Diplomatic text · vision-corrected (sonnet, OCR-anchored) · Migne scan — scholarios OCR + scan in the Page/Facsimile views — PG column chips mark the printed columns.
col. 1099–1100page 541 of 677
PG 130:1099Ας οὐκ εἶπεν, Ἔπαθεν ἀπαθῶς, ἀλλ', Ἔμαθε, φησὶν, ἀφ' ὧν ἔπαθε, καὶ πεπειραμένος κατὰ πάντα καθ' ὁμοιότητα χωρὶς ἁμαρτίας. Εἰπὼν οὖν κατὰ πάντα καθ' ὁμοιότητα πεπειραμένος, πόρρωθεν ἀνεῖλε τῶν τοιούτων λόγων τὴν ληρωδίαν. Ὁ γὰρ κατὰ πάντα πεπειραμένος καθ' ὁμοιότητα ἢ πέπονθεν οὐκ ἀπαθῶς, ἵνα φυλάξῃ τὸ κατὰ πάντα καθ' ὁμοιότητα, ἢ καὶ τοὺς ἄλλους δείκνυσι παθόντας ἀπαθῶς, ἵνα σώσῃ τὴν πρὸς αὐτοὺς ὁμοιότητα. Ὥστε ἢ καὶ τὸν Σωτῆρα πεπονθέναι ἀληθῶς ὁμολογητέον, ἢ καὶ τοὺς ἄλλους ἀπαθῶς πεπονθέναι, ὧν καθ' ὁμοιότητα πεπειραμένος ὁ Δεσπότης κηρύσσεται. Τίς δὲ καὶ ὑπομονῆς ἀπόδειξις ἐκ τοῦ παθεῖν ἀπαθῶς; Πῶς λέγεται ὑπομονὴ τοῦ Χριστοῦ, εἰ μὴ πόνων αἴσθησιν ἔλαβε; Πῶς δὲ δείκνυται ἡ ἄφραστος καὶ ἀπαράκλητος περὶ τοὺς ἀνθρώπους φιλοστοργία, εἰ δίχα πόνου τὸ πάθος ἐγένετο; Τίς οὐχ αἱρεῖται πα θεῖν οὐ μόνον ὑπὲρ φίλων, ἀλλ' ἤδη καὶ ὑπὲρ ἀντιδίκων, εἴπερ ἔξεστι παθεῖν ἀπαθῶς; Τοῦ δὲ χάριν ἔλεγεν ὁ Δεσπότης, Τὸ πνεῦμα πρόθυμον, ἡ δὲ σὰρξ ἀσθενής, εἴπερ ἔμελλεν ἀναλγήτως τὸ πάθος προσ ίεσθαι; Ἱνατί πρὸς τὸν Πατέρα ἐβόα, Πάτερ, εἰ δυ νατόν, παρελθέτω ἀπ' ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο; Τίνος δὲ ἕνεκεν εὐχὰς καὶ ἱκετηρίας μετὰ κραυγῆς ἰσχυρᾶς καὶ δακρύων πρὸς τὸν δυνάμενον σώζειν αὐτὸν ἐκ θανάτου προσέφεραν; Ἢ γοῦν πάντα ἀληθῆ πιστευτέον, καὶ τὸ πάθος ἀληθινὸν λογιστέον, ἢ τοῦ πάθους ἀπαθῶς γεγενῆσθαι λεγομένου, σχῆμα ἀνάγκη, καὶ δόκησιν, καὶ φαντασίαν πάντα λογί ζεσθαι. Εἰ οὖν οὐ πέπονθεν ἀληθῶς, οὐδὲ ἀνέστη ἀληθῶς. Εἰ μὴ ὄντως ἐγεύσατο θανάτου, σῴα τὰ κέντρα ἔπεσε τοῦ θανάτου. Ὅτι ἐσμὲν ἐν ταῖς ἁμαρτίαις ἡμῶν, ἔτι βασιλεύει πάντων ὁ θάνατος, τῆς κληρονομίας ἀλλότριοι καθεστήκαμεν. Εἰ γὰρ ὁ θάνατος ἀπατηλός, καὶ ἡ διαθήκη ψευδής, καὶ ἡ κληρονομία οὐκ ἀληθής. Νόμος ἡμῖν ταῦτα διαγορεύει· Διαθήκη, φησὶν, ἐπὶ νεκροῖς βεβαία. Εἰ οὖν οὐ τέθνηκεν ὄντως ὁ τὴν καινὴν Διαθήκην πρὸς ἡμᾶς διαθέμενος, ἄκυρα τὰ τῆς Διαθήκης, ἀπόβλητοι οἱ λεγόμενοι κληρονόμοι. Ἀλλ' ἄπαγε τῆς τοιαύτης φλυαρίας, ὦ ἄνθρωπε. Καὶ ὁ διαθέμενος τέθνηκε, καὶ ἡ Διαθήκη κεκύρωται, καὶ ἡ κληρονομία τοῖς πιστεύουσι πρόκειται, καὶ ἡ τιμωρία τοῖς συκοφάν ταις ἡτοίμασται. Τοῦ αὐτοῦ πρὸς τοὺς λέγοντας, ὅτι ἔπαθεν ὁ Θεός, ὡς ἠθέλησεν. Μὴ δυνάμενοι δεῖξαι τὴν φύσιν παθητήν, τὴν βούλησιν συκοφαντῆσαι οὐκ ὤκνησαν. Καὶ περὶ φύσεως ἐρωτώμενοι, περὶ βουλήσεως ἀπεκρίναντο. Εἰ δεκτικὴ πάθους ἡ φύσις, ἐχέτω χώραν ἡ βούλησις. Εἰ δὲ, κἂν μυριάκις δοθείη τὸ θέλειν, ἀμήχανον ἀνατραπῆναι φύσεως νόμον· πῶς οὐ μανία τὸ λέγειν, Ἔπαθεν, ὡς ἠθέλησεν; Ἢ τίς τῶν εὖ φρονούντων οὐκ οἶδεν, ὅτι σύμφωνον δεῖ τῇ φύσει τὴν βούλησιν εἶναι, καὶ οὐ τὴν μὲν πρὸς ἄλλο βέπειν, τὴν δὲ πρὸς
sublimitatem ascendit? Cur dicere con potuit Α. σας οὐκ εἶπεν, Επαθεν ἀπαθῶς, ἀλλ', Εμαθε.
verbum illud celebratissimum: Impatibili ratione
passus est? Paulus, qui tertium in calum sublatus,
in paradiso audivit arcaua verba, non dixit: Lupafibili ratione passus est: sed, Didicit, inquit, ex
quibus passus est. Et tentatus per omnia, ad
similitudinem, sine peccatos. Dicens, per omnia,
ad similitudinem, sine peccato tentatus, istiusmodi
verborum nugas procul removit. Qui enim per
omnia tentatus est ad similitudinem, `aut Don
impatibili ratione passus est, ut servaret illud:
per omnia, ad similitudinem,
alios etiam
φησὶν, ἀφ' ὧν ἔπαθε, καὶ πεπειραμένος κατά
πάντα καθ' ὁμοιότητα χωρὶς ἁμαρτίας. Εἰπὼν οὖν
κατὰ πάντα καθ' εμοιότητα πεπειραμένος, πόρρω
θεν ἀνεῖλε τῶν τοιούτων λόγων τὴν ληρωδίας. Ο γέρ
κατὰ πάντα πεπειραμένος καθ' ὁμοιότητα ἢ πέπονθεν οὐκ ἀπαθῶς, ἵνα φυλάξῃ τὸ κατὰ πάντα καθ
ὁμοιότητα, ἢ καὶ τοὺς ἄλλους δείκνυσι παθόντας
ἀπαθῶς, ἵνα σώσῃ τὴν πρὸς αὐτοὺς ὁμοιότητα. Ωστε
ἡ καὶ τὸν Σωτῆρα πεπονθέναι ἀληθῶς ὁμολογητέον,
ἢ καὶ τοὺς ἄλλους ἀπαθῶς πεπονθέναι, ὧν καθ᾿
ὁμοιότητα πεπειραμένος ὁ Δεσπότης κηρύσσεται. Τίς
δὲ καὶ ὑπομονῆς ἀπόδειξις ἐκ τοῦ παθεῖν ἀπαθῶς;
Πῶς λέγεται ὑπομονὴ τοῦ Χριστοῦ, εἰ μὴ πόνων
αἴσθησιν ἔλαβε; Πῶς δὲ δείκνυται ἡ ἄφραστος καὶ
ἀπαράκλητος περὶ τοὺς ἀνθρώπους φιλοστοργία, εξ
δίχα πόνου τὸ πάθος ἐγένετο; Τίς οὐχ αἱρεῖται πιο
θεῖν οὐ μόνον ὑπὲρ φίλων, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ ὑπὲρ ἀντιδίχων, εἴπερ ἔξεστι παθεῖν ἀπαθῶς; Τοῦ δὲ χάριν
ἔλεγεν ὁ Δεσπότης. Τὸ πνεῦμα πρόθυμον, ἡ δὲ σὰρξ
ἀσθενὴς, εἴπερ ἔμελλεν ἀναλγήτως τὸ πάθος προσ
ἴεσθαι; Ινατί πρὸς τὸν Πατέρα ἐβόα, Πάτερ, η δι
νατόν, παρελθέτω ἀπ' ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο;
Τίνος δὲ ἔνεκεν εὐχὰς καὶ ἱκετηρίας μετὰ κραυγῆς
Ισχυρᾶς καὶ δακρύων πρὸς τὸν δυνάμενον σώζειν
αὐτὸν ἐκ θανάτου προσέφεραν; "Η γοῦν πάντα ἀληθῆ
πιστευτέον, καὶ τὸ πάθος ἀληθινὸν λογιστέον, ἢ
τοῦ πάθους ἀπαθώς γεγενῆσθαι λεγομένου, σχημα
ἀνάγκη, καὶ δόκησιν, καὶ φαντασίαν πάντα λογί
ζεσθαι. Εἰ οὖν οὐ πέπονθεν ἀληθῶς, οὐδὲ ἀνέστη
ἀληθῶς. Εἰ μὴ ὄντως ἐγεύσατο θανάτου, σ
τα κέντρα ἔπεσε τοῦ θανάτου. Ὅτι ἐσμὲν ἐν ταῖς
ἁμαρτίαις ἡμῶν, ἔτι βασιλεύει πάντων ὁ θάνατος, π
τῆς κληρονομία; ἀλλότριοι καθεστήκαμεν. Εἰ γὰρ δ
θάνατος ἀπατηλὸς, καὶ ἡ διαθήκη ψευδῆς, καὶ
ή κληρονομία οὐκ ἀληθής. Νόμος ἡμῖν ταῦτα διαγο
ρεύει· Διαθήκη, φησὶν, ἐπὶ νεκροῖς βεβαία. Εἰ οὖν οὐ
τέθνηκεν ὄντως ὁ τὴν καινὴν Διαθήκην πρὸς ἡμᾶς
διαθέμενος, άχυρα τὰ τῆς Διαθήκης, ἀπόβλητοι
οἱ λεγόμενοι κληρονόμοι. 'Αλλ' άπαγε τῆς τοιαύτης
φλυαρίας, ὦ ἄνθρωπε. Καὶ ὁ διαθέμενος τέθνηκε,
καὶ ἡ Διαθήκη κεκύρωται, καὶ ἡ κληρονομία τους
πιστεύουσι πρόκειται, καὶ ἡ τιμωρία τοῖς συκοφάν
ταις ἡτοίμασται.
impatibili ratione passos ostendit, ut similitudinem
cum illis conservaret. Quapropter aut confiteri
- oportet Servatorein vere passum esse, aut alios
item ratione passos impatibili, quorum ad similitudinem tentatus dicitur. Jam quæ patientiæ
demonstratio, si impatibili ratione passus est?
Quomodo vocatur patientia Christi, si doloruin
sensum non habuit? Quomodo ineffabilis atque
incomparabilis ejus ergà nos ostenditur benevolentia, si sine dolore cruciatus mortemque pertulit?
Quis non eligat pati non solum pro amicis, verum
etiam pro inimicis, si ratione pati licet impatibili?
Cur dixit Dominus: Spiritus quidem promptus est,
caro autem infirma³, si sine dolore cruciatus et
mortem erat subiturus? Cur ad Patrem clamavit:
Pater, inquiens, si fieri potest, transeat a me calix
iste *? Cur vola precesque cum clamore magno et
Lacrymis fudit ad cum, qui servare ipsum poterat
a morte? Omnia igitur vera credenda sunt, et vera
mors existimanda. Aut si sine dolore passus dicitur,
necesse est ut figuram, e' opinionem, et fictionem
omnia fuisse existimemus. Quod si vere passus non
est, ne quidem resurrexit; si mortem nou vere
gustavit, nec vere quidem mortis aculeos exstinxit.
Adhuc sumus in peccatis nostris. Adline mors omnibus dominatur. Adhuc hæreditatis expertes sumus.
Nam si nors fictitia, et testamentum falsum, et
hæreditas noli vera. llac nobis declarat lex:
Testamentum, inquit, in mortuis confirmatur *.
Quare si non est mortuus vere, qui testamentum
nobis novum instituit, irrita sunt, quæ leylamento continentur. Qui scripti sunt bæredes,
rejiciuntur. Verum abeant istæ nugæ, vir bone. Nam et testator vere mortuus est, et testamentum est con
firmatum, et ha:reditas credentibus datur, et calumniantibus paratum est supplicium.
Ejusdem adversus illos qui dicunt, Passus est, ul
ipse voluit.
Cum patibilem non possent naturam ostendere,
voluntatem non sunt veriti calumniari. Atque ita
cum de natura ab illis quæritur, respondent de
voluntate. Si natura passa est, locum voluntas habeat. Licet enim millies voluntas concedatur, naturæ lex inverti non potest. Nonne insani hominis
est «licere: Passus est, ut ipse voluit? Quis enim
sanus ignoret esse necessarium, ut naturam voluntas sequatur? non autem ut illa unam in partem
• Hebr. v, 8. * Hebr. iv, 15. Matth. xxvt, 41.
Τοῦ αὐτοῦ πρὸς τοὺς λέγοντας, ὅτι ἔπαθεν ὁ
Θεός, ὡς ἠθέλησεν.
Μη δυνάμενοι δεῖξαι τὴν φύσιν παθητήν, τὴν
βούλησιν συκοφαντήσαι οὐκ ὤκνησαν. Καὶ περὶ
φύσεως ερωτώμενοι, περὶ βουλήσεως ἀπεκρίναντο.
Εἰ δεκτική πάθους ἡ φύσις, ἐχέτω χώραν ἡ βούλησις.
Εἰ δὲ, καν μυριάκις δοθείη τὸ θέλειν, ἀμήχανον
ἀνατραπήναι φύσεως νόμον· πῶς οὐ μανία τὸ λέγειν,
Επαθεν, ὡς ἠθέλησεν; Η τίς τῶν εὖ φρονούντων
οὐκ οἶδεν, ὅτι σύμφωνον δεῖ τῇ φύσει τὴν βούλησιν
εἶναι, καὶ οὐ τὴν μὲν πρὸς ἄλλο βέπειν, τὴν δὲ πρὸς
* Ibid.
• Hebr. IX, 17.
col. 1101–1102page 542 of 677
PG 130:1101ἕτερον σπεύδειν, ἀλλὰ μένειν μὲν τὴν φύσιν ἐν τοῖς ἰδίοις ὅροις, θέλειν δὲ τὴν βούλησιν ὃ πρέπει τῇ φύσει καὶ σύνεστιν· ὡς εἴ τις ἄλλο μὲν ταύτην ἔχειν λέγοι, ἄλλο δὲ θέλειν ἐκείνην, μάχην ἐπεισάγει καὶ πόλεμον, τῆς μὲν ἐγχειρούσης εἰς ἃ μὴ δεῖ, τῆς δὲ δεχομένης ὅσα μὴ πέφυκε. Τὸ πάσχειν πεφυκός, καὶ θέλον, καὶ μὴ θέλον τῷ πάσχειν ὑπόκειται. Τὸ δὲ τοῦ πάσχειν κατὰ φύσιν ἐκτός, κἂν τις συγχωρήσῃ τὸ θέλειν, ὅπερ οὐχ οἷόν τε, τίς πείσει δέξασθαι, ὅπερ οὐ πέφυκεν; Πᾶν γένος ζώων φυλάσσει τὸν τῆς οἰκείας οὐσίας νόμον ἀσάλευτον, καὶ ὡς γέγονεν ἀπ' ἀρχῆς, οὕτω διαιτᾶται διὰ παντός, καὶ οὐδαμοῦ τὸ θέλειν ἀνατρέπει τὴν τάξιν. Κἂν μυριάκις ἄνθρωπος θέλῃ γενέσθαι πτηνόν, ἀργεῖ τὰ τῆς βουλήσεως, ἐπειδὴ νικᾷ τὰ τῆς φύσεως· κἂν θελήσῃ ψυχὴν λογικὴν ἔχειν ἔν τι τῶν ἀλόγων, γελᾶται τὸ θέλειν, οὐ πληρούται τὸ ἔργον. Εἶτα πᾶσα μὲν φύσις ἔχει τὸ ἀτυράννητον, καὶ κρείττων ἐστὶ πάσης ἐναντίας βουλήσεως, μόνη δὲ ἡ ἄτρεπτος τοῦ Θεοῦ καὶ ἀθάνατος οὐσία δέχεται βούλησιν ἐναντίαν, καὶ ἡττᾶται τῇ τῆς θελήσεως ἀνάγκῃ· τοῦ θαύματος, ἡ πᾶσαν οὐσίαν ἐν τοῖς οἰκείοις ὅροις φυλάττουσα, αὐτὴ τῶν τῆς ἀπαθείας ὅρων οὕτω ῥᾳδίως ἐξίσταται. Καὶ οὐδὲν τοσοῦτον ὁ κτίσας ἅπαντα ἔχει, ὅσον τοῖς κτίσμασι δέδωκεν. Οὔτε τὸ ἔπαθεν ὁ Θεὸς εἴρηται, οὔτε τὸ ὡς ἠθέλησε γέγραπται. Ὅτι ἐποίησεν ὅσα ἠθέλησαν ἀκηκόαμεν, ὅτι δὲ ἔπαθεν, ὡς ἠθέλησεν, οὐδαμοῦ μεμαθήκαμεν. Τί οὖν ἀδήλου βεβαίωσιν τὸ ἄδηλον φέρουσι; Ταῦτα προσθήκη τῆς ἀπονοίας, οὐκ ἀπόδειξις ἀληθείας. Ἀλλ' ἔπαθεν ὁ Δεσπότης Χριστὸς κατὰ τὴν θνητὴν σάρκα, οὐ κατὰ τὸν Θεὸν Λόγον.
Τοῦ αὐτοῦ πρὸς τοὺς λέγοντας, Ἔπαθεν ὁ Θεὸς Λόγος σαρκί.
Πάλιν ἐνταῦθα πολὺ μὲν τὸ ἄλογον, πολὺ δὲ πλέον τὸ ἄτοπον. Ἀλογίας μὲν γὰρ λέγειν ἕτερον ἑτέρῳ πάσχειν, ἀτοπίας δὲ τὸ ἔπαθεν ὁ Λόγος. Ὅπερ γυμνὸν προκαλύμματος εἰπεῖν οὐ τολμῶντες, ἐπήγαγον τὸ σαρκί, καθάπερ πρόσωπον αἰσχρὸν τὸ ἀπρεπὲς τοῦ φρονήματος δολερῷ προσωπείῳ περικαλύπτοντες. Εἰ ὁ Λόγος ἔπαθεν, ἑαυτῷ ἔπαθεν. Εἰ δὲ ἕτερον τὸ παθόν, οὐδὲν πρὸς τὸν Λόγον. Τὸ δὲ λέγειν, Ὁ Λόγος ἔπαθε σαρκί, ἄγραφον, ἀνοίκειον, ἀσύστατον, ἀνακόλουθον. Οὔτε τὸ παθητὸν ἑτέρῳ πάσχει, οὔτε τὸ ἀπαθὲς δι' ἑτέρου πάσχει. Οὔτε ὁ Λόγος παθητὸς τῇ σαρκί, οὔτε ἡ σὰρξ ἀπαθὴς τῷ Λόγῳ, ἀλλὰ καὶ ἡ σὰρξ κατὰ τὴν οἰκείαν φύσιν τὸ πάθος προσίεται, καὶ ὁ Λόγος ἀχώριστον τῆς οἰκείας οὐσίας ἔχει τὸ ἀπαθές. Εἰ οὖν οὗτος τῇ σαρκὶ πάσχει, περὶ τῆς σαρκὸς τί ἂν εἴποιμεν; πάσχει τῷ Λόγῳ, ἢ οὐ πάσχει; Εἰ μὲν οὐ πάσχει, ταύτῃ τὸ ἀπαθὲς ἐχαρίσθη· εἰ δὲ πάσχει, τῶν δύο τὸ πάθος κατεψηφίσατο, εἴπερ, καθώς φασιν, ὁ μὲν Λόγος πάσχει τῇ σαρκί, ἡ δὲ σὰρξ πάσχει τῷ Λόγῳ. Ἀλλ' ἴσως ἐροῦσι, Πῶς οὖν εἴρηται, Ἐξ ὧν ὁ Χριστὸς τὸ κατὰ σάρκα; Λέγε Χριστὸν παθόντα, καὶ σύνδρομον εὑρήσεις τὸ ὄνομα
ΡΑΝΟΓΕΙΑ DOGMATICA.
TIT. XVIII.
ἕτερον σπεύδειν, ἀλλὰ μένειν μὲν τὴν φύσιν ἐν τοῖς & inclinet, haec autem aliam in partem contendat,
ἰδίοις δρους, θέλειν δὲ τὴν βούλησιν δ πρέπει τῇ
φύσει καὶ σύνεστιν; ὡς εἴ τις ἄλλο μὲν ταύτην
ἔχειν λέγοι, ἄλλο δὲ θέλειν ἐκείνην, μάχην επεισάγει
καὶ πόλεμον, τῆς μὲν ἐγχειρούσης εἰς ἃ μὴ δεῖ, τῆς
δὲ δεχομένης ὅσα μὴ πέφυκε. Τὸ πάσχειν πεφυκός,
καὶ θέλον, καὶ μὴ θέλον τῷ πάσχειν ὑπόκειται. Τὸ δὲ
τοῦ πάσχειν κατὰ φύσιν ἐκτὸς, καν τις συγχωρήσε
τὴ θέλειν, ὅπερ οὐχ οἷόν τε, τίς πείσει δέξασθαι,
ὅπερ οὐ πέφυκεν; Πᾶν γένος ζώων φυλάσσει τὸν
τῆς οἰκείας ουσίας νόμον ἀσάλευτον, καὶ ὡς γέγονεν
ἀπ' ἀρχῆς, οὕτω διαιτᾶται διὰ παντὸς, καὶ οὐδαμοῦ
τὸ θέλειν ἀνατρέπει τὴν τάξιν. Κἂν μυριάκις ἄνθρω
πως θέλῃ γενέσθαι πτηνόν, ἀργεῖ τὰ τῆς βουλήσεως,
ἐπειδὴ νικῷ τὰ τῆς φύσεως· καν θελήσῃ ψυχὴν
λογικὴν ἔχειν ἐν τι τῶν ἀλόγων, γελᾶται τὸ θέλειν,
οὐ πληρούται τὸ ἔργον. Εἶτα πᾶσα μὲν φύσις έχει
τὸ ἀτυράννητον, καὶ κρείττων ἐστὶ πάσης ἐναντίας
βουλήσεως, μόνη δὲ ἡ ἄτρεπτος τοῦ Θεοῦ καὶ ἀθάνάτος οὐσία δέχεται βούλησιν ἐναντίαν, καὶ ἡττᾶται
τῇ τῆς θελήσει; ἀνάγκῃ; τοῦ θαύματος 1 ἡ πα
σαν οὐσίαν ἐν τοῖς οἰκείοις όροις φυλάττουσα, αὐτή,
τῶν τῆς ἀπαθείας όρων οὕτω βαδίως ἐξίσταται. Καὶ
οὐδὲν τοσοῦτον ὁ κτίσας ἅπαντα ἔχει, ὅσον τοῖς
κτίσμασι δέδωκεν. Οὔτε τὸ ἔπαθεν ὁ Θεὸς εἴρηται,
οὔτε τὸ ὡς ἠθέλησε γέγραπται. Οτι εποίησεν
ὅσα ἠθέλησαν ἀκηκόαμεν, ὅτι δὲν ἔπαθεν, ὡς ἠθέλησιν, οὐδαμοῦ μεμαθήκαμεν. Τί οὖν ἀδήλου βε
βαίωπν τὸ ἄδηλον φέρουσι; Ταῦτα προσθήκη τῆς
ἀπονοίας, οὐκ ἀπόδειξις ἀληθείας. Αλλ' ἔπαθεν ὁ
Δεσπότης Χριστὸς κατὰ τὴν θνητὴν σάρκα, οὐ κατὰ
τὸν Θεὸν Λόγον.
sed potius ut natura propriis in terminis maneat,
voluntas antem velit quod natura convenit et
congruens est? Quod si quis aliud illam habere,
aliudt hanc velle dixerit, pugnam et bellumn introducet, eum et voluntas ea cupiat, quæ non opertel, et natura suscipiat, quæ non debet. Quod padiendi naturam habet, seu velit, seu nolit, patiendli
conditioni obnoxium est. Quod autom a patiendi
conditione natura remotum est, licet aliquis concedat velle, quod tamen fieri nequit, quis
ipsum adducet, ut suscipiat id a quo natura alienum est? Omne animantium genus essentiæ proprime legem serval inviolabilem; et quemadmodum
ab initio natum est, ita perpetuo vivit, et nullo
pacto, veluntas ordinem mutat. Licet millies home
velit habere alas, voluntas tamen illius erit inanis. Natura enim superior est. Item si quod animalium ratione carentium velit animam habere
ratione præditam, voluntas ejus irrideatur, DOH
re expleatur. Præterea cum omnis natura libera sit,
praestantiorque anni contraria voluntate, Dei natura, quæ sola est immutabilis et immortalis, voluntatem contrariam habebit, et succumbet voluntatis necessitati? O rem adınirandam! Ea natura,
quæ naturas oinnes propriis in terminis conservat,
με ex impatibilitatis terminis ita facile decidit;
ipsa
et qui·res omnes procreavit, ne tantum quidem
babet, quantum illis est elargitus. Neque dictum
est: Passus est Deus. Neque scriptum est: Uινο
luit. Audivimus eum fecisse, quæcunque voluit.
Passum autem esse, ut voluit, nusquam didicimus.
afferunt? Hæc dementiæ sunt argumenta, non veridivinitate Verbi, sed carne mortali,
Cør quod incertum est, ad rem incertam probandam
tatis testiononia. Passus est Christus Dominus, non
Τοῦ αὐτοῦ πρὸς τοὺς λέγοντας, "Επαθεν ὁ Θεὸς
Λόγος σαρκί.
Ejusdem adversus eos, qui dicunt: Passus est Deus
Verbum carne.
Hæc rursum vehementer a ratione abhorrentia
atque absurda. Abhorret enim a ratione dicere,
unum alio pati. Absurdum est autem dicere Verbum esse passum. Quod tamen nudum non sunt
ausi pronuntiare: itaque addiderunt carne, sententiam ineptam tanquam turpem faciem fallaci persoua coniegentes. Si Verbum est passum, seipsa
Πάλιν ἐνταῦθα πολὺ μὲν τὸ ἄλογον, πολὺ δὲ
πλέον τὸ ἄτοπον. ᾿Αλογίας μὲν γὰρ λέγειν ἕτερον
ἑτέρῳ πάσχειν, ἀτοπίας δὲ τὸ ἔπαθεν ὁ Λόγος. Ὅπερ
γυμνὸν προκαλύμματος εἰπεῖν οὐ τολμῶντες, ἐπή
γαγον τὸ σαρκί, καθάπερ πρόσωπον αἰσχρὸν τὸ
ἀπρεπὲς τοῦ φρονήματος δολερῷ προσωπείῳ περικαλύπτοντες. Εἰ ὁ Λόγος ἔπαθεν, ἑαυτῷ ἔπαθεν.
Εἰ δὲ ἕτερον τὸ παθόν, οὐδὲν πρὸς τὸν Λόγον. Τὸ δὲ pessuin est; sin aliud passum est, nihil ad Vor
λέγειν, Ο Λόγος ἔπαθε σαρκί, ἄγραφον, ἀνοίκειον,
ἀσύστατον, ἀνακόλουθον. Οὔτε τὸ παθητὸν ἑτέρῳ
πάσχει, οὔτε τὸ ἀπαθὲς δι' ἑτέρου πάσχει. Οὔτε ὁ
Λόγος παθητὸς τῇ σαρκὶ, οὔτε ἡ σὰρξ ἀπαθὴς τῷ
Λόγῳ, ἀλλὰ καὶ ἡ σὰρξ κατὰ τὴν οἰκείαν φύσιν τὸ
πάθος προσίεται, καὶ ὁ Λόγος ἀχώριστον τῆς οἰκείας
οὐσίας ἔχει τὸ ἀπαθές. Εἰ οὖν οὗτος τῇ σαρκὶ πάσχει,
περὶ τῆς σαρκὸς τί ἂν εἴποιμεν; πάσχει τῷ λόγῳ, ἢ οὐ
πάσχει; Εἰ μὲν οὐ πάσχει, ταύτῃ τὸ ἀπαθὲς ἐχαρίσθη
εἰ δὲ πάσχει, τῶν δύο τὸ πάθος κατεψηφίσατο, είπερ,
καθώς φασιν, ὁ μὲν Λόγος πάσχει τῇ σαρκί, ἡ δὲ
σὰρξ πάσχει τῷ λόγῳ. Αλλ' ἴσως ἐροῦσι, Πῶς οὖν
εἴρηται, Ἐξ ὧν ὁ Χριστὸς τὸ κατὰ σάρκα; Λέγε
Χριστὴν παθόντα, καὶ σύνδρομον εὑρήσεις τὸ ὄνομα
· Roin. ix, 5.
hum. Dicere autem Verbum esse passum carne, neg
scriptum est, nec proprium, nec armum, nec consentaneum. Nec quod patibile est, alio patitur.
Nec quod impatibile, per aliud patitur. Nec Ver
bum est carne patibile; nec caro impatibilis Verbo.
Sed et caro natura propria patitur, et naturæ Verbi
proprium est, ut non patiatur. Nam si Verbum
carne patitur, quid de ipsa carne dicemus? eam
pati Ferbo, an non pati? Si uon patitur, ei donalum est ut non patiatur. Sin patitur, duo patiuntur;
si quidem, ut ipsi aiunt, Verbum carne patitur, et
caro patitur Verbo. Αt quomodo, iuquieut fortasse,
dictum est: Ex quibus Christus secundum carnem¹?
Dic Christum esse passum, et oratio erit consen-
col. 1103–1104page 543 of 677
PG 130:1103ἁπλῆν οὐσίαν ἐσήμανεν· ὁ δὲ προσαγορεύσας Χριστὸν, τὴν συνάφειαν τῶν δύο φύσεων ἐφανέρωσε. Καὶ οὕτως ἁρμόζειν δύναται τὸ λέγειν, Ἔπαθεν ὁ Χριστὸς, διὰ τὸ τὴν προσηγορίαν ταύτην τὰ δύο σημαίνειν ἅμα, καὶ τὸν ἀπαθῆ Λόγον, καὶ τὴν παθητὴν σάρκα τὴν γενομένην θανάτου. Ἐπεὶ καὶ Παῦλος οὐκ εἶπεν, Ἐξ ὧν γυμνὸς ὁ Θεὸς, ἀλλ', Ἐξ ὧν ὁ Χριστὸς τὰ κατὰ σάρκα, ὁ ὢν ἐπὶ πάντων Θεός, ἵνα δείξῃ τὸν μνημονευόμενον κατὰ μὲν τὴν σάρκα ἐκ τῶν Ἰσραηλιτῶν, κατὰ δὲ τὴν θεότητα ἐκ τοῦ αἰωνίου Πατρός. Μὴ εἶπεν, Ἐξ ὧν ὁ Θεὸς τὸ κατὰ σάρκα. Τὸ αὐτὸ καὶ σὺ λέγε, καὶ πείθομαι· Ἔπαθεν ὁ Χριστὸς κατὰ σάρκα. Εἰ δὲ λέγεις, Ἔπαθεν ὁ Θεὸς τῇ σαρκί, δίδαξόν με σαφώς, πότερον ταὐτὸν κατὰ φύσιν Θεὸς, καὶ σὰρξ, ἢ ἄλλο, καὶ ἄλλο; Εἰ μὲν ταὐτὸν, ἔπαθεν ὁ Θεὸς ἑαυτῷ· ταὐτὸν γὰρ τῷ Θεῷ λέγεις τὴν σάρκα· εἰ δὲ ἕτερον καὶ ἕτερον, πῶς τοῦτο ἐκείνῳ πάσχει, πάσης φύσεως ἑαυτῇ πασχούσης οὐχ ἑτέρᾳ οὐσίᾳ; Οὐ πάσχει ἄνθρωπος ἵππῳ. Οὐκ ἀποθνήσκει ψυχὴ σαρκὶ, ἀλλὰ λύεται μὲν σὰρξ, χωρίζεται δὲ ψυχή. Λέγεται δὲ, Τέθνηκεν ἄνθρωπος, τὸ τῶν δύο δηλωτικὸν ψυχῆς καὶ σαρκὸς, καὶ νοείται κατὰ τὸ ἐνδεχόμενον τεθνηκέναι, τουτέστι κατὰ τὴν σάρκα, οὐ κατὰ τὴν ἀθάνατον ψυχήν. Τοιγαροῦν οὐδεὶς εἶπεν ὅτι τοῦ δεῖνος ἡ ψυχή τέθνηκε τῇ σαρκί, ἀλλ', Ὁ δεῖνα τέθνηκεν, ὁ ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος συνεστώς· τὴν δὲ ψυχὴν καὶ μετὰ θάνατον μηνύων ἀθάνατον, οὐδαμοῦ τῆς Γραφῆς ἡ τοιαύτη φωνή. Τὸ δὲ, Χριστὸς ἔπαθε, πανταχοῦ προδήλως κεκήρυκται· τὸ Πάσχα ἡμῶν ὑπὲρ ἡμῶν ἐτύθη Χριστός. Εἰ παθητὸς ὁ Χριστός, Χριστὸς ἀπέθανεν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν κατὰ τὰς Γραφάς. Ὁ σταυρὸς τοῦ Χριστοῦ, τὸ αἷμα τοῦ Χριστοῦ. Πῶς τοσοῦτον νέφος μαρτύρων παρατρέχουσι μὴ προσέχοντες, ὅτι καὶ τῶν κατὰ Νίκαιαν ἁγίων Πατέρων ὁ ἱερὸς καὶ μέγας χορὸς μετὰ τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁμολογίαν εὐθὺς ἔταξε τὸ ὄνομα τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ, καὶ εἰς ἕνα Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν, εἶθ' οὕτως ἐπήγαγον τά τε ὑψηλὰ τῆς θεότητος, τά τε οἰκονομικὰ τῆς αὐτοῦ ἀνθρωπότητος, ὡς τούτου μόνου τοῦ ὀνόματος οἰκείως καὶ προσφόρως τὰ διάφορα δεχομένου κατὰ τὴν τοῦ μακαρίου Παύλου φωνήν. Θεμέλιον ἄλλον οὐδεὶς δύναται θεῖναι παρὰ τὸν κείμενον, ὃς ἐστιν Ἰησοῦς Χριστός. Μὴ καταλείψωμεν τὸν θεμέλιον, ὃς πάντων ἐστὶ δεκτικὸς καθ' ἑτέραν καὶ ἑτέραν φύσιν, τήν τε δόξαν τό τε πάθος ἀληθινῶς προσιέμενος. Ἐὰν εἴπῃς Θεὸν μόνον, ποῦ τῶν παθῶν ἐποικοδομήσεις τὴν χρείαν; Ἐὰν εἴπῃς ἄνθρωπον μόνον, ποῦ τῆς ἀκαταλήπτου δόξης ἐπιθήσεις τὸν πλοῦτον; Ἀλλὰ Χριστὸν λέγειν καλὸν, τῇ μὲν θεότητι τὴν δόξαν καρπούμενον, τῇ ἡνωμένῃ δὲ ἀνθρωπότητι τὸ πάθος δεχόμενον, τῇ δὲ ἀχωρίστῳ ἑνώσει πᾶν θαῦμα κατεργαζόμενον, πᾶν δῶρον τοῖς πιστοῖς χαριζόμενον. Οὕτω δείκνυται καὶ τὸ θεῖον ἀπαθὲς, καὶ τὸ πάθος ἀληθινὸν, καὶ τῶν ἀνθρώπων τὸ κέρδος κοινὸν, καὶ ὁ λόγος τῆς ἀληθείας σαφής.
R
ἁπλῆν οὐσίαν ἐσήμανεν· ὁ δὲ προσαγορεύσας Χρι
στὸν, τὴν συνάφειαν τῶν δύο φύσεων εφανέρωσε. Καὶ
οὕτως ἁρμόζειν δύναται τὸ λέγειν, Επαθεν ὁ Χριστὸς, διὰ τὸ τὴν προσηγορίαν ταύτην τὰ δύο σημαί
νειν ἅμα, καὶ τὸν ἀπαθῆ Λόγον, και την παθητὴν
σάρκα τὴν γενομένην θανάτου. Ἐπεὶ καὶ Παῦλος
οὐκ εἶπεν, Ἐξ ὧν γυμνὸς ὁ Θεὸς, ἀλλ', 'Εξ ὧν ὁ Χρι
στὸς τὰ κατὰ σάρκα, ὁ ὢν ἐπὶ πάντων Θεός, ἵνα
δείξῃ τὸν μνημονευόμενον κατὰ μὲν τὴν σάρκα ἐκ
τῶν Ἰσραηλιτῶν, κατὰ δὲ τὴν θεότητα ἐκ τοῦ αἰωνίου Πατρός. Μὴ εἶπεν, Εξ ὧν ὁ Θεὸς τὸ κατὰ σάρκα.
Τὸ αὐτὸ καὶ σὺ λέγε, καὶ πείθομαι· Επαθεν ὁ
Χριστὸς κατὰ σάρκα. Εἰ δὲ λέγεις, Επαθεν ὁ Θεὸς
τῇ σαρκί, δίδαξόν με σαφώς, πότερον ταυτὸν κατά
φύσιν Θεὸς, καὶ σὰρξ, ἢ ἄλλο, καὶ ἄλλο; Εἰ μὲν ταυ
τὸν, ἔπαθεν ὁ Θεὸς ἑαυτῷ· ταυτὸν γὰρ τῷ Θεῷ
λέγεις την σάρκα· εἰ δὲ ἕτερον καὶ ἕτερον, πῶς
τοῦτο ἐκείνῳ πάσχει, πάσης φύσεως ἑαυτῇ πασχούσης
οὐχ ἑτέρᾳ ουσίᾳ; Οὐ πάσχει ἄνθρωπος ἱππν. Οὐκ
ἀποθνήσκει ψυχὴ σαρκὶ, ἀλλὰ λύεται μὲν σὰρξ, χωρί
ζεται δὲ ψυχή. Λέγεται δὲ, Τέθνηκεν ἄνθρωπος, τὸ
τῶν δύο δηλωτικόν ψυχῆς καὶ σαρκὸς, καὶ νοείται
κατὰ τὸ ἐνδεχόμενον τεθνηκέναι, τουτέστι κατά
τὴν σάρκα, οὐ κατὰ τὴν ἀθάνατον ψυχήν. Τοιγαρούν
οὐδεὶς εἶπεν ὅτι τοῦ δεῖνος ἡ ψυχή τέθνηκε τῇ
σαρκί, ἀλλ', Ο δεῖνα τέθνηκεν, ὁ ἐκ ψυχῆς καὶ σύν
ματός συνεστώς; Τὴν δὲ ψυχὴν καὶ μετὰ θάνατον
μηνύων ἀθάνατον, οὐδαμοῦ τῆς Γραφῆς ἡ τοιαύτη
φωνή. Τὸ δὲ, Χριστὸς ἔπαθε, πανταχοῦ προδήλως
κεκήρυκται· τὸ Πάσχα ἡμῶν ὑπὲρ ἡμῶν ἐτύθη
Χριστός. Εἰ παθητὸς ὁ Χριστός, Χριστὸς ἀπέθανεν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν κατὰ τὰς Γρα
φάς. Ο σταυρὸς τοῦ Χριστοῦ, τὸ αἷμα τοῦ
Χριστοῦ. Πῶς τοσοῦτον νέφος μαρτύρων και
ρατρέχουσι μὴ προσέχοντες, ὅτι καὶ τῶν κατὰ
Νίκαιαν ἁγίων Πατέρων ὁ ἱερὸς καὶ μέγας χορός
μετὰ τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁμολογίαν εὐθὺς
ἔταξε τὸ ὄνομα τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ, καὶ εἰς ἕνα
Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν, εἴθ' οὕτως ἐπήγαγον τάτε
ύψηλὰ τῆς θεότητος, τά τε οἰκονομικὰ τῆς αὐτοῦ
άνθρωπότητος, ὡς τούτου μόνον τοῦ ὀνόματος οι
κείως καὶ προσφόρως τὰ διάφορα δεχομένου κατά
τὴν τοῦ μακαρίου Παύλου φωνήν. Θεμέλιον άλλον
tanea. Nam qui Deum Verbum dicit, simplicem na- τῆς σαρκός. Ο μὲν γὰρ εἰπὼν τὸν Θεὸν λόγον,
Luram significat. Qui vero Christum nominat, duarum indicat naturarum´ conjunctionem. Atque ita
congrue potest dicere: Passus est Christus, quo
niam hoc nomen duo significat, nempe Verbam
impatibile, et carnem patibilem, quæ mortem
gustavit. Quando nec Paulus dixit: Ex quibus nudus Deus, sed, ex quibus Christus secundum carnem, ut declararet id quod memoravimus,
cundum carnem quidem ex Israelitis, secundum
divinitatem vero ex Patre sempiterno. Non dixit:
Ex quibus Dens secundum carnem. Idem dic
etiam, et assentiemur Christum esse passim secundum carnem. At si dixeris Passus est Deus
carne, aperte doceas me utrum idem sit Deus,
et caro, an aliud atque aliud. Nam si idem, passus
est Deus seipso. Idem enim esse Deum et carnem
asseris. Sin aliud atque aliud, quomodo hoc illo patitur, cum omnis natura seipsa, non alia essentia
patiatur? Homo non patitur equo, nec anima moritur carne, sed caro quidem solvitur, anima vero
separatur. Homo autem, mortuus esse dicitur, quod
duo significat, animam nimirum et carnem. Et intelligitur mortuus ea parte, quæ mortem suscipit,
id est carue, non autem anima, quæ est immortaIs. Cur igitur nemo dicit: Hujus aut illius anima
mortua est carne, sed, Hic aut ille mortuus est,
qui ex anima et corpore constabat? Quoniam etiam
post mortem animam indicat immortalem. Nusquam
vocem hanc admittit Scriptura, at 'Christum esse
passum ubique prædicat apertissime: Pascha nostrum pro nobis immolatus est Christus '. Si patibilis Christus, Christus passus est pro peccatis
· nostris secundum Scripturas. Grus Christi, corpus
Christi, sanguis Christi. Quomodo taulain testiuin
nubem prætereunt, nec animadvertunt, sacrum
Illum sanctorum Patrum cœtum in concilio Nicæno
statim post Dei et Patris confessionem subjecisse
Et in unum Dominum Jesum Christum, deinceps
que pronuntiasse quæ ad nudam pertinent divinitatem, quaeque ad bumanitatis assumpta dispensationem, tanquam nomen hoc solum proprie
convenienter diversa complectatur, ut beatus ipse
Paulus testatur: Nemo, inquiens, fundamentum
aliud polest ponere, prater id, quod positum est, οὐδεὶς δύναται θεῖναι παρὰ τὸν κείμενον, ὃς ἐστιν
quod est Christus Jesus *.Ne relinquamus fundamentum, quod omnia vere suscipit utraque natura, tum
gloriam, tum cruciatum et mortem. Si Deuin so0lum dixeris, ubi cruciatuum constitues necessitatem? Si hominem solum dixeris, ubi incomprehensas gloriæ divitias collocabis? At Christumi´ dicere
convenit, qui divinitate quidem gloria perfruatur,
humanitate vero conjuncta cruciatus mortemque
sustineat, et inseparabili conjunctione omne miraculum perficial, omne donum fdlelibus largiatur.
Hoc modo et divinitas ostenditur impatibilis, et
veri cruciatus alque mors, et commune hominum
lucrum et perspicua veritatis ratio.
Ἰησοῦς Χριστός. Μη καταλείψωμεν τὸν θεμέλιον,
ὃς πάντων ἐστὶ δεκτικός καθ' ἑτέραν καὶ ἑτέραν
φύσιν, τήν τε δόξαν τό τε πάθος ἀληθινῶς προσιέμενος. Ἐὰν εἴπῃς Θεὸν μόνον, ποῦ τῶν παθῶν
έποικοδομήσεις τὴν χρείαν; Ἐὰν εἶπης ἄνθρωπον
μόνον, ποῦ τῆς ἀκαταλήπτου δόξης επιθήσεις τὸν
πλοῦτον; ᾿Αλλὰ Χριστὸν λέγειν καλόν, τῇ μὲν θεί
τητι τὴν δόξαν καρπούμενον, τῇ ἡνωμένῃ δὲ ἀνθρωπότητι τὸ πάθος δεχόμενον, τῇ δὲ ἀχωρίστη
ἐνώσει πᾶν θαῦμα κατεργαζόμενον, πᾶν δῶρον τοῖς
πιστοῖς χαριζόμενον. Οὕτω δείκνυται καὶ τὸ θεῖον
ἀπαθὲς, καὶ τὸ πάθος ἀληθινὸν, καὶ τῶν ἀνθρώπων
τὸ κέρδος κοινὸν, καὶ ὁ λόγος τῆς ἀληθείας σαφής.
' I Cor. v, 7. * Act. xxvi, 23. '1 Cor. xv, 3. * I Cor. 11, 11.
col. 1105–1106page 544 of 677
PG 130:1105ΤΙΤΛΟΣ ΙΘ' Κατά Ἀγνοητῶν, λεγόντων ἀγνοεῖν τὸν Υἱὸν καὶ Θεόν τὴν ἡμέραν καὶ ὥραν τῆς παγκοσμίου συντελείας, ὡς ἐλάττω τοῦ Πατρός. Τοῦ μεγά λου Βασιλείου. Εἰ τὴν γνῶσιν πάντων, ὧν ὁ Πατὴρ ἔχει ὁ Υἱὸς οὐκ ἔχει, ἐψεύσατο εἰπών· Πάντα, ὅσα ἔχει ὁ Πατήρ, ἐμὰ ἐστι. Καὶ, Καθὼς ὁ Πατὴρ γινώσκει με, κἀγὼ γινώσκω αὐτόν. Εἰ δὲ ἕτερον τὸ τὸν Πατέρα εἰδέ ναι, καὶ ἕτερον τὸ τὰ τοῦ Πατρὸς, μεῖζον δὲ τὸ εἰ δέναι τὸν Πατέρα, καθόσον ἕκαστος αὐτὸς τῶν ἑαυ τοῦ μείζων, τὸ μεῖζον εἰδώς· Οὐδεὶς γὰρ, φησὶν, οἶδε τὸν Πατέρα, εἰ μὴ ὁ Υἱός· τὸ ἔλαττον οὐκ ᾔδει, ὅπερ ἀδύνατον. Διὰ τὸ μὴ συμφέρειν οὖν τοῖς ἀνθρώποις ἀκοῦσαι τὸν καιρὸν τῆς κρίσεως, παρεσιώπησεν. Ἡ μὲν γὰρ εἰσαεὶ προσδοκία θερμοτέρους περὶ τὴν εὐσέβειαν ἀπεργάζεται· ἡ δὲ τοῦ πολὺν τὸν με ταξὺ χρόνον ἔσεσθαι γνῶσις, ὀλιγωροτέρους ἂν ἐποίησεν, ἐλπίδι τοῦ καὶ ὕστερον μεταβαλομένους συνηθῆναι σωθῆναι. Ἐπεὶ, πῶς ὁ πάντα μέχρι τῆς ὥρας ἐκείνης εἰδὼς, οὐχὶ κἀκείνην τὴν ὥραν ᾔδει; μάτην δὲ καὶ δὴ Παῦλος ἔλεγεν· Ἐν ᾧ εἰσι πάντες οἱ θησαυροί τῆς σοφίας καὶ γνώσεως ἀπόκρυφοι. Ὥστε τῇ φύσει τῆς ἀνθρωπότητος αὐτοῦ τὴν τοιαύ την ἄγνοιαν λογιστέον. ΤΙΤΛΟΣ Κ' Κατὰ Ὠριγένους, Ἀσώματον πρὸ τῆς παραβάσεως κτισθῆναι τὸν πρω τόπλαστον δογματίσαντος, μετὰ δὲ τὴν ἔκπτωσιν τοὺς δερματίνους αὐτῷ περιτεθῆναι χιτῶνας ἤτοι τὴν σάρκα· προϋπάρχειν τε τὴν ψυχὴν τοῦ σώμα τος, καὶ τὴν αὐτὴν ψυχὴν πολλὰ σώματα μετενδύεσθαι· καὶ τέλος ἔχειν τὰς μετὰ τὴν κοινὴν ἀνά στασιν κολάσεις· καὶ τοὺς δαίμονας ἀποκαταστῆναι πάλιν εἰς τὴν προτέραν τάξιν· καὶ τοὺς ἁμαρτωλοὺς ἀνθρώπους δικαιωθῆναι· καὶ μὴ ἀνίστασθαι τὰ σώ ματα τῶν ἀποθνησκόντων· καὶ παυθῆναι ποτε τὴν τοῦ Χριστοῦ βασιλείαν· καὶ ἄλλα τινὰ ληρήσαντος. Εἰ ἀσώματος ἦν πρὸ τῆς παραβάσεως ὁ πρωτόπλαστος, πῶς ἔλεγεν, ἰδὼν τὴν γυναῖκα προσαχθεῖσαν αὐτῷ· Τοῦτό μου ὀστοῦν ἐκ τῶν ὀστῶν μου, καὶ σὰρξ ἐκ τῆς σαρκός μου; Ἰδοὺ γὰρ, σαφῶς πρὸ τῆς παραβάσεως καὶ ὀστᾶ καὶ σάρκα φαίνεται κεκτημένος. Τοῦτο οὖν καὶ ὁ Θεολόγος Γρηγόριος εἰδὼς, «Καὶ τοὺς δερματίνους, φησὶν, ἀμφιέννυται χιτῶνας, τὴν παχυτέραν ἴσως σάρκα, καὶ θνητὴν, καὶ ἀντίτυπον, διδάσκων, ὡς εἶχε μὲν καὶ πρότερον σάρκα, λεπτοτέραν δὲ καὶ μέσην ἀθανασίας καὶ θνητότητος, καὶ μαλακωτέραν· ἐκόλασε δὲ τὸν λόγον διὰ τοῦ ἴσως.» Εἰ τῶν πρός τι ψυχὴ καὶ σῶμα· ψυχὴ γὰρ, σώμα τός ἐστι ψυχή, καὶ σώμα, ψυχῆς ἐστι σῶμα· τὰ δὲ πρός τι, τῶν ἅμα οὐδέτερον ἑτέρου προϋπάρχον μεθυπάρχον ἐστίν. Εἰ οὐκ ἔστιν ἐπὶ ψυχῆς καὶ σώματος προΰπαρξις ἢ μεθύπαρξις, οὐδὲ μετενσωμάτωσις τῆς μιᾶς ψυχῆς, ἤγουν μεταγγισμὸς ἔσται. Πυθαγόρειος δὲ τοῦτο φλυαρία, καὶ πάσης τῆς θείας Γραφῆς ἀλλότριον.
ΤΙΤΛΟΣ ΙΘ'
Κατά Αγγεητῶν, λεγόντων ἀγνοεῖν τὸν Υἱὸν καὶ
Θεόν τὴν ἡμέραν καὶ ὥραν τῆς παγκοσμίου
συντελείας, ὡς ἐλάττω τοῦ Πατρός. Τοῦ μεγά
λου Βασιλείου.
Εἰ τὴν γνῶσιν πάντων, ὧν ὁ Πατὴρ ἔχει ὁ Υἱὸς οὐκ
Έχει, εψεύσατο εἰπών· Πάντα, ὅσα ἔχει ὁ Πατήρ,
ἐμὰ ἐστι. Και, Καθὼς ὁ Πατὴρ γινώσκει με, κἀγὼ
γινώσκω αὐτόν. Εἰ δὲ ἕτερον τὸ τὸν Πατέρα εἰδέ
ναι, καὶ ἕτερον τὸ τὰ τοῦ Πατρὸς, μεῖζον δὲ τὸ εἰδέναι τὸν Πατέρα, καθόσον ἕκαστος αὐτὸς τῶν ἑαυ -
τοῦ μείζων, τὸ μεῖζον εἰδώς· Οὐδεὶς γὰρ, φησὶν,
οἶδε τὸν Πατέρα, εἰ μὴ ὁ Υἱός· τὸ ἔλαττον οὐκ ᾔδει,
ὅπερ ἀδύνατον. Διὰ τὸ μὴ συμφέρειν οὖν τοῖς ἀνθρώ
ποις ἀκοῦσαι τὸν καιρὸν τῆς κρίσεως, παρεσιώπησεν. Η μὲν γὰρ εἰσαεὶ προσδοκία θερμοτέρους περὶ
τὴν εὐσέβειαν ἀπεργάζεται· ἡ δὲ τοῦ πολὺν τὸν μετ
ταξὺ χρόνον ἔσεσθαι γνῶσις, ολιγωροτέρους ἂν
ἐποίησεν, ἐλπίδι τοῦ καὶ ὕστερον μεταβαλομένους
Συνηθῆναι σωθῆναι. Ἐπεὶ, πῶς ὁ πάντα μέχρι τῆς
ὥρας ἐκείνης εἰδὼς, οὐχὶ κἀκείνην τὴν ὥραν ᾔδει;
μάτην δὲ καὶ δὴ Παῦλος ἔλεγεν· Ἐν ᾧ εἰσι πάντες οι
θησαυροί τῆς σοφίας καὶ γνώσεως ἀπόκρυφοι.
Ὥστε τῇ φύσει τῆς ἀνθρωπότητος αὐτοῦ τὴν τοιαύτην άγνοιαν λογιστέον.
+
ΤΙΤΛΟΣ Κ'
Κατὰ 'Ωριγένους,
Ασώματον πρὸ τῆς παραβάσεως κτισθῆναι τὸν πρωτόπλαστον δογματίσαντος, μετὰ δὲ τὴν ἔκπτωσιν
τους δερματίνους αὐτῷ περιτεθήναι χιτώνας ήτοι
τὴν σάρκα· προϋπάρχειν τε τὴν ψυχὴν τοῦ σώμα
της, καὶ τὴν αὐτὴν ψυχὴν πολλά σώματα μετενδύεσθαι· καὶ τέλος ἔχειν τὰς μετὰ τὴν κοινὴν ἀνάστασιν κολάσεις· καὶ τοὺς δαίμονας ἀποκαταστῆναι
πάλιν εἰς τὴν προτέραν τάξιν· καὶ τοὺς ἁμαρτωλούς.
ἀνθρώπους δικαιωθῆναι· καὶ μὴ ἀνίστασθαι τὰ σώματα τῶν ἀποθνησκόντων· καὶ παυθῆναι ποτε τὴν
τοῦ Χριστοῦ βασιλείαν· καὶ ἄλλα τινά ληρήσαντος.
Εἰ ἀσώματος ἦν πρὸ τῆς παραβάσεως ὁ πρωτόπλαστος, πῶς ἔλεγεν, ἰδὼν τὴν γυναῖκα προσαχθεί
σαν αὐτῷ· Τοῦτό μου ὀστοῦν ἐκ τῶν ὀστῶν μου, καὶ
σὰρξ ἐκ τῆς σαρκός μου; Ἰδοὺ γὰρ, σαφῶς πρὸ τῆς
παραβάσεως καὶ ὀστᾶ καὶ σάρκα φαίνεται κεκτημέ
νος. Τοῦτο οὖν καὶ ὁ Θεολόγος Γρηγόριος εἰδώς, «Καὶ
τοὺς δερματίνους. φησὶν, ἀμφιέννυται χιτῶνας, τὴν
παχυτέραν ίσως σάρκα, καὶ θνητὴν, καὶ ἀντίτυπον,
διδάσκων, ὡς εἶχε μὲν καὶ πρότερον σάρκα, λεπτο.
τέραν δὲ καὶ μέσην ἀθανασίας καὶ θνητότητος, καὶ
μαλακωτέραν· ἐκόλασε δὲ τὸν λόγον διὰ τοῦ ἴσως,
Εἰ τῶν πρός τι ψυχὴ καὶ σῶμα· ψυχὴ γὰρ, σώματ
τός ἐστι ψυχή, καὶ σώμα, ψυχῆς ἐστι σῶμα· τὰ δὲ
πρός τι, τῶν ἅμα οὐδέτερον ἑτέρου προϋπάρχον
μεθυπάρχον ἐστίν.
Εἰ οὐκ ἔστιν ἐπὶ ψυχῆς καὶ σώματος προΰπαρξις ή
μεθύπαρξις, οὐδὲ μετενσωμάτωσις τῆς μιᾶς ψυχῆς.
ήγουν μεταγγισμὸς ἔσται. Πυθαγόρειος δὲ τοῦτο
φλυαρία, καὶ πάσης τῆς θείας Γραφῆς ἀλλότριον. Η
TIT. XIX-XX.
TITULUS XIX.
Contra Agnoetas, qui aiunt Filium ut Patrė minorem diem el horam ignorare consummationis
mandi. Magni Basilii.
Si cognitionem omnium quæ Pater habet, non habet Filius, mentitus est, inquiens: Omnia quæ Pater habet,˝mea synt¹ Et: Quemadmodum cognoscit
me Pater, sic ego cognosco Patrem '. Sin aliud est,
Patrem nosse, aliud nosse quæ Patris sunt, et majus
est nosse Patrem, quam ea quæ sunt ipsius, cum
unusquisque major ipse sit quam ea quæ sunt ipsius:
quod majus est noscens Filius, Nullus, enin inquit,
novitPatrem nisiFilius, id quod minus est ignoravit.
Hoc autem feri non potest. Relicuit igitur, quoniam
hominibus judicii tempus scire non expediebat. Nam
assidua exspectatio illos ad pietatem excolendanı
promptiores reddit. Quod si longum temporis εμε
tium intercessurum cognovissent, negligentiores effecti essent, sperantes fore, ut post etiam, si resipiscerunt, placerent. Nam qui feri potest, ut eum illa
hora lateat, qui usque ad ipsam horam novit omnia!.
Frustra præterea dixisset Apostolus: In quo sunt
omnes thesauri sapientia et cognitionis reconditi
Dicendum ergo hujusmodi ignorantiam ad humanitatem perduere.
TITULUS XX.
Contra Origenem,
Qui incorporeum ante lapsum creatum esse primum
hominem statuit, post lapsum autem,pelliceas
vestes, id est corpus, induisse; animam ante core
pns exsistere, canidemque animam multís corporibus amiciri; finem habituras esse post resurrectionem generalem poenas; dæmones in pristinum
statum restitutum iri; homines peccatores justificatum iri; corpora mortuorum band resurrectura esse; Chřísti regnum aliquando fiuem habiturum, et alia quædam nugatus est,
Si primus homo incorporeus fuisset ante lapsum,
quomodo, conspecta muliere ad ipsum adducta,
dixisset: Hoc os ex ossibus meis, et caro & carne
mea? Videlicet luculenter ante lapsum et ossa et
carnem habuisse apparet. Quod cuin Gregorius
Theologus sciret, dixit: Pelliccis induitur vestibus,
crassiore fortasse carne et mortali et (nostræ) șimili;` docens eum et prius habuisse carnem, sed
tenuiorem, immortalitatam inter et mortalitatein
positam atque mollioren: voce fortasse autem
effatum suum castigavit.
Si anima èt corpus recensentur inter ea quæ ad
aliquid referuntur: anima enim est corporis anima,
et corpus est animæ corpus: si porro ea quæ ad
aliquid referuntur, simul subsistunt, neutrum ante
aut post alterutrum exsistit.
Si, quantum ad animam et corpus attinet, uon
est exsistentia anterior aut posterior, neque unius
anima erit in alia corpora migratio seu appropinquatio. Hæ nugæ sunt Pythagoricæ omnique sacra
1 Joan. xvi, 15. • Joan. x, 15. * Matth. x, 27. 4 Colass. 11, 3. • Gen! 11, 23.
(?) Hane ti: ulum ut ineditum dedit Matthaeius in Prolegomenis ad Euthymii Commentarios in Evangelia, sed im
legitur supra col. 546 B. Ibi tamen desunt verha, ώστε τη φύσει, etc, quæ in due leguntur. Epir. PATROL.
Ex Matthaio ubi supra. Deest in editione Tergobysleusi el Zuiana.
col. 1107–1108page 545 of 677
PG 130:1107μὲν γὰρ θεία Γραφὴ συμφώνως πᾶσα διδάσκει, σώματος ἑνὸς ἑκάστην εἶναι ψυχήν. Τῶν Ἑλλήνων δὲ οἱ μὲν τὰς λογικὰς ψυχὰς εἰς ἀλογίαν κατήγαγον, ὡς οἱ περὶ τὸν Πυθαγόραν, ἄλλοις τε τῶν ἀλόγων, καὶ χοίροις καὶ κυσὶ καὶ μυσὶν, ἐγκατοικίζοντες· οἱ δὲ τὰς τῶν ἀλόγων ψυχὰς λογικὰς ἀντέπλαττον, ὡς ὁ Πορφύριος, τὸν ἀετὸν καὶ τὸν κόρακα καὶ τὴν κορώνην καὶ πολλὰ τοιαῦτα λόγου καὶ μαντείας μετέχειν λέγοντες. Εἰ ἀληθῆς ὁ Χριστός, ἡ αὐτοαλήθεια. Ἐγώ γάρ, φησίν, εἰμὶ ἡ ἀλήθεια· οὐκ ἔχουσι τέλος αἱ κολάσεις. Εἰπὼν γὰρ τὰ περὶ τῆς μελλούσης κρίσεως, τί τε ἐρεῖ τοῖς ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ, καὶ τί τοῖς ἐξ εὐωνύμων, ἐπήγαγε· Καὶ ἀπελεύσονται οὗτοι εἰς κόλασιν αἰώνιον· οἱ δὲ δίκαιοι εἰς ζωὴν αἰώνιον. Καὶ πάλιν εἴρηκεν, ὅτι ὁ σκώληξ αὐτῶν οὐ τελευτήσει, καὶ τὸ πῦρ αὐτῶν οὐ σβεσθήσεται. Εἰ ἀτελεύτητοί εἰσιν αἱ τοῦ αἰῶνος ἐκείνου κολάσεις, ὡς ἀποδέδεικται, οὔτε τῶν δαιμόνων ἔσται ἀποκατάστασις, οὔτε τῶν ἁμαρτωλῶν ἀνάκλησις. Ἡ ἀνάστασις, τῶν κειμένων εἰς γῆν σωμάτων ἔσται ἀνάστασις, οὐ τῶν ψυχῶν, αἵτινες ἵστανται, τουτέστι, τὴν οἰκείαν φύσιν ἔχουσι συνεστῶσαν καὶ ἀδιάλυτον τῷ λόγῳ τῆς οὐσίας αὐτῶν. Ἐσχάτης δὲ καὶ ἄλλως ἀδικίας, τὰ μὲν συναθλήσαντα σώματα ταῖς ψυχαῖς ἐν τοῖς κατ' ἀρετὴν πόνοις, τῶν κοινῶν ἐπάθλων ἀποστερεῖν· τὰ δ' αὖ πάλιν συνεξαμαρτόντα μένειν ἀνεπιτίμητα, μόνας δὲ τὰς ψυχὰς, χωρὶς τῶν συνδιαπραξαμένων σωμάτων, ἢ διπλῆν εἰσπράττεσθαι τιμωρίαν, ἢ διπλῆς ἀξιοῦν μισθαποδοσίας. Ὅτι δὲ τῶν σωμάτων ἔσται ἀνάστασις, αὐτὰ τὰ Εὐαγγέλια τρανῶς ἀπαγγέλλουσι, καὶ ὁ μέγας Παῦλος πλατύτερον ἐν ταῖς ἰδίαις Ἐπιστολαῖς. Προδήλως περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ βασιλείας προφητεύων ὁ Δανιὴλ, εἴρηκεν· ὅτι Ἡ ἐξουσία αὐτοῦ, ἐξουσία αἰώνιος, ἥτις οὐ παρελεύσεται, καὶ ἡ βασιλεία αὐτοῦ, οὐ διαφθαρήσεται. Καὶ ὁ Γαβριὴλ δὲ τῇ ἁγίᾳ Παρθένῳ τὴν τοῦ Χριστοῦ γέννησιν εὐαγγελιζόμενος, προσέθηκεν, ὅτι καὶ τῆς βασιλείας αὐτοῦ οὐκ ἔσται τέλος. Καὶ τὸ ἱερὸν δὲ σύμβολον τῆς ἀμωμήτου πίστεως ἡμῶν, ὑπὸ τῶν ἑπτὰ οἰκουμενικῶν συνόδων δεχθέν τε καὶ φυλαχθέν, φησίν· οὗ τῆς βασιλείας οὐκ ἔσται τέλος, δηλονότι τῆς τοῦ Χριστοῦ, περὶ οὗ ὁ λόγος. Πόσον οὖν οὗτοι πάντες ἀξιοπιστότεροί εἰσιν Ὠριγένους, τέλος ἔχειν τὴν τοῦ Χριστοῦ βασιλείαν μυθολογήσαντος; Ἔλεγεν Ὠριγένης, ὅτι ὁ Θεὸς ἀπὸ τοῦ μὴ κτίζειν ἐλθὼν εἰς τὸ κτίζειν τά τε νοερὰ καὶ τὰ αἰσθητά, πάντως ἐτράπη ἀφ' ἑτέρου εἰς ἕτερον. Λέγομεν δὲ ἡμεῖς, ὅτι οὐ κατὰ τὴν φύσιν ἐτράπη, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐνέργειαν· μᾶλλον δὲ, οὐδὲ κατὰ ταύτην. Εἶχε μὲν γὰρ ἀεὶ τὴν δύναμιν τοῦ κτίζειν καὶ δημιουργεῖν· ἐνηργήθη δὲ ἡ τοιαύτη δύναμις, ὅτε ἦν εἰκός. Παλαιὸς μὲν ὁ Ὠριγένης, ἀνεθεματίσθη δὲ παρὰ τῆς πέμπτης συνόδου. Διὸ καὶ εὐλόγως ἐνταῦθα τὰ περὶ αὐτοῦ τέθειται.
Scrpura indignæ. Tota enim Scriptura divina μὲν γὰρ θεία Γραφή συμφώνως πᾶσα διδάσκει, σύ
constanter docet animam quamlibet unius esse
corporis. gentilibus autern nonnulli animas rationales adirrationabilium statum reduxerunt, ut Pythagoras ejusque assecke, et in diversis irrationabili –
bus, velut porcis et canibus et muribus collocave,
runt; alii autem, ut Porphyrius, irrationabilium
animas ratione præditas contenderunt, dicentes
aquilam et corvum et cornicem et multa ejus generis rationis ac vaticinii participes esse.
Si fide dignus est Christus qui et ipsa est veritas:
Ego enim, fuquit, sum veritas': pœnæ fuem non
habebant. Ubi enim de futuro judicio disseruit, et
quid eis qui a dextera ejus et qui a sinistra sunt,
dicturus sit, subjecit: Et abibunt hi in supplicium
æternum, justi vero in vitam æternam *. Ac rursum
dixit: Vermis eorum non morietur, et ignis eorum
non exstinguetur ³.
Si infinita sunt ævi illius supplicia, quemadmodum, demonstratum est, neque dæmonum erit restitutio, ueque peccatorum revocatio.
ματος ἑνὸς ἑκάστην είναι ψυχήν. Τῶν Ἑλλήνων δὲ οἱ
μὲν τὰς λογικὰς ψυχὰς εἰς ἀλογίαν κατήγαγον, ὡς
οἱ περὶ τὸν Πυθαγόραν, ἄλλοις τε τῶν ἀλόγων, καὶ
χοίροις καὶ κυσὶ καὶ μυσὶν, ἐγκατοικίζοντες· οἱ δὲ
τὰς τῶν ἀλόγων ψυχὰς λογικὰς ἀντέπλαττον, ὡς
ὁ Πορφύριος, τὸν ἀετὸν καὶ τὸν κόρακα καὶ τὴν κα
ρώνην καὶ πολλὰ τοιαῦτα λόγου καὶ μαντείας μετέ
χειν λέγοντες.
δ
Εἰ ἀληθῆς ὁ Χριστός, ἡ αὐτοαλήθεια. Εγώ γάρ,
φησίν, εἰμὶ ἡ ἀλήθεια· οὐκ ἔχουσι τέλος αἱ κολάσεις.
Εἰπὼν γὰρ τὰ περὶ τῆς μελλούσης κρίσεως, τί τα
ἐρεῖ τοῖς ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ, καὶ τί τοῖς ἐξ εὐωνύμων.
ἐπήγαγε· Καὶ ἀπελεύσονται οὗτοι εἰς κόλασιν
αἰώνιον· οἱ δὲ δίκαιοι εἰς ζωὴν αἰώνιον. Καὶ πά
λιν εἴρηκεν, ότι ο σκώληξ αὐτῶν οὐ τελευτήσει,
καὶ τὸ πῦρ αὐτῶν οὐ σβεσθήσεται.
Εἰ ἀτελεύτητοί εἰσιν αἱ τοῦ αἰῶνος ἐκείνου κολα
σεις, ὡς ἀποδέδεικται, οὔτε τῶν δαιμόνων ἔσται ἀπο
κατάστασις, οὔτε τῶν ἁμαρτωλῶν ἀνάκλησις.
Ἡ ἀνάστασις, τῶν κειμένων εἰς γῆν σωμάτων
ἔσται ἀνάστασις, οὐ τῶν ψυχῶν, αἵτινες ίστανται,
τουτέστι, τὴν οἰκείαν φύσιν ἔχουσι συνεστῶσαν καὶ
ἀδιάλυτον τῷ λόγῳ τῆς οὐσίας αὐτῶν. Ἐσχάτης δὲ
καὶ ἄλλως ἀδικίας, τὰ μὲν συναθλήσαντα σώματα ταῖς
ψυχαῖς ἐν τοῖς κατ' ἀρετὴν πόνοις, τῶν κοινῶν ἐπάθ
λων ἀποστερεῖν· τὰ δ' αὖ πάλιν συνεξαμαρτόντα μέσ
νειν ἀνεπιτίμητα, μόνας δὲ τὰς ψυχὰς, χωρὶς τῶν
Resurrectio erit corporum in terra jacentium
resurrectio, nequaquam animarum quæ consistunt, id est, propriam naturam habent constantem
et indissolubilem secundum ipsarum essentiam.
Ceterum summa foret injustitiæ, corpora quæ cum
animis in virtutis laboribus concertant, communibus privare præmiis, ea contra quæ simul peccarunt, haud punire, solas vero animas, sine concurrentibus corporibus, aut duplici plena alicere, ο συνδιαπραξαμένων σωμάτων, ἢ διπλήν εἰσπράττεσθαι
aut duplici præmio dignari. Quod autem corporum
erit resurrectio, ipsa Evangelia aperte pronuntiant,
sicut et magnus Paulus latius in Epistolis suis.
τιμωρίαν, ἡ διπλῆς ἀξιοῦν μισθαποδοσίας. Ότι
δὲ τῶν σωμάτων ἔσται ἀνάστασις, αὐτὰ τὰ Εὐαγγέλια
τρανῶς ἀπαγγέλλουσι, καὶ ὁ μέγας Παύλος πλατύτε
ρον ἐν ταῖς ἰδίαις Επιστολαίς.
Προδήλως περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ βασιλείας προφή
τεύων ὁ Δανιὴλ, εἴρηκεν· ὅτι Η ἐξουσία αὐτοῦ, ἕξουσία αιώνιος, ἥτις οὐ παρελεύσεται, καὶ ἡ βασιλεία
αὐτοῦ, οὐ διαφθαρήσεται. Καὶ ὁ Γαβριὴλ δὲ τῇ ἀγρ
Παρθένῳ τὴν τοῦ Χριστοῦ γέννησιν εὐαγγελιζόμενος,
προσέθηκεν, ὅτι καὶ τῆς βασιλείας αὐτοῦ οὐκ
ἔσται τέλος. Καὶ τὸ ἱερὸν δὲ σύμβολον τῆς ἀμωμής
του πίστεως ἡμῶν, ὑπὸ τῶν ἑπτὰ οἰκουμενικών
συνόδων δεχθέν τε καὶ φυλαχθέν, φησίν· οὗ τῆς
βασιλείας οὐκ ἔσται τέλος, δηλονότι τῆς τοῦ
Daniel, manifesto de Christi regno vaticinans,
dixit: Polestas ejus, potestas aterna qure non transibit, et regnum ejus non corrumpetur*. Gabriel
autem, postquam sancta Virgini lælum de Christi.
generatione nuntium attulit, subdidit: Εt regni
ejus non erit finis ". Et nostræ incontaminatæ fidei
sanctum symbolum, a septem œcumenicis synodis
receptum el conservatum, dicit: ‹ Cujus regni nou
erit finis, › scilicet regni Christi, de quo sermo
est. Quam multo igitur isti fide digniores sunt
Origene qui finem habiturum esse Christi legnum Χριστοῦ, περὶ οὗ ὁ λόγος. Πόσον οὖν οὗτοι πάντες
fabulatus est?
Origenes dixit Deum qui a non creando processit
ad creandum rationabilia atque sensibilia, omnino
ab alio ad aliud conversuim esse. Nos autem dicimus eum'non quoad naturam, sed quoad operatiowem esse conversum, vel potius, ue quoad hanc
quidem, habuit enim semper potestatem creandi et
· prolucendi: operata autem est hic potestas, quando
ipsi conveniebat.
Antiquus quidem Origenes, anathemate autem
confixus est a quinta synodo. Quare etiam opportune hic quæ ad eum pertinent, commemorata sunt.
• Joan. xiv, G. * Matth. xxv, 46.
• Marc. 15,
αξιοπιστότεροί εἰσιν Ωριγένους, τέλος ἔχειν τὴν τοῦ
Χριστοῦ βασιλείαν μυθολογήσαντος;
Ἔλεγεν Πριγένης, ὅτι ὁ Θεὸς ἀπὸ τοῦ μὴ κτίζειν
ἐλθὼν εἰς τὸ κτίζειν τά τε νοερά καὶ τὰ αἰσθητά,
πάντως ἐτράπη ἀφ' ἑτέρου εἰς ἕτερον. Λέγομεν
δὲ ἡμεῖς, ὅτι οὐ κατὰ τὴν φύσιν ἐτράπη, ἀλλὰ κατὰ
τὴν ἐνέργειαν· μᾶλλον δὲ, οὐδὲ κατὰ ταύτην. Είχε
μὲν γὰρ ἀεὶ τὴν δύναμιν τοῦ κτίζειν καὶ δημιουρ
γεῖν· ἐνηργήθη δὲ ἡ τοιαύτη δύναμις, ὅτε ἦν εἰκός.
Παλαιὸς μὲν ὁ Ωριγένης, ἀνεθεματίσθη δὲ παρὰ
τῆς πέμπτης συνόδου. Διὰ καὶ εὐλόγως ἐνταῦθα τὰ
περὶ αὐτοῦ τέθειται.
44. * Dau. vii, 14. Luc. 1, 53.
col. 1109–1110page 546 of 677
PG 130:1109Θέλημά ἐστι φυσικὸν δύναμις τοῦ κατὰ φύσιν ὄντος ὀρεκτική, καὶ τῶν οὐσιωδῶς τῇ φύσει προϊόντων συνεκτικὴ πάντων ἰδιωμάτων, καθ' ἣν ἀεὶ τῷ φύσει θελητικῷ τὸ πεφυκέναι θέλειν ἐμπέφυκεν, οὐ ταυτὸν δὲ τὸ πεφυκέναι θέλειν, καὶ θέλειν ἐστίν, ὡς οὐδὲ τὸ πεφυκέναι λαλεῖν, καὶ λαλεῖν. Πέφυκε μὲν γὰρ ἀεὶ τὸ λαλητικὸν λαλεῖν, λαλεῖ δὲ οὐκ ἀεί, ἐπειδὴ τὸ μὲν οὐσίας ἐστὶ λόγῳ φύσεως συνεχόμενον, τὸ δὲ βουλῆς τῇ τοῦ λαλοῦντος γλώσσῃ τυπούμενον· ὥστε φύσεως μὲν ἀεὶ τὸ πεφυκέναι λαλεῖν, ὑποστάσεως δὲ τὸ πῶς λαλεῖν, ὥσπερ καὶ τὸ πεφυκέναι θέλειν, καὶ θέλειν. Εἰ δὲ τὸ πεφυκέναι θέλειν καὶ θέλειν οὐκ ἔστι ταυτόν· τὸ μὲν γάρ, ὡς ἔφην, οὐσίας, τὸ δὲ τῆς τοῦ θέλοντος ὑπάρχει βουλῆς· εἶχεν ἄρα τὸ πεφυκέναι θέλειν ὁ σαρκωθεὶς Λόγος ὡς ἄνθρωπος τῷ αὐτοῦ θεϊκῷ θελήματι κινούμενόν τε καὶ τυπούμενον. Τὸ γὰρ ἐκείνου θέλειν, φησὶν ὁ μέγας Γρηγόριος, οὐδὲ ὑπεναντίον τῷ Θεῷ, θεωθὲν ὅλον. Εἰ δὲ τεθέωτο, τῇ τοῦ θεοῦντος δηλονότι συμφυΐᾳ τεθέωτο. Τὸ δὲ θεοῦν καὶ θεούμενον δύο πάντως, ἀλλ' οὐχ ἕν, καὶ φύσει ἑαυτόν, εἴπερ τῶν πρός τι τό τε θεοῦν, καὶ τὸ θεούμενον. Τὰ δὲ πρός τι πάντως ἀλλήλοις συνεισάγεσθαι πέφυκε, καὶ θατέρῳ συνεπινοεῖσθαι θάτερον. Καὶ μετ' ὀλίγα· Εἶχεν οὖν θέλημα φυσικὸν ὡς ἄνθρωπος ὁ Σωτήρ, τῷ αὐτοῦ θεϊκῷ θελήματι τυπούμενον, οὐκ ἐναντιούμενον. Οὐδὲν γὰρ ἐναντιοῦται παντάπασι Θεῷ φυσικόν, ὁπόταν οὔτε γνωμικόν· ἔνθα καὶ προσωπικὴ θεωρεῖται διαίρεσις, ἄνπερ ᾖ κατὰ φύσιν, ἐπεὶ τὸν ποιητὴν αἰτιατέον πεποιηκότα τὸ φύσει μαχόμενον. Πῶς δὲ γέγονε κατ' ἀλήθειαν ἄνθρωπος σαρκωθεὶς ὁ Λόγος, τοῦ μάλιστα τὴν φύσιν ὡς λογικὴν χαρακτηρίζοντος ἔρημος ὤν; Τὸ γὰρ τῆς κατ' ἔφεσιν ὀρεκτικῆς ἐστερημένον κινήσεως, καὶ πάσης ζωτικῆς δυνάμεως ἀμοιρήσειεν ἄν. Τὸ δὲ ζωτικὴν οὐκ ἔχον ἐκ φύσεως δύναμιν οὐδὲ τὴν οἱανοῦν δηλονότι ψυχήν. Οὐκοῦν ψιλῇ μορφώσει σαρκὸς τὴν οἰκονομίαν ἐφάντασεν, ἀλλ' οὐ φύσιν σαρκὸς νοερῶς τε καὶ λογικῶς ἀνεψυχωμένην καθ' ὑπόστασιν σαρκωθεὶς ὁ Λόγος πεπλήρωκε, θέλημα φυσικὸν κατὰ Σευῆρον οὐκ ἔχων ὡς ἄνθρωπος. Εἰ γὰρ φυσικῷ θελήματι κατ' ἀλήθειαν ὡς ἄνθρωπος ἦν ἐλλιπής, τέλειος κατ' ἀλήθειαν οὐ γέγονεν ἄνθρωπος, οὐδ' ὅλως ἄνθρωπος γέγονε. Τίς γὰρ ἀτελοῦς φύσεως ὕπαρξις, ἧς οὐδὲ λόγος ἐστί; Σκοπὸς οὖν Σευήρῳ, καὶ τοῖς ἀμφ' αὐτὸν διά τινος πάντως ἐλλείψεως φυσικῆς τὴν προσληφθεῖσαν καθ' ἕνωσιν ἄῤῥητον ἐξώσασθαι φύσιν, τῆς τε Μάνεντος φαντασίας, καὶ τῆς Ἀπολλιναρίου συγχύσεως, καὶ τῆς Εὐτυχοῦς συνουσιώσεως ἐπικυρῶσαι τὸ μίσος. Μέμνημαι γὰρ κατὰ τὴν τῶν Κρητῶν νῆσον διάγων τινῶν ψευδεπισκόπων πρὸς ἐμὲ διενεχθέντων ἐκ τῆς Σευήρου μερίδος ἀκούσας, ὡς διὰ τοῦτο δύο
TICA:
ΤΙΤΛΟΣ ΚΑ'.
Κατὰ Μονοθελητῶν Σεργίου, Πύρρου, Παύλου
γεγονότων πατριαρχῶν Κωνσταντινουπόλεως,
καὶ τῶν ἄλλων, ὅσοι τῆς αὐτῆς συμμορίας
καὶ ταύτης δὲ τῆς αἱρέσεως ὁ θεοστυγὴς Σενῆρος παρέσχε πάλαι τὰς ἀφορμάς· τοῦ ἁγίου
Μαξίμου ἐκ τοῦ λόγου του, "Οτι οὐκ εἶπον οἱ
Πατέρες ἐπὶ Χριστοῦ ποσότητα γνωμικών θε
λημάτων, ἀλλὰ φυσικών.
Θέλημά έστι φυσικὸν δύναμις τοῦ κατὰ φύσιν ὄντος
ὀρεκτική, καὶ τῶν οὐσιωδῶς τῇ φύσει προϊόντων
συνεκτική πάντων ιδιωμάτων, καθ' ἣν ἀεὶ τῷ φύσει
θελητικῷ τὸ πεφυκέναι θέλειν ἐμπέφυκεν, οὐ ταυτὸν δὲ τὸ πεφυκέναι θέλειν, καὶ θέλειν ἐστὶν, ὡς
οὐδὲ τὸ πεφυκέναι λαλεῖν, καὶ λαλεῖν. Πέφυκε μὲν
γὰρ ἀεὶ τὸ λαλητικὸν λαλεῖν, λαλεῖ δὲ οὐκ ἀεὶ, ἐπειδή
τὸ μὲν οὐσίας ἐστὶ λόγῳ φύσεως συνεχόμενον, τὸ δὲ
βουλῆς τῇ τοῦ λαλοῦντος γλώσσῃ τυπούμενον· ὥστε
φύσεως μὲν ἀεὶ τὸ πεφυκέναι λαλεῖν, ὑποστάσεως δὲ
τὸ πῶς λαλεῖν, ὥσπερ καὶ τὸ πεφυκέναι θέλειν, καὶ
θέλειν. Εἰ δὲ τὸ πεφυκέναι θέλειν καὶ θέλειν οὐκ ἔστι
ταυτόν· τὸ μὲν γὰρ, ὡς ἔφην, οὐσίας, τὸ δὲ τῆς τοῦ
θέλοντος υπάρχει βουλῆς· εἶχεν ἄρα τὸ πεφυκέναι
θέλειν ὁ σαρκωθεὶς Λόγος ὡς ἄνθρωπος τῷ αὐτοῦ
θεϊκῷ θελήματι κινούμενόν τε καὶ τυπούμενον.
Τὸ γὰρ ἐκείνοι θέλειν, φησὶν ὁ μέγας Γρηγόριος,
οὐδὲ ὑπεναντίον τῷ Θεῷ, θεωθὲν ὅλον. Εἰ δὲ τεθέωτο, τῇ τοῦ θεοῦντος δηλονότι συμφυΐα τεθέωτο. Τὸ
δὲ Θεοῦν καὶ θεούμενον δύο πάντως, ἀλλ' οὐχ ἓν,
καὶ φύσει εαυτόν, εἴπερ τῶν πρός τι τό τε θεοῦν,
καὶ τὸ θεούμενον. Τὰ δὲ πρός τι πάντως ἀλλήλοις
συνεισάγεσθαι πέφυκε, καὶ θατέρῳ συνεπινοείσθαι
θάτερον. Καὶ μετ᾿ ὀλίγα· Εἶχεν οὖν θέλημα φυσικὸν
ὡς ἄνθρωπος ὁ Σωτὴρ, τῷ αὐτοῦ θεϊκῷ θελήματι
τυπούμενον, οὐκ ἐναντιούμενον. Οὐδὲν γὰρ ἐναντίω
και παντάπασι Θεῷ φυσικόν, ὁπόταν οὔτε γνωμικόν,
Ενθα καὶ προσωπική θεωρείται διαίρεσις, ἄνπερ
ᾗ κατὰ φύσιν, ἐπεὶ τὸν ποιητὴν αἰτιατέον πεποιηκατα τὸ φύσει μαχόμενον. Πως δὲ γέγονε κατ' ἀλή
θειαν άνθρωπος σαρκωθεὶς ὁ Λόγος, τοῦ μάλιστα
τὴν φύσιν ὡς λογικὴν χαρακτηρίζοντος ἔρημος ὧν;
Τὸ γὰρ τῆς κατ' ἔφεσιν ὀρεκτικῆς ἐστερημένον κινήσεως, καὶ πάσης ζωτικής δυνάμεως αμοιρήσειεν
ἄν. Τὸ δὲ ζωτικὴν οὐκ ἔχον ἐκ φύσεως δύναμιν
οὐδὲ τὴν οἰανοῦν δηλονότι ψυχήν. Οὐκοῦν ψιλή
μορφώσει σαρκὸς τὴν οἰκονομίαν ἐφάντασεν, ἀλλ᾽
οὐ φύσιν σαρκὸς νοερώς τε καὶ λογικῶς ἀνεψυχωμένην καθ' ὑπόστασιν σαρκωθεὶς ὁ Λόγος πεπλήρωκε, θέλημα φυσικὲν κατὰ Σευήρον οὐκ ἔχων ὡς
ἄνθρωπος. Εἰ γὰρ φυσικῷ θελήματι κατ' ἀλήθειαν
ὡς ἄνθρωπος ἦν ἐλλιπής, τέλειος κατ᾿ ἀλήθειαν οὐ
γέγονεν ἄνθρωπος, οὐδ' όλως ἄνθρωπος γέγονε. Τίς
γὰρ ἀτελοῦς φύσεως ύπαρξις, ἧς οὐδὲ λόγος ἐστί;
Σκοπό;
οὖν Σευήρῳ, καὶ τοῖς ἀμφ' αὐτὸν διά τινος
πάντως ἐλλείψεως φυσικῆς τὴν προσληφθεῖσαν καθ'
Ενωσιν ἄῤῥητον ἐξώσασθαι φύσιν, τῆς τε Μάνεντος
φαντασίας, καὶ τῆς ᾿Απολλιναρίου συγχύσεως, καὶ
τῆς Εὐτυχούς συνουσιώσεως επικυρῶσαι τὸ μίσος.
Μέμνημαι γὰρ κατὰ τὴν τῶν Κρητῶν νῆσον διάγων
τινῶν ψευδεπισκόπων πρὸς ἐμὲ διενεχθέντων ἐκ
τῆς Σευήρου μερίδος ἀκούσας, ὡς διὰ τοῦτο δύο
ΤΕΡ. ΧΧΙ
TITULUS XXI
Adversus Monotheletus, Sergium. Pyrrhum, Paulum,
Constantinopolis patriarchus, aliosque ejusdem ge
neris. Atque istius item hæresis Deo invisus Severus præbuit occasionen. Sancti Maximi, ex oralione, qua declarat, Patres non dixisse de Christo
voluntatum sensu discrepantium quantitatem.
Voluntas naturalis est vis, appetens id quod natùræ convenit, et quæ continet omnes proprietates,
quæ per essentiam adsunt naturæ, per quam seni -
per naturæ volenti insitum est, ut velit. Non est
autem idem habere volendi vim, et velle. Quemadmodum nec idem est habere loquendi vim, et loqui.
Semper enim adest loquendi vis naturalis, seul
semper loquitur. Nam illud essentiæ est, et est cum
ratione naturæ conjunctum. Hoc autem est volunta -
tis, et est linguae loquentis impressum. Quamobrem
naturæ quidem est, habere semper insitam loqnendi
facultatem; personæ autem, hoc aut illo modo loqui,
quemadmodum et insitam habere volendi vim, et'
hoc aut illud velle. Quod si non idem est,
lem habere volendi po: estatem, et velle: illud enim,
ut diximus, est essentiæ, hoc autem est ipsias volentis consilii: habuit utique naturalem voleudi vım
Verbum carne indutum, ut homo, divinæ ipsius
voluntati consentientem et impressam. Voluntas
enim ejus, ut magnus ait Gregorius, non est Den
contraria, cum tola sit divina reddita. Talis autem
electa est propter conjunctionem illius, qui ipsam
divinam effecit. Quod autem divinum fit, et quod
divinum facit, duo plane sunt, et non unum atqne
idem natura. Siquidem id quod divinum facit, et
quod divinumn efficitur, sunt ex eorum numero, quæ
ad aliquid referuntur. Quæ autem sunt ejusmodi,
sese mutuo inducunt, et ex uno alterum cogitatur.
Et paulo post Habebat igitur voluntatem naturalem Servator, ut homo, quæ lamen divinæ ipsius vυluntati sic erat impressa, ut ei non repugnaret. Nihil
enim naturale adversatur Deo, cum-ab illo me sextentia quidem discrepet, ubi et personæ distinctio
consideratur, siquidem sitsecundum naturum. Alioqui opifex ipse accusandis eset, si fecisset aliquid, quod natura secum pugnaret. Quomodo autem Verbum carne assumpta vere factum esset
homo, si eo quod naturam ut ratione præditam in
primis insignit, careret? Quod enim cupiendi appetendique motu caret, id vitali etiam omni caret
facultate. Quod autem vitalem a natura facultatem
non habet, id ne animam quidem habet ullam? Nuda
igitur carnis assumpta specie, non autemn natura
carnis mente rationeque præditæ per personam suscep:a, Verbum humanae salutis consilium explevit,
si, ut sentit Severus, voluptatem naturalem, quatenus est bomo, non habet. Nam sj ut homo naturali vere caruit voluntate, vere perfectus bomo
non est factum. Quod si vere perfectus homo factum non est, ne homo quidem. Quæ enim imperfectæ naturæ essentia sit, cujus me ratio quidem
exsistat? Illud Severo et discipulis ejus propositum
col. 1111–1112page 547 of 677
PG 130:1111κατὰ τὸν Λέοντος τόμον ἐνεργείας οὐ λέγομεν ἐπὶ Χριστοῦ, διὰ τὰ ἑπόμενα ταύταις θελήματα, οἷς ἐξ ἀνάγκης προσώπων συνεισάγεται δυάς. Εἰ οὖν κατὰ τὸν Σεβῆρον ταῖς ἐνεργείαις ἕπεσθαι τὰ θελήματα πέφυκε, τοῖς δὲ θελήμασι συνεισάγεσθαι προσώπα, καθάπερ αἰτίοις αἰτιατὰ, καὶ παντὶ προσώπῳ δηλονότι κατ' αὐτὸν θέλημα, καὶ τούτῳ πάντως ἐνέργεια συνεισαχθήσεται πρόσφορος. Ο γὰρ τῶν πρός τι λόγος ἄλυτον ἔχων τὴν σχέσιν ἴσην ποιεῖται τὴν τῶν σχετῶν ἀκολούθως ἀντιστροφήν. Οὐκοῦν εἰ μὲν φυσικὰ τὰ κατὰ ἀντιστροφὴν συνεισαγόμενα τοῖς προσώποις εἶεν θελήματα, ἡ μακαρία Μονὰς κατὰ Σευήρον καὶ φύσεων ἔσται Τριάς· εἰ δὲ γνωμικά, στασιάσει πάντως πρὸς ἑαυτὴν μὴ συμβαίνουσα τοῖς θελήμασιν, ὡς προσώπων Τριάς. Ἢ πάντως εἴπερ ἓν θέλημα τῆς ὑπερουσίου Τριάδος ἐστὶ, μονοπρόσωπος ἔσται Θεότης τριώνυμος. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Ἐν δὲ Χριστοῦ θέλημα λέγων, ὦ βέλτιστε, πῶς, καὶ ποῖον τοῦτο φής; Εἰ μὲν ὡς Χριστοῦ φυσικὸν, Πατρὸς φύσει καὶ μητρὸς αὐτὸν ἠλλοτρίωσας, οὐδ' ἑτέρῳ κατ' οὐσίαν ἐνούμενον· οὐδ' ἕτερον γὰρ αὐτοῖν φύσει Χριστός· καὶ πῶς ἐκφεύξῃ τοῦτο λέγων τῆς πολυθείας τὸν κίνδυνον; εἰ δὲ γνωμικόν, μόνης ἔσται τῆς αὐτοῦ χαρακτηριστικὸν ὑποστάσεως, Προσώπου γὰρ ἀφοριστικὸν ὑπάρχει τὸ γνωμικόν, καὶ δειχθήσεται σαφῶς ἑτερόβουλος Πατρί τε καὶ Πνεύματι κατὰ σὲ, καὶ μαχόμενος. Εἰ δὲ τῆς αὐτοῦ μόνης θεότητος, ἐμπαθὴς ἔσται θεότης παρὰ φύσιν βρώσεως καὶ πόσεως ἐφιεμένη. Εἰ δὲ τῆς αὐτοῦ μόνης ἀνθρωπότητος, οὐκ ἔσται φύσει δραστήριον. Πῶς γὰρ, εἴπερ ἀνθρώπινον; Καὶ τερατώδης δειχθήσεται σαφῶς ἡ τῶν θαυμάτων ἐπίδειξις. Εἰ δὲ ἀμφοτέρων φύσει κοινὸν, πῶς ἔσται θέλημα φύσει κοινὸν, ὧν ἡ φύσις διάφορος; Εἰ δὲ ὡς ὅλου σύνθετον, πρὸς τῷ καινῷ μύθῳ καὶ πλάσματι (τίς γὰρ θελήματος σύνθεσις); πάλιν αὐτὸν τοῦ Πατρὸς ἠλλοτρίωσας, συνθέτῳ θελήματι μόνην χαρακτηρίσας ὑπόστασιν σύνθετον. Οὕτω μὲν οὖν πᾶσαν φυτείαν ἐκριζοῖ προελθὼν ὁ λόγος, ἣν ὁ Πατὴρ οὐκ ἐφύτευσεν, ἐπεὶ μὴ πέφυκε τὸ ξένον περιποιεῖσθαι γεώργιον. Ἀλλ' ὡς ἔοικε, τὸ φυσικὸν θέλημα τῆς κατὰ Χριστὸν ἀνθρωπότητος Σευήρος ἀνεῖλεν, οὐκ εἰδώς, ὅτι κυριώτερόν τε καὶ πρῶτον ἴδιωμα πάσης μάλιστα φύσεως λογικῆς ἡ κατ' ἔφεσιν αὐτῆς καθέστηκε κίνησις, ἣν οἱ Πατέρες σκοπήσαντες, φυσικῶν, ἀλλ' οὐ γνωμικῶν ἐπὶ Χριστοῦ θελημάτων διαφορὰν λαμπρῶς ὡμολόγησαν. Οὐ γὰρ ἂν ἔλεγόν ποτε γνωμικῶν ἐπὶ Χριστοῦ θελημάτων διαφοράν, ἵνα μὴ δίγνωμον, καὶ δίβουλον, καὶ οἷον εἰπεῖν μαχόμενον ἑαυτῷ τῇ στάσει τῶν λογισμῶν, καὶ διὰ τοῦτο διπρόσωπον αὐτὸν κηρύττωσιν οἵ γε κατὰ μόνην ταύτην γινώσκοντες τὴν τῶν γνωμικῶν θελημάτων διαφορὰν ἐν τῷ βίῳ γεγενῆσθαι τήν τε τῆς ἁμαρτίας εἴσοδον, καὶ τὴν πρὸς τὸν Θεὸν ἡμε
fuit, ut per defectum quemdam naturalen arcana κατὰ τὸν Λέοντος τόμον ἐνεργείας οὐ λέγομεν ἐπὶ
conjunctione susceptam naturam excluderent, fi- Χριστοῦ, διὰ τὰ ἑπόμενα ταύταις θελήματα, οἷς
etamque Manetis speciem, et Apollinarii confusio- ἐξ ἀνάγκης προσώπων συνεισάγεται δυάς. Εἰ οὖν
nem, et Eutychetis mutationem duarum in unam κατὰ τὸν Σεβῆρον ταῖς ἐνεργείαις έπεσθαι τὰ θελήσ
essentiam confirmarent. Memini enim, cum essem ματα πέφυκε, τοῖς δὲ θελήμασι συνεισάγεσθαι προς
in Cretensium insula, falsos quosdam episcopos ωπα, καθάπερ αἰτίοὶς αἰτιπτὰ, καὶ παντὶ προσώπ
Severi opinionem defendentes ita mecum disputasse, δηλονότι κατ' αὐτὸν θέλημα, καὶ τούτῳ πάντως
ut dicerent, nos ideo duas in Christo actiones juxta ενέργεια συνεισαχθήσεται πρόσφορος. Ο γὰρ τῶν
Leonis tomum negare, quoniam voluntates inde· πρός τι λόγος ἄλυτον ἔχων τὴν σχέσιν ἴσην ποιεῖται
consequuntur, ex quibus gemina persona colligitur. τὴν τῶν σχετῶν ἀκολούθως ἀντιστροφήν. Οὐκοῦν εἰ
Si igitur, ut Severus opinatur, ex actionibus volun- μὲν φυσικὰ τὰ κατὰ ἀντιστροφὴν συνεισαγόμενα
tates, et ex voluntatibus personæ tanquam res suis τοῖς προσώποις εἶεν θελήματα, ή μακαρία Μονας
ex causis provenientes colliguntur, et ex persona κατὰ Σευήρον καὶ φύσεων ἔσται Τριάς· εἰ δὲ γνω
nimirum voluntas, atque ex voluntate, quemadmo- μικά, στασιάσει πάντως πρὸς ἑαυτὴν μὴ συμβαίνουσα
dim ipse argumentatur, actio illi congruens colli- τοῖς θελήμασιν, ὡς προσώπων Τριάς. "Η πάντως
getur. Eorum enim quæ inter se vicissim referun- εἴπερ ἐν θέλημα τῆς ὑπερουσίου Τριάδος ἐστὶ,
tur, inulua est conversio. Quamobrem si natura μονοπρόσωπος ἔσται Θεότης τριώνυμος.
mutuus esset inter personas voluntatesque respectus atque conversio, beata illa Divinitatis unitas,
ut Severus docet, tres itein voluntatés haberet. Sin autem sententia constaret, secum ipsɔ dissentiret, ‹ voluntatibus non conveniens, ut Trinitas personarum. Aut omnino, siquidem una "summæ
Trinitatis voluntas est. Divinitas unam tantum habet personam, et triplici nomine appellatur.
Ex eadem orationė.
Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου.
Ἐν δὲ Χριστοῦ θέλημα λέγων, ὦ βέλτιστε, πῶς,
καὶ ποῖον τοῦτο φής; Εἰ μὲν ὡς Χριστοῦ φυσικὸν,
Πατρὸς φύσει καὶ μητρὸς αὐτὸν ἡλλοτρίωσας, οὐδ'
ἑτέρῳ κατ' οὐσίαν ἐνούμενον· οὐδ᾽ ἕτερον γὰρ αὐτ
τοῖν φύσει Χριστός· καὶ πῶς ἐκφεύξῃ τοῦτο λέγων
τῆς πολυθείας τὸν κίνδυνον; εἰ δὲ γνωμικόν, μή
νης ἔσται τῆς αὐτοῦ χαρακτηριστικὸν ὑποστάσεως,
Προσώπου γὰρ ἀφοριστικὸν ὑπάρχει τὸ γνωμικόν,
καὶ δειχθήσεται σαφῶς ἑτερόβουλος Πατρί τε καὶ
Πνεύματι κατὰ σὲ, καὶ μαχόμενος. Εἰ δὲ τῆς αὐτοῦ
μόνης θεότητος, ἐμπαθῆς ἔσται θεότης παρὰ φύσιν
βρώσεως καὶ πόσεως εφιεμένη. Εἰ δὲ τῆς αὐτοῦ
μένης ἀνθρωπότητος, οὐκ ἔσται φύσει δραστήριον.
Πῶς γὰρ, εἴπερ ἀνθρώπινον; Καὶ τερατώδης δι
χθήσεται σαφῶς ἡ τῶν θαυμάτων ἐπίδειξις. Εἰ δὲ
ἀμφοτέρων φύσει κοινὸν, πῶς ἔσται θέλημα φύσει
κοινὸν, ὧν ἡ φύσις διάφορος; Εἰ δὲ ὡς ὅλου σύνθε
τον, πρὸς τῷ καινῷ μύθῳ καὶ πλάσματ(τίς γὰρ
θελήματος σύνθεσις); πάλιν αὐτὸν τοῦ Πατρὸς ἠλε
λοτρίωσας, συνθέτῳ θελήματι μόνην χαρακτηρίσες
ὑπόστασιν σύνθετον. Οὕτω μὲν οὖν πᾶσαν φυτείαν
ἐκριζοί προελθὼν ὁ λόγος, ἣν ὁ Πατήρ οὐκ ἐφύτευ
Tu qui unam Christi voluntatem asseris, vir optime, quomodo, et qualem eam dicis esse? Si ut
Christi naturalem, eum a Patre et a Matre natura
sejungis, quippe qui neutri ipsorum per essentiam
conjunctus sit. Neuter enim ipsorum natura Christus. ld autem si dixeris, nouue periculum erit, ne
plures deos constituas? Quod si sententia solius
erit iudicium persoum: voluntatis enim sententiac
persona describitur et definitur: demonstrabis eum
a Patre et Spiritu voluntate dissidere et discrepare.
Sin solius divinitatis ipsius, patibilis erit divinitas,
et præter naturam potum el cibum appetet. At si
humanitatis ejus solius,[non erit efficax natura, cum)
sit humana; et monstra plane videbantur esse miracula. Quod si naturæ utriusque communem dixeris, quomodo voluntas eorum natura communis erit
quorum est natura diversa? Sin ut totius compositum,ut novitatem et absurditatem fabulæ omnillamus
(quæ enim potest èsse compositio voluntatis?) rursus
ipsum a Patre alienum constituis,cum voluntate composita solam personam compositani exprimas. Qua
quidem ratione omnis plantatio, quam non plantavit Pater eradicatur. Nova enim fingi non potest σεν, ἐπεὶ μὴ πέφυκε τὸ ξένον περιποιεῖσθαι γεώρ
agricultora, sed naturalem in Christo humanitatis
voluntatem Severus sustulit, ut videtur, cum omnis
naturæ præsertim ratione præditæ maxime proprium
et primum esse ignoraret appetendi motum. Quod
Patres animadvertentes voluntates in Christo natura, non autem sententía diferentes confessi sunt.
Nunquam enim in Christo voluntates sententia dif
ferentes dixerunt, ne ipsun diversa sentire, et
velle, et rationum seditione secum pugnare, atque
ita duplicem habere personam prædicarent. Intelligebantenim hac sola voluntatum sententia dissidentium differentia, tum peccato in hanc vitam aditum esse patefactum, tum inimicitias nobis exortas
esse cum Deo. Nulla enim alia in re malum COUγιον. Αλλ' ὡς ἔοικε, τὸ φυσικὸν θέλημα τῆς κατά
Χριστὸν ἀνθρωπότητος Σευήρος ἀνεῖλεν, οὐκ εἰδὼ;,
ὅτι κυριώτερόν τε καὶ πρῶτον Ιδίωμα πάσης μάτ
λιστα φύσεως λογικῆς ἡ κατ᾽ ἔφεσιν αὐτῆς καθ
έστηκε κίνησις, ἣν οἱ Πατέρες σκοπήσαντες, φυσιο
κῶν, ἀλλ᾽ οὐ γνωμικῶν ἐπὶ Χριστοῦ θελημάτων
διαφορὰν λαμπρῶς ὡμολόγησαν. Οὐ γὰρ ἂν ἐλεγόν
ποτε γνωμικῶν ἐπὶ Χριστοῦ θελημάτων διαφοράν,
ἵνα μὴ δίγνωμον, καὶ δίβουλον, καὶ οἷον εἰπεῖν μα
χόμενον ἑαυτῷ τῇ στάσει τῶν λογισμῶν, καὶ διὰ
τοῦτο διπρόσωπον αὐτὸν κηρύττωσιν οι γε κατά
μόνην ταύτην γινώσκοντες τὴν τῶν γνωμικών θεώ
λημάτων διαφορὰν ἐν τῷ βίῳ γεγενήσθαι τήν το
τῆς ἁμαρτίας εἴσοδον, καὶ τὴν πρὸς τὸν Θεὸν ἡμε
col. 1113–1114page 548 of 677
PG 130:1113τέραν διάστασιν. Ἐν οὐδενὶ γὰρ ἄλλῳ καθέστηκε τὸ κακὸν, εἰ μὴ μόνον ἐν τῇ πρὸς τὸ θεῖον θέλημα διαφορᾷ τοῦ κατὰ γνώμην ἡμετέρου θελήματος, ᾗτινι πάντως ἀντικειμένη συνεισάγεται ποσότης, καὶ ὁ ταύτης δηλωτικὸς ἀριθμὸς δεικνὺς ἡμῖν πρὸς τὸν Θεὸν τοῦ γνωμικοῦ θελήματος ἀντιπάθειαν. Εἷς οὖν Νεστορίῳ τε καὶ Σευήρῳ περὶ τοῦ δυσσεβεῖν ὑπάρχει σκοπός, κἂν ὁ τρόπος διάφορος. Ὁ μὲν γὰρ διὰ τὴν σύγχυσιν φεύγων τὴν καθ᾽ ὑπόστασιν ἔνωσιν, τὴν οὐσιώδη διαφοράν προσωπικὴν διαίρεσιν ποιείται· ὁ δὲ διὰ τὴν διαίρεσιν τὴν οὐσιώδη μὴ λέγων διαφοράν, τὴν καθ' ὑπόστασιν ἔνωσιν φυσικὴν ἐργάζεται σύγχυσιν, δέον μήτε σύγχυσιν ἐπὶ Χριστοῦ, μήτε διαίρεσιν, ἀλλ᾽ ἔνωσιν τῶν κατ' οὐσίαν διαφερόντων, καὶ διαφορὰν τῶν καθ᾽ ὑπόστασιν ἡνωμένων ὁμολογεῖν, ἵνα καὶ τῶν οὐσιῶν ὁ λόγος, καὶ τῆς ἑνώσεως ὁ τρόπος εὐσεβῶς καταγγέλληται· ὧν ἄμφω διαῤῥαγέντες, ὁ μὲν τὴν τῶν γνωμικῶν μόνων ποιοτήτων ἔνωσιν, ὁ δὲ τὴν τῶν φυσικῶν μόνων μετὰ τὴν ἔνωσιν ἐπικυρώσας διαφοράν, ἄμφω τῆς τῶν πραγμάτων ἀληθείας ἀπέπεσαν, ὁ μὲν διαίρεσιν, ὁ δὲ σύγχυσιν τοῦ μυστηρίου τολμηρῶς κατακρίναντες.
Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ ἴσου τῆς πρὸς Νίκανδρον ἐπιστολῆς.
Οὐδὲ γὰρ τὴν θείαν φύσιν καὶ ἄκτιστον ἀνύπαρκτόν τε καὶ ἀθέλητον ἢ ἀνενέργητον καθορῶμεν· οὔτε μὴν τὴν κτιστὴν καθ' ἡμᾶς καὶ ἀνθρωπίνην οὐσίαν ἀνύπαρκτόν τε καὶ ἀθέλητον ἢ ἀνενέργητον ἐπιγινώσκομεν. Καὶ εἰ μηδεμίαν τούτων ἔρημον ἐπιστάμεθα φυσικῆς ὑπάρξεως, θελήσεώς τε καὶ ἐνεργείας, ἐκ τούτων δὲ, θείας φύσεως καὶ ἀνθρωπίνης φύσεως λέγω, καὶ ἐν ταύταις, καὶ τούτων ὑπόστασίς ἐστι κατ' ἀλήθειαν ὁ εἷς καὶ μόνος Χριστὸς καὶ Υἱός, πῶς, εἴπερ φύσει κυρίως Θεὸς, καὶ φύσει κυρίως ἄνθρωπος ὁ αὐτὸς, οὐχὶ καὶ θεῖον θέλημα καὶ ἐνέργειαν φύσει κυρίως, καὶ ἀνθρώπινον θέλημα, καὶ ἐνέργειαν φύσει κυρίως εἶχε, μηδετέρου τούτων κατὰ φύσιν ὢν ἐλλιπής, δι᾽ ὧν ἐπαληθεύων τοῖς πράγμασι τὰ ὀνόματα, καὶ τούτοις αὖθις ἐπικυρῶν τὰ πράγματα, προδήλως ὁ αὐτὸς ἐγνωρίζετο, τά τε θεῖα καὶ ἀνθρώπινα φυσικῶς ἔχων καὶ θέλων καὶ ἐνεργῶν, κἀκ τούτου τὰ ἐξ ὧν, καὶ ἐν οἷς, καὶ ἅπερ ὑπῆρχε, πιστευόμενος; Ἐπεὶ, τοῦ φυσικοῦ θελήματος καὶ τῆς οὐσιώδους ἐνεργείας ἀναιρουμένων, τῆς τε θείας καὶ ἀνθρωπίνης οὐσίας, τοῦ ἐκ τούτων καὶ ταύτας ὄντος καὶ σώζοντος κατὰ μίαν ὑπόστασιν, πῶς Θεὸς ἢ ἄνθρωπος ἔσται καὶ πῶς τοῦτο, ἢ ἐκεῖνο κατ' οὐσίαν ὑπάρχων δειχθήσεται, μὴ σώζων ἑκατέρας φύσεως ἀνελλιπῶς τὴν ἰδιότητα, πάσης ἁμαρτίας χωρίς; Τὸ γὰρ τῶν κατὰ φύσιν ἐκστᾷν, κἂν τῆς ἔξω τῆς οὐσίας γεγένηται, μηδεμίαν ὕπαρξιν ἔχον· ὅτι μηδὲ κίνησιν φυσικήν. Τὸ γὰρ μηδεμίαν κίνησιν ἔχον, ᾗ φησιν ὁ θεοφάντωρ καὶ μέγας ἅγιος Διονύσιος οὔτε ἔστιν, οὔτε τί ἐστιν οὔτε ἔστι τις αὐτοῦ παντελῶς θέσις. Διὰ τοῦτο τὰς Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ φύσεις ὁμολογοῦντας ἡμᾶς, τὴν θείαν φημὶ καὶ τὴν καθ᾿ ἡμᾶς ἀνθρωπίνην, πρὸς βεβαίαν τῆς τε τούτων ὑπάρξεως πίστωσιν, καὶ τῆς ἡμῶν περὶ αὐτῶν ὁμολογίας ἀλήθειαν,
TIT. XXI.
τέραν διάστασιν. Ἐν οὐδενὶ γὰρ ἄλλῳ καθέστηκε τὸ sistit, nisi in eo discrimine, quod est inter voluntaκακὸν, εἰ μὴ μόνον ἐν τῇ πρὸς τὸ θεῖον θέλημα δια tem Dei ct voluntatem nostram. Quo quidem conφορᾷ τοῦ κατὰ γνώμην ἡμετέρου θελήματος, ήτινι traria prorsus quantitas constituitur, et illius index
πάντως ἀντικειμένη συνεισάγεται ποσότης, καὶ ὁ numerus, qui nobis ostendit voluntat's a Deo disταύτης δηλωτικὸς ἀριθμὸς δεικνὺς ἡμῖν πρὸς τὸν crepantis diversitatem. Idem igitur Nestorio et SeΘεὸν τοῦ γνωμικοῦ θελήματος ἀντιπάθειαν. Εἷς οὖν verò ad impietatem propositum est, cet ratio
Νεστορίῳ τε καὶ Σευήρῳ περὶ τοῦ δυσσεβεῖν ὑπάρ- diversa sit. Ille enim dun confusionem vitat, sic
χει σκοπός, κἂν ὁ τρόπος διάφορος. Ὁ μὲν γὰρ efugit unitatem personæ, ut pro differentia natuδιὰ τὴν σύγχυσιν φεύγων τὴν καθ᾽ ὑπόστασιν ἔνωrali personæ divisionem constituat. Hic vero dum
σιν, τὴν οὐσιώδη διαφοράν προσωπικὴν διαίρεσιν divisionem declinat, ita naturæ negat differentiam
ποιείται· ὁ δὲ διὰ τὴν διαίρεσιν τὴν οὐσιώδη μὴ in personæ conjunctionem, ut naturalem efficiat
λέγων διαφοράν, τὴν καθ' ὑπόστασιν ἔνωσιν φυσι confusionem. Cum nec confusio in Christo, nec
κὴν ἐργάζεται σύγχυσιν, δέον μήτε σύγχυσιν ἐπὶ divisio, sed essentia differentium conjunctio, et in
Χριστοῦ, μήτε διαίρεσιν, ἀλλ᾽ ἔνωσιν τῶν κατ' οὐ- persona conjunctorum differentia sit confitenda:
σίαν διαφερόντων, καὶ διαφορὰν τῶν καθ᾽ ὑπόστασιν ut et naturarum ratio, et conjunctionis modus pie
ἡνωμένων ὁμολογεῖν, ἵνα καὶ τῶν οὐσιῶν ὁ λόγος, " pronuntietur. Quorum illi utrumque perfregerunt,
καὶ τῆς ἑνώσεως ὁ τρόπος εὐσεβῶς καταγγέλληται
ὧν ἄμφω διαῤῥαγέντες, ὁ μὲν τὴν τῶν γνωμικῶν
μόνων ποιοτήτων ἔνωσιν, ὁ δὲ τὴν τῶν φυσικῶν
μόνων μετὰ τὴν ἔνωσιν ἐπικυρώσας διαφοράν,
ἄμφω τῆς τῶν πραγμάτων ἀληθείας ἀπέπεσαν, ὁ
μὲν διαίρεσιν, ὁ δὲ σύγχυσιν τοῦ μυστηρίου τολμηρῶς
Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ ἴσου τῆς πρὸς Νίκανδρον ἐπι
στολῆς.
dum unus qualitatum in sententia tantum conjunctionem, alter naturalium täntummodo post conjunclionem differentiam asserit. Atque ita ambo a veritate exciderunt, dum unus mysterii divisionem,
alter confusionem audǝcter dijudicat.
κατακρίναντες.
Ejusdem ez epistola ad Nicandrum.
Neque divinam et increatam naturam non´
vėre exsistentem videmus, voluntatisque ac
operationis expertem; at neque rursus creatam nobis similem atque humanam substan
tiam, ipsam non vere exsistentem novimus,
Οὐδὲ γὰρ τὴν θείαν φύσιν καὶ ἄκτιστον ἀνύπαρκτόν τε καὶ ἀθέλητον ἢ ἀνενέργητον καθορῶμεν· οὔτε μὴν τὴν κτιστὴν καθ' ἡμᾶς καὶ ἄνθρωπίνην οὐσίαν ἀνύπαρκτόν τε καὶ ἀθέλητον ἢ ἀνεν
έργητον ἐπιγινώσκομεν. Καὶ εἰ μηδεμίαν τούτων ἔρη
μον ἐπιστάμεθα φυσικῆς ὑπάρξεως, θελήσεώς τε ε εt voluntate sive operatione carentem. Sin
καὶ ἐνεργείας, ἐκ τούτων δὲ, θείας φύσεως καὶ ἀν autem neutram defici scimus vera naturali
θρωπίνης φύσεως λέγω, καὶ ἐν ταύταις, καὶ τούτων exsistentia ac substantia, necnon voluntate ac opeὑπόστασίς ἐστι κατ' ἀλήθειαν ὁ εἷς καὶ μόνος Χρι- ratione; atque ex his (divina scilicet humanaque
στὸς καὶ Υἱός, πῶς, εἴπερ φύσει κυρίως Θεὸς, καὶ natura) et in his, atque harum vere persona est,
φύσει κυρίως ἄνθρωπος ὁ αὐτὸς, οὐχὶ καὶ θεῖον θέ anus ac solus Christus atque Filius; quomodo,
λημα καὶ ἐνέργειαν φύσει κυρίως, καὶ ἀνθρώπινον ac cum natura proprie Deus, idemque natura proθέλημα, καὶ ἐνέργειαν φύσει κυρίως είχε, μηδετέρου prie homo esset, non etiam divinam natura proprie
τούτων κατὰ φύσιν ὧν ἐλλιπής, δι᾽ ὧν ἐπαληθεύων voluntatem et operationem, humanamque natura
τοῖς πράγμασι τὰ ὀνόματα, καὶ τούτοις αὖθις ἐπι- proprie voluntatem et operationem habebat, neutro
κυρῶν τὰ πράγματα, προδήλως ὁ αὐτὸς ἐγνωρίζετο, horum natura carens; quibus, faciendo ut nomina
τά τε θεῖα καὶ ἀνθρώπινα φυσικῶς ἔχων καὶ θέλων rebus vere convenirent, atque his rursus easdem
καὶ ἐνεργῶν, κἀκ τούτου τὰ ἐξ ὧν, καὶ ἐν οἷς, καὶ astruendo, manifeste idem ipse, cum divina lum
ἅπερ ὑπῆρχε, πιστευόμενος; Επει, τοῦ φυσικού humana naturaliter habens, volensque ac operans
θελήματος καὶ τῆς οὐσιώδους ἐνεργείας ἀναιρουμέ- η noscebatur; ac qui inde, ea, ex quibus; et in quiνων, τῆς τε θείας καὶ ἀνθρωπίνης οὐσίας, τοῦ ἐκ” bus, et quæ erat, crederetur. Naturali enim volunτούτων καὶ ταύτας ὄντος καὶ σώζοντος κατὰ μίαν tate ac essentiali operatione sublatis, ejus, qui ex
ὑπόστασιν, πῶς Θεὸς ἢ ἄνθρωπος ἔσται; καὶ πῶς his, ac be est, servatque in una persona, quomodo
τοῦτο, ἢ ἐκεῖνο κατ' ουσίαν ὑπάρχων δειχθήσεται, Deus et homo futurus est? Ac quomodo hoc illudve
μὴ σώζων ἑκατέρας φύσεως ἀνελλιπῶς τὴν ἰδιότητα, essentialiter esse monstrabitur, qui utriusque na
πάσης ἁμαρτίας χωρίς; Τὸ γὰρ τῶν κατὰ φύσιν turæ proprietatem, absque omni peccato, indefectiἐκστᾷν, κἂν τῆς ἔξω τῆς οὐσίας γεγένηται, μηδεμίαν biliter non servet? Quod enim excessit iis quæ sunt
ὕπαρξιν ἔχον· ὅτι μηδὲ κίνησιν φυσικήν. «Τὸ γὰρ ex natura, ab ipsa quoque essentia, nullam exsiμηδεμίαν κίνησιν ἔχον, ο ᾗ φησιν ὁ θεοφάντωρ καὶ
stentiam habens ac substantiam (quod neque moμέγας ἅγιος Διονύσιος ", «οὔτε ἔστιν, οὔτε τί ἐστιν· tum) extraneus factus est. Nam ut divini magnique
οὔτε ἔστι τις αὐτοῦ παντελῶς θέσις. ο
Διά του
doctoris beat Dionysii sententia est: «Quod nulτοῦτο τὰς Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ φύσεις ὁμολογοῦντας lum habet motum, neque est, neque aliquid est, nec
ἡμᾶς, τὴν θείαν φημὶ καὶ τὴν καθ᾿ ἡμᾶς ἀνθρωπί ulla prorsus ejus affirmatio est. › Igitur, qui Christi
νην, πρὸς βεβαίαν τῆς τε τούτων υπάρξεως πίστω Dei naturas (tum scilicet divinam, tum quæ nostri
σιν, καὶ τῆς ἡμῶν περὶ αὐτῶν ὁμολογίας ἀλήθειαν, similis est, humanam) confiteamur, ad earum exsi-
col. 1115–1116page 549 of 677
PG 130:1115καὶ τὰ φυσικὰ τούτων ἰσαρίθμως δεῖ πάντως πρε σβεύειν θελήματα, καὶ τὰς οὐσιώδεις τοσαύτας ἐνερ γείας ὁμολογεῖν· καὶ μηδὲν αὐτῶν προφάσει δῆθεν τῆς καθ' ὑπόστασιν θείας ἑνώσεως ἀπομειοῦν ἢ ἐξαρ νεῖσθαι τὸ σύνολον· γινώσκοντας, ὡς ἡ καθ' ὑπο στασιν ἕνωσις οὐδὲν παραβλάπτει τῶν φυσικῶν, κα θάπερ οὐδὲ τὰς φύσεις αὐτάς· εἰ καὶ ταύτας εἰς ἓν ἄγει δι' ἑαυτῆς κατὰ τὴν μίαν ὑπόστασιν· τοῦ δύο τῷ φυσικῷ λόγῳ ὑπάρχειν οὐδαμῶς ἐξιστῶσα· ὥσ περ οὖν καὐτὰ δὴ λέγω τὰ φυσικὰ ἰδιώματα, τῇ πρὸς ἄλληλα συμφυΐα διόλου πάλιν ἑνίζουσα, καὶ μηδέτερον τοῦ ἑτέρου χωρίς, ἢ τῆς θατέρου πρὸς θάτερον κοινωνίας ἐκτὸς, κατὰ τὸν τῶν Ῥωμαίων πάπαν ἀοίδιμον Λέοντα θεωρεῖσθαι καθοτιοῦν συγχωροῦσα, τὴν τούτων οὐσιώδη καὶ φυσικὴν οὐκ ἀμαυροῖ παντελῶς, ἀλλὰ τελείως φυλάττει διαφοράν· τῷ γὰρ φυλάττειν φυλάττεται, καὶ τῷ συντηρεῖν συντηρεῖται. Μέχρι γὰρ τότε σαφῶς ἕνωσις πραγ μάτων ἐστὶν, ἕως ἂν ἡ τούτων σώζηται φυσικὴ δια φορά· ἐπεὶ ταύτης παυσαμένης, παύεται πάντως κἀκείνη, τῇ συγχύσει τελείως ἀφανισθεῖσα. Ταύτης τοιγαροῦν, λέγω δὲ τῆς ἑνώσεως, οὐ λυ μαινομένης τοῖς πράγμασιν, οὐδὲ τῇ τούτων διαφορὰ, ἀλλὰ μόνον τῇ κλήσει προσφυῶς ἑνοποιούσης τὰ κατ' αὐτὴν, εἰσὶ πάντοτε καὶ πάντως ἀμειώτως ἐν αὐτῇ καὶ τελείως σωζόμενα, τὰ κατὰ φύσιν διά φορα, τὴν οἱανοῦν παρατροπὴν οὐ παθόντα καὶ σύγ χυσιν· οὐκ ἐν οὐσίαις αὐταῖς, οὐ θελήμασιν, οὐκ ἐνερ γείαις, οὐκ ἄλλῳ τινὶ φυσικῷ. Πῶς οὖν ἐπικάλυμμα τῆς ἰδίας, οὐκ οἶδ' ὅπως εὐφήμως εἰπεῖν, κακοφροσύνης ταύτην τινὲς προφασίζονται· καὶ τὸν σαρκωθέντα Λόγον ἀθέλητον φύσει, καὶ ἀνενέργητον τῷ καθ' ἡμᾶς, ἤγουν τῷ ἀνθρωπίνῳ, φασί· ἅτε κυ ρίως ἀψύχου καὶ ἀλόγου τῆς ἐξ ἡμῶν προσληφθείσης οὐσίας ἐν αὐτῷ τυγχανούσης. Τὸ γὰρ ἀνενέργητον, ἀκίνητόν τε καὶ ἄψυχον προδήλως ἐστί· καὶ τὸ μηδεμίαν λογικὴν θέλησιν ἔχον, ἄλογον σαφῶς καὶ ἀνόητον. Καὶ εἰ τούτων χωρὶς κατὰ φύσιν ὑπῆρχεν ὁ σαρκωθεὶς Λόγος τὸ καθ' ἡμᾶς, πῶς ὅτι καὶ ἄν θρωπος γέγονε πιστευθήσεται; πῶς δὲ μᾶλλον οὐχὶ τραπεὶς τὴν θείαν φύσιν, καὶ σαρκὸς πάθεσιν ἀκου σίως ὑποπεσὼν δειχθήσεται κατ' αὐτήν; Τῇ γὰρ τῶν φυσικῶν ἀναιρέσει, τὴν τῶν τοιούτων καταδρομὴν, Ἄρειός τε καὶ Ἀπολινάριος κατ' αὐτοῦ πεποιήκασιν. Ὁ μὲν γὰρ, ἄψυχον, ὁ δὲ, ἄλογον, ὅπερ ἀν ενέργητόν ἐστι καὶ ἀθέλητον, αὐτὸν δογματίσαντες, κτίσμα τοῦτον καὶ ποίημα καθ' ἑαυτὸν ἐβλασφήμησαν. Ἑκάτερος γὰρ παθητὸν φύσει θεότητος, ἀλλ' οὐ φύσει σαρκὸς εἶπον τὸν Μονογενῆ· κἂν Ἀπολινάριος ἔτι κατ' ἀσέβειαν δαψιλευόμενος, καὶ τελείαν τὴν εἰς σάρκα μεταβολὴν κατ' ἔκπτωσιν καὶ τροπὴν τῆς αὐτοῦ θεότητος ἀπεφήνατο. Χρὴ τοιγαροῦν εὐσεβοῦντας ἡμᾶς, τὴν τοιαύτην ὁμολογίαν διώσασθαι, καὶ τὴν τῶν ἁγίων Πατέρων κρατύνειν διδασκαλίαν· καὶ δύο φυσικὰ θελήματα
steutiæ certam astruendam fidem, veramque no- καὶ τὰ φυσικὰ τούτων ισαρίθμως δεῖ πάντως πρε
¨
σβεύειν θελήματα, καὶ τὰς οὐσιώδεις τοσαύτας ἐνερ
γείας ὁμολογεῖν· καὶ μηδὲν αὐτῶν προφάσει δῆθεν
τῆς καθ' ὑπόστασιν θείας ἑνώσεως ἀπομειούν ἢ ἐξαρνεῖσθαι τὸ σύνολον· γινώσκοντας, ὡς ἡ καθ' ὑπο
στασιν ἕνωσις οὐδὲν παραβλάπτει τῶν φυσικῶν, και
θάπερ οὐδὲ τὰς φύσεις αυτάς· εἰ καὶ ταύτας εἰς ἐν
ἄγει δι' ἑαυτῆς κατὰ τὴν μίαν ὑπόστασιν· τοῦ δύο,
τῷ φυσικῷ λόγῳ ὑπάρχειν οὐδαμῶς ἐξιστῶσα· ὥσ
περ οὖν καὐτὰ δὴ λέγω τὰ φυσικὰ ἰδιώματα, τῇ
πρὸς ἄλληλα συμφυΐα διόλου πάλιν ἐνίζουσα, καὶ
μηδέτερον τοῦ ἑτέρου χωρίς, ἢ τῆς θατέρου πρὸς
θάτερον κοινωνίας ἐκτὸς, κατὰ τὸν τῶν Ῥωμαίων
πάπαν ἀοίδιμον Λέοντα θεωρεῖσθαι καθοτιούν
συγχωροῦσα, την τούτων οὐσιώδη καὶ φυσικὴν οὐκ
ἀμαυροί παντελῶς, ἀλλὰ τελείως φυλάττει διαφοράν
τῷ γὰρ φυλάττειν φυλάττεται, καὶ τῷ συντηρεῖν
συντηρείται. Μέχρι γὰρ τότε σαφῶς ἔνωσις πραγ
μάτων ἐστὶν, ἕως ἂν ἡ τούτων σώζηται φυσική δια
φορά· ἐπεὶ ταύτης παυσαμένης, παύεται πάντως
κἀκείνη, τῇ συγχύσει τελείως ἀφανισθεῖσα.
stram de illis confessionem, omnino quoque naturales ipsarum pari numero voluntates profiteamur
necesse est, totidemque essentiales operationes;
nec harum aliquid prorsus minuamus ant negemus, eo praetextu, hincque nobis fucum facientes,
quod in persona divinitus unite sint; cum nos
minime lateat, quæ in persona unio est, nihil illis
quæ naturalia sunt, uti nec naturis ipsis officere;
tametsi illa vi sua, unius personæ ratione, in unum
eas cogat (haud tamen eximat, quin natura ipsa
radione duæ exsistant), uti etiam naturales ipsas
proprietates, carum inter se cohæsione ac necessitudine, unius rursus prorsus nexu astringens; neutramque sine altera, extrave alterius communionem, ullo modo, uti clarissimus urbis Romæ papa
Leo sentit, spectari sinens, essentialem ac naturalem earum.distinctionem non prorsus abolet,
sed perfecte servat. Servando enim servatur; ac,
qua præstat incolumem, ipsa incolumis perstat.
llactenus enim manifeste exstat rerum unio, quandiu incolumis est naturalis earum distinctio. Nam þac cessante, cessat omnino et illa, confusionis labe
prorsus ǝbolīta.
Ταύτης τοιγαροῦν, λέγω δὲ τῆς ἑνώσεως, οὐ λυ
μαινομένης τοῖς πράγμασιν, οὐδὲ τῇ τούτων διαφο
μᾷ, ἀλλὰ μόνον τῇ κλήσει προσφυῶς ἐνοποιούσης
τὰ κατ' αὐτὴν, εἰσὶ πάντοτε καὶ πάντως ἀμειώτως
ἐν αὐτῇ καὶ τελείως σωζόμενα, τὰ κατὰ φύσιν διάφορα, τὴν οἰανοῦν παρατροπὴν οὐ παθόντα καὶ σύγ
χυσιν· οὐκ ἐν οὐσίαις αὐταῖς, οὐ θελήμασιν, οὐκ ἐνερ
γείαις, οὐκ ἄλλῳ τινὶ φυσικῷ. Πῶς οὖν ἐπικάλυμμα
τῆς ἰδίας, οὐκ οἶδ' ὅπως ευφήμως εἰπεῖν, καλοφρο
σύνης (p), ταύτην τινὲς προφασίζονται· καὶ τὸν
σαρκωθέντα Λόγον ἀθέλητον φύσει, καὶ ἀνενέργητον
τῷ καθ᾿ ἡμᾶς, ήγουν τῷ ἀνθρωπίνῳ, φασί· ἅτε κυρίως ἀψύχου καὶ ἀλόγου τῆς ἐξ ἡμῶν προσληφθεί.
σης ουσίας ἐν αὐτῷ τυγχανούσης. Τὸ γὰρ ἀνενέργητον, ἀκίνητόν τε καὶ ἄψυχον προδήλως ἐστί· καὶ
τὸ μηδεμίαν λογικὴν θέλησιν ἔχον, ἄλογον σαφῶς καὶ
ἀνόητον. Καὶ εἰ τούτων χωρίς κατὰ φύσιν ὑπῆρχεν
ὁ σαρκωθείς Λόγος τὸ καθ' ἡμᾶς, πῶς ὅτι καὶ ἄν
θρωπος γέγονε πιστευθήσεται; πῶς δὲ μᾶλλον οὐχι
τραπεὶς τὴν θείαν φύσιν, καὶ σαρκὸς πάθεσιν ἀκουσίως ὑποπεσὼν δειχθήσεται κατ' αὐτήν; Τῇ γὰρ τῶν
φυσικῶν ἀναιρέσει, τὴν τῶν τοιούτων καταδρομήν,
Αρειός τε καὶ ᾿Απολινάριος κατ' αὐτοῦ πεποιήκασιν. Ὁ μὲν γὰρ, ἄψυχον, ὁ δὲ, ἄλογον, ὅπερ ἀν
ενέργητόν ἐστι καὶ ἀθέλητον, αὐτὸν δογματίσαντες,
κτίσμα τοῦτον καὶ ποίημα καθ᾿ ἑαυτὸν ἐβλασφήμησαν. Εκάτερος γὰρ παθητὸν φύσει θεότητος, ἀλλ'
οὐ φύσει σαρκὸς εἶπον τὸν Μονογενῆ· κἂν Απολινά
ριος ἔτι κατ' ἀσέβειαν δαψιλευόμενος, καὶ τελείαν
τὴν εἰς σάρκα μεταβολήν κατ' ἔκπτωσιν καὶ τροπὴν
τῆς αὐτοῦ θεότητος ἀπεφήνατο.
Cum hæc itaque (nempe unio) nullain rebus
labem inferat, nec illarum distinctionem quidquam
lædat, sed solummodo accommodate ad nominis
nuncupationem, quæ ea copulantur, unitate cogat;
omnino prorsusque nullo desiderato atque perfecte
in ea incolumia sunt, quæ natura distincta sunt,
ne vel minimam inde eversionen ac confusionem,
in ipsis essentiis seu naturis, in voluntatibus, in
operationibus, ullove alio quod spectet ad naturam,
passa. Quonam igitur modo (qua honesta voce convestiam nescio) probæ mentis suæ ac verecundæ
velamen, hanc quidam prætexunt, ac Verbum incarnatum natura voluntatis expers ac operationis,
nostra natura (id est, bumana) asserunt; tanquam
vere inanima ac carente ratione, quæ ex nobis
assumpta in eo substantia est. Quod enim operationis ac motus expers est, plane etiam inanime est;
quodque nulla rationis voluntate præditum est,
palam etiam ratione menteque caret. Sin autem
absque his natura erat incarnatum Verbum, qua
commercium nobiscum inierat, quonam etiam modo
credetur hominem ipsum exstitisse? Qui vero non
potius, divina demulatum natura, ea quoque monstrabitur carnis afiectibus invitum succubuisse?
Naturalium enim interemptione, Arius Apollinariusque, tali in ipsum acie impressionem fecerunt.
Alter enim anima, alter ratione destitutum (quod
est operationis expers ac voluntatis) professi, creaturam atque facturam ipsum secundum se blasphemarunt. Uterque enim Unigenitum natura divinitatis patibilem, non carnis natura, dixerunt; lametsi
majori adhuc impietate Apollinarius, perfectain quoque in carnem conversionem, ipsius divinitatis occasu ac mutatione sanxit.
Operæ pretium igitur, ut quibus constitutum sit
pietatem colere, confessionem ejusmodi evertamus,
sanctorunique Patrum doctriuam teneamus; atque
Χρὴ τοιγαροῦν εὐσεβοῦντας ἡμᾶς, τὴν τοιαύτην
ὁμολογίαν διώσασθαι, καὶ τὴν τῶν ἁγίων Πατέρων
κρατύνειν διδασκαλίαν· καὶ δύο φυσικά θελήματα
col. 1117–1118page 550 of 677
PG 130:1117κατ' αὐτοὺς, καὶ οὐσιώδεις ἐνεργείας, ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ καὶ ἑνὸς ὁμολογεῖν. Εἰ γὰρ ἂν ἐπ' αὐτοῦ θέλημα καὶ μίαν ἐνέργειαν εἴποιμεν, ἢ τοῦτον οὐκ ὄντα φύσει καὶ ἄνθρωπον, ἀλλὰ μόνον Θεόν· ἢ φύσει μόνον ἄνθρωπον, καὶ οὐ Θεόν· ἢ οὔτε ἄνθρωπον οὔτε Θεὸν σαφῶς δογματίζομεν. Οἷον, εἰ μὲν φυσικὸν τὸ θέλημα τυχὸν εἴποιμεν, ἢ θεῖον πάντως, ἢ ἀνθρώπινον τοῦτό ἐστι· καὶ εἰ θεῖον, τὰ θεῖα κατ' αὐτὸ θελήσει φυσικῶς ὁ Λόγος· Θεὸν φύσει μόνον καὶ συνθελητὴν τῷ ἰδίῳ γεννήτορι δεικνὺς ἑαυτὸν, καὶ οὐκ ἄνθρωπον· οὐ γὰρ πέφυκε διὰ τοῦ φύσει θείου, τὸ ἀνθρώπινον φύσει χαρακτηρίζεσθαι· ὥσπερ οὐδὲ διὰ τοῦ κατ᾽ οὐσίαν ἀνθρωπίνου, τὸ κατ᾽ οὐσίαν θεῖον γνωρίζεσθαι. Τοῦτο δὲ, καὶ εἰ ἀνθρώπινον φῶμεν τὸ θέλημα φύσει, κατὰ τὸ ἀκόλουθον συναχθήσεται. Εἰ δὲ ὑποστατικόν, τῆς αὐτοῦ μόνης ὑποστάσεως ἔσται χαρακτηριστικόν· καὶ οὔποτ᾽ ἂν κατ᾿ αὐτὸ κοινωνήσῃ Πατρὶ καὶ ἡμῖν· τῶν γὰρ ἄκρων ὑποστάσει διαστέλλεται καὶ χωρίζεται. Τὰ αὐτὰ δὲ πάλιν καὶ περὶ ἐνεργειῶν ἔστιν εἰπεῖν.
Ἀλλ' οὐ διὰ τοῦτο, μὴ γένοιτο, τὰς τῶν θεοφόρων Πατέρων περὶ αὐτῶν, φημὶ τῶν ἐνεργειῶν, μοναδικὰς ἐξαρνούμεθα, τήν τε τοῦ λεχθέντος θεοφάντορος ἁγίου Διονυσίου «Θεανδρικὴν ἐνέργειαν,» καὶ τὴν Κυρίλλου τοῦ σοφοῦ «μίαν τε καὶ συγγενῆ δι' ἀμφοῖν ἐπιδεδειγμένην ἐνέργειαν.» Αὗται μὲν γὰρ διὰ τὴν ἔνωσιν, καὶ τὴν πρὸς ἀλλήλας δι' ὅλου τῶν φυσικῶν ἐνεργειῶν συμφυΐαν, εὐσεβῶς αὐτοῖς ἐκηρύχθησαν· ὥσπερ καὶ αἱ δυϊκαὶ, διὰ τὴν οὐσιώδη καὶ φυσικὴν τούτων διαφοράν. Ἡ γὰρ Θεανδρικὴ τῆς θείας ὁμοῦ καὶ ἀνδρικῆς ἐνεργείας ὑπάρχει περίληψις. Κατάλληλον γὰρ ὁ διδάσκαλος ἐπινοήσας φωνὴν, ἑκατέραν, ὡς ἔφην, τῇ προφορᾷ συλλαμβάνουσαν, καὶ ταύτην μοναδικῶς ἐκφωνήσας, τὴν διπλῆν, τοῦ διπλοῦ τὴν φύσιν, ἐνέργειαν περιφραστικῶς παρεδήλωσεν.
Καὶ ἡ Κυρίλλου δὲ τοῦ σοφοῦ «μία τε καὶ συγγενὴς δι' ἀμφοῖν ἐπιδεδειγμένη ἐνέργεια,» τῆς τοῦ μεγάλου τούτου Πατρὸς μεγίστης ἔχεται διανοίας. Τὴν γὰρ τῶν φυσικῶν ἐνεργειῶν κἀυτὸς συμφυΐαν καὶ ἔνωσιν δι' αὐτῆς ἐκπαιδεύει. Θέλων γὰρ δεῖξαι καὶ ὁ πανεύφημος οὗτος ἀνὴρ, ὡς ἥ τε σὰρξ Θεὸς, καὶ ἡ κατ' αὐτὴν οὐσιώδης ἐνέργεια, θεία τῇ πρὸς τῇ φύσει Θεὸν Λόγον ἑνώσει γεγένηται, καὶ τὰ ὑπὲρ ἄνθρωπον ἐνήργει, μὴ ἐκστᾶσα τούτου, οὗπερ ἦν κατὰ φύσιν· ὥσπερ οὖν καὶ αὐτὸς ὁ Λόγος τῇ ταύτης προσλήψει δι᾿ ἡμᾶς ἑκουσίως γέγονεν ἄνθρωπος, τὰ κατὰ ἄνθρωπον ἐνεργῶν· καίπερ ὑπάρχων φύσει Θεός, διαγορεύει τοῦτον, μὴ παντουργῷ προστάγματι μόνον ἰᾶσθαι καὶ ζωοποιεῖν, ὡς μὴ Θεὸν ὄντα γυμνόν· ἀλλὰ συνεργάτιν ὥσπερ τινά, πρὸς τοῦτο δὴ μάλιστα, τὴν ἁγίαν αὐτοῦ σάρκα λαμβάνειν ἐπείγεσθαι· καὶ ζωοποιεῖν καὶ θεραπεύειν δι' αὐτῆς καὶ τῆς κατ' αὐτὴν ἁφῆς καὶ φωνῆς· ἵνα ταύτην δεικνύῃ ζωοποιεῖν δυναμένην, διὰ τὸ πρὸς αὐτ
PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XXI.
κατ' αὐτοὺς, καὶ οὐσιώδεις ενεργείας, ἐπὶ τοῦ αὐ- duas naturales voluntates, ex corum mente ac senτοῦ καὶ ἑνὸς ὁμολογεῖν. Εἰ γὰρ ἂν ἐπ' αὐτοῦ θέλημα tentia, essentialesque operationes in uno eodemque
καὶ μίαν ἐνέργειαν εἴποιμεν, ἢ τοῦτον οὐκ ὄντα φύ- confiteamur ac admittamus. Nam, si unam in co
σει καὶ ἄνθρωπον, ἀλλὰ μόνον Θεόν· ἡ φύσει μόνον voluntatem unamque operationem dixerimus,
ἄνθρωπον, καὶ οὐ Θεόν· ἢ οὔτε ἄνθρωπον οὔτε Θεὸν aut eum non etiam natura hominem, sed solum
σαφῶς δογματίζομεν. Οἶον, εἰ μὲν φυσικὸν τὸ θέλη- Deum, aut natura tantum hominem, et non Deum;
μα τυχὸν εἴποιμεν, ἢ θεῖον πάντως, ἢ ἀνθρώπινον aut neque hominem, neque Deum esse, palam
τοῦτό ἐστι· καὶ εἰ θεῖον, τὰ θεῖα κατ' αὐτὸ θελήσει profitebimur. Pula, si naturalem forte voluntateu
φυσικῶς ὁ Λόγος· Θεὸν φύσει μόνον καὶ συνθελη- dixerimus, hæc aut divina-prorsus est, aut humana.
τὴν τῷ ἰδίῳ γεννήτορι δεικνὺς ἑαυτὸν, καὶ οὐκ ἄν Si divina, ea Verbum natura volet quæ sunt divina;
θρώπον· οὐ γὰρ πέφυκε διὰ τοῦ φύσει θείου, τὸ ἀνse natura Deum, cademque ac Pater præditum
θρώπινον φύσει χαρακτηρίζεσθαι· ὥσπερ οὐδὲ διὰ voluntate, solummodo ostendens; non autem honiτοῦ κατ᾽ οὐσίαν ἀνθρωπίνου, τὸ κατ᾽ οὐσίαν θεῖον nem. Non eniın res patitur, ut quod natura humaγνωρίζεσθαι. Τοῦτο δὲ, καὶ εἰ ἀνθρώπινον φῶμεν τὸ num est, nota sit ac insigne ejus quod est natura
θέλημα φύσει, κατὰ τὸ ἀκόλουθον συναχθήσεται. divinum: uti neque, ut quod divinum est, per id
Εἰ δὲ ὑποστατικόν, τῆς αὐτοῦ μόνης υποστάσεως " quod est essentialiter humanum cognoscatur. Hoc
ἔσται χαρακτηριστικόν· καὶ οὔποτ᾽ ἂν κατ᾿ αὐτὸ
κοινωνήσῃ Πατρὶ καὶ ἡμῖν· τῶν γὰρ ἄκρων ὑπο
στάσει διαστέλλεται καὶ χωρίζεται. Τὰ αὐτὰ δὲ
πάλιν καὶ περὶ ἐνεργειῶν ἔστιν εἰπεῖν.
vero ipsum consequenter fiat, si et natura humanam
voluntatem dixerimus. Sin autem personalem`dicamus; ejus duntaxat personæ nota atque insigne
erit; nec secundum eam cum Patre atque nobiscum quidquam communicabit. Persona enim ab extremis discernitur ac sejungitur. Quæ ipsa etiam
de operationibus dicenda sunt.
'Αλλ' οὐ διὰ τοῦτο, μὴ γένοιτο, τὰς τῶν θεοφόρων
Πατέρων περὶ αὐτῶν, φημὶ τῶν ἐνεργειῶν, μοναδικὰς ἐξαρνούμεθα, τήν τε τοῦ λεχθέντος θεοφάντο
ρος ἁγίου Διονυσίου • Θεανδρικὴν ἐνέργειαν,»
καὶ τὴν Κυρίλλου τοῦ σοφοῦ η μίαν τε καὶ συγγενῆ δι' ἀμφοῖν ἐπιδεδειγμένην ἐνέργειαν.» Αὗται
μὲν γὰρ διὰ τὴν ἔνωσιν, καὶ τὴν πρὸς ἀλλήλας δι
ὅλου τῶν φυσικῶν ἐνεργειῶν συμφυΐαν, εὐσεβῶς
αὐτοῖς ἐκηρύχθησαν· ὥσπερ καὶ αἱ δυϊκαὶ, διὰ τὴν
οὐσιώδη και φυσικὴν τούτων διαφοράν. Η γὰρ
Θεανδρικὴ τῆς θείας ὁμοῦ καὶ ἀνδρικῆς ἐνεργείας
ὑπάρχει περίληψις. Κατάλληλον γὰρ ὁ διδάσκαλος
ἐπινοήσας φωνὴν, ἑκατέραν, ὡς ἔφην, τῇ προφορά
συλλαμβάνουσαν, καὶ ταύτην μοναδικῶς ἐκφωνήσας,
τὴν διπλῆν, τοῦ διπλοῦ τὴν φύσιν, ενέργειαν περι
φραστικώς παρεδήλωσεν.
Καὶ ἡ Κυρίλλου δὲ τοῦ σοφοῦ • μία τε καὶ συγ
γενὴς δι' ἀμφοῖν ἐπιδεδειγμένη ενέργεια,» τῆς τοῦ
μεγάλου τούτου Πατρός μεγίστης ἔχεται διανοίας.
Τὴν γὰρ τῶν φυσικῶν ἐνεργειῶν καὐτὸς συμφυΐαν
καὶ ἔνωσιν δι' αὐτῆς ἐκπαιδεύει. Θέλων γὰρ δεῖξαι
καὶ ὁ πανεύφημος οὗτος ἀνὴρ, ὡς ἥ τε σὰρξ Θεὸς,
καὶ ἡ κατ' αὐτὴν οὐσιώδης ενέργεια, θεία τῇ πρὸς
τῇ φύσει Θεὸν Λόγον ἐνώσει γεγένηται, καὶ τὰ
ὑπὲρ ἄνθρωπον ἐνήργει, μὴ ἐκστᾶσα τούτου, οὗπερ
ἦν κατὰ φύσιν· ὥσπερ οὖν καὶ αὐτὸς ὁ Λόγος τῇ
ταύτης προσλήψει δι᾿ ἡμᾶς ἑκουσίως γέγονεν άνθρω
πος, τὰ κατὰ ἄνθρωπον ἐνεργῶν· καίπερ ὑπάρχων
φύσει Θεός, διαγορεύει τοῦτον, μὴ παντουργῷ προστάγματι μόνον ἰᾶσθαι καὶ ζωοποιεῖν, ὡς μὴ Θεὸν
ὄντα γυμνόν· ἀλλὰ συνεργάτιν ὥσπερ τινά, πρὸς
τοῦτο δὴ μάλιστα, τὴν ἁγίαν αὐτοῦ σάρκα λαμβάνειν ἐπείγεσθαι· καὶ ζωοποιεῖν καὶ θεραπεύειν δι'
αὐτῆς καὶ τῆς κατ' αὐτὴν ἀφῆς καὶ φωνῆς· ἵνα ταύτην δεικνύη ζωοποιείν δυναμένην, διὰ τὸ πρὸς αὐτ
Ai non propterea (apage) divinorum Patrum singulares de his voces (id est, operationibus) nempe
unum quid significantes repudiamus; tum neinpe
ejus, cujus facta mentio est, divini interpretis beati
Dionysii q Deivirilem operationen, tum sapiensissimi Cyrilli, c Unam atque alinem utriusque
munere editam operationem. Has enim illi propter unionem, naturaliumque operationum inter se
prorsus quasi natura consertam cohæsionem, pie
prædicarunt; uti et duplices (quæ scilicet duo
significant) ob essentialem ac naturalem earumn
distinctionem. Vox enim Deivirilis divinamı simul
humanamque operationem complectitur. Convenientem enim doctor commentus vocem, quæ
utramque operationem, uti dicebam, singulariter
prolata complecteretur, duplicem operationem,
ejus qui duplex natura sit, circumlocutione significavit.
Sed et illa sapientissimi Cyrilli: ‹ Una et aſſfinis
utriusque mupere edita operatio, › magni hujus
Patris maximæ intelligentiæ proxima est. Nam ipse
quoque summam quamdam naturalium operationum, cohæsionem ac unionem per illam docet. Cum
enim etiam viro huic clarissimo constitutum esset,
ut ostenderet carnem Deum, ejusque essentialem
operationem, unione cum Verbo natura Deo, divinam factam esse, majoraque quam pro hominis
ratione esse operatam, cum ab eo quod erat natura,
minime excessisset, uti etiam ipsum Verbum, ea
propter nos sponte assumpta, homo factum est,
humana operans, quanquam erat Deus natura;
ipsum docet, nedum jussione omnium effectrice
curare ac vitam tribuere; ut qui non sit nudus
Deus, sed velut operis sociam, ad hoc maxine sanclam carnem suam sedulo adhibere; perque eam,
ejusque tactu et voce vivificare atque curare, ut
cam ostendat vivificandi vi præditam; idcirco nimi-
col. 1119–1120page 551 of 677
PG 130:1119τὴν ἐν τῇ ἑνώσει γενέσθαι· καὶ αὐτοῦ τοῦ φύσει ζωογονοῦντος τὰ σύμπαντα, καὶ οὐχ ἕτερον σάρκα κυρίως ὑπάρχειν. Διὸ καὶ μίαν αὐτοῦ καὶ αὐτῆς, φημὶ τῆς ἁγίας σαρκὸς καὶ συγγενῆ δι' ἀμφοῖν ἐπι δεικνὺς ἐνέργειαν· μίαν μὲν, τῇ ἑνώσει· συγγενῆ δὲ πάλιν, τοῖς μέρεσιν· ὡς τὴν αὐτὴν οὖσαν, ἔν τε παντουργῷ προστάγματι, καὶ ἀφῇ τῆς ἁγίας σαρ κός· δι' ἀμφοῖν γὰρ, ὡς Θεὸς, ὁ Λόγος, ταύτην σα φῶς ἐπεδείκνυτο· δεικνὺς τῷ καὶ δι᾿ αὐτῆς ζω οποιεῖν, ὡς καὶ αὐτὴ γέγονεν δι' ὅλου ζωοποιός· καθάπερ καὶ πῦρ διὰ σιδήρου καῖον, ἑνώσει τῇ πρὸς αὐτὸν καυστικὸν ἀποφαίνει τὸν σίδηρον· ὡς εἶναι λοιπὸν διὰ τοῦτο μὴ τοῦ πυρὸς κατὰ φύσιν μόνον τὴν καῦσιν, ἀλλὰ καὐτοῦ τοῦ σιδήρου διὰ τὴν ἕνω σιν· καὶ τὴν ἐν τοῖς θαύμασι θείαν τοῦ Λόγου πά λιν ἐνέργειαν, μὴ τοῦ αὐτοῦ μόνον διὰ τὴν φύσιν ὑπάρχειν, ἀλλὰ καὐτῆς τῆς ἁγίας σαρκός, διὰ τὴν πρὸς αὐτὴν καθ' ὑπόστασιν ἕνωσιν· συνεργάτιν γὰρ ἑαυτοῦ ταύτην ἐν τοῖς θείοις παρελάμβανεν, ᾗ φησιν ὁ διδάσκαλος, ὥσπερ καὶ ψυχὴ τὸ ἴδιον σῶμα, πρὸς τὴν τῶν οἰκείων ἔργων ἐκπλήρωσιν. Αὕτη γοῦν ἡ μία καὶ συγγενὴς δι' ἀμφοῖν ἐπιδεδειγμένη ἐνέρ γεια, τῶν κατὰ φύσιν ἐνεργειῶν δηλοῦσα τὴν ἕνω σιν· τὸ ἑτερογενὲς τούτων καὶ δυϊκὸν, καθάπερ καὶ ἡ Θεανδρικὴ ἐνέργεια, δι' ἑαυτῆς κυρίως σημαίνει τῷ πρὸς ἄμφω τὰ μέρη, τῶν ἐξ ὧν καὶ ἐν οἷς ὁ εἷς καὶ μόνος ἐγνωρίζετο σεσαρκωμένος Λόγος, ἀναφέρεσθαι· καὶ ἀμφοτέρων ὑπάρχειν, ὡς δι' ἀμφοῖν, τοῦ τε παντουργοῦ προστάγματος, καὶ τῆς ἀφῆς τῆς ἁγίας σαρκὸς ἐπιδεδειγμένη. Οὐ δεῖ δὲ τῷ συγγενεῖ ξενίζεσθαι παντελῶς· ἐπί τε γὰρ ὁμοουσίων καὶ ἑτερουσίων λέλεκται τοῖς ἁγίοις Πατράσι τὸ συγγενές· καὶ μάρτυς ὁ Θεολόγος καὶ μέγας Γρηγόριος, περὶ ψυχῆς λέγων οὕτως ἐν τῷ εἰς Καισάριον τὸν αὐτοῦ ἀδελφὸν Ἐπιταφίῳ λόγῳ, «Μικρὸν δὲ ὕστερον καὶ τὸ συγγενὲς σαρκίον ἀπολαβοῦσα, ᾧ τὰ ἐκεῖθεν συνεφιλοσόφησε.» Ἐνταῦθα διὰ τὴν ἕνωσιν, ἀλλ' οὐ τὴν φύσιν συγγενῆ τῇ ψυχῇ τὴν σάρκα κέκληκεν ὁ διδάσκαλος. Καὶ πά λιν, ἐν τῷ Εἰς τὰ φῶτα, περὶ τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ διδάσκων, φησί· «Καὶ ὁ ὑπὸ τοῦ συγγενοῦς μαρ τυρούμενος Πνεύματος.» Νῦν τὸ συγγενὲς διὰ τὴν φύσιν, ἀλλ' οὐ τὴν ἕνωσιν εἴρηκεν. Αὐτὸς δὲ Κύ ριλλος ὁ σοφὸς κἀπὶ τῇ οὐσίᾳ καὶ ὑποστάσει διῃρημένων τὸ συγγενὲς ἀπαρατηρήτως λαμβάνει· καὶ τά δε λέγει τὸν εὐαγγελιστὴν Ἰωάννην ὑπομνηματίζων, περὶ τῆς κατὰ τὸ θεῖον βάπτισμα θερα πείας, «Συγγενῶς πως ἐχούσης πρὸς ἄμφω τῶν δε δηλωμένων. Πνεύματι μὲν γὰρ ἁγιάζει τοῦ ἀνθρώπου τὸ πνεῦμα· ὕδατι δὲ αὖ, τὸ σῶμα.» Τίς δὲ, καὶ ποία συγγένεια Πνεύματος ἁγίου καὶ ὕδατος κατά τε οὐσίαν ἢ ὑπόστασιν, πρὸς τὸ ἡμέτερον πνεῦμα καὶ σῶμα; εἰ καὶ τὰ μάλιστα κατὰ χάριν ἡμῖν καὶ
rum quod unum cum ea per unionem factum est; τὴν ἐν τῇ ἑνώσει γενέσθαι· καὶ αὐτοῦ τοῦ φύσε:
vereque ac proprie ipsius natura cunctis vitam largientis, non alterius caro est. Quamobrem eliam
unam suam, ejusque (sanctæ scilicet carnis sum),
alque afinem utriusque munere edit operationem,
unam quidem, unione; rursus vero, partibus aflinem; quæ videlicet tum in jussione omnium effectrice, tum in sancti carnis contactu eadem ipsa
exsisteret: utriusque enim munere, Verbum ut
Deus, hanc clare exhibebat; nempe ostendens, qua
per eam quoque vitam tribuebat, ipsam etiam
prorsus vivificam erasisse; uli eliam ignis ferro
adurens, unione cum ipso, ferrum praestat urendi
vi præeditum: ita nimirum ut ustio nedum ignis
natura sit, sed et ipsius ferri, qua illi unitum est:
divinaque rursus patrandis miraculis Verbi
operatio, non ipsius solum sit propter naturam, sed
et sanctæ ipsius carnis, ob personalem ejus cum
ipsa unionem. Sibi enim in divinis, operis sociam
eam adhibebat, úti loquitur magister, baud secus ac
anima corpus adhibet, ut opera sua expleat. Hæc
igitur una est ac affinis utriusque munere edila
operatio, quæ naturalium' operationum unionem
declarans, diversi eas generis duasque, haud secus
ac etiam Dei virilis operatio, vi sua a seque proprie
signifcet; quod ad ambas referatur partes, ex quibus et in quibus unum ac singulare Verbum incarnatum exsistebat; spectetque ad utramque; utriusque scilicet munere edita; tum nempe jussionis
omnium effectricis, tum contactus sanctæ carnis.
ζωογονοῦντος τὰ σύμπαντα, καὶ οὐχ ἕτερον σάρκα
κυρίως ὑπάρχειν. Διὸ καὶ μίαν αὐτοῦ καὶ αὐτῆς,
φημὶ τῆς ἁγίας σαρκὸς καὶ συγγενῆ δι' ἀμφοῖν ἐπι·
δεικνύς ἐνέργειαν· μίαν μὲν, τῇ ἐνώσει· συγγενή
δὲ πάλιν, τοῖς μέρεσιν· ὡς τὴν αὐτὴν οὖσαν, ἔν τε
αντουργῷ προστάγματι, καὶ ἀφῇ τῆς ἁγίας σας
κός· δι' ἀμφοῖν γὰρ, ὡς Θεὸς, ὁ Λόγος, ταύτην σαφῶς ἐπεδείκνυτο· δεικνὺς τῷ καὶ δι᾿ αὐτῆς ζω
ποιεῖν, ὡς καὶ αὐτὴ γέγονεν δι' όλου ζωοποιός·
καθάπερ καὶ πῦρ διὰ σιδήρου καῖον, ενώσει τῇ πρὸς
αὐτὸν καυστικὸν ἀποφαίνει τὸν σίδηρον· ὡς εἶναι
λοιπὸν διὰ τοῦτο μὴ τοῦ πυρὸς κατὰ φύσιν μόνον
τὴν καῦσιν, ἀλλὰ καὐτοῦ τοῦ σιδήρου διὰ τὴν ἕνω
σιν· καὶ τὴν ἐν τοῖς θαύμασι θείαν τοῦ Λόγου πάΟ λιν ἐνέργειαν, μὴ τοῦ αὐτοῦ μόνον διὰ τὴν φύσιν
υπάρχειν, ἀλλὰ καὐτῆς τῆς ἁγίας σαρκός, διὰ τὴν
πρὸς αὐτὴν καθ' ὑπόστασιν ἔνωσιν· συνεργάτιν γὰρ
ἑαυτοῦ ταύτην ἐν τοῖς θείοις παρελάμβανεν, ᾗ φησιν
ὁ διδάσκαλος, ὥσπερ καὶ ψυχὴ τὸ ἴδιον σῶμα, προς
τὴν τῶν οἰκείων ἔργων ἐκπλήρωσιν. Αὕτη γοῦν ἡ
μία καὶ συγγενής δι' ἀμφοῖν ἐπιδεδειγμένη ενέρ
γεια, τῶν κατὰ φύσιν ἐνεργειῶν δηλοῦσα τὴν ἕνω
σιν; τὸ ἑτερογενὲς τούτων καὶ δυϊκὸν, καθάπερ καὶ
ἡ Θεανδρική ενέργεια, δι' ἑαυτῆς κυρίως σημαίνει
τῷ πρὸς ἄμφω τὰ μέρη, τῶν ἐξ ὧν καὶ ἐν οἷς ὁ εἷς
καὶ μόνος εγνωρίζετο σεσαρκωμένος Λόγος, ἀναφέ
ρεσθαι· καὶ ἀμφοτέρων ὑπάρχειν, ὡς δι' ἀμφοῖν,
τοῦ τε παντουργοῦ προστάγματος, καὶ τῆς ἀφῆς τῆς
ἁγίας σαρκὸς ἐπιδεδειγμένη.
Ne quem vero prorsus vox συγγενής (sive afinem
sive cognatam ac quasi ejusdem generis dicas)
quasi paulo insolentior offendat. Usurparunţ enim
sancti Patres, tum in iis quæ ejusdem essentiæ
sunt, tum quæ divers. Testis magnus Gregorius
Theologus, dum in hæc verba de anima disserit,
in Oratione funebri in fratrem suum Cæsarium:
Post vero etiam aliquanto, cum cognatam carnem,
quacum philosophata coelestia est, receperit, Quo
loco Gregorius, carnem animo cognatam, seu adnem, vocavit, non ratione natura, sed unionis.
Rursusque Oratione in sancta lumina 'de unigenito
Filio docens: ‹ Cui et cognatus Spiritus testimonium
perhibebat.» Quo loco cognatum, non ratione
unionis dixit, sed ratione natura. Quin et ipse sapientissimus Cyrillus, tum de rebus essentia seu
natura, tum persona discretis, nullo discrimine,
cognati vocem atque affinis usurpat; atque hæc ait
Commentariis suis in Joannis Evangelium, de curatione, quæ est per divinum baptisma, ‹ Utrique
quodammodo affini et amica. Spiritu enim sanctificat hominis spiritum; agua vero corpus. › Quæ
vero ac qualis affinitas seu cognatio Spiritus sancti
et aquæ, sive essentiam ac naturam spectes, sive
corpore.
Ejusdem ex epistola ad Nicandrum Cypri episcopum
el ad præfectos eorum qui solitariam in Sicilia
vitam degunt.
Unde natura Deuin, cumdemqua vere
ac proΟὐ δεῖ δὲ τῷ συγγενεί ξενίζεσθαι παντελῶς· ἐπί
τε γὰρ ὁμοουσίων καὶ ἑτερουσίων λέλεκται τοῖς
ἁγίοις Πατράσι τὸ συγγενές· καὶ μάρτυς ὁ Θεολόγος
καὶ μέγας Γρηγόριος, περὶ ψυχῆς λέγων οὕτως ἐν
τῷ εἰς Καισάριον τὸν αὐτοῦ ἀδελφὸν Ἐπιταφίῳ λόγῳ,
Μικρὸν δὲ ὕστερον καὶ τὸ συγγενές σαρχίον
ἀπολαβοῦσα, ᾧ τὰ ἐκεῖθεν συνεφιλοσόφησε».
Ἐνταῦθα διὰ τὴν ἕνωσιν, ἀλλ' οὐ τὴν φύσιν συγγενῆ
τῇ ψυχῇ τὴν σάρκα κέκληκεν ή διδάσκαλος. Καὶ πάν
λιν, Ἐν τῷ Εἰς τὰ φῶτα, περὶ τοῦ μονογενούς Υἱοῦ
διδάσκων, φησί· Καὶ ὁ ὑπὸ τοῦ συγγενούς μαρ
τυρούμενος Πνεύματος. Νῦν τὸ συγγενές διά
τὴν φύσιν, ἀλλ' οὐ τὴν ἔνωσιν εἰρηκεν. Αὐτὸς δὲ Κύ
ριλλος ὁ σοφὸς κἀπὶ τῇ οὐσίᾳ καὶ ὑποστάσει διηρη
μένων τὸ συγγενὲς ἀπαρατηρήτως λαμβάνει· καὶ τάδε λέγει τὸν εὐαγγελιστὴν Ἰωάννην ὑπομνηματί
ζων 8, περὶ τῆς κατὰ τὸ θεῖον βάπτισμα θερα
πείας, ο Συγγενῶς πως ἐχούσης πρὸς ἄμφω τῶν δε
δηλωμένων. Πνεύματι μὲν γὰρ ἁγιάζει τοῦ ἀνθρώ
που τὸ πνεῦμα· ὕδατι δὲ αὖ, τὸ σῶμα.» Τίς δὲ, καὶ
ποία συγγένεια Πνεύματος ἁγίου καὶ ὕδατος κατά
τε οὐσίαν ἢ ὑπόστασιν, πρὸς τὸ ἡμέτερον πνεύμα
καὶ σῶμα; εἰ καὶ τὰ μάλιστα κατὰ χάριν ἡμῖν καὶ
subsistentiam personamque cum spiritu nostra ac
Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς ἐπιστολῆς τῆς πρὸς Νίκανδρον
τὸν Κύπριον, καὶ τοὺς κατὰ Σικελίαν ἡγουμεν
τους, καὶ μονάζοντας.
Φύσει Θεὸν καὶ ἄνθρωπον τὸν αὐτὸν κυρίως, οὐχ
col. 1121–1122page 552 of 677
PG 130:1121ἑτέρωθεν ὄντα διαγινώσκομεν, ἢ ἐκ τῶν θεϊκῶς ἅμα καὶ ἀνθρωπικῶς χαρακτηριζόντων αὐτὸν, ἐμφύτων ἰδιωμάτων τῆς τε θείας, ὡς ἔφην, θελήσεως καὶ ἐνεργείας, καὶ τῆς ἀνθρωπικῆς τοῦ αὐτοῦ θελήσεως καὶ ἐνεργείας· αἷς, καὶ δι' ὧν, ὅ ἦν καὶ γέγονεν ἐπισφραγίζει θαυματουργῶν μὲν ὑπὲρ ἡμᾶς ὡς Θεὸς ἑκουσίως· πάσχων δὲ δι' ἡμᾶς ὁ αὐτὸς ἑκουσίως ὡς ἄνθρωπος· ὡς οὐκ ἄλλο τι παρὰ τῶν ἐξ ὧν, ἐν οἷς τε καὶ ἅπερ ἐστὶ γνωριζόμενος, οἷόν τι νόθον καὶ μεταίχμιον, ἤγουν τρίτον ἀποτέλεσμα, κατὰ τὴν τῶν ἡμιόνων παράδειξιν, ὡς ἡ τῶν κενολόγων αἱρετικῶν μυθοπλασία τερατολογεῖ, τοῦ εὐσεβοῦς ἀποσφαλεῖσα τῶν ἁγίων Πατέρων κηρύγματος· ἀλλ' αὐτὰ κατ' ἀλήθειαν κυρίως ὤν, τὰ ἐξ ὧν, καὶ ἐν οἷς κατ' ἀλήθειαν κυρίως ἐστίν. Ἐκ θεότητος γὰρ καὶ ἀνθρωπότητος, καὶ ἐν θεότητι καὶ ἀνθρωπότητι κατὰ φύσιν ὑπάρχων· Θεὸς φύσει καὶ ἄνθρωπος ἐστιν ὁ Χριστός· καὶ ἄλλο τὸ παράπαν οὐδέν. Καὶ πῶς, φασί, Κύριλλος ὁ σοφὸς μέσην τινὰ τάξιν τῶν ἐπὶ Χριστοῦ φωνῶν διαγορεύει φρονεῖν, οὕτωσὶ πρὸς Ἀκάκιον γράφων· «Αἱ μὲν γὰρ εἰσι τῶν φωνῶν ὅτι μάλιστα θεοπρεπεῖς· αἱ δὲ, οὕτω πάλιν ἀνθρωποπρεπεῖς· αἱ δὲ μέσην τινὰ τάξιν ἔχουσι.» Καὶ τί τοῦτο συμβαλεῖται ποτ' ἂν ἐκείνοις πρὸς τὴν οἰκείαν ὑπόληψιν; Οὐ γὰρ ἐκ μεταβολῆς, ἢ ἀποβολῆς τῶν ἄκρων, θεότητός φημι τοῦ Χριστοῦ καὶ ἀνθρωπότητος· ἢ θείας τοῦ αὐτοῦ καὶ ἀνθρωπίνης θελήσεως καὶ ἐνεργείας, ἕτερόν τι μέσον, ἤγουν μεταίχμιον ἀποτέλεσμα, μηδετέρᾳ φύσει τῶν ἐξ ὧν ἐστι κοινωνοῦν· ἢ πάλιν ἐνέργειάν τινα σύνθετον ὄντα κατ' αὐτοὺς, ἢ ἔχοντα παραδίδωσιν ἐν τούτοις ἡμῖν ὁ διδάσκαλος, ἀλλ' ὅτι ταῦτα μὲν κυρίως ἐστὶ, τὰ ἐξ ὧν ἐστιν· οὐ διῃρημένως δὲ ταῦτα κατονομάζεται· ὁμοῦ δὲ, καὶ ἐν ταὐτῷ τούτων ἑκάτερον, ὡς εἷς ὢν καὶ μόνος ὁ Χριστός. Καὶ μαρτυρεῖ περὶ τούτων αὐτὸς ὑπαπολογούμενος τῶν Ἀνατολικῶν ἐπισκόπων, καὶ γράφων πρὸς Ἀκάκιον οὕτως· «Οἱ δέ γε κατὰ τὴν Ἀντιόχειαν ἀδελφοί, μερίζουσι μὲν κατ' οὐδένα τρόπον τὰ ἡνωμένα· διαιρεῖσθαι δὲ μόναι διατείνονται τὰς ἐπὶ τοῦ Κυρίου φωνάς· πρέπειν τε τὰς μὲν τῇ θεότητι αὐτοῦ, τὰς δὲ τῇ αὐτοῦ πάλιν ἀνθρωπότητι. Θεὸς γάρ ἐστιν ὁ αὐτὸς καὶ ἄνθρωπος· εἶναι δέ φασι καὶ ἑτέρας κοινοποιηθείσας τρόπον τινά, καὶ οἷον ἐπ' ἄμφω βλεπούσας· θεότητα καὶ ἀνθρωπότητα λέγω· οἷόν τί φημι, αἱ μὲν γάρ εἰσι τῶν φωνῶν ὅτι μάλιστα θεοπρεπεῖς, αἱ δὲ οὕτω πάλιν ἀνθρωποπρεπεῖς· αἱ δὲ μέσην τινὰ τάξιν ἔχουσιν, ἐμφανίζουσαι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ Θεὸν ὄντα καὶ ἄνθρωπον ὁμοῦ τε καὶ ἐν ταὐτῷ.» Ὁ δέδειχε τοιγαροῦν ἡμῖν ὁ διδάσκαλος, μέσην τάξιν εἶναι φωνῶν, οὐχ ἕτερόν τι τὸν Χριστὸν εἶναι, σημαινουσῶν, παρὰ τὰ ἐξ ὧν, ἐν οἷς τε καὶ ἅπερ ἐστὶν, ὡς τινες ὑπειλήφασιν· ἀλλὰ τὸν Θεὸν ὁμοῦ καὶ ἄνθρωπον τὸν αὐτὸν κατὰ φύσιν ὑπάρχειν. Καὶ παρακομίζει πρὸς ἀπόδειξιν τούτων τὰς θεοπνεύστους Γραφὰς οὕτωσὶ φάσκων. «Ὅταν μὲν τῷ Φιλίππῳ λέγῃ, Τοσοῦτον χρόνον μεθ' ὑμῶν εἰμι, καὶ οὐκ ἔγνωκάς με, Φίλιππε· ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ ἑώρακε τὸν Πατέρα·
PANOPLIA DOGMATICA. TIT. XXI.
ἑτέρωθεν ὄντα διαγινώσκομεν, ἢ ἐκ τῶν θεἰκῶς prie hominem, non aliunde quam ex proprieἅμα καὶ ἀνθρωπικῶς χαρακτηριζόντων αὐτὸν, ἐμ- tatibus natura insitis, quibus divina simul
φύτων Ιδιωμάτων τῆς τε θείας, ὡς ἔφην, θε
λήσεως καὶ ἐνεργείας, καὶ τῆς ἀνθρωπικῆς τοῦ
αὐτοῦ θελήσεως καὶ ἐνεργείας· αἷς, καὶ δι' ὧν, δ
ἦν καὶ γέγονεν ἐπισφραγίζει θαυματουργῶν μὲν
ὑπὲρ ἡμᾶς ὡς Θεὸς ἑκουσίως· πάσχων δὲ δι' ἡμᾶς
ὁ αὐτὸς ἑκουσίως ὡς ἄνθρωπος· ὡς οὐκ ἄλλο τι
παρὰ τῶν ἐξ ὧν, ἐν οἷς τε καὶ ἅπερ ἐστὶ γνωριζό
μενος, οἷόν τι νόθον καὶ μεταίχμιον, ήγουν τρίτον
ἀποτέλεσμα, κατὰ τὴν τῶν ἡμιόνων παράδειξιν -
ὡς ἡ τῶν κενολόγων οι αἱρετικῶν μυθοπλασία τε
ρατολογεῖ, τοῦ εὐσεβοῦς ἀποσφαλεῖσα τῶν ἁγίων Πα
τέρων κηρύγματος ἀλλ' αὐτὰ κατ' ἀλήθειαν κυρίως
ῶν, τὰ ἐξ ὧν, καὶ ἐν οἷς κατ' ἀλήθειαν κυρίως
ἐστίν. Ἐκ θεότητος γὰρ καὶ ἀνθρωπότητος, καὶ ἐν
θεότητι καὶ ἀνθρωπότητι κατὰ φύσιν ὑπάρχων' Θεὸς
φύσει καὶ ἄνθρωπος ἐστιν ὁ Χριστός· καὶ ἄλλο τὸ
παράπαν οὐδέν.
Καὶ πῶς, φασί, Κύριλλος ὁ σοφὸς μέσην τινὰ
τάξιν τῶν ἐπὶ Χριστοῦ φωνῶν διαγορεύει φρονεῖν,
οὕτωσὶ πρὸς 'Ακάκιον γράφων· «Α' μὲν γὰρ εἰσι
τῶν φωνῶν ὅτι μάλιστα θεοπρεπεῖς· αἱ δὲ, οὕτω
πάλιν ἀνθρωποπρεπεῖς· αἱ δὲ μέσην τινὰ τάξιν ἔχουσι Καὶ τί τοῦτο συμβαλεῖται ποτ' ἂν ἐκείνοις
πρὸς τὴν οἰκείαν ὑπόληψιν;» Οὐ γὰρ ἐκ μεταβολῆς,
ἢ ἀποβολῆς τῶν ἄκρων, θεότητός φημι τοῦ Χριστοῦ c
καὶ ἀνθρωπότητος· ἡ θείας τοῦ αὐτοῦ καὶ ἀνθρωπίνης θελήσεως καὶ ἐνεργείας, ἕτερόν τι μέσον, ήγουν
μεταίχμιον ἀποτέλεσμα, μηδετέρα φύσει τῶν ἐξ
ὧν ἐστι κοινωνοῦν· ἡ πάλιν; ἐνέργειάν τινα σύνθε
τον ὄντα κατ' αὐτοὺς, ἢ ἔχοντα παραδίδωσιν ἐν
τούτοις ἡμῖν ὁ διδάσκαλος, ἀλλ' ὅτι ταῦτα μὲν κυ
ρίως ἐστὶ, τὰ ἐξ ὧν ἐστιν· οὐ διῃρημένως δὲ ταῦτα
κατονομάζεται· ὁμοῦ δὲ, καὶ ἐν ταυτῷ τούτων ἑκάτερον, ὡς εἷς ὢν καὶ μόνος ὁ Χριστός. Καὶ μαρτυρεῖ
περὶ τούτων αὐτὸς ὑπαραπολογούμενος τῶν ᾿Ανατο
λικῶν ἐπισκόπων, καὶ γράφων πρὸς Ἀκάκιον οὕτως,
«Οἱ δέ γε κατὰ τὴν ᾿Αντιόχειαν ἀδελφοί, μερίζουσι
μὲν κατ' οὐδένα τρόπον τὰ ἡνωμένα - διαιρεῖσθαι δὲ
μόναι διατείνονται τὰς ἐπὶ τοῦ Κυρίου φωνάς πρέ
πειν τε τὰς μὲν τῇ θεότητι αὐτοῦ, τὰς δὲ τῇ αὐτοῦ
πάλιν ἀνθρωπότητι. Θεὸς γάρ ἐστιν ὁ αὐτὸς καὶ ἄν
θρωπος· εἶναι δέ φασι καὶ ἑτέρας κοινοποιηθείσας
τρόπον τινά, καὶ οἷον ἐπ' ἄμφω βλεπούσας· θεότητα
καὶ ἀνθρωπότητα λέγω· οἷόν τί φημι, αἱ μὲν γάρ
εἰσι τῶν φωνῶν ὅτι· μάλιστα θεοπρεπεῖς, αἱ δὲ οὕτω
πάλιν ἀνθρωποπρεπεῖς· αἱ δὲ μέσην τινὰ τάξιν
ἔχουσιν, ἐμφανίζουσαι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ Θεὸν ὄντα
καὶ ἄνθρωπον ὁμοῦ τε καὶ ἐν ταὐτῷ. ο δέδειχα τοι
γαροῦν ἡμῖν ὁ διδάσκαλος, μέσην τάξιν εἶναι φω
νῶν, οὐχ ἕτερόν τι τὸν Χριστὸν εἶναι, σημαι
νουσῶν, παρὰ τὰ ἐξ ὧν, ἐν οἷς τε καὶ ἅπερ ἐστὶν, ὡς
τινες ὑπειλήφασιν· ἀλλὰ τὸν Θεὸν ὁμοῦ καὶ ἄνθρωπον
τὸν αὐτὸν κατὰ φύσιν ὑπάρχειν. Καὶ παρακομίζει
πρὸς ἀπόδειξιν τούτων τὰς θεοπνεύστους Γραφάς ού
τωσὶ φάσκων. «Οταν μὲν τῷ Φιλίππω λέγῃ, Τοσού
τον χρόνον μεθ' ὑμῶν εἰμι, καὶ οὐκ ἔγνωκάς με, ΦΙ-
bumanaque ratione insigniatur (tum scilicet ex
divina, ut dixi, voluntate et operatione, tum ex
humana ejusdem voluntate et operatione) dignoscimus; quibus ac per quas, quod erat factusque est, obsignat; edens sponte miracula ut
Deus, humanaque majore potestate; idemque
sponte patiens, ut homo, nostri causa: velut nimirum qui non aliud quid, præter ea ex quibus et in
quibus ac quæ exsistit, esse noscatur, ceu fere quid
spurium mediumque (id est, tertium quid ac anceps mulorum instar) effectus, ut hæreticorum
vana loquentium fabulosa loquacitas, a sanctorum
Patrum pia prædicatione devia, monstrose comminiscitur: sed illa ipsa revera proprie exsistat,
ex quibus et in quibus revera proprie est. Ex deitate enim et humanitate, atque in deitate et humanitate qatura exsistens, Deus natura et homo, nec
prorsus quidquam aliud, Christus est.
Et quomodo, inquiunt, sapientissimus Cyrillus
medium quemdam ordinem vocum in Christo se
sentire profitetur, in hæc verba ad Acacium scribens: «Iuter voces, quæ Christo tribuuntur, qu
dam divinitati potissimum conveniunt; aliæ autem
magis ad humanitatem pertinent: aliæ denique
quasi medium quemdam ordinem obtinent.» Quid
vero hoc unquam, quo suam tueantur opinionem,
illis contulerit? Non enim ex mutatione, aut repudio ac amissione extremorum Christi (scilicet deitatis ac humanitatis, sive divinæ ejus atque humanæ voluntatis ac operationis) aliud quid medium,
sive interjectum effectum, cum neutra partium ex
quibus est, communicantem; aut qui rursus in
eorum sententia, operatio quædam composita sit,
vel ea præditus; quibus sic loquitur, nobis tradit
Cyrillus; sed, esse eum vere, ea, ex quibus est;
haud tamen ea seorsim divisisque partibus vocari,
sed simul utraque, ut qui unus Christus ac singularis sit. Testatur hæc ipse, cum orientales episcopos defendeus, in hæc verba ad Acacium scribit:
‹ At vero Antiocheni fratres, quæ quidem inter se
anita sunt, nullo pacto distrahunt: sed solas voces,
quæ de Christo dicuntur, secernendas contendunt;
atque alias quidem ejus divinitati, alias vero ejus
rursus humanitati congruere. Idem enim Deus et
homo est. Addunt nihilominus, quasdam esse quodammodo communes, et velut ad utramque naturam spectantes, divinitatem scilicet et humanitatem.
Quod dico, ejusmodi est. Inter voces, quæ Christo
tribuuntur, quædam divinitati potissimum conveniunt; aliæ autem magis ad humanitatem pertinent: aliæ denique quasi mediæ sunt, quæ Filium
Dei, Deum et hominem simul esse declarent.
Ostendit igitur nobis ille esse mediam classem
vocum, non quæ significent esse Christum aliud
quid, præter illa ex quibus, et in quibus, ac quæ
est, ut quidam opinati suut; sed quæ eumdem Denm
esse atque hominem natura ostendant, Hisque pro-
col. 1123–1124page 553 of 677
PG 130:1123Πατὴρ ἐν ἐμοί ἐστιν; ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε καὶ τὸν Πατέρα· καί, Ἐγώ, καὶ ὁ Πατὴρ ἕν ἐσμέν, θεοπρεπεστάτην εἶναι διαβεβαιούμεθα τὴν φωνήν. Ὅτε δὲ τοῖς τῶν Ἰουδαίων ἐπιπλήττει δήμοις, ἐκεῖνο λέγων, Εἰ τέκνα ἦτε τοῦ Ἀβραάμ, τὰ ἔργα τοῦ Ἀβραὰμ ἐποιεῖτε ἄν· νῦν δὲ ζητεῖτε με ἀποκτεῖναι ἄνθρωπον, ὃς τὴν ἀλήθειαν ὑμῖν λελάληκα· τοῦτο Ἀβραὰμ οὐκ ἐποίησαν· ἀνθρωποπρεπῶς εἰρῆσθαι τὰ τοιαῦτά φαμεν. Πλὴν τοῦ ἑνὸς Υἱοῦ τὰς θεοπρεπεῖς, καὶ μέντοι τὰς ἀνθρωπίνας. Μέσας δὲ εἶναι φωνὰς ἐκείνας διαβεβαιούμεθα, οἷον, ὅταν ὁ μακάριος γράφῃ Παῦλος, Ἰησοῦς Χριστός χθὲς καὶ σήμερον ὁ αὐτὸς, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας. Καὶ πάλιν· Εἷς Θεὸς ὁ Πατὴρ, ἐξ οὗ τὰ πάντα καὶ ἡμεῖς ἐξ αὐτοῦ· καὶ εἷς Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς, δι' οὗ τὰ πάντα, καὶ ἡμεῖς δι' αὐτοῦ. Καὶ πάλιν· ὧν οἱ πατέρες, καὶ ἐξ ὧν ὁ Χριστός, τὸ κατὰ σάρκα, ὁ ὢν ἐπὶ πάντων Θεός, εὐλογητὸς εἰς τοὺς αἰῶνας, ἀμήν. Ἰδοὺ γὰρ, ἰδοὺ Χριστὸν Ἰησοῦν ὁ ὀνομάσας, χθὲς καὶ σήμερον τὸν αὐτὸν εἶναί φησι, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας· καὶ δι' αὐτοῦ γενέσθαι τὰ πάντα· καὶ τὸν κατὰ σάρκα ἐξ Ἰουδαίων, ἐπὶ πάντας ὀνομάζει Θεόν· καὶ μὴν εὐλογητὸν εἰς τοὺς αἰῶνας, ἀμήν. Μὴ τοίνυν διέλῃς ἐν τούτοις τὰς ἐπὶ τοῦ Κυρίου φωνάς. Ἔχουσι γὰρ ἐν ταὐτῷ τὸ θεοπρεπὲς καὶ ἀνθρώπινον· ἐφάρμοσον δὲ μᾶλλον αὐτὰς ὡς ἑνὶ τῷ Υἱῷ, τουτέστι, Θεῷ λόγῳ σεσαρκωμένῳ. Τούτοις δὴ τοῖς λόγοις τοῦ Πνεύματος καὶ αὐτὰς ἡμῖν ἀποδέδειχεν ὁ Διδάσκαλος τὰς μέσας φωνάς, μηδὲν καθοτιοῦν ἕτερον ἐπὶ Χριστοῦ σημαινούσας, τὸ θεοπρεπὲς ἐν ταὐτῷ καὶ τὸ ἀνθρώπινον· ὅθεν αὐτῷ ταύτας καὶ ἐφαρμόζειν ἀδιαιρέτως παρακελεύεται δεῖν, ὡς Θεῷ τῷ αὐτῷ, καὶ ἀνθρώπῳ φύσει τυγχάνοντι· καὶ ἄλλο τὸ παράπαν, ὡς ἔφην, οὐδέν. Φίλιππε, οὐ πιστεύεις ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ λόγου τοῦ περὶ τῶν δύο θελημάτων τοῦ ἑνὸς Χριστοῦ. Εἰ ἄλλο καὶ ἄλλο κατὰ φύσιν οὐκ ἔστι τὸ θεῖον καὶ τὸ ἀνθρώπινον θέλημα, δῆλον ὡς ἂν φύσει καὶ ταὐτόν. Καὶ εἰ τοῦτο, καὶ ἡ φύσις ἐξ ἀνάγκης μία καὶ ἀπαράλλακτος. Οὐ γὰρ ἑτερότης φυσικὴ θέλημάτων οὐκ ἔστιν, οὐδ' οὐσίας τὸ παράπαν καὶ φύσεως. Εἰ δὲ ἄλλο φύσει καὶ ἄλλο, διάφορα πάντως· καὶ εἰ διάφορα, πῶς τὸν ἐν πόσῳ τούτων ἀριθμὸν οὐχ ὁμολογῆσαι χρεών; Ἡ γὰρ τούτου ἐξάρνησις, αὐτῆς τε πάμπαν ἀφανισμὸν, καὶ τῶν διαφερόντων, ὡς οὐκ ὄντων, ἐργάζεται. Πῶς γὰρ καὶ εἶναι δυνατὸν καὶ μὴ ἀριθμεῖσθαι, καὶ δι' ἥντινα τὴν αἰτίαν; ἢ πῶς ὄντα μὲν κατὰ φύσιν, οὐκ ἀριθμούμενα δὲ τὰ θελήματα τὴν αὐτὴν, εἴπερ εὐλόγως μὴ παύσοιντο τοῦ ἀριθμεῖσθαι κἀκεῖναι αἱ φύσεις; Τὸ γὰρ ἐπ' ἐκείνων καλὸν, ἐμφύτων ὄντων καὶ συστατικῶν τῶν πραγμάτων, καὶ ἐπ' αὐτοῖς ὑπάρχειν προσήκει τοῖς πράγμασι, καὶ ἡ κἀκ τούτων ἀνέλωσι τὸν ἀριθμόν,
vocern
Πατὴρ ἐν ἐμοί ἐστιν; ὁ δωρακὼς ἐμὲ, εώρακε
καὶ τὸν Πατέρα και, Εγώ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐχέσ
μέν, θεωπρεπεστάτην είναι διαβεβαιούμεθα τὴν φω
γήν. Ὅτε δὲ τοῖς τῶν Ἰουδαίων ἐπιπλήττει δήμοις,
ἐκεῖνο λέγων, Εἰ τέκνα ἦτε τοῦ ᾿Αβραάμ, τὰ ἔργα
τοῦ Ἀβραὰμ ἐποιεῖτε ἄν· νῦν δὲ ζητεῖτε με ἀπο
κτεῖναι ἄνθρωπον, ὃς τὴν ἀλήθειαν ὑμῖν λελά
ληκα· τοῦτο Ἀβραὰμ οὐκ ἐποίησαν· ἀνθρωπο
πρεπῶς εἰρῆσθαι τὰ τοιαῦτά φαμεν. Πλὴν τοῦ ἑνὸς
Υἱοῦ τὰς θεοπρεπεῖς, καὶ μέντοι τὰς ἀνθρωπίνας.
Μέσας δὲ εἶναι φωνὰς ἐκείνας διαβεβαιούμεθα, οἷον,
ὅταν ὁ μακάριος γράφῃ Παῦλος, Ἰησοῦς Χριστός
χθὲς καὶ σήμερον ὁ αὐτὸς, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας.
Καὶ πάλιν· Εἷς Θεὸς ὁ Πατὴρ, ἐξ οὗ τὰ πάντα
καὶ ἡμεῖς ἐξ αὐτοῦ· καὶ εἰς Κύριος Ἰησοῦς Χρι
στὸς, δι' οὗ τὰ πάντα, καὶ ἡμεῖς δι' αὐτοῦ. Καὶ
πάλιν ἂν οἱ πατέρες, καὶ ἐξ ὧν ὁ Χριστός, τὸ
κατὰ σάρκα, ὁ ὢν ἐπὶ πάντων Θεός, εὐλογητὸς
εἰς τοὺς αἰῶνας, ἀμήν. Ἰδοὺ γὰρ, ἰδοὺ Χριστὸν
Ἰησοῦν ὁ ὀνομάσας, χθὲς καὶ σήμερον τὸν αὐτὸν εἶ
ναί φησι, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας· καὶ δι' αὐτοῦ γενέσθαι τὰ πάντα· καὶ τὸν κατὰ σάρκα ἐξ Ἰουδαίων,
ἐπὶ πάντας ὀνομάζει Θεόν· καὶ μὴν εὐλογητὸν εἰς
τοὺς αἰῶνας, ἀμήν. Μὴ τοίνυν διέλῃς ἐν τούτοις τὰς
ἐπὶ τοῦ Κυρίου φωνάς. Ἔχουσι γὰρ ἐν ταυτῷ τὸ θεοπρε
πὲς καὶ ἀνθρώπινον· ἐφάρμοσον δὲ μᾶλλον αὐτὰς ὡς
ἑνὶ τῷ Υἱῷ, τουτέστι, Θεῷ λόγῳ σεσαρκωμένῳ,
Τούτοις δὴ τοῖς λόγοις τοῦ Πνεύματος καὶ αὐτὰς
ἡμῖν ἀποδέδειχεν ὁ Διδάσκαλος τὰς μέσας φωνάς,
μηδὲν καθοτιοῦν ἕτερον ἐπὶ Χριστοῦ σημαινούσας, 4
τὸ θεοπρεπὲς ἐν ταὐτῷ καὶ τὸ ἀνθρώπινον· ὅθεν
αὐτῷ ταύτας καὶ ἐφαρμόζειν ἀδιαιρέτως παρακελεύε
ται δεῖν, ὡς Θεῷ τῷ αὐτῷ, καὶ ἀνθρώπῳ φύσει τυγ
χάνοντι· καὶ ἄλλο τό παράπαν, ὡς ἔφην, οὐδέν.
Bandis, divinas alert Scripturas, ita loguens: «Ε- λιππο; οὐ πιστεύεις ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ
enim cum Philippo dicit: Tanto tempore vobiscum
sum, el non cognovisti me, Philippe? Non credis quia
ego in Patre, et Pater in me est? Qui vidit me,
vidit et Patrem '; et: Ego, et Pales unum sumnus
divinitati maxime convenientem pro-
(erre affirmamus. Cum vero Judæorum turbas increpans, ait: Si filii Abrahæ essetis, opera Abraha
utique faceretis. Nunc autem quaritis me interficere,
hominem, qui veritatem locutus sum vobis: hac
Abraham non fecit ': ejusmodi exponere dicimus,
quæ homini proprie competunt. Verumtamen hoc 5
ita accipiendum est, ut et illæ quæ Divinitati conveniunt, et illae rursus quæ ad humanitatem pertinent, uni tantum Filio ascribantur. Medias autem
voces illas esse asseveramus, ut cum beatus Paulus
scribit: Jesus Christus heri, et hodie; idem et in
secula *. Εt rursus: Unus Deus Pater, ex quo.omnia, et nos ex ipso: et anus Dominus Jesus
Christus, per quem omnia, et nos per ipsum ".
Ac rursus: Quorum patres, et ex quibus Christus
secundum carnem, qui est super omnia Deus benediclus in secula. Amen. En enim, en, nominato
Christo Jesu, eumdem illum heri et hodie esse
dicit, et in secula; ac per illum facta esse omnia.
Illum quoque qui ex Judæis secundum carnem,
Deum super omnia appellat; quin et in sæcula
benedictum, Amen, dicit. Ne in bis igitur, quae
de Domino dicuntur, voces diviseris. Simul enim
complectuntur, et quod Deo convenit, et quod homini. Quin potius illas tanquam uni, Filio tribue,
nempe Deo Verbo incarnato, His verbis Spiritus,
docuit nos doctor, ipsas quoque medias voces nihil
penitus aliw in Christo significare, quam quod
Deum simul, atque hominem deceat: unde et illi has
indivise tribuendas jubet, ut qui Deus idem et homo,
nec aliud prorsus quidquam, uti dicebam, exsistat.
Ejusdem ex oratione qua duas in Christo voluntales
esse probal..
Nam nisi alia atque alia secundum essentiam
est, divinitas et voluntas humana, liquet unam
uatura atque eamdem esse. Ac si ita est, natura quoque necessario una, nullaque varieLate dissimilis est. Ubi enim nulla naturalis voluntatum diversitas est, nec essentiae omnino ac
naturæ est. Sin autem alia atque alia natura, plane
distinctæ sunt. Ac si distinctæ, quomodo non earum uecessario, qua pollent quantitate, fatendus
numerus est? Sublata enim numeri ratio, tum distinctionem tollet, tum quæ distincta sint, ac si ne
essent quidem, prorsus abolitura est. Nam qui
etiam fal, csse hæc, et non numerari? quidve
demum causæ est, aut quomodo fit, ut quæ ex natura sunt voluntates, non etiam ex natura nume-
´rentur, cum et ipsä naturæ numerari merito nunquam destiterint? Quod enim in voluntatikus
°
Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ λόγου τοῦ περὶ τῶν δύο θελη
μάτων τοῦ ἑνὸς Χριστοῦ.
Εἰ ἄλλο καὶ ἄλλο κατὰ φύσιν οὐκ ἔστι τὸ θεῖον
καὶ τὸ ἀνθρώπινον θέλημα, δῆλον ὡς ἂν φύσει καὶ
ταὐτόν. Καὶ εἰ τοῦτο, καὶ ἡ φύσις ἐξ ἀνάγκης μία
καὶ ἀπαράλλακτος. Οὐ γὰρ ετερότης φυσική θέλημάτων οὐκ ἔστιν, οὐδ᾽ οὐσίας τὸ παράπαν καὶ φύ
σεως. Εἰ δὲ ἄλλο φύσει καὶ ἄλλο, διάφορα πάντω;
καὶ εἰ διάφορα, πῶς τὸν ἐν πόσῳ τούτων ἀριθμὸν
οὐχ ὁμολογῆσαι χρεών; Ἡ γὰρ τούτου, εξάρνησις,
αὐτῆς τε πάμπαν ἀφανισμὸν, καὶ τῶν διαφερόντων,
ὡς οὐκ ὄντων, ἐργάζεται. Πῶς γὰρ καὶ εἶναι δυνα
τὸν καὶ μὴ ἀριθμεῖσθαι, καὶ δι' ήντινα τὴν αἰτίαν;
ή πῶς ὄντα μὲν κατὰ φύσιν, οὐκ ἀριθμούμενα δὲ τὰ
θελήματα τὴν αὐτὴν, εἴπερ᾽ εὐλόγως μὴ παύσοιντο
τοῦ ἀριθμεῖσθαι καὐταὶ αἱ φύσεις; Τὸ γὰρ ἐπ' ἐκεί
νων καλὸν, ἐμφύτων ὄντων καὶ συστατικῶν τῶν
πραγμάτων, καὶ ἐπ' αὐτοῖς ὑπάρχειν προσήκει τοῖς
πράγμασι, καὶ ἡ κἀκ τούτων ἀνέλωσι τὸν ἀριθμόν,
* Joan. xiv. 9, 10, Joan. v, 50. * Joan. viii, 39, 40. * llebr. xm, 8. 1 Cor. VIII, 6. • Rom.
col. 1125–1126page 554 of 677
PG 130:1125ὡς ὅτι κατ' αὐτοὺς λυμαινόμενον, ἢ μηδαμῶς παραβλάπτοντα, καὶ ἐπ᾿ ἐκείνων περιληφθῇ. Πρὸς δήλωσιν τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ἐμφύτου διαφοράς, δι' ἣν αὐτῷ κἀν ταῖς οὐσίαις προσχρώμεθα· ἢ δείξωσι, πῶς μὴ ἀναίρεσιν πάντως ἢ σύγχυσιν, τοῦ κατὰ ἄνθρωπον φυσικοῦ τοῦ Σωτῆρος θελήματος ἀπεργάζονται, διὰ τῆς κατὰ τὸν ἀριθμὸν παραιτήσεως. Τῷ γὰρ θεωθῆναι τῇ πρὸς Θεὸν ἑνώσει, καθὰ καὶ τὴν φύσιν αὐτὴν τῆς λογικῶς τε καὶ νοερῶς ἐψυχωμένης σαρκός, τῆς κατ' οὐσίαν ὀντότητος, οὐκ ἐξίστησιν· ὥσπερ οὐδὲ τῆς οἰκείας τὸν σίδηρον, ἡ ἄκρα καὶ δι᾿ ὅλου πρὸς τὸ πῦρ συνανάκρασίς τε καὶ ἕνωσις· ἀλλὰ πάσχει μὲν τὰ πυρός, ἐπειδὴ πῦρ τῇ ἑνώσει γεγένηται· βρίθει δὲ πάλιν κατὰ φύσιν, καὶ τέμνει, ὅτι μὴ τῆς οἰκείας λώβην πέπονθε φύσεως, ἢ φυσικῆς ἐνεργείας ἐξέστη τὸ σύνολον· καίτοι μετὰ πυρὸς ὑπάρχων κατὰ τὴν αὐτὴν καὶ μίαν ὑπόστασιν, καὶ ἀδιαστάτως δρῶν, τά τε κατὰ φύσιν ἰδίαν· λέγω δὲ τὴν τομήν· καὶ τὰ καθ' ἕνωσιν αὖθις, ὅπερ ἐστὶν ἡ καῦσις. Αὐτοῦ γὰρ ὑπάρχει, καθάπερ καὶ τοῦ πυρὸς ἡ τομή, διὰ τὴν ἄκραν τούτων εἰς ἄλληλα περιχώρησίν τε καὶ ἀντίδοσιν· καὶ οὔτε τὴν φύσιν αὐτοῦ, φημὶ δὲ τοῦ σιδήρου, κἂν μετὰ πυρὸς ὁρᾶται, κωλυόμεθα τὸ παράπαν ὀνομάζειν ἢ ἀριθμεῖν, οὔτε τὴν φυσικὴν ἐνέργειαν, εἰ καὶ μετὰ καύσεως καθορᾶται, καὶ μηδεμίαν ἔχει πρὸς ταύτην διάστασιν, ἀλλ' ἐνοειδῶς σὺν αὐτῇ τε καὶ ἐν αὐτῇ διαφαίνεται καὶ γνωρίζεται. Τίς οὖν ὁ λόγος, τοῦ τὸ φυσικῶς τῇ φύσει προσὸν μὴ ἀριθμεῖν, τουτέστι τὸ θέλημα, καὶ ταύτῃ τὸ καθ᾿ ἡμᾶς ἀτελὲς τῷ ὑπερτελεῖ καὶ προτελείῳ Θεῷ λόγῳ σεσαρκωμένῳ προσμαρτυρεῖν, καίτοι πάντων ἐπίσης, εὐδοκίᾳ Πατρός, καὶ συνεργείᾳ Πνεύματος ἁγίου διὰ τὴν ἡμῶν σωτηρίαν, καθ' ἕνωσιν τὴν ἀδιάστατον τῶν τῆς φύσεως κεκοινωνηκότι, καθάπερ οὖν καὐτῆς τελείως τῆς φύσεως, πλὴν μενούσης τῆς ἁμαρτίας, ὅτι μηδὲ τῆς φύσεως ἦν, ἀλλὰ γνώμης, παρὰ τὸν λόγον καὶ τὸν νόμον κεκινημένης τῆς φύσεως, ἐκτροπὴ καὶ ὁλίσθημα; Καί μοι δεόντως μάλιστα τούτου γε χάριν ὁ λεχθεὶς ἐπιστήσας φαίνεται μοναχός, τοῦ φυσικοῦ τὸ γνωμικὸν διαστείλας θελήματος. Τὸ μὲν γάρ, κατὰ τὸν αὐτοῦ καλῶς ἔχοντα ὁρισμόν, Δύναμις ὑπάρχει τοῦ κατὰ φύσιν ὄντος ὀρεκτική. Πᾶν γὰρ εἴ τι τῶν ὄντων καὶ μάλιστα λογικῶν, φυσικῶς τοῦ κατὰ φύσιν ὄντος ὀρέγεται, καὶ τούτου παρὰ Θεοῦ λαβὸν κατ' οὐσίαν ἔχει τὴν δύναμιν, πρὸς σύστασιν τὴν ἑαυτοῦ. Εἰ γὰρ τοῦ κατὰ φύσιν ὄντος οὐκ ἔχει τὴν ὄρεξιν, τοῦ μηδαμῶς ὄντος, πόθεν καὶ πῶς, μηδόλως ὕπαρξιν ἢ κίνησιν ἔχοντος; Μόνον γὰρ ἀδρανὲς τὸ μὴ ὂν καὶ ἀνούσιον· καὶ οὐδαμῶς οὐδὲ μία τούτου δύναμις ἐν τοῖς οὖσιν ὑπάρχει, καὶ κίνησις. Τὸ δέ, αὐθαίρετος ὁρμὴ καθέστηκε, τὰς ἐφ' ἑκάτερα ποιουμένη παρεκτροπάς· καὶ οὐ φύσεως ὑπάρχον ἀφο
PANOPLIA DOGMATICA. TIT. XXI.
ὡς ὅτι κατ' αὐτοὺς λυμαινόμενον, ἢ μηδαμῶς παρα- bonum aptumque est, qum inualæ sint resque conβλάπτοντα, καὶ ἐπ᾿ ἐκείνων περιληφθῇ. Πρὸς δήλω stituant ac insigniant, in ipsis quoque rebus ut
σιν τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ἐμφύτου διαφοράς, δι' ήν exsistat conveniens gil; atque adeo vel ab his
αὐτῷ καν ταῖς οὐσίαις προσχρώμεθα· Η δείξωσι, quoque numerum auferant, ut qui, per cos, laπῶς μὴ ἀναίρεσιν πάντως ἢ σύγχυσιν, τοῦ κατὰ bem asserat; vel, cum nihil lædat, in illis quoque
ἄνθρωπον φυσικοῦ τοῦ Σωτῆρος θελήματος ἀπεργά assumatur; ad hoc scilicet, ut quæ illis natura
ζονται, διὰ τῆς κατὰ τὸν ἀριθμὸν παραιτήσεως. inest distinctio innotescat; quod unuir in causa
est, ut et in naturis numerum usurpemus; aut certe ostendant, qui fiat ut naturalem Salvatoris volumtatem, qua ratione est homo, non omnino auferant aut confundant, qui ejns censum ac numerum
respuant.
Τῷ γὰρ θεωθῆναι τῇ πρὸς Θεὸν ἑνώσει, καθὰ
καὶ τὴν φύσιν αὐτὴν τῆς λογικῶς τε καὶ νοερῶς ἐψυχωμένης σαρκός, τῆς κατ' οὐσίαν ὀντότητος, οὐκ ἐξίστησιν· ὥσπερ οὐδὲ τῆς οἰκείας τὸν
σίδηρον, ἡ ἄκρα καὶ δι᾿ ὅλου πρὸς τὸ πῦρ συνανάκρασίς τε καὶ ἕνωσις· ἀλλὰ πάσχει μὲν τὰ
πυρὸς, ἐπειδὴ πῦρ τῇ ἑνώσει γεγένηται· βρίθει
δὲ πάλιν κατὰ φύσιν, καὶ τέμνει, ὅτι μὴ τῆς οἰ
κείας λώβην πέπονθε φύσεως, ή φυσικῆς ἐνεργείας
ἐξέστη τὸ σύνολον· καίτοι μετὰ πυρὸς ὑπάρχων
κατὰ τὴν αὐτὴν καὶ μίαν ὑπόστασιν, καὶ ἀδιαστά
τως δρών, τά τε κατὰ φύσιν ἰδίαν· λέγω δὲ τὴν του
μήν· καὶ τὰ καθ' ἔνωσιν αὖθις, ὅπερ ἐστὶν ἡ, καύσι;. Αὐτοῦ γὰρ ὑπάρχει, καθάπερ καὶ τοῦ πυρὸς ἡ
τομή, διὰ τὴν ἄκραν τούτων εἰς ἄλληλα περιχώρη
σίν τε καὶ ἀντίδοσιν· καὶ οὔτε τὴν φύσιν αὐτοῦ,
φημὶ δὲ τοῦ σιδήρου, κἂν μετὰ πυρὸς ὁρᾶται, κωλυόμεθα τὸ παράπαν ὀνομάζειν ἢ ἀριθμεῖν, οὔτε τὴν
φυσικὴν ἐνέργειαν, εἰ καὶ μετὰ καύσεως καθορᾶται,
καὶ μηδεμίαν ἔχει πρὸς ταύτην διάστασιν, ἀλλ'
ἐνοειδῶς σὺν αὐτῇ τε καὶ ἐν αὐτῇ διαφαίνεται καὶ
γνωρίζεται. Τίς οὖν ὁ λόγος, τοῦ τὸ φυσικῶς τῇ
φύσει προσὴν μὴ ἀριθμεῖν, τουτέστι τὸ θέλημα, καὶ
ταύτῃ τὸ καθ᾿ ἡμᾶς ἀτελὲς τῷ ὑπερτελεῖ καὶ προτε
λείῳ Θεῷ λόγῳ σεσαρκωμένῳ προσμαρτυρεῖν, καί
τοι πάντων ἐπίσης, εὐδοκίᾳ Πατρὸς, καὶ συνεργεία
Πνεύματος ἁγίου διὰ τὴν ἡμῶν σωτηρίαν, καθ' ἕνω
σιν τὴν ἀδιάστατον τῶν τῆς φύσεως κεκοινωνηκότι,
καθάπερ οὖν καὐτῆς τελείως τῆς φύσεως, πλήν με
νης τῆς ἁμαρτίας, ὅτι μηδὲ τῆς φύσεως· ἦν, ἀλλὰ
γνώμης, παρὰ τὸν λόγον καὶ τὸν νόμον κεκινημέ
νης τῆς φύσεως, ἐκτροπὴ καὶ ὁλίσθημα;
ipsa uaratione et
essentiale
Non enim quod hæc, unione cum Deo
deitate imbuta sit, haud secus
tura carnis, animæ præditæ mente
intelligente eo extrabit, quod illi
exsistit; uti neque ferrum, ab eo quod illi ex
essentia est, extrudit summa ejus, totaque mole
cum igne contemperatio atque unio: sed ignis quidem affectiones recipit, eo quod ex unione velut
ignis evasit; gravi tamen rursus pondere, natura
est, et secat, idcirco nimirum quod ejus naturæ
nulla labes illata est, nec a naturali prorsus operatione excessit; etsi cum igne, secundum unam.
eamdemque subsistentis rationem, una exsistit, ac
indivise operatur, tum quæ ex propria natura sunt
(ut nempe secet ) tumn rursus quod ex unione accedit (scilicet ut urat. Illíus enim est, quod urit, uti
etiam ignis, quod secat, ob summam borum inter
se intimamque penetrationein ac reciprocationem.
Ac neque ejus naturaṁ (ferri scilicet) etsi igni
conjuncta conspicitur, ullo modo nominare prohibemur aut numerare, neque naturalem operationem: quanquam hæc cernitur urendi actioni comes, nec ab ea quidquam dividitur; sed uniformiter
cum ea, atque in ea dilucet atque noscitur. Que
iptur ratio ut id non numeremus quod natura inest
natura (uempe voluntatem eaque ratione, Deo
Verbo incarnato, majori scilicet omni perfectione
eique anteriori, ut nec homo perfectus sit tribuamus; quanquam omnium perinde, quæ naturæ
sunt, nostræ salutis causa, per indivulsam unionem, propensa Patris voluntate ac Spiritus sancti
cooperatione, commercium iniit; uti plane etiam
ipsius perfecte communionem naturæ, uno duntaxat excepto peccato, quod ipsum ne naturæ quidem attinens, animi voluntatis arbitriique contra rationem legemque naturæ moti, exerratio atque
lapsus exsistit.
Mihique maxime, ejus rei gratia convenienter
natuΚαί μοι δεόντως μάλιστα τούτου γε χάριν ὁ λεχο
θεὶς ἐπιστήσας φαίνεται μοναχός, τοῦ φυσικοῦ τὸ advertisse videtur, monachus ille, cujus memini,
γνωμικών διαστείλας θελήματος. Τὸ μὲν γὰρ, κατὰ
τὸν αὐτοῦ καλῶς ἔχοντα ὁρισμόν, Δύναμις ὑπάρχει
τοῦ κατὰ φύσιν ὄντος ὀρεκτική. Πᾶν γὰρ εἴ τι τῶν
ὄντων καὶ μάλιστα λογικῶν, φυσικῶς τοῦ κατὰ φύ
σιν ὄντος ὀρέγεται, καὶ τούτου παρὰ Θεοῦ λαβόν
κατ' ουσίαν ἔχει τὴν δύναμιν, πρὸς σύστασιν τὴν
ἑαυτοῦ. Εἰ γὰρ τοῦ κατὰ φύσιν ὄντος οὐκ ἔχει τὴν
ὄρεξιν, τοῦ μηδαμῶς ὄντος, πόθεν καὶ πῶς, μηδόλως
ὕπαρξιν ἢ κίνησιν ἔχοντος; Μόνον γὰρ ἀδρανὲς τὸ
μὴ ὂν καὶ ἀνούσιον· καὶ οὐδαμῶς οὐδὲ μία τούτου
δύναμις ἐν τοῖς οὖσιν ὑπάρχει, καὶ κίνησις. Τὸ δὲ,
αυθαίρετος ὁρμὴ καθέστηκε, τὰς ἐφ' ἑκάτερα ποιον
μένη παρεκτροπάς· καὶ οὐ φύσεως υπάρχον ἀφο
dum animi voluntatem, arbitriumque ac senten
tiam, a naturali voluntate distinxit. Hæc enim,
juxta eam, quam rite tradidit, definitionem, Vis:
est, ejus appetens, quod est secundum
ram. Quidquid enim rerum usquam est, earum
maxime quæ ratione utuntur, id quod est ex natura
appetit, ejusque appetendi vim essentialiter a Deo,
quo illi substantia sua, ac quod est, incolume sit,
inditam accepit. Nisi enim ejus quod ex natura est
appetitionem habet, unde, quove modo ejus quod
non est, atque nihil est, habeat, quod omni prorsus essentia motuque careat? Solum enim imbecille est, quod ne est quidem, omnique essentia
col. 1127–1128page 555 of 677
PG 130:1127ριστικὸν, ἀλλὰ προσώπου κυρίως καὶ ὑποστάσεως. Καὶ τοῦτό γε διαγνοὺς ὁ διῃρημένος καὶ ἀνθρωπολάτρης Νεστόριος, γνωμῶν ἕνωσιν ἀσεβῶς ἐδογμάτισεν· ἵν᾿ ἑκατέραν δι' ἑκατέρας ὑπόστασιν ἐπιχω ρώσῃ, καὶ ὁ ψιλὸς ἄνθρωπος αὐτῷ τηρηθῇ, γνώμῃ τινὶ καὶ αὐθαιρέτῳ κινήσει τῇ πρὸς τὸν Θεὸν Λόγον, ὡς αὐτός φησι, τὴν ἕνωσιν ποιησάμενος, ἐξ ἧς καὶ τὴν ταυτοβουλίαν συνίστησιν, ἢ πολυβουλίαν, εἰπεῖν οἰκειότερον· ὅσῳ καὶ καθ' ἑκάστην τοῦ γνωμικοῦ θελήματος κίνησιν, κατὰ μέρος ἐκ τῶν ἀτελῶν ἐπὶ τὰ ἐντελῆ κατ' αὐτὸν ἴεται, φερομένη τε καὶ προ κόπτουσα· ἀλλ' οὐκ ἐξ αὐτῆς τῆς ἀφράστου συλλήψεως, ὅλης τελείως μετὰ τῶν αὐτῆς ἁπάντων, πρὸς ὅλην καὶ τὰ κατ' αὐτὴν ἅπαντα, τὴν ἡμετέραν φύ σιν τῆς τοῦ Λόγου θεότητος, καθ᾽ ὑπόστασιν μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ἐνωθείσης. Ὡς ἂν τοίνυν καὶ τὸ ἐντελὲς διακριβώσῃ τῆς φύ σεως ἐπὶ τοῦ σαρκωθέντος Θεοῦ, καὶ τὸ ἀντικείμενον διαρρίψῃ ὁ λεχθεὶς μοναχός· τὸ μὲν φυσικὸν ὥρισεν ἐπ' αὐτοῦ· τὸ δὲ γνωμικὸν ἀποδιώρισε θέ λημα, μήτε τῇ διαιρέσει χώραν δοὺς τῷ στασιάζειν ἐν τούτῳ, μήτε τῇ φαντασίᾳ παρείσδυσιν, τῷ μὴ ὑπάρχειν ἐκεῖνο. Εἰ δέ τις τυχὸν ἰσχυρίζεται, μὴ ἂν ἄλλως ἐπ' αὐτοῦ δυνατόν, ἢ κατ' ἐναντίωσιν τὰ δύο θελήματα λέγεσθαι· εἰ μὲν ὡς κατ' οὐσίαν διάφορα, κἀγὼ δέχομαι, εἰ δὲ ὡς ἀντικείμενα, ψευδῆς ὁ λόγος. Οὐ γὰρ εἴ τι διάφορον πάντως καὶ ἀντικείμενον. Τὸ γὰρ ἀντικείμενον, γνώμης παραλόγως δηλαδὴ κινουμένης· τὸ δὲ διάφορον, φύσεως λόγῳ κρατουμένης ἔργον καθέστηκε· καὶ τὸ μὲν φύσεως στασιαστικόν, τὸ δὲ προδήλως συστατικόν. Διαφορὰ τοιγαροῦν οὐσιώδης, εἰς σύστασιν τῶν ἐν τῇ φύσει πραγμάτων ἐστὶν, οὐ μὴν ἐναντίωσις, πρὸς τὴν τούτων διάλυσιν. Οὐ γὰρ ἔχει ἡ φύσις τὸ παρὰ φύσιν· οὐδὲ λόγος οὐδεὶς τοῦ στασιάζοντος. Ἄλλως τε, εἰ τὰ δύο θελήματα πάντως ἐναντία καὶ ἀντικείμενα, πῶς ἐπί τε τῶν φύσει καὶ ὑπο στάσει διῃρημένων λογικῶν, οὐ τοῦτο πάντῃ τε καὶ πάντως συμβαίνει. Συννεύομεν γὰρ ἔστιν ὅτε τούτοις, καίτοι γνωμικοῖς οὖσι, καὶ Θεῷ, καὶ ἀγγέλοις, καὶ ἀλλήλοις, ἀλλ' οὐ διὰ τοῦτο τῆς γνώμης ἤδη, καὶ τοῦ κατ' αὐτὴν θελήματος, διαπεπτώκαμεν. Εἰ γὰρ τούτων, καὶ τῆς πρὸς τοὺς ἄλλους δηλονότι συννεύσεως, εἴπερ ἕως ταύτην ἔχομεν, καὶ τῶν ἄλλων γνωμικῶν ἀντεχόμεθα. Εἰ οὖν ἐνταῦθα τοῦτο, καὶ οὐδαμῶς ἀντίταξις καθορᾶται, καίτοι σωζομένων ὑπάρξει τε καὶ ἀριθμῷ τῶν γνωμικῶν θελημάτων, καὶ τὴν φιλικὴν ἐν σχέσει διάθεσιν· πῶς ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ καὶ ἑνὸς σαρκωθέντος Θεοῦ Λόγου, καὶ τελείως δι' ἡμᾶς ἐνανθρωπήσαντος, ἐν τοῖς φυσικῶς προσ οῦσιν αὐτῷ κατ' οὐσίαν θελήμασιν, ἐναντίωσις ἔσται. Πῶς δὲ ταῦτά φασιν ἐναντία, δι' αὐτόν γε τὸν ἀριθ
caret, nec ulla prorsus ejus in rebus vis motusque ριστικὸν, ἀλλὰ προσώπου κυρίως καὶ ὑποστάσεως.
est. Hæc porro libera arbitriique appetitio est, in Καὶ τοῦτό γε διαγνοὺς ὁ διῃρημένος καὶ ἄνθρωπο
utrumque declinare præstans; cujus muneris est, λάτρης Νεστόριος, γνωμῶν ἔνωσιν ἀσεβῶς ἐδογμάτ
non ut naturam, sed ut personam ac hypostasim τισεν· ἵν᾿ ἑκατέραν δι' ἑκατέρας ὑπόστασιν ἐπιχν
proprie discernat. Qua re perspecta, divisus ille ρώσῃ, καὶ ὁ ψιλὸς ἄνθρωπος αὐτῷ τηρηθῇ, γνώμη
hominisque cultor Nestorius, animi voluntatum, τινὶ καὶ αὐθαιρέτῳ κινήσει τῇ πρὸς τὸν Θεὸν Λόγον,
seu sententiarum unionem impie docuit, ut altera ὡς αὐτός φησι, τὴν ἕνωσιν ποιησάμενος, ἐξ ἧς καὶ
alteram subsistentiam personamque astrueret, nu- τὴν ταυτοβουλίαν συνίστησιν, ἢ πολυβουλίαν, εἰπεῖν
dusque illi homo constaret, nempe animi quadam οἰκειότερον· ὅσῳ καὶ καθ' ἑκάστην τοῦ γνωμικού
voluntate ac sententia, motuque libero in Deum θελήματος κίνησιν, κατὰ μέρος ἐκ τῶν ἀτελῶν ἐπὶ
Verbum, uti ipse loquitur, conflata unione; ex qua, τὰ ἐντελῆ κατ' αὐτὸν ἴεται, - φερομένη τε καὶ προ
eamdem consilii ac voluntatis rationem, seu (ut κόπτουσα· ἀλλ' οὐκ ἐξ αὐτῆς τῆς ἀφράστου συλλή
verius magisque proprie loquar) multiplicem, sta- ψεως, ὅλης τελείως μετὰ τῶν αὐτῆς ἁπάντων, πρὸς
tuit; quanto etiam singulis paulatim voluntatis ὅλην καὶ τὰ κατ' αὐτὴν ἅπαντα, τὴν ἡμετέραν φύanimi motibus, ex imperfectis ad perfecta, ten- σιν τῆς τοῦ Λόγου θεότητος, καθ᾽ ὑπόστασιν μίαν
dendo ac proficiendo, ut ille opinatur, procedit; καὶ τὴν αὐτὴν ἐνωθείσης.
non quasi ex ipsa, nullis verbis explicabili conceptione, tota perfecte cum suis omnibus, cum tota
ejusque omnibus natura nostra, penes unam eamdemque subsistentiam ac personam, Verbi deitas
unila sit.
ὡς ἂν τοίνυν καὶ τὸ ἐντελὲς διακριβώσῃ τῆς φύσ
σεως ἐπὶ τοῦ σαρκωθέντος Θεοῦ, καὶ τὸ ἀντικείμε
νον διαρρίψῃ ὁ λεχθεὶς μοναχός· τὸ μὲν φυσικὸν
ὥρισεν ἐπ' αὐτοῦ· τὸ δὲ γνωμικὸν ἀποδιώρισε θέσ
λημα, μήτε τῇ διαιρέσει χώραν δοὺς τῷ στασιάζειν
ἐν τούτῳ, μήτε τῇ φαντασίᾳ παρείσδυσιν, τῷ μὴ
υπάρχειν ἐκεῖνο. Εἰ δέ τις τυχὸν ἰσχυρίζεται, μὴ ἂν
ἄλλως ἐπ' αὐτοῦ δυνατόν, ἢ κατ' ἐναντίωσιν τὰ δύο
θελήματα λέγεσθαι· εἰ μὲν ὡς κατ' ουσίαν διάφορα,
κἀγὼ δέχομαι, εἰ δὲ ὡς ἀντικείμενα, ψευδῆς ὁ λόγος.
Οὐ γὰρ εἴ τι διάφορον πάντως καὶ ἀντικείμενον. Τὸ
γὰρ ἀντικείμενον, γνώμης παραλόγως δηλαδή κινουμένης· τὸ δὲ διάφορον, φύσεως λόγῳ κρατουμένης
ἔργον καθέστηκε· καὶ τὸ μὲν φύσεως στασιαστικόν,
τὸ δὲ προδήλως συστατικόν. Διαφορὰ τοι τοιγαρούν
οὐσιώδης, εἰς σύστασιν τῶν ἐν τῇ φύσει πραγμάτων
ἐστὶν, οὐ μὴ ἐναντίωσις, [ἀλλὰ] πρὸς τὴν τούτων
διάλυσιν. Οὐ γὰρ ἔχει ἡ φύσις τὸ παρὰ φύσιν· οὐδὲ
λόγος οὐδεὶς τοῦ στασιάζοντος.
Ut igitur, quem dixi, monachus, tum naturæ
perfectionem in Deo incarnato exacte statueret,
tum contrarietatem excluderet; naturali in eo constituta voluntate, arbitrariam dispunxit; ut neque
divisioni locum, voluntatum in eo confictu, daret,
neque inanem speciemn nudamque imaginem, per
absentiam illius arcesseret. Sin autem quis forsitan
affirmet, fieri non posse, ut aliter duæ in eo dicantur voluntates, quam per contrarietatem seu oppo.
sitionem; siquidem ita intelligat, ut essentialiter
diversas atque distinctas velit, nec ego cam ind-c
cias; sin autem contrarias et quæ inter se dissicleant, falsum est quod dicitur. Non enim si quid
distinctum ac diversum, omnino etiam contrarium
est atque adversum. Adversum siquidem ac contrarium, animi voluntatis est, ac arbitrii aliter
quam ex ratione moti; diversum vero seu
stinctum, naturæ, quæ ratione regatur, opus exsistit: atque alterum quidem, naturam pugna committit; alterum eam palam conflat ac constituit. Essentialis itaque differentia ac distinctio, eo est,
ut res in natura consistant sintque incolumes; non sic contrarietas, sed ut dissolvantur ac intereant.
Non enim habet natura quod naturæ rationibus adversum est; nec ejus quod tumultuatur ac dissidet, ulla in rebus ratio est.
diPræterea, si duæ voluntates omnino contrariæ ac
oppositæ sunt, unde est ut nec in animis, natura ac
persona discretis, id omnino ac prorsus contingat?
Etsi enim arbitrariæ animique voluntates sunt,
quandoque illis consentimus, Deoque et angelis,
ipsique alii aliis; nec idcirco jam animum sui arbitrum, ejusque voluntatem amisimus. Horum
cnim si jacturam fecissemus, utique etiam concordiæ cum aliis; quandiu enim illius compotes sunus, etiam alia quæ volentis animi sunt suique
arbitri, tenemus. Cum hæc igitur sic se habeant,
nec usquam pugna appareat, tametsi arbitrariæ
voluntates, exsistentia atque numero incolumes
sint, qua necessitudine animi amice consociantur;
qui fit, ut in uno eodemque Deo Verbo incarnato,
ac perfecte nostri causa facto homine, quæ ei essentialiter natura voluntates insunt, contrariæ sint
᾿Αλλως τε, εἰ τὰ δύο θελήματα πάντως εναντία
καὶ ἀντικείμενα, πῶς ἐπί τε τῶν φύσει καὶ ὑπου
στάσει διηρημένων λογικῶν, οὐ τοῦτο πάντη τε καὶ
πάντως συμβαίνει. Συννεύομεν γὰρ ἔστιν ὅτε τούτοις,
καίτοι γνωμικοῖς οὖσι, καὶ Θεῷ, καὶ ἀγγέλοις, καὶ
ἀλλήλοις, ἀλλ' οὐ διὰ τοῦτο τῆς γνώμης ἤδη, καὶ
τοῦ κατ' αὐτὴν θελήματος, διαπεπτώκαμεν. Εἰ γὰρ
τούτων, καὶ τῆς πρὸς τοὺς ἄλλους δηλονότι συννεύ
σεως, εἴπερ έως ταύτην ἔχομεν, καὶ τῶν ἄλλων
γνωμικῶν ἀντεχόμεθα. Εἰ οὖν ἐνταῦθα τοῦτο, καὶ
οὐδαμῶς ἀντίταξις καθορᾶται, καίτοι σωζομένων
ὑπάρξει τε καὶ ἀριθμῷ τῶν γνωμικῶν θελημάτων,
καὶ τὴν φιλικὴν ἐν σχέσει διάθεσιν· πῶς ἐπὶ τοῦ
αὐτοῦ καὶ ἑνὸς σαρκωθέντος Θεοῦ Λόγου, καὶ τελείως
δι' ἡμᾶς ἐνανθρωπήσαντες, ἐν τοῖς φυσικῶς προσοῦσιν αὐτῷ κατ' ουσίαν θελήμασιν, ἐναντίωσις ἔσται.
Πῶς δὲ ταῦτά φασιν ἐναντία, δι' αὐτόν γε τὸν ἀριθ
col. 1129–1130page 556 of 677
PG 130:1129μὲν, ἢ καὶ δι' αὐτὸ τὸ ὑπάρχειν. Εἰ μὲν διὰ τοῦτο, καὶ τὴν φύσιν ἀνέλωσι τῆς σαρκὸς, ἀντικειμένην τῷ Λόγῳ διὰ τὴν ὕπαρξιν. Πολλῷ γὰρ ἰσχυρότερον, ὡς πᾶσιν εὔδηλον, εἰς ἀντίταξιν, τὸ ὑποκείμενον, τοῦ ἐν ὑποκειμένῳ καθέστηκεν. Εἰ δὲ διὰ μόνον τὸν ἀριθμὸν, καὶ τούτου τὰς φύσεις ἐρήμους ποιήσωσι, καὶ μηδὲ μίαν αὐτῶν ἀριθμείτωσαν· παραιτείσθωσαν δὲ καὶ πάλιν αὐτὸν διὰ τὴν αὐτὴν αἰτίαν, κἀπὶ τῶν τῆς μιᾶς καὶ ἀνάρχου θεότητος τριῶν ὑποστάσεων, ἵνα μὴ κἀκείνη στασιάζῃ πρὸς ἑαυτήν. ἀλλ' ἄτοπόν γε τῷ μηδὲν ὄντι τὸ σύνολον, οὐκ οὐσία, οὐ ποιόν, οὐκ ἄλλο τι τῶν ὄντων, ἰσχὺν τοσαύτην ἀποκληροῦν· ἀτοπώτερον δὲ, καὶ τὴν ὕπαρξιν αὐτὴν τοῦ φυσικοῦ θελήματος αἰτιάσθαι, κἀντεῦθεν τὴν ἀναίρεσιν αὐτοῦ κατασκευάζειν. Καὶ ταῦτα, τῶν ἄλλων ἐν τῇ φύσει πρωτίστην οὖσαν φυσικῶν ἰδιωμάτων καὶ κινημάτων ἔμφυτον δύναμιν. Κατὰ ταύτην γὰρ μόνην, τοῦ εἶναι καὶ ζῆν, καὶ κινεῖσθαι, καὶ νοεῖν, καὶ λαλεῖν, καὶ αἰσθάνεσθαι, καὶ μετέχειν τροφῆς, ὕπνου τε καὶ ἀναπαύσεως, καὶ μὴ ἀλγύνεσθαι, μηδὲ θνήσκειν, καὶ ἁπλῶς ἀπάντων τῶν συνιστώντων τὴν φύσιν, ἔχειν τελείως τὰς ἕξεις, καὶ τῶν λυμαινομένων τὰς στερήσεις, φυσικῶς ἐφιέμεθα. Καί μοι φαίνεται κἂν τούτῳ προσηκόντως ποιήσας, κατὰ τὸν αὐτοῦ ὁρισμὸν ὁ εὐλαβὴς μοναχὸς, καὶ προσθεὶς τό· Καὶ τῶν οὐσιωδῶς τῇ φύσει προσόντων, συνεκτικὴν πάντων ἰδιωμάτων. Πάντα γὰρ ἀεὶ συνέχει, καὶ συνέχειν ἐφίεται, καὶ οὐδενὸς ἔχειν τὴν στέρησιν, τὸ οὐσιῶδες ἐν ἡμῖν καὶ ἔμφυτον θέλημα· μᾶλλον δὲ ἡμεῖς, δι' αὐτοῦ τε καὶ κατ' αὐτό· καὶ οἶμαι τὸν καὶ ποσῶς τοῦ ὄντος, ἀλλὰ μὴ τοῦ δοκοῦντος λόγον ποιούμενον, συνθήσεσθαι πάντως δὴ, καὶ ὡς ἄνθρωπον τὸν σαρκωθέντα Θεόν, φυσικὸν ἔχειν καὶ ἀνθρώπινον θέλημα· καὶ τῶν ἀπηριθμημένων ἕκαστον θέλειν κατ' αὐτὸ φυσικῶς, πρὸς πίστωσιν τῆς νοερῶς αὐτοῦ καὶ λογικῶς ἐψυχωμένης σαρκός, εἴπερ τέλειος ἄνθρωπος γέγονε, μηδενὶ τῶν ἡμετέρων λειπόμενος, πλὴν μόνης τῆς ἁμαρτίας· ἀλλὰ πάντα ἔχων ὅσα καὶ ἡμεῖς, ἀπαραλείπτως τὰ κατὰ φύσιν συστατικὰ τῆς ἡμετέρας οὐσίας, ὥσπερ οὖν καὶ τὰ τῆς ἀνάρχου καὶ θείας, δι' ὧν ἄνθρωπον ἑαυτὸν ὁμοῦ καὶ Θεὸν ὄντα κυρίως ἐγνώριζε, καὶ τὴν πρὸς ἡμᾶς, καὶ τὸν Πατέρα τελείως φυσικὴν συγγένειαν διασώζοντα μετὰ τὴν ἔνωσιν. Τὸ γὰρ δὴ λέγειν, ὡς ἐν τῷ καιρῷ μόνῳ τοῦ σωτηρίου πάθους, ἡνίκα τὸ ἡμέτερον ἐτύπου πραγματικῶς ἐν ἑαυτῷ, καὶ ὡς ἄνθρωπος παρῃτεῖτο τὸν θάνατον, δύο θελήματα ἔχων ἐδείκνυτο, ἀποφαντικόν, οὐκ ἀποδεικτικόν μοι δοκεῖ. Πῶς γὰρ ἐν τούτῳ μόνῳ τῷ καιρῷ, καὶ μὴ πρὸ τούτου, καὶ δι' ἥντινα τὴν αἰτίαν. Εἰ μὲν γὰρ εἶχε τότε, καὶ ἀπ' ἀρχῆς εἶχεν ἐξ οὗ γέγονεν ἄνθρωπος, ἀλλ' οὐχ ὕστερον ἔσχε· θίασεν· εἰ δὲ ἀπ' ἀρχῆς οὐκ εἶχεν, οὐδὲ κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους, ἀλλὰ μόνον ἐφάντασε τὴν παραίτησιν, καὶ πρὸς ταύτῃ τὰ λοιπὰ δι' ὧν σεσώσμεθα,
TIT. XXI.
μὲν, ἢ καὶ δι' αὐτὸ τὸ ὑπάρχειν. Εἰ μὲν διὰ τοῦτο, atque discordes? Quo autem modo contrarias asseκαὶ τὴν φύσιν ἀνέλωσι τῆς σαρκὸς, ἀντικειμένην τῷ
Λόγῳ διὰ τὴν ὑπαρξιν. Πολλῷ γὰρ ισχυρότερον, ως
πᾶσιν εὔδηλον, εἰς ἀντίταξιν, τὸ ὑποκείμενον, τοῦ ἐν
υποκειμένῳ καθέστηκεν. Εἰ δὲ διὰ μόνον τὸν ἀριθμὸν,
καὶ τούτου τὰς φύσεις ερήμους ποιήσωσι, καὶ μηδὲ
μίαν αὐτῶν ἀριθμείτωσαν; παραιτείσθωσαν δὲ καὶ
πάλιν αὐτὸν διὰ τὴν αὐτὴν αἰτίαν, κἀπὶ τῶν τῆς
μιᾶς καὶ ἀνάρχου θεότητος τριῶν ὑποστάσεων, ἵνα
μὴ κακείνη στασιάζῃ πρὸς ἑαυτὴν, ἀλλ᾽ ἄτοπόν γε
τῷ μηδὲν ὄντι τὸ σύνολον, οὐκ οὐσία, οὐ ποιόν,
οὐκ ἄλλο τι τῶν ὄντων, ἰσχὺν τοσαύτην ἀποκληροῦν
ἀτοπώτερον δὲ, καὶ τὴν ὕπαρξιν αὐτὴν τοῦ φυσικοῦ
θελήματος αιτιάσθαι, κἀντεῦθεν τὴν ἀναίρεσιν αὐτ
τοῦ κατασκευάζειν. Καὶ ταῦτα, τῶν ἄλλων ἐν τῇ
φύσει πρωτίστην οὖσαν φυσικῶν ἰδιωμάτων καὶ κι·
νημάτων ἔμφυτον δύναμιν. Κατὰ ταύτην γὰρ μόν
νην, τοῦ εἶναι καὶ ζῆν, καὶ κινεῖσθαι, καὶ νοεῖν, καὶ
λαλεῖν, καὶ αἰσθάνεσθαι, καὶ μετέχειν τροφῆς, υπο
νου τε καὶ ἀναπαύσεως, καὶ μὴ ἀλγύνεσθαι, μηδὲ
θνήσκειν, καὶ ἁπλῶς ἀπάντων τῶν συνιστώντων τὴν
φύσιν, ἔχειν τελείως τὰς ἔξεις, καὶ τῶν λυμαινομένων τὰς στερίσεις, φυσικῶς ἐφιέμεθα.
(nt verbo dicam) omnium ad naturæ incolumitatem
quæ ad interitum ducunt, naturaliter appetimus.
runt, numeri ratione, an et ipsa exsistentia? Ac
siquidem hanc causam dicunt, etiam carnis naturam, eo quod exsistit, Verbo adversantem sustulerint. Longe enim (ut cuivis exploratum est) major
contrarii vis in eo, quod ipsum subjectum est,
quam quod in subjecto exsistentiam habet. Sin autem sola nurneri ratio officit, hanc et naturis adimant, neutramque eorum in numeros ponant: ac
rursus ipsum ob eamdem causam, nec in tribus
unius æternæque Deitatis personis, ne et illa ipsa
secum dissideat, admittant. At sane absurdum, ei,
qui nihil prorsus sit, non substantia, non qualitas,
non aliud quid eorum quibus rerum genera censentur, vim tantam ascribere; longeque absurdius,
ipsam naturalis voluntatis exsistentiam ac veritatem ejus arcessere; atque inde eam amoliendam
astruere. Ac vel maxime, cum iuter reliquas naturales proprietates ae motus, innata hæc vis facile
princeps exsistat. Nam secundum hanc unam et
esse et vivere et moveri et intelligere, et loqui et
sentire, cibumque sumere, et sonno recreari ac
quieté, et non dolere neque mori; prorsusque
facientium perfecte habitus nancisci, iisque carere
Καί μοι φαίνεται καν τούτῳ προσηκόντως ποιή Ac mibi quoque ea etiam parte consulto fecisse
σας, κατὰ τὸν αὐτοῦ ὁρισμὸν ὁ εὐλαβής μοναχός, videtur, in sua definitione, religiosissimus mona
καὶ προσθεὶς τό· ι Καὶ τῶν οὐσιωδῶς τῇ φύσει chus, dum et hac addidit:. Et earum omnium
προσόντων, συνεκτικὴν πάντων ιδιωμάτων.» Πάντα proprietatum, quae essentialiter naturæ insunt, vim
γὰρ ἀεὶ συνέχει, καὶ συνέχειν ἐφιέται, καὶ οὐδενὸς conservatricem.. Omnia enim semper conservat
ἔχειν τὴν στέρησιν, τὸ οὐσιῶδες ἐν ἡμῖν καὶ ἔμφυτον ac continet, appetitque conservare ac nullo carere,
θέλημα· μᾶλλον δὲ ἡμεῖς, δι' αὐτοῦ τε καὶ κατ' quæ in nobis essentialis ac innata voluntas est; seu
αὐτό· καὶ οἶμαι τὸν καὶ ποσῶς τοῦ ὄντος, ἀλλὰ μὴ nos potius per eam, exque illius ratione; arbitrorτοῦ δοκοῦντος λόγον ποιούμενον, συνθήσεσθαι πάν- que omnino assensurum, qui ejus quod vere est
τως δὴ, καὶ ὡς ἄνθρωπον τὸν σαρκωθέντα Θεόν, φυ- tantisper rationem habeat, non ejus quod inani soσικὸν ἔχειν καὶ ἀνθρώπινον θέλημα· καὶ τῶν ἀπηρι• lum specie; Deum incarnatum, ut etiam hominem,
Ομημένων έκαστον θέλειν κατ' αὐτὸ φυσικῶς, πρὸς naturali atque humana voluntate præditum esse;
πίστωσιν τῆς νοερῶς αὐτοῦ καὶ λογικῶς ἐψυχωμένης eaque singula quæ enumerata sunt, secundum se
σαρκός, εἴπερ τέλειος άνθρωπος γέγονε, μηδενὶ τῶν natura velle, ad carnis suæ astruendam Adem, inἡμετέρων λειπόμενος, πλὴν μόνης τῆς ἁμαρτίας telligentium more ac utentium ratione animate; ut
ἀλλὰ πάντα ἔχων ὅσα καὶ ἡμεῖς, ἀπαραλείπτως τὰ qui ipse homo perfectus, nullo eorum, quæ nostra
κατὰ φύσιν συστατικὰ τῆς ἡμετέρας ουσίας, ὥσπερ sunt, defceretur, uno duntaxat demplo peccato;
οὖν καὶ τὰ τῆς ἀνάρχου καὶ θείας, δι' ὧν ἄνθρωπον sed quæ nobis suppetunt omnia, nostramque natuἑαυτὸν ὁμοῦ καὶ Θεὸν ὄντα κυρίως ἐγνώριζε, καὶ raliter substantiam confiant, nullo desiderato baτὴν πρὸς ἡμᾶς, καὶ τὸν Πατέρα τελείως φυσικήν beret; uti plane etiam quæ sempiternam atque diσυγγένειαν διασώζοντα μετὰ τὴν ἔνωσιν.
vinam; quibus se hominem simul Deumque vero
demonstravit, ac qui perfecte nobiscum et cum Patre naturalem anitatem, post etiam unionem
servaret..
Τὸ γὰρ δὴ λέγειν, ὡς ἐν τῷ καιρῷ μόνῳ τοῦ σωτηρίου πάθους, ἡνίκα τὸ ἡμέτερον ἐτύπου πραγματ
τικῶς ἐν ἑαυτῷ, καὶ ὡς ἄνθρωπος παρητείτο τὸν
θάνατον, δύο θελήματα ἔχων ἐδείκνυτο, ἀποφαντικόν,
οὐκ ἀποδεικτικόν μοι δοκεῖ, Πῶς γὰρ ἐν τούτῳ μόνῳ
τῷ καιρῷ, καὶ μὴ πρὸ τούτου, καὶ δι' ήντινα τὴν
αἰτίαν. Εἰ μὲν γὰρ εἶχε τότε, καὶ ἀπ' ἀρχῆς εἶχεν
ἐξ οὗ γέγονεν ἄνθρωπος, ἀλλ' οὐχ ὕστερον έσχε
θίασεν· εἰ δὲ ἀπ' ἀρχῆς οὐκ εἶχεν, οὐ δὲ κατὰ τὸν
καιρὸν τοῦ πάθους, ἀλλὰ μόνον ἐφάντασε την παραίτησιν, καὶ πρὸς ταύτῃ τὰ λοιπὰ δι' ὧν σεσώσμεθα,
PATROL, GR. CXXX.
Quod enim quis dicat, salutaris duntaxat passio
nis tempore (quando nimirum nostram in se reipsa
naturæ speciein præferebat, atque ut homo mortem recusabat) duas prætulisse voluntates, sic ultro
dici existimo, neque vero ulla certa ratione probari.
Cur enim illo duntaxat temporis articulo, et non
ante, quamnve ob causam? Si quidem enim tum labebat, a principio etiam habuit, ex quo factus est
homo, non postea ascivit. Si enim a principio non
habuit, neque tempore passionis; sed solum opiaione hoc gessit, ut scilicet mortem refugeret, at36
col. 1131–1132page 557 of 677
PG 130:1131νίαν, τὸν σταυρὸν, τὸν θάνατον, τὴν ταφήν· ἑνὸς γὰρ ἀκυρουμένου τῶν ἐν αὐτῷ καθ᾿ ἡμᾶς φυσικῶν σωζομένων, οὐδὲ τὰ ἄλλα στήσεται. Πῶς γὰρ οὐκ ἐκεῖνο μὲν, ταῦτα δέ; Καὶ τίς ὁ λόγος; ἐναντίωσις δὲ ποῖα τὸ προσεύχεσθαι, καὶ φυσικῆς ἑκουσίας τῆς κατὰ τὴν σάρκα λέγω, προσδειξιν ἀσθενείας ποιεῖσθαι διὰ τῆς συστολῆς, καὶ μὴ ἀντιτείνειν ὅλως, ἀλλὰ λέγειν· Εἰ δυνατόν. Καί· Μὴ εἰ ἐγὼ θέλω, ἀλλ᾽ εἴ τι σύ· καὶ συνάπτειν τῇ συστολῇ τὴν ἰσχυρὰν κατὰ τοῦ θανάτου καὶ πρόθυμον κίνησιν; Ἐτύπου μὲν γὰρ πραγματικῶς ἐν ἑαυτῷ τὸ ἡμέτερον, διὰ τῆς φυσικῆς πρὸς μικρὸν ἀγωνίας ἵνα καὶ ταύτης ἡμᾶς ἐλευθερώσῃ, καὶ τῆς οἰκείας σαρκὸς τὴν φύσιν πιστώσηται, καὶ πᾶσι καθαρὰν τὴν οἰκονομίαν φαντασίας ἐργάσηται· παρίστη δὲ πάλιν εὐθὺς τὴν κατὰ τοῦ θανάτου μεγίστην ὁρμὴν, καὶ τὴν ἄκραν τοῦ κατ' αὐτὸν ἀνθρωπικοῦ, πρὸς τὸ οἰκεῖον αὐτοῦ καὶ Πατρικὸν θέλημα, συμφυίαν καὶ ἕνωσιν, τῷ ἐπικρῖναι τοῦτο καὶ φάσκειν· Μὴ τὸ ἐμὸν, ἀλλὰ τὸ σὸν γενέσθω. Ταύτῃ μὲν τὴν διαίρεσιν ἀπωθούμενος, ἐκείνῃ δὲ πάλιν τὴν σύγχυσιν. Εἰ δὲ, ὅτι μὴ ἄλλοτε φαίνεται τοῦ θέλειν ἔμφασιν πεποιημένος, ἢ κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους, ταῦτά φασι, τοῦτο καὶ περὶ τῆς ἐμφύτου νοήσεως εἴποιεν, καὶ ἄνουν αὐτὸν κατασκευάσουσιν. Οὐ γὰρ φαίνεται λέξας ὅτι νενόηκα. Καὶ περὶ ὀσφρήσεως ὁμοίως, καὶ τῶν λοιπῶν καθ' ἡμᾶς φυσικῶν, ὧν μνημονεύσας οὐκ ἀναγέγραπται. Ἢ καὶ περὶ τῆς ψυχῆς αὐτῆς, ὡς οὐ πρότερον οὔσης καθ' ὕπαρξιν, ἀφ' οὗ γέγονεν ἄνθρωπος, ἀλλ' ἢ μόνον ὁπόταν αὐτῆς ἐμνημόνευσεν. Οὐ πρὸ πολλοῦ γὰρ τοῦ πάθους τοῦτο πεποιηκὼς ἀνηγόρευται. Ἢ τοίνυν σχεδιασθεῖσαν αὐτὴν αὐτίκα εἴπωσιν, ὅτι μὴ πολλάκις καὶ ἀπ' ἀρχῆς αὐτῆς ἐμνημόνευσεν· ἢ τοῦτο μὴ λέγοντες, ἀλλ' «Ἅμα σάρξ, ἅμα Θεοῦ Λόγου σάρξ ἔμψυχος, λογική,» κατὰ τὸν μέγαν Ἀθανάσιον δογματίζουσι, καὶ τὸ φυσικὸν ὡς ἀνθρώπου τοῦ Σωτῆρος θέλημα, μὴ κατὰ τὸν καιρὸν εἶναι τοῦ πάθους λέξουσι μόνον, εἰ καὶ μνήμην αὐτίκα τούτου πεποίηκεν· ἀλλ' ἀπ' ἀρχῆς ὡς ἀνθρώπῳ καθ' ἡμᾶς φυσικῶς τῷ Σωτῆρι συνουσιωμένον. Ἔπεισι δέ μοι θαυμάζειν καὶ περὶ ἐνεργείας, ὡς μίαν ταύτην ἐπὶ Χριστοῦ δογματίζουσι, τῇ πρὸς τὸ ἄτομον, ὡς αὐτοί φασιν, ἀποσκοπήσει καὶ ἀναφορά. Καὶ ἵνα παρῶ λέγειν, ὡς οὐδὲν τῶν φυσικῶν ὡς εἰς ἄτομον προηγουμένως, ἀλλὰ τὴν τούτου φύσιν τε καὶ οὐσίαν ἔχει τὴν ἀναφοράν. Τίς γὰρ ἄνευ τῶν φυσικῶς προσόντων τῇ φύσει δυνάμεων, ἐνεργεῖν, τι δύναιτ' ἄν; ἢ πόθεν αὐτῷ τὸ ἐνεργεῖν ἢ δύνασθαι, πάρεξ τῆς φύσεως; Ἐκεῖνο δὲ ἐρωτῆσαι βούλομαι· Πρὸς ἀναίρεσιν ἄρα τῶν φυσικῶν ἐνεργειῶν ταύτην προΐσχοντο, ἢ τί; Εἰ γὰρ ἐπ' ἀναιρέσει, πῶς, τότε καὶ ποῖα κατὰ τὴν ἐκείνων ἀπόπαυσιν εἴη τὸ παρά
νίαν, τὸν σταυρὸν, τὸν θάνατον, τὴν ταφήν· ἑνὸς
γὰρ ἀκυρουμένου τῶν ἐν αὐτῷ καθ᾿ ἡμᾶς φυσικών
σωζομένων, οὐδὲ τὰ ἄλλα στήσεται. Πῶς γὰρ οὐκ
ἐκεῖνο μὲν, ταῦτα δέ; Καὶ τίς ὁ λόγος; ἐναντίωσις
δὲ ποῖα τὸ προσεύχεσθαι, καὶ φυσικῆς ἑκουσίως;
τῆς κατὰ τὴν σάρκα λέγω, προσδειξιν ἀσθενείας
ποιεῖσθαι διὰ τῆς συστολῆς, καὶ μὴ ἀντιτείνειν
ὅλως, ἀλλὰ λέγειν· Εἰ δυνατόν. Καί· Μὴ εἰ ἐγὼ
θέλω, ἀλλ᾽ εἴ τι σύ· καὶ συνάπτειν τῇ συστολή
τὴν ἰσχυρὰν κατὰ τοῦ θανάτου καὶ πρόθυμον κίνη
σιν; Ετύπου μὲν γὰρ πραγματικῶς ἐν ἑαυτῷ τὸ
ἡμέτερον, διὰ τῆς φυσικῆς πρὸς μικρὸν ἀγωνίας
ἵνα καὶ ταύτης ἡμᾶς ἐλευθερώσῃ, καὶ τῆς οἰκεία;
σαρκὸς τὴν φύσιν πιστώσηται, καὶ πᾶσι καθαρὰν
τὴν οἰκονομίαν φαντασίας εργάσηται· παρίστη δὲ
πάλιν εὐθὺς τὴν κατὰ τοῦ θανάτου μεγίστην ὁρμὴν,
καὶ τὴν ἄκραν τοῦ κατ' αὐτὸν ἀνθρωπικοῦ, πρὸς
τὸ οἰκεῖον αὐτοῦ καὶ Πατρικόν θέλημα, συμφυίαν
καὶ ἕνωσιν, τῷ ἐπικρῖναι τοῦτο καὶ φάσκειν· Μὴ
τὸ ἐμὸν, ἀλλὰ τὸ σὺν γενέσθω. Ταύτῃ μὲν τὴν
διαίρεσιν ἀπωθούμενος, ἐκείνῃ δὲ πάλιν τὴν σύγ
que etiam reliqua, quibus salutem adepti sumus, Λ οἷον τὸ δάκρυον, τὴν εὐχὴν, τὴν λύπην, τὴν ἀγωespleret; cujusmodi sunt fletus, preces, tristitis,
mortis pavor, crux, niors, sepultura. Uno enim ex
iis, quae in co pro humana ratione naturalia exsistunt, abrogato, neque reliqua consistent. Quomodo
enim non illud quidem, hæc vero? quæve ratio?
aut quae rationum pugna, in co quod orat,
naturalemque sponte infirmitatem (carnis scilicet)
timore ac pavore ostentat, nec prorsus obnititur,
sed ait: Si possibile est. Et: Non quid ego velim,
sed quid tu; fortemque adversus mortem, atque
alacrem timori motum appingit! Informabat quidein in se reipsa quod nostrum est naturali tantisper mortis formidini ejusque anxio timori concedens, ut et ab illo nos liberaret, suæque carnis
naturam astrueret, ac inani omni specie vacare
dispensationem monstraret. Moxque rursus maximam adversum mortem animi vim exserit, summamque humanæ suæ voluntatis, cum propria sua,
Patrisque voluntate, necessitudinem ac unionem
prodit, judicio suo approbans, dicensque: Non mea,
sed tua voluntas fiat; hinc quidem divisionem,
¡Hincque rursus confusionem procul eliminans alque submovens.. -
Sin autem idcirco hæc dicunt, quod non appareat
alias, ejus quod est velle, quam passionis tempore,
meminisse, idipsum dixerint et de innata intelligendi vi, mentisque expertem ipsum asserent.
