Ενταῦθα κεῖνται πάντα συνειλεγμένα, Τῷ συγκροτισμῷ τοῦ σοφοῦ προμηθέως, ᾿Αλεξίου γῆς Αὐσόνων βασιλέως, Θεόφρονος Μέδοντος Εὐσεβεστάτου, ὐχ ἡ πρόνοια τοῦ φιλανθρώπου Λόγου Ἐν ἐσχατιᾷ τῶν χρόνων τῶν δυσκόλων, Καὶ τῶν ἀναγκῶν τῶνδε τῶν πολυπλόκων Ήνεγκεν ευτύχημα 'Ρωμαίοις μέγα, Στρατηγὸν εὐμήχανον ηκριβωμένον, Αρχηγὸν εὐδόκιμον ἐξῃρημένον, Καὶ πρὸ κράτους. τείχισμα, καὶ μετὰ κράτος Πύργωμα, κραταίωμα τῆς σκηπτουχίας, Οὗ τὰ κατορθώματα πολλὰ καὶ ξένα, Καὶ τὰ τρόπαια τὰ κατ' ἐχθρῶν μυρία. Σφραγὶς δὲ πάντων, καὶ κορωνίς αἰσία, Η Δογματική τυγχάνει Πανοπλία, Τῆς ὀρθοδόξου πίστεως ή στερεότης. Ἡ συλλογὴ γὰρ τῶν θεοπνεύστων λόγων Γνώρισμα λαμπρὸν εὐσεβοῦς βασιλέως. *Ος συρραγήναι τοῖς ἐναντίοις θέλων, Καὶ πρὸς λογικὴν συμβαλεῖν αὐτοῖς μάχην Τούτοις κατ' αὐτῶν εν τεθωρακισμένος Τοῖς μηχανικοῖς ἀπτοήτως ἐξίτω. Τοῦ αὐτοῦ. Πρόγραμμα βίβλου τήσδε τῆς τῶν δογμάτων ᾿Αλεξίου φρόντισμα, καὶ γλυκὺς πόνος, Ῥώμης βασιλεύοντος εὐσεβῶς Νέας, Καὶ φαιδρὸν ἐκλάμποντος ἀρετῶν σέλας. Κοινωφελὲς σύνταγμα, πίστεως κράτος, Στήλη θριαμβεύουσα τους νόθους λόγους. Αθροισις ευσύνοπτος ὀρθοδοξίας, Ἔλεγχος ἐντρέπων τε καὶ καταισχύνων Τοὺς τῆς ἀληθοῦς πίστεως ἀποστάτας. Θείον ταμεῖον ὀργάνων τῶν ἐν μάχαις, "Απερ καταστρέφουσι τείχη δογμάτων Θεῷ μισουμένων τε καὶ λαοπλάνων, Πηγή δι' αὐτῆς ἐνθέων διδαγμάτων, Ποταμός αὐτόχρημα σεπτῶν δογμάτων. "Αρδην κατακλύζων τε καὶ σύρων κάτω Τῶν κακοδόξων τὰς βεβήλους αἱρέσεις. Φρικτή βελῶν φαρέτρα δογματοκτόνων, Τῶν συλλογισμῶν πλεκτάνη, καὶ σφενδόνη, Τοῖς τοῦ Θεοῦ φῶς, πῦρ δὲ τοῖς ἀλλοτρίοις. Σάλπιγξ καταπλήττουσα τοὺς ἐναντίους, Πανοπλία φράττουσα τοὺς κεχρημένους, Παντευχία σφάττουσα τους θεηλάτους. Αλλ' ὦ Μονάς Τρίφωτε, καὶ Τριάς πάλιν Εν φῶς ἀπαστράπτουσα τῆς Θεαρχίας, Τον Ήλιον φύλαττε τῶν ᾿Ανακτόρων, Τὸν μηχανουργὸν τῆς τοσαύτης Ισχύος. Επειτα τήνδε την σελήνην τοῦ κράτους Καλὴν βοηθὸν ἐκ Θεοῦ συνημμένην, Καὶ τὸν ποθεινὸν Πορφύρας Εωσφόρον Κάλλιστον ἄνθος Δεσπότην ἡμῶν νέον, Εἰρηνικήν σύμπνοιαν ἐν βίφ νέμων, Ζωήν τε μακράν, καὶ κακῶν ἐλευθέραν, Καὶ τὴν τελευτὴν εὐφόρως τελουμένην, Πανοικὶ σώζων, παγγενή στέφων άνω Μαρμαρυγὴν ἄφθαρτον ἡμφιεσμένους. Τοῦ αὐτοῦ. Ως ηὐδόκησεν ὁ κρατῶν στεφηφόρος, Ως ἐγγράφως ὥρισεν, ὡς ἔδειξέ μοι Σπεύσας κατεσκεύασα τὴν Πανοπλίαν. Ταῦτ᾽ οὖν μαθόντες οἱ κριταὶ τοῦ βιβλίου Στέργοιτε, καὶ βάλοιτε ταῖς εὐφημίαις Τὸν ἀγχίνουν τε καὶ μέγαν βασιλέα. Τούτῳ γὰρ ἡ σύμπασα καὶ μόνῳ χάρις. Εἰ γὰρ προσήκει τὴν ἀλήθειαν λέγειν, Εὐμήχανον τὸ χρῆμα, πιπτέτω φθόνος. ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΜΕΤ' ΕΓΚΩΜΙΟΥ ΤΩΝ ΠΡΟΣ ΒΑΣΙΛΕΑ ΑΛΕΞΙΟΝ ΤΟΝ ΚΟΜΝΗΝΟΝ ΕΙΣ ΤΗΝ ΔΟΓΜΑΤΙΚΗΝ ΠΑΝΟΠΛΙΑΝ, PROLOGUS AD PANOPLIAM DOGMATICAM, CUM ENCOMIO IMPERATORIS Euthymii opus et solitarii Zigadeni Panoplia dogmatum, Alexio e Comnenorum gente parata: Regi fideli in infidelium confusionem. Omnia quidem maximi, divinique gubernatoris, ac regis nostri Alexii praeclara, et illustria, atque admiranda sunt instituta, quæ vel ad reipublica recte administrandæ tuendæque peritiam pertinent; vel stratagemala, militariaque consilia, et sententias, ac præcepta complectuntur; vel acuta machinarum inventa nihilo plerunque Palamedis Archimelisque machinis inferiora comprehendunt; vel dicta prudenter acuteque magnarum gentium legatis responsa continent; vel denique, ne lonΕὐθυμίου πόνημα καὶ μονοτρόπου, Τοῦ Ζιγαδηνοῦ δογμάτων Πανοπλία, ᾿Αλεξίῳ τευχθεῖσα Κομνηνῶν γένους, *Ανακτι πιστῷ τῶν ἀπίστων εἰς πάλην. Καὶ πάντα μὲν τὰ κατορθώματα τοῦ μεγίστου καὶ θεοκυβερνήτου βασιλέως ἡμῶν ᾿Αλεξίου περιφανῆ καὶ λαμπρὰ καὶ ἀξιοθαύμαστα πολιτικῶν πραγμάτ των επιστημονικαὶ διαταγαι, καὶ δεξιαὶ μεταχειρί. σεις καὶ ἀντιλήψεις πολεμικῶν στρατηγημάτων εύν βουλίαι, γνωμῶν ὑποθῆκαι, καὶ μηχανημάτων ἐπίσ νοιαι, μηδὲν ἐλαττούμεναι πολλάκις τῶν ᾿Αρχιμή δους καὶ Παλλαμήδους· ἀποκρίσεις περιεσκεμμέναι, καὶ ἀγχίνοιαι μεσταὶ πρὸς τοὺς πρέσβεις τῶν μετ γάλων ἐθνῶν· τάλλα πάντα, συντόμως εἰπεῖν, ἐξ ὧν

ὁ πανταχόθεν συγκεκροτημένος αὐτοκράτωρ, καὶ ὁ gior sim, cuncta illa, quibus imperator undique δεινὸς ὁμιλῆσαι πράγμασι, καὶ πόρον ἀμηχάνοις εὑρεῖν, καὶ πρὸς τοὺς καιροὺς καὶ τὰς καταστάσεις συμφερόντως μεθαρμοζόμενος γνωρίζεται καὶ διαγινώσκεται· τῶν ἄλλων δὲ τούτου προτερημάτων οὐκ ἔλαττον εἰς λόγον εὐφημίας το προκείμενον σπούδασμα, τὴν συλλογὴν λέγω τῶν δογμάτων τῆς ὀρθοδόξου πίστεως. Πῶς τοσαύταις κοσμικαῖς φροντίσι περιῤῥεόμενος, καὶ μυρίων πραγμάτων ἀνθολκαῖς εκάστοτε περισπώμενος, οὐδὲ τούτου τοῦ μέρους ἀφρονίσεως ἔσχε, καθάπερ πολλοὶ τῶν προλαβόντων αυτοκρατόρων, οις ήρκεσε μόνον ὥσπερ καὶ τοῖς πλείοσι τῶν τότε καὶ νῦν ὑπηκόων ἡ στοιχειώδης καὶ σύντομος ὁμολογία τῆς πίστεως, δ καὶ Σύμβολον Ιερὸν καλεῖται. Διασκεψάμενος δὲ καὶ τῇ πείρᾳ γκὺς ὅτι πολλῶν μέρεσι τῆς Ῥωμαϊκής επικρα τεία; παρεισεφθάρη πάλιν ἰοβόλα καὶ θεοστυγῆ δόγμετα, καὶ τῶν πνευματικῶν γεωργῶν ἀπονυσταξάντων διὰ τὴν τῶν πολεμίων ίσως μακρὰν καὶ πολυχρόνιον προσεδρίαν, ἐπεσπάρη τῷ καλῷ σίτῳ ἐπεσπάρη τῷ καλῷ σίτῳ ζιζάνιον ἀκαρπίας, καὶ πρὸς μόνην καῦσιν ἐπιτήξεων τῶν αἱρετιζόντων εἰδωλομανίας, & καὶ θολεροῖς θέματι λόγων αρδεύοντες οἱ τούτων διδάσκαλοι, βλαστάνειν παρασκευάζουσι, τί ποιεί; περιοιδησάστις αὐτῷ τῆς καρδίας της τοσαύτῃ καταφρονήσει, διανίσταται πρὸς ζῆλον, καὶ τῆς θεραπείας αὐτουρτὰς γίνεται, καὶ περινοεῖ τι μέγα καὶ ὑψηλόν. Και τοὺς γὰρ ἀποταξάμενος τῇ μελέτῃ τῶν θεοπνεύστων Γραφῶν, ὅτε καὶ μικρὰν ἐκεχειρίαν ἦγεν ἀπὸ τῶν δημοσίων· καὶ κοινωφελῶν φροντίδων, ἀναγνώσει φιλοπόνῳ συντόνως ἑαυτὸν ἐπεδίδου, συναιρουμένους ἔχων τοὺς παρατυχόντας τῶν ἐλλογίμων, ὧν πολλῶν καὶ καλῶν εὐπορεῖν εἴωθεν ἀεὶ τὰ βασίλεια, μάλιστα δὲ τοὺς δογματικοὺς ἡσκείτο λόγους, καὶ θερμόν τι να καὶ διάπυρον ἔρωτα τούτων ἐν τῇ ψυχῇ περιέφερεν. Ένθεν τοι καὶ καθάπερ σίδηρος θερμός υδατι ψυχρῷ στομωθεί;, καὶ τὴν γλῶτταν ταῖς παρατρί ψεσι τῶν τοιούτων λόγων ἀκονηθεὶς, ἀμφίστομος ἀπετελέσθη μάχαιρα κατὰ τῶν βλασφήμων δογμάτων, καὶ διδαγμάτων, καὶ πέλεκυς κόπτων πέτραν, τὸ τῆς Γραφῆς εἰπεῖν, τὴν σκληρὰν καὶ πεπωρωμένην ἀναισθησίαν τῶν θεομάχων, ὡς αὐτὸς ἐγὼ δις παρατυχών διαλεγομένῳ κατενόησα, καὶ παρεσημειωσάμην· οὕτω τοιγαροῦν τοὺς μὲν τῶν εἰς χεῖρα ἰόντων ἀγχεμάχοις όπλοις ἔβαλε καὶ κατέβαλε· τινὰς δὲ τῶν ἐνδιαστρόφων καὶ πρὸς τὴν ἁρμονικὴν ἡδυφωνίαν ὑπαλλαττόμενος νουθετεῖν ἐπειρᾶτο, καὶ μετακλίνειν, πολλὴν μακροθυμίαν καὶ ἐπιείκειαν τοῖς λόγοις παραχερνῶν. Ἵνα δὲ καὶ μετ' αὐτὸν οἱ βασιλεύοντες ἀνάγωνται πρὸς τὴν μίμησιν, ἐσκέψατο μάλα συνετώς ἔγγραφον αὐτοῖς τε καὶ πᾶσι τοῖς ὑπηκόοις καταλιπεῖν τὴν τῶν δογματικών όπλων παρασκευήν, καὶ τὰς πνευματικὰς ἐλεπόλεις, καὶ τὰ λογικά μηχανήματα, καθάπερ οἱ τὰ προσαγορευόμενα τακτικά συγτάξαντες, οὐ τὸ τῶν ἀρχιερέων ἔργον σφετεριζόμενος, ἀλλὰ κἀκείνους διεγείρων τῷ καθ᾿ ἑαυτὸν ὑπου δείγματι, καὶ συμμαχίαν μάλιστα παρεχόμενος. * Jerem. x, 29. fultus et munitus, tum rempublicam regere, tum ex difficultatibus sese expedire, el rebus atque temporibus accommodare utiliter scienterque potest: sed hoc ejus in primis laudandum ac celebran - dum est studium atque consilium, quod orthodoxæ fidei decreta colligenda curavit, nec quamvis tam multis mundi molestiis innumerabilibusque negotiis et gravissimis occupationibus assidue distringatur, partem hanc sibi negligendam duxit, it ex superioribus imperatoribus multi, quibus id satis fuit, quod plerisque vel illius, vel hujusce temporis privatis hominibus satis est, nempe brevis fidei confessio, religionis continens elementa, quod sacrum Symbolum appellatur. At ipse cum experimento cognitum ac perspectum haberet, pestiferas rursum et impias opiniones multis Ronmni imperii partibus irrepsisse, ac propter longum fortasse diuturnumque hostium dominatum inter bonum triticum mala luxuriantis hæreticorum doctrinæ, quæ non nisi ad comburendum utilis est, zizania fuisse sparsa ac disseminata, eaque ut vigerent et crescerent, turbidis sormonuin rivulis ab ipsorum doctoribus irrigari, animo com - motus, atque ob insignem eorum audaciam atque denientiam inflammatus, tanto malo sibi occurredum ac remedium adhibendum existimavit. Ilaque cum a publicis negotiis, gravissimis reipublice muneribus, et curis superesset aliquid temporis, id omne-in divinarum Scripturarum voluminibus accu - rate perlegendis consumebat, deque iis cum viris eximiis, quorum egregia multitudine regia semper re - ferta esse solet, colloquebatur, approbatos in primis sermonos colens, quorum ingenti quodam amora animus ejus incensus ardebat. Ex quo factum est ut talium sermouum consuetudine linguam exacuens tanquam ferrum ignitum aqua frigida confirmaturo, atque adeo gladius utrinque aculus ad delestabiles opiniones, atque doctrinas exscindendas, vel, ut Scripturæ verbis utar, Securis petram concidens', asperam nimirum ac duram, atque omni sensu carentem pertinaciam impiorum evaserit. Id., quod. ego testari possum, qui rem animadverti, et ad-. notavi, cum ei disputanti forte fortuna bis mihi contigerit interesse. Quosdam, enim secum congredientes hisce armis cominus percussit et proDigavit. Alios autem fugitantes orationis suavitate capiens et alliciens, multamque verbis suis patientiam ac lenitatem immiscens ad sanitatem et optimam frugem reducere nitebatur. Quod quidem exemplum ut post se regnaturi possint imitari, optimum iniis consilium, ut, quemadmodum illi qui res ad militiam pertinentes comparant, eis ac subditis eorum populis approbatorum armorum apparatur omni machinarum genere atque iustrumento bellico instructum, litterarum monumentis consignatum relinqueret. Qua sane re non

Έχοντος τοῦ διαλέγεσθαι περὶ πίστεως, ἀντιλαμβά νεσθαι κινδυνεύοντος τοῦ λόγου, μὴ ὅτι γε τὸν εὐσε βέστατον βασιλέα, τὸν καὶ τοῖς δόγμασι τῶν ἀρχιε ρέων τὸ κῦρος διὰ τῆς ἑαυτοῦ ροπῆς καὶ συνέσεως χαριζόμενον, ἀλλὰ καὶ τὸν ἁπλῶς πιστὸν ἄνδρα, καὶ λέγειν επιστάμενον καὶ δυνάμενον, εἰ μὴ καὶ τὸν ἀνελόντα θηρίον ανθρωποφθόρον αἰτιάσαιτό τις, ὅτι μὴ ἐγχώριος ὧν τὸν καινὸν ὄλεθρον ἐκ μέσου πεποίηκε, καὶ τῆς ἐντεῦθεν λύμης ἀπήλλαξε τοὺς αὐτόχθονας. Καὶ δὴ τὰ δόγματα τῶν μακαρίων Πατέρων, καὶ προμάχων τῆς ὀρθῆς πίστεως διὰ τῶν τοῦ παρόντος καιροῦ σοφῶν καὶ πολυπείρων ἀνδρῶν ἐκλεξάμενος, καὶ συναγαγὼν ἐμοὶ τὴν συνθήκην τούτων επέτρεψε, καὶ τάξιν ἐπιθεῖναι τούτοις, καὶ διεσκεμμένην άρμο νίαν, καὶ λελογισμένην οἰκονομίαν ἐκέλευσεν. Επει δὲ οὐκ ἦν ἀναδύεσθαι, λοιπὸν τοῦ Λόγου καὶ Θεοῦ στρατηγοῦντος τοῦ συντάγματος τῶν λόγων, δι' οὗ καὶ χεῖρες διδάσκονται πρὸς παράταξιν, καὶ δάκτυλος γράφοντες κατορθοῦσι τὸν κατὰ τῶν αἱρέσεων πόλε μον· Ιτέον ἡμῖν ἤδη πρὸς τὴν ἐγχείρησιν, καὶ κατασκευαστέον, μᾶλλον δὲ συντακτέον Πανοπλίαν τοῖς βουλομένοις ὑπερμαχεῖν τῆς εὐσεβείας, καὶ συρρήγνυσθαι τοῖς ἐχθροῖς αὐτῆς, παθεῖν μὲν ἀδαμαντίνην, δρᾷν δὲ καιριωτάτην, καὶ ὅλως ακαταγώνιστον, καὶ ὄντως οὐραναχάλκευτον. sibi pontifcum munus arrogavit, sed exemplo Ανάγκη γὰρ, σιωπῶντος ἀκαίρως τοῦ τὴν ἐξουσίαν suo pontifices excitavit, seque illis socium et ad. jutorem adjunxit. Neque vero crimini aut vitio vertendum est, si non solum imperator ipse pietatis studiosissimus, sed quivis omnino e fidelium numnero, modo peritus sit dicendique potestate præditus, veritatem in discrimen adductam laborantemque tueatur atque defendat: nisi forte qui immanem et mortiferam aliquam feram occiderit, eo nomine in crimen vocari debet, quod cum non sit indigena, communî peste de medio sublata incolas et indigenas ab ejus pernicie periculoque liberaverit. Beatorum igitur Patrum rectæque fidei defensorum decretis per sapientes et peritos hujus ætatis viros electis, in unumque redactis, hanc mihi provinciam demandavit, ut eorum sen. tentias diligenter in ordines distribuerem, et suis quasque locis apte concinneque disponerem ac collocarem. Quamobrem cum ejus mandatis ac jussis nefas sit adversari, restat ut ratione Deoque hujus muneris duce, per quem et manus instruuntur ad pugnam et digiti scribentes ad hæreseS profligandas diriguntur, congrediamur, et manus conseramus, vel potius religionem tueri, et cum hostibus ejus decertare volentibus arma comparemus adamantina ac lethalia vereque cœlestia, quibus qui erunt instructi, cum lædi nequeant omnino, tum Appellabitur autem hic liber (Orthodoxæ fidei Dogmatica Panoplia, vel Decretorum Armamenadversarios ipsi vulnerent, prosternant ac superent. Εσται δὲ τῇ βίβλῳ ταύτῃ κλήσις Δογματική, Παν οπλία, η οπλοθήκη δογμάτων, ὥστε καιροῦ πατε καλοῦντο; εἰς μάχην, καὶ τοὺς πνευματικοὺς ὁπλίτας ἐγείροντος, ἀναπτύσσειν ταύτην, καὶ πρὸς τὰς ἰδέας τῶν πολέμων φράττεσθαι τοῖς ἐναποκειμένοις ὅπλοις· πολυειδὴ γὰρ ταῦτα, καὶ δαψιλῆ, καὶ πρὸς παν τοῖαν πόλεμον ἐξαρχοῦντα. Διττοῦ δὲ ὄντος λόγου παντὸς, κατὰ τὸν Θεολόγον φάναι Γρηγόριον, τοῦ μὲν τὸ οἰκεῖον κατασκευάζοντος, τοῦ δὲ τὸ ἀντίπαλον ἀνατρέποντος, καὶ ἡμεῖς τὸν οἰκεῖον ἐκθέμενοι πρέ τερον, οὕτω τῷ τῶν ἐναντίων ἀνατρέψαι πειρασό - μεθα, καὶ ἀμφότερα δὲ διὰ τῶν πανσόφων, ὡς εἴρηται, Πατέρων τῶν προκεκμηκότων ὑπὲρ τοῦ Λόγου, καὶ καθάπερ τινὰ κλῆρον καταλελοιπότων ἡμῖν τοὺς οἰκείους λόγους, καὶ τὰς ἐκ τούτων πρὸς τὰς ὑπεναντίους ποικίλας συμπλοκάς, καὶ τοὺς τρόπους τῶν ἀνδραγαθημάτων. Εκτεθήσονται δὲ τάξει τινὶ κατὰ tarium, ut cum pugnandi tempus advenerit, o oportueritque spiritales propugnatores armari, eo patefacto, armis bello pro tempore congruentibus instruantur. Hoc enim varia telorum armorumque genera ad omnia bella gerenda conficiendaque abunde subministrabit. Cæterum, cum duplex sit, quemadmodum tradit Gregorius Theologus, orationis genus, unum quo nostra defendimus alterum, quo res adversariorum oppugranus, sic item nos agemus, ut nostris prius expositis ac constitutis, tum demum aliena atque hostilia profligemus. Utrumque autem præstabimus, ut dictum est, auxilio muniti Patrum sapientissimorum, qui ante nos pro veritate fidei dimicarunt, scriptaque sua, ut firma adversus varios hostium impetus presidia, et fortitudinis τοὺς χρόνους αἱ τῶν ἄλλων ὡς ἐν ἐκλογῇ κακῶν exempla nobis hæreditaria reliquerunt. Exponentur autem servato temporum ordiue aliorum sententia, tanquam in malorum explicatione pravas hæreses ita recensentes, ut statim sequantur earum confutationes, et qui in singulis evertendis optime se gesserunt, scriptisque suis, cas oppugnarunt et transfixerunt. Antiquiores quidem vetustateque jam aboletas atque consumptas prætermisimus, insigniores vero, et quarum licet exstincta sit flamma, carbones tamen Ecclesiam laedunt, nobis, ut signum, petendas sagittisque confgendas proposuimus. Ac si quæ præterea ex iis excissis, ut slolones quidam relicti, interim pullularunt, cas quoque dejiciendas opprimendasque curavimus. ἐπιλογεῖσαι κακοήθεις αἱρέσεις τὰς ἀνατροπὰς ἐπομένας ἔχουσαι, καὶ τοὺς ἐφ' ἑκάστης ἀριστεύσαντας κατατρέχοντας αὐτῶν διὰ τῶν οἰκείων ἀντιῤῥήσεων καὶ κατακοντίζοντας. Τὰς μὲν οὖν παλαιοτέρας ὡς πρὸ πολλοῦ σεσηπυίας, καὶ πάντη διαφθαρείσας παρ εδράμομεν, τὰς ἐπισημοτέρας δὲ, καὶ ὧν, εἰ καὶ ἡ φλόξ ἀπεμαράνθη, παραλυποῦντες ἔτι τὴν Ἐκκλησίαν οἱ ἄνθρακες, ταύτας ἐστήσαμεν σκοποὺς εἰς τὸ βάλλεσθαι καὶ κατατοξεύεσθαι. Καὶ εἴ τινες δὲ τῶν μεταξὺ καὶ προσεχῶν παρειάθησαν, ὡς ἀποσπάδες τούτων, ἢ παραφυάδες ἀφείθησαν, τῆς καταπτώ σεως τῶν προβεβλημένων ἱκανῆς καὶ ταύτας συγκαταβάλλειν.

Πόθεν οὖν ἡμῖν ἀρκτέον τοῦ προκειμένου συντάγ- Verum undenam hujusce operis exordiuin nobis ματος καὶ σπουδάσματος; πόθεν ἄλλοθεν, ἢ ὅθεν ὁ ducendum est, nisi ex illis verbis unde magnus μέγας ἐν θεολογία φησὶ Γρηγόριος, Τρεῖς αἱ ἀνω- ille in theologia Gregorius exorditur, Tres, κάτω δόξαι, λέγων περὶ Θεοῦ· ἀναρχία, πολυαρχία, quiens, de Deo sententia sunt, una eorum, qui καὶ μοναρχία. Αι μὲν οὖν δύο παισὶν Ελλήνων nullius; altera, qni multorum; tertia, qui unius ἐπαίχθησαν, καὶ παιζέσθωσαν· τό τε γὰρ ἄναρχον asserunt imperio mundum gubernari. Priores duæ άνατον, τό τε πολύαρχον στασιώδες, καὶ οὕτως pueriles sunt, et a Græcis inventa. Quare ut ἄναρχον, καὶ οὕτως ἄτακτον. Εἰς ταυτὸν γὰρ ἀμφό- pueriles contemnantur. Nam et quod imperio caret, πέρα φέρει τὴν ἀταξίαν, ἡ δὲ εἰς λύσιν· ἀταξία γὰρ confusum est et quod multorum regitur imperio, μελέτη λύσεως. Ἡμῖν δὲ μοναρχία τὸ τιμώμενον· seditiosum, et idcirco etiam imperio vacans, atque μοναρχία δὲ οὐχ ἣν ἐν περιγράφει πρόσωπον, καὶ ideo confusum. Itaque ambæ sententiæ in conτὰ ἑξῆς. Λοιπὸν οὖν ὀλίγα καὶ συντετμημένα κατά fusionem incurrunt. Confusionem porro sequitur σε τῶν ἀνάρχων καὶ ἀθέων Επικουρείων, καὶ τῶν eversio ac dissolutio. Quid enim aliud est conΕλλων πολυάρχων, καὶ ἀθέων Ελλήνων διεξελθόντες, fusum esse atque ordine vacare, nisi ad exitium καὶ τὴν ἐναντίαν πλάνην τούτων τε κἀκείνων κατὰ perniciemque contendere? Proinde nobis tertia illa παραδρομὴν ἐλέγξαντες, καὶ ἀνατρέψαντες, οὕτως sententia comprobatur, qua unius asseritur impeἐπὶ τὰ οἰκεῖα χωρήσομεν. Τῶν γὰρ Ελλήνων οἱ μὲν rio ac principatu cuncta regi atque administrari. ἥλιον, οἱ δὲ σελήνην, οἱ δὲ ἀστέρων πλῆθος, οἱ δὲ Unius autem principatum intelligo, non quem εὐρανὸν αὐτὸν, ἅμα τούτοις, οις καὶ τὸ πᾶν ἄγειν una persona circumscribit; et quæ deinceps seδεδώκασι κατὰ τὸ ποιὸν ἢ τὸ ποσὸν τῆς κινήσεως· οἱ quuntur. Reliquum est igitur, ut pauca conjunδιὰ τὰ στοιχεῖα, γῆν, ὕδωρ, ἀέρα, πῦρ διὰ τὸ χρειῶ- cteque dicamus tum contra impios Epicureos, qui δες, ὧν ἄνευ οὐδὲ συστῆναι δυνατὸν τὸν ἀνθρώπινον a nullo, tum adversus alios Græcos, qui a mulβίον· οἱ δὲ ὅ τι τύχοιεν ἕκαστος τῶν ὀρα τῶν ἐσεβά tis affirmant mundum gubernari, duplicique et σθησαν, ὧν ἑώρων τὰ κάλλιστα θεοὺς προστησάμενοι. contrario istorum errore breviter confutato atque convicto, ad nostra veniamus. Reliqui Græci partim solem, partim lunam, partim multitudinem stellarum, nonnulli una cum his cœlum ipsum, quorum qualitate motus et quantitate agere tradunt orbem universum; quidam elementa, terram, aquam, aera, ignem propter utilitatem, cum sine bis vita humana degi non possit; alii vero aliquid eorum quæ cernuntur venerati sunt, et quæ pulcherrima fuerant conspicati ut numina coluerunt. Περὶ τοῦ Ἐπικούρου ποσαχῶς τὸ ἄτομον. Επίκουρος δὲ ἐκβάλλων καὶ Θεὸν καὶ πρόνοιαν τὸ αὐτόματον εἰσῆγε, καὶ τὰς ἀτόμους. Πολυσήμαν τον δὲ τὸ ἄτομον. Λέγεται γὰρ τὸ δύστμητον, ὡς ὁ ἀδάμας, καὶ τὸ παντελῶς ἄτμητον, ὡς τὸ ἀσώματον, καὶ τὸ παρὰ τοῖς φιλοσόφοις μερικὸν καὶ καθ᾽ ἔκαν στον, ὁ τμηθῆναι μὲν δύναται, τετμημένον δὲ φθεί ρεται, ὥσπερ ὁ Σωκράτης τυχόν· τεμνόμενος γὰρ εἰς κεφαλὴν, καὶ χεῖρας, καὶ κοιλίαν, οὐκέτι ἐστὶ Σωκράτης· τέταρτον ἄτομον τὸ διὰ βραχύτητα μὴ δυνάμενον τμηθῆναι, ὡς τὸ σημεῖον μὲν παρὰ γεωμέτραις, ἡ μονὰς δὲ παρὰ ἀριθμητικοῖς, ὁ νῦν δὲ χρόνος παρὰ φυσικοῖς. Τοιοῦτόν τι ἄτομον, καὶ τὸ ἐξ ἡλιακῆς ἀκτῖνος ἐν ἀέρι διαφαινόμενον, καὶ οἷον ἐκ τοῦ ἐδάφους ἀνιμώμενον, ξεσμάτιά τινα δοκεῖ ταῦτα κονιορτώδη καὶ αὐτοῦ τοῦ χοὺς λεπτότερα. Εκ τούτων οὖν Επίκουρος συνίστασθαι πάντα ἔλεγεν, οἷα κατὰ ἀνάλυσιν ἀπὸ τῶν μεγεθῶν χωρῶν, καὶ μηδὲν εὑ ρίσκων ἁπλούστερον ἢ λεπτότερον. Λέγονται δὲ καὶ οὐδετέρως άτομα, καὶ θηλυκῶ; ἄτομοι. Κατὰ Επικουρείων του μεγάλου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου ἐκ τοῦ περὶ Θεολογίας λόγου. Τοῦ μὲν γὰρ εἶναι Θεὸν, καὶ τὴν πάντων ποιητικήν τε καὶ συνεκτικὴν αἰτίαν, καὶ ὄψις διδάσκα λας, καὶ ὁ φυσικός νόμος, ἡ μὲν τῶν ὀρωμένων. προβάλλουσα, καὶ πεπηγόσι καλῶς, καὶ ὁδεύουσι, καὶ ἀκινήτως, ἵν' οὕτως εἴπω, κινουμένως καὶ φεσ ρομένως, 5 δὲ διὰ τῶν ὁρωμένων καὶ τεταγμένων τὸν ἀρχηγὸν τούτων συλλογιζόμενος. Πῶς γὰρ ἂν De Epicuro, quotupliciter atomus intelligatur. At Epicurus, Deo providentiaque rejecta, casum et atomos introduxit. Multis autem modis atomus intelligitur. Nam et id significat quod cum dificultate secari potest, ut adamas; et quod nullam sectionem adınittit, ut id quod vacat corpore, et quod a philosophis individuum singulareque dicitur, quod secari quidem potest, sectum tamen corrumpitur, ut, exempli gratia, Socrates. Etenim si secetur in caput, et manus, et ventrem, et pedes, non erit amplius Socrates. Atomum denique dicunt quod propter exiguitatem dividi nequit, ut punctum apud geometras, unitas apud arithmeticos, et momen. tum apud philosophos naturales. Tales atomi tum in aere solis radiis illustrato apparent, tum e solo pavimentoque tolluntur. Quæ ramenta quædam terrestria videntur, ipso etiam pulvere tenuiora. Ex bis omnia componi et consistere affirmat Epicurus, cum per resolutionem a magnis corporibus disccdens, nihil simplicius subtiliusque reperiat Contra Epicureos, magni Gregorii Theologi ex ora - tione ut de theologia. Quod Deus sit, quodque idem rerum sit omnium causa effectrix, et conservatrix, cum oculi nos decent ipsi, tum lex naturalis. Oculi, dum illos ad res quæ præclare compactæ sunt et ordine incedunt, immobilique, ut ita dicam, ratione mole feruntur, contemplandas convertinus; natura lex, dum ex ipso rerum, quas cernimus et contemplamur,

καὶ οὐσιώσαντος καὶ συνέχοντος; Οὐδὲ γὰρ κιθά ραν τι; ὁρῶν κάλλιστα ἡσκημένην, καὶ τὴν ταύτης εὐαρμοστίαν καὶ εὐταξίαν, ἢ τῆς κιθαρωδίας αὐτῆς ἀκούων, ἄλλο τι ἢ τὸν τῆς κιθάρας δημιουργὸν, καὶ τὸν κιθαρῳδὸν ἐννοήσει, καὶ πρὸς αὐτὸν ἀναδραμεί. ται τῇ διανείς, κἂν ἀγνοῶν τύχῃ ταῖς ὄψεσιν. Οὕτω καὶ ἡμῖν τὸ ποιητικὸν δῆλον, καὶ τὸ τηροῦν καὶ δηλοῦν τὰ πεποιημένα, κἂν μὴ διανοία περιλαμ βάνηται· καὶ λίαν ἀγνώμων, ὁ μηδὲ μέχρι τούτων προϊὼν ἐκουσίως, καὶ ταῖς φυσικαῖς ἑπόμενος ἀπο δείξεσι. ordine, earum auctorem moderatoremnque colligi- καὶ ὑπέστη τόδε τὸ πᾶν, ἢ συνέστη, μὴ Θεοῦ πάντα mus. Quomodo enim orbis constitisset aut permamert, nisi cuncta Deus et effecisset et conservaret? Ac, quemadmodum si quis citharae pulcherrime elaborate concinnitaten et compositionem intueatur, aut ejusdem concentum exaudiat, ipsius citharæ opificom et moderatorem considerabit, ad eumque statim cogitatione rapietur, licet ipsum fortasse nunquam aspexerit: ita nobis eorum quæ facta sunt, auctor, et conservator, et motor est manifestus, quamvis animo non comprehendatur. Quod si quis non ad hæc usque ultro progrediatur, ut naturalibus demonstrationjbus acquiescat, is sane quam improbus ac stultus est. In eosdem ex eadem oratione. '' Κατὰ τῶν αὐτῶν ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Ημᾶς δὲ ὁ λόγος δεξάμενος εφιεμένους Θεοῦ, καὶ μὴ ἀνεχομένους τὸ ἀνηγεμόνευτόν τε καὶ ἀκυβέρνη τον, εἶτα τοῖς ὁρωμένοις προσβάλλων, καὶ τῆς ἀπαρχῆς ἐντυγχάνων οὔτε μέχρι τούτων ἔστησεν. Οὐ γὰρ ἦν λόγου δοῦναι τὴν ἡγεμονίαν τοῖς ὁμοτί μοις κατὰ τὴν αἴσθησιν, καὶ διὰ τούτων ἄγει πρὸς τὸ ὑπὲρ ταῦτα καὶ δι᾿ οὗ τούτοι; τὸ εἶναι περίεστι. Τι γὰρ τὸ τάξαν τὰ οὐράγιά τε καὶ ἐπίγεια, ὅσα τε δι' αέρος, καὶ ὅσα καθ᾿ ὕδατος, μᾶλλον δὲ τὰ πρὸ τούτων, οὐρανόν τε, καὶ γῆν, καὶ ἀέρα, καὶ φύσιν ὕδατος; Τίς ταῦτα ἔμιξε, καὶ ἐμέρισε; Τίς ή κοι νωνία τούτων πρὸς ἄλληλα, καὶ συμφυΐα τούτων καὶ σύμπνοια; Επαινῷ γὰρ τὸν εἰρηκότα, κἂν ἀλλά τριος ᾖ. Τί τὸ ταῦτα κεκινηκός, καὶ ἄγον τὴν ἄληκ τον φοράν, καὶ ἀκώλυτον; "Αρ' οὐχ ὁ τεχνίτης τούτων, καὶ πᾶσι λόγον ἐνθεὶς, καθὼς τὸ πᾶν φέρεται τε καὶ διεξάγεται; Τίς δ' ὁ τεχνίτης τούτων; Ἆρ' οὐχ ὁ πεποιηκὼς ταῦτα, καὶ εἰς τὸ εἶναι παραγαγών; οὐ γὰρ δὴ τῷ αὐτομάτῳ δοτέον τοσαύτην δύναμιν. Εστω γὰρ τὸ γενέσθαι τοῦ αὐτομάτου· τίνος τὸ τάξαι; Καὶ τοῦτο, εἰ δοκεῖ, δῶμεν. Τίνος τὸ τηρῆσαι καὶ φυλάξαι καθ' ού; πρῶτον ὑπέστη λόγους; ἑτέρου τινὸς ἢ τοῦ αὐτομάτου; ἑτέρου δηλαδή παρὰ τὸ αυτόματον. Τοῦτο δὲ τί ποτε ἄλλο πλὴν Θεός; Nos autem, qui Dei studio «tenemur, nec adduci possumus, ut mundure sine principe et gubernatore credamnus esse, ratione ipsa huc impellimur, ut es quæ sensibus sunt exposita contemplemur, in iisque ab initio repetendis et explorandis immoremur. Verum quia non est consentaneum, ut illi eorum quæ, quantum ad sensum pertinet, eumdem qbtinent honoris gradum. detur: principatus, eadcm ratione duce supra conscendimus, atque ita tandem ad eum pervenimus, per quem hæc ipsa, ut sint, habent; sio enim ipsi pobiseum: Quis coelestibus terrestribusque rebus, et iis quæ in acre et aqua versantur, prascripsit hunc ordinem? Imo vero quis ea quæ antiquiora sunt, nempe coelum et terram, et aerem, et aqua naturam constituit? Quis ea disjunxit? Per quem mutua inter bæc sociclas, consensus et conspiratio. Ego enim virumn illum, tametsi alienus est, laudo. Quis hæc movet, perpetuoque ac nunquam cessante progressų circumagit? Nonne eorum auctor atque opifex qui rationem illis insertfit, qua unumquodque fertur atque dirigitur? Quis porro eorum auctor atque opifex, nonne is qui ea fabricatus cst, et, ut essent, perfecit? Neque enim in casu tantam esse facultatem concedendum est, ut causam eorum fateamur exstitisse. Quod si id concesserimus, num etiam pulcherrimi hujusce rerum ordinis erit causa? Sed demus id quoque, si videtur. Ut eadem autem ratione, qua principio rerum universitas constitit, conservetur, nonne ad aliud, quam ad casum referendum est? Ad aliud profecto. Ecquid autem erit istuc aliud? Nihil sane, nisi Deus. In eosdem Gregorii Nyssa pontificis ex libro qui τοῦ Νύσσης ἐκ τῆς βίβλου τῆς λεγομένης 680inscribitur De cognitione Dei. Quod ex simplicium elementorum terræ, aque, aeris, ignis permistione, aut ex corpusculis individuis omnia, quæ in mundo sunt, constent, ut asserit Epicurus, quod genitum est non genito, quodque factum effectore sine ulla dubitatione tanto præstantius atque præclarius deprehendetur, quanto simplicibus elementis et corpusculis illis, quæ atomos dicunt, homo præcellit. Præterea quomodo quæ natura inter se contraria sunt, aut sine detrimiento ad unius orbis perfectionem concurrerunt? aut sine consilio rationeque convenire inter se et congruere potuerunt: aut homini rationem inserere, qua ipsa carent omnino, quippe qua: animi ac γνωσίας κατὰ τῶν αὐτῶν. Εἴπερ ἐκ τῆς τῶν ἁπλῶν στοιχείων συνουσίας, γῆς λέγω, καὶ ὕδατος, καὶ ἀέρος, καὶ πυρὸς, ἢ τῶν λε γομένων ατόμων κατ' Επίκουρον τὰ ἐγκόσμια γεγέ νηται, εὑρεθήσεται τὸ γεννητὸν τοῦ ἀγεννήτου, καὶ τὸ ποιηθὲν τοῦ ποιήσαντος ἀσυγκρίτως κρείττον, καὶ τιμιώτερον, καὶ τοσοῦτον ὅσον ὁ ἄνθρωπος τῶν ἁπλῶν στοιχείων καὶ τῶν εἰρημένων ατόμων δια φορώτερος. Πῶς δ' ἂν καὶ κατὰ φύσιν εναντία συν έδραμον ἀβλαβῶς εἰς ἑνὸς κόσμου συμπλήρωσιν; Πῶς δ᾽ ἂν καὶ συνεφώνησαν οὐκ ἔχοντα βούλησιν, ἢ λόγον; "Η πῶς τῷ ἀνθρώπῳ λόγον ἀνέθηκαν τα παντελῶς ἄψυχα, καὶ ἄλογα, καὶ ἀναίσθητα; Εδει δὲ καὶ ᾧ τὸ πλέον τῆς σφετέρας ουσίας ἀπεκλήρω '

σαν, ἐλέφαντά φημι, ἢ εἴ τι τούτου μείζον, ἐκείνῳ sensus expertia sint? Quid? nonne oportebat, cui μᾶλλον συναποκληρῶσαι καὶ τὸ κατὰ πάντων τῶν ὑποδεεστέρων ἡγεμονικὸν καὶ βασιλικόν. Ἀλλὰ μὴν τὰ πολλῷ τούτων λειπόμενον κατά σωματικόν μέ γεθος καὶ ῥώμην ὁ ἄνθρωπος ἐκείνου κατάρχει διά τὸν λόγον, ὃν ἐκ τοῦ λόγον ἔχοντος Δημιουργοῦ πάντως κατεπλούτησε. Πῶς δ᾽ ἂν καὶ ἐκ τῶν εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχε φερομένων τὰ τεταγμένα γεγονέναι λέγ γειντο; Κατὰ τῶν ἄλλων Ελλήνων τοῦ ἁγίου Γρηγορίου ἐκ τοῦ εἰς τὰ ἅγια Φῶτα λόγου. Οἱ γὰρ τοῦτο μόνον δεινὸν τὸ πεποιημένον ἐπ' ἔργοις ἀγαθοῖς εἰς δόξαν καὶ ἔπαινον τοῦ πεποιηκό τοῦ, καὶ Θεοῦ μίμησιν ὅσον ἐφικτὸν ὁρμητήριον γενέσθαι παντοίων παθῶν, βοσκομένων κακῶς, καὶ δαπανώντων τὸν ἐντὸς ἄνθρωπον, ἀλλὰ καὶ τὸ θεούς στήσασθαι συνηγόρους τοῖς πάθεσιν, ἵνα μὴ μόνον ἀνεύθυνον τὸ ἁμαρτάνειν, ἀλλὰ καὶ θεῖν νομίζηται, εἰ; τοιαύτην καταφεύγον ἀπολογίαν τὰ προσκυνούμενα naturæ suæ plurimum tribuissent, qualis est elephas, aui si quod animal elephante majus est, id minoribus animalibus ut ducem regemque præstare? Nunc autem homo, elephante corporis ma gnitudine ac robore multis partibus inferior, imperat illi propter rationem, qua ab opifice suo plane ditatus est. Jam qui fieri potest, ut ex iis quæ casu temereque feruntur, consistant ea quæ ordine constituta sunt? ¸ Contra reliquos Græcos magni Gregorii Theologi ex oratione in Sacra Lumina. Non solum enim id grave fuit, quod qui faeti sunt ut recte viverent, effectorisque sui lauden et gloriam quærerent, et Deum, quoad Geri posset, imitarentur, vitiorum omnium interiorem hominem male depascentium et corrumpentium facti sunt receptaculum, sed etiam quod Deus, sibi vitiis suis faventes opitulantesque confinxerunt, ut peccare non solum liceret impune, verum etiam laudabile divinumque videretur, quod deorum suorum exemplo fieret. In gosdem ex eadem oratione Ut si á pietate declinarent omnino, et a vero Dei cultu recederent, ad simulacra et artis opera manuum figmenta ducerentur. Quid enim illis inimici corum, si saperent, gravius possent imprecari, quam ut deos ejusmodi colerent et adorarent, quo religione sua dignam, ut Paulus ait, mercedem Κατὰ τῶν αὐτῶν ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Ως εἴπερ ἀσεβεῖν αὐτοὺς ἔδει πάντως, καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ δόξης ἀποπεσεῖν εἰ; εἴδωλα κατενεχθέντας, καὶ τέχνης έργα, και χειρῶν ποιήματα, μὴ ἂν ἄλλο τι κατ' αὐτῶν εὔξασθαι τοὺς νοῦν ἔχοντας ἢ τοιαῦτα αξεσθῆναι, καὶ οὕτω τιμῆσαι, ἵνα τὴν ἀντιμισθίαν, ἦν ἔδει τῆς πλάνης, ὥς φησι Παῦλος, ἀπολαμβάνωσιν, ἐν οἷς σέβονται, οὐ μᾶλλον τιμῶντες δι' perciperent, non magis honore eos afficientes, quam ἑαυτῶν τὰ σεβάσματα, ἢ δι᾽ ἐκείνων ἀτιμαζόμενοι· βδελυκτοὶ τῆς πλάνης, βδελυκτότεροι τῆς εὐτελείας τῶν προσκυνουμένων καὶ σεβομένων, ἵνα καὶ αὐτῶν τῶν τιμωμένων ὦσιν ἀναισθητότεροι, τοσοῦτον ὑπερβάλλοντες ἀνοίᾳ, ὅσον εὐτελείᾳ τὰ προσκυ νούμενα. Κατὰ τῶν αὐτῶν ἐκ τοῦ λόγου τοῦ περὶ Θεολογίας. Δίμασί τε καὶ κνίσσαις, ἔστι δὲ οὔτε καὶ πράξεσι λίαν αἰσχραῖς μανίαις τε καὶ ἀνθρωποκτονίαις. Τοιαύτας γὰρ ἔπρεπεν εἶναι θεῶν τοιούτων καὶ τὰς τιμάς. Κατὰ τῶν αὐτῶν ἐκ τοῦ λόγου τοῦ εἰς τὰ ἅγια Φώτα. Δαιμόνων εὕρημα σκοτεινῶν, καὶ διανοίας ἀνά πλασμα κακοδαίμονος χρόνῳ βοηθούμενον, καὶ μύθῳ κλεπτόμενον· Ο γὰρ ὡς ἀληθῆ προσκυνοῦσιν, ὡς μυθικά συγκαλύπτουσι. Δέον εἰ μὲν ἀληθῆ, μὴ μύθους ὀνομάζεσθαι, εἰ δὲ ψευδῆ, μὴ θαυμάζεσθαι, μηδ' οὕτως ἐταμῶς ἐναντιωτάτας ἔχειν δόξας περὶ τοῦ αὐτοῦ πράγματος, ὥσπερ ἐν ἀγορᾷ μειρακίων παίζοντας, ἀλλ' οὐκ ἀνδράσι διαλεγομένους νοῦν ἔχουσι, καὶ Λόγου προσκυνηταῖς, καὶ τὴν ἔντεχνον ταύτην καὶ ῥυπαρὰν πιθανότητα διαπτύουσιν. Ἐπεὶ δὲ ἀπεσκευασάμεθα τὸ ἀλλότριον, φέρε καταρτίσωμεν τὸ ἡμέτερον. • Rom. 111, 27. ex eorum cultu ignominiam reportantes *, contemnendi propter errorem, sed magis etiam aspernandi propter sordes et dedecus illorum, quos venerantur et colunt. Ut simulacris ipsis stupidiores esse videantur, tantoque dementiores, quanto viliora abjectioraque sunt eorum numina. In eosdem ex oratione De theologia.' Cruore, et nidore, et turpibus etiam factis nonhunquam, furoreque, et mactandis hominibus deos colendos existimarunt. Talem enim esse ejusmodi deorum cultum oportebat. In eosdem ex oratione in Sancta Lumina. Tenebricosa dæmonum inventa, figmentaque mentis insanæ atque infelicis, tempore confirmata, fabulisque conleela. Quæ enim ut vera colunt, ea cælant tanquam fclitia. Aquius autem erat, si vera essent, fabulas non appellare. Sin fictitia, non admirari. Neque ita temere contrarias de eadem re opiniones suscipere, non aliter, ac si in foro cum pueris colluderent, non autem cum viris sapientibus et ratione Deum colentibus disputarent, qui artificiosa ista ac sordida ipsorum ſigmenta contemnunt atque despiciunt. Verum quoniam alieɲa confutavimus, age nostra constituamus el confirmemus.

EUTIIYMII ZIGABENI ΠΙΝΑΞ ΤΗΣ ΒΙΒΛΟΥ ΤΗΣ ΕΠΟΝΟΜΑΖΟΜΕΝΗΣ ΔΟΓΜΑΤΙΚΗΣ ΠΑΝΟΠΛΙΑΣ. INDEX LIBRI PANOPLIA DOGMATICA INSCRIPTI. Titulus I. Titulus ll. Titulus III. Titulus IV. Ratiocinatio syllogistica, qua Deus Τίτλος Δ'. unus esse ejusdem naturæ: Verbum, ac Spiritum item, nempe Filium et Spiritum sanctum habere demonstratur. Ex.oratione catechetica Gregorii Nyssæ pontificis. De Patre et Filio et Spiritu sancto distincta simul atque conjuncta divinitatis ratio. De Deo seu Divinitate communiter. Qui Deum, aut Divinitatem aut divinum Numen dicit, communi horum appellatione tres unius divinitatis hypostases, sive personas declarare. Divinam naturam comprehendi non posse. Titulus V. - De divina appellatione. Titulus VI. De opificio Dei. Titulus vil. De divina humanatione. Titulus Vill. - Contra Hebræos, ex libro, ut fertur, Nysseni, De cognitione Dei. Titulus IX. Contra Simonem Samarensem, et Marcionem Ponticum, et Manetem Persam, et Manichæos, Adversus Sabellium ex S. Cyrillo. Titulus X. Titulus XI. • In Arianos, magni Athanasii. Συλλογιστικὴ ἀπόδειξις, ὅτι εἰς ἐστι Θεὸς, καὶ ὅτι καὶ Λόγον έχει ὁμοούσιον ἑαυτῷ, καὶ Πνεῦμα ὁμοίως, ἅπερ εἰσὶν ὁ Υἱὸς καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκ τοῦ κατηχητικού λόγου του Νύσσης. Τίτλος Β'. - Περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος διακεκριμένη ἅμα και ηνωμένη θεολογία. Τίτλος Γ. - Περὶ Θεοῦ κοινῶς. Δῆλον δὲ ὅτι δ θεὸν εἰπὼν, ἢ θεότητα, ἢ τὸ θεῖον ἁπλῶς καὶ ἀπροσδιορίστως, τὰς τρεῖς ὑποστάσεις τῆς μιᾶς θεό τητος ἐνέφηνε τῇ καθολικῇ τού. των προσηγορία. Τίτλος Δ'. — Περὶ τοῦ ἀκατάληπτον εἶναι τὴν θείαν φύσιν. Τίτλος Ε'. — Περί θεωνυμίας. Τίτλος Γ'. - Περὶ τῆς θείας δημιουργίας. Τίτλος Ζ'. - Περὶ τῆς θείας ἐνανθρωπήσεως. Τίτλος Η'. - Κατὰ ῾Εβραίων ἐκ τῆς λεγομένης εἶναι τοῦ Νύσσης βίβλου, τῆς προσαγορευομένης Θεογνωσίας. Τίτλος Θ'. — Κατὰ Σίμωνος τοῦ Σαμαρέως, καὶ Μαρκίωνος τοῦ Ποντικοῦ, καὶ τοῦ Πέρσου Μάνετος, καὶ τῶν Ματ νιχαίων. Τίτλος 1. - Κατὰ Σαβελλιανῶν τοῦ ἁγίου Κυ ρίλλου. Τίτλος ΙΔ'. Κατὰ Ἀρειανῶν τοῦ μεγάλου Αθα νασίου. Titulus XII. — Contra Spiritus sancti impugna- Τίτλος 1Β'. - Κατὰ Πνευματομάχων. Titulus XIII. tores. Photii patriarchæ, contra Latinos, quod ex Patre tantum procedit Spiritus sanctus, non et ex Filio. Titulus XIV. Contra Apollinarium. Titulus ΧV. — Contra Nestorianos. Titulus XVI. Contra Monophysilas, quorum auctor Eutyches archimandrita. Titulus XVII. - Contra Aphthar todocetas. Titulus XVIII. Contra eos qui dicunt Deum Verbum impatibiliter esse vassum. Τίτλος ΙΓ'. - Φωτίου Πατριάρχου κατὰ τῶν τῆς παλαιᾶς 'Ρώμης, ὅτι ἐκ Πατρός μόνου εκπορεύεται τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἀλλ' οὐχὶ καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ, Τίτλος ΙΔ'. - Κατά 'Απολλιναρίου. Τίτλος ΙΕ'.— Κατὰ Νεστοριανών. Τίτλος 1Ϛ'. Κατὰ Μονοφυσιτῶν, ὧν αιρεσιάρχης ὁ Εὐτυχὴς, ὁ ἀρχιμανδρίτης. Τίτλο; ΙΖ'. — Κατὰ ᾿Αφθαρτοδοκητών. Τίτλος ΙΗ'.-Κατὰ τῶν λεγόντων, Επαθεν ὁ Θεὸς Λόγος ἀπαθῶς.

ΤΙΤ. Ι. (Τίτλος 10'.— Κατὰ ᾿Αγνοητῶν λεγόντων ἀγνοεῖν & Titulus XIX. - Contra Agnoetas qui aiunt Filium, τὸν Υἱὸν καὶ Θεὸν τὴν ἡμέραν * Patre minorem, ignorare diem et καὶ ὥραν τῆς παγκοσμίου συντε horam consummationis mundi. λείας, ὡς ἐλάττω τοῦ Πατρός. ] (Τίτλος Κ'. -- Κατὰ 'Ωριγένους.] Τίτλος ΚΑ'. - Κατά Σεργίου, και Πύρρου, καὶ Παύλου πατριαρχῶν Κωνσταντι νουπόλεως δογματιζόντων ἐπὶ Χρι στοῦ μίαν θέλησιν, καὶ ἐνέργειαν, οι καὶ Μονοθελῆται λέγονται. Τίτλος ΚΒ.- Κατὰ Εικονομάχων. Τίτλος ΚΓ'.— Κατὰ ᾿Αρμενίων. Τίτλος ΚΔ'.— Κατὰ τῶν λεγομένων Παυλικιανῶν. Titulus XX. Titulus XXI. Titulus XXII Titulus XXIII. Titulus XXIV. Τίτλος ΚΕ'.— Περὶ τοῦ σταυροῦ, περὶ τοῦ ἁγίου Titulus XXV. βαπτίσματος, καὶ περὶ τῆς μετα λήψεως τοῦ Δεσποτικοῦ σώματος καὶ αἵματος. Τίτλος Κα'. Τίτλος ΚΖ'.- Κατὰ Μασσαλιανῶν. Κατὰ Βογομίλων. Contra Origenem. Contra Sergium, Pyrrhum et Paulum, patriarchas Constantinopolis, qui ducebant unam in Christo esse voluntatem et energiam; qui el Monothelitæ dicuntur. Contra Iconomachos. Contra Armenios. - Contra eos qui dicuntur Pauliciani. De cruce, de sancto baptismale et de transmutatione Dominici corporis el sanguinis. Titulus XXVI. Titulus XXVII. Titulus XXVIII. Appendix. • Contra Massalianos. Contra Bogomilos. Contra Saracenos. Photii patriarchæ Constantinopolitani ex epistola ad Michaelem Bulgaria principem de septem synodis æcumenicis. [Τίτλος ΚΗ'. — Κατὰ Σαρακηνών ".] Παράτιτλος.- Φωτίου πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως ἐκ τῆς πρὸς Μιχαὴλ τὸν ἄρχοντα Βουλγαρίας ἐπιστολῆς περὶ τῶν ἑπτὰ οἰκουμενικῶν συν όδων. Inclusa hic et in textu supplemus ex Chr. Frid. Matthæi Prolegomenis ad Euthymii Commentaria in Evangeha. Edit Patr. * Ab editore Tergobystensi præ metu Turcarum omissus. EUTHYMII MONACHI ZIGABENI ORTHODOXÆ FIDEI DOGMATICA PANOPLIA. ΤΙΤΛΟΣ Α΄. Συλλογιστική απόδειξις, ὅτι εἷς ἐστι Θεός, καὶ ὅτι καὶ Λόγον ἔχει ὁμοούσιον αὐτῷ, καὶ Πνεῦμα ομοίως, ἅπερ εἰσὶν ὁ Υἱὸς, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Τοῦ Νύσσης ἐκ τοῦ κατηχητικού λόγου. Όταν πρός τινα τῶν ἑλληνιζόντων διάλεξις ᾖ, καλῶς ἂν ἔχοι τοιαύτην ἀρχὴν ποιεῖσθαι τοῦ λόγου. πότερον εἶναι τὸ θεῖον ὑπείληφεν, ἢ τῷ τῶν ἀθέων συμφέρεται δόγματι; Εἰ μὲν οὖν μὴ εἶναι λέγοι ἐκ τῶν τεχνικῶς καὶ σοφῶς κατὰ τὸν κόσμον οἶκο νομουμένων, προαχθήσεται πρὸς τὸ διὰ τούτων εἶναί τινα δύναμιν τὴν ἐν τούτοις δεικνυμένην, καὶ τοῦ παντὸς ὑπερκειμένην ὁμολογήσαι· εἰ δὲ τὸ μὲν εἶναι μὴ ἀμφιβάλλοι, εἰς πλῆθος δὲ θεῶν ταῖς ὑπου νοίαις ἐκφέροιτο, τοιαύτῃ χρησόμεθα πρὸς αὐτὸν TITULUS I. Ratiocinatio syllogistica, qua Deus unus esse, ejusdemque natura Verbum, ac Spiritum item, nempe Filium, et Spiritum sanctum habere demonstratur. Ex oratione catechetica Gregorii Nysseni. Quando cum aliquo eorum qui Græcorum opinionibus favent, instituitur disputatio, commodum est, ut initio disputationis interrogetur, utrum Deum esse fateatur, an neget. Si negabit, ex ratione sapientiaque, quæ in mundi moderatione viget, cogetur confiteri, vim quandam indicari quæ rebus omnibus præsit. Quod si esse quidem non dubitabit, sed multos tamen esse putabit deos, ita deinceps cum illo agemus; existiinetne perfectumn esse numen, an inperfectum, eoque perfectionein, ut par est, tri-

buente divina natura, rursum rogabimus, num ἀπολογίᾳ, πότερον τέλειον, ἢ ἐλλειπὲς ἡγεῖται τὸ omnibus illis rationibus, que in divinitate cefnun- θεῖον; Τοῦ δὲ, κατὰ τὸ εἰκὸς, τὴν τελειότητα μαρτυ tur, perfectum dicat, ne ex contrariis, perfectoque ροῦντος τῇ θείᾳ φύσει τὸ διὰ πάντων αὐτῶν τῶν et imperfecto constet. Quo item concesso, non erit - Ανθεωρουμένων τῇ θεότητι τέλειον ἀπαιτήσομεν, ὡς difficile adversarii animum deorum multitudine distractum adducere, ut divinitatem unam esse fateatur. Nam si perfectum omnibus partibus dabit, multaque eodem pacto perfecta dicet, necesse erit, ut in iis quæ nulla ratione discrepabunt, sed eadem prorsus videbuntur, aut proprium aliquid osiendatur, aut si proprii nihil apparuerit, nullum aui mus differentiam poterit cogitare. Etenim si nec ea re discrimen comprehendetur, quod majora uinorave sint, quoniam perfectionis ratio non admittit, ut minor sit: nec quod deteriora sint, aut pr:estantiora, quia divinitas non cadit in id quod deterius appellari potest: nec quod antiquiora recentiorave sint, quandoquidem id quod semper non est, ab eo quod numen ac Deum esse mens concipit, abest: cum una eademque sit divinitatis ratio, nullaque in ea vere proprietas reperiatur, necessarium est, ut qui opinionis errore multos sibi deos fingebat, unam divinitatem esse fateatur. Nam si bonum, et justum, et sapiens, et potens, et incorruptum, et æternum, et reliquæ omnes piæ notiones ita congregentur, ut omnis omnino tolla-- tur differensia, his omnibus in uno eodemque conclu is, necessario aufertur deorum multitudo. ἂν μὴ σύμμικτον ἐκ τῶν ἐναντίων θεωροῖτο τὸ θεῖον ἐξ ἐλλειποῦς καὶ τελείου. Τοιούτου δὲ δοθέντο:, οὐκ ἔτ᾽ ἂν εἴη χαλεπὸν τὸ ἐσκεδασμένον τῆς διανοίας εἰς· πλῆθος θεῶν πρὸς μιᾶς θεότητος περιαγαγεῖν ὁμο λογίαν. Εἰ γὰρ τὸ τέλειον ἐν παντὶ θείη περὶ τὸ ὑποκείμενον ὁμολογεῖσθαι, πολλὰ δὲ εἶναι τὰ τέλεια διὰ τῶν αὐτῶν χαρακτηριζόμενα λέγοι· ἀνάγκη πᾶσα ἐπὶ τῶν μηδεμια παραλλαγῇ διακρινομένων, ἀλλ' ἐν τοῖς αὐτοῖς θεωρουμένων, ἢ ἐπιδεῖξαι τὸ ἴδιον, ἢ εἰ μηδὲν ἰδιαζόντως καταλαμβάνοι ἡ ἔννοια, ἐφ' ὧν τὸ διακρίνον οὐκ ἔστι, μὴ ὑπονοεῖν τὴν διά κρισιν. Εἰ γὰρ μήτε παρὰ τὸ πλέον καὶ ἔλαττον τὴν διαφορὰν ἐξευρίσκοι, διότι τὴν ἐλάττωσιν ὁ τῆς τελειότητος οὐ παραδέχεται λόγος μήτε τὴν παρὰ τὸ χεῖρον, καὶ προτιμότερον· οὐ γὰρ ἂν ἔτι θεότητος ὑπόληψιν σχοίη οὗ ἡ τοῦ χείρονος οὐκ ἄπεστι προσηγορία, μήτε κατὰ τὰ ἀρχαῖον καὶ πρόσφατον· τὸ γὰρ μὴ ἀεὶ δν ἔξω τῆς περὶ τὸ θεῖόν ἐστιν υπολήψεως ἀλλ᾽ εἷς καὶ ὁ αὐτὸς τῆς θεότητος λόγος οὐδεμιάς Ιδιότητος ἐν οὐδενὶ κατὰ τὸ εὔλογον εὑρισκομένη;·· ἀνάγκη πᾶσα πρὸς μίαν θεότητος ὁμολογίαν συνθλιβῆναι τὴν πεπλανημένην περὶ τοῦ πλήθους τῶν θεῶν φαντασίαν. Εἰ γὰρ τὸ ἀγαθὸν, καὶ τὸ δίκαιον, τό τε σοφόν, καὶ τὸ δυνατὸν ὡσαύτως λέγοιτο, ή τε ἀφθαρσία, καὶ ἡ ἀϊδιότης, καὶ πᾶσα εὐσεβής διάνοια κατὰ τὸν αὐτὸν ὁμολογοῖτο τρόπον, πάσης κατά πά τα λόγον διαφοράς υφαιρουμένης, συνυφαιρείται κατὰ ἀνάγκην τὸ τῶν θεῶν πλῆθος ἀπὸ τοῦ δήμο ματος, τῆς διὰ πάντων τυπτότητος εἰς τὸ ἐν τὴν πίστιν περιαγούσης. Verum quia religionis veritas quamdam persona rum differentiam perspicit in unitate naturæ, ne dum Græcos impugnamus, in Judæorum labamur errorem, non alienum est, at eam quoque artificiosa quadam distinctione confutemus et refellamus. Nec ii quidem, qui a nostra religione al horrent, numen rationis expers constituunt, hoc autem nobis concessum satis est ad il quod volumus comprobandum. Qui enim Deum no.1 esse rationfig expertent confitetur, is eum haber rationem concedit. Atqui eodem nomine dicitur etiam humana ratio. Quare si quis ad rationis nostræ similitudinem Dei rationem cogitabit, mox ad notionem sublimniorum perducetur. Necesse enim est, ut eodem modo ratio seu oratio congruat naturæ, quo reliqua item omnia conveniunt. Nam licet in homine vita, et potentia, et sap entia cernatur, non tamen ob nominum similitudinem eamdem iu Deo ritum, aut potentiam, aut sapientiam dices, sed pro humili naturæ nostræ conditione demittentur et extenuabuntur harum vocum significationes. Etenim quoniam mortalis et imbecilla est natura nostra, Idcirco et vita brevis est, et potentia infirma, et ratio sive oratio incerta. At quidquid de supreme illius naturæ magnitudine dicitur, id magnum eique congruum est. Proinde cum Dei ratio, sive oratio verbumve dicimus, id non intelligimus tale, ut, quemadmodum in nobis δ 'Αλλ' ἐπειδήπερ ὁ τῆς εὐσεβείας λόγος οἶδέ τινα διάκρισιν ὑποστάσεων ἐν τῇ ἑνότητι τῆς πίστεως βλέπειν, ὡς ἂν μὴ τῇ πρὸς τοὺς Ἕλληνας μάχη πρὸς τὸν Ιουδαϊσμὸν ἡμῖν ὁ λόγος υπενεχθείη, πάλιν προσήκει διαστολῇ τινι τεχνικῇ καὶ τὴν περὶ τοῦτο πλάνην ἐπανορθώσασθαι· οὐδὲ γὰρ τοῖς ἔξω τοῦ καθ' ἡμᾶς δόγματος ἄλογον εἶναι τὸ θεῖον ὑπεί ληπται. Τοῦτο δὲ παρ᾽ ἐκείνων ὁμολογούμενον ἱκανῶς διαρθρώσει τὸν ἡμέτερον λόγον. Ο γὰρ ὁμολογῶν μὴ ἄλογον εἶναι τὸν Θεὸν πάντως λόγον ἔχειν τὸν μὴ ἄλογον συγκαταθήσεται. "Οτι ὡς αἱ οὐσίαι διάφοροι τοῦ τε Θεοῦ καὶ τοῦ ἀνθρώπου, διάφορός ἐστι κα: δ λόγος. ᾿Αλλὰ μὴν καὶ ὁ ἀνθρώπινος ὁμωνύμως λέγεται λόγος· οὐκοῦν εἰ λίγοι καθ' ὁμοιότητα τοῦ παρ' ἡμῖν, καὶ τὸν τοῦ Θεοῦ λόγον ὑπονοεῖν, οὕτω μετ ταχθήσεται πρὸς τὴν ὑψηλοτέραν ὑπόληψιν. Ανάγκη γὰρ πᾶσα κατάλληλον είναι πιστεύειν τῇ φύσει τὸν λόγον, ὡς καὶ τὰ ἄλλα πάντα. Καὶ γὰρ δύναμίς τις, καὶ ζωὴ, καὶ σοφία περὶ τὸ ἀνθρώπινον βλέπεται, ἀλλ᾽ οὐκ ἄν τις ἐκ τῆς ὁμωνύμου τοιαύτην καὶ ἐπὶ τοῦ Θεοῦ τὴν ζωήν, ἢ τὴν δύναμιν ἢ τὴν σοφίαν ὑπονοήσειεν, ἀλλὰ πρὸς τὸ τῆς φύσεως τῆς ἡμετέρας μέτρον συνταπεινοῦνται καὶ αἱ τῶν τοιούτων ὄνο μάτων ἐμφάσεις. Ἐπειδὴ γὰρ φθαρτή καὶ ἀσθενής ἡμῶν ἡ φύσις, διὰ τοῦτο ὠκύμορος ἡμῶν ἡ ζωή, ἀνυπόστατος ἡ δύναμις, ἀπαγῆς ὁ λόγος. Ἐπὶ δὲ τῆς ὑπερκειμένης φύσεως τῷ μεγαλείῳ τοῦ θεωρουμένου πᾶν τὸ περὶ αὐτῆς λεγόμενον συνεπαίρεται. Οὐκοῦν

TIT. I. κἂν ὁ Λόγος Θεοῦ λέγηται, οὐκ ἐν τῇ ὁρμῇ τοῦ Git, ad loquentis impetum consistat, et ad nihilum φθεγγομένου τὴν ὑπόστασιν ἔχειν νομισθήσεται, καθ' ὁμοιότητα τοῦ ἡμετέρου μεταχωρῶν εἰς ἀνύπαρκτον, ἀλλ' ὥσπερ ἡ ἡμετέρα φύσις· ἐπίκηρος οὗτα, καὶ ἐπίκερον τὸν λόγον ἔχει, οὕτως ἡ ἄφθαρτος, καὶ ἀεὶ ἐστῶσα φύσις ἀΐδιον ἔχει καὶ ὄρεστῶτα τὸν λόγον. Εἰ δὲ τοῦτο κατὰ τὸ ἀκόλουθον ὁμολογηθείη, τὸ ὑφεστάναι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον ἀϊδίως, ἀνάγκη πάσα ἐν ζωῇ τοῦ Λόγου τὴν ὑπόστασιν εἶναι ὁμολογεῖν. Οὐ γὰρ καθ' ὁμοιότητα τῶν λίθων ἀψύχως ὑφεστάναι τὸν λόγον εὐαγές ἐστιν οἴεσθαι· ἀλλ᾽ εἰ ὑφέστηκε, νοερόν τι χρήμα καὶ ἀσώματον δν, ζῇ πάντως. Εἰ δὲ τοῦ ζῆν κεχώρισται, οὐδὲ ἐν ὑποστάσει πάντω; ἐστίν. ᾿Αλλὰ μὴν ἀσεβὲς ἀπεδείχθη τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον ἀνυπόστατον εἶναι· οὐκοῦν συναπεδείχθη κατὰ τὸ ἀκόλουθον τὸ ἐν ζωῇ τοῦτον θεωρεῖσθαι τὸν λόγον. ᾿Απλῆς δὲ τῆς τοῦ Λόγου φύσεως κατά τὸ εἰκὸς εἶναι πεπιστευμένης, καὶ οὐδὲ μίαν διπλόην, καὶ σύνθεσιν ἐν ἑαυτῇ δεικνυούσης, οὐκ ἔτ' ἄν τις κατά μετουσίαν ζωή; τὸν Λόγον ἐν ζωῇ θεωροίη. Ο γὰρ ἐκτὸς εἴη συνθέσεως ἡ τοιαύτη ὑπόληψις, το Ετερον ἐν ἑτέρῳ λέγειν εἶναι, ἀλλ' ἀνάγκη πάσα τῆς ἀπλότητος ὁμολογουμένης, αὐτοζωὴν εἶναι τὸν Λόο τον οίεσθαι, οὐ ζωῆς μετουσίαν. Εἰ οὖν ζῇ ὁ Λόγος, ὡς ζωή ῶν, καὶ προαιρετικὴν ἤτοι θεληματικὴν πάντως δύναμιν ἔχει. Οὐδὲν γὰρ ἀπροαίρετον τῶν ζώντων ἐστί. Τὴν γὰρ προαίρεσιν ταύτην καὶ δυνα τὴν εἶναι κατὰ τὸ ἀκόλουθον εὐσεβές ἐστι λογίζεσθαι. Η γὰρ μή τις τὸ δυνατὸν ὁμολογοίη, τὸ ἀδύνατον πάντως κατασκευάσει. ᾿Αλλὰ μὴν πόρρω πάντως τῆς περὶ τὸ θεῖον υπολήψεως ἐστι τὸ ἀδύνατον. Οὐδὲν γὰρ τῶν ἀπεμφαινόντων περὶ τὴν θείαν θεω ρεῖται φύσιν. 'Ανάγκη δὲ πᾶσα τοσαύτην είναι όμολογεῖν τοῦ Λόγου, τὴν δύναμιν, ὅση ἐστὶ καὶ ἡ πρόθεσις, ἵνα μή τις μίξις τῶν ἐναντίων καὶ συν δρομὴ περὶ τὸ ἀπλοῦν θεωροῖτο. Αδυναμίας δὲ καὶ δυνάμεως ἐν τῇ αὐτῇ προθέσει θεωρουμένων, είπερ τὸ μὲν δύναται, πρὸς δέ τι ἀδυνάτως ἔχει, πάντα δὲ δυναμένην τὴν τοῦ Λόγου προαίρεσιν, πρὸς οὐδὲν τῶν κακῶν τὴν ροπὴν ἔχειν· ἀλλοτρία γὰρ τῆς θείας φύσεως ή πρὸς κακίαν ὁρμή· ἀλλὰ πᾶν ὅ τι περ ἐστὶν ἀγαθὸν, τοῦτο καὶ βούλεσθαι· βουλομένην δὲ, καὶ δύνασθαι· δυναμένην δὲ, μὴ ἀνενέργητον εἶναι, ἀλλὰ πᾶσαν ἀγαθοῦ πρόθεσιν εἰς ἐνέργειαν ἄγειν. ᾿Αγαθὸν δὲ ὁ κόσμος, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ πάντα p σοφῶς τε καὶ τεχνικῶς θεωρούμενα. Αρα τοῦ Λόγου ἔργα τὰ πάντα, τοῦ ζῶντος μὲν, καὶ ὑφεστῶτος, ὅτι Θεοῦ Λόγος ἐστὶ, προαιρουμένου δὲ, ὅτι ζῇ, δυναμένου δὲ πᾶν ὅ τι περ ἂν ἕληται· αἱρουμένου δὲ τὸ ἀγαθόν τε, καὶ σοφὸν πάντως, καὶ εἴ τι τῆς κρείτω τονος σημασίας ἐστίν. Ἐπεὶ οὖν ἀγαθόν τι ὁ κόσμος ὡμολόγηται, ἀπεδείχθη δὲ διὰ τῶν εἰρημένων του Λόγου ἔργον τὸν κόσμον εἶναι, τοῦ τὸ ἀγαθὸν καὶ αἱρουμένου, καὶ δυναμένου, ἄρα ὁ Λόγος οὗτος ἕτερός ἐστι παρὰ τὸν οὗ ἐστι Λόγος. Τρόπον γάρ τινα των πρός τι λεγομένων καὶ οὗτός ἐστιν, ἐπειδὴ χρὴ πάντω; τῷ λόγῳ καὶ τὸν Πατέρα τοῦ Λόγου συνυπακούεσθαι. Οὐ γὰρ ἂν εἴη Λόγος, μή τινος ὢν Λόγος. Εἰ οὖν διακρίνεις τῷ σχετικῷ τῆς σημασίας ἡ τῶν tendat, sed ut natura nostra, cum sit mortalis, mortale quoque verbum habet, sic immortalis semperque consistens natura Verbum habet immortale ac sempiternum. Jam si ex his conficitur Dei Verbun-semper constare, necesse est, illud in vita consistere confiteri. Neque enim consentaneum est, ipsum lapidum instar inanimum arbitrari. Sed si est, cum intelligens sit et incorporcum, vivit omniuo. Nam si absil a vita, neutiquam consistit. At dicere Dei Verbum non consistere, imipium est, ut declaravimus, ex quo sequitur, ut hoc Verbum in vita spectetur. Ejus autem natura cum simplex sit, nec duplicitatem aut compositionem ullam admittat, nemo illud sic in vita esse cogitabit, quasi natura sit particeps. Nan ejusmodi cogitatio a compositione non abessel, quippe quæ rem unam in alia constitueret. ltaque Verbi simplicitate concessa necesse est, illud non vitæ particeps, sed ipsam esse vitam confiteri. Quod si vivit Verbum, atque adeo est ipsa vita, nimirum et propositi, ac voluntatis habet faculta tem. Nihil enim in eorum quæ vivunt est numero, quod hac careat facultate. Existimandum est autem propositum ac voluntatem ejus fieri posse. Si quis enim id quod fieri potest, non concesserit, inl quod fieri nequit, nunquam inveniet. At cuin de Deo cogitamus, quod fieri non potest procul ab illo removemus; nihil enim dissentaneum in naturam divinam cadit. Porro tantana necesse est Verbi potestatem confiteri, quantum ejus est proposituın voluntatis, ne qua contrariorum permistio in eo quod simplex est reperitur, idque quod fieri ne quit, et quod feri potest in eodem proposito appa reant, siquidem aliud ellicere valet, aliud non valet. Cæterum cum omnia Verbi proposito perfici possint, ad nihil tamen quod malum sit, eficien dum movetur. Nam divinæ nature motus a malo alienus est. Quidquid autem bonum est, id etiam vult; quod autem vult, et plane potest. Quod vero potest, infectum non sinit, sed quæcunque bona sibi proponit, ea perficit. Mundus autem mundique partes omnes, quæ sapienter artificioseque factæ cernuntur, sunt bonæ. Itaque viventis quidem ac subsistentis Verbi sunt opera, quoniam Dei Verbum est; consilio autem proponentis atque deliberantis quoniam vivit, valentisque ad exitum perducere quidquid proposuerit atque decreverit, sed nihil tamen decernentis nisi quod bonum ac sapiens sit, aut si quid aliud meliore aliqua signi ficatione declaratur. Quamobrem quia bonum esse mundum ostendimus, Verbique, quod bonum ante decernit decretumque potest efficere, mundum esse opus indicavimus, perspicuum est, Verbum hoc aliud ab eo esse cujus est Verbum. Est enim et roc quodammodo unum ex iis quæ cum aliquo conferuntur. Siquidem audito Verbo, Verbi quoque parens intelligatur, necesse est. Neque enim Verbum esset, nisi alicujus essut Verbum. Cum igitur

auditores cogitatione distinguant Verbum ab eo ἀκουόντων διάνοια αὐτόν τε τὸν Λόγον, καὶ τὸν ὅθεν cujus est Verbum, non amplius mysterium nobis in periculo versatur, ue dum Græcorum opiniones refellinus, videamur Judzorum sententiam approbantibus assentiri. Nam quemadmodum in nobis dicimus verbum a mente proficisci, neque idem omnino esse quod est mens, nec ab illa prorsus diversum (etenim quatenus ab illa provenit, aliud quiddam quam ipsa est: quatenus autem mentem perspicuam facit et explicat, non aliud jam ab ea diversum cogitatur, sed natura unum, subjecto tantain differens): sic etiam Dei Verbum, quatenus per se subsistit, ab eo distinguitur unde ut subsistat habet: quatenus autem ea declarat in seipso, quæ cernuntur in Deo, idem est natura cum ipso, ἐστὶν, οὐκ ἔτ᾽ ἂν ἡμῖν κινδυνεύσῃ τὸ μυστήριον ταῖς Ελληνικαῖς μαχόμενον ὑπολήψεσι τοῖς τὰ Ἰουδαίων πρεσβεύουσι συνενεχθῆναι. Ωσπερ γὰρ ἐφ' ἡμῶν ἐκ τοῦ νοῦ φαμεν εἶναι τὸν λόγον, οὔτε διόλου τον αὐτὸν ὄντα τῷ νῷ, οὔτε παντάπασιν ἕτερον· τὸ μὲν γὰρ ἐξ ἐκείνου εἶναι ἄλλο τι, καὶ οὐκ ἐκεῖνό ἐστι· τὸ δὲ αὐτὸν τὸν νοῦν τὸν εἰς τὸ ἐμφανὲς ἄγειν οὐκ ἔτ' ἂν ἕτερόν τι παρ' ἐκεῖνον ὑπονοοῖτο, ἀλλὰ κατὰ τὴν φύσιν ἐν ὧν ἕτερον τῷ ὑποκειμένῳ ἐστίν· οὕτω καὶ ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος τῷ μὲν ὑφεστάναι καθ᾿ ἑαυτὸν διῄρηται πρὸς ἐκεῖνον παρ' οὗ τὴν ὑπόστασιν ἔχει· τῷ δὲ ταῦτα δεικνύειν ἐν ἑαυτῷ. & περὶ τὸν Θεὸν καθορᾶται, ὁ αὐτός ἐστι κατὰ τὴν φύσιν ἐκείνῳ τῷ δι' αὐτῶν τῶν γνωρισμάτων εὑρισκομένῳ. Εἴτε γὰρ in quo eadem indicia et notæ reperiuntur. Nam ' ἀγαθότητα, είτε δύναμιν, εἴτε σοφίαν, εἴτε τὸ ἀϊδίως sive bonitatem, sive potentiam, sive sapientiam, sive æternitatem, sive malitia, mortis et corruptionis vacuitatem, sive aliquod aliud ejusmodi sígnum constituas, quo Patre ipse comprehendatur, eodem signo et Verbum, quod ex illo- subsistit, inveneris. De Spiritu sancto. Ac quemadmodum hisce gradibus ascendentes ex nostra supremam illam naturam cognovimus, sic umbris, ac simulacris quibusdam potestatis illius, quæ verbis explicari non potest, in natura nostra conspectis ad Spiritus cognitionem accedimus. Quanquam spiritus qui in nobis est, ex alieno reducitur, nempe, ex aere, qui ad corporis constitutionem necessario hauritur et effunditur, et cum verbum pronuntiatur, at vox quæ verbi potestatena in seipsa declarat; in divina vero natura, etsi pium est, Dei Spiritum cogitare, quemadmodum et Dei Verbum inferius sit, si nostrum cum spiritu, illud sine spiritu esse credatur, non tamen consentaneuma est Deoque dignum arbitrari alienum quiddam, ut in spiritu nostro contingit, in Deum extrinsecus influere, in ipsoque spiritum effici. Sed sicut Dei Verbum audientes, non cogitamus illud ejusmodi, quod per se non subsistat, aut quod doctrina ingeneretur, voceve proferatur, aut dissolvatur posteaquam pronuntiatum est; aut cui denique aliquid eorum eveniat quæ verbo nostro videmus accidere, sed natura subsistens, et libam rum, et ellicas, et omnipotens: eodem modo cum Dei Spiritum, qui Verbo testimonium adfert, eju;- que vim perspicuam reddit, intelligimus, non anhelitus spiritum cogitamus (nimis enim abjiceretur diving potestatis magnitudo, si spiritus ejus nostro similis putaretur): sed cum in se subsistentem quæ in propria natura perspicitur, quæque nec a. Deo in quo est, nec a Dei Verbo, cui testimonium tribuit, separari potest, aut in nihilum redigi, sed ad Verbi Dei similitudinem, per se subsistit, et libera est, et per se movetur, et efficax est, et semper bonum vult, et ejus voluntati statim perficiendi potestas adest. εἶναι, εἴτε τὸ κακίας, καὶ θανάτου, καὶ φθορᾶς ἀνεπίδεκτον, εἴτε τὸν ἐν παντὶ τέλειον, εἴτε τι τοιοῦτον ὅλως σημείόν τις ποιεῖτο τῆς τοῦ Πατρὸς καταλήψεως, διὰ τῶν αὐτῶν εὑρήσει σημείων καὶ τὸν ἐξ ἐκείνου ὑφεστῶτα Λόγον. Περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. *Ωσπερ δὲ τὸν Λόγον ἐκ τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ἀναγω γικῶς ἐπὶ τῆς ὑπερκειμένης ἔγνωμεν φύσεως, κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ τῇ περὶ τοῦ Πνεύματος εννοία ὑπαχθησόμεθα, σκιάς τινας, καὶ μιμήματα τῆς ἀφράστου δυνάμεως ἐν τῇ καθ᾿ ἡμᾶς θεωροῦντες φύσει. 'Αλλ' ἐφ' ἡμῶν μὲν τὸ πνεῦμα ἡ τοῦ ἀέρος ἐστὶν ὁλκὴ, ἀλλοτρίου πράγματος πρὸς τὴν τοῦ σώματος σύστασιν ἀναγκαίως εἰσελκομένου τε καὶ προχεομένου, ὅπερ ἐν τῷ καιρῷ τῆς ἐκφωνήσεως τοῦ λόγου φωνὴ γίνεται τὴν τοῦ Λόγου δύναμιν ἐν ἑαυτῇ φανεροῦσα· ἐπὶ δὲ τῆς θείας φύσεως τὸ μὲν εἶναι Πνεῦμα Θεοῦ εὐσεβὲς ἐνομίσθη, καθὰ ἐδόθη καὶ Λόγον εἶναι Θεοῦ διὰ τὸ μηδὲν ἐλλειπέστερον τοῦ ἡμετέρου λόγου τὸν τοῦ Θεοῦ εἶναι λόγον, εἴπερ τούτου μετὰ τοῦ πνεύματος θεωρουμένου, ἐκεῖνος δίχα Πνεύματος εἶναι πιστεύοιτο· οὐ μὴν ἀλλότριόν τι καθ' ὁμοιότητα τοῦ ἡμετέρου πνεύματος ἔξωθεν επιῤῥεῖν τῷ Θεῷ, καὶ ἐν αὐτῷ γίνεσθαι πνεῦμα θεοπρεπές ἐστιν οἴεσθαι. Αλλ' ὡς Θεοῦ Λόγου ἀκούσαντες οὐκ ἀνυπόστατόν τι πράγμα τὸν Λόγον Ο ᾠήθημεν, οὐδὲ ἐκ μαθήσεως εγγινόμενον, οὔτε διὰ φωνῆς προσφερόμενον, οὔτε μετὰ τὰ προσενεχθῆναι διαλυόμενον, οὐδὲ ἄλλο τι πάσχοντα τοιοῦτον, οἷα περὶ τὸν ἡμέτερον λόγον θεωρεῖτα: πάθη, ἀλλ᾽ οὐσιωδῶς ὑφεστῶτα, προαιρετικόν τε καὶ ἐνεργὸν, καὶ παντοδύναμον οὕτω· καὶ Πνεῦμα μεμαθηκότες Θεοῦ, τὸ συμπαρομαρτοῦν τῷ λόγῳ, καὶ φανεροῦν αὐτοῦ τὴν ἐνέργειαν, οὐ πνοὴν ἄσματος ἐννοοῦμεν. Η γὰρ ἂν καθαιροῖτο πρός ταπεινότητα τὸ μεγαλ λεῖον τῆς θείας δυνάμεως, εἰ καθ' ὁμοιότητα τοῦ ἡμετέρου καὶ τὸ ἐν αὐτῷ Πνεῦμα ὑπονοοῖτο, ἀλλὰ δύναμιν οὐσιώδη αὐτὴν ἐφ' ἑαυτῆς ἐν ἰδιαζούση ὑποστάσει θεωρουμένην, ούτε χωρισθῆναι τοῦ Θεοῦ ἐν ᾧ ἐστιν, ἢ τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ, ᾧ παρομαρτεί, δυναμένην, οὔτε πρὸς τὸ ἀνύπαρκτον ἀναχεομένην,

TIT. I. ἀλλὰ καθ' ὁμοιότητα τοῦ Θεοῦ Λόγου καθ' ὑπόστασιν οὖσαν, προαιρετικήν, αὐτοκίνητον, ἐνεργὸν, τάν τοτε τὸν ἀγαθὸν αἱρουμένην, καὶ πρὸς πᾶσαν πρόθεσιν σύνδρομον ἔχουσα τῇ βουλήσει την δύναμιγ. Ὥστε τὸν ἀκριβῶς τὰ βάθη του μυστηρίου διασκοπούμενον, ἐν μὲν τῇ ψυχῇ κατὰ τὸ ἀπόῤῥητον μετρίαν τινὰ κατανόησιν τῆς κατὰ τὴν θεογνωσίαν Αβασκαλίας λαμβάνειν, μὴ μέντοι δύνασθαι λόγῳ καταφεῖν τὴν ἀνέκφραστον ταύτην τοῦ μυστηρίου βαθύτητα, πῶς τὸ αὐτὸ καὶ ἀριθμητόν ἐστι, καὶ διαφεύγει τὴν ἐξαρίθμησιν, και διηρημένως ὁρᾶται, καὶ ἐν ὁμάδι καταλαμβάνεται, καὶ διακέκριται τῇ ὑποστάσει, καὶ οὐ διώρισται τῇ ουσίᾳ. "Αλλο γάρ τι τῇ ὑποστάσει τὸ Πνεῦμα, καὶ ἔτερον ὁ Λόγος, καὶ Φίλο πάλιν ἐκεῖνο, οὗ καὶ ὁ Λόγος ἐστὶ, καὶ τὸ Πνεύμα. Αλλ' ἐπειδὰν τὴ διακεκριμένον ἐν τούτοις κατανοήσῃς, πάλιν ἡ τῆς φύσεως ἑνότης τὸν διαμερισμὸν οὐ προσίεται, ὡς μήτε τὸ τῆς μοναρχίας σχίζεσθαι κράτος εἰς θεότητας διαφόρους κατατεμνόμενον, μήτε τῷ Ἰουδαϊκῷ δόγματι συμβαίνειν τὸν λόγον, ἀλλὰ διὰ μέσων τῶν δύο υπολήψεων χωρεῖν τὴν ἀλήθειαν, ἑκατέραν τε τῶν αἱρέσεων καθαιρούσαν, καὶ ἀφ' ἑκατέρας παραδεχομένην τὸ χρήσιμον. Τοῦ μὲν γὰρ Ἰουδαίου καθαιρεῖται τὸ δόγμα τῇ τε τοῦ Λόγου παραδοχῃ, καὶ τῇ πίστει τοῦ Πνεύματος, τῶν δὲ ἑλληνιζόντων ή πολύθεος ἐξαφανίζεται πλάνη, τῆς κατὰ φύσιν ενότητος παραγραφομένης τὴν πληθυντικὴν φαντασίαν. Πάλιν δὲ αὖ ἐκ μὲν τῆς Ιουδαϊκής υπολήψεως ἡ τῆς φύσεως ἑνότης παραμενέτω, ἐκ δὲ τοῦ ἑλληνισμοῦ ἡ κατὰ τὰς ὑποστάσεις διάκρισις μόνη, θεραπευθείσης ἑκατέρωθεν Quamobrem qui diligenter profundum mysterium contemplatur, in animi arcano mediocrem quamdam divinæ cognitionis doctrinam comprohendit, sed can tamen mysterii altitudinem ora tione declarare non potest: quomodo eadem res numerabilis sit, nec tamen enumerationem admittat'; cernatur divisa, et simul intelligatur; personis distincta sit, et natura non separetur. Alia namque persona Spiritus est, alia Verbum, alia is cujus et Verbum est et Spiritus. Sed cum horum distinctionem cogitaveris, naturæ unitas nullam admittet divisionem, ne vel principatus et imperii robur confringatur in diversas dissectum divinitates, vel Judaica opinio comprobetur, sed media inter utramque opinionem veritas incedens sic ambas liæreses tollat, ut ab utraque tamen sumat quod utila est. Nam et Judaeorum proligat opinionem, dum et Verbum suscipit, et Spiritum credit; et Græcorum errores delet, dum naturæ statuit unitatem, qua plurium confictio perimitur et àboletur. Rursum autem ex Judaica sententia naturæ unitatem admittit, ex Græcorum vero opinione solam personarum distinctionem. Atque ita utrumque impietatis morbum curat. Etenim sicut eorum qui circa unum peccant, medicina est numerus Trinitatis, et unitatis ratio medicamentum illorum, qui distrahunt in plura. καταλλήλως τῆς ἀσεβοῦς ὑπονοίας. Εστι γὰρ ὥσπερ θεραπεία τῶν μὲν περὶ τὸ ἓν πλανωμένων ὁ ἀριθ. μᾶς τῆς Τριάδος, τῶν δὲ εἰς πλῆθος ἐσκεδασμένων ὁ τῆς ἑνότητος λόγος. δ τοῦ Δαμασκηνοῦ περὶ τῶν αὐτῶν συλλογιστική (Εisdem de rebus Damasceni ratiocinatio syllogistica ἀπόδειξις, ὅτι ἔστι Θεός. Πᾶν ὃν ἢ κτιστόν ἐστιν, ἢ ἄκτιστον. Καὶ εἰ μὲν χτιστήν, ὑφ᾽ ἑτέρου πάντως ἐκτίσθη· εἰ δ' ἄκτιστον, ταῦτ᾽ ἂν εἴη τὸ τὰ κτιστὰ κτίσαν· δεῖ γὰρ ἄκτιστον εἶναι τὸν ἀνωτάτω δημιουργόν. Τοῦτο δὲ τι ἂν ἄλλο εἴη ἡ Θεός; Τίς οὖν οὐχ ὁμολογήσει πάντα τὰ ὄντα κτιστὰ πλὴν Θεοῦ, νοητά τε καὶ αἰσθητά; Εἰ δὲ χτιστά, καὶ τρεπτά. Ον γὰρ τὸ εἶναι ἀπὸ τροπῆς ἤρξατο, ταῦτα πάντως τῇ τροπῇ ὑποκείσεται, ή φθειρόμενα ὡς τὰ ἐγκόσμια, ἢ κατὰ προαίρεσιν αλλοιούμενα, ὡς ἄγγελοι και ψυχαί, κατά τε τὴν ἐπὶ τὸ καλὸν προκοπήν, καὶ τὴν ἐπὶ τὸ κακὸν κίνησιν. Ἐπεὶ δὲ ὁ θεὸς ἄκτιστος πάντως, καὶ ἄτρεπτος. ῶν γὰρ τὸ εἶναι ἐναντίον, τούτων καὶ ὁ τοῦ πῶς ἶναι λόγος ἐναντίος. "Αλλως τε οὐ μόνον τὰ δημιουρ- - γήματα θεωρούμενα κηρύττει τὸν δημιουργόν, ἀλλὰ καὶ ἡ τούτων τάξις, καὶ εὐαρμοστία, καὶ συντήρητις. Πῶς γὰρ αἱ ἐναντίαι τῶν στοιχείων φύσεις συνο λθον εἰς ἑνὸς κόσμου συμπλήρωσιν, μή τινος συμβιβάσαντο; αὐτὰ καὶ συνέχοντος; Πῶς δὲ καὶ πάντα τὴν ἀπ᾿ ἀρχῆς ἐφύλαττον τάξιν, μὴ ὄντος τοῦ κυ βερνώντος καὶ διεξάγοντος; aua Deum esse demonstrat. Quidquid est, aut creatum est, aut non creatum.. Quod autem creatum est, ab alio creatuin est omnino. Quod vero non est creatum, id creavit ea quæ creata sunt. Hoc autem quid aliud erit, nisi Deus? Quis ergo res omnes, præter Deum, quæ vel ratione, vel sensu comprehenduntur, creatas esse non confitebitur? Quod si creatæ sunt, sunt etiam mutabiles. Quæ enim mutationc, ut essent, assecuta sunt, ea profecto aut mutationi sunt obnoxia, et corrumpi queunt, qualia sunt, quæ mundo continentur: aut voluntate possunt ita commutari, ut vel honesta et bona, vel quæ his contraria sunt, complectantur, quales sunt angeli et animi. At Deus, qui creatus non est, prorsus est immutabilis. Quorum enim essentia diversa est, eorum et essentia ratio contraria. Jam non solum res ips quas procreatas conspicimus, procreatorem opificem prædicant suum, verum etiam earum ordo, concentus et conservatio. Quomodo enim contrariæ elementorum naturæ ad unius orbis perfectio. ‚nem convenissent, nisi quis eas conciliasset, et conjunxisset, et contineret? Aut quomodo præscriptum sibi ab initio ordinem, nisi aliquis esset eorum rector ac moderator, tuerentur et conservarent? PATROL. GR. CXXX.

