ἀποτίσει δίκης, καὶ ἐν σκανδάλῳ, λυποῦνται. Εστι δὲ καὶ θεωρητ:- κότερον εἰπεῖν τράπεζαν τὰς θεοπνεύστους Γραφάς, αἱ παρέκειντο τοῖς Ἰουδαίοις καθ᾿ ἡμέραν, καὶ ὧν ἡ γνῶσις ἔτρεφε τὰς τῶν νοούντων καρδίας. ᾿Αλλὰ δοκοῦντες ταύταις ἐντραφῆναι, καὶ ἀπ' αὐτῶν ἑλεῖ τοὺς Χριστιανοὺς σοβαρευόμενοι, ἐξ αὐτῶν μᾶλλον παγιδεύονται, προδήλως διαλαμβανουσῶν περὶ τοῦ Χριστοῦ. Ἀλλ' οὕτω μὲν τὸ, εἰς παγίδα· τὸ δὲ, εἰς ἀνταπόδοσιν, ὅτι δι᾿ αὐτὰς τίνουσι δίκας, μὴ συνιέντες αὐτάς · τὸ δὲ, εἰς σκάνδαλον, ὅτι, ένα τυγχάνοντες ψιλοῖς τοῖς περὶ Χριστοῦ γράμμασι, σκανδαλίζονται· οἷον περὶ τῆς ἐπιδημίας αὐτοῦ· ὅτι Συμβοσκηθήσεται λύκος μετὰ ἀρνός· καὶ πάρδαλις συναναπαύσεται ἐρίφῳ. Καὶ λέων καὶ βοῦς φάγονται ἄχυρα, καὶ εἴ τι τοιοῦτον. Τὰ μὲν γὰρ ἀναγωγικῶς νοούμενα γεγόνασιν· οἱ δὲ αἰσθη τς ταῦτα ζητοῦντες προσκρούουσιν αὐτοῖς, ὡς μήπω καὶ τήμερον γεγονόσι. Τὸ δὲ, γενηθήτω, καὶ τὸ, σκοτισθήτωσαν, καὶ τὰ ἑξῆς προστακτικά, μέλλοντος ἔχουσι σημασίαν, ἀντὶ τοῦ, γενηθήσονται. Προαγορεύει γὰρ τὰ μέλλοντα καταλαβεῖν αὐτοὺς ἀνιαρά · εἰκὸς δὲ καὶ (52) ὡς Θεὸν προστάσσειν τὰ μέλλοντα. (9) EUTHYMII ZIGABEN! Evangelista : Post hæc cum sciret Jesus, quod jam A omnia impleta sunt, ut impleretur Scriptura, dicit : Sitio. Vas igitur erat aceto plenum. Illi autem cum implessent spongiam aceto, circumposito hyssopo, obtulerunt ejus ori”. Per Scripturam enim Joannes praesentem versiculum intellexit. Matthaus etiam, Dederunt, inquit, ei bibere acetum, cum felle mi- stum 6. Marcus rursum : Cum accurrisset unus, et implesset spongiam aceto, imponens arundini, potum ei dabat *. In cibum autem et in potum, hoc est, ut manducaret et biberet. Judai qui- dém simul cum aceto fel in potum dederunt. Acelum enim, inquit, erat felle mistum ; verum noster Propheta in cibum ea distinxit, et in potum. Dicere etiam possumus quod, postquam Salvator se sitlre dixit, Judzorum illudentium alii acetumn tantum attulerunt ad bibendum, alii vero fel ad manducandum : et quod alii insuper ſel aceto mi- scuerint, ut quod per se acerbum erat et molestum, amarulentius etiam redderetur. Verisimile est etiam quod Judaei ad majorem irrisionem Christo prius fel porrexerint, ut comederet, ne insuavis fortasse fieret potus si jejunus adhuc potum sum psisset. VERS. 23. Fiat mensa eorum in laqueum, et in retributionem, et in scandalum. Per mensam alio qui laetitiam significari dixerunt, contra vero dolo- rem et tristitiam per illa tria, laqueum, retribu- fionem, scandalum ; ut sensus sit : Utinam eorum gaudium in aflictionem et calamitatem immutetur. Lali autem esse solent, qui sunt in mensa, contra G mæsti et tristes qui in laqueo aut retributione pœ- narum sunt, aut in scandalo. Possumus et altius contemplando, per mensam sacras intelligere Scripturas divinitus inspiratas, quæ singulis die- bus Judæis olim in synagogis præbebantur. Harum cnim cognitio intelligentium nutrit corda. Verum Julæi se illis nutriri existimantes, et glorianies ac jactantes se per eas convicturos esse Christia - nos, ab eis potius veluti a quibusdam laqueis irre.. titi atque involuti sunt, cum clare atque aperte Scripturæ omnes de Christo loquantur. Atque hæc expositio, quantum ad laqueum, recte hactenus procedit; quantum autem ad retributionem, dic quod Judæi retributionem receperunt, dum pos- nas luunt, quia hujusmodi Scripturas intelligere noluerunt : quodque in scandalum factæ sunt, dum ab illis scandalum Judais generatur, eo quod juxta nudum ac litteralem sensum omnia intelligunt, que in eis de Christo dicta sunt; qualia ea sunt quæ de Christi adventu apud alium prophetam dicta habentur, quod Simul pascet tunc lupus cum ove, et pardus requiescet cum hædo, quod leo et bos una comedent paleas ", et alia hujusmodi : quæ tamen juxta sublimiorem sensum in Christo perfectissime sunt adimpleta, tametsi ipsi qui juxta D "Joan. xix, 28, 29. se Matth. xxv, 48. es Marc. xv, Varia lectiones. ' * 56. 69 Isa. Lxv, 25. (52) Subaudi Χριστόν.
From the special acts of wonder-working he moved on to the everyday miracles. Your creation, he says, is the day and the night and they obey your decree.
β Σὺ κατηρτίσω φαῦσιν καὶ ἥλιον. Φαῦσιν, τὴν ἀνατολὴν τῆς ἡμέρας, ἤτοι τὸν ὄρθρον. Κατηρτίσω δὲ, ἀντὶ τοῦ, ἐποίησας· διὰ δὲ τοῦ ἡλίου, καὶ τοὺς ἄλλους ἀστέρας ᾐνίξατο.στης Ιωάννης - Μετὰ τοῦτο εἰδὼς ὁ ᾿Ιησοῦς ὅτι Ει Εt ήδη πάντα τετέλεσται, ἵνα τελειωθῇ ἡ Γραφή, λέγει· Διψῶ. Σκεῦος οὖν ἔκειτο, ὄξους μεστέν οἱ δὲ, πλήσαντες σπόγγον όξους, καὶ ὑσσώπω περιθέντες, προσήνεγκαν αὐτοῦ τῷ στόματι γραφὴν ὀνομάσας τὸ παρὸν ῥητόν. Καὶ ὁ Ματθαῖος φησίν· Εδωκαν αὐτῷ πιεῖν ὄξος μετὰ χολῆς με μιγμένον. Καὶ ὁ Μάρκος πάλιν· Δραμὼν δὲ εἰς καὶ γεμίσας σπόγγον όξους, περιθείς τε καλάμῳ ἐπό- τιζεν αὐτόν. Εἰς τὸ βρῶμα δὲ καὶ εἰς τὸ πόμα, ἀντὶ τοῦ, εἰς τὸ φαγεῖν με καὶ πιεῖν με. Αλλ' οἱ μὲν Ιου- δαῖοι, εἰς τὸ πιεῖν αὐτὸν, καὶ τὴν χολὴν ὁμοῦ, καὶ τὸ ὄξος δεδώκασιν. Ὄξος γάρ, φησί, μετὰ χολῆς μετ μιγμένον. Ἡ δὲ παροῦσα προφητεία, τὸ μὲν εἰς τὸ βρῶμα, τὸ δὲ εἰς τὸ πόμα διεῖλεν. Εστιν οὖν Β εἰπεῖν ὅτι, ἐπεὶ, Διψῶ, εἶπεν, ἐμπαίζοντες προς- ἤνεγκαν αὐτῷ, οἱ μὲν ὄξος μόνον εἰς τὸ πιεῖν, οἱ δὲ χολὴν μόνον εἰς τὸ φαγεῖν, οἱ δὲ χολὴν τῷ ὄξει ἔμι ξαν, τὸ δριμὺ μᾶλλον πικραίνοντες. Εἰκὸς δὲ καὶ πρῶτον αὐτῷ τὴν χολὴν δοθῆναι πρὸς πλείονα χλεύην, ἵνα μὴ δῆθεν ἀηδισθῆναι, νῆστις τὸ πόμα προσιέμενος. - Γενηθήτω ἡ τράπεζα αὐτῶν εἰς παγίδα, καὶ εἰς ἀνταπόδοσιν, καὶ εἰς σκάνδαλον. Διὰ μὲν τῆς τραπέζης τὴν εὐφροσύνην δηλοῦσθαί τινες εἶ που διὰ δὲ τῆς παγίδος, καὶ τῆς ἀνταποδόσεως καὶ τοῦ σκανδάλου, τὴν λύπην· ὅτι Μεταστραφήτω ή χαρά τούτων εἰς βλέψιν. Οἵ τε γὰρ ἐν τραπέζῃ εὐ φραίνονται, καὶ οἱ ἐν παγίδι καὶ ἐν ἀποτίσει δίκης, καὶ ἐν σκανδάλῳ, λυποῦνται. Εστι δὲ καὶ θεωρητ:- κότερον εἰπεῖν τράπεζαν τὰς θεοπνεύστους Γραφάς, αἱ παρέκειντο τοῖς Ἰουδαίοις καθ᾿ ἡμέραν, καὶ ὧν ἡ γνῶσις ἔτρεφε τὰς τῶν νοούντων καρδίας. ᾿Αλλὰ δοκοῦντες ταύταις ἐντραφῆναι, καὶ ἀπ' αὐτῶν ἑλεῖ τοὺς Χριστιανοὺς σοβαρευόμενοι, ἐξ αὐτῶν μᾶλλον παγιδεύονται, προδήλως διαλαμβανουσῶν περὶ τοῦ Χριστοῦ. Ἀλλ' οὕτω μὲν τὸ, εἰς παγίδα· τὸ δὲ, εἰς ἀνταπόδοσιν, ὅτι δι᾿ αὐτὰς τίνουσι δίκας, μὴ συνιέντες αὐτάς · τὸ δὲ, εἰς σκάνδαλον, ὅτι, ένα τυγχάνοντες ψιλοῖς τοῖς περὶ Χριστοῦ γράμμασι, σκανδαλίζονται· οἷον περὶ τῆς ἐπιδημίας αὐτοῦ· ὅτι Συμβοσκηθήσεται λύκος μετὰ ἀρνός· καὶ πάρδαλις συναναπαύσεται ἐρίφῳ. Καὶ λέων καὶ βοῦς φάγονται ἄχυρα, καὶ εἴ τι τοιοῦτον. Τὰ μὲν γὰρ ἀναγωγικῶς νοούμενα γεγόνασιν· οἱ δὲ αἰσθη τς ταῦτα ζητοῦντες προσκρούουσιν αὐτοῖς, ὡς μήπω καὶ τήμερον γεγονόσι. Τὸ δὲ, γενηθήτω, καὶ τὸ, σκοτισθήτωσαν, καὶ τὰ ἑξῆς προστακτικά, μέλλοντος ἔχουσι σημασίαν, ἀντὶ τοῦ, γενηθήσονται. Προαγορεύει γὰρ τὰ μέλλοντα καταλαβεῖν αὐτοὺς ἀνιαρά · εἰκὸς δὲ καὶ (52) ὡς Θεὸν προστάσσειν τὰ μέλλοντα. (9) EUTHYMII ZIGABEN! Evangelista : Post hæc cum sciret Jesus, quod jam A omnia impleta sunt, ut impleretur Scriptura, dicit : Sitio. Vas igitur erat aceto plenum. Illi autem cum implessent spongiam aceto, circumposito hyssopo, obtulerunt ejus ori”. Per Scripturam enim Joannes praesentem versiculum intellexit. Matthaus etiam, Dederunt, inquit, ei bibere acetum, cum felle mi- stum 6. Marcus rursum : Cum accurrisset unus, et implesset spongiam aceto, imponens arundini, potum ei dabat *. In cibum autem et in potum, hoc est, ut manducaret et biberet. Judai qui- dém simul cum aceto fel in potum dederunt. Acelum enim, inquit, erat felle mistum ; verum noster Propheta in cibum ea distinxit, et in potum. Dicere etiam possumus quod, postquam Salvator se sitlre dixit, Judzorum illudentium alii acetumn tantum attulerunt ad bibendum, alii vero fel ad manducandum : et quod alii insuper ſel aceto mi- scuerint, ut quod per se acerbum erat et molestum, amarulentius etiam redderetur. Verisimile est etiam quod Judaei ad majorem irrisionem Christo prius fel porrexerint, ut comederet, ne insuavis fortasse fieret potus si jejunus adhuc potum sum psisset. VERS. 23. Fiat mensa eorum in laqueum, et in retributionem, et in scandalum. Per mensam alio qui laetitiam significari dixerunt, contra vero dolo- rem et tristitiam per illa tria, laqueum, retribu- fionem, scandalum ; ut sensus sit : Utinam eorum gaudium in aflictionem et calamitatem immutetur. Lali autem esse solent, qui sunt in mensa, contra G mæsti et tristes qui in laqueo aut retributione pœ- narum sunt, aut in scandalo. Possumus et altius contemplando, per mensam sacras intelligere Scripturas divinitus inspiratas, quæ singulis die- bus Judæis olim in synagogis præbebantur. Harum cnim cognitio intelligentium nutrit corda. Verum Julæi se illis nutriri existimantes, et glorianies ac jactantes se per eas convicturos esse Christia - nos, ab eis potius veluti a quibusdam laqueis irre.. titi atque involuti sunt, cum clare atque aperte Scripturæ omnes de Christo loquantur. Atque hæc expositio, quantum ad laqueum, recte hactenus procedit; quantum autem ad retributionem, dic quod Judæi retributionem receperunt, dum pos- nas luunt, quia hujusmodi Scripturas intelligere noluerunt : quodque in scandalum factæ sunt, dum ab illis scandalum Judais generatur, eo quod juxta nudum ac litteralem sensum omnia intelligunt, que in eis de Christo dicta sunt; qualia ea sunt quæ de Christi adventu apud alium prophetam dicta habentur, quod Simul pascet tunc lupus cum ove, et pardus requiescet cum hædo, quod leo et bos una comedent paleas ", et alia hujusmodi : quæ tamen juxta sublimiorem sensum in Christo perfectissime sunt adimpleta, tametsi ipsi qui juxta D "Joan. xix, 28, 29. se Matth. xxv, 48. es Marc. xv, Varia lectiones. ' * 56. 69 Isa. Lxv, 25. (52) Subaudi Χριστόν.
16β You primed rising light and sun. ‘Rising light’ is the dawning of the day, that is, the time of cock-crow. ‘You primed’, in the sense of, ‘you made’. Through the sun he alluded also to the other stars.
α Σὺ ἐποίησας πάντα τὰ ὡραῖα τῆς γῆς. Ὡραῖα, τοὺς ἐτησίους καρπούς· ὧρος γὰρ, τὸ ἔτος. Καί τινες μὲν, ἀντὶ τοῦ, τὰ ὡραῖα, τὰ ὅρια γράφουσιν, εἴτουν τοὺς ὅρους· ἄμεινον δὲ τὸ, τὰ ὡραῖα, καὶ τοῦτο δῆλον ἐκ τοῦ ἑξῆς ῥητοῦ.στης Ιωάννης - Μετὰ τοῦτο εἰδὼς ὁ ᾿Ιησοῦς ὅτι Ει Εt ήδη πάντα τετέλεσται, ἵνα τελειωθῇ ἡ Γραφή, λέγει· Διψῶ. Σκεῦος οὖν ἔκειτο, ὄξους μεστέν οἱ δὲ, πλήσαντες σπόγγον όξους, καὶ ὑσσώπω περιθέντες, προσήνεγκαν αὐτοῦ τῷ στόματι γραφὴν ὀνομάσας τὸ παρὸν ῥητόν. Καὶ ὁ Ματθαῖος φησίν· Εδωκαν αὐτῷ πιεῖν ὄξος μετὰ χολῆς με μιγμένον. Καὶ ὁ Μάρκος πάλιν· Δραμὼν δὲ εἰς καὶ γεμίσας σπόγγον όξους, περιθείς τε καλάμῳ ἐπό- τιζεν αὐτόν. Εἰς τὸ βρῶμα δὲ καὶ εἰς τὸ πόμα, ἀντὶ τοῦ, εἰς τὸ φαγεῖν με καὶ πιεῖν με. Αλλ' οἱ μὲν Ιου- δαῖοι, εἰς τὸ πιεῖν αὐτὸν, καὶ τὴν χολὴν ὁμοῦ, καὶ τὸ ὄξος δεδώκασιν. Ὄξος γάρ, φησί, μετὰ χολῆς μετ μιγμένον. Ἡ δὲ παροῦσα προφητεία, τὸ μὲν εἰς τὸ βρῶμα, τὸ δὲ εἰς τὸ πόμα διεῖλεν. Εστιν οὖν Β εἰπεῖν ὅτι, ἐπεὶ, Διψῶ, εἶπεν, ἐμπαίζοντες προς- ἤνεγκαν αὐτῷ, οἱ μὲν ὄξος μόνον εἰς τὸ πιεῖν, οἱ δὲ χολὴν μόνον εἰς τὸ φαγεῖν, οἱ δὲ χολὴν τῷ ὄξει ἔμι ξαν, τὸ δριμὺ μᾶλλον πικραίνοντες. Εἰκὸς δὲ καὶ πρῶτον αὐτῷ τὴν χολὴν δοθῆναι πρὸς πλείονα χλεύην, ἵνα μὴ δῆθεν ἀηδισθῆναι, νῆστις τὸ πόμα προσιέμενος. - Γενηθήτω ἡ τράπεζα αὐτῶν εἰς παγίδα, καὶ εἰς ἀνταπόδοσιν, καὶ εἰς σκάνδαλον. Διὰ μὲν τῆς τραπέζης τὴν εὐφροσύνην δηλοῦσθαί τινες εἶ που διὰ δὲ τῆς παγίδος, καὶ τῆς ἀνταποδόσεως καὶ τοῦ σκανδάλου, τὴν λύπην· ὅτι Μεταστραφήτω ή χαρά τούτων εἰς βλέψιν. Οἵ τε γὰρ ἐν τραπέζῃ εὐ φραίνονται, καὶ οἱ ἐν παγίδι καὶ ἐν ἀποτίσει δίκης, καὶ ἐν σκανδάλῳ, λυποῦνται. Εστι δὲ καὶ θεωρητ:- κότερον εἰπεῖν τράπεζαν τὰς θεοπνεύστους Γραφάς, αἱ παρέκειντο τοῖς Ἰουδαίοις καθ᾿ ἡμέραν, καὶ ὧν ἡ γνῶσις ἔτρεφε τὰς τῶν νοούντων καρδίας. ᾿Αλλὰ δοκοῦντες ταύταις ἐντραφῆναι, καὶ ἀπ' αὐτῶν ἑλεῖ τοὺς Χριστιανοὺς σοβαρευόμενοι, ἐξ αὐτῶν μᾶλλον παγιδεύονται, προδήλως διαλαμβανουσῶν περὶ τοῦ Χριστοῦ. Ἀλλ' οὕτω μὲν τὸ, εἰς παγίδα· τὸ δὲ, εἰς ἀνταπόδοσιν, ὅτι δι᾿ αὐτὰς τίνουσι δίκας, μὴ συνιέντες αὐτάς · τὸ δὲ, εἰς σκάνδαλον, ὅτι, ένα τυγχάνοντες ψιλοῖς τοῖς περὶ Χριστοῦ γράμμασι, σκανδαλίζονται· οἷον περὶ τῆς ἐπιδημίας αὐτοῦ· ὅτι Συμβοσκηθήσεται λύκος μετὰ ἀρνός· καὶ πάρδαλις συναναπαύσεται ἐρίφῳ. Καὶ λέων καὶ βοῦς φάγονται ἄχυρα, καὶ εἴ τι τοιοῦτον. Τὰ μὲν γὰρ ἀναγωγικῶς νοούμενα γεγόνασιν· οἱ δὲ αἰσθη τς ταῦτα ζητοῦντες προσκρούουσιν αὐτοῖς, ὡς μήπω καὶ τήμερον γεγονόσι. Τὸ δὲ, γενηθήτω, καὶ τὸ, σκοτισθήτωσαν, καὶ τὰ ἑξῆς προστακτικά, μέλλοντος ἔχουσι σημασίαν, ἀντὶ τοῦ, γενηθήσονται. Προαγορεύει γὰρ τὰ μέλλοντα καταλαβεῖν αὐτοὺς ἀνιαρά · εἰκὸς δὲ καὶ (52) ὡς Θεὸν προστάσσειν τὰ μέλλοντα. (9) EUTHYMII ZIGABEN! Evangelista : Post hæc cum sciret Jesus, quod jam A omnia impleta sunt, ut impleretur Scriptura, dicit : Sitio. Vas igitur erat aceto plenum. Illi autem cum implessent spongiam aceto, circumposito hyssopo, obtulerunt ejus ori”. Per Scripturam enim Joannes praesentem versiculum intellexit. Matthaus etiam, Dederunt, inquit, ei bibere acetum, cum felle mi- stum 6. Marcus rursum : Cum accurrisset unus, et implesset spongiam aceto, imponens arundini, potum ei dabat *. In cibum autem et in potum, hoc est, ut manducaret et biberet. Judai qui- dém simul cum aceto fel in potum dederunt. Acelum enim, inquit, erat felle mistum ; verum noster Propheta in cibum ea distinxit, et in potum. Dicere etiam possumus quod, postquam Salvator se sitlre dixit, Judzorum illudentium alii acetumn tantum attulerunt ad bibendum, alii vero fel ad manducandum : et quod alii insuper ſel aceto mi- scuerint, ut quod per se acerbum erat et molestum, amarulentius etiam redderetur. Verisimile est etiam quod Judaei ad majorem irrisionem Christo prius fel porrexerint, ut comederet, ne insuavis fortasse fieret potus si jejunus adhuc potum sum psisset. VERS. 23. Fiat mensa eorum in laqueum, et in retributionem, et in scandalum. Per mensam alio qui laetitiam significari dixerunt, contra vero dolo- rem et tristitiam per illa tria, laqueum, retribu- fionem, scandalum ; ut sensus sit : Utinam eorum gaudium in aflictionem et calamitatem immutetur. Lali autem esse solent, qui sunt in mensa, contra G mæsti et tristes qui in laqueo aut retributione pœ- narum sunt, aut in scandalo. Possumus et altius contemplando, per mensam sacras intelligere Scripturas divinitus inspiratas, quæ singulis die- bus Judæis olim in synagogis præbebantur. Harum cnim cognitio intelligentium nutrit corda. Verum Julæi se illis nutriri existimantes, et glorianies ac jactantes se per eas convicturos esse Christia - nos, ab eis potius veluti a quibusdam laqueis irre.. titi atque involuti sunt, cum clare atque aperte Scripturæ omnes de Christo loquantur. Atque hæc expositio, quantum ad laqueum, recte hactenus procedit; quantum autem ad retributionem, dic quod Judæi retributionem receperunt, dum pos- nas luunt, quia hujusmodi Scripturas intelligere noluerunt : quodque in scandalum factæ sunt, dum ab illis scandalum Judais generatur, eo quod juxta nudum ac litteralem sensum omnia intelligunt, que in eis de Christo dicta sunt; qualia ea sunt quæ de Christi adventu apud alium prophetam dicta habentur, quod Simul pascet tunc lupus cum ove, et pardus requiescet cum hædo, quod leo et bos una comedent paleas ", et alia hujusmodi : quæ tamen juxta sublimiorem sensum in Christo perfectissime sunt adimpleta, tametsi ipsi qui juxta D "Joan. xix, 28, 29. se Matth. xxv, 48. es Marc. xv, Varia lectiones. ' * 56. 69 Isa. Lxv, 25. (52) Subaudi Χριστόν.
17α You made all the fair seasonable fruits of the earth. The annual fruits, for ὧρος is a year. Some, instead of ‘the fair seasonable fruits’ write ‘the boundaries’, that is, the limits. ‘Sea- sonable fruits’ is better, and this is clear from the following verse.
PG 128:759β Θέρος καὶ ἔαρ, σὺ ἔπλασας αὐτά. Τούτων γὰρ τῶν ὡραίων, τὸ μὲν ἔαρ γεννητικὸν, τὸ δὲ θέρος τελειωτικόν· διὸ καὶ τῶν δύο μόνον ὡρῶν τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐμνημόνευσε, τῶν ἄλλων δύο συμπεριλαμβανομένων τούτοις, ὡς μερῶν αὐτοῦ καὶ αὐτῶν. Tὸ δὲ, αὐτὰ, παρέλκον. Εἴη δ’ ἂν ἡ σύνταξις καὶ οὕτως· σὺ ἔπλασας αὐτὰ, τὸ θέρος καὶ τὸ ἔαρ. Ἀδιαφόρως δὲ πρῶτον ἔταξε τὸ θέρος.COMMENT. IN PSALMOS. ΤΟ Σκοτισθήτωσαν οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν τοῦ μὴ βλέπειν. Οἱ τῆς ψυχῆς· ἐπειδὴ οὐκ ἠθέλησαν ἰδεῖν τὸ φῶς, τὸ φωτίζον πάντα ἄνθρωπον, οὐδὲ θεά σασθαι τὸν Ἥλιον τῆς δικαιοσύνης· ὀφθαλμοὺς γὰρ ἔχοντες, οὐκ ἔβλεπον, καὶ ὦτα ἔχοντες, οὐκ ἤκουον δ καὶ Ησαΐας αὐτοῖς ὠνείδισε, καὶ ὁ Χριστὸς ὕστερον. Καὶ τὸν νῶτον διὰ παντὸς σύγκαμψον. Ἀπὸ τοῦ ἑπομένου τὸ προηγούμενον ἐδήλωσεν. Αἰνίσσεται δὲ ὁ λόγος τὴν δουλείαν· ἔπεται γὰρ τοῖς δουλεύ- ουσιν ἐπικεκυφότας βαδίζειν· τοῦτο μὲν ἀχθοφο- ροῦντας, τοῦτο δὲ βαρυνομένους ταῖς θλίψεσιν. Ορα δὲ τὴν ἀκρίβειαν. Διὰ παντὸς γὰρ εἶπεν, ὅτι οὐχ ὡς πολλάκις δουλωθέντες, εἶτα ἀπαλλαγήσονται, ἀλλ᾽ ἄχρι τῆς τοῦ κόσμου συντελείας δουλεύσουσι πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν. Εκχεον ἐπ' αὐτοὺς τὴν ὀργήν σου, καὶ ὁ θυ μὸς τῆς ὀργῆς σου καταλάβοι αὐτούς. Τὸ αὐτὸ καὶ ἄμφω ταυτὶ τὰ ῥητὰ δηλοῦσι · πλὴν ὅτι τὸ δεύτε ρον σφοδρότερον τοῦ προτέρου. Γενηθήτω ἡ ἔπαυλις αὐτῶν ἠρημωμένη· καὶ ἐν τοῖς σκηνώμασιν αὐτῶν μὴ ἔστω ὁ κατοικῶν. Επαυλιν μὲν κοινῶς λέγει τὴν πόλιν Ἱερουσα- λήμ, ἐν ᾗ πάντες οἱ τοῦ Σωτῆρος φονεῖς ηὐζίλον- το, σκηνώματα δὲ ἰδίως τὰς κατοικίας αὐτῶν. Καὶ δὴ οὕτω ταῦτα γέγονεν, καὶ οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν κατῴκησεν ἐν ταύταις μετὰ τὴν ἐκ Ρωμαίων πανωλεθρίαν τῶν Ἱεροσολύμων. Ταῦτα δὲ τὰ ῥητὰ Πέτρος ὁ ἀπόστολος εἰς τὸν προδότην Ἰούδαν ἐξέλα- Γεν, ὡς καὶ αὐτὸν τῆς μερίδος ὄντα τῶν θεοκτόνων. Ὅτι ὃν σὺ ἐπάταξας, αὐτὸν κατεδίωξαν. Τὸ ᾿Επάταξας, ἀντὶ, Καταγῆναι παρέδωκας. Οὕτω γὰρ καὶ Ζαχαρίας εἶπεν· Πατάξω τὸν ποιμένα καλ διασκορπισθήσονται τὰ πρόβατα τῆς ποίμνης καὶ Ἡσαΐας - Κύριος παρέδωκεν αὐτὸν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν. Ιδίωμα γὰρ τῆς Εβραϊδος τὸ τὴν παραχώρησιν ἔργον ὀνομάζειν, ὡς τοῦ παρα- χωροῦντος δυναμένου κωλῦσαι, καὶ μὴ κωλύοντος. Τὸ δὲ κατεδίωξαν, ἀντὶ τοῦ, Σφόδρα ετιμωρήσαντο · ἡ γὰρ πρόθεσις εμφαντική ἐστιν ἐπιτάσεως· ἢ, Κατέδραμον ἄχρις ἂν ἐφόνευσαν. Καὶ ἐπὶ τὸ ἄλγος τῶν τραυμάτων μου προσ- έθηκαν. Ηὔξησάν μοι τὸ ἄλγος τῶν τραυμάτων τῇ προσθήκῃ τοῦ ὀνειδισμοῦ, ἡ τῇ συκοφαντία, ὅτι τα φεὶς ἐκλάπην, ἀλλ᾽ οὐκ ἀνέστην. Πρόσθες ανομίαν ἐπὶ τὴν ἀνομίαν αὐτῶν. *³ corporis sensum omnia intelligunt, offendantur hac prophetia (et perquirant, quomodo jam hæc in Christo adimpleta sint) et scandalizentur credentes hæc nondum fuisse adimpleta. Illa autem verba, fiat, obtenebrentur, et alia, quæ sequuntur, tametsi vocem habeant imperativi modi, hoc tamen loco futuri significationem retinent, pro, fiet, obscurabuntur, et cætera. Prædicunt enim' futura mala, quæ illos comprehensura erant. Verisimile est etiam Christum uti Deum omnia imperare quæ futura sunt. B • VERG. 24. Obtenebrentur ocult eorum, ne videant. De animæ oculis sermo est. Obtenebrentur autem, quia lucem illam videre noluerunt quæ illuminat omnem hominem; et quia ipsum etiam justitiæ Solem intueri noluerunt. Oculos etenim habentes non viderunt, et habentes aures non audierunt, sicuti et ipse Isaias, et Christus etiam eis expro- bravit. Et dorsum eorum semper incurva. Ab eo quod consequitur denotavit id quod præcedit. Hoc etenim sermone servitutem voluit nobis Propheta signiß- care. Illud autem eos omnes ut plurimum conse- quitur, qui servi sunt, ut onere aut alio laboris seu calamitatis genere oppressi, curvati incedant. Considera etiam quanta cura sermonem suum ad- versus eos perstringat Propheta, dum ait: Semper incurva ; ac si diceret : Eos amplius a servitute liberandos non esse, tametsi sæpenumero in præteritum fuerint liberati, sed ad ipsum usque mundi finem, in quacunque orbis parte fuerint, aliis nationibus servituros. C D Zachar, xııı, 7; Matth. xxvı, 31. VERS. 25. Effunde super eos iram tuam, et furo iræ tuæ comprehendat eos. Unum atque idem di. cunt hi duo versiculi, eo excepto, quod secundus vehementiori utitur loquendi modo. VERS. 26. Fiat habitatio eorum deserta, in laber- naculis eorum non sit, qui inhabitet. Per babita- tionem, universam appellat Hierosolymam, in que omnes Christi occisores habitabant; per taberna- cula vero privatas eorum domos intelligit. Et sane ita effectum est. Nemo enim in eis amplius habita- vit, post eversionem illam a Romanorum exercitu illatam. Hæc autem verba apostolus Petrus pro- ditori Judæ accommodavit tanquam uni ex iis qui Christum occiderunt. VERS. 27. Quoniam quem tu percussisti ipsi per- secuti sunt. Percussisti dixit, pro, percutere per- misisti. Sic etiam Zacharias dixit: Percutiam pa- storem el dispergentur oves gregisª. Et Isaias alibi : Dominus tradidit eum pro peccatis nostris. Est etiam et hæc Hebraicæ linguæ proprietas, ut ei qui permittit factum ascribat, co quod prohibere potuit, et non prohibuit. Quod vero persecuti sunt, expone, pro, gravibus Mixerunt penis ; vel, Persecuti sunt. quousque occiderint. Et super dolorem vulnerum meorum addiderunt. Auxerunt mihi vulnerum dolorem, addendo oppro- bria. Vel, super vulnerum dolorem addiderunt calumniam, dicentes, quod sepultum me discipuli furto subtraxissent, et negantes me vere resur- rexisse. VERS. 28. Appone iniquitatem super iniquitatem
17β Summer and spring, you fashioned them. For spring is generative of these annual fruits and summer is perfective of them; hence he mentioned only the two seasons of the year, with the other two being included along with them, as they also are part of the year. The ‘them’ is redundant. Or the syntax may be interpreted as follows: You fashioned them, the summer and the spring. Indifferently he placed the summer first.
α Μνήσθητι ταύτης. Ἐν προοιμίοις τοῦ ψαλμοῦ εἰπὼν, Μνήσθητι τῆς συναγωγῆς σου, ἧς ἐκτήσω ἀπ’ ἀρχῆς, τὸ αὐτὸ καὶ νῦν ἐπανέλαβεν.COMMENT. IN PSALMOS. ΤΟ Σκοτισθήτωσαν οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν τοῦ μὴ βλέπειν. Οἱ τῆς ψυχῆς· ἐπειδὴ οὐκ ἠθέλησαν ἰδεῖν τὸ φῶς, τὸ φωτίζον πάντα ἄνθρωπον, οὐδὲ θεά σασθαι τὸν Ἥλιον τῆς δικαιοσύνης· ὀφθαλμοὺς γὰρ ἔχοντες, οὐκ ἔβλεπον, καὶ ὦτα ἔχοντες, οὐκ ἤκουον δ καὶ Ησαΐας αὐτοῖς ὠνείδισε, καὶ ὁ Χριστὸς ὕστερον. Καὶ τὸν νῶτον διὰ παντὸς σύγκαμψον. Ἀπὸ τοῦ ἑπομένου τὸ προηγούμενον ἐδήλωσεν. Αἰνίσσεται δὲ ὁ λόγος τὴν δουλείαν· ἔπεται γὰρ τοῖς δουλεύ- ουσιν ἐπικεκυφότας βαδίζειν· τοῦτο μὲν ἀχθοφο- ροῦντας, τοῦτο δὲ βαρυνομένους ταῖς θλίψεσιν. Ορα δὲ τὴν ἀκρίβειαν. Διὰ παντὸς γὰρ εἶπεν, ὅτι οὐχ ὡς πολλάκις δουλωθέντες, εἶτα ἀπαλλαγήσονται, ἀλλ᾽ ἄχρι τῆς τοῦ κόσμου συντελείας δουλεύσουσι πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν. Εκχεον ἐπ' αὐτοὺς τὴν ὀργήν σου, καὶ ὁ θυ μὸς τῆς ὀργῆς σου καταλάβοι αὐτούς. Τὸ αὐτὸ καὶ ἄμφω ταυτὶ τὰ ῥητὰ δηλοῦσι · πλὴν ὅτι τὸ δεύτε ρον σφοδρότερον τοῦ προτέρου. Γενηθήτω ἡ ἔπαυλις αὐτῶν ἠρημωμένη· καὶ ἐν τοῖς σκηνώμασιν αὐτῶν μὴ ἔστω ὁ κατοικῶν. Επαυλιν μὲν κοινῶς λέγει τὴν πόλιν Ἱερουσα- λήμ, ἐν ᾗ πάντες οἱ τοῦ Σωτῆρος φονεῖς ηὐζίλον- το, σκηνώματα δὲ ἰδίως τὰς κατοικίας αὐτῶν. Καὶ δὴ οὕτω ταῦτα γέγονεν, καὶ οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν κατῴκησεν ἐν ταύταις μετὰ τὴν ἐκ Ρωμαίων πανωλεθρίαν τῶν Ἱεροσολύμων. Ταῦτα δὲ τὰ ῥητὰ Πέτρος ὁ ἀπόστολος εἰς τὸν προδότην Ἰούδαν ἐξέλα- Γεν, ὡς καὶ αὐτὸν τῆς μερίδος ὄντα τῶν θεοκτόνων. Ὅτι ὃν σὺ ἐπάταξας, αὐτὸν κατεδίωξαν. Τὸ ᾿Επάταξας, ἀντὶ, Καταγῆναι παρέδωκας. Οὕτω γὰρ καὶ Ζαχαρίας εἶπεν· Πατάξω τὸν ποιμένα καλ διασκορπισθήσονται τὰ πρόβατα τῆς ποίμνης καὶ Ἡσαΐας - Κύριος παρέδωκεν αὐτὸν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν. Ιδίωμα γὰρ τῆς Εβραϊδος τὸ τὴν παραχώρησιν ἔργον ὀνομάζειν, ὡς τοῦ παρα- χωροῦντος δυναμένου κωλῦσαι, καὶ μὴ κωλύοντος. Τὸ δὲ κατεδίωξαν, ἀντὶ τοῦ, Σφόδρα ετιμωρήσαντο · ἡ γὰρ πρόθεσις εμφαντική ἐστιν ἐπιτάσεως· ἢ, Κατέδραμον ἄχρις ἂν ἐφόνευσαν. Καὶ ἐπὶ τὸ ἄλγος τῶν τραυμάτων μου προσ- έθηκαν. Ηὔξησάν μοι τὸ ἄλγος τῶν τραυμάτων τῇ προσθήκῃ τοῦ ὀνειδισμοῦ, ἡ τῇ συκοφαντία, ὅτι τα φεὶς ἐκλάπην, ἀλλ᾽ οὐκ ἀνέστην. Πρόσθες ανομίαν ἐπὶ τὴν ἀνομίαν αὐτῶν. *³ corporis sensum omnia intelligunt, offendantur hac prophetia (et perquirant, quomodo jam hæc in Christo adimpleta sint) et scandalizentur credentes hæc nondum fuisse adimpleta. Illa autem verba, fiat, obtenebrentur, et alia, quæ sequuntur, tametsi vocem habeant imperativi modi, hoc tamen loco futuri significationem retinent, pro, fiet, obscurabuntur, et cætera. Prædicunt enim' futura mala, quæ illos comprehensura erant. Verisimile est etiam Christum uti Deum omnia imperare quæ futura sunt. B • VERG. 24. Obtenebrentur ocult eorum, ne videant. De animæ oculis sermo est. Obtenebrentur autem, quia lucem illam videre noluerunt quæ illuminat omnem hominem; et quia ipsum etiam justitiæ Solem intueri noluerunt. Oculos etenim habentes non viderunt, et habentes aures non audierunt, sicuti et ipse Isaias, et Christus etiam eis expro- bravit. Et dorsum eorum semper incurva. Ab eo quod consequitur denotavit id quod præcedit. Hoc etenim sermone servitutem voluit nobis Propheta signiß- care. Illud autem eos omnes ut plurimum conse- quitur, qui servi sunt, ut onere aut alio laboris seu calamitatis genere oppressi, curvati incedant. Considera etiam quanta cura sermonem suum ad- versus eos perstringat Propheta, dum ait: Semper incurva ; ac si diceret : Eos amplius a servitute liberandos non esse, tametsi sæpenumero in præteritum fuerint liberati, sed ad ipsum usque mundi finem, in quacunque orbis parte fuerint, aliis nationibus servituros. C D Zachar, xııı, 7; Matth. xxvı, 31. VERS. 25. Effunde super eos iram tuam, et furo iræ tuæ comprehendat eos. Unum atque idem di. cunt hi duo versiculi, eo excepto, quod secundus vehementiori utitur loquendi modo. VERS. 26. Fiat habitatio eorum deserta, in laber- naculis eorum non sit, qui inhabitet. Per babita- tionem, universam appellat Hierosolymam, in que omnes Christi occisores habitabant; per taberna- cula vero privatas eorum domos intelligit. Et sane ita effectum est. Nemo enim in eis amplius habita- vit, post eversionem illam a Romanorum exercitu illatam. Hæc autem verba apostolus Petrus pro- ditori Judæ accommodavit tanquam uni ex iis qui Christum occiderunt. VERS. 27. Quoniam quem tu percussisti ipsi per- secuti sunt. Percussisti dixit, pro, percutere per- misisti. Sic etiam Zacharias dixit: Percutiam pa- storem el dispergentur oves gregisª. Et Isaias alibi : Dominus tradidit eum pro peccatis nostris. Est etiam et hæc Hebraicæ linguæ proprietas, ut ei qui permittit factum ascribat, co quod prohibere potuit, et non prohibuit. Quod vero persecuti sunt, expone, pro, gravibus Mixerunt penis ; vel, Persecuti sunt. quousque occiderint. Et super dolorem vulnerum meorum addiderunt. Auxerunt mihi vulnerum dolorem, addendo oppro- bria. Vel, super vulnerum dolorem addiderunt calumniam, dicentes, quod sepultum me discipuli furto subtraxissent, et negantes me vere resur- rexisse. VERS. 28. Appone iniquitatem super iniquitatem
18α Remember her. Having said at the beginning of the psalm, Remember your assembly that you acquired for yourself from the beginning, he repeats this again now.