Non enim apparet dixisse, quod mente cogitarit aut
intellexerit. Simili quoque ratione de olfactu aliisque in nobis naturalibus, quorum nusquam scriptum est meminisse. Vel etiam de ipsa anima, ac si
prius reipsa non exstiterit, quo ex tempore homo
factus est, sed tunc solum cum ejus commeminit.
Haud enim diu ante passionem illud præstitisse
proditum est. Aut igitur tunc quasi ex tempore natam dicant, quod non sæpius ac jam tum initio
ejus facta mentio est; aut cum hoc non dicant, sed
ex magni Athanasii sententia: c Simul caro, simul
Dei Verbi caro animata, ratione utens, o doceant;
naturalem quoque Salvatoris voluntatem, qua homo
esset, non passionis duntaxat tempore exstitisse
dicent, etsi illius tunc meminit, sed a principio
velut in nobis, ac quæ illi tanquam homini natura
consubstantialis sit:
Subit autem mirari et de operatione, quomodo in
Christo unani esse doccant, relate nimirum ad indi-¨
viduum, cjusque, ut ipsi loquuntur, consideratione. Atque ut millam dicere, corum que natura-
¡ia sunt, nihil primo ad individuum relationem hahere, sed ad naturam ipsius ac essentiam. Quid enim
quis operari possit absque iis facultatibus, quæ naturæ insunt? Undeve alicui ut operetur absque natura, aut ut ejus præditus facultate exsistat?
Libensque ex iis quæsierim, num ut naturales
operationes interinant, hanc objiciunt, necne?
Si enim ut interimant, quomodo, qualisve tan-
* Matth. xxvi, 59.
χυσιν.
Εἰ δὲ, ὅτι μὴ ἄλλοτε φαίνεται τοῦ θέλειν ἔμφα
σιν πεποιημένο;, ἢ κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους,
ταῦτά φασι, τοῦτο καὶ περὶ τῆς ἐμφύτου νοήσεως
εἴποιεν, καὶ ἄνουν αὐτὸν κατασκευάσουσιν. Οὐ γὰρ
φαίνεται λέξας ὅτι νενόηκα. Καὶ περὶ ὀσφρήσεως
ὁμοίως, καὶ τῶν λοιπῶν καθ' ἡμᾶς φυσικῶν, ὧν
μνημονεύσας οὐκ ἀναγέγραπται. Η καὶ περὶ τῆς
ψυχῆς αὐτῆς, ὡς οὐ πρότερον οὔσης καθ' ύπαρξιν,
ἀφ' οὗ γέγονεν ἄνθρωπος, ἀλλ' ἡ μόνον ὁπόταν αὐτῆς
ἐμνημόνευσεν. Οὐ πρὸ πολλοῦ γὰρ τοῦ πάθους τοῦτο
πεποιηκὼς ἀνηγόρευται. Η τοίνυν σχεδιασθεῖσαν
αὐτὴν αὐτίκα εἴπωσιν, ὅτι μὴ πολλάκις καὶ ἀπ'
ἀρχῆς αὐτῆς ἐμνημόνευσεν· ἢ τοῦτο μὴ λέγοντες,
ἀλλ' ο "Αμα σαρξ, ἅμα Θεοῦ Λόγου σαρξ έμψυχος,
λογική,» κατὰ τὸν μέγαν ᾿Αθανάσιον δογματίζουσι,
καὶ τὸ φυσικὸν ὡς ἀνθρώπου τοῦ Σωτῆρος θέλημα,
μὴ κατὰ τὸν καιρὸν εἶναι τοῦ πάθους λέξουσι μόν
νον, εἰ καὶ μνήμην αὐτίκα τούτου πεποίηκεν· ἀλλ'
ἀπ' ἀρχῆς ὡς ἀνθρώπῳ καθ' ἡμᾶς φυσικῶς τῷ Σω·
τήρι συνουσιωμένον·
Επεισι δέ μοι θαυμάζειν καὶ περὶ ἐνεργείας, ὡς
μίαν ταύτην ἐπὶ Χριστοῦ δογματίζουσι, τῇ πρὸς τὸ
ἄτομον, ὡς αὐτοί φασιν, ἀποσκοπήσει καὶ ἀναφορά.
Καὶ ἵνα παρῶ λέγειν, ὡς οὐδὲν τῶν φυσικῶν ὡς εἰς
ἄτομον προηγουμένως, ἀλλὰ τὴν τούτου φύσιν τε
καὶ οὐσίαν ἔχει τὴν ἀναφοράν. Τίς γὰρ ἄνευ τῶν
φυσικῶς προσόντων τῇ φύσει δυνάμεων, ἐνεργεῖν,
τι δύναιτ' ἄν; ἢ πόθεν αὐτῷ τὸ ἐνεργεῖν ἢ δύνασθαι,
πάρεξ τῆς φύσεως; Ἐκεῖνο δὲ ἐρωτῆσαι βούλομαι
Πρὸς ἀναίρεσιν ἄρα τῶν φυσικῶν ἐνεργειῶν ταύτην
προΐσχοντο, ἢ τί; Εἰ γὰρ ἐπ' ἀναιρέσει, πῶς, τότε
καὶ ποῖα κατὰ τὴν ἐκείνων ἀπόπαυσιν εἴη τὸ παρά-
col. 1133–1134page 558 of 677
PG 130:1133πιν ἐνέργεια· ὡς γὰρ φύσεων οὐκ οὐσῶν, καὶ τὸ ἐξ αὐτῶν ἀφανίζεται πάντως, ἡ σύνθετος λέγω ὑπόστασις· οὕτω καὶ τῶν φυσικῶν ἐνεργειῶν οὐκ οὐσῶν, οὐδ᾽ ἄλλη τὸ σύνολον ἔσται. Καὶ οὐ λέγω τοῦτο, ὡς ἄλλης ἐνεργείας ἐκ τῶν φυσικῶν συνισταμένης. Οὐδὲ μία γὰρ τῶν ἐν ὑποκειμένῳ σύνθεσις· ὅτι μηδὲ τὴν καθ᾽ ἑαυτὰ τὸ σύνολον ὕπαρξιν, ἀλλὰ τὸ εἰκαῖον παριστᾷ. Ὡς εἰ τὰς κυρίως κατὰ φύσιν οὔ σας οὐκ εἶναι λέγουσι, πῶς ὑπάρξει τὸ μηδαμῶς ὄν; Τίς γάρ ἐστι ὑποστατικὴν λέγων ἐνέργειαν, καὶ τοῦ θεν τοῦτο, καὶ παρὰ τίνος λαβόντες προσφέρουσιν; Εἰ δὲ τοῦτο τυχὸν ἀποφαίνονται, σύνθετον δὲ τὴν ὑπόστασιν ὁμολογοῦσι πρὸς ἣν ἀναφέρεται, καὶ τῶν ἐναντίων καὶ ἀντικειμένων δεκτικήν· θνητὴν γὰρ καὶ ἀθάνατον, ὁρατὴν καὶ ἀόρατον, περιγραπτήν καὶ ἀπερίγραφον, ἄναρχον καὶ ὑπὸ ἀρχὴν, ἔσται τοῦ τὸ κατὰ τὸ εἰκὸς καὶ ἡ ἐνέργεια. Καὶ πῶς ἄλλως, ἢ καθ᾽ ἕξιν δηλονότι καὶ στέρησιν; καὶ τὰ μὲν, ὡς οὖσα, πείσεται, τὰ δὲ, ὡς μὴ οὖσα, παραπατήσει. Πῶς δὲ καὶ ὁ τοιαύτην ἔχων ἐνέργειαν, κατὰ τὸ αὐτὸ καὶ οὐκ ἄλλο καὶ ἄλλο, ὅτι μηδὲ ἐκείνη, τὰ ὅμοια πείσεται· προσφυῶς γὰρ ἔχειν τῇ οἰκείᾳ ἐνεργείᾳ τὸν ἐνεργοῦντα, κἀκείνῃ τούτῳ, πᾶσα ἀνάγκη. Καὶ πῶς Θεός, ὁ ἕξει, καὶ μὴ φύσει Θεός; Πῶς δὲ ἄνθρωπος, ὁ στερήσει, καὶ μὴ οὐσίᾳ κυρίως τοῦτο ὑπάρχων; Τίς δὲ φύσις ἀνενέργητος, ἢ φυσικῆς ἐνεργείας ἐκτός; Ὥς γὰρ οὐ δαμῶς ὑπάρξεως ἔρημος, οὕτως οὐδὲ δυνάμεως φυσι κῆς. Εἰ δὲ ταύτης ἀμοιρεῖ, καὶ τῆς ὑπάρξεως ἀμοι ρήσειεν ἄν. Τὸ γὰρ ἀδύναμον, ὡς ἀδρανὲς πάντη μόνον ἐστὶ τὸ μὴ ὄν. Πᾶν γὰρ εἴ τι τῶν ὄντων, συν στατικὴν ἔχει διαφοράν, τὴν ἔμφυτον κίνησιν τῷ γένει συμπαραλαμβανομένην, καὶ ποιοῦσαν τοῦ ὑπο κειμένου τὸν ὁρισμόν, δι᾽ οὗ ὅτι ἐστὶ καὶ τί ἐστι κυρίως γνωρίζεται, πρός τε τὰ ὁμοειδῆ τὸ ἀπαράλλακτον ἔχον, καὶ τὸ διάφορον αὖθις πρὸς τὰ ἑτε ροειδῆ· καὶ εἰ τοῦτο, πῶς δυνατὸν φυτικῇ δυνάμει ἀμοιροῦντα κατὰ σάρκα, τὸν ἐνανθρωπήσαντα Λό γον ἄνθρωπον τέλειον, ἢ ὅλως ἄνθρωπον χρηματίζειν. Οὐ γὰρ δίχα φυσικῆς ἐνεργείας ὁ ἄνθρωπος, ὥσπερ οὐδ᾽ ἄλλη φύσις τῆς οἰκείας καὶ οὐσιώδους. Ἡ γὰρ ἔλλειψις ταύτης, ἢ οὐδὲ φύσιν εἶναι ποιεῖ τὴν φύσιν, ἢ τὰς πάσας ἀλλήλαις ταὐτόν, καὶ ἀντὶ πάντων μίαν, τῇ ἀπολείψει τῆς συνιστώσης συμφυρείσας δι᾽ ὅλου συγχυθείσας. Εἰ γὰρ οὐκ ἀνέρ γητον λέγουσι τὸ καθ᾽ ἡμᾶς τὸν Λόγον, δῆλον ὡς ἔμ φυτον καὶ ἀνθρωπίνην ἐνέργειαν ἔχοντα τοῦτόν φα σι. Πῶς γὰρ ἂν ἄλλως; Οὐ γὰρ ἐνεργεῖν δυνατὸν φυσικῆς ἐνεργείας χωρίς· ὥσπερ οὐδὲ ὑπάρχειν, οὐσίας δίχα καὶ φύσεως. Ἀλλ᾽ οὐδὲ μίαν μόνον, ἄν περ ᾖ τὴν φύσιν διπλοῦς, τὴν ἔμφυτον ἔχειν ἐνέργειαν τὸν ἐνεργοῦντα, πᾶσα ἀνάγκη· ἐπεὶ καὶ
PANOPEIA DOGMATICA. TIT. XXI.
πιν ἐνέργεια; ὡς γὰρ φύσεων οὐκ οὐσῶν, καὶ τὸ ἐξ «lem, illis submotis ac abrogatis, futura operatio?
αὐτων ἀφανίζεται πά τω;, ἡ σύνθετος λέγω ὑπόστα Nam sicut naturis non exsistentibus prorsus etiamı
σις· οὕτω καὶ τῶν φυσικῶν ἐνεργειῶν οὐκ οὐσῶν, necesse est aboleri quod ex eis est (personam
οὐδ᾽ ἄλλη τὸ σύνολον ἔσται. Καὶ οὐ λέγω τοῦτο, ὡς scilicet compositam), sic quoque cum non exs'qut
ἄλλης ενεργείας ἐκ τῶν φυσικῶν συνισταμένης. naturales operationes, nec ulla alia omnino futura
Οὐδὲ μία γὰρ τῶν ἐν ὑποκειμένῳ σύνθεσις Ότι est. Neque hoc dico, quasi aliam ex naturalibus
μηδὲ τὴν καθ' ἑαυτὰ τὸ σύνολον ὑπαρξιν, ἀλλὰ τὸ conflandam operationem.velim. Eorum enim quæ
εἰκαῖον παριστᾷ. Ὡς εἰ τὰς κυρίως κατὰ φύσιν συ- sunt in subjecto, nulla est compositio; quod sciσας οὐκ εἶναι λέγουσι, πῶς ὑπάρξει τὸ μηδαμῶς ἄν; licet non ipsa vere omnino ac per se exsistant,
Τίς γάρ ἐστι ὑποστατικὴν λέγων ἐνέργειαν, καὶ τού sed debile quidpiam vanumque exhibeant. Quocirθεν τοῦτο, καὶ παρὰ τίνος λαβόντες προσφέρουσιν; ca si quæ vere sunt per naturam esse inficiantur,
Εἰ δὲ τοῦτο τυχὸν ἀποφαίνονται, σύνθετον δὲ τὴν qui lal ut quod nusquam aliquid est, id vero
ὑπόστασιν ὁμολογοῦσι πρὸς ἦν ἀναφέρεται, καὶ τῶν reipsa exsistentiæ compos exsistat? Quis enim est
ἐναντίων καὶ ἀντικειμένων δεκτικήν. θνητὴν γὰρ qui personalem operationem dicat, aut unde hoc
καὶ ἀθάνατον, ὁρατὴν καὶ ἀόρατον, περιγραπτήν et a quo acceptum proferant? Sin autem forte
καὶ ἀπερίγραφον, ἄναρχον καὶ ὑπὸ ἀρχὴν, ἔσται τους istud asserunt, personamque ad quam refertur,
το κατὰ τὸ εἰκὸς καὶ ἡ ἐνέργεια. Καὶ πῶς ἄλλως, ἢ fatentur compositam; contrariorum scilicet et eoκαθ᾽ ἕξιν δηλονότι καὶ στέρησιν; καὶ τὰ μὲν, ὡς οὖσα, rum quæ opposita sint capacem; nempe, mortalein et
πείσεται, τὰ δὲ, ὡς μὴ οὖσα, παραπατήσει. Πῶς δὲ immortalem, oculis conspicuam et inaspectabilem,
καὶ ὁ τοιαύτην ἔχων ἐνέργειαν, κατὰ τὸ αὐτὸ καὶ οὐκ circumscriptam et incircumscriptam, carentem prinἄλλο καὶ ἄλλο, ὅτι μηδὲ ἐκείνη, τὰ ὅμοια πείσεται; cipio et quæ principio subsit; istud merito erit et
· προσφυῶς γὰρ ἔχειν τῇ οἰκείᾳ ἐνεργεία τὸν ἐνεργοῦντα, operatio. Quo vero alio modo, quam secundum
κἀκείνη τούτῳ, πᾶσα ἀνάγκη. Καὶ πῶς Θεὸς, ὁ ἕξει, habitum et privationem? Ac partim quidem, ut
καὶ μὴ φύσει Θεός; Πῶς δὲ ἄνθρωπος, ὁ στερήσει, quæ exsistat, patietur; partim vero, ut quæ ipsa
καὶ μὴ οὐσίᾳ κυρίως τοῦτο ὑπάρχων; Τίς δὲ φύσις non exsistat, diminute et quasi umbra substabit.
ἀνενέργητος, ἢ φυσικῆς ἐνεργείας εκτός; Ὣς γὰρ οὐ. Qui autem fiat, ut tali preditus operatione, seδαμῶς ὑπάρξεως ἔρημος, οὕτως οὐδὲ δυνάμεως φυσικ
oundum idem, et non aliud atque aliud (quando
κῆς. Εἰ δὲ ταύτης ἀμοιρεῖ, καὶ τῆς ὑπάρξεως ἀμο:- nec ipsa) talia patiatur? Operantem enim suæ
ρήσειεν ἄν. Τὸ γὰρ ἀδύναμον, ὡς ἀδρανές πάντη coaptari operationi, bancque illi congeneam ac
μόνον ἐστὶ τὸ μὴ δν. Πᾶν γὰρ εἴ τι τῶν ὄντων, συν
affinem esse, prorsus necesse est. Ecquonam modo
στατικὴν ἔχει διαφορὰν, τὴν ἔμφυτον κίνησιν τῷ Deus, qui ron natura, sed illius habitu sit? Quove
γένει συμπαραλαμβανομένην, καὶ ποιοῦσαν τοῦ ὑπο modo homo, qui privatione, et non substantia
κειμένου τὸν ὁρισμόν, δι' οὗ ὅτι ἐστὶ καὶ τί ἐστι vere istud exsistit? Quænam vero natura ipsa
κυρίως γνωρίζεται, πρός τε τὰ ὁμοειδῆ τὸ ἀπαράλ
iners, aut quæ naturali deficiatur operatione? Uti
λακτον ἔχον, καὶ τὸ διάφορον αὖθις πρὸς τὰ ἔτεenim nusquam exsistentia vacat ac substantia,
ροειδῆ· καὶ εἰ τοῦτο, πῶς δυνατὸν φυτικῇ δυνάμει
sic neque naturali caret operatione. Sin autem
ἀμοιροῦντα κατὰ σάρκα, τὸν ἐνανθρωπήσαντα Λό nujus expers est, utique etiam illius expers fuγον ἄνθρωπον τέλειον, ἢ ὅλως ἄνθρωπον χρηματί
cura est. Quod enim vi ac facultate caret, ut
ζειν. Οὐ γὰρ δίχα φυσικῆς ἐνεργείας ὁ ἄνθρωπος, prorsus imbecille atque obscurum, unum nihil
ὥσπερ οὐδ᾽ ἄλλη φύσις τῆς οἰκείας καὶ οὐσιώδους. est. Si quid enim demum in rebus est, constituenΗ γὰρ ἔλλειψις ταύτης, ἢ οὐδὲ φύσιν εἶναι ποιεῖ tem sui ac insignientem differentiam habet (naturæ
τὴν φύσιν, ἢ τὰς πάσας ἀλλήλαις ταυτὸν, καὶ ἀντὶ
scilicet insitum motum) qua, una cum genere
πάντων μίαν, τῇ ἀπολείψει τῆς συνιστώσης συμassumpta, subjecti definitio struatur subjectumque
φυρείσας δι' ὅλου συγχυθείσας. Εἰ γὰρ οὐκ ἀνέργης esse ac quidnam illud sit, manifestetur; ejusmodi
τον λέγουσι τὸ καθ᾿ ἡμᾶς τὸν Λόγον, δῆλον ὡς ἔμ- scilicet, ut cum eis quæ ejusdem generis sunt,
φυτον καὶ ἀνθρωπίνην ἐνέργειαν ἔχοντα τοῦτόν φα
oulla dissimilitudine abhorrens, conveniat, ac rurσι. Πῶς γὰρ ἂν ἄλλως; Οὐ γὰρ ἐνεργεῖν δυνατὸν sus ab eis, quæ diversi generis sunt, differat. Ac
φυσικῆς ἐνεργείας χωρίς· ὥσπερ οὐδὲ ὑπάρχειν,
si ita est, qui omnino fat, ut naturalis expers
οὐσίας δίχα καὶ φύσεως. Αλλ' οὐδὲ μίαν μόνον, operationis (quod ad carnem attinet), Verbum homo
ἄν περ ᾖ τὴν φύσιν διπλοῦς, τὴν ἔμφυτον ἔχειν factum, ipsum homo perfectus, aut prorsus homo
ἀνέργειαν τὸν ἐνεργοῦντα, πᾶσα ἀνάγκη· ἐπεὶ καὶ exsistat? Non enim est bomo, qui naturali operatione deficiatur, uti nec alia quævis natura, quæ propria ac essentiali careat facultate. Quod eniin
hæc desit, aut id præstal, ut ne quidem natura sit, aut ut naturæ omnes inter se idem sint, unaque vice
omnium habeatur, iis prorsus commistis atque confusis, per ejus vis absentiam ac facultatis, quæ constituit atque insignit. Si enim non iners expersque operationis, ea ratione quia est homo,
Verbum.dicunt, palam insitam ac naturalem operationem illi ascribunt. Quo enim alio modo intelligatur? Ut enim aliquid operetur non naturali fultum operatione, baud unquam flat, uti neque ut
absque essentia et natura exsistat. Sed nec unam solum operationem naturalem habeat, qui operatur,
prorsus necesse est, siquidem ipse duplicis naturæ exsistat.
col. 1135–1136page 559 of 677
PG 130:1135Καὶ παρῶ λέγειν, ὡς οὐδὲ ἄτομον κυρίως τὸ κατὰ Χριστὸν σύνθετον λέγεται πρόσωπον. Οὐ γὰρ σχέσιν ἔχει τε πρὸς τὴν ἐκ τοῦ γενικωτάτου γένους διὰ τῶν ὑπάλληλα καθισμένων γενῶν πρὸς τὸ εἰδικώτατον εἶδος διαίρεσιν, καὶ ἐν αὐτῷ τὴν οἰκείαν πρόοδον περιγραφομένην. Ὅθεν διὰ τοῦτο, κατὰ τὸν σοφώτατον Κύριλλον, τὸ Χριστὸς ὄνομα, οὔτε ὅρου δύναμιν ἔχει· οὐδὲ γὰρ εἶδός ἐστι πολλῶν ἀριθμῷ διαφερόντων κατηγορούμενον, οὔτε μὴν τὴν τινὸς οὐσίαν δηλοῖ. Οὐδὲ γὰρ ἄτομόν ἐστι, πρὸς εἶδος ἢ γένος ἀναγόμενον, ἢ κατ᾽ οὐσίαν ὑπὸ τούτων περιγραφόμενον· ἀλλ᾽ ὑπόστασις σύνθετος, τὴν φυσικὴν τῶν ἄκρων διαίρεσιν ἐν ἑαυτῇ κατ᾽ ἄκρον ταυτίζουσα, καὶ εἰς ἓν ἄγουσα τῇ τῶν οἰκείων ἑνώσει μερῶν. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ εἰς τό, «Πάτερ, εἰ δυνατόν, παρελθέτω ἀπ᾽ ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο.» Εἰ τὸ, Πάτερ, εἰ δυνατόν, παρελθέτω ἀπ᾽ ἐμοῦ τὸ ποτήριον, συστολῆς ἔμφασιν ἔχον τοῦ ἀνθρώπου λαμβάνεις, οὐ τοῦ κατὰ τὸν Σωτῆρα νοουμένου· τὸ γὰρ ἐκείνου θέλειν οὐδὲ ὑπεναντίον Θεῷ, θεωθὲν ὅλον, ἀλλὰ τοῦ καθ᾽ ἡμᾶς ὡς οὐ πάντως ἑπομένου τῷ Θείῳ, ἀλλ᾽ ἀντιπίπτοντος ὡς τὰ πολλὰ, καὶ ἀντιπαλαίοντος, ᾗ φησιν ὁ θεῖος Γρηγόριος, τὸ ἑξῆς τῆς εὐχῆς, ἤγουν τὸ Οὐχ ὁ ἐγὼ θέλω, ἀλλὰ τὸ σὸν ἰσχυέτω θέλημα, τί σοι δοκεῖ, συστολῆς ὑπάρχειν, ἢ ἀνδρίας; συννεύσεως ἄκρας, ἢ διαστάσεως; Ἀλλ᾽ ὅτι μὲν οὐκ ἀντιπτώσεως, οὔτε δειλίας, συμφυΐας δὲ μᾶλλον ἐντελοῦς καὶ συννεύσεως, οὐδεὶς ἀντερεῖ τῶν νοῦν ἐχόντων. Καὶ εἰ συμφυΐας ἐντελοῦς καὶ συννεύσεως, ἐπὶ τίνος ταύτην προσδέχῃ, τοῦ καθ᾽ ἡμᾶς, ἢ τοῦ κατὰ τὸν Σωτῆρα νοουμένου ἀνθρώπου; Ἀλλ᾽ εἰ μὲν τοῦ καθ᾽ ἡμᾶς, ἡμάρτηται περὶ αὐτοῦ διαγορεύων ὁ τοῦ ῥηθέντος διδασκάλου λόγος, ὡς οὐ πάντως ἑπομένου τῷ θείῳ θελήματι, ἀλλ᾽ ἀντιπίπτοντος ὡς τὰ πολλὰ, καὶ ἀντιπαλαίοντος. Εἰ γὰρ ἕπεται, οὐκ ἀντιπίπτει, καὶ εἰ ἀντιπίπτει, οὐχ ἕπεται. Θατέρῳ γὰρ θάτερον ὡς ἀντικείμενον ἀναιρεῖται καὶ ὑπεξίσταται· εἰ δὲ μὴ τοῦ καθ᾽ ἡμᾶς, ἀλλὰ τοῦ κατὰ τὸν Σωτῆρα νοουμένου ἀνθρώπου λαμβάνεις τὸν Οὐχ ὁ ἐγὼ θέλω, ἀλλὰ τὸ σὸν ἰσχυέτω θέλημα, τὴν ἄκραν τοῦ ἀνθρωπικοῦ πρὸς τὸ θεῖον αὐτοῦ θέλημα καὶ πατρικὸν ὡμολόγησας σύννευσιν, καὶ δύο τοῦ διπλοῦ τὴν φύσιν τάς τε θελήσεις καὶ ἐνεργείας κατὰ φύσιν οὔσας παρέστησας ἐν οὐδετέρᾳ τὴν οἱανοῦν ἐναντίωσιν ἐχούσας, εἰ καὶ τὴν φυσικὴν ἐν πᾶσιν εἶχε διαφορὰν τῶν ἐξ ὧν, ἐν οἷς τε καὶ ἅπερ ἦν ὁ αὐτὸς κατὰ φύσιν. Εἰ δὲ τούτοις ἐξειργόμενος τοῖς λογισμοῖς ἐπὶ τὸ λέγειν προάγεις μήτε τοῦ καθ᾽ ἡμᾶς, μήτε τοῦ κατὰ τὸν Σωτῆρα νοουμένου ἀνθρώπου τυγχάνειν τι, Οὐχ ὁ ἐγὼ θέλω, ἀλλ᾽ ἀρνητικῶς ἐπὶ τῆς τοῦ Μονογενοῦς ἀνάρχου θεότητος φέρεσθαι τοῦ τι θέλειν αὐτὸν ἰδίως παρὰ τὸν Πατέρα διείργον· εὐκόλως καὶ τὸ θεληθὲν ὅπερ ἐστὶν ἡ τοῦ ποτηρίου παραίτησις ἐπ᾽ αὐτῆς ἀνάγκη φέρειν τῆς ἀνάρχου θεότητος. Εἰ γὰρ καὶ τοῦ τι θέλειν ἰδίως ἀναίρεσιν τῆς ἔχειν τὴν
Mito dicere, nec Christi compositam perm-Α΄ Καὶ παρῶ λέγειν, ὡς οὐδὲ ἄτομον κυρίως τὸ κατὰ
nam individuum proprie esse. Non enim relationem habet, ea ratione quod ex generalissinio
genere per genera subalterna in specialissimam
speciem dividatur, suumque in ea processum
defpiat. Atque id cause est, cur, sapientissimo Cyrillo auctore, nomen Christus definitionis vim minime habeat. Neque enim species est, quae de multis numero distinctis prædicetur, neque vero essentiam cujusquam significat.
Neque enim individuum est, quod ad speciem aut
genus reducatur, vel secundum essentiam ab eis
circumscribatur; sed persona composita, naturalem
extremorum divisionem, ad summam in seipsa
identitatem atque unitatem, partium suarum unione
trabens.
Ejusdem in illa verba, ‹ Pater, si fieri potest, transeat a me calix iste.»
Si illud: Pater, si feri potest, transeal
calix', pavoris vim habens, sic hominis existimas, ut Servatoris esse non putes, quod ejus TOJuntas Deo non adversetur, quoniam ex Deo sit
Lola, sed horninis meri, quales nos sumus, qui Deo
in multis resistit, adversatur, ut divus ait Gregorius, reliqua illa precationis pars: Non quod ego
volo, sed tua voluntas valeat *, formidinis an virtutis, summæ conjunctionis an dissensionis vim
habere videtur tibi? Nemo profecto, qui sanus
sit, ea verba timori et repugnantiæ tribuet, sed
conjunctioni potius perfecte et consensioni.
Quod si conjunctionis est perfectæ atque consensionis, ex quonam suscipit? ex bomnine, quales nos
sumus, aut ex homine, qui secundum Servatorem
intelligitur? At si ex homine simplici, quales nos
sumus, falsus est sermo praceptoris, quem diximus, cum divinam omnino voluntatem non soquatur, sed ei plerumque repugnet. Nam si sequitur,
non repugnat, sin repugnat, non sequitur. Alterum
enim ab altero ut a contrario tollitur et aufertur,
Quod si homini, non quales nos sumus, mero et
simplici, sed ut Servatori tribuis verba illa: Non
quod ego volo, sed tua voluntas valeat, summan
humana voluntatis cum divina ipsius voluntate paterua consensionem confiteris, οι duas voluntates,
duasque actiones naturales duplicem nabentis naturam constituis, cum tamen earum neutra alteri
adversetur, licet naturalem in omnibus differentiam habuerit corum, ex quibus, et in quibus et
quæ eṛat ipse secundum naturam. At si rationibus
his victus eo profugeris, ut dicas, neque hominis
puri, quales nos sumus, neque hominis at Servatoris esse ea verba: Non quod ego volo, sed per
negationem ad Unigeniti principio carentem divimitatem referri, quod prater Patrem ipse proprte
aliquid velle non possit: ergo et quod noluit, ideest,
calicis deprecatio, ad ipsam principio carentem
divinitatem ne:essario referetur. Nam si negatio-
* Matth. xxvi, 39. * Ibid.
Β.
Χριστόν σύνθετον λέγεται πρόσωπον. Οὐ γὰρ
σχέσιν έχει τε πρὸς τὴν ἐκ τοῦ γενικωτάτου γέν
νούς διὰ τῶν ὑπάλληλα καθισμένην γενῶν πρὸς
τὸ εἰδικώτατον εἶδος διαίρεσιν, καὶ ἐν αὐτῷ τὴν
οἰκείαν πρόοδον περιγράφονταν. Οθεν διὰ τοῦτο,
κατὰ τὸν σοφώτατον Κύριλλον, τὸ Χριστὸς ὄνομα,
οὔτε ὅρου δύναμιν ἔχει· οὐδὲ γὰρ εἶδός ἐστι πολύ
λῶν ἀριθμῷ διαφερόντων κατηγορούμενον, οὔτε
μὴν τὴν τινὸς οὐσίαν δηλοί. Οὐδὲ γὰρ ἄτομόν ἐστι,
πρὸς εἶδος ἢ γένος ἀναγόμενον, ἢ κατ᾿ οὐσίαν ὑπὸ
τούτων περιγραφόμενον ἀλλ' ὑπόστασις σύνθετος,
τὴν φυσικὴν τῶν ἄκρων διαίρεσιν ἐν ἑαυτῇ κατ'
ἄκρον ταυτίζουσα, καὶ εἰς ἐν ἄγουσα τῇ τῶν οἰκείων
ἑνώσει μερῶν.
Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ εἰς τό, «Πάτερ, εἰ δυνατόν,
παρελθέτω ἀπ' ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο.»
Εἰ τὸ, Πάτερ, εἰ δυνατόν, παρελθέτω ἀπ' ἐμοῦ
τὸ ποτήριον, συστολῆς ἔμφασιν ἔχον τοῦ ἀνθρώπου
λαμβάνεις, οὐ τοῦ κατὰ τὸν Σωτῆρα νοουμένου· τὸ
γὰρ ἐκείνου θέλειν οὐδὲ ὑπεναντίον Θεῷ, θεωθὲν
ὅλον, ἀλλὰ τοῦ καθ᾽ ἡμᾶς ὡς οὐ πάντως επομένου
τῷ Θείῳ, ἀλλ' ἀντιπίπτοντος ὡς τὰ πολλὰ, καὶ ἀν
τιπαλαίοντος, ᾗ φησιν ὁ θεῖος Γρηγόριος, τὸ ἑξῆς
τῆς εὐχῆς, ήγουν τὸ οὐχ ὁ ἐγὼ θέλω, ἀλλὰ τὸ σὸν
ισχυέτω θέλημα, τί σοι δοκεῖ, συστολῆς ὑπάρχειν,
ἡ ἀνδρίας; συννεύσεως ἄκρας, ἡ διαστάσεως; 'Αλλ'
ὅτι μὲν οὐκ ἀντιπτώσεως, οὔτε δειλίας, συμφυΐας
Ο δὲ μᾶλλον ἐντελοῦς καὶ συννεύσεως, οὐδεὶς ἀντερεί
τῶν νοῦν ἐχόντων.
"
Καὶ εἰ συμφυΐας ἐντελοῦς καὶ συννεύσεως, ἐπ
τίνος ταύτην προσδέχῃ, τοῦ καθ' ἡμᾶς, ἡ τοῦ κατά
τὸν Σωτῆρα νοουμένου ἀνθρώπου; 'Αλλ' εἰ μὲν τοῦ
καθ' ἡμᾶς, ἡμάρτηται περὶ αὐτοῦ διαγορεύων ὁ τοῦ
ῥηθέντος διδασκάλου λόγος, ὡς οὐ πάντως επομένου
τῷ θείῳ θελήματι, ἀλλ' ἀντιπίπτοντος ὡς τὰ πολλὰ,
καὶ ἀντιπαλαίοντος. Εἰ γὰρ ἔπεται, οὐκ ἀντιπίπτει, "
καὶ εἰ ἀντιπίπτει, οὐχ έπεται. Θατέρῳ γὰρ θάτερον
ὡς ἀντικείμενον ἀναιρεῖται καὶ ὑπεξίσταται· εἰ δὲ
μὴ τοῦ καθ' ἡμᾶς, ἀλλὰ τοῦ κατὰ τὸν Σωτῆρα νοσ
μένου ἀνθρώπου λαμβάνεις τόν Οὐχ ὁ ἐγὼ θέλω,
ἀλλὰ τὸ σὸν ἰσχυέτω θέλημα, τὴν ἄκραν τοῦ ἀν
θρωπικοῦ πρὸς τὸ θεῖον αὐτοῦ θέλημα καὶ πατρικὸν
ὡμολόγησης σύννευσιν, καὶ δύο τοῦ διπλοῦ τὴν φύ
σιν τάς τε θελήσεις καὶ ἐνεργείας κατὰ φύσιν ούσας
παρέστησας ἐν οὐδετέρᾳ τὴν οἰανοῦν ἐναντίωσιν
ἔχοντος, εἰ καὶ τὴν φυσικὴν ἐν πᾶσιν εἶχε διαφορὰν
τῶν ἐξ ὧν, ἐν οἷς τε καὶ ἅπερ ἦν ὁ αὐτὸς κατὰ
φύσιν. Εἰ δὲ τούτοις ἐξειργόμενος τοῖς λογισμοῖς ἐπὶ
τὸ λέγειν προάγεις μήτε τοῦ καθ᾽ ἡμᾶς, μήτε τοῦ
κατὰ τὸν Σωτήρα νοουμένου ἀνθρώπου τυγχάνειν τι,
Οὐχ ὁ ἐγὼ θέλω, ἀλλ᾽ ἀρνητικῶς ἐπὶ τῆς τοῦ Μονογενο; ἀνάρχου θεότητος φέρεσθαι τοῦ τι θέλειν αὐ
τὸν ἰδίω; παρὰ τὸν Πατέρα διείργον· εὐκοῦν καὶ τὸ
θαληθὲν ὅπερ ἐστὶν ἡ τοῦ ποτηρίου παραίτησις ἐπὶ
αὐτῆς ἀνάγκη φέρειν τῆς ἀνάρχου θεότητος. Εἰ γὰρ
καὶ τοῦ τι θέλειν Ιδίως ἀναίρεσιν τῆς ἔχειν τὴν
col. 1137–1138page 560 of 677
PG 130:1137ἄρνησιν, ἀλλ' οὐ καὶ τοῦ θεληθέντος ἀποσκευήν· οὐ γὰρ ἐπ' ἀμφοῖν τίθεσθαι τὴν ἄρνησιν δυνατόν, καὶ τοῦ τι θέλειν ἰδίως τὸν Μονογενῆ παρὰ τὸν Πατέρα, καὶ τοῦ θεληθέντος. Εἰ δὲ μὴ δυνατὸν ἐπ' ἀμφοῖν τιθέναι τὴν ἄρνησιν, δῆλον, ὡς εἰ ταύτην ἐπὶ τό τι θέλειν ἰδίως ἄγεις, ἵνα τὴν τοῦ κοινοῦ ποιήσῃς θέσιν θελήματος, οὐκ ἀναιρήσεις τὸ θεληθέν, ἤγουν τὴν τοῦ ποτηρίου παραίτησιν, ἀλλὰ κατ' αὐτῆς ἐποίσεις τῆς ἀνάρχου Θεότητος, ἐφ᾽ ἣν ἀρνητικῶς καὶ τὸ θέλειν ἀνήγαγες. Εἰ δὲ τοῦτο κἂν ἐννοεῖν ἀπευκτόν, ἄρα γε σαφῶς ἐνταῦθα ἡ ἄρνησις, ἤγουν, τὸ «Οὐχ ὃ ἐγὼ θέλω,» πάντη τὴν ἐναντίωσιν ἀποσκευαζομένη, τὴν τοῦ ἀνθρωπικοῦ τοῦ Σωτῆρος πρὸς τὸ θεῖον αὐτοῦ θέλημα καὶ πατρικὴν συμφυΐαν παρίστησιν, ὡς ὅλην ὅλου τὴν φύσιν οὐσιωθέντος τοῦ Λόγου, καὶ ὅλην τῇ οὐσιώσει θεώσαντος. Ὅθεν ὡς δι' ἡμᾶς καθ' ἡμᾶς γεγονώς ἔλεγεν ἀνθρωποπρεπῶς πρὸς τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, Μὴ τὸ ἐμὸν, ἀλλὰ τὸ σὸν ἰσχυσάτω θέλημα, ἅτε θέλησιν· καὶ ὡς ἄνθρωπος ἔχων. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς πρὸς Πύῤῥον τὸν πατριάρχην Κωνσταντινουπόλεως διαλέξεως. Θεὸς φύσει καὶ ἄνθρωπος ὑπάρχων ὁ Χριστὸς, ὡς Θεὸς καὶ ἄνθρωπος ὁ αὐτὸς ἤθελεν, ἢ ὡς Χρι στὸς μόνον; Ἀλλ' εἰ μὲν προηγουμένως ὡς Θεὸς καὶ ἄνθρωπος ἤθελεν ὁ Χριστός, δηλονότι δυϊκῶς, καὶ οὐ μοναδικῶς, εἷς ἂν ὁ αὐτὸς, ἤθελεν. γὰρ οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν ὁ Χριστὸς παρὰ τὰς αὐ τοῦ φύσεις, ἐξ ὧν, καὶ ἐν αἷς ὑπάρχει· προδήλως, ὡς καταλλήλως ταῖς ἑαυτοῦ φύσεσιν· ἤγουν, ὡς ἑκάστη πέφυκεν, εἷς ὢν καὶ ὁ αὐτὸς, ἤθελέ τε καὶ ἐνήργει· εἴπερ οὐδετέρα αὐτῶν ἀθέλητός ἐστιν, ἢ ἀνενέργητος. Εἰ δὲ καταλλήλως ταῖς ἑαυτοῦ φύσεσιν ὁ Χριστός, ἤγουν, ὡς ἑκάστη πέφυκεν, ἤθελέν τε καὶ ἐνήργει· δύο δὲ αὐτοῦ αἱ φύσεις· δύο αὐτοῦ πάντως καὶ τὰ φυσικὰ θελήματα· καὶ αἱ τούτων ἰσάριθμοι, καὶ οὐσιώδεις ἐνέργειαι. Ὥσπερ γὰρ ὁ τῶν τοῦ αὐτοῦ καὶ ἑνὸς Χριστοῦ φύσεων ἀριθμὸς, εὐσεβῶς νοού μενός τε καὶ λεγόμενος, οὐ διαιρεῖ τὸν Χριστὸν, ἀλλὰ σωζομένην κἀν τῇ ἑνώσει παρίστησι τῶν φύ σεων τὴν διαφοράν· οὕτω καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν οὐσιωδῶς προσόντων ταῖς αὐτοῦ φύσεσι θελημάτων καὶ ἐνεργειῶν· κατ' ἄμφω γάρ, ὡς εἴρηται, τὰς αὐτοῦ φύσεις θελητικὸς ἦν ὁ αὐτὸς καὶ ἐνεργητικὸς τῆς ἡμῶν σωτηρίας· οὐ διαίρεσιν εἰσάγει· μὴ γένοιτο· ἀλλὰ τὴν αὐτῶν δηλοῖ καὶ μόνον, κἀν τῇ ἑνώσει φυλακὴν καὶ σωτηρίαν. Ἐκ τῆς αὐτῆς διαλέξεως, ὅτι οὐχ ὡς ἔλεγεν ὁ Πύρρος, νεύματι τοῦ ἐνωθέντος λόγου ἡ σὰρξ ἐκινεῖτο. Διαιρεῖς τὸν Χριστόν, οὕτω λέγων. Νεύματι γὰρ αὐτοῦ ἐκινεῖτο καὶ Μωϋσῆς, καὶ Δαβίδ, καὶ ὅσοι τῆς θείας ἐνεργείας χωρητικοί, τῇ ἀποθέσει τῶν ἀνθρωπίνων καὶ σαρκικῶν ἰδιωμάτων γεγόνασιν. Ἡμεῖς δὲ τοῖς ἁγίοις Πατράσιν, ὡς ἐν ἅπασι, κἀν τούτῳ ἑπόμενοι, φαμέν, ὅτιπερ αὐτὸς ὁ τῶν ὅλων
TIT. XXI.
ἄρνησιν, ἀλλ' οὐ καὶ τοῦ θεληθέντος ἀποσκευήν· οὐ nem eam habere vim dicis, ut tollat, ne aliquid preγὰρ ἐπ' ἀμφοῖν τίθεσθαι τὴν ἄρνησιν δυνατόν, καὶ
τοῦ τι θέλειν ἰδίως τὸν Μονογενῆ παρὰ τὸν Πατέρα,
καὶ τοῦ θεληθέντος.
Εἰ δὲ μὴ δυνατὸν ἐπ' ἀμφοῖν τιθέναι τὴν ἄρνησιν,
δῆλον, ὡς εἰ ταύτην ἐπὶ τό τι θέλειν ἰδίω: ἄγεις,
ἵνα τὴν τοῦ κοινοῦ ποιήσῃς θέσιν θελήματος, οὐκ
ἀναιρήσεις τὸ θεληθέν, ήγουν τὴν τοῦ ποτηρίου
παραίτησιν, ἀλλὰ κατ' αὐτῆς ἐποίσεις τῆς ἀνάρχου
Θεότητος, ἐφ᾽ ἣν ἀρνητικῶς καὶ τὸ θέλειν ἀνήγα
γες. Εἰ δὲ τοῦτο κἂν ἐννοεῖν ἀπευκτὴν, ἄρα γε σαφῶς
ἐνταῦθα ἡ ἄρνησις, ήγουν, τὸ «Οὐχ δἐγὼ θέλω, ο πάντη
τὴν ἐναντίωσιν ἀποσκευαζομένη, τὴν τοῦ ἄνθρωπικοῦ τοῦ Σωτῆρος πρὸς τὸ θεῖον αὐτοῦ θέλημα καὶ
πατρικὴν συμφυΐαν παρίστησιν, ὡς ὅλην ὅλου τὴν
φύσιν οὐσιωθέντος τοῦ Λόγου, καὶ ὅλην τῇ οὐσιώσει
θεώσαντος. Οθεν ὡς δι' ἡμᾶς καθ' ἡμᾶς γεγονώς
ἔλεγεν ἀνθρωποπρεπῶς πρὸς τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα,
Μὴ τὸ ἐμὸν, ἀλλὰ τὸ σὸν ἰσχυσάτω θέλημα, ἅτε
θέλησιν· καὶ ὡς ἄνθρωπος ἔχων.
prie velit, non autem ut auferat id quod vult: neque
enim in utroque poni negatio potest, ut tollat: 110
aliquid velit Unigenitus proprie præter Patrem, et
auferat id quod vult.
Quod si in utroque poui non potest, perspicuum est,
si eam in eo constituis, ne aliquid proprie velit, quo
voluntatem facias comununis voluntatis, te non ablaturum id quod vult, nempe calicis deprecationem, sed
relaturum illam ad principio carentem divinitatem, ad
quam per negationem et ipsum velle retulisti. Quod si
ita est, quamvis vel cogitatio id refugiat, et hic plane
erit negatio: nempa, Non quod ego volo, quæ prorsus
adimat repugnantiam, et Servatoris cum divina ipsius et paterna voluntate consensiquem constituar,"
cum totum Verbum naturam suam efficiat, alque
ita totam illam divinam reddat. Itaque cum proper nos factum esset homo, ratione homini congruente dicebat ad Deum et Patrem: Non quod ego
volo, sed tua voluntas valeat, tanquam quatenus
homo voluntatem haberet.
Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς πρὸς Πύῤῥον τὸν πατριάρχην Εjusdem ex disputatione habita cum Pyrrho patri
Κωνσταντινουπόλεως διαλέξεως.
ο
archa Constantinopolitano.
Cum Christus Deus natura et homo esset, ut Deus et homo idem volebat, an ut Christus solummodo? Ac si quidem Christus principa -
liter ut Deus et homo volebat, utique duplici ratione, non una et singulari, unus ipse idemque
volebat. Siquidem enim Christus nihil est præter
suas naturas, ex quibus, et in quibus exsistentiam
habet; perspicuum est, qui unus et ipse esset, pro
eo ac decebat suas naturas, id est, ut cuique comparatum erat, tum voluisse, tum operatum esse.
Neutra quippe earum voluntatis est, aut operationis expers. Quod si Christus pro eo ac decebat suas
naturas (ut scilicet cuique comparatum erat), et
volebat et operabatur; erat vero ejus duplex natura; omnino etiam duplex erat ipsius naturalis
voluntas, parique bis numero essentiales quoque
operationes. Quemadmodum enim unius ejusdemque Christi naturarum numerus, si modo pie tum
intelligatur, tum dicatur, Christum non dividit,
sed incolumem, etiam in unione naturarum distinctionem ostendit: sic et numerus comΘεὸς φύσει καὶ ἄνθρωπος υπάρχων ὁ Χριστὸς,
ὡς Θεὸς καὶ ἄνθρωπος ὁ αὐτὸς ἤθελεν, ἢ ὡς Χριστὸς μόνον; Αλλ' εἰ μὲν προηγουμένως ὡς Θεὸς
καὶ ἄνθρωπος ἤθελεν ὁ Χριστός, δηλονότι δυἰκῶς,
καὶ οὐ μοναδικῶς, εἷς ἂν ὁ αὐτὸς, ἤθελεν. Εt
γὰρ οὐδὲν Ἑτερόν ἐστιν ὁ Χριστός παρὰ τὰς αὐτ
τοῦ φύσεις, ἐξ ὧν, καὶ ἐν αἷς ὑπάρχει· προδήλως, ὡς
καταλλήλως ταῖς ἑαυτοῦ φύσεσιν· ήγουν, ὡς ἑκάστη
πέφυκεν, εἷς ὢν καὶ ὁ αὐτὸς, ἤθελέ τε καὶ ἐνήργει·
εἴπερ οὐδετέρα αὐτῶν ἀθέλητός ἐστιν, ἢ ἀνενέργητος.
Εἰ δὲ καταλλήλως ταῖς ἑαυτοῦ φύσεσιν ὁ Χριστός,
ἔγουν, ὡς ἑκάστη πέφυκεν, ήθελέν τε καὶ ἐνήργει·
δύο δὲ αὐτοῦ αἱ φύσεις· δύο αὐτοῦ πάντως καὶ τὰ
φυσικὰ θελήματα· καὶ αἱ τούτων ισάριθμοι, καὶ
οὐσιώδεις ενέργειας. Ωσπερ γὰρ ὁ τῶν τοῦ αὐτοῦ.
καὶ ἑνὸς Χριστοῦ φύσεων ἀριθμὸς, εὐσεβῶς νοούμενός τε καὶ λεγόμενος, οὐ διαίρεῖ τὸν Χριστὸν,
ἀλλὰ σωζομένην κάν τῇ ἑνώσει παρίστησι τῶν φύσεων τὴν διαφοράν· οὕτω καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν οὐσιωδῶς προσόντων ταῖς αὐτοῦ φύσεσι θελημάτων καὶ
ἐνεργειῶν· κατ' ἄμφω γάρ, ὡς εἴρηται, τὰς αὐτοῦ
φύσεις θελητικὸς ἦν ὁ αὐτὸς καὶ ἐνεργητικὸς τῆς " petentium essentialiter ejus naturis voluntatum
atque operationum (secundum ambas enim, uti
dictum est, suas naturas, idem ipse volendi facultate præditus erat, ac operandi nostram salutem)
ἡμῶν σωτηρίας· οὐ διαίρεσιν εἰσάγει· μὴ γένοιτο·
ἀλλὰ τὴν αὐτῶν δηλοῖ καὶ μόνον, κάν τῇ ἑνώσει
φυλακὴν καὶ σωτηρίαν.
divisionem non inducit. Absit hoc! sed ipsas etiam in unione, idque solum, servari ostendit et incolumes esse.
'Εκ τῆς αὐτῆς διαλέξεως, ὅτι οὐχ ὡς ἔλεγεν δ
Πύρρος, νεύματι τοῦ ἐνωθέντος λόγου ἡ σὰρξ
ἐκινεῖτο.
Διαιρεῖς τὸν Χριστόν, οὕτω λέγων. Νεύματι γὰρ
αὐτοῦ ἐκινεῖτο καὶ Μωϋσῆς, καὶ Δαβίδ, καὶ ὅσοι τῆς
θείας ενεργείας χωρητικοί, τῇ ἀποθέσει τῶν ἀνθρω
πίνων κ καὶ σαρκικῶν ἰδιωμάτων γεγόνασιν.
'Ημεῖς δὲ τοῖς ἁγίοις Πατράσιν, ὡς ἐν ἅπασι, κάν
τούτῳ ἑπόμενοι, φαμέν, ότιπερ αὐτὸς ὁ τῶν ὅλων -
Es cadem disputatione. Carnem non, ut Pyrrhus dicebat, nutu Verbi conjuncti moveri.
Dividis - Christum, cum sic loqueris. Nam et
Moyses ejus nutu movebatur, et David. et quotquot humanis [terrenis] et carnalibus abjectis proprietatibus, apti fuerunt ut caperent divinum afflatum. Nos autem, qui sicut in omnibus, in hoc quoque divinos Patres sequimur, dicimus, Quod idem
col. 1139–1140page 561 of 677
PG 130:1139Θεός, ἀτρέπτως γενόμενος ἄνθρωπος, οὐ μόνον ὡς Θεὸς ὁ αὐτὸς καταλλήλως τῇ αὐτοῦ θεότητι ἤθελεν, ἀλλὰ καὶ ὡς ἄνθρωπος ὁ αὐτὸς καταλλήλως τῇ αὐτοῦ ἀνθρωπότητι. Εἰ γὰρ ἐξ οὐκ ὄντων τὰ ὄντα γενόμενα, καὶ τοῦ ὄντος, οὐ τοῦ μὴ ὄντος ἔχουσι ἀνθεκτικὴν δύναμιν· ταύτης δὲ κατὰ φύσιν ἴδιον ἡ πρὸς τὰ συν στατικὰ ἡ ὁρμὴ, καὶ πρὸς τὰ φθαρτικὰ ἀφορμή· ἄρα καὶ ὁ ὑπερούσιος Λόγος, ἀνθρωπικῶς οὐσιωθεὶς, ἔσχε καὶ τοῦ ὄντος τῆς αὐτοῦ ἀνθρωπότητος τὴν ἀν θεκτικὴν δύναμιν· ἧς τὴν ὁρμὴν καὶ ἀφορμὴν θέλων δι' ἐνεργείας ἔδειξε· τὴν μὲν ὁρμὴν ἐν τῷ τοῖς φυσι κοῖς καὶ ἀδιαβλήτοις τοσοῦτον χρήσασθαι, ὡς καὶ μὴ Θεὸν τοῖς ἀπίστοις νομίζεσθαι· τὴν δὲ ἀφορμὴν ἐν τῷ καιρῷ τοῦ πάθους, ἀκουσίως τὴν πρὸς τὸν θάνα τον συστολὴν ποιήσασθαι. Τί οὖν τῶν ἀτόπων ἡ τοῦ Θεοῦ πέπραχεν Ἐκκλησία, μετὰ τῆς ἀνθρωπίνης αὐτοῦ καὶ κτιστῆς φύσεως, καὶ τοὺς δημιουργικῶς αὐτῇ παρ' αὐτοῦ ἐντεθέντας ἐν αὐτῷ ἀνελλιπῶς ὁμολογοῦσα λόγους, ὧν καὶ ἄνευ εἶναι τὴν φύσιν ἀδύνατον;
Ἐκ τῆς αὐτῆς.
Εἰ τὰ συνοδικῶς καὶ μόνον εἰρημένα χρὴ ὁμολογεῖν, οὔτε τὴν μίαν τοῦ Θεοῦ Λόγου φύσιν σεσαρκωμένην, περιεκτικὴν πάσης τῆς τοῦ μυστηρίου οὖσαν εὐσεβείας, χρή σε λέγειν, συνοδικῶς οὐκ ἐκπεφωνημένην. Πλὴν ὅτι καὶ οὕτω ταῖς φύσεσι καὶ τοῖς αὐτῶν ἰδιώμασι καὶ τὰ θελήματα συνομολογεῖν βιασθήσεσθε. Εἰ γὰρ τὰ φυσικῶς προσόντα ταῖς φύσεσι τοῦ Χριστοῦ, ἰδιώματα αὐτῶν εἶναι λέγετε, φυσικῶς δὲ ἑκατέρᾳ αὐτοῦ φύσει τὸ θέλειν ἐμπέφυκεν, ἄρα μετὰ τῶν ἄλλων φυσικῶν ἰδιωμάτων, καὶ τὰ θελήματα ταῖς φύσεσι συνομολογεῖν ἀναγκασθήσεσθε.
Ἄλλως τε δὲ, εἰ αἱ σύνοδοι ἐπὶ τῇ τοῦ ἑνὸς θελή ματος φωνῇ καὶ Ἀπολινάριον καὶ Ἄρειον ἀνεθεμάτισαν, ἑκατέρου αὐτῶν ταύτῃ πρὸς σύστασιν τῆς ἰδίας αἱρέσεως ἀποχρησαμένου· τοῦ μὲν, ὁμοούσιον τῷ λόγῳ διὰ τούτου τὴν σάρκα βουλομένου δεῖξαι· τοῦ δὲ, ἑτεροούσιον τὸν Υἱὸν πρὸς τὸν Πατέρα εἰσαγαγεῖν ἀγωνιζομένου, πῶς εὐσεβεῖν ἡμᾶς δυνατόν, τὰς ἐναντίας τοῖς αἱρετικοῖς φωνὰς οὐχ ὁμολογοῦντας; Ἡ δὲ πέμπτη σύνοδος, ἵνα πάντα παραλίπω, θεσπίσασα αὐτολεξεί, Πάντα τὰ τῶν ἁγίων Ἀνα νασίου, καὶ Βασιλείου, καὶ Γρηγορίων, καὶ ἄλλωντινῶν προσδιωρισμένως ἐγκρίτων [ἐκκρίτων] διδα σκάλων συντάγματα, ἐν οἷς καὶ τὰ δύο ἔγκεινται θελήματα, δέχεσθαι.
Ἐκ τῆς αὐτῆς.
Ἐν τοῖς ἁγίοις Εὐαγγελίοις εἴρηται περὶ τοῦ Κυρίου, ὅτι τῇ ἐπαύριον ἠθέλησεν ὁ Ἰησοῦς εἰσελθεῖν εἰς τὴν Γαλιλαίαν· πρόδηλον δὲ, ὅτι καθ' ὃ οὐκ ἦν ἐκεῖ, ἠθέλησεν εἰσελθεῖν· οὐκ ἦν δὲ ἀνθρωπότητι· θεότητι γὰρ οὐδενὸς ἄπεστιν. Ἄρα οὖν καθ' ὃ ἄνθρωπος, καὶ οὐ καθ' ὃ Θεὸς ἠθέλησεν εἰσελθεῖν· καὶ θελητικὸς ἦν καθ' ὃ ἄνθρωπος.
114)
universorum Deus immutabiliter homo factus, non Θεός, ἀτρέπτως γενόμενος άνθρωπος, οὐ μόνον ὡς
solum ut Deus idem, ex suæ deitatis ratione volebat, verum etiam idem ut decebat suam humanitatem. Si enim quæ ex non entibus facta sunt, ejus
quod est, non quod non est, ac nihilum est, vim
retinendi atque tuendi insitam habent: ejusque
natura proprium est, ut ea prosequantur quæ
tuendo sunt ac incolumitatem præstant, fugiantque
· ea, quae ad interitum spectant; igitur etiam quod
omni essentia superius Verbum, humana ratione
essentiam induit, etiam ejus quod est suæ humanitatis retinendi atque tuendi vi præditus fuit; cujus prosequendi ac fugæ motum, voluntatis nuto
per operationem ostendit: prosequendi quidem
motum, eo usque naturalibus utendo omnique reprehensione carentibus, ut et infideles Deum esse
non crederent: fugæ autem motum tempore passionis, cum se sponte metu mortis contraxit: Quid
igitur absoni fecit Dei Ecclesia, quod cum ipsius
humanitate et natura creata, ipsi quoque qua creata
est ab eo insertas, nullo defectu, rationes confitetur, sine quibus nec ut natura sit, fieri potest?
Ex eadem.
Si ea tantum confiteri oportet, quæ synodis
dicta sunt, nec una Dei Verbi natura incarnata
dicenda sit, quæ omnem mysterii pietatem complectitur, cum nullo synodi decreto edita sit. Quinimo sic quoque cum naturis earumque proprietatibus, etiam voluntates confiteri necesse habebitis.
Si enim quæ naturaliter Christi naturis competunt, hæc earum proprietates esse dicitis; natura
vero utrique ejus naturæ insitum est velle; igitur
uccesse vobis erit cum aliis naturalibus proprietatibus, cum naturis confiteri pariter voluntates.
Præterea, si synodi propter vocem unius Apolinarium et Arium anathematizaverúnt (cum uterque
eorum hac voce ad hæresim suam statuendam
abuteretur: Apolinarius quidem, ut carnem ejusdem substantiæ cum Verbo ostenderet; Arius vero
ut Filium a Patre diversæ substantiæ introduceret),
quomodo possumus nos pii esse, qui voces bæreticis contrarias non contiteamur? Porro quinta
synodus, ut omnia missa faciam, cum ad verbum
Θεὸς ὁ αὐτὸς καταλλήλως τῇ αὐτοῦ θεότητι ἤθελεν,
ἀλλὰ καὶ ὡς ἄνθρωπος ὁ αὐτὸς καταλλήλως τῇ αὐτοῦ
ἀνθρωπότητι. Εἰ γὰρ ἐξ οὐκ ὄντων τὰ ὄντα γενόμε
να, καὶ τοῦ ὄντο;, οὐ τοῦ μὴ ὄντος ἔχουσι ἀνθεκτικὴν
δύναμιν· ταύτης δὲ κατὰ φύσιν ἴδιον ἡ πρὸς τὰ συν
στατικὰ κι ὁρμὴ, καὶ πρὸς τὰ φθαρτικὰ ἀφορμή
ἄρα καὶ ὁ ὑπερούσιος Λόγος, ἀνθρωπικῶς οὐσιωθεὶ;,
ἔσχε καὶ τοῦ ὄντος τῆς αὐτοῦ ἀνθρωπότητος τὴν ἀνθεκτικήν δύναμιν· ἧς τὴν ὁρμὴν καὶ ἀφορμὴν θέλων
δι' ἐνεργεία; ἔδειξε· τὴν μὲν ὁρμὴν ἐν τῷ τοῖς φυσικοῖς καὶ ἀδιαβλήτοις τοσοῦτον χρήσασθαι, ὡς καὶ μὴ
Θεὸν τοῖς ἀπίστοις νομίζεσθαι· τὴν δὲ ἀφορμὴν ἐν
τῷ καιρῷ τοῦ πάθους, ἀκουσίως τὴν πρὸς τὸν θάνατον συστολήν ποιήσασθαι. Τί οὖν τῶν ἀτόπων ἡ τοῦ
Θεοῦ πέπραχεν Ἐκκλησία, μετὰ τῆς ἀνθρωπίνης
αὐτοῦ καὶ κτιστῆς φύσεως, καὶ τους δημιουργικώς
αὐτῇ παρ' αὐτοῦ ἐντεθέντας ἐν αὐτῷ ἀνελλιπῶς
ὁμολογοῦσα λόγους, ὧν καὶ ἄνευ εἶναι τὴν φύσιν
ἀδύνατον;
ϊκ τῆς αὐτῆς.
Εἰ τὰ συνοδικῶς καὶ μόνον εἰρημένα χρή όμοι
λογεῖν, οὔτε τὴν μίαν τοῦ Θεοῦ Λόγου φύσιν
σεσαρκωμένην, περιεκτικὴν πάσης τῆς τοῦ μυστη
ρίου οὖσαν εὐσεβείας, χρή σε λέγειν, συνοδικῶς οὐκ
έκπεφωνημένην. Πλὴν ὅτι καὶ οὕτω ταῖς φύσεσι καὶ
τοῖς αὐτῶν ἰδιώμασι καὶ τὰ θελήματα συνομολογεῖν
βιασθήσεσθε. Εἰ γὰρ τὰ φυσικῶς προσόντα ταῖς
φύσεσι τοῦ Χριστοῦ, ἰδιώματα αὐτῶν εἶναι λέγετε,
φυσικῶς δὲ ἑκατέρᾳ αὐτοῦ φύσει τὸ θέλειν ἐμπέφυ·
κεν, ἄρα μετὰ τῶν ἄλλων φυσικών ιδιωμάτων, καὶ
τὰ θελήματα ταῖς φύσεσι συνομολογεῖν ἀναγκα
σθήσεσθε.
᾿Αλλως τε δὲ, εἰ αἱ σύνοδοι ἐπὶ τῇ τοῦ ἑνὸς θελή
ματος φωνῇ καὶ ᾿Απολινάριον καὶ "Αρειον ἀνεθεμά
τισαν, ἑκατέρου αὐτῶν ταύτῃ πρὸς σύστασιν τῆς
ἰδίας αἱρέσεως ἀποχρησαμένου· τοῦ μὲν, ὁμοούσιον
τῷ λόγῳ διὰ τούτου την σάρκα βουλομένου δείξαι·
τοῦ δὲ, ἑτεροούσιον τὸν Υἱὸν πρὸς τὸν Πατέρα είσ
ἀγαγεῖν ἀγωνιζωμένου, πῶς εὐσεβεῖν ἡμᾶς δυνατόν,
τὰς ἐναντίας τοῖς αἱρετικοῖς φωνὰς οὐχ ὁμολογοῦντας; Η δὲ πέμπτη σύνοδος, ἵνα πάντα παραλίπω,
ila sanxit, Amplecti se omnia sanctorum Athanasii, θεσπίσασα αὐτολεξεί, Πάντα τὰ τῶν ἁγίων Ανα
Psilii, utriusque Gregorii, ac quorumdam aliorum,
..:: adjectione vocis egregiorum doctorum, libros
ac lucubrationes, in quibus et duæ sitæ sunt voluntates.
Ex eadem.
In sacris Evangeliis dictum est: In crastinum voluit Jesus ingredi in Galilæam: palam est, voluisse ingredi, qua ratione non erat ibi. Non
erat autem humanitate: nam deitate nusquam
abest. Igitur ut homo, non ut Deus, intrare voluit
ac proficisci.
νασίου, καὶ Βασιλείου, καὶ Γρηγορίων, καὶ ἄλλων
τινῶν προσδιωρισμένως ἐγκρίτων [ἐκκρίτων] διδα
σκάλων συντάγματα, ἐν οις καὶ τὰ δύο ἔγκεινται
θελήματα, δέχεσθαι.
Εκ τῆς αὐτῆς.
Ἐν τοῖς ἁγίοις Εὐαγγελίοις είρηται περὶ τοῦ
Κυρίου, ὅτι τῇ ἐπαύριον ἠθέλησεν ὁ Ἰησοῦς εἰσἐλθεῖν εἰς τὴν Γαλιλαίαν· πρόδηλον δὲ, ὅτι
καθ᾿ ὃ οὐκ ἦν ἐκεῖ, ἠθέλησεν εἰσελθεῖν· οὐκ ἦν δὲ
ἀνθρωπότητι· θεότητι γὰρ οὐδενὸς ἄπεστιν. Αρα
οὖν καθ᾽ ὁ ἄνθρωπος, καὶ εὐ καθ' ὁ Θεὸς ἠθέλησεν
εἰσελθεῖν· καὶ θελητικὸς ἦν καθ' ὁ ἄνθρωπος.
1 Joan. 1, 43.
col. 1141–1142page 562 of 677
PG 130:1141Καὶ ἀλλαχοῦ πάλιν· θέλω, ἵνα ὅπου εἰμὶ ἐγώ, καὶ αὐτοὶ ὦσιν. Εἰ καθ᾽ ὁ Θεὸς ὁ Χριστὸς ὑπὲρ τὸ ποῦ ἐστίν· οὐ γὰρ ἐν τόπῳ καθ᾽ ὁ Θεός· ὑπὲρ δὲ τὸ τοῦ ἀδύνατον τὴν κτιστὴν φύσιν ὑπάρχειν· ἄρα καθ' ὁ ἄνθρωπος θέλει, ἵνα ὅπου ἐστὶ καὶ αὐτοὶ ὦσι· καὶ θελητικὸς ἦν ὁ αὐτὸς καθ᾽ ὁ ἄνθρωπος. Καὶ ἀλλαχοῦ πάλιν· καὶ ἐλθὼν εἰς τόπον, εἶπε Διψώ. Καὶ ἔδωκαν αὐτῷ οἶνον μετὰ χολῆς μεμιγμένον· καὶ γευσάμενος, οὐκ ἤθελε πιεῖν. Κατὰ ποῖον αὐτοῦ μέρος διψῆσαι αὐτὸν λέγεται; Εἰ μὲν κατὰ τὴν θεότητα, ἐμπαθής ἔσται ἡ θεότης αὐτοῦ, πόσεως παρὰ φύσιν ἐφιεμένη. Εἰ δὲ κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα, ἄρα καθ᾿ ὃ ἐδίψησε, κατ' ἐκεῖνο καὶ τὸ ἀκατάλληλον τῇ φύσει οὐκ ἠθέλησε πιεῖν· καὶ θελητικὸς ἦν ὁ αὐτὸς καὶ καθ᾽ ὁ ἄνθρωπος. Καὶ ἀλλαχοῦ φησι· καὶ περιεπάτει ὁ Ἰησοῦς ἐν τῇ Γαλιλαίᾳ· οὐ γὰρ ἤθελεν ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ περιπατεῖν, ὅτι ἐζήτουν αὐτὸν οἱ Ἰουδαῖοι ἀποκτεῖναι. Εἰ τῆς σαρκὸς φύσει ὁ περίπατος, ἀλλ' οὐ τῆς καθ' ὑπόστασιν ἡνωμένης αὐτῇ θεότητος, ἄρα καθ' ὁ ἄνθρωπος ὁ αὐτὸς ἐν τῇ Γαλιλαίᾳ περιπατῶν, οὐκ ἤθελεν ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ περιπατεῖν· καὶ θελητικὸς ὁ αὐτὸς καὶ καθ' ὁ ἄνθρωπος. Καὶ ἑτέρωθι πάλιν· Κἀκεῖθεν ἐξελθόντες, παρεπορεύοντο διά τῆς Γαλιλαίας· καὶ οὐκ ἤθελεν, ἵνα τις γνῷ. Ὡμολόγηται παρὰ πάντων ἡ πόρευσις φύσει τῆς ἀνθρωπότητος, ὡς εἴρηται, εἶναι τοῦ Κυρίου, ἀλλ' οὐ τῆς αὐτοῦ θεότητος· εἰ δὲ καθ᾽ ὁ ἄνθρωπος, ἀλλ᾽ οὐ καθ᾽ ὁ Θεὸς φύσει, προσῆν αὐτῷ ἡ πόρευσις· ἄρα καὶ καθ᾽ ὁ ἄνθρωπος παραπορευόμενος μετὰ τῶν μαθητῶν, οὐκ ἤθελεν ἵνα τις γνῷ· καὶ θελητικὸς ἦν ὁ αὐτὸς καὶ καθ' ὁ ἄνθρωπος. Καὶ ἑτέρωθι πάλιν· Κἀκεῖθεν ἀναστὰς ἀπῆλθεν εἰς τὰ ὅρια Τύρου καὶ Σιδῶνος. Καὶ εἰσελθὼν εἰς οἰκίαν, οὐδένα ἤθελε γνῶναι· καὶ οὐκ ἠδυνήθη λαθεῖν. Εἰ καθ᾽ ὁ Θεὸς ὁ Χριστὸς δύναμις ἦν αὐθυπόστατος· καθ' ὃ δὲ ἄνθρωπος, ἀσθένεια· Εἰ γὰρ καὶ ἐσταυρώθη, φησὶν ὁ θεῖος Ἀπόστολος, ἐξ ἀσθενείας, ἀλλὰ ζῇ ἐκ δυνάμεως Θεοῦ· ἄρα καθ' ὃ ἄνθρωπος, καὶ οὐ καθ᾽ ὁ Θεὸς, εἰσελθὼν εἰς οἰκίαν, οὐκ ἤθελεν ἵνα τις γνῷ· καὶ οὐκ ἠδυνήθη λαθεῖν· καὶ θελητικὸς ἦν ὁ αὐτὸς, καὶ καθ' ὁ ἄνθρωπος. Καὶ ἀλλαχοῦ φησι· Περὶ τετάρτην φυλακὴν τῆς νυκτὸς ἔρχεται πρὸς αὐτοὺς, περιπατῶν ἐπὶ τῆς θαλάσσης καὶ ἤθελε παρελθεῖν αὐτούς. Εἰ μὲν καθ᾽ ὁ Θεὸς, τοῦτό τις περὶ αὐτοῦ εἰρῆσθαι ἐκλάβῃ, πέρασι σωματικοῖς, τῷ ἄνω φημὶ, καὶ τῷ κάτω· τῷ ἔμπροσθεν καὶ τῷ ὀπίσω· τῷ δεξιὰ καὶ τῷ ἀριστερὰ διαλῆφθαι τὴν θεότητα λέγειν ἀναγκασθήσεται. Εἰ δὲ καθ᾽ ὁ ἄνθρωπος ταῦτα εἰρῆσθαι περὶ αὐτοῦ λέγει· ἄρα θελητικὸς ἦν ὁ αὐτὸς καὶ καθ᾽ ὁ ἄνθρωπος. Καὶ ἀλλαχοῦ φησι· Καὶ προσῆλθον οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, λέγοντες αὐτῷ· Ποῦ θέλεις, ἀπελθόντες ἑτοιμάσομέν σοι τὸ Πάσχα φαγεῖν; Εἰ ἡ βρώσις
- TIT. XXI.
Καὶ ἀλλαχοῦ πάλιν· θέλω, ἵνα ὅπου εἰμὶ ἐγώ, - Alio item loco: Volo, ut ubi ego sum, et illi sint',
καὶ αὐτοὶ ὦσιν. Εἰ καθ᾽ ὁ Θεὸς ὁ Χριστὸς ὑπὲρ τὸ
ποῦ ἐστίν· οὐ γὰρ ἐν τόπῳ καθ᾽ ὁ Θεός· ὑπὲρ δὲ τὸ
τοῦ ἀδύνατον τὴν κτιστὴν φύσιν ὑπάρχειν· ἄρα καθ'
ὁ ἄνθρωπος θέλει, ἵνα ὅπου ἐστὶ καὶ αὐτοὶ ὦσι· καὶ
θελητικὸς ἦν ὁ αὐτὸς καθ᾽ ὁ ἄνθρωπος.
Καὶ ἀλλαχοῦ πάλιν· καὶ ἐλθὼν εἰς τόπον, εἶπε·
Διψώ. Καὶ ἔδωκαν αὐτῷ οἶνον μετὰ χολῆς μετ
μιγμένον· καὶ γευσάμενος, οὐκ ἤθελε πιεῖν. Κατὰ
ποῖον αὐτοῦ μέρος διψῆσαι αὐτὸν λέγεται; Εἰ μὲν
κατὰ τὴν θεότητα, εμπαθής ἔσται ἡ θεότης αὐτοῦ,
πόσεως παρὰ φύσιν εφιεμένη. Εἰ δὲ κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα, ἄρα καθ᾿ ὃ ἐδίψησε, κατ' ἐκεῖνο καὶ τὸ
ἀκατάλληλον τῇ φύσει οὐκ ἠθέλησε πιεῖν· καὶ θελη
τικὸς ἦν ὁ αὐτὸς καὶ καθ᾽ ὁ ἄνθρωπος.
Καὶ ἀλλαχοῦ φησι· καὶ περιεπατει ὁ Ἰησοῦς
ἐν τῇ Γαλιλαίᾳ· οὐ γὰρ ἤθελεν ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ
περιπατεῖν, ὅτι ἐζήτουν αὐτὸν οἱ Ἰουδαῖοι ἀποκτεῖναι. Εἰ τῆς σαρκὸς φύσει ὁ περίπατος, ἀλλ' οὐ
τῆς καθ' ὑπόστασιν ἡνωμένης αὐτῇ θεότητος, ἄρα
καθ' ὁ ἄνθρωπος ὁ αὐτὸς ἐν τῇ Γαλιλαία περιπατῶν,
οὐκ ἤθελεν ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ περιπατεῖν· καὶ θελητικὸς ὁ αὐτὸς καὶ καθ' ὁ ἄνθρωπος.
Καὶ ἑτέρωθι πάλιν· Κἀκεῖθεν ἐξελθόντες, παρεπορεύοντο διά τῆς Γαλιλαίας· καὶ οὐκ ἤθελεν,
ἵνα τις γνῷ. Ώμολόγηται παρὰ πάντων ἡ πόρευσις
φύσει τῆς ἀνθρωπότητος, ὡς εἴρηται, εἶναι τοῦ Κυρίου, ἀλλ' οὐ τῆς αὐτοῦ θεότητος· εἰ δὲ καθ᾽ ὁ ἄν
θρωπος, ἀλλ᾽ οὐ καθ᾽ ὁ Θεὸς φύσει, προσῆν αὐτῷ ἡ
πόρευσις· ἄρα καὶ καθ᾽ ὁ ἄνθρωπος παραπορευόμενος μετὰ τῶν μαθητῶν, οὐκ ἤθελεν ἵνα τις γνῷ· καὶ
θελητικὸς ἦν ὁ αὐτὸς καὶ καθ' 8. ἄνθρωπος.
Καὶ ἑτέρωθι πάλιν· Κἀκεῖθεν ἀναστὰς ἀπῆλθεν
εἰς τὰ ὅρια Τύρου καὶ Σιδῶνος. Καὶ εἰσελθὼν εἰς
οἰκίαν, οὐδένα ἤθελε γνῶναι· καὶ οὐκ ἠδυνήθη
λαθεῖν. Εἰ καθ᾽ ὁ Θεὸς ὁ Χριστὸς δύναμις ἦν αὐθυπό
στατος· καθ' δ δὲ ἄνθρωπο;, ἀσθένεια· Εἰ γὰρ
καὶ ἐσταυρώθη, φησὶν ὁ θεῖος Απόστολος, ἐξ ἀσθενείας, ἀλλὰ ζῇ ἐκ δυνάμεως Θεοῦ· ἄρα καθ' 8
ἄνθρωπος, καὶ οὐ καθ᾽ ὁ Θεὸς, εἰσελθὼν εἰς οἰκίαν,
οὐκ ἤθελεν ἵνα τις γνῷ· καὶ οὐκ ἠδυνήθη λαθεῖν·
καὶ θελητικὸς ἦν ὁ αὐτὸς, καὶ καθ' ὁ ἄνθρωπος.
Καὶ ἀλλαχοῦ φησι· Περὶ τετάρτην φυλακὴν τῆς
νυκτὸς ἔρχεται πρὸς αὐτοὺς, περιπατῶν ἐπὶ τῆς
θαλάσσης καὶ ἤθελε παρελθεῖν αὐτούς. Εἰ μὲν
καθ᾽ ὁ Θεὸς, τοῦτό τις περὶ αὐτοῦ εἰρῆσθαι ἐκλάσῃ,
πέρασι σωματικοῖς, τῷ ἄνω φημὶ, καὶ τῷ κάτω· τῷ
Εμπροσθεν καὶ τῷ ὀπίσω· τῷ δεξιὰ καὶ τῷ ἀριστε
ρὰ διαλῆφθαι τὴν θεότητα λέγειν ἀναγκασθήσεται.
Εἰ δὲ καθ᾽ ὁ ἄνθρωπος ταῦτα εἰρῆσθαι περὶ αὐτοῦ
λέγει· ἄρα θελητικὸς ἦν ὁ αὐτὸς καὶ καθ᾽ ὁ ἄνθρω
πος.
Καὶ ἀλλαχοῦ φησι· Καὶ προσῆλθον οἱ μαθηταὶ
αὐτοῦ, λέγοντες αὐτῷ· Που θέλεις, ἀπελθόντες
Φτοιμάσομέν σοι τὸ Πάσχα φαγεῖν; Εἰ ἡ βρώσις
Cum Christus quatenus Deus supra ubi sit, omnemque loci circumscriptionem (non enim est in loco,
qua ratione est Deus), fieri autem non potest ut
ubi exsistat natura creata; ergo ut homo vult,
ut ubi est, sint ipsi; atque ita idem quatenus homo
erat facultate voluntatis præditus.
supra
Et alias rursum: Et cum venisset ad locam, dixit: Silio. Et dederunt ei vinum cum felle
mistum, et cum gustasset, noluit bibere *. Secundum
quam ipsius partem, eum sitiisse dicitis? Siquidem
enim secundum deitatem, erit ejus deitas libidinosa, quæ præter naturam potum expetierit. Sin
autem secundum humanitatem, igitur ea parte sitivit, quæ et quod naturæ dissentaneum crat, bibere
noluit: atque adeo eliam ut homo, voluntatis facultate erat præditus.
Et alibi ait: Et ambulabat Jesus in Galilæa: non
enim volebat ambulare in Juda, quia quarebant
eum Judæi interficere'. Cum ambulatio natura`carnis sit, non deitatis ei unitæ secundum hypostasim;
ergo qua homo erat in Galilaea ambulans, nolelat
in Judza ambulare: atque ita, idem etiam ul
homo voluntatis facultate preditus erat.
Rursus quoque alio loco: Et illinc egressi, transibant per Galilæam; et non volebat ut quisquam
sciret. Omnibus certum est iter natura humnanitatis Christi, uti dictum est, non ejus divinitatis esse.
Sin autem illi quatenus homo, incrat itineris ratio;
utique etiam quatenus homo cum discipulis transiens iterque habens, nolebat ut quisquam sciret:
atque adeo etiam ut homo facultate voluntatis
praditus erat.
Item alias: Et inde surgens abiit in fines Tyri et
Sidonis. Et ingressus domum, neminem scire voluit:
et non potuit latere *. Siquidem Christus in quantum
Deus erat Virtus ipsa vere exsistens; in quantum
autem homo, infirmitas. Etsi enim, inquit divinus
Apostolus, crucifixus est ex infirmitate, sed vivid ca
viriule Dei '; plane quatenus homo, non ut Deus
crat ingressus in domum, neminem scire voluit,
et non potuit latere: atque adeo ctiam ut homo,
voluntatis facultate præditus ſuit.
Et alibi dicit: Circa quartam vigiliam noctis venit
ad eos, ambulans supra mare: et volebat pertransire
eos. Si quis hoc de illo, qua ratione Deus erat,
dictum acceperit, necesse habebit ut deitatein corporalibus terminis, ursum atque deorsum, ante et
retro, dextrorsum ac sinistrorsum comprehensan
dicat. Quod si de illo quatenus homo erat, dictum
velit, ergo idem ut homo facultate voluntatis præditus fuit.
Alio item loco: Et accesserunt discipuli ejus
dicentes ei: Ubi vis camus, et Darenius tibi ma
ducare Pascha? Cum Pascha manduce corum
• Mare, ex, 29. Mare, vit, 24. * 1 Cor.
' Joan. xvii, 24. • Matth. xxvi, 33. • Joan. vii, 4.
Marc. v, 48. * Luc. xxi, 8.
ΣΗ, 4.
col. 1143–1144page 563 of 677
PG 130:1143τοῦ Πάσχα τῶν ὑπὸ νόμον ἐστί· γέγονε δὲ ὁ Κύριος καθ' ὁ ἄνθρωπος, καὶ οὐ καθ᾽ ὁ Θεὸς, ὑπὸ νόμον· ἄρα καθ' ὁ ἄνθρωπος θέλων ἔφαγε τὸ Πάσχα, καὶ θελητικὸς ἦν ὁ αὐτὸς καὶ καθ᾽ ὁ ἄνθρωπος. Ἐκ τῆς αὐτῆς. Ὁ μέγας δὲ Μωύσης ἐν τῇ τοῦ ἀνθρώπου γε νέσει τὸν Θεὸν εἰσάγει λέγοντα· Ποιήσωμεν ἄν θρωπον κατ' εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καθ᾿ ὁμοίωσιν. Εἰ οὖν εἰκὼν ὁ ἄνθρωπος τῆς θείας φύ σεως· αὐτεξούσιος δὲ ἡ θεία φύσις· ἄρα καὶ ἡ εἰκών· εἴπερ τὴν πρὸς τὸ ἀρχέτυπον σώζει ὁμοίωσιν, αὐτεξούσιος φύσει τυγχάνει. Εἰ δὲ τοῦτο, γέγονε δὲ τὸ φύσει ἀρχέτυπον καὶ εἰκὼν φύσει, ἄρα κατ' ἄμφω τὰς αὐτοῦ φύσεις θελητικὸς φύσει ὑπῆρχεν ὁ αὐτός. Προαπεδείχθη γὰρ ἐκ τῶν Πατέρων, τὸ θέλημα εἶναι τὴν κατὰ φύσιν αὐτεξουσιότητα. Δεῖ δὲ εἰδέναι ὡς ἡ αὐτεξουσιότης ὁμωνύμως λέ γεται μὲν, ὥσπερ καὶ ἡ φύσις· ἄλλως δὲ ἐπὶ Θεοῦ λαμβάνεται, καὶ ἄλλως ἐπὶ ἀγγέλων, καὶ ἄλλως ἐπὶ ἀνθρώπων. Ἐπὶ μὲν Θεοῦ ὑπερουσίως· ἐπὶ δὲ ἀγ γέλων, ὡς συντρεχούσης τῇ ἕξει τῆς προχειρήσεως, καὶ παρενθήκην ὅλως χρόνου μὴ παραδεχομένης· ἐπὶ δὲ ἀνθρώπων, ὡς χρονικῶς τῆς ἕξεως ἐπινοουμένης τῆς προχειρήσεως. Εἰ γὰρ θέλων ὁ Ἀδὰμ ὑπήκουσε, καὶ θέλων ἐθεώρησε, καὶ θελήσας ἔφα γεν· ἄρα πρωτοπαθὴς ἐν ἡμῖν ἡ θέλησις. Εἰ δὲ πρωτοπαθής ἐν ἡμῖν ἡ θέλησις, ταύτην δὲ μετὰ τῆς φύ σεως κατ' αὐτοὺς οὐ προσείληφεν ὁ Λόγος ἐνανθρωπήσας· οὐκ ἄρα ἐγὼ χωρὶς ἁμαρτίας γέγονα. Εἰ δὲ ἐγὼ χωρὶς ἁμαρτίας οὐ γέγονα, οὐκ ἄρα ἐσώθην· εἴπερ τὸ ἀπρόσληπτον, ἀθεράπευτον. Ἔπειτα δὲ, εἰ ἔργον αὐτοῦ καὶ ποίημα ἡ αὐτεξούσιος τῆς φύσεως ὑπάρχει δύναμις, ταύτην δὲ ὁ Λόγος σαρκωθείς, κατ' αὐτοὺς, μετὰ τῆς φύσεως καθ' ἕνωσιν ἄῤῥητον οὐ προσείληφεν, ἢ καταγνοὺς τῆς οἰκείας δημιουργίας, ὡς οὐ καλῆς, ταύτην ἑαυ τοῦ ἀπεπέμψατο· ἢ φθονήσας ἡμῖν τῆς κατ' αὐτὴν θεραπείας, ἡμᾶς μὲν τῆς ἐντελοῦς ἀποστερῶν σωτηρίας, καὶ ἑαυτὸν ὑπὸ πάθος ὄντα δεικνύς, τῷ μὴ θέλειν, ἢ τῷ μὴ δύνασθαι τελείως σώζειν. Ταῦτα μὲν περὶ τοῦ θελητικὸν εἶναι φύσει τὸν σαρκωθέντα Θεὸν Λόγον, καὶ καθ᾽ ὁ ἄνθρωπος· περὶ δὲ τοῦ θελητικὸν φύσει εἶναι τὸν αὐτόν, καὶ καθ' ὁ Θεός, ἔνθεν εἰσόμεθα. Φησὶ γὰρ αὐτὸς ὁ Κύριος ἡμῶν καὶ Θεὸς, ἡ μόνη ἀλήθεια, περὶ ἑαυτοῦ ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις οὕτως· Ἱερουσαλήμ, Ἱερουσαλήμ, ἡ ἀποκτένουσα τοὺς προφήτας, καὶ λιθοβολοῦσα τοὺς ἀπεσταλμένους πρὸς αὐτήν· ποσάκις ἠθέ λησα ἐπισυναγαγεῖν τὰ τέκνα σου, ὥσπερ ὄρνις ἐπισυνάγει τὰ νοσσία ἑαυτῆς ὑπὸ τὰς πτέρυγας, καὶ οὐκ ἠθελήσατε; Νῦν ἀφίεται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρημος. Δῆλον γὰρ, ὅτι οὐ καθ' ὁ ἄνθρωπος τοῦτο εἴρηκεν· εἴπερ προσφάτως ἐγεγόνει ἄνθρωπος, ἀλλὰ καθ᾽ ὁ Θεὸς, δείξας τοὺς ποικίλους τῆς σοφῆς
sit, qui sub lege erant; factusque sit Dominus sub 1 τοῦ Πάσχα τῶν ὑπὸ νόμον ἐστί· γέγονε δὲ ὁ Κύριος
lege',quatenus homo, non quatenus Deus erat;
ergo ut homo volens comedit Pascha, idemque etiam
ut homo facultate voluntatis præditus erat.
Ex eadem.
Magnum vero Moysen in hominis creatione Deum
introducere, dicentem: Faciamus hominem ad
imaginem nostram et similitudinem ': Siquidem igitur homo imago est divinæ naturæ; natura autem
divina liberæ potestatis est; igitur et imago,
si modo similitudinem cum archetypo servet, liberæ natura potestatis est. Quod si ita est, factumque est natura archetypum, etiam natura imago;
ergo idem secundum ambas suas naturas, voluntatis facultate natura præditus erat. Ante enim ex
Patribus ostensum est, esse voluntatem, liberau
natura potestatem,
Est autem sciendum liberam potestatem, seu
liberum arbitrium (αὐτεξουσιότητα) eorum esse
quæ non uno modo dicuntur, ut et naturam: aliter
enim in Deo, aliter in angelis, et aliter in hominibus sumitur. In Deo quidem supersubstantialiter.
In angelis autem, velut concurrente cum habitu
aggressione, nulla penitus interjecta temporis
mora: in hominibus autem, ut in quibus habitus
tempore aggressioni præintelligatur. Siquidem igitur Adamus volens aures præbuit ad audiendum,
volensque aspexit, ac voluntate duce comedit; igitur voluntas est quæ prima crimini obnoxia fuit.
Cum igitur voluntas prima in nobis labem incurre-C
rit, nec, ut isti sentiunt, Verbum homo factum eam
assumpserit, nec ego proinde a me peccatum excussi. Quod si peccatum ejusque labem non excussi,
quod non est assumptum, nec curatum est.
Deinde, si Dei opus et factura est liberæ potestatis natura facultas; hanc vero, ut ipsi opinantur,
Verbum incarnatum cum natura per unionem inefſabilem non assumpsit, aut quia suam fabricam,
tanquam non bonam, improbans, a se eam rejecit,
aut quia ejus nobis salutem invidit; tam nos perfecta salute [integra curatione] privans, tum seipsum
haud a vitio immunem, quod aut nolit perfecta
sanare, aut vero non possit, monstrans.
Hæc quidem hactenus, ut Deus Verbum incarnatum, etiam qua homo monstretur, natura voluntatis facultate præditum esse. Ipsum vero, etiam qua
Deus erat, ea præditum, hinc noverimus. Ait enim
ipse Dominus ac Deus, sola Veritas, de seipso in
Evangeliis, ita: Jerusalem, Jerusalem, qua occidis
prophetas, et lapidas eos, qui ad te missi sunt; quoties volui congregare filios tuos, sicut gallina congregat pullos suos sub alas, et noluistis? Nunc autem
relinquetu, vobis domus vestra deserta. Perspicuum
enim est, non hoc dixisse, quatenus homo erat:
siquidem recens homo exstiterat; sed quatenus
j∙lem Deus erat; ostendens diversos sapientis providentiæ suæ modos erga genus humanum; quibus
καθ' ὁ ἄνθρωπος, καὶ οὐ καθ᾽ ὁ Θεὸς, ὑπὸ νόμον
ἄρα καθ' ὁ ἄνθρωπος θέλων ἔφαγε τὸ Πάσχα, καὶ
θελητικὸς ἦν ὁ αὐτὸς καὶ καθ᾽ ὁ ἄνθρωπος.
Ἐκ τῆς αὐτῆς.
Ο μέγας δὲ Μωύσης ἐν τῇ τοῦ ἀνθρώπου για
νέσει τὸν Θεὸν εἰσάγει λέγοντα· Ποιήσωμεν εν
θρωπον κατ' εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καθ᾿ ὁμοίω
σιν. Εἰ οὖν εἰκὼν ὁ ἄνθρωπος τῆς θείας φύ
σεως· αὐτεξούσιος δὲ ἡ θεία φύσις ἄρα καὶ ἡ
εἰκών· εἴπερ τὴν πρὸς τὸ ἀρχέτυπον σώζει ὁμοίω
σιν, αὐτεξούσιος φύσει τυγχάνει. Εἰ δὲ τοῦτο,
γέγονε δὲ τὸ φύσει ἀρχέτυπον καὶ εἰκὼν φύσει,
ἄρα κατ' ἄμφω τὰς αὐτοῦ φύσεις θελητικός φύσει
ὑπῆρχεν ὁ αὐτός. Προαπεδείχθη γὰρ ἐκ τῶν
Πατέρων, τὸ θέλημα εἶναι τὴν κατὰ φύσιν. αὐτεξο
ουσιότητα.
Δεῖ δὲ εἰδέναι ὡς ἡ αὐτεξουσιότης όμωνύμως λέο
γεται μὲν, ὥσπερ καὶ ἡ φύσις· ἄλλως δὲ ἐπὶ θεοί
λαμβάνεται, καὶ ἄλλως ἐπὶ ἀγγέλων, καὶ ἄλλως ἐπὶ
ἀνθρώπων. Ἐπὶ μὲν Θεοῦ ὑπερουσίως· ἐπὶ δὲ ἀγ·
γέλων, ὡς συντρεχούσης τῇ ἕξει τῆς προχειρήσεως.
καὶ παρενθήκην ὅλως χρόνου· μὴ παραδεχομένης
ἐπὶ δὲ ἀνθρώπων, ὡς χρονικῶς τῆς ἔξεως ἐπινοου
μένης τῆς προχειρήσεως. Εἰ γὰρ θέλων. ὁ ᾿Αμ
ὑπήκουσε, καὶ θέλων ἐθεώρησε, καὶ θελήσας ἔφα·
γεν· ἄρα πρωτοπαθὴς ἐν ἡμῖν ἡ θέλησις. Εἰ δὲ προ
τοπαθῆς ἐν ἡμῖν ἡ θέλησις, ταύτην δὲ μετὰ τῆς φύ
σεως κατ' αὐτούς οι προσείληφεν ὁ Λόγος ενανθρω
πήσας· οὐκ ἄρα ἐγὼ χωρὶς ἁμαρτίας γέγονα. Εἰ δὲ
ἐγὼ χωρὶς ἁμαρτίας οὐ γέγονα, οὐκ ἄρα ἐσώθην
εἴπερ τὸ ἀπρόσληπτον, ἀθεράπευτον.
nec salutem consecutus sum quandoquidem id
Έπειτα δὲ, εἰ ἔργον αὐτοῦ καὶ ποίημα ἡ αὐτεξ
ούσιος τῆς φύσεως ὑπάρχει δύναμις, ταύτην δὲ ὁ
Λόγος σαρκωθείς, κατ' αὐτοὺς, μετὰ τῆς φύσεως
καθ' ἕνωσιν ἄῤῥητον οὐ προσείληφεν, ἢ καταγνούς
τῆς οἰκείας δημιουργίας, ὡς οὐ καλῆς, ταύτην ἐπυτοῦ ἀπεπέμψατο ἡ φθονήσας ἡμῖν τῆς κατ' αὐτὴν
θεραπείας, ἡμᾶς μὲν τῆς ἐντελούς ἀποστερών
σωτηρίας, καὶ ἑαυτὸν ὑπὸ πάθος ὄντα δειχνύς,
τῷ μὴ θέλειν, ἢ τῷ μὴ δύνασθαι τελείως σώζειν.
Ταῦτα μὲν περὶ τοῦ θελητικὸν εἶναι φύσει τὸν
σαρκωθέντα Θεόν Λόγον, καὶ καθ᾽ ὁ ἄνθρωπος· περὶ
δὲ τοῦ θελητικὸν φύσει εἶναι τὸν αὐτόν, καὶ καθ' δ
Θεός, ἔνθεν εἰσόμεθα. Φησὶ γὰρ αὐτὸς ὁ Κύριος ἡμῶν
καὶ Θεὸς, ἡ μόνη αλήθεια, περὶ ἑαυτοῦ ἐν ταῖς
Εὐαγγελίοις οὕτως· Ἱερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ,
ἡ ἀποκτένουσα τοὺς προφήτας, καὶ λιθοβολούσα
τοὺς ἀπεσταλμένους πρὸς αὐτήν· ποσάκις ἠθέ
λησα επισυναγαγεῖν τὰ τέκνα σου, ὥσπερ όρνις
ἐπισυνάγει τὰ νοσσία ἑαυτῆς ὑπὸ τὰς πτέρυγας,
καὶ οὐκ ἠθελήσατε; Νῦν ἀφίεται ὑμῖν ὁ οἶκος
ὑμῶν ἔρημος. Δῆλον γὰρ, ὅτι οὐ καθ' ὁ ἄνθρωπος
τοῦτο εἴρηκεν· εἴπερ προσφάτως ἐγεγόνει ἄνθρωπο,
ἀλλὰ καθ᾽ ὁ Θεὸς, δείξας τοὺς ποικίλους τῆς σοφής
1 ¹ Gal. vi, 4. 1 Gen. 11, 29. * Matth. xxm³, 57; Luc. XIII, 54.
col. 1145–1146page 564 of 677
PG 130:1145αὐτοῦ περὶ τὸν ἄνθρωπον προνοίας τρόπους· δι' ὧν θελήσας ἀπὸ τῆς τῶν ἐκτὸς πλάνης τὴν φύσιν πρὸς ἑαυτὸν ἐπισυνάξαι, αὕτη οὐκ ἠθέλησε. Καὶ πάλιν φησίν· Ὥσπερ ὁ Πατὴρ ἐγείρει τοὺς νε κροὺς, καὶ ζωοποιεῖ· οὕτω καὶ ὁ Υἱός, οὓς θέλει ζωοποιεῖ. Εἰ τὸν ὡς ἐπίρρημα συγκριτικόν ἐστιν· αἱ δὲ συγκρίσεις τῶν ὁμοουσίων· οὐκ ἄρα τοῦτο δυνα τὸν κατὰ τὸ ἀνθρώπινον ἐπὶ Χριστὸν λέγεσθαι. Οὐ κοῦν ἐδίδαξεν ἡμᾶς ὁ Σωτὴρ ὅτι, ὥσπερ ὁ Πατήρ, Θεὸς ὤν, θελήματι τοὺς νεκροὺς ζωοποιεῖ, οὕτω καὶ αὐτὸς, ὁμοούσιος ὢν τῷ Πατρὶ καὶ ὁμοθελής, οὓς θέλει ζωοποιεῖ. Ταῦτα τῶν εὐαγγελιστῶν, καὶ ἀπο στόλων, καὶ προφητῶν τὰ δόγματα. Τίς οὖν ὑπὲρ ταῦτα μείζων ἀπόδειξις περὶ τοῦ φύσει θελητικὸν εἶναι τὸν αὐτὸν καὶ καθ' ὃ Θεός ἐστι, καὶ καθ' ὃ ἄνθρωπος;
Ἐκ τοῦ ἴσου τῆς πρὸς Νίκανδρον τὸν ἐπίσκοπον ἐπιστολῆς.
Πῶς μίαν ἁπλῶς ἐπὶ Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ τι νές φασι τὴν ἐνέργειαν; Ἀνάγκη γὰρ ἢ τῶν αὐ τοῦ ταύτην ὑπάρχειν μερῶν, ἢ αὐτοῦ πάντως ὡς ὅλου. Ἀλλ' εἰ μὲν τῶν μερῶν, μερισθήσεται πρὸς ἄμφω δηλαδὴ τεμνομένη· τοῦτο δὲ πάσχουσα, λυ θήσεται πάντως, καὶ συνδιαλύσει τὰ κατ' αὐτὴν ἡνωμένα. Εἰ δὲ τοῦ ὅλου, τῶν ἐναντίων ἔσται δεκ τική, θνητὴ καὶ ἀθάνατος οὖσα, κτιστὴ καὶ ἄκτι στος, περιγραπτὴ καὶ ἀπερίγραφος. Καὶ εἰ τοῦτο, καθ' ἕξιν καὶ στέρησιν οὖσαν καὶ μὴ οὖσαν τὴν οἰκείαν ὁ Χριστὸς εἶχεν ἐνέργειαν· δι' ἣν, ὡς κατ' αὐτὴν προσφυῶς ἐνεργῶν, τῶν ἐναντίων κατὰ τὸ αὐτὸ δεκτικός· ἀλλ' οὐ κατ' ἄλλο καὶ ἄλλο· οὗ τί δυσσεβέστερον; Τὸ αὐτὸ δὲ καὶ περὶ θελήματος ἔστιν εἰπεῖν. Πῶς δὲ ἄρα συνεργάτιν τὴν οἰκείαν ὁ Λόγος παρελάμβανε σάρκα, κατὰ Κύριλλον τὸν σοφόν, οὐκ ἔχουσαν τὴν κατὰ φύσιν ἐνέργειαν; Τὸ γὰρ μὴ ἔχον ἐνέργειαν μήτε κίνησιν φυσικήν, νεκρὸν πάντως καὶ ἄψυχον· καὶ τίνι λόγῳ προσίετο τὸ νεκρὸν εἰς συνέργειαν; Τὸ γὰρ ἀνενέργητον, τῇ παντελεῖ ἀκινησίᾳ καταργεῖ. Πῶς δὲ ταύτην ἐδείκνυε ζωοποιεῖν δυναμένην, ὡς αὐτὸς πάλιν Κύριλλος ἐξεπαίδευσε, διὰ τῶν κατὰ φύσιν αὐτῆς κινημάτων· οἷον τῆς ἀφῆς, τῆς φωνῆς, τοῦ περιπάτου, τούτων οὐκ ὄντων αὐτῆς, ἢ ἐν αὐτῇ κατ' οὐσίαν. Εἰ γὰρ αὐτῆς κατ' οὐσίαν, φυσικὴν πάντως ἡ σὰρξ εἶχεν ἐνέργειαν· ἐνεργείας γὰρ αὐ τῆς οὐσιώδους ἐστίν, ἥ τε κίνησις τῶν χειρῶν καὶ τῶν ποδῶν, καὶ ἡ κατὰ τὴν προφορὰν φωνή. Εἰ δὲ οὐκ αὐτῆς κατὰ φύσιν ταῦτα, ζωοποιεῖν δυναμένην ταύτην ὁ Σωτὴρ οὐκ ἀπέδειξε.
Τοῦ αὐτοῦ πρὸς τοὺς λέγοντας, ὅτι μίαν τοῦ Χριστοῦ χρὴ λέγειν τὴν ἐνέργειαν κατ' ἐπι κράτειαν.
Πρῶτον μὲν δύο ἐνεργείας καὶ ὑμεῖς ὁμολογεῖτε, μίαν ἐπικρατοῦσαν, τὴν θείαν φημί, καὶ μίαν ἐπι
PANOPLIA DOGMATICA. - TIT. XXI.
αὐτοῦ περὶ τὸν ἄνθρωπον προνοίας τρόπους· δι' ὧν cum ab exteriori errore naturam ad se congregare
θελήσας ἀπὸ τῆς τῶν ἐκτὸς πλάνης τὴν φύσιν πρὸς
ἑαυτὸν ἐπισυνάξαι, αὕτη οὐκ ἠθέλησε.
Καὶ πάλιν φησίν "Ωσπερό Πατὴρ ἐγείρει τοὺς νε
κροὺς, καὶ ζωοποιεῖ· οὕτω καὶ ὁ Υἱός, οὓς θέλει
ζωοποιεῖ. Εἰ τὸν ὡς ἐπίρρημα συγκριτικόν ἐστιν· αἱ
δὲ συγκρίσεις τῶν ὁμοουσίων· οὐκ ἄρα τοῦτο δυνατὸν κατὰ τὸ ἀνθρώπινον ἐπὶ Χριστὸν λέγεσθαι. Ούκοῦν ἐδίδαξεν ἡμᾶς ὁ Σωτὴρ ὅτι, ὥσπερ ὁ Πατήρ,
Θεὸς ὤν, θελήματι τοὺς νεκροὺς ζωοποιεί, οὕτω καὶ
αὐτὸς, ὁμοούσιος ὢν τῷ Πατρὶ καὶ ὁμοθελής, οὓς
θέλει ζωοποιεῖ. Ταῦτα τῶν εὐαγγελιστῶν, καὶ ἀποστόλων, καὶ προφητῶν τὰ δόγματα. Τίς οὖν ὑπὲρ
ταῦτα μείζων ἀπόδειξις περὶ τοῦ φύσει θελητικόν
εἶναι τὸν αὐτὸν καὶ καθ᾽ ὁ Θεός ἐστι, καὶ καθ' δ
άνθρωπος;
'Εκ τοῦ ἴσου τῆς πρὸς Νίκανδρον τὸν ἐπίσκοπον ἐπιστολῆς.
Πῶς μίαν ἁπλῶς ἐπὶ Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ το
νές φασι τὴν ἐνέργειαν; 'Ανάγκη γὰρ ἢ τῶν αὐτ
τοῦ ταύτην ὑπάρχειν μερῶν, ἡ αὐτοῦ πάντως ὡς
ἄλου. ' Αλλ' εἰ μὲν τῶν μερῶν, μερισθήσεται πρὸς
ἄμφω δηλαδὴ τεμνομένη· τοῦτο δὲ πάσχουσα, λυθήσεται πάντως, καὶ συνδιαλύσει τὰ κατ' αὐτὴν
ἡνωμένα. Εἰ δὲ τοῦ ὅλου, τῶν ἐναντίων ἔσται, δεχ
τική, θνητὴ καὶ ἀθάνατος οὖσα, κτιστὴ καὶ ἄκτι
στος, περιγραπτὴ καὶ ἀπερίγραφος. Καὶ εἰ τοῦτο,
καθ' ἕξιν καὶ στέρησιν οὖσαν καὶ μὴ οὖσαν τὴν
οἰκείαν ὁ Χριστὸς εἶχεν ἐνέργειαν· δι' ήν, ὡς κατ'
vellet, ipsa noluerit.
Rursumque ait: Sicut Pater suscitat mortuos, el
vivifcat, sic et Filius quos vult vivifical. s Cumque vox illa sicut adverbium sit comparationis,
ac comparationes rerum sint ejusdem substantiæ;
non igitur de humana in Christo voluntate istud
accipi potest. Igitur docuit nos Christus, quod sicul
Pater cum Deus sit, voluntate vivificat mortuos, cic
et ipse qui sit Patri consubstantialis, ejusdemque
ac ille voluntatis, quos vult, vivificat. H.ec evangelistarum et apostolorum ac prophetarum decreta.
Quænam igitur bis major demonstratio, ut et qua
ratione Deus est, et qua homo idem, voluntatis
facultate præditus ostendatur?
Item ez epistola ad Nicandrum episcopum.
Quomodo anam simpliciter in uno Christo
Deo operationem nonnulli dicunt? Necesse est
enim hanc, vel ipsius partium esse, vel ejus
omnino ut totius. Ac quidem, si partium, in ambas utique partes scissa dividetur: quod si fiat,
omnino dissolvetur, ac una secum dissolvel, quæ
secundum eam copulata sunt. Sin autem totius,
erit contrariorum capax; quæ mortalis et immortalis, creata et increata, comprehensa et incomprehensa exsistat. Dumque hoc dederimus, Christus ea propria operatione secundum habitum et
αὐτὴν προσφυῶς ἐνεργῶν, τῶν ἐναντίων κατὰ τὸ α privationem præditus erat, quæ ipsa erat et non
αὐτὸ δεκτικός· ἀλλ᾽ οὐ κατ' ἄλλο καὶ ἄλλο· οὗ τί
δυσσεβέστερον;
Τὸ αὐτὸ δὲ καὶ περὶ θελήματος ἔστιν εἰπεῖν. Πῶς
δὲ ἄρα συνεργάτιν τὴν οἰκείαν ὁ Λόγος παρελάμβανε
σάρκα, κατὰ Κύριλλον τὸν σοφόν, οὐκ ἔχουσαν τὴν
κατὰ φύσιν ενέργειαν; Τὸ γὰρ μὴ ἔχον ενέργειαν
μήτε κίνησιν φυσικήν, νεκρὸν πάντως καὶ ἄψυχον·
καὶ τίνι λόγῳ προσίετο τὸ νεκρὸν εἰς συνέργειαν;
Τὸ γὰρ ἀνενέργητον, τῇ παντελεῖ ἀκινησίᾳ καταρ
γεῖ. Πῶς δὲ ταύτην ἐδείκνυε ζωοποιεῖν δυναμένην,
ὡς αὐτὸς πάλιν Κύριλλος ἐξεπαίδευσε, διὰ τῶν κατὰ
φύσιν αὐτῆς κινημάτων· οἷον τῆς ἀφῆς, τῆς φωνῆς,
τοῦ περιπάτου, τούτων οὐκ ὄντων αὐτῆς, ἢ ἐν αὐτῇ
κατ' ουσίαν. Εἰ γὰρ αὐτῆς κατ' ουσίαν, φυσικήν
πάντως ἡ σὰρξ εἶχεν ἐνέργειαν· ἐνεργείας γὰρ αὐτ
τῆς οὐσιώδους ἐστὶν, ἥ τε κίνησις τῶν χειρῶν καὶ
τῶν ποδῶν, καὶ ἡ κατὰ τὴν προφοράν φωνή. Εἰ δὲ
οὐκ αὐτῆς κατὰ φύσιν ταῦτα, ζωοποιείν δυναμένην
ταύτην ὁ Σωτὴρ οὐκ ἀπέδειξε.
erat; ob quam, ut secundum eam exque ejus indole
convenienter operans, secundum idem, et non secundum aliud atque aliud, contrariorum capax
exsistebat: quo quid magis impium dici queat?
Idem vero etiam dicendum de voluntaté. Quonam autem modo Verbum, carnem propriam adbibebat operis sociam, ut sentit ac loquitur sapientissimus Cyrillus, cum naturalis operatio eamn
deficeret? Quod enim operatione motuque naturali
deficitur, prorsus mortuum est et inanime. Qua
autem ratione quod mortuum esset, in operis
partem asciscebat? Quod enim expers est operationis, motu omni vacans inersque torpet. Quonam
vero modo posse hanc vivifcare monstrabat, ut
idem rursus Cyrillus docuit, per motus suos naturales; puta, tactum, vocem, ambulationem, si
hæc ejus, vel in ea essentialiter non erant? Si
enim ejus essentialiter erant, naturalem plane caso
operationem habebat. Ad essentialem quippe ejus
operationem spectant, tum manuum pedumque
motus; tum vocis prolatio. Sin autem hæc per nąposset, Salvator exhibebat.
Ejusdem adversus illos, qui Christum habere dicunt
actionem unam per dominationem.
turam illius non erant, nec banc quæ vitan) præstare
Τοῦ αὐτοῦ πρὸς τοὺς λέγοντας, ὅτι μίαν τοῦ
Χριστοῦ χρὴ λέγειν τὴν ἐνέργειαν κατ' ἐπι
κράτειαν.
Πρῶτον μὲν δύο ἐνεργείας καὶ ὑμεῖς ὁμολογεῖτε,
μίαν ἐπικρατοῦσαν, τὴν θείαν φημὶ, καὶ μίαν ἐπι-
• Joan. v, 21.
Primum quidem et vos duas actiones confitemini, umam quidem superautem, nempe divinam,
col. 1147–1148page 565 of 677
PG 130:1147ἡ κρατουμένην τὴν ἀνθρωπίνην δηλονότι, ὅπερ ἐστὶ τῶν πρὸς τι· τὰ δὲ πρὸς τι πάντως συνεισάγουσιν ἑαυτοῖς καὶ τὰ ἀντιδιαιρούμενα. Ἔπειτα δὲ, ὅτι εἰ κατ' ἐπικράτειαν λέγετε τὴν ἐνέργειαν, ὡς τῆς ἀνθρωπίνης διὰ τὸ ἐπικρατηθῆναι ἀναιρουμένης, μείωσιν αὐταῖς εἰσάγετε. Τὸ γὰρ ἐπικρατοῦν πάντως οὐ αὐτὸ τῶν πασχόντων ἐστί. Καὶ αὐτὸ γὰρ κρατεῖται ὑπὸ τοῦ ἐπικρατουμένου. Εἰ γὰρ καὶ κρατοῦσαν, ὅμως δὲ κρατεῖται πάντως· ὥσπερ χρυσὸς ἐπικρατῶν μὲν τοῦ καταμιγνυμένου αὐτῷ ἀργύρου, καὶ χαλκοῦ, κρατούμενος δὲ καὶ αὐτός, εἰ καὶ ἧττον. Δῆλον δὲ, ὅτι κατὰ τὴν ποσότητα τὴν προσμιγεῖσαν. Τοῦ αὐτοῦ πρὸς τοὺς λέγοντας, ὥσπερ ὀργάνου καὶ κινοῦντος μία ἐνέργεια, οὕτω καὶ Θεότητος καὶ ἀνθρωπότητος μία ἐνέργεια. Εἰ μὲν φυσικὸν τὸ ὄργανόν φατε, σύγχρονος ἔσοται καθ' ὑμᾶς ὁ Λόγος τῇ σαρκί, ἢ ἡ σὰρξ τῷ Λόγῳ συναΐδιος· πᾶν γὰρ τὸ κεχρημένον φυσικῷ ὀργάνῳ σύγχρονον τοῦτο ἔχει, ὥσπερ τὸ σῶμα ἡ ψυχή· καὶ ὥρα ὑμᾶς καὶ κτίσμα τὴν θείαν φύσιν λέγειν, ἢ τὸ σῶμα ἄκτιστον· εἰ δὲ τεχνικὸν τὸ ὄργανον λέγετε, ἄψυχον τοῦτο εἰσάγετε, καὶ ἰδίᾳ ἑστηκός, καὶ μεμερισμένον, καὶ οὐκ ἀεὶ κινούμενον, ἀλλ' ὅτε τῷ ἐργαζομένῳ δόξει τοῦτο μετὰ χεῖρας λαβεῖν, καὶ ἐργάσασθαι· καὶ λοιπὸν ἢ Νεστορίου τοῦ παράφρονος σύμφρονες δειχθήσεσθε διαιροῦντος, καὶ διίστῶντος τὰς εἰς μίαν ὑπόστασιν, ἢ καὶ ἓν πρόσωπον Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ δύο φύσεις, ἢ Ἀπολλιναρίου τοῦ ἀσεβοῦς φοιτηταί, ἄψυχον καὶ ἄνουν τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ λέγοντος. Ἔτι κατὰ Μονοθελητῶν τοῦ Δαμασκηνοῦ. Κεφάλαιον οζ'. Τέλειον δὲ Θεὸν ὁμολογοῦντες τὸν αὐτὸν Κύριονἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν, καὶ τέλειον ἄνθρωπον, φαμὲν τὸν αὐτὸν πάντα ἔχειν ὅσα ὁ Πατήρ, πλὴν τῆς ἀγεννησίας· καὶ πάντα ἔχειν ὅσα ὁ Ἀδὰμ ὁ πρῶτος, δίχα μόνης τῆς ἁμαρτίας· ἅτινά ἐστι σῶμα καὶ ψυχὴ λογική τε καὶ νοερά· ἔχειν δὲ αὐτὸν καταλλήλως ταῖς δύο φύσεσι, διπλᾶ τὰ τῶν δύο φύσεων φυσικά· δύο θελήσεις φυσικάς, τήν τε θείαν καὶ τὴν ἀνθρωπίνην, καὶ ἐνεργείας δύο φυσικάς, θείαν τε καὶ ἀνθρωπίνην, καὶ αὐτεξούσια δύο φυσικά, θεῖόν τε καὶ ἀνθρώπινον, καὶ σοφίαν τε καὶ γνῶσιν, θείαν τε καὶ ἀνθρωπίνην. Ὁμοούσιος γὰρ ὢν τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, αὐτεξουσίως θέλει καὶ ἐνεργεῖ ὡς Θεός. Ὁμοούσιος δὲ ὢν καὶ ἡμῖν, αὐτεξουσίως θέλει καὶ ἐνεργεῖ ὡς ἄνθρωπος ὁ αὐτός. Αὐτοῦ γὰρ τὰ θαύματα, αὐτοῦ καὶ τὰ παθήματα. Τοῦ αὐτοῦ. Κεφάλαιον ογ'. Ἐπειδὴ μὲν οὖν δύο φύσεις τοῦ Χριστοῦ, δύο αὐτοῦ καὶ τὰ φυσικὰ θελήματα, καὶ τὰς φυσικὰς ἐνεργείας φαμέν. Ἐπειδὴ δὲ μία τῶν δύο φύσεων αὐτοῦ ἡ ὑπόστασις, ἵνα καὶ τὸν αὐτόν φαμεν θέλοντά τε καὶ ἐνεργοῦντα φυσικῶς κατ' ἄμφω τὰς φύσεις, ἐξ ὧν, καὶ ἐν αἷς, καὶ ἅπερ ἐστὶ Χριστὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν· θέλειν δὲ καὶ ἐνεργεῖν, οὐ διῃρημένως, ἀλλ' ἡνωμέν-
alteram autcm superatam, il est humanam. Quod À κρατουμένην τὴν ἀνθρωπίνην δηλονότι, ὅπερ ἐστὶ
est eorum quæ cum aliquo conferuntur. Quæ autem
sunt ejusmodi, sese mutuo inferunt. Præterea cum
superiorem actionem dicatis, tanquam humana vita -
auferatur, dampun ipsis adfertis. Nam et id, quod
superat ex eorum est numero, quæ patiuntur. Vincitur enim et ipsum ab eo quod victum est. Licet
enim minus, vincitur tamen. Ut aurum licet argentum atque æs immistum superet, vincitur, tamen ipsum quoque, licet minus, nempe propter
admistam quantitatem.
Ejusdem adversus illos qui dicunt, quemadmodum
instrumenti, et ejus qui utitur instrumento una est
actio, sıc el divinitasie alque humanitatis unam
esse actionem.
Si̟ naturale dicitis instrumentum, ejusdem per
vos temporis erit Verbum cum carne, ant caro
simul cum Verbo sempiterna. Quidquid enim instrumento utiturnaturali, ejusdem temporis est cum
fllo. Quemadmodum est anima cum corpore. Potestis igitur vel naturam divinam creatam dicere,
vel corpus increatum. Quod si instrumentum artis
alirmatis, inanimatum illud introducitis, et separatim consistens, atque sejunctum, et quod non
semper movetur, sed quando artifici visum fuerit
illud in manus sumere, atque uti. Ad hæc denienti Nestorio vos assentiri constabit dividenti ac distrahenti duas Christi Dei naturas in unam hypoStasin sive personamn concurrentes. Aut else impii
Apollinarii discipulos, Christi corpus aniniæ ac
mentis expers asserentis.
Item adversus Monotheletas, Damasceni. Cap. 77.
τῶν πρὸς τι τὰ δὲ πρὸς τι πάντως συνεισάγουσιν
ἑαυτοῖς καὶ τὰ ἀντιοιαιρούμενα. Επειτα δὲ, ὅτι εἰ
κατ' ἐπικράτειαν λέγετε τὴν ἐνέργειαν, ὡς τῆς ἀν
ρωπίνης διὰ τὸ ἐπικράτηθηναι ἀναιρουμένης, μείω
σιν αὐταῖς εἰσάγετε. Τὸ γὰρ ἐπικρατούν πάντως
ω αὐτὸ τῶν πασχόντων ἐστί. Καὶ αὐτὸ γὰρ κρατεί
αι ὑπὸ τοῦ ἐπικρατουμένου. Εἰ γὰρ καὶ ἔγασσαν,
μως δὲ κρατεῖται πάντως ὥσπερ χρυσὸς ἐπικρατών
μὲν τοῦ καταμιγνυμένου αὐτῷ ἀργύρου, καὶ χαλ
κοῦ, κρατούμενος δὲ καὶ αὐτὸς, εἰ καὶ ἧττον. Δήλον
δὲ, ὅτι κατὰ τὴν ποσότητα την προσμιγεῖσαν·
Τοῦ αὐτοῦ πρὸς τοὺς λέγοντας, ὥσπερ ὀργά
του καὶ κινοῦντος μία ενέργεια, οὕτω καὶ Θεό
τητος καὶ ἀνθρωπότητος μία ενέργεια.
Εἰ μὲν φυσικὸν τὸ ὄργανόν φατς, συγχρόνος ἔσο
ται καθ' ὑμᾶς ὁ Λόγος τῇ σαρκὶ, ἢ ἡ σὰρξ τῷ λόγῳ
συναΐδιος· πᾶν γὰρ τὸ κεχρημένον φυσικῷ ὀργάνῳ
σύγχρονον τοῦτο ἔχει, ὥσπερ τὸ σῶμα ἡ ψυχὴ, καὶ
ώρα ὑμᾶς καὶ κτίσμα τὴν θείαν φύσιν λέγειν, ἢ τὸ
σῶμα ἄκτιστον· εἰ δὲ τεχνικὸν τὸ ὄργανον λέγετε,
ἄψυχον τοῦτο εἰσάγετε, καὶ ἰδίᾳ ἑστηκός, καὶ μεμερισμένον, καὶ οὐκ ἀεὶ κινούμενον, ἀλλ' ὅτε τῷ ἐργα
ζομένῳ δόξει τοῦτο μετὰ χεῖρας λαβεῖν, καὶ ἐργά.
σασθαι, καὶ λοιπὸν ἢ Νεστορίου τοῦ παράφρονος
σύμφρονες δειχθήσεσθε διαιροῦντος, καὶ διίστῶντος
τὰς εἰς μίαν ὑπόστασιν, ἢ καὶ ἐν πρόσωπον Χρι
στοῦ τοῦ Θεοῦ δύο φύσεις, ή Απολλιναρίου τοῦ ἀσε
6ους φοιτηταί, ἄψυχον καὶ ἄν οὖν τὸ σῶμα τοῦ Χρι
στοῦ λέγοντος.
Ετι κατὰ Μονοθελητῶν τοῦ Δαμασκηνοῦ. Κα
φάλαιον οζ.
Duæ in Christo voluntates et operationes: - Eumdem porro Dominum nostrum Jesum Christum, et
perfectum Deum, et perfectum hominem prædicantes, hoc profitemur, eumdem et omnia habere,
quæ Pater habet, excepta ingeniti proprietate; et
omnia item, quæ primus Adam, excepto solum
peccato, hoc est, corpus et animam ratione et
intelligentia præditam: quin habere etiam eum,
uti duabus naturis consentaneum est, duplices
naturarum duarum naturales proprietates; hoc
est, duas naturales operationes, divinam et huma-
´nam; duas naturales arbitrii libertates, divinam
et humanam: ac denique sapientiam et scientiam
duplicem, divinam et humanam. Nam cum ejusdem ac Pater substantiæ sit, libere vult et agit
ut Deus rursus cum consubstantialis sit nobis,
libere’item vult et agit, ut homo. Ipsius enim miracula sunt, ipsius quoque passiones.
Ejusdem. Caput 78.
Τέλειον δὲ Θεὸν ὁμολογοῦντες τὸν αὐτὸν Κύριον
ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, καὶ τέλειον ἄνθρωπον, φαμὲν τὸν αὐτὸν πάντα ἔχειν ὅσα ὁ Πατήρ, πλὴν τῆς
ἀγεννησίας· καὶ πάντα ἔχειν ὅσα ὁ Ἀδὰμ ὁ πρῶτος,
δίχα μόνης τῆς ἁμαρτίας ἅτινὰ ἐστι σῶμα καὶ
ψυχή λογική τε καὶ νοερά ἔχειν δὲ αὐτὸν καταλλή
λως ταῖς δύο φύσεσι, διπλᾶ τὰ τῶν δύο φύσεων φυτ
σικά - δύο θελήσεις φυσικάς, τήν τε θείαν καὶ τὴν
ἀνθρωπίνην, καὶ ἐνεργείας δύο φυσικὰς, θείαν τε
καὶ ἀνθρωπίνην, καὶ αὐτεξούσια δύο φυσικά, θετόν
τε καὶ ἀνθρώπινον, καὶ σοφίαν τε καὶ γνῶσιν, θείαν
τε καὶ ἀνθρωπίνην. Ομοούσιος γὰρ ὢν τῷ Θεῷ καὶ
Πατρί, αὐτεξουσίως θέλει καὶ ἐνεργεῖ ὡς Θεός.
Ομοούσιος δὲ ὧν καὶ ἡμῖν, αὐτεξουσίως θέλει καὶ
ἐνεργεῖ ὡς ἄνθρωπος ὁ αὐτός. Αὐτοῦ γὰρ τὰ θαύ
ματα, αὐτοῦ καὶ τὰ παθήματα.
Totuplex voluntas et actus, quotuplex substantia,
· Quoniam igitur duæ Christi naturæ sunt, duas
proinde ejus naturales voluntates et duas naturales
operationes dicimus. Quia vero una duarum naturarum ipsius est hypostasis, unum et eumdem
esse dicimus qui, juxta eas naturas, ex quibus,
et in quibus, et quæ est Christus Deus noster,
Τοῦ αὐτοῦ. Κεφάλαιον ογ'.
Ἐπειδὴ μὲν οὖν δύο φύσεις τοῦ Χριστοῦ, δύο αὐτ
τοῦ καὶ τὰ φυσικὰ θελήματα, καὶ τὰς φυσικὰς ἐνερ
γείας φαμέν. Επειδὴ δὴ μία τῶν δύο φύσεων αὐτοῦ
ἡ ὑπόστασις, ἵνα καὶ τὸν αὐτόν φαμεν θέλοντά τε
καὶ ἐνεργοῦντα φυσικῶς κατ' ἄμφω τὰς φύσεις, ἐξ
ὧν, καὶ ἐν αἶ;, καὶ ἅπερ ἐστὶ Χριστὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν·
θέλειν δὲ καὶ ἐνεργεῖν, οὐ διῃρημένως, ἀλλ᾽ ἑνωμέν
col. 1149–1150page 566 of 677
PG 130:1149νως· θέλει γὰρ καὶ ἐνεργεῖ ἐν ἑκατέρᾳ μορφῇ μετὰ τῆς θατέρου κοινωνίας. Ὧν γὰρ ἡ οὐσία ἡ αὐτὴ, τούτων καὶ ἡ θέλησις καὶ ἡ ἐνέργεια ἡ αὐτή· ὧν δὲ διάφορος ἡ οὐσία, τούτων διάφορος καὶ ἡ θέλησις καὶ ἡ ἐνέργεια· καὶ τὸ ἀνάπαλιν, ὧν ἡ θέλησις καὶ ἡ ἐνέργεια ἡ αὐτή, τούτων καὶ ἡ οὐσία ἡ αὐτή· ὧν δὲ διάφορος ἡ θέλησις καὶ ἡ ἐνέργεια, τούτων καὶ ἡ οὐσία διάφορος. Διὰ δὴ ἐπὶ μὲν Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος, ἐκ τῆς ταυτότητος τῆς τε ἐνεργείας καὶ τοῦ θελήματος, τὴν ταυτότητα τῆς φύσεως ἐπιγινώσκομεν. Ἐπὶ δὲ τῆς θείας οἰκονομίας, ἐκ τῆς διαφορᾶς τῶν ἐνεργειῶν, καὶ τῶν θελημάτων, καὶ τὴν τῶν φύσεων διαφορὰν ἐπιγινώσκομεν, καὶ τὴν τῶν φύσεων διαφορὰν εἰδότες συνομολογούμεν, καὶ τὸ τῶν θελημάτων καὶ ἐνεργειῶν διάφορον. Ὥσπερ γὰρ τῶν τοῦ αὐτοῦ καὶ ἑνὸς Χριστοῦ φύσεων ὁ ἀριθμὸς, εὐσεβῶς νοούμενός τε καὶ λεγόμενος, οὐ διαιρεῖ τὸν ἕνα Χριστὸν, ἀλλὰ σωζομένην, καὶ ἐν τῇ ἑνώσει παρίστησι τῶν φύσεων τὴν διαφοράν, οὕτω καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν οὐσιωδῶς προσόντων ταῖς αὐτοῦ φύσεσι θελημάτων καὶ ἐνεργειῶν· κατ' ἄμφω γὰρ τὰς φύσεις θελητικὸς ἦν, καὶ ἐνεργητικὸς τῆς ἡμῶν σωτηρίας· οὐ διαίρεσιν εἰσάγει· μὴ γένοιτο· ἀλλὰ τὴν αὐτῶν δηλοῖ, καὶ μόνον, κἀν τῇ ἑνώσει, φυλακὴν καὶ σωτηρίαν. Φυσικὰ γὰρ, καὶ οὐχ ὑποστατικά φαμεν τὰ θελήματα καὶ τὰς ἐνεργείας. Λέγω δὲ αὐτὴν τὴν θελητικὴν καὶ ἐνεργητικὴν δύναμιν, καθ' ἣν θέλει καὶ ἐνεργεῖ τά τε θέλοντα καὶ ἐνεργοῦντα. Εἰ γὰρ ὑποστατικὰ δῶμεν αὐτὰ, ἑτεροθελεῖς καὶ ἑτεροενεργεῖς τὰς τρεῖς ὑποστάσεις τῆς ἁγίας Τριάδος εἰπεῖν ἀναγκασθησόμεθα. Μιᾶς γὰρ ὑποστάσεως χαρακτηριστικὸν τὸ ὑποστατικόν τε καὶ γνωμικόν. Ἱστέον γὰρ ὡς οὐ ταὐτόν ἐστι, θέλειν, καὶ πῶς θέλειν. τὸ μὲν γὰρ θέλειν, φύσεως, ὥσπερ καὶ τὸ ὁρᾶν· πᾶσι γὰρ ἀνθρώποις πρόσεστι· τὸ δὲ πῶς θέλειν, οὐ φύσεως, ἀλλὰ τῆς ἡμετέρας γνώμης, ὥσπερ καὶ τὸ πῶς ἡμῖν, καλῶς ἢ κακῶς. Οὐ γὰρ πάντεςἄνθρωποι ὁμοίως θέλουσιν, οὐδ' ὁμοίως ὁρῶσι. Τοῦτο δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἐνεργειῶν δώσομεν. Τὸ γὰρ πῶς θέλειν, πῶς ὁρᾶν, ἢ πῶς ἐνεργεῖν, τρόπος ἐστὶ τῆς τοῦ θέλειν, καὶ ὁρᾶν, καὶ ἐνεργεῖν χρήσεως, μόνῳ τῷ κεχρημένῳ προσὸν, καὶ τῶν ἄλλων αὐτὸν κατὰ τὴν κοινῶς λεγομένην διαφορὰν χωρίζων. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Εἰ κατ' εἰκόνα τῆς μακαρίας καὶ ὑπερουσίου θελητητος ὁ ἄνθρωπος γεγένηται· αὐτεξούσιος δὲ φύσει καὶ θελητικὴ ἡ θεία φύσις, ἄρα καὶ ὁ ἄνθρωπος, ὡς αὐτῆς εἰκὼν, αὐτεξούσιος φύσει καὶ θελητικός. Τὸ γὰρ αὐτεξούσιον, θέλησιν ὡρίσαντο οἱ Πατέρες. Ἔτι δὲ εἰ πᾶσιν ἀνθρώποις ἐνυπάρχει τὸ θέλειν, καὶ οὐ τοῖς μὲν ἐνυπάρχει, τοῖς δὲ οὐκ ἐνυπάρχει· τὸ δὲ κοινῶς πᾶσιν ἀνθεωρούμενον, φύσιν χαρακτη-
PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XXI.
νως· θέλει γὰρ καὶ ἐνεργεῖ ἐν ἑκατέρᾳ μορφῇ μετὰ naturaliter velit et agat; eum autem insuper velle
τῆς θατέρου κοινωνίας. "Ων γὰρ ἡ οὐσία ἡ αὐτὴ, του
των καὶ ἡ θέλησις καὶ ἡ ἐνέργεια ἡ αὐτή· ὧν δὲ διάφορος ἢ οὐσία, τούτων διάφορος καὶ ἡ θέλησις καὶ ἡ
ἐνέργεια· καὶ τὸ ἀνάπαλιν, ὧν ἡ θέλησις καὶ ἡ ἐνέρ
γεια ἡ αὐτή, τούτων καὶ ἡ ουσία ἡ αὐτή· ὧν δὲ διά -
φορος ἡ θέλησις καὶ ἡ ἐνέργεια, τούτων καὶ ἡ οὐσία
διάφορος.
Διὰ δὴ ἐπὶ μὲν Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύ
ματος, ἐκ τῆς ταυτότητος τῆς τε ἐνεργείας καὶ τοῦ
θελήματος, τὴν ταυτότητα τῆς φύσεως ἐπιγινώσκου
μεν. Ἐπὶ δὲ τῆς θείας οἰκονομίας, ἐκ τῆς διαφορᾶς
τῶν ἐνεργειῶν, καὶ τῶν θελημάτων, καὶ τὴν τῶν φύστων διαφορὰν ἐπιγινώσκομεν, καὶ τὴν τῶν φύσεων
διαφορὰν εἰδότες συνομολογούμεν, καὶ τὸ τῶν θελημάτων καὶ ἐνεργειῶν διάφορον. "Ωσπερ γὰρ τῶν τοῦ
αὐτοῦ καὶ ἑνὸς Χριστοῦ φύσεων ὁ ἀριθμὸς, εὐσεβῶς
νοούμενός τε καὶ λεγόμενος, οὐ διαιρεῖ τὸν ἕνα Χρι
στὸν, ἀλλὰ σωζομένην, καὶ ἐν τῇ ἐνώσει παρίστησε
τῶν φύσεων τὴν διαφοράν, οὕτω καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν
οὐσιωδῶς προσόντων ταῖς αὐτοῦ φύσεσι θελημάτων
καὶ ἐνεργειῶν· κατ' ἄμφω γὰρ τὰς φύσεις θελητικός
ἦν, καὶ ἐνεργητικὸς τῆς ἡμῶν σωτηρίας· οὐ διαίρε
σιν εἰσάγει· μὴ γένοιτο· ἀλλὰ τὴν αὐτῶν δηλοῖ, καὶ
μόνον, κάν τῇ ἑνώσει, φυλακὴν καὶ σωτηρίαν. Φυσι
κὰ γὰρ, καὶ οὐχ ὑποστατικά φαμεν τὰ θελήματα καὶ
τὰς ἐνεργείας. Λέγω δὲ αὐτὴν τὴν θελητικὴν καὶ
ἐνεργητικὴν δύναμιν, καθ᾽ ἣν θέλει καὶ ἐνεργεῖ τά τε
θέλοντα καὶ ἐνεργοῦντα. Εἰ γὰρ ὑποστατικὰ δῶμεν
αὐτὰ, ετεροθελεῖς καὶ ἑτεροενεργεῖς τὰς τρεῖς ὑπου
στάσεις τῆς ἁγίας Τριάδος εἰπεῖν ἀναγκασθησόμεθα.
Μιᾶς γὰρ ὑποστάσεως χαρακτηριστικὴν τὸ ὑποστατικόν τε καὶ γνωμικόν.
Ἱστέον γὰρ ὡς οὐ ταὐτόν ἐστι, θέλειν, καὶ πῶς
θέλειν. τὸ μὲν γὰρ θέλειν, φύσεως, ὥσπερ καὶ τὸ
ὁρᾷν· πᾶσι γὰρ ἀνθρώποις πρόσεστι· τὸ δὲ πῶς θέσ
λειν, οὐ φύσεως, ἀλλὰ τῆς ἡμετέρας γνώμης, ὥσπερ
καὶ τὸ πῶς ἡμῖν, καλῶς ἡ κακῶς. Οὐ γὰρ πάντες
ἄνθρωποι ὁμοίως θέλουσιν, οὐδ᾽ ὁμοίως ὁρῶσι. Τοῦτο
δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἐνεργειῶν δώσομεν. Τὸ γὰρ πῶς θέσ
λειν, πῶς ὁρᾷν, ἢ πῶς ἐνεργεῖν, τρόπο; ἐστὶ τῆς
τοῦ θέλειν, καὶ ὁρᾷν, καὶ ἐνεργεῖν χρήσεως, μόνῳ
τῷ κεχρημένῳ προτῶν, καὶ τῶν ἄλλων αὐτὸν κατά
τὴν κοινῶς λεγομένην διαφοράν χωρίζων.
el agere, non divise, sed conjuncte dicimus. • Vult
enim et agit in utraque forma, cum alterius communione. > Quorum enim eadem substantia est,
eorum quoque eadem voluntas et actio sit necesse
est: quorum autem diversa est, horum etiam diversa
voluntas et actio sit, oportet. Et contra quorum
voluntas et actio eadem est, eorum eadem quoque
substantia, est: quorum autem dispar voluntas et
actio, horum etiam dispar est substantia.
Quocirca in Patre quidem et Filio, et Spiritu
sancto, quia eadem voluntas atque actio est, eamdem quoque naturam esse agnoscimus. At in divina incarnatione ex actionum et voluntaturn discrimine naturarum quoque discrimen agnoscimus,
ac naturarum discrimen exploratum habentes, voluntatum etiam et actionum discrimen confitemur.
Quemadmodum enim unius et ejusdem Christi naturarum numerus, si pie intelligatur et prædicetur,
unum Christum nequaquam dividit; verum incolumem etiam in unione differentiam ostendit: ita
earum voluntatum et actionum numerus, quæ substantialiter ipsis naturis conveniunt (etenim secundum utramque naturam ita comparatus erat
ut vellet et operaretur), divisionem non inducit
(absit), sed earum duntaxat etiam in unione
conservationém et incolumitatem prodit. Naturales
siquidem esse, ac non personales, voluntates et
actiones dicimus; hoc est vim ipsam volendi et
agendi, per quam volunt et agunt. Si enim perso -
nales esse concesserimus, tres sancta Trinitatis
personas diversæ inter se voluntatis atque actionis
necessario dicemus. Unius enim personæ rationem
designat quod personale et guomicum est.
Ut voluntas et actio, naturæ; sic talis voluntas
atque artio, persona. Sciendum enim est, non
idem esse velle, atque hoc vel illo modo velle. Velle
siquidem naturæ est, ut et videre. Omnibus enim
hominibus hoc convenit. At certo modo velle, non
naturæ est, sed nostri consilii et sententiæ: quemadmodum et certo modo videre, hoc est bene vel
male. Non enim omnes homines eodem modo volunt, neque eodem modo vident. Hoc autem etiam
in actionibus concedemus. Nam certo modo velle,
certo, modo videre, certo modo agere, modus est
quo quis voluntate utitur, necnon videndi atque agendi facultate, quæ soli utenti adest, cuinque secundum rationem differentiæ communiter dictæ ab aliis secernit.
Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου.
Ει κατ' εἰκόνα τῆς μακαρίας καὶ ὑπερουσίου θελ
τητος ὁ ἄνθρωπος γεγένηται· αὐτεξούσιος δὲ φύσει καὶ θελητική ή θεία φύσις, ἄρα καὶ ὁ ἄνθρω
πος, ὡς αὐτῆς εἰκὼν, αὐτεξούσιος φύσει καὶ θε
λητικός. Τὸ γὰρ αὐτεξούσιον, θέλησιν ὡρίσαντο
οἱ Πατέρες.
Ἔτι δὲ εἰ πᾶσιν ἀνθρώποις ἐνυπάρχει τὸ θέλειν,
καὶ οὐ τοῖς μὲν ἐνυπάρχει, τοῖς δὲ οὐκ ἐνυπάρχει
το δὲ κοινώς πᾶσιν ἀνθεωρούμενον, φύσιν χαρακτη
Ex eodem capile.
Si ad beatæ et superessentialis divinitatis imaginem conditus est homo, profectu cum natura
divina libera sit, et virtute volendi suapte natura
polleat, homo quoque qui ejus imago est, iisdem
a natura præditus erit. Etenim Patres liberum arbitrium voluntatein esse definierunt.
Ad hæc insuper, si cunctis hominibus velle
inest, ac non ut quibusdam insit, quibusdam non
insit; procul dubio, cum id quod communiter in
col. 1151–1152page 567 of 677
PG 130:1151ρίζει ἐν τοῖς ὑπ' αὐτὴν ἀτόμοις· ἄρα φύσει θελητικὸς ὁ ἄνθρωπος.
Καὶ αὖθις· εἰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον ἡ φύσις οὐκ ἐπιδέχεται, ἐπίσης δὲ πᾶσιν ἐνυπάρχει τὸ θέλειν, καὶ οὐ τοῖς μὲν πλέον, τοῖς δὲ ἔλαττον· ἄρα φύσει θελητικὸς ὁ ἄνθρωπος· ὥστε εἰ φύσει θελητικὸς ὁ ἄνθρωπος, καὶ ὁ Κύριος, οὐ μόνον καθὸ Θεὸς, ἀλλὰ καὶ καθὸ ἄνθρωπος γέγονε, φύσει θελητικός ἐστιν.
Ἐκ τοῦ αὐτοῦ κεφαλαίου.
Ὁ τῶν ὅλων γὰρ Θεὸς καὶ Πατήρ, ἢ καθὸ Πατὴρ θέλει, ἢ καθὸ Θεός. Ἀλλ' εἰ μὲν καθὸ Πατὴρ ἄλλο αὐτοῦ ἔσται τὸ θέλημα παρὰ τὸ τοῦ Υἱοῦ. Οὐ γὰρ Πατὴρ ὁ Υἱός. Εἰ δὲ καθὸ Θεός, Θεὸς δὲ ὁ Υἱός, Θεὸς καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· ἄρα τὸ θέλημα φύσεως, ἤγουν φυσικόν.
Ἔτι, εἰ κατὰ τοὺς Πατέρας, ὧν τὸ θέλημα ἕν, τούτων καὶ ἡ οὐσία μία, ἂν καὶ θέλημα τῆς θεότητος τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς ἀνθρωπότητος αὐτοῦ· ἄρα μία καὶ ἡ αὐτὴ τούτων ἔσται καὶ ἡ οὐσία.
Καὶ πάλιν· εἰ, κατὰ τοὺς Πατέρας, ἡ τῆς φύσεως διαφορὰ τῷ ἑνὶ θελήματι οὐ διαφαίνεται, ἀνάγκη, ἢ ἓν θέλημα λέγοντας φυσικὴν ἐν Χριστῷ μὴ λέγειν διαφορὰν, ἢ φυσικὴν λέγοντας διαφοράν, ἓν θέλημα μὴ λέγειν.
Καὶ αὖθις· εἰ καθώς φήσι τὸ θεῖον Εὐαγγέλιον, ἐλθὼν ὁ Κύριος εἰς τὰ μέρη Τύρου καὶ Σιδώνος, καὶ εἰσελθὼν εἰς οἶκον, οὐδένα ἠθέλησε γνώναι, καὶ οὐκ ἠδυνήθη λαθεῖν· εἰ τὸ θεῖον αὐτοῦ θέλημα παντοδύναμον, θελήσας δὲ λαθεῖν οὐ δεδύνηται· ἄρα καὶ ἄνθρωπος θελήσας οὐκ ἠδυνήθη, καὶ θελητικὸς ἦν καὶ καθὸ ἄνθρωπος.
Καὶ πάλιν· Ἐλθὼν, φησὶν, εἰς τὸν τόπον, εἶπε· Διψῶ. Καὶ ἔδωκαν αὐτῷ οἶνον μετὰ χολῆς μεμιγμένον, καὶ γευσάμενος οὐκ ἤθελε πιεῖν. Εἰ μὲν οὖν καθὸ Θεὸς ἐδίψησε, καὶ γευσάμενος οὐκ ἤθελε πιεῖν, ἐμπαθὴς ἄρα καὶ καθὸ Θεός· πάθος γὰρ, ἥ τε δίψα, καὶ ἡ γεῦσις. Εἰ δὲ οὐ καθὸ Θεὸς, πάντως καθὸ ἄνθρωπος ἐδίψησε, καὶ θελητικὸς ἦν καὶ καθὸ ἄνθρωπος.
Γνώμην δὲ καὶ προαίρεσιν ἐπὶ τοῦ Κυρίου λέγειν ἀδύνατον, εἴπερ κυριολεκτεῖν βουλοίμεθα. Ἡ γνώμη γὰρ μετὰ τὴν περὶ τοῦ ἀγνοουμένου ζήτησιν καὶ βούλευσιν, ἤτοι βουλὴν καὶ κρίσιν, πρὸς τὸ κριθέν ἐστι διάθεσις. Μεθ' ἣν ἡ προαίρεσις, ἐκλεγομένη, καὶ αἱρουμένη πρὸ τοῦ ἑτέρου τὸ ἕτερον. Ὁ δὲ Κύριος οὐ ψιλὸς ὢν ἄνθρωπος, ἀλλὰ καὶ Θεὸς, καὶ πάντα εἰδὼς, ἀνενδεὴς σκέψεως, καὶ ζητήσεως, καὶ βουλῆς ὑπῆρχε, καὶ κρίσεως, καὶ φυσικῶς τήν τε πρὸς τὸ καλὸν εἶχεν οἰκείωσιν, καὶ τὴν πρὸς τὸ πονηρὸν ἀλλοτρίωσιν. Οὕτω γὰρ καὶ Ἡσαΐας ὁ προφήτης φησίν, ὅτι Πρὶν ἢ γνῶναι τὸ παιδίον προελέσθαι πονηρὰ, ἐκλέξεται τὸ ἀγαθόν· διότι πρὶν γνῶναι τὸ παιδίον ἀγαθὸν ἢ κακὸν, ἀπειθεῖ πονη
omnibus consideratur, natura notam in subjectis ρίζει ἐν τοῖς ὑπ' αὐτὴ ἀτόμοις· ἄρα φύσει θελητι
et individuis exprimat, homo volendi facultatem κὸς ὁ ἄνθρωπος.
label.
Ac rursus, si natura nec magis, nec minus reeipit, sane cum omnibus peræque velle insit, ac non
aliis uberius, aliis parcius, ex natura sua proinde
volendi facultate præditus est homo: ex quo
elicitur, ut cum homo virtute volendi polleat,
ea itidem naturaliter polleat Dominus, non modo
qua Deus est, sed etiam qua factus humo.
Ex eodem capite.
Rerum omnium Deus et Pater vult, vel quatenus
Pater, vel quatenus Deus. Si quatenus Pater, alia
crit ejus voluntas, alia Filii; neque enim Pater
Filius est. Sin antem quatenus Deus, certe cum
Filius quoque Deus sit, itemque Spiritus sanctus
Deus, voluntatem natura esse, naturalemve, fatendum est.
Insuper, si quorum, voluntas una est, horum
elam, ut Patres senserunt, una est essentia: sape,
si una divinitatis Christi atque humanitatis voluntas sit, una quoque et eadem earum substantia
erit.
Ac rursus, si de Patrum sententia, natura discrimen in una voluntate non elucet, necesse est,
ut vel unam dicendo voluntatem, naturale discrimen non dicamus, vel naturarum distinctionem
prædicantes, voluntatem unam non statuamus.
Ac rursus, si ut in divino. Evangelio habetur,
profectus Dominus in partes Tyri et Sidonis, et
ingressus domum, neminem scire voluit, nec tamen
latere potuit ', profecto cum divina ipsius voluntas
omnia possit, voleus vero latere non potuerit,
sequitur, ut quatenus homo id voluerit, nec potuerit, atque adeo, ut quatenus homo volendi facultalem babuerit.
Ac rursus, Cum venisset, inquit, ad locum,
dixit: Sitio. Et dederunt ei vinum ſelle mistum: el cum
gustassel, noluit bibere '. Porro si, quatenus Deus,
siti correptus est, et cum gustasset, noluit bibere`;
ergo etiam quatenus Deus passionibus obnoxius
erat: sunt enim, tumn sitis, tum gustatio, passiones. Sin autem quatenus homo sitivit, utique
quatenus homo voluntate instructus erat,
At vero sententiam et electionem in Domino
dicere non possumus, si quidem proprie loqui studeamus. Sententia enim post ignotæ rei investigagionem et deliberationem, consiliumve et judicium,
affectio et dispositio est in id quod decretum fuit.
Quam quidem affectionem sequitur electio, quæ
alterum præ altero eligit et amplectitur. Atqui Dominus, cum purus homo nou esset, verum etiam
Deus, omniaque perspecta haberet, nec considera -
tione, nec inquisitione, nee deliberatione egebat,
neque etiam judicio; quamobrem natura comparatus erat, ut necessitudine quadam bono adhæ
reret, ac rursus a malo averteretur. Sic enim et
η
Καὶ αὖθις· εἰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον ἡ φύσις οὐκ
ἐπιδέχεται, ἐπίσης δὲ πᾶσιν ἐνυπάρχει τὸ θέλειν, καὶ
οὐ τοῖς μὲν πλέον, τοῖς δὲ ἔλαττον· ἄρα φύσει θελη
τικός ὁ ἄνθρωπος· ὥστε εἰ φύσει θελητικὸς ὁ ἄν
θρωπος, και ὁ Κύριος, οὐ μόνον καθὸ Θεὸς, ἀλλὰ καὶ
καθὸ ἄνθρωπος γέγονε, φύσει θελητικός ἐστιν.
Ἐκ τοῦ αὐτοῦ κεφαλαίου.
Ο τῶν ὅλων γὰρ Θεὸς καὶ Πατήρ, ή καθό Πα
τὴρ θέλει, ἢ καθό Θεός. Αλλ' εἰ μὲν καθὸ Πατὴρ
ἄλλο αὐτοῦ ἔσται τὸ θέλημα παρὰ τὸ τοῦ Υἱοῦ. Οὐ
γὰρ Πατὴρ ὁ Υἱός. Εἰ δὲ καθὸ Θεός, Θεὸς δὲ ὁ Υς,
Θεὸς καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἄρα τὸ θέλημα ψύ
σεως, ήγουν φυσικόν.
Ετι, εἰ κατὰ τοὺς Πατέρας, ὧν τὸ θέλημα ἔν, τού
των καὶ ἡ οὐσία μία, ἂν καὶ θέλημα τῆς θεότητος τοῦ
Χριστοῦ, καὶ τῆς ἀνθρωπότητος αὐτοῦ· ἄρα μία
καὶ ἡ αὐτὴ τούτων ἔσται καὶ ἡ οὐσία.
Καὶ πάλιν· εἰ, κατὰ τοὺς Πατέρας, ἡ τῆς φύσεως
διαφορὰ τῷ ἑνὶ θελήματι οὐ διαφαίνεται, ἀνάγκη, Η
ἐν θέλημα λέγοντας φυσικὴν ἐν Χριστῷ μὴ λέγειν
διαφορὰν, ἢ φυσικήν λέγοντας διαφοράν, ἐν θέλημα
μὴ λέγειν.
Καὶ αὖθις· εἰ καθώς φήσι τὸ θεῖον Εὐαγγέλιον,
ἐλθὼν ὁ Κύριος εἰς τὰ μέρη Τύρου καὶ Σιδώνος, καὶ
εἰσελθὼν εἰς οἶκον, οὐδένα ἠθέλησε γνώναι, καὶ
οὐκ ἠδυνήθη λαβεῖν· εἰ τὸ θεῖον αὐτοῦ θέλημα παν
τοδύναμον, θελήσας δὲ λαθεῖν οὐ δεδύνηται· ἄρα καλ
άνθρωπος θελήσας οὐκ ἠδυνήθη, καὶ θελητικὸς ἦν
καὶ καθὸ ἄνθρωπος.
Καὶ πάλιν· Ἐλθὼν, φησὶν, εἰς τὸν τόπον, εἶπε
Διψῶ. Καὶ ἔδωκαν αὐτῷ οἶνον μετὰ χολῆς μερι
γμένον, καὶ γευσάμενος οὐκ ἤθελε πιεῖν. Εἰ μὲν
οὖν καθὸ Θεὸς ἐδίψησε, καὶ γευσάμενος οὐκ ἤθελε
πιεῖν, ἐμπαθῆς ἄρᾳ καὶ καθό Θεός· πάθος γὰρ, 1
τε δίψα, καὶ ἡ γεῦσις. Εἰ δὲ οὐ καθὸ Θεὸς, πάντως
καθὸ ἄνθρωπος εδίψησε, καὶ θελητικὸς ἦν καὶ καθό
άνθρωπος.
Γνώμην δὲ καὶ προαίρεσιν ἐπὶ τοῦ Κυρίου λέγειν
ἀδύνατον, εἴπερ κυριολεκτεῖν βουλοίμεθα. "Η γνώ
μη γὰρ μετὰ τὴν περὶ τοῦ ἀγνοουμένου ζήτησιν καὶ
βούλευσιν, ήτοι βουλὴν καὶ κρίσιν, πρὸς τὸ κριθέν
ἐστι διάθεσις. Μεθ' ήν ή προαίρεσις, εκλεγομένη,
καὶ αἱρουμένη πρὸ τοῦ ἑτέρου τὸ ἕτερον. Ο δὲ
Κύριος οὐ ψιλὸς ὢν ἄνθρωπος, ἀλλὰ καὶ Θεὸς, καὶ
πάντα εἰδὼς, ἀνενδεής σκέψεως, καὶ ζητήσεως, καὶ
βουλῆς ὑπῆρχε, καὶ κρίσεως, καὶ φυσικῶς τήν τε
πρὸς τὸ καλὸν εἶχεν οἰκείωσιν, καὶ τὴν πρὸς τὸ παι
κὸν ἀλλοτρίωσιν. Οὕτω γὰρ καὶ Ησαίας προφήτης
φησίν, ὅτι Πρὶν ἢ γνῶναι τὸ παιδίον προελέ
σθαι πονηρὰ, ἐκλέξεται τὸ ἀγαθόν· διότι πρὶν
Isaias propheta ait: Antequam scial puer praeli- γνῶναι τὸ παιδίον ἀγαθὸν ἢ κακὸν, ἀπειθεῖ που
1 Marc. vi, 24. • Joan. xix 28; Matth. xxvii. 54.
col. 1153–1154page 568 of 677
PG 130:1153τηρίᾳ τοῦ ἐκλέξασθαι τὸ ἀγαθόν· Τὸ γὰρ, πρὶν, δηλοῖ ὅτι οὗ καθ' ἡμᾶς ζητήσας καὶ βουλευσάμενος, ἀλλὰ Θεὸς ὤν, καὶ θεϊκῶς κατὰ σάρκα ὑποστάς, τουτέστι καθ᾽ ὑπόστασιν ἡνωμένος τῇ σαρκί, αὐτῷ τῷ εἶναι, καὶ πάντα εἰδέναι, τὸ ἐκ φύσεως εἶχεν ἀγαθόν.
Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ οθ' κεφαλαίου. Ὥσπερ ἐπὶ τῆς πεπυρακτωμένης μαχαίρας αἱ φύσεις σώζονται τοῦ πυρὸς, καὶ τοῦ σιδήρου, καὶ αἱ δύο ἐνέργειαι, καὶ τὰ τούτων ἀποτελέσματα· ἔχει μὲν γὰρ ὁ σίδηρος τὸ τμητικόν, τὸ δὲ πῦρ τὸ καυστικόν· καὶ ἡ τομὴ μὲν τῆς τοῦ σιδήρου ἐνέργειας ἐστὶν ἀποτέλεσμα, ἡ δὲ καῦσις τῆς τοῦ πυρὸς, καὶ σώζεται τὸ τούτων διάφορον ἐν τῇ κεκαυμένῃ τομῇ, καὶ ἐν τῇ τετμημένῃ καύσει· οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ, τῆς μὲν θεότητος αὐτοῦ ἡ θεία καὶ παντοδύναμος ἐνέργεια, τῆς δὲ ἀνθρωπότητος αὐτοῦ ἡ καθ᾽ ἡμᾶς. Ἀποτέλεσμα δὲ τῆς μὲν ἀνθρωπίνης τὸ κρατηθῆναι τὴν χεῖρα τοῦ παιδὸς, καὶ ἑλκυσθῆναι, τῆς δὲ θείας ἡ ζωοποίησις. Ἄλλο γὰρ τοῦτο, κἀκεῖνο ἕτερον, εἰ καὶ ἀλλήλων ἀχώριστοι ὑπάρχουσιν ἐν τῇ θεανδρικῇ ἐνεργείᾳ. Εἰ μίαν ἐνέργειαν ἐπὶ τοῦ Κυρίου εἴποιμεν, ἢ θείαν ταύτην λέξομεν, ἢ ἀνθρωπίνην, ἢ οὐ δετέραν. Ἀλλ' εἰ μὲν θείαν, αὐτὸν μόνον γυμνὸν τῆς καθ' ἡμᾶς ἀνθρωπότητος λέξομεν· εἰ δὲ ἀνθρωπίνην, ψιλὸν αὐτὸν βλασφημήσαμεν ἄνθρωπον· εἰ δὲ οὐ θείαν, οὐδὲ ἀνθρωπίνην, οὐδὲ Θεόν, οὐδὲ ἄνθρωπον, οὐδὲ τῷ Πατρὶ οὐδὲ ἡμῖν ὁμοούσιον. Ἐκ γὰρ τῆς ἑνώσεως ἡ καθ᾽ ὑπόστασιν ταυτότης γέγονεν, οὐ μὴν δὲ ἡ διαφορὰ τῶν φύσεων ἀνῄρηται· τῆς δὲ διαφορᾶς σωζομένης τῶν φύσεων, σωθήσονται δηλαδὴ καὶ αἱ τούτων ἐνέργειαι· οὐ γὰρ φύσις ἀνενέργητος.
Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ τα' κεφαλαίου. Ἡ τοῦ Κυρίου σάρξ τῆς θείας ἐνεργείας ἐπλούττησε διὰ τὴν πρὸς τὸν Λόγον ἀκραιφνεστάτην ἕνωσιν, ἤτοι τὴν καθ' ὑπόστασιν, οὐδαμῶς τῶν κατὰ φύσιν ἰδίων ὑποστᾶσα ἔκπτωσιν. Οὐ γὰρ κατ' οἰκείαν ἐνέργειαν, ἀλλὰ διὰ τὸν ἡνωμένον αὐτῇ Λόγον τὰ θεῖα ἐνήργει, τοῦ Λόγου δι' αὐτῆς τὴν οἰκείαν ἐναδεικνυμένου ἐνέργειαν. Καὶ εἰ μὲν γὰρ ὁ πεπυρακτωμένος σίδηρος, οὐ φυσικῷ δὲ λόγῳ τὴν καυστικὴν κεκτημένος ἐνέργειαν, ἀλλ' ἐκ τῆς πρὸς τὸ πῦρ ἐνώσεως τοῦτο κτησάμενος· ἡ αὐτὴ τοιγαροῦν θνητή τε ἦν δι' ἑαυτὴν, καὶ ζωοποιὸς διὰ τὴν πρὸς τὸν Λόγον καθ' ὑπόστασιν ἕνωσιν. Ὁμοίως τὴν τοῦ θελήματος θέωσιν, οὐχ ὡς μεταβληθείσης τῆς φυσικῆς κινήσεως λέγομεν, ἀλλ' ὡς ἡνωμένου τῷ θείῳ, καὶ παντοδυνάμῳ αὐτοῦ θελήματι, καὶ γεγονότος Θεοῦ ἐνανθρωπήσαντος θέλημα, ὅθεν θέλων μὲν λαθεῖν οὐκ ἠδυνήθη, δι' αὐτὸ εὐδοκήσαντος τοῦ Θεοῦ Λόγου δειχθῆναι ἐν αὐτῷ ἀληθῶς ὑπάρχον τὸ ἀσθενὲς τοῦ ἀνθρωπίνου θελήματος. Θέλων δὲ τὴν τοῦ λεπροῦ ἐνήργησε κάθαρσιν, διὰ τὴν πρὸς τὸ θεῖον θέλημα ἕνωσιν. Ἱστέον δὲ, ὡς ἡ θέωσις τῆς τε φύσεως, καὶ τοῦ θελήματος, ἐμφαντικώτατον, καὶ δεικτικώτατόν ἐστι τῶν τε δύο φύσεων, καὶ τῶν
PANOPLIA DOGMATICA. - TIT. XXI.
τηρίᾳ τοῦ ἐκλέξασθαι τὸ ἀγαθόν· Τὸ γὰρ, πρὶν, gere mala, eliget bonum: quoniam antequam com
δηλοὶ ὅτι οὗ καθ' ἡμᾶς ζητήσας καὶ βουλευσάμενος,
ἀλλὰ Θεὸς ὤν, καὶ θεϊκῶς κατὰ σάρκα υποστάς,
τουτέστι καθ᾽ ὑπόστασιν ἡγωμένος τῇ σαρκί, αὐτῷ.
τῷ εἶναι, καὶ πάντα εἰδέναι, τὸ ἐκ φύσεως είχεν
ἀγαθόν.
ὅ
gnoscat puer bonum et malum, malitiam reprobabil, eligendo bonum. Hæc vox, antequam, hoc
indicat, quod non more nostro ex investigatione
et deliberatione pravia, sed, ut qui Deus esset,
divinoque modo subsistentiam carni tribueret, caỉ
secundum bypostasim erat unitus, eo ipso quod
erat, omnisque norat, suapte natura bonum habebat.
Ejusdem ex capite 79.
Quemadmodum in gladio ignito ignis et ferri
natura servantur, et actiones duæ, earumque perfectiones, nam ferrum quidem vim habet secanli,
ignis autem urendi, ac sectio quidem ferri actiomis perfectio est, ustio autem ignis, earumque diferentia in usta sectione et in nstione secta servatur,
sic et in Christo, divinitatis quidem ejus divina
atque omnipotens actio est, humanitatis autem
humana. Perfectio vero actionis humanæ quidem,
quod tenuit puella manum, et traxit, divinae auΤοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ οθ' κεφαλαίου.
Ὥσπερ ἐπὶ τῆς πεπυρακτωμένης μαχαίρας αἱ
φύσεις σώζονται τοῦ πυρὸς, καὶ τοῦ σιδήρου, καὶ
αἱ δύο ενέργειαι, καὶ τὰ τούτων ἀποτελέσματα·
Εχει μὲν γὰρ ὁ σίδηρος τὸ τμητικόν, τὸ δὲ πῦρ τὸ
καυστικόν· καὶ ἡ τιμὴ μὲν τῆς τοῦ σιδήρου ενέργειας ἐστὶν ἀποτέλεσμα, ἡ δὲ καύσις τῆς τοῦ πυρὸς,
καὶ σώζεται τὸ τούτων διάφορον ἐν τῇ κεκαυμένῃ
τομῇ, καὶ ἐν τῇ τετμημένῃ καύσει οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ
Χριστοῦ, τῆς μὲν θεότητος αὐτοῦ ἡ θεία καὶ παντο
δύναμος ενέργεια, τῆς δὲ ἀνθρωπότητος αὐτοῦ ἡ
καθ᾿ ἡμᾶς. ᾿Αποτέλεσμα δὲ τῆς μὲν ἀνθρωπίνης τὸ
κρατησθῆναι τὴν χεῖρα τοῦ παιδὸς, καὶ ἐλκυσθῆναι,
τῆς δὲ θείας (ἡ ζωοποίησις. Αλλο γὰρ τοῦτο, κάτ
κεῖνο ἕτερον, εἰ καὶ ἀλλήλων ἀχώριστοι ὑπάρχουσιν
ἐν τῇ θεανδρικῇ ἐνεργείᾳ. Ε! μίαν ενέργειαν ἐπὶ
τοῦ Κυρίου εἴποιμεν, ἢ θείαν ταύτην λέξομεν, ἢ
ἀνθρωπίνην, ἢ οὐ δετέραν. Αλλ' εἰ μὲν θείαν, αὐτὸν
μόνον γυμνὸν τῆς καθ' ἡμᾶς ἀνθρωπότητος λέξο
μεν· εἰ δὲ ἀνθρωπίνην, ψιλὸν αὐτὸν βλασφημήσαμεν
ἄνθρωπον· εἰ δὲ οὐ θείαν, οὐδὲ ἀνθρωπίνην, οὐδὲ
Θεόν, οὐδὲ ἄνθρωπον, οὐδὲ τῷ Πατρὶ οὐδὲ ἡμῖν ὁμοούσιον. Εκ γὰρ τῆς ἑνώσεως ἡ καθ᾽ ὑπόστασιν του
τότης γέγονεν, οὐ μὲν δὲ ἡ διαφορὰ τῶν φύσεων
ἀνῄρηται· τῆς δὲ διαφορᾶς σωζομένης τῶν φύσεων,
σωθήσονται δηλαδὴ καὶ αἱ τούτων ἐνέργειαι· οὐ γὰρ esi expers actionis.
φύσις ἀνενέργητος.
Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ τα' κεφαλαίου.
Ἡ τοῦ Κυρίου σάρξ τῆς θείας ενεργείας επλούτ
τησε διὰ τὴν πρὸς τὸν λόγον ἀκραιφνεστάτην ένωσιν,
ἤτοι τὴν καθ' ὑπόστασιν, οὐδαμῶς τῶν κατὰ φύσιν
Ιδίων ὑποστάσα έκπτωσιν. Οὐ γὰρ κατ' οικείαν
ἐνέργειαν, ἀλλὰ διὰ τὸν ἠνωμένον αὐτῇ Λόγον τὰ
θεῖα ἐνήργες, τοῦ Λόγου δι' αὐτῆς τὴν οἰκείαν ενα
δειχνυμένου ενέργειαν. Καὶ εἰ μὲν γὰρ ὁ πεπυρακτωμένος σίδηρος, οὐ φυσικῷ δὲ λόγῳ τὴν καυ
στικὴν κεκτημένος ἐνέργειαν, ἀλλ' ἐκ τῆς πρὸς τὸ
πῦρ ἐνώσεως τοῦτο κτησάμενος. Ἡ αὐτὴ τοιγαροῦν
θνητή τε ἦν δι' ἑαυτὴν, καὶ ζωοποιός διὰ τὴν πρὸς
τὸν λόγον καθ' ὑπόστασιν ἔνωσιν. Ομοίως τὴν τοῦ
θελήματος θέωσιν, οὐχ ὡς, μεταβληθείσης τῆς φυ
σικῆς κινήσεως λέγομεν, ἀλλ' ὡς ἡνωμένου τῷ
θείῳ, καὶ παντοδυνάμῳ αὐτοῦ θελήματι, καὶ γεγονότος Θεοῦ ἐνανθρωπήσαντος θέλημα, ὅθεν θέλων
μὲν λαθεῖν οὐκ ἠδυνήθη, δι' αὐτὸ εὐδοκήσαντος τοῦ
Θεοῦ Λόγου δειχθῆναι ἐν αὐτῷ ἀληθῶς ὑπάρχον τὸ
ἀσθενὲς τοῦ ἀνθρωπίνου θελημάτος. Θέλων δὲ τὴν
τοῦ λεπροῦ ἐνήργησε κάθαρσιν, διὰ τὴν πρὸς τὸ
θεῖον θέλημα ἔνωσιν. Ιστέον δὲ, ὡς ἡ θέωσις τῆς
τα φύσεως, καὶ τοῦ θελήματος, ἐμφαντικώτατον,
καὶ δεικτικώτατόν ἐστι τῶν τε δύο φύσεων, καὶ τῶν
* Isa. vii. 25. sec. LXX.
tem, quod illam in vitam revocavit. Aliud enim
est hoc, et aliud aliud, licet inter se conjuncta
sint ac minime separata in actione divina simul
atque humana. Si unam in Christo actionem dixerimus, aut divina, aut humana, aut neutra erit.
Si divina, eum duntaxat Deum nostræ expertem
humanitatis asseremus. Si humana, nudum hominem impie affirmabimus. Si neque divina, neque
humana, nee Deum nec hominem ejusdem aut
cum Patre, aut nobiscum essentiæ dicemus. Ex
conjunctione enim unus atque idem in persona
factus est, non autem sublata est differentia naturarum. Differentia autem naturarum servata, et
earum actiones conservabuntur. Natura enim non
Ejusdem ex capite 81.
Domini caro propter verissimam verbi conjunctionem in persona divinæ actionis divitias est
consecuta, nullo modo excidens ab iis quæ na-´
turæ suæ sunt propria. Non enim actione sua, sed
propter conjunctum Verbum, quæ divina sunt,
faciebat, căm Verbum per ipsam propriam actionem demonstraret. Urit enim ignitum ferrum, non
tamen ratione naturali, sed ignis conjunctione vim
illam obtinuit comburendi. Itaque cum mortalis
essel per 20, propter Verbi in persona conjunctionem, vitæ tribuendæ habebat potestatem. Similiter
et voluntatis divinitatem dicimus, non quod naturalis motus esset immutatus, sed quod esset cum
divina atque omnipotenti ipsius voluntate conjuncts, effectaque voluntas Dei hominem induti.
Quamobrem cum vellet, latere non potuit propter
ipsam, cum Deo Verbo placeret ostendere vere in
se esse humanæ voluntatis infirmitatem. Volens
autem, leprosum curavit propter conjunctionem
cum divina voluntate. Sciendum est autem ex eo,
quod natura, voluntasque divina reddita est, clarissime, et apertissime duas naturas, et duas roluntates declarari. Quemadmodum enim ignitio `
col. 1155–1156page 569 of 677
PG 130:1155δύο θελημάτων. Ὥσπερ γὰρ ἡ πύρωσις οὐ μεταβάλλει τὴν τοῦ πυρωθέντος φύσιν εἰς τὴν τοῦ πυρὸς, ἀλλὰ δηλοῖ τό τε πυρωθὲν καὶ τὸ πυρῶσαν, καὶ οὐχ ἑνὸς, ἀλλὰ δυοῖν ἐστι δηλωτικόν, οὕτω καὶ ἡ θέωσις οὐ μίαν φύσιν ἀποτελεῖ σύνθετον, ἀλλὰ τὰς δύο δηλοῖ, καὶ τὴν καθ᾿ ὑπόστασιν ἔνωσιν. Φησὶ γοῦν ὁ θεολόγος Γρηγόριος, ὧν τὸ μὲν ἐθέωσε, τὸ δὲ ἐθεώθη. Ἂν γὰρ εἰπὼν καὶ τὸ μὲν, καὶ τὸ δὲ, δύο ἔδειξεν. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ πβ΄ Κεφαλαίου. Εἶχε μὲν οὖν φυσικῶς, καὶ ὡς Θεὸς, καὶ ὡς ἄνθρωπος, τὸ θέλειν· εἵπετο δὲ καὶ ὑπετάσσετο τῷ αὐτοῦ θελήματι τὸ ἀνθρώπινον, μὴ κινούμενον γνώμῃ ἰδίᾳ, ἀλλὰ ταῦτα θέλων, ἃ τὸ θεῖον αὐτοῦ ἤθελε θέλημα. Παραχωρούσης γὰρ τῆς θείας θελήσεως, ἔπασχε τὰ ἴδια φυσικῶς. Ὅτε μὲν γὰρ παρῃτεῖτο τὸν θάνατον, φυσικῶς τῆς θείας αὐτοῦ θελησάσης θελήσεως καὶ παραχωρησάσης, παρῃτήσατο τὸν θάνατον, ἠγωνίασέ τε καὶ ἐδειλίασε· καὶ ὅτε ἤθελεν ἡ θεία αὐτοῦ θέλησις αἱρεῖσθαι τὴν ἀνθρωπίνην αὐτοῦ θέλησιν τὸν θάνατον, ἑκούσιον αὐτῇ τὸ πάθος ἐγένετο· οὐ γὰρ καθὸ Θεὸς μόνον ἑκουσίως ἑαυτὸν παρέδωκεν εἰς θάνατον, ἀλλὰ καὶ καθὸ ἄνθρωπος. Ὅθεν κατὰ θανάτου τόλμαν καὶ ἡμῖν ἐχαρίσατο, οὕτω γοῦν πρὸ τοῦ σωτηρίου πάθους φησί· Πάτερ, εἰ δυνατὸν παρελθέτω ἀπ᾿ ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο· δηλονότι ὡς ἄνθρωπος τὸ ποτήριον πίνειν ἔμελλεν· οὐ γὰρ ὡς Θεός. Ὡς ἄνθρωπος τοίνυν θέλει τὸ ποτήριον παρελθεῖν· ταῦτα τῆς φυσικῆς δειλίας τὰ ῥήματα· Πλὴν μὴ τὸ ἐμὸν γενέσθω θέλημα, ἤτοι καθ᾿ ὃ σοῦ ἑτεροούσιός εἰμι, ἀλλὰ τὸ σόν, ἤτοι τὸ ἐμὸν καὶ σόν, καθ᾿ ὃ σοὶ πέφυκα ὁμοούσιος· ταῦτα τῆς εὐτολμίας πάλιν ῥήματα· πρότερον γὰρ τῆς φυσικῆς ἀσθενείας καταραθεῖσα, κατ᾿ αἴσθησιν τὴν ἐπὶ τῷ χωρισμῷ καὶ τοῦ σώματος καὶ φυσικὴν συμπάθειαν παθοῦσα ἡ τοῦ Κυρίου ψυχή, ὡς ἀληθῶς ἀνθρώπου γενομένου κατ᾿ εὐδοκίαν αὐτοῦ· αὖθις τῷ θείῳ νευρωθεῖσα θελήματι, τοῦ θανάτου καταθαρρύνεται. Ἐπειδὴ γὰρ ὁ αὐτὸς ὅλος ἦν Θεὸς μετὰ τῆς ἀνθρωπότητος αὐτοῦ, καὶ ὅλος ἄνθρωπος μετὰ τῆς αὐτοῦ θεότητος, αὐτὸς ὡς ἄνθρωπος ἐν ἑαυτῷ καὶ δι᾿ ἑαυτοῦ ὑπέταξε τὸ ἀνθρώπινον τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, τύπον ἡμῖν ἑαυτὸν ἄριστον καὶ ὑπόγραμμον διδούς, καὶ ὑπήκοος τῷ Πατρὶ γέγονεν. Αὐτεξουσίως δὲ ἤθελε τῷ θείῳ καὶ ἀνθρωπίνῳ θελήματι. Πάσῃ γὰρ λογικῇ φύσει πάντως ἐμπέφυκε τὸ αὐτεξούσιον θέλημα. Εἰς τί γὰρ ἕξει τὸ λογικόν, μὴ αὐτεξουσίως λογιζομένη; τὴν μὲν γὰρ φυσικὴν ὄρεξιν καὶ τοῖς ἀλόγοις ζώοις ὁ Δημιουργὸς ἐνέσπειρε πρὸς σύστασιν τῆς οἰκείας φύσεως ἠναγκασμένως αὐτὰ ἄγουσαν. Λόγου γὰρ ἀμοιροῦντα οὐ δύναται ἄγειν, ἀλλ᾿ ἄγεται ὑπὸ τῆς φυσικῆς ὀρέξεως. Ὅθεν ἅμα ἡ ὄρεξις γένηται, εὐθέως καὶ ἡ πρὸς τὴν πρᾶξιν ὁρμή· οὐ γὰρ λόγῳ, ἢ βουλῇ, ἢ σκέψει, ἢ κρίσει κέχρηται. Ὅθεν οὔτε ὡς ἀρετὴν μετιόντα ἐπαινεῖται, καὶ μακαρίζεται, οὔτε ὡς κακίαν πράττοντα κολάζεται. Ἡ δὲ λογικὴ φύσις ἔχει μὲν τὴν φυσικὴν ὄρεξιν,
non mutat igniti naturam ignis, sed ostendit et id, δύο θελημάτων. Ωσπερ γὰρ ἡ πύρωσις οὐ μεταβάλλει
quod ignitum est, et id quod ignivit, et non unum,
sed duo demonstrat, sic etiam deificatio non unam
efficit naturam compositam, sed duas indicat, et
conjunctionem in persona. Quorum, inquit Gregorius ille Theologus, unnin effecit divinum, alterum divinum,effectum est. Ex illis verbis. Quorum,
el unum, el alterum, duo esse demonstravit.
Ejusdem ex capite 82.
τὴν τοῦ πυρωθέντος φύσιν εἰς τὴν τοῦ πυρὸς, ἀλλὰ
δηλοί τό τε πυρωθὲν καὶ τὸ πυρῶσαν, καὶ οὐχ ἑνὸς,
ἀλλὰ δυοῖν ἐστι δηλωτικόν, οὕτω καὶ ἡ θέωσις οὐ μίαν
φύσιν ἀποτελεῖ σύνθετον, ἀλλὰ τὰς δύο δηλοί, καὶ
τὴν καθ' ὑπόστασιν ἔνωσιν. Φησὶ γοῦν ὁ θεολόγος
Γρηγόριος, ὧν τὸ μὲν ἐθέωσε, τὸ δὲ ἐθεώθη. Αν γὰρ
εἰπὼν καὶ τὸ μὲν, καὶ τὸ δὲ, δύο ἔδειξεν.
Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ πβ' Κεφαλαίου.
Voluntas humana Christi divinæ subdita.
qui ille quidem naturaliter, et ut Deus, et ut homo,
habebat ut vellet: cæterum divinam ipsius voluntatem humana sequebatur, eique subdita erat, ut
quæ propria sententia non moveretur, verum ea
demum vellet, quæ divina ejus voluntas ipsajn
volebat velle. Permittente siquidem divina voluntale, naturaliter ea quæ sibi propria erant patiebatur. Etenim cum mortem detrectaret, hanc
divina ipsius voluntate ita ferente et concedente;
naturaliter detrectabat, atque in mortis agonia
erat. Rursus divina ipsius voluntate volente, ut
humana voluntas mortem amplecteretur, voluntaria ipsi passio fuit. Non enim qua Deus duntaxat
morti se sponte tradidit, sed etiam quatenus homio.
Unde nobis etiam animi audaciam adversus mortem comparavit. Ita quippe ante salutiferam passionem suam loquitur: Pater, si feri potest, trans-·
eat a me calix iste ¹. Illud porro constat, quod ut
homo calicem bibiturus erat: non enim ut Deus.
Quare tanquam homo calicem transire vult. Hæc σιός είμι, ἀλλὰ τὸ σόν, ἤτοι τὸ ἐμὸν καὶ σὸν,
autem verba a naturali metu, et imbecillitate profrcta sunt. Verumtamen, inquit, non mea voluntas
fiat ', hoc est, qua ratione diversa a te suin substantia; sed tua, hoc est mea, quatenus eadem
mihi ac tibi substantia est. Quæ quidem iterum furtis animi verba. sunt.
Etenim anima Domini,
qui benigna sua voluntate homo vere factus erat,
cum naturalem infirmitatem ante experta esset,
percepto doloris sensu ex corporis disjunctione,
divina rursum voluntate corroborata, adversus
mortem audaciam concipit. Nam quia et, totus
Deus erat cum sua bumanitate, et totus homo cum
sua divinitate, ipse tanquam bomo in se et per se
Εἶχε μὲν οὖν φυσικῶς, καὶ ὡς Θεὸς, καὶ ὡς ἄνθρω
πος, τὸ θέλειν· εἴπετο δὲ καὶ ὑπετάσσετο τῷ αὐτοῦ
θελήματι τὸ ἀνθρώπινον, μὴ κινούμενον γνώμη ἰδίᾳ,
ἀλλὰ ταῦτα θέλων, ἃ τὸ θεῖον αὐτοῦ ἤθελε θέλημα.
Παραχωρούσης γὰρ τῆς θείας θελήσεως, έπασχε τὰ
ίδια φυσικῶς. Οτε μὲν γὰρ παρῃτεῖτο τὸν θάνατον.
φυσικῶς τῆς θείας αὐτοῦ θελησάσης θελήσεως καὶ
παραχώρησάσης, παρητήσατο τὸν θάνατον, ἡγωνίασί
τε καὶ ἐδειλίασε· καὶ ὅτε ἤθελεν ἡ θεία αὐτοῦ θέλη
σις αἱρεῖσθαι τὴν ἀνθρωπίνην αὐτοῦ θέλησιν τὸν θά
νατον, ἐκούσιον αὐτῇ τὸ πάθος ἐγένετο· οὐ γὰρ
καθὸ Θεὸς μόνον εκουσίως ἑαυτὸν παρέδωκεν εἰς θάνατον, ἀλλὰ καὶ καθὸ ἄνθρωπος. "Οθεν κατὰ θανάτου
τόλμαν καὶ ἡμῖν ἐχαρίσατο, οὕτω γοῦν πρὸ τοῦ σω
τηρίου πάθους φησί· Πάτερ, εἰ δυνατὸν παρελθέ
τω ἀπ' ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο· δηλονότι ὡς ἄνθρω
πος τὸ ποτήριον πίνειν ἔμελλεν· οὐ γὰρ ὡς Θεός.
Ὡς ἄνθρωπος τοίνυν θέλει τὸ ποτήριον παρελθεῖν
ταῦτα τῆς φυσικῆς δειλίας τὰ ῥήματα· Πλὴν μὴ
τὸ ἐμὸν γενέσθω θέλημα, ήτοι καθ' δ σοῦ ἑτερού
καθ'
8 σοὶ πέφυκα ὁμοούσιος· ταῦτα τῆς εὐτολμίας πάλιν
βήματα· πρότερον γὰρ τῆς φυσικῆς ἀσθενείας και
ραθεῖσα, κατ' αἴσθησιν τὴν ἐπὶ τῷ χωρισμῷ καὶ τοῦ
σώματος και φυσικὴν συμπάθειαν παθοῦσα ἡ τοῦ
Κυρίου ψυχή, ὡς ἀληθῶς ἀνθρώπου γενομένου κατ'
εὐδοκίαν αὐτοῦ· αὖθις τῷ θείῳ νευρωθείσα θελήματα,
τοῦ θανάτου καταθαῤῥύνεται. Ἐπειδὴ γὰρ ὁ αὐτὸς
ὅλος ἦν Θεὸς μετὰ τῆς ἀνθρωπότητος αὐτοῦ, καὶ ὅλος
ἄνθρωπος μετὰ τῆς αὐτοῦ θεότητος, αὐτὸς ὡς ἄν
θρωπος ἐν ἑαυτῷ καὶ δι᾿ ἑαυτοῦ ὑπέταξε τὸ ἀνθρώ
πινον τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, τύπον ἡμῖν ἑαυτὸν ἄριστον
καὶ ὑπόγραμμον διδοὺς, καὶ ὑπήκοος τῷ Πατρὶ γέγονεν.
id quod humanum erat, Deo et Patri subjecit, et Patri factus obediens, præstantissimam sese nobis
formam et exemplum præbuit.
Frustra ratio in homine, si desit illi libertas.
Libere porro volebat tum divinæ, tum humanæ
voluntatis ratione. Omni quippe naturæ rationali
libera voluntas a natura insita est. Quorsum enim
alioqui partem rationalen habebit, si non libere
ratiocinatur? Nam naturalem quidem appetitum
summus Opiſex brutis etiam indidit, quo ad suæ
naturæ conservationem necessitate ducuntur. Cum
enim ratione careant, ducere non possunt, vecum
naturali ducuntur appetitu. Ex quo fit, ut simul
atque appetitus oritur, statim ad agendum prusiliant. Neque enim ratione aut consilio, aut cousideratione, aut judicio utuntur. Ac proinde nec
* Matth. χχνί, 39: Luc. xxi, 42.
Αὐτεξουσίως δὲ ἤθελε τῷ θείῳ καὶ ἀνθρωπίνω
θελήματι. Πάσῃ γὰρ λογικῇ φύσει πάντως εμπέφυκε
τὸ αὐτεξούσιον θέλημα. Εἰς τί γὰρ ἕξει τὸ λογικόν,
μὴ αὐτεξουσίως λογιζομένη; τὴν μὲν γὰρ φυσικὴν
ὄρεξιν καὶ τοῖς ἀλόγοις ζώοις ὁ Δημιουργὸς ἐνέσπειρε
πρὸς σύστασιν τῆς οἰκείας φύσεως ἠναγκασμένως
αὐτὰ ἄγουσαν. Λόγου γὰρ ἀμοιροῦντα οὐ δύναται
ἄγειν, ἀλλ᾽ ἄγεται ὑπὸ τῆς φυσικῆς ὀρέξεως. "Οθεν
ἅμα ἡ ὄρεξις γένηται, εὐθέως καὶ ἡ πρὸς τὴν πρώτ
ξιν ὁρμή· οὐ γὰρ λόγῳ, ἢ βουλῇ, ἢ σκέψει, ἢ κρίσει
κέχρηται. Ὅθεν οὔτε ὡς ἀρετὴν μετιόντα ἐπαινεῖται,
καὶ μακαρίζεται, οὔτε ὡς κακίαν πράττοντα κολάζεται. Ἡ δὲ λογική φύσις ἔχει μὲν τὴν φυσικὴν ὄρε
col. 1157–1158page 570 of 677
PG 130:1157ξιν κινουμένην, ὑπὸ δὲ τοῦ Λόγου ἀγομένην τε καὶ ῥυθμιζομένην ἐπὶ τῶν φυλασσόντων τὸ κατὰ φύσιν· τοῦ γὰρ Λόγου προτέρημα τοῦτό ἐστιν, ἡ αὐτεξούσιος θέλησις, ἥντινα φυσικὴν ἐν τῷ λογικῷ φαμεν κίνησιν· διὸ καὶ ὡς ἀρετὴν μετιοῦσα ἐπαινεῖται καὶ μακαρίζεται, καὶ ὡς κακίαν μετιοῦσα κολάζεται. Ὥστε ἤθελε μὲν αὐτεξουσίως κινουμένη ἡ τοῦ Κυρίου ψυχή, ἀλλ' ἐκεῖνα αὐτεξουσίως ἤθελεν, ἃ ἡ θεία αὐτοῦ θέλησις ἤθελε θέλειν αὐτήν. Οὐ γὰρ νεύματι τοῦ Λόγου ἡ σὰρξ ἐκινεῖτο· καὶ Μωϋσῆς γὰρ καὶ πάντες οἱ ἅγιοι νεύματι θείῳ ἐκινοῦντο· ἀλλ' ὁ αὐτὸς εἷς ὢν Θεός τε καὶ ἄνθρωπος, κατά τε τὴν θείαν καὶ τὴν ἀνθρωπίνην ἤθελε θέλησιν· διὸ οὐ γνώμῃ, φυσικῇ δὲ μᾶλλον δυνάμει, αἱ δύο τοῦ Κυρίου θελήσεις διέφερον ἀλλήλων. Ἡ μὲν γὰρ θεία αὐτοῦ θέλησις ἀναρχός τε καὶ παντουργὸς ἦν, ἑπομένην ἔχουσα τὴν δύναμιν, καὶ ἀπαθής· ἡ δὲ ἀνθρωπίνη αὐτοῦ θέλησις ἀπὸ χρόνου ἤρξατο, καὶ αὐτὴ τὰ φυσικὰ καὶ ἀδιάβλητα πάθη ὑπέμεινε, καὶ φυσικῶς μὲν οὐ παντοδύναμος ἦν, ὡς δὲ τοῦ Θεοῦ Λόγου ἀληθῶς καὶ κατὰ φύσιν γενομένη, καὶ παντοδύναμος. Τοῦ αὐτοῦ Κεφάλαιον πγ΄. Ὁ μακάριος Διονύσιος καινήν τινα θεανδρικὴν ἐνέργειαν φήσας τὸν Χριστὸν ἡμῖν πεπολιτευμένον, οὐκ ἀναιρῶν τὰς φυσικὰς ἐνεργείας, μίαν ἐνέργειαν ἔκ τε τῆς ἀνθρωπίνης καὶ θείας γεγενημένην φησίν· οὕτω γὰρ ἂν καὶ μίαν φύσιν εἴποιμεν καινήν, ἐκ θείας τε καὶ ἀνθρωπίνης γεγενημένην· ὧν γὰρ ἐνέργεια μία, τούτων καὶ ἡ οὐσία μία, κατὰ τοὺς ἁγίους Πατέρας· ἀλλὰ θέλων δεῖξαι τὸν καινὸν καὶ ἀπόρρητον τρόπον τῆς τῶν φυσικῶν τοῦ Χριστοῦ ἐνεργειῶν ἐκφάνσεως, τῷ ἀπορρήτῳ τρόπῳ τῆς εἰς ἄλληλα τῶν τοῦ Χριστοῦ φύσεων περιχωρήσεως προσφόρως, καὶ τὴν κατὰ ἄνθρωπον αὐτοῦ πολιτείαν ξένην καὶ παράδοξον, καὶ τῇ φύσει τῶν ὄντων ἄγνωστον, τόν τε τρόπον τῆς κατὰ τὴν ἀπόρρητον ἔνωσιν ἀντιδόσεως· οὐ γὰρ διῃρημένας φαμὲν τὰς ἐνεργείας, οὐδὲ διῃρημένως ἐνεργούσας τὰς φύσεις, ἀλλ᾽ ἡνωμένως ἑκάστην μετὰ τῆς θατέρου κοινωνίας ἐνεργοῦσαν τοῦθ᾽ ὅπερ ἴδιον ἔσχηκεν. Οὔτε γὰρ τὰ ἀνθρώπινα ἀνθρωπίνως ἐνήργησεν· οὐ γὰρ ψιλὸς ἦν ἄνθρωπος· οὔτε τὰ θεῖα κατὰ Θεὸν μόνον· οὐ γὰρ ἦν γυμνὸς Θεός, ἀλλὰ Θεὸς ὁμοῦ ὑπάρχων καὶ ἄνθρωπος. Ὥσπερ γὰρ τῶν φύσεων, καὶ τὴν ἕνωσιν, καὶ τὴν φυσικὴν διαφορὰν ἐπιστάμεθα, οὕτω καὶ τῶν φυσικῶν θελημάτων τε καὶ ἐνεργειῶν. Ἰστέον τοιγαροῦν, ὡς ἐπὶ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ποτὲ μὲν ὡς ἐπὶ δύο φύσεων τὸν λόγον ποιούμεθα, ποτὲ δὲ ὡς ἐφ' ἑνὸς προσώπου, καὶ τοῦτο δὲ κἀκεῖνο εἰς μίαν ἀναφέρεται ἔννοιαν· αἱ γὰρ δύο φύσεις εἷς ἐστι Χριστός, καὶ ὁ εἷς Χριστὸς
PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XXI.
ξιν κινουμένην, ὑπὸ δὲ τοῦ Λόγου ἀγομένην τε καὶ velut virtuti studentia laudantur, ac beata censenῥυθμιζομένην ἐπὶ τῶν φυλασσόντων τὸ κατὰ φύσιν· tur; nec tanquam malum agentia plectuntur. Naτοῦ γὰρ Λόγου προτέρημα τοῦτό ἐστιν, ἡ αὐτεξούσ tura vero rationalis habet quidem naturalem apσιος θέλησις, ἥντινα φυσικὴν ἐν τῷ λογικῷ φαμεν petitum, qui moveatur; ejusmodi tamen, ut in iis
κίνησιν· διὸ καὶ ὡς ἀρετὴν μετιοῦσα ἐπαινεῖται καὶ quæ naturæ consentaneam rectitudinem servant,
μακαρίζεται, καὶ ὡς κακίαν μετιοῦσα κολάζεται. a ratione gubernetur ac componatur. Rationis enim
præcellentia hæc est, liberæ potestatis voluntas: quam quidem naturalem motum in substantia rationali dicimus. Eaque de causa et cum virtutem colit, laudem obtinet, ac beata prædicatur; et cum se
vitio dedit, punitur.
Ὥστε ήθελε μὲν αὐτεξουσίως κινουμένη ἡ τοῦ Κυ
ρίου ψυχή, ἀλλ' ἐκεῖνα αὐτεξουσίως ἤθελεν, ἃ ἡ θεία
αὐτοῦ θέλησις ἤθελε θέλειν αὐτήν. Οὐ γὰρ νεύματι
τοῦ Λόγου ἡ σὰρξ ἐκινεῖτο· καὶ Μωϋσης γὰρ καὶ
πάντες οἱ ἅγιοι νεύματι θείῳ ἐκινοῦντο· ἀλλ' ὁ αὐτὸς
εἰς ὧν Θεός τε καὶ ἄνθρωπος, κατά τε τὴν θείαν καὶ
τὴν ἀνθρωπίνην ἤθελε θέλησιν· διὸ οὐ γνώμῃ, φυσικῇ δὲ μᾶλλον δυνάμει, αἱ δύο τοῦ Κυρίου θελήσεις
διέφερον ἀλλήλων. Η μὲν γὰρ θεία αὐτοῦ θέλησις
ἀναρχός τε καὶ παντουργὸς ἦν, ἑπομένην έχουσα τὴν
δύναμιν, καὶ ἀπαθής· ἡ δὲ ἀνθρωπίνη αὐτοῦ θέλησις
ἀπὸ χρόνου ἤρξατο, καὶ αὐτὴ τὰ φυσικὰ καὶ ἀδιάβλητα πάθη ὑπέμεινε, και φυσικῶς μὲν οὐ παντοδύναμος ἦν, ὡς δὲ τοῦ Θεοῦ Λόγου ἀληθῶς καὶ κατὰ
φύσιν γενομένη, καὶ παντοδύναμος.
Divinæ et humanæ voluntatis discrimen in Christo. — Ergo volebat quidem Domini anima libere
excitata, sed ea libere demum volebat, quæ divina
ipsius voluntas velle eam volebat. Non enim Verbi
mulu caro movebatur, juxta ac Moses et sancti
ommes divino nutu movebantur: verum idem ipse
cum et Deus et homo esset, tum divina, tum humana voluntate volebat. Ob eam causam non consilio ac sententia, sed naturalis potius facultatis
ratione, duæ Domini voluntates inter se dissidebant. Etenim divina ejus voluntas principii expers omnisque rei effectrix erat,ut pote comitem
potentiam habens, et pati nescia. At humana ipsius
voluntas, tum ipsa in tempore initium habuit, tum
eas passiones sustinuit, quæ naturales et innocuæ
erant. Ac naturá quidem omnipotens non erat; ut autem Dei Verbi vere ac naturalis `facta erat, nihil
quoque ipsa non poterat.
Τοῦ αὐτοῦ Κεφαλαίον πγ'.
Ὁ μακάριος Διονύσιος καινήν τινα θεανδρικὴν
ἐνέργειαν φήσας τὸν Χριστὸν ἡμῖν πεπολιτευμένον,
οὐκ ἀναιρῶν τὰς φυσικὰς ἐνεργείας, μίαν ενέργειαν
ἔκ τε τῆς ἀνθρωπίνης καὶ θείας γεγενημένην φησίν·
οὕτω γὰρ ἂν καὶ μίαν φύσιν εἴποιμεν καινὴν, ἐκ
θείας τε καὶ ἀνθρωπίνης γεγενημένην· ὧν γὰρ
ἐνέργεια μία, τούτων καὶ ἡ οὐσία μία, κατὰ τοὺς
ἁγίους Πατέρας· ἀλλὰ θέλων δεῖξαι τὸν καινὸν καὶ
ἀπόρρητον τρόπον τῆς τῶν φυσικῶν τοῦ Χριστοῦ
ἐνεργειῶν ἐκφάνσεως, τῷ ἀποῤῥήτῳ τρόπῳ τῆς εἰς
ἄλληλα τῶν τοῦ Χριστοῦ φύσεων περιχωρήσεως προστ
φόρως, καὶ τὴν κατὰ ἄνθρωπον αὐτοῦ πολιτείαν
ξένην καὶ παράδοξον, καὶ τῇ φύσει τῶν ὄντων
ἄγνωστον, τόν τε τρόπον τῆς κατὰ τὴν ἀπόῤῥητον
ἔνωσιν ἀντιδόσεως· οὐ γὰρ διῃρημένας φαμὲν τὰς
Ενεργείας, οὐδὲ διῃρημένως ενεργούσας τὰς φύσεις,
ἀλλ᾽ ἡνωμένως ἑκάστην μετὰ τῆς θατέρου κοινωνίας
ἐνεργοῦσαν τοῦθ᾽ ὅπερ ἴδιον ἔσχηκεν. Οὔτε γὰρ τὰ
ἀνθρώπινα άνθρωπίνως ενήργησεν· οὐ γὰρ ψιλός
ἦν ἄνθρωπος· οὔτε τὰ θεῖα κατὰ Θεὸν μόνον· οὐ
γὰρ ἦν γυμνός. Θεός, ἀλλὰ Θεὸς ὁμοῦ ὑπάρχων
καὶ ἄνθρωπος. Ωσπερ γὰρ τῶν φύσεων, καὶ τὴν
ἕνωσιν, καὶ τὴν φυσικήν διαφορὰν ἐπιστάμεθα,
οὕτω καὶ τῶν φυσικῶν θελημάτων τε καὶ ἑνεργειῶν.
Ιστέον τοιγαροῦν, ὡς ἐπὶ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰης
σοῦ Χριστοῦ, ποτὲ μὲν ὡς ἐπὶ δύο φύσεων τὸν
λόγον ποιούμεθα, ποτὲ δὲ ὡς ἐφ' ἑνὸς προσώπου,
καὶ τοῦτο δὲ κἀκεῖνο εἰς μίαν ἀναφέρεται ἔννοιαν· αἱ
γὰρ δύο φύσεις εἷς ἐστι Χριστὸς, καὶ ὁ εἰς Χριστὸς
Ejusdem caput 83.
Cum beatus Dionysius Christum novam quamdam
theandricam, seu Dei simul et viri, actionem nobiscum obiisse dicit, non ut naturales actiones
tollat, unam ex humana et divina actionem
conflatam docet (ad hunc enim modum unam quoque novam naturam ex divina et humana effectam
diceremus; quia quorum actio una est, horuin
etiaro, ut sentiunt Patres, una est essentia), verum ita loquitur, ut novum illud et arcanuin· modum, quo naturales Christi actiones se explicant,
arcano illi mutuæ naturarum ipsius immeationis
modo congruentem, humanum item vitæ genus
novum et admirabile, inque rerum natura incognitum; ac denique alternæ illius communicalionis, quæ ex incfabili unitione oritur, rationem
indicaret. Non enim aut sejunctas actiones, aut
naturas divisim operari dicimus, sed conjunctim
utramque cum alterius communione illud quod
quæque proprium habet agere. Neque enim hu.
mana humanitus efficiebat, cum purus homo non
esset; nec rursus divina divino duntaxat modo,
quandoquidem non solum Deus erat, sed Deus simul et homo. Nam uti naturarum tum unionem,
tum naturalem distinctionem habemus, ita etiam
naturalium voluntatum et operationum.
Actionum Christi alterna communicatio. — Itaque
sciendum est, in Domino nostro Jesu Christo nos
interdum, tanquam de duabus naturis sermonein
babere, interdum tanquam de una persona: atque hoc et illud ad eumdem sensum refertur. Nam
col. 1159–1160page 571 of 677
PG 130:1159Χριστός καθ᾽ ἑκατέραν τῶν αὐτοῦ φύσεων, καὶ ἐνεργεῖ ἑκατέρα φύσις ἐν τῷ Χριστῷ μετὰ τῆς θατέρου κοινωνίας. Κοινωνεῖ τοίνυν ἡ μὲν θεία φύσις τῇ σαρκὶ ἐνεργούσῃ διὰ τὸ εὐδοκίᾳ τῆς θείας θελήσεως παραχωρεῖσθαι πάσχειν καὶ πράττειν τὰ ἴδια καὶ διὰ τὸ τὴν ἐνέργειαν τῆς σαρκὸς πάντως εἶναι σωτήριον· ὅπερ οὐ τῆς ἀνθρωπίνης ἐνεργείας ἐστὶν, ἀλλὰ τῆς θείας. Ἡ δὲ σὰρξ τῇ θεότητι τοῦ Λόγου ἐνεργούσῃ, διά τε τὸ ὡς δι᾽ ὀργάνου τοῦ σώματος τὰς θείας ἐκτελεῖσθαι ἐνεργείας, καὶ διὰ τὸ ἕνα εἶναι τὸν ἐνεργοῦντα θεϊκῶς τε ἅμα, καὶ ἀνθρωπίνως· δύο φύσεις ἐστί· ταὐτὸν οὖν ἔστιν εἰπεῖν· ἐνεργεῖ ὁ Χριστός καθ᾽ ἑκατέραν τῶν αὐτοῦ φύσεων.
Εἰδέναι δὲ χρὴ ὡς ὁ ἅγιος αὐτοῦ νοῦς καὶ τὰς φυσικὰς αὐτοῦ ἐνεργεῖ ἐνεργείας, νοῶν τε καὶ γινώσκων ὅτι ἔστι Θεοῦ νοῦς, καὶ ὅτι ὑπὸ πάσης προσκυνεῖται τῆς κτίσεως, καὶ μεμνημένος τῶν ἐπὶ τῆς γῆς αὐτοῦ διατριβῶν τε καὶ παθῶν, κοινωνεῖ δὲ ἐνεργούσῃ τῇ τοῦ Λόγου θεότητι, καὶ διεπούσῃ καὶ κυβερνώσῃ τὸ πᾶν, νοῶν, καὶ γινώσκων, καὶ διέπων, οὐχ ὡς ψιλὸς ἀνθρώπου νοῦς, ἀλλ᾽ ὡς Θεῷ καθ᾽ ὑπόστασιν ἡνωμένος, καὶ Θεοῦ νοῦς χρηματίσας.
Τοῦτο οὖν δηλοῖ ἡ θεανδρικὴ ἐνέργεια, ὅτι ἀνδρωθέντος Θεοῦ, ἤγουν ἐνανθρωπήσαντος, καὶ ἡ ἀνθρωπίνη αὐτοῦ ἐνέργεια θεία ἦν, ἤγουν τεθεωμένη, καὶ οὐκ ἄμοιρος τῆς θείας αὐτοῦ ἐνεργείας, καὶ ἡ θεία αὐτοῦ ἐνέργεια οὐκ ἄμοιρος τῆς ἀνθρωπίνης αὐτοῦ ἐνεργείας, ἀλλ᾽ ἑκατέρα σὺν τῇ ἑτέρᾳ θεωρουμένη.
Λέγεται δὲ ὁ τρόπος οὗτος περίφρασις, ὅταν τις δύο τινὰ διὰ μιᾶς περιλάβῃ λέξεως, ὥσπερ καὶ μίαν τὴν τετμημένην καῦσιν λέγομεν, καὶ τὴν κεκαυμένην τομὴν τῆς πεπυρακτωμένης μαχαίρας· ἄλλην δὲ ἐνέργειάν φαμεν τὴν τομὴν, καὶ ἄλλην τὴν καῦσιν, καὶ ἄλλης καὶ ἄλλης φύσεως, τοῦ μὲν πυρὸς τὴν καῦσιν, τοῦ δὲ σιδήρου τὴν τομήν· οὕτω καὶ μίαν τοῦ Χριστοῦ θεανδρικὴν ἐνέργειαν λέγοντες, δύο τὰς ἐνεργείας νοοῦμεν τῶν δύο φύσεων αὐτοῦ, τῆς μὲν θεότητος αὐτοῦ, τὴν θείαν, τῆς δὲ ἀνθρωπότητος αὐτοῦ, τὴν ἀνθρωπίνην ἐνέργειαν.
Ἔτι κατὰ Μονοθελητῶν ἑτέρων Πατέρων διαφέρων.
Ἐπεὶ δύο φύσεις τοῦ Χριστοῦ, δύο αὐτοῦ καὶ τὰ φυσικὰ θελήματα, καὶ τὰς φυσικὰς ἐνεργείας λέγομεν. Ἑκατέρα γὰρ αὐτοῦ φύσις θελητική τε καὶ ἐνεργητική. Πᾶν μὲν γὰρ λογικὸν αὐτεξούσιον, θελητικόν τε καὶ ἐνεργητικόν. Ἐπεὶ δὲ μία τῶν αὐτοῦ φύσεων ἡ ὑπόστασις, ἵνα καὶ τὸν αὐτόν φάμεν θέλοντά τε καὶ ἐνεργοῦντα φυσικῶς καθ᾽ ἑκατέραν τῶν φύσεων. Ὥσπερ δὲ ἐπὶ τῆς ἁγίας Τριάδος τὴν ταυτότητα τοῦ τε θελήματος καὶ τῆς ἐνεργείας ἐκ τῆς ταυτότητος τῆς φύσεως ἐπιγινώσκομεν· οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς θείας ἐνανθρωπήσεως τὴν διαφορὰν
Χριστός καθ' εκατέραν τῶν αὐτοῦ φύσεων, καὶ
ἐνεργεῖ ἑκατέρα φύσις ἐν τῷ Χριστῷ μετὰ τῆς θα
τέρου κοινωνίας. Κοινωνεῖ τοίνυν ἡ μὲν θεία φύσις
τῇ σαρκὶ ἐνεργούσῃ διὰ τὸ εὐδοκίᾳ τῆς θείας θελή
σεως παραχωρείσθαι πάσχειν καὶ πράττειν τὰ ἴδια
καὶ διὰ τὸ τὴν ἐνέργειαν τῆς σαρκὸς πάντως εἶναι
σωτήριον· ὅπερ οὐ τῆς ἀνθρωπίνης ἐνεργείας ἐστὶν,
ἀλλὰ τῆς θείας. Ἡ δὲ σὰρξ τῇ θεότητι τοῦ Λόγου
ἐνεργούσῃ, διά τε τὸ ὡς δι᾿ ὀργάνου τοῦ σώματος τὰς
θείας ἐκτελεῖσθαι ενεργείας, καὶ διὰ τὸ ἕνα εξο
ναι τὸν ἐνεργοῦντα θεϊκῶς τε ἅμα, καὶ ἄνθρω
πίνως
et duæ nature unus Christus est; et unus Chri- δύο φύσεις ἐστί· ταὐτὸν ουν ἔστιν εἰπεῖν· ἐνεργεῖ ὁ
stus, duæ naturz. Itaque dicere: Agit Christus
secundum utramque naturam; perinde est, ac
cum dicimus: Agit utraque natura in Christo
cum allerius communione. Quare divina quidem
natura eo nomine cum carne operante communicat, quod caro divinæ voluntatis beneplacito, quæ
ipsi propria sunt, pati et agere sinatur, quodque
carnis actio prorsus salutifera sit; id quod non
humanæ, sed divinæ potius actionis est. At caro
vlcissim cum operante Verbi divinitate communicabat, tum quia per corpus veluti per instrumentum quoddam, divinas actiones efficiebat; tum
quia unus idemque erat, qui et divino simul, et
humano modo operabatnr.
Mens kumana, ut Verbo communicet.- Scire autem attinet, sanctam quoque ipsius mentem
naturales suas actiones exsequi. Nam et se Dei
mentem esse, atque ab omnibus rebus conditis
adorari cogitat et agnoscit, ac eorum quæ in terra
gessit et pertulit, recordatur. Caeterum cum uperante Verbi deitate, qua cuncta reguntur et gubernantur, communicat, omnia intelligens, cognoscens, et administrans, non ut simplex et
nuɗa mens bominis, sed ut quæ Deo secundum bypostasim unita sit, Deique mens exsistat.
Theandrica Christi actio. —Nihil igitur aliud theandrica actio declarat, quam quod Deo facto viro,
hoc est, incarnato, humana quæque ipsius actio
divina erat, sive deifcata, nec divinæ ipsius operationis expers: rursunique divina ipsius actio
humanæ ipsius actionis exsors non erat; verum
utraque una cum altera considerabatur. Porro
modus hic loquendi περίφρασις dicitur, quando
quis duo quædam una dictione complectitur.
dictione complectitur.
Quemadmodum enim igniti] gladii incisam unam
ustionem, atque inustam sectionem dicimus, et
tamen sectionem distinctam ab ustione esse, necnon alius aliusque naturæ asserimus; ignis nempe
ustionem, ac ferri sectionem: ad eumdem modum
theandricam unam Christi actionem dicentes, duas
ambarum ipsius naturarum actiones intelligimus;
divinitatis videlicet ipsius divinam, humanitatis
autem humanam actionem.
Item adversus Monotheletas. Ex aliis diversis Patribus.
Quoniam quæ sunt Christi naturæ, duas etiam
ipsius naturales voluntates, et duas naturales actiones dicimus; utraque enim ipsius natura et vuit
et agit. Quod enim ratione præditum est, id libe
ram habet volendi agendique facultatem. Verum
quoniam una est naturarum ejus persona,
etiam ipsum esse dicimus, qui ex utraque natura
et vult et agit naturaliter. Ac. quemadmodum ex
eadem fidci ratione unam et eamdem in sancta
Trinitate tum voluntatis, tum actionis rationem
dicimus: sic et in divina humanitatis assumptione
Εἰδέναι δὲ χρὴ ὡς ὁ ἅγιος αὐτοῦ νοῦς καὶ
τὰς φυσικὰς αὐτοῦ ἐνεργεῖ ἐνεργείας, νοῶν τε καὶ
γινώσκων ὅτι ἔστι Θεοῦ νοῦς, καὶ ὅτι δὲὸ πάσης
προσκυνεῖται τῆς κτίσεως, καὶ μεμνημένος τῶν ἐπὶ
τῆς γῆς αὐτοῦ διατριβῶν τε καὶ παθῶν, κοινωνεί δε
ενεργούσῃ τῇ τοῦ Λόγου θεότητι, και διεπούση και
κυβερνώσῃ τὸ πᾶν, νοῶν, καὶ γινώσκων, καὶ διέπων,
οὐχ ὡς ψιλὸς ἀνθρώπου νους, ἀλλ' ὡς Θεῷ καθ'
ὑπόστασιν ἡνωμένος, καὶ Θεοῦ νοῦς χρηματίσας.
Τοῦτο οὖν δηλοῖ ἡ θεανδρική ενέργεια, ὅτι ἀνδρων
θέντος Θεοῦ, ήγουν ἐνανθρωπήσαντος, καὶ ἡ ἄνθρω
πίνη αὐτοῦ ενέργεια θεία ἦν, ήγουν τεθεωμένη, καὶ
οὐκ ἄμοιρος τῆς θείας αὐτοῦ ἐνεργείας, καὶ ἡ θεία
αὐτοῦ ἐνέργεια οὐκ ἄμοιρος τῆς ἀνθρωπίνης αὐτοῦ
ἐνεργείας, ἀλλ᾽ ἑκατέρα σὺν τῇ ἑτέρα θεωρουμένη.
Λέγεται δὲ ὁ τρόπος οὗτος περίφρασις, όταν τις δύο
τινὰ διὰ μιᾶς περιλάβῃ λέξεως, ὥσπερ καὶ μίαν
τὴν τετμημένην καῦσιν λέγομεν, καὶ τὴν κεκαυμέ
την τομὴν τῆς πεπυρακτωμένης μαχαίρας, Ελλην
δὲ ἐνέργειάν φαμεν τὴν τομὴν, καὶ ἄλλην τὴν καῦσιν,
καὶ ἄλλης καὶ ἄλλης φύσεως, τοῦ μὲν πυρὸς τὴν
καῦσιν, τοῦ δὲ σιδήρου τὴν τομήν, οὕτω καὶ μίαν
τοῦ Χριστοῦ θεανδρικὴν ἐνέργειαν λέγοντες, δύο τὰς
Ενεργείας νοοῦμεν τῶν δύο φύσεων αὐτοῦ, τῆς μὲν
θεότητος αὐτοῦ, τὴν θείαν, τῆς δὲ ἀνθρωπότητος
αὐτοῦ, τὴν ἀνθρωπίνην ενέργειαν.
"Ετι κατὰ Μονοθελητῶν ἑτέρων Πατέρων δια
φέρων.
Ἐπεὶ δύο φύσεις τοῦ Χριστοῦ, δύο αὐτοῦ καὶ τὰ
φυσικά θελήματα, καὶ τὰς φυσικὰς ἐνεργείας λέ
γομεν. Εκατέρα γὰρ αὐτοῦ φύσις θελητική τε καὶ
ενεργητική. Πᾶν μὲν γὰρ λογικὸν αὐτεξούσιον, θε
λητικόν τε καὶ ἐνεργητικόν. Ἐπεὶ δὲ μία τῶν αὐτοῦ
φύσεων ἡ ὑπόστασις, ἵνα καὶ τὸν αὐτόν φάμεν θέλοντά τε καὶ ἐνεργοῦντα φυσικῶς καθ' ἑκατέραν
τῶν φύσεων. Ωσπερ δὲ ἐπὶ τῆς ἁγίας Τριάδος την
ταυτότητα τοῦ τε θελήματος καὶ τῆς ἐνεργείας ἐκ
τῆς ταυτότητος τῆς φύσεως ἐπιγινώσκομεν· οβ:ο
καὶ ἐπὶ τῆς θείας ἐνανθρωπήσεως τὴν διαφοράν
col. 1161–1162page 572 of 677
PG 130:1161τοῦ τε θελήματος καὶ τῆς ἐνεργείας ἐκ τῆς διαφορᾶς τῶν φύσεων γνωρίζομεν· ὧν γὰρ ἡ αὐτὴ φύσις, τούτων καὶ ἡ αὐτὴ θέλησις, καὶ ἐνέργεια. ἂν δὲ διάφορος ἡ φύσις, τούτων διάφορος καὶ θέλησις, καὶ ἐνέργεια. Φυσικὰ δὲ, καὶ οὐχ ὑποστατικά, οὐδὲ προσωπικὰ οὐδὲ γνωμικά φαμεν ταυτί τὰ θελήματα καὶ τὰς ἐνεργείας. Λέγω δὲ μίαν τὴν θελητικήν τε καὶ ἐνεργητικὴν δύναμιν, ἐπὶ μὲν τῆς ἁγίας Τριάδος, ἵνα μὴ ἑτεροθελεῖς καὶ ἑτεροενεργεῖς τὰς τρεῖς ὑποστάσεις εἰπεῖν ἀναγκασθῶμεν, ἐπὶ δὲ τῆς θείας ἐνανθρωπήσεως διπλήν, ἵνα μὴ ἑτερουπόστατον τὸ πρόσλημμα λέγειν δόξωμεν, καὶ δύο συνομολογήσωμεν ὑποστάσεις ἐν τῷ ἑνὶ Χριστῷ. Τὸ γὰρ ὑποστατικόν, ἢ προσωπικὸν, ἢ γνωμικὸν θέλημα ἰδιουποστάτου ἐστὶν ἀτόμου. Ὁ δὲ Λόγος καὶ Θεὸς φύσιν μὲν τελείαν ἀνθρώπου προσελάβετο, ὑπόστασις δὲ αὐτὸς ἐγένετο τῷ προσλήμματι. Καθάπερ δὲ τὸ πρόβλημα κατεθέωται, καὶ μεταβολὴν οὐ πέπονθε τῆς ἰδίας φύσεως· οὕτω καὶ τὸ θέλημα καὶ ἡ ἐνέργεια τούτου καὶ τεθέωνται, καὶ τῶν ἰδίων οὐκ ἐξέστησαν ὅρων. Ἄλλο θέλησις κυρίως, καὶ ἄλλο βούλησις, καὶ ἄλλο θελητὸν, καὶ ἄλλο θελητικὸν, καὶ ἕτερον ὁ θέλων. θέλησις μὲν γὰρ ἡ τοῦ ἁπλῶς θέλειν δύναμις, ὅπερ ἐστὶ φύσεως καὶ καθολικόν. Θελητὸν δὲ τὸ τῇ θελήσει ὑποπίπτον πρᾶγμα. Θελητικὸν δὲ τὸ ἔχον τὴν θελητικὴν δύναμιν, οἷον ὁ ἁπλῶς ἄνθρωπος. θέλων δὲ ὁ τοιόσδε ἄνθρωπος, ὁ χρώμενος τῇ τοιᾷδε θελήσει. Ἡ θέλησις, ἤγουν τὸ θέλημα, ποτὲ μὲν τὴν θελητικὴν δύναμιν δηλοῖ, καὶ λέγεται θέλημα φυσικὸν καὶ καθολικόν· ποτὲ δὲ τὸ θελητὸν, καὶ καλεῖται θέλημα γνωμικόν τε καὶ ἰδικόν. Ἐπὶ μὲν τῶν ἀνθρώπων μία μὲν ἡ φυσικὴ θέλησις, διότι καὶ μία τούτων ἡ φύσις· πολλαὶ δὲ καὶ διάφοροι αἱ γνωμικαί, εἴτουν ὑποστατικαί· διότι καὶ πολλαὶ καὶ διάφοροι τούτων αἱ ὑποστάσεις καὶ αἱ γνώμαι· ἐπὶ δὲ τοῦ Χριστοῦ, ἐπειδὴ μὲν διάφοροι αἱ φύσεις τῆς τε θεότητος αὐτοῦ καὶ ἀνθρωπότητος, διάφοροι καὶ αἱ φυσικαὶ θελήσεις αὐτῶν· ἐπειδὴ δὲ μία τούτων ἡ ὑπόστασις· καὶ εἷς ὁ θέλων, ἓν καὶ τὸ θέλημα τούτων, ἅτε τοῦ κρείττονος ἐκνικήσαντος, ἤγουν ἄρχοντος, καὶ τοῦ ἀνθρωπίνου θελήματος ἑπομένου τῷ θείῳ, καὶ ταῦτα θέλοντος, ἃ ἐκεῖνο θέλει. Ἐπὶ Θεοῦ θέλησιν μὲν λέγομεν, καὶ βουλὴν, ἤτοι βούλησιν, γνώμην δὲ ἢ προαίρεσιν οὐ λέγομεν. Γνώμη μὲν γὰρ ἡ μετὰ τὴν περὶ τοῦ ἀγνουμένου ζήτησιν καὶ κρίσιν πρὸς τὸ κριθὲν διάθεσις, μεθ' ἣν ἡ προαίρεσις ἐκλεγομένη καὶ αἱρουμένη πρὸ ἑτέρου τὸ ἕτερον. Ὁ δὲ Θεὸς ἀνενδεὴς καὶ σκέψεως, καὶ ζητήσεως, καὶ ἐκλογῆς, πάντα φυσικῶς εἰδώς. Διὸ οὐδὲ βουλὴν, ἤτοι βούλευσιν, ἐπὶ Θεοῦ φαμεν, εἰ καὶ ἀνθρωποπρεπῶς βουλευόμενον πολλάκις ἡ Θεία Γραφὴ τοῦτον ὑπογράφει· Ποιήσωμεν γάρ,
PANOPLIA DOGMATICA. TIT. XXI.
tia colligimus naturarum. Quorum enim
τοῦ τε θελήματος καὶ τῆς ἐνεργείας ἐκ τῆς διαφορᾶς voluntatis et nctionis differentiam ex
τῶν φύσεων γνωρίζομεν· ὧν γὰρ ἡ αὐτὴ φύσις, τού
των καὶ ἡ αὐτὴ θέλησις, καὶ ἐνέργεια. ἂν δὲ διά
φορος ή φύσις, τούτων διάφορος καὶ θέλησις, καὶ
ενέργεια. Φυσικὰ δὲ, καὶ οὐχ ὑποστατικά, οὐδὲ προςωπικὰ οὐδὲ γνωμικά φαμεν ταυτί τὰ θελήματα καὶ
τὰς ἐνεργείας. Λέγω δὲ μίαν τὴν θελητικήν τε καὶ
ἐνεργητικὴν δύναμιν, ἐπὶ μὲν τῆς ἁγίας Τριάδος, ἵνα
μὴ ἑτεροθαλεῖς καὶ ἑτεροενεργεῖς τὰς τρεῖς ὑποστά
σει; εἰπεῖν ἀναγκασθῶμεν, ἐπὶ δὲ τῆς θείας ἐναν
Ορωπήσεως διπλήν, ἵνα μὴ ἑτερ-υπόστατον τὸ πρόσ
λημμα λέγειν δόξωμεν, καὶ δύο συνομολογήσωμεν
ὑποστάσεις ἐν τῷ ἑνὶ Χριστῷ. Τὸ γὰρ ὑποστατικόν,
ἢ προσωπικὸν, ἢ γνωμικὸν θέλημα ιδιοῦποστάτου ἐστὶν
ἀτόμου. Ο δὲ Λόγος καὶ Θεὸς φύσιν μὲν τελείαν ἀνα
θρώπου προσελάβετο, ὑπόστασις δὲ αὐτὸς ἐγένετο
τῷ προσλήμματι. Καθάπερ δὲ τὸ πρόβλημα και
τεθέωται, καὶ μεταβολὴν οὐ πέπονθε τῆς ἰδίας φύο
σεως· οὕτω καὶ τὸ θέλημα καὶ ἡ ἐνέργεια τούτου
καὶ τεθέωνται, καὶ τῶν ἰδίων οὐκ ἐξέστησαν ὅρων.
Αλλο θέλησις κυρίως, καὶ ἄλλο βούλησις, καὶ
ἄλλο θελητὸν, καὶ ἄλλο θελητικὸν, καὶ ἕτερον ὁ θέα
λων. θέλησις μὲν γὰρ ἡ τοῦ ἁπλῶς θέλειν δύναμις,
ὅπερ ἐστὶ φύσεως καὶ καθολικόν. Θελητὸν δὲ τὸ
τῇ θελήσει ὑποπίπτον πρᾶγμα. Θελητικὸν δὲ τὸ
ἔχον τὴν θελητικήν δύναμιν, οἷον ὁ ἁπλῶς ἄνθρω
πος. θέλων δὲ ὁ τοιόσδε ἄνθρωπος, ὁ χρώμενος τῇ
τοιᾷός θελήσει.
Η θέλη σις, ήγουν τὸ θέλημα, ποτὲ μὲν τὴν θελητι
κὴν δύναμιν δηλοί, καὶ λέγεται θέλημα φυσικὸν
καὶ καθολικόν· ποτὲ δὲ τὸ θελητὸν, καὶ καλεῖται
θέλημα γνωμικόν τε καὶ ἰδικόν.
differenuna est
natura, eorum una est et voluntas et actio; et
quorum est natura diversa, eorum et voluntas et
actio diversa est. Voluntates autem et actiones
non ad hypostasim, aut personam, sensumve referimus. Unam vero in sancta Trinitate voluntatem
et actionem dico, ne cogamur dicere tres personas
diversa velle atque agere; duplicem autem in divina humanitatis assumptione, ne diversas in u.o
Christo hypostases et personas duas confiteamur.
Voluntas enim, que ad hypostasim, el personalt
sensum:que refertur, propria est subjecti individni.
Verbum autem et Deus naturam quidem hominis
perfectam assumpsit, sed ei ipse persona fuit. At
quemadmodum assumpta humanitas sic evasit di
vina, ut propriæ naturæ non senserit mutationem:
sic ejus et voluntas et actio ita evaserunt divinæ,
ut a propriis terminis non recesserint.
Aliud est voluntas, et aliud est deliberatio, et
aliud est res, quam aliquid vult, et id, quod vult,
et is qui vult. Voluntas enim simpliciter est volendi vis, quæ naturæ est et communis. Delileratio
autem est talis et talis voluntas, et ad personam
refertur, et singuiaris est. Res autem quam aliquid vult, est voluntati subjecta; id vero quod vult,
est quod habet volendi facultatem, exempli gratia
homo. Is porro, qui vult est aliquis homo singu ↓
Claris, qui aliqua singulari utitur voluntate.
Ἐπὶ μὲν τῶν ἀνθρώπων μία μὲν ἡ φυσική θέλησις, διότι καὶ μία τούτων ή φύσις· πολλαὶ δὲ καὶ
διάφοροι αἱ γνωμικαί, εἴτουν ὑποστατικοί· διότι καὶ
πολλαὶ καὶ διάφοροι τούτων αἱ ὑποστάσεις καὶ αἱ
γνώμαι· ἐπὶ δὲ τοῦ Χριστοῦ, ἐπειδὴ μὲν διάφοροι απ
φύσεις τῆς τε θεότητος αὐτοῦ καὶ ἀνθρωπότητος,
διάφοροι καὶ αἱ φυσικαὶ θελήσεις αὐτῶν· ἐπειδὴ δὲ
μία τούτων ἡ ὑπόστασις· καὶ εἷς ὁ θέλων, ἓν καὶ τὰ
θέλημα τούτων, ἅτε τοῦ κρείττονος ἐκνικήσαντος,
ήγουν ἄρχοντος, καὶ τοῦ ἀνθρωπίνου θελήματος
ἑπομένου τῷ θείῳ, καὶ ταῦτα θέλοντος, ἃ ἐκεῖνο
θέλει.
Ἐπὶ Θεοῦ θέλησιν μὲν λέγομεν, καὶ βουλὴν, ἤτοι
βούλησιν, γνώμην δὲ ή προαίρεσιν οὐ λέγομεν.
Γνώμη μὲν γὰρ ἡ μετὰ τὴν περὶ τοῦ ἀγνουμένου
ζήτησιν καὶ κρίσιν πρὸς τὸ κριθὲν διάθεσις, μεθ' ήν
ἡ προαίρεσις ἐκλεγομένη καὶ αἱρουμένη πρὸ ἑτέρου τὸ ἕτερον. Ὁ δὲ Θεὸς ἀνενδεής καὶ σκέψεως,
καὶ ζητήσεως, καὶ ἐκλογῆς, πάντα φυσικῶς
εἰδώς.
Διὸ οὐδὲ βουλήν, ἤτοι βούλευσιν, ἐπὶ Θεοῦ φαμεν,
εἰ καὶ ἀνθρωποπρεπῶς βουλευόμενον πολλάκις ή
Θεία Γραφὴ τοῦτον υπογράφει Ποιήσωμεν γάρ,
PATPOL. GR. ΕΧΧΧ.
Voluntas aliquando, significat volendi facultatem,
et dicitur voluntas naturalis et universalis; aliquando autem id, quod volumus, et voluntas sententiæ atque singularis appellatur.
Una in hominibus voluntas est naturalis, quoniam horum una item est natura. Multæ autem et
diversæ sententiæ, quoniam multæ sunt etiam variæque personæ. At in Christo quia diversa: naturæ sunt divinitatis et humanitatis ipsius, diversæ
sunt etiam naturales carum voluntates. Verum
quia una est illarum persona, et unus qui vult,
una etiam voluntas atque sententia est, cum illa
quæ præstantior est vincat et dominetur, humana
autem voluntas divinam sequatur, et ea vel.t
quæ divinæ placent voluntati.
Voluntatem in Deo dicimus, sententiam autem
aut electionem non dicimus. Sententia enim est
post rei ignoratæ quæstionem atque judicium,
affectio erga illud quod ju licatum est, quam SCquitur electio, quae secernit et unum alteri anteponit. Deo autem non est opus ut consideret, aut
inquirat, aut cligat, cum omnia sciat naturaliter.
Quamoorem nec consultationem in Deo ponirus, licet cum sæpe Scripturæ humano more consulentcm describant: Faciamus enim, inquit, lo37
col. 1163–1164page 573 of 677
PG 130:1163κῶς, καὶ πρὸς ἔμφασιν τῶν τριῶν ὑποστάσεων τῆς μίας Θεότητος. Ἐπὶ δὲ τοῦ προσλήμματος δίδωσι μὲν ἡ φύσις λέγειν καὶ βούλευσιν, καὶ γνώμην, καὶ προαίρεσιν· οὐ κυρίως δὲ λέγοιτ' ἂν οὐδὲ ἐπ' αὐτοῦ, Διότι καθ᾽ ὑπόστασιν ἐνωθὲν τῷ Θεῷ συμμετέσχε καὶ τοῦ πάντα εἰδέναι. Θέλησιν δὲ φυσικήν, ἤτοι θέλημα, τούτου λέγομεν. Εἰ τάχα δὲ ὁ Χριστὸς εὑρίσκεται καὶ μερικόν, ἤγουν γνωμικὸν εἰσάγων θέλημα κατὰ τὸ ἀνθρώπινον αὐτοῦ, ὡς τό, Θέλω, καθαρίσθητι, καὶ ἄλλα τοιαῦτα, ἀλλ᾽ οὖν οὐ λέγομεν ὑποστατικὴν ἐπὶ τούτου, ἢ γνωμικὸν θέλημα οἰκονομικῶς διὰ τὴν προαποδοθεῖσαν αἰτίαν. φησίν, ἄνθρωπον, καὶ εἴ τι τοιοῦτον οἰκονομιἘπὶ τῶν ἀλόγων ὄρεξιν μὲν λέγομεν, θέλησιν δὲ ἢ βούλησιν οὐ λέγομεν. Διότι μετὰ τὴν ὄρεξιν εὐθὺς ὁρμᾷ ταῦτα πρὸς τὴν πράξιν ἀλογίστως ὑπὸ τῆς φυσικῆς ὀρέξεως ἀγόμενα. Ἡ δὲ θέλησις καὶ ἡ βούλησις τῶν λογικῶν ἐστι, τῶν ἀγόντων μᾶλλον τὴν ὄρεξιν, καὶ κυριευόντων αὐτῆς. Εἰ φύσει λογικὸς ὁ ἄνθρωπος, τὸ δὲ φύσει λογικὸν φύσει αὐτεξούσιον, τὸ δὲ αὐτεξούσιον κατὰ τοὺς Πατέρας τὸ θέλημά ἐστιν· ἄρα φύσει θελητικὸς ὁ ἄνθρωπος. Εἰ ἐμὲ μετὰ τῶν ἐμῶν ὁ Θεὸς Λόγος προσείληφεν, ὡς ὁ Θεολόγος εἴρηκεν, ἄρα καὶ τὸ φυσικὸν θέλημα, καὶ τὴν φυσικήν μου ἐνέργειαν. Εἰ πᾶς ἄνθρωπος φύσει θελητικός τε καὶ ἐνεργητικός ἐστιν, ἄρα καὶ ὁ Θεὸς Λόγος ἄνθρωπος φύσει γενόμενος, φύσει θελητικός τε καὶ ἐνεργητικὸς ἐγένετο. Εἴπερ ἓν θέλημα τῆς ὁμοουσίου Τριάδος, ἄρα τὰ ἔχοντα ἓν θέλημα ὁμοούσια μέν εἰσιν, ἑτεροϋπόστατα δέ. Καὶ λοιπὸν εἰ κατὰ τοὺς ἄφρονας αἱ δύο φύσεις τοῦ Χριστοῦ ἓν ἔχουσι θέλημα, ἄρα ὁμοούσιοι μέν εἰσιν, ἑτεροϋπόστατοι δὲ, καὶ οὕτω τῇ συγχύσει ὑποπεσοῦνται, καὶ τὴν διαίρεσιν οὐκ ἐκφεύξονται, ἣν ἡ μία φύσις ἐν ταῖς ὑπ' αὐτὴν ἔχει ὑποστάσεσι. ΤΙΤΛΟΣ ΚΕ. Κατὰ Εἰκονομάχων ἐπιτομή τις ἠκριβωμένη ἀπὸ τε τῶν πρακτικῶν τῆς ἑβδόμης συνόδου, καὶ τῶν Γερμανοῦ, καὶ Νικηφόρου τῶν πατριαρχῶν Κωνσταντινουπόλεως, καὶ τῶν τοῦ μακαρίου Θεοδώρου τοῦ Στουδιώτου. Ἀρχέτυπόν ἐστιν ἀρχὴ καὶ παράδειγμα ὑφεστηκὸς τοῦ ἀπ' αὐτοῦ χαρακτηριζομένου εἴδους, καὶ τῆς παραγωγῆς τοῦ προσεοικότος αἴτιον. Εἰκών ἐστιν ὁμοίωμα ἀρχετύπου ὅλον ἐν ἑαυτῇ
κῶς, καὶ πρὸς ἔμφασιν τῶν τριῶν ὑποστάσεων τῆς
μίας Θεότητος. Ἐπὶ δὲ τοῦ προσλήμματος δίδωσι
μὲν ἡ φύσις λέγειν καὶ βούλευσιν, καὶ γνώμην, καὶ
προαίρεσιν· οὐ κυρίως δὲ λέγοιτ' ἂν οὐδὲ ἐπ' αὐτοῦ,
Διότι καθ᾽ ὑπόστασιν ἐνωθὲν τῷ Θεῷ συμμετέσχε
καὶ τοῦ πάντα εἰδέναι. Θέλησιν δὲ φυσικήν, ἤτοι θέ
λημα, τούτου λέγομεν. Εἰ τάχα δὲ ὁ Χριστὸς εὑρίσκε
ται καὶ μερικόν, ήγουν γνωμικὸν εἰσάγων θέλημα
κατὰ τὸ ἀνθρώπινον αὐτοῦ, ὡς τό, Θέλω, καθαρί
σθητι, καὶ ἄλλα τοιαῦτα, ἀλλ᾽ οὖν οὐ λέγομεν όπο
στατικὴν ἐπὶ τούτου, ἢ γνωμικόν θέλημα οικονομι
κῶς διὰ τὴν προαποδοθεῖσαν αἰτίαν.
minem ', et si quid aliud eo consilio dictum est, φησίν, ἄνθρωπον, καὶ εἴ τι τοιοῦτον οίκονομι
quo significautius tres unius Divinitátis personæ
declarentur. At in assumpta humanitate natura
quidem concedit ut consultationem et sententiam
dicamos et electionem, sed tamen hæc item de
ipsa hand proprie dicuntur. Nam cum in persona
cum Deo conjuncta sit, rerum ipsa quoque cognitionem omnium est assecuta. Seul naturalem ejus
voluntatem dicimus. Quod si Christus aliquando
videtur sententiæ propositum admittere, quantum
pertinet ad humanitatem, ut eo loco: Volo, mundator ', et qua sunt huic similis,non tamen persunt,
aut sententiæ in illo voluntatem dicimus, sed dispensationis gratia hæc esse dicta intelligimus, ob
cam causam, quam ante commemoravinus.
In animalibus, quæ rationis expertia sunt, appetitura dicimus, non autem yoluntatem, aut consilium. llæc enim statim ab ipso appetitu ad agendum impelluntur sine ratione. Voluntas autem et
consilium ratione præditis tantummodo convenit,
quippe que appetitui potius imperant et dominanar.
Si natura ratione præditus est homo, quod autem natura ratione præditum est, natura liberum
habet arbitrium, quod quidem, ut Patres sentiunt, nihil aliud est nisi voluntas: homo natura
voluntatem habet.
Si Deus Verbum me simul cum iis quæ mea
sant, suscepit, ut Gregorius ille Theologus ait: et
naturalem utique mean suscepit voluntatem, et
ingam naturalem actionem.
Si omnis komo natura volendi agendique vim
Label: et Deus Verbum utique, homo natura factus,
matura volendi agendique vim habuit.
G
Si Trinitas, quæ ejusdem essentiæ est, unam
habet voluntatem: ca quæ unam habent volunta -
ten, eamdem babent essentiam, et diversas personas. Quamobrem si duæ Christi naturæ, ut dementes isti sentiunt, unam voluntatem habent,
eamdem liabebunt essentiam et diversas perso,
nas: atque ita incident in confusionem, nec divisionem eßugicnt, quami una natura in personis
sibi subjectis babet,
TITULUS XXII.
Adversus imaginum oppugnatores epitome quædam
tur er actis sentimi concilii, tum ex Germaniet
Nicephori Constantinopolis patriarcharum, tum ex
beati Theodori Studiola scriptis deprompta.
_ Archetypum est principium et exemplar quod per
se constat, clest formæ a se desumptæ, deductæque similitudinis causa,
Imago est exemplaris similitudo, quæ totam ip
1 Gen. 1, 26. • Matth. vin, 3.
Ἐπὶ τῶν ἀλόγων ὄρεξιν μὲν λέγομεν, θέλησιν δὲ
ἢ βούλησιν οὐ λέγομεν. Διότι μετὰ τὴν ὄρεξιν εὐθὺς
όρμᾷ ταῦτα πρὸς τὴν πράξιν ἀλογίστως ὑπὸ τῆς φυσικῆς ὀρέξεως ἀγόμενα. 'Η δὲ θέλησις καὶ ἡ βούλη.
σις τῶν λογικῶν ἐστι, τῶν ἀγόντων μᾶλλον τὴν ὄρε
ξιν, καὶ κυριευόντων αὐτῆς.
Εἰ φύσει λογικὸς ὁ ἄνθρωπος, τὸ δὲ φύσει λογι
κὸν φύσει αὐτεξούσιον, τὸ δὲ αὐτεξούσιον κατὰ τοὺς
Πατέρας τὸ θέλημά ἐστιν· ἄρα φύσει θελητικός 6
άνθρωπος.
Εἰ ἐμὲ μετὰ τῶν ἐμῶν ὁ Θεὸς Λόγος προσείληφεν, ὡς ὁ Θεολόγος εἴρηκεν, ἄρα καὶ τὸ φυσικὸν
θέλημα, καὶ τὴν φυσικήν μου ἐνέργειαν.
Εἰ πᾶς ἄνθρωπος φύσει θελητικός τε καὶ ἐνεργητι
κός ἐστιν, ἄρα καὶ ὁ Θεὸς Λόγος ἄνθρωπος φύσει γενόμενος, φύσει θελητικός τε καὶ ἐνεργητικὸς ἐγέ
νετο.
Εἴπερ ἂν θέλημα τῆς ὁμοουσίου Τριάδος, ἄρα τα
ἔχοντα ἐν θέλημα ὁμοούσια μέν εἰσιν, ἑτεροῦ πόστατα
δέ. Καὶ λοιπὸν εἰ κατὰ τοὺς ἄφρονας αἱ δύο φύσεις
τοῦ Χριστοῦ ἐν ἔχουσι θέλημα, ἄρα ὁμοούσιοι μέν
εἰσιν, ἑτεροῦ πόστατοι δὲ, καὶ οὕτω τῇ συγχύσει
ὑποπεσοῦνται, καὶ τὴν διαίρεσιν οὐκ ἐκφεύξονται,
ἣν ἡ μία φύσις ἐν ταῖς ὑπ' αὐτὴν ἔχει ὑποστάσεσι.
ΤΙΤΛΟΣ ΚΕ.
Κατὰ Εικονομάχων επιτομή τις ηκριβωμένη ἀπὸ
τε τῶν πρακτικῶν τῆς ἑβδόμης συνόδου, καὶ
τῶν Γερμανοῦ, καὶ Νικηφόρου των πατριαρ
χῶν Κωνσταντινουπόλεως, καὶ τῶν τοῦ μακα
ρίου Θεοδώρου τοῦ Στουδιώτου.
᾿Αρχέτυπόν ἐστιν ἀρχὴ καὶ παράδειγμα ύφεστη
κὲς τοῦ ἀπ' αὐτοῦ χαρακτηριζομένου είδους, καὶ
τῆς παραγωγῆς τοῦ προσεοικότος αἴτιον.
Εἰκών ἐστιν ὁμοίωμα ἀρχετύπου ὅλον ἐν ἑαυτῇ
col. 1165–1166page 574 of 677
PG 130:1165τοῦ ἐντυπουμένου τὸ εἶδος διὰ τῆς ἐμφερείας ἐναποματτομένη, τῷ διαφόρῳ τῆς οὐσίας κατὰ τὴν ὕλην μόνον παραλλάττουσα· ἢ μίμησις ἀρχετύπου, καὶ ἀπείκασμα· ἢ τέχνης ἀποτέλεσμα κατὰ μίμησιν τοῦ ἀρχετύπου εἰδοποιούμενον τῇ οὐσίᾳ διαφέρον.
Εἰκὼν λέγεται παρὰ τὸ ἐοικέναι. Ἄλλο φυσικὴ εἰκών καὶ ἄλλο μιμητική· ἡ μὲν οὐ φυσικὴν διαφορὰν ἔχουσα πρὸς τὸ αἴτιον, ἀλλ' ὑποστατικήν, ὡς ὁ Υἱὸς πρὸς τὸν Πατέρα· μία μὲν γὰρ τούτων φύσις, δύο δὲ ὑποστάσεις· ἡ δὲ τοὐναντίον οὐχ ὑποστατικὴν διαφορὰν ἔχουσα πρὸς τὸ ἀρχέτυπον, ἀλλὰ φυσικήν, ὡς ἡ εἰκὼν τοῦ Χριστοῦ πρὸς τὸν Χριστόν. Μία μὲν γὰρ τούτων ὑπόστασις, δύο δὲ φύσεις. Ἄλλη γὰρ φύσις ὑλογραφίας, καὶ ἄλλη Χριστοῦ κατὰ τὸ ἀνθρώπινον, καθ' ὃ καὶ περιγράφεται, καὶ ἀρχέτυπον εἰκόνος καθίσταται. Ἐπὶ μὲν τῆς μιμητικῆς εἰκόνος κατὰ τὴν ἰδέαν, ἤτοι μορφὴν ἡ ὁμοίωσις· ἐπὶ δὲ τῆς φυσικῆς κατὰ τὴν οὐσίαν, ἤτοι θεότητα ἡ ταυτότης· καὶ ἐπὶ μὲν τῆς φυσικῆς, διότι μία φύσις Υἱοῦ καὶ Πατρός, διὰ τοῦτο μία καὶ προσκύνησις τούτων, ἀλλ' οὐ δύο κατὰ τὸ διάφορον τῶν ὑποστάσεων· ἐπὶ δὲ τῆς μιμητικῆς, διότι μία ὑπόστασις εἰκόνος Χριστοῦ, καὶ αὐτοῦ Χριστοῦ, μία καὶ προσκύνησις τούτων, ἀλλ' οὐ δύο κατὰ τὸ διάφορον τῶν φύσεων. Οὐ γὰρ ἰδιουπόστατος ἐστιν ἡ μιμητικὴ εἰκών, ἀλλὰ τοῦ ἀρχετύπου τὴν ὑπόστασιν φέρει, καὶ κατὰ ταύτην εἰκὼν αὐτοῦ ἐστιν. Ὑπόστασιν δὲ νῦν λέγομεν οὐ τὸ ἁπλῶς ὑφεστώς, ἀλλ' οὐσίαν τινὰ μετὰ ἰδιωμάτων, καθ' ἃ διαχωρίζεται τῶν ὁμοειδῶν. Τὸ γοῦν ἰδιουπόστατον οὐκ εἰκών, ἀλλ' ἀρχέτυπον. Ἡ τῆς εἰκόνος τιμὴ ἐπὶ τὸ πρωτότυπον διαβαίνει, καὶ ἔστι τούτων μία προσκύνησις διὰ τὸν ἐν ἀμφοῖν ἕνα χαρακτήρα. Παντὸς μιμητικῶς εἰκονιζομένου οὐχ ἡ φύσις, ἀλλ' ἡ ὑπόστασις εἰκονίζεται, καὶ διὰ τοῦτο ταὐτὸν τῷ ἀρχετύπῳ ἡ εἰκὼν αὐτοῦ οὐ τῇ φύσει, ἀλλὰ τῇ ὑποστάσει, ἤγουν τῇ μιμήσει τῆς ὑποστάσεως. Ἐν τῇ εἰκόνι ἡ εἰκονιζομένη τοῦ ἀρχετύπου ὑπόστασις προσκυνεῖται, καὶ οὐχ ἡ ὕλη τῆς εἰκόνος· ὁ ἐναποσφραγισθεὶς αὐτῇ χαρακτήρ, καὶ οὐχ ἡ τῆς εἰκόνος οὐσία. Ὅτε μὲν πρὸς τὴν τῆς εἰκόνος φύσιν ἀπίδοι τις, οὐ μόνον οὐ Χριστόν, ἀλλ' οὐδὲ εἰκόνα Χριστοῦ εἴποι ἂν τὸ ὁρώμενον· ἔστι γὰρ ξύλον τυχόν, ἢ χρυσός, ἢ ἄργυρος, ἢ τι τῶν ἄλλων ὑλῶν· ὅτε δὲ πρὸς τὴν δι' ἐκτυπώματος ὁμοίωσιν τοῦ ἀρχετύπου, καὶ Χριστόν, καὶ Χριστοῦ· ἀλλὰ Χριστὸν μὲν καθ' ὁμωνυμίαν, Χριστοῦ δὲ κατὰ τὸ πρός τι. Ἡ εἰκὼν σχέσιν ἔχει πρὸς τὸ ἀρχέτυπον, καὶ αἰτίου ἐστὶν αἰτιατόν. Ἀνάγκη οὖν διὰ τοῦτο καὶ τῶν πρός τι εἶναι ταύτην καὶ λέγεσθαι. Τῶν πρός τι γὰρ ἡ σχέσις· τὰ δὲ πρός τι αὐτὰ ἅπερ ἐστὶν ἑτέρων τῶν εἶναι λέγεται, καὶ ἀντιστρέφει τὴν σχέσιν πρὸς ἄλληλα. Ἀρχέτυπον γὰρ εἰκόνος ἀρχέτυπον· καὶ εἰκὼν ἀρχετύπου εἰκών. Καὶ οὐκ ἄν τις ἄσχετον εἴ-
PANOPLIA DOGMATICA. TIT. XXII.
τοῦ ἐντυπουμένου τὸ εἶδος διὰ τῆς ἐμφερεία; ἐναπο· sius formam per effigiem cxpressam in se continet,
ματτομένη, τῷ διαφόρῳ τῆς οὐσίας κατὰ τὴν ὕλην et essentiæ differentia per materiam tantum discreμόνον παραλλάττουσα· ἢ μίμησις ἀρχετύπου, καὶ pat, sive exemplaris imitatio et adumbratio, sire
ἀπείκασμα, ἢ τέχνη; ἀποτέλεσμα κατὰ μίμησιν τοῦ artis opus quod ad exemplaris imitationem expresαρχετύπου ειδοποιούμενον τῇ οὐσία διαφέρον.
sumn essentia differl.
Β.
Εἰκὼν λέγεται παρὰ τὸ ἐοικέναι. "Αλλο φυσική εικών
καὶ ἄλλο μιμητική· ἡ μὲν οὐ φυσικὴν διαφορὰν ἔχουσα
πρὸς τὸ αἴτιον, ἀλλ' ὑποστατικήν, ὡς ὁ Υἱὸς πρὸς τὸν
Πατέρα· μία μὲν γὰρ τούτων φύσις, δύο δὲ ὑποστά
σεις· ἡ δὲ τούναντίον οὐχ ὑποστατικήν διαφοράν
ἔχουσα πρὸς τὸ ἀρχέτυπον, ἀλλὰ φυσικήν, ὡς ἡ εἰς
κὼν τοῦ Χριστοῦ πρὸς τὸν Χριστόν. Μία μὲν γὰρ
τούτων ὑπόστασις, δύο δὲ φύσεις. Αλλὴ γὰρ φύσις
ὑλογραφία;, καὶ ἄλλη Χριστοῦ κατὰ τὸ ἀνθρώπι
νον, καθ' 8 καὶ περιγράφεται, καὶ ἀρχέτυπον εἰκό
νος καθίσταται. Ἐπὶ μὲν τῆς μιμητικῆς εἰκόνος
κατὰ τὴν ἰδέαν, ἤτοι μορφὴν ἡ ὁμοίωσις· ἐπὶ δὲ τῆς
φυσικῆς κατὰ τὴν οὐσίαν, ἤτοι θεότητα ή ταυτότης
καὶ ἐπὶ μὲν τῆς φυσικῆς, διότι μία φύσις Υἱοῦ
καὶ Πατρός, διὰ τοῦτο μία καὶ προσκύνησις τούτων, ἀλλ' οὐ δύο κατὰ τὸ διάφορον τῶν ὑπο
στάσεων ἐπὶ δὲ τῆς μιμητικῆς, διότι μία
ὑπόστασις εἰκόνος Χριστοῦ, καὶ αὑτοῦ Χριστοῦ,
μία καὶ προσκύνησις τούτων, ἀλλ' οὐ δύο
κατὰ τὸ διάφορον τῶν φύσεων. Οὐ γὰρ ἰδιουπόστατος
ἐστιν ἡ μιμητικὴ εἰκὼν, ἀλλὰ τοῦ ἀρχετύπου την
ὑπόστασιν φέρει, καὶ κατὰ ταύτην εἰκὼν αὐτοῦ
ἐστιν. Ὑπόστασιν δὲ νῦν λέγομεν οὐ τὸ ἁπλῶς ὑφεστῶς, ἀλλ' οὐσίαν τινὰ μετὰ ἰδιωμάτων, καθ' & δια -
χωρίζεται τῶν ὁμοειδών. Τὸ γοῦν ἰδιουπόστατον G
οὐκ εἰκῶν, ἀλλ' ἀρχέτυπον.