Ejusdem ratiocinatio syllogistica qua Deum unum Τοῦ αὐτοῦ συλλογιστικὴ ἀπόδειξις, δει εἷς Θεός esse demonstrat, Deus in omnibus perfectus est. Quod si plures dixerimus deos esse, necesse erit discrimen aliquod in illis perspici. Nam si nulla in cis differentia, non sunt plures, sed unus potius. Sin diferentia inter illos intercedit, qui in omnibus perfeclus est, is solus est Deus. Qui vero vel bonitate, vel potentia, vel sapientia, vel aliqua alia perfectione caret, is Deus esse non potest. Praeterea, si plures sunt, qui Geri poterit, ut non circumscribantur, cum ubi unus est, alter esso non queat, qui autem Deus est, is nec circumscribatur, et omnia tum Impleat, tum complectatur, et comprehendat? Ad haec quonam pacto constituatur mundus et gubernetur, cum ea sit differentiæ natura, ut parial dissensionem? Ejusdem ratiocinatio syllogistica qua Verbum el Filium esse declarat. Deus, cum perfectus sit, ratione seu verbo non care. Verbum autem ejus non est ejusmodi, ut per se nou consistat, aut esse cœperit, aut finem unquam sit` habiturum. Nunquam enim fuit sine verbo, sød cum semper sit, semper etiam Verbum suum habet, ex se genitum, et in se manens, et vivens, et perfortum, non autem tale, quale nostrum est verbum. Quorum enim natura diversa est, corum et verbum est diversum. Quemadmodum zutem verbum nostrum a mente gignitur, nec idem est omnino, quod ipsa mens, nec playe diversyn: nam cum a mente proficiscatur, aliud est quam piens, et cum mentem ipsam indicat, non est prorsus ab illa diversum, sed cum sit unuin natura, aliud tamen subjecto est: sic et Dei Verbum, qui ab Filius est, quatenus propria subsistit persona, eo.distinguitur, a quo genitum est. Quatenus autein illa in se exprimit, quæ cernuntur in Deo, unum natura cum illo est. Ejusdem ratiocinatio syllogistica qua Spiritum sanctum esse probaι. Oportet ut Verbum habeat Spiritum, cujus testimonio declaretur, et actio ipsius ostendatur. Quando nec verbum nostrum spiriţu vacat, qui in ipsa pronuntiatione verbi nostri vox elicitur, qua vis illius declaratur. Verum in nobis spiritus hic ab essentia nostra alienus est, cum sit influens et effluens quidarn aer. In Deo autem quemadmodum Verbum non ad verbi nostri similitudinem, sed per essentiam subsistit, et eamdem, quam Pater naturam habet, sic et Spiritus sanctus per essentiam subsistit, et ex Paire procedens, et in ipso exsistens, et Verbo ac Filio testiñionium reddens, eumque significans, unam et eamdem cum ipsis naturam habet. Ejusdem admirabilis per exempla ratiocinatio, qua Palren, et Filium, et spirtium sanctum esse. demonstrat. Quemadmodum solis radius, et lux sic ad nos usque perveniunt, ut nec a sole discedant, nec a ἐστιν. Ο Θεός τέλειός ἐστι κατὰ πάντα. Εἰ οὖν πολλοὺς ἐροῦμεν θεούς, ἀνάγκη διαφορὰ ἐν τοῖς πολλοῖς θεωρεῖσθαι. Εἰ γὰρ οὐδεμία διαφορὰ εἴη ἐν αὐτοῖ:, ὁ μὲν κατὰ πάντα τέλειος, οὗτος ἂν εἴη μόνος Θεός. Πᾶς δὲ ὁ τοῦ τελείου λειπόμενο; ἢ κατὰ ἀγαθότητα, ή δύναμιν, ἢ σοφίαν, ἢ ὅλως κατά τι, οὐκ ἂν εἴη Θεός. Πῶς δὲ καὶ πολλοῖς οὐσι τὸ ἀπερίγραπτον φυλαχθήσεται; ἔνθα γὰρ ἂν εἴη ὁ εἷς, οὐκ ἂν εἴη ὁ ἕτερος. Δεῖ δὲ τὸν Θεὸν ἀπερίγραπτον εἶναι, καὶ πάντα πληροῦντα, καὶ ἐν ἑαυτῷ περιγράφοντα, *Αλλως τε καὶ πῶς ὑπὸ πολλῶν ὁ κόσμος σύγκειται καὶ κυβερνηθήσεται, τῆς διαφορᾶς ἐναντίωσιν εἰσαγούσης; Τοῦ αὐτοῦ συλλογιστικὴ ἀπόδειξις περὶ τοῦ Λό του καὶ Υἱοῦ. Ο Θεός, τέλειος ὤν, οὐκ ἀλογός ἐστι. Λόγον δι ἔχων, οὐκ ἀνυπόστατον ἔχει τοῦτον, οὐδ᾽ ἀρξάμενον τοῦ εἶναι, οὐδὲ παυσάμενον. Οὐ γὰρ ἦν ποτέ ἄλογος, ἀλλὰ ἀεὶ ὢν, ἀεὶ τὸν ἑαυτοῦ Λόγον ἔχει, ἐξ αὐτοῦ τε γεννώμενον, καὶ ἐν αὐτῷ μένοντα, καὶ ζῶντα, καὶ τέλειον, καὶ οὐ κατὰ τὸν ἡμέτερον λόγον. ἂν γὰρ τὸ εἶναι διάφορον, τούτων καὶ ὁ λόγος διάφορος. Ὥσπερ δὲ ὁ ἡμέτερος λόγος ἐκ τοῦ νοῦ γεννώμενος οὔτε διόλου δ' αὐτός ἐστι τῷ νῷ, οὔτε παντάπασιν ἕτερος· ἐκ τοῦ νοῦ μὲν γὰρ ἂν ἄλλος ἐστὶ παρ' αὐ τὸν, αὐτὸν δὲ τὸν νοῦν ἐμφαίνων οὐκ ἔστι παντελῶς ἕτερος παρ' αὐτόν, ἀλλ' ἐν ὢν κατὰ τὴν φύσιν, ἔτε ρός ἐστι τῷ ὑποκειμένῳ· οὕτω καὶ ὁ τοῦ Θεοῦ Λο γος, ἷς ἐστιν ὁ Υἱός, τῷ μὲν ὀφεστάναι καθ᾿ ἑαυτὴν διήρηται πρὸς ἐκεῖνον παρ' οὗ τὴν γέννησιν ἔχει, τῷ δὲ ταῦτα δεικνύειν ἐν ἑαυτῷ, & περὶ τὸν Θεὸν θεωρεῖται ἐν ἐστι πρὸς αὐτὸν κατὰ φύσιν. Τοῦ αὐτοῦ συλλογιστική απόδειξις περὶ τοῦ - ἁγίου Πνεύματος. Δεῖ τὸν Λόγον ἔχειν καὶ Πνεῦμα συμπαρομαρ τοῦν αὐτῷ, καὶ φανεροῦν αὐτοῦ τὴν ἐνέργειαν. Καὶ γὰρ ὁ ἡμέτερος λόγος οὐκ ἄμοιρός ἐστι πνεύματος, ὅπερ ἐν τῷ καιρῷ τῆς ἐκφωνήσεως φωνή γίνεται τῷ λόγῳ ἡμῶν φανεροῦσα τὴν τούτου δύναμιν. Αλλ ἐφ' ἡμῶν μὲν ἀλλότριον τῆς ἡμετέρας ουσίας τὸ πνεῦμα τὸ ἀέρος ἂν εἰσροὴ καὶ ἐκροή· ἐπὶ δὲ τοῦ Θεοῦ, ὥσπερ ὁ λόγος οὐ κατὰ τὸν ἡμέτερον, ἀλλ' οὐσιωδῶς ὑφεστώς, καὶ τῆς αὐτῆς οὐσίας καὶ φύσ σεως τῷ γεννήτορι, οὕτω καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον οὐσιωδῶς ὑφεστώς, καὶ τῆς αὐτῆς τῷ Θεῷ οὐσίας καὶ φύσεως καὶ τελειότητος ἐκ τοῦ Πατρὸς προϊόν, καὶ ἐν αὐτῷ ὄν, καὶ τῷ λόγῳ καὶ Υἱῷ συμπαρομαρτοῦν, καὶ ἐκφαντικὸν ὑπάρχον αὐτοῦ. Τοῦ αὐτοῦ παραδειγματικὴ ἀπόδειξις θαυμα σιωτάτη περί Πατρός, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος. ὥσπερ ἡ τοῦ ἡλίου ἀκτὶς καὶ φῶς οὔτε τοῦ ἡλίου χωριζόμενα, οὔτε ἀλλήλων ἀποδιαιρούμενα κατί σε by Google

TIT. II. καὶ μέχρις ἡμῶν· οὕτω καὶ ὁ Ὑς, καὶ τὸ ἅγιον a mutua inter se conjuncione separeugur: sic et Πνεῦμα ἀδιαστάτως καὶ τοῦ Πατρὸς, καὶ ἀλλήλων ἄχρις ἡμῶν συγκαταβαίνουσιν, ἐνεργοῦντες τὴν συν τηρίαν ἡμῶν. Καὶ καθάπερ ἐπ' ἐκείνων τῇ ἀκτῖνε συμπαρομαρτοῦσα ἡ ἔλλαμψις δι᾽ ἐκείνης ἡμῖν μεν ταδίδοται, οὕτω καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τῷ Υἱῷ συμπαρομαρτούν δι' ἐκείνου μεταδίδοται τοῖς ἀξίοις κατὰ τὴν μετάδοσιν τῶν χαρισμάτων. «Ενεφύσησε γάρ, φησὶ, καὶ εἶπε· Λάβετε Πνεῦμα Ἅγιον.» Καὶ ὥσπερ ἐπ' ἐκείνων φῶς λέγεται καὶ ἡλίου, καὶ ἐκεῖνος, οὕτω καὶ ἐπὶ τούτου Πνεῦμα λέγεται καὶ Πατρός, καὶ Υἱοῦ ἤτοι Χριστοῦ. ΤΙΤΛΟΣ Β. Περί Πατρός, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος διακεκριμένη ἅμα καὶ ἡνωμένη θεολογία του Αγίου Διονυσίου του Αρεοπαγίτου ἐκ τοῦ β' κεφαλαίου τοῦ περὶ ἡνωμένης καὶ διακεκριμέ της θεολογίας. Ὅτι μέν έστι πηγεία θεότης ὁ Πατήρ, ὁ δὲ Υιός καὶ τὸ Πνεῦμα τῆς θεογόνου θεότητος, εἰ οὕτω χρή φάναι, βλαστοί θεόφυτοι, καὶ οἷον ἄνθη, καὶ ὑπερκύσια φῶτα πρὸς τῶν ἱερῶν λογίων παρειλήφαμεν. όπως δὲ ταῦτά ἐστιν, οὔτε εἰπεῖν, οὔτε ἐννοῆσαι δυνατόν. Ἐκ τοῦ περὶ θείων ονομάτων κεφαλαίου α. Ὅθεν ἐν πάσῃ σχεδόν τῇ θεολογική πραγματεία τὴν θεαρχίαν ὁρῶμεν ἱερῶς ὑμνουμένην ὡς μονάδα μὲν καὶ ἐνάδα. διὰ τὴν ἁπλότητα καὶ ἐνότητα τῆς ὑπερφυοῖς ἀμερείας, ἐξ ἧς ὡς ἐνοποιοῦ δυνάμεως Διεύμεθα, καὶ τῶν μεριστῶν ἡμῶν ἑτεροτήτων G υπερκοσμίων συμπτυσσομένων, εἰς θεοειδή μονάδα συναγόμεθα, καὶ θεομίμητον ἔνωσιν· ὡς Τριάδα δὲ διὰ τὴν τρισυπόστατον τῆς ὑπερουσίου γονιμότητος ἔκφανσιν, ε ἐξ ἧς πᾶσα πατριὰ ἐν οὐρανῷ ἔστι τε καὶ ονομάζεται. ο Εκ τοῦ περὶ τελείου καὶ ἑνὸς κεφαλαίου ιγ'. Καὶ μονὰς ὑμνουμένη, καὶ Τριὰς ἡ ὑπὲρ πάντα θεότης, οὐκ ἔστιν οὐδὲ μονάς, οὐδὲ τριάς ἢ πρὸς ἡμῶν, ἢ ἄλλου τινὸς τῶν ὄντων διεγνωσμένη. Αλλ' ἵνα καὶ τὸ ὑπερηνωμένον αὐτῆς, καὶ τὸ θεογόνον ἀληθῶς ὑμνήσωμεν τῇ τριαδικῇ καὶ ἐνιαία μονάς, ἢ τριὰς, οὐδὲ ἀριθμός, οὐδὲ ἑνότης, η γονιμότης, εὐδὲ ἄλλο τι τῶν ὄντων συνεγνωσμένον ἐξάγει τὴν ὑπὲρ πάντα λόγον καὶ νοῦν κρυφιότητα τῆς ὑπὲρ πάντα ὑπερουσίως ὑπερούσης υπερθεότητος, οὐδὲ δομα αὐτῆς ἐστιν, οὐδὲ λόγο;, ἀλλ' ἐν ἀβάτοις ἐξήρηται. Piius et Spiritus sanctus ad nos usque desce dunt, et nostram salutem curant, ut nec a Patre, nec a se vicissim disjungantur. Et quemadmodum in illis lus radium comitatur, et nobis per radium Gribuitur, sic et Spiritus sanctus Filium comitans per Filium dignis communicatur. cinsulavit, enim, ut scriptum est, et dixit s Accipite Spiritum sancom '.. Atque ut in illis lux et solis et radiidicitur: sic et in bis tum Patris, tum Filii seq Chrii piritus dicitur. TITULUS H. De Patre, et Filio, et Spiritu sancto, distincta simul alque conjuncta Divinitatis ratio. -- Dionysii Areopagita ex capite 2 de unita distinctaque theo logia. ratrem quidem esse fantem, ut ita dixerim, Divinttalis, Filium autem et Spiritum fecunda Divinitatis, si ita dicendum est, germina divinitus pullulantia, et fores quodammodo, et essentia praestantiora lunina ex sacris Librią accopimus, sed quonam pacto hæc sint nec eloqui possumus, nec intelligere. Ex capite libri de divinis nominibus. Quamobrem in omni fere theologica disputatione summam divinitatem sancte celebratam cernimus, tum ut monadem et unitatem, propter simplicitatem unitatemque impartibilitatis ipsius naturam exsuperantis, ex qua tanquam vividlca potestate unum efficimur, dividuisque' nostri diversitatibus supra mundanum modum copulantis in monadem deiformem, unionemque Deum imitantem colligi mur: tum aut Trinitatem propter fecunditatis essentiam superantis in tribus personis expressionem, ‹ ex qua in cœlo et in terra paternitas omnis exsistit et nominatur Ex capite 15 de perfecto et uno. Ipsa, quæ et super omnia divinitas, quæque. ut uuitas et trinitas celebratur, née unitas, mee trinitas est aut a nobis, aut ab ullo cognita. Sed, ut unitatem ipsius unitate superiorem, fecunditatemque deificam vere laudemus, Divinitatem, quæ est super omue nomen et in ipsis rebus essentia prastantior, divina trinitatis et unitatis appellatione nominamus. Cæterum nulla monas, aut trinitas, nullus numerus, aut unitas, aut fecunditas, aut aliud quidquam exsistentium, ullive cognitum aperit arcanum illud divinitatis divinitate superioris, et modo essentia præstantiore excedentis, quod on nem et orationem et intelligentiam snperat. Neque vero ipsius ullum est nomen, nec sermo, sed in ipso eminet inaccesso. Ἐκ τοῦ περὶ μυστικῆς θεογνωσίας κεφαλαίου γ'. ἓν μὲν οὖν ταῖς θεολογικαῖς ὑποτυπώσεσι τὰ κυριώτατα της καταφατικῆς θεολογίας ὑμνήσαμεν πῶς ἡ θεία καὶ ἀγαθὴ φύσις ἐνικὴ λέγεται; πῶς τρ αδική; τίς ή κατ' αὐτὴν λεγομένη πατρότης τε καὶ υἱότης; τί βούλεται δηλοῦν ἡ τοῦ Πνεύματος • Joan. xx, 22. Ephes. 111, 15. Ex capite 3 de mystica theologia. In eo libro, quem de theologicis institutionibus inscripsimus, quæ sint afirmantis theologiæ præ cipua declaravimus: quomodo divina bonaque natura una dicatur et trina, quæ in ipsa Patris, quæ Filii notio, quid significet Spiritus sancţi

theologia. Qua ratione ex incorporeo individuoque θεολογία; Πῶς ἐκ τοῦ ἀΰλου καὶ ἀμεροῦς ἀγαθοῦ bono intima bonitatis lumina pullulent, et a coæterna cum ipsa pullulatione in ipso, et in seipsis, et inter se mansione sic exeant, ut ab ea nunquam discedant. Ex capite 2 de unita distinctaque theologia. τὰ ἐγκάρδια τῆς ἀγαθότητος ἐξέφυ φῶτα, καὶ τῆς ἐν αὐτῷ, καὶ ἐν αὐτοῖς, καὶ ἐν ἀλλήλοις συναῖ δίου τῇ ἀναβλαστήσει μονῆς ἀπομεμένηκεν ἀνεκ φοίτητα; Ἐκ τοῦ περὶ ἡνωμένης καὶ διακεκριμένης θεολογίας κεφ. β'. Ἐπὶ τῆς ἑνώσεως τῆς θείας, ήτοι τῆς ὑπερουσιά τητος, ἠνωμένον ἐστὶ τῇ ἐναρχικῇ Τριάδι, καὶ κοι νὰν ἡ ὑπερούσιος ύπαρξις, ἡ ὑπέρθεος θεύτης, ή ὑπεράγαθος ἀγαθότης, ἡ ὑπὲρ ἐναρχίαν ἑνότης, τὸ άφθεγκτον, τὸ πολύφωνον, ἡ ἀγνωσία, τὸ παννόη-. τον, ἡ πάντων θέσις, ἡ πάντων ἀφαίρεσις, ἡ ἐν ἀλλήλαις, εἰ οὕτω χρὴ φάναι, τῶν ἐναρχικῶν ὑπο στάσεων μονὴ καὶ ἵδρυσις, ὁλικῶς ὑπερηνωμένη, καθάπερ φῶτα λαμπτήρων, ἵν᾿ αἰσθητοῖς καὶ οἱκείοις παραδείγμασιν, ὄντων ἐν οἴκῳ ἑνί. Καὶ ὅλα γὰρ ἐν ἀλλήλοις ὅλοις ἐστὶ, καὶ ἀκριβῆ τὴν ἀπ' ἀλ λήλων ἰδικῶς ὑφισταμένην έχει διάκρισιν, ηνωμένα τῇ διακρίσει, καὶ τῇ ἐνώσει διακεκριμένα. Και γοῦν ὁρῶμεν, ἐν οἴκῳ πολλῶν ἐνόντων λαμπτήρων, πρὸς ἐν τι φῶς ἐνούμενα τὰ πάντων φώτα, καὶ μίαν αἴγλην ἀδιάκριτον ἀναλάμποντα, καὶ οὐκ ἄν τις, ὡς οἶμαι, δύναιτο τὸ τοῦδε τοῦ λαμπτῆρος φῶς ἀπὸ τῶν ἄλλων ἐκ τοῦ πάντα τὰ φῶτα περιέχοντος ἀέρος διακρῖναι, καὶ ἰδεῖν ἄνευ θατέρου θάτερον, ὅλων ἐν ὅλοις ἀμιγῶς συγκεκραμένων. Ἀλλὰ καὶ εἰ τὸν ἕνα τις πυρσὸν ὑπεξάγοι τοῦ δωματίου, συνεξελεύσεται καὶ τὸ οἰκεῖον ἅπαν φῶς, οὐδὲν In unione divina sive natura illa essentiam superante conjuncta quidem sunt et communia unică principalique trinitati exsistentia essentiam superans, divīnitas divinitate superior, bonitas bonitate praestantior, eadem ratio totius proprietatis omnia superantis omnia superaus, unitas principio excellentior, ineffabile, quod multis vocibus enuntiatur, ignoratio quæ passim intelligitur omnium positio omnium ablatio, excellentia omnem positionem abla. " tionemque superans, personarum ratione principii dominantium, si dicere ita licet, mutua inter se mansio, atque sedes supra modum unita, nullaque ex parte confusa, quemadmodum lumina lampadum, ut sensui expositis et propriis utamur exemplis, in domo una cum sint, et tota in totis mutno sunt, et puram absolutamque inter se proprie subsistentem habent distinctionem, discretione quidem conjuncta, et unione rursum inter se discreta. In ipsa quidem domo cum lampades accensæ sunt multz, videmus omnium lumina ad unum quoddam conjuncta lumen, unumque splendorem individuum praferentia. Neque posset, ut arbitror, aliquis lampadis hujus lumen ab aliis ex aere cuncta lumina c τι τῶν ἑτέρων φώτων ἑαυτῷ συνεπισπασάμενον, continento secernere, et unum ab altero sejunctum ἢ τὸ ἑαυτοῦ τοῖς ἑτέροις καταλιπόν. Ην γὰρ από intueri, cum tota in totis sine mistione sint in- τῶν, ὅπερ ἔφην, ἡ ὅλων πρὸς ὅλα παντελὴς ἔνωserta. Quod si quis lampadem unam e medio tol- σις ἀμιγής καθόλου, καὶ οὐδενὶ μέρει συμπεφυρ lat, proprium ejus lumen totum abeuntem lampa- μένη, Καὶ ταῦτα ὄντος ἐν σώματι τῷ ἀέρι, καὶ ἐξ dem conțitabitur, nec aliorum luminum quidquam ἐνύλου τοῦ πυρὸς ἠρτημένου τοῦ φωτὸς, ὅπου sccum trahens, neque cx suo cæteris aliquid lin- τὴν ὑπερούσιον ἔνωσιν ὑπεριδρύσθαι φαμὲν οὐ τῶν quens. Erat enim, ut diximus, illie perfecta tolo- ἐν σώματι μόνον ενώσεων, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐν ψυχαῖς rum cum totis conjunctio nec ullo modo mista, αὐταῖς, καὶ ἐν αὐτοῖς νοῖς, ὡς ἔχουσιν ἀμιγῶς καὶ neque ulla ex parte confusa. Et hac quidem ita ύπερκοσμίως δι' ὅλων ὅλα τὰ θεοειδῆ καὶ ὑπερουse habent, quamvis lumen sit in corpore, aere, ρανία φῶτα κατά μέθεξιν ἀνάλογον τοῖς μετέχουσι et cx materia, nempe igne dependeat. Unionem τῆς πάντων ὑπερηρμένης ενώσεως. Εστι δὲ καὶ vero illam essentia superiorem transcendere dici- διάκρισις ἐν ταῖς ὑπερουσίοις θεολογίαις, οὐχ ἣν mus, non uniones tantum, quæ fiunt in corpore, sed ἔφην μόνον, ὅτι κατὰ τὴν ἔνωσιν ἀμιγώς ἵδρυ illas etiam, quæ in animis conficiuntur, imo cas ται καὶ ἀσυγχύτως ἑκάστη τῶν ἐναρχικῶν ὑπο quoque, quæ eficiuntur in mcntibus, quas quidemn στάσεων, ἀλλ' ὅτι καὶ τὰ τῆς ὑπερουσίου θεογο tota illa divina et supercœlestia lumina, per tota, ratione plus quam mundana sincere admodum pos• sident, communione quadaju unitatis illius omnibus . antecellentis et unicuique pro cujusque modo seipsam impartientis. Est autem discretio in suprema theologia, non solum, quam modo dicebam, quia in ipsa unitate divina singulæ dominantes personæ puram et impernistam sibi servant proprietatem, sed etiam quoniam quæ in illa divina. et essentiam superante generatione sunt, vicissim non convertuntur. Solus enim fons essentiam superantis divinitatis est Pater, neque Pater est Filius, neque Filius est Pater. Itaque sacri hymni sua unicuique divinarum personarum pie sancteque conservant. Ex eodem capite. Nullus bonus, nisi unus Deus³. Illud et alibi Ys γίας οὐκ ἀντιστρέφει πρὸς ἄληλα. Μόνη δὲ πηγή τῆς ὑπερουσίου θεότητος ὁ Πατήρ, οὐκ ὄντος Υἱοῦ τοῦ Πατρὸ;, οὐδὲ Πατρὸς τοῦ Υἱοῦ· φυλαττόν των δὲ τὰ οἰκεῖα τῶν ὕμνων εὐαγῶς ἑκάστῃ τῶν θεαρχικῶν ὑποστάσεων. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ κεφαλαίου. Οὐδεὶς ἀγαθὸς εἰ μὴ ὁ Θεός. Τοῦτο μὲν οὖν καὶ ' • Matth. xix, 17.

PANOPLIA DOGMATICA. - TIT. II. ἐν ἄλλοις ἐξετασθὲν ἡμῖν ἀποδέδεικται· τὸ πάσας ἂν a mobis expensum ac demonstratum est, omnes scmper denominationes Deo dignas non per partes, sed in tota, perfecta, integra et plena divinitate in sanctis Libris celebrari, et omnes ipsas individue, absolute, præter omnem discriminis observantiam, integra ratione universæ integritati per fectæ et totius divinitatis attribui. Jam vero, queinadmodum in theologicis institutionibus aduonuimus, nisi quis hoc de tota divinitate dictumn confiteatur, scindere audet temeritate nefanda uniLatem ipsam superunitam. Dicendum igitur, de tota divinitate accipi oportere verbum hoc ipsumņ, natura bonum. Atque aliquis ex prophetis divinitus allatis canit: • Spiritus bonus *. Iluc tendit et illud:. Ego sumn, qui sum.. Quod τὰς θεοπρεπεῖς θεωνυμίας οὐ μερικῶς, ἀλλ᾽ ἐπὶ τῆς ὅλης καὶ παντελοῦς καὶ ὁλοκλήρου καὶ πλήρους θεό. τητος ὑπὸ τῶν λογίων ὑμνεῖσθαι· καὶ πάσας αὐτὰς ἀμερῶς, ἀπολύτως, ἀπαρατηρήτως, ὁλικῶς ἀπάσῃ τῇ διότητι τῆς ὑλοτελοῦς καὶ πάσης θεότητος ἀνατίθεσθαι. Καὶ γοῦν ὡς ἐν ταῖς θεολογικαῖς ὑποτυπώ σε τιν ὑπεμνήσαμεν, εἰ μὴ περὶ τῆς ὅλης θεότητος φαίη τις τοῦτο εἰρῆσθαι, καὶ ἀποσχίζειν ἀθέσμως τολμᾷ τὴν ὑπερηνωμένην ἐνάδα, ρητέον ὡς αὐτός τε ὁ ἀγαλοφυής ἔφη Λόγος, ὅτι «Ἐγὼ ἀγαθός εἰμι· ο καί τις τῶν θεολήπτων προφητῶν ὑμνεῖ, «Τὸ πνεῦ μά σου τὸ ἀγαθόν·, καὶ αὖθις τό, • Ἐγώ εἰμι ὁ ὢν·, εἰ μὴ καθ᾽ ὅλης φήσουσι τῆς θεότητος εἰρή σθαι, καθ' ἐν δὲ μέρος αὐτὸ περιγράψαι βιόσαιντο, πὼς ἀκούσονται τοῦ, «Τάδε λέγει ὁ ὤν, καὶ ὁ ἦν, nisi de tota dictum divinitate consentiant, scd uni καὶ ὁ ἐρχόμενος ὁ παντοκράτωρ,» και, «Σὺ δὲ ὁ αὐτ τὰς εἶ, ο και, «Τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας τὸ ὂν, δ. παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται;» Καὶ εἰ μὲν ὅλην εἶναί φασι τὴν θεαρχίαν ζωήν, πῶς ἀληθὴς ὁ φήσας Ιερός Λόγος, «Ωσπερ ὁ Πατὴρ ἐγείρει τους νεκρούς, καὶ ζωοποιεῖ, οὕτω καὶ ὁ Υἱὸς οὓς θέλει ζωοποιεί;» καὶ ὅτι τὸ Πνεῦμά ἐστι τὸ ζωοποιοῦν; Οτι δὲ καὶ τὴν κυρίαν ἔχει τῶν ὅλων ἡ ὅλη θεότης, περὶ μὲν τῆς θεογόνου θεότητος, ἢ τῆς υἱικῆς, οὐδὲ εἰπεῖν ἔστιν, εἶμαι, ποσαχῆ τῆς θεολογίας ἐπὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ διαθρυλλεῖται τὸν Κύριος. Ἀλλὰ καὶ Κύριος τὸ Πνεῦμά ἐστε. tantum parti conentur ascribere, quonam modo illud accipient: • Hl:ec ait qui est, qui erat, ct qui venturus est, qui est omnipotens ';, item illud: • Tu autem idem ipse es'; › nec non et illud: • Spiritus veritatis, qui est, qui a Palre procedit'? › Atqui nisi totam divinitatem esse vitam dicant atque vivificam, quonam modo verum est id, quod Verbum sacrum ait: • Quemadmodum, inquiens, Pater suscitat mortuos, et vivificat, sic et Filius, quos vult vivificat *? › Jam vero quod tota divinitas habeat omnium dominatum, perspicue patet. Ac de secunda quidem Patris divinitate, vel quam multis theologiæ locis de Patre et de divinitate Filii, non facile narratu est, ut arbitror, Filio dicatur, Dominus. Verum et Spiritus Dominus est. simul atque conjunetam esse Divinitatis rationem, et que dicunt divinæ Scripturæ de Patre, eadem similiter illas el de Filio, et de Spiritu sancto dicere, unicam in tribus Divinitatem ostendentes: Magni Athanasii Ἔτι περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος, De Patre item, et Filio, et Spiritu sancto distinctam διακεκριμένη ἅμα καὶ ἡνωμένη θεολογία του μεγάλου Αθανασίου. Καὶ ὅτι ὁ λέγουσιν αἱ θεῖαι Γραφαὶ περὶ τοῦ Πατρὸς ταῦτά φασι πάλιν καὶ περὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος, δεικνύουσαι μίαν τὴν ἐν τοῖς τρισί θεότητα. Απερ εἶπεν ὁ Πατὴρ ἐν τῷ Ἡσαΐᾳ, ταῦτα ὁ Ἰωάννης λέγει, ὅτι ὁ Υἱὸς εἶπεν, Ἐν δὲ ταῖς Πράξεσιν ὁ Παυλός φησιν, ὅτι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον εἶπε. Τί δὲ γέγραπται ἐν τῷ Ἠσαΐᾳ; «Εἶδον τὸν Κύριον Σαβαώθ καθήμενον ἐπὶ θρόνου ὑψηλοῦ καὶ ἐπηρμένου, καὶ πλήρης ὁ οἶκος τῆς δόξης αὐτοῦ, καὶ σεραφὶμ εἰστήκεισαν κύκλῳ αὐτοῦ, ἐξ πτέρυγες τῷ ἑνὶ, καὶ ἐξ πτέρυγες τῷ ἐνί. Καὶ ταῖς μὲν δυσὶ πτέρυξιν ἐκάλυπτον τὰ πρόσωπα αὐτῶν, ταῖς δὲ δυσὶ τοὺς πό δας, καὶ ταῖς δυσὶν ἐπέταντο. Καὶ ἐκέκραγον ἕτερος πας τὸν ἕτερον· "Αγιος, ἅγιος, ἅγιος Κύριος Σα βαώθ, πλήρης πᾶσα ἡ γῆ τῆς δόξης αὐτοῦ. Καὶ μετ' ὀλίγα ὁ αὐτός· εΗκουσα τῆς φωνῆς Κυρίου λέγοντος - Τίνα ἀποστείλω, καὶ τίς πορεύσεται πρὸς τὸν λαὸν τοῦτον; καὶ εἶπα· Ἰδοὺ ἐγώ, ἀπόστειλόν με. Καὶ εἶπέ μοι· Πορεύθητι πρὸς τὸν λαὸν, καὶ εἶπου αὐτῷ· Ακοῇ ἀκούσεις, καὶ οὐ μὴ συνῆτε, καὶ • Psal. cxlii, 6-10. ** Isa. VI, Quæ Pater ait apud Isaiam', ea Joannes Filium dixisse asserit. Paulus autem eadem ipsa Spiritui sancto in apostolorum Actis ascribit. Sic enim apud Isaiam scriptum legimus ": Vidi Dominum sedentem in solio excelso et elevato, et plena domus gloria ejus, et seraphim stabant in circuitu ejus. Sex alæ uni, et sex alæ alteri. Duabus quidem velabant faciem suam, duabus vero tegebant pedes, et duabus volabant et clamabant alter ad alterum, et dicebant: Sanctus, sanctus, sancius Dominus Sabaoll, plena est omnis terra gloria ejus.. Εt idem paulo post st: c Et audivi vocem Domini dicentis: Quem mittam, et quis ibil ad populum istum? Et dixi: Ecce ego, mille me. Εt dixit: Vale et dic populo huic: Auditu audietis et non intelligetis, et videntes videbitis, et non perspicietis. Crassum enim est effectum cor populi hujus. Adribus gra- • Joan. V, 1 Psal. ci, 28. Apoc. 1, 4. • Joan. xv, 26. * Exod. 111, 13-14. sqq. ts ibid. 8 sqq. Capitulum hoc cum sequenti deest in ediTone Tergobystensi anni 1710; exstant in versione Fr. Liui. Primum Græce edidit Ch. Frid. de Matthæi in Proleg. ad Euthymii Comment in Evang. p. 13 seqq.; alterum cxstat inter Opera S. Basiill.

» viter andierunt, et oculos suos clauserunt, ne- βλέποντες βλέψετε, καὶ οὐ μὴ ἴδητε. Ἐπαχύνθη γὰρ quando oculis videant et auribus audiant, et corde ἡ καρδία τοῦ λαοῦ τούτου, καὶ τοῖς ὠσὶ βαρέως intelligant, et convertant se, et sanem eos. › ἤκουσαν, καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτῶν ἐκάμμυσαν, Joannes autem evangelista dicit: «Idcirco non μήποτε ἴδωσι τοῖς ὀφθαλμοῖς αὐτῶν, καὶ τοῖς ὠσὶν poterant Judæi credere in Jesam, quoniam de illis ἀκούσωσι, καὶ τῇ καρδίᾳ συνῶσι, καὶ ἐπιστρέψωσι, dixit Isaias Excæcati sunt oculi ipsorum, et καὶ ἰάσωμαι αὐτούς.» Ὁ δὲ εὐαγγελιστής Ιωάννης obduratum est cor eorum, ne videant oculis, et λέγει· «Διὰ τοῦτο οὐκ ἠδύναντο οἱ Ἰουδαῖοι πιστεύειν corde intelligant, et sanem eos.» Hæc sit Isaias, εἰς τὸν Ἰησοῦν, διότι εἶπεν Ησαΐας περὶ αὐτῶν· Τερ quando vidit gloriam ejus, Paulus vero refert ora- τύφλωνται αὐτῶν οἱ ὀφθαλμοί, καὶ πεπώρωται από culum ad Spiritum sanctum ", «Bene, inquiens, τῶν ἡ καρδία, ὅπως μὴ ἴδωσι τοῖς ὀφθαλμοῖς, καὶ ¡ locutus est Spiritus sanctus ad patres nostros per συνῶσι τῇ καρδίᾳ, καὶ ἐπιστρέψωσι, καὶ ἰάσωματ Isaiam prophetam: Aure, inquiens, audiétis, et αὐτούς.» Ταῦτα δὲ εἶπεν Ησαΐας, ὅτι εἶδε την δό hon intelligetis, et videntes videbitis, et non per- ξαν αὐτοῦ. Ὁ δὲ Παῦλος τῷ ἁγίῳ Πνεύματι τὴν spicietis, incrassatum est enim cor populi hujus, › χρησμῳδίαν ἀνέθηκε λέγων· ὁ Καλῶς ἔφη τὸ Πνεῦ és reliqua. Prirterea cum Fílius dè Patre Petrum μα τὸ ἅγιον διὰ τοῦ προφήτου Ἠσαΐου πρὸς τοὺς alloquitur, e Beatus es, inquit, «quia caro et πατέρας ὑμῶν· ἀκοῇ ἀκούσετε, καὶ οὐ μὴ συνῆτε, `sanguis non, revelavit tibi, sed Pater meus, qui in καὶ βλέποντες βλέψετε, καὶ οὐ μὴ ἴδητε. Επαχύνθη culis est ".» Hae eadem de se ipso idem Filius γὰρ ἡ καρδία τοῦ λαοῦ τούτου,» καὶ τὰ ἑξῆς. Πάλιν loquitur: • Nullus, s inquiens, novit Patrem nisi δὲ, ὅτε λέγει ὁ Υἱὸς περὶ τοῦ Πατρὸς τῷ Πέτρῳ Filius, et cui voluerit Filius revelare ". Similiter ὁ Μακάριος ε, ότι σάρξ καὶ αἷμα οὐκ ἀπεκάλυψε et de Spirita Paulus ait: «Nobis äutem revelavti σοι, ἀλλ' ὁ Πατήρ μου ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς.» Τὰ αὐτ Deus per Spiritum sum.. Rursum cum dixisset τὰ καὶ περὶ ἑαυτοῦ λέγει· «Οὐδεὶς ἐπιγινώσκει τὸν Paulas: «Maltifariam multisque modis olim 10- Πατέρα, ο φησίν, ὁ εἰ μὴ ὁ Υἱός, καὶ ᾧ ἂν βούληταί cutus Deus patribus nostris în prophėtis ", › alibi ὁ Υΐς ἀποκαλύψαι. Ομοίως δὲ καὶ περὶ τοῦ Πνεύ dicit Filium loqui, • Experimentum,, inquiens, ματὸς ὁ Παῦλος λέγει· ὁ Ἡμῖν δὲ ἀπεκάλυψεν ὁ Θεὸς • quaritis ejus, qui in me loguitur Christus, filius διὰ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ.» Πάλιν οὖν εἰπὼν ὁ Παῦ antem Spiritum ait in apostolis loqui: «Quando, › λος· «Πολυμερώς καὶ πολυτρόπως πάλαι ὁ Θεὸς inquiens, tradent vos, nolite solliciti esse, quomodo, λαλήσας τοῖς πατράσιν ἐν τοῖς προφήταις,» καὶ τὰ aut quid loquamini. Dabitur enim vobis in illa hora, ἑξῆς, ἀλλαχοῦ λέγει, ὅτι ὁ Υἱὸς λαλεῖ, τῷ εἰπεῖν· quod loquamini. Non enim vos estis,qui loquimini, Η δοκιμὴν ζητεῖτε τοῦ ἐν ἐμοὶ λαλοῦντος Χρι sed Spiritus Patris, qui lequitur in vobis ".» Ac στοῦ; Ο δὲ Υἱὸς τὸ Πνεῦμα εἶπε λαλεῖν ἐν τοῖς da Patre quidem, et de se ipso Servator dixit: ἀποστόλοις. 4 "Οτε δέ, φησί, παραδώσουσιν ὑμᾶς, Ego et Pater veniemus, et mansionem apud eatin μὴ μεριμνήσητε, πῶς ἢ τί λαλήσετε. Δοθήσεται faciemus " apud illum utique, qui templum ipso- γὰρ ὑμῖν ἐν ἐκείνῃ τῇ ὥρᾳ, τί λαλήσετε. Οὐ γὰρ rum erit, et dignus, qui eos suscipiat. fit Paulus ὑμεῖς ἐστε οἱ λαλοῦντες, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τοῦ Πα de sancto Spiritu, Ani ignoratis, inquit, vos esse τρὸς ὑμῶν τὸ λαλοῦν ἐν ὑμῖν, ο Καὶ περὶ μὲν τοῦ iemplum Spiritus sanéti, qui habitat in vobis "?, Πατρὸς καὶ ἑαυτοῦ ὁ Σωτὴρ είρηκεν ότι ο Εγώ Præterea Sérvatoŕ ait in Evangelio: Sicut Pater καὶ ὁ Πατὴρ ἐλευσόμεθα καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιή suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius, quos σομεν, ο τῷ γεγονότι δηλαδή ναῷ τούτων καὶ ἀξί vult vividcat is. Paulus autem ad Corinthios, τῆς ὑποδοχῆς αὐτῶν. Περὶ δὲ τοῦ ἁγίου Πνεύματος i Spiritus, inquit, i est qui vivifcat s. Docet ἔφη Παῦλος· "Η οὐκ οἴδατε, ὅτι τὰ σώματα ὑμῶν idem Paulus, Divisiones, inquiens, gratiarum ναὸς τοῦ ἐν ὑμῖν ἀγίου Πνεύματός ἐστι;» Καὶ κα sunt, idem autem Spiritus, et divisiones ministra- λιν· ι Καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ τὸ ἅγιον οἰκεῖ ἐν tionum sunt, idem autem Dominus, et divisiones ὑμῖν.» Καὶ ἐν μὲν τῆς Εὐαγγελίῳ φησὶν ὁ Σωτήρ· operationum sunt, idem autem Deus. Ad hat "Ωσπερ ὁ Πατήρ ἐγείρεὶ τοὺς νεκροὺς καὶ ζωοποιεῖ; David Dominum esse piorum hæreditatem dicit, οὕτω καὶ ὁ γιος, οἷς θέλει, ζωοποιεί. • Dominus, › inquiens, «pars hæreditatis meæ".» Κορινθίους γράφει Παύλος· «Τὸ Πνεῦμα ζωοποιεί. Jeremias autem Filium, Qui formavit, inquiens, Καὶ αὖθις διδάσκει Παῦλος, ο Διαιρέσεις δὲ χαρι i omnia, ipse est hæreditas Jacob r., Pavlis vero σμάτων εἰσὶ, τὸ δὲ αὐτὸ Πνεῦμα· καὶ διαιρέσεις δια Spiritum sanctum, Qui est pignus, inquiens, κονιῶν εἰσι, καὶ ὁ αὐτό; Κύριος· καὶ διαιρέσεις • lisreditatis nostra ".» eremias Dominum di- ενεργημάτων εἰσὶ, καὶ ὁ αὐτὸς Θεός.» Καὶ ὁ μὲν rexisse popuhim ait, e Non dixi, inquiens, ubi Δαυΐδ τὸν Κύριον εἶναι τὴν κληρονομίαν τῶν εὐσε est Dominus, qui eduxit nos ex Ægypto, qui rexſt βῶν λέγει· Κύριος γὰρ, 3 φησι, «μερὶς τῆς κλη- ❖་ nos in deserto "; Paukis autem ad Corinthios ρονομίας μου· κ δ δ' Ἱερεμίας τὸν Υἱόν· ε 0 πλά Scribens Christum ostendit fuisse veteris, populi σας ο γάρ, φησί, τὰ πάντα, αὐτὸς κληρονομία τῷ * febr " ** Matth. xv, 27. * i Cor. 11, 10. Πρὸς δὲ 19 Joan. sit, 59, 40. 18 Art. tv, 20. Mid. sri, 17. 10 Η Cor. sini, 5 Lic. sii, 11, 12. το Jhan. πιν, 25. } Cor, vi, 19. * Joan. v. 21. " r. 11. 8 8 11 Cor. Si, 4 επ., το is Psal. xv; 5. * Jer. 1. "Ephes. 1, 14. "Jer. 11; 8.

TIT. II. Ἰαχώδ·, ὁ δὲ Παῦλος τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, «ὅτι ὁ ducem. Sic enim inquit: • Bibebant e spirituali ἀῤῥαβὼν τῆς κληρονομίας ἡμῶν ἐστι.» Καὶ ὁ μὲν petra, petra autern erat Christus ".» Isaias vero Ἱερεμίας φησίν, ὅτι Κύριος ὡδήγησε τὸν λαὸν, εἰ- tribuit hoc Spiritui sancto, e Duxit, o inquiens, ρηχὼς ὅτι «Οὐκ εἶπον, Ποῦ ἐστι Κύριος, ὁ ἀναγαγών • eos per abyssum, ut equum per desertum, et ἡμᾶς ἐκ γῆς Αἰγύπτου, ὁ καθοδηγήσας ἡμᾶς ἐν τῇ non sunt defatigati: ut oves per campum, et deἐρήμῳ·, ὁ δὲ Παῦλος, Κορινθίοις γράφων, τὸν scendit Spiritus a Domino, et duxit eos s.» PauΧριστὸν δείκνυσιν ὁδηγὸν τοῦ πάλαι λαού, φάμενος" lus cum Deo, vocare ipsum, attribuisset, Qui Επινον γὰρ ἐκ πνευματικῆς ἀκολουθούσης πέτρας ine, v inquiens, e segregavit ex utero matris mea, ἡ δὲ πέτρα ἦν ὁ Χριστός.» Ο δὲ Ησαΐας τῷ Πνεύ et vocavit per gratiam suam ",, idem ad Romanos ματι τῷ ἁγίῳ τὴν ὁδηγίαν αὐτῶν ἀνέθηκεν, εἰρη- scribens Christo id ascribit, ‹ In quibus estis, ▸ ' In χώς ο Ηγαγεν αὐτοὺς διὰ τῆς ἀβύσσου, ὡς ἵππου inquiens, ● et vos, vocati Jesu Christi”. δι' ἐρήμου, καὶ οὐκ ἐκοπίασαν; καὶ ὡς κτήνη διὰ τοῦ libro autem, quo res ab apostolis gestæ continen πεδίου. Καὶ κατέβη Πνεῦμα παρὰ Κυρίου, καὶ ὡδή tur, hoc ipsum ad Spiritum sanctum refertur. γησεν αὐτούς. ο Καὶ ὁ μὲν Παῦλος τὸ καλεῖν τῷ Θεῷ Segregate, inquit, c mihi Paulum, et Birnaἀναθεί; - «Ὁ Θεὸς γάρ, ο φησίν, ὁ ἀφορίσας με ἐκ β bama ad opus ad quod vocavi eos 3,, Εx persona κοιλίας μητρός μου, καὶ καλέσας διὰ τῆς χάριτος Patris aliquando loquuntur prophetæ, in eo loco: αὐτοῦ· ο Ρωμαίοις γράφων, καὶ τῷ Χριστῷ τοῦτο· Semel locutus sum in Sancto meo, si Davidi menδίδωσιν· εἐν οἷς γάρ, φησὶν, ἐστὶ καὶ ὑμεῖς, κλη tiar, semen tuum in æternum manebit”,ɔ et τὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ἡ δὲ βίβλος των Πράξεων quæ sequuntur. Aliquando ex persona Filii, ut cum καὶ τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ τοῦτο νέμει·. Αφορά dicit Isaias: " Cognoscet populus in illa die, quia αετό και γάρ, ο φησί, στὸν Παῦλον καὶ τὸν Βαρνά- ego ipse, qui loquebar adsum s ". Aliquando ex δεν εἰς τὸ ἔργον 8 προσκέκλημαι αὐτούς. Καὶ ποτὲ persona sońcti Spiritus, ut cum Paulus ad Timo· μὲν οἱ προφῆται προσώπῳ τοῦ Πατρὸς λαλοῦσιν, theum scribit: • Spiritus manifeste dicit, quosὡς τό· ε Απαξ ώμοσα ἐν τῷ ἁγίῳ μου. εἰ τῷ Δαυλό dam in extremis temporibus discessuros a fide "., ψεύσομαι, τὸ σπέρμα αὐτοῦ εἰς τὸν αἰῶνα μένει, ο Et cum Agabus propheta dit: ‹ Hæc dicit Spiritus καὶ τὰ ἑξῆς· ποτὲ δὲ προσώπῳ τοῦ Υἱοῦ, ὡς ὅταν sanctus, a et cetera. Omnia replet Deus, «Nonne Ησαΐα; λέγῃ·: Γιώσεται ὁ λαὸς ἐν τῇ ἡμέρᾳ calum, inquit, et.erram ego impleo? dicit Dorei - ἐκείνῃ τὸ ὄνομά μου, ὅτι ἐγώ εἰμι, αὐτὸς ὁ λαλῶν nus.. Sic autem de Filio Paulus scribit: • Qni Φέρει μι· ὁ ποτὲ δὲ ἐκ προσώπου τοῦ ἁγίου Πνεύ descendit, idern est, qui etiam ascendit super our ματος, ὡς ὅταν Παῦλος πρὸς Τιμόθεον γράφῃ. nes calos, ut impleat omnia ", Quod item do . Τὸ Πνεῦμα ῥητῶς λέγει, ὅτι ἐν ὑστέροις καιροίς Spiritu sancto loquitur David, c Quo,» inquiens, ἀποστήσονταί τινες τῆς πίστεως·» καὶ ὅταν ᾿Αγα ‹ ibo a spiritu tuo "?, Dieens autem, «Quo ibo a δας ο προφήτης λέγῃ· ο Ταδε λέγει τὸ Πνεῦμα τὸ spiritu tuo, significavis, omnia Spiritum sancfum ἅγιον, ο καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ ὁ μὲν Θεὸς πληροῖ τὰ funplere. πάντα· «Οὐχὶ τὸν οὐρανὸν ο γάρ, φησί, ο καὶ τὴν γῆν ἐγὼ πληρῶ; λέγει Κύριος.» Περὶ δὲ τοῦ 17ου γράφει Παῦλος· «Ο καταβὰς αὐτός ἐστι καὶ ὁ ἀναβὰς ὑπεράνω τῶν οὐρανῶν, ἵνα πληρώσῃ τὰ πάντα· Τὸ αὐτὸ δὲ καὶ περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματός φησιν ὁ Δαυΐδ·. Ποῦ πορευθῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύματός σου;» τῷ δὲ εἰπεῖν, ἐποῦ πορευθῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύματός σου,, ὅτι καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα πληροί τὰ πάντα ἐδήλωσεν. Ετι περὶ Πατρὸς καὶ Γιοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος, διακεκριμένη ἅμα καὶ ἡνωμένη θεολογία του μεγάλου Βασιλείου, ἐκ τοῦ λόγου τοῦ περὶ πιο σεως. Διαδραμὼν τὰ σύμπαντα, καὶ ὑπὲρ τᾶσαν τὴν Χτίσιν ἀνανεύσα; τοῖς λογισμοῖς, καὶ ἐπέκεινα τούς των τὸν νοῦν ἀνυψώσας, εννόησον τὴν θείαν φύσιν ἐπτῶσιν, άτρεπτον, ἀναλλοίωτον, ἀπαθῆ, ἀπλῆν, ἐσύνθετον, ἀδιαίρετον, φῶς ἀπρόσιτον, δύναμιν ἄφι την, μέγεθος απεριόριστον, δόξαν ὑπεραστράπτουσιν, ἀγαθότητα ἐπιθυμητήν, κάλλος ἀμήχανον, σφοδρῶς μὲν τῆς τετρωμένης ψυχῆς καθαπτόμενον, λόγῳ δὲ δηλωθῆναι πρὸς ἀξίαν ἀδύνατον. Ἐκεῖ Πατὴρ καὶ Υἱὸς καὶ ἅγιον Πνεῦμα, ἡ ἄκτι στις φύσις, τὸ δεσποτικὴν ἀξίωμα, ή φυσική αγαθέτης, Πατήρ ἡ πάντων ἀρχὴ, ἡ αἰτία τοῦ εἶναι " 1 Cor. 5, 4. " Isa. Lit, 10. 20 Isa. 1.311, 13. 1 1 Τim. 1, 1. ' › De Patre item, et Filio, et Spiritu sancto distincta pariter atque unita Divinitatis ratio, maani Basilii ex oratione de fide. Ubi cuncta percurreris, et omnia, quæ procreata sunt, ratione lustraveris, mentemque super bis sublimem constitueris, cogita naturam divinam constantem, immobilem, incommutabilem, perture bationum expertem, simplicem, incompositam, indivisibilem, lucem inaccessam, potentiam inexpli cabilem, gloriam immensam, bonitatem optabilem, pulchritudinem inβnitam, quæ verbis declarari non potest pro dignitate. Illic Pater, et Filius, et Spiritus sanctus increata natura, princeps dignitas, naturalis bonitas, Pater rerum omnium principium, corum quæ sunt auctor, ut sint, viventium :: Gal. 1, 17 Jer. xxm, 21. Rom. 1, 6. 38 Act. xm, 43. Psal. LXXIV!!!, 38 Ephes. IV, 6.» Psal. cxxxvIII,

$5 ἡ πηγὴ τῆς ζωῆς, ἡ σοφία, ἡ δύναμις, ἡ εἰκὼν ἡ ἀπαράλλακτος τοῦ ἀοράτου Θεοῦ, ὁ ἐκ τοῦ Πατρός γεννηθεὶς Υἱὸς, ὁ ζῶν Λόγος, ὁ Θεὸς ὤν, καὶ πρὸς τὸν Θεὸν ἄν· ῶν, οὐχὶ προσγενόμενος· ὑπάρχων πρὸ τῶν αἰώνων, οὐχὶ προσκτηθεὶς ὕστερον· Υἱός, οὐχὶ κτῆμα· ποιητής, οὐχὶ ποίημα· κτίστης, οὐχὶ κτίσμα· πάντα ὢν ὅσα ἐστὶν ὁ Πατήρ· Υἱὸς, εἶπον, καὶ Πατήρ. Φυλασσέ μοι ταύτας τας Ιδιό τητας. Μένων οὖν ἐν τῷ εἶναι Υἱός, πάντα ἐστὶν ὅσα ἐστὶν ὁ Πατήρ, κατὰ τὴν φωνὴν αὐτοῦ τοῦ Κυρίου εἰπόντος· Πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ, ἐμὰ ἐστι. Τῷ ὄντι γὰρ τῆς εἰκόνος ἐστὶ πάντα, ὅσα πρίσ εστι τῇ πρωτοτύπω μορφῇ. Εθεασόμεθα γάρ, φησὶν ὁ εὐαγγελιστής, την δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς - fadix, ex quo fons vitae profuit. Sapientia, po- τοῖς οὖσιν, ἡ ρίζα τῶν ζώντων. Όθεν προήλθε testas, imago Dei invisibilis absolutissima, Filius ex Patre genitus, qui vivens est Verbum, qui Deus cst, et est apud Patrem. Sic autem est, ut nunquam non fuerit, cum sit ante sæcula, non autem post àcquisitus. Filius, inquam, non possessio; effector, non factus: creator, non creatus, qui habet omnia quæ in Patre sunt, Flium et Patrem dico. Has mihi proprietates observa. In eo namque manens, ut Filius sit; quidquid est Pater, idem ipse est, quemadmodum ipsemet Dominus voce sua declarat, e Omnia, inquiens, • quæcunque habet Pater, mea sunt "0., Vere enim omnia, quæ in exemplaris forma sunt, imago continet. • Vidimus,» inquit evangelista, e gloriam ejus, gloriam ut Unigenitia Patre ",» hoc est, non res adwni- Μονογενούς παρὰ Πατρός· τουτέστιν, οὐκ ἐκ δω· rabiles ei munere et gratia tributas, sed quam ex societate naturali Filius obtinet paternæ divinitatis dignitatem. Accepisse enim cum rebus creatis commune est, natura autem obtinere proprium est geniti. Quamobrem ut Filius possidet quæcunque sunt Patris, ut Unigenitus autem universa in se ipso continet et comprehendit, nulla re cum alio divisa. Ex ipsa igitur appellatione cum naturæ socium intelligimus, non jussu creatum, sed ex essentia effulgentem, sine intervallo, sine tempore conjunctum Patri, parem in bonitate, in potentia æqualem, gloriæ socium. Quid enim est aliud, nisi sigillum, et imago totum in se Patrem exprimens? Quæ autem postea, in corpore constitutus ad te loquitur, disponens hominum salutem quam in carne nobis apparens attulit, se missum esse dicens, et nihil ex se posse facere, et se mandatum accepisse, et his similia, cave, ne praebcant tibi occasionem, ut Unigeniti divinitatem imminuas. Potentis enim ad imbecillitatem tuam summissio non debet esse divinitatis ejus imminutio. Naturam igitur cogita Deo congruentem, ex verbis autem abjectioribus dispositionem intellige. Veruín si de his vellemus accuratius in præsentia disserere, longam atque adeo infinitam sermoni nostro disputationem imprudenter insereremus. Quare ad propositum revertamur. ρεᾶς καὶ χάριτος δοθέντων αὐτῷ τῶν θαυμάτων, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς κατὰ φύσιν κοινωνίας ἔχοντος τοῦ Υἱοῦ τῆς πατρικῆς θεότητος τὸ ἀξίωμα. Τὸ μὲν γὰρ λαβεῖν κοινὸν καὶ πρὸς τὴν κτίσιν· τὸ δὲ ἔχειν ἐκ φύσεως ἴδιον τοῦ γεννηθέντος. Ως μὲν οὖν Υἱός, φυσικῶς κέκτηται τὰ τοῦ Πατρός· ὡς δὲ Μονογενής; όλα έχει ἐν ἑαυτῷ συλλαβών, οὐδενὸς καταμεριζομένου προς ἕτερον. Ἐξ αὐτῆς τοίνυν τῆς Υἱοῦ προσηγορίας διδασκόμεθα, ὅτι τῆς φύσεως ἐστι κοινωνός· οὐ προσο τάγματι κτισθεὶς, ἀλλ' ἐκ τῆς οὐσίας ἐκλάμψας ἀδιαστάτως, ἀχρόνως τῷ Πατρὶ συνημμένος, ἴσας ἐν ἀγαθότητι, ἴσος ἐν δυνάμει, κοινωνὸς τῆς δόξης. Καὶ τί γάρ, ἀλλ᾽ ἢ σφραγὶς καὶ εἰκὼν, ὅλον ἐν ἑαυ τῷ δεικνὺς τὸν Πατέρα; Οσα δέ σοι μετὰ ταῦτα ἀπὸ τῆς σωματικῆς κατασκευῆς διαλέγεται, τὴν τῶν ἀνθρώπων σωτηρίαν οἰκονομῶν, ἣν διὰ σαρχός ἐπιφανεὶς ἡμῖν ἐπεδείξατο, ἀποστελλόμενον λέγων ἑαυτὸν, καὶ μηδὲν δυνάμενον ἀφ' ἑαυτοῦ ποιεῖν, καὶ ἐντολὴν λαβόντα, καὶ ὅσα τοιαῦτα, μή σοι παρεχέτω ἀφορμὰς πρὸς τὸ κατασμικρύνειν τοῦ Μονογενοῦς τὴν θιότητα. Οὐ γὰρ ἡ πρὸς τὸ σὲν ἀσθενὲς συγκατά βασις ἐλάττωσις ὀφείλει γίνεσθαι τῆς ἀξίας τοῦ δυνατοῦ· ἀλλὰ τὴν μὲν φύσιν νόει θεοπρεπῶς, τὰ δὲ ταπεινότερα τῶν ῥημάτων δέχου οἰκονομικῶς. Περὶ ὧν εἰ βουληθείημεν ἐν τῷ παρόντι πρὸς ἀκρίβεια, διηγείσθαι, λάθοιμεν ἂν ἑαυτοὺς πολύ τι καὶ ἀπές ραν τον πλῆθος λόγων επεισάγοντες τῇ ὑποθέσει. Αλλ' ἐπὶ τὸ προκείμενον ἐπανίωμεν. "Οτι διά Animus, qui a materiæ affectionibus sese potuerit expurgarc, et iis quæ creata sunt posthabitis, νοια ή δυνηθεῖσα τῶν τε ὑλικῶν καθαρεῦσαι παθῶν ex profundo ad supera piscis instar emergere, in ca puritate, qua conditus est, situs, videbit illic esse Spiritum sanctum, ubi Filius, et Pater est, habentem et ipsum omnia conjunctim, et ex natura, bonitatem, rectitudinem, sanctitatem, vitum: Spiritus enim, inquit, tuus. ille bonus, et Spiritus rectus, et Spiritus tuus, illum sanctum. Ει lex Spiritus vitae, Paulus ait. Quorum nihil ipsi comparatum est, aut posterius adjunctum, sed quemadmodum nec calefaciendi vis ab igne, nec splendor a înce separari potest, sie a Spiritu nec šanétitas sejungi, nec bonitas, nec rectitudo. Illic brgo consistit Spiritus, illic in beata natura " 13 Joan. 1, 14. Juan. SV, ' nec καὶ τὴν νοητὴν κτίσιν πᾶσαν καταλιπεῖν, καὶ οἷόν τις ἰχθὺς ἀπὸ τοῦ βυθοῦ πρὸς τὴν ἄνω ἐπιφά νειαν ἀνανήξασθαι, ἐν τῷ καθαρῷ τῆς κτίσεως γενομένη, ἐκεῖ ὄψεται τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὅπου Υἱὸς, καὶ ὅπου Πατήρ, πάντα ἔχον καὶ αὐτὸ συνου σιωμένως κατὰ τὴν φύσιν, τὴν ἀγαθότητα, τὴν εὐθύτητα, τὸν ἁγιασμὸν, τὴν ζωήν. Τὸ Πνεῦμα γὰρ σου, φησὶν, τὸ ἀγαθόν· καὶ πάλιν, Πνεῦμα εὐθές· καὶ πάλιν, Τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Καὶ ὁ Ἀπόστο λος· 'Ο νόμος τοῦ Πνεύματος τῆς ζωῆς. Τούτ των οὐδὲν ἐπίκτητον αὐτῷ, οὐδὲ ὕστερον ἐπιγενόμενον πρόσεστιν· ἀλλ' ὥσπερ ἀχώριστον τῷ πυρὶ τὸ θερμαίνειν, καὶ τῷ φωτὶ τὸ λάμπειν· οὕτω καὶ τῷ

PANOPLIA DOGMAT:CA. TIT. II. Πνεύματι τὸ ἁγιάζειν, τὸ ζωοποιεῖν, ἡ ἀγαθότης, ή cum multitudine numeratur, sed in, Trluitate conεὐθύτης. Ἐκεῖ τοίνυν ἕστηκε τὸ Πνεῦμα, ἐκεῖ, ἐν τῇ spicitur. Solus nuntiatur, non cum pluribus conμαχαρία φύσει, οὐ μετά πλήθους ἀριθμούμενον, ἀλλ' prehenditur. Sicut enim Pater est uuus, et Filius ἐν τῇ Τριάδι θεωρούμενον· μοναδικῶς ἐξαγγελλόμεν unus, sic et Spiritus unus est. At ministrantium vix queas. νον, οὐκ ἐμπεριειλημμένον τοῖς συστήμασιν. Ὡς γὰρ spirituum multitudinem enumerare Πατήρ εἷς, καὶ Υἱὸς εἰς· οὕτως ἂν καὶ τὸ ἅγιον Proinde in rebus creatis ne quæras euin, qui super Πνεῦμα. Τὰ δὲ λειτουργικά πνεύματα καθ' Εκαστον illas est: Ne deduxeris illum, qui sanctos facit, adl τάγμα πλῆθος ἡμῖν ὑποφαίνει δυσεξαρίθμητον. Μὴ eos qui funt sancti. Ilic augelos replet, sanctas elliτοίνυν ζήτει ἐν τῇ κτίσει τὸ ὑπὲρ τὴν κτίσιν· μὴ cit potestates, omnibus vitam præbet. Hic se rebus καταγάγῃς τὸ ἁγιάζον μετὰ τῶν ἁγιαζομένων. Τοῦτο procreatis sic impartitur, ut cum ab aliis aliter πληροί ἀγγέλους, πληροῖ ἀρχαγγέλους, ἁγιάζει δυνά perceptus sit, a nulla tamen ejus participe minuaμεις, ζωοποιεῖ τὰ σύμπαντα. Τοῦτο εἰς πᾶσαν κτίσιν tur; omnibus dat gratiam suam, nec tamen in acμεριζόμενον, καὶ ἄλλως ὑπ᾽ ἄλλου μετεχόμενον, οὐ cipientes insumitur, sed cum illi, qui accipiunt, ἂν ἐλαττοῦται παρὰ τῶν μετεχόντων. Πᾶσι μὲν τὴν impleantur, ipse tamen integer manet. Quemadπαρ' ἑαυτοῦ χάριν δίδωσιν· οὐκ ἀναλίσκεται δὲ εἰς modum sol a corporibus, quæ ipse illustrat, variis τοῦ; μετέχοντας· ἀλλὰ καὶ οἱ λαβόντες πληροῦνται, & modis excipitur, nec tamen ab illis imminuitur, declarat sic et Spiritus gratiam suam omnibus communicans integer indivisusque permanet. Omnes illustrat ad cognitionem Dei. Nomine suo 'prophetas allat, legislatores efficit sapientes, sacerdotes erudit, reges corroboral, justos dirigit, lemperatos exornat; præstat munera curationum, mortuos. in vitam revocat, vinctos solvit, alienos adoptat in filios. Hæc per cœlestem agit generationem. Si publicanum credentem susceperit, eum evangelistam: si fuerit in piscatore, theologum reddit si persecutorem resipiscentem invenerit, gentium apostolum facit, præconein Adei, vas eles ctionis. Per hunc imbecilli fortes flunt, pauperes ditescunt; rudes infantesque sapicntibus evadunt sapientiores. Hic et in coelo consistit, et terram implevit, et ubique est, et nusquam includitur. Totus in singulis inhabitat, et est totus cum Deo, non ministrantis more dona distribuit, sed auctoritate sua munera dilargitur. Dividit enim singulis, inquit, peculiariter uti vult. Mittitur ille quidem ut minister, sed sua agit potestate. Hunc animis nostris ut præsto sit nulloque nos tempore deserat obsecremus. καὶ αὐτό ἐστιν ἀνενδεές. Καὶ ὥσπερ ὁ ἥλιος ἐπιλάμπων τοῖς σώμασι, καὶ ποικίλως ὑπ' αὐτῶν μετεχύμενος, οὐδὲν ἐλαττοῦται παρὰ τῶν μετεχόντων· οὕτω καὶ τὸ Πνεῦμα πᾶσι τὴν παρ' ἑαυτοῦ χάριν περέχον, ἀμείωτον μένει καὶ ἀδιαίρετον. Πάντας φωτίζει πρὸς τὴν τοῦ Θεοῦ κατανόησιν, ἐμπνεῖ τοῖς προφήταις, νομοθέτας σοφίζει, ἱερέας τελειοί, ένα ισχύει βασιλείς, καταρτίζει δικαίους, σεμνύνει σώο φρονας, ἐνεργεῖ χαρίσματα ιαμάτων, ζωοποιεῖ τοὺς νεκρός, λύει τους πεπεδημένους, υἱοθετεῖ τοὺς ἀλλο τρωμένους. Ταῦτα διὰ τῆς ἄνωθεν γεννήσεως ένερ. γιὰ Ἐὰν τελώνην λάβῃ πιστεύοντα, εὐαγγελιστὴν ἀποδείκνυσιν· ἐὰν ἐν ἁλιεῖ γένηται, θεολόγον ἀπο τελεῖ· ἐὰν διώκτην εὕρῃ μετανοοῦντα, ἀπόστολον ἐθνῶν ἀπεργάζεται, κήρυκα πίστεως, σκεῦος ἐκλογῆς. Δι' αὐτοῦ οἱ ἀσθενεῖς ἰσχυροί· οἱ πτωχοὶ πλουτίζουσιν· οἱ ἰδιῶται τῷ λόγῳ σοφώτεροι εἰσι τῶν σοφῶν. Παῦλος ἀσθενὴς, ἀλλὰ διὰ τὴν παρου σίαν τοῦ Πνεύματος τὰ σουδάρια τοῦ χρωτὸς αὐτοῦ [πσιν παρεῖχε τοῖς ὑποδεχομένοις. Πέτρος καὶ αὐτὸς σώμα περικείμενος ἀσθενείας, ἀλλὰ διὰ τὴν ἐνοιτοῦσαν χάριν τοῦ Πνεύματος ἢ ἐκπίπτουσα τοῦ σώ ματος σκιὰ ἀπεδίωκε τὰς νόσους τῶν καταπονουμένων. Πτωχὸς Πέτρος καὶ Ἰωάννης· οὐ γὰρ εἶχον ἀργύριον, οὐδὲ χρυσίον· ἀλλ' ἐχαρίζοντο υγίειαν πολλῶν χρυσίων τιμιωτέραν. Παρὰ πολλῶν γὰρ λαβὼν χρυσίον ὁ χωλός, ὅτι προσαίτης ἦν· παρὰ δὲ Πέτρου δεξάμενος τὴν χάριν, ἐπαύσατο προσαιτῶν, ἀλλόμενος ὥσπερ ἔλαφος, καὶ αἰτῶν τὸν Θεόν. Ούκ ἔδει Ἰωάννης τὴν τοῦ κόσμου σοφίαν, ἀλλ᾽ ἐφθέγξατο ῥήματα τῇ δυνάμει τοῦ Πνεύματος, οἷς οὐδε μία σοφία προσβλέψαι δύναται. Τοῦτο καὶ ἐν οὐρανῷ ἔστηκε, καὶ τὴν γῆν πεπλήρωκε, καὶ πανταχοῦ πάρα ἐστι, καὶ οὐδαμοῦ περιέχεται. Ολον ἑκάστῳ ἐνοικεῖ, καὶ ὅλον ἐστὶ μετὰ τοῦ Θεοῦ. Οὐ λειτουργικώς διακινεῖ τὰς δωρεάς, ἀλλ᾽ αὐθεντικῶς διαιρεῖ τὰ χαρίσματα. Διαιρεῖ γὰρ, φησὶν, ἰδίᾳ ἑκάστῳ, καθώς βούλεται. Αποστέλλεται μὲν οἰκονομικῶς, ἐνεργεῖ δὲ αὐτεξουσίως. Τοῦτο παρεῖναι ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν εὐξώμεθα, καὶ μηδένα καιρὸν ἡμᾶς ἀπολιμπάνειν. Έτι περὶ Πατρός, Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος De Patre item, et Filio, et Spiritu sancto distincta διακεκριμένη ἄρα καὶ ἡνωμένη θεολογία του μεγάλου Βασιλείου ἐκ τῆς πρὸς Γρηγόριον τὸν ἀδελφὸν ἐπιστολῆς τῆς περὶ διαφοράς ουσίας καὶ ὑποστάσεως. Ἐπὶ τῆς ἁγίας Τριάδος ὁ τὸν Πατέρα νοήσας αύτόν τε ἐφ' ἑαυτοῦ κατενόησε, καὶ τὸν Υἱὸν τῇ διανοίᾳ συμπαρεδέξατο. Ο δὲ τὸν Υἱὸν λαβὼν καὶ τὸ Πνεύμα συμπαρέλαβε, καὶ ἀκολούθως μὲν κατὰ τὴν τάξιν, συνημμένως δὲ κατὰ τὴν φύσιν τῶν τριῶν ἐν ἑαυτῷ συγκεκραμένην τὴν πίστιν ἀνετυπώσατο. pariter atque unita divinitatis ratio, magni Basilii epistola ad Gregorium fratrem de essentiæ el personæ differentia. In sancta Trinitate qui Patrem novit, et Patrem ipsum intelligit, et eadem cogitatione Filiumn compres hendit. Qui vero Filium accipit, et Spiritum simul assumit, et consequenter quidem secundum ordinem, conjuncte autem secundum naturam, trium in idem commistam in se ipso fidem expressit, et qui Spi

ritum tantum dixit, comprehendit simul lac con- Καὶ ὁ τὸ Πνεῦμα μόνον εἰπὼν συμπεριέλαβε τῇ fessione illum etiam, cujus est spiritus est enim Christi: et eum, ex quo; nam est ex Deo, ut inquit Apostolus. Et quemadmodum in catena qui extremitatem unam attingit, simul etiam alteram trabit extremitatem, sic qui Spiritum traxit, ut inquit Propheta, per ipsun et Filiuin et Patrem simul attraxit. Et qui Filium apprehenderit, babebit ipsum ab altera quidem parte Patrem suum, ab altera autem parte Spiritum proprium adducentem. Neque enim a Patre poterit separari, qui semper est in Patre, neque a Spiritu sejungi, qui omnia per ipsum agit. Quamobrem nulla sectio, aut divisio ullo modo potest excogitari, qua τσὶ Pater sine Filio, vel Filius sine Spiritu intelligatur. Sed ea in bis est tum unio, tum distinctio, quæ nec oratione potest explicari, nec animo comprehendi, cum nec personarum distinct'o essentiæ distrahat conjunctionem nec essentiæ, conjunctio personarum confundat proprietatem. Mirabili namque ratione in bis est tum conjuncta distinctio, tum distincta conjunctio. Verum ut aliquo modo rei obscuritas illustretur, vel quædam potius adhibeatur adumbratio veritatis, coelestis artus, quem irim appellant, exemplum consideremus. Omnium enim eolorum ipsius splendores et distincti videntur esse, quoniam lucidi sunt, et conjuncti, quoniam latent oculos nostros mistionum termini, quibus distinguuntur colorum diversitates, ut discernere nequeamus, quousque pertineat aut iniΟ tium sumat vel rutilus, vel smaragdinus, vel glaucus luminis nitor. Quo quidem naturæ exemplo nos ratio docet, ne frustra laborem insumamus in dogmatis rationibus exquirendis, cum in difficilem aliquam disputationem incidimus, et utrum iis, quæ dicuntur, assentiendum sit, haesitamus. Quemadmodum enim in iis quæ oculis cernuntur, rationibus præstant experimenta, sic in sublimibus dogmatibus, cognitioni, quæ rationibus comparatur, fides antecellit. Ejusdem ex decimo oclaro cupitum ad Amphilo™ chium. Unus Deus et Pater, et nous unigenitus Filius, ét unus Spiritus sanctus. Unamquamque personam ὁμολογία ταύτῃ καὶ τὸ οὗ ἐστι τὸ Πνεῦμα τοῦ Χριστοῦ γάρ· καὶ τὸ ἐξ οὗ· ἐκ τοῦ Θεοῦ γάρ, και θα φησιν ὁ Παῦλος. Καὶ ὥσπερ ἐπὶ τῆς ἁλύσεως ὁ ἑνὸς ἄκρου ἀψάμενος καὶ τὸ ἕτερον ἄκρον συνε πεσπάσατο, οὕτως ὁ τὸ Πνεῦμα ἐλκύσας, καθά φησιν ὁ προφήτης, δι' αὐτοῦ καὶ τὸν Υἱὸν, καὶ τὸν Πατέρα συνείλκυσε. Καὶ εἰ τὴν Υιόν τις λάβοι, ἕξει αὐτὸν ἑκατέρωθεν, πῇ μὲν τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα; πῆ δὲ τὸ ίδιον Πνεῦμα συνεπαγόμενον. Ούτε γὰρ τοῦ Πατρὸς ὁ ἀεὶ ἐν τῷ Πατρὶ ὢν ἀποτμηθῆναι δυνήσεται, ούτε του Πνεύματός ποτε τοῦ Υἱοῦ διαζευχθήσεται ε πάντα ἐν αὐτῷ ἐνεργῶν. Οὐκ ἔστιν οὖν ἐπινοήσαι τιμὴν ἢ διαίρεσιν κατ' οὐδένα τρόπον, ὡ; ἢ τὸν Πατέρα χωρὶς τοῦ Υἱοῦ νοηθῆναι, ἢ τὸν Υἱόν χωρίς τοῦ Πνεύματος, αλλά τις άρρητος καὶ ἀκατανόητος ἐν τούτοις καὶ ἔνωσις καὶ διαίρεσις, οὔτε τῆς τῶν υποστάσεων διαφορᾶς τὸ συνεχὲς τῆς φύσεως δια σπώσης, οὔτε τῆς κατὰ τὴν οὐσίαν συναφείας τὸ ίδιαζοὺ τῶν γνωρισμάτων ἀναχεούσης. Καὶ ἐστὶ παραδόξως ἐπὶ τούτων καὶ διάκρισις συνημμένη, καὶ διακεκριμένη συνάφεια. Προσκείσεται δὲ καὶ τὰ πρὸς ἐπίγνωσιν αμυδράν υπόδειγμα, μᾶλλον δὲ σκιά τις ἀληθείας ἡ πολύχροος Τρις. Πάντων γὰρ τῶν ἐν αὐτῇ χρωμάτων αἱ αὐγαὶ καὶ διακεκριμένοι φαίνον καὶ τῷ τηλαυγείς εἶναι, καὶ συνηνῶσθαι δοκοῦσε τῷ λανθάνειν ἡμῶν τὰς ὄψεις τοὺς ὄρους τῶν με ξεων, τοὺς διακρίνοντας τὰς τῶν χρόνων ετερότητας ὡς ἀμήχανον ἐξευρείν μέχρι τίνος ἔστηκε τὸ πυραν γὲς, ἢ σμαραγδίζον τῆς αἴγλης, ἢ χλιάζον τῆς λαμπηδόνος, καὶ ἀπὸ τίνος ἄρχεται, παιδεύοντος, οἶμαι, τοῦ λόγου καὶ διὰ τῆς κτίσεως ἡμῶν μὴ καινοτομ θεῖν τοῖς περὶ τοῦ δόγματος λόγοις, ὅταν, εἰς τὸ δυσθεώρητον εμπεσόντες, πρὸς τὴν συγκατάβασιν τῶν λεγομένων ιλιγγιάσωμεν. Ως γὰρ ἐπὶ τῶν τοῖς ὀφθαλμοῖς φαινομένων κρείττων ἐφάνη τῆς ἀντιλο γίας ἡ πεῖρα, οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν ὑπεραναβεβηκότων δογμάτων κρείττων ἡ πίστις ἔστω τῆς διὰ τῶν λου γισμῶν καταλήψεως. Εκ τοῦ αὐτοῦ ἀποκεφαλαίωσις δεκάτη τῶν πρὶς Αμφιλόχιον, Εἰς Θεὸς καὶ Πατήρ, καὶ εἰς μονογενής Υιός, καὶ ἐν ἅγιον Πνεῦμα. Εκάστην τῶν ὑποστάσεων μονί sigillatim enuntiamus: Cumque oporteat connu- χῶς ἐξαγγέλλομεν. Ἐπειδὰν δὲ συναριθμεῖσθαι δέῃν merare, non id agimus, ut inerudita numeratione add multiplicis divinitatis intelligentiam adducamur. Neque enim componendo enuineramus, inerementum ab uno ad multitudinem facientes, dicentcsque unum, et duo, et tria: aut primum, aut secundum, aut tertium. r Ego. enim, inquit, Deus primus, et ego deinceps. › Deum secundum ad hunc usque diem nunquam audivimus. Sic enim Deum ex Deo adoramus, ut personarum proprietatem confitentes, unicum principatum asseramus, nec divinitatis rationem in multitudihem subdivisam discindimus, quoniam una in Deo, et Patre, et Filio unigenito quasi forma sper tatur incommutabili conjuncta vinculo divinitatis. οὐχὶ ἀπαιδεύτῳ ἀριθμήσει πρὸς πολυθείας ἔννοιαν έπφερόμεθα. Οὐ γὰρ κατὰ σύνθεσιν ἀριθμοῦμεν ἀφ' ἑνὸς εἰς πλῆθος ποιούμενοι τὴν παραύξησιν, ἕν καὶ δύο, καὶ τρία λέγοντες· οὐδὲ πρῶτον, καὶ δεύς τερον, καὶ τρίτον, «Εγώ γάρ, ο φησί, ο Θεός προς τος, ἐγὼ καὶ μετὰ ταῦτα. ο Δεύτερον Θεὸν οὐδέπω καὶ τήμερον ἀκηκόαμεν. Θεὸν γὰρ ἐκ Θεοῦ προσο κυνοῦντες, καὶ τὸ ἰδιάζον τῆς ὑποστάσεως ὁμολο γοῦμεν, καὶ μένομεν ἐπὶ τῆς μοναρχίας, εἰς πλῆθος απεσχισμένον τὴν θεολογίαν μὴ σκεδαννύντες, διὰ τὸ μίαν ἐν Θεῷ καὶ Πατρὶ καὶ Υἱῷ μονογενεῖ τὴν οἱονεὶ μορφὴν θεωρεῖσθαι τῷ ἀπαραλλάκτῳ τῆς θεό τητος επιζομένην. Υἱὸς γὰρ ἐν Πατρὶ, καὶ Πατὴρ ἐν Υἱῷ, ἐπειδὴ καὶ οὗτος τοιοῦτος, οἷος ἐκεῖνος,

PANOPLIA DOGMATICA. - Τ.Τ. 11. οξάσπερ οὗτος, ὥσπερ κατὰ τὴν ἰδιότητα τῶν προς- Filius enim in Paire, et Pater in Filio. Siquidem ὅπων εἷς, καὶ εἷς, κατὰ δὲ τὸ κοινὸν τῆς φύσεως ἂν οἱ ἀμφότεροι. Πῶς οὖν εἴπερ εἷς, καὶ εἷς, οὐχὶ δύο θεοί; Ότι βασιλεὺς λέγεται καὶ ἡ τοῦ βασιλέως εἰκὼν, καὶ οὐ δύο βασιλεῖς. Οὔτε γὰρ τὸ κράτος: σχίζεται, οὔτε ἡ βασιλεία μερίζεται. Ὃς γὰρ ἡ κρατοῦσα ἡμῶν ἀρχὴ καὶ ἐξουσία μία, οὕτω καὶ ἡ πάρ' ἡμῶν δοξολογία μία, καὶ οὐ πολλάί. Διότι ἡ τῆς εἰσ κόνος τιμὴ ἐπὶ τὸ πρωτότυπον διαβαίνει. “U οὖν ἐστιν ἐνταῦθα μιμητικῶς ἡ εἰκὼν, τοῦτο ἐκεῖ φυσικῶς ὁ Υἱός. Καὶ ὥσπερ ἐπὶ τῶν τεχνητῶν κατὰ τὴν μόρτὴν ἡ ὁμοίωσις, οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς θείας φύσεως τῆς ἀσυνθέτου ἐν τῇ κοινωνίᾳ τῆς θεότητός ἐστιν ἡ ἔνωσης. Ἐν δὲ καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ αὐτὸ μοναδικῶς ἐξαγγελλόμενον δι᾿ ἑνὸς Υἱοῦ, τῷ Πατρὶ συνεπτόμενον, καὶ δι' ἑαυτοῦ συμπληροῦν τὴν που λυύμνητον καὶ μακαρίαν Τριάδα, οὗ τὴν πρὸς τὸν Πατέρα καὶ Υἱὸν οἰκείωσιν ἱκανῶς ἐμφαίνει τῷ μή ἐν τῷ πλήθει τῆς κτίσεως, ἀλλὰ μοναχώς ἐκφωνεί ται. Οὐ γὰρ ἐν τῶν πολλῶν ἐστιν, ἀλλ᾽ ἂν ἐστιν ὡς εἰς Πατὴρ καὶ Υἱός, οὕτω καὶ ἐν Πνεῦμα ἅγιον. Τῆς μὲν οὖν κτιστῆς φύσεως τοσοῦτον ἀποκεχώρης κιν, ὅσον εἰκὸς τὸ μοναδικὸν τῶν συστηματικῶν, ἐπὶ πληθυσμὸν ἐχόντων. Πατρὶ δὲ καὶ Υἱῷ κατὰ τοιοῦτον ἤνωται, καθ' ὅσον ἔχει μονὰς πρὸς μονάδα τὴν οἰκειότητα. Καὶ οὐκ ἐντεῦθεν μόνον ἡ τῆς κατά φύσιν κοινωνίας ἀπόδειξις, ἀλλ' ὅτι καὶ ἐκ τοῦ Θεοῦ εἶναι, καὶ λέγεται, οὐχ ὡς τὰ πάντα ἐκ τοῦ Θεοῦ, ὑπ᾽ ὡς ἐκ Θεοῦ προσελθόν, οὐ γεννητὸν ὡς Υιός, ἀλλ' ὡς τὸ Πνεῦμα στόματος αὐτοῦ. Πάντως δὲ οὔτε το στόμα μέλος, οὔτε πνοὴ λυομένη τὸ πνεῦμα, ἀλλὰ καὶ τὸ σῶμα θεοπρεπῶς, καὶ τὸ Πνεῦμα οὐσία ζώσα, ἁγιασμοῦ κυρία, τῆς μὲν οἰκειότητος δηλουμένη; ἐντεῦθεν, τοῦ δὲ τρόπου τῆς ὑπάρξεως ἀῤῥή του φυλασσομένου. et hic est talis, qualis imago, et ille, qualis est hic, μt ex proprietate personarum sint unus, et unus, ex natura autem communione utrique unum. Quomodo igitur si unus, et unus, non duo dii? Quia cum calur rex et imago ejus, non tamen duo sunt reges. Neque enim potestas scinditur, aut dividitur regnum. Nam sicut est unius in nos imperium et principatus, sic etiam qui a nobis habetur honor, est unus, non multi. Honor enim, qui præstatur imagini, pervenit ad exemplar. Quare quod hic fit artis imitatione, illic natura Filius obtinet. Εt quemadmodum in iis, que funt ab artificibus, ex forma ducitur similitudo, sic in illa divina incempositaque natura ex communione divinitatis est ipša unitas. Unus autem est et Spiritus sanctus, qui et ipse singulariter effertur, et per unum Filium conjunctus Patri, et per se complet omnibus laudibus celebrandam ac beatissimanı Trinitatem. Cujus cum Patre Filioque conjunctio ex eo satis perspicue patet, quod non in rerum creataruin multitudine, sed singulariter pronuntiatur. Non enim est unus e multis, sed unus est singulari quadam ratione. Nam sicut unus est Pater, et unus Filius, sic unus est etiam Spiritus sanctus. Tantum igitur abesť a natura creata, quantum abesse par est singularém a congregatis et habentibus multitudinem, Patri vero et Filio sic unitus est, ut unitas cum unitate conjungitur. Nec solum ex hoc naturæ societas declaratur, verum etiam ex eo quod ex Deo esse dicitur, non quemadmodum omnia sunt ex Deo, sed quod ex Deo procedit; non ut FHius generatione, sed ut Spiritus oris ejus. Hic autem mihi os non ut membrum intelligas, nec spiritum uti flatum, qui dissolvitur ac dissipatur, sanctificationis dominam, cujus quidem societas servatur. ŝed os Deo dignum, et Spiritum essentiam vivam, èr his declaratur, essentie autem modus arcanus Ὅτι περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος διακεκριμένη άμα καὶ ἡνωμένη θεολογία του μεγάλου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου ἐκ τοῦ περὶ Υιού λόγου α'. Ἡμῖν δὲ μοναρχία τὸ τιμώμενον. Μοναρχία δὲ αχ ἣν ἂν περιγράφει πρόσωπον· ἔστι γὰρ καὶ τὸ ἐν στασιάζον προς ἑαυτὸ πολλὰ καθίστασθαι· ἀλλ' Αν φύσεως ομοτιμία συνίστησι, καὶ γνώμης συμ τρια, καὶ ταυτότης κινήσεως, καὶ πρὸς τὸ ἐν τῶν ἐξ αὐτοῦ σύννευσις, ὅπερ ἀμήχανον ἐπὶ τῆς γεννητῆς φύσεω;· ὥστε κἂν ἀριθμῷ διαφέρει, τῇ ἐξουσία βὴ τέμνεσθαι. Διὰ τοῦτο μονᾶς ἀπ' ἀρχῆς εἰς δυάδα κινηθεῖσα μέχρι Τριάδος ἔστη. Καὶ τοῦτό ἐστιν ἡμῖν ὁ Πατήρ, καὶ ὁ Υἱὸς, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Ο μὲν γεννήτωρ καὶ προβολεὺς, λέγω δὲ ἀπαθῶς, καὶ ἀχρόνως, καὶ ἀσωμάτως· τῶν δὲ τὸ μὲν γένο νημα τὸ δὲ πρόβλημα, ἢ οὐκ οἶδ' ὅπως ἂν τίς In codice 1 Mosquensi apud Mathisi przf. ad Eulliym. in Evang. legitur boc scholion a prima μπου: Ο μὲν μέγας Βασίλειος απεδοκίμασεν ἐπὶ τοῦ Υἱοῦ τὴν τοῦ γεννήματος προσηγορία, κατατρέχων Ευνομίου, χρησαμένου ταύτῃ ἀντὶ τῆς τοῦ Υἱοῦ, λέγων ὅτι Υἱὸς μὲν διαρρήδην παρ' αὐ De Patre lien, et Filio et Spiritu sancto distincta simul et unita divinitatis ratio, Magni Gregorii Theologi ex oratione prima de Filio. nobis autem unius Dei colitur principatus, ǹon quem una circumscribat persona: cum fieri possit, ut et unum a seipso dissideat, atque ita multa sit; sed quem æqualis naturæ dignitas: idem consensus, eadem motio, et omnium, quæ inde Quunt, in unum concursus constituat. Quod in fatura procreata fieri nequit, ut et numero differat, et divisam non habeat potestatem. Idcirco unitas al initio ad binarium progressa numerum intra ternarium consistit. Id nobis est Pater, Filius, et Spla ritus sanctus.Pater quidem genitor, et emissor (hắc miki nec perturbationem, nec tempus, nec corpus intelligas), Filius vero genitus; et Spiritus emissus: τοῦ τοῦ Πατρὸς ὠνομάσθη γέννημα δὲ οὐδαμοῦ τῆς Γραφῆς ἐκλήθη. Προστίθησι δὲ καὶ ἄλλα προς διαβολὴν τῆς τοιαύτης προσηγορίας, ὅτι καὶ ὡς δα ποῦν ὑποκορίζειν, τοῦτο ἐκεῖνος προσίετο, εἰς ἐλάτ. τωσιν τοῦ Υἱοῦ. Ὁ δὲ μέγας Γρηγόριος ενέκρινε τοῦτο καὶ ἀπεδέξατο καθ᾿ ἕτερον λόγον, ἔτι τε π

Καὶ μετ' ὀλίγα· Διὰ τοῦτο ἐπὶ τῶν ἡμετέρων όρων ἱστάμενοι τὸ ἀγέννητον εἰσάγομεν, καὶ τὸ γεννητόνι καὶ τὸ ἐκ τοῦ Πατρός εκπορευόμενον, ὡς πού φησιν ὁ αὐτὸς Θεὸς καὶ Λόγος. Πότε οὖν ταῦτα; Ὑπὲρ τὸ πότε ταῦτα. Εἰ δὲ δεῖ τι καὶ νεανικῶς εἰπεῖν, ἔτε ὁ Πατήρ. Πότε δὲ ὁ Πατήρ οὐκ ἦν; Ὅτε οὐκ ἦν. Τοῦτο οὖν καὶ ὁ Υἱὸς, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Πάλιν ἐρώτα με, καὶ πάλιν ἀποκρινούμαί σοι· πό ε ὁ Υἱός γεγέννηται; "Οτε ὁ Πατήρ οὐ γεγέννηται. Πότε δὲ τὸ Πνεῦμα ἐκπορεύεται; Οτε ὁ Υἱὸς οὐκ. εκπεπόρευται, ἀλλὰ γεγέννηται ἐχρόνως καὶ ὑπὲρ λόγον, εἰ καὶ μὴ δυνάμεθα τὸ ὑπὲρ χρόνον παραστή σαι θέλοντες έκφυγείν χρονικὴν ἔμφασιν. Τὸ γὰρ ὅτε, καὶ μετὰ ταῦτα, καὶ ἀπ' ἀρχῆς, οὐκ ἄχρονα, κἂν ὅτι μάλιστα βιαζώμεθα· πλὴν εἰ τὸ παρεκτεί νόμενον τοῖς ἀἰδίοις διάστημα τὸν αἰῶνα λαμβάνοι - μεν, τὸ μὴ κινήσει τιν, μηδὲ ἡλίου φορά μεριζόμε νον καὶ μετρούμενον, ὅπερ ή χρόνος. Πῶς οὖν οὐ συνάναρχα, εἰ συναΐδια; Ὅτι ἐκεῖθεν, εἰ καὶ μὴ μετ' ἐκεῖνον. Τὸ μὲν γὰρ ἄναρχον καὶ ἀΐδιον· τὰ δὲ ἄΐδιον οὐ πάντως αναρχον, ἕως ἂν εἰς ἀρχὴν ἀναφέρητας τὸν Πατέρα· οὐκ ἄναρχα οὖν τῷ αἰτίῳ. Δῆλον δὲ τὸ αἴτιον, ὡς οὐ πάντως πρεσβύτερον τῶν ὧν ἐστιν αἴτιον· οὐδὲ γὰρ τοῦ φωτὸς ἥλιος· καὶ ἄναρχά πως τῷ χρόνῳ, κἂν σὺ μορμολύττῃ τοὺς ἁπλουστέρους. Οὐ γὰρ ὑπὸ χρόνον τὰ ἐξ ὧν ὁ χρόνος. Ilaec quomodo possint enuntiari, ut que sensibus f ταύτα καλέσει, ἀφελών πάντη τῶν όρωμένων. sunt obnoxia, non occurrant, equidem nescio. Et paulo post: Quapropter ut intra nostros terminos tousis anius, Patrem ingenitum, Filium genitum, Spiritum, quemadmodum ipsemet Deus, et Dei Verbum alicubi dicit, a Patre procedentem inducimus. Quando igitur, inquies, hi? Antequam ulla esset temporis ratio: et, si licet juveniliter loqui, quando et Pater. Sin pergas. quærere, ecquando Faler? cum nunquam non fuisse respondebo, πι idem de Filio etiam intelligas, et Spiritu sancto. Quod si rursum interroges. quando Filius genitus fuerit, audies a me, tum, cum non est genitus Pater. Quando processerit Spiritus, cum ipse Filius nɔn processit, sed sine tempore genitus est ratione inexplicabili. Quanquam dum temporis significationem effugimus, licet verbis vim afferamus, non possumus tamen aliquid, quod supra tempus sit, constituere. Siquidem illa voces: c quando, ante, post, et ab initio, temporis non sunt expertes. Spatium igitur illud, quod duratione sua respondet scınpiternis, quodque nec ullus motus, nec solis cursus dividit aut dimetitur (id quod accidit tenpori) saeculum appellemus. Quomodo igitur, inquies, Filius, et Spiritus, cum sint, quemadmodum Pater, sempiterni, non sunt ctiam, sicut ille, sine princicipio? Quoniam ex illo sunt, licet post illum non sint. Quod enim principio caret, æternum est: quod autem æternum, non continuo est expers principii. Ad principium enim, quod est Pater, referuntur, quocirca principii non sunt expertes. Jam iliud constat, non omnem causam. iis quorum causa sit, antiquiorem esse, neque enim tuce sol est antiquior. At si tempus respicias, Filius et Spiritus sanctus perinde atque Pater principio vacant, quamvis tu simpliciores perterrefacias. Nam temporis auctores ipsi tempori non sunt subjecti Ejusdem ex oratione de dogmate et statu episcopo-C 'Εκ τοῦ λόγου τοῦ περὶ δόγματος, καὶ κατα στάσεως ἐπισκόπων. rum. Adoramus igitur Patrem, et Filium, et Spiritim sanctum, et proprietates ita divjdimus, ut divinitatem unam esse dicamus. Neque tria in unum contrahimus, ne Sabellii morbo laboremus: nec unum in tria diversa alienaque scindimus, ne in Arii furorem incidamus. Quid enim attinet, lanquam plantam in alteram partem inclinatam et prorsus incurvem vi in partem contrariam distorquere, et perversitate corrigere perversitatem, ac non potius ad medium sic adducere, ut in divinæ pietatis terminis consistamus? Cun medinm dico, veritatem intelligo, quam quidem solam spectandam recte sentiamus, ut et improbaṁ contractionem, et divisionem hac ipsa absurdiorem evitemus, ne si ad tinam personam sermo contrahatur, omissa multiplici divinitate, nuda nobis nomina relinquamus, eumdemque Patrem, et Filium, et sanctum Spiritum arbitremur, nec magis unum omnes, quam unumquemque nihil esse definíamus. Desinant enim esse, quod sunt, si inter se confundantur et perturbentar, neve tres diversas dissimilesque atque inter se τὸ γεννηθὲν ἐκ πατρὸς εἰκότως ἂν λέγοιτο γέννημα τοῦ γεννήσαντος, καὶ μᾶλλον, ὅτι αὕτη φύσις γεννήματος, ταυτὸν εἶναι τῷ γεγεννηκότι κατὰ τὴν φύσιν, ὡς αὐτὸς οὗτος ὁ Θεολόγος φησίν. Ἐν δ Προσκυνοῦμεν οὖν Πατέρα, καὶ Υἱὸν, καὶ Πνεῦ μα ἅγιον, τὰς μὲν ἰδιότητας χωρίζοντες, ἐνοῦντες δὲ τὴν θεότητα, καὶ οὔτε εἰς ἐν τὰ τρία συναλεία φομεν, ἵνα μὴ τὴν Σαβελλίου νόσον νοσήσωμεν, οὔτε διαιροῦμεν εἰς τρία ἔκφυλα καὶ ἀλλότρια, ἵνα μὴ τὰ ᾿Αρείου μανῶμεν. Τί γὰρ δεῖ καθάπερ φυτόν Ετεροκλινὲς πάντη καμπτόμενον βίᾳ μετάγειν ἐπὶ τὸ ἕτερον μέρος, διαστροφή την διαστροφήν διορ θουμένους, ἀλλὰ μὴ πρὸς τὸ μέσον εὐθύνοντας ἐν ὅροις ίστασθαι τῆς θεοσεβείας; Μεσότητα δὲ ἦταν εἴπω, τὴν ἀλήθειαν λέγω, πρὸς ἦν βλέπειν καλώς ἔχομεν μόνην, καὶ τὴν φαύλην συναίρεσιν παραιτού μενοι, καὶ τὴν ἀτοπωτέραν διαίρεσιν, ώς μήτε εἰς μίαν ὑπόστασιν συναιρεθέντα τὸν Λόγον δέει πολυθείας ψιλά καταλιπεῖν ἡμῖν τὰ ὀνόματα τὸν αὐτὸν Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα ὑπολαμ βάνουσι, καὶ μὴ μᾶλλον ἐν τὰ πάντα, ἢ μηδενὶ ἕκαστον εἶναι ὁριζομένοις. Φεύγοι γὰρ ἂν εἶναι ἅπερ ἐστὶν εἰς ἄλληλα μεταχωρούντα, καὶ μεταβαίνοντα μήτε εἰς τρεῖς, ἢ ξένας, καὶ ἀνομοίους οὐσίας, καὶ ἀπεῤῥηγμένας διαιρεθέντα κατὰ τὴν τοῖς συλλογισμοῖς καὶ ἐν ἄλλοις λόγοις ἐδέξατο καὶ τὴν τοῦ γεννήματος προσηγορίαν ὁ ἱερὸς καὶ μέγας Βασίλειος.