β Ἐχθρὸς ὠνείδισε τὸν Κύριον. Ὁ Τίτος, ἢ ὁ ῾Ρωμαίων στρατός.COMMENT. IN PSALMOS. ΤΟ Σκοτισθήτωσαν οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν τοῦ μὴ βλέπειν. Οἱ τῆς ψυχῆς· ἐπειδὴ οὐκ ἠθέλησαν ἰδεῖν τὸ φῶς, τὸ φωτίζον πάντα ἄνθρωπον, οὐδὲ θεά σασθαι τὸν Ἥλιον τῆς δικαιοσύνης· ὀφθαλμοὺς γὰρ ἔχοντες, οὐκ ἔβλεπον, καὶ ὦτα ἔχοντες, οὐκ ἤκουον δ καὶ Ησαΐας αὐτοῖς ὠνείδισε, καὶ ὁ Χριστὸς ὕστερον. Καὶ τὸν νῶτον διὰ παντὸς σύγκαμψον. Ἀπὸ τοῦ ἑπομένου τὸ προηγούμενον ἐδήλωσεν. Αἰνίσσεται δὲ ὁ λόγος τὴν δουλείαν· ἔπεται γὰρ τοῖς δουλεύ- ουσιν ἐπικεκυφότας βαδίζειν· τοῦτο μὲν ἀχθοφο- ροῦντας, τοῦτο δὲ βαρυνομένους ταῖς θλίψεσιν. Ορα δὲ τὴν ἀκρίβειαν. Διὰ παντὸς γὰρ εἶπεν, ὅτι οὐχ ὡς πολλάκις δουλωθέντες, εἶτα ἀπαλλαγήσονται, ἀλλ᾽ ἄχρι τῆς τοῦ κόσμου συντελείας δουλεύσουσι πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν. Εκχεον ἐπ' αὐτοὺς τὴν ὀργήν σου, καὶ ὁ θυ μὸς τῆς ὀργῆς σου καταλάβοι αὐτούς. Τὸ αὐτὸ καὶ ἄμφω ταυτὶ τὰ ῥητὰ δηλοῦσι · πλὴν ὅτι τὸ δεύτε ρον σφοδρότερον τοῦ προτέρου. Γενηθήτω ἡ ἔπαυλις αὐτῶν ἠρημωμένη· καὶ ἐν τοῖς σκηνώμασιν αὐτῶν μὴ ἔστω ὁ κατοικῶν. Επαυλιν μὲν κοινῶς λέγει τὴν πόλιν Ἱερουσα- λήμ, ἐν ᾗ πάντες οἱ τοῦ Σωτῆρος φονεῖς ηὐζίλον- το, σκηνώματα δὲ ἰδίως τὰς κατοικίας αὐτῶν. Καὶ δὴ οὕτω ταῦτα γέγονεν, καὶ οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν κατῴκησεν ἐν ταύταις μετὰ τὴν ἐκ Ρωμαίων πανωλεθρίαν τῶν Ἱεροσολύμων. Ταῦτα δὲ τὰ ῥητὰ Πέτρος ὁ ἀπόστολος εἰς τὸν προδότην Ἰούδαν ἐξέλα- Γεν, ὡς καὶ αὐτὸν τῆς μερίδος ὄντα τῶν θεοκτόνων. Ὅτι ὃν σὺ ἐπάταξας, αὐτὸν κατεδίωξαν. Τὸ ᾿Επάταξας, ἀντὶ, Καταγῆναι παρέδωκας. Οὕτω γὰρ καὶ Ζαχαρίας εἶπεν· Πατάξω τὸν ποιμένα καλ διασκορπισθήσονται τὰ πρόβατα τῆς ποίμνης καὶ Ἡσαΐας - Κύριος παρέδωκεν αὐτὸν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν. Ιδίωμα γὰρ τῆς Εβραϊδος τὸ τὴν παραχώρησιν ἔργον ὀνομάζειν, ὡς τοῦ παρα- χωροῦντος δυναμένου κωλῦσαι, καὶ μὴ κωλύοντος. Τὸ δὲ κατεδίωξαν, ἀντὶ τοῦ, Σφόδρα ετιμωρήσαντο · ἡ γὰρ πρόθεσις εμφαντική ἐστιν ἐπιτάσεως· ἢ, Κατέδραμον ἄχρις ἂν ἐφόνευσαν. Καὶ ἐπὶ τὸ ἄλγος τῶν τραυμάτων μου προσ- έθηκαν. Ηὔξησάν μοι τὸ ἄλγος τῶν τραυμάτων τῇ προσθήκῃ τοῦ ὀνειδισμοῦ, ἡ τῇ συκοφαντία, ὅτι τα φεὶς ἐκλάπην, ἀλλ᾽ οὐκ ἀνέστην. Πρόσθες ανομίαν ἐπὶ τὴν ἀνομίαν αὐτῶν. *³ corporis sensum omnia intelligunt, offendantur hac prophetia (et perquirant, quomodo jam hæc in Christo adimpleta sint) et scandalizentur credentes hæc nondum fuisse adimpleta. Illa autem verba, fiat, obtenebrentur, et alia, quæ sequuntur, tametsi vocem habeant imperativi modi, hoc tamen loco futuri significationem retinent, pro, fiet, obscurabuntur, et cætera. Prædicunt enim' futura mala, quæ illos comprehensura erant. Verisimile est etiam Christum uti Deum omnia imperare quæ futura sunt. B • VERG. 24. Obtenebrentur ocult eorum, ne videant. De animæ oculis sermo est. Obtenebrentur autem, quia lucem illam videre noluerunt quæ illuminat omnem hominem; et quia ipsum etiam justitiæ Solem intueri noluerunt. Oculos etenim habentes non viderunt, et habentes aures non audierunt, sicuti et ipse Isaias, et Christus etiam eis expro- bravit. Et dorsum eorum semper incurva. Ab eo quod consequitur denotavit id quod præcedit. Hoc etenim sermone servitutem voluit nobis Propheta signiß- care. Illud autem eos omnes ut plurimum conse- quitur, qui servi sunt, ut onere aut alio laboris seu calamitatis genere oppressi, curvati incedant. Considera etiam quanta cura sermonem suum ad- versus eos perstringat Propheta, dum ait: Semper incurva ; ac si diceret : Eos amplius a servitute liberandos non esse, tametsi sæpenumero in præteritum fuerint liberati, sed ad ipsum usque mundi finem, in quacunque orbis parte fuerint, aliis nationibus servituros. C D Zachar, xııı, 7; Matth. xxvı, 31. VERS. 25. Effunde super eos iram tuam, et furo iræ tuæ comprehendat eos. Unum atque idem di. cunt hi duo versiculi, eo excepto, quod secundus vehementiori utitur loquendi modo. VERS. 26. Fiat habitatio eorum deserta, in laber- naculis eorum non sit, qui inhabitet. Per babita- tionem, universam appellat Hierosolymam, in que omnes Christi occisores habitabant; per taberna- cula vero privatas eorum domos intelligit. Et sane ita effectum est. Nemo enim in eis amplius habita- vit, post eversionem illam a Romanorum exercitu illatam. Hæc autem verba apostolus Petrus pro- ditori Judæ accommodavit tanquam uni ex iis qui Christum occiderunt. VERS. 27. Quoniam quem tu percussisti ipsi per- secuti sunt. Percussisti dixit, pro, percutere per- misisti. Sic etiam Zacharias dixit: Percutiam pa- storem el dispergentur oves gregisª. Et Isaias alibi : Dominus tradidit eum pro peccatis nostris. Est etiam et hæc Hebraicæ linguæ proprietas, ut ei qui permittit factum ascribat, co quod prohibere potuit, et non prohibuit. Quod vero persecuti sunt, expone, pro, gravibus Mixerunt penis ; vel, Persecuti sunt. quousque occiderint. Et super dolorem vulnerum meorum addiderunt. Auxerunt mihi vulnerum dolorem, addendo oppro- bria. Vel, super vulnerum dolorem addiderunt calumniam, dicentes, quod sepultum me discipuli furto subtraxissent, et negantes me vere resur- rexisse. VERS. 28. Appone iniquitatem super iniquitatem
18β An enemy reproached the Lord. Titus or the army of Romans.
γ Καὶ λαὸς ἄφρων παρώξυνε τὸ ὄνομά σου. Τοὺς αὐτοὺς πάλιν λέγει, μὴ φρονοῦντας περὶ Θεοῦ ὀρθῶς. Περὶ δὲ τοῦ, παρώξυνε, προείρηται μικρὸν ἀνωτέρω.COMMENT. IN PSALMOS. ΤΟ Σκοτισθήτωσαν οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν τοῦ μὴ βλέπειν. Οἱ τῆς ψυχῆς· ἐπειδὴ οὐκ ἠθέλησαν ἰδεῖν τὸ φῶς, τὸ φωτίζον πάντα ἄνθρωπον, οὐδὲ θεά σασθαι τὸν Ἥλιον τῆς δικαιοσύνης· ὀφθαλμοὺς γὰρ ἔχοντες, οὐκ ἔβλεπον, καὶ ὦτα ἔχοντες, οὐκ ἤκουον δ καὶ Ησαΐας αὐτοῖς ὠνείδισε, καὶ ὁ Χριστὸς ὕστερον. Καὶ τὸν νῶτον διὰ παντὸς σύγκαμψον. Ἀπὸ τοῦ ἑπομένου τὸ προηγούμενον ἐδήλωσεν. Αἰνίσσεται δὲ ὁ λόγος τὴν δουλείαν· ἔπεται γὰρ τοῖς δουλεύ- ουσιν ἐπικεκυφότας βαδίζειν· τοῦτο μὲν ἀχθοφο- ροῦντας, τοῦτο δὲ βαρυνομένους ταῖς θλίψεσιν. Ορα δὲ τὴν ἀκρίβειαν. Διὰ παντὸς γὰρ εἶπεν, ὅτι οὐχ ὡς πολλάκις δουλωθέντες, εἶτα ἀπαλλαγήσονται, ἀλλ᾽ ἄχρι τῆς τοῦ κόσμου συντελείας δουλεύσουσι πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν. Εκχεον ἐπ' αὐτοὺς τὴν ὀργήν σου, καὶ ὁ θυ μὸς τῆς ὀργῆς σου καταλάβοι αὐτούς. Τὸ αὐτὸ καὶ ἄμφω ταυτὶ τὰ ῥητὰ δηλοῦσι · πλὴν ὅτι τὸ δεύτε ρον σφοδρότερον τοῦ προτέρου. Γενηθήτω ἡ ἔπαυλις αὐτῶν ἠρημωμένη· καὶ ἐν τοῖς σκηνώμασιν αὐτῶν μὴ ἔστω ὁ κατοικῶν. Επαυλιν μὲν κοινῶς λέγει τὴν πόλιν Ἱερουσα- λήμ, ἐν ᾗ πάντες οἱ τοῦ Σωτῆρος φονεῖς ηὐζίλον- το, σκηνώματα δὲ ἰδίως τὰς κατοικίας αὐτῶν. Καὶ δὴ οὕτω ταῦτα γέγονεν, καὶ οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν κατῴκησεν ἐν ταύταις μετὰ τὴν ἐκ Ρωμαίων πανωλεθρίαν τῶν Ἱεροσολύμων. Ταῦτα δὲ τὰ ῥητὰ Πέτρος ὁ ἀπόστολος εἰς τὸν προδότην Ἰούδαν ἐξέλα- Γεν, ὡς καὶ αὐτὸν τῆς μερίδος ὄντα τῶν θεοκτόνων. Ὅτι ὃν σὺ ἐπάταξας, αὐτὸν κατεδίωξαν. Τὸ ᾿Επάταξας, ἀντὶ, Καταγῆναι παρέδωκας. Οὕτω γὰρ καὶ Ζαχαρίας εἶπεν· Πατάξω τὸν ποιμένα καλ διασκορπισθήσονται τὰ πρόβατα τῆς ποίμνης καὶ Ἡσαΐας - Κύριος παρέδωκεν αὐτὸν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν. Ιδίωμα γὰρ τῆς Εβραϊδος τὸ τὴν παραχώρησιν ἔργον ὀνομάζειν, ὡς τοῦ παρα- χωροῦντος δυναμένου κωλῦσαι, καὶ μὴ κωλύοντος. Τὸ δὲ κατεδίωξαν, ἀντὶ τοῦ, Σφόδρα ετιμωρήσαντο · ἡ γὰρ πρόθεσις εμφαντική ἐστιν ἐπιτάσεως· ἢ, Κατέδραμον ἄχρις ἂν ἐφόνευσαν. Καὶ ἐπὶ τὸ ἄλγος τῶν τραυμάτων μου προσ- έθηκαν. Ηὔξησάν μοι τὸ ἄλγος τῶν τραυμάτων τῇ προσθήκῃ τοῦ ὀνειδισμοῦ, ἡ τῇ συκοφαντία, ὅτι τα φεὶς ἐκλάπην, ἀλλ᾽ οὐκ ἀνέστην. Πρόσθες ανομίαν ἐπὶ τὴν ἀνομίαν αὐτῶν. *³ corporis sensum omnia intelligunt, offendantur hac prophetia (et perquirant, quomodo jam hæc in Christo adimpleta sint) et scandalizentur credentes hæc nondum fuisse adimpleta. Illa autem verba, fiat, obtenebrentur, et alia, quæ sequuntur, tametsi vocem habeant imperativi modi, hoc tamen loco futuri significationem retinent, pro, fiet, obscurabuntur, et cætera. Prædicunt enim' futura mala, quæ illos comprehensura erant. Verisimile est etiam Christum uti Deum omnia imperare quæ futura sunt. B • VERG. 24. Obtenebrentur ocult eorum, ne videant. De animæ oculis sermo est. Obtenebrentur autem, quia lucem illam videre noluerunt quæ illuminat omnem hominem; et quia ipsum etiam justitiæ Solem intueri noluerunt. Oculos etenim habentes non viderunt, et habentes aures non audierunt, sicuti et ipse Isaias, et Christus etiam eis expro- bravit. Et dorsum eorum semper incurva. Ab eo quod consequitur denotavit id quod præcedit. Hoc etenim sermone servitutem voluit nobis Propheta signiß- care. Illud autem eos omnes ut plurimum conse- quitur, qui servi sunt, ut onere aut alio laboris seu calamitatis genere oppressi, curvati incedant. Considera etiam quanta cura sermonem suum ad- versus eos perstringat Propheta, dum ait: Semper incurva ; ac si diceret : Eos amplius a servitute liberandos non esse, tametsi sæpenumero in præteritum fuerint liberati, sed ad ipsum usque mundi finem, in quacunque orbis parte fuerint, aliis nationibus servituros. C D Zachar, xııı, 7; Matth. xxvı, 31. VERS. 25. Effunde super eos iram tuam, et furo iræ tuæ comprehendat eos. Unum atque idem di. cunt hi duo versiculi, eo excepto, quod secundus vehementiori utitur loquendi modo. VERS. 26. Fiat habitatio eorum deserta, in laber- naculis eorum non sit, qui inhabitet. Per babita- tionem, universam appellat Hierosolymam, in que omnes Christi occisores habitabant; per taberna- cula vero privatas eorum domos intelligit. Et sane ita effectum est. Nemo enim in eis amplius habita- vit, post eversionem illam a Romanorum exercitu illatam. Hæc autem verba apostolus Petrus pro- ditori Judæ accommodavit tanquam uni ex iis qui Christum occiderunt. VERS. 27. Quoniam quem tu percussisti ipsi per- secuti sunt. Percussisti dixit, pro, percutere per- misisti. Sic etiam Zacharias dixit: Percutiam pa- storem el dispergentur oves gregisª. Et Isaias alibi : Dominus tradidit eum pro peccatis nostris. Est etiam et hæc Hebraicæ linguæ proprietas, ut ei qui permittit factum ascribat, co quod prohibere potuit, et non prohibuit. Quod vero persecuti sunt, expone, pro, gravibus Mixerunt penis ; vel, Persecuti sunt. quousque occiderint. Et super dolorem vulnerum meorum addiderunt. Auxerunt mihi vulnerum dolorem, addendo oppro- bria. Vel, super vulnerum dolorem addiderunt calumniam, dicentes, quod sepultum me discipuli furto subtraxissent, et negantes me vere resur- rexisse. VERS. 28. Appone iniquitatem super iniquitatem
18γ And a foolish people provoked your name. He means those same ones, not being rightly minded about God. ‘Provoking’ was dis- cussed a few verses previously.
α Mὴ παραδῷς τοῖς θηρίοις ψυχὴν ἐξομολογουμένην σοι. Προεωρακὼς τὰ κατὰ τῶν ᾽Ιουδαίων ὁ προφήτης, ἱκετεύει, μὴ παρα | δοθῆναι αὐτοὺς τοῖς ῾Ρωμαίοις, οὓς θηρία καλεῖ, διὰ τὴν ἀγριότητα καὶ ἀπανθρωπίαν.COMMENT. IN PSALMOS. ΤΟ Σκοτισθήτωσαν οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν τοῦ μὴ βλέπειν. Οἱ τῆς ψυχῆς· ἐπειδὴ οὐκ ἠθέλησαν ἰδεῖν τὸ φῶς, τὸ φωτίζον πάντα ἄνθρωπον, οὐδὲ θεά σασθαι τὸν Ἥλιον τῆς δικαιοσύνης· ὀφθαλμοὺς γὰρ ἔχοντες, οὐκ ἔβλεπον, καὶ ὦτα ἔχοντες, οὐκ ἤκουον δ καὶ Ησαΐας αὐτοῖς ὠνείδισε, καὶ ὁ Χριστὸς ὕστερον. Καὶ τὸν νῶτον διὰ παντὸς σύγκαμψον. Ἀπὸ τοῦ ἑπομένου τὸ προηγούμενον ἐδήλωσεν. Αἰνίσσεται δὲ ὁ λόγος τὴν δουλείαν· ἔπεται γὰρ τοῖς δουλεύ- ουσιν ἐπικεκυφότας βαδίζειν· τοῦτο μὲν ἀχθοφο- ροῦντας, τοῦτο δὲ βαρυνομένους ταῖς θλίψεσιν. Ορα δὲ τὴν ἀκρίβειαν. Διὰ παντὸς γὰρ εἶπεν, ὅτι οὐχ ὡς πολλάκις δουλωθέντες, εἶτα ἀπαλλαγήσονται, ἀλλ᾽ ἄχρι τῆς τοῦ κόσμου συντελείας δουλεύσουσι πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν. Εκχεον ἐπ' αὐτοὺς τὴν ὀργήν σου, καὶ ὁ θυ μὸς τῆς ὀργῆς σου καταλάβοι αὐτούς. Τὸ αὐτὸ καὶ ἄμφω ταυτὶ τὰ ῥητὰ δηλοῦσι · πλὴν ὅτι τὸ δεύτε ρον σφοδρότερον τοῦ προτέρου. Γενηθήτω ἡ ἔπαυλις αὐτῶν ἠρημωμένη· καὶ ἐν τοῖς σκηνώμασιν αὐτῶν μὴ ἔστω ὁ κατοικῶν. Επαυλιν μὲν κοινῶς λέγει τὴν πόλιν Ἱερουσα- λήμ, ἐν ᾗ πάντες οἱ τοῦ Σωτῆρος φονεῖς ηὐζίλον- το, σκηνώματα δὲ ἰδίως τὰς κατοικίας αὐτῶν. Καὶ δὴ οὕτω ταῦτα γέγονεν, καὶ οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν κατῴκησεν ἐν ταύταις μετὰ τὴν ἐκ Ρωμαίων πανωλεθρίαν τῶν Ἱεροσολύμων. Ταῦτα δὲ τὰ ῥητὰ Πέτρος ὁ ἀπόστολος εἰς τὸν προδότην Ἰούδαν ἐξέλα- Γεν, ὡς καὶ αὐτὸν τῆς μερίδος ὄντα τῶν θεοκτόνων. Ὅτι ὃν σὺ ἐπάταξας, αὐτὸν κατεδίωξαν. Τὸ ᾿Επάταξας, ἀντὶ, Καταγῆναι παρέδωκας. Οὕτω γὰρ καὶ Ζαχαρίας εἶπεν· Πατάξω τὸν ποιμένα καλ διασκορπισθήσονται τὰ πρόβατα τῆς ποίμνης καὶ Ἡσαΐας - Κύριος παρέδωκεν αὐτὸν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν. Ιδίωμα γὰρ τῆς Εβραϊδος τὸ τὴν παραχώρησιν ἔργον ὀνομάζειν, ὡς τοῦ παρα- χωροῦντος δυναμένου κωλῦσαι, καὶ μὴ κωλύοντος. Τὸ δὲ κατεδίωξαν, ἀντὶ τοῦ, Σφόδρα ετιμωρήσαντο · ἡ γὰρ πρόθεσις εμφαντική ἐστιν ἐπιτάσεως· ἢ, Κατέδραμον ἄχρις ἂν ἐφόνευσαν. Καὶ ἐπὶ τὸ ἄλγος τῶν τραυμάτων μου προσ- έθηκαν. Ηὔξησάν μοι τὸ ἄλγος τῶν τραυμάτων τῇ προσθήκῃ τοῦ ὀνειδισμοῦ, ἡ τῇ συκοφαντία, ὅτι τα φεὶς ἐκλάπην, ἀλλ᾽ οὐκ ἀνέστην. Πρόσθες ανομίαν ἐπὶ τὴν ἀνομίαν αὐτῶν. *³ corporis sensum omnia intelligunt, offendantur hac prophetia (et perquirant, quomodo jam hæc in Christo adimpleta sint) et scandalizentur credentes hæc nondum fuisse adimpleta. Illa autem verba, fiat, obtenebrentur, et alia, quæ sequuntur, tametsi vocem habeant imperativi modi, hoc tamen loco futuri significationem retinent, pro, fiet, obscurabuntur, et cætera. Prædicunt enim' futura mala, quæ illos comprehensura erant. Verisimile est etiam Christum uti Deum omnia imperare quæ futura sunt. B • VERG. 24. Obtenebrentur ocult eorum, ne videant. De animæ oculis sermo est. Obtenebrentur autem, quia lucem illam videre noluerunt quæ illuminat omnem hominem; et quia ipsum etiam justitiæ Solem intueri noluerunt. Oculos etenim habentes non viderunt, et habentes aures non audierunt, sicuti et ipse Isaias, et Christus etiam eis expro- bravit. Et dorsum eorum semper incurva. Ab eo quod consequitur denotavit id quod præcedit. Hoc etenim sermone servitutem voluit nobis Propheta signiß- care. Illud autem eos omnes ut plurimum conse- quitur, qui servi sunt, ut onere aut alio laboris seu calamitatis genere oppressi, curvati incedant. Considera etiam quanta cura sermonem suum ad- versus eos perstringat Propheta, dum ait: Semper incurva ; ac si diceret : Eos amplius a servitute liberandos non esse, tametsi sæpenumero in præteritum fuerint liberati, sed ad ipsum usque mundi finem, in quacunque orbis parte fuerint, aliis nationibus servituros. C D Zachar, xııı, 7; Matth. xxvı, 31. VERS. 25. Effunde super eos iram tuam, et furo iræ tuæ comprehendat eos. Unum atque idem di. cunt hi duo versiculi, eo excepto, quod secundus vehementiori utitur loquendi modo. VERS. 26. Fiat habitatio eorum deserta, in laber- naculis eorum non sit, qui inhabitet. Per babita- tionem, universam appellat Hierosolymam, in que omnes Christi occisores habitabant; per taberna- cula vero privatas eorum domos intelligit. Et sane ita effectum est. Nemo enim in eis amplius habita- vit, post eversionem illam a Romanorum exercitu illatam. Hæc autem verba apostolus Petrus pro- ditori Judæ accommodavit tanquam uni ex iis qui Christum occiderunt. VERS. 27. Quoniam quem tu percussisti ipsi per- secuti sunt. Percussisti dixit, pro, percutere per- misisti. Sic etiam Zacharias dixit: Percutiam pa- storem el dispergentur oves gregisª. Et Isaias alibi : Dominus tradidit eum pro peccatis nostris. Est etiam et hæc Hebraicæ linguæ proprietas, ut ei qui permittit factum ascribat, co quod prohibere potuit, et non prohibuit. Quod vero persecuti sunt, expone, pro, gravibus Mixerunt penis ; vel, Persecuti sunt. quousque occiderint. Et super dolorem vulnerum meorum addiderunt. Auxerunt mihi vulnerum dolorem, addendo oppro- bria. Vel, super vulnerum dolorem addiderunt calumniam, dicentes, quod sepultum me discipuli furto subtraxissent, et negantes me vere resur- rexisse. VERS. 28. Appone iniquitatem super iniquitatem
19α Do not surrender a soul confessing you to the wild beasts. The prophet, having foreseen the fate of the Jews, entreats that they may not be surrendered to the Romans, whom he calls ‘wild beasts’, on account of their savagery and inhumanity. By the ‘soul’ he signified the person, the part standing for the whole, as we have said before.
Ἀπὸ τῆς ψυχῆς δὲ, τὸν ἄνθρωπον ἐδήλωσεν, ὡς ἐκ μέρους τὸ πᾶν, καθὼς προειρήκαμεν. Ἐξομολογουμένην δὲ, ἀντὶ τοῦ, εὐχαριστοῦσάν σοι.COMMENT. IN PSALMOS. ΤΟ Σκοτισθήτωσαν οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν τοῦ μὴ βλέπειν. Οἱ τῆς ψυχῆς· ἐπειδὴ οὐκ ἠθέλησαν ἰδεῖν τὸ φῶς, τὸ φωτίζον πάντα ἄνθρωπον, οὐδὲ θεά σασθαι τὸν Ἥλιον τῆς δικαιοσύνης· ὀφθαλμοὺς γὰρ ἔχοντες, οὐκ ἔβλεπον, καὶ ὦτα ἔχοντες, οὐκ ἤκουον δ καὶ Ησαΐας αὐτοῖς ὠνείδισε, καὶ ὁ Χριστὸς ὕστερον. Καὶ τὸν νῶτον διὰ παντὸς σύγκαμψον. Ἀπὸ τοῦ ἑπομένου τὸ προηγούμενον ἐδήλωσεν. Αἰνίσσεται δὲ ὁ λόγος τὴν δουλείαν· ἔπεται γὰρ τοῖς δουλεύ- ουσιν ἐπικεκυφότας βαδίζειν· τοῦτο μὲν ἀχθοφο- ροῦντας, τοῦτο δὲ βαρυνομένους ταῖς θλίψεσιν. Ορα δὲ τὴν ἀκρίβειαν. Διὰ παντὸς γὰρ εἶπεν, ὅτι οὐχ ὡς πολλάκις δουλωθέντες, εἶτα ἀπαλλαγήσονται, ἀλλ᾽ ἄχρι τῆς τοῦ κόσμου συντελείας δουλεύσουσι πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν. Εκχεον ἐπ' αὐτοὺς τὴν ὀργήν σου, καὶ ὁ θυ μὸς τῆς ὀργῆς σου καταλάβοι αὐτούς. Τὸ αὐτὸ καὶ ἄμφω ταυτὶ τὰ ῥητὰ δηλοῦσι · πλὴν ὅτι τὸ δεύτε ρον σφοδρότερον τοῦ προτέρου. Γενηθήτω ἡ ἔπαυλις αὐτῶν ἠρημωμένη· καὶ ἐν τοῖς σκηνώμασιν αὐτῶν μὴ ἔστω ὁ κατοικῶν. Επαυλιν μὲν κοινῶς λέγει τὴν πόλιν Ἱερουσα- λήμ, ἐν ᾗ πάντες οἱ τοῦ Σωτῆρος φονεῖς ηὐζίλον- το, σκηνώματα δὲ ἰδίως τὰς κατοικίας αὐτῶν. Καὶ δὴ οὕτω ταῦτα γέγονεν, καὶ οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν κατῴκησεν ἐν ταύταις μετὰ τὴν ἐκ Ρωμαίων πανωλεθρίαν τῶν Ἱεροσολύμων. Ταῦτα δὲ τὰ ῥητὰ Πέτρος ὁ ἀπόστολος εἰς τὸν προδότην Ἰούδαν ἐξέλα- Γεν, ὡς καὶ αὐτὸν τῆς μερίδος ὄντα τῶν θεοκτόνων. Ὅτι ὃν σὺ ἐπάταξας, αὐτὸν κατεδίωξαν. Τὸ ᾿Επάταξας, ἀντὶ, Καταγῆναι παρέδωκας. Οὕτω γὰρ καὶ Ζαχαρίας εἶπεν· Πατάξω τὸν ποιμένα καλ διασκορπισθήσονται τὰ πρόβατα τῆς ποίμνης καὶ Ἡσαΐας - Κύριος παρέδωκεν αὐτὸν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν. Ιδίωμα γὰρ τῆς Εβραϊδος τὸ τὴν παραχώρησιν ἔργον ὀνομάζειν, ὡς τοῦ παρα- χωροῦντος δυναμένου κωλῦσαι, καὶ μὴ κωλύοντος. Τὸ δὲ κατεδίωξαν, ἀντὶ τοῦ, Σφόδρα ετιμωρήσαντο · ἡ γὰρ πρόθεσις εμφαντική ἐστιν ἐπιτάσεως· ἢ, Κατέδραμον ἄχρις ἂν ἐφόνευσαν. Καὶ ἐπὶ τὸ ἄλγος τῶν τραυμάτων μου προσ- έθηκαν. Ηὔξησάν μοι τὸ ἄλγος τῶν τραυμάτων τῇ προσθήκῃ τοῦ ὀνειδισμοῦ, ἡ τῇ συκοφαντία, ὅτι τα φεὶς ἐκλάπην, ἀλλ᾽ οὐκ ἀνέστην. Πρόσθες ανομίαν ἐπὶ τὴν ἀνομίαν αὐτῶν. *³ corporis sensum omnia intelligunt, offendantur hac prophetia (et perquirant, quomodo jam hæc in Christo adimpleta sint) et scandalizentur credentes hæc nondum fuisse adimpleta. Illa autem verba, fiat, obtenebrentur, et alia, quæ sequuntur, tametsi vocem habeant imperativi modi, hoc tamen loco futuri significationem retinent, pro, fiet, obscurabuntur, et cætera. Prædicunt enim' futura mala, quæ illos comprehensura erant. Verisimile est etiam Christum uti Deum omnia imperare quæ futura sunt. B • VERG. 24. Obtenebrentur ocult eorum, ne videant. De animæ oculis sermo est. Obtenebrentur autem, quia lucem illam videre noluerunt quæ illuminat omnem hominem; et quia ipsum etiam justitiæ Solem intueri noluerunt. Oculos etenim habentes non viderunt, et habentes aures non audierunt, sicuti et ipse Isaias, et Christus etiam eis expro- bravit. Et dorsum eorum semper incurva. Ab eo quod consequitur denotavit id quod præcedit. Hoc etenim sermone servitutem voluit nobis Propheta signiß- care. Illud autem eos omnes ut plurimum conse- quitur, qui servi sunt, ut onere aut alio laboris seu calamitatis genere oppressi, curvati incedant. Considera etiam quanta cura sermonem suum ad- versus eos perstringat Propheta, dum ait: Semper incurva ; ac si diceret : Eos amplius a servitute liberandos non esse, tametsi sæpenumero in præteritum fuerint liberati, sed ad ipsum usque mundi finem, in quacunque orbis parte fuerint, aliis nationibus servituros. C D Zachar, xııı, 7; Matth. xxvı, 31. VERS. 25. Effunde super eos iram tuam, et furo iræ tuæ comprehendat eos. Unum atque idem di. cunt hi duo versiculi, eo excepto, quod secundus vehementiori utitur loquendi modo. VERS. 26. Fiat habitatio eorum deserta, in laber- naculis eorum non sit, qui inhabitet. Per babita- tionem, universam appellat Hierosolymam, in que omnes Christi occisores habitabant; per taberna- cula vero privatas eorum domos intelligit. Et sane ita effectum est. Nemo enim in eis amplius habita- vit, post eversionem illam a Romanorum exercitu illatam. Hæc autem verba apostolus Petrus pro- ditori Judæ accommodavit tanquam uni ex iis qui Christum occiderunt. VERS. 27. Quoniam quem tu percussisti ipsi per- secuti sunt. Percussisti dixit, pro, percutere per- misisti. Sic etiam Zacharias dixit: Percutiam pa- storem el dispergentur oves gregisª. Et Isaias alibi : Dominus tradidit eum pro peccatis nostris. Est etiam et hæc Hebraicæ linguæ proprietas, ut ei qui permittit factum ascribat, co quod prohibere potuit, et non prohibuit. Quod vero persecuti sunt, expone, pro, gravibus Mixerunt penis ; vel, Persecuti sunt. quousque occiderint. Et super dolorem vulnerum meorum addiderunt. Auxerunt mihi vulnerum dolorem, addendo oppro- bria. Vel, super vulnerum dolorem addiderunt calumniam, dicentes, quod sepultum me discipuli furto subtraxissent, et negantes me vere resur- rexisse. VERS. 28. Appone iniquitatem super iniquitatem
‘Confessing you’, in the sense of, ‘giving thanks to you’.
