col. 11–12page 1 of 3
LECTORIBUS DOCTIS ET BENEVOLIS s.
Post tot præclara summorum virorum de horum bant. Adhibita ergo attentione, diligentia, mode
Commentariorum auctore judicia, quibus ei proprie
tatem sermonis, doctrinam, curam, diligentiam
et acumén testantur, non necesse videtur, ut mul.
ta ejus in laudem commemorem. Illud tantum addo,
nulla, aut certe paucissima Litterarum sacrarum
vocabula, quæ in quatuor Evangeliis vel minus
Græca, vel obscura, occurrunt, ab hoc prætermis
sa esse, quin vocabulis magis perspicuis et proba
bilioribus explicarit. Nexum orationis et narratio
num cum singulorum, tum plurium evangelistarum,
acutissime animadvertit ac notat: dissensum facile
et subtiliter componit. Etsi autem multa Chryso
stomo, præstantissimo inter veteres, ac pene dixc
rim, uni interpreti debet: multa item ex multis
aliis hausit omnes enim ante se consuluisse vide
tur interpretes: tamen in promptu sunt, quæ ab ip
sius doctrina, studio et ingenio accesserunt. Qui
bus ergo adhuc ignotus est Euthymius, eis, ut in
notescat, suaserim, ut saltem ultima tria Evange
lii Matthæi capita perlustrent. Hanc enim evange
licæ narrationis partem et a Chrysostomo, el a
Cyrillo, et ab aliis veteribus negligentius tracta
tam deprehendi. Ex Origenis autem, nescio, utrum
dicam Commentariis, an cavillationibus, etiamsi
omnia ejus scripta ad manus habúérit, nihil pro
ficere potuit. Textum), quein vocant, Evangeliorum
multo quidem modestius, accuratius et fidelius
tractavit, quam consuetudo fuit illorum et supe
riorum temporum interpretum. Origenes enim,
ejusque nimius admirator ac imitator, Hieronymus,
in multis leviter, in aliis perfidiose etiam egerunt.
Chrysostomus autem, abundantis facundiæ flumine
abreptus, multos scriptorum sacrorum locos tur
bavit, disjecit et oppressit. Ac profecto. si libri
evangelistarum et apostolorum per solos interpre
tes, dogmaticos, homiletas et ascetas ad nos per
venissent, dudum in dubio versaremur, quid tan
dem illi scripserint. Nunc autem plures scribæ
codicum docti, attenti et fideles, parum curaules
(a) dogmaticorum et interpretum vel per levitatem
et negligentiam, vel per fraudem et malitiam,
contra codicum fidem et auctoritatem illatas lec
tiques et sententias, id, quod in suis Novi Testa
menti codicibus reperiebant, in suum, in aliorum
hominum, in Ecclesiæ usum publicum transcribe
(a) Recordor, ancubi in scriptis Michaelis, viri
perillustris, eamdem expressam esse sententiam.
Sed locum illum nunc non poteram reperire. Illud
autein Critici acutiores et à partium studio alieni
norunt omnes, in horum numero nullo modo ha
stia, et, quæ bis libris in primis debetur, fide viri
honesti, haud adeo difficulter verum a falso separa
tur. Etsi autem Euthymium satis diligentens et fl
delem cognovi, tamen interdum loca litterarum
sacrarum non ex Libris sacris, sed ex Commenta
riis interpretum laudat. Qua de re aliquoties monui
in animadversionibus. Deprehendi etiam vocabula
ab ipso primum illata, nonnulla etiam omissa, sed
pauciora. Codices Evangeliorum autem cum Com
mentailis et catenis, sicuti Theophylactus etiam,
ad manus habuit ejusmodi, cujusmodi sunt mei
Mosquenses a. d. e. g. 10, de quibus exposui in
Præfatione meæ Novi Testamenti editionis ad
Evangelium Marci. Horum simillimos in bibliotheca
Parisina et Vindobonensi servari, cognovi ex Ri
chardo Simonio, Lambecio, Treschovio et nuperri