TIT. II. Go insania aut sine principatu, aut sine ordine, et quasi adversarios, ut ita dicam, deos constituentes, vel ad Judaicamı demissionem declinemus, ut ingenito tantum divinitatem ascribemus, vel in contrariam, sed æque malam opinionem adducamur, ut tria statuamus principia, et tres deos, quod omnium quæ dicta sunt, est absurdissimum, Cavendum enim est, ne dum Patris nimium studiosi esse volumus, ipsum auferamus. Cujus enim erit Pater, si naturæ diversæ Filius, utpote cum rebus creatis numeratus assignetur? Aut dum Christi nimium amantes videri cupimus, ei ne illud quidem serve- -mus, ut Filius sit. Nam cujus erit Filius, nisi ad causam qui Paler est, referatur? Neve Patri Patrem genitoremque pertinet. Minutarum enim rerum, et quæ se haud satis forem digna principium esset, nisi causa esset divinitatis, quæ in Deum unum asserere, ut tres hypostases, seu Ἀμείου καλῶς ἐνομασθείσαν μανίαν, ἢ ἀνάρχου; dissectas naturas distrahamus, ut Arii vult furor et καὶ ἀτάκτους, καὶ οἷον εἰπεῖν ἀντιθέους, τῷ μὲν εἰς Ἰουδαϊκὴν σμικρολογίαν κατακλεισθῆναι μόνῳ τῷ ἀγεννήτῳ τὴν θεότητα περιγράφοντας, τῷ δὲ εἰς ἐναντίον μὲν, κακὸν δὲ ἴσον πεσεῖν τρεῖς ἀρχὰς ὑποτιθεμένους, καὶ τρεῖς θεούς, ὁ τῶν προειρημένων ἀτοπώτερον, δέον μήτε ούτως εἶναί τινας φιλοπάτορας, ὡς καὶ τὸ εἶναι Πατέρα περιαιρεῖν· τίνος γὰρ ἂν καὶ εἴη Πατὴρ τοῦ Υἱοῦ τὴν φύσιν ἀπεξενωμένου και ηλλοτριωμένου μετὰ τῆς κτίσεως; μήτε εὕτω Η φιλοχρίστους, ὡς μήτε τούτῳ φυλάττειν τὸ εἶναι Γιάν· τίνος γὰρ ἂν καὶ εἴη Υἱὸς μὴ πρὸς αἴτιον ἀναφερόμενος τὸν Πατέρα; μήτε τῷ Πατρὶ τὸ τῆς ἀρχῆς κατασμικρύνων ἀξίωμα, τῆς ὡς Πατρὶ καὶ γεννήτορι. Μικρών γὰρ ἂν εἴη καὶ ἀναξίων ἀρχὴ, μὴ θεότητος ὧν αἴτιος τῆς ἐν Υἱῷ καὶ Πνεύματι minuamus princi;.ii. dignitatem, quæ ad illum ut θεωρουμένη. Επειδὴ χρὴ καὶ τὸν ἕνα Θεὸν τηρεῖν, καὶ τὰς τρεῖς ὑποστάσεις ὁμολογεῖν, εἴτουν τρία πρόσωπα, καὶ ἑκάστην μετὰ τῆς ιδιότητος. Filio et Spiritu sancto conspicitur. Sic igitur oportet tres personas cum sua quamque proprietate fateamur. Εκ του λόγου τοῦ εἰς "Ηρωνα τὸν φιλόσοφον. Ορίζου δὲ καὶ τὴν ἡμετέραν εὐσέβειαν διδάσκων ἕνα μὲν εἰδέναι Θεὸν ἀγέννητόν τὸν Πατέρα· ἕνα δὲ γεννητὸν Κύριον τὸν Υἱὸν Θεὸν μὲν, ὅτε καθ᾿ ἑαυτὸν λέγηται προσαγορευόμενον, Κύριον δέ, όταν μετά τοῦ Πατρὸς ὀνομάζηται, τὸ μὲν διὰ τὴν φύσιν, τὸ Και διὰ τὴν μοναρχίαν· ἐν δὲ Πνεῦμα ἅγιον προελθὸν ἐκ τοῦ Πατρός, ἢ καὶ προϊὸν Θεὸν τοῖς νοητῶς νοοῦσι τὰ παρακείμενα - τοῖς μὲν ἀσεβέσι καὶ πολεμού μένην, τοῖς δὲ ὑπὲρ τούτους νοούμενον, τοῖς πνευματικωτέροις δὲ καὶ λεγόμενον· μήτε ὑπὸ ἀρχὴν ποιεῖν τὸν Πατέρα, ἵνα μὴ τοῦ πρώτου τι πρώτον εἰσάγωμεν, ἐξ οὗ καὶ τὸ εἶναι πρώτῳ περιτραπή - σεται μήτε άναρχον τὸν Υἱόν, ἢ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἵνα μὴ τὸ τοῦ Πατρὸς ἴδιον περιέλωμεν· οὐκ έναρχα γάρ αναρχά πως, δ καὶ παράδοξον· οὐκ άναρχα μὲν γὰρ τῷ αἰτίῳ, ἐκ Θεοῦ γὰρ, εἰ καὶ μὴ μετ' αὐτὸν, ὡς ἐξ ηλίου φῶς· ἀναρχα δὲ τῷ χρόνῳ οὐ γὰρ ὑπὸ χρόνον, ἵνα μὴ τὸ ῥέον ᾖ τῶν ἐστώτων πρεσβύτερον, καὶ τῶν οὐσιῶν τὸ ἀνούσιον· μήτε ἀρχὰς τρεῖς, ἵνα μὴ Ἑλληνικὸν ᾖ τὸ πολύθεον· μήτε μίαν μὲν, Ἰουδαϊκὴν δὲ στενήν τινα καὶ φθονεραν, καὶ ἀδύνατον, ἢ τὸ ἀναλίσκειν εἰς ἑαυτήν Θεότης, ὁ τοῖς προάγουσι μὲν ἐκ τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱόν, εἰς αὐτὸν δὲ πάλιν ἀναλύουσιν ήρεσεν, ἢ τὸ καταβάλλειν τὰς φύσεις, καὶ ἀλλοτριοῦν Θεότητος, δ τῆς νῦν ἀρέσκει σοφοῖς, ὥσπερ δεδοικυίαν μὴ ἀντεξάγωνται, ἢ μηδὲν δυναμένην ὑπὲρ τὰ κτίσματα - μήτε ἀγέννητον τὸν Υἱόν, εἷς γὰρ ὁ Πατήρ μήτε Τῶν τὸ Πνεῦμα, εἷς γὰρ ὁ Μονογενής, ἵνα καὶ τοῦτο θεϊκὸν ἔχωσι τὸ Μοναδικὸν, δ μὲν τῆς υἱότης τῆς, τὸ δὲ τῆς προόδου, καὶ οὐχ υἱότητος. 'Αληθῶς Πατέρα τὸν Πατέρα, καὶ πολύ γε τῶν παρ' ἡμῖν ἀληθέστερον, ότι μόνως. Ιδιοτρόπως γὰρ, καὶ οὐχ ὡς τὰ σώματα. Καὶ μένος, οὐ γὰρ μετὰ συζυ Ejusdem ex oratione in Heronem philosophum. Religionem nostram ita definito, ut unum esse Deum doceas, ingenitum, ipsum Patrem: unum genitura Dominum, nempe Filium, qui et ipse quidem vocatur Deus, cum per se dicitur, Dominus autem, cum una cum Patre nominatur Deus quidem natura, Dominus autem principatu. Unum Spiritum sanctum qui ex Patre provenit, sive procedit. Et Deus quidem cognoscitur ab iis qui eorum, quæ propos'ta sunt, notitiam habent. Ab impiis autem impugnatur; et ab aliis quidem tantum intelligitur; ab aliis vero, qui magis spiritales sunt, etiam prædicatur. Ac Patrem quidem sub principio non esse statuendum, ne primo aliquid, unde et ipsum exsistat, adjungaulus. Filium vero et Spiritum sanctum non csse sine principio, ne quod proprium est Patris adimamus. Qui cum sine principio non sint, aliquo tamen modo, quod mirabile est, sunt sine principio. Non sine principio sunt, id est, non sine causa; sunt enim ex Deo, quamvis post ipsum non sint, ut lux ex sole. Sine principio autem, quod ad tempus perţinet, ne res fuxa stantibus autiquior sit, et essentiis id quod essentia caret. Nec tria principia, ne a Græcis conficta deorum multitudo consequatur. Nec unum eo duntaxat modo, quo Judæi putant angustum quoddam, et inyidum, invalidumque principium, ut vel in seipsa Divinitás consumatur, id quod placuit iis qui Filium ita deducunt a Patre, ut eum rursus cum Patre confundant: vel, quod probatur ab illis qui se nunc sapientes putant, ut Filii Spiritusque natura demittantur et dejiciantur a Divinitate, verente ne sibi adversentur, aut certe nullan balente majo rem vim, quam ipsæ habeant res procreatæ. Nec Filium ingenitum; unius enim est Pater. Nec Filium Vocal Patrem causam, ut solent doctores Græci causam sumere pro principio vel origine, quod et in sequentibus frequenter invenies.

aut Spiritum. Nam unus est Unigenitus, ut illud divi- γίας. Καὶ μόνου, μονογενούς γάρ. Καὶ μόνον, εν n:tatis habeant, quod suut singulares. Filius qui- γὰρ Υἱὸς τὸ πρότερον. Καὶ ὅλον Πατὴρ, καὶ ὅλου. dem, quod generatur, Spirius autem, quod pro- Τὸ γὰρ ἡμέτερον ἄδηλον. Καὶ ἀπ' ἀρχῆς, οὐ γὰρ cedit, non autem generatur. Patrem vere Patrem, ὕστερον. Αληθῶς Υἱὸν τὸν Υἱὸν, ὅτι μόνως, καὶ atque adeo multo magis quam illos, qui sunt apud μόνος, και μόνον, καὶ μόνον, οὐ γὰρ καὶ Πατήρ. nos patres, quoniam unice Pater est propria ac Καὶ ὅλον Υιός, καὶ ὅλον, καὶ ἀπ' ἀρχῆ;. Οὐ ποτέ singulari quadam ratione, quæ in corpora non ca- τοῦ εἶναι Υἱὸς ἐργμένος, οὐ γὰρ ἐκ μεταμελείας ἡ dit. Et solum; nam sine conjugio. Εt folius Patrein, Θεότης, οὐδὲ ἐκ προκοπῆς ἡ θέωσις, ἵνα λείπῃ nompe Unigeniti. Et tantum Patrem, ut qui Filius ποτὲ τῷ μὲν τὸ εἶναι Πατρί, τῷ δὲ τὸ εἶναι Υἱῷ. aute non fuerit, et totum atque totips Patrem: Αληθῶς ἅγιον τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Οὐ γὰρ καὶ nostra enim incerta sunt. Et ab initio, neque euim ἄλλο τοιοῦτον, οὐδὲ οὕτως, οὐδὲ ἐκ προσθήκης: Κ postea coepit esse. Filium, vere Filium. Nam & αγιασμός, ἀλλ᾽ αὐτοαγιότης, οὐδὲ μᾶλλον καὶ ἦτα esimio modo, et solus, et solus, et solum Filius: τον, οὐδὲ ἀρξάμενον χρονικῶς, ἡ παυσόμενων. Κοινόν neque enim et Pater, et totum Filius, et totius, et aþ μὲν γὰρ Πατρί τε, και Υἱῷ, καὶ ἁγίῳ Πνεύματι τὸ initio, quippe qui nunquam esse cœperit. Neque yeμὴ γεγονέναι, καὶ ἡ Θεότης, Υἱῷ δὲ καὶ ἁγίῳ ro divinitas ita communicatur, ut communicantem 3 Πνεύματι τὸ ἐκ τοῦ Πατρός. Ιδιον δὲ Πατρὸς μὲν ἡ anquam penitent; aut ejusinodi, quæ præcidatur, ἀγεννησία, Υἱοῦ· δὲ ἡ γέννησις, Πνεύματος δὲ ἡ atque déficiat, ut modo adsif Patri, modo adsit Fir Εκπόρευσις. Εἰ δὲ τὴν τρόπον ἐπιζητεῖς, τί πατάς lio. Spiritum sanctum, vere sanctum. Non enim λειψις τοῖς μόνοις γινώσκειν ἄλληλα, καὶ γινώσκε σθαι ὑπ' ἀλλήλων μαρτυρουμένοις, ἢ καὶ ἡμῶν τοῖς ἐκεῖθεν ἐλλα μφθησομένοις ὕστερον; Γενοῦ τι τῶν εἰρημένων πρότερον, ἢ τοιοῦτος, καὶ τότε γνώση τοσοῦτον, ὅπου ὑπ' ἀλλήλων γινώσκεται, Νῦν δὲ δίδασκε τοσοῦτον εἰδέναι μόνον Μονάδα ἐν Τριάδι, καὶ Τριάδα ἐν Μονάδι προσκυνουμένην, παράδοξον ἔχουσαν καὶ τὴν διαίρεσιν, καὶ τὴν ἔνωσιν. Μὴ φοβηθῇς τὰ πάθη, γέννησιν ὁμολογῶν, ἀπαθὲς γὰρ τὸ Θεῖον καὶ εἰ γεγέννηκεν. Εγώ σοι τούτου ἐγγυητής, ὅτι θεϊκῶς, ἀλλ' οὐκ ἀνθρωπικῶς, οὐδὲ γὰρ τὸ εἶναι αὐτῷ ἀνθρώπινον. Φοβήθητι δὲ τὸν χρόνον καὶ κτίσιν. Οὐ γὰρ Θεὸς, εἰ γέγονε. Μὴ Θεῷ συνηγορῶν διακενής Θεὸν ἀνέλῃς, ὁμόδουλον ποιῶν τὸ ὀμύθεον, ὁ καὶ σὲ τῆς δουλείας ἐλευθεροι, ἂν γνησίως ὁμολογής δεσποτείαν. Μὴ φοβηθῇς την πρόοδον, οὐ γάρ ἀνάγκην ἔχει Θεὸς ἢ μὴ προβάλλειν, ἢ προβάλλειν ὁμοίως ὁ πάντα πλούσιος. Φοβήθητι δὲ τὴν ἀλλο τρίωσιν, καὶ τὴν κειμένην ἀπειλὴν οὐ τοῖς θεολο γοῦσιν, ἀλλὰ τοῖς βλασφημοῦσι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, Μήτε την μοναρχίαν κακῶς τιμήσῃς συναιρῶν ἢ περικόπτων θεότητα: μήτε τὸ τῆς Τριάδος ἔγκλημα αἰσχυνθῇς, ἕως ἂν καὶ ἄλλος κινδυνεύῃ τὴν ἐιθεῖαν. "Η γὰρ συνέλυσας, ή συνηπόρησας, ἢ ὁ μὲν ἐναυά γησε μετὰ τῶν λογισμῶν καὶ Θεότητα, σοὶ δὲ παρέμεινε Θεότης. Καὶ εἰ ὁ Λόγος ἠσθένησε, κρείσσον καμεῖν ἐν τοῖς λογισμοῖς μετὰ τῆς ἐδηγίας τοῦ Πνεύματος, η προχείρως ἀσεβῆσαι τὴν μαστώνην alius talis, sul modo tali. Neque sanctitatcm habet ex adjunctione, sed ipsauget sanctitas est. Neque nunc magis, nunc minus est: nec ullo tempore vel cœpit esse, vel desinet. Illud euim Patri, et FiHo, et Spiritui sancto commune est, quod facti nop sunt. Divinitas item est communis. Filio autem, el Spiritui sancto id est commune, quod ex Patre sunt. Patris porro proprium est, quod sit ingenitus, Filii autem, quod genitus, Spiritus vero sancti, quod procedat. Hæc autem qua ratione, fiant nihil est, quamobrem quæras. Nam, ut ipsi testantur, soli De mutuo et cognoscunt et cognoscuntur. Intelligent se eliain es nobis illi, qui postea splendore ipsorum iliustrabuntur. Da igitur operam, ut prius eorum aliquis aot similis fas. Nunc autem boc doce tantummo do: Unitatem in Trinitate, et Trinitatem in unitate colendam et adorandam, admirabilem in se tum distinctionem, tum unionem continentem. Afcctiones ue metuas, si generationem fatcaris. Deus enim, etai general, affectionibus tamen vacat. In hoc tibi fidem meam obstringo. Id enim divina, nou humana ratione ft. Nam alio etiam modo est ipse Deus, quam humano. illud potius reformida, ne tempus in ipso cogiles, creatumve putes. Deuts enim non est, si factus est. Cave, ne dum inani studio Deo conaris opitulari, Deum tollas, et illuns qui Deo æqualis est, conservum facias, qui to libe rum reddet, si priucipatum ejus vere et ex animo confitearis. Ne timeas Spiritus emissionem admittere, pulla euim Deus, qui dives in onibus cst, aut cmillendi, aut non emittendi aficitur necessitate. Abalienationem potius et minas extimesce, iilis, qui de Spiritu sancto, non tam theologice quam contumeliose disputant, Impendentes. Nec principatum ignominia affice, divinitatem vel in una concludens tantum persona, vel ita dissecans, ut plures coustituas deos. Nec timè, ne tibi vertatur erimini, quod divinitatem asseras in tribus esse personis, cum alius eam ne duabus quidem velit auribuere. Hæc autem contingant, si quis divinitatis unitatem in Trinitate personarum aut disso- ´vens, aut dubitans argumentis conetur evertere. Tu vero illam tuere, quamvis mentis acies ad eam comprehendendam sit imbecillior. Satius enim est te sub auspicio ductuque Spiritus argumentis ratioµibusque destitui, quam impietati prompte desidiam sequentem inservire. Ejusdem ex oratione de pace. Illa vere Trinitas est, fratres, non quæ constat ex διώκοντα. Ἐκ τοῦ εἰρηνικοῦ λόγου β'. Τριὰς ὡς ἀληθῶς ἡ Τριάς, ἀδελφοί. Τριὰ; δὲ οὐ

6) TIT. II. πραγμάτων ἀνίσων ἀπαρίθμησις· ἢ τί κωλύει rerum inæqualium numero, alioquin quid probiδεκάδα, καὶ ἑκατοντάδα, καὶ μυριάδα ονομάζει, μετά τοσούτων συντιθεμένην; πολλὰ γὰρ τὰ ἀριθμούμενα, καὶ πλείω τούτων· ἀλλ᾽ ἴσων καὶ ἐμοτίμων σύλληψις, ἐνούσης τῆς προσηγορίας τὰ Ηνωμένα ἐκ φύσεως, καὶ οὐκ ἐώσης σκεδασθῆναι ἀριθμῷ λυομένῳ τὰ μὴ λυόμενα. Οὕτω φρονοῦμεν, καὶ οὕτως ἔχομεν. Ὥστε ὅπως μὲν ἔχει ταῦτα πρὸς άλληλα σχέσεώς τε καὶ τάξεως, αὐτῇ μόνῃ τῇ Τριάδι συγχωρεῖν εἰδέναι, καὶ οἷς ἂν ἡ Τριάς - ἀποκαλύψῃ κεκαθαρμένες ἢ νῦν ἡ ὕστερον· αὐτοὶ δὲ μίαν καὶ τὴν αὐτὴν εἰδέναι φύσιν Θεότητος ἀναρχῳ, καὶ γενο νήσει, καὶ προόδῳ γνωριζομένην, ὡς τῷ τῷ ἐν ἡμῖν, καὶ λόγῳ, καὶ πνεύματι, ὅσον εικάσαι τοῖς αἰσθητοῖς εἰ νοητά, καὶ τοῖς μικροῖς τὰ μέγιστα. Επειδή μηδεμίς εἰκὼν φθάνει πρὸς τὴν ἀλήθειαν αὐτὴν καυτή συμβαίουσαν· ἀεὶ τὴν αὐτὴν, ἀεὶ τελείαν, ἄποιον, ἄποσον, ἄχρονον, ἄκτιστον, ἀπερίληπτον, εὔποτε λείπουσαν ἑαυτῆς, ἢ λείψουσαν· ζωάς, καὶ ζωὴν, φῶτα, καὶ φῶς· ἀγαθὰ, καὶ ἀγαθόν. Δόξας, καὶ δόξαν· ἀληθινὸν, καὶ ἀλήθειαν, καὶ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας. Αγια, καὶ αὐτοαγιότητα, Θεὸν ἕκα στην ἂν θεωρῆται μόνον τοῦ νοῦ χωρίζοντας τὰ ἀχώριστα. θεὸν τὰ τρία μετ' αλλήλων νοούμενα τῷ ταυτῷ τῆς κινήσεως καὶ τῆς φύσεως. Οὔτε ὑπὲρ ἑαυτήν τι καταλιπούσαν, ἡ ὑπερβᾶσαν ἄλλο τι. Οὐ γὰρ ἦν οὔτε μεθ' ἑαυτήν τι καταλείψουσαν, ἢ ὑπερβησομένην. Οὐκ ἔσται γὰρ οὔτε μεθ' ἑαυτῆς τι παραδεχομένην ὁμότιμον. Οὐ γὰρ ἐφικνείσθαι τι τῶν κτιστῶν, καὶ δούλων, καὶ μετεχόντων, καὶ περιγραπτῶν τῆς ἀκτίστου; καὶ δεσποτικῆς καὶ μεταληπτῆς, καὶ ἀπείρου φύσεως. Τὰ μὲν γὰρ πάντη πόρρω, τὰ δὲ ποσῶς πλησιάζοντα καὶ τοῦτο οὐ - φύσει, ἀλλὰ μεταλήψει. Καὶ πηνίκα; ὅταν τὸ δου λεύσει καλῶς τῇ Τριάδι ὑπὲρ τὴν δουλείαν γένηται, εἴπερ μὴ καὶ τοῦτο αὐτὸ ἡ ἐλευθερία, καὶ βασιλεία τὸ γνώναι καλῶς δεσποτείαν, ἀλλὰ μὴ φύρειν τὰ διστῶτα νοῦ ταπεινότητα. Οἷς δὲ τὸ δουλεῦσαι του σούτον, πηλίκη τούτων ἡ δεσποτεία; Καὶ εἰ τὸ γνώναι μακαριότης, πηλίκον τὸ γινωσκόμενον; Τοῦτο ἡμῖν τὸ μέγα μυστήριον βούλεται: τοῦτο ἡ εἰς Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ ἄγιον Πνεῦμα καὶ τὸ κοι· νὰν ἄνομα πίστις, καὶ ἀναγέννησις, άρνησις άθειας, καὶ ὁμολογία θεότητος. Τοῦτο γὰρ τὸ κοινὸν όνομα. beat decem, aut centum, aut decem millia, aut his etiam plura, quando multa sunt, quæ numerantur, nominare, ex quibus ipsa componatur? Sed quæ res æquales et pari honore præstantes ita compr.- hendit, ut quæ natura unita sunt, uniat, nec șinat ea quæ dissolvi non possunt, solubili numero dissipari, lta sentimus, et hanc tuemur sententiam. Quomodo autem hæc tum habitu tum ordine sese habeant, solam ipsam Trinitatem nosse confitemur, el mentes illas mundas ac puras, quibus arcanum hoc Trinitas ipsa vel nunc aperit, vel in posterun patefaciet. Nos autem scimus, unam et eamdemn esse divinitatis naturam, eo qui sine principio est, et eo qui generatur, et eo qui procedit iļa stantem, ut, si ex humanis diviua, et maxima ex parvis licet conjicere, animus noster ex mente, ratione, et spiritu constat. Quanquam nullum exemplum adduci potest, quod veritatem illius adumbret atque exprimat. Ilec sibi ipsa convenit,, semper est cadem, semper perfecta, qualitate, quantitate, et tempore caret, creata non est, con:- prehendi non potest, nunquam a se deseritur, se nunquam deserit. In hac vitas et vitam; lumina et lumen; bona et bonum; glorias et gloriam; verum et veritatem, et Spiritum veritatis; sancta et sanctitatem ipsam agnoscimus. Unamquamque in ea personam, si per se spectetur, Deum esse dicimus, animo et cogitatione distinguentes, quæ separari non possunt. Tres item personas cadem motione naturaque inter se conjunctas colimus ut unum Deum. Harum nullam hæc supra se det - riorem habuit, aut praestantiorem, neque enim id Geri pomil: nec post se deteriorem, aut praestantioren est labitura, neque enim id Geri poterit. Nec aliud quidquamn eodem honoris gradu secun est acceptura. Nihil enim eorum quæ creata ef serva sunt, et tanļum habent, quantum illis est impertitum, quæque suis circumscripta sunt terin nis ad increatam, et principem, et immensam, atque infinitam naturam potest aspirare, sed pare tim omnino sunţ remotissimą, partiņi propius absunt, aut aberunt, idque hop natura, sed munere, Ecquando hac, cum ita de Trinitate sentimus, ut Det libenter serviamus? Si tamen recta domipan - tis divinitat's cognitio, qua mentis imbecillitate non commisceas ea quæ inter se distant, servitus appellanda est, ac non potius libertas, et regnum. Quorum autem tam præclara servitus est, qua iş erit corum principatus? Si tanti refert cognovisse, quanti erit cognito perfrui? Hoc vobis vult mapum ipsum mysterium. Hoc iu Patrem, et Filiuin, et Spiritum sanctum communi nomine Ades, et regeneratio, abnegatio impietatis, et divinitatis confessio. Nam id per illa verba communi nomine intelligitur. Ἐκ τοῦ λόγου τοῦ εἰς τὰ γενέθλια τοῦ Χριστοῦ. θεοῦ δὲ ὅταν εἰπω, λέγω Πατρό; καὶ Υἱοῦ καὶ Αγίου Πνεύματος, οὔτε ὑπὲρ ταῦτα τῆς Θεότητος χειμένης, μὲ δῆμον θεῶν εἰσαγάγωμεν, οὔτε ἐντὸς τούτων οριζομένης, ἵνα μὴ πενίαν θεότητος κατακριθῶμεν, ἢ διὰ τὴν μοναρχίαν ιουδαίζοντες, ἢ διὰ τὴν ἀφθονίαν ἑλληνίζοντε;. Τὸ γὰρ κακὸν ἐν ἀμφοτέ ροις όμοιον, και ἐν τοῖς ἐναντίοις εὑρίσκηται. Ejusdem ex oratione in diem natalem Christi. Cum Deum dicimus, Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum intelligimus, ne si supra ternarium hunc nus merum divinitatis diffundatur, deorum multitudinem introducamus; aut, si infra circumscribatur, illam inopia damnemus, in alteroque Judzos imitemur,uni totum ascribentes imperium, in altero autem Græcos sequamur, deorum turbam confingentes. In utraque enim opinione similis error deprehenditur.

EUTHIYAHI ZIGABENI Ejusdem in sancta Lumina, Cum auditis Deum, uno siinui, et tribus luminibus illustramini. Tribus quantum pertinet ad proprietates, stu navis typostases, aut personas. Neque enim in vocibus expendendis digladiabimur, Ἐκ τοῦ λόγου τοῦ εἰς τὰ ἅγια Φώτα. Θεοῦ δὲ ὅταν εἴπω, ἑνὶ φωτὶ περιαστράφθητε, καὶ τρισί τριτὶ μὲν κατὰ τὰς ιδιότητας είτουν ὑποστά σεις, εἴ τινι φίλον καλεῖν, εἴτε πρόσωπα· οὐδὲν γὰρ περὶ τῶν ὀνομάτων ζυγομαχήσομεν, ἕως ἂν πρὸς τὴν αὐτὴν ἔννοιαν αἱ συλλαβαὶ φέρωσιν· ἑνὶ δὲ, κατὰ τὸν τῆς οὐσίας λόγον είτουν θεότητος. Διαιρείται γὰρ ἀδιαιρέτως, ἵν᾽ οὕτως εἴπω, καὶ συνάπτεται διηρημένως. Εν γὰρ ἐν τρισὶν ἡ θεότης, καὶ τὰ τρία ἐν, τὰ ἐν οἷς ἡ θεότης. Τὰς δὲ ὑπερβολὰς καὶ Ελλείψεις ἐλλείψωμεν, οὔτε τὴν ἔνωσιν σύγχυσεν εργαζόμενοι, οὔτε τὴν διαίρεσιν ἀλλοτρίωσιν. Ἀπέστω γὰρ ἡμῶν ἐξ ἴσου καὶ ἡ Σαβελλίου συναίρεσις ο καὶ ἡ ᾿Αρείου διαίρεσις, τὰ ἐκ διαμέτρου κακά, και ὁμότιμα τὴν ἀσέβειαν. Τί γὰρ δεῖ Θεὸν ἢ συναλείψειν κακῷ;, ἢ κατατέμνειν εἰς ἀνισότητα; Ἡμῖν δὲ εἰς Θεὸς ὁ Πατὴρ, ἐξ οὗ τὰ πάντα· καὶ εἰς Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, δι' οὗ τὰ πάντα· καὶ ἐν Πνεῦμα ἅγιον, ἐν ᾧ τὰ πάντα, τοῦ «ἐξ οὖ,» καὶ ε δι' οὗ καὶ «ἐν ᾧν μὴ φύσεις τεμνόντων· οὐδὲ γὰρ ἂν μετέπιπτον αἱ προς θέσεις, ἢ αἱ τάξεις τῶν ὀνομάτων· ἀλλὰ χαρακτηρί ζόντων μιᾶς καὶ ἀσυγχύτου φύσεω; ιδιότητας. Καὶ τοῦτο δῆλον ἐξ ὧν εἰς ἐν συνάγονται πάλιν, εἴ τῷ μὴ παρέργω; ἐκεῖνο ἀναγινώσκεται παρὰ τῷ αὐτῷ Αποστόλῳ τὸν Ἐξ αὐτοῦ, καὶ δι' αὐτοῦ καὶ εἰς αὐτὸν τὰ πάντα, αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. ο 'Αμήν. dum ad eamdem uos sententiam ducant. Uno autem quantum ad essentiæ rationem divinitatemve spectat. Indiviso enim, ut ita dicam,dividitur modo, divisoque conjungitur. Nam divinitas in tribus est. Et hæc tria, in quibus est divinitas, vel ut verius dicam, quæ ipsa sunt divinitas, unum sunt. Nec plura hic admittimus nec pauciora. Hæc vero ita s atuimus., ut neque in unitate confusio sit, neque in divisione dissidium. Æque enim et contractionem Sabellii, et Arii dissectionem detestamur, quorum sententiæ licet ex diametro pugnent, in eamdem tamen impietatem incurrunt. Quorsum enim attinet, Deum vel prave conjungere, vel inæquales in partes dissecare? Nobis autem unus est Deus Pater, ex quo omnia; et unus Dominus Jesus Christus, per quem omnnia; et unus Spiritus sanctus, in quo omnia. Quæ quidem verba, s ex quo, et ‹ per quem,ɔ et, ‹in quo › naturas non secant, ne sic propositionum quidem et nominum ordo commutetur: sed distinctas unius minime confuse nature proprietates notant. id ex eo perspicue patet, quod ad unum rursus omnia referuntur, ut facile animadvertes, si attente legeris quæ ab eodem Apostolo alibi scripta sunt, cum dicit: «Ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia 4 Addit enim: e Ipsi gloria in sæcula. Amen. Ex eadem oratione, Pater est Pater, et sine principio: Filius est Filius et non sine principio, a Patre enim est. Quod si temporis principium intelligas, ipse quoque crit sine principio, quippe qui temporum sit elector, non autem subditus tempori. Spiritus est vere Spiritus sanctus a Patre proveniens, non ea Talionc qua Filius, neque enim generatur, sed procedit. Quod si novi aliquid in verbis, quo res dilucidior fat, usurpandum est, uec Pater deperdit aliquid ex eo quod ingenitus est, generat enim. Nec Filius ob id quod generatur, nam ex ingeni Nec Filius ob id quod generatur, nam ex ingenio 10. Nec Spiritus, quia vel ad Patrem, vel ad Filium referatur. Procedit enim, et Deus est, licet impiis aliter videatur. Nam si proprietas est, erit immobilis. Sin moveatur, et concidat, quomodo erit proprietas? Qui autem ingenito, genitoque deos ita slaluupl, ut communi tantum nomine conveniant, natura autem diversi exsistant, ii fortasse et Adam et Seth natura diversos esse contendent, ille quod sine carnis opera et conjunctione factus sit, hic autem ab Adam Evaque progenitus. Unus igitur Deus in tribus, el tria unum, ut dictum est. Ejusdem ex oratione hortatoria ad baptismum suscipiendum. Hanc tibi totius vitæ sociam præfectamque tribuo divinitatem unam, et potestatem, quae et in tribus singulariter invenitur, et tria particula- ** Rɛm. 11, 36. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Πατὴρ ὁ Πατήρ, καὶ ἄναρχος, οὐ γὰρ ἔκ τινο; Υἱὸς ὁ Υἱὸς, καὶ οὐκ ἄναρχος, ἐκ τοῦ Πατρὸς γάρ. Εἰ δὲ καὶ τὴν ἀπὸ χρόνου λαμβάνεις ἀρχὴν, καὶ. άναρχος. Ποιητής γὰρ χρόνων, εὐχ ὑπὸ χρόνον, Πνεῦμα ἅγιον ἀληθῶς τὸ Πνεῦμα, προϊῖν μὲν ἐπ τοῦ Πατρὸς, εὐχ υλικῶς δὲ, οὐδὲ γὰρ γεννητῶς, ἀλλ' εκπορευτῶς, εἰ δεῖ τι καινοτομῆσαι περὶ τὰ ὀνόματα σαφηνείας ένεκεν, οὔτε τοῦ Πατρὸς ἐκστάντος τῆς ἀγεννησίας, διότι γεγέννηκεν, οὔτε τοῦ Υἱοῦ τῆς γεννήσεως, ὅτι ἐκ τοῦ ἀγεννήτου· πῶς γάρ; οὔτε τοῦ Πνεύματος ἢ εἰς Πατέρα" μεταπίπτοντο;, ἢ εἰς Υἱόν, ὅτι ἐκπεπόρευται, καὶ ὅτι Θεός, κἂν μὴ δοκῇ τοῖς ἀθέοις. Ἡ γὰρ ιδιότης ἀκίνητος. Η πῶς ἂν ιδιότης μένοι κινουμένη και μεταπίπτουσα; Οι δ τὴν ἀγεννησίαν καὶ τὴν γέννησιν φύσεις θεῶν όμως νύμων τιθέμενοι, τάχα ἂν καὶ τὸν ᾿Αδάμ, καὶ τὸν Σήθ, ὅτι μὲν οὐκ ἀπὸ σαρκός, πλάσμα γὰρ, ὁ δὲ ἀπὸ τοῦ Ἀδὰμ καὶ τῆς Εὔας, ἀλλήλων κατὰ τὴν φύσιν αλλοτριώσωσιν. Εἷς οὖν Θεὸς ἐν τρισι προσώποις, καὶ τὰ τρία ἐν, ὥσπερ έφαμεν. Ἐκ τοῦ λόγου τοῦ προτρεπτικοῦ εἰς τὸ βά πτισμα. Ταύτην δίδωμι παντὸς τοῦ βίου, κοινωνὸν καὶ προστάτην, την μίαν θεότητά τε καὶ δύναμιν, ἐν τοῖς τρισὶν εὑρισκομένην ἐνικῶς, καὶ τρία συλλαμβάνου

· δὲ αὐξανομένην, ή μειουμένην ὑπερβολαῖς καὶ σεσι· πάντοθεν ἴσην, τὴν αὐτὴν πάντοθεν, ὡς ἐν ανοῦ κάλλος καὶ μέγεθος· τριῶν ἀπείρων ἄπειρον συμφυΐαν· Θεὸν ἔκαστον καθ᾿ ἑαυτὸ θεωρούμενον, ὡ; Πατέρα καὶ Υἱόν, ὡς Υἱὸν καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, φυλασσομένη; ἑκάστῳ τῆς ἰδιότητος· Θεὸν τὰ τρία σὺν ἀλλήλοις νοούμενα· ἐκεῖνο διὰ τὴν ὁμοουσιότητα, τοῦτο διὰ τὴν μοναρχίαν. Οὐ φθάνω τὸ ἐν νῆσαι, καὶ τοῖς τρισὶ περιλάμπομαι. Οὐ φθάνω τὰ τρία διελεῖν, καὶ εἰς τὸ ἐν ἀναφέρομαι. Οταν ἐν τῶν τριών φαντασθώ, τοῦτο νομίζω τὸ πᾶν, καὶ τὴν Βιν πεπλήρωμαι, καὶ τὸ πλεῖον διέφυγεν. Οὐκ ἔχω τὸ μέγεθος τούτου καταλαβεῖν, ἵνα δῶ τὸ πλεῖον τῷ λειπομένῳ. Οταν τα τρία συνέλω τῇ θεωρίᾳ, μίαν ὁρῶ λαμπάδα. Οὐκ ἔχω διελεῖν, ἢ μετρῆσαι τὸ φῶς – ἐπιζόμενον. Φοβῇ σὺ γέννησιν, ἵνα μή τι πάθῃ Θεὸς ὁ μὴ πάσχων; ἐγὼ φοβοῦμαι τὴν κτίσιν, ἵνα μὴ θεὸν ἀπολέσω διὰ τῆς ὕβρεως καὶ τῆς ἀδίκου κατατομῆς, ἢ τὸν Υἱὸν τέμνων ἀπὸ τοῦ Πατρὸς, ἢ ἀπὸ τοῦ Υἱοῦ τὴν οὐσίαν τοῦ Πνεύματος. Τὸ γὰρ παράδοξον, ὅτι μὴ κτίσις ἐπάγεται μόνον Θεῷ παρὰ τοῖς κακῶς θεότητα ταλαντεύουσιν, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ πάλιν ἡ κτίσις εἰς ἑαυτὴν τέμνεται. Ὥσπερ τοῦ Πατρὸς ἀποστέλλεται ὁ Υἱὸς τοῖς ταπεινοῖς καὶ κάτω κειμένας, οὕτως ὑποστελλομένης πάλιν καὶ ἀπὸ τοῦ Υἱοῦ τῆς ἀξίας τοῦ Πνεύματος, ὡς ἂν καὶ Θεὸς καὶ κτίσις υβρίζηται τῇ κενῇ ταύτῃ θεολογία. TIT. II. μεριστῶς· οὔτε ἀνώμαλον οὐσίαις ἡ φύσεσιν, tim comprehendit. Neque essentia, aut natura est inæqualis, neque superlatione, demissioneve augetur, aut imminuitur, sed undique æqualis, undique eadem, quemadmodum una est pulchritudo cœli et maguitudo: trium infinita conjunctio, quorum unusquisque, si per se consideretur, est Deus: sicut Pater, sic etiam Filius; et sicut Filius, sic etiam Spiritus sanctus, proprietate uniuscujusque conservata. Sin tres simul considerentur, sunt unus Deus. Id propter eamdem naturæ essentiam, hoc propter imperium singulare. Unum cogitare non possum, quin a tribus luminibus illustrer. Hæc intueri distincta nequeo, quin ad unum perducar splendorem. Cum aliquod eorum unum contemplor, in eo totam lucem animadverto, oculosque meos ita repletos sentio, ut si, quod majus est, illos eſſugiat, non valeam magnitudinem ejus comprehendere, et deficienti, id quod alii exsuperat, attribuere. Cum tria cogitatione conjungo, lampa dem unam sic intueor, ut lucem ejus copulatam atque unitam dividere, aut dimetiri non possim. Tu generationem reformidas, ne Deo affectionum experti affectionem assignes; ego creationem timeo, ne Deum tollam, si vel Filium a Patre, vel Spiritus naturam a Filio contumeliosa et inæquali sectione sejunganı. Id enim absurdum est, quod ab istis, qui perverse Divinitatem examinant, non solum Deo ascribitur, quod creatus sit, verum etiam quos creatos asserunt, rursum dissecant. Nam ut a Patre sejunctum Filium in rebus humilibus et infra positis, nempe creatis locant, sic rursum procul a Filio dignitatem Spiritus separatam ponunt, ut ista nova theologia et Deus simul, et res creatæ afficiantur ignominia. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Θέλω τὸν Πατέρα μείζω εἰπεῖν, ἐξ οὗ καὶ τὸ ίσης; εἶναι τοῖς ἴσοις ἐστὶ, καὶ τὸ εἶναι· τοῦτο γὰρ παρὰ πάντων δοθήσεται· καὶ δέδοικα τὴν ἀρχὴν, μὴ ἐλαττόνων ἀρχὴν ποιήσω, καὶ καθυβρίσω διὰ τῆς προτιμήσεως. Οὐ γὰρ δόξα τῷ ἐξ οὗ ἡ τῶν ἐξ αὐτοῦ ταπείνωσις. Πρὸς δὲ καὶ ὑφορῶμαι τὴν σὴν ἁπλης στίαν, μή, τὸ μεῖζον λαβών, διχοτομήσῃς τὴν φύσιν κατὰ πάντα τῷ μείζονι χρώμενος. Οὐ γὰρ κατὰ τὴν φύσιν τὸ μεῖζον, τὴν αἰτίαν δέ. Οὐδὲν γὰρ τῶν ὁμοουσίων τῇ ουσίᾳ μεῖζον ἢ ἔλαττον. Θέλω την Των προτιμῆσαι τοῦ Πνεύματος ὡς Υΐν, καὶ οὐ συγχωρεί μοι τὸ βάπτισμα τελειοῦν με διὰ τοῦ Πνεύματος. Ἐκ τοῦ λόγου τοῦ εἰς τὸν κατάπλουν τῶν Διγυπτίων ἐπισκόπων. Δύο διαφορὰς ἐν τοῖς οὖσε γινώσκω τὰς ἀνωτάτω, δεσποτείαν τε καὶ δουλείαν, οὐχ ἂς παρ' ἡμῖν ἡ τυ ραννὶς ἔτεμεν, ή πενία διέστησεν, ἀλλ᾽ ἂς φύσις δώρισεν, εἴ τῳ φίλον οὕτω καλεῖν. Τὸ γὰρ πρῶτον καὶ ὑπὲρ τὴν φύσιν. Τούτων δὲ ἡ μὲν ποιητική τέ ἐστι, καὶ ἀρχικὴ, καὶ ἀκίνητος, ἡ δὲ πεποιημένη, καὶ ὑπὸ χεῖρα, καὶ μεταπίπτουσα. Καὶ ἔτι συντομώ τερον εἰπεῖν, ἡ μὲν ὑπὲρ χρόνον, ἡ δὲ ὑπὸ χρόνον. Καλεῖται δὲ ἡ μὲν Θεὸ;, καὶ εἰ ἐν τρισὶ τοῖς με γίστοις; ἵστατα:, αἰτίῳ, καὶ δημιουργῷ καὶ τελειοPATROL, GA. (ΧΧΧ. Ex eadem oratione. Volo Patrem majorem dicere: ex quo enim æquales habent ut sint æquales, ex eoden habent (id quod ab omnibus concedetur) ut sint: sed vereor ne illum, qui principium est, minorum principium constituam, et cui honorem tribuere majorem conor, ignominiam afferam. Ei namque decori esse non potest humilitas eorum, qui ab ipso sunt. Adhæc te fore suspicor insatiabilem, ut cum majorem acceperis, ita naturam seces, ut'in omnibus majorem dicas. Nam natura major non est, quamvis detur, ut causa sit. Eorum enim, quæ ejusdem sunt essentiæ, nullua essentia majus est. Volo in honore Spiritui Filium anteferre, sed baptismus non patitur, quo suαι . initiatus per ipsum Spiritum. Ejusdem ex oratione ad episcopos, qui navi advenerant ex Ægypto. Duas in rebus maximas cognosco differentias, dominationem et servitutem, non quas apud nos vel tyrannis secuit, vel paupertas divisit, sed quas ipsa natura præscripsit, si tamen fas est ita loqui, cum prior sit etiam ipsa natura superior. Harum una est effectrix, et princeps, et immobilis: altera facta, et subjecta, commutabilis. Atque, ut brevius dicam, una supra tempus est, altera sub tempore. Prior vocatur Deus, licet in tribus consistal, causa, opifice, οι perficiente, hoc est,

Patre, Filio, et Spiritu sancto. Qui nec ita dis- παῷ, τῷ Πατρί, λέγω, καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ tracti sunt, ut dirimantur natura: nec ita conr pressi, ut una concludantur persona: id euim Arianam sapit insaniam; hoc Sabellianam inpietatem: sed et plane distractis conjunctior est, et penitus solitariis copiosior. Posterior nobiscum est, et quæ creata sunt, universa complectitur, quorum, ut unumquodque magis, aut minus accedit ad Qcum, sic inter cætera magis, aut minus excellit. Hæc cum ita se habeant, quibus Dominus cordi ost, ii accedant ad nos, ut unam in tribus Divinitatem adoremus, nihil abjectum, aut humile sublimi i inaccessæque gloriæ ascribentes, sed excelsam unius Dei majestatem in tribus personis perpetuis laudibus, et uno ore celebrantes. Quomodo enim el naturæ, cujus amplitudinem, quoniam immensa infinitaque est, explicare non possumus, quidquam abjectum, aut humile tribuemus? Quisquis autem aliter sentit de Deo, et idcirco præstantissimam ejus essentiam in naturas scindit inæquales, is si divino gladio dissecabitur, et pars ipsius ponetur cum infidelibus, et nunc et in posterum acerbos pravæ opinionis fructus percipiat, minime erit admirandum. Ac de Patre quidem nihil attinet dicere, cujus ab omnibus qui naturali cognitione et comniuni sensu præditi sunt, amplitudo conceditur, quanquam ignominiæ primas ipse tulit, cum a veteribus illis novarum rerum studiosis in bonum et malum opificem divisus est. De Filio autem et Spiritu sancto videte, quam simplici et brevi ratione disseramus, si quis poterit aliquid in his deprehendere, quod inverti commutarive queat; quod temporis, aut loci, aut potestatis, aut actionis aliquo fue, aut mensura comprehendatur, nisi ipsum natura bonum, nisi sponte sua mobiles, nisi ejusdem essentiæ, nisi adorandi, nisi collaudandi, nisi venerandi, nisi eodem numero habendi plane videbuntur, id comprobetur atque ostendatur, nec verbum faciam, quin sententiæ vestræ acquiescentes eos conservorum honore colendos esse fateamur, licet eo nomine in his facienda sit Divinitatis jactura, sin omnia, quæ Pater habet, Filii sunt, excepto, quod Filius non est ingenitus: et quæcunque sunt Filii, sunt etiam Spiritus. præter unum id, quod Spiritus von est genitus. Quidquid autem de Filio dicitur, quod ad corpus speetet, id ad assumptum pertinet hominem et salutem nostram, cum id, quod nostrum erat, suum erat elərgiretur. Desinite tandem aliquando Jentium inventores Ut quid deperitis, o domus deplorem? Vencror equidem Filii appellationes tam multas tamque sublimes et magnas, quas dæmones quoque pertimescunt. Veneror item æqualem Spiritus sancti dignitatem, sed minas adversus illos, qui Spiritumn ipsum exsecrantur, reformido. Exsecratio enim est, non theologia, quæ Spiritum Πνεύματι, & μήτε οὕτως ἀλλήλων απήρτηται, ὥστε φύσει τέμνεσθαι, μήτε οὕτως ἐστένωται, ὡς εἰς ἐν πρόσωπον περιγράφεσθαι. Τὸ μὲν γὰρ τῆς Ἀρειανῆς μανίας, τὸ δὲ τῆς Σαβελλιανῆς ἀθείας ἐστίν. Αλλ' ἔστι τῶν μὲν πάντως διαιρετῶν ἐνικώτερα, τῶν δὲ τελείως μοναδικῶν ἀφθονώτερα. Η δὲ μεθ' ἡμῶν τε ἔστι καὶ καλεῖται κτίσις, κἂν ἄλλα άλλων ὑπεραίρῃ κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς πρὸς Θεὸν ἐγο γύτητος. Τούτων δὲ οὕτως ἐχάντων, ὅτῳ μὲν ἡ καρδία πρὸς Κύριον, ἴτω μεθ' ἡμῶν, καὶ προσκυνῶμεν τὴν μίαν ἐν τοῖς τρισὶ Θεότητα, μηδὲν ταπεινότητος όνομα τῇ ἀπροσίτῳ δόξῃ προσάγοντες, ἀλλὰ τὰς ὑψώσεις τοῦ ἑνὸς Θεοῦ ἐν τοῖς τρισὶ διὰ παντὸς ἐν τῷ λάρυγγι φέροντες. "Ης γὰρ οὐδὲ μέγεθος φύσεως κυρίως ἔστιν εἰπεῖν διὰ τὸ ἄπειρον καὶ ἀόριστον, πῶς ταύτῃ ταπεινότητα επεισάξομεν; Οστις δὲ ἀλλοτρίως ἔχει Θεοῦ, καὶ διὰ τοῦτο τέμνει τὴν μίαν καὶ ὑπὲρ πάντα τὰ ὄντα οὐσίαν εἰς ἀνισότητα φύσεων, θαυμαστὸν εἰ μὴ τῇ ρομφαία τμηθήσεται, καὶ τὸ μέρος αὐτοῦ μετὰ τῶν ἀπίστων τεθήσεται, πονηρόν δρεπομένου πονηράς δόξης καρπὸν καὶ νῦν, καὶ ὕστερον. Περὶ μὲν γὰρ τοῦ Πατρὸς τί χρὴ καὶ λέγειν; οὗ καὶ τὸ παρὰ πάντων συγκεχωρηκὸς φείδεται, ταῖς φυσικαῖς ἐννοίαις προκατειλημμένων, εἰ καὶ τῆς ἀτιμίας τὰ πρῶτα ηνέγκατο, πρῶτος τιμηθεὶς εἰς ἀγαθὸν καὶ δημιουργόν παρὰ τῆς ἀρχαίας καινοτο μίας· περὶ δὲ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος σκοπεῖτε, ὡς ἁπλῶς καὶ συντόμως διαλεξόμεθα. Εί μέν τις ἔχοι τούτων τι λέγειν τρεπτὸν, ἢ ἀλλοιωτόν, ή χρόνῳ, ή τρόπῳ, ἢ δυνάμει, ἢ ἐνεργεία μετρούμε νον, ἢ οὐ φυσικῶς ἀγαθὸν, ἢ οὐκ αὐτοκίνητον, ἢ οὐκ αὐτεξούσιον, ἢ λειτουργόν, ἢ ὑμνῳδόν, ἢ φοβούμενον, ἢ ἐλευθερούμενον, ἢ οὐ συναριθμούμενον· δεικνύτω τοῦτο, καὶ ἡμεῖς στέρξομεν συνδούλων σεμνότητι δοξαζόμενοι, εἰ καὶ Θεὸν ζημιούμεθα· εἰ δὲ πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατήρ, τοῦ Υἱοῦ ἐστι πλὴν τῆς ἀγεννησίας, πάντα δὲ ὅσα τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ Πνεύματος πλὴν τῆς υἱότητος, καὶ τῶν δια σωματικῶς περὶ αὐτοῦ λέγεται διὰ τὸν ἐμὸν ἄνθρωπον, καὶ τὴν ἐμὴν σωτηρίαν, ἵνα τὸ ἐμὸν λαβὼν τὸ ἑαυτοῦ χαρίσηται διὰ τῆς κοινῆς ἀνακράσεως· παύσασθε παραληρούντες. Όψὲ γοῦν, ὦ σοφισταί κοινῦν ῥημάτων αὐτοῦ πιπτόντων, καὶ ἵνα τί ἀπιθνήσκητε, οἶκος Ἰσραήλ, ἵν᾿ ἐκ τῆς Γραφῆς ὑμᾶς ὀδύρωμαι; assumpserit, ut nova conjunctione nobis, quod delirare, inanium verborum et nos ab ipso depelIsraelis, ut Scripture verbis vicem vestram Ως ἔγωγε αἰδοῦμαι μὲν τὰς τοῦ Λόγου προσηγο ρίας τοσαύτας τε οὖσας, καὶ οὕτως ὑψηλὰς καὶ μεγάλας, δ; καὶ δαίμονες ενετράπησαν· αἰδοῦμαι δὲ τὴν ὁμοτιμίαν τοῦ Πνεύματος· φοβοῦμαι δὲ τὴν ὡρισμένην ἀπειλὴν τοῖς εἰς αὐτὸ βλασφημοῦσι. Βλασφημία δὲ οὐχ ἡ θεολογία, τὸ δὲ ἀλλοτριοῦν τῆς

TIT. II. θεότητος, καὶ τηρητέον ἐνταῦθα, ὅτι τὸ μὲν βλασ a divinitate remotum statuit. lllud autem hic est φημούμενον ὁ Κύριος ἦν, τὸ δὲ ἐκδικούμενον τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὡς Κύριος, οὐ φέρω ἀφώτιστος εἶναι μετὰ τὸ φώτισμα, παραχαράσσων τι τῶν τριῶν, • εἰς & βεβάπτισμαι, καὶ οὕτως ἐνταφῆναι τῷ ὕδατι οὐκ εἰς ἀναγέννησιν, ἀλλ᾽ εἰς νέκρωσιν τελειού. μενος. Τολμῶ τι φθέγξασθαι, ὦ Τριάς, καὶ συγγνώμη τῇ ἀπονοία· περὶ ψυχῆς γὰρ ὁ κίνδυνος. Εἰκὼν εἰμι καὶ αὐτὸς Θεοῦ τῆς ἄνω δόξης, εἰ καὶ κάτω τέθειμαι. Οὐ πείθομαι τῷ ὁμοτίμῳ σώζεσθαι. Εἰ μὴ Θεὸς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, θεωθήτω πρῶτον, καὶ οὕτω θεούτω με τὸν ὁμότιμον. Νῦν δὲ τίς ἡ ἀπάτη τῆς χάριτος, μᾶλλον δὲ τῶν διδόντων τὴν χάριν, ὡς εἰς Θεὸν πιστεῦσαι, καὶ ἀνελθεῖν ἄθεον; “Αλλο καθομολογή σαι, καὶ ἄλλο διδάσκεσθαι; Οίαι τῶν λόγων αἱ κλοπαί, καὶ ἀπάται δι᾿ ἄλλης ερωτήσεως, καὶ ὁμολογίας εἰς άλλο φέρουσαι; Οίμοι τῆς λαμπρότητος! εἰ μετὰ τὸ λουτρόν με μελάνωμαι· εἰ λαμπροτέρους ὁρῶ τοὺς οὔπω κεκαθαρμένους· εἰ τῇ τοῦ Βαπτιστοῦ κακοδο ξί κυβεύομαι· εἰ ζητῶ Πνεῦμα κρεῖττον, καὶ οὐχ εὑρίσκω. Δός μοι λουτρόν δεύτερον, καὶ περὶ τοῦ πρώτου κακῶς ἐννόησον. Τί μοι φθονεῖς τῆς τελείας. ἀναγεννήσεω;; Τί με ποιεῖς ναὸν ὄντα τοῦ Πνεύματης ὡς Θεοῦ κατοικητήριον κτίσματος; Τί τὸ μὲν τιμῆς τῶν ἐμῶν, τὸ δὲ ἀτιμάζεις, κακῶς θεότητε διαιτῶν, ἵν' ἐμοὶ τέμῃς τὸ χάρισμα, μᾶλλον δὲ αὐτὸν ἐμὲ τῷ χαρίσματι; Η τὸ πᾶν τίμησον, ὦ καινὶ θεολόγε; ἢ τὸ πᾶν ἀτίμασον, ἵνα, κἂν ἀσεβῆς, ἀλλὰ σεαυτῷ γε ἀκόλουθος ᾖς, μὴ κρίνων ἀνίσως φύσιν ὁμότιμον. observandum, quod cum Dominus sit is, cui maledicitar Spiritus, tanquam. Dominus uitor exsistit, ferre non possum, ut verser in tenebris, postcaquam sum illustratus, et ex tribus, in quorum nomine baptizatus sum, aliquem minorem dicam, ut vere in aqua sepultus sim, non ad regenerationem initiatus, sed ad mortem. Audacter dicam, o Trinitas sancta, tu arrogantiæ ignoscas meæ: nam de animæ periculo agitur. Ego quoque imago sum Dei coelestisque gloriæ, licet in terris degam. Quamobrem adduci non possum, ut credam, me per illum qui ejusdem sit conditionis, qua ego sum, salutem assequi. Si Spiritus sanctus non est Dens, eradat prius, meque; qui eodem cum illo sum ordine, tunc divinum elicial. Nunc autem quæ fraus, qui dolus est gratiæ, imo vero eorum, qui gratiam tribuunt? Egone credam in Deum, ut impius reddar? Aliud confitebor, ut aliud discam? Quænam istæ fallaciæ verborum et fraudes, que suis (me interrogationibus ad hæc confitenda perducunt, ut ad illa deveniam! Miserum atque obscurum splendorem menm, sordidamique munditiem, si baptismo sic abluor, ut nim grior fam; si nitidiores atque mundiores aspicio, qui non sunt abluti; si mala baptizantis oplinone deludor; si spiritum meliorem quæro, et non invenio. Da,mihi baptismum alterum, et de priore male sentito. Quid mihi perfectam invides regenerationem? Cur me ex templo Spiritus, qui Deus est, creati spiritus habitaculum reddis? Cur eorum, quæ mea sunt, aliud honoras, aliud afficis ignominir? Inæquales in Divinitate partes constituis, ut mibi gratiam sećes et imminuas, vel potius ut gratiæ me subducas et subtrahas? Aut totum honora, vane theologe, aut totum despice; ut quamvis impie sentias, tibi tamen ipse constes, nec naturam æque honoratam inique judices. ε Κεφάλαιον δὲ τοῦ λόγου, μετὰ τῶν Σεραφίμ δόσ ξασον συναγόντων τὰς τρεῖς ἁγιότητας εἰς μίαν κυριότητα, καὶ τοσοῦτον παραδεικνύντων τῆς πρώτ της ουσίας, ὅσον ὑπανοίγουσι τοῖς φιλοπόνοις αἱ πτέρυγες. Μετὰ Δαβίδ φωτίσθητι πρὸς τὸ φῶς λέγοντος, «Ἐν τῷ φωτί σου εψόμεθα φως, ο οἷον ὥσπερ ἐν τῷ Πνεύματι τὸν Υἱόν, οὗ τί ἂν γένοιτο · τηλαυγέστερον; Μετὰ Ἰωάννου βρόντησον τοῦ Υἱοῦ τῆς βροντῆς, μηδὲν περὶ Θεοῦ ταπεινὸν ἠχῶν, μηδὲ η ἀπὸ γῆς, ἀλλ' ὑψηλὸν, καὶ μετέωρον, τὸν ἐν ἀρχῇ τα όντα, καὶ πρὸς τὸν Θεὸν ὄντα, καὶ Θεὸν Λόγον, θεὸν γινώσκων, καὶ Θεὸν ἀληθινὸν ἐξ ἀληθινοῦ Πατρός, ἀλλ᾽ οὐ σύνδουλον ἀγαθὸν Υἱοῦ προσηγορία μένη τετιμημένον, καὶ τὸν ἄλλον παράκλητον, δηλαδὴ ἄλλον τοῦ λέγοντος. Θεοῦ δὲ ὁ Λόγος. Καὶ ὅταν μὲν, ο Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν, ο αναγινώσχης, τὸ συναφὲς τῆς οὐσίας ένοπτριζόμενο;· ὅταν δέ, ο Πρὸς αὐτὸν ἐλευσόμεθα, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιήσομεν,» τὸ διῃρημένον τῶν ὑποστάσεων λογιζόμενος· ὅταν δὲ τὸ Πατρὸς, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος όνομα, τὰς τρεῖς ἰδιότητας. "Psal. xxxv, 50. "Joan. x, 30. “Joan, xiv, 25. Fa vero nostræ sit orationis summa, Dei laudes cum seraphinis decanta, qui unum in principatum tres conferunt sanctitates, et essentiæ illius primæ tantum ostendunt, quantum ipsorum alæ studiosis patefaciunt. Illustrare simul cum Davide lumen ipsum sic alloquente: «In lumine tuo videbimus lumen**,» Filium nimirum in Spiritu, quo quid fieri potest illustrius? Cum Joanne tonitrus filio tonitrum emitte, nihil de Deo humile, nihil terrenum, sed excelsum atque sublime aliquid sonans, utpote qui cognoscas, in principio esse Verbum, et Verbum esse apud Deum, et Deum esse Verbum, et Deum verum ex vero Patre, non autem conservum bonum, sola Filii appellatione decoratum, et alium Consolatorem, alium nimirum ab eo, qui loquitur, quod est Dei Verbum. Et cum legis: «Ego et Pater unum sunaturæ conjunctionem contemplara. Quando illud audis: «Ad eum venicmus, et mansionem apud eum faciemus", personarum distinctionem intellige. mus

' At cum Patris, et Filii, et Spiritus sancti nomen, tres utique proprietates, una cum Luca in rebus ab apostolis gestis versans invenis, cur cum Anania et Saphira novis furibus inis societatem! Vere enim novum furandi genus est, cum quis ea quæ propria sunt subripit, præsertim si non argentum, aut aliud quidpiam quod vile parvumque sit, ut linguam auream, aut tenuem,aut didrachma, ut miles ille quondam insatiabilis, sed Divinitatem ipsam furetur, mentiaturque quemadmodum audivisti, non homini, sed Deo. Venerandam Spiritus cole pote statem, quibus vuit, et quando vult, et quantum vult, aspirantis. Descendit enim super Cornelium et domesticos ejus, ante baptismum; super alios autem per apostolos post baptismum, ut et ex iis, que, non ut servus, sed tanquam dominus gerit, et ex illis, quæ in eo, qui initiandus est, requirit, divinitatem testetur suam. Cum Paulo, qui in tertium sublatus est cœlum, tracta theologiam, qui nunc tres personas, ordine commutato ita connumerat, ut nunc primo, nunc secundo, nunc tertio loco eamdem personam nominans, naturæ declaret æqualitatem: nunc duas, aut unam earum aliquam tantum ponit, tanquam reliquæ consequantur omnino. Alias Spiritui assignat actionem Dei, quasi mihil referat, hunc an illum dicat. Alias autem pro Spiritu Christum affert. Et aliquando quidem personas distinguit: «Unus,> inquiens, e Deus, ex quo omnia, et nos in ipsum:· et unus Dominus Jesus Christus, per quem omnia, et nos per ipsum ".» Aliquando aulem unam ex- [::mit divinitatem: Quoniam, inquiens, c ex ipso, et per ipsun, et in ipsum omnia ", ο nimirum per ipsum Spiritum, quemadmodum in multis Scripturæ locis declaratur. Ejusdem ex oratione in Arianos, in qua et de se ipso loquitur. Nos autem adoramus Patrein, et Filium, et Spiritum sanctum, Patrem Deum, Filium Deum, et Spirilum sanctum, nisi moleste fers, Deum, Naturam unam in tribus proprietatibus, quæ mente perci– piuntur, perfectaque sunt, et per se constant. Quæ numero quidem distinguuntur, divinitate vero dividi ne.jucunt. Has mili voces concede tu, qui hodie minitaris, reliqua qui volunt, curent. Non patitur in Filio Pater jacturam feri, nec Filius, in Spiritu sancto. Fieret autem jactura, si essent creati: quod cuim creatum est, Deus non est. Now fero, inquis, perfectionem imminui: neque ego. Una Gides, unue Dominus, unum baptisına. Si ab hoc excidero, ubi nanciscar alterum? Ecquid dicitis vos, qui baptizalis, aut rebaptizalis? Licetne esse spiritalem sine Spiritu? Aut particeps Spiritus est, qui Spiritum non colit? Aut Spiritumn colit is, qui in nonine creati conservique spiritus baptizatur? Minime vero. Nunquam dices tam multa, ut a vera sententia discedain. Nou fallam te, Pater expers 47 Col. 1, 16. * 1 Cor. viii, 6. Μετὰ Λουκᾶ ἐμπνεύσθητι ταῖς Πράξεσι τῶν ἀπο στόλων προσομιλῶν. Τί μετὰ ᾿Ανανίου ταττῃ, καὶ Σαπφείρας, τῶν καινῶν νοσφιστών, είγε καινὸν ὄντως ἡ τῶν ἰδίων κλοπή; καὶ ταῦτα νοσφιζόμεν νος οὐκ ἀργύριον, οὐδ᾽ ἄλλο τι τῶν εὐτελῶν καὶ μικρῶν, οἷον γλῶσσαν χρυσήν, ή ψιλήν, ἢ δίδραχ μον, ὡς ποτέ στρατιώτης άπληστος, ἀλλ' αὐτὴν κλέπτων θεότητα, καὶ ψευδόμενος οὐκ ἄνθρωπον, ἀλλὰ Θεὸν, ὅπερ ήκουσα. Τί μοι δὲ τὴν ἐξουσίαν αἰδῇ τοῦ Πνεύματος, ἐφ᾽ οἷς θέλει, καὶ ἡνίκα, καὶ ὅσον πνέοντος; Επιδημεῖ τοῖς περὶ Κορνήλιον πρὸ τοῦ βαπτίσματος, ἄλλοις μετὰ τὸ βάπτισμα διὰ τῶν ἀποστόλων. Ὥστε ἀμφοτέρωθεν ἔκ τε ὧν ἐπιο φοιτά δεσποτικῶς, ἀλλ᾽ οὐ δουλικῶς, καὶ ἐξ ὧν ἐπιζητεῖται πρὸς τὴν τελείωσιν τὴν θεότητα μαρτυ ρεῖσθαι τοῦ Πνεύματος. Μετὰ Παύλου θεολόγησον τοῦ πρὸς τρίτον οὐρα νὸν ἀναχθέντος,, ποτὲ μὲν συναριθμοῦντος τὰς τρεῖς ὑποστάσεις, καὶ τοῦτο ἐνηλλαγμένως, οὐ τετηρημένως ταῖς τάξεσι, προαριθμοῦντος, ἐναριθμοῦντος, ὑπαριθμοῦντος τὸ αὐτό· ἵνα τί δηλώσῃ; τὴν ἰσοτιμίαν τῆς φύσεως· ποτὲ δὲ τῶν τριῶν μεμνημέ νου, ποτὲ δὲ τῶν ἢ τινός, ὡς ἐπομένου πάντως τοῦ λείποντος· καὶ ποτὲ μὲν τὴν ἐνέργειαν τοῦ Θεοῦ τῷ Πνεύματι διδόντος, ὡς οὐδὲν διαφέροντος, ποτὲ δὲ ἀντὶ τοῦ Πνεύματος τὸν Χριστὸν ἐπιφέροντος, καὶ ὅτε μὲν διαιρεῖ τὰς ὑποστάσεις, «Εί, Θεός, λέγοντος, «ἐξ οὗ τὰ πάντα, καὶ ἡμεῖς εἰς αὐτόν. Καὶ εἷς Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, δι' οὗ τὰ πάντα, καὶ ἡμεῖς δι' αὐτοῦ· ο ὅτε δὲ συνάγει την μίαν θεότητα, «Ὅτι ἐξ αὐτοῦ, καὶ δι' αὐτοῦ, καὶ εἰς αὐτὸν τὰ πάντα, δηλαδὴ διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ὡς πολλαχοῦ δείκνυ ται τῆς Γραφῆς. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Ἐκ τοῦ λόγου τοῦ πρὸς 'Αρειανούς, καὶ εἰς ἐπυ τόν. Αὐτοὶ δὲ προσκυνοῦμεν τὸν Πατέρα, καὶ τὸν Υιόν, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Θεὸν τὸν Πατέρα, Θεὸν τὸν Υἱόν, Θεὸν, εἰ μὴ τραχύνῃ, τὸ Πνεῦ μα τὸ ἅγιον· μίαν φύσιν ἐν τρισὶν ἰδιώτησι νοε ραῖς, τελείαις, καθ' ἑαυτὰς ὑφεστώσαις, ἀριθμῷ διαιρεταῖς, καὶ οὐ διαιρεταῖς θεότητι. Τούτων παραχώρει μοι τῶν φωνῶν πᾶς ὁ ἀπειλῶν σήν μερον, τῶν δὲ ἄλλων μεταποιείσθωσαν οι βουλόμενοι Οὐκ ἀνέχεται Πατήρ Υϊν ζημιούμενος, οὐδὲ Υιός τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· ζημιοῦται δὲ εἰ ποτέ, καὶ εἰ κτίσμα. Οὐ γὰρ Θεὸς τὸ κτιζόμενον. Οὐ φέρω ζημιούμενος οὐδὲ ἐγὼ τὴν τελείωσιν. Εις Κύριος, μία πίστις, εν βάπτισμα. Εἰ τοῦτο ἀκυρωθείη μοι, παρὰ τίνος τὸ δεύτερον; Τί φατε οἱ καταβαπτίζοντες, ἢ ἀναβαπτίζοντες; Έστιν εἶναι πνευματικὸν ἄνευ τοῦ Πνεύματος; Μετέχει δὲ Πνεύματος ὁ μὴ τιμῶν τὸ Πνεῦμα; Τιμᾷ δὲ ὁ εἰς κτίσμα,· καὶ ὁμόδουλον βαπτιζόμενος; Οὐκ ἔστιν. Οὐχ οὕτω πολλὰ ἐρεῖς. Οὐ ψεύσομαί σε, Πάτερ άναρχο. Οι ψεύσομαί σε, μονογενές Λόγε. Οὐ ψεύσομαί σε, τὸ Πνεῦμα τὸ

TIT. II. ἅγιον. Οἶδα τί ώμολόγησα, καὶ τίνι απέταξαμην. præcipii. Non falfam te, Verbum unigenitum. Non Οὐ δέχομαι τὰς πιστοῦ φωνὰς διδαχθῆναι, καὶ ματ θεῖν ἄπιστος· ὁμολογῆσαι ἀλήθειαν, καὶ γενέσθαι μετὰ τοῦ ψεύδους· ὡς τελειούμενος κατελθεῖν, καὶ ἀνελθεῖν ἀτελέστερος· ὡς ζησόμενος βαπτισθῆναι, καὶ ἐννεκρωθῆναι τῷ ὕδατι, καθάπερ τὰ ταῖς ὠδῖσιν ἐναποθνήσκοντα κυήματα, καὶ σύνδρομον λαβόντα τῇ γεννήσει τὸν θάνατον. Τί με ποιεῖς μακάριον ἐν ταυτῷ, καὶ ἄθλιον; νεοφώτιστον, καὶ ἀφώτιστον; θεῖον, καὶ ἄθεον; ἵνα ναυαγήσω καὶ τὴν ἐλπίδα τῆς αναπλάσεως; Βραχὺς ὁ λόγος μνήσθητι τῆς ὁμο λογίας. Εἰς τί ἐβαπτίσθης; εἰς Πατέρα; Καλώς, πλὴν ἰουδαϊκὸν ἔτι. Εἰς Υἱόν; Καλῶς, οὐκ ἔτι μὲν Ιουδαϊκόν, οὔπω δὲ τέλειον. Εἰς τὸ ἅγιον Πνεῦμα; Υπέρευγε, τοῦτο τέλειον. Αρ᾽ οὖν ἁπλῶς εἰς ταῦτα, ἢ καὶ κοινὸν τούτων ὄνομα; Καὶ κοινόν. Τί τοῦτο; Δηλαδὴ τὸ τοῦ Θεοῦ. Εἰς τοῦτο τὸ κοινὸν όνομα πίστευε, καὶ κατευοδοῦ, καὶ βασίλευε. Καὶ μετέβης ἐντεῦθεν εἰς τὴν ἐκεῖθεν μακαριότητα· ή δὲ ἐστιν, ὡς ἐμοιδοκεί, ἡ τούτων αὐτῶν ἐκτυπωτέρα κατάληψις. fallam te, sancte Spiritus. Quid confessus sim, quem deseruerim, quem secutus sim,memini. Non committam, ut qui magistri fidelis voces doctus sum, discipulus sim inβdelis; qui veritatem confessus sum, auplectar mendacium; qui ut perfectusevaderem, veni, revertar longe quam veneram imperfectior: qui ut vitam assequerer, sum baptizatus, in aqua mortem inveniam, instar eorum, qui in ipso partu moriuntur, et obitum cum ortu conjungunt. Quid me codem -tempore beatum facis. et miserum? lucidum et obscurum? pium et impium? An ut spem regenerationis amittam? Verum, ut paucis rem concludams: esto confessionis memor. In quem baptizatus es? in Patrem? Bene, sed Judaicum id est adhuc. In Filium? Recte, neque enim hoc aunplius Judaicum, attamen nondum perfectum. Et in Spiritum sanctum? Optime, perfectum istud jam est. Caterum age, num in eos simpliciter, an aliquod est etiam horum commune nomen? Quidni? Ecquod illud est? Deus. In hoc nomen ad coelestem illam felicitatem, qux, ut mihi quicomprehensio. commune crede, incede, et regna, et ascendes binc dem videtur, nihil aliud est, nisi expressa horum Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ λόγου τοῦ εἰς τὴν τῶν ρν ἐπι σκόπων παρουσίας. Τὰ δὲ καθ᾽ ἕκαστον, ἵν᾽ ἐπέλθω συντόμως, αναρ χον, καὶ ἀρχὴ, καὶ τὸ μετὰ τῆς ἀρχῆς, εἰς Θεός. οὔτε τοῦ ἀνάρχου τὸ ἄναρχον φύσις, ἢ τὸ ἀγέννητον. Οὐδὲ μία γὰρ φύσις, ότι μή τόδε ἐστὶν, ἀλλ' ὅτι τόδε. Η τοῦ ὄντος θέσις, οὐχ ἡ τοῦ μὴ ὄντος ἀναίρεσις. Οὔτε ἡ ἀρχὴ τῷ ἀρχὴ εἶναι τοῦ ἀνάρχου διείργεται. Οὐ γὰρ φύσις αὐτῷ ἡ ἀρχή, ὥσπερ ούδ' ἐκείνῳ τὸ ἄναρχον. Περὶ γὰρ τὴν φύσιν, οὐ ταῦτα φύσις. Καὶ τὸ μετὰ τοῦ ἀνάρχου, καὶ τῆς ἀρχῆς οὐκ ἄλλο τι, ἢ ὅπερ ἐκεῖνα. Όνομα δὲ τῷ μὲν ἀνάρχη Πατήρ, τῇ δὲ ἀρχῇ Υιός, τῷ δὲ μετὰ τῆς ἀρχῆς Πνεῦμα ἄγιον. Φύσις δὲ τοῖς τρισὶ μία, Θεός, ἔνωσις δὲ ὁ Πατὴρ, ἐξ οὗ, καὶ πρὸς ἐν ἀνάγεται τὰ ἑξῆς οὐχ ὡς συναλείφεσθαι, ἀλλ' ὡς ἔχεσθαι, μήτε χρόνου διείργοντος, μήτε θελήματος, μήτε δυνάμεως. Ταῦτα γὰρ ἡμᾶς πολλὰ εἶναι περ ποίηκεν, αὐτοῦ τε ἑκάστου πρὸς ἑαυτὸ, καὶ πρὸς τὸ ἕτερον στασιάζοντος. Οἷς δὲ ἁπλῆ φύσις, καὶ τὸ εἶναι ταυτόν, τούτοις καὶ τὸ ἐν κύριον. ' Ex oratione, quam habuit in conepectu oentum quinquagintà episcoporum. Verum ut hæc singula breviter percurramus, is, qui sine principio est, et is qui principium est, et is, qui cum principio est, sunt unus Deus. Nec illius, qui est sine principio, natura in eo sita est, quod sine principio, aut ingenitus sit. Nulla namque natura constituitur ex eo, quod hoc aut illud non sit, sed quod hoc sit. Est enim positio illius, quod est, non autem ablatio illius, quod non est. Neque principium ex eo, quod principium est, ab eo, qui sine principio est, dividitur. Neque enim natura principium est, quemadmodum nec ejus natura, qui principium non babet, est illud ipsum quod vacat principio. Hæc euim, nempe, sine prin - cipio esse, et esse principium, ad naturam speetant, non autem naturæ sunt. Illud etiam, nimirum esse cum illo, qui principio vacat, et cum eo qui principium itidem babet. Nomen vero illius, qui non habet principium, est Pater. Ejus autem qui est principium, Filius. At illius, qui cum principio est, Spiritus sanctus. Horum trium una natura. Unitas Pater, ex quo sunt, et ad quem referuntur reliqui, non ut in una confundantur persona, sed ut sic inter se vicissim habeant, cum id nec tem” pus, nec voluntas, nec potestas impediat, quæ solent esse causæ, cur nos in multa distrahamur, nec solum ab aliis, verum etiam a nobis ipsi distemus. At quorum naturà simplex est, il et idem esse, et unum esse proprie dicuntur. Τὰς μὲν οὖν φιλονείκους ἐπὶ θάτερα μετακλίσεις Contentiosas vero in. alterutram sermonis partem τοῦ λόγου, καὶ ἀντισηκώσεις χαίρειν ἐάσωμεν, οὔτε τῷ ἑνὶ σαβελλίζοντες κατὰ τῶν τριῶν, καὶ συναιρέσει κακῇ τὴν διαίρεσιν λύοντες, οὔτε τοῖς τρι σὶν ἀρειανίζοντες κατὰ τοῦ ἑνὸς, καὶ πονηρᾷ διαι ρέσει τὸ ἐν ἀνατρέποντες. Οὐ γὰρ κακοῦ κακὸν ἀλλάξασθαι τὸ ζητούμενον, ἀλλὰ τοῦ καλοῦ τὸ μὴ διαμαρτείν. Ὡς ταῦτά γε τοῦ πονηροῦ παίγνια, κακῶς τὰ ἡμέτερα ταλαντεύοντος. Αὐτοὶ δὲ τὴν μέσην βαδίζοντες, καὶ βασιλικήν, ἐν ᾗ καὶ τὸ τῶν declinationes compensationesque valere jubeamus. Ne vel in uno contra tres Sabellium secuti improba contractione distinctionem evertamus: vel in tribus contra unum Ario faventes divisione prava, unitatem dissolvamus. Non enim malum malo commutare quærimus, sed a bono non aberrare. Illud enim ludicrum improbi cujuspiam sit, male res nostras expendentis. Itaque uos, per mediam ac regiam incedentes viam, in qua virtutum etiam Googosko

ὁμοούσιά τε καὶ ὁμόδοξα, ἐν οἷς καὶ τὸ βάπτισμα τὴν τελείωσιν ἔχει ἔν τε ὀνόμασι καὶ πράγμασιν. Οδας ὁ μυηθείς, ἄρνησις ὃν ἀθεΐας, καὶ ὁμολογία θεότητος, καὶ οὕτω καταρτιζόμεθα· τὸ μὲν ἐν τῇ ουσίᾳ γινώσκοντες, καὶ τὸ ἀμερίστῳ τῆς προσκυ νήσεως, τὰ δὲ τρία ταῖς ὑποστάσεσιν εἶτ᾽ οὖν προςώποις, ὅ τισι φίλον. Μηδὲ γὰρ οἱ περὶ ταῦτα ζυγομαχοῦντες ἀσχημονείτωσαν, ὥσπερ ἐν ὀνόμασι κειμένης ἡμῖν τῆς εὐσεβείας, ἀλλ᾽ οὐκ ἐν πράγματι. Τί γάρ φατε οἱ τὰς τρεῖς ὑποστάσεις εἰσφέ ροντες; Μὴ τρεῖς οὐσίας ὑπολαμβάνοντες τοῦτο λέγετε; Μέγα οἶδ' ὅτι βοήσετε κατὰ τῶν οὕτως ὑπειληφότων. Μίαν γὰρ καὶ τὴν αὐτὴν τῶν τριῶν δογματίζετε. Τί δὲ οἱ τὰ πρόσωπα, μὴ ἐν οἷόν τι σύνθετον ἀναπλάσσετε, καὶ τριπρόσωπον, ἢ ἀνθρω πόμορφον ὅλως; Απαγε, καὶ ὑμεῖς ἀντιβοήσετε, Μηδὲ πρόσωπον δ τί ποτέ ἐστιν ἴδοι Θεοῦ, ὅς οὕτως έχει. Τί οὖν ὑμῖν αἱ ὑποστάσεις βούλονται, ἢ ὑμῖν τὰ πρόσωπα; Προσερήσομαι γάρ. Τὸ τρία εἶναι τὰ διαιρούμενα οὐ φύσεσιν, ἀλλ᾿ ἰδιότησιν; Ὑπέρευγε. Πῶς ἄν τινες συμφρονοῖεν μᾶλλον καὶ τὸ αὐτὸ λέγοιεν, ἢ οὕτως ἔχοντες, καν ταῖς συλλαβαῖς διαφέρωσιν; Ορᾶτε οἷος ἐγὼ διαλλακτὴς ὑμῖν πρὸς τὸν νοῦν ἄγων ἀπὸ τοῦ γράμματος, ὥσπερ τὴν παρ λαιὰν, καὶ τὴν νέαν; graditur chorus, ut asserunt illi, qui in ejusmodi & ἀρετῶν ἔστηκεν, ὡς δοκεῖ τοῖς ταῦτα δεινοῖς, πιο studio praestant, credimius in Palrem, et Filium, στεύομεν εἰς Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ Πνεῦμα ἅγιον, et Spiritum sanctum, eorumque unam et eamdem naturam esse dicimus et dignitatem. In his et bar ptisma perfectionem habet, et in nominibus, et in rebus. Abuegas enim ut nosti tu, qui initiaris, impictatem illorum, qui Filium, aut Spiritum volunt esse Deum, quique Patrem, et Filium, et Spiritum commiscent atque confundunt, et distinctam atque unam divinitatem confiteris. Quem igitur natura unum agnoscimus et adoramus, in tres hypostases, sive personas, si cui ea vox magis placet, ita dissinguimus. Neque enim qui de ejusmodi vocibus digladiantur, se, cum idem sentiant, vicissim debent insectari, perinde quasi pietas in verbis, ac non in rebus ipsis consistat. Quid enim dicitis vos, qui tres affertis hypostases? Num tres esse nahuras existimalis? respondete. Scio vos esse reclamaturos, si quis ita de vobis suspicetur. Quid autem vos, qui personas adducitis, unumne quidpiam compositum, et tribus præditum personis, et hominis omnino faciem præferens confngitis? Apage, vos item valde reclamaturos scio, Nullam enim ejusmodi esse personam Dei. Quid ergo vestræ vobis volunt hypostases? aut rursum vestræ vobis persona! Vos enim iterum interrogabo. Nonne ita tres esse, ut non natura divisi, sed proprietatibus distincti sint? Optime. Quomodo possint aliqui magis inter se convenire, et idem dicere, quam qui ita sentiunt, licet verbis et vocabulis discrepent? cernitis, qualem me vobis conciliatorem præbeam? Quo pacto a verborum significatione ad ipsam rem, eumdemque sensum tum veterein, tum novam opinionem deducam? 'Αλλ' ἐπανιτέον μοι πάλιν πρὸς τὸν αὐτὸν λόγον. Τὸ μὲν οὖν ἀγέννητον, καὶ τὸ γεννητὸν, καὶ τὸ ἐκπορευτὸν λεγέσθω τε καὶ νοείσθω, εἴ τῳ φίλον δη μιουργεῖν ὀνόματα. Οὐ γὰρ δείσομεν μήποτε νοῆται σωματικῶς τὰ ἀσώματα, ὅπερ δοκεῖ τοῖς ἐπηρέα σταῖς τῆς Θεότητος. Κτίσμα δὲ Θεοῦ μὲν λεγέσθω μέγα γὰρ ἡμῖν καὶ τοῦτο· Θεὸς δὲ μηδαμῶς. "Η τότε δέξομαι κτίσμα εἶναι Θεόν, ὅταν κἀγὼ γέ- •νωμαι κυρίως Θεός. Ἔχει γὰρ οὕτως. Εἰ μὲν Θεός, οὐ κτίσμα· μεθ' ἡμῶν γὰρ τὸ κτίσμα τῶν οὐ θεῶν· εἰ κτίσμα δὲ, οὐ Θεός. Ηρξατο γὰρ χρονικῶς. Ο δὲ ἤρξατο, ἦν ὅτι οὐκ ἦν. Οὗ δὲ πρεσβύτερον τὸ οὐκ ἦν, τοῦτο οὐ κυρίως ὄν, τὸ δὲ μὴ κυρίως ἂν πῶς Θεός; Ούτε οὖν κτίσμα τῶν τριῶν οὐδὲ ἕν, οὔτε ὅ τούτου χεῖρον δι' ἐμὲ γενόμενον, ἵνα μή κτίσμα ᾗ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἡμῶν ἀτιμότερον. Εἰ γὰρ ἐγὼ μὲν εἰς δόξαν Θεοῦ, τοῦτο δὲ δι᾿ ἐμὲ, ἡ περίγρα διὰ τὴν ἅμαξαν, ἢ ὁ πρίων διὰ τὴν θύσ ραν, νικῶ τῇ αἰτίᾳ. Οσῳ γὰρ κτισμάτων Θεὸς ὑψη λότερος, τοσούτῳ τοῦ διὰ Θεὸν ὑποστάντος ἐμοῦ τὸ δι' ἐμὲ γενόμενον ἀτιμότερον. Sed redeundum ad propositum. Alius ergo et dicatur, et sentiatur ingenitus, alius genitus, alius procedens, si quis fingendis vocabulis deleetetur. Non enim vereor, ne qui sunt expertes corporis, ratione corporea cogitentur, ut putant ii, qui Divinitatem calumniantur. Quæ autem creata sunt, dicantur illa quidem esse Dei. Nam illud etiam magnum a nobis existimatur: sed nihil, quod creatum sit omnino dicatur Deus. Aut tunc assentiar, quod creatum sit, esse Beum, cum ego quoque proprie et vere deus exstitero. Síc enim res babet. Si Deus est, non est creatus, hoc enim in nos, qui dii non sumus, cadit. Sin creatus est, non est Deus: nam tempore aliquo capit esse. Quod esse coepit, aliquando non fuit. Quod autem vere non est, id quomodo Deus? Nihil igi- Ο tur, quod creatum est, horum trium ullum esse potest; ac multo minus, quod ab homine factum est, cum non modo creatum sit, sed etiam vilius homine, qui illud fecit. Nam si homo ad gloriam Dei factus est, opus autem hominis ad ejus utilitatem (exempli gratia: Amussis ut currus fiat, et serra, ut ostium ad communem hominum usumı), nimirum homo superior est. Quanto enim Deus rebus a se procreatis, tanto itidem homo rebus a se confectis est præstantior. Ex oratione de Spiritu sancto. Equidem eum attentiore animi studio mecum ipse multa considerarem, et undique rationem Ἐκ τοῦ λόγου τοῦ περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος. Ως ἔγωγε πολλὰ διασκεψάμενος πρὸς ἑαυτὸν τῇ φιλοπραγμοσύνῃ τοῦ Υἱοῦ, καὶ πανταχόθεν τὸν

PANOPLIA DOGMATICA. - TIT. II. λόγον εὐθύνας, και ζητῶν εἰκόνα τινὰ τοῦ, τοσού- dirigens aliquam tantæ rei similitudinem indagaτου πράγματος οὐκ ἔσχον ᾧτινι χρὴ τῶν κάτω τὴν θείαν φύσιν παραβαλεῖν. Κἂν γὰρ μικρά τις ὁμοίως εὑρεθή, φεύγει τὸ πλεῖον ἀφέν με κάτω μετὰ τοῦ ὑποδείγματος. Οφθαλμόν τινα, καὶ πηγὴν, καὶ ποταμὸν ἐννόησα, μὴ τῷ μὲν ὁ Πατήρ, τῇ δὲ ὁ Υἱὸς, τῷ δὲ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀναλόγως ἔχῃ. Ταῦτα γὰρ οὔτε χρόνος διέστηκεν, οὔτε ἀλλήλων ἀπέρρηκται τῇ συνεχείᾳ, καὶ δοκεῖ πως τρισὶν ἰδιό τησι τέμνεσθαι. Αλλ' ἔδεισα πρῶτον μὲν φύσιν τινὰ θεότητος παραδέξασθαι στάσιν οὐκ ἔχουσαν· δεύτερον δὲ μὴ τὸ ἐν τῷ ἀριθμῷ διὰ τῆς εἰκασίας εἰσάγηται. Οφθαλμός γάρ, καὶ πηγὴ, καὶ ποταμός ἐν ἐστιν ἀριθμῷ διαφόρων σχηματιζόμενα. Πάλιν ἥλιον ἐνεθυμήθην, καὶ ἀκτῖνα, καὶ φῶς. ᾿Αλλὰ κάνο ταῦθα δέος, πρῶτον μὲν μὴ σύνθεσί; τις ἐπινοῆται τῆς ἀσυνθέτου φύσεως, ὥσπερ ἡλίου, καὶ τῶν ἐν ἡλίψ· δεύτερον δὲ μὴ τὸν Πατέρα ουσιώσωμεν, τἄλλα δὲ μὴ ὑποστήσωμεν, ἀλλὰ δυνάμεις Θεοῦ ποιή σωμεν ἐνυπαρχούσας, οὐχ ὑφεστώσας. Οὔτε γὰρ ἀκτῖς, οὔτε φῶς ἄλλος ἥλιος, ἀλλ᾽ ἡλιακαί τινες ἀπόῤῥοιαι, καὶ ποιότητες ουσιώδεις, καὶ ἅμα το εἶναι, καὶ τὸ μὴ εἶναι, τῷ Θεῷ δῶμεν ἐν τούτοις ὅσον ἐκ τοῦ ὑποδείγματος, δ γ' τῶν εἰρημένων ατοπώτερον. rem, nihil eorum quæ infra sunt posita, inveni, cui merito posset divina natura comparari; licet enim aliquid ei in aliqua parte simile videatur, majori tamen ex parte dissimile est, meque simul cum ipso exemplo deorsum trahit. Considerabam ουlum (sic enim appello fontis caput) et fontem, et fluvium, cogitabamque num primo Pater, alteri Filius, tertio Spiritus proportione responderet. Quandoquidem hæc nec tempore distant, nec continuum ac mutuum inter se nexum diriniunt, et tribus quodammodo videntur distingm proprietatibus. Sed ille me timor incessit, primum ne quemdam divinitatis fluxum admitterem nullam in se firmitatem continentem; deinde, ne unum numero introducerem. Oculus enim et fluvius unum numero cum sint, figuram diversam retinent. Rursum consideravi solem, radium et lucem. Verum et hic obortus est metus, primum, ne, ut solis el eorum, quæ sunt in sole, sic incomposite illius naturæ compositio esse aliqua videretur. Deinde ne Patris essentia constituta, Filium et Sp ritum non subsistentes arbitraremur, sed ei suspicaremur esse facultates, quæ non subsisterent, sed inhærerent. Neque enim radius et lux est alius sol, sed a sole quidam veluti manantes rivi, et quædam illius essentire qualitates. Præterea verebar, ne, quod iis, quæ dicta sunt, absurdius est, Deo per hoc exemplum Έτι περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος διακεκριμένη ἅμα καὶ ἡνωμένη θεολογία τοῦ Νύσσης ἐκ τοῦ πρὸς ᾿Αβλάβιον λόγου. Ομολογοῦντες Θεὸν τὸν Πατέρα, Θεὸν τὸν Υἱόν, Θεὸν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, πῶς οὐ λέγομεν τρείς θεοὺς, ἀλλ᾽ ἕνα Θεόν; Κατὰ μὲν τὸν πρόχειρον λόγον, ἵνα μὴ πολυθείαν Ελληνική, εισαγάγωμεν κατὰ δὲ τὸν χαριέστερον, ἐπεὶ τὸ Θεοῦ ὄνομα ἑνερο γείας ἐστὶ δηλωτικόν. Παρὰ γὰρ τὸ θέειν πανταχοῦ Η θεάσθαι πάντα, ἡ αἴθειν τὴν μοχθηρίαν ήτυμολόζηται. Καθὸ μὲν ἕκαστον πρόσωπον ἀπηρτισμένην ἔχει τὴν τοιαύτην ενέργειαν, ἀπηρτισμένον ἕξει πάντως καὶ τὸ δηλωτικὸν αὐτῆς ὄνομα, καὶ κυρίως Εσται, καὶ κληθείη Θεός· καθὸ δὲ μία καὶ ἀπαράλ λακτος. ἐν τοῖς τρισὶν ἡ εἰρημένη ενέργεια, μία καὶ ἡ θεότης, καὶ εἰς θεὸς ἐν τρισὶν ὑποστάσεσι. Καὶ πῶς Πέτρος, καὶ Παῦλος, καὶ Ἰωάννης τρεῖς ὑπου στάσεις ὄντες λέγονται καὶ τρεῖς ἄνθρωποι; Πρώτα · μὲν καὶ οὗτοι καταχρηστικῶς τρεῖς ἄνθρωπος όνομάζονται· καὶ γὰρ ἄνθρωπος, καὶ ἀνθρωπότης τὸ καθόλου καὶ περιεκτικὸν τῶν κατὰ μέρος σημαίνουσιν· ἔπειτα τὸ τοιοῦτον ὄνομα φύσεώς εστι δηλωτικόν. Επὶ δὲ τῆς ἀκτίστου Τριάδος οὐκ ἔστιν εὑρεῖν όνομα δηλοῦν τὴν φύσιν αὐτῆς. Καὶ διατὶ θεον λέγοντες ἔκαστον τῶν τριῶν, μὴ καὶ θεότητα λέγωμεν ἕκαστον αὐτῶν; Διότι καθάπερ άνθρωπος, καὶ ἀνθρώπίσης, εἰ καὶ τὸ καθόλου σημαίνουσιν ὁμοίως, όμως οὐχ ὁμοίως λέγονται κατὰ τῶν ὑπου κειμένων· ὁ Σωκράτης γὰρ ἄνθρωπος μὲν ἂν βηθείη, ἀνθρωπότης δὲ οὐδαμῶς· οὕτω καὶ Θεό;, καὶ θεότης. Θεὸς μὲν γὰρ ἐνεργοῦντα δηλοί, θεότης δὲ Ενέργειαν. Οὐδὲν δὲ τῶν τριῶν ἐνέργεια, ἀλλὰ μᾶλ " ' simul et esse, et non esse tribueremus. Item de Patris, et Filii, et Spiritus sancto distincta simul et unita divinitatis ratione Gregorii Nysse pontificis ex oratione contra Ablavium. Cum et Patrem Deum, et Filium Deum, et Spiritum sanctum Deum esse fateamur, cur won dici. mus tres deos, sed unum Deum? Primum, ut quod in promptu est, respondeamus, ue multiplicem doornm turbam a Græcis confictam introducamus. Dende, si quid elegantius magisque reconditum dicendum est, quoniam nomen" hoc, Deus, actionem significat; a verbo enim θέειν deductumn est, quod passim currat; vel a verbo θεοῦσθαι, quod cernat omnia; vel a verbo αίθειν, quod improbitatein exural ac perdat. Quemadmodum igitur unaqueque persona talem actionem perfectam habet, sic nomen actionem illam significans obtinet, ut et sit et appelletur Deus. Rursus quemadmodum una atque incommutabilis in tribus est actio, sic etiam est una divinitas, et unus Deus in tribus personis. At enim, Inquies, Petrus, et Paulus, et Joannes, tres persons cum sint, dicuntur etiam tres bomi. nés. Respondeo, primum nos et hic abuti hominis vocabulo, cum eos tres homines appellamus. Siquidem homo et humanitas universum quiddam significant, quod singularia complectatur. Deinde illud adjungo, nomen hoc rei naturam explicare. In Trinitate vero, quæ creata non est, nullum inveniri nomen, quod ejus naturam declaret. At cur, cum personas singulas appellemus Deum, non etiam earum singulas divinitatem appellamus? Quoniam quemadmodum licet homo et humanitas pariter de untversis dicantur, non tamen æque dicuntur de

EU THYMII ZIGABENI singulis: Socrates enim homo dici potest, humani- λον ἐνεργοῦν ἕκαστον αὐτῶν. Θεότητα δὲ Πατρός tas autem nequaquam potest; sic etiam Deus et divinitas habent. Deus enim agentem signifcat, divinitas autem actionem. Trium vero persoṇarum nulla est, quæ sit actio, sed agens potius est unaquæque illarum. Dicimus tamen divinitatem Patris, et divinitatem Filii, et divinitatem sancti Spiritus, sicut humanitatem Socratis, et essentiam, et naturam, et si quid aliud est personis commune. λέγομεν, καὶ θεότητα Υἱοῦ, καὶ θεότητα ἁγίου Πνεύματος, ὡς καὶ ἀνθρωπότητα Σωκράτους ο καὶ οὐσίαν, καὶ φύσιν, καὶ εἴ τι κοινὸν τῶν ὑπο-. στάσεων. Ejusdem ex oratione ad Evaġrium monachum ae Divinitate. Quemadmodum inter cogitationem et mentem, et animum nulla divisio, aut sectio potest inveniri, I sic nulla inter sanctum Spiritum, et Filium et Patrem sectio aut divisio cogitari potest. Intelligibilium enim divinarumque rerum natura est indivisibilis. Ex eadem oratione. Sicut in solis splendore radii naturali quodam habitu ita conjuncti sunt ut dividi inter se nequeant, nec ab ipsa luce separari, sed luminis gratiam ad nos usque deferunt: sic Filius, et Spiritus sanclus, tanquam gemini Patris radii, et cum ipsɔ conjuncti sunt Patre, et ad nos usque véritatis demittunt lumen. Et quemadmodum ab uno aliquo aquarum fonte bina ſlumina decurrunt, et cum situ quidem duenta dividant sua, unam tamen, et eamdem humoris obtinent qualitatem, et neque disjunguntur a fonte, et inter se per ipsum conjuncti sunt, et propria tamen utrumque ratione defluit: eodem modo et prima illa causa, nempe Pater, et vitæ fons duplicem quamdam Filli, et sancti Spiritus in nos gratiam emittit, nec ipse quidquam essentiæ suæ damni facit: nulla enim propter eorum ad nos perfectionem illius sequitur imminutio: et hi cum ad nos usque perveniant, non tamen Patre separantur. Item de Patre, et Filo, et Spiritu sancto distincta simul et anita divinitatis ratio. S. Cyrilli expositio fidei. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ λόγου τοῦ πρὸς Εὐάγριον μου ναχόν περὶ Θεότητος. Ὥσπερ οὐκ ἔστι μεταξὺ ἐνθυμήσεως, καὶ τοῦ, καὶ ψυχῆς διαίρεσιν ἐπινοηθῆναι τινα καὶ τομήν, οὕτως οὐδὲ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ Πατρὸς ἐν μέσῳ τομὴν ἢ διαίρεσιν ἐπινοηθή καί ποτε. Τῶν γὰρ νοητῶν καὶ θείων ἀδιαίρετος ἡ φύσις. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου.. Ὥσπερ αἱ τοῦ ἡλιακοῦ φωτὸς ἀκτῖνες αμέριστον ἔχουσαι κατὰ φύσιν τὴν πρὸς ἄλληλα σχέσιν οὔτε τοῦ φωτὸς χωρίζονται, οὔτε ἀλλήλων ἀποτέμνονται, καὶ μέχρις ἡμῶν τὴν χάριν τοῦ φωτὸς ἀποστέλλουσι· τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ὁ Υἱὸς, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἡ δίδυμος τοῦ Πατρὸς ἀκτῖς, καὶ μέχρις ἡμῶν διακονοῦσι τὸ φῶς τῆς ἀληθείας, καὶ τῷ Πατρί συνήνωνται. Καὶ δν τρόπον ἀπό τινος υδάτων πηγής δύο ποταμοὶ ῥέουσι, καὶ τῇ μὲν θέσει διῄρηνται τὰ ῥεῖθρα, τὴν δὲ τοῦ χυμοῦ ποιότητα μίαν καὶ τὴν αὐτὴν κέκτηνται, καὶ οὔτε τῆς πηγῆς ἀποτέμνονται, καὶ δι' αὐτῆς ἀλλήλοις ἤνωνται, καν ιδιαζόντως έκαν στος ῥεῖ· τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ τὸ πρῶτον αἴτιον ὁ Πατήρ, ἡ πηγὴ τῆς ζωῆς, δίῤῥυτόν τινα τοῦ τε Γἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος εἰς ἡμᾶς ἀποστείλας χάριν, οὔτ᾽ αὐτός τι πέπονθεν εἰς τὴν οὐσίαν βλα δείς· δὺ γὰρ μείωσιν ὑπέστη τινὰ διὰ τὴν εἰς ἡμᾶς ἐκείνων ἄφιξιν· καὶ οὗτοι μέχρις ἡμῶν προεχώρησ σαν, καὶ τοῦ Πατρὸς οὐδὲν ἧττον αχώριστοι καθ εστήκασιν. Credimus in unum Deum Patrem, qui nec priucipium habet, nec genitus est, et semper fuit Pater, nec postea id assecutus est. Neque enim fuit unquam, cum non esset, sed ex omni æternitate Pad ter est. Neque prius factus est Filius, deinde Pater qualis est in corporibus ordo, sed ex quo est, semper autem est, Pater et est et appellatur. Credimus et in unum Filium Genitori coæternum, qui nunquam cœpit esse, sed semper est, et cum Patre est. Ex quo enimn est Pater, semper aulem est, ex eo et Filius est, Hæc enim tam nomina, quam ipsæ res ita copulantur inter se, ut separari non possint. Quod si Filius non semper fuit, sed fuit aliquando cum non esset, nec Pater fuit semper; ex quo enim generavit, hoc habet nomen. Sin autem semper est Pater Deus (nefas enim est, lem - poris auctorem ipsi tempori subjicere, et temporis spatio posteriorem pronuntiare generationem illam, Ετι περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος διακεκριμένη ἅμα καὶ ἡνωμένη θεολογία τοῦ Αγίου Κυρίλλου Εκθεσις πίστεως. Πιστεύομεν εἰς ἕνα Θεόν Πατέρα, ἄναρχον, καὶ ἀγέννητον, ἀεὶ ὄντα Πατέρα, οὐχ ὕστερον τοῦτο κτησάμενον. Οὐ γὰρ ἦν ὅτε οὐκ ἦν, ἀλλ᾽ ἄνωθεν ἦν Πατήρ. Οὐδὲ γέγονε πρῶτον Υἱὸς, εἶτα Πατὴρ κατὰ τὴν τῶν σωμάτων ἀκολουθίαν, ἀλλ' ἀφ' οὗπέρ ἐστιν. 'Δεὶ δέ ἐστι Πατήρ, καὶ ἔστι καὶ καλεῖται. Πιστεύομεν καὶ εἰς ἕνα Υἱὸν συναΐδιον τῷ γεννή σαντι, οὐκ ἀρχὴν τοῦ εἶναι λαβόντα, ἀλλ᾽ ἀεὶ ὄντα, καὶ σὺν Πατρὶ ὄντα. 'Αεὶ δὲ Πατὴρ, ἐξ ἐκείνου Υιός. 'Αχωρίστως γὰρ ἔχει ταῦτα πρὸς ἄλληλα τὰ τε ονόματα καὶ τὰ πράγματα. Εἰ δὲ οὐκ ἀεὶ Υιός, ἀλλ᾽ ἦν ὅτε οὐκ ἦν, οὐδὲ ἀεὶ ὁ Πατήρ. Αφ᾽ οὗ γὰρ ἐγέννησε, τοῦτο ἔχει τὸ ὄνομα. Εἰ δὲ ἀεὶ Πατὴρ ὁ Θεός· βλάσφημον γὰρ τωόντι ὑπὸ χρόνους ποιῆσαι τὸν τῶν χρόνων ποιητὴν, καὶ χρονικού διαστήματος ἀποφῆναι δευτέραν τὴν ἄχρονον καὶ ὑπέρχρονον γένο νησιν· ἀεὶ ὁ Υἱὸς ἐκ τοῦ Πατρὸς ἀῤῥήτως γεννηθείς,

8) TIT. II. μετὰ τοῦ Πατρὸς δὲ ἀεὶ ὤν, καὶ σὺν τῷ Πατρὶ γνω- quæ sine tempore est, et superat omnne tempus), ριζόμενος. • Ἐν ἀρχῇ, ο φησίν, ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος. Οὗτος ἦν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεόν. ο 'Ο δὲ ἐν ἀρχῇ ὧν πότε οὐκ ἦν; Οὔτε γὰρ εἶπεν, Ἐν ἀρχῇ ἐγένετο, ἀλλ', Ἐν ἀρχῇ ἦν. Ἐὰν φιλονεικήσωμεν τοῖς λογισμούς ὑπερθῆναι τὸ ἦν, οὐ δυνησόμεθα ἐπέκεινα γενέσθαι τῆς ἀρχῆς. Πάντα δεύτερα τοῦ ἐν ἀρχῇ ὄντος, καὶ πρὸς τὸν Θεὸν ὄντος, καὶ χρόνος, καὶ αἰῶν, καὶ εἴ τι ἂν ἕτερον χρονικὸν ἐπινοηθείη διάστημα. Εἰ δὲ οὐκ ἀεὶ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ συνήν ὁ Υἱός, ὕστερον δέ ποτε προσεγένετο, ἀνάγκη χρόνον καὶ αἰῶνα Πατρὶ καὶ Υἱῷ μεσιτεύειν. Εἰ δὲ τοῦτο δοίη τις, εύρεθήσεται τὸ ποίημα τοῦ ποιητοῦ προϋπάρχον. • Πάντα γάρ, ο φησὶν ὁ Εὐαγγελιστής, ο διὰ τοῦ Υἱοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ γέγονεν οὐδὲ ἔν. Ἐν δὲ τῶν πάντων καὶ ὁ αἰών, ἢ ὁ χρόνος. Καὶ ὁ μακάριος δὲ Παῦλος, ο Ἐπ᾿ ἐσχάτων δὲ τῶν ἡμετ ρών, ο φησίν, «ἐλάλησεν ἡμῖν ἐν Υἱῷ, ἄν ἔθηκε κληρονόμον πάντων, δι' οὗ καὶ τοὺς αἰῶνας ἐποίη σεν.» Εἰ δὲ τοῦ Υἱοῦ οἱ αιώνες ποιήματα, οὐ προῦ» πάρχουσι τοῦ ποιήσαντος. Διώνων δὲ μὴ προϋπαρχόντων, εὔδηλον ὡς οὐδὲ ὁ χρόνος, ἂν ἡμέραι τε καὶ νύχτες ποιοῦσι καὶ μετροῦσιν. Ἡμέρας δὲ καὶ νύχτας ἡ τοῦ φωτὸς ἀνατολὴ καὶ δύσις ἐργάζεται. Τὸ δὲ φῶς μετὰ τὸν οὐρανὸν, καὶ τὴν γῆν, καὶ τὸν αέρα ἐγένετο. Ταῦτα δὲ πάντα, καὶ τὰ ἐν τούτ τοις ὁ Θεὸς λόγος εὐδοκίᾳ τοῦ Πατρὸς ἐδημιούρ γησε. Τῶν χρόνων τοίνυν, καὶ τῶν αἰώνων μετὰ τῶν ἄλλων ἁπάντων ὑπὸ τοῦ Λόγου ποιηθέντων, οὐδὲν ἂν εἴη μεταξύ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ, ἀλλ' ἀεὶ μὲν Πατὴρ ὁ Θεὸς, ἀεὶ δὲ ὁ Υἱὸς σὺν Πατρί. Διὸ καὶ ὁ Εὐαγγελιστής βοή, • Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος.» Καὶ ὁ ἀπόστολος Παῦλός φησιν, ο 'Ως ὢν ἀπαύγασμα τῆς δόξης, καὶ χαρακτήρ τῆς ὑποστάσεως· καὶ ἑτέρωθι, ο ὓς ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὐχ άρπαγμὲν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ. Καὶ οὔτε ἐκεῖνος τὸ ἦν, οὔτε οὗτος τὸ ὤν, ἢ ὑπάρχων ἐᾷ, ἐπειδὴ τὸν ἀεὶ ὄντα κηρύττουσιν, οὗ χάριν καὶ μετ᾿ ὀλίγα ὁ Ευαγγελιστής, ο Ζωὴ ἦν, ο φησί, ο καὶ ἡ ζωὴ ἦν τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων·» καὶ αὖθις, «Ην τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν, δ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον.» Καὶ πάλιν, «Ο μονογενής Υἱὸς, ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρός· ν καὶ ἐν τῇ Ἐπιστολῇ, • Ος ἦν, ο φησίν, ο ἀπ' ἀρχῆς.» Οὕτω θεολογεῖν ὑπὸ τοῦ θείου Πνεύματος τὸν μονογενῆ τοῦ Θεοῦ Λόγον ἐδιδάχθησαν οἱ ἀπ' ἀρχῆς αὐτόπται, καὶ ὑπηρέται τοῦ Λόγου γενόμενοι. Διὸ οὐ συνηρίθ μησαν τῇ κτίσει τὸν κτίσαντα· οὐ συνέταξαν τὸν ποιητὴν τοῖς ποιήμασιν· οὐδαμοῦ κτίσμα τὸ γνήσιον τοῦ Θεοῦ προσηγόρευσαν γέννημα· οὐδαμοῦ τὸ ἐγέν που ο συνέζευξαν τῇ θεότητι. 'Αλλ' οὗτος μὲν, «Ἐν Η Joan. 1, 2. se Ibid. 3. so Hebr. 1, 2. π. 6. s Ibid. 9. • Joan 1, 8. semper cst Filius. Ex Patre quidem ea ratione go nitus, quæ verbis explicari non potest, cum Patre semper est, et una cum Patre cognoscitur. < ln principio, inquit, erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Hoc erat in principio apud Deum ".» Quod autem in principio est, quando non est? Neque enim dixit: In principio factus est; sed: In principio erat. Si ratione conemur superare illud, erat: tunc esse non poterimus in principio. Omnia posteriora sunt illo, qui est in principio, et apud Deum est, et tempus, tium. Quod si non fuit semper cum Deo et Patre et ævum, et si quod cogitari potest temporis spaFilius, sed postea factus est, necessarium erit, ut tempus et ævum aut aliquod spatium inter Patrem et Filium intercedat. At si id concesseris, ea quae facta sunt, effectore priora esse reperientur: «Omnia enim,» inquit Evangelista,¿ per Filium facta sunt, et sine ipso ne unum quidem factum est *. Unum autem ex omnibus est ævum et tempus. Et beatus Apostolus: «Novissimis, inquit, diebus locutus est nobis in Filio, quem constituit hæredem omnium, per quem fecit et saecula ".» Quare sl sæcula sunt opera Filii, non sunt ante effectorem suum. Quod si sæcula non sunt ante, ne tempus quidem illud, quod dies et noctes efficiunt atque metiuntur. Nam dies et noctes lucis exortu occasuque fiunt. Lux vero post cœlum et terram et aera facta est; quæ quidem omnia Deus Verbum voluntate Patris fabricatus est. ` Quamobrem cum tempora et sæcula cum reliquis omnnibus rebus a Deo Verbo facta sunt, nihil erit medium inter Patrem et Filium; sed semper Deus Paler, et semper cuum Patre Filius. Itaque: • In principio, clamat Evangelista", erat Verbum. Et Paulus apostolus: • Qui cum sit, inquit, splendor gloriæ, et figura substantia ". Εt alibi: Qui cum in forma, inquit, Dei esset, non rapi nam arbitratus est, esse se æqualem Deo "., Voces illæ: Erat, sit, esset, illumn semper esse decla rant. Quocirca paulo post ait Evangelista: «Vita e- ▸ Et rursum: ral, et vita erat lux hominum ". • Erat lux vera, quæ illuminat omnem hominem venientem in mundum. › Et rursum: Unigenitus Filius qui-est in sinu Patris ", › Et in Epistolis: Qui erat, inquit, c ab initio "., Ita de unigenito Dei Verbo philosophari a divino Spiritu edocti sunt illi, qui ab initio Verbi fuerunt inspectores et ministri. Quapropter non in eorum, quæ creata sunt numero, creatorem ipsorum, nec in eorum numero, quæ facta sunt, ipsorum effectorem constituerunt, nec germanum Dei filium ullo modo creatum appellaverunt. Nec voces illas: Factum est cum divinitate coniunxerunt. Sed has: In st Joan. ss Joan. 1, ss Hebr. 1, 3. ** Philip. 11,

figura substantia ", in forma Dei esset” principio erat Verbum. esset splendor gloriæ, et non autem bas: Qui cum et alibi: • Qui est imago Dei invisibilis 6. Non dixit: Qui factus est imago Dei invisibilis, sed, qui est. Et illas: • Qui cum ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, ο οὐκ, Ἐν ἀρχῇ ἐγένετο ὁ λόγος· ἐκεῖνος δὲ, ο ὓς ἂν ἀπαύγασμα τῆς δόξης, καὶ χαρακτήρ τῆς ὑποστάσεως·» καὶ πάλιν, ο Ος ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὐ μορφὴ Θεοῦ γενόμενος, ἀλλ' ὑπάρχων ἐν μορφῇ Θεοῦ. Καὶ ἑτέρωθι, ο "υς ἐστιν εἰκὼν τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου.» Οὐκ εἶπεν, Ος ἐγένετο εἰκὼν τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου, ἀλλ', Ος ἐστιν. Atque ita Divinitatis rationi passim conjunctum est illud: erat, et illud cum sit, et illud: cum esset, et illud, est. Quin etiam ipse Deus cum magno Mo se loquens ita se appellavit: «Ego, inquiens, ". • sum qui sum.» El rursum: c Hac, inquit, ‹ dices filiis Israel: Qui est, misit me ad vos ". Hæc autem esse Filii verba concedunt etiam impietatis exsecrandæ propugnatores, qui Pas trem quidem inseparabilem statuunt, sed medium inter Patrem et res creatas Filium locant, eumque patriarchis et prophetis apparuisse et Jocutum esse dicunt. Sed ipse Deus Verbum pcr Jeremiam verbis id nos perspicue docet, cum ait: In diebus illis et in tempore illo feriam domui Israel et domui Juda testamentum novum, non secundum testamentum, quod tuli patribus eorum in die, qua apprehendi manum eorum, ut educerem eos de terra Ægypti ".. Quæramus igitur, quis testamentum nobis hoc novum dederit. Nonne constat id nobis Dominum Christum attulisse? Et Ipse enim in sanctis Evangeliis clamat: Dictum est antiquis: Non occides. Ego autem dico vobis: 'ς Omnis qui temere irascitur fratri suo, reus erit judicii. Dictum est antiquis: Non pejerabis. Ego autem dico vobis: Ne juretis omninos. alia horum similia præscribit, his utens (verbis: • Dictum est antiquis, id ego autem hoc dico: sic autem impero, non ut!:las jam leges evertam et abrogem, sed ut eas stabiliam atque confirmem, et qua ratione observandæ sint, doceam. Novum ergo testamentum tribuit nobis Dominus Christus; qui autem hoc tribuit, is vetus etiam dedit Israeli post ejus liberationem ex Egypιο. Qui vero illud dedit, et populum ab Ægyptiaca servitute liberavit, ipse nimirum Mosem að Pharaonem misit, ipse dixit: «Hæc dices fliis Israel: Qui est, misit me ad vos. Hoc autem et alibi feremias planum facit: «Hic, s inquiens, e Deus noster, et non comparabitur alter cum eo. Invemit omnem viam scientiæ, et dedit illam Jacob puero suo, et Israeli dilecto suo. Post hæc in terra visus est, et cum hominibus conversatus ". Ab eo quod posterius est incipientes, propheticum sensum investigabimus. Ecquis ille, qui in terra visus est, et cum hominibus est versatus? Deus profecto Verbum, ut omnibus mente quidem præditis patet, qui naturam nostram assumpsit, se flebr. 1, 3, se Philip. 15, 6. 60 Col. 1, 15. v, 12. Bar, 111, 36-38. ὢν Οὕτω πανταχοῦ τῇ θεολογία συνέζευκται τὸ ἦν, · καὶ τὸ ὤν, καὶ τὸ ὑπάρχων, καὶ τὸ ἔστιν. Οὕτως ἑαυτὸν καὶ τῷ μεγάλῳ Μωϋση διαλεγόμενος προσ ηγόρευσεν, ι Εγώ εἰμι ὁ ὤν.» Καὶ πάλιν, «Τάδε ἐρεῖς τοῖς υἱοῖς Ἰσραήλ·. Ο δν απέσταλκέ με προς ὑμᾶς.» Οτι δὲ τοῦ Υἱοῦ ταῦτα τὰ βήματα μπρο τυροῦσι μὲν καὶ αὐτοὶ τῆς βλασφημίας οι πρόμα χοι, ἀχώρητον μὲν τὸν Πατέρα λέγοντες, μεσίτην δὲ τοῦ Πατρὸς καὶ τῆς κτίσεως τὸν Υἱὸν ἀποκαλοῦντες, καὶ φάσκοντες αὐτὸν τοῖς πατριάρχαις τε καὶ τοῖς προφήταις ὀφθῆναι τε καὶ διαλεχθῆναι. Σαφώς δὲ ἡμᾶς αὐτὸς ὁ Θεὸς Λόγος διδάσκει διὰ Ἱερεμίου τοῦ προφήτου λέγων, «Ἐν ταῖς ἡμέραις εκείναις, καὶ ἐν τῷ καιρῷ ἐκείνῳ διαθήσομαι τῷ οἴκῳ Ἰσραὴλ καὶ τῷ οἴκῳ Ἰούδα Διαθήκην καινήν, οὐ κατὰ τὴν διαθήκην ἣν διεθέμην τοῖς πατράσιν αὐτῶν ἐν ἡμέρᾳ ἐπιλαβομένου μου τῆς χειρὸς αὐτῶν ἐξαγα γεῖν αὐτοὺς ἐκ γῆς Αἰγύπτου.» Ζητήσωμεν τοίνυ τίς τὴν καινὴν ἡμῖν Διαθήκην· ἡ δῆλον ἅπασιν ὡς ὁ Δεσπότης Χριστός ταύτης ἐστὶ χορηγός; Αὐτὸς γὰρ ἐν τοῖς ἱεροῖς Εὐαγγελίοις βοᾷ • • Εῤῥέθ τοῖς ἀρχαίοις, Οὐ φονεύσεις· ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, Πᾶς ὁ ὀργιζόμενος τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ εἰκῇ ἔνοχος ἔσται τῇ κρίσει. Εῤῥέθη τοῖς ἀρχαίοις, Οὐκ ἐπιορ κήσεις, ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, μὴ ὁμόσαι όλως.» Και τἄλλα δὲ ὁμοίως τίθησιν, ὅτι ἐῤῥέθη μὲν τόδε, ἐγὼ δὲ τοῦτο τοιώσας νομοθετῶν, οὐκ ἀνατρέπων τὸν κείμενον νόμον, ἀλλ᾽ ἀκριβεστέραν τὴν νουθεσίαν ποιῶν, καὶ τῆς φυλακῆς τὸν τρόπον διδάσκων. Τὴν νέαν τοίνυν ἡμῖν Διαθήκην ὁ Δεσπότης δέδωκε Χριστός. Ο δὲ ταύτην παρεσχηκώς, καὶ τὴν παλαιὰν μετὰ τὴν τῆς Αἰγύπτου ἀπαλλαγὴν δέδωκε τῷ Ισραήλ. Ο δεδωκὼς δὲ ἐκείνην, καὶ τῆς Αίγυπτια τῆς ἀπαλλάξας δουλείας, αὐτὸς ἀπέστειλε δηλονότι πρὸς Φαραὼ τὸν Μωϋσέα· αὐτὸς εἶπε, ο Τάδε ἐρεῖ; τοῖς υἱοῖς Ἰσραήλ, Ο ὢν ἀπέσταλκέ με πρὸς ὑμᾶς. Τοῦτο δὲ καὶ ἑτέρωθι Ἱερεμίας ὁ προφήτης σαφές ποιεί. «Οὗτος γὰρ, φησὶν, τὸ Θεὸς ἡμῶν, οὐ λογι σθήσεται ἕτερος πρὸς αὐτόν. Ἐξευρε πᾶσαν ὁδὸν ἐπιστήμης, καὶ ἔδωκεν αὐτὴν Ἰακὼβ τῷ παιδὶ αὐτοῦ, καὶ Ἰσραὴλ τῷ ἡγαπημένῳ ὑπ' αὐτοῦ. Μετὰ ταῦτα ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. Κάτωθεν τοίνυν ἀρξάμενοι την προφητικὴν ἔννοι αν ερευνήσωμεν. Τίς ὁ ἐπὶ τῆς γῆς ὀφθεὶς, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συναναστραφείς; Εὔδηλον πᾶσιν, ὡς οἶμαι, τοῖς γε νοῦν ἔχουσιν ὁ Θεὸς Λόγος, τὴν ἡμετέραν φύσιν ἀναλαβὼν, ὁ μὴ ἁρπαγμὸν es Matth. **Exod. m, 14. "Ibid. 15. " Jer. xxx1, 31.