β Τὰς ψυχὰς τῶν πενήτων σου μὴ ἐπιλάθῃ εἰς τέλος. Ἀδιάφορον τὸ, μὴ ἐπιλάθῃ. Τὰς ψυχὰς δὲ τῶν πενήτων, ἀντὶ τοῦ, τοὺς πένητάς σου, περιφραστικῶς, ἢ καὶ ἐλεειονολογικῶς. Πένητας δὲ, αὐτοὺς πάλιν καλεῖ τοὺς ᾽Ιουδαίους, ὡς τηνικαῦτα εἰς πᾶσαν ἔνδειαν ὑπὸ τῆς ἔξωθεν πολιορκίας τῶν περικαθημένων ἐχθρῶν καταστησομένους.COMMENT. IN PSALMOS. ΤΟ Σκοτισθήτωσαν οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν τοῦ μὴ βλέπειν. Οἱ τῆς ψυχῆς· ἐπειδὴ οὐκ ἠθέλησαν ἰδεῖν τὸ φῶς, τὸ φωτίζον πάντα ἄνθρωπον, οὐδὲ θεά σασθαι τὸν Ἥλιον τῆς δικαιοσύνης· ὀφθαλμοὺς γὰρ ἔχοντες, οὐκ ἔβλεπον, καὶ ὦτα ἔχοντες, οὐκ ἤκουον δ καὶ Ησαΐας αὐτοῖς ὠνείδισε, καὶ ὁ Χριστὸς ὕστερον. Καὶ τὸν νῶτον διὰ παντὸς σύγκαμψον. Ἀπὸ τοῦ ἑπομένου τὸ προηγούμενον ἐδήλωσεν. Αἰνίσσεται δὲ ὁ λόγος τὴν δουλείαν· ἔπεται γὰρ τοῖς δουλεύ- ουσιν ἐπικεκυφότας βαδίζειν· τοῦτο μὲν ἀχθοφο- ροῦντας, τοῦτο δὲ βαρυνομένους ταῖς θλίψεσιν. Ορα δὲ τὴν ἀκρίβειαν. Διὰ παντὸς γὰρ εἶπεν, ὅτι οὐχ ὡς πολλάκις δουλωθέντες, εἶτα ἀπαλλαγήσονται, ἀλλ᾽ ἄχρι τῆς τοῦ κόσμου συντελείας δουλεύσουσι πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν. Εκχεον ἐπ' αὐτοὺς τὴν ὀργήν σου, καὶ ὁ θυ μὸς τῆς ὀργῆς σου καταλάβοι αὐτούς. Τὸ αὐτὸ καὶ ἄμφω ταυτὶ τὰ ῥητὰ δηλοῦσι · πλὴν ὅτι τὸ δεύτε ρον σφοδρότερον τοῦ προτέρου. Γενηθήτω ἡ ἔπαυλις αὐτῶν ἠρημωμένη· καὶ ἐν τοῖς σκηνώμασιν αὐτῶν μὴ ἔστω ὁ κατοικῶν. Επαυλιν μὲν κοινῶς λέγει τὴν πόλιν Ἱερουσα- λήμ, ἐν ᾗ πάντες οἱ τοῦ Σωτῆρος φονεῖς ηὐζίλον- το, σκηνώματα δὲ ἰδίως τὰς κατοικίας αὐτῶν. Καὶ δὴ οὕτω ταῦτα γέγονεν, καὶ οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν κατῴκησεν ἐν ταύταις μετὰ τὴν ἐκ Ρωμαίων πανωλεθρίαν τῶν Ἱεροσολύμων. Ταῦτα δὲ τὰ ῥητὰ Πέτρος ὁ ἀπόστολος εἰς τὸν προδότην Ἰούδαν ἐξέλα- Γεν, ὡς καὶ αὐτὸν τῆς μερίδος ὄντα τῶν θεοκτόνων. Ὅτι ὃν σὺ ἐπάταξας, αὐτὸν κατεδίωξαν. Τὸ ᾿Επάταξας, ἀντὶ, Καταγῆναι παρέδωκας. Οὕτω γὰρ καὶ Ζαχαρίας εἶπεν· Πατάξω τὸν ποιμένα καλ διασκορπισθήσονται τὰ πρόβατα τῆς ποίμνης καὶ Ἡσαΐας - Κύριος παρέδωκεν αὐτὸν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν. Ιδίωμα γὰρ τῆς Εβραϊδος τὸ τὴν παραχώρησιν ἔργον ὀνομάζειν, ὡς τοῦ παρα- χωροῦντος δυναμένου κωλῦσαι, καὶ μὴ κωλύοντος. Τὸ δὲ κατεδίωξαν, ἀντὶ τοῦ, Σφόδρα ετιμωρήσαντο · ἡ γὰρ πρόθεσις εμφαντική ἐστιν ἐπιτάσεως· ἢ, Κατέδραμον ἄχρις ἂν ἐφόνευσαν. Καὶ ἐπὶ τὸ ἄλγος τῶν τραυμάτων μου προσ- έθηκαν. Ηὔξησάν μοι τὸ ἄλγος τῶν τραυμάτων τῇ προσθήκῃ τοῦ ὀνειδισμοῦ, ἡ τῇ συκοφαντία, ὅτι τα φεὶς ἐκλάπην, ἀλλ᾽ οὐκ ἀνέστην. Πρόσθες ανομίαν ἐπὶ τὴν ἀνομίαν αὐτῶν. *³ corporis sensum omnia intelligunt, offendantur hac prophetia (et perquirant, quomodo jam hæc in Christo adimpleta sint) et scandalizentur credentes hæc nondum fuisse adimpleta. Illa autem verba, fiat, obtenebrentur, et alia, quæ sequuntur, tametsi vocem habeant imperativi modi, hoc tamen loco futuri significationem retinent, pro, fiet, obscurabuntur, et cætera. Prædicunt enim' futura mala, quæ illos comprehensura erant. Verisimile est etiam Christum uti Deum omnia imperare quæ futura sunt. B • VERG. 24. Obtenebrentur ocult eorum, ne videant. De animæ oculis sermo est. Obtenebrentur autem, quia lucem illam videre noluerunt quæ illuminat omnem hominem; et quia ipsum etiam justitiæ Solem intueri noluerunt. Oculos etenim habentes non viderunt, et habentes aures non audierunt, sicuti et ipse Isaias, et Christus etiam eis expro- bravit. Et dorsum eorum semper incurva. Ab eo quod consequitur denotavit id quod præcedit. Hoc etenim sermone servitutem voluit nobis Propheta signiß- care. Illud autem eos omnes ut plurimum conse- quitur, qui servi sunt, ut onere aut alio laboris seu calamitatis genere oppressi, curvati incedant. Considera etiam quanta cura sermonem suum ad- versus eos perstringat Propheta, dum ait: Semper incurva ; ac si diceret : Eos amplius a servitute liberandos non esse, tametsi sæpenumero in præteritum fuerint liberati, sed ad ipsum usque mundi finem, in quacunque orbis parte fuerint, aliis nationibus servituros. C D Zachar, xııı, 7; Matth. xxvı, 31. VERS. 25. Effunde super eos iram tuam, et furo iræ tuæ comprehendat eos. Unum atque idem di. cunt hi duo versiculi, eo excepto, quod secundus vehementiori utitur loquendi modo. VERS. 26. Fiat habitatio eorum deserta, in laber- naculis eorum non sit, qui inhabitet. Per babita- tionem, universam appellat Hierosolymam, in que omnes Christi occisores habitabant; per taberna- cula vero privatas eorum domos intelligit. Et sane ita effectum est. Nemo enim in eis amplius habita- vit, post eversionem illam a Romanorum exercitu illatam. Hæc autem verba apostolus Petrus pro- ditori Judæ accommodavit tanquam uni ex iis qui Christum occiderunt. VERS. 27. Quoniam quem tu percussisti ipsi per- secuti sunt. Percussisti dixit, pro, percutere per- misisti. Sic etiam Zacharias dixit: Percutiam pa- storem el dispergentur oves gregisª. Et Isaias alibi : Dominus tradidit eum pro peccatis nostris. Est etiam et hæc Hebraicæ linguæ proprietas, ut ei qui permittit factum ascribat, co quod prohibere potuit, et non prohibuit. Quod vero persecuti sunt, expone, pro, gravibus Mixerunt penis ; vel, Persecuti sunt. quousque occiderint. Et super dolorem vulnerum meorum addiderunt. Auxerunt mihi vulnerum dolorem, addendo oppro- bria. Vel, super vulnerum dolorem addiderunt calumniam, dicentes, quod sepultum me discipuli furto subtraxissent, et negantes me vere resur- rexisse. VERS. 28. Appone iniquitatem super iniquitatem
19β Do not forget the souls of your poor to the end. The syntax of ‘do not forget’ is indifferent [accusative instead of genitive]. ‘The souls of your poor’, by way of circumlocution in the sense of, ‘your poor’, or else by way of piteous appeal. ‘Poor’ is what calls the Jews once again, as at that time having been brought into dearth of every kind by the siege from without by the encircling enemies.
α Ἐπίβλεψον εἰς τὴν διαθήκην σου. Ἣν διέθου τῷ Ἀβραὰμ καὶ τοῖς προγόνοις ἡμῶν, ὡς κατὰ τὸν προλαβόντα ψαλμὸν, ἐν τῷ, ᾽Ιδοὺ τῇ γενεᾷ τῶν υἱῶν σου ἠσυνθέτηκας, προδιελάβομεν· καὶ μὴ παρίδῃς ταύτην.COMMENT. IN PSALMOS. ΤΟ Σκοτισθήτωσαν οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν τοῦ μὴ βλέπειν. Οἱ τῆς ψυχῆς· ἐπειδὴ οὐκ ἠθέλησαν ἰδεῖν τὸ φῶς, τὸ φωτίζον πάντα ἄνθρωπον, οὐδὲ θεά σασθαι τὸν Ἥλιον τῆς δικαιοσύνης· ὀφθαλμοὺς γὰρ ἔχοντες, οὐκ ἔβλεπον, καὶ ὦτα ἔχοντες, οὐκ ἤκουον δ καὶ Ησαΐας αὐτοῖς ὠνείδισε, καὶ ὁ Χριστὸς ὕστερον. Καὶ τὸν νῶτον διὰ παντὸς σύγκαμψον. Ἀπὸ τοῦ ἑπομένου τὸ προηγούμενον ἐδήλωσεν. Αἰνίσσεται δὲ ὁ λόγος τὴν δουλείαν· ἔπεται γὰρ τοῖς δουλεύ- ουσιν ἐπικεκυφότας βαδίζειν· τοῦτο μὲν ἀχθοφο- ροῦντας, τοῦτο δὲ βαρυνομένους ταῖς θλίψεσιν. Ορα δὲ τὴν ἀκρίβειαν. Διὰ παντὸς γὰρ εἶπεν, ὅτι οὐχ ὡς πολλάκις δουλωθέντες, εἶτα ἀπαλλαγήσονται, ἀλλ᾽ ἄχρι τῆς τοῦ κόσμου συντελείας δουλεύσουσι πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν. Εκχεον ἐπ' αὐτοὺς τὴν ὀργήν σου, καὶ ὁ θυ μὸς τῆς ὀργῆς σου καταλάβοι αὐτούς. Τὸ αὐτὸ καὶ ἄμφω ταυτὶ τὰ ῥητὰ δηλοῦσι · πλὴν ὅτι τὸ δεύτε ρον σφοδρότερον τοῦ προτέρου. Γενηθήτω ἡ ἔπαυλις αὐτῶν ἠρημωμένη· καὶ ἐν τοῖς σκηνώμασιν αὐτῶν μὴ ἔστω ὁ κατοικῶν. Επαυλιν μὲν κοινῶς λέγει τὴν πόλιν Ἱερουσα- λήμ, ἐν ᾗ πάντες οἱ τοῦ Σωτῆρος φονεῖς ηὐζίλον- το, σκηνώματα δὲ ἰδίως τὰς κατοικίας αὐτῶν. Καὶ δὴ οὕτω ταῦτα γέγονεν, καὶ οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν κατῴκησεν ἐν ταύταις μετὰ τὴν ἐκ Ρωμαίων πανωλεθρίαν τῶν Ἱεροσολύμων. Ταῦτα δὲ τὰ ῥητὰ Πέτρος ὁ ἀπόστολος εἰς τὸν προδότην Ἰούδαν ἐξέλα- Γεν, ὡς καὶ αὐτὸν τῆς μερίδος ὄντα τῶν θεοκτόνων. Ὅτι ὃν σὺ ἐπάταξας, αὐτὸν κατεδίωξαν. Τὸ ᾿Επάταξας, ἀντὶ, Καταγῆναι παρέδωκας. Οὕτω γὰρ καὶ Ζαχαρίας εἶπεν· Πατάξω τὸν ποιμένα καλ διασκορπισθήσονται τὰ πρόβατα τῆς ποίμνης καὶ Ἡσαΐας - Κύριος παρέδωκεν αὐτὸν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν. Ιδίωμα γὰρ τῆς Εβραϊδος τὸ τὴν παραχώρησιν ἔργον ὀνομάζειν, ὡς τοῦ παρα- χωροῦντος δυναμένου κωλῦσαι, καὶ μὴ κωλύοντος. Τὸ δὲ κατεδίωξαν, ἀντὶ τοῦ, Σφόδρα ετιμωρήσαντο · ἡ γὰρ πρόθεσις εμφαντική ἐστιν ἐπιτάσεως· ἢ, Κατέδραμον ἄχρις ἂν ἐφόνευσαν. Καὶ ἐπὶ τὸ ἄλγος τῶν τραυμάτων μου προσ- έθηκαν. Ηὔξησάν μοι τὸ ἄλγος τῶν τραυμάτων τῇ προσθήκῃ τοῦ ὀνειδισμοῦ, ἡ τῇ συκοφαντία, ὅτι τα φεὶς ἐκλάπην, ἀλλ᾽ οὐκ ἀνέστην. Πρόσθες ανομίαν ἐπὶ τὴν ἀνομίαν αὐτῶν. *³ corporis sensum omnia intelligunt, offendantur hac prophetia (et perquirant, quomodo jam hæc in Christo adimpleta sint) et scandalizentur credentes hæc nondum fuisse adimpleta. Illa autem verba, fiat, obtenebrentur, et alia, quæ sequuntur, tametsi vocem habeant imperativi modi, hoc tamen loco futuri significationem retinent, pro, fiet, obscurabuntur, et cætera. Prædicunt enim' futura mala, quæ illos comprehensura erant. Verisimile est etiam Christum uti Deum omnia imperare quæ futura sunt. B • VERG. 24. Obtenebrentur ocult eorum, ne videant. De animæ oculis sermo est. Obtenebrentur autem, quia lucem illam videre noluerunt quæ illuminat omnem hominem; et quia ipsum etiam justitiæ Solem intueri noluerunt. Oculos etenim habentes non viderunt, et habentes aures non audierunt, sicuti et ipse Isaias, et Christus etiam eis expro- bravit. Et dorsum eorum semper incurva. Ab eo quod consequitur denotavit id quod præcedit. Hoc etenim sermone servitutem voluit nobis Propheta signiß- care. Illud autem eos omnes ut plurimum conse- quitur, qui servi sunt, ut onere aut alio laboris seu calamitatis genere oppressi, curvati incedant. Considera etiam quanta cura sermonem suum ad- versus eos perstringat Propheta, dum ait: Semper incurva ; ac si diceret : Eos amplius a servitute liberandos non esse, tametsi sæpenumero in præteritum fuerint liberati, sed ad ipsum usque mundi finem, in quacunque orbis parte fuerint, aliis nationibus servituros. C D Zachar, xııı, 7; Matth. xxvı, 31. VERS. 25. Effunde super eos iram tuam, et furo iræ tuæ comprehendat eos. Unum atque idem di. cunt hi duo versiculi, eo excepto, quod secundus vehementiori utitur loquendi modo. VERS. 26. Fiat habitatio eorum deserta, in laber- naculis eorum non sit, qui inhabitet. Per babita- tionem, universam appellat Hierosolymam, in que omnes Christi occisores habitabant; per taberna- cula vero privatas eorum domos intelligit. Et sane ita effectum est. Nemo enim in eis amplius habita- vit, post eversionem illam a Romanorum exercitu illatam. Hæc autem verba apostolus Petrus pro- ditori Judæ accommodavit tanquam uni ex iis qui Christum occiderunt. VERS. 27. Quoniam quem tu percussisti ipsi per- secuti sunt. Percussisti dixit, pro, percutere per- misisti. Sic etiam Zacharias dixit: Percutiam pa- storem el dispergentur oves gregisª. Et Isaias alibi : Dominus tradidit eum pro peccatis nostris. Est etiam et hæc Hebraicæ linguæ proprietas, ut ei qui permittit factum ascribat, co quod prohibere potuit, et non prohibuit. Quod vero persecuti sunt, expone, pro, gravibus Mixerunt penis ; vel, Persecuti sunt. quousque occiderint. Et super dolorem vulnerum meorum addiderunt. Auxerunt mihi vulnerum dolorem, addendo oppro- bria. Vel, super vulnerum dolorem addiderunt calumniam, dicentes, quod sepultum me discipuli furto subtraxissent, et negantes me vere resur- rexisse. VERS. 28. Appone iniquitatem super iniquitatem
20α Look upon your covenant. That you made with Abraham and our ancestors, as we said previously in the previous psalm at the verse, See, with the generation of your sons you have broken covenant, and do not overlook it.
β Ὅτι ἐπληρώθησαν οἱ ἐσκοτισμένοι τῆς γῆς οἴκων ἀνομιῶν. Ὅτι τὰ ἐσκοτισμένα κτήματα τῆς γῆς, εἴτουν οἱ ᾽Ιουδαῖοι, οἱ ἐσκοτισμένοι τοῖς πάθεσιν, ἐπλήσθησαν οἴκων ἀνομιῶν, τουτέστι, πλήθους ἀνομιῶν. Tὸ γὰρ, οἴκων, ἀντὶ τοῦ, πλήθους, ἔλαβεν, ὡς μέτρον, καθάπερ ὅτε δηλῶσαι πλῆθος σίτου θέλοντες, λέγομεν, ὁ δεῖνα ἔχει οἴκους σίτου.COMMENT. IN PSALMOS. ΤΟ Σκοτισθήτωσαν οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν τοῦ μὴ βλέπειν. Οἱ τῆς ψυχῆς· ἐπειδὴ οὐκ ἠθέλησαν ἰδεῖν τὸ φῶς, τὸ φωτίζον πάντα ἄνθρωπον, οὐδὲ θεά σασθαι τὸν Ἥλιον τῆς δικαιοσύνης· ὀφθαλμοὺς γὰρ ἔχοντες, οὐκ ἔβλεπον, καὶ ὦτα ἔχοντες, οὐκ ἤκουον δ καὶ Ησαΐας αὐτοῖς ὠνείδισε, καὶ ὁ Χριστὸς ὕστερον. Καὶ τὸν νῶτον διὰ παντὸς σύγκαμψον. Ἀπὸ τοῦ ἑπομένου τὸ προηγούμενον ἐδήλωσεν. Αἰνίσσεται δὲ ὁ λόγος τὴν δουλείαν· ἔπεται γὰρ τοῖς δουλεύ- ουσιν ἐπικεκυφότας βαδίζειν· τοῦτο μὲν ἀχθοφο- ροῦντας, τοῦτο δὲ βαρυνομένους ταῖς θλίψεσιν. Ορα δὲ τὴν ἀκρίβειαν. Διὰ παντὸς γὰρ εἶπεν, ὅτι οὐχ ὡς πολλάκις δουλωθέντες, εἶτα ἀπαλλαγήσονται, ἀλλ᾽ ἄχρι τῆς τοῦ κόσμου συντελείας δουλεύσουσι πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν. Εκχεον ἐπ' αὐτοὺς τὴν ὀργήν σου, καὶ ὁ θυ μὸς τῆς ὀργῆς σου καταλάβοι αὐτούς. Τὸ αὐτὸ καὶ ἄμφω ταυτὶ τὰ ῥητὰ δηλοῦσι · πλὴν ὅτι τὸ δεύτε ρον σφοδρότερον τοῦ προτέρου. Γενηθήτω ἡ ἔπαυλις αὐτῶν ἠρημωμένη· καὶ ἐν τοῖς σκηνώμασιν αὐτῶν μὴ ἔστω ὁ κατοικῶν. Επαυλιν μὲν κοινῶς λέγει τὴν πόλιν Ἱερουσα- λήμ, ἐν ᾗ πάντες οἱ τοῦ Σωτῆρος φονεῖς ηὐζίλον- το, σκηνώματα δὲ ἰδίως τὰς κατοικίας αὐτῶν. Καὶ δὴ οὕτω ταῦτα γέγονεν, καὶ οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν κατῴκησεν ἐν ταύταις μετὰ τὴν ἐκ Ρωμαίων πανωλεθρίαν τῶν Ἱεροσολύμων. Ταῦτα δὲ τὰ ῥητὰ Πέτρος ὁ ἀπόστολος εἰς τὸν προδότην Ἰούδαν ἐξέλα- Γεν, ὡς καὶ αὐτὸν τῆς μερίδος ὄντα τῶν θεοκτόνων. Ὅτι ὃν σὺ ἐπάταξας, αὐτὸν κατεδίωξαν. Τὸ ᾿Επάταξας, ἀντὶ, Καταγῆναι παρέδωκας. Οὕτω γὰρ καὶ Ζαχαρίας εἶπεν· Πατάξω τὸν ποιμένα καλ διασκορπισθήσονται τὰ πρόβατα τῆς ποίμνης καὶ Ἡσαΐας - Κύριος παρέδωκεν αὐτὸν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν. Ιδίωμα γὰρ τῆς Εβραϊδος τὸ τὴν παραχώρησιν ἔργον ὀνομάζειν, ὡς τοῦ παρα- χωροῦντος δυναμένου κωλῦσαι, καὶ μὴ κωλύοντος. Τὸ δὲ κατεδίωξαν, ἀντὶ τοῦ, Σφόδρα ετιμωρήσαντο · ἡ γὰρ πρόθεσις εμφαντική ἐστιν ἐπιτάσεως· ἢ, Κατέδραμον ἄχρις ἂν ἐφόνευσαν. Καὶ ἐπὶ τὸ ἄλγος τῶν τραυμάτων μου προσ- έθηκαν. Ηὔξησάν μοι τὸ ἄλγος τῶν τραυμάτων τῇ προσθήκῃ τοῦ ὀνειδισμοῦ, ἡ τῇ συκοφαντία, ὅτι τα φεὶς ἐκλάπην, ἀλλ᾽ οὐκ ἀνέστην. Πρόσθες ανομίαν ἐπὶ τὴν ἀνομίαν αὐτῶν. *³ corporis sensum omnia intelligunt, offendantur hac prophetia (et perquirant, quomodo jam hæc in Christo adimpleta sint) et scandalizentur credentes hæc nondum fuisse adimpleta. Illa autem verba, fiat, obtenebrentur, et alia, quæ sequuntur, tametsi vocem habeant imperativi modi, hoc tamen loco futuri significationem retinent, pro, fiet, obscurabuntur, et cætera. Prædicunt enim' futura mala, quæ illos comprehensura erant. Verisimile est etiam Christum uti Deum omnia imperare quæ futura sunt. B • VERG. 24. Obtenebrentur ocult eorum, ne videant. De animæ oculis sermo est. Obtenebrentur autem, quia lucem illam videre noluerunt quæ illuminat omnem hominem; et quia ipsum etiam justitiæ Solem intueri noluerunt. Oculos etenim habentes non viderunt, et habentes aures non audierunt, sicuti et ipse Isaias, et Christus etiam eis expro- bravit. Et dorsum eorum semper incurva. Ab eo quod consequitur denotavit id quod præcedit. Hoc etenim sermone servitutem voluit nobis Propheta signiß- care. Illud autem eos omnes ut plurimum conse- quitur, qui servi sunt, ut onere aut alio laboris seu calamitatis genere oppressi, curvati incedant. Considera etiam quanta cura sermonem suum ad- versus eos perstringat Propheta, dum ait: Semper incurva ; ac si diceret : Eos amplius a servitute liberandos non esse, tametsi sæpenumero in præteritum fuerint liberati, sed ad ipsum usque mundi finem, in quacunque orbis parte fuerint, aliis nationibus servituros. C D Zachar, xııı, 7; Matth. xxvı, 31. VERS. 25. Effunde super eos iram tuam, et furo iræ tuæ comprehendat eos. Unum atque idem di. cunt hi duo versiculi, eo excepto, quod secundus vehementiori utitur loquendi modo. VERS. 26. Fiat habitatio eorum deserta, in laber- naculis eorum non sit, qui inhabitet. Per babita- tionem, universam appellat Hierosolymam, in que omnes Christi occisores habitabant; per taberna- cula vero privatas eorum domos intelligit. Et sane ita effectum est. Nemo enim in eis amplius habita- vit, post eversionem illam a Romanorum exercitu illatam. Hæc autem verba apostolus Petrus pro- ditori Judæ accommodavit tanquam uni ex iis qui Christum occiderunt. VERS. 27. Quoniam quem tu percussisti ipsi per- secuti sunt. Percussisti dixit, pro, percutere per- misisti. Sic etiam Zacharias dixit: Percutiam pa- storem el dispergentur oves gregisª. Et Isaias alibi : Dominus tradidit eum pro peccatis nostris. Est etiam et hæc Hebraicæ linguæ proprietas, ut ei qui permittit factum ascribat, co quod prohibere potuit, et non prohibuit. Quod vero persecuti sunt, expone, pro, gravibus Mixerunt penis ; vel, Persecuti sunt. quousque occiderint. Et super dolorem vulnerum meorum addiderunt. Auxerunt mihi vulnerum dolorem, addendo oppro- bria. Vel, super vulnerum dolorem addiderunt calumniam, dicentes, quod sepultum me discipuli furto subtraxissent, et negantes me vere resur- rexisse. VERS. 28. Appone iniquitatem super iniquitatem
20β For the darkened of the earth have been filled with houses of lawlessnesses. For the darkened estates of the earth, namely, the Jews, darkened by the passions, have been filled with houses of lawlessnesses, that is, with a multitude of lawless acts. For he took ‘houses’ in the sense of, ‘a multitude’, as a measure, just as when we want to indicate that someone has an abundance of grain, we say, so-and-so has barns of grain.
α Mὴ ἀποστραφήτω τεταπεινωμένος κατῃσχυμμένος. Ὁ κατὰ τὸν καιρὸν τῆς πολιορκίας παρακαλῶν σε λαός· τεταπεινωμένος δὲ καὶ κατῃσχυμμένος, ἐν τῷ μὴ εἰσακούεσθαι.COMMENT. IN PSALMOS. ΤΟ Σκοτισθήτωσαν οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν τοῦ μὴ βλέπειν. Οἱ τῆς ψυχῆς· ἐπειδὴ οὐκ ἠθέλησαν ἰδεῖν τὸ φῶς, τὸ φωτίζον πάντα ἄνθρωπον, οὐδὲ θεά σασθαι τὸν Ἥλιον τῆς δικαιοσύνης· ὀφθαλμοὺς γὰρ ἔχοντες, οὐκ ἔβλεπον, καὶ ὦτα ἔχοντες, οὐκ ἤκουον δ καὶ Ησαΐας αὐτοῖς ὠνείδισε, καὶ ὁ Χριστὸς ὕστερον. Καὶ τὸν νῶτον διὰ παντὸς σύγκαμψον. Ἀπὸ τοῦ ἑπομένου τὸ προηγούμενον ἐδήλωσεν. Αἰνίσσεται δὲ ὁ λόγος τὴν δουλείαν· ἔπεται γὰρ τοῖς δουλεύ- ουσιν ἐπικεκυφότας βαδίζειν· τοῦτο μὲν ἀχθοφο- ροῦντας, τοῦτο δὲ βαρυνομένους ταῖς θλίψεσιν. Ορα δὲ τὴν ἀκρίβειαν. Διὰ παντὸς γὰρ εἶπεν, ὅτι οὐχ ὡς πολλάκις δουλωθέντες, εἶτα ἀπαλλαγήσονται, ἀλλ᾽ ἄχρι τῆς τοῦ κόσμου συντελείας δουλεύσουσι πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν. Εκχεον ἐπ' αὐτοὺς τὴν ὀργήν σου, καὶ ὁ θυ μὸς τῆς ὀργῆς σου καταλάβοι αὐτούς. Τὸ αὐτὸ καὶ ἄμφω ταυτὶ τὰ ῥητὰ δηλοῦσι · πλὴν ὅτι τὸ δεύτε ρον σφοδρότερον τοῦ προτέρου. Γενηθήτω ἡ ἔπαυλις αὐτῶν ἠρημωμένη· καὶ ἐν τοῖς σκηνώμασιν αὐτῶν μὴ ἔστω ὁ κατοικῶν. Επαυλιν μὲν κοινῶς λέγει τὴν πόλιν Ἱερουσα- λήμ, ἐν ᾗ πάντες οἱ τοῦ Σωτῆρος φονεῖς ηὐζίλον- το, σκηνώματα δὲ ἰδίως τὰς κατοικίας αὐτῶν. Καὶ δὴ οὕτω ταῦτα γέγονεν, καὶ οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν κατῴκησεν ἐν ταύταις μετὰ τὴν ἐκ Ρωμαίων πανωλεθρίαν τῶν Ἱεροσολύμων. Ταῦτα δὲ τὰ ῥητὰ Πέτρος ὁ ἀπόστολος εἰς τὸν προδότην Ἰούδαν ἐξέλα- Γεν, ὡς καὶ αὐτὸν τῆς μερίδος ὄντα τῶν θεοκτόνων. Ὅτι ὃν σὺ ἐπάταξας, αὐτὸν κατεδίωξαν. Τὸ ᾿Επάταξας, ἀντὶ, Καταγῆναι παρέδωκας. Οὕτω γὰρ καὶ Ζαχαρίας εἶπεν· Πατάξω τὸν ποιμένα καλ διασκορπισθήσονται τὰ πρόβατα τῆς ποίμνης καὶ Ἡσαΐας - Κύριος παρέδωκεν αὐτὸν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν. Ιδίωμα γὰρ τῆς Εβραϊδος τὸ τὴν παραχώρησιν ἔργον ὀνομάζειν, ὡς τοῦ παρα- χωροῦντος δυναμένου κωλῦσαι, καὶ μὴ κωλύοντος. Τὸ δὲ κατεδίωξαν, ἀντὶ τοῦ, Σφόδρα ετιμωρήσαντο · ἡ γὰρ πρόθεσις εμφαντική ἐστιν ἐπιτάσεως· ἢ, Κατέδραμον ἄχρις ἂν ἐφόνευσαν. Καὶ ἐπὶ τὸ ἄλγος τῶν τραυμάτων μου προσ- έθηκαν. Ηὔξησάν μοι τὸ ἄλγος τῶν τραυμάτων τῇ προσθήκῃ τοῦ ὀνειδισμοῦ, ἡ τῇ συκοφαντία, ὅτι τα φεὶς ἐκλάπην, ἀλλ᾽ οὐκ ἀνέστην. Πρόσθες ανομίαν ἐπὶ τὴν ἀνομίαν αὐτῶν. *³ corporis sensum omnia intelligunt, offendantur hac prophetia (et perquirant, quomodo jam hæc in Christo adimpleta sint) et scandalizentur credentes hæc nondum fuisse adimpleta. Illa autem verba, fiat, obtenebrentur, et alia, quæ sequuntur, tametsi vocem habeant imperativi modi, hoc tamen loco futuri significationem retinent, pro, fiet, obscurabuntur, et cætera. Prædicunt enim' futura mala, quæ illos comprehensura erant. Verisimile est etiam Christum uti Deum omnia imperare quæ futura sunt. B • VERG. 24. Obtenebrentur ocult eorum, ne videant. De animæ oculis sermo est. Obtenebrentur autem, quia lucem illam videre noluerunt quæ illuminat omnem hominem; et quia ipsum etiam justitiæ Solem intueri noluerunt. Oculos etenim habentes non viderunt, et habentes aures non audierunt, sicuti et ipse Isaias, et Christus etiam eis expro- bravit. Et dorsum eorum semper incurva. Ab eo quod consequitur denotavit id quod præcedit. Hoc etenim sermone servitutem voluit nobis Propheta signiß- care. Illud autem eos omnes ut plurimum conse- quitur, qui servi sunt, ut onere aut alio laboris seu calamitatis genere oppressi, curvati incedant. Considera etiam quanta cura sermonem suum ad- versus eos perstringat Propheta, dum ait: Semper incurva ; ac si diceret : Eos amplius a servitute liberandos non esse, tametsi sæpenumero in præteritum fuerint liberati, sed ad ipsum usque mundi finem, in quacunque orbis parte fuerint, aliis nationibus servituros. C D Zachar, xııı, 7; Matth. xxvı, 31. VERS. 25. Effunde super eos iram tuam, et furo iræ tuæ comprehendat eos. Unum atque idem di. cunt hi duo versiculi, eo excepto, quod secundus vehementiori utitur loquendi modo. VERS. 26. Fiat habitatio eorum deserta, in laber- naculis eorum non sit, qui inhabitet. Per babita- tionem, universam appellat Hierosolymam, in que omnes Christi occisores habitabant; per taberna- cula vero privatas eorum domos intelligit. Et sane ita effectum est. Nemo enim in eis amplius habita- vit, post eversionem illam a Romanorum exercitu illatam. Hæc autem verba apostolus Petrus pro- ditori Judæ accommodavit tanquam uni ex iis qui Christum occiderunt. VERS. 27. Quoniam quem tu percussisti ipsi per- secuti sunt. Percussisti dixit, pro, percutere per- misisti. Sic etiam Zacharias dixit: Percutiam pa- storem el dispergentur oves gregisª. Et Isaias alibi : Dominus tradidit eum pro peccatis nostris. Est etiam et hæc Hebraicæ linguæ proprietas, ut ei qui permittit factum ascribat, co quod prohibere potuit, et non prohibuit. Quod vero persecuti sunt, expone, pro, gravibus Mixerunt penis ; vel, Persecuti sunt. quousque occiderint. Et super dolorem vulnerum meorum addiderunt. Auxerunt mihi vulnerum dolorem, addendo oppro- bria. Vel, super vulnerum dolorem addiderunt calumniam, dicentes, quod sepultum me discipuli furto subtraxissent, et negantes me vere resur- rexisse. VERS. 28. Appone iniquitatem super iniquitatem
21α Let the humbled not be turned back shamed. The people entreating you at the time of the siege, humbled and shamed in not being heard.
β Πτωχὸς καὶ πένης αἰνέσουσι τὸ ὄνομά σου. Ὁ δηλωθεὶς λαὸς, ὡς ἀνωτέρω μικρὸν ἐν τῷ, Τὰς ψυχὰς τῶν πενήτων σου, προειρήκαμεν· οἱ ᾽Ιουδαῖοί σε, φησὶν, αἰνέσουσι σωθέντες, καὶ οὐχ οἱ πολέμιοι.COMMENT. IN PSALMOS. ΤΟ Σκοτισθήτωσαν οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν τοῦ μὴ βλέπειν. Οἱ τῆς ψυχῆς· ἐπειδὴ οὐκ ἠθέλησαν ἰδεῖν τὸ φῶς, τὸ φωτίζον πάντα ἄνθρωπον, οὐδὲ θεά σασθαι τὸν Ἥλιον τῆς δικαιοσύνης· ὀφθαλμοὺς γὰρ ἔχοντες, οὐκ ἔβλεπον, καὶ ὦτα ἔχοντες, οὐκ ἤκουον δ καὶ Ησαΐας αὐτοῖς ὠνείδισε, καὶ ὁ Χριστὸς ὕστερον. Καὶ τὸν νῶτον διὰ παντὸς σύγκαμψον. Ἀπὸ τοῦ ἑπομένου τὸ προηγούμενον ἐδήλωσεν. Αἰνίσσεται δὲ ὁ λόγος τὴν δουλείαν· ἔπεται γὰρ τοῖς δουλεύ- ουσιν ἐπικεκυφότας βαδίζειν· τοῦτο μὲν ἀχθοφο- ροῦντας, τοῦτο δὲ βαρυνομένους ταῖς θλίψεσιν. Ορα δὲ τὴν ἀκρίβειαν. Διὰ παντὸς γὰρ εἶπεν, ὅτι οὐχ ὡς πολλάκις δουλωθέντες, εἶτα ἀπαλλαγήσονται, ἀλλ᾽ ἄχρι τῆς τοῦ κόσμου συντελείας δουλεύσουσι πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν. Εκχεον ἐπ' αὐτοὺς τὴν ὀργήν σου, καὶ ὁ θυ μὸς τῆς ὀργῆς σου καταλάβοι αὐτούς. Τὸ αὐτὸ καὶ ἄμφω ταυτὶ τὰ ῥητὰ δηλοῦσι · πλὴν ὅτι τὸ δεύτε ρον σφοδρότερον τοῦ προτέρου. Γενηθήτω ἡ ἔπαυλις αὐτῶν ἠρημωμένη· καὶ ἐν τοῖς σκηνώμασιν αὐτῶν μὴ ἔστω ὁ κατοικῶν. Επαυλιν μὲν κοινῶς λέγει τὴν πόλιν Ἱερουσα- λήμ, ἐν ᾗ πάντες οἱ τοῦ Σωτῆρος φονεῖς ηὐζίλον- το, σκηνώματα δὲ ἰδίως τὰς κατοικίας αὐτῶν. Καὶ δὴ οὕτω ταῦτα γέγονεν, καὶ οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν κατῴκησεν ἐν ταύταις μετὰ τὴν ἐκ Ρωμαίων πανωλεθρίαν τῶν Ἱεροσολύμων. Ταῦτα δὲ τὰ ῥητὰ Πέτρος ὁ ἀπόστολος εἰς τὸν προδότην Ἰούδαν ἐξέλα- Γεν, ὡς καὶ αὐτὸν τῆς μερίδος ὄντα τῶν θεοκτόνων. Ὅτι ὃν σὺ ἐπάταξας, αὐτὸν κατεδίωξαν. Τὸ ᾿Επάταξας, ἀντὶ, Καταγῆναι παρέδωκας. Οὕτω γὰρ καὶ Ζαχαρίας εἶπεν· Πατάξω τὸν ποιμένα καλ διασκορπισθήσονται τὰ πρόβατα τῆς ποίμνης καὶ Ἡσαΐας - Κύριος παρέδωκεν αὐτὸν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν. Ιδίωμα γὰρ τῆς Εβραϊδος τὸ τὴν παραχώρησιν ἔργον ὀνομάζειν, ὡς τοῦ παρα- χωροῦντος δυναμένου κωλῦσαι, καὶ μὴ κωλύοντος. Τὸ δὲ κατεδίωξαν, ἀντὶ τοῦ, Σφόδρα ετιμωρήσαντο · ἡ γὰρ πρόθεσις εμφαντική ἐστιν ἐπιτάσεως· ἢ, Κατέδραμον ἄχρις ἂν ἐφόνευσαν. Καὶ ἐπὶ τὸ ἄλγος τῶν τραυμάτων μου προσ- έθηκαν. Ηὔξησάν μοι τὸ ἄλγος τῶν τραυμάτων τῇ προσθήκῃ τοῦ ὀνειδισμοῦ, ἡ τῇ συκοφαντία, ὅτι τα φεὶς ἐκλάπην, ἀλλ᾽ οὐκ ἀνέστην. Πρόσθες ανομίαν ἐπὶ τὴν ἀνομίαν αὐτῶν. *³ corporis sensum omnia intelligunt, offendantur hac prophetia (et perquirant, quomodo jam hæc in Christo adimpleta sint) et scandalizentur credentes hæc nondum fuisse adimpleta. Illa autem verba, fiat, obtenebrentur, et alia, quæ sequuntur, tametsi vocem habeant imperativi modi, hoc tamen loco futuri significationem retinent, pro, fiet, obscurabuntur, et cætera. Prædicunt enim' futura mala, quæ illos comprehensura erant. Verisimile est etiam Christum uti Deum omnia imperare quæ futura sunt. B • VERG. 24. Obtenebrentur ocult eorum, ne videant. De animæ oculis sermo est. Obtenebrentur autem, quia lucem illam videre noluerunt quæ illuminat omnem hominem; et quia ipsum etiam justitiæ Solem intueri noluerunt. Oculos etenim habentes non viderunt, et habentes aures non audierunt, sicuti et ipse Isaias, et Christus etiam eis expro- bravit. Et dorsum eorum semper incurva. Ab eo quod consequitur denotavit id quod præcedit. Hoc etenim sermone servitutem voluit nobis Propheta signiß- care. Illud autem eos omnes ut plurimum conse- quitur, qui servi sunt, ut onere aut alio laboris seu calamitatis genere oppressi, curvati incedant. Considera etiam quanta cura sermonem suum ad- versus eos perstringat Propheta, dum ait: Semper incurva ; ac si diceret : Eos amplius a servitute liberandos non esse, tametsi sæpenumero in præteritum fuerint liberati, sed ad ipsum usque mundi finem, in quacunque orbis parte fuerint, aliis nationibus servituros. C D Zachar, xııı, 7; Matth. xxvı, 31. VERS. 25. Effunde super eos iram tuam, et furo iræ tuæ comprehendat eos. Unum atque idem di. cunt hi duo versiculi, eo excepto, quod secundus vehementiori utitur loquendi modo. VERS. 26. Fiat habitatio eorum deserta, in laber- naculis eorum non sit, qui inhabitet. Per babita- tionem, universam appellat Hierosolymam, in que omnes Christi occisores habitabant; per taberna- cula vero privatas eorum domos intelligit. Et sane ita effectum est. Nemo enim in eis amplius habita- vit, post eversionem illam a Romanorum exercitu illatam. Hæc autem verba apostolus Petrus pro- ditori Judæ accommodavit tanquam uni ex iis qui Christum occiderunt. VERS. 27. Quoniam quem tu percussisti ipsi per- secuti sunt. Percussisti dixit, pro, percutere per- misisti. Sic etiam Zacharias dixit: Percutiam pa- storem el dispergentur oves gregisª. Et Isaias alibi : Dominus tradidit eum pro peccatis nostris. Est etiam et hæc Hebraicæ linguæ proprietas, ut ei qui permittit factum ascribat, co quod prohibere potuit, et non prohibuit. Quod vero persecuti sunt, expone, pro, gravibus Mixerunt penis ; vel, Persecuti sunt. quousque occiderint. Et super dolorem vulnerum meorum addiderunt. Auxerunt mihi vulnerum dolorem, addendo oppro- bria. Vel, super vulnerum dolorem addiderunt calumniam, dicentes, quod sepultum me discipuli furto subtraxissent, et negantes me vere resur- rexisse. VERS. 28. Appone iniquitatem super iniquitatem
21β The poor and needy will praise your name. The aforementioned people, as we said shortly before at ‘the souls of your poor’. The Jews, he says, having been saved will praise and not their enemies.