Ἡ τῆς εἰκόνος τιμὴ ἐπὶ τὸ προτότυπον διαβαίναι, καὶ ἔστι τούτων μία προσκύνησις διὰ τὸν ἐν
ἀμφοῖν Ένα χαρακτήρα.
Παντός μιμητικών εικονιζομένου οὐχ ἡ φύσις, ἀλλ'
ἡ ὑπόστασις εἰκονίζεται, καὶ διὰ τοῦτο ταυτὸν τῷ
ἀρχετύπῳ ἡ εἰκὼν αὐτοῦ οὐ τῇ φύσει, ἀλλὰ τῇ
ὑποστάσει, ήγουν τῇ μιμήσει τῆς ὑποστάσεως.
Ἐν τῇ εἰκόνι ἡ εἰκονιζομένη τοῦ ἀρχετύπου ὑπέ
στασις προσκυνεῖται, καὶ οὐχ ἡ ὕλη τῆς εἰκόνος· ὁ
ἐναποσφραγισθεὶς αὐτῇ χαρακτήρ, καὶ οὐχ ἡ τῆς
εἰκόνος οὐσία.
Οτε μὲν πρὸς τὴν τῆς εἰκόνος φύσιν ἀπέδοι τις,
οὐ μόνον οὐ Χριστὸν, ἀλλ' οὐδὲ εἰκόνα Χριστοῦ εἶποι
ἂν τὸ δρώμενον· ἔστι γὰρ ξύλον τυχόν, ἢ χρυσός,
ἢ ἄργυρος, ή τι τῶν ἄλλων ὑλῶν· ὅτε δὲ πρὸς τὴν
δι' ἐκτυπώματος ὁμοίωσιν τοῦ ἀρχετύπου, καὶ Χριστὸν, καὶ Χριστοῦ, ἀλλὰ Χριστὸν μὲν καθ᾽ ὁμωνυ
μίαν, Χριστοῦ δὲ κατὰ τὸ πρός τι,
Ἡ εἰκὼν σχέσιν ἔχει πρὸς τὸ ἀρχέτυπον, καὶ αἱ
τίου ἐστὶν αἰτιατόν. Ανάγκη οὖν διὰ τοῦτο καὶ τῶν
πρός τι εἶναι ταύτην καὶ λέγεσθαι. Τῶν πρός τι
γὰρ ἡ σχέσις, τὰ δὲ πρός τι αὐτὰ ἅπερ ἐστὶν ἑτέ
μων
τῶν εἶναι λέγεται, καὶ ἀντιστρέφει την σχέσιν προς
άλληλα. Αρχέτυπον γὰρ εἰκόνος ἀρχέτυπον· καὶ
εἰκὼν ἀρχετύπου εἰκών. Καὶ οὐκ ἄν τις ἄσχετον είν
Imago dicitur, quod imitetar, et similitudiuem exprimal. Imago naturalis difert ab imagine quæ arte
confecta est: naturalis cnim a causa distat person::
differentia, ut Filius a Patre, quorum una natura
cum sit, duæ sunt persona. Contra vero imago
arte confecla discrepat ab exemplari non persona
differentia, scal natura, ut image Christi a Christo.
Una enim est ipsorum persona, sed naturæ duæ.
Nam alia est natura materiæ Christi imaginem
referentis, alia Christi qualenus homo est, et qua
tenus describitur, et exemplar imaginis constituitur. Atque imaginis quidem arte confectæ similitudo in specie formave consistit. Naturalis autem
in eadem essentia seu divinitate: et in naturali
quidem, quoniam una est Filii Patrisque natura,
idcirco una est etiam horum adoratio, non autem
duæ propter differentiam personarum. In ea vero,
quæ ab arte profecta est, quoniam una est imaginis Christi et ipsius Christi persona, ideo ana
est ipsorum adoratio, non autem duæ propter
differentiam naturarum. Imago enim arte confecta
nullam habet propriam personam, sed exemplaris
personam gerit, propter quam imago ipsius est.
Personam hic accipimus non quæ simpliciter per
se constat, sed essentiam quamdam cum proprie
tatibus, per quas ab aliis differt ejusdem generis.
Quamobrem non imago, seul exemplar propria:
habet personagi.
Imaginis honor in exemplar recidit, et una
est utriusque adoratio, quoniam una est effigies
utriusque.
Quidquid ab arte describitur, ejus non natura,
sed persona describitur. Et idcirco imago ipsius idem
est cum exemplari, non natua, sed persona, seu
personæ similitudine.
Exemplaris persona imagine expressa, non imagin's
materia adoratur, non imaginis descntia, s d forma,
quæ in ipsa descripta est.
Cum quis ad imaginis naturanı respicit, nou moilo
Christum, sed ne Christi quidem imaginem vocat id,
quod videt; est enim fignum fortasse, aut aurum, aut
argentum, aut aliqua alia materia. Αt cum adlexesplaris similitu linem imagine expressain 10 picit, et
Christus, et Christi imaginem appellat: Christun
quidem æquivoce, Christi autem ex co quod ad aliquid refertur.
Imago relationem habet ad exemplar, et ab eɔ
Lanquam a causa dependit. liaque necesse est ut ex
eorum sit dicaturque numero, quæ ad aliquid referuntur. Quae autem ad aliquii ref runtur, ea, quatenus sun', aliorum dicuntur esse, motuoque se‹a
respiciunt. Exemplar enim imaginis exemplarest, ot
imago est exemplaris imago. Nec quisquam ima-
col. 1167–1168page 575 of 677
PG 130:1167κόνα τὴν τινὸς εἰκόνα φαίη. Ἅμα γὰρ συνεισάγεται, καὶ συνεπιθεωρεῖται θατέρῳ θάτερον.
Ὅσοις ὀνόμασι τὸ ἀρχέτυπον καλεῖται, τοσούτοις καὶ ἡ εἰκὼν αὐτοῦ. Ἀλλὰ τὸ μὲν ὡς ἀρχέτυπον καὶ δι' ἑαυτὸ, καὶ κυρίως· ἡ δὲ ὡς εἰκὼν αὐτοῦ, καὶ δι' ἐκεῖνο, καὶ καταχρηστικῶς.
Προσκυνουμένης τῆς εἰκόνος, ὁ Χριστὸς προσκυνεῖται, οὗ ἐστιν ὁμοίωσις, καὶ οὐχ ἡ ὑποδεξαμένη τὴν ὁμοίωσιν ὕλη. Καὶ ὥσπερ ἐπὶ τοῦ κατόπτρου διαγράφεται τρόπον τινὰ τὸ πρόσωπον τοῦ βλέποντος αὐτό, καὶ μένει τῆς ὕλης κεχωρισμένον· κἂν θελήσειέ τις ἀσπάσασθαι τὴν ἐμφαινομένην ἰδίαν εἰκόνα, τῇ μὲν ὕλῃ προσέφυ, τὴν εἰκόνα δὲ περιεπτύξατο, καὶ μεταστάντος αὐτοῦ, συναπέπτη καὶ τὸ ἴνδαλμα διὰ τὸ κεχωρίσθαι τῆς ὕλης τοῦ κατόπτρου· τὸν αὐτὸν τρόπον ὁ τὴν εἰκόνα τοῦ Σωτῆρος, ἢ τῆς Θεομήτορος, ἢ τινος τῶν ἁγίων ἀσπαζόμενος, εἰ καὶ προσφύεται τῇ ὕλῃ, τὴν εἰκόνα, καὶ οὐ τὴν ὕλην ἀσπάζεται, καὶ ἀφανισθέντος τοῦ ἐκτυπώματος, ἐφ' ᾧ ἡ προσκύνησις, ἔμεινεν ἀπροσκύνητος ἡ ὕλη, μηδέν τι κοινωνοῦσα τῷ ὁμοιώματι.
Ἔστω δακτύλιος ἐγκεχαραγμένος εἰκόνα βασιλικήν, εἶτα ἐκτυπούτω ἐν κηρῷ, καὶ ἐν πίσσῃ, καὶ ἐν πηλῷ. Ἡ μὲν οὖν σφραγὶς μία καὶ ἀπαράλλακτος ἐν τούτοις, αἱ δὲ ὗλαι διάφοροι, διὰ τὸ μηδέν τι ταῖς ὕλαις τὴν σφραγίδα κοινωνεῖν, ἀλλ' εἶναι αὐτὴν τῇ ἐπινοίᾳ τούτων κεχωρισμένην ἐν τῷ δακτυλίῳ μένουσαν. Οὕτως οὖν καὶ τὸ τοῦ Χριστοῦ ὁμοίωμα, εἰ καὶ ἐν διαφόροις ὕλαις ἐκτυπωθῇ, ἀκοινώνητον ἐστι τῶν ὑλῶν ἐν τῇ τοῦ Χριστοῦ μένον ὑποστάσει.
Τὰς ἱερὰς εἰκόνας ἀναστηλοῦμεν, ἵνα ταύτας ὁρῶντες δι' αὐτῶν δοκῶμεν ὁρᾶν τὰ τούτων ἀρχέτυπα, καὶ γίνονται ἡμῖν ὑπομνήματα, καὶ παρηγορία τοῦ πόθου τοῦ πρὸς τὰ τούτων πρωτότυπα.
Ὅσον συνεχῶς αἱ εἰκόνες ὁρῶνται, τοσοῦτον οἱ ταύτας ὁρῶντες διανίστανται πρὸς τὴν τῶν ἀρχετύπων μνήμην καὶ ἐπιπόθησιν.
Ἡ μὲν ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ λατρεία τῇ μακαρίᾳ Τριάδι παρὰ τῶν ὀρθοδόξων ἀπονενέμηται· ταῖς δὲ ἁγίαις εἰκόσιν οὐ λατρεία πάντως, ἀλλὰ προσκύνησις, καὶ ἀσπασμὸς, καὶ τιμή. Εἰ γὰρ καὶ ἡ τιμὴ τῆς εἰκόνος ἐπὶ τὸ πρωτότυπον διαβαίνει, ἀλλ' ἡ λατρεία τῆς μακαρίας ἐστὶ μόνης Τριάδος, καὶ οὐ τῶν σεπτῶν εἰκόνων, ἵνα μὴ κτισματολάτραι καὶ ὑλολάτραι δόξωμεν.
Ἐπ' αὐτοῦ μὲν τοῦ Χριστοῦ λατρευτικὴ ἡ προσκύνησις καὶ φυσική· εἷς γάρ ἐστι τῆς ἁγίας Τριάδος κατὰ τὴν θείαν αὐτοῦ φύσιν· ἐπὶ δὲ τῆς εἰκόνος τοῦ Χριστοῦ σχετικὴ καὶ ὁμωνυμική. Προσκυνῶ γὰρ τὸν ἐν αὐτῇ Χριστόν, τὸν διὰ τὸ σαρκωθῆναι εἰκονιζόμενον κατὰ τὴν σωματοειδῆ θέαν αὐτοῦ, ὅπερ ἐστὶ σχετικὴ προσκύνησις καὶ ὑποστατική.
Ὥσπερ ἡ πίστις, οὕτω καὶ ἡ λατρεία τῇ ἁγίᾳ Τριάδι ἀποκεκλήρωται. Ὁ γοῦν λατρεύων τῇ εἰκόνι Χριστοῦ εὑρεθήσεται τετράδι λατρεύων, καὶ συνεισκρίνων τῇ ἁγίᾳ Τριάδι καὶ τὴν εἰκόνα. Τῆς Τριάδος γὰρ, ὡς εἴρηται, τὸ λατρεύεσθαι.
Εἰ σώματος σκιὰν μερισθῆναι οὐχ οἷόν τε παρ-
giuem a nulla re dependentem, rei alicujus imaginem κόνα τὴν τινὸς εἰκόνα φαίη. Αμα γαρ συνεισάγε
dixerit. Simul enim inducunt sese, vici simique ται, καὶ συνεπιθεωρείται θατέρω θάτερον.
considerantur.
Quot nomluibus exemplar vocatur, totidem vocatur
et imago ipsius. Sed illud quidem ut exemplar, et per
se, et proprie; hæc autem ut ejus imago, et propter
ipsum, et improprie.
'
Cum adoratur imago, adoratur Christus, cujus illa
similitudinem gerit, non autem materia, in qua
similitudo impressa est. Et quemadmodum in speculo
persona quodammodo describitur ipsun intuentis,et
nanet a maleria separata, ac si quis propriam inspeculo conspicuam velit, imaginem osculari, mate.
riæ quidem inhæret, sed imaginem osculatur, et
¡pso recedente, simul etiam avolat imago, quoniam
a speculi materia ipsa persona separatur: eadem
ratione qui Servatoris aut Dei Genitricis, aut alicujus sanctorum imaginem osculatur, licet materiæ
iulgereat, funaginem, non materiam osculatur. Et
imagine deleta, propter quam exhibebatur adoratio,
materia remanet non amplius adoranda, quippe quæ
commune cum similitudine nihil habet.
Detur annulos, in quo imago sit regia. Imprimatur
in cera, et in pice, et in luto. In his quidem erit
signum, idque nulla ratione differens, licet materiæ
diverse sint. Cuin his enim signum nihil habet
commune, sed ab ipsis separatum, et in annulo mapens animo cogitationeque comprehenditur. Sie et
Christi similitudo, quamvis eam materiæ diversæ
referant expressam, nihil habet tamen commune
cuin illis, sed in Christi manet persona.
Sacras imagines constituimus, ut, eas contemplantes, ipsarum exemplaria nobis videamur intueri, eorumque nobis tum memoriam renovent, tum desiderium leniant.
Beatæ Trinitati ab orthodoxis latria tribuitur in
spiritu et veritate; sanctis autem imaginibus non
latria omnino, sed adoratio, et deosculatio, et horor.
Licet enim imaginis etiam honor transeat ad exemplar, latria tamen non debetur venerandis imaginibus,
sed sɔli beatæ Trinitati, ne rebus procreatis et ex
materia constantibus latrix cultum tribuere videa
mur.
In ipso Christo est adoratiolatriæ et naturalis; unus
enim est sanctæ Trinitatis per divinam ipsius naturam.
In ¡mainne vero Christi est relativa et æquivoca: in
ipsa enim adoro Christum, qui quoniam carnem induit, imagine exprimitur, quantum ad corporenin
ejus aspectum attinet, quæ quidem adoratio est relationis atque personæ.
Quemadmodum fides, sic et latria sanctæ tribuitur
Trinitati. Quare qui Christi imagini latriæ cultum
exhibet, is quaternitatem latria colere deprehenditur,
et in sancta Trinitate imaginem collocare: Trinitati
enim, ut dictum est, latria debetur.
Si corporis umbra separari non potest, cum semper
Ὅσοις ὀνόμασι τὸ ἀρχέτυπον καλεῖται, τοσούτοις
καὶ ἡ εἰκὼν αὐτοῦ. Ἀλλὰ τὸ μὲν ὡς ἀρχέτυπον καὶ
δι' ἑαυτὸ, καὶ κυρίως· ἡ δὲ ὡς εἰκὼν αὐτοῦ, καὶ
δι' ἐκεῖνο, καὶ καταχρηστικώς.
Προσκυνουμένης τῆς εἰκόνος, ὁ Χριστός προσαν
νεῖται, οὗ ἐστιν ὁμοίωσις, καὶ οὐχ ἡ ὑποδεξαμένη
τὴν ὁμοίωσιν ὕλη. Καὶ ὥσπερ ἐπὶ τοῦ κατόπτρου
διαγράφεται τρόπον τινὰ τὸ πρόσωπον τοῦ βλέπου
τος αὐτό, καὶ μένει τῆς ὕλης κεχωρισμένον· καν
θελήσεις τις ασπάσασθαι τὴν ἐμφαινομένην ἰδίαν
εἰκόνα, τῇ μὲν ὅλῃ προσέφυ, τὴν εἰκόνα δὲ περιε
πτύξατο, καὶ μεταστάντος αὐτοῦ, συναπέπτη καὶ
τὸ ίνδαλμα διὰ τὸ κεχωρίσθαι τῆς ὅλης τοῦ κατό
πτρου· τὸν αὐτὸν τρόπον ὁ τὴν εἰκόνα τοῦ Σωτῆρος,
ἢ τῆς Θεομήτορος, ή τινος τῶν ἁγίων ἀσπαζόμενος,
εἰ καὶ προσφύεται τῇ ὕλῃ, τὴν εἰκόνα, καὶ οὐ τὴν
ὕλην ἀσπάζεται, καὶ ἀφανισθέντος τοῦ ἐκτυπώμα
τος, ἐφ᾽ ᾧ ἡ προσκύνησις, ἔμεινεν ἀπροσκύνητο; ἡ
ὕλη, μηδέν τι κοινωνοῦσα τῷ ὁμοιώματι.
Εστω δακτύλιος ἐγκεχαραγμένος εἰκόνα βασιλι·
κὴν, εἶτα ἐκτυπούτω ἐν κηρῷ, καὶ ἐν πίσσῃ, καὶ ἐν
πηλῷ. Η μὲν οὖν σφραγίς μία καὶ ἀπαράλλακτος
ἐν τούτοις, αἱ δὲ ὅλαι διάφοροι, διὰ τὸ μηδέν τι
ταῖς ὕλαις τὴν σφραγίδα κοινωνεῖν, ἀλλ᾽ εἶναι αὐτὴν
τῇ ἐπινοίᾳ τούτων κεχωρισμένην ἐν τῷ δακτυλί
μένουσαν. Οὕτως οὖν καὶ τὸ τοῦ Χριστοῦ ὁμοίωμα,
εἰ καὶ ἐν διαφόροις όλαις ἐκτυπωθῇ, ἀκοινώνητον
ἐστι τῶν ὑλῶν ἐν τῇ τοῦ Χριστοῦ μένον ὑποστάσει.
Τὰς ἱερὰς εἰκόνας ἀναστηλοῦμεν, ἵνα ταύτα;
ὁρῶντες δι' αὐτῶν δοκῶμεν ὁρᾷν τὰ τούτων ἀρχές
τυπα, καὶ γίνονται ἡμῖν ὑπομνήματα, καὶ παρηγο
ρία του πόθου τοῦ πρὸς τὰ τούτων πρωτότυπα.
Ὅσον συνεχώς αἱ εἰκόνες ὁρῶνται, τοσοῦτον οἱ
ταύτας ὁρῶντες διανίστανται πρὸς τὴν τῶν ἀρχετύ
πων μνήμην καὶ ἐπιπόθησιν.
Ἡ μὲν ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ λατρεία τῇ μακαρία
Τριάδι παρὰ τῶν ὀρθοδόξων ἀπονενέμηται· ταῖς δὲ
ἁγίαις εἰκόσιν οὐ λατρεία πάντως, ἀλλὰ προσκύνησις, καὶ ἀσπασμὸς, καὶ τιμή. Εἰ γὰρ καὶ ἡ τιμὴ
τῆς εἰκόνος ἐπὶ τὸ πρωτότυπον διαβαίνει, ἀλλ' ἡ
λατρεία τῆς μακαρίας ἐστὶ μόνης Τριάδος, καὶ οὐ
τῶν σεπτῶν εἰκόνων, ἵνα μὴ κτισματολάτραι καὶ
Ολολάτραι δόξωμεν.
Επ' αὐτοῦ μὲν τοῦ Χριστοῦ λατρευτική ή προσ
κύνησις καὶ φυσική· εἷς γάρ ἐστι τῆς ἁγίας Τρι
άδος κατὰ τὴν θείαν αὐτοῦ φύσιν· ἐπὶ δὲ τῆς εἰκό
νος τοῦ Χριστοῦ σχετικὴ καὶ ὁμωνυμική. Προσκυνώ
γὰρ τὸν ἐν αὐτῇ Χριστὸν, τὸν διὰ τὸ σαρκωθῆναι εἰ
κονιζόμενον κατὰ τὴν σωματοειδῆ θέαν αὐτοῦ, ὅπερ
ἐστὶ σχετικὴ προσκύνησις καὶ ὑποστατική.
ὥσπερ ἡ πίστις, οὕτω καὶ ἡ λατρεία τῇ ἁγία
Τριάδι ἀποκεκλήρωται. Ο γοῦν λατρεύων τῇ εἰκόνι
Χριστοῦ εὑρεθήσεται τετράδι λατρεύων, καὶ συνεισ
κρίνων τῇ ἁγίᾳ Τριάδι καὶ τὴν εἰκόνα. Τῆς Τριά
δο; γὰρ, ὡς εἴρηται, τὸ λατρεύεσθαι.
Εἰ σώματος σκιὰν μερισθῆναι οὐχ οἷόν τε παρ
col. 1169–1170page 576 of 677
PG 130:1169υφεστῶσαν αὐτῷ πάντοτε, κἂν μὴ φαίνοιτο, οὐδὲ τὴν εἰκόνα Χριστοῦ δυνατὸν διαιρεθῆναι αὐτοῦ. Ἀλλ' ὥσπερ ἡ σκιὰ τῇ τοῦ ἡλίου βολίδι φαίνεται, οὕτω καὶ ἡ Χριστοῦ εἰκὼν τῇ διατυπώσει τῆς ὕλης. Δύο ταύτων ὄντων περὶ τὸ σῶμα, σκιᾶς καὶ εἰκόνος, ἡ μὲν σκιὰ σημασίαν ἀμυδράν τινα τοῦ ἀνθρώπου δείχνυσιν, ἡ δὲ εἰκὼν ἀριδηλοτέραν. Εἰ οὖν τὸ ἀεὶ τοῦ ποτέ, καὶ τὸ καθ' ὑπαρξιν τοῦ κατὰ στέρησιν, καὶ τὸ τηλαυγὲς τοῦ ἀμυδροῦ βέλτιον, καὶ ἡ εἰκὼν ἄρα βελτίων τῆς σκιᾶς. Ἀλλὰ μὴν αἱ τῶν ἁγίων σκιαὶ καὶ ἅγιοι καὶ ὀνησιφόροι· αἱ εἰκόνες αὐτῶν ἄρα πολλῷ μᾶλλον ἀγιώτεραι καὶ σεβασμιώτεραι. Ὁ μὲν Χριστὸς ὁρᾶται ἐν τῇ εἰκόνι αὐτοῦ, αὐτὴ δὲ ὑφίσταται ἐν αὐτῷ. Οὐχ ὡς θεοὺς τὰς εἰκόνας προσκυνοῦμεν, οὐδὲ τὰς ἐλπίδας τῆς σωτηρίας ἐν αὐταῖς ἔχομεν, οὐδὲ τὸ θεῖον σέβας ἀπονέμομεν· τοῦτο γὰρ οἱ Ἕλληνες· ἀλλὰ μόνον τὴν σχέσιν καὶ τὴν ἀγάπην τῆς ἡμῶν ψυχῆς, ἦν ἔχομεν πρὸς τὰ πρωτότυπα, διὰ τῆς τοιαύτης προσκυνήσεως ἐμφανίζομεν. Ὅθεν τοῦ χαρακτῆρος λειανθέντος, ὡς ξύλον ἀργὸν τήν ποτε κατακαίομεν εἰκόνα. Τὸν τοῦ σταυροῦ τύπον ἐκ δύο ξύλων συνάπτοντες, ἡνίκα τις ἡμῖν τῶν ἀπίστων ἐγκαλέσειεν, ὡς ξύλον προσκυνοῦσι, δυνάμεθα τὰ δύο ξύλα χωρίσαντες, καὶ τὸν τύπον τοῦ σταυροῦ διαλύσαντες, ταῦτα νομίζειν ἀργὰ ξύλα, καὶ τὸν ἄπιστον ἐπιστομίζειν, ὅτι οὐ τὸ ξύλον, ἀλλὰ τὸν τοῦ σταυροῦ τύπον σεβόμεθα. Σὺν φόβῳ καὶ ἀληθείᾳ προσιτέον, καὶ προσκυνητέον τὰς ἁγίας εἰκόνας, καὶ πιστευτέον χάριν θείαν ἐπιφοιτᾶν αὐταῖς ἁγιασμοῦ μεταδοτικήν. Ὥσπερ κατὰ φύσιν ἀχωρίστου μενούσης τῆς ἁγίας Τριάδος, ἐπειδὴ ὁ Υἱὸς ἐσαρκώθη, οὐ διὰ τοῦτο φήσει τις καὶ τὸν Πατέρα, καὶ τὸ Πνεῦμα σεσαρκώσθαι· οὕτω καθ᾽ ὑπόστασιν ἐνωθείσης τῆς θεότητος τῇ ἀνθρωπότητι τοῦ Υἱοῦ, καὶ ἀδιαιρέτου μενούσης, οὐκ ἐπειδὴ τὸ ἀνθρώπινον αὐτοῦ περιγράφεται, καὶ γράφεται ἐν εἰκόνι, διὰ τοῦτο καὶ τὴν θεότητα αὐτοῦ περιγράφεσθαι καὶ γράφεσθαι φήσει τις, ἐκεῖ μὲν τῆς κατὰ φύσιν συναφείας μὴ συγχεούσης τὰς ὑποστάσεις, ἐνταῦθα δὲ τῆς καθ᾽ ὑπόστασιν ἑνώσεως μὴ ἐξιστώσης τῶν οἰκείων ὅρων τὰς φύσεις. Ὅρος γὰρ θεότητος μὲν τὸ ἀόρατόν τε καὶ ἀπερίγραπτον, ἀνθρωπότητος δὲ τὸ ὁρατὸν καὶ περιγραπτόν. Εἰ διὰ τὸ τὸν Χριστὸν σαρκὶ ἐσταυρῶσθαι τὸ συμπεπονθέναι καὶ τὴν θεότητα λέγειν ἀσεβὲς, ἄρα καὶ διὰ τὸ σαρκὶ περιγράφεσθαι αὐτὸν τὸ συμπεριγράφεσθαι καὶ τὴν θεότητα λέγειν ὁμοίως ἀσεβές, κἀκεῖνο μὲν Θεοπασχιτῶν, τοῦτο δὲ Εἰκονομάχων. Τῇ πολλῇ καὶ ἀφράστῳ πρὸς τὸν Χριστὸν στοργῇ σεβόμεθα, καὶ προσκυνοῦμεν καὶ τοὺς τόπους ἔνθα περιεπάτησεν, ἢ ἐκάθισεν, οὐ τοὺς τόπους προσκυνοῦντες ἁπλῶς, ἀλλὰ δι' αὐτῶν τὸν ἐν αὐτοῖς ἀναστραφέντα, καὶ διὰ τῶν τόπων ἐκείνῳ τὴν τιμὴν ἀναφέροντες.
TIT. XXII.
υφεστῶσαν αὐτῷ πάντοτε, κἂν μὴ φαίνοιτο, οὐδὲ τὴν adsit cum corpore, licet non videatur, ne imago
εἰκόνα Χριστοῦ δυνατὸν διαιρεθῆναι αὐτοῦ. 'Αλλ'
ὥσπερ ἡ σκιὰ τῇ τοῦ ἡλίου βολίδι φαίνεται, οὕτω
καὶ ἡ Χριστοῦ εἰκὼν τῇ διατυπώσει τῆς ὕλης.
Δύο ταύτων ὄντων περὶ τὸ σῶμα, σκιᾶς καὶ εἰκό
νος, ἡ μὲν σκιὰ σημασίαν ἀμυδράν τινα τοῦ ἀνα
θρώπου δείχνυσιν, ἡ δὲ εἰκὼν ἀριδηλοτέραν. Εἰ οὖν
τὸ ἀεὶ τοῦ ποτέ, καὶ τὸ καθ' ύπαρξιν τοῦ κατὰ
στέρησιν, καὶ τὸ τηλαυγὲς τοῦ ἀμυδροῦ βέλτιον, καὶ
ἡ εἰκὼν ἄρα βελτίων τῆς σκιᾶς. Ἀλλὰ μὴν αἱ τῶν
ἁγίων σκιαὶ καὶ ἅγιοι καὶ ὀνησιφόροι· αἱ εἰκόνες
αὐτῶν ἄρα πολλῷ μᾶλλον ἀγιώτεραι καὶ σεβασμιώ
τεραι.
Ὁ μὲν Χριστὸς ὁρᾶται ἐν τῇ εἰκόνι αὐτοῦ, αὐτὴ
δὲ ὑφίσταται ἐν αὐτῷ.
Οὐχ ὡς θεοὺς τὰς εἰκόνας προσκυνοῦμεν, οὐδὲ
τὰς ἐλπίδας τῆς σωτηρίας ἐν αὐταῖ; ἔχομεν, οὐδὲ
τὸ θεῖον σέβας ἀπονέμομεν· τοῦτο γὰρ οἱ Ἕλληνες·
ἀλλὰ μόνον τὴν σχέσιν καὶ τὴν ἀγάπην τῆς ἡμῶν
ψυχῆς, ἦν ἔχομεν πρὸς τὰ πρωτότυπα, διὰ τῆς
τοιαύτης προσκυνήσεως ἐμφανίζομεν. Οθεν τοῦ
χαρακτῆρος λειανθέντος, ὡς ξύλον ἀργὸν τήν ποτε
κατακαίομεν εἰκόνα,
Τὸν τοῦ σταυροῦ τύπον ἐκ δύο ξύλων συνάπτον
τες, ἡνίκα τις· ἡμῖν τῶν ἀπίστων εγκαλέσειεν, ὡς
ξύλον προσκυνοῦσι, δυνάμεθα τὰ δύο ξύλα χωρίσαν
τε;, καὶ τὸν τύπον τοῦ σταυροῦ διαλύσαντες, ταῦτα
νομίζειν ἀργὰ ξύλα, καὶ τὸν ἄπιστον επιστομίζειν,
ὅτι οὐ τὸ ξύλον, ἀλλὰ τὸν τοῦ σταυροῦ τύπου σε
βόμεθα.
Σὺν φόβῳ καὶ ἀληθείᾳ προσιτέον, καὶ προσκυνη
τέον τὰς ἁγίας εἰκόνας, καὶ πιστευτέον χάριν θείαν
ἐπιφοιτἂν αὐταῖς ἁγιασμοῦ μεταδοτικήν.
quidem Christi ab ipso sejungi potest, sed quemadmodum umbra solis accessu perspicitur, sic et
imago Christi materiæ in pressione.
Cum duo circa corpus considerentur, umbra el
imago, umbra quidem hominem obscurius, imago
autein clarius refert; itaque si id quod semper est, eo
quod est aliquando; et id quod per essentiam est, eo
quod est per privationem; et id quod est clarum, eo
good est obscuruun, præstantius est: san torum autem
umbræ et sanctæ sunt et salutiferæ, imagines ipsorum utique sanctiores erunt multo et venerabiliores.
Christus in sua ipsius ceruitur imagine; imago autem in ipso consistit.
Imagines non adoramus ut deos, nec salutis spem
in imaginibus positam et collocatam habemus, uet
gentium more divinum illis honorem tribuimus; sel
eas venerantes animi nostri affectionem et charitatem erga exemplaria demonstramus. Id ex eo colligi
potest, quod imagine e ligno, quod eam aliquando
gerebat deleta, lignum ipsum ut inutile in ignem
conjicimus.
Cum crucis signum duobus e lignis conficiamus,
quando nos infidelium aliquis reprehendit, quod lignum adoremus, ligna separantes, et crucis signum
dissolventes, ea possumus ut ligna inutilia demonstrare; atque ita os infidelium ipsorum obstruere,
cum crucis signum, non autem lignum veneremus.
Ὥσπερ κατά φύσιν ἀχωρίστου μενούσης της
ἁγίας Τριάδος, ἐπειδὴ ὁ Υἱὸς ἐσαρκώθη, οὐ διὰ τοῦτο
φήσει τις καὶ τὸν Πατέρα, καὶ τὸ Πνεῦμα σεσαρκώ·
σθαι· οὕτω καθ᾽ ὑπόστασιν ἐνωθείσης τῆς θεότητος
τῇ ἀνθρωπότητι τοῦ Υἱοῦ, καὶ ἀδιαιρέτου μενούσης,
οὐκ ἐπειδὴ τὸ ἀνθρώπινον αὐτοῦ περιγράφεται, καὶ
γράφεται ἐν εἰκόνι, διὰ τοῦτο καὶ τὴν θεότητα αὐτοῦ
περιγράφεσθαι καὶ γράφεσθαι φήσει τις, ἐκεῖ μὲν
τῆς κατὰ φύσιν συναφείας μὴ συγχεούσης τὰς ὑπο
στάσεις, ἐνταῦθα δὲ τῆς καθ᾽ ὑπόστασιν ἑνώσεως
μὴ ἐξιστώση, τῶν οἰκείων ὅρων τάς φύσεις. "Ορος
γὰρ θεότητο; μὲν τὸ ἀόρατόν τε καὶ ἀπερίγραπτον,
ἀνθρωπότητος δὲ τὸ ὁρατὸν καὶ περιγραπτόν.
Εἰ διὰ τὸ τὸν Χριστὸν σαρκὶ ἐσταυρῶσθαι τὸ
συμπεπονθέναι καὶ τὴν θεότητα λέγειν ἀσεβὲς, ἄρα
καὶ διὰ τὸ σαρκὶ περιγράφεσθαι αὐτὸν τὸ συμπερι
γράφεσθαι καὶ τὴν θεότητα λέγειν ὁμοίως ἀσεβές,
κἀκεῖνο μὲν Θεοπασχιτῶν, τοῦτο δὲ Εικονομάχων.
Τῇ πολλῇ καὶ ἀφράστῳ πρὸς τὸν Χριστὸν στοργή
σεβόμεθα, καὶ προσκυνοῦμεν καὶ τοὺς τόπους ἔνθα
περιεπάτησεν, ἢ ἐκάθισεν, οὐ τοὺς τόπους προσκυ
γοῦντες ἁπλῶς, ἀλλὰ δι' αὐτῶν τὸν ἐν αὐτοῖς ἀναστραφέντα, καὶ διὰ τῶν τόπων ἐκείνῳ τὴν τιμὴν
αναφέροντες.
Cum timore et veritate sanctæ imagines sunt
adeundæ eladorandæ, et credendum est divinam
gratiamı sanctitatis largitricem assiduam in illis esse.
Quemadmodum cum sancta Trinitatis natura sit
inseparabilis, Filio carnem induto, nemo Patrem et
Spiritumn carnem dixerit induisse, ita divinitate per
personam Filii humanitati cònjuncta, et indivisibili
permanente, quamvis humanitas ejus circumscriba -
tur et exprimatur linagine, non tamen idcirco divinitas etiam ipsius circumscribi et imagine exprimi
potest. Illic enim conjunctio naturalis non confudit
personas; hic autem unio per personam naturas epropriis terminis non excludit. Divinitatis enim terminus est, ut sub aspectum non cadat, nec circumscribatur: humanitatis autem, ut et perspici possit
et circumscribi.
Si, quia Christus crucifixus est carne, divinitatent
simul etiam passam esse dicere impium est, impium™™
item est dicere divinitatem circumscribi, quoniam
ipse carne circumscribitur. Illud enim illi sentinut
hæretici, qui Deum patibilem asserunt, et propterea
vocantur Theopaschitæ. Hoc autem sentiunt imaginuin oppugnatores, qui Iconomachi nominautur,
Magna atque incredibili erga Christum benevolentia
adducti veneramur et adoramus etiam loca, in quibus ipse ambulavit et sedit, non tamen ea loca
simpliciter adorantes, sed per ipsa eum qui in ipsis.
versatus est. Atque ita per loca honorem ipsi tribuí-
col. 1171–1172page 577 of 677
PG 130:1171Ἐπειδή τινες ἡμῖν καταμέμφονται προσκυνοῦσί τε καὶ τιμῶσι τήν τε τοῦ Σωτῆρος, καὶ τῆς Δεσποίνης ἡμῶν εἰκόνα, ἔτι δὲ καὶ τῶν λοιπῶν ἁγίων καὶ θεραπόντων Χριστοῦ· ἀκουέτωσαν, ὡς ἐξ ἀρχῆς ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον κατ᾽ οἰκείαν εἰκόνα ἐποίησε. Τίνος γὰρ ἕνεκεν ἀλλήλους προσκυνοῦμεν, εἰ μὴ ὡς κατ᾽ εἰκόνα Θεοῦ πεποιημένους; Ὡς γάρ φησιν ὁ θεοφόρος καὶ πολὺς τὰ θεῖα Βασίλειος, ἡ τῆς εἰκόνος τιμὴ εἰς τὸ πρωτότυπον διαβαίνει. Καὶ ὁ μωσαϊκὸς δὲ λαὸς τῇ σκηνῇ κυκλόθεν προσεκύνει εἰκόνα καὶ τύπον φερούσῃ τῶν ἐπουρανίων, μᾶλλον δὲ τῆς ὅλης κτίσεως. Φησὶ γοῦν ὁ Θεὸς τῷ Μωύσῃ, Ὅρα, ποιήσεις πάντα κατὰ τὸν τύπον τὸν δειχθέντα σοι ἐν τῷ ὄρει. Καὶ τὰ Σεραφὶμ δὲ κατασκιάζοντα τὸ θυσιαστήριον οὐχὶ ἔργα χειρῶν ἀνθρωπίνων ἦν; Τί δ᾽ ὁ ἐν Ἱεροσολύμοις περιώνυμος ναός οὐ χειροποίητος, καὶ ἀνθρώπων τέχνῃ κατεσκευασμένος; Ἡ δὲ θεία Γραφὴ κατηγορεῖ τῶν προσκυνούντων τοῖς γλυπτοῖς, ἀλλὰ καὶ τῶν θυόντων τοῖς δαιμονίοις. Ἔθυον μὲν γὰρ καὶ Ἕλληνες, ἔθυον καὶ Ἰουδαῖοι· ἀλλ᾽ Ἕλληνες μὲν δαίμοσιν, Ἰουδαῖοι δὲ τῷ Θεῷ. Καὶ ἀπόβλητος μὲν ἡ τῶν Ἑλλήνων θυσία ἦν καὶ κατάκριτος· ἡ δὲ τῶν Ἰουδαίων τῷ Θεῷ εὐαπόδεκτος. Ἔθυσε γὰρ Νῶε, καὶ ὠσφράνθη Κύριος ὀσμὴν εὐωδίας, τῆς ἀγαθῆς προαιρέσεως καὶ τῆς πρὸς αὐτὸν εὐνοίας τὸ εὐῶδες ἀποδεχόμενος. Ἀλλὰ τὰ μὲν τῶν Ἑλλήνων γλυπτά, ἐπεὶ δαιμόνων ἦσαν ἐξεικονίσματα, ἀπόβλητά τε καὶ ἀπηγορευμένα τυγχάνουσι· πρὸς δὲ τούτοις τοῦ ἀοράτου, καὶ ἀσωμάτου, καὶ ἀπεριγράπτου, καὶ ἀσχηματίστου Θεοῦ, τίς δύναται ποιήσασθαι μίμημα; Παραφροσύνης τοίνυν ἄκρας καὶ ἀσεβείας τὸ σχηματίζειν τὸ θεῖον. Ἐντεῦθεν ἐν τῇ Παλαιᾷ οὐκ ἦν τετριμμένη ἡ τῶν εἰκόνων χρῆσις. Ἐπειδὴ δὲ ὁ Θεὸς διὰ σπλάγχνα ἐλέους αὐτοῦ κατ᾽ ἀλήθειαν γέγονεν ἄνθρωπος διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν· οὐχ ὡς ἐφάνη γὰρ τῷ Ἀβραάμ, ὤφθη ἐν εἴδει ἀνθρώπου, οὐδ᾽ ὡς τοῖς προφήταις, ἀλλὰ κατ᾽ οὐσίαν ἀληθῶς γέγονεν ἄνθρωπος, διέτριψε τε ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη, ἐθαυματούργησεν, ἔπαθεν, ἐσταυρώθη, ἀνέστη, ἀνελήφθη, καὶ ταῦτα πάντα κατ᾽ ἀλήθειαν γέγονε, καὶ ἑωράθη ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων, καὶ ἐγράφη μὲν πάντα εἰς ὑπόμνησιν ἡμῶν, καὶ διδαχὴν τῶν τηνικαῦτα μὴ παρόντων, ἵνα μὴ ἑωρακότες, ἀκούσαντες δὲ, καὶ πιστεύσαντες, τύχωμεν τοῦ μακαρισμοῦ τοῦ Κυρίου. Ἐπειδὴ δὲ οὐ πάντες ἴσασι γράμματα, οὐδὲ τῇ ἀναγνώσει σχολάζουσιν, οἱ Πατέρες συνείδον, ὥσπερ τινὰς ἀριστείας, ἐν εἰκόσι ταῦτα γράφεσθαι πρὸς ὑπόμνησιν σύντομον. Ἀμέλει πολλάκις μὴ κατὰ νοῦν ἔχοντες τὸ τοῦ Κυρίου πάθος, τὴν εἰκόνα τοῦ Χριστοῦ ἐσταυρωμένην ὁρῶντες, καὶ τοῦ σωτηρίου πάθους εἰς ὑπόμνησιν ἐλθόντες, πεσόντες προσκυνοῦμεν, οὐ τῇ ὕλῃ, ἀλλὰ τῷ εἰκονιζομένῳ, ὥσπερ οὐδὲ τῇ ὕλῃ τοῦ Εὐαγγελίου, οὐδὲ τῇ τοῦ σταυροῦ ὕλῃ προσκυνοῦμεν, ἀλλὰ τῷ ἐκτυπώματι. Ὡσαύτως
Damasceni, cap. 25.
Verum, quoniam quidam nobis vitio vertunt, quod
Servatoris, et Dominæ nostræ, et reliquorum s211c orum, et Christi servorum imagines adoremus et
colamus, audiaut Deum a principio fecisse hominem
ad imaginem suam. Cur enim eos adoramus, nisi quia -
fneti sunt ad Imaginem Dei? Honor enim imaginis,
ut inquit magnus ille et divinis in rebus explicandis excellentissimus Basilius, transit ad exemplar.
Et p.pulus Mosaicus tabernaculumn, quod calestium,
imno vero totius orbis imaginem et formam gerebat,
fu circuitu adorabat. Deus quidem ad Mosem: Vide,
inquit, ut omnia facias secundum exemplar quod
tibi in monte monstratum est'. Et seraphim obumbranţia propitiatorjum nonne erant opera manu♥M
boasinumn? Quid? celebratissimum illud Hierosolymo
rum templum nonne hominum opera el manu constructum est? Divina Scriptura detestatur eos qui
adorant sculptilia, et qui dæmoniis sacrificant. Sacrificabant enim et Græci et Judæi; sed Græci
dæmoniis, Judæl autem Deo. Et Græcorum quidem
› acrificia detestabilia, Judæorum autem grata Peo.
Sacrificavit euijn Nuę, et odoratus est Deus odorem
suavitatis, bonitatis propositum, et amoris erga se
suavitatem suscipiens; at Græcorum sculptilia,
quia dæmonibus confecta sunt, ideo rejiciuntur et
improbantur. Praserea Dei, qui nec cernitur ét
corporis expers est, et circumscribi non potest, et
figura caret, quis sinilitudinem queat exprimere? D:-
weɲtiæ igitur summæ atque impietatis est Dei forinary describere. Quamobrem in Veteri Testamente
imag num usus nou crat frequens; sed postoaquam
Deus per viscera misericordiæ suæ vere fàctus est
I omo propter salutem nostram; neque eirim ut appa–
ruit Abraham, sic in hominis forma visus est, neque
ut sese prophet's conspicuum præbuit, sed secundu:11
e saniam vere fac us est homo, et in terra moralus
est, et cum hominibus est versatus, et res admirandas gessit, passus-est, crucifixus est, surrexit, assumptus est: et bæc omnia vere faéta sunt, et ab
hominibus fuerunt perspecta, et ad memoriam noram, et doctrinam corum qui tunc non affuerunt,
omnia litterarum monumentis consignata, ut nos ea
que non vidimus, audientes, Domini beatitudinem
consequamur. Verum quia non omnes litteras
norunt, neque legendi studio incumbunt, censuerunt
Patres, ut hæc tanquam tropæa quædam in imaginibús proponerentur, quæ compendio commonefacere. t. Exempli gratia: sæpe Domini cruciatus et
xoit min memoria non habentes, imaginem Christi
in cruce expressam intuemur, et procumbentes
adoramus, von materiam, sed eum qui imagine
expressus est: quemadmodum nec Evangelimateriam, nec crucis materia: adoramus, sed effigiem.
Sic et de Genitrice Dei dicimus: honor enim illi habitus ad eum qui ex ipsa carnem assumpsit, refertur.
Εχου.
ΣΑΥ, 40.
Τοῦ Δαμασκηνοῦ κεφάλαιον κα.
Επειδή τινες ἡμῖν καταμέμφονται προσκυνοῦσ
τε καὶ τιμῶσι τήν τε τοῦ Σωτῆρος, καὶ τῆς Δεσ
ποίνης ἡμῶν εἰκόνα, ἔτι δὲ καὶ τῶν λοιπῶν ἁγίων
καὶ θεραπόντων Χριστοῦ· ἀκουέτωσαν, ὡς ἐξ ἀρχῆς
ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον κατ' οικείαν εἰκόνα ἐποίησε.
Τίνος γὰρ ἕνεκεν ἀλλήλους προσκυνοῦμεν, εἰ μὴ ὡς
κατ' εἰκόνα Θεοῦ πεποιημένους; Ως γάρ φησιν ὁ
θεοφόρος καὶ πολὺς τὰ θεῖα Βασίλειος, ἡ τῆς εἰκόνος
τιμὴ εἰς τὰ πρωτότυπον διαβαίνει. Καὶ ὁ μωσαϊκής
δὲ λαὸς τῇ σκηνῇ κυκλόθεν προσεκύνει εἰκόνα καὶ
τύπον φερούσῃ τῶν ἐπουρανίων, μᾶλλον δὲ τῆς
όλης κτίσεως. Φησὶ γοῦν ὁ Θεὸς τῷ Μωύση, Ορα,
ποιήσεις πάντα κατὰ τὸν τύπον τὸν δειχθέντα τα
ἐν τῷ ὄρει. Καὶ τὰ Σεραφὶμ δὲ κατασκιάζοντα τὸ 122στήριον αὐχὶ ἔργα χειρῶν ἀνθρωπίνων ἦν; Τί δ, ὁ
ἐν Ἱεροσολύμοις περιώνυμος ναός οὐ χειροποίητες,
καὶ ἀνθρώπων τέχνη κατεσκευασμένος; 'Η δὲ θεία
Γραφὴ κατηγορεῖ τῶν προσκυνούντων τοῖς γλυπτοῖς,
ἀλλὰ καὶ τῶν θυόντων τοῖς δαιμονίας. Εθυον μὲν
γὰρ καὶ Ἕλληνες, ἔθυον καὶ Ἰουδαίοι· ἀλλ' Ελλην
νες μὲν δαίμοσιν, Ἰουδαῖοι δὲ τῷ Θεῷ. Καὶ ἀπό
βλητος μὲν ἡ τῶν Ἑλλήνων θυσία ἦν καὶ κατάκρι
γὰρ Νῶς, καὶ ὠσφράνθη Κύριος ὀσμὴν εὐωδίας,
τος· ἡ δὲ τῶν Ἰουδαίων τῷ θεῷ εἰαποδεκτος. Έθεσε
τῆς ἀγαθῆς προαιρέσεως καὶ τῆς πρὸς αὐτὸν εὐνοίας
τὸ εὐῶδες ἀποδεχόμενος. Αλλὰ τὰ μὲν τῶν Ἑλλή
νων γλυπτά, ἐπεὶ δαιμόνων ἦσαν ἐξεικονίσματα,
ἀπόβλητά τε καὶ ἀπηγορευμένα τυγχάνουσι· πρὸς
δὲ τούτοις τοῦ ἀοράτου, καὶ ἀσωμάτου, καὶ ἀπέριγράπτου, καὶ ἀσχηματίστου Θεοῦ, τίς δύναται που
ήσασθαι μίμημα, Παραφροσύνης τοίνυν ἄκρας και
ἀσεβείας τὸ σχηματίζειν τὸ θεῖον. Εντεῦθεν ἐν τῇ
Παλαιᾷ οὐκ ἦν τετριμμένη ἡ τῶν εἰκόνων χρήσι.
Ἐπειδὴ δὲ ὁ Θεὸς διὰ σπλάγχνα ελέους αὐτοῦ κατὰ
ἀλήθειαν γέγονεν ἄνθρωπος διὰ τὴν ἡμετέραν συ
τηρίαν· οὐχ ὡς ἐφάνη γὰρ τῷ ᾿Αβραάμ, ὤφθη ἐν
εἴδει ἀνθρώπου, οὐδ' ὡς τοῖς προφήταις, ἀλλὰ κατ'
οὐσίαν ἀληθῶς γέγονεν ἄνθρωπος, διέτριψε τε ἐπὶ
τῆς γῆς, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη, ἐθαυματούργησεν, ἔπαθεν, ἐσταυρώθη, ἀνέστη, ἀνελή
φθη, καὶ ταῦτα πάντα κατὰ ἀλήθειαν γέγονε, καὶ
ἑωράθη ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων, καὶ ἐγράφη μὲν πάντα
εἰς ὑπόμνησιν ἡμῶν, καὶ διδαχὴν τῶν τηνικαῦτα μὲ
παρόντων, ἵνα μὴ έωρακότες, ἀκούσαντες δὲ, καὶ
πιστεύσαντες, τύχωμεν τοῦ μακαρισμοῦ τοῦ Κυ
ρίου. Ἐπειδὴ δὲ οὐ πάντες ἴσασι γράμματα, οὐδὲ
τῇ ἀναγνώσει σχολάζουσιν, οἱ Πατέρες συνείδον,
ὥσπερ τινὰς ἀριστείας, ἐν εἰκόσι ταῦτα γράφεσθαι
πρὸς ὑπόμνησιν σύντομον. Αμέλει πολλάκις με
κατὰ νοῦν ἔχοντες τὸ τοῦ Κυρίου πάθος, τὴν εἰκόνα
τοῦ Χριστοῦ ἐσταυρωμένην ὁρῶντες, καὶ τοῦ σωτη
ρίου πάθους εἰς ὑπόμνησιν ἐλθόντες, πεσόντες προσ
κυνοῦμεν, οὐ τῇ ὅλῃ, ἀλλὰ τῷ εἰκονιζομένῳ, ὥσπερ
οὐδὲ τῇ ὅλῃ τοῦ Εὐαγγελίου, οὐδὲ τῇ τοῦ σταυροῦ
ὕλῃ προσκυνοῦμεν, ἀλλὰ τῷ ἐκτυπώματι. Ωσαύτως
col. 1173–1174page 578 of 677
PG 130:1173καὶ ἐπὶ τῆς Θεομήτορος. Ἡ γὰρ εἰς αὐτὴν τιμὴ εἰς τὸν ἐξ αὐτῆς σαρκωθέντα ἀνάγεται. Ὁμοίως δὲ καὶ τὰ ἁγίων ἀνδραγαθήματα εἰκονίζομεν, ἐπαλείφοντες ἡμᾶς πρὸς ἀνδρίαν, καὶ ζῆλον, καὶ μίμησιν τῆς αὐτῶν ἀρετῆς, καὶ δόξαν Θεοῦ. Ὃς γὰρ ἔφημεν, ἡ πρὸς τοὺς εὐγνώμονας τῶν ὁμοδούλων τιμὴ ἀπόδειξιν ἔχει τῆς πρὸς τὸν κοινὸν Δεσπότην εὐνοίας. Καὶ ἡ τῆς εἰκόνος τιμὴ εἰς τὸ πρωτότυπον διαβαίνει. Ἔστι δὲ ἄγραφος ἡ παράδοσις, ὥσπερ καὶ τὸ κατὰ ἀνατολὰς προσκυνεῖν, καὶ τὸ προσκυνεῖν τὸν σταυρὸν, καὶ ἕτερα πλεῖστα τούτοις ὅμοια. Φέρεται δὲ καὶ τις ἱστορία, ὡς ὁ Κύριος, Αὐγάρου τοῦ τῆς Ἐδεσσηνῶν πόλεως βασιλεύοντος, ζωγράφον ἀποστείλαντος τὴν τοῦ Κυρίου ὁμοιογραφῆσαι εἰκόνα, μὴ δυνηθέντος τοῦ ζωγράφου διὰ τὴν ἀποστίλβουσαν τοῦ προσώπου λαμπρότητα, αὐτὸς ἱμάτιον τῷ οἰκείῳ προσώπῳ, τῷ θείῳ καὶ ζωοποιῷ ἐπιθεὶς, ἐναπεμάξατο τῷ ἱματίῳ τὸ ἑαυτοῦ ἀπεικόνισμα, καὶ οὕτως ἀπέστειλε τοῦτο ποθοῦντι τῷ Αὐγάρῳ. Ὅτι δὲ καὶ πλεῖστα οἱ ἀπόστολοι ἀγράφως παραδεδώκασι, γράφει Παῦλος ὁ τῶν ἐθνῶν ἀπόστολος· Ἄρα οὖν, ἀδελφοί, στήκετε ἑδραῖοι, καὶ κρατεῖτε τὰς παραδόσεις ἡμῶν, ὃς ἐδιδάχθητε εἴτε διὰ λόγου εἴτε δι' ἐπιστολῆς ἡμῶν. Καὶ πρὸς Κορινθίους, Ἐπαινῶ δὲ ὑμᾶς ἀδελφοί, ὅτι πάντα μου μέμνησθε, καὶ καθὼς παρέδωκα ὑμῖν τὰς παραδόσεις, κατέχετε. Ἑτέρου. Τῶν μὲν βδελυκτῶν εἰδώλων τὰ πρωτότυπα ψευδῆ, οἱ μὲν ὀνομαζόμενα, δαίμονες δὲ ὄντα· τῶν δὲ σεπτῶν εἰκόνων ἀληθῆ τὰ ἀρχέτυπα. Τῆς μὲν γὰρ ὁ Χριστὸς κατὰ τὸ ἀνθρώπινον, τῆς δὲ ἡ Θεοτόκος, καὶ τῶν ἄλλων εἰκόνων οἱ ταύταις ἐπιφημιζόμενοι ἅγιοι. Καὶ αὗται μὲν ἐοίκασι τοῖς πρωτοτύποις, διὸ καὶ εἰκόνες ὡς ὁμοιώματα· ἐκεῖνα δὲ παντάπασιν ἀνοίκεια, ὧν εἶναι λέγονται, καὶ ἀμέθεκτα· τί γὰρ τοῦ μὴ ὄντος εἴδωλον; Εἴδωλα οὖν ὡς εἰκότα βλάπτειν καὶ διαφθείρειν τοὺς τιμῶντας αὐτά. Καὶ τὰ μὲν εἴδωλα ὕλαι μόνον, αἱ δὲ εἰκόνες ὕλαι μὲν καὶ αὗται, ἡγιασμέναι δὲ τοῖς ἐντετυπωμένοις ὁμοιώμασι τῶν ἁγίων. ΤΙΤΛΟΣ ΚΑ. Κατὰ Ἀρμενίων. Μετὰ τὴν δ' ἐν Χαλκηδόνι σύνοδον ἀποῤῥήξαντες ἑαυτοὺς τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας οἱ Ἀρμένιοι διά τινος Ἐρανίου τοῦ καὶ Μαντακουνῆ προσονομαζομένου, καὶ τῶν σὺν αὐτῷ βεβήλων ἱερέων, καὶ τὴν Εὐτυχοῦς, καὶ Διοσκόρου, καὶ τῶν ἄλλων Μονοφυσιτῶν κακοδοξίαν εἰσδεξάμενοι, προσθήκαις ἀσεβῶν δογμάτων ἐπηύξησαν αὐτὴν, καὶ περιφανεστέραν εἰργάσαντο. Φασὶ γὰρ μὴ ἀναλαβέσθαι τὸν Χριστὸν ὁμοούσιον ἡμῖν σῶμα, ἀλλ' ἄφθαρτόν τι, καὶ ἀπαθὲς, καὶ λεπτόν, καὶ ἄκτιστον, καὶ οὐράνιον· ὁρᾶσθαι δὲ, καὶ ἐσθίειν, καὶ πίνειν, καὶ τἆλλα τῶν ἀνθρωπίνων ποιεῖν κατὰ φαντασίαν. Πάλιν δὲ λέγουσιν, ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ δηλωθεῖσα σὰρξ αὐτοῦ εἰς φύσιν
PANOPLIA DOGMATICA: - TIT. XXII.
explicamus, tum ut nos ad fortitudinem et virtutem
ipsorum minulanulam atque imitandam incitcnt,
tum ad gloriam Dei. Nam honor, ut diximus, quem
gratis Dei conservis habemus, amoris erga comnianem Dominum indicium est. Et imaginis honor
transit ad exemplar. Est autem institutum non soriplum, sed per manus traditum; quemadmodum et
illud, quod ad 'orientem conversi precamur, quodque
crucem adoranius, et alia plurima his similia.
καὶ ἐπὶ τῆς Θεομήτορος. Η γὰρ εἰς αὐτὴν τιμὴ εἰς Similiter et res a sanctis fortiter gestas imaginibus
τὸν ἐξ αὐτῆς σαρκωθέντα ἀνάγεται. Ομοίως δὲ καὶ
τὰ ἁγίων ἀνδραγαθήματα εἰκονίζομεν, ἐπαλείφοντα
ἡμᾶς πρὸς ἀνδρίαν, καὶ ζῆλον, καὶ μίμησιν τῆς
αὐτῶν ἀρετῆς, καὶ δόξαν Θεοῦ. Ὃς γὰρ ἔφημεν, ἡ
πρὸς τοὺς εὐγνώμονας τῶν ὁμοδούλων τιμὴ ἀπόδει
ξιν ἔχει τῆς πρὸς τὸν κοινὸν Δεσπότην ευνοίας. Καὶ
ἡ τῆς εἰκόνος τιμὴ εἰς τὸ πρωτότυπον διαβαίνει.
Εστι δὲ ἄγραφος ἡ παράδοσις, ὥσπερ καὶ τὸ κατὰ
ἀνατολὰς προσκυνεῖν, καὶ τὸ προσκυνεῖν τὸν σταυ
ρὸν, καὶ ἕτερα πλεῖστα τούτοι; ὅμοια.
Φέρεται δὲ καὶ τις ἱστορία, ὡς ὁ Κύριος, Αυγάρου τοῦ τῆς Εδεσσηνῶν πόλεως βασιλεύοντος, ζωγράφον ἀποστείλαντος τὴν τοῦ Κυρίου ὁμοιογραφῆσαι εἰκόνα, μὴ δυνηθέντος τοῦ ζωγράφου διὰ τὴν
ἀποστίλβουσαν τοῦ προσώπου λαμπρότητα, αὐτὸς
ἱμάτιον τῷ οἰκείῳ προσώπῳ, τῷ θείῳ καὶ ζωοποιῷ
ἐπιθεὶς, ἐναπεμάξατο τῷ ἱματίῳ τὸ ἑαυτοῦ ἀπεικό
νισμα, καὶ οὕτως ἀπέστειλε τοῦτο ποθοῦντι τῷ Αύγάρῳ. Οτι δὲ καὶ πλεῖστα οἱ ἀπόστολοι ἀγράφως
παραδεδώκασι, γράφει Παῦλος ὁ τῶν ἐθνῶν ἀπόστο
λογο Αρα οὖν, ἀδελφοί, στήκετε ἑδραῖοι, καὶ κρα
τεῖτε τὰς παραδόσεις ἡμῶν, ὃς ἐδιδάχθητε είτε
διὰ λόγου είτε δι' ἐπιστολῆς ἡμῶν. Καὶ πρὸς Κο
ρινθίους, Επαινῶ δὲ ὑμᾶς ἀδελφοί, ότι πάντα μου
μέμνησθε, καὶ καθὼς παρέδωκα ὑμῖν τὰς παραδόσεις, κατέχετε.
Ετέρου.
Quanquam et historia quadam proditum est, cum
Edessenorum civitatis rex Augarus pictorem misisβεί, qui Domini inaginem pingeret, isque propter
fulgentem vultus splendorem id assequi non posset,
Dominum ipsum ori suo divino atque almo pallium
adinovisse, in eoque propriamn imaginem expressain
ad Augarum misisse, qui illius desiderio tenebatur.
Quod autem multa ab. apostolis non scripta, sod
per manus tradita sint, Paulus gentium apostolus
scribit: Itaque, fratres, inquiens, stale et leneis tradi
liones nostras, quas didicistis sive per sermonem, είτε
per epistolam nostram '. Et ad Corinthius: Laudo,
inquit, vos, quod per umnia nci menores estis, et sicut
tradidi vobis, traditiones meas tenetis *.
Alterius.
Τῶν μὲν βδελυκτῶν εἰδώλων τὰ πρωτότυπα ψευδή, Detestabiliunt Idolorum exemplaria sunt falsa; dii
0.οἱ μὲν ὀνομαζόμενα, δαίμονες δὲ ὄντα· τῶν δὲ enim vocantur, cum demones sint. Venerabilium
σεπτῶν εἰκόνων ἀληθῆ τὰ ἀρχέτυπα. Τῆς μὲν γὰρ autem Imaginum vera sunt exemplaria. Hujus euin
ὁ Χριστὸς κατὰ τὸ ἀνθρώπινον, τῆς δὲ ἡ Θεοτόκος,
καὶ τῶν ἄλλων εἰκόνων οἱ ταύταις ἐπιφημιζόμενοι
ἅγιοι. Καὶ αὗται μὲν δοίκασι τοῖς πρωτοτύποις, διδ
καὶ εἰκόνες ὡς ὁμοιώματα· ἐκεῖνα δὲ παντάπασιν
ἀνοίκεια, ὧν εἶναι λέγονται, καὶ ἀμέθεκτα: clo
γὰρ τοῦ μὴ ὄντος είδωλον; Είδωλα οὖν ὡς εἰκότα
δέλειν καὶ διαφθείρειν τους τιμῶντας αὐτά. Καὶ
τὰ μὲν εἴδωλα ύλαι μόνον, αἱ δὲ εἰκόνες ὅλας μὲν
καὶ αὗται, ἡγιασμέναι δὲ τοῖς ἐντετυπωμένοις
ὁμοιώμασι τῶν ἁγίων.
ΤΙΤΛΟΣ ΚΑ.
Κατὰ ᾿Αρμενίων.
Μετὰ τὴν δ' ἐν Χαλκηδόνι σύνοδον ἀποῤῥήξαντες
ἑαυτοὺς τῆς καθολικής Εκκλησίας οι Αρμένιοι
διά τινος Ερανίου τοῦ καὶ Μαντακουνή προσονοματ
ζ. μένου, καὶ τῶν σὺν αὐτῷ βεβήλων ἱερέων, καὶ τὴν
Εὐτυχοῦς, καὶ Διοσκόρου, καὶ τῶν ἄλλων Μονοφυ-
· σιτῶν κακοδοξίαν εἰσδεξάμενοι, προσθήκαις ἀσεβῶν
δογμάτων επηύξησαν αὐτὴν, καὶ περιφανεστέραν
εἰργάσαντο. Φασὶ γὰρ μὴ ἀναλαβέσθαι τὸν Χριστόν
ὁμοούσιον ἡμῖν σῶμα, ἀλλ᾽ ἄφθαρτόν τι, καὶ ἀπα
·θὲς, καὶ λεπτόν, καὶ ἄκτιστον, καὶ οὐράνιον ὀπτάνεσθαι δὲ, καὶ ἐσθίον, καὶ πίνον, καὶ τἆλλα τῶν ἀνΟρωπίνων ποιεῖν κατὰ φαντασίαν. Πάλιν δὲ λέγουσιν,
·ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ δηλωθείσα σάρξ αὐτοῦ εἰς φύσιν
• 1! Thess. 11, 14. '1 Cor. xt, 2.
Christus, qaatenus homo est; illius autem Dei Genitrix'; aliarum imaginum, qui per illas celebrantur
sancti. Quamobrent et imagines sunt tanquam similitudines; idola vero cum illis, quorum esse dicuntur simile, et commune nihil habent omnino.
Quale enim rei non exsistentis simulacrum sit?
Είδωλα igitur dicta sunt, quasi dicantur εἰκότα
βάλειν, quæ nempe eos perdere videantur qui adorant ea. Idola materia tantum sunt; imagines vero
materia quídem et ipsæ sunt, sed quæ sancta sit, propter Intpressas sanctorum similitudiues.
TITULUS XXIII.
Adversus Armenios.
Post quartum concilium Chalcedonense Armenii
Echanii cujuslam, qui et Mandlaces appellabatur,
et profanorum, qui cụm ipso erant, sacerdotum suasu ab Ecclesia catholica deficientes, et Improbam
Eutycbis, atque Dioscori, et aliorum Monophysitarum, qui unam tantum in Christo naturaní dicual,
opinionem secuti, impiorum dogmatum accessione
illam cumulatiorem et illustriorem reddiderunt. Dicunt enim Christum suscepisse corpus non ejus.Jem
essentiæ, cujus nostra sunt corpora, sed incorruptibile, et impatibile, et tenue, et iucreatum, et caeloste, quod et videre, et comnedefe, et bibere videatur,
et altis munèribus hurnauts fungi,· cum tamen nihil
col. 1175–1176page 579 of 677
PG 130:1175καθάπερ σταγὼν μέλιτος ἢ ὄξους, καταποντισθεῖσα τῷ πελάγει τῆς θαλάσσης, οὐκ ἔτι ὁρᾶται, οὔτε ὑφίσταται· οὕτω καὶ τὸ σῶμα ἐκεῖνο συνανακραθὲν καὶ καταποντισθὲν ἐν τῷ πελάγει τῆς θεότητος οὐκ ἔτι σώζει τὴν ἑαυτοῦ φύσιν, οὔτε φυλάττει τὴν οἰκείαν ἰδιότητα, καὶ διὰ τοῦτο οὐκ εἰσὶν ἐν τῷ Χριστῷ δύο φύσεις, ἀλλὰ μία καὶ αὐτὴ ὅλη θεότης. Ἀλλὰ θεότητος σῶμα λέγουσιν, ὅτε δὲ τοῖς ἐλέγχοις βαλλόμενοι καταναγκασθῶσιν, ὁμολογοῦσι μὲν θεὸν καὶ ἄνθρωπον τὸν Χριστὸν, ἐν ὑποκρίσει δὲ τοῦτο πράττουσι. Πῶς γὰρ ἄνθρωπον ἐν ἀληθείᾳ λέγουσιν, ἐν ἑτεροούσιον ἡμῶν, ὡς προείρηται, δογματίζουσιν; Ἀλλ᾿ ὅσα μὲν κατὰ τῶν Μονοφυσιτῶν τοῖς ἁγίοις ἡμῶν Πατράσιν ἐπονήθη, κεφαλαιωδῶς προεγράφησαν ἐν τῷ κατὰ τῶν Μονοφυσιτῶν τίτλῳ τοῦ παρ όντος συντάγματος· καὶ ζητητέον ἐν ἐκείνῳ τὰς πολυειδεῖς καὶ ποικίλας ἀνατροπὰς καὶ τῆς αὐτῆς αἱρέσεως· ἐροῦμεν δὲ καὶ νῦν ὀλίγα, καὶ παντελῶς ἀναντίρρητα. θεότητος ἐτράπη καὶ ὁμοούσιος αὐτῇ γέγονε. Καὶ Εἰ μία φύσις τοῦ Θεοῦ Λόγου, καὶ τῆς σαρκὸς αὐτοῦ, μία δὲ φύσις τοῦ Θεοῦ Λόγου, καὶ τοῦ Πατρός· πῶς οὐ μία φύσις τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Λόγου, καὶ τῆς σαρκός; Εἰ μία φύσις σύνθετος ὁ Χριστὸς μετὰ τὴν ἔνωσιν, οὐ μιᾶς δὲ συνθέτου φύσεως ὁ Πατήρ, πῶς ἔσται ὁμοούσιος τῷ Πατρὶ μετὰ τὴν ἔνωσιν ὁ Χριστός; Εἰ Θεὸς καὶ ἄνθρωπος ὁ Χριστὸς μετὰ τὴν ἔνωσιν ὁμολογεῖται, οὐ τῇ αὐτῇ δὲ φύσει, ᾗ ἐστι Θεός, ταύτῃ ἐστὶ καὶ ἄνθρωπος· πῶς οὐ δύο φύσεις, αἷς Θεὸς καὶ ἄνθρωπος ὁ Χριστός; Εἰ μία φύσις ὁ Χριστὸς, καὶ αὕτη ὅλη θεότης, ἡ δὲ τοῦ Χριστοῦ φύσις τοῦ Πατρὸς ἀχώριστος ἦν· πρόδηλον, ὅτι καὶ ἡ σὰρξ τοῦ Χριστοῦ κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους ἐν οὖσα πρὸς τὴν τοῦ Χριστοῦ φύσιν, ἀχώριστος ἦν τοῦ Πατρός. Καὶ πῶς ἔπασχε κάτω κρατουμένη, καὶ μαστιζομένη, καὶ τεμνομένη, καὶ τὰ σύμβολα τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως, τὸ αἷμα καὶ τὸ ὕδωρ ἀποῤῥέουσα, καὶ κατ᾿ ἀλήθειαν ἀποθνήσκουσα, καὶ ἐν τῷ τάφῳ νεκρά, καὶ ἀκίνητος, καὶ περιγραπτὴ κειμένη; Εἴπερ ἡ σὰρξ τοῦ Χριστοῦ θεότης γέγονε, πῶς αὐτὸς ὁ Χριστὸς ἔλεγε· Θεέ μου, Θεέ μου, ἱνατί με ἐγκατέλιπες; Πῶς δὲ καὶ πρὸς τὴν Μαρίαν πάλιν ἔλεγε, Μή μου ἅπτου· οὔπω γὰρ ἀναβέβηκα πρὸς τὸν Πατέρα μου; Πῶς δὲ καὶ πρὸς τοὺς ἀποστόλους μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἔλεγε, ψηλαφήσατέ με, καὶ ἴδετε, ὅτι πνεῦμα σάρκα καὶ ὀστέα οὐκ ἔχει, καθὼς ἐμὲ θεωρεῖτε ἔχοντα, καὶ μυρία τοιαῦτα τὴν ἐνανθρώπησιν αὐτοῦ πραγματικῶς παριστῶντα καὶ ἀναμφισβήτως ὅσον πρὸς συνιέντας, καὶ μὴ πάντη μωραίνοντας; Ἀθετοῦντες οὗτοι τὴν κατὰ σάρκα γέννησιν τοῦ Χριστοῦ, καὶ τὸ τῆς ἀληθοῦς ἐνανθρωπήσεως με
καθάπερ σταγών μέλιτος ἢ ὄξους, καταποντισθεῖσε
τῷ πελάγει τῆς θαλάσσης, οὐκ ἔτι ὁρᾶται, ούτε
ὑφίσταται· οὕτω καὶ τὸ σῶμα ἐκεῖνο συνανακραθέν
καὶ καταποντισθὲν ἐν τῷ πελάγει τῆς θεότητας
οὐκ ἔτι· σώζει τὴν ἑαυτοῦ φύσιν, οὔτε φυλάττει τὴν
οἰκείαν ιδιότητα, καὶ διὰ τοῦτο οὐκ εἰσὶν ἐν τῷ
Χριστῷ δύο φύσεις, ἀλλὰ μία καὶ αὐτὴ ὅλη θεότητας.
᾿Αλλὰ θεότητος σῶμα λέγουσιν, ὅτε δὲ τοῖς ἐλέγχους
βαλλόμενοι καταναγκασθῶσιν, ὁμολογοῦσι μὲν θεὸν
καὶ ἄνθρωπον τὸν Χριστὸν, ἐν ὑποκρίσει δὲ τοῦτο
πράττουσι. Πῶς γὰρ ἄνθρωπον ἐν ἀληθείᾳ λέγουσιν, ἐν
ἑτεροούσιον ἡμῶν, ὡς προείρηται, δογματίζουσιν;
Αλλ' ὅσα μὲν κατὰ τῶν Μονοφυσιτών τοῖς ἁγίοις
ἡμῶν Πατράσιν ἐπονήθη, κεφαλαιωδώς προεγράφησαν ἐν τῷ κατὰ τῶν Μονοφυσιτῶν τίτλῳ τοῦ παρ'
όντος συντάγματος· καὶ ζητητέον ἐν ἐκείνῳ τὰ;
πολυειδεῖς καὶ ποικίλας ἀνατροπὰς καὶ τῆς αὐτῆς
αἱρέσεω;· ἐροῦμεν δὲ καὶ νῦν ὀλίγα, καὶ παντελῶς
αναντίρρητα.
horum faciat. Praeterea dicunt, carnem ipsius in di- θεότητος ἐτράπη καὶ ὁμοούσιος αὐτῇ γέγονε. Καὶ
vi i a em esse conversam, et ejusdem factam essen.
tir, cujus est ipsa divinitus. Ει quemadmodum
mellis acetive gutta, si in mare demergatur, non
am;.
ilius cernitur, nec subsistit, sic etiam corpus
illu 1 in divinitatis pelago commistuin atque dèinersum non amplius suam ipsius naturam, aut proprietatem conservare, et idcirco non esse duas in Christo
Gaturas, sed unam, et eamdem totam quæ divinitatis
est. Ex quo sacrificium etiam panis caruis Christi neganit esse corpus Christi, sed divinitatis corpus esse
dicunt. Quod si rationibus victi coactique, Christum
esse Deum atque hominem fateantur, id simulatione
agunt. Quomodo enim hominem esse vere queant
concedere, cujus essentiam, ut diximus, a nostra diversam esse contendunt? Veruin quæ a sanctis Patribus nostris adversus Monophysilas excogitata
sunt,ea nos in eo hujus operis titulo, quo Monophysitas confu'avimus, breviter recensuimus. Quamobrem
ex co titulo petendæ sunt rationes variæ atque
multiplices, quibus hæc hæresis evertatur. Pauca
penitus profligetur et convincatur.
Si Dei Verbi et carnis ipsius una natura est, Dei
autem Verbi et Patris una est natura, qui fieri potest
ut non una sit Patris, et Verbi, et carnis natura?
Si Christus post conjunctionem. est una natura
composita, Pater autem non est unius naturæ compositæ, quomodo Christus post conjunctionem ejusdem sit essentiæ cum Patre?
Si Christus post conjunctionem Deus et homo
esso conceditur, non autem qua natura Deus est, ea
est homo, quomodo non due natura sit Christus,
quibus Deus est et homo?
Si una Christus natura est, et hæc esttota divinitas, Christi autem natura a Patre separari non po -
terat, perspicuum est carnem etiam Christi, çum
esset unum cum Christo natura, mortis tempore
non fuisse separatam a Patre. Quomodo igitur hic
comprehensa⋅ fuit, et verberata, et concisa, et humana nature sign sanguinem et aquam profudit,
et vere mortua est, et in sepulcro mortua, atque
immobilis et circumscripta jacuit?·
Si Christi caro divinitas facta est, quoinodo dixit ipse Christus: Deus meus. Deus meus, cur dereliquisti me? Quomodo rursum dixit adl Mariam:
Ne me tetigeris, nondum enim ascendi ad Patrem
meum s? Aut quomodo dixit adl apostolos post
resurrectionem: Palpale me, et videle, quoniam
spiritus caruem el ossa non habet, sicut me videtis habere ', et alia. ejusmodi innumerabilia, quibus humanitas ab ipso assumpta perspicue et sine ulla
controversia declaratur, apud cos quidem qui piudentes sunt, non autem plane stulti?
Isti, qui Christi ortum in carne, veræque humauitatis assumptæ mysterium rejiciunt, commentamen quædam hic etiam commemorabimus, quo
• Matth. xxvII, 46. * Joan xi¸ 17. * Luc. xxiv,
Εἰ μία φύσις τοῦ Θεοῦ Λόγου, καὶ τῆς σαρκὸς
αὐτοῦ, μία δὲ φύσις τοῦ Θεοῦ Λόγου, καὶ τοῦ Παν
τρός· πῶς οὐ μία φύσις τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Δόσ
γου, καὶ τῆς σαρκός;
Εἰ μία φύσις σύνθετος ὁ Χριστὸς μετὰ τὴν ἔνωσιν,
οὐ μιᾶς δὲ συνθέτου φύσεως ὁ Πατήρ, πῶς ἔσται
ὁμοούσιος τῷ Πατρὶ μετὰ τὴν ἔνωσιν ὁ Χριστός;
Εἰ Θεὸς καὶ ἄνθρωπος ὁ Χριστός μετὰ τὴν ἔνω·
σιν ὁμολογεῖται, οὐ τῇ αὐτῇ δὲ φύσει, ᾗ ἐστι θες,
ταύτῃ ἐστὶ καὶ ἄνθρωπος· πῶς οὐ δύο φύσεις, αἷς
Θεό; καὶ ἄνθρωπος ὁ Χριστός:
Εἰ μία φύσις ὁ Χριστὸς, καὶ αὕτη όλη θεότης, ή
δὲ τοῦ Χριστοῦ φύσις τοῦ Πατρὸς ἀχώριστος ἦν
πρόδηλον, ὅτι καὶ ἡ σὰρξ τοῦ Χριστοῦ κατὰ τὸν
καιρὸν τοῦ πάθους ἐν οὖσα πρὸς τὴν τοῦ Χριστοῦ
φύσιν, ἀχώριστος ἦν τοῦ Πατρός. Καὶ πῶς ἔπασχε
κάτω κρατουμένη, και μαστιζομένη, καὶ τέμνο
μένη, καὶ τὰ σύμβολα τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως,
τὸ αἷμα καὶ τὸ ὕδωρ ἀποῤῥέουσα, καὶ κατὰ ἀλήθ
θειαν ἀποθνήσκουσα, καὶ ἐν τῷ τάφῳ νεκρά, καὶ
ἀκίνητος, καὶ περιγραπτή κειμένη;
Εἴπερ ἡ σὰρξ τοῦ Χριστοῦ θεότης γέγονε, πώς
αὐτὸς ὁ Χριστὸς ἔλεγε· Θεέ μου,
Θεέ μου,
ίνατί με εγκατέλιπες; Πῶς δὲ καὶ πρὸς τὴν Μα
ρίαν πάλιν ἔλεγε, Μή μου ἅπτου· οὔπω γὰρ ἀναβέβηκα πρὸς τὸν Πατέρα μου; Πῶς δὲ καὶ πρὸς
τοὺς ἀποστόλους μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἔλεγε, δηλα
φήσατέ με, καὶ ἴδετε, ὅτι πνεῦμα σαρκα
ὀστέα οὐκ ἔχει, καθὼς ἐμὲ θεωρεῖτε· ἔχοντα,
καὶ μυρία τοιαῦτα τὴν ἐνανθρώπησιν αὐτοῦ πραγ
ματικώς παριστῶντα καὶ ἀναμφισβήτως ὅσον
πρὸς συνιέντας, καὶ μὴ πάντη μωραίνοντας;
καὶ
Αθετοῦντες οὗτοι τὴν κατὰ σάρκα γέννησιν τοῦ
Χριστοῦ, καὶ τὸ τῆς ἀληθοῦς ἐνανθρωπήσεως με
col. 1177–1178page 580 of 677
PG 130:1177στήριον, καὶ φαντασιώδες γεγονέναι τοῦτο λέγοντες, οὐχ ὅτι ἡμεῖς τὸν Εὐαγγελισμὸν τῆς Θεομήτορος ἑορτάζομεν, ἑορτάζουσιν, ἤτοι κατὰ τὴν κε' τοῦ Μαρτίου μηνός, ὡς οἱ θεοφόροι Πατέρες παραδεδώκασιν, ὁ μέγας Ἀθανάσιος, καὶ Ἰωάννης ὁ Χρυ σόστομος, καὶ οἱ κατ' ἐκείνους, καὶ μετ' ἐκείνους· ἀλλ᾽ ἐν τῇ ε' τοῦ Ἰανουαρίου μηνός ἐν βραχεῖ πάνυ καιρῷ φαντασιωδῶς τε καὶ ἀμυδρῶς τόν τε Εὐαγγελισμὸν, καὶ τὴν Χριστοῦ γέννησιν, καὶ τὴν βάπτισιν ἑορτάζειν ὑποκρίνονται πρὸς ἐξαπάτην τῶν ἀκεραιοτέρων, καὶ οὐ κατὰ ἀλήθειαν. Ὅτι δὲ οὐκ ἐξ οὐρανοῦ τὴν σάρκα ὁ Χριστὸς, ἀλλ' ἐκ τῶν ἁγνῶν καὶ παρθενικῶν αἱμάτων Μαρίας τῆς πανάγνου Θεομήτορος προσελάβετο, διδάσκουσιν οἱ εὐαγγελισταὶ φανερῶς, Ματθαῖος μὲν λέγων· Τοῦ δὲ Ἰη σοῦ Χριστοῦ ἡ γέννησις οὕτως ἦν. Μνηστευθείσης γὰρ, φησί, τῆς μητρὸς αὐτοῦ Μαρίας τῷ Ἰωσήφ, πρὶν ἢ συνελθεῖν αὐτοὺς, εὑρέθη ἐν γα στρὶ ἔχουσα ἐκ Πνεύματος ἁγίου, καὶ τὰ ἑξῆς. Εἶτα διεξελθὼν τὰ περὶ τῆς γεννήσεως αὐτοῦ λεπτομερῶς ἄχρι τῆς τῶν μάγων ἐπιδημίας, λέγει πά λιν, ὅτι καὶ ἐλθόντες εἰς τὴν οἰκίαν εἶδον τὸ παι δίον μετὰ Μαρίας τῆς μητρὸς αὐτοῦ, καὶ πεσόντες προσεκύνησαν αὐτῷ. Λουκᾶς δὲ μικρὸν ἀνω τέρω τὸν λόγον ἀγαγών, Ἐξῆλθε δόγμα, φησί, παρὰ Καίσαρος Αὐγούστου ἀπογράφεσθαι πᾶ σαν τὴν οἰκουμένην. Αὕτη ἡ ἀπογραφή πρώτη ἐγένετο, ἡγεμονεύοντος τῆς Συρίας Κυρηνίου, καὶ ἐπορεύοντο πάντες ἀπογράφεσθαι εἰς τὴν ἰδίαν πόλιν. Ἀνέβη δὲ καὶ Ἰωσὴφ ἀπὸ τῆς Γαλιλαίας ἐκ πόλεως Ναζαρέτ εἰς τὴν Ἰουδαίαν εἰς πόλιν Δαβὶδ ἥτις καλεῖται Βηθλεέμ, διὰ τὸ εἶναι αὐτὸν ἐξ οἴκου καὶ πατριᾶς Δαβίδ, ἀπογράψασθαι σὺν Μαριὰμ τῇ μεμνηστευμένῃ αὐτῷ γυναικί, οὔσῃ ἐγκύῳ. Ἐγένετο δὲ ἐν τῷ εἶναι αὐτοὺς ἐκεῖ, ἐπλήσθησαν αἱ ἡμέραι τοῦ τεκεῖν αὐτὴν, καὶ ἔτεκε τὸν υἱὸν αὐτῆς τὸν πρωτότοκον, καὶ ἐσπαργάνωσεν αὐτὸν, καὶ ἀνέκλινεν αὐτὸν ἐν τῇ φάτνῃ, ὅτι οὐκ ἦν αὐτοῖς τόπος ἐν τῷ κα ταλύματι. Πολλὰ δὲ καὶ ἄλλα μαρτύρια τῆς ἐκ Παρθένου γεννήσεως τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν ἔκ τε τῶν εὐαγγελικῶν βίβλων, καὶ τῶν ἀποστολικῶν, καὶ τῶν ἄλλων θεοπνεύστων Γραφῶν. Αὐτός τε γὰρ ὁ Σωτὴρ ἡμῶν πανταχοῦ τοῦ Εὐαγγελίου Υἱὸν ἀν θρώπου ἑαυτὸν ὀνομάζει διὰ τὴν ἄχραντον αὐτοῦ μητέρα. Καὶ ὁ θεῖος Παῦλος, Ἐξαπέστειλε, φησίν, ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ γενόμενον ἐκ γυναικός, ἵνα τοὺς ὑπὸ νόμον ἐξαγοράσῃ. Εἰ δὲ οὐράνιον ἦν τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ, οὐκ ἂν τοῖς ἀνθρωπίνοις ὑπέκειτο πάθεσι, τοῖς ἀδιαβλήτοις λέγω, πείνῃ, καὶ δίψῃ, καὶ πόνῳ, καὶ ὕπνῳ, καὶ λύπῃ, καὶ δάκρυσι, καὶ ὅσα τοιαῦτα. Εἰ οὐράνιος ἄνθρωπος ἦν, ᾧ καθ' ὑπόστασιν ὁ Λόγος ἡνώθη, οὐκ ἂν ἦν φθαρτὸς καὶ θνητὸς ἐπίσης τοῖς ἐπιγείοις. Οἱ φύσει γὰρ οὐράνιοι, καὶ ζῶντες πάντες ἄφθαρτοι καὶ ἀθάνατοι. Εἰρήσεται δὲ περὶ τούτου πλατύτερον ἐν τῷ ἐφεξῆς τίτλῳ τῷ κατὰ τῶν ἐπονομαζομένων Παυλικιάνων ἐν τῷ περὶ τῆς Θεοτόκου κεφαλαίῳ, καὶ τῷ μετ' ἐκεῖνο. Κἀκεῖνοι γὰρ μετὰ τῶν ἄλλων κακῶν καὶ τῇ λύμῃ τῆς νόσου ταύτης ἐνέχονται.
TIT. XXIII.
στήριον, καὶ φαντασιώδες γεγονέναι τοῦτο λέγοντες, titiumque ac simulatum fuisse dicunt, non codem,
οὐχ ὅτι ἡμεῖς τὸν Εὐαγγελισμὸν τῆς Θεομήτορος
ἑορτάζομεν, ἑορτάζουσιν, ἤτοι κατὰ τὴν κε' τοῦ
Μαρτίου μηνός, ὡς οἱ θεοφόροι Πατέρες παραδε
δώκασιν, ὁ μέγας Αθανάσιος, καὶ Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος, καὶ οἱ κατ' ἐκείνους, καὶ μετ' ἐκείνους"
ἀλλ᾽ ἐν τῇ ε' τοῦ Ἰανουαρίου μηνός ἐν βραχεῖ
πάνυ καιρῷ φαντασιωδῶς τε καὶ ἀμυδρῶς τόν τε
Εὐαγγελισμὸν, καὶ τὴν Χριστοῦ γίν η πιν, καὶ τὴν βάπτισιν ἑορτάζειν ὑποκρίνονται πρὸς ἐξαπάτην τῶν
ἀκεραιοτέρων, καὶ οὐ κατὰ ἀλήθειαν. Ὅτι δὲ οὐκ
ἐξ οὐρανοῦ τὴν σάρκα ὁ Χριστὸς, ἀλλ' ἐκ τῶν
ἁγνῶν καὶ παρθενικῶν αἱμάτων Μαρίας τῆς πανάγνου
Θεομήτορος προσελάβετο, διδάσκουσιν οἱ εὐαγγελισταὶ φανερῶς, Ματθαῖος μὲν λέγων· Τοῦ δὲ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἡ γέννησις οὕτως ἦν. Μνηστευ
θείσης γὰρ, φησί, τῆς μητρὸς αὐτοῦ Μαρίας τῷ
Ἰωσήφ, πρὶν ἢ συνελθεῖν αὐτοὺς, ευρέθη ἐν γα
στρὶ ἔχουσα ἐκ Πνεύματος ἁγίου, καὶ τὰ ἑξῆς.
Εἶτα δε ξελθὼν τὰ περὶ τῆς γεννήσεως αὐτοῦ λε
πτομερῶς ἄχρι τῆς τῶν μάγων ἐπιδημίας, λέγει πάλιν, ὅτι καὶ ἐλθόντες εἰς τὴν οἰκίαν εἶδον τὸ παιδίον μετὰ Μαρίας τῆς μητεὸς αὐτοῦ, καὶ πεσόν
της προσεκύνησαν αὐτῷ. Λουκᾶς δὲ μικρὸν ἀνω
τέρω τὸν λόγον ἀγαγών, Εξῆλθε δόγμα, φησί,
παρὰ Καίσαρος Αὐγούστου ἀπογράφεσθαι πᾶ
σαν τὴν οἰκουμένην. Αὕτη ἡ ἀπογραφή πρώτη
ἐγένετο, ἡγεμονεύοντος τῆς Συρίας Κυρηνίου,
καὶ ἐπορεύοντο πάντες ἀπογράφεσθαι εἰς τὴν
Ιδίαν πόλιν. Ανέβῆ δὲ καὶ Ἰωσὴφ ἀπὸ τῆς
Γαλιλαίας ἐκ πόλεως Ναζαρέτ εἰς τὴν Ιουδαίαν
εἰς πόλιν Δαβὶδ ἥτις καλεῖται· Βηθλεέμ, διὰ τὸ
εἶναι αὐτὸν ἐξ οἴκου καὶ πατριᾶς Δαβίδ, ἀπογράψασθαι σὺν Μαριάμ τῇ μεμνηστευμένῃ αὐτῷ
γυναικί, οὔσῃ ἐγκύῳ. Εγένετο δὲ ἐν τῷ εἶναι
αὐτοὺς ἐκεῖ, ἐπλήσθησαν αἱ ἡμέραι τοῦ τεκεῖν
αὐτὴν, καὶ ἔτεκε τὸν υἱὸν αὐτῆς τὸν πρωτότοκον,
καὶ ἐσπαργάνωσεν αὐτὸν, καὶ ἀνέκλινεν αὐτὸν
ἐν τῇ φάτνῃ, ὅτι οὐκ ἦν αὐτοῖς τόπος ἐν τῷ και
ταλύματι. Πολλὰ δὲ καὶ ἄλλα μαρτύρια τῆς ἐκ
Παρθένου γεννήσεως τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν
ἔκ τε τῶν εὐαγγελικῶν βίβλων, καὶ τῶν ἀποστολικῶν,
καὶ τῶν ἄλλων θεοπνεύστων Γραφῶν. Αὐτός τε γὰρ
ὁ Σωτὴρ ἡμῶν πανταχοῦ τοῦ Εὐαγγελίου Υἱὸν ἀν
θρώπου ἑαυτὸν ὀνομάζει διὰ τὴν ἄχραντον αὐτοῦ
μητέρα. Καὶ ὁ θεῖος Παῦλος, Εξαπέστειλε, φησίν,
ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν αὐτου γενόμενον ἐκ γυναικός,
ένα τάλλα κάσωμεν. Εἰ δὲ οὐράνιον ἦν τὸ σῶμα τοῦ
Χριστοῦ, οὐκ ἂν τοῖς ἀνθρωπίνοις ὑπέκειτο πάθεσι,
τοῖς ἀδιαβλήτοις λέγω, πείνῃ, καὶ δίψῃ, καὶ πόνῳ,
καὶ ὕπνῳ, καὶ λύπῃ, καὶ δάκρυσι. καὶ ὅσα
τοιαῦτα. Εἰ οὐράνιος άνθρωπος ἦν, ᾧ καθ'
ὑπόστασιν ὁ Λόγος ήνώθη, οὐκ ἂν ἦν φθαρτὸς καὶ
θνητὸς ἐπίσης τοῖς ἐπιγείοις. Οἱ φύσει γὰρ οὐράνιοι, καὶ ζῶντες πάντες ἄφθαρτοι καὶ ἀθάνατοι. Εἰρήσεται δὲ περὶ τούτου πλατύτερον ἐν τῷ ἐφεξῆς τίτλῳ τῷ κατὰ τῶν ἐπονομαζομένων Παυλικιάνων ἐν τῷ
περὶ τῆς Θεοτόκον, κεφαλαίῳ, καὶ τῷ μετ' ἐκεῖνο. Κἀκεῖνοι γὰρ μετὰ τῶν ἄλλων κακῶν καὶ τῇ λύμη
τῆς νόσου ταύτης ενέχονται.
quo nos, die Dei Genitricis annuntiationem celebrant nos enim eam, ut tradiderunt divini Patres
magnus Atbauasius et Joannes Chrysostonius, et
qui eodem tempore, quique postea fuerunt, vill
Kal. Aprilis celebramus; illi vero Nonis Januarii, in
brevi sane tempore simulate atque obscure tum
annuntiationem, tum Christi ortum, et baptismum
celebrare se fingunt, non quod vere id faciant, sed
ut decipiant simpliciores, Quod autem non e cœlo,
sed ex puris castissimæ Virginis Mariæ Dei Genitricis sanguinibus carnem Christus assumpserit, aperte
docent evangelistæ. Matthæus enim, Christi autem,
inquit, generatio sic erat: Cum esset desponsata
mater ejus Maria Joseph, antequam convenirent, inBventu est in utero habens de Spiritu sancto³, et quæ
sequuntur. Deinde cum ea recensuisset accurate
quæ ad ejus pertinent generationem usque ad Magorum adventum: Intrantes, inquit, domum, invenerunt puerum cum Maria matre cjus, et procidentes
adoraverunt eum 3. Lucas autem paulo altius exordiens, Exiit, inquit, edictum a Cæsare Augusto, ul
describeretur universus orbis. Hæc descriptio fucia
est primum a præside Syriæ Cyrino; et ibant omnes,
ut profiterentur, singuli in civitatem suam. Ascendit
autem el Joseph a Galilæa de civitate Nazareth in
Judaam, in civitatem David quæ vocatur Bethleem,
eo quod esset de domo el familia David, ut profiteretur cum Maria desponsata sibi uxore prægnante.
Factum est autem, cum essent ibi, impleti sunt dies ut
pareret, el peperit filium suum primogenitum et pannis
eum involvit, et reclinavit in præsepio, quia non erat
eis locus in diversorio *. Sunt et alia multa testimonia tam ex libris evangelicis, quam ex apostolicis, atque aliis divinis scriptis, quibus Domini et
Servatoris nostri ortus ex Virgine ¸ comprobatur*
Nam et ipse Dominus noster ubique in Evangelio se
Filium hominis nominat propter veram matrem
suam. Et divus Apostolus, ut alia omittamus, Misil,
inquit, Dens Filium suum facium ex muliere*. Quod
si Christi corpus fuisset coeleste, non fuisset obnoxium humanis affectionibus, eas intelligo quæ culpa
carent et reprehensione, qualis est faines, et sitis,
et somuus, et lassitudo, et mœror, et lacryinæ, el
sunt his similia. Si homo, cui Verbum in
quæ
persona conjunctum est, coelestis erat, corruptibilis
et mortalis non fuit sicut terreni homines. Colestes enim atque viventes omnes incorruptibiles
sunt et immortales. Verum hac de re fusius in
sequenti titulo disputabitur, quem adversus Paulicianos composuimus, in capite de Dei Genitrice,
et in eo capite quod proxime sequitur. Nanique
¡lli cum aliis morbis tum hac etiam laborant.
• Μ Π.Δ. 1, 18. Matth. 1, 11. * Luc. 11, 1-7, * Galat. 17, 4.
col. 1179–1180page 581 of 677
PG 130:1179Τοῦ Χριστοῦ κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους προσευχομένου, καὶ ἱδρῶτας ὡσεὶ θρόμβους αἵματος ἐκ τοῦ ἰδίου σώματος ῥεύσαντος, καὶ τὴν φύσιν τῆς σαρκὸς αὐτοῦ βεβαιώσαντος, οἱ Ἀρμένιοι κακοήθως ἀπήλειψαν τοὺς ἱδρῶτας ἐκ τῆς βίβλου τῶν Εὐαγγελίων, φεύγοντες τὸν ἐντεῦθεν ἔλεγχον τῆς ἐκ Παρθένου σαρκώσεως, καὶ ἀθετοῦντες τὴν ὁμογενῆ τοῖς ἀνθρώποις φύσιν τοῦ Σωτῆρος. Ἀλλ' ἐλέγχει τούτους ἑτέρως ὁ ἀπόστολος Παῦλος λέγων, ὃς ἐν ταῖς ἡμέραις τῆς σαρκὸς αὐτοῦ δεήσεις τε καὶ ἱκετηρίας πρὸς τὸν δυνάμενον σώζειν αὐτὸν ἐκ θανάτου μετὰ κραυγῆς ἰσχυρᾶς καὶ δακρύων προσενέγκας, καὶ τὰ ἑξῆς. Αἱ δεήσεις γάρ, καὶ αἱ ἱκετηρίαι, καὶ αἱ ἰσχυραὶ κραυγαί, καὶ τὰ δάκρυα, πίστωσίς εἰσιν ἀναντίῤῥητος τῆς συγγενοῦς ἡμῖν σαρκὸς αὐτοῦ, τοῖς ὁμοίοις καὶ αὐτῆς πάθεσιν ὑποκειμένης χωρὶς ἁμαρτίας. Περὶ τῆς ἐν τῷ τρισαγίῳ ὕμνῳ προσθήκης· Πέτρου τοῦ Κναφέως προγέγραπται ἐν τῷ κατὰ τῶν Θεοπασχιτῶν τίτλῳ. Καὶ γὰρ καὶ Ἀρμένιοι μετὰ τῆς ἀσεβοῦς ταύτης προσθήκης τὸν ὕμνον τοῦτον προφέρουσι. Καταγέλαστοι δὲ πάντως, οἱ τὸ μὲν σώμα τοῦ Χριστοῦ λέγουσιν ἄφθαρτον, καὶ ἀπαθές, καὶ ἀθάνατον, τὴν θεότητα δὲ αὐτοῦ παθητὴν καὶ θνητὴν μάλιστα δογματίζουσι. Καὶ γὰρ καὶ τὴν τῶν Ἀφθαρτοδοκητῶν νοσοῦσι μανίαν, καὶ τὴν τῶν Θεοπασχιτῶν, περὶ ὧν ἐν τοῖς κατ' ἐκείνων τίτλοις προεγράφη τὰ δέοντα, καὶ ζητητέον ἐκεῖ. Τὸν δυσσεβέστατον Ὠριγένη ἐν μέρει μὲν ἀποβάλλονται, ἐν μέρει δὲ ἀναφέρουσιν ἐν ταῖς ἱερουργίαις αὐτῶν, ὡς μέγαν διδάσκαλον. Ὅταν δὲ παρὰ τῶν ἐνδόξων ἐλεγχθῶσιν, ἀναθεματίζουσι μὲν καὶ Ὠριγένη, καὶ Εὐτυχῆ, καὶ Διόσκορον· τὰ δὲ τούτων βλάσφημα δόγματα παρακατέχουσι, καὶ τούτοις πιστεύουσιν. Περὶ τῶν Ἀζύμων. Ἐν ταῖς ἱερουργίαις οὐ προσφέρουσιν ἄρτον, ὡς ἡμεῖς, ἀλλὰ ἄζυμον. Ἰουδαϊκὸν δὲ πάντως τὸ ἄζυμον. Καίτοι τοῦ ἀποστόλου Παύλου, καὶ τοῦ Θεολόγου Γρηγορίου λεγόντων, τὰ ἀρχαῖα παρήλθεν· ἰδοὺ γέγονε τὰ πάντα καινά. Καὶ τοῦ Χρυσοστόμου λέγοντος περὶ τῆς Παλαιᾶς καὶ τῆς Νέας, «ἐκεῖ τὸ γράμμα, ὧδε τὸ πνεῦμα· ἐκεῖ ἡ Κιβωτός, ὧδε ἡ Παρθένος· ἐκεῖ ῥάβδος Ἀαρών, ὧδε ὁ Σταυρός· ἐκεῖ τὰ ἄζυμα, ὧδε ὁ ἄρτος.» Ἀλλ' ὁ ἄρτος, φασί, οὐ μετεδόθη ὁ Χριστὸς τοῖς ἀποστόλοις, ἄζυμος ἦν. Τοῦτο γὰρ ὁ τηνικαῦτα καιρὸς ἀπῄτει, καὶ διὰ τοῦτο καὶ ἡμεῖς ἄζυμον προσφέρομεν εἰς θυσίαν. Πρὸς οὓς ἀντιλέγομεν, ὅτι, εἰ καὶ δῶμεν ἄζυμον εἶναι τὸν ἄρτον ἐκεῖνον, ὁ μὲν Χριστὸς κατὰ στενοχωρίαν τοῦ καιροῦ, ἵνα μὴ ἀπαράδοτον καταλειφθῇ τὸ τοῦ καινοῦ δείπνου μυστήριον, μετὰ μικρὸν γὰρ παραδοθῆναι τοῖς Ἰουδαίοις ἔμελλεν, οἷον εὗρεν ἄρτον, τοιοῦτον καὶ μετεχειρίσατο, ὥστε μὴ παντάπασιν ἡμᾶς ἀποστερηθῆναι τῆς τηλικαύτης σωτηρίας· οἱ μαθηταὶ δὲ τούτου καὶ καθεξῆς οἱ τῶν ἐκκλησιῶν
Cum mortis tempore legamus Christum orasse,
et sulores tanquam guttas sanguinis ex proprio
corpore profudisse, quo naturam carnis suæ comprobaret, Armenii callide sudlores ex Evangeliorum
libris deleverunt, ut argumentum assumpte carnis
ex Virgius, quod inde suinitur, evitarent, et Servatoris naturam hominum naturæ negarent esse
similem. Verum eos aliter Paulus redarguit, dicens:
Qui in diebus carnis suæ precibus et obsecrationibus
fusis ad eum, qui polera: ipsum a morte servare,
cum clamore magno et lacrymis et quæ sequuntur *.
Preces enim, et obsecrationes, et magni clamores,
et lacrymæ argumento certissimo probant, carneın
ejus nostræ similem exstitisse, cum ipsa quoque
affectionibus esset obnoxia sine peccato.
De additione, quanı Trisagio cantico Petrus Fullo
adbibult in titulo adversus Theopaschitas, qui d. vinitatem passam asserunt, dictum est. Armenii autein hanc ipsi quoque additionem in eo cantico
pronuntiant, qua quidem in re sunt admodum ridiculi, qui cum Christi corpos dicant incorruptibile,
et impatibile, et immortale, divinitatem ejus patibilem mortalemque tradant. Aphthartodocitarum
enim simul et Theopasclitarum morbo insaniunt;
de quibas quæ visa sunt opportuna, suis in titulis
disputavimus. In illis igitur quærendum est.
Τοῦ Χριστοῦ κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους προς
ευχομένου, καὶ ἱδρῶτας ὡσεὶ θρόμβους αίματος
ἐκ τοῦ ἰδίου σώματος ῥεύσαντος, καὶ τὴν φύσιν τῆς
σαρκὸς αὐτοῦ βεβαιώσαντος, οἱ ᾿Αρμένιοι κακοήθως
ἀπήλειψαν τοὺς ἱδρῶτας ἐκ τῆς βίβλου τῶν Εὐαγγελίων, φεύγοντες τὸν ἐντεῦθεν ἔλεγχον τῆς ἐκ
Παρθένου σαρκώσεως, καὶ ἀθετοῦντες τὴν ὁμογενή
τοῖς ἀνθρώποις φύσιν τοῦ Σωτῆρος. 'Αλλ' ἐλέγχει
τούτους ἑτέρως ὁ ἀπόστολος Παῦλος λέγων, ὃς ἐπ
ταῖς ἡμέραις τῆς σαρκὸς αὐτοῦ δεήσεις τε καὶ ἔχει
τηρίας πρὸς τὴν δυνάμενον σώζειν αὐτὸν ἐκ θα·
νάτου μετὰ κραυγῆς ἰσχυρᾶς καὶ δακρύων προσέ
νέγκας, καὶ τὰ ἑξῆς. Α' δεήσεις γάρ, καὶ αἱ ἱκετη
ρίαι, καὶ αἱ ἰσχυραὶ κραυγαί, καὶ τὰ δάκρυα, πίσ
στωσίς εἰσιν ἀναντίῤῥητος τῆς συγγενοῦς ἡμῖν σαρ
κὸς αὐτοῦ, τοῖς ὁμοίοις καὶ αὐτῆς πάθεσιν ὑποκει
μένης χωρὶς ἁμαρτίας.
Origenem in primis impium partim rejiciunt, partim ut magnum doctorem in sacrificiis suis recipiunt. Et cum ab orthodoxis reprehenduntur, et Origenem ipsum, et Eutychem, et Dioscorum exsecrantur, sed impias tamen eorum opiniones tuentur,
doctrinæque
De asymis.
In officio sancto non adhibent panem, uti nos,
sed azymum. Judaicum autem prorsus est azymum. Quamvis Apostolus Paulus et Gregorius Theo.
logus dixerint: Antiqua præterierunt; ecce omnia
nova. Εt quamvis Chrysostomus de Vetere et Novo
Et
Testamento dicat: illic littera, hic spiritus: illic
arca, hic virgo: illic baculus Aaronis, hic crux: illic azyma, 'hic panis. At, inquiunt, panis quem
communicavit Christus apostolis, azymus fuit.
Hoc nimirum tunc requirebat tempus, et propterea nos quoque azymum offerimus ad sacrificium.
Quibus nos respondemus: Etiamsi concedimus
non fermentalum esse illum pancun, Christus tameu, pro temporis necessitudine, ne novae coen
mysterium incommunicatum maneret (paulo post
enim Judæis tradendus fuit;, qualem invenit panem, talem distribuit, ut ne omnino tali salute
aremur. Discipuli autem ejus cɩ deinceps qui
efuerunt Ecclesiis Patres sancti panem obtulerunt in sacrificium, quos nos quoque sequentes
1 Hebr. V,
Περὶ τῆς ἐν τῷ τρισαγίῳ ὕμνῳ προσθήκη; Πέν
τρου τοῦ ἀναφέως προγέγραπται ἐν τῷ κατὰ τῶν
Θεοπασχιτῶν τίτλῳ. Καὶ γὰρ καὶ ᾿Αρμένιοι μετὰ τῆς
ἀσεβοῦς ταύτης προσθήκης τὸν ὕμνον τοῦτον προ
φέρουσι. Καταγέλαστοι δὲ πάντως, οἱ τὸ μὲν σώμα
τοῦ Χριστοῦ λέγουσιν ἄφθαρτον, καὶ ἀπαθὴς, καὶ
ἀθάνατον, τὴν θεότητα δὲ αὐτοῦ παθητὴν καὶ ντο
τὴν μάλιστα δογματίζουσι. Καὶ γὰρ καὶ τὴν τῶν
Αφθαρτοδοκητῶν νοσοῦσι μανίαν, καὶ τὴν τῶν θεο
πασχιτῶν, περὶ ὧν ἐν τοῖς κατ' ἐκείνων τίτλος
προεγράφη τὰ δέοντα, καὶ ζητητέον ἐκεῖ.
Τὴν δυσσεβέστατον Ωριγένη ἐν μέρει μὲν ἀπο
βάλλονται, ἐν μέρει δὲ ἀναφέρουσιν ἐν ταῖς ἱερουρ
γίαις αὐτῶν, ὡς μέγαν διδάσκαλον. Ὅταν δὲ παρέ
τῶν ἐνδόξων ἐλεγχθῶσιν, ἀναθεματίζουσι μὲν καὶ
Ωριγένη, καὶ Εὐτυχή, καὶ Διόσκορον· τὰ δὲ τούτων
βλάσφημα δόγματα παρακατέχουσι, καὶ τούτοις πο
στεύουσιν.
Περὶ τῶν 'Αζύμων.
Ἐν ταῖς ἱερουργίαις οὐ προσφέρουσιν ἄρτον, ὡς
ἡμεῖς, ἀλλὰ ἄζυμον. Ἰουδαϊκὴν δὲ πάντως τὸ ἄζυ
μον. Καίτοι τοῦ ἀποστόλου Παύλου, καὶ τοῦ Θεολόγου
Γρηγορίου λεγόντων, τὰ ἀρχαῖα παρήλθεν· ἰδοὺ
γέγονε τὰ πάντα καινά. Καὶ τοῦ Χρυσοστόμου λέν
γοντος περὶ τῆς Παλαιᾶς καὶ τῆς Νέας, ο Βεϊτο
γράμμα, ὧδε τὸ πνεῦμα· ἐκεῖ ἡ Κιβωτός, είχε ή
Παρθένος· ἐκεῖ ῥάβδος Ααρών, ὧδε ὁ Σταυρός
ἐκεῖ τὰ ἄζυμα, ὧδε ὁ ἄρτος.» 'Αλλ' ὁ ἄρτος, φασί,
οὐ μετέδωκεν ὁ Χριστὸς τοῖς ἀποστόλοις, άζυμων
ἦν. Τοῦτο γὰρ ὁ τηνικαῦτα καιρὸς ἀπῄτει, καὶ διὰ
τοῦτο καὶ ἡμεῖς ἄζυμον προσφέρομεν εἰς θυσίαν.
Πρὸς οὓς ἀντιλέγομεν, ὅτι, εἰ καὶ δῶμεν άζυμον
εἶναι τὸν ἄρτον ἐκεῖνον, ὁ μὲν Χριστὸς κατὰ στενα
χωρίαν τοῦ καιροῦ, ἵνα μὴ ἀπαράδοτον καταλειφθή
τὸ τοῦ καινοῦ δείπνου μυστήριον, μετὰ μικρὸν γὰρ
παραδοθῆναι τοῖς Ἰουδαίοις ἔμελλεν, οἷον εὗρεν ἄρ
τον, τοιοῦτον καὶ μετεχειρίσατο, ὥστε μὴ παντάπα
σιν ἡμᾶς ἀποστερηθῆναι της τηλικαύτης σωτηρίας"
οἱ μαθηταὶ δὲ τούτου καὶ καθεξῆς οἱ τῶν ἐκκλησιών
col. 1181–1182page 582 of 677
PG 130:1181προεδρεύοντες ἅγιοι Πατέρες ἄρτον εἰς θυσίαν προσ έφερον, οἷς καὶ ἡμεῖς ἐπακολουθοῦντες, ἄρτον προσ άγομεν. Πολλὰ δὲ καὶ ἄλλα ὁ μὲν Χριστὸς ἑτέρως παραδέδωκεν, οἱ ἀπόστολοι δὲ καὶ μετ' ἐκείνους οἱ διάδοχοι τούτων ἑτέρως διετάξαντο ταῦτα γίνεσθαι, οὐκ ἐναντιούμενοι τῷ Χριστῷ, πῶς γάρ; ἀλλὰ πλατυνομένης ἤδη καὶ αὐξανομένης τῆς πίστεως, αὔξοντες καὶ αὐτοὶ κατὰ πᾶσαν ἄδειαν τὰ Χριστοῦ μυστήρια πρὸς δόξαν καὶ μεγαλωσύνην αὐτοῦ· οἷον ὁ μὲν Χριστὸς βαπτισθῆναι θέλων, οὐ πρὸς δυσμὰς ἀπεστράφη, τῷ Σατανᾷ διὰ γλώσσης ἀποταξάμενος, οὐδὲ πρὸς ἀνατολὰς ἀπεστράφη, τῷ Θεῷ συνδοξαζόμενος· οὐδὲ τὸ Σύμβολον τῆς πίστεως ἀνήγγειλεν, οὐδὲ τὰς εὐχὰς ὑπεδέξατο τοῦ βαπτίσματος, οὐδὲ ἐν κολυμβήθρᾳ ἐβαπτίσθη, οὐδὲ ἐχρίσθη ἐλαίῳ, οὐδὲ μύρῳ, οὐδὲ εὐθὺς βαπτισθεὶς τοῦ Δεσποτικοῦ μετέ λαβε σώματος καὶ αἵματος. Ἡμεῖς δὲ τὰ ῥηθέντα πάντα τὰ μὲν δρῶμεν, τὰ δὲ πάσχομεν βαπτιζόμενοι. Καὶ πάλιν ὁ μὲν Χριστὸς τὸ μυστήριον τῆς πνευ ματικῆς θυσίας, ἤτοι τοῦ Δεσποτικοῦ σώματος καὶ αἵματος ἐν Ἐκκλησίᾳ οὐ παρέδωκεν, ἀλλὰ ἐν ὑπερῴῳ κοινῷ, καὶ ἐν τραπέζῃ κοινῇ, καὶ προφαγὼν ἕτερα βρώματα, καὶ ἀνακείμενος, καὶ οὔτε στολὴν ἱερατικὴν ἐνδεδυμένος, οὔτε τῇ ἀκολουθίᾳ τῆς ἡμετέρας ἱερουργίας χρησάμενος ἐν ψαλμοῖς, καὶ ὕμνοις, καὶ ᾠδαῖς πνευματικαῖς· ἡμεῖς δὲ ἐν ἐκκλησίᾳ τε τὴν ἱερουργίαν ἐπιτελοῦμεν, καὶ ἐπὶ τοῦ πνευματικοῦ θυσιαστηρίου, τῆς ἱερᾶς φημι τραπέζης, καὶ νήστεις, καὶ ἑστῶτες, καὶ τὴν ἱερατικὴν στολὴν περι βεβλημένοι, καὶ ψαλμοῖς, καὶ ὕμνοις, καὶ ᾠδαῖς πνευματικαῖς χρώμενοι. Αἱ γὰρ καταστάσεις τῶν καιρῶν εἰώθασι πολλάκις ἀμείβειν τὰ πράγματα, καὶ τὰ παλαιότερα καινοτομεῖν, οὐκ εἰς ἀναίρεσιν ἐκείνων, ἀλλ᾽ εἰς εὐπρεπεστέραν τάξιν, διὰ τὴν ἐς ὕστερον ἐλευθερίαν καὶ τὸ τῆς προαιρέσεως ἀνεμπόδιστον. Οἱ γὰρ ἀπόστολοι, καὶ οἱ μετ᾿ αὐτοὺς ἀλη θεῖς ποιμένες, καὶ ὀρθοὶ διδάσκαλοι τῶν ἐκκλησιῶν Πνεύματι Θεοῦ πάντως ἀγόμενοι, καὶ τὴν ἐκεῖθεν ἔλλαμψιν ἔχοντες, τὰ μὲν ἤμειψαν, τὰ δὲ ηὔξησαν, ἄνωθεν δεξάμενοι τὴν τοιαύτην χάριν, καὶ πάντα πρὸς τὸ συμφέρον ἐνεργοῦντες, καὶ θεοφιλῶς ὁριζόμενοι, καὶ διατυποῦντες. Εἰ δὲ ἀκριβῶς κατανοήσο μεν, οὐδὲ ἄζυμον ἦν ἄρτος, οὗ μετέδωκεν ὁ Χριστὸς τοῖς ἀποστόλοις. Ὁ γὰρ περὶ τοῦ Πάσχα νόμος οὕτω διέξεισι· Τῇ τεσσαρεσκαιδεκάτῃ τοῦ μηνὸς τοῦ πρώτου ἀφ' ἑσπέρας ἔδεσθε ἄζυμα, ἕως ἡμέρας μιᾶς καὶ εἰκάδος τοῦ μηνὸς ἕως ἑσπέρας. Ἑπτὰ ἡμέρας ζύμη οὐχ εὑρεθήσεται ἐν ταῖς οἰκίαις ὑμῶν. Τὰ μὲν οὖν τοῦ Νόμου τοιαῦτα· ὁ δὲ Χριστὸς πρὸ τῆς τεσσαρεσκαιδεκάτης ἡμέρας, ἤγουν κατὰ τὴν τρισ καιδεκάτην τό τε νομικὸν Πάσχα τετέλεκε, καὶ τὸν μυστικὸν παρέδωκε δεῖπνον, καθ' ἣν ἡμέραν ζυμίταις ἄρτοις ἀκωλύτως πάντες ἐκέχρηντο. Εἰ δέ τις εἴποι, Καὶ μὴν τὸ νομικὸν τηνικαῦτα Πάσχα τελῶν ἄζυμα ἐπὶ πικρίδων ἔφαγεν αὐτός τε καὶ οἱ μαθηταί· πό θεν οὖν ἔσχον τότε τὰ ἄζυμα; ἐροῦμεν πρὸς αὐτόν, ὅτι εἰκὸς ἦν προετοιμασθῆναι ταῦτα κατ' ἐπιταγὴν τοῦ Σωτῆρος, ἢ κατὰ πρόγνωσιν τοῦ οἰκοδεσπότου, πιστοῦ καὶ αὐτοῦ τυγχάνοντος.
PANOPLIA DOGMATICA. TIT. XXIII.
modo tradidit, apostoli - vero corumque successo -
res allo modo feri hæc jusserunt, non contradi -
centes Christo; qui enim hoc fieri porsit? - sed,
postquam fides jam propagata amplificataque erat,
amplificaturi et ipsi mysteria Christi ad ejus gloriam atque magnificentiam. Sic, e. g., Christus
cun baptizandus esset, non ad occidentem, uιpole Salanæ renuntiaus clara voce, nequead orientem conversus est, Deum nempe glorificans; neque
fidei symbolum pronuntiavit, neque orationen
baptismalem dixit, neque in baptisterio baptizeneque oleo unguentove est inunctus,
nec statim post baptismum corpus et sanguinem Dominicum sumpsit. Nos autem quando
προεδρεύοντες ἅγιοι Πατέρες ἄρτ ν εἰς θυσίαν προσ- parem offerimus. Mulla alia quoque Christus alio
έφερον, οἷς καὶ ἡμεῖς ἐπακολουθοῦντες, ἄρτον προσ
άγομεν. Πολλὰ δὲ καὶ ἄλλα ὁ μὲν Χριστὸς ἑτέρως
παραδέδωκεν, οἱ ἀπόστολοι δὲ καὶ μετ' ἐκείνους οἱ
διάδοχοι τούτων ετέρως διετάξαντο ταῦτα γίνεσθαι,
οὐκ ἐναντιούμενοι τῷ Χριστῷ, πώς γάρ; ἀλλὰ πλα
συνομένης ἤδη καὶ αὐξανομένης τῆς πίστεως, αυτ
ξοντες καὶ αὐτοὶ κατὰ πᾶσαν ἄδειαν τὰ Χριστοῦ
μυστήρια πρὸς δόξαν καὶ μεγαλωσύνην αὐτοῦ· οἷον..
ὁ μὲν Χριστὸς βαπτισθῆναι θέλων, οὐ πρὸς δυσμάς
ἀπεστράφη, τῷ Σατανά διὰ γλώσσης αποταξάμενος,
οὐδὲ πρὸς ἀνατολὰς ἀπεστράφη, τῷ Θεῷ συνδοξαζόμενος· οὐδὲ τὸ Σύμβολον τῆς πίστεως ἀνήγγειλεν,
οὐδὲ τὰς εὐχὰς ὑπεδέξατο τοῦ βαπτίσματος, οὐδὲ ἐν
κολυμβήθρᾳ ἐβαπτίσθη, οὐδὲ ἐχρίσθη ἐλαίῳ, οὐδὲ
μύρω, οὐδὲ εὐθὺς βαπτισθεὶς τοῦ Δεσποτικού μετέ- 5 baptizamur quæ modo memorata sunt omnia vel
λαός σώματος καὶ αἵματος. Ἡμεῖς δὲ τὰ ῥηθέντα
πάντα τὰ μὲν δρῶμεν, τὰ δὲ πάσχομεν βαπτιζόμεν
νοι. Καὶ πάλιν ὁ μὲν Χριστὸς τὸ μυστήριον τῆς πνευματικῆς θυσίας, ἤτοι τοῦ Δεσποτικοῦ σώματος καὶ
αίματος ἐν Ἐκκλησίᾳ οὐ παρέδωκεν, ἀλλὰ ἐν ὑπερῴῳ
κοινῷ, καὶ ἐν τραπέζῃ κοινῇ, καὶ προφαγών ἕτερα
βρώματα, καὶ ἀνακείμενος, καὶ οὔτε στολὴν ἱερατικὴν ἐνδεδυμένος, οὔτε τῇ ἀκολουθία τῆς ἡμετέρας
Ιερουργίας χρησάμενος ἐν ψαλμοῖς, καὶ ύμνοις,
καὶ ᾠδαῖς πνευματικαῖς· ἡμεῖς δὲ ἐν ἐκκλησίᾳ τε
τὴν ἱερουργίαν ἐπιτελοῦμεν, καὶ ἐπὶ τοῦ πνευματι
κοῦ θυσιαστηρίου, τῆς ἱερᾶς φημι τραπέζης, καὶ
νήστεις, καὶ ἑστῶτες, και τὴν ἱερατικὴν σχολὴν περιο
βεβλημένοι, και ψαλμοῖς, καὶ ὕμνοις, καὶ ᾠδαῖς
πνευματικαῖς χρώμενοι. Α' καταστάσεις γὰρ τῶν
καιρῶν εἰπθασι πολλάκις· ἀμείβειν τὰ πράγματα,
καὶ τὰ παλαιότερα καινοτομεῖν, οὐκ εἰς ἀναίρεσιν
ἐκείνων, ἀλλ᾽ εἰς εὐπρεπεστέραν τάξιν, διὰ τὴν ἐς
ὕστερον ἐλευθερίαν καὶ τὸ τῆς προαιρέσεως ἀνεμπόἄιστον. Οἱ γὰρ ἀπόστολοι, καὶ οἱ μετ᾿ αὐτοὺς ἀληθεῖς ποιμένες, καὶ ὀρθοὶ διδάσκαλον τῶν ἐκκλησιῶν
Πνεύματι Θεοῦ πάντως ἀγάμενοι, καὶ τὴν ἐκεῖθεν
ἔλλαμψιν ἔχοντες, τὰ μὲν ἤμειψαν, τὰ δὲ ηύξησαν,
ἄνωθεν δεξάμενοι τὴν τοιαύτην χάριν, καὶ πάντα
πρὸς τὸ συμφέρον ἐνεργοῦντες, καὶ θεοφιλῶς όριζο
μενοι, καὶ διατυποῦντες. Εἰ δὲ ἀκριβῶς κατανοήση
μεν, οὐδὲ ἄζυμον ἦν ἄρτος, οὗ μετέδωκεν ὁ Χριστὸς
τοῖς ἀποστόλοις. Ἡ γὰρ περὶ τοῦ Πάσχα νόμος οὕτω
διέξεισι· Τῇ τεσσαρεσκαιδεκάτῃ τοῦ μηνός· τοῦ
σ' ἀφ' ἑσπέρας ἔδεσθε άζυμα, ἕως ἡμέρας μιας
εικάδος τοῦ μηνὸς ἕως ἑσπέρας. Επτὰ ἡμέρας
ζύμη οὐχ εὑρεθήσεται ἐν ταῖς οἰκίαις ὑμῶν. Τὰ
μὲν οὖν τοῦ Νόμου τοιαῦτα· ὁ δὲ Χριστὸς πρὸ τῆς
τεσσαρεσκαιδεκάτης ημέρας, ήγουν κατὰ τὴν τρισ
καιδεκάτην τὸ νομικόν τε Πάσχα τετέλεκς, καὶ τὸν
μυστικών παρέδωκε δεῖπνον, καθ' ην ἡμέραν ζυμίτας
ἄρτοις ἀκωλύτως πάντες ἐκέχρηντο. Εἰ δέ τις είποι,
Καὶ μὴν τὸ νομικὸν τηνικαῦτα Πάσχα τελῶν ἄζυμα
ἐπὶ πικρίδων ἔφαγεν αὐτός τε καὶ οἱ μαθηταί· πό
θεν οὖν ἔσχον τότε τὰ ἄζυμα; ἐροῦμεν πρὸς αὐτὸν,
τοῦ Σωτῆρος, ἢ κατὰ πρόγνωσιν τοῦ οἰκοδεσπότου,
Ἐν ταῖς 1 ρουργίαις πάλιν οὐ προσφέρουσιν οἶνον
ὕδατι μεμιγμένον, ἀλλ᾽ ἄκρατον, καὶ ἀμιγῆ παντά-
ὅτι
facimus, vel pacimur. Porro Christus mysterium
sacrificii spiritualis, id est Dominici corporis et
sanguinis non tradidit in Ecclesia, vel in cœnaculo
superiori communi,et in mensa cominuni, et postquam alios cibos comedisset, et accumbens, et
neque stola sacerdotali indutus, neque per psalmos et hymnos et cantus spirituales nostra sancti
officii ratione nsus. Nos contra et in ecclesia sanclum officium peragimus, et in allari spirituali, in
saera niinirum mensa, et jejuni, et stantes, et stola
sacer.lotali amicti, et psalmis et hymnis et cantibus spiritualibus adhibitis. Temporum enim vicissitudines res sæpius immutare, et obsoleta inuovare solent, non quidem quo illa aboleantur, sed
potlus nt in meliorem redigantur ordiuam libertati
ae certis principils magis convenientem. Namque
apostoli et veri post illos pastores reelique
Ecclesiarum magistri, Spiritu Dei omnino ducti ab
eoque illuminati, alia inmutarunt, alia amplifcaverumt, divinitus raeti talem gratiam, et in omnibus
utilitati prospicientes et amore Dei præcipientes
cuncta et ordinantes. Ubi autem accuratius rem
livestigaverimus, neque azymus fuit panis quem
Christus apostolis communicavit. Lex enim· de
Paschale celebrando sic ait: Quartedecimo primu
mensis a vespere manducabitis azyma, usque ad vicesimum primum mensis ad vesperam. Septem dies
fermentum non reperietur in domibus, vestris. Mức
lex quidem præcipit: Christus autem aola quartumdecimum diem, nimirum tertio decimo Pascha
legale celebravit, et mysticam coenam commumicavit, quo die fermentato pane ati omnibus omnino
lieuit. Si quis vero dixerit: Alqui tunc Pascha
legale celebrans azyma cum herbis amaris manducavit ipse atque ejus discipuli; unde igitur lunc
babuerunt azyma? huic respondebimus: Probabile
est illa jam antea præparata fuisse Salvatoris jnssu, aut benevolentia patrisfamilias qui et ipse tidelis erat.
εἰκὸς ἦν προετοιμασθῆναι ταῦτα κατ' ἐπιταγὴν
πιστοῦ καὶ αὐτοῦ τυγχάν.ντο;.
Porro in sacra cœna non offerunt vinum aqua
temperatum, sed merum neque ulla omnino aqua
col. 1183–1184page 583 of 677
PG 130:1183πασιν ὕδατος, μίαν καὶ διὰ τούτου φύσιν ἐν τῷ Χριστῷ καταγγέλλοντες, καὶ προβάλλονται τὸν Χρυσόστομον κωλύοντα τὸ ὕδωρ ἐν τῇ ἑρμηνείᾳ τοῦ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίου. Ἡμεῖς δὲ τὸν οἶνον ὕδατι κιρνῶντες, ἱερουργοῦμέν τε καὶ μεταλαμβάνομεν, ἐμφαίνοντες τὴν ἔνωσιν τῶν ἐν Χριστῷ δύο φύσεων. Φησὶ γὰρ καὶ ὁ Θεολόγος Γρηγόριος, Αἷμα καὶ ὕδωρ τῆς πλευρᾶς χεόμενον, τὸ μὲν ὡς ἀνθρώπου, τὸ δὲ ὡς ὑπὲρ ἄνθρωπον. Ὁ δὲ Χρυσόστομος, ἐρῶν τοὺς Μαρκίωνος τοῦ Ποντικοῦ μαθητὰς ὕδωρ μόνον προσάγοντας (δι' αὐτὸ γὰρ τοῦτο Ὑδροπαραστάται προσωνομάσθησαν), ἐκώλυσε τὸ προσφέρειν ὕδωρ, ἀποδοκιμάσας οὐ τὸ προσάγειν οἶνον καὶ ὕδωρ, ἀλλὰ τὸ προσφέρειν ὕδωρ μόνον κατὰ τὴν ἐκείνων ὁμοίωσιν. Ὅτι δὲ τὸν οἶνον καὶ τὸ ὕδωρ μιγνύμενα καὶ ἱερουργούμενα ἀπεδέχετο, σαφῶς ἐδήλωσεν ἐν τῇ ἑρμηνείᾳ τοῦ κατὰ Ἰωάννην Εὐαγγελίου λέγων, ὅτι Ἡνίκα προσέρχῃ τῷ θυσιαστηρίῳ, καὶ μεταλαμβάνεις τοῦ αἵματος τοῦ Χριστοῦ ἐκ τοῦ ποτηρίου, νόμιζε ὅτι τὸ στόμα σου τῇ πλευρᾷ τοῦ Χριστοῦ προσέθηκας, καὶ ἐκ τῆς πλευρᾶς αὐτοῦ πίνεις. Ἐκ δὲ τῆς πλευρᾶς Χριστοῦ οὐχ αἷμα μόνον, ἀλλὰ καὶ ὕδωρ ἔβλυσεν εἰς πίστωσιν τῶν ἐν αὐτῷ δύο φύσεων, καθώς προδεδήλωται. Ὅτι δὲ καὶ τὸ ποτήριον, ἐξ οὗ μετέδωκεν ὁ Χριστὸς τοῖς ἀποστόλοις, σύγκρατον ἦν ἐξ οἴνου καὶ ὕδατος, μαρτυρεῖ ὁ ἀδελφόθεος Ἰάκωβος ὁ ἀπόστολος, καὶ Μάρκος ὁ εὐαγγελιστὴς ἐν ταῖς λειτουργίαις αὐτῶν, ἑκάτεροι λέγοντες οὕτως, ὅτι, λαβὼν ποτήριον, καὶ κεράσας ἐξ οἴνου καὶ ὕδατος εὐχαριστήσας, εὐλογήσας, ἔδωκεν αὐτοῖς εἰπὼν, Πίετε ἐξ αὐτοῦ πάντες, τοῦτό ἐστι τὸ αἷμα μου τὸ ὑπὲρ ὑμῶν καὶ πολλῶν ἐκχυνόμενον. Πάντως γὰρ ὡς ἀψευδὴς καὶ προγνώστης Θεὸς οἷον ἔμελλεν ἐκχυθῆναι, τοιούτου καὶ μετεδίδου τοῖς μαθηταῖς. Καὶ ἡ ἐν Καρθαγένῃ δὲ σύνοδος οὕτως ἐκανόνισεν, ἵνα ἐν τοῖς ἁγίοις μηδὲν πλέον προσάγηται ἢ μόνα, ἅπερ ὁ Κύριος παρέδωκε, τουτέστιν ἄρτον καὶ οἶνον ὕδατι μεμιγμένον. Τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τὰς ζωοθυσίας παύσαντος ἐν τῷ μεταδοῦναι τοῖς μαθηταῖς τοῦ μυστικοῦ δείπνου, καὶ εἰπεῖν, Τοῦτο ποιεῖτε εἰς τὴν ἐμὴν ἀνάμνησιν, τουτέστιν οὐ τὸ Ἰουδαϊκὸν, ἀλλὰ τὸ τηνικαῦτα μυστικῶς παραδεδομένον, τοὐναντίον οἱ Ἀρμένιοι διαπράττονται, βόας, καὶ ἀμνούς, καὶ πρόβατα θύοντες κατὰ τὴν Ἰουδαϊκὴν λατρείαν, καὶ τὰς φλιὰς τοῖς τῶν τεθυμένων αἵμασι χρίοντες, καὶ τὰς ἐλπίδας τῆς σωτηρίας μᾶλλον ἐν τούτοις ἔχοντες. Ὅθεν καὶ ἐν τῇ ἑορτῇ τοῦ Πάσχα οὐ τοῦ Δεσποτικοῦ σώματος καὶ αἵματος μεταλαμβάνουσιν, ἀλλὰ τοῦ ἀμνοῦ, θύοντες αὐτὸν Ἰουδαϊκῶς, καὶ ὀπτὰ πυρὶ ποιοῦντες, καὶ ἐξ αὐτῶν ἁγιάζεσθαι προσδοκῶσι, καὶ ἄφεσιν λαμβάνειν ἁμαρτημάτων. Ὅτι δὲ τῶν τοιούτων θυσιῶν ἐπαύθησαν αἱ προσαγωγαί, ζητήσας εὑρήσεις ἐν τῷ κατὰ τῶν Ἑβραίων τίτλῳ. Τὸν σταυρὸν οἱασδήποτε ὕλης ὄντα οὐ πρότερον τιμῶσιν, οὐδὲ προσκυνοῦσιν, εἰ μὴ βαπτίσουσι τοῦτον ὡς ἄνθρωπον, καὶ πήξουσιν ἧλον ἐν μέσῳ τούτου, καὶ χρίσουσιν αὐτὸν αἵματι θυσίας, καίτοι διὰ χει
commistum, unam etiam per hoc naturam in πασιν ὕδατος, μίαν καὶ διὰ τούτου φύσιν ἐν τῷ Χρι
Christo indicanies, et producunt Chrysostomum
qui aquam veluerit in Explicatione Evangelit
Matthæi. Nos vero vinum aqua temperantes, administramus et participamus, declarantes sic unionem duarum in Christo naturarum. Namque
etiam Gregorius Theologus dicit: Sanguis et aqua
quæ profluunt e latere, ille quidem ut hominis,
hæc autem quasi supra bominen. Chrysostomus
porro videns Marcionis Pontici discipulos aquam
solummodo offerre: propterea enim Hydroparastat
appellati sunt: veluit aquam oferre, prohibcns
hou vini et aquæ oblationem, sed aquæ solius
allhibitionem secundum illorum exemplum. Ipsum
autem visum et aquam temperata atque sic administrata comprobasse, luculenter´ostendit, ubi in
Explicatione Evangelii Joannis, Quando, inquit, ad
altare accedis et participas, sanguinem Christi e
cdice, reputa le os tuum lateri Christi admovisse, atque ex ejus latere te bibere. Christi latere autem non solum sanguis, sed etiam
aqua profluxit ad confirmationein duarum in eo
naturarum, quemadmodum supra diximus. Calis
cem autem ex quo Christus apostolis propinavit,
vino et aqua temperatum fuisse testatur Domini
frater Jacobus apostolus atque Marcus evangelista
in liturgiis ipsorum sic dicentes: Sumpto calice
atque vino aqua temperato, gratias agens ac benedicens, dedit illis, Bibile, inquiens, ex eo omnes,
hic est sanguis meus qui pro vobis atque mullis –
profunditur. Prorsus enim mendacii expers el lanquanı Deus præsciens qualis profundi debebat,
talem et discipulis cominunicavit. Atque synodus
Carthagenæ habita decrevit, ut in sacra cœna nihil amplius offeratur, nisi ea tantummodo quæ Dominus communicavit, id est panis ac vinum aqua
temperatum.
Dominus noster Jesus Christus animalium sacrificiis finem imposuit, cum mysticam discipulis cœnam dedit, et dixit: loc facile in meum commemorationem ', id est, non Judaicum, sed quod tunc
mystice traditum fuit; Armenii tamen cultu Judaico '
boves, et agnos, et oves sacrificant, et victimaruin
sanguine limina inungunt, salutis spem in his magis
collocantes. Quamobrem nec in Paschatis celebritate corpus et sanguinem Dominicum sumunt, sed
agnum, quem immolant more Judaico, et assum
igni comedunt, atque ita sanctificari se sperant, et
peccatorum veniam accipere. Quod autem ejusmodi
sacrificiis sit finis impositus, reperies in eo titulo qui
adversus llebræos seriptus est.
στῷ καταγγέλλοντες, καὶ προβάλλονται τὸν Χρυσό
στομον κωλύοντα τὸ ὕδωρ ἐν τῇ ἑρμηνείᾳ τοῦ κατὰ
Ματθαῖον Εὐαγγελίου. Ἡμεῖς δὲ τὸν οἶνον ὕδατι
κιρνῶντες, ἱερουργοῦμέν τε καὶ μεταλαμβάνομεν,
ἐμφαίνοντες τὴν ἔνωσιν τῶν ἐν Χριστῷ δύο φύσεων.
Φησὶ γὰρ καὶ ὁ Θεολόγος Γρηγόριος, Αἷμα καὶ ὕδωρ
τῆς πλευρᾶς χεόμενον, τὸ μὲν ὡς ἀνθρώπου, τὸ δὲ
ὡς ὑπὲρ ἄνθρωπον. Ο δὲ Χρυσόστομος, ἐρῶν τοὺς
Μαρκίωνος τοῦ Ποντικοῦ μαθητές ὕδωρ μόνον προςάγοντας (δι' αὐτὸ γὰρ τοῦτο. Ὑδρο παραστάται προςωνομάσθησαν), εκώλυσε τὸ προσφέρειν ὕδωρ, ἀποδο
κιμάσας οὐ τὸ προσάγειν οἶνον καὶ ὕδωρ, ἀλλὰ τὸ
προσφέρειν ὕδωρ μόνον κατὰ τὴν ἐκείνων ὁμοίωσιν.
Οτι δὲ τὸν οἶνον καὶ τὸ ὕδωρ μιγνύμενα καὶ ἱερουρ
γούμενα ἀπεδέχετο, σαφῶς ἐδήλωσεν ἐν τῇ ἑρμην
νείᾳ τοῦ κατὰ Ἰωάννην Εὐαγγελίου λέγων, ὅτι
Ηνίκα προσέρχῃ τῷ θυσιαστηρίῳ, καὶ μεταλαμβά.
νεις τοῦ αἵματος τοῦ Χριστοῦ ἐκ τοῦ ποτηρίου, νέ
μιζε ὅτι τὸ στόμα σου τη πλευρᾷ τοῦ Χριστοῦ
προσέθηκας, καὶ ἐκ τῆς πλευρᾶς αὐτοῦ πίνεις. Εχ
δὲ τῆς πλευρᾶς Χριστοῦ οὐχ αἷμα μόνον, ἀλλὰ καὶ
ὕδωρ ἔβλυσεν εἰς πίστωσιν τῶν ἐν αὐτῷ δύο φύσεων,
καθώς προδεδήλωται. Οτι δὲ καὶ τὸ ποτήριον, ἐξ
οὗ μετέδωκεν ὁ Χριστὸς τοῖς ἀποστόλοις, συγκρατον
ἦν ἐξ οἴνου καὶ ὕδατος, μαρτυρεῖ ὁ ἀδελφόθεος 12κωβος ὁ ἀπόστολος, καὶ Μάρκος ὁ εὐαγγελιστὴς ἐν
ταῖς λειτουργίαις αὐτῶν, ἑκάτεροι λέγοντες οὕτως,
ότι, λαβὼν ποτήριον, καὶ κεράσας ἐξ οίνου και
ὕδατος εὐχαριστήσας, εὐλογήσας, ἔδωκεν αὐτ
τοῖς εἰπὼν, Πίετε ἐξ αὐτοῦ πάντες, τοῦτό ἐστι
τὸ αἷμα μου τὸ ὑπὲρ ὑμῶν καὶ πολλῶν ἐκχυνό
μενον. Πάντως γὰρ ὡς ἀψευδής και προγνώστης
Θεός οἷον ἔμελλεν ἐκχυθῆναι, τοιούτου καὶ μετεδίδου
τοῖς μαθηταῖς. Καὶ ἡ ἐν Καρθαγένῃ δὲ σύνοδος ού
τως ἐκανόνισεν, ἵνα ἐν τοῖς ἁγίοις μηδὲν πλέον προσ
άγηται ἢ μόνα, ἅπερ ὁ Κύριος παρέδωκε, τουτέστιν
ἄρτον καὶ οἶνον ὕδατι μεμιγμένον.
Τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τὰς ζωοθυσίας
παύσαντος ἐν τῷ μεταδοῦναι τοῖς μαθηταῖς τοῦ μυ
στικοῦ δείπνον, καὶ εἰπεῖν, Τοῦτο ποιεῖτε εἰς τὴν
ἐμὴν ἀνάμνησιν, τουτέστιν οὐ τὸ Ἰουδαϊκὸν,
ἀλλὰ τὸ τηνικαῦτα μυστικῶς παραδεδομένον, τού
ναντίον οἱ ᾿Αρμένιοι διαπράττονται, βόας, καὶ ἀμνούς, καὶ πρόβατα θύοντες κατὰ τὴν Ἰουδαϊκὴν λα
τρείαν, καὶ τὰς φλιὰς τοῖς τῶν τεθυμένων αἷμασι
χρίοντες, καὶ τὰς ἐλπίδας τῆς σωτηρίας μᾶλλον ἐν
τούτοις ἔχοντες. Ὅθεν καὶ ἐν τῇ ἑορτῇ τοῦ Πάσχα
οὐ τοῦ Δεσποτικοῦ σώματος καὶ αίματος μεταλαμ
βάνουσιν, ἀλλὰ τοῦ ἀμνοῦ, θύοντες αὐτὸν Ιουδαϊκῶς,
καὶ ὀπτὰ πυρὶ ποιοῦντες, καὶ ἐξ αὐτῶν ἁγιάζεσθαι
προσδοκῶσι, καὶ ἄφεσιν λαμβάνειν αμαρτημάτων.
Οτι δὲ τῶν τοιούτων θυσιῶν ἐπαύθησαν οι προσαγωγαι, ζητήσα; εὑρήσεις ἐν τῷ κατὰ τῶν Εβραίων
τίτλῳ.
Crucem, quamvis e materia constet, non prius venerantur aut adorant, quam eam tanquain homineın
abluerint, et in ejus medio clavum fixerint, et sacrificii sanguine ipsam inunxerint, cum tamen iu
* Luc. xart, 19.
Τὸν σταυρὸν οιασδήποτε ύλης ὄντα οὐ πρότερον
τιμῶσιν, οὐδὲ προσκυνοῦσιν, εἰ μὴ βαπτίσουσι τοῦ
τον ὡς ἄνθρωπον, καὶ πήξουσιν ἦλον ἐν μέσῳ τούτου,
καὶ χρίσουσιν αὐτόν αἵματι θυσίας, καίτοι διὰ χει
col. 1185–1186page 584 of 677
PG 130:1185ρὸς τυποῦντες τὸν σταυρὸν ἐπὶ τοῦ μετώπου, καὶ ε ἐπὶ τοῦ βαπτίσματος, καὶ ἐπὶ τῆς ἱερουργίας, καὶ ἐν ἄλλοις πολλοῖς. Ἀλλ', ὦ μάταιοι καὶ φρενοβλαβεῖς, φαίην ἂν πρὸς αὐτοὺς, εἴπερ ὁ διὰ χειρὸς ἀΰλως τυπούμενος σταυρὸς ἁγιάζειν πάντα, οἷς ἐπιβάλλεται, τὸ ὕδωρ λέγω τοῦ βαπτίσματος, καὶ τὸ ἔλαιον, καὶ τὸ μύρον, καὶ τὰ πρόσωπα τῶν ἀνθρώπων τῶν πιστευόντων, καὶ τὸν μυστικὸν ἄρτον, καὶ τὸ ἱερὸν ποτήριον, καὶ τἄλλα, ἵνα μὴ καθ᾿ ἕκαστον ἀπαριθμούμενος μηκύνω τὸν λόγον, πῶς ὁ διὰ τῆς οἱασδήποτε ὕλης τύπος τοῦ σταυροῦ, ὡς κοινόν τι καὶ βέ βηλον διά τε βαπτίσματος, καὶ ἥλου καὶ αἵματος καθ' ὑμᾶς ἁγιάζεται; Πῶς δὲ ὁ καὶ τὸ βάπτισμα καὶ τὴν οὐσίαν ἁγιάζων σταυρὸς ὑπὸ τῶν ἁγιαζομένων τούτων ἁγιάζεται; Ὥσπερ γὰρ πρὸ τοῦ σταυρωθῆναι τὸν Χριστὸν ὁ σταυρὸς ὄργανον ἦν θανάτου κατηραμένον, καὶ ὁ τύπος αὐτοῦ φευκτός τε καὶ ἀποτρόπαιος· οὕτω μετὰ τὸ προσηλωθῆναι τὸν Χριστὸν αὐτῷ, καὶ καταῤῥανθῆναι τοῦτον τῷ Δεσποτικῷ αἵματι καὶ ὕδατι, αὐτός τε ἡγιάσθη, καὶ ὁ τύπος αὐτοῦ ἁγιαστήριον πᾶσι τοῖς πιστοῖς κατέστη, πρότερον μὲν ἀνθρώπου ἀναιροῦντος, ὕστερον δὲ τοὺς δαίμονας. Εἰ οὖν τὸ πρωτότυπον γέγονεν ἅγιον, ὡς εἴρηται, προσηλωθέντος αὐτῷ τοῦ Δεσπότου, καθὼς ὁ Δαβὶδ ἐδίδαξεν εἰπὼν, Καὶ προσκυνεῖτε τῷ ὑποποδίῳ τῶν ποδῶν αὐτοῦ, ὅτι ἁγιόν ἐστι· τοῦτο γὰρ νῦν ὠνόμασεν ὑποπόδιον διὰ τὸ προσπαγῆναι τούτῳ τοὺς προσκυνητούς αὐτοῦ πόδας· ἅγιος ἄρα καὶ πᾶς τύπος αὐτοῦ, κἂν διὰ χειρὸς ἀΰλως τυπωθείη, κἂν δι' ὕλης τινός. Εἰκόνες γάρ εἰσι ταῦτα τοῦ πρωτοτύπου, καὶ ὥσπερ ἡ τοῦ Χριστοῦ εἰκὼν ἁγία ἐστὶν, οὐ διὰ τὴν ὑποδεξαμένην αὐτῇ ὕλην, ἀλλὰ διὰ τὸν χαρακτῆρα καὶ τὴν μορφὴν τοῦ Χριστοῦ· οὕτω καὶ ὁ τοῦ σταυροῦ τύπος εἰκών ἐστι τοῦ πρωτοτύπου διὰ τὸ σχῆμα καὶ τὴν ὁμοίωσιν, καὶ διὰ τοῦτο σεπτὸς καὶ τίμιος. Ἡ γὰρ τιμὴ τῆς εἰκόνος ἐπὶ τὸ πρωτότυπον διαβαίνει, διὸ καὶ ὁ θεῖος Γρηγόριος ὁ τῆς Μεγάλης Ἀρμενίας προ πάντων σταυροὺς ξυλίνους ἐν τόποις τισὶ στήσας, ἐκέλευε προσκυνεῖν, καὶ καταφεύγειν ἐπὶ τούτους ὡς ἁγιαστήρια, καίτοι μή πω χειροτονηθεὶς ἀρχιερεὺς, μήτε τινὶ βαπτίσματι, ἢ ἥλῳ, ἢ αἵματι καθοσιώσας αὐτούς. Ἐμπηγνύουσι δὲ τὸν ἧλον τῷ σταυρῷ εἰς ὄνομα τοῦ Χριστοῦ, δηλοῦντες, ὅτι εἷς τῆς Τριάδος ἐσταυρώθη, τουτέστιν ἡ θεία φύσις αὐτοῦ. Ἐπεὶ δὲ ἡ τοῦ Χριστοῦ θεία φύσις, καὶ τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματός ἐστι φύσις, συσταυροῦσιν αὐτῷ, κἂν μὴ φανερῶς ὁμολογῶσι, καὶ τὸν Πατέρα καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Εὑρήσεις δὲ περὶ τοῦ σταυροῦ πλα τύτερον ἐν τῷ ἐφεξῆς τίτλῳ κατὰ τὸ κεφάλαιον, ᾧ ἐπιγέγραπται Περὶ τοῦ σταυροῦ. Σταυροὺς τρεῖς ξυλίνους ποιήσαντες, καὶ συζεύξαντες ἀλλήλοις ἁγίαν Τριάδα τούτους ὀνομάζουσιν, οὐ φρίττοντες κατασκευάζειν εἰκόνας τῆς μακαρίας Τριάδος τῆς μόνης ἀκτίστου, καὶ ἀπείρου, καὶ ἀορί στου, καὶ ὅλως ἀνεννοήτου. Αἱ γὰρ εἰκόνες ὁρατῶν καὶ πεπερασμένων εἰσιν εἰκόνες. Πῶς δ᾽ ἄν τις εἰ κόνα κατασκευάσειεν, οὗ τὸ πρωτότυπον ἀθέατόν
PANOPLIA DOGMATICA. - TIT. XXIII.
ρὸς τυποῦντες τὸν σταυρὸν ἐπὶ τοῦ μετώπου, καὶ fronte crucem manu designent, et in baptismo, ε
ἐπὶ τοῦ βαπτίσματος, καὶ ἐπὶ τῆς ἱερουργίας, καὶ
ἐν ἄλλοις πολλοῖς. 'Αλλ', ὦ μάταιοι καὶ φρενοβλαβεῖς;
φαίην ἂν πρὸς αὐτοὺς, εἴπερ ὁ διὰ χειρὸς ἀΰλως
τυπούμενος σταυρὸς ἁγιάζειν πάντα, οἷς ἐπιβάλλε
ται, τὸ ὕδωρ λέγω τοῦ βαπτίσματος, καὶ τὸ ἔλαιον,
καὶ τὸ μύρον, καὶ τὰ πρόσωπα τῶν ἀνθρώπων τῶν
πιστευόντων, καὶ τὸν μυστικὸν ἄρτον, καὶ τὸ ἱερὸν
ποτήριον, καὶ τἄλλα, ἵνα μὴ καθ᾿ ἕκαστον ἀπαριθ
μούμενος μηκύνω τὸν λόγον, πῶς ὁ διὰ τῆς οἰασδήποτε ὕλης τύπος τοῦ σταυροῦ, ὡς κοινόν τι καὶ βέδηλον διά τε βαπτίσματος, καὶ ἤλου καὶ αἵματος καθ'
ὑμᾶς ἁγιάζεται; Πῶς δὲ ὁ καὶ τὸ βάπτισμα καὶ τὴν
οὐσίαν ἁγιάζων σταυρὸς ὑπὸ τῶν ἁγιαζομένων τούτων
ἁγιάζεται; "Ωσπερ γὰρ πρὸ τοῦ σταυρωθῆναι τὸν
Χριστὸν ὁ σταυρὸς ὄργανον ἦν θανάτου κατηραμέ
νον, καὶ ὁ τύπος αὐτοῦ φευκτός τε καὶ ἀποτρόπαιος·
οὕτω μετὰ τὸ προσηλωθῆναι τὸν Χριστὸν αὐτῷ, καὶ
καταῤῥανθῆναι τοῦτον τῷ Δεσποτικῷ αἵματι καὶ
ὕδατι, αὐτός τε ἡγιάσθη, καὶ ὁ τύπος αὐτοῦ ἁγιαστής
ρων πᾶσι τοῖς πιστοῖς κατέστη, πρότερον μὲν ἀνθρώ
που; ἀναιροῦντος, ὕστερον δὲ τοὺς δαίμονας. Εἰ οὖν
τὸ πρωτότυπον γέγονεν ἅγιον, ὡς εἴρηται, προσηλω
θέντος αὐτῷ τοῦ Δεσπότου, καθὼς ὁ Δαβὶδ ἐδίδαξεν
εἰπὼν, Καὶ προσκυνεῖτε τῷ ὑποποδίῳ τῶν ποδῶν
αὐτοῦ, ὅτι ἁγιόν ἐστι· τοῦτο γὰρ νῦν ὠνόμασεν
ὑποπόδιον διὰ τὸ προσπαγῆναι τούτῳ τοὺς προσκυνη
τοὺς αὐτοῦ πόδας· ἅγιος ἄρα καὶ πᾶς τύπος αὐτοῦ,
κἂν διὰ χειρὸς ἀΰλως τυπωθείη, καν δι' ύλης τινός.
Εἰκόνες γάρ εἰσι· ταῦτα τοῦ πρωτοτύπου, καὶ ὥσπερ
ἡ τοῦ Χριστοῦ εἰκὼν ἁγία ἐστὶν, οὐ διὰ τὴν ὑποδεξα.
μένην αὐτῇ ὕλην, ἀλλὰ διὰ τὸν χαρακτῆρα καὶ τὴν
μορφὴν τοῦ Χριστοῦ· οὕτω καὶ ὁ τοῦ σταυροῦ τύπος
εἰκών ἐστι τοῦ πρωτοτύπου διὰ τὸ σχῆμα καὶ τὴν
ὁμοίωσιν, καὶ διὰ τοῦτο σεπτὸς καὶ τίμιος. Η γὰρ
τιμὴ τῆς εἰκόνος ἐπὶ τὸ πρωτότυπον διαβαίνει, διὸ
καὶ ὁ θεῖος Γρηγόριος ὁ τῆς Μεγάλης Αρμενίας προ
πάντων σταυρούς ξυλίνους ἐν τόποις τισὶ στήσας,
ἐκέλευε προσκυνεῖν, καὶ καταφεύγειν ἐπὶ τούτους ὡς
αγιαστήρια, καίτοι μή πω χειροτονηθεὶς ἀρχιερεὺς,
μήτε τινὶ βαπτίσματι, ή ήλῳ, ή αἵματι καθοσιώσας
αὐτούς. Ἐμπηγνύουσι δὲ τὸν ἦλον τῷ σταυρῷ εἰς
ὄνομα τοῦ Χριστοῦ, δηλοῦντες, ὅτι εἰς τῆς Τριάδος
ἐσταυρώθη, τουτέστιν ἡ θεία φύσις αὐτοῦ. Ἐπεὶ δὲ
ἡ τοῦ Χριστοῦ θεία φύσις, καὶ τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ
ἁγίου Πνεύματός ἐστι φύσις, συσταυροῦσιν αὐτῷ,
κἂν μὴ φανερῶς ὁμολογῶσι, καὶ τὸν Πατέρα καὶ τὸ
ἅγιον Πνεῦμα. Εὑρήσεις δὲ περὶ τοῦ σταυροῦ πλα
τύτερον ἐν τῷ ἐφεξῆς· τίτλῳ κατὰ τὸ κεφάλαιον, ᾧ
επιγέγραπται Περὶ τοῦ σταυροῦ.
Σταυροὺς τρεῖς ξυλίνους ποιήσαντες, καὶ συζεύ
ξαντες ἀλλήλοις ἀγίαν Τριάδα τούτους ὀνομάζουσιν,
οὐ φρίττοντες κατασκευάζειν εἰκόνας τῆς μακαρίας
Τριάδος τῆς μόνης ἀκτίστου, καὶ ἀπείρου, καὶ ἀορί
στου, καὶ ὅλως ἀνεννοήτου. Αἱ γὰρ εἰκόνες ὁρατῶν
καὶ πεπερασμένων εἰσιν εἰκόνες. Πῶς δ᾽ ἄν τις εἰς
κόνα κατασκευάσειεν, οὗ τὸ πρωτότυπον ἀθέατόν
• Psal. xcvili, 5.
in sacrificio, et aliis multis in rebus. Verum, o stulti
et mente capți, sic enim eos alloquar, si crux manu
designata res omnes sanctifical quibus adhibetur,
ut aquam·baptisıni, et oleuın, et unguentum, et vultus hominum credentium, et panem mysticum, et
sacrum sanguinem, et reliqua, quæ non enunera
sigillatim, ne longior sim, cur apud vos figura cru
cis ex quavis materia confecta, tanquam res aliqua
communis ac profana, ablutione et clavo et sanguine sanctificatur, aut quomodo crux, quæ et baptism
mum, et sacrificium sanctificat, ab eisdem ipsa
sanctificetur? Quemodmodum enim antequain Christus in crucem ageretur, ipsa mortis erat instrumentum exsecrabile, et ejus figura fugienda ac detestanda, ita posteaquam Christus ei fuit affixus,
sanguine et aqua Domini sanctificata per figuram
suam cunctis fidelibus exhibet sanctificationem.
Atque ita crux, quæ prius homines tollebat, postea
dæmones ejecit atque expulit. Si igitur prima illa
crus, quæ fuit exemplar, facta est sancta, ut dis
c um est, quoniam in ea confixus Dominus pependit,
ut David ostendit, Adorale, inquieus, scabellum
pedum ejus, quoniam sanctum est ³, eam enim hoc
loco scabellum appellavit, quia pedes ipsius adorandi in eamı suffixi sunt; sancta nimirum est et omnis
figura illius, sive manu, sive materia designetur,
sive ex materia aliqua conficiatur. Haec enim s:int
imagines exemplaris.Et quemadmodum imago Christi
sancta est, non propter materiam qua illam
suscepit, sed propter exemplar formamque Christi,
sic et crucis figura imago est exemplaris propter
eflgiem et similitudincm. Εt idcirco venerabilis
est et pretiosa. Honor enim habitus imagini, ut
magnus ait Basilius, ad exemplar transit. Itaque
divus etiam Gregorius, Magnæ præsul Armeniæ, aute
omnes jussit, cruces ligneas quibusdam in locis a
se collocatas adorari, ad easque tanquam ad sacra
profugia concurri,` idque cum nondum esset pontifex declaratus, easque nec ablutions, nec clavo,
nec sanguine expiasset. Cæterum ideo clavum in
cruce figunt in Christi nomine, ut ostendant uintia
sanctæ Trinitatis esse crucifixum,,id est, divinam
ejus naturam. Itaque cum divina Christi natura,
Patris etiam, et sancti Spiritus natura sit, Patrem
eliani, et Spiritum sanctum, licet id aperte non
faleantur, una cum ipso crucifigunt. Verum de cruce latius disseremus in sequenti titulo, in eo capite
quod inscriptum est De cruce.
Tres ligneas constituunt cruces, easque inter se
conjunctas Trinitatem sanctam appellant. Nec ex
horrescunt beat Trinitatis imaginem conficere,
quæ sola increata est, et infinita, et indefinita, et
prorsus incognita. Rerum enim, quæ finitæ sunt,
imagines conficiuntur. Cujus autem rei exemplar
sub aspectum cognitionemque prorsus non cadit, ejus
col. 1187–1188page 585 of 677
PG 130:1187ἔστι παντάπασι καὶ ἀκατανόητον; Πῶς οὖν τούτους προσαγορεύσομεν, ξυλολάτρας, ἢ εἰδωλολάτρας; ἀμφότερα γὰρ αὐτοῖς ἁρμόζει. Καθ' ἕτερον δὲ λόγον σταυρωθῆναι τὴν Τριάδα καθομολογοῦσι, σταυροὺς τρεῖς ἀλλήλοις συνάπτοντες, καὶ δι᾿ ἔργων τοῦτο κηρύττοντες. Τί τῆς πλάνης ταύτης ἀνοητότερον καὶ ἀθεώτερον; Τοὺς τρεῖς, ὡς εἴρηται, σταυροὺς εἰδωλοποιοῦντες, καὶ τὸ φρικτὸν ὄνομα τῆς ἀκαταλήπτου Τριάδος τούτοις ἐπιθέντες, οὐκ αἰσχύνονται προσαγορεύοντες ἡμᾶς μᾶλλον εἰδωλολάτρας διὰ τὴν σεπτὴν εἰκόνα τοῦ ἐνανθρωπήσαντος Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ ὁραθέντος καὶ κρατηθέντος, καὶ πεπερασμένου κατὰ σάρκα τυγχάνοντος, ἔτι δὲ καὶ διὰ τὴν τῆς Θεομήτορος, καὶ τὰς τῶν ἁγίων, οἷς οὐ μόνον ὁρατὰ καὶ περιληπτὰ, ἀλλὰ καὶ θνητὰ τὰ σώματα. Εἴρηται δὲ πλατύτερον περὶ τῶν ἁγίων εἰκόνων ἐν τῷ κατὰ τῶν Εἰ κονομάχων τίτλῳ, καὶ ζήτησον ἐκεῖ τὴν διαφοράν τῶν εἰδώλων καὶ τῶν εἰκόνων. Τῶν Ἀρμενίων ὥσπερ κίβδηλος καὶ θεοστυγὴς ἡ πίστις, οὕτω καὶ τὸ βάπτισμα τούτων, καὶ πᾶσα τελετή, καὶ ἅπαν μυστήριον. Σαπρὸν γὰρ δένδρον καρποὺς καλοὺς οὐ ποιεῖ, καθὼς ὁ Κύριος ἀπεφήνατο. Ἐρωτώμενοι παρ' ἡμῶν οἱ Ἀρμένιοι τίς ἐστιν ἡ νηστεία τοῦ Ἀρτζιούτζη, φασί, Σεργίου τινὸς Ἀρμενίου μαρτυρήσαντος ἐν τῇ τούτων χώρᾳ. Πρὸς οὓς ἡμεῖς· Καὶ τίς ἡ ἀπόδειξις, καὶ πόθεν δῆλον, ὅτι ὀρθόδοξος ἦν ἐκεῖνος ὁ Σέργιος, ὑμῶν κακοδόξων ὄντων, καὶ μήτε προφήτου τινός, μήτε ἀποστόλου, μήτε μάρτυρος, μήτε ὁσίου, μήθ' ὅλως τινὸς ἁγίων μνήμην ἑορταζόντων, ἀλλὰ μηδὲ αὐτοῦ τοῦ παμμάκαρος Γρηγορίου τοῦ τῆς Μεγάλης Ἀρμενίας ἀρχιερέως; Καὶ μεταβαλλόμενοι λέγουσιν, ὅτι τῆς Νινευὶ ἐστιν ἡ νηστεία. Καὶ πάλιν ἡμεῖς φαμεν, ὅτι Μήτε τῶν ἁγίων ἀποστόλων, μήτε συνόδου τινὸς ἁγίων Πατέρων μνημονευσάντων αὐτῆς, τίς ὁ προστάξας νηστεύειν ὑμᾶς νηστείαν ἐθνῶν πρὸ πολλῶν ἐτῶν τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Χριστοῦ γεγενημένην; Εἰ οὖν τὰς Ἰουδαϊκὰς νηστείας τὰς διὰ Μωσέως ὁρι σθείσας ὑπὸ τοῦ Θεοῦ νηστεύειν ἐκωλύθημεν, πολλῷ μᾶλλον τὰς τῶν ἀνόμων ἐθνῶν. Οὕτω δὲ προδήλως ἐλεγχόμενοι πάλιν ἀποκρίνονται, φάσκοντες, τὴν τοῦ Ἀδὰμ νηστείαν εἶναι ταύτην, ὅτε τῆς τοῦ παρα δείσου τρυφῆς ἐξέπεσε. Καὶ αὖθις ἡμεῖς φαμεν, ὅτι Περὶ τῆς κοσμογενείας καὶ πάντων τῶν κατά τὸν Ἀδὰμ ὁ Μωϋσῆς συγγραψάμενος, οὐδὲν οὐδα μοῦ περὶ τῆς νηστείας ταύτης ἐνέφηνε. Καὶ πόθεν ἔχετε λέγειν τοῦ Ἀδὰμ εἶναι ταύτην; Ἔπειτα μετα βαίνουσιν ἐφ᾽ ἕτερον, ὅτι τῆς Μεγάλης Ἀρμενίας ἡ νηστεία αὕτη ἐστὶν, ἣν ἐνήστευσαν οἱ Ἀρμένιοι βαπτισθῆναι μέλλοντες ὑπὸ τοῦ μεγάλου Γρηγορίου. Ἐλέγχονται δὲ κἀνταῦθα ψευδόμενοι. Ἐλαυνόμενοι γὰρ ὑπὸ τῶν δαιμόνων πρὸ τοῦ βαπτίσματος ὡρί σθησαν ἡμέρας ἑξήκοντα νηστεῦσαι· ὕστερον δὲ
conficiat? Quo igitur έστι παντάπασι καὶ ἀκατανόητον; Πῶς οὖν τούτους
προσαγορεύσομεν, ξυλολάτρας, ή είδωλα λάτρες;
ἀμφότερα γὰρ αὐτοῖς ἁρμόζει. Καθ' ἕτερον δὲ λόγον
σταυρωθῆναι τὴν Τριάδα καθομολογοῦσι, σταυρούς
τρεῖς ἀλλήλοις συνάπτοντες, καὶ δι᾿ ἔργων τοῦτο
κηρύττοντες. Τί τῆς πλάνης ταύτης ανοητότερόν τι
καὶ ἀθεώτερον;
rei quomodo quis imaginem
nomine los appellabimus, liguorum, an idolorum
cultores? Utrumque enim nomen illis congruit.
Atque hac item ratione crucifixam fuisse Trinitatem confitentur, cum tres ita cruces coaptent, et
eo facto id praedicent. Quid hoc errore stultius, aut
magis impium sit?
Quid? quod cum tres, ut dictum est, cruces,
tanquam idola constituant, et venerandum incomprehensæ Trinitatis nomen illis imponant, non eru-.
bescunt tamen appellare nos idololatras, quod
Christi, qui humanitatem assumpsit, et videri comprehendique ac circumscribi voluit, quantum pertinet ad humanitatem, Deique Genitricis et sanctorum, quorum corpora non solum conspicua et finita,
verum etiam mortalia exstiterunt, imagines confciamus. Verum de sanctis imaginibus in eo
útulo, quem adversus earum oppugnatores conscripsimus, latius disputatur. Inde igitur petatur
idolorum et imaginum differentia.
Armeniorum ut adulterina atque impia fides est,
sic etiam baptismus, et omnis initiatio et mysterium.
Mala enim arbor bonos fructus non fert '', ut Domnlnus pronuntiavit.
Si ab Armeniis quæratur quodnam sit jejunium,
Amzurtzi, respondent, Sergii cujusdam Armenii,
qui illud testimonio suo in ipsorum regione approbarit. Nos autein dicimus: Quomodo constat, Ser-C
gium ifum fuisse orthodoxum, praesertim cum pravis opinionibus et institutis abundetis, nec ullius
prophetæ, aut apostoli, aut martyris, aut aliorum
sanctorum memoriam celebretis, ne sanctis-iml
Guidein illius Gregorii, qui Magna fuit Armenia
pontifex? At illi aliter se defendentes, Ninivæ jejunium
esse dicunt. Nos autem ad eos: Ecquis vobis gentium
jejunium jussit observare, cujus nec sanctorum
apostolorum ullus, nec ullum sanctorum Patrum
concilium mentionem fecit? quod multis ante annis
fuit, quam Christus humanain carnem assumeret?
Quod si Judæorum jejunia a Mose Del mandato
constituta vobis jejunare non licet, multo minus
jejunia gentium, quæ lege carent. Hinc igitur facila
exclusi eo confugiunt, ut dicant, illud esse jejuniam
Adam, quod egit cum e paradiso fuit ejectus. Nos
autem ad hæc: Cum Mosos in mundi procreationis
descriptione nullam omnino de isto jejunio mentio.
nem fecerit, quomodo potestis dicere esse jejunium
Adam? Tum illi alio se conferunt, et Arinenie Magnæ jejunium esse asserunt, quod jejunabant Arnienii, cum a màgno Gregorio essent baptizandi. Verus hic quoque mendacium eorum. coarguitur.
Cum enim a demonibus ante baptismum agitarentur, decreverunt jcjuhare sexaginta dies. Deinde.com
esset eos baptizaturus, triginta dierum jejunium illis
præscripsit, ut in ipsis quoque Armiquiorum libris
1 Matth. vu, 18.
Τοὺς τρεῖς, ὡς εἴρηται, σταυρούς ειδωλοποιούν
τες, καὶ τὸ φρικτὸν ὄνομα τῆς ἀκαταλήπτου Τριάδος
τούτοις ἐπιθέντες, οὐκ αἰσχύνονται προσαγορεύοντες
ἡμᾶς μᾶλλον εἰδωλολάτρας διὰ τὴν σεπτὴν εἰκόνα
τοῦ ἐνανθρωπήσαντος Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ ὁρεθέντος
καὶ κρατηθέντος, καὶ πεπερασμένου κατὰ σάρκα
τυγχάνοντος, ἔτι δὲ καὶ διὰ τὴν τῆς Θεομήτορος,
καὶ τὰς τῶν ἁγίων, οἷς οὐ μόνον ὁρατὰ καὶ περιληπτὰ, ἀλλὰ καὶ θνητὰ τὰ σώματα. Είρηται δὲ πλατύ
τερον περὶ τῶν ἁγίων εἰκόνων ἐν τῷ κατὰ τῶν Εἰκονομάχων τίτλῳ, καὶ ζήτησον ἐκεῖ τὴν διαφοράν
τῶν εἰδώλων καὶ τῶν εἰκόνων.
Τῶν ᾿Αρμενίων ὥσπερ κίβδηλος καὶ θεοστυγής
ἡ πίστις, οὕτω καὶ τὸ βάπτισμα τούτων, καὶ πάνε
τελετή, καὶ ἅπαν μυστήριον. Σαπρόν γὰρ δένδρον
καρποὺς καλοὺς οὐ ποιεῖ, καθὼς ὁ Κύριος ἀπεφή
νατο.
Ερωτώμενοι παρ' ἡμῶν οἱ ᾿Αρμένιοι τίς ἐστιν ἡ
νηστεία τοῦ ᾿Αρτζιούτζη, φασί, Σεργίου τινός Αρ
μενίου μαρτυρήσαντος ἐν τῇ τούτων χώρα. Πρὸς οὓς
ἡμεῖς· Καὶ τίς ἡ ἀπόδειξις, καὶ πόθεν δῆλον, ότι
ὀρθόδοξος ἦν ἐκεῖνος & Σέργιος, ὑμῶν κακοδόξων
ὄντων, καὶ μήτε προφήτου τινός, μήτε ἀποστόλου,
μήτε μάρτυρος, μήτε ὁσίου, μήθ' ὅλως τινὸς ἁγίων
μνήμην ἑορταζόντων, ἀλλὰ μηδὲ αὐτοῦ τοῦ παμμά
καρος Γρηγορίου τοῦ τῆς Μεγάλης Αρμενίας ἀρχιε
ρέως; Καὶ μεταβαλλόμενοι λέγουσιν, ὅτι τῆς Νινευί
ἐστιν ἡ νηστεία. Καὶ πάλιν ἡμεῖς φαμεν, δτι Μήτε
τῶν ἁγίων ἀποστόλων, μήτε συνόδου τινὸς ἁγίων
Πατέρων μνημονευσάντων αὐτῆς, τίς ὁ προστάξη;
νηστεύειν ὑμᾶς νηστείαν ἐθνῶν πρὸ πολλῶν ἐτῶν
τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Χριστοῦ γεγενημένην;
οὖν τὰς Ἰουδαῖκας νηστείας τὰς διὰ Μωσέως όρι
σθείσας ὑπὸ τοῦ Θεοῦ νηστεύειν ἐκωλύθημεν, πολλῷ
μᾶλλον τὰς τῶν ἀνόμων ἐθνῶν. Οὕτω δὲ προδήλος
ἐλεγχόμενοι πάλιν ἀποκρίνονται, φάσκοντες, την
τοῦ Ἀδὰμ νηστείαν εἶναι ταύτην, ὅτε τῆς τοῦ κατ
ραδείσου τρυφῆς ἐξέπεσε. Καὶ αὖθις ἡμεῖς φαμεν,
ὅτι Περὶ τῆς κοσμογενείας καὶ πάντων τῶν κατά
τὸν Ἀδὰμ ὁ Μωϋσῆς συγγραψάμενος, οὐδὲν οὐδα
μοῦ περὶ τῆς νηστείας ταύτης ένέφηνε. Καὶ πόθεν
ἔχετε λέγειν τοῦ 'Αδάμ εἶναι ταύτην; Έπειτα μετ
ταβαίνουσιν ἐφ᾽ ἕτερον, ότι τῆς Μεγάλης Αρμενία;
ἡ νηστεία αὕτη ἐστὶν, ἣν ἐνήστευσαν οἱ ᾿Αρμένιος
βαπτισθῆναι μέλλοντες ὑπὸ τοῦ μεγάλου Γρηγορίου.
Ελέγχονται δὲ κανταῦθα ψευδόμενοι. Ελαυνόμενοι
γὰρ ὑπὸ τῶν δαιμόνων πρὸ τοῦ βαπτίσματος ώριο
σθησαν ἡμέρας ἑξήκοντα νηστεῦσαι· ὕστερον δὲ
col. 1189–1190page 586 of 677
PG 130:1189μέλλων αὐτοὺς βαπτίσαι τριακονθήμερον αὐτοῖς ἐπέταξε νηστείαν, ὡς κἀν ταῖς Ἀρμενικαῖς ἀναγέγραπται βίβλοις, καὶ οὐδεμία τούτων ἡ τοῦ Ἀρτζι δούρτζη ἐστίν. Ἀνατρεπόμενοι δὲ κἀντεῦθεν τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου ταύτην εἶναί φασιν, ἣν ἐνή στευσε βαπτισθῆναι μέλλων. Καὶ τοῦτο δὲ πάντη ψευδές. Τί γὰρ πρὸς ὅλην τὴν οἰκουμένην ἡ βασι λέως ἑνὸς νηστεία; Πῶς δὲ καὶ οὐδεὶς τῶν μετὰ τὸν Μέγαν Κωνσταντῖνον ἢ συνόδων ἢ Πατέρων ἄλλος ἁγίων μνείαν αὐτῆς ἐποιήσατο; Τοῦτον δὲ τὸν τρό πον ἄλλοτε ἄλλα λέγοντες, καὶ πανταχοῦ περιτρεπόμενοι, καὶ στῆναι βεβαίως οὐ συγχωρούμενοι, διδόασιν ἡμῖν ἐννοεῖν, ὅτι βδελυρά τίς ἐστιν ἡ τοιαύτη νηστεία καὶ ἀναξία Χριστιανικῆς ἀκοῆς. Ἐγὼ δὲ τοιοῦτόν τι περὶ ταύτης ἀκήκοα, ὅτι Σέργιός τις διδάσκαλος τῆς Ἀρμενικῆς αἱρέσεως γενόμενος, εἶχε κύνα καλούμενον οὕτως Ἀρτζιβούρτζην· δηλοῖ δὲ ἡ λέξις τὸν Προμυτάτωρα. Τούτῳ μηνυτῇ καὶ σημάντορι τῆς ἐπιδημίας αὐτοῦ πολλάκις ὁ Σέργιος ἐκέχρητο παρὰ δαίμονος ἐνεργουμένῳ, μέλλων ἐπι δημῆσαί τινι τῶν πολιχνίων, ἢ κωμῶν, ἢ χωρίων ἐν οἷς ᾤκουν οἱ μαθηταὶ καὶ μέτοχοι τῆς λύμης αὐτοῦ. Καὶ ὅτι τὸν κύνα τοῦτον εἶδον, ἐξεχέοντο μετὰ μίαν ἡμέραν πρὸ μιλίων τινῶν εἰς ἀπάντησιν τοῦ διδασκάλου. Ποτὲ δὲ πρὸς τὴν συνήθη ταύτην λειτουργίαν ὁ κύων ἐκπεμφθεὶς ὑπὸ λύκων ἐβρώθη, καὶ μετὰ τὴν ἐπιοῦσαν ἡμέραν ἐβάδισεν ὁ Σέργιος ἐφ' οὓς ἀπέστειλε τὸν κύνα. Μηδενὸς δὲ κατὰ τὸν τύπον προϋπαντήσαντος, ἐδεινοπάθησε, καὶ ἐπιδημήσας αὐτοῖς, ἐπειδὴ μεμάθηκεν, ὅτι οὐ παρεγένετο πρὸς αὐτοὺς ὁ πρόδρομος αὐτοῦ κύων, ἔπεμψεν εἰς ἀναζήτησιν, καὶ διαγνοὺς αὐτὸν ἀπὸ τῆς τῶν ὀστέων εὑρέσεως λυκόβρωτον γεγονότα, προσέταξε πᾶσι τοῖς Ἀρμενίοις νηστεύειν ὑπὲρ τῆς τελευτῆς αὐτοῦ καὶ κατηφιᾷν, καὶ σκυθρωπάζειν ἐφ ἡμέραις ὡρι σμέναις κατ' ἐνιαυτόν, καὶ τὴν νηστείαν ταύτην Ἀρτζιβούρτζην ὠνόμασε.
ΤΙΤΛΟΣ ΚΑ'. Κατὰ τῶν λεγομένων Παυλικιάνων ἐκ τῶν Φω τίου τοῦ μακαριωτάτου πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως.
Σαμόσατα πόλις ἐστὶ τῆς Συρίας, καθ' ἧς πάλαι τὸ Μανιχαίων εἰσεκώμασε φρόνημα. Γυνὴ δέ τις ἐν ταύτῃ Καλλινίκη τοὔνομα τὸν βόρβορον τῆς Μανι χαϊκῆς αἱρέσεως ὅλον ἐκπιοῦσα, δύο τίκτει παῖδας, Παῦλον καὶ Ἰωάννην. Οὗτοι τὴν μητέρα ζηλώσαντες, ἄκρατον τῆς ἀποστασίας ταύτης τὸν ἰὸν εἰσεδέξαντο. Θεασάμενοι δὲ τούτους οἱ συναποστάται διαφέροντας ἐπὶ τῇ δυσσεβείᾳ καὶ δραστηρίους, κήρυκας προβάλλονται καὶ μυσταγωγούς. Οὗτοι δὲ καὶ ἄλλα προσεπινοήσαντες ἄτοπα, καὶ μιαρά, καὶ ὀλέθρια δόγματα τὴν τῶν Παυλικιάνων αἵρεσιν συνεστήσαντο, μοῖραν μὲν τῆς Μανιχαίων μανίας οὖσαν, τισὶ δὲ προσθήκαις συναυξηθεῖσαν. Ἀπὸ τούτων δὲ τῶν δύο, Παύλου καὶ Ἰωάννου, τοῖς μαθηταῖς αὐτῶν ἡ προσωνυμία τῶν Παυλικιάνων ἐπετέθη, συντεθεῖσα βαρβαρικώτερον, καὶ ἀντὶ τοῦ Παυλοιωάννας Παυλικιάνοι κατονομάζονται. Χρόνου δὲ διαρρυέντος, ἕτερον ἑαυτοῖς τὸ τῆς ἀποστασίας συνέδριον χειροτονοῦσι διδάσκαλον, ὃς Κωνσταντίνος ὀνομαζόμενος εἰς Σιλουανὸν ἑαυτὸν μετωνόμασε, καί γε τοῦτον πολλῷ τῶν Καλλινίκης
TIT. XXIV.
pulsi dicunt esse jejunium Constantiui, quod ille
servavit cum esset baptismum suscepturus. Et hoc
plane falsum est: quid cnim unius imperatoris jeju-
»ium pertinet ad universam Ecclesiam? Præterca
si ita res est, cur hujus jejunii nec ullum concil.um,
noc sanctorum Patrum quispiam mentionem fecit?
Cum igitur ita se gerant, et modo huc, modo ill::e
sese convertant, nec consistere valeant, facere non
possumus, quin suspicemur jejunium istad exsecrandum esse et Christianis auribus indignan'. Ego
autem sic de illo accepi, fuisse Sergium quemdam,
Armenicæ hæresis doctorem, qui cum haberet canein, cui nomen hoc. Artziburtzi imposuisset, eum
a dæmone rectum itineris sui ducem et tanquam
consiliarium habebat, quoties ad oppidum, aut pagum, aut urbem aliquam erat profeclarus, in quibus doctrinæ suæ pestifera discipuli habitabant, et
cum illum canem aspicerent, post diem unum aliquot passuum millibus obviam magistro procedebant.
Verum cum aliquando ad illud munus cauis mitteretur, a lupis devoratus est; postridie autem cuɛn
ad eos Sergius proficisceretur, ad quos canem miserat, et nemo de more veniret obviam, indignatus
`est, cumque ad illos pervenisset, intellexissetque,
canem præcursorem suum ad eos non accessiss¨,
misit, qui illum quærerent, sed cum ex ossibug
inventis agnovisset, eum a lupis fuisse dilaniatum,
indixit omnibus Armeniis jejunium pro canis Oliti,
jussitque, ut præfinito dierum spatio singulis annis
in luctu et squalore versarentur. Et jejunium illud
Artziburtzi appellaverunt.
μέλλων αὐτοὺς βαπτίσαι τριακονθήμερον αὐτοῖς & niemoria proditumn est. Neutrum autem istorum
ἐπέταξε νηστείαν, ὡς κάν ταῖς ᾿Αρμενικαῖς ἀναγέ-. jejuniorum Arlziburtzi vocatum est. Hinc item deγραπται βίβλοις, καὶ οὐδεμία τούτων ἡ τοῦ ᾿Αρτζιδούρτζη εστίν. ᾿Ανατρεπόμενοι δὲ κἀντεῦθεν τοῦ
μεγάλου Κωνσταντίνου ταύτην εἶναί φασιν, ἣν ἐνήστευσε βαπτισθῆναι μέλλων. Καὶ τοῦτο δὲ πάντη
ψευδές. Τί γὰρ πρὸς ὅλην τὴν οἰκουμένην ἡ βασι
λέως ἑνὸς νηστεία; Πῶς δὲ καὶ οὐδεὶς τῶν μετὰ τὸν
Μέγαν Κωνσταντῖνον ἢ συνόδων ἢ Πατέρων ἄλλος
ἁγίων μνείαν αὐτῆς ἐποιήσατο; Τοῦτον δὲ τὸν τρό
τον άλλοτε ἄλλα λέγοντες, καὶ πανταχοῦ περιτρε
πόμενοι, καὶ στῆναι βεβαίως οὐ συγχωρούμενοι,
διδόασιν ἡμῖν ἐννοεῖν, ὅτι βδελυρά τίς ἐστιν ἡ τοιαύτη
νηστεία καὶ ἀναξία Χριστιανικῆς ἀκοῆς. Ἐγὼ δὲ
τοιοῦτόν τι περὶ ταύτης ακήκοα, ότι Σέργιος τις
διδάσκαλος τῆς ᾿Αρμενικῆς αἱρέσεως γενόμενος, είχε
κύνα καλούμενον οὕτως Αρτζιβούρτζην· δηλοῖ δὲ
ἡ λέξις τὸν Προμιτάτωρα. Τούτῳ μηνυτῇ καὶ στ
μάντορι τῆς ἐπιδημίας αὐτοῦ πολλάκις ὁ Σέργιος
ἐκέχρητο παρὰ δαίμονος ενεργουμένῳ, μέλλων επι
δημῆσαί τινι τῶν πολυχνίων, ή; κωμῶν, ἢ χωρίων
ἐν οἷς ᾤχουν οἱ μαθηταὶ καὶ μέτοχοι τῆς λύμης
αὐτοῦ. Καὶ ὅτι τὸν κύνα τοῦτον εἶδον, ἐξεχέοντο
μετὰ μίαν ἡμέραν πρὸ μιλίων τινῶν εἰς ἀπάντησιν
τοῦ διδασκάλου. Ποτὲ δὲ πρὸς τὴν συνήθη ταύτην
λειτουργίαν ὁ κύων ἐκπεμφθεὶς ὑπὸ λύκων ἐβρώθη,
καὶ μετὰ τὴν ἐπιοῦσαν ἡμέραν ἐβάδισεν 5 Σέργιος
ἐφ' οὓς ἀπέστειλε τὸν κύνα. Μηδενὸς δὲ κατὰ τὴν
τύπον προϋπαντήσαντος, ἐδεινοπάθησε, καὶ ἐπιδημήσας αὐτοῖς, ἐπειδὴ μεμάθηκεν, ὅτι οὐ παρεγένετο
πρὸς αὐτοὺς ὁ πρόδρομος αὐτοῦ κύων, ἔπεμψεν εἰς
ἀναζήτησιν, καὶ διαγνοὺς αὐτὸν ἀπὸ τῆς τῶν ὀστέων
εὑρέσεως λυκόβρωτον γεγονότα, προσέταξε πᾶσι
τοῖς ᾿Αρμενίοις νηστεύειν ὑπὲρ τῆς τελευτῆς αὐτοῦ
σμέναις κατ' ἐνιαυτὸν, καὶ τὴν νηστείαν ταύτην
ΤΙΤΛΟΣ ΚΑ'.
Κατὰ τῶν λεγομένων Παυλικιάνων ἐκ τῶν φω
τίου τοῦ μακαριωτάτου πατριάρχου Κωνσταν
τινουπόλεως.
Σαμόσατα πόλις ἐστὶ τῆς Συρίας, καθ᾿ ἧς πάλαι
τὸ Μανιχαίων εἰσεκώμασε φρόνημα. Γυνὴ δέ τις ἐν
ταύτῃ Καλλινίκη τοὔνομα τὸν βόρβορον τῆς Μανι
χαϊκῆς αἱρέσεως ὅλον ἐκπιοῦσα, δύο τίκτει παῖδας,
Παῦλον καὶ Ἰωάννην. Οὗτοι τὴν μητέρα ζηλώσαντες,
ἄκρατον τῆς ἀποστασίας ταύτης τὸν ἰὸν εἰσεδέξαντο.
Θεασάμενοι δὲ τούτους οἱ συναποστάται διαφέροντας
ἐπὶ τῇ δυσσεβείᾳ καὶ δραστηρίους, κήρυκας προβάλλονται καὶ μυσταγωγούς. Οὗτοι δὲ καὶ ἄλλα προσε
πινοήσαντε; ἄτοπα, καὶ μιαρά, καὶ ὀλέθρια δόγματα
τὴν τῶν Παυλικιάνων αἵρεσιν συνεστήσαντο, μοῖραν
μὲν τῆς Μανιχαίων μανίας ούσαν, τισὶ δὲ προσθήκαις
συναυξηθεῖσαν. ᾿Απὸ τούτων δὲ τῶν δύο, Παύλου καὶ
Ἰωάννου, τοῖς μαθηταῖς αὐτῶν ἡ προσωνυμία τῶν
Παυλικιάνων ἐπετέθη, συντεθεῖσα βαρβαρικώτερον,
καὶ ἀντὶ τοῦ Παυλοιωάννας Παυλικιάνοι κατονομά
ζονται. Χρόνου δὲ διαρρυέντος, ἕτερον ἑαυτοῖς τὸ
τῆς ἀποστασίας συνέδριον χειροτονοῦσι διδάσκαλον,
8; Κωνσταντίνος ὀνομαζόμενος εἰς Σιλουανὸν ἑαυτὸν
μετωνόμασε, καί γε τοῦτον πολλῷ τῶν Καλλινίκης
καὶ κατηφιᾷν, καὶ σκυθρωπάζειν ἐφ ἡμέραις ὡρι
Αρτζιβούρτζην ὠνόμασε.
TITULUS XXIV.
Adversus Paulicianos, ex scripris Photii patriarcha
Constantinopolitani.
Samosata est oppidum Syriæ, in qua quondam
viguit error Manichæorum.. In hoc oppido mulier
quædam fuit nomine Callinice. Hæc cum totum
Manichæorum lutum hausisset, duos peperit filios
Paulum et Joannem, qui matrem imitati meruni
istius apostasiæ venenum biberunt. Hos reliqui ve
ritatis desertores conspicati impietate eximios, atque praestantes, ac strenuos, constituerunt eos præcones et duces. Isti cum alia absurda et exsecranda
ac perniciosa dogmata, tum Paulicianorum hæresin,
quæ Manichæorum insaniæ pars est, et quibusdam
etiam accessionibus cumulatior, excogitarunt. Ex
duobus autem istis nominibus Paulo et Joanne Paulicianorum vocabulum barbare sane compositum est,
ut cum Pauli-Joannes appellari debeant, Pauliciaui
nominentur. Sed temporis progressu aliam sibi apostasiæ socium et magistrum adhibuerunt, qui cum
vocaretur Constantinus, voluit Sylvanus appellari.
Et hunc quidem apostasiæ satellites Callinicæ kl 19
longe anteponuat. Quippe qui ut astutissimus ad ea,
col. 1191–1192page 587 of 677
PG 130:1191παίδων οἱ τῆς ἀποστασίας ὑπασπισταὶ ἐπίπροσθεν ἄγουσιν. Οὗτος δὲ οὗτος ὁ δεινότατος κακουργήσει τὰ ἀτόλμητα, τὰ μὲν αἱρετικὰ φρονήματα γραφῇ παραδοῦναι οὐκ ἐτόλμησεν, ἔλει δὲ καὶ συνεχεῖ εἰ δασκαλίᾳ κατασφαλισάμενος, τοῖς μυσταγωγηθεῖσε κατέχειν ἀπαράτρωτα τὰ τῆς ἀσεβείας παρακατι τίθησιν ὄργια. Τὸ μέντοι Εὐαγγέλιον καὶ τὸν Ἀπό στολον, ἃ καὶ τὸ θεῖον περιπτύσσεται καὶ τιμᾷ τῶν Χριστιανῶν σύνταγμα, ἐγγράφως τούτοις παρέθετο, τοῖς βήμασι μὲν καὶ ὀνόμασιν οὐδὲν μέγα παραλλάτ τον, οὐδὲ κατακιβδηλεύων τοῦ λόγου τὸ σχῆμα, καθάπερ Οὐαλεντίνος καὶ ἕτεροι, ὅλον δὲ τὸν νοῦν τῆς εὐσεβείας διαστρέφων, καὶ καταθραύων, καὶ πάντα ποιῶν, καὶ περιέχων πρὸς τὸ τῆς ἀποστασίας αὐτοῦ φρόνημα. Καὶ τὰ μὲν ῥήματα, ὡς εἴρηται, δίδωσι κατέχειν τοῦ τε θείου Εὐαγγελίου καὶ τοῦ Ἀποστόλου, μήτε προσθήκαις μήτε ὑφαιρέσεσιν ἀναίδην λυμαινόμενος· προσάπτει δὲ τούτοις καὶ ὑποβάλλει νοή ματα, οἷς ἀρμόζει μὲν οὐδὲν τῶν ἱερῶν ῥημάτων, οὐδεμία δὲ τούτοις ἀκολουθία ἐνορᾶται, μάχεται δὲ πρὸς ἄλληλα, καὶ ἀντικαθίσταται. Ταῦτα γοῦν παρε καταθέμενος μηδὲν ἕτερον αὐτῶν ἀναγινώσκειν παρά τε τὸ Εὐαγγέλιον καὶ τὸν Ἀπόστολον δόγμα τίθησιν. Ἀλλ' ὁ μὲν μετὰ χρόνον ἀπεφθάρη τὴν ψυχὴν πλέον τοῦ σώματος, μετὰ δὲ τὸν Σιλουανὸν Συμεὼν αὐτῶν τοῦ δυσσεβοῦς διδασκαλείου προΐσταται, Τίτον καὶ αὐτὸς ἑαυτὸν μετονομισάμενος. Ἑξῆς δὲ Ἀρμένιος Γενέσιος τοὔνομα, μετακληθεὶς εἰς Τιμόθεον, καὶ τέταρτος Ἰωσὴφ ὁ εἰς Ἐπαφρόδιτον μεταβεβλημένος. Εἶτα Ζαχαρίας, ὃν οὐκ ἐλαχίστη μερὰ τῆς αἱ ρέσεως μισθωτόν τε ἡγεῖται, καὶ τῆς διδασκαλικῆς αὐτὸν προεδρίας ἀνάξιον. Ἕκτος αὐτοῖς ἐπιγίνεται Βιάνης ὁ ῥυπαρός, ἐφ' οἷς ἕβδομον καὶ τελευταῖον κακὸν Σέργιος ἀναφύεται· εἰς Τυχικὸν δὲ καὶ οὗτος ἑαυτὸν μετεκάλεσεν. Ἀλλ' οἱ μὲν τῆς ἀποστασίας αὐτῶν διδάσκαλοι, ἀφ' οὗ τῆς Παύλου καὶ Ἰωάννου μετωνυμίας ἔλαχε τὸ ἀποστατικὸν τοῦτο καὶ μισόχρι στον σύνταγμα μέχρι τοῦ καθ' ἡμᾶς ἥκοντος χρόνου, ἐπὶ τοσοῦτον προήχθησαν. Ἐκεῖνο δὲ δεῖ γινώσκειν, ὡς οἱ νῦν τῆς ἀποστάσεως ταύτης παῖδες, ἐπειδὰν αὐτούς τις ἀπαιτείη τοὺς ἐξάρχους τῆς τοιαύτης ἀπο πέμπεσθαι βδελυρίας, Μάνεντα μέν, καὶ Παῦλον, καὶ Ἰωάννην, καί τινας ἄλλους προθύμως ἀναθεματίζουσι· Κωνσταντῖνον δὲ καὶ Σιλουανὸν καλοῦσι, καὶ Συμεῶνα τὸν Τίτον, καὶ Γενέσιον τὸν Τιμόθεον, καὶ Ἰωσήφ τὸν Ἐπαφρόδιτον, καὶ τὸν ῥυπαρὸν Βι άνην, καὶ Σέργιον τὸν Τυχικὸν οὐδαμῶς ἀναθεματίζειν καταδέχονται, ἀλλ' οἷα δὴ Χριστοῦ ἀποστόλους καὶ τῆς εὐσεβείας διδασκάλους ἀσπάζονταί τε καὶ ἀποδέχονται. Οὐ πάντες δέ, οὐδὲ τοὺς εἰρημένους πάντας ὁμοίως περιέπουσιν, ἀλλὰ τοὺς μὲν μέχρι Βαάνου καὶ Σεργίου καταγομένους ἐξ ἴσου θειάζουσίν, ἐκεῖθεν δὲ ῥαγέντες εἰς ἀντιπάλους δύο μερίδας, οἱ μὲν τὸν Βαάνην, οἱ δὲ θεοποιοῦσι τὸν Σέργιον ἐπὶ τοσοῦτον τὴν κατ' ἀλλήλων ἔριν καὶ στάσιν κρατύνοντες, ὡς καὶ μέχρι σφαγῆς αὐτοῖς προχωρεῖν τὸ φιλόνεικον. Ἓξ δὲ αὐτῶν ἀνομολογοῦσιν ἐκκλησίας, ὧν τὴν μὲν Μακεδονίαν καλοῦσιν, Ἀχαΐαν δὲ τὴν δευτέραν, καὶ τρίτην τὴν Φιλιππησίων, ἐφ' εἷς τὴν
mu1192
quæ scutiebat, propaganda, non est ausus opiniones παίδων οἱ τῆς ἀποστασίας υπασπισταὶ ἐπίπροσθεν
hæreticas monumentis tradere, sed usu et assidua
doctrina discipulos suos erudiens, impietatis instituta ab oppugnatione tuta servare conatus est. Atque Evangelium quidem et Apostolum, quæ fidelis
etiam Christianorum populus complectitur et colit,
scripta proposuit, nihil admodum quantum ad verba pertinet, mutans, nec, quemadmodum egit Valentinus et alii, sermouls figuram pervertens, sed
ipsum pietatis sensum detorquens atque perfringens, et ad apostasiæ suæ opinionem convertens et
traheus. Ac verba quidem, ut diximus, divini Evan
gelii et Apostoli, concessit, ut haberent,et nibil impudenter subtraxit aut adjunxit; verum
cos illi
sensus attribuit et accommodavit, quibus nulla sacra verba conveniunt. Pugnant enim inter se,
tuoque se evertunt, ut nihil inde consequi consentaneum possit. Ilæc ille hoc modo constituit, nullumque dogma illis præter Evangelium et Paulum
legere permisit. Verum et iste post aliquod tempus
interiit, et anima quidem magis quam corpore.
Post Sylvanum Simeon qui se Titan vocari maluit,
lis impice doctrinæ magister fuit. Deinde Arinenius quidam nomine Genesius, qui sum in Timothcum nomen commulavit. Tum Joseph, qui in Epaphroditum mutatus est. Post Zacharias, quem non
minima hæresis pars mercenarium existimat, el
indignum, qui docendi munus apud ipsos obtinuerit.
Manes prætcrea homo sordidus accessit. Postremum
malum Sergius attulit, qui sibi Tychici nomen ascivit. Ac defectionis quidem ipsorum magistri, ex
quo hæresis ista a Paulo et Joanne cognoinen est
consecuta, ad hoc usque tempus tot exstiterunt. Illud äutem sciendum esí, eos qui hæresis istius studiosi sunt, si quis petat, ut auctores ejus nugatoriæ
scctæ repudient atque improbent, facile Manetem,
et Paulum, et Joannem et quosdam alios de:estari,
Constantinum autem, quem et Sylvanum vocant, et
Simeonem seu Titum, et Genesium sive Timotheum,et
Josephum seu Epaphroditum, et sordidum Baanem
et Serginm Tychicum nullo modo adduci posse ut
delestentur; quin etiam illos ut Christi apostolos
existimare, et tanquam piæ doctrinæ magistros amplecti atque suscipere. Nec univers: tamen eos
quos commemoravimus, pariter complectuntur, sed
cuncti tanquam deos veneranturillos usque ad Baanem et Sergium. Post autem in duas partes contrarias divisi, alii Baanem,alii Sergium in divorum
numerum referunt, qua quiḍem in contentione eo
usque progrediuntur, ut ad arma cædesque veniant.
Sex autem Ecclesias recensení suas, quarum unam
Macedoniam vocant, alteram Achaiam, tertiamn Philippensium, quartam Laodicensium, quintam Ephesiorum, Colossensium extreıdam. Verum hæc sunt
urbium nomina, de quibus tum vetus historia, tum
Paulus meminit. Isti vero, qui nihil' sine dolo et
quæstu conantur agere, ne illa quidem, quæ oculis
cɔarguuntur,verentur affirmare. Macedoniam appellant Coloniæ oppidulum, cui nomen est Cimossa,
Ο
ἄγουσιν. Οὗτος δὲ οὗτος ὁ δεινότατος κακουργήσει
τὰ ἀτόλμητα, τὰ μὲν αἱρετικά φρονήματα γραφή
παραδοῦναι οὐκ ἐτόλμησεν, ἔλει δὲ καὶ συνεχεί ειδασκαλία κατασφαλισάμενος, τοῖς μυσταγωγηθείσε
κατέχειν ἀπαράτρωτα τὰ τῆς ἀσεβείας παρακατι
τίθησιν όργια. 18 μέντοι Εὐαγγέλιον καὶ τὸν ᾿Από
στολον, ἃ καὶ τὸ θεῖον περιπτύσσεται καὶ τιμῇ τῶν
Χριστιανῶν σύνταγμα, ἐγγράφως τούτοις παρέθετο,
τοῖς βήμασι μὲν καὶ ὀνόμασιν οὐδὲν μέγα παραλλάτ
των, οὐδὲ κατακιβδηλεύων τοῦ λόγου τὸ σχῆμα,
καθάπερ Οὐαλεντίνος καὶ ἕτεροι, ὅλον δὲ τὸν νοῦν τῆς
εὐσεβείας διαστρέφων, καὶ καταθραύων, καὶ πάντα
ποιῶν, καὶ περιέχων πρὸς τὸ τῆς ἀποστασίας αὐτοῦ
φρόνημα. Καὶ τὰ μὲν ῥήματα, ὡς εἴρηται, δίδωσι
κατέχειν τοῦ τε θείου Εὐαγγελίου καὶ τοῦ ᾿Αποστόλου,
μήτε προσθήκαις μήτε ὑφαιρέσεσιν ἀναίδην λυμαι
νόμενος· προσάπτει δὲ τούτοις καὶ ὑποβάλλει νοή
ματα, οἷς ἀρμόζει μὲν οὐδὲν τῶν ἱερῶν ῥημάτων,
οὐδεμία δὲ τούτοις ἀκολουθία ἐνορᾶται, μάχεται δὲ
πρὸς ἄλληλα, καὶ ἀντικαθίσταται. Ταῦτα γοῦν παρεκαταθέμενος μηδὲν ἕτερον αὐτῶν ἀναγινώσκειν παρά
τε τὸ Εὐαγγέλιον καὶ τὸν ᾿Απόστολον δόγμα τίθησιν,
'Αλλ' ὁ μὲν μετὰ χρόνον ἀπεφθάρη τὴν ψυχὴν πλέον
τοῦ σώματος, μετὰ δὲ τὸν Σιλουανὸν Συμεὼν αὐτῶν
τοῦ δυσσεβοῦς διδασκαλείου προΐσταται, Τίτον και
αὐτὸς ἑαυτὸν μετονομισάμενος. Εξῆς δὲ ᾿Αρμένιος
Γενέσιος τούνομα, μετακληθείς εἰς Τιμόθεον, καὶ
τέταρτος Ἰωσὴφ ὁ εἰς Ἐπαφρόδιτον μεταβεβλημέν
νος. Εἶτα Ζαχαρίας, ὃν οὐκ ἐλαχίστη μερα τῆς αἰ.
ρέσεως μισθωτόν τε ἡγεῖται, καὶ τῆς διδασκαλικής
αὐτὸν προεδρίας ἀνάξιον. Εκτος αὐτοῖς ἐπιγίνεται
Βιάνης ὁ ρυπαρός, ἐφ' οἷς ἔβδομον καὶ τελευταίον
κακὸν Σέργιος ἀναφύεται· εἰς Τυχικὸν δὲ και οὗτος
ἑαυτὸν μετεκάλεσεν. Αλλ' οἱ μὲν τῆς ἀποστασίας
αὐτῶν διδάσκαλοι, ἀφ' οὗ τῆς Παύλου καὶ Ἰωάννου
μετωνυμίας έλαχε τὸ ἀποστατικὴν τοῦτο καὶ μισόχρι·
στον σύνταγμα μέχρι τοῦ καθ' ἡμᾶς ήκοντος χρόνου,
ἐπὶ τοσοῦτον προήχθησαν. Ἐκεῖνο δὲ δεῖ γινώσκει,
ὡς οἱ νῦν τῆς ἀποστάσεως ταύτης παῖδες, ἐπειδὰν
αὐτούς τις απαιτείη τοὺς ἐξάρχους τῆς τοιαύτης απου
πέμπεσθαι βδελυρίας, Μάνεντα μὲν, καὶ Παῦλον, καὶ
Ἰωάννην, καί τινας ἄλλους προθύμως αναθεματί
ζουσι· Κωνσταντῖνον δὲ ἂν καὶ Σιλουανὸν καλοῦσι,
καὶ Συμεῶνα τὸν Τίτον, καὶ Γενέσιον τὸν Τιμόθεον,
καὶ Ἰωσήφ τὸν Ἐπαφρόδιτον, καὶ τὸν ῥυπαρὸν Βιἀνην, καὶ Σέργιον τὸν Τυχικὸν οὐδαμῶς ἀναθεμα
τίται καταδέχονται, ἀλλ᾽ οἷα δὴ Χριστοῦ ἀποστόλους
καὶ τῆς εὐσεβείας διδασκάλους ἀσπάζονται τε καὶ
ἀποδέχονται. Οὐ πάντες δὲ, οὐδὲ τοὺς εἰρημένους
πάντας ὁμοίως περιέπουσιν, ἀλλὰ τοὺς μὲν μέχρι
Βαάνου καὶ Σεργίου καταγομένους ἐξ ἴσου θειάζου
σιν, ἐκεῖθεν δὲ ῥαγέντες εἰς ἀντιπάλους δύο μερίδας,
οἱ μὲν τὸν Βαάνην, οἱ δὲ θεοποιοῦσι τὸν Σέργιον ἐπὶ
τοσοῦτον τὴν κατ' ἀλλήλων ἔριν καὶ στάσιν κρατύ·
νοντες, ὡς καὶ μέχρι σφαγῆς αὐτοῖ; προχωρεῖν τὸ
φιλόνεικον. Εξ δὲ αὐτῶν ἀνομολογοῦσιν ἐκκλησίας,
ὧν τὴν μὲν Μακεδονίαν καλοῦσιν, Αχαΐαν δὲ τὴν
δευτέραν, καὶ τρίτην τὴν Φιλιππησίων, ἐγ' εἰς τὴν
col. 1193–1194page 588 of 677
PG 130:1193Λαοδικέων, καὶ πέμπτην τὴν τῶν Ἐφεσίων, τελευταίαν δὲ τὴν τῶν Κολοσσαέων. Ἀλλὰ τὰ μὲν ὀνόματα ἐστι πόλεων, ὧν καὶ ἡ παλαιὰ τὴν γνῶσιν εἶχεν ἱστορία· καὶ ὁ θεῖος ἐμνημόνευσε Παῦλος· οἱ δὲ μηδὲν ἄδολον μηδ' ἀκαπήλευτον φιλονεικοῦντες καταλιπεῖν, μηδ' ὅσα ἔψει διελέγχεται, μηδὲ ταῦτα δυστωπούμενοι Μακεδονίαν μὲν ὀνομάζουσι πολίχνιόν τι Κολωνείας καλούμενον Κίβασαν, ἐν ᾗ Κωνσταντῖνος ὁ Σιλουανὸς τὴν ἀποστασίαν ἐδίδαξε. Κώμη δὲ Σαμοσάτων ἐστὶν ἡ Μάναλις, ἥτις τῆς Γενεσίου τοῦ καὶ Τιμοθέου διδασκαλίας ἐχρημάτισεν ἐργαστήριον. Ταύτῃ δὲ τὴν Ἀχαΐαν ἐπιφημίζουσιν. Ὅσοι δὲ Ἰωσὴφ τοῦ Ἐπαφροδίτου, καὶ Ζαχαρίου τοῦ μισθωτοῦ κατ' αὐτοὺς ποιμένος μαθηταὶ ἐχρημάτισαν, τούτοις τὴν τῶν Φιλιππησίων ἐπιγράφουσι. Τοῖς δὲ ἐν Ἀργαὶ τῇ πολίχνῃ τὴν Λαοδικέων ἐπικηρύττουσι, καὶ τοὺς ἐν Μοψουεστίᾳ εἰς τὴν Ἐφεσίων μεταπλάττουσιν, ὥσπερ καὶ τοὺς λεγομένους Κυνοχωρίτας εἰς τὴν τῶν Κολοσσαέων ἀναφέρουσι. Τούτων δὲ τῶν τριῶν ἐκκλησιῶν καὶ τὸ σύστημα, καὶ τὴν διδασκαλίαν Σεργίῳ τῷ καὶ Τυχικῷ ἀνατιθέασιν. Ἀλλ' οἱ μὲν διδάσκαλοι, καὶ αἱ λεγόμεναι αὐτῶν ἐκκλησίαι ἐν τούτοις· οὐκ ἐκ μιᾶς δέ τινος πλάνης, ἀλλ' ἐκ πολλῶν καὶ ποικίλων τὸ πολύπλοκον τοῦτο τῆς αἱρέσεως συνέστηκε φρόνημα. Δύο μὲν γὰρ ἀρχὰς ὁμολογοῦσιν, ὡς οἱ Μανιχαίοι· φασὶ δὲ ἕτερον μὲν εἶναι Θεὸν τὸν ἐπουράνιον Πατέρα, ὃν καὶ τῆς τοῦδε τοῦ παντὸς ἐξουσίας ὑπερορίζουσι, τοῦ μέλλοντος μόνον τὸ κράτος αὐτῷ ἐγχειρίζοντες· ἕτερον δὲ τὸν δημιουργὸν τοῦ κόσμου, ᾧ καὶ τὸ κῦρος τοῦ παρόντος αἰῶνος χαρίζονται. Καὶ τοὺς μὲν ἀληθῶς ὄντας Χριστιανοὺς Ῥωμαίους οἱ τρισαλιτήριοι ὀνομάζουσιν, ἑαυτοῖς δὲ τὴν κλῆσιν, ἧς ἀλλότριοι παντελῶς καθεστήκασι, τῶν Χριστιανῶν περιάπτουσι. Λέγουσι δὲ Πατέρα, καὶ Υἱόν, καὶ ἅγιον Πνεῦμα, λέξεις μὲν εὐσεβεῖς, ὑποβάλλουσι δὲ ταύταις τὴν ἐσχάτην ἀσέγειαν. Οὐ γὰρ ὡς ἡ τοῦ Θεοῦ καθολικὴ καὶ ἀποστολικὴ Ἐκκλησία, οὕτω καὶ οὗτοι φρονοῦντες λέγουσιν, ἀλλὰ τὰς λέξεις ἐκεῖθεν ἀποσπαράξαντες, δυσσεβεστάταις ἐννοίαις ταύτας ἐπιφημίζουσι, καὶ φασι προθύμως, ὡς ἀνάθεμα εἴησαν ὅσοι μὴ πιστεύουσιν εἰς Πατέρα, καὶ Υἱὸν, καὶ ἅγιον Πνεῦμα, Πατέρα οὐ τὸν παντοκράτορα, καὶ ποιητὴν οὐρανοῦ καὶ γῆς, ὁρατῶν τε πάντων καὶ ἀοράτων ἀνακηρύττοντες, ἀλλὰ Πατέρα φάμενοι τὸν ἐπουράνιον εὐθὺς ἐπισυνάπτουσιν, ᾧ καὶ τὴν κυριότητα, καὶ τὴν ἐξουσίαν τοῦ οὐρανοῦ τε καὶ τῶν ἐν αὐτῷ οὐδαμῇ οὐδαμῶς ἐπιτρέπουσι. Τινὲς δὲ τοῦ μὲν οὐρανοῦ τὴν ἐπιστασίαν αὐτῷ ἐγχειρίζουσι, τῶν δὲ ἐμπεριεχομένων οὐκ ἔτι. Καὶ τὸ μὲν πρῶτον αὐτῶν τῆς δυσσεβείας τοιοῦτον· βλασφημοῦντες δὲ τὴν ὑπεραγίαν Δέσποιναν ἡμῶν Θεοτόκον, μήτε γραφῇ μήτε ἀκοῇ θεμιτὸν παραδοῦναι, οὐ πεφρίκασιν οἱ τρισαλιτήριοι λέγειν· Πιστεύομεν εἰς τὴν παναγίαν Θεοτόκον, εἰς ἣν εἰσῆλθε, καὶ ἐξῆλθεν ὁ Κύριος. Καὶ τοῖς βήμασι τούτοις τὴν ἄνω ὑποβάλλονται Ἱερουσαλήμ, καί φασιν εἰς αὐτὴν πρόδρομον ὑπὲρ ἡμῶν εἰσελθεῖν τὸν Χριστόν, ὡς καὶ
TIT. XXIV.
Λαοδικέων, καὶ πέμπτην τὴν τῶν Ἐφεσίων, τελευ- in quo defectionis doctrinam Sylvanus tradidit.
ταίαν δὲ τὴν τῶν Κολοσσαέων. Ἀλλὰ τὰ μὲν ὀνόματα Pagus est Samosatensium Manalis, ubi Genesius, qui
ἐστι πόλεων, ὧν καὶ ἡ παλαιὰ τὴν γνῶσιν εἶχεν et Timotheus, docendi lndum aperuit. Pagum hune
ἱστορία; καὶ ὁ θεῖος ἐμνημόνευσε Παῦλος· οἱ δὲ μηisti Achaiam vocant. Qui vero Josephi, seu Epaδὲν ἄδολον μηδ' ἀκαπήλευτον φιλονεικοῦντες κατα
phroditi, et Zachariæ mercenarii apud ipsos pastoλιπεῖν, μηδ' ὅσα ἔψει διελέγχεται, μηδὲ ταῦτα δυστ ris discipuli fuerunt, hi sibi Philippensium Eccleωπούμενοι Μακεδονίαν μὲν ὀνομάζουσι πολίχνιόν
siam arrogant. Αt illi qui in Argai oppidulo habiτι Κολωνείας καλούμενον Κίβασαν, ἐν ᾗ Κωνσταν
tant, Laodicensium Ecclesiam sibi vindicant. Qui
τίνο; ὁ Σιλουανὸς τὴν ἀποστασίαν ἐδίδαξε. Κώμη δὲ autem in Mopsuestia, in Ephesiorum Ecclesiam
Σαμοσάτων ἐστὶν ἡ Μάναλις, ἥτις τῆς Γενεσίου τοῦ rediguntur. Istarum trium Ecclesiarum congregaκαὶ Τιμοθέου διδασκαλίας έχρημάτισεν ἐργαστήριον.
·tionem doctrinamque Sergio item seu Tychico triΤαύτῃ δὲ τὴν ᾿Αχαΐαν ἐπιφημίζουσιν. Οσοι δὲ Ίω- bount. Atque isti quidem eorum magistri et Ecσὴφ τοῦ Ἐπαφροδίτου, καὶ Ζαχαρίου τοῦ μισθωτού
clesiæ dicuntur esse, multiplex autem ipsorum hæκατ' αὐτοὺς ποιμένος μαθηταὶ ἐχρημάτισαν, τού
resis non ex uno errore, sed ex multis variisque
τοῖς τὴν τῶν Φιλιππησίων ἐπιγράφουσι. Τοῖς δὲ constat. Nam duo fatentur principia, quemadmodum
ἐν Ἀργαὶ τῇ πολύχνῃ τὴν Λαοδικέων επικηρύττουσι, et Manichæi. Atque alterum quidem dicunt esse
καὶ τοὺς ἐν Μοψουεστίᾳ εἰς τὴν Ἐφεσίων μεταπλάτ- Deum, calestem Patrem, quem et hujus rerum uniτουσιν, ὥσπερ καὶ τοὺς λεγομένους Κυνοχωρίτας εἰς versitatis potestate præstantiorem asserunt; alteri
τὴν τῶν Κολοσσαέων ἀναφέρουσι. Τούτων δὲ τῶν mundi tribuunt opificium. Hli tantum futuri impeτριῶν ἐκκλησιῶν καὶ τὸ σύστημα, καὶ τὴν διδασκα- rium ascribunt, huic mundi opifici praesentis s
λίαν Σεργίῳ τῷ καὶ Τυχικῷ ἀνατιθέασιν. Αλλ' οἱ culi potestatem concedunt. Es qui vere Chriμὲν διδάσκαλοι, καὶ αἱ λεγόμεναι αὐτῶν ἐκκλησίαι stiani sunt, Romanos appellant, homines impii, sibi
ἐν τούτοις· οὐκ ἐκ μιᾶς δέ τινος πλάνης, ἀλλ' ἐκ autem Christianorum arrogaut nomen, cum ab eo
πολλῶν καὶ ποικίλων τὸ πολύπλοκον τοῦτο τῆς αἱρέ distent quam longissime. Dicunt illi quidem Paσεως συνέστηκε φρόνημα. Δύο μὲν γὰρ ἀρχὰς ὁμο- trem, et Filium, et Spiritum sanctum, quæ quidem
λογοῦσιν, ὡς οἱ Μανιχαίοι· φασὶ δὲ ἕτερον μὲν εἶναι voces sunt piæ, sed illis extremam addunt impieΘεὶν τὸν ἐπουράνιον Πατέρα, ἂν καὶ τῆς τοῦδε τοῦ tatem, Non enim eodem sensu, quo' catholica et
παντὸς ἐξουσίας ὑπερορίζουσι, τοῦ μέλλοντος μόνον apostolica Ecclesia, eas pronuntiant, sed admodum
τὸ κράτος αὐτῷ ἐγχειρίζοντες· ἕτερον δὲ τὸν δη- diverso ac detestando. Cum enim anathema esse
μιουργὸν τοῦ κόσμου, ᾧ καὶ τὸ κῦρος τοῦ παρόντος dicant, quicunque non credit in Patrem et Filium
αἰῶνος χαρίζονται. Καὶ τοὺς μὲν ἀληθῶς όντας Χρι- et Spiritum sanctum, Patrem non pronu̟ntiant omστιανοὺς Ῥωμαίους οἱ τρισαλιτήριοι ὀνομάζουσιν, nipotentem, factorem coli et terræ, visibilium et
ἑαυτοῖς δὲ τὴν κλησιν, ἧς ἀλλότριοι παντελῶς καθε- invisibilium, sed cum Patrem dixerint, statim subji
στήκασι, τῶν Χριστιανῶν περιάπτουσι. Λέγουσι δὲ ciunt, cœlestem, cui nullo modo cœli et eorum quæ
Πατέρα, καὶ Υἱόν, καὶ ἅγιον Πνεῦμα, λέξεις μὲν cœli ambitu continentur, dominatum tribuunt et
εὐσεβεῖς, ὑποβάλλουσι δὲ ταύταις τὴν ἐσχάτην ἀσέ- potestatem. Quidam tamen cœli etiam imperium
Γειαν. Οὐ γὰρ ὡς ἡ τοῦ Θεοῦ καθολικὴ καὶ ἀποστο tribuunt, oruin vero quæ cœlo comprehenduntur
λικὴ Ἐκκλησία, οὕτω καὶ οὗτοι φρονοῦντες λέγουσιν, non item. Ac primum quidem est hoc impietatis
ἀλλὰ τὰς λέξεις ἐκεῖθεν ἀποσπαράξαντες, δυσσεβε ipsorum caput. In sanctissimam autem Dominam
στάταις ἐννοίαις ταύτας επιφημίζουσι, και φασι nostram Dei Genitricem ea maledicta conjiciunt boπροθύμως, ὡς ἀνάθεμα εἴησαν ὅσοι μὴ πιστεύουσιν mines nefarii, quæ nec scribere, nec audire ſas
εἰς Πατέρα, καὶ Υἱὸν, καὶ ἅγιον Πνεῦμα, Πατέρα οὐ est. Credimus, inquiunt, in sanctam Dei Genitriτὸν παντοκράτορα, καὶ ποιητὴν οὐρανοῦ καὶ γῆς, cem, in quam ingressus est, et ex qua Dominus -
ὁρατῶν τε πάντων καὶ ἀοράτων ἀνακηρύττοντες, egressus est, et his verbis cœlestem intelligunt
ἀλλὰ Πατέρα φάμενοι τὸν ἐπουράνιον εὐθὺς ἐπισυνά- Jerusalem, in quam præcursor pro nobis Christus
πτουσιν, ᾧ καὶ τὴν κυριότητα, καὶ τὴν ἐξουσίαν τοῦ introiverit, quemadmodum etiam divus ait Apostolus.
οὐρανοῦ τε καὶ τῶν ἐν αὐτῷ οὐδαμή οὐδαμῶς ἐπι- Aliquando coacti confiteri ex Virgine Christum proτρέπουσι. Τινὲς δὲ τοῦ μὲν οὐρανοῦ τὴν ἐπιστασίαν diisse, corpus e coelo suscepisse dicunt, per ipsainαὐτῷ ἐγχειρίζουσι, τῶν δὲ ἐμπεριεχομένων οὐκ ἔτι. que tanquam per canalem transiisse. Et immacuΚαὶ τὸ μὲν πρῶτον αὐτῶν τῆς δυσσεβείας τοιοῦτον· latəm et castissimain Virginem alios etiam ex doβλασφημοῦντες δὲ τὴν ὑπεραγίαν Δέσποιναν ἡμῶν seph liberos post partum illum salutarem peperisse
Θεοτόκον, & μήτε γραφῇ μήτε ἀκοῇ θεμιτόν παρα contendunt. Similiter. et communionem pretiosi
δοῦναι, οὐ πεφρίκασιν οι τρισαλιτήριοι λέγειν Πε corporis et sanguinis Christi Dei nostri innumeraστεύομεν εἰς τὴν παναγίαν Θεοτόκον, εἰς ἦν εἰσῆλθε,
bilibus contumeliis afficientes se dicunt suscipere,
καὶ ἐξῆλθεν ὁ Κύριος. Καὶ τοῖς βήμασι τούτοις τὴν cum corpus et sanguinem dicant esse verba illa,Donrini
ἄνω ὑποβάλλονται Ἱερουσαλήμ, καί φασιν εἰς αὐτὴν quæ cum discipulis traderet, dicunt protulisse,
πρόδρομον ὑπὲρ ἡμῶν εἰσελθεῖν τὸν Χριστὸν, ὡς καὶ nempe; Accipite, comedile, et bibite '; neque enits
*Matth. xxvi, 26, 27.
PATROL. GR. CXXX.
col. 1195–1196page 589 of 677
PG 130:1195ὁ θεῖος ἀπόστολος ἔφη. Ἔσθ' ὅτε δὲ συνελαυνόμενοι γόητες, αὐτὸν ἀναπλάττοντες τὸν Χριστόν. Καὶ γὰρ διομολογεῖν ἐκ τῆς Παρθένου προελθεῖν τὸν Χριστὸν, ἐπειδὰν ὅλως συναναγκασθῶσιν, ἄνωθεν μὲν τὸ σῶμα συγκατενεγκεῖν αὐτὸν τερατολογοῦσι, δι' αὐτῆς δὲ ὡς διὰ σωλήνος διεληλυθέναι, καὶ ταύτην τὴν ἄσπιλον καὶ καθαρὰν Παρθένον μετὰ τὸν σωτήριον τόκον ἑτέρους υἱοὺς ἐκ τοῦ Ἰωσὴφ παιδοποιῆσαι. Ὡσαύτως καὶ τὴν κοινωνίαν τοῦ τιμίου σώματος καὶ αἵματος Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν μυρίαις ὕβρεσι πλύνοντες, ἀποδέχεσθαί φασι σῶμα καὶ αἷμα τερατολογοῦντες τὰ δεσποτικὰ ῥήματα, ἃ καὶ φασι μεταδιδόντα τοῖς ἀποστόλοις εἰπεῖν· Λάβετε, φάγετε, καὶ πίετε· ἀλλ' οὐκ ἄρτον ποθέν, ἢ οἶνον προσαγαγόντα. Καὶ τὸν ζωοποιὸν δὲ σταυρὸν δυσφημοῦντες, φασὶν αὐτὸν προσκυνεῖν, καὶ ἀποδέχεσθαι σταυρόν, ὅτι πλάνοι· καὶ αὐτὸς, φασίν, εἰς σταυροῦ σχῆμα τὰς χεῖρας ἐξέπλωσε. Τὸν ἀληθῶς δὲ σταυρόν, ἅτε δὴ ξύλον φασί, καὶ κακούργων ὄργανον, καὶ ὑπὸ ἀρὰν κείμενον, οὐ δεῖ προσκυνεῖν καὶ ἀσπάζεσθαι. Ἀλλὰ καὶ γὰρ τοὺς ἱεροὺς προφήτας, καὶ πᾶσαν τὴν παλαιὰν Γραφήν, καὶ τοὺς ἄλλους ἀποστρέφονται ἁγίους, λῃστὰς αὐτοὺς καὶ κλέπτας ἀποκαλοῦντες. Μάλιστα δὲ τῶν ἀποστόλων τὸν κορυφαῖον Πέτρον δυσφημοῦσιν, ὅτι γέγονεν ἔξαρνος τῆς εἰς τὸν διδάσκαλον καὶ Χριστὸν πίστεως, καίτοι γε τοῦ διδασκάλου αὐτῶν Μάνεντος διαπρυσίως αὐτοῖς ἐμβοῶντος, καὶ λέγοντος ὡς οὐκ εἰμὶ ἐγὼ ἄσπλαγχνος, ὡς ὁ Χριστὸς, ὁ εἰπών· Ὅστις τίς με ἀρνήσηται ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ἀρνήσομαι αὐτὸν κἀγώ. Ἀλλ' ἐγὼ λέγω, Τὸν ἀρνησάμενόν με μετὰ χαρᾶς προσδέχομαι, καὶ τὴν ἄρνησιν αὐτοῦ, καὶ τὸ ψεῦδος, ὡς φυλακὴν καὶ συντήρησιν τῆς ἐμῆς ὁμολογίας ἡγήσομαι. Ἀλλ' οὖν οὕτως ἔχοντες, καὶ μυριάκις τὴν ἑαυτῶν ἐξαρνούμενοι πίστιν αὐτοὶ τὸν πρὸς βραχύ τι τοσούτων φόβων περιεστηκότων ἀνθρώπινόν τι παθόντα Πέτρον, καὶ πρὸς ἄρνησιν ὑπολισθήσαντα ἀπόβλητον παντελῶς καὶ ἀποτρόπαιον τίθενται, οὐ δι' ὃ προφασίζονται, ἀλλ' ὃ σιγῶσι καὶ ἀποκρύπτονται· διότι περὶ τῆς ἀποστασίας αὐτῶν προανεκήρυξε λέγων· Σπουδάσατε ἄσπιλοι καὶ ἄμωμοι αὐτῷ εὑρεθῆναι ἐν εἰρήνῃ, καὶ τὴν τοῦ Κυρίου ἡμῶν μακροθυμίαν σωτηρίαν ἡγεῖσθε, καθὼς καὶ ὁ ἀγαπητὸς ἡμῶν Παῦλος κατὰ τὴν δοθεῖσαν αὐτῷ σοφίαν ἔγραψεν ὑμῖν, καὶ ἐν πάσαις ταῖς ἐπιστολαῖς αὐτοῦ λαλῶν ἐν αὐταῖς περὶ τούτων, ἐν οἷς ἐστι δυσνόητά τινα, ἃ οἱ ἀμαθεῖς καὶ ἀστήρικτοι στρεβλοῦσιν, ὡς καὶ τὰς λοιπὰς Γραφὰς πρὸς τὴν ἰδίαν αὐτῶν ἀπώλειαν. Τὰ γὰρ τοῦ κορυφαίου ταῦτα λόγια ἄντικρυς τὴν αὐτῶν προανακηρύττει τόλμαν τε καὶ δυσσέβειαν, οἳ αὐτά τε τὰ Κυριακὰ λόγια, καὶ τὰ ἀποστολικά, καὶ τὰς ἄλλας Γραφάς, φημὶ δὴ τάς τε Πράξεις τῶν ἀποστόλων, καὶ τὰς Καθολικὰς λεγομένας, πλὴν τῶν ἀναφερομένων εἰς τὸν κορυφαῖον, ἐκείνας γὰρ οὐδὲ τοῖς ῥήμασι παραδέχονται, στρεβλοῦσιν, ὡς εἴρηται, καὶ διαστρέφουσι πρὸς τὴν ἰδίαν ἀπώλειαν. Καὶ τὰς Πράξεις δὲ τῶν ἀποστόλων, καὶ τὰς
pamem aut vinum adhibuisse. Crucem itein, quam ado~ ὁ θεῖος ἀπόστολος ἔφη. Εσθ' ὅτε δὲ συνελαυνόμενοι
rare se dicunt, afficiunt ignominia. Crucem enim
homines fraudulenti et impostores fingunt esso
Christum. Ipse enim, inquiunt, manus in crucis
Aiguram extendit. Veram autem crucem lignum appellant, et sceleratorum instrumentum supplicii orsocrationibus obnoxium, et idcirco non esse adorandam, nec suspiciendam. Sacros quin etiam prophetas et omnem antiquam Scripturam, et reliquos
sanctos rejiciunt, et latrones ac fures appellant.
In primis autem apostolorum principem Petrum exsecrantur, quod fidem in magistrum Christum abnegavit. Quamvis doctor ipsorum Manes aperte
clamet ac dicat: Non sum ego a misericordia alionus, quemadmodum Christus dixit: Quisquis me
negaverit coram hominibus, negabo ipsum et ego '. γόητες, αὐτὸν ἀναπλάττοντες τὸν Χριστόν. Καὶ γὰρ
r
διομολογεῖν ἐκ τῆς Παρθένου προελθεῖν τὸν Χριστὸν,
ἐπειδὰν ὅλως συναναγκασθῶσιν, ἄνωθεν μὲν τὸ σῶμα
συγκατενεγκεῖν αὐτὸν τερατολογοῦσι, δι' αὐτῆς δὲ ὡς
διὰ σωλήνος διεληλυθέναι, καὶ ταύτην τὴν ἄσπιλον
καὶ καθαρὰν Παρθένον μετὰ τὸν σωτήριον τόπον ἐτές
ρους υἱοὺς ἐκ τοῦ Ἰωσὴφ παιδοποιῆσαι. Ωσαύτως
καὶ τὴν κοινωνίαν τοῦ τιμίου σώματος καὶ αἷματος
Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν μυρίαις ύβρεσι πλύνοντες,
ἀποδέχεσθαί φασι σῶμα καὶ αἷμα τερατολογώντες
τὰ δεσποτικὰ βήματα, δ και φασι μεταδιδόντα τοῖς
ἀποστόλοις εἰπεῖν· Λάβετε, φάγετε, καὶ πίστε
ἀλλ' οὐκ ἄρτον ποθὲν, ἢ οἶνον προσαγαγόντα. Καὶ τὸν
ζωοποιὸν δὲ σταυρὸν δυσφημοῦντες, φασὶν αὐτὸν
προσκυνεῖν, καὶ ἀποδέχεσθαι σταυρόν, οι πλάνοι καὶ
αὐτὸς, φασίν, εἰς σταυροῦ σχήμα τὰς χεῖρας ἐξή.
πλωσε. Τὸν ἀληθῶς δὲ σταυρόν, ἅτε δὴ ξύλον φασί,
καὶ κακούργων ὄργανον, καὶ ὑπὸ ἀρὰν κείμενον, οὐ
δεῖ προσκυνεῖν καὶ ἀσπάζεσθαι. ᾿Αλλὰ καὶ γὰρ του;
ἱερούς προφήτας, καὶ πᾶσαν τὴν παλαιὰν Γραφήν,
καὶ τοὺς ἄλλους ἀποστρέφονται ἁγίους, λῃστὰς αὐτ
τοὺς καὶ κλέπτας ἀποκαλοῦντες. Μάλιστα δὲ τῶν
ἀποστόλων τὸν κορυφαῖον Πέτρον δυσφημούσιν, ὅτι
γέγονεν έξαρνος τῆς εἰς τὸν διδάσκαλον καὶ Χριστὸν
πίστεως, καίτοι γε τοῦ διδασκάλου αὐτῶν Μάνοντας
διαπρυσίως αὐτοῖς ἐμβοῶντος, καὶ λέγοντος ὡς οὐκ
εἰμὶ ἐγὼ ἄσπλαγχνός, ὡς ὁ Χριστὸς, ὁ εἰπὼν, Ὅσι
τις με αρνήσηται ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ἀρ
νήσομαι αὐτὸν κἀγώ. ᾿Αλλ᾽ ἐγὼ λέγω, Τὸν ἀρνησά-
& μενόν με μετὰ χαρᾶς προσδέχομαι, καὶ τὴν ἄρνησιν
αὐτοῦ, καὶ τὸ ψεῦδος, ὡς φυλακὴν καὶ συντήρησιν
τῆς ἐμῆς ὁμολογίας ἡγήσομαι. 'Αλλ' οὖν οὕτως ἔχον
τες, καὶ μυριάκις τὴν ἑαυτῶν ἐξαρνούμενοι πίστιν
αὐτοὶ τὸν πρὸς βραχύ τι τοσούτων φόβων περιεστη
κότων ἀνθρώπινόν τι παθόντα Πέτρον, καὶ πρὸς ἄρ
νησιν ὑπολισθήσαντα απόβλητον παντελῶς καὶ ἀπο
τρόπαιον τίθενται, οὐ δι' δ προφασίζονται, ἀλλ' 8
σιγῶσι καὶ ἀποκρύπτονται· διότι περὶ τῆς ἀποστα
σίας αὐτῶν προανεκήρυξε λέγων· Σπουδάσατε
ἄσπιλοι καὶ ἄμωμοι αὐτῷ εὑρεθῆναι ἐν εἰρήνῃ,
καὶ τὴν τοῦ Κυρίου ἡμῶν μακροθυμίαν σωτηρίας
ἡγεῖσθε, καθὼς καὶ ὁ ἀγαπητὸς ἡμῶν Παύλος
κατὰ τὴν δοθεῖσαν αὐτῷ σοφίαν ἔγραψεν ὑμῖν,
καὶ ἐν πάσαις ταῖς ἐπιστολαῖς αὐτοῦ λαλῶν ἐν
αὐταῖς περὶ τούτων, ἐν οἷς ἐστι δυσνόητά τινα,
ὰ οἱ ἀμαθεῖς καὶ ἀστήρικτοι στρεβλοῦσιν, ὡς καὶ
τὰς λοιπὰς Γραφὰς πρὸς τὴν ἰδίαν αὐτῶν ἀπώ
λειαν. Τὰ γὰρ τοῦ κορυφαίου ταῦτα λόγια ἄντικρυς
τὴν αὐτῶν προανακηρύττει τόλμαν τε καὶ δυσσέ
βειαν, οἳ αὐτά τε τὰ Κυριακὰ λόγια, καὶ τὰ ἀποστο
λικά, καὶ τὰς ἄλλας Γραφάς, φημί δή τάς τε Πρέ
ξεις τῶν ἀποστόλων, καὶ τὰς Καθολικὰς λεγομένας,
πλὴν τῶν ἀναφερομένων εἰς τὸν κορυφαῖον, ἐκείνας
γὰρ οὐδὲ τοῖς ῥήμασι παραδέχονται, στρεβλούσιν,
ὡς εἴρηται, καὶ διαστρέφουσι πρὸς τὴν ἰδίαν ἀπών
λειαν. Καὶ τὰς Πράξεις δὲ τῶν ἀποστόλων, καὶ τὰς
Sed ego dico: Quisquis me negaverit, eum cura
gaudio suscipiam, et negationem ipsius atque mendacium tanquam custodiam et observationem mea
professionis existimabo. Quamobrem cum ita se
gerant, milliesque suam ipsorum fdem abnegent;
Petrum tamen, qui multis eodem tempore terrorem afferentibus, humanum nescio quid perpessus,
in negationem prolapsus est, rejiciunt et repudiant,
alque aversantur, non eam ob causam quam simulant, sed ob eam quam silent et celant: quia nimirum de ipsorum defectione ante locutus est: Satagile, inquit, immaculati et irreprehensibiles ei invemiri in pace; et Domini nostri longanimilalem salutem arbitramini, sicut el charissimus fro'er nosler
Paulus secundum datam sibi sapientiam scripsit
vobis, sicut et in omnibus epistolis loquent in sis et
de his, in quibus sunt quædam difficilia intellectu,
quæ indocti et instabiles depravant, sicut et cæteras
Scripturas ad suam ipsorum perditionem. Hæc
enim principis apostolorum oracula adversus -istorum audaciam et impletatem prædicta sunt, qui tam
Domini verba, quam apostolorum, et alias Scripturas, ut Acta apostolorum, et quas vocamus catholicas Epistolas, exceptis illis quæ sunt Petri,
quas ne verbo quidem, ut diximus, accipiunt, ad
proprium ipsorum interitum depravant. Quanquam
et Acta apostolorum et reliquas catholicas non omnes recipiunt, quidam tamen ea recipiunt,· sed
omnes uno consensu rejiciunt prophetas, et Vetus
Testamentum, et universos sanctos, qui in ipso
fuerint illustres, et principem apostolorum. Consessus suos catholicam appellant Ecclesiam, præsertim cum að precandum et ad ea, quæ ad religionem pertinent, inquirenda congregantur; precatoines enim suas consessiis vocant. Quin etiam
cum bapti mum aspernentur, illud tamen se fingunt
suscipere; nam Evangelii verba· baptismum existimani, quoniam Doninus, Ego sum, inquit, aqua
viva!. Attamen cum in graviorem aliquem morbum
inciderint, etiam pretiosamn ac salutarem crucem,
ex ligno confectam sibi ipsis imponunt. Deinde si
• Matth.x, 33. 3 11 Petr. 111, 14-16. • Joan. 1, 10; v, 58.
col. 1197–1198page 590 of 677
PG 130:1197Καθολικὰς οὐ πάντες αὐτῶν συναρμόζουσι τοῖς ἄλλοις, εἰσὶ δὲ οἳ καὶ συντάττουσιν. Ἀλλὰ περὶ μὲν τῶν προφητῶν, καὶ τῆς παλαιᾶς Διαθήκης, καὶ τῶν κατ' αὐτὴν λοιπῶν ἁγίων διαλαμψάντων, καὶ τοῦ κορυφαίου τῶν ἀποστόλων οὕτω μεμήνασι· καθολικὴν δὲ Ἐκκλησίαν τὰ ἑαυτῶν καλοῦσι συνέδρια, ἡνίκα μάλιστα πρὸς τοὺς εὐσεβεῖς λόγους καὶ συζητήσεις κινοῦσι. Καθ' ἑαυτοὺς γὰρ προσευχὰς καλοῦσιν αὐτῶν τὰ συνέδρια. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τὸ σωτήριον διαπτύοντες βάπτισμα, ὑποπλάττονται παραδέχεσθαι αὐτὸ, τὰ τοῦ Εὐαγγελίου ῥήματα βάπτισμα νοοῦντες. Καὶ γὰρ, φασίν, ὁ Κύριος ἔφη· Ἐγώ εἰμι τὸ ὕδωρ τὸ ζῶν. Πλὴν ἐπειδὰν σφοδροτέρῳ τινὶ σωματικῷ νοσήματι περιπέσωσι, καὶ τὸν τίμιον καὶ ζωοποιὸν σταυρὸν τὸν ἐκ τοῦ ξύλου πεποιημένον ἑαυτοῖς ἐπιτιθέασιν. Ἔπειτα τυγχάνοντες τῆς ἰάσεως διαθλῶσι τοῦτον, ἢ συμπατοῦσι καὶ ἀποῤῥίπτουσιν. Ἀλλὰ καὶ τοὺς παῖδας αὐτῶν ὑπὸ τῶν τῆς ἐκκλησίας πρεσβυτέρων πολλάκις τῷ σωτηρίῳ ἀξιοῦσι φωτισθῆναι βαπτίσματι, λυσιτελεῖν τῷ σώματι τόν τε σταυρὸν καὶ τὸ βάπτισμα οἱ πάσης ὠφελείας λογοποιοῦντες ἀνάξιοι, μή μέντοι γε διαβαίνειν τὴν τούτων ἐνέργειαν εἰς ψυχῆς κάθαρσιν, ἢ τινα ἄλλην ταύτην ὠφέλειαν. Πολλοὶ δὲ αὐτῶν καὶ τῆς κοινωνίας τοῦ τιμίου σώματος καὶ αἵματος Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν μεταλαμβάνουσι πρὸς ἐξαπάτην τῶν ἁπλουστέρων. Ἐπὶ δὲ τοῖς εἰρημένοις οὐδὲ τοὺς τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας πρεσβυτέρους, οὐδὲ τοὺς λοιποὺς ἱερεῖς ἀποδέχονται· διότι, φασί, τὸ κατὰ Χριστοῦ συνέδριον οἱ ἱερεῖς καὶ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ συνεστήσαντο. Τοὺς μέντοι παρ' αὐτοῖς ἱερέων τάξιν ἐπέχοντας οὐχ ἱερεῖς, ἀλλὰ συνεκδήμους καὶ νοταρίους ἐπονομάζουσιν. Οὗτοι δὲ οὔτε σχήματι, οὔτε διαίτῃ, οὔτε τινὶ ἄλλῳ τρόπῳ βίον σεμνότερον χαρακτηρίζοντα τὸ διάφορον αὐτῶν πρὸς τὸ πλῆθος ἐπιδείκνυνται. Τὸ δὲ παρ' ἡμῖν Εὐαγγέλιον οὐκ ἐπιδιστάζουσι προσκυνεῖν, οὐ μὴν ἔνθα τοῦ τιμίου σταυροῦ ὁ τύπος ἐγκεχάρακται, ἀλλ' ἐν τῷ λοιπῷ τοῦ βιβλίου μέρει, ἐν ᾧ τὸ ἀπεικόνισμα τοῦ σταυροῦ μὴ διασημαίνεται. Φασὶ δὲ τὸ βιβλίον προσκυνεῖν, ὡς τοὺς δεσποτικοὺς περιέχον λόγους. Ἀλλ' ὅσα μὲν εἰς δογμάτων ἀνήκει λόγον, οὕτως εἰσὶ δυσσεβεῖς, καὶ πρὸς τὴν ἀλήθειαν, καὶ πρὸς ἑαυτοὺς παντελῶς ἀσύμφωνοι. Ἡ δὲ πολιτεία τούτων γέμει μὲν ἀκολασίας, γέμει δὲ μιασμῶν ἀῤῥήτων, καὶ ῥυπασμάτων ἀνεπινοήτων. Χρῶνται μὲν γὰρ μίξεσιν ἑκατέρας φύσεως πρὸς ἅπασαν ἀῤῥητουργίαν ἀνερυθριάστως ἔχοντες· πλὴν ἐνίους αὐτῶν φασι τὴν πρὸς τὰς γεννησαμένας ἀποκλίνειν συνάφειαν. Μέθῃ δὲ καὶ ἀσωτείᾳ τὸν βίον ὅλον ἔκδοτον ἔχουσι, καὶ πᾶσαν ἄλλην ἠθῶν διαφορὰν περιέπουσιν. Ὁ δὲ περὶ τοῦ ἀτυχοῦς τούτου Τυχικοῦ παρῆκεν ὁ λόγος, τοῦτο προσθήσω νῦν. Οὗτος γὰρ ἐκεῖνον ἑαυτὸν ἑτερατολόγει εἶναι τὸν ἐν ταῖς ἐπιστολαῖς τοῦ Ἀποστόλου φερόμενόν τε, καὶ πολλαχοῦ μνήμης ἐπαινουμένης ἀξιούμενον, κήρυκά τε παρὰ τοῦ Παύλου πρὸς αὐτοὺς ἀπεστάλθαι. Καὶ ἃ διαγγέλλει, καὶ λέγει μὴ τῆς ἑαυτοῦ σοφίας εἶναι, τοῦ δὲ διδάξαντος καὶ ἀπεσταλκότος Παύλου παραγγέλματα, καίτοι πεντακοσίων ἐτῶν μεταγενέστερος Παύλου καὶ Τυχικοῦ γεγονώς. Χρὴ δὲ γινώσκειν, ὡς ὁ ἐπιλεξάμενος ἐγὼ τά τε ἤδη ῥηθέντα καὶ τὰ
PANOPLIA DOGMATICA. TIT. XXIV.
abjiciunt. Liberos eliam suos ab Exclesiæ presby.
. teris salutari baptismo volunt aliquando lustrari:
existimant enim crucem et baptismum corpori
prodesse homines omni adjumento indigni. Horum
tanien vim ad animæ purgationem pervenire non
putant, nec ullam aliam afferro utilitatem. Nonnulli etiam ipsorum, quo simpliciores decipiant,
pretiosi corporis et sanguinis Domini communionem
suscipiunt. Ad hæc nec catholica Ecclesia presbyteros, nec reliquos sacerdotes recipiunt, que
niam Christi consessum sacerdotes et presbyteri
populi constituunt. Eos autem qui apud ipsos sacer◄
dotum ordinem obtinent, non sacerdotes, sed socios
et notarios vocant. Atque hinee habitu, nec vielu,
nec ulla alia ratione vivendi modumn graviorem os
tendunt, quo a populo distinguantur. Evangelium
nostrum non dubitant adorare, ubi pretiosæ crucis
figura non est impressa, non autem in ea parte
libri, in qua crucis imago sit. Dicunt autem se li•
brum adorare tanquam Domini sermones continentem. Atque ita quidem impii deprehenduntur in lis
quæ ad dogmatum rationem pertinent, ut et a veritate et inter se omnino dissentiant. Vita autem ipsorum plena est intemperantiæ, plena flagitiotuin et
scelerum, quæ nec dici possunt, ned cogitari. Utriusque enim naturæ commistione sine ullo rubore
ad nefariam omnem impuritatem abutantur, adeo
ut ipsorum quidam etiam cum matribus consuetudinem habere dicantur. Ebrielati et luxuriæ lolam
vitam habent obnoxiam, et aliam omueni morum
corruptelam complectuntur. Quod autem de infelici
illo Tychico valgatum est, nunc commemorabo.
Ilic se Tychicum illum esse Ongebat, qui in Apostoli Epistolis sæpe memoratur, et de quo multis in
Tocis cum laude mentio fit. Sibique a Paulo nuntium fuisse missum simulabat, ut quæcunque diceret et denuntiaret, ea non sapientiæ suæ, serl docentis et mandantis Pauli præcepta esse videren -
tur, cum tamen quingentis annis pöst Panlum et
Tychicum natus esset. Ilud sciendum est, me, qui
çapita hæc quæ in hoc titulo continentur, collegi,
partim integra posuisse, partim ut longitudinem
evitarem, compendio comprehendisse, et ex patriarchæ, quem ante commemoravi, scriptis ea pre
termisisse, quæ vel profundiora, vel imperfectiora
paucis essent profutura, aut placitura. Sententias
tamen easdem, licet aliis verbis, allisque dicendi
rationibus retinui. Argumenta vero tum éx Evangeliis, tum ex Pauli apostoli verbis deprompta sunt.
istius enim hæresis defensores hæc sola venerantur et probant. Verum duo non esse principia, licet
in titulo contra Manichæös demonstratum sit, tamen in præsenti etiam demonstrabitur, sed primum de malo dicendum est, quod principium malumn, et eorum omnium, quæ in mundo sunt, auctorem iimpia ista mali progenies confinxit.
α
Καθολικὰς οὐ πάντες αὐτῶν συναρμόζουσι τοῖς ἄλ- convaluerint, eam perfringunt, aut conculcant et
λοις, εἰσὶ δὲ οὗ καὶ συντάττουσιν. ᾿Αλλὰ περὶ μὲν
τῶν προφητῶν, καὶ τῆς παλαιᾶς Διαθήκης, καὶ τῶν
κατ' αὐτὴν λοιπῶν ἁγίων διαλαμψάντων, καὶ τοῦ και
ρυφαίου τῶν ἀποστόλων οὕτω μεμήνασι· καθολικήν
δὲ Ἐκκλησίαν τὰ ἑαυτῶν καλοῦσι συνέδρια, ἡνίκα
μάλιστα πρὸς τοὺς εὐσεβεῖς λόγους καὶ συζητήσεις
κινοῦσι. Καθ' ἑαυτοὺς γὰρ προσευχὰς καλοῦσιν αὐ-,
τῶν τὰ συνέδρια. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τὸ σωτήριον διαπτύοντες βάπτισμα, υποπλάττονται παραδέχεσθαι
αὐτὸ, τὰ τοῦ Εὐαγγελίου βήματα βάπτισμα νοοῦντες. Καὶ γὰρ, φασίν, ὁ Κύριος έφη. Εγώ είμι τὸ
ὕδωρ τὸ ζῶν. Πλὴν ἐπειδὰν σφοδροτέρῳ τινὶ σωμα
τικῷ νοσήματι περιπέσωσι, καὶ τὸν τίμιον καὶ ζωο
ποιὸν σταυρὸν τὸν ἐκ τοῦ ξύλου πεποιημένον ἑαυτοῖς
ἐπιτιθέασιν. Έπειτα τυγχάνοντες τῆς ιάσεως διαθλῶσι τοῦτον, ἢ συμπατοῦσι καὶ ἀποῤῥίπτουσιν.