me cx Altero. Similes etiam Birchius adhibuit in
editione Hauniensi, uti ex nonnullis ab eo editis
colligo scholiis. Si ergo Euthymius cum' hujusmodi
codicibus, aut cum Chrysostomo, aliisque interpre
tibus consentit, cjus contra meliores codices nulla
potest esse auctoritas. Illud etiam in Euthymio,
sicuti in pluribus Græcis et Latinis interpretibus,
displicet, quod ȧvypápu vocabulum indefinite
adhibet, non de solis Novi Testamenti codicibus,
sed de interpretum étiam Commentariis. Sed illud
vitium commune quondam fuit. Ita recentioribus
etiam temporibus, inventa arte typographica, multi
ex criticis et editoribus editos etiam libros codicum
et exemplarium nomine appellarunt. Ut autein hos
Commentarios ederem, in primis me permoverunt
tot doctissimorum virorum, maximeque Richardi
Simonii, de iis judicia; deinde duo præstantissimi
codices Mosquenses; denique summa hujus libelli
raritas. Mirabili enim casu videtur accidisse, ut
inter tot Joannis Hentenii editiones versionis La
tinæ vix una reperiri possit. Equidem certe per
annos duodecim frustra vel unum mihi exemplum
quæsivi, ac postremo tandem didici, ab aliis etiam
inter libros rariores referri. In principio hujus
editionis ergo usus sum tomo XIX Libliothecæ ma
ximæ Lugdunensis 1677, quem mihi ex bibliotheca
amplissimi senatus Lipsiensis commodaverat per
illustris Mullerus, serenissimo Saxoniæ electori a
consiliis bellicis secretioribus, civitatisque Lip
bendos esse scribas Codicum Cantabrigiensis, Cla
rothontani, Sangermanensis, Augiensis, Boerneri
ani, cæterorumque ejus generis. Sed de Cantabri
giensi et Boerneriano, si prodierint, plures viri
docti verius et accuratius judicabunt.
col. 13–14page 2 of 3
PG 129:13τὸν ἱερώτατον Βουλγαρίας, οὐκ ἀλλὰ σῶσαι. ζυγός. Η. βαίνω Δ. βουλομένους τὴν ὅλην αἵρεσιν τῶν Βογομίλων διαγνῶναι εἰς τὸ οὕτω καλούμενον βιβλίον, δογPR.EFATIC.
siensis consul. Typis jam expresso folio sexto ad quo tamen valde dubito. Parisinus 2401, a manu
recentiori ascriptum habet nomen Niceta Serrarum, qui vulgo lleracleensis appellatur. Alter Pari
sinus, ut arbitror, recentior, tribuit Theophylacio,
quem appellat, τὸν ἱερώτατον Βουλγαρίας, nimirum &pxenloxonov. Meus B. loco Indicis habet
spatium vacuum, ideo fortasse ut postea a pictore
auro, aliisve coloribus adderetur atque ornaretur.
Indicem codicis expressi p. 10. Hentenius nullum videtur repcrisse, ut ex ejus præfatione et interpretatione p. 9, colligi potest. In eo autem vehementer errat Richardus Simonius, quod litteras
¿µ. pro Aµµwvio; accepit. Nam Ammonii nomen,
quod frequens est in catenis Græcis, in codicibus
quidem Mosquensibus nunquam inveni uno µ scripaginam 96. Heynius etiam, augustissimo Magnæ
Britanniæ regi a consiliis aulicis, vir perillustris,
ad me transmisit editionem, ut arbitror, principem,
Lovaniensem 1544. Codicibus textus Græci adbuc
Įmediti usus sum duobus Mosquensibus, membranaceis, auctoris ætate scriptis. Alter A. est bibliothecæ typographei synodalis in-fol. num. 1, complectens folia 274. Alter est bibliothecæ sanctis
simæ synodi in fol. num. XLIX foliorum 410. In
illo textus Evangeliorum scriptus est litteris paulo
majoribus, Commentarius minoribus. In hoc eædem
sunt litteræ in textu et in scholiis, sed iste, liquore rubro, hæc, atramento scripta sunt. Istum in
mea Novi Testamenti editione appellavi n, hunc i.