α Ἀνάστα, ὁ Θεὸς, δίκασον τὴν δίκην σου. Δίκη γὰρ συνέστη μέσον σοῦ καὶ τῶν ἐχθρῶν, ἡ περὶ ὕβρεως· οὐκ ἤρκει γὰρ αὐτοῖς ἡ κατὰ τοῦ λαοῦ μανία, ἀλλὰ προσέτι καὶ σὲ διέβαλλον, ὡς ἀσθενῆ. Ἢ καὶ ἄλλως· ἡ τοῦ λαοῦ σου δίκη, σή ἐστιν.COMMENT. IN PSALMOS. ΤΟ Σκοτισθήτωσαν οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν τοῦ μὴ βλέπειν. Οἱ τῆς ψυχῆς· ἐπειδὴ οὐκ ἠθέλησαν ἰδεῖν τὸ φῶς, τὸ φωτίζον πάντα ἄνθρωπον, οὐδὲ θεά σασθαι τὸν Ἥλιον τῆς δικαιοσύνης· ὀφθαλμοὺς γὰρ ἔχοντες, οὐκ ἔβλεπον, καὶ ὦτα ἔχοντες, οὐκ ἤκουον δ καὶ Ησαΐας αὐτοῖς ὠνείδισε, καὶ ὁ Χριστὸς ὕστερον. Καὶ τὸν νῶτον διὰ παντὸς σύγκαμψον. Ἀπὸ τοῦ ἑπομένου τὸ προηγούμενον ἐδήλωσεν. Αἰνίσσεται δὲ ὁ λόγος τὴν δουλείαν· ἔπεται γὰρ τοῖς δουλεύ- ουσιν ἐπικεκυφότας βαδίζειν· τοῦτο μὲν ἀχθοφο- ροῦντας, τοῦτο δὲ βαρυνομένους ταῖς θλίψεσιν. Ορα δὲ τὴν ἀκρίβειαν. Διὰ παντὸς γὰρ εἶπεν, ὅτι οὐχ ὡς πολλάκις δουλωθέντες, εἶτα ἀπαλλαγήσονται, ἀλλ᾽ ἄχρι τῆς τοῦ κόσμου συντελείας δουλεύσουσι πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν. Εκχεον ἐπ' αὐτοὺς τὴν ὀργήν σου, καὶ ὁ θυ μὸς τῆς ὀργῆς σου καταλάβοι αὐτούς. Τὸ αὐτὸ καὶ ἄμφω ταυτὶ τὰ ῥητὰ δηλοῦσι · πλὴν ὅτι τὸ δεύτε ρον σφοδρότερον τοῦ προτέρου. Γενηθήτω ἡ ἔπαυλις αὐτῶν ἠρημωμένη· καὶ ἐν τοῖς σκηνώμασιν αὐτῶν μὴ ἔστω ὁ κατοικῶν. Επαυλιν μὲν κοινῶς λέγει τὴν πόλιν Ἱερουσα- λήμ, ἐν ᾗ πάντες οἱ τοῦ Σωτῆρος φονεῖς ηὐζίλον- το, σκηνώματα δὲ ἰδίως τὰς κατοικίας αὐτῶν. Καὶ δὴ οὕτω ταῦτα γέγονεν, καὶ οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν κατῴκησεν ἐν ταύταις μετὰ τὴν ἐκ Ρωμαίων πανωλεθρίαν τῶν Ἱεροσολύμων. Ταῦτα δὲ τὰ ῥητὰ Πέτρος ὁ ἀπόστολος εἰς τὸν προδότην Ἰούδαν ἐξέλα- Γεν, ὡς καὶ αὐτὸν τῆς μερίδος ὄντα τῶν θεοκτόνων. Ὅτι ὃν σὺ ἐπάταξας, αὐτὸν κατεδίωξαν. Τὸ ᾿Επάταξας, ἀντὶ, Καταγῆναι παρέδωκας. Οὕτω γὰρ καὶ Ζαχαρίας εἶπεν· Πατάξω τὸν ποιμένα καλ διασκορπισθήσονται τὰ πρόβατα τῆς ποίμνης καὶ Ἡσαΐας - Κύριος παρέδωκεν αὐτὸν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν. Ιδίωμα γὰρ τῆς Εβραϊδος τὸ τὴν παραχώρησιν ἔργον ὀνομάζειν, ὡς τοῦ παρα- χωροῦντος δυναμένου κωλῦσαι, καὶ μὴ κωλύοντος. Τὸ δὲ κατεδίωξαν, ἀντὶ τοῦ, Σφόδρα ετιμωρήσαντο · ἡ γὰρ πρόθεσις εμφαντική ἐστιν ἐπιτάσεως· ἢ, Κατέδραμον ἄχρις ἂν ἐφόνευσαν. Καὶ ἐπὶ τὸ ἄλγος τῶν τραυμάτων μου προσ- έθηκαν. Ηὔξησάν μοι τὸ ἄλγος τῶν τραυμάτων τῇ προσθήκῃ τοῦ ὀνειδισμοῦ, ἡ τῇ συκοφαντία, ὅτι τα φεὶς ἐκλάπην, ἀλλ᾽ οὐκ ἀνέστην. Πρόσθες ανομίαν ἐπὶ τὴν ἀνομίαν αὐτῶν. *³ corporis sensum omnia intelligunt, offendantur hac prophetia (et perquirant, quomodo jam hæc in Christo adimpleta sint) et scandalizentur credentes hæc nondum fuisse adimpleta. Illa autem verba, fiat, obtenebrentur, et alia, quæ sequuntur, tametsi vocem habeant imperativi modi, hoc tamen loco futuri significationem retinent, pro, fiet, obscurabuntur, et cætera. Prædicunt enim' futura mala, quæ illos comprehensura erant. Verisimile est etiam Christum uti Deum omnia imperare quæ futura sunt. B • VERG. 24. Obtenebrentur ocult eorum, ne videant. De animæ oculis sermo est. Obtenebrentur autem, quia lucem illam videre noluerunt quæ illuminat omnem hominem; et quia ipsum etiam justitiæ Solem intueri noluerunt. Oculos etenim habentes non viderunt, et habentes aures non audierunt, sicuti et ipse Isaias, et Christus etiam eis expro- bravit. Et dorsum eorum semper incurva. Ab eo quod consequitur denotavit id quod præcedit. Hoc etenim sermone servitutem voluit nobis Propheta signiß- care. Illud autem eos omnes ut plurimum conse- quitur, qui servi sunt, ut onere aut alio laboris seu calamitatis genere oppressi, curvati incedant. Considera etiam quanta cura sermonem suum ad- versus eos perstringat Propheta, dum ait: Semper incurva ; ac si diceret : Eos amplius a servitute liberandos non esse, tametsi sæpenumero in præteritum fuerint liberati, sed ad ipsum usque mundi finem, in quacunque orbis parte fuerint, aliis nationibus servituros. C D Zachar, xııı, 7; Matth. xxvı, 31. VERS. 25. Effunde super eos iram tuam, et furo iræ tuæ comprehendat eos. Unum atque idem di. cunt hi duo versiculi, eo excepto, quod secundus vehementiori utitur loquendi modo. VERS. 26. Fiat habitatio eorum deserta, in laber- naculis eorum non sit, qui inhabitet. Per babita- tionem, universam appellat Hierosolymam, in que omnes Christi occisores habitabant; per taberna- cula vero privatas eorum domos intelligit. Et sane ita effectum est. Nemo enim in eis amplius habita- vit, post eversionem illam a Romanorum exercitu illatam. Hæc autem verba apostolus Petrus pro- ditori Judæ accommodavit tanquam uni ex iis qui Christum occiderunt. VERS. 27. Quoniam quem tu percussisti ipsi per- secuti sunt. Percussisti dixit, pro, percutere per- misisti. Sic etiam Zacharias dixit: Percutiam pa- storem el dispergentur oves gregisª. Et Isaias alibi : Dominus tradidit eum pro peccatis nostris. Est etiam et hæc Hebraicæ linguæ proprietas, ut ei qui permittit factum ascribat, co quod prohibere potuit, et non prohibuit. Quod vero persecuti sunt, expone, pro, gravibus Mixerunt penis ; vel, Persecuti sunt. quousque occiderint. Et super dolorem vulnerum meorum addiderunt. Auxerunt mihi vulnerum dolorem, addendo oppro- bria. Vel, super vulnerum dolorem addiderunt calumniam, dicentes, quod sepultum me discipuli furto subtraxissent, et negantes me vere resur- rexisse. VERS. 28. Appone iniquitatem super iniquitatem
22α Arise, O God, judge your suit. For a lawsuit has been set up between you and the enemies concerning insult, for their frenzy against the people was not enough for them, but in addition they would falsely accuse you as weak. Or else in a different way, the cause of your people is your cause.
PG 128:761β Μνήσθητι τοῦ ὀνειδισμοῦ σου τοῦ ὑπὸ ἄφρονος ὅλην τὴν ἡμέραν. β περικαθημένων MSCF : παρακαθημένων PBV. α κατῃσχυμμένος MPAHV[TRa] : καὶ κατῃσχυμμένος SC. α ἡ περὶ PABFHV : ἢ περὶ MS. α διέβαλλον PCHV : διέβαλον MASBF.
22β Remember your reproach by the fool all day long.
Ἄφρονα, τὸν Τίτον καὶ πάντα στρατιώτην αὐτοῦ καλεῖ. Καὶ ἀνωτέρω δὲ εἴρηκεν, ὅτι Καὶ λαὸς ἄφρων παρώξυνε τὸ ὄνομά σου. Τοῦ ὀνειδισμοῦ δὲ, τοῦ ὅλην τὴν ἡμέραν, εἴτουν τοῦ ἀεὶ γινομένου.
‘Fool’ is what he calls Titus and every soldier of his. And earlier he said, And a foolish people has provoked your name. The reproach all day long, namely, that goes on continually.
α Mὴ ἐπιλάθῃ τῆς φωνῆς τῶν ἱκετῶν σου. Τῶν ἱκετευόντων σε κατὰ τὸν καιρὸν ἐκεῖνον, ὡς ἔφημεν. Τινὰ δὲ τῶν ἀντιγράφων, τῶν οἰκετῶν σου, γράφουσιν.
23α Do not forget the voice of your suppliants. Of those who are supplicating you at that time, as we said. Some of the copies write ‘of your servants’.
β Ἡ ὑπερηφανία τῶν μισούντων σε ἀνέβη διὰ παντός. Ἀνέβη, τουτέστιν, ὑψώθη, ἐκορυφώθη, ἢ ἀνέβη ἐνώπιόν σου. Σκόπει δὲ, ὅπως οὐδεμία τις ἀγαθῶν ἐπαγγελία τοῖς ῥητοῖς τούτοις ἐπισυνῆπται καθάπερ ἐφ’ ἑτέρων ψαλμῶν. Ἀλλ’ οὕτω μὲν κατὰ τὴν τῶν Ἑβραίων ἐκδοχήν. [] Ἀληθέστερον δὲ, τὰ ἀπὸ τοῦ στίχου τοῦ λέγοντος, Εἰργάσατο σωτηρίαν ἐν μέσῳ τῆς γῆς, καὶ τὰ ἑξῆς, εἰς τὸν Χριστὸν ἀνάγονται. Ὄντως γὰρ εἰργάσατο σωτηρίαν, ἐνανθρωπήσας, καὶ τῆς πλάνης ἐλευθερώσας ἡμᾶς, καὶ ὑποδείξας τὴν τῆς σωτηρίας ὁδόν. Tὸ δὲ, ἐν μέσῳ τῆς γῆς, ἀντὶ τοῦ, ἐν πάσῃ τῇ γῇ. Τινὲς δὲ καὶ τὰ Ἱεροσόλυμα, μέσον τῆς γῆς φασι διακεῖσθαι. [] Ἐκραταίωσε δὲ καὶ τὴν θάλασσαν, ὅ ἐστι, κραταιὸν κατὰ δαιμόνων ἐποίησε τὸ ὕδωρ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος. Θάλασσαν γὰρ τοῦτο καὶ Μιχαίας ἐκάλεσεν, εἰπὼν πρὸς Θεὸν, Καταδύσεις τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν εἰς τὰ βάθη τῆς θαλάσσης. Θάλασσα δὲ, ὡς ὑποδεχόμενον τοὺς ῥύπους τῆς ψυχῆς τῶν βαπτιζομένων, καὶ ὡς ἀποκαθαῖρον, καὶ ὡς μέγιστον διὰ τὴν χάριν, καθὼς ἡ θάλασσα διὰ τὸ πλῆθος τῶν ὑδάτων. [] Καὶ δράκοντες μὲν ἂν εἶεν, οἱ δαίμονες, δράκων δὲ, | ὁ ἄρχων αὐτῶν διάβολος, ὧν τὰς κεφαλὰς συνέτριψε καὶ συνέθλασεν ἐν τῷ ὕδατι τοῦ βαπτίσματος. Κεφαλαὶ δὲ τούτων εἰσὶν αἱ ἁμαρτίαι· ἐν ταύταις γὰρ τὸν φθοροποιὸν ἰὸν ἐναποτεθησαυρισμένον ἔχουσιν· ὧν διαφθαρεισῶν ὑπὸ τοῦ βαπτίσματος, οὐκ ἔτι ζῶσιν ἐν ἡμῖν οἱ τοιοῦτοι δράκοντες. Λαοὶ δὲ Αἰθιόπων, οἱ μεμελανωμένοι πρὶν τὰς ψυχὰς τῷ ῥύπῳ καὶ τῷ καπνῷ τῆς ἁμαρτίας· οἷς βρῶμα, εἴτουν παρανάλωμα, γίνεσθαι δέδωκε τὸν νοητὸν τοῦτον δράκοντα, μετὰ τὸ βάπτισμα δηλονότι. [] Διέῤῥηξε δὲ, ἤτοι ἀνέδωκε, πηγὰς καὶ χειμάῤῥους διδασκαλίας πνευματικῆς ἐν τῇ πρὶν ἐρήμῳ οἰκουμένῃ τῶν ἐθνῶν· πηγὰς μὲν, διὰ τὸ ἀένναον καὶ καθαρὸν καὶ ἥδιστον, χειμάῤῥους δὲ, ὡς ἐν τῷ λε΄ ψαλμῷ προείρηται. Ποταμοὶ δὲ ᾽Ηθὰμ, αἱ ἐν ᾽Ιουδαίοις προφητεῖαι, αἱ ἀρχαῖαι, ὅσον πρὸς τὰς ἐν Χριστιανοῖς νέας· ἐξηράνθησαν γὰρ διὰ τὴν κακίαν αὐτῶν, ἐπιλειψάντων τῶν προφητῶν. Tὰ δὲ ἑξῆς δεικνύουσι τὸν Χριστὸν ποιητὴν καὶ Κύριον τοῦ παντός. [] Μνήσθητι δὲ ταύτης τῆς συναγωγῆς, τῆς νέας, καὶ μὴ ἐκείνης τῆς παλαιᾶς. [] δεικνύουσι MPSV : δείκνυσι CB.
23β The pride of those who hate you has gone up for ever. ‘Has gone up’, that is, ‘has been raised on high’, ‘has come to a peak’, or has gone up before you. Observe how no promise of blessings whatsoever is joined to these verses as in other psalms. But such is according to the version of the Hebrews. [12] More truly, however, the things from the verse saying, He worked salvation in the midst of the earth, and thereafter are taken in an anagogical sense in relation to Christ. For truly he worked salvation, having become incarnate and having freed us from error and having point- ed out the path of salvation. ‘In the midst of the earth’ is in the sense of, ‘in all the earth’. Some say that Jerusalem lies in the middle of the earth. [13] And he gave mighty strength to the sea, which is, he made the water of holy baptism mighty in strength against demons. Micah also called the water of baptism ‘sea’, saying to God, You will sink our sins into the depths of the sea. It is ‘sea’ as receiving the filth of the souls of those being baptized and as purging and as immeasurably vast on account of the grace, just as the sea is so on account of the multitude of waters. [14] And ‘dragons’ may be interpreted as the demons, and the ‘dragon’ as their ruler, the devil, whose heads he crushed and shattered in the water of baptism. Their ‘heads’ are the sins, for in these they have their destructive venom stored up. These heads having been destroyed through baptism, such dragons no longer live within us. The ‘peoples of the Ethiopians’ are those whose souls were previously blackened by the filth and smoke of sin, to whom he gave this intelligible dragon to become their fodder, namely, to be consumed, after baptism that is. He burst open, that is, he sent up well-springs and torrents of spiritual teaching in the [15] formerly desert world of the nations, ‘well-springs’ on account of its ever-flowing and pure and pleasant nature, and ‘torrents’ as was said previously in the thirty-fifth psalm. The ‘rivers of Etham’ are the prophecies among the Jews, ancient in relation to the new prophecies among the Christians, for they were dried up on account of their wickedness when the prophets ceased to exist. The following verses show Christ as the maker and Lord of all. [18] Remember this assembly of the new covenant, and not that of the old covenant.
PG 128:763Ἐχθρὸς δὲ ὠνείδισε τὸν Χριστὸν, ὁ ᾽Ιουδαῖος καὶ ὁ Ἕλλην, ὡς μὴ ὄντα Θεὸν, καὶ ὡς ἀσθενῆ, καὶ ὅσα ὑβριστά. Καὶ λαὸς ἄφρων, ὁ ᾽Ιουδαϊκὸς καὶ ὁ Ἑλληνικός· θηρία δὲ, οἵ τε ᾽Ιουδαῖοι καὶ Ἕλληνες, καὶ οἱ δαίμονες. [] Πένητες δὲ, οἱ Χριστιανοὶ, ὡς καταλιπόντες πάντα καὶ ἀκολουθήσαντες τῷ Χριστῷ, καὶ ἁπλῶς, ὡς ἐν τῷ θ΄ ψαλμῷ προείρηται. [] Διαθήκη δὲ τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἄλλα μὲν περὶ βοηθείας, ἔτι δὲ καὶ τὸ, Καὶ ἰδοὺ, ἐγὼ μεθ’ ἡμῶν εἰμι πάσας τὰς ἡμέρας. Ἐσκοτισμένοι δὲ τῆς γῆς, πάντες κοινῶς οἱ ἄπιστοι, μὴ δυνάμενοι ἰδεῖν τὸ φέγγος τῆς ἀληθείας. Καὶ τὰ ἑξῆς ἁρμόσει ὁμοίως.Ορα τὴν εὐαγγελικήν θυσίαν προτιμωμένην τῆς Α ίας. νομικῆς, τὴν λογικὴν τῆς ἀλόγου. Ἀκμῆς δὲ σύμ- βολον ἡ ἀρτιφυΐα τῶν κεράτων καὶ τῶν ὀνύχων. Ὑποδηλοῦσι δὲ ταῦτα καὶ τῆς νομικής λατρείας τὴν νέκρωσιν· νεκρὰ γὰρ τὰ κέρατα καὶ αἱ όπλαί. Ιδέτωσαν πτωχοί, καὶ εὐφρανθήτωσαν. Πτω- χοὺς καὶ πένητας τοὺς πιστοὺς ὠνόμασεν, ὡς προ ειρήκαμεν ἐν τῷ θ' ψαλμῳ. Ἰδέτωσαν, φησίν, ὅσα ὁ Θεὸς πέπονθε δι' αὐτοὺς, καὶ ὅσα κατώρθωσεν. Εκζητήσατε τὸν Θεὸν, καὶ ζήσεται ἡ ψυχὴ ὑμῶν. Ζήσεται τὴν μακαρίαν ζωήν. Οτι εἰσήκουσε τῶν πενήτων ὁ Κύριος, καὶ τοὺς πεπεδημένους αὐτοῦ οὐκ ἐξουδένωσεν. Β Τίνας λέγει πεπεδημένους, εἰρήκαμεν ἐν τῷ ἐξ ψαλμῷ. Αἰνεσάτωσαν αὐτὸν οἱ οὐρανοὶ καὶ ἡ γῆ, καὶ ἡ θάλασσα, καὶ πάντα τὰ ἔρχοντα ἐν αὐτῇ. ὡς οὐκ ἐξαρχούντων τῶν ἀγγέλων καὶ τῶν ἀνθρώ- πῶν εἰς τὴν προσήκουσαν εὐχαριστίαν τοῦ Θεοῦ, καὶ τὰ στοιχεῖα συγκαλεί πρὸς αἶνον, ὧν ὁ Μωσῆς ἐν ἀρχῇ τῆς Γενέσεως ἐμνημόνευσεν. 'Αδιαφόρως (54) δὲ τὰ ἔρποντα προσέθηκεν· ἡ καὶ διὰ τὸ πλῆθος τῶν ἰχθύων. Οτι ὁ Θεὸς σώσει τὴν Σιών. Σιὼν λέγει νῦν τὴν νέαν, ἤτοι τὴν Ἐκκλησίαν τῶν πιστῶν. Ἢ καὶ αὐτὴν τὴν Ἱερουσαλὴμ συντηρήσει ἑαυτῷ. Καὶ γὰρ τῷ Χριστῷ ἀνεῖται, καὶ οὐχ ἑτέρῳ Θεῷ· καίτοι τῶν ἀσεβῶν τῆς χώρας εκείνης κυριευόντων. Καὶ οἰκοδομηθήσονται αἱ πόλεις τῆς Ἰουδαίας. Οικοδομηθήσονται εἰς ναούς παρὰ τῶν Χρι- στιανῶν. Καὶ κατοικήσουσιν ἐκεῖ, καὶ κληρονομήσουσιν αὐτήν. Οἱ Χριστιανοί. – Εt Καὶ τὸ σπέρμα τῶν δούλων σου καθέξουσιν αὐτήν. Δοῦλοι μὲν τοῦ Χριστοῦ οἱ ἀπόστολοι · Παύ λος γάρ φησι· Δοῦλος ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ· σπέρμα δὲ αὐτῶν οἱ μαθηταὶ αὐτῶν Χριστιανοί, ὡς ἀνα- γεννηθέντες αὐτοῖς διὰ τοῦ βαπτίσματος τῆς παλιγ- γενεσίας. Τοῦ δὲ καθέξουσιν ή πρόθεσις επίτασιν καὶ μονιμότητα δηλοί. Μόνοι γὰρ Χριστιανοὶ βε βαίως αὐτὴν οἰκοῦσι, παντελῶς τῶν Εβραίων ἐξελασθέντων. καθέξουσιν Καὶ οἱ ἀγαπῶντες τὸ ὄνομά σου κατασκηνώ σουσιν ἐν αὐτῇ. Οἱ τὸ ὄνομα τὸ σὲν ἐπικαλούμενοι Χριστιανοί. Ωσπερ δὲ καὶ τὰ προοίμια τοῦ ψαλμοῦ μέχρι τοῦ, ἀπηλλοτριωμένος ἐγενήθην τοῖς ἀδελφοῖς μου, καὶ ξένος τοῖς υἱοῖς τῆς μητρός μου, τινὲς πιστοὶ τῷ Χριστῷ προσαρμόζειν βιάζον- ται οὕτω πάλιν Ἰουδαῖοι καὶ τὰ ἐκεῖθεν ἄχρι τέ λους τῷ ἐν Βαβυλῶνι αἰχμαλώτῳ λαῷ ἀνατιθέασι. Χρὴ δὲ κατ᾽ ἐπιτομὴν εἰπεῖν, ὅπως αὐτοὶ ἐκλαμ Ελ COMMENT. IN PSALMOS. Vide evangelicum sacrifcium legali præposi, C et rationale irrationali. Nova autem cornuum at- que ungularum productio vigoris seu roboris indicium est. Et subnotare videtur Propheta bis verbis futuram legalis cultus exstinctionem. Cor- nua siquidem et ungulæ, emortuæ quædam partes sunt in corpore. Videant pauperes, et lætentur. Per inopes el pauperes, fideles intelligit, ut diximus, in psal- mo 1x : Videant, inquit, quæcunque propter cos Deus passus est, et quæcunque etiam præclara ad- ministravit. Querite Deum, et vivet anima vestra. Beatam ac felicem vitam vivet. VERS. 34. Quoniam exaudivit pauperes Dominus, et vinctos suos non neglexit. Quinam autem ii sint, quos vinctos vocat, diximus in psalmo ▲xvH. VERS. 35. Laudent eum cali, et terra, mare, et omnia repentia in eo. Quasi non sint satis angeli neque homines ad agendum gratias Deo, ipsa etiam convocat Propheta elementa ad Dei laudes, eo or- dine quo eorum meminit Moyses in Geneseos prin- cipio. improprie ipsos pisces appellavit res pentia : atque ita fortassis ob piscium multitu dinem Vers. 36. Quoniam Deus salvam facit Sion. No- vam nimirum Sion, id est Ecclesiam fidelium, vel ipsam Jerusalem salvam faciet, hoc est, conser vabil, sibi ipsi videlicet Christo, cui soli illius cura commissa est, et non alteri : tametsi mode impii illius dominentur regionis. Et ædificabuntur civitates Judææ. Mihi templa nimirum, atque hoc a Christianis. Et inhabitabunt ibi et hæreditate acquirent eam. Christiani videlicet. D ipsam inhabitant, Judais prorsus expulsis. VERS. 37. Et semen servorum tuorum possidebit eam. Servi quidem Christi apostoli sunt: Paulus enim, inquit, servus Jesu Christi ". Eorum vero semen, apostolici discipuli, tanquam ab eis per baptisma spirituali semine regenerati. Præpositio autem verbi intensionem et singulari- tatem significat. Solt enim Christiani constanter Et omnes qui diligunt nomen tuum habitabunt in ea. Christiani scilicet nomen tuum invocantes. Verum quemadmodum fidelium multi hujus psalmi principium usque ad versiculum : Extraneus fa- clus sum fratribus meis, contendunt referri debere ad Christum, ita Judæi contra captivo in Babylone populo omnia applicant quæ illinc sequuntur us- que ad fuem psalmi. Oportet itaque breviter exponere, quemadmodum ipsi haec accipiant. Varia lectiones. 8. Rom. 1, 1. (54) Rectius, indifferenter.
And an enemy, the Jew and Greek, reproached Christ as not being God and weak and whatever other insults. The ‘foolish people’ are the Jewish and Greek people, and ‘wild beasts’ are both Jews and Greeks and the demons. [19] The ‘poor’ are the Christians, as having left everything and followed Christ, and simply as was said before in the ninth psalm. [20] Christ’s covenant is the various things about his help, and also the words, And see, I am with you all the days. And the ‘darkened of the earth’ are all unbelievers in general, being unable to see the day- light of truth. And the following verses will adapt similarly.
Psalmus XCPsalmus XCI
PG 128:94574 οδ΄
PG 128:7631 Εἰς τὸ τέλος· μὴ διαφθείρῃς· τῷ Ἀσάφ· ψαλμὸς ᾠδῆς. Πρόῤῥησιν ἔχων ὁ ψαλμὸς τῆς ἐν συντελείᾳ τοῦ κόσμου δικαίας τοῦ Θεοῦ κρίσεως, καὶ τιμωρίας μὲν τῶν ἁμαρτωλῶν, τιμῆς δὲ τῶν δικαίων, παρεγγυᾶται πάντας εἰς τὸ τέλος τῆς ζωῆς ὁρᾶν, καὶ μὴ διαφθείρειν ἑαυτὸν ταῖς ἁμαρτίαις. Τινὲς δὲ τὸ, μὴ διαφθείρῃς, μὴ ἁμάρτῃς εἶπον. Περὶ δὲ τοῦ Ἀσὰφ καὶ τῆς ἄλλης ἐπιγραφῆς εἰρήκαμεν ἐν τοῖς προοιμίοις τῆς βίβλου τῶν ψαλμῶν. §§ 46, 49, 64 Συντέθειται δὲ καὶ οὗτος ὁ ψαλμὸς προσώπῳ τῶν ἐν Βαβυλῶνι δορυαλώτων.Ορα τὴν εὐαγγελικήν θυσίαν προτιμωμένην τῆς Α ίας. νομικῆς, τὴν λογικὴν τῆς ἀλόγου. Ἀκμῆς δὲ σύμ- βολον ἡ ἀρτιφυΐα τῶν κεράτων καὶ τῶν ὀνύχων. Ὑποδηλοῦσι δὲ ταῦτα καὶ τῆς νομικής λατρείας τὴν νέκρωσιν· νεκρὰ γὰρ τὰ κέρατα καὶ αἱ όπλαί. Ιδέτωσαν πτωχοί, καὶ εὐφρανθήτωσαν. Πτω- χοὺς καὶ πένητας τοὺς πιστοὺς ὠνόμασεν, ὡς προ ειρήκαμεν ἐν τῷ θ' ψαλμῳ. Ἰδέτωσαν, φησίν, ὅσα ὁ Θεὸς πέπονθε δι' αὐτοὺς, καὶ ὅσα κατώρθωσεν. Εκζητήσατε τὸν Θεὸν, καὶ ζήσεται ἡ ψυχὴ ὑμῶν. Ζήσεται τὴν μακαρίαν ζωήν. Οτι εἰσήκουσε τῶν πενήτων ὁ Κύριος, καὶ τοὺς πεπεδημένους αὐτοῦ οὐκ ἐξουδένωσεν. Β Τίνας λέγει πεπεδημένους, εἰρήκαμεν ἐν τῷ ἐξ ψαλμῷ. Αἰνεσάτωσαν αὐτὸν οἱ οὐρανοὶ καὶ ἡ γῆ, καὶ ἡ θάλασσα, καὶ πάντα τὰ ἔρχοντα ἐν αὐτῇ. ὡς οὐκ ἐξαρχούντων τῶν ἀγγέλων καὶ τῶν ἀνθρώ- πῶν εἰς τὴν προσήκουσαν εὐχαριστίαν τοῦ Θεοῦ, καὶ τὰ στοιχεῖα συγκαλεί πρὸς αἶνον, ὧν ὁ Μωσῆς ἐν ἀρχῇ τῆς Γενέσεως ἐμνημόνευσεν. 'Αδιαφόρως (54) δὲ τὰ ἔρποντα προσέθηκεν· ἡ καὶ διὰ τὸ πλῆθος τῶν ἰχθύων. Οτι ὁ Θεὸς σώσει τὴν Σιών. Σιὼν λέγει νῦν τὴν νέαν, ἤτοι τὴν Ἐκκλησίαν τῶν πιστῶν. Ἢ καὶ αὐτὴν τὴν Ἱερουσαλὴμ συντηρήσει ἑαυτῷ. Καὶ γὰρ τῷ Χριστῷ ἀνεῖται, καὶ οὐχ ἑτέρῳ Θεῷ· καίτοι τῶν ἀσεβῶν τῆς χώρας εκείνης κυριευόντων. Καὶ οἰκοδομηθήσονται αἱ πόλεις τῆς Ἰουδαίας. Οικοδομηθήσονται εἰς ναούς παρὰ τῶν Χρι- στιανῶν. Καὶ κατοικήσουσιν ἐκεῖ, καὶ κληρονομήσουσιν αὐτήν. Οἱ Χριστιανοί. – Εt Καὶ τὸ σπέρμα τῶν δούλων σου καθέξουσιν αὐτήν. Δοῦλοι μὲν τοῦ Χριστοῦ οἱ ἀπόστολοι · Παύ λος γάρ φησι· Δοῦλος ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ· σπέρμα δὲ αὐτῶν οἱ μαθηταὶ αὐτῶν Χριστιανοί, ὡς ἀνα- γεννηθέντες αὐτοῖς διὰ τοῦ βαπτίσματος τῆς παλιγ- γενεσίας. Τοῦ δὲ καθέξουσιν ή πρόθεσις επίτασιν καὶ μονιμότητα δηλοί. Μόνοι γὰρ Χριστιανοὶ βε βαίως αὐτὴν οἰκοῦσι, παντελῶς τῶν Εβραίων ἐξελασθέντων. καθέξουσιν Καὶ οἱ ἀγαπῶντες τὸ ὄνομά σου κατασκηνώ σουσιν ἐν αὐτῇ. Οἱ τὸ ὄνομα τὸ σὲν ἐπικαλούμενοι Χριστιανοί. Ωσπερ δὲ καὶ τὰ προοίμια τοῦ ψαλμοῦ μέχρι τοῦ, ἀπηλλοτριωμένος ἐγενήθην τοῖς ἀδελφοῖς μου, καὶ ξένος τοῖς υἱοῖς τῆς μητρός μου, τινὲς πιστοὶ τῷ Χριστῷ προσαρμόζειν βιάζον- ται οὕτω πάλιν Ἰουδαῖοι καὶ τὰ ἐκεῖθεν ἄχρι τέ λους τῷ ἐν Βαβυλῶνι αἰχμαλώτῳ λαῷ ἀνατιθέασι. Χρὴ δὲ κατ᾽ ἐπιτομὴν εἰπεῖν, ὅπως αὐτοὶ ἐκλαμ Ελ COMMENT. IN PSALMOS. Vide evangelicum sacrifcium legali præposi, C et rationale irrationali. Nova autem cornuum at- que ungularum productio vigoris seu roboris indicium est. Et subnotare videtur Propheta bis verbis futuram legalis cultus exstinctionem. Cor- nua siquidem et ungulæ, emortuæ quædam partes sunt in corpore. Videant pauperes, et lætentur. Per inopes el pauperes, fideles intelligit, ut diximus, in psal- mo 1x : Videant, inquit, quæcunque propter cos Deus passus est, et quæcunque etiam præclara ad- ministravit. Querite Deum, et vivet anima vestra. Beatam ac felicem vitam vivet. VERS. 34. Quoniam exaudivit pauperes Dominus, et vinctos suos non neglexit. Quinam autem ii sint, quos vinctos vocat, diximus in psalmo ▲xvH. VERS. 35. Laudent eum cali, et terra, mare, et omnia repentia in eo. Quasi non sint satis angeli neque homines ad agendum gratias Deo, ipsa etiam convocat Propheta elementa ad Dei laudes, eo or- dine quo eorum meminit Moyses in Geneseos prin- cipio. improprie ipsos pisces appellavit res pentia : atque ita fortassis ob piscium multitu dinem Vers. 36. Quoniam Deus salvam facit Sion. No- vam nimirum Sion, id est Ecclesiam fidelium, vel ipsam Jerusalem salvam faciet, hoc est, conser vabil, sibi ipsi videlicet Christo, cui soli illius cura commissa est, et non alteri : tametsi mode impii illius dominentur regionis. Et ædificabuntur civitates Judææ. Mihi templa nimirum, atque hoc a Christianis. Et inhabitabunt ibi et hæreditate acquirent eam. Christiani videlicet. D ipsam inhabitant, Judais prorsus expulsis. VERS. 37. Et semen servorum tuorum possidebit eam. Servi quidem Christi apostoli sunt: Paulus enim, inquit, servus Jesu Christi ". Eorum vero semen, apostolici discipuli, tanquam ab eis per baptisma spirituali semine regenerati. Præpositio autem verbi intensionem et singulari- tatem significat. Solt enim Christiani constanter Et omnes qui diligunt nomen tuum habitabunt in ea. Christiani scilicet nomen tuum invocantes. Verum quemadmodum fidelium multi hujus psalmi principium usque ad versiculum : Extraneus fa- clus sum fratribus meis, contendunt referri debere ad Christum, ita Judæi contra captivo in Babylone populo omnia applicant quæ illinc sequuntur us- que ad fuem psalmi. Oportet itaque breviter exponere, quemadmodum ipsi haec accipiant. Varia lectiones. 8. Rom. 1, 1. (54) Rectius, indifferenter.
1 Towards fulfilment; do not destroy; belonging to Asaph; a psalm of an ode. Containing prediction of God’s just judgement at the consummation of the world, with punishment for the sinful and honour for the just, the psalm exhorts everyone to look to the end of life and not to destroy themselves by sins. Some said ‘do not sin’ for ‘do not destroy’. About Asaph and the rest of the superscription we spoke in the preamble to the book of psalms. §§ 46, 49, 64 This psalm is also composed in the person of the captives in Babylon.