Ἀλλὰ καὶ τοὺς παῖδας αὐτῶν ὑπὸ τῶν τῆς ἐκκλησίας
πρεσβυτέρων πολλάκις τῷ σωτηρίῳ ἀξιοῦσι φωτι
σθῆναι βαπτίσματι, λυσιτελεῖν τῷ σώματι τόν τε
σταυρὸν καὶ τὸ βάπτισμα οἱ πάσης ὠφελείας λογο
ποιοῦντες ἀνάξιοι, μή μέντοι γε διαβαίνειν τὴν τούτῶν ἐνέργειαν εἰς ψυχῆς κάθαρσιν, ή τινα ἄλλην
ταύτην ὠφέλειαν. Πολλοὶ δὲ αὐτῶν καὶ τῆς κοινωνίας
τοῦ τιμίου σώματος καὶ αἵματος Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ
ἡμῶν μεταλαμβάνουσι πρὸς ἐξαπάτην τῶν ἅπλου
στέρων. Ἐπὶ δὲ τοῖς εἰρημένοις οὐδὲ τοὺς τῆς καθυ
λικῆς Ἐκκλησίας πρεσβυτέρους, οὐδὲ τοὺς λοιποὺς
ἱερεῖς ἀποδέχονται· διότι, φασί, τὸ κατὰ Χριστοῦ
συνέδριον οἱ ἱερεῖς καὶ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ συνεστήσαντο. Τοὺς μέντοι παρ' αὐτοῖς ἱερέων τάξιν ἐπέχόντας οὐχ ἱερεῖς, ἀλλὰ συνεκδήμους καὶ νοταρίους
επονομάζουσιν. Οὗτοι δὲ οὔτε σχήματι, οὔτε διαίτη,
οὔτε τινὶ ἄλλῳ τρόπῳ βίον σεμνότερον χαρακτηρί
ζοντα τὸ διάφορον αὐτῶν πρὸς τὸ πλῆθος ἐπιδείκνυνται. Τὸ δὲ παρ' ἡμῖν Εὐαγγέλιον οὐκ ἐπιδιστάζουσι
προσκυνεῖν, οὐ μὴν ἔνθα τοῦ τιμίου σταυροῦ ὁ
τύπος εγκεχάρακται, ἀλλ' ἐν τῷ λοιπῷ τοῦ βιβλίου
μέρει, ἐν ᾧ τὸ ἀπεικόνισμα τοῦ σταυροῦ μὴ διαση
μαίνεται. Φασὶ δὲ τὸ βιβλίον προσκυνεῖν, ὡς τοὺς
δεσποτικούς περιέχον λόγους. Αλλ' ὅσα μὲν εἰς δογμάτων ἀνήκει λόγον, οὕτως εἰσὶ δυσσεβεῖς, καὶ
πρὸς τὴν ἀλήθειαν, καὶ πρὸς ἑαυτοὺς παντελῶς
ἀσύμφωνοι. Ἡ δὲ πολιτεία τούτων γέμει μὲν ἀκολασίας, γέμει δὲ μιασμῶν ἀῤῥήτων, καὶ ρυπασμάτων ἀνεπινοήτων. Χρῶνται μὲν γὰρ μίξεσιν ἑκατέρας
φύσεως πρὸς ἅπασαν ἀῤῥητουργίαν ανερυθριάστως
ἔχοντες· πλὴν ἐνίους αὐτῶν φασι τὴν πρὸς τὰς γεν
νησαμένας ἀποκλίνειν συνάφειαν. Μέθῃ δὲ καὶ ἀσω
τείᾳ τὸν βίον ὅλον ἔκδοτον ἔχουσι, καὶ πᾶσαν ἄλλην
ἠθῶν διαφορὰν περιέπουσιν. Ο δὲ περὶ τοῦ ἀτυχούς
τούτου Τυχικοῦ παρῆκεν ὁ λόγος, τοῦτο προσθήσω
νῦν. Οὗτος γὰρ ἐκεῖνον ἑαυτὸν ἑτερατολόγει είναι
τὸν ἐν ταῖς ἐπιστολαῖς τοῦ ᾿Αποστόλου φερόμενόν τε,
καὶ πολλαχοῦ μνήμης ἐπαινουμένης ἀξιούμενον, κή
ρυκά τα παρά τοῦ Παύλου πρὸς αὐτοὺς ἀπεστάλθαι.
Καὶ ἃ διαγγέλει, καὶ λέγει μὴ τῆς ἑαυτοῦ σοφίας εξ
ναι, τοῦ δὲ διδάξαντος καὶ ἀπεσταλκότος Παύλου παραγγέλματα, καίτοι πεντακοσίων ἐτῶν μεταγενέστε
ρος Παύλου και Τυχικοῦ γεγονώς. Χρὴ δὲ γινώσκειν, ὡς ὁ ἐπιλεξάμενος ἐγὼ τά τε ήδη ῥηθέντα καὶ τὰ
col. 1199–1200page 591 of 677
PG 130:1199ἐφεξῆς ὑποτεταγμένα τῷ παρόντι τίτλῳ κεφάλαια, τὰ μὲν καθ' ὁλόκληρον τέθεικα, τὰ δὲ κατ' ἐπιτομήν, τὸ μῆκος ἐκκλίνας. Τινὰ δὲ τῶν ἐν τοῖς συγγράμμασι τοῦ δηλωθέντος πατριάρχου καὶ πάντη παρέδραμον, ὅσα διὰ βαθύτητα νοημάτων, ἢ καὶ διὰ τὸ λίαν ἐμπερίβολόν τε καὶ ἐγκατάσκευον ὀλίγοις μὲν ἦσαν προσιτὰ καὶ εὐάρεστα, τὰς αὐτὰς δὲ σχεδὸν παριστῶν ἐννοίας τοῖς ἐκλεγεῖσιν, εἰ καὶ δι᾿ ἄλλων λέξεων καὶ ἑτεροτρόπων ἐπιχειρημάτων συνεπεραίνοντο. Πάντα δὲ τὰς ἀποδείξεις ἔχουσιν ἀπό τε τῶν Εὐαγγελίων καὶ τῶν τοῦ ἀποστόλου Παύλου ῥημάτων. Ταῦτα γὰρ μόνα καταδέχεται τιμᾶν, καὶ στέργειν τὸ τῆς ἀποστασίας τοῦτο συνέδριον. Ὅτι δὲ οὐ δύο ἀρχαὶ κατὰ τοὺς ἄφρονας, ἀγαθή τε καὶ πονηρά, δέδειχται μὲν ἐν τῷ τῶν Μανιχαίων τίτλῳ, δειχθήσεται δὲ κἀν τῷ παρόντι καθ᾿ ἑτέρας ἐπιβολάς. Ῥητέον δὲ πρῶτον περὶ τοῦ πονηροῦ, ὃν πονηρὰν ἀρχὴν καὶ δημιουργὸν τῶν ἐγκοσμίων οὗτοι τὰ τοῦ πονηροῦ πλάσματα πάνυ δυσσεβῶς ἀνεπλάσαντο. Λέγουσιν ἐκ τοῦ σκότους καὶ τοῦ πυρὸς γεγονέναι τὸν πονηρόν. Ἐρωτητέον οὖν αὐτοὺς, πῶς, οὐκ ἤρκεσε τὸ σκότος μόνον εἰς γένεσιν αὐτοῦ; πῶς δὲ οὐ μόνον τὸ πῦρ; τίς ὁ συναγαγὼν ταῦτα πρὸς γένεσιν ἀρχῆς πονηράς; Πῶς οὐκ ἀρχὴ ταῦτα μᾶλλον, καὶ τί γέγονε, τί δὲ ποιεῖ τοῦ ἐξ αὐτῶν προεληλυθότος ἁρπάσαντος τὴν ἀρχήν; Εἴπερ αἰσθητὸν τὸ πῦρ, τίνος ἐστὶν ἔργον; Εἰ μὲν τοῦ πονηροῦ, πῶς ἐξ αὐτοῦ τε καὶ τοῦ σκότους λέγουσι προελθεῖν τὸν πονηρόν; εἰ δὲ τοῦ ἀγαθοῦ, πῶς φασι μηδὲν αἰσθητὸν δημιουργῆσαι τὸν ἀγαθόν; Νοητὸν γὰρ οὐκ ἂν δυνηθείεν εἰπεῖν τὸ προαγαγὸν τὸν πονηρόν. Τὰ νοητὰ γὰρ πάντα τῷ ἀγαθῷ διδέασιν. Ἀνάγκη οὖν φεύγοντας αὐτοὺς τὸ δοῦναι τῷ πονηρῷ τὴν γένεσιν τοῦ πυρὸς, ἵνα μὴ νῦν μὲν πλάστην, νῦν δὲ πλάσμα τὸ αὐτὸ διελέγχοιντο ληρούντες, καὶ ἄκοντας ὁμολογῆσαι τοῦ ἀγαθοῦ εἶναι καὶ τὸ πῦρ δημιούργημα. Πάντως γὰρ τὸ αἰσθητὸν πῦρ, ὅσον ἂν ἐσκοτίσθησαν, οὔτε ἄναρχον οὔτε ἄΐδιον ἐροῦσιν. Ὅτι οὐ δύο ἀρχαί, ἀλλ' εἷς δημιουργὸς οὐρανοῦ καὶ γῆς, καὶ τῶν ἐν μέσῳ. Τινὲς μὲν αὐτῶν φασι τὸν ἀγαθὸν Θεὸν δημιουργὸν εἶναι τοῦ οὐρανοῦ μόνον, τῆς δὲ γῆς καὶ τῶν ἐν μέσῳ ποιητὴν ἕτερον ἐπεισάγουσι· τινὲς δὲ τούτων (πολυσχεδὴς γὰρ ἡ πλάνη) καὶ τὸν οὐρανὸν αὐτὸν καὶ τὰ ἐν μέσῳ πάντα τετολμήκασι λέγειν ποιήματα τοῦ ἐχθροῦ. Ἀλλ' εἴπερ ἐστὶν ὁ οὐρανὸς κατὰ τὴν ἐκείνων ἐμβροντησίαν ἔργον τοῦ πονηροῦ, πῶς ὁ ἀγαθὸς Θεὸς ἐν τοῖς ἐπουρανίοις ἀναπαύεται τοῖς δημιουργηθεῖσι παρὰ τοῦ πονηροῦ; Πῶς δὲ ὁ Σωτὴρ ἡμῶν εὔχεσθαι τὴν θαυμασίαν ἐκείνην καὶ φρικτὴν εὐχὴν ἐκδιδάσκων, καὶ παραδιδοὺς φησι· Πάτερ ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, καὶ, Γενηθήτω τὸ θέλημά σου ὡς ἐν οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ αὖθις, Ὅστις ἂν ποιήσῃ τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, αὐτός μου ἀδελφὸς, καὶ ἀδελφή, καὶ μήτηρ ἐστί; Καὶ τί ἄν τις ἀναλέγοιτο δι' ὧν οὐράνιον καὶ ἐν οὐρανοῖς ὁ Σωτὴρ τὸν Πατέρα διακηρύττει; Ἀλλὰ πῶς τῶν παλαμναίων οὐ καταδύει καὶ τὸ ἀναίσχυντον, φανερώτερον τοῦ Σωτῆρος λέγοντος, Ἐξομολογοῦμαί σοι, Πάτερ, Κύριε τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς; Οὐ μόνον γὰρ ἐνταῦθα τοῦ οὐρανοῦ Κύριον, ἀλλὰ καὶ τῆς γῆς τρανολογεῖ. Τί οὖν ταύτης τῆς μαρτυρίας σαφέστερον; Τί δὲ δυνατώτε
119)
ἐφεξῆς ὑποτεταγμένα τῷ παρόντι τίτλῳ κεφάλαια, τὰ μὲν καθ' ὁλόκληρον τέθεικα, τὰ δὲ κατ' ἐπιτομήν,
τὸ μῆκος ἐκκλίνας. Τινὰ δὲ τῶν ἐν τοῖς συγγράμμασι τοῦ δηλωθέντος πατριάρχου καὶ πάντη παρέ
δραμον, ὅσα διὰ βαθύτητα νοημάτων, ἢ καὶ διὰ τὸ λίαν ἐμπερίβολόν τε καὶ ἐγκατάσκευον ὀλίγοις μὲν
ἦσαν προσιτὰ καὶ εὐάρεστα, τὰς αὐτὰς δὲ σχεδὸν παριστῶν ἐννοίας τοῖς ἐκλεγεῖσιν, εἰ καὶ δι᾿ ἄλλων
λέξεων καὶ ἑτεροτρόπων ἐπιχειρημάτων συνεπεραίνοντο. Πάντα δὲ τὰς ἀποδείξει; ἔχουσιν ἀπό τε τῶν
Εὐαγγελίων καὶ τῶν τοῦ ἀποστόλου Παύλου βημάτων. Ταῦτα γὰρ μόνα καταδέχεται τιμαν, καὶ στέρ
γειν τὸ τῆς ἀποστασίας τοῦτο συνέδριον. Ὅτι δὲ οὐ δύο ἀρχαὶ κατὰ τοὺς ἄφρονας, ἀγαθή τε καὶ πονηρέ,
δέδειχται μὲν ἐν τῷ τῶν Μανιχαίων τίτλῳ, δειχθήσεται δὲ κὰν τῷ παρόντι καθ᾿ ἑτέρας ἐπιβολάς. Ρη
τέον δὲ πρῶτον περὶ τοῦ πονηροῦ, ἐν πονηρὰν ἀρχὴν καὶ δημιουργὸν τῶν ἐγκοσμίων οὗτοι τὰ τοῦ πονηροῦ
πλάσματα πάνυ δυσσεβῶς ἀνεπλάσαντο.
Dicunt ex tenebris et igue maluin istud natum ▲
esse principium. Quærendum ex ipsis est, cur tenebre solz ad ipsum generandum non fuerint satis,
aut cur ignis solus non satis fuerit? Quis ea ad
malum principium gignendum congregarit? Cur
non ipsa sint potius principium. Cur ita factum sit;
et quod ex ipsis provenerit, sibi principium
vindicarit?
'
Si ignis sub sensum cadit, cujus est opus? Si
mali, quomodo ex ipso et ex tenebris malum esse
profectum dicunt? Sin boni, quomodo negant sensibile quidquam a bono profectum esse? Nequo
enim dicere possunt ab intelligibili provenisse malum, cum intelligibilia cuncta bono attribuerint,
Necessarium igitur est, ut dum cavent ne malo
Ignis ortum tribuant, ne deprehendantur; eumdem "
mnodo electorem, modo factum dicere, vel invid
fateantur ignem quoque a bono provenisse. Cum
enim ignis sensibilis exsistat, quamvis in tenebris
versentur, euin tamen nec principio carere, nec
æternum esse dicent.
Duo non esse principia, sed unum esse cali, et
terra, et eorum qua in medio sunt, effeciorem.
Quidam ipsorum Deum bonum cœli tanturn auctorem esse concedunt, terre autein et eorum quæ in
medio sunt, electorem alium adferunt. Alii (uain
multiplex est istorum error) et coelum ipsum, et
quæ in medio sunt omnia, inimici affirmant esse
opere. Quod si, ut ipsi homines stupidi ac dementes
afirmant coelum etiam est opus mali, quomodo
bonus Deus in cœlis conquiescit, qui a malo confecti sunt? Quomodo Servator noster, cum precaudi rationem doceret, et admirabilem ac venerandam illam precationem traderet, dixit: Pater
noster, qui es in cœlis', Et: Fiat voluntas tua sicut
in colo et in terra 3. El rursum: Si dimiseritis hominibus peccata eorum, dimittet vobis et Pater vesier
cœlestis. Et alibi, Quicunque fecerit voluntatem
Patris mei, quiin calis est, ipse meus frater, et soror;
at mater est. Sed ea longum esset enumerare, in
quibus cœlestem, et qui est in cœlis, Servator
Pairem appellat. Miror tamen cur adversariorum
impudentia non obruatur, Servatore clarius dicente:
Confiteor tibi, Pater, Domine cœli et terræ ".
Non solum enim cœli Dominum, sed etiam terræ
perspicue dicit. Quid hoc testimonio clarius? quid
Λέγουσιν ἐκ τοῦ σκότους καὶ τοῦ πυρὸς γεγονέναι
τὸν πονηρόν. Ερωτητέον οὖν αὐτοὺς, πῶς, οὐκ ἤρ
κεσε τὸ σκότος μόνον εἰς γένεσιν αὐτοῦ; πῶς δὲ οὐ
μόνον τὸ πῦρ; τίς ὁ συναγαγὼν ταῦτα πρὸς γένεσιν
ἀρχῆς πονηράς; Πῶς οὐκ ἀρχὴ ταῦτα μᾶλλον, καὶ
τί γέγονε, τί δὲ ποιεῖ τοῦ ἐξ αὐτῶν προεληλυθότος
άρπάσαντος τὴν ἀρχήν;
Είπερ αισθητὸν τὸ πῦρ, τίνος ἐστὶν ἔργον; Εἰ μὲν
τοῦ πονηροῦ, πῶς ἐξ αὐτοῦ τε καὶ τοῦ σκότους λέ
γουσι προελθεῖν τὸν πονηρόν; εἰ δὲ τοῦ ἀγαθοῦ,
πώς φασι μηδὲν αἰσθητὸν δημιουργῆσαι τὸν ἀγαθόν;
Νοητὸν γὰρ οὐκ ἂν δυνηθείεν εἰπεῖν τὸ προαγαγών
τὸν πονηρόν. Τὰ νοητὰ γὰρ πάντα τῷ ἀγαθῷ διδέασιν. Ανάγκη οὖν φεύγοντας αὐτοὺς τὸ δοῦναι τῷ
πονηρῷ τὴν γένεσιν τοῦ πυρὸς, ἵνα μὴ νῦν μὲν πλά
στην, νῦν δὲ πλάσμα τὸ αὐτὸ διελέγχοιντο ληρούν
τες, καὶ ἄκοντας ὁμολογῆσαι τοῦ ἀγαθοῦ εἶναι καὶ
τὸ πῦρ δημιούργημα. Πάντως γὰρ τὸ αἰσθητὸν πῦρ,
ὅσον ἂν ἐσκοτίσθησαν, οὔτε ἄναρχον οὔτε ἄΐδιον
ἐροῦσιν.
*Οτι οι δύο αρχαί, ἀλλ' εἰς δημιουργὸς οὐρανού
καὶ γῆς, καὶ τῶν ἐν μέσῳ.
Τινὲς μὲν αὐτῶν φασι τὸν ἀγαθὸν Θεὸν δημιουρ
γὸν εἶναι τοῦ οὐρανοῦ μόνον, τῆς δὲ γῆς καὶ τῶν ἐν
μέσῳ ποιητὴν ἕτερον ἐπεισάγουσι· τινὲς δὲ τούτων
(πολυσχεδής γὰρ ἡ πλάνη) καὶ τὸν οὐρανὸν αὐτὸν καὶ
τὰ ἐν μέσῳ πάντα τετολμήκασι λέγειν ποιήματα τοῦ
ἐχθροῦ. Ἀλλ' εἴπερ ἐστὶν ὁ οὐρανὸς κατὰ τὴν ἐκείν
νων ἐμβροντησίαν ἔργον τοῦ πονηροῦ, πῶς ὁ ἀγαθὸς
Θεὸς ἐν τοῖς ἐπουρανίοις ἀναπαύεται τοῖς δημιουρ
γηθεῖσι παρὰ τοῦ πονηροῦ; Πῶς δὲ ὁ Σωτὴρ ἡμῶν
εὔχεσθαι τὴν θαυμασίαν ἐκείνην καὶ φρικτὴν εὐχὴν ἐκδιδάσκων, καὶ παραδιδούς φησι· Πάτερ ἡμῶν
ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, καὶ, Γενηθήτω τὸ θέλημά σου
ὡς ἐν οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ αὖθις, "Ος
τις ἂν ποιήσῃ τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν
τοῖς οὐρανοῖς, αυτός μου ἀδελφὸς, καὶ ἀδελφή,
καὶ μήτηρ ἐστί; Καὶ τί ἄν τις ἀναλέγοιτο δι' ὧν
οὐράνιον καὶ ἐν οὐρανοῖς ὁ Σωτὴρ τὸν Πατέρα διακηρύττει; Ἀλλὰ πῶς τῶν παλαμναίων οὐ καταδύς
καὶ τὸ ἀναίσχυντον, φανερώτερον τοῦ Σωτῆρος λέγον
τος, Εξομολογοῦμαι σοι, Πάτερ, Κύριε τοῦ οὐρα
νοῦ καὶ τῆς γῆς; Οὐ μόνον γὰρ ἐνταῦθα τοῦ οὐρα
νοῦ Κύριον, ἀλλὰ καὶ τῆς γῆς τρανολογεί. Τί ούν
ταύτης τῆς μαρτυρίας σαφέστερον; Τί δὲ δυνατώτε
* Matth. v, 9. • ibid. 10. * ibid. 14. * Matth. xt, 50. * bid.. 25.
col. 1201–1202page 592 of 677
PG 130:1201ρον καὶ τὸν Πατέρα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ δημιουργὸν καὶ Κύριον παραστῆσαι τοῦ παντὸς, καὶ τὸ θεομάχον τῆς ἀποστασίας ἐμφράξαι στόμα; Καὶ τῷ Πέτρῳ δέ φησιν ὁ Σωτήρ· Δώσω σοι τὰς κλεῖς τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, καὶ τὰ ἑξῆς. Ὅρα δὲ καὶ τοῦτο· Βαπτισθεὶς ὁ Ἰησοῦς ἀνεισιν εὐθὺς ἀπὸ τοῦ ὕδατος· πῶς ἐν τῷ πλάσματι τοῦ πονηροῦ, καὶ τοῦ ἀγαθοῦ Πατρὸς ἀγαθὸς Υἱὸς βαπτισθεὶς ἐκεῖθεν ἄνεισι; καὶ, Ἰδοὺ ἀνεῴχθησαν οἱ οὐρανοί. Ἄλλο πάλιν πλάσμα πονηρᾶς χειρός κατ' αὐτούς· διατί δὲ ἀνεῴχθησαν, καὶ τίνος χάριν; Εἶδε τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ, φησί, καταβαῖνον ὡσεὶ περιστεράν· τρίτος οὗτος τῆς ἀσεβείας ἐν ὀλίγοις ῥήμασι θρίαμβος. Πῶς γὰρ ἐν τῷ πλάσματι τοῦ πονηροῦ τὸ τοῦ Θεοῦ Πνεῦμα τυποῦται, καὶ κάτεισιν ἐκ τῶν ἔργων τοῦ ἐχθροῦ, κἀκεῖθεν κατιὸν ἔρχεται ἐπὶ τὸν Ἰησοῦν; καὶ τετάρτη στήλη τῆς ἀσεβείας, φωνὴ δίδοται ἐκ τῶν οὐρανῶν· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ εὐδόκησα. Ἐπισκόπει μοι, ἀγαπητέ, καθ' ἑκάστην λέξιν ὅπως αὐταῖς συμπρόεισιν ὁ κατὰ τῆς ἀσεβείας ἄφυκτος ἔλεγχος. Οὗτός ἐστι, φησὶν, Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ εὐδόκησα. Τίς; Οὗτος ὁ ἐν ὕδατι βαπτιζόμενος, ᾧ ἠνεῴχθησαν οἱ οὐρανοί, ἐφ' ὃν τὸ Πνεῦμα τὸ ἐμὸν ἐν μορφῇ περιστερᾶς καταβαῖνον ἐκ τῶν οὐρανῶν συνεπιμαρτύρεται τοῦ βαπτιζομένου τὴν υἱότητα. Πάντα ἐμὰ διὰ τῶν ἐμῶν κτισμάτων. Ὁ ἐμὸς Υἱὸς, τὸ θέλημα πληρῶν τὸ ἐμὸν τὴν σωτηρίαν καταπράττεται τοῦ κόσμου, μόνης τῆς τοῦ Πνεύματος ἐξουσίας τῷ ὁμοφυεῖ συμπαρούσης, καὶ ἀνακηρυττούσης τῷ πράγματι τὸ γνήσιον τῆς υἱότητος. Εἰ θρόνον τοῦ Θεοῦ τὸν οὐρανὸν καλεῖ ὁ μᾶλλον τῶν ἄλλων τὸν Πατέρα καὶ τὰ τοῦ Πατρὸς εἰδὼς, ὑποπόδιον δὲ τὴν γῆν, καὶ πόλιν αὐτοῦ τὰ Ἱεροσόλυμα πῶς οὐκ ἐσχάτης ἀσεβείας, ὧν μάρτυς ὁ Υἱός, ταῦτά τινας περικόπτειν αὐτοῦ, καὶ ἕτερον τῶν περικοπέντων ποιεῖν ποιητήν; Ὁ γὰρ πάντα πρὸς σωτηρίαν ἡμῶν καὶ πράττων, καὶ ποιῶν, καὶ παραινῶν Χριστὸς ὁ Θεὸς τὸν ὅρκον ὡς ὄντα τῆς ἐπιορκίας πύλην τῆς ἀνθρωπίνης ἀποκλείων πολιτείας φησίν· Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν μὴ ὀμόσαι ὅλως μήτε ἐν τῷ οὐρανῷ, ὅτι θρόνος ἐστὶ τοῦ Θεοῦ, μήτε ἐν τῇ γῇ, ὅτι ὑποπόδιον τῶν ποδῶν αὐτοῦ ἐστι, μήτε εἰς Ἱεροσόλυμα, ὅτι πόλις ἐστὶ τοῦ βασιλέως τοῦ μεγάλου· ἀλλὰ μηδὲ ἐν τῇ κεφαλῇ σου, φησίν, ὅτι οὐ δύνασαι μίαν τρίχα λευκήν, ἢ μέλαιναν ποιῆσαι· κεφαλὴν, καὶ Ἱεροσόλυμα, καὶ γῆν, καὶ οὐρανὸν τὰ αἰσθητὰ τὰ ὄψει κρινόμενα λέγων, ἃ τοῖς Ἰουδαίοις ἦν ἔθος ὅρκον ποιῆσαι. Μὴ δὴ πάλιν εἰς μύθους, καὶ λήρους τὴν κεφαλὴν, καὶ τὰ Ἱεροσόλυμα, καὶ τὴν γῆν, καὶ τὸν οὐρανὸν ἡ μανία παρατρεπέτω, ὡς ἐν πολλοῖς εἴωθεν ἐξ ἀπορίας ποιεῖν. Τὸν γὰρ ὁρώμενον οὐρανὸν, καὶ τὴν αἰσθητὴν γῆν καὶ τὰ Ἱεροσόλυμα, ἃ πάλαι μὲν ᾠκοδόμητο, γενεαῖς δὲ ὕστερον ὁ Δαβίδ ἀνοικοδομεῖ, καὶ πολίζει ταῦτα, τὸν μὲν θρόνον καλεῖ, τὴν δὲ ὑποπόδιον, τὰ δὲ πόλιν τοῦ μεγάλου βασιλέως, ποίους δὲ βασιλέως, αὐτὸς ἑτέρωθι σαφέστερον
Β.
B.
"IT. XXIV.
defecerunt, validius quam locus hic, quo Pater
Domini nostri Jesu Christi opifex et Dominus rerum omnium declaratur? Petro Dominus ait: Dabo
tibi claves regni calorum ', et quæ sequuntur. Adite
et illud: Baptizatus Jesus confestim ascendit de
aqua”. Quomodo in re a malo confecta boni ille Patris Filius bonus baptizatus inde ascendit? Et: Ecce
aperti sunt cœli ³, res item a mala perfecta nanu,
´ut isti volunt. Propter quid autem, et, cujus rei
gratia aperti sunt cali? Audi: Vidil Spiritum Dei,
inquit, descendentem tanquam columbam *. Tertius
est hic paucis verbis conclusus adversus impietatem triumphus. Quomodo enim in figura rei a malo
confectæ Spiritus Dei declaratur, et descendit ex
ρον καὶ τὸν Πατέρα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ad obstruenda limpiorum istorum gra qui a veritate
δημιουργὸν καὶ Κύριον παραστῆσαι τοῦ παντὸς, καὶ
τὸ θεομάχον τῆς ἀποστασίας εμφράξαι στόμα; Καὶ
τῷ Πέτρῳ δέ φησιν ὁ Σωτήρ· Δώσω σοι τὰς κλεῖς
τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, καὶ τὰ ἑξῆς. Ορα δὲ·
καὶ τοῦτο· Βαπτισθεὶς ὁ Ἰησοῦς ἂνεισιν εὐθὺς ἀπὸ
τοῦ ὕδατος· πῶς ἐν τῷ πλάσματι τοῦ πονηροῦ, καὶ
τοῦ ἀγαθοῦ Πατρὸς ἀγαθὸς Υἱὸς βαπτισθεὶς ἐκεῖθεν
ἄνεισι; καὶ, Ἰδοὺ ἀνεῴχθησαν οἱ οὐρανοί. "Αλλο
πάλιν πλάσμα πονηρᾶς χειρός κατ' αὐτούς· διατί δε
ἀνεῴχθησαν, καὶ τίνος χάριν; Εἶδε τὸ Πνεῦμα τοῦ
Θεοῦ, φησί, καταβαῖνον ὡσεὶ περιστεράν· τρίτος
οὗτος τῆς ἀσεβείας ἐν ὀλίγοις ρήμασι θρίαμβος. Πῶς
γὰρ ἐν τῷ πλάσματι τοῦ πονηροῦ τὸ τοῦ Θεοῦ
Πνεῦμα τυποῦται, καὶ κάτεισιν ἐκ τῶν ἔργων τοῦ
ἐχθροῦ, κἀκεῖθεν κατιὸν ἔρχεται ἐπὶ τὸν Ἰησοῦν; καὶ
τετάρτη στήλη τῆς ἀσεβείας, φωνὴ δίδοται ἐκ τῶν
οὐρανῶν· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός,
ἐν ᾧ εὐδόκησα. Επισκόπει μοι, ἀγαπητέ, καθ'
ἑκάστην λέξιν ὅπως αὐταῖς συμπρόεισιν ὁ κατὰ τῆς
· ἀσεβείας άφυκτος ἔλεγχος. Οὗτός ἐστι, φησὶν, o
Υιός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ εὐδόκησα. Τίς; Οὗτος
ὁ ἐν ὕδατι βαπτιζόμενος, ᾧ ἡνεώχθησαν οἱ οὐρανοί,
ἐφ᾽ ἂν τὸ Πνεῦμα τὸ ἐμὸν ἐν μορφή περιστεράς και
ταβαῖνον ἐκ τῶν οὐρανῶν συνεπιμαρτύρεται τοῦ
βαπτιζομένου την υἱότητα. Πάντα ἐμὰ διὰ τῶν ἐμῶν
κτισμάτων. Ὁ ἐμὸς Υἱὸς, τὸ θέλημα πληρῶν τὸ ἐμὸν
τὴν σωτηρίαν καταπράττεται τοῦ κόσμου, μόνη; τῆς
τοῦ Πνεύματος. ἐξουσίας τῷ ὁμοφυεί συμπαρούσης,
καὶ ἀνακηρυττούσης τῷ πράγματὶ τὸ γνήσιον τῆς
υἱότητος.
Εἰ θρόνον τοῦ Θεοῦ τὸν οὐρανὸν καλεῖ ὁ μᾶλλον τῶν
ἄλλων τὸν Πατέρα καὶ τὰ τοῦ Πατρὸς εἰδὼς, ὑποπόδιον δὲ τὴν γῆν, καὶ πόλιν αὐτοῦ τὰ Ἱεροσόλυμα
πῶς οὐκ ἐσχάτης ἀσεβείας, ὧν μάρτυς ὁ Υἱός, ταῦτά.
τινας περικόπτειν αὐτοῦ, καὶ ἕτερον τῶν περικοπέντων ποιεῖν ποιητήν; Ο γὰρ πάντα πρὸς σωτηρίαν
ἡμῶν καὶ πράττων, καὶ ποιῶν, καὶ παραινῶν Χριστὸς
ὁ Θεὸς τὸν ὅρκον ὡς ὄντα τῆς ἐπιορκίας πύλην τῆς
ἀνθρωπίνης ἀποκλείων πολιτείας φησίν· Ἐγὼ δὲ
λέγω ὑμῖν μὴ ὀμόσαι ὅλως μήτε ἐν τῷ οὐρανῷ,
ὅτι θρόνος ἐστὶ τοῦ Θεοῦ, μήτε ἐν τῇ γῇ, ὅτι ὑποπέδιον τῶν ποδῶν αὐτοῦ ἐστι, μήτε εἰς Ἱεροσόλυμα, ὅτι πόλις ἐστὶ τοῦ βασιλέως τοῦ μεγάλου
ἀλλὰ μηδὲ ἐν τῇ κεφαλῇ σου, φησίν, ὅτι οὐ δύνα;
σαι μίαν τρίχα λευκήν, ἢ μέλαιναν ποιῆσαι, και
φαλὴν, καὶ Ἱεροσόλυμα, καὶ γῆν, καὶ οὐρανὸν τὰ
αἰσθητὰ τὰ ὄψει κρινόμενα λέγων, ἃ τοῖς Ἰουδαίοις
ἦν ἔθος ὅρκον ποιῆσαι. Μὴ δὴ πάλιν εἰς μύθους, καὶ
λήρους τὴν κεφαλὴν, καὶ τὰ Ἱεροσόλυμα, καὶ τὴν
γῆν, καὶ τὸν οὐρανὸν ἡ μανία παρατρεπέτω, ὡς ἐν
πολλοῖς εἴωθεν ἐξ ἀπορίας ποιεῖν. Τὸν γὰρ ὁρώμενον
οὐρα·ὸν, καὶ τὴν αἰσθητὴν γῆν καὶ τὰ Ἱεροσόλυμα,
& πάλαι μὲν ᾠκοδόμητο, γενεαῖς δὲ ὕστερον ὁ Δαβίδ
ἀνοικοδομεί, καὶ πολίζει ταῦτα, τὸν μὲν θρόνον και
λεῖ, τὴν δὲ ὑποπόδιον, τὰ δὲ πόλιν τοῦ μεγάλου βασι·
λέως, ποίους δὲ βασιλέως, αὐτὸς ἑτέρωθι σαφέστερον
operibus inimici, et venit super Jesum? Quartus
adversus impietatem triumphus, vox e cœlo editur:
Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui *. Considera, quæso, amice, quomodo singula argumenta coarguunt impietatem atque convincunt: Hic est, inquit, Filius meus dilectus, in quo
mihi bene complacui. Quis? Hic qui in aquis
baptizatus est, cuk aperti sunt coeli, super quem Spi
ritus meus in columbæ forma descendit e cœlis,
testaturque illum esse verum Filium suum. Omiña
mea per res a me procreatas. Filius meus voluntatem meam exsequens mundi salutem peragit, sola
Spiritus potestate simul cum illo, qui est ejusdem
naturæ, exsistente, et reipsa germauum ipsumn esso
Filium declarante.
Si is qui maxime omnium Patrem, et quæ Patris
sunt, wovit, Dei thronum ccelum appellat, terram
autem scabellum, et civitatem ipsius Hierosolyma,
noone summæ dementiæ est, quoruin testis est
Filius, ea quosdam illi adimere, et eorum auctorein
alium constituere? Christus enim Deus, cujus omnia facta dictaque pertinent ad salutem nostram,
cum ab humana vita jusjurandum, tanquain aditum
ad perjurium, removeret: Ego autem, inquit, dico
vobis, ue juralis omnino, neque per celum qui thronus est Dei, neque per terram, quia scabellum est
pedum ejus, neque per Hierosolyma, quia civilas est
regis magni; neque per caput tuum, quia non poles
Dunum capillum album facere aut nigrum. Caput, et
Hierosolyma, et terram, et calum sensibus esse obnoxia reipsa cernimus, quæ Judæi jurantes solebantnominare. Ac ne rursum ad fabulas et nugas caPut et Hierosolyma, et terram et cœlum insania referat,
ut sæpe in rebus dubiis facere consuevit, cœlum
hoc, quod oculis cernimus, et terram hanc, quamu
calcamus, et Hierosolyma, quæ quidem urbs cum
olim esset ædificata, multis postea sæculis a Davide
instaurata est et babitata, hæc thronum, et scabel.
Jum, et civitatem magni regis appellat; cujus autem regis, ipse clarius alibi demonstrat: Nolite,
inquiens, facere domum Patris mei domum negotia-
• Maith. 111,
* Matth. xvi, 19. * Matth. sit, 16. • ibid. 17. • Joan. 1, 3
col. 1203–1204page 593 of 677
PG 130:1203ἐκδιδάσκει, Μὴ ποιεῖτε, λέγων, τὸν οἶκον τοῦ Πα τρός μου οἶκον ἐμπορίου, τὸν ἐν Ἱεροσολύμοις ναὸν τοῦ Πατρὸς οἶκον ὀνομάζων, δι' ὃν καὶ τὰ Ἱεροσόλυμα τοῦ βασιλέως πόλιν καλεῖ. Ὃν γὰρ ἐν τῇ τῶν ἄρχων ἀπαγορεύσει μέγαν ἀνεῖπε βασιλέα, ἐνταῦθα Πατέρα ἴδιον ἐθεολόγει. Διὸ καὶ τοὺς πωλούντας τοὺς βόας, καὶ τὰ πρόβατα, καὶ τὰς περιστερὰς τὴν πατρικὴν οἰκίαν τῆς ἐμπορικῆς καθαίρων παροινίας ἀπελαύνει, καὶ τὴν δικαίαν αὐτοῖς ὀργὴν ἀπειλεῖ, οἷα δὴ καταφρονητὰς εὑρὼν καὶ τοῦ πατρικοῦ οἴκου καὶ τῆς πατρικῆς ἐντολῆς. Φησὶν ὁ Σωτήρ· Ἀγαπᾶτε τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν, καλῶς ποιεῖτε τοῖς μισοῦσιν ὑμᾶς, ὅπως γένησθε υἱοὶ τοῦ Πατρὸς ὑμῶν τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ὃς ἀνατέλλει τὸν ἥλιον αὐτοῦ ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγα θούς, καὶ βρέχει ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους. Ἔσεσθε οὖν ὑμεῖς τέλειοι, ὥσπερ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ ἐν οὐρανοῖς τέλειός ἐστιν. Ὁ γοῦν τέλειος Πατήρ, ὃν ἡμᾶς μιμεῖσθαι ὁ φύσει παρακαλεῖ Υἱός, αὐτὸς οὗ τός ἐστι, καὶ οὐκ ἄλλος, ὁ τὸν ὁρώμενον ἀνατέλλων ἥλιον, καὶ τὸ φῶς ἡμῖν τοῖς αἰσθητοῖς τὸ αἰσθητὸν χο ρηγῶν, καὶ βρέχων ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους ἐπὶ καρποφορίᾳ τῆς γῆς, καὶ ὡς ἂν ἔτι πρὸς ἀκρασίαν ὁ ἀὴρ, ᾧ χρώμεθα πρὸς ἀναπνοήν, ἀπέκλινε διὰ ξηρότητα, διὰ τῆς ἀπὸ τῶν ἱερῶν νοτίδος πρὸς εὐκρασίαν ἐπαναχθῇ. Ποῦ τοίνυν εἰσὶν οἱ τῆς ἀμερίστου τοῦ Θεοῦ βασιλείας ἔκθεσμοι μερισταί, οἱ τῆς γῆς μὲν, καὶ τοῦ ἀέρος, καὶ τῶν ὑετῶν, καὶ τοῦ ἡλίου, καὶ τῶν ὁμοστοίχων ἕτερον ἀναπλάττοντες δημιουργόν, ἄλλον δὲ τῶν νοητῶν; Εἰ πρότερον μὲν ὑπὸ τοῦ παναγίου Πνεύματος ἐμπνεόμενος ὁ Δαβίδ, ὕστερον δὲ καὶ ὁ θεῖος Παῦλος λαμπρᾷ διακέκραγε τῇ φωνῇ, ὡς ὁ κηρυττόμενος ὑπὸ Μωσέως Θεὸς πρὸς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν λέγει, Υἱός μου εἶ σύ, ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά σε· τῷ Σωτῆρι γὰρ ἡμῶν ὁ Παῦλος πρὸς Ἑβραίους γρά φων, τὴν πατρικὴν ταύτην ἁρμόζει φωνήν, τὴν διὰ τοῦ Δαβὶδ προφητευθεῖσαν, ὡς εἴρηται· καὶ πάλιν, Καὶ προσκυνησάτωσαν αὐτῷ πάντες ἄγγελοι Θεοῦ· καὶ αὖθις, Καὶ σὺ κατ' ἀρχάς, Κύριε, τὴν γῆν ἐθεμελίωσας, καὶ ἔργα τῶν χειρῶν σου εἰσιν οἱ οὐρανοί, καὶ τὰ ἑξῆς· εἰ ταῦτα μὲν προεῖπεν ἐν Πνεύματι ὁ θεοπάτωρ Δαβίδ, ἐπεσφράγισε δὲ ὁ τῶν ἀῤῥήτων μύστης καὶ μυσταγωγὸς βεβαιῶν, ὡς ὁ τῆς παλαιᾶς νομοθεσίας Θεὸς αὐτός ἐστιν, ὁ καὶ τὰ τῶν ἀγγέλων πάντων προσκυνητὰ καὶ δοῦλα πεποιηκὼς τάγματα τῷ γεννήματι, ὁ αὐτὸς δὲ, καὶ οὐκ ἄλλος ὁ τήν τε γῆν θεμελιώσας, καὶ οὗ ἔργα χειρῶν εἰσιν οἱ οὐρανοί· πῶς οὐ πᾶσαν ἀσέβειαν ἀποκύπτου σιν οἱ ἄλλον μὲν τὸν Πατέρα λέγοντες τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἄλλον δὲ τὸν δημιουργήσαντα τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν; Ἀναπτύσσων ὁ Σωτὴρ τοῦ σπείροντος τὸ καλὸν σπέρμα ἐν τῷ ἀγρῷ αὐτοῦ φησιν· Ὁ σπείρων τὸ καλὸν σπέρμα ἐστὶν ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου. Ὁ δὲ ἀγρὸς ἐστιν ὁ κόσμος, τὸ δὲ καλὸν σπέρμα οὗτοί εἰσιν οἱ υἱοὶ τῆς βασιλείας. Τὰ δὲ ζιζάνια
lionis ', ubi templum Hierosolymorum domum / ἐκδιδάσκει, Μὴ ποιῆτε, λέγων, τὸν οἶκον τοῦ Πα·
Dei vocat, propter quod et Hierosolyma regis civiIzten dicit. Quem enim dum velaret jurare, magnum appellavit regem, hic Patrem proprium nominat. Quamobrem et eos, qui boves et oves, et com
lumbas vendebant, ejecit, ut ab ea mercaturæ colluvione domum paternam expiaret, eisque justam
indignationein comminatus est, ut qui paternam dor
muqi et niandątum paternum despicerent.
Diligile, inquit Servator, inimicos vestros, bene
farite iis qui oderunt vos, ut sitis filii Patris vestri,
qui est in cœlis, qui facit ortri solem suum super
boxos el malos, et pluit super justos et injustos.
Estote igitur perfecti, sicut et Pater vesler calestis
perfectus est *. Pater ergo perfectus, quem naturalis
ipse Filius ut imitemur nos cohortatur, ille est, et
non alius, qui solem hunc, quem cernimus, oriri
facit, et lucem sensibilem nobis seusu præditis
fubministrat, et pluit super justos et injustos, ut
terræ fructus percipi queant, et si quo modo aer
quo respirantes utimur, propter siccitatem gravior
fjat, ex pluviæ humiditate ad temperamentum redigatur Ubi sunt igitur impii isti, regni Dei, quod
dividi non potest, divisores, qui terre, et aeris,
et imbrium, et solis et aliarum rerum ejasdem gomeris effectorem unumi, rerum anten) intelligibilium alium constituunt?
τρός μου οἶκον ἐμπορίου, τὸν ἐν Ἱεροσολύμοις ναὸν
τοῦ Πατρὸς οἶκον όνομάζων, δι' δν καὶ τὰ Ἱεροσό
λυμα τοῦ βασιλέως πόλιν καλεῖ. Ον γὰρ ἐν τῇ τῶν
ἄρχων ἀπαγορεύσει μέγαν ἀνεῖπε βασιλέα, ἐνταῦθα
Πατέρα ίδιον έθεολόγει. Διὸ καὶ τοὺς πωλούντας
τοὺς βόας, καὶ τὰ πρόβατα, καὶ τὰς περιστερὰς τὴν
πατρικὴν οἰκίαν τῆς ἐμπορικῆς καθαίρων παροινίας
ἀπελαύνει, καὶ τὴν δικαίαν αὐτοῖς ὀργὴν ἀπειλεῖ, οἷα
δὴ καταφρονητὰς εὐρὼν καὶ τοῦ πατρικοῦ οἴκου καὶ
τῆς πατρικῆς ἐντολῆς,
Φησὶν ὁ Σωτήρ' Αγαπᾶτε τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν,
καλῶς ποιεῖτε τοῖς μισοῦσιν ὑμᾶς, ὅπως γένησθε
υἱοὶ τοῦ Πατρὸς ὑμῶν τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ὃς
ἀνατέλλει τὸν ἥλιον αὐτοῦ ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγα
θούς, καὶ βρέχει ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους.
Εσεσθε οὖν ὑμεῖς τέλειοι, ὥσπερ ὁ Πατὴρ ὑμῶν
ὁ ἐν οὐρανοῖς τέλειός. ἐστιν. Ο γοῦν τέλειος Πατήρ,
ἐν ἡμᾶς μιμεῖσθαι ὁ φύσει παραινες Υἱὸς, αὐτὸς οὗ
τός ἐστι, καὶ οὐκ ἄλλος, ὁ τὸν ὁρώμενον ἀνατέλλων
ἥλιον, καὶ τὸ φῶς ἡμῖν τοῖς αἰσθητοῖς τὸ αἰσθητὸν χο
ρηγῶν, καὶ βρέχων ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους ἐπὶ
καρποφορίᾳ τῆς γῆς, καὶ ὡς ἂν ἔτι πρὸς ἀκρασίαν ὁ
ἀὴρ, ᾧ χρώμεθα πρὸς ἀναπνοήν, ἀπέκλινε διὰ ξηρό
τητα, διὰ τῆς ἀπὸ τῶν ἱερῶν νοτίδος πρὸς εὐκρασίαν
επαναχθῇ. Ποῦ τοίνυν εἰσὶν οἱ τῆς ἀμερίστου τοῦ
Θεοῦ βασιλείας Εκθεσμοι μερισταί, οἱ τῆς γῆς μὲν,
καὶ τοῦ ἀέρος, καὶ τῶν ὑετῶν, καὶ τοῦ ἡλίου, καὶ τῶν
ὁμοστοίχων ἕτερον ἀναπλάττοντες δημιουργόν, ἄλλον
Ο δὲ τῶν νοητῶν;
Εἰ πρότερον μὲν ὑπὸ τοῦ παναγίου Πνεύματος ἐμ·
πνεόμενος ὁ Δαβίδ, ὕστερον δὲ καὶ ὁ θεῖος Παύλος
λαμπρᾷ διακέκραγε τῇ φωνῇ, ὡς ὁ κηρυττόμενος ὑπὸ
Μωσέως Θεὸς πρὸς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν
λέγει, Υιός μου εἶ σύ, εγώ σήμερον γεγέννηκά σε
τῷ Σωτῆρι γὰρ ἡμῶν ὁ Παῦλος πρὸς Εβραίους γρά
φων, τὴν πατρικὴν ταύτην ἀρμόζει φωνὴν, τὴν διὰ
τοῦ Δαβὶδ προφητευθείσαν, ὡς εἴρηται· καὶ πάλιν,
Καὶ προσκυνησάτωσαν αὐτῷ πάντες άγγελοί
Θεοῦ, καὶ αὖθι;, Καὶ σὺ κατ' ἀρχὰς, Κύριε, τὴν
γῆν ἐθεμελίωσας, καὶ ἔργα τῶν χειρῶν σου είσιν
οἱ οὐρανοὶ, καὶ τὰ ἑξῆς· εἰ ταῦτα μὲν προεἶπεν ἐν
Πνεύματι ὁ θεοπάτωρ Δαβίδ, ἐπεσφράγισε δὲ ὁ τῶν
ἀῤῥήτων μύστης καὶ μυσταγωγός βεβαιῶν, ὡς
Si David primum, sancti Spiritus numine aflatus,
et divus Paulųs deinde clara voce dicit Deum illum
a Mose prædicatum sic,alloqui Deminuni hostruin
Jesum Christum: Filius meus as tu, ego hodie genui
«*, Paulus enim ad Hebræus scribens Servatori
nostro paternum hoc triquit testimonium, quod a
Davida, ut diximus, ante fuit pronuntiatum, et rursum: Et adorent eum omnes angeli Dei, itemnque:
Et ab initio, Domine, terram fundasti, et opera
vianuum (uarum sunt cali *, οι cælera; si hæc in
Spiritu divinus Pater David pronuntiavit, eaque
arcanorum mysteriorum conscius doctorque comprobavit, affirmans Veteris Testamenti Deum eumdem esse, qui et angelorum omnium ordines Filii
adoratores servosque constituit, eumdemque et non ὁ τῆς παλαιᾶς νομοθεσίας Θεὸς αὐτός ἐστιν, ὁ καὶ τὰ
alium, qui terram fundavit, et cujus opera manuum
sunt coli, nonne omni sese obstringunt impietate,
· qui alium esse dicunt Patrem Domini nostri Jesu
Christi, et alium illum, qui cœlum et terram
diderit?
CONExplicans Servator parabolam seminantis bonum
semen in agro suo: Qui seminut, inquit, bonum semen, est Filius hominis, ager autem est mandus;
semen autem bonum hi sunt filiš regni; zizania
¸ putem sunt filii mali. Inimicus vero, qui illa seminat,
τῶν ἀγγέλων πάντων προσκυνητὰ καὶ δοῦλα πεποιη.
κὡς τάγματα τοῦ γεννήματος, ὁ αὐτὸς δὲ, καὶ οὐκ
ἄλλος ὁ τήν τε γῆν θεμελιώσας, καὶ οὗ ἔργα χειρῶν
εἰσιν οἱ οὐρανοί· πῶς οὐ πᾶσαν ἀσέβειαν ἀποκύπτου
σιν οἱ ἄλλον μὲν τὸν Πατέρα λέγοντες τοῦ Κυρίου
ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἄλλον δὲ τὸν δημιουργήσαντα
τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν;
Αναπτύσσων ὁ Σωτὴρ τοῦ σπείροντος τὸ καλὸν
σπέρμα ἐν τῷ ἀγρῷ αὐτοῦ φησιν· Ο σπείρων
τὸ καλόν σπέρμα ἐστὶν ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου. Ο
δὲ ἀγρὸς ἐστιν ὁ κόσμος, τὸ δὲ καλὸν σπέρμα
οὗτοί εἰσιν οἱ υἱοὶ τῆς βασιλείας. Τὰ δὲ ζιζάνια
! Joan, 11, 16. • Matth. v, 44, 45. • Psal. II, 7; Hebr. 1, 5.
• Paul. xcvi 8; llebr. 1, 6.
col. 1205–1206page 594 of 677
PG 130:1205εἰσιν οἱ υἱοὶ τοῦ πονηροῦ. Ὁ δὲ ἐχθρὸς ὁ σπείρας αὐτά ἐστιν ὁ διάβολος. Ἀκούεις πῶς τὸν κόσμον μὲν ἑαυτοῦ λέγει, καὶ σπέρμα πάλιν ἑαυτοῦ τοὺς ἐν αὐτῷ, οὓς καὶ υἱοὺς τῆς βασιλείας λέγει, μόνον δὲ τὴν τῶν ζιζανίων ἐπισποράν εἰς τὸν ἐχθρὸν ἀποπέμπει. Ἐν δὲ τοῖς ἐφεξῆς περιφανῶς ἑαυτοῦ βασιλείαν ἀνακηρύττει τὸν κόσμον. Πῶς; Ἐν τῇ συντελείᾳ, φησί, τοῦ αἰῶνος τούτου, ἀλλ' οὐχὶ τοῦ μέλλοντος, ἀποστελεῖ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ, καὶ συλλέξουσιν ἐκ τῆς βασιλείας αὐτοῦ, δηλονότι τοῦ παρόντος κόσμου, τὰ σκάνδαλα. Οὐ γὰρ ἐν τῇ μελλούσῃ, καὶ ἀτελευτήτῳ, οὔμενον, οὔτε ζιζάνια σπείρεται, καὶ φύεται, οὔτε συνίσταται σκάνδαλα, ἵνα ἐκ ταύτης οἱ ἄγγελοι τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου συλλέξωσιν αὐτά. Ἐπεὶ καὶ μετὰ τὴν ἐκ τοῦ κόσμου συλλογὴν αὐτῶν ταῦτα μὲν εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρὸς βαλλονται, τότε δὲ καὶ οἱ δίκαιοι ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Πατρὸς αὐτῶν ἐκλάμψουσιν ὡς ὁ ἥλιος. Τί τούτων τῶν Κυριακῶν φωνῶν λαμπρότερον ἢ δυνατώτερον, δι' ὧν ὁ κόσμος τε καὶ τὰ ἐν αὐτῷ τοῦ Χριστοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν ἀνακηρύττεται; Δεσπότης δὲ καὶ βασιλεὺς ὥσπερ τῆς μελλούσης, οὕτω καὶ τῆς παρούσης ἀναγορεύεται βασιλείας. Ἐδόθη μοι, φησί, πᾶσα ἐξουσία ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς. Πῶς οὖν παρὰ τοῦ Πατρὸς ἔλαβεν ἐξουσίαν τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς, ὧν οὐκ ἦν κύριος ὁ διδούς, ὡς αὐτοὶ ληροῦσι; Καὶ εἰ οἱ ἀγροί, καὶ αἱ οἰκίαι τῆς χειρὸς εἰσι τοῦ πονηροῦ, πῶς ὁ ἀγαθὸς Θεὸς τοῖς προθύμως ἠκολουθηκόσιν αὐτῷ μετὰ τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν καὶ ἀγροὺς καὶ οἰκίας ἐπηγγείλατο παρασχεῖν, ὦ φαῦλά τέ ἐστι, καὶ φαύλου ποιητοῦ, καὶ ὧν οὔτε κύριος, αὐτὸς ἔχειν, οὔτε ἄλλοις παρασχεῖν; Ὁ αὐτὸς Ἀπόστολος, κηρύσσων κτίστην πάντων τόν τε Πατέρα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ αὐτὸν τὸν ἀληθινὸν Υἱόν, οὐδὲν ἧττον καταγγέλλει τοῦτο καὶ ἐν οἷς ὑμνεῖ τὴν χάριν τὴν δοθεῖσαν αὐτῷ, καὶ τοῦ καταπιστευθέντος μυστηρίου τὴν δύναμιν. Εἰπὼν γὰρ ὡς, Ἐμοὶ τῷ ἐλαχιστοτέρῳ πάντων ἐδόθη ἡ χάρις αὕτη ἐν τοῖς ἔθνεσιν εὐαγγελίσασθαι τὸν ἀνεξιχνίαστον πλοῦτον τοῦ Χριστοῦ, καὶ φωτίσαι πάντας, τίς ἡ οἰκονομία τοῦ μυστηρίου τοῦ ἀποκεκρυμμένου ἀπὸ τῶν αἰώνων ἐν τῷ Θεῷ, αὐτίκα συνάπτει, τῷ τὰ πάντα κτίσαντι διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ὥστε πάντων μὲν κτίστης ὁ Πατήρ, πάντων δὲ κτίστης ὁ Υἱός. Κοινὸν γὰρ καὶ ἀδιάφορον ὥσπερ ἡ φύσις, καὶ ἡ ἐξουσία, καὶ ἡ βασιλεία, καὶ ἡ δύναμις, οὕτω καὶ ἡ δημιουργία τῶν ὁρατῶν τε καὶ ἀοράτων πάντων, καὶ ἐξ οὐκ ὄντων εἰς τὸ εἶναι προαγωγὴ καὶ οὐσίωσις. Ἐν ἄλλοις θεολογῶν ὁ Παῦλός φησιν· Εἷς Θεὸς καὶ Πατὴρ πάντων, ὁ ἐπὶ πάντων, καὶ διὰ πάντων, καὶ ἐν πᾶσιν ἡμῖν. Ἀδιάστατον δὲ καὶ ἀμέριστον ὥσπερ τὴν φύσιν καὶ τὸ θέλημα, οὕτω καὶ τὴν δημιουργίαν καὶ τὸ κράτος εἰδὼς τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ, τὰ αὐτὰ καὶ περὶ τοῦ Σωτῆρος πεπαρρησιασμένῃ κράζει φωνῇ· Ἐν αὐτῷ γὰρ, φησὶν, ἐκτίσθη τὰ πάντα, τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς δηλονότι, καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς. ἵνα μὴ ἡ μανία λήρους ἄλλους
PANOPLIA DOGMATICA. - TIT. XXIV.
est diabolus. Audis quomodo mundum appellet
suum, et semen item suum, eos qui in illo sunt,
quos et regni filios vocat, et solam inimico zizaniorum sationem tribuat? Porro in iis quæ sequuntur,
regnum suum aperte mundum esse declarat. Quomodo? In consummatione,, inquit, sæćuli hujus, nou
autem futuri, mittet Filius hominis angelos suos, et colligent e regno suo, nempe ex hoc mundo, scandala,
neque enim in futuro seruntur nascunturvę zizania,
neque consistunt scandala, ut angeli Filii hominis ea
collecturi sint; sed posteaquam collecta fuerint,
conjicient illa in caminum ignis, et tunc justi in
regno Patris sui fulgebunt, ut sol. Quid his Domini
verbis clarius, aut gravius, quibus et mundus, et
quæ in mundo sunt omnia, Christi et Servatoris
nostri esse declarantur, et ipse Dominus et rex
εἰσιν οἱ υἱοὶ τοῦ πονηροῦ. Ὁ δὲ ἐχθρὸς ὁ σπείρας
αὐτά ἐστιν ὁ διάβολος. Ακούεις πῶς τὸν κόσμον
μὲν ἑαυτοῦ λέγει, καὶ σπέρμα πάλιν ἑαυτοῦ τοὺς ἐν
αὐτῷ, οὓς καὶ υἱοὺς τῆς βασιλείας λέγει, μόνον δὲ
τὴν τῶν ζιζανίων ἐπισποράν εἰς τὸν ἐχθρὸν ἀποπέμπει. Ἐν δὲ τοῖς ἐφεξῆς περιφανῶς ἑαυτοῦ βασι
λείαν ἀνακηρύττει τὸν κόσμον. Πῶς; Εν τῇ συν
τελείᾳ, φησί, τοῦ αἰῶνος τούτου, ἀλλ' οὐχὶ τοῦ
μέλλοντος, ἀποστελεῖ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου τους
ἀγγέλους αὐτοῦ, καὶ συλλέξουσιν ἐκ τῆς βασιλείας αὐτοῦ, δηλονότι τοῦ παρόντος κόσμου, τὰ
σκάνδαλα. Οὐ γὰρ ἐν τῇ μελλούσῃ, καὶ ἀτελευτήτῳ, οὔμενον, οὔτε ζιζάνια σπείρεται, καὶ φύσται, οὔτε συνίσταται σκάνδαλα, ἵνα ἐκ ταύτης οι
ἄγγελοι τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου συλλέξωσιν αὐτά.
Ἐπεὶ καὶ μετὰ τὴν ἐκ τοῦ κόσμου συλλογὴν
αὐτῶν ταῦτα μὲν εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρὸς βάλε tam futuri quam præsentis regni prædicatur?
λονται, τότε δὲ καὶ οἱ δίκαιοι ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Πατρὸς αὐτῶν ἐκλάμψουσιν ὡς ὁ ἥλιος. Τί τούτων
τῶν Κυριακῶν φωνῶν λαμπρότερον ἢ δυνατώτερον, δι' ὧν ὁ κόσμος τε καὶ τὰ ἐν αὐτῷ τοῦ Χριστοῦ
καὶ Σωτῆρος ἡμῶν ἀνακηρύττεται; Δεσπότης δὲ καὶ βασιλεὺς ὥσπερ τῆς μελλούσης, οὕτω καὶ τῆς
παρούσης αναγορεύεται βασιλείας.
Εδόθη μοι, φησί, πᾶσα ἐξουσία ἐν οὐρανῷ καὶ
ἐπὶ γῆς. Πῶς οὖν παρὰ τοῦ Πατρὸς ἔλαβεν ἐξουσίαν
τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς, ὧν οὐκ ἦν κύριος ὁ δι
δούς, ὡς αὐτοὶ ληροῦσι; Καὶ εἰ οἱ ἀγροί, καὶ αἱ οἱ
και της χειρός εἰσι τοῦ πονηροῦ, πῶς ὁ ἀγαθὸς Θεὸς
τοῖς προθύμως ἠκολουθηκόσιν αὐτῷ μετὰ τῶν αἰω
νίων ἀγαθῶν καὶ ἀγροὺς καὶ οἰκίας ἐπηγγείλατο πα
ρασχεῖν, ὦ φαῦλά τέ ἐστι, καὶ φαύλου ποιητοῦ, καὶ
ὧν οὔτε κύριος, αὐτὸς ἔχειν, οὔτε ἄλλοις παρασχεῖν:
῾Ο αὐτὸς ᾿Απόστολος, κηρύσσων κτίστην πάντων
τόν τε Πατέρα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ
αὐτὸν τὸν ἀληθινὸν Υἱόν, οὐδὲν ἧττον καταγγέλλει
τοῦτο καὶ ἐν οἷς ὑμνεῖ τὴν χάριν τὴν δοθεῖσαν αὐτῷ,
καὶ τοῦ καταπιστευθέντος μυστηρίου τὴν δύναμιν. Εἰ
πὼν γὰρ ὡς, Ἐμοὶ τῷ ἐλαχιστοτέρῳ πάντων ἐδόθη
ἡ χάρις αὕτη ἐν τοῖς ἔθνεσιν εὐαγγελίσασθαι τὸν
ἀνεξιχνίαστον πλοῦτον τοῦ Χριστοῦ, καὶ φωτίσαι
πάντας, τίς ἡ οἰκονομία του μυστηρίου τοῦ ἀποκε
κρυμμένου ἀπὸ τῶν αἰώνων ἐν τῷ Θεῷ, αὐτίκα
συνάπτει, τῷ τὰ πάντα κτίσαντι διὰ Ἰησοῦ Χρισ
· στοῦ. Ωστε πάντων μὲν κτίστης ὁ Πατήρ, πάντων
δὲ κτίστης ὁ Υἱός. Κοινὸν γὰρ καὶ ἀδιάφορον ὥσπερ
ἡ φύσις, καὶ ἡ ἐξουσία, καὶ ἡ βασιλεία, καὶ ἡ δύναμις, οὕτω καὶ ἡ δημιουργία τῶν ὁρατῶν τε καὶ ἀοφάτων πάντων, καὶ ἐξ οὐκ ὄντων εἰς τὸ εἶναι προα- -
γωγὴ καὶ οὐσίωσις.
Εν ἄλλοις θεολογῶν ὁ Παῦλός φησιν· Εἰς Θεὸς
καὶ Πατὴρ πάντων, δἐπὶ πάντων, καὶ διὰ πάντων,
καὶ ἐν πᾶσιν ἡμῖν. Αδιάστατον δὲ καὶ ἀμέριστον
ὥσπερ τὴν φύσιν καὶ τὸ θέλημα, οὕτω καὶ τὴν δη
μιουργίαν καὶ τὸ κράτος εἰδὼς τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ
Υἱοῦ, τὰ αὐτὰ καὶ περὶ τοῦ Σωτῆρος πεπαῤῥησιασμένη κράζει φωνῇ· 'Ε' αὐτῷ γὰρ, φησὶν,
ἐκτίσθη τὰ πάντα, τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς δηλονότι,
καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς. ἵνα μὴ ἡ μανία λήρους άλλους
Data est mihi, inquit, omnis potestas in cœlo et in
terra ª. Quomodo accepit a Patre potestatem cœli
et terræ, quorum ipse, qui dedit, non erat Dominus,
ut isti nugantur? Et si agri et doinus sunt e manu
mali, quomodo bonus Deus iis qui alacri animo
ipsum secuti fuerint, præter æterna bona, et agros
et domos se tributurum promisit, si mala sunt, et
opifcis mali, et quorum nec ipse potest esse domi
nus, nec alios constituere?
Idem Apostolus, cum rerum omnium procrealorem prædicaret Patrem Domini nostri Jesu Christi, et ipsum verum Filium, tamen hoc etiam osten
dit in iis in quibus gratiam celebrat, sibi datam et
creditam mysterii potestatem. Cum enim dixisset:
Mihi autem omnium minimo data est gratia hæc, in
gentibus evangelisare impervestigabiles divitias Chri
sti, et illuminare omnes, quæ sit dispensatio sacramenti absconditi a sæculis in Deb, statim subjicit:
qui omnia creavit per Jesum Christum *. Itaque
rerum omnium procreator est Pater, et rerum
item omnium procreator est Filius. Communes
enim et indifferentes tum natura, et potestas, et
regnum, et virtus, tum etiam rerum omnium, quas
videntur, et quæ non videntur, procreatio, et carum
ex nihilo deductio et conformatio.
Alibi Paulus de rebas divinis verba faciens
Unus, Inquit, Deus et Paler omnium, qui super omnia, et per omnia, et in omnibus nobis ". Verum cum
sciret, ut naturam et voluntatem, sic etiam procreationem et imperium Patris et Filii non esse
sejuncta ant separata, idem etiam de Servatore
audacter pronuntiat:' In ipso enim, inquit, creata
sunt omnia *, Dempe quæ in conlis, et quæ in terra
sunt. Ac ne istorum insania his verbis alias nugas
* Matth. xını, 37, 39. Ibid. 40, 41. Matth. xxvi, 18. Ephes. 1,8,9. Ephes. iv, 6. • Coloss. 1, 16.
col. 1207–1208page 595 of 677
PG 130:1207ταῖς ἱεραῖς φωναῖς ὑποβάλλῃ, ὅτι κατὰ συνέχειαν ἐπεξηγεῖται τίνα εἰσὶ τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, ὅτι τὰ ὁρατὰ καὶ τὰ ἀόρατα. Καὶ ταῦτα πάντα ἐν αὐτῷ φησιν ἐκτίσθαι, καὶ δι' αὐτοῦ, καὶ εἰς αὐτόν. Πῶς οὖν ἡ ἀποστατικὴ λύσσα τῶν μὲν ὁρα τῶν ἄλλον πλάττει ποιητήν, ἄλλον δὲ τῶν ἀοράτων; Φησὶν ὁ θεῖος Παῦλος, ὅτι τὰ ἀόρατα αὐτοῦ, τοῦτ' ἔστι τοῦ ἀγαθοῦ Θεοῦ, ἀπὸ κτίσεως κόσμου τοῖς ποιήμασι νοούμενα καθορᾶται, ποιήματα λέγων τὸν παρόντα κόσμον, καὶ ὅσα ὑπὸ τὴν αἴσθησιν. Ταῦτα γὰρ εἰ μὴ τοῦ ἀγαθοῦ ἦσαν, ἀλλὰ τοῦ πονηροῦ, οὐκ ἂν ἐν τοῖς τοῦ πονηροῦ ποιήμασι τὰ ἀόρατα τοῦ ἀγαθοῦ καθεωρῶντο, ἥ τε ἀΐδιος αὐτοῦ δύναμις καὶ θεότης. Εἴπερ, ὡς ἡ βλάσφημος καὶ δυσσεβὴς θρασύνεται γλῶσσα, τὰ ἐπίγεια τοῦ πονηροῦ, πῶς λέγονται τοῦ κοινοῦ ἡμῶν Δεσπότου καὶ Σωτῆρος; Εἰς τὰ ἴδια γὰρ ἦλθε, φησὶ, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαβον. Εἰ δὲ λέγοιεν οἱ ἀποστάται ἴδια μὲν εἶναι τοὺς προφητικοὺς λόγους, ἐλθεῖν δὲ εἰς αὐτοὺς τὸν Χριστὸν, ἐκείνους δὲ τοῦτον μήτε παραδέξασθαι· ὁρᾶτε τὴν ὑπερβάλλουσαν αὐτῶν ἄνοιαν καὶ ἀναισχυντίαν; Πρῶτον μὲν πῶς λέγουσι τοὺς προφητικοὺς λόγους ἴδια εἶναι τοῦ Χριστοῦ, αὐτοὺς τοὺς προφήτας λέ γοντες πλάσματα εἶναι τοῦ πονηροῦ, καίτοι ἐπίπνοιαν παρ' αὐτοῦ δέξασθαι; Δεύτερον δὲ πῶς εἰς τοὺς προφητικοὺς λόγους ἦλθεν ὁ Χριστός; Πρῶτον μὲν γὰρ εἰς ἀλλοτρίους ἦλθε, κατὰ τὸν ἐκείνων λόγον· ἀλλότριοι γὰρ οἱ προφητικοὶ λόγοι, ὡς ἐξ ἀλλοτρίου ἐμπνεόμενοι, καὶ οὐκ ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ Θεοῦ· ἔπειτα δὲ τίσιν ἔδωκεν ὁ Χριστὸς ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι; ἆρα τοῖς προφητικοῖς λόγοις; Καὶ πῶς οὐ μακρὸς λῆρος τοῦτο; Οἱ λόγοι γὰρ εἰ μὲν ἐκ τοῦ Θεοῦ εἰσιν, αὐτόθεν ἔχουσι τὸ εἶναι οἰκεῖοι Θεοῦ· εἰ δὲ ἐκ τοῦ πονηροῦ, πῶς ἂν τεκνω θεῖεν Θεῷ; Ἔτι δὲ ποῖος λόγος προφητικὸς ἐξ αἱμάτων καὶ ἐκ θελήματος ἀνδρὸς, καὶ ἐκ θελή ματος σαρκὸς ἐγεννήθη; Ἐπάγει γάρ, οἱ οὐκ ἐξ αἱμάτων, οὐδὲ ἐκ θελήματος σαρκός, ἀλλ' ἐκ Θεοῦ ἐγεννήθησαν. Τίνες οὖν οἱ ἐξ αἱμάτων γεγενημένοι λόγοι, καὶ τίνες οἱ μή; Λοιπὸν οὖν ἴδια καλεῖ τὸν κόσμον, ὡς που καὶ ἀλλαχοῦ φησι πρὸς τοὺς μαθητάς, Ἰδοὺ ἔρχεται ὥρα, καὶ νῦν ἐλή λυθεν, ἵνα σκορπισθῆτε ἕκαστος εἰς τὰ ἴδια. Ποῖα οὖν ἴδια λέγει ἐνταῦθα; ἆρα τοὺς προφητικοὺς λόγους λέγει, ἢ δηλονότι τὴν κατοικίαν καὶ τὸ κτῆμα ἑκάστου; Ὥσπερ οὖν ἐνταῦθα ἴδια οὐχὶ κατὰ τὸν μεμηνότα λῆρον τοὺς προφητικοὺς λόγους λέγει, ἀλλὰ τὸ ἑκάστου κτῆμα καὶ τὴν ἰδίαν οἰκίαν· οὕτω καὶ ἐπειδὰν λέγῃ, Καὶ εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαβον, ἴδια μὲν τὸν αἰσθητὸν κόσμον λέγει· κτῆμα γὰρ αὐτοῦ καὶ ποίημα οὗτος· ὡσαύτως δὲ οἱ ἐν αὐτῷ, ὧν οἱ μὲν παρέλαβον αὐτοῦ τὴν μυσταγωγίαν, οἱ δὲ οὔ. Καὶ ἀλλαχοῦ πάλιν φησίν, ὅτι Προφήτης ἐν τῇ ἰδίᾳ πατρίδι τιμὴν οὐκ ἔχει. Ὅτι δὲ ἴδια τὸν κόσμον φησὶ, καὶ ἐκ τούτων ἐστὶ σαφῶς συνορᾷν. Ἦν γάρ, φησί, τὸ
affingat, sequitur explicans illa quæ in coelis terra- ταῖς ἱεραῖς φωναῖς ὑποβάλλῃ, ὅτι κατά συνέχειαν
que sunt: Εt hac, inquit, omnia in ipso creata sunt,
et per ipsum, et in ipsum s. Quomodo igitur defeetorum istorum rabies alium rerum visibilium, aliuṁ
Invisibilium auctorem comminiscitur?
Invisibilia Dei, inquit divus Paulos, a creatura
mundi per ea quæ facta sunt, intellecta conspiciuntur *;
ea quæ facta snnt, orbem significaut universum, et
quærunque sub sensum cadunt. Hæcenim nisi essent
boni, sed mali, quomodo fieri posset, ut per illa
cernerentur invisibilia Dei, et sempiterna ejus virtus ac Jivinitas?
Si res terrenæ, ut maledica atque impia lingua
audet dicere, sunt, mali, quomodo dicuntur esse
communts Domini ac Servatoris nostri? In propria
enim, inquit, venit, et sui eum non receperunt ³.
Quod si desertores dixerint, per propria sermones
propheticos intelligi, ad eosque Christum venire, et
ab illis non recipi, animadvertite singularem ipsorum
stultitiam et impudentiam. Primum quomodo
sermones propheticos dicunt esse Christi proprios,
cum prophetas ipsos dicant esse mali figmenta, et
ab ipso inspirationem accepisse? Deinde quomodo in
sermones propheticos venit Christus? Ad alienos
enim, ut ipsi sentiunt, venisset, cum alienos esse
dicant sermones propheticos, et ab alieno inspirator, Don autem a bono Deo. Præterea quibus poteatatem dedit Deus, ut flii Dei ferint? Propheticisne
sermonibus? Quæ nugæ sunt istæ? Sermones enim
si ex Deo sunt, ab illo habent, ut siut ipsius pro-
- prii; sin ex malo, quomodo feri possunt alii Dei?
Præterea quis sermo propheticus ex sanguluibus, et
ex voluntate viri, et ex voluntate carnis natus est?
Subjicit enim Qui non ex sanguinibus, nec ex
voluntate viri, nec ex voluntate carnis, sed ex Deo
nali sunt *. Quinam igitur ex sanguinibus nati sermones; et qui non? Restat ergo, ut per propria
mundus intelligatur; quemadmodum et alibi discipulos alloquitur: Ecce, inquit, venit hora, ut dis
pergamini, unusquisque ad propria ". Quænam hic
appellat propria? Propheticosne sermones? an
possessiones et domos singulorum? Quemadmodum
igitur hic non, ut denentes isti nugantur, serinoules
propheticos appellat, sed propriam cujusque possessionen et domum, sic etiam quando dixit: 1n propria venit, et sui eum non receperunt, per propria
nundum sensibilem intellexit, qui propria est. ipsius
possessio atque opus. Similiter et qui in ipso sunt,
quorum alii quidem doctrinam ejus susceperunt,
alii non. Εt alibi: Non habet, inquit, honorem
propheta in propriu patria *. Quod autem per propria mundum significet, ex his verbis plane licet
intelligere. Erat enim, inquit, lux vera, quæ illuminul-omnem hominem venientem in hunc mundum 7,
hunc, inquam, sensibus expositum. Quando autem
• Coloss. 1. 16.
▼ Joan. 1, 9.
ἐπεξηγεῖται τίνα εἰσὶ τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, καὶ τὰ ἐπὶ
τῆς γῆς, ὅτι τὰ ὁρατὰ καὶ τὰ ἀόρατα. Καὶ ταῦτα
πάντα ἐν αὐτῷ φησιν ἐκτίσθαι, καὶ δι' αὐτοῦ, καὶ εἰς
αὐτόν. Πῶς οὖν ἡ ἀποστατικὴ λύσσα τῶν μὲν ὁρα
τῶν ἄλλον πλάττει ποιητήν, ἄλλον δὲ τῶν ἀοράτων;
Φησὶν ὁ θεῖος Παῦλος, ὅτι τὰ ἀόρατα αὐτοῦ, τους
ἐστι τοῦ ἀγαθοῦ Θεοῦ, ἀπὸ κτίσεως κόσμου τοῖς
ποιήμασι νοούμενα καθορᾶται, ποιήματα λέγων τὸν
παρόντα κόσμον, καὶ ὅσα ὑπὸ τὴν αἴσθησιν. Ταῦτα
γὰρ εἰ μὴ τοῦ ἀγαθοῦ ἦσαν, ἀλλὰ τοῦ πονηροῦ, οὐκ
ἂν ἐν τοῖς τοῦ πονηροῦ ποιήμασι τὰ ἀόρατα τοῦ
ἀγαθοῦ καθεωρῶντο, ή τε άΐδιος αὐτοῦ δύναμις καὶ
θεότης.
Είπερ, ὡς ἡ βλάσφημος καὶ δυσσεβής θρασύνεται
γλῶσσα, τὰ ἐπίγεια τοῦ πονηροῦ, πῶς λέγονται τοῦ
κοινοῦ ἡμῶν Δεσπότου καὶ Σωτῆρος; Εἰς τὰ ἴδια
γὰρ ἦλθε, φησὶ, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαβον.
Εἰ δὲ λέγοιεν οἱ ἀποστάται ίδια μὲν εἶναι τοὺς προσ
φητικούς λόγους, ἐλθεῖν δὲ εἰς αὐτοὺς τὸν Χριστὸν,
ἐκείνους δὲ τοῦτον μήτε παραδέξασθαι· ὁρᾶτε τὴν
υπερβάλλουσαν αὐτῶν ἄνοιαν καὶ ἀναισχυντίαν;
Πρῶτον μὲν πῶς λέγουσι τοὺς προφητικούς λόγους
ίδια εἶναι τοῦ Χριστοῦ, αὐτοὺς τοὺς προφήτας λέγοντες πλάσματα εἶναι τοῦ πονηροῦ, καίτοι ἐπίσ
πνοιαν παρ' αὐτοῦ δέξασθαι; Δεύτερον δὲ πώς εἰς
τοὺς προφητικούς λόγους ἦλθεν ὁ Χριστός; Πρώτον
μὲν γὰρ εἰς ἀλλοτρίους ἦλθε, κατὰ τὸν ἐκείνων
λόγον· ἀλλότριοι γὰρ οἱ προφητικοὶ λόγοι, ὡς ἐξ
άλλοτρίου εμπνεόμενοι, καὶ οὐκ ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ
Θεοῦ· ἔπειτα δὲ τίσιν ἔδωκεν ὁ Χριστὸς ἐξουσίαν
τέκνα Θεοῦ γενέσθαι; ἄρα τοῖς προφητικοῖς λόγους;
Καὶ πῶς οὐ μακρὸς λῆρος τοῦτο; Οι λόγοι γὰρ εἰ
μὲν ἐκ τοῦ Θεοῦ εἰσιν, αὐτόθεν ἔχουσι τὸ εἶναι
οἰκεῖοι Θεοῦ· εἰ δὲ ἐκ τοῦ πονηροῦ, πῶς ἂν τεχνω
θελεν Θεῷ; Ἔτι δὲ ποῖος λόγος προφητικὸς ἐξ
αἱμάτων καὶ ἐκ θελήματος ἀνδρὸς, καὶ ἐκ θελή
ματος σαρκὸς ἐγεννήθη; Επάγει γάρ, οἱ οὐκ ἐξ
αἱμάτων, οὐδὲ ἐκ θελήματος σαρκός, ἀλλ' ἐκ
Θεοῦ ἐγεννήθησαν. Τίνες οὖν οἱ ἐξ αἱμάτων γεγενη
μένοι λόγοι, καὶ τίνες οἱ μή; Λοιπὸν οὖν ἴδια
καλεῖ τὸν κόσμον, ὡς που καὶ ἀλλαχοῦ φησι πρὸς
τοὺς μαθητάς, Ἰδοὺ ἔρχεται ώρα, καὶ νῦν ἐλή
λυθεν, ἵνα σκορπισθῆτε ἕκαστος εἰς τὰ ἴδια.
Ποῖα οὖν ίδια λέγει ἐνταῦθα; Αρὰ τοὺς προφητι
κούς λόγους λέγει, ἢ δηλονότι τὴν κατοικίαν καὶ τὸ
κτῆμα εκάστου; Ὥσπερ οὖν ἐνταῦθα ἴδια οὐχὶ
κατὰ τὸν μεμηνότα λῆρον τοὺς προφητικούς λόγους
λέγει, ἀλλὰ τὸ ἑκάστου κτῆμα καὶ τὴν ἰδίαν οἰκίαν
οὕτω καὶ ἐπειδὰν λέγῃ, Καὶ εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, και
οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαβον, ἴδια μὲν τὸν αἰσθητόν
κόσμον λέγει· κτῆμα γὰρ αὐτοῦ καὶ ποίημα οὗτος
ὡσαύτως δὲ οἱ ἐν αὐτῷ, ὧν οἱ μὲν παρέλαβον αὐτοῦ
τὴν μυσταγωγίαν, οἱ δὲ οὔ. Καὶ ἀλλαχοῦ πάλιν
φησίν, ὅτι Προφήτης ἐν τῇ ἰδίᾳ πατρίδι τιμὴν
οὐκ ἔχει. Οτι δὲ ἴδια τὸν κόσμον φησὶ, καὶ ἐκ
τούτων ἐστὶ σαφῶς συνορᾷν. Ην γάρ, φησί, τὸ
1 Rom. 1, 20. • Joan. 1, 10. * Joan. 1, 13. • Joan. xvi. 32. • Matth. xm, 57.
col. 1209–1210page 596 of 677
PG 130:1209φῶς τὸ ἀληθινὸν, ὃ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον. Ποῖον κόσμον; Δηλονότι τὸν αἰσθητόν. Καὶ πότε ἐφώτισεν; Ὅτε παραγέγονεν ἐν αὐτῷ. Πότε δὲ παραγέγονε, τὸ Εὐαγγέλιον βοᾷ· Ἐν τῷ κόσμῳ γὰρ ἦν, φησί. Πάντως γὰρ ἐν τῷ αἰσθητῷ κόσμῳ ὤν, τὸν ἐρχόμενον εἰς τὸν αἰσθητὸν κόσμον ἐφώτιζεν. Εἶτα τίνος ἦν ὁ κόσμος ποίημα, ἐν ᾧ τε αὐτὸς ἦν, καὶ τὸν ἐρχόμενον εἰς αὐτὸν ἐφώτιζεν, οὐκ ἄλλοθεν ἔστι μαθεῖν ἀλλ᾽ ἢ ἐξ αὐτῶν τῶν εὐαγγελικῶν ῥημάτων. Καὶ ὁ κόσμος γὰρ, φησί, δι᾽ αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ ὁ κόσμος αὐτὸν οὐκ ἔγνω, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαβον. Εἰ τὰ ἐπίγεια ἐστι τοῦ πονηροῦ, πῶς ἠνέσχετο διὰ τῶν καρπῶν, ἃ ἔφυσεν ἡ γῆ, τὸ ποίημα τοῦ πονηροῦ, τοῦτο μὲν καὶ ἐκ πέντε ἄρτων, τοῦτο δὲ ἐξ ἑπτὰ πολλὰς μυριάδας χορτάσαι; Πόσῳ γὰρ ἦν ἄμεινον καὶ θεοπρεπέστερον μὴ ἐξ ἀλλοτρίων καρπῶν, ἀλλ᾽ ἐξ οἰκείων δημιουργημάτων τρέφειν τοὺς μυσταγωγουμένους αὐτῷ; Μᾶλλον δὲ πῶς ὅλον τροφὴν, ἢ ποτὸν αὐτὸς προσηνέγκατο, ἃ καρπὸς ἦν τῶν ἔργων τοῦ πονηροῦ; Πῶς δ᾽ ἂν ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ Πατρὸς αἰτεῖσθαι τὸν ἄρτον τὸν ἐπιούσιον ἡμῖν ἐνετείλατο; καὶ πῶς πάλιν ὀφθαλμοὺς δημιουργῶν τῷ τυφλῷ οὐκ ἐξ ἄλλης ὕλης, ἀλλ᾽ ἐκ γῆς καὶ ὕδατος, ἅπερ ἦν τοῦ πονηροῦ, τὴν ὄψιν ἐκαινοποίει, μονονουχὶ συμμεριζόμενος τῷ ἐχθρῷ, καὶ τῷ μὲν ἀφεὶς τὸ πλέον ποιεῖν, αὐτὸς δὲ τὸ μέρος ἀναπληρῶν ἐξ ἀλλοτρίας ὕλης, ὥσπερ ἀπορῶν ἰδίας; Καίτοι εἰ μή τι ἄλλο, ἀλλ᾽ αὐτό γε τοῦτο τοὺς ἀθλίους ἔδει δυσωπηθῆναι, καὶ κατανοῆσαι, ὅτι ὄντως ὁ πλάσας τὸν ὀφθαλμὸν ἐκ πηλοῦ. Οἵας γὰρ ὕλης ἐστὶ τὸ μέρος, τῆς αὐτῆς καὶ τὸ ὅλον, καὶ ἂν ἔσχε τὸ ὅλον δημιουργόν, τὸν αὐτὸν καὶ τὸ μέρος. Ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἐπὶ τὸ πάθος παραγινόμενος Κύριον ἑαυτὸν τῆς ὄνου καὶ τοῦ πώλου ἀπέφηνε πρὸς τοὺς μαθητάς. Καὶ γὰρ δημιουργήματα, καὶ τῆς ἑαυτοῦ κυριότητος καὶ δεσποτείας ὥσπερ ὁ κόσμος, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ, οὕτω καὶ ταῦτα. Διό φησιν, Ἐάν τις ὑμῖν εἴπῃ τι, ἐρεῖτε ὅτι Ὁ Κύριος αὐτῶν χρείαν ἔχει. Ἡ δὲ ἀποστασία οὐκ ἀνέχεται τοῦτο, ἀλλὰ τῆς αὐτοῦ ἐξουσίας ἁρπάζουσα ὑπὸ τὴν δημιουργίαν τάττει τοῦ πονηροῦ. Ὅπερ οἱ ἀσεβεῖς εἰς παράστασιν τοῦ οἰκείου προβάλλονται δυσσεβήματος, ὅτι περ ἄρχει τῶν ἐπιγείων ὁ πονηρός, πλανηθέντες ἀπὸ τοῦ εἰπεῖν αὐτὸν ὅτε τῷ Χριστῷ τὰς ἐπιγείους πάσας βασιλείας ὑπέδειξεν, ὅτι Ταῦτα πάντα σοι δώσω, ἐὰν πεσὼν προσκυνήσῃς μοι, τοῦτο αὐτοῖς εἰς τὸ μηδενὸς αὐτῶν ἄρχειν τὸν πονηρὸν ἀντέστραπται. Ψεύστης γὰρ ὤν, καὶ ψεύδους ἀρχηγὸς, καὶ οὐδέποτε ἐν τῇ ἀληθείᾳ ἑστηκώς, ὡς ὁ Κύριος ἡμῶν ἐδίδαξεν, αὐτὸς ἑαυτὸν ἀνεῖπεν ἄρχοντα τῶν ἐπιγείων. ἔγνω, ὃ ἴσον ἐστὶ τῷ, Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ
· TIT. XXIV.
‚ natus sit, Evangelium clamat: In mundo, inquiens,
erat. Qmnino enim in hoc mundo sensibili exsistens
venientem in mundum sensibilem illuminabat. Porro
cujus ipse mundus sit opus, in quo et ille erat, et venientem in eum illuminabat, non aliunde, sed ex
ipsis Evangelii verbis percipitur: Et mandus, inquit,
per ipsum factus est, et mundus eum non cognovil
Quod idem valet atque illa verba: In propria venil,
et sui eum non receperunt.
φῶς τὸ ἀληθινὸν, δ φωτίζει πάντα ανθρωπὸν ἐρ- illuminart? Quando natus est in illo. Quando enim
χόμενον εἰς τὸν κόσμον. Ποῖον κόσμον; Δηλονότι
τὸν αἰσθητόν. Καὶ πότε ἐφώτισεν; "Οτε παραγέγονεν
ἐν αὐτῷ. Πότε δὲ παραγέγονε, τὸ Εὐαγγέλιον βολ
Ἐν τῷ κόσμῳ γὰρ ἦν, φησί. Πάντως γὰρ ἐν τῷ
ασθητῷ κόσμῳ ὤν, τὸν ἐρχόμενον εἰς τὸν αἰσθητὸν
κόσμον ἐφώτιζεν. Εἶτα τίνος ἦν ὁ κόσμος ποίημα,
ἐν ᾧ τε αὐτὸς ἦν, καὶ τὸν ἐρχόμενον εἰς αὐτὸν
ἐφώτιζεν, οὐκ ἄλλοθεν ἔστι μαθεῖν ἀλλ᾽ ἢ ἐξ αὐτῶν
τῶν εὐαγγελικῶν ῥημάτων. Καὶ ὁ κόσμος γὰρ,
φησί, δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ ὁ κόσμος αὐτὸν οὐκ
ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαβον.
Εἰ τὰ ἐπίγεια ἐστι τοῦ πονηροῦ, πῶς ἡνέσχετο
διὰ τῶν καρπῶν, ἅ ἔφυσεν ἡ γῆ, τὸ ποίημα τοῦ
πονηροῦ τοῦτο μὲν καὶ ἐκ πέντε ἄρτων, τοῦτο δὲ
ἐξ ἑπτὰ πολλὰς μυριάδας χορτάσαι; Πόσῳ γὰρ ἦν
ἄμεινον καὶ θεοπρεπέστερον μὴ ἐξ ἀλλοτρίων καρ
πῶν, ἀλλ' ἐξ οἰκείων δημιουργημάτων τρέφειν τοὺς
μυσταγωγουμένους αὐτῷ; Μᾶλλον δὲ πῶς ὅλον τροφὴν, ἢ ποτὸν αὐτὸς προσηνέγκατο, & καρπὸς ἦν
τῶν ἔργων τοῦ πονηροῦ; Πῶς δ' ἂν ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ
Πατρός αἰτεῖσθαι τὴν ἄρτον- τὸν ἐπιούσιον ἡμῖν
· ἐνετείλατο; καὶ πῶ; πάλιν ὀφθαλμοὺς δημιουργών
τῷ τυφλῷ οὐκ ἐξ ἄλλης ύλης, ἀλλ᾽ ἐκ γῆς καὶ
ὕδατος, ἅπερ ἦν τοῦ πονηροῦ, τὴν ὄψιν ἐκαινοποίει,
μονονουχί συμμεριζόμενος τῷ ἐχθρῷ, καὶ τῷ μὲν
ἀφεὶς τὸ πλέον ποιεῖν, αὐτὸς δὲ τὸ μέρος ἀναπληρῶν
ἐξ ἀλλοτρίας ὕλης, ὥσπερ ἀπορῶν ἰδίας; Καίτοι
εἰ μή τι ἄλλο, ἀλλ' αὐτό γε τοῦτο τοὺς ἀθλίους
Έδει δυσωπηθῆναι, καὶ κατανοῆσαι, ὅτι ὄντως ὁ
πλάσας τὸν ὀφθαλμὸν ἐκ πηλού. Οἷας γὰρ ύλης
ἐστὶ τὸ μέρος, τῆς αὐτῆς καὶ τὸ ὅλον, καὶ ἂν ἔσχε
τὸ ὅλον δημιουργόν, τὸν αὐτὸν καὶ τὸ μέρος.
Ο Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἐπὶ τὸ πάθος
παραγινόμενος Κύριον ἑαυτὸν τῆς ὄνου καὶ τοῦ
πώλου ἀπέφηνε πρὸς τοὺς μαθητάς. Καὶ γὰρ δημιουργήματα, καὶ τῆς ἑαυτοῦ κυριότητος καὶ δεσ
σποτείας ὥσπερ ὁ κόσμος, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ, οὕτω
καὶ ταῦτα. Διό φησιν, 'Εάν τις ὑμῖν εἴπῃ τι,
ἐρεῖτε ὅτι Ο Κύριος αὐτῶν χρείαν ἔχει. Η δὲ
ἀποστασία οὐκ ἀνέχεται τοῦτο, ἀλλὰ τῆς αὐτοῦ ἐξω
ουσίας ἁρπάζουσα ὑπὸ τὴν δημιουργίαν τάττει τοῦ
πονηροῦ.
Οπερ οἱ ἀσεβεῖς εἰς παράστασιν τοῦ οἰκείου
προβάλλονται δυσσεβήματος, ὅτι περ ἄρχει τῶν
ἐπιγείων ὁ πονηρός, πλανηθέντες ἀπὸ τοῦ εἰπεῖν
αὐτὸν ὅτε τῷ Χριστῷ τὰς ἐπιγείου; πάσα; βασιλείας ὑπέδειξεν, ὅτι Ταῦτα πάντα σοι δώσω,
ἐὰν πεσὼν προσκυνήσῃς μοι, τοῦτο αὐτοῖς εἰς
τὸ μηδενὸς αὐτῶν ἄρχειν τὸν πονηρὸν ἀντέστραπται.
Ψεύστης γὰρ ῶν, καὶ ψεύδους ἀρχηγὸς, καὶ οὐ
δέποτε ἐν τῇ ἀληθείᾳ ἐστηκώς, ὡς ὁ Κύριος ἡμῶν
ἐδίδαξεν, αὐτὸς ἑαυτὸν ἀνεῖπεν ἄρχοντα τῶν ἐπι·
γείων.
1 Joan. 1, 10. * Matth. xx+, 3. Matth. IV, 9.
ἔγνω, δ ἴσον ἐστὶ τῷ, Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ
Si res terrenæ sunt mali, cur fructibus, quos
terra, quæ mali opus est, tulit, multa hominum
millia satiavit; semel quidem panibus quinque,
iterum autem septem? Quanto enim nielius, et Deo
dignius erat, non alienis fructibus, sed propriis,
eos quos instituebat, saturare? Imo verò cur in
cibum et potum adhibuit ea quæ fructus erant
operum mali? Aut cur præcepit nobis, ut a bono
Patre panem quotidianum peteremus? Præterea
cur cæci oculos curans, non ex alia materia, sed ex
terra et aqua, quæ mali sunt, novam videndi vim
tribuit? tanquam cum inimico ita rem partiretur,
ut majorem ei partem relinqueret, ipse alteram
expleret ex aliena materia, tanquam propria indigerel? Quanquam si nihil alius infelices iston heereticos moveret, hac sola hujusce rei admirandæ
consideratione deberent resipiscere, quod qui véra
fnxit oculum ex luto, ille ipse est, qui ab initio beminem ex luto formavit. Cujus enim materiæ pars
est, illius totum est. Et quem totum habuit opificem, -
illum habuit et pars.
Dominus noster Jesus Christus, cum ad mortem
appropinquaret, se asini et pulli Dominum esua
discipulis declaravit. Etenim
opera illius sunt
dominationis et potentiæ, ut mundus, et quæ in
mundo sunt, sic etiam hæc. Quamobrem ait: Si
quis vobis aliquid dixerit, respondele, Dominus
horum opus habet *. At hæresis istorum hoc pati
non potest, sed hæc ipsius adimens potestati, ea
mali attribuit opificio.
Quod impil isti ad suam confirmandam afferunt.
impietatem, qua malum rerum terrestrium principem esse contendunt, ea re decepti, quod ipse Christo demonstratis omnibus mundi regnis dixerit: Ilæe
omnia tibi dabo, si prostratus adoraveris me ³, illud
ipsum deberet illis indicare, malum nullius ipsorum
esse dominum. Cum enim mendax sit, et mendacii
princeps, cumque nunquam steterit in veritate, ut
Dominus poster docuit, ipse se reruin terrestrium
negavit esse principem.
▲ Jọan. viii, 44.
col. 1211–1212page 597 of 677
PG 130:1211Ὅτι εἷς δημιουργὸς τοῦ σώματος καὶ τῆς ψυχῆς, ἤτοι τοῦ ἀνθρώπου.
Εἰ ὁ ἀγαθὸς μὲν τὴν ψυχήν δημιουργεῖ κατὰ τοὺς ἀνοήτους, ὁ δὲ πονηρὸς τὸ σῶμα, πῶς ἠνέσχετο ὁ ἀγαθὸς ἑνωθῆναι τὸ πλάσμα αὐτοῦ τῷ πλάσματι τοῦ πονηροῦ; Πῶς δὲ καὶ ὑπέμεινε τὴν ἕνωσιν ὁ πονηρός; Ἡ γὰρ ἕνωσις ἢ ἀγαθοποιήσει τὸ σῶμα, οὐ χρὴ δὲ τὸ ἀγαθὸν τοῦ κακοῦ τὸ ἔργον ἀγαθὸν ποιεῖν, ἢ κακοποιήσει τὴν ψυχήν, ὅπερ ἀτοπώτερον, βλάπτεσθαι τὸ ἀγαθὸν δημιούργημα παρὰ τοῦ πονηροῦ πλάσματος. Ἄλλως τε δὲ τίς κοινωνία φωτὶ πρὸς σκότος; τίς δὲ συμφώνησις Θεῷ πρὸς Βελίαρ; Ὁ μὲν πονηρὸς δύναται ἡμᾶς ἐνοχλεῖν, ἡμεῖς δὲ δυνάμεθα διακρούεσθαι τὴν ὄχλησιν αὐτοῦ διὰ τῆς ψυχῆς καὶ σώματος. Εἰ δὲ τὸ σῶμα ἡμῶν ἰσχύει διώσασθαι τὴν προσβολὴν αὐτοῦ, καὶ οὐ τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ περιγενέσθαι, καὶ καταβαλεῖν αὐτοῦ πᾶσαν μηχανήν· πῶς ἐστιν ἐκεῖνος πλάστης αὐτοῦ; πῶς δ᾽ ἂν ὁ πονηρὸς κατὰ τοῦ οἰκείου πλάσματος πονηρεύοιτο; Ἀδύνατον οὖν εἰς ἀντικειμένας ἀναφέρεσθαι τὴν δημιουργίαν τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος.
Εἰ τὸ σῶμά ἐστι τοῦ πονηροῦ κτίσμα, πῶς δι᾽ αὐτοῦ τὰ μέγιστα τῶν κατορθωμάτων πράττομεν, σωφροσύνην, ἐγκράτειαν, ἀγρυπνίαν, στάσιν, πρὸς τὰ δεινὰ καρτερίαν, μαρτυρίου πόνους, ἃ πάντα σώματος μᾶλλον ὄντα ἢ ψυχῆς, εἰς δόξαν ἀναφέρει καὶ τοῦ δημιουργοῦ; Πῶς οὖν τὸ ποίημα τοῦ πονηροῦ πράττει τὰ ἀγαθὰ καὶ συνεργεῖ τῇ ψυχῇ κατορθῶσαι, ἃ, μὴ παρόντος, οὐ μενοῦν οὐ κρίνεται κατορθώματα;
Εἰ τὸ σῶμα πλάσμα τοῦ πονηροῦ, πῶς ὁ τοῦ πονηροῦ λαμπρῶς καταστρατηγῶν Παῦλος ἅγιον αὐτὸ καλεῖ; Ἡ ἄγαμος γάρ, φησί, μεριμνᾷ τὰ τοῦ Κυρίου, ἵνα ᾖ ἁγία καὶ σώματι καὶ πνεύματι. Εἰ δὲ ἅγιον τὸ σῶμα, πῶς πονηρόν, καὶ πόθεν ἔργον δημιουργίας πονηρᾶς; Πράξεις μὲν γὰρ πονηραὶ κιβδηλεύουσαι τὸ πλάσμα τοῦ ἀγαθοῦ Θεοῦ ὑποτάσσουσιν αὐτό, καὶ οἰκειοῦσι τῷ πονηρῷ· ἐν δὲ τοῖς νόμοις τοῦ πλάστου διατηρούμενον ἰσχὺν ἔχει μᾶλλον διῶχον τὸν πονηρόν, ἀλλ᾽ οὐκ αὐτὸς ἐκεῖνο δουλαγωγεῖ.
Εἰ τὸ σῶμά ἐστιν ἐκ τοῦ πονηροῦ, πῶς ἐπὶ τοῦ Λαζάρου διαφθειρομένου τοῦ σώματος ἔκλαυσεν ὁ Χριστός; καὶ πῶς ἠθέλησε διαλυόμενον τὸ ἔργον τοῦ πονηροῦ συσφίγξαι, καὶ ζωοποιῆσαι, καὶ ἀναστῆσαι, καὶ τότε τὸν ἴδιον ἐπικαλούμενος Πατέρα, ἵνα τὸ πλάσμα τοῦ πονηροῦ καλῶς διαφθειρόμενον αὐτὸς ἀναζωώσῃ; Πῶς δὲ καὶ ἄλλους τεθνεῶτας ἀνέστησε; Πῶς δὲ καὶ τὰς ἄλλας θεοσημείας, ὅσαις τὰ τῶν ἀνθρώπων εὐηργέτηκε σώματα, διεπράξατο; Οἱ δὲ λεπροί, οἱ παράλυτοι, οἱ χωλοί, καὶ κωφοί, καὶ τυφλοί, καὶ τὰ μυρία τῶν παθῶν καὶ τῶν νοσημάτων, ὧν ἁπάντων καθαρὸν τὸ σῶμα ἀπέλυεν, οὐχ ἱκανὰ καταισχύναι τοὺς λέγοντας τὰ τῶν ἀνθρώπων σώματα πλάσματα εἶναι τοῦ πονηροῦ; Πῶς γὰρ τὸ πλάσμα τοῦ ἐχθροῦ ὁ ἀγαθὸς Θεὸς διαφθει-
EUTHYMII ZIGVBENI
Unum esse corporis animæque effectorem, hominis ▲
videlicet.
Si, ut amentes isti sentiunt, bonus animam facit,
corpus autem malus, quomodo patitur bonus cuin
mali opere opus suum conjungi, aut quomodo
sustinet malus bane conjunctionem? Coujunctio
enim aut corpus bonum efficiet, cum æquum non
sit, ut bonus mali´opus bonum reddat, aut aṇimam
malam, quod magis etiam absurdum est, ut boni
opus ab opere mali depravetur. Quæ porro societas
luci cum tenebris, aut quæ conjunctio Deo cum
Belial esse queat ¹?
Si malus potest nobis insidias moliri, nos autem
possumus eas et anima et corpore declinare, corpus,
quod et insidias ejus cavere, et superare etiam
atque dejicere omnem illius impetum potest, illios
opus non est, nec ipse malus, si corpus ab eo factum esset, adversus ipsum consurgeret. Animæ
Igitur et corporis opifcium ad contraria principia
referri non possunt.
Si corpus a mano confectum est, quomodo maxima per illud bona peragimus, temperatique, et continentes, et vigilantes, et ad pericula subeunda
martyriique labores perferendos fortes sumus?-Quæ
quidem omnia cum corporis potius quam animæ
sint, ad Procreatoris gloriam referuntur. Quomodo
igitur opus mali facit ea quæ bona sunt, seque ani,
mæ sociчn præbet ad ea perficienda, quæ nisi
ipsum adesset, perficere non judicatur?
Si corpus figmentum est mali, quomodo qui malum præclare oppugnat, Paulus ipsum appellat sanctum? Innupta, inquit, quærit quæ sunt Domini, ut
sit sancla et corpore et spiritu. Quod si sanctum
est corpus, quomodo malum, aut a malo confectum
opifce? Actiones enim male figmentumn boni Dei
depravantes, subjiciunt illud malo, ut sit proprium
ipsius. At si in opificis sui legibus permanserit, vim
habet potius, ut malum persequatur et superet,quam
ut in ejus redigatur servitutem.
Οτι εἰς δημιουργὸς τοῦ σώματος καὶ τῆς
ψυχῆς, ήτοι τοῦ ἀνθρώπου.
Εἰ ὁ ἀγαθὸς μὲν τὴν ψυχήν. δημιουργεί κατά
τοὺς ἀνοήτους, ὁ δὲ πονηρὸς τὸ σῶμα, πῶς ἡνέσχετο
ὁ ἀγαθὸς ἑνωθῆναι τὸ πλάσμα αὐτοῦ τῷ πλάσματι
τοῦ πονηροῦ; Πῶς δὲ καὶ ὑπέμεινε τὴν ἕνωσιν ὁ
πονηρός;. Ἡ γὰρ ἔνωσις ἢ ἀγαθοποιήσει τὸ σῶμα,
οὐ χρὴ δὲ τὸ ἀγαθὸν τοῦ κακοῦ τὸ ἔργον ἀγαθὸν
ποιεῖν, ἢ κακοποιήσει τὴν ψυχήν, ὅπερ ατοπώτερον,
βλάπτεσθαι τὸ ἀγαθὸν δημιούργημα παρὰ τοῦ πονη
ροῦ πλάσματος. Αλλως τε δὲ τίς κοινωνία φωτὶ πρ
σκότος; τίς δὲ συμφώνησις Θεῷ πρὸς Βελίαρ;
ὺ μὲν πονηρὸς δύναται ἡμᾶς ἐνοχλεῖν, ἡμεῖς δὲ
δυνάμεθα διακρούεσθαι τὴν ὄχλησιν αὐτοῦ διά τι
ψυχῆς καὶ σώματος. Εἰ δὲ τὸ σῶμα ἡμῶν ἰσχύει
διώσασθαι την προσβολὴν αὐτοῦ, καὶ οὐ τοῦτο
μόνον, ἀλλὰ καὶ περιγενέσθαι, καὶ καταβαλεῖν
αὐτοῦ πᾶσαν μηχανήν· πῶς ἐστιν ἐκεῖνος πλάστης
αὐτοῦ; πῶς δ᾽ ἂν ὁ πονηρὸς κατὰ τοῦ οἰκείου
πλάσματος πονηρεύοιτο; Αδύνατον οὖν εἰς ἀντικει
μένας ἀναφέρεσθαι τὴν δημιουργίαν τῆς ψυχῆς καὶ
τοῦ σώματος.
Εἰ τὸ σῶμά ἐστι τοῦ πονηροῦ κτίσμα, πως δι'
αὐτοῦ τὰ μέγιστα τῶν κατορθωμάτων πράττομεν,
σωφροσύνην, ἐγκράτειαν, ἀγρυπνίαν, στάσιν, πρὸς
τὰ δεινὰ καρτερίαν, μαρτυρίου πόνους, & πάντα
σώματος μᾶλλον όντα ή ψυχῆς, εἰς δόξαν ἀναφέρει
και τοῦ δημιουργοῦ; Πῶς οὖν τὸ ποίημα τοῦ πονηροῦ
πράττει τὰ ἀγαθὰ καὶ συνεργεῖ τῇ ψυχῇ κατορ
θῶσαι, &, μὴ παρόντος, οὔμενουν οὐ κρίνεται
κατορθώματα;
Εἰ τὸ σῶμα πλάσμα τοῦ πονηροῦ, πῶς ὁ τοῦ
πονηροῦ λαμπρῶς καταστρατηγών Παῦλος ἅγιον
αὐτὸ καλεῖ; 'Η ἄγαμος γάρ, φησί, μεριμνᾷ τὰ τοῦ
Κυρίου, ἵνα ᾖ ἁγία καὶ σώματι καὶ πνεύματι.
Εἰ δὲ ἅγιον τὸ σῶμα, πως πονηρὸν, καὶ πόθεν ἔργον
δημιουργίας πονηρᾶς; Πράξεις μὲν γὰρ πονηραί
κιβδηλεύουσαι τὸ πλάσμα τοῦ ἀγαθοῦ Θεοῦ ὑποτάσ
σουσιν αὐτό, καὶ οἰκειοῦσι τῷ πονηρῷ· ἐν δὲ τοῖς
νόμοις τοῦ πλάστου διατηρούμενον ἰσχὺν ἔχει
μᾶλλον διῶχον τὸν πονηρὸν, ἀλλ' οὐκ αὐτὸς ἐκεῖνο
δουλαγωγεί.
Εἰ τὸ σῶμά ἐστιν ἐκ τοῦ πονηροῦ, πῶς ἐπὶ τοῦ
Λαζάρου διαφθειρομένου τοῦ σώματος ἔκλαυσεν ὁ
Si corpus a malo conflatum est, cur propter Laza –
ri corpus, quod interierat, luxit Christus? cur mali
opus dissolutum constringere, et excitare, atque in η Χριστός; καὶ πῶς· ἠθέλησε διαλυόμενον τὸ ἔργον
vitam revocare voluit? idque Patre proprio invocato, ut mali figmentum bene corruptum ipse revocaret in vitam? Quomodo et alios mortuos suscita -
vit, et cætera divina signa peregit, quibus hominum
corpora curavit ægrotantium? Quid? Leprosi, paralytici, claudi, surdi, cæci, et innumerabilia agritudi-
»um morborumque genera, quibus corpora liberavit,
nonne convincunt istorum impudentiam, qui hominum corpora a malo facta esse dicunt? Quomodo
enin inimici figmentum corruptum bonus Deus
instaurasset, nec solum curasset accedentes ad se,
sed ipse ad eos accessisset? Circuibat enim Jesus
• If Cor. vi, 14, 15. 3 1 Cor. 1, 14.
τοῦ πονηροῦ συσφίγξαι, καὶ ζωοποιῆσαι, καὶ ἀναστῆσαι, καὶ τότε τὸν ἴδιον ἐπικαλούμενος Πατέρα,
ἵνα τὸ πλάσμα τοῦ πονηροῦ καλῶς διαφθειρόμενον
αὐτὸς ἀναζωώσῃ; Πῶς δὲ καὶ ἄλλους τεθνεώτας
ἀνέστησε; Πῶς δὲ καὶ τὰς ἄλλας θεοσημείας, όσαις
τὰ τῶν ἀνθρώπων ευηργέτηκε σώματα, διεπράξατο;
Οἱ δὲ λεπροί, οι παράλυτοι, οι χωλοί, καὶ χωροί,
καὶ τυφλοί, καὶ τὰ μυρία τῶν παθῶν καὶ τῶν
νοσημάτων, ὧν ἁπάντων καθαρὸν τὸ σῶμα ἀπέλυεν,
οὐχ ἱκανὰ καταισχύναι τους λέγοντας τὰ τῶν ἀν
θρώπων σώματα πλάσματα εἶναι τοῦ πονηροῦ; Πῶς
γὰρ τὸ πλάσμα τοῦ ἐχθροῦ ὁ ἀγαθὸς Θεὸς διαφθει
col. 1213–1214page 598 of 677
PG 130:1213ρόμενον ἀνεκαίνιζε, οὐ προσιόντας μόνον, ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ἐκείνοις φοιτῶν καὶ παραγενόμενος; Περιῆγε γὰρ ὁ Ἰησοῦς τὰς πόλεις πάσας· καὶ τὰς κώμας, καὶ διδάσκων ἐν ταῖς συναγωγαῖς αὐτῶν, καὶ θέρα πεύων πᾶσαν νόσον καὶ πᾶσαν μαλακίαν. Οὐκ ἐθεράπευε μὲν τούτους, ἐπίγε δὲ τὴν θεραπείαν, ἀλλὰ πολλάκις καὶ προσέταττε διαγγέλλεσθαι. Πορευθέντες γάρ, φησίν, ἀπαγγείλατε Ἰωάννῃ· Τυφλοὶ ἀναβλέπουσι, χωλοὶ περιπατοῦσι, λεπροὶ καθαρίζονται, κωφοὶ ἀκούουσι, καὶ νεκροὶ ἐγείρονται. Καὶ τοῖς μαθηταῖς δὲ σημεῖον τῆς αὐτοῦ δυνάμεως, καὶ ἰσχύος καὶ χάριτος τὸ ἐπὶ ἀῤῥώστους χεῖρας ἐπιθεῖναι, καὶ ἰᾶσθαι δίδωσιν. Οὕτως ὡς οἰκείου πλάσματος ἐποιεῖτο τὴν πρόνοιαν, ὁ καὶ τὴν ψυχὴν καὶ τὸ σῶμα παραγεγονὼς σῶσαι Χριστὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν. Καὶ οὐ μέχρις αὐτοῦ τὴν εὐεργεσίαν περιγράφων, ἀλλὰ καὶ τοῖς μαθηταῖς τὰ ἴσα ποιεῖν διδοὺς ἐξουσίαν. Εἰ τὸ σῶμα ἦν τοῦ πονηροῦ, πῶς ὁ Παῦλος ἐλυ πεῖτο, νοσοῦντος τοῦ μαθητοῦ, καὶ αὖθις ὑγιάναντος ἔλεγεν, ὅτι Ἐλέησεν αὐτὸν ὁ Θεὸς, οὐκ ἐκεῖνον δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐμὲ, ἵνα μὴ λύπην ἐπὶ λύπη σχῶ; Τί γὰρ ἔδει λυπεῖσθαι τὸν Παῦλον ὁρῶντα λυόμενον τὸ πλάσμα τοῦ πονηροῦ; Πῶς δὲ ἐπέστελλε Τιμοθέῳ γράφων, Οἴνῳ ὀλίγῳ χρῶ διὰ τὸν στό μαχόν σου καὶ τὰς πυκνάς σου ἀσθενείας; Ἔδει γὰρ τοὐναντίον γράφειν, Μήδ᾽ ὅλως κέχρησο οἴνῳ, ἵνα θάττον ῥαγῇ τὸ πλάσμα τοῦ πονηροῦ, καὶ ἐλευ θερωθῇς τοῦ βάρους αὐτοῦ. Εἰ τὸ σῶμά ἐστι τοῦ πονηροῦ, πῶς ἐμεγαλύνετο Χριστὸς ἐν τῷ τοῦ Παύλου σώματι; Πῶς δὲ πάλιν αὐτὸς ὁ Παῦλος, εἴπερ οὐκ ἦν τὸ σῶμα πλάσμα τοῦ ἀγαθοῦ Θεοῦ, ἐπεύχεται διατηρηθῆναι σῶν τὸ σῶμα καὶ τότε ἐν τῇ παρουσίᾳ τοῦ Κυρίου, λέγων· Ὁλόκληρον ὑμῶν τὸ σῶμα, καὶ ἡ ψυχὴ, καὶ τὸ πνεῦμα ἀμέμπτως ἐν τῇ παρουσίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ διατηρηθείη. Εἰ ἄλλης μὲν ἦν ἀρχῆς ἔργον ἡ ψυχή, ἑτέρας δὲ τὸ σῶμα, πῶς ὁ ἀληθὴς ἡμῶν πλάστης καὶ Θεὸς ἀπερισπάστους εἶναι βουλόμενος τοὺς αὐτοῦ λατρευτάς παραινεῖ περὶ ἑκατέρου λέγων, Μὴ μεριμνᾶτε τῇ ψυχῇ ὑμῶν τί φάγητε, ἢ τί πίητε, μηδὲ τῷ σώματι ὑμῶν τί ἐνδύσησθε; Εἶτα καὶ πλέον ἡμᾶς τῷ παραδείγματι πρὸς τὴν νουθεσίαν ἕλκων, Ἐμβλέψατε, φησίν, εἰς τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ, ὅτι οὐ σπείρουσιν, οὐδὲ θερίζουσι, καὶ πόθεν αὐτοῖς ἡ ζωή; Ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος τρέφει αὐτά. Εἰ οὖν Πατέρα ἡμῶν οὐράνιον τὸν τρέφοντα τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ καὶ οἶδε καὶ λέγει τῆς ἀληθείας ἡ πηγή, λέγει δὲ καὶ τὸν χόρτον τοῦ ἀγροῦ τὸν εἰς τὸν κλίβανον βαλλόμενον ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ Θεοῦ κάλλος ἀμφιέννυσθαι, οἷον οὐδὲ Σολομὼν ἐν ὅλῃ αὐτοῦ περιεβάλλετο τῇ δόξῃ· πῶς τὰ ἀπύλωτα τῆς ἀσεβείας στόματα ἄλλον μὲν τοῦ χόρτου, καὶ τῶν πετεινῶν, καὶ τοῦ σώματος, καὶ τῶν αἰσθητῶν ἁπάντων χειροτονοῦσι δημιουργὸν, ἑτέρῳ δὲ τὴν ἡμίτομον χαρίζονται ἀρχήν; Ὅτι δὲ ὁ αὐτός ἐστιν ὁ καὶ ταῦτα τὰ πρόσκαιρα διδοὺς καὶ τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, λεπτομερέστερον βεβαιῶν τὸ δόγμα
TIT. XXIV.
ρόμενον ἀνεκαίνιζε, οὐ προσιόντας μόνον, ἀλλὰ καὶ civitates: omnes et vicos, docens in synagogis
αὐτὸς ἐκείνοις φοιτῶν καὶ παραγενόμενος; Περιηγε ipsorum, et curans omnes infirmitates, et omuem
γὰρ ὁ Ἰησοῦς τὰς πόλεις πάσας· καὶ τὰς κώμας, languorem. Neque vero los curabal, curationein
καὶ διδάσκων ἐν ταῖς συναγωγαῖς αὐτῶν, καὶ θέρα- autem silebat, sed sape jubebat, ut enuntiarent:
πεύων πᾶσαν νόσον καὶ πᾶσαν μαλακίαν. Οὐκ Euntes, inquit, renuntiate Joanni: Cæci vident, etaudi
. ἐθεράπευε μὲν τούτους, ἐπίγα δὲ τὴν θεραπείαν, ambulant, leprosi mundantur, surdi audiunt, et mortui
ἀλλὰ πολλάκις καὶ προσέτασες διαγγέλλεσθαι. revocantur in vitam '. Quin etiam discipulis virtutis,
Πορευθέντες γάρ, φησίν, ἀπαγγείλατε 'Ιωάννη
et potentiæ, gratiæque suæ signum illud dedit, ut
Τυφλοὶ ἀναβλέπουσι, χωλοὶ περιπατοῦσι, λεπροί
super ægros manus imponerent et curarentur. Cuκαθαρίζονται, κωφοὶ ἀκούουσι, καὶ νεκροὶ ἐγείς ram igitur gerebat Agmenti sui Christus Deus noster,
ρονται. Καὶ τοῖς μαθηταῖς δὲ σημεῖον τῆς αὐτοῦ quippe qui venerat ut animam et corpus servaret.
δυνάμεως, καὶ ἰσχύος καὶ χάριτος τὸ ἐπὶ ἀῤῥώ- Neque ipse solum nobis benefaciebat, sed eamdem
στους χεῖρας ἐπιθεῖναι, καὶ ἰᾶσθαι δίδωσιν. Οὕτως discipulis quoque benefaciendi dabat facultatem.
ὡς οἰκείου πλάσματος ἐποιεῖτο τὴν πρόνοιαν, ὁ καὶ τὴν ψυχὴν καὶ τὸ σῶμα παραγεγονώς σῶσαι Χρι
στὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν. Καὶ οὐ μέχρις αὐτοῦ τὴν εὐεργεσίαν περιγράφων, ἀλλὰ καὶ τοῖς μαθηταῖς τὰ ἴσα
ποιεῖν διδοὺς ἐξουσίαν.
Εἰ τὸ σῶμα ἦν τοῦ πονηροῦ, πως ὁ Παῦλος ἐλυπεῖτο, νοσοῦντος τοῦ μαθητοῦ, καὶ αὖθις υγιάναντος
ἔλεγεν, ὅτι Ἐλέησεν αὐτὸν ὁ Θεὸς, οὐκ ἐκεῖνον
δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐμὲ, ἵνα μὴ λύπην ἐπὶ λύπη
σχῶ; Τί γὰρ ἔδει λυπεῖσθαι τὸν Παῦλον ὁρῶντα
λυόμενον τὸ πλάσμα τοῦ πονηροῦ; Πῶς δὲ ἐπέστελλε
Τιμοθέῳ γράφων, Οίνῳ ὀλίγῳ χρῶ διὰ τὸν στό.
μαχόν σου καὶ τὰς πυκνάς σου ἀσθενείας; Εδει
τὰρ τοὐναντίον γράφειν, Μήδ' ὅλως κέχρητο οίνῳ,
ἵνα θάττον ῥαγῇ τὸ πλάσμα τοῦ πονηροῦ, καὶ ἐλευ
θερωθῇς του βάρους αὐτοῦ.
Εἰ τὸ σῶμά ἐστι τοῦ πονηροῦ, πῶς ἐμεγαλύνετο
Χριστὸς ἐν τῷ τοῦ Παύλου σώματι; Πῶς δὲ πάλιν
αὐτὸς ὁ Παῦλος, εἴπερ οὐκ ἦν τὸ σῶμα πλάσμα τοῦ
ἀγαθοῦ Θεοῦ, ἐπεύχεται διατηρηθῆναι σῶν τὸ
σῶμα καὶ τότε ἐν τῇ παρουσίᾳ τοῦ Κυρίου, λέγων·
Ολόκληρον ὑμῶν τὸ σῶμα, καὶ ἡ ψυχὴ, καὶ τὸ
πνεῦμα ἀμέμπτως ἐν τῇ παρουσίᾳ τοῦ Κυρίου
ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ διατηρηθείη
Εἰ ἄλλης μὲν ἦν ἀρχῆς ἔργον ἡ ψυχῇ, ἑτέρας δὲ
τὸ σῶμα, πῶς ὁ ἀληθὴς ἡμῶν πλάστης καὶ Θεὸς
ἀπερισπάστους εἶναι βουλόμενος τοὺς αὐτοῦ λατρευ
τὰς παραινεῖ περὶ ἑκατέρου λέγων, Μὴ μεριμνάτε
τῇ ψυχῇ ὑμῶν τί φάγητε, ἢ τί πίητε, μηδὲ τῷ
σώματι ὑμῶν τί ἐνδύσησθε; Εἶτα καὶ πλέον
ἡμᾶς τῷ παραδείγματι πρὸς τὴν νουθεσίαν ἔλκων,
Εμβλέψατε, φησίν, εἰς τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ,
ὅτι οὐ σπείρουσιν, οὐδὲ θερίζουσι, καὶ πόθεν
αὐτοῖς ἡ ζωή; Ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος τρέψει
αὐτά. Εἰ οὖν Πατέρα ἡμῶν οὐράνιον τὸν τρέφοντα
τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ καὶ οἶδε καὶ λέγει τῆς
ἀληθείας ή πηγή, λέγει δὲ καὶ τὸν χόρτον τοῦ
ἀγροῦ τὸν εἰς τὸν κλίβανον βαλλόμενον ὑπὸ τοῦ
αὐτοῦ Θεοῦ κάλλος ἀμφιέννυσθαι, οἷον οὐδὲ Σολομών
ἐν ὅλῃ αὐτοῦ περιεβάλλετο τῇ δόξῃ· πῶς τὰ ἀπύλωτα
τῆς ἀσεβείας στόματα ἄλλον μὲν τοῦ χόρτου, καὶ
τῶν πετεινῶν, καὶ τοῦ σώματος, καὶ τῶν αἰσθητῶν
ἁπάντων χειροτονοῦσι δημιουργὸν, ἑτέρῳ δὲ τὴν
ἡμίτομον χαρίζονται ἀρχήν; Οτι δὲ ὁ αὐτός ἐστιν
ὁ καὶ ταῦτα τὰ πρόσκαιρα διδοὺς καὶ τὴν βασιλείαν
τῶν οὐρανῶν, λεπτομερέστερον βεβαιῶν τὸ δόγμα
Matth. xt, 4..
Philipp. 1, 27. 31 Tin. v, 25.
ibid. 26, • ibid. 32, 33.
Si corpus est mali, cur. ægrotante discipulo Pau
lus angebatur, eoque couvalescente dicebat: Dens
misertus est tui, nec sui solum, verum etiam mei,
ne tristitiam super tristitiam habeam '?.Quid enit
angi Paulum oportebat, cum opus mali dissolví
perspiceret? Cur item præcepit discipulo: Medico,
inquiens, viuo utere propter stomachum tuum, et frequentes infirmitates? Contra potius scribendum fuit,
ne prorsus uteretur vino, quo citius mali ſigmentum
everteretur, et discipulus ab ejus onere liberaretur.
Si corpus est mali, quomodo Christus in Pauli
corpore magnificabatur? Quomodo rursum ipse
Paulus, si corpus nan est figmentum boni Dei, optat
at integrum corpus conservetur, idque in adventu
Domini? Integer, inquit, spiritus vaster, et anima,
el corpus sine querela in adventu Domini nostri Jesu
Christi conservetur *.
Si ab alio principio anima, ab alio corpus proficiscitur, cur verus noster procreator et Deus volens
adoratores suos esse sine sollicitudine, de utroque
admonet eos: Nolite, inquiens, solliciti esse, nec
animæ vestræ, quid edatis, aut quid bibatis, nec
corpori vestro, quid induamini? Deinde admonitionem suan exemplo confirmaus: Respicite, inquit,
volatilia cali, quia non serunt, neque metunt, et unde
illis suppetit victus? Pater vester cœlestis pascit illa *.
Si veritatis fons Patrem nostrum cœlestein cœli
volucres pascere et. novit et dicit, additque et fenuin
agri, quod in clibanum conjicitur, ab ipso Deo tale
pulchritudinis vestimentum accipere, quale ne Solomon quidem induebat in omni gloria sua, quomodo efrenata impietatis ora alium foeni, et volucruin,
et corporis et reliquarum rerum quæ sensibus
percipiuntur esse procreatorem affirmant? Quod
autem`idem sit, qui et temporaria hæc, et regnum
coelorum tribuit, accuratius indicat: Scit, inquiens,
Puter vester cœlestis, vos his omnibus indigere. Quærite autem primum regnum Dei et justitiam ejus, et
hæc omnia adjicientur vobis ".
• [ Thess. 131, 13. * Matth. vi, 95.
• ibid. 20.
col. 1215–1216page 599 of 677
PG 130:1215φησίν, οἶδεν ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος, ὅτι χρήζετε τούτων ἁπάντων. Ζητεῖτε δὲ πρῶτον τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, καὶ τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ, καὶ ταῦτα πάντα προστεθήσεται ὑμῖν. Πρὸς τοὺς κεχηνότας περὶ τὴν διάλυσιν τῶν γάμων, καὶ τὸν Μωσήν εἰς συνηγορίαν τοῦ πάθους προβαλλομένων ὁ Σωτὴρ λαμπρῶς ὑπερμαχῶν τοῦ νομοθέτου φησίν, ὅτι πρὸς τὴν σκληροκαρδίαν ὑμῶν· Μωσῆς ἐπέτρεψεν ὑμῖν ἀπολῦσαι τὰς γυναῖκας· ἀπ' ἀρχῆς δέ, φησιν, οὐ γέγονεν οὕτως, ἀλλ' ὁ ποιήσας αὐτοὺς ἄρσεν καὶ θῆλυ ἐποίησεν αὐτούς· ἐδήλωσεν οὖν, ὡς ἐκ περιστάσεως ὁ Μωσῆς ἔγραψεν οὕτω. Τῷ γὰρ νόμῳ τῆς ἀπ' ἀρχῆς διαπλάσεως, φησίν, ὁ ἐμὸς συμφθέγγεται νόμος. Τὸ δὲ διαζύγιον συγκαταβάσεως ἐστι καὶ Μωσαϊκῆς οἰκονομίας. Ἵνα δὲ σαφέστερον μάθῃς, τίς ὁ διαπλάσας οὕτω τὰ σώματα, αὐτὸς εἰσάγων τὸν ζεύξαντα συνεισάγει καὶ τὸν πλάστην. Φησί γάρ· Ὃ οὖν ὁ θεὸς ἔζευξεν, ἄνθρωπος μὴ χωριζέτω. Πῶς οὖν τὸ ἀνθρώπινον σῶμα πλάσμα τοῦ πονηροῦ; Εἰ δυσὶ κυρίοις οὐκ ἔστι δουλεύειν, κατὰ τὴν Δεσποτικὴν ἀπόφασιν, ὁ δὲ ἄνθρωπος κατὰ τὴν ψυχὴν μὲν δουλεύει τῷ πλάσαντι ταύτην ἀγαθῷ Θεῷ, κατὰ δὲ τὸ σῶμα τῷ πονηρῷ· οὐδεὶς τῶν ἀνθρώπων ὁλοπλήρως δουλεύει Θεῷ, καὶ ψευδῆς αὐτοῖς ἡ ἀλήθεια φανήσεται λέγουσα, Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν. Οὐ γὰρ ἔσται πρὸς ἡμιτόμους ἡ εὐκταία αὕτη φωνὴ τοῦ Σωτῆρος, ἀλλὰ πρὸς ὁλοκλήρους ἀνθρώπους ἑνὸς ὄντας Κυρίου καὶ κατὰ ψυχὴν καὶ κατὰ σῶμα δημιουργήματα, καὶ τούτου μόνου θεράποντας. «Εἰ κατὰ φαντασίαν ἐνηνθρώπησεν ὁ Χριστός, ἢ ἄνωθεν ἐπηγάγετο τὴν σάρκα κατὰ τοὺς λήρους τῶν ἐναντίων, πῶς ὀκταήμερος περιετμήθη κατὰ τὸν παλαιὸν νόμον; Τοῦτο γὰρ καὶ μόνον ἱκανὸν ἐπιστομίσαι τὰς φλυαρίας αὐτῶν. Τὸ γὰρ ἀποτμηθὲν σάρξ ἦν συγγενὴς τῆς ἡμετέρας σαρκός. Φησὶ δὲ καὶ ὁ μέγας Παῦλος, ὅτι Ἐπεὶ τὰ παιδία κεκοινώνηκεν αἵματος καὶ σαρκὸς, καὶ αὐτὸς παραπλησίως μετέσχε τῶν αὐτῶν· καὶ, ὅτι Ἐπειδὴ ἀδελφὸς ἡμῶν ἐκλήθη, ὤφειλε κατὰ πάντα τοῖς ἀδελφοῖς ὁμοιωθῆναι. Περιφανῶς οὖν ἀποδειχθέντος, ὅτι κατὰ ἀλήθειαν ἐνηνθρώπησεν ἐκ τῶν ἁγνῶν καὶ παρθενικῶν αἱμάτων, πότερον, ὦ πάντολμε σύ, τὸ Κυριακὸν τοῦτο σῶμα τῆς φαύλης λέγεις ἔργον ἀρχῆς, ὡς καὶ τὰ λοιπὰ σώματα, ἢ τὸν ὄγκον εὐλαβηθήσῃ τοῦ δυσσεβήματος; Εἰ γὰρ ἀποτολμήσεις τῷ πονηρῷ καὶ τοῦτο προσαναθεῖναι, πῶς, εἰπέ, τὸ πονηρὸν συνήφθη τῷ ἀγαθῷ; καὶ πῶς ὑπέστη ἡ ἀγαθὸς Θεὸς διὰ τοῦ πονηροῦ σώματος τὴν τοῦ κόσμου σωτηρίαν καταπράξασθαι; πῶς δὲ τῷ θρόνῳ συνεδριάζει τῷ Πατρικῷ; Περὶ τῆς Θεοτόκου. Πῶς δὲ καὶ Θεοτόκον τὴν ἄνω Ἱερουσαλὴμ ὀνομάζετε; Ποίαν Γραφὴν θείαν, τίνα τῶν ἁγίων τῆς ἀνοίας ταύτης διδάσκαλον ἔχοντες; καὶ ταῦτα διαφόρως ῥήδην τοῦ εὐαγγελιστοῦ Ματθαίου λέγοντος, τοῦ δὲ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἡ γέννησις οὕτως ἦν. Μνηστευθείσης γάρ, φησί, τῆς μητρὸς αὐτοῦ Μαρίας τῷ Ἰωσήφ, πρὶν ἢ συνελθεῖν αὐτοὺς, εὑρέθη ἐν
φησίν, οἶδεν ὁ Πατὴρ ὑμῶν δ' οὐράνιος, ὅτι χρήζετε τούτων ἁπάντων. Ζητεῖτε δὲ πρῶτον τὴν
βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, καὶ τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ, καὶ ταῦτα πάντα προστεθήσεται ὑμῖν.
Adversus eos qui ad dissolvendum matrimonium
erant propensiores, sibique ad eam rem Mosis patrocinium assumebant, Servator egregie pugnans
pro legislatore: Moses, inquit, ob duritiam cordis
vestri permisil vobis dimittere, uxores; ab initio autem non fuit sic, sed qui fecit illos, masculum et
feminam fecit eos ‘. Ostendit igitur Mosem contentione ipsorum adductum ita scripsisse, legem
autem suam cum prima illa procreationis lege congruere; conjugii enim disjunctionem ab indulgentia
et Mosaica dispensatione provenisse. Verum ut clarius intelligas quis corpora ita formarit, ipse dum
memorat eum qui conjunxit, indicat a quo formata
sint: Quod ergo, inquiens, Deus conjunxit, homo non
separet. Quomodo igitur humanum corpus figmentuin est mali?
Πρὸς τοὺς κεχηνότας περὶ τὴν διάλυσιν τῶν γέν
μῶν, καὶ τὸν Μωσήν εἰς συνηγορίαν τοῦ πάθους
προβαλλομένων ὁ Σωτὴρ λαμπρῶς ὑπερμαχῶν τοῦ
νομοθέτου φησίν, ὅτι πρὸς τὴν σκληροκαρδίαν
ὑμῶν· Μωσῆς ἐπέτρεψεν ὑμῖν ἀπολῦσαι τὰς γυ
ναῖκας· ἀπ' ἀρχῆς δέ, φησιν, οὐ γέγονεν οὕτως,
ἀλλ' ὁ ποιήσας αὐτοὺς ἄρσεν καὶ θῆλυ ἐποίησεν
αὐτούς· ἐδήλωσεν οὖν, ὡς ἐκ περιστάσεως ὁ Μωσής
ἔγραψεν ούτω. Τῷ γὰρ νόμῳ τῆς ἀπ' ἀρχῆς διαπλά
σεως, φησίν, ὁ ἐμὸς συμφθέγγεται νόμος. Τὸ δὲ
διαζύγιον συγκαταβάσεως ἐστι καὶ Μωσαϊκῆς ο
κονομίας. Ἵνα δὲ σαφέστερον μάθῃς, τίς ὁ διαπλά
σας οὕτω τὰ σώματα, αὐτὸς εἰσάγων τὸν ζεύξαντα
συνεισάγει καὶ τὸν πλάστην. Φησί γάρ, "Ο οὖν ὁ
θεὸς ἔζευξεν, ἄνθρωπος μὴ χωριζέτω. Πῶς οὖν τὸ
ἀνθρώπινον σῶμα πλάσμα τοῦ πονηροῦ;
Εἰ δυσὶ κυρίοις οὐκ ἔστι δουλεύειν, κατὰ τὴν Δε
σποτικὴν ἀπόφασιν, ὁ δὲ ἄνθρωπος κατὰ τὴν ψυχὴν
μὲν δουλεύει τῷ πλάσαντι ταύτην ἀγαθῷ Θεῷ, κατά
δὲ τὸ σῶμα τῷ πονηρῷ· οὐδεὶς τῶν ἀνθρώπων όλο
πλήρως δουλεύει Θεῷ, καὶ ψευδῆς αὐτοῖς ἡ ἀλήθεια
φανήσεται λέγουσα, Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ
Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην
ὑμῖν βασιλείαν. Οὐ γὰρ ἔσται πρὸς ἡμιτόμους ή
εὐκταία αὕτη φωνὴ τοῦ Σωτῆρος, ἀλλὰ πρὸς ὅλο
Si duobus doininis servire non licet, ut ipse Dominus ait ³, homo autem anima servit bono Deo,
a quo procreata fuit, corpore autem, malo, nemo
hominum integre servit Deo, et mendax videbitur
ipsa veritas, cum ea verba pronuntiavit: Venile,
benedicti Patris mei, percipite paratam vobis regni
hæreditatem‘. Neque enim vox illa Servatoris ad
homines dimidiatos, sed ad integros, qui unius sunt
Domini Aginenta, ejusque solius servi, proferetur.
κλήρους ἀνθρώποὺς ἑνὸς ὄντας Κυρίου καὶ κατὰ ψυχὴν καὶ κατὰ σῶμα δημιουργήματα, καὶ τούτου
μόνου θεράποντας.
ἄνωθεν ἐπηγάγετο τὴν σάρκα κατὰ τοὺς λήμους τῶν
ἐναντίων, πῶς ὀκταήμερος περιετμήθη κατὰ τὸν
παλαιὸν νόμον; Τοῦτο γὰρ καὶ μόνον ἱκανὸν ἐπι
στομίσαι τὰς φλυαρίας αὐτῶν. Τὸ γὰρ ἀποτμηθὲν
σάρξ ἦν συγγενής τῆς ἡμετέρας σαρκός. Φησὶ δὲ
καὶ ὁ μέγας Παῦλος, ὅτι Ἐπεὶ τὰ παιδία κεκοινώνηκεν αίματος καὶ σαρκὸς, καὶ αὐτὸς παραπλη
σίως μετέσχε τῶν αὐτῶν· καὶ, ὅτι Ἐπειδὴ ἀδελ
φὸς ἡμῶν ἐκλήθη, ὤφειλε κατὰ πάντα τοῖς ἀδελ
φοῖς ὁμοιωθῆναι. Περιφανῶς οὖν ἀποδειχθέντος,
ὅτι κατὰ ἀλήθειαν ἐνηνθρώπησεν ἐκ τῶν ἁγνῶν καὶ
παρθενικῶν αἱμάτων, πότερον, ὦ πάντολμε σύ, τὸ
Κυριακὸν τοῦτο σῶμα τῆς φαύλης λέγεις ἔργον ἀρ·
χῆς, ὡς καὶ τὰ λοιπὰ σώματα, ἢ τὸν ὄγκον εὐλαβη
θήση τοῦ δυσσεβήματος; Εἰ γὰρ ἀποτολμήσει; τῷ
πονηρῷ καὶ τοῦτο προσαναθεῖναι, πῶς, εἰπὲ, τὸ το
νηρόν συνήφθη τῷ ἀγαθῷ; καὶ πῶς ὑπέστη ἡ ἀγαθὸς Θεὸς διὰ τοῦ πονηροῦ σώματος τὴν τοῦ κόσμου
Si opinione tantum Christus factus est homo, aut - «Ει κατά φαντασίαν ἐνηνθρώπησεν ὁ Χριστός, ἢ
carnem o ccelo sumpsit, ut isti nugantur, quomodo,
cum esset octo dierum, circumcisus est ut antiqua
jubebat lex? Hoc enim et solum satis est ad coarguendas ipsorum nugas. Quod enim fuit amputatum,
eral caro carni nostræ similis. Nam, ut magnus ait
Paulus, Quoniam postea pueri communicaverunt
carni et sangumi, et ipse similiter eorum particeps
factus est, et quia frater noster vocatus est, debuit
per omnia fratribus esse similis. Cum igitur aperte
demonstratuin sit Christum yere carnem humanam
ex castis et virgineis sanguinibus suscepisse, cum
dicis, audacissime, Domini corpus esse mali princɔpii opus, ut reliqua corpora, an impietatis superbiam evitabis? Si enim et hoc malo principio adjudicare non erubescis, quomodo, (dic, malum cum
bono miscebitur, quomodo per corpus malum mundi
salutem procurare Deus bonus potuerit, quomodo
in throno Patri assidebit?
σωτηρίαν καταπράξασθαι; πῶς δὲ τῷ θρόνῳ συνεδριάζει τῷ Πατρικῷ;
De Dei Genitrice.
Περὶ τῆς Θεοτόκου.
Πῶς δὲ καὶ Θεοτόκον τὴν ἄνω Ἱερουσαλήμ ένα
μάζετε; Ποίαν Γραφὴν θείαν, τίνα τῶν ἁγίων τῆς
ἀνοίας ταύτης διδάσκαλον ἔχοντες; καὶ ταῦτα διαφο
ῥήδην τοῦ εὐαγγελιστοῦ Ματθαίου λέγοντος, του
δὲ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἡ γέννησις οὕτως ἦν. Μνηστευθείσης γάρ, φησί, τῆς μητρὸς αὐτοῦ Μαρίας
τῷ Ἰωσήφ, πρὶν ἢ συνελθεῖν αὐτοὺς, εὑρέθη ἐν
5 Matth. xxv,
Jam quomodo et Dei Genitricem Jerusalem appe.-
lalis? quo Scripturæ diving, aut sanctorum testimonio id didicistis? præsertim cum aperte dicat
evangelista Matthæus: Jesu Christi autem generatio sic erat Cum desponsola esset mater ejus
Maria Joseph, priusquam convenirent, inventa est
in utero habens de Spiritu sancto 8, et quæ sequun1
• Ibid.” 6. ‹ ª Matth. vi, 24. Hebr. 11, 14, 17.
* Matth. xix. 8.
54. • Matth. 1, 18.
col. 1217–1218page 600 of 677
PG 130:1217γαστρὶ ἔχουσα ἐκ Πνεύματος ἁγίου, καὶ τὰ ἑξῆς. Εἶτα διεξελθὼν τὰ περὶ τῆς γεννήσεως αὐτοῦ λεπτομερῶς ἄχρι τῆς τῶν μάγων ἐπιδημίας, λέγει πάλιν, ὅτι καὶ ἐλθόντες εἰς τὴν οἰκίαν εἶδον τὸ παιδίον μετὰ Μαρίας τῆς μητρὸς αὐτοῦ, καὶ πεσόντες προσεκύνησαν αὐτό. Ὁ δὲ μέγας Λουκᾶς ἀνωτέρω τὸν λόγον ἀγαγών, Ἐξῆλθε δόγμα, φησί, παρὰ Καίσαρος Αὐγούστου τοῦ ἀπογράφεσθαι πᾶσαν τὴν οἰκουμένην. Αὕτη ἡ ἀπογραφή πρώτη ἐγένετο, ἡγεμονεύοντος τῆς Συρίας Κυρηνίου. Καὶ ἐπορεύοντο πάντες ἀπογράφεσθαι ἕκαστος εἰς τὴν ἰδίαν πόλιν. Ἀνέβη δὲ καὶ Ἰωσὴφ ἀπὸ τῆς Γαλιλαίας ἐκ πόλεως Ναζαρὲτ εἰς τὴν Ἰουδαίαν, εἰς πόλιν Δαβίδ, ἥτις καλεῖται Βηθλεέμ, διὰ τὸ εἶναι αὐτὸν ἐξ οἴκου καὶ πατριᾶς Δαβίδ, ἀπογράψασθαι σὺν Μαριὰμ τῇ μεμνηστευμένῃ αὐτοῦ γυναικὶ, οὔσῃ ἐγκύῳ. Ἐγένετο δὲ ἐν τῷ εἶναι αὐτοὺς ἐκεῖ, ἐπλήσθησαν αἱ ἡμέραι τοῦ τεκεῖν αὐτὴν, καὶ ἔτεκε τὸν Υἱὸν αὐτῆς τὸν πρωτότοκον, καὶ ἐσπαργάνωσεν αὐτὸν, καὶ ἀνέκλινεν αὐτὸν ἐν τῇ φάτνῃ, διότι οὐκ ἦν αὐτοῖς τόπος ἐν τῷ καταλύματι. Πολλὰ δὲ καὶ ἄλλα μαρτύρια τοῦ τὴν πάναγνον παρθένον Μαρίαν γεννῆσαι κατὰ σάρκα τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καὶ Θεὸν ἔκ τε τῆς εὐαγγελικῆς βίβλου καὶ τῆς ἀποστολικῆς, ἅστινας μόνας ἀσπάζεσθέ τε καὶ καταδέχεσθε, τῶν ἄλλων καταφρονοῦντες. Αὐτός τε γὰρ ὁ Σωτὴρ ἡμῶν πανταχοῦ τοῦ Εὐαγγελίου Υἱὸν ἀνθρώπου ἑαυτὸν ὀνομάζει διὰ τὴν ἄχραντον αὐτοῦ Μητέρα, καὶ ὁ θεῖος Παῦλος, ὁ Ἐξαπέστειλε, φησὶν, ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ γενόμενον ἐκ γυναικός, ἵνα τἄλλα ἐάσωμεν. Εἰ δὲ στενοχωρούμενοι τούτοις ἄνωθεν τὸ σῶμα συγκατενεγκεῖν τὸν Χριστὸν τερατολογοῦσιν, ἀπαντήσομεν αὐτοῖς οὕτως· Εἰ οὖν οὐράνιον ἦν τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ, οὐκ ἂν τοῖς ἀνθρωπίνοις ὑπέκειτο πάθεσι, τοῖς ἀδιαβλήτοις, λέγω, πείνῃ, καὶ δίψῃ, καὶ ὕπνῳ, καὶ κόπῳ, καὶ λύπῃ, καὶ δάκρυσι, καὶ ὅσα τοιαῦτα. Εἰ οὐράνιος ἄνθρωπος ἦν, ᾧ καθ' ὑπόστασιν ὁ Λόγος ἑνώθη, οὐκ ἂν ἦν φθαρτὸς καὶ θνητὸς ἐπίσης τοῖς ἐπιγείοις. Οἱ φύσει γὰρ οὐράνιοι καὶ ζῶντες πάντες ἄφθαρτοι καὶ ἀθάνατοι. Τίς δὲ χρεία τῆς ἐκ Παρθένου γεννήσεως, εἰ μηδὲ ἐκ ταύτης προσέλαβεν εἰς τὴν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως σύστασιν; Πῶς δὲ τοὺς ἀποστόλους διδάξας, ὅτι Υἱός ἐστιν ἀνθρώπου διὰ τὴν ἄχραντον αὐτοῦ Μητέρα καὶ Θεοτόκον, ἐξαπέστειλε κήρυκας εἰς τὴν οἰκουμένην, αὐτὸ τοῦτο βοῶντας, ὅτι ἐνηνθρώπησεν ἐκ Παρθένου γεννηθείς; Εὑρίσκεται γὰρ, κατὰ τοὺς τἀναντία δογματίζοντας, οὐ Σωτὴρ ἡμῶν, ἀλλὰ πολέμιος, οὐδ' εὐεργέτης, ἀλλὰ λοιμός, ψευδὲς ἡμῖν ὑποθεὶς τὸ θεμέλιον τῆς πίστεως, ἤτοι τὴν ἐκ τῶν ἁγνῶν καὶ παρθενικῶν αἱμάτων ἐνανθρώπησιν αὐτοῦ, καὶ τοῖς ἀνθρώποις ὁμοίωσιν. Ἀλλ' ἵλεως ἡμῖν εἴη Κύριος ἀνεχομένοις ὅλως ἀκούειν τῆς τηλικαύτης βλασφημίας, μὴ ὅτι γε καὶ διὰ γλώττης ταύτην προφέρειν, ἐπεὶ καὶ τοὺς ἀποστόλους αὐτὸς πληροφορῶν ὁ Σωτὴρ μετὰ τὴν ἀνάστασιν
TIT. XXIV.
γαστρὶ ἔχουσα ἐκ Πνεύματος ἁγίου, καὶ τὰ tur. Cum enim omnia, quæ
enim omnia, quæ ad ortum ejus
ἑξῆς. Εἶτα διεξελθὼν τὰ περὶ τῆς γεννήσεως αὐτοῦ pertinent, diligenter usque ad Magorum adλεπτομερῶς ἄχρι τῆς τῶν μάγων ἐπιδημίας, λέγει
πάλιν, ὅτι καὶ ἐλθόντες εἰς τὴν οἰκίαν εἶδον τὸ
παιδίον μετὰ Μαρίας τῆς μητρὸς αὐτοῦ, καὶ
πεσόντες προσεκύνησαν αὐτό. Ο δὲ μέγας Λουκᾶς ἀνωτέρω τὸν λόγον ἀγαγών, Ἐξῆλθε δόγμα,
φησί, παρὰ Καίσαρος Αὐγούστου τοῦ ἀπογράρεσθαι πᾶσαν τὴν οἰκουμένην. Αὕτη ἡ ἀπογραφή
πρώτη εγένετο, ἡγεμονεύοντος τῆς Συρίας Κυρηνίου. Καὶ ἐπορεύοντο πάντες απογράφεσθαι
ἕκαστος εἰς τὴν ἰδίαν πόλιν. 'Ανέβη δὲ καὶ Ἰω
σὴρ ἀπὸ τῆς Γαλιλαίας ἐκ πόλεως Ναζαρέτ εἰς
τὴν Ἰουδαίαν, εἰς πόλιν Δαβίδ, ἥτις καλεῖται
Βηθλεέμ, διὰ τὸ εἶναι αὐτὸν ἐξ οἴκου καὶ πα
τριᾶς Δαβίδ, ἀπογράψασθαι σὺν Μαριάμ τῇ μεμ
νηστευμένῃ αὐτοῦ γυναικὶ, οὔσῃ ἐγκύῳ. Εγένετο δὲ ἐν τῷ εἶναι αὐτοὺς ἐκεῖ, ἐπλήσθησαν αἱ
ἡμέραι τοῦ τεκεῖν αὐτὴν, καὶ ἔτεκε τὸν Υἱόν
αὐτῆς τὸν πρωτότοκον, καὶ ἐσπαργάνωσεν αὐτ
τὸν, καὶ ἀνέκλινεν αὐτὸν ἐν τῇ φάτνῃ, διότι οὐκ
ἦν αὐτοῖς τόπος ἐν τῷ καταλύματι. Πολλὰ δὲ καὶ
ἄλλα μαρτύρια τοῦ τὴν πάναγνον παρθένον Μαρίαν
γεννῆσαι κατὰ σάρκα τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν
Χριστὸν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καὶ Θεὸν ἔκ τε τῆς εὐαγ
γελικῆς βίβλου καὶ τῆς ἀποστολικῆς, ἄστινας μόνας
ἀσπάζεσθέ τε καὶ καταδέχεσθε, τῶν ἄλλων καταφρονοῦντες. Αὐτός τε γὰρ ὁ Σωτὴρ ἡμῶν πανταχοῦ
τοῦ Εὐαγγελίου Υἱὸν ἀνθρώπου ἑαυτὸν ὀνομάζει διὰ
τὴν ἄχραντον αὐτοῦ Μητέρα, καὶ ὁ θεῖος Παῦλος, ο
Εξαπέστειλε, φησὶν, ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ γε
νόμενον ἐκ γυναικός, ἵνα τἄλλα ἐάσωμεν. Εἰ δὲ
στενοχωρούμενοι τούτοις ἄνωθεν τὸ σῶμα συγκατενεγκεῖν τὸν Χριστὸν τερατολογοῦσιν, ἀπαντήσομεν
αὐτοῖς οὕτως: Εἰ οὖν οὐράνιον ἦν τὸ σῶμα τοῦ Χρισ
στοῦ, οὐκ ἂν τοῖς ἀνθρωπίνοις ὑπέκειτο πάθεσι, τοῖς
ἀδιαβλήτοις, λέγω, πείνῃ, καὶ δίψῃ, καὶ ὕπνῳ, καὶ
κόπῳ, καὶ λύπῃ, καὶ δάκρυσι, καὶ ὅσα τοιαῦτα. Εἰ
οὐράνιος ἄνθρωπος ἦν, ᾧ καθ' ὑπόστασιν ὁ Λόγος
Ανώθη, οὐκ ἂν ἦν φθαρτὸς καὶ θνητὸς ἐπίσης τοῖς
ἐπιγείοις. Οἱ φύσει γὰρ οὐράνιοι καὶ ζῶντες πάντες
ἄφθαρτοι καὶ ἀθάνατοι. Τίς δὲ χρεία τῆς ἐκ Παρθά
νου γεννήσεως, εἰ μηδὲ ἐκ ταύτης προσέλαβεν εἰς
τὴν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως σύστασιν; Πῶς δὲ τοὺς
ἀποστόλους διδάξας, ὅτι Υἱός ἐστιν ἀνθρώπου διὰ τὴν illud ipsum prædicarent, nempe se carnem humaἄχραντον αὐτοῦ Μητέρα καὶ Θεοτόκον, ἐξαπέστειλε
κήρυκας εἰς τὴν οἰκουμένην, αὐτὸ τοῦτο βοῶντας,
ὅτι ἐνηνθρώπησεν ἐκ Παρθένου γεννηθείς; Εὑρίσκεται γὰρ, κατὰ τοὺς τἀναντία δογματίζοντας, οὐ Σωτὴρ ἡμῶν, ἀλλὰ πολέμιος, οὐδ' εὐεργέτης, ἀλλὰ λοι
μός, ψευδὲς ἡμῖν ὑποθεὶς τὸ θεμέλιον τῆς πίστεως,
ἤτοι τὴν ἐκ τῶν ἁγνῶν καὶ παρθενικῶν αἱμάτων
ἐνανθρώπησιν αὐτοῦ, καὶ τοῖς ἀνθρώποις ὁμοίωσιν.
'Αλλ' Όλεως ἡμῖν εἴη Κύριος ἀνεχομένοις ὅλως ἀκούειν
της τηλικαύτης βλασφημίας, μὴ ὅτι γε καὶ διὰ
γλώττης ταύτην προφέρειν, ἐπεὶ καὶ τοὺς ἀποστό
λους αὐτὸς πληροφορῶν ὁ Σωτὴρ μετὰ τὴν ἀνάστα
* Matth. u, 11. • Luc. 11, 1
ventum persecutus esset: Et intrantes, inquit,
domum viderunt 'puerum cumn Maria maire
ejus, et procidentes adoraverunt cum 1. Magnus antem Lucas, altius sermonis initium ducens: Exiit, inquit, edictum a Cæsare Augusto, ut
describeretur universus orbis. Hæc autem descriptio
prima facta est a praside Syria Cyrino, et ibant
omnes, ut describerentur singuli in propriam civitatem. Ascendit autem et Joseph e Galilæa ex civi-
´tate Nazareth in Judæam in civitatem David, quæ
vocatur Bethleem, eo quod esset ipse de domo et
patria David, ut describeretur cumn Maria desponsata sibi uxore prægnante. Factum est autem, cum
essent ibi, impleli sunt dies, ut pareret, et peperit
flium suum primogenitum et pannis eum involvit,
et reclinavit in præsepio, quia non erat illis locus
in diversorio. Sunt etiam alia multa testimonia,
quibus constat sanctissimam Virginem· Mariam
genuisse secundum carnem Dominum nostrum
Jesum Christurn Filium Déi et Deum, tam ex evan•
gelicis, quam ex apostolicis libris, quos solos suscipitis, reliquos improbantes. Nam et ipse Servator
noster ubique se in Evangelio Filium hominis vocat,
habita ratione veræ matris suæ. Et divus Aposto❤
lus: Misit, inquit, Deus Filium suum facium ex muliere, ut cætera omittamus. Quod si his oppressi
testimoniis Christum e cœlo corpus detulisse conGingent, illis occurremus ad hunc modum: Si
Christi corpus fuisset cœleste, humanis affectionibus culpa tamen carentibus obnoxium non exstitisset,
id est fami, et siti, et somno, et lassitudini, et
microri, et lacrymis, et cæteris ejusdem generis.
Si cœlestis homo fuisset ille, cui in persona conjunctum est Verbum, non fuisset corruptibilis et
mortalis, quemadmodum, terrena sunt corpora.
Quæ enim cœlestia vivaque sunt, ea nec corruptionem, nec mortem sentiunt. Præterea quid opus
fuite Virgine nasci, si nibil ex ea ad humanæ
naturæ constitutionem accepit? Ad hæc cur cum
apostolos docuisset se esse hominie Filium, propler veram matrem suam et Dei genitricem, misit
eos præcones in universum orbem terrarum, qui
namı ex Virgine suscepisse atque hominem factum
esse? Ex doctrina enim istorum qui contraria
decent, deprehenditur non Servator noster, sed
inimicus, non behe, sed male de nobis meritus,
qui falsum nobis fidei fundamentum subjecerit,
auam nimirum carnis ex castis sanguinidus susceplionem humanamque similitudinem. Sed nobis
propitius sit Deus, si tam exsecranda maledicta vol
audire, welum lingua proferre sustineamus. Quandoquidem et apostolis fdem faciens ipse Servator
post resurrectionem, ne se spectrum existimarent,
sed ipsum verum Deum, qui ex matre Virgine
7. * Galat. iv, 4.
col. 1219–1220page 601 of 677
PG 130:1219σιν, ὅτι οὐ φάσμα θεωροῦσιν, ἀλλ' αὐτὸν ἀληθῶς τὸν ἐκ παρθένου Μητρὸς ἐνανθρωπήσαντα Θεόν, φησὶ πρὸς αὐτούς, Ἴδετε τὰς χεῖρας μου καὶ τοὺς πόδας μου, ὅτι αὐτὸς ἐγώ εἰμι. Ψηλαφήσατέ με, καὶ ἴδετε, ὅτι πνεῦμα σάρκα καὶ ὀστέα οὐκ ἔχει, καθὼς ἐμὲ θεωρεῖτε ἔχοντα. Καὶ τῷ Θωμᾷ δὲ δοὺς τύπους τῶν ἤλων καὶ τὴν πλευρὰν ὑπολείξας βεβαιότερον εἰς τὴν τῆς ἀληθείας πίστιν εἰργάσατο. Σὰρξ γὰρ, καὶ ὀστέα, καὶ διατρήσεις χειρῶν καὶ ποδῶν, καὶ νύξις πλευρᾶς γηίνου σώματος. Πῶς λέγετε τὸν Χριστὸν οὐρανίαν σάρκα περιβεβλῆσθαι, καὶ οὐκ ἀνθρωπίνην, καίτοι τοῦ Ἀποστόλου φάσκοντος, Ὁ ἁγιάζων καὶ οἱ ἁγιαζόμενοι ἐξ ἑνὸς πάντες· δι' ἣν αἰτίαν οὐκ ἐπαισχύνεται, φησίν, ἀδελφοὺς αὐτοὺς καλεῖν λέγων· Ἀπαγγελῶ τὸ ὄνομά σου τοῖς ἀδελφοῖς μου. Ἐξ ἑνὸς δὲ τίνος; Τοῦ Ἀδὰμ δηλονότι, κατὰ τὴν Λουκᾶ γενεαλογίαν. Καὶ πάλιν, Ἐπεὶ τὰ παιδία κεκοινώνηκε σαρκὸς καὶ αἵματος, καὶ αὐτὸς παραπλησίως μετέσχε τῶν αὐτῶν. Ἀναιρῶν δὲ καὶ τὴν ὑπόληψιν τῆς οὐρανίου σαρκὸς ἐπήγαγεν, Οὐ γὰρ δήπου ἀγγέλων ἐπιλαμβάνεται, ἀλλὰ σπέρματος Ἀβραὰμ ἐπιλαμβάνεται· ὅθεν ὄφειλε κατὰ πάντα τοῖς ἀδελφοῖς ὁμοιωθῆναι. Καὶ πολλὰ τοιαῦτα. Ἀλλ' ὁ Κύριος, φασίν, εἴρηκε, ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις, Οὐδεὶς ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβάς, ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου, ὁ ὢν ἐν τῷ οὐρανῷ. Καὶ ὁ Ἀπόστολος δὲ πάλιν, Ὁ πρῶτος ἄνθρωπος ἐκ γῆς χοϊκός, ὁ δεύτερος ἄνθρωπος ὁ Κύριος ἐξ οὐρανοῦ. Ἰδοὺ γὰρ ἀμφοτέρωθεν οὐράνιος ἄνθρωπος ὀνομάζεται. Πρὸς οὓς ἐροῦμεν, ὅτι ἐπεὶ διπλοῦς μὲν ταῖς φύσεσιν ὁ Χριστὸς, μοναδικὸς δὲ ἐστι τὴν ὑπόστασιν, ἰδιοποιεῖται τὰ τῆς ἑκατέρας φύσεως. Καὶ καθάπερ ὁ Ἀπόστολος, εἰπὼν περὶ τῶν προφητοκτόνων, ὅτι Εἰ ἔγνωσαν, οὐκ ἂν τὸν Κύριον τῆς δόξης ἐσταύρωσαν, οὐ τὴν θεότητα πεπονθέναι φησίν, ἥτις ἐστὶ Κύριος τῆς δόξης, ἀλλὰ τὸ πρόσλημμα· οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν ῥητῶν τούτων οὗτος μὲν ὁ Υἱὸς καὶ Θεὸς πεπονθέναι λέγεται διὰ τὴν μίαν ὑπόστασιν τῆς θεότητος, ἥτις καὶ τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει γέγονεν ὑπόστασις, πεπονθέναι δὲ κατὰ τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν αὐτοῦ, καὶ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ μὲν καταβεβηκέναι, καὶ ἐν τῷ οὐρανῷ εἶναι κατὰ τὴν ὑπόστασιν τῆς θεότητος· Υἱὸς δὲ ἀνθρώπου εἶναι κατὰ τὴν ὕστερον προσληφθεῖσαν φύσιν μετὰ τὴν ἐξ οὐρανοῦ κάθοδον. Καὶ πάλιν ὁ αὐτὸς Κύριος διὰ τὴν μίαν ὑπόστασιν δεύτερος μὲν ἄνθρωπος κατὰ τὴν ἡνωμένην ἀνθρωπότητα, ἐξ οὐρανοῦ δὲ κατὰ τὴν θεότητα. Εἰ γὰρ μὴ νοήσωμεν ἕκαστον οἰκείως, ἐναντιολογίαις ὑποβαλοῦμεν τὸν Ἀπόστολον. Πῶς γὰρ κατὰ πάντα ὅμοιος ἡμῖν τοῖς γηΐνοις; Πῶς δὲ ἀδελφὸς ἡμῶν ὁ σάρκα οὐρανίαν περιβεβλημένος; Καὶ ἄλλα δὲ μυρία ἄτοπα ἕψεται. Ὅτι τοῦ ἀγαθοῦ Θεοῦ εἰσιν ἥ τε παλαιὰ νομοθεσία καὶ οἱ ἐν αὐτῇ λάμψαντες. Εἰ ὁ παλαιὸς νόμος ἦν τοῦ πονηροῦ, πῶς ὁ νομοθέτης τοῦ νέου τὸν ἐκπειράζοντα νομικόν, καὶ τὴν
carnem suscepisset: Videte, inquit, manus meas et σιν, ὅτι οὐ φάσμα θεωροῦσιν, ἀλλ' αὐτὸν ἀληθῶς
pedes meos, quia egò ipse sum. Palpate me, et videte, quia spiritus carnem et ossa non habet, sicut
me videtis habere '. Thomæ vero vestigia clavorum
et latus ostendens firn.ius etiam veritatis testimonium dedit: caro enim et ossa, et mauuum pedumque foramina, et lateris cicatris, veri sunt corporis
propria.
Quomodo cœlestem, non autem humanam carnem
Christum dicitis induisse, cum Apostolus dicat:
Qui sanctifical, et qui sanctifcatur, ex uno omnes.
Qua de causa non erubescit, inquit, cos fratres apvellare: Nuntiabo, inquiens, nomen tuum fratribus
meis. Ex uno autem, nimirum Adam, ut patet ex
Luca genealogia. Et rurbum: Quoniam pueri
communicaverant carni el sanguini', fuctus asi
corum particeps ³. Et quo cœlestis carnis suspicio
- tolleretur, subjecit: Non enim angelos apprehendit,
sed semen Abrahæ apprehendit. Quare debuit per
omnia fratribus similis feri.. Et alia ejusdem
generis multa. At Dominus, inquiunt, dixit in
Evangelio: Nemo ascendit in calum, nisi qui descendit de cœlo, Filius hominis, qui est in cœlo ".
Εt Apostolus: Primus homo de terra terrenus;
secundus homo Dominus de calo ". Ecce utroque
in loco coelestis nominatur. Ad hæc respondemus,
quia duplicem Christus naturam habebat, et unam
personam, idcirco quæ unius naturæ sunt, alteri
tribuisse. Et quemadmodum Apostolus de crucidixoribus dixit, Si cognovissent, nunquam Domi-͵
num gloriæ crucifixissent', nec tamen divinitatem
passam intellexit, quæ est domina gloriae, sed
assumptam humanitatem: sic et in his quæ dicta
sunt, ipse quidem Filius, et Deus passus dicitur
propter unam divinitatis personam, quæ et bumanæ naturæ persona effecta est. Sed humana
natura sua passus intelligitur, e cœlo autem des
cendisse, et in caelo esse propter divinitatis personam, et Filius hominis esse propter naturam,
quam deinde suscepit post descensum e cœlo. Et
rursum ipse Dominus, propter unam personam secundus est bomo dictus ob assumptam humani-`
Latem, de ccelo autem ob divinitateu. Nisi enim
utrumque proprie intellexerimus, repugnantia
Apostolum dicere concedemus. Quomodo enim per
omnia similis nobis, qui ex terra constamus?
Aut quomodo frater noster, qui carnem indutus
cœlestem sit? Et innumerabilia alla incommoda
consequentur.
Velus Testamentum, et qui in eo illustres exstilerunt, esse boni Dei.
Si lex antiqua est mali, cur novæ legis conditor
jurisperitum, qui se vitam æternam quærere simu-
* Luc. Σχιν, 39. s llebr. 11, 11,
11. Cor. 11, 8.
12. * Ibid. 14.
τὸν ἐκ παρθένου Μητρὸς ἐνανθρωπήσαντα Θεόν,
φησὶ πρὸς αὐτούς, Ιδετε τὰς χεῖρας μου και
τοὺς πόδας μου, ὅτι αὐτὸς ἐγώ εἰμι. Ψηλαφήσια
με, καὶ ἴδετε, ὅτι πνεῦμα σάρκα καὶ ὀστέα οὐκ
ἔχει, καθὼς ἐμὲ θεωρεῖτε ἔχοντα. Καὶ τῷ θυμῷ
δὲ δοὺς τύπους τῶν ἤλων καὶ τὴν πλευρὰν ὑπολεί
ξας βεβαιότερον εἰς τὴν τῆς ἀληθείας πίστιν εἰργά
σατο. Σὰρξ γὰρ, καὶ ὀστέα, καὶ διατρήσεις χειρῶν
καὶ ποδῶν, καὶ νύξις πλευρᾶς γηίνου σώματος (6.3.
Πῶς λέγετε τὸν Χριστὸν οὐρανία, σάρκα περιβε
βλῆσθαι, καὶ οὐκ ἀνθρωπίνην, καίτοι τοῦ ᾿Αποστόλη
φάσκοντος, Ο άγιάζων καὶ οἱ ἁγιαζόμενοι ἐξ
ἑνὸς πάντες· δι' ἣν αἰτίαν οὐκ ἐπαισχύνεται, φτ
σὶν, ἀδελφοὺς αὐτοὺς καλεῖν λέγων Απαγγελωτο
ὄνομά σου τοῖς ἀδελφοῖς μου. Ἐξ ἑνὸς δὲ τίνο;;
Τοῦ Ἀδὰμ δηλονότι, κατὰ τὴν Λουκά γενεαλογίαν.
Καὶ πάλιν, Ἐπεὶ τὰ παιδία κεκοινώνηκε σαρκός
καὶ αἵματος, καὶ αὐτὸς παραπλησίως μετέσχε
τῶν αὐτῶν. ᾿Αναιρῶν δὲ καὶ τὴν ὑπόληψιν τῆς οὐ
ρανίου σαρκὸς ἐπήγαγεν, Οὐ γὰρ δήπου ἀγγέλων
ἐπιλαμβάνεται, ἀλλὰ σπέρματος Αβραὰμ ἐπι
λαμβάνεται· ὅθεν ὄφειλε κατὰ πάντα τοῖς ἀδελ
φοῖς ὁμοιωθῆναι. Καὶ πολλὰ τοιαῦτα. Αλλ' ὁ Κύ
ριος, φασίν, εἴρηκε, ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις, Οὐδεὶς
ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐ
ρανοῦ καταβὰς, ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου, ὁ ὢν ἐν
τῷ οὐρανῷ. Καὶ ὁ ᾿Απόστολος δὲ πάλιν, Ο πρώτος
ἄνθρωπος ἐκ γῆς χοϊκές, ὁ δεύτερος άνθρωπος
ὁ Κύριος ἐξ οὐρανοῦ. Ἰδοὺ γὰρ ἀμφοτέρωθεν αὐτ
ράνιος άνθρωπο; ονομάζεται. Πρὸς οὓς ἐροῦμεν,
ὅτι ἐπεὶ διπλοῦς μὲν ταῖς φύσεσιν ὁ Χριστὸς, μοντα
δικὸς δὲ ἐστι τὴν ὑπόστασιν, ιδιοποιείται τὰ τῆς
ἑκατέρας φύσεως. Καὶ καθάπερ ὁ Ἀπόστολος, εἰπὼν
περὶ τῶν προφητοκτόνων, ότι Εἰ ἔγνωσαν, οὐκ ἂν
τὸν Κύριον τῆς δόξης ἐσταύρωσαν, οὐ τὴν θεότητα
πεπονθέναι φησίν, ἥτις ἐστὶ Κύριος τῆς δόξης, ἀλλὰ
τὸ πρόσλημμα· οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν ῥητῶν τούτων
οὗτος μὲν ὁ Υἱὸς καὶ Θεὸς πεπονθέναι λέγεται διὰ
τὴν μίαν ὑπόστασιν τῆς θεότητος, ἥτις καὶ τῇ ἐν
θρωπίνῃ φύσει γέγονεν ὑπόστασις, πεπονθέναι δι
κατὰ τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν αὐτοῦ, καὶ ἐκ τοῦ οὐ
ρανοῦ μὲν καταβεβηκέναι, καὶ ἐν τῷ οὐρανῷ εἶναι
κατὰ τὴν ὑπόστασιν τῆς θεότητος· Υἱὸς δὲ ἀνθρώ
που είναι κατὰ τὴν ὕστερον· προσληφθεῖσαν φύσιν
μετὰ τὴν ἐξ οὐρανοῦ κάθοδον. Καὶ πάλιν ὁ αὐτὸς
Κύριος διὰ τὴν μίαν ὑπόστασιν δεύτερος μὲν ἄγο
θρωπος κατὰ τὴν ἡνωμένην ἀνθρωπότητα, ἐξ οὐρα
νοῦ δὲ κατὰ τὴν θεότητα. Εἰ γὰρ μὴ νοήσωμεν έπαι
στον οἰκείως, έναντιολογίαις ὑποβαλοῦμεν τὸν ᾿Απόστολον. Πῶς γὰρ κατὰ πάντα ὅμοιος ἡμῖν τοῖς
γηΐνοις; Πῶς δὲ ἀδελφὸς ἡμῶν ὁ σάρκα οὐρανίαν
περιβεβλημένος; Καὶ ἄλλα δὲ μυρία άτοπα έψεται.
"Οτι τοῦ ἀγαθοῦ Θεοῦ εἰσιν ή τε παλαιὰ νομο
θεσία καὶ οἱ ἐν αὐτῇ λάμψαντες.
Εἰ ὁ παλαιός νόμος ἦν τοῦ πονηροῦ, πῶς ὁ νομού
θέτης του νέου τὸν ἐκπειράζοντα νομικὸν, καὶ τὴν
• Ibid. 16, 17. • Joan. 11, 13.·• 1 Cor. xv, 47.
col. 1221–1222page 602 of 677
PG 130:1221ζωὴν τὴν αἰώνιον ὑποκρινόμενον ζητεῖν, εἰς τὸν νόμον ἐκεῖνον παραπέμπει, κἀκεῖθεν εὑρεῖν τὸ ζη τούμενον ὑποβάλλει τοῦ νομικοῦ δὲ τὰς δύο πρώτας αὐτοῖς βήμασι διελθόντος ἐντολὰς, καλῶς τε αὐτὸν ἀπο κριθῆναι ἡ ἀλήθεια ἔφη, καὶ εἰ κατὰ ταύτας πολιτ τεύοιτο, τὴν ζητουμένην αἰώνιον κληρονομήσαι ζωήν; Ερωτώμενος ὁ Σωτὴρ περὶ τῶν νομικῶν ἐντο λῶν, πρώτην εἶναί φησιν, Ἄκουε, Ἰσραήλ, Κύριος ὁ Θεός σου, Κύριος εἷς ἐστι, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ τὸν ἐπερωτῶντα δὲ σύμψηφον εὑρῶν, οὐ μακρὰν εἶπεν εἶναι τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ. Πῶς οὖν αἱ μωσαῖκαὶ νομοθεσίαι, εἴπερ ἦσαν τοῦ ἐχθροῦ, ἕνα Θεὸν καὶ Κύριον νομοθετοῦσιν εἰδέναι; Εἰ δὲ ἕνα Θεὸν καὶ Κύριον ἀνακηρύττει Μωσῆς, καὶ παρὰ τοῦτον ἄλλῳ μήτε λατρεύειν, μήτε προσκυνεῖν, ποῦ εἰσιν οἱ τὴν πονηρὰν ἀρχὴν παρεισάγοντες, καὶ ταύτῃ τὴν παλαιὰν νομοθεσίαν ἀνατιθέντες; Τί ἂν εἴποιεν οἱ κατήγοροι τῆς παλαιᾶς νομοθεσίας, ὁρῶντες διὰ τοῦ Εὐαγγελίου τὸν Χριστὸν ἀγόμενον μὲν εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα, τελοῦντα δὲ τὰ Μωσαϊκά, καὶ φέροντα θυσίαν, κατὰ τὸ εἰρημένον ἐν νόμῳ Κυρίου; Πάλιν ὁ Σωτὴρ τὴν τῶν ὀμνυόντων ἐπιστομίζων ματαιολογίαν, Μωροί, φησὶ, καὶ τυφλοί, τίς μείζων ἐστὶν, ὁ χρυσὸς ἢ ὁ ναὸς ὁ ἁγιάζων τὸν χρυ σόν; Οὐκοῦν ὁ τῆς Παλαιᾶς ναὸς οὐ μόνον ἅγιος ἦν, ἀλλὰ καὶ ἁγιάζειν εἶχεν ἰσχύν. Καὶ πάλιν, τί μεῖζον, τὸ δῶρον ἢ τὸ θυσιαστήριον τὸ ἁγιάζον τὸ δῶρον; σαφῶς κἀνταῦθα δεικνύς, ὅτι τὸ θυσιαστήριον ἅγιόν τε ἦν, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ ἀνατιθέμενα ἅγια ἐποίει. Φησὶν ὁ Παῦλος τὸ στόμα τοῦ Χριστοῦ, ὅτι οὐχ οἱ ἀκροαταὶ τοῦ νόμου δίκαιοι παρὰ τῷ Θεῷ, ἀλλ' οἱ ποιηταὶ τοῦ νόμου δικαιωθήσονται. Καὶ πῶς οὐκ ἔστιν ὁ νόμος ἐκ τοῦ ὄντος Θεοῦ, ὅς δικαίω ους ἀποφαίνει τοὺς ποιοῦντας αὐτόν; Ὅτι δὲ ὁ παλαιός νόμος θεῖός ἐστι, καὶ τοῦ ἐπου ρανίου Θεοῦ, βοᾷ Παῦλος ὁ τῆς ἀληθείας κῆρυξ λέ γων, Τί οὖν ἐροῦμεν, ὁ νόμος ἁμαρτία; Μὴ γέ νοιτο. Καὶ πάλιν, οἶδα γάρ, ὅτι ὁ νόμος πνευ ματικός ἐστι, καὶ συνήδομαι τῷ νόμῳ τοῦ Θεοῦ κατὰ τὸν ἔσω ἄνθρωπον. Καὶ πάλιν, Ἄρα αὐτὸς ἐγὼ τῷ μὲν νοὶ δουλεύων νόμῳ Θεοῦ, τῇ δὲ σαρκὶ νόμῳ ἁμαρτίας, καὶ τὰ ἑξῆς. ὥστε ὁ μὲν νόμος ἅγιος, φησὶ, καὶ ἡ ἐντολὴ ἁγία, καὶ δικαία, καὶ ἀγαθή. Καὶ δῆλον, ὡς οὐκ ἄλλη μὲν ἡ ἁγία, ἄλλη δὲ ἡ δικαία, ἄλλη δὲ ἡ ἀγαθή, ἀλλ᾽ ἡ αὐτὴ τοῦ νόμου ἐντολὴ, καὶ τοῦ αὐτοῦ Θεοῦ, καὶ ἁγίου, καὶ δι καίου, καὶ ἀγαθοῦ. Ἐξ οὗ γὰρ βρύει τὸ ἅγιον, καὶ δίκαιον, καὶ ἀγαθὸν, χορηγός μέν ἐστι τούτων αὐτὸς, καὶ δοτήρ, κατὰ τὸ αἴτιον δὲ πρὸ πάντων, ὧν ἄλλοις μετα σχεῖν παρέσχεν, αὐτὸς ὑπάρχει ταῦτα οὐ μετασχών. Πῶς ἂν ἅγια, καὶ ἁγίων Ἅγια τὰ τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης, εἰ πονηρᾶς νομοθεσίας ἦν; Λέγει γὰρ ὁ αὐτὸς Ἀπόστολος, Εἶχεν ἡ πρώτη σκηνή δικαιώματα λατρείας, τότε ἅγιον κοσμικόν. Καὶ σκηνὴ
TIT. XXIV.
ζωὴν τὴν αἰώνιον ὑποκρινόμενον ζητεῖν, εἰς τὸν labat, ad legem illam rejicit, atque inde quod
νόμον ἐκεῖνον παραπέμπει, κἀκεῖθεν εὑρεῖν τὸ ζη- quærebat petere monet, cumque duo prima præτούμενον ὑποβάλλει; τοῦ νομικοῦ δὲ τὰς δύο πρώτας cepta ille ad verbum recensuisset, veritas et ipsum
αὐτοῖς βήμασι διελθόντος ἐντολὰς, καλῶς τε αὐτὸν ἀποκριθῆναι ἡ ἀλήθεια ἔφη, καὶ εἰ κατὰ ταύτας πολιτ
τεύοιτο, τὴν ζητουμένην αιώνιον κληρονομήσαι ζωήν;
Ερωτώμενος ὁ Σωτὴρ περὶ τῶν νομικῶν ἐντο
λῶν, πρώτην εἶναί φησιν, "Ακουε, Ισραήλ, Κύριος
ὁ Θεός σου, Κύριος εἰς ἐστι, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ
τὸν ἐπερωτῶντα δὲ σύμψηφον εὑρῶν, οὐ μακράν.
εἶπεν εἶναι τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ. Πῶς οὖν αἱ
μωσαῖκαὶ νομοθεσίαι, εἴπερ ἦσαν τοῦ ἐχθροῦ, ἕνα
Θεὸν καὶ Κύριον νομοθετοῦσιν εἰδέναι; Εἰ δὲ ἕνα
Θεὸν καὶ Κύριον ἀνακηρύττεὶ Μωσῆς, καὶ παρὰ
τοῦτον ἄλλῳ μήτε λατρεύειν, μήτε προσκυνεῖν, ποῦ
εἰσιν οἱ τὴν πονηρὰν ἀρχὴν παρεισάγοντες, καὶ
ταύτῃ τὴν παλαιὰν νομοθεσίαν ἀνατιθέντες;
Τί ἂν εἴποιεν οἱ κατήγοροι τῆς παλαιᾶς νομοθε
σίας, ὁρῶντες διὰ τοῦ Εὐαγγελίου τὸν Χριστὸν
ἀγόμενον μὲν εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα, τελοῦντα δὲ τὰ
Μωσαϊκά, καὶ φέροντα θυσίαν, κατὰ τὸ εἰρημένον ἐν
νόμῳ Κυρίου;
Πάλιν ὁ Σωτὴρ τὴν τῶν ὀμνυόντων επιστομίζων
ματαιολογίαν, Μωροί, φησὶ, καὶ τυφλοί, τίς μείζων
ἐστὶν, ὁ χρυσὸς ἢ ὁ ναὸς ὁ ἁγιάζων τὸν χρυ
σόν; Οὐκοῦν ὁ τῆς Παλαιᾶς ναὸς οὐ μόνον ἅγιος
ἦν, ἀλλὰ καὶ ἁγιάζειν εἶχεν ἰσχύν. Καὶ πάλιν, τι
μείζον, τὸ δῶρον ἢ τὸ θυσιαστήριον τὸ ἁγιάζον
τὸ δῶρον; σαφῶς κἀνταῦθα δεικνύς, ὅτι τὸ θυσια
στήριον ἅγιόν τε ἦν, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ ἀνατιθέμενα
ἅγια εποίει.
Φησὶν ὁ Παῦλος τὸ στόμα τοῦ Χριστοῦ, ὅτι οὐχ
οἱ ἀκροαταὶ τοῦ νόμου δίκαιοι παρὰ τῷ Θεῷ,
ἀλλ' οι ποιηταὶ τοῦ νόμου δικαιωθήσονται. Καὶ
πῶς οὐκ ἔστιν ὁ νόμος ἐκ τοῦ ὄντος Θεοῦ, ὅς δικαίω
ους ἀποφαίνει τοὺς ποιοῦντας αὐτόν;
Οτι δὲ ὁ παλαιός νόμος θεῖός ἐστι, καὶ τοῦ ἐπουρανίου Θεοῦ, βοᾷ Παῦλος ὁ τῆς ἀληθείας κῆρυξ λέο
γων, Τί οὖν ἐροῦμεν, ὁ νόμος ἁμαρτία; Μὴ γε
γοιτο. Καὶ πάλιν, οίδα γάρ, ὅτι ὁ νόμος πνευματικός ἐστι, καὶ συνήδομαι τῷ νόμῳ τοῦ Θεοῦ
κατὰ τὸν ἔσω ἄνθρωπον. Καὶ πάλιν, "Αρα αὐτὸς
ἐγὼ τῷ μὲν νοὶ δουλεύων νόμῳ Θεοῦ, τῇ δὲ σαρκὶ
νόμῳ ἁμαρτίας, καὶ τὰ ἑξῆς. ὥστε ὁ μὲν νόμος
ἅγιος, φησὶ, καὶ ἡ ἐντολὴ ἁγία, καὶ δικαία, καὶ
ἀγαθή. Καὶ δῆλον, ὡς οὐκ ἄλλη μὲν ἡ ἁγία, ἄλλη
δὲ ἡ δικαία, ἄλλη δὲ ἡ ἀγαθῆ, ἀλλ᾽ ἡ αὐτὴ τοῦ νό-.
μου ἐντολὴ, καὶ τοῦ αὐτοῦ Θεοῦ, καὶ ἁγίου, καὶ δικαίου, καὶ ἀγαθοῦ. Ἐξ οὗ γὰρ βρύει τὸ ἅγιον, καὶ
δίκαιον, καὶ ἀγαθὸν, χορηγός μέν ἐστι τούτων αὐτὸς,
καὶ δοτήρ, κατὰ τὸ αἴτιον δὲ πρὸ πάντων, ὧν ἄλλοις μετ
τασχεῖν παρέσχεν, αὐτὸς ὑπάρχει ταῦτα οὐ μετασχών.
Πῶς ἂν ἅγια, καὶ ἁγίων Αγια τὰ τῆς Παλαιᾶς
Διαθήκης, εἰ πονηρᾶς νομοθεσίας ἦν; Λέγει γὰρ ὁ
αὐτὸς Απόστολος, Εἶχεν ἡ πρώτη σκηνή δικαιώματα λατρείας, τότε ἅγιον κοσμικόν. Καὶ σκηνὴ
ait recte respondisse, et quam quærebat, eorum
observatione vitam assecuturum sempiternam?
Servator, cum ab ipso fuisset quæsitum quodnam esset primum in lege mandatum, respondit:
Audi, Israel, Dominus Deus tuus Dominus uņus est¹,
οι quæ sequuntur. Cumque ille, qui quæsierat,
assensus esset, dixit eum haud procul abesse a
regno Dei. Quomodo igitur leges Mosaica si ab
inimico essent latæ, unum Deum ac Dominam nobis agnosceudum præscriberent, et præter illum
non esse quempiam colendum et adoyandum? ubi
sunt, qui malum confngunt principium, eique Vetus
attribuunt Testamentum?
Quid dicent, qui Vetus Testamentum incusant,
cum ex Evangelio Christum viderint Hierosolymam
ingressum, ea quæ Moses jussit pendere, et sacrificium, ut scriptum est in lege Domini, offerre?
Servator rursum cum jurantium stultitiam reprehenderet: Stulti, inquit, et cæci, quid est majus,
aurum, an templum, quod sanctifical aurum *?
Ergo Veleris Testamenti templum non modo erat
sanctum, sed habebat etiam sanctificandi vim, Præterea: Quid majus, inquit, donum an altare, quod
sanctifical donum? Plane hic etiam ostendit,
altare fuisse sanctum, et quæ in ipso offerebantur,
sanctificasse.
Os Christi Paulus: Non auditores, inquit, legis
justi sunt apud Deum, sed factores justificabuntur.
Quomodo igitur lex a vero Deo non sit, quæ illos,
qui sibi obtemperant, justos declarat?
Antiquam legem esse divinam, et a cœlesti Deo
latam veritatis præco Paulus clara voce pronuntiat:
Quid igitur, inquiens, dicemus? Lex peccatum?
Absit‘. Et rursum: Novi, quod lex spiritalis
est. Et Consentio legi Dei secundum interiorem
hominem. Et rursum: Ego quidem mente servio
legi Dei, carne autem legi peccali, et quae sequuntur. Quare les quidem, inquit, sancta, et mandatum
sanctum, et justum, et bonum 7. Nec aliud quidem
sanctum, aliud justum, aliud bonum, sed 'ideni legis mandatum, et ejusdem Dei, et sancti, et justi,
et boni. Ex quo enim sanctitas fuit, et justitia, et
bonilas, harum est ipse elargitor. Cum autem,
ut causa, ante omnia sit, hæc aliis impertit, non
autem ipse particeps fit.
Quomodo sancta sunt et Sancta sanctorum Veteris Testamenti, si a malo sunt? Dicit enim ipse
Apostolus: Habebat primum tàbernaculum justificaciones cultura, el sanctum sacculare Ει tabernacn-
• Deut. vi, 4. • Matth. xxi, 17. • Ibid. 19. • Rom. VII, 7.
* Ibid. xxv. • Ibid. 12.
• Ibid. 14.
• Ibid. 16.
col. 1223–1224page 603 of 677
PG 130:1223κατεσκευάσθη ἡ πρώτη, ἐν ᾗ ἡ τε λυχνία, καὶ ἡ τράπεζα, καὶ ἡ πρόθεσις τῶν ἄρτων, ἥτις λέ γεται Ἅγια. Μετὰ δὲ τὸ δεύτερον καταπέτασμα σκηνὴ ἡ λεγομένη Ἅγια ἁγίων. Πῶς οὖν οὐχ ἁγία, καὶ ἁγίων Ἅγια, ἐν ᾗ στάμνος μὲν εἶχε τὸ μάννα χρυσῆ, καὶ ῥάβδος δὲ ἀπέκειτο τοῦ Ἀαρών, καὶ αἱ πλάκες τῆς Διαθήκης; Καὶ πῶς Χερουβὶμ δό ξης κατεσκίαζεν αὐτὰ, εἰ τῆς ἐπιβούλου καὶ πονη ρᾶς ἀρχῆς ταῦτα προστάγματα ἦν; Ἐντολὰς Θεοῦ ὁ Σωτὴρ τὰ μωσαϊκὰ διατάγματα καλῶν, καὶ πανταχοῦ τιμῶν τὴν τοιαύτην νομοθεσίαν, Ὁ Θεός, φησὶν, ἐνετείλατο· Τίμα τὸν πατέ ρα σου καὶ τὴν μητέρα σου, καὶ Ὁ κακολογῶν πα τέρα ἢ μητέρα, θανάτῳ τελευτάτω. Ὑμεῖς δὲ ἠκυρώσατε τὴν ἐντολὴν τοῦ Θεοῦ διὰ τὴν παρά δοσιν ὑμῶν. Καὶ ταῦτα εἰπὼν, μάρτυρα τὴν Ἡσα ΐαν ἐπάγεται λέγων, Καλῶς προεφήτευσε περὶ ὑμῶν Ἡσαΐας· Ἐγγίζει μοι ὁ λαὸς οὗτος τῷ στό ματι αὐτῶν, καὶ τοῖς χείλεσί με τιμᾷ, ἡ δὲ καρδία αὐτῶν πόρρω ἀπέχει ἀπ' ἐμοῦ. Καὶ πρόσεχε λοιπόν. Μάτην δὲ σέβονται με. Διατί; Διότι δι δάσκουσι διδασκαλίας, ἐντάλματα ἀνθρώπων. Ἰδοὺ σαφῶς ἐντολὰς τοῦ ἐπὶ πάντων Θεοῦ τὴν πα λαιὰν ἐκάλεσε νομοθεσίαν ὁ κατὰ φύσιν Υἱὸς αὐτοῦ, καὶ τὸν προφήτην Ἡσαΐαν, προφήτην αὐτοῦ. Καὶ ποῦ εἰσιν οἱ τὴν Παλαιὰν τῷ πονηρῷ χαριζόμενοι, καὶ τοὺς ἐν αὐτῇ προφήτας ἐκείνου προφήτας λέ γοντες; Καὶ πάλιν, ἐν ἄλλοις τὴν ἐν ἀνθρώποις εἰ ρήνην καὶ δικαιοσύνην κρατύνων, καὶ νομοθετῶν, δι' ὧν ἔλεγε, Πάντα ὅσα ἂν θέλητε, ἵνα ποιῶσιν ὑμῖν οἱ ἄνθρωποι, οὕτω καὶ ὑμεῖς ποιεῖτε αὐτοῖς. Ταύτην αὐτοῦ τὴν νομοθεσίαν τῷ ἀξιώματι τοῦ νό μου καὶ τῶν προφητῶν ἐπισφραγίζει. Οὕτω γάρ ἐστι, φησίν, ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται. Πνεύματος ἁγίου γίνεται πλήρης ὁ Ζαχαρίας, καὶ τοὺς ἀπ' αἰώνων προφήτας χορηγοὺς ἁγίων ἐξ αὐτοῦ κηρύσσει λέγων, Καὶ ἤγειρε κέρας σωτηρίας ἡμῖν ἐν τῷ οἴκῳ Δαβὶδ τοῦ παιδὸς αὐτοῦ, καθὼς ἐλάλησε διὰ στόματος τῶν ἁγίων τῶν ἀπ' αἰῶνος προφητῶν αὐτοῦ, ἀλλ' οὐχὶ τοῦ ἐχθροῦ προφητῶν. Καὶ τί προεφήτευσαν; Μνησθῆναι τὸν Θεὸν διαθήκης ἁγίας αὐτοῦ, ἀλλ' οὐχὶ τῆς τοῦ ἐχθροῦ διαθήκης. Ἔτι δὲ μᾶλλον τῶν ἀσεβῶν χαλινῶν τὰ στό ματα ἐπήγαγεν, ὅρκῳ ᾧ ὤμοσε πρὸς Ἀβραὰμ τὸν πατέρα ἡμῶν τοῦ δοῦναι ἡμῖν ἀφόβως ἐκ χειρὸς τῶν ἐχθρῶν ἡμῶν ῥυσθέντας λατρεύειν αὐτῷ ἐν ὁσιότητι καὶ δικαιοσύνῃ. Συλλογίζου τὰ εἰρημένα. Πνεῦμα ἅγιον πληροῖ τὸν Ζαχαρίαν, καὶ πληρωθεὶς, ἐκεῖθεν ἁγίους τοὺς ἀπ' αἰῶνος προφήτας ἀναγορεύει, καὶ τὴν μωσαϊκὴν Διαθήκην ἁγίαν ὀνομάζει, καὶ τὴν ἐλευθερίαν ἡμῶν προφητεύει, καὶ τὸν ὁμόσαντα πρὸς τὸν Ἀβραὰμ τῆς ἐλευθερίας δε σπότην εἶναι κηρύσσει, καὶ τοὺς προσάγοντας αὐτῷ τὴν λατρείαν ἐν ὁσιότητι καὶ δικαιοσύνῃ λατρεύειν. Εἰ ταῦτα διεξῆλθεν ὁ Ζαχαρίας, Πνεύματος Ἁγίου πλησθεὶς, πῶς οἱ τἀναντία φρονοῦντες οὐχὶ τοῦ πονηροῦ πνεύματος πλησθέντες ἐλέγχονται;
tum factum est primum, in quo erant candelabra, κατεσκευάσθη ἡ πρώτη, ἐν ᾗ ἡ τε λυχνία, καὶ
et mensa, et propositio panum, qua dicitur Sancta.
Post velamentum autem secundum, tabernaculum
quod dicitur Sancia sanctorum. Quomodo igitur
Sancta, et Sancta sanctoruin, et arca, in qua urna
erat aurea habens manna, et virga Aaron posita
erat, et tabulæ testamenti? et quomodo cherubim
gloriæ obumbrabant ipsa, si inimici et mali principli hæc erant instituta?
Quæ Moses docuit, Servator appellat mandata
Dei, eaque semper veneranda declarat: Deus
¡inquiens, præcepit: Honora patrem tuum, et matrem tuam; et: Qui maledixerit patri vel matri, morte moriatur. Vos autem transgressi estis
mandatum Dei propter traditionem vestram '. Et
hæc locutus, testern adlibet Isaiam: Bene, inquieus, prophetavit de vobis Isaias: Populus, inquiens, hic appropinquat mihi ore suo, et labiis me
honorat. Cor autem ejus longe est a me. Frustra
autem colunt me. Quid ita.? Quia docent doctrinas,
mandata hominum. Ecce quam aperte Velus
Testamentum appellet mandata Dei Filius ipsius
naturalis, et prophetam Isaiam, prophotam ejus.
Ubi sunt igitur, qui Vetus Testamentum malo attri❤
buunt, et qui Veteris Testamenti prophetas ejusdem esse prophetas dicunt? Et rursum alibi pacem
et justitiam in hominibus confirmans atque præcipiens: Quamobrem, Inquit, omnia, quacunque vul
tis, ut faciant vobis homines, et vos eadem facile
illis. Quod quidem mandatum legis et prophetarum
mentione confirmat: Sic enim, inquiens, est le xet
propheta 4.
ἡ τράπεζα, καὶ ἡ πρόθεσις τῶν ἄρτων, ἥτις 16γεται "Αγια. Μετὰ δὲ τὸ δεύτερον καταπέτασμα
σκηνὴ ἡ λεγομένη "Αγια ἁγίων. Πῶς οὖν οὐχ
ἁγία, καὶ ἁγίων ῞Αγια, ἐν ᾗ στάμνος μὲν εἶχε τὸ
μάννα χρυσῆ, καὶ ῥάβδος δὲ ἀπέκειτο τοῦ· 'Ααρών,
καὶ αἱ πλάκες τῆς Διαθήκης; Καὶ πῶς Χερουβίμ δή
ξης κατεσκίαζεν αὐτὰ, εἰ τῆς ἐπιβούλου καὶ πονηρᾶς ἀρχῆς ταῦτα προστάγματα ἦν;
Εντολὰς Θεοῦ ὁ Σωτὴρ τὰ μωσαϊκά διατάγματα
καλῶν, καὶ πανταχοῦ τιμῶν τὴν τοιαύτην νομοθε
σίαν, Ὁ Θεός, φησὶν, ἐνετείλατο· Τίμα τὸν πατέρα σου καὶ τὴν μητέρα σου, καὶ Ο κακολογών και
τέρα, η μητέρα, θανάτῳ τελευτάτω. Ὑμεῖς δὲ
ἠκυρώσατε τὴν ἐντολὴν τοῦ Θεοῦ διὰ τὴν παρά
δοσιν ὑμῶν. Καὶ ταῦτα εἰπὼν, μάρτυρα τὴν Ησα
ῖαν ἐπάγεται λέγων, Καλῶς προεφήτευσε περὶ
ὑμῶν Ἡσαΐας Εγγίζει μοι ὁ λαὸς οὗτὸς τῷ στό
ματι αὐτῶν, καὶ τοῖς χείλεσί με τιμᾷ, ἡ δὲ καρδία
αὐτῶν πόρρω απέχει ἀπ' ἐμοῦ. Καὶ πρόσεχε
λοιπόν. Μάτην δὲ σέβονται με. Διατί; Διότι δια
δάσκουσι διδασκαλίας, εντάλματα ἀνθρώπων.
Ἰδοὺ σαφῶς ἐντολὰς τοῦ ἐπὶ πάντων Θεοῦ τὴν πα
λαιὰν ἐκάλεσε νομοθεσίαν ὁ κατὰ φύσιν Υἱὸς αὐτοῦ,
καὶ τὸν προφήτην Ησαΐαν, προφήτην αὐτοῦ. Καὶ
ποῦ εἰσιν οἱ τὴν Παλαιὰν τῷ πονηρῷ χαριζόμενοι,
καὶ τοὺς ἐν αὐτῇ προφήτας ἐκείνου προφήτας λέγοντες; Καὶ πάλιν, ἐν ἄλλοις τὴν ἐν ἀνθρώποι; εἰ
ρήνην καὶ δικαιοσύνην· κρατύνων, καὶ νομοθετών,
δι' ὧν ἔλεγε, Πάντα ὅσα ἂν θέλητε, ἵνα ποιώσιν
ὑμῖν οἱ ἄνθρωποι, οὕτω καὶ ὑμεῖς ποιεῖτε αὐτοῖς.
Ταύτην αὐτοῦ τὴν νομοθεσίαν τῷ ἀξιώματι του νό
μου καὶ τῶν προφητῶν ἐπισφραγίζει. Οὕτω γάρ
ἐστι, φησίν, ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται.
Πνεύματος ἁγίου γίνεται πλήρης ο Ζαχαρίας,
καὶ τοὺς ἀπ' αἰώνων προφήτας χορηγοὺς ἁγίων εξ
και κηρύσσει λέγων, Καὶ ἤγειρε κέρας σωτηρίας
ἡμῖν ἐν τῷ οἴκῳ Δαβὶδ τοῦ παιδὸς αὐτοῦ, καθώς
ελάλησε διὰ στόματος τῶν ἁγίων τῶν ἀπ' αἰῶνος
προφητῶν αὐτοῦ, ἀλλ' οὐχὶ τοῦ ἐχθροῦ προφητών.
Καὶ τί προεφήτευσαν; Μνησθῆναι τὸν Θεὸν Διαθή
κῆς ἁγίας αὐτοῦ, ἀλλ' οὐχὶ τῆς τοῦ ἐχθροῦ διαθή
κης. Ἔτι δὲ μᾶλλον τῶν ἀσεβῶν χαλινῶν τὰ στό
ματα ἐπήγαγεν, αρκῳ, ᾧ ὤμοσε πρὸς ᾿Αβραάμ
Sancto repletus Spiritu Zacharias, sanctos, qui
a sæculo fuerunt, prophetas chorum sanctoruin appellat: Εt erexit, inquiens, cornu salutis nobis, in
domo David pueri sui. Sicut locutus est per os sanctorum, qui a saculo sunt, prophetarum ejus *. Ejus,
non autem inimici. Quid porro praedixerunt? Meulis
nisse Deum testamenti sui sancti, non autem
testamenti inimici. Et quo magis impiorum ora
coerceret, adjecit: Jusjurandum, quod juravit ad
Abraham partem nostrum daturum se nobis, ut
sine timore de manu inimicorum nostrorum liberati τὸν πατέρα ἡμῶν τοῦ δοῦναι ἡμῖν ἀφόβως ἐκ
serviamus ipsi in sanctitate et justitia. Collige
qua dicta sunt. Spiritu sancto repletur Zacharias.
Quo repletus sanctos a sæculo prophetas vocat. Et
Mosaicum Testamentum sanctum appellat. Et libertatem nostram prædicit. Et eum qui juravit ad
Abrabam libertatis elargitorem nominat. Et eos
qui ad ipsum accedunt adorandum, in sanctitate et
justitia dicit adorare. Si hæc recensuit Zacharias
Spiritu sancto plenus, nonne qui contra sentiunt,
malo spiritu pleni esse deprehenduntur?
i Hebr. 1x, 1
• Ibid. 73, 74.
χειρὸς τῶν ἐχθρῶν ἡμῶν ῥυσθέντας λατρεύειν
αὐτῷ ἐν ὁσιότητι καὶ δικαιοσύνῃ. Συλλογίζου τὰ
εἰρημένα. Πνεῦμα ἅγιον πληροῖ τὸν Ζαχαρίαν, καὶ
πληρωθεὶς, ἐκεῖθεν ἁγίους τοὺς ἀπ' αἰῶνος προφή
τας ἀναγορεύει, καὶ τὴν μωσαϊκὴν Διαθήκὴν ἁγίαν
ὀνομάζει, καὶ τὴν ἐλευθερίαν ἡμῶν προφητεύει, καὶ
τὸν ὁμόσαντα πρὸς τὸν ᾿Αβραὰμ τῆς ἐλευθερίας δε
τήρα εἶναι κηρύσσει, καὶ τοὺς προσάγοντας αὐτῷ
τὴν λατρείαν ἐν ὁσιότητι καὶ δικαιοσύνη λατρεύειν.
Εἰ ταῦτα διεξῆλθεν ὁ Ζαχαρίας, Πνεύματος Αγίου
πλησθείς, πῶς οἱ τἀναντία φρονοῦντες οὐχὶ τοῦ
πονηροῦ πνεύματος πλησθέντες ἐλέγχονται;
• Matth. xv, 3 – 6.
• Ibid. 7
• Matth. 7, 12.
* Luc. 1, 69, 70.
col. 1225–1226page 604 of 677
PG 130:1225Εἰ τοῦ πονηροῦ ἦν ἡ παλαιὰ νομοθεσία, καὶ οἱ ἐν αὐτῇ λάμψαντες, πῶς ὁ εὐαγγελιστὴς Λουκᾶς τὸν Ζαχαρίαν καὶ τὴν Ἐλισάβετ ἐν τῇ παλαιᾷ νομοθεσία βιοῦντας δικαίους ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ μαρτυρεῖ, ἀλλ᾽ οὐκ ἐνώπιον ἀνθρώπων, καὶ πορευομένους ἐν πάσαις ταῖς ἐντολαῖς τοῦ Θεοῦ καὶ δικαιώμασιν ἀμέμπτως; εἶτα καὶ τὴν ἱερατείαν τὸν Ζαχαρίαν τελεῖν ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, καὶ τὸν νομικὸν ναόν, εἰς ὃν εἰσῄει, ναὸν προσαγορεύει Θεοῦ; ἐν αὐτῷ τε τὸν ἄγγελον ὀφθῆναι Κυρίου, καὶ τότε τίνα; τὸν ἀρχιστράτηγον Γαβριήλ. Ἐκ τούτων τε γὰρ καὶ πολ λῶν ἄλλων τῶν ἐφεξῆς ἥ τε παλαιὰ Διαθήκη καὶ οἱ καλῶς ἐν αὐτῇ πολιτευσάμενοι τοῦ ἀγαθοῦ Θεοῦ λαμπρῶς ἀνακηρύττονται. Εἴπερ ἐστὶν ἡ παλαιὰ νομοθεσία τοῦ πονηροῦ, πῶς ἠνέχετο λαβεῖν τὸ βιβλίον ταύτης, ἤτοι τὸ βιβλίον Ἠσαΐου τοῦ προφήτου, ὁ τὸν πονηρὸν καθελεῖν παραγεγονὼς, καὶ εἰς πολλῶν ἀκοὰς ὑπαναγνῶναι, δι' ὧν προεκηρύττετο τὰ περὶ αὐτοῦ; καὶ οὐκ ἀναγνῶναι μόνον, ἀλλὰ καὶ διαμαρτύρασθαι, ὅτι Ταῦτα νῦν πεπλήρωται ἐν τοῖς ὠσὶν ὑμῶν, καὶ τὸν ἐνιαυτόν, ὅς ἐστι περίοδος χρόνων, ὁ δὲ χρόνος μέτρον κινήσεως αἰσθητῆς, τοῦτον ἀνακηρύξαι δεκτὸν Κυρίῳ; Πῶς δὲ πάλιν ἐν τῇ τοῦ Λαζάρου καὶ τοῦ πλουσίου παραβολῇ ὁ ἀγαθὸς ἡμῶν Δεσπό της Μωσέα καὶ τοὺς προφήτας τῆς σωτηρίου ἐπι στροφῆς καὶ μεταμελείας διδασκάλους ἀποκαλεῖ; Ἔχουσι γάρ, φησί, Μωσέα καὶ τοὺς προφήτας, ἀκουσάτωσαν αὐτῶν. Ἆρα γὰρ ὁ ἐπὶ κοινῇ τοῦ γένους σωτηρίᾳ τὴν ἡμῶν φύσιν ἀναλαβὼν τοὺς μυσταγωγουμένους παρ᾽ αὐτοῦ, καὶ τῆς πλάνης ἀπαλλαττομένους εἰς τοὺς θεράποντας καὶ ὑπηρέτας ἀνέπεμπε τοῦ ἐχθροῦ, καὶ τότε σωτηρίας τυχεῖν; Καὶ τίς ἂν ἀνάσχοιτο τὴν ὑπερβολὴν τῆς τοσαύτης ἀπονοίας; Εἰ τῆς παλαιᾶς Διαθήκης νομοθέτης ὁ πονηρός, πῶς λέγει ἡ τῆς ἀγαθότητος πηγή, Ἐρευνᾶτε τὰς Γραφάς, ὅτι ἐν αὐταῖς εὑρήσετε ζωὴν αἰώνιον; Γραφὰς λέγων τάς τε μωσαϊκὰς καὶ τὰς ἄλλας προφητικάς. Οὔπω γὰρ ἦσαν αἱ βίβλοι τῆς νέας χάριτος. Ποῦ γὰρ ἡ αἰώνιος ζωή, ἐν οἷς ὁ πονηρὸς νομοθετεῖ καὶ παρακελεύεται; Πῶς δὲ καὶ ἐν ἄλ λοις ἡ ἀλήθεια λέγει, Εἰ ἐπιστεύετε Μωσεῖ, ἐπι στεύετε ἂν ἐμοί· Περὶ γὰρ ἐμοῦ ἐκεῖνος ἔγραψεν; Οὐκ εἶπεν, Εἰ ἔν τινι ἐπιστεύετε Μωσεῖ, ἀλλ᾽ ἁπλῶς αὐτοῦ τὸ ἀξιόπιστον ἀνεκήρυξεν. Εἰ πονηρᾶς ἦν ἀρχῆς ἡ Παλαιά, πῶς ὁ μέγας Παῦλος, ἀρχόμενος τῆς πρὸς Ῥωμαίους Ἐπιστολῆς, προεπαγγείλασθαι λέγει τὸν Θεὸν διὰ τῶν προφη τῶν αὐτοῦ ἐν Γραφαῖς ἁγίαις περὶ τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ τοῦ γενομένου ἐκ σπέρματος Δαβὶδ κατὰ σάρκα; Εἰ γὰρ Θεοῦ προφῆται, καὶ Γραφαὶ ἅγιαι, δι' ὧν ὁ Θεὸς προεπηγγείλατο περὶ τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ, πῶς ἂν ἡ παλαιὰ Διαθήκη λογισθείη τοῦ πονηροῦ; Καὶ ὁ Μάρκος δέ φησιν· Ἀρχὴ τοῦ Εὐαγγελίου Ἰησοῦ Χριστοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, ὡς γέγραπται ἐν τοῖς
!
PANOPLIA DOGMATICA. - TIT. XXIV.
Si mali Vetus erat Testamentum, et qui in ipso
claruerunt, cur Lucas evangelista Zachariam et
Elisabeth in antiqua viventes tege justos coram Deo
esse testatur, non autem coram hominibus Cl
ambulasse in omnibus ejus mandatis et justificationi -
bus sine querela, deinde Zachariam sacerdotio functum in conspectu Dei, et legale templum, in quod
ingressus est, Dei templum appellat, in eoque angelum Domini apparuisse, principem iflum exercitus Gabrielem? Ex his enim et aliis multis, quæ
sequuntur, tum Vetus Testamentum, tum illos, qui
in ipso se recte gesserunt. Dei fuisse aperte pro-.
Auntiat.
Εἰ τοῦ πονηροῦ ἦν ἡ παλαιὰ νομοθεσία, καὶ οἱ ἐν
αὐτῇ λάμψαντες, πῶς ὁ εὐαγγελιστής Λουκᾶς τὸν
Ζαχαρίαν καὶ τὴν Ἐλισάβετ ἐν τῇ παλαιᾷ νομοθε
σία βιοῦντας δικαίους ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ μαρτυρεί,
ἀλλ᾽ οὐκ ἐνώπιον ἀνθρώπων, καὶ πορευομένους ἐν
πάσαις ταῖς ἐντολαῖς τοῦ Θεοῦ καὶ δικαιώμασιν
ἀμέμπτως; εἶτα καὶ τὴν ἱερατείαν τὸν Ζαχαρίαν
τελεῖν ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, καὶ τὸν νομικὸν ναὸν, εἰς
ὂν εἰσῄει, ναὸν προσαγορεύει Θεοῦ; ἐν αὐτῷ τε
τὸν ἄγγελον ὀφθῆναι Κυρίου, καὶ τότε τίνα; τὸν ἀρχιστράτηγον Γαβριήλ. Εκ τούτων τε γὰρ καὶ πολ
λῶν ἄλλων τῶν ἐφεξῆς ἤ τε παλαιὰ Διαθήκη καὶ οἱ
καλῶς ἐν αὐτῇ πολιτευσάμενοι τοῦ ἀγαθοῦ Θεοῦ
λαμπρῶς ἀνακηρύττονται.
Εἴπερ ἐστὶν ἡ παλαιὰ νομοθεσία τοῦ πονηροῦ, Si mali Vetus Testamentum, cnr ejus librum,
τας ἠνέχετο λαβεῖν τὸ βιβλίον ταύτης, ἤτοι τὸ βιβλίον seu librum Isɔiæ prophetæ, accipere voluit is qui
Ησαίου τοῦ προφήτου, ὁ τὸν πονηρὸν καθελεῖν παρ ad malum evertendum venerat, eaque multis auραγεγονώς, καὶ εἰς πολλῶν ἀκοὰς ὑπαναγνῶναι, δι' dientibus legere, quæ de se prædicta fuerant? Neὧν προεκηρύττετο τὰ περὶ αὐτοῦ; καὶ οὐκ ἀναγνῶ que vero solum legit, sed etiam testimonio suo
και μόνον, ἀλλὰ καὶ διαμαρτύρασθαι, ὅτι Ταῦτα comprobavit: Hac, inquiens, nunc expleta sunt
νῦν πεπλήρωται ἐν τοῖς ὠσὶν ὑμῶν, καὶ τὸν in auribus vestris. Car annum, qui est temporis
ἐνιαυτὸν, ὅς ἐστι περίοδος χρόνων, ὁ δὲ χρόνος circuitus, tempus autem mensura motus sensibilis,
μέτρον κινήσεως αἰσθητῆς, τοῦτον ἀνακηρύξαι acceptum Domino prædicavit? Cur rursum in Laδεκτὸν Κυρίῳ; Πῶς δὲ πάλιν ἐν τῇ τοῦ Λαζάρου zari et divitis parabola bonus noster Dominus
καὶ τοῦ πλουσίου παραβολῇ ὁ ἀγαθὸς ἡμῶν Δεσπό Mosem et prophetas salutiferæ conversionis et pœτης Μωσέα καὶ τοὺς προφήτας τῆς σωτηρίου ἐπ:- nitentiæ magistros appellat, Habent, inquiens,
στροφῆς καὶ μεταμελείας διδασκάλους ἀποκαλεῖ; Mosem el prophetas, ipsos audiant *? Isne qui pro
Εχουσι γάρ, φησί, Μωσέα καὶ τοὺς προφήτας, communi salute humani generis naturam nostram
ἀκουσάτωσαν αὐτῶν. 'Αρα γὰρ ὁ ἐπὶ κοινῇ τοῦ suceperat, eos, qui a se erudiebantur et ab errore
γένους σωτηρία τὴν ἡμῶν φύσιν ἀναλαβὼν τοὺς revocabantur, ad ministros et servos inimici misisμυσταγωγουμένους παρ' αὐτοῦ, καὶ τῆς πλάνης set, ut salutem assequerentur? Quis perferre queat
ἀπαλλαττομένους εἰς τοὺς θεράποντας καὶ ὑπηρέτας. istorum amentiam iucredibilem?
ἀνέπεμπε τοῦ ἐχθροῦ, καὶ τότε σωτηρίας τυχεῖν; Καὶ τὶς ἂν ἀνάχσοιτο τὴν ὑπερβολὴν τῆς τοσαύτης
ἀπονοία;;
Εἰ τῆς παλαιᾶς Διαθήκης νομοθέτης ὁ πονηρός,
πῶς λέγει ἡ τῆς ἀγαθότητος πηγή, Ερευνᾶτε τὰς
Γραφάς, ὅτι ἐν αὐταῖς εὑρήσετε ζωὴν αἰώνιον;
Γραφὰς λέγων τάς τε μωσαϊκὰς καὶ τὰς ἄλλας
προφητικάς. Ούπω γὰρ ἦσαν, αἱ βίβλοι τῆς νέας
χάριτος. Ποῦ γὰρ ἡ αἰώνιος ζωή, ἐν οἷς ὁ πονηρός
νομοθετεῖ καὶ παρακελεύεται; Πῶς δὲ καὶ ἐν ἄλ
· λοις ἡ ἀλήθεια λέγει, Εἰ ἐπιστεύετε Μωσεῖ, ἐπισ
στεύετε ἂν ἐμοί. Περὶ γὰρ ἐμοῦ ἐκεῖνος ἔγραψεν;
Οὐκ εἶπεν, Εἰ ἔν τινι ἐπιστεύετε Μωσεί, ἀλλ᾽ ἁπλῶς
αὐτοῦ τὸ ἀξιόπιστον ἀνεκήρυξεν.
Εἰ πονηρᾶς ἦν ἀρχῆς ἡ Παλαιά, πῶς ὁ μέγας
Παῦλος, ἀρχόμενος τῆς πρὸς Ρωμαίους Επιστολῆς,
προεπαγγείλασθαι λέγει τὸν Θεὸν διὰ τῶν προφη
τῶν αὐτοῦ ἐν Γραφαῖς ἁγίοις περὶ τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ
τοῦ γενομένου ἐκ σπέρματος Δαβὶδ κατὰ σάρκα;
Εἰ γὰρ Θεοῦ προφῆται, καὶ Γραφαὶ ἅγιαι, δι' ὧν ὁ
Θεός προεπηγγείλατο περὶ τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ, πῶς
ἂν ἡ παλαιά διαθήκη λογισθείη τοῦ πονηροῦ; Καὶ ὁ
Μάρκος δέ φησιν· Ἀρχὴ τοῦ Εὐαγγελίου Ἰησοῦ
Χριστοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, ὡς γέγραπται ἐν τοῖς
Si malus antiquæ legis est auctor, cur bonitatie
fons ait: Scrutamii Scripturas, quoniam in ipsis
invenietis vitam æternam '? Quo quidem loco
Scriptures Mosis et aliorum prophetarum intelligil. Nondum enim erant libri novæ gr.tiz. Quonani modo æterna vita in iis quæ a malo lata ef
præscripta sunt? Præterea cur alibi Veritas dicit:
Si Mosi crederetis, mihi utique crederetis; de же
enim ille scripsit? Non dixit: Si in quibusdamı
Mosi crederetis, sed ipsum simpliciter dignum, cui
credatur ostendit.
Si mali principii Vetus est Testamentum, cur
magnus Paulus in principio Epistola ad Romanos,
prænuntiasse dicit Deum per prophetas in Scrip.
turis suis de Filio suo facto ex semine David secundum carnem *? Si enim sunt prophetæ Dei,
et sanctæ Scripturæ, per quas Deus prænuntiavit
de Filio suo, quomodo Vetus Testamentum malf
potest existimari? Et Marcus ait: Initium Evangelii Jesu Christi, Filii Dei, ut scriptum est in
prophetis •. Et multis in locis, quatuor Evangelio-
* Luc. 1V. 21. Luc. xvi, 29. “Juan. 111, 30. * Joan. v,
PATROL GR. CAXX.
• Rom.
• Marc. 1, 4.
col. 1227–1228page 605 of 677
PG 130:1227προφήταις. Καὶ πολλαχοῦ δὲ τῶν τεσσάρων Εὐαγγελίων γέγραπται τί, Ἵνα πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν διὰ τοῦδε τοῦ προφήτου. Εἰ ἡ δικαιοσύνη τοῦ Θεοῦ πεφανέρωται μαρτυρουμένη ὑπὸ νόμου καὶ τῶν προφητῶν, κατὰ τὸν ἀπόστολον Παῦλον, πῶς ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται οὐκ εἶχε τῆς ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ Θεοῦ ἐπιπνοίας τε καὶ ἀληθείας πεπληρωμένοι νομίζοιντ' ἄν; Εἰ τῆς πονηρᾶς ἦν ἀρχῆς ἡ Παλαιά, πῶς ὁ τὴν χάριν συνάπτων τῷ νόμῳ Χριστὸς ὁ Σωτὴρ ἡμῶν λέγει, Πολλοὶ προφῆται καὶ δίκαιοι ἐπεθύμησαν ἰδεῖν ἃ ἴδετε, καὶ οὐκ εἶδον; Πῶς γὰρ ἠθέλησαν ἰδεῖν οἱ τοῦ πονηροῦ τὰ τοῦ ἀγαθοῦ; ἡ γὰρ ἐπιθυμία τοῦ ἀγαθοῦ ὁρμῆς ἀγαθῆς βλάστημά ἐστι. Καὶ πῶς πάλιν λέγει, Ἀβραὰμ εἶδε τὴν ἡμέραν τὴν ἐμὴν, καὶ ἠγαλλιάσατο; Εἰ γὰρ τὸ κατὰ Χριστὸν μυστήριον, ὡς ὁ Παῦλος φησιν, ἔλαβε τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας τοῦ κόσμου, καὶ τοὺς κοσμοκράτορας, καὶ αὐτὴν δὴ τὴν ἄρχοντα τούτων, πόθεν εἰ θεράποντες αὐτοῦ προεῖδον τὴν ἡμέραν αὐτοῦ, καὶ ἠγαλλιάσαντο; Τοῖς ἐργάταις τῆς ἀδικίας ἀπειλήσας ὁ Σωτὴρ τὰ χαλεπώτατα κατὰ τὸν καιρὸν τῆς κρίσεως, ἐπήγαγε λέγων· Ὅταν ὄψησθε Ἀβραὰμ, καὶ Ἰσαάκ, καὶ Ἰακώβ, καὶ πάντας τοὺς προφήτας ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ, ὑμᾶς δὲ ἐκβαλλομένους ἔξω· καὶ ἥξουσιν ἀπὸ Ἀνατολῶν, καὶ Δυσμῶν, καὶ Βορρᾶ, καὶ Νότου, καὶ ἀνακλιθήσονται ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ. Ἐκβάλλονται μὲν οὖν ὅσοι κατὰ μίμησιν τοῦ Ἀβραὰμ, καὶ Ἰσαάκ, καὶ Ἰακώβ, καὶ τῶν προφητῶν οὐκ ἐπολιτεύσαντο, συνανακλίνονται δὲ τούτοις οἱ ζηλωταὶ τῆς εὐσεβείας αὐτῶν. Πῶς οὖν λῃσταὶ καὶ κλέπται καὶ τοῦ πονηροῦ εἰσιν ὑπηρέται οἱ τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας ἀπολαύοντες; Ὢ στομάτων ἀπυλώτων, καὶ τῷ πατρὶ τοῦ ψεύδους ἑτοίμως ὑπηρετουμένων, καὶ μηδὲ τὸ χάσμα τὸ φρικτὸν τὸ διατειχίζον τοὺς μετὰ τοῦ Ἀβραὰμ εὐφραινομένους ἀπὸ τῶν ἐν ταῖς βασάνοις κολαζομένων. Ἀλλαχοῦ πάλιν ὁ Σωτὴρ τοῖς περὶ Ἀβραὰμ τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν εἰς κλῆρον ἀφορίζει, καὶ συντάττει τούτοις τοὺς φύλακας τῶν ἑαυτοῦ προσταγμάτων. Φησὶ γάρ, ὅτι Πολλοὶ ἀπὸ Ἀνατολῶν καὶ Δυσμῶν ἥξουσι, καὶ ἀνακλιθήσονται μετὰ Ἀβραὰμ, Ἰσαὰκ, καὶ Ἰακὼβ ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Ἆρα γὰρ τοῦτο ἔπαθλον τοῖς ἐπιγνωκόσιν αὐτὸν, καὶ μυρία πεπονθόσιν ὑπὲρ αὐτοῦ; Τοῦτο δῶρον τοῖς ὅσοι τὰς σφαγὰς δι' αὐτὸν ὑπέσχον, τὸ μετὰ τῶν θεραπόντων τοῦ πονηροῦ καὶ συνεῖναι, καὶ συναριθμεῖσθαι, καὶ συναγελάζεσθαι, εἴ γε τοῦ πονηροῦ θεράποντες οἱ τῆς παλαιᾶς πολιτείας; Καὶ ποία ταῦτα ἂν ἀνέξοιτο ἀκοὴ ῥημάτων θείων ἀκοὴν ὅλως ἔχουσα; Πῶς δὲ καὶ Μωσῆς, καὶ Ἠλίας κατὰ τὴν μεταμόρφωσιν ὤφθησαν συμπαρόντες αὐτῷ, καὶ διομιλοῦντες, καὶ συναστράπτοντες; Διελέγχων ὁ Σωτὴρ τὴν ἄνοιαν τῶν Σαδδουκαίων τῶν περὶ τῆς μιᾶς γυναικὸς τῶν ἑπτὰ ἀδελφῶν ἐρωτησάντων, καὶ ἅμα τοῦ νόμου καὶ τῆς χάριτος τὴν
rum scriptum est illud: Ut impleretur id, quod / προφήταις. Καὶ πολλαχοῦ δὲ τῶν τεσσάρων Εὐαγ
dictum est per hunc et illum prophetam.
Si justitia Dei manifesta est, testificata a lege
et prophètis, ut Paulus apostolus ait ', qui fieri
possit, ut les et prophetæ ex boni Dei inspiratione
et veritate non provenire putentur?
Si mali principii Vetus est Testamentum, quomiodlo Christus Servator noster gralian cum lege
conjungens: Multi propheta, inquit, et justi cupiverunt videre, quæ vos videtis, et non viderunt *?
Cur enim videre voluissent, qui a malo essent, ea
`quæ boni sunt? Boni enim cupiditas a bono nasci -
tur. Et quomodo rursum dixit: Abraham vidit
diem veum, et gavisus est:? Si enim Christi
mysterium, ut Paulus ait, latuit principes, et polestates, el dominationes *, earumque imperatorem,
quo pacto servi¨ējus prævidissent diem Christi, et
gavisi essent?
Operariis iniquitatis gravissima minatus supplicia in.die judicii Christus subjecit: Cum viderilis
Abraham et Isaac et omnes prophetas in regno Dei,
Mos
autem ejici foras; et venient ab oriente, et
occidente, et septentrione, et austro, et recumbent in regno Dei'. Expellentur igitur quicunque
vitam ad Abraham, et Isaac, et Jacob, et prophefarum imitationem non instituerint. Recumbent
autem cum illis qui pietatis ipsorum studiosi fueriut. Quomodo igitur latrones, et fures, et mali
fuerunt servi, qui regno Dei potiuutur? Ο efrenala
ora, et patri mendacii prompte servientia, quæ ne
Ardorem quidem reformident, quo gaudentes cuiin
Abraham separabuntur ab iis qui in fornacibus
punientur.
γελίων γέγραπται τί, "Ινα πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν διὰ
τοῦδε τοῦ προφήτου.
Εἰ ἡ δικαιοσύνη τοῦ Θεοῦ πεφανέρωται μαρτυρού
μένη ὑπὸ νόμου καὶ τῶν προφητῶν, κατὰ τὴν ἀπί
στολον Παῦλον, πῶς ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται είχε
τῆς ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ Θεοῦ ἐπιπνοίας τε καὶ ἀληθείας
πεπληρωμένοι νομίζοιντ' ἄν;
εὐχὶ
Εἰ τῆς πονηρᾶς ἦν ἀρχῆς ἡ Παλαιά, πῶς ὁ τὴν
χάριν συνάπτων τῷ νόμῳ Χριστὸς ὁ Σωτὴρ ἡμῶν
λέγει, Πολλοὶ προφῆται καὶ δίκαιοι ἐπεθύμησα
ἰδεῖν ἃ ἴδετε, καὶ οὐκ εἶδον; Πῶς γὰρ ἠθέλησαν
ἰδεῖν οἱ τοῦ πονηροῦ τὰ τοῦ ἀγαθοῦ; ἡ γὰρ ἐπιθυμία
τοῦ ἀγαθοῦ ὁρμῆς ἀγαθῆς βλάστημά ἐστι. Καὶ πῶς
πάλιν λέγει, Αβραάμ είδε τὴν ἡμέραν τὴν
ἐμὴν, καὶ ἠγαλλιάσατο; Εἰ γὰρ τὸ κατὰ Χριστίν
μυστήριον, ὡς ὁ Παῦλος φησιν, ἔλαβε τὰς ἀρχὰς.
καὶ τὰς ἐξουσίας τοῦ κόσμου, καὶ τοὺς κοσμοκράτ
τορας, καὶ αὐτὴν δὴ τὴν ἄρχοντα τούτων, πόθεν εἰ
θεράποντες αὐτοῦ προεῖδον τὴν ἡμέραν αὐτοῦ, καὶ
Αγαλλιάσαντο;
Τοῖς ἐργάταις τῆς ἀδικίας ἀπειλήσας ὁ Σωτὴρ το
χαλεπώτατα κατὰ τὸν καιρὸν τῆς κρίσεως, ἐπὶ
γαγε λέγων· Οταν ὄψησθε Αβραάμ, καὶ Ἰσαάτ,
καὶ Ἰακώβ, καὶ πάντας τοὺς προφήτας ἐν τῇ
βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ, ὑμᾶς δὲ ἐκβαλλομένους εξω
καὶ ήξουσιν ἀπὸ Ἀνατολῶν, καὶ Δυσμῶν, καὶ
Βορρά, καὶ Νότου, καὶ ἀνακλιθήσονται ἐν ἡ
βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ. Ἐκβάλλονται μὲν οὖν ὅσοι κατα
μίμησιν τοῦ ᾽Αβραὰμ, καὶ Ἰσαάκ, καὶ Ἰακώβ, καὶ
τῶν προφητῶν οὐκ ἐπολιτεύσαντο, συνανακλίνοντα
δὲ τούτοις οἱ ζηλωταὶ τῆς εὐσεβείας αὐτῶν. Πώς
οὖν λῃσταὶ καὶ κλέπται καὶ τοῦ πονηροῦ εἰση
ὑπηρέται οἱ τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας ἀπολαύοντες:
"Ο στομάτων ἀπυλώτων, καὶ τῷ πατρὶ τοῦ ψεύδους
ἑτοίμως υπηρετουμένων, καὶ μηδὲ τὸ χάσμα το
φρικότων τὸ διατειχίζον τοὺς μετά τοῦ ᾿Αβραὰμ εὐφραινομένους ἀπὸ τῶν ἐν ταῖς βασάνοις κολαζομένων
Alibi rursum Servator iis qui cum Abraham
erunt, regni cœlorum assignat hæreditatein, et
eum illis collocat mandatorum suorum observɔtores:
Multi, inquiens, venient ab oriente, et occidente, et
recumbent cum Abraham, et Isaac, et Jacob in
regno celorum. Hoecune præmium illis constituit, a quibus eognitus est? Hoccine munus ille
elargitur, qui sese innumerabilibus incommodis et
morti propter ipsum obtulerunt, ut cum mali
servis, siquidem ejus sunt servi, qui in Veteri
fuerunt Testamento, vivant, et numerentur, et
congregentur? Quis audire queat hæc, qui verba
divina solitus sit audire? Præterea quomodo
Moses et Elias in transfiguratione visi sunt, et
cum ipso colloquebantur atque fulgebant?
Sadducæorum stultitiam reprehendens Servator,
qui de illa, quæ septem fratrum uxor exstiterat,
quærebant, cujus esset futura, simulque mutuum
* Marc. 1, 17. * Luc. x,24., Joan. viii, 56.
᾿Αλλαχοῦ πάλιν ὁ Σωτὴρ τοῖς περὶ ᾿Αβραάμ την
βασιλείαν τῶν οὐρανῶν εἰς κλῆρον ἀφορίζει, καὶ συν
τάττει τούτοις τοὺς φύλακας τῶν ἑαυτοῦ προστα
γμάτων. Φησὶ γὰρ, ὅτι Πολλοὶ ἀπὸ ᾿Ανατολών
καὶ Δυσμῶν ἠξουσι, καὶ ἀνακλιθήσονται μετά
'Αβραὰμ, Ἰσαὰκ, καὶ Ἰακὼβ ἐν τῇ βασιλείς
τῶν οὐρανῶν. 'Αρα γὰρ τοῦτο ἔπαθλον τοῖς· ἐπεςνωκόσιν αὐτὸν, καὶ μυρία πεπονθόσιν ὑπὲρ αὐτοῦ;
Τοῦτο δῶρον τοῖς ὅσοι τὰς σφαγὰς δι' αὐτὸν ὑπέσχον,
τὸ μετὰ τῶν θεραπόντων τοῦ πονηροῦ καὶ συνεῖναι,
καὶ συναριθμεῖσθαι, καὶ συναγελάζεσθαι, εἴ γε το
πονηροῦ θεράποντες οἱ τῆς παλαιᾶς πολιτείας; Και
ποία ταῦτα ἂν ἀνέξοιτο ἀκοὴ ῥημάτων θείων ἀκοὴν
Όλως ἔχουσα; Πῶς δὲ καὶ Μωσῆς, καὶ Ηλίας κατά
τὴν μεταμόρφωσιν ὤφθησαν συμπαρόντες αὐτῷ,
και διομιλούντες, καὶ συναστράπτοντες;
Διελέγχων ὁ Σωτὴρ τὴν ἄνοιαν τῶν Σαδδουκαίω
τῶν περὶ τῆς μιᾶς γυναικὸς τῶν ἑπτὰ ἀδελφῶν ἐπ·
ρωτησάντων, καὶ ἅμα τοῦ νόμου καὶ τῆς χάριτος τὴν
• Rom. XVI, 25. * J.uc. xui, 28, 29.
• Malin
col. 1229–1230page 606 of 677
PG 130:1229συμφωνίαν καὶ ἀλληλουχίαν τρανολογῶν, οὐκ ἀνέγνωτε, φησί, τὸ ῥηθὲν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ. Ἐγώ εἰμι ὁ Θεὸς Ἀβραάμ, καὶ ὁ Θεὸς Ἰσαάκ, καὶ ὁ Θεὸς Ἰακώβ, καὶ τὰ ἑξῆς, δεικνὺς ἐναργῶς διὰ τούτων, ὅτι τε Ἀβραάμ, καὶ Ἰσαάκ, καὶ Ἰακὼβ τῆς αἰωνίου ζωῆς εἰσι κληρονόμοι, καὶ ὅτι Θεὸς αἰώνιος, καὶ τῆς ἀναστάσεως εἰσηγητής, καὶ τῆς ἐκεῖθεν ἀπολαύσεως δοτὴρ ὁ τούτων Θεός. Ἐπήγαγε γὰρ, ὅτι οὐκ ἔστιν ὁ Θεὸς Θεὸς νεκρῶν, ἀλλὰ ζώντων. Προσέθηκε δὲ καὶ ὁ Μάρκος, ὅτι ἐν τῇ βίβλῳ Μωσέως ταῦτα εἴρηκεν ὁ Θεός· Θεὸς μὲν νεκρῶν οὐκ ἔστιν, ἀλλὰ ζῇ μὲν παρ' αὐτῷ Ἀβραάμ, ζῇ δὲ Ἰσαάκ, ζῇ δὲ Ἰακώβ, καὶ πάντες ὅσοι τὴν αὐτῶν ἐξήλωσαν πολιτείαν, καὶ εἰσὶν ὡς ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ ἐν οὐρανῷ· Θεοῦ δὲ καὶ ὁ Μωσῆς ὑπηρέτης, καὶ τοῦ θεόθεν νόμου διάκονος· πῶς πονηρᾶς ἀρχῆς οἱ κατὰ τὴν παλαιὰν βεβιωκότες πολιτείαν; Εἰ τῆς πονηρᾶς μοίρας ἦν ὁ προφήτης Δαβίδ, πῶς ὁ Χριστὸς πνευματοφόρον αὐτὸν εἶπεν, ὅτι φησὶν Δαβὶδ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ· λέγει ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου, Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, καὶ τὰ ἑξῆς; Ὅτι εἷς ὁ τῆς Παλαιᾶς καὶ Νέας νομοθέτης, καὶ σύμφωνοι ἀλλήλαις εἰσὶν, ἀλλ' οὐκ ἐναντίαι, κατὰ τοὺς θεομάχους. Μὴ νομίσητε, φησὶν ὁ Σωτὴρ, ὅτι ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον ἢ τοὺς προφήτας· οὐκ ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον, ἀλλὰ πληρῶσαι· καὶ Ἀμὴν ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἕως ἂν παρέλθῃ ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ, ἰῶτα ἓν ἢ μία κεραία οὐ μὴ παρέλθῃ ἀπὸ τοῦ νόμου, ἕως ἂν πάντα γένηται. Ἐγὼ πληρωτής, φησίν, ἦλθον τοῦ νόμου. Στομάτων ἐστὶ πονηρῶν τὸ λέγειν ἐλθεῖν ἐμὲ πρὸς τὸ παραλῦσαι τὸν νόμον Πατρικὸν ὄντα, καί, ταὐτὸν εἰπεῖν, ἐμόν. Λοιπὸν οὖν οὐδὲν αὐτοῦ ἀτελείωτον ἐάσω. Ἐγὼ τῶν προφητικῶν φωνῶν ἡ βεβαίωσις. Ἐμοὶ γὰρ ὄντες καὶ τοῦ ἐμοῦ Πατρὸς ὑπηρέται καὶ διάκονοι τήν τε παρουσίαν τὴν ἐμὴν, καὶ πάντα τὰ τῆς παρουσίας προειδόν τε καὶ προήγγειλαν. Διὸ ἐξ ὧν τε ἐκεῖνοι προείπον, καὶ ὁ νόμος περιέχει, οὐ μικρόν, οὐ μέγα παρελεύσεται, ὃ μὴ τῆς ἀληθείας τῷ πέρατι σφραγισθῇ. Εἰ γὰρ ἐγὼ διάκονος περιτομῆς εἰς τὸ βεβαιωθῆναι τὰς ἐπαγγελίας, ὡς ὁ Πατὴρ διέθετο πρὸς τοὺς κατὰ σάρκα Πατέρας· πῶς ἰῶτα ἕν, τουτέστι τὸ ἐλάχιστον τῶν ἐν τῷ νόμῳ καὶ τοῖς προφήταις ῥηθέντων δύναιτ' ἂν ὅλως παρελθεῖν, ἢ μὴ γενέσθαι; Ὅρα καὶ ἐξ ἄλλων τὴν ἰσοτιμίαν τοῦ νόμου καὶ τῆς χάριτος, ἵνα γνῷς, ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ τῆς παλαιᾶς καὶ τῆς νέας Διαθήκης νομοθέτης. Ἀμὴν ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὁ οὐρανὸς, καὶ ἡ γῆ παρελεύσεται, οἱ δὲ λόγοι μου οὐ μὴ παρέλθωσι. Τοῦτο τῆς χάριτος. Ὅρα δὲ καὶ τοῦ νόμου· Εὐκοπώτερόν ἐστι τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν παρελθεῖν, ἢ μίαν κεραίαν τοῦ νόμου διαπεσεῖν. Εἶδες πῶς ὁ Σωτὴρ ἡμῶν τῆς ἀποστασίας τὸ θράσος προειδὼς τὰ ἴσα νέμει γέρα καὶ τὸ κλέος τῇ τε παλαιᾷ καὶ τῇ νέᾳ Διαθήκῃ, καίτοι γε ἐν πολλοῖς πολλῷ προέχει τῆς χάριτος; Παιδαγωγὸς γὰρ ἦν ἐκεῖνος τῶν ἐν τῇ χάριτι, ἀλλ'
TIT. XXIV.
συμφωνίαν καὶ ἀλληλουχίαν τρανολογῶν, οὐκ ἀνέ- legis et gratia consensuin docens, Non legistis,
γνωτε, φησί, τὸ ῥηθὲν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ. Ἐγώ εἰμι ὁ inquit, quod dictum est a Deo: Ego sum Deus
Θεός Αβραάμ, καὶ ὁ Θεὸς Ισαάκ, καὶ ὁ Θεὸς Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob '? et quae
Ιακώβ, καὶ τὰ ἑξῆς, δεικνὺς ἐναργῶς διὰ τούτων, sequuntur. Quibus verbis aperte declarat Abralam.
ότι τε 'Αβραάμ, καὶ Ἰσαάκ, καὶ Ἰακὼβ τῆς αἰωνίου Isaat, et Jacob hæredes esse æternæ vite, Cl
ζωῆς εἰσι κληρονόμοι, καὶ ὅτι Θεός αἰώνιος, καὶ τῆς Deum‚æternum, et resurrectionis auctorem, et
ἀναστάσεως εἰσήγητης, καὶ τῆς ἐκεῖθεν ἀπολαύσεως gaudii, quod inde sequetur, elargiorein coram
· δοτὴρ ὁ τούτων Θεός. Ἐπήγαγε γὰρ, ὅτι οὐκ ἔστιν esse Deum. Adjecit enim Deum non esse Deum
ὁ Θεὸς Θεὸς νεκρῶν, ἀλλὰ ζώντων. Προσέθηκε δὲ mortuorum, sed viventium, Marcus aulem dixit lac
καὶ ὁ Μάρκος, ὅτι ἐν τῇ βίβλῳ Μοσέως ταῦτα in libro Mosis Deum dixisse. Quod si Deus non est
εἴρηκεν ὁ Θεός· [Εἰ] Θεὸς μὲν νεκρῶν οὐκ ἔστιν, Deus mortuorum, sed cum ipso guidem vivit Abraham,
ἀλλὰ ζῇ μὲν παρ' αὐτῷ ᾿Αβραάμ, ζῇ δὲ Ἰσαάκ, ζῇ vivit et Isaac, vivit et Jacob, et omnes, qui vitam
δὲ Ἰακώβ, καὶ πάντες ὅσοι τὴν αὐτῶν ἐξήλωσαν ipsorum imitati sunt, et sunt tanquam angeli Dei
πολιτείαν, καὶ εἰσὶν ὡς ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ ἐν οὐ
in coelo "; Dei autem servus et Moses, et legis
ρανῷ· Θεοῦ δὲ καὶ ὁ Μωσῆς ὑπηρέτης, καὶ τοῦ θεό Deo datæ minister: quomodo a malo principio
δεν νόμου διάκονος· πῶς πονηρᾶς ἀρχῆς οἱ κατὰ τὴν
sunt, qui in Veteri Testamento vixerunt?
παλαιὰν βεβιωκότες πολιτείαν;
Β' τῆς πονηρᾶς μοίρας ἦν ὁ προφήτης Δαβίδ, πῶς Si mals sortis fuit propheta Davidl, quomodo
ὁ Χριστὸς πνευματοφόρον αὐτὸν εἶπεν, ὅτι φησὶν
Δαβὶδ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ· λέγει ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ
μου, Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, καὶ τὰ ἑξῆς;
*Οτι εἷς ὁ τῆς Παλαιᾶς καὶ Νέας νομοθέτης, καὶ
σύμφωνοι ἀλλήλαις εἰσὶν, ἀλλ' οὐκ ἐναντίαι,
κατὰ τοὺς θεομάχους.
Μη νομίσητε, φησὶν ὁ Σωτὴρ, ὅτι ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον ἢ τοὺς προφήτας· οὐκ ἦλθον
καταλῦσαι τὸν νόμον, ἀλλὰ πληρῶσαι· καὶ ᾿Αμήν
ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἕως ἂν παρέλθῃ ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ
γῆ, ἰῶτα ἐν ἢ μία κεραία οὐ μὴ παρέλθῃ ἀπὸ τοῦ
νόμου, ἕως ἂν πάντα γένηται. Ἐγὼ πληρωτής,
φησίν, ἦλθον τοῦ νόμου. Στομάτων· ἐστὶ πονηρῶν
τὸ λέγειν ἐλθεῖν ἐμὲ πρὸς τὸ παραλῦσαι τὸν νόμον
Πατρικὸν ὄντα, και, ταυτὸν εἰπεῖν, ἐμόν. Λοιπὸν οὖν
οὐδὲν αὐτοῦ ἀτελείωτον ἐάσω. Ἐγὼ τῶν προφητικῶν
φωνῶν ἡ βεβαίωσις. Ἐμοὶ γὰρ ὄντες καὶ τοῦ ἐμοῦ
Πατρὸς ὑπηρέται καὶ διάκονοι τήν τε παρουσίαν τὴν
ἐμὴν, καὶ πάντα τὰ τῆς παρουσίας προειδόν τε καὶ
προήγγειλαν. Διὸ ἐξ ὧν τε ἐκεῖνοι προείπον, καὶ
ὁ νόμος περιέχει, οὐ μικρόν, οὐ μέγα παρελεύσεται,
8 μὴ τῆς ἀληθείας τῷ πέρατι σφραγισθῇ. Εἰ γὰρ ἐγὼ
διάκονος περιτομῆς εἰς τὸ βεβαιωθῆναι τὰς ἐπαγγε
λίας, ὡς ὁ Πατήρ διέθετο πρὸς τοὺς κατὰ σάρκα
Πατέρας· πῶς ἰῶτα ἐν, τουτέστι τὸ ἐλάχιστον τῶν
ἐν τῷ νόμῳ καὶ τοῖς προφήταις ῥηθέντων δύναιτ' ἂν
ὅλως παρελθεῖν, ἢ μὴ γενέσθαι;
Ορα καὶ ἐξ ἄλλων τὴν ἰσοτιμίαν τοῦ νόμου και
Christus eum Spiritu allatum dixit eo loco: Ait David in Spiritu sancto: Dicit Dominus Domino meo,
Sede a dextris meis, et quæ sequuntur ª?
Unum esse Testamenti Veteris auctorem et Novi, et
quod invicem consona sint, non autem contraria,
ut volunt Dei inimici.
Nolile putare, inquit Servator, quod venerim solvere legem aut prophetas; non veni solvere legem,
sed implere *. El: Amen amen dico votis,
donec transeat cœlum et terra, iota unum, ant unus
apex non præleribit a lege, donet omnia fiant
Ego, inquit, veni ut legem impleren. Improb
rum linguarum est dicere, me venisse, quo legein
solverem quæ Patris est, atque eadem mea. Nihil
igitur prætermittam, quod non impleatur. Ego
sum, qui prophetarum verba confirmo. Nam cum
servi mnei ministrique sint ac Patris mei, et adventim menm, et omnia, quæ adl illum pertinent, prospexerunt et prænuntiarunt. Quamobrem nihil
corum quæ ipsi prædixerunt, et lex continet, prateribit, nec parvum, nec magnum, quod non veritatis
fine concludatur. Si enim'ego minister circumcislomis ad confirmandas promissiones, quas Pater fecit
patribus secundum carnem, quomodo iota:.um,
id est, ulla pars vel minima eorum quæ in lege et
prophetis dicta sunt, poterit omnino preterire, aut
non expleri?
Aliis item ex testimoniis agnosce parem legis
τῆς χάριτος, ἵνα γνῶς, ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ τῆς παλαιᾶς et gratia conditionem, ut eumdem esse Veteris
καὶ τῆς νέας Διαθήκης νομοθέτης. Ἀμὴν ἀμὴν
λέγω ὑμῖν, ὁ οὐρανὸς, καὶ ἡ γῆ παρελεύσεται, οἱ
δὲ λόγοι μου οὐ μὴ παρέλθωσι. Τοῦτο τῆς χάρι
ρος. Ορα δὲ καὶ τοῦ νόμου· Ευκοπώτερόν ἐστι τὸν
οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν παρελθεῖν, ἢ μίαν κεραίαν
τοῦ νόμου διαπεσεῖν. Εἶδες πῶς ὁ Σωτὴρ ἡμῶν τῆς
ἀποστασίας τὸ θράσος προειδώς τὰ ἴσα νέμει γέρα
καὶ τὸ κλέος τῇ τε παλαιᾷ καὶ τῇ νέᾳ Διαθήκη,
καίτοι γε ἐν πολλοῖς πολλῷ προέχει τῆς χάριτος;
Παιδαγωγὸς γὰρ ἦν ἐκεῖνος τῶν ἐν τῇ χάριτι, ἀλλ'
• Matth xxu, 31, 32. 1 Marc. x1, 26, 27.
• Matth. xxiv, 35.
et Novi Testamenti auctorem intelligas: Amen,
amen dico vobis, cœlum et terra transibunt, verba au -
tem mea non transibunt *. Hoc est gratiæ. Aspice et
legis testimonium: Facilius est cœlum et terramı
transire, quam unum legis apicem excidere. Vidisti quomodo Servator hoster prævisa defectionis
istorum audacia paria munera gloriamque tribuat
tum Veteri tum Novo Testamento? Atqui multis in
rebus lex gratiam antecedit, quippe quæ pædagogi
munere fungitur, ad ea quæ gratiæ sunt docens.
• Matth. xxii, 43, 44.
* Matth. v, 17. • ibid. 18.
col. 1231–1232page 607 of 677
PG 130:1231ἵνα δείξῃ τὸν αὐτὸν ἐκεῖνά τε καὶ τὰ παρόντα κατὰ διάφορον καὶ ἀπόρρητον οἰκονομίας τρόπον νομοθετήσαι, ταῖς αὐταῖς καὶ ἴσαις φωναῖς περὶ ἑκατέρας νομοθεσίας ἐχρήσατο. Ἀλλὰ γὰρ καὶ κατὰ τῶν ἀπειθούντων αὐτοῖς σωτηρίοις διδάγμασιν οὐκ ἄλλον κατήγορον καὶ θρίαμβον, ἀλλὰ τὸν Μωσῆν εἰσάγει λέγων· Ἔστιν ὁ κατηγορῶν ὑμῶν Μωσῆς, δηλονότι πρὸς τὸν Πατέρα, οὗ τοὺς νόμους αὐτὸς πιστευθείς, καὶ τὴν περὶ Χριστοῦ προφητείαν, ἀξιόπιστος ἂν κατήγορος εἴη, καὶ ἀπαράγραπτος μάρτυς τῶν μεγαλαυχούντων μὲν αὐτοὺς τοὺς νόμους καὶ τιμᾶν καὶ στέργειν, μηδὲν δὲ τῶν ὑπ' αὐτοῦ περὶ τοῦ κοινοῦ Δεσπότου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν θεσπισθέντων προσιεμένων, ὃ κεφάλαιον ἦν, καὶ κρηπίς, καὶ προοίμιον τῆς ὅλης αὐτοῦ νομοθεσίας. Συνάπτων ὁ Σωτὴρ τὰ καινὰ τοῖς παλαιοῖς, καὶ παριστῶν, ὡς εἰς μίαν ἄγουσι σωτηρίας ὁδόν, ἑνὸς ὄντα δημιουργοῦ καὶ νομοθέτου, τὰ μὲν οἷον ὄντα προτέλεια, τὰ δὲ τὴν τελειότητα χαριζόμενα, διὰ τοῦτό φησι· Πᾶς γραμματεὺς μαθητευθεὶς εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν ὅμοιός ἐστιν ἀνθρώπῳ οἰκοδεσπότῃ, ὅστις ἐκβάλλει ἐκ τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ καινὰ καὶ παλαιά. Δι' ὧν τε γὰρ ἐν τῷ αὐτῷ θησαυρῷ, καὶ ἐκ τοῦ αὐτοῦ τὴν Καινὴν προέρχεσθαι, καὶ τὴν Παλαιὰν διδάσκει, τὸ συνεῖναι, καὶ συμφωνεῖν ἀλλήλοις, καὶ μὴ διαμάχεσθαι βεβαιοῖ· δι' ὧν τε ἑκατέρας τὴν διδασκαλίαν εἰς τὴν βασιλείαν ἀπάγειν τῶν οὐρανῶν, ἔτι περιφανέστερον τὸ λίαν αὐτῶν σύμφωνον καὶ ἀδιαίρετον ἐψηφίσατο. Εἰ οὖν ἑκατέρα μὲν ἐν τῷ αὐτῷ θησαυρίζεται Διαθήκη, ἐκ τοῦ αὐτοῦ δὲ πάλιν πρόεισι, καὶ εἰς τὴν αὐτὴν τοὺς αἰτοῦντας ἐθησαύρισαν τῶν οὐρανῶν ἐπάγει βασιλείαν, πῶς αὐτὰς ἀντίπαλοι διασχίσουσι μερίδες; Εἰ μὴ θείας ἐπιπνοίας ἦν τά τε μωσαϊκὰ καὶ προφητικά, πῶς ὁ Σωτὴρ τοῖς περὶ Κλεόπαν μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἐκεῖθεν ἐπιφέρει τὴν ἐπιτίμησιν λέγων· Ὦ ἀνόητοι καὶ βραδεῖς τῇ καρδίᾳ τοῦ πιστεύειν ἐπὶ πᾶσιν, οἷς ἐλάλησαν οἱ προφῆται· οὐχὶ ταῦτα ἔδει παθεῖν τὸν Χριστὸν, καὶ εἰσελθεῖν εἰς τὴν δόξαν αὐτοῦ; Καὶ ἀρξάμενος ἀπὸ Μωσέως καὶ ἀπὸ πάντων τῶν προφητῶν διηρμήνευσεν αὐτοῖς ἐν πάσαις ταῖς Γραφαῖς περὶ ἑαυτοῦ. Ὁ Λυτρωτὴς ἡμῶν ἑρμηνευτὰς τῶν ἔργων δι' ὧν ἡμᾶς ἐλυτρώσατο τῆς τοῦ πονηροῦ τυραννίδος τοὺς προφήτας ἀναμολογεῖ, καὶ σὺ τῆς τυραννίδος ὑπηρέτας οὐ φρίττεις ὀνομάζειν; Κἀντεῦθεν οὖν σύμφωνος ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται τῇ χάριτι δείκνυνται. Ὅτι μὲν σύμφωνος ὁ νόμος τῇ χάριτι, ἑκάτερον τούτων δι' ἑκατέρου δέχεται τὴν βεβαίωσιν· ἡ μὲν ὡς ὑπ' αὐτοῦ καταγγελλομένη, καὶ διατυπουμένη, καὶ οἷον προχαραττομένη, καὶ ἐμφαινομένη τοῖς σκιάσμασιν· ὁ δὲ ἅτε τῶν προῤῥήσεων καὶ προχαραγμάτων εἰς ἔργα ἐκβεβηκότων διὰ τῆς χάριτος τὴν ἐν αὐτῷ ὑπὸ τοῖς παραπετάσμασι κρυπτομένην ἀνακαλύπτουσης ἀλήθειαν. Εἰ δὲ μὴ τὸ σύμφωνον συνδιέσωζον ἀλλήλοις ἡ χάρις, καὶ τὰ πρὸ τῆς χάριτος, πῶς ἂν ὁ παρὰ τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν ἐχρησμοδοτήθη,
Verum ut ostenderet eumdem et preterita et prae- ἵνα δείξῃ τὸν αὐτὸν ἐκεῖνά τε καὶ τὰ παρόντα κατὰ διά
sehsia, diversa dispensationis ratione constituisse,
codem et pari loquendi modo de utroque locutus est
Testamento. Quid? quod adversus illos qui salutiferis documentis suis non obedirent, Mosem et non
alium accusatorem constituit? Est, inquit, qui vos
accuset, Moses', apud Patrem nimirum, cujus
leges et prophetia de Christo, cum ipsi: creditæ
fuerint, dignus erit accusator, et testis eorum qui
leges ejus sibi colendas amandasque censuerint, et
qui nihil eorum quæ ab ipso de communi Domino
et Servatore nostro prædicta sunt, susceperint;
quod quidem caput et fundamentum et principium
totius est veteris Testamenti.