PANOPLIA DOGMATICA. TIT. II. παιδὶ ἡγησάμενος τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν κενώ- ι ποe rapinam arbitratus est esse se æqualem Deo, σας; καὶ μορφὴν δούλου λαβών. Οὗτος τοίνυν sed seipsum exinanivit, formam servi accipiens.> τὴν ὁδὸν τῆς ἐπιστήμης ἔδωκεν Ἰακὼβ τῷ Hic utique viam scientiæ demonstravit Jacob puero αὐτοῦ, καὶ Ἰσραὴλ τῷ ἡγαπημένῳ ὑπ' αὐτοῦ, suo, et Israeli dilecto suo, dum antiquam per τὸν παλαιὸν διαγορεύσας ἐν τῇ ἐρήμῳ διὰ Μωϋσέως Mosem in solitudine legem tulit. At illam qui tulit, νόμον. Ὁ δὲ ἐκεῖνον δεδωκὼς τὸν νόμον τῷ Μωϋσῃ idem Mosi loquens: «fc, ο inquit, c dices f. διαλεγόμενος ἔφη· «Τάδε ἐρεῖς τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ, liis Israel: Qui est, nisit me ad vos.. Proinde sic Ὁ ὢν ἀπέσταλκέ με πρὸς ὑμᾶς, ο Διὸ καὶ ὁ προ- etiam clamabat propheta: • Hic Deus noster, et φήτης ἐξόα· «Οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν· οὐ λογισθήσεται non comparabitur alter cum illo. Quibus verbis ἕτερος πρὸς αὐτόν, ο μαρτυρῶν αὐτῷ οὐ τὸ ἔλατ eum esse talem testatur, non qui minor sit, τον, ἀλλὰ τὸ ἀσύγκριτον. Ορᾶτε πῶς ἔοικε τοῖς sed cui nullus comparetur. Cernitis, quomodo εὐαγγελικοῖς διδάγμασι τὰ προφητικά κηρύγματα; evangelice doctrinæ congruant prophetica testiΜωϋσῆς κηρύττει τὸ ὢν, μᾶλλον δὲ αὐτὸς ὁ Θεὸς monia? Moses prædicat: «Qui est.› Imo vero ipΛόγος περὶ αὐτοῦ λέγει τὸ ὤν. Προστίθησι δὲ καὶ se Deus Verbum de se ipso dicit: Qui est. Paulus τῇ ὑπάρχων ταυτὸν δυνάμενον τῷ ὤν. Λέγει καὶ τὸ sape dicit illud: ὤν, nempe qui est. Addit etiamn ἔστιν ἰσοδυναμοῦν ἐκείνοις κατὰ τὴν ἔννοιαν. Ὡσαύ illud: ὑπάρχω», quod idem valet. Dicit etiam ilτως δὲ καὶ Ἰωάννης ὁ Θεολόγος πολλαχοῦ τὸ ὢν τῇ lud: ἔστι, quod superioribus vocibus æqualem vim τῶν Εὐαγγελίων ενσπείρει πραγματείᾳ. Καὶ αὐτὸ habet. Easdem voces Joannes ille Theologus cum δὲ τὸ προοίμιον ταύταις ταῖς φωναῖς ἀγλαΐζει οὐχ spargit atque disseminat in tota Evangeliorum hiἅπαξ, οὐδὲ δὲς, οὐδὲ τρὶς, ἀλλὰ πολλάκις ἀνακηρύτ storia, tum ipsum proœmium illis potissimum των τὸ ἦν. ο Ἐν ἀρχῇ γὰρ, φησίν, ἦν. Καὶ ὁ Λό illustrat. Neque enim semel, aut bis, aut ter, sed της ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος.» sæpius pronuntiat illud erat, In principio, > Πιστεύομεν καὶ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, τὸ inquiens, ‹erat Verbum, et Verbum erat apud εὐθὲς, τὸ ἡγεμονικὴν, τὸ ἀγαθὸν, τὸ παράκλητον, τὸ ἐκ Deum, et Deus erat Verbum, hoc erat in princiΘεοῦ προελθὸν, οὐ γεννηθέν· εἷς γὰρ μονογενής· οὔτε pio apud Deum. Credimus et in Spiritum sanctum μήν κτισθέν. Οὐδαμοῦ γὰρ εὑρίσκομεν ἐν τῇ θείᾳ illum rectum, principem, bonum, consolatorem, ex Γραφῇ τῇ κτίσει συναριθμούμενον, ἀλλὰ Πατρὶ καὶ Deo procedentem, non genitum: unus enim est Υἱῷ συνταττόμενον. Εκπορευόμενον δὲ αὐτὸ ἐκ τοῦ Unigenitus. Non creatum, nusquam enim in diviΠατρὸς ἠκούσαμεν, καὶ οὐ πολυπραγμονοῦμεν πως na Scriptura invenimus, eum in rerum creatarum ἐκπορεύεται, ἀλλὰ στέργομεν τοῖς τεθεῖσιν ἡμῖν c numero positum, sed ordine cum Patre et Filio ὅροις ὑπὸ τῶν θεολόγων καὶ μακαρίων ἀνδρῶν. constitutum. Audivimus item illum a Patre procedere. Quomodo autem procedat, curiosius vestigando non laboramus. Sed intra terminos nobis theologis, et beatis viris præscriptos acquiescimus. Εδιδάχθημεν γὰρ καὶ ὑπ' αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τῆς Τριάδος συμπληρωτικὸν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, «Πορευθέντες γάρ, φησί, ο μα θητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς το όνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος.» Τῷ Πατρὶ καὶ Υἱῷ συναριθμούμετον τῆς κτίσεως ἁπάσης ἐστὶν ὑπέρτερον· διὸ καὶ ὁ μακάριος Παῦλος μετὰ Πατρὸς αὐτὸ καὶ Υἱοῦ κηρύττων διατελεί. • Η χάρις γάρ, φησί, τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, καὶ ἡ κοινωνία τοῦ ἁγίου Πνεύματος μετά πάντων ὑμῶν· ο καὶ πάλιν, ο Διαι μέσεις δὲ χαρισμάτων εἰσὶ, τὸ αὐτὸ δὲ Πνεῦμα· καὶ διαιρέσεις διακονιῶν εἰσιν, ὁ δὲ αὐτὸς Κύριος· καὶ διαιρέσεις ενεργημάτων εἰσὶν, ὁ δὲ αὐτός ἐστι Θεός, ὁ ἐνεργῶν τὰ πάντα ἐν πᾶσι.» Κηρύττων δὲ αὐτοῦ τὴν ἐξουσίαν ἐβόα·. Πάντα δὲ ταῦτα ἐνερ γεῖ τὸ ἐν καὶ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα, διαιροῦν ἑκάστῳ ἰδίᾳ καθώς βούλεται.» Οὐ γὰρ κακῶς κελεύεται, ἀλλὰ κα Πώς βούλεται τοῖς πιστεύουσι διανέμει τὰ δῶρα. Δι' αὐτοῦ γὰρ τῶν ἁμαρτημάτων τὴν ἀπαλλαγὴν Πλένομεν· δι' αὐτοῦ τῆς ἐλευθερίας τυγχάνομενο Κ' αὐτοῦ τοῦ τῆς υιοθεσίας χαρίσματος ἀπολαύομεν. • Οὐ γὰρ ἐλάβομεν Πνεῦμα δουλείας, ο φησὶν ὁ Παύ • Maub. ΣΑΥΙΠ, 19. 63 11 Cor. 23111, Quin etiam ab ipso Servatore nostro Jesu Christo didicimus, a sancto Spiritu Trinitatem expleri. «Funtes, inquit, docete omnnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti ".» Qui cum Patre et Filio connumeratur, is utique rebus creatis omnibus antecessit. Quamobrem Paulus etiam in eo constanter manet, ut Spiritum ipsum cum Patre et Filio.simul pronuntiet. Grae tia, inquit, Domini nostri Jesu Christi, et commu nicatio sancti Spiritus cum omnibus vobis ".. Ει rursum: c Divisiones, inquit, gratiarum sunt, idem autem Spiritus; et divisiones ministrationum sunt, idem autem Dominus; et divisionės operationum sunt, idem autem Deus, qui operatur omnia in omnibus.› Ejus vero essentiam declarans clamabat: Hec autem operatur unus et idem Spiritus, dividens singulis peculiariter, prout vult.a Non enim ut jussus est, sed ut vult, credentibus dona distribuit. Nam per ipsum veniam peccatorum accepimus; per ipsum libertatem assecuti sumus; per ipsum adepti sumus gratiam adoptionis: Non enim accepimus, inquit Paulus, spiritum servitutis iterum in timorem; sed accepimus Spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus: Abba,

Pater "., Et: Spiritus, inquit, vitæ liberavit me a lege λος πάλιν, ε εἰς φόβον, ἀλλ' ἐλάβομεν Πνεῦμα υπο peccati et mortis ". Et alibi: «Dominus autem est Spiritus, ubi autem Spiritus Domini, ibi libertas. Jam qui alios liberos reddit, ipse non servit “, Quomodo enim conservis dedisset, quod ipse non habet, quod assequi nequit, quo frui cupit ille quidem, sed non potest? Qui libertatem credentibus elargitur, et servientes liberos efficit, is profecto non servit, sed dominatur, et jure dominatus, quos vult, libertate donat. Quamobrem et beatus Paulus: «Hec, inquit, omnia operatur unus atque idem Spiritus, dividens unicuique peculiariter, uti vult”.» Idcirco et propheta in Veteri Testamento potestatem ipsius significans clamabat: «Dominus misit me, et Spiritus ejus ". Et Deus Judæos accusans:‹Fecistis, inquit, consilium, sed non secun-. Το dum me, et foedera, sed non per Spiritum meumn: in quo socium imperii Spiritum sanctum esse declarat. Et alio loco:. Cur ego, inquit, vobiscum sum? Et Spiritus meus constitit in medio vestri?, At Job effectoren ipsum et principem, non autem ministrum, aut factum credens: Spiritus, inquit, divinus fecit me,et fatus Omnipotentis edocet me', Quod si humanam naturam fabricatus est, eamdem, quamn Pater et Filius, essentiam habet. Namn cum hominem faceret Deus: Faciamus, inquit, hominem ad imaginem et similitudinem nostram”.› Quorum autem una est imago, eorum profecto una esi etiam essentia. θεσίας, ἐν ᾧ κράζομεν, '166α ὁ Πατήρ. Καὶ ἀλλα χοῦ· «Ο γὰρ νόμος τοῦ Πνεύματος τῆς ζωῆς ἠλευ θέρωσέ με ἀπὸ τοῦ νόμου τῆς ἁμαρτίας, καὶ τοῦ θανάτου· ο καὶ ἑτέρωθεν. Ὁ δὲ Κύριος τὸ Πνεῦμά ἐστιν. Οἱ δὲ τὸ Πνεῦμα Κυρίου, ἐκεῖ ἐλευθερία. Τὸ δὲ τοὺς ἄλλους ἐλευθεροῦν οὐ δουλεύει. Πῶς γὰρ ἂν τοῖς ὁμοδούλοις μεταδοίη οὗ μή μετέχει, οὗ τυχεῖν οὐκ ἰσχύει, οὗ ἀπολαῦσαι βούλεται μὲν ὡς εἰκός, οὐ δυνάται δέ; Εἰ δὲ μεταδίδωσι τοῖς πιστεύουσιν έλευθε ρίας, καὶ ἐλευθεροι τους δουλεύοντας, οὐ δουλεύει δηλονότι, ἀλλὰ δεσπόζει, καὶ δεσποτικῶς τὴν ἐλευθερίαν οἷς ἐθέλει χαρίζεται. Διὸ καὶ ὁ μακάριος έφη Παϋλος ότι ο Ταῦτα πάντα ἐνεργεῖ τὸ ἓν καὶ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα, διαιρούν ἑκάστῳ ἰδίᾳ, καθὼς βούλεται, ο Διὸ καὶ ὁ προφήτης ἐν τῇ Παλαιᾷ τὴν ἐξουσίαν αὐτ τοῦ κηρύττων ἐβόα· Κύριος ἀπέσταλκέ με, καὶ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ.» Καὶ ὁ Θεὸς τοῖς Ἰουδαίοις ἐγκαλῶν, ο Ἐποιήσατε, ο φησί, 4 βουλήν, καὶ οὐδι᾿ ἐμοῦ, καὶ συνθήκας, καὶ οὐ διὰ τοῦ Πνεύματός μου, ο κοινωνὸν τῆς δεσποτείας δεικνὺς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον καὶ ἑτέρωθεν· «Διότι ἐγώ, ο φησίν, «εἰμὶ μεθ' ὑμῶν, καὶ τὸ Πνεῦμά μου ἐφέστηκεν ἐν μέσῳ ὑμῶν.» Καὶ ὁ Ἰὼβ δὲ, δημιουργὸν αὐτὸ καὶ δεσποτικών πιστεύων, ἀλλ' οὐχ ὑπουργικὸν, ο Οὐ γὰρ ποίημα Πνεῦμα θεῖον, ο φησί, ο τὸ ποιησάν με, πνοὴ δὲ Παντοκράτορος ή διδάσκουσά με.» Εἰ δὲ τὴν ἀνθρω πείαν ἐδημιούργησε φύσιν, τὴν αὐτὴν οὐσίαν ἔχει Πατρὶ καὶ Υἱῷ. Ἐν γὰρ τῇ τοῦ ἀνθρώπου ποιήσει \ ὁ Θεός, ο Ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ' εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καθ' ὁμοίωσιν.» ἂν δὲ ἡ εἰκὼν μία, τούτων δηλονότι καὶ ἡ οὐσία μία. Item de Patre, et Filio, et Spiritu sancto distincta Ετι περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος simul et unita divinitatis ratio. Sancti Maximi. Unus Deus, unius Fili Pater: et Spiritus unius saucti fons, unitas minime confusa, et minime divisa Trinitas. Mens sine principio, solius solus per essentiam Verbi principio carentis Genitor. Et solius æternæ vitæ Spiritus sancti fons. Ejusdem. Unus Deus, quoniam una divinitas simplex, et sine principio, et partitionis et divisionis expers. Et tota Trinitas eadem, unitas tota secundum essentiam cadem. Et Trinitas tola secundum personas eadem. Pater, et Filius, et Spiritus sanctus ipsa Divinitas est. Et in Patre, et Filio, et Spiritu sancto est ipsa Divinitas. Tota in toto Patre ipsa est; et tatus in ipsa tota Pater est. Εt tota in toto Filio est ipsa; et totus in ipsa tota Filius est. Et tota in toto Spiritu sancto est ipsa. Εt totus in ipsa tota est Spiritus sanctus. Non enim ex parte Divinitas est in Patre, nec Pater ex parte Deus est. Neque ex parte in Filio Divinitas est; nec Filius ex parte Deus est. Neque ex parte in Spiritu sancto Divinitas est; nec Spiritus sanctus ex parte Deus est. Nam neque Divinitas secari potest; neque Pater aut Filius, aut Spiritus sanctus Deus est imperδιακεκριμένη καὶ ἡνωμένη θεολογία τοῦ ἁγίου Μαξίμου. Εἷς Θεός, ἑνὸς Υἱοῦ Πατήρ, καὶ Πνεύματος ἑνὸς ἁγίου πηγή. Μονὰς ἀσύγχυτος, καὶ Τριάς αδιαίρε νος. Νοῦς ἀναρχος, μόνου μόνος, οὐσιωδῶς, ἀνάρχου Λόγου γεννήτωρ, καὶ μόνης ἀϊδίου ζωῆς Πνεύματος ἁγίου πηγή. Τοῦ αὐτοῦ. Εἰς Θεός, ὅτι μία θεότης άναρχος, καὶ ἁπλῆ, καὶ ὑπερούσιος, καὶ ἀμερὴς, καὶ ἀδιαίρετος. Ἡ αὐτῆ μονὰς καὶ Τριάς. Ολη μονὰς ἡ αὐτὴ, καὶ ὅλη Τριάς ἡ αὐτή. Μονὰς ὅλη κατὰ τὴν οὐσίαν ἡ αὐτὴ, καὶ Τριάς όλη κατὰ τὰς ὑποστάσεις ἡ αὐτή. Πατήρ, καὶ Υἱός, καὶ ἅγιον Πνεῦμα ἡ θεότης. Καὶ ἐν Πατρὶ, καὶ Υἱῷ, καὶ ἁγίῳ Πνεύματι ἡ θεότης. Ὅλη ἐν ὅλῳ τῷ Πατρὶ ἡ αὐτή, καὶ ὅλος ἐν ὅλῃ τῇ αὐτῇ ὁ Πατήρ. Καὶ ὅλη ἐν ὅλῳ τῷ γιῷ ἡ αὐτή. Καὶ ὅλος ἐν ὅλῃ τῇ αὐτῇ ὁ Υἱός. Καὶ ὅλη ἐν ὅλῳ τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ ἡ αὐτὴ, καὶ ὅλον ἐν αὐτῇ ὅλῃ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Οὐ γὰρ ἐκ μέρους ή θεότης ἐν τῷ Πατρὶ, ἢ ἐκ μέρους Θεὸς ὁ Πατήρ οὔτε ἐκ μέρους ἐν τῷ Υἱῷ ἡ θεότης, ἢ ἐκ μέρους Θεό; ὁ Υἱός· οὔτε ἐκ μέρους ἐν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι ἡ θεότης, ἢ ἐκ μέρους Θεὸς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ούτε γὰρ μεριστὴ ἡ θεότης, οὔτε ἀτελῆς Θεὸς ὁ Πατὴρ σε Rom. viii, 15. «Rom. viii, 2. "I Cor. 111, 17. 10 1 Cor. xis, 11. " Isa. XLVIII, 16. 18 Job. το Gen. 1, 26.

PANOPLIA DOGMATICA - TIT. II. ἢ ὁ τις ἢ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἀλλ' ὅλη ἐστὶν ἡ αὐτὴ fectus. Sed tota est ipsa, et perfecta, perfecte, τελεία τελείως ἐν τελείῳ τῷ Πατρὶ, καὶ ὅλη τελεία τελείως ἐν τελείῳ τῷ Υἱῷ ἡ αὐτὴ, καὶ ὅλη τελεία τελείως ἡ αὐτὴ ἐν τελείῳ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι. Όλος γὰρ ἐν ὅλῳ τῷ Υἱῷ καὶ τῷ Πνεύματι τελείως ἐστὶν ὁ Πατήρ· καὶ ὅλος ἐν ὅλῳ τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Πνευ ματι τελείως ἐστὶν ὁ Υἱός. Καὶ ὅλον ἐν ὅλῳ τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ τελείως ἐστὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Μία γὰρ καὶ ἡ αὐτὴ οὐσία καὶ δύναμις καὶ ἐνέργεια Πατρός, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος, οὐκ ὄντος οὐδενὸς τοῦ ἑτέρου χωρίς, ἢ νοουμένου. Τοῦ αὐτοῦ. Εν ἐστι τὸ ὑπάρχον καὶ ὑπερούσιον ἀγαθόν, ἡ Αγία τρισυπόστατος μονας, Πατήρ, καὶ Υἱὸς, καὶ ἔγων Πνεῦμα· τριῶν ἀπείρων ἄπειρος συμφυΐα, η τόν τε τοῦ εἶναι, καὶ πῶς, καὶ τί, καὶ ποῖ εἶναι λόγον πάμπαν τοῖς οὖσιν ἄβατον ἔχουσα. Πᾶσαν γὰρ διαφεύγει νόησιν τῶν νοούντων, τῆς κατὰ φύσιν οὐδαμῶς κρυφίας ἐνδότητος ἐξιοῦσα, καὶ πάσης πασῶν γνώσεων ἀπείρως ὑπερεκτείνεται γνώσεως. Τοῦ αὐτοῦ. Μίαν εἰδέναι χρὴ θεότητος φύσιν καὶ δύναμιν ήγουν ἕνα Θεόν, ἐν Πατρὶ, καὶ Υἱῷ, καὶ ἁγίῳ Σκύματι θεωρούμενον· οἷα δὴ μόνον ἀναίτιον νοῦν οὐσιωδῶς ὑφεστῶτα· μόνου κατ' οὐσίαν ὑφεστῶτος ενάρχου Λόγου γεννήτορα· καὶ μόνης αιδίου ζωῆς εὐσιωδῶς ὑφεστώσης Πνεύματος ἁγίου πηγήν· ἐν μονάδι Τριάδα, καὶ ἐν Τριάδι μονάδα· οὐκ ἄλλην ἐν ἄλλῃ. Οὐ γὰρ ὡς ἐν οὐσίᾳ τῇ μονάδι συμβεβηκός ἐστιν ἡ Τριάς, ἢ τὸ ἔμπαλιν ἐν Τριάδι μονάς· ἄποιος γάρ οὐδ᾽ ὡς ἄλλην καὶ ἄλλην. Οὐ γὰρ ετερότητα φύσεως τῆς τριάδος ή μονάς διενήνοχεν· ἀπλῆ τε καὶ μία φύσις τυγχάνουσιν· οὐδ᾿ ὡς ἄλλην παρ' Ελλην. Οὐ γὰρ ὑφέσει δυνάμεως διακέκριται τῆς μονάδος ή Τριάς, ἢ τῆς Τριάδος ἡ μονάς, ἢ ὡς κοι τόν τ: καὶ γενικὸν, καὶ ἐπινοίᾳ μόνῃ θεωρητόν τῶν ὑπ' αὐτὸ μερικῶν παρήλλακται τῆς τριάδος ἡ μονές, οὐσία κυρίως αὐθύπαρκτος οὖσα, καὶ δύναμις όντως αὐτοσθενής· οὐδ᾽ ὡς δι' άλλης ἄλλην ὦ γὰρ μεσιτεύεται σχέσει τὸ ταυτὸν πάντη καὶ ἄσχε την, ὡς πρὸς αίτιον αἰτιατόν· οὐδ᾽ ὡς ἐξ ἄλλης Ελλην. Οὐ γὰρ κατὰ παραγωγήν, ἢ προαγωγὴν ἐκ μονάδος τριάς, ἀγέννητος ὑπάρχουσα, καὶ αὐτέφαντος, ἀλλὰ τὴν αὐτὴν ὡς ἀληθῶς μονάδα, καὶ τριάδα καὶ λεγομένην, καὶ νοουμένην, τὸ μὲν τῷ κατ' ουσίαν λόγῳ, τὸ δὲ τῷ καθ᾿ ὕπαρξιν τρόπῳ· λην μονάδα τὴν αὐτὴν, μὴ μεμερισμένην ταῖς ὑποστάσεσι· καὶ ὅλην Τριάδα τὴν αὐτὴν, τῇ μονάδι μὴ συγκεχυμμένην, ἵνα μὴ τῷ μερισμῷ τὸ πολύθεον, ἢ τη συγχύσει τὸ ἄθεον εἰσκομίζωνται. in perfecto Patre. Et tota est ipsa, et perfecta, perfecta, perfecto in Filio; et tota perfectaque, et perfecte, est ipsa perfecto in Spiritu sancto. Nam totus in toto Filio, et Spiritu sancto perfecte est Pater. Et totus in toto Patre, et Spiritu sancto perfecte est Filius. Εt totus in toto Patre, et Filio perfecte est Spiritus sanctus. Quandoquidem: una eademque essentia, et potentia, et actio est Pater, et Filius, et Spiritus sanctus, cum nullus eorum ab altero separatus aut sit, aut cogitetur. Ejusdem. Unum est, quod principium et essentiam exsuperat, bonum, sancta trium personarum unitas, Pater, Filius, et Spiritus sanctus. Trium inânitorum infinita conjunctio, quæ quomodo sit, aut quid sit, aut qualis sit, nulla prorsus res creata potest percipere. Omnem enim intelligentium vincit intelligentiam, et a recondita atque intima natura sua non egrediens, omnem omnium cognitionum notitiam superat. Ejusdem. Unam nosse oportet Divinitatis naturam et vim, nempe Deum unum, qui in Patre, et Filio, et Spiritu sancto spectetur, utpote sola sine causa mens, quæ per essentiam subsistit. Et unius per essentiam subsistentis principioque carentis Verbi Genitor est: et solius est æternæ vitæ per essentiam subsistentis Spiritus sancti fons. In unitate Trinitas, et unitas in Trinitate. Non una tamen în altera sic est, ut vel in unitate Trinitas, tanquam in essentia accidens sit: vel contra in Trinitate unilas. Est enim expers qualitatis. Neque ut alia atque alia, siquidem naturæ diversitate non differt a Trinitate unitas, cum simplex sit atque una natura. Neque με una sub altera. Nam potentiæ submissione distincta non est ab unitate Trinitas, aut unitas a Trinitate, nec, ut commune aliquod, aut genus universuĵn, et quod sola cogitatione comprehendatur, distat a partibus formisque suis, ita differt a Trinitate unitas, cum sit essentia proprie per se, et potentia per se vere pollens. Neque ut una per alteram. Nullo enim habitu medio copulatur, tanquam causa cum eo cujus est causa, id, quod omnnino idem est, atque habitu caret. Neque ut una ex altera; non enim per accessionem præcessionemque Trinitas est ab unitate, cum sit ingenita et per se exsistat. Sed ut quæ eadem revera unitas et Trinitas dicitur, et intelligitur. Unitas quidem ratione essentia, Trinitas autem modo, quo exsistit. Tota unitas eadem distincta personis. Et tota Trinitas eadem non unitate confusa. Ne vel divisione introducatur deorum multitudo, vel confusione Divinitas evertatur. Τοῦ αὐτοῦ. Μόνη ἁπλῆ καὶ μονοειδής, καὶ ἀνενδεής, καὶ έτρεπτος ή δημιουργικὴ τῶν ὅλων οὐσία τῆς ἁγίας Τριάδος. Πᾶσα δὲ κτίσις σύνθετός ἐστιν ἐξ οὐσίας καὶ συμβεβηκότος, καὶ ἐπιδεὴς ἀεὶ τῆς θείας προEjusdem. Sola simplex, et uniformis, et nullius egens, et immutabilis est effectrix illa rerum omnium sanctæ Trinitatis essentia. Omnes autem res procreats essentia constant, et accidentibus, et divina sem-

συμβεβηκὸς ἐπὶ Θεοῦ λέγειν, μήτε ποιότητα. Τῶν συνθέτων γὰρ ταῦτα καὶ τρεπτῶν. Πάντα δὲ ὅτα έχει ὁ Θεός, φύσει ἔχει, καὶ οὐκ ἐπίκτητα. Μὴ ἔξεις καὶ ἐπιτηδειότητας ζητήσῃς ἐπὶ τῆς ἁπλῆς καὶ ἀπείρου οὐσίας τῆς ἁγίας Τριάδος, ἵνα μὴ σύνθετον αὐτὴν δογματίσῃς, ὥσπερ τὰ κτίσματα. per indigent providentia, quippe quæ non sunt a Λ νοίας, ὡς οὐκ ἐλευθέρα τροπῆς. Χρὴ ούν μήτε inutationibus liberæ. Nec accidens igitur de Deo nec qualitatem oportet dicere. Hæc enim in res compositas et mutabiles cadunt. At omnia quæ Deus habet, habet natura, nec illi inhærent ut adjuncta et acquisita. În simplici et infinita Trinitatis essen - tia nec habitus, nec aptitudines quæras, ne illam, uti res procreatas compositam esse comminiscaris. Ejusdem. Ex iis, quæ sunt, eorum causam auctoremque cognoscimus. Ex ipsorum autem differentia discimnus exsistentem in eo, qui est, sapientiam Filium. Ex·naturali vero eorumdem motu exsistentem in eo, qui est, vitamı, potestatem illam, unde res vitam hauriunt, nempe Spiritum sanctum, intelligimus. Ejusdem ex interpretatione precationis Dominicæ.¨ Nomen Dei et Patris per essentiam subsistens est unigenitus Filius. Et regnum Dei et Patris per essentiam subsistens est Spiritus sanctus. Quod enim hoc loco Matthæus regnum dicit, alius evangelista alibi Spiritum sanctum appellavit: «Adveniat, inquiens, Spiritus sanctus, et nos expurget. Ne que enim Pater habet adjectivum nomen. Nec regnum in ipso tanquam dignitatem aliquam attributam cogitamus. Nunquam enim esse cœpit, ut etiam Pater, aut Rex esse posset incipere. Sed cum semper sit, semper etiam est Pater et Rex. Nec initium habuit omnino, ut vel esset, vel Pater et Rex esset. Quod si semper ita est, ut semper et Pater sit et Rex, semper utique et Filius, et Spiritus sanctus per essentiam cum Patre simul exsistunt, cum et ex ipso sint, et in ipso naturaliter, et supra causam et rationem, non autem per causam post ipsum sint. Habitus enim, qui habet hanc vim, ut res simul ostendatur, non concedit, ut ea, quorum est habitus, mutuo considereutur. Ejusdem. Si Verbum procreationem rerum antecedit, nec fuit, nec est, nec erit Verbo quidquam antiquius. At Verbum nec sine mente est, nec expers vitæ, sed et mentein, et vitam habet, mentem quidem generantem, et per essentiam exsistentem Patrem, vitam autem per essentiam exsistentem Spiritum sanctum. liem de Patre, et Filio, et Spiritu sancto distincta simul atque unita' Divinitatis ratio. Damasceni. Cap. 8. Credimus igitur in unum Deun, principium anum, principio carentem, increatum, ingenitum, interitus ac mortis nescium, æternum, immensum, incircumscriptum, nullis terminis definitum, iufinitæ potentiæ, simplex, incompositum, incorporeum, a fluxu, passione, omuique mutatione et alteratione liberum, invisibilem, oinnis bonitatis ac justitiæ fontem, Jucem intellectualem et inaccessam, potentiam nulla mensura comprehensam, quamque sola voluntas sua metiatur (potest enim quidquid vult), rerum omnium conditricen, tam B. Τοῦ αὐτοῦ. Ἐκ τῶν ὄντων τῶν ὄντων γινώσκομεν αἴτιον, καὶ ἐκ τῆς διαφορᾶς τῶν ὄντων τὴν ἐνυπόστατον τοῦ ὄντος διδασκόμεθα σοφίαν, τὸν Υἱὸν, καὶ ἐκ τῆς τῶν ὄντων φυσικής κινήσεως τὴν ἐνυπόστατον. τοῦ ὄντος μανθάνομεν ζωήν, τὴν τῶν ὄντων ζωοποι ἐν δύναμιν, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς ἑρμηνείας τοῦ Πάτερ ἡμῶν. Ονομα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσιωδῶς ὑφεστώς ἐστιν ὁ μονογενής Υιός· καὶ βασιλεία τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσιωδῶς ἐστιν ὑφεστῶσα τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ο γὰρ ἐνταῦθα Ματθαίος. φησι βασιλεία, ἀλλαχοῦ τῶν εὐαγγελιστῶν ἕτερος Πνεῦμα ἅγιον κέκληκε φάσκων, «Ελθέτω σου τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον καὶ καθαρισάτω ἡμᾶς. Οὐ γὰρ ἐπίκτητον ὁ Πατὴρ ἔχει τὸ ὄνομα, ούτε μὴν ὡς ἀξίαν ἐπιθεωρουμένην αὐτῷ νοοῦμεν τὴν βασιλείαν. Οὐκ ἦρεται γὰρ τοῦ εἶναι, ἵνα καὶ τοῦ εἶναι Πατήρ ἡ βασιλεὺς ἄρξης., ἀλλ᾽ ἀεὶ ὤν, ἀεὶ καὶ Πατήρ ἐστι, καὶ βασιλεύς· μήτε τοῦ εἶναι, μήτε τοῦ Πατὴρ καὶ βασιλεὺς εἶναι τὸ παράπαν ἡργμένος. Εἰ δὲ ἀεὶ ὢν, ἀεὶ καὶ Πατήρ ἐστι, καὶ βασιλεύς, ἀεὶ ἄρα καὶ ὁ Υἱὸς, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα οὐσιωδῶς τῷ Πατρὶ συνυφεστήκατ ἐξ αὐτοῦ τε ὄντα, καὶ ἐν αὐτῷ φυσικῶς ὑπὲρ αἰτίαν καὶ λόγον, ἀλλ' οὐ μετ' αὐτὸν γενόμενα δι' αἰτίαν ὕστερον. Η γὰρ σχέσις συνενδείξεως κέκτηται δύναμιν, τὰ ὧν ἔστι τε καὶ λέγεται σχέσις μετ' ἄλληλα μὴ συγχωροῦσα θεωρεῖσθαι. Τοῦ αὐτοῦ. Εἰ λόγος προκαθηγείται τῆς τῶν ὄντων γενέσεως, οὔτε ἦν, οὔτε ἐστίν· οὔτε ἔσται τοῦ Λόγου λόγος ἀνώτερος. Λόγος δέ ἐστιν οὐκ ἄνους, ἢ ζωῆς ἄμοιρος, ἀλλ᾽ ἔννου;, καὶ ζῶν, ὡς γεννώντα νοῦν ἔχων οὐσιω δῶς ὑφεστῶτα τὸν Πατέρα, καὶ ζωὴν ὑφεστῶσαν οὐσιωδῶς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ετι περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος διακεκριμένη ἅμα καὶ ἡνωμένη θεολογία. Του Δαμασκηνοῦ. Κεφάλ. η. Πιστεύομεν τοιγαροῦν εἰς ἕνα Θεὸν, μίαν ἀρχὴν, ἄναρχον, ἄκτιστον, ἀγέννητον, ἀνόλεθρόν τε καὶ ἀθάνατον, αἰώνιον, ἄπειρον, ἀπερίγραπτον, ἀπερι όριστον, ἀπειροδύναμον, ἁπλοῦν, ἀσύνθετον, ἀσώματ τον, ἄρρευστον, ἀπαθῆ, άτρεπτον, ἀναλλοίωτον, ἀόρατον, πηγὴν ἀγαθότητος καὶ δικαιοσύνης, φῶς νοερὸν, ἀπρόσιτον δύναμιν οὐδενὶ μέτρῳ γνωρίζο μένην, μόνῳ τῷ οἰκείῳ βουλήματι μετρουμένην· πάντα γὰρ ὅσα θέλει, δύναται· πάντων κτισμάτων ὁρατῶν τε καὶ ἀοράτων ποιητικήν, πάντων συνα εκτικὴν καὶ συντηρητικὴν, πάντων προνοητικήν,

- TIT. II. πάντων κρατοῦσαν, καὶ ἄρχουσαν, καὶ βασιλεύουσαν, visibilium, quam invisibilium electricem; omnium ἀτελευτήτῳ καὶ ἀθανάτῳ βασιλείᾳ, μηδὲν ἐναντίον ἔχουσαν, πάντα πληροῦσαν, ὑπ' ουδενός περιεχομέν την· αὐτὴν δὲ μᾶλλον περιέχουσαν τὰ σύμπαντα, καὶ συνέχουσαν, καὶ προέχουσαν· ἀχράντως ταῖς ὅλεις οὐσίαις ἐπιβατεύουσαν, καὶ πάντων ἐπέκεινα, καὶ πάσης οὐσίας ἐξῃρημένην, ὡς ὑπερούσιον, καὶ ὑπὲρ τὰ πάντα οὖσαν, ὑπέρθεον, ὑπεράγαθον, ὑπερ πλήρη· τὰς ὅλας ἀρχὰς καὶ τάξεις ἀφορίζουσαν, καὶ πάσης ἀρχῆς καὶ τάξεως υπεριδρυμένην, ὑπὲρ οὐσίαν, καὶ ζωὴν, καὶ λόγον, καὶ ἔννοιαν· αὐτοφῶς, αὐτοαγαθότητα, αὐτοζωήν, αὐτοουσίαν, ὡς μὴ παρ' ἑτέρου τὸ εἶναι ἔχουσαν, ἤτοι τῶν ὅσα ἐστίν· αὐτὴν δὲ πηγὴν οὖσαν τοῦ εἶναι τοῖς οὖσι· τοῖς ζῶσι, τῆς ζωῆς· τοῖς λόγου μετέχουσι, τοῦ λόγου, τοῖς πᾶσι πάντων ἀγαθῶν αἰτίαν· πάντα εἰδυΐαν πρὶν γενέπως αὐτῶν· μίαν οὐσίαν, μίαν θεότητα, μίαν δύναμιν, μίαν θέλησιν, μίαν ἐνέργειαν, μίαν ἀρχὴν, μίαν ἐξουσίαν, μίαν κυριότητα, μίαν βασιλείαν, ἐν τρισὶ τελείαις ὑποστάσεσι γνωριζομένην τε καὶ προσκυνουμένην μια προσκυνήσει, πιστευομένην τε καὶ λατρευομένην ὑπὸ πάσης λογικῆς κτίσεως, ἀσυγχύ τως ἡνωμέναις καὶ ἀδιαστάτως διαιρουμέναις· δ καὶ παράδοξον. Εἰς Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα, εἰς & καὶ βεβαπτίσμεθα. Οὕτω γὰρ ὁ Κύριος τοῖς ἀποστόλοις βαπτίζειν ἐνετείλατο· Βαπτίζοντες αὐτοὺς, φάσκων, εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύ μπος. conservatricem, omnibus providentem, omnia continentein ac regentem, perpetuumque ac immortale regnum in omnia obtinentem; nihil contrarium babentem, omnia implentem, a nulla re compre-. hensam, imo vero ipsam universa complectenteni et continentem ac præhabentem, substantias omnes sine pollutione penetrantem, ultra res omnes et essentias longe provectiorem, ut quæ supersubstantialis est, omnibusque entibus sublimior; divinitate, bonitate, plenitudine superiorem; principatus omnes atque "ordines statuentem, super omnem principatum atque ordinem positum; essentia, vita, sermone, et cogitatu altiorem; quæ lux ipsa est, bonitas ipsa, ipsamet vita, ipsamet essen - tia; utpote quæ nec esse suum, nec quidquam eo rum quæ est, ab alio habeat; verum ipsa iis quæ sunt, essentiæ; illis quæ vivunt, vitæ; et illis quæ ratione utuntur, rationis fons exsistat: bonorum omnium cunctis parentem, intuentem omnia prius. quam fiant; unam substantiam, unam divinitatem, unam virtutem, unam voluntatem, unam operatiopem, auum principatum, unam potestatem, unam, dominationem, unum regnum; ut tamen in tribus perfectis personis noscatur, et adoratione una aloretur, credaturque, et colatur ab omni rationali creatura; quippe quod illæ citra permistionem et confusionem unitæ sint, et sine distantia (quod cogitationem omnen superat ) discretæ: in Patrem et Filium et Spiritum sanctum, in quorum etiam nomine baptizati sumus. Sic enim Dominus apostolis baptizare jussit: Baptizantes eos, inquit, in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti‘. Εἰς ἕνα Πατέρα, τὴν πάντων ἀρχὴν καὶ αἰτίαν· G οὐκ ἔκ τινος γεννηθέντα· ἀναίτιον δὲ καὶ ἀγέννητον μόνον ὑπάρχοντα· πάντων μὲν ποιητήν· ἑνὸς δὲ μόνου Πατέρα φύσει τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ αὐτοῦ Κυρίου δε, καὶ Θεοῦ, καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ προβολέα του παναγίου Πνεύματος. Καὶ εἰς ἕνα Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, τὸν μονογενῆ, τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν· τὸν ἐκ τοῦ Πατρὸς γεννηθέντα πρὸ πάντων τῶν αἰώνων· φῶς ἐκ φωτός, θεὸν ἀληθινὸν ἐκ Θεοῦ ἀληθινοῦ· γεννηθέντα, οὐ ποιηθέντα, ὁμοούσιον τῷ Πατρὶ, δι' οὗ τὰ πάντα ἐγίνετο· ὃν πρὸ πάντων αἰώνων λέγοντες, δείκνυ - μὲν ὅτι ἄχρονος καὶ ἄναρχος αὐτοῦ ἡ γέννησις· οὗ γὰρ ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι παρήχθη ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, τὸ ἀπαύγασμα τῆς δόξης, ὁ χαρακτήρ τῆς τοῦ Πατρὸς ὑποστάσεως, ἡ ζῶσα σοφία, καὶ δύναμις, ὁ Λόγος ὁ ἐνυπόστατος, ἡ ουσιώδης καὶ τελεία, καὶ ζῶσα εἰκὼν τοῦ ἀοράτου Θεοῦ· ἀλλ' ἀεὶ ἦν σὺν τῷ Πατρὶ, καὶ ἐν αὐτῷ, ἀϊδίως καὶ ἀνάρχως ἐξ αὐτοῦ γεγεννημένος. Οὐ γὰρ ἦν ποτε ὁ Πατήρ, ὅτι οὐκ ἦν ὁ Υἱός· ἀλλ᾽ ἅμα Πατήρ, ἅμα Υἱὸς, ὁ ἐξ αὐτοῦ γεγεννημένος· Πατὴρ γὰρ ἐκτὸς Υἱοῦ οὐκ ἐν κληθείη. Εἰ δὲ ἦν μὴ ἔχων Υἱόν, οὐκ ἦν Πατήρ καὶ εἰ μετὰ ταῦτα ἔσχεν Υἱόν, μετὰ ταῦτα ἐγένετο Πατὴρ, μὴ ὢν πρὸ τούτου Πατὴρ, καὶ ἐτράπη ἐκ τοῦ μὴ εἶναι Πατὴρ εἰς τὸ γενέσθαι Πατήρ· ὅπερ Σέσης βλασφημίας ἐστὶ χαλεπώτερον. 'Αδύνατον γὰρ τὸν Θεὸν εἰπεῖν, ἔρημον τῆς φυσικῆς γονι ' Matth. xxv, 19. ' llebr. 1, 3. 1 Cor. 1, 21. " Quid de Patre credendum. Quid de Filio. In unum Patrem (credimus) principium omnium et causam, ex nullo genitum, qui solus causa et generationis expers est: omnium quidem conditorem; cæterum unius duntaxat natura Patrem unigeniti Filii sui Domini nostri Jesu Christi, sanctissimique Spirit::s productorem. Et in unum Flium Dei unigenitum Dominum nostrum, ex Patre natum ante omnia sæcula; lumen de lumine, Deum verum de Deo vero; genitum, non factum, consubstantialem Patri, per quem omnia facta sunt. Quem cum ante omnia sæcula dicimus, ipsius generationem, nec tempus, nec initium pati ostendimus. Non enim Dei Filius ex nihilo in ortum productus est; ille, inquam, gloriæ splendor, patern figura substantiæ, viva sapientia, et virtus ³, subsistens Verbum, substantialis ipsa, perfecta, atque vivens imago Dei & invisibilis, sed semper cum Patre, et in Patre erat, sempiterne et absque ullo initic ex ipso genitus. Neque enim Pater unquam fuit, quando Filius non esset; verum simul Pater, simul Filius, qui ex ipso genitus est. Neque enim Pater vocari possit, qui Filio careat. Nam si Filio aliquando caruit, Pater certe non erat. Et si postea Fi- ¡¡um habuit; postea quoque factus est Pater, cum ante Pater non esset, atque ex eo quod Pater non erat, mutalus est, eoque progressus ut Pater esset: Nefas id quod omni blasphemia gravius foret. • Coloss. 1, 15.

' EUTHYMIT ZIGABENI eniin est dicere, Deum fecunditate naturali caruisse. μότητος. Η δὲ γονιμότης, τὸ ἐξ αὐτοῦ, ήγουν ἐπ Fecunditas porro in hoc posita est, ut quis ex seipso, id est ex propria substantia, prolem natura similem sui edat. τῆς ἰδίας οὐσίας, ὅμοιον κατὰ φύσιν γεννάν. Ἐπὶ μὲν οὖν τῆς τοῦ Υἱοῦ, γεννήσεως ἀσεβές λέγειν χρόνον μεσιτεῦσαι, καὶ μετὰ τὸν Πατέρα την τοῦ Υἱοῦ γενέσθαι ύπαρξιν. Ἐξ αὐτοῦ γὰρ ἤγουν τῆς τοῦ Πατρὸς φύσεως, φαμὲν τὴν τοῦ Υἱοῦ γέν νησιν. Καὶ εἰ μὴ ἐξ ἀρχῆς δῶμεν τὸν Υἱὸν συνυπάρ χειν τῷ Πατρὶ ἐξ αὐτοῦ γεγεννημένον, τροπὴν τῆς τοῦ Πατρὸς ὑποστάσεως παρεισάγομεν· ὅτι μὴ ὢν Πατὴρ ὕστερον ἐγένετο Πατήρ ἡ γὰρ κτίσις, εἰ καὶ μετὰ ταῦτα γέγονεν, ἀλλ᾽ οὐκ ἐκ τῆς τοῦ Θεοῦ οὐσίας· ἐκ δὲ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι βουλήσει καὶ δυνάμει αὐτοῦ παρήχθη, καὶ οὐχ άπτεται τροπή τῆς τοῦ Θεοῦ φύσεως. Γέννησις μὲν γὰρ ἐστι τὸ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ γεννῶντος προάγεσθαι τὸ γεννώμε νον ὅμοιον κατ' οὐσίαν. Κτίσις δὲ καὶ ποίησις τὸ έξωθεν, καὶ οὐκ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ κτίζοντος καὶ ποιοῦντος, γενέσθαι τὸ κτιζόμενον καὶ ποιούμενον ἀνόμοιον παντελῶς κατ' ουσίαν. Generationis divinæ a creatione discrimina. Proinde cum de Filii generatione agitur, tempus intercessisse dicere impium est; aut Filii exsistentiam Patre posteriorem constituere. Ex ipso enim, hoc est ex Patris natura, esse profitemur Filii generationem. Ac nisi Filium a principio simul cum Patre a quo genitus est, fuisse concedamus, Paternæ substantiæ mutationem inducemus: quoniam, cum Pater non esset, posthac evasit Pater. Res enim creatæ, etsi postmodum conditæ sunt, non tamen ex Dei substantia exstiterunt; sed ipsius voluntate et potentia fuerunt producta ut essent. Nec propterea in Dei naturam cadit mutatio: etenim generatio quidem in hoc consistit, ut ex gignentis substantia proles ejusdem cum gignente substantiæ producatur: at creatio et effectio hoc tantum requirit, ut extra, et non ex creantis aut efficientis substantia flat illud quod creatur aut efficitur, omninoque quantum ad es sentiam dissimile sit., Quamobrem in Deo, qui solus a perpessione omni, alteratione ac mutatione liber est, semperque eodem modo se habet, tum generatio, tum creatio, passionis expers est. Nam cum nec patibilis, nec fluxæ naturæ sit; quippe simplex est, nec compositus: certe nec passionem nec furum, vel in generando, vel in creando subire potest, nec cujusquam opem atque adjumentum desiderat. At generatio quidem initium non habet sempiternaque est, at quæ naturæ sit opus, exque ipsius substantia prodeat; ne alioqui ille qui gignit, mutationem subeat, ac præterea ne Deus prior sit, Deusque posterior, neve accessionem recipiat: creatio autem in Deo, cum sit voluntatis opus, Deo profecto coæterna non est. Haud enim natura comparatum est, ut quod ex nihilo producitur, eamdem cum eo quod iniἘπὶ μὲν οὖν τοῦ μόνου ἀπαθοῦς, καὶ ἀναλλοιώτου, καὶ ἀτρέπτου, καὶ ἀεὶ ὡσαύτως ἔχοντος Θεοῦ, καὶ τὸ γεννᾶν, καὶ τὸ κτίζειν, ἀπαθές· φύσει γὰρ ἂν ἀπαθὴς καὶ ἄρρευστος, ὡς ἁπλοῦς καὶ ἀσύνθετος, οὐ πέφυκεν, ὑπομένειν πάθος, ή ρεῦσιν, οὔτε ἐν τῷ γεννᾷν, οὔτε ἐν τῷ κτίζειν, οὐδέ τινος συνεργίας δεῖται· ἀλλ' ἡ μὲν γέννησις ἄναρχος καὶ ἀΐδιος, φύσεως ἔργον οὖσα, καὶ ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ προ άγουσα, ἵνα τροπὴν ὁ γεννῶν μὴ ὑπομείνῃ, καὶ ἵνα μὴ Θεὸς πρῶτος, καὶ Θεὸς ὕστερος εἴη, καὶ προσθή την δέξηται. Ἡ δὲ κτίσις ἐπὶ Θεοῦ, θελήσεως ἔργον οὖσα, οὐ συναΐδιός ἐστι τῷ Θεῷ. Ἐπειδὴ οὐ πέφυκε τὸ ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι παραγόμε νον συναΐδιον εἶναι τῷ ἀνάρχῳ καὶ ἀεὶ ὄντι. Ωσπερ οὖν 5 οὐχ ὁμοίως ποιεῖ ἄνθρωπος καὶ Θεός· ὁ μὲν γὰρ ἄνθρωπος οὐδὲν ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ] εἶναι παράγει, ἀλλ' ὅπερ ποιεῖ ἐκ προϋποκειμένης ύλης ποιεῖ, οὐ θελήσας μόνον, ἀλλὰ καὶ προεπινοήσας, καὶ ἐν τῷ νῷ ἀνατυπώσας τὸ γενησόμενον, εἶτα καὶ χερσὶν ἐργασάμενος, καὶ κόπον ὑπομείνας καὶ κά ματον, πολλάκις δὲ καὶ ἀστοχήσας, μὴ ἀποβάντος, καθὰ βούλεται, τοῦ ἐπιτηδεύματος· ὁ δὲ Θεὸς θελή. σας μόνον, ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι πάντα παρ ήγαγεν. Οὕτως οὐδὲ ὁμοίως γεννᾷ Θεὸς καὶ ἄνθρω πος. Ο μὲν γὰρ Θεός, ἄχρονος ῶν, καὶ ἄναρχος, καὶ ἀπαθὴς, καὶ ἄρρευστος, καὶ ἀσώματος, καὶ μόνος, καὶ ἀτελεύτητος, ἀχρόνως, καὶ ἀνάρχως, καὶ ἀπαθῶς, καὶ ἀῤῥεύστως γεννᾷ, καὶ ἐκτὸς συν δυασμοῦ καὶ οὔτε ἀρχὴν ἔχει ἡ ἀκατάληπτος αὐτοῦ γέννησις, οὐδὲ τέλος. tio caret, et sempiternum est, æternitatem aut perpetuitatem habeat. Quemadmodum igitur hominis et Dei non eadem est efficiendi ratio; quia homo nihil ex nihilo producit; sed quod efcit ex præexsistente et subjecta materia facit; nec voluntatem duntaxat adhibet, sed prius etiam cogitat, illudque quod facturus est, animo elingit, ac posthac manuum quoque addita opera, laborein at molestiam sustinet: nec raro etiam spe sua tabitur, ut cui propositum ex animi voluntate non succedat: Deus autem sola voluntate omnia ex nihilo ut essent produxit: ita nec eodem modo gignunt Deus et homo. Deus enim, ut qui tempori non subsit, et principio, passione ac fluxione omni vacet, sitque incorporeus, ac solus ab interitu liber; ita citra tempus quoque, et principium, et passionem, et fluxum, et sine ullo congressu gignit, ac nec initium, nec finem habet incomprehensibilis ipsius generatio. Ac proinde sempiternus Deus Verbum suum sine principio ac fine gignit; ne alioqui Deus, cujus natura ac exsistentia tempus omne superat, in Γεννᾷ τοίνυν ὁ ἀεὶ ὧν Θεὸς τὸν ἑαυτοῦ Λέγον, τέλειον ὄντα, ἀνάρχως, καὶ ἀτελευτήτως, ἵνα μὴ ἐν χρόνῳ τίκτῃ Θεὸς, ὁ χρόνου ἀνωτέραν ἔχων τήν τε

PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. II. tempore gignat. Αt vero perspicuum est lominem dispari modo gignere, ut qui generationi et corruplioni, duxioni item et multiplicationi subjectus sii, ac carne vestitus, maremque et feminam in natura habeat: mas quippe feminæ opem chesiderat. Verum propitius nobis sit ille qui omnia excedit, atque omnem mentis aciem et comprehensionem transcendit. φύσιν, καὶ τὴν ὑπαρξιν. Ὁ δὲ ἄνθρωπος, δῆλον ὡς ἐναντίως γεννῇ ὑπὸ γένεσιν τελῶν, καὶ φθοράν, καὶ ῥεῦσιν, καὶ πληθυσμὸν, καὶ σάρκα περικείμενος, καὶ τὸ ἄῤῥεν καὶ τὸ θῆλυ ἐν τῇ φύσει κεκτημένος. Ἐνδεὶς γὰρ τὸ ἄῤῥεν τῆς τοῦ θήλεος βοηθείας. • 'Αλλ' ίλεως εἴη ὁ πάντων ἐπέκεινα καὶ πᾶσαν νόησιν καὶ κατάληψιν ὑπερκείμενος. Διδάσκει οὖν ἡ ἁγία καθολικὴ καὶ ἀποστολική Εκκλησία, ἅμα Πατέρᾳ, καὶ ἅμα τὸν μονογενῆ αὐτοῦ Υἱὸν ἐξ αὐτοῦ γεγεννημένον, ἀχρόνως, καὶ ἀρξεύστως, καὶ ἀπαθῶς, καὶ ἀκαταλήπτως, ὡς μόνος· ὁ τῶν ὅλων οἶδε Θεός· ὥσπερ ἅμα τὸ πῦρ, καὶ ἀμὰ τὸ ἐξ αὐτοῦ φῶς· καὶ οὐ πρῶτον τὸ πῦρ, καὶ μετὰ ταῦτα τὸ φῶς· ἀλλ᾽ ἅμα· καὶ ὥσπερ τὸ φῶς ἐκ τοῦ πυρὸς ἀεὶ γεννώμενον, ἀεὶ ἐν αὐτῷ ἐστι, μηδαμῶς αὐτοῦ χωριζόμενον· οὕτω καὶ ὁ Υἱὸς ἐκ τοῦ Πατρὸς γεννᾶται μηδ' ὅλως 4 αὐτοῦ χωριζόμεγῆς, ἀλλ' ἀεὶ ἐν αὐτῷ ὤν. Ἀλλὰ τὸ μὲν φῶς ἐκ τοῦ τυρὸς γεννώμενον ἀχωρίστως, καὶ ἐν αὐτῷ ἀεὶ μένον, οὐκ ἔχει ἰδίαν ὑπόστασιν παρὰ τὸ πῦρο ταύτης γάρ ἐστι φυσικὴ τοῦ πυρός. Ο δὲ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ὁ μονογενής, ἐκ Πατρὸς γεννηθεὶς ἀχωρίς πως, καὶ ἀδιαστάτως, καὶ ἐν αὐτῷ μένων ἀεὶ, ἔχει ἰδίαν ὑπόστασιν παρὰ τὴν τοῦ Πατρός. ܐ ܂ De Patre et Filio. Sancta igitur et catholica et apostolica Ecclesia simul et Patrem, simulque unigenitum ipsius Filium docet, ex eo citra tempus, fluxum, et passionem, incomprehensibili quadam ratione ac soli universorum Deo perspecta, genitum: non secus atque una cum igne lutmen est quod ex eo oritur; nec prior est ignis, posterius lumen, sed utrunque simul: et quentadmodum lumen quod ex igne semper gignitur, semper in eo est, nec ab eo quoque modo disjungitur; ita et Filius gignitur ex Patre, ut nullo modo ab illo separetur, sed semper in co sil ". Verum hoc interest, quod lumen quod ex igne sine separatione gignitur, semperque in eo manét, aliam ab igne propriamque subsistentiam non habet (est enim naturalis iguis qualitas); at vero unigenitus Dei Filius ex Patre inseparabiliter ac sine diremptione genitus, semperque in ipso manens, peculiarem atque a Patre distinctam subsislentiam habet. Λίγος μὲν οὖν, καὶ ἀπαύγασμα λέγεται, διὰ τὸ ἄνευ συνδυασμοῦ, καὶ ἀπαθῶς, καὶ ἀχρόνως, καὶ ἀῤῥεύστως, καὶ ἀχωρίστως γεγεννῆσθαι ἐκ τοῦ Πατρός. Υἱὸς δὲ, καὶ χαρακτήρ τῆς πατρικῆς ὑποστά σεως, διὰ τὸ τέλειον, καὶ ἐνυπόστατον, καὶ κατὰ πάντα ὅμοιον τῷ Πατρὶ εἶναι, πλὴν τῆς ἀγεννησίας. Μονογενής δὲ, ὅτι μόνος ἐκ μόνου τοῦ Πατρὸς μένως ἐγεννήθη. Οὐδὲ γὰρ ὁμοιοῦται ἑτέρα γέννησις τῇ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ γεννήσει. Οὐδὲ γάρ ἐστιν ἄλλος Γιός τοῦ Θεοῦ. Εἰ γὰρ καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται, ἀλλ' οὐ γεννητῶς, ἀλλ' ἐκπορευτώς. Αλλος τρόπος υπάρξεως οὗτος, ἄληπτός τε καὶ ἄγνωστος, ὥσπερ καὶ ἡ τοῦ Υἱοῦ γέννησις. Διδ καὶ πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατήρ, αὐτοῦ εἰσι, πλὴν τῆς ἀγεννησίας, ἥτις οὐ σημαίνει οὐσίας διαφοράν, οὐδὲ ἀξίωμα, ἀλλὰ τρόπον ὑπάρξεως· ὥσπερ καὶ ὁ Ἀδὰμ ἀγέννητος ὤν· πλάσμα γάρ ἐστι τοῦ Θεοῦ· καὶ ὁ Σὴθ γεννητός· υἱὸς γάρ ἐστιν 'Αδάμκαὶ ἡ Ενα ἐκ τῆς τοῦ Ἀδὰμ πλευρᾶς ἐκπορευθεῖσα· οὐ γὰρ ἐγεννήθη αὕτη· οὐ φύσει διαφέρουσιν ἀλλή λων· ἄνθρωποι γάρ εἰσιν· ἀλλὰ τῷ τῆς ὑπάρξεως τρόπῳ. Eva quæ ex Adami costa prodiit (neque enim ipsa mines enim sunt), sed exsistendi modo. Χρὴ γὰρ εἰδέψαι, ὅτι τὸ ἀγένητον διὰ ἑνὸς ν γραφόμενον, τὸ ἄκτιστον, ἤτοι τὸ μὴ γενόμενον σημαί ναι· τὸ δὲ ἀγέννητον διὰ τῶν δύο τα γραφόμενον, δηλοῖ τὸ μὴ γεννηθέν. Κατὰ μὲν οὖν τὸ πρῶτον σημαινόμενον διαφέρει οὐσία οὐσίας· ἄλλη γὰρ οὐσία ἄκτιστος, ἤτοι ἀγένητος δι᾿ ἑνὸς ν, καὶ ἄλλη γενητή, Όταν κτιστή. Κατὰ δὲ τὸ δεύτερον σημαινόμενον, οὐ PATROL. GR. CXXX. Quare Verbum, splendor, figura, Filius dicitur. Cur Unigenitus. - Ipse porro et Verbum, et splenCdor idcirco dicitur, quia citra alterius congress!!! et passionem et tempus, et fluxumn ullum, ac separationem a Patre genitus est. Filius autem, ac Paternæ substantiæ figura, quia perfectus est ac subsistens, exceptaque ingeniti proprictate per omnia patrem refert atque exprimit. Unigenitus item, quia solus ex solo Patre unice natus est. Neque enim alia generatio est, quæ cum Filii Dei generatione conferri possit: quandoquidem rec alius quoque Dei Filius est. Quamvis enim etiam Spiritus sanctus ex Patre procedat, non tamen generationis modo, sed processionis. Alius autem est hic exsistentiæ modus perinde incomprehensus et ignotus, quemadmodum et Filii generatio. Quocirca omnia qui Pater habet, Pilii gunt, hoc up excepto, quod ingenitus non est: quæ quidem voz nec natura discrimen, nec dignitatem, sed subsistendi modum indicat. Hand secus atque Adam, qui genitus non est (figmentumn enim Dei est) et Seth qui genitus (filius enim est Adami) et genita est), natura inter se minime differunt (ho- Aliud ἀγέννητον, et aliud αγένητον. Sciendum enim vocem ἁγένητον, cum scribitur cum unico v, increatum significare, seu quod minime factum est: ἀγέννητον autem, cum scribitur cum duplici v, id indicare quod non est genitum. Priore ergo significato essentia ab essentia differt. Alia euism cst essentia increata; quam vος ἀγένητος, cu

πρώτη ὑπόστασις ἀγέννητός ἐστιν, ἀλλ᾽ οὐκ ἀγένητοῦ. Ἐκτίσθησαν μὲν γὰρ ὑπὸ τοῦ Δημιουργοῦ, τῷ λόγῳ αὐτοῦ παραχθέντα εἰς γένεσιν. Οὐ μὴν ἐγεννή θησαν, μὴ προϋπάρχοντος ἑτέρου ομοειδούς, ἐξ οὗ γεννηθῶσι. unico y, sonat; alia creala, quam vος γενητή de- διαφέρει ουσία οὐσίας· παντὸς γὰρ εἴδους ζώων ἡ notat. Secundo autem significandi genere nullum essentiæ ab essentia discrimen inducitur. Primum cnim cujusque animantium speciei individuum ἀγέννητον, seu ingenitum est; non item ἀγένητον, hoc est minime conditum et factum. Conditore quippe rerum, per ipsius Verbum in ortum producta sunt. At non genita; cum ante nullum aliud ejusdem speciei singulare exstaret, ex quo gignerentur. Quantum igitur ad primam significationem attinet, singulis tribus sanctæ Deitatis divinissimis personis vor ἀγένητος convenit. Ejusdem cnim substantiæ sunt et increatæ. Quantum autem ad secundam, non item: solus enim Pater ingenitus est. Nec enim ab alia persona habet ut sit. Solus etiam Filius genitus est: ex Patris enim substantia absque initio ullo ac tempore genitus est. Solus denique Spiritus sanctus ex Patris quidem substantia progreditur, non generatione, sed processione, 4. sta enim a divina Scriptura edocemur: tametsi alioqui generationis ac processionis niodus nulla ingenii vi comprehendi possit. Quin illud quoque nosse interest, paternitatis, filietatis, et processionis vocabula non a nobis ad beatam Deitatem esse translata, verum contra illinc nobis communicata, quemadmodum Apostolus ait: Propterea fleĉto genua mea ad Patrem, cx quo omnis paternitas in cœlo et in terra est º. Quomodo Pater major Filio. Verbum non est instrumentum Patris. - Quod si Patrem Filii principium et majorem esse dicimus, haudquaquam his verbis eun Filio vel tempore priorem vel natura præstantiorem esse indicamus (per ipsum enim fecit secula *), nec denique alia re quam sola causa; hoc est quia ex Patro genitus est, non autem Pater ex Filio; et quia pater naturaliter filii causa est: quemadmodum nec ignem ex luce prodire dicimus, verum lucem ex igne. Quocirca cum Patrem Fili principium ac Filii majorem audierimus, id cause ratione intelligamus. Et ignem sicut non alterius substantiæ esse dicimus, ac rursus lucem -alterius; eodem modo nec alterius substantiæ Pater, alterius Filius dici potest; sed unius ejusdenque. Præterea, sicut ignem per lucem ex eo progredientem lucere dicimus: nec proindle tamen lucem illam ex co manantem organum quoddam esse ipsi inserviens, sed vim quamdam nativam statuimus: pari modo Patrem omnia quæ facit, per Unigenitum suum facere dicimus, non tanquam per servile quoddam organum, sed, ut per vim naturalem et subsistentem, Insuper quemadmodum ignem illuminare dicimus, idemque rursus ipsius luci tribuimus; sic omnia quæ Pater fucit, Filius etiam similiter facit ". At vero in hoc discrimen situm est, quod lux propriam et distinctam ab igne subsistentiam, non habet. Filius autem perfecta hypostasis est, a paterna hypostasi inseparabilis, ut superius a nobis ostensum est. Neque enim fieri potest ut in rebus creatis imago ulla aut . * Joan. xv, 26. * Ephes. v, 14. • Joan. xv, 28. ⋅ Κατὰ μὲν οὖν τὸ πρῶτον σημαινόμενον κοινων νοῦσιν αἱ τρεῖς τῆς ἁγίας θεότητος υπέρθεοι υπου στάσεις· ὁμοούσιοι γὰρ καὶ ἄκτιστοι υπάρχουσι. Κατὰ δὲ τὸ δεύτερον σημαινόμενον, οὐδαμῶς μο νος γὰρ ὁ Πατὴρ ἀγέννητος· οὐ γὰρ ἐξ ἑτέρας ἐστὶν αὐτῷ ὑποστάσεως τὸ εἶναι. Καὶ μόνος ὁ Υἱός γεννι τός· ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς γὰρ οὐσίας ἀνάρχως καὶ ἀχρόνως γεγέννηται. Καὶ μόνον τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον εκπορευτὸν, ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας, οὐ γεννώμε νον, ἀλλ' ἐκπορευόμενον· οὕτω μὲν τῆς θείας διδα σκούσης Γραφῆς, τοῦ δὲ τρόπου τῆς γεννήσεως καὶ τῆς ἐκπορεύσεως ἀκαταλήπτου ὑπάρχοντος. Καὶ τοῦτο δὲ ἰστέον, ὡς οὐκ ἐξ ἡμῶν μετα ηνέχθη ἐπὶ τὴν μακαρίαν θεότητα τὸ τῆς πατρότητ τος, καὶ υἱότητος, καὶ ἐκπορεύσεως ὄνομα· τούναντίον δὲ ἐκεῖθεν ἡμῖν μεταδέδοται, ὥς φησιν ὁ θεῖος Απόστολος Διὰ τοῦτο κάμπτω τὰ γόνατά μου πρὸς τὸν Πατέρα, ἐξ οὗ πᾶσα πατριὰ ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς. Εἰ δὲ λέγομεν τὸν Πατέρα ἀρχὴν εἶναι τοῦ Υἱοῦ καὶ μείζονα, οὐ προτερεύειν αὐτὸν τοῦ Υἱοῦ χρόνῳ, ή φύσει ὑποφαίνομεν· δι' αὐτοῦ γὰρ τοὺς αἰῶνας ἐποίησεν· οὐδὲ καθ᾿ ἕτερόν τι, εἰ μὴ κατὰ τὸ αἴτιον· τουτέστιν, ὅτι ὁ Υἱὸς ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐγεν νήθη, καὶ οὐχ ὁ Πατὴρ ἐκ τοῦ Υἱοῦ· καὶ ὅτι ὁ Παν τὴρ αἰτιό; ἐστι τοῦ Υἱοῦ φυσικῶς· ὥσπερ οὐκ ἐκ τοῦ φωτὸς τὸ πῦρ φαμεν προέρχεσθαι, ἀλλὰ τὸ φῶς μᾶλλον ἐκ τοῦ πυρός. Ὅτε οὖν ἀκούσωμεν ἀρχὴν καὶ μείζονα τοῦ Υἱοῦ τὸν Πατέρα, τῷ αἰτίῳ νοήσωμεν. Καὶ ὥσπερ οὐ λέγομεν ἑτέρας οὐσίας τὸ πῦρ, καὶ ἑτέρας τὸ φῶς, οὕτως οὐχ οἷόν τε φάναι ἑτέρας οὐσίας τὸν Πατέρα, καὶ τὸν Υἱὸν ἑτέρας· ἀλλὰ μιας καὶ τῆς αὐτῆς. Καὶ καθάπερ φαμὲν διὰ τοῦ ἐξ αὐτοῦ προερχομένου φωτός φαίνειν τὸ πῦρ, καὶ οὐ τιθέμεθα ὄργανον ὑπουργικὸν εἶναι τοῦ πυρὸς τὸ ἐξ αὐτοῦ φῶς, δύναμιν δὲ μᾶλλον φυσικήν· οὕτω λέγομεν τὸν Πατέρα πάντα όσα ποιεῖ, διὰ τοῦ μονογενούς αὐτοῦ Υἱοῦ ποιεῖν, οὐχ ὡς δι᾿ ὀργάνου λειτουργικοῦ, ἀλλὰ φυσικῆς καὶ ἐνυποστάτου δυνάμεως. Καὶ ὥσπερ λέγομεν τὸ πῦρ φωτίζειν, καὶ πάλιν φαμὲν τὸ φῶς τοῦ πυρὸς φωτίζειν, οὕτω πάντα ὅσα ποιεῖ ὁ Πατὴρ, ομοίως καὶ ὁ Υἱὸς ποιεῖ. ᾿Αλλὰ τὸ μὲν φῶς οὐκ ἰδίαν ὑπόστασιν παρὰ τὸ πῦρ κέκτηται· ὁ δὲ 1ἱός τελεία ὑπόστασίς ἐστι, τῆς πατρικῆς ἀχώριστος ὑποστάσεως, ὡς ἀνωτέρω παρεστήκαμεν. 'Αδύνατον γὰρ εὐρεθῆναι ἐν τῇ κτίσει εἰκόνα ἀπαραλλάκτως ἐν ἑαυτῇ τὸν τρόπον τῆς ἁγίας Τριάδος παραδει κνύουσαν. Τὸ γὰρ κτιστὸν καὶ σύνθετον, καὶ ῥευ στὸν, καὶ τρεπτὸν, καὶ περίγραπτον, καὶ σχῆμα ἔχον, καὶ φθαρτόν, πως σαφῶς δηλώσει τὴν πάντων llebr. 1, 26. • Joan. V,

TIT. II. τούτων ἀπαλλαγμένην ὑπερούσιον θείαν οὐσίαν; similitudo reperiatur, quæ sanctae Trinitatis modum in seipsa citra ullum dissimilitudinis notam repræsentet. Quod enim creatum, et compositum, et caducum, et mutabile, et circumscriptum, et fiΠᾶτα δὲ ἡ κτίσις, δῆλον ὡς τοῖς πλείοσι τούτων ενα έχεται, καὶ πᾶσα κατὰ τὴν ἑαυτῆς φύσιν τῇ φθορά υπόκειται. gurà præditum, et corruptibile est, quo tandem modo superessentialem essentiam divinam, ab his omnibus liberam, aperte declarabit? Perspicuum autem est res onines creatas plerisque ejusmodi affectionibus obnoxias esse, sicque a natura comparătas, ut corruptioni subjaceant. De Spiritu sancto. Ignotum nobis ut distinguantur in Deo generatio et processio. - Eodem etiam modo credimus in Spiritum sanctum, Dominum, et vivicantem, qui ex Patre procedit, et in Filio conquiescit; qui cum Patre et Filio şimıul adoraļur et conglorificatur, utpote consubstantialis et cozeternus; Christi Spiritum, rectum, principalem; sapientia, vitæ et sanctitatis fontem; Dei cum patre et Filio cum rem habentem, tum nuncupationem; increatum, plenum, conditorem, routinentem om nia ac moderantem, omnium effertorem, omnipatentem, infinitæ potentim, creatis omnibus imperantem, nulliusque imperio subjacentem; qui deos facit, non deus fit; qui implet, nec impletur; qui participatur, nec participat; sanctificat, nec Sanctificatur; Paracletum, hoc est, consolatorein, ut qui universorum admittat obsecrationes: Patri et Filio per omnia similem; ex Patre procedentem; qui per Filium conceditur, et ab omni creatura percipitur; qui per seipsum creal, et rebus omuibus subsistentiam tribuit et sanctitatem, qui in propria subsistit, sive exsistit, hypostasi; qui a Patre et Filio nee separatur nec digreditur; qui omnia habet que Pater et Filius, excepta ingeniti et geniti proprietate. Pater quippe cauisam non agnoscit, estque ingenitus. Non enim ex quoquam est (a seipso enim liabet ut sit ), nec quidquam eorum quæ habet, ab alio labet; quin potius ipse principium omnibus est et causa, `tum quod sint, iu quod naturaliter certo modo sint. Filius autem ex Patre est generationis niodo. Spiritus vero sanctus Ομοίως πιστεύομεν καὶ εἰς ἐν Πνεῦμα ἅγιον, τὸ Κύριον, καὶ ζωοποιόν· τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπορευόμε. νον, καὶ ἐν Υἱῷ ἀναπαυόμενον· τὸ τῷ Πατρὶ καὶ Υἱῷ συμπροσκυνούμενον καὶ συνδοξαζόμενον, ὡς ὁμοούαὖν τε καὶ συναΐδιον· τὸ τοῦ Χριστοῦ Πνεῦμα, τὸ εὐθὲς, τὸ ἡγεμονικὸν, τὴν πηγὴν τῆς σοφίας, καὶ ζωῆς, καὶ τοῦ Ἁγιασμοῦ· Θεὸν σὺν Πατρὶ καὶ Υἱῷ ὑπάρχον καὶ προσαγορευόμενον· ἄκτιστον, πλῆρες, δημιουργών, αυτοκρατορικών, παντουργόν, παντοδύναμον, ἀπει ροδύναμον, δεσπόζον πάσης κτίσεως, οὐ δεσποζόμενου θεοῦνού θεούμενον· πληροῦν, οὐ πληρούμενον· μετα εχόμενον, οὐ μετέχον· ἁγιάζον, οὐχ ἁγιαζόμενον· παράκλητον, ὡς τὰς τῶν ὅλων παρακλήσεις δεχόμενον· κατὰ πάντα ὅμοιον τῷ Πατρὶ καὶ Υἱῷ· ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπορευόμενον, καὶ δι' Υἱοῦ μεταδιδόμενον, καὶ μεταλαμβανόμενον ὑπὸ πάσης κτίσεων, καὶ δι' ἑαυτοῦ χείζον, καὶ οὐσιοῦν τὰ σύμπαντα, καὶ ἁγιάζον, καὶ συνέχον· ἐνυπόστατον, ἐν ἰδίᾳ ὑποστάσει ὑπάρχον, ἀχώριστον καὶ ἀνεκφοίτητον Πατρὸς καὶ Υἱοῦ, καὶ πάντα έχον ὅσα ἔχει ὁ Πατὴς καὶ ὁ Υἱός, πλὴν ἀγεν νησίας καὶ τῆς γεννήσεως. Ὁ μὲν γὰρ Πατὴρ ἀναίειος καὶ ἀγέννητος· οὐ γὰρ ἔκ τινο;· ἐξ ἑαυτοῦ γὰρ τὸ εἶναι ἔχει 5, οὐδέ τι τῶν ἔταπερ ἔχει ἐξ ἑτέρου ἔχει· αὐτὸς δὲ μᾶλλήν ἐστιν ἀρχὴ καὶ αἰτία τοῦ εἶναι καὶ ενώ πῶς εἶναι φυσικῶς τοῖς πᾶσιν. Ὁ δὲ Υὓς ἐκ τοῦ Πατρός γεννητῶς· τὸ δὲ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ αὐτὸ μὲν ἐκ τοῦ Πατρὸς, ἀλλ᾽ οὗ γεννητῶς, ἀλλ' ἐκπορευτῆς. Καὶ ὅτι μὲν ἔστι διαφορὰ γεννήσεως καὶ ἐκε πορεύσεως μεμαθήκαμεν· τίς δὲ ὁ τρόπος της διαφο ρα, οὐδαμῶς. Αμα δὲ καὶ ἡ τοῦ Υἱοῦ ἐκ τοῦ Πατρὸς γέννησις, καὶ ἡ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐκπόρευσις. et ipse quoque ex Patre est, non gignendi tamen inodo, sed procedendi. Et quidem generationem inter *l processionem discrimen intercedere edocti sumus: cæterum quis sit hujus distinctionis modus, prorfas nescimas. Simul porro et Filii ex Patre generatio, et Spiritus sancti processio est. Πάντα οὖν ὅσα ἔχει ὁ Υἱὸς, καὶ τὸ Πνεῦμα, ἐκ τοῦ Πατρὸς ἔχει, καὶ αὐτὸ εἶναι· καὶ εἰ μὴ ὁ Πατήρ ἐστιν, οὐδὲ ὁ Υἱός ἐστιν, οὐδὲ τὸ Πνεῦμα· καὶ εἰ μὴ ὁ Πατὴρ έχει τι, οὐδὲ ὁ Υἱὸς ἔχει, οὐδὲ τὸ Πνεῦμα· καὶ διὰ τὸν Πατέρα, τουτέστι διὰ τὸ εἶναι τὸν Πατέρα ἔστιν ὁ Υἱό; καὶ τὸ Πνεῦμα· καὶ διὰ τὸν • Πατέρα έχει ὁ Υἱὸς καὶ τὸ Πνεῦμα πάντα & ἔχει, τουτέστι, διὰ τὸ τὸν Πατέρα ἔχειν αὐτὰ, πλὴν τῆς ἀγεννησία;, καὶ τῆς γεννήσεως, καὶ ἐκπορεύσεως. Ἐν ταύται; γὰρ μόναις ταῖς χαρακτηριστικαῖς ἰδιότην διαφέρουσιν ἀλλήλων αἱ ἁγίαι τρεῖς ὑποστάσεις· σκ οὐσία, τῷ δὲ χαρακτηριστικῷ τῆς ἰδίας ὑποστάσεως αδιαιρέτως διαιρούμεναι. Φαμὶν δὲ ἕκαστον τῶν τριῶν τελείαν ἔχειν ὑπόστα σιν, ἵνα μὴ ἐκ τριῶν ἀτελῶν μίαν σύνθετον φύσιν τελείαν γνωρίσωμεν· ἀλλ' ἐν τρισὶ τελείαις ὑποστάp Omnia igitur quæ Filius habet, Spiritus etiam a Patre habct; atque adeo hoc ipsum quod est. Quod si Paler non est, sane nec Filius est, nec Spiritus. It dem nisi Pater aliquid habet, ne Filius quidem illud habeat, nec Spiritus: et propter Patrem, id ést, quia Pater est, tum Filius, tum Spiritus sanctus est. Rursusque propter Patrem habet Filius quidquid habet, et Spiritus, hoc est, propterea quod Pater haec habet; modo tamen, ingeniti, geniti, et processionis proprietates excipias. In his enim duntaxat personalibus proprietatibus tres sanctæ Trinitatis persons inter se distinguuntur; non essentia, sed peculiari cujusque personæ nota indivisim discreta. Porro unumquemque ex his tribus perfectam atque integram subsistentiam habere dicimus, ne alioqui compositam unam ex tribus imperfectis

Πᾶν γὰρ ἐξ ἀτελών συγκείμενον, σύνθετον πάντως ἐστίν. Ἐκ δὲ τελείων ὑποστάσεων ἀδύνατον σύνθε σ.ν γενέσθαι. "Οθεν οὐδὲ λέγομεν τὸ εἶδος ἐξ ὑποστά σεων, ἀλλ' ἐν ὑποστάσεσιν. Ατελῶν δὲ εἶπομεν, τῶν μὴ σωζόντων τὴ εἶδος τοῦ ἐξ αὐτῶν ἀποτελουμένου πράγματος. Λίθος μὲν γὰρ, καὶ ξύλον, καὶ σίδηρος, ἔκαστον καθ' ἑαυτὸ τέλειόν ἐστε κατὰ τὴν ἰδίαν φύσ σιν· πρὸς δὲ τὸ ἐξ αὐτῶν ἀποτελούμενον οίκημα, ἀτελὲς ἕκαστον ὑπάρχει· οὐδὲ γάρ ἐστιν ἕκαστον αὐτῶν καθ᾿ ἑαυτὸ οἶκος. exstructa est, singula imperfecta sunt. Nequo enim naturam perfectam intelligamus; sed unam sim- σεσι μίαν ἁπλῆν οὐσίαν, ὑπερτελῆ, καὶ προτέλειον. plicem substantiam et essentiam omni perfectione superiorem et anteriorem, in tribus perfectis personis noscamus. Quidquid enim ex imperfectis conflatur, necessario compositum est. At ex perfectis lypostasibus compositio fieri non potest. Quo fit ut nec speciem ex hypostasibus singulis, sed in hypostasibus singulis dicamus. Imperfecta vero diximus, quæ speciem non servant ejus rei quæ ex ipsis efficitur, Lapis enim, lignum, ferrum per se quidem, si peculiarem cujusque naturam spe-, ctes, perfecta sunt: at respectu domus quæ ex ipsis quidquam horum, si privatim consideretur, domus est. Quocirca perfectas quidem personas profitemur, ne in divina natura compositionem intelligamus. Compositio enim dissidii mater est. At rursus tres personas in se invicem esse dicimus, ne deorum copiam et turban inducamus. Ita per tres personas hoc intelligimus, quod nullus hic compositioni et confusioni locus sit: per id autem quod tres personae ejusdem substantia sunt, et aliæ in `aliis; quod etiam eadem voluntas, eadem operatio, eadem vis ac potentia, ac denique idem, ut ita loquar, in illis motus est, hoc agnoscimus; quod nimirum in illis nulla divisio locum habeat, et quod unus· sit Deus. Unus quippe vere Deus est, Deus, Verbum et Spiritus ejus. Τελείας μὲν οὖν τὰς ὑποστάσεις φαμὲν, ἵνα μὴ σύνθεσιν ἐπὶ τῆς θείας νοήσωμεν φύσεως. Σύνθεσις γὰρ ἀρχὴ διαστάσεως. Καὶ πάλιν, ἐν ἀλλήλαις τὰς τρεῖς ὑποστάσεις λέγομεν, ἵνα μὴ πλῆθος καὶ δῆμον θεῶν εἰσαγάγωμεν. Διὰ μὲν τῶν τριῶν ὑποστάσεων τὸ ἀσύνθετον καὶ ἀσύγχυτον· διὰ δὲ τοῦ ὁμοουσίου, καὶ τοῦ ἐν ἀλλήλαις εἶναι τὰς ὑποστάσεις, καὶ τῆς ταυτότητος τοῦ θελήματός τε, καὶ τῆς ἐνεργείας, καὶ τῆς δυνάμεως, καὶ τῆς ἐξουσίας, καὶ τῆς κινήσεως, ἵν' οὕτως είπω, τὸ ἀδιαίρετον, καὶ τὸ εἶναι Ένα Θεόν γνωρίζομεν. Εἷς γὰρ ὄντως Θεός, ὁ Θεὸς, καὶ ὁ Λόγος, καὶ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ. Χρὴ δὲ εἰδέναι, ὅτι ἕτερόν τί ἐστι τὸ πράγματι πράγματι θεωρεῖσθαι, καὶ ἄλλο τὸ λόγῳ καὶ ἐπινοίμ. Ἐπὶ μὲν οὖν πάντων τῶν κτισμάτων, ἡ μὲν τῶν ὑποστάσεων διαίρεσις, πράγματι θεωρείται. Πράγματι γὰρ ὁ Πέτρος τοῦ Παύλου κεχωρισμένος θεωρεῖται. Ἡ δὲ κοινότης, καὶ ἡ συνάφεια, καὶ τὸ ἕν, λόγῳ καὶ ἐπινοίᾳ θεωρεῖται. Νοοῦμεν γὰρ τῷ νῷ, ὅτι ὁ Πέτρος καὶ ὁ Παῦλος τῆς αὐτῆς εἰσι φύσεως, καὶ κοινὴν μίαν ἔχουσι φύσιν. Εκαστος γὰρ αὐτῶν ζῶν ἐστι κ λογικὸν θνητόν· καὶ ἕκαστος σάρξ ἐστιν ἐμψυχω μένη 1 ψυχῇ λογικῇ τε καὶ νοερᾷ. Αὕτη οὖν ἡ κοινὴ φύσις τῷ λόγῳ ἐστὶ θεωρητή. Οὐδὲ γὰρ αἱ ὑποστά σεις ἐν ἀλλήλαις εἰσίν. Ιδίᾳ δὲ ἑκάστη καὶ ἀναμέ ρος, ήγουν καθ' ἑαυτὴν κεχώρισται, πλεῖστα τὰ διαι ροῦντα αὐτὴν ἐκ τῆς ἑτέρας ἔχουσα. Καὶ γὰρ καὶ τόπῳ διεστήκασι, καὶ χρόνῳ διαφέρουσι, καὶ γνώμη Hoc autem nosse interest, quod aliud sit quoad rem, et.aliul ratione ac cogitatione considerari. Enimvero in omnibus creaturis discretio quidem personaruun quoad rem consideratur. Re quippe ipsa Petrum a Paulo separatum consideranius; communitas autem et conjunctio atque unitas, ratione atque cogitatione perspicitur. Per mentem enini concipimus Petrum et Paulum ejusdem esse maturæ, naturamque unam › communem * habere. Nam uterque eorum animal rationale et mortale est: et uterque caro est, anima rationali et intelligente prædita. fl:vc itaque communis natura ratione consideratur, Neque enim hypostases aliæ n aliis sunt, verum quælibet privatim et sigillatim, hoc est sejunctim consistit; habetque permulta quibus ab alia persona dirimatur. Nam et loco disjunguntur, et tempore discrepant, sententia μερίζονται, καὶ ἰσχύῖ, καὶ μορφῇ ήγουν και σχήματι, quoque dividuntur, et forma sive figura, et habitu, et temperamento, et dignitate, et instituto vitæ genere, ac denique omnuibus aliis proprietatibus, quibus tanquam certis quibusdam notis dignoscuntur. In primis autem inter se dissident, quod non alia in alia, sed quæque separatim exsistunt. Ex homines dicantur.. Unde unitas naturæ divinæ. Personæ Trinitatis indivisæ. Filius et Spiritus sanclus ad unum principium referuntur. — Id quod in omnibus quoque conditis rebus animadvertere liceat. In saeroșancta vero, et substantiam omnem exsuperante, atque ultra res omnes evecta et incomprehensibili Trinitate, contrario modo se res habet. Illic enim communitas quidem et unitas reipsa consideratur, καὶ ἕξει, καὶ κράσει, καὶ ἀξίᾳ, καὶ ἐπιτηδεύματι, καὶ πᾶσι τοῖς χαρακτηριστικοῖς ἰδιώμασι· πλέον δὲ πάντων, τῷ μὴ ἐν ἀλλήλαις, ἀλλὰ κεχωρισμένως εἶναι. Οθεν καὶ δύο, καὶ τρεῖς ἄνθρωποι λέγονται καὶ πολλοί. quo etiam efficitur, ut duo, el tres, et mul Τοῦτο δὲ ἐπὶ πάσης ἔστιν ἰδεῖν τῆς κτίσεως. Ἐπὶ δὲ τῆς ἁγίας καὶ ὑπερουσίου, καὶ πάντων ἐπέκεινα, καὶ ἀλήπτου Τριάδος, τὸ ἀνάπαλιν. Τὸ μὲν κοινὸν καὶ ἕν, πράγματι θεωρεῖται, διὰ τὴ συν αΐδιον, καὶ τὸ ταυτὸν τῆς οὐσίας, καὶ τῆς ἐνεργείας, καὶ τοῦ θελήματος, καὶ τὴν τῆς γνώμης σύμπνοιαν, τήν τε τῆς ἐξουσίας, καὶ τῆς δυνάμεως, καὶ τῆς ἀγαθότητος ταυτότητα. Οὐκ εἶπον ὁμοιότητα, ἀλλὰ

PANOPLIA DOGMATICA. - TIT. II. rum eadem est essentia, facultas, voluntas, sententia conspiratio, eadem quoque auctoritas, potentia, honitas. Non dixi, similitudinem, sel identitatem, atque unam motionis præsultationem. Una enim est essentia, una bonitas, una potestas, una voluntas, una facultas, una auclorilas: una, inquam, et eadem, non tres iuter sc similes, sed una plane eademque trium personarum motio. Unaquæque enim ipsarum nọn minus unitatem habet cum alia, quam ipsa secum. Unum quippe idemque omnino sunt Pater et Filius et Spiritus sanctus; nisi quod Pater ingenitus est, Filius genitus, et Spiritus sanctus processit. Quod autem in ea discretum est, cogitatione percipiUnum quippe Deum cognoscimus: in solis ταυτότητα· καὶ τὸ ἓν ἐξαλμα τῆς κινήσεως. Μία γὰρ tum quia personæ coæternæ sunt, tum quia illaοὐσία, μία ἀγαθότης, μία δύναμις, μία θέλησις, μία ἐνέργεια, μία ἐξουσία, μία καὶ ἡ αὐτή, οὐ τρεῖς ὅμοιαι ἀλλήλαις· ἀλλὰ μία καὶ ἡ αὐτὴ κίνησις τῶν τριῶν ὑποστάσεων. Εν γὰρ ἕκαστον αὐτῶν ἔχει πρὸς τὸ ἕτερον, οὐχ ἧττον ἢ πρὸς ἑαυτόν· τουτέστιν ὅτι κατὰ πάντα ἐν εἰσιν ὁ Πατήρ, καὶ ὁ Υἱὸς, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα, πλὴν τῆς ἀγεννησίας, καὶ τῆς γεν νήσεως, καὶ τῆς ἐκπορεύσεως· ἐπινοίᾳ δὲ τὸ διῃρημένον. Ένα γὰρ Θεὸν γινώσκομεν· ἐν μόναις δὲ ταῖς ἰδιότησι τῆς τε πατρότητος, καὶ τῆς υἱότητος, καὶ τῆς ἐκπορεύσεως· κατά τε τὸ αἴτιον, καὶ τὸ αἰτιατὸν (1),καὶ τὸ τέλειον τῆς ὑποστάσεως, ἤτοι τὸν τῆς ὑπάρξεως τρόπον, τὴν διαφορὰν ἐννοοῦμεν. Οὔτε γὰρ τοπικὴν διάστασιν, ὡς ἐφ' ἡμῶν, δυνάμεθα ἐπὶ τῆς ἀπεριγράπτου λέγειν θεότητος· ἐν ἀλλή- tur. λαις γὰρ αἱ ὑποστάσεις εἰσιν· οὐχ ὥστε συγχεῖσθαι, ἀλλὰ ὥστε ἔχεσθαι, κατὰ τὸν τοῦ Κυρίου λόγον, Εγώ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοὶ, φήσαντος· οὔτε θελήματος διαφοράν, ή γνώμης, ἢ ἐνεργείας, ή δυνάμεως, ή τινος ἑτέρου, ἅτινα τὴν πραγματικὴν, καὶ διόλου ἐν ἡμῖν γεννῶσι διαίρεσιν. Διὸ οὐδὲ τρεῖς θεοὺς λέγομεν, τὸν Πατέρα, καὶ τὸν Υἱὸν, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα· ἕνα δὲ μᾶλλον Θεὸν, τὴν ἁγίαν Τριάδα, εἰς ἐν αἴτιον γιου καὶ Πνεύματος ἀνα φερομένων, οὐ συντιθεμένων, οὐδὲ συναλειφομένων, κατὰ τὴν Σαβελλίου συναίρεσιν· ἐνοῦνται γὰρ, ὡς ἔφημεν, οὐχ ὥστε συγχεῖσθαι, ἀλλ᾿ ὥστε ἔχεσθαι ἀλλήλων· καὶ τὴν ἐν ἀλλήλαις περιχώρησιν ἔχουσι δίχα πάσης συναλοιφής και συμφύρσεως οὐδὲ ἐξισταμένων, ἢ κατ' ουσίαν τεμνομένων κατά τὴν 'Αρείου διαίρεσιν. Αμέριστος γὰρ ἐν με με ρισμένοις, εἰ δεῖ συντόμως εἰπεῖν, ἡ Θεότης, καὶ οἷον ἐν ἡλίοις τρισὶν ἐχομένοις ἀλλήλων, καὶ ἀδια στάτοις ούσι, μία τοῦ φωτὸς σύγκρασίς τε καὶ συνέφεια. Όταν μὲν οὖν πρὸς τὴν θεότητα βλέψωμεν, καὶ τὴν πρώτην αἰτίαν, καὶ τὴν μοναρχίαν, καὶ τὸ ἐν, καὶ ταυτὸν τῆς θεότητος, ἵν' οὕτως εἴπω, κίνημά το καὶ βούλημα, καὶ τὴν τῆς οὐσίας, καὶ δυνάμεως, καὶ ἐνεργείας, καὶ κυριότητος ταυτότητα, εν ἡμῖν τὸ φανταζόμενον. Ὅταν δὲ πρὸς τὰ ἐν οἷς ἡ Θεότης, ή, τό γε ἀκριβέστερον εἰπεῖν, ἃ ἡ Θεότης, καὶ τὰ ἐκ τῆς πρώτης αιτίας αχρόνως ἐκεῖθεν ὄντα, καὶ ὁμοδόξως, καὶ ἀδιαστάτως· τουτέστι τὰς ὑποστά σεις τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Πνεύματος, τρία τὰ προσ- tio atque conjunctio. Quare cum Deitatem, priκινούμενα. mamque illam causam, et monarchiam, atqué proprietatibus, nimirum paternitatis, filiationis, et processionis; atque quantum ad causam et causatum, ac hypostasis perfectionem, hoc est exsistendi modum, distinctionem intelligimus. Neque enim distantiam secundum locum, ut apud nos, in Deitate quæ circumscriptionem. omnem excludit, admittere licet (sunt enim personæ aliæ in aliis; non ut iiner se confundantur, sed ut cohæreant, juxta cam Domini sententiam: Ego in Paire et Paler in me est: nec voluntatis, aut sententia; aut eficacitatis, aut potentia; aut alterius cujusdam rei, quae realem ac omnimodan in nobis distinctionem gignal, discrimen ullum. Quapropter nec tres deos Patrem et Filium et Spiritum sanctum dicimus; quin potius sanctam Trinitatem unuin Deum asserimus: sic videlicet ut Filius et Spiritus sanctus ad unum auctorem referantur, non autem componantur, aut justa Sabellii contractionem 02 coalescant ac permisceantur (uniuntur enim, ut diximus, non ita ut confundantur, sed ut cohaereant; atque sese invicem citra omnem contradictionem ac commistionein pervadant), nec extra se invicem sistautur, ant quantum ad essentiam juxta Arii divisionem scindantur. Indivisa enim in divisis, ut rem breviter enuntiem, Divinitas est; ac velut in tribus solibus sibi invicem cohærentibus, nulla loci intercapedine disjunctis, una eademque lucis temperaunam eamdemque divinitatis (ut ita dicam) motionem et voluntatem, essentiam ac potentiam, efficacitatemque, et dominationem intuemur, unum duntaxat sensui nostro obversatur. At vero, cum ea, in quibus Deitas est, vel, si accuratius loquendum est, quæ Deitas est, atque ea quæ ex principe illa causa citra oinne temporis spatium, gloriaeque discrimen, ac separatione: exsistunt; hoc est,personas, consi deramus, tria sunt quæ a nobis adorantur. Χρὴ δὲ γινώσκειν, ὅτι τὸν Πατέρα οὐ λέγομεν ἔκ τινή;· λέγομεν δὲ αὐτὸν τοῦ Υἱοῦ Πατέρα. Τὸν δὲ Υΐν, οὐ λέγομεν αἴτιον, οὐδὲ Πατέρα· λέγομεν δὲ αὐτὸν, καὶ ἐκ τοῦ Πατρὸς, καὶ Υἱὸν τοῦ Πατρός. Τὸ δὲ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ ἐκ τοῦ Πατρὸς λέγομεν, Ad verba καὶ τὸ αἰτιατὸν scholion sequens ὑπ' ρυυσίως τὸ αἰτιατὸν ἐνταῦθα νοητέον. ΜΑττΗει. Juan. xv, 11. Verum id nobis advertendum est, quod cum non dicamus Patrem esse ex aliquo, dicimus tamen ipsum Filii Patrem. Filium autem nec sine causa, nec Patrem dicimus, sed ex Patre, et Filium Patris. At Spiritum sanctum, et ex Patre dicimus esse, et legitur in codice 1 Mosquensi: Ιδιοτρόπως καὶ

Patris Spiritum nominamus. Ex Filio autem Spiri- καὶ Πνεῦμα Πατρός ονομάζομεν. Ἐκ τοῦ Υἱοῦ δὲ τὸ tum non dicimus, sed Filii Spiritum appellamus. Si quis enim, inquit Apostolus, Spiritum Christi non habet. Et per Filium nobis esse patefactuin, et impertitum confitemur Nam insulavit, inquit, et dixit discipulis suis: Accipite Spiritumn sanctum. Quemadmodum enim a sole tum radius, tum splendor per radium, sic a Patre Filius, et per Filium Spiritus proficiscitur. Ipse enim Pater Filii et Spiritus, ut sol radii et splendoris est fons; per Filium autem Spiritus, ut per radium splendor, nobis impertitur, qui nos illustrat, et a nobis acci - pitur. Filium vero neque Spiritus, neque ex Spiritu dicimus. Ejusdem ex cap. 12. Et Pater est Deus, qui semper est ingenitus, cum a nullo genitus sit et Filium gignat coæter. »um. Et Filius est Deus, qui semper est cum Patre, sine tempore, et sempiterne. et sine fluxu, et sine perturbatione, et sine sejunctione ab ipso genitus. Et Spiritus sanctus est Deus, virtus sanctos efliciens, in sua subsistens persona, a Patre procedens, acquisscens in Filio, et ejusdem essentiæ cum Patre et Filio. Verbum est, quod per essentiam semper adest cum Patre. Verbum est etiam naturalis animi motus, quo auimus ipse movetur, et intelligit, et cogitat, cum sit quasi lux et splendor ipsius. Præterea verbum est et illud intimum, quod in corde loquitur. A. baec verbum est animi nuntius. Verbum igitur, quod est Deus, per essentiam in propria consistit persona. Reliqua tria sunt animi facultates, quæ non per se proprie consistunt. Quorum primum est animni gernen naturale, quod semper ab ipso naturaliter manat; alterum autem et intimum dicitur; tertium vero pronuntiatur. Spiritus multis modis intelligitur. Nam et Spiritus sauctus, virtutes ipsius, et angelus bonus, et dæmon, et animus, et nonnunquam etiain mens, et aer dicitur spiritus. Item de Patre, et Filio, et Spiritu sancto, distincta simul, et unita divinitatis ratio diversorum Patrum. e Fieri non potest ex duabus perfectis personis compositio. Quamobrem nec speciem dicimus ex personis, sed in personis. Itaque perfectas in sancta Trinitate personas dicimus, ne in illis ulla compositio cogitetur. Has autem in se vicissim singulas propter mutuam earum inter se habitum relationemque pronuntiamus. In omnibus quidem rebus procreatis singulaAdverte quod in materia processionis Spiri tus sancti more Græcorum loquitur, ante determinationem factam in concilio Ephesino sub Theod. Juniore, et Culestino papa, quod procederet etiam a Filio. Vel dici potest velle Damasc. non dici Spiritus ex Pilio, id est, non haberi clare in Seri pturis quod procedat ex Filo, non negat tamen esse ex Fitm vel procedere ex Fil:o. Et ita adnotat dom. Theod. par., q. 36, artic. 2, argum. 3, el Πνεῦμα οὐ λέγομεν. Πνεῦμα δὲ Υἱοῦ ὀνομάζομεν. Εἴ τις γάρ, φησὶν ὁ ᾿Απόστολος, Πνεῦμα Χριστοῦ οὐκ ἔχει. Καὶ δι' Υἱοῦ πεφανερῶσθαι, καὶ μεταδίδοσθαι ἡμῖν, ὁμολογοῦμεν. Ενεφύσησε γὰρ, φησί, καὶ εἶπε τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ, Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον. Πνεῦμα γὰρ ἅγιον καὶ τὸ ἐκ τοῦ ἁγίου Πνεύματος χάρισμα Ωσπερ ἐκ τοῦ ἡλίου μὲν ἥ τε ἀκτῖς, καὶ ἡ ἔλλαμψις· αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ πηγή τῆς τε ἀκτῖνο; καὶ τῆς ἐκλάμψεως· διὰ δὲ τῆς ἀκεῖνος ἡ ἔκλαμψις ἡμῖν μεταδίδοται. Καὶ αὕτη ἐστὶν ἡ φωτίζοντα ἡμᾶς, καὶ μετεχομένη ὑφ᾽ ἡμῶν. Τὸν δὲ Υἱὸν οὔτε τοῦ Πνεύματος λέγομεν, οὔτε μὴν ἐκ τοῦ Πνεύματος: Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ ιβ' λόγου. Θεός και Πατήρ, ὁ ὢν ἀεὶ ἀγέννητος, ὡς μή ἔκ τινο; γεννηθείς, γεννήσας δὲ Υἱὸν συναΐδιον. Θεὸς καὶ Υἱός ἐστιν, ὁ ὢν ἀεὶ σὺν τῷ Πατρὶ, ἀχρόνως, καὶ ἀϊδίως, καὶ ἀῤῥεύστως, καὶ ἀπαθῶς, καὶ ἀδιαστάτως ἐξ αὐτοῦ γεγεννημένος. Θεὸς καὶ Πνεῦμα ἅγιον ἐστι, δύναμις ἁγιαστικὴ ἐνυπόστατος, ἐκ Πατρὸς ἐκπορευομένη, καὶ ἐν Υἱῷ ἀναπαυομένη, ὁμοούσιος Πατρὶ καὶ Υἱῷ. Λόγο; ἐστὶν ὁ οὐσιωδῶς τῷ Πατρὶ ἀεὶ συμ παρών. Λόγος πάλιν ἐστὶ καὶ ἡ φυσικὴ τοῦ νοῦ κιν νησις, καθ' ἣν κινεῖται, καὶ νοεῖ, καὶ λογίζεται, οἱονεὶ φῶς αὐτοῦ ὢν καὶ ἀπαύγασμα. Λόγος πάλιν ἐστὶ καὶ ὁ ἐνδιάθετος, ὁ ἐν καρδίᾳ λαλούμενος. Καὶ πάλιν λόγος ἐστὶν ἄγγελος νοήματος. Ο μὲν οὖν Θεὸς Λόγος, οὐσιώδες τέ ἐστι, καὶ ἐνυπόστατος· οἱ δὲ λοιποὶ τρεῖς λόγος δυνάμεις εἰσὶ τῆς ψυχῆς, οὐκ ἐν ἰδίᾳ ὑποστάσει θεωρούμενο; ὧν ὁ μὲν πρῶτος τοῦ νοῦ φυσικόν έστι γέννημα, ἐξ αὐτοῦ ἀεὶ φυσικῶς πηγα. ζόμενος· ὁ δεύτερος δὲ λέγεται καὶ ἐνδιάθετος· ὁ δὲ τρίτος προφορικός. Τὸ Πνεῦμα νοεῖται πολλαχώς. Τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Λέγονται δὲ καὶ αἱ δυνάμεις τοῦ Πνεύματος πνεύματα. Πνεῦμα καὶ ὁ ἄγγελος ὁ ἀγαθός. Πνεῦμα καὶ ὁ δαίμων. Πνεῦμα καὶ ἡ ψυχή ἔστι δ' ὅτε καὶ ὁ νοῦς πνεῦμα λέγεται. Πνεῦμα καὶ ὁ ἄνεμος, καὶ ὁ ἀὴρ, καὶ ἕτερα. Ετι περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος διακεκριμένη ἅμα καὶ ἡνωμένη θεολογία δικ φόρων Πατέρων. Ἐκ δύο τελείων ὑποστάσεων ἀδύνατον σύνθεσιν γενέσθαι. "Οθεν οὐδὲ λέγομεν εἶδος ἐξ ὑποστάσεων, ἀλλ' ἐν ὑποστάσεσι. Λοιπὸν οὖν ἐπὶ τῆς ἁγίας Τριά δος τελείας μὲν τὰς ὑποστάσεις λέγομεν, ἵνα μὴ σύνθεσις αὐταῖς ἐπινοηθείη· ἐν ἀλλήλαις δὲ ταύταις φαμὲν διά τε τὴν ἀλληλουχίαν αὐτῶν, καὶ τὸ φεράλο ληλον, καὶ διὰ τὸ ἀπερίγραπτον, καὶ ἀχώρητον τόπῳ, ἔτι δὲ καὶ διὰ τὴν μίαν τούτων θεότητα. Επὶ πάντων τῶν κτισμάτων ἡ μὲν τῶν ὑποστά in ejus responso, et hoc modo intelligere potes oinnia alia similia dicta si in aliqua incideris in hoc opere. ZiNUS. Vide P. Michaelis Le Quien. notam ad hunc Damasceni locum, Patrologia tom. XIV, col. 831. Πνεῦμα γὰρ ἅγιον καὶ τὸ ἐκ τοῦ ἁγίου Πνεύματος χαρισμα. Hæc ut scholium in margine habet cod. Mosquensis 1 ap. Matthæium; et revera desunt in Damasceno impresso. Ever.