α Ἐξομολογησόμεθά σοι, ὁ Θεὸς, ἐξομολογησόμεθά σοι. Εὐχαριστήσομέν σοι, ἐλευθερωθέντες τῆς δουλείας. Ἡ δὲ ἀναδίπλωσις τοῦ, ἐξομολογησόμεθα, ἐπίτασιν ἢ βεβαίωσιν παρίστησι τῆς εὐχαριστίας.Ορα τὴν εὐαγγελικήν θυσίαν προτιμωμένην τῆς Α ίας. νομικῆς, τὴν λογικὴν τῆς ἀλόγου. Ἀκμῆς δὲ σύμ- βολον ἡ ἀρτιφυΐα τῶν κεράτων καὶ τῶν ὀνύχων. Ὑποδηλοῦσι δὲ ταῦτα καὶ τῆς νομικής λατρείας τὴν νέκρωσιν· νεκρὰ γὰρ τὰ κέρατα καὶ αἱ όπλαί. Ιδέτωσαν πτωχοί, καὶ εὐφρανθήτωσαν. Πτω- χοὺς καὶ πένητας τοὺς πιστοὺς ὠνόμασεν, ὡς προ ειρήκαμεν ἐν τῷ θ' ψαλμῳ. Ἰδέτωσαν, φησίν, ὅσα ὁ Θεὸς πέπονθε δι' αὐτοὺς, καὶ ὅσα κατώρθωσεν. Εκζητήσατε τὸν Θεὸν, καὶ ζήσεται ἡ ψυχὴ ὑμῶν. Ζήσεται τὴν μακαρίαν ζωήν. Οτι εἰσήκουσε τῶν πενήτων ὁ Κύριος, καὶ τοὺς πεπεδημένους αὐτοῦ οὐκ ἐξουδένωσεν. Β Τίνας λέγει πεπεδημένους, εἰρήκαμεν ἐν τῷ ἐξ ψαλμῷ. Αἰνεσάτωσαν αὐτὸν οἱ οὐρανοὶ καὶ ἡ γῆ, καὶ ἡ θάλασσα, καὶ πάντα τὰ ἔρχοντα ἐν αὐτῇ. ὡς οὐκ ἐξαρχούντων τῶν ἀγγέλων καὶ τῶν ἀνθρώ- πῶν εἰς τὴν προσήκουσαν εὐχαριστίαν τοῦ Θεοῦ, καὶ τὰ στοιχεῖα συγκαλεί πρὸς αἶνον, ὧν ὁ Μωσῆς ἐν ἀρχῇ τῆς Γενέσεως ἐμνημόνευσεν. 'Αδιαφόρως (54) δὲ τὰ ἔρποντα προσέθηκεν· ἡ καὶ διὰ τὸ πλῆθος τῶν ἰχθύων. Οτι ὁ Θεὸς σώσει τὴν Σιών. Σιὼν λέγει νῦν τὴν νέαν, ἤτοι τὴν Ἐκκλησίαν τῶν πιστῶν. Ἢ καὶ αὐτὴν τὴν Ἱερουσαλὴμ συντηρήσει ἑαυτῷ. Καὶ γὰρ τῷ Χριστῷ ἀνεῖται, καὶ οὐχ ἑτέρῳ Θεῷ· καίτοι τῶν ἀσεβῶν τῆς χώρας εκείνης κυριευόντων. Καὶ οἰκοδομηθήσονται αἱ πόλεις τῆς Ἰουδαίας. Οικοδομηθήσονται εἰς ναούς παρὰ τῶν Χρι- στιανῶν. Καὶ κατοικήσουσιν ἐκεῖ, καὶ κληρονομήσουσιν αὐτήν. Οἱ Χριστιανοί. – Εt Καὶ τὸ σπέρμα τῶν δούλων σου καθέξουσιν αὐτήν. Δοῦλοι μὲν τοῦ Χριστοῦ οἱ ἀπόστολοι · Παύ λος γάρ φησι· Δοῦλος ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ· σπέρμα δὲ αὐτῶν οἱ μαθηταὶ αὐτῶν Χριστιανοί, ὡς ἀνα- γεννηθέντες αὐτοῖς διὰ τοῦ βαπτίσματος τῆς παλιγ- γενεσίας. Τοῦ δὲ καθέξουσιν ή πρόθεσις επίτασιν καὶ μονιμότητα δηλοί. Μόνοι γὰρ Χριστιανοὶ βε βαίως αὐτὴν οἰκοῦσι, παντελῶς τῶν Εβραίων ἐξελασθέντων. καθέξουσιν Καὶ οἱ ἀγαπῶντες τὸ ὄνομά σου κατασκηνώ σουσιν ἐν αὐτῇ. Οἱ τὸ ὄνομα τὸ σὲν ἐπικαλούμενοι Χριστιανοί. Ωσπερ δὲ καὶ τὰ προοίμια τοῦ ψαλμοῦ μέχρι τοῦ, ἀπηλλοτριωμένος ἐγενήθην τοῖς ἀδελφοῖς μου, καὶ ξένος τοῖς υἱοῖς τῆς μητρός μου, τινὲς πιστοὶ τῷ Χριστῷ προσαρμόζειν βιάζον- ται οὕτω πάλιν Ἰουδαῖοι καὶ τὰ ἐκεῖθεν ἄχρι τέ λους τῷ ἐν Βαβυλῶνι αἰχμαλώτῳ λαῷ ἀνατιθέασι. Χρὴ δὲ κατ᾽ ἐπιτομὴν εἰπεῖν, ὅπως αὐτοὶ ἐκλαμ Ελ COMMENT. IN PSALMOS. Vide evangelicum sacrifcium legali præposi, C et rationale irrationali. Nova autem cornuum at- que ungularum productio vigoris seu roboris indicium est. Et subnotare videtur Propheta bis verbis futuram legalis cultus exstinctionem. Cor- nua siquidem et ungulæ, emortuæ quædam partes sunt in corpore. Videant pauperes, et lætentur. Per inopes el pauperes, fideles intelligit, ut diximus, in psal- mo 1x : Videant, inquit, quæcunque propter cos Deus passus est, et quæcunque etiam præclara ad- ministravit. Querite Deum, et vivet anima vestra. Beatam ac felicem vitam vivet. VERS. 34. Quoniam exaudivit pauperes Dominus, et vinctos suos non neglexit. Quinam autem ii sint, quos vinctos vocat, diximus in psalmo ▲xvH. VERS. 35. Laudent eum cali, et terra, mare, et omnia repentia in eo. Quasi non sint satis angeli neque homines ad agendum gratias Deo, ipsa etiam convocat Propheta elementa ad Dei laudes, eo or- dine quo eorum meminit Moyses in Geneseos prin- cipio. improprie ipsos pisces appellavit res pentia : atque ita fortassis ob piscium multitu dinem Vers. 36. Quoniam Deus salvam facit Sion. No- vam nimirum Sion, id est Ecclesiam fidelium, vel ipsam Jerusalem salvam faciet, hoc est, conser vabil, sibi ipsi videlicet Christo, cui soli illius cura commissa est, et non alteri : tametsi mode impii illius dominentur regionis. Et ædificabuntur civitates Judææ. Mihi templa nimirum, atque hoc a Christianis. Et inhabitabunt ibi et hæreditate acquirent eam. Christiani videlicet. D ipsam inhabitant, Judais prorsus expulsis. VERS. 37. Et semen servorum tuorum possidebit eam. Servi quidem Christi apostoli sunt: Paulus enim, inquit, servus Jesu Christi ". Eorum vero semen, apostolici discipuli, tanquam ab eis per baptisma spirituali semine regenerati. Præpositio autem verbi intensionem et singulari- tatem significat. Solt enim Christiani constanter Et omnes qui diligunt nomen tuum habitabunt in ea. Christiani scilicet nomen tuum invocantes. Verum quemadmodum fidelium multi hujus psalmi principium usque ad versiculum : Extraneus fa- clus sum fratribus meis, contendunt referri debere ad Christum, ita Judæi contra captivo in Babylone populo omnia applicant quæ illinc sequuntur us- que ad fuem psalmi. Oportet itaque breviter exponere, quemadmodum ipsi haec accipiant. Varia lectiones. 8. Rom. 1, 1. (54) Rectius, indifferenter.
2α We shall confess you, O God, we shall confess you. We, having been freed from slavery, will give thanks to you. The repetition of ‘we shall confess’ represents an intensification or confirmation of the thanksgiving.
β Καὶ ἐπικαλεσόμεθα τὸ ὄνομά σου. Καὶ εἰς βοήθειαν ἐπικαλεσόμεθα τὸ ἐξονειδισθὲν παρὰ τῶν ἐχθρῶν ὄνομά σου. Ἐγὼ δὲ, τοῖς μέλλουσιν εἰς Χριστὸν πιστεῦσαι προσήκειν ἡγοῦμαι τὸν λόγον, οἷς ἐπεκλήθη τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ, Χριστιανοῖς προσαγορευθεῖσι.Ορα τὴν εὐαγγελικήν θυσίαν προτιμωμένην τῆς Α ίας. νομικῆς, τὴν λογικὴν τῆς ἀλόγου. Ἀκμῆς δὲ σύμ- βολον ἡ ἀρτιφυΐα τῶν κεράτων καὶ τῶν ὀνύχων. Ὑποδηλοῦσι δὲ ταῦτα καὶ τῆς νομικής λατρείας τὴν νέκρωσιν· νεκρὰ γὰρ τὰ κέρατα καὶ αἱ όπλαί. Ιδέτωσαν πτωχοί, καὶ εὐφρανθήτωσαν. Πτω- χοὺς καὶ πένητας τοὺς πιστοὺς ὠνόμασεν, ὡς προ ειρήκαμεν ἐν τῷ θ' ψαλμῳ. Ἰδέτωσαν, φησίν, ὅσα ὁ Θεὸς πέπονθε δι' αὐτοὺς, καὶ ὅσα κατώρθωσεν. Εκζητήσατε τὸν Θεὸν, καὶ ζήσεται ἡ ψυχὴ ὑμῶν. Ζήσεται τὴν μακαρίαν ζωήν. Οτι εἰσήκουσε τῶν πενήτων ὁ Κύριος, καὶ τοὺς πεπεδημένους αὐτοῦ οὐκ ἐξουδένωσεν. Β Τίνας λέγει πεπεδημένους, εἰρήκαμεν ἐν τῷ ἐξ ψαλμῷ. Αἰνεσάτωσαν αὐτὸν οἱ οὐρανοὶ καὶ ἡ γῆ, καὶ ἡ θάλασσα, καὶ πάντα τὰ ἔρχοντα ἐν αὐτῇ. ὡς οὐκ ἐξαρχούντων τῶν ἀγγέλων καὶ τῶν ἀνθρώ- πῶν εἰς τὴν προσήκουσαν εὐχαριστίαν τοῦ Θεοῦ, καὶ τὰ στοιχεῖα συγκαλεί πρὸς αἶνον, ὧν ὁ Μωσῆς ἐν ἀρχῇ τῆς Γενέσεως ἐμνημόνευσεν. 'Αδιαφόρως (54) δὲ τὰ ἔρποντα προσέθηκεν· ἡ καὶ διὰ τὸ πλῆθος τῶν ἰχθύων. Οτι ὁ Θεὸς σώσει τὴν Σιών. Σιὼν λέγει νῦν τὴν νέαν, ἤτοι τὴν Ἐκκλησίαν τῶν πιστῶν. Ἢ καὶ αὐτὴν τὴν Ἱερουσαλὴμ συντηρήσει ἑαυτῷ. Καὶ γὰρ τῷ Χριστῷ ἀνεῖται, καὶ οὐχ ἑτέρῳ Θεῷ· καίτοι τῶν ἀσεβῶν τῆς χώρας εκείνης κυριευόντων. Καὶ οἰκοδομηθήσονται αἱ πόλεις τῆς Ἰουδαίας. Οικοδομηθήσονται εἰς ναούς παρὰ τῶν Χρι- στιανῶν. Καὶ κατοικήσουσιν ἐκεῖ, καὶ κληρονομήσουσιν αὐτήν. Οἱ Χριστιανοί. – Εt Καὶ τὸ σπέρμα τῶν δούλων σου καθέξουσιν αὐτήν. Δοῦλοι μὲν τοῦ Χριστοῦ οἱ ἀπόστολοι · Παύ λος γάρ φησι· Δοῦλος ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ· σπέρμα δὲ αὐτῶν οἱ μαθηταὶ αὐτῶν Χριστιανοί, ὡς ἀνα- γεννηθέντες αὐτοῖς διὰ τοῦ βαπτίσματος τῆς παλιγ- γενεσίας. Τοῦ δὲ καθέξουσιν ή πρόθεσις επίτασιν καὶ μονιμότητα δηλοί. Μόνοι γὰρ Χριστιανοὶ βε βαίως αὐτὴν οἰκοῦσι, παντελῶς τῶν Εβραίων ἐξελασθέντων. καθέξουσιν Καὶ οἱ ἀγαπῶντες τὸ ὄνομά σου κατασκηνώ σουσιν ἐν αὐτῇ. Οἱ τὸ ὄνομα τὸ σὲν ἐπικαλούμενοι Χριστιανοί. Ωσπερ δὲ καὶ τὰ προοίμια τοῦ ψαλμοῦ μέχρι τοῦ, ἀπηλλοτριωμένος ἐγενήθην τοῖς ἀδελφοῖς μου, καὶ ξένος τοῖς υἱοῖς τῆς μητρός μου, τινὲς πιστοὶ τῷ Χριστῷ προσαρμόζειν βιάζον- ται οὕτω πάλιν Ἰουδαῖοι καὶ τὰ ἐκεῖθεν ἄχρι τέ λους τῷ ἐν Βαβυλῶνι αἰχμαλώτῳ λαῷ ἀνατιθέασι. Χρὴ δὲ κατ᾽ ἐπιτομὴν εἰπεῖν, ὅπως αὐτοὶ ἐκλαμ Ελ COMMENT. IN PSALMOS. Vide evangelicum sacrifcium legali præposi, C et rationale irrationali. Nova autem cornuum at- que ungularum productio vigoris seu roboris indicium est. Et subnotare videtur Propheta bis verbis futuram legalis cultus exstinctionem. Cor- nua siquidem et ungulæ, emortuæ quædam partes sunt in corpore. Videant pauperes, et lætentur. Per inopes el pauperes, fideles intelligit, ut diximus, in psal- mo 1x : Videant, inquit, quæcunque propter cos Deus passus est, et quæcunque etiam præclara ad- ministravit. Querite Deum, et vivet anima vestra. Beatam ac felicem vitam vivet. VERS. 34. Quoniam exaudivit pauperes Dominus, et vinctos suos non neglexit. Quinam autem ii sint, quos vinctos vocat, diximus in psalmo ▲xvH. VERS. 35. Laudent eum cali, et terra, mare, et omnia repentia in eo. Quasi non sint satis angeli neque homines ad agendum gratias Deo, ipsa etiam convocat Propheta elementa ad Dei laudes, eo or- dine quo eorum meminit Moyses in Geneseos prin- cipio. improprie ipsos pisces appellavit res pentia : atque ita fortassis ob piscium multitu dinem Vers. 36. Quoniam Deus salvam facit Sion. No- vam nimirum Sion, id est Ecclesiam fidelium, vel ipsam Jerusalem salvam faciet, hoc est, conser vabil, sibi ipsi videlicet Christo, cui soli illius cura commissa est, et non alteri : tametsi mode impii illius dominentur regionis. Et ædificabuntur civitates Judææ. Mihi templa nimirum, atque hoc a Christianis. Et inhabitabunt ibi et hæreditate acquirent eam. Christiani videlicet. D ipsam inhabitant, Judais prorsus expulsis. VERS. 37. Et semen servorum tuorum possidebit eam. Servi quidem Christi apostoli sunt: Paulus enim, inquit, servus Jesu Christi ". Eorum vero semen, apostolici discipuli, tanquam ab eis per baptisma spirituali semine regenerati. Præpositio autem verbi intensionem et singulari- tatem significat. Solt enim Christiani constanter Et omnes qui diligunt nomen tuum habitabunt in ea. Christiani scilicet nomen tuum invocantes. Verum quemadmodum fidelium multi hujus psalmi principium usque ad versiculum : Extraneus fa- clus sum fratribus meis, contendunt referri debere ad Christum, ita Judæi contra captivo in Babylone populo omnia applicant quæ illinc sequuntur us- que ad fuem psalmi. Oportet itaque breviter exponere, quemadmodum ipsi haec accipiant. Varia lectiones. 8. Rom. 1, 1. (54) Rectius, indifferenter.
2β And we shall call upon your name. And we shall call for help upon your name that has been reproached by our enemies. For my own part, I believe that the verse is fitting for those who would come to believe in Christ, on whom the name of Christ was called as epithet, having been addressed as ‘Chris- tians’.
α Διηγήσομαι πάντα τὰ θαυμάσιά σου. Οὗτος ὁ στίχος κεῖται καὶ ἐν τῷ θ΄ ψαλμῷ.Ορα τὴν εὐαγγελικήν θυσίαν προτιμωμένην τῆς Α ίας. νομικῆς, τὴν λογικὴν τῆς ἀλόγου. Ἀκμῆς δὲ σύμ- βολον ἡ ἀρτιφυΐα τῶν κεράτων καὶ τῶν ὀνύχων. Ὑποδηλοῦσι δὲ ταῦτα καὶ τῆς νομικής λατρείας τὴν νέκρωσιν· νεκρὰ γὰρ τὰ κέρατα καὶ αἱ όπλαί. Ιδέτωσαν πτωχοί, καὶ εὐφρανθήτωσαν. Πτω- χοὺς καὶ πένητας τοὺς πιστοὺς ὠνόμασεν, ὡς προ ειρήκαμεν ἐν τῷ θ' ψαλμῳ. Ἰδέτωσαν, φησίν, ὅσα ὁ Θεὸς πέπονθε δι' αὐτοὺς, καὶ ὅσα κατώρθωσεν. Εκζητήσατε τὸν Θεὸν, καὶ ζήσεται ἡ ψυχὴ ὑμῶν. Ζήσεται τὴν μακαρίαν ζωήν. Οτι εἰσήκουσε τῶν πενήτων ὁ Κύριος, καὶ τοὺς πεπεδημένους αὐτοῦ οὐκ ἐξουδένωσεν. Β Τίνας λέγει πεπεδημένους, εἰρήκαμεν ἐν τῷ ἐξ ψαλμῷ. Αἰνεσάτωσαν αὐτὸν οἱ οὐρανοὶ καὶ ἡ γῆ, καὶ ἡ θάλασσα, καὶ πάντα τὰ ἔρχοντα ἐν αὐτῇ. ὡς οὐκ ἐξαρχούντων τῶν ἀγγέλων καὶ τῶν ἀνθρώ- πῶν εἰς τὴν προσήκουσαν εὐχαριστίαν τοῦ Θεοῦ, καὶ τὰ στοιχεῖα συγκαλεί πρὸς αἶνον, ὧν ὁ Μωσῆς ἐν ἀρχῇ τῆς Γενέσεως ἐμνημόνευσεν. 'Αδιαφόρως (54) δὲ τὰ ἔρποντα προσέθηκεν· ἡ καὶ διὰ τὸ πλῆθος τῶν ἰχθύων. Οτι ὁ Θεὸς σώσει τὴν Σιών. Σιὼν λέγει νῦν τὴν νέαν, ἤτοι τὴν Ἐκκλησίαν τῶν πιστῶν. Ἢ καὶ αὐτὴν τὴν Ἱερουσαλὴμ συντηρήσει ἑαυτῷ. Καὶ γὰρ τῷ Χριστῷ ἀνεῖται, καὶ οὐχ ἑτέρῳ Θεῷ· καίτοι τῶν ἀσεβῶν τῆς χώρας εκείνης κυριευόντων. Καὶ οἰκοδομηθήσονται αἱ πόλεις τῆς Ἰουδαίας. Οικοδομηθήσονται εἰς ναούς παρὰ τῶν Χρι- στιανῶν. Καὶ κατοικήσουσιν ἐκεῖ, καὶ κληρονομήσουσιν αὐτήν. Οἱ Χριστιανοί. – Εt Καὶ τὸ σπέρμα τῶν δούλων σου καθέξουσιν αὐτήν. Δοῦλοι μὲν τοῦ Χριστοῦ οἱ ἀπόστολοι · Παύ λος γάρ φησι· Δοῦλος ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ· σπέρμα δὲ αὐτῶν οἱ μαθηταὶ αὐτῶν Χριστιανοί, ὡς ἀνα- γεννηθέντες αὐτοῖς διὰ τοῦ βαπτίσματος τῆς παλιγ- γενεσίας. Τοῦ δὲ καθέξουσιν ή πρόθεσις επίτασιν καὶ μονιμότητα δηλοί. Μόνοι γὰρ Χριστιανοὶ βε βαίως αὐτὴν οἰκοῦσι, παντελῶς τῶν Εβραίων ἐξελασθέντων. καθέξουσιν Καὶ οἱ ἀγαπῶντες τὸ ὄνομά σου κατασκηνώ σουσιν ἐν αὐτῇ. Οἱ τὸ ὄνομα τὸ σὲν ἐπικαλούμενοι Χριστιανοί. Ωσπερ δὲ καὶ τὰ προοίμια τοῦ ψαλμοῦ μέχρι τοῦ, ἀπηλλοτριωμένος ἐγενήθην τοῖς ἀδελφοῖς μου, καὶ ξένος τοῖς υἱοῖς τῆς μητρός μου, τινὲς πιστοὶ τῷ Χριστῷ προσαρμόζειν βιάζον- ται οὕτω πάλιν Ἰουδαῖοι καὶ τὰ ἐκεῖθεν ἄχρι τέ λους τῷ ἐν Βαβυλῶνι αἰχμαλώτῳ λαῷ ἀνατιθέασι. Χρὴ δὲ κατ᾽ ἐπιτομὴν εἰπεῖν, ὅπως αὐτοὶ ἐκλαμ Ελ COMMENT. IN PSALMOS. Vide evangelicum sacrifcium legali præposi, C et rationale irrationali. Nova autem cornuum at- que ungularum productio vigoris seu roboris indicium est. Et subnotare videtur Propheta bis verbis futuram legalis cultus exstinctionem. Cor- nua siquidem et ungulæ, emortuæ quædam partes sunt in corpore. Videant pauperes, et lætentur. Per inopes el pauperes, fideles intelligit, ut diximus, in psal- mo 1x : Videant, inquit, quæcunque propter cos Deus passus est, et quæcunque etiam præclara ad- ministravit. Querite Deum, et vivet anima vestra. Beatam ac felicem vitam vivet. VERS. 34. Quoniam exaudivit pauperes Dominus, et vinctos suos non neglexit. Quinam autem ii sint, quos vinctos vocat, diximus in psalmo ▲xvH. VERS. 35. Laudent eum cali, et terra, mare, et omnia repentia in eo. Quasi non sint satis angeli neque homines ad agendum gratias Deo, ipsa etiam convocat Propheta elementa ad Dei laudes, eo or- dine quo eorum meminit Moyses in Geneseos prin- cipio. improprie ipsos pisces appellavit res pentia : atque ita fortassis ob piscium multitu dinem Vers. 36. Quoniam Deus salvam facit Sion. No- vam nimirum Sion, id est Ecclesiam fidelium, vel ipsam Jerusalem salvam faciet, hoc est, conser vabil, sibi ipsi videlicet Christo, cui soli illius cura commissa est, et non alteri : tametsi mode impii illius dominentur regionis. Et ædificabuntur civitates Judææ. Mihi templa nimirum, atque hoc a Christianis. Et inhabitabunt ibi et hæreditate acquirent eam. Christiani videlicet. D ipsam inhabitant, Judais prorsus expulsis. VERS. 37. Et semen servorum tuorum possidebit eam. Servi quidem Christi apostoli sunt: Paulus enim, inquit, servus Jesu Christi ". Eorum vero semen, apostolici discipuli, tanquam ab eis per baptisma spirituali semine regenerati. Præpositio autem verbi intensionem et singulari- tatem significat. Solt enim Christiani constanter Et omnes qui diligunt nomen tuum habitabunt in ea. Christiani scilicet nomen tuum invocantes. Verum quemadmodum fidelium multi hujus psalmi principium usque ad versiculum : Extraneus fa- clus sum fratribus meis, contendunt referri debere ad Christum, ita Judæi contra captivo in Babylone populo omnia applicant quæ illinc sequuntur us- que ad fuem psalmi. Oportet itaque breviter exponere, quemadmodum ipsi haec accipiant. Varia lectiones. 8. Rom. 1, 1. (54) Rectius, indifferenter.
3α I shall tell of all your wonders. This verse is also found in the ninth psalm.
β Ὅταν λάβω καιρὸν, ἐγὼ εὐθύτητας κρινῶ. Tὸ, ὅτε λάβω καιρὸν, τινὲς τῷ προλαβόντι στίχῳ συνάπτουσι, λέγοντες, ὅτι διηγήσομαι πάντα τὰ θαυμάσιά σου, ὅτε λάβω καιρὸν τοῦ διηγεῖσθαι, τουτέστιν, [] ὑβριστά MV : ὑβριστικά PSCBF. 15 ἁμάρτῃς MCBFV : ἁμαρτάνῃς P.Ορα τὴν εὐαγγελικήν θυσίαν προτιμωμένην τῆς Α ίας. νομικῆς, τὴν λογικὴν τῆς ἀλόγου. Ἀκμῆς δὲ σύμ- βολον ἡ ἀρτιφυΐα τῶν κεράτων καὶ τῶν ὀνύχων. Ὑποδηλοῦσι δὲ ταῦτα καὶ τῆς νομικής λατρείας τὴν νέκρωσιν· νεκρὰ γὰρ τὰ κέρατα καὶ αἱ όπλαί. Ιδέτωσαν πτωχοί, καὶ εὐφρανθήτωσαν. Πτω- χοὺς καὶ πένητας τοὺς πιστοὺς ὠνόμασεν, ὡς προ ειρήκαμεν ἐν τῷ θ' ψαλμῳ. Ἰδέτωσαν, φησίν, ὅσα ὁ Θεὸς πέπονθε δι' αὐτοὺς, καὶ ὅσα κατώρθωσεν. Εκζητήσατε τὸν Θεὸν, καὶ ζήσεται ἡ ψυχὴ ὑμῶν. Ζήσεται τὴν μακαρίαν ζωήν. Οτι εἰσήκουσε τῶν πενήτων ὁ Κύριος, καὶ τοὺς πεπεδημένους αὐτοῦ οὐκ ἐξουδένωσεν. Β Τίνας λέγει πεπεδημένους, εἰρήκαμεν ἐν τῷ ἐξ ψαλμῷ. Αἰνεσάτωσαν αὐτὸν οἱ οὐρανοὶ καὶ ἡ γῆ, καὶ ἡ θάλασσα, καὶ πάντα τὰ ἔρχοντα ἐν αὐτῇ. ὡς οὐκ ἐξαρχούντων τῶν ἀγγέλων καὶ τῶν ἀνθρώ- πῶν εἰς τὴν προσήκουσαν εὐχαριστίαν τοῦ Θεοῦ, καὶ τὰ στοιχεῖα συγκαλεί πρὸς αἶνον, ὧν ὁ Μωσῆς ἐν ἀρχῇ τῆς Γενέσεως ἐμνημόνευσεν. 'Αδιαφόρως (54) δὲ τὰ ἔρποντα προσέθηκεν· ἡ καὶ διὰ τὸ πλῆθος τῶν ἰχθύων. Οτι ὁ Θεὸς σώσει τὴν Σιών. Σιὼν λέγει νῦν τὴν νέαν, ἤτοι τὴν Ἐκκλησίαν τῶν πιστῶν. Ἢ καὶ αὐτὴν τὴν Ἱερουσαλὴμ συντηρήσει ἑαυτῷ. Καὶ γὰρ τῷ Χριστῷ ἀνεῖται, καὶ οὐχ ἑτέρῳ Θεῷ· καίτοι τῶν ἀσεβῶν τῆς χώρας εκείνης κυριευόντων. Καὶ οἰκοδομηθήσονται αἱ πόλεις τῆς Ἰουδαίας. Οικοδομηθήσονται εἰς ναούς παρὰ τῶν Χρι- στιανῶν. Καὶ κατοικήσουσιν ἐκεῖ, καὶ κληρονομήσουσιν αὐτήν. Οἱ Χριστιανοί. – Εt Καὶ τὸ σπέρμα τῶν δούλων σου καθέξουσιν αὐτήν. Δοῦλοι μὲν τοῦ Χριστοῦ οἱ ἀπόστολοι · Παύ λος γάρ φησι· Δοῦλος ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ· σπέρμα δὲ αὐτῶν οἱ μαθηταὶ αὐτῶν Χριστιανοί, ὡς ἀνα- γεννηθέντες αὐτοῖς διὰ τοῦ βαπτίσματος τῆς παλιγ- γενεσίας. Τοῦ δὲ καθέξουσιν ή πρόθεσις επίτασιν καὶ μονιμότητα δηλοί. Μόνοι γὰρ Χριστιανοὶ βε βαίως αὐτὴν οἰκοῦσι, παντελῶς τῶν Εβραίων ἐξελασθέντων. καθέξουσιν Καὶ οἱ ἀγαπῶντες τὸ ὄνομά σου κατασκηνώ σουσιν ἐν αὐτῇ. Οἱ τὸ ὄνομα τὸ σὲν ἐπικαλούμενοι Χριστιανοί. Ωσπερ δὲ καὶ τὰ προοίμια τοῦ ψαλμοῦ μέχρι τοῦ, ἀπηλλοτριωμένος ἐγενήθην τοῖς ἀδελφοῖς μου, καὶ ξένος τοῖς υἱοῖς τῆς μητρός μου, τινὲς πιστοὶ τῷ Χριστῷ προσαρμόζειν βιάζον- ται οὕτω πάλιν Ἰουδαῖοι καὶ τὰ ἐκεῖθεν ἄχρι τέ λους τῷ ἐν Βαβυλῶνι αἰχμαλώτῳ λαῷ ἀνατιθέασι. Χρὴ δὲ κατ᾽ ἐπιτομὴν εἰπεῖν, ὅπως αὐτοὶ ἐκλαμ Ελ COMMENT. IN PSALMOS. Vide evangelicum sacrifcium legali præposi, C et rationale irrationali. Nova autem cornuum at- que ungularum productio vigoris seu roboris indicium est. Et subnotare videtur Propheta bis verbis futuram legalis cultus exstinctionem. Cor- nua siquidem et ungulæ, emortuæ quædam partes sunt in corpore. Videant pauperes, et lætentur. Per inopes el pauperes, fideles intelligit, ut diximus, in psal- mo 1x : Videant, inquit, quæcunque propter cos Deus passus est, et quæcunque etiam præclara ad- ministravit. Querite Deum, et vivet anima vestra. Beatam ac felicem vitam vivet. VERS. 34. Quoniam exaudivit pauperes Dominus, et vinctos suos non neglexit. Quinam autem ii sint, quos vinctos vocat, diximus in psalmo ▲xvH. VERS. 35. Laudent eum cali, et terra, mare, et omnia repentia in eo. Quasi non sint satis angeli neque homines ad agendum gratias Deo, ipsa etiam convocat Propheta elementa ad Dei laudes, eo or- dine quo eorum meminit Moyses in Geneseos prin- cipio. improprie ipsos pisces appellavit res pentia : atque ita fortassis ob piscium multitu dinem Vers. 36. Quoniam Deus salvam facit Sion. No- vam nimirum Sion, id est Ecclesiam fidelium, vel ipsam Jerusalem salvam faciet, hoc est, conser vabil, sibi ipsi videlicet Christo, cui soli illius cura commissa est, et non alteri : tametsi mode impii illius dominentur regionis. Et ædificabuntur civitates Judææ. Mihi templa nimirum, atque hoc a Christianis. Et inhabitabunt ibi et hæreditate acquirent eam. Christiani videlicet. D ipsam inhabitant, Judais prorsus expulsis. VERS. 37. Et semen servorum tuorum possidebit eam. Servi quidem Christi apostoli sunt: Paulus enim, inquit, servus Jesu Christi ". Eorum vero semen, apostolici discipuli, tanquam ab eis per baptisma spirituali semine regenerati. Præpositio autem verbi intensionem et singulari- tatem significat. Solt enim Christiani constanter Et omnes qui diligunt nomen tuum habitabunt in ea. Christiani scilicet nomen tuum invocantes. Verum quemadmodum fidelium multi hujus psalmi principium usque ad versiculum : Extraneus fa- clus sum fratribus meis, contendunt referri debere ad Christum, ita Judæi contra captivo in Babylone populo omnia applicant quæ illinc sequuntur us- que ad fuem psalmi. Oportet itaque breviter exponere, quemadmodum ipsi haec accipiant. Varia lectiones. 8. Rom. 1, 1. (54) Rectius, indifferenter.
3β When I shall take time, I shall judge straight judgements. Some join ‘when I shall take time’ to the previous verse, saying, that I shall tell of all your wonders when I shall take time to tell, that is, when I am freed from enemies. It is better to
PG 128:949Ψαλμός 74 — Psalm 74ὁ μὴ εἰσακουσθεὶς, οὗτος πάλαι τους Εβραίους ἐψωμι σεν μάννα, ὡς ἐκ στέατος πυροῦ. Λείπει γὰρ τὸ, Ὣς· πυρὸς μὲν γὰρ ὁ σἶτος στέαρ δὲ αὐτοῦ τὸ λεπτότατον καὶ καθαρώτατον άλευρον· μέλι δὲ τὸ ἐκ πέτρας ὠνόμασεν, οὐ κατὰ φύσιν, ἀλλὰ κατὰ τὴν δίκησιν. Διψῶσι γὰρ αὐτοῖς καὶ ἐκτετηκόσι μέλι διὰ τὴν ἡδονὴν ἔδοξεν. Οὕτω δὲ καὶ Μωϋσῆς αὐτὸ κέκληκεν ἐν τῇ ᾠδῇ τοῦ Δευτερονομίου, εἰρηκώς· Ἐθήλασαν μέλι ἐκ πέτρας· διὰ δὲ τῆς παραδόξου ταύτης ψωμίσεως καὶ χορτασίας πᾶσαν τὴν ἀφθο νίαν τῶν δωρηθέντων αὐτοῖς ἀγαθῶν ἐνέφηνε. Και ἄλλως δὲ ἐψώμισε τους τετρακισχιλίους ἑπτὰ ἄρτοι:, καὶ ἐπότισιν αὐτοὺς ἄχρι χορτασίας μέλι, τουτέστι τὴν παρ' ἑαυτοῦ διδασκαλίαν. Ως γλυκέα γάρ, φησί, τῷ λαρυγγί μου τὰ λόγιά σου ! ὑπὲρ μέλι τῷ στό ματί μου 'Η δὲ πέτρα, φησὶν ὁ ᾿Απόστολος, ἦν ὁ Χριστός. Α ἐκ πέτρας μέλι ἐχόρτασεν αὐτούς. Οὗτος ὁ Θεὸς Ψαλμὸς τῷ Ασάφ. ΨΑΛΜΟΣ ΠΑ Τινὰ μὲν τῶν ἀντιγράφων, Ψαλμὸς τῷ Ασάφ, ἔχουσι, τινὰ δὲ, Συνέσεως τῷ ᾿Ασάφ. Διότι ὁ ψαλμὸς οὗτος συνετίζει τοὺς δικαστάς· ἡ ὅτι συνέ και τὴν ἐν τούτῳ προφητείαν δεῖ. Προαγορεύει γὰρ τὸν παρὰ τοῦ Χριστοῦ κατὰ τῶν Γραμματέων καὶ Φαρισαίων ἔλεγχον. Ο Θεὸς ἔστη ἐν συναγωγῇ θεῶν. Ὁ Χριστὸς ἔστη ἐν μέσῳ τῆς συναγωγῆς τῶν Γραμματέων, καὶ Φαρισαίων, καὶ τῶν πρεσβυτέρων τοῦ λαοῦ. Τούτους γὰρ θεοὺς ὁ Προφήτης ἐκάλεσε νῦν διὰ τὸ ἀρχικὴν καὶ δικαστικὸν ἀξίωμα, ὡς ἐν τῷ στίχῳ τοῦ μια ψαλμοῦ πλατύτερόν τε καὶ ἀκριβέστερον ἐξηγησά- μεθα. Ὁ δὲ Θεολόγος ἐν τῷ δευτέρῳ λόγῳ τοῦ βαπτίσματος ἑτέρως ἐξελάβετο τοῦτο, καὶ ποῖον τοῦτο ζήτει. Εν μέσῳ δὲ θεοὺς διακρινεῖ. Ἐν μέσῳ δὲ στις διακρινεί, τουτέστι, διελέγξει τοὺς ἄρχοντας καὶ κριτὰς, ὡς εἴρηται, τοῦ λαοῦ. Ἡ τὸ, Εν μέσῳ, ἀντὶ τοῦ, Ἐνώπιον πολλῶν. Καὶ γὰρ ὁ Χριστὸς παρρησίᾳ τούτους ήλεγξε καθαψάμενος καὶ εἰπών· Οὐαὶ ὑμῖν, Γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι, ὑποκριταί ! οἱ ποιοῦντες τάδε καὶ τάδε. Ἑβραῖοι δέ φασιν, ὅτι ὁ Θεὸς ἔστη ἐν μέσῳ τῶν ἀρχόντων, ὡς παρὼν αὐ τοῖς ἀοράτως· διὸ καὶ ἐν μέσῳ πολλῶν ἐλέγξει αὐτ τοὺς διὰ τῶν προφητῶν, εἰ ἀδίκως ἄρξουσιν. Εως πότε κρίνετε ἀδικίαν, καὶ πρόσωπα ἁμαρτ τωλῶν λαμβάνετε ; Τῷ ἔστη καὶ τῷ διακρινεί συνεξ- ακούεται το, Λέγων. Η τοίνυν τὸ, Αδικίαν, ἀντὶ του, Αδίκως, νοήσωμεν· ἢ τὸ, Κρίνετε, ἀντὶ τοῦ, Δικαιοῦτε. Αμαρτωλοὺς δὲ ἐνταῦθα λέγει τοὺς ἀδίκους. Τὸ δὲ, Λαμβάνετε, ἀντὶ τοῦ Εὐλαβεῖσθε · φησὶ δὲ καὶ ὁ νόμος· Οὐ λήψῃ πρόσωπον ἐν κρίσ • • EUTHYMI ZIGABENI petra melle saluravit eos. lic Deus, inquit, cui Judæi non crediderunt, manna olim eos cibavit, quasi pinguissimo quodam frumento. Subintelligitur enim dictio, Quasi, ut sit ordo, et sensus: Cibavit eos quasi ex adipe trumenti. Per adipem vero frumenti, tenuissimam ac purissimam triticeæ fa- rinæ partem intellige, quam similam appellant : et per mel, aquamı illam intellige, quæ ex petra manavit, non quod natura esset mnel, sed opinione, et sapore. Illis enim tunc fatigatis et sitientibus adeo fuit suavis, ut mel prorsus esse videretur; atque ideo ipse etiam Moyses hoc pacto etiam in Cantico Deuteronomii appellavit dicens: Expressit met de petra ". Hu- jusmodi autem çibi et potus, ac satietatis comme · moratione, bonorum omnium eis præstilorum abundantiam significavit. Et aliter : Cibavit Chri stus quatuor millia hominum septem panibus, et potavit eos mellita ejus doctrina usque ad saturi- tatein ? Quam dulcia enim, inquit, faucibus meis eloquia tua ! super mel ori meo '. Petra enim illa, unde fuebat aqua, ut Apostolus docuit, erat Christus . Psalmus ipsi Asaph. PSALMUS LXXXI. B - Quædam exemplaria inscriptionem habent quam posuimus Psalmus ipsi Asaph; quædam vero : Intelligentia ipsi Asaph, vel quia hic psalmus prudentiores atque intelligentiores reddit omines judices, vel quia intelligentia opus est, ad perci- piendam prophetiam, quæ in eo continetur. Re- dargutionem etenim illam prædicit, qua in Scribas, atque in Pharisæos Dominus noster in Evangelio usus est. VERS. 1. Deus stetit in synagoga deorum. Chri- C stus stetit in medio synagogæ Scribarum, Pha- risæorum, et seniorum populi, quos Propheta lic deos appellat, quia aliis præerant, et inter inferio- res judicabant, quemadmodum in primo qua- dragesimi noni psalmi versiculo latius tradidimus. Gregorius autem Theologus in secundo sermone de baptismate aliter hoc declarat, ubi poteris vi- dere. In medio autem Deos dijudicabit. Stans in medio eorum dijudicabit, hoc est, redarguet, principes scilicet et judices populi, ut jamn dictum est. Vel, in medio, dixit, pro, coram multis. Magna etenin cum libertate Christus eos reprehendebat, dicens : Va vobis Scribæ, et Pharisæi hypocritæ, quod hæc, atque illa facitis. Hebræi vero expositores dicunt : Deus stetit in medio principum, invisibilis conspe- ctui corum exsistems; et in medio multorum eos redarguet per prophetas, si principatum atque im- perium indigne exercuerint. VERS. 2. Usquequo judicatis injustitiam, et facies peccatorum accipitis ? Stetit Deus et judicabit, dicens nimirum verba hæc, quæ sequuntur : Us- quequo, etc. Injustitiam autem hoc in loco posuit pro Jujuste. Vel : Usqueque judicatis injustiti im pro : Usquequo justificatis peccatores ? Per pecca tores autem, injustos omnes intelligit. Quousque, D Deut. sxxi, 15. ' Psal. cxv!!!, 103. ? Cor x, i.