Cum veteribus nova conjungens Dominus, ostendensque ea ad eamdem salutis viam deducere, quippe
qua ab uno eodemque auctore profecta sint, veteraque ad perfectionem dirigere, nova autem perfecsionem elargiri: ldeo, inquit, omnis Scriba doctus
in regno cœlorum, similis est homini patrifamilias,
qui profert de thesauro suo nova el vetera. Docens
enim in eodem esse thesauro, et ex eodem promi Novum et Vetus Testamentum, ea inter se consentire et congruere, non autem discrepare confirmat. Ostendens autem utriusque doctrinam ducere
ad regnum cœlorum, multo etiam magis consensum
corum nulla in re diversum ind.cat. Quamobrem si
utrumque Testamentum in eodem thesauro servatur,
ex eodemque depromitur., et ad idem regnum
cœlorum ducit, quomodo ea contrarias in partes
distrahunt adversarii?
Si Mosaica el prophetica scripta a divino Spirite
profecta non sunt, cur Servator ex illis adversus
Cleopham,alterumque discipulum post resurrectiowem sumit reprehensionem: 0 stulti, inquiens, et
tardi corde ad credendum in omnibus, quæ locuti
sunt prophetæ. Nonne hæc pati Christum oportuit, el intrare in gloriam suam? Et incipiens a
Mose et omnibus prophetis interpretabatur eos, in
omnibus Scripturis, quæ de ipso erant ³. Redeinpior noster recenset prophetas ut indices operumi,
quibus nos a mali tyrannide liberavit, et tu eos lyrannulis ministrus audes appellare? Atque hoc item
ex loco constat, legem et prophetas cum gratia convemire.
Quoniam lex cum gratia consentit, idcirco sese
vicissim confirmant. Gratia enim prænuntiatur, et
eflingitur, et exprimitur, et velis adumbratura lege.
Lex autem iis quæ prædicta et prænuntiata sunt, ad
opus. per gratiam deductis, veritatem in se sub velis absconditam, ab ipsa patefactam intuetur. Quod
si inter gratiam et ea quæ fuerunt ante gratiaın,
consensus non est, quomodo quæ a lege et prophetis prædicta sunt, reipsa perfecta cernimus? Cur
Servator noster leprosos a se mundatos ad legis saφορον καὶ ἀπόρρητον οικονομίας τρόπον νομοθετήσαι,
ταῖς αὐταῖς καὶ ἴσαις φωναῖς περὶ ἑκατέρας νομοθε
σίας ἐχρήσατο. ᾿Αλλὰ γὰρ καὶ κατὰ τῶν ἀπειθούν
των αὐτοῖς σωτηρίοις διδάγμασιν οὐκ ἄλλον κατήγο
ρον καὶ θρίαμβον, ἀλλὰ τὸν Μωσήν εἰσάγει λέγων,
Εστιν ὁ κατηγορῶν ὑμῶν Μωσῆς, δηλονότι πρὸς
τὸν Πατέρα, οὗ τοὺς νόμους αὐτὸς πιστευθείς, καὶ
τὴν περὶ Χριστοῦ προφητείαν,ἀξιόπιστος ἂν κατήγο
ρος εἴη, καὶ ἀπαράγραπτος μάρτυς τῶν μεγα
λαυχούντων μὲν αὐτοὺς τοὺς νόμους καὶ τιμὴν καὶ
στέργειν, μηδὲν δὲ τῶν ὑπ' αὐτοῦ περὶ τοῦ κοινοῦ
Δεσπότου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν θεσπισθέντων προσι
μένων, δ κεφάλαιον ἦν, καὶ κρηπίς, καὶ προοίμιον
τῆς ὅλης αὐτοῦ νομοθεσίας.
Συνάπτων ὁ Σωτὴρ τὰ καινὰ τοῖς παλαιᾶς, καὶ
παριστῶν, ὡς εἰς μίαν ἄγουσι σωτηρίας ὁδδ', ἑνὸς
ὄντα δημιουργοῦ καὶ νομοθέτου, τὰ μὲν οἷον ὄντα
προτέλεια, τὰ δὲ τὴν τελειότητα χαριζόμενα, δια
τοῦτό φησι· Πᾶς γραμματεὺς μαθητευθεὶς εἰς τὴν
βασιλείαν τῶν οὐρανῶν ὅμοιός ἐστιν ἀνθρώπο
οικοδεσπότῃ, ὅστις ἐκβάλλει ἐκ τοῦ θησαυροί
αὐτοῦ καινὰ καὶ παλαιά. Δι' ὧν τε γὰρ ἐν τῷ αὐτῷ
θησαυρῷ, καὶ ἐκ τοῦ αὐτοῦ τὴν Καινὴν προέρχεσθαι,
καὶ τὴν Παλαιὰν διδάσκει, τὸ συνεἶναι, καὶ συμφων
νεῖν ἀλλήλοις, καὶ μὴ διαμάχεσθαι βεβαιοί· δι' ὧν
τε ἑκατέρας τὴν διδασκαλίαν εἰς τὴν βασιλείαν ἀπό
γειν τῶν οὐρανῶν, ἔτι περιφανέστερον τὸ λίαν αὐτῶν
σύμφωνον καὶ ἀδιαίρετον εψηφίσατο. Εἰ οὖν ἑκατέρο
μὲν ἐν τῷ αὐτῷ θησαυρίζεται Διαθήκη, ἐκ τοῦ αὐ
τοῦ δὲ πάλιν πρόεισι, καὶ εἰ; τὴν αὐτὴν τοὺς αἰ τού·
τας ἐθησαύρισαν τῶν οὐρανῶν ἐπάγει βασιλείαν, τώς
αὐτὰς ἀντίπαλοι διασχίσουσι μερίδες;
Εἰ μὴ θείας ἐπιπνοίας ἦν τά τε μωσαϊκὰ καὶ προ
φητικά, πῶς ὁ Σωτὴρ τοῖς περὶ Κλεόπαν μετά την
ἀνάστασιν ἐκεῖθεν ἐπιφέρει τὴν ἐπιτίμησιν λέγων,
῾Ο ἀνόητοι καὶ βραδεῖς τῇ καρδίᾳ τοῦ πιστεύειν
ἐπὶ πᾶσιν, οἷς ἐλάλησαν οἱ προφῆται! οὐχὶ
ταῦτα ἔδει παθεῖν τὸν Χριστὸν, καὶ εἰσελθεῖν εἰς
τὴν δόξαν αὐτοῦ; Καὶ ἀρξάμενος ἀπὸ Μωσέως και
ἀπὸ πάντων τῶν προφητῶν διηρμήνευσεν αὐτοῖς
ἐν πάσαις ταῖς Γραφαῖς περὶ ἑαυτοῦ. Ὁ Λυτρωτή,
ἡμῶν ἑρμηνευτὰς τῶν ἔργων δι' ὧν ἡμᾶς ἐλυτρώσετα
τῆς τοῦ πονηροῦ τυραννίδος τους προφήτας ἀναμε
λογεῖ, καὶ σὺ τῆς τυραννίδος ὑπηρέτας οὐ φρίττει;
ὀνομάζειν; Καντεῦθεν οὖν σύμφωνος ὁ νόμος καὶ εἰ
προφῆται τῇ χάριτι δείκνυνται.
Ὅτι μὲν σύμφωνος ὁ νόμος τῇ χάριτι, ἑκάτερον
τούτων δι' ἑκατέρου δέχεται τὴν βεβαίωσιν· ἡ μὲν ὠ:
ὑπ' αὐτοῦ καταγγελλομένη, καὶ διατυπουμένη, καὶ
οἷον προχαραττομένη, καὶ ἐμφαινομένη τοῖς σκιάσμα
σιν· ὁ δὲ ἅτε τῶν προῤῥήσεων καὶ προχαραγμάτων
εἰς ἔργα ἐκβεβηκότων διὰ τῆς χάριτος τὴν ἐν αὐτῷ
ὑπὸ τοῖς παραπετάσμασι κρυπτομένην ἀνακαλυπτο
σης ἀλήθειαν. Εἰ δὲ μὴ τὸ σύμφωνον συνδιέσωζον
ἀλλήλοις ἡ χάρις, καὶ τὰ πρὸ τῆς χάριτος, πῶς ἂν ὁ
παρὰ τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν ἐχρησμοδοτήθη,
1 Joan. v, 45. • Malth, xas, 52. * Luc. χχιν, 25, 27.
col. 1233–1234page 608 of 677
PG 130:1233ταῦτα πανδήμοις ὄμμασιν ἑωρᾶτο τελούμενα; Πῶς δὲ ὁ Σωτὴρ ἡμῶν τοὺς λεπροὺς ῥήματι καθαίρων πρὸς τοὺς ἐν νόμῳ ἱερεῖς τούτους ἀπέστελλε, προστάττων ἀπιέναι, καὶ ἐπιδεικνύναι τούτοις ἑαυτοὺς, κεῖν τὸ δῶρον, ὡς ὁ Μωσῆς διετάξατο; Ὁ θεσπέσιος Παῦλος τὰς προφητικὰς διαγορεύσεις εἰς μαρτυρίαν ἐκτιθέμενός φησιν, Ἰδοὺ ἡμέραι ἔρχονται, λέγει Κύριος, καὶ συντελέσω ἐπὶ τὸν οἶκον Ἰσραὴλ καὶ ἐπὶ τὸν οἶκον Ἰούδα Διαθήκην καινήν, οὐ κατὰ τὴν Διαθήκην, ἣν ἐποίησα τοῖς πατράσιν αὐτῶν ἐν ἡμέρᾳ ἐπιλαβομένου μου τῆς χειρὸς αὐτῶν ἐξαγαγεῖν αὐτοὺς ἐξ Αἰγύπτου. Ἣν ἐποίησα, φησίν, ἀλλ' οὐχ ὁ πονηρός, ὡς σὺ λέγεις. Εἶτα, Αὐτοὶ οὐκ ἐνέμειναν ἐν τῇ Διαθήκῃ μου, κἀγὼ ἡμέλησα αὐτῶν. Τίς ὁ λέγων; Ὁ κύριος φησιν, ἀλλ' οὐχ ὁ πονηρός. Ἐπάγει γάρ, Αὕτη ἡ Διαθήκη ἣν διαθήσομαι τῷ οἴκῳ Ἰσραὴλ μετὰ τὰς ἡμέρας ἐκείνας, λέγει Κύριος. Διαθήσομαι ἐγώ, οὐκ ἄλλος. Διαθήσομαι ἐγὼ τὴν Καινήν, ὃς διεθέμην καὶ τὴν Παλαιάν. Ὁρᾷς πῶς ἄνω καὶ κάτω τὸν αὐτὸν καὶ τῆς παλαιᾶς, καὶ τῆς νέας Διαθήκης νομοθέτην ὁ Παῦλος ἀνυμνεῖ; Μηδὲ τὴν ἄθυτον καὶ θαυμασίαν Ἀβραὰμ θυσίαν παραδράμῃς, Θεοῦ μὲν ἐκζητήσαντος ταύτην, καὶ τὴν γνώμην ἀποδεξαμένου, τοῦ δὲ προθύμως πεισθέντος, καὶ οὐ πεισθέντος μόνον, ἀλλὰ καὶ πιστεύσαντος, ὅτι δυνατός ἐστιν ὁ Θεὸς καὶ νεκροὺς ἐγείραι. Διὰ τοῦτο λογίζεται αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην. Τὸ πατρικὸν δὲ ἀξίωμα οὐ κατὰ τῆς τότε μόνον γενεᾶς, ἀλλὰ καὶ τῶν μετὰ ταῦτα λαμβάνει, καθώς γέγραπται, ὅτι Πατέρα πολλῶν ἐθνῶν τέθεικά σε, κατέναντι οὗ ἐπίστευσε Θεοῦ. Καὶ πρόσχες ἀκριβῶς τίνος λέγει Θεοῦ. Ἐπάγει γὰρ διδάσκων ὁ Παῦλος, ὅτι τοῦ ζωοποιοῦντος τοὺς νεκροὺς, καὶ καλοῦντος τὰ μὴ ὄντα ὡς ὄντα. Καὶ πάλιν, Εἰς δὲ τὴν ἐπαγγελίαν τοῦ Θεοῦ οὐ διεκρίθη τῇ ἀπιστίᾳ, ἀλλ' ἐνεδυναμώθη τῇ πίστει, δοὺς δόξαν τῷ Θεῷ. Ὁρᾷς τίς ἦν ὁ ἐν νόμῳ καὶ προφήταις λαλήσας, ὅτι οὐκ ἄλλος παρὰ τὸν χαρισάμενον ἡμῖν τὴν χάριν, ἀλλ' αὐτός. Ἐπάγει γάρ, Οὐκ ἐγράφη δὲ δι' αὐτὸν μόνον, ἀλλὰ καὶ δι' ἡμᾶς, οἷς μέλλει λογίζεσθαι τοῖς πιστεύουσιν ἐπὶ τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ἐκ νεκρῶν. Οὐκοῦν ὁ Πατέρα πολλῶν ἐθνῶν θέμενος τὸν Ἀβραάμ, ὁ τὸν ὅρκον ὑποσχὼν αὐτῷ, ὁ ἐν ταῖς ἐπαγγελίαις ἀδιάψευστος, ὁ τὰ μὴ ὄντα καλῶν ὡς ὄντα, ὁ ζωοποιῶν τοὺς νεκροὺς, αὐτός ἐστιν ὁ ἐγείρας τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ἐκ νεκρῶν, κἂν τὸ τῆς ἀποστασίας ὀλέθριον φρόνημα εἰς ἀρχὰς δύο καταμερίζῃ τὴν ἀμέριστον καὶ μίαν ἀρχήν. Ἑνὸς Θεοῦ τήν τε Παλαιὰν καὶ τὴν Καινὴν ἀνακηρύττων ὁ Παῦλος, καὶ ὡς ἐκ ῥίζης ἐκείνης ταύτην προελθεῖν, καὶ ἁγιότητος ἑκατέραν μετασχεῖν οὕτω φησίν· Εἰ δὲ ἡ ἀπαρχὴ ἁγία, καὶ τὸ φύραμα. Καὶ εἰ ἡ ῥίζα ἁγία, καὶ οἱ κλάδοι. Καὶ οὐ σὺ τὴν ῥίζαν βαστάζεις, ἀλλ' ἡ ῥίζα σέ. Καὶ, Εἰ ὁ Θεὸς τῶν κατὰ φύσιν κλάδων οὐκ ἐφείσατο·
TIT. XXIV.
ταῦτα πανδήμοις όμμασιν ἑωρᾶτο τελούμενα; Πῶς cerdotes mittit, jubens ut eant et ostendant se
δὲ ὁ Σωτὴρ ἡμῶν τοὺς λεπρούς ῥήματι καθαίρων
πρὸς τοὺς ἐν νόμῳ ἱερεῖς τούτους ἀπέστελλε, προςτάττων ἀπιέναι, καὶ ἐπιδεικνύναι τούτοις ἑαυτοὺς,
κεῖν τὸ δῶρον, ὡς ὁ Μωσής διετάξατο;
Ο θεσπέσιος Παῦλος τὰς προφητικάς διαγορεύσεις εἰς μαρτυρίαν ἐκτιθέμενός φησιν, Ἰδοὺ ἡμέραι
ἔρχονται, λέγει Κύριος, καὶ συντελέσω ἐπὶ τὸν
οἶκον Ισραὴλ καὶ ἐπὶ τὸν οἶκον Ιούδα Διαθήκην
καινὴν, οὐ κατὰ τὴν Διαθήκην, ἣν ἐποίησα τοῖς
πατράσιν αὐτῶν ἐν ἡμέρᾳ ἐπιλαβομένου μου τῆς
χειρὸς αὐτῶν ἐξαγαγεῖν αὐτοὺς ἐξ Αἰγύπτου. Ην
ἐποίησα, φησίν, ἀλλ' οὐχ ὁ πονηρός, ὡς σὺ λέγεις.
Εἶτα, Αὐτοὶ οὐκ ἐνέμειναν ἐν τῇ Διαθήκῃ μου,
κἀγὼ ἡμέλησα αὐτῶν. Τίς ὁ λέγων; Ο κύριος
φησιν, ἀλλ' οὐχ ὁ πονηρός. Ἐπάγει γὰρ, Αὕτη
ἡ Διαθήκη ἣν διαθήσομαι τῷ οἴκῳ Ισραήλ μετὰ
τὰς ἡμέρας εκείνας, λέγει Κύριος. Διαθήσομ
ἐγώ, οὐκ ἄλλος. Διαθήσομαι ἐγὼ τὴν Καινὴν, ὃς
διεθέμην καὶ τὴν Παλαιάν. Ορᾷς πῶς ἄνω καὶ
κάτω τὸν αὐτὸν καὶ τῆς παλαιᾶς, καὶ τῆς νέας ΔιαΘήκης νομοθέτην ὁ Παῦλος ἀνυμνεῖ;
illis, sicut lex præcipit, et quod gravius est, offerant munus, ut Moses instituit?
ὡς ὁ νόμος ἐκέλευε, καὶ τὸ ἰσχυρότερον, προσενεγ
Μηδὲ τὴν ἄθυτον καὶ θαυμασίαν ᾿Αβραὰμ θυσίαν
παραδράμης, Θεοῦ μὲν ἐκζητήσαντος ταύτην, καὶ
τὴν γνώμην ἀποδεξαμένου, τοῦ δὲ προθύμως πεισθέν.
τος, καὶ οὐ πεισθέντος μόνον, ἀλλὰ καὶ πιστεύσαν
τος, ὅτι δυνατός ἐστιν ὁ Θεὸς καὶ νεκροὺς ἐγείραι.
Διὰ τοῦτο λογίζεται αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην. Τὸ πατρικὸν δὲ ἀξίωμα οὐ κατὰ τῆς τότε μόνον γενεᾶς, ἀλλὰ
καὶ τῶν μετὰ ταῦτα λαμβάνει, καθώς γέγραπται, ότι
Πατέρα πολλῶν ἐθνῶν τέθεικά σε, κατέναντι οὗ
επίστευσε Θεοῦ. Καὶ πρόσχες ἀκριβῶς τίνος λέγει
Θεοῦ. Ἐπάγει γὰρ διδάσκων ὁ Παῦλος, ὅτι τοῦ ζωοποιοῦντας τοὺς νεκροὺς, καὶ καλοῦντος τὰ
μὴ ὄντα ὡς ὄντα. Καὶ πάλιν, Εἰς δὲ τὴν ἐπαγγε
Μίαν τοῦ Θεοῦ οὐ διεκρίθη τῇ ἀπιστίᾳ, ἀλλ' ἐνεδυναμώθη τῇ πίστει, δοὺς δόξαν τῷ Θεῷ. Ὁρᾷς τις
ἦν ὁ ἐν νόμῳ καὶ προφήταις λαλήσας, ὅτι οὐκ ἄλλος
παρὰ τὸν χαρισάμενον ἡμῖν τὴν χάριν, ἀλλ' αὐτός.
Επάγει γάρ, Οὐκ ἐγράφη δὲ δι' αὐτὸν μόνον, ἀλλὰ
καὶ δι' ἡμᾶς, οἷς μέλλει λογίζεσθαι τοῖς πιστεύου
σιν ἐπὶ τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ἐκ
νεκρῶν. Οὐκοῦν ὁ Πατέρα πολλῶν ἐθνῶν θέμενος
τὸν ᾿Αβραάμ, ὁ τὸν ὅρκον ὑποσχὼν αὐτῷ, ὁ ἐν ταῖς
ἐπαγγελίαις ἀδιάψευστος, ὁ τὰ μὴ ὄντα καλῶν ὡς
ὄντα, ὁ ζωοποιῶν τοὺς νεκροὺς, αὐτός ἐστιν ὁ ἐγεία
ρας τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ἐκ νεκρῶν,
κἂν τὸ τῆς ἀποστασίας ολέθριον φρόνημα εἰς ἀρχὰς
δύο καταμερίζῃ τὴν ἀμέριστον καὶ μίαν ἀρχήν.
Ἑνὸς Θεοῦ τήν τε Παλαιὰν καὶ τὴν Καινὴν ἀνακηρύττων ὁ Παῦλος, καὶ ὡς ἐκ ῥίζης ἐκείνης ταύτην
προελθεῖν, καὶ ἁγιότητος ἑκατέραν μετασχεῖν οὕτω
φησίν· Εἰ δὲ ἡ ἀπαρχὴ ἁγία, καὶ τὸ φύραμα. Καὶ
εἰ ἡ ῥίζα ἁγία, καὶ οἱ κλάδοι. Καὶ οὐ σὺ τὴν για
ζαν βαστάζεις, ἀλλ' ἡ ῥίζα σέ. Καὶ, Εἰ ὁ Θεὸς
τῶν κατὰ φύσιν κλάδων οὐκ ἐφείσατο έπεσε
1 lelir. viii, 8, 9.
• ibid. 10. 15 * Gen. xvit, 4.
• ibid. • ibid. 18.
YI, 16.
Divas Paulus propheticas prædictiones in testimouium adducens: Ecce, inquit, veniunt dies, et
consummabo super domum Israel, et super domum
David testamentum?novum non juxta testamentum,
quod feci patribus eorum in die,cum apprehendi ma
nam ipsorum, et eduxi eos ex gyto'. Quod feci,
inquit, ego nimirum, non autem malus, ut tu dim
cis. Deinde Ipsi non manserunt in testamerių meo,
et ego neglexi eos. Quis hic loquitur? Dominus, an
malus? Dominus utique. Addit enim: Hoc testamenτum,quod ponam domui Israelis post dies illos,
Dominus. Ponam ego, et non alius. Ponam ego norum, qui posui et vetus '. Vides, quomodo supra et
infra eumdem tum Veteris, tum Novi testamenti
Paulus auctorem celebret?
dicit
Neque vero admirabilem Abrahæ victimam non
immolatam silentio præterieris. Hanc enim Deus
postulavit, et animam offerentis complexus est. llle
autem non solum paruit, verum etiam credidit,
Deum etiam posse mortuos in vitam revocare.
Idcirco reputatui est illi ad fustitiam, patrisque
nomen accepit, non illius tantum generationis, sed
aliarum etiam, quæ sunt consecuta, sicut scriplum
est: Quia pairem multarum gentium posui le ', an
te Deum, cui credidit. Et animadverte diligenter,
cuinam Deo. Sequitur enim Paulus et 'docet: Qui
vivificat mortuos el vocal ea quæ non sunt, tanquam
sint *. Et rursum: In repromissione Dei non hæsitavit diffidentia, sed confirmatus est fide, dans gro
riam Deo *. Vides, quis sit is, qui locutus est in
lege et prophetis? nemo enim alius, nisi ille, qui
largitus est nobis gratiamn. Sequitur enim: Non en
scriptum autem propter ipsum solum, sed eliam
propter nos, quibus reputabitur credentibus in eum,
qui suscitavit Jesum Christum Dominum nostrum o
mortuis *. Ille igitur, qui patrein multarum gentiumn
Abraham constituit, qui jurejurando el promisit,
qui in præmissis mendax non est, qui vivifcal mourtuos, et vocat ea quæ non sunt tanquam sint, ipse
est, qui suscitavit Dominum nostrum a mortuis,
cet perniciosi desertores isti aliter sentiant, et principium unum, quod dividi non potest, in duo distrahant.
liUnius esse Dei Vetus et Novum testamentum Paulus docens, atque hoc ex illius radice profectum
dicít: Et si primitiæ santiæ, et massa Ει: Χ
radıx saucía, et rami *. Et: Fu radicem non porlas,
sed radix le '. El: Si Deus naturalibus. ramis non
pepercit (ceciderunt enim tentantium pedes in deserto, et multae alive calamitates noxios invaserunt ).
* Rom. iv, 17. • ibid. 20. • ibid. 21. 1 Ro:n.
col. 1235–1236page 609 of 677
PG 130:1235Ἃ γὰρ τῶν ἐκπειρασάντων τὰ κώλα ἐν τῇ ἐρήμῳ, καὶ πολλὰ ἄλλα μετῆλθε πάθη τοὺς ὑπαιτίους, μήπως ὁ αὐτὸς οὐδὲ σοῦ φείσεται. Οὐκ ἄλλος μὲν ἐκείνων, ἄλλος δὲ σοῦ, ἀλλ' ὁ αὐτός. Καὶ πάλιν, Ἴδε οὖν χρηστότητα, καὶ ἀποτομίαν. Τί νος; Χριστοῦ. Ἐπὶ μὲν τοὺς πεσόντας ἀποτομίαν, ἐπὶ δὲ σὲ χρηστότητα. Τί δ' ἂν βούλοιντο ἡ ἀπαρχή, καὶ τὸ φύραμα, καὶ ἡ ῥίζα, καὶ οἱ κλάδοι, καὶ οἱ αὐτοφυεῖς, καὶ οἱ δι' ἐγκεντρίσεως, εἰ μὴ τὴν ἀλληλουχίαν, καὶ συγγένειαν, καὶ ὅτι τοῦ αὐτοῦ νομοθέτου φωναῖς δηλοῦσιν ἐναργεστάταις;
Ἐν ἄλλοις δὲ πάλιν φησί, Περιτετμημένος τις ἐκλήθη, μὴ ἐπισπάσθω· ἐν ἀκροβυστίᾳ τις ἐκλήθη, μὴ περιτεμνέσθω. Ἡ περιτομὴ οὐδέν ἐστι, καὶ ἡ ἀκροβυστία οὐδέν ἐστιν, ἀλλὰ τήρησις ἐντολῶν Θεοῦ· ἑνὸς δηλονότι, καὶ οὐ δύο θεῶν. Τῶν δὲ ἐντολῶν ἡ μὲν ἐκέλευσε περιτέμνεσθαι, ἡ δὲ μή. Ὧν ἑκατέραν ἀνωμολόγησε τοῦ αὐτοῦ Θεοῦ, ὥστε εἷς Θεὸς ὁ ἀληθινὸς καὶ Πατὴρ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὁ καὶ τὴν περιτομὴν διὰ τοῦ Ἀβραὰμ εἰς μυστηρίου τελείωσιν χρόνοις ὡρισμένοις δεὺς καὶ τοὺς ἐν ἀκροβυστίᾳ διὰ τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ προσειληφώς.
Ὅρα μοι τὴν σοφίαν τοῦ Παύλου πῶς διαφορὰν μὲν τῆς Καινῆς καὶ τῆς Παλαιᾶς εἰσάγει. Προβλέπων δὲ τὴν ἀποστασίαν, καὶ πᾶσαν αὐτῆς ἐκκόπτων ματαιολογίαν, εὐθὺς πάλιν ταῦτα συνεπιφέρει· λέγει γάρ· Τὰ ἀρχαῖα παρῆλθεν, ἰδοὺ γέγονε τὰ πάντα καινά· τὰ δὲ πάντα φησὶ καὶ ἡ Νέα δηλονότι, καὶ ἡ Παλαιὰ ἐκ τοῦ Θεοῦ τοῦ καταλλάξαντος ἡμᾶς ἑαυτῷ διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ.
Ἄξιος τῆς ἐπιφανείας τοῦ ἀγαθοῦ Θεοῦ γεγονὼς ὁ Ἰωάννης, καὶ προφήτου περισσότερος, καὶ μείζων τῶν ἐν γεννητοῖς γυναικῶν ὑπ' αὐτῆς τῆς ἀληθείας ἀναγορευθείς, πῶς ὑπέστη νομικῆς ἐντολῆς ὑπερμαχεῖν, καὶ τότε πρόδρομος τῆς χάριτος ἀποσταλείς; καὶ οὐ τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν κεφαλὴν ὑπὲρ ταύτης ἀναιρεθῆναι. Τὸ γὰρ ἐλέγχειν τὸν Ἡρώδην, καὶ λέγειν, Οὐκ ἔξεστί σοι ἔχειν τὴν γυναῖκα Φιλίππου τοῦ ἀδελφοῦ σου, πόθεν εἶχε λαβών, ἢ τίνος ὑπερασπίζων νομοθεσίας τὸν ἔλεγχον προσήγε τῷ βασιλεῖ; Ὁρᾷς πόσον ἐτίμα τὰς νομικὰς ἐντολὰς αὐτὸν τῆς χάριτος νομοθέτην βαπτίσαι καταξιωθείς; Εἰ δὲ μὴ τῆς αὐτῆς ἦσαν θείας καὶ ἀγαθουργοῦ ἐπιπνοίας τά τε μωσαϊκὰ παραγγέλματα καὶ τὰ εὐαγγελικὰ διατάγματα, πῶς ὁ αὐτὸς τῆς χάριτος ὑπηρέτης οὐδ' ἐκείνων ὀλιγωρεῖ, καίτοι τοῦ Χριστοῦ λέγοντος, Οὐδεὶς δύναται δυσὶ κυρίοις δουλεύειν, καὶ τὰ ἑξῆς; ἰδοὺ γὰρ αὐτός τε ὁ Πρόδρομος Ἰωάννης, καὶ τῶν πρὸ αὐτοῦ προφητῶν ἡ ὁμήγυρις εὑρίσκονται δυσὶ κυρίοις δουλεύοντες, εἴπερ δύο κυρίων, ἀγαθοῦ τε καὶ πονηροῦ, τὴν Παλαιὰν εἶναι συγχωρήσομεν, καὶ τὴν Νέαν.
Παῦλος ὁ μέγας κῆρυξ διαπρυσίῳ βοᾷ τῇ φωνῇ, Μὴ κατὰ ἄνθρωπον ταῦτα λαλῶ; ἢ καὶ οὐχὶ καὶ ὁ νόμος ταῦτα λέγει; τουτέστι, Μὴ λογισμοῖς ἀνθρώπων ἀσφαλίζομαι τὸ ῥηθέν, ἢ οὐχὶ καὶ θείας νομοθεσίας ἐστὶ τὸ προτεινόμενον; Ἐν γὰρ τῷ Μω
me tibi quidem parcel. Non alius illis, alius tibi, Α' γὰρ τῶν ἐκπειρασάντων τὰ κώλα ἐν τῇ ἐρήμῳ,
sed idem. Et rursum: Vide bonitatem et severilatem '. Cujus? Christi: severitatem quidem in eos
qui ceciderunt; in te autem bonitatem. Quid autem
sibi volunt primitiæ, et massa, et radix, et rami, el
naturales, et ipsiti, nisi mnatuam quamdam cognationem? Quibus ex verbis apertissime unus et
idem esse legislator declaratur.
καὶ πολλὰ ἄλλα μετῆλθε πάθη τους υπαιτίους),
μήπως ὁ αὐτὸς οὐδὲ σοῦ φείσεται. Οὐκ ἄλλες
μὲν ἐκείνων, ἄλλος δὲ σοῦ, ἀλλ' ὁ αὐτός. Καὶ
πάλιν, Ιδε οὖν χρηστότητα, καὶ ἀποτομίαν. Τι
νος; Χριστοῦ. Ἐπὶ μὲν τοὺς πεσόντας ἀποτομίαν,
ἐπὶ δὲ σὲ χρηστότητα. Τί δ' ἂν βούλοιντο ἡ ἀπαρχή,
καὶ τὸ φύραμα, καὶ ἡ ρίζα, καὶ οἱ κλάδοι, καὶ
οἱ αὐτοφυεῖς, καὶ οἱ δι' ἐγκεντρίσεως, εἰ μὴ τὴν ἀλληλουχίαν, καὶ συγγένειαν, καὶ ὅτι τοῦ αὐτοῦ νομο
θέτου φωναῖς δηλοῦσιν ἐναργεστάταις;
Alibi dicit Circumcisus aliquis vocatus est, non
abducat præputiam. In præputio aliquis vocatus est,
non circumcidatur. Circumcisio nihil est, et
prepatium nihil est, sed observatio mandatorum Dei ³,
unius nimirum, non autem duorum. Mandatorum
porro unum jubet circumcidi, alterum vetat. Utrumque autem ad eumdem refert Deum. Quamobrem
unus est Deus verus, et Pater Domini nostri Jesu
Christi, qui et circumcisionem per Abraham in mysterio perfectionis dedit temporibus pra Anitis, et eos
qui in præputio erant, per Filium suum suscepit.
Animadverte mibi sapientiam Pauli, quomodo
Veteris et Novi Testamenti discrinien ostendat.
Verum cum desertorum istorum hæresim perspiceret, illius omnes amputans nugas, hæc statim addit: Feteșa transierunt, ecce facta sunt omnia noνα '. Omnia, inquit, tam recens nimirum quam
Vetus Testamentum ex Deo, qui nos sibi conciliavit
per Dominum nostrum Jesum Christum,
'
Ἐν ἄλλοις δὲ πάλιν φησί, Περιτετμημένος τις
ἐκλήθη, μὴ ἐπισπάσθω· ἐν ἀκροβυστία τις εκλή.
θη. μὴ περιτεμνέσθω. Η περιτομὴ οὐδέν ἐστι, καὶ
ἡ ἀκροβυστία οὐδέν ἐστιν, ἀλλὰ τήρησις ἐντολῶν
Θεοῦ· ἑνὸς δηλονότι, καὶ οὐ δύο θεῶν. Τῶν δὲ ἐντο
λῶν ἡ μὲν ἐκέλευσε περιτέμνεσθαι, ἡ δὲ μή. "Ων
ἑκατέραν ἀνωμολόγησε τοῦ αὐτοῦ Θεοῦ, ὥστε εἴ;
Θεὸς ὁ ἀληθινὸς καὶ Πατὴρ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ
Χριστοῦ, ὁ καὶ τὴν περιτομὴν διὰ τοῦ ᾿Αβραὰμ εἰς
μυστηρίου τελείωσιν χρόνοις ώρισμένοις δεὺς καὶ
τοὺς ἐν ἀκροβυστία διὰ τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ προσειληφώς.
Ορα μοι τὴν σοφίαν τοῦ Παύλου όπως διαφοράν
μὲν τῆς Καινῆς καὶ τῆς Παλαιᾶς εἰσάγει. Προβλέ
πων δὲ τὴν ἀποστασίαν, καὶ πᾶσαν αὐτῆς ἐκκόπτων
ματαιολογίαν, εὐθὺς πάλιν ταῦτα συνεπιφέρει· λέγει
γάρ· Τὰ ἀρχαῖα παρῆλθεν, μετὺ γέγονε τὰ πάντα
καινὰ· τὰ δὲ πάντα φησὶ καὶ ἡ Νέα δηλονότι, καὶ
ἡ Παλαιὰ ἐκ τοῦ Θεοῦ τοῦ καταλλάξαντος ἡμᾶς
ἑαυτῷ διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ.
Joannes adventu boni Dei dignus, effectus, et Αξιος τῆς ἐπιφανείας τοῦ ἀγαθοῦ Θεοῦ γεγο ὡς
plusquam propheta, et quo inter natos mulierum
ὁ Ἰωάννης, καὶ προφήτου περισσότερος, καὶ μεί
major non surrexit, testimonio ipsius Veritatis, quoζων τῶν ἐν γεννητοῖς γυναικῶν ὑπ' αὐτῆς τῆς ἀλη
modò pro legis maudato sibi pugnandum existima- θείας αναγορευθείς, πῶς ὑπέστη νομικῆς ἐντολής
vit, præsertim cum gratiæ præcursor missus fue- ὑπερμαχεῖν, καὶ τότε πρόδρομος τῆς χάριτος ἀποrit? Neque vero pugnavit solum, sed capite pro σταλείς; καὶ οὐ τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν κεφαλὴν
illo damnatus est. Unde enim, nisi ex lege sumpsit, ὑπὲρ ταύτης ἀναιρεθῆναι. Τὸ γὰρ ἐλέγχειν τὸν Ἡρώ
ut flerolem reprehenderet, diceretque: Non licet iibi δην, καὶ λέγειν, Οὐκ ἔξεστί σοι ἔχειν τὴν γυναῖκα
habere uxorem Philippi fratris tui •? Vides igitur, Φιλίππου τοῦ ἀδελφοῦ σου, πόθεν εἶχε λαβών, ή
quanti fecerit mandata legis ille, qui dignus efectus τίνος υπερασπίζων νομοθεσίας τὸν ἔλεγχον προσήγε
est, ut auctoreth gratia baptizaret. Nam si præcep- τῷ βασιλεῖ; Ορᾷς πόσον ἐτίμα τὰς νομικὰς ἐντολὰς
ta Mosaica et evangelica instituta non sunt eius- στὸν τῆς χάριτος νομοθέτην βαπτίσαι καταξιωθείς;
dem divinæ et bonæ Inspirationis, quomodo ipse Εἰ δὲ μὴ τῆς αὐτῆς ἦσαν θείας καὶ ἀγαθουργοῦ ἐπι·
minister gratia illa non aspernatur? presertim η πνοίας τά τε μωσαϊκὰ παραγγέλματα καὶ τὰ εὐαγ
eum Dominus dicat: Nemo polest duobus Dominis γελικά διατάγματα, πῶς ὁ αὐτὸς τῆς χάριτος ὑπη
servire, et quæ sequuntur *. Ipse enim præcursor ρέτης οὐδ' ἐκείνων ολιγωρεῖ, καίτοι τοῦ Χριστοῦ λέJoannes una cum prophetarum coetu duabus doγοντος, Οὐδεὶς δύναται δυσὶ κυρίοις δουλεύειν,
minis deprehenditur inservire, si duorum dominoκαὶ τὰ ἑξῆς; ἰδοὺ γὰρ αὐτό; τε ὁ Πρόδρομος Ιωάννης,
rum,unius boni et alterius mali, Novum esse concediκαὶ τῶν πρὸ αὐτοῦ προφητῶν ἡ ὁμήγυρις εὑρίσκον
mus et Vetus Testamentum.
ται δυσὶ κυρίοις δουλεύοντες, είπερ δύο κυρίων,
ἀγαθοῦ τε καὶ πονηροῦ, τὴν Παλαιὰν εἶναι συγχω
ρήσομεν, καὶ τὴν Νέαν.
An
Magnus ille præco veritatis Paulus clara você
clamat:Num secundum hominem hac loquor. an non
et lex dicit? 1ð est, non argumentis humanis hæc
confirmo. Nonne et legis mandato prescripta suit?
In lege enim Mosis, inquit, scriptum est: Non qlli-
Παῦλος ὁ μέγας κήρυξ διαπρυσίῳ βαζ τῇ φωνῇ,
Μὴ κατὰ ἄνθρωπον ταῦτα λαλῷ; ἢ καὶ οὐχὶ καὶ
ὁ νόμος ταῦτα λέγει; τουτέστι, Μή λογισμοίς άν
θρώπων ἀσφαλίζομαι τὸ ῥηθὲν, ἢ οὐχὶ καὶ θείας
νομοθεσίας ἐστὶ τὸ προτεινόμενον; Ἐν γὰρ τῷ Μω
* Matth. vi,
* Rom. x1, 22. • 1 1 Cor. vi, 18, 19. • 11 Cur. v. 17.
* Marc. vi, 18.
col. 1237–1238page 610 of 677
PG 130:1237σέως νόμῳ γέγραπται, φησίν, Οὐ φιμώσεις βοῦν ἀλοῦντα. Καὶ ταῦτα εἰπὼν ἐπιφέρει, Μὴ τῶν βοῶν μέλει τῷ Θεῷ; τίνων δὲ μᾶλλον μέλει δεικνὺς ἐπάγει. Δι' ἡμᾶς δὲ πάντως λέγει, καὶ δι' ἡμᾶς ἐγράφη. Ὥστε κοινὸν τὸ δόγμα τὸ ἐν τῇ Παλαιᾷ διαθήκῃ, καὶ πολιτευόμενον καὶ ἐν τῇ χάριτι. Εἶτα τὴν φυσικὴν ὁμοιότητα τοῦ Υἱοῦ πρὸς τὸν Πατέρα καὶ τὸ ἀπαράλλακτον ὑποδηλῶν ἐκ τῆς τῶν νομοθετηθέντων ὁμοιότητος, Ὥσπερ, φησί, προσετάγη τοὺς τῷ θυσιαστηρίῳ προσεδρεύοντας τῷ θυσιαστηρίῳ συμμερίζεσθαι, οὕτω καὶ ὁ Κύριος προσέταξε τοὺς τὸ Εὐαγγέλιον καταγγέλλοντας ἐκ τοῦ Εὐαγγελίου ζῇν. Τὴν συνάφειαν δὲ πάλιν καὶ συγγένειαν τοῦ νόμου καὶ τῆς χάριτος ἐπὶ πλέον τρανολογῶν, οὐ θέλω ὑμᾶς ἀγνοεῖν, φησὶν, ἀδελφοί, ὅτι οἱ πατέρες ἡμῶν πάντες ὑπὸ τὴν νεφέλην ἦσαν, καὶ πάντες διὰ τῆς θαλάσσης διῆλθον, καὶ πάντες ἐν τῇ νεφέλῃ ἐβαπτίσθησαν, καὶ ἐν τῇ θαλάσσῃ εἰς τὸν Μωϋσῆν, καὶ πάντες τὸ αὐτὸ βρώμα πνευματικὸν ἔφαγον, καὶ πάντες τὸ αὐτὸ πόμα πνευματικὸν ἔπιον. Ἔπινον γὰρ ἐκ πνευματικῆς ἀκολουθούσης πέτρας, ἡ δὲ πέτρα ἦν ὁ Χριστός. Ἀκούεις, ὅπερ ὁ Χριστὸς τὸν πατρικὸν ἐπότιζε λαόν, ἴσον δὲ εἰπεῖν τὸν οἰκεῖον· καὶ πῶς ὁ Πατὴρ ὡδήγει τὸν Ἰσραὴλ εἰς τὴν τοῦ Υἱοῦ λατρείαν, καὶ ἐπιστροφὴν διὰ τίνων; ἢ δηλονότι διὰ Μωσέως καὶ τῶν προφητῶν; Ποῦ οὖν ἐνταῦθα ὁ πονηρός; ποῦ τῆς πονηρᾶς ἀρχῆς τὸ ἔργον; ποῦ οἱ νόμοι τῆς ἀντικειμένης μοίρας; Εἶτα πάλιν φησί· Μηδὲ ἐκπειράζωμεν τὸν Χριστὸν, καθὼς καὶ τινες αὐτὸν ἐπείρασαν. Τίνες; ἢ δηλονότι ὁ Ἰσραηλίτης λαός. Καὶ τίνα τὰ ἐπίχειρα; Ὑπὸ τῶν ὄφεων ἀπώλοντο. Ὥστε οἱ πειράζοντες τὸν ἐν τῷ νόμῳ Θεὸν διὰ τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱὸν ἐπείραζον. Ἑβραίοις ὁ Παῦλος ἐπιστέλλων φησί· Πολυμερῶς καὶ πολυτρόπως πάλαι ὁ Θεὸς λαλήσας τοῖς πατράσιν ἐν τοῖς προφήταις, ἐπ' ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν τούτων ἐλάλησεν ἡμῖν ἐν Υἱῷ. Ἰδοὺ τὸν αὐτὸν Θεὸν, καὶ οὐκ ἄλλον καὶ ἄλλον πάλαι μὲν ἐν τοῖς προφήταις λαλῆσαι λέγει, ὕστερον δὲ ἐν τῷ Υἱῷ. Ὅθεν τὴν κοινὴν Διαθήκην ἐν τῷ Υἱῷ χαρισάμενος τῷ κόσμῳ, αὐτὸς καὶ ἐν τοῖς προφήταις διέθετο τὴν παλαιὰν, καὶ πῶς ἡ πλάνη ἄλλον μὲν ἐκείνης, ἕτερον δὲ τῆς καινῆς ἀναπλάττει νομοθέτην καὶ Θεόν; Πάλιν ὁ αὐτὸς Ἀπόστολος λέγει· Κατανοήσατε τὸν ἀπόστολον καὶ ἀρχιερέα τῆς ὁμολογίας ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, πιστὸν ὄντα τῷ ποιήσαντι αὐτόν, δηλονότι ἀρχιερέα. Εἶτα πῶς ἦν πιστός, ὑπεξηγούμενος διὰ τοῦ Μωϋσέως δεικνύει· ὡς καὶ Μωσῆς, φησὶν, ἐν ὅλῳ τῷ οἴκῳ αὐτοῦ. Τίνος οἴκῳ; ἢ δηλονότι τοῦ ποιήσαντος ἀρχιερέα τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν. Εἶτα καὶ τὴν ἀσύγκριτον διαφορὰν τοῦ Δεσπότου πρὸς τὸν δοῦλον διδάσκων, ἐπήγαγεν, ὅτι πλείονος δόξης οὗτος παρὰ Μωυσῆν ἠξίωται, καθ' ὅσον πλείονα τιμὴν ἔχει τοῦ οἴκου ὁ κατασκευάσας αὐτόν. Πᾶς γὰρ οἶκος κατασκευάζεται ὑπό τινος, ὁ δὲ πάντα κατασκευάσας Θεός. Ἰδοὺ γὰρ ὁ μὲν Χριστὸς Υἱὸς τοῦ ἀγαθοῦ Πατρὸς, ὁ δὲ Μωσῆς
PANOPLIA DOGMATICA. TIT. XXIV.
Nunquid de bobus cura est Deo s? Quos autem magis curet, addit: Propter nos autem omnino dicit,
et propter nos scriptum est. Quare commune decretum in veteri lege et in gratia versatur. Deinde
naturalem et certissimam Patris et Filii similitudinein ex legis similitudine ostendit: Quemadmodum,
inquiens, præceptum fuit, ut qui altari serviunt, participes sint altaris, sic et Dominus præcepit, ut qui
nuntiant Evangelium, ex Evangelio vivant *. Necessitudinem rursum et cognationem legis et gratiæ
clarius ostendens, Nolo vos, inquit, ignorare, fratres, quod patres nostri omnes sub nube fuerunt, et
omnes per mare transierunt, et omnes in Mose baptizati sunt in nube et in mari, et omnes eumdem cibum spiritualem comederunt, et omnes eumdem potum spiritualem biberunt. Bibebant enim ex spirituali
sequente petra, petra aulem erat Christus *. Audis,
quomodo Christus Patrum populum, id est, suum
potaverit? Et quomodo Pater ducebat´Israelem að
Filii agnitionem et adorationem? Per quos autem?
Per Mosem utique et prophetas. Uhi igitur hic
malus? ubi mali principii opus? ubi leges partis
contrariæ? Post autem dicit: Neque tentemus
Christum, sicut quidam ipsum tentaverunt •. Quie
man? Nempe populus Israelita. Εt quæ supplicia?
serpentibus perierunt. Quamobram qui Deum,
in lege tentaverunt, ji per Patrem tentarunt Fiσέως νόμῳ γέγραπται. φησίν, Οὐ φιμώσεις βοῦν gabis os bovi trituranli '. Ει iis dictis subjicit:
ἁλοῦντα. Καὶ ταῦτα εἰπὼν ἐπιφέρει, Μὴ τῶν βοῶν
μέλει τῷ Θεῷ; τίνων δὲ μᾶλλον μέλει δεικνὺς ἐπάγει. Δι' ἡμᾶς δὲ πάντως λέγει, καὶ δι' ἡμᾶς ἐγράφη. Ωστε κοινὸν τὸ δόγμα τὸ ἐν τῇ Παλαιᾷ δια
Επῖνον, καὶ πολιτευόμενον καὶ ἐν τῇ χάριτι. Εἶτα
τὴν φυσικὴν ὁμοιότητα τοῦ Υἱοῦ πρὸς τὸν Πατέρα
καὶ τὸ ἀπαράλλακτον ὑποδηλῶν ἐκ τῆς τῶν νομο
θετηθέντων· ὁμοιότητος, "Ωσπερ, φησί, προσετάγη
τοὺς τῷ θυσιαστηρίῳ προσεδρεύοντας τῷ θυσια
στηρίῳ συμμερίζεσθαι, οὕτω καὶ ὁ Κύριος προσέταξε τοὺς τὸ Εὐαγγέλιον καταγγέλλοντας ἐκ
τοῦ Εὐαγγελίου ζῇν. Τὴν συνάφειαν δὲ πάλιν καὶ
συγγένειαν τοῦ νόμου καὶ τῆς χάριτος ἐπὶ πλέον
τρανολογῶν, οὐ θέλω ὑμᾶς ἀγνοεῖν, φησὶν, ἀδελ
φοί, ὅτι οἱ πατέρες ἡμῶν πάντες ὑπὸ τὴν regé.
λην ἦσαν, καὶ πάντες διὰ τῆς θαλάσσης διῆλθον,
καὶ πάντες ἐν τῇ νεφέλῃ ἐβαπτίσθησαν, καὶ ἐν
τῇ θαλάσσῃ εἰς τὸν Μωϋσῆν, καὶ πάντες τὸ αὐτὸ
βρώμα πνευματικὸν ἔφαγον, καὶ πάντες τὸ αὐτὸ
πόμα πνευματικὸν ἔπιον. Ἔπινον γὰρ ἐκ πνευματικῆς ἀκολουθούσης πέτρας, ἡ δὲ πέτρα ἦν ὁ
Χριστός. Ακούεις, ὅπερ ὁ Χριστὸς τὸν πατρικὸν
Επότιζε λαόν, ἴσον δὲ εἰπεῖν τὸν οἰκεῖον· καὶ πῶς ὁ
Πατὴρ ὡδήγει τὸν Ἰσραὴλ εἰς τὴν τοῦ Υἱοῦ λατρείαν,
καὶ ἐπιστροφὴν διὰ τίνων; ἢ δηλονότι διὰ Μωσέως
καὶ τῶν προφητῶν; Ποῦ οὖν ἐνταῦθα ὁ πονηρός:
ποῦ τῆς πονηρᾶς ἀρχῆς τὸ ἔργον; ποῦ οἱ νόμοι τῆς
ἀντικειμένης μοίρα;; Εἶτα πάλιν φησι· Μηδὲ ἐκπειράζωμεν τὸν Χριστὸν, καθὼς καὶ τινες αὐτὸν ἐπείρασαν. Τίνες; ἢ δηλονότι ὁ Ἰσραηλίτης λαός.
Καὶ τίνα τὰ ἐπίχειρα; Ὑπὸ τῶν ὄφεων ἀπώλοντο. Ὥστε οἱ πειράζοντες τὸν ἐν τῷ νόμῳ Θεὸν διὰ τοῦ Πα..
τρὸς τὸν Υἱὸν ἐπείραζον.
lium.
quit, multisque modis olim Deus loquens patribus in
prophetis, novissime locutus est nobis in kilio *. Ecce
eumdem Deum, et non alium olim in prophetis 10–
cutumn dicit, post autem in Filio. Qui Novum Tes
stamentum in Filio largitus est mundo, idem et in
prophetis Vetus instituit. Quonam igitur modo istorum error uðum veteris, et alterum novi Testamet:¬
ti fingit auctorem?
Εβραίοις ὁ Παῦλος ἐπιστέλλων φησί· Πολυμε- G Ad Hebræos scribens Paulus: Multifariam, inρῶς καὶ πολυτρόπως πάλαι ὁ Θεὸς λαλήσας τοῖς
πατράσιν ἐν τοῖς προφήταις, ἐπ' ἐσχάτων τῶν
ἡμερῶν τούτων ἐλάλησεν ἡμῖν ἐν Υἱῷ. Ἰδοὺ τὸν
αὐτὸν Θεὸν, καὶ οὐκ ἄλλον καὶ ἄλλον πάλαι μὲν ἐν
τοῖς προφήταις λαλῆσαι λέγει, ὕστερον δὲ ἐν τῷ
Υἱῷ. Ὅθεν τὴν κοινὴν Διαθήκην ἐν τῷ Υἱῷ χαρισάμενος τῷ κόσμῳ, αὐτὸς καὶ ἐν τοῖς προφήταις
διέθετο τὴν παλαιὰν, καὶ πῶς ἡ πλάνη ἄλλον μὲν
ἐκείνης; ἑτέρον δὲ τῆς καινῆς ἀναπλάττει νομοθέτην
καὶ Θεόν;
Πάλιν ὁ αὐτὸς Απόστολος λέγει· Κατανοήσατε
τὸν ἀπόστολον καὶ ἀρχιερέα τῆς ὁμολογίας ἡμῶν
Ἰησοῦν Χριστὸν, πιστὸν ὄντα τῷ ποιήσαντι αὐτ
τὸν, δηλονότι ἀρχιερέα. Εἶτα πῶς ἦν πιστός, ὑπεξηγούμενος διὰ τοῦ Μωϋσέως δεικνύει· ὡς καὶ Μωσῆς, φησὶν, ἐν ὅλῳ τῷ οἴκῳ αὐτοῦ. Τίνος οἴκῳ; ἢ
δηλονότι τοῦ ποιήσαντος ἀρχιερέα τὸν Κύριον ἡμῶν
Ἰησοῦν Χριστόν. Εἶτα καὶ τὴν ἀσύγκριτον διαφοράν
τοῦ Δεσπότου πρὸς τὸν δοῦλον διδάσκων, ἐπήγαγεν,
ὅτι πλείονος δόξης οὗτος παρὰ Μωυσήν ἠξίωται,
καθ' ὅσον πλείονα τιμὴν ἔχει τοῦ οἴκου ὁ καταστ
κευάσας αὐτόν. Πᾶς γὰρ οἶκος κατασκευάζεται ὑπό
τινος, ὁ δὲ πάντα κατασκευάσας Θεός. Ἰδοὺ γὰρ δ
μὲν Χριστό; Υἱὸς τοῦ ἀγαθοῦ Πατρὸς, ὁ δὲ Μωσης
1 1 Cor. vi, 8. 9. • ibid.
• Mebr. 1, 11. • Hebr. 11, 1.
Rursum idem apostolus ait: Considerate apostolum et pontificem confessionis, nostræ Jesum Chri,
stum, qui fidelis fuit ei qui fecit se º, nempe pontifcen. Deinde quomodo fuelis fuerit, explicans, per
b
Mosem ostendit. Quemadmodum Moses, inquit, in
tota domo ejus 1. Cujus domo? Illius nimirum, qui
fecit pontificem Dominum nostrum Jesum Christum.
Deinde incomparabilem Domini cum servo dif
rentiam demonstrans adjecit: Eo majore glòtia
hic, quan Moses dignus fuit, quanto majorem honorem habet domo, is qui fecit eam. Omnis enim dvmus ædificatur ab aliquo, qui autem omnia facit, ext
Deus". Ecce Christus Filius boni Patris. Moses
autem servus ejus, nec simpliciter servus, sed fide,
• ibid. 10. * ibid. 13, 14. • 1 Cor. x, 1. §. • ilid. 9. 1 sun!.
so ibid. 2.
11 ibid. 5, 4.
col. 1239–1240page 611 of 677
PG 130:1239θεράπων αὐτοῦ, καὶ οὐχ ἁπλῶς θεράπων, ἀλλὰ πιστός. Καὶ πάλιν· Εἰς ὁ τὰ πάντα κατασκευάσας Θεὸς, ὁ καὶ τὴν κατασκευὴν διαταξάμενος τοῦ ἐπιγείου οἴκου αὐτοῦ. Ὁ αὐτὸς οὗτος τῆς οἰκουμένης διδάσκαλος λέγει κληθῆναι ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἀρχιερέα τὸν Ἀαρὼν ὥσπερ καὶ τὸν Χριστόν. Οὐχ ἑαυτῷ γὰρ, φησί, τις λαμβάνει τὴν τιμὴν, ἀλλ' ὁ καλούμενος ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, καθάπερ καὶ Ἀαρών. Οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς οὐχ ἑαυτὸν ἐδόξασε γενέσθαι ἀρχιερέα, ἀλλ' ὁ λαλήσας πρὸς αὐτὸν, Υἱός μου εἶ σύ, ἐγώ σήμερον γεγέννηκά σε. Εἰ δὲ ὁ τὸν Χριστὸν καλέσας ἀρχιερέα, οὗτός ἐστιν ὁ καὶ τὸν Ἀαρὼν διὰ Μωσέως χρίσας, καὶ οὐδ' ἕτερος ἑαυτὸν ἐδόξασεν ἀρχιερέα, ἀλλ' ὁ καλέσας αὐτούς· πῶς οὐχὶ καὶ τὰ τῆς Νέας καὶ τὰ τῆς Παλαιᾶς τοῦ αὐτοῦ εἰσιν ἀγαθοῦ καὶ ἔργα καὶ νόμοι; Σὺ δέ μοι καὶ τοὺς λοιπούς, οἳ περιφανῶς ἐδείχθησαν ἐν τῇ παλαιᾷ πολιτείᾳ βεβιωκότες, ἐπιλογίζου, τὸν Ἀβραάμ, τὸν Ἰσαάκ, τὸν Ἰακώβ, τὸν Ἰωσήφ, αὐτὸν τὸν Μωσέα, οὓς ἐν ἐπαίνῳ δικαίῳ ποιούμενος ὁ Παῦλος, καὶ τὴν πίστιν αὐτῶν ἐξυμνῶν περὶ τοῦ Μωσέως προτίθησιν, ὅτι καὶ τὸν ὀνειδισμὸν ὑπέστη τοῦ Χριστοῦ. Λέγει γὰρ ἐν ῥήμασιν αὐτοῖς· Μείζονα τῶν Αἰγύπτου θησαυρῶν ἡγησάμενος τὸν ὀνειδισμὸν τοῦ Χριστοῦ. Τίθησι δὲ καὶ τὴν αἰτίαν, Ἀπέβλεπε γὰρ εἰς τὴν μισθαποδοσίαν, ἣν δῆλον ὅτι δυνατὸς ἦν παρασχεῖν αὐτῷ ὁ Θεός. Καὶ τί δεῖ καταριθμεῖν τοὺς ἄνδρας; Προλαβὼν γὰρ ἡμᾶς ὁ οὐρανοφοίτης Παυλός φησιν· Ἐπιλείψει με διηγούμενον ὁ χρόνος περὶ Γεδεών, Βαράκ τε καὶ Σαμψών, καὶ Ἰεφθάε, Δαβίδ τε καὶ Σαμουὴλ, καὶ τῶν προφητῶν, οἳ διὰ πίστεως κατηγωνίσαντο βασιλείας, εἰργάσαντο δικαιοσύνην, ἐπέτυχον ἐπαγγελιῶν, ἔφραξαν στόματα λεόντων, ἔσβεσαν δύναμιν πυρός, ἔφυγον στόματα μαχαίρας, ἐνεδυναμώθησαν ἀπὸ ἀσθενείας. Εἶτα καὶ τὰ ἱερὰ τούτων καὶ θαυμάσια ἔργα καὶ πάθη διεξιών, καὶ τὴν ἐν ἐρημίᾳ διατριβὴν καὶ καρτερίαν, ἐπάγει· ὧν οὐκ ἦν ἄξιος ὁ κόσμος. Οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὴν αὐτῶν διεγείρων ἡμᾶς μίμησιν, καὶ ὥσπερ παράκλησιν εἰς ἀρετὴν ἐκείνους προτιθεὶς, ἐπιφέρει· Τοσοῦτον ἔχοντες περικείμενον ἡμῖν νέφος μαρτύρων, ὄγκον ἀποθέμενοι πάντα, καὶ τὴν εὐπερίστατον ἁμαρτίαν, δι' ὑπομονῆς τρέχωμεν εἰς τὸν προκείμενον ἡμῖν ἀγῶνα, ἀφορῶντες εἰς τὸν τῆς πίστεως ἡμῶν ἀρχηγὸν καὶ τελειωτὴν Ἰησοῦν, ὅς ἐστιν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, ὅστις καὶ τῆς πίστεως, ἐν ᾗ γενναῖοι καὶ βέβαιοι μεμενήκασιν οἱ πατέρες ἡμῶν, γέγονεν ἀρχηγὸς, καὶ τῆς ἡμῶν τε κἀκείνων σωτηρίας τελειωτής. Οὗτος ὁ Ἀπόστολος καὶ ἐν ἄλλοις λόγον μὲν ἀδιάπτωτον τοῦ Θεοῦ τὸν μωσαϊκὸν νόμον ἀνυμνεῖ· Οὐ γὰρ ἐκπέπτωκε, φησίν, ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ· περὶ δέ γε τοῦ Ἰακὼβ καὶ τοῦ Ἠσαῦ διαλαμβάνων, ὡς ὁ μείζων δουλεύσει τῷ ἐλάττονι, μονονουχὶ καὶ τοὺς ἀρτιφανεῖς καὶ τοὺς πάλαι τῆς πλάνης ὑπηρέτας ἐπιστομίζει. Φησί γάρ· Μὴ ἀδικία παρὰ τῷ Θεῷ; Μὴ γένοιτο. Τῷ γὰρ Μωσεῖ λέγει· Καὶ
lis. Εt rursum: Qui autem omnia facil est Deus, θεράπων αὐτοῦ, καὶ οὐχ ἁπλῶς θεράπων, ἀλλὰ πιο
qui ei habitaculum construxit terrenæ domus ipsius
Idem ipse doctor orbis terrarum dicit vocatum
esse a Deo pontificem Aaron, sicut et Christum.
Nemo, inquit, sibi ipse honorem sumit, sed qui vocatur a Dco tanquam Aaron. Sic et Christus non se
ipse glorificavit, ut pontifex fieret, sed qui vocavil
eum: Filius meus es tu ego hodie genui te*. Quod si
is qui Christum vocavit pontificem, ipse est qui et
per Mosem unxit Aaron, et neuter se ipsum pon -
tificem declaravit, sed qui vocavit cos, quomodo et
Novi et Veteris Testamenti tum opera tum leges non
sunt unius' et ejusdem boni?
Tu mihi Abraham, Isaac, Jacob, Joseph, et ipsum
Moser, ac reliquos veteris Testamenti preclaros
viros collige, quos Paulus in numero justorum cuin
laude collocat, et fidem ipsorum celebrat. Nam de
Mose quidem illud adjungit, quod et opprobrium
Christi sustinuit. Majus euim, ut propriis ipsius
verbis utar, thesauris Ægyptiorum existimavit
opprobrium Christi s. Et causam adjungit: Respiστός. Καὶ πάλιν· Εἰς ὁ τὰ πάντα κατασκευάσας
Θεὸς, ὁ καὶ τὴν κατασκευὴν διαταξάμενος του
ἐπιγείου οίκου αὐτοῦ.
Ο αὐτὸς οὗτος τῆς οἰκουμένη; διδάσκαλος λέγει
κληθῆναι ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἀρχιερέα τὸν 'Ααρών ὥσπερ
καὶ τὸν Χριστόν. Οὐχ ἑαυτῷ γὰρ, φησί, τις λαμβάνει τὴν τιμὴν, ἀλλ' ὁ καλούμενος ὑπὸ τοῦ Θεοῦ,
καθάπερ καὶ 'Ααρών. Οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς οὐχ εαυτὸν ἐδόξασε γενέσθαι ἀρχιερέα, ἀλλ' ὁ λαλήσας
πρὸς αὐτὸν, Υιός μου εἰ σύ, εγώ σήμερον γεγέν
νηκά σε. Εἰ δὲ ὁ τὸν Χριστὸν καλέσας ἀρχιερέα, οὗτός
ἐστιν ὁ καὶ τὸν 'Ααρών διὰ Μωσέως χρίσας, καὶ οὐδ'
ἕτερος ἑαυτὸν ἐδόξασεν ἀρχιερέα, ἀλλ' ὁ καλέσας α
τούς· πῶς οὐχὶ καὶ τὰ τῆς Νέας καὶ τὰ τῆς Παλαιᾶς
τοῦ αὐτοῦ εἰσιν ἀγαθοῦ καὶ ἔργα καὶ νόμοι;
Σὺ δέ μοι καὶ τοὺς λοιπούς, οι περιφανῶς ἐδεί
χθησαν ἐν τῇ παλαια πολιτεία βεβιωκότες, επιλογί
ζου, τὸν ᾿Αβραάμ, τὸν Ἰσαάκ, τὸν Ἰακώβ, τὸν Ἰων
σήφ, αὐτὸν τὸν Μωσέα, οὓς ἐν ἐπαίνῳ δικαίῳ ποιού
μενος ὁ Παῦλος, καὶ τὴν πίστιν αὐτῶν ἐξυμνῶν περὶ
τοῦ Μωσέως προπτίθησιν, ὅτι καὶ τὸν ὀνειδισμόν
ὑπέστη τοῦ Χριστοῦ. Λέγει γὰρ ἐν ῥήμασιν αὐτοῖς·
Μείζονα τῶν Αἰγύπτου θησαυρῶν ἡγησάμενος τὸν
ὀνειδισμὸν τοῦ Χριστοῦ. Τίθησι δὲ καὶ τὴν αἰτίαν,
Ἀπέβλεπε γὰρ εἰς τὴν μισθαποδοσίαν, ήν δηλον
ότι δυνατὸς ἦν παρασχεῖν αὐτῷ ὁ Θεός. Καὶ τί δεῖ
καταριθμεῖν τοὺς ἄνδρας; Προλαβὼν γὰρ ἡμᾶς ὁ ούτ
ρανοφοίτης Παυλός φησιν· Ἐπιλείψει με διηγού
μενον ὁ χρόνος περὶ Γεδεών, Βαράκ τε καὶ
Σαμψών, καὶ Ιεφθάε, Δαβίδ τε καὶ Σαμουὴλ,
καὶ τῶν προφητῶν, οἱ διὰ πίστεως κατηγωνί
σαντο βασιλείας, ειργάσαντο δικαιοσύνην, ἐπέτυχον ἐπαγγελιών, ἔφραξαν στόματα λεόντων,
ἔσβεσαν δύναμιν πυρός, έφυγον στόματα για
χαίρας, ἐνεδυναμώθησαν ἀπὸ ἀσθενείας. Είτα
καὶ τὰ ἱερὰ τούτων καὶ θαυμάσια ἔργα καὶ πάθη
διεξιών, καὶ τὴν ἐν ἐρημίᾳ διατριβὴν καὶ καρτερίαν,
ἐπάγει· ἂν οὐκ ἦν ἄξιος ὁ κόσμος. Οὐ μόνον δὲ,
ἀλλὰ καὶ πρὸς τὴν αὐτῶν διεγείρων ἡμᾶς μίμησιν,
καὶ ὥσπερ παράκλησιν εἰς ἀρετὴν ἐκείνους προτι
θεῖς, ἐπιφέρει· Τοσοῦτον ἔχοντες περικείμενον
ἡμῖν νέφος μαρτύρων, ὄγκον ἀποθέμενοι πάντα,
καὶ τὴν εὐπερίστατον ἁμαρτίαν, δι' ὑπομονῆς
τρέχωμεν εἰς τὸν προκείμενον ἡμῖν ἀγῶνα, ἀφο
ρῶντες εἰς τὸν τῆς πίστεως ἡμῶν ἀρχηγὸν καὶ τελειωτὴν Ἰησοῦν, ὅς ἐστιν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς
Χριστὸς, ὅστις καὶ τῆς πίστεως, ἐν ᾗ γενναῖοι καὶ βέβαιοι με μενήκασιν οἱ πατέρες ἡμῶν, γέγονεν ἀρ
χηγὸς, καὶ τῆς ἡμῶν τε κἀκείνων σωτηρίας τελειωτής.
ciebat enim ad remunerationem
³, qnam¸ nimirum
ipsi poterat Deus tribuere. Et quid oportet, inquit
cali incola Paulus antevertens, viros enumerare?
Narruntem me tempus ipsum deficiel de Gedeon, Basac, Sampson, Jephie, David, Sunuch, et prophetis,
qui per fidem vicerunt regna, operati sunt justitiam,
«depti sunt repromissiones, obstruxerunt ora leonum,
ex:tiuterunt impetum ignis, effugaverunt aciem glødii,
convaluerunt de infirmitate *. Deinde sacris ipsorum
et admirandis operibus commemoratis, vitaque in solitudine transacta et fortitudine, subjicit: Quibus dignus non erat mundus *. Neque hoc contentus, sed nos
ad eorum imitatiouem incitans, et eorum exemplo ad
virtutem cohortans addit: Tamam habentes circumpositam nobis nubem testium, deposito omni tumore,
et circumstante peccato per patientiam curramus ad
propositum nobis certamen respicientes in auctorem
fidei et consummatorem Lesum ', qui est Dominus
noster Jesus Christus, qui et fidei, in qua strenui
et stabiles permanserunt patres nostri, factus est
princeps, et illorum ac nostræ salutis auctor.
Ilic Apostolus et alibi legem Mosaicam ita celebrat, ut Dei verbum, quod non intercidit, esse dicat: Non enim excilit, inquit, verbum Dei. De Jacob autem et Esan verba faciens, quod major serviet minori, tum recentes, tum veteres erroris
miyistros coarguit. Ait enim: Numquid injustitia
est apud Deum? Absit! Quomodo enim dicit Mosi:
Miserebor, cui misereor, et misericordiam prastabo,
• ibid. 4.
• Rom. 15, 6.
• llebr. v, 4, 3. • Hebr. x1, 20.
• ibid, 15.
Οὗτος ὁ ᾿Απόστολος καὶ ἐν ἄλλοις λόγον μὲν ἀδιά
πτωτον τοῦ Θεοῦ τὸν μωσαϊκὸν νόμον ἀνυμνεῖ· Οὐ
γὰρ ἐκπέπτωκε, φησίν, ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ· περὶ
δέ γε τοῦ Ἰακὼς καὶ τοῦ Ναοῦ διαλαμβάνων, ὡς
ὁ μείζων δουλεύσει τῷ ἐλάττονι, μονονουχὶ καὶ
τοὺς ἀρτιφανεῖς καὶ τοὺς πάλαι τῆς πλάνης ὑπη
μέτας ἐπιπτομίζει. Φησί γάρ· Μὴ ἀδικία παρὰ τῷ
Θεῷ; Μη γένοιτο. Τῷ γὰρ Μωσεῖ λέγει· Καὶ
* ib. • ibid. 32-54. • ibid. 39. ▼ Hebr. xn, 1.
col. 1241–1242page 612 of 677
PG 130:1241ἐλεήσω ὃν ἂν ἐλεῶ, καὶ οἰκτειρήσω ὃν ἂν οἰκτείρω. Καὶ ἵνα μὴ δόξῃ τις ἐξ οἰκείων πόνων καὶ ἱδρώτων, καὶ χωρὶς τῆς ἄνωθεν συνεργείας τὸ πᾶν ἐκτελεῖν τῶν κατορθωμάτων, συνείρει· Ἄρα οὖν ὃν θέλει ἐλεεῖ, ὃν δὲ θέλει σκληρύνει. Τὸν αὐτὸν δὲ λέγει Θεὸν καὶ τοῦ ἐλέους τοῖς εἰς αὐτὸν ὁρῶσιν ὑπάρχοντα πηγήν, καὶ τῶν εἰς αὐτὸν ἐπηρμένων διελέγχοντα καὶ καταβάλλοντα τὸ ἀλαζονικὸν καὶ σκληρόν. Τὸν αὐτὸν δὲ Θεὸν, ὅς ἐστι Πατὴρ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, φιλάνθρωπον καὶ ἀγαθὸν ἀνυμνῶν, καὶ πειθαρχεῖν μὲν αὐτῷ πάντας, μηδένα δὲ κατεξανίστασθαι διὰ τῶν οἴκοθεν λογισμῶν τῆς ἀπορρήτου κυβερνήσεως αὐτοῦ, ἐπιφέρει· Μενοῦνγε, ὦ ἄνθρωπε, σὺ τίς εἶ ὁ ἀνταποκρινόμενος τῷ Θεῷ; Εἶτα τοῦτον πλάστην λαμπρῶς ἀνακράζων, καὶ οὐ πλάστην μόνον, ἀλλὰ καὶ Θεὸν αὐτεξούσιον κριτὴν καὶ τοῦ διανέμειν ἑκάστῳ, ἃ ἡ κρίσις ἤνεγκε, Δεσπότην, τὴν μὲν ὀργὴν φέρειν ἐκεῖ διδάσκει ἐπὶ τὰ σκεύη τὰ κατηρτισμένα εἰς ἀπώλειαν, τὸν δὲ πλοῦτον τῆς δόξης αὐτοῦ τοῖς τοῦ ἐλέους ἐπιδαψιλεύεσθαι ἀξίοις· οὗ καὶ ἡμᾶς μετόχους εὐαγγελίζεται εἶναι, ὅτε δὴ προητοιμασμένους εἰς τὴν ἀπόλαυσιν τῶν ἀγαθῶν, τοὺς πεπιστευκότας εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν. Ἐν ἄλλοις δὲ πάλιν ἀμεταμέλητον τὴν χάριν ἀναγράφων τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ, καὶ ὅτι ἐκείνου ἦν ὁ Ἰσραηλίτης λαὸς, καὶ ἡ νομοθεσία, καὶ τὰ προστάγματα, καὶ ὅτι μὴ πάντας διὰ τὴν ἐνίων παράβασιν ἐξεκήρυξε τῆς υἱοθεσίας, φησί· Μὴ ἀπώσατο ὁ Θεὸς τὸν λαὸν αὐτοῦ; Μὴ γένοιτο. Οὐκ ἀπώσατο ὁ Θεὸς τὸν λαὸν αὐτοῦ, ὃν προέγνω. Καὶ δεικνὺς ἐναργῶς τίνα λέγει Θεὸν, καὶ πόθεν δῆλον, ὅτι τὸν λαὸν αὐτοῦ μὴ ἀπώσατο· καὶ γὰρ ἐγώ, φησίν, Ἰσραηλίτης εἰμὶ ἐκ σπέρματος Ἀβραάμ, φυλῆς Βενιαμίν. Ὥστε ὁ μὴ ἀπωσάμενος Παῦλον, ἀλλὰ καλέσας αὐτὸν εἰς ἐκλογὴν, οὗτός ἐστιν ὁ καὶ τὸν Ἰσραὴλ λαὸν αὐτοῦ θέμενος, καὶ μὴ ἀπωσάμενος τοῦτον, ἀλλὰ διὰ τῆς πίστεως τῆς εἰς Χριστὸν τελειώσας αὐτούς. Ἀνακαλύπτων τὸ τῆς ἀληθείας φέγγος ὁ θεῖος Ἀπόστολος, καὶ καθαροὺς ἡμᾶς παραγγέλλων εἶναι, καὶ ἀφωρισμένους τῶν ἀκαθάρτων, ὡς ἂν εἰς υἱοὺς καὶ θυγατέρας ἀναγράφοι ἡμᾶς ὁ Θεός· Καὶ ὑμεῖς γὰρ, φησίν, ἔσεσθέ μοι εἰς υἱοὺς καὶ θυγατέρας, ἐπάγει καὶ τὸν ταῦτα ἐπαγγειλάμενον, ὅτι Κύριος παντοκράτωρ. Συνδιαπλέκει δὲ καὶ πρὸς τίνας αἱ ἐπαγγελίαι, ὅτι διὰ τῶν πατέρων πρὸς ἡμᾶς. Ἐπιφέρει γάρ· Ταύτας οὖν ἔχοντες τὰς ἐπαγγελίας, ἀδελφοί, καθαρίσωμεν ἑαυτοὺς ἀπὸ παντὸς μολυσμοῦ σαρκὸς καὶ πνεύματος, ἐπιτελοῦντες ἁγιωσύνην ἐν φόβῳ Θεοῦ. Ὥστε ἡμῖν ἐπήγγελται ταῦτα ἀπὸ τῶν πατέρων ἀρξάμενα, καὶ εἶπε, Θεοῦ ὁ λαὸς ἐκεῖνος, τοῦ αὐτοῦ καὶ ἡμεῖς· καὶ ὥσπερ ἐν τῇ Παλαιᾷ οἱ καθαροὶ ναὸς τοῦ Θεοῦ, οὕτω καὶ οἱ ἐν τῇ Νέᾳ καθαροὶ ναὸς τοῦ αὐτοῦ Θεοῦ. Πολλὰ μὲν οὖν καὶ ἄλλα φλυαρούσιν οἱ μύσται καὶ μυσταγωγοὶ τῆς τοιαύτης αἱρέσεως μήτε ἀκοῇ πιστῶν φορητά, μήτε γλώσσῃ τῶν εὐσεβῶν λαλητά.
TIT. XXIV.
ἐλεήσω ὃν ἂν ἐλεῶ, καὶ οἰκτειρήσω ὃν ἂν ol cui misereur? Ac ne quis existimet se propriis
κτείρω. Καὶ ἵνα μὴ δόξῃ τις ἐξ οἰκείων πόνων καὶ
Ιδρώτων, καὶ χωρὶς τῆς ἄνωθεν συνεργείας τὸ πᾶν
ἐκτελεῖν τῶν κατορθωμάτων, συνείρει·Αρα οὖν
δν θέλει ἐλεεῖ, δν δὲ θέλει σκληρύνει. Τὸν αὐτὸν
δὲ λέγει Θεὸν καὶ τοῦ ἑλέους τοῖς εἰς αὐτὴν ὁρῶσιν
ὑπάρχοντα πηγήν, καὶ τῶν εἰς αὐτὸν ἐπηρμένων
διελέγχοντα καὶ καταβάλλοντα τὸ ἀλαζονικὸν καὶ
σκληρόν. Τὸν αὐτὸν δὲ Θεὸν, ὅς ἐστι Πατὴρ τοῦ
Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, φιλάνθρωπον καὶ
ἀγαθὸν ἀνυμνῶν, καὶ πειθαρχεῖν μὲν αὐτῷ πάντας,
μηδένα δὲ κατεξανίστασθαι διὰ τῶν οἴκοθεν λογι·
σμῶν τῆς ἀπορρήτου κυβερνήσεως αὐτοῦ, ἐπιφέρει α
Μενούνγε, ὦ ἄνθρωπο, σὺ εἰς εἶ ὁ ἀνταποκρι
νόμενος τῷ θεῷ; Εἶτα τοῦτον πλάστην λαμπρῶς
ἀνακράζων, καὶ οὐ πλάστην μόνον, ἀλλὰ καὶ Θεὸν
αὐτεξούσιον κριτὴν καὶ τοῦ διανέμειν ἑκάστῳ, ἃ ἡ
κρίσις ήνεγκε, Δεσπότην, τὴν μὲν ὀργὴν φέρειν ἐκε
διδάσκει ἐπὶ τὰ σκεύη τὰ κατηρτισμένα εἰς ἀπώλειαν, τὸν δὲ πλοῦτον τῆς δόξης αὐτοῦ τοῖς τοῦ
ἐλέους ἐπιδαψιλεύεσθαι ἀξίοις· οὗ καὶ ἡμᾶς μετά
χους εὐαγγελίζεται εἶναι, ὅτε δὴ προητοιμασμένους εἰς τὴν ἀπόλαυσιν τῶν ἀγαθῶν, τοὺς πεπιστευκότας
εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν.
laboribus et sudoribus sine divino auxilio perfecta
exsequi virtutum officia, cohibet bumanam arrogan -
tiam, et dicit ipsum Deum esse misericordiæ fontem in eos qui ad ipsum respiciunt, eos autem qui
supercilium tollunt, coarguere, et gloriosam ipsorum superbiam deprimere. Porro Deum ipsum, qui ụ
est Pater Domini nostri Jesu Christi, benignum et
bonum appellat, eique omnes obedire dicit, et propriis rationibus neminem ab arcana illius gubernatione sese subtrahere. Sic enim ait: Ο homo, tu
quis es, ut respondeas Deo 3! Μox eum opificem
procreatoremque uostrum aperte demonstrat esse,
nec solum procreatorem, verum etiam judicem liberum et Dominum, qui possit cuique tribuere quæ
judicio decreverit suo; itaque iram suam exercere
in vasa parata ad interitum, divitias autem gloriae
suæ largiri illis qui misericordia ipsius sunt digni.
Cujus et nos dicit esse participes, qui præparati 8mus, et vocati ad ejus bona perfruenda, qui credidimas in Dominum nostrum Jesum Christum.]
Εν ἄλλοι; δὲ πάλιν ἀμεταμέλητον τὴν χάριν ἀνα
γράφων τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ, καὶ ὅτι ἐκείνου ἦν ὁ
Ἰσραηλίτης λαὸς, καὶ ἡ νομοθεσία, καὶ τὰ προστά
γματα, καὶ ὅτι μὴ πάντα; διὰ τὴν ἐνίων παράβασιν
ἐξεκήρυξε τῆς υιοθεσίας, φησί, Μὴ ἀπώσατο ὁ
Θεὸς τὸν λαὸν αὐτοῦ; Μὴ γένοιτο. Οὐκ ἀπώσατο
ὁ Θεὸς τὸν λαὸν αὐτοῦ, δν προέγνω. Καὶ δεικνύς
ἐναργώς τίνα λέγει Θεὸν, καὶ πόθεν δῆλον, ὅτι τὸν
λαὸν αὐτοῦ μὴ ἀπώσατο, καὶ γὰρ ἐγώ, φησίν,
Ισραηλίτης εἰμὶ ἐκ σπέρματος ᾿Αβραάμ, φυλῆς
Βενιαμίν. Ώστε ὁ μὴ ἀπωσάμενος Παῦλον, ἀλλὰ
καλέσας αὐτὸν εἰς ἐκλογὴν, οὗτός ἐστιν ὁ καὶ τὸν
Ἰσραὴλ λαὸν αὐτοῦ θέμενος, καὶ μὴ ἀπωσάμενος,
τοῦτον, ἀλλὰ διὰ τῆς πίστεως τῆς εἰς Χριστὸν τελειώσας αὐτούς.
"
᾿Ανακαλύπτων τὸ τῆς ἀληθείας φέγγος ὁ θεῖος
Απόστολος, καὶ καθαροὺς ἡμᾶς παραγγέλλων εἶναι,
καὶ ἀφωρισμένους τῶν ἀκαθάρτων, ὡς ἂν εἰς υἱοὺς
καὶ θυγατέρας ἀναγράφει ἡμῖν τοῦ Θεοῦ, Καὶ ὑμεῖς
γὰρ, φησὶν, ἔσεσθέ μοι εἰς υἱοὺς καὶ θυγατέρας,
ἐπάγει καὶ τὸν ταῦτα ἐπαγγειλάμενον, ὅτι Κύριος
έστι παντοκράτωρ. Συνδιαπλέκει δὲ καὶ πρὸς τίνας
αἱ ἐπαγγελίαι, ὅτι διὰ τῶν πατέρων πρὸς ἡμᾶς.
Επιφέρει γάρ, Ταύτας οὖν ἔχοντες τὰς ἐπαγγελίας, ἀδελφοί, καθαρίσωμεν ἑαυτοὺς ἀπὸ παντὸς
μολυσμοῦ σαρκὸς καὶ πνεύματος, ἐπιτελοῦντες
ἁγιωσύνην ἐν φόβῳ Θεοῦ, Ὥστε ἡμῖν ἐπήγγελται
ταῦτα ἀπὸ τῶν πατέρων ἀρξάμενα, καὶ οἶπε, Θεοῦ
ὁ λαὸς ἐκεῖνος, τοῦ αὐτοῦ καὶ ἡμεῖς· καὶ ὥσπερ
ἐν τῇ Παλαιᾷ οἱ καθαροὶ ναός τοῦ Θεοῦ, οὕτω καὶ οἱ
ἐν τῇ Νέμ καθαροὶ ναὸς τοῦ αὐτοῦ Θεοῦ.
Πολλὰ μὲν οὖν καὶ ἄλλα φλυαρούσιν οἱ μύσται
και μυσταγωγο! τῆς τοιαύτης αἱρέσεως μήτε ἀκοῇ
πιστῶν φορητά, μήτε γλώσσῃ τῶν εὐσεβῶν λαλητά.
Alibi vero sine pœnitentia esse scribens gratiam
veri Dei et ejus esse populum Israelitam et legeni
et mandata, nec oinnes propter paucorum culpam
repudiasse, ut sibi non essent filii, sic ait: Nunquid rejecit Deus populum suum? Absit. Non rejecit Deus populum suum, quem præscivit '. Ει per -
spicue demonstrans, quem Deum dicat, et uude planum fiat, Deum non repudiasse populum suum,
Nam et ego, inquit, sum Israelitu, ex semine Abraham, de tribu Benjamin *. Quare qui Paulum nom
repudiavit, sed vocavit ipsum ad electionem, hic
est, qui et Israelem fecit populum suum, et non.
repulit cuin, sed per fdem in Christum perfecit.
Veritatis splendorem patefaciens divus Apostolus,
nosque ut mundi simus, et ab immundis sejungamuş
adhortans, ut qui in Dei Alios et filias adoptati
sinus, Nam et vos, inquit, eritis mihi in filios et
Alias ", et euin qui promnisit lac, indical, nempe
Deuin omnipotentem. Adjungit etiam illos quibus
promissiones factae sunt, nobis nimirum per patres.
Dicit enim: Has igitur habentes promissiones, charissimi, emundemus nos ab omni inquinatione carnis
et spiritus, perficientes sanctificationem in timore Dei⚫.
Nobis igitur hæc promissa sunt, quæ a patribus
duxerunt initium, et cujus Dei est ille populus, ejusdem et nos suimus. Et quemadmodum in veteri Testamento homines mundi templum erant Dei, si:
et in novo qui mundi sunt, ejusdem sunt Dei tein -
plum.
Multa præterea nugantur istius hæresis doctoreą
et vindices quæ nec fidelium auribus percipi neq
piorum lingua possunt explicari. Cum enim ades
¹ Hebr. x11, 14, 15. ibid. 20.: Rom. x1, 2, ibid, 1 Cor. 1 18:
• II Cor. vii, 1.
col. 1243–1244page 613 of 677
PG 130:1243Τῆς γὰρ πίστεως αὐτῶν ἀρξαμένης ἐκ πλάνης, ἀκολούθως ἐν ἅπασιν ἐπλανήθησαν. Τὰ μέντοι κεφαλαιωδέστερα τῶν ἐν αὐτοῖς αἱρετικῶν δογμάτων, καὶ ὅσα θεμέλιος, καὶ ῥίζα, καὶ οἷον πηγή πεφύκει, ταῦτά εἰσιν, ὅσα προλαβών ἄχρι τοῦ παρόντος ὁ εὐσεβής λόγος ἤλεγξε, καὶ ὡς ἀράχνης ἱστὸν διέλυσε, καὶ τὸ σκότος αὐτῶν διασκεδάσας ὑπέδειξε τὴν ἀλήθειαν. Τἄλλα δὲ παρειάθησαν, ὡς εὐχερῶς ἀπὸ τῶν ἀνατραπέντων λυθῆναι καὶ αὐτὰ δυνάμενα. Εἰ μὲν γὰρ πείσουσι τοὺς τῆς αἱρέσεως οἱ τῶν κεφαλαιωδεστέρων δογμάτων ἔλεγχοι, περιττὴ τῶν ὑπολειφθέντων ἡ κατὰ μέρος ἐξέτασις· ἀναχθέντες γὰρ εἰς τὴν εὐθεῖαν ὁδὸν ῥᾳδίως ἔσονται βαδίζοντες ἐπὶ πᾶσαν ἀλήθειαν, πᾶν ψεῦδος καθάπερ πρόσκομμα καὶ σκῶλον ἐκ μέσου ποιοῦντες καὶ διαῤῥίπτοντες· εἰ δ' ἐθελοτυφλώττοντες μυοῦσιν ὅτι πρὸς τὸ φῶς, καὶ καθ' ἑαυτῶν ἀνδρίζονται τῷ ψεύδει σκεπόμενοι, καὶ μὴ θέλοντες ἀποστῆναι τοῦ πλανήσαντος αὐτοὺς πνεύματος, καὶ οὕτω πάλιν περιττὴ τῶν κατὰ μέρους ἡ συζήτησις. Σαθροῖς γὰρ θεμελίοις μάτην ἐποικοδομήσει τις, καὶ ἀνόνητον ὑποστήσεται τὸν πόνον.
ΤΙΤΛΟΣ ΚΕ. Περὶ τοῦ σταυροῦ, περὶ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος, καὶ περὶ τοῦ μυστηρίου τῆς εὐχαριστίας.
Ἐπεὶ δὲ τόν τε τίμιον σταυρὸν ἀτιμάζουσιν οἱ Παυλικιάνοι, καὶ τὸ θεῖον βάπτισμα διαπτύουσι, καὶ τὴν ἱερὰν μετάληψιν τοῦ μυστικοῦ δείπνου χλευάζουσι, προστεθήσεται καὶ τὰ περὶ τούτων ἀπὸ τῶν τοῖς μακαρίοις πατράσι πεπονημένων.
Τοῦ Δαμασκηνοῦ περὶ τοῦ σταυροῦ.
Ὁ λόγος ὁ τοῦ σταυροῦ, τοῖς μὲν ἀπολλυμένοις μωρία ἐστὶ, τοῖς δὲ σωζομένοις ἡμῖν, δύναμις Θεοῦ ἐστιν. Ὁ μὲν γὰρ πνευματικὸς ἀνακρίνει, ψυχικὸς δὲ ἄνθρωπος οὐ δέχεται τὰ τοῦ Πνεύματος. Μωρία γάρ ἐστι τοῖς μὴ πάντα δεχομένοις, καὶ τὸ ἀγαθὸν καὶ παντοδύναμον Θεοῦ λογιζομένοις, ἀλλ' ἀνθρωπίνοις καὶ φυσικοῖς λογισμοῖς ἐξερευνῶσι τὰ θεῖα· πάντα γὰρ ἐκ Θεοῦ ὑπὲρ φύσιν εἰσὶ, καὶ λόγον, καὶ δύναμιν. Εἰ γάρ τις λογίσηται ὅπως ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι, τίνος τε ἕνεκεν παρήγαγεν ὁ Θεὸς τὰ πάντα, φυσικοῖς λογισμοῖς φθάσας· ἐβουλήθη, οὐ καταλαμβάνει. Ψυχικὴ γάρ ἐστιν ἡ γνῶσις αὕτη καὶ γεώδης. Εἰ δέ τις πίστει χειραγωγούμενος, καὶ παντοδύναμον, καὶ ἀληθὲς, καὶ σοφόν, καὶ δίκαιον τὸ θεῖον λογίσηται, εὑρήσει πάντα ὁμαλὰ, καὶ ὁδὸν εὐθεῖαν. Ἐκτὸς γὰρ πίστεως ἀδύνατον σωθῆναι· πίστει γὰρ πάντα, τά τε ἐπίγεια, τά τε πνευματικὰ συνίστανται. Γεωργὸς ἐκτὸς πίστεως τέμνει γῆς ἄλλον ἀπό· ἔμπορος μικρῷ ξύλῳ τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν κυμαινομένῳ τῆς θαλάσσης πελάγει παραδίδωσιν. Γάμοι συνίστανται, οὐκ ἄλλο τι τῶν ἐν τῷ βάρει νοοῦμεν ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι τὰ τοῦ Θεοῦ δυνάμει παρήχθαι· πάντα τὰ τ
ipsorum ab errore principium sumpserit, in om. Τῆς γὰρ πίστεως αὐτῶν ἀρξαμένης ἐκ πλάνης, ἀπο
nibus deinceps aberraverunt. Capita tamen hæreticarum opinionum et fundamenta, et radicem,
et fontem quodammodo demonstrabimus. Quæ religionis et pietatis doctrina ab initio ab hoc usque tempus redarguit, et tanquam arane telas
disjecit atque dissolvit, et ipsorum tenebris discussis veritatein ostendit. Quæ vero prætermissa
sunt, facile eisdem rationibus quibus reliqua confutavimus evertentur. Si enim qui hæresis veneno
sunt infeci, resipiscant, ex graviora capitum
confutatione reliqua cognoscent. Nam in rectam
dɩducti viam, facilę omni mendacio tanquam offendiculo et impedimento sublato rejectoque in omneni venient veritatem. Quod si cæci esse voluerint,
claudicabunt adhuc mendacioque protecti contra
semetipsos fortiter agent, et ad erroris spiritum
delfcere recusabunt. Atque ita rursum supervacanea
erit subtilior eorum quæ restant explicatio. Putrilis
enim fundamentis in cassum aliquid superstruxeris
inutilemque laborein susceperis.
· TITULUS XXV.
λούθως ἐν ἅπασιν ἐπλανήθησαν. Τὰ μέντοι χαρα
λαιωδέστερα τῶν ἐν αὐτοῖς αἱρετικῶν δογμάτων,
καὶ ὅσα θεμέλιος, καὶ ῥίζα, καὶ οἷον πηγή πεφύκει,
ταῦτά εἰσιν, ὅσα προλαβών ἄχρι τοῦ παρόντος ὁ εἰ
σεβής λόγος ήλεγξε, καὶ ὡς ἀράχνης ἱστὸν διέλυσε,
καὶ τὸ σκότος αὐτῶν διασκεδάσας ὑπέδειξε τὴν ἀλή
θειαν. Τἄλλα δὲ παρειάθησαν, ὡς εὐχερῶς ἀπὸ τῶν
ἀνατραπέντων λυθῆναι καὶ αὐτὰ δυνάμενα. Εἰ μὲν
γὰρ πείσουσι τοὺς τῆς αἱρέσεως οἱ τῶν κεφαλαιωδη
στέρων δογμάτων ἔλεγχοι, περιττὴ τῶν ὑπολειφθέν
των ἡ κατὰ μέρος ἐξέτασις· ἀναχθέντες γὰρ εἰ;
τὴν εὐθεῖαν ὁδὸν ῥᾳδίως ἔσονται βαδίζοντες ἐπὶ πάν
σαν ἀλήθειαν, πᾶν ψεῦδος καθάπερ πρόσκομμα καὶ
σκώλον ἐκ μέσου ποιοῦντες καὶ διαῤῥίπτοντες· α
δ' ἐθολοτυφλώττοντες μυοῦσιν ὅτι πρὸς τὸ φῶν, καὶ
καθ' ἑαυτῶν ἀνδρίζονται τῷ ψεύδει σκεπόμενοι, και
μὴ θέλοντες ἀποστῆναι τοῦ πλανήσαντος αὐτούς
πνεύματος, καὶ οὕτω πάλιν περιττὴ τῶν κατὰ μέσ
ρος ή συζήτησις. Σαθροῖς γὰρ θεμελίοις μάτην
Εποικοδομήσει τις, καὶ ἀνόνητον ὑποστήσεται τὸν τό
ΜΟΥ.
ΤΙΤΛΟΣ ΚΕ.
De cruce, de sancto baptismo et de eucharistiæ Περὶ τοῦ σταυροῦ, περὶ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος,
mysterio.
Verum quoniam et crucem venerabilem despiciunt,
et divinum baptismum conteninunt, et sacram mysticas
conæ transsumptionem irrident, et de his quoque
aliquid ex beatorum Patrum libris depromptum in
medium afferemus.
Damasceni de cruce.
Rerum ipsa creatio humanis rationibus comprehendi non potest. Fides universa necessaria. Quid
fides. Verbum crucis pereuntibus quidem sıultitia est: iis autem qui salvi fiunt, id est nobis, Dei
virtus est ¹. Nam spiritualis quidem judicat omnia:
animalis autem homo non percipit ea quæ Dei sunt ".
Stultitia enim` illis est, qui ea suscipiunt, nec Dei
bonitatem et omnipotentiam considerant; verum res
divinas humanis naturalibusque rationibus investigant. Etenim quæ Dei sunt, naturam et Sermonein et
cogitationem superant. Nam si quis animo volvat.
quonam pacto, et cur Deus omnia ex nihilo produxerit, naturalibusque rationibus id assequi
contendat, nequaquam hoc comprehendet. Animalis
enim et diabolica est hujusmodi scientia. Qui vero
Bde veluti manu ducius, Deum bonum, et omnipotentem, et verum, et sapientem, et justun cogitat,
omnia plana et æquabilia, viamque rectam inveniet. Nam fieri non potest ut quis sine fide salutem
consequatur '. Fide siquidem tum humana oinuia,
tum spiritualia constant. Neque enim agricola
sine fide arvun proscindit, nec mercator exiguo
ligno vectus animam suam furentibus maris uudis
committit, nec matrimonia contrahuntur, nec denique aliud quidquam eorum quæ vita fert, susci1 1 Cor. 1, 23. • I Cor. 11, 15.
Hebr, x1,
καὶ περὶ τοῦ μυστηρίου τῆς εὐχαριστίας.
Ἐπεὶ δὲ τόν τε τίμιον σταυρὸν ἀτιμάζουσιν ε
Παυλικιάνοι, καὶ τὸ θεῖον βάπτισμα διαπτύουσι, καλ
τὴν ἱερὰν μετάληψιν τοῦ μυστικού δείπνου χλευάζου
σι, προστεθήσεται καὶ τὰ περὶ τούτων ἀπὸ τῶν ταῖς
μακαρίοις πατράσι πεπονημένων.
Τοῦ Δαμασκηνοῦ περὶ τοῦ σταυροῦ.
Ο λόγος ὁ τοῦ σταυροῦ, τοῖς μὲν, ἀπολλυγ
τοις μωρία ἐστὶ, τοῖς δὲ σωζομένοις ἡμῖν, οὐτ
μις Θεοῦ ἐστιν. Ὁ μὲν γὰρ πνευματικός κάνει.
ἀνακρίνει, ψυχικὸς δὲ ἄνθρωπος οὐ δέχεται το
τοῦ Πνεύματος. Μωρία γάρ ἐστι τοῖς μὴ πάντα
δεχομένοις, καὶ τὸ ἀγαθὸν καὶ παντοδύναμον
Θεοῦ λογιζομένοις, ἀλλ᾽ ἀνθρωπίνοις καὶ φυστί
λογισμοῖς ἐξερευνῶσι Ρ τὰ θεῖα· πάντα γὰρ ἐκ
Θεοῦ ὑπὲρ φύσιν εἰσὶ, καὶ λόγον, καὶ δυναμικής,
γάρ τις λογίσηται ὅπως ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶν
τίνος τε ἕνεκεν παρήγαγεν ὁ Θεὸς τὰ πάντα;
φυσικοῖς λογισμοῖς φθάσας· ἐβουλήθη, οὐ καταλι
βάνει. Ψυχικὴ γάρ ἐστιν ἡ γνῶσις αὕτη καὶ
νιώδης. Εἰ δέ τις πίστες χειραγωγούμενος,
καὶ παντοδύναμον, καὶ ἀληθὲς, καὶ σοφόν,
καιον τὸ θεῖον λογίσηται, εὑρήσει πάντα;
ὁμαλὰ, καὶ ὁδὸν εὐθεῖαν. Ἐκτὸς γὰρ πίστεως
νατον σωθῆναι· πίστει γὰρ πάντα, τά τε
πινα, τά τε πνευματικά συνίστανται.
γεωργὸς ἐκτὸς πίστεως τέμνει γῆς αλλαπό
ἔμπορος μικρῷ ξύλῳ τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν
νομένῳ τῆς θαλάσσης πελάγει παραδίδωσιν
μοι συνίστανται, οὐκ ἄλλο τι τῶν ἐν τῷ βάρ
νοοῦμεν ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι τὰ
τοῦ Θεοῦ δυνάμει παρήχθαι· πάντα τα τ
* Basil.,in psal. cxv..
col. 1245–1246page 614 of 677
PG 130:1245τὰ ἀνθρώπινα πίστει κατορθούμεν. Πίστις δὲ ἐστὶν ἀπολυπραγμόνητος συγκατάθεσις.
Πάσα μὲν οὖν πρᾶξις καὶ θαυματουργία τοῦ Χριστοῦ μεγίστη, καὶ θεία, καὶ θαυμαστή· ἀλλὰ πάντων ἐστὶ θαυμαστότερον ὁ τίμιος αὐτοῦ σταυρός. Δι' οὐδενὸς γὰρ ἑτέρου ὁ θάνατος κατήργηται, ἢ τοῦ προπάτορος ἁμαρτία λέλυται, ὁ ᾄδης ἐσκύλευται, ἡ ἀνάστασις δεδώρηται, δύναμις ἡμῖν τοῦ καταφρονεῖν τῶν παρόντων καὶ αὐτοῦ τοῦ θανάτου δέδοται, ἢ πρὸς τὴν ἀρχαίαν μακαριότητα ἐπάνοδος κατώρθωται, πύλαι παραδείσου ἠνοίχθησαν, ἡ φύσις ἡμῶν ἐκ δεξιῶν τοῦ Θεοῦ κεκάθικε, τέκνα Θεοῦ καὶ κλη ρονόμοι γεγόναμεν, εἰ μὴ διὰ τοῦ σταυροῦ τοῦ Κυ ρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Διὰ σταυροῦ γὰρ πάντα κατώρθωται· Ὅσοι γὰρ ἐβαπτίσθημεν εἰς Χρι στὸν, φησὶν ὁ Ἀπόστολος, εἰς τὸν θάνατον αὐτοῦ ἐβαπτίσθημεν· ὅσοι δὲ εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσθη μεν, Χριστὸν ἐνεδυσάμεθα. Χριστὸς δὲ ἐστι Θεοῦ δύναμις καὶ Θεοῦ σοφία. Ἰδοὺ ὁ θάνατος τοῦ Χρι στοῦ, ἤτοι ὁ σταυρός, τὴν ἐνυπόστατον τοῦ Θεοῦ σοφίαν καὶ δύναμιν ἡμᾶς περιέβαλε. Δύναμις δὲ Θεοῦ ἐστιν ὁ Λόγος ὁ τοῦ σταυροῦ, ἢ ὅτι τὸ δυνατὸν τοῦ Θεοῦ, ἤτοι ἡ κατὰ τοῦ θανάτου νίκη, δι' αὐτοῦ ἡμῖν πεφανέρωται, ἢ ὅτι, ὥσπερ τὰ τέσσαρα ἄκρα τοῦ σταυροῦ διὰ τοῦ μέσου κέντρου κρατοῦνται καὶ συσφίγγονται, οὕτως διὰ τῆς τοῦ Θεοῦ δυνάμεως, τό τε ὕψος καὶ τὸ βάθος, μῆκός τε καὶ πλάτος, ἤτοι πάσα ὁρατή τε καὶ ἀόρατος κτίσις συν έχεται.
Οὗτος ἡμῖν σημεῖον δέδοται ἐπὶ τοῦ μετώπου, ὃν τρόπον τῷ Ἰσραὴλ ἡ περιτομή· δι' αὐτοῦ γὰρ οἱ πι στοὶ τῶν ἀπίστων ἀποδιιστάμεθα καὶ γνωριζόμεθα. Οὗτος θυρεὸς καὶ ὅπλον καὶ τρόπαιον κατὰ τοῦ δια βόλου. Οὗτος σφραγίς, ἵνα μὴ θίγῃ ἡμῶν ὁ ὀλοθρεύων, ὡς ἡ Γραφή φησιν. Οὗτος τῶν κειμένων ἀνάστασις, τῶν ἐστώτων στήριγμα, ἀσθενῶν βακτηρία, ποιμαινομένων ράβδος, ἐπιστρεφόντων χειραγωγία, προ κοπτόντων τελείωσις, ψυχῆς σωτηρία καὶ σώματος, πάντων τῶν κακῶν ἀποτρόπαιον, πάντων τῶν ἀγα θῶν πρόξενος, ἁμαρτίας ἀναίρεσις, φυτὸν ἀναστάσεως, ξύλον ζωῆς αἰωνίου.
Αὐτὸ μὲν οὖν τὸ τίμιον ξύλον ὡς ἀληθῶς καὶ σεβάσμιον, ἐν ᾧ ἑαυτὸν εἰς θυσίαν ὑπὲρ ἡμῶν ὁ Χριστὸς προσενήνοχεν, ὡς ἁγιασθὲν τῇ ἀφῇ τοῦ ἁγίου σώματός τε καὶ αἵματος προσκυνητέον, τοὺς ἤλους, τὴν λόγχην, τὰ ἐνδύματα, καὶ τὰ ἱερὰ αὐ τοῦ σκηνώματα· ἅτινά εἰσιν ἡ φάτνη, τὸ σπήλαιον, ὁ Γολγοθᾶς, ὁ σωτήριος, ὁ ζωοποιός τάφος, ἡ Σιών τῶν Ἐκκλησιῶν ἀκρόπολις, καὶ τὰ ὅμοια· ὡς φησιν ὁ θεοπάτωρ Δαβίδ· Εἰσελευσόμεθα εἰς τὰ σκη νώματα αὐτοῦ, προσκυνήσομεν εἰς τὸν τόπον οὗ ἔστησαν οἱ πόδες αὐτοῦ. Ὅτι δὲ σταυρὸν λέγει, δηλοῖ τὸ ἑπόμενον· Ἀνάστηθι, Κύριε, εἰς τὴν ἀνά παυσίν σου. Ἕπεται γὰρ τῷ σταυρῷ ἡ ἀνάστασις.
PANOPLIA DOGMATICA. - TIT. XXIV.
12/6
τὰ ἀνθρώπινα πίστει κατορθούμεν. Πίστις δὲ ἐστὶν pitur. Fide intelligimus Dei polentia cuncta ex
ἀπολυπραγμόνητος συγκατάθεσις.
nihilo producta esse. Fide omnia recte gėrimus,
tum humana, tum divina. Fides porro est assensus
omni curiosa inquisitione vacans.
Christi rerum nulla mirabilior cruce. Ejus beneficia. — Quanquam autem omnis Christi actio et miraculorum editio, præclara, divina ac mirabilis
est: nihil tamen est ex omnibus quod admiratione dignius sit, quam veneranda ipsius crux. Neque enim alia ulla re destructa mors fuit, primi
parentis peccatum exstinctum, infernus spoliatus,
resurrectio donata, vis tum præsentia, tum mortem ipsam contemnendi nobis concessa, reditus ad
antiquam beatitudinem paratus, paradisi patefacta
januæ, natura nostra ad Dei dexteram collocala,
nos denique filii Dei atque hæredes facti,,nisi per
crucem Domiui nostri Jesu Christi. Siquidem hæc
omnia crux praestitit: Quicunque enim, inquit Apostolus, in Christum baptizuti sumus, in mortem ipsius
baptizati sumus '. Quicunque autem in Christum baplisati sumus, Christum induimus *. Christus porro est
Dei virtus et sapientia..En quo pacto Christi mors,
sive crux subsistenti Dei sapientia nos vestivit. Dei
autem virtus verbum crucis dicitur, vel quia Dei
vis ac potentia, hoc est, victoria adversus mortem,
per eam nobis manifestata est; vel quia, sicut qualuor extremæ crucis partes per medium centruni
inter se cohærent et constringuntur, ua per Dei
potentiam sublimitas et profunditas, longitudo el
latitudo, hoc est, omnis tum visibilis quam iuvisibilis ereatura, continetur.
Πάσα μὲν οὖν πρᾶξις καὶ θαυματουργία του
Χριστοῦ μεγίστη, καὶ θεία, καὶ θαυμαστή· ἀλλὰ
πάντων ἐστὶ θαυμαστότερον ὁ τίμιος αὐτοῦ σταυρός.
Δι' οὐδενὸς γὰρ ἑτέρου ὁ θάνατος κατήργηται, ή τοῦ
προπάτορος ἁμαρτία λέλυται, ὁ ᾄδης ἐσκύλευται,
ἡ ἀνάστασις δεδώρηται, δύναμις ἡμῖν τοῦ καταφρο
νεῖν τῶν παρόντων καὶ αὐτοῦ τοῦ θανάτου δέδοται,
ἢ πρὸς τὴν ἀρχαίαν μακαριότητα επάνοδος κατώρθωται, πύλαι παραδείσου ἠνοίχθησαν, ἡ φύσις ἡμῶν
ἐκ δεξιῶν τοῦ Θεοῦ κεκάθικε, τέκνα Θεοῦ καὶ κληρονόμοι γεγόναμεν, εἰ μὴ διὰ τοῦ σταυροῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Διὰ σταυροῦ γὰρ πάντα
κατώρθωται· Οσοι γὰρ ἐβαπτίσθημεν εἰς Χρι
στὸν, φησὶν ὁ Ἀπόστολος, εἰς τὸν θάνατον αὐτοῦ
ἐβαπτίσθημεν· ὅσοι δὲ εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσθη
μεν, Χριστὸν ἐνεδυσάμεθα. Χριστὸς δὲ ἐστι Θεοῦ
δύναμις καὶ Θεοῦ σοφία. Ἰδοὺ ὁ θάνατος τοῦ Χριστοῦ, ἤτοι ὁ σταυρός, τὴν ἐνυπόστατον τοῦ Θεοῦ
σοφίαν καὶ δύναμιν ἡμᾶς περιέβαλε. Δύναμις δὲ
Θεοῦ ἐστιν ὁ Λόγος ὁ τοῦ σταυροῦ, ἡ ὅτι τὸ δυνατὸν
τοῦ Θεοῦ, ἤτοι ἡ κατὰ τοῦ θανάτου νίκη, δι' αὐτοῦ
ἡμῖν πεφανέρωται, ἢ ὅτι, ὥσπερ τὰ τέσσαρα ἄκρα
τοῦ σταυροῦ διὰ τοῦ μέσου κέντρου κρατοῦνται καὶ
συσφίγγονται, οὕτως διὰ τῆς τοῦ Θεοῦ δυνάμεως,
τό τε ύψος καὶ τὸ βάθος, μῆκός τε καὶ πλάτος,
ήτοι πάσα ορατή τε καὶ ἀόρατος κτίσις συνέχεται.
Οὗτος ἡμῖν σημείον.
δέδοται ἐπὶ τοῦ μετώπου,
ὃν τρόπον τῷ Ἰσραὴλ ή περιτομή δι' αὐτοῦ γὰρ οἱ πιο
στοὶ τῶν ἀπίστων ἀποδιιστάμεθα καὶ γνωριζόμεθα.
Οὗτος θυρεὸς καὶ ὅπλον καὶ τρόπαιον κατὰ τοῦ διαΦύλου. Οὗτος σφραγὶς, ἵνα μὴ θίγῃ ἡμῶν ὁ ὀλοθρεύων,
ὡς ἡ Γραφή φησιν. Οὗτος τῶν κειμένων ἀνάστασις,
τῶν ἐστώτων στήριγμα, ἀσθενῶν βακτηρία, ποιμαι
νομένων ράβδος, επιστρεφόντων χειραγωγία, προκοπτόντων τελείωσις, ψυχῆς σωτηρία καὶ σώματος,
πάντων τῶν κακῶν ἀποτρόπαιον, πάντων τῶν ἀγα
θῶν, πρόξενος, ἁμαρτίας ἀναίρεσις, φυτὸν ἀναστάσεως, ξύλον ζωῆς αἰωνίου.
Αὐτὸ μὲν οὖν τὸ τίμιον ξύλον ὡς ἀληθῶς
καὶ σεβάσμιον, ἐν ᾧ ἑαυτὸν εἰς θυσίαν ὑπὲρ ἡμῶν δ
Χριστὸς προσενήνοχεν, ὡς ἁγιασθὲν τῇ ἀφῇ τοῦ
ἁγίου σώματός τε καὶ αἵματος προσκυνητέον, τοὺς
ἤλους, τὴν λόγχην, τὰ ἐνδύματα, καὶ τὰ ἱερὰ αὐ
τοῦ σκηνώματα· ἅτινά εἰσιν ἡ φάτνη, τὸ σπήλαιον,
ὁ Γοργοθᾶς, ὁ σωτήριος, ὁ ζωοποιός τάφος, ἡ Σιών
τῶν Ἐκκλησιῶν ἀκρόπολις, καὶ τὰ ὅμοια· ὡς φησιν
ὁ θεοπάτωρ Δαβίδ· Εἰσελευσόμεθα εἰς τὰ σκησώματα αὐτοῦ, προσκυνήσομεν εἰς τὸν τόπον
οὗ ἔστησαν οἱ πόδες αὐτοῦ. Ὅτι δὲ σταυρὸν λέγει,
δηλοῖ τὸ ἑπόμενον· Ανάστηθι, Κύριε, εἰς τὴν ἀνά
παυσίν σου. Επεται γὰρ τῷ σταυρῷ ἡ ἀνάστασις.
* B. VI,
• Gal. lu, 27. ' 1 Cor. 1, 24.
Crucis signum. fideles inter et infideles discernit.—
Hæc nobis signi loco in fronte data est, baud secus ac circumcisio Israeli. Per hanc nos fideles ab
infidelibus distinguimur atque agnoscimur. Hæc
clypeus, armatura, atque tropaeum est adversus
- diabolum. Hæc signaculum est, ne nos exterminator angelus tangat, ut Scriptura loquitur. Hæc
jacentium erectio est, stantium fulcimentum, infirmorum baculus, ovium virga, resipiscentium
adminiculum, proficientium perfectio, animæ et
corporis salus, malorum omnium depulsio, bonorum omnium causa, peccati exstinctio, resurrectionis plaita, vitæ æternæ lignum.
Ligni crucis adoratio, ac aliorum quæ Christus
contactu suo sanctificavit. Hoc itaque pretiosum
sane ac venerabile lignum, in quo se Christus pro
nobis hostiam obtulit, uti sanctissiml corporis atque sanguinis tactu sanctificatum, jure debeţ adorari: clavique item, et lancea, et indumenta, et sacra ejus mansiones, hoc est, præsepe, specus, salularis Golgotha, vivifcumn sepulcrum, Sion Ecclesiarum arx, ac similia, quemadmodum Dei parens
David aiebat: Introibimus in tabernacula ejus: adorabimus in loco, ubisteterunt pedes ejus *. Quod autem hic crucem intelligat, argumento est, id quod
sequitur: Surge, Domine, in requiem tuam. Goules
♦ Exod. ix, 12. • Psal. ccxxi, 7. • ibid. 8.
col. 1247–1248page 615 of 677
PG 130:1247Προσκυνοῦμεν δὲ καὶ τὸν τύπον τοῦ τιμίου καὶ ζωοποιοῦ σταυροῦ, εἰ καὶ ἐξ ἑτέρας ὕλης γεγένηται, οὐ τὴν ὕλην τιμῶντες (μὴ γένοιτο), ἀλλὰ τὸν τύπον, ὡς Χριστοῦ σύμβολον. Ἔφη γὰρ τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς διατιθέμενος· Τότε φανήσεται τὸ σημεῖον τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῷ οὐρανῷ, τὸν σταυρὸν λέγων. Διὸ καὶ ταῖς γυναιξὶν ἔλεγεν ὁ τῆς ἀναστάσεως ἄγγελος· Ἰησοῦν ζητεῖτε τὸν Ναζαρηνόν, τὸν ἐσταυρωμένον. Καὶ ὁ Ἀπόστολος· Ἡμεῖς δὲ κηρύσσομεν Χριστὸν ἐσταυρωμένον. Πολλοὶ μὲν Χριστοὶ καὶ Ἰησοῖ, ἀλλ' εἷς ὁ ἐσταυρωμένος. Οὐκ εἶπε, λελογχευμένον, ἀλλ' ἐσταυρωμένον. Προσκυνητέον τοίνυν τὸ σημεῖον τοῦ Χριστοῦ. Ἔνθα γὰρ ἂν ᾖ τὸ σημεῖον, ἐκεῖ καὶ αὐτὸς ἔσται. Τὴν ὕλην ἐξ ἧς ὁ τύπος τοῦ σταυροῦ συνίσταται, εἰ καὶ χρυσὸς ἢ λίθοι εἶεν τίμιοι, μετὰ τὴν τοῦ τύπου τύχοι διάλυσιν, οὐ προσκυνητέον. Πάντα τοίνυν τὰ Θεῷ ἀνακείμενα προσκυνοῦμεν, αὐτῷ τὸ σέβας προσάγοντες.
Τοῦτον τὸν τίμιον σταυρὸν προετύπωσε τὸ ξύλον τῆς ζωῆς, τὸ ἐν τῷ παραδείσῳ ὑπὸ Θεοῦ πεφυτευμένον. Ἐπειδὴ γὰρ διὰ ξύλου ὁ θάνατος, ἔδει διὰ ξύλου δωρηθῆναι τὴν ζωὴν καὶ τὴν ἀνάστασιν. Ἰακὼβ πρῶτος προσκυνήσας τὸ ἄκρον τῆς ῥάβδου Ἰωσήφ, τὸν σταυρὸν εἰκόνισε, καὶ ἐνηλλαγμέναις ταῖς χερσὶ τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ εὐλογήσας, τὸ σημεῖον τοῦ σταυροῦ διέγραψε σαφέστατα. Ῥάβδος Μωσαϊκή, σταυροτύπως τὴν θάλασσαν πλήξασα, καὶ σώσασα μὲν τὸν Ἰσραήλ, Φαραὼ δὲ βυθίσασα· χεῖρες σταυροειδῶς ἐκτεινόμεναι, καὶ τὸν Ἀμαλὴκ τροπούμεναι· ξύλῳ τὸ πικρὸν ὕδωρ γλυκαινόμενον, καὶ πέτρα ῥηγνυμένη καὶ προχέουσα νάματα· ῥάβδος τῷ Ἀαρὼν τὸ τῆς ἱεραρχίας ἀξίωμα χρηματίζουσα· ὄφις ἐπὶ ξύλου θριαμβευόμενος, ὡς νενέκρωται, τοῦ ξύλου τοὺς νεκρὸν ὁρῶντας τὸν ἐχθρὸν διασώζοντος τοὺς πιστεύοντας, ὡς Χριστὸς ἐν σαρκὶ ἁμαρτίας ἁμαρτίαν οὐκ εἰδυίᾳ προσήλωται. Μωϋσῆς δὲ ὁ μέγας· Ὄψεσθε, βοῶν, τὴν ζωὴν ὑμῶν ἐπὶ ξύλου κρεμαμένην ἀπέναντι τῶν ὀφθαλμῶν ὑμῶν.
Περὶ τοῦ ἁγίου Βαπτίσματος τοῦ μεγάλου Βασιλείου ἀπὸ τῶν πρὸς Ἀμφιλόχιον τὸν Ἰκονίου τριάκοντα κεφαλαίων.
Πῶς οὖν γινόμεθα ἐν τῷ ὁμοιώματι τοῦ θανάτου αὐτοῦ συνταφέντες αὐτῷ διὰ τοῦ βαπτίσματος; Τίς οὖν ὁ τρόπος τῆς ταφῆς, καὶ τί τὸ ἐκ τῆς μιμήσεως χρήσιμον; Πρῶτον μὲν ἀναγκαῖον τὴν ἀκολουθίαν τοῦ προτέρου βίου διακοπῆναι· τοῦτο δὲ ἀδύνατον
καὶ περιβόλαιον, πόσῳ μᾶλλον τὰ Θεοῦ καὶ Σωτή.
ρος *, δι' ὧν καὶ σεσώσμεθα;
enim crucis est resurrectio. Nam si eorum quos di- Εἰ γὰρ τῶν ἐρωμένων ποθητόν, οἶκος, καὶ κλίνη,
ligimus, et domus, et lectus, et vestis, chara nobis
sunt, quanto magis ea quæ Dei et Salvatoris
nostri sunt, per quæ etiam parta nobis est salus!
Adoranda crucis figura ut signum Christi. Materia
crucis non adoranda-Quin figuram quoque pretiosæ
ac vivificæ crucis adoramus, quamlibet ex alia
materia constructa sit: non quod materiam colamus (hoc avertat Deus), sed figuram, velut qua
Christus designatur. Etenim ipse discipulos suos
præmonens: Tunc, inquit, apparebit signum Filii
hominis in cœlo', crucem nimirum significans. Ac
proinde resurrectionis Christi nuntius mulieribus
dicebat: Jesum quæritis Nazarenum crucifixum '.
Et Apostolus: Nos autem pradicamus Christum
crucifzum *. Multi enim Christi et Jesus suut; at
unus duntaxat crucifixus. Non dicit, lancea transfruin, sed, crucifzum. Quocirca crucis signum
allorandum nobis est: ubi enim signum fuerit, ibi
quoque et ipse erit. Cæterum materia ex qua conslat figura crucis, destructa forte figura, nequaquam
adoranda est. Cuncta igitur quæ Deo dicata concalaque sunt; ita adoramus, ut cultum illorum
ad eum referamus.
Lignum vita crucis figura. - Lignum vitæ, quod
a Deo in paradiso cousitum est, venerandæ crucis
figuram¯gessit. Quia enim per lignum morti adilus patuerat, decebat ut per lignum quoque vita
et resurrectio donaretur. Primus Jacob adorans
fastigium virga Josephs, crucem designavit: cancellatisque manibus benedicens filios •, crucis
imaginein perquam aperte delineavit. Idem etiam
indicarunt, tum virga Mosaica, qua veluti cruce
· percussum est mare, et quæ Israeli salutem ferens,
Pharnonem aquis mersit ', tum manus in crucis formain expansæ, atque Amalecitas in fugam vertentes *: aqua item amara ligno edulcata, rupesque virge ope dirupta latices fundens: virga
Aaroni sacerdotii dignitatem propter divinum responsum sanciens ": crectus tropæi more in ligno
serpens, veluti mortuus '', liguo salutem iis aferente, qui cum fide mortuuin hostem cernerent;
sicut Christus, in carne peccati nescia, ligno confxus fuit. Magnus Moyses inclamat: Videbitis vitam
vestram in ligno pendentem ob oculos vestros “.
De sancto baptismo: magni Basilii ex triginta capilibus ad Amphilochium Iconii episcopum.
Quomodo igitur sumus in similitudine mortis ejus
sonsepulti cum ipso per baptismum? Qui igitur
rst sepulturæ modus, et quæ utilitas eximitatione?
Primum quidem est necessarium ut vita prioris
series interrumpatur. Quod assequi nequeunt, nisi
Προσκυνοῦμεν δὲ καὶ τὸν τύπον τοῦ τιμίου καὶ
ζωοποιοῦ σταυροῦ, εἰ καὶ ἐξ ἑτέρας ὕλης [γε]γένηται,
οὐ τὴν ὕλην τιμῶντες (μὴ γένοιτο), ἀλλὰ τὸν τύπον,
ὡς Χριστοῦ σύμβολον. Εφη γὰρ τοῖς ἑαυτοῦ μαθητ
ταῖς διατιθέμενος· Τότε φανήσεται τὸ σημεῖον τοῦ
Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῷ οὐρανῷ, τὸν σταυρὸν
λέγων. Διὸ καὶ ταῖς γυναιξὶν ἔλεγεν ὁ τῆς ἀναστάσεως ἄγγελος· Ἰησοῦν ζητεῖτε. τὸν Ναζαρηνόν,
τὸν ἐσταυρωμένον. Καὶ ὁ ᾿Απόστολος· Ἡμεῖς δὲ
κηρύσσομεν Χριστὸν ἐσταυρωμένον. Πολλοὶ μὲν
Κριστοὶ καὶ Ιησοί, ἀλλ' εἷς ὁ ἐσταυρωμένος. Οὐκ
εἶπε, λελογχευμένον, ἀλλ' ἐσταυρωμένον. Προσκυνητέον τοίνυν τὸ σημεῖον τοῦ Χριστοῦ ν. Ενθα
γὰρ ἂν ᾖ τὸ σημεῖον, ἐκεῖ καὶ αὐτὸς ἔσται. Τὴν Σ
ὕλην ἐξ ἧς ὁ τύπος τοῦ σταυροῦ συνίσταται, εἰ καὶ
χρυσὸς ἢ λίθοι εἶεν τίμιο:, μετὰ τὴν τοῦ τύπου,
τύχοι, διάλυσιν, οὐ προσκυνητέον. Πάντα τοίνυν τὰ
Θεῷ ἀνακείμενα προσκυνοῦμεν, αὐτῷ τὸ σέβας προσ
άγοντες.
εἰ
· Τοῦτον τὸν τίμιον σταυρὸν προετύπωσε τὸ ξύλου
τῆς ζωῆς, τὸ ἐν τῷ παραδείσῳ ὑπὸ Θεοῦ πεφυτευ
μένον. Ἐπειδὴ γὰρ διὰ ξύλου ὁ θάνατος, ἔδει διὰ
ξύλου δωρηθῆναι τὴν ζωὴν καὶ τὴν ἀνάστασιν.
Ιακώβ πρῶτος προσκυνήσας τὸ ἄκρον τῆς ῥάβδου
Ἰωσήφ, τὸν σταυρὸν εἰκόνισε, καὶ ἐνηλλαγμέναις
ταῖς χερσὶ τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ εὐλογήσας, τὸ σημεῖον
τοῦ σταυροῦ διέγραψε σαφέστατα. Ράβδος Μα
σαϊκή, σταυροτύπως την θάλασσαν πλήξασα, καὶ
σώσασα μὲν τὸν Ἰσραήλ, Φαραὼ δὲ βυθίσασα· χεῖρες
σταυροειδῶς ἐκτεινόμεναι, καὶ τὸν ᾿Αμαλήκ τροπού
μεναι· ξύλῷ τὸ πικρὸν ὕδωρ γλυκαινόμενον, καὶ
πέτρα ρηγνυμένη καὶ προχέουσα νάματα· ράβδος
τῷ Ααρών τὸ τῆς ἱεραρχίας ἀξίωμα χρηματίζουσα
ὄφις ἐπὶ ξύλου θριαμβευόμενος, ὡς νενέκρωται, τοῦ
ξύλου τους νεκρὸν ὁρῶντας τὸν ἐχθρὸν διασώζοντος
τοὺς πιστεύοντας, ὡς Χριστὸς ἐν σαρκὶ ἁμαρτίας
ἁμαρτίαν οὐκ εἰδυίᾳ προσήλωται. Μωϋσῆς δ
μέγας, Οψεσθε, βοῶν, τὴν ζωὴν ὑμῶν ἐπὶ
ξύλου κρεμαμένην ἀπέναντι τῶν ὀφθαλμῶν
Ο ὑμῶν.
Περὶ τοῦ ἁγίου Βαπτίσματος τοῦ μεγάλου Βασι
λείου ἀπὸ τῶν πρὸς Αμφιλόχιον τὸν Ικονίου
τριάκοντα κεφαλαίων.
Πῶς οὖν γινόμεθα ἐν τῷ ὁμοιώματι τοῦ θανάτου
αὐτοῦ συνταφέντες αὐτῷ διὰ τοῦ βαπτίσματος; Τίς
οὖν ὁ τρόπος τῆς ταφῆς, καὶ τί τὸ ἐκ τῆς μιμήσεω;
χρήσιμον; Πρῶτον μὲν ἀναγκαῖον τὴν ἀκολουθία,
τοῦ προτέρου βίου διακοπῆναι· τοῦτο δὲ ἀδύνατον
* Gen. 11 et III.
! Matth. xxiv, 30, Marc. XVı, 6. * 1 Cor. 1, 23.
*1, 21.
* Gen. XLVIII, 14. ' Exod. xiv, 16 seqq.. " Exol. xvu, 11.
Η Num. x41, 8 ει 9. 14 Nymn. xxi, 9. 18 Deut. xxvim, 66.
* Gen. xLvi. 31 sec. LXX; Belos,
• Exod. IV,
• Exod. xv, 6.
col. 1249–1250page 616 of 677
PG 130:1249μὴ ἄνωθεν γεννηθέντας κατὰ τοῦ Κυρίου φωνήν. Ἡ γὰρ παλιγγενεσία, ὡς καὶ αὐτὸ δηλοῖ τὸ ὄνομα, δευτέρου βίου ἐστὶν ἀρχή. Ὥστε δὲ ἄρξασθαι τοῦ δευτέρου, πέρας χρὴ δοῦναι τῷ προλαβόντι. ὡς γὰρ ἐπὶ τῶν τὸν δίαυλον ἀνακαμπτόντων στάσις τις καὶ ἐπηρέμησις τὰς ἐναντίας κινήσεις διαλαμβάνει, οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς τῶν βίων μεταβολῆς ἀναγκαῖον ἐφάνη θάνατον ἀμφοτέροις μεσιτεῦσαι τοῖς βίοις, περαιτοῦντα μὲν τὰ προάγοντα, ἀρχὴν δὲ διδόντα τοῖς ἐφεξῆς. Πῶς οὖν κατορθοῦμεν τὴν εἰς ᾅδου κατάβασιν, μιμούμενοι τὴν ταφὴν τοῦ Χριστοῦ; Οἷονεὶ γὰρ ἐνθάπτεται τῷ ὕδατι τῶν βαπτιζομένων τὰ σώματα. Ἀπόθεσιν οὖν τῶν ἔργων τῆς σαρκὸς συμβολικῶς ὑποφαίνει τὸ βάπτισμα, κατὰ τὸν Ἀπόστολον λέγοντα, ὅτι Περιετμήθητε περιτομῇ ἀχειροποιήτῳ ἐν τῇ ἀπεκδύσει τοῦ σώματος τῆς σαρκὸς ἐν τῇ περιτομῇ τοῦ Χριστοῦ, συνταφέντες αὐτῷ ἐν τῷ βαπτισμῷ· καὶ οἷονεὶ καθάρσιόν ἐστι τῇ ψυχῇ τοῦ ἀπὸ τοῦ σαρκικοῦ φρονήματος αὐτῇ προσγινομένου τύπου, κατὰ τὸ γεγραμμένον, ὅτι Πλυνεῖς με, καὶ ὑπὲρ χιόνα λευκανθήσομαι. Διὰ τοῦτο οὐκ ἰουδαϊκῶς ἐφ' ἑκάστῳ μολύσματι ἀπολουόμεθα, ἀλλ' ἓν οἴδαμεν τὸ σωτήριον βάπτισμα, ἐπειδὴ εἷς ἐστιν ὁ ὑπὲρ τοῦ κόσμου θάνατος, καὶ μία ἐκ νεκρῶν ἀνάστασις, ὧν τύπος ἐστὶ τὸ βάπτισμα. Τούτου χάριν ὁ τὴν ζωὴν ἡμῶν οἰκονομῶν Κύριος τὴν τοῦ βαπτίσματος ἡμῖν ἔθετο διαθήκην, θανάτου τύπον καὶ ζωῆς περιέχουσαν, τὴν μὲν τοῦ θανάτου εἰκόνα τοῦ ὕδατος ἐκπληροῦντος, τὸν δὲ τῆς ζωῆς ἀρραβῶνα παρεχομένου τοῦ Πνεύματος, ὥστε σαφὲς ἡμῖν ἐντεῦθεν γέγονε τὸ ζητούμενον, διατί τῷ Πνεύματι τὸ ὕδωρ συμπαρελήφθη, ὅτι, δύο σκοπῶν ἐν τῷ βαπτίσματι προκειμένων, καταργῆσαι μὲν τὸ σῶμα τῆς ἁμαρτίας τοῦ μηκέτι καρποφορεῖν αὐτὸ τῷ θανάτῳ, ζῆν δὲ τῷ Πνεύματι, καὶ καρπὸν ἔχειν ἐν ἁγιασμῷ, τὸ μὲν ὕδωρ τοῦ θανάτου τὴν εἰκόνα παρέχει, ὥσπερ ἐν ταφῇ τὸ σῶμα παραδεχόμενον. Τὸ δὲ Πνεῦμα τὴν ζωοποιὸν ἐνίησι δύναμιν, ἀπὸ τῆς κατὰ τὴν ἁμαρτίαν νεκρότητος εἰς τὴν ἐξ ἀρχῆς ζωὴν τὰς ψυχὰς ἡμῶν ἀνακαινίζον. Τοῦτο οὖν ἐστι τὸ ἄνωθεν γεννηθῆναι ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος, ὡς τῆς μὲν νεκρώσεως ἐν τῷ ὕδατι τελουμένης, τῆς δὲ ζωῆς ἡμῶν ἐνεργουμένης διὰ τοῦ Πνεύματος. Ἐν τρισὶν οὖν καταδύσεσι, καὶ ἰσαρίθμοις ταῖς ἐπικλήσεσι τὸ μυστήριον τοῦ βαπτίσματος τελειοῦται, ἵνα καὶ ὁ τοῦ θανάτου τύπος ἐξεικονισθῇ, καὶ τῇ παραδόσει τῆς θεογνωσίας τὰς ψυχὰς φωτισθῶμεν οἱ βαπτιζόμενοι. Ὥστε εἴ τίς ἐστιν ἐν τῷ ὕδατι χάρις, οὐκ ἐκ τῆς φύσεως ἐστι τοῦ ὕδατος, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς τοῦ Πνεύματος παρουσίας. Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου ἐκ τοῦ λόγου τοῦ προτρεπτικοῦ εἰς τὸ βάπτισμα. Διττῶν δὲ ὄντων ἡμῶν, ἐκ ψυχῆς λέγω καὶ σώματος, καὶ τῆς μὲν ὁρατῆς, τῆς δὲ ἀοράτου φύσεως, διττὴ καὶ ἡ κάθαρσις, δι' ὕδατός τέ φημι καὶ Πνεύματος, τοῦ μὲν θεωρητῶς τε καὶ σωματικῶς λαμβανομένου, τοῦ δὲ ἀσωμάτως καὶ ἀθεωρήτως συντρέχοντος· καὶ τοῦ μὲν τυπικοῦ, τοῦ δὲ ἀληθινοῦ, καὶ τὰ βάθη καθαίροντος, ὁ τῆς πρώτης γενέσεως
PANOPLIA DOGMATICA. TIT. XXV.
–
μὴ ἄνωθεν γεννηθέντας κατὰ τοῦ Κυρίου φωνήν. qui de supernis nati sunt, ut Dominus ait: rege
iniἩ γὰρ παλιγγενεσία, ὡς καὶ αὐτὸ δηλοῖ τὸ ὄνομα, neratio enim, ut ipsa vox indicat, alterius vitæ
δευτέρου βίου ἐστὶν ἀρχή. Ὥστε δὲ ἄρξασθαι τοῦ tium est. Quamobrem ut alteram incipias, priori fδευτέρου, πέρας χρὴ δοῦναι τῷ προλαβόντι. ὡς γὰρ nem imponas necesse est. Quemadmodum enim in iis
ἐπὶ τῶν τὸν δίαυλον ἀνακαμπτόντων στάσις τις καὶ qui cursum reflectunt, ștatus quidam et quies conἐπηρέμησις τὰς ἐναντίας κινήσεις διαλαμβάνει, οὕτω trarios motus intercipit, sic et in mutatione vitæ
καὶ ἐπὶ τῆς τῶν βίων μεταβολῆς ἀναγκαῖον ἐφάνη necessarium videtur, ut mors inter utramque vitam
θάνατον ἀμφοτέροις μεσιτεῦσαι τοῖς βίοις, περα- intercedens præcedentibus finem imponat et seτοῦντα μὲν τὰ προάγοντα, ἀρχὴν δὲ διδόντα τοῖς quentibus principium exhibeat. Quomodo igitur
ἐφεξῆς. Πῶς οὖν κατορθοῦμεν τὴν εἰς ᾅδου κατά descensum ad inferos dirigemus? Imitantes sepulAuram Christi. Eorum enim qui baptizantur corpora
βασιν, μιμούμενοι τὴν ταφὴν τοῦ Χριστοῦ; Οίονε
γὰρ ἐνθάπτεται τῷ ὕδατι τῶν βαπτιζομένων τὰ σώ· in aqua quodammodo sepeliuntur. Itaque baptismus
ματα. ᾿Απόθεσιν οὖν τῶν ἔργων τῆς σαρκὸς συμβο- figurate operum carnis depositionem significat, ex
Apostoli sententia dicentis: Circumcisi estis circumλικῶς ὑποφαίνει τὸ βάπτισμα, κατὰ τὴν ᾿Απόστολον
cisione non manu facta in exspoliatione corporis
λέγοντα, ότι Περιετμήθητε περιτομῇ ἀχειροποιcarnis, in Christi circumcisione consepulti cum ipso
ήτῳ ἐν τῇ ἀπεκδύσει τοῦ σώματος τῆς σαρκὸς
ἐν τῇ περιτομῇ τοῦ Χριστοῦ, συνταφέντες αὐτῷ in baptismo ‘. Et est tanquam expurgatio animæ a
ἐν τῷ βαπτισμῷ· καὶ οἱονεὶ καθάρσιόν ἐστι τῇ ψυχῇ sordibus quæ illi adsunt ex carnis sapientia,sicut scriτοῦ ἀπὸ τοῦ σαρκικού φρονήματος αὐτῇ προσγινοplum est: Lavabis me,et super mivem dealbabor ³.Idcirμένου τύπου, κατὰ τὸ γεγραμμένον, ὅτι Πλυνεῖς co non more Judæorum abluimur ad singulas inquinationes, sed unum novimus baptismum salutaren,
με, καὶ ὑπὲρ χιόνα λευκανθήσομαι. Διὰ τοῦτο οὐκ
ιουδαϊκῶς ἐφ' ἑκάστῳ μολύσματι ἀπολουόμεθα, ἀλλ' quoniam una est pro mundo mors, et una a mortuis
ἐν οἴδαμεν τὸ σωτήριον βάπτισμα, ἐπειδὴ εἷς ἐστιν resurrectio, quarum figuram baptismus gerit; cujus
ὁ ὑπὲρ τοῦ κόσμου θάνατος, καὶ μία ἐκ νεκρῶν ἐξαν rei gratia qui vitam nostram regit Dominus baptism i
νάστασις, ὧν τύπος ἐστὶ τὸ βάπτισμα. Τούτου χάριν foedus nobis instituit,quo mortis vitæque figura conὁ τὴν ζωὴν ἡμῶν οἰκονομῶν Κύριος τὴν τοῦ βαπτί tinetur. Mortis enim aqua explet imaginem; vitæ
σματος ἡμῖν ἔθετο διαθήκην, θανάτου τύπον καὶ autem. pignus Spiritus præbet. Quare quod quærebaζωῆς περιέχουσαν, τὴν μὲν τοῦ θανάτου εἰκόνα τοῦ tur, cur aquâ cum Spiritu assumeretur, ex his
ὕδατος ἐκπληροῦντος, τὸν δὲ τῆς ζωῆς ἀρραβῶνα patefactum est. Cum enim duo in baptismno proposita
παρεχομένου τοῦ Πνεύματος, ὥστε σαφὲς ἡμῖν ἐντεῦ· sint, ut deleatur corpus peccati ne amplius morti
θεν γέγονε τὸ ζητούμενον, διατί τῷ Πνεύματι τὸ früctum ferat, et Spiritu vivat ac fructum habeat in
ὕδωρ συμπαρελήφθη, ὅτι, δύο σκοπῶν ἐν τῷ βαπτι sanctitate,aqua mortis imaginem gerit,cum tanquam
οματι προκειμένων, καταργῆσαι μὲν τὸ σῶμα τῆς in sepulcro corpus accipiat, Spiritus autem vitalem
ἁμαρτίας τοῦ μηκέτι καρποφορεῖν αὐτὸ τῷ θανάτῳ, virtutem injicit, dum a mortalitate ex peccato pro
ζῆν δὲ τῷ Πνεύματι, καὶ καρπὸν ἔχειν ἐν ἁγιασμῷ, veniente animas nostras ad vitam pristinam renovat.
τὸ μὲν ὕδωρ τοῦ θανάτου τὴν εἰκόνα παρέχει, ὥσπερ Hoc igitur est do supernis nasci et aqua et Spiritu,
ἐν ταφῇ τὸ σῶμα παραδεχόμενον. Τὸ δὲ Πνεῦμα τὴν cum in aqua perficiatur mortificatio, et vita nostra
ζωοποιὸν ἐνίησι δύναμιν, ἀπὸ τῆς κατὰ τὴν ἁμαρτίαν per Spiritumn instauretur. Ternis igitur immerνεκρότητος εἰς τὴν ἐξ ἀρχῆς ζωὴν τὰς ψυχὰς ἡμῶν sionibus, teruisque appellationibus magnum baptismi
ἀνακαινίζον. Τοῦτο οὖν ἐστι τὸ ἄνωθεν γεννηθῆναι mysterium peragitur, ut et mortis ligura exprimatur,
ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος, ὡς τῆς μὲν νεκρώσεως et divinæ cognitionis doctrina eorum qui baptizantur
ἐν τῷ ὕδατι τελουμένης, τῆς δὲ ζωῆς ἡμῶν ἐνεργου- animæ illustrentur. Quamobrem si qua gratia est in
μένης διὰ τοῦ Πνεύματος. Έν τρισὶν οὖν καταδύ- aqua, ea noù ex aquæ natura, sed ex Spiritus præseır
σεσι, καὶ ἰσαρίθμοις ταῖς ἐπικλήσεσι τὸ μυστήριον tia provenit.
τοῦ βαπτίσματος τελειοῦται, ἵνα καὶ ὁ τοῦ θανάτου τύπος ἐξεικονισθῇ, καὶ τῇ παραδόσει τῆς θεογνωσίας
τὰς ψυχὰς φωτισθῶμεν οἱ βαπτιζόμενοι. Ὥστε εἴ τίς ἐστιν ἐν τῷ ὕδατι χάρις, οὐκ ἐκ τῆς φύσεως ἐστι
τοῦ ὕδατος, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς τοῦ Πνεύματος παρουσίας.
Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου ἐκ τοῦ λόγου τοῦ προτρεπτικοῦ εἰς τὸ βάπτισμα.
Διττῶν δὲ ὄντων ἡμῶν, ἐκ ψυχῆς λέγω καὶ σώ
ματος, καὶ τῆς μὲν ὁρατῆς, τῆς δὲ ἀοράτου φύσεως,
αιττὴ καὶ ἡ κάθαρσις, δι' ὕδατός τέ φημι καὶ Πνεύ
ματος, τοῦ μὲν θεωρητῶς τε καὶ σωματικώς λαμβανομένου, τοῦ δὲ ἀσωμάτως καὶ ἀθεωρήτως συν
τρέχοντος· καὶ τοῦ μὲν τυπικοῦ, τοῦ δὲ ἀληθινοῦ,
καὶ τὰ βάθη καθαίροντος, ὁ τῆς πρώτης γενέσεως
• Coloss. 11 12. " Psal. L 9.
Theologi ex oratione qua ad baptismum cohortatur.
Can autem duplices simus, hoc est,ex anima cor
poreque constemus, quorum alterius natura su
as eelum cadit, alterius non cadlit, duplex item est
expiatio, per aquam nimirum et Spiritum, quarun
altera ratione corporca visibilique percipitur, alter
ratione incorporea atque invisibili concurrit.
Illa figurate, hic vere etiam profunda expurgat. Qui
col. 1251–1252page 617 of 677
PG 130:1251ἐπικουρίᾳ τυγχάνον, καινοὺς ἀντὶ παλαιῶν, καὶ θε ειδεῖς ἀντὶ τῶν νῦν ὄντων ἐργάζεται, χωρὶς πυρὸς ἀναχωνεῦον, καὶ ἀνακτίζον δίχα συντρίψεως. Εἰ γὰρ συντόμως δεῖ εἰπεῖν, συνθήκας πρὸς θεὸν δευτέρου βίου, καὶ πολιτείας καθαρωτέρας ὑπολαμβάνειν χρὴ τὴν τοῦ βαπτίσματος δύναμιν, ὃ δὲ καὶ μάλιστα φασι τέον, καὶ πάσῃ φυλακῇ τηρητέον τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ἕκαστον, μὴ ψεύσται τῆς ὁμολογίας ταύτης γενώ μεθα. Εἰ γὰρ τὰς πρὸς ἀνθρώπους ὁμολογίας ἐμπε δοῖ Θεός, μέσος παραληφθείς, πόσος ὁ κίνδυνος ὧν πρὸς αὐτὸν ἐθέμεθα τὸν Θεὸν συνθηκῶν, τούτων παραβάτας εὑρίσκεσθαι, καὶ μὴ μόνον τῶν ἄλλων ἁμαρτημάτων, ἀλλὰ καὶ αὐτοῦ τοῦ ψεύδους ὑποδίκους εἶναι τῇ ἀληθείᾳ, καὶ ταῦτα οὐκ οὔσης δευτέρας ἀναγεννήσεως, οὐδὲ ἀναπλάσεως, οὐδὲ εἰς τὸ ἀρχαῖον ἀποκαταστάσεως, κἂν ὅτι μάλιστα ἐπιζητῶμεν ταύτην ἐν πολλοῖς στεναγμοίς τε καὶ δάκρυσιν, ἐξ ὧν συνούλωσις μὲν ἔρχεται μόγις, κατά γε τὸν ἐμὸν ὅρον καὶ νόμον· ἔρχεται γὰρ, καὶ πιστεύο μεν· εἰ δὲ καὶ τὰς οὐλὰς ἐξαλείφομεν, ἀγαπῴην ἄν, ἐπειδὴ καὶ αὐτὸς χρήζω φιλανθρωπίας. Τοῦ Νύσσης ἐκ τοῦ κατηχητικοῦ λόγου περὶ τοῦ Βαπτίσματος. Ἀλλ᾽ ἐπειδὴ μέρος τι τῶν μυστικῶν διδαγμάτων καὶ ἡ κατὰ τὸ λουτρὸν ἐστιν οἰκονομία, ὃ εἴτε βά πτισμα, εἴτε φώτισμα, εἴτε παλιγγενεσίαν βούλοιτό τις ὀνομάζειν, οὐδὲν πρὸς τὴν ὀνομασίαν διαφερή μεθα, καλῶς ἂν ἔχοι βραχέα περὶ τούτου διεξελθεῖν. Ἐπειδὰν γὰρ παρ᾽ ἡμῶν τὸ τοιοῦτον ἀκούσωσιν, ὅτι, τοῦ θνητοῦ πρὸς ζωὴν μεταβαίνοντος, ἀκόλουθονἦν, τῆς πρώτης γενέσεως ἐπὶ τὸν θνητὸν παραγούσης βίον, ἑτέραν γέννησιν ἐξευρεθῆναι, μήτε ἀπὸ φθορᾶς ἀρχομένην, μήτε εἰς φθορὰν καταλήγουσαν, ἀλλ᾽ εἰς ἀθάνατον ζωὴν τὸν γεγεννημένον παράγουσαν, ἵν᾽ ὥσπερ ἐκ θνητῆς γεννήσεως θνητὸν ἐξ ἀνάγ κης τὸ γεγεννημένον ὑπέστη, οὕτως ἐκ τῆς μὴ πε ριδεχομένης φθορὰν τὸ γεννώμενον κρεῖττον γένηται τῆς ἐκ τοῦ θανάτου φθορᾶς· ἐπειδὰν οὖν τούτων καὶ τῶν τοιούτων ἀκούσωσι, καὶ προσδιδαχθῶσι τὸν τρόπον, ὅτι εὐχὴ πρὸς Θεὸν, καὶ χάριτος οὐρανίας ἐπίκλησις, καὶ ὕδωρ, καὶ πίστις ἐστὶ, δι᾽ ὧν τὸ τῆς ἀναγεννήσεως πληροῦται μυστήριον, δυσπειθῶς ἔχουσι πρὸς τὸ φαινόμενον βλέποντες, ὡς οὐ συμ βαῖνον τῇ ἐπαγγελίᾳ τὸ σωματικῶς ἐνεργούμενον. Πῶς γὰρ, φησὶν, εὐχὴ καὶ δυνάμεως θείας ἐπί κλησις ἐπὶ τοῦ ὕδατος γενομένη ζωῆς ἀρχηγὸς τοῖς μυηθεῖσι γίνεται; Πρὸς οὓς, εἴπερ μὴ λίαν ἔχοιεν ἀντιτύπως, ἁπλοῦς ἐξαρκεῖ λόγος πρὸς τὴν τοῦ δόγματος ἀγαγεῖν συγκατάθεσιν. Ἀντερωτήσο μεν, τοῦ τρόπου τῆς κατὰ σάρκα γενέσεως πᾶσιν ὄντος προδήλου, Πῶς ἄνθρωπος ἐκεῖνο γίνεται τὸ εἰς ἀφορμὴν τῆς συστάσεως τοῦ ζώου καταβαλλόμενον; Ἀλλὰ μὴν οὐδεὶς ἐπ᾽ ἐκείνου λόγος ἐστὶν ἀλογισμόν τινι τὸ πιθανὸν ἐξευρίσκων. Τί γὰρ κοινὸν ἔχει πρὸς ἄνθρωπον πρὸς τὴν ἐν ἐκείνῳ θεωρουμένην ποιότητα συγκρινόμενος; Ἄνθρωπος μὲν γὰρ λογικόν τι χρῆμα καὶ διανοητικόν ἐστιν, ἐκεῖνο δὲ ἐν ὑγρᾷ τινι θεωρεῖται ποιότητι, καὶ πλέον οὐδὲν τοῦ κατ᾽ αἴσθησιν ὁρωμένου καταλαμβάνει ἡ ἔννοια. Ἣν τοι
cum prima generationis adfator fuerit, novos ex επικουρία τυγχάνον, καινοῦς ἀντὶ παλαιῶν, καὶ θε
veteribus, et diviuos ex illo quod sumus, sine igne
refingens et sine confractione recreans. Nain, ut rem
breviter conplectamur, baptisini virtus nihil aliud est
nisi alterius vitæ puriorisque vivendi rationis ſœdus
quod inimus cnm Deo, quod in primis metuendum est, et omnicura custodienda est anima cuique sua ne in hoc quod professi sumus, mendacesreperiamur.Nam si pacta quæ cum hominibus faciimus,
Deus medius adhibitus rata habet atque confirmat,
quantum instabit periculum si ea quæ ipsi Dev
polliciti sumus violabimus, nosque non solum
aliis criminibus, sed hoc etiam mendacio, obstringemus veritati? Præsertim cum alia non detur
regeneratio neque refectio, neque pristinom in
statum restitutio, licet eam maxime multis gemitibus
et lacrymis, ex quibus, ut ego quidem sentio atque
statuo,vix cicatricis obductio sequitur, inquiramus.
Sequitur enim idque credimus. Quod si cicatrices deJeantur, preclare nobiscum agitur, quandoquidem
et ipse humanitatis indigeo.
Gregori Nyssa pontificis ex oratione catechetica,
item de baptismo.
ειδεῖς ἀντὶ τῶν νῦν ὄντων ἐργάζεται, χωρίς πυρός
ἀναχωνεῦον, καὶ ἀνακτίζον δίχα συντρίψεως. Εἰ γὰρ
συντόμως δεῖ εἰπεῖν, συνθήκας πρὸς θεὸν δευτέρου
βίου, καὶ πολιτείας καθαρωτέρας υποληπτέον τὴν
τοῦ βαπτίσματος δύναμιν, δ δὲ καὶ μάλιστα φασι
τέον, καὶ πάσῃ φυλακή τηρητέον τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν
ἕκαστον, μὴ ψεύσται τῆς ὁμολογίας ταύτης ταινώ
μεθα. Εἰ γὰρ τὰς πρὸς ἀνθρώπους ὁμολογία; ἐμπ
δοῖ Θεός, μέσος παραληφθείς, πόσος ὁ κίνδυνο; ὧν
πρὸς αὐτὸν ἐθέμεθα τὸν Θεὸν συνθηκών, τούτων
παραβάτας εὑρίσκεσθαι, καὶ μὴ μόνον τῶν ἄλλων
ἁμαρτημάτων, ἀλλὰ καὶ αὐτοῦ τοῦ ψεύδους ὑποδί
κους εἶναι τῇ ἀληθείᾳ, καὶ ταῦτα οὐκ οὔσης δεντί
ρας ἀναγεννήσεως, οὐδὲ ἀναπλάσεως, οὐδὲ εἰς τὸ
ἀρχαῖον ἀποκαταστάσεως, κἂν ὅτι μάλιστα ἐπιζη
τῶμεν ταύτην ἐν πολλοῖς στεναγμοίς τε καὶ δάκρυ
σιν, ἐξ ὧν συνούλωσις μὲν ἔρχεται μόγις, κατά γι
τὸν ἐμὸν ὅρον καὶ νόμον· ἔρχεται γὰρ, καὶ πιστεύο
μεν· εἰ δὲ καὶ τὰς οὐλὰς ἐξαλείφομεν, ἀγαπῴην ἄν,
ἐπειδὴ καὶ αὐτὸς χρήζω φιλανθρωπίας.
'
Verum quia mysticæ doctrinæ pars est etiam
lavacri institutio, hoc tu vel baptismum vel illustrationen vel regenerátionem appelles licet: nulla
enim inter nos de nomine erit differentia: operæ
pretium erit, ut de hoc etiam pauca percurramus.
Cum enim a nobis audiverint, quia quod mortale
est, ad vitam transit, esse cousculaneum, ut
cum prima generatio ad vitam mortalem ducat,
altera generatio reperiatur, quæ nec incipial
a corruptione, neque in interitumn desinat, sed genitum ad vitam ducat immortalem,ut quemadmodum
ex mortali generatione necessario nascitur quod est
mortałe, sic quod ex generatione quæ non sentit
interitum nascitur præstantius sit quam út interitum
ex morte patiatur, hæc et similia cum intellexerint
modumque didicerint, nempe precationein ad Deum
et gratiæ cœlestis invocationem et aquam et fidem
esse quibus regenerationis mysterium expleatur,
haud facile adducuntur ut credant: respiciunt
enin ad id quod cernitur, nec promissioni putant
respondere quod ratione corporea peragitur. Quomodo enim, inquiunt, fieri potest ut preces et divine
virtutis invocatio in aqua facta, vitæ, sit causa iis
qui initiantur? Ad quos, nisi admodum obstinate
se habent, pro instituti hujus approbatione simplex satis erit responsio. Nos enim vicissim quæremus quomodo fiat in carne generatio. Nam cum
omnibus manifestum sit illud hominem fieri, quod
constituendi animalis gratia injicitur, nulla tanren
afferri ratio potest, qua id ut efficiatur probabiliter
persuaderi queat. Quid enim commune habet hominis
definitio, si cum illa, quæ cernitur qualitate comparetur? Momo enim ratione præditus est, et cogitandi vim habet. Illud autem in humida quaḍam consistit
qualitate. Nec amplius quidquam eo quod cernitur
cogitatione præcipitur. Quod igitur consentaneum
Του Νύσσης ἐκ τοῦ κατηχητικού λόγου περί
τοῦ Βαπτίσματος.
Αλλ' επειδή μέρος τι τῶν μυστικῶν διδαγμάτων
καὶ ἡ κατὰ τὸ λουτρόν ἐστιν οἰκονομία, 8 εἴτε βά
πτισμα, είτε φώτισμα, είτε παλιγγενεσίαν βούλοιτό
τις ονομάζειν, οὐδὲν πρὸς τὴν ὀνομασίαν διαφερή
μεθα, καλῶς ἂν ἔχοι βραχέα περὶ τούτου μεξελθεῖν.
Επειδὰν γὰρ παρ' ἡμῶν τὸ τοιοῦτον ἀκούι ωσιν, ὅτι,
τοῦ θνητοῦ πρὸς ζωὴν μεταβαίνοντος, ἀκόλουθον
ἦν, τῆς πρώτης γενέσεως ἐπὶ τὸν θνητὸν παραγού
σης βίον, ἑτέραν γέννησιν ἐξευρεθῆναι, μήτε ἀπὸ
φθορᾶς ἀρχομένην, μήτε εἰς φθοράν καταλήγουσαν,
ἀλλ᾽ εἰς ἀθάνατον ζωὴν τὸν γεγεννημένον παράγου
σαν, ἵν᾿ ὥσπερ ἐκ θνητῆς γεννήσεως θνητὸν ἐξ ἀνάγ·
κῆς τὸ γεγεννημένον ὑπέστη, οὕτως ἐκ τῆς μὴ πε·
ραδεχομένης φθορὰν τὸ γεννώμενον κρείττον γένηται
τῆς ἐκ τοῦ θανάτου φθορᾶς· ἐπειδὰν οὖν τούτων
καὶ τῶν τοιούτων ἀκούσωσι, καὶ προσδιδαχθῶσι τὸν
τρόπον, ὅτι εὐχὴ πρὸς Θεὸν, καὶ χάριτος οὐρανίας
ἐπίκλησις, καὶ ὕδωρ, καὶ πίστις ἐστὶ, δι' ὧν τὸ τῆς
αναγεννήσεως πληρούται. μυστήριον, δυσπειθώς
ἔχουσι πρὸς τὸ φαινόμενον βλέποντες, ὡς οὐ συμ
βαῖνον τῇ ἐπαγγελίᾳ τὸ σωματικῶς ἐνεργούμενον.
Πῶς γὰρ, φησὶν, εὐχὴ καὶ δυνάμεως θείας ἐπίσ
κλησις ἐπὶ τοῦ ὕδατος γενομένη ζωῆς ἀρχηγός
τοῖς μυηθεῖσι γίνεται; Πρὸς οὓς, εἴπερ μὴ λίαν
ἔχοιεν ἀντιτύπως, ἁπλοῦς ἐξαρκεῖ λόγος πρὸς τὴν
τοῦ δόγματος ἀγαγεῖν συγκατάθεσιν. 'Αντερωτήσο
μεν, τοῦ τρόπου τῆς κατὰ σάρκα γενέσεως πᾶσιν
ὄντος προδήλου, Πῶς ἄνθρωπος ἐκεῖνο γίνεται τὸ εἰς
ἀφορμὴν τῆς συστάσεως τοῦ ζώου καταβαλλόμενον;
᾿Αλλὰ μὴν οὐδεὶς ἐπ' ἐκείνου λόγος ἐστὶν ἀλογισμό
τινι τὸ πιθανὸν ἐξευρίσκων. Τί γὰρ κοινὸν ἔχει προς
ἀνθρώπου πρὸς τὴν ἐν ἐκείνη θεωρουμένην ποιότητα
συγκρινόμενος; Ανθρωπος μὲν γὰρ λογικόν τι
χρῆμα καὶ διανοητικόν ἐστιν, ἐκεῖνο δὲ ἐν ὑγρα
τιν: θεωρείται ποιότητι, καὶ πλέον οὐδὲν τοῦ κατ'
αἴσθησιν ὁρωμένου καταλαμβάνει ἡ ἔννοια. "Ην του
col. 1253–1254page 618 of 677
PG 130:1253νῦν ἀπόκρισιν εἰκός ἐστιν ἡμῖν γίνεσθαι παρὰ τῶν ἐρωτηθέντων, ὅτι πῶς ἐστιν ἐξ ἐκείνου πιστὸν συ στῆναι ἄνθρωπον, τοῦτο καὶ περὶ τῆς δι᾽ ὕδατος καὶ Πνεύματος, γινομένης ἀναγεννήσεως ἐρωτηθέντες ἀποκρινούμεθα. Ἐκεῖ γὰρ πρόχειρόν ἐστιν ἑκάστῳ τῶν ἠρωτημένων εἰπεῖν, ὅτι θείᾳ δυνάμει ἐκεῖνο ἄνθρωπος γίνεται, ἧς μὴ παρούσης ἀκίνητόν ἐστιν ἐκεῖνο καὶ ἀνενέργητον. Εἰ οὖν ἐκεῖ οὐ τὸ ὑποκείμενον ποιεῖ τὸν ἄνθρωπον, ἀλλ᾽ ἡ θεία δύναμις πρὸς ἀνθρώπου φύσιν μεταποιεῖ τὸ φαινόμενον, τῆς ἐσχά της ἂν εἴη ἀγνωμοσύνης, ἐκεῖ τοσαύτην τῷ Θεῷ προσο μαρτυροῦντας δύναμιν ἀτονεῖν ἐν τῷ μέρει τούτῳ τὸ Θεῖον οἴεσθαι πρὸς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ θελήματος. Τί κοινόν, φησὶν, ὕδατι καὶ ζωῇ; Τί δὲ κοινὸν, πρὸς αὐτοὺς ἐροῦμεν, ὑγρότητι καὶ εἰκόνι Θεοῦ; Ἀλλ' οὐδὲν ἐκεῖ τὸ παράδοξον, εἰ, Θεοῦ βουλομένου, πρὸς τὸ τιμιώτατον ζῶον τὸ ὑγρὸν μεταβαίνει. Τὸ ἴσον καὶ ἐπὶ τούτου φαμέν, μηδὲν εἶναι θαυμαστὸν, εἰ θεία δυνάμεως παρουσία πρὸς ἀφθαρσίαν μετα σκευάζει τὸ ἐν τῇ φθαρτῇ φύσει γενόμενον. Ἀλλὰ ζητοῦσιν ἀπόδειξιν τοῦ παρεῖναι τὸ θεῖον ἐπὶ ἁγια σμῷ τῶν γινομένων καλούμενον. Ἡ κατασκευὴ τοῦ τὴν διὰ σαρκὸς ἡμῖν ἐπιφανεῖσαν δύναμιν ἀληθῶς θείαν εἶναι τοῦ παρόντος λόγου συνηγορία γίνεται. Δειχθέντος γὰρ τοῦ Θεὸν εἶναι τὸν ἐν σαρκὶ φανερωθέντα, καὶ διὰ τῶν γινομένων θαυμάτων τὴν φύσιν ἑαυτοῦ δείξαντα, συναπεδείχθη τὸ τοῖς γινο μένοις παρεῖναι αὐτὸν κατὰ πάντα καιρὸν ἐπικλήσεως. Ὥσπερ γὰρ ἑκάστου τῶν ὄντων ἔστι τις ἰδι ότης ἡ τὴν φύσιν γνωρίζουσα, οὕτως ἴδιον τῆς θείας φύσεώς ἐστιν ἡ ἀλήθεια. Ἀλλὰ μὴν ἀεὶ παρέσεσθαι τοῖς ἐπικαλουμένοις ἐπήγγελται, καὶ ἐν μέσῳ τῶν πιστευόντων εἶναι, καὶ ἐν πᾶσι μένειν, καὶ ἑκάστῳ συνεῖναι. Οὐκ οὖν ἑτέρας εἰς τὸ παρεῖναι τὸ Θεῖον τοῖς γινομένοις ἀποδείξεως προσδεοίμεθα, τὸ μὲν Θεὸν εἶναι διὰ τῶν θαυμάτων αὐτὸν πεπιστευκότες, ἴδιον δὲ τῆς Θεότητος τὸ ἀμίκτως πρὸς τὸ ψεῦδος ἔχειν εἰδότες, ἐν δὲ τῷ ἀψευδεῖ τῆς ὑποσχέσεως παρεῖναι τὸ ἐπηγγελμένον οὐκ ἀμφιβάλλοντες. Τοῦ Δαμασκηνοῦ ἔτι περὶ τοῦ βαπτίσματος. Ὁμολογοῦμεν δὲ ἓν βάπτισμα εἰς ἄφεσιν ἁμαρ τιῶν καὶ εἰς ζωὴν αἰώνιον. Τὸ γὰρ βάπτισμα τὸν τοῦ Κυρίου θάνατον δηλοῖ. Συνθαπτόμεθα γοῦν τῷ Κυρίῳ διὰ τοῦ βαπτίσματος, ὥς φησιν ὁ θεῖος Ἀπόστολος. Ὥσπερ οὖν ἅπαξ ἐτελέσθη ὁ τοῦ Κυρίου θάνατος, οὕτως καὶ ἅπαξ δεῖ βαπτίζεσθαι· βαπτίζεσθαι δὲ κατὰ τὸν τοῦ Κυρίου Λόγον, εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, διδασκομένους τὴν εἰς Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα ὁμο λογίαν. Ὅσοι τοίνυν εἰς Πατέρα, καὶ Υἱὸν, καὶ ἅγιον Πνεῦμα βαπτισθέντες, μίαν φύσιν τῆς θεό τητος ἐν τρισὶν ὑποστάσεσι διδαχθέντες, αὖθις ἀνα βαπτίζονται, οὗτοι ἀνασταυροῦσι τὸν Χριστὸν, ὥς φησιν ὁ θεῖος Ἀπόστολος. Ἀδύνατον γὰρ τοὺς ἅπαξ φωτισθέντας, καὶ τὰ ἑξῆς, αὖθις ἀνακαινίζειν εἰς μετάνοιαν, ἀνασταυροῦντας ἑαυτοῖς τὸν ὁ ἀρι
PANOPLIA DOGMATICA. - ΤIT. XXV.
quf ſieri possit ut ex ea homo constituatur, id item
nos respondebimus, cum ex nobis quærunt quo
pacto Bat per aquam regeneratio. Illic enim promptum
est unicuique respondere, divina virtute illud hominein fieri, quod alioquin immobile et iners sit,
nisi illa adsit. Quamobrem si illic non quod subjectum est hominem facit, sed divina virtus in bominis naturam mutat id quod cernitur,nonne sumniæ
inscitiæ sit tantam in ea re Dei virtutem esse
confiteri,in hoc autem eumdem esse tam imbecillum,
ut quod vult explere non possit? Quid commune,
inquiunt, habet aqua cum gratia? Quibus nos contra,
Quid habet commune humiditas cum imagine Dei?
Acillic mirum non est, si Dei voluntate in animat
Et hic
νῦν ἀπόκρισιν εἰκός ἐστιν ἡμῖν γίνεσθαι παρὰ τῶν est, ut illi nobis respondeant, dum ab ipsis quærimus
ἐρωτηθέντων, ὅτι πῶς ἐστιν ἐξ ἐκείνου πιστὸν συ
στῆναι ἄνθρωπον, τοῦτο καὶ περὶ τῆς δι᾽ ὕδατος καὶ
Πνεύματος, γινομένης ἀναγεννήσεως ερωτηθέντες
ἀποκρινούμεθα. Ἐκεῖ γὰρ πρόχειρόν ἐστιν ἑκάστῳ
τῶν ἠρωτημένων εἰπεῖν, ὅτι θείᾳ δυνάμει ἐκεῖνο
ἄνθρωπος γίνεται, ἧς μὴ παρούσης ἀκίνητόν ἐστιν
ἐκεῖνο καὶ ἀνενέργητον. Εἰ οὖν ἐκεῖ οὐ τὸ ὑποκείμενον ποιεῖ τὸν ἄνθρωπον, ἀλλ᾽ ἡ θεία δύναμις πρὸς
ἀνθρώπου φύσιν μεταποιεῖ τὸ φαινόμενον, τῆς ἐσχά
της ἂν εἴη ἀγνωμοσύνης, ἐκεῖ τοσαύτην τῷ Θεῷ προσο
μαρτυροῦντας δύναμιν ἀτονεῖν ἐν τῷ μέρει τούτῳ
τὸ Θεῖον οἴεσθαι πρὸς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ θελήματος. Τί κοινόν, φησὶν, ὕδατι καὶ ζωῇ; Τί δὲ κοινὸν,
πρὸς αὐτοὺς ἐροῦμεν, υγρότητι καὶ εἰκόνι Θεοῦ;
᾿Αλλ' οὐδὲν ἐκεῖ τὸ παράδοξον, εἰ, Θεοῦ βουλομένου,
πρὸς τὸ τιμιώτατον ζῶον τὸ ὑγρὴν μεταβαίνει. Το
ἴσον καὶ ἐπὶ τούτου φαμέν, μηδὲν εἶναι θαυμαστὸν,
εἰ θεία δυνάμεως παρουσία πρὸς ἀφθαρσίαν μετα
σκευάζει τὸ ἐν τῇ φθαρτῇ φύσει γενόμενον. Αλλά
ζητοῦσιν ἀπόδειξιν τοῦ παρεἶναι τὸ θεῖον ἐπὶ ἅγια
σμῷ τῶν γινομένων καλούμενον. Η κατασκευὴ τοῦ
τὴν διὰ σαρκὸς ἡμῖν ἐπιφανεῖσαν δύναμιν ἀληθῶς
θείαν εἶναι τοῦ παρόντος λόγου συνηγορία γίνεται.
Δειχθέντος γὰρ τοῦ Θεὸν εἶναι τὸν ἐν σαρκὶ φανερωθέντα, καὶ διὰ τῶν γινομένων θαυμάτων τὴν
φύσιν ἑαυτοῦ δείξαντα, συναπεδείχθη τὸ τοῖς γινο
μένοις παρεῖναι αὐτὸν κατὰ πάντα καιρὸν ἐπικλή
σεως. Ωσπερ γάρ ἑκάστου τῶν ὄντων ἔστι τις ίδιστης ἡ τὴν φύσιν γνωρίζουσα, οὕτως ἴδιον τῆς θείας
φύσεώς ἐστιν ἡ ἀλήθεια. ᾿Αλλὰ μὴν ἀεὶ παρέσεσθαι "
τοῖς ἐπικαλουμένοις ἐπήγγελται, καὶ ἐν μέσῳ τῶν
πιστευόντων εἶναι, καὶ ἐν πᾶσι μένειν, καὶ ἑκάστῳ
συνεῖναι. Οὐκ οὖν ἑτέρας εἰς τὸ παρεἶναι τὸ
Θεῖον τοῖς γινομένοις ἀποδείξεως προσδεοίμεθα, τὸ
μὲν Θεὸν εἶναι διὰ τῶν θαυμάτων αὐτὸν πεπιστευκότες, ἴδιον δὲ τῆς Θεότητος τὸ ἀμίκτως πρὸς τὸ
ψεῦδος ἔχειν εἰδότες, ἐν δὲ τῷ ἀψευδεῖ τῆς ὑποσχέ
σεως παρεἶναι τὸ ἐπηγγελμένον οὐκ ἀμφιβάλλοντες.
Τοῦ Δαμασκηνοῦ ἔτι περὶ τοῦ βαπτίσματος.
Ομολογοῦμεν δὲ ἂν βάπτισμα εἰς ἄφεσιν ἁμαρ
τιῶν καὶ εἰς ζωὴν αἰώνιον. Τὸ γάρ βάπτισμα τὸν τοῦ
Κυρίου θάνατον δηλοί. Συνθαπτόμεθα γοῦν τῷ Κυρίῷ
διὰ τοῦ βαπτίσματος, ὥς φησιν ὁ θεῖος Απόστολος.
Ὥσπερ οὖν ἅπαξ ἐτελέσθη ὁ τοῦ Κυρίου θάνατος,
οὕτως καὶ ἅπαξ δεῖ βαπτίζεσθαι· βαπτίζεσθαι δὲ
κατὰ τὸν τοῦ Κυρίου Λόγον, εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς
καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, διδασκομέ
νους τὴν εἰς Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα όμο
λογίαν. Οσοι τοίνυν εἰς Πατέρα, καὶ Υἱὸν, καὶ
ἅγιον Πνεῦμα βαπτισθέντες, μίαν φύσιν τῆς θεό
τητος ἐν τρισὶν ὑποστάσεσι διδαχθέντες, αὖθις ἀναβαπτίζονται, ουτοι ἀνασταυροῦσι τὸν Χριστὸν, ὥς
φησιν ὁ θεῖος Απόστολος. Αδύνατον γὰρ τοὺς
ἅπαξ φωτισθέντας, καὶ τὰ ἑξῆς, αὖθις ἀνακαινί
ζειν εἰς μετάνοιαν, ἀνασταυροῦντας ἑαυτοῖς τὸν
* Rom. vi, 4. • Coloss, 11, 12. • Matth. xxviii, 49.
præclarissimum humiditas comninutatur.
nos item dicimus non esse mirum, si divinæ¨ virtutis præsentia ad incorruptionem redigit id quod
in natura corruptibili natum est. Quærunt rurgula
at demonstremnus Deum qui invocatur præsto esso
ad ea quæ funt sanctificanda. Respondemus að
hoc demonstrandum id esse satis, quod constet virtutem quæ nobis per earπtem apparuit, vere divinam esse. Cum enim demonstratum fuerit. Deum
esse, qui in carne declaratus est, quique miraculis
efficiendis naturam şuain ostendit, simul etiam demonstratum est, eum iis quæ fiunt, adesse, quoties
invocatur. Quemadmodum enim singulis rebus
quædam inest proprietas quæ naturam illarum
tanquam nota quædam declarat ita, naturæ divinæ
propria est veritas. Quare cum pollicitus s t, se cums
invocatus fuerit, adfuturum, et in me in credentium
esse, et in hominibus manere, et cum unoquoqtre
esse,`alia demonstratione non indigemus, ut ostendamus Deum iis quæ peraguntur adesse, cum illum
ex miraculis Deum esse crediderimus, proprium
autem Divinitatis sit, ut nullum habeat commercium
cuni falsita e, et in veritatè promissionis consistere,
quod nobis mandatum est, minime dubitemus.
Damasceni, item de baptismo.
Baptismi vis: Baptismus unus. Necessaria ad baplismum invocatio Trinitatis. Quid triua immersio.
Quid in Christum baptizari. Eucharistia et ὁ αρι
smus e Dominico latere fluxerunt. Baptismus duplex
ut et homo. — Jam vero unum baptismum in remissionem peccatorum et in vitam æternam confitemur. Baptismus quippe mortem Domini signikcat. Per baptismum enim cum Domino sepelimur, ut ait divinus apostolus. Quemadmodum
igitur Dominus mortuus est, sic nos etiam semel
baptizari necessarium est; baptizari, inquam, sicut
a Domino dictum est: In nomine. Patris, et Filii, &
Spiritus sancti. Quibus scilicet verbis, Patris et
Filii et Spiritus sancli, confessionem odocemur.
Quocirca qui in Patrem et Filium et Spiritum
sanctum baptizati. unamque in tribus Deitatis
col. 1255–1256page 619 of 677
PG 130:1255τὴν ἁγίαν Τριάδα ἐβαπτίσθησαν, τούτους δεῖ ἀναβαπτίζεσθαι. Εἰ γὰρ καί φησιν ὁ θεῖος Ἀπόστολος, ὅτι Εἰς Χριστὸν καὶ εἰς τὸν θάνατον αὐτοῦ ἐβαπτίσθημεν, οὐχ οὕτω δεῖν γίνεσθαί φησι τοῦ βαπτίσματος τὴν ἐπίκλησιν, ἀλλ' ὅτι τύπος τοῦ θανάτου τοῦ Χριστοῦ ἐστι τὸ βάπτισμα. Διὰ γὰρ τῶν τριῶν καταδύσεων, τὰς τρεῖς ἡμέρας τῆς τοῦ Κυρίου ταφῆς σημαίνει τὸ βάπτισμα. Τὸ οὖν εἰς Χριστὸν βαπτισθῆναι δηλοῖ, τὸ πιστεύοντας εἰς αὐτὸν βαπτίζεσθαι. Ἀδύνατον δὲ εἰς Χριστὸν πιστεῦσαι, μὴ διδαχθέντας τὴν εἰς Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα ὁμολογίαν. Χριστὸς γάρ ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος, ὃν ἔχρισεν ὁ Πατήρ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, ὡς φησιν ὁ θεῖος Δαβίδ· Διὰ τοῦτο ἔχρισέ σε ὁ Θεός, ὁ Θεός σου ἔλαιον ἀγαλλιάσεως παρὰ τοὺς μετόχους σου. Καὶ Ἡσαΐας ἐκ προσώπου τοῦ Κυρίου· Πνεῦμα Κυρίου ἐπ' ἐμὲ, οὗ ἕνεκεν ἔχρισέ με. Τὴν μέντοι ἐπίκλησιν τοὺς οἰκείους μαθητὰς ὁ Κύριος διδάσκων ἔλεγε· Βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Ἐπειδὴ γὰρ ἐπ' ἀφθαρσίαν ὁ πεποίηκεν ἡμᾶς ὁ Θεὸς, παραβάντας δὲ τὴν σωτήριον αὐτοῦ ἐντολήν, φθορᾷ θανάτου κατεδίκασεν, ἵνα μὴ ἀθάνατον ᾖ τὸ κακὸν, συγκαταβὰς δὲ τοῖς δούλοις, ὡς εὐσπλαγχνος, καὶ καθ' ἡμᾶς δὲ ὁ γεγονώς, τῆς φθορᾶς διὰ τοῦ ἰδίου πάθους ἐλυτρώσατο· ἐπήγασεν ἡμῖν ἐκ τῆς ἁγίας καὶ ἀχράντου αὐτοῦ πλευρᾶς πηγὴν ἀφέσεως· ὕδωρ μὲν εἰς ἀναγέννησιν καὶ ἐπίκλυσιν τῆς ἁμαρτίας καὶ τῆς φθορᾶς· αἷμα δὲ, πότον ζωῆς ἀϊδίου πρόξενον. Ἐντολὰς δὲ ἡμῖν δέδωκε δι' ὕδατος ἀναγεννᾶσθαι καὶ Πνεύματος, δι' ἐντεύξεως καὶ ἐπικλήσεως, τῷ ὕδατι ἐπιφοιτῶντος τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Ἐπειδὴ γὰρ διπλοῦς ὁ ἄνθρωπος, ἐκ ψυχῆς τε καὶ σώματος, διπλῆν ἡμῖν ἔδωκε καὶ τὴν κάθαρσιν, δι' ὕδατός τε καὶ Πνεύματος· τοῦ μὲν Πνεύματος, τὸ κατ' εἰκόνα καὶ καθ' ὁμοίωσιν ἐν ἡμῖν ἀνακαινίζοντος, τοῦ δὲ ὕδατος, διὰ τῆς τοῦ Πνεύματος χάριτος καθαίροντος τὸ σῶμα τῆς ἁμαρτίας, καὶ τῆς φθορᾶς ἀπαλλάττοντος, καὶ τὴν τοῦ θανάτου εἰκόνα ἐκπληροῦντος τοῦ ὕδατος, τὸν δὲ τῆς ζωῆς ἀῤῥαβῶνα παρεχομένου τοῦ Πνεύματος. Ἀπ' ἀρχῆς γὰρ Πνεῦμα Θεοῦ τοῖς ὕδασιν ἐπεφέρετο· καὶ ἄνωθεν ἡ Γραφὴ μαρτυρεῖ τῷ ὕδατι, ὡς ἐστι καθαρτήριον. Ἐπὶ Νώε δι' ὕδατος ὁ Θεὸς τὴν κοσμικὴν ἁμαρτίαν κατέκλυσε. Δι' ὕδατος πᾶς ἀκάθαρτος κατὰ τὸν νόμον καθαίρεται, καὶ αὐτῶν τῶν ἱματίων πλυνομένων τῷ ὕδατι, ἔδειξεν Ἠλίας τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος συμμεμιγμένην τῷ ὕδατι, ὕδατι φλέξας τὴν ὁλοκαύτωσιν. Καὶ σχεδὸν ἅπαντα κατὰ τὸν νόμον ὕδατι καθαρίζεται· τὰ γὰρ ὁρατὰ, σύμβολα τῶν νοουμένων εἰσίν· ἡ μέντοι ἀναγέννησις
τὴν ἁγίαν Τριάδα εβαπτίσθησαν, τούτους δεῖ ἀναβαπτίζεσθαι. Εἰ γὰρ καί φησιν ὁ θεῖος Απόστολος,
ὅτι Εἰς Χριστὸν καὶ εἰς τὸν θάνατον αὐτοῦ ἐδα·
πτίσθημεν, οὐχ οὕτω δεῖν γίνεσθαί φησι τοῦ βαπτί
σματος τὴν ἐπίκλησιν, ἀλλ' ὅτι τύπος τοῦ θανά
του τοῦ Χριστοῦ ἐστι τὸ βάπτισμα. Διὰ γαρ τῶν
τριών καταδύσεων, τὰς τρεῖς ἡμέρας τῆς τοῦ
Κυρίου ταφῆς σημαίνει τὸ βάπτισμα. Τὸ οὖν εἰς
Χριστὸν βαπτισθῆναι δηλοί, τὸ πιστεύοντας εἰς αὐτὴν
βαπτίζεσθαι. Αδύνατον δὲ εἰς Χριστὸν πιστεῦσαι,
μὴ διδαχθέντας τὴν εἰς Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον
Πνεῦμα ὁμολογίαν. Χριστὸς γάρ ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ
Θεοῦ τοῦ ζῶντος, ὃν ἔχρισεν ὁ Πατήρ τῷ ἁγίῳ Πνεύ
ματι, ώς φησιν ὁ θεῖος Δαβίδ· Διὰ τοῦτο ἔχρισέ σε
ὁ Θεός, ὁ Θεός· του ἔλαιον ἀγαλλιάσεως παρὰ
τους μετόχους σου. Καὶ Ἡσαΐας ἐκ προσώπου του
Κυρίου· Πνεῦμα Κυρίου ἐπ' ἐμὲ, οὗ ἕνεκεν ἔχριστ
με. Τὴν μέντοι ἐπίκλησιν τοὺς οἰκείους μαθητὰς ὁ
Κύριος διδάσκων ἔλεγε· Βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς
τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου
Πνεύματος. Επειδὴ γὰρ ἐπ' ἀφθαρσίαν δ πεποίηκεν
ἡμᾶς ὁ Θεὸς, παραβάντας δὲ τὴν σωτήριον αὐτοῦ ἐν
τολήν, φθορᾷ θανάτου κατεδίκασεν, ἵνα μὴ ἀθάνατον
ᾖ τὸ κακὸν, συγκαταβὰς δὲ τοῖς δούλοις, ὡς εὐσπλαγ
χνος, καὶ καθ' ἡμᾶς δὲ ὁ γεγονώς, τῆς φθορᾶς διά
τοῦ ἰδίου πάθους ἐλυτρώσατο· ἐπήγασεν ἡμῖν ἐκ τῆς
ἁγίας καὶ ἀχράντου αὐτοῦ πλευρᾶς πηγὴν ἀφέσεως
ὕδωρ μὲν εἰς ἀναγέννησιν καὶ ἐπίκλυσιν τῆς τ
ἁμαρτίας καὶ τῆς φθορᾶς· αἷμα δὲ, πότον ζωής
ἀϊδίου πρόξενον. Ἐντολὰς δὲ ἡμῖν δέδωκε δι' ὕδατο
ἀναγεννᾶσθαι καὶ Πνεύματος, δι' ἐντεύξεως καὶ ἐπι
κλήσεως, τῷ ὕδατι ἐπιφοιτῶντος τοῦ ἁγίου Πνεύ
ματος. Ἐπειδὴ γὰρ διπλοῦς ὁ ἄνθρωπος, ἐκ ψυχῆς
τε καὶ σώματος, διπλὴν ἡμῖν ἔδωκε καὶ τὴν κάθαρ
σιν, δι' ὕδατός τε καὶ Πνεύματος· τοῦ μὲν Πνεύ
ματος, τὸ κατ' εἰκόνα καὶ καθ' ομοίωσιν ἐν ἡμῖν
ἀνακαινίζοντος, τοῦ δὲ ὕδατος, διὰ τῆς τοῦ Πνεύμα
τος χάριτος καθαίροντος τὸ σῶμα τῆς ἁμαρτίας, καὶ
τῆς φθορᾶς ἀπαλλάττοντος, καὶ τὴν τοῦ θανάτου
εἰκόνα ἐκπληροῦντος τοῦ ὕδατος, τὸν δὲ τῆς ζωῆς
ἀῤῥαβῶνα παρεχομένου τοῦ Πνεύματος.
personis naturam edocti, baptismum repetunt, ii, Χριστὸν, καὶ παραδειγματίζοντας. Ὅσοι δὲ μὴ εἰς
secundum divinum Apostoluin, Christum rursus
crucifigunt: Impossibile enim est, inquit, eos qui
semel illuminati sunt, etc., rursus ad pœnitentiam
renovare, crucifigentes iterum sibt ipsis Chrislum, et ostentui habentes 1. At qui in sanctam
Trinitatem baptizati non sunt, hi denuo baptizentur necesse est. Etsi enim Apostolus dicit: 1η
Christum et in mortem ipsius baptisali sumus;
non tamen hoc vult, baptismi invocationem ex lis
verbis constare debere, verum hoc demum, baptisuum mortis Christi figuram præferre. Baptismus
siquidem qui trina ininιersione peragitur, tres dies
significat, quibus Dominus tumulo conditus jacuit. Quare in Christum baptizatuin esse nihil
aliud indicat, quam in illum credendo salutifera
aqua lingi. Fieri non potest ut in Christum credamus, nisi Patris et Filii et Spiritus sancti confessione imbuti simus. Christus enim est Filius
Dei vivi‘, quem Pater unxit Spiritu sancto
quemadmodum ait divinus David: Prop.erea unxit
te Deus, Deus taas, oleo lætitiæ præ consortibus
tuis *. Isaias quoque ex Domini persona loquens:
Spiritus Domini super me, propter quod anxit
me *. Enimvero quænam verborum forma adhi -
benda esset, Dominus discipulis suis exposuit:
Baptizantes eos, inq iens, in nomine Patris et Filii
et Spiritus sancti '. Quoniam enim immortalitatis
consequendæ causa nos Deus condiderat; violato
autem ejus præcepto, mortis labe, ne perpetuum et
immortale malum esset, nos item multaverat; idcirco pro sua indulgentia sese servis inclinans,
nostrique similis effectus, passione sua nos a corruptione vindicavit, et ex sancto et immaculato
suo latere veniæ fontein nobis emisit ⚫: aquam
scilicet ad regenerationem,, necnon peccati et corruptelæ abstersionem; sanguinem vero in potum
qui vitam æternam procuraret. Quin hoc quoque
mandavit nobis, ut per aquam et Spiritum regeneraremur, Spiritu sancto ad aquam accedente,
per verbum et orationem. Nam quouiam homo
duplici natura constat, anima scilicet et corpore,
duplicem proinde nobis purgationem dedit, per aquam nimirum et Spiritum: sic nempe ut Spiritus divinæ imaginis similitudinisque decus in nobis instauraret, aqua vero per Spiritus gratiam a
peccato corpus mundaret, atque a corruptione liberum redderet, aqua quidem mortis simulacrum exprimente, Spiritu autem vitæ pignus et arrhabonem largiente.
Per
Aquæ vís purgatoria. Etenim a principio Spiritus Domini ferebatur super aquas 10: quin et
lustrandi virtute præditam esse aquam Scriptura
jam olim contestatur ". Noe temporibus Deus
mundi peccatum per aquam eluit
aquam quisquis immundus erat, lege præcipiente,
mundabatur, et ita quidem ut et ipse vestes aqua
essent abluendæ. Elias Spiritus gratiain admistam
aquis ostendit, tuin nimirum cum holocaustum adhibita aqua cremavit ". Peneque omnia secundum
4 Hebr. iv. 6. • Rom. νι, 3.
7 Matth. xxvIII, 19. Joan. xix,
1 1 Reg. xv, 32.
› Matth. xvi, 16.
34. • Joan. iii, 5.
'Απ' ἀρχῆς γὰρ Πνεῦμα Θεοῦ τοῖς ὕδασιν ἐπεφέ·
ρετο· καὶ ἄνωθεν ή Γραφή μαρτυρεῖ τῷ ὕδατι, ὡς
ἐστι καθαρτήριον. Ἐπὶ Νώε δι' ὕδατος ὁ Θεὸς τὴν
κοσμικὴν ἁμαρτίαν κατέκλυσε. Δι' ὕδατος πᾶς ἀκάθαρτος κατὰ τὸν νόμον καθαίρεται, καὶ αὐτῶν τῶν
ἱματίων πλυνομένων τῷ ὕδατι, ἔδειξεν Ηλίας τὴν
χάριν τοῦ Πνεύματος συμμεμιγμένην τῷ ὕδατι, ὕδατι
φλέξας τὴν ὁλοκαύτωσιν. Καὶ σχεδόν ἅπαννα κατὰ
τὸν νόμον ὕδατι καθαρίζεται· τὰ γὰρ ὁρατὰ, σύμ
βολα τῶν νοουμένων εἰσίν· ἡ μέντοι ἀναγέννησις
• Act. x, 38.
10 Gen. 1, 2.
• Psal. xLiv,
3. Isa. Lx1, 11.
" Levit. xv, 10.
1s Gen. rt, 17.
col. 1257–1258page 620 of 677
PG 130:1257κατὰ ψυχὴν γίνεται· πίστις γὰρ υἱοθετεῖν οἶδε, καίτοι ὄντας κτίσματα διὰ τοῦ Πνεύματος, καὶ εἰς τὴν ἀρχαίαν ἄγειν μακαριότητα. Ἡ μὲν οὖν τῶν ἁμαρτιῶν ἄφεσις, πᾶσιν ὁμοίως διὰ τοῦ βαπτίσματος δίδοται· ἡ δὲ χάρις τοῦ Πνεύ ματος κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς πίστεως καὶ τῆς προ καθάρσεως. Νῦν μὲν οὖν διὰ τοῦ βαπτίσματος τὴν ἀπαρχὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος λαμβάνομεν, καὶ ἀρχὴ ἑτέρου βίου γίνεται ἡμῖν ἡ παλιγγενεσία, καὶ σφρα γὶς, καὶ φυλακτήριον, καὶ φωτισμός. Χρὴ δὲ πάσῃ δυνάμει ἀσφαλῶς τηρεῖν ἑαυτοὺς καθαροὺς ἀπὸ ῥυπαρῶν ἔργων, ἵνα μὴ πάλιν ὥσπερ κύων ἐπὶ τὸν ἴδιον ἔμετον ἐπιστρέψαντες, δούλους πάλιν ἑαυτοὺς τῆς ἁμαρτίας ποιήσωμεν. Πίστις γὰρ χωρὶς ἔργων νεκρά ἐστιν, ὁμοίως καὶ ἔργα χωρὶς πίστεως. Ἡ γὰρ ἀληθὴς πίστις διὰ τῶν ἔργων δοκι μάζεται. Βαπτιζόμεθα δὲ εἰς τὴν ἁγίαν Τριάδα, ὅτι αὐτὰ τὰ βαπτιζόμενα χρήζει τῆς ἁγίας Τριάδος εἰς τὴν αὐτῶν σύστασίν τε καὶ διαμονὴν, καὶ ἀδύνατον μὴ συμπαρεῖναι ἀλλήλαις τὰς τρεῖς ὑποστάσεις· ἀχώ ριστος γὰρ ἡ ἁγία Τριάς. Πρώτον βάπτισμα, τοῦ κατακλυσμοῦ, εἰς ἐκκοπὴν ἁμαρτίας. Δεύτερον, τὸ διὰ τῆς θαλάσσης καὶ τῆς νεφέλης· σύμβολον γάρ, ἡ μὲν νεφέλη τοῦ Πνεύματος, ἡ θάλασσα δὲ, τοῦ ὕδατος. Τρίτον τὸ νομικόν· πᾶς γὰρ ἀκάθαρτος ἀπελούετο ὕδατι, ἔπλυνέ τε τὰ ἱμάτια, καὶ οὕτως εἰσῄει εἰς τὴν παρεμβολήν. Τέ ταρτον τὸ Ἰωάννου, εἰσαγωγικὸν ὑπάρχον, καὶ εἰς μετάνοιαν ἄγον τοὺς βαπτιζομένους, ἵνα εἰς Χρι στὸν πιστεύσωσιν. Ἐγὼ γὰρ ὑμᾶς, φησί, βαπτίζω ὕδατι· ὁ δὲ ὀπίσω μου ἐρχόμενος, αὐτὸς ὑμᾶς, φησί, βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί. Προ καθαίρει οὖν ὁ Ἰωάννης ἐπὶ τὸ Πνεῦμα διὰ τοῦ ὕδατος. Πέμπτον, τὸ τοῦ Κυρίου βάπτισμα, ὁ αὐτὸς ἐβαπτίσατο. Βαπτίζεται δὲ, οὐχ ὡς αὐτὸς χρήζων καθάρσεως, ἀλλὰ τὴν ἐμὴν οἰκειούμενος κάθαρσιν, ἵνα συντρίψῃ τὰς κεφαλὰς τῶν δρακόντων ἐπὶ τοῦ ὕδατος, ἵνα κλύσῃ τὴν ἁμαρτίαν, καὶ πάντα τὸν παλαιὸν Ἀδὰμ ἐνθάψῃ τῷ ὕδατι, ἵνα ἁγιάσῃ τὸν βαπτιστήν, ἵνα πληρώσῃ τὸν νόμον, ἵνα τὸ τῆς Τριά δος ἀποκαλύψῃ μυστήριον, ἵνα τύπος καὶ ὑπογραμμὸς ἡμῖν πρὸς τὸ βαπτίζεσθαι γένηται. βαπτιζόμεθα δὲ καὶ ἡμεῖς τὸ τέλειον τοῦ Κυρίου βάπτισμα, τὸ δι᾽ ὕδατός τε καὶ Πνεύματος. Πυρὶ δὲ λέγεται βαπτίζειν ὁ Χριστός· ἐν εἴδει γὰρ πυρίνων γλωσ σῶν ἐπὶ τοὺς ἁγίους ἀποστόλους τὴν τοῦ Πνεύματος χάριν ἐξέχεεν, ὥς φησιν αὐτὸς ὁ Κύριος, ὅτι Ἰωάν νης μὲν ἐβάπτισεν ὕδατι, ὑμεῖς δὲ βαπτισθήσεσθε ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί, οὐ μετὰ πολλὰς ταύτας ἡμέρας· ἢ διὰ τὸ τοῦ μέλλοντος πυρὸς κο λαστικὸν βάπτισμα. Ἕκτον, τὸ διὰ μετανοίας καὶ
PANOPLIA DOGMATICA. - TIT. XXV.
κατά ψυχὴν γίνεται· πίστις γὰρ υἱοθετεῖν οἶδε, legem aqua mundantur. Res enim visibiles earum
καίτοι ὄντας κτίσματα διὰ τοῦ Πνεύματος, καὶ εἰς quæ mente percipiuntur signa sunt. Regeneratio
porro in animo perficitur. Fides quippe vim cam
τὴν ἀρχαίαν ἄγειν μακαριότητα.
habet, ut quamvis e rebus creatis simus, per Spiritum nos in Dei filios adoptet, atque ad pristinam felicitatem velut postliminio revocet.
Η μὲν οὖν τῶν ἁμαρτιῶν ἄφεσις, πᾶσιν ὁμοίως
διὰ τοῦ βαπτίσματος δίδοται· ἡ δὲ χάρις τοῦ Πνεύ
ματος κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς πίστεως καὶ τῆς προκαθάρσεως. Νῦν μὲν οὖν διὰ τοῦ βαπτίσματος τὴν
ἀπαρχὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος λαμβάνομεν, καὶ ἀρχή
ἑτέρου βίου γίνεται ἡμῖν ἡ παλιγγενεσία, καὶ σφρα
γις, καὶ φυλακτήριον, καὶ φωτισμός.
Baptismi gratia pro suscipientium fide et mun -
dilia. Quamvis autem peccatorum remissio omnibus per aquæ baptismum detur: Spiritus tamen
gratia pro fidei ac præviæ purgationis modo conce
ditur. Et nunc quidem Spiritus sancti primitias per
baptismum accipimus, et regeneratio, alterius nobis vitæ initium, et signaculum, et præsidium, et
illuminatio efficitur.
Cæterum in id nobis totis viribus est enitendum,
ne canis instar ad vomitum redeuntes ', peccati
Χρὴ δὲ πάσῃ δυνάμει ἀσφαλῶς τηρεῖν ἑαυτοὺς
καθαροὺς ἀπὸ ῥυπαρῶν ἔργων, ἵνα μὴ πάλιν ὥσπερ
κύων ἐπὶ τὸν ἴδιον έμετον επιστρέψαντες, δούλους nosmetipsos denuo servituti mancipemus. Fides
· πάλιν ἑαυτοὺς τῆς ἁμαρτίας ποιήσωμεν. Πίστις γὰρ
χωρὶς ἔργων νεκρά ἐστιν, ὁμοίως καὶ ἔργα χωρίς
πίστεως. Η γὰρ ἀληθὴς πίστις διὰ τῶν ἔργων δοκιμάζεται.
Βαπτιζόμεθα δὲ εἰς τὴν ἁγίαν Τριάδα, ὅτι αὐτὰ
τὰ βαπτιζόμενα χρήζει τῆς ἁγίας Τριάδος εἰς τὴν
αὐτῶν σύστασίν τε καὶ διαμονὴν, καὶ ἀδύνατον μὴ
συμπαρεῖναι ἀλλήλαις τὰς τρεῖς ὑποστάσεις· ἀχώριστος γὰρ ἡ ἁγία Τριάς
Πρώτον βάπτισμα, τοῦ κατακλυσμοῦ, εἰς ἐκκοπὴν
ἁμαρτίας. Δεύτερον, τὸ διὰ τῆς θαλάσσης καὶ τῆς
νεφέλης - σύμβολον γάρ, ἡ μὲν νεφέλη τοῦ Πνεύμα
τος, ἡ θάλασσα δὲ, τοῦ ὕδατος. Τρίτον το νομικόν·
πᾶς γὰρ ἀκάθαρτος ἀπελούετο ὕδατι, ἔπλυνέ τε τὰ
ἱμάτια, καὶ οὕτως εἰσῄει εἰς τὴν παρεμβολήν. Τέταρτον τὸ Ἰωάννου, εἰσαγωγικὸν ὑπάρχον, καὶ
εἰς μετάνοιαν ἄγον τοὺς βαπτιζομένους, ἵνα εἰς Χριστὸν πιστεύσωσιν. Ἐγὼ γὰρ ὑμᾶς, φησί, βαπτίζω
ὕδατι· ὁ δὲ ὀπίσω μου ερχόμενος, αὐτὸς ὑμᾶς,
φησί, βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί. Προκαθαίρει οὖν ὁ Ἰωάννης ἐπὶ τὸ Πνεῦμα διὰ τοῦ
ὕδατος. Πέμπτον, τὸ τοῦ Κυρίου βάπτισμα, ὁ αὐτὸς
ἐβαπτίσατο. Βαπτίζεται δε, οὐχ ὡς αὐτὸς χρήζων
καθάρσεως, ἀλλὰ τὴν ἐμὴν οἰκειούμενος κάθαρσιν,
ἵνα συντρίψῃ τὰς κεφαλὰς τῶν δρακόντων ἐπὶ τοῦ
ὕδατος, ἵνα κλύσῃ τὴν ἁμαρτίαν, καὶ πάντα τὸν
παλαιὸν Ἀδὰμ ἐνθάψῃ τῷ ὕδατι, ἵνα ἁγιάσῃ τὸν
βαπτιστήν, ἵνα πληρώσῃ τὸν νόμον, ἵνα τὸ τῆς Τριάδος αποκαλύψη μυστήριον, ἵνα τύπος καὶ ὑπογραμμὲς ἡμῖν πρὸς τὸ βαπτίζεσθαι γένηται. Βαπτιζό
μεθα δὲ καὶ ἡμεῖς τὸ τέλειον τοῦ Κυρίου βάπτισμα,
τὸ δι᾽ ὕδατός τε καὶ Πνεύματος. Πυρὶ δὲ λέγεται
βαπτίζειν ὁ Χριστός· ἐν εἴδει γάρ πυρένων γλωσ
σῶν ἐπὶ τοὺς ἁγίους ἀποστόλους τὴν τοῦ Πνεύματος
χάριν ἐξέχεεν, ὥς φησιν αὐτὸς ὁ Κύριος, ὅτι Ιωάν
της μὲν ἐβάπτισεν ὕδατι, ὑμεῖς δὲ βαπτισθήσεσθε ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί, οὐ μετὰ πολλὰς
ταύτας ἡμέρας· ἡ διὰ τὸ τοῦ μέλλοντος πυρὸς κοιλαστικὸν βάπτισμα. Εκτον, τὸ διὰ μετανοίας καὶ
G
siquidem sine operibus mortua est, itemque opera,
sublata Ade *. Vera quippe fdes per opera comprobatur.
Cur in Trinitatem baptizemur. Ob id vero
in
sanctam Trinitatem baptizamur, quia quæ baptizantur, ad sui, tum constitutionem, tum conservationem, Trinitatis opera indigent: nec feri potest,
quin tres personæ sibi invicem adsint; quoniam
Trinitas nullatenus separabilis est.
Varia baptismata. Joannis baptisma a baptismale
Christi diversum. Penitentic baptismus; martyrii,
et iste nobilissimus; baptismus sempiterni cruciatus. Primum baptisma diluvium fuit, quod
exscindendi peccati causa contigit. Secundum
illud fuit, quod per mare et nubem factum est '.
Siquidem nubes, Spiritus; mare, aquæ Aguram
gerebat *. Tertium legale erat. Quisquis enim immundus esset, aqua abluebatur, vestes lavabat,
atque ita in castra ingrediebatur 4, Quartum
Joannis fuit, quod illos qui baptizabantur, ad pos-
·nitentiam adducebat, ut crederent in Christum:
Ego enim, inquit, baptiso vos aqua: qui autem post
me veniet, ipse vos baptizabit Spiritu sancto et
igne. Itaque Joannes ad Spiritum suscipiendum
‘.
ante per aquam purgabat. Quintum, Domini baptisma, quo ipse baptizatus fuit. Baptizatus est
autem, non quod ipse purgatione indigeret; sed
meam sibi purgationem asciscens, ut capita draconum in aquis contereret; ut peccatum obrueret, ac totum veterem Adamum in aqua sepeliret;
ut baptismum sanctificaret; ut legem
ret; ut Trinitatis mysterium aperiret; ut semet
tandem suscipiendi baptismi formam et exemplum
præberet. Baptizamur autem et nos quoque perfecto Domini baptismo, per aquam videlicet et
Spiritum. Porro Christus idcirco igne baptizare
dicitur, quia Spiritus gratiam in sanctos apostolos
effudit, quemadmodum Dominus ipse dixerat:
Joannes quidem baptizavit aqua, vos autem baptiza-
' II Petr. II, 22. • Jac. 11, 26. * Gen. vii, 17. 'I Cor. x, 1. * Lev. xiv, 15.
• Psal. Lxxi, 15.
PATROL. GR. CXXX.
imple-
· Matth. ut, 11.
col. 1259–1260page 621 of 677
PG 130:1259καὶ μαρτυρίου, ὁ καὶ αὐτὸς ὁ Χριστὸς ὑπὲρ ἡμῶν ἐβαπτίσατο, ὡς λίαν αἰδέσιμον καὶ μακάριον, συν δευτέροις οὐ μολύνεται ρύποις. Ὄγδοον, τὸ τελευταῖον, οὐ σωτήριον, ἀλλὰ τῆς μὲν κακίας ἀναιρετικὸν· οὐκ ἔτι γὰρ κακία καὶ ἁμαρτία πολιτεύεται· κολάζον δὲ ἀτελεύτητα. δακρύων, ὄντως ἐπίπονον. Ἕβδομον, τὸ δι' αἵματος Σωματικῷ δὲ εἴδει, ὡσεὶ περιστερά, ἐπεφοίτησε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, τὴν ἀπαρχὴν τοῦ ἡμετέρου ὑπου δεικνύον βαπτίσματος, καὶ τιμῶν τὸ σῶμα· ἐπεὶ καὶ τοῦτο, ἤγουν τὸ σῶμα, τῇ θεώσει Θεός, καὶ ἅμα πού εἴθισται περιστερὰ λύσιν κατακλυσμοῦ εὐαγγελίζεσθαι. Ἐπὶ δὲ τοὺς ἁγίους ἀποστόλους πυροειδῶς κάτεισι. Θεὸς γάρ ἐστιν· ὁ δὲ Θεὸς πῦρ κατ αναλίσκον ἐστί. Τὸ ἔλαιον βαπτίσματι παραλαμβάνεται, μη νύον τὴν χρίσιν ἡμῶν, καὶ χριστοὺς ἡμᾶς ἐργα ζόμενον, καὶ τὸν τοῦ Θεοῦ ἡμῖν ἐπαγγελλόμενον διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἔλεον, ἐπεὶ καὶ κάρφος ἐλαίας τοῖς ἐκ τοῦ κατακλυσμοῦ περισωθεῖσιν ἡ περιστερὰ κεκόμισεν. Ἐβαπτίσθη Ἰωάννης, τὴν χεῖρα ἐπιθεὶς ἐπὶ τὴν θείαν τοῦ Δεσπότου κορυφήν, καὶ τῷ ἰδίῳ αἵματι. Οὐ χρὴ ὑπερτίθεσθαι τὸ βάπτισμα, ὅτε δι' ἔργων ἡ πίστις τῶν προσιόντων μαρτυρηθῇ. Ὁ γὰρ ἐν δόλῳ προσιὼν τῷ βαπτίσματι, κατακριθήσεται μάλ λον ἢ ὠφεληθήσεται. Ἡ μέντοι πίστις διπλῆ ἐστιν· Ἔστι γὰρ πίστις ἐξ ἀκοῆς. Ἀκούοντες γὰρ τῶν θείων Γραφῶν, πι στεύομεν τῇ διδασκαλίᾳ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Αὕτη δὲ τελειοῦται πᾶσι τοῖς νομοθετηθεῖσιν ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ, ἔργῳ πιστεύουσα, εὐσεβοῦσα, καὶ τὰς ἐν τολὰς πράττουσα τοῦ ἀνακαινίσαντος ἡμᾶς. Ὁ γὰρ μὴ κατὰ τὴν παράδοσιν τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας πιστεύων, ἢ κοινωνῶν διὰ τῶν ἀτόπων ἔργων τῷ διαβόλῳ, ἄπιστός ἐστιν. Ἔστι δὲ πάλιν πίστις ἐλπιζομένων ὑπόστασις, πραγμάτων ἔλεγχος οὐ βλεπομένων, ἢ ἀδίστακτος καὶ ἀδιάκριτος ἐλπὶς τῶν τε ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἡμῖν ἐπηγ γελμένων, καὶ τῆς τῶν αἰτήσεων ἡμῶν ἐπιτυχίας. Ἡ μὲν οὖν πρώτη, τῆς ἡμετέρας γνώμης ἐστίν, ἡ δὲ δευτέρα τῶν χαρισμάτων τοῦ Πνεύματος. Ἰστέον δὲ ὅτι διὰ τοῦ βαπτίσματος περιτεμνόμεθα ἅπαν τὸ ἀπὸ γενέσεως κάλυμμα, ἤτοι τὴν ἁμαρτίαν, καὶ Ἰσραηλῖται πνευματικοί, καὶ Θεοῦ λαὸς χρηματίζομεν.
EUTRYMII ZIGABENI
καὶ μαρτυρίου, ὁ καὶ αὐτὸς ὁ Χριστὸς ὑπὲρ ἡμῶν
ἐβαπτίσατο, ὡς λίαν αἰδέσιμον καὶ μακάριον, συν
δευτέροις οὐ μολύνεται ρύποις. Ογδοον, τὸ τελευ
ταῖον, οὐ σωτήριον, ἀλλὰ τῆς μὲν κακίας αναιρετι
κόν· οὐκ ἔτι γὰρ κακία καὶ ἁμαρτία πολιτεύεται
κολάζον δὲ ἀτελεύτητα.
bimini Spiritu sancto et igne, non post multos hos δακρύων, όντως ἐπίπονον. Εβδομον, τὸ δι' αίματος
dies; vel etiam ob castigatorium ignis futuri
baptismum. Sextum baptisma in pœnitentia et
lacrymis versatur: estque sane grave et molestum.
Septimum, est quod sanguinis profusione ac
martyrio perficitur, quo et Christus ipse, nostri
causa defuuctus est *. Estque illud perquam augustum ac beatum, quod nullis posthac sordibus inquinetur. Octavum denique et postremum illud est,
non jam salutiferum, verum ita malitiam auferens, quando suus jam malitiæ et peccato locus non erit,
ut tamen sempiternum excruciet ac puniat.
Spiritus sanctus columbæ specie et ignis. Σωματικῷ δὲ εἴδει, ὡσεὶ περιστερά, επεφοίτησε
Porro Spiritus sanctus corporali specie, sicut τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, τὴν ἀπαρχὴν τοῦ ἡμετέρου υπου
columba ad Dominum descendit, sicque tum ba- δεικνύον βαπτίσματος, καὶ τιμῶν τὸ σῶμα· ἐπεὶ καὶ
plisini nostri primitias subindicabat, tum corpus τοῦτο, ήγουν τὸ σῶμα, τῇ θεώσει Θεός, καὶ ἅμα που
cohonestabat: quoniam et hoc quoque per deifica-Bἄνωθεν είθισται περιστερὰ λύσιν κατακλυσμοῦ εὐαγ
tionem Deus erat. Adde, quod columba cessasse
diluvium olim nuntiaverit. Ignis vero specie in
sanctos apostolos descendit ', eo quod Deus esset.
Deus enim ignis consumens est ‘.
Olei unctio. - At vero oleum idcirco ad baptismum adhibetur, quia unctionem nostram significat, mosque christos facit, insuper Dei misericordiam per Spiritum sanctum nobis pollicetur. Nam
et columba illis qui incolumes e diluvio evaserant,
oleæ ramum præter omnem spem olim attulit '.
Joannes, ut baptizatus. Joannes imposita divind Domini capiti manu, et cruore proprio baptizatus fuit.
_ Cæterum baptismum diutius prorogare non
oportet dum accedentium fidem contestantur actio-C
nes. Si quis dolo ad baptismum accesserit, tantum
abest ut hinc utilitatis quidpiam capiat, ut condemnationem potius accersat sibi.
Fides virtus. Infidelis est, qui non credit Ecclesiæ
traditioni, aut male vivit. - Fides porro duplex
est Est enim fides ex auditu *. Scripturas _namque sacras andlendo, Spiritus sancti doctrinæ
credimus. Atque hæc tides per omnia illa, quæ a
Christo statuta sunt, perficitur: opere videlicet credens, pietatem colens, et ejus qui nos instauravit,
præceptis obsequens. Nam qui secundum Ecclesiæ
catholica traditionem non credit vel per fagitiosa
opera cum diabolo communicat, hic infidelis est.
Fides donum Spiritus. Rursus: Fides est sperandarum substantia rerum, argumentum non apparentium ', vel est spes minime dubia nec ambigua, qua confidimus fore, ut quæ nobis divinitus
promissa sunt, et quæ postulamus, adipiscamur.
Ac prior quidem, nostræ voluntatis est; altera 20tein inter Spiritus doua censenda est.
Spiritalis circumcisio. Sciendum est autem,
integumentum oinne quod a nativitate contraximus,
peccatum scilicet, per baptismum circumcidi, nosque spiritales Israelitas ac Dei populum fieri.
' Act. 1, 5. * Luc. x11, 50. * Act. 11, 2.
AI, 1.
γελίζεσθαι. Ἐπὶ δὲ τοὺς ἁγίους ἀποστόλους πυροει
δῶς κάτεισι. Θεὸς γάρ ἐστιν· ὁ δὲ Θεὸς πῦρ κατ
αναλίσκον ἐστί.
Τὸ ἔλαιον
βαπτίσματι παραλαμβάνεται, μηνύον τὴν χρίσιν ἡμῶν, καὶ χριστοὺς ἡμᾶς έργα.
ζόμενον, καὶ τὸν τοῦ Θεοῦ ἡμῖν ἐπαγγελλόμενον διά
τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἔλεον, ἐπεὶ καὶ κάρφος κλαίες
τοῖς ἐκ τοῦ κατακλυσμοῦ περισωθεῖσιν ἡ περιστερά
κεκόμισεν.
Εβαπτίσθη Ιωάννης, τὴν χεῖρα ἐπιθεὶς ἐπὶ τὴν
θείαν τοῦ Δεσπότου κορυφὴν, καὶ τῷ ἰδίῳ αἷματι.
Οὐ χρὴ ὑπερτίθεσθαι τὸ βάπτισμα, ὅτε δι' ἔργων
ἡ πίστις τῶν προσιόντων μαρτυρηθή. Ο γὰρ ἐν
δόλῳ προσιὼν τῷ βαπτίσματι, κατακριθήσεται μάλ
λον ἢ ὠφεληθήσεται.
Η μέντοι πίστις διπλῆ ἐστιν· "Εστι γὰρ πίστις
ἐξ ἀκοῆς. Ακούοντες γὰρ τῶν θείων Γραφών, πιο
στεύομεν τῇ διδασκαλία τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Αύτη
δὲ τελειοῦται πᾶσι τοῖς νομοθετηθεῖσιν ὑπὸ τοῦ
Χριστοῦ, ἔργῳ πιστεύουσα, εὐσεβοῦσα, καὶ τὰς ἐν
τολὰς πράττουσα τοῦ ἀνακαινίσαντος ἡμᾶς. Ὁ γὰρ
μὴ κατὰ τὴν παράδοσιν τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας
πιστεύων, ἢ κοινωνῶν διὰ τῶν ἀτόπων ἔργων το
διαβόλῳ, ἀπιστός ἐστιν.
Εστι δὲ πάλιν πίστις ελπιζομένων ὑπόστασης,
πραγμάτων Ελεγχος οὐ βλεπομένων, ἢ ἀδίστακτος
καὶ ἀδιάκριτος ἐλπὶς τῶν τε ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἡμῖνέπη;
γελμένων, καὶ τῆς τῶν αἰτήσεων ἡμῶν ἐπιτυχίας.
Η μὲν οὖν πρώτη, τῆς ἡμετέρας γνώμης ἐστὶν, ἡ
δὲ δευτέρα τῶν χαρισμάτων τοῦ Πνεύματος.
Ιστέον δὲ ὅτι διὰ τοῦ βαπτίσματος περιτεμνό
μεθα ἅπαν τὸ ἀπὸ γενέσεως κάλυμμα, ήτοι την
ἁμαρτίαν, καὶ Ἰσραηλῖται πνευματικοί, καὶ Θεοῦ
λαό; χρηματίζομεν.
• Deut. 17, 24. * Gen. viii, 11. • Rom. 5, 17.
Hebr.
col. 1261–1262page 622 of 677
PG 130:1261Περὶ τῆς μεταλήψεως τοῦ Δεσποτικοῦ σώματος καὶ αἵματος, τοῦ Νύσσης ἐκ τοῦ κατηχητικοῦ λόγου.
Ὥσπερ οἱ δηλητήριον δι᾿ ἐπιβουλῆς λαβόντες, ἄλλῳ φαρμάκῳ τὴν φθοροποιὸν δύναμιν ἔσβεσαν· χρὴ δὲ καθ' ὁμοιότητα τοῦ ὀλεθρίου καὶ τὸ ἀλεξιτήριον ἐντὸς τῶν ἀνθρωπίνων γενέσθαι σπλάγχνων, ὡς ἂν δι᾽ ἐκείνων ἐφ' ἅπαν καταμερισθείη τὸ σῶμα ἡ τοῦ βοηθοῦντος δύναμις· οὕτω τοῦ διαλύοντος τὴν φύσιν ἡμῶν ἀπογευσάμενοι, πάλιν ἀναγκαῖον ὡς καὶ τοῦ συνάγοντος τὸ διαλελυμένον ἐπεδεήθημεν· ὡς ἂν ἐν ἡμῖν γενόμενον τὸ τοιοῦτον ἀλεξιτήριον τὴν προεντεθεῖσαν τῷ σώματι τοῦ δηλητηρίου βλάβην διὰ τῆς οἰκείας ἀντιπαθείας ἀπώσοιτο. Τί οὖν ἐστι τοῦτο; Οὐδὲν ἕτερον ἢ ἐκεῖνο τὸ σῶμα, ὃ τοῦ τε θανάτου κρεῖττον ἐδείχθη, καὶ τῆς ζωῆς ἡμῶν κατήρξατο. Καθάπερ γὰρ μικρὰ ζύμη, καθώς φησιν ὁ Ἀπόστολος, ὅλον τὸ φύραμα πρὸς ἑαυτὴν συνεξομοιοῖ, οὕτως τὸ θανατισθὲν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ σῶμα ἐν τῷ ἡμετέρῳ γενόμενον, ὅλον πρὸς ἑαυτὸ μεταποιεῖ καὶ μετατίθησιν. Ὡς γὰρ τοῦ φθοροποιοῦ πρὸς τὸ ὑγιαῖνον ἀναμιχθέντος, ἅπαν τὸ ἀνακραθὲν συνηχρείωται· οὕτως καὶ τὸ ἀθάνατον σῶμα ἐν τῷ ἀναλαβόντι αὐτὸ γενόμενον, πρὸς τὴν ἑαυτοῦ φύσιν καὶ τὸ πᾶν μετεποίησεν. Ἀλλὰ μὴν οὐκ ἔστιν ἄλλως ἐντός τι γίγνεσθαι τοῦ σώματος, μὴ διὰ βρώσεως καὶ πόσεως τοῖς σπλάγχνοις καταμιγνύμενον. Οὐκοῦν ἐπάναγκες κατὰ τὸν δυνατὸν τῇ φύσει τρόπον τὴν ζωοποιὸν δύναμιν τοῦ Πνεύματος δέξασθαι. Μόνον δὲ τοῦ Θεοδόχου σώματος ἐκείνου ταύτην δεξαμένου τὴν χάριν, ἄλλως δὲ δειχθέντος μὴ εἶναι δυνατὸν ἐν ἀθανασίᾳ γενέσθαι τὸ ἡμέτερον σῶμα, εἰ μὴ διὰ τῆς πρὸς τὸ ἀθάνατον κοινωνίας ἐν μετουσίᾳ τῆς ἀφθαρσίας γενόμενον· σκοπῆσαι προσήκει, πῶς ἐγένετο δυνατὸν τὸ ἓν ἐκεῖνο σῶμα ταῖς τοσαύταις τῶν πιστῶν μυριάσι κατὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην εἰσαεὶ καταμεριζόμενον, ὅλον ἐν ἑκάστῳ διὰ τοῦ μέρους γενέσθαι, καὶ αὐτὸ μένειν ἐφ' ἑαυτοῦ ὅλον. Οὐκοῦν ὡς ἂν πρὸς τὸ ἀκόλουθον ἡμῖν ἡ πίστις βλέπουσα, μηδεμίαν ἀμφιβολίαν περὶ τοῦ προκειμένου νοήματος ἔχοι, μικρόν τι προσήκει παρασχολῆσαι τὸν λόγον εἰς τὴν φυσιολογίαν τοῦ σώματος. Τίς γὰρ οὐκ οἶδεν ὅτι ἡ τοῦ σώματος ἡμῶν φύσις αὐτὴ καθ' ἑαυτὴν ἐν ἰδίᾳ τινὶ ὑποστάσει ζωὴν οὐκ ἔχει· ἀλλὰ διὰ τῆς ἐπιρρεούσης αὐτῇ δυνάμεως συνέχει τε ἑαυτὴν καὶ ἐν τῷ εἶναι μένει, ἀπαύστῳ κινήσει τὸ ἐλλεῖπον πρὸς ἑαυτὴν ἐφελκομένη, καὶ τὸ περιττεύον ἀπωθουμένη; Καὶ ὥσπερ τις ἀσκὸς ὑγροῦ τινος πλήρης ὤν, εἰ κατὰ τὸν πυθμένα τὸ ἐγκείμενον ὑπεξίοι, οὐκ ἂν φυλάσσοι τὸ περὶ τὸν ὄγκον ἑαυτοῦ σχῆμα, μὴ ἀντεισιόντος ἄνωθεν ἑτέρου πρὸς τὸ κενούμενον· ὥστε τὸν ὁρῶντα τὴν ὀγκώδη τοῦ ἀγγείου τούτου περιοχὴν, εἰδέναι μὴ ἰδίαν εἶναι τοῦ φαινομένου· ἀλλὰ τὸ εἰσρέον ἐν αὐτῷ γινόμενον σχηματίζειν τὸ περιέχον τὸν ὄγκον· οὕτω καὶ ἡ τοῦ σώματος ἡμῶν κατασκευὴ ἴδιον μὲν πρὸς τὴν ἑαυτῆς σύστασιν οὐδὲν ἡμῖν γνώριμον ἔχει, διὰ δὲ τῆς ἐπεισαγομένης δυνάμεως, ἐν τῷ εἶναι μένει. Ἡ δὲ δύναμις αὕτη τροφὴ καὶ ἔστι καὶ λέγεται. Ἔτι δὲ οὐχ ἡ αὐτὴ πᾶσι τοῖς τρεφομένοις σώμασι, ἀλλά τις ἑκάστην κατάλληλος παρὰ τοῦ τὴν φύσιν οἰκονομοῦντος
TIT. XXV.
Περὶ τῆς μεταλήψεως τοῦ Δεσποτικοῦ σώματος De transmulatione Dominici corporis et sanguinis.
καὶ αἵματος, τοῦ Νύσσης ἐκ τοῦ κατηχητικοῦ Gregorii Nyssa pontificis ex oratione calecheλόγου.
tica.
Ὥσπερ οἱ δηλητήριον δι᾿ ἐπιβουλῆς λαβόντες, ἄλλῳ Quo modo enim qui venenum sumpserunt
φαρμάκω τὴν φθοροποιὸν δύναμιν ἔσθεσαν χρὴ δὲ καθ' dolo et ex insidiis, alio medicamento exstinguunt
ὁμοιότητα τοῦ ὀλεθρίου καὶ τὸ ἀλεξιτήριον ἐντός τῶν vim quæ affert interitum, oportet autem sicut exἀνθρωπίνων γενέσθαι σπλάγχνων, ὡς ἂν δι᾽ ἐκείνων· itiale, ita etiam salutare medicamentum admitti
ἐφ' ἅπαν καταμερισθείη τὸ σῶμα ἡ τοῦ βοηθοῦντος intra viscera hominis, ut per illa distribuatur in
δύναμις· οὕτω τοῦ διαλύοντος τὴν φύσιν ἡμῶν ἀπο- universum corpus virtus ejus quod fert opem: ita
γευσάμενοι, πάλιν ἀναγκαῖον ὡς καὶ τοῦ συνάγοντος cum id gustaverimus quod nostram dissolvit natuτὸ διαλελυμένον ἐπεδεήθημεν· ὡς ἂν ἐν ἡμῖν γενό- ram, rursus necesse est ut opus habeamus eo quod
μενον τὸ τοιοῦτον ἀλεξιτήριον τὴν προεντεθεῖσαν τῷ cogit ac conciliat id quod erat dissolutum, ut cum
σώματι τοῦ δηλητηρίου βλάβην διὰ τῆς οἰκείας ἀντι- intra 'nos fuerit hoc salutare medicamentum, veneni
παθείας ἀπώσοιτο. Τί οὖν ἐστι τοῦτο; Οὐδὲν ἕτερον damnum, quod corpori fuerat inditum, per conἢ ἐκεῖνο τὸ σῶμα, δ τοῦ τε θανάτου κρεῖττον ἐδείχθη, trariam repellat affectionem, Quid hoc ergo est?
καὶ τῆς ζωῆς ἡμῶν κατήρξατο. Καθάπερ γὰρ μικρὰ Nilil aliud quam illud corpus, quod et morte osζύμη, καθώς φησιν ὁ ᾿Απόστολος, ὅλον τὸ φύραμα tensum fuit esse potentius, et nostræ vitæ fuit
πρὸς ἑαυτὴν συνεξομοιοί, οὕτως τὸ θανατισθὲν ὑπὸ ínitium. Quomodo enim parum fermenti, ut dicit
τοῦ Θεοῦ σῶμα ἐν τῷ ἡμετέρῳ γενόμενον, ὅλον πρὸς Apostolus ', sibi assimilat totam conspersionem, ita
ἑαυτὸ μεταποιεῖ καὶ μετατίθησιν. Ὡς γὰρ τοῦ φθο corpus à Deo morte affectum cum fuerit intra noροποιοῦ πρὸς τὸ ὑγιαῖνον ἀναμιχθέντος, ἅπαν τὸ strum, totum ad se transmutat et transfert. Quoἀνακραθεν συνηχρείωται· οὕτως καὶ τὸ ἀθάνατον modo enim cum quod est exitiale, mistum fueri
σῶμα ἐν τῷ ἀναλαβόντι αὐτὸ γενόμενον, πρὸς τὴν cum sano, quidquid est contemperatum, simul
ἑαυτοῦ φύσιν καὶ τὸ πᾶν μετεποίησεν. ᾿Αλλὰ μὴν redditur inuţile, ita etiam corpus immortale cum
οὐκ ἔστιν ἄλλως εντός τι γίγνεσθαι τοῦ σώματος, μὴ fuerit intra eum qui sumpsit, universum quoque
διὰ βρώσεως καὶ πόσεως τοῖς σπλάγχνοις καταμιγνύ- transunulat in suam naturam. Sed fieri non poμενον. Οὐκοῦν ἐπάναγκες κατὰ τὸν δυνατὸν τῇ φύσει test ut sit aliquid aliter intra corpus, nisi per
τρόπον τὴν ζωοποιόν δύναμιν τοῦ Πνεύματος δέξασθαι. esum et potionem misceatur visceribus. Necesso
Μόνον δὲ τοῦ Θεοδόχου σώματος εκείνου ταύτην δεξα est ergo, eo modo quo natura potest, Spiritus viμένου τὴν χάριν, ἄλλως δὲ δειχθέντος μὴ εἶναι δυνα- vificam suscipere virtutem. Cum autem sólum Hτὸν ἐν ἀθανασίᾳ γενέσθαι τὸ ἡμέτερον σῶμα, εἰ μὴ & lud corpus quod Deum suscepit, banc gratian
διὰ τῆς πρὸς τὸ ἀθάνατον κοινωνίας ἐν μετουσίᾳ τῆς
ἀφθαρσίας γενόμενον· σκοπῆσαι προσήκει, πῶς ἐγέν
νετο δυνατὸν τὸ ἐν ἐκεῖνο σῶμα ταῖς τοσαύταις τῶν
πιστῶν μυριάσι κατὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην εἰσαεὶ
καταμεριζόμενον, ὅλον ἐν ἑκάστῳ διὰ τοῦ μέρους γε
νέσθαι, καὶ αὐτὸ μένειν ἐφ' ἑαυτοῦ ὅλον. Οὐκοῦν ὡς
ἂν πρὸς τὸ ἀκόλουθον ἡμῖν ἡ πίστις βλέπουσα, μηδεμίαν ἀμφιβολίαν περὶ τοῦ προκειμένου νοήματος
Έχοι, μικρόν τι προσήκει παρασχολῆσαι τὸν λόγον εἰς
τὴν φυσιολογίαν τοῦ σώματος. Τίς γὰρ οὐκ οἶδεν ὅτι
ἡ τοῦ σώματος ἡμῶν φύσις αὐτὴ καθ' ἑαυτὴν ἐν ἰδίᾳ
τινὶ ὑποστάσει ζωὴν οὐκ ἔχει· ἀλλὰ διὰ τῆς ἐπιρ
ρεούσης αὐτῇ δυνάμεως συνέχει τε ἑαυτὴν καὶ ἐν τῷ
εἶναι μένει, ἀπαύστῳ κινήσει τὸ ἐλλεῖπον πρὸς ἑαυτὴν
Εφελκομένη, καὶ τὸ περιττεύον ἀπωθουμένη; Καὶ
ὥσπερ τις ἀσκὸς ὑγροῦ τινος πλήρης ὤν, εἰ κατὰ τὸν
πυθμένα τὸ ἐγκείμενον ὑπεξίοι, οὐκ ἂν φυλάσσοι τὸ
περὶ τὸν ὄγκον ἑαυτοῦ σχῆμα, μὴ ἀντεισιόντος ἄνωθεν
ἑτέρου πρὸς τὸ κενούμενον· ὥστε τὸν ὁρῶντα τὴν
Ογκώδη τοῦ ἀγγείου τούτου περιοχὴν, εἰδέναι μὴ ἰδίαν
εἶναι τοῦ φαινομένου· ἀλλὰ τὸ εἰσρέον ἐν αὐτῷ γινόμενον σχηματίζειν τὸ περιέχον τὸν ὄγκον· οὕτω καὶ
ἡ τοῦ σώματος ἡμῶν κατασκευὴ ἴδιον μὲν πρὸς τὴν
ἑαυτῆς σύστασιν οὐδὲν ἡμῖν γνώριμον ἔχει, διὰ δὲ τῆς
ἐπεισαγομένης δυνάμεως, ἐν τῷ εἶναι μένει. Ἡ δὲ
δύναμις αύτη τροφὴ καὶ ἔστι καὶ λέγεται. Ἔτι δὲ οὐχ
ἡ αὐτὴ πᾶσι τοῖς τρεφομένοις σώμασι, ἀλλά τις ἑκάστην κατάλληλος παρὰ τοῦ τὴν φύσιν οἰκονομοῦντος
• 1 Cur. v,
acceperit, ostensum sit autem aliter feri non
posse, ut nostrum corpus sit in immortalitate,
nisi per communionem cum immortali factum sit
particeps incorruptionis: oportet considerare, quomodo fieri potuerit, ut unum illud corpus, quod
tain multis fidelium millibus in universo orbe terrarum seniper distribuitur, totum per partem sit
in unoquoque, et ipsum in se totum maneat. Ut
ergo fides ad id quod est consequens aspiciens,
de sensu proposito nullam habeat dubitationem,
oportet nostram orationem paulisper immorari in
naturali corporis consideratione. Quis enim nescit
quod nostri corporis natura ipsa per se nom
habet vitam in quadam propria corporis substantia, sed per quamdam afluentem ei virtutem
et seipsam continet, et manet in essentia, perpctua motione ad se attrahens id quod deest, et repellens id quod est supervacaneum? Et quomodo
uter aliquis aliquo humore plenus, si in fundo exeat'
id quod in eo est positum, in magnitudine suam
non servaverit figuram, nisi superne pro eo quod
exiit ingrediatur aliud ad id quod exinanitur: adeo
ut qui videt magnitudine distentum hujus vasis
ambitum, sciat eum non esse proprium ejus quod
apparet, sed id quod influit, cum in eo fuerit figurare id quod continet magnitudinem: ita etiam
corporis nostri constructio nibil quidem habet
proprium nobis cognitum ad sui constitutionem,
col. 1263–1264page 623 of 677
PG 130:1263ἀποκεκλήρωται. Τὰ μὲν γὰρ τῶν ζώων ῥιζωρυχοῦντα τρέφεται· ἑτέροις ἐστὶν ἡ πόα τρόφιμος· τινῶν δὲ ἡ τροφὴ σάρκες εἰσίν. Ἀνθρώπῳ δὲ κατὰ τὸ προη γούμενον ἄρτος, καὶ εἰς τὴν τοῦ ὑγροῦ διαμονὴν καὶ συντήρησιν ποτόν γίνεται, οὐκ αὐτὸ μόνον τὸ ὕδωρ, ἀλλ' οἴνῳ πολλάκις ἐφηδυνόμενον, πρὸς τὴν τοῦ θερ μοῦ τοῦ ἐν ἡμῖν συμμαχίαν. Οὐκοῦν ὁ πρὸς ταῦτα βλέπων, δυνάμει πρὸς τὸν ὄγκον τοῦ ἡμετέρου σώμα τος βλέπει. Ἐν ἐμοὶ γὰρ ἐκεῖνα γενόμενα αἷμα καὶ σῶμα γίνεται καταλλήλως, διὰ τῆς ἀλλοιωτικῆς δυ νάμεως πρὸς τὸ τοῦ σώματος εἶδος τῆς τροφῆς καθισταμένης. Τούτων ἡμῖν τοῦτον διευκρινηθέντων τὸν τρόπον, ἐπανακτέον πάλιν πρὸς τὰ προκείμενα τὴν διάνοιαν. Ἐζητεῖτο γὰρ, πῶς τὸ ἐν ἐκείνῳ σῶμα τοῦ Χριστοῦ, πᾶσαν ζωοποιεῖ τὴν τῶν ἀνθρώπων φύσιν, ἐν ὅσοις ἡ πίστις ἐστί, πρὸς πάντας μεριζόμενον, καὶ αὐτὸ οὐ μειούμενον. Τάχα τοίνυν ἐγγὺς τοῦ εἰκότος λόγου γινόμεθα. Εἰ γὰρ παντὸς σώματος ἡ ὑπόστασις ἐκ τῆς τροφῆς γίνεται, αὕτη δὲ βρῶσις καὶ πόσις ἐστίν· ἔστι δὲ ἐν τῇ βρώσει ἄρτος, ἐν δὲ τῇ πόσει τὸ ὕδωρ ἐφηδυσμένον τῷ οἴνῳ· ὁ δὲ τοῦ Θεοῦ Λόγος, καθὼς ἐν τοῖς πρώτοις διήρηται, ὁ καὶ Θεὸς ὢν καὶ Λόγος, ἐξ ἀνθρωπίνῃ συνεκράθη φύσει, καὶ ἐν τῷ σώματι ἡμε τέρῳ γενόμενος, οὐκ ἄλλην τινὰ παρεκαινοτόμησε τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει τὴν σύστασιν· ἀλλὰ διὰ τῶν συν ήθων τε καὶ καταλλήλων ἔδωκε τῷ καθ' ἑαυτὸν αὐ τοῦ σώματι τὴν διαμονήν, βρώσει καὶ πόσει περικρατῶν τὴν ὑπόστασιν. Ἡ δὲ βρῶσις ἄρτος ἦν. Ὥσπερ τοίνυν ἐφ' ἡμῶν, καθώς ἤδη πολλάκις εἴρηται, ὁ τὸν ἄρτον ἰδὼν, τρόπον τινὰ τὸ ἀνθρώπινον βλέπει σῶμα, ὅτι ἐν τούτῳ ἐκεῖνο γενόμενον, τοῦτο γίνεται· οὕτω κἀκεῖ τὸ θεοδόχον σῶμα τὴν τροφὴν ἄρτου παραδεξάμενον, λόγῳ τινὶ ταὐτὸν ἦν ἐκείνῳ, τῆς τροφῆς, καθὼς εἴρη ται, πρὸς τὴν τοῦ σώματος φύσιν μεθισταμένης. Τὸ γὰρ πάντων ἴδιον, καὶ ἐπ' ἐκείνης τῆς σαρκὸς ὡμολογήθη, ὅτι ἄρτῳ κἀκεῖνο τὸ σῶμα διεκρατεῖτο. Τὸ δὲ σῶμα τῇ ἐνοικήσει τοῦ Θεοῦ Λόγου πρὸς τὴν θεϊκὴν ἀξίαν μετεποιήθη. Καλῶς οὖν καὶ νῦν τὸν τῷ λόγῳ τοῦ Θεοῦ ἁγιαζόμενον ἄρτον εἰς σῶμα τοῦ Θεοῦ Λό γου μεταποιεῖσθαι πιστεύομεν. Καὶ γὰρ ἐκεῖνο τὸ σῶμα, ἄρτος τῇ δυνάμει ἦν. Ἡγιάσθη δὲ τῇ ἐπι σκηνώσει τοῦ Λόγου τοῦ σκηνώσαντος ἐν τῇ σαρκί. Οὐκοῦν ὅθεν ὁ ἐν ἐκείνῳ τῷ σώματι μεταποιηθεὶς ἄρτος, εἰς θείαν μεθίστη δύναμιν, διὰ τοῦ αὐτοῦ καὶ νῦν τὸ ἴσον γίνεται. Ἐκεῖ τε γὰρ ἡ τοῦ Λόγου χάρις, ἅγιον ἐποιεῖτο σῶμα, ᾧ ἐκ τοῦ ἄρτου ἡ σύστασις ἦν, καὶ τρόπον τινὰ καὶ αὐτὸ ἄρτος ἦν· ἐνταῦθά τε ὡσ αύτως ὁ ἄρτος, καθώς φησιν ὁ Ἀπόστολος, ἁγιάζεται διὰ Λόγου Θεοῦ καὶ ἐντεύξεως, οὐ διὰ βρώσεως καὶ πόσεως προϊὼν εἰς τὸ σῶμα τοῦ Λόγου, ἀλλ' εὐ θὺς πρὸς τὸ σῶμα τοῦ Λόγου μεταποιούμενος, καθώς εἴρηται ὑπὸ τοῦ Λόγου, ὅτι Τοῦτό ἐστι τὸ σῶμα μου. Πάσης δὲ σαρκὸς καὶ διὰ τοῦ ὑγροῦ τρεφομένης· οὐ γὰρ ἂν δίχα τῆς πρὸς τοῦτο συζυγίας τὸ ἐν ἡμῖν γεῶδες ἐν τῷ ζῆν διαμένοι. Ὥσπερ διὰ τῆς
RUTHYMII Z.GABENI
per eam autem quæ intromittitur virtutem nauet ἀποκεκλήρωται. Τὰ μὲν γὰρ τῶν ζώων ῥιζωρυχούντα
in essentia. Ea autem virtus alimentum ´et est et
τρέφεται· ἑτέροις ἐστὶν ἡ πόα τρόφιμος· τινῶν δὲ
ή τροφὴ σάρκες εἰσίν. Ανθρώπῳ δὲ κατὰ τὸ προη
γούμενον ἄρτος, καὶ εἰς τὴν τοῦ ὑγροῦ διαμονὴν καὶ
συντήρησιν ποτόν γίνεται, οὐκ αὐτὸ μόνον τὸ ὕδωρ,
ἀλλ' οίνῳ πολλάκις ἐφηδυνόμενον, πρὸς τὴν τοῦ θερα
μοῦ τοῦ ἐν ἡμῖν συμμαχίαν. Οὐκοῦν ὁ πρὸς ταῦτα
βλέπων, δυνάμει πρὸς τὸν ὄγκον τοῦ ἡμετέρου σώμα
τος βλέπει. Εν ἐμοὶ γὰρ ἐκεῖνα γενόμενα αἷμα καὶ
σῶμα γίνεται καταλλήλως, διὰ τῆς ἀλλοιωτικῆς δι
νάμεως πρὸς τὸ τοῦ σώματος εἶδος τῆς τροφῆς καθι
σταμένης.
dicitur. Praeterea autem nou idem omnibus quæ
aluntur corporibus, sed quoddam unicuique congruens attributum est ab eo qui naturam dispensat
et administrat. Nam alia quidem animalia aluntur
elfossis radicibus; alia autem aluntur herbis; aliquorum autem nutrimentum sunt carnes. Homini
autem præcipue est panis, et ad humoris perdurationem et conservationem potus, non ipsa sola
aqua, sed vino sæpe condita, ad opem ferendam
interno nostro calori. Qui ergo ad ea aspicit, potestate aspicit ad corporis nostri magnitudinem. Nam cum illa in me fuerint, fiunt sanguis et corpus, nutrimento per vim alterandi congruenter redacto ad formam corporis.
His a nobis hoc modo distinctis ac declaratis, ad
ca quæ sunt proposita, revocanda est cogitatio.
Quærebatur enim quemadmodum quod est in illo
corpus Christi, vivificat omnem hominum naturam,
in quibus est fides, omnibus distributum, et ipsum minime diminutum. Fortasse ergo non procul
absumus a probabili ratione. Nam si cujusvis corporis subsistentia nutrimento, nimirum cibo et potα
constet, sit autem cibus illé panis, potusque aqua
vino exhilarata; Dei autem Verbum, sicut prius
est definitum, quod est Deus el Verbum, humana
est natura contemperatum; et cum esset in nostro
corpure, non aliq iam aliam humana naturæ innovavit constitutionem, sed per ca quæ sunt consueta
et congruentia, suo corpori dedit permansionem,
cibo et potu continens substantiam. Cibus autern
erat panis. Quomodo ergo in nobis, sicut jam sape
dictum est, qui panem vidit, humanum corpus videt quodammodo, quod cum ille in eo fuerit, hoc
fit: ita illic quoque quod Deum suscepit corpus,
cum panis alimentum accepisset, quadam ratione
idem erat quod ille, alimento, ut dictum est, transeunte in naturam corporis. Nam quod est omnium
proprium, id quoque pro certo et constanti est in
illa carne, nempe quod illud quoque eorpus pane
continebatur. Corpus autem Dei Verbi inhabitatione ad divinam transmulatum est dignitatem. Recle ergo nunc quoque Dei Verbo sanctificatum panem in Dei Verbi corpus credo transmutari. Etenim
panis erat potestate illud corpus. Fuit autem sanctificatus habitatione Verbi, quod tanquam in tabernaculo habitavit in carne. Igitur unde in illo
corpore transmutatus panis transit in divinam
virtutem, per idem nunc fit similiter. Nam et illic
Verbi gratia sanctum fecit corpus, cui ex pane erat
substantia, et quodammodo ipsum quoque erat panis: et hic similiter panis, sicut dicit Apostolus,
sanctificatur per Verbum Dei et orationem, non eo
quidem quod cibo mediante in Verbi corpus evadat,
sed quod statim per Verbum in corpus transmutetur, sicut dictumn est a Verbo, Hoc est corpus
meum. Cum autem omnis caro alatur etiam per
humorem; neque enim nisi cum eo conjungatur, id
quod est in nobis terrestre, in vita permanserit.
Τούτων ἡμῖν τοῦτον διευκρινηθέντων τὸν τρόπον,
ἐπανακτέον πάλιν πρὸς τὰ προκείμενα τὴν διάνοιαν.
Ἐζητεῖτο γὰρ, πῶς τὸ ἐν ἐκείνῳ σῶμα τοῦ Χριστοῦ,
πᾶσαν ζωοποιεῖ τὴν τῶν ἀνθρώπων φύσιν, ἐν ὅσοις
ἡ πίστις ἐστί, πρὸς πάντας μεριζόμενον, καὶ αὐτὸ οὐ
μειούμενον. Τάχα τοίνυν ἐγγὺς τοῦ εἰκότος λόγου
γινόμεθα. Εἰ γὰρ παντός σώματος ἡ ὑπόστασις ἐκ
τῆς τροφῆς γίνεται, αὕτη δὲ βρῶσις καὶ πόσις ἐστίν·
ἔστι δὲ ἐν τῇ βρώσει ἄρτος, ἐν δὲ τῇ πόσει τὸ ὕδωρ
ἐφηδυσμένον τῷ οἴνῳ· ὁ δὲ τοῦ Θεοῦ Λόγος, καθὼς ἐν
τοῖς πρώτοις διήρηται, ὁ καὶ Θεὸς ὢν καὶ Λόγος, εξ
ἀνθρωπίνῃ συνεκράθη φύσει, καὶ ἐν τῷ σώματι ἡμε
τέρω γενόμενος, οὐκ ἄλλην τινὰ παρεκαινοτόμησε
τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει τὴν σύστασιν· ἀλλὰ διὰ τῶν συν
ήθων τε καὶ καταλλήλων ἔδωκε τῷ καθ᾿ ἑαυτὸν αὐ
ματι την διαμονήν, βρώσει καὶ πόσει περικρατῶν τὴν
ὑπόστασιν. Ἡ δὲ βρῶσις ἄρτος ἦν. Ωσπερ τοίνυν
ἐφ' ἡμῶν, καθώς ήδη πολλάκις είρηται, ὁ τὸν ἄρτον
ἰδὼν, τρόπον τινὰ τὸ ἀνθρώπινον βλέπει σῶμα, ὅτι ἐν
τούτῳ ἐκεῖνο γενόμενον, τοῦτο γίνεται· οὕτω κἀκεῖ
τὸ θεοδόχον σῶμα τὴν τροφὴν ἄρτου παραδεξάμενον,
λόγῳ τινὶ ταὐτὸν ἦν ἐκείνῳ, τῆς τροφῆς, καθὼς εἴρη
ται, πρὸς τὴν τοῦ σώματος φύσιν μεθισταμένης. Το
γὰρ πάντων ἴδιον, καὶ ἐπ' ἐκείνης τῆς σαρκὸς ὡμολο
γήθη, ὅτι ἄρτῳ κἀκεῖνο τὸ σῶμα διεκρατείτο. Τὸ δὲ
σῶμα τῇ ἐνοικήσει τοῦ Θεοῦ Λόγου πρὸς τὴν θεϊκὴν
ἀξίαν μετεποιήθη. Καλῶς οὖν καὶ νῦν τὸν τῷ λόγῳ
τοῦ Θεοῦ ἁγιαζόμενον ἄρτον εἰς σῶμα τοῦ Θεοῦ Δύ
γου μεταποιεῖσθαι πιστεύομαι. Καὶ γὰρ ἐκεῖνο τὸ
σῶμα, ἄρτος τῇ δυνάμει ἦν. Ἡγιάσθη δὲ τῇ ἐπο
σκνηνώσει τοῦ Λόγου τοῦ σκηνώσαντος ἐν τῇ σαρκί.
Οὐκοῦν ὅθεν ὁ ἐν ἐκείνῳ τῷ σώματι μεταποιηθεὶς
ἄρτος, εἰς θείαν μεθίστη δύναμιν, διὰ τοῦ αὐτοῦ καὶ
νῦν τὸ ἴσον γίνεται. Ἐκεῖ τε γὰρ ἡ τοῦ Λόγου χάρις,
ἅγιον ἐποιεῖτο σῶμα, ᾧ ἐκ τοῦ ἄρτου ἡ σύστασις ἦν,
καὶ τρόπον τινὰ καὶ αὐτὸ ἄρτος ἦν· ἐνταῦθά τε ὡσ·
αύτως ὁ ἄρτος, καθώς φησιν ὁ ᾿Απόστολος, ἁγιάζε
ται διὰ Λόγου Θεοῦ καὶ ἐντεύξεως, οὐ διὰ βρώσεως
καὶ πόσεως προϊὼν εἰς τὸ σῶμα τοῦ Λόγου, ἀλλ᾽ εὐ
θὺς πρὸς τὸ σῶμα τοῦ Λόγου μεταποιούμενος, καθώς
εἴρηται ὑπὸ τοῦ Λόγου, ὅτι Τοῦτό ἐστι τὸ σῶμα
μου. Πάσης δὲ σαρκὸς καὶ διὰ τοῦ ὑγροῦ τρεφομέν
μένης· οὐ γὰρ ἂν δίχα τῆς πρὸς τοῦτο συζυγίας τὸ
ἐν ἡμῖν γεῶδες ἐν τῷ ζην διαμένοι. Ωσπερ διὰ τῆς
41 Timoth. 1, 5. ª Matth. xxvi, 26; Marc. xiv, 22; Luc. xxii, 19.
col. 1265–1266page 624 of 677
PG 130:1265στεῤῥᾶς καὶ ἀντιτύπου τροφῆς τὸ στεῤῥὸν τοῦ σώματος ὑποστηρίζομεν· τὴν αὐτὸν τρόπον καὶ τῷ ὑγρῷ τὴν προσθήκην ἐκ τῆς ὁμογενούς ποιούμεθα φύσεως. Ὅπερ ἐν ἡμῖν γενόμενον, διὰ τῆς ἄλλοιωτικῆς δυνάμεως ἐξαιματοῦται, καὶ μάλιστά γε εἰ διὰ τοῦ οἴνου λάβοι τὴν δύναμιν πρὸς τὴν εἰς τὸ θερμὸν μεταποίησιν. Ἐπεὶ οὖν καὶ τοῦτο μέρος ἡ θεοδόχος ἐκείνου σὰρξ πρὸς τὴν σύστασιν ἑαυτῆς παρεδέξατο· ὁ δὲ φανερωθεὶς Λόγος διὰ τοῦτο κατέμιξεν ἑαυτὸν τῇ ἐπικήρῳ τῶν ἀνθρώπων φύσει, ἵνα τῇ τῆς θεότητος κοινωνίᾳ συναποθεωρηθῇ τὸ ἀνθρώπινον· τούτου χάριν πᾶσι τοῖς πεπιστευκόσι τῇ οἰκονομίᾳ τῆς χάριτος ἑαυτὸν ἐνσπείρει διὰ τῆς σαρκός, οἷς ἡ σύστασις ἐξ οἴνου τε καὶ ἄρτου ἐστι, τοῖς σώμασι τῶν πεπιστευκότων κατακιρνάμενος, ὡς ἂν τῇ πρὸς τὸ ἀθάνατον ἐνώσει, καὶ ἄνθρωπος τῆς ἀφθαρσίας μέτοχος γένοιτο. Ταῦτα δὲ δίδωσι, τῇ τῆς εὐλογίας δυνάμει πρὸς ἐκεῖνο μεταστοιχειώσας τῶν φαινομένων τὴν φύσιν.