TIT. II. στων διαίρεσις πράγματι θεωρείται· πράγματι γὰρ ὁ rum divisio personarum reipsa perspicitur. MiΜιχαὴλ τοῦ Γαβριήλ κεχώρισται, καὶ ὁ Πέτρος του Παύλου, καὶ τὰ λοιπὰ δὲ ὁμοίως. Τὸ δὲ κοινὸν αὐτῶν καὶ τὸ ἦν ἐπινοίᾳ διαγινώσκεται· ἐπινοίᾳ γὰρ μόνῃ νοοῦμεν τὴν ἀγγελότητα τυχὸν καὶ τὴν ἀνθρωπότητα. Ἐπὶ δὲ τῆς θείας Τριάδος ἀνάπαλιν τὸ μὲν κοινὸν αὐτῶν καὶ τὸ ἐν πράγματι θεωρεῖται· πραγματικῶς γὰρ οίδαμεν ὅτι εἷς ἐστι Θεὸς, καὶ μία καὶ ἡ αὐτὴ φύσις, καὶ ἐξουσία, καὶ σοφία, καὶ δύναμις, καὶ ἐνέργεια, καὶ ἐν καὶ τὸ αὐτὸ θέλημα· ἡ δὲ τῶν ὑποστάσεων διαίρεσις ἐπινοίᾳ ψιλῇ νοεῖται. Οὔτε γὰρ προσωπικήν περιγραφὴν ἐννοῆσαι τολμῶμεν, οὔτε τοπικὴν διάστασιν, οὔτε τι τῶν ἄλλων ἀφοριστικών ιδιοτήτων, πλὴν πατρότητος καὶ υἱότητος, καὶ ἐκπορεύσεως. Καὶ ταῦτα δὲ ὑπερφυῶς καὶ ὑπερουσίως. Διὸ καὶ ἕνα θεὸν λέγομεν αὐτοὺς, μὴ δυνάμενος διελεῖν τελείως καὶ πραγματικῶς τὰς ὑποστάσεις αὐτῶν, ἀδιαιρέτως διαιρουμένας, καὶ ἀσυνάπτως συναπτο μένας, διὰ τὸ ὑπερφυὲς ὁμοίως καὶ ὑπερούσιον τῆς τε διαιρέσεως αὐτῶν καὶ τῆς συναφείας. chael a Gabriele reipsa separatus est, el Petrus a Paulo, et reliquæ codem modo. Quod au:em in ipsis commune atque uñum est, animo et cogitatione concipitur. Cogitatione enim tantummodo comprehendimus· humanitatem, et si qua vox codem modo communem angelorum notionem queat explicare, neque enim angelitatem ausim dicere. At in Trinitate divina contra fit. Quod enim commune atque unum est, reipsa cernitur. Etenim Deum esse unum, et unain eamdemque naturam, et potesta - tem, et sapientiam, et virtutem, et actionem, voluntatem, reipsa cognoscimus. Personarum vero distinctionem tenui cogitatione complectimur. Neque enim audemus ullam ejusmodi circumscriptionem, qualem hic in personis cernimus, aut loci intervallum, et alias id genus proprietates, quibus res singulæ tanquam terminis suis conclusæ separantur a cæteris, cogitare, sed eas tantum notiones,fquibus Pater genitor, Filius genitus, Spiritus procedens intelligitur. Has quidem Græcos fingendis vocibus feliciores imitati non inutiliter fortas - se, barbare quidem corte paternitatem, filiationem et processionem appellant. Qua ratione naturam alque essentiam superante funt. Itaque Deum unum eos esse dicimus, cum ipsorum personas sine divisione distinctas, et sine conjunctione copulatas, propter divisionis conjunctionisque rationem natura simul et essentia præstantiorem, perfecte et reipsa distinguere nequeamus. . Χωρίζονται ἀλλήλων αἱ ὑποστάσεις, οὐ τῇ οὐσίᾳ, ἀλλὰ ταῖς χαρακτηριστικαῖς ἰδιότησι τῶν προσώπων. Λοιπὸν οὖν διὰ τῶν κλήσεων τῆς ἁγίας Τριάδος, Πατρίς, Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος, οὐ φύσεων διδασκό μέθα διαφορὰν, ἀλλ' ὑποστάσεων γνωριστικές ιδιό577825. Οὐσία καὶ φύσις, καὶ γένος, καὶ εἶδος, καὶ μορφή, ταυτόν ἐστιν ἐπὶ Θεοῦ κατὰ τοὺς θείους Πατέρας. Υπόστασις δὲ πάλιν, καὶ πρόσωπον, καὶ χαρακτήρ, καὶ ἰδιότης, καὶ ἄτομον ταυτόν. Καὶ οὐσία μὲν καὶ φύσις κατὰ πάντων ἐπίσης λέγονται τῶν ὑποκει μένων, καθὰ καὶ πάντες άνθρωποι μιᾶς ουσίας καὶ φύσεως· ἀπόστασις δέ ἐστι, καὶ πρόσωπον, καὶ ἄτο μον, τὸ ιδιαζόντως καὶ καθ' ἑαυτὸ ὑφεστώς, καὶ διαίρεσιν χωρὶς φθορᾶς μὴ ἐπιδεχόμενον. Εἶδο; καὶ μορφή ταυτὸν ἐπὶ τῆς ἁγίας Τριάδος, καὶ τὴν οὐσίαν ἄμφω σημαίνουσιν. «Ο έωρακώς γάρ, ο φησίν, «ἐμὲ ἑώρακε τὸν Πατέρα μου, ὀράσεως ἐνταῦθα νοουμένης τῆς γνώσεως. Η μὲν οὐσία ἐνωτικὴ τῶν ὑποστάσεων· αἱ δὲ ὑποστάσεις διαιρετικαὶ τῆς οὐσίας ἐν τοῖς χαρακτηριστικοῖς καὶ ἀφοριστικοῖς αὐτῶν ἰδιώμασιν. Η μὲν οὐσία οὐδέποτε λέγεται κατὰ ἀνυπάρκτων, ἡ δὲ φύσις πολλάκις. Φύσιν γάρ, φησίν, ἔχει τὸ ψεῦ δης τοιαύτην. Καὶ ὅλην μὲν φύσις ὕδατος δείκνυσι τὴν οἰκείαν πηγὴν, λόγου δὲ φύσις τήν προενέγκασαν καρδίαν. Εἰ τὰ κοινὰ καὶ καθολικὰ ὅλα καὶ τέλεια κατηγοροῦνται τῶν ὑποκειμένων αὐτοῖς μερικῶν· κατηγορεῖται ἄρα καὶ ἡ φύσις τῆς θεότητος ὅλη καὶ τελεία ἑκάστης τῶν ἑαυτῆς ὑποστάσεων. Κοινὸν μὲν γὰρ καὶ καθολιν ἡ φύσις καὶ ἡ οὐσία, μερικὸν δὲ 1 Joan. πιν, θ. Distinguuntur hypostases non essentia, sed propriis personarum notis. Quare per sanctas Trinitatis nomina, Patris, et Filii, et Spiritus sancti, non naturarum discrimen, sed indices personarum proprietates edocemur. Essentia, et natura, et genus, et species, et fornia, ex Patrum sententia, ilem sunt in Deo. Item persona, et nota, et proprietas, et individuum idem sunt. Εt essentia quidem alque natura de omnibus subjectis pariter dicuntur, quemadmodum et omnes homines unius essentiæ naturæque sunt, hypostasis vero, et persona, et individuum sign: ficant id quod proprie, et per se subsistit, et ab alio sine interitu suscipit distinctionem. Species, et form: idem sunt in sancta Trinitate, essentiamque significant: Qui vidit me, inquit, Patrem vidit '., llic autem videre significat cognoscere. Essentia personas conjungit. Personæ vero proprietatibus, quasi notis quibusdam scparantibus, essentiam distinguunt. Essentia nanquam dicitur de iis, que per se non constant; natura vero sæpissime. Quapropter hæc est, inquit ille, natura mendacii. Et ille, ductus, inquit, aquæ fontein ostendit suum; sern.onis autem natura cor loquentis indicat. Si ea quæ communia, et universa, et tota, et perfecta de subjectis sibi singularibus dicuutur, dicitur et Divinitatis natura tota et perfecta de singulis ipsius personis. Commune enim et universum quiddam est natura et essentia. Singula-

re autem hypostasis, et persona, non quod natura ἡ ὑπίστασι, καὶ τὸ πρόσωπον· μερικὸν δὲ οὐχ ὡς partem habeat, sed quod individuum sit; et essentia commune quiddam est, quoniam de pluribus dicitur; individuum vero singulare, quia dicitur de uno tantum. μέρος τῆς φύσεως μὲν ἔχον, μέρος δὲ μὴ ἔχον, ἀλλ' ὡς ἄτομον. Καὶ ἡ μὲν οὐσία κοινόν, ὡς κατά πλειόνων κατηγορούμενον, τὸ δὲ ἄτομον μερικόν, ὡς καθ᾿ ἑνὸς μόνου λεγόμενον. Ecclesie definitione et lege non est idém natura et hypostasis. Sed quæ inter commune et pro prium; inter universum et singudare, inter indefinitum et definitum, eadem est inter naturam nique hypostasim diderentia. Beatum tamen Cy· rillum et alios Patres his duobus nominibus promiscue et communiter uti, ubi de divina bunian carnis assumptione disserunt, non ignoramus. Abutuntur enim, cum alias quidem hypostasim pro essentia, alias. autem essentiam pro hypostasi pronuntiant, non quod eas idøm esse sentiant, sed quoniam initió non soluin divina Scriptura, verum ctiam Ecclesiæ doctores multis in rebus sine ullo discrimine quibusdam vocibus utebantur, scientes, verba nihil afferre incommodi, cum res aliter habeant. Quæ quidem ipsius Cyrilli sententia est. Et ipse rerum sacrarum demonstrator Dionysius ait, dementis atque imperiti hominis esse, non rei proposit, sed verbis animum adhibere. El Gre gorius Theologus: Neque vero, inquit, qui do verbis digladiuntur, id turpe existiment, quasi pietas nobis in verbis, non autem in rebus ipsis posita sit. Εt rursum: «Veritas, inquit, nobis non in verbis, sed in rebus est sita.» Quando igitur verbis abüluntur auctores, proprie neque suit, η neque accipiuntur illæ res, quas ea verba videntur significare, sed quas ipsi volu:t intelligi. Itaque cum hypostaseon unionem, et differentiam; et proprietatem Cyrillus dicit, loco essentia utitur hypostasi, ut ea voce naturas unitas per se subsistère declaret, doretque non similitudinum et formarum quarumdam, quæ non per se constent, sēd rerum subsistentium unionem fieri. Quod autem ila sit, ex verbis ipsius, quibus in apologia primi anathematisnri adversus Theodoreti reprehensiones utitur intelligi potes'. «Si extra bypostases, inquit, solæ per se formæ vicissim convenissent, illa unionis rationé similitudines quædam et formæ per se non subsistentes convenissent. Nutic autem non similitudinum, sed rerum conventus διάφορον επίστατο την σημασίαν τῆς φύσεως καὶ τῆς fuit, ergo et lyposiascon.. Verum quod inter naturam et hypostasim discrimen esse crediderit, ipsemet docet in secunda ad Nestorium epistola: Servatoris, inquiens, nostri voces in Evangeliis neque ad duas hypostases, neque ad duas referimus personas., Itein in epistola, quam að Orientales scribit: Evangelicas, inquit, et apostolicas voces, qua de Domino pronuntiantur, sci Thus a viris theologis partim ita communiter accipi, ut ad unam referantur personam; partim ita dividi, ut duabus naturis tribuantur. Ac idem: «Alibi non est, inquit, duplex, sed unus, et solus Christus. Hoc autem ait propter unam ejus personam. Quantum enim ad naturas spectat, dicitur Οὐ ταυτὸν οἶδεν ὁ τῆς Ἐκκλησίας ὅρος καὶ νόμο; φύσιν καὶ ὑπόστασιν. Ην γὰρ ἔχει τὸ κοινὸν διαφο σὰν πρὸς τὸ ἰδικὸν, καὶ τὸ καθολικὸν πρὸς τὸ μερι κὸν, καὶ τὸ ἀόριστον πρὸς τὸ ὡρισμένον, ταύτην ἔχει καὶ ἡ φύσις πρὸς τὴν ὑπόστασιν. Κεχρῆσθαι δὲ πολλάκις τὸν μακάριον Κύριλλον, καὶ ἑτέρους Πατέ ρὰς ἀδιαφόρως τοῖς δυσὶ τούτοις ὀνόμασιν ἐπὶ τῆς θείας ἐνανθρωπήσεως, οὐκ ἀμφιβάλλομεν. Κατεχρή σάντο γὰρ πῆ μὲν τὴν ὑπόστασιν ἀντὶ οὐσία;, πῆ δὲ τήν οὐσίαν ἀντὶ ὑποστάσεως εκφωνούτες, οὐχ ὡς ταυτὸν ταύτας γινώσκοντες, ἀλλὰ διότι εἴωθεν ἐξ΄ ἀρχῆς οὐ μόνον ἡ θεία Γραφὴ, ἀλλὰ καὶ οἱ τῆς Ἐξκλησίας διδάσκαλοι περὶ τὰς λέξεις ἀδιαφορεῖν ἐν πολλοῖς, καταχρηστικῶς ἔσθ' ὅτι παρ' αὐτῶν ἐκφε ρομένας, ειδότες ὅτι οὐδὲν ἀδικοῦσιν αἱ λέξεις, ὅταν ἄλλως ἔχῃ τὰ πράγματα. Κυρίλλου γὰρ καὶ οὗτος ὁ λόγος. Λέγει δὲ καὶ ὁ ἱεροφάντης Διονύσιος ὅτι ἄλο γὸν καὶ σκαιὸν τὸ μὴ τῇ δυνάμει τοῦ σκοποῦ προσο ἔχειν, ἀλλὰ ταῖς λέξεσι· καὶ ὁ Θεολόγος δὲ Γρηγόριος οὕτω· «Μηδὲν γὰρ οἱ περὶ ταῦτα ζυγομαχούντες ἀσχημονείτωσαν, ὥσπερ ἐν ὀνόμασι κειμένης ἡμῖν τῆς εὐσεβείας, ἀλλ' οὐκ ἐν πράγματι, ο Καὶ αὖθις· • Οὐκ ἐν ὀνόμασὶν, ἀλλ' ἐν πράγμασιν ἡμῖν ἡ ἀλή θεια.» Τα τοίνυν καταχρηστικώς λεγόμενα οὔτε εἰσὶ κυρίως ἃ λέγονται; ὅτι μηδὲ λέγονται κυρίως & εἰσιν, οὔτε νοοῦνται ὡς λέγονται. Οτε δὲ ὑποστάσεων Ε. σιν λέγει Κύριλλος, καὶ διαφοράν, καὶ ἰδιότητα ἀντὶ οὐσιακῶν κέχρηται τῇ φωνῇ τῶν ὑποστάσεων, τὸ ὑφεστὼς τῶν ἑνωθεισῶν φύσεων διὰ τῆς τοιαύτης φωνῆς δεικνύς, ὅτι οὐχ ὁμο οτήτων τινῶν καὶ μορτῶν ἀνυποστάτων γέγονεν ἔνωσις, ἀλλὰ πραγμάτων ὑφεστώτων. Καὶ ὅτι τοῦθ᾽ οὕτως ἔχει, φησὶν αὐτὸς οὗτος ἐν τῇ ἀπολογία τοῦ πρώτου αναθεματισμού πρὸς τὰς Θεοδωρήτου μέμψεις, ὅτι Διδασκέτω παρελθὼν καὶ δίχα τῶν ὑποστάσεων. Μόναι καθ' έαυ τὰς αἱ μορφαὶ συνῆλθον ἀλλήλαις, ἀλλ' οὐχ ὁμοιότης τες ἁπλῶς ἀνυπόστατοι, καὶ μορφαί συνέβησαν ἀλε λήλαις καθ' Ενωσιν οἰκονομικὴν, ἀλλὰ πραγμάτων αὐτῶν; ήγουν ὑποστάσεων γέγονε σύνοδος. Ὅτι δὲ ὑποστάσεω;, αὐτὸς οὗτος πάλιν ἐδίδαξεν ἐν τῇ πρὸς Νεστόριον δευτέρᾳ ἐπιστολῇ λέγων· «Τὰς δέ γε ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν φωνὰς οὔτε ὑποστάσεσι δυσίν, οὔτε μὴν προσώποις καταμερίζο μεν.» Καὶ πάλιν ἐν τῇ πρὸς ἀνατολικούς επιστολῇ φησιν, ὅτι «Τὰς εὐαγγελικὰς καὶ ἀποστολικές φωτ νὰς περὶ τοῦ Κυρίου ἴσμεν τοὺς θεολόγους ἄνδρας τὰς μὲν κοινοποιοῦντας, ὡς ἐφ' ἑνὸς προσώπου, τὰς δὲ διαιροῦντας, ὡς ἐπὶ δύο φύσεων.» Ο αὐτὸς δὲ πά λιν φησίν, ότι ο Οὐκ ἔστι διπλοῦς ὁ εἶ; καὶ μοναχές Χριστός, ο τοῦτο εἰρηκώς διὰ τὴν μίαν ὑπίστασιν. Κατὰ γὰρ τὰς φύσεις λέγεται καὶ διπλοῦς. Ην κα μὲν ἁπλῶς καὶ ἀδιαφόρως πρόεισιν ὁ λόγος, εὑρίσκο μεν οὐ μόνον τοὺς Πατέρας, ἀλλὰ καὶ τὴν θείαν Γρα-

PANOPLIA DOGMATICA. -- TIT. II. φὴν συγχρωμένην τοῖς ὀνόμασι κατ' ἐξουσίαν ἁπλῶς. etiam duplex. Quando igitur oratio simpliciter, et Ὁ μὲν γὰρ θεῖος Απόστολος καὶ τὸ ἔσω τοῦ ἀνθρώ που ἄνθρωπον καὶ τὸ ἔξω ἄνθρωπόν πάλιν ὠνόμασε, τὰ μέρη τῷ τοῦ ὅλου ὀνόματι καλέτας· οἱ δὲ προφῆτες τοὐναντίον, ποτὲ μὲν σάρκα, ποτὲ δὲ ψυχὴν τὸν ἄνθρωπον καλοῦσι, τοῖς τῶν μερῶν ὀνόμασι τὸ Όλον κατονομάζοντες. Ηνίκα δὲ καιρὸς καλέσῃ, ταῖς κυρίως χρῶται προσηγορίαις. Κατὰ τὸν εἰρημένον δὲ λόγον καὶ ὁ Θεολόγος Ιωάννης εἶπεν ὅτι ο Καὶ ὁ Λόγος σάρξ ἐγένετο, ὁ ἀντὶ τοῦ ἄνθρωπος ἐγένετο. Ἀλλ᾿ οὐδὲν περὶ τούτου ζυγομαχοῦμεν. Φησὶ γὰρ ὁ μέγας Διονύειο; ὅτι τοῦτο οὐ τῶν τὰ θεῖα νοεῖν ἐθε λόντων ἴδιον, ἀλλὰ τῶν ἤχους ψιλοὺς ὑποδεχομένων, καὶ προσπασχόντων στοιχείοι, καὶ συλλαβαῖς, καὶ λέξεσιν ἀδιαγνώστως, μὴ διαβαινούσαι; εἰς τὸ τῆς ψυχῆς αὐτῶν νοερόν, ἀλλ' ἔξω περὶ τὰ χείλη, καὶ τὰς ἀκοὰς αὐτῶν βομβουμέναις. verbis ad intelligendum difficilibus, quæ ad animi atque aurium tenus circumsonant, immorantur. Δι τὸν ἡ ὑπόστασις. Λέγεται γὰρ ὑπόστασις αὐτό ἐν τὸ ἁπλῶς ἐν ὑπάρξει ὅν· διότι ὑφέστηκε το καὶ ὑπάρχει, ὅπερ χωρὶς τῶν χαρακτηριστικών Ιδιωμάτων θεωρείται· καὶ τὸ πρόσωπον τὸ καθ᾿ ἑαυτὸ ὑφεστώς μετὰ καὶ τῶν εἰρημένων ἰδιωμάτων. Απερ γὰρ άτομα προσαγορεύειν τοῖς ἐκ τοῦ περιπάτου φίλον, εἰς ἃ ἡ τῶν γενῶν καὶ εἰδῶν ἀποτελευτᾷ διαίρεσις, ὡς μὴ δυνάμενα ἔτι διαιρεθῆναι ἡ γὰρ εἰς ψυχὴν καὶ σῶμα τοῦ ἀνθρώπου διαίρεσις φθοράν αὐτοῦ ποιεῖν εἴωθε· ταῦτα οἱ τῆς Ἐκκλησίας δι δάσκαλοι πρόσωπά καὶ ὑποστάσεις προσηγορεύκα σιν. Υποστάσεις δὲ, διότι ἐν τούτοις τὰ γένη, καὶ είδη κοινὰ ὄντα καὶ ἀπερίγραπτο, λαμβάνει τὴν ὕπαρξιν καὶ περιγραφήν. Εἰ γὰρ καὶ ἴδιον ἔχει τὴν τοῦ εἶναι λόγον τὸ ζῶον, καὶ ὁ ἄνθρω το;, ὧν τὸ μὲν G ἐπι γένος. τὸ δὲ εἶδος, ἀλλ' ἐν τοῖς ἀτόμοις, Πέτρο ευχὸν καὶ Παύλῳ, τὴν ὑπόστασιν ἔχουσι, χωρὶς τούτων οὐχ ὑφιστάμενα. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν περὶ τῆς ὑποστάσεως. Πάλιν δὲ διττὸν καὶ τὸ ἐνυπόστατον. Σημαία καὶ γὰρ τὸ ἁπλῶς τε ὂν, καθ' ὅ σημαινόμενον οὐ μόνον τὴν οὐσίαν, ἣν αὐθύπαρκτόν τε καὶ αὐθυπόστατὸν οἱ περὶ ταῦτα δεινοί φασιν, ἐνυπόστατον λέγομεν δι' αὐτὸ τοῦτο τὸ εἶναι ἁπλῶς καὶ ὑφεστάναι, ἀλλὰ καὶ τὰ συμβεβηκότα προσαγορεύομεν ἐνυπόστατα, διότι ἐν ἑτέρῳ, καὶ οὐκ ἐν ἑαυτοῖς ἔχουσι τὸ ὑφεστάναι καὶ εἶναι, τουτέστιν ἐν τῇ οὐσίᾳ, & κυριώτερον ἑτεροῦ πόστατα ὀνομάζονται. Σημαίνει δὲ καὶ τὸ καθ' ἑαυτὴ ὂν, καὶ ἰδιοσύστατον τυγχάνον, καθ' 8 σημαινόμενον καὶ τὰ ἄτομα ἐνυπόστατα λέγονται, ἅπερ κυρίως ὑποστάσεις μᾶλλον εἰσί τε καὶ γνωρίζεται. ᾿Αλλὰ περὶ μὲν τοῦ ἐνυποστάτου τοσαῦτα. Πάλιν δὲ καὶ τὸ ἀνυπόστατον ὁμοίως διττόν ἐστι. Λέγεται γὰρ ἀνυπόστατον οὐ μόνον τὸ μηδαμή μηδαμῶς ἄν, ἀλλὰ καὶ τὸ ἐν ἑτέρῳ ἔχον τὴν ὑπόστασιν, ὡς τὰ συμβεβηκότα, διότι καθ' ἑαυτὰ οὐ δύνανται ὑφεστάκαι. Κατὰ δὲ τὸν λεπτομερέστερον λόγον καὶ ἄλλα πλείονα σημαινόμενα τῆς ὑποστάσεως εὕρομεν. Λέγε καὶ γὰρ ὑπόστασις παρὰ τὰ εἰρημένα ἀνωτέρω καὶ το φορτίον, ὡς ἐν τῷ Δεύτερον μίῳ· «Πῶς ἐγὼ δυο νήσομαι μόνος φέρειν τὴν ὑπίστασιν ὑμῶν; ν Ἐν sine controversia constituitur, animadvertimus, non solum Patres, sed divinam Scripturam libere simpliciterque vocabulis uti. Nam D. Apostolus et id quod in homine intrinsecus est, hominem, et id quod extrinsecus, hominem item appellat, atque ita noinen totius partibus tribuit. At e contrario prophetæ modo carnem, modo animam vocantes hominem, partium vocabulis totum indicant. Verum, quando tempus id postulat, propriis vocibus utuntur. Ea vero ratione, quam ante diximus, et Theologus Joannes: «Verbum, inquit, ccaro factum est, cum vellet dicere, factum est homo. Cæterum hac de re ne digladiemur, aut contendamus. Ait enim niagnus Dionysius, id eorum esse proprium, qui nou res divinas cupiunt intelligere, sed inanes aucu· pantes sonos in litterarum elementis, et syllabis, et ipsorum cognitionem non perveniunt, sed labiorum η Duplex est hypostasis. Nam modo significat id, quod simpliciter est in essentia, quoniam subsistit, et est, et sine propriis signis ac notis consideratur: modo personam indicat per se cum ipsis propriis notis subsitentem, Etenim quæ Peripateticis appellare placuit individua, ad quæ cum genera et species divisione pervenerint, consistunt, quot dividi amplius non possint; hominis enim in corpus animamque divisio interitum adferre solet, a doctores Ecclesiæ personas et hypostases nominarunt. Hypostases autem dictæ sunt, quia genera et species, quæ commuuia sunt, et non circunscripta, in his exsistunt et circumscribuntur. Quamvis enim animal et homo, quorum unum est genus, alterum species, propriam etiam rationem habeant qua sint, tamen in ipsis individuis, exempli gratia in Petro et Paulo, habent hyspostasiu, sine quibus subsistere nequeunt. Et hæc quidem hactenus de hypostasi. Ambiguum item est hoc verbum: «Enypostaton:» significat enim, id quod simpliciter est, qua quidem significatione non solum essentiam, quam qui hæc profitentur aut hypaṛcion, aut hypostaton dicunt, enypostaton vocamus, quod simpliciter sit atque subsistat; verum etiamn accidentia, quoniam in alio, nempe in essentia, non in se habent, uti subsistant et sint. Enypostata ‘appellamus, quæ tamen magis proprie et heteroypostata dicuntur. Significat etiam id, quod per se est elper se proprie consistit, qua quidem significatione et individua vocantur enypostata, quæ quidem proprie hypostases magis et sunt, et cognoscuntur. Verum et de voce has, Enypostaton. salis dictum sit. Αnypostaton quoque est verbum anceps. Diciter enim anypostaton non solum id quod nullo modo prorsus est, verum eliam id, quod in alio subsisti, qualia sunt accidentia, quia per se subsistite e nequeunt. Quod si subtilius et accuratius pervestigemus. inveniemus hypostasim etiam alia multa significare. Nam preter illa que dicta sunt, onus etiam significat hypostasis sive substantia, ut

Ᏼ καὶ ἡ τροφὴ, ὡς ἐν τοῖ; Κριταῖς περὶ τῶν Ἰουδαίων, ὅτι οἱ Μαδιηναῖοι διήρπαζον τοὺς καρποὺς τῆς γῆς, - καὶ τὴν ὑπόστασιν αὐτῶν. Ἐν γὰρ τῷ Εβραϊκῷ μοιχεία κεῖται, ὅ ἐστι ζωή, καὶ ἡ ἐλπὶς, ὡς ἐν τῇ Ρούθ, ή Νοεμμίν φησι, «Μὴ ἔστι μοι υίλς ἡ ὑπόστασις. Έν γὰρ τῷ Εβραϊκῷ Οικαία κείται, τουτέστιν ἐλπὶς τε κνογονίας. Καὶ ἡ ἀποτίμησις, ὡς ἐν τῇ πρώτῃ τῶν Βασιλειῶν ὑπὲρ τοῦ μισθοῦ τοῦ χαλκέως· «Εἰς δὲ τὸ δρέπανον, καὶ τὰ ἑξῆς φησιν, ὑπόστασις ἦν ἡ αὐτή. ο Ἐν γὰρ τῷ Εβραϊκῷ ἀρδαβάν κεῖται, ὅ ἐστιν ἀπατί μησις. Καὶ ἡ παρεμβολή, ὡς ἐν τῇ αὐτῇ βίβλῳ Ιωνάθαν φησὶ τῷ σκευοφοροῦντι αὐτῷ, ο Δεύρο δια δῶμεν εἰς τὴν ὑπόστασιν τῶν ἀλλοφύλων.» Εν γὰρ τῷ Εβραϊκῷ ματαὰμ κείται, σημαίνει παρεμβολήν, Καὶ ἡ ἐν τοῖς ὀγροῖς ὑφισταμένη ιλύς, ὡς λέγομεν ὑπόστασις οὔρου. Καὶ ἡ ὕπαρξις, ὡς τὸ ο Καί ἡ ὑπόστασις μου ὡσεὶ οὐθὲν ἐνώπιόν σου· ν καὶ ἡ εδραίωσις, ὡς τὸ, ο Ενεπάγην εἰς ἰλὺν βυθοῦ, καὶ οὐκ ἔστιν ὑπόστασις. ο Καὶ ἡ πραγματεία, ὡς Ἱερεμίας, «Συνήγαγε, ο φησίν, «ἔξω τὴν ὑποστασίν σου.» Και τὸ ἀπόρθητον, ὡς ὁ αὐτὸς περὶ τῶν ψευδοπροφητών, • Καὶ ἔστησαν, ο φησίν, «ἐν ὑποστάσει μου, ο ήτοι ἐν ἀποῤῥήτῳ μου. Καὶ τὸ στερέωμα, Ἰεζεκιήλ περί τῆς τοῦ ναοῦ οἰκοδομής, «Διαγράψεις τὸν οἶκον, καὶ τὰ ἑξῆς, ἐν ᾧ ὑπόστασιν λέγει τὸ στερέωμα· καὶ ὁ ἔπαινος, ὡς ὁ Ἀπόστολος·. “Ο λαλῶν, οὐ κατά Κύριον λαλῶ, ἀλλ' ὡς ἐν ἀφροσύνῃ, ἐν ταύτῃ τῇ ὑποστάσει τῆς καυχήσεως.» indicat ille Deuteronomii locus:. Quomodo po- γὰρ τῷ Εβραϊκα, μεταχέμ εἴρηται, ὅ ἐστι φορτίον, tero ego solus onus vestrum sustinere '?, ŀlic enim Greci habent hypostasim, in Hebraico autenn volumine est, waschen, quæ vox onus significat. Ad hæc significat etiam cibum, sive an-. nonam hypostasis, ut ex libro fudicum intelligi potel, ubi Judari: • Quoniam Madianike, inquiunt, e diripuerunt fructus terra, et substantiam mostram ". Quod enim hic est substantiam, Grace autem hypostasi, apud Hebræos est micheia, quod victum significat. Hypostasis item ponitur loco spei. Nam in libro qui inscribitur Ruth, Noemi sic ait: «Non est mihi (lias, nec spes 3;» Hebraice autem sic habet, thicuium, qua voce procreandorum liberorum spes declaratur. Pretium item, sive mercedem significal hypostasis, ut in primo libro Regum, pro mercede fabri: • Ad securim, o inquit, et quæ sequuntur, «merces haec erat *.. Quod hic est merces et hypostasis Grzce, Hebraice dictum est ardaban, quo quidem verbo pretium et merces indicatur. Significat etiam castra in eodem primo Regum libro: Veni › inquit Jona has ad armigerum suum, ascendamus ad castra advers.riorum ".» Hic est hypostasim, apud Hebrææos autem mataam, quod castra, sive tentorium significat. Valet etiam,hypostasis quod in rebus liquids subsistit, quasignificatione dici mus urinæ hypostasim et facultatem, ut illud: • Et substantia mea, tanquam nihilum ante te.» Et firmamentum, ut illud: Fixus sum in limo profundi, et non est substantia › Et negotium, ut fliud Jeremis: 4 Coegit, inquit, ‹ sine tuo negotio.» Et arcanum, ut idem Jeremias de falsis pro phetis: «Et si steterunt, inquit, c in substantia mea, hoc est, in arcano meo. El Girmamentum, ut Exechiel de celi fabric: Describens, inquit, cdomum, et que sequuntur, ubi hypostasim ponit pro firmamento. Ει laudem, ut Apostelus: • Quod loguor.» inquit, e nou loguor secundum Deumn, sed in stultitia, in hac substantia gloriationis.» TITULUS III. De Deo, seu de Divinitate communiter. Perspicuum est, qui Deum, aut Divinitatem, aut divinum Numen dicit, communi horum appellatione trés unius Divinitatis hypostases, s ve personas declarare. Areopagita. llæc dilucidiora ut essent, paraphrasi quadam sunt paulo latius explicata. Περὶ Θεοῦ κοινῶς, ἤτοι περὶ Θεότητος. Δῆλον δὲ ὅτι ὁ Θεὸν εἰπὼν, ἢ θεότητα, ἢ τὸ θεῖον ἀπλῶς καὶ ἀπροσδιορίστως, τὰς τρεῖς ὑποστάσεις τῆς μιᾶς θεότητες ἐνέφηνε τῇ καθολικῇ τού των προσηγορία. Τοῦ Αρεοπαγίτου. Μετρίως δε' [εἰσι ταῦτα παραπεφρασμένα πρὸς τὸ σα φέστερον Divinum Numen causa quidem est, ut res sint. Τὸ Θεῖον αἴτιον μέν ἐστι τοῖς οὖσι τοῦ εἶναι, αὐτὸ Ipsum vero non est, quippe quod nulla” rerum sit, δέ ἐστι μὴ ὄν, ὡς μὲ δὲν τῶν ὄντων, ἀλλ' ὑπὲρ τὰ sed omnibus antecellut. Αt licet Deus etiam dicaὄντα. Εἰ δὲ καὶ ὁ Θεὸς ὢν λέγεται κατὰ τὸ, «Εγώ Pur esse, ut ea loco:. Ego sum, qui sum ",» non εἰμι ὁ ὤν,» ἀλλ' οὐκ ἔστιν ὧν, ὡς τὰ ὄντα· πῶς γὰρ tamen est, quo res ipse sunt aut quovis mcdo, ὁ δημιουργός, ὡς τὰ δημιουργήματα; οὐδὲ πῶς ὡς (qui enim fieri queat, ut efector ita sit, ut sunt ea, ἀλλ᾽ ἁπλῶς ὢν καὶ ἰδιοτρόπως, ήγουν ἐξαιρέτως, και quae ab ipso facta sunt?) sed est simplici, et pro- ὡς οἶδε μόνος αὐτός. Οὐ γὰρ ἡ φύσις ἄγνωστος τοῖς Iria, et excellenti ratione, quam ipse solus cognis μετ' αὐτὸν, τούτου πάντως ἄγνωστον καὶ τὸ εἶναι. tam habet. Cujus enim natura ignota est omnibus, Κατὰ τοῦτον δὲ τὸν λόγον καὶ ἐν ἐστι, καὶ οὐχ ἕν quæ post ipsum exstiterunt, hujus et essentia est ἓν μὲν, ὡς μηδενὸς ἄλλου τοιούτου ἔντος· οὐχ ἓν δὲ, prorsus ignota. Eodem pacto Deum et esse unum, ὡς ὑπὲρ πᾶσαν ἔννοιαν καὶ γνῶσιν ἐνότητος. Καὶ et unum non esse dicimus; unum quidem, quod αὖθις ὡς ἀμερή; καὶ ἁπλοῦς. Οὐχ ἂν δὲ, ὡς εἰδὲν nullus alius ejusmodi sit: non unum autem, quod τῶν ἀμερῶν, καὶ ἁπλῶν, ἀλλ' ὑπὲρ πᾶν ἔν, καὶ omnem unitatis notionem cognitionemque superet. ὑπὲρ πᾶσαν ἀμέρειαν καὶ ἁπλότητα, καὶ δημιουργός Unum præterea, quia dividi nequit et simplex est: αὐτῶν ὁμοίως λέγεται, καὶ οὐσία, καὶ οὐκ οὐσία, ▲ Dent. 1, 10. * Jud. v, 5. * Ruth. 1, 5. [ Reg. xml. * 1 Reg. siv, 1. • Exod. mi, 13 inclusa addunt codd. Mosquenses 1 et 15.

' TIT. III. οὐσία μὲν, ὡς αὐτσοντότη· οὐκ οὐσία δὲ, ὡς ὑπερ - non unum autem, quoniam eorum, que mod diviοὐσιός τε καὶ εὐσιοποιός. Ἔτι δὲ καὶ ἑνάς, καὶ οὐχ ἑνάς· ἐνὰς μὲν, ὡς αὐτοενότης· οὐχ ἑνὰς δὲ, ὡς ὑπὲρ ἐνάδα πᾶσαν, καὶ πάσης ἐνάδος ὑποστάτης. Καὶ πολλὰ τοιαῦτα ἐπὶ Θεοῦ λεγόμενα μὴ κατ' έλλειψιν, ἀλλὰ καθ' ὑπεροχὴν, ὁποῖόν ἐστι καὶ τὰ ἀνα! σθητον, ἔτι δὲ καὶ τὸ ἀόρατον φῶς. duntur, quæque simplicia sunt, nullum est, sed omnibus quæ unui sunt, præstat, omncinque divisionis expertem rationem et simplicitatem anteit, et eorum quoque auctor exsistit. Essentiam item et non essentiam dicimus Deum: essentiam, quoniam vere per se est; non essentiam, gula essentie præcellit, et ejus effector est. Ad hæc unitatem et non unitatem; unitatein quidem, quia est ipsa unitas: non unitatem vero, quoniam est omni præstantior unitate, et omnis unitatis constitutor. Hæc et alia multa de Deo, non deficienti, sed exsuperanti ratione dicuntur, ut illud etiam, quod sensus non habeat, et lumen sit non aspectabile. Τοῦ αὐτοῦ. Ὁ Θεὸς καὶ πάντα τὰ ὄντα ἐστὶν, ὡς πάντων ἀρχὴ καὶ αἰτία, καὶ ὡς πάντα ἐν ἑαυτῷ ἔχων· καὶ οὐ δὲν τῶν ὄντων ἐστίν, ὡς ὑπερούσιος. Διὸ καὶ πάντα αὐτοῦ, καὶ ἅμα κατηγορεῖται, καὶ οὐδὲν τῶν πάντων ἐστι, πάνσχημος, πανείδεος, ταῦτα ἀρχὰς, καὶ μέσ σε καὶ τέλη τῶν ὄντων προειληφώς ἐν ἑαυτῷ ἀσχέτως, καὶ ἐξῃρημένως, καὶ πᾶσι τὸ εἶναι ἐπιλάμπων κατὰ ὑπερηνωμένην αἰτίαν. antequam res ipsæ sint, immenso et eximio modo per causam unitatem conjunctiorem elargitur: Τοῦ αὐτοῦ. Ὅτι ἐπὶ τοῦ Θεοῦ καὶ πάντα καταφάσκομεν, ὡς πάντων αἰτίου, και πάντα ἀπεφάσκομεν, ὡς ὑπὲρ τάνα ὄντος. Ο γὰρ Θεὸς καὶ πάντα ἐστὶ θεοπρε τῶς, καὶ οὐδὲν τῶν πάντων ὑπερουσίως. Καὶ ἐπὶ τοῦ Θεοῦ οὐκ εἰσὶν αἱ καταφάσεις ἀντικείμεναι ταῖς ἀποφάσεσι, διὰ τὸ εἶναι αὐτὸν ὑπὲρ πᾶσαν θέσιν καὶ ἀφαίρεσιν, καὶ ὑπὲρ πᾶσαν ἔξιν καὶ στέ ρησίν. Τοῦ αὐτοῦ. Ὅτι πολλάκις ἀντιπεπονθότως ἐπὶ τοῦ Θεοῦ τὰ τῆς στερήσεως ἀποφάσκεται, ὡς τὸ, «Εθετο σκότος ἀποκρυφὴν αὐτοῦ, ὁ ὅπερ ὁ ἀπόστολος Παῦλος φῶς εἶπεν ἀπρόσιτον. «Φῶς γὰρ, φησὶν, «οἰκῶν ἀπρίσ πον, τὸ γὰρ ἀπρόσιτον φῶς, καὶ διὰ τοῦτο ἀφανές, ἴσον ἐστὶ τῷ ἀφανεί σκότει, ὅσον εἰς τὸ μὴ φαίνεσθαι. Τοιουτοτρόπως λέγεται καὶ τὸ παμφαές φῶς ἀόρατον, ὡς ὑπεραῖρον τὴν ὅρασιν· καὶ ἀγνωστό εἰς Θεοῦ ἡ ὑπεραίρουσα γνώσι;, καὶ μωρὸν Θεοῦ τὸ ὑπέρσορον. f Ejusdem. Deus et est omnia que sunt, quatenus est omnium principium et causa, et omnia in se complectitur. Et nullum est eorum, quæ sunt, quatenus essentiam exsuperat. Quamobrem de ipso et omnia et simul omnia dicuntur, et est omnium nullum. Omnem formam figuramque continet, idemque omnis format atque figure est expers. Præterea de Deo dicuntur etiam ejusmodi: rerum principia, et media, et li:.es, Deus in se complectitur. Et omnibus exsistendi lumen Ejusdem. De Deo et atfirmamus omnia, ut de illo, qui est omnium causa: et negamus omnia, ut de illo, qui sit omnibus excellentior. Deus enim et est omnia ratione quadam ipso digna; et nullum ex omnibus est, quoniam essentiam superat. Porro affirmationes in Deo negationibus non sunt contrariæ, quoniam et omai positione et ablatione, omni habitu pri-· vationeque superior. Ejusdem. Sæpe contrario modo privantia dicuntur de Deo. Ut illud: • Posuit tenebras latibulum suum ', quod apostolus Paulus lumen inaccessumn appellat • Lucem, inquit, e habitans. inaccessibilem 3. Nain lux, ad quam accedi non potest, atque idco non cernitur, æqualis est tenebris, quæ non vis dentur, in eo duntaxat, quod illa perinde, atque hæ, videri non potest. Lumen enim omnibus para tibus splendidissimum non possumus intueri,`quoniam splendore suo præstringit aciem oculorum, Et ignorantia Dei est præstantissima cognitio, et stultitia Dei omnem superat sapientiam. Τοῦ αὐτοῦ. Ὁ Θεὸς οὔτε φῶς ἐστιν, οὔτε σκότος, ούτε γνώας, οὔτε ἀγνωσία, οὔτε ἀλήθεια, οὔτε ψεῦδος, καὶ συντόμως εἰπεῖν, οὔτε θέσις αὐτοῦ ἐστιν, οὔτε ἀφαί ρεσις. Ὑπὲρ πάντα γάρ ἐστι τὰ ἡμῖν ἢ τοῖς ὑπὲρ ἐμᾶς νοούμενα. Ἐπεὶ καὶ Πατὴρ καὶ Υἱὸς καὶ Πνεῦμά ἐστιν, οὐχ ὡς ἡμεῖς νοοῦ εν, ἢ οἱ ὑπὲρ ἡμᾶς, ἀλλ᾽ ὑπὲρ πάντα καὶ νοῦν καὶ λόγον. Αἱ γὰρ θέσεις, καὶ ἀφαιρέσεις, καὶ ἕξεις καὶ στερήσεις τῶν μετά Θεόν εἰσιν. Τοῦ αὐτοῦ, Ο Θεὸς οὐσία ἐστὶ τῶν ὄντων, ὡς ἀρχὴ καὶ αἰτία τούτων· αἰὼν δὲ τῶν αἰώνων, ὡς ἀεὶ ὢν κυριωτέρως Ejusdem. Deus neque lux est, neque tenebræ, neque cogni tio, neque ignoratio, neque veritas, neque mendacium et ut breviter omnia complectar, nec pʊsitio est, nec ablatio. Præcellit euim omnibus, que a nobis et supra nos cogitantur. Quando et Pater, et Filius, et Spiritus non sunt, ut nos intelligimus, aut ut illi intelligunt, qui nobis sunt sapientiores; sed omnem et mentem, et rationem superant. Positiones enim et ablationes, et habitus et privationes numerantur in iis quæ sunt post Deum. Ejusdem. Deus est rerum essentia, ut earum principium et causa. Sæculum sæculorum ut qui semper est 'Psal. xvi, 12. 11 Tim. v, 1.

γὰρ ὅρος αὐτῶν, ὡς περατῶν αὐτά· ἐπεὶ καὶ τὰ αἰώνια, καὶ αὐτὴ τῶν αἰώνων ἡ ἀπειρία πεπεράτω· ται τῇ ἀπειρίᾳ τοῦ ἀπειράκις ἀπείρως ὑπερηπλωμένου αὐτῶν. Γένεσις δὲ, ὡς παραγωγεὺς τῶν όπως οὖν γινομένων· τόπος δὲ, ὡς περιεκτικός πάντων. Πάντα δέ ἐστιν ὑπὲρ πάντα. magis proprie, quam ipsa secula. Tempus, ut re- τῶν αἰώνων. Χρόνος δὲ, ὡς μέτρον τῶν δ των· καὶ rum mensura, qua quidem ratione est etiam terminus rerum, ut qui ipsas terminat. Quandoquidem et sæcula, et infinita sæculorum series infinitate terminatur filius, qui infinitus infinities infinite ipsa complectitur. Generatio, ut qui ad ortum deducit ea, quæ quoquomodo funt. Locus, ut qui omia continet. Omnia denique superior omnibus, Ejusdem. Deus et terminus rerum dicitur, et infinitas: 'terminus, ut ipsas terminans; infinitas ut super ipsas extensus: nam ejus infinitas omnia transiliens infinite patet. Ejusdem. Qui Deum modò ipsam essentiam, ipsam vitam, ipsam potentiam, ipsam pacem et alia ejusmodi esse dicunt, modo ipsius essentiæ, ipsius vitæ, ipsius potentiæ, ipsius pacis, et aliorum id genus auctojem effectoremque constituunt, non loquuntur inter se pugnantia. Năm tum nominatur ex rebus, el maxime ex iis, quæ priño sunt, ut earum cau - sa: tum excellentiori quadam ratione, ut praestantior omnibus illis etiam, quæ primo sunt. Dicimus autem ipsam essentiam, seu ipsum esse, ut ipsam vitam, et ipsam potentiam, et ipsam pacem, et alia ejusdem generis, nunc quidem eo modo, qui dignus est D.o, nempe unum rerum omnium omni principio excellentius principium et causam: nunc ut tribuuntur et communicantur a Deo. Ac Τοῦ αὐτοῦ, Ο Θεὸς καὶ πέρας λέγεται τῶν ὄντων, καὶ ἀπει ρία· πέρας μὲν, ὡς περατῶν αὐτά· ἀπειρία δὲ, ὡς ὑπερεκτεταμένης αὐτῶν· περατοῦτα γὰρ πάνο τα ἡ ἀπειρία αὐτοῦ ὑπερήπλωτας ἀχειροπλα σίως. Τοῦ αὐτοῦ. Οὐκ ἐναντιολογοῦσιν οἱ ποτὲ μὲν λέγοντες τὸν Θεὸν αὐτὸ ουσίαν, καὶ αὐτοζωὴν, καὶ αὐτοδύναμιν, καὶ αὐτοειρήνην, καὶ τὰ τοιαῦτα· ποτὲ δὲ λέγοντες αὐτὸν ὑποστάτην, καὶ δημιουργὸν αὐτοουσίας, καὶ αὐτο ωῆς, καὶ αὐτοδυνάμεως, καὶ αὐτοειρήνης, καὶ τῶν τοιούτων. Τὰ μὲν γὰρ δνομάζεται ἐκ τῶν ὄν των, καὶ μάλιστα ἐκ τῶν πρώτως ἔντων, ὡς αἴτιος αὐτῶν· τὰ δὲ ὑπεροχικῶς, ὡς ὑπὲρ πάντα, καὶ τὰ πρώτων ὄντα· αὐτοουσίαν δὲ, ἤτοι αὐτοεἶναι, καὶ αὐτὸ ζωὴν, καὶ αὐτοδύναμιν, καὶ αὐτοειρήνην, καὶ τὰ τοιαῦτα λέγομεν, θεϊκῶς μὲν καὶ δημιουργικώς την μίαν πάντων ὑπεράρχιον ἀρχὴν καὶ αἰτίαν· μεθεκτῶς δὲ τὰς ἐκδιδομένας ἐκ Θεοῦ μεθέξεις, τὴν αὐτοουσίωσιν, τὴν αὐτοζώωσιν, τὴν αὐτοδυνάμωσιν, τὴν αὐτοειρήνευσιν, καὶ τὰ παραπλήσια, ἅπερ ἀπο λύτως, καὶ ἀρχηγικῶς, καὶ πρώτως ἐκ Θεοῦ ὑποστῆναι λέγομεν· τινὲς δὲ τῶν ἱεροδιδασκάλων καὶ τῆς αὐτοαγαθότητος, καὶ τῆς θεότητος, ὑποστάτην φατὶ τὸν ὑπέρθεον Θεόν, αὐτοαγαθότητα, καὶ θεό τητα λέγοντες τὴν ἐκ Θεοῦ προερχομένην ἀγαθο ποὸν καὶ θεοποιὸν μέθεξιν καὶ δωρεάν. etiam ipsius bonitatis et divinitatis auctorem diprimo quidem modo sic ea pronuntiant Gracic τὴν αὐτοουσίαν, ἤτοι αὐτοεἶναι, τὴν αὐτοζωήν, τὴν αὐτοδύναμιν, την αυτοειρήνην, altero autem modo sc, τὴν αὐτουσίωσιν, τὴν αὐτοζώωσιν, τὴν αὐτο δυνάμωσιν, τὴν αὐτοειρήνευσιν. Et hæc quidem absoluta, et precipua, et prima ratione a Deo subsistere dicimus. Quidam vero sacrorum doctorum cunt plusquam divinum Deum. Nam ipsam bonitatem et divinitatem asserunt esse communionem, et gratiam bonos divinosque facientem. Ejusdem. Τοῦ αὐτοῦ. Καὶ τὸ μέγα καὶ τὸ μικρὸν ἀνατίθεται τῷ πάν των αἰτίῳ Θεῷ· τὸ μέγα μὲν πολλαχοῦ τῆς Γραφῆς, τὸ μικρὸν δὲ δηλοῦται διὰ τὸ ἐν αὔρα λε πτῇ. Μέγας μὲν οὖν λέγεται, ὡς μεγέθους μεταEt magnum et parvum Deo qui- rerum est omnium causa, tribuuntur in multis Scripturæ locis. Parvus ostenditur, quoniam in aura tenui. Magnus dicitur ut magnitudinis elargitor, et infinita praditus magnitudine, et omnem magnitudinem δοτικός, καὶ ὡς ἀπειρομεγέθης, καὶ ὑπερμεγέθης, superans: cujus magnitudo quantitatem, et mensuram, et terminum non habet. Parvum scu tenue dicitur in Deo, quod nullam habet molem, nullum spatium occupat, et sine ullo impedimento per onia transit, c penetrans usque ad divisionen animæ, et spiritus, et cogitationes, intentionesque cordis. Imo vero omnia discernens, nulla enim res est procreata, quæ obtutum ejus effugiat. Et parvum hoc item quantitatem non habet et influituin est, et invisibile, et eum nequeat ipsum comprehendi, omnia comprehendit. Idem præterea, et diversum de Deo dicitur. Illud quidem in eo * Hebr. w, 12. οὗ τὸ μέγεθος ἄποσον, καὶ· ἀμέτρητον καὶ ἀόριστο μικρὸν δὲ ἤτοι λεπτὸν ἐπὶ Θεοῦ τὸ παντὸς ὄγκου καὶ διαστήματος ἐκβεβηκός, καὶ τὸ διὰ πάντων ἀκωλύτως χωροῦν, καὶ διικνούμενον ἄχρι μερισμού ψυχῆς καὶ πνεύματος, καὶ κριτικὸν ἐνθυμήσεων καὶ ἐννοιῶν καρδίας, μᾶλλον δὲ τῶν ὄντων ἀπάντων. Οὐ γάρ ἐστι κτίσις ἀφανῆς ἐνώπιον αὐτοῦ· καὶ τοῦτο δὲ τὸ μικρὸν ἀπήλικόν ἐστι, καὶ ἄπειρον, καὶ ἀόρατον· καὶ αὐτὸ μὲν ἀπερίληπτον, πάντων δὲ περιληπτικόν. Λέγεται δὲ ἐπὶ Θεοῦ καὶ τὸ ταυ τὸν, καὶ τὸ ἕτερον· τὸ μὲν ἐν τῷ, «Σὺ δὲ ὁ αὐτὸς εἶ·, τὸ δὲ ἐν τῷ, «Κύριε, Κύριε, τίς ὅμοιό: σα;

TIT. III. Ταυτήν μὲν οὖν διὰ τὸ ἄτρεπτον, καὶ ἀεὶ κατὰ τὰ loco: c Tu autem idem ipse s. Hoc autem in αὐτά, καὶ ὡσαύτως ἔχον, καὶ ἀμιγές, καὶ ἀπροςδιές, καὶ ἀναυξές, καὶ ἀμείωτον, καὶ διὰ τὸ μετα δυτικὸν τῆς ταυτότητος· ἕτερον δὲ, ὡς μηδενὸς ἄνω τις κατ' αὐτόν· πάντα γὰρ τὰ ὄντα κτίσματα τοῦ ὄντως ὄντος, καὶ αὐτὸς ὑπὲρ ἅπαντα, καὶ πρὸς πάντα ἕτερος καὶ ἀσύντακτος. Ἔτι δὲ καὶ ὡς δη μιουργὸς τῶν ἑτεροίων καὶ διαφόρων. Λέγεται δὲ καὶ ὅμοιος, «Εγώ γάρ, ο φησίν, ο δράσεις επλήθυνα, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ὠμοιώθην, ο διὰ τὸ ὀφθῆναι αὐτοῖς ἐν σχήματι τοιῷδε ή τοιῷδε, καὶ παρεικασθῆνα: ταῖς ἐν εἴδει. Ἔτι δὲ καὶ διὰ τὸ μεταδοτικὸν τῆς ὁμοιωτικής δυνάμεως· «Ποιήσωμεν γάρ, ο φησίν, «άνθρωπον κατ' εἰκόνα ἡμετέραν, καὶ καθ' ἐμοίωσιν. ο Ιστέον δὲ ὅτι τὰ αὐτὰ καὶ ὅμοια Θεῷ, καὶ ἀνόμοια· ὅμοια μὲν κατὰ τὴν ἐνδεχομένην μία μησιν τοῦ ἀμιμήτου· ἀνόμοια δὲ κατὰ τὸ ἀποδίαν τῶν αἰτιατῶν τοῦ αἰτίου, καὶ μέτροις ἀπείροις ἀπο λειπόμενον. Ετι ἐπὶ Θεοῦ λέγεται καὶ στάσις, καὶ κίνησις· στάσι; μὲν διὰ τὸ μένειν ἐν ἑαυτῷ τὸν Θεόν, καὶ μονίμως Ιδρύσθαι, καὶ διὰ τὸ ἐξ ἑαυτοῦ ἀμετάστατον, καὶ διὰ τὸ ὑπερηπλῶσθαι πάντων κίνησις δὲ, οὐ κατά νοητήν κίνησιν, ή ψυχικήν, φυσικὴν, ἢ τοπικὴν, ἢ ὅλως τινὰ τῶν λεγομένων κινήσεων, ἀλλὰ τῇ πάντων ἀσχέτῳ περιοχῇ, καὶ ταῖς ἐπὶ τὰ ὄντα προνοητικαῖς, καὶ ἀνεκφοιτή τους προόδοις, καὶ ταῖς ὑπὲρ πᾶσαν ἐνέργειαν ἐνερ γείεις. sed propter immensum rerum omnium complexum, gressus, el artiones omni actione præstantiores Τοῦ αὐτοῦ. Παντοκράτωρ ὁ Θεὸς λέγεται οὐ μόνον ὡς πάν των κρατῶν, καὶ πᾶσιν ἐπιβάλλων τοὺς ζυγούς τῆς δεσποτείας αὐτοῦ, καὶ τοὺς δεσμούς τοῦ ἔρωτος αυτ τοῦ, ἀλλὰ καὶ ὡς παγκρατής ἕδρα ιδρύουσα πάντα ἐν αυτή, καὶ θεμελιοῦσα, καὶ συνέχουσα κατὰ μίαν ὑπερούσιον συνοχήν, καὶ οὐκ ἐῶσα διεκπεσεῖν Καυτής. Τοῦ αὐτοῦ. Δύναμις ὁ Θεός ἐστι τε καὶ λέγεται, ὡς ἀπειρο ροδύναμος, καὶ πανταδύναμος, καὶ πάντα δυνάμει παράγων, καὶ πᾶσι δύναμιν χαριζόμενος, Οὐδὲν γάρ ἔστι τῶν ὄντων, ὃ μὲ παρ᾽ αὐτοῦ μετέχει δυνάμεως η νοερᾶς, ἡ λογικῆς, ἡ ζωτικῆς, ἡ αἰσθητικής, ἢ οὐσιώδους· καὶ αὐτὸ γὰρ, εἰ θέμις εἰπεῖν, τὸ εἶναι δύναμιν εἰς τὸ εἶναι ἔχει παρὰ τῆς ὑπερουσίου δυνά μεω;, καὶ πάντα δυναμῶν εἰς τὰς οἰκείας αὐτῇ κι νήσει;, καὶ δυνάμεις, καὶ ἐνεργείας. Τι γὰρ καθόλου μηδεμίαν δύναμιν ἔχον οὔτε ἔστιν, οὔτε τί ἐστιν. Η γὰρ παντοκρατορικὴ δύναμις καὶ μέχρι τῶν ἐσχάτων ἀποχημάτων αὐτῆς διήκει. Ταῦτα δὲ εἰσι τὰ παν τελῶς ἄψυχα καὶ ἀναίσθητα, ἃ καὶ αὐτὰ δυνάμεως μετέχει τῆς εἰς τὸ εἶναι. Αὕτη τοίνυν ἡ δυναμοδύνεμις, καὶ δυναμοδότι;, καὶ ὑπερδύναμος δύναμις δυναμοὶ καὶ τὰ ἀσθενῆ. Καὶ γὰρ καὶ ἐμπίδας, καὶ κάνω τας, καὶ μυίας, καὶ τὰ ἔτι τούτων ἀσθενέστερα. Εἴρηκε γὰρ περὶ τῆς κάμπης καὶ τῆς ἀκρίδος ὁ θεός, ότι ο Δύναμίς μου ή μεγάλη. illo: e Domine, Domine, quis similis tui?, Iden ergo dicitur, quoniam immutabilis est, et in cigdem, atque eodem modo semper babet, et quia non commiscetur, non indiget, non augetur, non imminuitur, et rebus tribuit, ut cadem dicantur. Diversus vero dicitur, quod nulla res sit, qualis ipse est. Omnes enim res ab eo, qui verc est, ereatæ sunt, et ipse summis omnibus superior est, et ab omnibus ita diversus, ut in nullo earum ordine possit constitui, et quia diversitatum et discriminum est effector. Dicitur etiam similis: «Ego,» inquit, ‹ oculos implevi, et in manibus prophetarum similis fui, quoniam hac aut illa forma se illis conspiciendum prabebat, et eis aspectu similis " eliciebatur, ad hæc quia similitudinis est largitor. Nan: • Faciamus, inquit, hominem ad imagi nem et similitudinem nostram *. › Sciendum est autem, eadem esse Deo et similia et dissimilia: similia quidem quatenus imitantur eum, qui nulla potest exprimi innitatione; dissimilia vero, quatenus ea, quæ a causa proficiscuntur, absunt ab ipsa causa. Status etiam et motus dicuntur de Deo: status quidem, quia firmus et stabilis in codem perstat ac permanet, el quia a se pso dimoveri non potest, et quia supra omnia exstal; motus autem, non propter mentis, aut animi, aut naturæ, aut quæ in loco fit, aut ejusmodi aliam motionem, et propter immobiles providentiæ ad res ipsas pro- * Psal. c1, 28. ' Psal. xxxiv, 10. • Gen. 1, 26. Ejusdem. Dominator omnium dicitur Deus, non solum ut qui omnibus imperat et onmibus juga, su.e dominationis imponit, et amoris sui vinculis omnia devincit; verum etiam quia, ut sedes omnia firmat, et fundat, et essentia superantis essentie suæ complexu sic omnia continet, ut ea a se non sinat accidere. Ejusdem. Potentia Deus et est et dicitur. Ut infinitæ potentis, ut omnipotens, ut qui potentia ad ortum deducit omnia, et potentiam omnibus largitur. Nihil enim est eorum, quæ sunt, cui non ab eo sit communicața potentia vel mentis vel rationis, vel vitæ, vel sensus, vel essentia. Quin etiam ipsum esse, si fas est ita loqui, ab ipsa potentia essentiam essentia præstantiorem obtinente habet, ut sit, et qui cune!a corroborat, ut possint suas quaeque motiones, et vires, et actiones exercere. Quod enim nullam plane potentiam habet, non est. Illa enim potentia omnium domina ad extremos us que rerum terminos permeat. llæ sunt quæ cum vita et sensu penitus careant, potentiam tamen habent, ut sint. Haec igtur potentiæ potentia, potentiæ largitrix, et ipsa potentia potentior, confirmat etiam et corroborat quæ sunt imbecilla et impotentia atque invalida, cujusmodi sunt culices et conopes, et muscæ, el si qua sunt his ctiam imbecilliora. Dixit enim Deus de brucho et locusta, quoniam Potentia mea magna. ›

EUTIIYMII ZIGABENI Ejusdem. Communicare se dicitur Deus, propter inunera sua, quæ rebus universis distribuit: non communicare antem, quia nulla res est particeps essentiæ, aut vitr, aut sapientia, aut ullius eorum, que habet ipse ratione quadam praestantissima et singulari. Ejusdem. Ex quo fit, ut a singulis rebus totus habeatur, et nulla res ullam ejus partem habeat, ut centrum in medio circulo a rectis omnibus lineis totum, et nulla djus pars ab ulla habetur. Velut sigillum, quod omnibus ex se sumptis exemplis ita se totum atque idem communicat, ut a nullo tamen eorum ulla ipsius habeatur pars. Hoc tamen præstat illa Divinitatis, quæ est rerum omnium caus", non iniparfiendi se ratio, quod nulla attactus inistionisve socieLale cum illis conjungitur, quibus communicatur. Quod si quis objiciat, non in omnibus exemplis totum atque idem signuın elingi, respondebo, non illius culpa, quod se totum atque idem singulis accommodat, sed excipientium diversitate contingere, ut unius, et totius, et ejusdem exemplaris imagines dissimiles sint. Εxempli gratia, si simplicia, facilia, levia et tractabilia, non resistentia, non aspera, nou fragilia, non instabilia sint, puram, et expressam, et firmam effigiem percipient. Sin aliquid eorum defecerit, quæ dicta sunt, ideoque minus ad formam suscipiendam apla atque idonea fuerint, id erit causa dissimilitudinis, et deformitatis, et aliorum incommodorum, quæ materiæ ad formam excipiendam minus accommodatæ contingunt. Ejusdem. Unus est rerum omnium essentia, et pulchritudo, et bonitas, et sapientia Deus, quem expetunt omnes, qui unius sunt formæ; participes autem illius fiunt, non uno omnes modo, quamvis ipse unus et idem exsistat, sed alius alia atque alia ratione, ut cuique divina libra distribuit pro cujusque habilitate.. fjusdem. Quoniam Deus et est, et rebus largiens ut sint, mulas parat essentias, multiplicare dicitur ununı illud quod est, ex ipso multarum rerum ortum deducens, Manet autem et sic unum in multiplica. tione, et plenum in divisione, quia propter essentiam omni essentia superior est, eximio et iis, quæ sunt, antecellenti quodaın modo. Quin'etiam cum unum sit, et uni, et multitudini, et toti, et parti unum communicans, unum rursus essentia præcellenti est singulariter, id est, proprie, et eximie, cum nec unum sit ex iis quæ sunt, nec multitudo, neo tolum ex partibus, nec pars ex toto. Atque ita neque unum est, neque unius particeps, sed procul ab his unum est, utpote unum, eo quod est in rebus uno longe præstantius. Præterea propter multorum deorum ab ipso proficiscentem effectionem ex divina cujusque pro viribus specie, et videtur et esse dicitur unius Dei progressus, et divisio, et multiplicatio; attamen unus est dcorum princeps Τοῦ αὐτοῦ. Μεθεκτὸς μὲν ὁ Θεὸς κατὰ τὰς μεταδόσει; αὐτοῦ, ἀμέθεκτος δὲ κατὰ τὸ μηδὲν μετέχον αὐτῆς τῆς οὐσ σίας αὐτοῦ, ἡ τῆς ζωῆς αὐτοῦ, ἡ τῆς σοφίας αὐτοῦ, ή τινος τῶν τοιούτων, ἅπερ ἔχει πάντα καθ' ύπεροχὴν καὶ ἐξαιρέτως. Τοῦ αὐτοῦ. Οτι ὁ Θεὸς καὶ ὑφ᾽ ἑκάστου τῶν μετεχόντων ὅλος μετέχεται, καὶ ὑπ᾽ οὐδενὸς οὐδενὶ μέρει, καθάπερ κέντρον ἐν μέσῳ κύκλου πρὸ πασῶν τῶν ἐν τῷ κύκλῳ περικειμένων εὐθειῶν. Καὶ ὥσπερ σφραγίδος Εκτυπώματα πολλὰ μετέχει τῆς ἀρχετύπου σφραγί δος, καὶ ἐν ἑκάστῳ τῶν ἐκτυπωμάτων όλης καὶ ταύτης οὔτης, καὶ ἐν οὐδενὶ και᾿ οὐδὲν μέρος. Υπέρο κεῖται δὲ καὶ τούτων ἡ τῆς παναιτίου θεότητος ἀμεθεξία, τῷ μήτε ἐπαφὴν αὐτῆς εἶναι, μήτε ἄλλην τινὰ πρὸς τὰ μετέχοντα συμμιγή κοινωνίαν, καίτοι φαίη τις, Οὐκ ἔστιν ἡ σφραγὶς ἐν ὅλοις τοῖς ἐκμασ γείοις ὅλη καὶ ἡ αὐτή. Τούτου δὲ οὐχ ἡ σφραγίς αἰτία· πᾶσαν γὰρ ἑαυτὴν ἐκείνη, καὶ ταύτην ἐπιδί. δωσιν ἑκάστῳ· ἀλλ᾽ ἡ τῶν μετεχόντων διαφορότης ανόμοια ποιεῖ τὰ ἀπομόργματα τῆς μιᾶς καὶ ὅλης καὶ ταυτῆς ἀρχετυπίας. Οἷον εἰ μὲν ἀπαλά, καὶ ἀτύ πωτα ᾖ, καὶ λεῖα, καὶ εὐχάρακτα, καὶ μήτε ἀντί τυπά, καὶ σκληρά, μήτε εὐδιάχυτα, καὶ ἀσύστατα, καθαρὸν ἕξει, καὶ σαφῆ καὶ ἐναπομένοντα τὸν τύπον εἰ δέ τι τῆς εἰρημένης επιτηδειότητος ἐλλείποι τοῦτο αἴτιον ἔσται τοῦ ἀτυπώτου, καὶ τοῦ ἀσαφούς, καὶ τῶν ἄλλων ἔσα μετοχῆς ἀνεπιτηδειότητι γίνε tai, Τοῦ αὐτοῦ. Εν μέν ἐστι τὸ ὄντως δν, καὶ καλὸν, καὶ ἀγαθὸν, καὶ σοφόν, οὗ πάντες οἱ ἐνοειδεῖς ἐφίενται· μετα έχουσι δὲ αὐτοῦ οὐχ ἑνιαίως, καίτο: ἑνὸς καὶ ταυτοῦ ὄντος, ἀλλ' ὡς ἑκάστῳ τὰ θεῖα διανέμει ζυγά κατά τὴν ἑκάστου ἐπιτηδειότητα. Τοῦ αὐτοῦ. Ἐπειδὴ ὁ Θεὸς ὢν ἐστι, καὶ δωρούμενος τὸ εἶναι οὖσι παράγει τὰς πολλὰς οὐσίας, πολλαπλασιάζεσθαι λέγεται τὸ ἐν ἐν ἐκεῖνο τῇ ἐξ αὐτοῦ παραγωγῇ τῶν πολλῶν ὄντων. Μένει δὲ καὶ οὕτως ἐν τῷ πληθυσμῷ, καὶ πλῆρες ἐν τῇ διακρίσει, τῷ πάντων εἶναι τῶν ὄντων ὑπερουσίως ἐξῃρημένον. Ἀλλὰ καὶ ἐν ὢν, καὶ παντὶ, καὶ ἐνὶ, καὶ πλήθει, καὶ ὅλῳ, καὶ μέρει τοῦ ἑνὸς μεταδιδούς, ἐν ὡσαύτως ὑπερουσίως ἐστὶ, καὶ ἐν ἐνικῶς, ήγουν ἰδικῶς, ἐξαιρέτως, οὔτε ἐν ὧν τῶν ὄντων, οὔτε πλῆθος, οὔτε ὅλον ἐκ μερῶν, ούτε μέρος ὅλου, καὶ οὕτως οὔτε ἐστὶν, οὔτε τοῦ ἑνὸς μετέχει, πόρρω δὲ τούτων ἔν ἐστιν, ὡς ὑπὲρ τὸ ἐν τοῖς οὖσιν ἐν. Πάλιν τῇ ἐξ αὐτοῦ θεώσει θεῶν πολ λῶν γινομένων τῷ κατὰ δύναμιν ἑκάστου ευειδεῖ δοκεῖ μὲν εἶναι, καὶ λέγεται τοῦ ἑνὸς Θεοῦ πρόοδος, καὶ διάκρισις καὶ πολλαπλασιασμός, ἔστι δὲ οὐδὲν ἧττον ὁ ἀρχίθεος καὶ θεοποιὸς, εἷς Θεός, ἀμέριστος ἐν τοῖς μεριστοῖς, ἐν ἐν τοῖς πολλοῖς ἀμιγής, καὶ ἀπλήθυντος, ὡς ὑπερουσίως ὑπερούσιος, καὶ ὑπερε

TIT. III. θέως ὑπέρθεος. Καὶ τοῦτο ἄρα ἐννοήσας ὁ μέγας & efectorque Deus, in divisis non divisus, unum in εἴρηκε Παύλος" ι Καὶ γὰρ εἴπερ εἰσὶ λεγόμενοι θεοί εἴτε ἐν οὐρανῷ, εἴτε ἐπὶ τῆς γῆς, ὥσπερ οὖν θεοὶ πολλοὶ, καὶ κύριοι πολλοὶ, ἀλλ' ἡμῖν εἰς Θεὸς ὁ Πατὴρ, ἐξ οὗ τὰ πάντα, καὶ εἰς Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, δι' οὗ τὰ πάντα. ο Καὶ γὰρ ἐπὶ τῶν θείων αἱ ἐνότητες ἐπικρατοῦσι, καὶ προκατάρχουσι τῶν διακρίσεων. Τοῦ αὐτοῦ. Ὥσπερ ἐν μὲν ἡ μονάς, πρὸ πάντων δὲ ἐστι τῶν ἀριθμῶν, καὶ ἔστιν αἰτία παντὸς ἀριθμοῦ, καὶ οὐκ ἔστιν ἀριθμὸς, ἀλλ' ἀρχὴ ἀριθμῶν, καὶ πᾶς ἀριθμὸς μονάδας μετέχει… λέγεται γὰρ δυάς μία, καὶ μία τριὰς καὶ καθεξής· καὶ αὖθις ἥμισυ ἐν, καὶ δίμοιρον Εν, καὶ τρίτον ἔν, καὶ καθεξῆς· καὶ οὐ μόνον οι αριθμοί, ἀλλὰ καὶ τὰ μέρη, καὶ μόρια τῶν ἀριθμῶν τῆς μονάδος μετέχουσιν, ἤτοι τοῦ ἑνὸς, καὶ οὐκ Έστιν οὐ πλῆθος, οὐχ ὅλον, οὐ μέρος, οι μόριον, δ μὴ τοῦ ἑνὸς μετέχει, ἀλλὰ τὸ μὲν πολλὰ τοῖς μέρεσιν ἐν τῷ ὅλῳ ἐστὶ, καὶ τὸ πολλὰ τοῖς συμβεβηκόσιν ἐν τῷ ὑποκειμένῳ ἐστι, καὶ τὸ πολλὰ τῷ ἀριθμῷ ἡ ταῖς δυνάμεσιν ἐν τῷ εἴδει, καὶ τὸ πολλὰ τοῖς εἶδε σιν ἐν τῷ γένει, καὶ τὸ πολλὰ ταῖς προόδοις ἐν τῇ ἀρχῇ· καὶ εἰ πᾶσι τὰ πάντα ήνωμένως τις υπόθοιτο, ἔσται τὰ πάντα ἐν τῷ ὅλῳ· οὕτω καὶ ὁ Θεὸς ἐν λέγεται εὐ μόνον ὡς μόνος καὶ ἐξῃρημένος πάντων τῶν ὄντων κατὰ πάντα, καὶ ὡς ἁπλοῦς, καὶ ἀμερὴς, καὶ ἀδιαίρετος, καὶ ἀπαθὴς, ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸ πάντων multis, non commistus, nec multiplicatus, ut qui eximia essentia singulariter est. et plusquam divina ratione summus Deus. Quæ quidem cogitans magnus Paulus: e Quamvis enim, inquit, o multi sint, qui dicuntur dii, sive in cœlo, sive in terra, siquidem multi sunt dii, et domini multi, tamen unus nobis est Deus Pater, ex quo omnia, et unus Dominus Jesus Christus, per quem omnia'., Nan in divinis etiam unitates divisionibus antecellunt. Ejusdem. Quemadmodum unum quidem est unitas et omni, bus numeris antecedit, et omnium numerorum est causa, nec tamen numerus, sed principium numerorum: et omnis numerus est particeps unitatis; dicimus enim binarium unum, et ternarium unum, ac reliqua deinceps eodem modo, itemque dimidium unum, bipartitum unum, ct tri-· paru̸ſtum unum, atque ita deinceps; nec solut numeri, sed numerorum partes, et particulæ unitatis, sive unius participes sunt, et nulla est multitudo, nullum totum, nulla pars, nulla particulá, quæ sit uuius expers; sed quod partibus multiplex est, unum ex toto; et quod est accidentibus multiplex, est unum subjecto; et quod est multiplex numero, aut potentia, est unum specie, et quod' specie multiplex est, unum est genere; et quod progressibus est multiplex, est unum principio; et si quis omnibus omnia conjunctim accumulet, toto unum erunt omnia: sic etiamn Deus dicitur unus, non modo, ut solus et rerum omnium in omnibus excellentissimus, neque ut simplex est, et qui .nec in partes secari, nec dividi, nec affici ullo modo polest; verum etiam,ut qui ante omnia exsistit, et est omnium causa': unum enim est causa rerum o̟m-' nium, et singulariter seu proprie, et excellenter est unum, et ante omnia. Omnia autem ex ipso, et post ipsum, ut se rebus omnibus pro cujusque habilitate communicat. Quod enim prorsus est illius expers, omnino non est. Et eo, quod est unum, est omnia. Εt quod est unum, omnium causa, non est eorum omnium unum, sed est supra omne quod est unum. Et omnis tum unius, tum multitudinis. tam effector est, quam definitor. Et sine uno multiLado non est. Sine multitudine autem unum erit, sicut et unitas ante oinnem numerum multiplicatum. Et omnia etiam quæ sunt inter se contraria in seipso unum illud una specie et sine confusione conjuncta ratione quadam essentiam superante præoccupavit atque complexus est. όντων, καὶ πρὸ πάντων αἴτιος. Εν γὰρ τὸ πάντων τῶν ὄντων αἴτιον, καὶ ἐνικῶς ἐν, ἤτοι 19πῶς, ἐξαιρέτως, καὶ πρὸ πάντων δὲ ἐξ αὐτοῦ, καὶ μετ' αὐτό, καὶ ὡς ὑπὸ πάντων τῶν ὄντων μετεχό μενος κατὰ τὴν ἑκάστου ἐπιτηδειότητα. Τὸ γὰρ πάντη ἀμέτοχον αὐτοῦ πάντη μὴ ἐν ἐστι· καὶ τὸ εἶναι τὸ ἓν πάντα ἐστὶ τὰ ὄντα. Καὶ οὐκ ἔστι τὸ πάντων αἴτιον ἐν, τῶν πάντων ἔν, ἀλλ᾽ ὑπὲρ πᾶν ἐν καὶ παντὸς ἑνὸς, καὶ πλήθους ὥσπερ ποιητικὸν, οὕτω καὶ ὁριστικόν. Καὶ ἄνευ μὲν τοῦ ἑνὸς οὐκ ἔσται πλῆ θος, ἄνευ δὲ πλήθους ἔσται τὸ ξ», ὡς καὶ μονὰς πρὸ παντός ἀριθμοῦ πεπληθυσμένου. Καὶ πάντα ἐν ἑαυτῷ τὸ ἐν, καὶ τὰ ἐναντία ἐνοειδῶς, καὶ ἀσυγχύσ πως, καὶ ὑπερουσίως προείληφε καὶ περιείληφεν. Τοῦ αὐτοῦ. Η θεία εἰρήνη καὶ ἐν ἑαυτῇ ἐστι, καὶ εἴσω ἐχυεξῆ, καὶ ἐπὶ πάντα τὰ ὄντα πρόεισι, καὶ μεταδίδωσιν ἑαυτῆς αὐτοῖ; οἰκείω; αὐτοῖς, καὶ πάντων ἐστὶν Ενωτικὴ τὸ μεριστὸν πλῆθος αὐτῶν εἰς τὴν ὅλην Ενότητα ἐπιστρέφουσα, καὶ πάντα ἀσυγχύτως συγκε γεννύουσα πρὸς ἄλληλα, καὶ πάντα συνείρουσα άλΤέλοι; καὶ ἑαυτῇ. Καὶ πᾶσιν ἐστι τῆς ἰδιότητος ἑκάστου φυλακτική, δι' ήν ή μία καὶ ἀδιάλυτος πάντων συμπλοκὴ ὑφίσταται, καὶ ἐναρμόζεται συμ 1 Cor. vin, 5, γ' Ejusdem. Divina pax et in seipsa est, et intra seipsam, et ad res omnes progreditur, seque illis familiariter communicat. Εt omnium est conciliatrix, ac dividuan earum multitudinem ad totam unitatem convertit. Et omnia sine confusionc mutuo commiscet, omniaque vicissim contrahit. Et sibi, et omnibus proprietatem cujusque conservat, per quam una et indissolubilis omnium conjunctio constat, el consensio ac concentar quidam efficitur, cum uuum-

quique non mistum aut turbium, sed purum et φώνως, καὶ συμφυῶς, ἐκρατους, καὶ ἀμιγούς, sincerum in propria specie ita maneat, et conjunetione quidem copuletur, nature autem proprietate dividatur. Ipsa igitur præcipua conciliatrix pax mediis extrema devincit. Quamobrem et antiquissimæ illæ conciliatrices polestates tym ipsæ inter se, et cum una omnium principali pace copulantur; tuin ea, quæ sibl subjecta sunt mutuo inter ipsa, et sccùm et cụm uno rerum omnium pacis principio es caus: conjungunt. Nihil est igitur omnino, quod pacem non ampl. Ac tametsi illi, qui inimicitiis, rixis et seditionibus gaudent, a pace et pacis commodis videntur abhorrere, et ipsi tamen obscuris quibusdam pacis simulacris capiuntur, et cum variis perturbationum motibus concutiantur, eos imperite cohibere sedareque concupiscunt, et sperant, se voluptatum, quarum inordinato victricium tumultu premuntur, expletione pacem adepturos, Ejusdem. καὶ ἀνεπιθαλώτου μένοντος ἑκάστου κατὰ τὸ οἰκεῖον εἶδος· καὶ ἡνωμένου μὲν τῇ συγκράσει, διηρημένου δὲ τῇ ἰδιότητι τῆς φύσεως. Αὕτη οὖν ἡ ἀρχισυντ αγωγος εἰρήνη συνδεῖ τὰ ἄκρα διὰ τῶν μέσων. "Οθεν αἱ πρεσβύταται τῶν συναγωγῶν δυνάμεων αὐτα! τε πρὸς ἀλλήλας καὶ πρὸς τὴν μίαν τῶν ὅλων εἰρηνα χίαν ἐνοῦνται, καὶ ἐνοῦσι τὰ ὑφ᾽ ἑαυτὰς πρὸς ἄλληλα, καὶ πρὸς ἑαυτὰς, καὶ πρὸς τὴν μίαν καὶ παντελή τῆς τῶν πάντων εἰρήνης ἀρχὴν καὶ αἰτίαν. Οὐδὲν οὖν τῶν πάντων ἐστὶν ἀνέραστον εἰρήνης. Εἰ δὲ οἱ θυμοῖς καὶ ἔρισι, καὶ ἀκαταστασίαις χαίροντες ἀπε χθάνονται τῇ εἰρήνῃ, καὶ τοῖς τῆς εἰρήνης ἀγαθοῖς, ἀλλ᾽ οὖν καὶ αὐτοὶ ἀμαυροῖς εἰδώλοις εἰρηνικῆς ἐφέσεως διακρατοῦνται, ἐνοχλούμενοι μὲν ὑπὸ παθῶν πολυκινήτων, ἀνεπιστημόνως δὲ ἱστᾷν αὐτὰ, καὶ ἀποπαύειν ἐφιέμενοι, καὶ οἰόμενοι τῇ ἀποπληρώσει τῶν ἐνοχλούντων εἰρηνεύειν ἑαυτοὺς ἐκταραττομέ νους τῇ ἀταξίᾳ τῶν κρατησασῶν ἡδογών. Τοῦ αὐτοῦ. In ea causa, quæ cuncta in uno complectitur, pul- Καλὸν καὶ κάλλος οὐ διαιρετέον ἐπὶ τῆς ἐν ἑνὶ τὰ chrum et pulchritudo distinguenda non sunt. Hæc όλα συνειληφυίας αἰτίας. Ταῦτα γὰρ ἐπὶ μὲν τῶν enim omnibus in rebus in participes et communio- ὄντων ἁπάντων εἰς μετέχοντα, καὶ μετοχὰς διαι nes dividentes, pulchrum dicimus quod est pulchri- ροῦντες, καλὸν μὲν λέγομεν τὸ κάλλους μετέχον, Ludinis particeps; pulchritudinem vero communio- κάλλος δὲ τὴν μετοχήν τῆς καλοποιοῦ τῶν ὄντων απ 'nem illius rerum causæ, quæ pulchras res omnes τίας. Ο Θεὸς δὲ καλὸν μὲν λέγεται ὡς πάγκαλος, καὶ efficit. Deum autem et pulchrum dicimus, ut qui et ἀείκαλος, καὶ ὑπέρκαλος, καὶ φύσις καλού παντὸς, tolus, et semper, et excellenti ratione pulcher est, καὶ πηγαίον καλὸν, καὶ αἴτιον καλοῦ· κάλλος δὲ διὰ τὴν et pulchrorum omnium natura, et funs, et causa; ἀπ' αὐτοῦ πᾶσι τοῖς ούσι μεταδιδομένην οἰκείως ἑκάστῳ pulchritudinem vero appellamus, quoniam ab eo καλλονὴν, καὶ ὡς τῆς πάντων εὐαρμοστίας καὶ ἀγλαΐας rebus omnibus pro suo cujusque modo pulchritudo αίτιος, ένα στράπτων πᾶσι δίκην φωτὸς τὰς καλο communicatur, et quia omnium concinnitatis et ποιοὺς τῆς πηγαίας ἀκτῖνος αὐτοῦ μεταδόσεις, καὶ ὡς nitoris est auctor, omnibus instar lucis commu- καλῶν ἐφ' ἑαυτὸν πάντα. Ελκτικὸν γὰρ τὸ κάλλος. nicans radiorum omnia pulchra facientium quasi fontis rivulos, et ad seipsum omnia vocans: al trahendi enim vim habet pulchritudo [(1) ejusque nomen apud Græcos a verbo, quod vocare significat, videtur esse deductum]. Ejusdem. In Deo idem est pulchrum et bonum. Pulchri namque et boni cupiditate flagrant omnia, ad illudque valḍe currunt. Et nihil est omnino, quod non sit pulchri bọnique particeps. Siquidem et omnia, quæ sunt, ab ipso pulchro bonoque habent, ut sint: et a pulchro et bono moventur, et reguntur, et continentur, et propter pulchrum et bonum exsistunt, et ab omnibus pulchrum et bonum expetendum,' amandum, diligendum et admirandum videtur. Ausim dicere, et id, quod non est, esse pulchri bonique particeps. Tunc enim et ipsum est pulchrum et bonum, cum per negationem de Deo dicitur. Ut cum Deum increatum principium terminunique non habeat, et alia ejusmodi, quæ non esse significant, asserimus. Appetit enim et ipsum, quod non est, quodam modo Deum, et quadam ratione in eo conatur esse. Ejusdem. Omnes mentium, animorum et corporum status, et motus ex pulchro bonoque sunt. Omnibus enim status et motus est id, quod supra omnem moInclusa addidit Zinus interpres Τοῦ αὐτοῦ.. Ἐπὶ Θεοῦ ταυτόν ἐστι τὸ καλὸν τῷ ἀγαθῷ. Τοῦ καλοῦ γὰρ καὶ ἀγαθοῦ πάντα ἐφίεται, καὶ ἄγαν θέει ἐπ' αὐτό, καὶ οὐκ ἔστι τι τῶν ὄντων, δ μή μετο ἔχει τοῦ καλοῦ καὶ ἀγαθοῦ. Ἐπεὶ καὶ πάντα τὰ ὄντα ἐκ τοῦ καλοῦ καὶ ἀγαθοῦ ἐστι, καὶ ὑπὸ τοῦ καλοῦ καὶ ἀγαθοῦ κινεῖται, καὶ προνοεῖται, καὶ συνέχεται, καὶ διὰ τὸ καλὸν καὶ ἀγαθόν ἐστι, καὶ πᾶσιν ἐστι τὸ καλὸν καὶ ἀγαθὸν ἐφετὸν, καὶ ἐραστὸν, καὶ ἀγαπη τὸν, καὶ ἀγαστόν. Τολμήσει δὲ καὶ τοῦτο εἰπεῖν ἡ λόγος, ὅτι καὶ τὸ μὴ ὂν μετέχει τοῦ καλοῦ καὶ ἀγα θοῦ. Τότε γὰρ καλὸν καὶ αὐτὸ καὶ ἀγαθὸν, ὅταν ἐπὶ Θεοῦ κατὰ ἀφαίρεσιν λέγηται, οἷον ὅτι ὁ Θεὸς ἄκτιστος, ἄναρχος, ἀόριστος, καὶ τὰ τοιαῦτα, ὅσα τοῦ μὴ ὄντος δηλωτικά. Εφίεται γὰρ αὐτοῦ τρόπον τινὰ καὶ αὐτὸ τὸ μὴ ὄν, καὶ φιλονεικεῖ πως ἐν αὐτῷ εἶναι. Τοῦ αὐτοῦ, Αἱ στάσεις πᾶται καὶ αἱ κινήσεις ἐκ τοῦ καλοῦ καὶ ἀγαθοῦ εἰσιν., αἱ τῶν νέων, αἱ τῶν ψυχῶν, αξ τῶν σωμάτων. Στάσις γάρ έστι πᾶτι, καὶ κίνησις

TIT. III. τῆς ὑπὲρ πᾶσαν στάσιν, καὶ κινησιν, ἱδρύον εκα- tum unumquodque in ratione propria condirmat, et στον ἐν τῷ ἰδίῳ λόγῳ, καὶ κινοῦν ἐπὶ τὴν ἰδίαν κίνη- ad proprium excitat motum. BLY. Τοῦ αὐτοῦ. Ἐκ Θεοῦ, καὶ ἐν Θεῷ καὶ αὐτὸ τὸ εἶναι, καὶ αἱ τῶν ὄντων πάντων ἀρχαί, καὶ τὰ ὄντα πάντα, καὶ τὰ ἀλλήλοις ἐναντία. Καὶ τοῦτο ἀσχέτως, καὶ ἐξαιρέτως, καὶ συνειλημμένως, καὶ ἑνιαίως. Καὶ γὰρ καὶ ἐν μονάδι πᾶς ἀριθμὸς ἐνοειδῶς προϋφέστηκε, καὶ ἔχει πάντα ἀριθμὸν ἡ μονὰς ἐν ἑαυτῇ μοναχῶς, ὡς αἰτία παντὸς ἀριθμοῦ. Καὶ πᾶς ἀριθμὸς ἤνωται μὲν ἐν τῇ μονάδι· καθ' ὅσον δὲ τῆς μονάδος πρόεισι, κατὰ τοσοῦτον διακρίνεται, καὶ πληθύνεται. Καὶ ἐν κέντρῳ δὲ πᾶσαι αἱ τοῦ κύκλου γραμμαὶ κατὰ μίαν Ένωσιν συνυφεστήκασι, καὶ πάσας ἔχει τὸ κέντρον ἐν ἑαυτῷ τὰς εὐθείας ἐνοειδῶς ἡνωμένας πρός τε άλλήλας, καὶ πρὸς τὴν μίαν ἀρχὴν, ἀφ᾿ ἧς προῆλ. δον. Καὶ ἐν αὐτῷ μὲν τῷ κέντρῳ παντελῶς ἤνων ται, βραχὺ δὲ διαστᾶσαι, βραχὺ καὶ ἀλλήλων δια κρίνονται. Μᾶλλον δὲ αὐτοῦ ἀποστᾶσαι, μᾶλλον καὶ ἀλλήλων ἀφίστανται. Ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ ὅλῃ τῶν ὅλων φύσει πάντες οἱ λόγοι τῆς καθ᾿ ἕκαστον φύσεως συνειλημμένοι εἰσὶ κατὰ τὴν ἀσύγχυτον ἔνωσιν. Καὶ ἐν τῇ ψυχῇ δὲ μονοειδώς αἱ τῶν κατὰ μέρος πάντων προνοητικαὶ τοῦ ὅλου σώματος δυνάμεις. Οὐδὲν οὖν ἄτοπον ἐξ ἀμυδρῶν εἰκόνων ἐπὶ τὸ πάντων αἴτιον ἀναβάντες ὑπερκοσμίοις ὀφθαλμοῖς θεωρῆσαι πάντα ἐν τῷ πάντων αἰτίῳ μονοειδῶς καὶ ἡνωμένως. Τοῦ αὐτοῦ. Είπερ ὁ καθ᾿ ἡμᾶς ἥλιος τὰς τῶν αἰσθητῶν οὐσίας καὶ ποιότητας, καίτοι πολλὰς καὶ διαφόρους οὖσας, εἰς αὐτὸς ὤν, καὶ μονοειδές ἐπιλάμπων φως ζωοί, καὶ τρέφει, καὶ αὔξει, καὶ τελειοί, καὶ φρουρεῖ, καὶ διακρίνει, καὶ ἑνοῖ, καὶ ἀναθάλπει, καὶ γόν μα είναι ποιοῖ, καὶ ἐξαλλάττει, καὶ ἐνιδρύει, καὶ · ἐκφύει, καὶ ἀνακινεῖ, καὶ ἕκαστον τῶν ὅλων οἰκείως ἑαυτῷ τοῦ ἑνὸς καὶ ταυτοῦ ἡλίου μετέχει, καὶ τὰς τῶν πολλῶν μετοχῶν αἰτίας ὁ εἷς ἥλιος ἐν ἑαυτῷ μονος δως προέχει, καὶ περιέχει· πολλῷ μᾶλλον ἐν τῇ καὶ αὐτοῦ τοῦ ἡλίου καὶ πάντων τῶν ὄντων αἰτία προϋφεστάναι τὰ πάντων τῶν ὄντων παραδείγματα κατά μίαν ὑπερούσιον ἔνωσιν συγχωρητέον. Παραδείγματα δὲ νῦν λέγομεν τοὺς ἐν Θεῷ ἑνιαίως προῦ φεστῶτας, καὶ οὐσιοποιοὺς τῶν ὄντων λόγους, οὓς ὁ ἀπίστολος Παῦλος προορισμούς καλεῖ, καὶ θεία θελήματα τῶν ὄντων ἀφοριστικά, καὶ ποιητικά, καθ' οἷς ὁ ὑπερούσιος τὰ ὄντα πάντα προώρισε, καὶ παρήγαγε. Πάντα οὖν ἐνιαίως προέχει, καὶ πάντα περιέχει κατὰ τὴν ὑπερηπλωμένην ἀπειρίαν αὐτοῦ, καὶ πρὸς πάντων ἐνικῶς μετέχεται, καθάπερ καὶ φωνὴ μία καὶ ἡ αὐτὴ πρὸς πολλῶν ἀκοῶν ὡς μία μετέχεται. Τοῦ αὐτοῦ. Ὥσπερ οἱ ἅγιοι άνθρωποι οἶκος λέγονται του θεοῦ· «Οἰκήσω γάρ, ο φησίν, ο ἐν αὐτοῖς, καὶ εμπεριπατήσω· ι οὕτω καὶ ὁ Θεὸ; οἶκός ἐστι τῶν 1 11 Cor. vi, 17. PATROL. GR. CXXX, Ejusdem. Ex Deo, et in Deo, est etiam ipsum esse, et rerum omnium principia, et quæ sunt, omnia, etiam quæ inter se sunt contraria. Sunt autem in Deo immense, et eximie, et conjunctim, et unice. Nam et in unitate omnis numerus ante singulariter exstitil. Et unitas, ut omnis numeri causa, unice in se numerum omnem babet. Et oninis numerus unitate unus efficitur. Quantum autem progreditur ab unitale, dividitur et multiplicatur. In centro item omnes circuli lineæ una copulatione conjunctæ sunt. Et centrum in seipso rectas omnes lineas tum ipsas inter se, tum etiam cum uno illo principio, a quo progress sunt, una ratione conjunctas habet. Ac in ipso quidem centro penitus conjunguntur. Parum autem ab eo distantes, parum et inter se distant. Magis vero ab illo recedentes, magis etiam a se vicissim recedunt. Præterea in tota rerum universitatis natura omnes singularis naturæ rationes simul devinctæ sunt. Ad hæc moderatrices singulorum totius corporis vires in animo unice copulantur. Quamobrem absurdum non est, ut per obscuras ac tenues imagines ad ipsam rerum omnium causam ascendentes, oculis mundo sublimioribus omnia in ipsa rerum causa singulari vinculo conjuncta el copulata contemplemur. Ejusdem. Si noster hic sol, quaïnvis unus sit, et unicani lucem emittat, tam mulas tamen, ac varias rerum essentias, et qualitates vita donat, et nutrit, et auget, et perficit et tuetur, et dividit, et copulat, el fovet, et fecundat, et immutat, et corroborat, et gignit, et agitat, et res omnes pro suo quæque inodo unius et ejusdem solis participes sunt; et multas communicationum causas unus ipse sol in seipso singulariter ante possidet, atque complectitur: multo magis in ipsa tum solis, tum rerum omnium causa per unam essentiam præstantiorem conjunctionem prius inesse rerum universarum exemplaria concedendum est. Exemplaria nunc appellamus rationes illas ante in Deo singulariter exsistentes, et rerum effectrices essentiarum. Quas quidem rationes Paulus vocat prædestinationes, divinasque voluntates, quibus res definiuntur, et fiunt. Per has omnia, quæ sunt, is, qui essenti praestantior est, præfinivit, ad ortumque produxit. Quapropter infinitate sua superextensa omnia prius singulariter habet, et comprehendit, et singulariter omnibus communicatur, quemadmodum una vox a multis auribus ut una percipitur. Ejusdem. Ut viri boni dicuntur domus Dei: Habitabo enim,» inquit, c in ipsis, et inambulabo ': ita bonorum virorum domus est Deus. ‹ Esto mihi, ›