PG 128:765ὅταν ἀπαλλαγῶ τῶν πολεμίων. Ἄμεινον δὲ, τῷ ἑξῆς στίχῳ συντάττεσθαι· εἰσάγεται γὰρ ὡς ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ τὸ ῥητὸν, λέγοντος, Mὴ ὀλιγοψυχεῖτε περὶ τῶν ἐθνῶν, ὅταν γὰρ λάβω καιρὸν τῆς κρίσεως, δικαίως κρινῶ καὶ τοῖς ἀδικοῦσι καὶ τοῖς ἀδικουμένοις. Tὸ δὲ, λάβω, ληπτέον εὐσεβῶς, ὅτι οὐ παρ’ ἑτέρου, ἀλλὰ παρ’ ἑαυτοῦ, ὡς Θεὸς, ἢ καὶ ὡς ἄνθρωπος παρὰ τῆς θεότητος.Α βάνουσιν. Απηλλοτριώθην τῶν ἀδελφῶν μου, μὴ συγχωρούμενος συνδιάγειν αὐτοῖς· ἅτε διαφόροις δεσπόταις δουλευόντων (55) · καὶ ὅτι ὁ νόμος οὐκ οἶδε δούλων συγγένειαν· τὸ αὐτὸ δὲ καὶ ὁ ἐφεξῆς διέξεισι στίχος· ἀναλογιζόμενος δὲ καὶ τὴν ἐρήμω. σιν τοῦ ναοῦ, δαπανῶμαι τῇ λύπῃ· καὶ τοὺς σοὺς ὀνειδισμοὺς οὓς ὀνειδίζῃ παρὰ τῶν Βαβυλωνίων, ὡ; μὴ δυνάμενός μοι βοηθεῖν, οἰκείους λελόγισμαι Διὸ καὶ μὴ προσιέμενος τροφὴν ἑτάκην. Οἱ δὲ μᾶλλον ὠνείδιζον ὡς μάτην νηστευόντα (57) καὶ καιρὸς ἀγαθοθελείας, εἴτουν ἐλεημοσύνης. Τὰ δὲ ἐντεῦθεν, ὡς προηρμηνεύσαμεν, πλὴν ὅτι παῖδα οὐ τὸν φύσει, ἀλλὰ τὸν θέσει λέγουσιν· Υἱὸς γὰρ, φησὶ, πρωτό- τοκός μου Ισραήλ· ἢ καὶ ἄλλως, (58) τὸν οἰκέτην. Εἶτα, τὸν ὀνειδισμὸν τὸν διὰ σὲ προσεδόκησα, καὶ τὴν ἄλλην κακοπάθειαν, οἷα αἰχμαλωτισθείς· διὸ ἐζήτησα τὸν παραμυθούμενον, καὶ οὐχ εὗρον, ὡς μὴ συνομιλεῖν εὐκαίρως τοῖς ὁμογενέσι μου συγχωρού μενος. Εἰς δὲ τό· Εδωκαν εἰς τὸ βρῶμά μου χου λὴν, καὶ εἰς τὴν δίψαν μου ἐπότισαν με όξος, προσκρούουσι λέγοντες, ὅτι Πικράν μοι τροφήν ἐπέῤῥιπτον οἱ αἰχμαλωτίσαντες, ὡς δούλῳ· καὶ διψῶντά με ἐπίτιζον ὀξίνην οἶνον· ἢ πικράν μοι τὴν βρῶσιν φαίνεσθαι παρεσκεύαζον, διὰ τὰς θλίψεις, καὶ δριμείαν τὴν πίσιν. Τὸ δὲ, Γενηθήτω ἡ τράπεζα αὐτῶν, κατὰ τὴν πρώτην εξήγησιν· τὰ δ' ἐντεῦθεν κατεύχεσθαι τῶν Βαβυλωνίων ἔπαυλιν δὲ αὐτῶν ἀπηλλοτριωμένος, υ τὴν πόλιν αὐτῶν. Εἶτα τὸν λαὸν, φησίν, ὃν σὺ παι- δευθῆναι παρεσκεύασα;, αὐτοὶ σφόδρα ἐτιμωρήσαντο, καὶ πάλιν προσέθηκαν ἐπὶ τὰ προλαβόντα άλγη, καὶ τὰ ἑξῆς. Εἰς δὲ τὸν ᾿Αρέσει τῷ Θεῷ ὑπὲρ μίσχον νέον, ὁμοίως προσκρούουσι. Τὰ δὲ ἐντεῦθεν, ὡς φί λον αὐτοῖς ἐκδέχονται, συνάδοντα τῇ ἱστορία της ἐπανόδου τῶν αἰχμαλώτων. Ἡμεῖς δὲ, τοῖς ἀκριβε στέροις τῶν Πατέρων ἀκολουθήσαντες, ἀσφαλεστάτην ἐποιησάμεθα τὴν ἐξήγησιν. Εἰς τὸ τέλος τῷ Δαβὶδ εἰς ἀνάμνησιν. ΨΑΛΜΟΣ ΕΘ'. Τὸν παρόντα ψαλμὸν ἀπὸ τῶν εἰρημένων ἐν τῷ λθ' ψαλμῷ συνθεὶς πρόχειρον εἶχεν ἀεί· καὶ ὅτε ἀνεμιμνήσκετο τῆς κατὰ τὸν Ουρίαν ἁμαρτίας, τότε τοῦτον, οἷαν τινά ᾔδεν ἐπῳδὴν κατὰ τῶν δαιμόνων, τῶν εἰς τὴν πλημμέλειαν ἐκείνην ἐκτραχηλισάντων αὐτὸν, δεόμενος, μηκέτι κατακυριευθῆναι. Οἱ δέ φασιν ὅτι, ὅτε ἀναμιμνήσκετο ὅσα παρὰ τῶν ἐχθρῶν τῷ αὐτοῖς, ἡμῶν, εἶτα λέγει, οι EUTHYMII ZIGABENI traneus, inquiunt, factus sum [seu, ut magis poscit B Greca dictio alienatus sum a] fratribus meis, quia mihi concessum non est cum eis vivere. Diversis siquidem dominis servieba - mus, et quia servorum cognationem lex nulla novit. Eadem sententia in proximo illic repetitur versi- culo. Mecum præterea templi desolationem repu- tans, non mediocri consumor dolore, et oppro- bria tua, Deus, qua: a Babyloniis sustines, cum ar- cere non possim (56), propria reputavi : unde etiam amisso cibi appetitu, lassus contabui. Verum illi magis me exprobrabant, veluti incassum jejunarem (et in afflictionis indicium induebar sacco. Quæ sequuntur apertiora sunt.). Deinde sit: Orabain etiam ad te, quoniam tempus est bona voluntatis, hoc est, tempus misericordia. Quæ sequuntur ex- pone, ut jam praediximus, præterquam quod alium ron natura intelliges, sed adoptione : Filius enim, inquit, primogenitus meus Israel 9. Vel aliter : Puerum, id est, servum. Opprobrium etiam, inquit, et varias afflictiones exspectavi, propter te, quasi captivus : et ideo quæsivi aliquem, qui consola- retur, et non inveni, cum non concederetur mihi, ut commode cum cognatis meis versarer. Et dum ca exponunt verba : Dederunt in cibum meum fel, ct in siti mea potaverunt me aceto, labuntur non mediocriter, dum ex populi persona dictum putant, quod Babylonii amarum populo poculum quasi servo cuipiam projecerint, et quod sitientem ace- toso polaverint vino, 'et quod ob varias afflictiones factum sit, ut cibus ei amarus et potus videretur acerbus. Quod vero sequitur : Fiat mensa eorum, et cætera, juxta priorem expositionein intelligunt, et proxima his verba imprecationem continere di- cunt adversus Babylonios. Per habitationem vero civitatem intelligunt Jerusalem. Illum præterea populum, inquiunt, quem tu erudisti et castigasti, seu quen castigari permisisti, gravissimis Babylonii afflixerunt suppliciis, et prioribus doloribus ipsi plura semper addiderunt. In eo etiam versiculo qui dicit : Et placebit Domino super vitulum novellum, pari labuntur errore. Et quæ sequuntur gratiora eis sunt (59), veluti magis consona reditui ex Babylonica captivitate. Nos autem ac- curatam sanctorum Patrum opinionem sequentes, eam expositionem veluti tutiorem amplectimur quam superius retulimus. In finem psalmus ipsi David in rememorationem. PSALMUS LXIX. Hunc psalmum beatus David iisdem pene sen- tentiis ac verbis composuit, quæ alibi per cum dicta esse videmus in psalmo xxxix. Promptum,que ac præ manibus euin semper habebat, quoties de- licti reminiscebatur quod adversus Uriam commi- serat. Illum etenim veluti potens aliquod carmen ad- versus dæmones canebat tanquain adversus eos hostes, Exod. IV, 22. C Varia lectiones. aut subaudiendum genitivo abso- lute posito. scuro loco. Sensus est, Quasi mihi auxiliari non posses. inserviat. Puta vertit interpres. (55) Videtur legendum δουλεύουσιν ut respondeat (56) Hallucinatus est interpres in minime ob. (57) Videtur deesse aliquid quod transitioni (58) Supple τὸν παῖδα νοοῦσι. (59) Rectius pro lubitu acciviunι.
join it to the following verse, for the expression is introduced as from Christ, saying, ‘Do not be faint-hearted about the nations, for when I shall take the time of judgement, I shall judge justly between those who commit and those who suffer injustice’. The ‘I shall take’ is to be understood in a pious sense, for I shall take not from anyone else, but from myself as God, or else from my divinity as man.
α Ἐτάκη ἡ γῆ καὶ πάντες οἱ κατοικοῦντες ἐν αὐτῇ. | Τῆξίς ἐστιν ἡ διάλυσις τῆς δυνάμεως. Ἐτάκη οὖν, ἐρχομένης τῆς κρίσεως, εἴτουν τακήσεται, Ὁ οὐρανὸς γὰρ, φησὶ, καὶ ἡ γῆ παρελεύσονται, ἀλλὰ καὶ πάντες οἱ κατοικοῦντες ἐν αὐτῇ· πάντες γὰρ ἀποθανοῦνται.Α βάνουσιν. Απηλλοτριώθην τῶν ἀδελφῶν μου, μὴ συγχωρούμενος συνδιάγειν αὐτοῖς· ἅτε διαφόροις δεσπόταις δουλευόντων (55) · καὶ ὅτι ὁ νόμος οὐκ οἶδε δούλων συγγένειαν· τὸ αὐτὸ δὲ καὶ ὁ ἐφεξῆς διέξεισι στίχος· ἀναλογιζόμενος δὲ καὶ τὴν ἐρήμω. σιν τοῦ ναοῦ, δαπανῶμαι τῇ λύπῃ· καὶ τοὺς σοὺς ὀνειδισμοὺς οὓς ὀνειδίζῃ παρὰ τῶν Βαβυλωνίων, ὡ; μὴ δυνάμενός μοι βοηθεῖν, οἰκείους λελόγισμαι Διὸ καὶ μὴ προσιέμενος τροφὴν ἑτάκην. Οἱ δὲ μᾶλλον ὠνείδιζον ὡς μάτην νηστευόντα (57) καὶ καιρὸς ἀγαθοθελείας, εἴτουν ἐλεημοσύνης. Τὰ δὲ ἐντεῦθεν, ὡς προηρμηνεύσαμεν, πλὴν ὅτι παῖδα οὐ τὸν φύσει, ἀλλὰ τὸν θέσει λέγουσιν· Υἱὸς γὰρ, φησὶ, πρωτό- τοκός μου Ισραήλ· ἢ καὶ ἄλλως, (58) τὸν οἰκέτην. Εἶτα, τὸν ὀνειδισμὸν τὸν διὰ σὲ προσεδόκησα, καὶ τὴν ἄλλην κακοπάθειαν, οἷα αἰχμαλωτισθείς· διὸ ἐζήτησα τὸν παραμυθούμενον, καὶ οὐχ εὗρον, ὡς μὴ συνομιλεῖν εὐκαίρως τοῖς ὁμογενέσι μου συγχωρού μενος. Εἰς δὲ τό· Εδωκαν εἰς τὸ βρῶμά μου χου λὴν, καὶ εἰς τὴν δίψαν μου ἐπότισαν με όξος, προσκρούουσι λέγοντες, ὅτι Πικράν μοι τροφήν ἐπέῤῥιπτον οἱ αἰχμαλωτίσαντες, ὡς δούλῳ· καὶ διψῶντά με ἐπίτιζον ὀξίνην οἶνον· ἢ πικράν μοι τὴν βρῶσιν φαίνεσθαι παρεσκεύαζον, διὰ τὰς θλίψεις, καὶ δριμείαν τὴν πίσιν. Τὸ δὲ, Γενηθήτω ἡ τράπεζα αὐτῶν, κατὰ τὴν πρώτην εξήγησιν· τὰ δ' ἐντεῦθεν κατεύχεσθαι τῶν Βαβυλωνίων ἔπαυλιν δὲ αὐτῶν ἀπηλλοτριωμένος, υ τὴν πόλιν αὐτῶν. Εἶτα τὸν λαὸν, φησίν, ὃν σὺ παι- δευθῆναι παρεσκεύασα;, αὐτοὶ σφόδρα ἐτιμωρήσαντο, καὶ πάλιν προσέθηκαν ἐπὶ τὰ προλαβόντα άλγη, καὶ τὰ ἑξῆς. Εἰς δὲ τὸν ᾿Αρέσει τῷ Θεῷ ὑπὲρ μίσχον νέον, ὁμοίως προσκρούουσι. Τὰ δὲ ἐντεῦθεν, ὡς φί λον αὐτοῖς ἐκδέχονται, συνάδοντα τῇ ἱστορία της ἐπανόδου τῶν αἰχμαλώτων. Ἡμεῖς δὲ, τοῖς ἀκριβε στέροις τῶν Πατέρων ἀκολουθήσαντες, ἀσφαλεστάτην ἐποιησάμεθα τὴν ἐξήγησιν. Εἰς τὸ τέλος τῷ Δαβὶδ εἰς ἀνάμνησιν. ΨΑΛΜΟΣ ΕΘ'. Τὸν παρόντα ψαλμὸν ἀπὸ τῶν εἰρημένων ἐν τῷ λθ' ψαλμῷ συνθεὶς πρόχειρον εἶχεν ἀεί· καὶ ὅτε ἀνεμιμνήσκετο τῆς κατὰ τὸν Ουρίαν ἁμαρτίας, τότε τοῦτον, οἷαν τινά ᾔδεν ἐπῳδὴν κατὰ τῶν δαιμόνων, τῶν εἰς τὴν πλημμέλειαν ἐκείνην ἐκτραχηλισάντων αὐτὸν, δεόμενος, μηκέτι κατακυριευθῆναι. Οἱ δέ φασιν ὅτι, ὅτε ἀναμιμνήσκετο ὅσα παρὰ τῶν ἐχθρῶν τῷ αὐτοῖς, ἡμῶν, εἶτα λέγει, οι EUTHYMII ZIGABENI traneus, inquiunt, factus sum [seu, ut magis poscit B Greca dictio alienatus sum a] fratribus meis, quia mihi concessum non est cum eis vivere. Diversis siquidem dominis servieba - mus, et quia servorum cognationem lex nulla novit. Eadem sententia in proximo illic repetitur versi- culo. Mecum præterea templi desolationem repu- tans, non mediocri consumor dolore, et oppro- bria tua, Deus, qua: a Babyloniis sustines, cum ar- cere non possim (56), propria reputavi : unde etiam amisso cibi appetitu, lassus contabui. Verum illi magis me exprobrabant, veluti incassum jejunarem (et in afflictionis indicium induebar sacco. Quæ sequuntur apertiora sunt.). Deinde sit: Orabain etiam ad te, quoniam tempus est bona voluntatis, hoc est, tempus misericordia. Quæ sequuntur ex- pone, ut jam praediximus, præterquam quod alium ron natura intelliges, sed adoptione : Filius enim, inquit, primogenitus meus Israel 9. Vel aliter : Puerum, id est, servum. Opprobrium etiam, inquit, et varias afflictiones exspectavi, propter te, quasi captivus : et ideo quæsivi aliquem, qui consola- retur, et non inveni, cum non concederetur mihi, ut commode cum cognatis meis versarer. Et dum ca exponunt verba : Dederunt in cibum meum fel, ct in siti mea potaverunt me aceto, labuntur non mediocriter, dum ex populi persona dictum putant, quod Babylonii amarum populo poculum quasi servo cuipiam projecerint, et quod sitientem ace- toso polaverint vino, 'et quod ob varias afflictiones factum sit, ut cibus ei amarus et potus videretur acerbus. Quod vero sequitur : Fiat mensa eorum, et cætera, juxta priorem expositionein intelligunt, et proxima his verba imprecationem continere di- cunt adversus Babylonios. Per habitationem vero civitatem intelligunt Jerusalem. Illum præterea populum, inquiunt, quem tu erudisti et castigasti, seu quen castigari permisisti, gravissimis Babylonii afflixerunt suppliciis, et prioribus doloribus ipsi plura semper addiderunt. In eo etiam versiculo qui dicit : Et placebit Domino super vitulum novellum, pari labuntur errore. Et quæ sequuntur gratiora eis sunt (59), veluti magis consona reditui ex Babylonica captivitate. Nos autem ac- curatam sanctorum Patrum opinionem sequentes, eam expositionem veluti tutiorem amplectimur quam superius retulimus. In finem psalmus ipsi David in rememorationem. PSALMUS LXIX. Hunc psalmum beatus David iisdem pene sen- tentiis ac verbis composuit, quæ alibi per cum dicta esse videmus in psalmo xxxix. Promptum,que ac præ manibus euin semper habebat, quoties de- licti reminiscebatur quod adversus Uriam commi- serat. Illum etenim veluti potens aliquod carmen ad- versus dæmones canebat tanquain adversus eos hostes, Exod. IV, 22. C Varia lectiones. aut subaudiendum genitivo abso- lute posito. scuro loco. Sensus est, Quasi mihi auxiliari non posses. inserviat. Puta vertit interpres. (55) Videtur legendum δουλεύουσιν ut respondeat (56) Hallucinatus est interpres in minime ob. (57) Videtur deesse aliquid quod transitioni (58) Supple τὸν παῖδα νοοῦσι. (59) Rectius pro lubitu acciviunι.
4α The earth has been melted and all who dwell in it. Melting is the dissolution of strength. Accordingly, it has been melted at the advent of judgement, namely, it will be melted, for as is written, Heaven and earth will pass away, as will also all who dwell in it for all will die.
β Ἐγὼ ἐστερέωσα τοὺς στύλους αὐτῆς. Ἐμοῦ κελεύσαντος, ἐτάκη· διότι ἐν ἀρχῇ ἐγὼ ταύτην ἔκτισα. Στῦλοι δὲ αὐτῆς, τὸ περὶ τοῦ στερεωθῆναι αὐτὴν πρόσταγμα· τοῦτο γὰρ ἀνέχει καὶ διαβαστάζει αὐτὴν, ἐπ’ οὐδενὸς ἡδρασμένην. Ἔστι δὲ καὶ ἄλλως εἰπεῖν τῆξιν, τὴν φθορὰν, ὅτι ἐφθάρη μὲν ἡ γῆ ταῖς εἰδωλολατρείαις καὶ ταῖς ἄλλαις ἁμαρτίαις τῶν ἀνθρώπων, ἀλλ’ ἐγὼ σπλαγχνισθεὶς ἐπὶ τῇ ἀπωλείᾳ τοῦ πλάσματος, ἐστερέωσα τοὺς ἀποστόλους· τούτους γὰρ νοήσομεν στύλους τῆς οἰκουμένης, ὡς ταῖς ἑαυτῶν διδασκαλίαις ὑπερείδοντας καὶ στηρίζοντας τοὺς ἁπανταχοῦ πιστούς· οὕτω γὰρ αὐτοὺς καὶ ὁ μέγας Παῦλος ὠνόμασεν εἰπὼν, Oἱ δοκοῦντες στῦλοι εἶναι. Τινὲς δὲ γῆν, τὴν τῆς ᾽Ιερουσαλήμ φασιν, ὅτι τακήσεται πολιορκηθεῖσα καὶ πυρποληθεῖσα ὑπὸ ῾Ρωμαίων. Καὶ οὕτως δὲ, στύλους αὐτῆς εἶπε τοὺς ἀποστόλους· στύλους μὲν, διὰ τὴν ῥηθεῖσαν αἰτίαν, αὐτῆς δὲ, ὡς ἐξ αὐτῆς ὡρμημένους, ἢ καὶ ὅτι μετὰ τὸ τακῆναι στερεωθήσεται τοῖς στύλοις τῆς πίστεως.Α βάνουσιν. Απηλλοτριώθην τῶν ἀδελφῶν μου, μὴ συγχωρούμενος συνδιάγειν αὐτοῖς· ἅτε διαφόροις δεσπόταις δουλευόντων (55) · καὶ ὅτι ὁ νόμος οὐκ οἶδε δούλων συγγένειαν· τὸ αὐτὸ δὲ καὶ ὁ ἐφεξῆς διέξεισι στίχος· ἀναλογιζόμενος δὲ καὶ τὴν ἐρήμω. σιν τοῦ ναοῦ, δαπανῶμαι τῇ λύπῃ· καὶ τοὺς σοὺς ὀνειδισμοὺς οὓς ὀνειδίζῃ παρὰ τῶν Βαβυλωνίων, ὡ; μὴ δυνάμενός μοι βοηθεῖν, οἰκείους λελόγισμαι Διὸ καὶ μὴ προσιέμενος τροφὴν ἑτάκην. Οἱ δὲ μᾶλλον ὠνείδιζον ὡς μάτην νηστευόντα (57) καὶ καιρὸς ἀγαθοθελείας, εἴτουν ἐλεημοσύνης. Τὰ δὲ ἐντεῦθεν, ὡς προηρμηνεύσαμεν, πλὴν ὅτι παῖδα οὐ τὸν φύσει, ἀλλὰ τὸν θέσει λέγουσιν· Υἱὸς γὰρ, φησὶ, πρωτό- τοκός μου Ισραήλ· ἢ καὶ ἄλλως, (58) τὸν οἰκέτην. Εἶτα, τὸν ὀνειδισμὸν τὸν διὰ σὲ προσεδόκησα, καὶ τὴν ἄλλην κακοπάθειαν, οἷα αἰχμαλωτισθείς· διὸ ἐζήτησα τὸν παραμυθούμενον, καὶ οὐχ εὗρον, ὡς μὴ συνομιλεῖν εὐκαίρως τοῖς ὁμογενέσι μου συγχωρού μενος. Εἰς δὲ τό· Εδωκαν εἰς τὸ βρῶμά μου χου λὴν, καὶ εἰς τὴν δίψαν μου ἐπότισαν με όξος, προσκρούουσι λέγοντες, ὅτι Πικράν μοι τροφήν ἐπέῤῥιπτον οἱ αἰχμαλωτίσαντες, ὡς δούλῳ· καὶ διψῶντά με ἐπίτιζον ὀξίνην οἶνον· ἢ πικράν μοι τὴν βρῶσιν φαίνεσθαι παρεσκεύαζον, διὰ τὰς θλίψεις, καὶ δριμείαν τὴν πίσιν. Τὸ δὲ, Γενηθήτω ἡ τράπεζα αὐτῶν, κατὰ τὴν πρώτην εξήγησιν· τὰ δ' ἐντεῦθεν κατεύχεσθαι τῶν Βαβυλωνίων ἔπαυλιν δὲ αὐτῶν ἀπηλλοτριωμένος, υ τὴν πόλιν αὐτῶν. Εἶτα τὸν λαὸν, φησίν, ὃν σὺ παι- δευθῆναι παρεσκεύασα;, αὐτοὶ σφόδρα ἐτιμωρήσαντο, καὶ πάλιν προσέθηκαν ἐπὶ τὰ προλαβόντα άλγη, καὶ τὰ ἑξῆς. Εἰς δὲ τὸν ᾿Αρέσει τῷ Θεῷ ὑπὲρ μίσχον νέον, ὁμοίως προσκρούουσι. Τὰ δὲ ἐντεῦθεν, ὡς φί λον αὐτοῖς ἐκδέχονται, συνάδοντα τῇ ἱστορία της ἐπανόδου τῶν αἰχμαλώτων. Ἡμεῖς δὲ, τοῖς ἀκριβε στέροις τῶν Πατέρων ἀκολουθήσαντες, ἀσφαλεστάτην ἐποιησάμεθα τὴν ἐξήγησιν. Εἰς τὸ τέλος τῷ Δαβὶδ εἰς ἀνάμνησιν. ΨΑΛΜΟΣ ΕΘ'. Τὸν παρόντα ψαλμὸν ἀπὸ τῶν εἰρημένων ἐν τῷ λθ' ψαλμῷ συνθεὶς πρόχειρον εἶχεν ἀεί· καὶ ὅτε ἀνεμιμνήσκετο τῆς κατὰ τὸν Ουρίαν ἁμαρτίας, τότε τοῦτον, οἷαν τινά ᾔδεν ἐπῳδὴν κατὰ τῶν δαιμόνων, τῶν εἰς τὴν πλημμέλειαν ἐκείνην ἐκτραχηλισάντων αὐτὸν, δεόμενος, μηκέτι κατακυριευθῆναι. Οἱ δέ φασιν ὅτι, ὅτε ἀναμιμνήσκετο ὅσα παρὰ τῶν ἐχθρῶν τῷ αὐτοῖς, ἡμῶν, εἶτα λέγει, οι EUTHYMII ZIGABENI traneus, inquiunt, factus sum [seu, ut magis poscit B Greca dictio alienatus sum a] fratribus meis, quia mihi concessum non est cum eis vivere. Diversis siquidem dominis servieba - mus, et quia servorum cognationem lex nulla novit. Eadem sententia in proximo illic repetitur versi- culo. Mecum præterea templi desolationem repu- tans, non mediocri consumor dolore, et oppro- bria tua, Deus, qua: a Babyloniis sustines, cum ar- cere non possim (56), propria reputavi : unde etiam amisso cibi appetitu, lassus contabui. Verum illi magis me exprobrabant, veluti incassum jejunarem (et in afflictionis indicium induebar sacco. Quæ sequuntur apertiora sunt.). Deinde sit: Orabain etiam ad te, quoniam tempus est bona voluntatis, hoc est, tempus misericordia. Quæ sequuntur ex- pone, ut jam praediximus, præterquam quod alium ron natura intelliges, sed adoptione : Filius enim, inquit, primogenitus meus Israel 9. Vel aliter : Puerum, id est, servum. Opprobrium etiam, inquit, et varias afflictiones exspectavi, propter te, quasi captivus : et ideo quæsivi aliquem, qui consola- retur, et non inveni, cum non concederetur mihi, ut commode cum cognatis meis versarer. Et dum ca exponunt verba : Dederunt in cibum meum fel, ct in siti mea potaverunt me aceto, labuntur non mediocriter, dum ex populi persona dictum putant, quod Babylonii amarum populo poculum quasi servo cuipiam projecerint, et quod sitientem ace- toso polaverint vino, 'et quod ob varias afflictiones factum sit, ut cibus ei amarus et potus videretur acerbus. Quod vero sequitur : Fiat mensa eorum, et cætera, juxta priorem expositionein intelligunt, et proxima his verba imprecationem continere di- cunt adversus Babylonios. Per habitationem vero civitatem intelligunt Jerusalem. Illum præterea populum, inquiunt, quem tu erudisti et castigasti, seu quen castigari permisisti, gravissimis Babylonii afflixerunt suppliciis, et prioribus doloribus ipsi plura semper addiderunt. In eo etiam versiculo qui dicit : Et placebit Domino super vitulum novellum, pari labuntur errore. Et quæ sequuntur gratiora eis sunt (59), veluti magis consona reditui ex Babylonica captivitate. Nos autem ac- curatam sanctorum Patrum opinionem sequentes, eam expositionem veluti tutiorem amplectimur quam superius retulimus. In finem psalmus ipsi David in rememorationem. PSALMUS LXIX. Hunc psalmum beatus David iisdem pene sen- tentiis ac verbis composuit, quæ alibi per cum dicta esse videmus in psalmo xxxix. Promptum,que ac præ manibus euin semper habebat, quoties de- licti reminiscebatur quod adversus Uriam commi- serat. Illum etenim veluti potens aliquod carmen ad- versus dæmones canebat tanquain adversus eos hostes, Exod. IV, 22. C Varia lectiones. aut subaudiendum genitivo abso- lute posito. scuro loco. Sensus est, Quasi mihi auxiliari non posses. inserviat. Puta vertit interpres. (55) Videtur legendum δουλεύουσιν ut respondeat (56) Hallucinatus est interpres in minime ob. (57) Videtur deesse aliquid quod transitioni (58) Supple τὸν παῖδα νοοῦσι. (59) Rectius pro lubitu acciviunι.
4β I have upheld its pillars. At my command it has been melted, because in the beginning I created it. Its ‘pillars’ are the decree that it be set firm, for it is this that upholds and supports it, being founded on nothing. Melting can also be interpreted as ruination, for the earth was brought to ruin by the idolatries and other sins of men, but I, moved to compassion at the perdition of my creation, upheld the Apostles, for we shall understand them as pillars of the inhabited world, as under- pinning and supporting believers everywhere with their teachings. This is also how the great Paul named them, saying, They who are reputed to be pillars. Some say that ‘the earth’ is that of Jerusalem, because it will be melted, having been be- sieged and torched by the Romans. And in this sense also he calls the Apostles ‘its pillars’, pillars for the reason given, and ‘its’ as going out from Jerusalem, or else because after being melted it will be upheld by the pillars of faith.
5 Εἶπον τοῖς παρανομοῦσι, Μὴ παρανομεῖτε, καὶ τοῖς ἁμαρτάνουσι, Μὴ ὑψοῦτε κέρας. Κρίσεως, ὡς εἴρηται, γίνεσθαι μελλούσης, φησὶν ὁ προφήτης, ὅτι διαμαρτυράμενος τοῖς παρανομοῦσιν, εἶπον αὐτοῖς, Mὴ παρανομεῖτε, καὶ αὖθις τοῖς ἁμαρτάνουσι, Mὴ ὑψοῦτε κέρας, εἴτουν μὴ καυχᾶσθε, μηδὲ ἐπαίρεσθε ὡς ἐπὶ μεγάλοις κατορθώμασι ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν· τοῦτο γὰρ, ἀνοίας ἐσχάτης. Τοὺς αὐτοὺς δὲ λέγει παρανόμους καὶ ἁμαρτάνοντας ἐκ παραλλήλου. Πολλαχοῦ δὲ τῶν ψαλμῶν τὸ κέρας τίθησι, ποτὲ μὲν ἀντὶ δυνάμεως, ποτὲ δὲ ἀντὶ καυχήσεως· τὰ γὰρ κερασφόρα ζῷα ἐν τοῖς κέρασιν ἀμύνονται καὶ γαυριῶσι.Α βάνουσιν. Απηλλοτριώθην τῶν ἀδελφῶν μου, μὴ συγχωρούμενος συνδιάγειν αὐτοῖς· ἅτε διαφόροις δεσπόταις δουλευόντων (55) · καὶ ὅτι ὁ νόμος οὐκ οἶδε δούλων συγγένειαν· τὸ αὐτὸ δὲ καὶ ὁ ἐφεξῆς διέξεισι στίχος· ἀναλογιζόμενος δὲ καὶ τὴν ἐρήμω. σιν τοῦ ναοῦ, δαπανῶμαι τῇ λύπῃ· καὶ τοὺς σοὺς ὀνειδισμοὺς οὓς ὀνειδίζῃ παρὰ τῶν Βαβυλωνίων, ὡ; μὴ δυνάμενός μοι βοηθεῖν, οἰκείους λελόγισμαι Διὸ καὶ μὴ προσιέμενος τροφὴν ἑτάκην. Οἱ δὲ μᾶλλον ὠνείδιζον ὡς μάτην νηστευόντα (57) καὶ καιρὸς ἀγαθοθελείας, εἴτουν ἐλεημοσύνης. Τὰ δὲ ἐντεῦθεν, ὡς προηρμηνεύσαμεν, πλὴν ὅτι παῖδα οὐ τὸν φύσει, ἀλλὰ τὸν θέσει λέγουσιν· Υἱὸς γὰρ, φησὶ, πρωτό- τοκός μου Ισραήλ· ἢ καὶ ἄλλως, (58) τὸν οἰκέτην. Εἶτα, τὸν ὀνειδισμὸν τὸν διὰ σὲ προσεδόκησα, καὶ τὴν ἄλλην κακοπάθειαν, οἷα αἰχμαλωτισθείς· διὸ ἐζήτησα τὸν παραμυθούμενον, καὶ οὐχ εὗρον, ὡς μὴ συνομιλεῖν εὐκαίρως τοῖς ὁμογενέσι μου συγχωρού μενος. Εἰς δὲ τό· Εδωκαν εἰς τὸ βρῶμά μου χου λὴν, καὶ εἰς τὴν δίψαν μου ἐπότισαν με όξος, προσκρούουσι λέγοντες, ὅτι Πικράν μοι τροφήν ἐπέῤῥιπτον οἱ αἰχμαλωτίσαντες, ὡς δούλῳ· καὶ διψῶντά με ἐπίτιζον ὀξίνην οἶνον· ἢ πικράν μοι τὴν βρῶσιν φαίνεσθαι παρεσκεύαζον, διὰ τὰς θλίψεις, καὶ δριμείαν τὴν πίσιν. Τὸ δὲ, Γενηθήτω ἡ τράπεζα αὐτῶν, κατὰ τὴν πρώτην εξήγησιν· τὰ δ' ἐντεῦθεν κατεύχεσθαι τῶν Βαβυλωνίων ἔπαυλιν δὲ αὐτῶν ἀπηλλοτριωμένος, υ τὴν πόλιν αὐτῶν. Εἶτα τὸν λαὸν, φησίν, ὃν σὺ παι- δευθῆναι παρεσκεύασα;, αὐτοὶ σφόδρα ἐτιμωρήσαντο, καὶ πάλιν προσέθηκαν ἐπὶ τὰ προλαβόντα άλγη, καὶ τὰ ἑξῆς. Εἰς δὲ τὸν ᾿Αρέσει τῷ Θεῷ ὑπὲρ μίσχον νέον, ὁμοίως προσκρούουσι. Τὰ δὲ ἐντεῦθεν, ὡς φί λον αὐτοῖς ἐκδέχονται, συνάδοντα τῇ ἱστορία της ἐπανόδου τῶν αἰχμαλώτων. Ἡμεῖς δὲ, τοῖς ἀκριβε στέροις τῶν Πατέρων ἀκολουθήσαντες, ἀσφαλεστάτην ἐποιησάμεθα τὴν ἐξήγησιν. Εἰς τὸ τέλος τῷ Δαβὶδ εἰς ἀνάμνησιν. ΨΑΛΜΟΣ ΕΘ'. Τὸν παρόντα ψαλμὸν ἀπὸ τῶν εἰρημένων ἐν τῷ λθ' ψαλμῷ συνθεὶς πρόχειρον εἶχεν ἀεί· καὶ ὅτε ἀνεμιμνήσκετο τῆς κατὰ τὸν Ουρίαν ἁμαρτίας, τότε τοῦτον, οἷαν τινά ᾔδεν ἐπῳδὴν κατὰ τῶν δαιμόνων, τῶν εἰς τὴν πλημμέλειαν ἐκείνην ἐκτραχηλισάντων αὐτὸν, δεόμενος, μηκέτι κατακυριευθῆναι. Οἱ δέ φασιν ὅτι, ὅτε ἀναμιμνήσκετο ὅσα παρὰ τῶν ἐχθρῶν τῷ αὐτοῖς, ἡμῶν, εἶτα λέγει, οι EUTHYMII ZIGABENI traneus, inquiunt, factus sum [seu, ut magis poscit B Greca dictio alienatus sum a] fratribus meis, quia mihi concessum non est cum eis vivere. Diversis siquidem dominis servieba - mus, et quia servorum cognationem lex nulla novit. Eadem sententia in proximo illic repetitur versi- culo. Mecum præterea templi desolationem repu- tans, non mediocri consumor dolore, et oppro- bria tua, Deus, qua: a Babyloniis sustines, cum ar- cere non possim (56), propria reputavi : unde etiam amisso cibi appetitu, lassus contabui. Verum illi magis me exprobrabant, veluti incassum jejunarem (et in afflictionis indicium induebar sacco. Quæ sequuntur apertiora sunt.). Deinde sit: Orabain etiam ad te, quoniam tempus est bona voluntatis, hoc est, tempus misericordia. Quæ sequuntur ex- pone, ut jam praediximus, præterquam quod alium ron natura intelliges, sed adoptione : Filius enim, inquit, primogenitus meus Israel 9. Vel aliter : Puerum, id est, servum. Opprobrium etiam, inquit, et varias afflictiones exspectavi, propter te, quasi captivus : et ideo quæsivi aliquem, qui consola- retur, et non inveni, cum non concederetur mihi, ut commode cum cognatis meis versarer. Et dum ca exponunt verba : Dederunt in cibum meum fel, ct in siti mea potaverunt me aceto, labuntur non mediocriter, dum ex populi persona dictum putant, quod Babylonii amarum populo poculum quasi servo cuipiam projecerint, et quod sitientem ace- toso polaverint vino, 'et quod ob varias afflictiones factum sit, ut cibus ei amarus et potus videretur acerbus. Quod vero sequitur : Fiat mensa eorum, et cætera, juxta priorem expositionein intelligunt, et proxima his verba imprecationem continere di- cunt adversus Babylonios. Per habitationem vero civitatem intelligunt Jerusalem. Illum præterea populum, inquiunt, quem tu erudisti et castigasti, seu quen castigari permisisti, gravissimis Babylonii afflixerunt suppliciis, et prioribus doloribus ipsi plura semper addiderunt. In eo etiam versiculo qui dicit : Et placebit Domino super vitulum novellum, pari labuntur errore. Et quæ sequuntur gratiora eis sunt (59), veluti magis consona reditui ex Babylonica captivitate. Nos autem ac- curatam sanctorum Patrum opinionem sequentes, eam expositionem veluti tutiorem amplectimur quam superius retulimus. In finem psalmus ipsi David in rememorationem. PSALMUS LXIX. Hunc psalmum beatus David iisdem pene sen- tentiis ac verbis composuit, quæ alibi per cum dicta esse videmus in psalmo xxxix. Promptum,que ac præ manibus euin semper habebat, quoties de- licti reminiscebatur quod adversus Uriam commi- serat. Illum etenim veluti potens aliquod carmen ad- versus dæmones canebat tanquain adversus eos hostes, Exod. IV, 22. C Varia lectiones. aut subaudiendum genitivo abso- lute posito. scuro loco. Sensus est, Quasi mihi auxiliari non posses. inserviat. Puta vertit interpres. (55) Videtur legendum δουλεύουσιν ut respondeat (56) Hallucinatus est interpres in minime ob. (57) Videtur deesse aliquid quod transitioni (58) Supple τὸν παῖδα νοοῦσι. (59) Rectius pro lubitu acciviunι.