Ἔτι περὶ τῆς μεταλήψεως τοῦ Δεσποτικοῦ σώματος καὶ αἵματος, τοῦ Δαμασκηνοῦ.
Ἀγαθὸς, καὶ πανάγαθος, καὶ ὑπεράγαθος Θεός, ὁ ὅλος ὢν ἀγαθότης, διὰ τὸν ὑπερβάλλοντα πλοῦτον τῆς αὐτοῦ ἀγαθότητος, οὐκ ἠνέσχετο μόνον εἶναι τὸ ἀγαθὸν, ἤτοι τὴν ἑαυτοῦ φύσιν, ὑπὸ μηδενὸς μετεχόμενον, ἀλλὰ καὶ τούτου χάριν ἐποίησε, πρῶτον μὲν τὰς νοεράς καὶ οὐρανίους δυνάμεις· εἶτα τὸν ὁρατὸν καὶ αἰσθητὸν κόσμον· εἶτα ἐκ νοεροῦ καὶ αἰσθητοῦ τὸν ἄνθρωπον· πάντα μὲν οὖν τὰ ὑπ' αὐτοῦ γενόμενα κοινωνοῦσι τῆς αὐτοῦ ἀγαθότητος κατὰ τὸ εἶναι. Αὐτὸς γάρ ἐστι τοῖς πᾶσι τὸ εἶναι, ἐπειδὴ ἐν αὐτῷ εἰσι τὰ ὄντα, οὐ μόνον ὅτι αὐτὸς ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι αὐτὰ παρήγαγεν, ἀλλ' ὅτι ἡ αὐτοῦ ἐνέργεια τὰ ὑπ' αὐτοῦ γενόμενα συντηρεῖ καὶ συνέχει· ἐκ περισσοῦ δὲ τὰ ζῶα· κατά τε γὰρ τὸ εἶναι, καὶ κατὰ τὸ ζωῆς μετέχειν, κοινωνοῦσι τοῦ ἀγαθοῦ. Τὰ δὲ λογικά, καὶ κατὰ τὰ προειρημένα μὲν, οὐ μὴν ἀλλὰ κατὰ τὸ λογικὸν, καὶ ταῦτα μᾶλλον· οἰκειότερα γάρ πώς εἰσι πρὸς αὐτὸν, εἰ καὶ πάντως οὗτος ὑπέρκειται ἀσυγκρίτως.
Ὁ μέντοι ἄνθρωπος, λογικὸς καὶ αὐτεξούσιος γενόμενος, ἐξουσίαν εἴληφεν ἀδιαλείπτως διὰ τῆς οἰκείας προαιρέσεως ἑνοῦσθαι τῷ Θεῷ, εἴ γε διαμένῃ ἐν τῷ ἀγαθῷ, τουτέστι τῇ τοῦ Κτίσαντος ὑπακοῇ. Ἐπειδὴ τοίνυν ἐν παραβάσει τῆς τοῦ πεποιηκότος αὐτὸν ἐντολῆς γέγονε, καὶ θανάτῳ καὶ φθορᾷ ὑπέπτωκεν, ὁ Ποιητὴς καὶ Δημιουργὸς τοῦ γένους ἡμῶν διὰ σπλάγχνα ἐλέους αὐτοῦ ὡμοιώθη ἡμῖν, κατὰ πάντα γενόμενος ἄνθρωπος χωρὶς ἁμαρτίας, καὶ ἡνώθη τῇ ἡμετέρᾳ φύσει. Ἐπειδὴ γὰρ μετέδωκεν ἡμῖν τῆς ἰδίας εἰκόνος, καὶ τοῦ ἰδίου πνεύματος, καὶ οὐκ ἐφυλάξαμεν, μεταλαμβάνει αὐτὸς τῆς πτωχῆς καὶ ἀσθενοῦς ἡμῶν φύσεως, ἵνα ἡμᾶς καθάρῃ, καὶ ἀφθαρτίσῃ, καὶ μετόχους πάλιν τῆς αὐτοῦ καταστήσῃ θεότητος.
TIT. XXV.
στεῤῥᾶς καὶ ἀντιτύπου τροφῆς τὸ στεῤῥὸν τοῦ σώ- Quomodo autem per durum et solidum alimentum
ματος υποστηρίζομεν· τὴν αὐτὸν τρόπον καὶ τῷ
ὀγρῷ τὴν προσθήκην ἐκ τῆς ὁμογενούς ποιούμεθα
φύσεως. Ὅπερ ἐν ἡμῖν γενόμενον, διὰ τῆς ἄλλοιωτικῆς δυνάμεως ἐξαιματοῦται, καὶ μάλιστά γε εἰ διὰ
τοῦ οἴνου λάβοι τὴν δύναμιν πρὸς τὴν εἰς τὸ θερμὸν
μεταποίησιν. Ἐπεὶ οὖν καὶ τοῦτο μέρος ή θεοδόχος
ἐκείνου σὰρξ πρὸς τὴν σύστασιν ἑαυτῆς παρεδέξατο·
ὁ δὲ φανερωθεὶς Λόγος διὰ τοῦτο κατέμιξεν ἑαυτὸν
τῇ ἐπικήρῳ τῶν ἀνθρώπων φύσει, ἵνα τῇ τῆς θεότη
της κοινωνία συναποθεωρηθῇ τὸ ἀνθρώπινον· τούτου
χάριν πᾶσι τοῖς πεπιστευκόσι τῇ οἰκονομίᾳ τῆς χά
ριτος ἑαυτὸν ἐνσπείρει διὰ τῆς σαρκός, οἷς ή σύ
στασις ἐξ οίνου τε καὶ ἄρτου ἐστι, τοῖς σώμασι τῶν
πεπιστευκότων κατακιρνάμενος, ὡς ἂν τῇ πρὸς τὸ β
ἀθάνατον ἐνώσει, καὶ ἄνθρωπος τῆς ἀφθαρσίας μέτο
χος γένοιτο. Ταῦτα δὲ δίδωσι, τῇ τῆς εὐλογίας δυνάμει πρὸς ἐκεῖνο μεταστοιχειώσας τῶν φαινομένων
τὴν φύσιν.
"Ετι περὶ τῆς μεταλήψεως τοῦ Δεσποτικοῦ σώ
ματος καὶ αἷματος, τοῦ Δαμασκηνοῦ.
Ἀγαθὸς, καὶ πανάγαθος, καὶ ὑπεράγαθος Θεός,
ὁ ὅλος ὢν ἀγαθότης, διὰ τὸν ὑπερβάλλοντα πλοῦτον
τῆς αὐτοῦ ἀγαθότητος, οὐκ ἠνέσχετο μόνον εἶναι
τὸ ἀγαθὸν, ἤτοι τὴν ἑαυτοῦ φύσιν, ὑπὸ μηδενός
μετεχόμενον, ἀλλὰ καὶ τούτου χάριν ἐποίησε, πρῶ
τον μὲν τὰς νοεράς καὶ οὐρανίους δυνάμεις εἶτα τὸν
ὁρατὸν καὶ αἰσθητὸν κόσμον· εἶτα ἐκ νοεροῦ καὶ
αἰσθητοῦ τὸν ἄνθρωπον· πάντα μὲν οὖν τὰ ὑπ' αὐτ
τοῦ γενόμενα κοινωνοῦσι τῆς αὐτοῦ ἀγαθότητος κατὰ
τὸ εἶναι. Αὐτὸς γάρ ἐστι τοῖς πᾶσι τὸ εἶναι, ἐπειδὴ
ἐν αὐτῷ εἰσι τὰ ὄντα, οὐ μόνον ὅτι αὐτὸς ἐκ τοῦ μὴ
ὄντος εἰς τὸ εἶναι αὐτὰ παρήγαγεν, ἀλλ' ὅτι ἡ αὐτοῦ
ἐνέργεια τὰ ὑπ' αὐτοῦ γενόμενα συντηρεῖ καὶ συν
ἔχει· ἐκ περισσοῦ δὲ τὰ ζῶα· κατά τε γὰρ τὸ εἶναι,
καὶ κατὰ τὸ ζωῆς μετέχειν, κοινωνοῦσι τοῦ ἀγαθοῦ.
Τὰ δὲ λογικά, καὶ κατὰ τὰ προειρημένα μὲν, οὐ μὴν
ἀλλὰ κατὰ τὸ λογικὸν, καὶ ταῦτα μᾶλλον· οἰκειότερα
γάρ πώς εἰσι πρὸς αὐτὸν, εἰ καὶ πάντως οὗτος
ὑπέρκειται ἀσυγκρίτως.
G
soliditatem corporis fulcimus ac stabilimus, eodem
modo etiam humori adjungimus accessionem ex
natura ejusdem generis. Qui quidem cum fuerit in
nobis, per alterandi facultatem fit sanguis, et maxime si per vinum acceperit virtutem transmutandi
in calidum. Quoniam ergo hanc quoque partem accepit caro illa Dei susceptrix ad Dei constitutionem: manifestatum autem Verbum propterea se
admiscuit interitui obnoxiæ hominum naturæ, ut
communione divinitatis simul etiam deificetur humanitas: ea de causa per suæ gratiæ dispensationem se per carnem inserit omnibus credentibus,
commistus et contemperatus corporibus credentium, quibus substantia est ex pane et vino, ut
unione cum eo quod est immortale, sit etiam homo
particeps incorruptionis. Hæc autem dat, virtute
- benedictionis in illud transclementata eorum quæ
apparent natura.
Hem de transmutatione corporis et sanguinis Domini,
Damasceni.
Humanæ salutis œconomia. - Deus qui bonus,
qui undequaque bonus, qui plusquam bonus, imo
qui totus bonitas est, propter eximias bonitatis sua
divitias, minime passus est, se solum esse bonum,
suamve naturam, cujus nulla res particeps esset,
verum et eam ob causam primum Intelligentes
caelestesque virtutes, tum deinde mundum
bunc qui sub aspectum et sensum cadit, postremo
ex intelligente sensibilique substantia hominem
creavit. Ac res quidem omnes quas condidit, quatenus sunt, bonitatem ipsius participant, cum ipse
universis esse sit, quoniam in ipso sunt omnia ‘.
non solum quia ex nihilo ea ipse produxit, verum
ob id etiam quod ejus actio res a se conditas luetur et conservat; uberius autem animantia. Nam
bonum cum eis communicat, tum quatenus sunt,
tum quatenus vitam acceperunt. At vero quæ ratione utuntur, tum ob ea quæ modo diximus, tum
db rationem etiam qua pollent, boni participatione copiosius fruuntur. Arctiori etenim quodammodo necessitudine cum eo cunjuncta sunt: tametsi alioqui ille incomparabili sublimitate omnia superet.
Ο μέντοι άνθρωπος, λογικός καὶ αὐτεξούσιος Atqui homo ratione liberaque voluntate prædiγενόμενος, ἐξουσίαν είληφεν ἀδιαλείπτως διὰ τῆς tus cum esset, hanc acceperat potestatem, ut per
οἰκείας προαιρέσεως ἐνοῦσθαι τῷ Θεῷ, εἴ γε διαμένῃ suam electionem indesinenter cum Deo conjunge
ἐν τῷ ἀγαθῷ, τουτέστι τῇ τοῦ Κτίσαντος ὑπακοῇ. retur, siquidem in bono, hoc est in obedientia
Ἐπειδὴ τοίνυν ἐν παραβάσει τῆς τοῦ πεποιηκότος Creatoris perstitisset. Quoniam vero Creatoris sui
αὐτὸν ἐντολῆς γέγονε, καὶ θανάτῳ καὶ φθορᾷ ὑπη violato præcepto, morti et corruptioni obnoxius
πέπτωκεν, ὁ Ποιητὴς καὶ Δημιουργὸς τοῦ γένους fuit, idcirco generis nostri Productor et Opifex,
ἡμῶν διὰ σπλάγχνα ελέους αὐτοῦ ώμοιώθη ἡμῖν, ob misericordiæ suæ viscera, assimilatus est nobis,
κατὰ πάντα γενόμενος άνθρωπος χωρὶς ἁμαρτίας, - homo factus sine peccato, nostræque nature uniκαὶ ἡνώθη τῇ ἡμετέρα φύσει. Ἐπειδὴ γὰρ μετέδω tus fuit. Nam, quia imaginem ipsius, et spiriκεν ἡμῖν τῆς ἰδίας εἰκόνος, καὶ τοῦ ἰδίου πνεύματος, tum quem nobis dederat, minime servavimus, ipse
καὶ οὐκ ἐφυλάξαμεν, μεταλαμβάνει αὐτὸς τῆς πτω cum paupere infirmaque natura nostra commerχῆς καὶ ἀσθενοῦς ἡμῶν φύσεως, ἵνα ἡμᾶς καθάρῃ, cium iniit, quo nos expiaret, atque ad incorruptioκαὶ ἀφθαρτίσῃ, καὶ μετόχους πάλιν τῆς αὐτοῦ κατα- nis statum translatos, suæ rursum divinitatis redστήσῃ θεότητος.
deret participes.
· Rom. xi, 36.
"
Hebr.
col. 1267–1268page 625 of 677
PG 130:1267Ἔδει δὲ μὴ μόνον τὴν ἀπαρχὴν τῆς ἡμετέρας φύσεως ἐν μετοχῇ γενέσθαι τοῦ κρείττονος, ἀλλὰ καὶ πάντα τὸν βουλόμενον ἄνθρωπον, καὶ δευτέραν γέννησιν γεννηθῆναι, καὶ τραφῆναι τροφὴν ξένην, καὶ τῇ γεννήσει πρόσφορον, καὶ οὕτω φθάσαι τὸ μέτρον τῆς τελειότητος. Διὰ μὲν οὖν τῆς αὐτοῦ γεννήσεως ἤτοι σαρκώσεως, καὶ τοῦ βαπτίσματος, καὶ τοῦ πάθους, καὶ τῆς ἀναστάσεως, ἠλευθέρωσε τὴν φύσιν τῆς ἁμαρτίας τοῦ προπάτορος, τοῦ θανάτου καὶ τῆς φθορᾶς, καὶ τῆς ἀναστάσεως ἀπαρχὴ γέγονε, καὶ ὁδὸν καὶ τύπον ἑαυτὸν καὶ ὑπογραμμὸν τέθεικεν, ἵνα καὶ ἡμεῖς τοῖς αὐτοῦ ἀκολουθήσαντες ἴχνεσι, γενώμεθα θέσει, ὅπερ αὐτός ἐστι φύσει, υἱοὶ καὶ κληρονόμοι Θεοῦ, καὶ αὐτοῦ συγκληρονόμοι. Ἔδωκεν οὖν ἡμῖν, ὡς ἔφην, γέννησιν δευτέραν, ἵν᾿ ὥσπερ γεννηθέντες ἐκ τοῦ Ἀδάμ, ὡμοιώθημεν αὐτῷ, κληρονομήσαντες τὴν κατάραν καὶ τὴν φθοράν, οὕτω καὶ ἐξ αὐτοῦ γεννηθέντες, ὁμοιωθῶμεν αὐτῷ, καὶ κληρονομήσωμεν τήν τε ἀφθαρσίαν, καὶ τὴν εὐλογίαν, καὶ τὴν δόξαν αὐτοῦ. Ἐπειδὴ δὲ πνευματικός ἐστιν οὗτος ὁ Ἀδάμ, ἔδει καὶ τὴν γέννησιν πνευματικὴν εἶναι, ὁμοίως καὶ τὴν βρῶσιν. ἀλλ᾽ ἐπειδὴ διπλοῖ τινές ἐσμεν καὶ σύνθετοι, δεῖ καὶ τὴν γέννησιν διπλὴν εἶναι, ὁμοίως καὶ τὴν βρῶσιν σύνθετον. Ἡ μὲν οὖν γέννησις ἡμῖν δι᾽ ὕδατος καὶ Πνεύματος δέδοται· φημὶ δὲ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος· ἡ δὲ βρῶσις αὐτὸς ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς, ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβάς. Μέλλων γὰρ τὸν ἑκούσιον ὑπὲρ ἡμῶν καταδέχεσθαι θάνατον, ἐν τῇ νυκτὶ, ἐν ᾗ ἑαυτὸν παρεδίδου, διαθήκην καινὴν διέθετο τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ μαθηταῖς καὶ ἀποστόλοις, καὶ δι᾽ αὐτῶν πᾶσι τοῖς εἰς αὐτὸν πιστεύουσιν. Ἐν τῷ ὑπερῴῳ τοίνυν τῆς ἁγίας καὶ ἐνδόξου Σιών, τὸ παλαιὸν Πάσχα μετὰ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ φαγών, καὶ πληρώσας τὴν παλαιὰν διαθήκην, νίπτει τῶν μαθητῶν τοὺς πόδας, σύμβολον τοῦ ἁγίου βαπτίσματος παρεχόμενος. Εἶτα κλάσας ἄρτον, ἐπεδίδου αὐτοῖς λέγων· Λάβετε, φάγετε, τοῦτό μου ἐστι τὸ σῶμα, τὸ ὑπὲρ ὑμῶν κλώμενον εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν. Ὁμοίως δὲ λαβὼν, καὶ τὸ ποτήριον ἐξ οἴνου καὶ ὕδατος, μετέδωκεν αὐτοῖς λέγων· Πίετε ἐξ αὐτοῦ πάντες· τοῦτό μου ἐστι τὸ αἷμα, τὸ τῆς καινῆς διαθήκης, τὸ ὑπὲρ ὑμῶν ἐκχυνόμενον, εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν· τοῦτο ποιεῖτε εἰς τὴν ἐμὴν ἀνάμνησιν. Ὁσάκις γὰρ ἂν ἐσθίητε τὸν ἄρτον τοῦτον, καὶ τὸ ποτήριον τοῦτο πίνητε, τὸν θάνατον τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου καταγγέλλετε. Ὥσπερ γὰρ πάντα ὅσα ἐποίησεν ὁ Θεὸς, τῇ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐνεργείᾳ ἐποίησεν, οὕτω καὶ νῦν ἡ τοῦ Πνεύματος ἐνέργεια τὰ ὑπὲρ φύσιν ἐργάζεται, ἃ οὐ δύναται χωρῆσαι, εἰ μὴ μόνη ἡ πίστις. Πῶς ἔσται μοι τοῦτο, φησιν ἡ ἁγία Παρθένος, ἐπεὶ ἄνδρα οὐ γινώσκω·
Incarnationis vis in reliquis a Christo homini-A Εδει δὲ μὴ μόνον τὴν ἀπαρχὴν τῆς ἡμετέρας φύσ
bus. — Oportebat enim ut non solum generis no- σεως ἐν μετοχῇ γενέσθαι τοῦ κρείττονος, ἀλλὰ καὶ
stri primitis, sed et quisquis hominum vellet, in πάντα τὸν βουλόμενον ἄνθρωπον, καὶ δευτέραν γέν
illius summi boni participationem veniens denuo νησιν γεννηθῆναι, καὶ τραφῆναι τροφὴν ξένην, και
nasceretur, novoque subinde cibo, qui bujusmodi τῇ γεννήσει πρόσφορον, καὶ οὕτω φθάσαι τὸ μέτρον
nativitati consentaneus esset, enutritus, perfectio- τῆς τελειότητος. Διὰ μὲν οὖν τῆς αὐτοῦ γεννήσεως
nis modum attingeret. Quamobrem per suam nati- ήτοι σαρκώσεω;, καὶ τοῦ βαπτίσματος, καὶ τοῦ πάvitatem, sive incarnationem, baptismum item, θους, καὶ τῆς ἀναστάσεως, ἠλευθέρωσε τὴν φύσιν
passionem, et resurrectionem, humanum genus a τῆς ἁμαρτίας τοῦ προπάτορος, τοῦ θανάτου καὶ τῆς
primi parentis peccato, morte quoque ac corru- φθορᾶς, καὶ τῆς ἀναστάσεως ἀπαρχὴ γέγονε, καὶ
plione liberavit; resurrectionisque facius primi- ὁδὸν καὶ τύπον ἑαυτὸν καὶ ὑπογραμμὸν τέθεικεν,
tiæ, seipsum viam normamque et exemplar con- ἵνα καὶ ἡμεῖς τοῖς αὐτοῦ ἀκολουθήσαντες ίχνεσι,
stituit, ut nos quoque vestigiis ejus adhaerentes, γενώμεθα θέσει, ὅπερ αὐτός ἐστι φύσει, υἱοὶ καὶ
quod ipse natura est, hoc adoptione essemus, lilii κληρονόμοι Θεοῦ, καὶ αὐτοῦ συγκληρονόμοι
nimirum, et haeredes Dei, ipsiusque cohæredes 1. κεν οὖν ἡμῖν, ὡς ἔφην, γέννησιν δευτέραν, ἵν᾿ ὥσπερ
Nobis itaque secundam, ut dixi, nativitatem dedit; γεννηθέντες ἐκ τοῦ ᾿Αδάμ, ὡμοιώθημεν αὐτῷ, κληut quemadmodum ex Adamo procreati, similitu- ρονομήσαντες την κατάραν καὶ τὴν φθοράν, οὕτω
diuem ejus contraximus, maledictionemque, et καὶ ἐξ αὐτοῦ γεννηθέντες, ὁμοιωθῶμεν αὐτῷ, καὶ
corruptionem hæreditario veluti jure nacti sumnus: κληρονομήσωμεν τήν τε ἀφθαρσίαν, καὶ τὴν εὐλο
sic ex ipso geniti, similes ei eliciamur, atque im- γίαν, καὶ τὴν δόξαν αὐτοῦ.
mortalitatis ipsius, benedictionisque, ac gloriæ
bæreditatem consequamur.
Εδω
Nativitas per Christum, cibusque duplex. Eucha- Ἐπειδὴ δὲ πνευματικός ἐστιν οὗτος ὁ 'Αδάμ,
ristia institutio. Velus Pascha comedis Christus. ἔδει καὶ τὴν γέννησιν πνευματικὴν εἶναι, ὁμοίως καὶ
Caeterum quoniam hic Adam spiritualis est, par τὴν βρῶσιν. ἀλλ᾽ ἐπειδὴ διπλοῖ τινές ἐσμεν καὶ σύν
eral, ut tum nativitas spiritualis esset, tum pari- θετοι, δεῖ καὶ τὴν γέννησιν διπλὴν εἶναι, ὁμοίως καὶ
ter alimonia. Verum quia duplicis natura sumus, τὴν βρῶσιν σύνθετον. Ἡ μὲν οὖν γέννησις ἡμῖν δι'
et compositi, duplicem quoque nativitatem, at- ὕδατος· καὶ Πνεύματος δέδοται· φημὶ δὲ τοῦ ἁγίου
que item compositum cibum esse oportebat. Quo- βαπτίσματος· ἡ δὲ βρῶσις αὐτὸς ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς,
nativitas quidem nobis per aquam et ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ
circa
Spiritum, hoc est, per sanctum baptisma data
est: cibus autem, ipse est panis vitæ, Dominus
noster Jesus Christus, qui de cœlo descendit *
Nam cum voluntariam mortem nostri causa suscepturus esset, ea nocte qua seipsum tradebat,
testamentum novum sanctis suis discipulis et apostolis, atque per eos universis qui in ipsum crederent, condidit. Itaque in sanctæ et illustris Sion
eœnaculo, cum vetus Pascha cum discipulis suis
manducasset, testamento veteri expleto, discipulorum pedes lavit ^; hoc suo utique facto symbolum præbens sancti baptismatis: tum deinde
frangens panem, porrexit eis, dicens: Accipite et
comedite, hoc est corpus meum, quod pro vobis
frangitur in remissionem peccatorum. Simili quoque modo calicem vino et aqua temperatum accipiens, impertivit eis, dicens: Bibite ex hoc omnes: hic est sanguis meus novi testamenti, qui pro
vobis effunditur in remissionem peccatorum; hoc
facite in meam commemorationem. Quotiescunque
enim manducatis panem hunc, el calicem bibitis.
mortem Domini annuntiatis *.
Velut enim quidquid fecit Deus, id Spiritus sancti
fecit opera, ita nunc quoque Spiritus sancti operatione facta sunt, quæ naturæ modum excedunt, quæque nisi fide sola, nec capi queunt, nec intelligi. Quomodo mihi accidet istud, aiebat Virgo sancta,
"
καταβάς. Μέλλων γὰρ τὸν ἑκούσιον ὑπὲρ ἡμῶν καταδέχεσθαι θάνατον, ἐν τῇ νυκτὶ, ἐν ᾗ ἑαυτὸν παρεδίδου, διαθήκην καινήν διέθετο τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ μα
θηταῖς καὶ ἀποστόλοις, καὶ δι' αὐτῶν πᾶσι τοῖς εἰς
αὐτὸν πιστεύουσιν. Ἐν τῷ ὑπερῴῳ τοίνυν τῆς ἁγίας
καὶ ἐνδόξου Σιών, τὸ παλαιὸν Πάσχα
μετὰ τῶν
μαθητῶν αὐτοῦ φαγών, καὶ πληρώσας τὴν παλαιὰν
διαθήκην, νίπτει τῶν μαθητῶν τοὺς πόδας, σύμβολον
τοῦ ἁγίου βαπτίσματος παρεχόμενος. Εἶτα κλάσας
ἄρτον, ἐπεδίδου αὐτοῖς λέγων· Λάβετε, φάγετε,
τοῦτό μου ἐστι τὸ σῶμα, τὸ ὑπὲρ ὑμῶν κλώμενον
εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν. Ομοίως δὲ λαβὼν, καὶ τὸ
ποτήριον ἐξ οίνου καὶ ὕδατος, μετέδωκεν αὐτοῖς λέγων· Πίετε ἐξ αὐτοῦ πάντες· τοῦτό μου ἐστι τὸ
αἷμα, τὸ τῆς καινῆς διαθήκης, τὸ ὑπὲρ ὑμῶν ἐκχυνόμενον, εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν· τοῦτο ποιεῖτε
εἰς τὴν ἐμὴν ἀνάμνησιν. Οσάκις γὰρ ἂν ἐσθίητε
τὸν ἄρτον τοῦτον, καὶ τὸ ποτήριον τοῦτο πίνητε,
τὸν θάνατον τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου καταγγέλο
λετε.
Ὥσπερ γὰρ πάντα ὅσα ἐποίησεν ὁ Θεὸς, τῇ τοῦ
ἁγίου Πνεύματος ἐνεργείᾳ ἐποίησεν, οὕτω καὶ νῦν ἡ
τοῦ Πνεύματος ἐνέργεια τὰ ὑπὲρ φύσιν ἐργάζεται, δού
δύναται χωρῆσαι, εἰ μὴ μόνη ἡ πίστις. Πῶς ἔσται μοι
τοῦτο, φησιν ἡ ἁγία Παρθένος, ἐπεὶ ἄνδρα οὐ γενώσο
4 Rom. vil, 17. 1 Joan. 111, 3. ³ Joan, vi. 48. 4. Joan, xi,
Mare. xiv, 21; Luc. xxi, 17; 1 Cor. xi, 21.25.
1 seqq.
* Matth. xxvi, 26. • ibid. 27.
col. 1269–1270page 626 of 677
PG 130:1269κω, Ἀποκρίνεται Γαβριὴλ ὁ ἀρχάγγελος· Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σέ, καὶ δύναμις Ὑψίστου ἐπισκιάσει σοι. Καὶ νῦν ἐρωτᾷς πῶς ὁ ἄρτος γίνε ται σῶμα Χριστοῦ, καὶ ὁ οἶνος καὶ τὸ ὕδωρ, αἷμα Χριστοῦ. Λέγω σοι κἀγώ· Πνεῦμα ἅγιον ἐπιφοιτᾷ, καὶ ταῦτα ποιεῖ τὰ ὑπὲρ λόγον καὶ ἔννοιαν. Ἄρτος δὲ καὶ οἶνος παραλαμβάνεται· οἶδε γὰρ ὁ Θεὸς τὴν ἀνθρωπίνην ἀσθένειαν· ὡς τὰ πολλὰ γὰρ τὰ μὴ κατὰ τὴν συνήθειαν τετριμμένα, ἀποστρέφεται δυσχεραίνουσα· τῇ οὖν συγκαταβάσει συνήθει κε χρημένος, διὰ τῶν συνήθων τῆς φύσεως ποιεῖ τὰ ὑπὲρ φύσιν· καὶ ὥσπερ ἐπὶ τοῦ βαπτίσματος, ἐπειδὴ ἔθος ἀνθρώποις ὕδατι λούεσθαι, καὶ ἐλαίῳ χρίεσθαι, συνέζευξε τῷ ἐλαίῳ καὶ ὕδατι τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος, καὶ ἐποίησεν αὐτὸ λουτρὸν ἀναγεννήσεως· οὕτως, ἐπειδὴ ἔθος τοῖς ἀνθρώποις ἄρτον ἐσθίειν, ὕδωρ τε καὶ οἶνον πίνειν, συνέζευξεν αὐ τοῖς τὴν αὐτοῦ θεότητα, καὶ πεποίηκεν αὐτὰ σῶμα καὶ αἷμα αὐτοῦ, ἵνα διὰ τῶν συνήθων καὶ κατὰ φύ σιν, ἐν τοῖς ὑπὲρ φύσιν γενώμεθα. Σῶμά ἐστιν ἀληθῶς ἡνωμένον θεότητι, τὸ ἐκ τῆς Ἁγίας Παρθένου σῶμα, οὐχ ὅτι τὸ ἀναληφθὲν σῶμα ἐξ οὐρανοῦ κατέρχεται, ἀλλ' ὅτι αὐτὸς ὁ ἄρτος καὶ οἶνος μεταποιοῦνται εἰς σῶμα καὶ αἷμα Θεοῦ. Εἰ δὲ τὸν τρόπον ἐπιζητεῖς, πῶς γίνεται, ἀρκεῖ σοι ἀκοῦ σαι, ὅτι διὰ Πνεύματος ἁγίου, ὥσπερ καὶ ἐκ τῆς ἁγίας Θεοτόκου διὰ Πνεύματος ἁγίου ἑαυτῷ, καὶ ἐν ἑαυτῷ ὁ Κύριος σάρκα ὑπεστήσατο· καὶ πλέον οὐδὲν γινώσκομεν, ἀλλ' ὅτι ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ ἀληθής ἐστι, καὶ ἐνεργὴς, καὶ παντοδύναμος, ὁ δὲ τρόπος ἀνεξερεύνητος. Οὐ χεῖρον δὲ καὶ τοῦτο εἰπεῖν, ὅτι, ὥσπερ φυσικῶς διὰ τῆς βρώσεως ὁ ἄρτος, καὶ ὁ οἶνος καὶ τὸ ὕδωρ διὰ τῆς πόσεως εἰς σῶμα καὶ αἷμα τοῦ ἐσθίοντος καὶ πίνοντος μεταβάλλονται, καὶ οὐ γί νονται ἢ ἕτερον σῶμα παρὰ τὸ πρότερον αὐτοῦ σῶ μα· οὕτως ὁ τῆς προθέσεως ἄρτος, οἶνός τε, καὶ ὕδωρ διὰ τῆς ἐπικλήσεως καὶ ἐπιφοιτήσεως τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ὑπερφυώς μεταποιοῦνται εἰς τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ καὶ τὸ αἷμα, καὶ οὐκ εἰσὶ δύο, ἀλλ' ἓν καὶ τὸ αὐτό. Γίνεται τοίνυν τοῖς πίστει ἀξίως μεταλαμβάνουσιν, εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, καὶ εἰς ζωὴν αἰώνιον, καὶ εἰς φυλακτήριον ψυχῆς τε καὶ σώματος· τοῖς δὲ ἐν ἀπιστίᾳ ἀναξίως μετέχουσιν, εἰς κόλασιν καὶ τιμω ρίαν, καθάπερ καὶ ὁ τοῦ Κυρίου θάνατος, τοῖς μὲν πιστεύουσι γέγονε ζωὴ καὶ ἀφθαρσία εἰς ἀπόλαυσιν τῆς αἰωνίου μακαριότητος· τοῖς δὲ ἀπειλοῦσι, καὶ τοῖς κυριοκτόνοις, εἰς κόλασιν καὶ τιμωρίαν αἰώ νιον. Οὐκ ἔστι τύπος ὁ ἄρτος καὶ ὁ οἶνος τοῦ σώματος καὶ αἵματος τοῦ Χριστοῦ (μὴ γένοιτο), ἀλλ' αὐτὸ τὸ σῶμα τοῦ Κυρίου τεθεωμένον, αὐτοῦ τοῦ Κυρίου εἰπόντος· Τοῦτό μου ἐστι, οὐ τύπος·
ΤΙΤ. ΧΧΥ.
κω, Αποκρίνεται Γαβριὴλ ὁ ἀρχάγγελος· Πνεῦμα quoniam virum non cognosco? Cut Gabriel arἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σέ, καὶ δύναμις Υψίστου
ἐπισκιάσει σοι. Καὶ νῦν ἐρωτᾷς πῶς ὁ ἄρτος γίνε
τα σῶμα Χριστοῦ, καὶ ὁ οἶνος καὶ τὸ ὕδωρ, αἷμα
Χριστοῦ. Λέγω σοι καγώ· Πνεῦμα ἅγιον ἐπιφοιτᾷ,
καὶ ταῦτα ποιεῖ τὰ ὑπὲρ λόγον καὶ ἔννοιαν.
changelns: Spiritus sanctus superveniet in te, el
virtus Altissimi obumbrabit tibi. Tu quoque nunc
quæris, qui panis fat corpus Christi, ac vinum
et aqua, sanguis illius. Ego vero tibi repono Spiritum sanctum supervenire, et ea facere, quæ sermonem conceptumque omnem procul exsuperant.
Αρτος δὲ καὶ οἶνος παραλαμβάνεται· οἶδε γὰρ ὁ Cur panis et vinum ad Eucharistiam adhibeanΘεὸς τὴν ἀνθρωπίνην ἀσθένειαν· ὡς τὰ πολλὰ γὰρ tur. Panis porro vinumque adhibentur, quia,
τὰ μὴ κατὰ τὴν συνήθειαν τετριμμένα, ἀποστρέφε cum Deo explorata sit imbecillitas humana, quææ,
ται δυσχεραίνουσα· τῇ οὖν συγκαταβάσει συνήθει κε- ut plurimum, ea aversetur quæ usu minime trita
χρημένος, διὰ τῶν συνήθων τῆς φύσεως ποιεῖ τὰ sunt; hinc fit ut pro solita sua erga nos indulὑπὲρ φύσιν· καὶ ὥσπερ ἐπὶ τοῦ βαπτίσματος, gentia, per ea quæ naturæ familiaria sunt, res naἐπειδὴ ἔθος ἀνθρώποις ὕδατι λούεσθαι, καὶ ἐλαίῳ tura sublimiores eliciat. Et sicut in baptismo,
χρίεσθαι, συνέζευξε τῷ ἐλαίῳ καὶ ὕδατι τὴν χάριν: quoniam in more hominum positum est, ut aqua
τοῦ Πνεύματος, καὶ ἐποίησεν αὐτὸ λουτρόν ἀναγεν- laventur, et ungantur oleo, Spiritus gratiam
νήσεως· οὕτως, ἐπειδὴ ἔθος τοῖς ἀνθρώποις ἄρτον cum oleo et aqua copulavit, ut lavacrum regeneἐσθίειν, ὕδωρ τε καὶ οἶνον πίνειν, συνέζευξεν αὐτ rationis illum faceret. Consimili modo, quia hom
τοῖς τὴν αὐτοῦ θεότητα, και πεποίηκεν αὐτὰ σῶμα minum consuetudo fert ut panem edant, vinumque
καὶ αἷμα αὐτοῦ, ἵνα διὰ τῶν συνήθων καὶ κατὰ φύσ et aquam bibant; idcirco conjuncta cum illis sua
σιν, ἐν τοῖς ὑπὲρ φύσιν γενώμεθα.
divinitate, hæc corpus et sanguinem suum fecit,
ea quæ supra naturam sunt.
uti per usitata et naturæ consentanea assurgamus ad
Σῶμά ἐστιν ἀληθῶς ἡνωμένον θεότητι, τὸ ἐκ τῆς
Αγίας Παρθένου σῶμα, οὐχ ὅτι τὸ ἀναληφθὲν σῶμα
ἐξ οὐρανοῦ κατέρχεται, ἀλλ' ὅτι αὐτὸς ὁ ἄρτος
καὶ οἶνος μεταποιοῦνται εἰς σῶμα καὶ αἷμα Θεοῦ. ΕΙ
δὲ τὸν τρόπον ἐπιζητεῖς, πῶς γίνεται, ἀρκεῖ σοι ἀκοῦσαι, ὅτι διὰ Πνεύματος ἁγίου, ὥσπερ καὶ ἐκ τῆς
ἁγίας Θεοτόκου διὰ Πνεύματος ἁγίου ἑαυτῷ, καὶ ἐν
ἑαυτῷ ὁ Κύριος σάρκα ὑπεστήσατο· καὶ πλέον οὐδὲν
γινώσκομεν, ἀλλ' ὅτι ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ ἀληθής ἐστι,
καὶ ἐνεργὴς, καὶ παντοδύναμος, ὁ δὲ τρόπος ἀνεξερεύνητος. Οὐ χεῖρον δὲ καὶ τοῦτο εἰπεῖν, ὅτι, ὥσπερ
φυσικῶς διὰ τῆς βρώσεως ὁ ἄρτος, καὶ ὁ οἶνος καὶ
τὸ ὕδωρ διὰ τῆς πόσεως εἰς σῶμα καὶ αἷμα τοῦ
ἐσθίοντος καὶ πίνοντος μεταβάλλονται, καὶ οὐ για
νονται η ἕτερον σῶμα παρὰ τὸ πρότερον αὐτοῦ σῶ
μα· οὕτως ὁ τῆς προθέσεως ἄρτος, οἶνός τε,
καὶ ὕδωρ διὰ τῆς ἐπικλήσεως καὶ ἐπιφοιτήσεως τοῦ
ἁγίου Πνεύματος, ὑπερφυώς μεταποιοῦνται εἰς τὸ
σῶμα τοῦ Χριστοῦ καὶ τὸ αἷμα, καὶ οὐκ εἰσὶ δύο,
ἀλλ' ἐν
་
Corpus Christi in Eucharistia non adductione,
sed elementorum conversione. Corpus est divinitati vere unitum, quod ex sancta Virgine ortum
habuit, non ut illud quod in cœlos receptum est,
corpus descenda:; sed quia panis ipse et vinumı
in corpus et sanguinein Dei transmutantur. Si
requiras, quonam pacto istud flat, sat tibi
sit audire, hoc fieri per Spiritum sanctum; quemadmodum et ex sancta Dei Genitrice Dominus
sibiipsi carnem assumpsit, quæ in seipso subsi
steret: nec amplius quidquam nobis perspectum
est et exploratum, quam quod Dei sermo verax
efficaxque est, atque omnia potest; modus vero
investigari prorsus nequit s. Illud vero dicere
alienum non est, quemadmodum naturaliter panis
per comestionen, vinumque et aqua per potionem, in corpus et sanguinem comedentis et bibentis transmutantúr, ut nec corpus fiant aliud a
corpore ejus quod prius exstabat: sic panem qui
in prothesi præparatus fuit, vinum item et aquam
per Spiritus sancti invocationem et adventum, modo qui naturæ viribus et conditione sublimior
est, in Christi corpus et sanguinem converti, ut nequaquam duo sint, sed unum et idem.
καὶ τὸ αὐτό.
· Γίνεται τοίνυν τοῖς πίστει ἀξίως μεταλαμβάνου- 1
σιν, εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, καὶ εἰς ζωὴν αἰώνιον, καὶ
εἰς φυλακτήριον ψυχῆς τε καὶ σώματος· τοῖς δὲ ἐν
ἀπιστίᾳ ἀναξίως μετέχουσιν, εἰς κόλασιν καὶ τιμωρίαν, καθάπερ καὶ ὁ τοῦ Κυρίου θάνατος, τοῖς μὲν
πιστεύουσι γέγονε ζωὴ καὶ ἀφθαρσία εἰς ἀπόλαυσιν
τῆς αἰωνίου μακαριότητος· τοῖς δὲ ἀπειλοῦσι, καὶ
τοῖς κυριοκτόνοις, εἰς κόλασιν καὶ τιμωρίαν αιών
γιον.
Οὐκ ἔστι τύπος ὁ ἄρτος καὶ ὁ οἶνος τοῦ
σώματος καὶ αἵματος τοῦ Χριστοῦ (μή γένοιτο),
ἀλλ' αὐτὸ τὸ σῶμα τοῦ Κυρίου τεθεωμένον, αὐτοῦ
τοῦ Κυρίου εἰπόντος· Τοῦτό μου ἐστι, οὐ τύπο;
* Luc. 1, 50. 3 ibid. 50.
Quocirca illis qui cum fide digne suscipiunt, in remissionem peccatorum, et vitam æternam cedit, necnon animæ corporisque præsidium;
illis contra qui in incredulitate indigne sumunt,
in pœnam et supplicium: haud secus atque Domini mors, credentibus quidem vita et incorruplio est, ad æternæ felicitatis consecutionem; incredulis vero et iis qui Dominum interfecerunt,
ad pœnam et vindictam sempiternam.
Christi verum corpus, non figura. —Nec vero
panis et vinum, Christi corporis et sanguinis figura sunt (absit!), sed ipsum Domini corpus deitale dotatum; cum ipse Dominus dixerit: Hoc est,
col. 1271–1272page 627 of 677
PG 130:1271τοῦ σώματος, ἀλλὰ τὸ σῶμα· καὶ οὐ τύπος τοῦ αἵματος, ἀλλὰ τὸ αἷμα. Καὶ πρὸ τούτου τοῖς Ἰουδαίοις, ὅτι Ἐὰν μὴ φάγητε τὴν σάρκα τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου, καὶ πίητε αὐτοῦ τὸ αἷμα, οὐκ ἔχετε ζωὴν ἐν ἑαυτοῖς. Ἡ γὰρ σάρξ μου ἀληθής ἐστι βρῶσις, καὶ τὸ αἷμά μου ἀληθής ἐστι πόσις. Καὶ πάλιν· Ὁ τρώγων με, ζήσεται. Διὸ μετὰ παντὸς φόβου καὶ συνειδήσεως καθαρᾶς, καὶ ἀδιστάκτου πίστεως προσέλθωμεν, καὶ πάντως ἔσται ἡμῖν, καθὼς πιστεύομεν, μὴ διστάζοντες. Τιμήσωμεν δὲ αὐτὸ πάσῃ καθαρότητι, ψυχικῇ τε καὶ σωματικῇ· διπλοῦν γάρ ἐστι. Προσέλθωμεν αὐτῷ πόθῳ διακαεῖ, καὶ σταυροειδῶς τὰς παλάμας τυπώσαντες, τοῦ ἐσταυρωμένου τὸ σῶμα ὑποδεξώμεθα καὶ ἐπιθέντες ὀφθαλμούς, καὶ χείλη, καὶ μέτωπα, τοῦ θείου ἄνθρακος μεταλάβωμεν, ἵνα τὸ πῦρ τοῦ ἐν ἡμῖν πόθου προσλαβὸν τὴν ἐκ τοῦ ἄνθρακος πύρωσιν, καταφλέξῃ ἡμῶν τὰς ἁμαρτίας, καὶ φωτίσῃ ἡμῶν τὰς καρδίας, καὶ τῇ μετουσίᾳ τοῦ θείου πυρὸς πυρωθῶμεν καὶ θεωθῶμεν. Ἄνθρακα εἶδεν Ἡσαΐας· ἄνθραξ δὲ ξύλον λιτὸν οὐκ ἔστιν, ἀλλ' ἡνωμένον πυρί· οὕτω καὶ ὁ ἄρτος τῆς κοινωνίας, οὐκ ἄρτος λιτός ἐστιν, ἀλλ' ἡνωμένος θεότητι· σῶμα δὲ ἡνωμένον θεότητι, οὐ μία φύσις ἐστὶν, ἀλλὰ μία μὲν τοῦ σώματος, τῆς δὲ ἡνωμένης αὐτῷ θεότητος, ἑτέρα· ὥστε τὸ συναμφότερον, οὐ μία φύσις, ἀλλὰ δύο. Ἄρτῳ καὶ οἴνῳ ἐδεξιοῦτο Μελχισεδὲκ τὸν Ἀβραάμ, ἐκ τῆς τῶν ἀλλοφύλων κοπῆς ὑποστρέφοντα, ὁ ἱερεὺς τοῦ Θεοῦ τοῦ Ὑψίστου· ἐκείνη ἡ τράπεζα ταύτην τὴν μυστικὴν προεικόνιζε τράπεζαν, ὃν τρόπον ἐκεῖνος ὁ ἱερεὺς, τοῦ ἀληθινοῦ ἀρχιερέως Χριστοῦ τύπος ἦν καὶ εἰκόνισμα· Σὺ γάρ, φησίν, εἶ ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ. Τοῦτον τὸν ἄρτον οἱ ἄρτοι εἰκόνιζον τῆς προθέσεως. Αὕτη ἐστὶν ἡ καθαρὰ θυσία, δηλαδὴ καὶ ἀναίμακτος, ἣν ἀπὸ ἀνατολῶν ἡλίου μέχρι δυσμῶν αὐτῷ προσφέρεσθαι διὰ τοῦ προφήτου ὁ Κύριος ἔφησε. Σῶμά ἐστι καὶ αἷμα Χριστοῦ εἰς σύστασιν τῆς ἡμετέρας ψυχῆς τε καὶ σώματος χωροῦν, οὐ δαπανώμενον, οὐ φθειρόμενον, οὐκ εἰς ἀφεδρῶνα χωροῦν (μὴ γένοιτο), ἀλλ' εἰς τὴν ἡμῶν οὐσίαν καὶ συντήρησιν, βλάβης παντοδαπῆς ἀμυντήριον, ῥύπου παντὸς καθαρτήριον· ἂν μὲν χρυσὸν λάβῃ κίβδηλον, διὰ τῆς κριτικῆς πυρώσεως καθαίρει, ἵνα μὴ ἐν τῷ μέλλοντι σὺν τῷ κόσμῳ κατακριθῶμεν. Καθαίρει γὰρ νόσοις καὶ παντοίαις ἐπιφοραῖς, καθὼς φησιν ὁ θεῖος Ἀπόστολος· Εἰ γὰρ ἑαυτοὺς ἐκρίνομεν, οὐκ ἂν ἐκρινόμεθα. Κρινόμενοι δὲ, ὑπὸ Κυρίου παιδευόμεθα, ἵνα μὴ σὺν τῷ κόσμῳ κατακριθῶμεν. Καὶ τοῦτό ἐστιν ὃ λέγει· Ὥστε ὁ μετέχων τοῦ σώματος καὶ τοῦ αἵματος τοῦ Κυρίου ἀναξίως κρίμα ἑαυτῷ ἐσθίει καὶ πίνει. Δι' αὐτοῦ καθαιρόμενοι, ἑνούμεθα τῷ σώματι Κυρίου καὶ τῷ πνεύματι αὐτοῦ, καὶ γινόμεθα σῶμα Χριστοῦ.
nou Agura corporis, sed corpus meum, neque fi- τοῦ σώματος, ἀλλὰ τὸ σῶμα· καὶ οὐ τύπος τοῦ αξ.
gura sanguinis, sed sanguis meus. Et antea Judzis
dixerat: Nisi manducaveritis carnem Filii hominς,
et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam in
vobis. Caro enim mea verus est cibus, et sanguis
niens, verus est polus. El rursum: Qui manducat
me, siver '.
Ritus dandi Eucharistiam in manibus. Quapropter cum omni timore et conscientia pura,
fideque non dubia accedamus: et erit omnino nobis sicut credimus, nihil hesitantes. Ipsum porro
omni animi et corporis puritate veneremur: duplex enim est. Accedamus ad eum ardenti desiderio, compositisque in crucis formam manibus
crucifti corpus suscipiamus, oculos, labia, fron.
tem adhibentes, divinum carbonem sumamus, ut
desiderii nostri ignis, accepto carbonis ardore,
peccata nostra combural, et corda illuminet, divinique adeo ignis commercio inardescamus, et
In deos evadamus. Carbonem vidit Isaias ":
carbo non est simplex lignum, sed igni unitum;
sic quoque
panis communionis, non simplex est panis, sed divinitati unitus. Corpus autem: quod divinitati conjunctum est, non una
natura est; sed una quidem est corporis, altera,
conjuncta cum ipso divinitatis. Quo fit ut utrumque non sìt una natura, sed duæ.
"
Eucharistia figura. - Abrahamum ex alienigec
narum strage revertentem, Altissimi Dei sacerdos Melchisedech excepit * Mensa illa mensam
hanc mysticam præsignabat; quemadmodum sacerdos ille veri sacerdotis Christi Aguram et inaginem gerebat. Ait enim: Tu es sacerdos in alernum secundum ordinem Melchisedech '. Panem
hunc, propositionis panes adumbrabant. Hoc purum illud et incruentum sacrifcium est, quod ab
ortu solis usque ad occasum sibi oblatum iri Dominus per prophetam dixit '.
ματος, ἀλλὰ τὸ αἷμα. Καὶ πρὸ τούτου τοῖς Ἰουδαίους,
ὅτι Ἐὰν μὴ φάγητε την σάρκα τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου, καὶ πίητε αὐτοῦ τὸ αἷμα, οὐκ ἔχετε ζωήν
ἐν ἑαυτοῖς. Ἡ γὰρ σάρξ μου ἀληθής ἐστι βρῶσις,
καὶ τὸ αἷμά μου ἀληθής ἐστι πόσις. Καὶ πάλιν· Ο
τρώγων με, ζήσεται.
Διὸ μετὰ παντὸς φόβου καὶ συνειδήσεως καθαράς,
καὶ ἀδιστάκτου πίστεως προσέλθωμεν, καὶ πάντως
ἔσται ἡμῖν, καθώς πιστεύομεν, μη διστάζοντες. Τι
μήσωμεν δὲ αὐτὸ πάσῃ καθαρότητι, ψυχικῇ τε καὶ
σωματικῇ· διπλοῦν γάρ ἐστι. Προσέλθωμεν αὐτῷ
πόθῳ διακαεῖ, καὶ σταυροειδῶς τὰς παλάμας τυπώ
σαντες, τοῦ ἐσταυρωμένου τὸ σῶμα ὑποδεξώμεθα·
καὶ ἐπιθέντες ὀφθαλμούς, καὶ χείλη, καὶ μέτωπα,
τοῦ θείου ἄνθρακος μεταλάβωμεν, ἵνα τὸ πῦρ τοῦ ἐν
ἡμῖν πόθου προσλαβὸν τὴν ἐκ τοῦ ἄνθρακος πύρωσιν,
καταφλέξῃ ἡμῶν τὰς ἁμαρτίας, καὶ φωτίσῃ ἡμῶν
τὰς καρδίας, καὶ τῇ μετουσίᾳ τοῦ θείου πυρός του
ρωθῶμεν καὶ θεωθῶμεν. Άνθρακα εἶδεν Ησαΐας
ἄνθραξ δὲ ξύλον λιτὸν οὐκ ἔστιν, ἀλλ' ἡνωμένον πυ
ρί· οὕτω καὶ ὁ ἄρτος τῆς κοινωνίας,
τος λιτός ἐστιν, ἀλλ' ἡνωμένος θεότητι· σῶμα δὲ
ήνωμένον θεότητι, οὐ μία φύσις ἐστὶν, ἀλλὰ μία
μὲν τοῦ σώματος, τῆς δὲ ἡνωμένης αὐτῷ θεότητος,
ετέραν ὥστε τὸ συναμφότερον, οὐ μία φύσις, ἀλλὰ
δύο.
οὐκ ἄρ
Αρτῳ καὶ οίνῳ ἐδεξιοῦτο Μελχισεδεκ τὸν ᾿Αβραάμ,
ἐκ τῆς τῶν ἀλλοφύλων κοπῆς ὑποστρέφοντα, ο με
ρεὺς τοῦ Θεοῦ τοῦ Ὑψίστου· ἐκείνη ἡ τράπεζα ταύτην τὴν μυστικὴν προεικόνιζε τράπεζαν, ὃν τρόπον
ἐκεῖνος ὁ ἱερεὺς, τοῦ ἀληθινοῦ ἀρχιερέως Χριστοῦ
τύπος ἦν καὶ εἰκόνισμα· Σὺ γάρ, φησίν, εἰ ἱερεὺς
εἰς τὸν αἰῶνα κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδες. Τούτον τὸν ἄρτον οἱ ἄρτοι εἰκόνιζον τῆς προθέσεως.
Αὕτη ἐστὶν ἡ καθαρὰ θυσία, δηλαδὴ καὶ ἀναίμα
κτος, ἣν ἀπὸ ἀνατολῶν ἡλίου μέχρι δυσμῶν αὐτῷ
προσφέρεσθαι διὰ τοῦ προφήτου ὁ Κύριος ἔφησε.
Eucharistiæ fructus. — Corpus et sanguis Chri- Σῶμά ἐστι καὶ αἷμα Χριστοῦ εἰς σύστασιν τῆς
sti est, in nostri, tum animi, tum corporis vege- ἡμετέρας ψυχῆς τε καὶ σώματος χωρούν, οὐ δαπανώ
bationem cedens, quod nec consumatur, nec cor- μενον, οὐ φθειρόμενον, οὐκ εἰς ἀφεδρῶνα χωρούν (μή
rumpatur, nec in secessum vadat (absit!), sed in η γένοιτο), ἀλλ' εἰς τὴν ἡμῶν οὐσίαν καὶ συντήρησιν,
substantiam nostram et conservationem, omni-" βλάβης παντοδαπούς αμυντήριον, ρύπου παντός
genae labis propulsationem, omnisque spurcitiei
detersionem, ut si adulteratum aurum deprehendat, per explorantem judicii inflammationem illud
purget, ne in futuro sæculo cum hoc nundo
damnemur. Morbis enim, omnifariisque immissis
~calamitatibus expurgat, juxta ac Apostolusait*:
Si enim nosmetipsos dijudicaremus, non utique judicaremur. Cum judicamur autem a Domino corripimur, ut non cum hoc mundo damnemur. Atque hoc
est quod dicit: Qui enim sumit indigne corpus el
sanguinem Domini, judicium sibi manducat el bibit. Per illud vero purgati, cum Domini corpore
spiritu ipsius unimur, et Christi corpus efficimur.
¹ Joan, vi, 54-58. ' Isa. vi, 2. • ibid. * Gen. xiv,
10. " I Gor. xi, 31, 32.
• ibid. 29.
καθαρτήριον ἂν μὲν χρυσὸν λάβῃ κίβδηλον, διὰ
τῆς κριτικής πυρώσεως καθαίρει, ἵνα μὴ ἐν τῷ
μέλλοντι σὺν τῷ κόσμῳ κατακριθῶμεν. Καθαίρει
γὰρ νόσοις καὶ παντοίαις ἐπιφοραῖς, καθώς φησιν
ὁ θεῖος ᾿Απόστολος· Εἰ γὰρ ἑαυτοὺς ἐκρίνομεν, οὐκ
ἂν ἐκρινόμεθα. Κρινόμενοι δὲ, ὑπὸ Κυρίου και
δενόμεθα, ἵνα μὴ σὺν τῷ κόσμῳ κατακριθώμεν.
Καὶ τοῦτό ἐστιν ὁ λέγει· Ωστε ὁ μετέχων τοῦ σώ
ματος καὶ τοῦ αἵματος τοῦ Κυρίου ἀναξίως κρίμα
ἑαυτῷ ἐσθίει καὶ πίνει. Δι' αὐτοῦ καθαιρόμενοι, ενούμεθα τῷ σώματι Κυρίου καὶ τῷ πνεύματι αὐτοῦ,
καὶ γινόμεθα σῶμα Χριστοῦ.
Levit. χιν, 5.
• Psal. cıx, 4. ▼ Malach. 1,
col. 1273–1274page 628 of 677
PG 130:1273Εἰ δὲ καὶ τινες ἀντίτυπα τοῦ σώματος καὶ αἵματος τοῦ Κυρίου τὸν ἄρτον καὶ τὸν οἶνον ἐκάλεσαν, ὡς ὁ θεοφόρος ἔφη Βασίλειος, οὐ μετὰ τὸ ἁγιασθῆναι εἶπον, ἀλλὰ πρὶν ἁγιασθῆναι, αὐτὴν τὴν προσφορὰν οὕτω καλέσαντες.
Μετάληψις δὲ λέγεται· δι' αὐτῆς γὰρ, τῆς Ἰησοῦ θεότητος μεταλαμβάνομεν. Κοινωνία δὲ λέγεται τε καὶ ἔστιν ἀληθῶς, διὰ τὸ κοινωνεῖν ἡμᾶς δι' αὐτῆς τῷ Χριστῷ, καὶ μετέχειν αὐτοῦ τῆς σαρκός τε καὶ τῆς θεότητος· κοινωνεῖν δὲ, καὶ ἑνοῦσθαι ἀλλήλοις δι' αὐτῆς· ἐπεὶ γὰρ ἐξ ἑνὸς ἄρτου μεταλαμβάνομεν, οἱ πάντες ἓν σῶμα Χριστοῦ, καὶ ἓν αἷμα, καὶ ἀλλήλων μέλη γινόμεθα, σύσσωμοι Χριστοῦ χρηματίζοντες.
ΤΙΤΛΟΣ ΚΓ'.
Κατὰ Μασσαλιανῶν.
Κατὰ τοὺς χρόνους Οὐαλεντινιανοῦ καὶ Οὐάλεντος ἡ τῶν Μασσαλιανῶν ἐβλάστησεν αἵρεσις· ἡ δὲ κλῆσις αὕτη μεταβαλλομένη εἰς τὴν Ἑλλάδα γλῶσσαν Εὐχίτας δηλοῖ. Καὶ γὰρ πολύ παρ' αὐτοῖς τὸ τῆς εὐχῆς ὄνομα, καὶ ταύτην ἄνω καὶ κάτω θρυλλοῦσι, καὶ αὕτη τούτοις τὸ σεμνολόγημα. Εὐχὴν δὲ λέγουσιν εἴτε τὴν προσευχήν, ἣν ἕκαστος προσφέρει θεῷ, εἴτε τὴν τοῦ Πάτερ ἡμῶν, ἣν ὁ Κύριος τοῖς ἀποστόλοις παρέδωκεν, εἴτε τινὰ ἑτέραν μόνοις ἐξ αὐτῶν ἐγνωσμένην τοῖς εἰς ἀσέβειαν τελεωτέροις, πρὸς δὲ τοὺς ἄλλους πάντας οὖσαν ἀνέκφορον διὰ τὴν ἐν αὐτῇ τερατολογίαν, οἶμαι, καὶ σατανικὴν ἐπωδήν. Ἔχουσι δὲ καὶ ἄλλην προσηγορίαν ἀπὸ τοῦ πράγματος ἐπιτεθεῖσαν αὐτοῖς. Ἐνθουσιασταὶ γὰρ προσονομάζονται, δαίμονός τινος ἐνέργειαν εἰσδεχόμενοι, καὶ Πνεύματος ἁγίου ταύτην ὑπολαμβάνοντες. Οἱ δὲ τέλεον τὴν νόσον ταύτην εἰσδεδεγμένοι ἀποστρέφονται μὲν τὴν τῶν χειρῶν ἐργασίαν ὡς πονηράν, ὕπνῳ δὲ τὰ πολλὰ σφᾶς αὐτοὺς ἐκδιδόντες ἐνθουσιασμὸν τὰς τῶν ὀνείρων φαντασίας ἀποκαλοῦσι. Ταύτης ἐγένοντο τῆς αἱρέσεως ἀρχηγοὶ πολλοὶ μὲν καὶ ἄλλοι, ὅτι δὲ καὶ Ἀδέλφιος, ὃν Φλαβιανὸς ὁ Ἀντιοχείας μετακαλεσάμενος ἐξ Ἐδέσσης, καὶ τεχνικῶς ὑπελθών, καὶ μαθητιᾶν ὑποκρινάμενος, παρεσκεύασεν ἐξεμέσαι πάντα τὸν ἐγκεκρυμμένον τῶν δογμάτων ἰόν. Δήλης δὲ τῆς νόσου ταύτης γενομένης, τῆς μὲν Συρίας ἐξηλάθησαν, εἰς δὲ τὴν Παμφυλίαν ἐχώρησαν. Τίνα δὲ τὰ δόγματα τούτων ἐροῦμεν προβαίνοντες. Ἀνελήφθησαν γὰρ ἐκ τῆς αὐτῶν βιβλου, καὶ πᾶσι τότε προετίθεσαν εἰς τὸ καταπτύεσθαι.
Λέγουσιν, ὅτι αἱ τρεῖς ὑποστάσεις Πατρός, Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος εἰς μίαν ὑπόστασιν ἀναλύονται. Τοῦτο δὲ ἐκ τῆς Σαβελλιανῆς αἱρέσεως ἐσύλησαν εἰς ἓν συναιρούσης, καὶ συναλειφούσης, καὶ συγχεούσης τὰς τρεῖς ὑποστάσεις, καὶ μίαν ὑπόστα
Εἰ δὲ καὶ τινες ἀντίτυπα τοῦ σώματος καὶ
αίματος τοῦ Κυρίου τὸν ἄρτον καὶ τὸν οἶνον ἐκάλε
σαν, ὡς ὁ θεοφόρος Εφη Βασίλειος, οὐ μετὰ τὸ ἅγιασθῆναι εἶπον, ἀλλὰ πρὶν ἁγιασθῆναι, αὐτὴν τὴν
προσφορὰν οὕτω καλέσαντες.
TIT. XXVI.
Quo sensu Basilius Eucharistiam vocavit dŕzituxa corporis el sanguinis Christi. ‹ Quod si nonnulli panem vinumque, corporis et sanguinis DoInini ἀντίτυπα, seu imagines figurasve vocaverunt,
velut divinus Basilius, non hoc post consecrationem dixerunt, sed antequam oblatio ipsà consecraretur, vocem hanc usurparunt.
Nuncupatur participatio, quia per ipsam divinitatis Jesu reddimur participes. Communio item
appellatur, et revera est, quia per eam Christo
communicamus, ejusque carnem ac divinitatem
percipimus, quin etiam aliis alii communicamus
ac copulamur. Nam quia ex uno pane participamus, omnes unum Christi corpus, et unus sanΜετάληψις δὲ λέγεται· δι' αὐτῆς γὰρ, τῆς Ἰησοῦ
θεότητος μεταλαμβάνομεν. Κοινωνία δὲ λέγεται τε
καὶ ἔστιν ἀληθῶς, διὰ τὸ κοινωνεῖν ἡμᾶς δι' αὐτῆς
τῷ Χριστῷ, καὶ μετέχειν αὐτοῦ τῆς σαρκός τε καὶ
τῆς θεότητος· κοινωνεῖν δὲ, καὶ ἐνοῦσθαι ἀλλήλοις
δι' αὐτῆς· ἐπεὶ γὰρ ἐξ ἑνὸς ἄρτου μεταλαμβάνομεν,
οἱ πάντες ἐν σῶμα Χριστοῦ, καὶ ἐν αἷμα, καὶ ἀλλή
λων μέλη γινόμεθα, σύσσωμοι Χριστοῦ χρηματί- guis, aliique aliorum membra efcimur, dum unius
ζοντες.
corporis sumus.
ΤΙΤΛΟΣ ΚΑ'.
Κατὰ Μασαλιανών.
TITULUS XXVI.
Adversus Masalianos,
Valentiniano et Valente imperatoribus Masalianorum hæresis pullulavit. Quod quidem vocabulum
Euchitas, id est supplices, seu precantes signifcat.
Multus enim apud ipsos est sermo de precatione,
eamque nusquam non celebrant, et factitant. Precationem autem sive supplicationem. appellant
preces, quas quisque offert Deo; exempli gratia,
Pater noster, quam quidem precationem Dominus
discipulis tradidit, aut aliquod aliud precationis
genus, solis illis, qui apud ipsos in impietate peritiores sunt, cognitum; ab aliis autem omnibus
ignoratum propter ipsius, ut arbitror, absurditatem,
et satanicam incantationem. Aliud etiam ab ipsa
re cognomen habent. Afflati enim nuncupantur,
quippe qui demonis cujusdam actionem subeant,
quam esse sancti Spiritus existimant. Sed qui
perfecto laborant hoc morbo, nanuum quidem
opus uti nefarium aversantur, ac somno plerumque sese dedentes, ex somniorum visis amari se
putant. Porro istius bæresis cum alii multi principes exstiterunt, tum Adelphius, quem Flavianus
Antiochiæ pontifex accersitum ex Edessa, magno
se illius disciplinæ studio teneri simulans, callide
pellexit, ut occultum omne doctrinæ venenum
evomeret. Quo quidem morbo patefacto, e Syria
expulsi in Pamphyliam concesserunt. Quædam
istorum instituta progredientes aperiemus, qua
ex ipsorum libro deprompta sunt, et omnibus
tunc proposita, ut despiciantur et conteinΚατὰ τοὺς χρόνους Ουαλεντινιανοῦ καὶ Οὐάλεντος
ἡ τῶν Πασαλιανῶν ἐβλάστησεν αἵρεσις· ἡ δὲ κλῆ
σις αύτη μεταβαλλομένη εἰς τὴν Ἑλλάδα γλῶσσαν
Εὐχίτας δηλοῖ. Καὶ γὰρ πολύ παρ' αὐτοῖς τὸ τῆς
εὐχῆς ὄνομα, καὶ ταύτην ἄνω καὶ κάτω θρυλλοῦσι,
καὶ αὕτη τούτοις τὸ σεμνολόγημα. Εὐχὴν δὲ λέγουσιν εἴτε τὴν προσευχήν, ἣν ἕκαστος προσφέρει θεῷ,
εἴτε τὴν τοῦ Πάτερ ἡμῶν, ἣν ὁ Κύριος τοῖς ἀποστό
λοις παρέδωκεν, είτε τινὰ ἑτέραν μόνοις ἐξ αὐτῶν
ἐγνωσμένην τοῖς εἰς ἀσέβειαν τελεωτέροις, πρὸς δὲ
τοὺς ἄλλους πάντας οὖσαν ἀνέκφορον διὰ τὴν ἐν
αὐτῇ τερατολογίαν, οἶμαι, καὶ σατανικὴν ἐπωδήν.
Ἔχουσι δὲ καὶ ἄλλην προσηγορίαν ἀπὸ τοῦ πράγ
ματος ἐπιτεθεῖσαν αὐτοῖς. Ἐνθουσιασταὶ γὰρ προσονομάζονται, δαίμονός τινος ἐνέργειαν εἰσδεχόμενοι, καὶ Πνεύματος ἁγίου ταύτην υπολαμβάνοντες.
Οἱ δὲ τέλεον τὴν νόσον ταύτην εἰσδεδεγμένοι ἀποστρέφονται μὲν τὴν τῶν χειρῶν ἐργασίαν ὡς πονη
ράν, ὕπνῳ δὲ τὰ πολλὰ σφᾶς αὐτοὺς ἐκδιδόντες ἐν
θουσιασμὸν τὰς τῶν ὀνείρων φαντασίας ἀποκαλοῦσι.
Ταύτης ἐγένοντο τῆς αἱρέσεως ἀρχηγοὶ πολλοὶ μὲν
καὶ ἄλλοι, ὅτι δὲ καὶ 'Αδέλφιος, ὃν Φλαβιανὸς ὁ ᾿Αντιοχείας μετακαλεσάμενος ἐξ Εδέσσης, καὶ τεχνι
κῶς ὑπελθὼν, καὶ μαθητιᾷν ὑποκρινάμενος, παρ
εσκεύασεν ἐξεμέσαι πάντα τὸν ἐγκεκρυμμένον τῶν
δογμάτων Ιόν. Δήλης δὲ τῆς νόσου ταύτης γενομένης,
τῆς μὲν Συρίας ἐξηλάθησαν, εἰς δὲ τὴν Παμφυλίαν
ἐχώρησαν. Τίνα δὲ τὰ δόγματα τούτων ἐροῦμεν
προβαίνοντες. 'Ανελήφθησαν γὰρ ἐκ τῆς αὐτῶν βι
βλου, καὶ πᾶσι τότε προετίθεσαν εἰς τὸ καταπτύ
εσθαι.
Λέγουσιν, ὅτι αἱ τρεῖς ὑποστάσεις Πατρός, Υἱοῦ,
καὶ ἁγίου Πνεύματος εἰς μίαν ὑπόστασιν ἀναλύον
ται. Τοῦτο δὲ ἐκ τῆς Σαβελιανῆς αἱρέσεως ἐσύλησαν εἰς ἐν συναιρούσης, καὶ συναλειφούσης, καὶ
συγχεούσης τὰς τρεῖς ὑποστάσεις, καὶ μίαν ὑπόστα
1 1 Cor. x1, 20,
nantur.
Dicunt tres personas Patris, et Filii, et Spiritus
sancti in unam resolvi, quod ex Sabelliana hæresi
surripuerunt, quæ tres hypostases in unum cogit
atque confundit, et unam trium personarum
hypostasim tradit. Istius igitur opinionis impiæ
col. 1275–1276page 629 of 677
PG 130:1275σιν δογματιζούσης τριπρόσωπον. Εὑρήσεις δὲ τὰς τοῦ ἀσεβοῦς τούτου δόγματος ἀνατροπὰς ἐν τῷ προγραφέντι κατὰ τῶν Σαβελιανῶν τίτλῳ, καὶ ζή τησον ἐκεῖ ταύτας. Λέγουσιν, ὅτι τρέπεται, καὶ μεταβάλλεται ῥᾳδίως ἡ θεία φύσις πρὸς ὅ ἂν βούλοιτο, ἵνα συγκραθῇ ταῖς ἀξίαις αὐτῇ ψυχαῖς. Καὶ μὴν τῶν κτιστῶν ἡ τροπή. Πᾶν γὰρ κτιστὸν καὶ τρεπτόν. Ὧν γὰρ τὸ εἶναι ἀπὸ τροπῆς ἤρξατο, τουτέστιν ἀπὸ τοῦ μὴ εἶναι, ταῦτα πάντως τῇ τροπῇ ὑποκείσεται ἢ φθειρόμενα, ὡς τὰ ἐγκόσμια, ἢ κατὰ προαίρεσιν ἀλλοιούμενα, ὡς ἄγγελοι καὶ ψυχαί, κατά τε τὴν ἐπὶ τὸ καλὸν προκοπήν, καὶ τὴν ἐπὶ τὸ κακὸν κίνησιν. Ἐπεὶ δὲ ὁ Θεὸς ἄκτιστος, πάντως καὶ ἄτρεπτος. Ὧν γὰρ τὸ εἶναι ἐναντίον, τούτων καὶ ὁ τοῦ πῶς εἶναι λόγος ἐναντίος. Καὶ καθ᾽ ἕτερον δὲ λόγον ἡ μὲν τροπὴ κι νήσεως εἶδός ἐστι, προσήκουσα τοῖς κτιστοῖς· ὁ δὲ Θεὸς κατὰ φύσιν ἀκίνητός ἐστι, καὶ ὑπὲρ τὴν παρὰ τοῖς φιλοσόφοις ἐξαχῆ κίνησιν, ὡς ἄποσος καὶ ἄποιος, κατά τε ἀρχὴν καὶ τέλος. Εἰ δὲ ἄτρεπτος κατὰ φύσιν ὁ Θεὸς, πάντως καὶ ἀμετάβλητος. Λέγουσιν, ὅτι σπέρμα καὶ Λόγος ἔπεσεν ἐπὶ τὴν νηδύν τῆς Θεομήτορος. Ἀπαγε τῆς ἐσχάτης βλασφημίας. Ὁ λόγος αὐτῶν οὗτος τοῦ διαβόλου σπέρμα ὄντως ἐστὶ, καὶ ταῖς ψυχαῖς αὐτῶν ἐμπεσόν, ἀναγ κάζει τούτους ἐκχεῖν τοιοῦτον ἰόν. Τίνος γὰρ τὸ σπέρμα τὸ τῇ παρθενικῇ νηδύν, καθὼς αὐτοὶ φλυαροῦσιν, ἐμπεσόν; Ἀλλ᾽ ἵλεως ἡμῖν καὶ ὁ Χριστὸς εἴη, καὶ ἡ πανάχραντος αὐτοῦ Μήτηρ. Ἀνθρώπου μὲν γὰρ εἰπεῖν οὐκ ἂν ἔχοιεν. Παρθένον γὰρ καὶ αὐτοὶ ταύτην ὁμολογοῦσιν. Οὐράνιον δὲ εἰπεῖν, εἰ τολμήσουσιν αὐτό, ἀντιθήσομεν αὐτοῖς τὴν ποιη θεῖσαν ἡμῖν ἀνατροπὴν τῶν ἀθετούντων τὴν ἐκ Παρ θένου γέννησιν τοῦ Χριστοῦ, καὶ οὐράνιον αὐτοῦ τὸ σώμα ληρούντων, ἥτις ἕβδομόν ἐστι κεφάλαιον τοῦ κατὰ Ἀρμενίων τίτλου, παραπέμπουσα καὶ πρὸς τὸ περὶ τῆς Θεοτόκου κεφάλαιον, καὶ τὸ ἑξῆς αὐτοῦ, κείμενα ἐν τῷ κατὰ τῶν Παυλικιάνων τίτλῳ, καὶ σαφῶς ἐλέγχοντα τὴν ἀσέβειαν τῶν οὕτως ἐχόντων. Λέγουσιν, ὅτι τὸ θεῖον βάπτισμα τῆς ῥίζας τῶν ἁμαρτημάτων ἀνασπᾷν οὐ δύναται. Φησὶ δὲ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, ὅτι Ἐὰν μή τις γεννηθῇ δι᾽ ὕδατος καὶ Πνεύματος, οὐ μὴ εἰσέλθῃ εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ. Ἐπεὶ δὲ θεῖον πῦρ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· καὶ γὰρ καὶ ἐν εἴδει πυρίνων γλωσσῶν κατῆλθεν ἐπὶ τοὺς μαθητάς, περὶ οὗ καὶ ὁ Πρόδρομος ἔλεγε τοῖς ὄχλοις μαρτυρῶν τῷ Χριστῷ τὸ ὑπερφερές, ὅτι Ἐκεῖνος ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί· ὥσπερ τὸ αἰσθητὸν πῦρ ἐπιλαβόμενον ὑλομανοῦντος χωρίου, τὰ μὲν ἐπὶ τοῦ προσώπου τῆς γῆς πάντα καταφλέγει, τὰς δὲ ῥίζας τούτων ἀποξηραίνει, καὶ καθαρὸν τῆς ἐκ τούτων λύμης ἐργάζεται τὸ χωρίον· οὕτω καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, μᾶλλον δὲ πολλῷ πλέον. Πῦρ γάρ ἐστι
confutationem in eo titulo, qui adversus Sabellianos σιν δογματιζούσης τριπρόσωπον. Εὑρήσεις δὲ τὰς
inscriptus est, reperies.
τοῦ ἀσεβοῦς τούτου δόγματος ἀνατροπὰς ἐν τῷ
προγραφέντι κατὰ τῶν Σαβελιανῶν τίτλῳ, καὶ ζήτῆσον ἐκεῖ ταύτας.
Divinam aiunt naturam facile verti et mutari
in quodcunque voluerit, ut cum animnis, quæ ipsa
sint digna, conjungatur. Atqui verti mularique
rerum procreatarum proprium est. Quidquid enim
creatum est, id et mutabile est. Nam quæ a mutatione duxerunt initium, id est, quæ ex nihilo profecla sunt, ea plane mutationibus corruptionique
sunt obnoxia, ut quæ mundo continentur, et quæ
proposito mutantur et voluntate, quales sunt angeli
et anime, tum ad bonum, tum ad malum. Quoniain autem Deus creatus non est, et immutabilis
est omnino. Quorum enin essentia contraria est,
eorum et essentia conditio contraria est. Atque
‘alia quidem ratione mutatio motus est genus rebus
conveniens procreatis; Deus autem natura est
immobilis, præstantiorque, quam ut in vllum
ex illis sex motuum generibus, de quibus philosophi disputant, cadat, quippe qui quantitatis
ad principium finemque pertinet. Quod si immobilis est natura Deus, et immutabilis omnino.
Dicunt semen et Verbum in Dei Genitricis
uterum descendisse. Procul rejiciatur nefaria istorum impietas, quorum sermo vere semen est
diaboli, quod in animas ipsorum cadens cogit eos
tale venenuin effundere. Cujusnam semen, ut ipsi
nugantur (propitius uobis sit Christus, et castissima Mater ipsius t) cedidit? Hominisne? Minime id
dicent, cum ipsi quoque virginem Christi Matrem
fateantur. Au coeli? Αt hoc si dixerint, oppone
mus illis ea quæ adversus illos, qui Christi ortum
ex Virgine negant exstitisse,et cœleste fuisse corpus ipsius affirmant, elaboravimus, et septimo
capite illius.. tituli, qui est adversus Armeniosς,
continentur, et in capite de Dei Genitrice, et
quæ deinceps sequuntur in titulo Adversus Paulicianos, quibus in locis impietas istorum aperte
confulatur.
Λέγουσιν, ὅτι τρέπεται, καὶ μεταβάλλεται ῥᾳδίως
ἡ θεία φύσις πρὸς ὅ ἂν βούλοιτο, ἵνα συγκραθῇ ταῖς
ἀξίαις αὐτῇ ψυχαῖς. Καὶ μὴν τῶν κτιστῶν ἡ τροπή,
Πᾶν γὰρ κτιστὸν καὶ τρεπτόν. ῶν γὰρ τὸ εἶναι
ἀπὸ τροπῆς ἤρξατο, τουτέστιν ἀπὸ τοῦ μὴ εἶναι,
ταῦτα πάντως τῇ τροπῇ ὑποκείσεται ή φθειρόμενα,
ὡς τὰ ἐγκόσμια, ἢ κατὰ προαίρεσιν αλλοιούμενα,
ὡς ἄγγελοι καὶ ψυχαί, κατά τε τὴν ἐπὶ τὸ καλὸν
προκοπήν, καὶ τὴν ἐπὶ τὸ κακὸν κίνησιν. Ἐπεὶ δὲ
ὁ Θεὸς ἄκτιστος, πάντως καὶ ἄτρεπτος. Ων γὰρ τὸ
εἶναι ἐναντίον, τούτων καὶ ὁ τοῦ πῶς εἶναι λόγος
ἐναντίος. Καὶ καθ' ἕτερον δὲ λόγον ἡ μὲν τροπὴ κι
νήσεως εἶδός ἐστι, προσήκουσα τοῖς κτιστοῖς· ὁ δὲ
Θεὸς κατὰ φύσιν ἀκίνητός ἐστι, καὶ ὑπὲρ τὴν παρέ
τοῖς φιλοσόφοις ἐξαχῆ κίνησιν, ὡς ἄποσος καὶ ἄποιος,
κατά τε ἀρχὴν καὶ τέλος. Εἰ δὲ ἄτρεπτος κατὰ φύσιν
ὁ Θεὸς, πάντως καὶ ἀμετάβλητος.
et qualitatis est expers, et infinitus quantum
Λέγουσιν, ὅτι σπέρμα καὶ Λόγος ἔπεσεν ἐπὶ τὴν
νηδύν τῆς Θεομήτορος. Απαγε τῆς ἐσχάτης βλασφη
μίας. Ο λόγος αὐτῶν οὗτος τοῦ διαβόλου σπέρμα
ὄντως ἐστὶ, καὶ ταῖς ψυχαῖς αὐτῶν ἐμπεσόν, ἀναγ
κάζει τούτους ἐκχεῖν τοιοῦτον Ιόν. Τίνος γὰρ τὸ
σπέρμα τὸ τῇ παρθενικῇ νηδύν, καθὼς αὐτοὶ φλυα
ροῦσιν, ἐμπεσόν; Αλλ᾽ ἵλεως ἡμῖν καὶ ὁ Χριστός
εἴη, καὶ ἡ πανάχραντος αὐτοῦ Μήτηρ. Ανθρώπου
μὲν γὰρ εἰπεῖν οὐκ ἂν ἔχοιεν. Παρθένον γὰρ καὶ
αὐτοὶ ταύτην ὁμολογοῦσιν. Οὐράνιον δὲ εἰπεῖν, εἰ
τολμήσουσιν αὐτό, ἀντιθήσομεν αὐτοῖς τὴν ποντ
θεῖσαν ἡμῖν ἀνατροπὴν τῶν ἀθετούντων τὴν ἐκ Παρ
θένου γέννησιν τοῦ Χριστοῦ, καὶ οὐράνιον αὐτοῦ τὸ
σώμα ληρούντων, ἥτις ἔβδομόν ἐστι κεφάλαιον τοῦ
κατὰ ᾿Αρμενίων τίτλου, παραπέμπουσα καὶ πρὸς
τὸ περὶ τῆς Θεοτόκου κεφάλαιον, καὶ τὸ ἑξῆς αὐτοῦ,
κείμενα ἐν τῷ κατὰ τῶν Παυλικιάνων τίτλῳ,
καὶ σαφῶς ἐλέγχοντα τὴν ἀσέβειαν τῶν οὕτως
ἐχόντων.
Negant divinum baptismum posse radices evel- Λέγουσιν, ὅτι τὸ θεῖον βάπτισμα της ρίζας των
Iere peccatorum. Sed Dominus noster Jesus Chri- ἁμαρτημάτων ἀνασπᾷν οὐ δύναται. Φησὶ δὲ ὁ Κύριος
stus ait: Nisi quis renatus fuerit ex aqua, et Spiritu sancto, non intrabit in regnum Dei'. Itaque
cum ignis divinus sit Spiritus sanctus, nam et in
specie ignearum linguarum super discipulos
descendit, de quo et Præcursor dicebat turbis,
Christi testificans excellentiam: Ille vos baptizabit
in Spiritu sancto, et igne', quemadmodum ignis
sensibus expositus, si silvam corripit, omnia comburit, quæ sunt super faciem terra, et radices
exsiccat, et locum a sordibus expurgat; sic et
Spiritus sanctus, ac multo etiam magis: ignis
enim est consumens nequitiam eorum qui bapticantur. Has enim arbitror ab istis radices peccato-
* Joan. 111, 5. * Luc. ut, 10.
ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, ὅτι Ἐὰν μή τις γεννηθῇ
δι' ὕδατος καὶ Πνεύματος, οὐ μὴ εἰσέλθῃ εἰς
τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ. Ἐπεὶ δὲ θεῖον πῦρ τὸ
Πνεῦμα τὸ ἅγιον· καὶ γὰρ καὶ ἐν εἴδει πυρίνων
γλωσσῶν κατῆλθεν ἐπὶ τοὺς μαθητάς, περὶ οὗ καὶ
ὁ Πρόδρομος έλεγε τοῖς ὄχλος μαρτυρῶν τῷ Χριστῷ
τὸ ὑπερφερές, ὅτι Εκεῖνος ὑμᾶς βαπτίσει ἐν
Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί· ὥσπερ τὸ αἰσθητὸν πῦρ
ἐπιλαβόμενον ὑλομανοῦντο; χωρίου, τὰ μὲν ἐπὶ τοῦ
προσώπου τῆς γῆς πάντα καταφλέγει, τὰς δὲ ρίζας
τούτων ἀποξηραίνει, καὶ καθαρὸν τῆς ἐκ τούτων
λύμης ἐργάζεται τὸ χωρίον· οὕτω καὶ τὸ Πνεῦμα
τὸ ἅγιον, μᾶλλον δὲ πολλῷ πλέον. Πῦρ γάρ έστι
col. 1277–1278page 630 of 677
PG 130:1277καταναλίσκον τὴν μοχθηρίαν τῶν βαπτιζομένων, καὶ τῶν πονηρῶν ἕξεων ἀφανιστικόν. Ταύτας γὰρ οἶμαι ρίζας τῶν ἁμαρτημάτων ἐκείνους λέγειν. Εἰ δὲ καὶ τὸ ὕδωρ καθαίρει παντελῶς τὰ σώματα τῶν ἀνθρώπων, τίς ἀμφιβαλεῖ περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ὡς οὐκ ἀσυγκρίτως πλέον ἀποκαθαίρει τὰ στίγματα, καὶ τὰς κηλίδας, καὶ τοὺς μολυσμούς τῶν ψυχῶν; Καὶ οὐ καθαίρει μόνον, ἀλλὰ καὶ λαμπρύνει· οὐδὲ λαμπρύνει μόνον, ἀλλὰ καὶ θείου χαρί σματος ἀξιοῖ, καθὼς διδάσκουσιν οἱ ἀπόστολοι, καὶ μάλιστα Παῦλος ἐν ταῖς διαιρέσεσι τῶν τοῦ ἁγίου Πνεύματος χαρισμάτων, ἃ τοῖς βαπτιζομένοις ἐπεμερίζοντο. Φασὶν ἕκαστον τῶν τικτομένων παίδων ἕλκειν ἐκ τοῦ προπάτορος Ἀδάμ, ὥσπερ τὴν φύσιν, οὕτω δὴ καὶ τὴν πρὸς τοὺς δαίμονας δουλείαν, καὶ συνουσιωμένον φέρειν δαίμονα συνοικοῦντα τούτῳ, καὶ κατεξουσιάζοντα, ἀδυνατεῖν δὲ καὶ τὸ ἅγιον βάπτισμα, καὶ πᾶσαν ἄλλην θειοτάτην ἐργασίαν πρὸς ἀπέλασιν αὐτοῦ, μόνην δὲ τοῦτον ἐξωθεῖν τὴν ἐπιτεταμένην καὶ σπουδαίαν εὐχὴν διὰ τῆς τοῦ εὐχομένου χρέμψεώς τε καὶ ἀποπτύσεως. Τούτου δὲ ἀπελαθέντος, ἐπιφοιτᾷν αἰσθητῶς καὶ ὁρατῶς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τὴν οἰκείαν παρουσίαν σημαῖνον, καὶ τὸ σῶμα τῆς τῶν παθῶν κινήσεως ἐλευθεροῦν, καὶ ἀπάθειαν χαριζόμενον, ὡς μηκέτι δεῖσθαι λοιπὸν μήτε νηστείας πιεζούσης τὸ σῶμα, μήτε διδασκαλίας χαλινούσης, καὶ βαίνειν εὐτάκτως παιδευούσης. Οὐ τοῦτο δὲ μόνον, ἀλλὰ τὸν τῆς τοιαύτης ἀπαθείας τετυχηκότα τά τε μέλλοντα προορᾷν, καὶ τὴν θείαν Τριάδα τοῖς ὀφθαλμοῖς θεωρεῖν. Μόνοις γὰρ τοῖς τοιούτοις αἰσθητοῖς ταύτην ἐμφανίζεσθαι. Τοῦτο μὲν οὖν ἐκείνων τὸ δόγμα· ἡμεῖς δὲ πρὸς τοῦτο λέ γομεν, ὅτι οἱ ἐκ τοῦ πρωτοπλάστου καταγόμενοι πάντες τοιαύτην ἕλκουσιν ἐξ αὐτοῦ τὴν φύσιν, οἷαν αὐτὴν εἶχεν αὐτὸς, ὅτε τοῦ γεννᾶν ἤρξατο. Γέννημα γὰρ ἅπαν ἴσον τῷ γεγεννηκότι κατὰ τὴν φύσιν. Εἰ μὲν οὖν κατ᾽ ἀρχὰς ὁ Θεὸς τῇ φύσει τοῦ πρωτοπλάστου δαίμονα συνεκλήρωσε, καὶ δούλην αὐτὴν τοῦ συνουσιωθέντος δαίμονος ἐποιήσατο, εἰκότως καὶ οἱ ἐξ αὐτοῦ δαιμονιώδη καὶ δούλην δαίμονος αὐτὴν διεδέχοντο. Εἰ δ᾽ ἐλευθέραν καὶ αὐτεξούσιον αὐτὴν κατεσκεύασε, ληροῦσιν ἄντικρυς, καὶ μωραίνουσιν. Εἰ γὰρ μὴ ἐλευθέρα καὶ αὐτεξούσιος ἦν, οὐκ ἂν τῷ γεννάρχῃ τὴν ἐντολὴν ἐνομοθέτησεν ὧν τε μεταληπτέον αὐτῷ φυτῶν, καὶ οὗ μὴ προσ απτέον. Εἰ δούλην τοῦ ἐχθροῦ τὴν φύσιν ἡμῶν ὁ Θεὸς ἐποίησε, πάντα δὲ τὰ πραττόμενα κατὰ φύσιν ἀνέγκλητα καὶ ἀτιμώρητα, λοιπὸν οὔτε κρίσις ἔσται τῶν ἁμαρτανόντων οὔτε κόλασις. Ἔχουσι γὰρ ἰσχυρὰν ἀπολογίαν πρὸς τὸν Θεόν, ὅτι Σὺ τὴν φύ σιν ἡμῶν τῇ δουλείᾳ τῶν δαιμόνων ὑπέζευξας· ἀναγκαῖον δὲ τοῖς δούλοις ἐκεῖνα πράττειν, ἅπερ οἱ δεσπόζοντες ἐπιτάττουσιν. Εἰ τὴν φύσιν ἡμῶν ὁ Θεὸς δούλην τῶν δαιμόνων ἐποίησεν, οἱ δαίμονες δὲ κινοῦσιν ἡμᾶς ἐπὶ πᾶν κακόν, εὑρεθήσεται πάντων τῶν ἀνθρωπίνων κακῶν αἴτιος ὁ Θεός. Ἀλλὰ μὴν ἀναίτιος παντὸς κακοῦ ὁ Θεός. Οὐδὲν γὰρ κα κὸν ἐκ τοῦ φύσει ἀγαθοῦ. Οὐκ ἄρα ὁ Θεὸς δούλην
TIT. XXVI.
corpora hominum, quis dubitet quin Spiritus sanctus multo magis sine ulla comparatione cicatrices,
et maculas, et sordes animarum expurget ac deleat?
Neque solum expurget et deleat, verum etiam illustret; nec illustret modo, sed munera largiatur,
ut docent apostoli, in primisque Paulus in distributionibus gratiarum Spiritus sancti, quibus afficiuntur illi qui baptizantur.
μάλιστα Παῦλος ἐν ταῖς διαιρέσεσι τῶν τοῦ ἁγίου
Aiunt pueros omnes qui nascuntur, trahere a
primo parente Adam ut naturam, sic etiam servitutem cum dæmonibus, et cu:n natura conjuncium
dæmonem secum cohabitantem, et potestatem
exercentem, nec sanctum baptismum, et omnem
aliam divinam actionem posse illum expellere, scd
precationein solam ejus cum magna precantis affectione et contemptu diligenter adhibitam id efficere<
Dæmone autem ejecto Spiritum sanctum sic accedere, ut sentiatur et videatur, propriumque
adventum significare, et corpus a perturbationum
motu liberare, et impatibilitatem largiri, adeo ut
deinceps ei nec jejuniis sit opus, quibus corpus
alligat, neque disciplina quæ coerceat, et ordine
ingredi doceat. Præterea qui vacuitatem hanc ab
affectionibus sit assecutus, tum ea. quæ· ventura
sunt, prævidere, tum divinam Trinitatem oculis
intueri: sensu enim ab ejusmodi solum hominibus
καταναλίσκον τὴν μοχθηρίαν τῶν βαπτιζομένων. rum existimari. Quod si et aqua purgat omnino
καὶ τῶν πονηρῶν ἔξεων ἀφανιστικόν. Ταύτας γὰρ
οἶμαι ρίζας τῶν ἁμαρτημάτων ἐκείνους λέγειν. Εἰ
δὲ καὶ τὸ ὕδωρ καθαίρει παντελῶς τὰ σώματα τῶν
ἀνθρώπων, τίς ἀμφιβαλεῖ περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύμα-
- τος, ὡς οὐκ ἀσυγκρίτως πλέον ἀποκαθαίρει τὰ στίγ
ματα, καὶ τὰς κηλίδας, καὶ τοὺς μολυσμούς τῶν
ψυχῶν; Καὶ οὐ καθαίρει μόνον, ἀλλὰ καὶ λαμπρύνει· οὐδὲ λαμπρύνει μόνον, ἀλλὰ καὶ θείου χαρίσματος ἀξιοῖ, καθὼς διδάσκουσιν οἱ ἀπόστολοι, καὶ
Πνεύματος χαρισμάτων, ἃ τοῖς βαπτιζομένοις ἐπεμερίζοντο.
Φασὶν ἕκαστον τῶν τικτομένων παίδων ἕλκειν ἐκ
τοῦ προπάτορος Αδάμ, ὥσπερ τὴν φύσιν, οὕτω δὴ
καὶ τὴν πρὸς τοὺς δαίμονας δουλείαν, καὶ συνου
σιωμένον φέρειν δαίμονα συνοικοῦντα τούτῳ, καὶ
κατεξουσιάζοντα, ἀδυνατεῖν δὲ καὶ τὸ ἅγιον βάπτι
σμα, καὶ πᾶσαν ἄλλην θειοτάτην εργασίαν πρὸς
ἀπέλασιν αὐτοῦ, μόνην δὲ τοῦτον ἐξωθεῖν τὴν ἐπιτεταμένην καὶ σπουδαίαν εὐχὴν διὰ τῆς τοῦ εὐχομέ
νου χρέμψεώς τε καὶ ἀποπτύσεως. Τούτου δὲ ἀπελαθέντος, ἐπιφοιτᾷν αἰσθητῶς καὶ ὁρατῶς τὸ Πνεῦμα
τὸ ἅγιον τὴν οἰκείαν παρουσίαν σημαῖνον, καὶ τὸ
σῶμα τῆς τῶν παθῶν κινήσεως ἐλευθεροῦν, καὶ
ἀπάθειαν χαριζόμενον, ὡς μηκέτι δεῖσθαι λοιπὸν
μήτε νηστείας πιεζούσης τὸ σῶμα, μήτε διδασκαλίας χαλινούσης, καὶ βαίνειν εἴτακτα παιδευούσης.
Οὐ τοῦτο δὲ μόνον, ἀλλὰ τὸν τῆς τοιαύτης ἀπαθείας
τετυχηκότα τά τε μέλλοντα προορᾷν, καὶ τὴν θείαν
Τριάδα τοῖς ὀφθαλμοῖς θεωρεῖν. Μόνοις γὰρ τοῖς
τοιούτοις αἰσθητοῖς ταύτην ἐμφανίζεσθαι. Τοῦτο comprehendi. Hæc illi sentiunt. Nos autem respondeμὲν οὖν ἐκείνων τὸ δόγμα· ἡμεῖς δὲ πρὸς τοῦτο λέ
γόμεν, ὅτι οἱ ἐκ τοῦ πρωτοπλάστου καταγόμενοι
πάντες τοιαύτην ἕλκουσιν ἐξ αὐτοῦ τὴν φύσιν, οἷαν
αὐτὴν εἶχεν αὐτὸς, ὅτι τοῦ γενναν ἤρξατο. Γέννημα
γὰρ ἅπαν ἴσον τῷ γεγεννηκότι κατὰ τὴν φύσιν. Εἰ
μὲν οὖν κατ' ἀρχὰς ὁ Θεὸς τῇ φύσει τοῦ πρωτοπλάστου δαίμονα συνεκλήρωσε, καὶ δούλην αὐτὴν
τοῦ συνουσιωθέντος δαίμονος ἐποιήσατο, εἰκότως.
καὶ οἱ ἐξ αὐτοῦ δαιμονιώδη καὶ δούλην δαίμονος
αὐτὴν διεδέχοντο. Εἰ δ᾽ ἐλευθέραν καὶ αὐτεξούσιον
αὐτὴν κατεσκεύασε, ληροῦσιν ἄντικρυς, καὶ μωραί
νουσιν. Εἰ γὰρ μὴ ἐλευθέρα καὶ αὐτεξούσιος ἦν,
οὐκ ἂν τῷ γεννάρχῃ τὴν ἐντολὴν ἐνομοθέτησεν ὧν
τα μεταληπτέον αὐτῷ φυτῶν, καὶ οὗ μὴ προσε
απτέον.
'
Εἰ δούλην τοῦ ἐχθροῦ τὴν φύσιν ἡμῶν ὁ Θεὸς
ἐποίησε, πάντα δὲ τὰ πραττόμενα κατὰ φύσιν ἀνέγκλητα καὶ ἀτιμώρητα, λοιπὸν οὔτε κρίσις ἔσται
τῶν ἁμαρτανόντων οὔτε κόλασις. Εχουσι γὰρ
ἰσχυρὰν ἀπολογίαν πρὸς τὸν Θεὸν, ὅτι Σὺ τὴν φύ
σιν ἡμῶν τῇ δουλείᾳ τῶν δαιμόνων ὑπέζευξα;·
ἀναγκαῖον δὲ τοῖς δούλοις ἐκεῖνα πράττειν, ἅπερ
οι δεσπόζοντες ἐπιτάττουσιν.
Εἰ τὴν φύσιν ἡμῶν ὁ Θεὸς δούλην τῶν
δαιμόνων ἐποίησεν, οἱ δαίμονες δὲ κινοῦσιν
ἡμᾶς ἐπὶ πᾶν κακόν, εὑρεθήσεται πάντων τῶν
ἀνθρωπίνων κακῶν αἴτιος ὁ Θεός. ᾿Αλλὰ μὴν
ἀναίτιος παντὸς κακοῦ ὁ Θεός. Οὐδὲν γὰρ και
κὰν ἐκ τοῦ φύσει ἀγαθοῦ. Οὐκ ἄρα ὁ Θεὸς δούλην
ע
mus, omnes, qui a primo parente ducunt originem,
talem ab ipso naturam trahere, qualem habebat
ipse, cum inciperet generare. Omnis enim proles
genitori suo natura par et similis est. Quare si
principio Deus natura primi parentis damnonem
attribuit, et servitutem hane dæmouis essentia
conjuncti constituit, merito et posteri ipsius servitutem dæmonis susceperunt, naturamique dæmoniacam. Quod si illam liberain et sui juris instituit,
nugantur et insaniunt. Nam si libera et sui juris
non exstitisset, primo generis parenti mandatum
non dedisset, quibus e plantis vesci deberet, el
quibus abstinere.
Si naturam nostram inimici servam Deus constituit, omnia autem quæ a nobis natura Gunt, nec in
crimen vocari possunt, nec supplicio aflici, sequitur
ut nec judicium, nec animadversio peccantium sit
futura. Hac enim valida defensione adversus
Deum uti poterunt: Tu naturam nostram ser,
vituti dæmonum subjecisti. Necessarium autem
est, ut servi faciant ea quæ domini jubent.
Si naturam nostram dæmonum servam Deus
constituit, dæmones autem nos ad omne vitium
impellant, vitiorum omnium auctor est Deus.
Atqui nullius mali Deus est causa. Nullumı
enim malum ab eo qui natura bonus est, proficiscitur Non igitur dæmonum servam Deus
'
col. 1279–1280page 631 of 677
PG 130:1279τῶν δαιμόνων εἰργάσατο τὴν φύσιν ἡμῶν, ἀλλ' ἐλευθέραν, ὡς προείρηται, καὶ αὐτεξούσιον. Οἱ δαίμονες δὲ πολέμιοι ἡμῶν, ἀλλ' οὐ συνουσιωμένοι καὶ σύνοικοι, ποτὲ μὲν φανερῶς ἔξωθεν ἐπιόντες, ποτὲ δὲ ἀφανῶς ἐπιτιθέμενοι. Εἰ γὰρ κατεξουσίαζον ἡμῶν, καὶ ταῦτα ἐκ βρέφους, οὐκ ἂν εἴασαν ἡμᾶς εἰς φῶς προελθεῖν· ἢ προελθόντας οὐκ ἂν ἀφῆκαν ζῇν ἄχρι μιᾶς ἡμέρας. Πολὺς γὰρ αὐτῶν ὁ κατὰ τῶν ἀνθρώπων φθόνος, καὶ τὸ μῖσος ἀνεκδιήγητον, καὶ ὁ πόλεμος ἄσπονδος, καὶ ἡ μανία, καὶ λύσσα μὴ ῥᾳδίως ἀπαγγελθῆναι δυναμένη. Ὅτι δὲ οὐκ ἔχουσιν ἐξουσίαν οἱ δαίμονες οὐ μόνον κατὰ ἀνθρώπων, ἀλλ' οὐδὲ κατὰ χοίρων, ἔδειξεν ὁ λεγεὼν τῶν δαιμόνων, ὡς ἱστορεῖ τὸ Εὐαγγέλιον. Ἐξελαυνόμενοι γὰρ παρὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν, παρεκάλεσαν, ἵνα ἐπιτρέψη τούτους εἰσελθεῖν εἰς τὴν ἀγέλην τῶν χοίρων βοσκομένων ἐκεῖ τηνικαῦτα. Ἐπεὶ δὲ ἐπέτρεψε, καὶ εἰσῆλθον, ὥρμησεν ἡ ἀγέλη πᾶσα διὰ τοῦ κρημνοῦ κατὰ τῆς θαλάσσης, καὶ ἀπεπνίγη. Οὐ τοῖς δαίμοσι δὲ χαριζόμενος ὁ Σωτὴρ παρεχώρησεν αὐτοῖς τῆς ἀγέλης τῶν χοίρων, ἀλλ᾽ ἵνα δείξῃ καὶ τὴν μανίαν, ἣν ἔχουσι κατὰ τῶν ἀνθρώπων. Διὰ γὰρ τοὺς κυρίους τῶν χοίρων ἀπέκτειναν αὐτοὺς, ἵνα τούτους ὡς ἁπλῶς ἀνθρώπους λυπήσωσι, καὶ κακῶς κἀν τούτῳ διάθωνται, καὶ ἵνα μάθωμεν, ὅτι οὐδὲ κατὰ χοίρων ἔχουσιν ἐξουσίαν, καθὼς εἰρήκαμεν, μὴ ὅτι γε κατὰ ἀνθρώπων, εἰ μή ποτε παραχωρηθείεν ἐκ τοῦ Θεοῦ διὰ παιδείαν τῶν δαιμονιζομένων, ἢ κατ' οἰκονομίαν ἄλλην εὐλογωτάτην. Εἰ κατεξουσιάζοντας ἡμῶν ἐκ κοιλίας μητρὸς εἴχομεν τοὺς δαίμονας, οὐκ ἂν ἔλεγεν ὁ μέγας Παῦλος, ὅτι οὐκ ἔστιν ἡμῖν ἡ πάλη πρὸς αἷμα καὶ σάρκα, ἀλλὰ πρὸς τὰ πνευματικὰ τῆς πονηρίας, ἤτοι πρὸς ἀσωμάτους πονηρὰς δυνάμεις· οὐδ' ἂν ἀποδειλιῶντας ἡμᾶς παρεθάρρυνε, καὶ κηροῦ μαλακωτέρους ὄντας εἰργάζετο σιδήρου στεῤῥοτέρους· οὐδ᾽ ἂν ὥπλιζε κατὰ τῶν ἀντιπαραταττομένων δαιμόνων ἐγκελευόμενος, καὶ βοῶν· Ἀναλάβετε τὴν πανοπλίαν τοῦ Θεοῦ πρὸς τὸ δύνασθαι ὑμᾶς στῆναι πρὸς τὰς μεθοδείας τοῦ διαβόλου. Καταλέγων δὲ καὶ τὰ τῶν ὅπλων εἴδη προσέθηκε· Στῆτε οὖν περιζωσάμενοι τὴν ὀσφὺν ὑμῶν ἐν ἀληθείᾳ, καὶ ἐνδυσάμενοι τὸν θώρακα τῆς δικαιοσύνης, καὶ ὑποδησάμενοι τοὺς πόδας ἐν ἑτοιμασίᾳ τοῦ Εὐαγγελίου τῆς εἰρήνης, ἐπὶ πᾶσιν ἀναλαβόντες τὸν θυρεὸν τῆς πίστεως, ἐν ᾧ δυνήσεσθε πάντα τὰ βέλη τοῦ πονηροῦ τὰ πεπυρωμένα σβέσαι, καὶ τὴν περικεφαλαίαν τοῦ σωτηρίου δέξασθαι, καὶ τὴν μάχαιραν τοῦ Πνεύματος, ὅ ἐστι ῥῆμα Θεοῦ. Τούτων δὲ τῶν ὅπλων τοσαύτη τις ἡ δύναμις, ὡς μηδὲ τὴν ἀπολάμπουσαν αὐτῶν ἀστραπὴν ὑφίστασθαι τοὺς πολεμίους. Πῶς γὰρ ἄν τις τῷ κατεξουσιάζοντι μάχοιτο; Πῶς δ᾽ ἂν τῷ συνέχοντι καὶ καταπονοῦντι κραταιότερον ἀντισταίη; Ὁ μὲν Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἐπιτάγματι μόνῳ τοὺς δαίμονας ἀπήλαυνεν· οἱ μαθηταὶ δὲ τούτου διὰ τῆς ἐπικλήσεως αὐτοῦ φεύγειν αὐτοὺς παρ
naturam nostram constituit, sed liberam; ut ante τῶν δαιμόνων εἰργάσατο τὴν φύσιν ἡμῶν, ἀλλ' ἐλευ
diximus, et sui juris. Damones autem sunt adversari nostri, non essentia nec habitatione nobiseum conjuncti, et alias quidem aperte nos invadunt, alias autem occulte aggrediuntur. Quod si in
nos haberent potestatem, idque statim ab ortu
nostro, non permitterent nos in lucem edi, aul
Jam editos vivere, ne unum quidem diem. Magna
cuim adversus homines ardent invidia, et odium eorum in nos ‘explicari non potest; bellum autem
ejusmodi intercedit, ut nullum iniri foedus fqueal,
ea denique in nos ira, furoreque insaniunt, ut
facile verbis enarrari non valeat. Quod autem dæmones non modo in homines, sed ne ţin porcos
quidem habeant potestatem, dæmonumlegio demonstravit, ut patet ex Evangelio. Expulsi enim
a Șervatore nostro petierunt ut sibi per ipsum liceret in porcos ingredi, qui tunc ibi pascebantur.
Quo impetrato ingressi sunt, et totns porcorum grex
irruit præceps in mare, et suffocatus est. Id autem
permisit Servator, non ut dænonibus gratißearetur,
sed ut eorum adversus homines odium ostenderet.
Porcos enim interfecerunt, ut eorum domini, qui
erant homines, dolore et damno afficerentur: et
ut nos disceremus nullam dæinones non solum in
homines, sed ne in porcos quidem, ut dictum est,
habere potestatem, nisi a Deo permissum fuerit,
aut ad eorum qui a dæmonibus amiguntur
emendationem, aut aliam aliquam justissimam ob
causam.
Si potestatem in nos exercentes ex matris utero·
dæmonas baberemus, non dixisset magnus Paulus, nobis non esse luctam adversus carnem et
sanguinem, sed adversus spiritales nequitias, sive
adversus incorporeas improbas potestates ", neque
nobis timidis animum et fiduciam injecisset, et qui̟
cera molliores sumus, ferro duriores reddidisset,
neque armasset nos contra dæmonas adversum nos
instructos, adhortans et clamans: Accipite armaturam Dei, ut pos it is stare adversus insidias
diaboli, s. Porro genera declarans armorum ubjecit: State igitur succincti lumbos vestros in veritate,
et induli loricam justitia, et calceati pedes in praparatione Evangelii pacis, in omnibus sumenies
sculum fidei, in quo possitis omnia tela improbi
ignea exstinguere, et galeam salutaris accipite, et
gladium-spiritus, quod est verbum Dei'. Horum armorum tanta vis est, ut ne fulgentem quidem ipsorum splendorem adversarii queant sustinere. Quomodo enim quis cum eo qui potestatem habet,
possit contendere? Quomodo possit ei resistere, qui
continet, et expugnat?
θέραν, ὡς προείρηται, καὶ αὐτεξούσιον. Οἱ δαίμονες
δὲ πολέμιοι ἡμῶν, ἀλλ' οὐ συνουσιωμένοι καὶ σύνοικοι, ποτὲ μὲν φανερῶς ἔξωθεν ἐπιόντες, ποτὲ δὲ
ἀφανῶς ἐπιτιθέμενοι. Εἰ γὰρ κατεξουσίαζον ἡμῶν,
καὶ ταῦτα ἐκ βρέφους, οὐκ ἂν εἴασαν ἡμᾶς εἰς φῶς
προελθεῖν· ἡ προελθόντας οὐκ ἂν ἀφῆκαν ζῇν ἄχρι
μιᾶς ἡμέρας. Πολὺς γὰρ αὐτῶν ὁ κατὰ τῶν ἀνθρώ
των φθόνος, καὶ τὸ μῖσος ἀνεκδιήγητον, καὶ ὁ πόλε
μος ἄσπονδος, καὶ ἡ μανία, καὶ λύσσα μὴ ῥᾳδίως
απαγγελθῆναι δυναμένη. Οτι δὲ οὐκ ἔχουσιν ἐξου
σίαν οἱ δαίμονες οὐ μόνον κατὰ ἀνθρώπων, ἀλλ' οὐ
δὲ κατὰ χοίρων, ἔδειξεν ὁ λεγεὼν τῶν δαιμόνων, ὡς
ἱστορεῖ τὸ Εὐαγγέλιον. Εξελαυνόμενοι γὰρ παρὰ
τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν, παρεκάλεσαν, ἵνα ἐπιτρέψη
τούτους εἰσελθεῖν εἰς τὴν ἀγέλην των χοίρων βο
σκομένων ἐκεῖ τηνικαῦτα. Ἐπεὶ δὲ ἐπέτρεψε, καὶ
εἰσῆλθον, ὥρμησεν ἡ ἀγέλη πᾶσα διὰ τοῦ κρημνοῦ
κατὰ τῆς θαλάσσης, καὶ ἀπεπνίγη, Οὐ τοῖς δαίμοσι
δὲ χαριζόμενος ὁ Σωτὴρ παρεχώρησεν αὐτοῖς τῆς
ἀγέλης τῶν χοίρων, ἀλλ᾽ ἵνα δείξῃ καὶ τὴν μανίαν,
ἣν ἔχουσι κατὰ τῶν ἀνθρώπων. Διὰ γὰρ τοὺς κυ
ρίους τῶν χοίρων ἀπέκτειναν αὐτοὺς, ἵνα τούτους
ὡς ἁπλῶς ἀνθρώπους λυπήσωσι, καὶ κακῶς κάν
τούτῳ διάθωνται, καὶ ἵνα μάθωμεν, ὅτι οὐδὲ κατὰ
χοίρων ἔχουσιν ἐξουσίαν, καθὼς εἰρήκαμεν, μὴ ὅτι
γε κατὰ ἀνθρώπων, εἰ μή ποτε παραχωρηθείεν ἐκ
τοῦ Θεοῦ διὰ παιδείαν τῶν δαιμονιζομένων, ἢ κατ'
οικονομίαν ἄλλην εὐλογωτάτην.
Εἰ κατεξουσιάζοντας ἡμῶν ἐκ κοιλίας μητρὸς εἰδ
χομεν τοὺς δαίμονας, οὐκ ἂν ἔλεγεν ὁ μέγας Παῦλος,
ὅτι οὐκ ἔστιν ἡμῖν ἡ πάλη πρὸς αἷμα, καὶ σάρκα,
ἀλλὰ πρὸς τὰ πνευματικὰ τῆς πονηρίας, ήτοι πρὸς
ἀσωμάτους πονηρὰς δυνάμεις· οὐδ' ἂν ἀποδειλιών
τας ἡμᾶς παρεθάρρυνε, καὶ κηροῦ μαλακωτέρους δν
τας εἰργάζετο σιδήρου στεῤῥοτέρους· οὐδ᾽ ἂν ἔπλιζε
κατὰ τῶν ἀντιπαραταττομένων δαιμόνων ἐγκελευόμενος, καὶ βοῶν· Αναλάβετε την πανοπλίαν
τοῦ Θεοῦ πρὸς τὸ δύνασθαι ὑμᾶς στῆναι πρὸς
τὰς μεθοδείας τοῦ διαβόλου. Καταλέγων δὲ καὶ
τὰ τῶν ὅπλων εἴδη προσέθηκε· Στῆτε οὖν περιζω
σάμενοι τὴν ὀσφὺν ὑμῶν ἐν ἀληθείᾳ, καὶ ἐνδυ
σάμενοι τὸν θώρακα τῆς δικαιοσύνης, καὶ ὑποδησάμενοι τους πόδας ἐν ἑτοιμασίᾳ τοῦ Εὐαγ
γελίου τῆς εἰρήνης, ἐπὶ πᾶσιν ἀναλαβόντες τὸν
θυρεὸν τῆς πίστεως, ἐν ᾧ δυνήσεσθε πάντα τὰ
βέλη τοῦ πονηροῦ τὰ πεπυρωμένα σβέσαι, καὶ
την περικεφαλαίαν τοῦ σωτηρίου δέξασθαι, καὶ
τὴν μάχαιραν τοῦ Πνεύματος, ὅ ἐστι ῥῆμα Θεού.
Τούτων δὲ τῶν όπλων τοσαύτη τις ή δύναμις, ὡς
μηδὲ τὴν ἀπολάμπουσαν αὐτῶν ἀστραπὴν ὑφίστασθαι τοὺς πολεμίους. Πῶς γὰρ ἄν τις τῷ κατεξουσιάζοντι μάχοιτο; Πῶς δ᾽ ἂν τῷ συνέχοντι καὶ και
τα πονοῦντι κραταιότερον ἀντισταίη;
Dominus noster Jesus Christus jussu solo dæmonas ejiciebat. Discipuli autem ipsius per invocationem ejus illos effugabant, et obsessos ab eis
• Ephes. νι, 12. • Ibid. 13. • Ibid. 14. 17.
Ο μὲν Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἐπιτάγματι
μόνῳ τοὺς δαίμονας απήλαυνεν· οἱ μαθηταὶ δὲ τού
του διὰ τῆς ἐπικλήσεως αὐτοῦ φεύγειν αὐτοὺς παρ
col. 1281–1282page 632 of 677
PG 130:1281εσκεύαζον καὶ τοὺς δαιμονῶντας ἐθεράπευον, μήτε τῇ σπουδαίᾳ τῶν Μασαλιανῶν εὐχῇ, μήτε τῇ χρέμψει καὶ ἀποπτύσει πρὸς δίωξιν τῶν δαιμόνων χρώμενοι. Εἰ δὲ ὁ Κύριος περὶ τῶν δαιμόνων ἔλεγεν, ὅτι τοῦτο τὸ γένος οὐκ ἐξέρχεται εἰ μὴ ἐν προσευχῇ καὶ νηστείᾳ, ἀλλ' οὐ περὶ πάντων ἁπλῶς τῶν προσευχομένων καὶ νηστευόντων ἔλεγεν, ἀλλὰ περὶ μὲν τῶν διὰ τοῦ θείου βαπτίσματος υἱοθετηθέντων τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, καὶ συγκληρονόμων τοῦ φύσει Υἱοῦ κατὰ χάριν γεγενημένων, περὶ ὧν ἔλεγεν ὁ ᾿Απόστολος· Ὅσοι εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσθητε, Χριστὸν ἐνεδύσασθε. Ποιος γὰρ ἄπιστος ἢ αἱρετικὸς δύναιτ' ἂν ἀπελάσαι δαίμονα διὰ νηστείας καὶ προσευχῆς, κἂν ἐπιδείξαιτο ταύτας ἀνυπερβλήτους; τῶν γὰρ ἡ πίστις ἀδόκιμος καὶ ἀνίσχυρος, τούτων καὶ ἡ προσευχὴ καὶ νηστεία πάντως. Καὶ πᾶν ἔργον αὐτῶν οὐ μόνον οὐ φοβερόν, ἀλλὰ καὶ φίλον τοῖς δαίμοσιν· εἰ μή πού τις τῶν τοιούτων διὰ γοητείας τινὸς ἔδοξεν ἀπελάσαι δαίμονα. Ὁ γοῦν κατὰ τὸν τοῦ Κυρίου λόγον προσευχόμενος, καὶ νηστεύων, καὶ τῶν ἄλλων μὲν ἀρετῶν εἶναι μέτοχος ὀφείλει, μάλιστα δὲ τὰς δύο ταύτας μετέρχεσθαι, τὴν προσευχὴν λέγω καὶ τὴν νηστείαν. Ὁ δὲ τὴν προσευχὴν μὲν μόνον ἐπιτηδεύων, τὰς ἄλλας δὲ παρατρέχων, καὶ καταῤῥαθυμῶν αὐτῶν, οὐ μόνον οὐκ ἀπελάσει τὸν ἐνοικοῦντα τούτῳ δαίμονα, καθὼς οὗτοι λέγοισιν, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον ἔξωθεν ὄντα διὰ τὴν τῶν καλῶν ἀμέλειαν ἐπισπάσεται, κἂν μυριάκις ἐφ' ἑκάστης ἡμέρας χρέμψαιτο, κἂν ποταμοὺς ἀφήσῃ πτυέλων. Εἰ συνουσιώνται τῇ φύσει τῶν ἀνθρώπων οἱ δαίμονες, ἀδύνατον ἀποδιαιρεθῆναι τούτους αὐτῆς δι' οἱασδήποτε μηχανῆς ἄχρι τέλους. Τὰ γὰρ ἡνωμένα φυσικῶς ἀδιαίρετα μέχρις ἂν εἰς τελευταίαν ἀνάλυσιν καταντήσωσιν. Εἰ δὲ διὰ τρόπου τινὸς ἀπελαύνονται, οὐ φυσικῶς ἤνωνται πάντως, ἀλλ᾽ ἔξωθεν ἐπέρχονται, καὶ συνδιατρίβουσιν. Εἰ διὰ τὴν παράβασιν τῆς πρώτης ἐντολῆς συνεκλήρωσε τῇ φύσει τῶν ἀνθρώπων ὁ Θεὸς τοὺς δαίμονας, καὶ παρέδωκεν αὐτὴν ὑποχειρίαν αὐτοῖς, καταγνώσῃ τις ἂν αὐτοῦ πολλὴν ὠμότητα καὶ ἀπήνειαν, πρῶτα μὲν τὸ ἀνθρώπινον σῶμα ἐπίνοσον καὶ θνητὸν κατασκευάσαντος διὰ τὴν εἰρημένην παράβασιν, ἔπειτα δὲ καὶ βασανίζοντος τοὺς ἀνθρώπους διὰ τῆς τυραννίδος τῶν δαιμόνων ἐπιταττόντων αὐτοῖς τὰς ψυχοφθόρους ἁμαρτίας, καὶ τελευταῖον ἀποκληρώσαντος τοῖς ἀνίατα πλημμελοῦσι τὸ πῦρ τε τὸ ἐξώτερον τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διαβόλῳ, καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ, καὶ τὰς ἄλλας αἰωνίους κολάσεις. Ἀλλὰ μὴν φιλάνθρωπος ὁ Θεὸς καὶ δίκαιος· τῇ μὲν παραβάσει τῆς ἐντολῆς καὶ τῇ ἐξ αὐτῆς ἁμαρτίᾳ τοῦ προπάτορος αἱ νόσοι καὶ ὁ θάνατος ἐπιτίμιον, ἃν ἡ παράβασις καὶ ἡ ἁμαρτία προεξένησαν, καὶ οὗτος διὰ φιλανθρωπίαν, ἵνα διακοπείσης τῆς ἁμαρτίας, μὴ ἀθάνατον ᾖ τὸ κακὸν, ὡς ὁ Θεολόγος ἔφη Γρηγόριος· αἱ δὲ ἀθάνατοι κολάσεις οὐ τῆς πρώτης παραβάσεως εἰσιν ἐπιτίμιον, ἀλλὰ τῶν ἡμαρτημένων ἑκάστῳ τῶν ἀνθρώπων, ἤτοι τῶν ἀπὸ τοῦ πρώτ
PANOPLIA DOGMATICA. - TIT. XXVI.
εσκεύαζον καὶ τοὺς δαιμονῶντας ἐθεράπευον, curabant, non auten accurata Masalianorum pre
"
catione, neque exsecratione et despectione ad
demonas ejiciendos utebantur. Et quanquam
Dominus dixit de dæmonibus: Hoc genus non
ejicitur nisi in oratione et jejunio ', non tamen
de omnibus, qui jejunant et precantur simpliciter locutus est, sed de illis duntaxat, qui per divinum baptismum in Dei et Patris filios sunt adoptati, et ejus, qui natura Filius est colaredes per
gratiam effecti, de quibus dicebat Apostolus: Omnes qui in Christum baptizati estis, Christum
induistis. Quis enim infidelis aut hæreticus
dæmonem possit expellere jejuniis et orationibus,
licet ¡is utalur eximiis? Quorum enim improba
est fides et infirma, horum et preces et jejunia
sunt infirma plane. Εt opera ipsorum damonibus
non formidanda, sed grata sunt. Nisi quis eorum
præstigiis et fallaciis damones ejicere videatur.
Quisquis igitur ex verbis Domini precatur, et
jejunal, et aliarum virtutum esse particeps debet,
in primis autem hæe duo, nempe precationem et
jejunium, adhibere. Qui vero reliquis omissis preμήτε τῇ σπουδαίᾳ τῶν Μασαλιανῶν εὐχῇ, μήτε τῇ
χρέμψει καὶ ἀποπτύσει πρὸς δίωξιν τῶν δαιμόνων
χρώμενοι. Εἰ δὲ ὁ Κύριος περὶ τῶν δαιμόνων Ελεγεν, ὅτι τοῦτο τὸ γένος οὐκ ἐξέρχεται εἰ μὴ ἐν
προσευχῇ καὶ νηστείᾳ, ἀλλ' οὐ περὶ πάντων ἁπλῶς
τῶν προσευχομένων καὶ νηστευόντων ἔλεγεν, ἀλλὰ
περὶ μὲν τῶν διὰ τοῦ θείου βαπτίσματος υιοθετηθέντων τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, καὶ συγκληρονόμων τοῦ φύσει Υἱοῦ κατὰ χάριν γεγενημένων, περὶ ὧν ἔλεγεν
ὁ ᾿Απόστολος - Οσοι εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσθητε,
Χριστὸν ἐνεδύσασθε. Ποιος γὰρ ἄπιστος ἢ αἱρετι
κὸς δύναιτ' ἂν ἀπελάσαι δαίμονα διὰ νηστείας καὶ
προσευχῆς, κἂν ἐπιδείξαιτο ταύτας ἀνυπερβλήτους;
τῶν γὰρ ἡ πίστις ἀδόκιμος καὶ ἀνίσχυρος, τούτων
καὶ ἡ προσευχὴ καὶ νηστεία πάντως. Καὶ πᾶν ἔργον
αὐτῶν οὐ μόνον οὐ φοβερόν, ἀλλὰ καὶ φίλον τοῖς
δαίμοσιν· εἰ μή πού τις τῶν τοιούτων διὰ γοητείας
τινὸς ἔδοξεν ἀπελάσαι δαίμονα. Ο γοῦν κατὰ τὸν
τοῦ Κυρίου λόγον προσευχόμενος, καὶ νηστεύων,
καὶ τῶν ἄλλων μὲν ἀρετῶν εἶναι μέτοχος ὀφείλει,
μάλιστα δὲ τὰς δύο ταύτας μετέρχεσθαι, την προσευχὴν λέγω καὶ τὴν νηστείαν. Ὁ δὲ τὴν προσευχὴν μὲν μόνον ἐπιτηδεύων, τὰς ἄλλας δὲ παρατρέ
χων, καὶ καταῤῥαθυμῶν αὐτῶν, οὐ μόνον οὐκ ἀπὸ
ελάσει τὸν ἐνοικοῦντα τούτῳ δαίμονα, καθὼς οὗτοι
λέγοισιν, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον ἔξωθεν ὄντα διὰ τὴν τῶν· spulorum efunderet.
ces tantum adhibet, is non solum inhabitántem
dæmonem non ejiciet, ut isti dicunt, sed eum, si
fortis sit, propter virtutum neglectum alliceret, licet
millies singulis diebus exsecraretur, et flumina
καλῶν ἀμέλειαν ἐπισπάσεται, καν μυριάκις ἐφ' ἑκάστης ημέρας χρέμψαιτο, καν ποταμούς ἀφήσει
πτυέλων.
Εἰ συνουσίωνται τῇ φύσει τῶν ἀνθρώπων οἱ δαίμο.
νες, ἀδύνατον ἀποδιαιρεθῆναι τούτους αὐτῆς δι' οἱασδήποτε μηχανῆς ἄχρι τέλους. Τὰ γὰρ ἡνωμένα
φυσικῶς ἀδιαίρετα μέχρις ἂν εἰς τελευταίαν ἀνάλυσιν καταντήσωσιν. Εἰ δὲ διὰ τρόπου τινὸς ἀπελαύ
νονται, οὐ φυσικῶς ἤνωνται πάντως, ἀλλ᾽ ἔξωθεν
ἐπέρχονται, καὶ συνδιατρίβουσιν.
Si naturæ hominum dæmones insiti sunt, ab ea
separari usque ad Gnem nulla ratione possunt. Quæ
enim naturaliter conjuncta sunt, sejungi nequeunt,
quoad in extremam resolutionein redigantur. Itaque si
ratione aliqua expelluntur, naturaliter profecto conjuncti non sunt, sed extrinsecus accedunt et inbabiLanl.
Εἰ διὰ τὴν παράβασιν της πρώτης ἐντολῆς συνε Si propter primi præcepti transgressionem Deus
κλήρωσε τῇ φύσει τῶν ἀνθρώπων ὁ Θεὸς τοὺς δαίμο- naturæ hominum dæmonas adjunxit, eamque illis
νας, καὶ παρέδωκεν αὐτὴν ὑποχειρίαν αὐτοῖς, κατα- subjecit, magnæ quis ipsum crudelitatis et immanitaγνώση τις ἂν αὐτοῦ πολλὴν ὠμότητα καὶ ἀπήνειαν, tis non incuset, qui non contentus ob illam transgresπρῶτα μὲν τὸ ἀνθρώπινον σῶμα ἐπίνοσον καὶ θνη sionem corpus humanum morbis mortique subjicere,
τὸν κατασκευάσαντος διὰ τὴν εἰρημένην παράβασιν, dæmonum dominatu mortales oppresserit, qui cogant
ἔπειτα δὲ καὶ βασανίζοντος τοὺς ἀνθρώπους διὰ τῆς eos peccatis, quibus mors animæ infligitur, inservire,
τυραννίδος τῶν δαιμόνων ἐπιταττόντων αὐτοῖς τὰς ut eos denique qui nefariis sceleribus obstricti
ψυχοφθόρους ἁμαρτίας, καὶ τελευταῖον ἀποκληρώ- " fuerint, igni exteriori, qui paratus est diabolo et
σαντος τοῖς ἀνίατα πλημμελοῦσε τὸ πῦρ τε τὸ ἐξώτερον τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διαβόλῳ, καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ, καὶ τὰς ἄλλας αἰωνίους κολάσεις. ᾿Αλλὰ
μὴν φιλάνθρωπος ὁ Θεὸς καὶ δίκαιος" τῇ μὲν παραβάσει τῆς ἐντολῆς καὶ τῇ ἐξ αὐτῆς ἁμαρτίᾳ τοῦ
προπάτορος αἱ νόσοι καὶ ὁ θάνατο; ἐπιτίμιον, ἂν ἡ
παράβασις καὶ ἡ ἁμαρτία προεξένησαν, καὶ οὗ
τος διὰ φιλανθρωπίαν, ἵνα διακοπείσης τῆς ἁμαρτίας, μὴ ἀθάνατον ᾖ τὸ κακὸν, ὡς ὁ Θεολόγος ἔφη
Γρηγόριο;· αἱ δὲ ἀθάνατο: κολάσεις οὐ τῆς πρώτης
παραβάσεως εἰσιν ἐπιτίμιον, ἀλλὰ τῶν ἡμαρτημέ
νων ἑκάστῳ τῶν ἀνθρώπων, ἤτοι τῶν ἀπὸ τοῦ πρωτ
Matth. x, 28. • Galat. 11, 27.
angelis ejus, aliisque suppliciis addixerit sempiternis. Atqui benignus est Deus, et justus. Itaque precepti transgressioni, et primi parentis peccato propositi sunt unorbi et mors, quam transgressio et
peccatum conciliarunt. Quæ quidem mors indicat
ejus benignitatem, est enim causa ut interrupto peccato malum perpetuum non sit, ut Gregorius Theologus
ait. Supplicia autein æterna non primæ transgressioni proposita sunt, sed singulis hominibus, qui se
peccatis obstringunt, sive qui jam inde a primo parente usque ad mundi consummationem nullam peccatis curationem adhibuerunt. Dæmonum autem
col. 1283–1284page 633 of 677
PG 130:1283τοῦ πλάστου μέχρι καὶ τῆς τοῦ κόσμου συντελείας ἀθεραπεύτως ἁμαρτανόντων. Τί δὲ τῶν δαιμόνων τυραννὶς οὐκ ἐκ Θεοῦ τοῖς ἀνθρώποις ἐπετέθη· τίς γὰρ ἂν ἔχων φρένας τοῦτο συνομολογήσειεν; ἀλλ' οἱ δαίμονες αὐτοὶ τοῦτο μὲν ἄντικρυς πολεμοῦντες τοῖς ἀν θρώποις, τοῦτο δὲ λαθραίως ἐπιβουλεύοντες, τοῦτο δὲ καὶ δολερῶς ὑποσαίνοντες, καὶ ἐξαπατώντες αἰχμαλωτίζουσί τε, καὶ ὑποτάττουσιν ὅσους ἡ ῥᾳθυ μία καὶ ἡ διὰ ταύτην χαύνωσις προδιδόασι. Λέγονταί ποτε καὶ ἄρχειν ἀνθρώπων οἱ δαίμονες, ἀλλ' οὐχ ὡς θεόθεν τὴν κατ' αὐτῶν λαβόντες ἀρχὴν, ἀλλ' ὡς ἑκόντων ὑποπτευόντων αὐτοὺς τῶν ἀρχομένων ὑπ' αὐτῶν, καὶ τοῦ μὲν Θεοῦ καὶ τῶν θείων ἐντολῶν ἀφηνιασάντων, τῇ ζεύγλῃ δὲ τῶν δαιμόνων τοὺς ἰδίους αὐχένας ὑποβαλόντων. Ἐπεὶ δὲ περιφανῶς ἐδείξαμεν, ὅτι οὐ συνουσίωνται τῇ φύσει τῶν ἀνθρώπων οἱ δαίμονες, οὐδὲ κατεξουσιάζουσιν αὐτῆς, ἀλλὰ ποτὲ μὲν ἐξ ἀντιπαρατάξεως ἐπερχόμενοι συῤῥήγνυνται πρὸς μάχην ἡμῖν, ποτὲ δὲ χρῶνται μηχαναίς λοχῶντες, ἐνεδρεύοντες, παγίδας πηγνύντες, ἀπατῶντες, ὑποκλέπτοντες, παντοίως ἐπιβουλεύοντες· ταῦτα γὰρ οὐ κατεξουσια ζόντων, ἀλλ' ἀντιμαχομένων εἰσί· περιττὸν εἰπεῖν περί τε τῆς ἐπιφοιτήσεως τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ὅπερ οἱ Μασαλιανοὶ λέγουσιν ἐπιφοιτῶν μετὰ τὴν τοῦ συμφυοῦς δαίμονος ἀπέλασιν, καὶ περὶ τῆς ἐφεξῆς ἀκολουθίας τοῦ δηλωθέντος δόγματος. Τῆς ῥίζης γὰρ αὐτοῦ παντελῶς ἀνασπασθείσης, καὶ οἱ κλάδοι καὶ τὰ φύλλα συναπεσπάσθησαν, εἰ μή που προσθείναι χρή περὶ τοῦ μὴ χρήζειν ἔτι νηστείας, μήτε διδασκαλίας, μήτε φυλακῆς τινος τοὺς τὴν ἐπιφοίτησιν, ὡς εἴρηται, τοῦ παρ' αὐτοῖς ἁγίου Πνεύματος δεξαμένους. Πολλοὺς γὰρ αὐτῶν ὁ δαίμων πλανήσας, καὶ δόκησιν ἐπιφοιτήσεως τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐμποιήσας, καὶ φαντάσας ἔλαβεν εἰς τὸ ἑξῆς ἀφυλάκτους, ὡς ἀπαθεῖς ἤδη γεγενημένους, καὶ εἰς ποικίλας ἁμαρτίας καὶ ἀκαθαρσίας ἐλεεινῶς ἐξεχύλισεν. Ἀλ λὰ καὶ τὸ λέγειν αἰσθητῶς ὁρᾶν τὴν ἁγίαν Τριάδα τὴν ἀόρατον καὶ ἀνείδεον, τουτέστι κατὰ τὴν φύσιν αὐτῆς, ἀναισθήτων πάντη, καὶ ἀνοήτων, καὶ ἀλο γίστων ἐστί. θεὸν γὰρ οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε, λέγω δὴ τὴν τοῦ Θεοῦ φύσιν. Καὶ τίς ὁ τοῦτο διδάσκων; Ὁ μονογενής Υἱὸς ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρός, ὡς ὁ εὐαγγελιστής Ἰωάννης εἴρηκεν. Ὅσοι δὲ τὸν Θεὸν ἰδεῖν μεμαρτύρηνται, οὐ κατὰ τὴν αὐτοῦ φύσιν εἶδον αὐτόν, ἀλλὰ κατὰ διαφόρους ἰδέας, συγκατα φαίνοντος ταῖς ὀπτικαῖς δυνάμεσιν αὐτῶν, καὶ ἄλλως ἄλλοτε σχηματιζομένου, καὶ παρεικαζο μένου. Λέγουσιν, ὅτι οὐδ' οἱ ἀπόστολοι τῆς ἐξουσίας τῶν δαιμόνων ἦσαν ἐλεύθεροι· Βαβαὶ τῆς ἀναισχύντου βλασφημίας! Οἱ τοὺς δαίμονας τῶν ἐνεργουμένων ἀπελαύνοντες οὐκ ἦσαν ἐλεύθεροι τῆς τῶν δαιμόνων ἐπικρατείας; Καὶ πῶς ἐδίωκον οἱ δουλεύοντες τοὺς ἐξουσιάζοντας; οἱ λαβόντες ἐξουσίαν παρὰ τοῦ Σω τῆρος μὴ τὰ δαιμόνια μόνον ἐκβάλλειν, ἀλλὰ καὶ θεραπεύειν πᾶσαν νόσον καὶ πᾶσαν μαλακίαν καὶ πατεῖν ἐπάνω ὄφεων καὶ σκορπίων ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ;
dominatus non a Deo hominibus impositus est. Quis τοπλάστου μέχρι καὶ τῆς τοῦ κόσμου συντελείας άθε
enim sapiens id fateatur? Sed ipsi dæmones modo
aperte homines oppugnant, modo occulte struunt
insidias, modo fraude, et dolo, atque blanditiis ipsos
decipiunt, atque ita captivos ducunt, atque subjiciunt
servituti, qui ignaviæ ac per illam pequitiæ se dediderunt.
Dicuntur tamen aliquando dæmones hominibus
Imperare, non quod a Deo imperium illud acceperint,
sed quod homines illis quorum dominatu premuntur,
sese ultro subjecerint, quodque Deo divinisque præceptis neglectis dæmonum jugo proprias cervices
submiserint.
Sed quoniam perspicue aemonstravimus dæniones
Lominum naturæ non esse conjunctos, neque in eam
habere potestatem, sed aliquando ex adverso nobis
instructos occurrere atque confligere, aliquando autem fallaciis et fraudibus, et insidiis uti, atque decipere et fallere, et varias artes et dolos exercere, quæ
quidem non jus et potestatem exercentium, sed
oppugnantiumn sumt, supervacaneum est loqui tum de.
advento Spiritus sancti, quem Masaliani dicunt
accedere, post insiti et naturæ conjuncti dæmonis
expulsionem, tun de reliquis partibus doctrinae ipsorum. Nam cum radix illius evulsa sit, rami etiam
et folja conciderunt. Nisi forte dicendum aliquid
esde ec quod neque jejunio, neque disciplina,
neque una custodia fllos egere dicunt, qui sancti
Spiritus adventum, ut dictum est, apud ipsos susceperunt. Multos enim ipsorum decipiens daimon, et
speciem adventus Spiritus sancti simulans sic affecit,
at nullo amplius præsidio se munirent, utpote qui
Jam impatibile, se crederent evasisse, et in varia
peccata et flagitia miserandos impulit. Quid illud,
quod dicunt, se oculis sanctam cernere Trinitatem,
quæ natura quidem sua nec cermi, nec ullo sensu
comprehendi potest? nonne est hominum plane sensu,
mente rationeque carentium? Deum enim nemo vidit
unquam, id est naturam Dei. Ecquis hoc docuit?
Unigenitus Filius, qui est in sinu Patris, ut evangelista testatur. Quicunque autem Deum vidisse
memorantur, ii non viderunt eum ex natura ipsius,
sed ex multiplici specie, qua se oculis eorum alias
alio modo conspicuum præbuit.
ραπεύτως ἁμαρτανόντων. Τί δὲ τῶν δαιμόνων τυραν
νὶς οὐκ ἐκ Θεοῦ τοῖς· ἀνθρώποις ἐπετέθη· τίς γὰρ ἂν
ἔχων φρένας τοῦτο συνομολογήσειεν; ἀλλ' οἱ δαίμο
νες αὐτοὶ τοῦτο μὲν ἄντικρυς πολεμοῦντες τοῖς ἀν
θρώποις, τοῦτο δὲ λαθραίως ἐπιβουλεύοντες, τοῦτο
δὲ καὶ δολερῶς ὑποσαίνοντες, καὶ ἐξαπατώντες
αἰχμαλωτίζουσί τε, καὶ ὑποτάττουσιν ὅσους ἡ ῥᾳθυ
μία καὶ ἡ διὰ ταύτην χαύνωσις προδιδόασι.
Λέγονταί ποτε καὶ ἄρχειν ἀνθρώπων οἱ δαίμονες,
ἀλλ' οὐχ ὡς θεόθεν τὴν κατ' αὐτῶν λαβόντες ἀρχὴν
ἀλλ' ὡς ἐχόντων ὑποπτευόντων αὐτοῖς τῶν ἀρχομέν
νων ὑπ' αὐτῶν, καὶ τοῦ μὲν Θεοῦ καὶ τῶν θείων
ἐντολῶν ἀφηνιασάντων, τῇ ζεύγλῃ δὲ τῶν δαιμόνων
τοὺς ἰδίους αὐχένας ὑποβαλόντων.
Ἐπεὶ δὲ περιφανῶς ἐδείξαμεν, ὅτι οὐ συνουσίων
ται τῇ φύσει τῶν ἀνθρώπων οι δαίμονες, οὐδὲ κατεξο
ουσιάζουσιν αὐτῆς, ἀλλὰ ποτὲ μὲν ἐξ ἀντιπαρατά
ξεως επερχόμενοι συῤῥήγνυνται πρὸς μάχην ἡμῖν,
ποτὲ δὲ χρῶνται μηχαναίς λοχῶντες, ἐνεδρεύοντες,
παγίδας πηγνύντες, ἀπατῶντες, ὑποκλέπτοντες,
παντοίως επιβουλεύοντες· ταῦτα γὰρ οὐ κατεξουσια
ζόντων, ἀλλ' ἀντιμαχομένων εἰσί· περιττὸν εἰπεῖν
περί τε τῆς ἐπιφοιτήσεως τοῦ ἁγίου Πνεύματος,
ὅπερ οἱ Μασαλιανοὶ λέγουσιν ἐπιφοιτῶν μετὰ τὴν τοῦ
συμφυοῦς δαίμονος ἀπέλασιν, καὶ περὶ τῆς ἐφεξῆς
ἀκολουθίας τοῦ δηλωθέντος δόγματος. Τῆς ῥίζης γὰρ
αὐτοῦ παντελῶς ἀνασπασθείσης, γιαὶ οἱ κλάδοι καὶ
τὰ φύλλα συναπεσπάσθησαν, εἰ μή που προσθείναι χρή
περὶ τοῦ μὴ χρήζειν ἔτι νηστείας, μήτε διδασκα
λίας, μήτε φυλακῆς τινος τοὺς τὴν ἐπιφοίτησιν, ὡς
εἴρηται, τοῦ παρ' αὐτοῖς ἁγίου Πνεύματος δεξαμέν
νους. Πολλοὺς γὰρ αὐτῶν ὁ δαίμων πλανήσας, καὶ
δόκησιν ἐπιφοιτήσεως τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐμποιή
σας, καὶ φαντάσας ἔλαβεν εἰς τὸ ἑξῆς ἀφυλάκτους,
ὡς ἀπαθεῖς ἤδη γεγενημένους, καὶ εἰς ποικίλας
ἁμαρτίας καὶ ἀκαθαρσίας ἐλεεινῶς ἐξεχύλισεν. Αλλὰ καὶ τὸ λέγειν αἰσθητῶς ὁρᾶν τὴν ἁγίαν Τριάδα
τὴν ἀόρατον καὶ ἀνείδεον, τουτέστι κατὰ τὴν φύσιν
αὐτῆς, ἀναισθήτων πάντη, καὶ ἀνοήτων, καὶ ἀλο
γίστων ἐστί. θεὸν γὰρ οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε, λέγω
δὴ τὴν τοῦ Θεοῦ φύσιν. Καὶ τίς ὁ τοῦτο διδάσκων;
Ο μονογενής Υἱὸς ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρός,
ὡς ὁ εὐαγγελιστής Ιωάννης εἴρηκεν. "Οσοι δὲ τὸν
Θεὸν ἰδεῖν μεμαρτύρηνται, οὐ κατὰ τὴν αὐτοῦ φύσιν
εἶδον αὐτόν, ἀλλὰ κατὰ διαφόρους ιδέας. συγκαταΦαίνοντος ταῖς ὀπτικαῖς δυνάμεσιν αὐτῶν, καὶ ἄλλως άλλοτε σχηματιζομένου, καὶ παρεικαζε
μένου.
Aiunt ne apostolos quidem a dæmonum fuisse liberos dominatu. Prol impudens maledictum! Illi, qui
dæmonas ab obsessis expellebant, non erant liberi a
dæmonum dominatu? Quomodo igitur servi dominos
persequebantur? qui potestatem acceperant a Servatore non solum dæmonas expellendi, sed etiam
curandi omnem morbum et languorem, calcaudique
super serpentes, et scorpiones, et denique supra omn-
«em vim inimici *?
* Joan. i, 18. * Luc. x, 19.
Λέγουσιν, ὅτι οὐδ' οἱ ἀπόστολοι τῆς ἐξουσίας τῶν
δαιμόνων ἦσαν ἐλεύθεροι· Βαβαὶ τῆς ἀναισχύντου
βλασφημίας! Οι τοὺς δαίμονας τῶν ἐνεργουμένων
ἀπελαύνοντες οὐκ ἦσαν ἐλεύθεροι τῆς τῶν δαιμόνων
ἐπικρατείας; Καὶ πῶς ἐδίωκον οι δουλεύοντες τοὺς
ἐξουσιάζοντας; οἱ λαβόντες ἐξουσίαν παρὰ τοῦ Στ
τῆρος μὴ τὰ δαιμόνια μόνον ἐκβάλλειν, ἀλλὰ καὶ
θεραπεύειν πᾶσαν νόσον καὶ πᾶσαν μαλακίαν καὶ
πατεῖν ἐπάνω ὄφεων και σκορπίων ἐπὶ πασάν τ
δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ;
col. 1285–1286page 634 of 677
PG 130:1285Λέγουσιν, ὅτι συνοικοῦσιν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ τὸ Πνεῦμά τε τὸ ἅγιον καὶ ὁ δαίμων. Ἀλλὰ πῶς συνοικήσουσιν ἀλλήλοις Θεὸς, καὶ δαίμων, τὸ καθαρώτατον, καὶ πάντων ἀκαθαρώτατον; τὸ φῶς, καὶ τὸ σκότος; οἱ κατὰ διάμετρον ἀλλήλοις ἐχθραίνοντες; Ὅπου γὰρ ἐπιδημήσει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, δραπετεύει πᾶς δαίμων φεύγων ὀξέως καὶ ἀμεταστρεπτί, καθάπερ ἀπὸ πυρός. Θεὸς μὲν γὰρ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· εἰ δὲ Θεὸς, καὶ πῦρ καταναλίσκον τὴν τῶν δαιμόνων ἰσχύν. Καὶ τὸ μὲν σκότος λύεται τῇ παρουσίᾳ τοῦ φωτός, ὁ δὲ πονηρὸς δαίμων ἐλαύνεται βασανιζόμενος τῇ μάστιγι τῆς ἐνοικήσεως τοῦ ἁγίου Πνεύματος· τοῖς γὰρ ἄγαν ἐναντίοις οὐκ ἔστι συνοίκησις· φθείρεται γὰρ, ἢ ἐξωθεῖται τὸ ἀσθενέστερον. Λέγουσιν, ὅτι φύσει τὰ κακὰ, τουτέστιν αἱ ἁμαρτίαι. Πρὸς οὓς ἀντιλέγομεν, Εἰ φύσει τὰ τοιαῦτα κακὰ, τῆς φύσεως δὲ δημιουργὸς ὁ Θεός, αἴτιος ἄρα τῶν κακῶν ὁ Θεὸς, καὶ οὔτε κρίσις, οὔτε κόλασις ἔσται τῶν ἁμαρτανόντων, καθὼς ἀνωτέρω προδεδήλωται. Καὶ ψευδεῖς μὲν αἱ τοῖς ἁμαρτάνουσιν ἠπειλημέναι κολάσεις, ἀπατηλὸς δὲ τῆς μελλούσης κρίσεως ὁ φόβος. Τὰ γὰρ τῇ τῆς φύσεως ἀνάγκῃ γινόμενα συγγνωστά, κἂν εἴη παγχάλεπα. Καὶ εἴ τις φυσικὴν εἶναι πιστεύσει τὴν ἁμαρτίαν, μετελεύσεται πάντως ταύτην ἀδεῶς διὰ τὴν λιτότητα καὶ ἡδονὴν αὐτῆς, ὡς ἀνεπιτίμητον, καὶ τὴν πλατείαν καὶ εὐρύχωρον ὁδὸν ἀνθαιρήσεται. Ἀλλ' εἰ ἀληθῆς ὁ Κύριος, ἡ αὐτοαλήθεια, Ἐγώ γάρ, φησίν, εἰμὶ ἡ ἀλήθεια· πάντως ἀληθῆ καὶ τὰ περὶ τῶν αἰωνίων κολάσεων. Αὐτὸς γὰρ ἐδίδαξε καὶ περὶ τούτων. Εἰ δὲ ἀληθεῖς αἱ τοιαῦται κολάσεις, ἔσται καὶ κρίσις τῶν ἁμαρτανόντων. Εἰ δὲ κρίσις ἔσται τῶν ἁμαρτανόντων, οὐ φύσει τὰ κακὰ, τουτέστιν αἱ ἁμαρτίαι. Εἰ δὲ μὴ φύσει, προαιρέσει πάντως, καὶ ῥᾳθυμίᾳ, δι' ἣν κατακρίνονται, καὶ κολάζονται πάντες οἱ ἐργάται τῆς ἁμαρτίας. Λέγουσιν, ὅτι μετὰ τὴν παρὰ τοῖς τελείοις αὐτῶν ἀπάθειαν τοιαύτης αἰσθάνεται ἡ ψυχὴ τούτων κοινωνίας ἐγγινομένης αὐτῇ παρὰ τοῦ ἐπουρανίου νυμφίου, οἵας αἰσθάνεται γυνὴ συνουσιάζοντος αὐτῇ τοῦ ἀνδρός. Ὢ τῆς προδήλου φρενοβλαβείας! εἰ τὴν ἁγνοτάτην καὶ ἀπαθεστάτην τοῦ Σωτῆρος ἕνωσιν ἐμπαθεστάτην ἡδυπάθειαν οἴονται, καὶ καθυβρίζουσιν ἡδονῇ ῥεύσεως παιδογόνων μορίων τολμηρῶς αὐτὴν παρεικάζοντες. Λέγουσιν, ὅτι ἡ ψυχὴ τοῦ παρ' αὐτοῖς εἰς ἀπάθειαν ἐφθακότος μεταβάλλεται εἰς τὴν θείαν φύσιν. Ἀλλ' εἰ τοῦτο ἦν ἀληθὲς, ἐγίνετο ἂν καὶ φύσει Θεὸς ὁ μεταβληθεὶς εἰς τὴν θείαν φύσιν. Ἡ γὰρ θεία φύσις φύσει Θεός. Καὶ ἐπεὶ πολλοὺς λέγουσιν ἐξ αὐτῶν φθάνειν εἰς ἀπάθειαν, καὶ μεταβάλλεσθαι εἰς τὴν θείαν φύσιν, πολλοὶ ἄρα φύσει θεοὶ, καὶ τὴν Ἑλληνικὴν πολυθείαν ὑπερβάλλοντες πολλῷ τῷ ἀριθμῷ, καὶ οὐδὲ καταλαμβάνεσθαι δυναμένῳ. Λέγουσι δυνατὸν εἶναι δέξασθαι μετὰ τὴν παρ' αὐτοῖς ἀπάθειαν τὸν ἄνθρωπον αὐτὴν τὴν ὑπόστασιν τοῦ ἁγίου Πνεύματος αἰσθητῶς, καὶ ἐν πάσῃ πληρο
PANOPLIA DOGMATICA. - TIT. XXVI.
Λέγουσιν, ὅτι συνοικοῦσιν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ τὸ Πνεῦμά τε τὸ ἅγιον καὶ ὁ δαίμων. ᾿Αλλὰ πῶς συνοικήσουσιν ἀλλήλοις Θεὸς, καὶ δαίμων, τὸ καθαρώτατον,
καὶ πάντων ἀκαθαριότατον; τὸ φῶς, καὶ τὸ σκότος;
οἱ κατὰ διάμετρον ἀλλήλοις ἐχθραίνοντες; "Οπου γὰρ
ἐπιδημήσει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, δραπετεύει πᾶς
δαίμων φεύγων ὀξέως καὶ ἀμεταστρεπτί, καθάπερ
ἀπὸ πυρός. Θεὸς μὲν γὰρ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· εἰ δὲ
Θεὸς, καὶ πῦρ καταναλίσκον τὴν τῶν δαιμόνων ἰσχύν
Καὶ τὸ μὲν σκότος λύεται τῇ παρουσίᾳ τοῦ φωτό,
ὁ δὲ πονηρὸς δαίμων ἐλαύνεται βασανιζόμενος τῇ
μάστιγι τῆς ἐνοικήσεως τοῦ ἁγίου Πνεύματος· τοῖς
γὰρ ἄγαν ἐναντίοις οὐκ ἔστι συνοίκησις· φθείρεται
γὰρ, ἢ ἐξωθεῖται τὸ ἀσθενέστερον.
Dicunt in homine et sanctum Spiritum, et dæmonem habitare, id est, rem omnium purissimam, et
rem omnium impurissimam, lucem et tenebras, diametro inter se discrepantes. Ubi enim est Spiritus
sanctus, omnis inde recedit damon, Lauquam ab igne
ita celeriter aufugiens, ut non respiciat. Deus enim
est Spiritus sanctus. Quod si Deus est, est et ignis
consumens omne dæmonum robur. Actenebræ quidein lucis præsentia dissipantur. Porro improbus
dæmon inhabitantis Spiritus flagello verberatus expellitur: contraria enim simul habitare non possunt,
nam corrumpitur et extruditur id quod est imbecillius.
Λέγουσιν, ὅτι φύσει τὰ κακὰ, τουτέστιν αἱ ἁμαρτ Natura dicunt esse mala, id est peccata. Quibus
τίαι. Πρὸς οὓς ἀντιλέγομεν, Εἰ φύσει τὰ τοιαῦτα – respondemus: Si natura sunt hujusmodi mala, Deus
κακὰ, τῆς φύσεως δὲ δημιουργὸς ὁ Θεός, αίτιος
ἄρα τῶν κακῶν ὁ Θεὸς, καὶ οὔτε κρίσις, οὔτε κόλασις ἔσται τῶν ἁμαρτανόντων, καθὼς ἀνωτέρω προδεδήλωται. Καὶ ψευδεῖς μὲν αἱ τοῖς ἁμαρτάνουσιν
ἠπειλημέναι κολάσεις, ἀπατηλὸς δὲ τῆς μελλούσης
κρίσεως ο φόβος. Τὰ γὰρ τῇ τῆς φύσεως ἀνάγκῃ
γινόμενα συγγνωστά, κἂν εἴη παγχάλεπα. Καὶ εἴ τις
φυτικὴν εἶναι πιστεύσει τὴν ἁμαρτίαν, μετελεύσεται πάντως ταύτην ἀδεῶς διὰ τὴν λιτότητα καὶ ἡδο
νὴν αὐτῆς, ὡς ἀνεπιτίμητον, καὶ τὴν πλατείαν καὶ
εὐρύχωρον ὁδὸν ἀνθαιρήσεται. Αλλ' εἰ ἀληθῆς ὁ Κύ
ριος, ἡ αὐτοαλήθεια, Εγώ γάρ, φησίν, εἰμὶ ἡ
ἀλήθεια· πάντως ἀληθῆ καὶ τὰ περὶ τῶν αἰωνία
ων κολάσεων. Αὐτὸς γὰρ ἐδίδαξε καὶ περὶ τούτων.
Εἰ δὲ ἀληθεῖς αἱ τοιαῦται κολάσεις, ἔσται καὶ κρίν
σις τῶν ἁμαρτανόντων. Εἰ δὲ κρίσις ἔσται τῶν ἁμαρ·
τανόντων, οὐ φύσει τὰ κακὰ, τουτέστιν αἱ ἁμαρτίαι.
Εἰ δὲ μὴ φύσει, προαιρέσει πάντως, καὶ ῥᾳθυμίᾳ,
δι' ήν κατακρίνονται, καὶ κολάζονται πάντες οἱ ἐρο
γάται τῆς ἁμαρτίας.
Λέγουσιν, ὅτι μετὰ τὴν παρὰ τοῖς τελείοις αὐτῶν
ἀπάθειαν τοιαύτης αἰσθάνεται ἡ ψυχή τούτων και
γωνίας εγγινομένης αὐτῇ παρὰ τοῦ ἐπουρανίου
νυμφίου, οἷας αἰσθάνεται γυνή συνουσιάζοντος αὐτῇ
τοῦ ἀνδρός. Ὢ τῆς προδήλου φρενοβλαβείας! εἰ τὴν
ἀγνοτάτην καὶ ἀπαθεστάτην τοῦ Σωτῆρος ἕνωσιν
ἐμπαθεστάτην ηδυπάθειαν οἴονται, καὶ καθυβρίζου
σιν ἡδονῇ ρεύσεως παιδογόνων μορίων τολμηρῶς
αὐτὴν παρεικάζοντες.
Λέγουσιν, ὅτι ἡ ψυχὴ τοῦ παρ' αὐτοῖς εἰς ἀπά·
Οειαν ἐφθακότος μεταβάλλεται εἰς τὴν θείαν φύσιν.
Αλλ' εἰ τοῦτο ἦν ἀληθὲς, ἐγίνετο ἂν καὶ φύσει
Θεὸς ὁ μεταβληθεὶς εἰς τὴν θείαν φύσιν. Η γάρ
θεία φύσις φύσει Θεός. Καὶ ἐπεὶ πολλοὺς λέγουσιν
ἐξ αὐτῶν φθάνειν εἰς ἀπάθειαν, καὶ μεταβάλλεσθαι
εἰς τὴν θείαν φύσιν, πολλοὶ ἄρα φύσει θεοὶ, καὶ τὴν
Ἑλληνικὴν πολυθείαν ὑπερβάλλοντες πολλῷ τῷ ἀριθ.
μῷ, καὶ οὐδὲ καταλαμβάνεσθαι δυναμένῳ.
Λέγουσι δυνατὸν εἶναι δέξασθαι μετὰ τὴν παρ' αὐτ
τοῖς ἀπάθειαν τὸν ἄνθρωπον αὐτὴν τὴν ὑπόστασιν
τοῦ ἁγίου Πνεύματος αἰσθητῶς, καὶ ἐν πάσῃ πληρο
• Joan. xiv, 6.
autem naturæ effector est, Deus malorum est auctor.
Nec judicium, nec animadversio erit in eos qui peccant, ut ante declaratum est. Et falsæ sunt adversus
peccatores suppliciorum minæ, inanisque futuri judicii
Limor. Quæ enim nature necessitate committuntur,
licet gravissima sint, veniam merentur. Quod si quis
naturalia crediderit esse peccata, iis sese sine metu
propter facilitatem voluptatemque dabit, ut proposita impunitatis spe per viam latam et planam incedat. At si verax est Dominus, qui est ipsa veritas:
Ego enim, inquit, sum veritas ', vera plane sunt ea
quæ de sempiternis suppliciis memorantur: nam
ipse de illis locutus est. Quod si vera sunt ejusmodi
supplicia, et judiciumn erit adversus illos qui peccant. Et si adversus eos qui peccant erit judicium,
mala, id est peccata, natura non sunt. Quod si nalura non sunt, a voluntate nimirum et ignavia proficiscuntur, et idcirco puniuntur omnes operarii ¡niquita
tis.
Dicunt animas eorum qui apud ipsos perfecti sunꞌ,
post impatibilitatem talem ex coelestis Sponsi societate voluptatem sentire, qualem mulieres ex
virorum concubitu sentiunt. Homines plane demontissimi, qui Servatoris conjunctionem illam caslissimam, et ab omni perturbatione alienissimam, perturbationum atque libidinum plenam arbitrantur, et
magna cum ignominia voluptatis fluxui pudendis ex
partibus provenienti similem audent affirmare!
Dicunt animam, quæ apud ipsos impatibilitatem sit
assecula, in naturam divinam converti. Quod si ve
rum esset, natura profecto fieret Deus ille, qui in
naturam divinam convertitur. Nalura enim divina
Deus est naturalis. Et quoniam ex ipsorum grege
multos asserunt ad impatibilitatem pervenire, et in
naturam divinam converti, multi erunt natura dii,
qui numero infinito, deorum quos gentes coniugunt superent multitudinem.
Fieri posse dicunt, ut homo post impatibilitatem
quam ipsi tradunt, ipsam Spiritus sancti personain
sensu percipiat, et in omni plenitudine. Nos autem
col. 1287–1288page 635 of 677
PG 130:1287φορίᾳ. Φαμὲν δὲ ἡμεῖς πρὸς αὐτούς· Εἰ μὲν ἀληθές ἦν ἡ παρ' ὑμῖν ἀπάθεια, καὶ οὐ πάντη ψευδής, ὅτι τῆς καθ' ὑμᾶς πίστεως κακοδόξου καὶ διαβεβλημένης ὑπαρχούσης, ἀντειρήκειμεν ἂν καὶ πρὸς ταυτὶ τὸ κεφάλαιον· ἐπεὶ δὲ μετὰ τῆς ἄλλης ὑμῶν ἀσκήσεως παρακεχάρακται καὶ αὕτη, καὶ ἀδόκιμος κρίνεται, περιττὸν ἀντιλέγειν ἐπὶ τῶν εἴκοθεν τὴν ἀνατροπὴν ἐχόντων. Λέγομεν δὲ, καὶ πιστεύομεν, ὅτι πρὸς τὸν κεκαθαρμένον ὡς χρὴ καθαίρεσθαι γίνεταί τις ἐπιδημία καὶ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ, καθὼς εἴρηκεν ὁ Κύριος, ὅτι Ἐγὼ καὶ ὁ Πατήρ ἐλευσόμεθα, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιήσομεν. Ὅπου δὲ ὁ Πατὴρ καὶ ὁ Υἱὸς, ἐκεῖ πάντως καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ἡ δὲ τῆς ἁγίας Τριάδος ἐνοίκησις ὡς δυνατὸν ἀνθρώπῳ χωρεῖν αὐτὴν γίνεται, καὶ οὐχ ὡς ἔχει φύσεως ἡ Θεότης. Ἀχώρητος γὰρ αὕτη πάσῃ τῇ κτίσει διὰ τὸ ἄπειρον αὐτῆς καὶ ἀόριστον. Λέγουσι δύο ψυχὰς ὀφείλειν ἔχειν τὸν ἄνθρωπον, μίαν μὲν τὴν κοινὴν ἀνθρώποις, ἑτέραν δὲ τὴν οὐράνιον. Εἰ μὲν οὖν ἀδέχοντο τάς τε Μωσαϊκὰς καὶ τὰς ἄλλας προφητικὰς βίβλους, ἐκεῖθεν ἂν αὐτοῖς παρηγάγομεν τὰς ἀποδείξεις ἐλέγχοντες τὸ ψεῦδος τοῦ τοιούτου δόγματος· ἐπεὶ δὲ τάς τε εὐαγγελικὰς καὶ τὰς ἀποστολικὰς τέως ὁμολογοῦσιν ἀσπάζεσθαι βίβλους, φησὶν ὁ Κύριος πρὸς τοὺς ἀποστόλους· Μὴ φοβεῖσθε ἀπὸ τῶν ἀποκτεινόντων τὸ σῶμα, τὴν δὲ ψυχὴν μὴ δυναμένων ἀποκτεῖναι· φοβήθητε δὲ μᾶλλον τὸν δυνάμενον καὶ ψυχὴν καὶ σῶμα ἀπολέσαι. Καὶ Παῦλος δὲ ὁ ἀπόστολος, ἐν Τρωάδι, πάντων ὑπειληφότων τεθνάναι τὸν Εὔτυχον, ἔφη· Μὴ θορυβεῖσθε, ἡ γὰρ ψυχὴ αὐτοῦ ἐν αὐτῷ ἐστιν· ἵνα τὰς ἄλλας μαρτυρίας πολλὰς οὔσας παραδάσωμεν, αἳ μίαν ψυχὴν ἑκάστῳ ἀνθρώπῳ προσμαρτυροῦσι. Τὴν τῶν κληρικῶν ὑποκρίνονται χειροτονίαν βαθμοῦ ἱερέων καὶ διακόνων ἐπιβαίνοντες, ἵνα μόνον ἐξουσίαν τινὰ καὶ αὐθεντίαν ἑαυτοῖς περιποιήσωνται. Ναὶ μὴν καὶ τὸ τῶν μοναχῶν ὑποδύονται σχήμα, λανθάνειν διὰ τούτου βουλόμενοι, καὶ τοὺς πολλοὺς ἀπατᾷν. Τὴν διὰ τῶν χειρῶν ἐργασίαν ἀποστρέφονται καταφρονοῦντες τοῦ μεγάλου Παύλου λέγοντος· Εἴ τις οὐ θέλει ἐργάζεσθαι, μηδὲ ἐσθιέτω· καὶ πάλιν· Αἱ χεῖρες αὗται διηκόνησαν ἐμοὶ, καὶ τοῖς σὺν ἐμοί· καὶ ἀγνοοῦντες, ὡς ἔοικεν, ὅτι ἡ ἀργία καὶ τὰ συνήθη πάθη κινεῖ, καὶ τὰ μὴ συνήθη διδάσκει, καὶ ὅτι τὰ μέλη τοῦ σώματος φορτία τοῖς μὴ χρωμένοις. Νομοθετοῦσι μὴ δεῖν μεταδιδόναι τοῖς προσαιτοῦσιν, ἢ τοῖς ἄλλως πένησι καὶ πτωχοῖς, ἢ τοῖς καθ' οἱανδήτινα περίστασιν δεομένοις ἐλεημοσύνης καὶ μεταδόσεως, ἀλλ' αὐτοῖς μόνοις, λέγοντες ἐκείτους εἶναι τοὺς πτωχοὺς τῷ πνεύματι, οὓς ἐμακάρισεν ὁ Κύριος. Ἐγὼ δὲ φαίην ἂν πρὸς αὐτούς· Ἀλλ' ὁ Κύριος, ὦ οὗτοι, πᾶσι τοῖς δεομένοις μεταδιδόναι προσέταξε· Παντὶ γὰρ, φησί, τῷ αἰτοῦντί σοι δίδου. Ὑμεῖς δὲ οὐ λελήθατε πρὸς ἑαυτοὺς τὰ τῶν πενήτων μεθέλκοντες, καὶ πρὸς μόνην τὴν οἰκείαν
ad ipsos: Si vera, inquimus, esset apud vos impati- φορίᾳ. Φαμὲν δὲ ἡμεῖς πρὸς αὐτούς· Εἰ μὲν ἀληθές
billtas, ac non omnino falsa, cum fides vestra adulterina atque improba rejiciatur, ad hoc etiam caput
responderemus. Verum quia cum aliis vestris exercitationibus et ista impressa est, et exploditur ut vans,
atque improbatur, supervacaneum ´est ea conari
confutare, quæ per se corruunt et nulla sunt. Dicimus autem, ad eos qui expurgautur ut debent,
Patrem et Filium accedere: Ego enim, inquit Dominus et Pater ad eum veniemus, et mansionem apud
cum faciemus '. Ubi autem Pater et Filius est, ibi
prorsus est Spiritus sanctus. Hoc vero sanctæ Trinitatis domicilium ita fit, ut hominis conditio patitur, non autem ut natura se habet ipsa Divinitas,
quam utpote infinitam et incomprehensam nullæ
res capiunt procreatæ.
Binas aiunt hominem habere animas debere, unam
omnibus hominibus communem, alteram cœlestein.
Si libros isti Mosaicos, et alios propheticos admitterent, ex illis argumenta sumeremus, quibus opinionean istam falsain esse demonstraremus. Nunc autem quoniam evangelica tantum et apostolica scripta
se admittere confitentur, audiant quid Dominus ad
apostolos dicat: Nolile, inquit, timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere;
eum potius timele, ¿qui polest et animam et corpus
perdere. Et Paulus apostolus in Troade cum omnes
Eulyclem mortuum existimarent: Nolite, inquit,
perturbari, anima enim ejus in ipso est ³. Alia multa
Ouillimus testimonia, quibus plauum οι singulos
homines singulas animas habere.
Clericorum simulant electionem, diaconorum,
sacerdotumque gradum invadentes, ut potestatem
solum quamdam et auctoritatem arrogent.Quin etiam
monachorum habitum induunt, ut lateant, multisudinemque decipiant.
manuum laboribus abhorrent, neglecto magno
Paulo, qui dicit: Si quis non laborat, non manducet.
Et rursum: Manus Aæ ministrarunt mihi, et iis qui
mecum erant. Nec animadvertunt homines ignari
ex inertia atque otio tum solita vitia profcisci, uum η
insolita disci, tum corporis membra illis esse oneri,
qui eis non utuntur.
Postulantibus, et egenis, ac pauperibus, aut in
aliqua calamitate constitutis nihil impertiendum,
aut commodandum esse dicunt, sed tantummodo
admonendos pauperes spiritu a Domino beatos appellari. Ego vero sic istos compellabo: Ο viri boni,
nescitis Dominum præcepisse ut omnibus petentibus tribuamus: Omni enim, inquit, petenti a te tribue. Vestra autem iniquitas celari non potest, qui
ea quæ sunt pauperum ad vos trahitis, et vestris
commodis, voluptatibus, atque deliciis tantum conἦν ἡ παρ' ὑμῖν ἀπάθεια, καὶ οὐ πάντη ψευδής, ὅτι
τῆς καθ' ὑμᾶς πίστεως κακοδόξου καὶ διαβεβλημέν
νης ὑπαρχούσης, ἀντειρήκειμεν ἂν καὶ πρὸς ταυτί
τὸ κεφάλαιον· ἐπεὶ δὲ μετὰ τῆς ἄλλης ὑμῶν ἀσκή
σεως παρακεχάρακται καὶ αὕτη, καὶ ἀδόκιμος κρίσ
νεται, περιττὸν ἀντιλέγειν ἐπὶ τῶν εἴκοθεν τὴν
ἀνατροπὴν ἐχόντων. Λέγομεν δὲ, καὶ πιστεύομεν,
ὅτι πρὸς τὸν κεκαθαρμένον ὡς χρὴ καθαίρεσθαι για
νεταί τις ἐπιδημία καὶ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ,
καθὼς εἴρηκεν ο Κύριος, ὅτι Ἐγὼ καὶ ὁ Πατήρ
ἐλευσόμεθα, και μονὴν παρ' αὐτῷ ποιήσομεν.
Οπου δὲ ὁ Πατὴρ καὶ ὁ Υἱὸς, ἐκεῖ πάντως καὶ τὸ
Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ἡ δὲ τῆς ἁγίας Τριάδος ἐνοίκησις
ὡς δυνατὸν ἀνθρώπῳ χωρεῖν αὐτὴν γίνεται, καὶ οὐχ
ώς έχει φύσεως ή Θεότης. Αχώρητος γὰρ αύτη πάσῃ
τῇ κτίσει διὰ τὸ ἄπειρον αὐτῆς καὶ ἀόριστον.
Λέγουσι δύο ψυχὰς ὀφείλειν ἔχειν τὸν ἄνθρωπον,
μίαν μὲν τὴν κοινὴν ἀνθρώποις, ετέραν δὲ τὴν οὐρά
νιον. Εἰ μὲν οὖν ἀδέχοντο τάς τε Μωσαϊκὰς καὶ τὰς
ἄλλας προφητικὰς βίβλους, ἐκεῖθεν ἂν αὐτοῖς παρα
ηγάγομεν τὰς ἀποδείξεις ελέγχοντες τὸ ψεῦδος τοῦ
τοιούτου δόγματος· ἐπεὶ δὲ τάς τε εὐαγγελικὰς καὶ τὰς
ἀποστολικὰς τέως ὁμολογοῦσιν ἀσπάζεσθαι βίβλους,
φησὶν ὁ Κύριος πρὸς τοὺς ἀποστόλους· Μὴ φοβεί
σθε ἀπὸ τῶν ἀποκτεινόντων τὸ σῶμα, τὴν δὲ
ψυχὴν μὴ δυναμένων ἀποκτεῖναι φοβήθητε
δὲ μᾶλλον τὸν δυνάμενον καὶ ψυχὴν καὶ
σῶμα ἀπολέσαι. Καὶ Παῦλος δὲ ὁ ἀπόστολος, ἐν
Τρωάδι, πάντων υπειληφότων τεθνάναι τὸν Εὐτυ
χον, ἔφη· Μὴ θορυβεῖσθε, ἡ γὰρ ψυχὴ αὐτοῦ ἐ
αὐτῷ ἐστιν, ο ἵνα τὰς ἄλλας μαρτυρίας πολλὰς οὖσα;
δάσωμεν, αν μίαν ψυχὴν ἑκάστῳ ἀνθρώπω προσ
μαρτυροῦσι.
Τὴν τῶν κληρικῶν ὑποκρίνονται χειροτονίαν βαθε
μοῦ ἱερέων καὶ διακόνων επιβαίνοντες, ἵνα μόνον
εξουσίαν τινὰ καὶ αὐθεντίαν ἑαυτοῖς περιποιήσωνται.
Ναὶ μὴν καὶ τὸ τῶν μοναχῶν ὑποδύονται σχήμα,
λανθάνειν διὰ τούτου βουλόμενοι, καὶ τοὺς πολλοὺς
ἀπατᾷν.
Τὴν διὰ τῶν χειρῶν ἐργασίαν ἀποστρέφονται κατα
φρονοῦντες τοῦ μεγάλου Παύλου λέγοντος· Ε' τις
οὐ θέλει έργάζεσθαι, μηδὲ ἐσθιέτω· καὶ πάλιν
Δ' χεῖρες αὗται διηκόνησαν ἐμοὶ, καὶ τοῖς σὺν
ἐμοί· καὶ ἀγνοοῦντες, ὡς ἔοικεν, ὅτι ἡ ἀργία καὶ τὰ
συνήθη πάθη κινεῖ, καὶ τὰ μὴ συνήθη διδάσκει, καὶ
ὅτι τὰ μέλη τοῦ σώματος φορτία τοῖς μὴ χρωμένοις.
Νομοθετοῦσι μὴ δεῖν μεταδιδόναι τοῖς προσαιτοῦσιν, ἢ τοῖς ἄλλως πένησι καὶ πτωχοῖς, ἢ τοῖς
καθ' οιανδήτινα περίστασιν δεομένοι; ἐλεημοσύνης
καὶ μεταδόσεως, ἀλλ' αὐτοῖς μόνοις, λέγοντες ἐπι
τοὺς εἶναι τοὺς πτωχοὺς τῷ πνεύματι, οὓς ἐμαχά
ρισεν ὁ Κύριος. Ἐγὼ δὲ φαίην ἂν πρὸς εὐκύ;
Αλλ' ὁ Κύριος, ὦ οὗτοι, πᾶσι τοῖς δεομένοις μετα
διδόναι προσέταξε· Παντὶ γὰρ, φησί, τῷ αἰτοῦντί σοι
δίδου. Ὑμεῖς δὲ οὐ λελήθατε πρὸς ἑαυτοὺς τὰ τῶν
πενήτων μεθέλκοντες, καὶ πρὸς μόνην τὴν οἰκείαν
* Joan. xiv, 23. Matth. x, 28. Act. xx, 10. 11 Thess. 111,10. Act. xx, 34. 'Luc. vi, 30.
col. 1289–1290page 636 of 677
PG 130:1289εὐπάθειαν ὁρῶντες, καὶ τρυφὴν ἑαυτοῖς παρασκευάζοντες. Πῶς γὰρ, ἢ πόθεν ὑμεῖς πτωχοὶ μᾶλλον ἐν ἀρεταῖς ὄντες, καὶ πλουτοῦντες ἐν πᾶσι κακοῖς; Σαπρὸν γὰρ δένδρον οὐ ποιεῖ καρπούς καλούς, καὶ κακόδοξος οὐ δύναται καρποφορεῖν ἀρετήν. Πτωχὸς δὲ τῷ πνεύματι πᾶς ὁ διὰ Θεὸν ταπεινός. Δεῖ γὰρ πιστεῦσαι πρῶτον, εἶτα τῶν ἀρετῶν ἀπάρξασθαι. Λύουσι τὸν γάμον καίτοι τοῦ Κυρίου λέγοντος, ὅτι ὁ Θεὸς συνέζευξεν, ἄνθρωπος μὴ χωριζέτω, καὶ τὸν ἐν Κανᾷ γάμον τῇ παρουσίᾳ τιμήσαντος, καὶ τοῦ μακαρίου Παύλου γράφοντος, Τίμιος ὁ γάμος, καὶ ἡ κοίτη ἀμίαντος. Κανταῦθα προδήλως ἐναντιοῦνται τῷ τε Χριστῷ καὶ τοῖς ἀποστόλοις, οἱ τοῖς βδελυσσομένοις τὸν γάμον ἐπιτιμῶσιν. Ἐπιτρέπουσι τοῖς βουλομένοις ἀποκόπτειν τὰ παιδογόνα μόρια, καὶ παραχαράττειν οὕτω τὴν φύσιν, καὶ ἀκρωτηριάζειν τῶν ἐπὶ γῆς τοῦ Θεοῦ κτισμάτων τὸ τιμιώτατον, λέγω δὴ τὸν ἄνθρωπον, ὃν παρὰ τοῦ Θεοῦ τέλειον καὶ καλὸν πλασθέντα ὡς ἀτελῆ πάντως, ἢ μὴ καλῶς πεπλασμένον ἐπιδιορθοῦνται, καὶ ἀπαρτίζουσιν, ὡς αὐτοῖς δοκεῖ. Τῇ δὲ ἀληθείᾳ πηροῦσι, καὶ ἄγονον καὶ ἄκαρπον, ὅσον κατὰ τὴν τοῦ σώματος φύσιν, ἀπεργάζονται, καίτοι τῶν θείων ἀποστόλων Πέτρου καὶ Παύλου τὴν ἀποκοπὴν τῶν εἰρημένων μορίων ἀποτρεπόντων ἐν τοῖς κανόσιν αὐτῶν, ἵνα τοὺς ἄλλους Πατέρας θάσωμεν, καὶ τοὺς νομοθέτας, ὅσοι καὶ φοβερὰν τιμωρίαν τοῖς τολμῶσιν εὐνουχίζειν ὡρίσαντο. Ὀμνύουσιν ἀδεῶς, καὶ ἐπιορκοῦσι, καὶ ταῦτα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ κωλύσαντος οὐ μόνον τὴν ἐπιορκίαν, ἀλλὰ καὶ τὸ ὅλως ὀμνύειν. Ὅτε δὲ κρατηθῶσιν, ὡς αἱρετικοί, τότε καὶ τὴν τῶν Μασαλιανῶν πίστιν ἀρνοῦνται, καὶ ἀναθεματίζουσι, καὶ τὴν ἄρνησιν ὅρκοις βεβαιοῦσι φρικτοῖς, οἰόμενοι μηδόλως ἁμαρτάνειν διὰ τὴν ἐπικειμένην ἀνάγκην, καὶ τὸν φόβον τῶν κατασχόντων. Καὶ ἄλλα δέ τινα μυθολογοῦσιν ἀνάξια μνήμης, μὴ ὅτι γε ἀντιῤῥήσεως διὰ τὸ εὐανάτρεπτον αὐτῶν καὶ αὐτέλεγκτον. Κατὰ Βογομίλων. Βόγον μὲν γὰρ ἡ τῶν Βουλγάρων γλῶσσα καλεῖ τὸν Θεὸν, Μίλον δὲ τὸ ἐλέησον. Εἴη δ' ἂν Βογόμιλος κατ' αὐτοὺς ὁ τοῦ Θεοῦ τὸν ἔλεον ἐπισπώμενος. Ἡ τῶν Βογομίλων αἵρεσις οὐ πρὸ πολλοῦ συνέστη τῆς καθ' ἡμᾶς γενεάς, μέρος οὖσα τῆς τῶν Μασαλιανῶν, καὶ συμφερομένη τὰ πολλὰ τοῖς ἐκείνων δόγμασι, τινὰ δὲ καὶ προσεξευροῦσα, καὶ τὴν λύμην αὐξήσασα. Διεγνώσθη δὲ κατὰ τοὺς χρόνους Ἀλεξίου τοῦ θεοκυβερνήτου βασιλέως ἡμῶν, ὃς εὐτέχνως καὶ πάνυ θαυμασίως τὸν ἔξαρχον αὐτῆς θηρεύσας· Βασίλειος ἦν οὗτος ὁ ἰατρὸς, ἀνὴρ ὀλέθριος μᾶλλον, καὶ λοιμὸς, καὶ φθορᾶς μεστός, καὶ πάσης κακίας ὄργανον· καὶ πρὸς ἑαυτὸν μεταγαγών, καὶ ἐντίμως ὑποδεξάμενος, καὶ τῆς παρ' ἑαυτῷ καθέδρας ἀξιώσας, καὶ λόγου μεταξὺ ἡδέος, καὶ προσηνοῦς ἐμι-
TIT. XXVII.
ritu, qui in virtutibus potius inopes estis, et in om.
nibus vitiis abundatis? Mala enim arbor fructus
bonos non facit, et qui prave institutus est virtutis
fructum ferre non potest. Pauper est spiritu, quisquis propter Deum humilis est. Humilitas autem
animique submissio virtutum est fundamentum: néc
εὐπάθειαν ὁρῶντες, καὶ τρυφὴν ἑαυτοῖς παρασκευά- sulitis. Quomodo enim, aut unile vos pauperes spiζοντες. Πῶς γὰρ, ἢ πόθεν ὑμεῖς πτωχοὶ μᾶλλον ἐν
ἀρεταῖς ὄντες, καὶ πλουτοῦντες ἐν πᾶσι κακοῖς;
Σαπρὸν γὰρ δένδρον οὐ ποιεῖ καρπούς καλούς, καὶ
κακόδοξος οὐ δύναται καρποφορεῖν ἀρετήν. Πτωχὸς
δὲ τῷ πνεύματι πᾶς ὁ διὰ Θεὸν ταπεινό;. Δεῖ γὰρ
πιστεῦσαι πρῶτον, εἶτα τῶν ἀρετῶν ἀπάρξασθαι.
illud obscurum est, fidelem esse qui propter Deum humilis est. Primum enim oportet credere, deinde
virtutes colere.
Λύουσι· τὸν γάμον καίτοι τοῦ Κυρίου λέγοντος,
ὅτι ἡ ὁ Θεός συνέζευξεν, άνθρωπος μὴ χωριζέτω,
καὶ τὸν ἐν Κανᾷ γάμον τῇ παρουσίᾳ τιμήσαντος,
καὶ τοῦ μακαρίου Παύλου γράφοντος, Τίμιος 6
γάμος, καὶ ἢ κοίτη ἁμίαντος. Κανταῦθα προδήλως
ἐναντιοῦνται τῷ τε Χριστῷ καὶ τοῖς ἀποστόλοις, οἱ
οι
τοῖς βδελυσσομένοις τὸν γάμον ἐπιτιμῶσιν.
Επιτρέπουσι τοῖς βουλομένοις ἀποκόπτειν τὰ
παιδογόνα μόρια, καὶ παραχαράττειν οὕτω τὴν
φύσιν, καὶ ἀκρωτηριάζειν τῶν ἐπὶ γῆς τοῦ Θεοῦ
κτισμάτων τὸ τιμιώτατον, λέγω δὴ τὸν ἄνθρωπον,
ὃν παρὰ τοῦ Θεοῦ τέλειον καὶ καλὸν πλασθέντα ὡς
ἀτελῆ πάντως, ἢ μὴ καλῶς πεπλασμένον ἐπιδιορθοῦνται, καὶ ἀπαρτίζουσιν, ὡς αὐτοῖς δοκεῖ. Τῇ δὲ
ἀληθείᾳ πηροῦσι, καὶ ἄγονον καὶ ἄκαρπον, ὅσον
κατὰ τὴν τοῦ σώματος φύσιν, απεργάζονται, καίτοι
τῶν θείων ἀποστόλων Πέτρου καὶ Παύλου τὴν ἀποκοπὴν τῶν εἰρημένων μορίων ἀποτρεπόντων ἐν τοῖς
κανόσιν αὐτῶν, ἵνα τοὺς ἄλλους Πατέρας θάσωμεν,
καὶ τοὺς νομοθέτας, ὅσοι καὶ φοβεραν τιμωρίαν τοῖς
τολμῶσιν εὐνουχίζειν ὡρίσαντο.
Ὀμνύουσιν ἀδεῶς, καὶ ἐπιορκοῦσι, καὶ ταῦτα
τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ κωλύσαντος οὐ
μόνον τὴν ἐπιορκίαν, ἀλλὰ καὶ τὸ ὅλως ομνύειν.
Οτε δὲ κρατηθῶσιν, ὡς αἱρετικοί, τότε καὶ τὴν τῶν
Μασαλιανῶν πίστιν ἀρνοῦνται, καὶ ἀναθεματίζουσι,
καὶ τὴν ἄρνησιν ὅρκοις βεβαιοῦσι φρικτοῖς, οιόμενοι
μηδόλως ἁμαρτάνειν διὰ τὴν ἐπικειμένην ἀνάγκην,
καὶ τὸν φόβον τῶν κατασχόντων. Καὶ ἄλλα δέ τινα
μυθολογοῦσιν ἀνάξια μνήμης, μὴ ὅτι γε ἀντιῤῥήσεως διὰ τὸ εὐανάτρεπτον αὐτῶν καὶ αὐτέλεγκτον.
ΤΙΤΛΟΣ ΚΖ.
Κατὰ Βογομίλων. Βόγον μὲν γὰρ ἡ τῶν Βουλγάρων γλῶσσα καλεῖ τὸν Θεὸν, Μίλον δὲ τὸ
ἐλέησον. Είη δ' ἂν Βογόμιλος κατ' αὐτοὺς ὁ
τοῦ Θεοῦ τὸν ἔλεον ἐπισπώμενος.
Η τῶν Βογομίλων αἵρεσι; οὐ πρὸ πολλοῦ συνέστη
τῆς καθ' ἡμᾶς γενεάς, μέρος οὖσα τῆς τῶν Μασαλιανῶν, καὶ συμφερομένῃ τὰ πολλὰ τοῖς ἐκείνων
δόγμασι, τινὰ δὲ καὶ προσεξευροῦσα, καὶ τὴν λύμην
αὐξήσασα. Διεγνώσθη δὲ κατὰ τοὺς χρόνους Αλεξίου
τοῦ θεοκυβερνήτου βασιλέως ἡμῶν, ὃς εὐτέχνως καὶ
πάνυ θαυμασίως τὸν ἔξαρχον αὐτῆς θηρεύσας· Βασί
λειος ἦν οὗτος ὁ ἰατρὸς, ἀνὴρ ὀλέθριος μᾶλλον, καὶ
λοιμὸς, καὶ φθορᾶς μεστός, καὶ πάσης κακίας δρο
γανον· καὶ πρὸς ἑαυτὸν μεταγαγών, καὶ ἐντίμως
ὑποδεξάμενος, καὶ τῆς παρ' ἑαυτῷ καθέδρας ἀξιώ
σας, καὶ λόγου μεταξοὺς ἡδέος, καὶ προσηνοῦς ἐμι
1 Malib. XIX, (
PATROL, GR. CXXX.
,6. • Hebr. xii, 4. * Matth. v, 34.
Nuptias dissolvunt, quamvis Dominus dicat: Qua
Deus conjunxit, homo non separel '; et in Cana Galilææ præsentia sua nuptias honorarit; et beatus
Apostolus dicat: Venerabiles nuptiæ, et torus immiaculatus. Et hic aperte tum Christo tum apostolis
adversantur qui nuptias maledictis afficiunt et detestantur.
"
Permittunt, ut qui volunt, partes corporis susci
piendis liberis necessarias ampulent, eaque nola
naturam afficiant, hominemque inter res à Deo procreatas præstantissimum mutilent, eumque,tanquam
¡mperfectus omnino sit, aut male formatus, quem
tamen ille perfectum et bonum fecit, corrigant et
emendent, ut ipsi putant. Quem tamen revera mttilant, infecundumque et ad procreandum inutilem
reddunt. Atqui divi apostoli Petrus et Paulus ejusmodi membra suis in canonibus prohibent amputari,
ut alios Patres prætereamus et legumilatores, qui
id facere audeutes gravissimis multant suppliciis.
Jurant et pejerant sine ullo inetu, quamvis
Dominus noster Jesus Christus vetet, non solum ne
pejeremus, sed c.iam ne juremus omnino s. Quod
si ut bæretici coarguuntur, tunc et Masalianorumı
fidem abnegant et detestantur, abnegationemque
jurejurando confirmant, seque nullo modo peccare
putaut, quod necessitate coacti sint et cogentium
metu. Alias præterea nugas confingunt quæ tanı
facile confutari evertique possunt, ut cus pigeut
commemorare..
TITULUS XXVII.
Adversus Bogomilos. Bog autem Bulgarorum
• s
• Lingua «Deum» significat. Milvis vero, miserere,
ut Bogomilus apud eos is sit qui Dei miseri,
cordiam imploται.
Bogomilorum hæresis haud multo ante exstitit,
ætate nostra, Masalianorumque pars ſuit, et multis
in rebus convenit cum illorum institutis, quædam
tamen ipsa quoque excogitavit, et pestem adauxit.
Patefacta est autem Alexio imperatore nostro reguante, qui Dei numine gubernatus, pruden'i et
admirabili ratione principem illius venatus est Ilic
erat Basilius quidam medicus, homo perniciosus,
atque pestifer, et corruptele plenus, atque malorum
omnium instrumentum. Quem imperator cum: ad se
accersissel, honorificeque suscepisset, assidereque
fecisset, jucunde benigneque allocutus, dulcique
col. 1291–1292page 637 of 677
PG 130:1291λίας, καὶ γλυκείας, ἐν τῷ προδιαλέγεσθαι χάριτος, καὶ συνετῶς ὑποκρινάμενος τὸν μαθητιῶντα, ὅπου ἐξηπάτησε τὸν ἐξαπατήσαντα πολλοὺς εἰς ἀπώλειαν, καὶ πᾶσαν τὴν ἐνδομυχοῦσαν τῷ σαπρῷ τούτῳ καὶ καταπτύστῳ γέροντι κακοήθειαν ὀξύτητι φρενὸς καὶ δεξιότητι φύσεως ἀνίχνευσεν, οὐδὲν ὑπολιπὼν ἀνεξερεύνητον ἢ ἀθέατον. Ἔνθεν τοι καὶ καθάπερ ἀπό τινος φωλεοῦ παντοδαπὰ καὶ ποικιλόμορφα θηρία τῆς σκοτεινῆς αὐτοῦ καρδίας ἐξελκύσας τὰ μιαρά, καὶ ἰοβόλα, καὶ πολυπρόσωπα δόγματα ταῖς μηχαναῖς τῆς ὑποκρίσεως, καὶ κατασοφισάμενος εὐφυῶς μάλα τὸν χρονόληρον γέροντα, τὸ παλαιὸν κακὸν, ἐκέλευσεν ἡμῖν γραφῇ παραδούναι ταῦτα, καὶ θριαμβεῦσαι τὰ καταγέλαστα μυστήρια τῆς εἰρημένης αἱρέσεως.
α΄. Ἀθετοῦσι πάσας τὰς μωσαϊκὰς βίβλους μετὰ καὶ τοῦ ἐν αὐταῖς ἀναγραφομένου Θεοῦ, καὶ τῶν εὐαρεστησάντων αὐτῷ δικαίων, ναὶ μὴν καὶ τὰς μετ᾿ αὐτὰς ἁπάσας, ὡς κατ᾿ ἐπίπνοιαν τοῦ Σατανᾶ συγγραφείσας. Ἵλεως ἡμῖν εἴη Κύριος τὰ ἐκείνων λέγουσι! Μόνας δὲ παραδέχονται, καὶ τιμῶσιν ἑπτά, καὶ εἰς ἄκρον ἀποστηθίζουσι, λέγω δὴ τὸ Ψαλτήριον, τὸ Ἑξκαιδεκαπρόφητον, καὶ τὸ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγέλιον, καὶ τὸ κατὰ Μάρκον, καὶ τὸ κατὰ Λουκᾶν, καὶ τὸ κατὰ Ἰωάννην, ἕβδομον τῆς βίβλου τῶν Πράξεων σὺν ταῖς Ἐπιστολαῖς πάσαις, καὶ τῇ Ἀποκαλύψει τοῦ Θεολόγου Ἰωάννου. Ἡ σοφία γὰρ, φασὶν, ᾠκοδόμησεν ἑαυτῇ οἶκον, καὶ ὑπήρεισε στύλους ἑπτά, οἶκον μὲν τὴν παμμίαρον συναγωγήν ἑαυτῶν μεθερμηνεύοντες, στύλους δὲ ἑπτὰ τὰς ἀπαριθμηθείσας βίβλους. Τὴν μὲν οὖν ἀποβολὴν τῶν μωσαϊκῶν βίβλων καὶ τῶν μετ᾿ αὐτὰς ἐκ τῆς τῶν Παυλικιάνων αἱρέσεως μεμαθήκασι. Ζητητέον δὲ ἐν τῷ κατ᾿ ἐκείνων τίτλῳ τὰ κεφάλαια, οἷς ἐπιγέγραπται, ὅτι τοῦ ἀγαθοῦ Θεοῦ εἰσιν ἥ τε παλαιὰ νομοθεσία καὶ οἱ ἐν αὐτῇ λάμψαντες. Καὶ ἀναγνωστέον τό τε πρῶτον κεφάλαιον καὶ τὰ ἑξῆς ἑπτά, στηλιτεύοντα φανερῶς τὴν τοιαύτην πλάνην. Καὶ τὰ μετ᾿ ἐκεῖνα δὲ πάντα σύμφωνα σχεδὸν τοῖς ἑπτὰ τούτοις εἰσίν, ἀλλ᾿ ἀρκεῖ μόνα τὰ δηλωθέντα. Χρὴ δὲ γινώσκειν, ὅτι τὰς μωσαϊκὰς βίβλους ἀθετοῦντες ῥήσεις ἐξ αὐτῶν πολλάκις πανούργως εἰς συνηγορίαν ἑαυτῶν προσλαμβάνουσι. Καὶ ὅταν δὲ παρά τινος ῥητοῦ τῶν δηλωθεισῶν ἑπτὰ βίβλων στενοχωρηθῶσι, καὶ συνελαθῶσι πρὸς τὴν ἀλήθειαν, εὐθὺς εἰς ἀλληγορίαν τρέπονται, διαδιδράσκειν πειρώμενοι.
β΄. Πρόσχημα μὲν ἀπάτης τῶν ἁπλουστέρων τὸ πιστεύειν εἰς Πατέρα, καὶ Υἱὸν, καὶ ἅγιον Πνεῦμα προβάλλονται, τὰς τρεῖς δὲ ταύτας κλήσεις τῷ Πατρὶ προσάπτουσι, καὶ ἀνθρωποπρόσωπον τοῦτον ὑπολαμβάνουσι παρ᾿ ἑκατέραν μήνιγγα ἀκτῖνα ἐκλάμποντα, τὴν μὲν Υἱοῦ, τὴν δὲ Πνεύματος, καὶ οὕτω καταστρέφει τούτοις ἡ πίστις εἰς σωματοειδῆ τινα καὶ τερατόμορφον Θεὸν, καὶ ὄντως ἀνύπαρκτον. Τὸ μὲν οὖν προσάπτειν τῷ Πατρὶ τὰς εἰρημένας
gratia cum illo disputans, seque prudenter discipu- λία;, καὶ γλυκείας, ἐν τῷ προδιαλέγεσθαι χάριτος,
lum simulans facile decepit, cum jam ille multos
perniciose decepisset, omnemque in putridi exsecrandique senis arcano reconditam malitiam, mentis acumine et naturæ facilitate detexit, nihil omnino
relinquens quod non investigaret atque perspiceret.
Hic igitur in tenebricoso nugacissimi perniciosique
senis corde, tanquam in latebra quadam, diversas
variasque feras, nefarias, venenatas, atque nulliplices opiniones latitantes, ingenio sapientiaque sua
deprehendit, in apertumque protulit. Εt mihi jussit,
ut ridicula istius hæresis mysteria patefacta alque
convicta litterarum monumentis mandarem.
1. Rejiciunt omnes libros Mosaicos, una cum Deo,
qui in ipsis memoratur, virisque jųstis, qui sunt illi
charissini, reliquos item omnes qui postea scripti
sunt, tanquam diaboli astutia compositi sint. Propitius sit nobis Deus impías eorum opiniones referentibus! Septem duntaxat suscipiunt, et colunt, et
in summo habent pretio, id est, Psalterium, et librum sexdecim Prophetarum, et Evangelium secundum Matthaeum, et sccundum Marcum, et secundum Lucam, et secundum Joannem, et septimuın
libruin quo res ab apostolis gestæ continentur cum
omnibus Epistolis et Joannis Theologi Apocalypsi.
Sapientia enim, inquiunt, ædificavit sibi domum,
septemque columnas substituit ¹. Per hanc sapientiæ
domum scelestissimam synagogam intelligunt suam,
καὶ συνετῶς ὑποκρινάμενος τὸν μαθητιῶντα, όπου
ἐξηπάτησε τὸν ἐξαπατήσαντα πολλοὺς εἰς ἀπώλειαν,
καὶ πᾶσαν τὴν ἐνδομυχοῦσαν τῷ σαπρῷ τούτῳ καὶ
καταπτύστῳ γέροντι κακοήθειαν οξύτητι φρενὸς καὶ
δεξιότητι φύσεως ἀνίχνευσεν, οὐδὲν ὁπολιπὼν ἀνεξε.
ρεύνητον ἢ ἀθέατον. Ενθεν τοι καὶ καθάπερ ἀπό
τινος φωλεοῦ παντοδαπὰ καὶ ποικιλόμορφα θηρία
τῆς σκοτεινῆς αὐτοῦ καρδίας ἐξελκύσας τὰ μιαρά,
καὶ ἰοβόλα, καὶ πολυπρόσωπα δόγματα ταῖς μηχαν
ναῖς τῆς ὑποκρίσεως, καὶ κατασοφισάμενος εὐφυῶς
μάλα τὸν χρονόληρον γέροντα, τὸ παλαιὸν κακὸν,
ἐκέλευσεν ἡμῖν γραφῇ παραδούναι ταῦτα, καὶ θριαμ
βεῦσαι τὰ καταγέλαστα μυστήρια τῆς εἰρημένης
αἱρέσεως.
α΄. ᾿Αθετοῦσι πάσας τὰς μωσαϊκας βίβλους μετὰ
καὶ τοῦ ἐν αὐταῖς ἀναγραφομένου Θεοῦ, καὶ τῶν
εὐαρεστησάντων αὐτῷ δικαίων, ναὶ μὴν καὶ τὰς
μετ᾿ αὐτὰς ἁπάσας, ὡς κατ' ἐπίπνοιαν τοῦ Σατανά
συγγραφείσας. Ιλεως ἡμῖν εἴη Κύριος τὰ ἐκείνων
λέγουσι! Μόνας δὲ παραδέχονται, καὶ τιμῶσιν ἑπτά,
καὶ εἰς ἄκρον ἀποστηθίζουσι, λέγω δὴ τὸ Ψαλτήριον,
τὸ Εξκαιδεκαπρόφητον, καὶ τὸ κατὰ Ματθαῖον
Εὐαγγέλιον, καὶ τὸ κατὰ Μάρκον, καὶ τὸ κατὰ Λου
κᾶν, καὶ τὸ κατὰ Ἰωάννην, ἕβδομον τῆς βίβλου τῶν
Πράξεων σὺν ταῖς Ἐπιστολαῖς πάσαις, καὶ τῇ
Αποκαλύψει τοῦ Θεολόγου Ιωάννου. Η σοφία γὰρ,
φασὶν, ᾠκοδόμησεν ἑαυτῇ οἶκον, καὶ ὑπήρεισε στύ
λους ἑπτὰ, οἶκον μὲν τὴν παμμίαρον συναγωγήν
ἑαυτῶν μεθερμηνεύοντες, στύλους δὲ ἑπτὰ τὰ;
per columnas autem libros illos, quos septem ordi- ἀπαριθμηθείσας βίβλους. Τὴν μὲν οὖν ἀποβολὴν
nibus dispositos commemoravimus. In repudiandis
igitur libris Mosaicis et cæteris subsequentibus cum
Paulicianorum hæresi consentiunt. Itaque in eo
titulo, qui adversus illos conscriptus est, quærenda
sunt ea capita, quibus demonstravimus, boni Dei
esse tum Vetus Testamentum, tum viros qui in eo
illustres exstiterunt, legendumque est primum caput
cuin septem sequentibus, quibus error iste plane
confoditur. Et quanquam reliqua item capita his
septem consentiunt, tamen hæc sola satis erit perlegisse. Illud tamen animadvertendum est, istos callide plerumque ex bis libris quos improbant, ad
opiniones suas comprobandas verba depromnere.
Quod si aliquo septem librorum, quos commemoravimus, dicto convicti ad veritatem confitendam impellantur, statim ut subterfugiant, ad allegoriam sese
convertunt.
2. Ea re decipiunt snmpliciores quod fingunt, se
credere in Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum,
cum tamen Patri tres istas tribuant appellationes,
eumque humana forma præditum putent, et ex limis cerebri panniculis binos radios emittere, alterum Filii, alterum Spiritus sancti. Atque ita Gides
istis in Deum corporeum monstrosumque vertitur,
cujus nulla plane sit exsistentia. Ut ergo Patri tres
istas tribuerent appellationes, ex Sabelliana hæresi
Prov. xix, t.
τῶν μωσαϊκῶν βίβλων καὶ τῶν μετ᾿ αὐτὰς ἐκ τῆς
τῶν Παυλικιάνων αἱρέσεως μεμαθήκασι. Ζητητέον
δὲ ἐν τῷ κατ᾽ ἐκείνων τίτλῳ τὰ κεφάλαια, οἷς ἐπιγέγραπται, ὅτι τοῦ ἀγαθοῦ Θεοῦ εἰσιν ἢ τε παλαιὰ
νομοθεσία καὶ οἱ ἐν αὐτῇ λάμψαντες. Καὶ ἀναγνω
στέον τό τε πρῶτον κεφάλαιον καὶ τὰ ἑξῆς ἑπτὰ,
στηλιτεύοντα φανερῶς τὴν τοιαύτην πλάνην. Καὶ
τὰ μετ' ἐκεῖνα δὲ πάντα σύμφωνα σχεδὸν τοῖς ἑπτὰ
τούτοις εἰσὶν, ἀλλ' ἀρκεῖ μόνα τὰ δηλωθέντα. Χρή
δὲ γινώσκειν, ὅτι τὰς μωσαϊκὰς βίβλους ἀθετοῦντες
ῥήσεις ἐξ αὐτῶν πολλάκις πανούργως εἰς συνηγορίαν
ἑαυτῶν προσλαμβάνουσι. Καὶ ὅταν δὲ παρά τινος
ῥητοῦ τῶν δηλωθεισῶν ἑπτὰ βίβλων στενοχωρηθῶσι,
καὶ συνελαθῶσι πρὸς τὴν ἀλήθειαν, εὐθὺς εἰς ἀλλη
γορίαν τρέπονται, διαδιδράσκειν πειρώμενοι.
β'. Πρόσχημα μὲν ἀπάτης τῶν ἁπλουστέρων τὸ πιο
στεύειν εἰς Πατέρα, καὶ Υἱὸν, καὶ ἅγιον Πνεύμα
προβάλλονται, τὰς τρεῖς δὲ ταύτας κλήσεις τῷ
Πατρὶ προσάπτουσι, καὶ ἀνθρωποπρόσωπον τοῦτον
ὑπολαμβάνουσι παρ' ἑκατέραν μήνιγγα ἀκτῖνα
εκλάμποντα, τὴν μὲν Υἱοῦ, τὴν δὲ Πνεύματος, καὶ
οὕτω καταστρέφει τούτοις ἡ πίστις εἰς σωματοειδή
τινα καὶ τερατόμορφον Θεὸν, καὶ ὄντως ἀνύπαρκτον.
Τὸ μὲν οὖν προσάπτειν τῷ Πατρὶ τὰς εἰρημένες
col. 1293–1294page 638 of 677
PG 130:1293τρεῖς κλήσεις ἐκ τῆς Σαβελιανῆς αἱρέσεως ἔλαβον, τὴν δὲ τοῦ τοιούτου δόγματος ἀνατροπὴν ζητητέον ἐν τῷ τίτλῳ τῷ κατὰ Σαβελιανῶν. Τῇ μέντοι τερα τομορφίᾳ τοῦ κατ' αὐτοὺς Θεοῦ τὸ σωματοειδὲς καὶ τὸ τῆς μορφῆς ἀλλόκοτον ἀρκέσει πρὸς ἔλεγχον. γ΄. Λέγουσι τὸν Υἱὸν καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον εἰς τὸν Πατέρα πάλιν, ἀφ' οὗ προῆλθον, ἀναλυθῆναι, καὶ τριπρόσωπον αὐτὸν ἀπὸ τοῦ πεντακισχιλιοστοῦ ἔτους ἄχρι καὶ τριάκοντα καὶ τριῶν ἐτῶν χρηματίσαντα πάλιν γενέσθαι μονοπρόσωπον, ἀσώματον μὲν, ἀν θρωπόμορφον δέ. Φεῦ τῆς πολλῆς ἀναισθησίας! Ὢ τοῦ πλατέος γέλωτος! Εἰ γὰρ ἀσώματος, πῶς ἀν θρωπόμορφος; δ΄. Λέγουσι μήτε Υἱὸν εἶναι, μήτε Πνεῦμα ἅγιον ἄχρι τοῦ πεντακισχιλιοστοῦ πεντακοσιοστοῦ ἔτους, ἔκτοτε δὲ λαβεῖν αὐτοὺς ἀρχὴν τοῦ εἶναι, καὶ ὀνομάζεσθαι, καίτοι τοῦ εὐαγγελιστοῦ Ἰωάννου βρον τῶντος ἐν τῷ λέγειν, Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος. Τὸ δὲ Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, ἴσον ἐστὶ τῷ Ἀεὶ ἦν ὁ Λόγος. Εἰ δὲ ὁ Λόγος ἀεὶ ἦν ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀεὶ συνῆν ἄρα τῷ Υἱῷ. Καὶ γὰρ οὐδ᾽ ὁ παρ᾽ ἡμῶν προφερόμενος λόγος εὑρίσκεται ποτε χωρὶς πνεύματος. Οἱ δὲ λέγοντες τὸν Πατέρα χωρὶς εἶναι τοῦ Λόγου μέχρι τοῦ πεντακισχιλιοστοῦ πεντακοσιοστοῦ ἔτους, ἄλογον αὐτὸν ἄχρι τότε, καὶ ἄσοφον, καὶ ἀδύνατον δογματίζουσιν, ἵνα τὰ περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐάσωμεν, καὶ τὰς ἄλλας ἀτο πίας, αἱ τῇ μωρολογίᾳ τούτων ἐπακολουθοῦσι. ε΄. Λέγουσιν, ὅτι ὁ μὲν Πατὴρ ἐγέννησε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, τοῦτο δὲ ἐγέννησε πνευματικῶς τὸν προ δότην Ἰούδαν, καὶ τοὺς ἕνδεκα ἀποστόλους. Καὶ προφέρουσι ῥῆσιν εὐαγγελικήν, Ἀβραάμ, φησίν, ἐγέννησε τὸν Ἰσαάκ, Ἰσαὰκ δὲ ἐγέννησε τὸν Ἰακώβ, Ἰακὼβ δὲ ἐγέννησε τὸν Ἰούδαν, καὶ τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ, περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος ταῦτα γεγράφθαι διατεινόμενοι. Πρῶτον μὲν οὖν οὐ μόνον Υἱόν, ἀλλὰ καὶ υἱωνὸν ἐπεισάγουσι, καὶ οὐχ υἱωνὸν μόνον, ἀλλὰ καὶ δώδεκα τρισεγγόνους ὅσον πρὸς τὸν Πατέρα. Ἔπειτα εἰ καὶ ὁ Υἱὸς πατήρ, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον αὖθις πατήρ, ἰδοὺ τρεῖς Πατέρες. Καὶ πῶς ἕνα Πατέρα δογματίζοντες ὁμολογοῦσι; Καὶ πάλιν εἰ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον υἱὸς τοῦ Υἱοῦ, ἰδοὺ κἀνταῦθα δύο Υἱοί. Καὶ πῶς ἕνα Υἱὸν ἐν τῇ Θεολογίᾳ τῆς Τριάδος συνομολογοῦσιν, ἵνα τὸν Ἰούδαν καὶ τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ κατὰ τὸ παρὸν ἐάσωμεν; ς΄. Λέγουσι τὸν δαίμονα τὸν παρὰ τοῦ Σωτῆρος ὀνομασθέντα Σατανᾶν υἱὸν καὶ αὐτὸν εἶναι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ὀνομαζόμενον Σαταναήλ, καὶ πρῶτον τοῦ Υἱοῦ καὶ Λόγου, καὶ ἰσχυρότερον, ἅτε πρωτότοκον, ὡς εἶναι τούτους ἀδελφοὺς ἀλλήλων. Εἶναι δὲ τὸν Σαταναὴλ οἰκονόμον, καὶ δευτερεύοντα τοῦ Πατρός, τὴν αὐτὴν αὐτῷ περικείμενον καὶ μορφήν,
PANOPLIA DOGMATICA. TIT. XXVII.
τρεῖς κλήσεις ἐκ τῆς Σαβελιανῆς αἱρέσεως ἔλαβον, didicerunt. itaque coufulatio ex titulo, qui in Sa
τὴν δὲ τοῦ τοιούτου δόγματος ανατροπὴν ζητητέον
ἐν τῷ τίτλῳ τῷ κατὰ Σαβελιανῶν. Τῇ μέντοι τερα
τομορφία του κατ' αὐτοὺς Θεοῦ τὸ σωματοειδὲς καὶ
τὸ τῆς μορφῆς ἀλλόκοτον ἀρκέσει πρὸς ἔλεγχον.
γ΄. Λέγουσι τὸν Υἱὸν καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον εἰς τὸν
Πατέρα πάλιν, ἀφ' οὗ προῆλθον, ἀναλυθῆναι, καὶ
τριπρόσωπον αὐτὸν ἀπὸ τοῦ πεντακισχιλιοστοῦ ἔτους
ἄχρι καὶ τριάκοντα καὶ τριῶν ἐτῶν χρηματίσαντα
πάλιν γενέσθαι μονοπρόσωπον, ἀσώματον μὲν, ἀν
θρωπόμορφον δέ. Φεῦ τῆς πολλῆς ἀναισθησίας! "Ο
τοῦ πλατέος γέλωτος! Εἰ γὰρ ἀσώματος, πῶς ἀν
θρωπόμορφος;
bellianos inscriptus est, petenda erit. Quod autem
monstrosa Deum suum forma comminiscantur, ex
corporea absurdaque specie, quam illi tribuunt,
facile potest intelligi.
3. Dicunt Filium et Spiritum sanctum in Patrem,
rursum, ex quo provenerunt, resolvi, ipsumque qui
anno abhinc quinquies millesimo quingen.esimo
tricesimo tertio trium fuerit personarum, rursum
unius factum esse personæ, incorporeum quidem,
sed humana tamen forma præditum. Facessat absurda et ab omni prorsus sensu aliena ratio. Si enim
incorporeus est, quomodo forma sit humana præditus?
4. Negant Filium et Spiritum sanctum usque ad
δ'. Λέγουσι μήτε Υἱὸν εἶναι, μήτε Πνεῦμα ἅγιον
ἄχρι τοῦ πεντακισχιλιοστοῦ πεντακοσιοστοῦ ἔτους, quinquies millesimum et quingentesimum annum
ἔκτοτε δὲ λαβεῖν αὐτοῦ; ἀρχὴν τοῦ εἶναι, καὶ ὀνομάζεσθαι, καίτοι τοῦ εὐαγγελιστοῦ Ἰωάννου βρον
τῶντος ἐν τῷ λέγειν, Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ
ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος
Τὸ δὲ Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, ἴσον ἐστὶ τῷ 'Λεὶ ἦν
ὁ Λόγος. Εἰ δὲ ὁ Λόγο; ἀεὶ ἦν ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ τὸ
Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀεὶ συνὴν ἄρα τῷ Υἱῷ. Καὶ γὰρ
οὐδ᾽ ὁ παρ᾽ ἡμῶν προφερόμενος λόγος εὑρίσκεται
ποτε χωρίς πνεύματος. Οἱ δὲ λέγοντες τὸν Πατέρα
χωρὶς εἶναι τοῦ Λόγου μέχρι τοῦ πεντακισχιλιοστοῦ
πεντακοσιοστοῦ ἔτους, ἄλογον αὐτὸν ἄχρι τότε, καὶ
ἄσοφον, καὶ ἀδύνατον δογματίζουσιν, ἵνα τὰ περὶ
τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐάσωμεν, καὶ τὰς ἄλλας ἀτοπίας, αἱ τῇ μωρολογίᾳ τούτων ἐπακολουθοῦσι.
exstitisse, eoque principium extrinsecus suscepisse,
ut essent et nominarentur, cum tamen evangelist i
Joannes clara voce tonet: In principio, inquiens,
eral Verbum, et Verbum crat apud Deum, et Deus
erat Verbum. Illud autem: In principio erat Verbum,
idem est, ac si dicas: Semper erat Verbum. Quod
si Filius semper fuit in Patre, et Spiritus sanclus
semper utique fuit cum Filio, quando ne verbum quidem a nobis prolatum invenitur unquam sine spijtu. Qui autem Patrem sine Filio usque ad annum
quinquies millesimum quingentesimum dicunt
fuisse, eum ad illud usque tempus rationis usus,
sapientiæ potentiæque fuisse expertem asserunt, ut
interim de Spiritu sancto taceamus, omittamusque
cætera incommoda, quæ stultam istorum opinio
nem consequuntur.
"
5. Pater, inquiunt, Filium genuit, et Filius genuit
Spiritum sanétum, hic autem Judam genuit proditorem, et undecim apostolos. Et opinionem suam
Evangelii confirmant testimonio: Abraham genuit
Isaac, Isaac autem genuit Jacob, Jacob autem genuit
Judam, et fratres ejus 1. Hæc de sancta Trinitate
fuisse scripta contendunt. Primum igitur non SOlum filium, sed nepotem inducunt, nec nepotem
modo, sed duodecim genitos, quantum ad Patrevi
pertinet. Præterea si Filius quoque pater est, et
Spiritus sanctus rursum pater est, ecce tres Patres.
Quomodo igitur unum Patrem confitentur? Ad hæc
ε'. Λέγουσιν, ὅτι ὁ μὲν Πατὴρ ἐγέννησε τὸ Πνεῦμα
τὸ ἅγιον, τοῦτο δὲ ἐγέννησε πνευματικῶς τὸν προδότην Ἰούδαν, καὶ τοὺς ἕνδεκα αποστόλους. Καὶ
προφέρουσι ῥῆσιν εὐαγγελικ ν, ᾿Αβραάμ, φησίν,
ἐγέννησε τον Ισαάκ, Ἰσαὰκ δὲ ἐγέννησε τὸν
Ιακώβ, Ιακώβ δὲ ἐγέννησε τὸν Ἰούδαν, καὶ τοὺς
ἀδελφοὺς αὐτοῦ, περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος ταῦτα
γεγράφθαι διατεινόμενοι. Πρῶτον μὲν οὖν οὐ μόνον
Υιόν, ἀλλὰ καὶ υἱωνὸν ἐπεισάγουσι, καὶ οὐχ υἱωνὸν
μόνον, ἀλλὰ καὶ δώδεκα τρισεγγόνους ὅσον πρὸς τὸν
Πατέρα. Επειτα εἰ καὶ ὁ Υἱός πατὴρ, καὶ τὸ
Πνεῦμα τὸ ἅγιον αὖθις πατήρ, ἰδοὺ τρεῖς Πατέρες.
Καὶ πῶς ἕνα Πατέρα δογματίζοντες ὁμολογοῦσι; si Spiritus sanctus est Glius Filii, ecce hic iter
Καὶ πάλιν εἰ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον υἱὸς τοῦ Υἱοῦ,
ἰδοὺ κανταῦθα δύο Υἱοί. Καὶ πῶς ἕνα Υιν ἐν τῇ
Θεολογία τῆς Τριάδος συνομολογοῦσιν, ἵνα τὸν
Ἰούδαν καὶ τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ κατὰ τὸ παρὸν
λάσωμεν;
ς'. Λέγουσι τὸν δαίμονα τὸν παρὰ τοῦ Σωτῆρος
ονομασθέντα Σατανᾶν υἱὸν καὶ αὐτὸν εἶναι τοῦ Θεοῦ
καὶ Πατρὸς, ὀνομαζόμενον Σαταναὴλ, καὶ πρῶτον
τοῦ Υἱοῦ καὶ Λόγου, καὶ ἰσχυρότερον, ἅτε πρωτότόκον, ὡς εἶναι τούτους ἀδελφοὺς ἀλλήλων. Εἶναι
δὲ τὸν Σαταναὴλ οἰκονόμον, καὶ δευτερεύοντα τοῦ
Πατρός, τὴν αὐτὴν αὐτῷ περικείμενον καὶ μορφίν,
* Matth. 1, 2.
duo Filii. Quomodo igitur unum Filium in sancta
Trinitate tradunt, ut nihil in præsentia de Juda
dicamus et fratribus ejus?
6. Dicunt damonem, qui: Servatore appellatus est
Satanas, filium esse ipsum quoque Dei Patris, et
vocari Satanael, et Filio Verbo natu majorem esse
praestantioremque, utpote primogenitum; fratres
igitur esse. Sed Satanael domus esse procuratorem
et secundas post Patrem partes obtinere, eademque
stola et habitu indutum esse, et ad ejus dexteram
col. 1295–1296page 639 of 677
PG 130:1295καὶ στολὴν, καὶ ἐν δεξιᾷ αὐτοῦ καθήμενον ἐπὶ θρόνου, καὶ τῆς μετ' αὐτὸν εὐθὺς τιμῆς ἀξιούμενον, ὑφ' ἧς μεθυσθέντα, καὶ εἰς ἀπόνοιαν ἐπαρθέντα μελετῆσαι ἀπο στασίαν, καί ποτε δραξάμενον καιροῦ καθεῖναι πεῖράν τισι τῶν λειτουργικῶν δυνάμεων, εἰ βούλοιντο κουφιζόμεναι τοῦ βάρους τῆς λειτουργίας ἀκολουθῆσαι τούτῳ, καὶ συγκατεξαναστῆναι τοῦ Πατρός. Εἰς πί στιν δὲ τῆς ληρωδίας ταύτης παράγουσι τὴν ἐν τῷ κατὰ Λουκᾶν Εὐαγγελίῳ παραβολὴν τοῦ οἰκονόμου τῆς ἀδικίας, τὰ τῶν ὀφειλόντων χρέη μειώσαντος. Τοῦτον γὰρ τὸν Σαταναὴλ εἶναι, καὶ περὶ τούτου γεγράφθαι τὴν τοιαύτην παραβολήν. Εἶτα τοὺς εἰρημένους ἀγγέλους δελεασθέντας τῷ κουφισμῷ τῆς ἐπιπόνου λειτουργίας, καὶ ταῖς ἄλλαις ὑπερόγκοις ἐπαγ γελίαις, θήσω γάρ, φησί, τὸν θρόνον μου ἐπὶ τῶν νεφελῶν, καὶ ἔσομαι ὅμοιος τῷ Ὑψίστῳ, συναπαχθῆναι τούτῳ, καὶ κοινωνῆσαι τῆς ἐπιβουλῆς· αἰσθόμενον δὲ ταύτης τὸν Θεὸν ῥίψαι τούτους ἄνωθεν ὁμοῦ πάντας. Ὢ τῆς ἀναιδεστάτης καὶ προδήλου μυθοπλαστίας! Εἰ γὰρ φύσει Θεοῦ Υἱὸς ἦν ὁ Σαταναήλ, ἦν ἂν καὶ φύσει Θεός, καὶ παντελῶς ἄτρεπτός τε καὶ ἀναλλοίωτος. Ἴδιον γὰρ τῆς θείας φύσεως ἡ ἀτρεψία, καὶ τὸ ὡσαύτως ἔχειν ἀεί. Ἐπεὶ δὲ ἐτράπη, καὶ ἐξέπεσε, καὶ ἄνωθεν κατενήνεκται, οὐκ ἦν φύσει Υἱὸς Θεοῦ, ἀλλά τις ἑτέρα φύσις ἀγγελικὴ καὶ κτιστὴ, καὶ διὰ τοῦτο τρεπτή. Εἰ δὲ καὶ μονογενής ἐστιν ὁ τοῦ Πατρὸς Λόγος, ὡς ὁ εὐαγγελιστὴς ἐδίδαξεν Ἰωάννης, Ἐθεασάμεθα γάρ, φησὶ, τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενοῦς παρὰ Πατρὸς, καὶ αὖθις, Ὁ μονογενὴς Υἱὸς ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρὸς, ἐκεῖνος ἐξηγήσατο· ληροῦσι, καὶ παραπαίουσιν οἱ λέγοντες ἀδελφὸν αὐτοῦ τὸν Σαταναήλ. Εἰ γὰρ εἶχεν ἀδελφὸν, οὐκ ἂν ὠνομάζετο μονογενὴς ὁ Λόγος. Εἰ δὲ καὶ ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος, κατὰ τὸν εὐαγγελιστὴν Ἰωάννην, τουτέστιν ἀεὶ ἦν μετὰ τοῦ Πατρὸς, καὶ ἐν τῷ Πατρί, πῶς ἂν ἦν ἕτερος ἀδελφὸς πρὸ αὐτοῦ τοῦ προαιωνίου καὶ συνανάρχου τῷ Πατρὶ, καὶ οὐ χωρὶς οὐδέποτε ἦν ὁ Πατήρ, ἵνα μὴ ἄλογος, καὶ ἄσοφος, καὶ ἀδύνατος εὑρεθείη; Ταῦτα γὰρ ἐστιν ὁ φύσει Υἱὸς καὶ Λόγος αὐτοῦ. Ἐπεὶ δὲ οὐκ ἦν ὁ Σαταναὴλ φύσει υἱὸς Θεοῦ, καθὼς ἀπεδείξαμεν, πάντως οὐδὲ τὴν τοῦ Θεοῦ περιέκειτο μορφὴν καὶ στολήν, ἵνα παραδράμωμεν εἰπεῖν, ὅτι τῶν σωμάτων καὶ τῶν συνθέτων ἐστὶν ἡ στολὴ καὶ περιβολή· οὐδὲ ἐν δεξιᾷ τοῦ θρόνου τῆς μεγαλωσύνης ἐκάθητο, οὐδὲ περὶ τούτου ἡ ἐν τῷ κατὰ Λουκᾶν Εὐαγγελίῳ περὶ τοῦ οἰκονόμου τῆς ἀδικίας ἐξετέθη παραβολή. Ζ΄. Λέγουσι τὸν Σαταναὴλ ἄνωθεν ῥιφέντα, καὶ μὴ δυνάμενον τοῖς ὕδασιν ἐφιζάνειν· Ἡ γῆ γάρ, φησίν, ἦν ἀόρατος καὶ ἀκατασκεύαστος· ἐπείπερ ἔτι καὶ τὴν θείαν περιέκειτο μορφὴν καὶ στολήν, καὶ τὴν δημιουργικὴν ἐκέκτητο δύναμιν, συγκαλέσαι τὰς συγκαταπεσούσας αὐτῷ δυνάμεις, καὶ θάρσος αὐταῖς ἐμβαλεῖν, καὶ εἰπεῖν, ὡς Ἐπεὶ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν ὁ Θεὸς ἐποίησεν· Ἐν ἀρχῇ γὰρ, φησὶν ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν· ποιήσω κἀγὼ δεύτερον οὐρανὸν, ὡς δεύτερος Θεός, καὶ τὰ ἑξῆς
considere in solio, et secundam habere dignitatem, καὶ στολὴν, καὶ ἐν δεξιᾷ αὐτοῦ καθήμενον ἐπὶ θρόνου,
qua quidem ebrium stulteque sublatum, de defe- καὶ τῆς μετ' αὐτὸν εὐθὺς τιμῆς ἀξιούμενον, ὑφ' ἧς με
ctione cogitasse, arreptaque quondam occasione mi- θυσθέντα,καὶ εἰς ἀπόνοιαν ἐπαρθέντα μελετῆσαι ἀπο
nistras tentasse potestates, ut excusso ministerii πασίαν, καί ποτε δραξάμενον καιροῦ καθεῖναι πεῖράν
jugo se sequerentur, et secum in Patrem consur- τισι τῶν λειτουργικών δυνάμεων, εἰ βούλοιντο κουφιο
gerent. Et ad istiusmodi nugas confirmandas ex
ζόμεναι τοῦ βάρους τῆς λειτουργίας ἀκολουθῆσαι
Luca Evangelio parabolam afferunt villici iniqui- τούτῳ, καὶ συγκατεξαναστῆναι τοῦ Πατρός. Εἰ; πιο
´tatis, qui debita minuit debitoribus. Hunc enim
στιν δὲ τῆς ληρωδίας ταύτης παράγουσι τὴν ἐν τῷ
esse Satanael, et de hoc fuisse scriptani eam parabo- κατὰ Λουκᾶν Εὐαγγελίῳ παραβολὴν τοῦ οἰκονόμου τῆς
lam; angelos igitur quos memoravimus, sperantes ἀδικίας, τὰ τῶν ὀφειλόντων χρέη μειώσαντο;. Τοῦτον
se laboriosi ministerii ouere levatum iri, et magnis γὰρ τὸν Σαταναὴλ εἶναι, καὶ περὶ τούτου γεγράφθαι
aliis promissis fuisse deceptos. Ponan enim, dicebat, τὴν τοιαύτην παραβολήν. Εἶτα τοὺς εἰρημένους
thronum meum in nubibus, et ero similis Allisἀγγέλους δελεασθέντας τῷ κουφισμῷ τῆς ἐπιπόνου
simo“. Proditioni igitur et insidiis consensisse.
λειτουργίας, καὶ ταῖς ἄλλαις ὑπερόγκοι, ἐπαγ
Qua quidem re animadversa, Deum illòs e cœlo omγελίαις, θήσω γάρ, φησί, τὸν θρόνον μου ἐπὶ τῶν
nes detrusisse. Quis insulsa et manifesta istorum figνεφελῶν, καὶ ἔσομαι ὅμοιος τῷ 'Υψίστῳ, συναπι
inenta non rideat? Si enim natura Dei Filius Satanael
χθῆναι τούτῳ, καὶ κοινωνῆσαι τῆς ἐπιβουλῆς· αἰσθό.
fuisset, fuisset etiam natura Deus, et omnino iminoμενον δὲ ταύτης τὸν Θεὸν ρίψαι τούτους ἄνωθεν
bilis et immutabilis. Proprium enim est naturæ divinæ, ὁμοῦ πάντας. Ο τῆς ἀναιδεστάτης καὶ προδήλου
ut punquain mutetur, sed eodem modo semper se haμυθοπλαστίας! Εἰ γὰρ φύσει Θεοῦ Υἱὸς ἦν ὁ Σε
beat. Quare quoniam mutatus est, et cecidit, et e ccelo ταναήλ, ἣν ἂν καὶ φύσει Θεός, καὶ παντελῶς ἄτρεdejectusest, non erat natura Filius Dei, sed aliam hǝπτός τε καὶ ἀναλλοίωτος. Ιδιον γὰρ τῆς θείας
bebat naturam,nempe angelicam et procreatam,atque φύσεως ἡ ἀτρεψία, καὶ τὸ ὡσαύτως ἔχειν ἀεί.
ideo mutabilem. Quod si unigenitus est Patris Filius, -
Ἐπεὶ δὲ ἐτράπη, καὶ ἐξέπεσε, καὶ ἄνωθεν κατενής
Verbum, ut evangelista Joannes docuit: Vidimus,
νεκται, οὐκ ἦν φύσει Υἱὸς Θεοῦ, ἀλλά τις ἑτέρα
inquiens, gloriam ejus gloriam quasi Unigeniti a
φύσις ἀγγελικὴ καὶ κτιστὴ, καὶ διὰ τοῦτο τρεπτή.
Palre, et rursum: Unigenitus Filius, qui est in
Εἰ δὲ καὶ μονογενής ἐστιν ὁ τοῦ Πατρὸς Λόγος, ὡς
sinu Patris, ipse enarravit ', mendaces deprehenὁ εὐαγγελιστὴς ἐδίδαξεν Ἰωάννης, Εθεασάμεθα
duntur et impostores qui fratrem ipsius dicunt γάρ, φησὶ, τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς Μονογενούς
esse Satanael. Si enim fratrem haberet Filius Verπαρὰ Πατρὸς, καὶ αὖθις, Ο μονογενής Υἱὸς ὁ
bum, Unigenitus non appellaretur. Quod si et in
ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρὸς, ἐκεῖνος ἐξηγή
principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum,
σατο· ληροῦσι, καὶ παραπαίουσιν οἱ λέγοντες ἀδελ
et Deus erat Verbum, ut evangelista Joannes ait, id
φὸν αὐτοῦ τὸν Σαταναήλ. Εἰ γὰρ εἶχεν ἀδελφὸν, οὐκ
est, semper erat cum Patre, et in Patre, quomodo
ἂν ὠνομάζετο μονογενής ο Λογος. Εἰ δὲ καὶ ἐν ἀρχῇ
alter esse potuit frater ipsius, qui illo esset natu
ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ
major, qui est ante sæcula, et una cum Patre imΘεὸς ἦν ὁ Λόγος, κατὰ τὸν εὐαγγελιστὴν Ἰωάννην,
perat, et sine quo nunquam Pater fuit? Alioquin
τουτέστιν ἀεὶ ἦν μετὰ τοῦ Πατρὸς, καὶ ἐν τῷ Παν
sine ratione, et sine sapientia, et sine potentia, qua τρί, πῶς ἂν ἦν ἕτερος ἀδελφὸς πρὸ αὐτοῦ τοῦ
quidem omnia est natura Filius et Verbum ejus,
προαιωνίου καὶ συνανάρχου τῷ Πατρὶ, καὶ οὐ
exstitisset. Quoniam igitur Satanael, ut demonstraχωρὶς οὐδέποτε ἦν ὁ Πατήρ, ἵνα μὴ ἄλογος, καὶ
vimus,natura non erat filius Dei,nec formam ejus om
ἄσοφος, καὶ ἀδύνατος εὑρεθείη; Ταῦτα γὰρ ἐστιν ὁ
nino nec stolam habuit, ut omittamus, quod stola et
φύσει Υἱὸς καὶ Λόγος αὐτοῦ. Ἐπεὶ δὲ οὐκ ἦν ὁ
vestis corporibus et rebus compositis convenit; nec in Σαταναὴλ φύσει υἱὸς Θεοῦ, καθὼς ἀπεδείξαμεν,
dextera sedit majestatis, neque ad ipsum pertinet para- πάντως οὐδὲ τὴν τοῦ Θεοῦ περιέκειτο μορφὴν καὶ
bola de villico iniquitatis, quæ est in Evangelio Luce. στολήν, ἵνα παραδράμωμεν εἰπεῖν, ὅτι τῶν σωμά
των καὶ τῶν συνθέτων ἐστὶν ἡ στολὴ καὶ περιβολή· οὐδὲ ἐν δεξιᾷ τοῦ θρόνου τῆς μεγαλωσύνης ἐκάθητο,
οὐδὲ περὶ τούτου ἡ ἐν τῷ κατὰ Λουκᾶν Εὐαγγελίῳ περὶ τοῦ οἰκονόμου τῆς ἀδικίας ἐξετέθη παραβολή.
7. Aiut Satanael e sublimibus dejectum, cum aquis
non posset insidere, quod terra esset invisibilis et
incomposita, divinam autem - adhuc formam atque
habitum haberet et creandi potestatem, angelos,
qui secumn ceciderant, convocasse, et audaciamn
illis injecisse dixisseque: Quoniam Deus fecit cœlum et terram, la principio euim, inquit, Deus fecit
cœlum et terram, faciam et ego tanquam alter
Deus sccundum cœlum, et reliqua deinceps codem
ordine. Dixit igitur, inquiunt: Fiat firmamentum,
' Isa. xiv, 14. Joan. 1, 14, 18.
ζ'. Λέγουσι τὸν Σαταναὴλ ἄνωθεν ῥιφέντα, καὶ μὴ
δυνάμενον τοῖς ὕδασιν ἐφιζάνειν· Ἡ γῆ γάρ, φησίν,
ἦν ἀόρατος καὶ ἀκατασκεύαστος· ἐπείπερ ἔτι καὶ
τὴν θείαν περιέκειτο μορφὴν καὶ στολήν, καὶ τὴν
δημιουργικὴν ἐκέκτητο δύναμιν, συγκαλέσαι τὰς
συγκαταπεσούσας αὐτῷ δυνάμεις, καὶ θάρσος αὐταῖς
ἐμβαλεῖν, καὶ εἰπεῖν, ὡς Ἐπεὶ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν
γῆν ὁ Θεὸς ἐποίησεν· 'Εν ἀρχῇ γὰρ, φησὶν ἐποίησεν
ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν ποιήσω κἀγὼ
δεύτερον οὐρανὸν, ὡς δεύτερος Θεός, καὶ τὰ ἑξῆς
col. 1297–1298page 640 of 677
PG 130:1297ἀκολούθως, καὶ εἶπε, Γενηθήτω στερέωμα, καὶ ἐγένετο. Γενηθήτω τάδε καὶ τάδε, καὶ γεγόνασιν ἅπαντα. Καὶ κατακοσμήσας μὲν τὸν δεύτερον οὐρανὸν περισσῶν δὲ τὸ ὕδωρ ἀπὸ προσώπου τῆς γῆς, καὶ τάξας ἐν οἷς ἐδοκίμασε τόποις, ὡς ἡ τῆς κοσμογενείας βίβλος διέξεισι, καὶ καλλωπίσας αὐτὴν, καὶ καθωραΐσας, καὶ τὰ ἐκ γῆς πάντα φυόμενα δημιουργήσας, καὶ τὰ ζῶα, καὶ εἴ τι ἕτερον, ἀπεκλήρωσε ταύτην ἑαυτῷ τε καὶ ταῖς ἀποστατικαῖς δυνάμεσιν οἰκητήριον. Ἔπειτα πλάσας τὸ σῶμα τοῦ Ἀδὰμ ἀπὸ γῆς ὕδατι φυραθείσης, ἔστησεν ὀρθὸν, ἀφ' οὗ κατεῤῥύη τις νοτὶς ἐπὶ τὸν δεξιὸν πόδα, καὶ διὰ τοῦ μεγάλου δακτύλου χυθεῖσα κατὰ τοῦ ἐδάφους ἑλικοειδῶς ἐβρύη, καὶ σχῆμα ὄφεως ἀπετέλεσεν. Ἀθροίσας δὲ τὸ ἐν ἑαυτῷ πνεῦμα ὁ Σαταναὴλ ἐνέπνευσε τῷ πλασθέντι σώματι ζωήν, τὸ δὲ ἐξ αὐτοῦ πνεῦμα διὰ χαυνότητα καταῤῥυὲν ἐπὶ τὸν δεξιὸν ὁμοίως πόδα, καὶ διὰ τοῦ μεγάλου δακτύλου χυθὲν εἰς τὴν ἑλικοειδῆ φανίδα κατέσκηψεν. Ἡ δὲ παραυτίκα ζωοποιηθεῖσα, καὶ ἀποτμηθεῖσα τοῦ δακτύλου γέγονεν ὄφις, καὶ εἴρπυσε. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ φρόνιμον αὐτὸν γενέσθαι, καὶ νουνεχῆ, ὡς τοῦ ἐμφυσήματος τοῦ Σαταναὴλ εἰς ψυχὴν αὐτῷ καταστάντος, ὅπερ ἰδὼν ὁ καινὸς οὗτος δημιουργός, καὶ γνοὺς, ὅτι μάτην πονεῖ, διεπρεσβεύσατο πρὸς τὸν ἀγαθὸν Πατέρα, καὶ παρεκάλεσε πεμφθῆναι παρ' αὐτοῦ πνοήν, ἐπαγγειλάμενος κοινὸν εἶναι τὸν ἄνθρωπον, εἰ ζωοποιηθῇ, καὶ ἀπὸ τοῦ γένους αὐτοῦ πληροῦσθαι τοὺς ἐν οὐρανῷ τόπους τῶν ἀποῤῥιφέντων ἀγγέλων. Τὸν δὲ Θεὸν ὡς ἀγαθὸν ἐπινεῦσαι, καὶ ἐμφυσῆσαι τῷ παρὰ τοῦ Σαταναὴλ πλασθέντι πνεῦμα ζωῆς, καὶ γενέσθαι παραυτίκα τὸν ἄνθρωπον εἰς ψυχὴν ζῶσαν λαμπρύνασαν τὸ σῶμα, καὶ πολλαῖς αὐτὸ καταφαιδρύνασαν χάρισιν. Εἶτα τῆς Εὔας ὁμοίως ἐκεῖθεν ποιηθείσης, καὶ ταῖς ἴσαις ἀποστραφείσης λαμπρότητι, φθονῆσαι τὸν Σαταναὴλ, καὶ μεταμεληθῆναι, καὶ κινηθῆναι πρὸς ἐπιβουλὴν τοῦ πλάσματος τοῦ ἰδίου, καὶ εἰσρυῆναι τοῖς ἐγκάτοις τοῦ ὄφεως, καὶ ἐξαπατῆσαι τὴν Εὔαν, καὶ συγγενέσθαι αὐτῇ, καὶ ποιῆσαι ἔγκυον, ἵνα τὸ σπέρμα τούτου προλαβὸν κατακυριεύῃ τοῦ ἀδαμιαίου σπέρματος, καὶ ὡς οἷόν τε διαφθείρῃ, καὶ μὴ συγχωρήσῃ αὐξάνεσθαι καὶ πληθύνεσθαι. Τὴν δὲ ταχέως ὠδινήσασαν ἀπογεννῆσαι τὸν Κάϊν ἐκ τῆς συνουσίας τοῦ Σαταναήλ, καὶ ἀδελφὴν δίδυμον ὁμοιότροπον, ὄνομα αὐτῇ Καλωμενά, ζηλοτυπήσαντα δὲ τὸν Ἀδὰμ συνελθεῖν καὶ αὐτὸν τῇ Εὔᾳ, καὶ γεννῆσαι τὸν Ἄβελ, ὃν ἀνελὼν εὐθὺς ὁ Κάϊν, τὸν φόνον εἰς τὸν βίον εἰσήγαγε. Διὰ τοῦτο καὶ τὸν ἀπόστολον Ἰωάννην εἰπεῖν, ὅτι ὁ Κάϊν ἐκ τοῦ πονηροῦ ἦν, τοῦ Σαταναὴλ μέντοι συμφθαρέντος ἀσελγῶς τῇ Εὔᾳ διὰ μέσου τοῦ ὄφεως, ἀφαιρεθῆναι ἀπ' αὐτοῦ τὴν θείαν αὐτίκα καὶ στολήν, καὶ μορφὴν, καὶ τὴν δημιουργικήν, ὡς εἴρηται, δύναμιν, καὶ τὴν τοῦ Θεοῦ προσηγορίαν. Θεὸν γὰρ ἄχρι τότε καὶ αὐτὸν ὀνομάζεσθαι. Καὶ γυμνωθέντα τούτων ἁπάντων σκοτεινὸν γενέσθαι, καὶ δυσειδῆ. Τὸν δ' ἀγαθὸν Πατέρα μέχρι τούτου στήσαντα τὴν ὀργήν, ἀφεῖναι τοῦτον κοσμοκράτορα καὶ κύριον, ὧν αὐτὸς ἐδημιούργησε, πεσὼν ἄνωθεν. Ταῦτα μὲν ἐκείνων τὰ
TIT. XXVII.
ἀκολούθως, καὶ εἶπε, Γενηθήτω στερέωμα, καὶ ἐγέ- et factum est. Piant hac, et hzc, et facta sunt. Ει
νετο. Γενηθήτω τάδε καὶ τάδε, καὶ γεγόνασιν ἅπαντα. euin cœlum secundum ornasset, et aquas a facie
Καὶ κατακοσμήσας μὲν τὸν δεύτερον οὐρανὸν περισ
λὼν δὲ τὸ ὕδωρ ἀπὸ προσώπου τῆς γῆς, καὶ τάξας
ἐν οἷς ἐδοκίμασε τόποις, ὡς ἡ τῆς κοσμογενείας βί
όλος διέξεισι, καὶ καλλωπίσας αὐτὴν, καὶ καθωρα
σας, καὶ τὰ ἐκ γῆς πάντα φυόμενα δημιουργήσας,
καὶ τὰ ζῶα, καὶ εἴ τι ἕτερον, ἀπεκλήρωσε ταύτην
ἑαυτῷ τε καὶ ταῖς ἀποστατικαῖς δυνάμεσιν οίκητήριον. Έπειτα πλάσας τὸ σῶμα τοῦ Ἀδὰμ ἀπὸ γῆς
ὕδατι φυραθείσης, ἔστησεν ὀρθὸν, ἀφ' οὗ καταρρεύ
σασά τις νοτὶς ἐπὶ τὸν δεξιὸν πόδα, καὶ διὰ τοῦ μετ
γάλου δακτύλου χυθεῖσα κατὰ τοῦ ἐδάφους ελικοειδώς
ἐβρύη, καὶ σχῆμα όψεως ἀπετέλεσεν. ᾿Αθροίσας δὲ
τὸ ἐν ἑαυτῷ πνεῦμα ὁ Σαταναὴλ ἐνέπνευσε τῷ
πλασθέντι σώματι ζωήν, τὸ δὲ ἐξ αὐτοῦ πνεῦμα διὰ
χαυνότητα καταῤῥυὲν ἐπὶ τὸν δεξιὸν ὁμοίως πήδα,
καὶ διὰ τοῦ μεγάλου δακτύλου χυθὲν εἰς τὴν ελικοειδῆ
φανίδα κατέσκηψεν. 'Η δὲ παραυτίκα ζωοποιηθεῖσα,
καὶ ἀποτμηθεῖσα τοῦ δακτύλου γέγονεν όφις, καὶ
εἴρπυσε. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ φρόνιμον αὐτὸν γενέσθαι,
καὶ νουνεχῇ, ὡς τοῦ ἐμφυσήματος τοῦ Σαταναὴλ εἰς
ψυχὴν αὐτῷ καταστάντος, ὅπερ ἰδὼν ὁ καινὸς οὗτος
δημιουργός, και γνούς, ὅτι μάτην πονεί, διεπρεσβεύο
σατο πρὸς τὸν ἀγαθὸν Πατέρα, καὶ παρεκάλεσε
πεμφθῆναι παρ' αὐτοῦ πνοήν, ἐπαγγειλάμενος κοινὸν
εἶναι τὸν ἄνθρωπον, εἰ ζωοποιηθῇ, καὶ ἀπὸ τοῦ γέ
νους αὐτοῦ πληροῦσθαι τοὺς ἐν οὐρανῷ τόπους τῶν
ἀποῤῥιφέντων ἀγγέλων. Τὸν δὲ Θεὸν ὡς ἀγαθὸν ἐπισ
νεῦσαι, καὶ ἐμφυσῆσαι τῷ παρὰ τοῦ Σαταναὴλ
πλασθέντι πνεῦμα ζωῆς, καὶ γενέσθαι παραυτίκα τὸν
ἄνθρωπον εἰς ψυχὴν ζῶσαν λαμπρύνασαν τὸ σῶμα,
καὶ πολλαῖς· αὑτὸ καταφαιδρύνασαν χάρισιν. Είτα
τῆς Εὔας ὁμοίως ἐκεῖθεν ποιηθείσης, καὶ ταῖς ἴσαις
ἀποστραφάτης λαμπρότητι, φθονῆσαι τὸν Σαταναὴλ,
καὶ μεταμεληθῆναι, καὶ κινηθῆναι πρὸς ἐπιβουλήν
τοῦ πλάσματος τοῦ ἰδίου, καὶ εἰσρυῆναι τοῖς ἐγκάτοις τοῦ ὄψεως, καὶ ἐξαπατῆσαι τὴν Εὔαν, καὶ συγ
γενέσθαι αὐτῇ, καὶ ποιῆσαι ἔγκυον, ἵνα τὸ σπέρμα
τούτου προλαβὸν κατακυριεύῃ τοῦ ἀδαμιαίου σπέρματος, καὶ ὡς οἷόν τε διαφθείρῃ, καὶ μὴ συγχωρη
αὐξάνεσθαι καὶ πληθύνεσθαι. Τὴν δὲ ταχέως ὠδινήσασαν ἀπογεννῆσαι τὸν Κάϊν ἐκ τῆς συνουσίας τοῦ
Σαταναήλ, καὶ ἀδελφὴν δίδυμον ἐμοιότροπον, όνομα
αὐτῇ Καλωμενά, ζηλοτυπήσαντα δὲ τὸν Ἀδὰμ συν.
ελθεῖν καὶ αὐτὸν τῇ Εὐᾳ, καὶ γεννῆσαι τὸν ᾿Αβελ, εν
ἀνελὼν εὐθὺς ὁ Κάϊν, τὸν φόνον εἰς τὸν βίον εἰσήγαγε.
Διὰ τοῦτο καὶ τὸν ἀπόστολον Ἰωάννην εἰπεῖν, ὅτι
ὁ Κάϊν ἐκ τοῦ πονηροῦ ἦν, τοῦ Σαταναὴλ μέντοι συμφθαρέντες ἀσελγῶς τῇ Εὐ διὰ μέσου τοῦ ἔφεως,
ἀφαιρεθῆναι ἀπ' αὐτοῦ τὴν θείαν αὐτίκα καὶ στολήν,
καὶ μορφὴν, καὶ τὴν δημιουργικήν, ὡς εἴρηται, δύο
ναμιν, καὶ τὴν τοῦ Θεοῦ προσηγορίαν. Θεὸν γὰρ ἄχρι
τότε καὶ αὐτὸν ὀνομάζεσθαι. Καὶ γυμνωθέντα τούτων
ἁπάντων σκοτεινὸν γενέσθαι, καὶ δυσειδή. Την
δ' ἀγαθὸν Πατέρα μέχρι τούτου στήσαντα τὴν ὀργήν,
ἀφεἶναι τοῦτον κοσμοκράτορα καὶ κύριον, ὧν αὐτὸς
ἐδημιούργησε, πεσὼν ἄνωθεν. Ταῦτα μὲν ἐκείνων τὰ
' ] Joan. ut, 12.
terræ contraxisset, easque suis in locis, nt ei visum est, collocasset, quemadmodum in libro, qui
mundi continet procreationem, descriptum est, her
ram ornavit et decoravit, et omnia fecit quæ nascuntur e terra, et animalia et si quid aliud est,
eamque sibi ut aliis potestatibus, quæ defecerant,
constituit domicilium. Deinde cuin. Adam e terra
aqua commista formasset, eum rectum collocavit,
ex quo humor quidam in dextrum pedem defluxit,
et per magnum digitum effusus in terram se circumvolvit, et serpentis figuram reddidit. Salannel vero
spiritum suum colligens in corpus a se conflatum
vitam insulavit. Sed spiritus ejus per vacuum si
militer duens in dexteruin pedem et per magnum digitúm, in tortuosam stillanı coaluſt, quæ statim vitam
accipiens et a digito abscedens serpens elucta est,
et serpebat, idcirco enim, inquiunt, est prudens ac
mente. præditus serpens, quoniam Satanaelis insufflatio illi fuit animæ loco. Quod novus iste opifex
conspicatus, cum animadverteret se frustra laborare, legatos misit ad bonum patrem, qui peterent ot
mitteret spiritum suam, promisitque hominem fore
communem, si vitam acciperet, et ex genere ipsius
repletas iri sedes, quibus angeli dejecti fuerant.
Deum autem utpote bonum annuisse, insumasseque
Satanaelis figmento spiritum vitæ, et continuo factam esse hominem in animam viventem, quæ corpus illustraret, et multiplici gratia decoraret. Post
autem cum Eva item ex eo fuisset formata, eodemque esset affecta splendore, Satanael invidia com) -
motum sententiam mutasso et ad Insidias proprio
figmento struendas se convertisse, et serpentis
visceribus infuentem decepisse Evam, et cuin illa
consuetulinem habuisse, ut ea uterum gerente, semen ipsius semini Adam anteiret, et quoad fieri,
posset illud corrumperet, nec augeri multiplicarique permitteret. Sed Evam mox doloribus partus
afectam peperisse Cain ex concubitu Satanaelis,
et sororem ei similem, cui nomen fuit Calonena,
Adam vero æmulatione commotumn rem ipsam quoque habuisse cum Eva, et Abel suscepisse, quem
statiin interfciens Cain, homicidium in vitam intulit.