' inquit David, c in Deum proιctorem meam, et in ἁγίων ἀνθρώπων. «Γενοῦ μοι γάρ, ο φησὶν ὁ domuna refugii mci, ut salvum me facias '.. Et ipse Δαβίδ, ο εἰς Θεὸν ὑπερασπιστή», καὶ εἰς οἶκον και Dominus ait:. Vos in me, et ego in vobis '.. Ει ταφυγῆς τοῦ σῶσαι με. ο Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Κύριος quemadmodum Deus sic est in ipsis, ut non inclu- εἴρηκεν· ὁ Ὑμεῖς ἐν ἐμοὶ, κἀγὼ ἐν ὑμῖν.» Καὶ datur nec circumscribatur, sic et ipsi in eo sunt καθάπερ ὁ Θεὸς ἀσχέτως ἐστὶν ἐν αὐτοῖς, καὶ ἀπεριsine ulla cum ipso mistione per essentiam, et sine γράπτως, οὕτω καὶ αὐτοὶ ἐν αὐτῷ ἀμιγῶς αὐτοῦ confusione. κατ' οὐσίαν, καὶ ἀσυγχύτως. Ejusdem. Divina Dei qualitatem quantitatemque non habcntis latituĵo putanda est ampla et provida illius ad omnia progressio.. Longitudo autem ejus potentia, quæ su pra ostenditur, Profunditas vero arcana illius occultatio propter quam percipi, cognoscique non potest. Ejusdem. ' Deus in, sacris arcanorum visionum oraculis tum canus, įtum juvenis fingitur. Canus,' ut esse rerum principium intelligatur: juvenis autem, ut nunquam senescere, et finem, habere significetur. Vel juvenis etiam ob rationem arithmeticam, ut divinum rerum initium ostendatur. Unitas enim, et qui sunt uniLati proximi numeri priores sunt illis, qui ab uuitate longius recesserunt. ' Ejusdem. Neque res cognoscunt Beum, ut Deus est: nec Deus cognoscit res, ut ipsæ sunt. Res autem non cognoscunt Deum, ut Deus est, quia nullæ res id assequi possunt, ut Deum cognoscant, ut est Deus, boc est, quomodo natura sese habeat. Hoc enim modo solus ipse se novit. Deus vero non cognoscit res, ut ipse sunt, quoniam eae ratione essentiam superante cognitas habet. Ejusdem. Deus quidem rebus omnibus adest: neque enim in loco est, ut aliqua absit, sed omnia complectitur. Ips: autem res non omniies adsunt Deo, sed ille duntaxat, quæ divina sunt propinquitate digna. Nos autem tunc ad illum appropinquamus, cum invocamus cum votis precibusque sanctissimis, et animis puris ac minime coinquinatis, præbenusque nos aptos, et idoneos, qui ad ipsum accedamus. Ac quemadmodum, si catena multis conțexta luminibus, et e summo suspensa caelo huc usque perveniat, nos autem alternis eam manibus apprehendentes ulterius semper tendamus, ipsam quidem detrahere nobis viduamur, revera autem non eam supra infraque præsentem deducemus, sed nos potius ad sublimiores ipsius splendores tollemur; aut si conscensa navi, fumes ex aliquo saxo ad nos protensos, et quasi dedita opera sic nobis exhibitos ut eos ex altera parte prehenderemus, corripientes contra nitamur, non saxum ad nos, sed nos simul, et navim ad saxum promovemus: sic etiam precantes et obsecrantes, non Deum ad nos, qui ubique præsto est, trahimus, sed nos ad ipsum divina commemoratione obsecrationeque promovemus, eique nos commendamus. Ejusdem. Apud nos quidem ebrietas tendit ad deteriora, et est immodica vini repletio, qua mens loco dimovetur. • Psal. xxx, 5. • Joan. xv, 4. Τοῦ αὐτοῦ. Τοῦ ἀποίου καὶ ἀπόσου Θεοῦ πλάτος μὲν θεῖον νοητέον τὴν εὐρεῖαν ἐπὶ πάντα προνοητικὴν πρόο δον, μῆκος δὲ τὴν ὑπερεκτεινομένην ὑπὲρ ἅπαντα δύναμιν, βάθος δὲ τὴν πᾶσι τοῖς οὖσιν ἀθεώρητον κρυφιότητα καὶ ἀγνωσίαν. Τοῦ αὐτοῦ. Ὁ Θεὸς ἐν ταῖς ἱεραῖς τῶν μυστικῶν δράσεων θεοφανείαις πλάττεται καὶ πολιός, καὶ νέος, τοῦ πολιοῦ μὲν τὸν ἀρχαῖον, τοῦ νέου δὲ τὸν ἀγήρω ση μαίνοντος, ἢ καὶ τοῦ νέου κατὰ λόγον ἀριθμητικ τὴν ἀρχαιότητα τὴν θείαν ὑποδηλοῦντος. Η γὰρ μονὰς καὶ τὰ περὶ μονάδα αρχηγικώτερα εἰσι τῶν ἐπὶ πολὺ προεληλυθότων ἀριθμῶν. Τοῦ αὐτοῦ. Ότι οὔτε τὰ ὄντα γινώσκουσι τὸν Θεὸν ᾗ Θεός· ἐστιν, οὔτε ὁ Θεὸς γινώσκει τὰ ὄντα ᾖ ὄντα εἰσί. Τὰ μὲν οὖν ὄντα οὐ γινώσκει τὸν Θεὸν ᾗ Θεός ἐστι, διὰ τὸ εἶναι τοῖς οὖσι πᾶσιν ἀκατάληπτον τὸ εἰδέναι τὸν Θεὸν καθὸ Θεός ἐστι, τουτέστι καθώς. Έχει φύσεως· μόνος γὰρ αὐτὸς οἶδεν οὕτως ἑαυτόν· ὁ δὲ Θεὸς οὐ γινώσκει τὰ ὄντα ᾗ ὄντα εἰσὶ, διὰ τὸ ὑπερ ουσίως αὐτὰ γινωσκειν. Τοῦ αὐτοῦ. Ο μὲν Θεὸς πᾶσι πάρεστιν· οὐ γὰρ ἐν τόπῳ ἐστὶν, ἵνα καὶ ἀπῇ τινος, ἀλλὰ πάντων ἐστὶ περιεκτικός· οὐ πάντα δὲ αὐτῷ πάρεστιν, ἀλλ᾽ ὅσα τῆς θείας ἐγγύτητος εἰσιν άξια. Ἡμεῖς δὲ τότε αὐτῷ πάρεσμεν, ὅτε τοῦτον ἐπικαλούμεθα πανάγνοις μὲν εὐχαῖς, ἀνεπιθολώτῳ δὲ νῷ, καὶ τῇ τῆς πρὸς αὐτὴν εγγύτητος ἐπιτηδειότητι. Ωσπερ δὲ εἰ πολυφώτου σειρᾶς ἐκ τῆς οὐρανίου ἀκρότητος ηρτημένης, καὶ εἰς δεῦρο καθηκούσης, ἡμεῖς ἀεὶ αὐτῆς ἐπὶ τὸ ἄνω χερσὶν ἀμοιβαίαις δραττόμενοι καθέλκειν μὲν αὐτὴν ἐδοκοῦμεν, τῳόντι δὲ οὐ κατήγομεν ἐκείνην ἄνω τε καὶ κάτω παροῦσαν, ἀλλ᾽ αὐτοὶ μᾶλλον ἀνηγόμεθα πρὸς τὰς ὑψηλοτέρας μαρμαρυγὰς αὐτῆς· ἡ ὥσπερ εἰς ναῦν ἐμβεβηκότες, καὶ ἀντεχόμενοι τῶν ἔκ τινος πέτρας εἰς ἡμᾶς ἐκτεινομένων πεισμάτων, καὶ οἷον ἡμῖν εἰς ἀντίληψιν ἐκδιδομένων, οὐκ ἐφ' ἡμᾶς τὴν πέτραν, ἀλλ' ἡμᾶς αὐτοὺς καὶ τὴν ναῦν ἐπὶ τὴν πέτραν προσήγομεν· οὕτως ἄρα καὶ εὐχόμενοι οὐ τὸν Θεὸν ἐφ' ἡμᾶς ἔλκομεν, τὸν ἅπανταχῆ παρόντα, ἀλλ᾽ ἡμᾶς αὐτοὺς πρὸς αὐτὸν διὰ τῆς θείας μνήμης, καὶ ἐπικλήσεως ἀνάγομέν τε καὶ ἐγχειρίζομεν. Τοῦ αὐτοῦ. Εφ' ἡμῶν μὲν ἡ μέθη τὸ χεῖρον ὑπερπλήρωσις ἐστιν οἴνου, καὶ ἀμετρία, καὶ ἔκστασις νοῦ· ἐπὶ

TIT. III. Θεοῦ δὲ κατὰ τὸ κρείττον ὑπερπλήρωσης παντός Apud Deum autem spectat ad meliora, et est imnoἀγαθοῦ καὶ ἀμετρία, καὶ ἔκστασις τοῦ νοεῖν. Εξῄρηταὶ γὰρ τοῦ νοεῖν, ὡς ὑπὲρ τὸ νοεῖν ὧν. dica omnis boni repletio, qua mens ab intelligentia dimovetur. Ab intelligentia enim eximitur, dun supra intelligentiam collocatur. "Ετι περὶ Θεοῦ κοινῶς τοῦ ἁγίου Μαξίμου. Item communiter de Deo, sancti Maximi. Ἡγείσθω δὲ Θεὸς τῶν νοουμένων τε καὶ λεγο Putețur igitur, eorum quæ cogitantur, quæque diμένων ὁ μόνος νοῦς τῶν νοούντων καὶ νοουμένων, cuntur Deus, mens intelligentium et intellectorum, καὶ λόγος τῶν λεγόντων καὶ λεγομένων, καὶ ζωὴ dicentium, dictorumque verbum, vita viventium, et τῶν ζώντων καὶ ζωουμένων· καὶ πᾶσι πάντα καὶ præbentium vitam: omnibus denique omnia exsistens, ἐστι, καὶ γινόμενος διὰ ταῦτα τὰ ὄντα καὶ τὰ γινό- et factus per ipsa, quæ sunt, atque fiunt. Nam per se μενα· δι᾿ ἑαυτὸν δὲ οὐδὲν κατ᾽ οὐδένα τρόπον οὐ- nihil ulla prorsus ratione aut est, aut fit, eorum quæ λαμώ; οὔτε ὤν, οὔτε γινόμενος τῶν ὅ τι τῶν ὄντων sunt aliquid ex bis, quæ sunt et fiunt, quippe qui dum ἐστί, καὶ τῶν γινομένων, οία μηδενὶ τὸ παράπαν τῶν illorum pulle naturaliter: conjungatur. Itaque magis όπως φυσικῶς συντασσόμενος, καὶ διὰ τοῦτο τὸ μὴ admittit, ut de se potius dicatur non esse, qui præεἶναι μᾶλλον διὰ τὸ ὑπερεῖναι, ὡς οἰκειότερον ἐπ' stantiori quadam ratione est. Opertet enim, si coαὐτοῦ λεγόμενον προσιέμενος. Δεῖ γὰρ, εἴπερ ὡς ο gnoscenda est inter Deum et ea, quae creata sunt, ἀληθῶς τὸ γνῶναι διαφορὰν Θεοῦ καὶ κτισμάτων ἔστιν ἀναγκαίως ἡμῖν, θέσιν εἶναι τοῦ ὑπερόντος. τὴν τῶν ὄντων ἀφαίρεσιν, καὶ τὴν τῶν ὄντων θέσιν εἶναι τοῦ ὑπερόντος ἀφαίρεσιν, καὶ ἄμφω περὶ τὸν αὐτὸν εὐσεβῶς θεωρεῖσθαι τὰς προσηγορίας, και μηδεμίαν κυρίως δύνασθαι, τὸ εἶναί φημι, καὶ μὴ εἶναι· ἄμφω μὲν, ὡς τῆς μὲν τοῦ εἶναι τὸν Θεὸν κατ' αἰτίαν τῶν ὄντων θετικῆς, τῆς δὲ καθ᾽ ὑπερο χὴν αἰτίας πάσης τῶν ὄντων ἀφαιρετικῆς, καὶ μηδεμίαν κυρίως πάλιν, ὡς οὐδεμιᾶς τὴν κατ' ουσίαν αὐτὴν καὶ φύσιν τοῦ τι εἶναι τοῦ ζητουμένου θέσιν περιπτώση. Ο γὰρ μηδὲν τὸ σύνολον φυσικῶς κατ' αἰτίαν συνέζευκται, ἢ ἄν, ἢ μὴ ἐν τούτῳ οὐδὲν τῶν ἔντων, καὶ λεγομένων, οὐδὲ τῶν μὴ ὄντων, μηδὲ λεγομένων εἰκότως ἐστὶν ἐγγύς. Απλὴν γὰρ, καὶ ἄγνωστον, καὶ πᾶσιν ἄβατον ἔχει τὴν ὕπαρξιν, καὶ παντελῶς ἀνερμήνευτον, καὶ πάσης καταφάσεώς τε καὶ ἀποφάσεως οὖσαν ἐπέκεινα. Τοῦ αὐτοῦ. Εἶ; καὶ μόνος κατὰ φύσιν ἀεὶ κυρίως ἐστὶν ὁ Θεός, ὅλον τὸ κυρίως εἶναι κατὰ πάντα τρόπον ἑαυτῷ περικλείων, ὡς καὶ αὐτοῦ τοῦ εἶναι κυρίως ὑπέρτε ρος. Εἰ δὲ τοῦτο οὐδαμῶς οὐδὲν οὐδαμοῦ τῶν εἶναι λεγομένων τὸ σύνολον ἔχει τὸ κυρίως εἶναι, οὐκοῦν οὐδὲν αὐτῷ τὸ παράπαν ἐξ ἀϊδίου συνθεωρείται κατ' ουσίαν διάφορον, οὐκ αἰών, οὐ χρόνος, οὐδέ τι τῶν τούτοις ἐνδιαιτωμένων. Οὐ γὰρ συμβαίνουσιν ἀλλή λας πώποτε τὸ κυρίως εἶναι, καὶ οὐ κυρίως. Τοῦ αὐτοῦ. Μένος ὁ θεὸς ἁπλοῦς ἐστι κυρίως, καὶ ἐν κυρίως, καὶ ἐνας, καὶ μονας, πάντα δὲ τὰ μετὰ Θεὸν διάδες εἰσὶ, καὶ σύνθετα, εἰ· καὶ μὴ ἐπίσης. Τὰ μὲν γὰρ νοητὰ ἔκ τε οὐσίας ὑπάρχουσι, καὶ συστατικῆς διαφορᾶς ἀφοριζούσης ἕκαστον, πᾶν γὰρ τὸ ἔχον συνεπιθεωρούμενόν τι πρὸς δήλωσιν τῆς οἰκείας ὑπάρ ξεων, οὐχ ἁπλοῦν κυρίως· τὰ δὲ αἰσθητὰ ἐξ εἴδους καὶ ὅλης. Τοῦ αὐτοῦ. Ἐπὶ τοῦ Θεοῦ τὸ ὤν, καὶ τὸ ἀγαθὸς, καὶ τὸ Θεὸς, καὶ τὸ δημιουργὸς, καὶ τὸ ὑπερούσιος, καὶ τὸ ἄπειρος, καὶ τὸ ἀθάνατος, καὶ τὰ τοιαῦτα οὐ λέγομεν ς diferentia, ut Deum excellenti praditum essentia dicamus esse id, quod illa non sunt; et quod illa sunt, id Deum excellenti præditum essentia nege mus esse; et utrumque de Deo pie sic affirmemus, ut neutrum tamen asseramus de illo proprie dici posse. Utrumque nimirum, et esse, quoniam sit eorum causa'; et non esse, quod omni eorum causa sit excellentior. Neutrum rursus proprie. Neutro enim id constitui, quod quaesitum est, nempe, quid per essentiam, naturamque sit. Cui enim nihil omnino quod sit, aut quod non sit, naturaliter conjungitur, ad hunc eorum vel quæ sunt, aut dicuntur, vel quæ non sunt, aut non dicuntur, nihil aspirare consentaneum est. Simplicem enim habet essentiam, et omnibus incognitam, et inaccessam, et quæ nec verbis explicari potest, et est omni affirmatione, negationeque superior. Ejusdem. Unus et solus per naturam proprie semper est Deus, totum, quod proprie est, omni ratione in se ipse includens, ut qui et essentia proprie praestantior exsistit. Quod si ita est, nihil omnino eorum, quæ, ulla ratione dicuntur esse, plane, id habet, ut pro. prie sit. Quare nihil essentia diversum cum illo prorsus ab æterno potest considerari, non sæculum, non tempus, non aliquid eorum, quæ sæculo et tempore continentur. Nam proprie, et non proprie esse nunquam inter se conveniunt. Ejusdem. Solns Deus simplex est proprie, et proprie unum, et unitas, el monas. Omnia vero, quæ post Deum sunt, duplicia sunt, et composita, licet non pari ratione. Nam quæ mente et intelligentia continentur, ex essentia' constant, et differentia, qua unumquodque eorum constituitur, et ab aliis separatur. Quidquid autem habet aliquid, quo ipsius essentia declaretur, non est simplex: quæ vero sensibus percipiuntar, constant ex materia et forma. Fjusdem. In Deo, et qui est, et bonus, et Deus, et opifex, et essentia praestantior, et inβnitus, et immortalis, et quæ his similia sunt, non dicimus esse differen-

! των δογματίσωμεν, ἀλλὰ προσηγορίας τινῶν μὲν ἐκφαντικάς, τῶν θεωρουμένων περὶ αὐτὸν, οὐδενὸς δὲ τῶν κατὰ τὴν οὐσίαν αὐτοῦ καὶ φύσιν δηλωτικάς. Τινὰ μὲν γὰρ πρέποντα τῇ θείᾳ φύσει σημαίνουσιν, οὐκ αὐτὴν δὲ τὴν φύσιν μηνύουσιν, ὅπερ ἴδιον τῶν οὐσιωδῶν καὶ συστατικών διαφορών, lias essentiam constituentes, ne ipsum ex his ουσιώδεις διαφοράς, ἵνα μὴ σύνθετον αὐτὸν ἐκ τού compositum asseramus, fed appellationes quasdam, quibus aliqua eorum, quæ circa ipsum spectantur, pateffunt, cum núlla tamén ex ipsis, ea, quæ ad essentiam et naturam ejus pertinent, ostendat. Quædam enim divinæ naturæ congruentia significant, non autem indicant ipsam naturam, quod quidem differentiarum essentiam constituentium proprium est. Ejusdem. In partes dividi non potest Deus, quia non habet quantitatem. Quantus non est, quoniam et qualitatis expers. Non est qualis, quia et simplex. Simplex est, quia et interminatus. Interminatus, quia et inlnitus. Infinitus, quia et immobilia. Immob:lis, quia et sine principio. Nihil enim habet ante se, et majus. Nihil secum, et æquale. Nihil post se. Vacat autem principio, quoniam et ingenitus est. lugenitus porro, quoniam est unus, et maxime singularis. Unus vero maximeque singularis, quoniam immensus omnino, ideoque nec explicari, nec cognosci potest, et sola hæc vera illius habetur cognitio, quod cognosci non potest. Ejusdem. Infinitus est Deus, non ea re solum, quod principio‘vacat et fine, verumetiam quantum ad essentiam, et potentiam, actionemque pertinet. Neque enim per essentiam percipi, nec per potentiam actionemque cognosci potest. Atque ut verjus loquar, omni ratione et modo est indefinitus. Hæc enim est ininiti proprium. Nam sicut unitas, neque numerus est, neque numerabilis, neque totum, neque pars, neque habitus numeri, sed omnis numeri principium et causa, sine' principio autem, quia nullum habet numerum antiquiorem, et causam, ut ipsa sit: sic etiam Deus, ut parvum exemplum afferatur, omnem et quantitatem, et qualitatem, et habitum superans et sinplex est, et sine principio, et rerum principium. Ejusdem. Simplicem Deus, cum simplex sit, unam, bonam, omnibus omnia conficientem actionem habet, inslar radii solis, qui omnia fovens agit in singulis pro naturali cujusque, et ad suscipiendumn epta polestate. Ejusdem. Deus, qui est ipsa essentia, et ipsa bonitas, el ipsa sapientia, imo vero, qui his omnibus sublimior est, nihil habet omnino contrarium. Quæ autem creatæ sunt res, gratia et munere sunt omnes essentiæ participes. Et quæ ratione menteque constant, ac naturam ad bonitatem sapientiamque suscipiendam idoneam obtinent, contrarium habent cssentia quidem ipsum non esse, natura vero ad bonitatem, et sapientiam accipiendam accommodatæ, malitiam et ignorantiam. Porro semper ut sint, aut non sint, in. potestate est effectoris. Ut autem bonitatis et sapientiæ fiant participes, aut non fiant, in ipsarum, quæ ratione sunt præditæ, situm est voluntate. Τοῦ αὐτοῦ. Αμερὲς μὲν τὸ θεῖον, ὅτι καὶ ἄποσον· ἄποσον δὲ, ὅτι καὶ ἄποιον· ἄποιον δὲ, ὅτι καὶ ἁπλοῦν, ἁπλοῦν δὲ, ὅτι καὶ ἀδιάστατον, ἀδιάστατον δὲ, ὅτι καὶ ἄπειρον· ἄπειρον δὲ, ὅτι καὶ ἀκίνητον· ἀκί νητον δὲ, ὅτι καὶ ἄναρχον. Οὔτε γὰρ ἔχει τι πρὸ αὐτοῦ, καὶ μεῖζον, οὔτε τι σὺν αὐτῷ, καὶ ἴσον, οὔτε τι μετ' αὐτό. Αναρχον δὲ, ὅτι καὶ ἀγέννητον ἀγέννητον δὲ, ὅτι καὶ ἂν καὶ μονώτατον· ἐν δὲ καὶ μονώτατον, ὅτι καὶ παντελῶς ἄσχετον, καὶ διὰ τοῦτο πάντα πᾶσιν ἀῤῥητόν τε καὶ ἄγνωστον, καὶ μόνην ἀληθῆ γνῶσιν ἔχον τὸ μὴ γινώσκεσθαι. Τοῦ αὐτοῦ. Απειρον τὸ θεῖον οὐ μόνον κατὰ τὸ ἄναρχόν τε καὶ ἀτελεύτητον, ἀλλὰ καὶ κατ᾽ οὐσίαν, καὶ δύνα μιν, καὶ ἐνέργειαν. Αχώρητον μὲν γὰρ κατ' ουσίαν, ἀπερινόητον δὲ κατὰ δύναμιν, καὶ ἐνέργειαν. Καὶ ἀληθέστερον εἰπεῖν, ἀόριστον κατὰ πάντα καὶ λόγον, καὶ τρόπον· τοῦτο γὰρ τὸ κυρίως ἄπειρον. Ωσπερ γὰρ ἡ μονὰς οὔτε ἀριθμός ἐστιν, οὔτε ἀριθμητόν, οὔτε ὅλον, οὔτε μέρος, οὔτε σχέσις, ἀλλ᾽ ἀρχὴ μὲν, ὡς αἰτία παντὸς ἀριθμοῦ, ἄναρχος δὲ, ὡς μηδένα ἀριθμὸν ἔχουσα πρεσβύτερον καὶ αἴτιον τοῦ εἶναι αὐτὴν μονάδα· οὕτω καὶ ὁ Θεὸς, ὡς ἐν εἰκόνι μικρᾷ φάναι, ὑπὲρ πᾶσαν ποσότητα, καὶ ποιότητα, καὶ σχέσιν, καὶ ἁπλοῦς, καὶ ἄναρχος, καὶ ἀρχὴ τῶν όντων. Τοῦ αὐτοῦ. Απλοῦν ἂν τὸ θεῖον ἁπλῆν ἔχει ἐνέργειαν, μίαν, ἀγαθὴν, πᾶσι πάντα ἐνεργοῦσαν, κατὰ τὴν ἡλιακὴν ἀκτῖνα, ἥτις πάντα θάλπουσα ἐν ἑκάστῳ κατὰ τὴν φυσικὴν ἐπιτηδειότητα, καὶ δεκτικὴν δύναμιν ένεργεῖ. Τοῦ αὐτοῦ. Ὁ μὲν Θεὸς, ὡς αὐτοῦ παρξις ὤν, καὶ αὐτοαγαθότης, καὶ αὐτοσοφία, μᾶλλον δὲ καὶ ὑπὲρ ταῦτα, οὐδὲν ἔχει τὸ σύνολον ἐναντίον· τὰ δὲ κτίσματα, ὡς πάντα μὲν μεθέξει, καὶ χάριτι τὴν ὕπαρξιν ἔχοντα, τὰ δὲ λογικά, καὶ νοερά, καὶ ὡς τὴν ἀγαθότητος, καὶ σοφίας ἐπιτηδειότητα κεκτημένα, ἔχουσιν ἐναντίον, τῇ μὲν ὑπάρξει τὸ μὴ ὑπάρχειν, τῇ δὲ τῆς ἀγαθότητος καὶ· σοφίας ἐπιτηδειότητι κακίαν καὶ ἀγνωσίαν. Καὶ τὸ μὲν ὑπάρχειν ἀεὶ, ἢ μὴ ὑπάρ χειν ταῦτα ἐν τῇ ἐξουσίᾳ τοῦ πεποικότος ἐστὶ, τὸ δὲ μετέχειν τῆς ἀγαθότητος αὐτοῦ καὶ τῆς σοφίας, ἢ μὴ μετέχειν, ἐν τῇ βουλήσει τῶν λογικῶν ὑπάρ χει.

Τοῦ αὐτοῦ. Οἱ μὲν Ἕλληνες ἐξ αἰδίου λέγοντες συνυπάρχειν τῷ Θεῷ τὴν τῶν ὄντων οὐσίαν, τὰς περὶ αὐτὴν ποιότητας ὕστερον ἐξ αὐτοῦ λαβοῦσαν, τῇ μὲν οὐσίᾳ οὐδὲν λέγουσιν ἐναντίον εἶναι, ἐν ταῖς ποιό τησι δὲ μόναις εἶναι τὴν ἐναντίωσιν· ἡμεῖς δὲ μόνον τὴν θείαν οὐσίαν μηδὲν ἔχειν ἐναντίον δογματίζοντες, ὡς μόνην κυρίως ἄπειρον τῇ τῶν ὄντων οὐσία ἐναντίον εἶναι τὸ μὴ ὂν λέγομεν, ἐπεὶ καὶ ἐκ τοῦ μὴ ὄντος αὐτὴν ὑπέστησε. Καὶ κείσθαι μὲν ἐν τῇ ἐξου σίᾳ τοῦ κτίσαντος τὸ εἶναι, ἢ μὴ εἶναι αὐτὴν, βούλεσθαι δὲ αὐτὸν, ὡς ἀγαθὸν, εἶναι αὐτὴν καὶ δια μένειν τῇ παντοκρατορική δυνάμει αὐτοῦ διακρατου· μένην Τοῦ αὐτοῦ. Πάσα οὐσία τὸν ἴδιον ὅρον ἑαυτῇ συνεισάγουσα, τουτέστιν οριζομένη, ἀρχὴ πέφυκεν εἶναι τῆς ἐπιθεωρουμένης αὐτῇ κατὰ δύναμιν κινήσεως. Πάσα δὲ ουσιώδης πρὸς ἐνέργειαν κίνησις μεσότης ἐστὶ με τεπινοουμένη μὲν τῆς οὐσίας, προεπινοουμένη δὲ τῆς ἐνεργείας. Καὶ πᾶσα ενέργεια τῷ κατ' αὐτὴν λόγῳ φυσικῶ; περιγραφομένη τέλος ἐστὶ τῆς πρὸ αὐτ τῆς κατ' ἐπίνοιαν θεωρουμένης ουσιώδους κινήσεως. Ο δὲ θεὸς οὔτε ἀρχή ἐστιν, οὔτε μεσότης, οὔτε τέλας. Ταῦτα γὰρ τῶν χρόνῳ διαιρετῶν εἰσι γνωρίσματα, εἴποι δ' ἄν τις ὅτι καὶ τῶν αἰῶνι συνορωμέ νων. Ο γὰρ χρόνος, μετρουμένην ἔχων τὴν κίνησιν, ἀριθμῷ περιγράφεται. Ο δ' αιών, συνεπινοουμένην ἔχων τῇ ὑπάρξει τὴν πότε κατηγορίαν, πάσχει διάστασιν, ὡς ἀρχὴν τοῦ εἶναι λαβών. Εἰ δὲ χρόνος καὶ αἰὼν οὐκ ἄναρχα, πολλῷ μᾶλλον τὰ ἐν τούτοις. περιεχόμενα. Ο Θεὸς τοίνυν οὔτε οὐσία ὤν, ἵνα μὴ ἀρχὴ νομισθείη, οὔτε δύναμις, ἵνα μὴ μεσότης, ούτε Ενέργεια, ἵνα μὴ τέλος, ἔστιν οὐσιοποιὸς, καὶ ὑπερούσως οντότης, καὶ δυναμοποιὸς, καὶ ὑπερδύναμος πανσθένεια, καὶ πάσης ενεργείας δραστική, καὶ ἀτελεύτητος ἕξις. Καὶ συντόμω; εἰπεῖν πάσης οὐσίας, καὶ δυνάμεως, καὶ ἐνεργείας, ἀρχῆς τε, καὶ μεσότητος, καὶ τέλους ποιητική. Τοῦ αὐτοῦ. ' Ἀρχὴ πάσα, καὶ μεσότης, καὶ τέλος τὴν σχετικὴν δι' όλου κατηγορίαν οὐκ ἤρνηται. Ὁ δὲ Θεὸς καθό του πάσης σχέσεως ὑπάρχων ἀπειράκις ἀπείρως ἀνώτερος, οὔτε ἀρχή ἐστιν, οὔτε μεσότης, οὔτε τέλος, οὐδέ τι ἕτερον τῶν ἐν οἷς θεωρεῖσθαι κατὰ τὴν σχέσιν ἡ τοῦ πρός τι δύναται κατηγορία. Τοῦ αὐτοῦ. Αρχὴ τῶν ὄντων, καὶ μεσότης, καὶ τέλος λέγεται ὁ Θεὸς, ἀλλ᾽ ὡς ἐνεργῶν, οὐχ ὡς πάσχων, ὥσπερ καὶ άλλα πάντα, οἷς παρ' ἡμῶν ὀνομάζεται. ᾿Αρχὴ μὲν γὰρ ἐστιν, ὡς δημιουργός, μεσότης δὲ, ὡς προνητής, τέλος δὲ, ὡς περιγραφή. • Έξ αὐτοῦ γάρ, ο φησί, ο καὶ δι' αὐτοῦ, καὶ εἰς αὐτὸν τὰ πάντα. Τοῦ αὐτοῦ. Οὐδὲν τῶν ὄντων αὐτενέργητον· τὸ δὲ μὴ αὐτενέργητον οὐδ᾽ ἀναίτιον. Τὸ δὲ μὴ ἀναίτιον οὐδ᾽ ἀκί νητον· τὸ δὲ μὴ ἀκίνητον δι᾿ αἰτίαν κινεῖται πάν- - TIT. III. Ejusdem. Græci, qui dicunt rerum essentiam ab onini æternitate simul fuisse cum Deo, qualitates autem ab eo post accepisse, essentiæ nihil esse contrarium asserunt, sed in qualitatibus solis contraria reperiri. Nos autem, qui solam divinam essentian quia sola proprie sit inânita, nihil habere contrarium tradimus, rerum essentiæ contrarium esse ipsum non esse dicimus. Quippe quæ ex nibilo facta est. In ejus autem, qui illam creavit, esse potestate, ut ipsa ver sit vel non sit. Verum ipsi, nempe bono, placere, ut sit, maneatque omnipotenti ipsius virtute conservata. Ejusdem. Omnis essentia proprio termino circumscripta, el definita, principium est ejus motus, qui potentia in ipsa consideratur. Oinnis autem essentiæ motus medium quiddam est. Nam et essentiam sequitur, et actionem antecedit. Et omnis actio propria ipsius ratione naturaliter circumscripta ûnis est illius motus, qui ab essentia proficiscitur. Verum Deus nec principium, nec medium, nec finis est. fli namque sunt earum rerum termini, quæ tempore dividuntur, et quæ simul cum sæculo, ut aliquis dicat, cernuntur. Tempus enim, cum ejus mensura sil motus, numero circumscribitur. Sæculum auteni, quoniam cum ejus essentia, categorica, sive (ut trita et vulgata jam voce utar) prædicamentum, quando simul intelligitur subit divisionem, et exsistendi principium sumit. Quod si tempus, et sæculum non carent principio, multo minus ea, quæ tempore et sæculo continentur. Deus igitur neque essentia est, ne principium dicatur; nec potentia, ne medium vocetur; nec actio, ne finis nominetur. Sed effector essentiæ, essentiaque præstantior; et effector potentia, potentiaque valentior; et omnis actionis habitus nunquam desinens. Atque, ut breviter dicam, omnis essentiæ, et potentiæ, et actionis, et principii, et medii, et finis auctor. Ejusdem. One principium et medium, et finis habitus omnino categoriam non effugiunt. Deus autem omni plane habitu cum sit superior, nec principium est, nec medium, nec fuis, nec aliud quidquam eorum, in habitus categoria considerantur, vel cuin aliquo conferuntur. Ejusdem. Rerum principium et finis dicitur Deus, sed non ut agens, aut patiens, id, quod intelligendum est in omnibus nominibus, quæ ipsi tribuuntur; sed principium est ut effector medium ut moderator. Anis ut circumscriptio: ex ipso enim, et per ipsum, et in ipsum omnia. ' Ejusdem. Nihil eorum, quæ sunt, seipsum facit. Quod autein a se non est factum, causa non caret. Quod causa non caret, nou est immobile. Quod immobile non

αἰτίας, δι' ήν, καὶ πρὸς ἦν ποιεῖται τὴν κίνησιν. Οὐδὲν γὰρ τῶν κινουμένων κινεῖσθαι πέφυκεν ἀναι τίως. ᾿Αρχὴ δὲ πάσης κινήσεως φυσικῆς ἡ τῶν κι νουμένων γένεσις. Αρχὴ δὲ τῆς τῶν γεγενημένων γενέσεως ὁ θεὸς, ὡς γενεσιουργός· τῆς δὲ τῶν γε γενημένων φυσικῆς κινήσεως τέλος ἡ στάσις ἐστὶν ἣν ποιεῖ μετὰ τὴν διάβασιν τῶν πεπερασμένων ἡ ἀπειρία, ἐν ᾗ, διὰ τὸ μὴ εἶναι διάστημα, πάσα καύ εται κίνησις τῶν φυσικῶς κινουμένων, Πάσης οὖν γενέσεώς τε καὶ κινήσεως, καὶ στάσεως τῶν ὄντων, ἀρχὴ, καὶ μεσότης, καὶ τέλος ὁ Θεὸς, ὡς ἐξ αὐτοῦ γεγενημένων, καὶ δι᾿ αὐτοῦ κινουμένων, καὶ εἰς αὐτὸν τὴν στάσιν ποιησομένων τὸν ὁρίζοντα καὶ αὐτὴν τὴν πάσης κινήσεως οριστικὴν ἀπειρίαν. cit, propter causam movetur omnino. Moveri igitur τως ενεργούμενον τὸ κινεῖσθαι φυσικῶς ὑπὸ τῆς naturaliter pendet a causa, per quam fit, et ad quam dirigitur´ipse motus. Nihil enim corum, quæ moventur, sine causa moveri natura patitur. Principium autem omnis motus naturalis, et eorum quæ moventur, generatio. Principium vero illorum quæ generata sunt, generationis, est Deus, ut auctor generationis. At finis motus naturalis est eorum quæ generata sunt, status, quem post transitum eorum, quæ transierunt, efficit infinitas illa in qua, quoniam nullum est spatium, cessat motus rerum, quz moventur naturaliter. Omnis ergo generationis, et motus, et status rerum principium, et medium, et Ginis est Deus. Quoniam et ex ipso genita sunt, et per ipsum moventur, et in ipsum sunt desituræ, qui ipsam quoque motus omnes definientem ac terminantem complectitur infinitatem. Ejusdem: Eorum, qua Gunt, quæque moventur; motionis et principium, et fnis est Deus, et eorum qui in ip· sum feruntur stabile, atque immobile firmamentum. Et omnium denique rerum terminus interminatus, et infinitus finis. Ejusdem. Homines certo quodam termino, boni, sapientes, et justi vocantur: Deus autem absolute dicitur bo. nus, et sapiens, et justus, et bonitas, et sapientia, et justitia, quippe qui est omnis virtutis essentia. Quamobrem qui virtutis est particeps, Dei particeps est, qui virtutis, ut diximus, essentia et fons cst. Ejusdem. Deus, qui cognitio per essentiam est, solam boni cognitionem habet, ut qui solius boni natura est. Omnis autem secundum Deum natura ratione prædita simplici mentis motu non potest eodem tem - pore boni et mali notitiam habere, cum unius contrarii cogritio, alterius contrarii naturaliter ignorantiam afferat. Sic etiam oculi non possunt eodem tempore sursum deorsumque, aut dextrorsum simul ac sinistrorsum contueri. Ejusdem. Et se ipsum Deus, et quæ sunt infra se cognoscit. Natura item ratione menteque prædita et Deum, et quæ infra Deum sunt, cognoscit; sed non eodem modo, quo Deus. Hic enim ex essentiæ suæ contemplatione seipsum per semetipsum intelligit. Et quæ sub ipso sunt, ex sapientia cognoscit sua, per. quam, et in quá condidit omnia. Illa vero et Deum cognoscit, dum illius, qui nullius rei particeps est, particeps fit, tum ex co, quod est; tum ex eo, quod bene,per gratiam est. Quæ autem sub Deo sunt, percipit, dum artificiosam in illis sapientiam ejus, et naturales ipsorum rationes comprehendit. Angeli tamen, ut qui mentes sunt puræ, sublimius intelli - gunt, demissius homines, ut qui corporis pondere deprimuntur. Τοῦ αὐτοῦ Ἔστιν ὁ Θεὸς ἀρχὴ τῆς τῶν γινομένων γενέσεως, καὶ τέλος τῆς τῶν κινουμένων κινήσεως, καὶ τῶν εἰς αὐτὸν φερομένων στάσις βάσιμος, καὶ ἀκίν νητος, καὶ παντὸς ὅρου δρος αόριστος, καὶ πέρας άπειρον Τοῦ αὐτοῦ. Οἱ μὲν ἄνθρωποι προσδιωρισμένως ἀγαθοὶ ἄνθρω που λέγονται, καὶ σοφοὶ ἄνθρωποι, καὶ δίκαιοι ανα θρωποι· ὁ δὲ Θεὸς ἀπολύτως ταῦτα, ἀγαθὸς, καὶ σοφὸς, καὶ δίκαιος, καὶ ἀγαθότης, καὶ σοφία, καὶ δικαιοσύνη, ὡς οὐσία πάσης ἀρετῆς. Ὁ τοίνυν ἀρε τῆς μετέχων μετέχει Θεοῦ τῆς οὐσίας, ὡς εἴρηται, καὶ πηγῆς τῆς ἀρετῆς. Τοῦ αὐτοῦ. Ὁ Θεὸς γνῶσις ὢν κατ᾽ οὐσίαν τὴν γνῶσιν τοῦ καλοῦ μόνην ἔχει, ἅτε μόνου τοῦ καλοῦ φύσις π Πᾶσα δὲ λογικὴ μετὰ Θεὸν φύσις ἔχειν ὁμοῦ καὶ κατὰ ταυτὸν ἐν τῷ τῆς διανοίας ἁπλῷ κινήματι καλοῦ καὶ κακοῦ γνῶσιν οὐ δύναται. Διότι πέτυχεν ἡ θατέρου τῶν ἀντικειμένων ἀλλήλοις γνῶσις ποιεῖν τῆς τοῦ ἑτέρου γνώσεως ἄγνοιαν. Καὶ γὰρ οὐδ' ὀφθαλμὸς ἄνω καὶ κάτω δύναται κατὰ ταυτὸν ἰδεῖν, ἢ δεξιὰ ἢ ἀριστερά. Τοῦ αὐτοῦ. Γινώσκει μὲν ὁ Θεὸς ἑαυτὸν, γινώσκει δὲ καὶ τὰ ὑπ' αὐτοῦ γεγονότα. Καὶ ἡ λογικὴ καὶ νοερά φύσις γινώσκει μὲν τὸν Θεὸν, γινώσκει δὲ καὶ τὰ ὑπ' αὐ τοῦ γεγονότα· ἀλλ' οὐχ ὡς ὁ Θεὸς γινώσκει, ούτω καὶ αὕτη. Ὁ μὲν γὰρ γινώσκει ἑαυτὸν ἐκ τῆς ματ καρίας ουσίας αὐτοῦ δι᾿ ἑαυτοῦ ἑαυτὸν θεώμενος· τὰ δὲ ὑπ' αὐτοῦ γεγονότα ἐκ τῆς σοφίας αὐτοῦ, δι' ἧς καὶ ἐν ᾗ τὰ πάντα ἐποίησεν. Ἡ δὲ γινώσκει τὸν Θεὸν μὲν μετοχὴ ὑπὲρ μετοχὴν ὄντα. Μετέχει γὰρ αὐτοῦ αὐτῷ τε τῷ εἶναι, καὶ τῇ πρὸς τὸ εὖ εἶναι ἐπιτηδειότητι, καὶ τῇ πρὸς τὸ ἀεὶ εἶναι χάριτι. Τα δὲ ὑπ' αὐτοῦ γεγονότα γινώσκει ἀναλήψει τῆς ἐν αὐτ τοῖς θεωρουμένης τεχνικής σοφία;, καὶ γνώσει τῶν ἐν τούτοις φυσικῶν λόγων. Πλὴν οἱ ἄγγελοι μὲν οἶκ νόες μόνον γινώσκουσιν ὑψηλότερον, οἱ δ' ἄνθρωποι οὐχ οὕτως, ἀλλ᾽ ὑφειμένων, διὰ τὸ συνεζευγμένον πάχος τοῦ σώματος.

' Τοῦ αὐτοῦ. PANOPLIA DOGMATICA. TIT. II Ὁ Θεὸς οὔτε γοῶν λέγεται κυρίως, ούτε νοούμε νος, ἵνα μὴ σύνθετος λογισθείη. Τό τε γὰρ γιουν συνεπιθεωρουμένην ἔχει τὴν τοῦ νοεῖν δύναμιν, το σε νοούμενον τὴν τοῦ νοεῖσθαι, 'Αλλ' οὐδὲ νέησις· ἡ γὰρ νόησις ἔχει φυσικῶς ὑποκειμένην δεκτικὴν αὐτῆ; εἰσίαν. Λοιπὸν οὖν ὑπὲρ ταῦτα πάντα, εἰ μὴ που νησιν αὐτὸν εἴποιμεν, αὐτὸ κατ' ουσίαν τοισι, καὶ ὅλον νόησιν, καὶ μόνον νόησιν, καὶ νόησιν ὑπὲρ νησιν.. Ejusclem.. Deus proprie nec intelligere dicitur nec intelligi, ne compositus existinetur. Nam quod intell'', αυujmctam habet intelligendi potestatem. Et quod intelligitur, potestatem habet conjunctam, ut inalligatur. Nec intelligentia proprie dicitur, siquidem intelligontia naturaliter essentiam subjectam habet ipsius intelligentiæ susceptricem. Reliquain igitur est, ut, post hæc omnia, cum non possimus Deum - hoc modo intelligentiam dicere, dicamus eum ipsam· per essentiam intelligentiam, et totam intelligentiam, et intelligentiam solam, atque 'onini intelligentia præstantiorem. Τοῦ αὐτοῦ, Ὁ Θεὸς οὔτε νοερῶς τὰ νερὰ γινώσκει, οὔτε αἰσθητῶς τὰ αἰσθητά. Αδύνατον γὰρ τὸν ὑπὲρ τὰ Ένα κατὰ τὰ ὄντα τῶν ὄντων ἀντιλαμβάνεσθαι. Λοιπὸν οὖν ὡς ἴδια θελήματα γινώσκει αὐτὰ, ἐπεὶ καὶ θέλων πάντα πεποίηκε. Τοῦ αὐτοῦ. Τους λόγου, πάντων τῶν γεγονότων ἔχων ὁ Θεὸς εφὸ τῶν αἰώνων ὑφεστῶτας ἐν ἑαυτῷ, κατ' αὐτοὺς τήν τε ἀόρατον καὶ τὴν ὁρατὴν ὑπεστήσατο κτίσιν, κατὰ τὸν δέοντα καιρὸν ποιῶν τά τε καθόλου καὶ τὰ καδέκαστον. Λόγος γὰρ ἑκάστου τῶν ὄντων προκαθηγήσατο, καθ' δν τοῦτο γέγονε. Τοιγαροῦν ἐν τῷ θεῷ πάντων οἱ λόγοι πεπήγασι, καθ' ους ταῦτα ἐκ μὴ ὅπων ἐποίησε, καὶ κατὰ τούτους τους λόγους γνώσει τα πάντα πριν γενέσεως αὐτῶν. Τούτους δὲ τοὺς λόγους ὁ ᾿Αρεοπαγίτης Διονύσιος προορισμούς καλεῖ, καὶ θεῖα θελήματα. Εκαστος οὖν κατὰ τὸν ἴδιον λόγον τὸν ὄντα ἐν τῷ Θεῷ κινηθεὶς, ἐν τῷ θεῷ γίνεται· καθὸ καὶ λέγεται τὸ, ο Εγνω Κύριος τοὺς ὄντας αὐτοῦ· ἡ ὥσπερ αὖθις παρὰ τοῦτον κινηθεὶς ἐκπίπτει τοῦ Θεοῦ· καθὰ καὶ λέγε καὶ τὰ, «Οὐκ οἶδα ὑμᾶς.» Τοῦ αὐτοῦ. Ὁ Θεὸς οὐ ποιοτήτων, ἀλλ' οὐσιῶν πεποιωμένων Αυτό δημιουργός. Τοῦ αὐτοῦ. Οἱ μὲν ἄνθρωποι πρὸς τὰ φαινόμενα βλέποντες κρίνουσι, περὶ ἃ οὐ πάντως ἐστὶν ἡ ἀλήθεια· ὁ δὲ Θεός τὸ ἀφανὲς κίνημα τῆς ψυχῆς τοῦ πράξαντος Ιδών, καὶ τὸν λόγον, καθ' δν ὥρμησε πρὸς τὴν πρά ξιν, ὀρθῶς καὶ δικαίως κρίνει τὰ παρὰ τῶν ἀνθρώτων πραττόμενα. Τοῦ αὐτοῦ. Οὐ πάντα λέγειν εὐπρεπές, ὅσα ὑποπίπτει ταῖς ἐννοίαις ἡμῶν. Οὐδένα μὲν γὰρ ἔχει Θεὸν ὁ Θεὸς, οὐὲ σέβεται ἄλλον, οὐδὲ εἰς τινὰ πιστεύει. Αθεον δὲ λέγειν τὸν Θεὸν καὶ ἀσεβῆ, καὶ ἄπιστον, άτοπον. Τὰ τοιαῦτα γὰρ ἡ μὲν ἔννοια ὑποβάλλει, ἡ δὲ εἰσέΓεια λέγειν οὐκ ἐπιτρέπει. 'Il Tim. u, 19. • Matth. ὁ 'Αρεοπ. ΔιοAd hac verba, τούτους δὲ νύσιος, Mosqueusis 1 hoc scholium habet: Ὁ δὲ Ejusdem. Deus nec intelligentia cognoscit intelligibilia, nec· sensu‘sensibilia. Neque enim fieri potest, ut qui rebus est excellentior, res percipiat ea ratione, qua se vicissim ipsæ percipiunt: restat igitur, ut 'ca' tanquam proprias voluntates intelligat, quandoquidèm et volens fecit omnia. Fjusdem. Rationes omnium reruin ante serula habens in se Deus, ex illis omnia, quæ vel mente, vel sensu percipiuntur, procreavit, opportuno tempore tum universa, tum singula constituens. Singulis enim rebus praecessit ratio, qua ita sunt facta. Quamobremn rationes omnium, in Deo erant fixæ, quibus eas ex nihilo fecit. Atque his quidem rationibus cognoscit omnia prius, quam flant. He vero a Dionysio Areopagita præfinitiones et divinæ voluntates appellantur. Quapropter si ex propria quisque ratione in Deo exsistente moveatur, in Deo est. Ex quo illud dicitur: «Novit Dominus,qui sui sunt F., Sin praeter illam moveatur, a Deo excidit. Ex quo illud: «Non wovί νο; 1. Ejusdem. Deus nou qualitatum, sed essentiarum quæ factæ sunt, effector est. Ejusdem. Homines ea, quæ cernuntur, in quibus veritas omnino non est, spectantes judicant. Deus autem occultum animi motum agentis intuens, et rationer, qua ad agendum adductus est, recte et juste judicat ea quæ ab hominibus funt. Ejusdem. Non omnia, quæ cogitationibus nostris imbecillis occurrunt, digne decoreque possunt explicari. Nullum habet Deum Deus, nec alium colit, nec in aliquem credit. Num igitur aut sine Deo Deus? ´aut impius? aut infidelis? Minime vero. Hæc igitur et horum similia suggerit cogitatio, sed pictas eloqui non permittit. Πλάτων καὶ οἱ περὶ αὐτὸν ἰδέας τούτους ὠνόμα. του. ΜΑΤΥΜΑΙ,

IGABENI Item communiter de Deo, Joannis Damasceni ex Ετι περὶ Θεοῦ κοινῶς τοῦ Δαμασκηνοῦ κερά capite 11, Quoniam autem plurima de Deo, corporibus affini quadam ratione in sacris Litteris symbolice ac per ſigurám dicta reperimus; illud noscamus ! oportet, fieri non posse, ut nos qui homines sumus, crassaque carne involvimur, divinas illas, et excelsas; immaterialesque Divinitatis actiones intelligamus ae sermione complectamur, nist figuris et imaginibus, signisque naturæ nostræ consentaneis utamur. Quocirca ea omnia quæ corporea vel paululum ratione de Deo enuntiata sunt, figurate dicta sunt, altioremque sensum includunt quippe cum Deus simplex omnisque figuræ expers éxsistat. Igitur per oculos, et palpebras, visumque Dei, viin ipsius rerum omnium inspectricem, atque ejusmodi cognitionem intelligamus, quam res nulla fugiat: ut nimirum sensus ministerio perfectior nobis atque certior cognitio accedat. Per aures et auditum ipsius ad ignoscendum propensionem atque in excipiendis precibus nostris benignitatem. Solemus enim per · húne sensum iis qui nobis supplices sunt, mites nos facilesque præbere; benignius videlicet aurein ipsis admoventes. Per os ac locutionem, νοJuntatis ipsius declarationem accipimus. Quippe nos quoque abdita cordis sensa per os et sermó - nem promimus. Per cibum el potum, promptum nostrum ad voluntatem accessum. Etenim nos quoque necessarium naturæ appetitum explemus per gustus secursum. Per olfactum, vim eam, qua cogitationem ac benevolentiam gratam accepiamque habet. Siquidem et nos odorum fragrantiam per hunc sensum excipimus. Per faciem, ipsius per opera demonstrationein ac ostensionem. Quando quidem nos quoque ex vultu oreque paIam dignoscimur. Per manus, actionem illam, qua opera sua ɔbsolvit. Nam nos etiam utilissima quæque et præstantissima opera nostris manibus efficimus. Per dexteram, ipsius in rebus secundis opem et auxilium; ex eo nempe quod nos in rebus insignioribus, quæque plurimum roboris requirunt, dextra potius utimur manu. Per tactun, certissimam ipsius minutissimarum ac occultissimarum rerum explorationem et exactionen: ob id scilicet, quod illi quoque, quos contrectamus, nihil in se occultare queant. Per pcdes et incessionem, adventum ipsius et præsentiam, vel ad opem egentibus ferendam, vel ad hostes ulciscendos, vel ad rem aliam gerendam: quod nimirum nobis quoque hoc pedes præstent, ut ad locum aliquem perveniamus. Per jusjurandum, consilii ejus immutabilitatem: quod apud nos interposito jurejurando mutua pacta firmentur. Per iram. et furorem, infensam ejus erga malitiam voluntɔtem ac odium, Nam et nos ca quæ cum voluntate et sententia nostra pugnant odio habentes, in iram prorumpimus. Per obliλαιον ια'. Ἐπεὶ δὲ πλεῖστα περὶ Θεοῦ σωματικώτερον ἐν τῇ θείᾳ Γραφῇ συμβολικῶς εἰρημένα εὑρίσκομεν, εἰδέ και χρή, ὡς ἀνθρώπους όντας ἡμᾶς, καὶ τὸ παχύ τοῦτο σαρκίον περικειμένους, τας θείας, καὶ ὑψηλὰς, καὶ ἀθλους τῆς Θεότητος ενεργείας νοεῖν ἢ λέγειν ἀδύνατον, εἰ μὴ εἰκόσι καὶ τύποις καὶ συμβόλοις τοῖς καθ᾿ ἡμᾶς χρησαίμεθα *. Οσα τοίνυν περὶ Θεοῦ σωματικώτερον εἴρηται, συμβολικῶς ἐστι λελεγμένα· ἔχει δὲ ὑψηλοτέραν διάνοιαν· ἁπλοῦν γὰρ τὸ θεῖον καὶ ἀσχημάτιστον. Οφθαλμοὺς μὲν οὖν Θεοῦ, καὶ βλέφαρα, καὶ ὅρασιν, καὶ τὴν ἁπάντων ἐποπτικὴν αὐτοῦ δύναμιν, καὶ τὸ ἀλάθητον τῆς αὐτοῦ γνώσεως ἐννοήσωμεν, ἀπὸ τοῦ παρ' ἡμῖν διὰ ταύτης τῆς αἰ β σθήσεως έντελεστέραν γνῶσιν τε καὶ πληροφορίας ἐγγίνεσθαι. τα δὲ καὶ ἀκοὴν, τὸ ἐξιλεωτικὸν αὐτ τοῦ, καὶ τῆς ἡμετέρας δεκτικόν δεήσεως. Καὶ γὰρ ἡμεῖς τοῖς τὰς ἱκεσίας ποιουμένοις, διὰ ταύτης τῆς αἰσθήσεως εὐμενεῖς γινόμεθα, γνησιώτερον αὐτοῖς τὸ οἷς ἐπικλίνοντες. Στόμα δὲ καὶ λαλιὰν, τὸ ἐνδει κτικὸν τῆς βουλήσεως αὐτοῦ, ἐκ τοῦ παρ' ἡμῖν διὰ στόματος καὶ λαλιᾶς σημαίνεσθαι τὰ εγκάρδια χρήσ ματα. Βρῶσιν δὲ καὶ πόσιν, τὴν ἡμετέραν πρὸς τὸ αὐτοῦ θέλημα συνδρομήν. Καὶ γὰρ ἡμεῖς, διὰ τῆς γευστικῆς αἰσθήσεως, τὴν τῆς φύσεως ἀναπληρούμεν ἀναγκαίαν όρεξιν. Οσφρησιν δὲ τὸ ἀποδεικτικὴν τῆς πρὸς αὐτὸν ἐννοίας τε καὶ εὐνοίας, ἐκ τοῦ παρ' ἡμῖν διὰ ταύτης τῆς αἰσθήσεως, τὴν τῆς εὐωδίας ἀποδοχὴν G ἐγγίνεσθαι. Πρόσωπον δὲ, τὴν δι' ἔργων αὐτοῦ ἔνδει ξίν τε καὶ ἐμφάνειαν, ἐκ τοῦ τὴν ἡμετέραν εμφά νειαν διὰ προσώπου γίνεσθαι. Χείρας δὲ, τὸ ἀνυση τὸν τῆς ἐνεργείας αὐτοῦ. Καὶ γὰρ ἡμεῖς τὰ χρειώδης καὶ μάλιστα τιμιώτερα διὰ τῶν οἰκείων κατορθού μεν χειρῶν. Δεξιὰν δὲν τὴν ἐπὶ τοῖς αἰδίοις αὐτοῦ βοήθειαν, ἐκ τοῦ καὶ ἡμᾶς μᾶλλον ἐπὶ τῶν εὐσχημο. τέρων, καὶ τιμιωτέρων, καὶ πλείστης ισχύος δεομέ νων τῇ δεξιᾷ κεχρῆσθαι. Ψηλάφησιν δὲ, τὴν ἀκριβε στέραν αὐτοῦ, καὶ τὴν λίαν λεπτών τε, καὶ κρυπτών διάγνωσιν τε, καὶ εἴσπραξιν, ἐκ τοῦ παρ' ἡμῖν μὴ δύνασθαι τοὺς ψηλαφωμένους ἐν ἑαυτοῖς τι κρύπτειν. Μόδας δὲ καὶ βάδισιν, τὴν πρὸς ἐπικουρίαν τῶν δεθ μένων, ἢ ἐχθρῶν ἄμυναν, ἢ ἄλλην τινα πράξιν, Ελευσίν τε, καὶ παρουσίαν, ἐκ τοῦ παρ' ἡμῖν διὰ τῆς τῶν ποδῶν χρήσεως ἀποτελεῖσθαι τὴν ἄφιξιν. ῞Ορχον δὲ, τὸ ἀμετάθετον τῆς βουλῆς αὐτοῦ, ἐκ τοῦ παρ' ἡμῖν δι᾿ ὅρκου τὰς πρὸς ἀλλήλους βεβαιοῦσθαι συν θήκας. ὀργὴν δὲ καὶ θυμὸν, τὴν πρὸς τὴν κακίαν ἀπέχθειάν τε καὶ ἀποστροφήν. Καὶ γὰρ ἡμεῖς τὰ εναντία τῆς γνώμης μισοῦντες ὀργιζόμεθα. Λήθην δὲ, καὶ ὕπνον, καὶ νυσταγμὸν, τὴν ὑπέρθεσιν τῆς τῶν ἐχθρῶν ἀμύνης, καὶ τὴν τῆς συνήθους πρὸς τοὺς οἰκείους βοηθείας ἀναβολήν· καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν πάντα τὰ σωματικῶς εἰρημένα ἐπὶ Θεοῦ, κεκρυμμέ νην ἔχει τινὰ ἔννοιαν, ἐκ τῶν καθ᾿ ἡμᾶς τὰ ὑπὲρ ἡμᾶς ἐκδιδάσκουσαν, εἰ μή τι περὶ τῆς σωματικής τοῦ Θεοῦ Λόγου ἐπιδημίας εἴρηται. Αὐτὸς γὰρ πάντα τὸν ἄνθρωπον σ' διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν ἀνεδέ-

ΡΑΝΟΙ ΣΤΑ DOGMATICA. TIT. HIİ. ξατο, ψυχὴν νοεράν, καὶ σῶμα, καὶ τὰ τῆς ἀνθρ- vionem, somnum et dormitationem, animadverπίνης φύσεως ἰδιώματα, τά τε φυσικὰ καὶ ἀδιάβλη sionis in hostes dilationem, temporisque moras in' τα πάθη. auxilio consueto ferendo iis quos charos ac necessarios habet. Denique, ut uno verbo dicam, in iis omnibus quæ de Deo corporeo modo enuntiantur, abstrusus quidam sensus inest, quo per illa quæ nobis congruunt, ea quæ supra nos sunt edocemur: nisi forte quidpiam de corporeo Dei adventu dictum est. Nam ipse totum hominem salutis nostræ causa suscepit; hoc est animam intelligentem, et corpus, atque humane natura proprietates, necnon naturales, nullique reprehensioni obnoxias passiones. Ejusdem de loco, ex cap.13. Locus corporcus est terminus continentis, quatenus continet id, quod continetur. Exempli gratia, aer continet hocce 'corpus. Verum non tolus, qui comprehendit aer, comprehensi corporis locus est, sed aeris ambientis extremitas, quæ corpus comprehensum attingit. Quod auten continet, omniuo Τοῦ αὐτοῦ περὶ τόπου. Κεφάλαιον την Τόπος ἐστὶ σωματικός πέρας τοῦ περιέχοντος, το περιέχεται τὸ περιεχόμενον. Οἷον ὁ ἀήρ περ ρέχει, τὸ δὲ σῶμα περιέχεται. Οὐχ ὅλος δὲ ὁ περι ἔχων ἀὴρ τόπος ἐστὶ τοῦ περιεχομένου σώματος, ἀλλὰ τὸ τέλος τοῦ περιέχοντος αέρος τὸ ἐφαπτόμενον τοῦ περιεχομένου σώματος. Ἐστὶ δὲ καὶ νοητός τόπος, ἔνθα νοεῖται, καὶ ἔστιν ἡ νοητὴ καὶ ἀσώματος in eo non est, quod continetur. Est etiam locus φύσις· ἐνθαπέρ ἐστι καὶ ἐνεργεῖ, καὶ οὐ σωματικῶς intelligibilis, ubi intelligitur et est natura intelliπεριέχεται, ἀλλὰ νοητῶς. Οὐ γὰρ ἔχει σχήμα, ένα gibilis, et incorporea. Ubi adest, et agil, et ratione σωματικώς περισχεθῇ. Ο μὲν οὖν Θεὸς ἄῦλος ὢν, non corporea, sed intelligibili continetur. Neque καὶ ἀπερίγραπτος ἐν τόπῳ οὐκ ἔστιν. Αὐτὸς γὰρ enim figuram· habet, ut ratione corporca comἑαυτοῦ τόπος ἐστὶν ὁ τὰ σύμπαντα πληρῶν, καὶ prehendatur. Quare Deus, cum materiæ sit expers, ὑπὲρ τὰ πάντα ὤν, καὶ αὐτὸς συνέχων τὰ πάντα. et circumscribi nequeat, in loco non est. Ipse Λέγεται δὲ καὶ ἐν τόπῳ εἶναι, καὶ λέγεται τόπος enim sui ipsius est locus, qui omnia implet, et Θεοῦ, ἔνθα ἔκδηλος ἡ ἐνέργεια αὐτοῦ γίνεται. Αὐτὸς supra omnia est, et complectitur ominia. Dicitur γὰρ διὰ πάντων ἀμιγῶς διήκει, καὶ πᾶτι μεταδίδωσι tamen et in loco esse, et Dei locus dicitur, ubi τῆς ἑαυτοῦ ἐνεργείας κατὰ τὴν ἑκάστου ἐπιτηδειό- actio ejus perspicua ft. Ipse enim per omnia τητα καὶ δεκτικὴν δύναμιν, φημὶ δὴ τήν τε φυσικὴν transit sine mistione, et actionem suam omnibus καὶ προαιρετικὴν καθαρότητα. Καθαρώτερα δὲ τὰ communicat pro apta cujusque ad suscipiendum ἄλλα τῶν ὑλικῶν, καὶ τὰ ἐνάρετα τῶν κακίᾳ συνε- facultate. Puritatem dico, et naturalem, et volun ζευγμένων. Λέγεται τοιγαροῦ Θεοῦ τόπος ὁ πλέον tariam. Puriora autem sunt, quæ materia carent, μετέχων τῆς ἐνεργείας καὶ τῆς χάριτος αὐτοῦ. Διὰ quam quæ in materia depressa sunt: et quæ virτοῦτο ὁ οὐρανὸς αὐτοῦ θρόνος. Ἐν αὐτῷ γάρ εἰσιν tute sunt prædita, quam ea, quæ sunt cum vitiis Η ποιοῦντες τὸ θέλημα αὐτοῦ ἄγγελοι, καὶ ἀεὶ δοξά- conjuncta. Dicitur igitur Dei locus, qui plus habet ζοντες αὐτόν. Αύτη γὰρ αὐτῷ ἀνάπαυσις, καὶ ἡ γῆ actionis ejus et gratia. Idcirco sedes ipsius appelὑποπόδιον τῶν ποδῶν αὐτοῦ. Ἐν αὐτῇ γὰρ διὰ σαρ latur cœlum, quod fin eo sunt angeli, qui ejus κὸς τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. Ποῦς δὲ Θεοῦ ἡ obtemperant voluntati, et eum semper collaudant. Αγία σὰρξ αὐτοῦ διαφόρως ὠνόμασται. Λέγεται καὶ Hæc enim ipsi quies est. Et terra scabellum dicitur ἡ Ἐκκλησία τόπος Θεοῦ. Ταύτην γὰρ εἰς δοξολογίαν pedum ipsius. In hac enim per carnem cum boni αὐτοῦ, ὥσπερ τι τέμενος ἀφωρίσαμεν, ἐν ᾧ καὶ τὰς nibus versatus est. Pes autem Dei sancta ejus caro πρὸς αὐτὸν ἐντεύξεις ποιούμεθα. Ομοίως καὶ οἱ τότ multifariam est appellata. Dicitur et eccles a ται, ἐν οἷς ἐκδῆλος ἡμῖν ἡ ἐνέργεια αὐτοῦ, εἴτε δια locus Dei. Hanc enim ad ejus gloriam, ut tenσαρκός, είτε ἄνευ σώματος γέγονε, τόποι Θεοῦ λέ plum, constituimus, in quo preces etiam ad eu γονται. Ιστέον δὲ ὅτι τὸ θεῖον ἀμερές ἐστιν, ὅλον fundimus. Similiter et ea loca, in quibus ejns ὁλικῶς πανταχοῦ δν, καὶ οὐ μέρος ἐν μέρει σωματι opera manifesta sunt, quæ vel in carne egit, vel χῶς διαιρούμενον, ἀλλ' ὅλον ἐν πᾶσι, καὶ ὅλον sine corpore, loca dicuntur Dei. Sciendum est ὑπὲρ τὸ πᾶν. Ὁ δὲ ἄγγελος σωματικῶς μὲν ἐν τό autem, Deum in partes non dividi, sed esse ubique πῳ οὐ περιέχεται, ὥστε τυποῦσθαι καὶ σχηματίζει totum omnino, et non partem in parte, quo pacto σθαι, ὅμως λέγεται ἐν τόπῳ εἶναι, διὰ τὸ παρεῖναι corpora dividuntur. Sed totum in omnibus, et νητῶς, καὶ ἐνεργεῖν κατὰ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν, καὶ totum super omnia. Angelus vero ratione quidem μὴ εἶναι ἀλλαχοῦ, ἀλλ᾽ ἐκεῖσε νοητῶς περιγράφε- corporea in loco non continetur, quasi formam, σθαι, ἔνθα ἐνεργεῖ. Οὐ γὰρ δύναται κατὰ ταυτὸν ἐν figuramque suscipiat; attamen in loco esse dicitur διαφόροις τόποις ἐνεργεῖν. Μόνου γὰρ Θεοῦ ἐστι τὸ propterea quod intelligentia præsto est, et agit, πανταχοῦ κατὰ ταυτὸν ἐνεργεῖν. Ὁ μὲν γὰρ ἄγγε ut congruit naturæ ipsius, et non esse alibi, sed 1»; τάχει φύσεως, καὶ τῷ ἑτοίμως, ήγουν ταχέως, illic, ubi agit, intelligentia contineri. Nequit enim μεταβαίνειν, ἐνεργεῖ ἐν διαφόροις τόποις, τὸ δὲ eodem tempore diversis in locis esse. Nam solius θεῖον πανταχοῦ ὄν, καὶ ὑπὲρ τὸ πᾶν, πανταχοῦ κα est Dei ubique agere eodein tempore. Angelus τὰ ταυτὸν διαφόρως ενεργεί μιᾷ καὶ ἁπλῇ ἐνεργεία. enim naturali celeritate, qua prompte, citoque Ἡ δὲ ψυχὴ συνδέδεται τῷ σώματι ὅλη ὅλῳ, καὶ ex uno in alium locum pertransit, in diversis locis οὐ μέρος μέρει, καὶ οὐ περιέχεται ὑπ' αὐτοῦ, ἀλλὰ agit. Deus autem cum sit ubique, et super omnia,

ubique eodem tempore varie agit una et simplici περιέχει αὐτό, ὥσπερ πῦρ σίδηρον. Καὶ ἐν αὐτῷ actione. At animus corpori devinctus est, et lotus οὖσα τὰς οἰκείας ἐνεργείας ἐνεργεῖ. toli conjunctus, non autem pars parti copulatus, nec continetur a corpore, sed ipsum continet ut ignis ferrum. Et in ipso manens actiones proprias exsequitur. Ejusdem. Τοῦ αὐτοῦ. Id, quod circumscriptum est, aut loco, aut tempore, aut comprehensione continetur. Quod autem non est circumscriptum horum nullo' comprehenditur. Solus igitur Deus non est circumscriptus, quippe qui principium finemque non habet, et omnia continet, et nulla comprehensione continetur. Solus enim nec comprehendi, nec definiri, noc ab ullo cognosci potest, sed ipse se solus novit. Angelus vero et tempore circumscribitur, nam esse cepit, et loco, licet, ut diximous, intelligibili, et comprehensione. Nam et se mútuo angeli aliqua ex parte naturaliter cognoscunt, et a procreatore perfecte comprehenduntur. Corpora autem et principio, et fine, et loco corporeo, et compreliensione sunt circumscripta. Περιγραπτὸν μὲν ἐστι τὸ τόπῳ ἢ χρόνῳ ἢ καταλήψει περιλαμβανόμενον· ἀπερίγραπτον δὲ τὸ μηδενὶ τούτων περιεχόμενον. 'Απερίγραπτον μὲν οὖν μόνον ἐστὶ τὸ θεῖον, ἄναρχον δν καὶ ἀτελεύτητον, καὶ πάντα περιέχον, καὶ μηδεμιά καταλήψει περι εχόμενον μόνον γάρ ἐστιν ἀκατάληπτον καὶ ἀόριστον, ὑπ' οὐδενὸς γινωσκόμενον, αὐτὸ δὲ μόνον ἑαυτοῦ θεωρητικόν· ὁ δὲ ἄγγελος καὶ χρόνῳ περιγράφεται, ἤρξατο γὰρ τοῦ εἶναι, καὶ τόπῳ, εἰ καὶ νοητῶς, ὡς προείπομεν, καὶ καταλήψει· καὶ ἀλλήλων γὰρ τὴν φύσιν ἴσασι ποσῶς, καὶ ὑπὸ τοῦ κτίστου ορίζονται τέλεον· τὰ δὲ σώματα καὶ ἀρχῇ, καὶ τέλει, καὶ τόν πως σωματικῷ, καὶ καταλήψει. TITULUS IV. Divinam naturam comprehendi non posse. Magni Gregorii Theologi, ex oratione in diem Natalem Domini nostri Jesu Christi, ' Περὶ τοῦ ἀκατάληπτον εἶναι τὴν θείαν φύσιν. Τοῦ μεγάλου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου, ἐκ τοῦ λόγου τοῦ εἰς τὰ γενέθλια τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Θεὸς ἦν μὲν ἀεὶ, καὶ ἔστι, καὶ ἔσται· μᾶλλον δὲ ἔστιν ἀεί. Τὸ γὰρ ἦν, καὶ ἔσται, τοῦ καθ' ἡμᾶς χρόνου τμήματα, καὶ τῆς ρευστῆς φύσεως· ὁ δὲ ὧν ἀεὶ, καὶ τοῦτο αὐτὸς ἑαυτὸν ὀνομάζει, τῷ Μωϋσεί χρη ματίζων ἐπὶ τοῦ ὄρους. Ὅλον γὰρ ἐν ἑαυτῷ συλλαβὼν, ἔχει τὸ εἶναι, μήτε ἀρξάμενον, μήτε παυσόστον, πᾶσαν ὑπερεκπίπτον ἔννοιαν, καὶ χρόνου καὶ φύσεως· νῷ μόνῳ σκιαγραφούμενος, καὶ τούτο λίαν αμυδρῶς καὶ μετρίως, οὐκ ἐκ τῶν κατ' αὐτόν, ἀλλ' ἐκ τῶν περὶ αὐτὸν, ἄλλης ἐξ ἄλλου φαντασίας συλλεγομένης, εἰς ἔν τι τῆς ἀληθείας ἔνδαλμα, πρὶν κρατηθῆναι, φεῦγον, καὶ πρὶν νοηθῆναι, διαδιδράσκον· τοσαῦτα περιλάμπον ἡμῶν τὸ ἡγεμονικόν, καὶ ταῦτα κεκαθαρμένον, ὅσα καὶ ὄψιν ἀστραπής τάχος οὐχ ἱσταμένης. Ἐμοὶ δοκεῖν, ἵνα τῷ ληπτῷ μὲν ἔλκῃ πρὸς ἑαυτὸ (τὸ γὰρ τελέως ἄληπτον, · ἀνέλπιστον, καὶ ἀνεπιχείρητον), τῷ δὲ ἀλήπτῳ θαυ μάζηται, θαυμαζόμενον δὲ ποθῆται πλέον, ποθούμενον δὲ καθαίρῃ, καθαῖρον δὲ θεοειδεῖς ἀπεργάζηDeus, et erat semper, et est, et erit: vel, ut rectius loquar, semper est. Nam erat, et eril, nostri temporis, fluxaque naturæ segmenta sunt. Ille autem semper est, atque hoc modo seipsum nogninat, cum in monte Moysi oraculun edit '. Universum enim id, quod est, in se complectitur, nec principium habens, nec linem habiturum, vel- μενον, οἷόν τι πέλαγος οὐσίας· ἄπειρον καὶ ἀόριµt pelagus quoddam essentiæ immensum et interminatum, omnen, tum temporis, tum nature cogitationem superans; mente sola adumbratus is, ct quidem perexigue ac perobscure, non ex his quæ in ipso sunt, sed quæ circa ipsum: alia ex alio collecta specie ad unum quoddam veritatis simulacrum, priusquam teneatur, effugiens, et priusquam intel lectu percipiatur, se ipsum fuga proripiens: tantum principem nostri partem, eamque a vitiorum labe purgatam, collustrans, quantum conlorum aciem fulguris celeritas miuiune consistentis. lioc auten, mea quidem sententia, idcirco fit, ut quatenus comprehendi potest, nos ad se trabat (quod enim percipi omnino nequit, id nec sperat quisquam, nec ται, τοιούτοις δὲ γενομένοις, ὡς οἰκείοις, ἤδη assequi conatur); quatenus auten capi non potest, προσομιλῇ, τολμᾷ τι νεανικὸν ὁ λόγος, Θεὸς θεοῖς almirationem sui excitet, atque ex ipsa admiratione ενούμενός τε καὶ γνωριζόμενος, καὶ τοσοῦτον ἴσως, vehementius expetatur, expetitus purget, purgans ὅσον ἤδη γινώσκει τους γινωσκομένους. "Απειρον οὖν autem divinos efficiat, talesque cum redditi sunt, τὸ θεῖον καὶ δυσθεώρητον· καὶ τοῦτο πάντη καταcum iis jam, velut cum familiaribus, consuetudinem ληπτὸν αὐτοῦ μόνον, ἡ ἀπειρία· κἄν τις οἴηται τῷ habeat (metno ne hoc audacius a me dictum videri ἁπλῆς εἶναι φύσεως, ἢ ὅλον ἄληπτον εἶναι, ἢ possit), Deus diis unitus et cognitus, ac tantum for- τελέως ληπτόν. Τί γὰρ ἂς ἁπλῆς ἐστι φύσεως, ἐπιLasse, quantum jam eos, qui ipsi noti sunt, cogno- ζητήσωμεν. Οὐ γὰρ δὴ τοῦτο φύσις αὐτῷ ἡ ἁπλόscit. Immensus igitur et infinitus est Deus, et ad της· εἴπερ μηδὲ τοῖς συνθέτοις, μόνον τὸ εἶναι συνContemplandum difficilis: atque hoc solum omnino θέτοις. de ipso comprehendi potest, nempe quod immensus, et infinitus sit etsi quispiam existime., cum, quia simplicis naturæ sit, rationem hanc habere, ut, vel prorsus incomprehensibilis sit, vel prorsus ac perfecte comprehendi queat. Quid enim ille sit, qui naturam simplicem habet, exquiramus. Neque enim simplicitas illi natura est: quandoquidem nec compositis sola compositio. • Exod. 111. 14.

PANOPLIA DOGMATICA. - TIT. IV. Διχῆ δὲ τοῦ ἀπείρου θεωρουμένου, κατά τε ἀρχὴν καὶ τέλος (τὸ γὰρ ὑπὲρ ταῦτα, καὶ μὴ ἐν τού τους, άπειρον), ὅταν μὲν εἰς τὸν ἄνω βυθὸν τοῖς ἀποβλέψῃ, οὐκ ἔχων ὅποι στῇ καὶ ἀπερείσηται ταῖς περὶ Θεοῦ φαντασίαις, τὸ ἐνταῦθα ἄπειρον καὶ ἐνέχατον, ἄναρχον προσηγόρευσεν· ὅταν δὲ εἰς τὰ είναι καὶ τὰ ἑξῆς, ἀθάνατον καὶ ἀνώλεθρον· ὅταν δὲ συνέλῃ τὸ πᾶν, αἰώνιον. Αἰὼν γάρ, οὔτε χρό της ούτε χρόνου τι μέρος· οὐδὲ γὰρ μετρητόν· ἀλλ' διαφημῖν ο χρόνος, ηλίου φορά μετρούμενος, τοῦτο τις ἀἰδίοις, αἰῶν, τὸ συμπαρεκτεινόμενον τοῖς οὖσιν, αν τι χρονικὸν κίνημα, καὶ διάστημα. Jam vero, cum immensitas bifariam consideretur, nempe et principii, et finis ratione (namı quod supra hac est, ac nan in his, immensum. est); cum in superius profundum mens aspexit, non habens ubi consistat, formisque illis, quas de Deo concipit innitatur, immensum hoc et inextricabile, anarcbum, hoc est, principio carens, appellavit: cum autem ad inferiora et posteriora, immortale atque interitus expers; cum vero utrumque contraxit et collegit, æternum. Eternitas enim, nec tempus, nec temporis pars ulla est (nec enim in mensuramı cadit); sed quod nobis tempus est, 8()- lis motu definitum, hoc æternis ævum est, nimirum ille quasi temporalis quidam motus, et intervallum, quod simul cum æternis extenditur. Ejusdem, ex oratione de theologia. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ περὶ θεολογίας λόγου. θεὸν νοῆσαι μὲν χαλεπόν, φράσαι δὲ ἀδύνατον, Deum intellectu percipere difficile est: eloqui ὦ τις τῶν παρ' Ελλησι θεολόγων εφιλοσόφησεν, οὐκ autem impossibile, ut profanorum theologorum quiἐτέχνως ἐμοὶ δοκεῖ, ἵνα καὶ κατειληφέναι δόξῃ τὸ dam docuit, meo quidem judicio, non incallide, nempe χαλεπὸν εἰπεῖν, καὶ διαφύγῃ τῷ ἀνεκφράστῳ τὸν ἔλεγ ut ex eo quod intellectu difficilem affirmat, opinioγα. Ἀλλὰ φράσαι μὲν ἀδύνατον,ὡς ὁ ἐμὸς λόγος, νοῆ- nem hominibus afferat, se eum cognitione perceκαι δὲ ἀδυνατώτερον. Τὸ μὲν γὰρ νοηθέν, τάχα ἂν λόγος pisse; ex eo autem quod nullis verbis eum explicari δηλώσειεν, εἰ καὶ μὴ συμμέτρως, ἀλλ' ἀμυδρῶς γε posse ait, hoc agat, ne inscitia sua prodi atque τῷ μὴ πάντη τὰ ὦτα διεφθαρμένῳ, καὶ νωθρῷ τὴν δια- convinci queat. Ego vero ita potius dicendum cenγκαν. Τὸ δὲ τοσοῦτο πράγμα τῇ διανοία περιλα- seo, Dei naturam nullis quidem verbis explicari βεῖν, πάντως ἀδύνατον καὶ ἀμήχανον, μὴ ὅτι τοῖς posse; animo autem atque intellectu comprehendi καταβεβλακευμένοις καὶ κάτω νεύουσιν, ἀλλὰ καὶ multo minus posse. Nam quod quis animo et ratione της Ναν ὑψηλοῖς τε καὶ φιλοθέοις, καὶ ὁμοίως πάσῃ complexus fuerit, id quoque fortasse sermone de γενης φύσει, καὶ οἷς ὁ λόφος οὗτος ἐπιπροσθεῖ, clarare queat, si ne mediocriter quidem, at saltem καὶ νὰ ταχὺ τοῦτο σαρκίον, πρὸς τὴν τοῦ ἀληθοῦς obscure, modo auditoremn nactus sit non omnino πετούησιν· οὐκ οἶδα δὲ, εἰ μὴ καὶ ταῖς ἀνωτέρω surdum, tardique et stupidi ingenii. At rem tantam καὶ παραῖς φύσεσιν· αἶ, διὰ τὸ πλησίον εἶναι Θεοῦ, animo comprehendere, omnino impossibile est, non καὶ ὅλῳ τῷ φωτὶ καταλάμπεσθαι, τυχὸν ἂν καὶ τρα modo ignavis et languidis, deorsumque vergentiνοντο, εἰ καὶ μὴ πάντη, ἀλλ' ἡμῶν γε τελεώ bus, sed magnis etiam et excelsis viris Deique τερόν τε καὶ ἐκτυπώτερον, καὶ ἄλλων ἄλλαι πλεῖον ἢ amore præditis, ac mortalibus peræque omnibus, Ελαττον, κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς τάξεως. quibus ad veri cognitionem caligo hæc et carnis crassities tenebras offundit. Atque haud scio an hoc quoque sublimioribus illis et intelligentibus naturis, negatum non sit; quæ quia Deo propius junctæ sunt, ac toto illo splendore collucent, cernere utique fortasse queant, si non prorsus, ac certe plenius quam nos et solidius, atque aliæ aliis,. pro cujusque ordine, vel uberius, vel parcius. Τοῦτο μὲν οὖν ἐνταῦθα κείσθω· τὸ δὲ ἡμέτερον, οὐχ ἡ εἰρήνη τοῦ Θεοῦ μόνον ὑπερέχει πάντα νοῦν καὶ κατάληψιν, οὐδὲ ὅσα τοῖς δικαίοις ἐστὶν ἐν ἐπαγ γελίαις ἀποκείμενα, τὰ μήτε ὀφθαλμοῖς ὁρατὰ, μήτε ὠσὶν ἀκουστά, μήτε διανοίᾳ θεωρητά, κατά μια χρὸν γοῦν, οὐδὲ ἡ τῆς κτίσεως ἀκριβὴς κατανόησις (καὶ γὰρ καὶ ταύτης πείσθητι τὰς σκιὰς ἔχειν μόν νον, ὅταν ἀκούσῃς· "Οψομαι τοὺς οὐρανοὺς, ἔργα των δακτύλων σου, σελήνην καὶ ἀστέρας, καὶ ὢν ἐν αὐτοῖς πάγιον λόγον· ὡς οὐχὶ νῦν ὁρῶν, ἀψε μενος δὲ ἔστιν ὅτε)· ἀλλὰ πολὺ πρὸ τούτων, ἡ ὑπὲρ εἶτα, καὶ ἐξ ἧς ταῦτα, φύσις ἄληπτός τε καὶ ἀπερίληπτος· λέγω δὲ, οὐχ ὅτι ἔστιν, ἀλλ᾽ ἤ τίς ἐστιν. Οὐ γάρ κενὸν τὸ κήρυγμα ἡμῶν, οὐδὲ ματαία ἡ πίσ τις ἡμῶν, οὐδὲ τοῦτό ἐστιν ὁ δογματίζομεν (μὴ πάν αν τὴν εὐγνωμοσύνην ἡμῶν ἀθείας λάβῃς ἀρχὴν καὶ εικοφαντίας, καὶ κατεπαρθῇς ὡς ὁμολογούντων * Philip. rv, 7. ' 1 Cor. 11, 9. * Ps. vui,. Sed de hac re hic sit finis. Quod autem ad nos attinet, non pas tantummodo Dei exsuperat omnem mentem et cognitionem 1, nee quæcunque iis, qui Justitiam coluerint, in divinis pollicitationibus recondita sunt, quæ nec oculis cerni, nec auribus: excipi, nec animo cogitari ac perspici ', nisi tenuissime, possunt, nec exacta et absoluta rerun creatarum cognitio (nam harum quoque te solas umbras tenere baud dubites, cum Scripturam ad hunc modum loquentem audieris: Videbo calos, opera digitorum tuorum, lunam et stellas *, eamque, quæ Ipsis inest, firmam et stabilem rationem, perinde scilicet atque in hac vita ea minime videns, sed aliquando perspecturus): sed multo magis natura illa his sublimior, et ex qua hæc originem traxerunt, captum omnen el comprehensionem superat. Nec vero hæc verba ita accipi velim, quasi percipi

rum posse dicam, quod sit Deus, seul quid et quale τὴν ἄγναιαν). Πλεῖστον γὰρ διαφέρει τοῦ εἶναι τι πε cit. Neque enimn inanis est predicatio nostra, nec πεῖσθαι, τὸ τί ποτέ ἐστι τοῦτο εἰδέναι. vana fides nostra '; nec id est, quod astruimus (ne rursus id quod probe candideque disimus, in impietatis et calumniæ argumentum trahas, ac nobis, ut ignorantiam confitentibus, arroganter insulles). Plurimum namque interest, certo tibi persuadeas aliquid esse, au, quid tandem illul sit. CUID pertum la!eas. Ejusdem ex eadem oratione. Ecquis enim eo sapientiæ pervenit? ecquis unquam tantam gratiam divinitus consecutus est? ecquis os mentis ita aperuit, ac Spiritum attraxit, ut Spiritus omnia perscrutantis, atque etiam Dei profunda cognoscentis ope atque adjumento, Dei naturam comprehenderit, nec jam ´ulterius progredi necesse habeat, utpote qui extremum illud appetendum jam habeat, ad quod omnis sublimium virorum et vita et cogitatio contendit,? Ἐκ τοῦ αὐτοῦ Λόγου. Τί; οὕτως εἰς ἔσχατον σοφίας ἀφίκετος; τίς τοσού του χαρίσματος ἠξιώθη ποτέ; τίς οὕτω τὸ στόμα τῆς διανοίας διήνοιξε, καὶ είλκυσε Πνεῦμα, ἵνα τῷ τὰ πάντα ἐρευνῶντι καὶ γινώσκοντι, καὶ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ, Πνεύματι, Θεὸν καταλάβῃ, καὶ μηκέτι τοῦ πρόσω δέηται, τὸ ἔσχατον ὀρεκτὸν ἤδη ἔχων, καὶ εἰς πᾶσα σπεύδει τοῦ ὑψηλοῦ καὶ πολιτεία καὶ διάνοια; Τί γάρ ποτε ὑπολήψῃ τὸ θεῖον, εἴπερ ὅλαις ταῖς λογικαῖς πιστεύεις ἐφόδοις; ἢ πρὸς τί σε ὁ λόγος ἀνάξει βασανιζόμενος, ὦ φιλοσοφώτατε σύ, καὶ θεολογικώτατε, καὶ καυχώμενε εἰς τὰ ἄμετρα; Πότερον σῶμα; καὶ πῶς τὸ ἄπειρον, καὶ ἀόριστον, καὶ ἀσχημάτιστον, καὶ ἀναφὲς, καὶ ἀόρατον; ἢ καὶ ταῦτα σώματα; Ὦ τῆς ἐξουσίας 1 οὐ γὰρ αὐτὴ φύ σις σωμάτων. Η σῶμα μεν, οὐχὶ ταῦτα δέ; Ω τῆς παχύτητος 1 Ένα μηδὲν πλέον ἡμῶν ἔχῃ τὸ θεῖον. Quid enim tandem Deum esse censebis, i argumentis a ratione petitis fidem omnino babes? Aut quo tandem te subvehet lac disputatio, si accuratius examinetur? Te, inquam, appello, qui philosophia ac theologiæ principaum tibi vindicas, atque in immensum gloriaris. An corpus eum esse dices? Quonani ergo modo immensus, infinitus, figurae expers est, ac denique ejusmodi, ut nec tangi, nec oculis cerni queat? An hæc quoque in corpora cadunt? (licentiam! Non enim hæc corporum natura est. An corpus quidem esse statues, immensum vero, atque infinitum,, cæteraque hujus generis esse negabis? O crassitiem! ut nulla re Deus nobis præstet. Quid enim afferri potest, cur colatur atque adoretur, si circumscriptus est? Aut quid causæ esse dicemus, quin ex elementis conflatus sit, atque in eadem denuo redigatur, aut etiam prorsus intereat? Compositio quippe pugnæ initium est, pugna autem dissidii, dissidium solutionis: solutio porro nullo modo in Deum ac primam illam naturam cadit. Quocirca nullum dissidium admittendum est, ne solutio consequatur: nec pugna, ne dissidium oriatur: nec compositio, ne pugna exsistat. Ac proinde ne corpus quidem est, ne alioqui compositum quidem eum necesse sit. Sic ab extremis ad prima recurrens oratio insistit. Jam vero quomodo illud tueri poterimus, quod ait Scriptura, Deum omnia pervadere atque inıplere, juxta illud: Nonne cœlum et terram ego impleo? dicit Dominus *; et, Spiritus Domini replevit orbem terrarum; si Deus partim circumscribal, partim circumscribatur? Aut enim per vacuam universitatem grassabitur, et res omnes nobis peribunt, ut sic Deus contumelia afficiatur, nimirum et qui corpus sit, et iis quæ procreavit careat: aut corpus in corporibus erit, id quod fieri non potest: aut implicabitur, et opponetur, quemadmodum ea, quæ liquiditate prædita sunt, inter se miscentur; atque alia secabil, et ab aliis rursus secabitur, quod ipsis etiam Epicuri atomis absurdius et anilius est; sicque nobis collabetur, nec corpus, nec solidi quidquam habebit hæc disputatio, qua corpus Deo tribuere conamur. Quod si eum corpus materia expers esse contenderint, si quidem quintum illud, ut nonnulli censuerunt, et in ''I Cor. xv, 14. › Ps. cxvi!ı, 131. 1 Cor. 11, 10. Πῶς γὰρ σεπτὸν εἰ περιγραπτόν; ἢ πως φεύξε ται τὸ ἐκ στοιχείων συγκεῖσθαι, καὶ εἰς αὐτὰ πάλιν ἀναλύεσθαι, ἢ καὶ ὅλως λύεσθαι; Σύνθεσις γάρ, άρ χὴ μάχης· μάχη δὲ, διαστάσεως· ἡ δὲ, λύσεως· λύσις δὲ ἀλλότριον πάντη Θεοῦ, καὶ τῆς πρώτης φύσ σεως. Ούκουν διάστασις, ἵνα μὴ λύσις· οὐδὲ μάχη, ἵνα μὴ διάστασις· οὐδὲ σύνθεσις, ἵνα μὴ μάχη· διὰ τοῦτο οὐδὲ σῶμα, ἵνα μὴ σύνθεσις. Ἐκ τῶν τε λευταίων ἐπὶ τὰ πρῶτα ὁ λόγος ἀνιών, οὕτως ἵστα ται. Πῶς δὲ καὶ σωθήσεται τὸ διὰ πάντων διήκειν, καὶ πληροῦν τὰ πάντα Θεόν, κατὰ τὸ, Οὐχὶ τὸν οὐ ρανὸν καὶ τὴν γῆν ἐγὼ πληρῶ; λέγει Κύριος· και, Πνεύμα Κυρίου πεπλήρωκε τὴν οἰκουμένην, εἰ τὸ μὲν περιγράφοι, τὸ δὲ περιγράφητο; Η γὰρ διὰ κενοῦ χωρήσει τοῦ παντὸς, καὶ τὰ πάντα οιχήσε. ται ἡμῖν, ἵν᾽ ὑβρισθῇ Θεὸς, καὶ σῶμα γενόμενος, καὶ οὐκ ἔχων ὅσα πεποίηκεν· ἢ σῶμα ἐν σώμασι ἔσται, ὅπερ ἀδύνατον· ἢ πλακήσεται καὶ ἀντιπαρατεθήσεται, ὥσπερ ὅσα τῶν ὑγρῶν μίγνυται· καὶ τὸ μὲν τέμνει, ὑπὸ δὲ τοῦ τμηθήσεται, δ καὶ τῶν Ἐπικουρείων ἀτόμων ατοπώτερόν τε καὶ γραωδέστερον· καὶ οὕτω διαπεσεῖται ἡμῖν, καὶ σῶμα οὐχ ἕξει, οὐδὲ πῆξίν τινα ὁ περὶ τοῦ σώματος λόγος. Εἰ δὲ ἄῦλον φήσομεν, εἰ μὲν τὸ πέμπτον, ὡς τισιν ἔδοξε, καὶ τὴν κύκλῳ φορὰν φερόμενον· ἔστω μὲν αυλόν τι καὶ πέμπτον σῶμα, εἰ βούλονται δὲ, καὶ ἀσώματον, κατὰ τὴν αὐτόνομον αὐτῶν τοῦ λόγου φο ρὰν καὶ ἀνάπλασιν· οὐδὲν γὰρ νῦν περὶ τούτου διοί Jer. xx111, 24. * Sap. 1, 7.