5 I have said to those transgressing, ‘Do not transgress’, and to those sinning, ‘Do not lift horn on high. In view of the advent of the last judgment, as has been said, the prophet says, that having adjured those who are transgressing, I said to them, ‘Do not transgress’, and again to those who are sinning, ‘Do not lift horn on high’, namely, do not vaunt yourselves or be proud of your sins as of great achievements, for this is the height of folly. He calls the same people sinners and transgressors in parallel. The ‘horn’ is placed in many places in the psalms, sometimes in the sense of power, and sometimes in the sense of boasting, for horned animals defend themselves and make display with their horns.
α Mὴ ἐπαίρετε εἰς ὕψος τὸ κέρας ὑμῶν. α ἐρχομένης PACFV : ἐρχομένη MS. β νοήσομεν MPABF : νοήσωμεν SCV. β στερεωθήσεται MAF : στερεωθήσονται PCHV. 57 παρανόμους MSCBF : παρανομοῦντας PV. 58 τίθησι MASCHBF : τίθεται PV.Α βάνουσιν. Απηλλοτριώθην τῶν ἀδελφῶν μου, μὴ συγχωρούμενος συνδιάγειν αὐτοῖς· ἅτε διαφόροις δεσπόταις δουλευόντων (55) · καὶ ὅτι ὁ νόμος οὐκ οἶδε δούλων συγγένειαν· τὸ αὐτὸ δὲ καὶ ὁ ἐφεξῆς διέξεισι στίχος· ἀναλογιζόμενος δὲ καὶ τὴν ἐρήμω. σιν τοῦ ναοῦ, δαπανῶμαι τῇ λύπῃ· καὶ τοὺς σοὺς ὀνειδισμοὺς οὓς ὀνειδίζῃ παρὰ τῶν Βαβυλωνίων, ὡ; μὴ δυνάμενός μοι βοηθεῖν, οἰκείους λελόγισμαι Διὸ καὶ μὴ προσιέμενος τροφὴν ἑτάκην. Οἱ δὲ μᾶλλον ὠνείδιζον ὡς μάτην νηστευόντα (57) καὶ καιρὸς ἀγαθοθελείας, εἴτουν ἐλεημοσύνης. Τὰ δὲ ἐντεῦθεν, ὡς προηρμηνεύσαμεν, πλὴν ὅτι παῖδα οὐ τὸν φύσει, ἀλλὰ τὸν θέσει λέγουσιν· Υἱὸς γὰρ, φησὶ, πρωτό- τοκός μου Ισραήλ· ἢ καὶ ἄλλως, (58) τὸν οἰκέτην. Εἶτα, τὸν ὀνειδισμὸν τὸν διὰ σὲ προσεδόκησα, καὶ τὴν ἄλλην κακοπάθειαν, οἷα αἰχμαλωτισθείς· διὸ ἐζήτησα τὸν παραμυθούμενον, καὶ οὐχ εὗρον, ὡς μὴ συνομιλεῖν εὐκαίρως τοῖς ὁμογενέσι μου συγχωρού μενος. Εἰς δὲ τό· Εδωκαν εἰς τὸ βρῶμά μου χου λὴν, καὶ εἰς τὴν δίψαν μου ἐπότισαν με όξος, προσκρούουσι λέγοντες, ὅτι Πικράν μοι τροφήν ἐπέῤῥιπτον οἱ αἰχμαλωτίσαντες, ὡς δούλῳ· καὶ διψῶντά με ἐπίτιζον ὀξίνην οἶνον· ἢ πικράν μοι τὴν βρῶσιν φαίνεσθαι παρεσκεύαζον, διὰ τὰς θλίψεις, καὶ δριμείαν τὴν πίσιν. Τὸ δὲ, Γενηθήτω ἡ τράπεζα αὐτῶν, κατὰ τὴν πρώτην εξήγησιν· τὰ δ' ἐντεῦθεν κατεύχεσθαι τῶν Βαβυλωνίων ἔπαυλιν δὲ αὐτῶν ἀπηλλοτριωμένος, υ τὴν πόλιν αὐτῶν. Εἶτα τὸν λαὸν, φησίν, ὃν σὺ παι- δευθῆναι παρεσκεύασα;, αὐτοὶ σφόδρα ἐτιμωρήσαντο, καὶ πάλιν προσέθηκαν ἐπὶ τὰ προλαβόντα άλγη, καὶ τὰ ἑξῆς. Εἰς δὲ τὸν ᾿Αρέσει τῷ Θεῷ ὑπὲρ μίσχον νέον, ὁμοίως προσκρούουσι. Τὰ δὲ ἐντεῦθεν, ὡς φί λον αὐτοῖς ἐκδέχονται, συνάδοντα τῇ ἱστορία της ἐπανόδου τῶν αἰχμαλώτων. Ἡμεῖς δὲ, τοῖς ἀκριβε στέροις τῶν Πατέρων ἀκολουθήσαντες, ἀσφαλεστάτην ἐποιησάμεθα τὴν ἐξήγησιν. Εἰς τὸ τέλος τῷ Δαβὶδ εἰς ἀνάμνησιν. ΨΑΛΜΟΣ ΕΘ'. Τὸν παρόντα ψαλμὸν ἀπὸ τῶν εἰρημένων ἐν τῷ λθ' ψαλμῷ συνθεὶς πρόχειρον εἶχεν ἀεί· καὶ ὅτε ἀνεμιμνήσκετο τῆς κατὰ τὸν Ουρίαν ἁμαρτίας, τότε τοῦτον, οἷαν τινά ᾔδεν ἐπῳδὴν κατὰ τῶν δαιμόνων, τῶν εἰς τὴν πλημμέλειαν ἐκείνην ἐκτραχηλισάντων αὐτὸν, δεόμενος, μηκέτι κατακυριευθῆναι. Οἱ δέ φασιν ὅτι, ὅτε ἀναμιμνήσκετο ὅσα παρὰ τῶν ἐχθρῶν τῷ αὐτοῖς, ἡμῶν, εἶτα λέγει, οι EUTHYMII ZIGABENI traneus, inquiunt, factus sum [seu, ut magis poscit B Greca dictio alienatus sum a] fratribus meis, quia mihi concessum non est cum eis vivere. Diversis siquidem dominis servieba - mus, et quia servorum cognationem lex nulla novit. Eadem sententia in proximo illic repetitur versi- culo. Mecum præterea templi desolationem repu- tans, non mediocri consumor dolore, et oppro- bria tua, Deus, qua: a Babyloniis sustines, cum ar- cere non possim (56), propria reputavi : unde etiam amisso cibi appetitu, lassus contabui. Verum illi magis me exprobrabant, veluti incassum jejunarem (et in afflictionis indicium induebar sacco. Quæ sequuntur apertiora sunt.). Deinde sit: Orabain etiam ad te, quoniam tempus est bona voluntatis, hoc est, tempus misericordia. Quæ sequuntur ex- pone, ut jam praediximus, præterquam quod alium ron natura intelliges, sed adoptione : Filius enim, inquit, primogenitus meus Israel 9. Vel aliter : Puerum, id est, servum. Opprobrium etiam, inquit, et varias afflictiones exspectavi, propter te, quasi captivus : et ideo quæsivi aliquem, qui consola- retur, et non inveni, cum non concederetur mihi, ut commode cum cognatis meis versarer. Et dum ca exponunt verba : Dederunt in cibum meum fel, ct in siti mea potaverunt me aceto, labuntur non mediocriter, dum ex populi persona dictum putant, quod Babylonii amarum populo poculum quasi servo cuipiam projecerint, et quod sitientem ace- toso polaverint vino, 'et quod ob varias afflictiones factum sit, ut cibus ei amarus et potus videretur acerbus. Quod vero sequitur : Fiat mensa eorum, et cætera, juxta priorem expositionein intelligunt, et proxima his verba imprecationem continere di- cunt adversus Babylonios. Per habitationem vero civitatem intelligunt Jerusalem. Illum præterea populum, inquiunt, quem tu erudisti et castigasti, seu quen castigari permisisti, gravissimis Babylonii afflixerunt suppliciis, et prioribus doloribus ipsi plura semper addiderunt. In eo etiam versiculo qui dicit : Et placebit Domino super vitulum novellum, pari labuntur errore. Et quæ sequuntur gratiora eis sunt (59), veluti magis consona reditui ex Babylonica captivitate. Nos autem ac- curatam sanctorum Patrum opinionem sequentes, eam expositionem veluti tutiorem amplectimur quam superius retulimus. In finem psalmus ipsi David in rememorationem. PSALMUS LXIX. Hunc psalmum beatus David iisdem pene sen- tentiis ac verbis composuit, quæ alibi per cum dicta esse videmus in psalmo xxxix. Promptum,que ac præ manibus euin semper habebat, quoties de- licti reminiscebatur quod adversus Uriam commi- serat. Illum etenim veluti potens aliquod carmen ad- versus dæmones canebat tanquain adversus eos hostes, Exod. IV, 22. C Varia lectiones. aut subaudiendum genitivo abso- lute posito. scuro loco. Sensus est, Quasi mihi auxiliari non posses. inserviat. Puta vertit interpres. (55) Videtur legendum δουλεύουσιν ut respondeat (56) Hallucinatus est interpres in minime ob. (57) Videtur deesse aliquid quod transitioni (58) Supple τὸν παῖδα νοοῦσι. (59) Rectius pro lubitu acciviunι.
6α Do not raise your horn on high.
PG 128:767Tὸ αὐτὸ λέγει πάλιν εἰς ἐπίτασιν διαμαρτυρίας. β Καὶ μὴ λαλεῖτε κατὰ τοῦ Θεοῦ ἀδικίαν. Τοῦτο ταὐτὸν δύναται τῷ, Ἀδικίαν εἰς τὸ ὕψος ἐλάλησαν, ὃ κεῖται ἐν τῷ οβ΄ ψαλμῷ. 7 Ὅτι οὔτε ἐξ ἐξόδων οὔτε ἀπὸ δυσμῶν οὔτε ἀπὸ ἐρήμων ὀρέων. Ἐξόδους μὲν καλεῖ, τὴν τοῦ ἡλίου ἀνατολήν· Ἀπ’ ἄκρου γὰρ, φησὶ, τοῦ οὐρανοῦ ἡ ἔξοδος αὐτοῦ· δυσμὰς δὲ, τὴν δύσιν· ἔρημα δὲ ὄρη, τὰ βόρεια καὶ νότια κλίματα, κατὰ μεσημβρίαν καὶ ἄρκτον· ταῦτα γὰρ ἔρημά εἰσιν ἀνθρώπων, τὸ μὲν δι’ ὑπερβολὴν ψύχους, τὸ δὲ, θέρμης. Ἐλλειπτικὸν δὲ τὸ σχῆμα· λείπει γὰρ τὸ, λέληθέ τι. Οὐ λέληθέ τι, φησὶν, ἀπ’ οὐδενὸς κλίματος τῆς γῆς ἐν τῷ καιρῷ τῆς μελλούσης κρίσεως. Διὸ μηδὲν φαῦλον ποιεῖτε· ποιοῦντες δὲ, μὴ οἴεσθε λανθάνειν. Εἶτα τίθησι καὶ τὴν αἰτίαν τοῦ μηδὲν λανθάνειν. α Ὅτι ὁ Θεὸς κριτής ἐστιν. Ὁ Θεὸς κρίνει, ὁ πάντα καὶ ἰδὼν καὶ εἰδὼς πρὸ γενέσεως αὐτῶν. Sus 35a β Τοῦτον ταπεινοῖ καὶ τοῦτον ὑψοῖ. Τὸν μὲν ἀτιμάζει, τὸν δὲ τιμᾷ, κατὰ τὴν οἰκονομίαν τῶν βεβιωμένων ἑκάστῳ καὶ τὸν λόγον τῆς δικαίας αὐτοῦ κρίσεως. α Ὅτι ποτήριον ἐν χειρὶ Κυρίου οἴνου ἀκράτου πλῆρες κεράσματος. Μεταφορικὸς ὅλος ὁ λόγος· καὶ χεῖρα μὲν Κυρίου καλεῖ, τὴν δύναμιν αὐτοῦ, ποτήριον δὲ οἴνου, τὸ μέτρον τῆς τιμωρίας· οἶνος γὰρ νῦν, ἡ τιμωρία, διότι παραπλησίως τῷ οἴνῳ ἀφαιρεῖται τὴν τοῦ ἀνθρώπου δύναμιν, καὶ ἐκλύει τὰς ἁρμονίας καὶ ποιεῖ σφάλλεσθαι. Ἄκρατος δὲ οὗτος ὁ οἶνος, ὡς αὐστηρὸς καὶ ἀπότομος καὶ ἀμιγὴς φιλανθρωπίας. Ἀλλὰ τοῦτο μὲν τὸ ποτήριον, οἴνου ἐστὶν ἀκράτου· ἐστὶ δὲ ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ | καὶ ἕτερον ποτήριον πλῆρες κεράσματος, εἴτουν φιλανθρωπίας. Κέρασμα γὰρ οἴνου μὲν, ὕδωρ, αὐστηρίας δὲ, φιλανθρωπία. Χρὴ γὰρ τὸ, πλῆρες κεράσματος, μὴ συνάπτειν τῷ ὄπισθεν ῥητῷ, ἀλλὰ καθ’ ἑαυτὸ ἀσυνδέτως ἀναγινώσκειν, τοῦ καί συνδέσμου ἐλλείποντος μὲν, συνεξακουομένου δὲ, ἕλκοντας καὶ ἐπὶ τούτου τὸ, ποτήριον ἐν χειρὶ Κυρίου. 7 Add. [MF in marg.]PBV : Οὔτε ἐκ τῶν ἀνατολῶν τῶν ἀστέρων, οὔτε ἐκ τῶν δύσεων αὐτῶν, κατὰ τοὺς ἀστρολόγους, οὔτ᾽ αὖθις ἐκ τῶν δαιμόνων, τῶν ἐρήμων μὲν καλοῦ παντὸς, ὀρέων δὲ λεγομένων διὰ τὴν ἔπαρσιν καὶ ἀλαζονείαν, ἢ πλοῦτος ἢ δόξα χορηγοῦνται, ἢ πενία ἢ ἀδοξία προσγίνεται, ἀλλὰ κρίσει Θεοῦ δικαίᾳ. β αὐτοῦ PSCBV : ἑαυτοῦ MF. α ἕλκοντας MPCBFV : ἕλκοντος S.
He says the same again in intensification of his adjuration. 6β And do not speak injustice against God. This has the same force as, They have spoken injustice to the height, that is found in the sevety-second psalm. 7 For neither from outgoings nor from westerings nor from desert mountains. ‘Outgoings’ is what he calls the rising of the sun, for it is written, From heaven’s extremity its outgoing, and ‘westerings’ what he calls its setting. The ‘desert mountains’ are the north and south latitudes, the parts towards the meridies and the arctic, for these climes are deserted of people, the one on account of the extreme cold, the other on account of the extreme heat. The figure is elliptical, for ‘does anything escape notice’ is missing. Nothing, he says, es- capes notice from any clime of the earth at the time of the Last Judgement. Hence do nothing unworthy, and if you do, do not imagine you will escape notice. Then he adds the reason that nothing escapes notice. 8α For God is a judge. God, who sees and knows all things before their origination, makes judgement. Sus 35a 8β One he humbles and one he exalts. The one he dishonours and the other he honours, in accordance with the economy of how each has lived and in accordance with the computation of his just judgement. 9α For a cup is in the Lord’s hand of unmixed wine, full of dilutive. The entire verse is metaphorical. The ‘Lord’s hand’ is what he calls his power, and the ‘cup of wine’ the measure of punishment, for ‘wine’ here is punishment, because, like wine, it takes away a person’s strength and loosens his joints and causes him to err. This wine is unmixed, as rough and sheer and unmixed with kindliness. But this cup is of unmixed wine; there is, however, in his hand another cup full of dilutive, that is, kindliness. For the dilutive of wine is water and the dilutive of austerity is kindliness. For the words ‘full of dilutive’ should not be joined to the preceding expression, but to read it on their own as an asyndeton figure with the conjunction ‘and’ missing but understood and drawing to itself the words ‘a cup is in the Lord’s hand’. For how could the same cup have unmixed wine and dilutive? The following verse shows that these are two cups. 7: Neither from the rising of the stars, nor from their settings, as the astrologers say, nor again from the demons who are barren of every good and called mountains on account of their presumption and arrogance, are either wealth or glory given, or poverty or contempt awarded, but by the just judgement of God.
PG 128:769Πῶς γὰρ ἂν εἴη τὸ αὐτὸ καὶ ἄκρατον ἔχον καὶ κέρασμα; Ὅτι δὲ δύο ταῦτα, δηλώσει τὸ ἐπαγόμενον. β Καὶ ἔκλινεν ἐκ τούτου εἰς τοῦτο. Ἐνέχεεν ἐκ τοῦ μέτρου τῆς ἀκράτου τιμωρίας ἐπὶ τὸ μέτρον τῆς φιλανθρωπίας, ὥστε ποιῆσαι κρᾶσιν καὶ ποτίσαι ταύτην τοὺς ἔλαττον ἁμαρτάνοντας καὶ τοὺς ἰασίμους. γ Πλὴν ὁ τρυγίας αὐτοῦ οὐκ ἐξεκενώθη. Τρυγίαν ὠνόμασε, τὸ πάχος τῆς ἀκράτου τιμωρίας, τὴν ἐσχάτην κόλασιν, ἥτις ὑπελείφθη τοῖς τὰ μέγιστα πλημμελοῦσι καὶ τοῖς μὴ μεταβαλλομένοις ἀπὸ κακίας. δ Πίονται πάντες οἱ ἁμαρτωλοὶ τῆς γῆς. Πίονται τὸν τρυγίαν. Ἁμαρτωλοὺς δὲ λέγει, τοὺς ἀνεπιστρόφως ἁμαρτάνοντας. 10 Ἐγὼ δὲ ἀγαλλιάσομαι εἰς τὸν αἰῶνα, ψαλῶ τῷ Θεῷ ᾽Ιακώβ. Ἐλευθερωθεὶς τῆς δουλείας τῶν ἐχθρῶν, καὶ ἀγαλλιάσομαι μὲν ἐπὶ τῇ ἀπαλλαγῇ τῶν ἀνιαρῶν, ψαλῶ δὲ εὐχαριστήρια. α Καὶ πάντα τὰ κέρατα τῶν ἁμαρτωλῶν συνθλάσω. Τῶν αὖθις πολεμησόντων μοι δυσμενῶν. β Καὶ ὑψωθήσεται τὸ κέρας τοῦ δικαίου. Νικήσαντος. Oἵ τε γὰρ ᾽Ισραηλῖται μετὰ τὴν τῆς ἐν Βαβυλῶνι δουλείας ἐπάνοδον, προσβαλλόντων αὐτοῖς τῶν γειτονούντων ἐθνῶν, ἐνίκησαν, καὶ οἱ Χριστιανοὶ, ἐκ τῆς δουλείας τῶν εἰδώλων ἐπανελθόντες εἰς ἐλευθερίαν, συνθλῶσι τὰς δυνάμεις τῶν πέριξ διαιτωμένων δαιμόνων ἐπιτιθεμένων αὐτοῖς. Δίκαιον δὲ καλεῖ, πάντα εὐσεβῆ· εἴη δ’ ἂν καὶ ὁ Ζοροβάβελ, ὁ τὸν λαὸν τηνικαῦτα ἐπαναγαγὼν, ἀλλὰ καὶ ὁ Χριστὸς, ὁ κυρίως δίκαιος, ὡς ἀναμάρτητος, οὗ τύπος ὁ Ζοροβάβελ. Τῶν γὰρ ἐν σώματι τοὺς ἀσωμάτους πολεμίους νικώντων, ὑψοῦται ἡ δύναμις καὶ ὁ ἔπαινος τοῦ Χριστοῦ, τοῦ δυναμοῦντος αὐτούς. 75 οε΄ 1 Εἰς τὸ τέλος· ἐν ὕμνοις· ψαλμὸς τῷ Ἀσάφ· ᾠδὴ πρὸς τὸν Ἀσσύριον. β προσβαλλόντων PSCFV : προσβαλόντων MB.
9β And he has tipped from this into this. He poured from the measure of unmixed punishment into the measure of leniency so as to make a mixture and give this as drink to those who sin in a lesser way and to those who are curable. 9γ Except its dregs have not been emptied out. The ‘dregs’ are what he called the thick consistency of unmixed punishment, the ex- treme-most chastisement, that has been left over for those who transgress in the greatest way and for those who do not turn away from evil. 9δ All the sinful of the earth will drink. They will drink the dregs. He calls ‘the sinful’ those who sin unrepentantly. 10 But I shall rejoice to the age, with psaltery I shall praise the God of Jacob. Having been freed from slavery to the enemies, I shall rejoice at my release from griefs and sing songs of thanksgiving. 11α And all the horns of sinners I shall shatter. Of the adversaries who will once again make war on me. 11β And the horn of the just man will be raised on high. Having been victorious. For the Israelites, after their return from their slavery in Babylon, when the neighbouring nations were harassing them, were victorious, and the Christians, having returned to freedom from their slavery to the idols, shatter the powers of the sur- rounding demons who are attacking them. The ‘just man’ is what he calls every pious person. He may also be interpreted as Zoroba- bel, who at that time led the people back, but also as Christ, the pre-eminently ‘just man’, as without sin, of whom Zorobabel was the type. When those in body defeat their bodiless enemies, the power and praise of Christ who empowers them is raised on high. 75 Psalm 75 1 Towards fulfilment; in hymns; a psalm belonging to Asaph; an ode in respect of the Assyrian.
Psalmus XCII
PG 128:954Ψαλμός 75 — Psalm 75
PG 128:769Εἴρηται ἡμῖν καταρχὰς, ὅτι ἐν ταῖς ἐπιγραφαῖς τῶν ψαλμῶν, τὸ, εἰς τὸ τέλος, προφητείαν δηλοῖ, παρεγγυῶν ἀποβλέπειν εἰς τὸ τέλος αὐτῆς. Λοιπὸν οὖν κἀνταῦθα προφητείαν, κατὰ μὲν Ἑβραίους, τῆς συντριβῆς τῶν ἀμφὶ τὸν Σεναχηρεὶμ, κατὰ δὲ Χριστιανοὺς, τῶν ἀμφὶ τὸν νοητὸν Σεναχηρεὶμ, ἤτοι τὸν διάβολον. 4Rg 18-19 Καὶ ἄλλως δὲ, εἰς τὸ τέλος, ὅτι ἐν τῷ τέλει περὶ τοῦ τέλους τοῦ κόσμου διαλαμβάνει, εἴτουν τῆς μελλούσης κρίσεως. Ἐν ὕμνοις δὲ, ὅτι εὐχαριστήριός ἐστιν ὁ ψαλμὸς ἐπὶ τῇ κατὰ τῶν πολεμίων νίκῃ. Περὶ δὲ τοῦ Ἀσὰφ, ἔτι δὲ καὶ τῆς ᾠδῆς, προπαρεδώκαμεν ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς βίβλου τῶν ψαλμῶν. §§ 50, 62 Πρὸς τὸν Ἀσσύριον δὲ, ἀντὶ τοῦ, πρὸς τὰ κατὰ τὸν Ἀσσύριον Σεναχηρείμ. Ὅρα δὲ ὅπως τὸ θεῖον Πνεῦμα τῇ ᾽Ιουδαϊκῇ ἱστορίᾳ Χριστιανικὰ δόγματα συνανέπλεξεν, ὡς ψυχαγωγεῖν μὲν καὶ τὸν Ἑβραῖον, ταπεινῶς ἐκδεχόμενον τὰ ῥητὰ, εὐφραίνειν δὲ μᾶλλον τὸν Χριστιανὸν, ὑψηλῶς ταῦτα νοοῦντα.
We said at the beginning that in the superscriptions to the psalms ‘towards fulfilment’ in- dicates a prophecy, exhorting to look to its fulfilment. So here, too, there is therefore a proph- ecy, according to the Hebrews, about the crushing of those around Sennacherib, according to the Christians, of those around the intelligible Sennacherib, that is, the devil. 4Rg 18-19 And, moreover, it is ‘towards fulfilment’ because at the end it treats about the end of the world, namely, the last judgement. ‘In hymns’, because the psalm is one of thanksgiving for victory over the enemies. About Asaph and also about the ode we have explained earlier in the preamble to the book of psalms. §§ 50, 62 ‘In respect of the Assyrian’, in the sense of, ‘in respect of the events at the time of the As- syrian Sennacherib’. Observe how the divine Spirit has co-entwined Christian doctrines with Jewish history, so as to edify the Hebrew, when taking the words in a humble way, while delighting even more the Christian, understanding them in a higher manner.
PG 128:771α Γνωστὸς ἐν τῇ ᾽Ιουδαίᾳ ὁ Θεός. Oἱ μὲν ᾽Ιουδαῖοί φασιν, ὅτι γνώριμός ἐστιν ὁ Θεὸς ἐν μόνῃ τῇ ᾽Ιουδαίᾳ· ὁ δὲ Θεός φησι πρὸς αὐτοὺς διὰ τοῦ προφήτου, Κατὰ ἀριθμὸν τῶν πόλεών σου ἦσαν | θεοί σου, ᾽Ιούδα, καὶ κατὰ ἀριθμὸν ἀμφόδων᾽Ισραὴλ, ἔθυον τῇ Βάαλ. Δῆλον οὖν, ὅτι οὐ περὶ τῆς κατὰ Παλαιστίνην ᾽Ιουδαίας ὁ ψαλμὸς λέγει νῦν, ἀλλ’ ᾽Ιουδαίαν καλεῖ, τὴν ᾽Ιουδαϊκὴν Γραφὴν, ἐν ᾗ πάσῃ γνώριμός ἐστιν ὁ Χριστός· τά τε γὰρ Μωσαϊκὰ καὶ τὰ λοιπὰ πάντα περὶ αὐτοῦ προκατήγγειλαν, καὶ αὐτὴ δὲ ἡ νομικὴ λατρεία, τύπος καὶ σκιὰ καὶ προχάραγμα ἦν Χριστοῦ.COMMENT. IN PSALMOS. ἁπλῶς πέπονθε, τότε τούτῳ ἐκέχρητο. Εἰς τὸ τέλος ὁ δὲ, ὅτι εἰς τέλος ἐξέβαινεν ἡ ἐν τούτῳ προσευχή. Ο Θεός, εἰς τὴν βοήθειάν μου πρόσχες. Εν τῷ λθ' φησί · Κύριε, εἰς τὸ βοηθῆσαί μοι πρό- σχες. Κύριε, εἰς τὸ βοηθῆσαί μοι σπεῦσον. Ταὐτὸν ἑρμηνεύει τῷ· Τάχυνον τοῦ ἐξελέσθαι με, ἐν τῷ Α' ψαλμῷ. Αἰσχυνθήτωσαν καὶ ἐντραπήτωσαν οἱ ζητοῦν. τες τὴν ψυχήν μου. Καὶ τοῦτο ἐν τῷ κεῖται. Αποστραφήτωσαν εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ καται- Β σχυνθήτωσαν οἱ βουλόμενοί μοι κακά. Καὶ τοῦτο ἐκεῖσε κεῖται, πλὴν ὅτι τὸ ἀποστραφήτωσαν καὶ καταισχυνθήτωσαν, αποστραφείησαν καὶ και ταισχυνθείησαν, ἐν ἐκείνῳ γέγραπται· ὡς εἶναι δῆλον, ὅτι εἰ καὶ προστακτικά εἰσι τὰ τοιαῦτα, ἀλλά γε δύναμιν εὐκτικὴν κεκλήρωται. Αποστραφήτωσαν παραυτίκα αισχυνόμενοι οι λέγοντές μοι· Εύγε, εὖγε. Ομοιόν ἐστι τὸ Κομισά- σθωσαν παραχρῆμα αἰσχύνην αὐτῶν οἱ λέγον. τές μοι· Εύγε, εὖγε· ἐν ἐκείνῳ τῷ ψαλμῷ. Αγαλλιάσθωσαν καὶ εὐφρανθήτωσαν ἐπὶ σοὶ πάντες οἱ ζητοῦντές σε, ὁ Θεός. Ἐν ἐκείνῳ τῷ ψαλμῷ ἀντὶ τοῦ, ὁ Θεὸς, ὁ Κύριος είρηται. Καὶ λεγέτωσαν· Διὰ παντὸς μεγαλυνθήτω δ Θεός, οἱ ἀγαπῶντες τὸ σωτήριον σου. Πάλιν ἐν ἐκείνῳ ἀντὶ τοῦ λεγέτωσαν, εἰπάτωσαν· ἀντὶ δὲ τοῦ, ὁ Θεὸς, ὁ Κύριος εἴρηται. Ἐγὼ δὲ πτωχὸς καὶ πένης· ὁ Θεός, βοήθη σόν μοι. Ἐν ἐκείνῳ τῷ ψαλμῷ ἀντὶ τοῦ ῾Ο Θεός, βοήθησόν μοι, Κύριος φροντιδῖ μου, κεῖται. Βοηθός μου καὶ ῥύστης εἶ σὺ, Κύριε, μὴ χρονι- σῃς. Ἐν ἐκείνῳ δὲ ἀντὶ τοῦ ῥύστης, υπερασπιστής κεῖται· καὶ ἀντὶ τοῦ, Κύριε, πάλιν ὁ Θεός μου. Τῷ Δαβιδ ψαλμὸς τῶν υἱῶν Ιωναδάβ, καὶ τῶν πρώτως αἰχμαλωτισθέντων. 'Aνεπίγραφος παρ' Εβραίοις. ΨΑΛΜΟΣ Ο. Προσώπῳ τῶν υἱῶν, φησὶν, Ἰωναδάβ, καὶ τῶν ἄλλων τῶν πρώτως αἰχμαλωτισθέντων ὑπὸ Βαβυλω- γίων, ὁ παρών ψαλμὸς πεποίηται τῷ Δαβίδ· ταύ- τὴν δὲ ἐπιγραφὴν οἱ Εβδομήκοντα ἐπέγραψαν, εύο ρόντες ἀνεπίγραφον τὸν ψαλμόν. Οἱ μέντοι ἔκγονοι τοῦ Ἰωναδὰν ἐπίσημοι ἦσαν τηνικαῦτα παρὰ τοῖς αιχμαλώτοις· σωτηρίαν δὲ ὁ ψαλμὸς αἰτεῖ, καὶ τῶν πολεμούντων ἀπαλλαγήν· διὸ καὶ ἡμῖν προσ- ήκει κατὰ τῶν νοητῶν καὶ αἰσθητῶν πολεμίων. Ἐπὶ σοι, Κύριε, ήλπισα, μή καταισχυνθείην εἰς τὸν αἰῶνα, ἐν τῇ δικαιοσύνῃ σου ῥῦσαί με, καὶ ἐξελοῦ με· κλίνον πρὸς μὲ τὸ οὖς σου, καὶ σωσόν με. Ταῦτα πάντα τὰ ῥητὰ ἐν τῷ λ' ψαλμῷ κεῖνται. Ἀντὶ δὲ τοῦ, Σῶσόν με, φησὶν ἐκεῖ, Τάχυ τον τοῦ ἐξελέσθαι με. 70) qui se in illud barathrum conjecerant. Hoc igitur psaluo Deum rogat, ut sui amplius damones noυ dominentur. Alii autem dicunt, quod quoties ei in memoriam veniebant quanta ab inimicis temerè passus fuerat, hunc psalmum tunc canere solebat. In finem autem ideo inscribitur, quia oratio et preces, quæ in eo continentur, ad certum finem tendebant quem etiam consecutæ sunt. C D hostium potestate liberari, et salutem consequi. modare adversus visibiles atque invisibiles inimicos. VERS. 2. Deus, in adjutorium meum intende. Int psalmo autem xxxix dixit : Domine, ad adjurandum me intende. Domine, ad adjuvandum me festina. Idem signi- ficant quod : Accelera, ut eruas me. Quæ verba habentur in psalmo xxx. VERS. 3. Erubescant et confundantur, qui quærunt animam meam. Hæc verba habentur etiam in præ- dicto psalmo xXXIX. VERS. 4. Convertuntur retrorsum, et confundan- tur, qui volunt mihi mala. Hæc similiter illic ha- bentur, eo excepto, quod verba illic optantis sunt, quæ hic imperantis (quod ex Græca lectione cla- rius dignoscitur). Ut optans igitur hoc poscit Pro- pheta, tametsi imperare videtur. Convertantur statim erubescentes, qui dicunt mihi, Euge, euge. Simile est : Ferant confestim confusionem suam qui dicunt mihi, Euge, euge, in illo psalmo. VERS. 5. Exsultent et lætentur in te omnes qui quærunt te, Deus. In illo psalmo pro, Deus, positum est, Dominus. Et dicant semper, Magnificetur Dominus, qui dili- gunt salutare tuum. Et in illo rursus pro, Dominus, dictum est, Deus. VERS. 6. Ego autem inops sum et pauper. Deus, adjuva me. In illa autem pro, Deus, adjuva me, dici- tur, Dominus sollicitus est mei. Adjutor meus et liberator meus es tu, Domine, ne tardaveris. In illo pro liberator, protector dicitur, et pro Domine, Deus meus. Ipsi David psalmus fliorum Jonadab, et aliorum. qui primo captivi ſacti sunt. Apud Hebræos carel inscriptione. PSALMUS LXX. Ferunt beatum David conscripsisse hunc psal- mum ex persona filiorum Jonadab, et aliorum qui primo a Babyloniis in captivitatem ducti sunt, Hanc autem inscriptionem LXX interpretes præ- senti psalmo imposuere, cum omni prorsus inscri- ptione carere eum apud Hebræos invenissent. Posteri autem Jonadab summo tunc in honore erant apud cæteros captivos: ex quorum omnium persona, ut diximus, petit a Deo Propheta de Possumus et præsentis psalmi verba accom- VERS. 9. In te, Domine, speravi, non confundar in æternum, in justitia tua libera me, et eripe me : inclina ad me aurem tuam, ct salva me. Hæc omnia verba habenturin psalmo xxx, et pro, Salva me, ili est : Accelera, ut eruas me.
2α God is known in Judea. The Jews say that God is well-known in Judea alone, but God says to them through the prophet, According to the number your cities, so were your gods, O Judah, and according to the number of streets of Israel they would make offering to Baal. It is clear therefore that the psalm is not now talking about Judea in Palestine, but ‘Judea’ is what he calls the Judean Scripture, in which Christ is well-known to all, for both the Mo- saic books and all the others foretold about him, and the worship of the law itself was a type and shadow and prefiguring of Christ.