Ideoque Joannem apostolum dixisse, quod Cain ex
maligno erat ‘. Cæterum cum Satanael impudice
cum Eva per serpentem corrumperetur, divina
fuisse statim privatum forma ac vestimento, et creandi facultate, et Dei appellatione, quibus ademptis
rebus tenebricosum atque omnibus invisum evasisse. Sed bonum Patrem sic iracundiam temperasse, ut permitteret cum auctorem ac dominum
eorum esse, quæ ipse e sublimibus cadens condiderat. Istiusmodį sunt ipsorum fabulæ. Verum cur
non potuit aquis insidere, imo vero, quando corps
ra quoque insident aquis, cur ipse una cum defoctricibus illis potestatibus, proprium non habuit in
aquis domicilium? quandoquidem nunc etiam in
col. 1299–1300page 641 of 677
PG 130:1299ζάνειν, μᾶλλον δὲ ἐπεὶ τὸ ἐφιζάνειν σώματός ἐστι, πῶς οὐκ ἠδύνατο μετὰ τῶν συναποστατικῶν δυνάμεων ἔχειν τὸ ὕδωρ ἐνδιαιτητήριον; Καὶ γὰρ καὶ νῦν ὕδασιν ἐνδιαιτῶνται, καὶ πηγαῖς, καὶ ποταμοῖς, καὶ λίμναις, καὶ θαλάσσαις, καὶ καταχθόνιοι μένουσιν, ὡς πνεύματα ἄλλα, πολλῷ τῶν ἀνεμιαίων πνευμάτων αὐλότερα. Εἰ δὲ καὶ φύσσει Θεοῦ υἱὸς ἦν, ἰσοσθενὴς ἂν ἦν τῷ φύσει Πατρί, καθάπερ καὶ ὁ μονογενὴς Υἱὸς ὁ λέγων, Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἔν ἐσμεν. Καὶ αὖθις, Ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ ἑώρακε τὸν Πατέρα. Καὶ πάλιν, Ὅσα ἔχει ὁ Πατήρ ἐμά ἐστι. Καὶ αὖθις, Εἰ οὐ ποιῶ τὰ ἔργα τοῦ Πατρός μου, μὴ πιστεύετέ μοι. Ἰσοσθενὴς δὲ ὢν ἀντεέστη ἂν, ἐπειδὴ καὶ ὅλως ἀποστασίαν ἐμελέτησε, καὶ οὐκ ἂν οὕτω ῥᾳδίως κατεβλήθη. Πῶς δὲ καὶ ῥιφεὶς εἶχεν ἔτι τὴν τοῦ Θεοῦ μορφήν, καὶ στολήν, καὶ τὴν δημιουργικὴν αὐτοῦ δύναμιν; Ἔδει γὰρ αὐτὸν πρότερον γυμνωθῆναι τούτων, εἶτα καταῤῥιφῆναι. Ἀποθανόντος δὲ τοῦ μέρους τούτου φανέντος, καὶ γυμνοῦ πάσης ἀληθείας, ἀκολούθως καὶ τὰ ἀκόλουθα τούτῳ ψευδῆ φαίνονται, καὶ ἀσύστατα. Σκοπητέον δέ, πῶς ἐκ τῆς ἀθετουμένης αὐτοῖς μωσαϊκῆς βίβλου παράγουσι μαρτυρίαν, ὅτι ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν. Τὸ δὲ δογματίζειν, ὅτι ὁ Σαταναὴλ ἐδημιούργησε τὸ στερέωμα, καὶ ὅτι συνήγαγε τὰ ὕδατα εἰς τὰς κατασκευασθείσας αὐτοῖς συναγωγάς, καὶ ὅτι κατεκόσμησε τὸ στερέωμα καὶ τὴν γῆν, καὶ τὰ ἐφεξῆς ἅπαντα μέχρι τοῦ εἰς τὸν πρωτόπλαστον ἐμφυσήματος, ἐκ τῆς μωσαϊκῆς μὲν κοσμογενείας ἐσυλήθησαν, τῷ Σαταναὴλ δὲ ἀνέθεντο τὴν τούτων δημιουργίαν οἱ Βογόμιλοι τῷ δόγματι τῶν Παυλικιάνων ἀκολουθοῦντες. Ἐκεῖνοι γὰρ τῷ πονηρῷ οὐ μόνον τὴν τούτων δημιουργίαν ἀπονέμουσιν, ἀλλὰ καὶ τὴν τοῦ πρώτου οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς, καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, ἁπάντων τῶν ἐγκοσμίων. Καὶ ζήτησον ἐν τῷ κατὰ τῶν Παυλικιάνων τίτλῳ τὰ κεφάλαια, οἷς ἐπιγέγραπται, Ὅτι οὐ δύο ἀρχαί, ἀλλ' εἷς δημιουργὸς οὐρανοῦ, καὶ γῆς, καὶ τῶν ἐν μέσῳ, καὶ εὑρήσεις ἐν ἐκείνοις τὰς προσφόρους ἀνατροπάς, ὅσαι τῷ παρὄντι τῶν Βογομίλων δόγματι προσαρμόζουσιν. Ὅτι δὲ οὐδὲ τὸ σῶμα τοῦ πρωτοπλάστου δημιούργημα τοῦ Σαταναήλ ἐστιν, ἐκεῖ πάλιν σαφῶς εὑρήσεις ἐν τοῖς ἐφεξῆς κεφαλαίοις, οἷς ὁμοίως ἐπιγέγραπται, Ὅτι εἷς δημιουργὸς τοῦ σώματος, καὶ τῆς ψυχῆς, ἤτοι τοῦ ἀνθρώπου. Τὴν γὰρ κατὰ τὸν ὄφιν μυθολογίαν αὐτῶν παρήσομεν, ὡς γέλωτος μᾶλλον ἢ ἀντιῤῥήσεως ἀξίαν. Διὰ τίνος δὲ μεσίτου καὶ τὴν πρὸς τὸν ἐπιβουλευθέντα Πατέρα καὶ Θεὸν ἐποιήσατο πρεσβείαν ὁ καταῤῥαγεὶς ἐχθρός; οὐδεὶς μὲν γὰρ ἐκ τῶν συναποστάντων αὐτῷ ταύτην ἀνετόλμησεν ὑποστῆναι. Καὶ αὖθις οὐδεὶς τῶν παρὰ τῷ Θεῷ λειτουργικῶν ἀγγέλων ἠθέλησε μεσιτεῦσαι τῷ καὶ τούτων ἐχθρῷ. Πῶς δὲ καὶ ὁ ἀγαθὸς Θεὸς ἐπλήρωσεν ἂν τὴν αἴτησιν τοῦ δυσμενοῦς τὴν περὶ τοῦ καταπέμψαι πρὸς τὸ δι' αὐτοῦ πλασθὲν σῶμα ψυχήν, ὥστε εἶναι τὸν ἄνθρωπον κοινόν; Τίς γὰρ κοινωνία φωτὶ πρὸς σκότος; Τίς δὲ συμφώνησις Θεῷ πρὸς Βελίαρ; Πῶς δ' ἂν καὶ ὁ Σαταναὴλ ἀσώ-
ζάνειν, μᾶλλον δὲ ἐπεὶ τὸ ἐφιζάνειν σώματός
ἐστι, πῶς οὐκ ἠδύνατο μετὰ τῶν συναποστα
τικῶν δυνάμεων ἔχειν τὸ ὕδωρ ἐνδιαιτητήριον;
Καὶ γὰρ καὶ νῦν ὕδασιν ἐνδιαιτῶνται, καὶ πη·
γαῖς, καὶ ποταμοῖς, καὶ λίμναις, καὶ θαλάσσαις,
καὶ καταχθόνιοι μένουσιν, ὡς πνεύματα ἄλλα, πολλῷ
τῶν ἀνεμιαίων πνευμάτων αυλότερα. Εἰ δὲ καὶ φύσ
σει Θεοῦ υἱὸς ἦν, ισοσθενής ἂν ἦν τῷ φύσει Πατρί,
καθάπερ καὶ ὁ μονογενής Υἱὸς ὁ λέγων, Εγὼ καὶ ὁ
Πατὴρ ἔν ἐσμεν. Καὶ αὖθις, Ο ἑωρακὼς ἐμὲ ἑώρακε τὸν Πατέρα. Καὶ πάλιν, "Οσα ἔχει ὁ Πατήρ
ἐμά ἐστι. Καὶ αὖθις. Εἰ οὐ ποιῶ τὰ ἔργα τοῦ Πατρός μου, μὴ πιστεύετέ μοι. Ισοσθενὴς δὲ ὧν ἀντε
έστη ἂν, ἐπειδὴ καὶ ὅλως ἀποστασίαν ἐμελέτησε, καὶ
quis habitant, et in fontibus, et in mari, et in μυθικά· ἀλλὰ πῶς οὐκ ἠδύνατο τοῖς ὕδασιν ἐφιlocis subterraneis, cum a materia longius absint,
quam ipsi ventorum flatus? Quod si Satanael natura fuisset filius Dei, potentia Patri suo par exstitisset,
quemadmodum et unigenitus Filius, qui dicit: Ego
et Pater uņum sumus '. Et rursum: Omnia, quæ
Pater habet, mea sunt ". Et rursum: Qui vidit 'me,
Patrem vidit ³. Et rursum: Nisi facio opera Patris
mei, ne in me credite. Quod si potentia par exstitisset, quamvis de defectione omnino cogitasset,
haud facile dejectus esset. Dejectus autem Dei formam atque habitum, et procreandi potestatem non
retinuisset. His enim prius illum spoliari oportuit,
deinde expelli. Quare cum pars horum absurda
et ab omni veritate aliena perspicue sit, constat
el ea, quae consequuntur, plane falsa esse, nec ullo οὐκ ἂν οὕτω ῥᾳδίως κατεβλήθη. Πῶς δὲ καὶ ῥιφεὶς
εἶχεν ἔτι τὴν τοῦ Θεοῦ μορφήν, καὶ στολὴν, καὶ τὴν
δημιουργικὴν αὐτοῦ δύναμιν; Εδει γὰρ αὐτὸν πρότερον γυμνωθῆναι τούτων, εἶτα καταῤῥιφῆναι. Απ
Θάνου δὲ τοῦ μέρους τούτου φανέντος, καὶ γυμνοῦ
πάσης ἀληθείας, ἀκολούθως καὶ τὰ ἀκόλουθα τούτῳ
ψευδή φαίνονται, καὶ ἀσύστατα. Σκοπητέον δὲ, πῶς
ἐκ τῆς ἀθετουμένης αὐτοῖς μωσαϊκῆς βίβλου παράγουσι μαρτυρίαν, ὅτι ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν
οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν. Τὸ δὲ δογματίζειν, ὅτι ὁ Σαταναὴλ ἐδημιούργησε τὸ στερέωμα, καὶ ὅτι συνήγαγε
τὰ ὕδατα εἰς τὰς κατασκευασθείσας αὐτοῖς συναγω
γάς, καὶ ὅτι κατεκόσμησε τὸ στερέωμα καὶ τὴν γῆν,
καὶ τὰ ἐφεξῆς ἅπαντα μέχρι τοῦ εἰς τὸν πρωτόπλα
στον εμφυσήματος, ἐκ τῆς μωσαϊκῆς μὲν κοσμογενείας ἐσυλήθησαν, τῷ Σαταναὴλ δὲ ἀνέθεντο την
τούτων δημιουργίαν οἱ Βογόμιλοι τῷ δόγματι τῶν
Παυλικιάνων ἀκολουθοῦντες. Ἐκεῖνοι γὰρ τῷ πονηρῷ
οὐ μόνον τὴν τουτων δημιουργίαν ἀπονέμουσιν, ἀλλὰ
καὶ τὴν τοῦ πρώτου οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς, καὶ ἁπλῶς
εἰπεῖν, ἁπάντων τῶν ἐγκοσμίων. Καὶ ζήτησον ἐν τῷ
κατὰ τῶν Παυλικιάνων τίτλῳ τὰ κεφάλαια, οἷς
ἐπιγέγραπται, Ὅτι οὐ δύο ἀρχαὶ, ἀλλ' εἰς δημιουρ
γὺς οὐρανοῦ, καὶ γῆς, καὶ τῶν ἐν μέσῳ, καὶ εὑρήσεις
ἐν ἐκείνοις τὰς προσφόρους ανατροπάς,ὅσαι τῷ παρ
ὄντι τῶν Βογομίλων δόγματι προσαρμόζουσιν. Ότι
δὲ οὐδὲ τὸ σῶμα τοῦ πρωτοπλάστου δημιούργημα τοῦ
Σαταναήλ ἐστιν, ἐκεῖ πάλιν σαφῶς εὑρήσεις ἐν τοῖς
ἐφεξῆς κεφαλαίοις, οἷς ὁμοίως ἐπιγέγραπται. Ὅτι εἰς
δημιουργὸς τοῦ σώματος, καὶ τῆς ψυχῆς, ἤτοι τοῦ
ἀνθρώπου. Τὴν γὰρ κατὰ τὸν ὄριν μυθολογίαν αὐτῶν
παρήσομεν, ὡς γέλωτος μᾶλλον ἢ ἀντιῤῥήσεως ἀξίαν.
Διὰ τίνος δὲ μεσίτου καὶ τὴν πρὸς τὸν ἐπιβουλευθέντα
Πατέρα καὶ Θεὸν ἐποιήσατο πρεσβείαν ὁ καταῤῥαγείς
ἐχθρός; οὐδεὶς μὲν γὰρ ἐκ τῶν συναποστάντων αὐτῷ
ταύτην ἀνετόλμησεν ὑποστῆναι. Καὶ αὖθις οὐδεὶς
τῶν παρὰ τῷ Θεῷ λειτουργικῶν ἀγγέλων ἠθέλησε
μεσιτεῦσαι τῷ καὶ τούτων ἐχθρῷ. Πῶς δὲ καὶ ὁ ἁγαθὸς Θεὸς ἐπλήρωσεν ἂν τὴν αἴτησιν τοῦ δυσμενούς
τὴν περὶ τοῦ καταπέμψαι πρὸς τὸ δι' αὐτοῦ πλασθὲν
σῶμα ψυχήν, ὥστε εἶναι τὸν ἄνθρωπον κοινόν; Τις
γὰρ κοινωνία φωτὶ πρὸς σκότος; Τίς δὲ συμφώνησε
Θεῷ πρὸς Βελίαρ; Πῶς δ᾽ ἂν καὶ ὁ Σαταναὴλ ἀσώ-
*Joan x, 37.
3 11 Cor. v, 14, 15.
modo posse consistere. Nec illud negligendum est,
quod ex Moysis libro quem improbant, testimonium
illud proferunt: In principio fecit Deus cœlum et
terram. Nam quod Satanael firmamentuin fecisse
licunt, et aquas in loca ipsis parata congregasse,
ornasseque firmamentum, et terram, et quæ sequuntur omnia, usque ad hominis formationem et
insulationem in eum, ex Moysis libro, in quo mundi procreationem enarrat, surrepta sunt a Bogomilis,
qui Paulicianorum opinionem sequentes opifcium
eorum Satanacli tribuerunt. Illi enim non solum
aliarum rerum, sed etiam primi hominis, et terra, et
omnium quæ in mundo sunt, procreationem malo
ascribunt. Quære in titulo Adversus Paulicianos
capita quæ inscripta sunt: Non esse duo principia,
sed unum auctorem cæli, et terræ, et eorum quæ in
medio sunt, et in illis invenies varias rationes,
quibus hæc Bogomilorum opinio confutari facile
queat. Ibi rursum aperte deprehendes in capitulis
subsequentibus, quæ similiter inscripta sunt: Unum
esse corporis et animæ auctorem. Nam fabulam de
serpente ab ipsis confictam, ut risu potius quam
confutatione dignam omittemus. Quem porro legatum misit ad Patrem˝ét Deum quem insidiis petierat, ipse jam hostis declaratus? Nemo enim eorum
qui simul defecerant eo munere fungi ausus essel.
Et nemo rursum angelorum Deo ministrantium
eam provinciam cepisset, ut ei hostem ipsius et
suun reconciliaret. Ad hac quomodo bonus Deus
inimico consensisset postulanti, ut animam in cor-,
pus a se formatur demitteret, ut homo communis
foret: Que enim communio luci cum tenebris? aut
qui consensus Deo cum Belial? Jam quomodo
Satanael corporis expers ratione corporea cum Eva
concubuit? Per visunnd? At si per visum, quomodo ex illa filios procreavit? Aut cur Cain filius ejus
non ipsi par et similis fuit, sel Adam? Omnis eniun
proles genitori natura par et similis est. Nam
quol Joannes apostolus dixit, Gain ex malo fuisse,
non eo spectant hæc verba, quod corpore ab illo
fierit procreatus, sed quod ab illo malitiam didiseri. Saepe enim et discipulus vocatur filius, et ma-
× Jaan. X,
* Joan xvi, 15. ³ Join. xiv. 9.
col. 1301–1302page 642 of 677
PG 130:1301ματος ὤν, σωματικῶς τῇ Εὔᾳ συνεγένετο, εἰ μή που κατὰ φαντασίαν εἴποι τις; Εἰ δὲ κατὰ φαντασίαν, πῶς ἂν ἐπαιδοποίησεν ἐξ αὐτῆς; Πῶς δὲ ὁ Κάϊν υἱὸς αὐτοῦ, γεγονὼς οὐκ αὐτῷ ἦν ἴσος καὶ ὅμοιος, ἀλλὰ τῷ Ἀδάμ; Πᾶν γὰρ γέννημα ἴσον καὶ ὅμοιον τῷ γε γεννηκότι κατὰ τὴν φύσιν ἐστίν. Ὁ δὲ ἀπόστολος Ἰωάννης εἶπεν ἐκ τοῦ πονηροῦ τὸν Κάϊν, οὐχ ὡς ἐκ τοῦ πονηροῦ σωματικῶς γεννηθέντα, ἀλλ' ὡς τὴν κακίαν ἐξ ἐκείνου μεμαθηκότα. Πολλάκις γὰρ τέκνον λέγεται καὶ ὁ μαθητὴς, καὶ πατὴρ αὖθις ὁ διδάσκαλος. Ἐπεὶ δὲ οὐδενὸς τῶν ἐγκοσμίων κτισμάτων ἐδείχθη δημιουργὸς ὁ Σατανᾶς, ὡς ἐν τοῖς κατὰ τῶν Παυλικιάνων κεφαλαίοις ἀναγέγραπται, πρὸς ἃ πρὸ μικροῦ προεπέμψαμεν, οὐδενὸς ἄρα τῶν ἐν τῷ κόσμῳ κτισμάτων κοσμοκράτορα καὶ κύριον αὐτὸν ὁ Θεὸς κατέστησεν. Ἀλλ' ἐπεὶ πολυσήμαντον ὄνομα τοῦ κόσμου πέφυκεν, ἓν δὲ τῶν σημαινομένων ἐστὶ καὶ ἡ κοσμικὴ κακία καὶ μοχθηρία, περὶ ἧς ὁ Κύριος ἔλεγε πρὸς τοὺς μαθητάς, ὅτι Εἰ ἐκ τοῦ κόσμου ἦτε, ὁ κόσμος ἂν τὸ ἴδιον ἐφίλει, ταύτης δὲ μόνης ὀνομάζεται κοσμοκράτωρ, αὐτὸς τὴν κακίαν ταύτην δημιουργήσας τῇ τοῦ καλοῦ φυγῇ, καὶ δι' αὐτῆς ἄρχων, καὶ κυριεύων τῶν ὑπ' αὐτῆς δελεαζομένων, καὶ ὑποταττομένων ἑκουσίως αὐτῷ. η'. Λέγουσιν, ὅτι τῶν ἀνθρώπων πικρῶς τυραννουμένων, καὶ ἀπηνῶς ἀπολλυμένων, μόγις ὀλίγοι τινές τῆς τοῦ Πατρὸς μερίδος ἐγένοντο, καὶ εἰς τὴν τῶν ἀγγέλων τάξιν ἀνέβησαν. Τούτους δὲ εἶναι τοὺς ἐν ταῖς γενεαλογίαις τοῦ τε κατὰ Ματθαῖον εὐαγγελίου καὶ τοῦ κατὰ Λουκᾶν μνημονευομένους. Ὀψέ ποτε δὲ συνῆκε κατασοφισθεὶς ὁ Πατήρ, καὶ ἀδι κεῖσθαι γνοὺς, ὅτι τὸ τιμιώτερον μέρος τοῦ ἀνθρώπου δοὺς, τὰ καιριώτατα συντελέσας εἰς τὴν ἀπαρ τισμὸν αὐτοῦ, πολλοστημόριον ἀποφαίνεται τοῦ γένους, καὶ ἅμα κατελεήσας τὴν ψυχὴν, τὸ ἴδιον ἐμφύσημα πάσχουσαν οὕτως ἀθλίως, καὶ καταδυναστευομένην διαναστῆναι πρὸς ἄμυναν, καὶ ἐν τῷ πεντακισχιλιοστῷ πεντακοσιοστῷ ἔτει ἐξερεύξασθαι τῆς ἑαυτοῦ καρδίας Λόγον, τοῦτον δὴ τὸν Υἱὸν καὶ Θεόν. Ἐξηρεύξατο γὰρ, φησὶν, ἡ καρδία μου Λό γον ἀγαθόν. Τοῦτον δὲ τὸν Λόγον καὶ Υἱὸν ἰσχυρίζονται εἶναι τὸν ἀρχάγγελον Μιχαήλ. Καλεῖται γὰρ, φησί, τὸ ὄνομα αὐτοῦ μεγάλης βουλῆς ἄγγελος. Ἀρχάγγελον μὲν καλούμενον ὡς θειότερον ὅλων τῶν ἀγγέλων, Ἰησοῦν δὲ, ὡς πᾶσαν νόσον καὶ μαλακίαν ἰώμενον, Χριστὸν δὲ, ὡς χρισθέντα τῇ σαρκί. Κατ ελθεῖν δὲ ἄνωθεν, καὶ εἰσρυῆναι διὰ τοῦ δεξιοῦ ὠτὸς τῆς Παρθένου καὶ περιθέσθαι σάρκα τῷ φαινομένῳ μὲν ὑλικὴν καὶ ὁμοίαν ἀνθρώπου σώματος, τῇ δ' ἀληθείᾳ ἄϋλον καὶ θεοπρεπῆ, καὶ ἐξελθεῖν αὖθις ὅθεν εἰσῆλθε, τῆς Παρθένου μήτε τὴν εἴσοδον αὐτοῦ γνούσης, μήτε τὴν ἔξοδον, ἀλλ' ἁπλῶς εὑρούσης αὐ τὸν ἐν τῷ σπηλαίῳ κείμενον ἐσπαργανωμένον, καὶ τελέσαι τὴν ἔνσαρκον οἰκονομίαν, καὶ ποιῆσαι, καὶ διδάξαι τὰ ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις ἀναταττόμενα, πλὴν ἐν φαντασίᾳ τοῖς ἀνθρωποπρεπέσιν ὑποκείμενον πάθεσι. Σταυρωθέντα δὲ καὶ ἀποθανεῖν. Καὶ ἀναστῆναι δόξαντα λύσαι τὴν σκηνήν, καὶ γυμνῶσαι τὸ δράμα, καὶ ἀποθέμενον τὸ προσωπεῖον συσχεῖν τὸν ἀποστάτην, καὶ παχεῖ καὶ βαρεῖ κλοιῷ καταδῆσαι, καὶ ἐγκλεῖσαι τῷ ταρτάρῳ, περιελόντα, καὶ ἐκ τοῦ
TIT. XXVII.
ματος ων, σωματικῶς τῇ Εὐᾳ συνεγένετο, εἰ μή που
κατὰ φαντασίαν εἴποι τις; Εἰ δὲ κατὰ φαντασίαν,
πῶς ἂν ἐπαιδοποίησεν ἐξ αὐτῆς; Πῶς δὲ ὁ Κάϊν υἱὸς
αὐτοῦ, γεγονώς οὐκ αὐτῷ ἦν ἴσος καὶ ὅμοιος, ἀλλὰ
τῷ ᾿Αδάμ; Πᾶν γὰρ γέννημα. ἴσον καὶ ὅμοιον τῷ γεγεννηκότι κατὰ τὴν φύσιν ἐστίν. Ο δὲ ἀπόστολος
Ιωάννης εἶπεν ἐκ τοῦ πονηροῦ τὸν Κάϊν, οὐχ ὡς
ἐκ τοῦ πονηροῦ σωματικῶς γεννηθέντα, ἀλλ' ὡς τὴν
κακίαν ἐξ ἐκείνου μεμαθηκότα. Πολλάκις γὰρ τέκνον
λέγεται καὶ ὁ μαθητὴς, καὶ πατὴρ αὖθις ὁ διδάσκαλος. Ἐπεὶ δὲ οὐδενὸς τῶν ἐγκοσμίων κτισμάτων
ἐδείχθη δημιουργὸς ὁ Σατανᾶς, ὡς ἐν τοῖς κατὰ τῶν
Παυλικιάνων κεφαλαίοις ἀναγέγραπται, πρὸς ἃ πρὸ
μικροῦ προεπέμψαμεν, οὐδενὸς ἄρα τῶν ἐν τῷ κόσμῳ
κτισμάτων κοσμοκράτορα καὶ κύριον αὐτὸν ὁ Θεὸς
κατέστηκεν. Αλλ' ἐπεὶ πολυσήμαντον ὄνομα τοῦ κόσμου πέφυκεν, ἐν δὲ τῶν σημαινομένων ἐστὶ καὶ ἡ
κοσμική κακία καὶ μοχθηρία, περὶ ἧς ὁ Κύριος ἔλεγε πρὸς τοὺς μαθητάς, ὅτι Εἰ ἐκ τοῦ κόσμου
ἦτε, ὁ κόσμος ἂν τὸ ἴδιον ἐφίλει, ταύτης δὲ μόνης ὀνομάζεται κοσμοκράτωρ, αὐτὸς τὴν κακίαν ταύτην
δημιουργήσας τῇ τοῦ καλοῦ φυγῇ, καὶ δι' αὐτῆς ἄρχων, καὶ κυριεύων τῶν ὑπ' αὐτῆς δελεαζομένων, και
ὑποταττομένων εκουσίως αὐτῷ.
gister pater. Verum quoniam nullius rerum procreatarum, quæ in mundo sunt, auctor est Satanas,
ut in illis capitibus adversus Paulicianos scriptis,
ad quæ paulo ante lectorem rejecimus, demonstra-·
tum est, constat, eum nullius rei quæ in mundo
sit, dominum a Deo fuisse constitutum. Sed quo-
- niam vocabulum hoc, mundus, multiplex est, el
significat etiam malitiam et nequitiam, quæ in
mundo est, de qua Dominus ad discipulos loquens
intellexit: Si ex mundo, inquiens, essetis, mundus
quod suum est diligeret', istius sclius Dominus appellatur ipse enim ab honesto recedens malitiam
peperit, et per ipsam princeps ac dominus eorum
constituitur, qui ab illa decepti, ei sese ultro suljiciunt.
η'. Λέγουσιν, ὅτι τῶν ανθρώπων πικρώς τυραννουμένων, καὶ ἀπηνῶς ἀπολλυμένων, μόγις ὀλίγοι τινές
τῆς τοῦ Πατρὸς μερίδος ἐγένοντο, καὶ εἰς τὴν τῶν
ἀγγέλων τάξιν ἀνέβησαν. Τούτους δὲ εἶναι τοὺς
ἐν ταῖς γενεαλογίαις τοῦ τε κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγε
λίου καὶ τοῦ κατὰ Λουκᾶν μνημονευομένους. Οψέ
ποτε δὲ συνῆκε κατασοφισθεὶς ὁ Πατήρ, καὶ ἀδι
κεῖσθαι γνοὺς, ὅτι τὸ τιμιώτερον μέρος τοῦ ἀνθρώπου δοὺς, τὰ καιριώτατα συντελέσας εἰς τὴν ἀπαρ
τισμὸν αὐτοῦ, πολλοστημόριον ἀποφαίνεται τοῦ
γένους, καὶ ἅμα κατελεήσας τὴν ψυχὴν, τὸ ἴδιον
Εμφύσημα πάσχουσαν οὕτως ἀθλίως, καὶ καταδυναστευομένην διαναστῆναι πρὸς ἄμυναν, καὶ ἐν τῷ
πεντακισχιλιοστῷ πεντακοσιοστῷ ἔτει ἐξερεύξασθαι
τῆς ἑαυτοῦ καρδίας Λόγον, τοῦτον δὴ τὸν Υἱὸν καὶ
Θεόν. Εξηρεύξατο γὰρ, φησὶν, ἡ καρδία μου Λότον ἀγαθόν. Τοῦτον δὲ τὸν Λόγον καὶ Υἱὸν ἰσχυρί
ζονται εἶναι τὸν ἀρχάγγελον Μιχαήλ. Καλεῖται γὰρ,
φησί, τὸ ὄνομα αὐτοῦ μεγάλης βουλῆς ἄγγελος.
Αρχάγγελον μὲν καλούμενον ὡς θειότερον ὅλων τῶν
ἀγγέλων, Ἰησοῦν δὲ, ὡς πᾶσαν νόσον καὶ μαλακίαν
Ιώμενον, Χριστὸν δὲ, ὡς χρισθέντα τῇ σαρκί. Κατ
ελθεῖν δὲ ἄνωθεν, καὶ εἰσρυῆναι διὰ τοῦ δεξιοῦ ὠτὸς
τῆς Παρθένου καὶ περιθέσθαι σάρκα τῷ φαινομένῳ
μὲν ὑλικὴν καὶ ὁμοίαν ἀνθρώπου σώματος, τῇ δ'
ἀληθείᾳ ἀῦλον καὶ θεοπρεπῆ, καὶ ἐξελθεῖν αὖθις ὅθεν
εἰσῆλθε, τῆς Παρθένου μήτε τὴν εἴσοδον αὐτοῦ
γνούσης, μήτε τὴν ἔξοδον, ἀλλ᾽ ἁπλῶς εὐρούσης αὐτ
τὸν ἐν τῷ σπηλαίῳ κείμενον ἐσπαργανωμένον, καὶ
τελέσαι τὴν ἔνσαρκον οἰκονομίαν, καὶ ποιῆσαι, καὶ
διδάξαι τὰ ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις αναταττόμενα, πλην
ἐν φαντασίᾳ τοῖς ἀνθρωποπρεπέσιν ὑποκείμενον
πάθεσι. Σταυρωθέντα δὲ καὶ ἀποθανεῖν. Καὶ ἀναστῆς
και δόξαντα λύσαι τὴν σκηνήν, καὶ γυμνῶσαι τὸ
δράμα, καὶ ἀποθέμενον τὸ προσωπεῖον συσχεῖν τὸν
ἀποστάτην, καὶ παχεῖ καὶ βαρεί κλοιῷ καταδῆσαι,
καὶ ἐγκλεῖσαι τῷ ταρτάρῳ, περιελόντα, καὶ ἐκ τοῦ
• Matth. xv,
19. • Psal. xLiv, 2. 3 Isa. Is, 6.
8. Dicunt, cum homines acerbo dæmonum dominatu
premerentur, crudeliterque perderentur, vix paucos
ex parte Patris exstitisse, et in angelorum ordinem
ascendisse,eos nimirum, qui in genealogiis Evangelii
secundum Matthæum et secundum Lucam recensentur,
Tandem autem aliquando Patrem se decipi atque injuria affici animadvertisse, qui cum præstantiorem hominis partein tribuisset, in eoque perficiendo, quæ
præcipuæ sunt partes absolvisset, majore tamen generis hominum numero privaretur, animamque commiseratus, quam ipse insamasset, quæ tam misera
servitute afligeretur, ad ultionem anno quinquies
millesimo quingentesimo ex corde suo Verbum,
eructasse, id est, Filium et Deum. Scriptum est enim:
Eructavil cor meum Verbum bonum. Hoc autem
Verbum et Filium Michaelem archangelum esse
contendunt: Vocabitur enim, inquit, nomen ejus
magni consilii angelus ³. Archangelum vocari quod
angelis omnibus antecellat, Jesum autem, quod
omnem morbum omneinque dolorem curet, Christum vero, quod unctus sit carne, descendisse de
cœlis, et per aurem Virginis dexteram influxisse,
carnem induisse, quæ aspectu quidem videatur ex
materia constare, et humani corporis esse similis,
cum tamen revera materiæ sit expers ac divina.
Kursum autem egressum esse per illam partem, per
quam introierat, Virgine nec introitum ipsius nec
exitum sentiente: simpliciter enim eum in spelunca
jacentem el pannis involutum reperisse, ac dispensationem quidem in carne peregisse fecisseque.
et docuisse ea quæ in Evangeliis continentur, specie
tamen et opinione duntaxat fuisse humanis affectionibus obnoxium, et cum videretur crucifigi, et
mori, et resurgere, scenam solvisse, et fabulam
patefecisse, depositaque persona confudisse desertorem, et crassa gravique catena vinctum in Tartaro inclusisse, ademisseque illius Domini syllabam, \
col. 1303–1304page 643 of 677
PG 130:1303καλούμενον, Σατανᾶν ἀφῆκεν ὀνομάζεσθαι, καὶ λοι πὸν πληρώσαντα ἐγχειρισθεῖσαν διακονίαν ἀναδραμεῖν εἰς τὸν Πατέρα, καὶ καθίσαι ἐν δεξιᾷ εἰς τὸν θρόνον τοῦ ἀποῤῥιφέντος Σαταναὴλ, εἶτα εἰσελθεῖν ὅθεν ἐξῆλθε, καὶ ἀναλυθῆναι πάλιν εἰς τὸν Πατέρα, εἰς ὃν ἐν ἀρχῇ τῇ γαστρὶ τούτου συγκεκλεισμένος. Ἀλλ' ἰτέον ἡμῖν πρὸς τὸν ἔλεγχον τῶν ἐν τοῖς ἤδη ῥηθεῖσιν ἀτοπημάτων. Πρῶτον μὲν οὐ πάντες οἱ μνημονευθέντες ἐν ταῖς γενεαλογίαις τῶν εὐαγγελιστών, τοῦ τε Ματθαίου καὶ τοῦ Λουκᾶ, θεοφιλεῖς ἦσαν, ἀλλὰ πλὴν ὀλίγων οἱ λοιποὶ παντάπασιν ἀδόκιμοι, καὶ δυσσεβεῖς, καὶ παράνομοι. Καὶ τοῦτο δῆλον ἀπὸ τῶν βίβλων, αἳ τοὺς βίους αὐτῶν ἀναγράπτους ἔχουσιν. Εἰ γὰρ καὶ ἀθετοῦσι ταύτας οἱ Βογόμιλοι, ἀλλ' οὐκ ἂν ἔχοιεν εἰπεῖν, ὅτι ἀφ' ἑτέρων οἱ εὐαγγελισταὶ τὰς τούτων ἐποιήσαντο μνήμας. Καὶ πῶς, ὧν ἦν ὁ βίος ἀνάξιος καὶ τῆς γῆς, εἰς τὸν οὐρανὸν ἀναβάντες τοὺς τόπους ἐκληρώσαντο τῶν ἀποπεσόντων ἀγγέλων; Πῶς δὲ καὶ ὀψέ ποτε συνῆκε κατασοφισθεὶς ὑπὸ τοῦ Σατανιὴλ ὁ πάντα εἰδὼς πρὶν γενέσεως αὐτῶν; Ἵνα δὲ καὶ ἐφεξῆς παραδράμωμεν, μικρὰ ἢ οὐδὲν λυμαινόμεθα τῇ ἀληθείᾳ, εἰ ἐν τῷ πεντακισχιλιοστῷ ἔτει τὸν Λόγον καὶ Υἱὸν ἐγέννησεν ὁ Πατὴρ κατὰ τὴν θείαν καὶ ἀπόρρητον γέννησιν, πῶς ὁ ἀπόστολος Ἰωάννης κέκραγεν, Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ λόγος; Πῶς δὲ καὶ πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἓν ὃ γέγονεν, ὡς ὁ αὐτὸς πά λιν φησί; Πῶς δὲ καὶ ὁ ἀπόστολος Παῦλος ἔλεγεν, ὅτι Δι' αὐτοῦ καὶ τοὺς αἰῶνας ἐποίησεν ὁ Πατήρ; Ἐκπλήττομαι δὲ καὶ τὸ ὑπερβάλλον τῆς ἐφεξῆς ἀνοίας αὐτῶν, πῶς οὐκ ἐρυθρῶσι λέγειν τὸν ἀρχάγγελον Μιχαήλ φύσει Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ τοῦτον εἶναι τὸν ἐνανθρωπήσαντα Κύριον, τὸν καὶ τὴν τῶν ἀνθρώπων ἐργασάμενον σωτηρίαν. Εἰ γὰρ ὁ ἀρχάγγελος Μιχαήλ κτιστὸς καὶ δοῦλος, ὥσπερ καὶ πᾶσαι αἱ οὐράνιαι δυνάμεις, πῶς φύσει Υἱός, καὶ τῷ Πατρὶ ὁμοούσιος; Εἰ μὴ καὶ τὸν Πατέρα κτιστὸν εἴποιεν, καὶ ἑαυτοῦ δοῦλον, ὃ καὶ παράδοξον, καὶ μαχόμενον. Ὀνομάζεται δὲ μεγάλης βουλῆς ἄγγελος ὁ φύσει Υἱός, ἤγουν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, ὅτι ὥσπερ ὁ ἀνθρώπινος λόγος προφορικὸς ἐξαγγέλλει τὰ τοῦ γεννήσαντος αὐτὸν νοῦ κινήματα, οὕτω καὶ οὗτος ἀπήγγειλε τοῖς μαθηταῖς τὴν μεγάλην τοῦ Πατρός αὐτοῦ βουλήν, ἤτοι τὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως αὐτοῦ μυστήριον, καὶ τὰς εὐαγγελικὰς ἐντολὰς, καὶ τὴν δι' αὐτῶν σωτηρίαν τῶν πιστευόντων. Διὸ καὶ ἔλεγεν, ὅτι ἀπ' ἐμαυτοῦ λαλῶ οὐδὲν, ἀλλ' ὅσα ἂν ἤκουσα παρὰ τοῦ Πατρὸς, ταῦτα ἀπαγγέλλω ὑμῖν. Ἀπο δειχθέντος δὲ λοιπόν, ὅτι δοῦλος μὲν ὁ ἀρχάγγελος Μιχαήλ, Δεσπότης δὲ φύσει ὁ Υἱὸς ὁ ἐνανθρωπήσας, ἐκχάλασαν καὶ αἱ προσαφθεῖσαι τῷ ἀρχαγγέλῳ Μι χαήλ κλήσεις, ἥ τε τοῦ Ἰησοῦ καὶ ἡ τοῦ Χριστοῦ, καὶ παραδρομητέον αὐτάς. Ἡ δὲ πρόθεσις τῆς ἀθλίας σαρκὸς, καὶ ὅσα τῆς φαντασιώδους ἀκολουθίας, καὶ τῆς ἀληθινῆς ἐκ Παρθένου γεννήσεως ἀναιρετικά,
καλούμενον, Σατανᾶν ἀφῆκεν ὀνομάζεσθαι, καὶ λοι
πὸν πληρώσαντα εγχειρισθεῖσαν διακονίαν άναδρα
μεῖν εἰς τὸν Πατέρα, καὶ καθίσαι ἐν δεξιᾷ εἰς τὴν
θρόνον τοῦ ἀποῤῥιφέντος Σαταναὴλ, εἶτα εἰσελθεῖν
ὅθεν ἐξῆλθε, καὶ ἀναλυθῆναι πάλιν εἰς τὸν Πατέρα,
εἰς ὃν ἐν ἀρχῇ τῇ γαστρὶ τούτου συγκεκλεισμένος.
᾿Αλλ' Ιτέον ἡμῖν πρὸς τὸν ἔλεγχον τῶν ἐν τοῖς ἤδη
ῥηθεῖσιν ἀτοπημάτων. Πρῶτον μὲν οὐ πάντες οἱ μνη
μονευθέντες ἐν ταῖς γενεαλογίαις τῶν εὐαγγελιστών,
τοῦ τε Ματθαίου καὶ τοῦ Λουκᾶ, θεοφιλεῖς ἦσαν, ἀλλὰ
πλὴν ὀλίγων οἱ λοιποὶ παντάπασιν ἀδόκιμοι, καὶ
δυσσεβεῖς, καὶ παράνομοι. Καὶ τοῦτο δῆλον ἀπὸ τῶν
βίβλων, αἳ τοὺς βίους αὐτῶν ἀναγράπτους ἔχουσιν.
Εἰ γὰρ καὶ ἀθετοῦσι ταύτας οἱ Βογόμιλοι, ἀλλ' οὐκ
ἂν ἔχοιεν εἰπεῖν, ὅτι ἀφ' ἑτέρων οἱ εὐαγγελισταὶ τὰς
τούτων ἐποιήσαντο μνήμας. Καὶ πῶς, ὧν ἦν ὁ βίος
ἀνάξιος καὶ τῆς γῆς, εἰς τὸν οὐρανὸν ἀναβάντες τους
τόπους ἐκληρώσαντο τῶν ἀποπεσόντων ἀγγέλων;
Πῶς δὲ καὶ ὀψέ ποτε συνῆκε κατασοφισθεὶς ὑπὸ τοῦ
Σατανιὴλ ὁ πάντα εἰδὼς πρὶν γενέσεως αὐτῶν;
Ἵνα δὲ καὶ ἐφεξῆς παραδράμωμεν, μικρὰ ἢ οὐδὲν
λυμαινόμεθα τῇ ἀληθείᾳ, εἰ ἐν τῷ πεντακισχιλιοστῷ
ἔτει τὸν Λόγον καὶ Υἱὸν ἐγέννησεν ὁ Πατὴρ κατὰ τὴν
θείαν καὶ ἀπόρρητον γέννησιν, πῶς ὁ ἀπόστολος
Ιωάννης κέκραγεν, Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ λόγος, καὶ ὁ
Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ λόγος;
Πῶς δὲ καὶ πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς
αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἐν δ γέγονεν, ὡς ὁ αὐτὸς τὰ
λιν φησί; Πῶς δὲ καὶ ὁ ἀπόστολος Παῦλος ἔλεγεν,
ὅτι Δι' αὐτοῦ καὶ τοὺς αἰῶνας εποίησεν ὁ Πατήρ;
Ἐκπλήττομαι δὲ καὶ τὸ ὑπερβάλλον τῆς ἐφεξῆς
ἀνοίας αὐτῶν, πῶς οὐκ ἐρυθρῶσι λέγειν τὸν ἀρχάγ
γελον Μιχαήλ φύσει Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ τοῦτον εἶναι
τὸν ἐνανθρωπήσαντα Κύριον, τὸν καὶ τὴν τῶν ἀνθρώ
πων ἐργασάμενον σωτηρίαν. Εἰ γὰρ ὁ ἀρχάγγελος
Μιχαήλ κτιστὸς καὶ δοῦλος, ὥσπερ καὶ πᾶσαι αἱ οὐ
ράνιας δυνάμεις, πῶς φύσει Υιός, καὶ τῷ Πατρὶ
ὁμοούσιος; Εἰ μὴ καὶ τὸν Πατέρα κτιστὸν εἴποιεν,
καὶ ἑαυτοῦ δοῦλον, δ καὶ παράδοξον, καὶ μαχόμενον,
Ονομάζεται δὲ μεγάλης βουλῆς ἄγγελος ὁ φύσει Υιός,
ήγουν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, ὅτι ὥσπερ ὁ
ἀνθρώπινος λόγος προφορικὸς ἐξαγγέλλει τὰ τοῦ
γεννήσαντος αὐτὸν νοῦ κινήματα, οὕτω καὶ οὗτος
el, guia est angelica, permisisseque, ut non Satana- ὀνόματος αὐτοῦ τὸ, ἥλ, ὡς ἀγγελικόν. Σαταναὴλ γὰρ
el, sed Satana nominaretur. Expleto autem ministerio, propter quod venerat, ad Patrem revertisse,
et ad. illius dexteram assidere in solio, ex quo Satanael fuerat ejectus. Deinde illuc introisse, unde
exierat, et in Patrem iterum fuisse resolutum, in
quo quidem Patre initio erat, utero ipsius conclusus.
Sed jam nobis accedendum est Id istorum ineptias
confutandas. Primum non omnes qui comme
inorantur in genealogiis Matthæi et Lucæ evangelistarum, grati fuerunt Deo, quin etiam multi omuino improbi, et injusti atque impii, ut ex libris, qui
vitas eorum continent, intelligi potest. Quos quidem libros licet rejiciant Bogomili, non tainen
possunt dicere, evangelistas aliis ex libris ipsorum
nomina deprompsisse. Quomodo igitur quorum vita
vel ipsa terra fuit indigna, ii in cœlum ascendentes
ea sortiti sint loca, ex quibus angeli deciderant?
Præterea quomodo is qui omnia novit, non nisi sero
se a Satanaele decipi animadvertit? Ac ne singula
et quæ nihil aut parum officiunt veritati subtilius
persequamur, si anno quinquies inillesimo quingeutesino Verbum et Filium divina et arcana generatione Pater genuis, quomodo Joannes apostolus
clamat: In principio erat Verbum, et Verbum erat
apud Deum, et Deus erat Verbum? Item quomodo
omnia per ipsum facta sunt, el sine ipso ne unum
quidem factum est, ut idem ait? Cur et apostolus
Paulus per ipsum dixit et sæcula Patrem fecisse '?
Nam quod Michaelem archangelum natura dicunt
esse Filium Dei et Dominum, qui homo factus salutem humanam exsecutus est, incredibilem ipsorum
impudentiam admiror. Si enin Michael archangelus
creatus est, et servus, ut reliquæ item omnes
¨cœlestos potestates, quomodo natura Filius et ejusdem essentiæ cum Patre? Nisi forte Patrem cṛeatum
et sui ipsius servum esse dicant, quod quidem
absurdum est, sibique repugnans. Appellatur autem
magni consilii angelus ipse Filius naturalis, et
Jominus noster Jesus Christus, quoniam quemad.
modum hominis verbum, quod ore profertur,
mentis unde profectum est, motus enuntiat, sic et
Verbum Dei discipulis suis magnum Patris cousilium sive humanitatis a se susceptæ, et evangelica
precepta, et salutem credentium ex ipsis profci-” ἀπήγγειλε τοῖς μαθηταῖς τὴν μεγάλην τοῦ Πατρός
scentem enuntiavit. Quamobrem dicebat: me ipso
nihil loquor, sed quæcunque audivi a Patre meo, ea
vobis nuntio ª. Cum igitur Michael archangelus servus
sit, Dominus autem is qui natura Filius est et bu
manitatem assumpsit, inaues esse constat appellationes, quas archangelo tribuunt Michaeli, cum
illum vel Jesum, vel Christum vocant; itaque silentio prætereantur. Quod autem dicunt, eum carnem
materia expertem induisse, et quæ veram ex Virgine tollunt generationem, ex Manichæorum insania
deprompta sunt, et ex illis hæresibus, quæ ante
psam exstiterunt. In eo igitur titulo, qui adversus
' llebr. 1, 2. Joan. xv, 15.
αὐτοῦ βουλήν, ήτοι τὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως αὐτοῦ
μυστήριον, καὶ τὰς εὐαγγελικὰς ἐντολὰς, καὶ τὴν
δι' αὐτῶν σωτηρίαν τῶν πιστευόντων. Διὸ καὶ ἔλεγεν,
ὅτι ἀπ' ἐμαυτοῦ λαλῶ οὐδὲν, ἀλλ' ὅσα ἂν ἤκουσα
παρὰ τοῦ Πατρὸς, ταῦτα ἀπαγγέλλω ὑμῖν. Απο
δειχθέντος δὲ λοιπόν, ὅτι δοῦλος μὲν ἡ ἀρχάγγελος
Μιχαήλ, Δεσπότης δὲ φύσει ὁ Υἱὸς ὁ ἐνανθρωπήσας,
ἐκχάλασαν καὶ αἱ προσαφθεῖσαι τῷ ἀρχαγγέλῳ Μι
χαήλ κλήσεις, ἥ τε τοῦ Ἰησοῦ καὶ ἡ τοῦ Χριστοῦ,
καὶ παραδρομητέον αὐτά;. Ἡ δὲ πρόθεσις τῆς ἀθλου
σαρκὸς, καὶ ὅσα τῆς φαντασιώδους ἀκολουθίας, καὶ
τῆς ἀληθινῆς ἐκ Παρθένου γεννήσεως αναιρετικά,
col. 1305–1306page 644 of 677
PG 130:1305ἐκ τῆς Μανιχαϊκῆς αὐτοῖς ἀνεσπάρη παραφροσύνης, ἢ καὶ τῶν πρὸ αὐτῆς τοιούτων αἱρέσεων. Ἀνάγνωθι δὲ ἐν τῷ κατὰ Ἀρμενίων τίτλῳ τὸ ἕβδομον κεφάλαιον, καὶ κατάβηθι ἐφ' ἃ τοῦτο παραπέμπει, καὶ οὐκ ἀγενεῖς εὑρήσεις παρατροπάς. Γελοῖον δὲ καὶ τὸ περιελεῖν τὴν ἤλ τοῦ Σαταναήλ, καὶ οὐκ ἀξιόλογον. Καὶ γὰρ καὶ πρὸ τοῦ καθελεῖν τὴν τυραννίδα τούτου ἔλεγεν ὁ ἐνανθρωπήσας Θεός, Ἐθεώρουν τὸν Σατανᾶν ὡς ἀστραπὴν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ πεσόντα, μήπω κατ' αὐτοὺς τοῦ ἤλ περιαιρεθέντος. Περιττόν δὲ καὶ τὸ ἀντειπεῖν πρὸς τὴν μετὰ τὴν ἀνάληψιν ἐν δεξιᾷ καθέδραν τοῦ σαρκωθέντος τὴν ἐπὶ τοῦ θρόνου τοῦ Σαταναήλ. Προαποδέδεικται γὰρ, ὅτι οὔτε φύσει υἱὸς ἦν ἐκεῖνος, οὐδὲ πρωτότυπος, οὔτε θρόνον εἶχεν, οὔτε ἐν δεξιᾷ ποτε τοῦ Πατρὸς ἐκάθισε. θʹ. Λέγουσι τοὺς ἀποπεσόντας ἀγγέλους, ἀκούσαντας, ὅτι ὁ Σαταναὴλ ὑπέσχετο τῷ Πατρὶ πληροῦσθαι τοὺς ἐν οὐρανῷ τύπους αὐτῶν ἀπὸ τοῦ γένους τῶν ἀνθρώπων, ἰδεῖν ἀσελγῶς τὰς θυγατέρας τῶν ἀνθρώπων, καὶ λαβεῖν αὐτὰς εἰς γυναῖκας, ἵνα τὰ σπέρματα αὐτῶν εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνέλθωσιν εἰς τοὺς τόπους τῶν πατέρων αὐτῶν. Ἰδόντες γάρ, φησὶ, οἱ υἱοὶ τοῦ Θεοῦ τὰς θυγατέρας τῶν ἀνθρώπων, ὅτι καλαί εἰσιν, ἔλαβον ἑαυτοῖς γυναῖκας. Υἱοὺς δὲ τοῦ Θεοῦ τούτους ὀνομάζουσιν, ὡς καὶ αὐτοὺς ἀπ' ἐκείνου γεγονότας, ἐκ δὲ τῆς συνουσίας αὐτῶν ἀπογεννηθῆναι τοὺς γίγαντας, οὓς ἀντιστῆναι τῷ Σαταναὴλ, καὶ θριαμβεῦσαι τοῖς ἀνθρώποις τὴν ἀποστασίαν αὐτοῦ, τὸν δὲ θυμωθέντα ἐπαγαγεῖν αὐτοῖς τὸν κατακλυσμὸν, καὶ διαφθεῖραι σὺν αὐτοῖς πᾶσαν ζῶσαν σάρκα, μόνον δὲ τὸν Νῶε θυγατέρα μὴ κεκτημένον ἀγνοῆσαι τὴν ἀποστασίαν τοῦ Σαταναὴλ, καὶ διαμείναι θεραπεύοντα τοῦτον, οὗ τῇ λατρείᾳ τὸν Σαταναὴλ ἀρεσκόμενον ὑποθέσθαι τὰ περὶ τῆς κιβωτοῦ, καὶ διασῴσαι τοῦτον μόνον μετὰ τῶν ἐν αὐτῇ. Ταῦτα μὲν ἐκείνων τὰ ληρήματα· λέγομεν δὲ περὶ τῆς ἀσελγοῦς συνουσίας καὶ παιδογονίας τῶν ἀποπεσόντων τούτων ἀγγέλων ὅσαπερ ἀνωτέρω καὶ περὶ τῆς τοῦ Σαταναὴλ ἀκολάστου πρὸς τὴν Εὔαν συνουσίας καὶ τεκνογονίας εἰρήκαμεν. Υἱοὺς μὲν οὖν τοῦ Θεοῦ λαβόντας γυναῖκας ὠνόμασεν ἡ Γραφὴ τοὺς ἀπογόνους τοῦ Σήθ, ὃς ἐπωνομάσθη Θεὸς διὰ τὸν θεομίμητον αὐτοῦ βίον, καὶ τὸ τῆς πολιτείας ἀνεπίληπτον· θυγατέρας δὲ ἀνθρώπων τὰς ἀπὸ τοῦ γένους τοῦ Κάιν καὶ τῶν ἐξ αὐτοῦ καταγομένας. Τὸν μὲν οὖν κατακλυσμὸν ἐπήγαγεν οὐχ ὁ Σαταναήλ, ἀλλ' ὁ Θεὸς τοῖς κατακλυσθεῖσιν, ὃν καὶ ὁ Νῶε Θεὸν ἐγίνωσκέ τε καὶ προσεκύνει, καὶ ὑφ' οὗ τὴν τῆς κιβωτοῦ κατασκευὴν ἐπετράπη. Οὗτος δὲ ἦν ὁ τῆς παλαιᾶς Διαθήκης νομοθέτης. Ὅτι δὲ κυρίως καὶ ἀληθῶς οὗτος Θεός, προαποδέδεικται σαφῶς ἐν τῷ κατὰ τῶν Παυλικιάνων τίτλῳ, ἐν τοῖς κεφαλαίοις δηλονότι, οἷς ἐπιγέγραπται, Ὅτι τοῦ ἀγαθοῦ Θεοῦ εἰσιν ἥ τε παλαιὰ νομοθεσία, καὶ οἱ ἐν αὐτῇ λάμψαντες, ἔτι δὲ καὶ ἐν τοῖς ἐφεξῆς τούτων κεφαλαίοις. ιʹ. Λέγουσι τὸν Μωσῆν πλανηθέντα παρὰ τοῦ Σαταναὴλ ἀπελθεῖν εἰς Αἴγυπτον αὖθις, καὶ ἀπατῆσαι τὴν
TIT. XXVIL
ea progredere, ad quæ inde rejiceris, et strenuas
invenies confutationes. Jam illuð ridiculum et absurdum est, quod ex nomine Satanael syllabain
el ademptain dicunt. Etenim eliam antequam
tyrannidem ejus evertisset: Videbam, inquit Deug
homo factus, Satanam tanquam fulgur e calo cadentem³, cum nondum el syllaba fuisset sublata. Supervacaneum est etiam ostendere, eum post ascen -
sionem suam in solio Satanaelis ad dexteram Patris
consedisse. Satanael enim, ut demonstravimus, neque natnra filius fuit neque primogenitus, neć
golium habuit, nec ad dexteran Patris unquam
ἐκ τῆς Μανιχαϊκῆς αὐτοῖς ἀνεσπάρη παραφροσύνης, η Armenios scriptus est, lege septimum caput, et art
καὶ τῶν πρὸ αὐτῆς τοιούτων αἱρέσεων. Ανάγνωθι
δὲ ἐν τῷ κατὰ ᾿Αρμενίων τίτλῳ τὸ ἔβδομον χεφάλαιον, καὶ κατάβηθι ἐφ' & τοῦτο παραπέμπει, καὶ
οὐκ ἀγενεῖς εὑρήσεις παρατροπάς. Γελοῖον δὲ καὶ τὸ
περιελεῖν τὴ ὴλ τοῦ Σαταναήλ, καὶ οὐκ ἀξιόλογον.
Καὶ γὰρ καὶ πρὸ τοῦ καθελεῖν τὴν τυραννίδα τούτου
ἔλεγεν ὁ ἐνανθρωπήσας Θεός, Εθεώρουν τὸν Σα
τανᾶν ὡς ἀστραπὴν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ πεσόντα,
μήπω κατ' αὐτοὺς τοῦ ἥλ περιαιρεθέντος. Περιττόν
δὲ καὶ τὸ ἀντειπείν πρὸς τὴν μετὰ τὴν ἀνάληψιν ἐν
δεξιά καθέδραν τοῦ σαρκωθέντος τὴν ἐπὶ τοῦ θρόνου
τοῦ Σαταναήλ. Προαποδέδεικται γὰρ, ὅτι οὔτε φύσει
υίλς ἦν ἐκεῖνος, οὐδὲ πρωτότυπος, ούτε θρόνον εἶχεν,
οὔτε ἐν δεξιᾷ ποτε τοῦ Πατρὸς ἐκάθισε.
assedit.
9. Dicunt, angelos qui ceciderant, cum intellexissent Satanaelem Patri esse pollicitum, loea ipsorum
ex hominum genere completa iri, filias hominum
impudice conspexisse easque in uxores accepisse,
quo semen ipsorum in caelum reverteretur ad loca
patrum suorum. Videntes enim, inquiunt, flii Dci
filias hominum, quod essent pulchra, acceperunt sibi
ἐρεῖς uxores. Porro Dei filios appellant hos, quemadmodum et se ab illo genitòs. Ex horuin autem
conjunctione gigantes fuisse dicunt procreatos, qui
cum Satanaele pugnaverint, et pro hominibus de
illo triumphum reportarint. Quapropter illum indignatum diluvium intulisse, et una cum ipsis om -
nem carnem viventem delevisse. Solum autem Noe
qui filiam non habebat defectionem Satanaelis ignorasse, et in illius observantia permansisse, cujus
quidem cultu Satanaelem placatum permisisse ut
arcam construeret seque solumn servaret cum illis
qui in ea erant. Istiusmodi sunt eorum nugit. Nos
autem, quantum pertinet ad impudicam angelorum
cum feminis consuetudinem et liberorum procreationem, id respondemus, quod superius diximus,
Eva consuetucum de impudica Satanaelis cum
dine et liberorum procreatione loquerentur. Scriptura autem Dei filios, qui mulieres uxores acceperint, vocat filios Seth, qui propter divinam vitam
el innocentiam appellatus est deus. Filias autem.
hominum eas vocat, quæ ex genère Cain et posteris ejus descenderunt. Diluvium igitur intulit non
Satanael, sed ipse Deus, quem quidem Deum el
Noe cognoscebat, et adorabat, et ab eo mandatum
acceperat ut arcam exædificaret. Hic fuit auctor
Antiqui Testamenti, quem proprie et vere Deum
esse perspicue in titulo Adversus Paulicianos cor
scripto demonstravimus, in illis capitibus in quibus
ostendimus, boni Dei esse Testamentumn Velus, et
qui in eo illustres exstiterunt, et in illis item capitibus quæ subsequuntur.
θ'. Λέγουσι τοὺς ἀποπεσόντας ἀγγέλους, ἀκούσαν
τας, ὅτι ὁ Σαταναὴλ ὑπέσχετο τῷ Πατρὶ πληροῦσθαι τοὺς
ἐν οὐρανῷ τύπους αὐτῶν ἀπὸ τοῦ γένους τῶν ἀνθρώπων, ἰδεῖν ἀσελγῶς τὰς θυγατέρας τῶν ἀνθρώπων,
καὶ λαβεῖν αὐτὰς εἰς γυναῖκας, ἵνα τὰ σπέρματα
αὐτῶν εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνέλθωσιν εἰς τοὺς τόπους
τῶν πατέρων αὐτῶν. Ἰδόντες γάρ, φησὶ, οἱ υἱοὶ τοῦ
Θεοῦ τὰς θυγατέρας τῶν ἀνθρώπων, ὅτι καλαί εἰσιν,
ἔλαβον ἑαυτοῖς γυναίκας Υἱοὺς δὲ τοῦ Θεοῦ τούτους
ὀνομάζουσιν, ὡς καὶ αὐτοὺς ἀπ' ἐκείνου γεγονότας,
ἐκ δὲ τῆς συνουσίας αὐτῶν ἀπογεννηθῆναι τους για
γαντας, οὓς ἀντιστῆναι τῷ Σαταναὴλ, καὶ θριαμβεύω
σαι τοῖς ἀνθρώποις τὴν ἀποστασίαν αὐτοῦ, τὸν δὲ
θυμωθέντα ἐπαγαγεῖν αὐτοῖς τὸν κατακλυσμὸν, καὶ
διαφθεῖραι σὺν αὐτοῖς πᾶσαν ζῶσαν σάρκα, μόνον δὲ
τὸν Νῶς θυγατέρα μὴ κεκτημένον ἀγνοῆσαι τὴν
ἀποστασίαν τοῦ Σαταναὴλ, καὶ διαμείναι θεραπεύοντα τοῦτον, οὗ τῇ λατρείᾳ τὸν Σαταναὴλ ἀρεσχόμενον ὑποθέσθαι τὰ περὶ τῆς κιβωτοῦ, καὶ διασῷσαι τοῦτον μόνον μετὰ τῶν ἐν αὐτῇ. Ταῦτα μὲν
ἐκείνων τὰ ληρήματα· λέγομεν δὲ περὶ τῆς ἀσελ
τους συνουσίας και παιδογονίας τῶν ἀποπεσόντων
τούτων ἀγγέλων ὅσαπερ ἀνωτέρω καὶ περὶ τῆς τοῦ
Σαταναὴλ ἀκολάστου πρὸς τὴν Εὔαν συνουσίας καὶ
τεκνογονίας εἰρήκαμεν. Υἱοὺς μὲν οὖν τοῦ Θεοῦ
λαβόντας γυναῖκας ὠνόμασεν ἡ Γραφὴ τοὺς ἀπογό
νους τοῦ Σήθ, ὃς ἐπωνομάσθη Θεὸς διὰ τὸν θεομίμη
τοῦ αὐτοῦ βίον, καὶ τὸ τῆς πολιτείας ἀνεπίληπτον·
θυγατέρας δὲ ἀνθρώπων τὰς ἀπὸ τοῦ γένους τοῦ
Κάιν καὶ τῶν ἐξ αὐτοῦ καταγομένας. Τὸν μὲν
οὖν κατακλυσμὸν ἐπήγαγεν οὐχ ὁ Σαταναήλ, ἀλλ' ὁ
Θεός τοῖς κατακλυσθεῖσιν, ὃν καὶ ὁ Νῶς Θεὸν ἐγινωσκέ τε καὶ προσεκύνει, καὶ ὑφ' οὗ τὴν τῆς κιβωτοῦ κατασκευὴν ἐπετράπη. Οὗτος δὲ ἦν ὁ τῆς πα
λαιᾶς Διαθήκης νομοθέτης. "Οτι δὲ κυρίως καὶ ἀληθῶς οὗτος Θεός, προαποδέδεικται σαφῶς ἐν τῷ κατὰ
τῶν Παυλικιάνων τίτλῳ, ἐν τοῖς κεφαλαίοις δηλονότι,
οἷς ἐπιγέγραπται, Οτι τοῦ ἀγαθοῦ Θεοῦ εἰσιν ή
τε παλαιὰ νομοθεσία, καὶ οἱ ἐν αὐτῇ λάμψαντες, ἔτι
δὲ καὶ ἐν τοῖς ἐφεξῆς τούτων κεφαλαίοις.
6. Λέγουσι τὸν Μωσήν πλανηθέντα παρὰ τοῦ Σαταναὴλ ἀπελθεῖν εἰς Αἴγυπτον αὖθις, καὶ ἀπατῆσαι τὴν
× Luc. x, 18. * Con. v. 2.
~
10. Dicunt, Moysema Satanaele deceptumin Ægy--
ptum revertisse, et Judæorum populain decepisse,
¦
col. 1307–1308page 645 of 677
PG 130:1307λαὸν τῶν Ἰουδαίων, καὶ ἐξαγαγεῖν αὐτοὺς ποιήσαντα τέρατα καὶ σημεῖα διὰ τῆς ἐνεργείας τοῦ Σαταναήλ, καὶ ἀνελθεῖν εἰς τὸ ὄρος τὸ Σινᾶ, καὶ λαβεῖν τὸν νό μον ὑφηγηθέντα παρὰ τοῦ Σαταναήλ, καὶ ἀπολέσαι δι' αὐτοῦ μυριάδας ἀναριθμήτους, καὶ μαρτυρεῖν περὶ τούτου τὸν Ἀπόστολον λέγοντα· Τὴν ἁμαρτίαν οὐκ ἔγνων εἰ μὴ διὰ νόμου. Καὶ αὖθις· Ἐλθούσης δὲ τῆς ἐντολῆς ἡ ἁμαρτία ἀνέζησεν· Ἀλλ᾽, ὦ σο φισταὶ τῆς κακίας, τί τὸ ἑξῆς κακοήθως ὑπεκρα τήσατε; Γέγραπται γὰρ εὐθὺς, ὅτι Ὁ νόμος ἅγιος, καὶ ἡ ἐντολὴ ἁγία, καὶ δικαία, καὶ ἀγαθή. Εἰ δὲ κατὰ τὴν τοῦ Ἀποστόλου μαρτυρίαν ὁ νόμος ἅγιος, καὶ ἡ ἐντολὴ ἁγία, καὶ δικαία, καὶ ἀγαθή, οὐκ ἄρα τοῦ ἀνάγνου, καὶ ἀδίκου, καὶ πονηροῦ Σαταναὴλ εἴη ἂν ταῦτα νομοθεσίαι καὶ ἐπιτάγματα. Σαπροῦ μὲν γὰρ δένδρου σαπρὸς ἔσται καρπὸς, ὁ δὲ καλὸς πάντως καλοῦ, καθὼς καὶ ὁ Κύριος ἀπεφήνατο. Ἵνα δὲ καὶ τὰ δηλωθέντα τοῦ Ἀποστόλου σαφηνισθείη ῥητά, προσεκτέον, ὅτι οὐ ποιητικὸν τῆς ἁμαρτίας εἴρηκε τὸν νόμον, ἀλλὰ γνωστικὸν αὐτῆς, ὡς ὑποδεικνύοντα ταύτην, καὶ προστάττοντα φεύγειν αὐτὴν, ὡς φθοροποιόν. Μήπω γὰρ δοθέντος τοῦ γραπτοῦ τούτου νόμου τοῦ κωλύοντος αὐτήν, εἰ καὶ ἐνηργεῖτο, ἀλλ᾽ οὐχ οὕτω λυμαντι κὴ καὶ φευκτὴ τοῖς ἀνθρώποις ἐγνωρίζετο. Πῶς δὲ, ἐλθούσης τῆς ἐντολῆς, ἡ ἁμαρτία ἀνέζησεν, ἄκουσον. Ὅτι πρὸ μὲν τῆς νομικῆς ἐντολῆς ἀσθενὴς ἦν, καὶ οἷον νεκρά, μὴ δυναμένη τοσαύτην καταδίκην προξενεῖν τοῖς ἁμαρτάνουσιν ὅσην προξενεῖ μετὰ τὸν νόμον, καὶ διὰ τοῦτο μὴ πάνυ πολεμοῦσα· ὅτε δὲ ὁ νόμος ἐδόθη τοῖς ἀνθρώποις, ὁ τῆς ἁμαρτίας ἀναι ρετικὸς καὶ πολέμιος, τότε μάλιστα διηγέρθη, καὶ οἷον ἀνέζησεν αὕτη, τουτέστι σφοδρὸν ἔπνευσε, καὶ μανικὸν ἐλύττησε κατὰ τῶν ὑποδεξαμένων τὰς νο μικὰς ἐντολάς. Ὅτι δὲ ὁ Μωϋσῆς οὐκ ἐπλανήθη παρὰ τοῦ Σαταναὴλ, ἀλλ' ὁ ὢν Θεὸς ἀπέστειλεν αὐτὸν, καὶ αὐτὸς αὐτῷ δέδωκε τὸν νόμον, καὶ οὐκ ἀπώλεσε, ἀλλ' ὡδήγησε δι' αὐτοῦ τὰς πολλὰς ἐκείνας μυριάδας, εὑρήσεις ἐν τῷ κατὰ τῶν Παυλικιάνων τίτλῳ, καθὼς ἐν τῷ πρὸ τούτου κεφαλαίῳ διελάβομεν. ια΄. Λέγουσιν ἁγίους μόνους εἶναι τοὺς παρὰ τῷ Ματθαίῳ καὶ τῷ Λουκᾷ γενεαλογηθέντας, ὡς προείρηται, καὶ τοὺς ἑκκαίδεκα προφήτας, καὶ τοὺς ἀπο στόλους, καὶ τοὺς μάρτυρας, ὅσοι διὰ τὸ μὴ προσκυνῆσαι τὰ εἴδωλα κατεσφάγησαν. Τοὺς ἱεράρχας δὲ καὶ τοὺς Πατέρας ὁμοῦ πάντας ἀποδοκιμάζουσιν, ὡς εἰ δωλολάτρας διὰ τὴν τῶν εἰκόνων προσκύνησιν. Καὶ τοὺς μὲν εὐσεβεῖς ἅπαντας βασιλεῖς ἀλλοτριοῦσι τοῦ κλήρου τῶν Χριστιανῶν, μόνους δὲ καλοῦσιν ὀρθοδόξους καὶ πιστοὺς τοὺς Εἰκονομάχους, καὶ μάλιστα τὸν Κοπρώνυμον. Ἀτιμάζουσι γὰρ καὶ τὰς σεβασμίους εἰκόνας, Τὰ εἴδωλα, λέγοντες, τῶν ἐθνῶν ἀργύριον καὶ χρυσίον, ἔργα χειρῶν ἀνθρώπων, ἀγνοοῦντες, ὅτι ἄλλο εἴδωλον, καὶ ἄλλο εἰκών· καὶ ὅτι τοῖς μὲν εἰδώλοις τὰ πρωτότυπα ἀνυπόστατα καὶ ψευδῆ· θεοὺς γὰρ ἐπεφήμιζον αὐτοῖς μὴ ὄντας θεούς, ἀλλὰ δαίμονας ψευδομένους τὴν θεότητα· τῶν
et eos eduxisse portentis et signis, quæ virtute Sa- λαὸν τῶν Ἰουδαίων, καὶ ἐξαγαγεῖν αὐτοὺς ποιήσαντα
tanaelis efficiebat, et montein Sinai conscendisse,
legem a Satanaele traditam accepisse, per illamque innumerabilia hominum millia perdidisse. Atque hujusce rei testem esse Paulum, qui, Concupiscentiam, inquit, nesciebam, nisi per legem; et
rursum: Adveniente autem mandato peccatum revixit. Veruin, o fraudis artifices, cur id, quod sequitur, omisistis, nempe: Lex sancta, mandatum
sanctum, et justum et bonum 3? Quod si les Apo.
stoli testimonio est sancta, et mandatum sanctum
et bonum, non est impuri, et injusti, et improbi
Satanaelis. Malæ enim arboris malus est fructus;
bonus autem fructus est arboris bonæ, quemadmodum et Dominus ait *. Sed ut clarius etiam illa
Apostoli verba intelligantur, notandum est eum non
dixisse, legem esse peccati effectricem, sed indicem,
quippe quæ ipsum ostendit, et præcipit at evitetur,
tanquam interitus causa. Cum enim lex scripta
nondum esset lata, quae peccatum prohibet, licet
committeretur, non tamen adeo perniciosum et
fugiendum cognoscebatur. Quomodo autem veniente mandato peceatum revixerit, audi. Antequam
lex promulgaretur, imbecillum erat et tanquam
mortuum peccatum, nec tantum peccantibus supplicium afferre poterat, quantum post legis affert
promulgationem, et idcirco non admodum oppugnabat. Posteaquam autem lex hominibus data est,
quæ peccati debellatrix est et adversaria, tunc
ipsum peccatum excitatum est et quodammodo revixit, id est magnas vires sumpsit, atque crudeliter sæviit in eos qui legem susceperant. Quod autem Moyses a Satanaele deceptus non fuerit, sed ab
eo qui vere est Deus, missus sit, et legen acceperit, multaque hominum millia non perdiderit, sed
gubernarit, intelliges ex titulo, quem contra Paulicianos scripsimus, quemadmodum in superiore
capite declaravimus.
11. Eos solos dicunt esse sanctos, qui apud Matthæum et Lucam, ut diximus, in genealogiis commemorantur, et sexdecim prophetas, et apostolos, et martyres, qui ne idola adorarent, cerisi sunt. Sacerdotes
autem et Patres canes tanquam idolorum cultores,
quoniam adorant imagines, reprobos existimant,
et omnes reges pios e sorte Christianorum rejiciendos putant, solos autem imaginum oppugnatores
orthodoxos Gdelesque vocant, imprimisque Copro
nymum. Venerandas enim imagines aspernantur,
et idola gentium appellant, argentuinque et aurum
etopera manuum hominum, ignorantes- alind esse
imaginem, et aliud idolum; nulla enim aut falsa
esse idolorum exemplaria, cum deos appellent cos
qui non sunt dii, sed dæmones, qui sibi falso diviuitatem arrogant. At imaginum apud nos vera sunt
exemplaria, et vere referunt id quo. appellantur.
τέρατα καὶ σημεῖα διὰ τῆς ἐνεργείας τοῦ Σαταναήλ,
καὶ ἀνελθεῖν εἰς τὸ ὄρος τὸ Σινᾶ, καὶ λαβεῖν τὸν νό
μον ὑφηγηθέντα παρὰ τοῦ Σαταναήλ, καὶ ἀπολέσαι
δι' αὐτοῦ μυριάδας αναριθμήτους, καὶ μαρτυρεῖν
περὶ τούτου τὸν ᾿Απόστολον λέγοντα. Τὴν ἁμαρτίαν
οὐκ ἔγνων εἰ μὴ διὰ νόμου. Καὶ αὖθις, Ελθούσης
δὲ τῆς ἐντολῆς ἡ ἁμαρτία ανέζησεν· 'Αλλ᾽, ὦ του
φισταὶ τῆς κακίας, τί τὸ ἑξῆς κακοήθως ύπεκρατήσατε; Γέγραπται γὰρ εὐθὺς, ὅτι Ο νόμος ἅγιος,
καὶ ἡ ἐντολὴ ἁγία, καὶ δικαία, καὶ ἀγαθή. Εἰ δὲ
κατὰ τὴν τοῦ ᾿Αποστόλου μαρτυρίαν ὁ νόμος
ἅγιος, καὶ ἡ ἐντολὴ ἁγία, καὶ δικαία, καὶ ἀγαθή,
οὐκ ἄρα τοῦ ἀνάγνου, καὶ ἀδίκου, καὶ πονηροῦ
Σαταναὴλ εἶεν ἂν ταῦτα νομοθεσίαι καὶ ἐπιτάγο
ματα. Σαπροῦ μὲν γὰρ δένδρου σαπρὸς ἔσται
καρπὸς, ὁ δὲ καλὸς πάντως καλοῦ, καθὼς καὶ
ὁ Κύριος ἀπεφήνατο. Ἵνα δὲ καὶ τὰ δηλωθέντα
τοῦ ᾿Αποστόλου σαφηνισθείη ρητά, προσεκτέον, ότι
οὐ ποιητικὸν τῆς ἁμαρτίας εἴρηκε τὸν νόμον, ἀλλὰ
γνωστικὸν αὐτῆς, ὡς ὑποδεικνύοντα ταύτην, καὶ
προστάττοντα φεύγειν αὐτὴν, ὡς φθοροποιόν. Μήπω
γὰρ δοθέντος τοῦ γραπτοῦ τούτου νόμου τοῦ κωλύον
τὸς αὐτήν, εἰ καὶ ἐνηργεῖτο, ἀλλ᾽ οὐχ οὕτω λυμενο
τικὴ καὶ φευκτὴ τοῖς ἀνθρώποις ἐγνωρίζετο. Πὼς δὲ,
ἐλθούσης τῆς ἐντολῆς, ἡ ἁμαρτία ἀνέζησεν, ἄκουσαν.
Ὅτι πρὸ μὲν τῆς νομικῆς ἐντολῆς ἀσθενὴς ἦν, καὶ
οἷον νεκρά, μὴ δυναμένη τοσαύτην καταδίκην προξε
νεῖν τοῖς ἁμαρτάνουσιν ὅσην προξενεῖ μετὰ τὸν
νόμον, καὶ διὰ τοῦτο μὴ πάνυ πολεμοῦσα· ὅτε δὲ
ὁ νόμος ἐδόθη τοῖς ἀνθρώποις, ὁ τῆς ἁμαρτίας ἀναι
ρετικὸς καὶ πολέμιος, τότε μάλιστα διηγέρθη, καὶ
οἷον ἀνέζησεν αὕτη, τουτέστι σφοδρὸν ἔπνευσε, καὶ
μανικὸν ἐλύττησε κατὰ τῶν ὑποδεξαμένων τὰς να
μικὰς ἐντολάς. Οτι δὲ ὁ Μωϋσῆς οὐκ ἐπλανήθη παρὰ
τοῦ Σαταναὴλ, ἀλλ' ὁ ὢν Θεὸς ἀπέστειλεν αὐτὸν, καὶ
αὐτὸς αὐτῷ δέδωκε τὸν νόμον, καὶ οὐκ ἀπώλεσε, ἀλλ'
ὡδήγησε δι' αὐτοῦ τὰς πολλὰς ἐκείνας μυριάδας,
εὑρήσεις ἐν τῷ κατὰ τῶν Παυλικιάνων τίτλῳ, καθώς
ἐν τῷ πρὸ τούτου κεφαλαίῳ διελάβομεν.
ια'. Λέγουσιν ἁγίους μόνους εἶναι τοὺς σε παρὰ τῷ
Ματθαίῳ καὶ τῷ Λουκᾷ γενεαλογηθέντας, ὡς προείς
ρηται, καὶ τοὺς ἐξκαίδεκα προφήτας, καὶ τοὺς ἀπο
στόλους, καὶ τοὺς μάρτυρας, ὅσοι διὰ τὸ μὴ προσκυ
νῆσαι τὰ εἴδωλα κατεσφάγησαν. Τοὺς ἱεράρχας δὲ καὶ
τοὺς Πατέρας ὁμοῦ πάντας ἀποδοκιμάζουσιν, ὡς είν
δωλολάτρας διὰ τὴν τῶν εἰκόνων προσκύνησιν. Καὶ
τοὺς μὲν εὐσεβεῖς ἅπαντας βασιλεῖς ἀλλοτριοῦσι τοῦ
κλήρου τῶν Χριστιανῶν, μόνους δὲ καλοῦσιν ὀρθοδόξους καὶ πιστοὺς τοὺς Εικονομάχους, καὶ μάλιστα
τὸν Κοπρώνυμον. Ατιμάζουσι γὰρ καὶ τὰς σε
βασμίους εἰκόνας, Τὰ εἴδωλα, λέγοντες, τῶν ἐθνῶν
ἀργύριον καὶ χρυσίον, ἔργα χειρῶν ἀνθρώπων,
ἀγνοοῦντες, ὅτι ἄλλο εἴδωλον, καὶ ἄλλο εἰκών· καὶ
ὅτι τοῖς μὲν εἰδώλοις τὰ πρωτότυπα ἀνυπόστατα καὶ
ψευδή· θεοὺς γὰρ ἐπεφήμιζον αὐτοῖς μὴ ὄντας
θεούς, ἀλλὰ δαίμονας ψευδομένους τὴν θεότητα· τῶν
Rom. vil,
7.. ibid.9.. ibid. 12, * Matth. vi, 17, 18.
col. 1309–1310page 646 of 677
PG 130:1309δὲ παρ' ἡμῖν εἰκόνων τὰ πρωτότυπα ὄντως ὄντα καὶ ἀληθεύοντα, ὃ καλοῦνται. Κἀκεῖνα μὲν εἴδωλα μια ρῶν, ταῦτα δὲ εἰκόνες ἁγίων. Πλατύτερον δὲ περὶ τῶν ἁγίων εἰκόνων εἴρηται ἐν τῷ κατὰ τῶν εἰκονομάχων τίτλῳ. ιβ΄. Ἐρωτηθεὶς παρ' ἡμῶν ὁ τῆς αἱρέσεως αὐτῶν ἔξαρχος, Πῶς ἀποδοκιμάζετε τοὺς ἐν ἁγίοις ἱεράρχας καὶ τοὺς μακαρίους Πατέρας, ὧν τὰ λείψανα θαυμα τουργοῦσι; διάρας τὰ βέβηλα χείλη ἐξηρεύξατο λόγον πονηρόν. Εἶπε γάρ, ὅτι συγκεκλήρωνται τούτοις δαί μονες, οἱ διδάξαντες αὐτοὺς ἔτι ζῶντας, οἱ τοῖς τά φοις αὐτῶν παραμένοντες τερατουργοῦσιν εἰς πρόσ ωπον αὐτῶν ἵνα τοὺς ἀνοήτους ἐξαπατήσωσι, καὶ πείσωσι τιμᾷν τοὺς ἀνάγνους ὡς ἁγίους. Τοσαῦτα γὰρ δύνασθαι τοὺς δαίμονας, ὅσα δὴ καὶ βούλονται λαβόντας ἄνωθεν ἐξουσίαν ἄχρι πέρατος τῶν ἑπτὰ αἰώνων. Ἀλλὰ πόθεν τοῦτο μεμαθηκὼς ἔχεις, ὦ λῆρε καὶ παράφορε; Ποῦ δὲ καὶ θήσεις τὸ εὐαγγελικόν ἐκεῖνο τὸ κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ Δεσποτικοῦ πάθους ῥηθὲν τὸ λέγον, Νῦν ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου ἐκβληθήσεται ἔξω; Εἰ δὲ ὁ ἄρχων, πολλῷ μᾶλλον οἱ ἀρχόμενοι δαίμονες. Πῶς δὲ καὶ τοῖς λειψάνοις τῶν μακαρίων Πατέρων συγκεκλήρωνται οἱ φρίσσοντες αὐτὰ δαίμονες; Πολλάκις γὰρ τῶν δαιμονιζομένων ἐγγιζόντων τοῖς τάφοις αὐτῶν, δραπετεύουσιν οἱ δαίμονες, καθάπερ ὑπὸ πυρὸς τῆς δυνάμεως τῶν λειψάνων μαστιζόμενοί τε καὶ ἐλαυνόμενοι. Εἰ δὲ τὰ λείψανα τούτων δραπετεύουσι τοὺς δαίμονας, πολλῷ μᾶλλον ἐκεῖνοι ζῶντες ἐδίωκον αὐτοὺς, καὶ οὐδὲ προσ εγγίσαι τούτοις ἐτόλμων ἐκεῖνοι φεύγοντες ὡς αἰκί ζοντας. Εἰ δὲ ἔφευγαν αὐτούς, πρόδηλον, ὅτι οὐ συν ᾤχουν, οὐδὲ ἐδίδασκον. ιγ΄. Λέγουσιν ἀπ' αὐτῶν μὲν μόνων, ἤτοι τῶν Βογομίλων, φεύγειν ἀεὶ τοὺς δαίμονας ὡσεὶ τόξου βολήν, ἑκάστῳ δὲ τῶν ἄλλων ἁπάντων ἐνοικεῖν δαίμονα, καὶ διδάσκειν αὐτὸν τὰ πονηρά, καὶ ἄγειν ἐπὶ τὰς ἀν οσιουργίας, καὶ ἀποθνήσκοντος ἐνοικεῖν αὖθις τοῖς λειψάνοις αὐτοῦ, καὶ παραμένειν τῷ τάφῳ, καὶ ἀνα μένειν τὴν ἀνάστασιν, ἵνα σὺν αὐτῷ κολασθείη, καὶ μηδ' ἐν τῇ κολάσει τούτου διαχωρίζοιτο. Τὸ μὲν οὖν ἐνοικεῖν ἑκάστῳ τῶν ἀνθρώπων δαίμονα ἀπὸ τῆς τῶν Μασαλιανῶν ἔχουσιν αἱρέσεως, καὶ ζήτησον ἐν τῷ κατ' ἐκείνων τίτλῳ τὸ ε΄ κεφάλαιον, καὶ τὰ ἐφεξῆς ὀκτώ, καὶ μαθήσῃ τὴν ἀτοπίαν τοῦ δόγματος. Τῆς ἀρχῆς δὲ ψευδοῦς ἐλεγχθείσης, καὶ τὸ τέλος τοιοῦτον συναποδείκνυται, τὸ περὶ τῶν λειψάνων λέγω, καὶ τῆς ἐν αὐτοῖς οἰκήσεως τῶν δαιμόνων. Καὶ καθ' ἕτερον δὲ λόγον, εἰ παρέμενεν ἑκάστῳ τῶν τεθνεώτων δαί μων ἐκδεχόμενος τὴν τελευταίαν ἀνάστασιν, ἐπέλειψάν ἂν οἱ δαίμονες. Ἀπὸ γὰρ Ἀδὰμ ἄχρι καὶ νῦν ἀπέθανον ἄνθρωποι μυριάδες ἀναρίθμητοι. Ὅτι δὲ οὐ φεύγουσιν ἀπὸ μόνων τῶν Βογομίλων οἱ δαίμονες, ἀλλὰ καὶ συνδιάγουσι μᾶλλον, καὶ παῤῥησιάζονται πρὸς αὐτοὺς, δῆλον ἀπό τε τῆς ἄλλης πλάνης αὐ τῶν, καὶ τοῦ φαίνεσθαι τούτοις ἐν σχήματι διαφόροις, καὶ ὑποκατιὼν εὑρήσεις. ιδ΄. Ἀτιμάζουσι τὸν θεῖον σταυρόν, ὡς ἀναιρέτην τοῦ
TIT. XXVII.
δὲ παρ' ἡμῖν εἰκόνων τὰ πρωτότυπα ὄντως ὄντα καὶ Atque iuola quidem sceleratorum sunt simulacra,
ἀληθεύοντα, ὃ καλοῦνται. Κἀκεῖνα μὲν εἴδωλα μια -
ρῶν, ταῦτα δὲ εἰκόνες ἁγίων. Πλατύτερον δὲ περὶ τῶν
ἁγίων εἰκόνων εἴρηται ἐν τῷ κατὰ τῶν Εἰκονομά
χων τίτλῳ.
ιβ'· Ἐρωτηθεὶς παρ' ἡμῶν ὁ τῆς αἱρέσεως αὐτῶν
ἔξαρχος, Πῶς ἀποδοκιμάζετε τοὺς ἐν ἁγίοις ἱεράρχα;
καὶ τοὺς μακαρίους Πατέρας, ὧν τὰ λείψανα θαυμα
τουργοῦσι; διάρας τὰ βέβηλα χείλη ἐξηρεύξατο λόγον
πονηρόν. Εἶπε γάρ, ὅτι συγκεκλήρωνται τούτοις δαί
μονες, οι διδάξαντες αὐτοὺς ἔτι ζῶντας, οἱ τοῖς τά
φοις αὐτῶν παραμένοντες τερατουργοῦσιν εἰς πρόσο
ωπον αὐτῶν ἵνα τοὺς ἀνοήτους ἐξαπατήσωσι, καὶ
πείσωσι τιμᾷν τοὺς ἀνάγνους ὡς ἁγίους. Τοσαῦτα
γὰρ δύνασθαι τοὺς δαίμονας, ὅσα δὴ καὶ βούλονται
λαδόντας ἄνωθεν ἐξουσίαν ἄχρι πέρατος τῶν ἑπτὰ
αἰώνων. ᾿Αλλὰ πόθεν τοῦτο μεμαθηκὼς ἔχεις, ὦ λῆρε
καὶ παράφορε; Ποῦ δὲ καὶ θήσεις τὸ εὐαγγελικόν
ἐκεῖνο τὸ κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ Δεσποτικοῦ πάθους
ῥηθὲν τὸ λέγον, Νῦν ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου
ἐκβληθήσεται ἔξω; Εἰ δὲ ὁ ἄρχων, πολλῷ μᾶλλον οι
ἀρχόμενοι δαίμονες. Πῶς δὲ καὶ τοῖς λειψάνοις τῶν
μακαρίων Πατέρων συγκεκλήρωνται οἱ φρίσσοντες
αὐτὰ δαίμονες; Πολλάκις γὰρ τῶν δαιμονιζομένων
ἐγγιζόντων τοῖς τάφοις αὐτῶν, δραπετεύουσιν οἱ
δαίμονες, καθάπερ ὑπὸ πυρὸς τῆς δυνάμεως τῶν
λειψάνων μαστιζόμενοί τε καὶ ἐλαυνόμενοι. Εἰ δὲ τὰ
λείψανα τούτων δραπετεύουσι τοὺς δαίμονας, πολλῷ
μᾶλλον ἐκεῖνοι ζῶντες ἐδίωκον αὐτοὺς, καὶ οὐδὲ προσεγγίσαι τούτοις ἐτόλμων ἐκεῖνοι φεύγοντες ὡς αἰκ!-
ζοντας. Εἰ δὲ ἔφευγαν αὐτούς, πρόδηλον, ὅτι οὐ συνᾤχουν, οὐδὲ ἐδίδασκον.
ιγ'. Λέγουσιν ἀπ' αὐτῶν μὲν μόνων, ἤτοι τῶν Βογομίλων, φεύγειν ἀεὶ τοὺς δαίμονας ὡσεὶ τόξου βολήν,
ἑκάστῳ δὲ τῶν ἄλλων ἁπάντων ἐνοικεῖν δαίμονα, καὶ
διδάσκειν αὐτὸν τὰ πονηρὰ, καὶ ἄγειν ἐπὶ τὰς ἀνοσιουργίας, καὶ ἀποθνήσκοντος ἐνοικεῖν αὖθις τοῖς
λειψάνοις αὐτοῦ, καὶ παραμένειν τῷ τάφῳ, καὶ ἀναμένειν τὴν ἀνάστασιν, ἵνα σὺν αὐτῷ κολασθείη, καὶ
μηδ' ἐν τῇ κολάσει τούτου διαχωρίζοιτο. Τὸ μὲν οὖν
ἐνοικεῖν ἑκάστῳ τῶν ἀνθρώπων δαίμονα ἀπὸ τῆς τῶν
Μασαλιανῶν ἔχουσιν αἱρέσεως, καὶ ζήτησον ἐν τῷ
κατ' ἐκείνων τίτλῳ τὸ ε' κεφάλαιον, καὶ τὰ ἐφεξῆς
ὀκτώ, καὶ μαθήσῃ τὴν ἀτοπίαν τοῦ δόγματος. Τῆς
ἀρχῆς δὲ ψευδοῦς ἐλεγχθείσης, καὶ τὸ τέλος τοιοῦτον
συναποδείκνυται, τὸ περὶ τῶν λειψάνων λέγω, καὶ
τῆς ἐν αὐτοῖς οἰκήσεως τῶν δαιμόνων. Καὶ καθ᾿ ἕτερον
δὲ λόγον, εἰ παρέμενεν ἑκάστῳ τῶν τεθνεώτων δαίμων ἐκδεχόμενος τὴν τελευταίαν ἀνάστασιν, ἐπέλει
ψαν ἂν οἱ δαίμονες. ᾿Απὸ γὰρ Ἀδὰμ ἄχρι καὶ νῦν
ἀπέθανον ἄνθρωποι μυριάδες ἀναρίθμητοι. "Οτι δὲ
οὐ φεύγουσιν ἀπὸ μόνων τῶν Βογομίλων οἱ δαίμονες,
ἀλλὰ καὶ συνδιάγουσι μᾶλλον, και παῤῥησιάζονται
πρὸς αὐτοὺς, δῆλον ἀπό τε τῆς ἄλλης πλάνης αύτῶν, καὶ τοῦ φαίνεσθαι τούτοις ἐν σχήματι διαφόροις,
καὶ ὑποκατιών εὑρήσεις.
ιδ. Ατιμάζουσι τὸν θεῖον σταυρόν, ὡς ἀναιρέτην τοῦ
• Joan. xu, 31.
imagines vero sanctorum effigies. Sed de sanctorum
imaginibus in titulo Adversus imaginum oppugnatores latius disputavimus.
12. Princeps istorum hæresis, cum ex co quæreretur cur sanctos sacerdotes beatosque Patres rejiciant,
quorum reliquias venerantur, labiis profanis patefactis verbum malum eruclavit: Quoniam, inquit,
cum illis sunt demones, qui eos dum viverent, dom
cuerunt, et ad eorum tumulos assidentes portenta
faciunt sub eorum persona, ut ignaros decipiant,
suadeantque ut impuros tanquam sanctos adorent.
Tantum enim dæmones posse, quantum volunt, cum
eam e sublimi potestatem ad, septem usque sæculorum finem acceperint. Sed unde tu hæc didicisti,
nugator stulteque senex? Aut ubi evangelicum illud
quod Dominus paulo ante mortis suæ tempus dixil
collocabis, Nunc princeps hujus mundi ejicietur foras
Quod si princeps, multo magis dæmones, qui sub
ejus sunt principatu. Præterea quomodo beatorum
Patrum reliquiis inhærent dæmones, qui eas reformidant Plerumque enim cum homines a dæmonibus vexati að eorum accedunt sepulcra, a virtute reliquiarum, tanquam ab igne, ipsi dæmones aufugiunt
vexati et excruciati. Quod si reliquiæ ipsorum
demones ejiciunt, multo magis ipsi, cum in hac
vita degerent, eos persequebantur, nec ipsi ad eos
audebant accedere, sed illos tanquam ab eis verberati
declinabant. Sin evitabant, non utique habitabant
cum illis, nec eos docebant.
13. Dicunt Bogomili dæmones tanquam arcus sagillam a se solis aufugere, singulos autem reliquis
hominibus singulis inhabitare et facinora edocere,
et ad flagitia et impia facta perducere, et cum mortui fuerint, in ipsorum reliquiis insidere, et sepulcris assistere, atque resurrectionem exspectare, ut
una cum illis puniantur, ac ne in supplicio quidem
eos deserere. Quod in singulis hominibus singuli
damones inhabitent ex Massalianorum hæresi didicerunt. Quærito in eorum titulo quintum caput, et
octo, quæ deinceps consequuntur, et quan sit al
surda hæc opinio, intelliges Jam cum principium
demonstratum fuerit esse falsum, et extremum esse
simile coarguitur, cun dæmones dicunt in reliquiis
inhabitare. Quanquam si dæmones singuli in mortuis singulis inhabitarent, et extremam in illis resurrectionem morarentur, deficerent dæmones. Ab
Adam enim ad hoc usque tempus interierunt millia
hominum innumerabilia. Quod autem a solis Bogomilis non fugiant dæmones, sed cum illis degant,
audacterque versentur, perspicuum fit, tum ex aliis
ipsorum erroribus, tum ex eo quod illis sua varia
specie atque forma sese conspicuos præbent,
14. Crucem divinam despiciunt, quod in ca Serva-
col. 1311–1312page 647 of 677
PG 130:1311Σωτῆρος, ὃν ἔδει μᾶλλον τιμᾶν, ὡς καθαιρέτην τοῦ διαβόλου. Μέχρι γὰρ τότε θανατηφόρον ὄργανον χρηματίζων, ἔκτοτε ζωηφόρον ὅπλον ἐγένετο, βασιλικώτατόν τε καὶ φοβερώτατον τοῖς ἐχθροῖς, ἅτε τῷ Δεσποτικῷ αἵματι καὶ ὕδατι καταβραντισθείς. Εἴρηται δὲ περὶ τούτου καὶ ἐν τῷ κατὰ τῶν Ἀρμενίων τίτλῳ, καὶ ζητητέον ἐκεῖ κεφάλαιον ιδ΄. ιε΄. Ἐρωτηθεὶς αὖθις παρ᾽ ἡμῶν ὁ δηλωθεὶς ἔξαρχος τῆς αἱρέσεως, Πῶς οἱ δαιμονῶντες προστρέχουσι τῷ Σταυρῷ, καὶ καθυλακτοῦσιν; ἀπεκρίνατο, φιλεῖσθαι μάλιστα τὸν σταυρὸν ὑπὸ τῶν ἐνοικούντων αὐτοῖς δαιμόνων, ὡς οἰκεῖον ἔργον. Αὐτοὶ γὰρ, φησί, τοῦτον κατεσκεύασαν εἰς ἀναίρεσιν τοῦ Σωτῆρος. Ἔστι δ᾽ ὅτε καὶ καθυβρίζειν τοῦτον ἐν ὑποκρίσει, καὶ φεύγειν αὐτὸν πολλάκις ἀκουσίως, ἵνα βλέποντες οἱ ἄνθρωποι τιμῶσι μᾶλλον αὐτὸν, ὡς ἐχθρὸν καὶ διώκτην τῶν δαιμονίων. Ἔχει δὲ παρ᾽ ἡμῖν οὐχ οὕτω τὸ ἀληθές. Ἕλκεσθαι μὲν γὰρ καὶ ἄκοντας ὑπὸ τῆς τοῦ Σταυροῦ δυνάμεως, καὶ ἵνα βασανίζωνται. Ἡ γὰρ ὑλακὴ καὶ αἱ στρεβλώσεις τοῦ σώματος τῶν δαιμονιζομένων, καὶ οἱ τιναγμοί, τεκμήριόν εἰσι τῆς βασάνου τῶν δαιμόνων. Ὑβρίζουσι δὲ αὐτὸν, ὡς ἐχθρὸν, καὶ φεύγουσιν ὡς διώκτην. ις΄. Τὸ μὲν παρ᾽ ἡμῖν βάπτισμα τοῦ Ἰωάννου λέγουσιν, ὡς δι᾽ ὕδατος ἐπιτελούμενον, τὸ δὲ παρ᾽ αὐτοῖς τοῦ Χριστοῦ διὰ Πνεύματος, ὡς δοκεῖ αὐτοῖς, τελούμενον. Διὸ καὶ τὸν προσερχόμενον αὐτοῖς ἀναβαπτίζουσι, πρῶτα μὲν ἀφορίζοντες αὐτῷ καιρὸν εἰς ἐξομολόγησιν, καὶ ἀγνείαν, καὶ σύντονον προσευχήν, εἶτα τῇ κεφαλῇ αὐτοῦ τὸ κατὰ Ἰωάννην Εὐαγγέλιον ἐπιτιθέντες, καὶ τὸ παρ᾽ αὐτοῖς ἅγιον Πνεῦμα ἐπικαλούμενοι, καὶ τό, Πάτερ ἡμῶν, ἐπάδοντες. Μετὰ δὲ τὸ τοιοῦτον βάπτισμα καιρὸν αὖθις ἀποκληροῦσιν εἰς ἀκριβεστέραν ἀγωγήν, καὶ πολιτείαν ἐγκρατεστέραν, καὶ καθαρωτέραν προσευχήν, εἶτα μαρτυρίαν ἀπαιτοῦσιν, εἰ ἐφύλαξε πάντα, εἰ σπουδαίως διηγωνίσατο, καὶ μαρτυρούντων ἀνδρῶν, ὁμοῦ καὶ γυναικῶν ἄγουσιν αὐτὸν ἐπὶ τὴν θρυλλουμένην τελείωσιν, καὶ στήσαντες τὸν ἄθλιον κατὰ ἀνατολὰς ἐπιτιθέασιν αὖθις τῇ μιαρᾷ τούτου κεφαλῇ τὸ Εὐαγγέλιον, καὶ τὰς ἐναγεῖς αὐτῶν ἐπέχοντες χεῖρας οἱ παρατυχόντες ἄνδρες καὶ γυναῖκες τὴν ἀνόσιον ἀποδοῦσι τελετήν. Αὕτη δέ ἐστιν εὐχαριστήριος ὕμνος, ὅτι διεφύλαξε τὴν παραδεδομένην ἀσέβειαν. Καὶ οὕτω τελοῦσι, μᾶλλον δὲ συντελοῦσι, καὶ καταποντίζουσι τὸν βυθοῦ καὶ διαφθορᾶς ἐπάξιον. Εἰ μὲν οὖν ὕδατι μόνῳ τὸ καθ᾽ ἡμᾶς ἐτελεῖτο βάπτισμα, ἦν ἂν οὕτω τοῦ Ἰωάννου τὸ ἡμέτερον βάπτισμα· ἐπεὶ δὲ οὐχ ὕδατι μόνον, ἀλλὰ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι τελεσιουργεῖται, καθὼς ὁ Κύριος ἐδίδαξεν εἰπών, Ἐὰν μή τις γεννηθῇ δι᾽ ὕδατος καὶ Πνεύματος, οὐ μὴ εἰσέλθῃ εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, μάτην ὑλακτοῦσιν. Εἴρηται γὰρ καὶ ἐν τῷ κατὰ τῶν Παυλικιάνων τίτλῳ περὶ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος ἀκριβέστερον, καὶ ζήτησον ἐκεῖ τὰ περὶ τούτου κεφάλαια. Ἀλλὰ τὸ μὲν ἡμέτερον βάπτισμα κατὰ τὸ ῥηθὲν
for occiderit, cum illam potius deberent honorare Σωτῆρος, ὃν ἔδει μᾶλλον τιμῶν, ὡς καθαιρέτην του
tanquam diaboli perditricem. Cum enim ad illud usque tempus mortifera exstiterit, ex eo salutis instrumentum effecta est augustissimum et hostibus
maxime formidandum, quippe quæ Donini sanguine
el aqua conspersa est. Sed hac item de re in titulo
ádversus Armenios scripto dictum est. Illic caput quærito quartum decimuın.
45. Cum rursus ex illo sene, quem hæresis principem ostendimus, quærerem, cur a damonibus vexati
ad crucem accurrunt, et vociferantur, respondit, crucem ut proprium opus aurari vehementer a damonibus, qui in eis inhabitant. Ipsi enim, inquit,
illam tunc excogitarunt, ut Servatorem e medio
tollerent. Aliquando autem eam se fingunt afficere
contumelia, et ultro illam fugiunt, ut id homines
aspicientes, eam magis honorent, tanquamn danonum inimicam et expultricem. Veritas autem apud
nos haud ita se habet. Nam vel inviti trahuntur a
crucis virtute, et allatrant, ut rabies ipsorum ostendatur, Latratus enim, corporisque vexatio, et
gemitus eorum qui a dæmonibus opprimuntur, formentum et cruciatus dæmonum indicant, qui cracem ut inimicam despiciunt et expultricem.
διαβόλου. Μέχρι γὰρ τότε θανατηφόρον όργανον
χρηματίζων, ἔκτοτε ζωηφόρον όπλον ἐγένετο, βασι
λικώτατόν τε καὶ φοβερώτατον τοῖς ἐχθροῖς, ἅτε τῷ
Δεσποτικῷ αἵματι καὶ ὕδατι καταβραντισθείς. Είρηται
δὲ περὶ τούτου καὶ ἐν τῷ κατὰ τῶν ᾿Αρμενίων τίτλῳ,
καὶ ζητητέον ἐκεῖ κεφάλαιον ιδ'.
ιε'. Ερωτηθείς αὖθις παρ' ἡμῶν ὁ δηλωθεὶς ἔξαρχος
τῆς αἱρέσεως, Πῶς οἱ δαιμονῶντες προστρέχουσι
τῷ Σταυρῷ, καὶ καθυλακτοῦσιν; ἀπεκρίνατο, φιλεί
σθαι μάλιστα τὸν σταυρὸν ὑπὸ τῶν ἐνοικούντων αὐ
τοῖς δαιμόνων, ὡς οἰκεῖον ἔργον. Αὐτοὶ γὰρ, φησί,
τοῦτον κατεσκεύασαν εἰς ἀναίρεσιν τοῦ Σωτῆρος,
Εστι δ' ὅτε καὶ καθυβρίζειν τοῦτον ἐν ὑποκρίσει,
καὶ φεύγειν αὐτὸν πολλάκις ἀκουσίως, ἵνα βλέποντες
οι άνθρωποι τιμῶσι μᾶλλον αὐτὸν, ὡς ἐχθρὸν καὶ
διώκτην τῶν δαιμονίων. Έχει δὲ παρ᾽ ἡμῖν οὐχ οὕτω
τὸ ἀληθές. Ελκεσθαι μὲν γὰρ καὶ ἄκοντας ὑπὸ τῆς
τοῦ Σταυροῦ δυνάμεως, καὶ ἵνα βασανίζωνται. "Η
γὰρ ὑλακὴ καὶ αν στρεβλώσεις του σώματος τῶν
δαιμονιζομένων, καὶ οἱ τιναγμοί, τεκμήριόν εἰσι τῆς
βασάνου τῶν δαιμόνων. Υβρίζουσι δὲ αὐτὸν, ὡς έχει
θρὸν, καὶ φεύγουσιν ὡς διώκτην.
ις'. Τὸ μὲν παρ' ἡμῖν βάπτισμα τοῦ Ἰωάννου λίγου
σιν, ὡς δι᾽ ὕδατος ἐπιτελούμενον, τὸ δὲ παρ' αὐτή;
τοῦ Χριστοῦ διὰ Πνεύματος, ὡς δοκεῖ αὐτοῖς, τελού
μενον. Διὸ καὶ τὸν προσερχόμενον αὐτοῖς ἀναβαπτίσ
ζουσι, πρῶτα μὲν ἀφορίζοντες αὐτῷ καιρὸν εἰ;
ἐξομολόγησιν, καὶ ἀγνείαν, καὶ σύντονον προσευχήν,
εἶτα τῇ κεφαλῇ αὐτοῦ τὸ κατὰ Ἰωάννην Εὐαγγέλιον
ἐπιτιθέντες, καὶ τὸ παρ' αὐτοῖς ἅγιον Πνεῦμα ἐπισ
καλούμενοι, καὶ τὸ, Πάτερ ἡμῶν, ἐπάδοντες. Μετὰ δὲ
τὸ τοιοῦτον βάπτισμα καιρὸν αὖθις ἀποκληροῦσιν
εἰς ἀκριβεστέραν ἀγωγὴν, καὶ πολιτείαν ἐγκρατι
στέραν, καὶ καθαρωτέραν προσευχήν, εἶτα μαρτυ
ρίαν ἀπαιτοῦσιν, εἰ ἐφύλαξε πάντα, εἰ σπουδαίοι,
διηγωνίσατο, καὶ μαρτυρούντων ἀνδρῶν, ὁμοῦ καὶ
γυναικῶν ἄγουσιν αὐτὸν ἐπὶ τὴν θρυλλουμένην τε
λείωσιν, καὶ στήσαντες τὸν ἄθλιον κατὰ ἀνατολή;
ἐπιτιθέασιν αὖθις τῇ μιαρᾷ τούτου κεφαλῇ τὸ Εὐαγ
γέλιον, καὶ τὰς ἐναγεῖς αὐτῶν ἐπέχοντες χεῖρας οι
παρατυχόντες ἄνδρες καὶ γυναῖκες τὴν ἀνόσιον από
δουσι τελετήν. Αὕτη δέ ἐστιν εὐχαριστήριος ύμνος,
18. Baptismum nostrum Joannis baptismum esse
dicunt, per aquam enim fieri, suum vero Christi,
per Spiritum enim feri, ut ipsis videtur. Quamobrem si quis ad ipsos confugit, eum rebaptizant.
Ac primum quidem illi tempus præscribunt ad
confessionem, et expurgationem, ct continuam precationem. Deinde Joannis Evangelium capiti ejus
imponunt, et spiritum sanctum suum invocant, et
Pater noster canunt. Et post baptismumn ejusmodi
'tempus iterum assignant ad accuratiorem institutionem, temperatioremque vitam, et puriorem precationem. Deinde testimonium exigunt, an hæc
observarit. Quod si viri mulieresque afirmarint, °
ducunt eum ad celebriorem initiationem: statuunt
enim miserum ad orientem solem, et impio ipsius
capiti rursus Evangelium imponunt, et profanas.
manus adhibent suas, qui adsunt viri atque femina, οι preces nefarias canunt, id est hymnum,
quo gratias agunt, quod traditam impietatem observaric. Atque ita initiant, atque perficiunt, imo vero
contciunt et submergunt eum, qui profundo p ὅτι διεφύλαξε την παραδεδομένην ἀσέβειαν. Καὶ οὐκ
dignus est tartaro atque interitu. Si noster igitur
baptismus aqua solum perageretur, Joannis nimirum esset. Nunc autem cum aqua peragatur et
Spiritu, quemadmodum Dominus docuit: Nisi quis
baptizatus fuerit, inquiens, ex aqua et Spiritu
sancta, noninirabit in regnum Dei, incassum lalrant.
Verum de baptismo quoque dictum est in titulo,
quem Adversus Paulicianos conscripsimus, et inde
petito capita, quæ ad rem pertinent. Noster gitur
baptismus, ut Dominus docuit, per aquam et Spiritum sanctum perficitur. Baptismus autem istorum
unde sumptus sit, ipsi dicant; in nullo enim septem
1 Joan. 111, 5.
τω τελοῦσι, μᾶλλον δὲ συντελοῦσι, καὶ καταποντί
ζουσι τὸν βυθοῦ καὶ διαφθορᾶς ἐπάξιον. Εἰ μὲν οὖν
ὕδατι μόνῳ τὸ καθ᾿ ἡμᾶς ἐτελεῖτο βάπτισμα, ἣν ἂν
οὕτω τοῦ Ἰωάννου τὸ ἡμέτερον βάπτισμα· ἐπεὶ δὲ
οὐχ ὕδατι μόνον, ἀλλὰ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι τελεσιουρ
γεῖται, καθὼς ὁ Κύριος ἐδίδαξεν εἰπὼν, 'Εὰν μή
τις γεννηθῇ δι' ύδατος καὶ Πνεύματος, οὐ μὴ
εισέλθῃ εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, μάτην
ὑλακτοῦσιν. Εἴρηται γὰρ καὶ ἐν τῷ κατὰ τῶν Παν·
λικιόνων τίτλῳ περὶ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος έκρι
βέστερον, καὶ ζήτησον ἐκεῖ τὰ περὶ τούτου κεφάλαια.
᾿Αλλὰ τὸ μὲν ἡμέτερον βάπτισμα κατὰ τὸ ῥηθὲν
col. 1313–1314page 648 of 677
PG 130:1313ὑπὸ τοῦ Κυρίου δι' ὕδατος γίνεται καὶ ἁγίου Πνεύματος, τὸ δὲ παρ' ἐκείνων πόθεν παρεδόθη, δειξάτωσαν. Ἐν ποίᾳ τῶν δεκτῶν αὐτοῖς ἑπτὰ βίβλων περὶ τούτου γέγραπται; Λείπεται οὖν ὑπὸ τῶν δαιμόνων τοῦτο μαθεῖν αὐτοὺς, ἵνα γυμνωθῶσι τοῦ ἀληθινοῦ καὶ θείου βαπτίσματος.
ιζ'. Ἀτιμάζουσι τὴν μυστικὴν καὶ φρικτὴν ἱερουργίαν, καὶ τὴν τοῦ Δεσποτικοῦ σώματος καὶ αἵματος ἁγίαν μετάληψιν, θυσίαν τῶν ἐνοικούντων τοῖς ναοῖς δαιμόνων ταύτην ἀποκαλοῦντες. Ὦ μιαρῶν χειλέων! ὦ γλώσσης μιαρωτέρας! Καὶ παριστῶσι μάρτυρα τὸν προφήτην Ἡσαΐαν λέγοντα. Οἱ ἑτοιμάζοντες τῇ τύχῃ τράπεζαν, καὶ πληροῦντες τῷ δαίμονι κέρασμα, μὴ συνιέντες οἱ παραπλῆγες, ὅτι πρὸς τοὺς εἰδωλολατροῦντας ὁ λόγος. Τὸ δὲ μυστικὸν παρ' ἡμῖν δεῖπνον ὁ Χριστὸς παρέδωκεν εἰπών, Τοῦτο ποιεῖτε εἰς τὴν ἐμὴν ἀνάμνησιν, ὡς οἱ εὐαγγελισταὶ διδάσκουσιν. Εἴρηται δὲ ἐν τῷ κατὰ τῶν Παυλικιάνων λόγῳ καὶ περὶ τῆς θείας ταύτης μεταλήψεως, καὶ ζήτησον ἐκεῖ περὶ ταύτης. Οἷον δὲ αὐτῶν καὶ τοῦτο· Ἄρτον μὲν γὰρ κοινωνίας ὀνομάζουσι τὴν προσευχὴν τοῦ, Πάτερ ἡμῶν· τὸν ἄρτον γὰρ, φησί, τὸν ἐπιούσιον· ποτήριον δὲ κοινωνίας ὁμοίως τὴν λεγομένην ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ διαθήκην. Τοῦτο γὰρ, φησί, τὸ ποτήριον ἡ καινὴ διαθήκη· μυστικὸν δὲ δεῖπνον τὴν ἀμφοτέρων τούτων μετάληψιν. Εἰ δέ τις ἀνθυπαγάγοι, Καὶ πῶς τὸ Πάτερ ἡμῶν, ὡς σῶμα Δεσποτικὸν κλᾶται καὶ διαμερίζεται; πῶς δὲ καὶ τὸ νῦν, Ἐδοξάσθη ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου, καὶ τὰ ἑξῆς, ὡς αἵματος τοῦ Σωτῆρος ὑπὲρ ἡμῶν ἐξεχύθη; μὴ γινώσκειν ὁμολογοῦσι.
ιη'. Λέγουσιν ἐν πᾶσι τοῖς ἱεροῖς ναοῖς κατοικεῖν τοὺς δαίμονας διαλαχόντας αὐτοὺς ἀναλόγως τῆς ἑκάστου τάξεως καὶ δυνάμεως. Τὸν μέντοι Σατανᾶν πάλαι μὲν ἀποκληρώσαι αὐτῷ τὸν πολυθρύλλητον ἐν Ἱεροσολύμοις ναόν, μετὰ δὲ τὴν ἐκείνου καταστροφὴν ἐξιδιώσασθαι τὸν ἐν τῇ βασιλίδι ταύτῃ τῶν πόλεων ὑπερφερῆ καὶ περιώνυμον τῆς τοῦ Θεοῦ σοφίας οἶκον. Οὐ γὰρ ὁ Ὕψιστος, φασὶν, ἐν χειροποιήτοις ναοῖς κατοικεῖ, τὸν οὐρανὸν ἔχων οἰκητήριον. Καὶ μήν, Ὁ οἶκός μου, φησὶν ὁ Κύριος, οἶκος προσευχῆς κληθήσεται. Καὶ αὖθις ἔλεγεν ὁ Χριστὸς, Μὴ ποιεῖτε τὸν οἶκον τοῦ Πατρός μου οἶκον ἐμπορίου, περὶ τοῦ χειροποιήτου ναοῦ τῆς Ἱερουσαλὴμ τοῦτο λέγων. Εἰ δὲ ὁ ἐν Ἱερουσαλὴμ ναὸς οἶκος ἦν τοῦ Θεοῦ, πολλῷ μᾶλλον ὁ ἐν τῇ βασιλίδι τῶν πόλεων, καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν πάντες οἱ κατὰ τόπον ἀφιερωμένοι τῷ Θεῷ, καὶ τῇ Θεομήτορι, καὶ πᾶσι τοῖς ἁγίοις ναοὶ θεῖοί τέ εἰσι, καὶ ἁγιαστήρια, καὶ τῶν δαιμόνων φυγαδευτήρια. Ὅπου γὰρ οἰκεῖ θεία χάρις, ἐκεῖθεν ἀπελήλαται πᾶν πνεῦμα πονηρόν, καὶ πᾶσα τῶν δαιμόνων ἐνέργεια.
ιθ'. Μόνην ὀνομάζουσι προσευχὴν τὴν ὑπὸ τοῦ Κυρίου παραδοθεῖσαν ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις, ἤγουν τὸ Πάτερ ἡμῶν, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ ταύτην μόνην προσεύχονται ἑπτάκις μὲν τῆς ἡμέρας, πεντάκις δὲ τῆς νυκτός. Ὁσάκις δὲ εἰς προσευχὴν ἵστανται, λέγουσι τὴν
PANOPLIA DOGMATICA. TIT. XXVII.
ὑπὸ τοῦ Κυρίου δι' ὕδατος γίνεται καὶ ἁγίου Πνεύ- librorum, quos probaut reperitur. Quamobrem
ματος, τὸ δὲ παρ' ἐκείνων πόθεν παρεδόθη, δειξάτω- illum a dæmonibus didicisse perspicuum est, ut
σαν. Εν ποίᾳ τῶν δεχτῶν αὐτοῖς ἑπτὰ βίβλων περὶ vero divinoque baptismo spoliarentur.
τούτου γέγραπται; Λείπεται οὖν ὑπὸ τῶν δαιμόνων τοῦτο μαθεῖν αὐτοὺς, ἵνα γυμνωθῶσι τοῦ ἀληθινοῦ
καὶ θείου βαπτίσματος..
17. Mysticum, venerandum sacrificium contemnunt atque despiciunt. Et sanctam corporis et sanguinis Domini communionem, dæmonum, qui in templis
habitant, sacrificium appellant. Ο impia labra, o
linguas exsecrandas! Isaiæ prophetæ ad hoc probandum afferunt testimonium, dicentis: Qui paraverunt mensam fortunæ, et dæmoni poculum` imp'everunt. Nec intelligunt homines stulti verba illa
ad idololatras dici, cum mystica cœna quam nos
ιζ'. Ατιμάζουσι τὴν μυστικὴν καὶ φρικτὴν ἱερουρ
γίαν, καὶ τὴν τοῦ Δεσποτικοῦ σώματος καὶ αἷματος
ἁγίαν μετάληψιν, θυσίαν τῶν ἐνοικούντων τοῖς ναοῖς
δαιμόνων ταύτην ἀποκαλοῦντες. Ω μιαρών χειλέων!
ὦ γλώσσης μιαρωτέρας! Καὶ παριστῶσι μάρτυρα
τὸν προφήτην Ησαΐαν λέγοντα. Οἱ ἑτοιμάζοντες τῇ
τύχη τράπεζαν, καὶ πληροῦντες τῷ δαίμονι κέρασμα, μὴ συνιέντες οι παραπλήγες, ὅτι πρὸς τοὺς
εἰδωλολατροῦντας ὁ λόγος. Τὸ δὲ μυστικὸν παρ'
ἡμῖν δεῖπνον ὁ Χριστὸς παρέδωκεν εἰπὼν, Τοῦτο celebramus a Domino tradita sit, dicente: Hoc
ποιεῖτε εἰς τὴν ἐμὴν ἀνάμνησιν, ὡς οἱ εὐαγγελι
σταὶ διδάσκουσιν. Εἴρηται δὲ ἐν τῷ κατὰ τῶν Παυλικιανῶν λόγῳ καὶ περὶ τῆς θείας ταύτης μεταλήψεως,
καὶ ζήτησον ἐκεῖ περὶ ταύτης. Οἷον δὲ αὐτῶν καὶ
τοῦτο; Αρτον μὲν γὰρ κοινωνίας ονομάζουσι τὴν
προσευχὴν τοῦ, Πάτερ ἡμῶν τὸν ἄρτον γὰρ, φησί, τὸν
ἐπιούσιον· ποτήριον δὲ κοινωνίας ὁμοίως τὴν λεγο
μένην ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ διαθήκην. Τοῦτο γὰρ, φησί,
τὸ ποτήριον ἡ καινὴ διαθήκη Μυστικὸν δὲ δείπνον
τὴν ἀμφοτέρων τούτων μετάληψιν. Εἰ δέ τις ἀνθυπο
αγάγοι, Καὶ πῶς τὸ Πάτερ ἡμῶν, ὡς σῶμα Δεσποτικὴν κλᾶται καὶ διαμερίζεται; πῶς δὲ καὶ τὸ νῦν,
Εδοξάσθη ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου, καὶ τὰ ἑξῆς, ὡς
αίματος τοῦ Σωτῆρος ὑπὲρ ἡμῶν ἐξεχύθη; μὴ γινώσκειν ὁμολογοῦσι.
τηʹ. Λέγουσιν ἐν πᾶσι τοῖς ἱεροῖς ναοῖς κατοικεῖν τοὺς
δαίμονας διαλαχόντας αὐτοὺς ἀναλόγως τῆς ἑκάστου
τάξεως καὶ δυνάμεως. Τὸν μέντοι Σατανᾶν πάλαι
μὲν ἀποκληρώσαι αὐτῷ τὸν πολυθρύλλητον ἐν Ἱερο
σολύμοις ναόν, μετὰ δὲ τὴν ἐκείνου καταστροφήν
ἐξιδιώσασθαι τὸν ἐν τῇ βασιλίδι ταύτῃ τῶν πόλεων
ὑπερφερῆ καὶ περιώνυμον τῆς τοῦ Θεοῦ σοφίας οἶκον. Οὐ γὰρ ὁ Ὕψιστος, φασὶν, ἐν χειροποιήτοις
ναοῖς κατοικεῖ, τὸν οὐρανὸν ἔχων οἰκητήριον. Καὶ
μήν, 'Ο οικός μου, φησὶν ὁ Κύριος, οἶκος προσευ
χῆς κληθήσεται. Καὶ αὖθις ἔλεγεν ὁ Χριστὸς, Μη
ποιεῖτε τὸν οἶκον τοῦ Πατρός μου οἶκον εμποfacite in meam commemorationem³, ut docent evangelista. Cæterum et de divina hac perceptione
dictum est in titulo Paulicianorum.Illic igitur quære.
Porro communionis panem, precationem illam:
Pater noster, appellant. Panem enim, inquit, quotidianum; communionis calicem Testamentum esse
dicunt, quod in Evangelio nemoratur. Hic enim,
inquit, calix novum Testamentum *. Utriusque aútem
perceptionem mysticam cœnam vocant. Si quis
vero subjecerit, Quomodo, inquiens, Pater noster,
ut corpus Domini frangitur atque dividitur? Quomodo item illud: Nunc clarificatus est Filius hominis F, tanquam Servatoris sanguis a vobis efunditur? se dicunt ignorare.
18. In sacris omnibus templis habitare dæmones
dicunt, cum ea quisque sortitus sit proportione
ordinis et virtutis. Satanam quidem sibi celeberrimum quondam illud Hierosolymorum templum delegisse, quo everso eximium et decantatum Dei
Sophiæ templum in hac urbium regina suscepisse.
Neque eniun, inquiunt, in manu factis templis Altissimus habitat, cum cœlum sit ejus domicilium.
Atqui, Domus mea, inquit Deus, domus orationis
vocabitur *. Et rursum, Nolite, inquit Christus, facere domum Patris mei domum negotiationis", cum
de Hierosolymorum templo loqueretur. Quod si
ρίου, περὶ τοῦ χειροποιήτου ναοῦ τῆς Ἱερουσαλήμ η templum illud erat Dei, multo magis hoc, quod est
τοῦτο λέγων. Εἰ δὲ ὁ ἐν Ἱερουσαλὴμ ναός οἶκος ἦν
τοῦ Θεοῦ, πολλῷ μᾶλλον ὁ ἐν τῇ βασιλίδι τῶν πό
λεων, καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν πάντες οἱ κατὰ τόπον άφιερωμένοι τῷ Θεῷ, καὶ τῇ Θεομήτορι, καὶ πᾶσι τοῖς
ἁγίοις ναοὶ θεῖοί τέ εἰσι, καὶ ἁγιαστήρια, καὶ τῶν
δαιμόνων φυγαδευτήρια. Όπου γὰρ οἰκεῖ θεία χά
ρις, ἐκεῖθεν ἀπελήλαται πᾶν πνεύμα πονηρόν, καὶ
πᾶσα τῶν δαιμόνων ενέργεια.
ιθ'. Μόνην ονομάζουσι προσευχὴν τὴν ὑπὸ τοῦ Κυρίου
παραδοθεῖσαν ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις, ήγουν τὸ Πάτερ
ἡμῶν, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ ταύτην μόνην προσεύχονται
ἑπτάκις μὲν τῆς ἡμέρας, πεντάκις δὲ τῆς νυκτός.
Οσάκις δὲ εἰς προσευχὴν ἴστανται, λέγουσι τὴν
¹ Isa. Lxv, 11.
▼ Joan. 11, 16.
• Luc. xxII,
in hac urbium regina, et ut breviter dicam, omnia
templa, quæ quovis in loco tum Deo, tum Matri
ejus, tum omnibus sanctis consecrata sunt, divina
sanctaque sunt, et dæmones expellunt. Ubi enim
divina habitat gratia, inde omnis malus spiritus et
omnis dæmonuin vis expellitur.
19. Solam precationem appellant, quam Dominus
tradidit in Evangeliis, id est, Pater noster. El ea
sola viuntur septies quidem die, quinquies autern
nocte. Sed quoties ad precandum accedunt, tolies
eam adtribent, alii decies et quinquies, alii sæpius,
19. * Matth. vi, 9-14. * Luc. xx, 20. Joan. x111, 31.
Matin. xxı, 13.
col. 1315–1316page 649 of 677
PG 130:1315Ἡ προσευχὴν ταύτην, οἱ μὲν δεκάκις μετὰ γονυκλισίας, οἱ δὲ πεντεκαιδεκάκις, οἱ δὲ πλεῖον ἢ ἔλαττον. Τὰς δ' ἄλλας πάσας προσευχὰς ἀτιμάζουσι, βαττολογίας αὐτὰς ἀποκαλοῦντες, καὶ τῆς ἐθνικῆς μερίδος, τὴν ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις εἰρημένην βαττολογίαν ἐπὶ ταύτας μετάγοντες, μὴ γινώσκοντες, ὅτι βαττολογίαν οἶδεν ὁ εὐαγγελικὸς λόγος οὐ τὴν ἁπλῶς πολυλογίαν, ἀλλὰ τὴν περὶ τῶν μὴ προσηκόντων αἴτησιν. Ὁ δὲ Κύριος παρέδωκε τοῖς ἀποστόλοις τὴν τοῦ Πάτερ ἡμῶν προσευχὴν ῥίζαν προσευχῆς καὶ εἶδος, οὐ ταύτῃ μόνῃ τὴν προσευχὴν περιορίζων, ἀλλ' ἵνα λαμβάνοντες ἐκ ταύτης τὰς ἀφορμὰς δύνανται ποιεῖν καὶ ἑτέρας, αὐξανομένης τῆς προσευχῆς. Ἐπεὶ καὶ οὐδὲ νηστεύειν αὐτοῖς κατ' ἀρχὰς ἐπέταξεν, οὐδὲ παρεχώρησε σκληραγωγεῖσθαι τοσοῦτον, ὅσον μετὰ τὴν εἰς οὐρανοὺς ἀνάληψιν αὐτοῦ καὶ ἀποκατάστασιν. Διὸ καὶ ἔλεγε, Μὴ δύνανται οἱ υἱοὶ τοῦ νυμφῶνος πενθεῖν ἐφ' ὅσον μετ' αὐτῶν ἐστιν ὁ Νυμφίος. Ἐλεύσονται δὲ ἡμέραι, ὅταν ἀπαρθῇ ἀπ' αὐτῶν ὁ Νυμφίος, καὶ τότε νηστεύσουσιν.
κ'. Ἔλεγεν ὁ τῆς αἱρέσεως αὐτῶν ἔξαρχος ἐγγεγράφθαι τοῖς Εὐαγγελίοις αὐτῶν φωνὴν τοῦ Κυρίου λέγουσαν, Τιμᾶτε τὰ δαιμόνια, οὐχ ἵνα ὠφεληθῆτε παρ' αὐτῶν, ἀλλ' ἵνα μὴ βλάψωσιν ὑμᾶς. Καὶ ἑρμηνεύων τὴν τοιαύτην φωνὴν προσετίθει, ὅτι χρὴ τιμᾶν τὰ ἐνοικοῦντα τοῖς χειροποιήτοις ναοῖς δαιμόνια, προσκυνοῦντες αὐτά, ἵνα μὴ ὀργισθέντα διαφθείρωσι τοὺς μὴ τοῦτο ποιοῦντας, μεγάλην τοῦ βλάπτειν ἔχοντα καὶ ἄμαχον δύναμιν, πρὸς ἣν οὔτε τὸν Χριστὸν ἐξαρκεῖν, οὔτε σὺν αὐτῷ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, διὰ τὸ τὸν Πατέρα φείδεσθαι αὐτῶν ἔτι, καὶ μὴ περιελεῖν τὴν ἰσχὺν αὐτῶν, ἀλλὰ συγχωρῆσαι τούτοις τὴν κυριαρχίαν τοῦ σύμπαντος κόσμου μέχρι συντελείας· καὶ γὰρ καὶ τὸν Υἱὸν κατ' ἀρχὰς εἰς τὸν κόσμον ἀποστελλόμενον αἰτῆσαι μὲν τὴν παντελῆ κατάλυσιν αὐτῶν, μὴ λαβεῖν δὲ ταύτην διὰ τὴν ἀγαθότητα τοῦ Πατρός. Ἐπεὶ δὲ καὶ τὴν φλυαρίαν ταύτην ἀπὸ τῆς αἱρέσεως τῶν Μασαλιανῶν μεμαθήκασι, ζήτησον ἐν τῷ κατ' ἐκείνων τίτλῳ τὸ σ' κεφάλαιον καὶ τὰ ἐφεξῆς ὀκτώ, καὶ τοὺς ἐλέγχους εὑρήσεις ἐν ἐκείνοις ἀναντιῤῥήτως. Εἴρηται δὲ καὶ ἀνωτέρω περὶ τούτων ἐν τῷ ιβ' κεφαλαίῳ τοῦ παρόντος τίτλου. Ὅτι δὲ καὶ τοὺς δαίμονας ἰσχυροτέρους εἶναι λέγουσι τοῦ Χριστοῦ τε καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, τίνος οὐκ ἂν εἶεν ἄξιοι κολάσεως οἱ θεομάχοι, καὶ βλάσφημοι, καὶ προσκυνηταί, καὶ θεραπευταὶ τῶν δαιμόνων, καὶ δαιμονιώδεις ὄντως, καὶ φιλοδαίμονες;
κα'. Ἔτι προσεγγεγράφθαι καὶ ταύτην ἔλεγε τοῦ Κυρίου φωνήν, Τρόπῳ σώθητε· τουτέστι, Μετὰ μηχανῆς, καὶ ἀπάτης ὑποκρινόμενοι τὴν πίστιν τῶν ἀναγκαζόντων ὑμᾶς, καὶ οὕτω σωζόμενοι ἀπὸ κινδύνου, καὶ θανάτου τοῦ παρ' αὐτῶν, εἰς τοῦτο γὰρ φέρειν καὶ τό, Ὅσα ἂν εἴπωσιν ὑμῖν ποιεῖν, ποιεῖτε, ἐν ὑποκρίσει δηλονότι, κατὰ δὲ τὰ ἔργα αὐτῶν μὴ ποιεῖτε, ἐν ἀληθείᾳ· καὶ γὰρ καὶ αὐτὸν τὸν Κύριον τοῖς μὲν μαθηταῖς ὀρθῶς λαλεῖν, τοῖς δὲ ἀπίστοις ἐν παραβολαῖς, ἵνα βλέποντες οἱ ἄπιστοι τὸ φαινόμενον τῆς ὑποκρίσεως μὴ βλέπωσι τὸ κρυπτόμενον ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν, καὶ ἀκούον-
1315'
alii rarius. Reliquas precationes contemnunt, et Η προσευχήν ταύτην, οἱ μὲν δεκάκις μετά γονυκλισίας,
multiloquia vocant, et gentibus convenire, eoque
spectare multiloquium illud, de quo in Evangelio
scriptum est. Nec animadvertunt in eo Evangelii
loco pon tam verborum multitudinem, quam rerum
non convenientium petitionem reprehendi. Porro
Dominus noster precationem illam, Pater noster,
nobis tradidit tanquam obsecrandi formulam, et
exemplum, ac radicem, non ut illis verbis precandi
rationem concluderet, sed ut inde aliarum precationum argumenta, propagata jain fide, sumeremus
Etenim, ne ut jejunarent quidem, illis initio præcepit, neque ut aspere et duriter vitam traducerent,
uti post illius in cœlum ascensum traduxerunt.
Quamobrem dicebat: Non possunt Klii sponsi mæsti
esse, quandiu cum illis est sponsus; venient autem
dies, cum sponsus auferetur ab eis, et tunc jejunabunt 1.
20. Ilæresis istorum princeps affirmabat, hanc Domini vocem suis in Evangeliis esse scriptam: Dænionia colite, non ut vobis prosint, sed ne obsint. Quæ
quidem verba explicans adjiciebat, colenda esse dæmonia, quæ in templis manu factis habitant, ne
irascantur, et perdant eos qui id facere recusarint,
cum magnam atque invictam habeant nocendi vim,
cui ne Christus quidem aut Spiritus sanctus resistere valeut, quoniam Pater illis adhuc ignoscit, nec
adimit robur ipsorum, sed eis mundi dominatum usque ad consuminationem sæculi concedit. Neque enim
Filiumcum in mundum mitteretur eta Patre totam ipsorum eversionem postularet, eam propter bonitatern
Patris impetrare potuisse. Verum quoniam has nuοἱ δὲ πεντεκαιδεκάκις, οἱ δὲ πλεῖον ἢ ἔλαττον. Τὰ;
δ' ἄλλας πάσας προσευχὰς ἀτιμάζουσι, βαττολογίας
αὐτὰς ἀποκαλοῦντες, καὶ τῆς ἐθνικῆς μερίδος, τὴν
ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις εἰρημένην βαττολογίαν ἐπὶ ταύτας μετάγοντες, μή γινώσκοντες, ὅτι βαττολογίαν
οἶδεν ὁ εὐαγγελικός λόγος οὐ τὴν ἁπλῶς πολυλογίαν,
ἀλλὰ τὴν περὶ τῶν μὴ προσηκόντων αἴτησιν. Ο δὲ
Κύριος παρέδωκε τοῖς ἀποστόλοις τὴν τοῦ Πάτερ
ἡμῶν προσευχήν ρίζαν προσευχῆς καὶ εἶδος, οἱ
ταυτῇ μόνῃ τὴν προσευχήν περιορίζων, ἀλλ' ἵνα
λαμβάνοντες ἐκ ταύτης τὰς ἀφορμάς δύνανται ποιεῖν
καὶ ἑτέρας, αὐξανομένης τῆς προσευχῆς. Ἐπεὶ καὶ
οὐδὲ νηστεύειν αὐτοῖς κατ' ἀρχὰς ἐπέταξεν, οὐδὲ παρ
εχώρησε σκληραγωγεῖσθαι τοσοῦτον, ὅσον μετὰ τὴν
εἰς οὐρανοὺς ἀνάληψιν αὐτοῦ καὶ ἀποκατάστασιν.
Διὸ καὶ ἔλεγε, Μὴ δύνανται οἱ υἱοὶ τοῦ νυμφῶνες
πενθεῖν ἐφ' ὅσον μετ' αὐτῶν ἐστιν ὁ Νυμφίος.
Ελεύσονται δὲ ἡμέραι, ὅταν ἀπαρθῇ ἀπ' αὐτῶν
ὁ Νυμφίος, καὶ τότε νηστεύσουσιν.
κ'. Ἔλεγεν ὁ τῆς αἱρέσεως αὐτῶν ἔξαρχος ἐγγεγράφθαι τοῖς Εὐαγγελίοις αὐτῶν φωνὴν τοῦ Κυρίου λέο
γουσαν, Τιμᾶτε τὰ δαιμόνια, οὐχ ίνα ὠφεληθῆτε παρ
αὐτῶν, ἀλλ᾽ ἵνα μὴ βλάψωσιν ὑμᾶς. Καὶ ἑρμηνεύων
τὴν τοιαύτην φωνὴν προσετίθει, ὅτι χρὴ τιμήν τὰ
ἐνοικοῦντα τοῖς χειροποιήτοις ναοῖς δαιμόνια, προσ
κυνοῦντες αὐτὰ, ἵνα μὴ ὀργισθέντα διαφθείρωσι τοὺς
μὴ τοῦτο ποιοῦντας, μεγάλην τοῦ βλάπτειν ἔχοντα
καὶ ἄμαχον δύναμιν, πρὸς ἦν οὔτε τὸν Χριστὸν ἐξε
αρκεῖν, οὔτε σὺν αὐτῷ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, διὰ τὴ
τὸν Πατέρα φείδεσθαι αὐτῶν ἔτι, καὶ μὴ περιελεῖν
τὴν ἰσχὺν αὐτῶν, ἀλλὰ συγχωρῆσαι τούτοις τὴν κυ
ριαρχίαν τοῦ σύμπαντος κόσμου μέχρι συντελείας -
καὶ γὰρ καὶ τὸν Υἱὸν κατ' ἀρχὰς εἰς τὸν κόσμον
gas ex Masalianorum hæresi perceperunt, quærito in· ἀποστελλόμενον αἰτῆσαι μὲν τὴν παντελῆ κατάλυσιν
eo titulo, qui adversus illos conscriptus est, quintum αὐτῶν, μὴ λαβεῖν δὲ ταύτην διὰ τὴν ἀγαθότητα τοῦ
caput, et octo, que deinceps sequuntur, et argu- Πατρός. Ἐπεὶ δὲ καὶ τὴν φλυαρίαν ταύτην ἀπὸ τῆς
menta ad eas evertendas aptissima reperies. De hiset αἱρέσεως τῶν Μασαλιανῶν μεμαθήκασι, ζήτησον ἐν
superius dictum est in duodecimo capite hujusce titu- τῷ κατ' ἐκείνων τίτλῳ τὸ σ' κεφάλαιον καὶ τὰ ἐφεli. Nam quod damonas Christo et Spiritu saucio for-. ξῆς ὀκτὼ, καὶ τοὺς ἐλέγχους εὑρήσεις ἐν ἐκείνοις
tiores asserunt, quo supplicio digni non sint homines ἀναντιῤῥήτως. Εἴρηται δὲ καὶ ἀνωτέρω περὶ τούτων
impii, hostesque Dei, adoratoresque et cultores da- ἐν τῷ ιβ΄ κεφαλαίῳ τοῦ παρόντος τίτλου. Οτι δὲ καὶ
monum, vere a dæmonibus vexati et dæmonum amici?
τοὺς δαίμονας ἰσχυροτέρους εἶναι λέγουσι τοῦ Χρισ
στοῦ τε καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, τίνος οὐκ ἂν εἶεν ἄξιοι κολάσεως οἱ θεομάχοι, καὶ βλάσφημοι, καὶ
προσκυνηταί, καὶ θεραπευταὶ τῶν δαιμόνων, καὶ δαιμονιώδεις ὄντως, καὶ φιλοδαίμονες;
21. Hanc item Domini vocem in Evangeliis scriptam asserunt: Omni ratione saluti vestræ consulite,
hoc est, omni arte et dolo simulantes fidem eorum
qui vos opprimunt, servate vos a periculo, et morte
quæ vobis ab illis imminet. Huc enim et illud speclare: Quacunque dixerint, cum simulatione mimirum facite,secundum opera autem ipsorum nolite facere, in veritate. Etenim ipsum quoque Domninum discipulis aperte locutum esse, incredulis autem
in parabolis, ut increduli simulationis speciem intuentes non videant id quod in cordibus nostris
reconditum est, et audientes non audiant. Parabolam
* Matth. IX, 15. • Matth. xxxii, 5.
κα'. Έτι προσεγγεγράφθαι καὶ ταύτην ἔλεγε τοῦ Κυ
ρίου φωνὴν, Τρόπῳ σώθητε· τουτέστι, Μετά μηχανῆς, καὶ ἀπάτης υποκρινόμενοι τὴν πίστιν τῶν
ἀναγκαζόντων ὑμᾶς, καὶ οὕτω σωζόμενοι ἀπὸ
κινδύνου, καὶ θανάτου τοῦ παρ' αὐτῶν, εἰς τοῦτο
γὰρ φέρειν καὶ τὸ, Οσα ἂν εἴπωσιν ὑμῖν ποιεῖν,
ποιεῖτε, ἐν ὑποκρίσει δηλονότι, κατὰ δὲ τὰ ἔργα
αὐτῶν μὴ ποιεῖτε, ἐν ἀληθείᾳ· καὶ γὰρ καὶ αὐ
τὸν τὸν Κύριον τοῖς μὲν μαθηταῖς ὀρθῶς λαλεῖν,
τοῖς δὲ ἀπίστοις ἐν παραβολαῖς, ἵνα βλέποντες ε
ἄπιστοι τὸ φαινόμενον τῆς ὑποκρίσεως μὴ βλέπωσι
τὸ κρυπτόμενον ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν, καὶ ἀκούον
col. 1317–1318page 650 of 677
PG 130:1317τες μὴ ἀκούωσι, παραβολὴν ὀνομάζων τὴν ἀπάτην καὶ τὴν ὑπόκρισιν. Ἐγὼ δὲ τὴν βίβλον τῶν εὐαγγελίων τοῦ ταῦτα διδάσκοντος εἰς χεῖρας λαβών, καὶ διερευνησάμενος ἀκριβῶς οὔτε τὴν πρὸ ταύτης δη λωθεῖσαν εὗρον φωνήν, οὔτε τὴν παροῦσαν, ἀλλὰ τοιαῦτα ἦσαν τὰ τέσσαρα Εὐαγγέλια, οἷα καὶ τὰ παρ' ἡμῖν ἀπαραποιήτως ἔχοντα, καὶ ἀνήγγειλα τούτῳ περὶ τούτου. Ὁ δὲ σκυθρωπάσας καὶ δεινοπαθήσας ὡς ἐληλεγμένος ὡμολόγησε μηδέ ποτε μηδ' αὐτὸς ἐντετυχηκέναι ταῖς δύο ταύταις φωναῖς, καί τοι πολλάκις ἀναγινώσκων τὸ Εὐαγγέλιον. Ὅτε δὲ, φησί, τὴν παροῦσαν βίβλον τῶν Εὐαγγελίων ἐξωνη σάμην, ἀπήντησα γέροντι κατά τινα τόπον ἔρημον, καὶ καλέσας ἀπὸ τοῦ ὀνόματος εἰπέ μοι, ὅτι Μέγαν ἐξωνήσω θησαυρόν. Ταύτην γάρ μόνην τὴν βίβλον διαφυγοῦσαν τὰς χεῖρας Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου σαν γὰρ Χρυσόστομον οὕτως οἱ ἀκαθαρτόστομοι προσωνόμαζον· ἔχειν ἐγγεγραμμένας τὰς εἰρημένας δύο φωνάς, ἐκβληθείσας ἀπὸ τῶν ἄλλων εὐαγγελίων. Πιστεύσας δὲ τοῖς ἐκείνου λόγοις ἐγώ, κηρύττω καὶ ταύτας, ὡς τῇ ἐμῇ βίβλῳ τῶν Εὐαγγελίων ἐγ γεγραμμένας. Ὁ μὲν οὖν τοιαύτην ἐποιήσατο τὴν ἀπολογίαν, ἐγὼ δὲ συνῆκα ταχέως, ὅτι ὁ Σατανᾶς ἦν ὁ τὸν ψευδόγερον ἐκεῖνον ὑποκρινάμενος. κα'. Λέγουσι τοὺς τῆς πίστεως αὐτῶν, ὅσοις ἐνοικήσει τὸ παρ' αὐτοῖς ἅγιον Πνεῦμα, πάντας Θεοτόκους καὶ εἶναι, καὶ ὀνομάζεσθαι, βαστάσαντας καὶ αὐτοὺς τὸν Λόγον τοῦ Θεοῦ, καὶ γεννήσαντας αὐτὸν διὰ τοῦ δι δάσκειν ἑτέρους, καὶ μηδὲν πλέον αὐτῶν ἔχειν τὴν πρώτην Θεοτόκον. Καὶ οὐδὲ τοσοῦτον γοῦν φρονοῦσιν, ὅσον εἰδέναι διαφορὰν ἐνυποστάτου καὶ ζῶντος Λόγου ἁπλῶς λόγου προφορικοῦ, ἵνα παραδράμωμεν τὰ κατὰ τὴν κυρίως Θεοτόκον φρικτὰ καὶ παράδοξα μυστήρια. Λέγουσι τοὺς τοιούτους μὴ ἀποθνήσκειν, ἀλλὰ μεθίστασθαι, καθάπερ ἐν ὕπνῳ, τὸ πήλινον τουτὶ καὶ σάρκινον περιβόλαιον ἀπόνως ἐκδυομένους, καὶ τὴν ἄφθαρτον καὶ θείαν τοῦ Χριστοῦ στολὴν ἐνδυομένους, καὶ γινομένους συσσώμους καὶ συμμόρφους αὐτοῦ, μεθισταμένους διὰ προπομπῆς ἀγγέλων, καὶ ἀπο στόλων εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Πατρὸς, τὸ δ᾽ ἀποδυ θὲν σῶμα τούτων εἰς τέφραν καὶ κόνιν διαλύεσθαι, μηκέτι μηδαμῶς ἀνιστάμενον. Ὅτι δὲ οὐ καθάπερ ἐν ὕπνῳ, καὶ ἀπεκδύσει περιβολαίου γίνεται τούτοις ἀνώδυνος ὁ θάνατος, ἔδειξεν ὁ τῆς αἱρέσεως αὐτῶν ἔξαρχος, πολλαῖς ὀδύναις ὑποβληθεὶς μετὰ τὸ δοθῆναι κατ' αὐτοῦ τὴν διὰ πυρὸς ἀπόφασιν, καὶ τῷ φόβῳ προσκαταδαπανηθείς, καὶ καιρίας πληγὰς εἰς τὴν καρδίαν δεξάμενος, ὅτε τοῦ δράματος ἀπογυμνωθέν τος, ἔγνω κατασοφισθεὶς, τῶν μυστηρίων μὲν τῆς πίστεως αὐτοῦ δημοσιευθέντων καὶ παραδοθέντων γραφῇ πρὸς θρίαμβον, τῶν μαθητῶν δὲ αὐτοῦ, καὶ μάλιστα συγγενῶν, καὶ τῶν ἄλλως γνησιωτέρων σαγηνευθέντων, καὶ ταῖς εἱρκταῖς ἐναποκλεισθέν των, καὶ πάσης αὐτῷ πανταχόθεν βοηθείας ἀπολωλυίας, καὶ φρούδων τῶν ἐλπίδων γεγενημένων. Τοὺς γὰρ μαθητάς, ὡς εἴρηται, καὶ συγγενεῖς οὕτω ἐλεεινῶς ἔχοντας ἰδὼν παρὰ πᾶσαν προσδοκίαν
TIT. XXVII.
Ego vero cum Evangeliorum librum istius doctoris
in manus cepissem, et diligenter evolvissein, neque
vocem superiorem, neque hanc reperi. Sed talia
erant quatuor Evangelia, qualia sunt apud nos,
neque ulla re discrepabant. Quod cum ad ipsum
detulissem, ille tristis, et rem ægre ferens, utpote
deprehensus, confessus est, ne se quidem duas bas
voces, cum sape relegeret Evangelium, deprehendisse: Sed cum librum hunc, inquit, Evangeliorum
emi, in quadam solitudine senem offendi, qui me
nomine compellans, ait, me thesaurum magnum
emisse, illum enim librum solum Joannis Phrysostomi, sic enim aureum illud os impurissimæ istorum linguæ appellant, manus effugisse, et duas voτες μὴ ἀκούωσι, παραβολὴν ὀνομάζων τὴν ἀπάτην enim, inquiunt, appellat dolum et simulationem.
καὶ τὴν ὑπόκρισιν. Ἐγὼ δὲ τὴν βίβλον τῶν Εὐαγγε
λίων τοῦ ταῦτα διδάσκοντος εἰς χεῖρας λαβών, καὶ
διερευνησάμενος ἀκριβῶς οὔτε τὴν πρὸ ταύτης δηλωθεῖσαν εὗρον φωνήν, οὔτε τὴν παροῦσαν, ἀλλὰ
τοιαῦτα ἦσαν τὰ τέσσαρα Εὐαγγέλια, οἷα καὶ τὰ
παρ' ἡμῖν ἀπαραποιήτως ἔχοντα, καὶ ἀνήγγειλα
τούτῳ περὶ τούτου. Ὁ δὲ σκυθρωπάσας καὶ δεινοπαθήσας ὡς ἐληλεγμένος ώμολόγησε μηδέ ποτε μηδ'
αὐτὸς ἐντετυχηκέναι ταῖς δύο ταύταις φωναῖς, καίτοι πολλάκις ἀναγινώσκων τὸ Εὐαγγέλιον. "Οτε δὲ,
'φησί, τὴν παροῦσαν βίβλον τῶν Εὐαγγελίων ἐξωνησάμην, ἀπήντησα γέροντι κατά τινα τόπον ἔρημον,
καὶ καλέσας ἀπὸ τοῦ ὀνόματος είπέ μοι, ὅτι Μέγαν
ἐξωνήσω θησαυρόν. Ταύτην γάρ μόνην τήν βίβλου
διαφυγοῦσαν τὰς χεῖρας Ιωάννου τοῦ Φρυσοστόμου· ces ex aliis Evangeliis exclusas esse. Cujus ego verbis
σὰν γὰρ Χρυσόστομον οὕτως οἱ ἀκαθαρτόστομος
προσωνόμαζον· ἔχειν εγγεγραμμένας τὰς εἰρημένας
δύο φωνές, ἐκβληθείσας ἀπὸ τῶν ἄλλων Εὐαγγε
λίων. Πιστεύσας δὲ τοῖς ἐκείνου λόγοις ἐγώ, κηρύττω
καὶ ταύτας, ὡς τῇ ἐμῇ βίβλῳ τῶν Εὐαγγελίων ἐγγεγραμμένας. Ὁ μὲν οὖν τοιαύτην ἐποιήσατο τὴν
ἦν ὁ τὸν ψευδόγγρον ἐκεῖνον ὑποκρινάμενος.
κα'. Λέγουσι τοὺς τῆς πίστεως αὐτῶν, ὅσοις ἐνοικήσει
τὸ παρ' αὐτοῖς ἅγιον Πνεῦμα, πάντας Θεοτόκους καὶ
εἶναι, καὶ ὀνομάζεσθαι, βαστάσαντας καὶ αὐτοὺς τὸν
Λόγον τοῦ Θεοῦ, καὶ γεννήσαντας αὐτὸν διὰ τοῦ δι
δάσκειν ἑτέρους, καὶ μηδὲν πλέον αὐτῶν ἔχειν τὴν
πρώτην Θεοτόκον. Καὶ οὐδὲ τοσοῦτον γοῦν φρονοῦσιν,
ὅσον εἰδέναι διαφορὰν ἐνυποστάτου καὶ ζῶντος Λόγου
ἁπλῶς λόγου προφορικοῦ, ἵνα παραδράμωμεν τὰ
κατὰ τὴν κυρίως Θεοτόκον φρικτὰ καὶ παράδοξα
μυστήρια.
inquit, fdem habens, prædico, duas item has voces
in Evangeliis scriptas esse. Ille quidem hanc attulit defensionen. Ego vero statim intellexi, damnonem fuisse illum, qui sub mendacis senis persona
locutus fuerat.
ἀπολογίαν, ἐγὼ δὲ συνῆκα ταχέως, ὅτι ὁ Σατανᾶς
Aiunt suos omnes, in quibus Spiritus sanctus
habitat, Dei parentes et esse. et nominari cum ípsi
quoque Dei Verbum concipiant, et in utero gerant,
atque etiam pariant dum alios docent. Et nibil
amplius, quam ipsi habeant, habere primam illam
Dei Genitricem. Nec tautum habent mentis, ut in.
telligere valeant, quid intersit inter Verbum in sua
subsistens persona, et verbum, quod ore pronuntiatur, ut omittamus res venerandas et admirabiles
quæ in Dei Genitrice propriæ sunt.
Λέγουσι τοὺς τοιούτους μὴ ἀποθνήσκειν, ἀλλὰ
μεθίστασθαι, καθάπερ ἐν ὕπνῳ, τὸ πήλινον τουτὶ καὶ
σάρκινον περιβόλαιον ἀπόνως ἐκδυομένους, καὶ τὴν
ἄφθαρτον καὶ θείαν τοῦ Χριστοῦ στολὴν ἐνδυομένους,
καὶ γινομένους συσσώμους και συμμόρφους αὐτοῦ,
μεθισταμένους διὰ προπομπῆς ἀγγέλων, καὶ ἀποστόλων εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Πατρὸς, τὸ δ᾽ ἀποδυθὲν σῶμα τούτων εἰς τέφραν καὶ κόνιν διαλύεσθαι,
μηκέτι μηδαμῶς ἀνιστάμενον. Οτι δὲ οὐ καθάπερ
ἐν ὕπνῳ, καὶ ἀπεκδύσει περιβολαίου γίνεται τούτοις
ἀνώδυνος ὁ θάνατος, ἔδειξεν ὁ τῆς αἱρέσεως αὐτῶν
ἔξαρχος, πολλαῖς ὀδύναις ὑποβληθεὶς μετὰ τὸ δοθῆναι gnis adfectus doloribus et post lalam
κατ' αὐτοῦ τὴν διὰ πυρὸς ἀπόφασιν, καὶ τῷ φόβῳ
προσκαταδαπανηθείς, καὶ καιρίας πληγὰς εἰς τὴν
καρδίαν δεξάμενος, ὅτε τοῦ δράματος ἀπογυμνωθέντος, ἔγνω κατασοφισθεὶς, τῶν μυστηρίων μὲν τῆς
πίστεως αὐτοῦ δημοσιευθέντων καὶ παραδοθέντων
γραφῇ πρὸς θρίαμβον, τῶν μαθητῶν δὲ αὐτοῦ, καὶ
μάλιστα συγγενῶν, καὶ τῶν ἄλλως γνησιωτέρων
σαγηνευθέντων, καὶ ταῖς εἰρκταῖς ἐναποκλεισθέν
των, καὶ πάσης αὐτῷ πανταχόθεν βοηθείας ἀπολω
λυίας, καὶ φρούδων τῶν ἐλπίδων γεγενημένων.
Τοὺς γὰρ μαθητάς, ὡς εἴρηται, καὶ συγγενεῖς οὕτω
ἐλεεινῶς ἔχοντας ἰδὼν παρὰ πᾶσαν προσδοκίαν·
23. At qui sint ejusmodi, eos negant mori, sed
tanquam in somno transmutari, et sine ullo labore
cœnosum hoc carnis indumentum exuere, alque
immortalem ac divinam Christi stolam induere,
idemque corpus et formam eandem induere, et
præeuntibus angelis et apostolis in Patris regnum
admitti, corpus autem, quod exuerint, in cinerem
pulveremque dissolvi, nunquamn amplius surrectrum. Sed falsum esse quod tanquam in sommo
corporis exuant vestimentum, et sine dolore moriantur, princeps hæresis ipsorum ostendit, qui maadversus
* Matth. XXIII, 3.
eum scntentiam, ut igne cremaretur, formidinė
excruciatus, lethalia vulnera in cor accipiens, tauquam histrionis habitu deposito impostor cognitus
est, mysteriis fidei ipsius publice patefactis, et 11terarum monumentis tropæi loco consignatis, cum
et discipuli ejus, et illi præsertim qui sanguine
et necessitudine conjuncti erant, in carcerem et
vincula conjecti sunt, et omnibus ipse undique auxiliis et inani spe spoliatus est. Cum enim discipulos
et necessarios, ut dictum est, tam misere affectos
perspiceret, quos ad extremum usque diem felices
futuros ex regis promissis existimabat, seque ab
col. 1319–1320page 651 of 677
PG 130:1319μέχρι γὰρ τῆς τελευταίας ἡμέρας ᾤετο πάντας ἐν ἀγαθοῖς εἶναι κατὰ τὴν τοῦ βασιλέως ὑπόσχεσιν· καὶ προδοσίαν παρ' αὐτῶν ἐγκληθεὶς, ἀφῆκε μὲν πικρῶν δακρύων πηγὰς, ἀνέπεμψε δὲ στεναγμοὺς βυθίους, τὴν ἔνδον τῆς καρδίας φλόγα μηνύοντας, καὶ καθάπερ τυφῶνι ταῖς συμφοραῖς βληθεὶς, ἐλειποθύμει, καὶ ἀνακτώμενος αὖθις κατεφέρετο, στῆναι μὴ δυνάμενος· ἕως ὑπὸ τῶν ἄγειν κελευσθέντων ἀρθεὶς, βασταζόμενος ἀπήχθη πρὸς τὴν πυράν, καὶ τῆς φωνῆς αὐτὸν ἐπιλειπούσης, πυκνῷ τῷ ἄσθματι κατασχεθείς, ἠκοντίσθη κατὰ τῆς φλογὸς, καὶ ὡλοκαυτώθη τῷ προσκυνουμένῳ παρ' αὐτοῦ δαίμονι. Καὶ αὐτὸς μὲν ἐξεδήμησε πρὸς τὸν ἡτοιμασμένον αὐτῷ τόπον τοῦ σκότους καὶ τῆς ἄλλης κακώσεως· τὸ σῶμα δὲ τοῦ τρισαθλίου τούτου γέροντος ἀναστήσεται πάντως ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς κοινῆς ἀναστάσεως κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος ἀπόφασιν, εἰρηκότος, ἀναστήσεσθαι καὶ τοὺς τὰ φαῦλα πράξαντας εἰς κόλασιν αἰώνιον, εἰ καὶ αὐτὸς μὴ εἶναι τῶν τεθνεώτων ἀνάστασιν ἐδογμάτιζε, τὰς τοσαύτας τοῦ Ἀποστόλου περὶ ταύτης μαρτυρίας, καὶ γενναίας ἀποδείξεις, ὡς ψευδεῖς παρωθούμενος. κγ΄. Λέγουσιν οὐκ ὄναρ μόνον πολλάκις, ἀλλὰ καὶ ὕπαρ βλέπειν τὸν Πατέρα μὲν, ὡς γέροντα βαθυγένειον, τὸν δὲ Υἱὸν, ὡς ὑπηνήτην ἄνδρα, τὸ δὲ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὡς λειοπρόσωπον νεανίαν, τῶν δαιμόνων εἰς τὰ εἴδη ταῦτα ῥᾳδίως μετασχηματιζομένων, καὶ ἐξαπατώντων αὐτοὺς, καὶ διδασκόντων ἄνισον εἶναι τὴν ἁγίαν Τριάδα, καὶ διάφορον κατὰ τὴν τῶν σχημάτων τούτων διαφοράν, καὶ τὴν ἀρειανικὴν κατατομὴν τῆς μιᾶς φύσεως τούτοις ἐγκατασπείροντων. κδ΄. Στολίζονται κατὰ μοναχούς, καὶ τὸ σχῆμα τούτων ὡς δέλεαρ περιβάλλονται, τῷ κῳδίῳ τὸν λύκον ἀποκρύπτοντες, ὡς ἂν εὐλαβῶς διὰ τὸ σχῆμα παραδεχόμενοι, καὶ χώραν ὁμιλίας λαμβάνοντες, ἀνυπόπτως διὰ τῆς χρηστολογίας ἐναποπτύωσι τὸν ἰὸν ταῖς ἀκοαῖς τῶν ἀκροωμένων. κε΄. Πάσης Ἑβδομάδος δευτέραν, καὶ τετράδα, καὶ παρασκευὴν παραγγέλλουσι νηστεύειν ἕως ὥρας ἐνάτης. Εἰ δέ τις αὐτοὺς ἐπὶ τράπεζαν καλέσειεν, εὐθὺς ἐκλαθόμενοι τῆς παραγγελίας ἐσθίουσι, καὶ πίνουσιν, ὡς ἐλέφαντες. Ἐκ τούτου δὲ πρόδηλον, ὅτι ἀσελγαίνουσιν, εἰ καὶ πορνείαν καὶ τὴν ἄλλην ἀκαθαρσίαν λόγῳ κολάζουσιν, ὡς ἄσαρκοι καὶ ἀσώματοι. κς΄. Ἐν ἀρχῇ μὲν τοὺς εἰσαγωγικοὺς ἁπλῶς διδάσκουσι παρεγγυώμενοι πιστεύειν εἰς Πατέρα, καὶ Υἱὸν, καὶ ἅγιον Πνεῦμα, καὶ γινώσκειν τὸν Χριστὸν σεσαρκώσθαι, καὶ δοῦναι τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις τὸ ἱερὸν Εὐαγγέλιον, καὶ ὑποτιθέμενοι τηρεῖν τὰς εὐαγγελικὰς ἐντολὰς, καὶ προσεύχεσθαι, καὶ νηστεύειν, καὶ ἁγνεύειν πάσης ἀκαθαρσίας, καὶ ἀκτημονεῖν, καὶ ἀνεξικακεῖν, καὶ ταπεινοφρονεῖν, καὶ ἀληθεύειν, καὶ ἀγαπᾶν ἀλλήλους, καὶ ἁπλῶς χρηστὰ πάντα κατηχοῦσι, σαίνοντες μὲν τῇ χρησίμῳ διδασκαλίᾳ, θηρεύοντες δὲ κατὰ μικρὸν, καὶ λεληθότως ἄγοντες εἰς ἀπώλειαν. Καιροῦ γὰρ προβαίνοντος, ἐπισπείρουσι τῷ σίτῳ καὶ ζιζάνια. Καὶ ὅταν τοὺς ἀθλίους χειροήθεις καὶ πειθηνίους ἐργάσωνται, καὶ λάβωσιν εἴσω τῶν ἀπο
illis proditionis incusari, fontes emisit lacrymarum, μέχρι γὰρ τῆς τελευταίας ημέρας ᾤετο πάντας ἐν
ἀγαθοῖς εἶναι κατὰ τὴν τοῦ βασιλέως ὑπόσχεσιν· καὶ
προδοσίαν παρ' αὐτῶν ἐγκληθεὶς, ἀφῆκε μὲν πιο
κρῶν δακρύων πηγὰς, ἀνέπεμψε δὲ στεναγμούς βυ
θίους, τὴν ἔνδον τῆς καρδίας φλόγα μηνύοντας, καὶ
καθάπερ τυφῶνι ταῖς συμφοραῖς βληθεὶς, ἐλειποθύ
μει, καὶ ἀνακτώμενος αὖθις κατεφέρετο, στήναι με
δυνάμενος ἕως ὑπὸ τῶν ἄγειν κελευσθέντων ἀρθεὶς,
βασταζόμενος απήχθη πρὸς τὴν πυράν, καὶ τῆς φωτ
νῆς αὐτὸν ἐπιλειπούσης, πυκνῷ τῷ άσθματι κατασχεθείς, ἠκοντίσθη κατὰ τῆς φλογὸς, καὶ ὡλοκαυτώθη τῷ προσκυνουμένῳ παρ' αὐτοῦ δαίμονι. Καὶ
αὐτὸς μὲν ἐξεδήμησε πρὸς τὸν ἡτοιμασμένον αὐτῷ
τόπον τοῦ σκότους καὶ τῆς ἄλλης κακώσεως· τὸ
σῶμα δὲ τοῦ τρισαθλίου τούτου γέροντος ἀναστήσε
et profundos edidit gemitus, quibus cordis flamma
iudicabatur. Calamitatum igitur tanquam turbine
quodam jactatus animo deficiebat, et spiritum recipiens rursum torquebatur, et consistere non poterat, donec a ministris sublatus ad pyram tractus,
et voce deficiente, anhelituque perpetuo laborans
in flammam conjectus est, atque ita dæmoni, quem
adoraverat, efectus holocaustum. Sic ipse quidemn
in locum tenebrarum et aliorum malorum sibi paratum profectus est. Corpus autem infelicissimi senis
resurget omnino in die communis resurrectionis
ex Domini sententia, qui dixit homines resurrecturos, iturosque, qui mala egerint in supplicium sempiternum, quamvis iste mortuorum resurrectionem,
tam multis Apostoli testimoniis de illa demon ται πάντως ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς κοινῆς ἀναστάσεως και
strationibusque tauquam falsis. rejectis, futuram
negaverit.
τὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος ἀπόφασιν, εἰρηκότος, ἀναστή
σεσθαι καὶ τοὺς τὰ φαῦλα πράξαντας εἰς κόλασιν
αἰώνιον, εἰ καὶ αὐτὸς μὴ εἶναι τῶν τεθνεώτων ἀνάστασιν ἐδογμάτιζε, τὰς τοσαύτας τοῦ Ἀποστόλου
περὶ ταύτης μαρτυρία;, καὶ γενναίας ἀποδείξεις, ὡς ψευδεῖς παρωθούμενος.
23. Dicunt se non in somnis solum, sed etiam re vera
ceruere Patrem tanquam senem profunda barba præditum, Filium tanquam juvenem pubescentem, Spiritum sanctum imberbem adolescentem, cum eis dæmones ita se facile conspicuos præbeant, quo illos
hac formarum varietate decipiant, doceantque imparem esse sanctam Trinitatem et discrepantem,
Arianamque unius naturæ sectionem illis injiciant.
24. Monachorum inore se vestiunt, et eorum habi
Tum lanquam escam assumunt, veste lupum abscondentes, quid faciliores aditus, et colloquendi facultatem,
propter habitum assequantur, et sine suspicione per
sermonum benignitatem auribus audientium venenum injiciant.
25. Secunda, et quarta, et sexta diesiugularum hebdomadumjeļunjumindicant, usque ad horam nonam.
Quod si quis eos ad convivium vocet, statim obliti
pracepti sui edunt et bibunt tanquam elephantes.
Ex quo patet eos etiam impudice vivere, licet
fornicationem
omnem aliam libidinem
Lanquam carnis et corporis expertes verbis iuseclentur.
el
26. Principio quidem initiandos simpliciter docent,
et hortantur, ut credant in Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum, discantque Christum carnem induisse dedisseque sanctis apostolis sacrum Evangelium.
Et jubent, ut evangelica mandata custodiant, et
precentur, et jejunent, seque ab omnni nequitia puros integrosque conservent, et nihil possideant,
clementesque sint, atque humiles, et veritatis studiosi, mutuæque benevolentiæ. Omnia denique bona
præcipiunt, utilique doctrina pelliciunt paulatimque
venantur, et ad interitum trahunt. Temporis enim
progressu tritico zizania injiciunt, et cum miseros
sibi subjectos, obedientesque reddiderint, atque intra retia habuerint, tunc veneni potionem propiκγ'. Λέγουσιν οὐκ ὄναρ μόνον πολλάκις, ἀλλὰ καὶ
υπαρ βλέπειν τὸν Πατέρα μὲν, ὡς γέροντα βαθυγένειον,
τὸν δὲ Υἱὸν, ὡς ὑπηνήτην ἄνδρα, τὸ δὲ Πνεῦμα τ
ἅγιον, ὡς λειοπρόσωπον νεανίαν, τῶν δαιμόνων εἰ;
τὰ εἴδη ταῦτα ῥᾳδίως μετασχηματιζομένων, καὶ
ἐξαπατώντων αὐτοὺς, καὶ διδασκόντων ἄνισον εἶναι
τὴν ἁγίαν Τριάδα, καὶ διάφορον κατὰ τὴν τῶν σχη
μάτων τούτων διαφοράν, καὶ τὴν ἀρετανικὴν κατατομὴν τῆς μιᾶς φύσεως τούτοις εγκατασπειρόντων.
άθ'. Στολίζονται κατὰ μοναχούς, καὶ τὸ σχῆμα τούτων
ὡς δέλεαρ περιβάλλονται, τῷ κωδίῳ τὸν λύκον όπου
κρύπτοντες, ὡς ἂν εὐλαβῶς διὰ τὸ σχῆμα παραδεχό
μενοι, καὶ χώραν ὁμιλίας λαμβάνοντες, ἀνυπόπτως
διὰ τῆς χρηστολογίας ἐναποπτύωσι τὸν ἐν ταῖς
ἀκοαῖς τῶν ἀκροωμένων.
πε'. Πάσης Ἑβδομάδος δευτέραν, καὶ τετράδα, καὶ
παρασκευὴν παραγγέλλουσι νηστεύειν ἕως ὥρας ἐνα
νάτης. Εἰ δέ τις αὐτοὺς ἐπὶ τράπεζαν καλέσειεν,
εὐθὺς ἐκλαθόμενοι της παραγγελίας ἐσθίουσι, καὶ
πίνουσιν, ὡς ἐλέφαντες. Ἐκ τούτου δὲ πρόδηλον, ότι
ἀσελγα!νουσιν, εἰ καὶ πορνείαν καὶ τὴν ἄλλην ἀκαθαρσίαν λόγῳ κολάζουσιν, ὡς ἄσαρχοι καὶ ἀσώ
ματος.
κς'. Ἐν ἀρχῇ μὲν τοὺς εἰσαγωγικοὺς ἁπλῶ; διδάσκουτι παρεγγυώμενοι πιστεύειν εἰς Πατέρα, καὶ Υΐν,
καὶ ἅγιον Πνεῦμα, καὶ γινώσκειν τὸν Χριστὸν σεσαρκώσθαι, καὶ δοῦναι τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις τὸ ἱερὸν
Εὐαγγέλιον, καὶ ὑποτιθέμενοι τηρεῖν τὰς εὐαγγελι
κὰς ἐντολὰς, καὶ προσεύχεσθαι,· καὶ νηστεύειν, και
ἀγνεύειν πάσης ἀκαθαρσίας, καὶ ἀκτημονεῖν, καὶ
ἀνεξικακεῖν, καὶ ταπεινοφρονεῖν, καὶ ἀληθεύειν, καὶ
ἀγαπᾶν ἀλλήλους, καὶ ἁπλῶς χρηστὰ πάντα κατηχού
σι, σαίνοντες μὲν τῇ χρησίμῳ διδασκαλία, θηρεύοντες
δὲ κατὰ μικρὸν, καὶ λεληθότως ἄγοντες εἰς ἀπώλειαν.
Καιροῦ γὰρ προβαίνοντος, ἐπισπείρουσι τῷ σίτῳ
καὶ ζιζάνια. Καὶ ὅταν τοὺς ἀθλίους χειροήθεις καὶ
πειθηνίους ἐργάσωνται, καὶ λάβωσιν εἴσω τῶν ἀρο
col. 1321–1322page 652 of 677
PG 130:1321κυών, τότε δὴ τότε τὸν κυκεῶνα τοῦ δηλητηρίου ποτίζουσιν, ἀπαρακαλύπτως βλασφημοῦντες, καὶ τὰ δόγματα τοῦ διαβόλου μυσταγωγοῦντες αὐτούς. κζ'. Παρερμηνεύουσιν ὅλας τὰς προειρημένας ἑπτὰ βίβλους, τὰ ῥήματα τούτων στρεβλοῦντες, καὶ τῆς ὀρθῆς ἐκτρέποντες ἐννοίας, καὶ πρὸς τὸ δοκοῦν αὐτοῖς μεταφέροντες. Καὶ ὅσα μὲν περὶ ἁμαρτανόντων, καὶ ἀσεβούντων, καὶ εἰδωλολατρούντων ἐν αὐτοῖς εἴρηται, ταῦτα τοῖς καθ' ἡμᾶς πιστοῖς ἀνατιθέασιν· ὅσα δὲ περὶ εὐαρεστούντων Θεῷ πρὸς ἑαυτοὺς ἕλκουσι, καὶ μετὰ πληροφορίας ἑαυτοὺς εἶναι τοὺς ἐκλεκτούς, καὶ δικαίους καὶ κληρονόμους Θεοῦ λέγουσιν. Ἑκάστην μὲν οὖν ἐξήγησιν βίβλου παρ' ἐκείνων ὑφηγουμένην, μᾶλλον δὲ παρατροπὴν, καὶ τοῦ καθεστηκότος ἐξαλλαγὴν, μακρὸν ἂν εἴη συγγράφειν, καὶ χρόνου πολλοῦ δεόμενον, καὶ σαφής ματαιοπονία, καὶ κόπος εἰς οὐδὲν χρήσιμον καταλήγων. Ἄχρι γὰρ ὀλίγου προβαίνοντες οἱ ἀναγινώσκοντες, καὶ πρὸς τὰς ἀτοπίας τῶν βλασφημιῶν εὐθὺς ἀποκναίοντες, καὶ καθάπερ οἱ ναυτιῶντες ἰλίγγου καὶ σκοτοδινίας μεστοὶ γινόμενοι ῥίψουσιν εὐθὺς, οἶδα, τὰ περὶ τούτων συντάγματα, καὶ καταπτύσουσι, καὶ ἀποστραφήσονται, πολλὴν ἀκαιρίαν κατασκεδαννύντες ἡμῶν. Ἵνα δὲ μὴ δοκῶμεν πλάττειν ἀπολογίαν, καὶ πειρᾶσθαι διαδιδράσκειν τὸν ἐν τούτοις πόνον, ὀλίγα ῥητὰ τοῦ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίου κατὰ τὴν ἐκείνων παραπληξίαν διερμηνεύσαντες, ἵνα μὴ λόγῳ διαστρέψαντες, δείξωμεν ἀπὸ τοῦ γεύματος τὸν πίθον, καὶ ἀπὸ τοῦ ῥεῖθρου τὴν πηγὴν, καὶ ἀπὸ τοῦ κρασπέδου τὸ ὕφασμα. Οὐκ ἐπάξομεν δὲ καὶ διεστραμμέναις ταύταις ἑρμηνείαις ἐλέγχους, αὐτελέγκτοις οὔσαις. Οὐδὲ γὰρ ἀντιῤῥητικὸς ἡμῖν ὁ ἐφεξῆς λόγος, ἀλλὰ μόνον ἐνδεικτικὸς τῆς ἐνδιαστρόφου τούτων ἐξηγήσεως τῶν παραδεχθέντων αὐτοῖς βιβλίων. κη'. Βηθλεὲμ ὀνομάζουσι τὴν συναγωγὴν ἑαυτῶν. Ἐν ἑαυτοῖς γὰρ γεννηθῆναί φασι τὸν Χριστὸν, ἤτοι τὸν Λόγον τοῦ Θεοῦ τὸν κηρύττοντα τῆς πίστεως τὴν ἀλήθειαν. Ἡρώδην δὲ νοοῦσι τὴν καθ' ἡμᾶς Ἐκκλησίαν, πειρωμένην ἀνελεῖν τὸν παρ' αὐτοῖς γεννηθέντα Λόγον τῆς ἀληθείας. Καὶ μάγους μὲν αὖθις προσαγορεύουσιν ἑαυτούς, τοῦτο μόνον ἀληθεύοντες. Γόητες γάρ εἰσιν ὄντως καὶ λυμεῶνες καὶ ἀλάστορες. Ἱεροσόλυμα δὲ πάλιν ὀνομάζουσι τὴν ἡμετέραν Ἐκκλησίαν, ἀστέρα δὲ τὸν Μωσέως νόμον. Ὑπ' αὐτοῦ γὰρ ὁδηγηθῆναι φασι μέχρι τῆς καθ' ἡμᾶς πίστεως, εἶτα παρὰ τῶν ἀρχιερέων αὐτῆς, καὶ τῶν ἄλλων γραμματέων, καὶ διδασκάλων μαθεῖν αὐτοὺς, ὅτι ὁ Χριστὸς ἐν τῇ δηλωθείσῃ γεννᾶται Βηθλεέμ. Ἀφ' ἡμῶν γὰρ γενέσθαι τοὺς πρώτους διδασκάλους αὐτῶν. κθ'. Μυθεύονται Ῥαχὴλ γεγονέναι τινὰ γυναῖκα χήραν, δύο θυγατέρας ἔχουσαν νηπίαν ἀγούσας ἡλικίαν. Ὅτε δὲ τὰ ἄῤῥενα βρέφη συνῆγεν ὁ Ἡρώδης, ὑπολαβοῦσαν τιμῆς αὐτὰ, καὶ χαρίτων ἀξιοῦσθαι παρ' αὐτοῦ, μετασχηματίσαι ταύτας εἰς ἄῤῥενας, καὶ προσαγαγεῖν ὡς υἱούς. Ἐπεὶ δὲ καὶ ταῦτα τοῖς ἄλλοις, ὡς ἄρρενα, συνανῃρέθη, τὰς μὲν ἄλλας μητέρας κλαίειν ἁπλῶς, τὴν δὲ Ῥαχὴλ ἀπαράκλητα, διότι σπεύσασα κατασοφίσασθαι κατεσοφίσθη μᾶλλον, καὶ τὰς θυγατέρας αὐτὴ μάτην ἀπώλεσεν. Ἀλληγοροῦντες δὲ τὸν λόγον φασί, Ῥαχὴλ μὲν τὸν ἐπουράνιον Πατέρα, τέκνα δὲ αὐτοῦ τήν τε ψυχὴν ἀμίαν
TIT. XXVII.
κυων, τότε δὴ τότε τὸν κυκεῶνα τοῦ δηλητηρίου που nant, aperteque maledicunt, et diaboli mysteria
tradunt.
τίζουσιν, ἀπαρακαλύπτως βλασφημοῦντες, καὶ τὰ
δόγματα τοῦ διαβόλου μυσταγωγοῦντες αὐτούς.
κζ'. Παρερμηνεύουσιν ὅλας τὰς προειρημένας επτά
βίβλους, τὰ βήματα τούτων στρεβλοῦντες, καὶ τῆς
ὀρθῆς ἐκτρέποντες ἐννοίας, καὶ πρὸς τὸ δοκοῦν αὐτ
τοῖς μεταφέροντες. Καὶ ὅσα μὲν περὶ ἁμαρτανόντων,
καὶ ἀσεβούντων, καὶ εἰδωλολατρούντων ἐν αὐτοῖς
εἴρηται, ταῦτα τοῖς καθ' ἡμᾶς πιστοῖς ἀνατιθέασιν
ὅσα δὲ περὶ εὐαρεστούντων Θεῷ πρὸς ἑαυτοὺς ἔλκουσι, καὶ μετὰ πληροφορίας ἑαυτοὺς εἶναι· τοὺς ἐκε
λεκτούς, καὶ δικαίους καὶ κληρονόμους Θεοῦ λέγου
σιν. Εκάστην μὲν οὖν ἐξήγησιν βίβλου παρ' ἐκεί
νων ὑφηγουμένην, μᾶλλον δὲ παρατροπὴν, καὶ τοῦ
27. Tbtos septem libros quos diximus sic interpretantur, ut eos pervertant, verbaque detorqueant a
recta sententia, et suis accommodent opinionibus.
Et quidquid in. illis adversus peccatores et impios
idololatras dictum est, id contra nos dictum ‘asserant; quidquid autem de amicis Del, id ad se trabunt, confidenterque electos, et justos, et hæredes
Dei suos esse contendunt, Magnus igitur labor esset,
et longus, et stultus, atque inutilis si quis librorum
singulorum perversas expositiones, quas afferunt a
proposito abhorrentes velit refellere. Vereor enim,
καθεστηκότος ἐξαλλαγὴν, μακρὸν ἂν εἴη συγγράφειν, ne qui legunt, paululumn progredientes ineptis ipsorun maledictis sic offendantur, ut nauseantium instar vertigine et tenebris pleni, quæ de illis scribimus, statim abjiciant, despiciantque et aspernertur, nosque ut importuné laborantes accusent. Verum
ne videamur fingere apologiam, laboremque fugere,
pauca quædam ipsorum dicta in Evangelium Mauhæi
strictim attingemus, qua tanquam ex gustu dolium,
et ex rivulo foniem, et ex ora vestimentum indicabunt. Neque vero ea conabimur confutare, cum
semetipsa confutent. Neque ea nunc recensenius,
ut refellamus, sed ut ex illis ostendamus, quam
inepta sit et absurda ipsorum interpretatio in eos
libros, quos approbant.
καὶ χρόνου πολλοῦ δεόμενον, καὶ σαφής ματαιοπονία,
καὶ κόπος εἰς οὐδὲν χρήσιμον καταλήγων. "Αχρι γὰρ
ὀλίγου προβαίνοντες οἱ ἀναγινώσκοντες, καὶ πρὸς
τὰς ἀτοπίας τῶν βλασφημιῶν εὐθὺς ἀποκναίοντες,
καὶ καθάπερ οἱ ναυτιῶντες Ιλίγγου και σκοτοδικίας
μεστο γινόμενοι βίψουσιν εὐθὺς, οἶδα, τὰ περὶ τού
των συντάγματα, καὶ καταπτύσουσι, καὶ ἀποστραφήσονται, πολλὴν ἀκαιρίαν κατασκεδαννύντες ἡμῶν.
Ινα δὲ μὴ δοκῶμεν πλάττειν ἀπολογίαν, καὶ πειρα
σθαι διαδιδράσκειν τὸν ἐν τούτοις πόνον, ὀλίγα ῥητὰ
τοῦ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίου˙ κατὰ τὴν ἐκείνων
παραπληξίαν διερμηνεύσαντες, ἵνα μὴ λόγῳ διαστρέψαντες, δείξωμεν ἀπὸ του γεύματος τὸν πίθον,
καὶ ἀπὸ τοῦ ῥεῖθρου τὴν πηγὴν, καὶ ἀπὸ τοῦ κρασπέδου τὸ ὕφασμα. Οὐκ ἐπάξομεν δὲ καὶ διεστραμε
μέναις ταύταις ἑρμηνείαις ἐλέγχους, αὐτελέγκτοις οὔσαις. Οὐδὲ γὰρ ἀντιῤῥητικὸς ἡμῖν ὁ ἐφεξῆς λόγος, ἀλλὰ μόνον ἐνδεικτικὸς τῆς ἐνδιαστρόφου τούτων ἐξηγήσεως τῶν παραδεχθέντων αὐτοῖς βιβλίων.
κη'. Βηθλεὲμ ὀνομάζουσι τὴν συναγωγὴν ἑαυτῶν. Ἐν 28. Synagogam suam appellant Betbleem. In to
ἑαυτοῖς γὰρ γεννηθήναί φασι τὸν Χριστὸν, ἤτοι τὸν enim Christum dicunt nasci, seu Verbum Dei, quo Adei
Λόγον τοῦ Θεοῦ τὸν κηρύττοντα τῆς πίστεως τὴν veritas praedicatur. Nostram auten - Ecclesiaip Heroἀλήθειαν. Ἡρώδην δὲ νροῦσι τὴν καθ᾿ ἡμᾶς Ἐκκλη- dem interpretantur, qua: Verbum apud eos natum coσίαν, πειρωμένην ἀνελεῖν τὸν παρ' αὐτοῖς γεννηθέντα pelur occidere. Magos item se ipsos vocant, qua quiΛόγον τῆς ἀληθείας. Καὶ μάγους μὲν αὖθις προσαγο- dem in re sola verum dicunt. Sunt enim vere, por,
ρεύουσιν ἑαυτούς, τοῦτο μόνον ἀληθεύοντες. Γόητες niciosi præstigiatores et impostores. Hierosolymam
γάρ εἰσιν ὄντως καὶ λυμεῶνες καὶ ἀλάστορες. Ἱερο nostrain appellant Ecclesiam; stellam autem Moσόλυμα δὲ πάλιν ὀνομάζουσι τὴν ἡμετέραν Εκκλη sis legem: ea enim duce ad nostram, usque fidem
σίαν, ἀστέρα δὲ τὸν Μωσέως νόμον. Ὑπ᾿ αὐτοῦ γὰρ
perveniri. Deinde a sacerdotibus ipsius, et scribis,
οδηγηθῆναι φασι μέχρι τῆς καθ' ἡμᾶς πίστεως, εἶτα
et doctoribus dicunt se discere Christum nasci in
παρὰ τῶν ἀρχιερέων αὐτῆς, καὶ των άλλων γραμ Bethleem antedicta. nobis enim primos ipsoru̟m
ματέων, καὶ διδασκάλων μαθεῖν αὐτοὺς, ὅτι ὁ Χρι- magistros esse profectos.
στὸς ἐν τῇ δηλωθείση γεννᾶται Βηθλεέμ. Αφ' ἡμῶν
γὰρ γενέσθαι τοὺς πρώτους διδασκάλους αὐτῶν.
κα. Μυθεύονται Ραχήλ γεγονέναι τινὰ γυναῖκα
χήραν, δύο θυγατέρας ἔχουσαν νηπίαν ἀγούσας ήλικίαν. "Οτε δὲ τὰ ἄῤῥενα βρέφη συνῆγεν ο Ηρώδης,
ὑπολαβοῦσαν τιμῆς αὐτὰ, καὶ χαρίτων ἀξιοῦσθαι
παρ' αὐτοῦ, μετασχηματίσαι ταύτας εἰς ἄῤῥενας,
καὶ προσαγαγεῖν ὡς υἱούς. Ἐπεὶ δὲ καὶ ταῦτα τοῖς
ἄλλοις, ὡς ἄρρενα, συνανῃρέθη, τὰς μὲν ἄλλας
μητέρας κλαίειν ἁπλῶς, τὴν δὲ Ῥαχὴλ ἀπαράκλητα, διότι σπεύσασα κατασοφίσασθαι κατεσοφίσθη
μᾶλλον, καὶ τὰς θυγατέρας αὐτὴ μάτην ἀπώλεσεν.
Αλληγοροῦντες δὲ τὸν λόγον φασί, Ραχήλ μὲν τὸν
Επουράνιον Πατέρα, τέκνα δὲ αὐτοῦ τήν τε ψυχὴν
.PATROL, GR. CXXX.
(
se
29. Fingunt Rachelem fuisse mulierem quamdam
viluam quæ cum duas haberet infantes Glias, quo
tempore flerodes pueros mares congregavit, honorem et gratiam apud ipsum se existimans inituram,
eas in înariuin speciem mutatas attulit. Verum cum
et filiæ suæ tanquam mares una cum aliis essent
interfectæ, et reliquæ matres lugerent, Rachel ita
plorabat ut nullam admitteret consolationem, quoniam dụm conaretur decipere decepta fuerat, Gliasque ipsa suas temere perdiderat. Atque hoc allegorice interpretantes dicunt, Rachelem Patrem csse
coelestem, cujus filiæ sint anima Ade et αμίαν
col. 1323–1324page 653 of 677
PG 130:1323τοῦ Ἀδάμ, καὶ τὴν ψυχὴν τοῦ Χριστοῦ, ὧν ἀναιρεθεισῶν παρὰ τοῦ Ἡρώδου, δηλονότι τοῦ κοσμοκράτορος, κλαίειν ἀπαράκλητα τὸν πατέρα διὰ τὴν τούτων ἀναίρεσιν. λ'. Αὐτὸς δὲ, φησὶν, ὁ Ἰωάννης εἶχε τὸ ἔνδυμα αὐτοῦ ἀπὸ τριχῶν καμήλου, καὶ ζώνην δερματίνην περὶ τὴν ὀσφὺν αὐτοῦ. Ἡ δὲ τροφὴ αὐτοῦ ἦν ἀκρίδες καὶ μέλι ἄγριον. Ταῦτα μὲν τὰ τοῦ Εὐαγγελιστοῦ ῥητά· σκοπητέον δὲ καὶ τί λέγουσι περὶ τούτων οἱ ἐμβρόντητοι, καὶ μεμηνότες, καὶ παραπαίοντες. Τρίχας μὲν καμήλου φασὶ τὰς ἐντολὰς τοῦ μωσαϊκοῦ νόμου. Καὶ τοῦτον γὰρ ἀκάθαρτον εἶναι κατὰ τὴν κάμηλον, ὡς κρεωφαγίαν, καὶ γάμον, καὶ ὅρκον, καὶ θυσίας, καὶ φόνους, καὶ πολλὰ τοιαῦτα τοῖς ὑπηκόοις ἐντελλόμενον. Ζώνην δὲ λέγουσι δερματίνην τὸ ἱερὸν Εὐαγγέλιον, ὡς δέρμασι προβάτων ἐγγεγραμμένον· καὶ αὖθις ἀκρίδας μὲν τὰς τοῦ μωσαϊκοῦ νόμου παραγγελίας, ὡς μὴ κρινούσας ὀρθά, μηδὲ διακρινούσας τὸ βέλτιον· μέλι δὲ ἄγριον τὸ θεῖον Εὐαγγέλιον, μέλι μὲν φαινόμενον τοῖς παραδεχομένοις αὐτό· ὡς γλυκέα γάρ, φησί, τῷ λαρυγγί μου τὰ λόγιά σου· ἄγριον δὲ τοῖς μὴ παραδεχομένοις διὰ τὴν πικρίαν τῆς κατ' αὐτὸ στενῆς πύλης καὶ τεθλιμμένης ὁδοῦ. Τὸν Πρόδρομον γὰρ μέσον γενέσθαι καὶ τοῦ παλαιοῦ νόμου, καὶ τοῦ νέου, καὶ μετασχεῖν ἀμφοτέρων, τοῦ μὲν πρότερον, τοῦ δὲ ὕστερον. λα'. Φαρισαίους καὶ Σαδδουκαίους ἐρχομένους ἐπὶ τὸ βάπτισμα Ἰωάννου προσαγορεύουσι τοὺς καθ' ἡμᾶς πιστούς. Ἢ τῆς ἀναισχυντίας! Εἶτα καθυβρίζοντες ὀνομάζουσιν ἡμᾶς γεννήματα ἐχιδνῶν, ἤγουν σπέρματα τοῦ ὄφεως τοῦ συγκατακλιθέντος, ὡς προδεδήλωται, τῇ Εὔᾳ, καὶ παραινοῦσι μὴ δυσχεραίνειν ὡς ὑπὸ τοῦ Βαπτιστοῦ Ἰωάννου ἀψευδῶς τοῦτο προσαγορευθέντας. λβ'. Ὑποδήματα μὲν τοῦ Χριστοῦ λέγουσι τὰ ὑποδείγματα τῶν σημείων, ἅπερ ὑπέδειξε τοῖς μαθηταῖς καὶ τοῖς ὄχλοις, ἃ μὴ δύνασθαι βαστάσαι τὸν Ἰωάννην ὡς ἀδυνατοῦντα πάντως ὑποδεῖξαι τοιαῦτα καὶ αὐτόν· πτύον δὲ τοῦ Χριστοῦ τὸν εὐαγγελικὸν λόγον, ὡς ἀποπτυσθέντα διὰ τοῦ στόματος αὐτοῦ, καὶ ἄλωνα μὲν τοὺς Χριστιανοὺς ὡς ἄλλους καὶ ἄλλους· τοὺς μὲν γὰρ ὀρθοδόξους εἶναι, τοὺς δὲ τοὐναντίον ἑτεροδόξους· σῖτον δὲ τὴν ἑαυτῶν πίστιν, ὡς καθαράν τε καὶ τρόφιμον· ἄχυρον δὲ τὴν καθ' ἡμᾶς, ὡς ἄχρηστον καὶ πυρὸς ἀξίαν. Τίς ἂν εὐσεβὴς τὴν ἀκοὴν τοιούτων ἀνάσχοιτο βλασφημιῶν; Οἰδεῖ πρὸς τὰς ἀτοπίας ταύτας ἡ ἐμὴ ψυχὴ, καὶ τὰ αἰσθητήριά μου μαιμάσσει, κατὰ τὸν προφήτην, καὶ βούλομαι τὸν λόγον ἐκκόψαι, καὶ μὴ προβῆναι περαιτέρω, μηδὲ φωτὶ καὶ μνήμῃ δοῦναι τὰ σκότους καὶ λήθης ἄξια. Παραδιαστέον δὲ μικρὸν ἔτι, καὶ καρτερητέον ἄχρι τινὸς τὴν γλωσσαλγίαν τῶν ἀπεραντολόγων τούτων, καὶ παραφόρων, καὶ βδελυρῶν. λγ'. Πρὸς ὑψηλὸν λέγουσι τὸν δεύτερον οὐρανόν, καὶ εἰς ὃν τὸν Χριστὸν ἀναβιβασθῆναι παρὰ τοῦ διαβόλου, καὶ ἰδεῖν πάσας τὰς βασιλείας τοῦ κόσμου· καὶ φασιν, ὅτι οὐκ ἂν ὁ διάβολος ἀνῆλθεν εἰς αὐτὸν, εἰ
Christi, quibus ab Herole, id est, a mundi principe, τοῦ Ἀδάμ, καὶ τὴν ψυχὴν τοῦ Χριστοῦ, ὧν ἀναιρο
sublatis, patrem lugere mortem illarum, nec ullam
consolationem admittere.
30. Ipse Joannes, inquit, habebat vestimentum suum
de pilis camelorum, et zonam pelliceans circa lumbos suos. Et cibus ejus erant locustæ, et nel sylvestre. Hæc sunt evangelistam verba. Consideremus quid
de his etiam dicant attoniti, et insani, ac nugatores
isti. Cameli pilos Mosaica legis dicunt esse præcepta.
Quæ ipsa quoque, ut camelus, impura sit, cum et
esum carnium, nuptias, et jusjurandum, et sacrificia,
et cmdles, et alia multa his similia subditis permittat.
Zonam vero pelliceam sacrum Evangelium iuterpretantur, quod oviúm pellibus inscriptum est. Rursumque Mosaicæ legis adhortationes locustas appelJant, quæ dijudicare nequeunt ea quæ recla suurt,
neque id perspicere quod melius est. Mel autem
sylvestre vocant Evangelium, quod mel videtur illis,
a quibus suscipitur: Quam dulcia enim, inquit, gut
turi meo eloquia tua, super mel vri mco '; sylvestre
autem illis qui ipsum non suscipiant, propter acerbitatéin angustæ portæ et arctæ viæ, quam ostendit.
Præcursorem enim esse medium inter antiquam
legein et novam, et utriusque fuisse participem, illius
quidem prius, hujus autem posterius.
31. Nos dicunt esse Pharisæos et Sadducæos illos,
qui ad Joannis baptismum accedebant. 0 impudentia! Deinde cum ignominia nos vocant geniumina
viperarum, sive serpentis semina, qui, ut ipsi aiunt,
cum Eva concubuit. Εt monent, ut non ægre feramus,
quod a Baptista Joanne vere nominati sumus.
39. Christi calceamenta dicunt esse miracula, quæ
discipulis et turbis demonstravit. Quæ quidem
calceamenta Joannes gestare non poterat, quippe
qui nullo modo valebat ea miracula demonstrare.
At ventilabrum Christi vocant Evangelii sermonein,
ut qui ex illius ore profectus. Aream homines Chrislianos, in qua varii diversique sunt, tum recte,
tum contra sentientes. Triticum autem suam ipso -
rum fidem, utpote puram et salutarem; paleam
vero fidem nostram tanquam inutilem atque igne
dignam appellant. Quænam auris pia possit istorum
maledictorum impietatem perferre? Stomachatur
anima mea ad istorum ineptias, et sensus mei
perturbantur, ut ait propheta, et velin sermoni
modum imponere, nec longius progredi, nec in
lucem proferre, et memoriæ commendare ea quæ
tenebris et oblivione sunt digna.
33. Montem altum dicunt esse secundum coelum,
quo Christus a diabolo sublatus viderit omnia regna
mundi. Adduntque diabolum in illud secunduin
cœlum non fuisse conscensurum, nisi propriuni
1 Psal. cxvus, 103.,
• Jerem. 17, 19.
θεισῶν παρὰ τοῦ Ηρώδου, δηλονότι του κοσμο
κράτορος, κλαίειν ἀπαράκλητα τὸν πατέρα διὰ τὸν
τούτων ἀναίρεσιν.
λ'. Αὐτὸς δὲ, φησὶν, ὁ Ἰωάννης εἶχε τὸ ἔνδυμα αὐτ
τοῦ ἀπὸ τριχῶν καμήλου, καὶ ζώνην δερματίνην περί
τὴν ὀσφὺν αὐτοῦ. Ἡ δὲ τροφὴ αὐτοῦ ἦν ἀκρίδες καὶ
μέλι ἄγριον. Ταῦτα μὲν τὰ τοῦ Εὐαγγελιστοῦ ῥητά
σκοπητέον δὲ καὶ τί λέγουσι περὶ τούτων οἱ ἐμβρόν
τητοι, καὶ μεμηνότες, καὶ παραπαίοντες. Τρίχα;
μὲν καμήλου φασὶ τὰς ἐντολὰς τοῦ μωσαϊκού νόμου.
Καὶ τοῦτον γὰρ ἀκάθαρτον εἶναι κατὰ τὴν κάμηλον, ὡς κρεωφαγίαν, καὶ γάμον, καὶ ὅρκον, καὶ
θυσίας, καὶ φόνους, καὶ πολλὰ τοιαῦτα τοῖς ὑπ
κόοις ἐντελλόμενον. Ζώνην δὲ λέγουσι δερματίνην
τὸ ἱερὸν Εὐαγγέλιον, ὡς δέρμασι προβάτων έγγε
γραμμένον· καὶ αὖθις ἀκρίδας μὲν τὸς τοῦ μωσαίκοῦ νόμου παραγγελίας, ώ; μὴ πρινούσας έρθα, μηδέ
διακρινούσας τὸ βέλτιον· μέλι δὲ ἄγριον τὸ θεῖον
Εὐαγγέλιον, μέλι μὲν φαινόμενον τοῖς παραδεχομέν
νοις αὐτό· ὡς γλυκέα γάρ, φησί, τῷ λαρυγγί μου
τὰ λόγιά σου· ἄγριον δὲ τοῖς μὴ παραδεχομένοις
διὰ τὴν πικρίαν τῆς κατ' αὐτὸ στενῆς πύλης καὶ
τεθλιμμένης ὁδοῦ. Τὸν Πρόδρομον γὰρ μέσον γενέσθαι καὶ τοῦ παλαιοῦ νόμου, καὶ τοῦ νέου, καὶ με
τασχεῖν ἀμφοτέρων, τοῦ μὲν πρότερον, τοῦ δὲ ὕστερον,
λα'. Φαρισαίους καὶ Σαδδουκαίους ἐρχομένους ἐπὶ
τὸ βάπτισμα Ιωάννου προσαγορεύουσι τους καθ'
ἡμᾶς πιστούς. Ἢ τῆς ἀναισχυντίας! Εἶτα καθυβρί
ζοντες ὀνομάζουσιν ἡμᾶς γεννήματα ἐχιδνῶν, ήγουν
σπέρματα τοῦ ὄρεως τοῦ συγκατακλιθέντος, ὡς πρι
δεδήλωται, τῇ Εὐᾳ, καὶ παραινοῦσι μὴ δυσχεραίνειν
ὡς ὑπὸ τοῦ Βαπτιστοῦ Ἰωάννου ἀψευδῶς τοῦτο
προσαγορευθέντας.
λβ'. Υποδήματα μὲν τοῦ Χριστοῦ λέγουσι τὰ ὑποδείγματα τῶν σημείων, ἅπερ ὑπέδειξε τοῖς μαθηταῖς
καὶ τοῖς ὄχλοις, ἃ μὴ δύνασθαι βαστάσαι τὸν Ἰων
ἀννην ὡς ἀδυνατοῦντα πάντως ὑποδεῖξαι τοιαῦτα καὶ
αὐτόν· πτύον δὲ τοῦ Χριστοῦ τὸν εὐαγγελικὸν λόγον, ὡς ἀποπτυσθέντα διὰ τοῦ στόματος αὐτοῦ,
καὶ ἄλωνα μὲν τοὺς Χριστιανοὺς ὡς ἄλλους καὶ
ἄλλους· τοὺς μὲν γὰρ ὀρθοδόξους εἶναι, τοὺς δὲ τούν
αντίον ἑτεροδόξους· σῖτον δὲ τὴν ἑαυτῶν πίστιν,
ὡς καθαράν τε καὶ τρόφιμον· ἄχυρον δὲ τὴν καθ'
ἡμᾶς, ὡς ἄχρηστον καὶ πυρὸς ἀξίαν. Τίς ἂν εὐσε
τῆς ἀκοὴ τοιούτων ἀνάσχοιτο βλασφημιών; Οἰδεῖ
πρὸς τὰς ἀτοπίας ταύτας ἡ ἐμὴ ψυχὴ, καὶ τὰ αἰσ
σθητήριά μου μαιμάσσει, κατὰ τὸν προφήτην, καὶ
βούλομαι τὸν λόγον ἐκκόψαι, καὶ μὴ προβῆναι περ
ραιτέρω, μηδὲ φωτὶ καὶ μνήμῃ δοῦναι τὰ σκότους
καὶ λήθης άξια. Παραδιαστέον δὲ μικρὸν ἔτι, καὶ
καρτερητέον ἄχρι τινὸς τὴν γλωσσαλγίαν τῶν ἀπε
ραντολόγων τούτων, καὶ παραφόρων, καὶ βδελυρών.
λγ'. Προς ὑψηλὸν λέγουσι τὸν δεύτερον οὐρανόν,
καὶ εἰς δ τὸν Χριστὸν ἀναβιβασθῆναι παρὰ τοῦ διαδί
λου, καὶ ἰδεῖν πάσας τὰς βασιλείας τοῦ κόσμου· καὶ
φασιν, ὅτι οὐκ ἂν ὁ διάβολος ἀνῆλθεν εἰς αὐτὸν, εἰ
col. 1325–1326page 654 of 677
PG 130:1325μὴ ποίημα τοῦτον ἴδιον ἐγίνωσκεν. Οὐδ' ἂν ἑαυτῷ παραδεδόσθαι πάσας τὰς βασιλείας εἶπεν, εἰ μὴ καὶ τὴν τούτων συνεχωρήθη κυριαρχίαν, ὡς παρ' αὐτοῦ γεγενημένων, καθώς προδεδήλωται. λδ'. Καὶ καταλιπών, φησίν, ὁ Ἰησοῦς τὴν Ναζαρέτ, ἐλθὼν κατώκησεν εἰς Καπερναούμ. Ναζαρέτ μὲν ἡμᾶς προσαγορεύουσι, Καπερναούμ δὲ ἑαυτούς. Καὶ νῦν κατοικεῖν μὲν παρ' αὐτοῖς λέγουσι τὸν Χριστὸν καταλιπόντα τὴν ἡμετέραν συναγωγήν. λε'. Τοὺς μακαρισμούς πάντας περὶ μόνων τῶν κατ' αὐτοὺς πιστῶν, ἤτοι τῶν Βογομίλων εἰπεῖν τὸν Χριστὸν διαβεβαιοῦνται. Τοιούτους γὰρ αὐτοὺς εἶναι πτωχοὺς τῷ πνεύματι, καὶ πενθοῦντας, καὶ πεινῶντας, καὶ διψῶντας τὴν δικαιοσύνην, καὶ τὰ ἑξῆς. Τούτους δὲ κληθῆναι καὶ ἅλας τῆς γῆς, καὶ Κύριος εἴρηκεν. λς'. Ἰῶτα, φησίν, ἓν ἢ μία κεραία οὐ μὴ παρέλθῃ ἀπὸ τοῦ νόμου, ἕως ἂν πάντα γένηται. Ἰῶτα μὲν τὴν Δεκάλογον τοῦ νόμου νοοῦντες, κεραίαν δὲ πάλιν τὴν αὐτήν. Τὴν γὰρ κεραίαν, εἴ τις ὀρθώσει πλαγίως κειμένην, Ἰῶτα ποιήσει. Εἶτα ἑρμηνεύουσιν, ὅτι οὐ μὴ παρέλθῃ ἡ Δεκάλογος τοῦ νόμου, ἀλλὰ μενεῖ φυλαττομένη παρὰ τοῖς Ἑβραίοις, ἕως ἂν παρέλθῃ ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ. Οὐκ ἦλθον γάρ, φησί, καταλῦσαι τὸν νόμον Μωσέως, ἀλλὰ πληρῶσαι τὸν οὐρανὸν κενωθέντα πάλαι τῶν ἐνοικούντων ἀγγέλων, καὶ ἀναπληρῶσαι τὰ τάγματα τῶν ἀποπεπτωκυιῶν δυνάμεων. λζ'. Ἐὰν μὴ περισσεύσῃ, φησίν, ἡ δικαιοσύνη ὑμῶν πλεῖον τῶν γραμματέων καὶ Φαρισαίων, οὐ μὴ εἰσέλθετε εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Γραμματεῖς μὲν καὶ Φαρισαίους ἡμᾶς προσαγορεύουσιν, ὡς τὴν γραμματικὴν παίδευσιν ἀσκοῦντας, καὶ μεγαλαυχοῦντας ἐπ' αὐτῇ· περισσεύειν δὲ ἡμῶν τὴν δικαιοσύνην αὐτῶν λέγουσιν ἐν τῷ διδάσκειν ἀληθέστερα, καὶ μετιέναι πολιτείαν ἀκριβεστέραν τε καὶ καθαρωτέραν ἀπεχομένους κρεωφαγίας, καὶ τυροῦ, καὶ ᾠοῦ, καὶ γάμου, καὶ τῶν τοιούτων. λη'. Ἴσθι, φησίν, εὐνοῶν τῷ ἀντιδίκῳ σου. Ἀντίδικον τῶν ἀνθρώπων λέγοντες τὸν διάβολον, καὶ φρενοβλαβῶς ἑρμηνεύοντες, ὅτι χρὴ εὐνοεῖν αὐτῷ, καὶ θεραπεύειν διὰ προσκυνήσεως, ὡς ἀνωτέρω παραδεδώκαμεν, ἵνα μὴ πτερνίσας, καὶ καταβαλὼν τοὺς ἀπειθοῦντας παραδώσῃ τῷ κριτῇ καὶ Θεῷ, κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς κρίσεως λόγον ὑφέξοντας τῆς ὑποσκελίσεως. λθ'. Ἐπεὶ τὸ, Πᾶς, ὃς ἂν ἀπολύσῃ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ παρεκτὸς λόγου πορνείας, καὶ τὰ ἑξῆς τοῦ ζητοῦ, τῷ περὶ τοῦ μὴ συζεύγνυσθαι γυναικὶ δόγματι τούτων ἀντίκειται, φασὶν ἀπόῤῥητα πᾶσιν εἶναι ταῦτα, καὶ ἀνερμήνευτα, καὶ μόνοις γνώριμα τοῖς ἀποτιθεμένοις τὴν σάρκα. Βεβαιοῦντες δὲ τὸ δόγμα τῆς ἀγαμίας, προκομίζουσι τοῦ Κυρίου λόγον, εἰρηκότος, ὅτι Ἐν τῇ ἀναστάσει οὔτε γαμοῦσιν, οὔτε ἐκγαμίζονται, νοοῦντες ἀνοήτως ἀνάστασιν τὴν μετάνοιαν καὶ τὴν εὐαγγελικὴν πολιτείαν. φῶς τοῦ κόσμου, καὶ ὅσα περὶ τῶν ἀποστόλων ὁ
TIT. XXVII.
μὴ ποίημα τοῦτον ἴδιον ἐγίνωσκεν. Οὐδ' ἂν ἑαυτῷ ipsum esse opus agnovisset. Neque omnia, inquiunt,
παραδεδόσθαι πάσας τὰς βασιλείας εἶπεν, εἰ μὴ καὶ
τὴν τούτων συνεχωρήθη κυριαρχίαν, ὡς παρ' αὐτοῦ
γεγενημένων, καθώς προδεδήλωται.
λδ'. Καὶ καταλιπών, φησίν, ὁ Ἰησοῦς τὴν Ναζαρέτ, ἐλθὼν κατώκησεν εἰς Καπερναούμ. Ναζαρέτ
μὲν ἡμᾶς προσαγορεύουσι, Καπερναούμ δὲ ἑαυτούς.
Καὶ νῦν κατοικεῖν μὲν παρ' αὐτοῖς λέγουσι τὸν Χρι
στὸν καταλιπόντα τὴν ἡμετέραν συναγωγήν.
λε'. Τοὺς μακαρισμούς πάντας περὶ μόνων τῶν
κατ' αὐτοὺς πιστῶν, ἤτοι τῶν Βογομίλων εἰπεῖν τὸν
Χριστὸν διαβεβαιοῦνται. Τοιούτους γὰρ αὐτοὺς
εἶναι πτωχοὺς τῷ πνεύματι, καὶ πενθοῦντας, καὶ
πεινῶντας, καὶ διψῶντας τὴν δικαιοσύνην, καὶ τὰ
ἑξῆς. Τούτους δὲ κληθῆναι καὶ ἅλας τῆς γῆς, καὶ
Κύριος είρηκεν.
λς'. Ιῶτα, φησίν, ἐν ἢ μία κεραία οὐ μὴ παρέλθῃ ἀπὸ τοῦ νόμου, ἕως ἂν πάντα γένηται. Ἰῶτα
μὲν τὴν Δεκάλογον τοῦ νόμου νοοῦντες, κεραίαν
δὲ πάλιν τὴν αὐτήν. Τὴν γὰρ κεραίαν, εἴ τις ὀρθώσει
πλαγίως κειμένην, Ιῶτα ποιήσει. Εἶτα ερμηνεύουσιν, ὅτι οὐ μὴ παρέλθῃ ἡ Δεκάλογος τοῦ νόμου, ἀλλὰ
μενεῖ φυλαττομένη παρὰ τοῖς Εβραίοις, ἕως ἂν
παρέλθῃ ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ. Οὐκ ἦλθον γάρ, φησί,
καταλῦσαι τὸν νόμον Μωσέως, ἀλλὰ πληρῶσαι
τὸν οὐρανὸν κενωθέντα πάλαι τῶν ἐνοικούντων ἀγο
γέλων, καὶ ἀναπληρῶσαι τὰ τάγματα τῶν ἀποπέπτωχυιῶν δυνάμεων.
Αζ'. Ἐὰν μὴ περισσεύσῃ, φησίν, ἡ δικαιοσύνη
ὑμῶν πλεῖον των γραμματέων καὶ Φαρισαίων, οὐ
μὴ εἰσέλθετε εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν.
Γραμματεῖς μὲν καὶ Φαρισαίους ἡμᾶς προσαγορεύουσιν, ὡς τὴν γραμματικὴν παίδευσιν ἀσκοῦντας, καὶ
μεγαλαυχοῦντας ἐπ' αὐτῇ· περισσεύειν δὲ ἡμῶν τὴν
δικαιοσύνην αὐτῶν λέγουσιν ἐν τῷ διδάσκειν ἀλη
θέστερα, καὶ μετιέναι πολιτείαν ἀκριβεστέραν τε
καὶ καθαρωτέραν ἀπεχομένους κρεωφαγίας, καὶ
τυροῦ, καὶ ὡοῦ, καὶ γάμου, καὶ τῶν τοιούτων.
λη'. Ισθι, φησίν, εὐνοῶν τῷ ἀντιδίκῳ σου. Αντίδικον τῶν ἀνθρώπων λέγοντες τὸν διάβολον, καὶ φρε
νοβλαβῶς ἑρμηνεύοντες, ὅτι χρὴ εὐνοεῖν αὐτῷ, καὶ
θεραπεύειν διὰ προσκυνήσεως, ὡς ἀνωτέρω παραδεδώκαμεν, ἵνα μὴ πτερνίσας, καὶ καταβαλών
τοὺς ἀπειθοῦντας παραδώσῃ τῷ κριτῇ καὶ Θεῷ,
κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς κρίσεως λόγον ὑφέξοντας τῆς
υποσκελίσεως.
λθ'. Ἐπεὶ τὸ, Πᾶς, ὃς ἂν ἀπολύσῃ τὴν γυναῖκα
αὐτου παρεκτὸς λόγου πορνείας, καὶ τὰ ἑξῆς τοῦ
Ζητοῦ, τῷ περὶ τοῦ μὴ συζεύγνυσθαι γυναικὶ δόγματι τούτων ἀντίκειται, φασὶν ἀπόῤῥητα πᾶσιν
εἶναι ταῦτα, καὶ ἀνερμήνευτα, καὶ μόνοις γνώριμα
τοῖς ἀποτιθεμένοις τὴν σάρκα. Βεβαιοῦντες δὲ τὸ
δόγμα τῆς ἀγαμίας, προκομίζουσι τοῦ Κυρίου λόγον,
εἰρηκότος, ὅτι Ἐν τῇ ἀναστάσει οὔτε γαμούσιν,
οὔτε ἐκγαμίζονται, νοοῦντες ἀνοήτως ἀνάστασιν
τὴν μετάνοιαν καὶ τὴν εὐαγγελικὴν πολιτείαν.
* Matth. v, 13.
▼ Matth. xx11, 30.
s Matth. v,
illi regna dixisset esse daturum, nisi obtinuisset
eorum dominatum, ut quæ a se essent facta, ut
declaratum est.
34. Et relicto, inquit, Nazareth, profectus habitavit
in Capernaum '. Nos dicunt esse Nazarelli, se vero
Capernaum. Εt nunc apud se Christum habitare
relicta Ecclesia nostra.
35. Beatitudines omnes de Bogou.ilis Christum
dixisse contendunt. Se enim esse pauperes spiritu, et
lugere, et esurire, atque sitire justitiam, et quae
sequuntur. Se vocari sal terre, et niundi lucen,
et quidquid de apostolis Christus dixit.
φῶς τοῦ κόσμου, καὶ ὅσα περὶ τῶν ἀποστόλων ὁ
36. Iota, inquit, unum, aut unus apex non præleribit a lege, donec omnia fiant*. Iota legis Decalogum
arbitrantur, apicem rursus eandem legem. Si quis
enim apicem ex transverso jacentem ereserit, iota
constituel. Atque ita exponunt Decalogum non
transiturum, sed permansurum observatum apud
Hebræos, donec transeat cœlum et terra. Non
veni, inquit, ut legem solverem, sed ut cœlum
implerem ', quod angelis, qui illud incolebant,
exclusis vacuum mansit, et ut ordines potestatum
explerem, quæ ceciderunt.
37. Nisi abundaverit, inquit, justitia vestra plus
quam Scribarum et Pharisæorum, non intrabitis in
regnum cœlorum *. Scribas et Pharisæos nos appetlant, ut qui litterarun studiis incumbamus, et ipsis
gloriemur. Justitiam vero ipsorum nostræ præstare
in iis docendis, quæ veriora sunt, et magis ad vitam
recte et pure instituendam accommodata, cum ab
esu carnis, et ovis, et nuptiis, et aliis ejusmodi
rebus abstineant
58. Esto, inquit, consentiens adversario tuo ".
Adversarium nostrum hic diabolum intelligunt. Et
mente capti eum benevolentia, et observantia,
atque adoratione observandum dicunt, ut superius ostendimus, ne supplantans et subjiciens
contumaces tradat eos judici et Deo in die judicii
supplantationis pcenas subituros.
39. Quoniam illud: Omnis qui dimiserit uxorem,
excepta fornicationis causa, et quæ sequuntur,
dogmati ipsorum de uxore non ducenda repugnat
et adversatur, dicunt ca verba esse arcana, 'nec
ab ullo posse intelligi, nisi qui carnem exuerit.
Confirmantesque cœlibatus. rationem, af'erunt
sermonen Domini, qui, In resurrectione, inquit,
neque nubent, neque ducent uxores 1. Resurrectio.
nemque pœnitentiam et vitam evangelicam interpretantur.
* Matth. v, 20.
5 Matth. v, 25. • Matth. v, 52.
col. 1327–1328page 655 of 677
PG 130:1327μ'. Μήτε εἰς Ἱεροσόλυμα, φησιν, ὀμόσῃς, διότι πόλις ἐστὶ τοῦ βασιλέως τοῦ μεγάλου· μέγαν βασιλέα λέγοντες νῦν τὸν διάβολον, ὡς κοσμοκράτορα. Ἵλεως ἡμῖν εἴης, Κύριε, τὰς ἐκείνων βλασφημίας διηγουμένοις.
μα'. Ἀκούσατε, φησίν, ὅτι ἐῤῥέθη ὀφθαλμὸν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ, καὶ ὀδόντα ἀντὶ ὀδόντος. Ὀφθαλμοὺς μέν φασι τοὺς δύο νόμους, τὸν Μωσαϊκὸν καὶ τὸν εὐαγγελικόν· ὀδόντας δὲ τὰς δύο ὁδούς, τὴν πλατεῖαν καὶ στενήν. Τὸν Χριστὸν γὰρ ἐλθόντα δοῦναι νόμον ἀντὶ νόμου, τὸν εὐαγγελικὸν ἀντὶ τοῦ Μωσαϊκοῦ, καὶ ὁδὸν ἀντὶ ὁδοῦ, τὴν στενὴν ἀντὶ τῆς πλατείας. Ὢ τῆς πλατείας ἀγροικίας τῶν ἀπαιδεύτων!
μβ'. Σὺ δὲ, ὅταν προσεύχῃ, φησίν, εἰσελθε εἰς τὸ ταμεῖόν σου. Ταμιεῖον λέγουσι τὸν νοῦν, καὶ ἀπὸ τοῦδε τοῦ ῥητοῦ κινούμενοι διδάσκουσι μὴ προσεύχεσθαι μηδένα τούτων ἐν ἐκκλησίαις, καίτοι τοῦ φῶς ἀκούοντες τοῦ προφήτου Δαβὶδ κελεύοντος ἐν ἐκκλησίαις εὐλογεῖν τὸν Θεόν.
μγ'. Ἐμβλέψατε, φησὶν, εἰς τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ, ὅτι οὐ σπείρουσιν, οὐδὲ θερίζουσι, καὶ τὰ ἑξῆς. Πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ τοὺς ἐπὶ κιόνων ἀσκοῦντας μοναχοὺς νοοῦσιν, οἷς ἀργὸν ἄγουσι βίον τρέφεσθαι μάτην παρὰ τοῦ ἐπουρανίου Πατρός. Κρίνα δὲ τοῦ ἀγροῦ καλοῦσιν ἑαυτούς, ὡς λευκοὺς ἐν καθαρότητι ψυχῆς καὶ πυριπνόους ἐν ἀρεταῖς, ὧν μηδενὶ δύνασθαι παραβληθῆναι τὸν Σολομῶντα κατεσπιλωμένον ἔχοντα τὸ τῆς ψυχῆς περιβόλαιον.
μδ'. Μὴ δῶτε, φησὶν, τὸ ἅγιον τοῖς κυσί, μηδὲ ῥίπτετε τοὺς μαργαρίτας ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν χοίρων. Ἅγιον μὲν λέγουσι τὴν κατ' αὐτοὺς ἁπλουστέραν πίστιν, μαργαρίτας δὲ τὰ μυστικώτερα καὶ πολυτελέστερα δόγματα τῆς πλάνης αὐτῶν· κύνας δὲ καὶ χοίρους, ὢ τῆς ὑπερβαλλούσης ὕβρεως! τοὺς καθ' ἡμᾶς εὐσεβεῖς, ὡς εἰδωλολάτρας. Φρίσσω γὰρ εἰπεῖν τὴν ἄλλην ἀῤῥητολογίαν αὐτῶν. Εἶτα προστιθέασιν, ὅτι τὸν προσερχόμενον αὐτοῖς παραλαμβάνουσιν, ὡς κύνα καὶ χοῖρον. Καὶ πρῶτα μὲν ἀφανίζουσι διὰ νηστείας καὶ προσευχῆς, εἶτα βαπτίζουσιν, ὡς προπαραδεδώκαμεν. Εἴθ' οὕτω λαμπρυνομένῳ ταῖς κατὰ μικρὸν προκοπαῖς τε καὶ ἀναβάσεσι, καταπιστεύουσιν ἡρέμα τὸ ἅγιον καὶ τοὺς μαργαρίτας.
με'. Προσέχετε, φησὶν, ἀπὸ τῶν ψευδοπροφητῶν. Ψευδοπροφήτας λέγουσιν, ὢ τῆς ἀτοπίας! τὸν μέγαν ἐν δόγμασι Βασίλειον, τὸν ἀστέρα τῆς Θεολογίας Γρηγόριον, τὸν χρυσοῦν τὴν γλῶτταν Ἰωάννην, ὡς οἴκοθεν δογματίσαντας. Σιωπῶ γὰρ τὰς ἄλλας παροινίας τῶν σκηπτοῦ, καὶ πρηστῆρος, καὶ χάσματος, καὶ πάσης τιμωρίας ἀξίων, ἃς κατὰ τῶν ἁγίων τούτων πλέον τῶν ἄλλων ἐκφέρουσι.
μς'. Πολλοί, φησίν, ἐροῦσί μοι ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, Κύριε, Κύριε, οὐ τῷ σῷ ὀνόματι προεφητεύσαμεν, καὶ τῷ σῷ ὀνόματι δαιμόνια ἐξεβάλομεν; καὶ τότε ὁμολογήσω αὐτοῖς, ὅτι οὐδέποτε ἔγνων ὑμᾶς. Ἀποχωρεῖτε ἀπ' ἐμοῦ οἱ ἐργαζόμενοι τὴν
10. Neque per llierosolymam, ipquit, juraveris,
quoniam civitas est magni regis'. Magnum regem
dicunt nunc esse diabolum, ut mundi principem.
Propitius esto uobis, Domine, istorum narrantibus
analedicta.
41. Audistis, inquit, dictum esse: Oculum pro
oculo, et dentem pro dente s. oculos duas dicunt esse leges, Mosaicam et evangelicam; dentes autem duas vias, latam et arcam. Christum
enim legem pro lege dedisse, nimirum evangelicam pro Mosaica; et viam pro via, nempe
arciam pro lata. O lata insipientium hominum im-
-peritia!
42. Tu autem cuntoras, intra in cubiculum tuum³.
Cubiculum mentem intelligunt, et his verbis addu-
«ti monent, ut nemo in ecclesiis precetur, cum tamen prophetam Davidem audiant jubentem, ut in
ecclesiis Deo benedicamus.
43. Respicite, inquit, volatilia cali, quod non serunt neque metunt *, et quæ sequuntur. Vola4ilia. coeli monachos appellant, qui iu columnis
degunt, et cum inertem vitam traducant, taa Patre,cœlesti nutriuntur. Lilia vero
campi se ipsos vocant, quod animæ candore puri
sint, virtutibusque ornati, quarum nulla potuerit
indui Salomon, qui animæ vestem habuit inquinalam.
44. Nolite, inquit, dare sanctum canibus,
projicere margaritas vestras ante porces ",
c:um appellant simpliciorem quan ipsi proftentur
lidem; margaritas vero magis recondita et accuratiora erroris ipsorum instituta. Canes autem et
poreos (prob! incredibilem contumeliam!) homi
nes, qui apud nos pii sunt, tanquanı idololatras.
Horresco enim referens reliqua eorum secreta.
Deinde subjiciunt se ita suscipere eos qui ad ipsos
accedunt, ut canes et porcos. Ac primum quidem
illos expurgant jejuniis et precationibus, deinde
baptizant, ut demonstravimus. Post autem cum
paulatim profecerint, et perfectiores evaseriul, sancum illis margaritasque tradunt.
quos
μ'. Μήτε εἰς Ἱεροσόλυμα, φησιν, ομόσης, δει
πόλις ἐστὶ τοῦ βασιλέως τοῦ μεγάλου μέγαν βα
σιλέα λέγοντες νῦν τὸν διάβολον, ὡς κοσμοκράτορα.
Ιλεως ἡμῖν εἴης, Κύριε, τὰς ἐκείνων βλασφημία;
διηγουμένοις.
μα'. Ακούσατε, φησίν, ὅτι ἐῤῥέθη ὀφθαλμὸν ἀντὶ
ὀφθαλμοῦ, καὶ ὁδόντα ἀντὶ ὀδόντος. Οφθαλμοὺς
μέν φασι τοὺς δύο νόμους, τὸν Μωσαϊκὸν καὶ τὸν
εὐαγγελικόν· οδόντας δὲ τὰς δύο όδους, την πλατείαν
καὶ στενήν. Τὸν Χριστὸν γὰρ ἐλθόντα δοῦναι νόμον
ἀντὶ νόμου, τὸν εὐαγγελικὸν ἀντὶ τοῦ Μωσαϊκού,
καὶ ὁδὸν ἀντὶ ὁδοῦ, τὴν στενὴν ἀντὶ τῆς πλατείας.
Ο τῆς πλατείας ἀγροικίας τῶν ἀπαιδεύτων!
μβ. Σὺ δὲ, ὅταν προσεύχῃ, φησίν, εἰσελθε εἰς τὸ
ταμεῖόν σου. Ταμιείον λέγουσι τὸν νοῦν, καὶ ἀπὸ
τοῦδε τοῦ ῥητοῦ κινούμενοι διδάσκουσι μὴ προπεύχεσθαι μηδένα τούτων ἐν ἐκκλησίαις, καίτοι τα
φῶς ἀκούοντες τοῦ προφήτου Δαβιδ κελεύοντος ἐν
ἐκκλησίαις εὐλογεῖν τὸν Θεόν.
μγ'. Εμβλέψατε, φησὶν, εἰς τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρα
νοῦ, ὅτι οὐ σπείρουσιν, οὐδὲ θερίζουσι, καὶ τὰ
ἑξῆς. Πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ τοὺς ἐπὶ κιόνων ἀσκοῦντες
μοναχοὺς νοοῦσιν, οἷς ἀργὸν ἄγοντας βίον τρέφεσθαι
μάτην παρὰ τοῦ ἐπουρανίου Πατρός. Κρίνα δὲ τοῦ
ἀγροῦ καλοῦσιν ἑαυτούς, ὡς λευκοὺς ἐν καθαρότητ
ψυχῆς καὶ πυριπνόους ἐν ἀρεταῖς, ὧν μηδενὶ δύνα
σθαι παραβληθῆναι τὸν Σολομῶντα κατεσπιλωμένοι
ἔχοντα τὸ τῆς ψυχῆς περιβόλαιον.
neque μδ. Μὴ δῶτε, φησὶν, τὸ ἅγιον τοῖς κυσί, μηδέ
Sun-G ῥίπτετε τους μαργαρίτας ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν
χοίρων. "Αγιον μὲν λέγουσι τὴν κατ' αὐτοὺς ἁπλου
στέραν πίστιν, μαργαρίτας δὲ τὰ μυστικώτερα καὶ
πολυτελέστερα δόγματα τῆς πλάνης αὐτῶν· κύνας
δὲ καὶ χοίρους, ὦ τῆς ὑπερβαλλούσης ὕβρεως 1 τοὺς
καθ᾿ ἡμᾶς εὐσεβεῖς, ὡς εἰδωλολάτρας. Φρίσσω
γὰρ εἰπεῖν τὴν ἄλλην ἀῤῥητολογίαν αὐτῶν. Εἶτα
προστιθέασιν, ὅτι τὸν προσερχόμενον αὐτοῖς παρα
λαμβάνουσιν, ὡς κύνα καὶ χοῖρον. Καὶ πρῶτα μὲν
ἀφανίζουσι διὰ νηστείας καὶ προσευχῆς, εἶτα βα·
πτίζουσιν, ὡς προπαραδεδώκαμεν. Εἴθ' οὕτω λαμ
πρυνομένῳ ταῖς κατὰ μικρὸν προκοπαῖς τε καὶ ἀναβάσεσι, καταπιστεύουσιν ἡρέμα τὸ ἅγιον καὶ τοὺς
μαργαρίτας.
45. Cavete, inquit, & falsis prophetis ". Faisos
appellant prophetas homines imperiti maguum
Basilium, theologiæ splendorem Gregorium,
aureant Joannem
linguam illám
domesticos sequimur. Prætereo cælera, quæ
adversus los sanctos isti, qui fulmine, et
igne celesti, atque famma digni sunt, debaccbantur.
46. Multi, Inquit, dicent mihi in illa die: Domine,
Domine, nonne in nomine tuo prophetavimus, nonne
in nomine tuo dæmonia ejecimus? et tunc confitebor illis: Nunquam novi vos: discedite a me,
operarii iniquitatis". Hæc illi verba interpretan-
• ibid. 38.
· Matth. v, 35.
▼ Maith. vii, 22, 23.
με'. Προσέχετε, φησὶν, ἀπὸ τῶν ψευδοπροφητών.
Ψευδοπροφήτας λέγουσιν, ὦ τῆς ἀτοπίας! τὸν μέγαν
ἐν δόγμασι Βασίλειον, τὸν ἀστέρα τῆς Θεολογίας
Γρηγόριον, τὸν χρυσοῦν τὴν γλῶτταν Ἰωάννην,
ὡς οίκοθεν δογματίσαντας. Σιωπῷ γὰρ τὰς ἄλλα;
παροινίας τῶν σκηπτοῦ, καὶ πρηστήρος, καὶ χά
σματος, καὶ πάσης τιμωρίας ἀξίων, ἃς κατὰ τῶν
ἁγίων τούτων πλέον τῶν ἄλλων ἐκφέρουσι.
μς'. Πολλοί, φησίν, ἐροῦσί μοι ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέ
ρα, Κύριε, Κύριε, οὐ τῷ σῷ ὀνόματι προεφητεύ
σαμεν, καὶ τῷ σῷ ὀνόματι δαιμόνια εξεβάλομεν;
καὶ τότε ὁμολογήσω αὐτοῖς, ὅτι οὐδέποτε έγνων
ὑμᾶς. ᾿Αποχωρεῖτε ἀπ' ἐμοῦ οἱ ἐργαζόμενοι τὴν
• Matth. vi, 6.
• ibid. 15.
• ibid. 20.
• Matth. vi, 6.
Digifzed by Google
col. 1329–1330page 656 of 677
PG 130:1329ἀνομίαν. Ταυτὶ δὲ τὰ ῥήματα τοῦ Εὐαγγελίου διερμηνεύοντες, φασὶ τούτους εἶναι τοὺς παρ' ἡμῖν ἁγίους ἱεράρχας καὶ θείους Πατέρας, ὅσοι προφητικῆς χάριτος ἠξιώθησαν, καὶ δαίμονας ἀπήλασαν, καὶ ἄλλα πάμπολλα τεθαυματουργήκασι· πάντα γὰρ τοὺς ἐνοικοῦντας αὐτοῖς δαίμονας τερατουργεῖν εἰς ἔκπληξιν τῶν ἀνοητοτέρων. Καὶ μὴν δαίμων οὐκ ἐκβάλλει δαίμονα. Τοῦτο γὰρ ἡ αὐτοαλήθειά φησιν ὁ Χριστός. Λυσσωδέστατε κύων, ἰὸς ἀσπίδων ὑπὸ τὰ χείλη σου.
μζ'. Ἄνδρα μὲν φρόνιμον ὀνομάζουσιν ἑαυτοὺς, οἰκοδομήσαντας τὴν οἰκίαν ἐπὶ τὴν πέτραν τῆς προσευχῆς τοῦ Πάτερ ἡμῶν· ἄνδρα δὲ μωρὸν καλοῦσιν ἡμᾶς, οἰκοδομήσαντας τὴν οἰκίαν ἐπὶ τὴν ψάμμον τῶν ἄλλων προσευχῶν, τῶν πολλῶν μὲν, ἀσθενῶν δὲ καὶ ἀνοήτων, ὡς τοῖς ἀνοήτοις τούτοις δοκεῖ.
μη'. Καὶ προσελθών, φησὶν, εἷς γραμματεὺς εἶπεν αὐτῷ, Διδάσκαλε, ἀκολουθήσω σοι, ὅπου ἐὰν ἀπέρχῃ. Καὶ λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Αἱ ἀλώπεκες φωλεοὺς ἔχουσι, καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ κατασκηνώσεις· ὁ δὲ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου οὐκ ἔχει ποῦ τὴν κεφαλὴν κλίναι. Γραμματέα μὲν λέγουσι πάντα γραμματικὸν, καὶ παραγγέλλουσιν ἀλλήλοις μὴ παραδέχεσθαι γραμματικὸν εἰς μαθητάς· κατὰ μίμησιν, ὡς εἴρηται, τοῦ Χριστοῦ μὴ παραδεξαμένου τὸν γραμματέα· ἀλώπεκας δὲ νοοῦσι τοὺς ἐν στενοχώροις οἰκίσκοις καθειργμένους ἀσκητάς, ὡς ἔν τισι φωλεοῖς. Πετεινὰ δὲ τοῦ οὐρανοῦ τοὺς κιονίτας, ὡς ἀνωτέρω προείρηται, παρ' οἷς μὴ κατοικεῖν ὅλως τὸν Χριστὸν, ὡς ἀναξίοις τῆς ἐπιδημίας αὐτοῦ. Τάφος ὄντως ἀνεῳγμένος ὁ λάρυγξ τῶν ἀλαστόρων, πολλὴν ἀναπέμπων δυσωδίαν, καὶ φθοροποιὸν τὸν ἰὸν προχέων διὰ τοῦ θεομάχου στόματος.
μθ'. Δύο δαιμονιζομένους λέγουσιν ἐκ τῶν μνημείων ἐξερχομένους, τό τε τάγμα τῶν μοναχῶν, καὶ τὸ τάγμα τῶν κληρικῶν. Ἀεὶ γὰρ ἐν τοῖς χειροποιήτοις ναοῖς διατρίβειν, οὔστινας εἶναι τάφους θησαυρίζοντας ὀστέα νεκρῶν. Οὕτω γὰρ οἱ ἐναγεῖς ὀνομάζουσι τὰ λείψανα τῶν ἁγίων. Εἶναι δὲ τὰ δύο ταῦτα τάγματα φοβερὰ λίαν τοῖς Βογομίλοις, ὥστε μηδένα τούτων ἰσχύειν παρελθεῖν διὰ τῆς ὁδοῦ ἐκείνης. Ἀγέλην δὲ χοίρων πολλῶν βοσκομένων ὑπάρχειν τοὺς ἀγελαίους, καὶ ἀμαθεῖς, καὶ χοιρώδεις ἀνθρώπους, εἰς οὓς ἀπέρχεσθαι τούτους, καὶ διδάσκειν καὶ κατακρημνίζειν, καὶ ἀποπνίγειν αὐτοὺς ἐν τῇ θαλάσσῃ τῆς ἁμαρτίας.
ν'. Οἶνον μὲν καλοῦσι νέον τὴν διδασκαλίαν ἑαυτῶν, ἀσκοὺς δὲ παλαιοὺς τοὺς μὴ προσιεμένους αὐτὴν, ἀσκοὺς δὲ νέους τοὺς ὑποδεχομένους ταύτην καὶ συντηροῦντας ἐν ἑαυτοῖς.
να'. Γυναῖκα νοοῦσιν αἱμορροοῦσαν ἔτη δώδεκα τὴν ἐν Ἱεροσολύμοις Ἐκκλησίαν, αἱμορροοῦσαν τοῖς χεομένοις αἵμασι τῶν θυσιῶν ἐν ταῖς δώδεκα φυλαῖς τοῦ Ἰσραήλ. Ταύτης γὰρ τὴν αἱμόρροιαν στῆσαι τὸν Χριστόν, ἐξολοθρεύσαντα μετὰ μικρὸν τὰ Ἱεροσόλυμα. Ἀλλὰ πῶς ἂν ἔτη δώδεκα νοηθεῖεν ἂν αἱ δώδεκα φυλαί; Τὸ μὲν γὰρ ἔτος χρονικόν τι κίνημα καὶ
TIT. XXVII.
ἀνομίαν. Ταυτί δὲ τὰ βήματα τοῦ Εὐαγγελίου tes, hos esse dicunt sanctos pontifices nostros, dis
διερμηνεύοντες, φασὶ τούτους εἶναι τοὺς παρ' ἡμῖν
ἁγίους ἱεράρχας καὶ θείους Πατέρας, ὅσοι προφης
τικῆς χάριτος ἠξιώθησαν, καὶ δαίμονας ἀπήλασαν,
καὶ ἄλλα πάμπολλα τεθαυματουργήκασι πάντα
γὰρ τοὺς ἐνοικοῦντας αὐτοῖς δαίμονας τερατουρ
γεῖν εἰς ἔκπληξιν τῶν ἀνοητοτέρων. Καὶ μὴν δαί
μων οὐκ ἐκβάλλει δαίμονα. Τοῦτο γὰρ ἡ αὐτοαλήθειά φησιν ὁ Χριστός. Λυσσωδέστατε κύων, ιός
ἀσπίδων ὑπὸ τὰ χείλη σου.
μζ'. "Ανδρα μὲν φρόνιμον ὀνομάζουσιν ἑαυτοὺς,
οικοδομήσαντας τὴν οἰκίαν ἐπὶ τὴν πέτραν τῆς προσ-
- ευχῆς τοῦ Πάτερ ἡμῶν ἄνδρα δὲ μωρὸν καλοῦσιν
ἡμᾶς, οἰκοδομήσαντας τὴν οἰκίαν ἐπὶ τὴν ψάμμον
τῶν ἄλλων προσευχῶν, τῶν πολλῶν μὲν, ἀσθενῶν δὲ
καὶ ἀνοήτων, ὡς τοῖς ἀνοήτοις τούτοις δοκεῖ.
vinosque Patres, qui prophetia munere donati sunt
quique dzmonas ejecerunt, et alia mulla miracula
ediderunt. Quæ quidem omnia a dæmonibus, qui
in ipsis habitabant, fuisse facta contendunt, ut
oculos præstringercat Imperitiorum. Atqui dæmon
non ejicit dæmonem, ut ipsa veritas Christus testatur. Rabidissime canis, venenum aspidum sub
labiis luis.
47. Virum prudentem se ipsos. interpretantur,
quod super precationis illius, Pater noster, peirandomum ædificent; stultum autem, nos qui domun
ædificemus
super alias preces, quæ multae
quidem sint, sed infirmæ et stultæ, ut ipsis s!ultis videtur.
48. Et accedens, inquit, unus scriba dixit ei: Mugister, sequar te quocunque ieris. Et dicit ei Jesus:
Vulpes foveas habent, el voluores cœli nidos; Filius
autem hominis non habet, ubi caput reclinet '.
Scribas appellant omnes litteratos, quos in discipli
nam non esse recipiendos sese mutuo adinouent,
ad Christi imitationem, ut dictum est, qui scribam
non recepit. Vulpes autem intelligunt monachos,
qui in domunculis angustis, tanquam in latebris
inclusi sunt. Volatilia cœli eos existimant, qui in
columnis vitam degunt, ut ante diximus, apud
quos Christus omnino non habitet, cum illius præsentia sint indigni. Sepulcrum vere patens gultur
istorum hominum scelestorum, quod multum fœtoμηʹ. Καὶ προσελθών, φησὶν, εἰς γραμματεὺς
εἶπεν αὐτῷ, Διδάσκαλε, ακολουθήσω σοι, ὅπου
ἐὰν ἀπέρχῃ. Καὶ λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Δ' ἀλώπε
κες φωλεοὺς ἔχουσι, καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ
κατασκηνώσεις· ὁ δὲ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου οὐκ ἔχει
ποὺ τὴν κεφαλὴν κλίναι. Γραμματέα μεν λέγουσα
πάντα γραμματικὸν, καὶ παραγγέλλουσιν ἀλλήλοις
μὴ παραδέχεσθαι γραμματικὸν εἰς μαθητάς κατὰ.
μίμησιν, ὡς εἴρηται, τοῦ Χριστοῦ μὴ παραδεξα-
´μένου τὸν γραμματέα· ἀλώπεκας δὲ νοοῦσι τους
ἐν στενοχώροις οἰκίσκοις καθειργμένους ἀσκητάς,
ὡς ἔν τισι φωλεοῖς. Πετεινὰ δὲ τοῦ οὐρανοῦ τοὺς
κιονίτας, ὡς ἀνωτέρω προείρηται, παρ' οἷς μὴ κατα
οικεῖν ὅλως τὸν Χριστὸν, ὡς ἀναξίοις τῆς ἐπιδη -
μέας αὐτοῦ. Τάφος ὄντως ανεωγμένος ὁ λάρυγξ rem emittit.
τῶν ἀλαστόρων, πολλὴν ἀναπέμπων δυσωδίαν, καὶ φθοροποιὸν τὸν προχέων διὰ τοῦ θεομάχου στόματ
τος.
μι. Δύο δαιμονιζομένους λέγουσιν ἐκ τῶν μνημείων
ἐξερχομένους, τό τε τάγμα τῶν μοναχῶν, καὶ τὸ τάγμα τῶν κληρικῶν. Ἀεὶ γὰρ ἐν τοῖς χειροποιήτοις
ναοῖς διατρίβειν, οὔστινας εἶναι τάφους θησαυρίζων
τας ὀστέα νεκρῶν. Οὕτω γὰρ οἱ ἐναγεῖς ὀνομάζουσι
τὰ λείψανα τῶν ἁγίων. Εἶναι δὲ τὰ δύο ταῦτα τάγματα φοβερά λίαν τοῖς Βογομίλοις, ὥστε μηδένα
τούτων ισχύειν παρελθεῖν διὰ τῆς ὁδοῦ ἐκείνης. Αγέλην δὲ χοίρων πολλῶν βοσκομένων ὑπάρχειν τοὺς
ἀγελαίους, καὶ ἀμαθεῖς, καὶ χοιρώδεις ανθρώπους,
εἰ; οὓς ἀπέρχεσθαι τούτους, καὶ διδάσκειν καὶ καταχρημνίζειν, καὶ ἀποπνίγειν αὐτοὺς ἐν τῇ θαλάσσῃ
τῆς ἁμαρτίας..
ν'. Οἶνον μὲν καλοῦσι νέον τὴν διδασκαλίαν ἑαυτῶν,
ἀσκοὺς δὲ παλαιοὺς τοὺς μὴ προσιεμένους αὐτὴν,
ἀσχοὺς δὲ νέους τοὺς ὑποδεχομένους ταύτην καὶ συνό
τηροῦντας ἐν ἑαυτοῖς.
να'. Γυναῖκα νοοῦσιν αἱμοῤῥοοῦσαν ἔτη δώδεκα τὴν
ἐν Ἱεροσολύμοις Εκκλησίαν, αίμοῤῥοοῦσαν τοῖς χεο.
μένοις αίμασι τῶν θυσιῶν ἐν ταῖς δώδεκα φυλαῖς τοῦ
Ἰσραήλ. Ταύτης γὰρ τὴν αἱμόρροιαν στῆσαι τὸν
Χριστόν, ἐξολοθρεύσαντα μετὰ μικρὸν τὰ Ἱεροσό
λυμα. ᾿Αλλὰ πῶς ἂν ἔτη δώδεκα νοηθεῖεν ἂν αἱ δώδέκα φυλαί; Τὸ μὲν γὰρ ἔτος χρονικόν τι κίνημα καὶ
1 Matth. vn, 19, 20.
49. Duos illos dæmonibus vexatos,'qui de sepul
cris exibant, duos ordines interpretantur, nempe
clericorum et monachorum; semper enim in manu
factis templis quæ isti sepulcra vocant, inhabitare,
in quibus mortuorum ossa recondita siut. Sic enim
homines nefarii appellant reliquias sanctorum. Hos
porro duos ordines Bogomilis esse valde formidandos, adeo ut nemo ipsorum per illam viam
transire queat. Gregem autem porcorum multorum
pascentium esse homincs viles, et imperitos, ac vitam suillam agentes quos illi suffocant in mari peccalorum.
50. Vinum novum appellant doctrinam suain,
utres autem veteres, eos qui illam non admittunt: novos vero, qui illam suscipiunt atque
conservant.
51. Mulierem, quæ duodecim annos sanguinis
fluxu laboraverat, Hierosolymitanam appellant Ecclesiam, quæ sanguinis victimarum effusionem in
duodecim tribubus Israelis patiebatur. Hunc sangui
nis fluxum stitisse Christum, cum paulo post evertit
Hierosolymai. Sed quomodo per annos duodecim
intelligi possunt duodecim tribus, cum annus
col. 1331–1332page 657 of 677
PG 130:1331διάστημα, ἡ δὲ φυλὴ γένος ἀνθρώπων. Ὅσον δὲ τὴν διάφορον ἀνθρώπου καὶ χρόνου ἀναζήτησιν μεγάλαις φροντίσι κατατεινομένου παντὶ θαρὰ ζιζανίων ἀποφῆναι τῆς εὐσεβείας τὰ λήτα. νβ'. Ἀκούσατε καὶ γελοιωδεστέραν ἑρμηνείαν, καὶ τεῦθεν καταμάθετε τὴν ἀλογίαν τῶν μηδὲν ἄμεινον γραῶν κωθωνιζομένων μυθολογούντων. Τὸ γὰρ, Ἐνε βριμήσατο αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς λέγων, ἑρμηνεύουσιν, ὅτι ἐνεβρωμάτισεν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς λόγον. Ἆρ' οὐ δοκῶ καὶ αὐτὸς παραπαίειν τὰ τῶν παραπαίοντων ὑποκρινόμενος; Αἰσχύνομαι, πιστεύσατε, καὶ ἀδου λήτως τοιαῦτα φθέγγομαι. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ τὰ πολλὰ παρέδραμον ἐπίτηδες, καὶ σποράδην τὰ ῥη θέντα συνεγραψάμην. Χρὴ δὲ τοὺς ἐντυγχάνοντας ἀπὸ τῶν ὀλίγων τούτων διαγνῶναι καὶ τὰ λειπόμενα τῆς αὐτῆς, ὁ φασιν, ὄντα κεραμείας. Πέλαγος γὰρ ἀσεβείας ἀχανὲς ἠνοίξαμεν πολλῶν ἡμερῶν εἰς τὸ διαπεραιωθῆναι δεόμενον, καὶ μικρὸν ἀπεσπάσαμεν τῆς γῆς ἔτι. Καὶ ναυτιώντων ὑμῶν αἰσθάνομαι, μᾶλλον δὲ καὶ πρὸ ὑμῶν αὐτὸς ἐγὼ τοῦτο πέπονθα, καί μοι δοκεῖ βέλτιον χαλάσαντα τὴν ὀθόνην τοῦ λόγου, καὶ πρύμναν κρουσάμενον εἰς τὸν τῆς σιω πῆς κατᾶραι λιμένα, καὶ μᾶλλον, ὅτι σεσίγηκεν ἡ πονηρὰ καὶ λάλος γλῶσσα, καὶ τὰ ἔμμυσα μέμυκε χείλη τοῦ τὴν ἐναγῆ ταύτην ἀδολεσχίαν ὑφηγησαμένου, καὶ ἐνεφράγη στόμα λαλούντων ἄδικα. Παρα στησάμενος γὰρ αὐτὸν ὁ σοφώτατος καὶ μεγαλόψυχος ἡμῶν βασιλεὺς, καὶ τὴν ἀπόκρισιν τοῦ γράμματος ἀποκαλύψας, καὶ διακωδωνίσας τοῦτον, ἐπείπερ εὗρε πανταχόθεν ὑπόχαλκον ἠχοῦντα, καὶ κίβδηλον, καὶ νῦν μὲν ἐπαγγελλόμενον μεταβολήν, ἄρτι δὲ καθάπερ κύνα πρὸς τὸν ἴδιον ἐπανερχόμενον ἔμετον, σκέψιν περὶ τούτου προθεὶς, καὶ συμψήφους τοὺς ἐν τέλει πάντας λαβὼν ἐκκλησιαστικοὺς ἅμα καὶ πολιτικούς, κατεδίκασε τὴν διὰ πυρὸς ὑποστῆναι τιμωρίαν τὸν πολλοὺς εἰς τὸ τῆς γεέννης παραπέμψαντα πῦρ. Καὶ νῦν ὁ μὲν πυρίκαυστος ᾤχετο, πονη ρὸν ἐντάφιον ἀπενεγκάμενος τὴν ἀσέβειαν. Τίς δ' ἂν εἰδὼς πάθεσι θρήνους ἐξισοῦν ἀξίως αὐτὸν ὀδύραιτο, μαθόντα μὲν τὰ δόγματα τῆς πλάνης ἐν ἔτεσι πεν τεκαίδεκα, διδάξαντα δὲ ταῦτα πάλιν ἐν πλείοσι τῶν τεσσαράκοντα, μυρίους δὲ μαθητὰς εἰς τὸ βάραθρον ὠσαντα τῆς ἀπωλείας, καὶ τελευταῖον οὐκ εὐαγῶς αὐτοῖς ἐπαπελθόντα, καὶ ζωῆς μὲν ἑκατέρας ἐκπίπτοντα, πυρὸς δὲ τούτου κἀκείνου τετυχηκότα, καὶ διὰ τοῦ σβεσθέντος ἐπὶ τὸ μὴ σβεννύμενον ἐκδημήσαντα; Χρὴ μέντοι θαῤῥεῖν καὶ περὶ τῶν ὑπολελειμμένων. Συντέτριπται γὰρ ἡ τοῦ δράκοντος ἤδη κε φαλή. Τῶν δὲ μερῶν αὐτοῦ καὶ μελῶν τὰ καιριώτατα μὲν συνείληπται, τὰ δὲ μέλλει, τὰ δὲ προσαγγέλλεσθαι καθ' ἑκάστην, καὶ τρεφόμεθα χρησταῖς ἐλπίσιν, ὡς οὐδὲ τὸ οὐραῖον ἐκφεύξεται τὴν ἐμμελῆ τοῦ θεοσυνεργήτου βασιλέως ἔρευναν καὶ κατεσπουδασμένην τρόπῳ πάντας αὐτοὺς εἴσω σαγήνης λαβεῖν.
ait temporarius quidam molus atque intervallum, διάστημα, ἡ δὲ φυλή γένος ἀνθρώπων. Ὅσον δὲ τὴ
tribus autem sit genus hominum? Quil autem διάφορον ἀνθρώπου καὶ χρόνου
intersit inter hominem et tempus quis non videt?