De utroque exposui ad epistolam Pauli ad Thessa- ptum, etsi sigla esset. 'Aµ. ergo, quod etiam in
lonicenses, p. 202, 203. Specimina litterarum ære
expressa exhibui ad Evangelium Joannis istius
editionis. Codex B. præstantior est altero, a scriba diligentiori ac fideliori scriptus. Nam alter scriba sæpius aberravit et in scholiis ad Joannein
multa vel per pigritiam, vel per fraudem prætermisit. In utroque codice, sicuti in Parisinis et
Hentenii, multa scholia ab iisdem scribis scripta
sunt in margine, de quo in locis singulis lectores
monui. Videntur autem ista scholia auctore Euthymio ipso, post ejus repetitam lectionem, adlecta
essę, per eosdem seribas. Id satis fit probabile cuin
ex aliis locis, tuin ex scholio ad Luc. 1x, 55. Adhuc enim in codicibus desunt omnia ab Kal cinev
οὐκ ad ἀλλὰ σῶσαι. llæc enim primo Euthymius
auctoritate Chrysostomi excluserat: in repeti:a
autem lectione, ut satis docet scholium ad istum
locum, ejusdem auctoritate addiderat. Forte hunc
laborem etiam, sicuti Panopliam, jubente Alexio
Comneno suscepit, ac plures scribas imperatoriis
impensis conductos habuit. Sed id deinde recentiores etiam scribæ imitati sunt, ut ex llentenio
discitur. Nam Hentenii codex, etsi satis bonus, judice etiam Simonio, haberi debet, tamen sine ullo
dubio me's fuit recentior. Etenim Hentenius ipse
conqueritur de multis ac difficilibus siglis, quæ
paucæ et notæ sunt in meis. Præterea lentenii
appendices etiam habet ex Theophylacto et aliorum
scholiis, quæ in neutro meorum comparent. Nihilominus tamen multis in locis versione Hentenii
pro codice uti potui. Eam igitur hac etiam de causa
intactam reliqui: adjeci tamen partim in animadversionibus, partim in fine operis nonnullas correctiones. Sex autem codices Græci Commentariorum Euthymii in Evangelia mihi adhuc innotuerunt. Duo Mosquenses, lentenii, duo Parisini
regii num. 2393 et 2401, ct (b) Baroccianus. In
nullo horum codicum nomen auctoris, nisi forte in
Barocciano, quem Milius tractavit, reperitur, de
(b) Millius in sua N. Test. editione, ante capita
Eusebii Evangelii Matthæi, dno loca Commentarii
Euthymii Zigabeni in Mattheum porat, quæ leguntur in hac editione p. 15 et 15. Ea autem reperiri
meo reperitur, notat àµfjv. Ex his apparet, ignotum esse nomen auctoris horum Commentariorum. Unde ergo cognoscitur, fuisse Euthymium?
Scilicet ex ejusdem Commentario in Psalmos, quem
Hentenius, Montefalconius, nosque ipsi tractavimus. Quomodo autem? Primo quidem, nec ovumi
ovo ita est simile, ut cum Hentenio loquar, uti
similes sunt hi Commentarii Commentariis in Psalmos. Secundo, in scholiis ad Psalmos frequenter
hujus Commentarii fit mentio, ita ut quorum ibi
flat mentio, ea hic reperiantur. Tertio, Commentarius in Psalmos nomen Euthymii additum habet,
etsi non in omnibus codicibus. Codices Commentariorum in Psalmos, qui vulgo Euthymio tribuuntur, in Mosquensibus bibliothecis inveni duos. Accedit tertius illis valde similis. De his infra monui. Sed ex his nihil efficitur, quod auctoris nomine
carent. Verumtamen de Philippo Saulo, qui primus
Latine edidit Commentarios in Psalmos, eosque Euthymio tribuit, probabile videtur. cum Euthymii nomen reperisse in uno aut pluribus codicibus: Accedit fides et auctoritas Montefalconii, qui ita reperit in codicibus Coislinianis. Ita enim habet in
Bibl. Coislin., p. 178: Euthymii Zygadeni (sic)
Commentarii in Psalmos. Adde eumdem p. 58 Zygabenus appellatur, ibid. p. 200 et 425. Henteuius
enm Zigabonum appellat. Quibus nomina plura recentiorum Græcorum nota sunt, ii norunt, etymologiam
illorum nominum valde esse impeditam. In hoc nomine autem Y oriri potuit ex ζυγός. Η. ex βαίνω Δ. ex
diw. Unde I venerit, nemo facile hariolabitur.Præter
codices Commentariorum Euthymii in Psalmos,
Mosquæ inveni etiam codices ejusdem Panopliæ.