PANOPLIA DOGMATICA. - TIT. IV. σομαι. Κατὰ τί δὲ τῶν κινουμένων ἔσται καὶ φε- orbem volubile: sit sane corpus quoddam quintum;. ρομένων, ἵνα μὴ λέγω τὴν ὕβριν, εἰ τὰ αὐτὰ τοῖς πεποιημένοις ὁ πεποιηκὼς κινηθήσεται, καὶ τοῖς φερομένοις ὁ φέρων, εἴ γε καὶ τοῦτο δώσουσι; Τί καὶ τὸ τοῦτο πάλιν κινοῦν; τί δὲ τὸ πᾶν κινοῦν; κἀκεῖνο τί; καὶ τί πάλιν ἐκεῖνο; καὶ τοῦτο εἰς ἄπειρον. Πῶς δαὶ οὐκ ἐν τόπῳ πάντως, εἴ γε φερόμενον; Εἰ δὲ ἄλλο τι παρὰ τὸ πέμπτον φήσουσιν, εἰ μὲν ἀγγε λικόν πόθεν ὅτι ἄγγελοι σώματα, καὶ τίνα ταῦ τα; καὶ πόσον ὑπὲρ ἄγγελον εἴη Θεὸς, οὗ λειΓεωργὸς ἄγγελος; Εἰ δὲ ὑπὲρ ταῦτα, πάλιν εἰσήχθη θωμάτων ἑσμὸς ἀλόγιστος, καὶ φλυαρίας βυθός, ού δαμοῦ στήναι δυνάμενος. et a materia semolum, atque etiam, si ipsis ita collibuerit, incorporeum; quandoquidem ita sermone comparati sunt, ut pro arbitrio in omnem partem sese versent, ac quidvis eſſingant; nihil enim hac de re in præsentia cum illis altercabor. Cæteruin quo tandem in genere erit earum rerum, quæ motu cientur et agitantur, ut interim taceam, quam gravis sit contumeliæ, asserere, Creatorein eodemii, quo res ab eo creatas, niotu incitari, atque euni, cujus vi ac numine res conditæ volvuntur, si tamen hoc etiam daturi sunt, eodem modo cum iis volvi ac circumferri? Quæro etiam, quidnam sit quod uni versum hoc moveat? Quidnam vero quod vicissim illud moveat, ac rursum a quo illud moveatur? Eodemque modo in infinitum progrediar. Qui etiam fieri potest, ut omnino non sit in loco, si quidem fertur, ac motu incitatur? Jam si aliud quoddam corpus, præter quintum illud, Deum esse slaluauit, si quidem angelicum: unde probabunt angelos corpore constare, et quo tandem corpore? Quantun) antem, si res ita se habeat, Deus angelum, quo ministro utitur, antecellet? Si corpus quoddamn bis sultimius esse dixerint, rursus corpórum examen rationis expers inducetur, ac nugaruin gurges adeo profendus, ut nusquam pes figi possit. Atque hinc constat, Deum corpus non、esse. Neque enim adhuc quisquam eorum, qui divinitus affati sunt, hoc vel dixit, vel ab aliis dictum comprobavit, nec nostri ovilis est hac doctrina. Superest igitur, ut incorporeum esse Deum existimenius. Verum, utcunque incorporeum dicamus, nondum tamen hoc naturam illius essentiamque complecti - tur et declarat; quemadmodum nec ingenitumn, nec anarchum, id est, principii expers, nec immutabile, nec incorruptibile, cateraque omnia, quæ do Οὕτω μὲν οὖν οὐ σῶμα ἡμῖν ὁ Θεός οὐδὲ γὰρ ήδη τις τοῦτο τῶν θεοπνεύστων, ἢ εἶπεν, ἢ παρεδέξατο, οὐδὲ τῆς ἡμετέρας αὐλῆς ὁ λόγος. λείπεται δὴ ἀσώματον ὑπολαμβάνειν. Αλλ' εἰ ἀσώματον, ούπω μὲν οὐδὲ τοῦτο τῆς οὐσίας παραστα τιχόν τε καὶ περιεκτικόν, ὥσπερ οὐδὲ τὸ ἀγέννητον, καὶ τὸ ἄναρχον, καὶ τὸ ἀναλλοίωτον, καὶ τὸ ἄφθαρτον, καὶ ὅσα περὶ Θεοῦ, ἢ περὶ Θεὸν εἶναι λέγεται. Τί γὰρ ὄντι αὐτῷ κατὰ τὴν φύσιν καὶ τὴν ὑπόστασιν ὑπάρχει, τὰ μὴ ἀρχὴν ἔχειν, μηδὲ ἐξίστα σθαι, μηδὲ περατοῦσθαι; Αλλ' ὅλον τὸ εἶναι περιλαμβάνειν λείπεται προσφιλοσοφεῖν τε καὶ προσεξετάζειν τῷ γε νοῦν Θεοῦ ἀληθῶς ἔχοντι, καὶ τε λεωτέρῳ τὴν θεωρίαν. ὡς γὰρ οὐκ ἀρκεῖ τὸ σῶμα εἰπεῖν, ἢ τὸ γεγεννῆσθαι, πρὸς τὸ καὶ τὸ, περὶ δ ταῦ τα, παραστῆσαί τε καὶ δηλῶσαι, ἀλλὰ δεῖ καὶ τὸ υποκείμενον τούτοις εἰπεῖν, εἰ μέλλοι τελείως καὶ αποχρώντως τὸ νοούμενον παραστήσεσθαι (ἡ γὰρ ἄνθρωπος, ἢ βοῦς, ἡ ἵππος τοῦτο τὸ ἐνσώματον, καὶ γεννώ μενον, καὶ φθειρόμενον)· οὕτως οὐδὲ ἐκεῖ στήσεται μέχρι τοῦ εἰπεῖν ἃ μὴ ἔστιν, ὁ τὴν τοῦ ὄντος πολυπραγμοτῶν φύσιν· ἀλλὰ δεῖ πρὸς τῷ εἰπεῖν ἃ μὴ ἔστι, καὶ ὁ ἐστιν εἰπεῖν· ὅσῳ καὶ ῥᾷον ἔν τι περιλαβεῖν, ἢ τὰ πάντα καθ᾽ ἕκαστον ἀπειπεῖν, ἵνα ἔκ τε τῆς quod corporeum ac procreatum et corruptibile esse Deo, vel circa Deum, prædicantur. Quid enim prod est ad indicandam ipsius naturam et subsistentiam qua exsistit, si dicas eum initium non habere, nec a se unquam desciscere, nec ullis terminis includi? Verum totam ejus essentiam edisserendam et inquirendam huic relinquimus, qui vere Dei nolitiam habet, atque in contemplando perfectior est. Ut enim non satis est corpus dicere, aut procrea - tum esse, ad hoc vel illud, cui hæc adjacent, exprimendum et indicandum, sed quid ipsa quoque res subjecta sit, dicendumn est, si modo volumus, in quod cogitamus, plene atque abunde repraesentare (potest enim vel homo, vel bos, vel equus esse, hoc ἀναιρέσεως ὧν οὐκ ἔστι, καὶ τῆς οὗ ἐστι θέσεως, pronuntiamus ): ad eumdem modum qui Dei natuπεριληφθῇ τὸ νοούμενον. Ὁ δὲ, ἃ μὲν οὐκ ἔστι λέ ram curiosius inquirendam duxerit, non hic conquieτων, σιωπῶν δὲ ὅ ἐστι, ποιεῖ παραπλήσιον, ὥσπερ scet, ut dicat, quid non sit Deus, sed hoc quoque Εν εἰ τὰ πέντε δὶς ὅσα ἐστὶν ἐρωτώμενος, ὅτι ipsi adjiciendum erit, ut, quid sit, exponat; idque μὲν οὐ δύο λέγοι, οὐδὲ τρία, οὐδὲ τέσσαρα, οὐδὲ eo magis, quod minus difficile est unum quidpiam πέντε, οὐδὲ εἴκοσιν, οὐδὲ τριάκοντα, οὐδέ τινα, ἵνα animo complecti, quam omnia sigillatim inficiando συνελών εἴπω, τῶν ἐντὸς δεκάδος, ἢ δεκαδικῶν ἀρι removere, ut rejectis iis, quæ non est, et constiἡμῶν· ὅτι δὲ εἴη δέκα μὴ λέγοι, μηδὲ ἐρείδοι τὸν νοῦν tuto eo, quod sit, comprehendatur id quod cogitaτοῦ ἐρωτῶντος εἰς τὸ ζητούμενον. Πολλῷ γὰρ ῥᾷον mus. Qui vero ita, quid res aliqua non sit, pronunκαὶ συντομώτερον ἐκ τοῦ ὅ ἐστιν ὅσα οὐκ ἔστι δηλῶ- tiat, ut interim, quid sit, taceat, non absimilis est ei σαι, ἢ ἐκ τοῦ ἀνελεῖν ἃ μὴ ἔστιν, ὅ ἐστιν ἐνδείξα- qui rogatus, bis quinque quot sint, respondeat quiσθαι. Η τοῦτο μὲν παντὶ δῆλον. dem ea nec duo esse, nec tria, nec quatuor, nec quinque, nec viginti, nec triginta, nec, ut brevi complectar, ullum nunierum citra vel ultra denarium i cæteram quod decem sint, non dicat, nec mentem ejus, a quo interrogatur, ad id quod quæsitum est. aligat. Multo enim facilius et compendiosius est, ex eo, quod, quid sit, dixeris, quidquid non sit declarare.

quam ex eorum, quid non est, ablatione atque inficiatione, quæ sit, demonstrare; quemadmodum cuivis perspicuum esse arbitror. Quoniam igitur Deum corpore vacare' nobis est exploratum, aliquanto ulterius in inquirendo progrediamur. Nusquamne ille est, an alicubi? Si enim nusquam, quæret fortasse aliquis ex iis qui inquirendi ac disputandi subtilitate inpensius gaudent, quomodo esse quoque possit. Nam si id quod non est, nusquam est; id quoque quod nusquam est, ne quidem fortasse est. Quod si alicubi esse dixeris, proculdubio, quandoquidem est, vel in universo est, vel supra universum. Si in universo; vel in quadam cjus parte est, vel ubique. Si quadam in parte, ergo a minori hac parte circumscribetur Sin ubique, ab ampliore alioque multo majore, id est, a continente continebitur. Haec si dederimus, futuruin est, ut universum universi complexu teneatur, nec ullus a circumscriptione liber exstet locus. In has absurditates incidant necesse est, qui eum in uni ´verso esse dixerint. Ac præterea, ubinam erat, antequam universa bæc rerum machina exstitisse!? Nam hoc quoque nou levem difficultatem affert. Quod zi eum supra universum esse dixerint, quid? Nihilne erat, quod eum ab universo dirimeret? Ubinam porro erat, quod supra universum erat? Aut quomodo internosci poterat id, quod sublimius erat, ab eo, quod inferius, cum nullus limes esset, qui hæc secerneret ac distingueret? Annon omnino necesse est medium quoddam esse, quo, velut termino, dirimatur universum ab eo, quod supra universum est? Quid autem aliud hoc fuerit, quam locus, quem jam ante exclusimus? Nondum enim commemoro, fieri omnino non posse, quin circumscriptus sit Deus, si animo et cogitatione comprehendi potest. Unum quippe circumscriptionis genus comprehensio quoque ipsa est. 'Εκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Ἐπεὶ δὲ ἐστιν ἀσώματον ἡμῖν τὸ θεῖον, μικρόν τι προσεξετάσωμεν. Πότερον οὐδαμοῦ τοῦτο, ἡ ἐστιν ὅπου; Εἰ μὲν γὰρ οὐδαμοῦ, ζητήσαι τις ἂν τῶν ἄγαν ἐξεταστικῶν, πῶς ἂν καὶ εἴη. Εἰ γὰρ τὸ μὴ δ», οὐδαμοῦ, τὸ μηδαμοῦ, τυχὸν οὐδὲ ὅν. Εἰ δέ ἐστί που, πάντως ἐπείπερ ἐστὶν, ἢ ἐν τῷ παντί, ἢ ὑπὲρ τὸ πᾶν. Ἀλλ᾽ εἰ μὲν ἐν τῷ παντὶ, ἤ τινι, ἢ πανταχοῦ. Καὶ εἰ μὲν ἔν τινι, ὑπ' ἐλάττονος περιγραφήσεται τοῦ τινος. Εἰ δὲ πανταχοῦ, ὑπὸ πλείονος καὶ ἄλλου πολλοῦ, λέγω δὲ, τὸ περιεχόμενον τοῦ περιέχοντος. Εἰ τὸ πᾶν ὑπὸ τοῦ παντὸς μέλλει περισχεθήσεσθαι, καὶ μηδένα τόπον εἶναι περιγραφῆς ἐλεύθερον. Ταῦτα μὲν, εἰ ἐν τῷ παντί. Καὶ τοῦ, πρὶν γενέσθαι τὸ πᾶν; Οὐδὲ γὰρ τοῦτο μικρὸν εἰς ἀπορίαν. Εἰ δὲ ὑπὲρ τὸ πᾶν, ἆρ' οὐδὲν ἦν τὸ διορίζον αὐτὸ τοῦ παντός; Ποῦ δὲ τὸ ὑπὲρ τοῦτο; Καὶ πῶς ἐνοήθη τὸ ὑπεραῖρον καὶ ὑπεραιρόμενον, οὐκ ὄντος ὅρου τινὸς τοῦ τέμνον τος ταῦτα καὶ διορίζοντος; "Η χρὴ πάντως εἶναι τὸ μέσον, καὶ ᾧ περατούται τὸ πᾶν, καὶ τὸ ὑπὲρ τὸ πᾶν; Καὶ τί ἄλλο τοῦτο ἡ τόπος ἐστὶν, όνπερ ἐφύγομεν; Καὶ οὔπω λέγω τὸ περιγραπτὸν πάντως εἶναι τὸ θεῖον, καὶ εἰ διανοία καταληπτόν· ἐν γὰρ περι γραφῆς εἶδος καὶ ἡ κατάληψις. Ex eadem oratione. Quorsum autem hæc disserui, curiosiusque fortasse, quam vulgi aures ferant, ac pro ea, quæ hac tempestate viget, disputandi ratione (quæ, simplici atque ingenua rerum divinarum pertractatione contempla et pro nihilo habita, subdolum atque involutum dicendi genus invexit; ut nimirum ex fruclibus arbor 4, hoc est, ater ille ac tenebrosus spiritus, hujusmodi dogmatum allator, ex hac disputationis caligine agnoscatur)? Non enim hoc eo a me factum est, ut ipse quoque nova et ab hominuın sensibus aliena proferre, atque eximia quadanı et excellenti sapientia ornatus esse • videar, nodos 1 cctens, atque astricta dissolvens; quod quidem magnum Danielis miraculum fuit; verum ut illud ostenslam, quod orationis principio dicere institucbam, nimirum Deum extra humani ingenii captum esse, nec totum, quantus est, cogitari atque animo informari posse; idque non ob invidiam (longe enim abest a divina natura invidia livor, utpote qux omni perturbatione vacat, solaque bona et domina est, ac præsertim erga id, quod ex omnibus rebus'a se conditis maximo in pretio habet. Quid enim apud Verbam priore loco ac numero est, quam quæ rationem ac sermonis facultatem acceperunt? Τίνος οὖν ἔνεκεν ταῦτα διῆλθον, καὶ περιερ γότερον ἴσως ἢ κατὰ τὰς τῶν πολλῶν ἀκοὰς, καὶ κατὰ τὸν νῦν κεκρατηκότα τύπον τῶν λόγων (ᾶς τὸ γενναῖον καὶ ἁπλοῦν ἀτιμάσας, τὸ σκολιὸν καὶ γριφοειδὲς ἐπεισήγαγεν ὡς ἐκ τῶν καρπῶν τὸ δένδρον γινώσκεσθαι, λέγω δὲ τὸ ἐνεργοῦν τὰ τοιαῦτα δόγματα σκότος ἐκ τοῦ ζόφου τῶν λεγομένων); Οὐ γὰρ ἵνα καὶ αὐτὸς παράδοξα λέγειν δόξω, καὶ περιττὸς φαίνωμαι τὴν σοφίαν, πλέκων συνδέσμους, καὶ διαλύων κρατούμενα, τοῦτο δὴ τὸ μέγα θαῦμα τοῦ Δανιήλ· ἀλλ᾽ ἵν᾽ ἐκεῖνο δηλώσαιμι, δ μοι λέγειν ὁ λόγος ἀπ' ἀρχῆς ὥρμησε. Τοῦτο δὲ τι ἦν; Τὸ μὴ ληπτὸν εἶναι ἀνθρωπίνῃ διανοίᾳ τὸ θεῖον, μηδὲ ὅλον ὅσον ἐστὶ φαντάζεσθαι· καὶ τοῦτο οὔτε διὰ φθόνον (μακρὰν γὰρ τῆς θείας φύσεως φθόνος, τῆς γε ἀπαθοῦς, καὶ μόνης ἀγαθῆς, καὶ κυρίας, καὶ μάτ λιστα τῶν ἑαυτοῦ κτισμάτων περὶ τὸ τιμιώτατον. Τί ɣáp Λόγῳ πρὸ τῶν λογικῶν· ἐπεὶ καὶ αὐτὸ τὸ υποστῆναι τῆς ἄκρας ἀγαθότητος), οὔτε εἰς τιμὴν ἑαυτοῦ καὶ δόξαν τοῦ πλήρους, ἵνα τῷ ἀνεφίκτῳ τὸ τίμιον ἔχῃ καὶ τὸ σεβάσμιον. Τοῦτο γὰρ πάντως σοφιστικὸν καὶ ἀλλότριον, μὴ ὅτι Θεοῦ, ἀλλ' οὐδὲ ἀνθρώπου μετρίως ἐπιεικούς, και τι δεξιὸν ἑαυτῷ συνειδότος, ἐκ τοῦ κωλύειν ἑτέρους τὸ πρωτ τεῖον πορίζεσθαι. Quandoquidem hoc quoque ipsum, quod procreata sunt, suminæ cujusdam divinæ bonitatis argumentum est), nec ut inde ipsius, qui plenus est, honori * Matth. vi, 20. • Dan. v, 11.

· ΤΙΤ. ΙV. gloriæque quidquam accederet, ut videlicet ex eo quod ad ejus cognitionem mortales pervenire nequeunt, major ad ipsum honor ac veneratio redcat. Sophisticum enim plane, atque alienum est, non dicam a Deo, sed ab homine, mediocri saltem probitate candoreque prædito, atque ingenuæ cujusdamı honestatis sibi conscio, probibendis aliis principatum sibi arrogare. Αλλ' εἰ μὲν καὶ δι᾿ ἄλλας αἰτίας, εἰδεῖεν ἂν Verum aliasne etiam quasdam ob causas, viκι ἐγγυτέρω Θεοῦ, καὶ τῶν ἀνεξιχνιάστων αὐτοῦ κρι- deriut ii, qui Deo propinquiores conjunctioresque μάτων ἐπόπται καὶ θεωροί, εἴπερ εἰσί τινες τοσοῦτοι sunt, atque impervestigabilium ipsius judiciorum ' τὴν ἀρετὴν, καὶ ἐν ίχνεσιν ἀβύσσου περιπατοῦντες, inspectores et contemplatores, si qui tamen sunt ad τὸ δὲ λεγόμενον· ὅσον δ' οὖν ἡμεῖς κατειλήφαμεν, cam virtutis magnitudinem evecti, atque in abyssi μικρος μέτροις μετροῦντες τὰ δυσθεώρητα· τάχα vestigiis dean;bulantes ", ut proverbio dici solet. μὲν, ἵνα μὴ τῷ ῥᾳδίῳ τῆς κτήσεως, βαστη γένηται Quantum tamen nos, qui exiguis modulis ea quæ ad καὶ ἡ τοῦ κτηθέντος ἀποβολή. Φιλεῖ γὰρ τὸ μὲν contemplandum difficilia sunt, metimur, conjectura πίνῳ κτηθὲν μᾶλλον κρατεῖσθαι· τὸ δὲ ῥᾳδίως κτη assequi possumus, tres hujus rei causæ afſferri queant. Εν, καὶ ἀποπτύεσθαι τάχιστα, ὡς πάλιν ληφθή Prima forsan, ne, ob adipiscendi facilitatem, facilis και δυνάμενον· καὶ οὕτως εὐεργεσία καθίσταται quoque rei quæsitä jactura sit. Fit enim fere, nt τὸ μὴ πρόχειρον τῆς εὐεργεσίας, τοῖς γε νοῦν ἔχουσι. quod non sine labore atque iulistria partes est, Τάχα δὲ, ὡς μὴ ταυτὸν ἡμᾶς τῷ πεσόντι Εωσφόρῳ arctius quoque teneatur: quod autem nullo negotio πάσχειν, ἐκ τοῦ τὸ φῶς ὅλον χωρήσαι κατέναντι comparatum est, citissime vilescat, et abjiciatur, Κυρίου παντοκράτορος τραχηλιᾷν, καὶ πίπτειν ἐκ τῆς utpote quod recuperari possit; atque ita in benettεπάρσεως, πτῶμα πάντων ἐλεεινότατον. Τὸν δὲ, ἵν' cium cedit non obvia illa beneficentia, apud eos sal- * τι πλέον ἐκεῖθεν ἆθλον φιλοπονίας καὶ λαμπρού tem, qui prudentes sunt. Allera, ne idem nobis, βάσω τοῖς ἐνταῦθα κεκαθαρμένοις, καὶ μακροθυμοῦσι quod Lucifero illi prolapso s, accidet; hoc est, une ερὶς τὸ πειθούμενον. Διὰ τοῦτο μέσος ἡμῶν τε καὶ toto illo fulgore perfusi cervicem adversus DomiΘεοῦ ὁ σωματικὸς οὗτος ἵσταται γνόφος, ὥσπερ ἡ num omnipotentem attollamus, atque ob elationem νεφέλη το πάλαι τῶν Αἰγυπτίων καὶ τῶν Ἑβραίων. corruamus, casu omnium miserrimo et calamitosisΚαὶ τοῦτό ἐστιν ἴσως, ὁ ἔθετο σκότος ἀποκρυφήν simo. Postrema, ut pro industris suæ ilustrisque αὐτοῦ, τὴν ἡμετέραν παχύτητα, δι᾿ ἣν ὀλίγοι καὶ vitæ præmio uberius aliquid habeant, qui hic sese a μικρόν διακύπτουσιν. Τοῦτο μὲν οὖν φιλοσοφείτωσαν vitiorum labe perpurgarint, ac rem adamatam et οἷς ἐπιμελὲς, καὶ ἀνίτωσαν ἐπὶ πλεῖστον τῆς διασκέ- expetitam patientibus animis exspectarint. Idcirco ψεως· ἡμῖν δ' οὖν ἐκεῖνο γνώριμον τοῖς δεσμίοις τῆς media inter nos ac Deum corporea hæc caligo interτῆς, ἔφησιν ὁ θεῖος Ἱερεμίας, καὶ τὸ παχὺ τοῦτο jecla est; non secus ac nubes illa * olim inter Agyσαραίον περιβεβλημένοις ο· ὅτι ὥσπερ ἀδύνατον plios et Hebræos. Ac fortasse huc spectat illud Scri ὑπερθῆναι τὴν ἑαυτοῦ σκιάν, καὶ τῷ λίαν ἐπει· plurz, Posuit tenebras latibulum sibi *, hoc est, crasγομένῳ (φθάνει γὰρ ἀεὶ τοσοῦτον, ὅσον καταλαμβά- sitiem nostrum, qua ft, ut pauci omnino, iique paνεται), ἡ τοῖς ὁρατοῖς πλησιάσαι τὴν ὄψιν, δίχα τοῦ rum admodum transpiciant. Sed de hac re acellἐν μέσῳ φωτὸς· καὶ ἀέρος, ἢ τῶν ὑδάτων ἔξω τὴν ratius philosophentur, altissimeque consideratione νηστὴν φύσιν διολισθαίνειν· οὕτως ἀμήχανον τοῖς ἐν provehantur, quibus id studio et curæ fuerit. Nobis σώματι δίχα τῶν σωματικῶν, πάντη γενέσθαι alique, qui terra vinculis astricti tenemur *, ut Je μετὰ τῶν νοουμένων. 'Αεὶ γάρ τι παρεμπεσείται τῶν remiæ verbis utar, crassaque hac carne obtegimur, ἡμετέρων, καν ὅτι μάλιστα χωρίσας ἑαυτὸν τῶν hoc perspicuum est, quod quemadmodum nulla raδρωμένων ὁ νοῦς, καὶ καθ᾿ ἑαυτὸν γενόμενος, προσ tione fcri potest, ut quispiam, quamlibet gresβάλλειν ἐπιχειρῇ τοῖς συγγενέσι καὶ ἀοράτοις. Γνώσῃ sum urgeat, umbram suam præelereat (quantum Ο ούτως. enim eam assequeris, tantum etiam illa semper an. tevertit ), aut oculus rebus in aspectum cadentibus citra intermediam lucem et aerem conjungatur, aut pisces extra aquas natent; ita etiam impossibile est iis, qui corporibus inclusi sunt, sine corporearuin ªc sensibilium rerum adminiculo, rebus iis, quæ animo ac ratione intelliguntur, omnino conjungi. Semper enim obiter sensibile aliquid rerum nostrarum incidit, quantumvis maxime nostra mens ab iis rebus, quæ in aspectum cadunt, abstracta, atque in seipsam collecta, res cognatas, et oculorum aciem fugientes assequi ac percipere contenderit. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. θεόν, ὅ τί ποτε μὲν ἔστι τὴν φύσιν καὶ τὴν Ντίαν, οὔτε τις εὗρεν ἀνθρώπων πώποτε, οὔτε μὴν εὕρῃ. Αλλ' εἰ μὲν εὑρήσει ποτέ, ζητείσθω τοῦτο, καὶ φιλοσοφείσθω παρὰ τῶν βουλομένων· εὐρήσει δὲ, ὡς ὁ ἐμὸς λόγος, ἐπειδὰν τὸ θεοειδές τοῦτο καὶ θεῖον, λέγω δὲ τὸν ἡμέτερον νοῦν τε καὶ λίγον, τῷ οἰκείῳ προσμίξῃ, καὶ ἡ εἰκὼν ἀνέλθη 'Rain. xi, 33. *Job xxxviii, 16. * Isa. xiv, ' Ex eadem oratione. Quid tandem Deus natura sua el essentia sit, nec hominum quisquam unquam invenit, nee invenire potest. An vero aliquando sit inventurus, quærat hoc qui volet, ac perscrutetur. Mea quidem sententia, tum demum hoc inveniet, cum deiforme hoc atque divinum, id est, mens nostra et ratio cum natura cognata conjuncta fuerit, et imago ad * Exod. χιν, 20. * Psal. xvii, 12. • Thiren. 111, 34.

EUTHYMUI ZIGABEN exemplar illud suum, cujus nunc desiderio tangitur, πρὸς τὸ ἀρχέτυπον, οὗ νῦν ἔχει τὴν ἔφεσιν. Καὶ τοῦτο ascenderit. Atque illud mihi esse videtur, quod pri- εἶναί μοι δοκεῖ τὸ πάνυ φιλοσοφούμενον, ἐπιγνώσε marium philosophiæ capul est, nempe nos aliquad- σθαι ποτε ἡμᾶς, ὅσον ἐγνώσμεθα. Τὸ δὲ νῦν εἶναι, βραχείά τις ἀποῤῥοὴ πᾶν τὸ εἰς ἡμᾶς φθάνον, dó tantum cognituros, quantum cogniti sumus.' At in hac mortali vita quidquid ad nos usque per- καὶ οἷον μεγάλου φωτός μικρὸν ἀπαύγασμα. Ωστε καὶ tingit, aliud nihil est, quam exiguus quidamn ri- εἴ τις ἔγνω θεόν, ἢ ἔγνωκέναι μεμαρτύρηται, τοσοῦ vulus, ac velut parvus magnæ lucis radius. τον ἔγνω, ὅσον ἄλλου μὴ τὸ ἴσον ἐλλαμφθέντος φανῆQuamobrem si quis Deum cognovit, aut, Scriptura και φωτοειδέστερος· καὶ τὸ ὑπερβάλλον, τέλειον ἄνο teste, cognovisse dicitur, eatenus cognovisse ce- μισθη, οὐ τῇ ἀληθείᾳ, τῇ δὲ τοῦ πλησίον δυνάμει sendus est, quatenus uberioris splendoris particeps παραμετρούμενον. sit, quam qui minus luminis divinitus accepit. Ita exsuperantia hær, perfecta cognitio existimata est, non ad rei ipsius veritatem, sed ad aliorum modulum et facultatem perpensa. Quocirca Enos quidem spem habuit fore Διὰ τοῦτο Ενώς μὲν ἤλπισεν ἐπικαλεῖσθαι τὸν Κύριον· ἐλπὶς τὸ κατορθούμενον ἦν, καὶ τοῦτο οὐ γνώσεως, ἀλλ' ἐπικλήσεως. Ενώχ δὲ μετετέθη μὲν, οὔπω δὲ δῆλον, εἰ Θεοῦ φύσιν περιλαβών, ή περιλη κόσμον ὅλον ἐξ ὑδάτων διασώσασθαι πιστευθέντος, ἢ τὴν ἐπίσ κόσμου σπέρματα, ξύλῳ μικρῷ φεύγοντι κλυσιν. 'Αβραὰμ δὲ ἐδικαιώθη μὲν ἐκ πίστεως, ὁ μέσ γας πατριάρχης, καὶ θύει θυσίαν ξένην, καὶ τῆς μετ γάλης ἀντίτυπον· Θεὸν δὲ οὐχ ὡς Θεὸν εἶδεν, ἀλλ᾽ ὡς ἄνθρωπον ἔθρεψε, καὶ ἐπηνέθη, σεβασθεὶς ὅσον κατέλαβεν. Ἰακὼς δὲ, κλίμακα μὲν ὑψηλὴν ἐφαντά· σθη τινά, καὶ ἀγγέλων ἄνοδον, καὶ στήλην ἀλείφει μυστικῶς (ἴσως ἵνα τὸν ὑπὲρ ἡμῶν ἀλειφέντα λίθον παραδηλώσῃ, καὶ οἶκος Θεοῦ τόπῳ τινὶ προςηγορίαν δίδωσιν, εἰς τιμὴν τοῦ ὀφθέντος, καὶ ὡς ἀνθρώπῳ τῷ Θεῷ προσπαλαίει, ή τίς ποτέ ἐστιν ἡ πάλη Θεοῦ πρὸς ἄνθρωπον, ἢ τάχα τῆς ἀνθρωπίνης άρεut Dominum invocaret: ubi vides spem duntaxat in eo laudari, eamque non cognitionis, sed iuvocationis. Enoch autem, quamvis translatus fuerit ³, nondum tamen constat, an Dei naturam compre- ψόμενος. Τοῦ δὲ Νῶε, καλὸν ἡ εὐαρέστησις, τοῦ καὶ henderit, aut comprehensurus sit. Jam Noe, cui orbis universi ab aquarum periculo conservandi cura credita est *, vel potius orbis semina comnissa, exiguo ligno diluvium fugientia *, hinc solum laudem consecutus est, quod Deo gratus et acceptus fuisset. Magnus porro ille patriarcha Abraham, ex ſide quidem justificatus est *, ac novam et inauditam victiman, magnæque illius figuram gerentem, obtulit *:.at Deum non ut Deum conspexit, sed ut hominen aluit; ac proinde laudatus est, quodl, quantum percepit, tantum quoque veneratus est. Nam quid de Jacob dicam, qui licet sublimemn quamdam scalam, et ascendentes angelos in soinnis conspicatus sit ", ac columnam non sine mysterio τῆς πρὸς Θεὸν ἀντεξέτασις, καὶ σύμβολα τῆς πάλης quodam unxerit (fortasse ut lapidem salutis nostræ causa unctum significaret), atque in ejus, quem conspexerat, honorem, loco cuidam domus Dei cognomentum imposuerit, ac cum Deo quasi cum homine luctam inierit, quæcunque tandem illa Dei cum homine lucta esse queat. His enim verbis fortasse nihil aliud indicatur, quam humanæ virtutis cum divina comparatio, luctæque signa, quæ creatam naturam victam esse ostenderent, in corpore tulerit, ac denique pro pietatis præmio nominis commutationein acceperit, pro Jacob nimirum, magno illo et eximio Israelis nomine nuncupatus; hoc tamen nec ipse, nec quisquam eo sublimior, ad hunc usque diem in omnibus duodecim tribubus, quarum pater exstitit, gloriari magnificeque prædicare potuit, se totam Del naturam animo percepisse. Nec vero Eliæ, vel spiritus vehemens, vel ignis, vel terra concussio, ut historiæ sacræ anonumentis prodituin est, sed aura quædam tenuis Mei praesentiam, non aulem naturam ipsam, adumbravit. Ipsum Elian dico, quem igneus quoque currus in coelum evexit 44, signilicans, ut opinor, singularem quamdam hominis virtutem, atque huGrauum fastigium excedentem. Quid? Non te judex ille Mame, ac Petrus apostolus, admiratione afliciunt? Quorum alter ue conspectumn quidem Dei, per imaginem ipsi obversantis, ferre poterat, ac 1 | Cor. 111, 12. * Gen. iv, 26. * Gen. v, 24. ἐπὶ τοῦ σώματος φέρει, τὴν ἥτταν παραδεικνύντα τῆς γεννητῆς φύσεως, καὶ ἄθλον εὐσεβείας την μεταβολὴν τῆς προσηγορίας λαμβάνει, μετονομασθείς, ἀντὶ Ἰακώβ, Ισραήλ, τοῦτο δὴ τὸ μέγα καὶ τίμιον ὄνομα· ἐκεῖνο δὲ, οὔτε αὐτὸς, οὔτε τὰς ὑπὲρ αὐτὸν μέχρι σήμερον ἐκαυχήσατο τῶν δώδεκα φυλῶν, ὧν πατὴρ ἦν, ὅτι Θεοῦ φύσιν ἢ ὄψιν ὅλην ἐχώρη σεν. Ηλίᾳ δὲ, οὔτε πνεῦμα βίαιον, οὔτε πῦρ, οὔτε συσσεισμός, ὡς τῆς ἱστορίας ἀκούεις, ἀλλ' ἡ αύρα τις ὀλίγη τὴν τοῦ Θεοῦ παρουσίαν, καὶ ταῦτα, οὐ φύσιν ἐσκιαγράφησεν. Ἡλίᾳ τίνι; ἂν καὶ ἅρμα πυρὸς ἀνἄγει πρὸς οὐρανὸν, δηλοῦν τοῦ δικαίου τὸ ὑπὲρ ἄν θρωπον. Μανωὲ δὲ τὸν κριτὴν πρότερον, καὶ Πέτρον τὸν μαθητὴν ὕστερον, πῶς οὐ τεθαύμακας; τὸν μὲν οὐδὲ ὄψιν φέροντα τοῦ φαντασθέντος Θεοῦ, καὶ διὰ τοῦτο, Απολώλαμεν, ὦ γῦναι, λέγοντα, Θεὸν ἕως ράκαμεν, ὡς οὐ χωρητῆς οὔσης ἀνθρώποις, οὐδὲ φαντασίας θείας, μὴ ὅτι γε φύσεως· τὸν δὲ καὶ τὸν * Gen. vi, 13 seqq. * Gen. IX, 1 seqq. 4. Gen. xv. • Gen. xxv. 12. το ii Reg. xix,11 6; Rom. 18, 3. 7 Gen. xx11, 2 s^q3. * Gen. xvu!, 2 segg. seqq. " IV Reg. 11, 11.

TIT. IV. φαινόμενου Χριστὸν τῷ πλοίων μὴ προσιέμενον, και proinde diccbat: Periimus, uxor, Deum vidimus ' διὰ τοῦτο ἀποπεμπόμενον· καίτοιγε θερμότερος, τῶν ἄλλων εἰς ἐπίγνωσιν Χριστοῦ Πέτρος, καὶ διὰ τοῦτο μακαριζόμενος, καὶ τὰ μέγιστα πιστευόμενος. Τι δ᾽ ἂν εἴποις περὶ Ἡσαΐου, καὶ Ἰεζεχιήλ τοῦ τῶν μετ γίστων ἐπόπτου, καὶ τῶν λοιπῶν προφητῶν; ὧν ὁ μὲν τὸν Κύριον Σαβαώθ εἶδε καθήμενον ἐπὶ θρό-, του δόξης, καὶ τοῦτον ὑπὸ τῶν ἐξαπτερύγων σεραφὶμ κυκλούμενον, καὶ αἰνούμενον, καὶ ἀποκρυπτόμενον, ἑαυτόν τε τῷ ἄνθρακι καθαιρόμενον, καὶ τοῖς τὴν προφητείαν καταρτιζόμενον· ὁ δὲ καὶ τὸ σχημα τοῦ Θεοῦ τὰ χερουβίμ διαγράφει, καὶ τὸν ὑπὲρ αὐτῶν θρόνον, καὶ τὸ ὑπὲρ αὐτοῦ στερέωμα, καὶ τὸν ἐν τῷ στερεώματι φανταζόμενον, καὶ φωνὰς δή τινας, καὶ ὁρμὰς, καὶ πράξεις· καὶ ταῦτα, εἴτε φαντασία τις ἦν ἡμερινή, μόνοις θεωρητὴ τοῖς ἁγίοις, εἴτε νυκτὸς ἀψευδής ὄψις, είτε τοῦ ἡγεμονικοῦ τύπωσις συγγενομένη τοῖς μέλ. σαν ὡς παροῦσιν, εἴτε τι ἄλλο προφητείας είδος ἀπόρρητον, οὐκ ἔχω λέγειν· ἀλλ᾽ οἶδεν ὁ τῶν προφη τῶν θεός, καὶ οἱ τὰ τοιαῦτα ἐνεργούμενοι. Πλὴν οὔτε είναι περὶ ὧν ὁ λόγος, οὔτε τις ἄλλος τῶν κατ' αὐτός, ἔστη ἐν ὑποστήματι καὶ οὐσία tanquam videlicet homines, ne divini quidem in imagine conspectus, nedum naturae ipsius, capaces sint: alter conspicuum etiam Christum in navieulain admittere recusabat, atque ab'egabat.Quodeo quoque mirabilius videri debet, quod i fem ad Christi agnitionem animi ardore alios autcibal, eoque nomine beatus prædicatus est ³, resque maximas in fidem accepit. Quid Isaiam et Fzech elem rerun maximarum spcctatorem reliquosque prophetas cominemorein? Quorum alter Dominum Sabbaoth in gloria throno sedentem vidit, eumque a seraphim senis alis præditis in orbem cinctum ac laudatum et teçtuin, seque ipsum carbone perpurgatum, atque ad obeundum prophetiæ munus adornatum. Alter vehiculum quoque Dei t, hoc est, cherubinos describit, thronumque ipsis excelsiorem, eoque sublimius firmamentum, atque insuper eum, qui in firmamento sese utcunque conspicanduin præ:bebat, vocesque etiam quasdam, et impetus, atque actiones; idque, sive diurnum quoddam hoc spectrum, solis sanctissimis viris spectabile, sive minime fallax noctis visio, sive prævia quædam mentis impressio, futura tanquam præsentia exhibens, sive arcanum quoddam aliud prophetiæ genus, dicere nequeo; novit hoc Κυρίου, κατὰ τὸ γεγραμμένον, οὐδὲ Θεοῦ φύσιν ἢ εἶδεν ἢ ἐξηγόρευσεν. prophetarum Deus, et qui hu,usmodi aflatibus agitantur. Cæterum neque hi, de quibus loquor, neque quicquam alius ejusdem ordinis, in substantia et essentia Domini, ut Scriptura loquitur ', stetit, ncc Dei naturam aut vidit, aut aliis prodidit et patefecit. Παύλῳ δὲ, εἰ μὲν εκφορά ὴν ἅπερ Εσχεν ὁ τρίτος οὐρανὸς, καὶ ἡ μέχρις ἐκείνου πρόοδος, ἢ ἀνάβασις, ἢ ἀνάληψις, τάχα ἄν τι περὶ Θεοῦ πλέον ἔγνωμεν, εἴπερ τοῦτο ἦν τὸ τῆς ἀρπατῆς μυστήριον· ἐπεὶ δὲ ἄῤῥητα ἦν, καὶ ἡμῖν σιωπῇ τιμάσθω. Τοσοῦτον δὲ ἀκούσωμεν αὐτοῦ Παύλου λέγοντας, ὅτι Εκ μέρους γινώσκομεν, καὶ ἐκ μέρους προφητεύομεν. Ταῦτα, καὶ τὰ τοιαῦτα ὁμολογεῖ ὁ μὴ ἰδιώτης τὴν γνῶσιν, ὁ δοκιμὴν ἀπειλῶν τοῦ ἐν αὐτῷ λαλοῦντος Χριστοῦ, ὁ μέγας τῆς ἀληθείας προαγωνιστής, καὶ διδάσκαλος. Διὸ καὶ πᾶσαν τὴν κάτω γνῶσιν οὐδὲν ὑπὲρ τὰ ἔσοπτρα καὶ τὰ αἰνίγματα τίθεται, ὡς ἐν μικροῖς τῆς ἀληθείας Ισταμένην ινδάλμασιν. Εἰ δὲ μὴ λίαν δοκῶ τισι πε Αυτός καὶ περίεργος τὰ τοιαῦτα ἐξετάζων, οὐδὲ ἄλλα «νὰ τυχὸν ἢ ταῦτα ἦν, ἃ μὴ δύνασθαι νῦν βαστα χθῆναι, ὁ Λόγος αὐτὸς ὑπηνίσαετο, ὥς βασταχθησόμενα καὶ τρανωθησόμενα· καὶ ἅπερ μηδ' ἂν αὐτὸν δυνηθῆναι χωρῆσαι τὸν κόσμου, Ἰωάννης ὁ τοῦ Λόγου πρόδρομος, ἡ μεγάλη τῆς ἀληθείας φωνή, διωρίζετο. ποτε Quod si Paulo ea, quæ tertium cœlum ', atque ad illud usque progressio, vel ascensio, vel assumptio exhibuit, mortalibus evulgare licnisset, amplius quiddam fortasse de Deo cognovisse. illa nus, si modo arcana hac causa erat, cur in colum raperetur. Quoniam autem hæc ei in vulgus efferre nefas erat, facianjus nos quoque, ut ea silentio commendemus. Atque hoc duntaxat Paulum dicentem audiamus: Ex parte cognoscimus, et ex parte prophetamus *. llac, atque ejusmodi fateri non dubitat ille scientia nequaquam imperitus, experimentum se daturum daturum minitans loquéntis in se Christi, magnus, inquam, ille veritatis propugnator et doctor. Eoque nomine omnem quoque humanam ac terrenam scientiam nihil supra specula et nigmata ' esse statuit, utpote qu ultra exigua veritatis simulacra minime sese porrigal. Quod nisi me quispiam in hujus generis rebus exquirendis nimis curiose et supervacanec versari existimet, dicere quoque non verear, nec alia quidem fortasse, quam hæc, ea esse, quæ Christna ip-e portari in hac vita posse ne¿avit ", velut aliquando portanda, et declaranda; et quæ ille Verbi præcursor Joannes, et magna veritatis vox, ne a mundo quidem capi posse pronuntiavit “. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Πάσα μὲν οὖν ἀλήθεια, καὶ πᾶς λόγος δυστέκε μαρτός τε καὶ δυσθεώρητος· καὶ οἷον ὀργάνῳ μια εγώ μεγάλα δημιουργοῦμεν, τῇ ἀνθρωπίνῃ σοφίᾳ τὴν τῶν ὄντων γνῶσιν θηρεύοντες, καὶ τοῖς νοη * Judic. xii. 22. * || Cor. x11, 2. Ex eadem oratione. Verum enim vero cum veritas omnis et disputatio plurimum difficultatis atque obscuritatis habeat, ac nos velut parvo quodam instrumento res magnas efficere moliamur, humanæ videlicet seqq. 17, Isa. vi, 1. • Ezech, 1, 11 Joan. xxi, Luc. v, 8. * Math. xry, • 1 Cor. XIII, 9. • ibid. 12. ** Joan. xvr, 12. PATROL. GR. CXXX. • Jerem. xx11, 18.

προσβάλλοντες μετὰ τῶν αἰσθήσεων· ἢ οὐκ ἄνευ αἰσθήσεων, ὑφ᾽ ὧν περιφερόμεθα καὶ πλανώ. μεθα, καὶ οὐκ ἔχομεν γυμνῷ τῷ νοὶ γυμνοῖς ταῖς πράγμασιν ἐντυγχάνοντες, μᾶλλον τι προσιέναι τῇ ἀληθείᾳ, καὶ τὸν νοῦν τυποῦσθαι ταῖς καταλήψεσιν. Ο δὲ περὶ Θεοῦ λόγος, ὅσῳ τελεώτερος, τοσούτῳ δυσεφικτότερος, καὶ πλείους τὰς ἀντιλήψεις ἔχων καὶ τὰς λύσεις εργωδεστέρας. Πᾶν γὰρ τὸ ἐνιστάμενον, κἂν βραχύτατον ᾖ, τὸν τοῦ λόγου δρόμον ἐπέσχε καὶ διεκώλυσε, καὶ τὴν εἰς τὸ πρόσω φορὰν διέκοψεν ὥσπερ οἱ τοὺς ἵππους τοῖς ῥυτῆρσιν ἀθρόως μεθέλκοντες φερομένους, καὶ τῷ ἀδοκήτῳ τοῦ τιναγμού περιτρέποντε;. Οὕτω Σολομών μὲν β σοφισάμε. νος περισσά, ὑπὲρ πάντας τοὺς γενομένους Εμπρο σθεν, καὶ καθ᾿ ἑαυτὸν, ᾧ τὸ τῆς καρδίας πλάτος δῶρον Θεοῦ, καὶ ἡ ψάμμου δαψιλεστέρα χύσις τῆς θεωρίας, ὅσῳ πλέον ἐμβατεύει τοῖς βάθεσι, τοσούτῳ πλέον Ιλιγγιᾷ, καὶ τέλος τι ποιεῖται σοφίας εὑρεῖν ὅσον διέφυγεν· Παῦλος δὲ πειρᾶται μὲν ἐφικέσθαι, οὔπω λέγω τῆς τοῦ Θεοῦ φύσεως, τοῦτο γὰρ ᾔδει παντελῶς ἀδύνατον ὂν, ἀλλὰ μόνον τῶν τοῦ Θεοῦ κριμάτων. Ἐπεὶ δὲ οὐχ εὑρίσκει διέξοδον, οὐδὲ στα σιν τῆς ἀναβάσεως, οὐδὲ εἰς τι φανερὸν τελευτο πέρας ἡ πολυπραγμοσύνη της διανοίας, ἀεί τινος ὑποφαινομένου τοῦ λείποντος· ὢ τοῦ θαύματος (ἵνα καὶ αὐτὸς πάθω τὸ ἴσον)! ἐμπλήξει περιγράφει τὸν λόγον, καὶ πλοῦτον Θεοῦ, καὶ βάθος τὸ τοιοῦτο καλεί, καὶ ὁμολογεῖ τῶν τοῦ Θεοῦ κριμάτων τὸ ἀκατάληπτον, μονονουχὶ τὰ αὐτὰ τῷ Δαβὶδ φθεγγόμενος, ποτὲ μὲν ἄβυσσον πολλὴν ὀνομάζοντι τὰ τοῦ Θεοῦ κρίματα, τη οὐκ ἔστι τὴν ἕδραν ἢ μέτρῳ ἢ αἰσθήσει λαβεῖν, ποτὲ δὲ τεθαυμαστῶσθαι τὴν γνῶσιν ἐξ ἑαυτοῦ, καὶ τῆς ἑαυτοῦ συστάσεως λέγοντι, κεκραταιών σθαί τε πλέον ἢ κατὰ τὴν ἑαυτοῦ δύναμιν καὶ περί δράξιν. sapientiae adjumento rerum cognitionem aucupan- τοῖς tes, ac res, quae animi tantum intelligentia comprehenduntur, per sensus cognoscere aggredimur; aut certe non sine sensibus, quibus undique jactamur et in errorem pertrahimur, nec nuda mente cum nudis rebus versari, atque inde ad veritatem propius accedere, rebusque perceptis ac comprehensis menlem iuformare possumus. Tum vero disputatio ea, quæ de Deo suscipitur, quo perfectior, eo quoque difficilior est, pluribusque objectationibus patet, in iisque diluendis ac dissolvendis plus negotii facessit. Nihil enim tam levis exiguique ponderis nobis adversari potest, quod non disputationis cursum interrum. pal atque compriniat, impediatque quominus ultra progrediamur. Quemadmodum qui equos ad cursium incitatos repente freno retrahunt, ac per inopinatam et repentinam excussionen retrorsum agunt. Sic nimirum Salomon, qui omnibus, cum su, tum superioris memorize hominibus sapientine lande præstitit, et cordis latitudinem Dei beneficio accepit, ac tantam contemplationis copiam et ubertatem, ut arenæ numerum excederet, quo altius in has profunditates penetrat, hoc magis æstuat, ac finem quemilam sapientiæ constituit, nimirum quod invenisset, quantum ea a se fugeret '. Consinili quoque modo Paulus, non dicam Dei naturam, hoc enim prorsus supra humanas vires esse perspectum habebat, sed Dei solum judicia cognitione assequi conatur. Quoniam autem nḍc exitum ullum, nec quo ascensum figere ac stabilire posset, reperiebat, nec perspicuo ullo fine curiosa ipsius animi perscrutatio claudebatur, quod videli.. cet subinde semper aliquid reliqui esse perspiceret: o rem miram ac stupendam! (ut ipse quoque eodem affectu comniovear) orationem admiratione circumscribit, idque Dei opes nc profundum appellat,ac Dei judicia nullius Ingenio percipi et comprebendi posse ingenue fatetur, iisdem propemodum verbis cum Davide utens, qui nunc judicia Dei abyssum multam vocat *, cujus fundum, nec mensura, nec sensu capi queat; nunc mirabilem factam esse scientiam ex seipso suique ipsius constitutione pronuntiat, atque adeo robustam, ut viribus nostris cam capere et complecti nequeamus. Ut enim missa alia faciens, inquit, meipsum omnemque humanam naturam et compagem intuear, quæ hæc mistio nostra est? Quis motus? Quomodo id quod immortale est, cum mortali copulatum est? Quomodo deorsum fluo, et sursum ſeἽνα γὰρ τἄλλα ἐάσας, φησί, πρὸς ἐμαυτὸν βλέψω, καὶ πᾶσαν τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν καὶ σύμ πήξιν, τίς ἡ μίξις ἡμῶν; Τίς ἡ κίνησις; Πῶς τὸ ἀθάνατον τῷ θνητῷ συνεκράθη; Πῶς κάτω ῥέω, καὶ ἄνω φέρομαι; Πως ψυχή περιφέρεται; πως ror? Quomodo anima circumfertur. Quomodo ζωήν δίδωσι, καὶ πάθους μεταλαμβάνει; Πῶς ὁ νοῦς vitam impertitur, et affectuumn fit particeps? Quonodo mens simul et circumscripta est, et nullis terminis inclusa, in nobis manet, et motus fluxiobisque celeritate omnia perlustrat? Quomodo sermonis opera percipitur vicissim, et communicatur, ac per aerein grass.tur, et cum rebus ipsis ingreditur? Quomodo cum sensibus consuetudinem labet, ac rursus scorsim a sensibus sese colligit? Atque, ut quæ priora sunt dicam, quæ prima nostri cfictio et constitudo in natura olicina? Quæ. etiam postrema formatio ac perfectio? Que cibi καὶ περιγραπτὸς καὶ ἀόριστος, ἐν ἡμῖν μένων, καὶ πάντα ἐφοδεύων τάχει φορᾶς καὶ δεύσεως; Πῶς μεταλαμβάνεται λόγῳ καὶ μεταδίδοται, καὶ δι' ἀέρος χωρεῖ, καὶ μετὰ τῶν πραγμάτων εἰσέρχεται; Πῶς αἰσθήσει κοινωνεῖ, καὶ συστέλλεται ἀπὸ τῶν αἰσθή σεων; Καὶ ἔτι πρὸ τούτων, τίς ἡ πρώτη πλάσις ἡμῶν, καὶ σύστασις ἐν τῷ τῆς φύσεως έργαστη ρίῳ; Καὶ τίς ἡ τελευταία μόρφωσις καὶ τελείω σις; Τίς ἡ τῆς τροφῆς ἔφεσις καὶ διάδοσις; Καὶ τί; ἤγαγεν ἐπὶ τὰς πρώτας πηγὰς, καὶ τοῦ ζῆν ἀφορ μὰς αὐτομάτως; Πῶς σιτίοις μὲν σῶμα, λόγῳ δὲ ψυχὴ 1 111 Reg. 11, 12. • II Par. 1, 12. * Eccle. vi, 24; viii, 17. * Rom. 11, 33. * Psal. xxxv, 7. • Psal. cxxxvin, 6.

PANOPLIA DOGMATICA. - TIT. IV. τρέφεται; Τίς ἡ τῆς φύσεως ὁλκὴ, καὶ πρὸς ἄλληλα appetitio ac distributio? Quis nos sponte al primo, σχέσις τοῖς γεννῶσι καὶ τοῖς γεννωμένοις, ἵνα τῷ illos fontes ac vitae causas duxit? Quomodo corpus φίλτρῳ συνέχηται; Πῶς ἑστηκότα τε τὰ εἴδη, και cibis, animus contra sermone ac doctrina pascitur? τοῖς χαρακτήρσι διεστηκότα, ὧν τοσούτων ὄντων, αἱ Que est illa natura vis muluaque inter parentes et ιδιότητες ἀνέφικτοι; Πῶς τὸ αὐτὸ ζῶον θνητὸν καὶ liberos affectio, ut quasi quodam philiro contineauἀθάνατον, τὸ μὲν τῇ μεταστάσει, τὸ δὲ τῇ γεν tur? Quomodo firmæ ac stabiles sunt species, et νήσει; Τὸ μὲν γὰρ ὑπεξῆλθε, τὸ δὲ ἀντεισῆλθεν, ὥσπερ interim notis inter se distincta, quarum proἐν ἀλκῷ ποταμοῦ μὴ ἑστῶτος καὶ μένοντος. Πολλά prietates, cum tanto numero sint, assequi non pοςδ' ἂν ἔτι φιλοσοφήσεις περὶ μελῶν καὶ μερον, sumus? Quomodo idem animal mortale simul et καὶ τῆς πρὸς ἄλληλα τούτων εὐαρμοστίας, πρὸς χρείαν immortale est; mortale quidem ratione migratioτι ὁμοῦ καὶ κάλλος συνεστώτων τε καὶ διεστώτων, nis, immortale autem ratione procreationis? Ut τρεχόντων τε καὶ προεχομένων, ἐνουμένων τε καὶ enim aliud norte subducitur, ita rursus ipsi aliud σχιζομένων, περιεχόντων τε καὶ περιεχομένων νόμῳ subrogatur, non secus atque in fluminis tractu, καὶ λόγῳ φύσεως. Πολλὰ περὶ φωνῶν καὶ ἀκοῦν· πῶς quod simul fuxum est et stabile. Multa de ho. αἱ μὲν φέρονται διὰ τῶν φωνητικῶν ὀργάνων, αἱ δὲ minis membris et partibus adhuc commemorave ὑποδέχονται, διὰ τῆς ἐν μέσῳ τοῦ ἀέρος πληγῆς possis, ac de mutua earum concinnitate; quippe καὶ τυπώσεως ἀλλήλαις ἐπιμιγνύμεναι. Πολλὰ περὶ quæ nature lege ac ratione, non ninus ad eleganΕψεως ἀῤῥήτως κοινωνούσης τοῖς ὁρατοῖς, καὶ μόνῳ tiam, quae ad utilitatem, conjungantur simul et τῷ βούλεσθαι, καὶ ὁμοῦ κινουμένης, καὶ ταυτό distinguantur, præcellunt et dignitate inferiores τῷ νοὶ πασχούσης. Μετὰ γὰρ τοῦ ἴσου τάχους, ἐκεῖ sint, uniantur et distrahantur, contineant et contiνός τε μίγνυται τοῖς νοουμένοις, καὶ αὕτη τοῖς όρω- neantur. Multa etiam de vocibus et auditu: nimirum μένοις. Πολλὰ περὶ τῶν ἄλλων αἰσθήσεων, αἱ παρα- quomodo illæ per vocalia instrumenta deferantur, διχαί τινές εἰσι τῶν ἔξωθεν, λόγῳ μὴ θεωρού- hic vero eas excipiat, ac per intermedii aeris perμέναι. Πολλὰ περὶ τῆς ἐν ὕπνοις ἀναπαύσεως, καὶ cussionem atque impressionem inter se jungantur. τῆς δι' ὀνειράτων αναπλάσεως, μνήμης τε καὶ ἀνα- Multa item de oculis, qui modo quodam ineffabilt μνήσεως, λογισμού τε καὶ θυμοῦ, καὶ ἐφέσεως, καὶ cum iis tebus, quas cernimus, commercium habent, συντόμως εἰπεῖν, ὅσοις ὁ μικρὸς οὗτος κόσμος διοικεί ac sola voluntate, simul etiam cum ca moventur, και, ὁ ἄνθρωπος. codemque modo cum mente afficiuntur. Pari enim releritate, et hæc intellectilibus, et illi visibilibus rebus junguntur. Multa præterea de reliquis sensibus, qui velut admittendis externis rebus destinati sunt, nec ratione percipiuntur. Multa denique de ea, qua in som - nis fruimur, quiete atque insomniorum figmentis, de memoria et reminiscentia, de ratione, et ira, et cuspiditate, reliquisque, ut uno verbo complectar, quibus parvus hic mundus, id est, homo, gubernatur. Τοῦ αὐτοῦ περὶ τοῦ λόγου τοῦ περὶ τῆς ἐν ταῖς G Ejusdem ex oratione de modestia in disputationibus διαλέξεσιν ευταξίας. observanda. Quid in cœlum provolas, cum pedes sis? Quid turrim exstruis, cum iis rebus careas, quæ ad eam perfciendam requiruntur 1? Quid ipse quoque manu aquam metiris, et cœlum palmo³, terramque omnem pugillo, elementa magna, et ejusmodi, ut ea Creator solus dimetiri possit? Primapi teipsumn cognosce: quæ in manibus sunt, intellectu assequere: quis sis, et quomodo effictus, ita ur simul et imago Dei sis, et deteriori astringaris; quid illud sit, quod tibi motum attulit, quæ in te sapientia eluceat, quod naturae arcanum: quomodo loco circumscriberis, ac mens nullo limite includiΤί πρὸς οὐρανὸν ἀνίπταται, πεζὺς ὤν; Τί πύργον οἰκονομεῖς, τὰ πρὸς ἀπαρτισμὸν οὐκ ἔχων; Τί καὶ σὺ μετρεῖς τῇ χειρὶ τὸ ὕδωρ, καὶ τὸν οὐρανὸν σπιθαμῇ, καὶ πᾶσαν τὴν γῆν δρακί, στοιχεία μεγάλα, καὶ μόνῳ μετρητὰ τῷ Ποιήσαντι; Γνῶθι σαυτὸν πρῶτον· τὰ ἐν χερσὶ κατανόησον· τίς εἶ, καὶ πόθεν ἐπλάσθης, καὶ πῶς συνετέθης, ἵν᾿ εἰκὼν ᾖς θεοῦ, καὶ τῷ χείρονι συνδεθῇς, καὶ τί τὸ κινῆσάν σε, τίς ἡ περὶ σὲ σοφία καὶ τί τῆς φύσεως τὸ μυστή ριον· πως μετρῇ τόπῳ, καὶ νοῦς οὐχ ὁρίζεται, ἀλλ' ἐν ταυτῷ μένων πάντα ἐπέρχεται· πῶς ὄψις Ελίγη, καὶ ἐπιπλεῖστον φθάνουσα, καὶ πότερον πα ραδοχή τίς ἐστι τοῦ ὀφθέντος, ἢ πρὸς ἐκεῖνο διά- tur, sed in eodem loco manens, omnia lustral ac βασις· πῶς τὸ αὐτὸ καὶ κινεῖ, καὶ κινεῖται, διὰ βουλήσεως κυβερνώμενον· τίς δαὶ παύλα κινήσεως· τίς ἡ τῶν αἰσθήσεων μερισμὸς, καὶ πῶς διὰ τούτων ὁ νοῦς ὁμιλεῖ τοῖς ἔξω, καὶ τὰ ἔξωθεν παραδέ εται· πῶς ἀναλαμβάνει τὰ εἴδη· καὶ τίς ἡ τήρησις τοῦ ἀναληφθέντος, ἢ μνήμη· καὶ τίς ἡ τοῦ ἀπελθόντος ἀνάληψις, ἢ ἀνάμνησις· πῶς λόγος νοῦ γέντημα, καὶ γεννᾷ λόγον ἐν ἄλλῳ νοῖ, καὶ πῶς λόγῳ νόημα διαδίδοται· πῶς τρέφεται διὰ ψυχῆς σῶμα, καὶ πῶς ψυχὴ διὰ σώματος κοινωνεί πάθους· pervagatur. Quomodo, cum tantillus sit oculus; tam longe pertingit; utrum quod rem visam admittal, an potius quod ad eam transeat: quomod idem et movet et movetur, ac per voluntatem gubernatur: quæ motus quies, quæ sensuum partitio, quomodo mens eorum opera cum externis versattır, atque externa excipit: quomodo formas recipit • quæ assumptæ rei conservatio, vel memoria: quæ clapsa recuperatio, vel reminiscentia: quoinodo sermo mentis fetus est, atque in alia mente serino-

καὶ συ nen procreat, et quomodo cogitatio sermone distri buitur: quomodo corpus per animam alitur, et quomodo anima per corpus affectuum particeps fit: quomodo eat timor constringit, præfidentia solvit, micror contrahit, laetitia diffundit, livor tale allcit, superbia effert, spes erigit: quomodo iracundia cain in furorem agit, et pudor rubore suffundit; hæc quidem, ebulliente sanguine, hic vero, rece- ·lente: quomodo perturbation in signa corporibus imprimuntur; quomodo ratio præsidet, quomodo hæc oninia regit et moderatur, affectuumque motus lenit ac sedat; quomodo a sanguine et spiratione, id, quod corpore vacat, tenctur; quomodo horum defectio, animæ discessio est. Hæc, aut borum aliquid, o homo, cognitione comprehende (nondum euim cœli naturain aut motum, nec siderum ordinem, nec elementorum permistionem, nec animantium discrimina, nec cœlestium virtutum inferiores gradus et sublimiores, atque omnia, in que artifex ratio distribuitur, nec denique providentiæ gubernationisque rationes commemoro): ac tum nondum dicam, Aude; verum, Adhuc time ad ea quæ sublimiora sunt, viresque tuas magis superant, accedere. πῶς πήγνυσι φόβος, καὶ λύει θάρσος; στέλλει λύπη, καὶ διαχεῖ ἡδονὴ, καὶ τήκει φθόνος, καὶ μετεωρίζει τύφος, καὶ κουφίζει ἐλπίς· πῶς ἐκ μαίνει θυμὸς, καὶ αἰδὼς ἐρυθραίνει δι' αίματος, ὁ μὲν ζέσαντος, ἡ δὲ ἀναχωρήσαντος· καὶ πῶς οἱ χαρακτῆρες τῶν παθῶν ἐν τοῖς σώμασι τίς ἡ τοῦ λογισμού προεδρία, καὶ πῶς πᾶσι τούτοις ἐπιστατεί καὶ ἡμεροῖ τὰ τῶν παθῶν κινήματα· πῶς αἵματι κρατεῖται καὶ πνοῇ τὸ ἀσώματον· καὶ πῶς ἡ τούτων έκλειψις, ψυχῆς ἐστιν ἀναχώρησις. Ταῦτα, ἡ τούτων τι κατανόησον, ὦ ἄνθρωπε· οὕτω γὰρ λέγω φύσιν, ἢ κίνησιν οὐρανοῦ, καὶ τάξιν ἀστέρων, καὶ μίξιν στοιχείων, καὶ ζώων διαφοράς, καὶ δυνάμεων οὐρανίων ὑποβάσεις καὶ ὑπερθέσεις, καὶ πάντα εἰς ὅσα ὁ δημιουργικός λόγος καταμερίζεται, καὶ λόγους προνοίας και διοικήσεως· καὶ τότε οὔπω λέγω, θάῤῥησον· ἀλλ', Ετι φοβήθητι προσθῆναι τοῖς ὑψηλοτέροις, καὶ τοῖς μᾶλλον ὑπὲρ τὴν σὴν δύο ναμιν. et Ejusdem ex oratione apologetica magna. Excelsum est coelum atque subline, terra-antem humilis et profunda. Ecquis illuc ascendet, eorum qui propter peccatum projecti sunt? Quis terrenis adhuc tenebris circumseptus, crasso corporis indumento obvolutus, tota mente totam mentem pure poterit intueri, et inter hæc, quæ sunt instabilia, et sensibus obnoxia manens, ad ea, quæ sunt immobilia, et oculis cerni non possunt aspirare? Eorum certe qui hic puri mundique sunt, vix quisquam poterit simulacrum illius pulchritudinis aspicere, non secus, atque illi, qui solem in aqua contemplantur. Quis est ille, qui aquam mano, et cœlum palma dimensus est, et pugillo terram continet universam? Quis montes in lance posuit, et valles in statera? Ecquis erit locus, in quo ille requiescat? Cuinam omnibus e rebus dicetur similis? Quis est ille, qui verbo fecit omnia? Qui sapientia fabricatus est hominem? Qui dissidentia in unum contulit? Qui spiritui pulverem admiscuit? Qui animal, quod cernitur, cum eo, quod ceri non potest, mortale cum immortali, terrenum cum cœlesti copulavit, quod Deum attingit, et non compre- η hendit, appropinquat, et procul abest? Dixi, sapiens fam, inquit Salomon, et recessit a me longius, quam eral prius '. Sapientiam autem intelligit. Et profecto qui scientiam addit, addit et dolorem ', cum non majorem lætitiam accipiat ex eo, quod didicit, quam dolorem ex eo, quod assequi non potuit. Id quod illis solet contingere, qui sitientes adhuc abstrahuntur ab aqua. Aut qui se aliquid tenere jam putant, quod assequi nequeunt. Aut quos fulguris splendor prope citius transiliit, quam illustravit. Hæc me cogitatio depressit, atque humilem reddi- * Eccle. vii, 24. • Eccle. 1, 18. Τοῦ αὐτοῦ. Ἐκ τοῦ μεγάλου ἀπολογητικού. Οὐρανὸς ὑψηλὸς, γῆ δὲ βαθεῖα, καὶ τὶς ἀναβήσεται τῶν ἐῤῥιμμένων τῇ ἁμαρτία, τίς περικείμενος ότι τὸν κάτω ζόφον, καὶ τῆς σαρκὸς τὴν παχύτητα όλω νοι καθαρῶς ἐποπτεύσει ναῦν ὅλον, καὶ μιγήσεται τοῖς ἑστῶσι, καὶ ἀοράτοις ἐν τοῖς ἀστάτοις, καὶ όροι μένοις; μόλις γὰρ ἄν τις ἐνταῦθα τῶν σφόδρα κεκα θαρμένων κἂν εἴδωλον τοῦ καλοῦ θεωρήσειεν, ὥσπερ οἱ τὸν ἥλιον ἐν τοῖς ὕδασι. Τίς ὁ μετρήσεις τῇ χειρὶ τὸ ὕδωρ, καὶ τὸν οὐρανὸν σπιθαμή, καὶ πᾶσαν τὴν γῆν δρακί; Τίς ἔστησε τὰ ὄρη σταθμῷ, καὶ τὰς νάπας ζυγῷ; Τις τόπος τῆς καταπαύσεως αὐτοῦ, καὶ τίνι τῶν πάντων ὁμοιωθήσεται; Τίς ὁ ποιήσας τὰ πάντα ἐν λόγῳ, καὶ τῇ σοφίᾳ κατασκευάσας άν θρωπον, καὶ εἰς ἕν᾿ ἀγαγὼν τὰ διεστῶτα, καὶ μίξας τὸν χοῦν τῷ πνεύματι, καὶ συνθεῖς ζῶον ὁρατὴν καὶ ἀόρατον, πρόσκαιρον καὶ ἀθάνατον, ἐπίγειον καὶ οὐράνιον, ἀπτόμενον Θεοῦ καὶ οὐ περιδρασσόμενον, ἐγγίζον καὶ μακρυνόμενον; Εἶπα, σοφισθήσομαι, φησὶν ὁ Σολομών, καὶ αὐτὴ ἐμακρύνθη ἀπ' ἐμοῦ μακρὰν ὑπὲρ δ ἦν, τὴν σοφίαν λέγων, καὶ ὄντως ὁ προστιθεὶς γνῶσιν προστίθησιν άλγημα, οὐ μᾶλλον εὐφραίνοντος τοῦ εὑρεθέντος, ἢ ἀνιῶντος τοῦ διαφεύ γοντος, όπερ, οἶμαι, φιλεῖ συμβαίνειν τοῖς ἔτι διψῶ σιν ἀποσπωμένοις ὕδατος, ἢ κρατεῖν τι οὐ δυναμένοις ἔχειν νομίζουσιν, ἢ οὓς ἀπῆλθεν εὐθὺς ἀστραπὴ πεφιλάμψασα. Τοῦτό με ίστη κάτω, καὶ ταπεινὸν εποίει, καὶ εἶναι βέλτιον ἔπειθεν ἀκούειν φωνὴν αἰνέσεως, ἡ ἐξηγητὴν εἶναι τῶν ὑπὲρ δύναμιν. Η μεγαλειότης, καὶ τὸ ὕψος, καὶ τὸ ἀξίωμα, καὶ αἱ καθαραὶ φύσεις μόλις χωροῦσαι Θεοῦ λαμπρότητα, ὃν ἄβυσσος καλύπτει, οὗ σκότος ἀποκρυφή, φωτὸς ὄντος τοῦ καθαρωτάτου, καὶ ἀπροσίτου τοῖς πλείοσιν, 8; ἐν τῷδε τῷ παντὶ, καὶ τοῦ παντός ἐστιν ἔξω. ὓς καλόν ἐστιν ἅπαν, καὶ ἄνω καλοῦ παντὸς, ὃς νοῦν δ

TIT. IV. φωτίζει, καὶ διαφεύγει νοῦ τάχος, καὶ ὕψος, ὑποχω- dit, persuasitque sulius esse laudationis voccu ρῶν ἀεὶ τοσοῦτον, ὅσον καταλαμβάνεται, καὶ ὑπο ἀγων πρὸς τὸ ἄνω τὸν ἐραστὴν τῷ φεύγειν, καὶ τῷ γον κρατούμενος κλέπτεσθαι. audire, quanı profiteri se doctorem eorum quæ vires humanas superant. Magnitudo, et sublimitas, et dignitas cœlestium illarum mentium, quæ sunt zatora purissimæ vix capiunt splendorem Dei, quem abyssus tegit, cujus latibulum tenebrae sunt, qui lux purissima est, licet pluribus inaccessa. Qui in universo orbe versatur, et extra orbem est universum. Qui est omnis bonitas et pulchritudo, et omnem bonitatem, et pulchritudinem transcendit. Qui mentem illustrat, et mentis celeritatem et altitudinem effugit, tantum semper antecedens, quantum illa sequitur, ut dum fugit, seque pene comprehensum ostendit, amantem magis inflammet axequendi cupiditate, et ad superiora ducat et trahat. Ὅτι περὶ τοῦ ἀκατάληπτον εἶναι τὴν θείαν φύ σιν. Τοῦ Χρυσοστόμου ἐκ τῆς βίβλου τῆς πε ριεχούσης τοὺς περὶ ἀκαταλήπτου λόγους. Μέγα κακὸν τὸ μὴ μένειν εἴσω τῶν ὅρων, ὧν ἡμῖν ἔταξεν ὁ Θεὸς, ἀλλὰ περιεργάζεσθαι τὰ νικῶντα τὸν ἡμέτερον νοῦν. Οὕτω γὰρ καὶ ὁ πρωτόπλαστος, ἐπιθυμητάς μειζόνων, καὶ ἅπερ εἶχεν ἀπώλεσε. Το γαροὖν πολλὰ χαίρειν τοῖς ἡμετέροις λογισμοῖς εἰπόντες, Λογισμοί γάρ, φησίν, ἀνθρώπων δειλοί, και ἐπισφαλεῖς οἱ ἐπίνοιαι αὐτῶν, μὴ θελήσωμεν υπερβαίνειν τὸ μέτρον τῆς ἀποκεκληρωμένης ἡμῖν δυνάμέως. Τοῦ αὐτοῦ. · Βθαυμαστώθη, φησὶν, ἡ γνώσις σου ἐξ ἐμοῦ, ἐκραταιώθη· οὐ μὴ δύνωμαι πρὸς αὐτήν. Τοῦ Προφήτου πρὸς τὸ βάθος τῆς τοῦ Θεοῦ σοφίας ίλιγγιώντος, τολμα τις λέγειν εἰδέναι τὴν φύσιν τοῦ Θεό; τοῦ λέγοντος ὅτι, Τὰ ἄδηλα καὶ τὰ κρύφια τῆς σοφίας σου ἐδήλωσάς μοι· βοῶντος ὅτι Τῆς συνέσεως αὐτοῦ οὐκ ἔστιν ἀριθμὸς, ήτοι κατάλημας, θρασύνεται τις περὶ τῆς ἀκαταλήπτου φύσεως; Τί λέγεις; Η σοφία τοῦ Θεοῦ ἀκατάληπτος, καὶ ἡ φύσι; αὐτοῦ καταληπτή; Η μεγαλωσύνη αὐτοῦ οὐκ ἔχει πέρας, καὶ τὴν οὐσίαν αὐτοῦ περιγράφεις; Μαμία τοῦτο σαφής. Τοῦ αὐτοῦ. 1) Item naturam divinam comprehendi non posse. Chrysostomi ex libro, quo continentur orationes, quibus Deum incomprehensum esse demonstrat, Magnum vitium est, non continere se intra illos terminos, quos nobis præscripsit Deus, sed ca velle tentare, quæ meutem nostram exsuperant. Ita qui primus formatus est lono, dum majora concupiscit, et ea, quæ habebat perdidit. Quamobrem rationibus nostris multam salutem dicentes (raliones enim, inquit, hominum vanæ, et fallaces eorum cogitationes), ne velimus mensuram attribu:æ nobis facultatis transilire. Ejusdem. Mirabilis, inquit, facta est scientia tua ex me, cxaltala est, el non potero ad eam pertingere. In pelago diving sapientiae non reperit vadum, sed hæret Propheta. Et aliquis audet dicere se Dei naturam habere perspectam et cognitam ↑ Idem dicit, Incerta, et occulta sapientia tuæ manifestasti mihi ', et tamen chaniat: Sapientiæ ejus non est numerus, seu comprehensio, et non veretur aliquis. de natura, quæ comprehendi non potest, ut a se percepta disputare? Quid ais? sapientia percipi non potest, et natura illius comprehendetur? Magnis - centia ejus non habet finem, et ejus essentiam circumscribes? Hoc est perspicua insania. Ejusdem. Isaias, Generationem ejus, inquiens, quis enarrabil, concedet tibi, ut illius essentiam explices? Paulus, qui ad tertium usque sublatus est calum, et ad ea mysteria spectanda, quæ naturam superant et arcana sunt, admissus est, dum exiguam divinæ providentiæ particulam expendit, nempe quomodo Judæos abjecerit, externasque gentes susceperit, tanquam in profundo pelago periclitaretur, station exsilit, et magna cum admiratione vehementer exclamans: O altitudo, inquit, divitiarum, et sapientia, et scientia Dei, quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et impervestigabiles via illius!! Non dixit quumn incomprehensibilia, sed quau inscrutabilia judicia, et quam impervestigabiles viæ. Deum ergo, cujus judicla scrutari et pervestigare non possumus, comprehendemus? Quid autem judicia et vias dico, cum præuia sanctorum com prehendi nequeant? Oculus, inquit, non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascenderunt, qua præparavit Deus diligentibus cum *. Quid? quod du Ησαΐας λέγων, Τὴν γενεὰν αὐτοῦ τις διηγήσε ται; παραχωρήσει σοι διηγείσθαι τὴν οὐσίαν απο τοῦ; Καὶ Παῦλος δὲ, ὁ μέχρι τρίτου οὐρανοῦ ἀρθεὶς, καὶ μυστηρίων ὑπερφυῶν καὶ ἀποῤῥήτων ἀξιωθεὶς, βραχύ τι μέρος τῆς τοῦ Θεοῦ προνοίας ἐξετάζων, πῶς τοὺς μὲν Ἰουδαίους ἐξέβαλε, τοὺς δὲ ἐξ ἐθνῶν εἰπεδέξατο, καὶ πρὸς αὐτὸ τὸ μικρὸν μέρος, ὥσπερ πρὸς ἀχανές, πέλαγος Ιλιγγιάσας ἀπ: πήδησεν εὐθέως, καὶ μετὰ μεγίστου θαύματος ἀνεβόησεν εἰπών· Ω βάθος πλούτου, καὶ σοφίας, καὶ γνώσεως Θεου, ως ἀνεξερεύνητα τὰ κρίματα αὐτοῦ, καὶ ἀνεξιχνία. στοι αἱ ὁδοὶ αὐτοῦ. Καὶ οὐκ εἶπεν ὅτι ἀκατάληπτα, ἀλλ' ὁ πολλῷ μᾶλλον, ἀνεξερεύνητα, καὶ ἀνεξιχνίαστα. Τὰ μὲν οὖν χρήματα αὐτοῦ ἀνεξερεύνητα, καὶ αἱ ἐδοὶ αὐτοῦ ἀνεξιχνίαστοι, καὶ αὐτὸς καταληπτός; Καὶ τί λέγω περί κριμάτων καὶ ὁδῶν; Τὰ ἔπαθλα τῶν ἁγίων ἀκατάληπτα. "Α γὰρ ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδε, καὶ οὖς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέ τη. Ο ητοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν. Καὶ Η δωρεά αὐτοῦ ἀνεκδιήγητος. – Χάρις γάρ, φησί, I Psal. cxxxviis, δ. Psal. L, 8. › Rom. x1, 35. * 1 Cor. 11, 9.

num ejus verbis explicari non potest? Gratia enim, τῷ Θεῷ ἐπὶ τῇ ἀνεκδιηγήτῳ δωρεᾷ αὐτοῦ. Καὶ ἡ inquit, Deo pro ineffabili dono ejus. Pax ejus superal omnem sensum 1, et ipse solus comprehendetur? Et alibi Paulus: Ex parte, inquit, cognoscimus, tu autem affirmas, te perfecta cognoscere? Quanquam et ille dixit ex parte, non quod naturæ divinæ aliud qui- / den nosceret, aliud ignoraret; sed ex parte novit, quoniam sciebat esse Deum, quid autem esset, ignorabat. Sciebat Deum omnia procreasse, sapientem esse, nihil non posse, omnia continere, quantus autem. aut quomodo esset, nesciebat. Ejusdem. εἰρήνη αὐτοῦ ὑπερέχει πάντα νοῦν, καὶ αὐτὸς μέσ νος καταληπτός; Καὶ ἀλλαχοῦ λέγει Παῦλος, Εκ μέ ρους γινώσκομεν, καὶ σὺ λέγεις ἐντελῶς γινώσκειν; Ἐκ μέρους δὲ εἶπεν, οὐχ ὅτι τὸ μὲν τῆς θείας φύσ σεω; οἶδε, τὸ δὲ ἡγνόησεν, ἀλλ᾽ ὅτι μερικὴν ἔχει γνῶσιν, καὶ ὅτι μὲν ἔστι Θεός, οἶδε, τί δέ ἐστι θεὸς, ἀγνοεῖ. Καὶ ὅτι μὲν ἔστι δημιουργὸς, καὶ σοφὸς, καὶ παντοδύναμος, καὶ συνοχεὺς πάντων, καὶ τὰ τοιαῦτα γινώσκει, τὸ δὲ πόσον, καὶ πῶς οὐκ οἶδεν. Τοῦ αὐτοῦ. Οἱ ἄγγελοι δοξάζουσι μόνον, οἱ μὲν, Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ, λέγοντες, οἱ δὲ, Εὐλογημένη ἡ δόξα Angeli tantummodo collaudant Deum, alii dicentes: Gloria in excelsis Deo; alii Benedicta gloria ejus ex loco sancto ejus, hoc est, ubicunque ille αὐτοῦ ἐκ τοῦ τύπου αὐτοῦ, τουτέστιν ὅπου περ est. Neque enim in loco Deus, qui circumscribi non potest, Alii, Sanctus, sanctus, sanctus, Dominus Sabaoth. Homines autem naturam illius definiunt, et circumscribunt. Quantus cœlestibus timur et reverentia? Quantus terrestribus contenptus, et confidentia? illi caute loquuntur, audaeter hi sunt curiosi. Ejusdem. ἄν ἐστιν. Οὐδὲ γὰρ τύπος περὶ Θεοῦ· ἀπερίγραπτον γὰρ τὸ θεῖον· οἱ δὲ, ο "Αγιος, ἅγιος, ἅγιος, Κύριος Σαββαώθ.» Οἱ δὲ ἄνθρωποι περιεργάζονται αὐτοῦ τὴν φύσιν. Πόσος άνω φόβος, πόση κάτω καταφρόνησις; Ἐκεῖνοι εὐλαβῶς εὐφημοῦσιν, οὗτοι τολμηρῶς που λυπραγμονοῦσιν. Τοῦ αὐτοῦ. Φησὶ πάλιν Ἡσαΐας· Εἶδον τὸν Κύριον καθήμενον ἐπὶ θρόνου υψηλού καὶ ἐπηρμένου, τουτέστιν ἀκα ταλήπτου. Ο θρόνος υψηλότερος ἀνθρωπίνου νοῦ, καὶ ὁ ἐπὶ τοῦ θρόνου καταληπτός; Καὶ τὰ Σεραφίμ εἱστήκεισαν κύκλῳ αὐτοῦ, ἐξ πτέρυγες τῷ ἐνὶ, καὶ ἐξ πτέρυγες τῷ ἑνί· καὶ ταῖς μὲν δυσὶ κατεκάλυπ των τὰ πρόσωπα αὐτῶν, ταῖς δὲ δυσὶ τοὺς πόδας. Τα Σεραφὶμ ἀποστρέφονται τὰς ὄψεις, καὶ προβάλλον· ται τὰς πτέρυγας ἀντὶ διπλοῦ τείχους, διὰ τὸ μὴ φέρειν τὴν ἐκ τῆς δόξης του θρόνου φοβερῶς ἐκπηδῶσιν ἀστραπὴν, καὶ τοὺς πόδας κατακαλύπτουσι διὰ τὴν Εκπληξιν. Ειώθαμεν γὰρ καὶ ἡμεῖς, ὅταν μεγίστῳ θάμβει κατασχεθῶμεν, πάντοθεν περιστέλλειν τὸ σῶμα. Καὶ τί λέγω τὸ σῶμα, ὅπου γε καὶ αὐτὴ ἡ ψυχή, τοῦτο παθοῦσα, ἀπὸ τῆς ἄκρας ἐπιφανείας τὰς ἐνεργείας αὐτῆς συνέλκουσα πρὸς τὸ βάθος και ταφεύγει, καθάπερ τινὶ περιβολαίῳ πανταχόθεν εαυτὴν τῷ σώματι περιστέλλουσα; Εγνω; τὴν χρείαν τῶν τεσσάρων πτερύγων· γνῶθι καὶ τὴν τῶν ὑπο λοίπων. Ταῖς δὲ δυσί, φησίν, ἐπέταντο. Σημεῖον τοῦτο τοῦ τῶν ὑψηλῶν ἐφίεσθαι διὰ παντὸς, καὶ μηδέ ποτε κάτω βλέπειν. Τὰ γὰρ πτερὰ τὸ μετάρσιον καὶ ταχὺ τῆς ἀγγελικής αινίττεται φύσεως. Ἔστι δὲ καὶ Ait rursum Isaias: Vidi Dominum sedentem in solio allo atque excelsp *, tali nimirum, ut enarrari non possit. Dei soliuiu humana mente sublim mius est, et comprehendetur ipse Deus? Et Seraphin stabant in circuitu ejus. Uni erant sex alœ, et ale sex alteri, bini alis tegebant facies suas, et biwis pedes s, Seraphin avertunt ora, et pro duplici c muro pretendunt alas, quod splendoreın ex gloria solii terribilį ratione fulgentem, perferre non raleant. Et præ stupore obtegunt pedes. Siquidem et nos cum maxima admiratione affecti sumus, corpus undique contrahere consuevimus. Corpus autem? Imo vero animus ipse ex sunmo rei cujuspiam admirandæ obtútu contractis actionibus suis ad intima refugit, seque corporis veluti propugnaculo undique circummunit. Quaternarum alarum usum intellexisti, reliquarum nunc usun intellige: Et binis, inquit, volabant. Indicium hoc est, perpetuæ rerum sublimium cupiditatis, quodque deorsum nunquam aspiciant. Nam alæ significant angelicæ naturæ levitatem et celeritatem. Alia i:cm ratio potest afferri. Binis alis facies, et binis al's pedes, obtegant suos, ut ostendant Dei nec principium nec finem perspici comprehendive passe. Mediis autem volant, ut doceant de mediis posse rebus divinis rationes intelligi, nempe Deum et csse, et esse sapicntcn, et omnipotentem, et borum similia: Et clamabat alter ad alterum: Sanclus, sinclus, sanctus, Dominus Sabaoth. Quo: est admirationis ac stuporis signum, præsertim cum non cernerent lucem, nec divinam naturam: spectaculum enim illud crat demissio quædam. Nec tamen demissionis gloriam perferre poterant. Demissio namque est, cum Deus se, non ut est × H Co%, 18, 15; Philip. iv, % * Ezechi, 12, ἄλλος λόγος, ὅτι ταῖς μὲν δυσὶ κατακαλύπτοντα τὴν κεφαλήν, ταῖς δὲ δυσὶ τοὺς πόδας ἐδήλουν, ὅτι τοῦ Θεοῦ ἡ ἀρχὴ, καὶ τὸ τέλος αόρατον καὶ ἀνεξερεύνη τον. Ἐπέταντο δὲ ταῖς μέσαις, διδάσκοντα περὶ τῶν μέσων θεολογείν. Οἷον ὅτι Θεός, ὅτι σοφὸς, ὅτι παντεδύναμος, καὶ τὰ τοιαῦτα, καὶ ἐνέκραγον ἕτερος πρὸς τὸν ἕτερον·"Αγιος, ἅγιος, ἅγιος, Κύριος Σαβα ξαών. Τοῦτο δεῖγμα τῆς ἐκπλήξεως, καίτοι γε οὐκ αὐτοὶ ἑώρων τὸ φῶς, οὐδὲ τὴν θείαν φύσιν, ἀλλὰ συγκατάβασις ἦν τὰ δρώμενα. Καὶ ὅμως οὐδὲ τῆς συγκαταβάσεως ἤνεγκαν τὴν δόξαν. Συγκατάβασης Isa.v., 5. • Lat. 11, 1. • ibid. %

TIT. IV. γὰρ τὸ μὴ φαίνεσθαι κατὰ φύσιν, ἀλλ' ἐπιμετρεῖν natura, conspiciendum præbet, sel habita ratione τῇ τῶν ὁρώντων ἀσθενείᾳ τῆς ὄψεως τὴν ἐπίδειξιν. Καὶ ὅτι συγκατάβασις ἦν, καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν ῥημάτ των δῆλον. Εἶδον γάρ, φησί, τὸν Κύριον, Θεὸν δὲ οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε, τὸν ἀνείδεον, τὸν ἄποσον, τὸν ἄποιον. Τίς τοῦτο λέγει; Ὁ μονογενής Υἱὸς, ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρὸς, αὐτὸς ἐξηγήσατο. Εἶτά φησι, καθήμενον. Θεὸς δὲ οὔτε κάθηται, οὔτε Έπεται· σωμάτων γὰρ οἱ τοιοῦτοι σχηματισμοί. Έπειτα προστίθησιν ἐπὶ θρόνου. Θεὸς δὲ θρόνῳ οὐκ εμπεριείληπται. Πῶς γὰρ ὁ ἀπερίγραπτος; Ὅταν δὲ τὰ Σεραφὶμ τὰ ἑστῶτα κύκλῳ αὐτοῦ, ὅπερ δηλοῖ οὐ τόπον, ἀλλὰ τὴν ἀπὸ τῆς καθαρότητος οικειότητα, οὐκ ἰσχύωσιν οὐδὲ τῇ τῆς συγκαταβάσεως ενατενίσαι δέξη, άνθρωποι φιλονεικοῦσιν ἐνατενίσαι τῇ ὑπεραπροσίτῳ δόξῃ τῆς οὐσίας αὐτοῦ; Καίτοι ὅσον τυφλοῦ καὶ βλέποντο; τὸ μέσον τοσοῦτον ἡμῶν, κἀκείνων τὸ διάφορον. Τοῦ αὐτοῦ. Ὅταν αὐτὸς ὁ προφήτης Δανιήλ οὐκ ἤνεγκεν ἀγ γέλου συγκαταβατικὴν ὄψιν, ἀλλὰ παρελύθη, καὶ κατέπεσεν· Οὐκ ὑπελείφθη γάρ, φησὶν, ἐν ἐμοὶ ἰσχὺς, καὶ ἡ δόξα μου μετεστράφη εἰς διαφθοράν, ήγουν τὸ καλλὸς τοῦ προσώπου μου ἀπώλετο, καὶ μετο εστράφη εἰς ὠχρότητα νεκροῦ· σὺ ὁ τοσοῦτον λειπό μενος τοῦ Δανιήλ, ὅσον ἐκεῖνος τοῦ ἀγγέλου, τολμᾷς διαίρειν στόμα, καὶ πολυπραγμονεῖν περὶ τῆς θείας φύσεως; Δανιὴλ ὁ τὰ ὑπὲρ ἄνθρωπον ἐν ἀνθρωπίνῳ σώματι δυνηθεὶς οὐκ ἔστεξεν ὁμοδούλου συγκατάβασιν, καὶ σὺ κα έλαβες τὴν φύσιν ἐκείνην, τὴν τὰς μυριάδας τῶν ἀγγέλων παραγαγοῦσαν, ὧν ἕνα Δανιήλ οὐκ ἴσχυσεν ἰδεῖν, ὡς δεδήλωται. Τίς οὐκ ἂν στενάξ::ε, τίς οὐκ ἂν θρηνήσειε τῆς παραπληξίας; Τοῦ αὐτοῦ. Ακουσον τί φιλοσοφοῦσιν οἱ προφῆται περὶ τοῦ Θεοῦ, καὶ φρίξον. ῾Ο ἐπιβλέπων ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ ποιῶν αὐτὴν τρέμειν, ὁ ἀπτόμενος τῶν ὀρέων, καὶ καπνίζονται, καὶ ἡ θάλασσα εἶδε καὶ ἔφυγεν, ὁ Ιορδάνης ἐστράφη εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ ὁ σείων τὸν οὐρανὸν ἐκ θεμελίων, ὁ ἀπειλῶν τῇ θαλάσσῃ καὶ ξηραίνων αὐτὴν, καὶ ὁ στήσας τὸν οὐρανὸν ὡσεὶ καμάραν, καὶ διατείνας αὐτὸν ὡς σκηνὴν ἐπὶ τῆς τῆς, καὶ ὁ ποιήσας τὴν γῆν, ὡς οὐδέν. Ὢ τῆς ὑπερΘαλῆς τοῦ θαύματος Ι τὴν τοσαύτην καὶ τηλικαύτην. Τὸ γὰρ ὡς οὐδὲν τὴν εὐχέρειαν ἐνέφηνε τής παραγωγής. Ταῦτα δὲ καὶ τὰ τοιαῦτα λέγουσιν οἱ προφῆτα: ἵνα ἀπό τε τοῦ μεγέθους τῶν γεγενημένων ἀπό τε τῆς κατὰ τὴν δημιουργίαν εὐκολίας ἰσχύσωμεν ἀξίαν τινὰ λαδεῖν περὶ τῆς τοῦ Θεοῦ δυνάμεω; ἔννοιαν. Τοῦ αὐτοῦ. Ο κατέχων, φησί, τὸν γύρον τῆς γῆς, καὶ τοὺς κατοικοῦντας ἐν αὐτῇ ὡσεὶ ἀκρίδας; καὶ πάντα τὰ ἔθνη ὡς σταγὼν ἀπὸ κάδου ἐνάντιον αὐτοῦ. Πρόσεχε μετὰ ἀκριβείας. "Α γὰρ οἱ προφῆται λέγουσιν, ὁ Θεὸς λέγει. Θεὸς δὲ οὐδὲν ἂν εἴπῃ περιττών, contemplantium, demittit se, atque accommodat eorum imbecillitati. Quod autem ejusmodi demissie fuerit, ex ipsis verbis colligi potest: Vidi, inquit, Dominum. At Deum nullus unquam vidit, quippe qui et formam, et quantitatem, et qualitatem non habet. Quis hoc dicit? Unigenitus Filius, qui sedet in sinu Patris, ipse enarravit '. Deindle subjicit, sedentem. Nec sedet Deus, nec stal. læc cuim cadunt in corpora. Tum addit, in solio. Δι in solio Deus non includitur. Quomodo enim, cum circumscribi non possit? Cum igitur Seraphin stent, quod non locum significat, sed corum ex puritate familiaritatem, nec possint in demissionis gloria oculos defigere, homines conantur in subli· miorem essentia ipsius gloriam oculos intendere? Et tamen quantum differt cæcus ab eo, qui cernendi vim habet, tantum est inter nos atque illos discrimen. Ejusdem. Daniel propheta demissum angeli non tulit aspectum, sed aufugit et procidit: Non est relictum, Inquit, in me robur, et gloria mea conversa est in corruptionem. Itaque periit oris mei pulchritudo, et in mortui pallorem versa est. Tu vero, qui Daniele tanto inferior cs, quantum ille cedit angelo. non vereris os tuum tollere, et in natura divina pervestiganda curiosus esse? Daniel, qui in corpore humano, quæ vires humanás superant, præstitit, conservi demissionem non sustinuit, et tu naturam illam apprehendisti, quæ innumerabilia condidit angelorum millia, quorum non potuit unum Daniel intueri, ut ostensum est? Quis non ingemiscat, quis non commiscreatur stuporem et insaniam hominis? Ejusdem. Audi quid philosophentur prophetæ de Deo, et horresce præ timore, ac contremisce: Qui aspicit super terram, et facit eam tremere. Qui tangit montes, et fumigant *. Mare vidit et fugit, Jordanis conversus est retrorsum. Qui concutit cælum a fundamentis. Qui comminatur mari, et exsiccat illud. Qui statuit cælum sicut foruicem, et calendit illud tanquam tentorium super terram *. Qui feit terram, ut nihil. Ο admirandam superlationen! rein tantam ac talein, ut nihil. Illud enim nihil indicat procreandi facilitatem. Hæc et alia ejusdem generis loquentur prophetæ, ut ex corum, quæ a Deo facta sunt magnitudine dignam illius potentia notionem aliquam animo complectamur. Ejusdem. Qui continet, inquit, orbem terræ, et habitantes in ea tanquam locustas ". Et omnes gentes in couspectu ejus, ut gutta ex cado. Attende diligenter. Nam quæ prophetæ dicunt, ca loquitur Dens, Deus autem nihil supervacaneum aut vanum loqui - joan. 1, 18. 3 Psa.. cti, 32. Psal can, 3. • Psal, um, 2. "Isa. M., 22.

tur. Considera imumerabilia gentium millia, quæ οὐδὲ πάρεργον. Ἀναλόγισαι τὰ μυρία ἔθνη τῆς γῆς, terram incolunt, quaru: ne nomina quidem con- ὧν οὐδὲ τὰ ὀνόματα δυνατὸν ἀπαριθμεῖν. Εἰ τοίνυν numerare possumus. Si gentes universæ ut cadi ὁμοῦ πάντα, ὡς σταγὼν ἀπὸ κάδου, πόσον μέρος τῆς sunt gutta, hujusce guttæ quantulam partem essc le σταγόνος ταύτης οἴῃ σεαυτὸν, καὶ πῶς περιεργάτη arbitraris, qui Deum conaris comprehendere, apud τὸν Θεὸν, ᾧ πάντα τὰ ἔθνη ὡς σταγὼν ἀπὸ κάδου; quem cunctæ gentes sunt uti gutta ex cado - Ejusdem. Infinita sunt millium millia angelorum Deo ministrantium in cœlis, et, millia millium, qui astant illi tum Throni, tum Dominationes, tum Principatus, tam potestates, et infiniti populi virtutum corpo. re'vacantium, et tam multæ tribus, ut nequeant recenseri. Et infinita tamen hæc millium millia tam facile condidit Deus, ut explicari non possit. Quemadmodum enim velle nobis promptissimum est, sic illi condere facillimum. Id quod ostendens Propheta: Deus, inquit, noster omnia quæcunque voluit, fecit in culo et in terra '. Nonne præ pudore te ipsum sub terram deprimes? An ut adnirareris solum, elatus lantæ desidiæ te addixisti? Si Pater ego sum, inquit, ubi honor mens? Si Dominus sum, ubi timor meus'? Qui enim timet, colit tantum et coliaudat et adorat: non autem curiose el frustra disquirit.. Ejusdem. Lucem habitans, inquit, inaccessam s. Domus est inaccessa, et ad eum, qui illam incolit, accedi poterit. Dixit autem hoc Paulus, non ut domum et locum. illi esse suspiceris, qui loco contineri non potest, sed ut ex ca re multo magis intelligas Deuin non posse comprehendi. Nec domum dixit comprehendi non posse, sed inaccessam (quod majus est) eain appellavit. Praeterea: Tu quis es, inquit, ut respondteas Deo? Divinæ gubernationis rationes curiosius exquirentes coercet, et tu beatam naturam ipsamu gubernantein conaris indagare? Nonne hoc extremæ dementie est et multiplici fulmine vindicandum? Ejusdem. ® Bursum Paulus: Ego me nondum, inquit, arbitror comprehendisse *. Quid ais, Paule? Christum habes in te loquentem, et eum te nondum arbitraris couìprehendisse? Profecto, inquit, sic arbitror quoniam habeo Christum in me loquentem ducentemque me sic arbitrari. Paulus, qui in seipso Christum lo- η quentem habet, nondum comprehendisse se arbitratur, ne illa quidem, quæ ad finem pertinent, sed credit solumn, nihil auxie quærens, et tu curiose Dei naturam aucuparis 1 Diceus autem: Non arbi-. Iror use comprehendisse, iudicat se comprehendisse quidem, sed non omnia, Et alibi: Si quis, inquit, videtur síbi aliquid scire, nondum quidouam norit, quomodo scire oportet. Tantum non dicit: Novit ille quidem, sed: Nondum plane. Ejusdem. Tu, ut cœlum ac terram et ea quæ interjecta sunt facṇam, nondum intelligis naturam tuam, et his præ1 peal. 11, Τοῦ αὐτοῦ. Μύριαι μυριάδες λειτουργούντων ἀγγέλων ἄνω, καὶ χίλιοι χιλιάδες παρεστώτων, καὶ Θρόνοι, και Κυριότητες, καὶ Ἀρχαὶ, καὶ Ἐξουσίαι, καὶ ἄπειροι δῆμοι τῶν ἀσωμάτων δυνάμεων, καὶ ἀμύθητα φύλα, καὶ ὅμως ταύτας ἁπάσας τὰς δυνάμεις μετά τοσαύτ της εὐκολίας ἐποίησε, μεθ' ὅσης οὐ δύναται παραστῆται λόγος. Καθάπερ γὰρ ἡμῖν ἡ βούλησις εύχε ρέστατον, οὕτως ἐκείνῳ τοῦ δημιουργεῖν ἡ δύναμις. Καὶ τοῦτο δηλῶν ὁ Προφήτη; ἔλεγεν: Ο Θεὸς ἡμῶν ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ ἐν τῇ γῇ πάντα όσα ηθέλησεν ἐποίησεν. Οὐ κατορύττεις σεαυτὸν, ἀντὶ τοῦ θαν μάζειν μόνον εἰς ἀπόνοιαν τοσαύτην ἐκφυσηθείς; Εἰ Πατήρ εἰμι ἐγώ, φησί, ποῦ ἐστιν ἡ δόξα μου καὶ, Εἰ Κύριός εἰμι, ποῦ ἐστιν ὁ φόβος μου; Ο γὰρ φοβούμενος δοξάζει μόνον εὐφημῶν, καὶ προσ κυνῶν, ἀλλ' οὐ πολυπραγμονεῖ καὶ περιεργάζεται, Τοῦ αὐτοῦ. Φῶς οἰκῶν ἀπρόσιτον, φησίν· ὁ οἶκος ἀπρόσ ιτος, καὶ ὁ οἰκῶν προσιτή;; Εἶπε δὲ τοῦτο Παῦλος, οὐχ ἵνα οἶκον, καὶ τόπον υποπτεύσῃς περὶ τὸν ἀχών ρητον Θεόν, ἀλλ᾽ ἵν᾽ ἐκ πολλῆς περιουσίας μάθης τὸ τῆς θείας φύσεως ἀκατάληπτον. Αλλ' οὐδ᾽ ἀκατάλη πτον εἶπε τὸν οἶκον, ἀλλ' ἀπρόσιτον, δ τοῦ ἀκαταλή πτου πολλῷ μεῖζόν ἐστι. Καὶ πάλιν μὲν οὖν γε' «Σὺ τίς δἀνταποκρινόμενος τῷ Θεῷ;» Ζητοῦντας ούν οίκ νομίας Θεοῦ περιεργάζεσθαι κωλύει, καὶ σὺ πολύ πραγμονεῖς τὴν μακρὰν φύσιν τὴν οἰκονομοῦσαν αὐτ τάς; Πῶς οὐκ ἐσχάτης ταῦτα μανίας; Πῶς οὐκ ἄξια μυρίων σκηπτῶν; Τοῦ αὐτοῦ. Λέγει Παῦλος αὖθις· Ἐγὼ ἐμαυτὸν οὔπω 100 γίζομαι κατειληφέναι. Τί λέγεις, Παῦλε; Τὸν Χριστὸν ἔχεις ἐν σεαυτῷ λαλοῦντα, καὶ οὐ λογίζε κατειληφέναι; Ναί, φησίν, οὕτω λογίζομαι, διότι τὸν Χριστὸν ἔχω ἐν ἐμοὶ λαλοῦντα, καὶ διδάσκοντά με οὕτω λογίζεσθαι. Παῦλος, ὁ τὸν Χριστὸν ἔχων ἐν ἑαυτῷ λαλοῦντα, οὐ λογίζεται κατειληφέναι, οἱ δὲ περὶ τῆς πίστεως, ἀλλὰ πιστεύει μόνον μηδέν περιεργαζόμενος· καὶ σὺ πολυπραγμονεῖς τὴν φύ σιν τοῦ Θεοῦ; Εἰπὼν δὲ ὅτι οὐ λογίζομαι κατειλη φέναι, ἐνέφηνε μὲν κατειληφέναι, οὐ τὸ πᾶν δύ. Καὶ ἀλλαχοῦ δέ φησιν· Εἴ τις δοκεῖ εἰδέναι τι, οὐδέπω οὐδὲν ἔγνωκε, καθὼς ἔδει γνῶναι· μονονουχ λέγων ὅτι ἔγνωκε μὲν, οὐκ ἐντελῶς δέ. Τοῦ αὐτοῦ. Εἶτα σεαυτοῦ μὲν τὴν φύσιν ἀγνοεῖς, ἵνα μηδὲν λέγω περὶ οὐρανοῦ, καὶ γῆς, καὶ τῶν ἐν τῷ μέσῳ * Mal. 1, 6. * 1 Tim. v, 16. ↑ Rom. ix, 20. | Philip. tn, 15. * 1 Cor. viii, 2.