β Ἐν τῷ ᾽Ισραὴλ μέγα τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Καὶ μὴν οὐκ ἐν μόνῳ τῷ ᾽Ισραήλ. Αὖθις γάρ φησιν ὁ Θεὸς διὰ τοῦ προφήτου, ὅτι, Ἀπὸ ἀνατολῶν ἡλίου μέχρι δυσμῶν δεδόξασται τὸ ὄνομά μου ἐν τοῖς ἔθνεσιν, καὶ πάλιν, Ὑμεῖς δὲ βεβηλοῦτε αὐτὸ, καὶ αὖθις, Tὸ ὄνομά μου μέγα ἐν τοῖς ἔθνεσιν· ὥστε καὶ ᾽Ισραὴλ πάλιν, τὴν ᾽Ισραηλιτικὴν Γραφὴν ὀνομάζει, τὴν δοθεῖσαν τῷ ᾽Ισραηλιτικῷ λαῷ, ἐν ᾗ μέγα καὶ ἔνδοξον ᾄδεται τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ. Μάξιμος δὲ, ὁ μέγας φιλόσοφος, ᾽Ιουδαίαν μὲν λέγει, τὴν πρακτικὴν φιλοσοφίαν, PG90.325A ᾽Ισραὴλ δὲ, τὴν θεωρητικὴν, διότι ᾽Ιουδαία μὲν, ἐξομολόγησις ἁμαρτιῶν ἑρμηνεύεται, ἥτις ἐστὶν ἀρχὴ τῆς πρακτικῆς, ᾽Ισραὴλ δὲ, νοῦς ὁρῶν Θεόν· ὁ μὲν γὰρ πρακτικὸς γινώσκει τὸν Θεὸν, ὅτι κριτής ἐστι τῶν ἑκάστῳ βεβιωμένων, καὶ διὰ τοῦτο καθαίρει ἑαυτὸν, ὁ δὲ θεωρητικὸς, κατανοῶν τὰ μεγαλεῖα αὐτοῦ, ἀξίως μεγαλύνει αὐτόν. Εἴη δ’ ἂν ᾽Ιουδαία νέα, καὶ ἡ ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησία, ἥτις, ἐξομολογησαμένη τὰ παλαιὰ αὐτῆς ἁμαρτήματα, ἐπέγνω τὸν ἀληθινὸν Θεόν. Ἡ δ’ αὐτὴ, καὶ ᾽Ισραὴλ νέος· φησὶ γὰρ ὁ μέγας Παῦλος, Οὐ γὰρ ὁ ἐν τῷ φανερῷ ᾽Ιουδαῖός ἐστιν, οὐδὲ ἡ ἐν τῷ φανερῷ ἐν σαρκὶ περιτομὴ, ἀλλ’ ὁ ἐν τῷ κρυπτῷ ᾽Ιουδαῖος, καὶ περιτομὴ καρδίας ἐν πνεύματι, οὐ γράμματι. [] παρεγγυῶν MSCBFV : παρεγγυῶσα P. [] προφητείαν MBV : προφητεία PSCF. [] προπαρεδώκαμεν MSBF : προπαραδεδώκαμεν PCV. [] συνανέπλεξεν MSF : συνέπλεξεν PCBV.COMMENT. IN PSALMOS. ἁπλῶς πέπονθε, τότε τούτῳ ἐκέχρητο. Εἰς τὸ τέλος ὁ δὲ, ὅτι εἰς τέλος ἐξέβαινεν ἡ ἐν τούτῳ προσευχή. Ο Θεός, εἰς τὴν βοήθειάν μου πρόσχες. Εν τῷ λθ' φησί · Κύριε, εἰς τὸ βοηθῆσαί μοι πρό- σχες. Κύριε, εἰς τὸ βοηθῆσαί μοι σπεῦσον. Ταὐτὸν ἑρμηνεύει τῷ· Τάχυνον τοῦ ἐξελέσθαι με, ἐν τῷ Α' ψαλμῷ. Αἰσχυνθήτωσαν καὶ ἐντραπήτωσαν οἱ ζητοῦν. τες τὴν ψυχήν μου. Καὶ τοῦτο ἐν τῷ κεῖται. Αποστραφήτωσαν εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ καται- Β σχυνθήτωσαν οἱ βουλόμενοί μοι κακά. Καὶ τοῦτο ἐκεῖσε κεῖται, πλὴν ὅτι τὸ ἀποστραφήτωσαν καὶ καταισχυνθήτωσαν, αποστραφείησαν καὶ και ταισχυνθείησαν, ἐν ἐκείνῳ γέγραπται· ὡς εἶναι δῆλον, ὅτι εἰ καὶ προστακτικά εἰσι τὰ τοιαῦτα, ἀλλά γε δύναμιν εὐκτικὴν κεκλήρωται. Αποστραφήτωσαν παραυτίκα αισχυνόμενοι οι λέγοντές μοι· Εύγε, εὖγε. Ομοιόν ἐστι τὸ Κομισά- σθωσαν παραχρῆμα αἰσχύνην αὐτῶν οἱ λέγον. τές μοι· Εύγε, εὖγε· ἐν ἐκείνῳ τῷ ψαλμῷ. Αγαλλιάσθωσαν καὶ εὐφρανθήτωσαν ἐπὶ σοὶ πάντες οἱ ζητοῦντές σε, ὁ Θεός. Ἐν ἐκείνῳ τῷ ψαλμῷ ἀντὶ τοῦ, ὁ Θεὸς, ὁ Κύριος είρηται. Καὶ λεγέτωσαν· Διὰ παντὸς μεγαλυνθήτω δ Θεός, οἱ ἀγαπῶντες τὸ σωτήριον σου. Πάλιν ἐν ἐκείνῳ ἀντὶ τοῦ λεγέτωσαν, εἰπάτωσαν· ἀντὶ δὲ τοῦ, ὁ Θεὸς, ὁ Κύριος εἴρηται. Ἐγὼ δὲ πτωχὸς καὶ πένης· ὁ Θεός, βοήθη σόν μοι. Ἐν ἐκείνῳ τῷ ψαλμῷ ἀντὶ τοῦ ῾Ο Θεός, βοήθησόν μοι, Κύριος φροντιδῖ μου, κεῖται. Βοηθός μου καὶ ῥύστης εἶ σὺ, Κύριε, μὴ χρονι- σῃς. Ἐν ἐκείνῳ δὲ ἀντὶ τοῦ ῥύστης, υπερασπιστής κεῖται· καὶ ἀντὶ τοῦ, Κύριε, πάλιν ὁ Θεός μου. Τῷ Δαβιδ ψαλμὸς τῶν υἱῶν Ιωναδάβ, καὶ τῶν πρώτως αἰχμαλωτισθέντων. 'Aνεπίγραφος παρ' Εβραίοις. ΨΑΛΜΟΣ Ο. Προσώπῳ τῶν υἱῶν, φησὶν, Ἰωναδάβ, καὶ τῶν ἄλλων τῶν πρώτως αἰχμαλωτισθέντων ὑπὸ Βαβυλω- γίων, ὁ παρών ψαλμὸς πεποίηται τῷ Δαβίδ· ταύ- τὴν δὲ ἐπιγραφὴν οἱ Εβδομήκοντα ἐπέγραψαν, εύο ρόντες ἀνεπίγραφον τὸν ψαλμόν. Οἱ μέντοι ἔκγονοι τοῦ Ἰωναδὰν ἐπίσημοι ἦσαν τηνικαῦτα παρὰ τοῖς αιχμαλώτοις· σωτηρίαν δὲ ὁ ψαλμὸς αἰτεῖ, καὶ τῶν πολεμούντων ἀπαλλαγήν· διὸ καὶ ἡμῖν προσ- ήκει κατὰ τῶν νοητῶν καὶ αἰσθητῶν πολεμίων. Ἐπὶ σοι, Κύριε, ήλπισα, μή καταισχυνθείην εἰς τὸν αἰῶνα, ἐν τῇ δικαιοσύνῃ σου ῥῦσαί με, καὶ ἐξελοῦ με· κλίνον πρὸς μὲ τὸ οὖς σου, καὶ σωσόν με. Ταῦτα πάντα τὰ ῥητὰ ἐν τῷ λ' ψαλμῷ κεῖνται. Ἀντὶ δὲ τοῦ, Σῶσόν με, φησὶν ἐκεῖ, Τάχυ τον τοῦ ἐξελέσθαι με. 70) qui se in illud barathrum conjecerant. Hoc igitur psaluo Deum rogat, ut sui amplius damones noυ dominentur. Alii autem dicunt, quod quoties ei in memoriam veniebant quanta ab inimicis temerè passus fuerat, hunc psalmum tunc canere solebat. In finem autem ideo inscribitur, quia oratio et preces, quæ in eo continentur, ad certum finem tendebant quem etiam consecutæ sunt. C D hostium potestate liberari, et salutem consequi. modare adversus visibiles atque invisibiles inimicos. VERS. 2. Deus, in adjutorium meum intende. Int psalmo autem xxxix dixit : Domine, ad adjurandum me intende. Domine, ad adjuvandum me festina. Idem signi- ficant quod : Accelera, ut eruas me. Quæ verba habentur in psalmo xxx. VERS. 3. Erubescant et confundantur, qui quærunt animam meam. Hæc verba habentur etiam in præ- dicto psalmo xXXIX. VERS. 4. Convertuntur retrorsum, et confundan- tur, qui volunt mihi mala. Hæc similiter illic ha- bentur, eo excepto, quod verba illic optantis sunt, quæ hic imperantis (quod ex Græca lectione cla- rius dignoscitur). Ut optans igitur hoc poscit Pro- pheta, tametsi imperare videtur. Convertantur statim erubescentes, qui dicunt mihi, Euge, euge. Simile est : Ferant confestim confusionem suam qui dicunt mihi, Euge, euge, in illo psalmo. VERS. 5. Exsultent et lætentur in te omnes qui quærunt te, Deus. In illo psalmo pro, Deus, positum est, Dominus. Et dicant semper, Magnificetur Dominus, qui dili- gunt salutare tuum. Et in illo rursus pro, Dominus, dictum est, Deus. VERS. 6. Ego autem inops sum et pauper. Deus, adjuva me. In illa autem pro, Deus, adjuva me, dici- tur, Dominus sollicitus est mei. Adjutor meus et liberator meus es tu, Domine, ne tardaveris. In illo pro liberator, protector dicitur, et pro Domine, Deus meus. Ipsi David psalmus fliorum Jonadab, et aliorum. qui primo captivi ſacti sunt. Apud Hebræos carel inscriptione. PSALMUS LXX. Ferunt beatum David conscripsisse hunc psal- mum ex persona filiorum Jonadab, et aliorum qui primo a Babyloniis in captivitatem ducti sunt, Hanc autem inscriptionem LXX interpretes præ- senti psalmo imposuere, cum omni prorsus inscri- ptione carere eum apud Hebræos invenissent. Posteri autem Jonadab summo tunc in honore erant apud cæteros captivos: ex quorum omnium persona, ut diximus, petit a Deo Propheta de Possumus et præsentis psalmi verba accom- VERS. 9. In te, Domine, speravi, non confundar in æternum, in justitia tua libera me, et eripe me : inclina ad me aurem tuam, ct salva me. Hæc omnia verba habenturin psalmo xxx, et pro, Salva me, ili est : Accelera, ut eruas me.
2β In Israel his name is great. And indeed not only in Israel. For again God says through the prophet that, From the rising of the sun to its setting my name is glorified among the nations, and again, But you defile it, and then, My name is great among the nations. Thus Israel again is what he names the Israelite Scripture given to the Israelite people, in which Scripture the name of Christ is sung as great and glorious. Maximus the great philosopher calls ‘Judea’ practical philosophy and ‘Israel’ theoretical PG90.325A philosophy, because Judea translates as ‘confession of sins’, which is the beginning of the prac- tical way, while Israel translates as ‘mind seeing God’. The practical man knows God, namely, that he is judge of the actions in the life of each and on this account he purifies himself, while the theoretical man comprehending his magnificence worthily magnifies him. New Judea may also be interpreted as the Church from the nations, which having con- fessed her old sins has recognized the true God. The same is also the new Israel, for the great Paul says, For he is not a Jew, who is one outwardly; neither is circumcision that which is outward in the flesh, But he is a Jew, who is one inwardly; and circumcision is that of the heart, in the spirit, and not in the letter.
3 Ἐγενήθη ἐν εἰρήνῃ ὁ τόπος αὐτοῦ, καὶ τὸ κατοικητήριον αὐτοῦ ἐν Σιών. Εἰ μὴ πολλάκις ἐπολεμήθη καὶ ἑάλω τὰ Ἱεροσόλυμα, εἶχεν ἄν τινα λόγον περὶ αὐτῶν εἰρῆσθαι ταῦτα, νῦν δὲ εἰρήνην φησὶ, τὸν εἰρηνεύοντα ἄνθρωπον, πρὸς μὲν τοὺς ἀνθρώπους, ἐν τῷ ἀγαπᾶν αὐτοὺς, πρὸς δὲ τὰ πάθη, ἐν τῷ ὑποτάττειν αὐτά. Ἐν τῷ τοιούτῳ γὰρ ἀνδρὶ γίνεται τόπος χωρητικὸς Θεοῦ. Σιὼν δὲ ἑρμηνεύεται, σκοπευτήριον· εἴη δ’ ἂν ὁ πόῤῥωθεν κατασκεπτόμενος τὰς ἐπελεύσεις τῶν δυσμενῶν.COMMENT. IN PSALMOS. ἁπλῶς πέπονθε, τότε τούτῳ ἐκέχρητο. Εἰς τὸ τέλος ὁ δὲ, ὅτι εἰς τέλος ἐξέβαινεν ἡ ἐν τούτῳ προσευχή. Ο Θεός, εἰς τὴν βοήθειάν μου πρόσχες. Εν τῷ λθ' φησί · Κύριε, εἰς τὸ βοηθῆσαί μοι πρό- σχες. Κύριε, εἰς τὸ βοηθῆσαί μοι σπεῦσον. Ταὐτὸν ἑρμηνεύει τῷ· Τάχυνον τοῦ ἐξελέσθαι με, ἐν τῷ Α' ψαλμῷ. Αἰσχυνθήτωσαν καὶ ἐντραπήτωσαν οἱ ζητοῦν. τες τὴν ψυχήν μου. Καὶ τοῦτο ἐν τῷ κεῖται. Αποστραφήτωσαν εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ καται- Β σχυνθήτωσαν οἱ βουλόμενοί μοι κακά. Καὶ τοῦτο ἐκεῖσε κεῖται, πλὴν ὅτι τὸ ἀποστραφήτωσαν καὶ καταισχυνθήτωσαν, αποστραφείησαν καὶ και ταισχυνθείησαν, ἐν ἐκείνῳ γέγραπται· ὡς εἶναι δῆλον, ὅτι εἰ καὶ προστακτικά εἰσι τὰ τοιαῦτα, ἀλλά γε δύναμιν εὐκτικὴν κεκλήρωται. Αποστραφήτωσαν παραυτίκα αισχυνόμενοι οι λέγοντές μοι· Εύγε, εὖγε. Ομοιόν ἐστι τὸ Κομισά- σθωσαν παραχρῆμα αἰσχύνην αὐτῶν οἱ λέγον. τές μοι· Εύγε, εὖγε· ἐν ἐκείνῳ τῷ ψαλμῷ. Αγαλλιάσθωσαν καὶ εὐφρανθήτωσαν ἐπὶ σοὶ πάντες οἱ ζητοῦντές σε, ὁ Θεός. Ἐν ἐκείνῳ τῷ ψαλμῷ ἀντὶ τοῦ, ὁ Θεὸς, ὁ Κύριος είρηται. Καὶ λεγέτωσαν· Διὰ παντὸς μεγαλυνθήτω δ Θεός, οἱ ἀγαπῶντες τὸ σωτήριον σου. Πάλιν ἐν ἐκείνῳ ἀντὶ τοῦ λεγέτωσαν, εἰπάτωσαν· ἀντὶ δὲ τοῦ, ὁ Θεὸς, ὁ Κύριος εἴρηται. Ἐγὼ δὲ πτωχὸς καὶ πένης· ὁ Θεός, βοήθη σόν μοι. Ἐν ἐκείνῳ τῷ ψαλμῷ ἀντὶ τοῦ ῾Ο Θεός, βοήθησόν μοι, Κύριος φροντιδῖ μου, κεῖται. Βοηθός μου καὶ ῥύστης εἶ σὺ, Κύριε, μὴ χρονι- σῃς. Ἐν ἐκείνῳ δὲ ἀντὶ τοῦ ῥύστης, υπερασπιστής κεῖται· καὶ ἀντὶ τοῦ, Κύριε, πάλιν ὁ Θεός μου. Τῷ Δαβιδ ψαλμὸς τῶν υἱῶν Ιωναδάβ, καὶ τῶν πρώτως αἰχμαλωτισθέντων. 'Aνεπίγραφος παρ' Εβραίοις. ΨΑΛΜΟΣ Ο. Προσώπῳ τῶν υἱῶν, φησὶν, Ἰωναδάβ, καὶ τῶν ἄλλων τῶν πρώτως αἰχμαλωτισθέντων ὑπὸ Βαβυλω- γίων, ὁ παρών ψαλμὸς πεποίηται τῷ Δαβίδ· ταύ- τὴν δὲ ἐπιγραφὴν οἱ Εβδομήκοντα ἐπέγραψαν, εύο ρόντες ἀνεπίγραφον τὸν ψαλμόν. Οἱ μέντοι ἔκγονοι τοῦ Ἰωναδὰν ἐπίσημοι ἦσαν τηνικαῦτα παρὰ τοῖς αιχμαλώτοις· σωτηρίαν δὲ ὁ ψαλμὸς αἰτεῖ, καὶ τῶν πολεμούντων ἀπαλλαγήν· διὸ καὶ ἡμῖν προσ- ήκει κατὰ τῶν νοητῶν καὶ αἰσθητῶν πολεμίων. Ἐπὶ σοι, Κύριε, ήλπισα, μή καταισχυνθείην εἰς τὸν αἰῶνα, ἐν τῇ δικαιοσύνῃ σου ῥῦσαί με, καὶ ἐξελοῦ με· κλίνον πρὸς μὲ τὸ οὖς σου, καὶ σωσόν με. Ταῦτα πάντα τὰ ῥητὰ ἐν τῷ λ' ψαλμῷ κεῖνται. Ἀντὶ δὲ τοῦ, Σῶσόν με, φησὶν ἐκεῖ, Τάχυ τον τοῦ ἐξελέσθαι με. 70) qui se in illud barathrum conjecerant. Hoc igitur psaluo Deum rogat, ut sui amplius damones noυ dominentur. Alii autem dicunt, quod quoties ei in memoriam veniebant quanta ab inimicis temerè passus fuerat, hunc psalmum tunc canere solebat. In finem autem ideo inscribitur, quia oratio et preces, quæ in eo continentur, ad certum finem tendebant quem etiam consecutæ sunt. C D hostium potestate liberari, et salutem consequi. modare adversus visibiles atque invisibiles inimicos. VERS. 2. Deus, in adjutorium meum intende. Int psalmo autem xxxix dixit : Domine, ad adjurandum me intende. Domine, ad adjuvandum me festina. Idem signi- ficant quod : Accelera, ut eruas me. Quæ verba habentur in psalmo xxx. VERS. 3. Erubescant et confundantur, qui quærunt animam meam. Hæc verba habentur etiam in præ- dicto psalmo xXXIX. VERS. 4. Convertuntur retrorsum, et confundan- tur, qui volunt mihi mala. Hæc similiter illic ha- bentur, eo excepto, quod verba illic optantis sunt, quæ hic imperantis (quod ex Græca lectione cla- rius dignoscitur). Ut optans igitur hoc poscit Pro- pheta, tametsi imperare videtur. Convertantur statim erubescentes, qui dicunt mihi, Euge, euge. Simile est : Ferant confestim confusionem suam qui dicunt mihi, Euge, euge, in illo psalmo. VERS. 5. Exsultent et lætentur in te omnes qui quærunt te, Deus. In illo psalmo pro, Deus, positum est, Dominus. Et dicant semper, Magnificetur Dominus, qui dili- gunt salutare tuum. Et in illo rursus pro, Dominus, dictum est, Deus. VERS. 6. Ego autem inops sum et pauper. Deus, adjuva me. In illa autem pro, Deus, adjuva me, dici- tur, Dominus sollicitus est mei. Adjutor meus et liberator meus es tu, Domine, ne tardaveris. In illo pro liberator, protector dicitur, et pro Domine, Deus meus. Ipsi David psalmus fliorum Jonadab, et aliorum. qui primo captivi ſacti sunt. Apud Hebræos carel inscriptione. PSALMUS LXX. Ferunt beatum David conscripsisse hunc psal- mum ex persona filiorum Jonadab, et aliorum qui primo a Babyloniis in captivitatem ducti sunt, Hanc autem inscriptionem LXX interpretes præ- senti psalmo imposuere, cum omni prorsus inscri- ptione carere eum apud Hebræos invenissent. Posteri autem Jonadab summo tunc in honore erant apud cæteros captivos: ex quorum omnium persona, ut diximus, petit a Deo Propheta de Possumus et præsentis psalmi verba accom- VERS. 9. In te, Domine, speravi, non confundar in æternum, in justitia tua libera me, et eripe me : inclina ad me aurem tuam, ct salva me. Hæc omnia verba habenturin psalmo xxx, et pro, Salva me, ili est : Accelera, ut eruas me.
3 His place has come to be in peace, and his dwelling-place in Zion. If Jerusalem had not been attacked and captured many times, there would be some reason for these things to be said about it, but now ‘peace’ is what he calls the man who is at peace, on the one hand towards people, in loving them, and on the other hand towards the passions, in subduing them. In such a man there comes to be a place capable of containing God. Zion translates as ‘watch tower’, and may be interpreted as the one who sees the incursions of hostile forces from afar.
PG 128:7734 Ἐκεῖ συνέτριψε τὰ κράτη τῶν τόξων, ὅπλον καὶ ῥομφαίαν καὶ πόλεμον. Ἱστορικῶς, περὶ τῆς ἀπωλείας τῶν Ἀσσυρίων ταῦτα. Ἐκεῖ μὲν, ἀντὶ τοῦ, ἐν τῇ Σιών· συνέτριψε δὲ, ἀντὶ τοῦ, κατήργησε τὰς δυνάμεις τῶν τόξων· ὅπλον δὲ καλεῖ νῦν, οὐ τὸ ἀμυντήριον, ἀλλὰ τὸ φυλακτήριον, οἷον θώρακα καὶ εἴ τι τοιοῦτον, ἐξ οὗ καὶ ὁπλίτης, ὁ τεθωρακισμένος, πρὸς ἀντιδιαστολὴν τοῦ ψιλοῦ· ῥομφαία δὲ, ἡ σπάθη. Καὶ προέταξε μὲν τὰ τόξα, ὅτι τὸ πλεῖον ἐν τόξοις ἐκράτουν οἱ Ἀσσύριοι. Εἶτα διὰ Judith 9. μὲν τοῦ ὅπλου, πᾶν φυλακτήριον ἐνέφηνε, διὰ δὲ τῆς ῥομφαίας, πᾶν ἀμυντήριον. Τελευταῖον δὲ ἐπήγαγε καὶ τὸν πόλεμον αὐτὸν, δι’ ὃν ταῦτα, καὶ οὗ σκεύη ταῦτα καὶ ὄργανα. Ἀναγωγικῶς δὲ, τόξα μὲν, αἱ μεθοδεῖαι καὶ μηχαναὶ τῶν δαιμόνων, ἀφ’ ὧν ἀφίενται βέλη παθῶν πεπυρωμένα. Ὅπλον δὲ φυλακτήριον τοῦ διαβόλου, ἡ παραχώρησις τοῦ Θεοῦ καὶ ἡ καθ’ ἡμῶν ἐξουσία τοῦ ἐχθροῦ· τότε γὰρ βαλλόμενος παρ’ ἡμῶν οὐκ αἰσθάνεται. | ῾Ρομφαία δὲ αὐτοῦ τμητικὴ, καὶ ὁ ἀπὸ Θεοῦ χωρισμὸς ἡμῶν, ὁ διὰ τῶν παθῶν ἐπιγινόμενος. Πόλεμος δὲ, ἡ πάλη, ἢ καὶ αὐτὸς ὁ διάβολος· ὥσπερ γὰρ εἰρήνη ὁ Θεὸς, οὕτω καὶ πόλεμος ὁ ἀντικείμενος δαίμων. Ἅ πάντα ὁμοῦ κατήργησεν ὁ Θεὸς ἐν τῷ εἰρηνεύοντι καὶ σκοπεύοντι, καθὼς εἴρηται.
4 There he has crushed the might of bows, shield and sword and war. In a historical sense, these words are about the destruction of the Assyrians. ‘There’ means in Zion. ‘He has crushed’, in the sense of, he has abolished the forces of archers. The ‘shield’ [ὅπλον], which can also mean ‘weapon’ in general, does not here denote an offensive weapon, but indicates defensive armour, such as the breastplate and any suchlike - hence the hoplite is the soldier covered in defensive armour, in contrast to light troops. ‘Sword’ is the broad- sword. He placed the bows first because the Assyrians prevailed for the most part through ar- chery. Then by the shield he denoted every kind of defensive armour and by the sword every Judith 9.7 kind of offensive weapon. Finally, he added war itself, on account of which these exist and of which these are instruments and implements. In an anagogical sense, ‘bows’ are the wiles and contrivances of the demons by whom the fiery arrows of the passions are discharged. The devil’s defensive weapon is God’s permission and the power of the enemy against us, for then when shot at by us he feels nothing. His cutting sword is our separation from God that comes about through the passions. ‘War’ is the struggle or else the devil himself, for just as God is peace, so the opposing demon is war. All these things God at once abolished in the man who is peaceful and watchful, as we said.
5 Φωτίζεις σὺ θαυμαστῶς ἀπὸ ὀρέων αἰωνίων. Ὄρη αἰώνια καλεῖ, τοὺς οὐρανούς· ὄρη μὲν, διὰ τὸ ὕψος, αἰώνια δὲ, διὰ τὸ διαρκέστερον καὶ μακροχρονιώτερον τῆς τούτων οὐσίας. Λέγει δὲ, ὅτι φωτίζεις φωτὶ χαρᾶς τοὺς ἐν σκότει λύπης, καὶ φωτὶ ἀντιλήψεως τοὺς ἐν σκότει ἀπογνώσεως.
5 You give light marvellously from eternal mountains. ‘Eternal mountains’ is what he calls the heavens, ‘mountains’ on account of their height and ‘eternal’ on account of the long duration and long lasting nature of their being. He is saying that you illumine with the light of joy those in the darkness of sorrow and with the light of assistance those in the darkness of despair.
α Ἐταράχθησαν πάντες οἱ ἀσύνετοι τῇ καρδίᾳ. Ἀναιρούμενοι ἀδοκήτως, ἐταράττοντο· ἀσυνέτους δὲ αὐτοὺς εἶπεν, ὡς θεομάχους.
6α All those void of understanding in their heart were troubled. Being unexpectedly slain, they were troubled. He called them ‘void of understanding’ as fighting against God.
β Ὕπνωσαν ὕπνον αὐτῶν, καὶ οὐχ εὗρον οὐδέν.
6β They slept their sleep and found nothing.
Ἐκοιμήθησαν μὲν μετ’ ἐλπίδων μεγάλων οἱ πολιορκοῦντες, οὐχ εὗρον δέ τι ὧν προσεδόκησαν. Ἔστι δὲ καὶ ἄλλως εἰπεῖν, ὅτι κύκλῳ τοὺς ἐχθροὺς βλέποντες οἱ πολιορκούμενοι, μὴ συνιέντες τοῦ Θεοῦ τὴν δύναμιν, ἐταράχθησαν· τοῦτο γὰρ καὶ ἡ ἱστορία διδάσκει. Εἶτα ἐκοιμήθησαν ἐν ἐλπίδι ἁλώσεως, καὶ τὸ πρωῒ οὐχ εὗρον οὐδὲν ὧν ἤλπισαν, ἢ οὐδὲν πολέμιον, ἑκατὸν ὀγδοήκοντα πέντε χιλιάδων ἀναιρεθεισῶν ἐν ἐκείνῃ τῇ νυκτί. Tὸ δὲ, τῇ καρδίᾳ, παρέλκει, ὡς ἰδίωμα· ἢ καὶ ἐπιτατικόν ἐστι τῆς ἀσυνεσίας.
The besiegers went to sleep with great hopes, but they did not find anything of what they expected. It is also possible to interpret it in a different way, namely, that the besieged seeing their enemies all around and not comprehending the power of God were troubled; this indeed is what the story tells. Then they went to sleep in the expectation of being taken, and in the morning they did not find what they expected, or else they did not find any enemy, since one hundred and eighty-five thousand had been slain in that night. The ‘in their heart’ is redundant as an idiom, or else it is an intensification of their lack of understanding.
PG 128:775γ Πάντες οἱ ἄνδρες τοῦ πλούτου ταῖς χερσὶν αὐτῶν. Oἱ ἄνδρες τοῦ πλούτου, ἀντὶ τοῦ, οἱ πλούσιοι, ὡς τὸ, ἄνδρες αἱμάτων, οἱ αἱμοχαρεῖς. Λέγει δὲ, ὅτι πάντας τοὺς πλουσίους ᾽Ισραηλίτας οἱ Ἀσσύριοι μονονουχὶ ταῖς χερσὶν ἔχειν ᾤοντο μεθ’ ἡμέραν. Ἢ καὶ τοὐναντίον, πάντες οἱ πλούσιοι τῶν Ἀσσυρίων ταῖς χερσὶ τῶν πολιορκουμένων ἑάλωσαν· νεκροὶ εὑρεθέντες καὶ ἐσκυλεύθησαν.Γενοῦ μοι εἰς Θεὸν ὑπερασπιστὴν, καὶ εἰς τόπον ὀχυρὸν τοῦ σῶσαι με. Ἐκεῖ δὲ ἀντὶ τοῦ, Εις τόπον ὀχυρὸν, εἰς οἶκον καταφυγῆς, εἴρηται. Σχιν, "Οτι στερέωμά μου καὶ καταφυγή μου εἶ σύ. Ἐν ἐκείνῳ δὲ, ὅτι κραταίωμά μου, φησίν. ῾Ο Θεός μου, ῥῦσαί με ἐκ χειρὸς ἁμαρτωλού, ἐκ χειρὸς παρανομοῦντος καὶ ἀδικοῦντος. Τοιοῦτοι γὰρ ἦσαν οἱ κυριεύοντες αὐτῶν. Ὅτι σὺ εἶ ἡ ὑπομονή μου, Κύριε. Είρηται ἐν τῷ λη' ψαλμῷ· Καὶ νῦν τίς ἡ ὑπομονή μου; οὐχὶ Κύριος ; Καὶ ἐν τῷ κδ ψαλμῷ· Καὶ σὲ ὑπέ μεινα ὅλην τὴν ἡμέραν. Κύριε ἡ ἐλπίς μου ἐκ νεότητός μου. Τοῦτο δῆλον. Ἐπὶ σὲ ἐπεστηρίχθην ἀπὸ γαστρός. Καὶ οὐκ ἐκ νεότητος μόνον ἐπὶ σοὶ ἤλπισα, ἀλλὰ καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς μητρας γαστρός· εἴτουν εὐθὺς μετά τὸ τεχθῆναι ἐπὶ σὲ ἐφηδράσθην ὡς ἐπὶ ἔρεισμα παρὰ τῶν ἐμῶν γονέων. Δηλοῖ δὲ ἐντεῦθεν καὶ ὡς εὐσεβεῖς ἔσχε τοὺς γεννήτορας. Καὶ ἄλλως γάρ Εν τῇ ὀγδόῃ ἡμέρᾳ περιτέμνοντες τὰ βρέφη τῷ Θεῷ, ταῦτα κατεπίστευον χρὴ δὲ γινώσκειν ὅτι τὸ ᾿Απὸ γαστρός, καὶ ἐκ κοιλίας μητρὸς, καὶ τὰ τοιαῦτα, καθ' ὑπερβολὴν ἡ παλαιὰ διάλεκτος λαμβάνειν είωθεν· σημαίνοντα τὴν ἀρχὴν τῆς φρονήσεως, ἐξ ὅτου φρονεῖν τις ἤρξατο. Φησὶ γὰρ Ιώβ · Ε' δὲ καὶ τὸν ψωμόν μου ἔφαγον μόνος, καὶ ὀρφανώ οὐ μετέδωκα, εἰ μὴ ἐκ κοιλίας μητρὸς μετέδωκα, καὶ τὰ ἑξῆς. 'Αδύνατον γὰρ ἐξ αὐτῆς γεννήσεως και τορθοῦν τοιαῦτα. Δῆλον οὖν ὅτι τὸ ἑξῆς φρονεῖν ἦρ- ξάμην τὸ σχῆμα τοῦτο δηλοῖ. οι Εκ κοιλίας μητρός μου σὺ εἶ σκεπαστής. Εί γὰρ μὴ ἡ θεία δύναμις ἐφρούρει τὸ ἔμβρυον, καὶ ἐφύλαττε τὸ βρέφος, καὶ ἔσκεπε τὸ νήπιον, διεφθάρη ἂν πολλαῖς συμπίπτον περιστάσεσι. Ταῦτα δὲ τὰ τρία ῥητὰ καὶ ἐν τῷ κα' ψαλμῷ τέθεικεν ὁ Δαβίδ, μικρὸν παραλλάξας. Πλὴν ἐκεῖνα εἰς Χριστὸν ἀνή- χθησαν. Εν σοὶ ἡ ὕμνησίς μου διὰ παντός. Εν σοί, ἀντὶ τοῦ, εἰς σὲ μόνον, φησί· σὲ ὕμνουν ἀεί. ὡσεὶ τέρας ἐγενήθην τοῖς πολλοῖς, καὶ σὺ βοηθός μου κραταιός. Συντακεὶς ὑπὸ νηστείας, καὶ σακκοδυτῶς, καὶ εἰδεχθῆς ἐκ λύπης φαινόμενος, ὡσεὶ τέρας ἐγενήθην τοῖς πολλοῖς. ὡσεὶ τέρας δὲ εἶπε, διὰ τὸ μὴ ἀληθῶς εἶναι τέρας, ἀλλὰ δοκεῖν· καὶ οὐ τοῖς ἔμφροσιν, ἀλλὰ τοῖς χυδαιοτέ ροις · πολλοὺς γὰρ ἡ Γραφὴ τοὺς χείρονας λέγει. Φησὶ δὲ καὶ ὁ Παῦλος· Ἡμεῖς διὰ Χριστὸν μωροί ὑμεῖς δὲ φρόνιμοι, Πληρωθήτω το στόμα μου αινέσεως, όπως ύμνήσω τὴν δόξαν σου, ὅλην τὴν ἡμέραν τὴν μεγαλοπρέπειάν σου. Το Πληρωθήτω, ἀντὶ τοῦ, πληρωθείη. Πληρωθήσεται δὲ, εἰ τῆς δουλείας ἀπὸ EUTHYMII ZIGABENI VERS. 3. Esto mihi in Deum protectorem, et in A locum munitum, ut salvum me ſacias. Ibi non muni- tum locum dixit, sed locum refugii. Quoniam firmamentum meum et refugium meum es tus. Ibi fortitudinem dixit pro firmamento. VERS. 4. Deus meus, libera me, de manu peccato- ris, et de manu inique agentis et injusti. Tales enim erant qui eis dominabantur. VERS. 5. Quoniam tu es exspectatio mea, Domine. Dictum est in psalmo xxxvi, ibi: Et nunc, quæ exspectatio mea ? nonne tu, Deus ? Item in psalmo ibi : Et te exspectavi tota dis. Dominus spes mea a juventute mea. Hoc per se clarum est. B VERS. 6. In te firmatus sum ex utero. Neque in te tantum speravi a juventute, sed ex ipso ma- terno utero, hoc est, ex eo tempore quo natus sum, in te solo stabilitus sum, veluti super quodam sustentaculo ac munimine tuihi a parentibus meis tradito. Ex quo julicare videtur pios se ac religio- sos parentes habuisse. Vel aliter : Cum octava die universos infantes circumciderent, ex ipso quasi utero eos Domino dicabant. Illud autem scire oportet, quod verba hæc, ex utero, item, de ventre matris meæ, et alia hujusmodi, per hyperbolen, hoc est, per excessum in veteri Scriptura dici solent, intelligendique ac cogitandi initium ac tempus significant, illud nimirum tempus, quo co- gitare quis ac sapere incipit. Simile quid legimus spud beatum Job : Si buccellam, inquit, meam comedi solus, et orphanis non tribui, si non ex ventre matris meæ dux illis fui ", etc. Impossibile est autem, ab ipsa nativitate, hujusmodi aliquid eflì- cere. Restat igitur ut hic loquendi modus illud tempus significet, ex quo quis sapere incipit. C De venire matris meæ iu es protector meus. Si enim divina virtus fœtum non custodisset, si in- fantem non servasset, si puerum non protexisset, perisset sane inter varios casus aliquo infortunio. Hi vero tres versiculi, paucis mutatis, babentur etiam in psalmo xxı; veruiu illic omnia ad Chri- stum referuntur. Vers. 7. In te laudatio mea semper. In te, inquit, lymnos ac laudes meas semper fero. Quasi prodigium factus sum multis, et tu adjutor fortis. Ego, inquit, squallidus, atque aflictus et deformis effectus sum, præ jejunio saccoque et D tristitia : atque ideo a multis quasi monstrum quoddam existimatus sum, tametsi revera non ita essein, sed sic viderer, imprudentibus nimirum ac viliori multitudini. Per multos enim Scriptura solet sæpe vilissimos quosque intelligere. Paulus etiam consona Prophetæ nostri verbis de multorum opinione loquens dicebat: Nos stulti propter Chri- stum, vos autem prudentes in Christo”. VERS. 8. Impleatur os meum laude, ut cantem gloriam tuam, tota die magnitudinem tuam. Implea. tur imperautis verbum est, sed positum pro opta- tivo, ut diximus. Implebitur autem, si servitute, • Jub XXXI, 17. Cor. 17. 10. I