De his paulo inferius dixi. Anna Comnena, lib.
xv, p. 490, edit. Paris. 1651, et Leo Allatius de
consensu utriusque Ecclesiæ pag. 638, extune
temporis libro inedito ita habent: Пapartµnw roÙ;
βουλομένους τὴν ὅλην αἵρεσιν τῶν Βογομίλων
διαγνῶναι εἰς τὸ οὕτω καλούμενον βιβλίον, δογ
tradit in codice Bodleiano. Cum vero in Prolegomenis nullam mentionem fecerit Bodleiani codicis
Euthymii, suspicio suboritur, Millium
pro Bodlciano voluisse scribere Barocciano.
col. 15–16page 3 of 3
PG 129:15Τὰ πάντα δ', ὡς χρὴ, καὶ καλῶς ἐσκεμμένα Καί τι πλέον φέροντα, τολμήσας λέγω Χάρις δὲ πᾶσα τῷ σοφῷ Χρυσοστόμῳ. Πολλῶν πόνων Ερανος ηκριβωμένος, Τὰ πάντα δ', ὡς χρὴ, καὶ καλῶς ἐσκεμμένα, Οὐδὲν περιττόν, οὐδὲ λεἶπον ἐνθάδε, Μακάριος συνήψε φιλαδελφείας. ματικὴν πανοπλίαν, ἐξ ἐπιταγῆς τού μοῦ πατρὸς συντεθεῖσαν. Καὶ γὰρ μοναχόν τινα Ζυγαληνόν καλούμενον, γνωστὸν μὲν τῇ δεσποίνῃ καὶ πρὸς μητρὸς ἐμῇ μάμμῃ, καὶ πᾶσι τοῖς τοῦ ἱερατικοῦ καταλόγου, γραμματικῆς δὲ εἰς ἄκρον ἐληλακέτα καὶ ῥητορικῆς οὐκ ἀμελέτητον ὄντα, καὶ τὸ δόγμα ὡς οὐκ ἄλλος τις ἐπιστάμενον. Τοῦτον ὁ αὐτοκράτωρ μεταπεμψάμενος ἐπέταξεν ἁπάσας τὰς αἱρέσεις έχε θέσθαι, ἑκάστην ἰδίᾳ, καὶ ἀφ' ἑκάστῃ [ ἑκάστῳ τὰς τῶν ἁγίων Πατέρων ἀνατροπὰς ἐγγράψασθαι. Ταύτην τὴν βίβλον δογματικήν πανοπλίαν ὁ αὐτο κράτωρ ὠνόμασεν. Ζυγαδηνόν Ζιγαδηνός. Ζιγαβηνός. Πολλῶν πόνων ἔρανος ηκριβωμένος Οὐδὲν περιττόν, οὐδὲν λεἶπον ἐνθάδε Πολλῶν Τα πάντα ηκριβωμένος· Οὐδὲν — ἐνθάδε. ἐσκεμμένα. Μακάριος φιλαδελ [φείας. Εὐθυμίου τοῦ ταπεινοῦ μοναχοῦ ἐγκώμιον εἰς τὸν ἅγιον Θωμᾶν τὸν ἀπόστολον· Η πηγή τῆς σοφίας. μηνὶ Ὀκτωβρίῳ. 5'. 59. Πρόλογος του (ε) ἐν ἁγίοις Πατρὸς ἡμῶν Εὐθυμίου.: Τῷ τιμιωτάτῳ καὶ ἀληθῶς ἐναρέτῳ Πατρὶ πνευματικῷ ἀ] Γεωργίῳ, πρεσβυτέρῳ καὶ ἡγουμένῳ, θεαρέστως ἡσυχάζοντι ἐν τῷ κατὰ Σκυθόπολιν τόπῳ, καλουμένῳ Βεελλά, Κύριλλος πρεσβύτερος, ἐν Κυρίῳ χαίρειν.: Πίστις προηγείσθω. 40. Βίος τοῦ ἐν ἁγίοις Πατρὸς ἡμῶν Εὐθυμίου. Ο μονογενής Υιός.Τὰ πάντα δ', ὡς χρὴ, καὶ καλῶς ἐσκεμμένα·
Καί τι πλέον φέροντα, τολμήσας λέγω·
Χάρις δὲ πᾶσα τῷ σοφῷ Χρυσοστόμῳ.