52. Audite magis adhuc ridiculam interpretatiomein, atque inde colligite ineptias nihil ab anilibus
nugis et fabulis discrepantes. Illud enimn, Increpuit
cos Jesus, sic interpretantur, ut idem sit, ac si
lixisset: lujecit illis Jesus sermonem. Cum pucore, mihi credite, et invitus hæc loquor. Ridicula
cnim commemorans, ridiculus videor. Quanquam
paucis dedita opera multa coacervavi, ut ex his
paucis reliqua lectores judicarent: sunt enim omnia
ejusdem, ut aiunt, officinæ. Vastum enim impietatis pelagus aperuimus, ad quod trajiciendum
multorum esset opus dierum spatio. Nos autem
paululum a terra adhuc movimus, et tamen vos
nauseantes sentio, imo vero mihi prius, quam
vobis, id accidit. Ac mihi melius videtur, ut orationis vela contrahamus, et inhibentes in silentii
portum contendamus; et eo magis, quod lingua
illa scelesta garrulaque conticuit; et nefaria illius
labra, qui impias istiusmodi nugas excogitabat,
oppressa sunt, et obturatum est os loquentium
iniqua. Cum enim hunc sapientissimus et magnanimus noster imperator accersendum curasset,
et ex verbis ipsius fabulæ simulationem patefecis
set, eumque, nihil aliud esse, nisi æs undique
Sinniens et fallax reperisset, cum modo fingeret
se resipiscere, modo tanquam canis ad vomitum
sum rediret, re considerata, omnibusque magistratibus tam civilibus, quam ecclesiasticis convocatis, sententiam tulit, ut igne combureretur, qui
multos in gehennæ ignem conjecerat. Ac nunc
ille quidem crematus abiit. Quis autem dolori
questum exæquans satis ipsius meritis conqueratur, qui cum quindecim annorum spatio dogmata
didicisset, ea docuit annis amplius quadraginta,
innumerabilesque discipulos iu barathrum perditiois detrusit, ac denique ab illis minime sancte
discedeos, et ab utraque vita exclusus, sic utrumque ignem est consecutus, ut ab exstincto ad illum,
qui non exstinguitur, profectus sit? De reliquis
item fidendum est. Caput enim draconis jam confractum est, partesque ipsius, ac membra præcipua
sublata, reliqua autem similem exitum aut celeriter, aut paulo post consequentur. Bona autem
sumus in spe, ne caudam quidem evitaturam diligentein et accuratain insperatoris indagationem, qui magno studio atque omni ratione
cunctos venatur, ut eos retibus comprehendat,
quo pietatis triticum a zizaniis expurgatum ostendatur.
ἀναζήτησιν μεγάλαις φροντίσι κατατεινομένου παντὶ
θαρὰ ζιζανίων ἀποφῆναι τῆς εὐσεβείας τὰ λήτα.
TITULUS XXVIII.
Adversus Saracenos, qui vocantur Ismaelitæ.quod
ab Ismaele originem duxerint. Ilic autem fuit
νβ'. 'Ακούσατε καὶ γελοιωδεστέραν ἑρμηνείαν, και
τεῦθεν καταμάθετε τὴν ἀλογίαν τῶν μηδὲν ἄμεινον
γραῶν κωθωνιζομένων μυθολογούντων. Τὸ γὰρ, Ετεβριμήσατο αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς λέγων, ἑρμηνεύουσιν,
ὅτι ἐνεβρωμάτισεν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς λόγον. "Αρ' ού
δοκῶ καὶ αὐτὸς παραπαίειν τὰ τῶν παραπαίοντων
ὑποκρινόμενος; Αἰσχύνομαι, πιστεύσατε, καὶ ἀδουλήτως τοιαῦτα φθέγγομαι. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ τὰ
πολλὰ παρέδραμον ἐπίτηδες, καὶ σποράδην τὰ ῥη
θέντα συνεγραψάμην. Χρὴ δὲ τοὺς ἐντυγχάνοντας
ἀπὸ τῶν ὀλίγων τούτων διαγνῶναι καὶ τὰ λειπόμενα
τῆς αὐτῆς, ὁ φασιν, ὄντα κεραμείας. Πέλαγος γὰρ
ἀσεβείας ἀχανὲς ἡνοίξαμεν πολλῶν ἡμερῶν εἰς τὸ
διαπεραιωθῆναι δεόμενον, καὶ μικρὸν ἀπεσπάσαμεν
τῆς γῆς ἔτι. Καὶ ναυτιώντων ὑμῶν αἰσθάνομαι,
μᾶλλον δὲ καὶ πρὸ ὑμῶν αὐτὸς ἐγὼ τοῦτο πέπονθα,
καί μοι δοκεῖ βέλτιον χαλάσαντα τὴν οθόνην τοῦ
λόγου, καὶ πρύμναν κρουσάμενον εἰς τὸν τῆς σιω
πῆς κατᾶραι λιμένα, καὶ μᾶλλον, ὅτι σεσίγηκεν 4
πονηρὰ καὶ λάλος γλῶσσα, καὶ τὰ ἔμμυσα μέμυκε
χείλη τοῦ τὴν ἐναγῆ ταύτην ἀδολεσχίαν ὑφηγησαμέν
νου, καὶ ἐνεφράγη στόμα λαλούντων άδικα. Παραστησάμενος γὰρ αὐτὸν ὁ σοφώτατος καὶ μεγαλό
ψυχος ἡμῶν βασιλεὺς, καὶ τὴν ἀπόκρισιν τοῦ
γράμματος ἀποκαλύψας, καὶ διακωδωνίσας τοῦτον,
ἐπείπερ εὗρε πανταχόθεν ὑπόχαλκον ἠχοῦντα, καὶ
κίβδηλον, καὶ νῦν μὲν ἐπαγγελλόμενον μεταβολήν,
ἄρτι δὲ καθάπερ κύνα πρὸς τὸν ἴδιον ἐπανερχόμενον
Εμετον, σκέψιν περὶ τούτου προθεὶς, καὶ συμψήφους
τοὺς ἐν τέλει πάντας λαβὼν ἐκκλησιαστικοὺς ἁμα
καὶ πολιτικούς, κατεδίκασε τὴν διὰ πυρὸς ὑποστήναι
τιμωρίαν τὸν πολλοὺς εἰς τὸ τῆς γεέννης παραπέμ
ψαντα πῦρ. Καὶ νῦν ὁ μὲν πυρίκαυστος ᾤχετο, πονη
ρὸν ἐντάφιον ἀπενεγκάμενος τὴν ἀσέβειαν. Τίς δ' ἂν
εἰδὼς πάθεσι θρήνους ἐξισοῦν ἀξίως αὐτὸν ὀδύραιτο,
μαθόντα μὲν τὰ δόγματα τῆς πλάνης ἐν ἔτεσι πεντεκαίδεκα, διδάξαντα δὲ ταῦτα πάλιν ἐν πλείοσι τῶν
τεσσαράκοντα, μυρίους δὲ μαθητὰς εἰς τὸ βάραθρον
ώσαντα τῆς ἀπωλείας, καὶ τελευταῖον οὐκ εὐαγῶς
αὐτοῖς ἐπαπελθόντα, καὶ ζωῆς μὲν ἑκατέρας ἐκπι·
πτωκότα, πυρὸς δὲ τούτου κἀκείνου τετυχηκότα, καὶ
διά τοῦ σβεσθέντος ἐπὶ τὸ μὴ σβεννύμενον ἐκδημή
σα τα; Χρὴ μέντοι θαῤῥεῖν καὶ περὶ τῶν ὑπολελειμ
μένων. Συντέτριπται γὰρ ἡ τοῦ δράκοντος ἤδη κεφαλή. Τῶν δὲ μερῶν αὐτοῦ καὶ μελῶν τὰ καιριώτατα
μὲν συνείληπται, τὰ δὲ μέλλει, τὰ δὲ προσαγγέλλεσ
ται καθ' ἑκάστην, καὶ τρεφόμεθα χρησταῖς ἐλπίσιν,
ὡς οὐδὲ τὸ οὐραῖον ἐκφεύξεται τὴν ἐμμελῆ τοῦ θεο
συνεργήτου βασιλέως ἔρευναν καὶ κατεσπουδασμένην
τρόπῳ πάντας αὐτοὺς εἴσω σαγήνης λαβεῖν, καὶ καὶ
ΤΙΤΛΟΣ ΚΑ'.
Κατά Σαρακηνῶν, οἱ καλοῦνται Ισμαηλίται μέν,
ὡς ἀπὸ τοῦ ᾿Ισμαήλ καταγενόμενοι· υἱὸς δὲ
Hunc titulum primus Græce et Laune edidit Frid. Sylburgius in Saracenicis, apud Hear. Commelinum anno
col. 1333–1334page 658 of 677
PG 130:1333ἦν οὗτος τοῦ Ἀβραάμ, γεννηθεὶς αὐτῷ ἐξ Ἄγαρ τῆς παιδίσκης· Σαρακηνοὶ δὲ, ἀπὸ Ἄγαρ τῆς μητρὸς Ἰσμαήλ· Ἁγαρηνοὶ δὲ, ἀπὸ τοῦ τὴν Ἄγαρ εἰπεῖν πρὸς τὸν ἄγγε λον, ὅτι ἀπελαθεῖσα παρὰ τῆς κυρίας αὐτῆς, ὧδευε κατὰ τὴν ἔρημον ἐπιφερομένη τὸν Ἰσμαήλ, ὅτι Σάρρα κενήν με ἀπέλυσεν, ὡς ἐκεῖνοι λέγουσιν. α΄. Οἱ Σαρακηνοί μέχρι μὲν τῶν Ἡρακλείου τοῦ βασιλέως χρόνων εἰδωλολάτρουν, προσκυνοῦντες τῷ ἑωσφόρῳ ἄστρῳ, καὶ τῇ Ἀφροδίτῃ, ἣν δὴ καὶ Χαρ σὰρ τῇ ἑαυτῶν ἐπονομάζουσι γλώττῃ· δηλοῖ δὲ ἡ λέξις αὕτη τὴν μεγάλην· τότε δὲ ψευδοπροφήτης αὐτοῖς ἀνέστη Μωάμεθ, ὁ ταῖς βλασφημίαις μέγας καὶ περιβόητος. Οὗτος, ἀπὸ μιᾶς τῶν ἐξ Ἰσμαήλ φυλῶν καταγόμενος, καὶ κομιδῆ νέος ὀρφανισθείς, ἐθήτευε παρὰ γυναικὶ χήρᾳ, κατὰ γένος αὐτῷ προσ ηκούσῃ. Τὴν παιδικὴν δὲ παραμειψάμενος ἡλικίαν, ὑπέδυ ταύτην, καὶ συνεγένετο, καὶ φανερῶς αὐτὴν ἔλαβεν εἰς γυναῖκα. Γενόμενος δὲ κύριος τῶν ὑπαρ χόντων αὐτῇ, πολλάκις καὶ ἀπεδήμει κατ' ἐμπο ρίαν. Καί ποτε παραγενόμενος εἰς Παλαιστίνην, συνέτυχεν Ἑβραίοις· εἶτα καὶ Ἀρειανοῖς· ἔπειτα καὶ Νεστοριανοῖς· καὶ δόξας φιλομαθής, ἤρύσατο ταχέως ἐξ Ἑβραίων μὲν μοναρχίαν, ἐξ Ἀρειανῶν δὲ Λόγον καὶ Πνεῦμα κτιστά· ἀπὸ δὲ Νεστοριανῶν ἀνθρωπολατρείαν· καὶ σύνθετος ἐξ αὐτῶν θρησκείαν ἑαυτῷ συνεστήσατο. Νοσήσαντος δέ ποτε παρέσει μελῶν, ἡ δηλωθεῖσα τούτου γυνὴ σφόδρα ἠνιᾶτο καὶ ἤσχαλλεν, οὐ μόνον ὡς πένητι συναφθεῖσα, ἀλλὰ καὶ ὡς παραλυτικὴν ἔχουσα τὸν γημάμενον. Ἦν δὲ αὐτοῖς φίλος μοναχός τις αἱρετικός, ἐξόριστος εἰς ἐκεῖνα τὰ μέρη διὰ κακοπιστίαν γενόμενος. Οὗτος ἐξ ὑποθήκης τοῦ Μωάμεθ ἐπληροφόρησε τὴν τούτου σύζυγον, ὡς οὐκ ἔστι κοινὴ νόσος ἡ κατέχουσα τοῦτον· ἀλλ' ὁσάκις ἂν ἴδῃ τὸν ἀρχάγγελον Γαβριήλ, μὴ φέρων αὐτοῦ τὴν φοβερὰν ἐπιφάνειαν, εἰς τοῦτο καταπίπτει τὸ πάθος. Καὶ γὰρ ὁ δηλωθεὶς ἄγγελος εἰς τοὺς μεγάλους ἀποστέλλεται προφήτας, ἀποκαλύπτων αὐτοῖς τὰ μυστήρια τοῦ Θεοῦ, καὶ γνῶ σιν τῶν ἐσομένων. Ἀποστέλλεται δὲ, φησί, καὶ πρὸς τὸν ἄνδρα τὸν σαυτῆς, ὡς μέγιστον προφήτην. Αὕτη δὲ, πεισθεῖσα τοῖς λεγομένοις, καὶ γενομένη περιχαρής, ἐκήρυττε διαῤῥήδην ταῖς ἄλλαις γυναιξὶν, ὅτι μέγας ἐστὶ προφήτης Μωάμεθ ὁ ἀνὴρ αὐτῆς. Καὶ τὸν τρόπον τοῦτον ἐκ γυναικῶν εἰς ἄνδρας ὁ λόγος οὗτος διαδοθεὶς ἐκράτησε, καὶ κατέστη βέβαιος. Καὶ λοιπὸν ἤρξατο διδάσκειν ὁ πλάνος ἐκεῖ νος, καὶ τὴν τῶν δογμάτων αὐτοῦ νόσον διασπείρειν ἐπὶ τοὺς ἀνοήτους. β΄. Οὗτος διεθρύλλησε γραφὴν οὐρανόθεν ἐπ' αὐτὸν κοιμώμενον καταπεσεῖν, ἔχουσαν τοιαύτην θεολογίαν· ὅτι τε εἷς Θεός ἐστι, ποιητὴς τῶν ὅλων,
ἦν οὗτος τοῦ ᾿Αβραάμ, γεννηθεὶς αὐτῷ ἐξ
Αγαρ τῆς παιδίσκης Σάββας Αγαρηνοὶ δὲ,
ἀπὸ ᾿Αγαρ τῆς μητρὸς Ισμαήλ· Σαρακηνοί
δὲ, ἀπὸ τοῦ τὴν ᾿Αγαρ εἰπεῖν πρὸς τὸν ἄγγε
λον, ὅτι ἀπελαθεῖσα παρὰ τῆς κυρίας αὐτῆς,
ὧδευε κατὰ τὴν ἔρημον ἐπιφερομένη τὸν
Ισμαήλ, ὅτι Σάρρα κενήν με ἀπέλυσεν, ὡς
ἐκεῖνοι λέγουσιν.
α΄. Οι Σαρακηνοί μέχρι μὲν τῶν Ἡρακλείου τοῦ
βασιλέως χρόνων εἰδωλολάτρουν, προσκυνοῦντες τῷ
ἑωσφόρῳ ἄστρῳ, καὶ τῇ ᾿Αφροδίτῃ, ἣν δὴ καὶ Χαρ
σὰρ τῇ ἑαυτῶν ἐπονομάζουσι γλώττῃ· δηλοῖ δὲ ἡ
λέξις αὕτῃ τὴν μεγάλην· τότε δὲ ψευδοπροφήτης
αὐτοῖς ἀνέστη Μωάμεθ, ὁ ταῖς βλασφημίαις μέγας
καὶ περιβόητος. Οὗτος, ἀπὸ μιᾶς τῶν ἐξ Ἰσμαήλ
φυλῶν καταγόμενος, καὶ κομιδῆ νέος ὀρφανισθείς,
ἐθήτευε παρὰ γυναικὶ χήρα, κατὰ γένος αὐτῷ προσ
ηκούσῃ. Τὴν παιδικὴν δὲ παραμειψάμενος ἡλικίαν,
ὑπέδυ ταύτην, καὶ συνεγένετο, καὶ φανερῶς αὐτὴν
ἔλαβεν εἰς γυναῖκα. Γενόμενος δὲ κύριος τῶν ὑπαρ
χόντων αὐτῇ, πολλάκις καὶ ἀπεδήμει κατ' ἐμπο
ρίαν. Καί ποτε παραγενόμενος εἰς Παλαιστίνην,
συνέτυχεν Εβραίοις· εἶτα καὶ Ἀρειανοῖς· Επειτα
καὶ Νεστοριανοῖς· καὶ δόξας φιλομαθής, ηρύσατο
ταχέως ἐξ Εβραίων μὲν μοναρχίαν, ἐξ 'Αρειανῶν
δὲ Λόγον καὶ Πνεῦμα κτιστά· ἀπὸ δὲ Νεστοριανῶν
ἀνθρωπολατρείαν· καὶ σύνθετος ἐξ αὐτῶν θρησκείαν
ἑαυτῷ συνεστήσατο. Νοσήσαντος δέ ποτε παρέσει
μελῶν, ἡ δηλωθεῖσα τούτου γυνὴ σφόδρα ήνιᾶτο καὶ
ἤσχαλλεν, οὐ μόνον ὡς πένητι συναφθεῖσα, ἀλλὰ
καὶ ὡς παραλυτικὴν ἔχουσα τὸν γημάμενον. "Ην δὲ ς
αὐτοῖς φίλος μοναχός τις αἱρετικός, ἐξόριστος εἰς
ἐκεῖνα τὰ μέρη διὰ κακοπιστίαν γενόμενος. Οὗτος
ἐξ ὑποθήκης τοῦ Μωάμεθ ἐπληροφόρησε τὴν τούτου
σύζυγον, ὡς οὐκ ἔστι κοινὴ νόσος ή κατέχουσα
τοῦτον· ἀλλ' ὁσάκις ἂν ἴδῃ τὸν ἀρχάγγελον Γαβριήλ,
μὴ φέρων αὐτοῦ τὴν φοβερὰν ἐπιφάνειαν, εἰς τοῦτο
καταπίπτει τὸ πάθος. Καὶ γὰρ ὁ δηλωθεὶς ἄγγελος
εἰς τοὺς μεγάλους ἀποστέλλεται προφήτας, ἀποκαλύπτων αὐτοῖς τὰ μυστήρια τοῦ Θεοῦ, καὶ γνῶσιν τῶν ἐσομένων. Αποστέλλεται δὲ, φησί, καὶ
πρὸς τὸν ἄνδρα τὸν σαυτῆς, ὡς μέγιστον προφήτην.
Αὕτη δὲ, πεισθεῖσα τοῖς λεγομένοις, καὶ γενομένη
περιχαρής, εκήρυττε διαῤῥήδην ταῖς ἄλλαις γυναιξ ν, ὅτι μέγας ἐστὶ προφήτης Μωάμεθ ὁ ἀνὴρ αὐτῆς.
Καὶ τὸν τρόπον τοῦτον ἐκ γυναικῶν εἰς ἄνδρας ὁ
λόγος οὗτος διαδοθεὶς ἐκράτησε, και κατέστη
βέβαιος. Καὶ λοιπὸν ἤρξατο διδάσκειν ὁ πλάνος ἐκεῖ
νος, καὶ τὴν τῶν δογμάτων αὐτοῦ νόσον διασπείρειν
ἐπὶ τοὺς ἀνοήτους.
TIT. XXVIII.
Abrahæ filius ex Agar ancilla Saræ susceplus.
Agareni autem dicuntur ab Agar Ismaelis matre.
Saraceni vero appellantur ex eo, quod Agar cum
a domina sua exclusa in solitudine iter facerel,
ad angelum dixerit Sara cenin (id est vacuam)
dimisit me, ut ipsi dicunt.
1. Saraceni usque ad fleraclii tempora simula –
cris colendis dediti fuere, summaque veneratione
colebant Luciferum et Venerem; quam quidem illi
Chabar sua lingua appellitabant: declarat autem
haec vox eorum lingua magnam. Quo tempore pseudopropheta apud ipsos exortus est Moameth ille, qui
blasphemiis magnopere nobilitatus est. llic e tribu
quadam Ismaelitide genus ducens, primum quidemn
admodum juvenis parentibus orbatus servitutem
serviebat apud mulierem quamdam viduam quæ genere ad ipsum attinebat. Ætate puerili exacta, in
intimam consuetudinem ejus sese insinuavit, et
cum ea concubuit, tandemque eam in uxorem duxit.
Omnium itaque opum hæres factus, sæpenumero
etiam mercaturæ causa peregre proficiscebatur.
Quodam ergo tempore in Palæstinamn iter faciens,
incidit in Hebræos, deinde et in Arianos, tandem
etiam in Nestorianos: cumque videretur ingenio
discendi cupido, celeriter e Judaeorum quidem docirina, unius imperium ex Arianorum
Verbum et Spiritum res conditas bausit. Ex quibus
omnibus inter se junctis mixtam quamdam religionem commentus est. Qui cum aliquando paralysi laboraret, prædicta ipsius uxor ægre illud et
indigne ferebat, utpote quæ non solum pauperi
sed et paralytico nupsisset. Quibus cum familiaris
esset monachus quidam hæreticus, in eas partes ob
pravas quasdam de fide opiniones expulsus, hic ex
instinctu Moamethi conjugi ejus affirmavit, non
esse illum communem morbum quo maritus aMiclaretur: sed quotiescunque conspiceret archangelum Gabrielem, et aspectum ipsius insolitum ac
terribilem minus ferret, in hunc morbum incidere
solere. Nam hic angelus, inquit, ad magnos prophetas
ablegatur ut iisdem arcana et mysteria scientiamque
futurorum aperiat. Sed et ad maritum tuum, ait,
mittitur, tanquam ad prophetam maximum. Hæc
vero cum orationi fidem adhibuisset, magno cum
gaudio palam apud alias mulieres divulgabat,magnum
prophetam esse Moanethum suum virum. Atque
hoc modo etiam apud viros hæc fama
lieris obtinuit et confirmata est. Sicque deinceps
impostor ille docere cœpit, el pestem suorum placitorum apud imperitos ac simplices disseminare.
β'. Οὗτος διεθρύλλησε γραφήν οὐρανόθεν ἐπ' αὐτὸν
κοιμώμενον καταπεσεῖν, ἔχουσαν τοιαύτην θεολο
γίαν· Ότι τε εἷς Θεός ἐστι, ποιητὴς τῶν ὅλων,
2. Hic divulgavit scripturam quamdam cœlitus
super ipsum dormientem delapsam, quæ talem de
Deo doctrinam complecteretur: nempe unum esse
lloc est, singularem esse in Deo personam.
1595, in-12; exstat in editione Latina Franc. Zini, sed omissus est in Panopliæ Græca editione principe anni 1710,
præ metu Turcarum. Opusculum Græce et Latine repetitum est in Bibliothera Gallaudiana, tom. XIV, unde in
nostram derivamus, multis tamen in melius mutatis ope notarum Sylburgii, quas omnino neglexerat editor Venetus.
col. 1335–1336page 659 of 677
PG 130:1335μήτε γεννηθείς, μήτε γεννήσας· καὶ ὅτι ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ, καὶ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, κτιστὰ ὄντα, εἰσ ῆλθεν εἰς Μαρίαν τὴν ἀδελφὴν Μωσέως καὶ Ἀαρών, καὶ ἐγέννησεν αὐτὴ δίχα σπέρματος Ἰησοῦν τὸν Χριστόν· προφήτην καὶ δοῦλον γεγονότα τοῦ Θεοῦ· καὶ ὅτι οἱ Ἰουδαῖοι φθονήσαντες ἠθέλησαν αὐτὸν σταυρῶσαι· καὶ κρατήσαντες, ἐσταύρωσαν τὴν σκιὰν αὐτοῦ· αὐτὸς δὲ ὁ Χριστὸς οὐκ ἐσταυρώθη, οὐδὲ ἀπέθανεν· ὁ γὰρ Θεὸς ἔλαβεν αὐτὸν πρὸς ἑαυτὸν εἰς τὸν οὐρανὸν, διὰ τὸ φιλεῖν αὐτόν· καὶ ὅτι ἀνελθόντα τὸν Χριστὸν εἰς τὸν οὐρανὸν, ἐρώτησεν ὁ Θεὸς, λέγων· Ὦ Ἰησοῦ, σύ, εἶπε, τὸν λόγον τοῦτον, ὅτι Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, καὶ Θεός; Καὶ ἀπε κρίθη Ἰησοῦς ὅτι Οὐκ εἶπον ἐγώ· οὐδὲ αἰσχύνομαι εἶναι δουλός σου. Ἀλλ' οἱ ἄνθρωποι λέγουσι, ὅτι εἶπον τὸν λόγον τοῦτον.» Καὶ ἄλλα πολλὰ τερατολογῶν ἐν τῇ τοιαύτῃ γραφῇ γέλωτος ἄξια, ταύτην ἐκ Θεοῦ ἐπ' αὐτὸν κατενεχθῆναι φρυάττεται. γ'. Ἡμεῖς δὲ πρὸς τὸν μαθητὴν αὐτοῦ λέγομεν ὅτι Περὶ μὲν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ πάντες οἱ προφῆται προκατήγγειλαν, καὶ πρὸ τούτων Μω σῆς, ὅτι Θεοῦ Υἱὸς ὢν καὶ Θεὸς, ἐπ' ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν ἐνανθρωπήσει· καὶ τελέσας τὴν ἔνσαρκον οἰκονομίαν αὐτοῦ, σταυρωθήσεται καὶ ταφήσεται, καὶ ἀναστήσεται, καὶ εἰς οὐρανὸν ἀναληφθήσεται· καὶ τελευταῖον ἥξει κριτὴς πάντων, ἀποδιδοὺς ἑκά στῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ. Τούτους δὲ τοὺς προφήτας, καὶ ὑμεῖς, ὡς λέγετε, δέχεσθε. Περὶ δὲ τοῦ Μωάμεθ τούτων οὐδεὶς προεφήτευσεν, ὅτι τοιοῦτον προφήτην ἀναστήσει τοῖς Σαρακηνοῖς ὁ Θεός. Καὶ ὁ μὲν Μω σῆς, τοῦ ὄρους τοῦ Σινᾶ φοβεροῦ γεγονότος ἐν νεφέλῃ, καὶ πυρὶ, καὶ γνόφῳ, καὶ θυέλλῃ, καὶ τοιαύταις ἄλλαις φρικταῖς καταπλήξεσιν, ὁρῶντος τοῦ λαοῦ παντός, εἰσῆλθεν εἰς τὸν γνόφον, καὶ τὸν νόμον ἐκομίσατο· ὁ δὲ Μωάμεθ, ποίων θεοσημείων προη γησαμένων, ἢ τίνων ὁρώντων, ἐδέξατο τὴν θεόπεμπτον ταύτην, ὡς ἔλεγε, γραφήν; Καὶ οὗτοι ἐξαπορούμενοι ἀποκρίνονται, ὅτι ὁ Θεός, ὅσα θέλει, καὶ ὡς θέλει, ποιεῖ. Εἶτα πάλιν ἡμεῖς· Ἀλλὰ πῶς κατ ῆλθεν ἐπὶ τὸν προφήτην ὑμῶν ἡ γραφή; Καὶ λέ γουσιν, ὅτι κοιμωμένου ἐπέπεσεν ἐπ' αὐτόν. Καὶ αὖθις ἡμεῖς, Καὶ πόθεν δῆλον, ὅτι θεόθεν ἔπεσεν ἐπ' αὐτόν; Εἰκὸς γὰρ ἄνθρωπον αὐτὴν γράψαντα ῥίψαι ἐπ' αὐτόν· ἢ καὶ αὐτὸν ταύτην πλασάμενον κηρύττειν ὅτι θεόθεν ἔπεσεν ἐπ' αὐτόν. Μηδὲν δὲ καίριον προσαπολογεῖσθαι δυναμένων, λέγομεν ὅτι Ὥσπερ ὁ κοιμώμενος παραφθέγγεται, καὶ ἀλλοκότους ὀνείρους βλέπει πολλάκις, οὕτω καὶ τὰ τῆς γραφῆς, ἥτις ἐπ' αὐτὸν ἐρρίφη κοιμώμενον, παρα φορά, καὶ ὀνειρωδικώτατον τὸ ψεῦδος. Ἐρωτώντων δὲ πάλιν ἡμῶν, Πῶς, τοῦ Μωάμεθ ὑμῖν ἐντειλαμένου μηδὲν ἄνευ μαρτυρίας ἢ ποιεῖν ἢ παραδέχεσθαι, οὐκ ἀπῃτήσατε αὐτὸν μαρτυρίαν, ὅτι ὁ Θεὸς αὐτὸν προφήτην ἐχειροτόνησε, καὶ ὅτι θεόθεν ἐδέξατο τὴν εἰρημένην θεολογίαν; Σιωπῶσιν αἰδούμενοι. Καὶ αὖθις ἡμεῖς· Ὢ τῆς ἀτοπίας! γυναῖκας μὲν καὶ δούλους, καὶ χρήματα καὶ κτήματα, καὶ ὄνους καὶ κύνας, τὸ εὐτελέστατον, χωρὶς μαρτυρίας οὐκ ἔχετε· μόνην δὲ πίστιν καὶ γραφὴν οὕτως ἀμάρτυρον ἔχετε;
EUTHYMUI ZIGABENI
Deum conditorem universi, qui neque genitus sit, 4 μήτε γεννηθείς, μήτε γεννήσας· καὶ ὅτι ὁ λόγος
neque genuerit: et Verbum Dei atque Spiritum
ejus. quæ sint condita, ingressa Mariam sororem
Mosis et Aaronis, hancque sine semine peperisse
Jesum Christum, qui propheta et servus. Dei fuerit, Judæosque invidia concitatos volaisse ipsum
in crucem tollere, quo comprehenso umbram
ejus crucifixerint: Christum vero neque crucifixum
fuisse, neque obiisse: Deum enini hunc assumpsisse
eo quod ipsum amaret. Deum etiam Christum,
posteaquam in cœlum ascendisset, interrogasse dicentem:. O Jesu! tuane læc est oratio, quod
tu scilicet sis Filius Dei et Deus? et Jesum respondisse: se non docuisse hoc neque erubescere Dei
servum esse, verum homines hæc ita dixisse. › Hæc
aliaque permulta monstra in illa scriptura effutit
ridicula, quam divinitus ad se delatam nimis insolenter jacţitat.
τοῦ Θεοῦ, καὶ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, κτιστὰ ὄντα, εἰσ
ἦλθεν εἰς Μαρίαν τὴν ἀδελφὴν Μωσέως καὶ 'Ααρών,
καὶ. ἐγέννησεν αὐτὴ δίχα σπέρματος Ἰησοῦν τὸν
Χριστόν; προφήτην καὶ δοῦλον γεγονότα τοῦ Θεοῦ
καὶ ὅτι οἱ Ἰουδαῖοι φθονήσαντες ἠθέλησαν αὐτὸν
σταυρῶσαι· καὶ κρατήσαντες, ἐσταύρωσαν τὴν
σκιὰν αὐτοῦ· αὐτὸς δὲ ὁ Χριστὸς οὐκ ἐσταυρώθη,
οὐδὲ ἀπέθανεν· ὁ γὰρ Θεὸς ἔλαβεν αὐτὸν πρὸς
ἑαυτὸν εἰς τὸν οὐρανὸν, διὰ τὸ φιλεῖν αὐτόν· καὶ
ὅτι ἀνελθόντα τὸν Χριστὸν εἰς τὸν οὐρανὸν, ἐρώτη
σεν ὁ Θεὸς, λέγων· Ο Ἰησοῦ, σύ, εἶπε, τὸν λόγον
τοῦτον, ὅτι Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, καὶ Θεός; Καὶ ἀπεκρίθη Ἰησοῦς ὅτι Οὐκ εἶπον ἐγώ· οὐδὲ αἰσχύνομαι
εἶναι δουλός σου. 'Αλλ' οἱ ἄνθρωποι λέγουσι, ὅτι
εἶπον τὸν λόγον τοῦτον.» Καὶ ἄλλα πολλὰ τερατο
λογῶν ἐν τῇ τοιαύτῃ γραφῇ γέλωτος άξια, ταύτην
ἐκ Θεοῦ ἐπ' αὐτὸν κατενεχθῆναι φρυάττεται.
γ'. Ἡμεῖς δὲ πρὸς τὸν μαθητὴν αὐτοῦ λέγομεν ότι
Περὶ μὲν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ πάντες
οἱ προφῆται προκατήγγειλαν, καὶ πρὸ τούτων Μωσῆς, ὅτι Θεοῦ Υἱὸς ὢν καὶ Θεὸς, ἐπ' ἐσχάτων τῶν
ἡμερῶν ἐνανθρωπήσει.· καὶ τελέσας τὴν ἔνσαρκών
οἰκονομίαν αὐτοῦ, σταυρωθήσεται καὶ ταφήσεται,
καὶ ἀναστήσεται, καὶ εἰς οὐρανὸν ἀναληφθήσεται·
καὶ τελευταῖον ἤξει κριτὴς πάντων, ἀποδιδοὺς ἐκά
στῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ. Τούτους δὲ τοὺς προφήτας,
καὶ ὑμεῖς, ὡς λέγετε, δέχεσθε. Περὶ δὲ τοῦ Μωάμεθ
τούτων οὐδεὶς προεφήτευσεν, ὅτι τοιοῦτον προφήτην
αναστήσει τοῖς Σαρακηνοῖς ὁ Θεός. Καὶ ὁ μὲν Με
σῆς, τοῦ ὄρους τοῦ Σινά φοβεροῦ γεγονότος ἐν νεφέλη,
καὶ πυρὶ, καὶ γνόφῳ, καὶ θυέλλῃ, καὶ τοιαύταις
ἄλλαις φρικταῖς καταπλήξεσιν, ὁρῶντος τοῦ λαοῦ
παντός, εἰσῆλθεν εἰς τὸν γνόφον, καὶ τὸν νόμον
ἐκομίσατο· ὁ δὲ Μωάμεθ, ποίων θεοσημείων προη
γησαμένων, ἢ τίνων ὁρώντων, εδέξατο τὴν θεόπι με
πτον ταύτην, ὡς ἔλεγε, γραφήν; Καὶ οὗτοι ἐξαπο
ρούμενοι ἀποκρίνονται, ὅτι ὁ Θεός, ὅσα θέλει, καὶ
ὡς θέλει, ποιεῖ. Εἶτα πάλιν ἡμεῖς· 'Αλλὰ πῶς κατ
ἦλθεν ἐπὶ τὸν προφήτην ὑμῶν ἡ γραφή; Καὶ λέγουσιν, ὅτι κοιμωμένου επέπεσεν ἐπ' αὐτόν. Καὶ
αὖθις ἡμεῖς, Καὶ πόθεν δῆλον, ὅτι θεόθεν ἔπεπν
ἐπ' αὐτόν; Εἰκὸς γὰρ ἄνθρωπον αὐτὴν γράψαντα
ρίψαι ἐπ' αὐτόν· ἢ καὶ αὐτὸν ταύτην πλασάμενον
3. Nos vero discipulo ejus respondemus, omnes
prophetas de Domino nostro Jesu Christo prædixisse, et ante hos Mosen, quod et Dei Filiys
et Deus, extremis temporibus humanam naturam
esset assumpturus: et absoluta dispensatione sua in
carne crucifigetur, sepelietur, et resurget, et in
cœlum assumetur: tandemque venturus sit judex
omnium; reddens unicuique secundum opera ejus:
atque hos quidem prophetas vos quoque, uti quidem dicitis, probatis. Atqui de Moametho neme
i¦lornm prædixit quod Deus Saracenis talem prophetam excitaturus sit. Ει Moses quidem cum
snons Sina terribilis esset nubibus, igne, tenebris,
et turbine aliisque consimilibus, quæ terrorem incutere et formidinem addere solent, omni populo
spectante in tenebras ingressus est legemque retulit: Moamethus vero iste quibus portentis, aut
quibusnam spectantibus accepit illam divinitus ad
se missam, ut aiebat, scripturam? At isti cum his
rationibus premuntur et in angustias rediguntur,
respondent, Deum quæcunque velit, et quomodo velit, facere. Deinde nos iterum urgenius: At
quomodo descendit illa scriptura ad prophctam
vestrum? Et isti respondent: Eo dormiente in
¡psum incidit. El nos iterum reponimus: Et un°
denam constat quod divinitus super ipsum deciderit? enimvero verisimile est hominem qui eam κηρύττειν ὅτι θεόθεν έπεσεν ἐπ' αὐτόν. Μηδὲν δὲ
scripserat in ipsum projecisse: vel potius ipsun
eam confluxisse, et postea, quasi coelitus delapsa
sit, predicasse. Cum igitur nihil solidi ad sul
defensionem in mediuni afferre possint, dicimus
nos: Quemadmodum qui dormit, loquendo delirat, et sæpe aliquid monstrosi in somnis videt,
sic ctiam illa scriptura quæ in ipsum dormientem conjecta est, deliratio et somnio simillimun
mendacium fuit. Rursum cum nos ex iisdem
quærimns qui flat nt com illi ex præcepto Moamethi nihil sine restimonio reque facere neque
probare et admittere soleant, nullum testimonium
ab codem exegerint, quodt Deus ipsum ut propbetam elegerit, quodque ipse divinitus banc de Deo
καίριον προσαπολογεῖσθαι δυναμένων, λέγομεν ότι
Ὥσπερ ὁ κοιμώμενος παραφθέγγεται, καὶ ἀλλοκό
τους ονείρους βλέπει πολλάκις, οὕτω καὶ τὰ τῆς
γραφής, ἥτις ἐπ' αὐτὸν ἐρρίφη κοιμώμενον, παραφορά, καὶ ὀνειρωδικώτατον τὸ ψεῦδος. Ερωτώντων
δὲ πάλιν ἡμῶν, Πῶς, τοῦ Μωάμεθ ὑμῖν ἐντειλαμέν
νου μηδὲν ἄνευ μαρτυρίας ἢ ποιεῖν ἢ παραδέχεσθαι,
οὐκ ἀπῃτήσατε αὐτὸν μαρτυρίαν, ὅτι τα ὁ Θεὸς
αὐτὸν προφήτην εχειροτόνησε, καὶ ὅτι θεόθεν ἐδέξατο
τὴν εἰρημένην θεολογίαν; Σιωπῶσιν αιδούμενοι.
Καὶ αὖθις ἡμεῖς· Ω τῆς ἀτοπίας! γυναίκας μὲν
καὶ δούλους, καὶ χρήματα καὶ κτήματα, καὶ ὄνους καὶ
κύνας, τὸ εὐτελέστατον, χωρίς μαρτυρίας οὐκ ἔχετε·
μόνην δὲ πίστιν καὶ γραφὴν οὕτως ἀμάρτυρον ἔχετε;
col. 1337–1338page 660 of 677
PG 130:1337δ. Ἀλλ' ἐπεὶ Ἰησοῦν Χριστὸν λέγετε λόγον τοῦ Θεοῦ, καὶ Πνεῦμα αὐτοῦ, συνομολογεῖτε καὶ ἄκοντες ὅτι ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ καὶ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ ἐν τῷ θεῷ εἰσιν. Ὁ γὰρ λόγος τοῦ Θεοῦ καὶ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ ἀχώριστά εἰσι τοῦ οὗ εἰσιν, ἵνα μὴ ἄλογος καὶ ἄπνους ὑπολειφθῇ. Εἰ δὲ ἐν τῷ Θεῷ ἐστιν ὁ λόγος αὐτοῦ, δηλονότι καὶ Θεός ἐστι. Καὶ λοιπὸν ὁ Χριστός, ὡς μὲν Λόγος τοῦ Θεοῦ, Θεός ἐστιν, ὡς δὲ ἐκ Παρθένου γεννηθείς, ἄνθρωπος ἐστι. Καὶ οὕτω διπλοῦν ὄντα χρὴ τοῦτον ὁμολογεῖν, Θεόν τε καὶ ἄνθρωπον, ἐν δύο φύσεσι γνωριζόμενον, θεότητός τε καὶ ἀνθρωπότητος. Αὐτοὶ δὲ πάλιν ἀλογίστως ἐπὶ τὴν θεόπεμπτον γραφὴν καταφεύγουσι. Χρὴ δὲ καὶ συλλογιστικῶς αὐτοὺς ἀναγαγεῖν ἐπὶ τὴν ἀλήθειαν. Ὁ Θεός, τέλειος ὤν, οὐκ ἄλογός ἐστι. Λόγον δὲ ἔχων, οὐκ ἀνυπόστατον ἔχει τοῦτον, οὐδὲ ἀρξάμενον τοῦ εἶναι, οὐδὲ παυσόμενον· οὐδὲ γὰρ ἦν ποτε ἄλογος· ἀλλ' ἀεὶ ὢν τὸν ἑαυτοῦ Λόγον ἔχων ἐξ αὐτοῦ γεννώμενον, καὶ ἐν αὐτῷ μένοντα, καὶ ζῶντα, καὶ τέλειον, καὶ οὐ κατὰ τὸν ἡμέτερον λόγον. Ὧν γὰρ τὸ εἶναι διάφορον, τούτων καὶ ὁ λόγος διάφορος. Ὥσπερ δὲ ὁ ἡμέτερος λόγος ἐκ τοῦ νοῦ γίνεται νοούμενος, καὶ οὔτε δι᾿ ὅλου ὁ αὐτός ἐστι τῷ νῷ, οὔτε παντάπασιν ἕτερος (ἐκ τοῦ νοῦ μὲν γὰρ ὤν, ἄλλος ἐστὶ παρ' αὐτόν· αὐτὸν δὲ τὸν νοῦν ἐμφαίνων, οὐκ ἔστι παντελῶς ἕτερος παρ' αὐτόν· ἀλλ᾽ ἓν κατὰ τὴν φύσιν, ἕτερός ἐστι τῷ ὑποκειμένῳ)· οὕτω καὶ ὁ τοῦ Θεοῦ λόγος, ὅς ἐστιν ὁ Υἱός, τῷ μὲν ὑφεστάναι καθ' ἑαυτὸν, διήρηται πρὸς ἐκεῖνον, παρ' οὗ τὴν γέννησιν ἔσχηκε· τῷ δὲ ταῦτα δεικνύειν ἐν ἑαυτῷ, ἃ περὶ τὸν Θεὸν θεωρεῖται, ἓν ἐστι πρὸς αὐτὸν κατὰ τὴν φύσιν. Δεῖ τὸν Λόγον ἔχειν καὶ Πνεῦμα, συμπαρομαρτοῦν τε αὐτῷ, καὶ φανεροῦν αὐτοῦ τὴν ἐνέργειαν. Καὶ γὰρ ὁ ἡμέτερος λόγος οὐκ ἄμοιρός ἐστι πνεύματος· ὅπερ ἐν τῷ καιρῷ τῆς ἐκφωνήσεως φωνὴ γίνεται τοῦ λόγου ἡμῶν, φανεροῦσα τὴν τούτου δύναμιν. Ἀλλ' ἐφ' ἡμῶν μὲν ἀλλότριον τῆς ἡμετέρας οὐσίας τὸ πνεῦμα τοῦτο, ἀέρος ὢν εἰσροὴ καὶ ἐκροή· ἐπὶ δὲ τοῦ Θεοῦ, ὥσπερ ὁ Λόγος οὐ κατὰ τὸν ἡμέτερον, ἀλλ᾽ οὐσιωδῶς ὑφεστώς, καὶ τῆς αὐτῆς οὐσίας καὶ φύσεως τῷ γεννήτορι, οὕτω καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, οὐσιωδῶς ὑφεστώς, καὶ τῆς αὐτῆς τῷ Θεῷ οὐσίας καὶ φύσεως καὶ τελειότητος, ἐκ τοῦ Πατρὸς προϊόν, καὶ ἐν αὐτῷ ὄν, καὶ τῷ Λόγῳ καὶ Υἱῷ συμπαρομαρτοῦν, καὶ ἐκφαντικὸν ὑπάρχον αὐτοῦ. Περὶ μὲν οὖν Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος, ὅτι καὶ εἰσὶ, καὶ τῆς αὐτῆς εἰσι φύσεως, ἱκανῶς ἡμῖν ἀποδέδεικται.
ε'. Περὶ δὲ τῆς μητρὸς τοῦ ἐνανθρωπήσαντος Θεοῦ, τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, βραχέα τινὰ διαλεκτέον, καὶ ὅσα δύναιτ' ἂν ἐλέγξαι τὴν θεόπεμπτον ἐκείνην γραφήν.
TIT. XXVIII.
doctrinam acceperit? pudore suffusi conticescunt. Et nos iterum contra: 0 absurdissimos vos! mulières et servos, pecunias et possessiones, asinos atque canes, vilissimum animal, sine testibus non
possidetis: solam vero fidem et scripturam adeo sine testibus tenetis?
4. Verumn, quia vos Jesum Christum Verbum
Dei et Spiritum ejus dicitis, nolentes volentes
fatemini, Verbum Dei et Spiritum ipsius in ipso
Deo esse. Verbum enim Dei, et Spiritus Dei ab
eo separari nequeunt cujus sunt, qnin expers Verbi
expersque Spiritus relinquatur. Si igitur in Deo
est Verbum, ejus, nimirum et ipsum Deus est.
Itaque et Christus Verbum Dei Deus est. Quia
vero ex Virgine natus est, etiam homo est. Sic
igitur duabus naturis constantem eum, aportet
δ. 'Αλλ' ἐπεὶ Ἰησοῦν Χριστὸν λέγετε λόγον τοῦ
Θεοῦ, καὶ Πνεῦμα αὐτοῦ, συνομολογεῖτε καὶ ἄκοντες
ὅτι ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ καὶ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ ἐν τῷ
θεῷ εἰσιν. Ο γὰρ λόγος τοῦ Θεοῦ καὶ τὸ Πνεῦμα
αὐτοῦ ἀχώριστά εἰσι του οὗ εἰσιν, ἵνα μὴ ἄλογος
καὶ ἄπνους ὑπολειφθῇ. Εἰ δὲ ἐν τῷ Θεῷ ἐστιν ὁ λόγος αὐτοῦ, δηλονότι καὶ Θεός ἐστι. Καὶ λοιπὸν ὁ
Χριστός, ὡς μεν Λόγος τοῦ Θεοῦ, Θεός ἐστιν, ὡς δὲ
ἐκ Παρθένου γεννηθείς, ἄνθρωπος ἐστι. Καὶ οὕτω
διπλοῦν ὄντα χρη τοῦτον ὁμολογεῖν, Θεόν τε καὶ
ἄνθρωπον, ἐν δύο φύσεσι γνωριζόμενον, θεότητός τε confteri et Deum et hominem, utpote qui in
καὶ ἀνθρωπότητος. Αὐτοὶ δὲ πάλιν ἀλογίστως ἐπὶ
τὴν θεόπεμπτον γραφήν καταφεύγουσι. Χρὴ δὲ
καὶ συλλογιστικῶς αὐτοὺς ἀναγαγεῖν ἐπὶ τὴν ἀλήθειαν. Ο Θεός, τέλειος ὤν, οὐκ ἄλογος ἐστι. Λόγον
δὲ ἔχων, οὐκ ἀνυπόστατον ἔχει τοῦτον, οὐδὲ ἀρξά
μενον τοῦ εἶναι, οὐδὲ παυσόμενον· οὐδὲ γὰρ ἦν ποτε
ἄλογος· ἀλλ' ἀεὶ ὧν τὸν ἑαυτοῦ Λόγον ἔχων ἐξ αὐτοῦ γεννώμενον, καὶ ἐν αὐτῷ μένοντα, καὶ ζῶντα,
καὶ τέλειον, καὶ οὐ κατὰ τὸν ἡμέτερον λόγον. "Ων
γὰρ τὸ εἶναι διάφορον, τούτων καὶ ὁ λόγος διάφορος.
Ὥσπερ δὲ ὁ ἡμέτερος λόγος ἐκ τοῦ νοῦ γίνεται
νοούμενος, καὶ οὔτε δι᾿ ὅλου ὁ αὐτός ἐστι τῷ νῷ,
οὔτε παντάπασιν ἕτερος (ἐκ τοῦ νοῦ μὲν γὰρ ὤν,
ἄλλος ἐστὶ παρ' αὐτόν· αὐτὸν δὲ τὸν νοῦν ἐμφαίνων,
οὐκ ἔστι παντελῶς ἕτερος παρ' αὐτόν· ἀλλ᾽ ἐν κατὰ
τὴν φύσιν, ἕτερός ἐστι τῷ ὑποκειμένῳ)· οὕτω καὶ
ὁ τοῦ Θεοῦ λόγος, ὅς ἐστιν ὁ Υἱός, τῷ μὲν ὑφεστά
και καθ' ἑαυτὸν, διήρηται πρὸς ἐκεῖνον, παρ' οὗ τὴν
γέννησιν ἔσχηκε· τῷ δὲ ταῦτα δεικνύειν ἐν ἑαυτῷ,
& περὶ τὸν Θεὸν θεωρεῖται, ἐν ἐστι πρὸς αὐτὸν κατὰ
τὴν φύσιν. Δεῖ τὸν Λόγον ἔχειν καὶ Πνεύμα, συμπαρομαρτοῦν τε αὐτῷ, καὶ φανεροῦν αὐτοῦ τὴν ἑνέρ
γειαν. Καὶ γὰρ ὁ ἡμέτερος λόγος οὐκ ἄμοιρός ἐστι
πνεύματος· ὅπερ ἐν τῷ καιρῷ τῆς ἐκφωνήσεως
φωνὴ γίνεται τοῦ λόγου ἡμῶν, φανεροῦσα την τού
του δύναμιν. Αλλ' ἐφ' ἡμῶν μὲν ἀλλότριον τῆς
ἡμετέρας οὐσίας τὸ πνεῦμα τοῦτο, αέρος δν εισροή
καὶ ἐκροὴ ἐπὶ δὲ τοῦ Θεοῦ, ὥσπερ ὁ Λόγος οὐ κατὰ
τὸν ἡμέτερον, ἀλλ᾽ οὐσιωδῶς ὑφεστὼς, καὶ τῆς αὐτῆς οὐσίας καὶ φύσεως τῷ γεννήτορι, οὕτω καὶ τὸ
Πνεῦμα τὸ ἅγιον, οὐσιωδῶς ὑφεστώς, καὶ τῆς αὐτῆς
τῷ Θεῷ οὐσίας καὶ φύσεως καὶ τελειότητος, ἐκ τοῦ
Πατρὸς προϊόν, καὶ ἐν αὐτῷ δν, καὶ τῷ λόγῳ καὶ
Γιῷ συμπαρομαρτοῦν, καὶ ἐκφαντικὸν ὑπάρχον αὐ
τοῦ. Περὶ μὲν οὖν Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύ
ματος, ὅτι καὶ εἰσὶ, καὶ τῆς αὐτῆς εἰσι φύσεως,
ἱκανῶς ἡμῖν ἀποδέδεικται.
η
duabus naturis cognoscatur, divinitatis, inquam, et
humanitatis. Isti vero, ut antea, temere et inconsiderate ad scripturam illam falso divinitus uissan
confugiunt. Itaque ratiocinatione quadam, ut ve
rum perspiciant, adigendi sunt. Deus cum sit perfeclus, expers τοῦ Λόγου (id est, Verbi) non est. Cum.
igitur τῷ λόγῳ (id est, Verbo) præliuus sit, non sind
hypostasi idem obtinet, neque quod aliquando esse
coeperit, neque quod desierit. Neque enim Deus
unquam expers τοῦ Λόγου (id est Verbi) fuit: sed
cum sit semper, suumque Verbum habeat, quod ex
ipso generatur, et in ipso manet, et vivit, et perfectum est: non secundum nostrum λόγον, sive
verbum; quorum enim essentia diversa est, eorum etiam ὁ λόγος sive verbum. Quemadmodum
autem nostrum verbum (sive oratio) ex mente
nascitur: non autem omnino eum mente eadem est,
neque penitus diversa: ex mente enim cum sit,
aliud quiddam præter ipsam est: nam quia
mentem ipsam declarat, non est omnino aliud
præter ipsam sed unnæ quiddam cum sint natura, subjecte inter se differunt: sic etiam Dei Vero
bum (quod et Filius est) propria quidem hypostasi ab eo distinctum est, a quo ortum sive generationem habet: quia vero in se ipso ostendit quæ
etiam in Deo cernuntur, unum cum ipso est et
quidem natura. Jam vero Verbum ut et Spiritum
conjunctum habeat oportet, qui ipsius vim et elicaciam declaret. Namque ne nostra quidein oratio spiritus expers est, qui tempore pronuntiationis vox fit nostræ rationis, quæ omnem illius vim
ostendit, et in apertum profert. Sed in nobis spiritus ille alienus est a nostra essentia; quippe cum
sit influxus et refluxus aeris: in Deo vero quemnostrun
admodurn ὁ Λόγος (Verbum), non uti
verbum; sed essentialiter subsistens, ejusdem essentiæ, ejusdem natura (est cum genitore: sic ct
cum Deo est essentiæ et naturæ) et perfectionis;
Spiritus sanctus, essentialiter subsistens, ejusdem
ex Deo procedens, in eo exsistit, et τῷ λόγῳ (Verbo), Filio nempe, conjunctus, ipsumn declarat. Ac de
Patre quidem, et Filio, et Spiritu sancto, quod et sint, et ejusdem naturæ, sint, satis a nobis demonstratum est.
ε'. Περὶ δὲ τῆς μητρὸς τοῦ ἐνανθρωπήσαντος Θεοῦ,
τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, βραχέα τινὰ διαλεκτέον, καὶ ὅσα
δύναιτ' ἂν ἐλέγξαι τὴν θεόπεμπτον ἐκείνην γραφήν.
5. De matre vero Filii Dei, qui naturam assumpsit
humanam, paucis disserendum; et quantum satis
sit ad coarguendam scripturam illam divinitus
col. 1339–1340page 661 of 677
PG 130:1339Ἀφ' οὗ γὰρ ἡ τοῦ Μωσέως καὶ Ἀαρὼν ἀδελφὴ Μαρία μετὰ τῶν ἀδελφῶν αὐτῆς ἐξῆλθεν ἀπὸ τῆς Αἰγύπτου, δισχιλίων ἐτῶν περίοδος ἄχρι τῆς τοῦ Κυρίου κατὰ σάρκα γεννήσεως παρέδραμεν. Αὕτη δὲ ἡ Μαρία οὐχ ὑπερέβη τὸ μέτρον τῆς ζωῆς τῶν οὐσῶν τότε κατ' αὐτὴν γυναικῶν. Πρόδηλον οὖν τὸ ψεῦδος, καὶ κακόπλαστον, καὶ παρ' ἱστορίαν. Πῶς δ᾽ ἂν καὶ ὁ Δαβίδ, πρόγονος τοῦ Χριστοῦ, κατὰ τὸ ἀνθρώπινον αὐτοῦ λογισθείη, μετὰ τὸν τῆς Μαρίας θάνατον, τῆς ἀδελφῆς Μωσέως καὶ Ἀαρών, πολλοῖς ὕστερον ἔτεσι γεννηθεὶς καὶ ἀνατραφεὶς καὶ παιδοποιήσας; ς΄. Πῶς οὖν θεόπεμπτος ἡ τοιαῦτα φλυαρούσα γραφὴ, καὶ τηλικαῦτα ψευδομένη; Εἰ γὰρ Μαρίας τῆς ἀδελφῆς Μωσέως καὶ Ἀαρών υἱὸς ἦν ὁ Χριστὸς, ἔδει τοῦτον, ὅτε παρίστατο Ποντίῳ Πιλάτῳ κρινόμενος, ἐσχατόγηρων εἶναι, καὶ οἷον ἀνθρώπου λείψανον, τῷ πολλῷ μήκει τῶν ἐν μέσῳ χρόνων κατὰ μικρὸν διοπανώμενον. Ὅτι δὲ οὐχ ἡ σκιὰ τοῦ Χριστοῦ, ἀλλ᾽ ὁ Χριστὸς αὐτὸς ἐσταυρώθη κατὰ σάρκα, δηλοῖ τὸ καταῤῥεῦσαν αἷμα τοῦ παναγίου σώματος αὐτοῦ, παρὰ Χριστιανοῖς φυλαττόμενον, καὶ βρύον ἰάσεσι, καὶ πολλοῖς θαύμασι μαρτυρούμενον, ὅτι τοῦ Χριστοῦ ἐστι. Καὶ οἱ προφῆται δὲ περὶ τῆς σταυρώσεως αὐτοῦ καὶ τῶν πρὸ ταύτης παθημάτων σαφῶς προκατήγγειλαν· ἵνα τὰς ἐκ τῶν ἄλλων Γραφῶν ἐάσωμεν ἀποδείξεις, ἃς οὐδὲ ἐπίστανται οἱ Σαρακηνοί, καὶ μὴν οὐδὲ παραδέχονται. ζ΄. Τὸ δὲ καὶ τὸν Θεὸν ἀγνοεῖν, εἰ ὁ Χριστὸς ἐδίδαξε τοὺς ἀνθρώπους ὅτι Θεός ἐστι καὶ αὐτὸς, καὶ διὰ τοῦτο ἐπερωτᾶν αὐτὸν, καὶ ἀρνησαμένου δέξασθαι τε τὴν ἀπολογίαν αὐτοῦ, ποίας οὐκ ἂν εἴη καταγνώσεως ἄξιον; Πῶς γὰρ Θεὸς, εἰ ἀγνοεῖ τὸ γενόμενον; Πῶς δὲ καὶ ὁ Χριστὸς, ἀλήθειαν ἑαυτὸν κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον ὀνομάσας, ἐψεύσατο παρὰ τῷ Θεῷ τὴν ἀλήθειαν ἀρνησάμενος, καίτοι Θεὸς ὤν, ὡς προαποδέδεικται; η΄. Διαβάλλουσιν ἡμᾶς ὡς εἰδωλολάτρας, διὰ τὸ προσκυνεῖν τὸν σταυρὸν, ὃν καὶ βδελύττονται. Καὶ λέγομεν πρὸς αὐτούς· Πῶς οὖν καὶ ὑμεῖς προστρίβεσθε τῷ λίθῳ τοῦ Βραχθάν, καὶ φιλεῖτε τοῦτον; Καί τινες μὲν αὐτῶν φασι· Διότι ἐπάνω αὐτοῦ συνουσίασε τῇ Ἁγὰρ ὁ Ἀβραάμ· ἄλλοι δὲ, ὅτι προσέδησεν αὐτῷ τὴν κάμηλον, μέλλων θῦσαι τὸν Ἰσαάκ. Πρὸς οὓς πάλιν ἡμεῖς· Εἶτα ὑμεῖς μὲν οὐκ αἰδεῖσθε προσκυνοῦντες καὶ τιμῶντες λίθον, ἐφ' οὗ γυναικὶ συνουσίασεν ὁ Ἀβραάμ, ἢ προσέδησε τὴν κάμηλον· ἡμῖν δὲ ὀνειδίζετε προσκυνοῦσι τὸν σταυρὸν δι' οὗ δαιμόνων ἰσχὺς, καὶ διαβόλου καταλύεται πλάνη; Ὁ δὲ ῥηθεὶς λίθος κεφαλὴ τῆς Ἀφροδίτης ἐστὶν, ἣν πάλαι προσεκύνουν οἱ Ἰσμαηλῖται· φέρει γὰρ ὁ λίθος μέχρι καὶ νῦν τοῖς ἀκριβῶς κατασκοποῦσιν ἐκγλυφίδας ἀποτύπωσιν κεφαλῆς· τὸ Βακχὰ Ἰσμακὲχ καλούμενον εἴδωλον, ὅπερ αὐτὸς προσκύνημα πανηγυρήματος ὀνομάζει, τοὺς ἀθλίους βαρβάρους προσκυνεῖν ἐκέλευσε. Καὶ δύο δὲ ὀνόματα βάρβαρα,
scilicet missam. Ab eo itaque tempore quo Mosis Αφ' οὗ γὰρ ἡ τοῦ Μωσέως καὶ Ααρὼν ἀδελφὴ
et Aaronis soror Maria cum fratribus ex Ægyριο
egressa est, periodus bis mille annorum usque ad
Christi in carne nativitatem lapsa est. Hæc vero
Maria non excessit mensuram vitæ mulierum illarum quæ secum ea tempestate vivebant. Manifestum ergo mendacium proprio commento et
historica fide eversum. Et quomodo David inter
Christi majores, secundum humanam ejus natuгan computari queat, qui post obitum Mariæ, sororis Mosis et Aaronis, multis annis postea et natus et educatus est, liberosque procreavit?
6. Nullo pacto igitur divinitus missa est scriptura, quæ talia nugatur, et tanta mendaciorum
portenta. Si enim Mariæ sororis Mosis et Aaronis filius esset Christus, conveniebat, ipsum cum
Pontio Pilato judicandus astaret, extremæ ætatis
esse, et veluti hominis reliquias: utpote qui tam
multis annis, qui interea lapsi sunt, paulatim et
sensim consumptus esset. Præterea non umbram
Christi, sed ipsum Christum crucifixum esse secundum carnem, declarat sanguis, qui de sanctissimo
ipsius corpore defluxit, qui adhuc apud Christianos
conservatur et sanationes scaturiginis instar edit,
multorumque miraculorum testimonio Christi esse
comprobatur. Quin et prophetæ de ipsius supplicio
crucis, deque iis quæ illud antecesserunt, perspicue
vaticinati sunt: ut jam ex reliquis Scripturæ partibus probationes omittamus, quas Agareni neque
sciunt, neque sane admittunt.
7. Jain vero, quod dicit ille Deam ignorare num
Christus homines docuerit quod sit Deus etiam ipse,
et propterea ipsum interrogare: et ipso hoc negante, Deum veluti apologiam ipsius et defensionem
probasse hoc vero annon quavis damnatione dignum est? Quomodo enim Deus est, si quæ fiunt,
ignorat? Quomodo Christus, qui veritatem seipsum
in Evangelio nominavit, Deo falsum dixit, cum veritatem negavit? quippe qui Deus est, quemadmodum prius demonstratum est.
8. Traducunt atque infamant nos veluti sinulacrorum cultores, eo quod crucem adoremus, quam
illi ctiam exsecrantur. Et respondemus: Quomodo
ergo vos lapidi adhæretis Brachthan, et ipsum osculamini? Et respondent nonnulli ex ipsis: Ideo, quia
super ipsum Abrahain cum Agar congressus est:
alii vero, quia ad ipsum alligavit camelum, cum
1-aacum immolaturus esset. Ad quos nos iterum:
Itane vos non pudet adorare et honorare lapidem in
quo cum muliere Ahraham coivit, aut ad quem camelum alligavit: nobis vero exprobratis quod crucem
adoremus, per quam vires dæmonum, et diaboli
omnis deceptio enervantur et infringuntur? Atqui
prædictus lapis iste caput est Veneris, quam Ismaelitæ jam olim adorabant. Lapis ille etiamnum præfert, si quis accurate spectet, capitis sculpello formati eſſīgiem. Est simulacrum Baccha Ismakech illis
dictum, quod ipse Adoramen observationis appellat,
et ut miseri barbari adorarent præcepit. Sed et duo
Μαρία μετὰ τῶν ἀδελφῶν αὐτῆς ἐξῆλθεν ἀπὸ τῆς
Αἰγύπτου, δισχιλίων ἐτῶν περίοδος ἄχρι τῆς τοῦ
Κυρίου κατὰ σάρκα γεννήσεως παρέδραμεν. Αὕτη
δὲ ἡ Μαρία οὐχ ὑπερέβη τὸ μέτρον τῆς ζωῆς τῶν
οὐσῶν τότε κατ' αὐτὴν γυναικῶν. Πρόδηλον οὖν τὸ
ψεῦδος, καὶ κακόπλαστον, καὶ παρ' ἱστορίαν. Πῶς
δ᾽ ἂν καὶ ὁ Δαβίδ, πρόγονος τοῦ Χριστοῦ, κατὰ τὸ
ἀνθρώπινον αὐτοῦ λογισθείη, μετὰ τὸν τῆς Μαρίας
θάνατον, τῆς ἀδελφῆς Μωσέως καὶ 'Ααρών, πολλοίς
ὕστερον ἔτεσι γεννηθεὶς καὶ ἀνατραφεὶς καὶ παιδοποιήσας;
ς΄. Πῶς οὖν θεόπεμπτος ἡ τοιαῦτα φλυαρούσα γραφὴ, καὶ τηλικαῦτα ψευδομένη; Εἰ γὰρ Μαρίας τῆς
ἀδελφῆς Μωσέως καὶ 'Ααρών υἱὸς ἦν ὁ Χριστὸς, ἔδει
τοῦτον, ὅτε παρίστατο Ποντίῳ Πιλάτῳ κρινόμενος,
ἐσχατόγηρων εἶναι, καὶ οἷον ἀνθρώπου λείψανον, τῷ
πολλῷ μήκει τῶν ἐν μέσῳ χρόνων κατὰ μικρὸν διο
πανώμενον. "Οτι δὲ οὐχ ἡ σκιὰ τοῦ Χριστοῦ, ἀλλ᾽
Χριστὸς αὐτὸς ἐσταυρώθη κατὰ σάρκα, δηλοῖ τὸ
καταῤῥεῦσαν αἷμα τοῦ παναγίου σώματος αὐτοῦ,
παρὰ Χριστιανοῖς φυλαττόμενον, καὶ βρύον Ιάσεσι,
καὶ πολλοῖς θαύμασι μαρτυρούμενον, ὅτι τοῦ Χρι
στοῦ ἐστι. Καὶ οἱ προφῆται δὲ περὶ τῆς σταυρώσεως
αὐτοῦ καὶ τῶν πρὸ ταύτης παθημάτων σαφῶς προ
κατήγγειλαν· ἵνα τὰς ἐκ τῶν ἄλλων Γραφῶν ἐάσω
μεν ἀποδείξεις, ἂς οὐδὲ ἐπίστανται οι Σαρακηνοί,
καὶ μὴν οὐδὲ παραδέχονται.
ζ'. Τὸ δὲ καὶ τὸν Θεὸν ἀγνοεῖν, εἰ ὁ Χριστὸς ἐδίδαξε
τοὺς ἀνθρώπους ὅτι Θεός ἐστι καὶ αὐτὸς, καὶ διὰ
τοῦτο ἐπερωτᾶν αὐτὸν, καὶ ἀρνησαμένου δέξασθαι
τέω; τὴν ἀπολογίαν αὐτοῦ, ποίας οὐκ ἂν εἴη και
ταγνώσεως ἄξιον; Πῶς γὰρ Θεὸς, εἰ ἀγνοεῖ τὸ γε
νόμενον; Πῶς δὲ καὶ ὁ Χριστὸς, ἀλήθειαν ἑαυτὸν
κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον ὀνομάσας, εψεύσατο παρὰ τῷ
Θεῷ τὴν ἀλήθειαν ἀρνησάμενος, καίτοι Θεὸς ὤν, ὡς
προαποδέδεικται;
η'. Διαβάλλουσιν ἡμᾶς ὡς εἰδωλολάτρας, διὰ τὸ
προσκυνεῖν τὸν σταυρὸν, ὃν καὶ βδελύττονται. Καὶ
λέγομεν πρὸς αὐτούς· Πῶς οὖν καὶ ὑμεῖς προστρίβεσθε τῷ λίθῳ τοῦ Βραχθάν, καὶ φιλεῖτε τοῦτον;
Καί τινες μὲν αὐτῶν φασι· Διότι ἐπάνω αὐτοῦ συνουσίασε τῇ Αγὰρ ὁ ᾿Αβραάμ· ἄλλοι δὲ, ὅτι προσέδησεν αὐτῷ τὴν κάμηλον, μέλλων θῦσαι τὸν Ἰσαάκ.
Πρὸς οὓς πάλιν ἡμεῖς· Εἶτα ὑμεῖς μὲν οὐκ αἰδεῖσθε
προσκυνοῦντες καὶ τιμῶντες λίθον, ἐφ' οὗ γυναικί
συνουσίασεν ὁ ᾿Αβραάμ, ἢ προσέδησε την κάμηλον
ἡμῖν δὲ ὀνειδίζεσθε προσκυνοῦσι τὸν σταυρὸν δι' οὗ
δαιμόνων ἰσχὺς, καὶ διαβόλου καταλύεται πλάνη;
Ο δὲ ῥηθεὶς λίθος κεφαλὴ τῆς ᾿Αφροδίτης ἐστὶν,
Αν πάλαι προσεκύνουν οι Ισμαηλῖται· φέρει γὰρ ὁ
λίθος μέχρι καὶ νῦν τοῖς ἀκριβῶς κατασκοποῦσιν ἐκ
γλυφίδας ἀποτύπωσιν κεφαλῆς· τὸ Βακχὰ Ισμακέχ
καλούμενον εἴδωλον, ὅπερ αὐτὸς προσκύνημα παν
ρατηρήματος ονομάζει, τοὺς ἀθλίους βαρβάρους
προσκυνεῖν ἐκέλευσε. Καὶ δύο δὲ ὀνόματα βάρβαρα,
col. 1341–1342page 662 of 677
PG 130:1341τὸ Τζιτζαφὰ καὶ Μαρουά, ἐκ τῶν σεβασμάτων εἶναι λέγει τοῦ Θεοῦ· Θεοῦ δὲ πάντως τοῦ οἰκείου. Καὶ τοῖς ἠπατημένοις δὲ ὑπ' αὐτοῦ, παραγινομένοις κατὰ τὰ ἐκεῖσε μιαρὸν οἴκημα τοῦ προσευκτηρίου, περιελθεῖν αὐτὸ κυκλικῶς προστάσσει. Ὡς δὲ παρά τινος ἐξ αὐτῶν πρὸς Χριστιανοὺς αὐτομολήσαντος ἔμαθον, εἴδωλόν τι λίθινον κάθηται μέσον τοῦ οἴκου· καὶ οἱ τὴν πρᾶξιν τοῦ δαιμονιώδους ἐπιτάγματος τούτου πληρούντες, κεκλικότες τοὺς ἀθλίους αὐτῶν αὐχένας, καὶ τὴν χεῖρα ὄρθιον πρὸς αὐτὸ ἐκτετακό τες, τῇ τε ἑτέρᾳ τὸ οὖς ἑαυτῶν κατέχοντες, κυκλοτερῶς περιέρχονται, μέχρις ἂν σκοτοδινίᾳ ληφθέντες καταπέσωσιν. Ἰδοὺ προδήλως εἰδωλολατρεῖν ἐνομοθέτησεν. θ'. Οὗτος ὁ Μωάμεθ, καίτοι ἀμαθὴς ὢν καὶ ἄγροικος, τρία καὶ δέκα καὶ ἑκατὸν συνεγράψατο μυθάρια, ἑκάστῳ τούτων ὄνομα ἐπιθεὶς ἄξιον τῆς ἀπαιδευσίας καὶ μωρολογίας αὐτοῦ. Ὧν ἁπάντων τὴν ἀκαθαρσίαν καὶ τὴν πρόδηλον φλυαρίαν τὸ καὶ διηγήσασθαι καὶ ἀνατρέψαι ἴσον ἐστὶ τῷ τὴν Αὐγείου κόπρον ἐκκομίσαι, κατὰ τὸν Ἡρακλέα. Λοιπὸν οὖν, τἄλλα παραδραμόντες, ὀλίγων ποιησόμεθα μνήμην, καὶ ὅσα πάντως ἀναγκαιότερα, πρὸς τὸ διαγνωσθῆναι τε καὶ καταγνωσθῆναι. Ὁλόσφυρον λέγει τὸν Θεόν, ἤτοι σφαιρικόν. Τοῦτο δὲ τὸ σχῆμα σώματός ἐστι, καὶ σῶμα ἐμφαίνει· ὥσ περ δὴ καὶ τὸν πυκνὸν καὶ πεπιλημένον. Σφαίρα δὲ ὑλικὴ κατ' αὐτὸν ὁ Θεὸς ὤν, οὔτε ἀκούσεται, οὔτε ὄψεται· καὶ καταπρανῶς, ὡς ἔτυχεν, ἐνεχθήσεται, καὶ ἄτακτα κατακυλισθήσεται. Δογματίζων αἴτιον εἶναι παντὸς κακοῦ τὸν Θεόν, ὥσπερ δὴ καὶ παντὸς ἀγαθοῦ, φησίν· «Ὃν ὁδηγεῖ ὁ Θεὸς, ἐκεῖνός ἐστιν ὡδηγημένος· καὶ οὓς πλανᾷ, ἐκεῖνοί εἰσιν οἱ λειπόμενοι.» Καὶ μετ' ὀλίγα τὸ αὐτὸ βεβαιῶν ἐπήγαγεν, ὅτι· «Οὐ κυριεύω τῆς ψυχῆς μου εἰς ὠφέλειαν, εἴτε βλάβην, εἰ μὴ ὅπερ ἐθέλει ὁ Θεός.» Καὶ ἐπιλαθόμενος ὅτι προφήτην πρὸ μικροῦ ἐκήρυσσεν ἑαυτόν, λέγει· «Καὶ εἰ ἐγίνωσκον τὰ ἐπόντα, εἶχον ἂν πλεονάσαι ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ, καὶ οὐκ ἂν εἶχέ μου ἅψασθαι δεινόν.» Καὶ πῶς ἂν ἐξέφυγες τὰ δεινά, φύσει, καθὼς αὐτὸς λέγεις, ὄντα; Εἰ δὲ ἐδύνασο διαφυγεῖν αὐτά, οὐ φύσει πάντως εἰσίν. Ὅτι δὲ οὐκ ἔστιν αἴτιος τῶν κακῶν ὁ Θεὸς ἀπεδείξαμεν ἐν τῷ κατὰ τῶν Μασσαλιανῶν τίτλῳ, καὶ ζήτησον τὸ ιζ' κεφάλαιον. Φησὶν ἐν τῷ ὀγδόῳ τῶν μυθαρίων αὐτοῦ· «λέγουσιν οἱ Ἰουδαῖοι· Ὁ Ἰσραήλ ἐστιν ὁ υἱὸς τοῦ Θεοῦ· καὶ λέγουσιν οἱ Χριστιανοί, ὅτι ὁ Χριστός ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· τοῦτ᾽ ἔστιν ὁ λόγος αὐτῶν διὰ τῶν στομάτων αὐτῶν·» καὶ τὰ ἑξῆς. Ἀλλ᾿ ἄκουσον, υἱὲ τοῦ πατρὸς τοῦ ψεύδους. Ἰουδαῖοι μὲν οὐ γνήσιον υἱὸν τοῦ Θεοῦ Ἰσραὴλ ὀνομάζουσιν, ἀλλ' ἢ ὅσον δεῖ ξαι τὴν πρὸς αὐτοὺς τοῦ Θεοῦ στοργὴν διὰ τὴν προσοῦσαν αὐτοῖς εὐσέβειαν· οἱ δέ γε Χριστιανοὶ φύσει Υἱὸν Θεοῦ, καὶ ὁμοούσιον τῷ Πατρί, κατὰ τὴν θεότητα, τὸν Χριστὸν ὁμολογοῦσιν. Εἰ γὰρ, ὡς αὐτ
TIT. XXVIII.
τὸ Τζιτζαφὰ καὶ Μαρουά, ἐκ τῶν σεβασμάτων vocabula barbara, nempe Tzitzapha et Μarua, ex
εἶναι λέγει τοῦ Θεοῦ· Θεοῦ δὲ πάντως τοῦ οἰκείου.
Καὶ τοῖς ἡπατημένοις δὲ ὑπ' αὐτοῦ, παραγινομένοις
κατὰ τὰ ἐκεῖσε μιαρόν οἴκημα τοῦ προσευκτηρίου,
περιελθεῖν αὐτὸ κυκλικῶς προστάσσει. Ως δὲ παρά
τινο; ἐξ αὐτῶν πρὸς Χριστιανούς αυτομολήσαντο;
ἔμαθον, εἴδωλόν τι λίθινον κάθηται μέσον τοῦ οἴκου·
καὶ οἱ τὴν πρᾶξιν τοῦ δαιμονιώδους ἐπιτάγματος
τούτου πληρούντες, κεκλικότες τοὺς ἀθλίους αὐτῶν
αὐχένα;, καὶ τὴν χεῖρα ὄρθιον πρὸς αὐτὸ ἐκτετακό
τες, τῇ τε ἑτέρᾳ τὸ οὖς ἑαυτῶν κατέχοντες, κυκλο
τερῶς περιέρχονται, μέχρις ἂν σκοτοδινίᾳ ληφθέν
τες καταπέσωσιν. Ἰδοὺ προδήλως εἰδωλολατρείν
ἐνομοθέτησεν.
θ'. Οὗτος ὁ Μωάμεθ, καίτοι ἀμαθής ὢν
καὶ ἄγροικος, τρία καὶ δέκα καὶ ἑκατὸν συνεγράψατο
μυθάρια, ἑκάστῳ τούτων ὄνομα ἐπιθεὶς ἄξιον τῆς
ἀπαιδευσίας καὶ μωρολογίας αὐτοῦ. Ων ἁπάντων τὴν
ἀκαθαρσίαν καὶ τὴν πρόδηλον φλυαρίαν τὸ καὶ
διηγήσασθαι καὶ ἀνατρέψαι ἴσον ἐστὶ τῷ τὴν Αὐγείου
κόπρον εκκομίσαι, κατὰ τὸν Ηρακλέα. Λοιπὸν οὖν,
τἄλλα παραδραμόντες, ὀλίγων ποιησόμεθα μνήμην,
καὶ ὅσα πάντως ἀναγκαιότερα, πρὸς τὸ διαγνωσθῆναί τε καὶ καταγνωσθῆναι.
Ολόσφυρον λέγει τὸν Θεόν, ἤτοι σφαιρικόν. Τοῦτο
δὲ τὸ σχῆμα σώματός ἐστι, καὶ σῶμα ἐμφαίνει· ὥσ
περ δὴ καὶ τὸν πυκνὸν καὶ πεπιλημένον. Σφαίρα δὲ
ὑλικὴ κατ' αὐτὸν ὁ Θεὸς ὤν, οὔτε ἀκούσεται, ούτε
ὄψεται· καὶ καταπρανῶς, ὡς ἔτυχεν, ενεχθήσεται,
καὶ ἄτακτα κατακυλισθήσεται.
Δογματίζων αἴτιον εἶναι παντὸς κακοῦ τὸν Θεόν,
ὥσπερ δὴ καὶ παντὸς ἀγαθοῦ, φησίν· "Ον ὁδηγεῖ
ὁ Θεὸς, ἐκεῖνός ἐστιν ὡδηγημένος· καὶ οὔς πλανα,
ἐκεῖνοί εἰσιν οἱ λειπόμενοι.» Καὶ μετ' ὀλίγα τὸ αὐτὸ
βεβαιῶν ἐπήγαγεν, ὅτι. Οὐ κυριεύω τῆς ψυχῆς μου
εἰς ὠφέλειαν, εἴτε βλάβην, εἰ μὴ ὅπερ ἐθέλει ὁ
Θεό;.» Καὶ ἐπιλαθόμενος ὅτι προφήτην πρό μικροῦ
ἐκήρυσσεν ἑαυτόν, λέγει· «Καὶ εἰ ἐγίνωσκον τὰ
ἐπόντα, εἶχον ἂν πλεονάσαι ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ, καὶ οὐκ
ἂν εἶχε μου άψασθαι δεινόν.» Καὶ πῶς ἂν ἐξέφυγες
τὰ δεινά, φύσει, καθὼς αὐτὸς λέγεις, ὄντα; Εἰ δὲ
ἐδύνασο διαφυγεῖν αὐτὰ, οὐ φύσει πάντως εἰσίν.
Οτι δὲ οὐκ ἔστιν αἴτιος τῶν κακῶν ὁ Θεὸς ἀπεδεί·
ξαμεν ἐν τῷ κατὰ τῶν Μασσαλιανών τίτλῳ, καὶ
ζήτησον τὸ ιζ' κεφάλαιον.
Φησὶν ἐν τῷ ὀγδόῳ τῶν μυθαρίων αὐτοῦ· «Λέγουσιν οἱ Ἰουδαῖοι Ο Ισραήλ ἐστιν ὁ υἱὸς τοῦ Θεοῦ·
καὶ λέγουσιν οἱ Χριστιανοί, ὅτι ὁ Χριστός ἐστιν ὁ
Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· τοῦτ᾽ ἔστιν ὁ λόγος αὐτῶν διὰ τῶν
στομάτων αὐτῶν· ν καὶ τὰ ἑξῆς. Ἀλλ᾿ ἄκουσον, υἱὲ
τοῦ πατρὸς τοῦ ψεύδους. Ἰουδαῖοι μὲν οὐ γνήσιον
υἱὸν τοῦ Θεοῦ Ἰσραὴλ ὀνομάζουσιν, ἀλλ' ἢ ὅσον δεῖ
ξαι τὴν πρὸς αὐτοὺς τοῦ Θεοῦ στοργήν διὰ τὴν
προσοῦσαν αὐτοῖς εὐσέβειαν· οἱ δέ γε Χριστιανοὶ
φύσει Υἱὸν Θεοῦ, καὶ ὁμοούσιον τῷ Πατρὶ, κατὰ τὴν
θεότητα, τὸν Χριστὸν ὁμολογοῦσιν. Εἰ γὰρ, ὡς αὐτ
singulari Dei colendi religione esse docet; Dei aųtem omnino sui et proprii. Quin etiam ille miseris
illis et a se deceptis, in exsecrabili illo domicilio,
quod precationibus destinatum, adesse, et in orbem
illud circuire jubet; et (quemadmodum ego ex quodam ipsius discipulorum, qui ad Christianorum partes
transiit, intellexi) statua quaedam lapidea erecta est
in medio domicilii, et qui dæmoniaca illa mandati
istius actione defunguntur, miseris suis cervicibus
inclinatis, altera manu sursum ad ipsam erecta,
altera autem tenentes, circumeunt, donec vertigine correpti concidant. Enimvero quid hic aliud
quam statuam colere quasi lege sanxit?
9. Hic quidem Moaneth licet esset rudis et agree
stis homo, tamen centum et tredecim conscripsit fabellas, et unicuique harum dignum quoddam nomen
hac sua inscitia indidit. Quarum quidem omnium
impuritatem et nugas manifestas et recensere et reſellere quid aliud fuerit, quam cum llercule Angiæ
stabulum egesto stercore purgare? Reliquum igitur
fuerit, aliis prateritis, paucis eorum duntaxat meni
nisse, que majoris momenti sunt, et ad recte cogno
scendam, et ad damnandam sectam exsecrabilem.
Deum ὁλόσφυρον dicit, sphæricum videlicet ac
rotundum. Atqui hæc figura corporis est, et corpus declarat; quemadmodum quod densum atque
constipatum est. Cum igitur, ut ipsi placet, Deus
materiata quædam sit sphæra, neque audiet, neque videbit: et in præceps temere feretur, inconditoque motu volutabitur.
Cum autem statuit Deum auctorem omnis mali
quemaduodum et omnis boni, ait: • Quem Deus
ducit, ille recte ducitur: et quos ille in errorem
impellit, illi sunt qui deseruntur.» Et paulo post,
hæc confirmans; subjicit. «Non sum dominus.
animæ, neque ad salutein neque ad perniciem, nisi
quatenus hoc ipsum Deus valt. Oblitus deinde
quod prophetam paulo ante seipsum prædicasset, ait:
‹ Et si nossem ea quæ absunt, possem sane bonis
afluere, neque me posset malum attingere. Quomodo vero tu mala effugeres, quæ, uti tu doces,
sunt natura? Si vēro tu illa vitare potuisti, non
igitur illa natura sunt. Deum vero non esse auctorem malorum in titulo contra Massaliotas a nobis,
demonstratum est: consule cap. 17.
In octava fabellarum suarum ait: «Judæi dicunt
Israelen esse filium Dei: et Christiani dicunt Christum esse Filium Dei: hic est sermo ex proprio
¡psorum ore profectus, › et quæ sequuntur. Verum
attende, o fili patris mendacii! Judæi quidem
non germanum Dei filium Israelem nominant, sed
tantum, ut ostendant Dei erga se amorem et propensioneum, ob caun qua patres excellebaut pietatem:
Christiani vero natura Filium Dei et Patri
consubstantialem secundum divinitatem Christum
confitentur. Nam si, ut fateris, Christo a Deo EvanPalatinus ins. Ἐκ τῶν τοῦ ἁγίου Εὐοδίου, uti et Zinus in marg., Et Eroli monachi scriptis, quasi ex Evodit
monumentis sequentia desumpta sint, ut tota fere Panoplia e veterum Patrum scriptis concinnata est. SYLDUNG.
col. 1343–1344page 663 of 677
PG 130:1343τὸς ὁμολογεῖς, ἐκ Θεοῦ δέδοται τῷ Χριστῷ τὸ Εὐαγγέλιον, καθὼς ὑποκατιόντες ἀποδείξομεν· ἐν αὐτῷ δὲ τῷ Εὐαγγελίῳ γέγραπται, ὅτι τρίτον ἄνωθεν ὁ Θεὸς ὑπὲρ Χριστοῦ ἐμαρτύρησε, πῇ μὲν λέγων, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός· πῇ δὲ, Καὶ ἐδόξασα, καὶ πάλιν δοξάσω· καὶ ἐν τῷ ὄρει δὲ τῷ Θαβώρ, Αὐτοῦ ἀκούετε· τί ἄτοπον καὶ ξένον ποιοῦσιν οἱ Χριστιανοί, Θεὸν καὶ Θεοῦ Υἱὸν ὁμολογοῦντες τὸν Χριστόν, τοῦ Θεοῦ καὶ τῷ Χριστῷ ταῦτα προσμαρτυροῦντος, ὡς διδάσκει τὸ Εὐαγγέλιον, ὁ ἐκ Θεοῦ δεδόσθαι ὁμολογεῖς; Ἐπιμνησθεὶς δὲ τοῦ Χριστοῦ καὶ τοῦ Εὐαγγελίου, φησὶν ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ· Ἀπεστείλαμεν ἀκόλουθον τούτων πάντων (δηλαδὴ τῶν προφητῶν) Ἰησοῦν τὸν υἱὸν Μαρίας, εἰς τὸ ἀληθοποιῆσαι τὰ πρὸ αὐτοῦ, τὰ τοῦ νόμου, καταγαγόντες πρὸς αὐτὸν τὸ Εὐαγγέλιον· ἐν ᾧ ἐστιν ὁδήγησις, φῶς, καὶ δικαιοσύνη, κατὰ τὴν δύναμιν τοῦ πρὸ αὐτοῦ νόμου, εἰς ὁδήγησιν καὶ ἐπαγγελίαν τοῖς φοβουμένοις αὐτὸν, καὶ εἰς τὸ κρῖναι τοὺς οἰκείους τοῦ Εὐαγγελίου. Εἰ δὲ ἀληθοποιῆσαι τὰ πρὸ αὐτοῦ, τουτέστι τὰ τοῦ παλαιοῦ νόμου, παραγενόμενος ὁ Χριστὸς, καὶ τὸ Εὐαγγέλιον, ὁδήγησιν, καὶ φῶς, καὶ δικαιοσύνην τοῖς ἀνθρώποις παρέδωκεν, ὡς αὐτὸς ὁμολογεῖς, καὶ τὴν κρίσιν αὐτὸς μέλλει ποιεῖν, σοὶ περιλέλειπται συνεισενεγκεῖν τοῖς ἀνθρώποις οὐδὲν ἕτερον ἢ πλάνην καὶ ἐναντίωσιν τῆς ἀληθείας δογμάτων. Λέγει πάλιν ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ· «Ὅταν ἠθέλομεν ἀπολέσαι χωρίον, ἐκελεύομεν τοῖς ἑστῶσιν ἐν αὐτῷ, καὶ ἠσώτευον ἐν αὐτῷ· καὶ ἐδικαιοῦτο ἐπάνω αὐτῶν ὁ λόγος, ὁ τῆς ἀπωλείας αὐτῶν δηλονότι, καὶ τῆς κατ᾿ αὐτῶν ἀποφάσεως· καὶ ἐδαμάσαμεν αὐτοὺς δαμάσει, καὶ πολλοὺς ἀπωλέσαμεν ἐκ τῶν γενεῶν μετὰ τὸν Νῶς.» Ταῦτα τὰ ῥήματα τίνι μᾶλλον ἁρμόζει, τῷ φιλανθρώπῳ Θεῷ, ἢ τῷ μισανθρώπῳ δαίμονι; Θεὸς κελεύει ἀσωτεύειν, ἢ διάβολος; Ὁ δὲ κελεύων ἀσωτεύειν, ἐκεῖνος τῆς ἀσωτίας αἴτιος μάλιστα, καὶ πλείονος κολάσεως ἄξιος. Μωσῆς μὲν ἔγραψεν, ὅτι Ἰδόντες οἱ υἱοὶ τοῦ Θεοῦ τὰς θυγατέρας τῶν ἀνθρώπων, ὅτι καλαί εἰσιν, ἔλαβον ἑαυτοῖς γυναῖκας· υἱοὺς μὲν Θεοῦ τοὺς ἀπογόνους τοῦ Σὴθ προσαγορεύων (οὕτω γὰρ δοκεῖ ὠνομάσθαι διὰ τὸ θεομίμητον αὐτοῦ καὶ τὴν ἐνάρετον καὶ εὐλαβῆ πολιτείαν), θυγατέρας δὲ ἀνθρώπων τὰς ἐκ τοῦ Κάϊν καὶ τῶν ἐξ αὐτοῦ καταγομένων· ὁ δὲ Μωάμεθ τοὐναντίον εἴρηκεν· ἀντὶ μὲν τῶν υἱῶν τοῦ Θεοῦ θηλείας ἀγγέλους εἰπὼν, κατὰ τὸν Ἕλληνα μῦθον, Πρὸς δ᾿ αὖ Ἑλένῃ λευκωλένῳ ἄγγελος ἦλθεν· ἀντὶ δὲ τῶν θυγατέρων τῶν ἀνθρώπων υἱοὺς ἀνθρώπων ἐπαγαγών. Καὶ τὸ πάντων ἐλεεινότατον, ὅτι παρὰ Θεοῦ τοῦτο γενέσθαι καταγγέλλει, λέγων· Ἐξελέξατο Κύριος ἡμῶν τὰ τέκνα· καὶ ἔλαβεν ἐκ τῶν ἀγγέλων θηλείας. Ὑμεῖς δὲ λέγετε λόγους μεγάλους, τουτέστι φημίζετε τὸν
gelium datum est, quemadmodum nos ipsi in sub- τὸς ὁμολογεῖς, ἐκ Θεοῦ δέδοται τῷ Χριστῷ τὸ Εὐαγ
sequentibus demonstrabimus: et in Evangelio scriplum est quod ter Deus cœlitus de Christo testificatus
sit; alicubi quidem dicens: Hic est Filius meus
d·lectus ': alicubi vero, Et glorificavi et (rursum)
glorificabo *; et in monte Thabore: Ipsum audite;
quidnam absurdi et alieni admittant Christiani,
qui et Deum, et Del Filium Christum confitentur:
cum et Deus Christo ea tribuat ex testimonio Evan -
gelii, quod etiam tu divinitus datum fuisse affirmas?.
Cum vero Christi et Evangelii mentionem [facit,
ex persona Dei ait: Misimus post hos omnes
(alios scilicet prophetas) Jesum filium Mariæ;
ut ea quæ in lege ante scripta erant, vera certique repræsentaret, Evangelio ad ipsum deinisso in quo est via, lux et justitia: secundum
potentiam legis, quæ ipsum antecessit, ad institutio-
»ein et promissionem eorum qui ipsum timent, et ad
judicandum domesticos Evagelii. Si igitur Christus,
ut ea quæ de ipso predicta erant, vera repraesentarel,
il est ut legem veterem expleret, advenit, Erangeliumque viam, institutionem, lucem et justitian
bo:ninibus tradidit, quemadmodum tu ipse confiteris, et ipse judicium facturus est, reliquum est
aliud te nihil hominibus obtrudere quam errores,
et quæ ex diametro cum doctrina veritatis pugnent.
Iterum tanquam ex persona Dei proponit: «Cum
regionem aliquam perdere volebamus, jubebamus
homines in eadem agentes, sese luxui et intemperantiæ dedere et hoc decretum de perditione ipsorum,
de ipsis verum fiebat, una cum oraculo: et sic
ipsos vere perdomuimus: multosque perdidimus ex
sæculis illis post Noe.» Hæc verba cuinam potius
conveniant? Deone salutis humanæ amanti, an vero
dzmoni, qui homines summo odio prosequitur?
Deusne jubet homines intemperanter vivere, an
diabolus? At qui jubet intemperanter vivere, is est,
auctor intemperantia et-luxus, atque adeo majorl
pana dignus.
Moses quidem litteris mandavit quod Filii Det
videntes filias hominum quod essent formosa, duxerunt sibi uxores *: Alios Dei posteros Setbi appellans
(sic enim ille nominatus est ob imitationem Dei et
studium virtutis, vitamque religiosam), filias
vero hominum dixit eas, quæ a Caino essent procreatæ aut ab ipso genus ducerent. Moameth vero
contra dixit: et pro filiis quidem Def angelos
feminas nominavit, ut est in fabulis Græcorum:
Ast Iris Helenæ formosæ nuntia venit *. Pro Bliabus
vero honinum filios hominum subjecit; et quod
omnium maxime miserabile est, hæc a Deo facta
narrat, cuin ait: «Elegit Dominus noster filias:
et accepit ex angelis quidem feminas. Vos vero
ardua quædam et magna pronuntiatis, id est,
Deum liberes habere divulgatis: immo vero potius
* Matth. 11, 17. xv, 5. • Joan. xii, 28.
G
γέλιον, καθὼς ὑποκατιόντες ἀποδείξομεν· ἐν αὐτῷ
δὲ τῷ Εὐαγγελίῳ γέγραπται, ὅτι τρίτον ἄνωθεν ὁ
Θεὺς ὑπὲρ Χριστοῦ ἐμαρτύρησε, πῇ μὲν λίγων,
ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός· πῆ δὲ,
Καὶ ἐδόξασα, καὶ πάλιν δοξάσω· καὶ ἐν τῷ ὄρει
δὲ τῷ Θαβώρ, Αὐτοῦ ἀκούετε· τί ἄτοπον καὶ ξένον
ποιοῦσιν οἱ Χριστιανοί, Θεὸν καὶ Θεοῦ Υἱὸν ὁμολο
γοῦντες τὸν Χριστόν, τοῦ Θεοῦ καὶ τῷ Χριστῷ ταῦ
τα προσμαρτυροῦντο;, ὡς διδάσκει τὸ Εὐαγγέλιον,
ὁ ἐκ Θεοῦ δεδόσθαι ὁμολογεῖς;
Επιμνησθεὶς δὲ τοῦ Χριστοῦ καὶ τοῦ Εὐαγγελίου,
φησὶν ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ· Απεστείλαμεν ἀκή
λουθον τούτων πάντων (δηλαδὴ τῶν προφητῶν Ἰησοῦν
τὸν υἱὸν Μαρίας, εἰς τὸ ἀληθοποιῆσαι τὰ πρὸ αὐτοῦ,
τὰ τοῦ νόμου, καταγαγόντες πρὸς αὐτὸν τὸ Εὐαγ
γέλιον· ἐν ᾧ ἐστιν ὁδήγησις, φῶς, καὶ δικαιοσύνη,
κατὰ τὴν δύναμιν τοῦ πρὸ αὐτοῦ νόμου, εἰς οδήγησιν καὶ ἐπαγγελίαν τοῖς φοβουμένοις αὐτὸν, καὶ εἰς
τὸ κρῖναι τοὺς οἰκείους τοῦ Εὐαγγελίου. ἡ Εἰ δὲ ἀλη
θοποιῆσαι τὰ πρὸ αὐτοῦ, τουτέστι τὰ τοῦ παλαιοῦ
νόμου, παραγενόμενος ὁ Χριστὸς, καὶ τὸ Εὐαγγέ
λιον, οδήγησιν, καὶ φῶς, καὶ δικαιοσύνην τοῖς ἀν
θρώποις παρέδωκεν, ὡς αὐτὸς ὁμολογεῖς, καὶ τὴν κρισιν αὐτὸς μέλλει ποιεῖν, σοὶ περιλέλειπται συνεισ
ενεγκεῖν τοῖς ἀνθρώποις οὐδὲν ἕτερον ἢ πλάνην
καὶ ἐναντίωσιν τῆς ἀληθείας δογμάτων.
Λέγει πάλιν ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ· «Οταν ἠθέ
λομεν ἀπολέσαι χωρίον, ἐκελεύομεν τοῖς ἑστῶσιν ἐν
αὐτῷ, καὶ ἡσώτευον ἐν αὐτῷ· καὶ ἐδικαιοῦτο ἐπάνω
αὐτῶν ὁ λόγος, ὁ τῆς ἀπωλείας αὐτῶν δηλονότι,
καὶ τῆς κατ᾿ αὐτῶν ἀποφάσεως· καὶ ἐδαμάσαμεν
αὐτοὺς δαμάσει, καὶ πολλοὺς ἀπωλέσαμεν ἐκ τῶν
γενεῶν μετὰ τὸν Νῶς.» Ταῦτα τὰ ῥήματα είνι μᾶλο
λον ἁρμόζει, τῷ φιλανθρώπῳ Θεῷ, ἢ τῷ μισαν
θρώπῳ δαίμονι; Θεὸς κελεύει ἀσωτεύειν, ἢ διάβολος;
Ο δὲ κελεύων ἀσωτεύειν, ἐκεῖνος τῆς ἀσωτίας απ
τιος μάλιστα, καὶ πλείονος κολάσεως άξιος.
Μωσῆς μὲν ἔγραψεν, ότι 'Ιδόντες οἱ vlcὶ τοῦ
Θεοῦ τὰς θυγατέρας τῶν ἀνθρώπων, ὅτι καλαί
εἰσιν, ελάβοντο ἑαυτοῖς γυναῖκας· υἱοὺς μὲν Θεοῦ
τοὺς ἀπογόνους τοῦ Σήθ προσαγορεύων οὕτω γὰρ
δοκεῖ ὠνομάσθαι διὰ τὸ θεομίμητον αὐτοῦ καὶ τὴν
ἐνάρετον καὶ εὐλαβή πολιτείαν), θυγατέρας δὲ
ἀνθρώπων τὰς ἐκ τοῦ Κάϊν καὶ τῶν ἐξ αὐτοῦ καταγομένων· ὁ δὲ Μωάμεθ τοὐναντίον εἴρηκεν· ἀντὶ
μὲν τῶν υἱῶν τοῦ Θεοῦ θηλείας ἀγγέλους εἰπὼν,
κατὰ τὸν Ἕλληνα μῦθον, Πρις δ' αὖ Ἑλένῃ λευ
κωλένῳ ἄγγελος ἦλθεν· ἀντὶ δὲ τῶν θυγατέρων
τῶν ἀνθρώπων υἱοὺς ἀνθρώπων ἐπαγαγών. Καὶ τὸ
πάντων ἐλεεινότατον, ὅτι παρὰ Θεοῦ τοῦτο γενέσθαι
καταγγέλλει, λέγων· ι Εξελέξατο Κύριος ἡμῶν τὰ
τέχνα· καὶ ἔλαβεν ἐκ τῶν ἀγγέλων θηλείας. Ὑμεῖς
δὲ λέγετε λόγους μεγάλους, τουτέστι φημίζετε τὸν
• Gen. vi 2.
• Iliad.!!!.
col. 1345–1346page 664 of 677
PG 130:1345Θεὸν υἱοὺς ἔχειν· μᾶλλον μὲν οὖν θηλείας ἀγγέλους νύμφας δέδωκε τοῖς υἱοῖς τῶν ἀνθρώπων· ἐξ ὧν οἱ γίγαντες ἐγεννήθησαν. Καὶ ὅτι μὲν αἱ θήλειαι ἄγγελοι οὐκ εἰσι θυγατέρες Θεοῦ, κατὰ τὸν ις΄ μύθον, ἔμνυσι, καὶ ἐπαρᾶται τὸν τοῦτο ὑπολαμβάνοντα· ὅτι δὲ θήλειαι ἄγγελοί εἰσιν, ἐνίσταται, καὶ διισχυρίζεται. Ἀλλ' εἰ καὶ δοθείη, ὅπερ ἀμήχανον, ἄνδρα θηλείᾳ ἀγγέλῳ μίγνυσθαι, καὶ σπερμαίνειν ἐν αὐτῇ· ἐν ποίᾳ μήτρᾳ συνέξει καὶ ζωώσει τὸ σωματικὸν σπέρμα ἡ ἀσώματος; Ποίᾳ δὲ καταλλήλῳ ὕλῃ θρέψει τοῦτο; πῶς δὲ καὶ ἐγγάστριον περιάξει τὸ βρέφος; πῶς δὲ καὶ γαλουχήσει τὸ χυμοὺς θρεπτικοὺς εἰωθὸς ἐπισπᾶσθαι ζῶον ἡ ἄϋλος καὶ ἄναιμος φύσις; Οὐκ ἄρα πάντως οὔτε θήλειά ἐστιν ἄγγελος· τὸ γὰρ ἄῤῥεν καὶ τὸ θῆλυ σωμάτων ἴδια. ι΄. Εἰσάγει τὸν Θεὸν αὐτῷ τοιοῦτον ὅρκον ὀμνύοντα· «Μὰ φουλκὶ τῶν φουλκῶν, καὶ προθίσματα προθισμάτων.» Καὶ αὖθις ἐν ἑτέρῳ μυθαρίῳ· «Μὰ λικμοῦντα λικμούντων, καὶ βαστάζουσας γόμους, καὶ τρεχούσας εὐθεῖαν, καὶ τὰ μερίζοντα πράγματα.» Καὶ πάλιν ἐν ἑτέρῳ· «Μὰ τὸ ὄρος, καὶ γραφὴν διστιχισμένην ἐν μεμβράνῳ λιτῷ· καὶ τὸ ὀσπήτιον τὸ ᾠκοδομημένον, καὶ τὸ στέγος τὸ σηκούμενον, καὶ τὴν θάλασσαν τὴν δεδεμένην.» Καὶ ἐν ἑτέροις ἄλλα τινὰ βαρβαρικὰ καὶ ἀνόητα, καὶ τῆς αὐτοῦ φλυαρίας καὶ φρενοβλαβείας οὐκ ἀποδέοντα. Καὶ ἀλλαχοῦ πάλιν· «Μὰ τὸν κάλαμον καὶ ἃ στιχίζουσι.» Καὶ πάλιν ἐν ἄλλοις ὅρκον πεποίηται· «Μὰ τὰς ἀπολυομένας ὀρδίνου, καὶ καταιγίδων καταιγίδας, καὶ ἁπλωθέντων ἁπλώματα, καὶ χωρούσας χώρημα, καὶ διπτούσας γνώμην ἀπολογητικήν.» Καὶ αὖθις ἐν ἄλλοις· «Μὰ τὰς ἀνασπωμένας βόλισμα, καὶ ἀφελομένας ἀφέλωμα, καὶ κολυμβούσας κόλυμβον, καὶ προλαβούσας προλάβωμα, καὶ διοικούσας πράγμα ἐν ἡμέρᾳ ἐν ᾗ σείει σεισμός.» Καὶ αὖθις ἐν ἑτέρῳ· «Μὰ τὸν οὐρανὸν τὸν πεπυργωμένον, καὶ τὴν ἡμέραν τῆς συνταγῆς· καὶ μάρτυν καὶ μαρτυρούμενον.» Καὶ πάλιν ἐν ἑτέρῳ· «Μὰ τὸν οὐρανὸν καὶ τὸν Ἀλταρίκ.» «Καί τί οἶδας τί τὸ Ἀλταρίκ; Ὁ ἀστὴρ ὁ τρυπητός.» Καὶ ἐν ἄλλῳ πάλιν· «Μὰ τὸ αἶγος καὶ νύκτας δέκα· καὶ ἡ ζυγὴ καὶ ἡ ἀποζυγή· καὶ ἡ νύξ ὅταν ἐφαπλῶται.» Καὶ αὖθις ἐν ἄλλῳ· «Μὰ τὰς συκᾶς καὶ τὰς ἐλαίας τοῦ Σινᾶ, καὶ ταύτην τὴν χώραν.» Καὶ ἐν ἄλλῳ πάλιν· «Μὰ τὰς δραμούσας ἐν ὑλακισμῷ, καὶ τὰς δεικνυούσας πυροβολίαν, καὶ τὰς περιπιπτούσας εἰς τὸ αὖγος, καὶ ταράξαντας εἰς τὸ ὑδρόσταθμα.» Καὶ ἀλλαχοῦ· «Μὰ τὸν Ἀλεζερ.» Τούτων δὲ τῶν ὅρκων τοὺς μὲν τοῦ παρ' αὐτοῦ Θεοῦ φησιν εἶναι, τοὺς δὲ αὐτὸς ὄμνυσι, καταπλήττων κἀν τούτοις τοὺς βαρβάρους, καὶ θέλων δεῖξαι τούτοις πολυμαθής, καὶ βαθέα μυστήρια ἐπιστάμενος, ὥσπερ καὶ ὅταν λέγῃ· «Ἐπιγραφὴ εἰς τὸ Ἀκκά·» «καὶ τί οἶδας τί τὸ Ἀκκά;» καὶ ἄλλα πολλὰ τοιαῦτα παντελῶς δύσφραστα καὶ ἀνόητα, καὶ τὰς ἀκοὰς κατατυποῦντα τῶν μαθητευομένων αὐτῷ. ια΄. Ἔτι ἐξόμνυται Μωάμεθ κατά τε ἡλίου καὶ σελή-
TIT. XXVIII.'
num; e quibus gigantes nati sunt., Jam vero
angelos feminas non esse flias Dei, ut est in fabella xvi, jurejurando affirmat; eumque qui ita
opinetur, exsecratur. Quod vero femina angeli sint,
iterum iterumque affirmat et pertendit. Quod si
etiam daretur, quod tamen deri nequit, virum
cum femina angelo rem habere, et semen in eaindem emittere: quanam, cedo, matrice continebit,
et vivum efficiet ea quæ corporis est expers, semen
corporeum? Deinde, quanam congruente alimonia
nutriet istud? quomodo infantem, qui ante partum in ventre fovetur, circumferet? Denique
Θεὸν υἱοὺς ἔχειν· μᾶλλον μὲν οὖν θηλείας ἀγγέλους angelos feminas, nyinphas dedit ille filiis homi
νύμφας δέδωκε τοῖς υἱοῖς τῶν ἀνθρώπων· ἐξ ὧν οἱ
γίγαντες ἐγεννήθησαν. Ὁ Καὶ ὅτι μὲν αἱ θήλειας
ἄγγελοι οὐκ εἰσι θυγατέρες Θεοῦ, κατὰ τὸν ις' μύθον, ἔμνυσι, καὶ ἐπαρᾶται τὸν τοῦτο ὑπολαμβάνοντα· ὅτι δὲ θήλειαι ἄγγελοί εἰσιν, ἐνίσταται, καὶ
διισχυρίζεται. Αλλ' εἰ καὶ δοθείη, ὅπερ ἀμήχανον,
ἄνδρα θηλείᾳ ἀγγέλῳ μίγνυσθαι, καὶ σπερμαίνειν ἐν
αὐτῇ· ἐν ποίᾳ μήτρα συνέξει και ζωώσει τὸ σωμα
τικὸν σπέρμα ἡ ἀσώματος; Ποίᾳ δὲ καταλλήλῳ ὕλῃ
θρέψει τοῦτο; πῶς δὲ καὶ ἐγγάστριον περιάξει τὸ
βρέφος; πῶς δὲ καὶ γαλουχήσει τὸ χυμούς θρεπτικοὺς εἰωθὸς ἐπισπᾶσθαι ζῶον ἡ ἄῦλος καὶ ἄναιμος
φύσις; Οὐκ ἄρα πάντως οὔτε θήλειά ἐστιν ἄγγεquomodo lacte fovebit animal, quod succos nutrien
λος· τὸ γὰρ ἄῤῥεν καὶ τὸ θῆλυ σωμάτων ίδια. tes attrahere consuevit, ea quæ materiæ
sanguinis est expers natura? Non igitur omnino est angelus femina: femina enim et mas propria
sunt corpororum.
ι'. Εἰσάγει τὸν Θεὸν αὐτῷ τοιοῦτον ἔρχον ομνύοντα,
• Μὰ φουλκὶ τῶν φουλκῶν, καὶ προθίσματα προθισμάτων.» Καὶ αὖθις ἐν ἑτέρῳ μυθαρίῳ, ο Μα
λικμοῦντα λικμούντων, καὶ βασταζούσας γόμους,
καὶ τρεχούσας εὐθεῖαν, καὶ τὰ μερίζοντα πράγμα
τα ο καὶ πάλιν ἐν ἑτέρῳ·».Μὰ τὸ ὄρος, καὶ γραφὴν
διστιχισμένην ἐν μεμβράνῳ λιτῷ· καὶ τὸ ὀσπήτιον
τὸ ᾠκοδομημένον, καὶ τὸ στέγος τὸ σηκούμενον, καὶ
τὴν θάλασσαν τὴν δεδεμένην.» Καὶ ἐν ἑτέροις ἄλλα
τινὰ βαρβαρικὰ καὶ ἀνόητα, καὶ τῆς αὐτοῦ φλυαρίας
καὶ φρενοβλαβείας οὐκ ἀποδέοντα. Καὶ ἀλλαχοῦ πάλιν· «Μὰ τὸν κάλαμον καὶ ἃ στιχίζουσι.» Καὶ
πάλιν ἐν ἄλλοις ὅρκον πεποίηται, ο Μὰ τὰς ἀπολυομένας ὀρδίνου, καὶ καταιγίδων καταιγίδας, καὶ
ἁπλωθέντων ἁπλώματα, καὶ χωρούσας χώρημα, καὶ
διπτούσας γνώμην ἀπολογητικήν. Καὶ αὖθις ἐν
ἄλλοις·: Μὰ τὰς ἀνασπωμένας βόλισμα, καὶ ἀφε
λομένας ἀφέλωμα, καὶ κολυμβούσας κόλυμβον, καὶ
προλαβούσας προλάβωμα, καὶ διοικούσας πράγμα ἐν
ἡμέρᾳ ἐν ᾗ σείει σεισμός· καὶ αὖθις ἐν ἑτέρῳ·
• Μὰ τὸν οὐρανὸν τὸν πεπυργωμένον, καὶ τὴν ἡμέραν
τῆς συνταγῆς· καὶ μάρτυν καὶ μαρτυρούμενον.» Καὶ
πάλιν ἐν ἑτέρῳ· «Μὰ τὸν οὐρανὸν καὶ τὸν ᾿Αλταρίκ, ο Καί τί οἶδας τί τὸ ᾿Αλταρίκ; Ὁ ἀστὴρ ὁ τρυ
πητός· καὶ ἐν ἄλλῳ πάλιν·. Μὰ τὸ αἶγος καὶ
νύκτας δέκα· καὶ ἡ ζυγὴ καὶ ἡ ἀποζυγή· καὶ ἡ νύξ
όταν ἐφαπλῶται.» Καὶ αὖθις ἐν ἄλλῳ·. Μὰ τὰς συν
κᾶς καὶ τὰς ἐλαίας τοῦ Σινᾶ, καὶ ταύτην τὴν χώραν.
Καὶ ἐν ἄλλῳ πάλιν·. Μὰ τὰς δραμούσας ἐν ὑλακισμῷ, καὶ τὰς δεικνυούσας πυροβολίαν, καὶ τὰς
περιπιπτούσας εἰς τὸ αυγος, καὶ ταράξαντας εἰς τὸ
ὑδρόσταθμα.» Καὶ ἀλλαχοῦ·. Μὰ τὸν ᾿Αλεζερ.»
Τούτων δὲ τῶν ὄρκων τοὺς μὲν τοῦ παρ' αὐτοῦ Θεοῦ
φησιν εἶναι, τοὺς δὲ αὐτὸς ὄμνυσι, καταπλήττων καν
τούτοις τοὺς βαρβάρους, καὶ θέλων δεῖξαι τούτοις
πολυμαθής, καὶ βαθέα μυστήρια ἐπιστάμενο;, ὥσπερ
καὶ ὅταν λέγῃ, «Επιγραφὴ εἰς τὸ ᾿Ακκά·, καὶ τί
οἶδας τί τὸ ᾿Ακκά; καὶ ἄλλα πολλὰ τοιαῦτα παντε
λῶς δύσφραστα καὶ ἀνόητα, καὶ τὰς ἀκοὰς κατατυ·
ποῦντα τῶν μαθητευομένων αὐτῷ.
δ
. Έτι εξόμνυται Μωάμεθ κατά τε ἡλίου καὶ σελή
et
10. Luducit Deum suum tali jurejurando sese ob -
stringentem: «Na per phuicos phulcorum, et prothismata prothismatum.» Et iterum in alia fabella: Næ per licmúnta liemuntum, et portantes
onera, currentesque rectam viam, et ea quæ res
paruiuntur. Et iterum in alia: • Na per nontem et scripturam duobus versibus scriptam in
'membrana tenui; et hospitium ædificatum, et
rectum quod appenditur, et per mare vinctum. ›
Et in aliis alia quædam barbarica, stultà, inepta,
nec aliena ab ipsius nugis et amentia. Et alibi
rursum: Per calamum, et quæ distinguunt
versus. › Et iterum in aliis juramentum concipit:
‹ Per absolutes ordine, el per procellarum procellas, per expansorum expansiones, et capientes
conceptamen, et jacientes sententiam defensoriam.>
Et iterum in aliis: ‹ Næ per eas quæ at rahunt
bolidem, per adimentes adimentum, per natantes
natationem, per anticipantes anticipamen, per administrantes negotium in die quo terræ miolus
quatil., Etrursum in alia: «Næ per calum turritum, et diem compositionis, per testem et lestificatum.» Et rursum in alia: • Næ per cœlum et
Altarik.» Et qui scire possis quid sit Altarık?
‹ Stella, inquit, perforata.» Et in alio loco: ‹ Næ per
fulgorem et noctes decem: per juncturani et sejuncturam, per noctem çum expansa fuerit., Et
rursus in alio: Næ per ficus et oleas montis Sina, et per hanc regionemn.» Et in alio: • Nic per
currentem in latratu, et per monstrantes ignis
jacula; per eam quæ incidit in fulgorem, et per
eos qui turbant aquam stagnantem.. Et alibi:
• Na per Alezer.» Harum vero formularum jurendi, alias quidem sui Dei esse ait; aliis vero ipse
utitur, volens in his quoque barbaros conster·
nare, atque ostendere se multiplicem disciplinam ac profunda mysteria callere; ut et cum
dicit': Inscriptio in Acca; et qui scire possis quid
sit Acca? aliaque permulta ejusmodi, quæ et prolatu
sunt difficilia, et intelligi prorsus nequeunt, aures
nempe suoruni discipulorum percellentia.
Jurat præterea Moameth per solem, iðnam,
col. 1347–1348page 665 of 677
PG 130:1347νης, καὶ τῶν ἄστρων, καὶ λαμπυρίδων, ζώων, καὶ κυνῶν δρομικῶν, καὶ φυτῶν, καὶ ἑτέρων ἀγνώστων καὶ βαρβαρικῶν ὀνομάτων, ὡς οἶμαι, δαιμόνων τινῶν ἀλιτηρίων καὶ παλαμναίων. Ταῦτα δὲ ποιούμενος ὅρκον, δῆλός ἐστι θεοὺς αὐτὰ νομίζων· ὁ γὰρ ὀμνύων κατὰ τοῦ μείζονος εἴωθεν ὀμνύειν. Διὸ καὶ ὁ Θεὸς, μὴ ἔχων κατὰ μείζονος ὀμνύειν, καθ᾿ ἑαυτοῦ ὤμοσεν, ὡς ἐδίδαξεν ἡ Γραφή. Ὅρκον δὲ νοοῦμεν ἐπὶ Θεοῦ τὴν διά τινος παραλαμβανομένου βεβαίωσιν τῆς ἐπαγγελίας.
ια΄. Ναὸν λέγει παρά τε Ἰσραὴλ καὶ Ἀβραὰμ τῷ Θεῷ ἀνοικοδομηθῆναι· τὸν οὔτε γενόμενον πώποτε, οὔτε παρὰ τῇ Γραφῇ μνημονευόμενον· εἰ γὰρ ἀλοιφὴν λίθου μόνον εἰς στήλην τῷ Θεῷ κεχρισμένον οὐ παρεῖδεν ὁ θεῖος Μωσῆς, πῶς ναὸν ὅλον ἀπεσιώπησεν ἄν;
ιβ΄. Ἐνομοθέτησεν εὔχεσθαι πρὸς νότον ἀπεστραμμένους· ἵνα κἀν τούτῳ διακρίνωνται ἀπὸ τῶν στρεφομένων πρὸς τὴν τοῦ ἡλίου ἀνατολήν.
Κελεύει τοὺς εἰς εὐχὴν ἐρχομένους καθαρίζειν ἑαυτούς· ὕδατι μὲν εἰ πάρεστιν· εἰ δὲ ἄπεστι, χώματι· τοῦτο δὲ ῥυποῖ μᾶλλον, οὐχὶ καθαίρει. Τί καὶ συντελέσει ἡ διὰ τοῦ ὕδατος ψιλὴ κάθαρσις, εἴπερ αἱ ψυχαὶ τούτων ἀκαθαρσίας εἰσὶ μεσταί;
Λέγει πάλιν, ὡς ἐκ Θεοῦ· «Ἡμεῖς δεδώκαμέν σοι τὸν κάνθαρον· καὶ εὖξαι πρὸς τὸν Κύριόν σου, καὶ σφάξον.» Ὢ θαυμαστὴ θυσία καὶ μεγαλοπρεπής, καὶ τοῦ νομοθετήσαντος ἐπαξία!
ιγ΄. Τὰ ἀπὸ τοῦ ιη΄ μυθαρίου Μωάμεθ μέχρι τοῦ λς΄ πάντα παρήκαμεν, ὡς μεστὰ πάσης τερθρείας καὶ τερατολογίας, καὶ αὐτόθεν ἀνατρεπόμενα, ὅσα ἀπό τε τῆς Παλαιᾶς, ἀπό τε τῆς Νέας ἔλαβε καὶ παρέφθειρε. Λέγει γὰρ τὴν τοῦ Μωσέως καὶ Ἀαρὼν ἀδελφὴν Μαριὰμ παρὰ φοίνικι τίκτειν τὸν Χριστόν, ἀπολεγομένην τὴν ἑαυτῆς ψυχὴν διὰ τὰς ὠδῖνας· καὶ τὸν Χριστὸν ἀπὸ τῆς γαστρὸς αὐτῇ προσφθέγξασθαι, καὶ κελεῦσαι σεῖσαι τὸν φοίνικα, καὶ φαγεῖν ἀπὸ τῶν καρπῶν αὐτοῦ. Τὸν δὲ Δαβὶδ καὶ τὸν Σολομῶντα δαίμοσι καὶ ὄρνισι προσδιαλέγεσθαι, δαίμονας τοὺς συνεργοῦντας τῷ Σολομῶνι παρεῖναι, καὶ γύπας τινάς· καὶ τῶν ἀνέμων ἄρχειν αὐτόν, καὶ τῶν μυρμήκων κατανοῆσαι τὰ μυστήρια· καὶ ἄγριόν τινα ἀλεκτρυόνα εἶναι τούτοις διδάσκαλον. Καὶ τὸν θώρακα δὲ τὸν σιδηροῦν παρὰ τοῦ Δαβὶδ λέγει πρῶτον ἐπινοηθῆναι.
Ἑαυτὸν δὲ κριτὴν μετὰ τοῦ Θεοῦ φημίζει, κρινοῦντα τὴν οἰκουμένην· καὶ ἕτερα τούτων ἀλογώτερα καὶ δαιμονιωδέστερα καταφλυαρεῖ.
Τὸν ἥλιον φησιν εἰς θερμὸν ὕδωρ καταβαπτίζεσθαι πρὸς τῷ τέλει τῆς ἑσπερίας· καὶ λουόμενον, ἀνιέναι πρὸς ὄρθρον καὶ ἀνατέλλειν. Ἀλλ᾿ εἰ πῦρ μὲν ὁ ἥλιος, ἀλλήλων δὲ φθαρτικὰ τὸ πῦρ καὶ τὸ ὕδωρ, πῶς οὐκ ἀναλίσκει θάτερον τὸ ἕτερον; Τίς δὲ καὶ ἡ χρεία τοῦ τοιούτου λουτροῦ; Καθαρώτατος γὰρ ὁ ἥλιος, καὶ αὐτοῦ τοῦ ὕδατος πολλῷ καθαρώτερος.
ιδ΄. Τὸν ἥλιον καὶ τὴν σελήνην ἐφ᾿ ἵπποις εἶναί φη
astra, igneum splendorem, animalia, canes cursores, νης, καὶ τῶν ἄστρων, καὶ λαμπυρίδων, ζώων, καὶ
plantas, aliaque incognita et barbara vocabula (ut
ego existimo) dæmonum noxiorum et scelestorum.
Ilæc porro cum ille in suis jurandi formulis adhibeat, perspicue ostendit, quod ista pro diis colal:
qui enim jurat, per majorem jurare solet. Itaque et
Deus, cum non posset per majorem jurare, per
seipsum juravit, quemadmodum Scriptura docuit.
Jusjurandum autem in Deum intelligimus, promissi
sui per aliquod assumptum confirmationem.
11. Templum etiam tradit et ab Ismaele et Abrahnmo ædificatum esse Deo; quod quidem neque exstitit unquam, neque a Scriptura memoratur; nam si
lapidem unctum, ut Deo statua erigeretur uncta,
divinus Moses non reticuit, quomodo templum integrum silentio præterivisset?
12. Constituit ut sui orarent conversi ad austrum;
scilicet ut etiam hac in re ab illis distinguerentur,
qui ad orientem solem conversi precantur.
Jubet præterea eos qui se ad preces conferunt,
prius sese purgare; aqua quidem, si adsit; sin
minus, humo fossitia. Atqui hæc magis fœdat, non
purgat. Deinde quidnam confert nuda illa per
aquam purgatio, siquidem'animi omni impuritate
scatent?
Dicit iterum; tanquam ex persona Dei: «Nos
dedimus tibi scarabæuin: tu ergo funde preces
ad Dominum tuum, et macta. Ο admirandumn
sacrificium et magnificum, talique legislatore dignum!
13. Quæ a xvIII Moamethi fabella usque ad xXXVI
interjecta sunt, omnia prætermisimus, tanquam plena on nibus nugis, et monstrosis figmentis, quæquo
adeo a seipsis evertuntur et refutantur: illa nempe
quæcunque ex Veteri pariter et Novo Testamento
accepit et corrupit. Dicit enim Mariam sororem
Mosis et Aaronis, juxta palmam peperisse Christum:
et cum desponderet animum ob dolores partus,
Christum ex utere ipsam allocutum esse, jussisseque
palmam concutere, et comedere de fructibus ejus:
Davidem vero et Salomonem cum dæmonibus et
avibus collocutos scripsit et dæmonas Salomoni
administros fuisse, item et gundas quasdam, eumdemque imperium in ventos habuisse; et formicarum
perspexisse mysteria, et silvestrem quemdam gallinaceum ipsis doctorem fuisse, sed et ferreum
thoracem primum a Davide excogitatum esse.
Scipsum vero judicem cum Deo prædicat, qui
judicaturus sit orbem; aliaque istis absurdiora et
magis diabolica deblaterat.
Solem tradit in aquam calidam ad fines occasus
immergi; et lotum circa diluculum ascendere alque
exoriri. Atqui si sol quidem ignis est, ignis autem
et aqua se invicem mutuo conficiunt, qui fit ut alterum non consumat alterum? Deinde, quid opus
est soli hoc lavacro? Sol enim purissimus est, ipsaque adeo aqua multo purior.
14. Solem et lunam in equis incedere tradit, Sed
κυνῶν δρομικῶν, καὶ φυτῶν, καὶ ἑτέρων ἀγνώστων
καὶ βαρβαρικῶν ὀνομάτων, ὡς οἶμαι, δαιμόνων τινῶν
αλιτηρίων καὶ παλαμναίων. Ταῦτα δὲ ποιούμενος
ὅρκον, δῆλός ἐστι θεοὺς αὐτὰ νομίζων· ὁ γὰρ ομνύων
κατὰ τοῦ μείζονος εἴωθεν ὀμνύειν. Διὸ καὶ ὁ Θεὸς,
μὴ ἔχων κατὰ μείζονος ομνύειν, καθ᾿ ἑαυτοῦ ὤμο
σεν, ὡς ἐδίδαξεν ή Γραφή. Όρκον δὲ νοοῦμεν ἐπὶ
Θεοῦ τὴν διά τινος παραλαμβανομένου βεβαίωσιν τῆς
ἐπαγγελίας.
ια΄. Ναὸν λέγει παρά τε Ισραὴλ καὶ ᾿Αβραὰμ τῷ
Θεῷ ἀνοικοδομηθῆναι· τὸν οὔτε γενόμενον πώποτε,
οὔτε παρὰ τῇ Γραφῇ μνημονευόμενον· εἰ γὰρ ἀλοιφὴν
λίθου μόνον εἰς στήλην τῷ Θεῷ κεχρισμένον οὐ
παρεῖδεν ὁ θεῖος Μωσῆς, πως ναὸν ὅλον ἀπεσιώπης
σεν ἄν;
ιβ'. Ενομοθέτησεν εὔχεσθαι προς νότον ἀπεστραμ
μένου;· ἵνα κὰν τούτῳ διακρίνωνται ἀπὸ τῶν στρεφο
μένων πρὸς τὴν τοῦ ἡλίου ἀνατολήν.
Κελεύει τοὺς εἰς εὐχὴν ἐρχομένους καθαρίζειν
ἑαυτού;· ὕδατι μὲν εἰ πάρεστιν· εἰ δὲ ἄπεστι, χώρ
ματι· τοῦτο δὲ ῥυποῦ μᾶλλον, οὐχὶ καθαίρει. Τί
καὶ συντελέσει ἡ διὰ τοῦ ὕδατος ψιλή κάθαρσις, εἶν
περ αἱ ψυχαὶ τούτων ἀκαθαρσίας εἰσὶ μεσταί;
Λέγει πάλιν, ὡς ἐκ Θεοῦ· «Ἡμεῖς δεδώκαμέν
σοι τὸν κάνθαρον· καὶ εύξαι πρὸς τὸν Κύριόν σου,
καὶ σφάξον.» Ω θαυμαστὴ θυσία καὶ μεγαλοπρε
πῆς, καὶ τοῦ νομοθετήσαντος επαξία!
ιγ'. Τὰ ἀπὸ τοῦ ιη' μυθαρίου Μωάμεθ μέχρι τοῦ λς'
πάντα παρήκαμεν, ὡς μεστὰ πάσης τερθρεία; καὶ
τερατολογίας, καὶ αὐτόθεν ἀνατρεπόμενα, ὅσα ἀπό
τε τῆς Παλαιᾶς, ἀπό τε τῆς Νέας ἔλαβε καὶ παρέ
φθειρε. Λέγει γὰρ τὴν τοῦ Μωσέως καὶ Δαρὼν ἀδελ
φὴν Μαρίαν παρὰ φοίνικι τίκτειν τὸν Χριστὸν, ἀπο
λεγομένην τὴν ἑαυτῆς ψυχήν διὰ τὰς ὠδῖνας· καὶ
τὸν Χριστὸν ἀπὸ τῆς γαστρὸς αὐτῇ προσφθέγξασθαι,
καὶ κελεῦσαι σεῖσαι τὸν φοίνικα, καὶ φαγεῖν ἀπὸ
τῶν καρπῶν αὐτοῦ. Τὸν δὲ Δαβὶδ καὶ τὸν Σολομών
δαίμοσι καὶ ὄρνισι προσδιαλέγεσθαι, δαίμονας το
συνεργοῦντας τῷ Σολομῶνι παρεῖναι, καὶ γούνας
τινάς· καὶ τῶν ἀνέμων ἄρχειν αὐτὸν, καὶ τῶν μυρο
μήκων κατανοησαι τὰ μυστήρια· καὶ ἄγριόν τινα
ἀλεκτρυόνα είναι τούτοις διδάσκαλον. Καὶ τὸν θώρα
καὶ δὲ τὸν σιδηροῦν παρὰ τοῦ Δαβίδ λέγει πρώτον
ἐπινοηθῆναι.
Ἑαυτὸν δὲ κριτὴν μετὰ τοῦ Θεοῦ φημίζει, κρι
νοῦντα τὴν οἰκουμένην· καὶ ἕτερα τούτων αλογώτερα
καὶ δαιμονιωδέστερα καταφλυαρεί.
Τὸν ἥλιον φησιν εἰς θερμόν ὕδωρ καταβαπτίζει
σθαι πρὸς τῷ τέλει τῆς ἑσπερίας· καὶ λουόμενον,
ἀνιέναι πρὸς ὄρθρον καὶ ἀνατέλλειν. Αλλ' εἰ πῦρ
μὲν ὁ ἥλιος, ἀλλήλων δὲ φθαρτικὰ τὸ πῦρ καὶ τὸ
ὕδωρ πῶς οὐκ ἀναλίσκει θάτερον τὸ ἕτερον; Τίς δὲ
καὶ ἡ χρεία τοῦ τοιούτου λουτρου; Καθαρώτατος
γὰρ ὁ ἥλιος, καὶ αὐτοῦ τοῦ ὕδατος πολλῷ καθαρών
τερος.
ιδ΄. Τὸν ἥλιον καὶ τὴν σελήνην ἐφ' ίπποις εἶναί φη-
col. 1349–1350page 666 of 677
PG 130:1349σιν. Ἀλλὰ πῶς ἄψυχα ταῦτα ὄντα, ἱππεύειν δύνανται; πῶς δὲ καὶ οἱ ἵπποι ὄχημα πυρὸς εἶναι ὑποστήσονται; Γήινος γὰρ ἕκαστος ἵππος, καὶ δαπάνη πυρός. Οἱ δὲ κατὰ τὸν Ἠλίαν ἔμπυροι ἵπποι οὐ φύσιν εἶχον ἵππων, ἀλλὰ σχῆμα μόνον, ἄγγελοι Θεοῦ τυγχάνοντες.
ιε΄. Ἐκ βδέλλης ἄνθρωπον γίνεσθαι λέγει. Ἀλλὰ πῶς ἐκ τοῦ ἀτιμοτάτου τὸ τιμιώτατον, καὶ ἐκ τοῦ ἀλόγου τὸν λογικὸν, καὶ ἐκ τοῦ φευκτοῦ τὸ εὐκτόν;
ις΄. Ἐκ πάντων τῶν ζώων τῆς βρώσεως ἀποπέμπεται μόνον τὸν χοίρον· οὔτε δὲ κύνα, οὔτε λύκον, οὔτε τι ἄλλο· ἀλλὰ πάντων μετέχειν προτρέπεται τοὺς ὑπ' αὐτοῦ ἠπατημένους· «Φάγετε γάρ, φησίν, ἐκ τῶν ὄντων ἐν τῇ γῇ· καθαρὰ γὰρ καὶ καλά· καὶ μὴ ἀκολουθῆτε τοῖς ἴχνεσι τοῦ Σατανᾶ.» Σατανᾶν δηλονότι καλῶν τὸν τὰ μὲν καθαρὰ, τὰ δὲ ἀκάθαρτα προσηγορευκότα Θεόν. Ἀλλ' εἰ Σατανᾶς οὗτος, πῶς Θεὸν αὐτὸν ἐν ἄλλοις ὀνομάζεις, ὦ λῆρε καὶ σεαυτῷ μαχόμενε;
ιζ΄. Περὶ νηστείας νομοθετῶν οὕτω φησίν· «ὅτι Ἔξεστιν ὑμῖν ἡ νύξ τῆς νηστείας εἰς μίξιν τῶν γυναικῶν ὑμῶν. Αὗται γὰρ ὑμῶν εἰσι σκεπάσματα· καὶ ὑμεῖς αὐταῖς ἐστε σκεπάσματα. Ἔγνω γὰρ ὁ Θεὸς ὅτι παραδουλεύεσθε ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν ἐν τῇ νηστείᾳ, καὶ ἵλεως ὑμῖν γίνεται. Μίχθητε αὐταῖς εἰς παράκλησιν· φάγετε ἑσπέρας καὶ πίετε, ἕως τὸ τῆς νυκτὸς μέλαν φανῇ λευκὸν διὰ τῆς ἡμέρας· καὶ πάλιν πληρώσατε τὴν νηστείαν ἕως τῆς ἑσπέρας· καὶ μίχθητε αὐταῖς, ὑμῶν συχναζόντων ἐν τῷ προσκυνητηρίῳ.» Αὕτη ἐστὶν ὁ νόμος Θεοῦ; Ποία νηστεία, ἀκάθαρτε, ἢ ποῖος νόμος Θεοῦ, τὸ δι' ὅλης τῆς νυκτὸς εὐωχεῖσθαι καὶ ἀσελγαίνειν;
Περὶ σωφροσύνης αὐτοῖς διαλεγόμενός φησιν· «Αἱ γυναῖκες ὑμῶν ἄρουραι ὑμῶν. Εἰσέλθετε εἰς τὰς ἀρούρας ὑμῶν, ὅθεν βούλεσθε· καὶ συνέλθετε ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν·» τουτέστι, πᾶσαν ἐπιθυμίαν τῶν ψυχῶν ὑμῶν πληρώσατε, καὶ χρήσασθε ταῖς γυναιξὶν ὑμῶν ἀμφοτέρωθεν. Τί τῆς σῆς ἀκαθαρσίας ταύτης ἀσελγέστερον καὶ μιαρώτερον;
ιη΄. Οὗτος ἐνομοθέτησε γυναῖκας μὲν τέσσαρας ἕκαστον λαμβάνειν· παλλακὰς δὲ χιλίας, ἢ ὅσας ἂν τρέφειν δυνηθείη. Ὑποκείσθαι δὲ ταῖς γυναιξὶ τὰς παλλακάς· καὶ ἣν ἂν ὁ ἀνὴρ βούληται, ἀπολύειν, καὶ ἄλλην ἀντεισάγειν. Ὢ τῆς ἀνυπερβλήτου καὶ χοιρώδους ἢ κυνώδους ἀκολασίας!
Λύσεως μνημονεύσας γυναικὸς ἐξ ἀνδρός φησι τάδε· «Ἐάν τις ἀπολύσῃ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, γαμηθήτω αὕτη ἑτέρῳ· καὶ οὕτως, εἰ βούλεται ὁ ἀπολύσας αὐτὴν ἀνὴρ αὐτῆς, ἐπαναστρεψάσθω πρὸς αὐτόν. Οὐκ ἐξέσται δὲ αὐτῇ, πρὸ τοῦ γαμηθῆναι ἑτέρῳ, ἐπαναστρέψαι πρὸς αὐτόν.» Καλὸς νόμος ὁ μοιχείαν ἐπιτάττων, καὶ καθάρσιον αὐτὴν τῆς ἀπολύσεως ὁρίζων!
ιθ΄. Εἰς τὸν καθ' ἡμῶν πόλεμον ἐγείρων τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ φησι· «Φονεύσατε αὐτοὺς ὅπου ἂν συναντήσητε αὐτοῖς.» Ἀλλὰ τίνος ἕνεκα τοῦτο κελεύεις, ὦ
PANOPLIA DOGMATICA. TIT. XXVIII.
σιν. Αλλὰ πῶς ἄψυχα ταῦτα ὄντα, ἱππεύειν δύνανται; quomodo næc, cum sint inanina, equitare possunt?
πῶς δὲ καὶ οἱ ἱπποι ὄχημα πυρὸς εἶναι ὑποστήσονται; Γήινος γὰρ ἕκαστος ἵππος, καὶ δαπάνη πυρός.
Οἱ δὲ κατὰ τὸν Ἠλίαν ἔμπυρο: ἵπποι οὐ φύσιν εἶχον ἵππων, ἀλλὰ σχῆμα μόνον, ἄγγελοι Θεοῦ τυγχά
νοντες.
ιε'. Ἐκ βδέλλης ἄνθρωπον γίνεσθαι λέγει. ᾿Αλλὰ
πῶς ἐκ τοῦ ἀτιμοτάτου τὸ τιμιώτατον, καὶ ἐκ' τοῦ
ἀλόγου τὸν λογικὸν, καὶ ἐκ τοῦ φευκτοῦ τὸ εὐκτόν;
quomodo equi ignis vehiculum esse sustinebant?
Equus enim terrestris est, et igni delagrare potest.
Eliæ vero illi ignei equi figuram equorum præferebant, cum revera angeli Dei essent.
13. Ex hirudine sive sanguisuga hominem fieri
dicit. Verum enimvero qua ratione ex abjectissimo
pretiosissimum, ex bruto ratione præditum, ex eo
quod fugiendum et aversandum est,
id quod
expetitur?
16. Ex esu omnium animalium solum abominatur
porcum; neque canem, neque lupum, neque ullum
aliud; sed cæteris omnibus vesci jubet di cipulos
a se deceptos. Comedite, inquit, de his quæ sun!
ις'. Ἐκ πάντων τῶν ζώων τῆς βρώσεως ἀποπέμπεται μόνον τὸν χοίρον· οὔτε δὲ κύνα, οὔτε λύκον, οὔτε
τι ἄλλο· ἀλλὰ πάντων μετέχειν προτρέπεται τοὺς
ὑπ' αὐτοῦ ἠπατημένους· ο Φάγετε γάρ, φησίν, ε ἐκ
τῶν ὄντων ἐν τῇ γῇ· καθαρὰ γὰρ καὶ καλά· καὶ μὴ in terra; pura cnim sunt et bona; neque sequimini
ἀκολουθῆτε τοῖς ἴχνεσι τοῦ Σατανᾶ. ο Σατανᾶν δηλονότι καλῶν τὸν τὰ μὲν καθαρὰ, τὰ δὲ ἀκάθαρτα
προσηγορευκότα Θεόν. 'Αλλ' εξ Σατανᾶς οὗτος, πῶς
Θεὸν αὐτὸν ἐν ἄλλοις ονομάζεις, ω λῆρε καὶ σεαυτῷ
μαχόμενε;
ιζ. Περὶ νηστείας νομοθετῶν οὕτω φησίν· ὅτι
«Έξεστιν ὑμῖν ἡ νύξ τῆς νηστείας εἰς μίξιν τῶν γυναι
κῶν ὑμῶν. Αὗται γὰρ ὑμῶν εἰσι σκεπάσματα· καὶ
ὑμεῖς αὐταῖς ἐστε σκεπάσματα. Εγνω γὰρ ὁ Θεὸς
ὅτι παραδουλεύεσθε ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν ἐν τῇ νηστείᾳ,
καὶ ἵλεως ὑμῖν γίνεται. Μίχθητε αὐταῖς εἰς παρά
κλησιν· φάγετε ἑσπέρας καὶ πίετε, ἕως τὸ τῆς
νυκτὸς μέλαν φανῇ λευκὸν διὰ τῆς ἡμέρας· καὶ πάλιν πληρώσατε την νηστείαν ἕως τῆς ἑσπέρας, καὶ ς
μίχθητε αὐταῖς, ὑμῶν συχναζόντων ἐν τῷ προσκυ
νητηρίῳ. Αὕτη ἐστὶν ὁ νόμος Θεοῦ.. Ποία νηστεία,
ἀκάθαρτε, ἢ ποῖος νόμος Θεοῦ, τὸ δι' ὅλης (τῆς)
νυκτὸς εὐάζειν καὶ ἀσελγαίνειν;
Περὶ σωφροσύνης αὐτοῖς διαλεγόμενός φησιν· «ΑΙ
γυναῖκες ὑμῶν, ναετὸς ὑμῶν. Εἰσέλθετε εἰς τοὺς
ναετοὺς ὑμῶν, ὅθεν βούλεσθε· καὶ συνέλθετε ταῖς
ψυχαῖς ὑμῶν·, τουτέστι, πᾶσαν ἐπιθυμίαν τῶν ψυ
χῶν ὑμῶν πληρώσατε, καὶ χρήσασθε ταῖς γυναιξὶν
ὑμῶν ἀμφοτέρωθεν. Τί τῆς σῆς ἀκαθαρσίας ταύ
της ἀσελγέστερον καὶ μιαρώτερον;
ιη'. Οὗτος ἐνομοθέτησε γυναῖκας μὲν τέσσαρας ἔκαστον [ὑμῶν] λαμβάνειν· παλλακὰς δὲ χιλίας, ἢ ὅσας
ἂν τρέφειν δυνηθείη. Υποκείσθαι δὲ ταῖς γυναιξὶ τὰς
παλλακάς· καὶ ἣν ἂν ὁ ἀνὴρ βούληται, ἀπολύειν,
καὶ ἄλλην ἀντεισάγειν. Ο τῆς ἀνυπερβλήτου και
χοιρώδους ἢ κυνώδους ἀκολασίας!
Λύσεως μνημονεύσας γυναικὸς ἐξ ἀνδρός φησι
τάδε· ο 'Εάν τις ἀπολύσῃ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, γαμηθήτω αὕτη ἑτέρῳ· καὶ οὕτως, εἰ βούλεται ὁ ἀπολύσα; αὐτὴν ἀνὴρ αὐτῆς, ἐπαναστρεψάσθω πρὸς αὐτ
τόν. Οὐκ ἐξέσται δὲ αὐτῇ, πρὸ τοῦ γαμηθῆναι ἑτέρῳ,
ἐπαναστρέψαι πρὸς αὐτόν. ο Καλός νόμος ὁ μοι
χείαν ἐπιτάττων, καὶ καθάρσιον αὐτὴν τῆς ἀπολύσεως οριζόμενος!
ιθ'. Εἰς τὸν καθ᾿ ἡμῶν πόλεμον ἐγείρων τοὺς μαθη
τὰς αὐτοῦ φησι· «Φονεύσατε αὐτοὺς ὅπου ἂν συναντή
σητε αὐτοῖς.» 'Αλλά τίνος ένεκα τοῦτο κελεύεις, ὦ
vestigia Satanæ:, Satanam scilicet appellitans
Deum, qui alia quidem munda, alia vero immunda
dixit. Sed si quidem iste Satanas est, quomodo
ipsum in aliis Deum appellas, o vane nugator, tibique ipsi repugnans?
17. De jejunio dum leges fert, sic ait: «Now jejunii
vobis libera concessa est, ut cum vestris axoribus concumbatis.Ipsæ enim sunt vestra tegumenta,etvos ipsis
estis tegumenta. Deus enim perspectum habuit insidias vobis fieri jejunio, et propitius est. Itaque misceamini cum illis ad consolationem; et vesperi comedite
ac bibite, donec ex atra noctis caligine candida dies
¡llucescat; et iterum expleto usque ad vesperam jejunio, cum mulieribus rem habete, oratorium assidue
frequentantes. Hæc jejunandi ratio lex Dei est.
Quodnam vero jejunium, o impure; quænam Del
lex, per totam noctem bacchari et libidini indulgere?
De continentia atque modestia apud suos disserens ait: Mulieres vestræ habitaculum vestrum
sunt. Intrate in vestrum habitaculum, undecunque vultis, et cum animis vestris congredimini; ›
id est, omnem libidinem animi vestri explete, et
utimini mulieribus vestris utrinque. Quid hac tua
in puritate spurcius et abominabilius?
18. Hic legem tulit, ut quisque vestrum quatuor
uxores ducere queat; pellices vero mille, aut quote
quot aliquis alere possit. Verum uxoribus subjectas esse vult pellices: permittitque repudiare quam
maritus velit, et alian pro ea ducere. Ο incom
parabilem, porcinamque aut caninam intemperantiam!
Cum divortii meminit inter virum et uxorem,
hæc constituit: ‹ Si quis uxorem suam repudiaverit, ipsa nubat alii; atque ita, si velit qui eam
dimisit maritus ejus, ad ipsum revertatur. Reverti
vero ad ipsum, antequam alii nupserit, non licehit.» Præclara vero lex, quæ adulterium saucit,
et eo vult repudium expiari!
19. Cum vero suos discipulos in bellum adversus
nos incitat, ait: «Occidite ipsos, ubicunque in ipsos
incideritis. › Sed cujus rei causa hoc ipsum ju-
col. 1351–1352page 667 of 677
PG 130:1351μιαιφόνε; Ἵνα πάντως μή, νουνεχεῖς ὄντες, ἐλέγχωσι τὰ ἀσέβαστά σου καὶ κατάπτυστα δόγματα. κ΄. Διανίστησι καὶ ἐξοπλίζει παντοιοτρόπως τοὺς βαρβάρους πρὸς τὸ τοῖς τῶν Χριστιανῶν αἵμασι καταχραίνεσθαι, πιστεύοντας πολλὴν παρὰ θεῷ μισθαποδοσίαν κεῖσθαι τοῖς ὁμῶς κατ' αὐτῶν χωρούσι. Τὴν πέμπτην δὲ μοῖραν τῶν αἰχμαλώτων καὶ τῶν ἄλλων σκύλων ἀνατίθεσθαι τῷ Θεῷ, καὶ τῷ προφήτῃ καὶ ἀποστόλῳ αὐτοῦ Μωάμεθ· οὐ γὰρ ἔδει μὴ καὶ τοῦ κέρδους αὐτοῖς κοινωνῆσαι τὸν τῆς ἀπωλείας αὐτοῖς αἴτιον. Ἐχρῆν δὲ ἐκ μιαιφόνου λαοῦ μιαιφόνῳ προφήτῃ μιαιφόνους εἶναι τὰς προσενέξεις. Καὶ καταλλάττεσθαι δὲ κελεύει, παρακαλούντων Χριστιανῶν. Βαβαὶ τῆς ἀπανθρώπου φιλανθρωπίας· Εἰ μὲν καταλλαγέντες, καὶ καθ' ἑαυτοὺς γενόμενοι, τολμήσουσι τῆς αὐτῆς ἐξουσίας ἀποδιαιρεθῆναι, πόλεμον κατ' αὐτῶν συγκροτεῖν, καὶ ἀποσφάττειν αὐτούς· εἰ δὲ τὴν αὐτὴν ἐπανέλοιντο θρησκείαν, εἰς ἀδελφοὺς αὐτοὺς παραδέχεσθαι. Οὐ καταναγκάσετε, φησὶν, εἰς πίστιν αὐτούς. Ἐφανερώθη γὰρ τὸ εὐπρόσδεκτον ἐκ τοῦ σφαλεροῦ. Τουτέστιν, ἐφάνη ἡ καθ' ὑμᾶς πίστις εὐπρόσδεκτος τῷ Θεῷ, τῶν ἄλλων πίστεων ἀποδοκιμασθεισῶν, οἷα σφαλερῶν. Εὔγε τῆς φιλανθρωπίας· ὅτι σφάζειν τοὺς Χριστιανοὺς ἐπιτάξας, μὴ ἀναγκάζειν τέως εἰς τὴν πίστιν ἐκέλευσε· φονεύειν ἐπιτάξας, οὐ δι' ἀλλοτριότητα πίστεως, ἀλλὰ δι' οἰκείαν ἀπήνειαν καὶ ἀπανθρωπίαν, καὶ ἵνα μὴ ζῶντες ἐλέγχωσι τὴν αὐτῶν ἀπόνοιαν καὶ ἀσέβειαν, ὡς προείρηται. Παραινεῖ τοῖς ἰδίοις λέγων· Μὴ γίνεσθε ἀντιλήπτορες Ἰουδαίων τε καὶ Χριστιανῶν. Ὅστις γὰρ ὑπερασπίζεται αὐτῶν ἐξ ὑμῶν, ὁ τοιοῦτος ἐξ αὐτῶν ὑπάρχει. Ἔστω· Χριστιανούς μέν, τοὺς τὴν παντουργὸν καὶ ἁγίαν Τριάδα σέβοντας, μισεῖς, καὶ τοιαῦτα ὑπομένειν κελεύεις· Ἰουδαίοις δὲ, τοῖς ἐπαγγελλομένοις τὴν τοῦ Ἀβραὰμ ἀποσώζειν πίστιν, διὰ τί ταῦτα προξενεῖς; Ἀλλ' οὐκ ἔξω καὶ τοῦτο τῆς σῆς κακοφροσύνης. Οἶδας γὰρ ὅτι ὁ νόμος τὴν τοῦ Χριστοῦ θεότητα δείκνυσι· καὶ διὰ τοῦτο ἀμφοτέρους ἐχθραίνειν κελεύεις, χριστομάχος, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν, θεομάχος ὤν. Εἶτ' οὕτω ταλανίζει Χριστιανούς τε καὶ Ἰουδαίους, λέγων· Οὐαὶ ὑμῖν, οἰκεῖοι Γραφῶν· οὐδὲν ὑμῖν ἔσται, ἕως ἂν ἐξακολουθῆτε τῷ νόμῳ καὶ τῷ Εὐαγγελίῳ. Ὄφελον δηλονότι. Καὶ μὴν ἀνατέρω μικρὸν ἀληθοποιηθῆναι μὲν παρὰ Χριστοῦ τὸν νόμον εἴρηκας· δοθῆναι δὲ διὰ τοῦ Εὐαγγελίου ὁδήγησιν, καὶ φῶς, καὶ δικαιοσύνην. Ἀλλ' ὄντως ἑαυτῷ περιπίπτει τὰ πολλὰ τὸ ψεῦδος, ἵνα φανερωτέρως ἐλεγχθείη. Περιτέμνειν καὶ τοὺς ἄῤῥενας καὶ τὰς θηλείας νομοθετήσας, ἀπηγόρευσεν αὐτοῖς καὶ τὸν οἶνον. Τὸ μὲν οὖν περιτέμνειν τοὺς ἄρρενας Ἑβραϊκόν· τὸ δὲ τὰς θηλείας τῆς τοῦ Μωάμεθ ἀναισχυντίας ἴδιον, ἐπὶ διορθώσει δῆθεν τῆς νομικῆς περιτομῆς· ἡ δὲ ἀποχὴ τοῦ οἴνου, ἵνα μὴ μεθυσκόμενοι τοῖς ἐχε-
!
bes, o sanguinarie? No videlicet, cum sapientes μιαιφόνε; Ένα πάντως μή, νουνεχεῖς ὄντες, ἐλέγχωσε
sint, impia tua et spurca placita coarguant.
τὰ ἀσέβαστά σου καὶ κατάπτυστα δόγματα.
20. Excitat autem multis molis et armat barbaros,
ut Christianorum sanguine polluantur: dum illis
persuasum esse vult, magnam et copiosam mercedem apud Deum repositam esse iis qui crudeliter
in ipsos grassentur. Jubet euam quintam partem
captivorum et aliorum'spoliorum dedicari Deo, el
prophetæ apostoloque ejus Moametho. Neque enim
æquum erat lucri non esse cum illis participem eum
qui ipsis perditionis Christianorum fuisset auctor;
sed par erat ex sanguinario populo sanguinario
prophetæ sanguinarias primitias decerni.
Sed tamen rogantibus Christianis jubet reconciliari. Papa inbamanam humanitatem! Si enim
Christiani, facta reconciliatione, in Saracenorum
partós concesserint, et postea ab eorumdem polė–
Stato so abgregaro ausi fuerint, bellum contra ees
conßari etjugulari eos vált; at si eamdem religionein amplexentur, in fratrum numerum recipt.
›
κ'. Διανίστησι καὶ ἐξοπλίζει παντοιοτρόπως τους
βαρβάρους πρὸς τὸ τοῖς τῶν Χριστιανών αίμασι κατα χραίνεσθαι, πιστεύοντας πολλὴν παρὰ θεῷ μισθαποδοσίαν κεῖσθαι τοῖς ὁμῶς κατ' αὐτῶν χωρούσι.
Την πέμπτην δὲ μοῖραν τῶν αἰχμαλώτων καὶ τῶν
ἄλλων σκύλων ἀνατίθεσθαι τῷ Θεῷ, καὶ τῷ προφήτη
καὶ ἀποστόλῳ αὐτοῦ Μωάμεθ· οὐ γὰρ ἔδει μὴ καὶ
τοῦ κέρδους· αὐτοῖς κοινωνῆσαι τὸν τῆς ἀπωλείας
αὐτοῖς αἴτιον. Εχρῆν δὲ ἐκ μιαιφόνου λαοῦ μιαιφό
να προφήτη μιαιφόνους εἶναι τὰς προσενέξεις.
Καὶ καταλλάττεσθαι δὲ κελεύει, παρακαλούντων
Χριστιανῶν. Βαβαὶ τῆς ἀπανθρώπου φιλανθρωπίας 1
Εἰ μὲν καταλλαγέντες, καὶ καθ᾿ ἑαυτοὺς γενόμεναι, τολμήσουσι τῆς αὐτῆς ἐξουσίας. ἀποδιαιρεθή
ναι, πόλεμον κατ' αὐτῶν συγκροτεῖν, καὶ ἀποσφάτ
τειν· αὐτούς· εἰ δὲ τὴν αὐτὴν ἐπανέλοιντο θρησκείαν, εἰς ἀδελφοὺς αὐτοὺς παραδέχεσθαι.
• Οὐ καταναγκάσετε, φησὶν, εἰς πίστιν αὐτ
τους. Εφανερώθη γὰρ τὸ εὐπρόσδεκτον ἐκ τοῦ σφα
λερού, ο Τουτέστιν, ἐφάνη ή καθ' ὑμᾶς πίστις εὐπρόσδεκτος τῷ Θεῷ, τῶν ἄλλων πίστεων ἀποδοκι
μασθεισῶν, οἷα σφαλερῶν. Εύγε τῆς φιλανθρωπίας 1
ὅτι σφάζειν τοὺς Χριστιανοὺς ἐπιτάξας, μὴ ἀναγκά
ζειν τέως εἰς τὴν πίστιν ἐκέλευσε φονεύειν ἐπιτάξας,
οὐ δι' ἀλλοτριότητα πίστεως, ἀλλὰ δι' οικείαν
• Non adigetis ipsos, ait, ad fdem. Namn ex lubrico et periculoso, quod gratum acceptumque est,
planum factum est, id est, apparuit vestra foes
Deo grata, aliis religionibus improbatis, languam
periculosis. Euge, magna sane bumanitas, quod ineracere Christianos mandasti! adigere interim ad
Adem non jussist), sed occidere mandasti! non ob
alienam fidem, sed ob insitam sævitiem atque inhumanitatem, et ne superstites coarguant tuam in- ἀπήνειαν καὶ ἀπανθρωπίαν, καὶ ἵνα μὴ ζῶντες
saniam atque impietatem, uti prædictum est.
Admonet suos dicens: «Ne sitis socii neque Judæorum, neque Christianorum. Nam quicunque
ipsos defendit, ex ipsis est.. Esto sane: Christianos
omnipotentem sanctamque Trinitatem calentes odio
prosequeris; in Judæos vero, qui profitentur sese
Abrahami Ademn conservare, cur hoc moliris? Sed
nihil, alienum a tua malitia. Nosti enim quod lex divinitatem Christi declaret: idcirco utrosque odio labere praecipis, qui Christi, iino, ut potius dicam,
Dei hostis es.
Deinde sic condolet Judæis et Christianis, cum
ait: ‹ Væ vobis, domestici Scripturarum! nihil
♥obis erit, quoad legem sequemini et Evangelinm. ›
Nihil, nempe utilitatis. Atqui paulo ante legem a
Christo impletam fuisse dixisti, Evangeliumque
promulgatum esse viam et lueem et justitiam.
Sed revera mendacium seipsum jugulat, ut evidenter coarguatur.
De circumcisione et inarium et feminarum legem
tulit: interdixit illis etiam viuo. Εt mares quidem
circumcidere Hebraicum; feminas vero impudentiæ Moamethicæ proprium. scilicet ut circumcisionem in lege præscriptam boc pacto corrigeret.
Abstinentia a vino boc vult, ne ebrii facti, facile
ἐλέγχωσι τὴν αὐτῶν ἀπόνοιαν καὶ ἀσέβειαν, ὡς
προείρηται.
Παραινεί τοῖς ἰδίοις λέγων·. Μη γίνεσθε ἀντιλήπτορες Ιουδαίων τε καὶ Χριστιανῶν. Ὅστις γὰρ
υπερασπίζεται αὐτῶν ἐξ ὑμῶν, ὁ τοιοῦτος· ἐξ αὐτῶν
ὑπάρχει.» Εστω· Χριστιανούς μέν, τοὺς τὴν
παντουργὸν καὶ ἁγίαν Τριάδα σέβοντας, μισεῖς, καὶ
τοιαῦτα ὑπομένειν κελεύεις· Ἰουδαίοις δὲ, τοῖς
ἐπαγγελλομένοις τὴν τοῦ ᾽Αβραὰμ ἀποσώζειν πιστιν, διὰ τί ταῦτα προξενεῖς; Αλλ' οὐκ ἔξω καὶ
τοῦτο τῆς σῆς κακοφροσύνης. Οίδας γὰρ ὅτι ὁ νόμος
τὴν τοῦ Χριστοῦ θεότητα δείκνυσι· καὶ διὰ τοῦτο
ἀμφοτέρους ἐχθραίνειν κελεύεις, χριστομάχος, η
μᾶλλον εἰπεῖν, θεομάχος ων.
Εἶσ' οὕτω ταλανίζει Χριστιανούς τε και του
δαίους, λέγων·. Οὐαὶ ὑμῖν, οἰκεῖοι Γραφῶν! ούτ
δὲν ὑμῖν ἔσται, ἕως ἂν ἐξακολουθῆτε τῷ νόμῳ καὶ
τῷ Εὐαγγελίῳ.» Οφελον δηλονότι. Καὶ μὴν ἀνα
τέρω μικρὸν ἀληθοποιηθῆναι μὲν παρὰ Χριστοῦ
τὸν νόμον εἴρηκας· δοθῆναι δὲ διὰ τοῦ Εὐαγγελίου
οδήγησιν, καὶ φῶς, καὶ δικαιοσύνην. Αλλ' ὄντως
ἑαυτῷ περιπίπτει τὰ πολλὰ τὸ ψεύδος, να φανερω
τέρως ελεγχθείη.
Περιτέμνειν καὶ τοὺς ἄῤῥενας καὶ τὰς θηλείας
νομοθετήσας, ἀπηγόρευσεν αὐτοῖς καὶ τὸν οἶνον.
Τὸ μὲν οὖν περιτέμνειν τοὺς ἄρρενας Εβραϊκόν· τὸ
δὲ τὰς θηλείας τῆς τοῦ Μωάμεθ αναισχυντίας ίδιον,
ἐπὶ διορθώσει δῆθεν τῆς νομικῆς περιτομῆς· ἡ δὲ
ἀποχὴ τοῦ οἴνου, ἵνα μὴ μεθυσκόμενοι τοῖς ἐχε
col. 1353–1354page 668 of 677
PG 130:1353θροῖς αὐτῶν εὐάλωτοι γίγνωνται, καὶ μάλιστα τοῖς Χριστιανοῖς. Ἐμυθολόγησε κάμηλόν τινα γενέσθαι, δυναμένην πίνειν ὅλον τὸν παραῤῥέοντα ποταμόν· εἶναι δὲ ταύτην παμμεγέθη, καὶ μὴ χωρουμένην μεταξύ δύο τῶν μεγίστων ὀρέων. Λαός οὖν, φησίν, ἦν ἐν τῷ τόπῳ· καὶ τὴν μὲν μίαν ἡμέραν αὐτὸς ἔπινε τὸ ὕδωρ τοῦ ποταμοῦ, τὴν δὲ ἑτέραν ἡ κάμηλος. Πίνουσα δὲ τὸ ὕδωρ τοῦ ποταμοῦ, ἐπότιζεν αὐτοὺς, τὸ ἑαυτῆς γάλα παρεχομένη ἀντὶ τοῦ ὕδατος. Ἀνέστησαν οὖν ἐκεῖνοι, πονηροὶ ὄντες, καὶ ἀπέκτειναν τὴν κάμηλον. Ἦν δὲ ταύτης γέννημα, μικρὰ κάμηλος, ἥτις, ἀναιρεθείσης τῆς μητρός, ἐβόησε πρὸς τὸν Θεόν· καὶ ἔλαβεν αὐτὴν πρὸς ἑαυτόν. Ἐρωτῶμεν οὖν τοὺς τοῦ μυθολογήσαντος ταῦτα μαθητάς, πότερον ἐκ συνδυασμοῦ γεγέννηται ἡ μικρὰ κάμηλος, ἢ δίχα συνουσίας; Καὶ λέγουσι, δίχα συνουσίας. Καὶ πάλιν ἡμεῖς, «Καὶ πῶς δίχα συνουσίας;» Καὶ λέγουσιν ἀγνοεῖν. Καὶ αὖθις ἡμεῖς, «Πῶς πρὸς ἑαυτὸν ὁ Θεὸς τὴν μικρὰν κάμηλον ἀνελάβετο, καὶ ποῦ βόσκεται; πῶς δὲ καὶ ὁ προφήτης ὑμῶν οὐκ ἐδίδαξε τὰ περὶ τῆς ἀσυνδυάστου γέννης αὐτῆς; Καὶ ποῦ νέμεται; Καὶ εἰ ζῇ ἐν τῷ οὐρανῷ, ἢ μετὰ τὴν ἀνάληψιν τετελεύτηκεν; Ἢ πρόδρομος ὑμῶν εἰσῆλθεν εἰς τὸν παράδεισον;» Καὶ μηδὲν ἔχοντες εἰπεῖν, μένουσι σιγώντες. κα΄. Ἑαυτὸν λέγει τὰς κλεῖς τοῦ παραδείσου λαβεῖν· καὶ κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς παγκοσμίου κρίσεως, μετὰ τὸ καταδικασθῆναι Μωσέα μετὰ τῶν Ἑβραίων ἁπάντων διὰ τὴν τοῦ νόμου παράβασιν, καὶ μετὰ τὴν κατὰ τῶν Χριστιανῶν ψῆφον, ἣν ὑποστήσονται προσαγορεύοντες τὸν Χριστὸν Υἱὸν Θεοῦ καὶ Θεόν, ἀνοιγῆναι μὲν τὸν παράδεισον ὑπ' αὐτοῦ, συνεισελθεῖν δὲ αὐτῷ χιλιάδας ἑβδομήκοντα ἀπὸ τῶν παραδεξαμένων τὴν διδασκαλίαν αὐτοῦ· τοὺς δὲ λοιποὺς τῶν αὐτοῦ μαθητῶν κριθήσεσθαι φάσκει· καὶ τοὺς μὲν κρείττονας ἐξ αὐτῶν ἀναμφιβόλως καὶ αὐτοὺς εἰς τὸν παράδεισον εἰσαχθῆναι, τοὺς δὲ χείρους καὶ ἁμαρτωλοὺς πιττάκιον τῷ τραχήλῳ ἑαυτῶν περιδεδεμένον φέροντας, καὶ αὐτοὺς εἰς τὸν παράδεισον εἰσαχθῆναι· καὶ καλεῖσθαι τούτους ἀπελευθέρους τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ προφήτου Μωάμεθ. κβ΄. Τὸν παράδεισον τέσσαρας λέγει ποταμοὺς ἔχειν, ἐξ ὕδατος ἀθολώτου, καὶ γάλακτος καθαροῦ, καὶ οἴνου ἡδέος, καὶ μέλιτος ἠλισμένου. Συνουσιάζειν δὲ καὶ γυναιξὶν ἐν τῷ παραδείσῳ· καὶ εἶναι τὴν συνουσίαν αὐτῶν ἡδυτάτην πάνυ, καὶ διαρκῆ, καὶ ἄληστον. Τοὺς μέντοι Ἑβραίους, καὶ τοὺς Χριστιανοὺς ξύλα τοῦ αἰωνίου χρηματίζειν πυρός· τοὺς δὲ Σαμαρείτας ἀποτετάχθαι πρὸς τὴν ἐκφορὰν τῆς κόπρου τῶν ἐν τῷ παραδείσῳ διαιτωμένων, ἵνα μὴ ἐποζέσῃ, φησίν, ὁ παράδεισος. Ταῦτα πάντα, τὰ καταγέλαστα πάντα καὶ ἀπαράδεκτα Χριστιανοῖς ὄντα, καὶ μυθάρια, καὶ ἀσύστατα, οὐκ ἐπιδέονταί τινος ἀνατροπῆς, αὐτόθεν ἐληλεγμένα. κγ΄. Ἀποκλείων πᾶσι τὴν ἔρευναν τῶν παρ' αὐτοῦ δογματιζομένων, εἰ ἀληθῆ ταῦτα ἢ μή, κελεύει,
PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XXVIII.
θροῖς αὐτῶν εὐάλωτοι γίγνωνται, και μάλιστα ab hostibus in potestatem redigerentur, et maxime
τοῖς Χριστιανοῖς.
a Christianis.
Εμυθολόγησε κάμηλόν τινα γενέσθαι, δυναμέν
την πίνειν ὅλον τὸν παραῤῥέοντα ποταμόν· εἶναι
δὲ ταύτην παμμεγέθη, καὶ μὴ χωρουμένην μεταξύ
δύο τῶν μεγίστων ὀρέων. Λαός οὖν, φησίν, ἦν ἐν
τῷ τόπῳ· καὶ τὴν μὲν μίαν ἡμέραν αὐτὸς ἔπινε τὸ
ὕδωρ τοῦ ποταμοῦ, τὴν δὲ ἑτέραν ή κάμηλος. Πι
νουσα δὲ τὸ ὕδωρ τοῦ ποταμοῦ, ἐπότιζεν αὐτοὺς,
τὸ ἑαυτῆς γάλα παρεχομένη ἀντὶ τοῦ ὕδατος.
Ανέστησαν οὖν ἐκεῖνοι, πονηροὶ ὄντες, καὶ ἀπέ
κτείναν τὴν κάμηλον. "Ην δὲ ταύτης γέννημα, μια
· κρὰ κάμηλος, ήτις, ἀναιρεθείσης τῆς μητρός,
ἐβίησε πρὸς τὸν Θεόν· καὶ ἔλαβεν αὐτὴν πρὸς ἑαυ
τόν. Ερωτῶμεν οὖν τοὺς τοῦ μυθολογήσαντος ταῦτα μαθητάς, πότερον ἐκ συνδυασμοῦ γεγέννητα: ἡ
μικρὰ κάμηλος, ἢ δίχα συνουσίας; Καὶ λέγουσι,
• δίχα συνουσίας. ο Καὶ πάλιν ἡμεῖς, «Καὶ πῶς
δίχα συνουσίας; Καὶ λέγουσιν ἀγνοεῖν. Καὶ
αὖθις ἡμεῖς, ο Πῶς πρὸς ἑαυτὸν ὁ Θεὸς τὴν μικρὰν
κάμηλον ἀνελάβετο, καὶ ποῦ βόσκεται; πῶς δὲ καὶ
ὁ προφήτης ὑμῶν οὐκ ἐδίδαξε τὰ περὶ τῆς ἀσυνδυά
που γέννης αὐτῆς; Καὶ τοῦ νέμεται; Καὶ εἰ ζῇ ἐν
τῷ οὐρανῷ, ἢ μετὰ τὴν ἀνάληψιν τετελεύτηκεν;
Η πρόδρομος ὑμῶν εἰσῆλθεν εἰς τὸν παράδεισον; ν
Καὶ μηδὲν ἔχοντες εἰπεῖν, μένουσι σιγώντες.
Fabulatus est fuisse camelum quamdam, quæ
potuerit integros fluvios præterfluentes epotare:
fuisse autem illam permagnam, et quæ inter duos
montes maximos non caperetur. Et in eo, inquit,
loco populus erat; et altero quidem die ipse
aquam fluvii bibebat, altero vero, camelus: caque
cum bibisset aquam, populo illi potum præbebat lac
suum, pro aqua. Hic itaque populus, cum esset malus, insurrexit et camelum interfecit. Erat
autem hujus pullus exiguus camelus, qui interfecia matre ad Deum clamavit, et assumpsit eum.
dem ad seipsum. Interrogemus igitur discipulos
hujus fabulatoris, utrum ex conjunctione parvus
camelus natus sit, an absque coitu? Et dicunt:
‹Absque coitu.» Et nos rursum: ‹ Et quomodo
absque coitu?, Et respondent se ignorare. Εt nos
iterum: Quomodo vero Deus ad seipsum parvum illum camelum assumpsit, et ubi pascitur, et
quo pacto propheta vester non explicavit ejus ortum, cum nulla plane antecesserit conjunctio? Et
ubi pascitur? Et utrum vivit in cœlo, an vero postquam assumptus est obiit, aut vos in paradisumi
præcurrit? › Isti vero cum non habeant quod respondeant, conticescunt.
21. Seipsum sit claves paradisi accepisse, et circa
diem` universalis judicii, postquam Moses cilm
Hebræis, ob legis transgressiones, condemnatus
fuerit, et post sententiam de Christianis latam,
quam illi ferent quia Christum et Dei Filium et
Deum appellant, apertum iri paradisum ab ipso,
et simul cum ipso intraturas chiliadas septua❤
ginta, ex eorum numero qui doctrinam ipsius amplexi fuerint, reliquos vero suos discipulos judicatum iri dictitat: et quidem meliores ipsorum citra
omnem controversiam et ipsos paradiso potituros;
pejores vero et peccatores, chartulam de collo
pendentem ferentes, et ipsos in paradisum intromissum iri, appellarique istos libertos Dei et
propheta Moamelhi.
κα'. Ἑαυτὸν λέγει τὰς κλεῖς τοῦ παραδείσου λαο
βεῖν· καὶ κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς παγκοσμίου κρίσεως,
μετὰ τὸ καταδικασθῆναι Μωσέα μετὰ τῶν Εβραίων
ἁπάντων διὰ τὴν τοῦ νόμου παράβασιν, καὶ μετὰ
τὴν κατὰ τῶν Χριστιανῶν ψῆφον, ἣν ὑποστήσον. "
και προσαγορεύοντες τὸν Χριστὸν Υἱὸν Θεοῦ καὶ
Θεόν, ἀνοιγῆναι μὲν τὸν παράδεισον ὑπ' αὐτοῦ·
συνεισελθεῖν δὲ αὐτῷ χιλιάδας ἑβδομήκοντα ἀπὸ
τῶν παραδεξαμένων τὴν διδασκαλίαν αὐτοῦ· τοὺς
δὲ λοιποὺς τῶν αὐτοῦ μαθητῶν κριθήσεσθαι φάσκει·
καὶ τοὺς μὲν κρείττονας ἐξ αὐτῶν ἀναμφιβόλως
καὶ αὐτοὺς εἰς τὸν παράδεισον εἰσαχθῆναι, τοὺς
δὲ χείρους καὶ ἁμαρτωλοὺς πιττάκιον τῷ τραχήλῳ
ἑαυτῶν περιδεδεμένον φέροντας, καὶ αὐτοὺς εἰς τὸν
παράδεισον εἰσαχθῆναι· καὶ καλεῖσθαι τούτους
· ἀπελευθέρους τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ προφήτου Μωάμεθ.»
κβ'. Τὸν παράδεισον τέσσαρας λέγει ποταμούς
ἔχειν, ἐξ ὕδατος ἀθολώτου, καὶ γάλακτος καθαρού,
καὶ οἴνου ἡδέος, καὶ μέλιτος ὑλιστοῦ. Συνουσιάζειν δὲ
καὶ γυναιξὶν ἐν τῷ παραδείσῳ· καὶ εἶναι τὴν συνουσίαν αὐτῶν ἡδυτάτην πάνυ, καὶ διαρκῆ, καὶ ἄ
ευστον. Τοὺς μέντοι Εβραίους, καὶ τοὺς Χριστ
τιανοὺς ξύλα τοῦ αἰωνίου χρηματίζειν πυρός· τους
δὲ Σαμαρείτας αποτετάχθαι πρὸς τὴν ἐκφορὰν τῆς
κόπρου τῶν ἐν τῷ παραδείσῳ διαιτωμένων, ἵνα μὴ
ἐποζέσῃ, φησίν, ο παράδεισος. Ταῦτα πάντα, τὰ
καταγέλαστα πάντα καὶ ἀπαράδεκτα Χριστιανοῖς
ὄντα, καὶ μυθάρια, καὶ ἀσύστατα, οὐκ ἐπιδέονταί
τινος ἀνατροπής, αὐτόθεν ἐληλεγμένα.
κγ'. Αποκλείων πᾶσι τὴν ἔρευναν τῶν παρ' αὐτοῦ
δογματιζομένων, εἰ ἀληθῆ ταῦτα ἢ μὴ, κελεύει,
PATROL. GR. CXXX,
22. Paradisum quidem quatuor fumina habere
tradit, ex aqua pura, lacte puro, et dulci vino, melJeque defæcato. Item concumbere ipsos cum
mulieribus in paradiso: esseque congressum ipsorum jucundissimum omnino et sufficientem, et qui
nunquam diffluat. Ilebræos vero et Christianos
ligna sempiterni ignis appellari: Samaritanos autem destinatɔs esse ut stercus efferant eorum qui
in paradiso agunt, ne graviter oleat paradisus. Ilæc
quidem omnia, et ridicula undequaque et aliena ab
omni Christianorum doctrina, itemque fabellæ, et
absurda minime consistentia, non
egent ulla
refutatione, ut quæ a seipsis redarguantur et convincantur.
23. Et ut intercluderet omnibus viam investigandi
sua placita, utrum scilicet vera sint, an falsa,
col. 1355–1356page 669 of 677
PG 130:1355νῦν μὲν ὡς θεόπνευστα δέχεσθαι τὰ παρ' αὐτοῦ πάντα· παραπέμψαι δὲ τὴν τούτων ἔρευναν καὶ δοκιμασίαν εἰς τὴν τελευταίαν ἡμέραν τῆς παγκοσμίου κρίσεως· τότε γὰρ φανῆναι τὸ πάντως δόκι μον. Ἵνα δὲ μή τις εἴπῃ, «Αἴτησαι παρὰ τοῦ Θεοῦ σημεῖον εἰς πίστωσιν τῶν παρὰ σοῦ δογματιζομένων,» ὑποκρίνεται τὴν αἴτησιν, καί φησι πρὸς τὸν Θεόν· «Αἰτοῦνται σε οἱ οἰκεῖοι τῆς γραφῆς (τουτέστιν οἱ τὴν θεόπεμπτόν σου γραφὴν δεξάμενοι) τοῦ κατενέγκαι ἐπάνω αὐτῶν γραφὴν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ·» γραφὴν δευτέραν δηλονότι, πληροφοροῦσαν περὶ τῶν παρ' αὐτοῦ δογματιζομένων, ὅτι ἀληθῆ καὶ εὐάρεστα. Εἶτα προσεκτίθησι περὶ τῶν Ἑβραίων, ὅτι ᾐτήσαντο τὸν Μωσῆν μείζονα τούτου, καὶ εἶπον, Δεῖξον ἡμῖν τὸν Θεὸν φανερῶς· καὶ ἔλαβεν αὐ τοὺς τὸ θεῖον διὰ τῆς ἀδικίας αὐτῶν· τουτέστιν, ἀνεῖλεν αὐτοὺς διὰ τὴν παράλογον ταύτην αἴτησιν αὐτῶν. Ταῦτα δὲ προσέθηκεν, ἐκφοβῶν τοὺς μαθη τὰς αὐτοῦ, καὶ κωλύων (ὡς δεδήλωται) ζητεῖν αὐ τοὺς ἀποδείξεις τῆς ἀληθείας, ἵνα μὴ τὰ ὅμοια πά θωσι. Καίτοι παρητήσαντο μᾶλλον οἱ Ἰουδαῖοι τὸ λαλεῖν πρὸς αὐτοὺς τὸν Θεόν· καὶ τὴν ἐπὶ τοῦ ὄρους ὀφθεῖσαν τοῦ Θεοῦ δόξαν φορτικὴν ἡγήσαντο καὶ ἀνυπόστατον· καὶ ψευδὲς αὐτὸ τὸ παράδειγμα τῶν οὕτως ἀποθανόντων Ἑβραίων. Ἔτι περιποιούμενος ἑαυτῷ ἀλήθειαν καὶ ἀξιοπιστίαν ἐπὶ τοῖς δογματιζομένοις, εἰσάγει πρόσωπά τινα πᾶσιν ἀδιάγνωστα, εἰς κήρυγμα πρὸ τοῦ Νῶε ἐλθόντα· καὶ ἐν οἷς μὲν ἐπιστεύθησαν, εὐλογίαν προεξενηκότα, ἐν οἷς δὲ ἠπιστήθησαν, κατάραν μεγίστην. Μετὰ μέντοι τὸν Νῶε ἐπεισάγει Τζάλεδ τινὰ προφήτην, ἀδελφὸν Θαμώδ, τὸν οὔτε γεγονότα, οὔτε παρ' ἄλλου ὀνομασθέντα· ἔτι δὲ καὶ Σάϊπον, ὁμοίως ἄγνωστον καὶ τῷ Μωσῇ, καὶ πᾶσι τοῖς ἄλλοις ἱστορικοῖς· οὓς λέγει κηρύξαντας παρ' οἷς μὲν ἐπιστεύθησαν, τὸν Θεὸν αὐτοῖς εὐμενῆ παρεσχηκέναι, παρ' οἷς δὲ ἠπιστήθησαν, καταστροφὴν αὐτοῖς γενέσθαι. κδʹ. Εἶτα προστίθησι περὶ ἑαυτοῦ τοιάδε· Οὐαὶ ἄνθρωποι! ἐγὼ ἀπόστολος εἰμι τοῦ Θεοῦ. Ἔδειξας, ἀφ' ὧν δογματίζεις, ὦ πλάνε, ποίου θεοῦ ὑπάρχεις ἀπόστολος, ὅτι τοῦ ψευδωνύμου, φημὶ δὴ τοῦ Σατανᾶ. Τούτῳ μὲν γὰρ φίλα διδάσκεις, ἐχθρὰ δὲ τῷ ἀληθεῖ καὶ μεγάλῳ Θεῷ. Λέγει πάλιν ὡς ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ περὶ ἑαυ τοῦ· «Ἀπεστείλαμέν σε πρὸς ἔθνος, τοῦ τυγχάνειν ἐπάνω αὐτῶν τὰ δηλοποιηθέντα πρὸς σέ,» τουτέστι τοῦ ὑποκεῖσθαι αὐτοὺς τοῖς δηλοποιηθεῖσι. Καὶ τοῦτο δὲ εἴρηκεν, ἀξιόπιστον ἑαυτὸν ποιῶν, ὡς εἴωθε πολλάκις ποιεῖν. Καὶ αὖθις προστίθησι· «λέγουσιν οἱ ἀρνούμενοι, ὅτι οὐκ εἰμι ἀπόστολος· ἀρκεσθῇ μοι ὁ Θεός· οὗτος μάρτυς μεταξὺ ἐμοῦ καὶ ὑμῶν.» Τὸ δέ, «Ἀρκεσθῇ μοι ὁ Θεός,» ἀντὶ τοῦ, Ἀρκέσει μοι εἰς μαρτυρίαν ὁ Θεός· ὅς ἐστι μάρ τυς ἐμοῦ μέν, ὅτι εἰμὶ ἀπόστολος αὐτοῦ, ὑμῶν δέ,
mandat, hoc quidem tempore, tanquan divinitus νῦν μὲν ὡς θεόπνευστα δέχεσθαι τὰ παρ' αὐτοῦ
inspirata, sua ɔmplecti omnia, investigationeni vero
illorum et probationem ad diem usque extremum
judicii universalis reservandam. Tunc enim quod
probum sincerumque sit, planum fore. Ne vero
quisquam dicat: «Postula a Deo signum aliquod
ad confirmationem tuorum placitorum, › simulat
petitionem, et ad Deum ait: e Postulant a te domestici et vernaculi discipuli scripturæ (id est,
qui scripturam illam divinitus missam amplectuntur) ut demittas ad eos scripturam e colis, scilicet scripturam secundam, qnæ certos eos reddat
placita a me proposita et constituta esse verà et
tibi grata. Postea de Hebraeis proponit, quod illi
majus quippiam a Mose petierint, dicentes: ‹ Ostende nobis Deum manifesto, et quod comprehenderit ipsos Deus ob injustitiam suam, id est
sustulerit e medio, ob hanc absurdam et ineptam
petitionem ipsorum. Hæc quidem ille addidit, ut
terreret discipulos suos, ut probiberet (uti declaratun est) inquirere demonstrationes veritatis; ne
scilicet similia ipsis accidereut. Judæi tamen magis deprecati sunt, ne Deus loqueretur ad ipsos,
et gloriam Dei, quæ ipsis in monte Sina apparuerat, horribilem existimarunt et intolerabilem: falsumque est exemplum Hebræorum qui eo modo
perierint.
Præterea conatur conciliare sibi veritatis studium, et fide dignam auctoritatem placitis suis
astruere, dum in medium adducit personas quas- c
dam difficiles cognitu, quæ ante Noe ad prædicandum venerint, et in quibus quidem ipsis fides habita
fuerit, benedictionem magnam assecutos esse honines; in quibus vero fides derogata sit, maledictionem summam sensisse. Post Noe vero introducit
Tzaled quemdam prophetam, fratrem Thamodi, qui
neque unquam fuit, neque ab ullo alio nominatus
est; item et Saipum, similiter ignotum et Most, el
omnibus aliis historicis. Atque hos quidem onides
prædicasse dicit, eosdemque illis qui fidem ipsis habuerint, Deum propitium præbuisse: ubi vero fides
illis penitus habita non fuit, eas gentes fuisse eversas.
24. Deinceps de seipso addit talia: ‹ Væ homines!
ego sum Dei apostolus. › Ex placitis tuis planum
fit, cujus dei, o impostor, sis apostolus, falso,
inquam, sic appellati, nempe Salana; huic namque grata et amica doces, at inimica vero et magno
Ded.
Rursum velut ex persona Dei dicit:) Misimus
te ad gentem, ut ea quæ tibi revelata et patefacta
sunt, eidem præsint et imperent, id est, ut illa
subjecta sit iis quæ tibi revelata sunt placitis.
Atque hoc quidem ideo dixit, ut auctoritatem et
dem sibi compararet, quemadmodum sæpenumero consuevit facere. Et iterum addit: ‹ Qui
religionem nostram improbant, aiunt ine non esse
apostolum Deus mihi sufficiat, hic inter me et
vos testis. Quod autem dicit: • Sufficiat mihi
Deus, idem est ac si dixisset: Sufficiet mihi Deus
πάντα - παραπέμψαι δὲ τὴν τούτων ἔρευναν και
δοκιμασίαν εἰς τὴν τελευταίαν ἡμέραν τῆς παγκοσμίου κρίσεως· τότε γὰρ φανῆναι τὸ πάντως δόκι
μον. Ἵνα δὲ μή τις εἴπῃ, «Αίτησαι παρὰ τοῦ Θεοῦ
σημεῖον εἰς πίστωσιν τῶν παρὰ σοῦ δογματιζομέν
νων, ο ὑποκρίνεται τὴν αἴτησιν, καί φησι πρὸς τὸν
Θεόν· «Αἰτοῦνται σε οἱ οἰκεῖοι τῆς γραφής (τουτέστιν οἱ τὴν θεόπεμπτόν σου γραφὴν δεξάμενοι) τοῦ
κατενέγκαι ἐπάνω αὐτῶν γραφὴν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ·,
γραφὴν δευτέραν δηλονότι, πληροφοροῦσαν περὶ τῶν
παρ' αὐτοῦ δογματιζομένων, ὅτι ἀληθῆ καὶ εὐάρε
στα. Εἶτα προσεκτίθησι περὶ τῶν Εβραίων, ὅτι
ᾐτήσαντο τὸν Μωσήν μείζονα τούτου, καὶ εἶπον,
• Δεῖξον ἡμῖν τὸν Θεὸν φανερῶς· ν καὶ ἔλαβεν αὐτ
τοὺς τὸ θεῖον διὰ τῆς ἀδικίας αὐτῶν· τουτέστιν,
ἀνεῖλεν αὐτοὺς διὰ τὴν παράλογον ταύτην αίτησιν
αὐτῶν. Ταῦτα δὲ προσέθηκεν, ἐκφοβῶν τοὺς μαθη
τὰς αὐτοῦ, καὶ κωλύων (ώς δεδήλωται) ζητεῖν αὐτ
τοὺς ἀποδείξεις τῆς ἀληθείας, ἵνα μὴ τὰ ὅμοια πάθωσι. Καίτοι παρητήσαντο μάλλον οἱ Ἰουδαῖοι τὸ
λαλεῖν πρὸς αὐτοὺς τὸν Θεόν· καὶ τὴν ἐπὶ τοῦ
ὄρους ὀφθεῖσαν τοῦ Θεοῦ δόξαν φορτικὴν ἡγήσαντο
καὶ ἀνυπόστατον· καὶ ψευδὲς αὐτὸ τὸ παράδειγμα
τῶν οὕτως ἀποθανόντων Εβραίων.
θείαν
Έτι περιποιούμενος ἑαυτῷ ἀλήθειαν καὶ ἀξιοπι
στίαν ἐπὶ τοῖς δογματιζομένοις, εισάγει πρόσωπ
τινα πᾶσιν ἀδιάγνωστα, εἰς κήρυγμα πρὸ τοῦ
Νῶς ἐλθόντα· καὶ ἐν οἷς μὲν ἐπιστεύθησαν,
εὐλογίαν προεξενηκότα, ἐν οἷς δὲ ἠπιστήθησαν,
κατάραν μεγίστην. Μετὰ μέντοι τὸν Νῶς ἐπεισάγει
Τζάλεδ τινὰ προφήτην, ἀδελφὸν θαμώδ, τὸν οὔτε
γεγονότα, οὔτε παρ' ἄλλου ὀνομασθέντα· ἔτι δὲ
καὶ Σάϊπον, ὁμοίως ἄγνωστον καὶ τῷ Μωσῇ, καὶ
πᾶσι τοῖς ἄλλοις ἱστορικοῖς· οὓς λέγει κηρύξαντας
παρ' οἷς μὲν ἐπιστεύθησαν, τὸν Θεὸν αὐτοῖς εὐμενὴ
παρεσχηκέναι, παρ' οἷς δὲ ἠπιστήθησαν, καταστρο
φὴν αὐτοῖς γενέσθαι.
κδ'. Εἶτα προστίθησι περὶ ἑαυτοῦ τοιάδε· Οὐαὶ
ἄνθρωποι! ἐγὼ ἀπόστολος εἰμι τοῦ Θεοῦ, ν Εδειξας,
ἀφ᾽ ὧν δογματίζεις, ὦ πλάνε, ποίου θεοῦ ὑπάρχεις
ἀπόστολος, ὅτι τοῦ ψευδωνύμου, φημὶ δὴ τοῦ Σατανά.
Τούτῳ μὲν γὰρ φίλα διδάσκεις, ἐχθρὰ δὲ τῷ ἀληθεῖ
καὶ μεγάλῳ Θεῷ.
Λέγει πάλιν ὡς ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ περὶ ἐπντοῦ· ι Απεστείλαμέν σε πρὸς ἔθνος, τοῦ τυγχάνειν
ἐπάνω αὐτῶν τὰ δηλοποιηθέντα πρὸς σέ, ο τουτέστι
τοῦ ὑποκεῖσθαι αὐτοὺς τοῖς δηλοποιηθεῖσι. Καὶ
τοῦτο δὲ εἴρηκεν, ἀξιόπιστον ἑαυτὸν ποιῶν, ὡς εἴωθε
πολλάκις ποιεῖν. Καὶ αὖθις προστίθησι· ο Λέγου
σιν οἱ ἀρνούμενοι, ὅτι οὐκ εἰμι ἀπόστολος: Δρα
σθῇ μοι ὁ Θεός· οὗτος μάρτυς μεταξὺ ἐμοῦ καὶ
ὑμῶν.» Τὸ δὲ, «Αρκεσθῇ μοι ὁ Θεὸς, ἡ ἀντὶ τοῦ,
Αρκέσει μοι εἰς μαρτυρίαν ὁ Θεός· ὅς ἐστι μάρ
τις ἐμοῦ μὲν, ὅτι εἰμὶ ἀπόστολος αὐτοῦ, ὑμῶν δὲ,
col. 1357–1358page 670 of 677
PG 130:1357ὅτι ἀπιστεῖτέ μοι. Θεὸν μὲν οὖν προβάλλεται μάρτυρα τῆς ἀποστολῆς αὐτοῦ, οὐδὲν δὲ Θεοῦ ἄξιον ἐπιφέρεται· καὶ μὴν οὔτε ἀποστόλου σύμβολον, οὐ θαυματουργίαν, οὐ προφητείαν ἀληθινὴν, οὐ βίον ἐξησκημένον, οὐδὲ ἁπλῶς γνῶσιν· ἀλλ᾽ ἀναποδείκτως, ὁ Θεός μοι μάρτυς, ὁ φησίν.
κε΄. Καὶ πάλιν ἐν ἑτέρῳ λόγῳ τάδε διέξεισιν, ὅτι Πάντως ἐροῦσί μοι, ὅτι Δαιμονιζόμενος εἶ, λέγων ἐκ Θεοῦ δέξασθαι ταῦτα. Εἰ γὰρ ἦσαν ἀληθῆ, ἄγγελος ἂν κατήγγειλεν. Αἰτίας δὲ τίθησι τοῦ μηδένα καταβῆναι ἄγγελον, καί φησιν, ὅτι «Εἰσί τινες δι' οὓς τοῦτο κωλύεται· καὶ ὅτι, τῶν ἀγγέλων κατελθόντων, τὸ ὅλον ἤνυσται· καὶ τίς χάρις τοῖς ἀνθρώποις;» Ἀλλὰ μὴν πρόφασις τοῦτο τῆς ἀπορίας καὶ τῆς ἀσθενείας σου. Πολλάκις γὰρ ἄγγελοι κατῆλθον εἰς τὴν γῆν, μᾶλλον δὲ καθ᾿ ἑκάστην καταβαίνουσιν, εἰς διακονίαν ἀποστελλόμενοι τῶν σωζομένων.
κς΄. Ὁποῖον δὲ καὶ τὸ σημεῖον καὶ ἡ ἀπόδειξις τῆς ἀποστολῆς αὐτοῦ; «Ἴδετε γάρ,» φησί, «τὰς ἀστεροτοξίας, ὁπηνίκα ἀναβαίνει ὁ Σατανᾶς, ἀκροάσασθαι θέλων τὰ ἐν οὐρανῷ λαλούμενα· διὰ τοῦτο πιστεύσατε, ὅτι ἀπόστολος εἰμι. Ἄλλος γὰρ τοῦτο πρὸ ἐμοῦ οὐκ ἐδίδαξεν.» Ὄντως οὐδεὶς ἄλλος τοῦτο ἐδίδαξε· διότι πρόδηλόν ἐστι ψεῦδος. Οὐκ ἀστεροτοξίαι γὰρ ταῦτα, καθὼς αὐτός φησι, κατὰ τοῦ δαίμονος ἐκπεμπόμενα· ἀλλ᾽ ἀποσπινθηρίσεις τῶν ἀστέρων. Ἕκαστος γὰρ ἀστὴρ πῦρ ἐστι, καὶ κατὰ τὴν τοῦ πυρὸς φύσιν ἐκπυρηνίσεις ἐκπέμπει. Πάλιν ἑαυτῷ κατασκευάζων τὸ ἀξιόπιστον, εἰσάγει τὸν Θεὸν μαρτυροῦντα περὶ ἑαυτοῦ καὶ ὀμνύοντα, καὶ λέγοντα· «Μὰ τὸ ἄστρον τὸ δυόμενον, οὐκ ἐπλανήθη ὁ ἑταῖρος ὑμῶν, οὐδὲ ἠνόμησε, καὶ οὐκ ἐφθέγξατο ἐκ θελήματος· οὐκ ἔστιν αὐτῷ εἰ μὴ ἀποκάλυψις ἀποκαλυφθεῖσα, ἣν ἔδειξεν αὐτῷ ὁ ἰσχυρὸς εἰς δύναμιν, ὁ ἀθεώρητος.» Ἀλλά μήν, ὥσπερ τὸ τὸν Θεὸν ὁμόσαι κατὰ ἀστέρος ψευδές, οὕτω δὴ καὶ ὅσα ἀπεκαλύφθη τῷ Μωάμεθ ψευδῆ καὶ δαιμονιώδη.
Φησὶ προφητεῦσαι Ἰησοῦν τὸν Υἱὸν Μαρίας περὶ ἑαυτοῦ, εἰπόντα· «Ἐγὼ ἀπόστολος εἰμι τοῦ Θεοῦ πρὸς ὑμᾶς, ἀληθοποιῶν τὰ ἔμπροσθέν μου τὰ τοῦ νόμου, καὶ εὐαγγελιζόμενος ἀπόστολον ἐρχόμενον μετ᾽ ἐμέ· ὄνομα αὐτῷ Μωάμεθ.» Καὶ ποῦ τοῦτο προεφήτευσεν ὁ Χριστὸς, ἢ ἐν ποίᾳ γραφῇ; Πάντως γὰρ τοὺς τοῦ Χριστοῦ λόγους, ὁπηδήποτε διομένους, εἰς ἀκρίβειαν ἐπίστασθε. Ἤγουν δειξάτωσαν οἱ τοῦ Μωάμεθ μαθηταὶ γεγραμμένην που τῶν θεοπνεύστων Γραφῶν ταύτην τὴν περὶ τοῦ Μωάμεθ πρόρρησιν· ἢ σαφῶς ἔστωσαν ὅτι καὶ τοῦτο ψεῦδος, ὥσπερ δὴ καὶ τἄλλα τῶν διδαγμάτων αὐτοῦ.
κζ΄. Τὸ ἑκατοστὸν δωδέκατον μυθόριον ἐπιγέγραπται·
TIT. XXVIII.
ὅτι ἀπιστεῖτέ μοι. Θεὸν μὲν οὖν προβάλλεται μάρ- in testimonium, qui lestis est mihi quidem, quod sim
τυρα τῆς ἀποστολῆς αὐτοῦ, οὐδὲν δὲ Θεοῦ ἄξιον ἐπι- apostolus; vobis vero, quod mihi fdem non habeφέρεται· καὶ μὴν οὔτε ἀποστόλου σύμβολον, οὐ tis. Sic Deum ille obtestatur velut testem sui
θαυματουργίαν, οὐ προφητείαν ἀληθινὴν, οὐ βίον apostolatus; nec tamen quidquam Deo dignum
ἐξησκημένον, οὐδὲ ἁπλῶς γνῶσιν· ἀλλ᾽ ἀναποδεί adfert, qui nullam quoque apostoli tesseram sive
κτως, ο Θεός μοι μάρτυς, ο φησίν.
symbolum, neque prophetiam veram, neque miracula, neque vitam exercitationibus sanctis excultam, neque aliam (ut simpliciter dicam) cognitionem pro -
fert: sed absque omni probatione et demonstrationes. Deus mihi testis est, inquit.
κε'. Καὶ πάλιν ἐν ἑτέρῳ λόγῳ τάδε διέξεισιν, ὅτι
• Πάντως ἐροῦσί μοι, ὅτι Δαιμονιζόμενος εἶ, λέγων ἐκ
Θεοῦ δέξασθαι ταῦτα. Εἰ γὰρ ἦσαν ἀληθῆ, ἄγγελος
ἂν κατήγγειλεν. ὁ Αἰτίας δὲ τίθησι τοῦ μηδένα
καταβῆναι ἄγγελον, καί φησιν, ὅτι «Εισί τινες
δι' οὓς τοῦτο κωλύεται· καὶ ὅτι, τῶν ἀγγέλων
κατελθόντων, τὸ ὅλον ἤνυσται· καὶ τίς χάρις τοῖς μ
ἀνθρώποις; › 'Αλλὰ μὴν πρόφασις τοῦτο τῆς ἀπορίας
· καὶ τῆς ἀσθενείας σου. Πολλάκις γὰρ ἄγγελοι
κατῆλθον εἰς τὴν γῆν, μᾶλλον δὲ καθ᾿ ἑκάστην
καταβαίνουσιν, εἰς διακονίαν ἀποστελλόμενοι τῶν
σωζομένων.
κς'. Ὁποῖον δὲ καὶ τὸ σημεῖον καὶ ἡ ἀπόδειξις τῆς
ἀποστολῆς αὐτοῦ; «Ιδετε γάρ,» φησί, ε τὰς ἀστε
ροτοξίας, όπηνίκα ἀναβαίνει ὁ Σατανᾶς, ἀκροάσασθαι θέλων τὰ ἐν οὐρανῷ λαλούμενα· διὰ τοῦτο
πιστεύσατε, ὅτι ἀπόστολος εἰμι. Αλλος γὰρ τοῦτο
πρὸ ἐμοῦ οὐκ ἐδίδαξεν.» Οντως οὐδεὶς ἄλλος τοῦτο
ἐδίδαξε· διότι πρόδηλόν ἐστι ψεῦδος. Οὐκ ἀστεροτο
ξίαι γὰρ ταῦτα, καθὼς αὐτός φησι, κατὰ τοῦ δαί.
μονος ἐκπεμπόμενα· ἀλλ' ἀποσπινθηρίσεις τῶν
ἀστέρων. Εκαστος γὰρ ἀστὴρ πῦρ ἐστι, καὶ κατὰ
τὴν τοῦ πυρὸς φύσιν ἐκπυρηνίσεις ἐκπέμπει.
Πάλιν ἑαυτῷ κατασκευάζων τὸ ἀξιόπιστον, εἰσάγει τὸν Θεὸν μαρτυροῦντα περὶ ἑαυτοῦ καὶ ὀμνύοντα, καὶ λέγοντα·. Μὰ τὸ ἄστρον τὸ δυόμενον, οὐκ
ἐπλανήθη ὁ ἑταῖρος ὑμῶν, οὐδὲ ἡνόμησε, καὶ οὐκ
ἐφθέγξατο ἐκ θελήματος· οὐκ ἔστιν αὐτῷ εἰ μὴ
ἀποκάλυψις ἀποκαλυφθεῖσα, ἣν ἔδειξεν αὐτῷ ὁ
ἰσχυρὸς εἰς δύναμιν, ὁ ἀθεώρητος.» 'Αλλά μήν,
ὥσπερ τὸ τὸν Θεὸν ὁμόσαι κατὰ ἀστέρος ψευδές,
οὕτω δὴ καὶ ὅσα ἀπεκαλύφθη τῷ Μωάμεθ ψευδὴ καὶ
δαιμονιώδη.
Φησὶ προφητεῦσαι Ἰησοῦν τὸν Υἱὸν Μαρίας περὶ
ἑαυτοῦ, εἰπόντα·· Ἐγὼ ἀπόστολος εἰμι τοῦ Θεοῦ
πρὸς ὑμᾶς, ἀληθοποιῶν τὰ ἔμπροσθέν μου τὰ τοῦ
νόμου, καὶ εὐαγγελιζόμενος ἀπόστολον ἐρχόμενον
μετ' ἐμέ· ὄνομα αὐτῷ Μωάμεθ. ο Καὶ ποῦ τοῦτο
προεφήτευσεν ὁ Χριστὸς, ἢ ἐν ποίᾳ γραφῇ; Πάν
τως γὰρ τοὺς τοῦ Χριστοῦ λόνους, όπηδήποτε διο
μένους, εἰς ἀκρίβειαν ἐπίστασθε. "Ηγουν δειξάτωσαν οἱ τοῦ Μωάμεθ μαθηταὶ γεγραμμένην που
τῶν θεοπνεύστων Γραφών ταύτην τὴν περὶ τοῦ
Μωάμεθ πρόρρησιν· ἢ σαφῶς ἔστωσαν ὅτι καὶ
τοῦτο ψεῦδος, ὥσπερ δὴ καὶ τἄλλα τῶν διδαγμάτων
αὐτοῦ.
κζ'. Τὸ ἑκατοστὸν δωδέκατον μυθόριον ἐπιγέγραG
25. Et iterum in alio sermone hac narrat: Onnino mihi objicient, me dæmone exagitatum dictitare Deum hæc mihi tradidisse. Si enim hæc
essent vera, angelus aliquis hæc mihi annuntiasset. › Exponit etiam causas cur nullus angelorum
descendat, et ait: «Esse aliquos per quos hoc ipsum
impediatur: et quod angelis descendentibus universum hoc per eos consummatum esset, et quæ tum
gratia hominibus fuerit?» Atqui hac oratio fucus
et prætextus est perplexi animi tui, et inscitiæ
atque imbecillitatis tuæ. Sæpenumero enim angek
in terram descenderunt; imo quotidie descendunt,
cum mittuntur ad ministerium eorum qui sunt
servandi.
26. Quoduam ergo signum et demonstratio apostnlatus ejus? «Observate, ait, ejaculationes astrorum,
. quando Satanas asceslit ad audiendum ea quæ
in cœlo dicuntur: atque ob id credite me essa
apostolum, alius enim ante me hoc nullus docuit.» (Sane, nullus alius hoc docuit ideoque)
manifestum est mendacium; neque enim ista
sunt stellarum sagittaturæ quæ, ut ipse ait, contra dæmonem emittuntur, sed scintillationes a stellis emissæ. Unumquodque euim astrum ignis est,
et pro natura iguis scintillas emittit.
Iterum tandem auctoritatem et fidem sibi astruere nititur, cum introducit Deum testificautem
de seipso, jurantemque ac dicentem: «Na per
astrum quod occidit, socius vester non est in
èrrorem inductus; neque inique egit, neque pro
suo arbitratu locutus est; neque est doctrina ejus
aliud quam revelatio ipsi revelata; quam ostendit
ei fortis ille viribus et invisibilis. Sed ut Deum
jurare per stellam, est mendacium, sic etiam
quæcunque patefacta sunt Moametho, falsa sunt
et diabolica.
'
Tradit, Jesum Mariæ Filium prædixisse de se
his verbis: «Ego sum Dei apostolus ante vος,
implens ea quæ aute me in lege prædicta fuere.
Et annuntio vobis apostolum venturum post me,
cui nomen Moameth.» Ubinam vero hoc Christus prædixit? aut in quanam scriptura? Omnino
enim Christi oracula, ubicunque tandem sunt
scripta, accurate tenetis. Aut igitur discipuli
Moamedi demonstrent hanc de Moametho prædic-.
tionem in aliqua parte divinitus inspiratarum
Scripturarum perscriptam esse: aut liquido sciant
esse eliam hoc mendacium, quemadmodum alia
ipsius dogmata.
27. Centesina duodecima fabella inscriptionem
col. 1359–1360page 671 of 677
PG 130:1359πται μὲν εἰς τὸ Φείσομαι, ἔστι δέ τις γοητικὴ ἐπιτήλέγουσα· «Εἰπὲ, Φείσομαι εἰς τὸν Κύριον τοῦ διαφάσματος ἐκ κακοῦ οὗ ἔπλασε, καὶ ἐκ κακοῦ τῆς ἀστροταξίας, ὅτε εἰστείνεται· καὶ ἐκ κακοῦ ἐμπτυσμάτων εἰς τοὺς κόσμους, καὶ ἐκ κακοῦ φθονούντων.»
Καὶ τὸ ἑκατοστὸν δὲ τρισκαιδέκατον μυθάριον γοητικὴ καὶ αὕτη ἐστὶν ἐπωδή. Ἐπιγέγραπται μέν γὰρ καὶ τοῦτο εἰς Φείσομαι. Ἔχει δὲ οὕτως· «Εἰπέ, Φείσομαι εἰς τὸν Κύριον τῶν ἀνθρώπων, βασιλέα τῶν ἀνθρώπων, ὁ Θεὸς τῶν ἀνθρώπων, ἐκ κακοῦ ψιθυρίσματος τῶν δαιμόνων· ὅτι ψιθυρίζεται εἰς τὴν καρδίαν τῶν ἀνθρώπων ἐκ τῶν δαιμόνων καὶ ἀνθρώπων.»
κη'. Παρέδωκεν οὗτος ὁ γόης μαγικάς τινας κακοτεχνίας, καὶ δαιμονιώδεις τελετάς, καὶ ἄλλας ἀθεμίτους ἀῤῥητουργίας. Μάτην οὖν ἐπὶ τούτῳ μεγαλαχοῦσιν οἱ τούτου μαθηταί, καὶ οὐκ ἐγκαλύπτονται τοιοῦτον ἔχοντες μυσταγωγόν, πάσης βλασφημίας καὶ ἀθείας καὶ τερατολογίας καὶ γοητείας ἀνάπλεων.
κθ'. Λέγουσιν οἱ Ἰσμαηλίται εὐλογηθῆναι καὶ τὸν Ἰσμαὴλ υἱὸν Θεοῦ· πρὸς οὓς ἡμεῖς φαμεν, ὅτι εὐλογίαν ἐκεῖνος ἔλαβεν, οὐχ οἷαν ὁ Ἰσαάκ, οὗ τῷ σπέρματι ἐνευλογηθῆναι πάντα τὰ ἔθνη ἐπηγγείλατο ὁ Θεὸς, καὶ κληρονόμον τοῦτο γενέσθαι τῆς μεγίστης ἐπαγγελίας, ἀλλ' οἵαν καὶ τὰ ἄλογα πάντα, ὥστε αὐξάνεσθαι καὶ πληθύνεσθαι. Τίς δὲ ὄνησις τῷ γένει τούτου τῷ πληθυνομένῳ, καὶ τῆς θείας εὐμενείας ἀποτυγχάνοντι, καὶ ἀλλοτριουμένῳ Θεοῦ;
Ταῦτα τὰ μυθώδη ληρήματα τοῦ ψευδωνύμου Μωμεθ διὰ τοῦτο ἐνταῦθα ἐγράφησαν, ὡς ἂν οἱ Χριστιανοὶ ταῦτα ὁρῶντες καταγελῶσιν αὐτὸν καὶ τοὺς αὐτοῦ μαθητάς, καὶ διαπτύωσι τὴν αὐτῶν πλάνην τε καὶ ἀπώλειαν· καὶ τὴν τῶν Χριστιανῶν πεφωτισμένην καὶ ὑπὲρ ἥλιον λάμπουσαν ὀρθόδοξον πίστιν ὑπερυψοῦντας, καὶ τὸν Σωτῆρα Χριστὸν καὶ Θεὸν ἡμῶν εὐχαριστοῦντες, μεγαλύνωμεν καὶ δοξάζωμεν τὴν αὐτοῦ ἄπειρον ἀγαθότητα καὶ εὐεργεσίαν, ὅτι ἐλυτρώσατο ἡμᾶς τῇ αὐτοῦ εὐσπλαγχνίᾳ ἐκ ταύτης τῆς μεμισημένης πλάνης καὶ ἀπωλείας, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἐκ πλάνης ἄλλης τῶν ἀνόμων, καὶ αἱρετικῶν θρησκείας, σὺν τῇ ψυχῇ καὶ τὸ σῶμα τῇ ἀπωλείᾳ παραδιδόντων. Ὧν πρῶτος ἐγώ, ὁ ταῦτα γράψας, καταπτύω καὶ ἀποστρέφομαι τὰ μυθώδη ταῦτα ληρήματα, καὶ πᾶσαν αἵρεσιν· πιστεύω δὲ καὶ κηρύττω τὸν Κύριον ἡμῶν καὶ Θεὸν Ἰησοῦν τὸν Χριστόν.
ΠΑΡΑΤΙΤΛΟΣ.
Φωτίου πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως ἐκ τῆς πρὸς Μιχαὴλ τὸν ἄρχοντα Βουλγάρων ἐπιστολῆς περὶ τῶν ἑπτὰ οἰκουμενικῶν συνόδων.
Πρώτη καὶ οἰκουμενικὴ ἁγία σύνοδος, κ. τ. λ.
Label: Parcan. Est autcm praestigiatoria incanta- πται μὲν εἰς τὸ Φείσομαι, ἔστι δέ τις γοητικὴ ἐπιτή.
tio, qua dicit: • Dic, Parcam Domino lucis,
e malo (quod finxit) et ex malo ejaculationis astrorum, quando illa intenduntur, et e
malo sputorum in mundos, et e malo invi·
malo invi·
dorum.»
Fabella centesims decima tertia et ipsa præstigiatoria incanlatio est, nam et ipsa inscrl.
bitur, Parcam; et sic habet: • Dic, Parcam
Domino hominum (regi hominum), Deus hominum,
e maio; e malo susurro dæmonum, quando insusurrant in corda hominum, e dæmonibus et hominibus. ›
28. Tradidit magnus iste et præstigiator magica
quædam artificia, et dæmoniacas ceremonias,
aljasque nefarias scelestasque artes et sacrificia.
Frustra igitur discipuli hujus gloriantur, nec
pudet ipsos habere talem doctorem mysterio
rum, omni błasphemia, atheismis et monstris
scatenien.
29. Ismaelitæ denique dicunt benedictum etiam
fuisse Ismaelem filium Dei. Quibus nos respondemus benedictionem quidem illum accepisse, non
tamen qualem accepit Isaacus (in cujus semine
Deus promiserat benedicendas esse omnes gentes,
easque hæredes fore promissionis maxima), sed
talem qua etiam bruta animantia gaudent, crescere
nempe et multiplicari. At quidnam profuerit generi
(hujus ) crescere et multiplicari, et divina
benevolentia gratiaque frustrari, atque a Deo
alienum esse?
λέγουσα· «Εἰπὲ, Φείσομαι εἰς τὸν Κύριον τοῦ διαφάσματος ἐκ κακοῦ οὗ ἔπλασε, καὶ ἐκ κακοῦ τῆς
ἀστροταξίας, ὅτε εἰστείνεται· καὶ ἐκ κακοῦ ἐμπτυ
σμάτων εἰς τοὺς κόσμους, καὶ ἐκ κακοῦ φθονούντων.
Καὶ τὸ ἑκατοστὸν δὲ τρισκαιδέκατον μυθάριον
γοητικὴ καὶ αὕτη ἐστὶν ἐπωδή. Ἐπιγέγραπται μέν
γὰρ καὶ τοῦτο εἰς Φείσομαι. Εχει δὲ οὕτως
• Είπε, Φείσομαι εἰς τὸν Κύριον τῶν ἀνθρώπων,
βασιλέα τῶν ἀνθρώπων, ὁ Θεὸς τῶν ἀνθρώπων,
ἐκ κακοῦ ψιθυρίσματος τῶν δαιμόνων· ὅτι ψιθυρί
ζεται εἰς τὴν καρδίαν τῶν ἀνθρώπων ἐκ τῶν δαιμόν
νων καὶ ἀνθρώπων.
κη'. Παρέδωκεν οὗτος ή γόης μαγικάς τινας κακο
Βτεχνίας, καὶ δαιμονιώδεις τελετάς, καὶ ἄλλας ἀθεμί.
τους ἀῤῥητουργίας. Μάτην οὖν ἐπὶ τούτῳ μεγαλα
χοῦσιν οἱ τούτου μαθηταί, καὶ οὐκ ἐγκαλύπτονται
τοιοῦτον ἔχοντες μυσταγωγόν, πάσης βλασφημίας
καὶ ἀθείας καὶ τερατολογίας καὶ γοητείας ἀνά
πλεων.
κθ'. Λέγουσιν οἱ Ισμαηλίται εὐλογηθῆναι καὶ τὸν
Ισμαήλ υἱὸν Θεοῦ· πρὸς οὓς ἡμεῖς φαμεν, ὅτι
εὐλογίαν ἐκεῖνος ἔλαβεν, οὐχ οἷαν ὁ Ἰσαάκ, οὗ τῷ
σπέρματι ἐνευλογηθῆναι πάντα τὰ ἔθνη ἐπηγγείλα
το ὁ Θεὸς, καὶ κληρονόμον τοῦτο γενέσθαι της
μεγίστης επαγγελίας, ἀλλ' οίαν καὶ τὰ ἄλογα πάντα,
ὥστε αὐξάνεσθαι καὶ πληθύνεσθαι. Τίς δὲ ὄνησις τῷ
γένει τούτου τῷ πληθυνομένῳ, καὶ τῆς θείας ενο
Ο μενείας ἀποτυγχάνοντι, καὶ ἀλλοτριουμένῳ Θεοῦ;
Ταῦτα τὰ μυθώδη ληρήματα τοῦ ψευδωνύμου Μω1μεθ διὰ τοῦτο ἐνταῦθα ἐγράφησαν, ὡς ἂν οἱ Χρισ
στιανοὶ ταῦτα ὁρῶντες καταγελῶσιν αὐτὸν καὶ τοὺς
αὐτοῦ μαθητὰς, καὶ διαπτύωσι τὴν αὐτῶν πλάνην τε
καὶ ἀπώλειαν· καὶ τὴν τῶν Χριστιανῶν πεφωτισμέν
νην καὶ ὑπὲρ ἥλιον λάμπουσαν ὀρθόδοξον πίστιν
υπερυψοῦντας, καὶ τὸν Σωτῆρα Χριστὸν καὶ Θεὸν
ἡμῶν εὐχαριστοῦντες, μεγαλύνωμεν καὶ δοξάζωμεν
τὴν αὐτοῦ ἄπειρον ἀγαθότητα καὶ εὐεργεσίαν, ὅτι
ἐλυτρώσατο ἡμᾶς τῇ αὐτοῦ εὐσπλαγχνίᾳ ἐκ ταύτης
τῆς μεμισημένης πλάνης καὶ ἀπωλείας, οὐ μὴν ἀλλὰ
καὶ ἐκ πλάνης ἄλλης τῶν ἀνόμων, καὶ αἱρετικῶν
Hæc fabulosa nugamenta pseudoprophetæ Moamethi propterea hic perscripta sunt, ut Christiani,
ea videntes, ipsum cum discipulis suis derideant,
et errorem perditionemque ipsorum despuant;
Christianorumque. orthodoxam fidem, quæ solem
ipsum claritate ac splendore superat, extollentes,
Christum Servatorem Deunique nostrum debila
gratiarum actione magnificenus, et infinitam ipsius
bonitatem ac benefcentiam celebremus, quod
benigna sua misericordia nos liberavit exoso isto
errore ac perditione, atque adeo etiam catero improborum errore, hæreticorumque cultu, qui una
cum anima etiam corpus perditioni dedunt. Quorum θρησκείας, σὺν τῇ ψυχῇ καὶ τὸ σῶμα τῇ ἀπωλεία
primus ego qui hæc scripsi, despuo detestorque
fabulosa ista nugamenta omnenique bæresfm, et
credo ac prædico Dominúm Deumque nostrum
Jesuin Christum.
APPENDIX.
Photii patriarchæ Constantinovolis ex epistola ad
Michaelem Bulgariæ principem, de septem conciliis acumenicis.
Primum et œcunienicum sanctumque concilium, etc.
παραδιδόντων. "Ων πρῶτος ἐγώ, ὁ ταῦτα γράψας,
καταπτύω καὶ ἀποστρέφομαι τὰ μυθώδη ταύτα
ληρήματα, καὶ πᾶσαν αἵρεσιν· πιστεύω δὲ καὶ
κηρύττω τὸν Κύριον ὑμῶν καὶ Θεὸν Ἰησοῦν τὸν Χρι
στόν.
ΠΑΡΑΤΙΤΛΟΣ.
Φωτίου πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως ἐκ τῆς
πρὸς Μιχαὴλ τὸν ἄρχοντα Βουλγάρων ἐπιστο
λῆς περὶ τῶν ἑπτὰ οἰκουμενικῶν συνόδων.
Πρώτη καὶ οἰκουμενικὴ ἁγία σύνοδος, κ. τ. λ.
Vide Photii Operum tom. 11, Patrologia C11, cul. 631, usque ad cul. 636 4, παρεσκεύασεν.
col. 1361–1362page 672 of 677
PG 130:1361Ἀλγεῖ ἀλάστωρ αἱρετιζόντων βλέπων Τύπῳ δοθείσας τὰς πονηρὰς αἱρέσεις Αὐτοῦ τε καὐτῶν πρὸς θρίαμβον καὶ στύγος, Κατατρεχούσης τῶνδε τῆς Πανοπλίας Γῆς δογματικῆς πυρίνου σπάθης δίκην Ἀλεξίου ἄνακτος εὐσεβεστάτου, Καὶ πυρπολούσης δογμάτων τῶν δυσθέων Ἅπαν νόημα, καὶ πλάνην λαοπλάνων. Ἅ γὰρ Τριάδος οἱ ὑπέρμαχοι πόνῳ, Εἰς τὴν Τριάδα ἐλπίσαντες ἐκτόπως, Ἐξειργάσαντο Πνεύματος δαδουχίᾳ, Κράντωρ ὁ θεῖος ταῦτα συλλέξας πόθῳ, Καὶ δὴ προτρέψας Ζιγαδηνῷ ἁρμόσαι, Ἦν Μητροφάνης νῦν τύπῳ διορθῶν, Χαίρει τε θυμῷ φθὰς τὸ τῆς βίβλου τέλος. Ἔν ἔτει Σωτηριώδει αψί, Σκιροφοριῶνος β' μεσοῦντος. Ὁ ἐλάχιστος τῶν ἱερομονάχων Μητροφάνης Γρηγορᾶς ὁ ἐκ Δωδώνης.
Hoc in fine editionis Tergobystensis leguntur:
'Αλγεῖ ἀλάστωρ αἱρετιζόντων βλέπων
Τύπῳ δοθείσας τὰς πονηρὰς αἱρέσεις
Αὐτοῦ τε καὐτῶν πρὸς θρίαμβον καὶ στύγος,
Κατατρεχούσης τῶνδε τῆς Πανοπλίας
Γῆς δογματικῆς πυρίνου σπάθης δίκην
Αλεξίου ἄνακτος εὐσεβεστάτου,
Καὶ πυρπολούσης δογμάτων τῶν δυσθέων
Απαν νόημα, καὶ πλάνην λαοπλάνων.
"Α γὰρ Τριάδος οι υπέρμαχοι πόνῳ,
Εἰς τὴν Τριάδα ἐλπίσαντες εκτόπως,
Εξειργάσαντο Πνεύματος δαδουχία,
Κράντωρ ὁ θεῖος ταῦτα συλλέξας πόθῳ,
Καὶ δὴ προτρέψας Ζιγαδηνῷ ἁρμόσαι,
*Ην Μητροφάνης νῦν τύπω διορθρων,
Χαίρει το θυμῷ φθὰς τὸ τῆς βίβλου τέλος.
Εν έτει Σωτηριώδες αψί, Σκιροφοριῶνος β' μεσοῦντος.
Ὁ ἐλάχιστος τῶν ἱερομονάχων Μητροφάνης
Γρηγορᾶς ὁ ἐκ Δωδώνης.
col. 1363–1364page 673 of 677
Ejusdem ex oratione ad episcopos, qui nàvi aðvene rant ex Ægypto. Ejusdem ex oratione in Arianos, in qua et de se ipso loquitur. PROLEGOMENA, in quibus continetur Christ. Frid. Mat thai Recensio codicum Mosquensium Panopliœ. Ex oratione quam habuit in conspectu centum quin quaginta episcoporum. TITULUS J. Ratiocinatio_syllogistica qua Deus unus esse ejusdemque nature Verbum, et Spiritum item, nempe Filium et Spiritum sanctum habere demonstra tur. Ex oratione catechetica Gregorii Nysseni. Ex oratione de Spiritu sancto. Item de Patris, et Fili, et Spiritus sancti distincta si mol et unita divinitatis ratione Gregorti se pontificis ex oratione contr: Ablavium Ejusdem ex oratione &. Evagram monachum de D' vinitate. De Spiritu sancto. Eisdem de rebus Damasceni ratiocinatio syllogistica qua Deum esse demonstrat. Ex eadem oratione. Item de Patre, et Filio, et Spiritu sancto distincta si mul et unita divinitatis ratio. 'S. Cyrilli expositio fidei. Ejusdem ratiocinatio syllogistica qua Deum unum esse demonstrat. Item de Patre, et Filio, et Spirito sancio distincta si mul et unita divinitatis ratio. Sancti Maximi… Ejusdem ratiocinatio syllogistica qua Verbum et Fi lium esse declarat. Ejusdem. Ejusdem. Ejusdem ratiocinatio syllogistica qua Spiritum sanctum esse probat. Ejusdem. Ejusdem. Ejusdem admirabilis per exempla ratiocinatio, qua Patrem, et Fillum, et Spiritum sanctum esse demon Ejusdem. strat. Ejusdem ex interpretatione precationis Dominica. 99 Ejusdem. TITULUS II. De Patre, et Filio, et Spiritu sancto, Dio distincta simul atque conjuncta Divinitatis ratio.. nysii Areopagita ex capite 2 de unita distinctaque theolo gia. Item de Patre, et Filio, et Spiritu sancto distinela si mul atque unita Divinitatis ratio. Damascent. Cap. 8. 93 Ejusdem ex cap. 12. Ex capite i libri de divinis nominibus. Ex capite 13 de perfecto et uno. Ex capite 3 de mystica theologia. Ex capite 2 de unita distinctaque theologia. De Patre item, et Filio, et Spiritu sancto distinctam simul atque conjunctam esse Divinitatis rationem, et quæ dicunt divinæ Scripturæ de Patre, eadem similiter filas et de Filijo, et de Spiritu sancto dicere, unicam in tribus Divinitatem ostendentes, Magni Athanasii. Capi tulum hoc cum sequenti deest in editione Tergobystensi anui 1710; exstant in versione Fr. Zini. Primum Græce edidit Ch. Frid. de Matthæi in l'roleg. ad Euthymii Comment in Evang. p. 13 seqq.; alterum exstat inter Opera S. Basilii. De Patre item, et Filio, et Spiritu sancto distincta pariter atque unita Divinitatis ratio, magni Basilii´ex oratione de Bde. De Patre item, et Filio, et Spiritu sancto distincta pariter atque unita Divinitatis ratio, magni Basilii ex epi stola ad Gregorium fratrem de essentiæ et personæ diffe rentia. Ejusdem ex decimo octavo capitum ad Amphilochium. Item de Patre, et Filio, et Spiritu sancto, distincta simul, et unita divinitatis ratio diversorum Patrum. 115 TITULUS III. De Deo, sen de Divinitate commualter. Perspicuum est, qui Deum, aut Divinitatem, aut divinem Namen dicit, communi borum appellatione tres unies Divinitatis hypostases, sive personas declarare. Årsope gita. Hæc dilucidiora ut essent, paraphrasi.quadam sunt paulo latius explicata. pite 11. Item communiter de Deo, saneti Maximi. Item communiter de Deo, Joannis Damasceni ex ca Ejusdem de loco, ex cap. 13. TITULUS IV.Divinam naturam comprehendi non posse. Magni Gregorii Theologi, ex oratione in diem Natalem Domini nostri Jesu Christi. Ejusdem, ex oratione de theologia. Ejusdem ex eadem oratione. Ejusdem ex oratione de modestia în disputationibus observanda Ejusdem ex oratione apologetica magna. De Patre item, et Filio et Spiritu sancto distincra simul et umita divinitatis ratio, Magni Gregorii Theologi ex oratione prima de Filio. Item naturam divinam comprehendi non posse. Chry sostomi ex libro, quo continentur orationes, quibus Deum incomprehensum esse demonstrat. Ejusdem ex oratione de dogmate el statu episcoporum. Item naturam divinam comprehendi non posse. Dama sceni. Cap. 1. Ejusdem. Cap. 2. Ejusdem ex oratione in Heronem philosophum. TITULUS V. De divina appellatione. Areopagitæ, (1 Ejusdem ex oratione 2 de pace. libro de divinis ‘nominibus. Ejusdem ex oratione in diem natalem Chrisli. Ejusdem in sancta Lumina. Item de appellatione divina, Magni Gregorii Theologi ex oratione De Filio. Ex eadem oratione. Ejusdem ex oratione hortatoria ad baptismum susci piendum. TITULUS VI. De opificio Dei. Gregorii Theologi er uratione in diem natalem Christi. Ex oratione in Sacra Lumina. Ex eadem ratione. Ex oratione in diem Natalem Christi.
col. 1365–1366page 674 of 677
Item de opificio Dei, ex oratione catechetica Gregorii Nyssæ pontificis. Item de opificio Dei, sancti Maximi. TITULUS VII. De divina humanæ carnis assumptione. Areopagitæ, ex libro de divinis Nominibus, cap. 1. 207 Ejusdem ex cap. 2, de conjuncta distinctaque Divini talls ratione. Ejusdem ex epistola ad Gaium medicum. Item contra eosdem Basilit Magni ex oratione u in Hexaemeron. Item in eosdem. Ex libro, qui Gregorio Nyssæ pontifici ascribitur, De cognitione Del. Item adversus eosdem. Magni Joannis Chrysostomi ex oratione in ea verba: «Pater, si fieri potest, transeat a me calix iste. › Ejusdem ex interpretatione in mysticam cœnam. 319 Ejusdem ex 'interpretatione in magos. Ejusdem ex theologicis elementis. Ejusdem ex libro de ecclesiastica hierarchia.` Ejusdem ex interpretatione in ílla verba: «In princi pio fecit Deus cœlum et terram. › Ejusdem ex libro de cœlesti bierarchia. Item de divina humana carnis assumptione magni Gre gorii Theologi ex oratione in diem Natalem Domini no stri Jesn Christi. Ejusdem, ex interpretatione in quinque panes. Ejusdem, ex interpretatione in illa verba: Omnis plantatio, quam non plantavit Pater meus cœlestis, era dicabitur. Ejusdem in Sancta Lumina. Ejusdem, ex epistola prima ad Cledonium. Item adversus eosdem. Sancti Cyrilli ex libro ad Theo dosium imperatorem scripto. Ejusdem ex oratione 2 de Filio. Item contra eosdem. Damasceni 29. Ejusdem ex oratione in Sancta Lumina. Ejusdem ex oratione in Pascha. TITULUS X. Adversus Sabellium. Sancti Cyrilli ex interpretatione in Joannis Evangelium. TITULUS XI. In Arianos. Magni Athanasii, ex quarto contra eos ipsos libro. Ejusdem ex quinto libro contra Arianos. Ejusdam, ex oratione qua ad baptisma cobortatur. 213 De divina item humanæ carnis assumptione. Gregorii Nyssæ pontificis ex oratione catechetica. Item de divina humanæ carnis assumptione, sancti Ma ximi, ex expositione orationis de recta confessione. 229 Hem de divina humanæ carnis assumptione Damasceni, cap. 66. Ejusdem. Cap. 68. Ejusdem. Cap. 70. Totam divinam naturam in una sua ram personarum toti humanæ naturæ conjunctam esse, non autem partem parti. Quæ quidem oratio necessaria est etiam adversus illos, qui in sancta et ejusdem essen the Trinitate tres asserunt esse singulares esseptias. 257 Ejusdem. Cap. 71. De una Del Verbi composita persona. Ejusdem. Cap. 75. De natura in specie et individuo considerats, et differentia copulationis, et carnis assump tionis. Ejusdem. Cap. 84. De naturalibus et nulli crimini ob noxiis affectionibus. Ejusdem. Cap. 97. Cur Filius Dei carnem humanam assumpserit, non autem Pater, aut Spiritus sanctus. 245 Item de divina humanæ carnis assumptione. Aliorum Patrum. TITULUS VIII. In Hebræos. Omnia quæ sequuntur capita, usque ad illa quæ collegimus ex Chrysostomo, sumpta sunt ex libro qui inscribitur De cognitione Dei, cujus auctor esse fertur Gregorius Nyssæ pontifex, ex cepto quinto, quod est Basilii Magni. Libri Geneseos. Ex eodem libro. Ostendit, homines Arii morbo et insa nia laborantes inter se dissentire. Quæ enim falsa sunt, ne sibi quidem ipsa congruere. Ex eodem libro. Patrem et Filium non esse duos Deos, licet sint duæ personæ. Quid objiciant Ariani. Ex eodem libro, Quæ objiciant Ariani. Ex primo ejusdem in eos libro. Ex eodem libro. Arianorum, et Valentini, et Carpocra tis confutatio. Valentini quidem Christum et angelos ejus dem generis esse dicentis, et illum unum ex illis esse asserentis; Carpocratis autem mundum per angelos faisse factum affirmantis; Arianorum vero Filium cum angelis comparantium. Multis argumentis ostendit, Filium esse ejusdem essen Liæ cum Patre. Ex secundo libro contra Arianos. 365 Ex Aaron historia mysterium Christi constituens, ar guit illos qui de ipso minus recte sentiunt. Ex eodem libro. Ex eodem loco in Arianos, qui dicunt Filium instru menti partes egisse, et propter nos esse factum. 575 Ex eodem libro in Arianos, inter quos et Samosaten sis comprehenditur, quoniam et ipse censuit, Filium Dei nihil aliud esse nisi Verbum enuntiatum, et mandatura divinum, quo Pater tanquam artifex ut instrumento me chanico usus est ad rerum universitatem constituendam. Ejusdem ex libro tertio in Arianos, in ea verbs: ‹ Ego et Pater unum sumus. › Ex eodem libro. Sanctæ et divinæ Scripturæ proposi tum esse, ut dupliciter de Servatore loquatur, tum ut de sempiterno Filio et Deo, tum ut de illo, qui postea vere perfecteque factus sit homo. Exodi. Davidis et Zachariæ, et Isaiæ. Ex Genesi et Isaia. Jeremise imo Baruch et Isaia. Michen. De eodem argumento. Daniel. De Christi cruciatibus et morte. De Christi resurrectione. Ex epistola, qua res in conciliis tum Arimini, quod est Italiæ oppidum, tum Seleuciæ, quod est oppidum Isauriæ celebratis, gesta continentur. De Ecclesia ex gentibus, juxta (sa¦an). Item contra Hebræos, magni Joannis Chrysostomi capita maxime apposita et opportuna, ex eo selecta volumine quo orationes in Judæos continentur. Ejusdem adversus Arianos pro Dionysio episcopo Ale xandriæ apologia. Item adversus Arianos et Eubomianos. Magni Basiliı ex primo libro. Item adversus Hebræos Leontii Cypri pontificis. 291 Ex eodem libro. Item adversus eosdem. Aliorum Patrum. Damasceni de Sabbato. Cap. 32. Ejusdem ex secundo libro adversus Eunomium. Ejusdem ex eodem quarto libro. De Judaica circumcisione. Magni Joannis Chrysostomi ex interpretatione in Genesim. Ex eodem libro, De ingenito. Ejusdem ex Epistola ad Maximum philosophum. Item de circumcisione. Ex Damasceno, cap. 34. Ejusdem ex epistola ad canonicos. TITULUS IX. Adversus Simonem Samariensem, et Marcionem Ponticum, et Manelem Persam, et Manichæos, magni Athanasii. Ejusdem ex epistola ad Eustathium Armenium, adver sus quosdam, qui videbantur Arianorum opinionibus fa vere. Ejusdem ex capite sexto ad Amphilochium. Ejusdem contra Valentinum qui in multis consentiebat cum superioribus hæreticis. Item contra Arianos et Eunomianos, magni Gregorii Theologi ex oratione prima de Filio.
col. 1367–1368page 675 of 677
Ejusdem in eosdem. Ex 11 oratione de Filio. Ejusdem de dogmate et ordinatione episcoporum. 591 Ejusdem ex oratione u de pace. Ejusdem ex oratione 11 in Pasche. Item adversus Arianos et Eunomianos Gregorij Nys sæ pontificis ex oratione ad Simplicium scripta de Filio. Ejusdem ad eos qui dicunt sape de Filio et Patre scrip tum esse, de Spiritu autem in baptismo tantum. 757 Ejusdem ex triginta capitum ad Amphilochium capite 9. Separate de Spiritu sancto sententiæ, Scripturarum doctrina consentanem. Ejusdem adversus eos qui dicunt non oportere Patri et Filio adjungere Spiritum sanctum. Cap. 10. Ejusdem adversus eos qui dicunt sufficere baptisma tantum in nomine Domini. Cap. 12. Ejusdem ex oratione de Filli et Spiritus divinitate. nem. > Item contra Arianos. Magni Joannis Chrysostomi ex interpretatione illorum verborum. • Faciamus homi Ejusdem ex interpretatione illorum verborum: ‹ Et assumpsit Deus hominem, quem formaverat. › 607 Ejusdem ex interpretatione in illa verba: «In princi pio erat Verbum. › Ex eodem libro. Ejusdem in illa verba: Omnia per ipsum facta sunt,» Ejusdem ex interpretatione illlus sententiæ: ‹ Qui est in sinu Patris. › Item in Arianos, sancti Cyrilli Alexandrini. Ex com mentariis ejus in Joannis Evangelium. Alia observatio, in illud, «In principio erat Verbum. › Ejusdem ex libro de Trinitate. Quare apud Paulum angeli simul cum Patre et Filio adjunguntur. Cap. 13. Capul 14. Ejusdem quod in omni notione Spiritus sanctius inse parabilis est a Patre et Filio, sive in creatione intelligi bilium creaturarum, sive in humanarum rerum dispensa tione, sive in judicio quod exspectatur. Cap. 16. 755 Caput 19. Caput 20. Testimonia ex Scripturis Spiritum appellari Dominem. Capul 21. Ejusdem confirmatio naturalis communionis Spiritus, eo quod æque ac Pater et Filius incomprehensibilis est. Caput 22. Ejusdem ex secundo Thesauri libro, in ea verba: «Con siderate Apostolum et Pontificem confessionis vestræ Jesum. › Ejusdem. Gloriam Spiritus esse enumerationem eorum quæ ipsi adsunt. Capuí 25. Ejusdem. Redargutio absurditatis eorum qui non glo rificant Spiritum, ex collatione eorum quæ in creataris gloria afficiuntur. Caput 24. Ex eodem libro in ea verba: «Et Dominum ipsum et Christum fecit Deus. › Ex eodem libro in illa verba: ‹ Clarifica Filium tuum. > Ex eodem libro in ea verba: ‹ De illa autem die aut bora. › Ex eodem libro in ea verba: «Et omnia dedit in manu ejus. ▸ Ex eodem libro adversus Arianos responsio ex isfis verbis: Ut cognoscant te solum verum Deum.» 653 Ex eodem libro in illa verba: «Jesus autem proficie bat. > Ex eodem libro, in ea verba, ‹ Pater, clarifica me.» Ex eodem libro, apostolorum sententiae sexdecim, quibus Filium natura Deum, non autem factum aut crea tum esse demonstrat. Ejusdem ex commentariis in Joannis Evangelium ad versus Arfanos dicentes diversum intimum Dei Verbum a Filio. Ejusdem ex Thesauri libro primo in ea verba: Sic dedit et Filio vitam habere in semetipsọ. > Quod Scriptura hac syllaba ‹ in › pro ‹ cum › utatur; ubi etiam probatur et idem pollere quod ‹ cam. › Caput 25. Ejusdem. Quot modis dicitur in › totidem modis de Spirito accipi. Caput 26. Unde initium habet syllaba, ‹ cum,» et quam vim ha beat; ubi et de Ecclesiæ legibus nuNo scripto proditis. Caput 27. Ejusdem. Quod quæ de hominibus dicit Scriptora tan quam ona com Christo regnantibus, ea de Spirita diel non concedunt adversarii. Caput 28. Ejusdem. Enumeratio virorum in Ecclesia illustrium, qui în scriptis suis usi sunt bac voce, ‹ cum.» Caput 29. Ejusdem, ex Epistola ad Eustahium Armenium. 807 Ejusdem ex tertia adversus Eunomium oratione. 809 Contra Pneumatomachos, S. Gregorii Theologi er oratione de Spiritu sancto. Ejusdem ex oratione in Epiphaniam. Ejusdem ex oratione in Pentecosten. Ejusdem ex altera ad Cledonium epistola, quæ præ longitudine instar est libri. Ejusdem ex libro de sancta Trinitate. Item adversum Spiritus oppugnatores, Gregorii Nyasm pontificis ex oratione ad Simplicium. Ejusdem ex Thesauri cap. 6 libri primf. Ex capite sexto ejusdem libri. Ex capite septimo ejnsdem libri, Ejusdem ex oratione de Filli et Spiritos divinitate. 851 Ejusdem ex oratione tertia de precatione. Ejusdem ex oratione de baptismo. Ex eodem libro, cap. 20. Ex secundo Thesauri libro, cap. 29. Ejusdem ex oratione ad Eustathium, scripta in eos qui Spiritum sanctum impugnant. Ejusdem ex Commentariis in Evangelium Joannis, Filium Patre non esse minorem. Ejusdem ex libro de sancta Trinitate. Ejusdem ex Thesauri cap. 10 primi libri. Ex primo Thesauri libro cap. 9. Et quatuor sequentia capita Filium esse demonstrant ejusdem essentiæ cum Patre. Item adversum Spiritus oppugnatores sancti Cyrilli dictorum Scripturæ diversis ex libris collectio, ex qui bus Spiritus sanctus Deus esse demonstratur. Ex The sauro autem collectio hæc deprompta est, sed sparsim, et per epilogum. - Ex Epistola ad Corinthios. 853 Ex Epistola ad Romanos. Ex Actious apostolorum. Ex Psalmis. Ejusdem ex Thesauri cap. 1, lib. 1. De ingenito cap. 8. Item contra Arianos Damasceni cap. 85 valde necessa rium. Ex Epistola ad Corinthios. Ex Joannis Evangelio. TITULUS XII. De Spiritu sancto, magni Athanasii, ex oratione de Christi adventu in carne. Objectio hæreticorum. Ex Joannis Evangelio. Objectio hæreticorum. Ejusdem Athanasii epistola ad Serapionem episcopum Ex Epistola ad Romanos. Thermupolis, de Spiritu sancto. Ex Epistola ad Corintbios. Dicitur etiam ventorum spiritus. Ex Evangelio. Item de Spiritu sancto, Basilii Magni ex oratione quarta, qua coutra Eunomium disputavit.” Ex Jacobi Epistola. Ex Petri Epistola.
col. 1369–1370page 676 of 677
Ex Joannis Epistola. Ex Evangelio secundum Matthæum. Ex Evangelio secundum Joannem. Ejusdem. Ejusdem de voce hac: < In duabus naturis. > Ejusdem de persona composita. Ejusdem solutio quæstionis Severi. Item adversus illos, qui unam in Christo naturam esse 'dicunt: Damasceni. Cap. 66. Ejusdem. Cap. 69. Ejusdem. Cap. 72. Ejusdem. Cap. 96. Ejusdem. Cap. 73. TITULUS XIII. Photii patriarchæ, contra Romæ asse clas: quod ex solo Patre procedit Spiritus sanctus, non autem et ex Filio. TITULUS XIV. Adversus Apollinarium. Magni Athana sii ex disputatione contra Macedonianum Apollinaristam habita. Item adversus Apollinarium, magni Gregorii Theologi ex epistola prima ad Cledonium, quas est libri instar. 883 Ejusdem ex altera ad eumdem Epistola. Ejusdem ex Epistola ad Nectarium. Ejusdem. Cap. 74.、 Ejusdem adversus eos qui dicunt, si duas habet homo naturas et actiones, necesse est, tres in Christo naturas et, totidem actiones asserere. Cap. 80. Ejusdem ex oratione, qua confutat Apollinarii opinio Ejusdem ad eos qui quærunt, utrum sancta Dei Geni trix duas naturas genuerit, et utrum duæ naturæ in cruce pependerint. Cap. 99. nes. Ejusdem ex cap. 75. Ejusdem ex oratione quam Theodosio imperatori non cupavit. Ejusdem. Cap. 90. Ejusdem ex oratione ad reginas habita. Ejusdem ex oratione de humanitate a Verbo assum pla. Item adversus Apolunaristas Damasceni, cap. 82. 929 TITULUS XV. Adversus Nestorianos, sancti Cyrilli ex sancti Symboli interpretatione. Ejusdem coacervatio dictorum evangelicorum et apo stolicorom, quibus Christum esse Deum, non autem nu dum hominem, comprobatur. Hæc autein coacervatio ex Thesauro cum delectu deprompta est. Ex Epistola ad Galatas. Item adversus eos, qui unam in Christo naturam asse runt. Diversorum aliorum Patrum.. rum. Item adversus eos qui unam in Christo naturam asse ruut. Leontii Byzantii ex triginta capitibus contra Seve Item adversus eos qui unam in Christo naturam asse Tout. Anastasii monachi Sinaita, ex libro, qui Viæ dux > inscribitur. Sanctorum Patrum de duabus in Christo naturis testi monia. Leontii Byzantii: quæ maledicta Severus, et qui eum secuti onam in Christo naturam asserunt, in Chalcedo nense concilium conjiciant. Ex Epistola ad Hebræos. Ejusdem ex libro qui ex interrogatione responsio Deque constat. Ejusdem ex Scholiis de unione. Ejusdem ex oratione de uno Filio. TITULUS XVII. Adversus Aphtbartodocitas, qui duces habuerunt Julianum Halicarnasseum et Gainum Alexan drinum, ex scholijs Leoutii Byzantini. Damasceni contra eosdem, cap. 92. Alterius contra eosdem. Ejusdem anathematismus 6. Ejusdem anathematismus 7. Ejusdem ex epistola ad Nestorium. Ejusdem ex epistola ad Eulogium. Ejusdem ex epistola ad Acacium. Ejusdem ex oratione de assumpta a Verbo humanitate Virginem esse Dei Genitricem. Ex Epistola ad Joannem Antiochenum. Ex oratione ad augustissimas dominas habita. Ejusdem ex oratione ad presbyteros et diaconos. Item adversus Nestorianos, Damascent. Cap. 76. Ejusdem. Cap. 86. Ejusdem. Cap. 98. TITULUS XVI. Magni Athanasii adversus illos qui Christum unam esse dicunt naturam compositam. Licet enim postea ab Eutyche, Dioscoro, et Monophysitis hæc hæresis fuerit propagata, fuerunt tamen antea quidam, qui nefaria istius opinionis semina projecerunt. Sanctus autem Maximus eam dicit Apollinarium disseminasse. Ejusdem adversus eosdem. Sancti Maximi adversus Eutychem, et Dioscorum, duas naturas in unam confundentes, quos quidam Synchyticos, quidam Monopbysitas appellaverunt. Eutyches autem fuit archimandrita, Dioscorus vero archiepiscopus Alexan drise. Ex interpretatione orationis de recta confessione. Ejusdem, ex oratione, qua demonstrat, eam non esse rationem numeri, ut divisionem eorum de quibus dicitur, afferat. Ejusdem, de sancti Cyrilli dicto, quod positum est in epistola ad Succensum. Ejusdem de differentia et quantitate. Ejusdem ex responsione sexagesima secunda ad Tha Jassium. Ejusdem de duabus Christi naturis. Ejusdem impium esse, Christum unam simpliciter Daloram dicere. TITULUS XVIII. Adversus Theopaschitas, qui Filii el Det divinitatem patibilem tradiderunt. Quamvis autem hæc hæresis postea viguerit, antea tamen fuerunt etiam quidam, qui improba illius semina sparserint. Sancti Cy rilli ex oratione ad Alexandrinos habita. Ejusdem ex epistola ad Acacium scripta de emissario. Anastasii nionachi Sinaitæ, ex libro, qui Viæ dux > inscriptus est, testimonia, quæ proferunt Theodosianí, et quicunque cum illis consentientes Filii divinitatem co nantur esse patibilem demonstrare. Ex quo vocati sunt Theopaschita. Et hi quoque sunt pars Monophysitarum, qui unam tantum in Christo naturam esse contendunt. His adjicienda sunt ea quæ Magnus Athanasius in eos dicit, qui Verbum ratione impatibili dicunt esse passum. Ejusdem adversus illos qui dicunt, Passus est, ut ipse voluit. Ejusdem adversus eos qui dicunt: Passus est Dens Verbuin carne. TITULUS XIX. Contra Agnoetas, qui aiunt Filium, ut Patre minorem, diem et horam ignorare consummationis mundi. TITULUS XX. Contra Origenem, qui incorporeum ante lapsum creatum esse primum hominem statuit, post Japsum autem pelliceas vestes, id est corpus, induisse; animam ante corpus exsistere, eamdemque animam mul tis corporibus amiciri; Buem habituras esse post resurre clionem generalem pœnas; dæmones in pristinum statum restitutum iri; homines peccatores justificatum iri; cor pora mortuoruin haud resurrectura esse; Christi regnum aliquando finem habiturum, et alia quædam nugatus est. TITULUS XXI. Adversus Monotheletas, Sergium, Pyr rhum, Paulum, Constantinopolis patriarchas, aliosque ejusdem generis. Atque istius item hæresis Deo invisus Severus præbuit occasionem. Sancti Maximi, ex oratione, qua declarat, Patres non dixisse de Christo voluntatum sensu discrepantium quantitatem. Ejusdem ex epistola ad Nicandrum.
col. 1371–1372page 677 of 677
ORDO RERUM QUÆ IN HOC TOMO CONTINENTUR. Ejusdem ex epistola ad Nicandrum Cypri episcopum et ad priafectes eorum qui solitariam in Sicilia vitam de gunt. De Def Genitrice. Vetus Testamentum, et qui in eo illustres exstiterunt, esse boni Dei. Ejusdem ex oratione qua duas in Christo voluntates esse probat. Ejusdem in illa verba, Pater, si fieri potest, trans eat a me calix iste. › Unum esse Testamenti Veteris auctorem et Novi, et quod invicem consona sint, non autem contraria, ut vo lunt Dei inimici. Ejusdem ex disputatione habita cum Pyrrho, patriar cha Constantinopolitano. TITULUS XXV. De cruce, de saneto baptismo et de eucharistiæ mysterio. Ex eadem disputatione, Carnem non, ut Pyrrhus dice bat, nutu Verbi conjuncti moveri. Damasceni de cruce. De sancto baptismo: magni Basilii ex triginta capitibus ad Amphilochium Iconit episcopum. Theologi ex oratione qua ad baptismum cohortatur. Gregorii Nyssa pontificis ex oratione catechetica, item de baptismo. Damasceni, item de baptismo. Item ex epistola ad Nicandrum episcopum. Ejusdem adversus illos, qui Christum habere dicunt actionem unam per dominationem. Ejusdem adversus illos qui dicunt, quemadmodum in strumenti, el ejus qui utitur instrumento una est actio, sic et divinitatis atque humanitatis unam esse actionem. Item adversus Monotheletas, Damasceni. Cap. 77. 1147 Ejusdem. Caput 78. Ejusdem ex capite 79. Ejusdem ex capite 81. Ejusdem ex capite 82. Ejusdem caput 85. Item adversus Monotheletas. Ex aliis diversis Patri bus. TITULUS XXII. Adversus imaginum oppugnatores epitome quaedam tum ex actis septimi concilii, tum ex Germani et Nicephori Constantinopolis patriarcharum. tum ex B. Theodori Studitæ scriptis deprompta. 1165 TITULUS XXIII. Adversus Armenios. De azymis. TITULUS XXIV. Adversus Paulicianos. Duo non esse principia, sed unum esse corli, et terra, et eorum quæ in medio sunt, effectorem. Unum esse corporis animæque effectorem, hominis videlicet. De transmutatione Dominici corporis et sanguinis Gregorii Nyssa pontificis ex oratione catechetica. 1261 Item de transmutatione corporis et sanguinis Domini, Damasceni. TITULUS XXVI. Adversus Masalianos. TITULUS XXVII. Adversus Bogomilos. TITULUS XXVIII. Adversus Saracenos, qui vocantur Ismaelit quod ab Ismaele originem duxerint. Hic an tem Abrahas filius ex Agar ancilla Saræ susceptus. Aga reni autem dicuntur ab Agar Ismaelis matre. Saraceni vero appellantur ex eo, quod Agar com a domina sua exclusa in solitudine iter faceret, ad angelum dixerit Sara cenin (id est vacuam) dimisit me, ut ipsi dicunt. 1531 Photii patriarchæ Constantinopolitani ex epistola ad Michaelem Bulgariæ principem, de septem conciliis œ cumenicis. Versus qui in fine editionis Tergobystensis leguntur,
End of PG 130.≣ read PG 130 as one pagePG 131 begins →