Hos versus Macarius Chrysocephalus, scriptor recentior, ita in suos usus convertit, ut constat ex
P 772.
Fabricii, Bibl. Gr. t. VII,
Πολλῶν πόνων Ερανος ηκριβωμένος,
Τὰ πάντα δ', ὡς χρὴ, καὶ καλῶς ἐσκεμμένα,
Οὐδὲν περιττόν, οὐδὲ λεἶπον ἐνθάδε,
Μακάριος συνήψε φιλαδελφείας.
Credo autem, Jo. Christophorum Wolfum, in
codice Barocciano hos versus ita scriptos reperisse:
ματικὴν πανοπλίαν, ἐξ ἐπιταγῆς τού μοῦ πατρὸς
συντεθεῖσαν. Καὶ γὰρ μοναχόν τινα Ζυγαληνόν
καλούμενον, γνωστὸν μὲν τῇ δεσποίνῃ καὶ πρὸς
μητρὸς ἐμῇ μάμμῃ, καὶ πᾶσι τοῖς τοῦ ἱερατικοῦ
καταλόγου, γραμματικῆς δὲ εἰς ἄκρον ἐληλακέτα
καὶ ῥητορικῆς οὐκ ἀμελέτητον ὄντα, καὶ τὸ δόγμα
ὡς οὐκ ἄλλος τις ἐπιστάμενον. Τοῦτον ὁ αὐτοκράτωρ
μεταπεμψάμενος ἐπέταξεν ἁπάσας τὰς αἱρέσεις έχε
θέσθαι, ἑκάστην ἰδίᾳ, καὶ ἀφ' ἑκάστῃ [ ἑκάστῳ
edit. Paris. quod ipsum quoque ferri potest ] τὰς
τῶν ἁγίων Πατέρων ἀνατροπὰς ἐγγράψασθαι.
Ταύτην τὴν βίβλον δογματικήν πανοπλίαν ὁ αὐτο
κράτωρ ὠνόμασεν. Ζυγαδηνόν ergo habet editio
Parisina, Allatius ex codice, nec Montefalconius
in bibl. Coislin. p. 559 ex suo codice hoc loco
notavit dissensum. Panoplia Euthymii primum
edita est Latine ex versione Petri Francisci Zini
Veronensis Venet. 1555 a quo haud dubie ex
codicis indice vocatur Zigabenus. Græce primum
apparuit Tergobysti 1710 qua editione usi sumus
Mosquæ. ille appellatur Ζιγαδηνός. Dicam de
codicibus Mosquensibus hujus Panopliæ. Antiquissimus est membranaceus sec.
bibliothecæ
typographei synodalis in-fol. num., 10, qui in hoc
nomine non differt ab editione Tergobystana. Secundus ejusdem tibliothecæ in-fol. num. 15, B. in
charta bombycina habet Ζιγαβηνός. Tertius chartaceus sec. xv, bibliothecæ sanctissimæ synodi in fol.
num. 50, Zygadeni exhibet. Quartus ejusdem bibliothecæ, sec. xiv, in charta bombycina in quarto,
num. 369 primo folio caret. Etsi igitur satis probabile est, hunc Commentarium scriptum esse ab
Euthymio: tamen dubium est, utrum Zygadenus,
an Zigadenus, an Zigabenus dictus sit. Plerisque,
ut arbitror, ex bis quæ diximus, probabitur Zygadenus, quod mihi etiam interim, donec plures
codices consulantur, placet. Ut autem lectores
scirent, quæ scholia in marginibus legerentur
Hentenius in principio eorum, in versione Latina,
ascripserat signum crucis, quod nos retinuiaus. Quæ in nullo meorum leguntur, duplici
cruce signavi in contextu Græco. Eodem modo
notavi etiam in versione Latina ea quæ apud
Hentenium non reperiuntur. Etsi flentenii interpretatio, ex uno libro scripto expressa, ita in plerisque locis, quantum quidem linguæ patitur diversilas, fidelis est, ut codicis auctoritatem in consti
tuendo Euthymii contextu habere possit, tamen
occurrunt loca, sive interpretis, sive codicis quo
usus est culpa, in quibus aliquis possit offendere. Ea
deinceps notavi et ex meis codicibus correxi. Illud
etiam inonendum duxi, quod in utroque codice,
folio 3, in codice quidem a sub imagine Chrysostomi, in b, post Indices capitum quatuor Evangeliorum, hi versus leguntur.
Πολλῶν πόνων ἔρανος ηκριβωμένος·
Οὐδὲν περιττόν, οὐδὲν λεἶπον ἐνθάδε·
Πολλῶν
Τα πάντα
· ηκριβωμένος· Οὐδὲν — ἐνθάδε.
ἐσκεμμένα. Μακάριος
φιλαδελ-
[φείας.
Ipse autem, ut videtur, ordinem mutavit. Non
autem mirabile est, Græcum hominem alius versibus pro suis usum esse. Quos enim ego ex Mosquensi
codice Evangeliorum a, ad Epistolam Pauli ad
Thessalonicenses, p. 241, edidi, eosdem ex alio
codice ediderat Leo Allatius, De libris eccl., apud
Fabric., Bibl. Gr. vol. V, p. 28, cum exigua varietate.
Quoniam autem idoneam hic nacti sumus occa -
sionem de Euthymio disserendi, primo hic addidimus supplementa quædam ad editionem Panopliæ
Tergobystanam: deinde adjecimus unius Psalmi ex
codd. scholia; ac denique de aliis Euthymiis monuiinus, quorum út mentio in codicibus Mosquensibus.
(Supplementa ad editionem Panoplie ipsi Panopliæ præmisimus cum recensione codicam Mosquen -
sium; scholia etiam ad psalmum cix hujus psalmi
lexlui subjecimus. EDIT. PATR.)
De aliis Euthymiis, quorum fit mentio in codicibus Mosquensibus.
a) Euthymius monachus de apostolo Thoma
scripsit. In codice bibl. S. S. num. 26 in-fol.; qui
est membranaceus sec x, aut xt, folio 64, ita legitur: Εὐθυμίου τοῦ ταπεινοῦ μοναχοῦ ἐγκώμιον εἰς
τὸν ἅγιον Θωμᾶν τὸν ἀπόστολον· incipit, Η πηγή
τῆς σοφίας. Additur præterea, μηνὶ Ὀκτωβρίῳ. 5'.
b) Euthymius abbas. In codice ejusdemn bibl. infol. num. 41 qui est membranaceus sec. xi, aut x,
ita reperi.
Folio 59. Πρόλογος του (ε) ἐν ἁγίοις Πατρὸς ἡμῶν
Εὐθυμίου. Index est: Τῷ τιμιωτάτῳ καὶ ἀληθῶς
ἐναρέτῳ Πατρὶ πνευματικῷ ἀ66] Γεωργίῳ, πρεσβυ
τέρῳ καὶ ἡγουμένῳ, θεαρέστως ἡσυχάζοντι ἐν τῷ
κατὰ Σκυθόπολιν τόπῳ, καλουμένῳ Βεελλά, Κύριλλος
πρεσβύτερος, ἐν Κυρίῳ χαίρειν. Initium: Πίστις
προηγείσθω.
Folio 40. Βίος τοῦ ἐν ἁγίοις Πατρὸς ἡμῶν Εὐθυμίου.
Initiumn: Ο μονογενής Υιός. Hæc Vila divisa est
In capita. Sed in hoc codice est mutila. Deficit
(s) llic prologus non scriptus est ab Euthymio, sed ab Cyrillo, ut mox apparebit, in honore.u
Euthymi, legiturque ante ejus Vitam.