TIT. IV φύσεων, καὶ τἆλλα πάντα παραδραμων, ἐπὶ τὴν teritis ad supremam Dei naturam indagandam ὑπερφυεστάτην τοῦ Θεοῦ φύσιν ἀνατρέχεις; Τῆς σεαυτοῦ ψυχῆς οὐκ οἶδας τὴν οὐσίαν, καὶ τί λέγω τὴν οὐσίαν, οὐδὲ πῶς ἐνέστι τῷ σώματι σου για νώσκεις, πότερον παρεκτείνετα: τῷ τοῦ σώματος ἔγχω; 'Αλλὰ σώματος ἴδιον ἡ παρέκτασις, οὐ ψυ χῆς· πολλάκις γὰρ, τῶν χειρῶν ἢ τῶν ποδῶν ἀποκοπέντων, ὁλόκληρος ή ψυχή μένειν πέφυκεν. Αλλ' οὐ παρεκτείνεται τοῖς μέρεσι τοῦ σώματος. Εδει εν εἰς ἃ μὴ διήκει, νεκρὰ ταῦτα εἶναι. Τὸ γὰρ Εξοχον πάντως καὶ νεκρόν. 'Αλλ' οὐδὲ τοῦτο λέγειν Επι. Λοιπόν ουν, ὅτι μὲν ἔστι ἐν τῷ σώματι γινώκαις, τὸ δὲ πῶς, ἀγνοεῖς. Εἶτα σεαυτὸν οὕτω προς δήλως ἀγνοῶν, τὸν σεαυτοῦ ποιητήν γινώσκεις, δ τὴν φύσιν ἐστί; Χαλεπώτερα σου, φησί, μὴ ζήτ τει, καὶ ἰσχυρότερά σου μὴ ἐξέταζε· μὴ ὅτι γε περὶ Θεοῦ φύσεως, ἡ ἀγγέλων, ἢ ἀνθρώπων, ἀλλὰ μηδὲ περὶ τῶν ἀψύχων. Εἰ γὰρ βουληθῆς ἐλθεῖν εἰς ζήτησιν τῶν γεγενημένων, εἰς εὔριπον λογι σμὸν καὶ κύματα πολὺν ἐργαζόμενα χειμῶνα, καὶ περιάγιον ψυχῆς ἐμβαλών σεαυτῷ, οὐ μόνον είσῃ πλέον οὐδὲν, μὴ δυνάμενος ἑκάστου λόγους εὑρεῖν, ἀλλὰ καὶ τῶν νῦν σοι δοκούντων καλῶν πολλὰ δια βαλεῖς, ὑπὸ τῆς ἀσθενείας τῶν λογισμῶν εἰς τἀνο αντία περιαγόμενος. Τοῦ αὐτοῦ. accurris? Animi tui ignoras essentiam. Essentiam dico? Imo vero nescis quomodo is insit in corpore tuo. Quid ita, inquiés, nonne ad molem corporis extenditur? Minime vero: nam extensio corporis est, non animi. Saepe enim manibus, aut pedibus ampu tatis totus in manco corpore animus manet. Quid, inquies, nonne ad omnes corporis partes extendi - tur? Atqui videtur extendi oportere. Alioqui mortuæ essent illæ partes ad quas animus non pervcniret. Quod enim animo caret, caret et vita. Ex bis colligitur, te scire animum in corpore esse,quomodo autem in corpore sit, ignorare. Cum igitur teipsum plane ignores, naturam cognosces effectoris tui? Quæ te difficiliora sunt, inquit, ne quæras, et quæ fortiora sunt te, ne explores '. Cave, ne curiosius investiges non modo naturam Dei, aut angelorum, aut hominum, sed ne illarum quidem reruin, quæ sunt inanimæ. Si enim disquisitionem eorum, quæ procreata sunt, aggressus fueris, in rationum Euripum, et fuctus magnam tempestatem, naufragium animi concitantes tele conjiciens, non modo nibil amplius disces, cum rerum singularum, rationem reperire non queas, verum etiam mentis imbecillitate tanquam turbine circumactus, multa quæ tibi tunc præclara videntur, calumniaberis. Ejusdem. et Στα περισθῇ νῦν, φησὶ καὶ ταῖς Ἀρχαῖς, καὶ Ut innotescat, inquit, nunc Principatibus et Poles ταῖς ἐξουσίαις ἐν τοῖς ἐπουρανίοις διὰ τῆς Ἐκ- talibus in cœlis per Ecclesiam multiplex sapientia Dei*. πλησίας ή πολυποίκιλος τοῦ Θεοῦ σοφία. Audis Paulum dicentem: Nunc una nobiscum, et· Ακούεις του Παύλου λέγοντος ὅτι Νῦν μεθ' ἡμῶν, per nos, nec prius cœlestes illas virtutes magni Reκαὶ δι' ἡμῶν, καὶ οὐ πρότερον, αἱ ἄνω δυνάμεις gis arcana cognovisse. Ac ne Principatus et Poteἔγνωσαν τὰ τοῦ μεγάλου Βασιλέως απόρρητα. states, qui dæmones sunt, intelligeres: adjunxit in Ἵνα γὰρ μὴ νομίσῃς ὅτι ᾿Αρχὰς καὶ Ἐξουσίας τοὺς calis, quo damones aspirare non possunt. Partes δαίμονας λέγει, προσέθηκεν, ὅτι ἐν τοῖς ἐπουρα- igitur sapientiæ Del ad divinam humana carnis νίοις, όπου δαίμονες ἐπιβαίνειν οὐ δύνανται. Εἶτα assumptionem, et vocationem gentium pertinentes τὴν μερικὴν αὐτοῦ σοφίαν, τὴν περὶ τῆς ἐνανθρων cœlestes illa mentes ante non perceperunt, et tu τήσεως καὶ κλήσεως τῶν ἐθνῶν οὐ πρότερον ᾔδεισαν nunc ipsum comprehendisti? Εt quæ Dei sunt nemo αἱ οὐράνιαι δυνάμεις, καὶ σὺ νῦν αὐτὸν ἐκεῖνον novit nisi Spiritus Dei. Et nemo novit Patrem, nisi κατέλαβες; Καὶ Τὰ τοῦ Θεοῦ μὲν οὐδεὶς οἶδεν εἰ qui ex Deo est, nempe Filius: illa namque vox, μὴ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ· καὶ Οὐδεὶς ἑώρακε τον Spiritum, et Filium secernit a rebus procreatis, Πατέρα οἱ μὴ ὁ ἐκ τοῦ Θεοῦ ὤν, ὁ γιὸς δηλαδή quibus omnibus, sive sensu, sive animo et cogitatioτὸ γὰρ οὐδεὶς καὶ ἐπὶ τοῦ Πνεύματος, καὶ ἐπὶ τοῦ ne tantum percipiantur, talem adimit cogitatioΓιοῦ πρὸς τοὺς κτιστούς ἀντιδιαστέλλεται, πάσῃ nem: et tu, quasi bis superior sis, eam tibi vindiχτιστῇ φύσει ὁρατῇ καὶ ἀοράτῳ τὴν τοιαύτην cas? γνῶσιν ἀποτειχίζον· σὺ δὲ παρενείρεις σεαυτὸν εἰς ταύτην, ὡς ὑπὲρ τὰς φύσεις ταύτας γεγενημένον; Ὅτι περὶ τοῦ ἀκατάληπτον εἶναι τὴν θείαν φύσ σιν. Τοῦ Δαμασκηνοῦ. Κεφάλαιον α'. Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε, ό μονογενής Υιός, δῶν ἐν τοῖς κόλποις τοῦ Πατρὸς, αὐτὸς ἐξηγήσα το. Αρόν τον οὖν τὸ θεῖον, καὶ ἀκατάληπτον. Οὐδεὶς γὰρ ἐπιγινώσκει τὸν Πατέρα εἰ μὴ ὁ νέος, οὐδὲ τὸν Τὸν εἰ μὴ ὁ Πατήρ. Καὶ τὸ Πνεῦμα δὲ τὸ ἅγιον όπως είδε τὰ τοῦ Θεοῦ, ὡς τὸ πνεῦμα τοῦ ἀνθρώτον οἶδε τὰ ἐν αὐτῷ. Μετὰ δὲ τὴν πρώτην καὶ Ephes. 1, 12. § Joan, 1, 18. • Eccl. 111, Item naturam divinam comprehendi non posse. Damasceni. Cap. 1. Deum nemo vidit unquam: unigenitus Filius, qui est in sinu Patris, ipse enarravit³. Deus igitur nec explicari, nec comprehendi potest, Nullus enim novit Patrem nisi Filius, neque Filium nisi Pater. Et Spiritus sanctus quæ Del sunt, ut spiritus homius novit, quæ sunt in homuine. Secundum illam primam beatamque naturam, nullus non ex homini-

bus solum, sed ex virtutibus illis que mundo sunt ex- μακαρίαν φύσιν οὐδεις ἔγνω ποτὲ θεὸν, εἰ μὴ ψ celsiores, aut ex cherubin, aut seraphin Deum novis, nisi cui Deus ipse se patefecit et indicavit. Neque tamen in omni prorsus ignoratione sui reliquit nos Deus. Omnibus enim ab ipso naturaliter insitum illud cst, ut cognoscant esse Deum. Deinde rerum universitas ejusque conservatio et moderatio divinæ naturæ magnitudinem prædicat. Præterea per legem et prophetas prius, tum per unigenitum Filiua suum, Dominum, et Deum, et Servatorem nostrum Jesum Christum, quantum capere poteramus, Deus cognitionem sui nobis aperuit. Omnia igitur quæ nobis per legem, et prophetas, et apostolos, et evangelistas tradita sunt, ca suscipimus, et cognoscimus et veaeramur, nihil amplius inquirentes. Deus enim, cum bonus sit, onine bonum elargitur, nec invidiæ, aut ulli perturbationi obnoxius est. Nam a divina illa natura, omnium affectionum experti, ac sola bona procul abest invidia. Itaque cum omnia sciat, et quid cuique conducat non ignoret, quæ nobis cognita utilitatem erant allatura, ea voluntate sua declaravit: quæ vero ferre non poteramus, ea conticuit. llis ergo contenti simus, in his maneamus. Nec terminos aufcramus sempiternos, nec a divino præscripto recedanus. Ejusdem. Cap. 2. Oportet igitur, eum, qui de Deo vel dicturus est aliquid, vel auditurus, illud plane cognitum habere. Quæ ad divinitatem ejus, queque ad humanitatein a Filio ipsius assumptam pertinent, nec omnia non dici posse, nec omnia rursum dici: nec omnia non cognosci, nec omnia cognosci posse. Aliud autein est posse cognosci aliquid, et aliud posse explicari. Quemadmodum etiam aliud est eloqui, aliud est cognoscere. Multa igitur, qu.e ad Deum spectant, tenui quadam et obscura cognitione percipiuntur commode, et proprie nequeunt efferri. Itaque loquentes de iis, quæ supra nos sunt, cogimur uti verbis nobis congruentibus. Ex quo Gt, ut Deo des, et alia ejusmodi tribuamus. ct Deum igitur esse, principio et fine carere, esse perpetuum, æternum, non creatum, immobilem, immutabilem, simplicem, incompositum, corporis expertem; nec cerni, nec tangi, nec circumscribi nec cogitatione, aut ullo modo comprehendi; bonum, justum, omnipotentem; omnia procreasse, omnia moderari, omnia cernere, omnibus consulere et providere; in omnia habere potestatem, omnium esse judicem, et cognoscimus, et confitemur, Præterea unum esse Deum, hoc est unam essentiam, eamque tribus personis, Patre, et Filio, et Spiritu sancto ita distinctam, ut Pater, et Filius, et Spiritus sanctus unuin omnino sint, nisi quod Pater ing nitus est, Filius genitus, Spiritus sanctus procedit. Ει unigenitum, ac Verbum Dei et Deum per viscera misericordiæ suæ pro salute nostra, ex bona Patris voluntate, et opera Spiritus sancti, sine semine · αὐτὸς ἀπεκάλυψεν, οὐκ ἀνθρώπων μόνον, ἀλλ' ού τῶν ὑπερκοσμίων δυνάμεων, καὶ αὐτῶν, φημί, τῶν χερουβίμ, καὶ σεραφίμ. Οὐκ ἀφῆκε μέντοι ἡμᾶς ὁ Θεὸς ἐν παντελεῖ ἁγνωσία. Πᾶσι γὰρ ἡ γνώσις τοῦ εἶναι Θεὸν ὑπ' αὐτοῦ φυσικῶς ἐγκατέσπαρται. Καὶ αὐτὴ γὰρ ἡ κτίσις, καὶ ἡ ταύτης συνοχή σε καὶ κυβέρνησις τὸ μεγαλεῖον ἀνακηρύττει τῆς θείας φύσεως. Καὶ διὰ νόμου δὲ καὶ προφητῶν πρότερον, ἔπειτα δὲ καὶ διὰ τοῦ μονογενοῦς αὐτοῦ Υἱοῦ, Κα ρίου δὲ καὶ Θεοῦ, καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ κατὰ τὸ ἐφικτὴν ἡμῖν τὴν ἑαυτοῦ ἐφανέρωσε γνώ σ:ν. Πάντα τοίνυν τὰ παραδεδομένα ἡμῖν διά τε νόμου, καὶ προφητῶν, καὶ ἀποστόλων, καὶ εὐαγγε λιστῶν δεχόμεθα, καὶ γινώσκομεν, καὶ σεβόμεθα, οὐδὲν περαιτέρω τούτων ἐπιζητοῦντες. Αγαθό; γὰρ ὧν ὁ Θεός, παντὸς ἀγαθοῦ παρεκτικός ἐστιν, οὐ φθόνῳ, οὐδὲ πάθει τινὶ ὑποκείμενος. Μακράν γὰρ τῆς θείας φύσεως φθόνος τῆς γε ἀπαθοῦς, καὶ μόνη; ἀγαθῆς. Ὡς οὖν πάντα εἰδὼς, καὶ τὸ συμφέρον ἑκάστῳ προμηθούμενος, ὅπερ συνέφερεν ἡμῖν γνώ ναι, ἀπεκάλυψεν· ὅπερ δὲ οὐκ ἐδυνάμεθα φέρειν, ἀπεσιώπησε. Ταῦτα ἡμεῖς στέρξωμεν, καὶ ἐν απο τοῖς μείνωμεν, μὴ μεταίροντες όρια αιώνια, μη ὑπερβαίνοντες τὴν θείαν παράδωσιν. Τοῦ αὐτοῦ. Κεφάλαιον β'. Χρὴ οὖν τὸν περὶ Θεοῦ λέγειν τι, ἢ ἀκούειν βου λόμενον, σαφῶς εἰδέναι, ὡς οὐδὲ πάντα ἄρρητα, οὐδὲ πάντα -ῥητά, τά τε τῆς θεολογίας τά τε τῆς οικονομίας. Ούτε μὴν πάντα ἄγνωστα, οὔτε πάντα γνωστά. Ἕτερον δέ ἐστι τὸ γνωστὸν καὶ ἕτερον τὸ ῥητόν· ὥσπερ ἄλλο τὸ λαλεῖν, καὶ ἄλλο τὸ γινώσκειν. Πολλά τοίνυν τῶν περὶ Θεοῦ ἀμυδρώς να μένων, οὐ καιρίως ἐκφρασθῆναι δύναται, ἀλλὰ τὰ καθ' ἡμᾶς ἀναγκαζόμεθα ἐπὶ τῶν ὑπὲρ ἡμα; λέγειν· ὥσπερ ἐπὶ Θεοῦ λέγομεν ὕπνον καὶ όρι γὴν καὶ ἀμέλειαν, χεῖράς τε καὶ πόδα;, καὶ τὰ τοιαῦτα. somnum, et iram, et securitatem, et manus, et peΟτι μὲν οὖν ἐστι Θεὸς ἄναρχος, ἀτελεύτητο;, αιώνιός τε καὶ αΐδιο:, ἄκτιστος, άτρεπτος, ἀναλλοίωτος, ἁπλοῦς, ἀσύνθετος, ἀσώματος, ἀόρατος, ἀναφής, απερίγραπτος, ἀπερινόητος, ἀκατάληπτος, ἀγαθός, δίκαιος, παντοδύναμος, πάντων τῶν κτισμάτων δημιουργός, παντοκράτωρ, παντεπόπτης, πάντων προνοητής, ἐξουσιαστής, κριτής, καὶ γινώσκομεν, καὶ ὁμολογοῦμεν· καὶ ὅτι εἶς ἐστι Θεός, ήγουν μία οὐσία· καὶ ὅτι ἐν τρισὶν ὑποστάσεσι γνωρίζεται τε καὶ ἔστι, Πατρί, φημί, καὶ Υἱῷ, καὶ ἁγίῳ Πνεύ ματι· καὶ ὅτι ὁ Πατὴρ καὶ ὁ Υἱὸς καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα κατὰ πάντα ἔν εἰσι πλὴν τῆς ἀγεννησίας, καὶ τῆς γεννήσεως, καὶ τῆς ἐκπορεύσεως· καὶ ὅτι ὁ μονογενής Υιός καὶ Λόγος τοῦ Θεοῦ καὶ Θεός, διὰ σπλάγχνα ελέους αὐτοῦ, διὰ τὴν ἡμετέραν σωτη ρίαν, εὐδοκίᾳ τοῦ Πατρὸς καὶ συνεργεία τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἀσπόρως συλληφθείς, ἀφθόρως ἐκ τῆς

TIT. V. Αγίας Παρθένου καὶ Θεοτόκου Μαρίας γεγέννηται· conceptum, et sine corruptione ex sancta Virgine καὶ ὅτι ὁ αὐτὸς θεὸς τέλειος ἐστιν ὁμοῦ, καὶ τέ λειος άνθρωπος ἐκ δύο φύσεων, θεότητός τε καὶ ἀν θρωπότητος, καὶ ἐν δύο φύσεσι θελητικαῖς τε καὶ ἐνεργητικαῖς, καὶ αὐτεξουσίοις, καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, τελείως ἐχούσαις κατὰ τὸν ἑκάστῃ πρέποντα ὅρον τε καὶ λόγον, θεότητί τε καὶ ἀνθρωπότητι, φημί, ἐν μιᾷ συνθέτῳ ὑποστάσει· ὅτι τε ἐπείνησε, καὶ ἐδίψησε, καὶ ἐκοπίασε, καὶ ἐσταυρώθη, καὶ θανάτου καὶ ταφῆς πεῖραν ἐδέξατο, καὶ ἀνέστη τριήμερος, καὶ εἰς οὐρανοὺς ἀνεφοίτησεν, ὅθεν πρὸς ἡμᾶς παρ μεγέγονε, καὶ παραγενήσεται πάλιν ὕστερον, καὶ ἡ θεία Γραφή μάρτυς, καὶ πᾶς ὁ τῶν ἁγίων χορός. Τί δέ ἐστι Θεοῦ οὐσία, ἢ πῶς ἐστιν ἐν πᾶσιν, πῶς ἐκ θεοῦ Θεὸς γεγέννηται, ἢ ἐκπεπόρευται † πῶς ἑαυτὸν κενώσας ὁ μονογενής Υἱὸς καὶ Θεὸς ἄνθρωπος γέγονεν ἐκ παρθενικῶν αἱμάτων, ἑτέρῳ παρὰ τὴν φύσιν θεσμῷ πλαστουργηθεῖς, ἢ πῶς ἀβρόχοις ποτὶ τοῖς ὕδασιν ἐπεπόρευτο, καὶ ἀγνοοῦ μεν, καὶ λέγειν οὐ δυνάμεθα. Οὐ δυνατὸν οὖν παρὰ τὰ θειωδῶς ὑπὸ τῶν θείων λογίων τῆς τε Παλείας, καὶ Καινῆς Διαθήκης ἡμῖν ἐκπεφασμένα, ήτοι εἰ ρημένα, εἰπεῖν τι περὶ Θεοῦ, ἢ ὅλως ἐννοῆσαι. ΤΙΤΛΟΣ Ε'. Περί θεωνυμίας, τοῦ Ἀρεοπαγίτου ἐκ τοῦ λόγου τοῦ περὶ θείων ὀνομάτων. Τώτο οὖν εἰδότες οἱ Θεολόγοι, καὶ ὡς ἀνώνυμο» αὐτὸν ὑμνεῖα καὶ ἐκ παντὸς ὀνόματος· ἀνώνυμον μὲν, ὡς ὅταν φῶσι τὴν θεαρχίαν αὐτὴν ἐν μιᾷ τῶν συμβολικών τῆς συμβολικής θεοφανείας δράσεων επιπλῆξει τῷ φήσαντι, τί Τὸ ὄνομά σου; καὶ ὥσπερ αὐτὸν ὑπὸ πάσης θεωνυμικῆς γνώσεως ἀπάγουσαν φάνει, ο Καὶ ἵνα τί ἐρωτᾷς τὸ ὄνομά μου, καὶ τοῦτό ἐστι θαυμαστόν;; "Η οὐχὶ τοῦτο ὄντως ἐστὶ τὸ θαυμαστὸν ὄνομα, τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα, τὸ ἀνώνυμον, τὰ παντὸς ὑπεριδρυμένον ὀνόματος ὀνομαζόμενον εἴτε ἐν τῷ αἰῶνι τούτῳ, εἴτε ἐν τῷ μέλλοντι; Που σκύνυμον δὲ, ὡς ὅταν αὖθις αὐτὴν εἰσάγωσι φάΈχονταν, «'Εγώ εἰμι ὁ ῶν, ἡ ζωή, τὸ φῶς, ὁ Θεὸς, Η αλήθεια. ο Καὶ ὅταν αὐτοὶ τὸν πάντων αἴτιον οἱ λείσοφος πολυωνύμως ἐκ πάντων τῶν αἰτιατῶν ἱρῶσιν, ὡς ἀγαθὸν, ὡς καλὸν, ὡς σοφὸν, ὡς ἀγαπ την, ὡς θεὸν θεῶν, ὡς Κύριον κυρίων, ὡς ἅγιον αγίων, ὡς αἰώνιον, ὡς δντα, καὶ ὡς αἰώνων αἴτιον, ὡς ζωῆς χορηγών, ὡς σοφίαν, ὡς νοῦν, ὡς λόγον, Ο γνώπην, ὡς προέχοντα πάντα; τοὺς θησαυρούς επίσης τῆς γνώσεως, ὡς δύναμιν, ὡς δυνάστην, ἐς Βασιλέα τῶν βασιλευόντων, ὡς παλαιὸν τῶν ἡμερῶν, ὡς ἀναλλοίωτον, καὶ ἀγήσω, ὡς σωτηρίαν, καὶ ἀκαιοσύνην, ὡς ἁγιασμὸν, ὡς λύτρωσιν, ὡς σε μεγέθει πάντων ὑπερέχοντα, καὶ ὡς ἐν αὔρα α. Καί γε καὶ ἐν νοῖς αὐτὸν εἶναί φασι, καὶ ἐν ψυχαῖς, καὶ ἐν σώμασι, καὶ ἐν οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ γῆς, καὶ ἅμα ἐν ταυτῷ τὸν αὐτὸν ἐγκόσμιον, ὑπερκό- ',Gen. xıxı, 26. • Exod.!1, 13. Dei Genitrice Marią genitum; et perfectum esse Dcum simul, et perfectum hominem ex duabus naturis divina et humana, et in duabus naturis voluntate, actione, potestate propria utentibus; et, ut breviter dicam, pro conveniente utrique definitione rationcque perfecte sesc habentibus, divinitate, inquam, et humanitate in una conjunctis hypostasi, sive persona. Hunc et esurisse, et sitisse et defatigatum esse, et cruci fuisse suffixum, et mortem ac sepulturam subiisse, et surrexisse tertia die, et in caelum unde ad nos venerat, ascendisse, atque inde rursum esse venturum, tum divina Scriplura testatur, tum omnis sanctorum cœlus. At quæ sit essentia Dei, et quomodo in omnibus sit et qua ratione Deus ex Deo genitus sit, aut procedat: quonam pacto Unigenitus Dei et Deus seipsum exinaniens ex virgineis sanguinibus homo factus sit, ratione præter naturam formatus, aut quomodo siccis pedibus super fluctus incesserit, nec scimus nec possumus explicare. Nibil igitur præter ea quæ divinitus a divinis oraculis et Veteri et Novo Testamento nobis patefacta dictaque sunt, de Deo vel dicere licet vel cogitare. TITULUS V. De divina appellatione, Areopagitæ ex libro de divinis nominibus. Hæc intelligentes theologi Deum et tanquam omui nomine carentem, et ex omui nomine celcbrant. Omni quidem carentem nomine, cum sunmam ipsam Divinitatem in una ex arcanis el occultum aliquid significantibus visionibus apparentem increpasse dicunt illum, qui interrogaverat: Quod est nomen tuum? et ipsum tanquam ab omni divinæ appellationis cognitione deterrentem dixisse: «Cur nomen inquiris meum, quod est admirabile'>? Nonne id vere adinirabile nomen est quod est super omne nomen, quod explicari non potest, quod superat omne nomen expressum vel in hoc sæculo vel in futuro? Euin rursus ut multiplici nomine præditum celebrant, ut cùm ipsum divini« tatem ita loquentem inducunt: Ego sum, qui sum, vita, lux, Deus, veritas '.. Et cum divina sapientia præstantes viri ipsum rerum omnium auctorem in rebus omnibus procreatis pluribus. nominibus appellant, ut bonum, ut pulchrum, με sapientem et amabilem, ut deorum Deum, ut Dom num dominorum, ut Sanctum sanctorum, ut æternum, ut exsistentem, ut sæculoruin causam, ut vitæ largitorem, ut sapientiam, ut mentem, ut rationem, ut cognitorent, ut omnes omnis scientiæ thesauros superantem, ut potentiam, ut potentem, ut Regem regum, ut antiquum dierum, ut immutabilem, ut non senescentem, ut salutem, ut justitiam, ut sanctitatem, ut redemptionem, ut magnitudine 1) Τούτο περὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος νοητέον. Schol. in cod. Mosa. 1.

ἀστέρα, πυρ, ὕδωρ, πνεῦμα, δρόσον, νεφέλην, αὐτόλιθον, καὶ πέτραν, καὶ πάντα τὰ ὄντα, καὶ οὐδὲν τῶν ὄντων. omnibus excellentem, ut cum in aura tenui, atque σμιον, περικόσμιον, ὑπερουράνιον, ὑπερούσιον, ἥλιον, adeo in mentibus ipsum esse dicunt, et in animis et in corporibus, et in cœlo, etin terra, et simul in eodem, eumdem in mundo, supra mundum, circa mundum, caelo superiorein, praestantiorem rorem, nubem, ipsum lapidem, et petranı, et omnia Item de appellatione divina, Magni Gregorii Theologi ex oratione & De Filio. essentia, solemn, stellam, ignem, aquan, spiritum, quæ sunt et nihil eorum quæ sunt. Ετι περὶ θεωνυμίας, τοῦ μεγάλου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου ἐκ τοῦ δευτέρου λόγου των περί Υιού. Τὸ θεῖον ἀκατονόμαστον. Καὶ τοῦτο δηλούσιν οὐχ οἱ λογισμοί μόνον, ἀλλὰ καὶ Εβραίων οἱ σοφώ τατοι καὶ παλαιότατοι, ὅσον εἰκάζειν, Εδόξαν. Οι γὰρ χαρακτήρσιν ἰδίοις τὸ θεῖον τιμήσαντες, οὐδὲ γράμμασιν ανασχόμενοι τοῖς αὐτοῖς ἄλλο τι γρά φεσθαι τῶν μετὰ Θεὸν, καὶ Θεὸν, ὡς δέον ἀκοινών νητον εἶναι, καὶ μέχρι τούτου τὸ θεῖον τοῖς ἡμετέ ροις, πότε ἂν δείξαι το λυομένη φωνή δηλούσθαι τὴν ἄλυτον φύσιν καὶ ἰδιάζουσαν. Οὔτε γὰρ ἀέρι τις έπνευσεν ὅλον πώποτε, οὔτε οὐσίαν παντελώς Θεοῦ, ἡ νοῦς κεχώρηκεν, η φωνή περιέλαβεν. Αλ ἐκ τῶν περὶ αὐτὸν σκιαγραφούντες τὰ κατ' αὐτὸν, ἀμυδράν τινα καὶ ἀσθενῆ, καὶ ἄλλην ἀπ᾿ ἄλλου φεν. τασίαν συλλέγομεν. Καὶ οὗτος ἄριστος ἡμῖν θεσ λόγος, οὐχ ὃς εὗρε τὸ πᾶν, οὐ γὰρ δέχεται τὸ πάν Ο δεσμός, ἀλλ᾿ ὃς ἐὰν ἄλλου φαντασθῇ πλέον, και πλεῖον ἐν ἑαυτῷ συναγάγῃ τὸ τῆς ἀληθείας ίνδαλμα, ἢ ἀποσκίασμα, ἢ ὅ τι καὶ ὀνομάζομεν. Nullo nomine Divinitas potest enuntiari. Id non solum rationes ostendunt, verum etiam Hebræorum sapientissimi et vetustissimi, quoad fieri potuit, declararunt, quippe qui propriis quibusdam notis cum venerati sunt, nec permiserunt, nt eisdem litteris ea, quæ post Deum sunt, et ipse Deus indicaretur, quasi oporteat in hoc etiam Deum cum rebus nostris nihil habere commune. Quomodo igitur adipisissent tales viri, naturam illam insolubilem et sua se proprietate continentem voce solubili declarari? Nullus unquam profecto totum efflavit acrem; nec Dei essentiam omnino vel niens concepit, vel vos comprehendit. Sed ex iis quæ circa ipsum sunt, Divinitatem aduinbrantes, obscurain ejus quandam et tenuem hinc inde imaginein colligimus. Et ille primus a nobis theologus existimatur, non qui totam diviuitatem invenit, nullo enim vinculo tota stringitur, sed qui magis quanı alius cogitationem intendens, majorem veritatis sive similitudinem, sive umbram, sive id alio modo vis appellare, animo complectitur. Quantum ergo nobis assequi concessum est, Ens, et Deus, magis quodanimodo essentiæ nomina sunt; ex iisque etiam vox, Ens, ad eam indicandam aptior est; non hoc solum nomine, quod ipse, cum Moysi in monte oraculum ederet, quæreretque ille, quo nomine vocaretur, ita seipsum appellavit, edicens videlicet ci, ut ad populum his verbis uteretur: Qui est, misit me '; sed etiamı quia nomen illud magis proprium esse comperimus. Quamvis cuim Dei vox, vel a verbo θέειν, vel ab αίθειν, ut putant qui in hoc genere sibi siti atque argui videntur, hoc est, a currendo, vel ab urendo, rationein originis suæ ducat, propter motus perpetuitatem, et quod vitiosos habitus consumal (n: hinc quoque ignis consumeus dicitur º), ex eorum tanien numero est, quæ ad aliquid referuntur, nec libera et absoluta est; quemadmodum nec vox ista, Dominus, quæ Dei quoque pomen esse dicitur. Ego enim, inquit, Dominus Deus luus: hoc meum nomen est ³; et, Dominus nomen ipsi. At nós naturain ejusmodi exquirimus, quæ ipsum esse per se habeat, ac non cum alio quopiam copuletur. Eis vero, proprium sane est Dei, ac totum, nec priore aliqua re, nec posteriore (nec enim erat, aut erii), Ὅσον δ᾽ οὖν ἐκ τῶν ἡμῖν ἐφιχτῶν, ὁ μὲν ἐν, καὶ ὁ Θεός, μᾶλλον πως τῆς οὐσίας ονόματα καὶ τούτων μᾶλλον ὁ ὤν· οὐ μόνον ὅτι τῷ Μωϋσεί χρη ματίζων ἐπὶ τοῦ ὄρους, καὶ τὴν πλῆσιν ἀπαιτούμε νος, ή τίς ποτε εἴη, τοῦτο προσείπεν ἑαυτόν. Ο ὢν ἀπέσταλκέ με, τῷ λαῷ κελεύσας εἰπεῖν· ἀλλ' ὅτι καὶ κυριωτέραν ταύτην εὑρίσκομεν. Ἡ μὲν γὰρ τοῦ Θεοῦ, κἂν ἀπὸ τοῦ θέειν, ἡ αἴθειν, ήτυμολόγητα τοῖς περὶ ταῦτα κομψοῖς, διὰ τὸ ἀεικίνητον καὶ βα πανητικὸν τῶν μοχθηρῶν ἕξεων, καὶ γὰρ πῦρ κατ αναλίσκον ἐντεῦθεν λέγεται, ἀλλ᾽ οὖν τῶν πρός τι λεγομένων ἐστὶ, καὶ οὐκ ἄφετος· ὥσπερ καὶ ἡ Κύριος φωνή, όνομα εἶναι Θεοῦ καὶ αὐτὴ λεγομένη. Εγώ γάρ, φησί, Κύριος, ὁ Θεός σου· τοῦτό μου ἐστὶν ὄνομα· και, Κύριος ὄνομα αὐτῷ. Ἡμεῖς δὲ φύσιν ἐπιζητοῦμεν, ᾗ τὸ εἶναι καθ᾿ ἑαυτὸ, καὶ οὐκ ἄλλῳ συνδεδεμένον· τὸ δὲ ὄν, ίδιον όντως Θεοῦ, καὶ ὅλον, μήτε τῷ πρὸ αὐτοῦ, μήτε τῷ μετ' αὐτὸν, οὐ γὰρ ἦν, ἢ ἔσται, περατούμενον ἢ περιο κοπτόμενον. definitum ac circumcisum. Alia autem nomina partim potestatis esse constat, partim æcononia, et quidern duplicis; alterius nimiram corpore sublimioris, alterius cuin corpore conjuncta. Exenipli causa, Omnipoteus ", et Rex, vel gloriæ *, vel sæculorum 7, vel virtu- · Exod. 111°, 14. * Dent. iv, 24. • Psal. xam, 10. 1 1 Τim. 1, 17. καὶ Τῶν δ' ἄλλων προσηγοριών, αἱ μὲν τῆς ἐξου σίας εἰσὶ προφανῶς, αἱ δὲ τῆς οἰκονομίας, ταύτης διττῆς· τῆς μὲν ὑπὲρ τὸ σῶμα, τῆς δὲ ἐν σεςματι· οἷον ὁ μὲν Παντοκράτωρ, καὶ ὁ βασιλεὺς, ἡ τῆς δόξης, ἢ τῶν αἰώνων, ἢ τῶν δυνάμεων, ἢ Isa, xi., 8. • Amos 18, 6; Psal. Lyvit, 5. • Exod. xv, 3

TIT. V. ἀγαπητοῦ, ἡ τῶν βασιλευόντων· καὶ ὁ Κύριος, η tum ', vel dilecti *, vel regnantium *. Item Domi Ταβαώθ, ὅπερ ἐστὶ στρατιῶν, ἡ τῶν δυνάμεων, ἢ τῶν κυριευόντων. Ταῦτα μὲν σαφῶς τῆς ἐξουσίας. Ὁ δὲ θεός, ἢ τοῦ σώζειν, ἢ ἐκδικήσεων, ἢ εἰρήνης, ή δικαιοσύνης, ἢ 'Αβραὰμ, καὶ Ἰσαὰκ, καὶ Ἰακώβ, παντὸς Ἰσραὴλ τοῦ πνευματικοῦ, καὶ ὁρῶν. τον Θεόν· ταῦτα δὲ τῆς οἰκονομίας. Ἐπειδὴ γὰρ τρισὶ τούτοις διοικούμεθα, δέει τε τιμωρίας, καὶ σωτηρίας ἐλπίδι, πρὸς δὲ καὶ δόξης, καὶ ἀσκήσει τῶν ὁρατῶν, ἐξ ὧν ταῦτα· τὸ μὲν τῶν ἐκδικήσεων ὄνομα οἰκονομεῖ τὸν φόβον: τὸ δὲ τῶν σωτηριῶν,, τὴν ἐλπίδα· τὸ δὲ τῶν ἀρετῶν, τὴν ἄσκησιν· ἵν᾿ ὡς τὸν θεὸν ἐν ἑαυτῷ φέρων, ὁ τούτων τι κατορθῶν, μᾶλλον ἐπείγηται πρὸς τὸ τέλειον, καὶ τὴν ἐξ ἀρετῶν οἰκείωσιν. Ταῦτα μὲν οὖν ἐστι κοινὰ θεότητης τὰ ὀνόματα. Ιδιον δὲ τοῦ μὲν ἀνάρχου, Πατήρ; τοῦ δὲ ἀνάρχως γεννηθέντος, Υἱός· τοῦ δὲ ἀγεννήτως προελθόντος, ἢ προϊόντος, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον Ἀλλ' ἐπὶ τὰς τοῦ Υἱοῦ κλήσεις ἔλθωμεν, ὅπερ ὡρ μέθη λέγειν ὁ λόγος. nus vel, Sabaoth, hoc est, exercituum, vel virtutum *, vel dominantium C. Hæc sine ulla dubitatione potentiam Dei ostendunt. Deus rursus, vel salvos faciendi ", vel ultionum, vel pacis ', vel justiti, vel Abrahe, Isaac, et Jacol", universique spiritualis Israelis, ac Deum videntis. Hec utique œconomiæ sunt nomina. Quoniam enim tribus his rebus gubernamur, nempe et supplicii metu,“et salutis gloriæque spe, et cultu virtutum, quibus hæc comparantur; ultionum quidem nomi ne, metus procuratur; saluţis autem, spes; virtutum denique, probitatis studium: ut qui aliqui.l horum assequitur, perinde ac Deum in seipso ge rens, ad perfectionem et familiaritatem eam atque cognationem, qua nos virtus ipsi conciliat, majori celeritate festinet. Atque hæc vocabula Deitati communia sunt. Proprium autem ejus, qui principii expers est, nomen, Pater: ejus autem, qui citra ullum principium genitus est, Filius: illius deme, qui citra generationein processit, aut progreditur, Spiritus sanctus. Verum ad Filii nomina, de quibus nobis dicere propositum erat, accedamus. Δικεί γάρ μοι λέγεσθαι, Υἱὸς μὲν, ὅτι ταυτόν ἐπὶ τῷ Πατρὶ κατ' ουσίαν· καὶ οὐκ ἐκεῖνο μόνον, ἀλλὰ κἀκεῖθεν. Μονογενής δε, οὐχ ὅτι μόνος ἐκ μότ του καὶ μόνον, ἀλλ' ὅτι καὶ μονοτρόπως, οὐχ ὡς τὰ σώματα· λόγος δὲ, ὅτι οὕτως ἔχει πρὸς τὸν Πατέρα, ὡς πρὸς τοῦν λόγος ο οὐ μόνον διὰ τὸ ἀπαθὲς τῆς γεννήσεως, ἀλλὰ καὶ τὸ συναφὲς, καὶ τὸ ἐξαγ Primum ergo Filius "mihi dici videtur, quia essentia idem est cum Patre: neque id solum, sed quia etiam ex illo est. Unigenitus " autem, non quia solus ex solo, et solum, sed etiam quia unico no lo, ac non ut corpora. Verbum " porro, quia ita se habet ad Patrem, ut sermo ad mentem, non modo propter generationem passionis omnis γελτικό, ο τάχα δ' ἂν εἴποι τις, ὅτι καὶ ὡς ὄρος expertem, verum etiam propter conjunctionem ipsius cum Patre, vimique enuntiatricem. Fortasse eliam quis dixerit, eodem modo se ad Patrem habere, quo definitio ad definitum, quoniam definitio quoque λόγος dicitur. Qui euim Filium cognovit, ait Christus (hoc enim idem significat, ac, vidit), Patrem quoque cognovit: ac brevis, et compendiosa facilisque paternæ naturæ declaratio est Filius. Omne enim quod genitum est, genitorem suum tacita quadam voce definit. Quod si quis etiam, quia rebus omnibus misit, Λόγον vocari contendat, a ratione non aberrabit. Quid enim est, quod non Verbo conditum sit? Sapientia " vero, ut rerum divinarum et humanarum scientia. Qui eniin fieri potest, ut \conditor rerum a se conditarum rationes ignoret? Potenti: '', ut rerum creatarun conservator, vimque iis suppeditans ut contineantur. Veritas 18, ut natura unum, non multa. Verum quippe unum est; meulacium multiplex: atque etiam ut purum Patris sigillum, minimeque mendax character. linago ", ut ejusdem cum Patre substantia: ", et quia ex illo est, non autem ex hoc Pater. flæ siquidem imaginis natura est, ut sit imitatio exemplaris, cujus imago dicitur; quanquam hic imago exemplar suum expressius refert. Illic enim rei vivæ ac motu præditæ mortua et motus expers imago est: hic autem vivi exemπρὸς οριζόμενον, ἐπειδὴ καὶ τοῦτο λέγεται λόγος. Ο γάρ νενοηκώς, φησί, τὸν Υἱὸν τοῦτο γὰρ ἐστι το δωρακώς), νενόηκε τὸν Πατέρα· καὶ σύντομος ἀπόδειξις καὶ ῥᾳδία τῆς τοῦ Πατρὸς φύσεως, ὁ Υἱός· γέννημα γὰρ ἅπαν τοῦ γεγεννηκότος, σιωπῶν λόγος. Εἰ δὲ καὶ διὰ τὸ ἐνυπάρχειν τοῖς οὖσι λέγοι τις, ούχ ἁμαρτήσεται τοῦ λόγου· τί γάρ ἐστιν, ὁ μὴ λόγῳ συνέστηκεν; Σοφία δὲ, ὡς ἐπιστήμη θείων τε καὶ ἀνθρωπίνων πραγμάτων· πῶς γὰρ οἷόν τε τὸν πεποιηκότα, τοὺς λόγους ἀγνοεῖν, ὧν πεποίηκε; Δύσ ναμις δέ, ὡς συντηρητικὸς τῶν γενομένων, καὶ τὴν τὸ συνέχεσθαι ταῦτα χορηγῶν δύναμιν. ᾿Αλήθεια 1, ὡς ἕν, οὐ πολλὰ τῇ φύσει· τὸ μὲν γὰρ ἀληθὲς, ἄν· τὸ δὲ ψεῦδος, πολυσχιδές· καὶ ὡς καθαρὰ τοῦ Πατρὸς σφραγίς, καὶ χαρακτὴρ ἀψευδέστατος. Εἰκὼν &, ὡς ὁμοούσιον, καὶ ὅτι τοῦτο ἐκεῖθεν, ἀλλ' οὐκ ἐκ τούτου Πατήρ· αὕτη γὰρ εἰκόνος φύσις, μία εἶναι τοῦ ἀρχετύπου, καὶ οὗ λέγεται τὴν ὅτι καὶ πλέον ἐνταῦθα· ἐκεῖ μὲν γὰρ, ἐκίνητος κινουμένου· ἐνταῦθα δὲ, ζῶντος καὶ ζῶσα, καὶ πλέον ἔχουσα τὸ ἀπαράλλακτον, ἢ τοῦ ᾿Αδάμ izta, καὶ τοῦ γεννῶντος παντὸς τὸ γεννώμε τα τοιαύτη γὰρ ἡ τῶν ἁπλῶν φύσις, μὴ τῷ μὲν ἐκκέναι, τῷ δὲ ἀπεοικέναι, ἀλλ᾽ ὅλον ὅλου τύπον εἶναι, καὶ ταυτὸν μᾶλλον, ἢ ἀφομοίωμα. Φῶς δὲ, ὡς Peal. LXVII, Pral. Η Jean. 1, 18. * Colors. 1, 15. • Ibid. • 1 Tim. vi, 15.. • Psal. xcını, 4. • Ron. xv, 33. ´» Joan. xiv, 7, 9. ss Joan. 1, 1. ** Hebr. 1, 3. Rom. 1, 29. so Psal. 19, ** 1 Cor. 1, 30. • Psal. xxsir, 10. τι Εταί. 1, 6. 17 Ephes. v, 19. • Deut. x, 19 Matth. xvi, 5. "Joan. xiv, 6.

plaris viva quoque est eligies, multoque minus a λαμπρότης ψυχῶν καὶ λόγῳ καὶ βίῳ καθαιρομένων. Patre differens, quam Seth ab Adamo ', filiusque omnis a parente suo. Hujusmodi namque simplicium rerum natura est, ut non partim inter se similes sint, partim dissimiles, sed tolm tolas re præsentent, eædemque potius sin', quam similės. Lux Εἰ γὰρ σκότος ἡ ἄγνοια καὶ ἡ ἁμαρτία, φῶς ἂν εἴη ἡ γνῶσις, καὶ ὁ βίος ὁ ἔνθεος. Ζωὴ δὲ, ὅτι φῶς, καὶ πάσης λογικῆς φύσεως σύστασις καὶ οὐσίωσις Ἐν αὐτῷ γὰρ ζῶμεν, καὶ κινούμεθα, καὶ ἐσμέν, κατὰ τὴν διπλῆν τοῦ ἐμφυσήματος δύναμιν, καὶ πνοήν· ἐκεῖθεν εμφυσώμενοι πάντες, καὶ Πνεῦμα ἅγιον ὅσοι χωρητικοί, καὶ τοσοῦτον, καθ' ὅσον ἂν τὴ στόμα τῆς διανοίας ἀνοίξωμεν. Δικαιοσύνη δὲ, ὅτι τοῦ πρὸς ἀξίαν διαιρέτης, καὶ διαιτῶν δικαίως τοῖς ὑπὸ νόμον, καὶ τοῖς ὑπὸ χάριν, ψυχῇ καὶ σώματι, ὥστε τὸ μὲν ἄρχειν, τὸ δὲ ἄρχεσθαι, καὶ τὴν ἡγεμο νίαν ἔχειν τὸ κρείττον κατὰ τοῦ χείρονος, ώς μὴ τὸ χεῖρον ἐπανίστασθαι τῷ βελτίονι· 'Αγιασμὸς δὲ, ὡ; etiam dicitur, ut animorum splendor, qui et vita et sermone purgantur. Nam si ignorantia et peccatum tenebrae sunt, lux profecto erit scientia, et vita diviua. Vila ', quia lus, totiusque ratione præditæ naturæ coagmentatio, et procreatio: In ipso enim civimus, et movemur, et sumus *, secundum duplicem illam inspirationis facultatem. Nam et illinc omnes vitalem spiritum accipimnus, et Spiritum sanctum, quotquot ipsius capa- καθαρότης, ἵνα χωρῆται το καθαρόν καθαρότητι. Απολύτρωσις δὲ, ὡς ἐλευθερῶν ἡμᾶς, ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας κατεχομένους, καὶ λύτρον ἑαυτὸν ἀντιδι δοὺς ἡμῶν τῆς οἰκουμένης καθάρσιον. ᾿Ανάστασις δὲ, ὡς ἐντεῦθεν ἡμᾶς ἀπανιστῶν, τὴν ζωὴν ἐπανάγων νενεκρωμένους ὑπὸ τῆς ἁμαρ τίας. καὶ πρὸ; ces sumus, et quatenus os mentis aperuerimus. Justitia *, quia pro merito præmia et pœnas distribuit, quumque judicem se præbet his, qui sub lege sunt, et luis, qui sub gratia; corporique item et animæ, ut illud pareat, hæc præsit atque imperet, praestantiorque pars principatum adversus inferiorem tencat, nec id quod deterius est, adversus il, quod melius est, insurgat, Sanctificatio 7, quia puritas, ut purum illud numen per puritatem capiatur. Redemptio®, quia nos a peccato detentos in liberta tem asserit, seseque pro nobis, ut orbis terrarum expietur, liberationis pretium dat. Resurrectio', ut aos hinc abductos suscilaus, et a peccato morte affectos ad vitam relucens. Atque hæc adhuc communia sunt, tam ei qui suprá nos est, quam qui propter nos. Nunc ad ca veniamus, quæ proprie nostra sunt, humanitatisque assumpte. Πloino so itaque dicitur, non solum ut per corpus a corporibus capiatur, qui alioqui ob incomprehensibilem naturam suam capi non polerat; sed etiam ut per se hominem sanctitate afficiat, fermentique instar universæ massæ sil, sibique uniens quod condemnatum fuerat, totum illud a condemnatione libcret, omnia pro nobis, quæ nos sumus, excepto peccato, factus, corpus, anima, mens (per quæ videlicet mors pervaserat); et, quod ex bis commune est, homo, visibilis Deus, propter id quod animo atque intellectu comprehendlebatur. Filius hominis ", propter Adanium, ac Virginem, ex quibus exstitit, illo nimirum nt generis auctore, hac autem ut matre, juxta mairis legen, et non juxta lege: generationis. Christus", propter divinitatem: ea enim humanitatis unctio est, non operatione, ut in aliis christis, sed totius ungentis præsentia sanctificans: cujus hic effectus est, ut id, quod ungit, homo vocetur, et, quod ungitur, Deus fial: Via s, ut per se nos ducens; Ostium, ut introductor:. Pastor 18, ut nos in loco pascux collocans, et aqua refectionis educans", atque hinc nobis itineris ducem se præbens, necron adversus belluas pro nobis dimicans: tum etiam, ut errantes revocans, et perditos reducens, et confractos obligans, et inârmos roborans, et fire mos ac validos custodiens, atque ad futuræ vitæ caulam, per pastoralis scientiae rationes, colligens: Ταῦτα μὲν οὖν ἔτι κοινὰ τοῦ τε ὑπὲρ ἡμᾶς, καὶ τοῦ δι᾿ ἡμᾶς· ἃ δὲ ἰδίως ἡμέτερα, καὶ τῆς ἐντεῦθεν προσλήψεως. Ανθρωπος μὲν, οὐχ ἵνα χωρηθῇ μόνον διὰ σώματος σώμασιν, ἄλλως οὐκ ἂν χωρηθεὶς διὰ τὸ τῆς φύσεως ἄληπτον· ἀλλ᾽ ἵνα καὶ ἁγιάσῃ δι' ἑαυτοῦ τὸν ἄνθρωπον, ὥσπερ ζύμη γενόμενος τῷ παντὶ φυράματι, καὶ πρὸς ἑαυτὸν ἑνώ σας τὸ κατακριθέν, ὅλον λύσῃ τοῦ κατακρίματος, πάντα ὑπὲρ πάντων γενόμενος, ὅσα ἡμεῖς, πλὴν τῆς ἁμαρτίας, σῶμα, ψυχή, νοῦς, δι᾿ ὅσον ὁ θάνατος τὸ κοινὸν ἐκ τούτων, ἄνθρωπος, Θεὸς ὁρώμενος, διὰ τὸ νοούμενον. Υἱὸς δὲ ἀνθρώπου, καὶ διὰ τὸν Αδάμ, καὶ διὰ τὴν Παρθένον, ἐξ ὧν ἐγένετο· τοῦ μὲν, ὡς προπάτορος, τῆς δὲ, ὡς μητρός νόμιρ. καὶ οὐ νόμῳ γεννήσεως Χριστὸς δὲ, διὰ τὴν θεό τητα· χρίσις γὰρ αὕτη τῆς ἀνθρωπότητος, οὐκ ἐνεργείᾳ κατὰ τοὺς ἄλλους χριστοὺς ἁγιάζουσα, παρουσίᾳ δὲ ὅλου τοῦ χρίοντος· ἧς ἔργον, ἄνθρωπον ἀκοῦσαι τὸ χρίον, καὶ ποιῆσαι Θεὸν τὸ χριόμενο Οδός δὲ, ὡς δι᾿ ἑαυτοῦ φέρων ἡμᾶς· Θύρα δέ, ὡς εἰσαγωγεύς· Ποιμήν δὲ, ὡς εἰς τόπον χλόης κατασκηνῶν, καὶ ἐκτρέφων ἐπὶ ὕδατος ἀναπαύσεως, καὶ ἐντεῦθεν ὁδηγῶν, καὶ προπολεμῶν κατὰ τῶν θηρίων τὸ πλανώμενον ἐπιστρέφων, τὸ ἀπολωλὸς ἐπανάγων, τὸ συντετριμμένον καταδεσμῶν, τὸ ἰσχυρὸν φυλάσ σων, καὶ πρὸς τὴν ἐκεῖθεν μάνδραν συνάγων λόγος; ποιμαντικῆς ἐπιστήμης· Πρόβατον δὲ, ὡς σφάγιον Ἀμνὸς δὲ, ὡς τέλειον Αρχιερεὺς δὲ, ὡς προσαγωγεύς Μελχισεδέκ δὲ, ὡς ἀμήτωρ τὸ ὑπὲρ ἡμᾶς, καὶ ἀπάτωρ τὸ καθ᾿ ἡμᾶς· καὶ ὡς ἀγενεαλόγητος τὸ ἄνω· Τὴν γὰρ γενεὰν αὐτοῦ, φησί, τίς διηγή 1 Gen 1v, 25. • Joan. vi, 12. Joan. Σιν, 6, * Act. xv, 28. *Gen. 11, 7° 1 Cor. 1, 30. ' Ibid. • Ibid. • Joan. x1, 25. 10 Joan. ix, 11. it Matth. χχιν, 27, 44. * Matth. 1, 46. 19 Joan. XIV, * Joan. x, 9. 16 Joan. x, 11. 16 1ο Paul. xx:1,2.

TIT. VI. σεται; καὶ ὡς βασιλεὺς Σαλήμ, εἰρήνη δὲ τοῦτο, καὶ Ovis ' porro, ut victima: Agnus ', ut perfectus: ὡς βασιλεὺς δικαιοσύνης, καὶ ὡς ἀποδεκατῶν πατριάρχας κατὰ τῶν πονηρῶν δυνάμεων ἀριστεύον Pontifex ', ut oblator: Melchiselech ', ut matris expers, quod ad naturam illam nostra excelsiorem attinet, patre autemi carens, quantum ad nostram: tum etiam quia sublinatus absque genealogia est. (Generationem enim illius, inquit, quis enarrabit *?) Ac præterea, ut Rex Salem, hoc est, pacis, et Rex justitiæ, ac denique ut a patriarchis adversus·pestiferas potestates strenue rem gerentibus, decimas accipiens. ΤΙΤΛΟΣ Τ'. Περὶ τῆς θείας δημιουργίας, του μεγάλου Γρη γορίου του Θεολόγου ἐκ τοῦ λόγου τοῦ εἰς τὰ γενέθλια τοῦ Χριστοῦ. Ούτω μὲν οὖν τὰ ῾Αγια τῶν ἁγίων, & καὶ τοῖς Σεραφίμ συγκαλύπτεται, καὶ δοξάζεται τρισὶν ἁγια σμοῖς εἰς μίαν συνιούσι κυριότητα, καὶ θεότητα. Ἐπεὶ δὲ οὐκ ήρκει τῇ ἀγαθότητι τοῦτο τὸ κινεῖσθαι μόνον τῇ ἑαυτῆς θεωρίᾳ, ἀλλ' ἔδει χυθῆναι τὸ ἀγα 4)», καὶ ἐδεῦσαι, ὡς πλείονα εἶναι τὰ εὐεργετού μένα, τοῦτο γὰρ τῆς ἄκρας ἦν ἀγαθότητος· πρῶτον μὲν ἐννοεῖ τὰς ἀγγελικάς δυνάμεις καὶ οὐρανίας, καὶ :) ἐννόημα ἔργον ἦν, λόγῳ συμπληρούμενον, καὶ Πνεύματι τελειούμενον. Καὶ οὕτως ὑπέστησαν λαμτρότητες δεύτεραι, λειτουργοί τῆς πρώτης λαμτρίτητος, είτε νοε ρὰ πνεύματα, εἴτε πῦρ οἷον ἄϋλον καὶ ἀσώματον, εἴτε τινὰ φύσιν ἄλλην ὅτι ἐγγυτάτω τῶν εἰρημένων ταύτας υποληπτέον. Βούλομαι μὲν εἰπεῖν ὅτι ἀκινήτους πρὸς τὸ κακὸν, καὶ μόνην ἐχούσας τὴν τοῦ καλοῦ κίνησιν, ἅτε περὶ Θεὸν οὔ τας, καὶ τὰ πρῶτα ἐκ Θεοῦ λαμπομένας. Τὰ γὰρ ἐνταῦθα αιωτέρας ελλάμψεως. Πείθει δέ με μὴ ἀκινήτους, ἀλλὰ δυσκινήτου; καὶ ὑπολαμβάνειν ταύτα; καὶ λέγειν, δ διὰ τὴν λαμπρότητα εωσφόρος, σκέτες διὰ τὴν ἔπαρσιν καὶ γενόμενος καὶ λεγόμεν νας, αἱ εὐπ' αὐτὸν ἀποστατικαὶ δυνάμεις, δημιουρ γαὶ τῆς κακίας τῇ τοῦ καλοῦ φυγῇ, καὶ ἡμῖν πρόξενοι, ' TITULUS VI. De opificio Dei. Gregorii Theologi ex oratione in diem natalem Christi. Ita Sancia sanctorum, quæ ipsis etiam Scra phin occulta sunt, et triplici ab eis sanctitatis laude celebrantur, in unum principatum divinitalemque conveniunt. Verum quia bonitati diving non erat satis, sua ipsius contemplatione moveri, sed oportebat, ut bonum ipsum sese diffunderet, et progrederetur, quo se pluribus communicaret. (Hoc enim summæ bonitatis proprium erat) idcirco potestates angelica's atque cœlestes cogitatione concepit, et cogitatio reipsa fuit verbo completa, et spiritu perfecta. Atque ita secundi splendores primi splendoris ministri, sive spiritus intelligentes, sive ignis materiam et corpus non habens, sive alia aliqua natura, iis quæ dicta sunt prorima putandi sunt, exstiterunt. Equidem velim dicere nulla cos propensione ad malum ferri, sed moveri duntaxat ad bonum, quippe qui prope Deum sint, primique ab ipso Deo effulserint (nam quæ hic sunt, secundo loco fulserunt) verum ut eos non immobiles, sed difficile moveri et sentiam, et dicam, facit non solum is, qui propter splendorem quo illustrabatur Lucifer olim, nunc autem propter superbiam, tenebrarum princeps et est, et appellatur, sed etiam illæ, quæ cum ipso defecerunt, et sub ipso sunt potestates, quæ bonum fugientes, mali effectrices evaserunt, et nos itenı ad malum cohortantur et impellunt. Τοῦ αὐτοῦ. Οὕτω μὲν οὖν ὁ νοητὸς αὐτῷ καὶ διὰ ταῦτα ὑπὸ ἐπη κόσμος, ὡς ἐμὲ γοῦν περὶ τούτων φιλοσοφῆσαι παρῷ λόγῳ τὰ μεγάλα σταθμώμενον. Ἐπεὶ δὲ τὰ πρώτα καλῶς εἶχεν αὐτῷ, δεύτερον ἐννοεῖ κόσμον ὑλικὸν καὶ δρώμενον, καὶ οὗτός ἐστι τὸ ἐξ οὐρανοῦ καὶ γῆς καὶ τῶν ἐν μέσῳ σύστημά τε καὶ σύγκριμα· ἐπαινετὸν μὲν τῆς καθ᾿ ἕκαστον εὐφυΐας, ἀξιεπαινετώτερον δὲ τῆς ἐξ ἁπάντων εὐαρμοστίας καὶ συμφωνίας, ἄλλου πρὸς ἄλλο τι καλῶς ἔχοντος, καὶ πάντων πρὸς ἅπαντα εἰς ἑνὸς κόσμου συμπλήρωσιν, ἵνα δείξῃ μὴ μόνον εἰκείαν ἑαυτῷ φύσιν, ἀλλὰ καὶ Επη ξένην ὑποστήσασθαι δυνατὸς ὤν. Οἰκεῖον μὲν γὰρ θεότητος αἱ νοεραὶ φύσεις, καὶ νῷ μόνῳ λεπταί· ξένον δὲ παντάπασιν, ὅσαι ὑπὸ τὴν αἴσθη τῶν, καὶ τούτων αὐτῶν ἔτι ποῤῥωτέρω, ὅσαι παντες ὡς ἄψυχοι καὶ ἀκίνητοι. Ex eadem oratione. Hoc igitur pacto mundus illi constitit intelligibilis; si parva oratione licet magna perpendentemn philosophari. At cum illi prima praeclare se laberent, alterum mundum cogitavit ex materia constantem et aspectabilem, qui ex calo, terraque, et his quæ in medio sunt, concretus est, et constitutus, laudabilis quidem ex rerumn singularumn pulchritudine, sed laudabilior ob concinnitatem, et concentum, quo tum una cum alia, tum omnes cum omnibus præclare conjuncta vicissimque congruentes ad unius orbis perfectionem concurrunt. Ut ostenderet in- sua esse potestate, non solum ut cognatam sibi naturam efficeret, sed etiam ut alienam et peregrinam omnino constitueret. Nam ut intelligentes illæ naturæ, et que sola mente percipi possunt, ejus amplitudini quodammodo similes cognatæque sunt, sic ab ea prorsus alienæ et remotæ, quæ sensibus sunt expositæ, atque inter has ille potissimum, quæ anima motuque carent. 'Isa. LIII, 7. * Joan. 1, 29. • Ilebr. vi, 20. * Hebr. vi, 1. 'Isa. LUIS, 8. Hebr. vi, 2.

Τοῦ αὐτοῦ λόγου.. Νοῦς μὲν οὖν ἤδη καὶ αἴσθησις οὕτως ἀπ' ἀλλή λων διακριθέντα, τῶν ἰδίων ὅρων ἐντὸς εἰστήκεισαν καὶ τὸ τοῦ δημιουργοῦ Λόγου μεγαλεῖον ἐν ἑαυτοῖς ἔφερον, σιγῶντες ἐπαινέται τῆς μεγαλουργίας καὶ διαπρύσιοι κήρυκες. Ούπω δὲ ἦν κράμα ἐξ ἀμφο. τέρων, οὐδέ τις μίξις τῶν ἐναντίων, σοφίας μείζο νος γνώρισμα, καὶ τῆς περὶ τὰς φύσεις πολυτελείας, οὐδὲ ὁ πᾶς πλοῦτος τῆς ἀγαθότητος γνώριμος. Τοῦτα δὴ βουληθείς ὁ τεχνίτης ἐπιδείξασθαι Λόγος, καὶ ζῶον ἐν ἐξ ἀμφοτέρων, ἀοράτου τε, λέγω, καὶ ὁρατῆς φύσεως, δημιουργεῖ τὸν ἄνθρωπον. Καὶ παρὰ μὲν τῆς ὕλης λαβὼν τὸ σῶμα ήδη προϋποστάσης, παρ' ἑαυτοῦ δὲ πνοὴν ἐνθεὶς, δ δὴ ψυχὴν νοερὰν καὶ εἰκόνα Θεοῦ οἶδεν ὁ λόγος, οἷόν τινα κόσμον δεύτε οι ἐν μικρῷ μέγαν ἐπὶ τῆς γῆς ἔστησιν· ἄγγελον ἄλλον, προσκυνητὴν μικτόν, ἐπόπτην τῆς ὁρατῆς κτίσεως, μύστην τῆς νοουμένης, βασιλέα τῶν ἐπὶ γῆς, βασιλευόμενον ἄνωθεν, ἐπίγειον καὶ οὐράνιον, πρόσκαιρον καὶ ἀθάνατον, ὁρατὸν καὶ νοούμενον. μέσον μεγέθους καὶ ταπεινότητος, τὸν αὐτὸν πνεῦμε καὶ σάρκα· πνεῦμα διὰ τὴν χάριν, σάρκα διὰ τὴν ἔπαρσιν· τὸ μὲν, ἵνα μένῃ καὶ δοξάζῃ τὸν εὐεργέτην, τὸ δὲ, ἵνα πάσχῃ, καὶ πάσχων, ὑπομιμνήσκηται καὶ παιδεύηται, τῷ μεγέθει φιλοτιμούμενος· ζῶσι ἐνταῦθα οἰκονομούμενον, καὶ ἀλλαχοῦ μεθιστάμε νον, καὶ πέρας τοῦ μυστηρίου, τῇ πρὸς Θεὸν νεύσει θεούμενον. Εἰς τοῦτο γὰρ ἐμοὶ φέρει τὸ μέτριον ἐνταῦθα φέγγος τῆς ἀληθείας, λαμπρότητα Θεοῦ καὶ ἰδεῖν καὶ παθεῖν, ἀξίαν τοῦ καὶ συνδήσαντος καὶ λύσοντος, καὶ αὖθις συνδήσοντος υψηλό Ex eadem oratione. Mens igitur et sensus ita jam inter se discreta suis se finibus continebant, effectorisque Verbi magnificentiam tanquam taciti quidem laudatores eximiique præcones præ se ferebant. Nondum autem erat ‘ulla ex utrisque concretio, et ex CORtrariis mistio, quæ majorem sapientiam, et impensam in rebus procreatis, et divinæ bonitatis divitias indicaret. Quamobrem has ut ostenderet opifex Verbum animal unum ex utraque natura, ea nimirum, quæ cernitur, et illa, quæ non cernitur, compactum fabricatus est hominem, ex materia quæ jam suppetebat, corpus accipiens, atque illi ex se spiritum inserens, quem quidem animum et imaginem Dei vocat Scriptura. Hunc quasi alium quemdam mundum, in parvo magnum in terra constituit, alium veluti angelum mistum, adoratorem, rerum procreatarum, qua cernuntur, inspectorem, earum, quæ non cernuntur, contemplatorem, regem eorum, quæ sunt in terra, summo Regi- obtemperantem: mortalem et immortalem: sensibus et mente constantem, ut illis cerni ac intelligi possit: medium inter magnitudinem et humilitatem: éunidem tum spiritum, tum carnem, spiritum propter gratiam, carnem propter superbiam. Illud, ut maneret, et Deum de se bene meritum laudaret: hoc, ut perturbationibus et molestiis esset obnoxius, ut cum magnitudine sua elatus sibi placeret, iis aflictus, et commonitus resipisceret: animal bic collocatum, ut alio migret, et quæ mysterii est summa, ut Dei imitatione evadat in Deum. Idcirco enim mediocris hæc nobis lux concessa τερον. est, ut ea duce splendorem illum assequamur, quo digni simus, qui videamus suscipiamusque Deum, qui nos et compegit, et solvet, et multo magnificentius restituit. Ex oratione in Sacra Lumina. Verum quia oportebat non solum in cœlis Deum coli et adorari, sed aliquos etiam in terris esse illius cultores et adoratores, ut (quoniam omnia sunt Deo plena) omnia Dei gloria complerentur, ideo manu Dei conditus est homo, et ejus imagine decoratus. Ex oratione in diem Natalem Christi. Hunc in paradiso collocavit (qualiscunque fuerit ille Paradisus) et liberum voluntatis arbitrium largitus est, ut bonum non minus ipsius eligentis esset, quam ejus, qui semina tribuisset. Plantarum immortalium cultoremn constituit, id est, divinarum, ut equidem sentio, contemplationum, tum simplicium tum perfectarum. Nudum ob simplicitatem, et vitanı nulla arte instructam, nec ullo tectumindumento, qualem esse decebat primum illum hominem. Tum legem dedit, qua liberam voluntatem exerceret. Lex illa mandatum erat, quo illi præscribebatur, quam plantam attingere, et a qua deberet abstinere. Hæc aulem, a qua temperare oportebat, erat scientiæ planta, quæ quidem ab initio nec malo sata fuit consilio, nec ob invidiam prohibita (ne vibrent huc linguas suas impii qui gigantum Ἐκ τοῦ εἰς τὰ ῾Αγια Φῶτα λόγου. Ἐπεὶ δὲ ἔδει μὴ τοῖς ἄνω μόνον τὴν προσκύνηση περιγράφεσθαι, ἀλλ' εἶναί τινας καὶ κάτω προσκυ νητὰς, ἵνα πληρωθῇ τὰ πάντα δόξης Θεοῦ, ἐπεὶ καὶ Θεοῦ, διὰ τοῦτο κτίζεται άνθρωπος χειρ. Θεοῦ τιμηθεὶς καὶ εἰκόνι Ἐκ τοῦ λόγου τοῦ εἰς τὰ γενέθλια τοῦ Χρι στοῦ. Τοῦτον ἔθετο μὲν ἐν τῷ παραδείσῳ, ὅστις ποτέ ἦν ὁ παράδεισος οὗτος, τῷ αὐτεξουσίῳ τιμήσας, ἵν ᾖ τοῦ ἑλομένου τὸ ἀγαθὸν οὐχ ἧττον ἢ τοῦ παρα σχόντος τὰ σπέρματα· φυτῶν ἀθανάτων γεωργών, θείων ἐννοιῶν ἴσως, τῶν τε ἀπλουστέρων καὶ τῶν τελεωτέρων· γυμνὸν τῇ ἁπλότητι καὶ ζωῇ τῇ ἀτέχνῳ, καὶ δίχα παντὸς ἐπικαλύμματος και προβλήματος. Τοιοῦτον γὰρ ἔπρεπεν εἶναι τὸν ἀπ' ἀρχῆς. Καὶ δίδωσι νόμον, ὕλην τῷ αὐτεξουσίῳ. Ο δὲ νόμος ἦν ἐντολή, ὧν τε μεταληπτέον αὐτῷ φυτῶν, καὶ οὗ μὴ προσαπτέον. Τὸ δὲ ἦν τὸ ξύλον τῆς γνώσεως, οὔτε φυτευθὲν ἀπ᾿ ἀρχῆς κακῶς, οὔτε απαγορευθὲν φθονερῶς. Μὴ πεμπέτωσαν ἐκεῖ τὰς γλώσσας οἱ θεομάχοι, μηδὲ τὸν ὄφιν μιμείσθωσαν· ἀλλὰ καλὸν μὲν, εὐκαίρως μεταλαμβανόμενον· θεω ρία γὰρ ἦν τὸ φυτὸν, ὡς ἡ ἐμὴ θεωρία, ἧς μόνοις

TIT. VI. ἐπιβαίνειν ἀσφαλὲς, τοῖς τὴν ἕξιν τελεωτέροις· οὐ more cum Deo pugnant, nec serpentis virus suis καλὸν δὲ τοῖς ἁπλουστέροις ἔτι καὶ τὴν ἄφεσιν λε χνοτέροις, ὥσπερ οὐδὲ τροφὴ τελεία λυσιτελὴς τοῖς ἀπαλοῖς ἔτι καὶ δεομένοις γάλακτος. captionibus imitentur, sed bona quidem erat, si quis opportune ad illam accessisset. Planta enim illa (ut ego quidem existimo erat contemplatio, ad quam soli tuto accedunt, qui habitu perfecti sunt, qui autem cupidiores atque intemperantiores non ſtem. Quemadmodum nec perfectus et solidus cibus tenerioribus adhuc et lacte indigentibus prodest. 'Ετι περὶ τῆς θείας δημιουργίας, τοῦ Νύσσης ἐκ τοῦ κατηχητικού λόγου. Ο Τὸ νῦν ἐν ἀτόποις εἶναι τὴν ἀνθρωπίνην ζωὴν οὐχ Ικανός ἐστιν ἔλεγχος τοῦ μηδέποτε τὸν ἄνθρωπον ἐν ἀγαθοῖς γεγενῆσθαι. Ἐπειδὴ γὰρ Θεοῦ ἔργον ὁ ἄνθρωπος τοῦ δι' ἀγαθότητα τὸ ζῶον τοῦτο παραγαγόντος εἰς γένεσιν, οὐκ ἄν τις εὐλόγως, οὗ ἡ αἰτία τῆς συστάσεως ἀγαθότης ἐστὶ, τοῦτον ἐν κακοῖς γεγενῆσθαι παρὰ τοῦ πεποιηκότος καθυποπτεύσειεν, ἀλλ᾽ ἕτερόν ἐστιν αἴτιον τοῦ ταῦτά τε νῦν περὶ ἡμᾶς εἶναι, καὶ τῶν προτέρων έρημωθῆναι. Ο γὰρ ἐπὶ μετουσίᾳ τῶν ἰδίων ἀγαθῶν ποιήσας τὸν ἄνθρωπον, καὶ πάντων αὐτῷ τῶν καλῶν ἀφορμὰς ἐγκατασκευάσας τῇ φύσει, ὡς ἂν δι' ἑκάστου καταλό Δήλως πρὸς τὸ ὅμοιον ή όρεξις φέροιτο, οὐκ ἂν τοῦ καλλίστου τε καὶ τιμιωτάτου τῶν ἀγαθῶν ἀπεστέ ρησε, λέγω δὴ τῆς κατὰ τὸ ἀδέσποτον καὶ εὐτεξούστον χάριτος. Εἰ γάρ τις ἀνάγκη τῆς ἀνθρωπίνης ἐπεστάτει ζωῆς, διεψεύσθη ἂν ἡ εἰκὼν κατ᾽ ἐκεῖνο τὸ το μέρος ἀλλοτριωθεῖσα τῷ ἀνομοίῳ πρὸς τὸ ἀρχέτύπων. Τῆς γὰρ βασιλευούσης φύσεως ἡ ἀνάγκαις τον υπεζευγμένη τε καὶ δουλεύουσα πῶς ἂν εἰκὼν Ινομάζοιτο; Οὐκοῦν τὸ διὰ πάντων πρὸς τὸ θεῖον ἐμπωμένον ἔχει πάντως ἔχειν ἐν τῇ φύσει τὸ αὐτ παρατὲς καὶ ἀδέσποτον, ὥστε ἄθλον ἀρετῆς εἶναι τὴν τῶν ἀγαθῶν μετουσίαν. Πόθεν οὖν, ἐρεῖς, ὁ διὰ πάντων τοῖς καλλίστοις τετιμημένος τὰ χείρω τῶν ἀγαθῶν ἀντηλλάξατο; Σαφής· καὶ ὁ περὶ τούτου λόγος. Οὐδὲ μία κακοῦ γένεσις ἐκ τοῦ θείου βουλή ματος τὴν ἀρχὴν ἔσχεν· ἡ γὰρ ἂν ἔξω μέμψεως ἦν ἡ κακία, Θεὸν αὐτῆς ἐπιγραφομένη ποιητὴν καὶ πατέρα. Αλλ' ἐμφύεται πως τὸ κακὸν ἔξωθεν τῇ προαιρέσει, τότε συνιστάμενον, ὅταν τις ἀπὸ τοῦ καλοῦ γένηται τῆς ψυχῆς ἀναχώρησις. Καθάπερ γὰρ ἡ μὲν ὅρασις φύσεώς ἐστιν ἐνέργεια, ἡ δὲ πήρωσις στέρησίς ἐστι τῆς φυσικῆς ἐνεργείας· οὕτω καὶ ἡ ἀρετὴ πρὸς τὴν κακίαν ἀντικαθέστηκεν. Οὐ γὰρ ἔστιν ἄλλως κακίας γένεσιν έννοῆσαι ἢ ἀρε· τῆς ἀπουσίᾳ. Ωσπερ γὰρ, τοῦ φωτὸς ὑφαιρεθέντος, ὁ ζόφος ἐπηκολούθησε, παρόντος δὲ οὐκ ἔστιν· οὔτ τως, ἕως ἂν παρῇ τὸ ἀγαθὸν ἐν τῇ φύσει, ἀνύπαρ ατόν ἐστι καθ' ἑαυτὴν ἡ κακία. Ἡ δὲ τοῦ κρείττονος ἀναχώρησις τοῦ ἐναντίου γίνεται γένεσις. Επει οὖν τοῦτο τῆς αὐτεξουσιότητας ἐστι τὸ ἰδίωμα, τὸ κατ' ἐξουσίαν αἱρεῖσθαι τὸ καταθύμιον, οὐχ ὁ Θεός και τῶν παρόντων ἐστὶν αἴτιος κακῶν, ἀδέσποτόν ε; καὶ ἄνετόν σοι κατασκευάσας τὴν φύσιν, ἀλλ᾽ μένη. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. ' Ὅτι μὲν ἐκτραπήσεται τοῦ ἀγαθοῦ τὸ ἀνθρώ πίνον, οὐκ ἠγνόησεν ὁ πάντα εμπερικρατῶν τῇ γνωστική δυνάμει, καὶ τὸ ἐφεξῆς τῷ παρωχηκότι PATROL. GR. CXXX. Item de opificio Dei, ex oratione catechetica Gregorii opificio Nysse pontificis. Non idoneo probatur argumento, nunquam in bonis hominem fuisse, quod nunc in malis versetur humana vita. Nam cum homo sit opus Dei, qui animal hoc propter bonitatem procreavit, nemo illum, cujus procreandi causa bonitas fuit, in malis a procreatore fuisse genitum merito suspicetur. Itaque alia causa est, quamobrem nune et molestiis ærumnisque premamur, et pristinis commodis privati simus. Qui enim homiņem propriorum bonorum participem fecerat, cjusque naturæ inseverat virtutum omnium semina, ut singulis vicissim excolendis ad similitudinem suam incenderetur, pulcherrimi ac præstantissimi muneris, liberæ nimirum et nullius imperio subjeciæ voluntatis, expertem non reliquisset. Etenim si qua necessitas humanæ vitæ fuisset imposita, falsam in ea quidem parte imaginem retulisset, alienaque ab exemplari propter dissimilitudinem exstitisset. Qui enim necessitatibus obnoxia deserviensque natura regnantis imago nominaretur? Oportebat igitur, ut, quod in omnibus Deo simile factum erat, naturæ libertatem nullius imperio subjectam obtineret, ut virtutis præmium esset bonorum adeptio. Cur igitur, inquies, qui pulcherrimis omnibus dotibus ornatus erat, mala bonis anteposuit? Facilis et ad hoc responsio est. Nullus mali ortus a Dei voluntate principium habet. Αlioqui vitium reprehendi non posset, si Deum auctorem suum et causam adferret: Sed extrinsecus quodammodo malum innascitur, cum ànimus proposito ac voluntate sua recedit ab honestate. Nam ut visus est actio natura, cæcitas autem privatio naturalis actionis, sic virtus et vitium inter se contraria sunt. Neque enim aliter gignitur vitium, nisi virtutis absentia. Sicut enim Dablato lumine tenebræ subsequuntur, eo autem præsente nullæ sunt, ita quandiu est in natura bonum, malum per se nihil est. Bono autem recedente contrarium-ingreditur. Cum igitur`liberæ voluntatis hoc proprium sit, ut arbitratu suo, quod magis lihet, complectatur Deus, qui liberam tibi naturam tribuit, tuorum non est malorum auctor, sed temeritas tua, quæ melioribus omissis deteriora consequitur. ἡ ἀβουλία, τὸ χεῖρον ἀντὶ τοῦ κρείττονος προελο Ex eadem oratione. Ilominem a bono recessurum non ignorabat Deus,“ qui scientia sua cuncta comprehendit, et futura perinde atque presentia confuetur. Verum ut

discessum ipsius ad malum, sic cjus«lem reditum ad κατὰ τὸ ἴσον βλέπων· ἀλλ᾿ ὥσπερ τὴν παρατροπὴν bonum providebat. Utrum igitur melius fuit, naturamu nostrain, quam a bono declinaturam prospiciat, omnino non procreare, an procreatam atque ægrotantem ad pristinam gratiam revocare per pœnitentiam? Jam propter molestias et incommoda, quæ caduca corporis naturæ contingunt necessario, Deum arbitrari malorum etiam effectorem, aut hominis non esse creatorem existimare, ne simul etiam eorum, quæ nos angunt et cruciant, auctor julicetur, nimis angusti ac dementis animi est, hominumque malum et bonum sensu dijudicantium, qui nesciunt, id solum esse naturæ nostræ bonum, quod sensus non percipit, idque rursus maluni, quod a vero bono alienum est. Rebus autem niolestis jucundisve bonum a malo distinguere animalium est rationis expertium, in quæ, quoniam mentem cogitationemque non habent, veri boni cognitio non cadit. Item de opificio Dei, sancti Maximi. r Mens primum infinitam omnibus in rebus Dei magnitudinem cogitans, et pelagus illud in quo nullum reperit vadum, admiratur. Deinde obstupescit, quomodo rerum omnium essentiam ex nihilo procrearit. Facessant hinc Græci, qui ex nihilo negant quidquam feri. Nos, quemadmodum magnificentiae divina nullus est terminus, ita sapientiæ potentiæque nullum esse finem dicimus. Ejusdem. Eorum quæ facta sunt a Deo, partim ratione et mente prædita sunt, in eaque tum virtus, aut vitium, tum scientia, aut ignorantia cadit; partim diversa sunt corpora ex contrariis, nempe terra, aqua, aere, igneque compacta. Et alia quidem sunt corporis malerique prorsus expertia, licet quædam ex his sint cum corporibus conjuncta: alia ex materia et forma tantum constant. Ejusdem. ο ἐθεάσατο, οὕτω καὶ τὴν ἀνάκλησιν αὐτοῦ πάλιν τὴν πρὸς τὸ ἀγαθὸν κατενόησε. Τί οὖν ἄμεινον ἦν, και θόλου μὴ ἀγαγεῖν τὴν φύσιν ἡμῶν εἰς γένεσιν, Επειδή προεώρα τοῦ καλοῦ διαμαρτήσεσθαι τὸν γεν νησόμενον, ἢ ἀγαγόντα καὶ νενοσηκυίαν πάλιν πρὸς τὴν ἐξ ἀρχῆς χάριν διὰ μετανοίας ἀνακαλέσασθα:; Τὸ δὲ διὰ τὰς σωματικὰς ἀλγηδόνας, αἳ τῷ ρευστῷ τῆς φύσεως κατ' ἀνάγκην ἐπισυμβαίνουσι, κακῶν ποιητὴν τὸν Θεὸν ὀνομάζειν, ἢ μηδὲ ὅλως ἀνθρώ που κτίστην αὐτὸν εἴεσθαι, ὡς ἂν μὴ καὶ τῶν ἀλο γυνόντων ἡμᾶ; αἴτιος ὑπονοοῖτο, τοῦτο τῆς ἐσχάτ της μικροψυχίας ἐστὶ τῶν τῇ αἰσθήσει τὸ καλὸν καὶ τὸ κακὸν διακρινόντων, οἳ οὐκ ἴσασιν, ὅτι ἐκεῖ ο τῇ φύσει μόνον ἐστὶν ἀγαθὸν, οὗ αίσθησις οὐκ ἐφάν πτεται, καὶ μόνον ἐκεῖνο κακὶν, ἡ τοῦ ἀληθινοῦ καλοῦ ἀλλοτρίωσις. Πόνοις δὲ καὶ ἡδοναῖς τὸ καλόν καὶ τὸ μὴ καλὸν κρίνειν τῆς ἀλόγου φύσεως ἐστιν ἴδιον, ἐφ' ὧν ἡ τοῦ ἀληθῶς καλοῦ κατανόησις, διὰ τὸ μὴ μετέχειν αὐτὰ νοῦ καὶ διανοίας, χώραν οὐκ ἔχει. 'Ετι περὶ τῆς θείας δημιουργίας, τοῦ ἁγίου Μα ξίμου.. Πρῶτον μὲν θαυμάζει ὁ νοῦς τὴν θείαν ἐννοούμε νος κατὰ πάντα ἀπειρίαν καὶ τὴ ἀνέκβατον ἐκεῖν πέλαγος· δεύτερον δὲ ἐκπλήττεται, πῶς ἐκ τοῦ μὴ ὄντος τὴν τῶν ὄντων οὐσίαν εἰς τὸ εἶναι παρήγαγεν. Έλληνες μὲν οὖν ἐῤῥέτωσαν, μηδὲν ἐξ οὐκ ὄντων γενέσθαι λέγοντες· ἡμεῖς δέ φαμεν, ὅτι ὥσπερ τῆς μεγαλωσύνης τοῦ πεποιηκότος οὐκ ἔστι πέρα;, οὔ τως οὐδὲ τῆς σοφίας καὶ δυνάμεως αὐτοῦ κατάλη ξις. Τοῦ αὐτοῦ. Τῶν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ γεγονότων τὰ μέν εἰσι λογικό καὶ νοερά, καὶ τῶν ἐναντίων δεκτικά, οἷον ἀρετής καὶ κακίας, γνώσεως καὶ ἀγνωσίας· τὰ δὲ σώματα διάφορα ἐκ τῶν ἐναντίων συνεστῶτα, τουτέστι γῆς, αέρος, ὕδατος, πυρός. Καὶ τὰ μὲν εἰσιν ἀσώματα πάντη καὶ ἄϋλα, εἰ καί τινα τούτων συνέζευκται σώματι· τὰ δὲ ἐξ ὕλης καὶ εἴδους μόνον ἔχει τὴν σύστασιν. Τοῦ αὐτοῦ. Δι' ἣν μὲν αἰτίαν ὁ Θεὸς ἐδημιούργησε ζητητέον δι' ἀγαθότητα γὰρ, ἵνα πλείονα εἴη τὰ εὐεργετού Qua de causa Deus rerum universitatem fabricatus sit, licet investigare. Nam bonitate compulsus cur:cta procreavit, quo benignitas ejus in plura μενα ἀναλόγως αὐτοῦ μετέχοντα· πῶς δὲ ἐδημιούρ „ese diffunderet, omnibusque pro suo cuique modulo communicaret. Quomodo autem hæc, aut cur non antea fecerit inquirere nefas est. Etenim ex rebus divinis aliæ comprehendi ab hominibus possunt, aliæ minime. Petulans enim, inquit ille, et nullo freno cohibita investigatio homines fere præcipites agit. Ejusdem. Quatuor ex divinis proprietatibus, per quas ɔmnia consistunt, reguntur,et conservantur, summa benignitate Deus, cum essentiam ratione menteque praesitam procrearet, communicavit, esse, semper esse, bonitatem, et sapientiam. Hloram duo tribuit essentiæ, nimirum ut esset, et semper e-set. Duo reliqua nempe bonitatem et sapientiam, aptæ γησε, καὶ διὰ τί μή πρότερον; οὐ ζητητέον· ἀνεξερεύνητα γάρ. Διότι τῶν θείων τὰ μὲν ληπτὰ, τὰ δὲ ἄληπτα τοῖς ἀνθρώποις. θεωρία γάρ, φησ σὶν, ἀχαλίνωτος τάχα ἂν καὶ κατὰ κρημνών ώσεις. Τοῦ αὐτοῦ. Τέσσαρα τῶν θείων Ιδιωμάτων συνεκτικά, καὶ φρουρητικά, καὶ διασωστικὰ τῶν ὄντων δι' ἄκραν ἀγαθότητα ἐκοινώνησεν ὁ Θεὸς, παραγαγὼν εἰς τὸ εἶναι τὴν λογικὴν καὶ νοεράν οὐσίαν· τὸ ὄν, τὸ ἀεὶ ὂν, τὴν ἀγαθότητα, καὶ τὴν σοφίαν. Τούτων δὲ τὰ δύο μὲν τῇ οὐσίᾳ παρέσχε, τὸ ὂν καὶ τὸ ἀεὶ δν· τὰ δύο δὲ τῇ γνωμικῇ ἀπένειμεν ἐπιτηδειότητι, τὴν

TIT. VI. ἀγαθότητα καὶ τὴν σοφίαν, ἵνα ἅπερ ἐστὶν αὐτὸς animi largitus est habitudini, ut quae per essenκατ' ουσίαν, γένηται ἡ κτίσις κατὰ μετουσίαν. Διὰ tiam ipse est, eorum res procreatæ participes ταῦτα καὶ κατ' εἰκόνα Θεοῦ, καὶ καθ᾽ ὁμοίωσιν ὁ ἄνθρωπος δημιουργηθήναι λέγεται· κατ᾿ εἰκόνα μὲν, ὡς ὄντος ὤν, καὶ ἀεὶ ὄντος ἀεὶ ὤν, εἰ καὶ μὴ ἀνάρχως αὐτὸς, ἀλλ᾽ ἀτελευτήτως· καθ᾽ ὁμοίωσιν 1, ὡς ἀγαθοῦ ἀγαθὸς, καὶ σοφοῦ σοφὸς, τοῦ κατά φύσιν ὁ κατὰ χάριν. ᾿Αλλὰ κατ' εἰκόνα μέν εἰσι πέντες ἁπλῶς ἄνθρωποι, καθ' ὁμοίωσιν δὲ μόνοι οἱ ἀγαθοὶ καὶ σοφοί. Τοῦ αὐτοῦ. Πάσα λογικὴ καὶ νοερὰ οὐσία διήρηται είς τε την ἀγγελικὴν καὶ τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν· καὶ ἡ μὲν Αγγελική διήρηται πάλιν εἰς δύο καθολικάς γνώμας καὶ ἀγέλας, εἰς ἁγίας τε Δυνάμεις καὶ εἰς ἐναγεῖς δαίμονας· ἡ δὲ ἀνθρωπίνη πάλιν εἰς δύο καθολικὰς γνώμας καὶ ἀγέλας, εἰς εὐσεβεῖς καὶ εἰς ἀσεβεῖς. Τοῦ αὐτοῦ. Νοερὸν μέν ἐστι τὸ νοοῦν, νοητὸν δὲ νοούμενον. Τροφή δέ τινα τοῦ νοοῦντος τρόπον τὸ νοούμενον. Οὕτω μὲν οὖν κυρίως· λέγονται δὲ καὶ ἐναλλάξ και ταχρηστικώς. Τοῦ αὐτοῦ. fierent. Quamobrem homo factus esse dicitur að imaginem et ad similitudinem Dei. Ad imaginem quidem, quoniam ex eo, qui est, exsistit: et ex ευ qui semper est, semper exsistit. Quamvis enim non sine principio sit, nunquam tamen esse desinet. Ad similitudinem vero, quoniam a bono bonus, et a sapiente sapiens, licet ille sit ejusmodi per naturam, ipse autem per gratiam. Verum cum omnes pariter homines ad imaginem sint, soli boni sapientesque sunt ad similitudinem. Ejusdem, Essentia omnis, quæ ratione ac mente prædita est, in angelicam naturam dividitur et humanam. Angelica rursum in duas veluti classes gregesque secernitur, in sanctas Potestates, et exsecrandos dedæmones. Humana item pecatur in duas partes, in bomines pios et impios. Ejusdem. Intelligens dicitur id, quod mente utitur. Intelligitur id, quod mente comprehenditur. Intelligentis cibus quodammodo est id, quo animo menteque percipitur. lta quidem proprie; abusive autem enuntiantur ordine mutato. Ejusdem. Ζητητέον τοῖς σπουδαιοτέροις τίνα καθήσει νοεῖν εἶναι τὰ ἔργα, ὧν ἤρξατο τῆς γενέσεως ὁ Θεὸς, καὶ γίνα πάλιν ὧν οὐκ ἤρξατο. Εἰ γὰρ πάντων κατέπαυσι τῶν ἔργων ὧν ἤρξατο ποιῆσαι, δῆλον ὡς ἐκεί νων οὐ κατέπαυσεν, ὧν οὐκ ἤρξατο ποιῆσαι. Μή ποτε οὖν ἔργα μὲν θεία χρονικῶς ἡργμένα τοῦ εἶναί εἰσι πάντα τὰ τοῦ εἶναι μετέχοντα, οἷον αἱ διάφοροι τῶν ὄντων οὐσίαι· τὸ γὰρ μὴ ἂν ἔχουσιν αὐτῶν τοῦ εἶναι πρεσβύτερον. Ην γάρ ποτε ὅτε οὐκ ἦν. Εργα δὲ Θεοῦ οὐκ ἠργμένα χρονικῶς, όντα μεθεκτά, ὧν κατὰ χάριν μετέχουσι τὰ ὄντα μετέ χοντα, οἷον ἡ ἀγαθότης καὶ πᾶν εἴ τι τῷ τῆς ἀγαπ θότητος ἐμπεριέχεται λόγῳ· καὶ ἁπλῶς πᾶσα ζωή, καὶ ἀθανασία, καὶ ἁπλότης, καὶ ἀτρεψία, καὶ ἀπει ρία, καὶ ὅσα περὶ Θεὸν οὐσιωδῶς θεωρεῖται, άτινα καὶ ἔργα Θεοῦ εἰσι, καὶ οὐκ ἠργμένα χρονικῶς. Ο γάρ ποτε πρεσβύτερον ἀρετῆς τὸ οὐκ ἦν, οὐδέ τινος ἄλλου τῶν εἰρημένων. Οὐκ ἦν γάρ ποτε, ὅτε οὐκ ἦν ipsum nihilum fuit antiquius. Nunquam enim fuit, ταῦτα, ἄναρχά τε ὄντα χρονικῶς, καὶ μόνον τὸν Θεὸν ἔχοντα τοῦ εἶναι μονιμώτατον αϊδίως γεννήτορα. Τὰ μέντοι ηργμένα χρονικῶς καὶ εἰσὶ, καὶ λέγονται τοῦθ᾽ ὅπερ᾽ καὶ εἰσὶ, καὶ λέγονται. studiosioribus est investigandum,“quænam sint ille res, quas facere coepit Deus, et que rur sum illæ quas nunquam cœpit. Nam si requievit ab omnibus, quas cœpit facere, ab illis profecto quas facere nunquam cepit, quievit nnnquam. Quibus igitur impertitum est, ut sint, ex temporis habent initium, quales sunt variæ rerum naturæ, quibus ipsum nihilum est antiquius. Fuit enim aliquando, cum ipse non essent. Temporis auten principium non habent, quæ communicantur, quarum aliæ res per gratiam participes sunt, qualis est bonitas, et quidquid bonitatis ratione comprehenditur, et omnis vita, et immortalitas, et simplicitas, et immu:abilitas, et infinitas, et quæcunque in Dei essentia considerantur, quæ nullumı habent initium temporis. Nunquam enim aut virtute aut ulla carum rerum, quæ commemorata sunt, Τοῦ αὐτοῦ Πάσ. ἡ νοερὰ οὐσία καὶ ἡ αἰσθητικὴ ἔλαβον δυνάμεις παρὰ τοῦ κτίσαντος ἀντιληπτικὰς τῶν ὄν των· ἡ μὲν νοερὶ τὰς νοήσεις, ἡ δὲ αἰσθητικὴ τὰς αἰσθήσεις. Τοῦ αὐτοῦ. Ὁ μὲν δημιουργήσας Θεός μετέχεται μόνον, ἡ ἃ κτίσις πάσα καὶ μετέχει, καὶ μεταδίδωσι. Καὶ ´cum hæ non essent quæ, quantum ad tempus pertinet, sine principio sunt, et ab omni æternitate solum Deum habent auctorem, ut sint. Nam tempore cœperunt esse, et sunt, et dicuntur id ipsum quod sunt, et dicuntur. Ejusdem. quæ in Naturæ tam intelligentes, quam sentientes acccpcrunt a rerum omnium procreatore facultates, quihus res ipsas comprehenderent, intelligentes quidem, mentem et cogitationem, sentientes autem ipsos sensus Ejusdem. Procreator Deus largitur tantummodo. Res autem omnes procreatæ et accipiunt, et largiuntur. Accipiunt

δὲ τοῦ εὖ εἶναι μόνον. Αλλ' ἡ μὲν ἀσώματος οὐσία καὶ λέγουσα, καὶ πράττουσα, καὶ θεωρουμένη τοῦ εξ εἶναι μεταδίδωσιν· ἡ δὲ σωματική θεωρουμένη μόνον. Αἱ μέντοι ἅγιαι δυνάμεις ἀλλήλαις μὲν φω τισμοῦ μεταδιδόασι, τοῖς ἀνθρώποις δὲ τῆς τε αὐτ τῶν ἀρετῆς, καὶ θεοειδεῖς αὐτοὺς ἐργαζόμεναι, καὶ τῆς ἐν αὐταῖς γνώσεως ἐν τῷ διδάσκειν ἢ περὶ Θεοῦ τι ὑψηλότερον, ἢ περὶ ἀσωμάτων βαθύτερον, ἢ περὶ σωμάτων ἀκριβέστερον, ἢ περὶ προνοίας τρανότε ρον, ἢ περὶ κρίσεως σατέστερον. enim, ut sint, et bene sint. Largiuntur autem aliis À μετέχει μὲν τοῦ εἶναι, καὶ τοῦ εἴ εἶναι, μεταδίδωσι tantum, ut bene sint. Atque ex his illa, quæ sunt corporis expertes tum dicendo, tum agendo, tum spectando largiuntur aliis, ut bene sint. Quæ vero corporeæ sunt, dum spectantur duntaxat. Ac sanctæ quidem illæ Potestates splendoris radios inter se vicissim communicant et largiuntur. Hominibus vero tum virtutem suam impartiunt, dum eos Deo similes reddunt; tum cognitionis suæ faciunt illos participes, dum cos docent aliquid vel de Deo sublimius, vel de rebus corpore carentibus profundius, vel de corporeis exquisitius, vel de providentia ‘verius, vel de judicio clarius Ejusdem. ·Rebus procreatis, ut simpliciter sint, per essentiam Τοῦ αὐτοῦ. Ὁ μὲν τοῦ ἁπλῶς εἶναι τρόπος κατ' οὐσίαν δέδε concessum est; ut bene sint per liberam voluntatem; ται τῇ λογικῇ κτίσει· ὁ δὲ τοῦ εὖ εἶναι κατά προαί ut seinper bene sint, per gratiam. Qui autem ab eo excidunt, ut semper bene sint, in id incnrrunι, ut semper misere sint. TITULUS VII. De divina kumanæ carnis assumptione. Areopagitæ, ex libro de divinis Nominibus, cap. 1. Summa illa Divinitas singulariter amat humanum genus, quippe quæ in una suarum personarum vere atque integre naturam nostram assumpsit, ad se revocans, sibique applicans infimam hominum humiltatem, ex qua, qui simplex est, Jesus inexplicabili ratione compositus est: et qui æternus est, temporis extensionem accepit: et qui ominem totius naturæ, ordinem supra modum essentiæ superat, intra naturæ nostræ terminos genitus est, ita tamen, ut quæ ipsius sunt propria, haudquaquam mutata, aut confusa conservet. Ejusdem ex cap. 2, de conjuncta distin.taque Divinitatis rationę. Quinetiam id quod in omni theologia maxime perspicuum est) divina Jesu in natura nostra forn.atio, nec oratione ulla explicari, nec abulla mente, nec ab apso quidem antiquissimorum angelorum primo putest intelligi. Nam quod humanam essentiam assumpserit, ex mysteriis accepimus. Quomodo autem ex virgineis sanguinibus, alia lege præter naturam formatus sit, et quomodo super humidam et instabilem aquæ naturam siccis pedibus molem corpoream et materiæ pondus habentibus ambulaverit, et reliqua omnia, quæ natura praestantiora in ipso Jesu considerantur, effecerit, ignoramus. Ejusdem ex epistola.ad Gaium medicum. Quomodo, inquies, Jesus, qui omnibus antecellit, cum omnibus per essentiam constitutus est? Neque enim, ut est hominum auctor, sed ut tota ipsa hominis essentia vere homo exsistit, homo dicitur. Nos autem non humana ratione Jesum deânimus. Neque enim est homio tantuin, neque essentia præstantior, quatenus homo solum; sed vere est homo, qui exi mie homines diligens supra homines, et secundum homines, ex hominum essentia, cun essentia supeρεσιν· ὁ δὲ τοῦ ἀεὶ εὖ εἶναι κατὰ χάριν. Οἱ μέντο: τοῦ ἀεὶ εὖ εἶναι ἀποτυγχάνοντες τὸ ἀεὶ φεῦ εἶναι λαμβάνουσιν. ΤΙΤΛΟΣ Ζ'. Περὶ τῆς θείας ἐνανθρωπήσεως, του Αρεοπ γίτου ἐκ τοῦ λόγου τοῦ περὶ θείων ονομάτων, κεφάλ. α'. ľ Φιλάνθρωπον διαφερόντως ή θεαρχία, ὅτι της καθ' ἡμᾶς πρὸς ἀλήθειαν ὁλικῶς ἐν μιᾷ τῶν αὐτός ὑποστάσεων εκοινώνησεν, - ἀνακαλουμένη πρὸς ἐαν τὴν, καὶ ἀνατιθεῖσα τὴν ἀνθρωπίνην ἐσχατιάν, ἐξ ἧς ἀφθέγκτως ὁ ἁπλοῦς Ἰησοῦς συνετέθη, καὶ και ράστασιν είληφε χρονικήν ὁ άίδιος, καὶ εἴσω τῆς καθ' ἡμᾶς ἐγεγόνει φύσεως ὁ πάσης τῆς κατὰ φύ σιν πᾶσαν τάξεως ὑπερουσίως εκβεβηκώς μετά τῆς ἀμεταβόλου καὶ ἀσυγχύτου τῶν οἰκείων Ιδρύ σεως. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ β' κεφαλαίου τοῦ περὶ ἠνωμ της καὶ διακεκριμένης θεολογίας. ᾿Αλλὰ καὶ τὸ πάσης θεολογίας έκφανέστατον, ἡ καθ᾿ ἡμᾶς Ἰησοῦ θεοπλαστία, καὶ ἄρρητός ἐστι κ γῳ παντί, καὶ ἄγνωστος νῷ παντὶ, καὶ αὐτῷ τῷ πρωτίστῳ τῶν πρεσβυτάτων ἀγγέλων. Καὶ τὸ μὲν ἀνδρικῶς αὐτὸν οὐσιωθῆναι μυστικῶς παρειλήφαμεν· ἀγνοοῦμεν δὲ ὅπως ἐκ παρθενικῶν αἱμάτων ἑτέρῳ παρὰ τὴν φύσιν διεπλάττετο θεσμῷ, καὶ ὅπως ἀβρόχοις ποσί σωματικὸν ὄγκον ἔχουσι καὶ ὕλης βάρος επορεύετο τὴν ὑγρὰν καὶ ἄστατον οὐσία», καὶ τὰ ἄλλα ὅσα τῆς ὑπερφυοῦς ἐστιν Ἰησοῦ φυσιο λογίας. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς πρὸς Γάϊον θεραπευτὴν ἐπι· στολῆς. Πῶς, φῂς, Ἰησοῦς ὁ πάντων ἐπέκεινα πᾶσιν ἐστιν οὐσιωδῶς συντεταγμένος; Οὐ γὰρ ὡς αἴτιος ἀνθρώ πων λέγεται ἄνθρωπος, ἀλλ᾽ ὡς αὐτὸ κατ' ουσίαν ὅλην ἀληθῶς ἄνθρωπος ων. Ἡμεῖς δὲ τὸν Ἰησοῦν οὐκ ἀνθρωπικῶς ἀφορίζομεν. Οὐδὲ γὰρ ἄνθρωπος μόνον, οὐδὲ ὑπερούσιος, ὦ ἄνθρωπος μόνον, ἀλλά ἄνθρωπος ἀληθῶς, ὁ διαφερόντως φιλάνθρωπος, ὑπὲρ ἀνθρώπους, καὶ κατὰ ἀνθρώπους, ἐκ τῆς ἀνθρώπων οὐσίας ὁ ὑπερούσιος οὐσιωμένος. Εστι

PANOPLIA DOGMATICA. - TIT. VII. Η οὐδὲν ἧττον ὑπερουσιότητος υπερπλήρης ὁ ἀεὶ rior esset, essentiam assumpsit humanam, et essentia ὑπερούσιος. Αμέλει τῇ ταύτης περιουσίᾳ, καὶ εἰς tamen ominem essentiam superante, ut qui semper οὐσίαν ἀληθῶς ἐλθὼν ὑπὲρ οὐσίαν οὐσιώθη, καὶ essentia sit exellentior, quam plenissimus. Hac niὑπὲρ ἄνθρωπον ἐνήργει τὰ ἀνθρώπου. Καὶ δηλοί mirum exuberans excellentia, cum ad nostram essen παρθένος ὑπερφυῶς κύουσα, καὶ ὕδωρ ἄστατον ύλι- tum vere descenderet, eam ratione ipsam essentiam κῶν καὶ γεηρῶν ποδῶν ἀνέχον βάρος, καὶ μὴ ὑπεῖ. superante assumpsit, et res humanas supra hominem κιν, ἀλλ' ὑπερφυεί δυνάμει πρὸς τὸ ἀδιάχυτον συν- gessit. Indicia sunt, Virgo supra naturam concipiens, ιστάμενον. Τί ἄν τις τὰ πολλὰ πάμπολλα ὄντα διέλet aqua instabilis pedum ex materia constantium et (ας, δι' ὧν ὁ θείως ὁρῶν ὑπὲρ νοῦν γνώσεται καὶ τὰ terrenorum pondus sustinens.et nihil cedens, sed ἐπὶ τῇ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Ἰησοῦ καταφασκόμενα, potentia naturam aquæ vincente ad solidam se rediδέκαμεν ὑπεροχικῆς ἀποφάσεως ἔχοντα; Καὶ γὰρ, gens firmitatem. Quis ea præ multitudine persequaΤη συνελόντες εἴπωμεν, οὐδὲ ἄνθρωπος ἦν, οὐχ ὡς tur, ex quibus, qui divine cernit, supra intelligentiam μὲ ἄνθρωπος, ἀλλ᾽ ὡς ἐξ ἀνθρώπων, ἀνθρώπων intelliget, illa etiam, quæ de humanitate Jesu amrἐπέκεινα, καὶ ὑπὲρ ἄνθρωπον ἀληθῶς ἄνθρωπος mantur, excellentissimæ negationis vim obtinere? γεγονώς. Καὶ τὸ λοιπὸν οὐ κατὰ ἄνθρωπον τὰ ἀνα Atque ut eorum summam paucis complectamur, θρώπινα, ἀλλὰ ἀνδρωθέντος Θεοῦ, καινήν τινα neque homo crat, non quod non esset homo, sed τὴν θεανδρικὴν ἐνέργειαν ἡμῖν πεπολιτευμένος. quod ex hominibus, praestantius, quam homines, et supra bominem vere homo factus est, et deinceps neque divinam. ut Deus, neque humanam ut homo, sed (Deo hominė facto) novam quamdam ex divina humanaque ratione permistam actionem nobiscum versans exhibuit. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῶν θεολογικῶν στοιχειώσεων. Ἐπεὶ δὲ καὶ ἕως φύσεως ὑπὸ φιλανθρωπίας ἐλής λεθε, καὶ ἀληθῶς οὐσιώθη, καὶ ἀνὴρ ὁ ὑπέρθεος Εχρημάτισεν (λεω δὲ εἴη πρὸς ἡμῶν τὰ ὑπὲρ νοῦν από λόγον ὑμνούμενα), κάν τούτοις ἔχει τὸ ὑπερφυές καὶ ὑπερούσιον, οὐ μόνον, ᾗ ἀναλλοιώτως ἡμῖν καὶ ἀσυγχύτως κεκοινώνηκε μηδὲν πεπονθὼς εἰς τὸ ὑπερπλήρες αὐτοῦ πρὸς τῆς ἀφθέγκτου κενώσεως; Αλία καὶ τὸ πάντων καινῶν καινότατον ἐν τοῖς φυσικός ἡμῶν ὑπερφυής ἦν, ἐν τοῖς κατ' οὐ στην υπερούσιος, πάντα ἡμῶν ὑπὲρ ἡμᾶς ὑπερ έχειν, Ejusdem ex theologicis elementis. Sed quoniam suo erga nos amore incitatus ad nostram usque naturam venit, et qui summus Deus est, vere factus et vocatus est homo (propitia sint, quæ mentem et radionem superantia a nobis celebrantur), in his quoque vis ejus natura essentiaque sublimior exsistit. Non solum quia nihil propter inexplicabilem exinanitionem in exuberante sua plenitudine perpessus, se nobis sine immutatione et conſusione communicavit, verum etiam (quod rerum omnium admirabilium est maxime admirabile) in iis, quæ naturalia sunt, supra naturam fuit, in iis, quæ ad essentiam pertinent, super essentiam, omnia quæ nostra sunt, ex nobis, et supra nos excellenti ratione possidens. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ λόγου τοῦ περὶ τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἱεραρχίας. Ἡ δὲ τῆς θεαρχικῆς ἀγαθότητος ἀπειρότατη φιλο ανθρωπία ἐν ἀληθεῖ μεθέξει τῶν καθ' ἡμᾶς γενομένη ἀναμαρτήτῳ, καὶ πρὸς τὸ ταπεινὸν ἡμῶν ἑνοποιηθεῖσα μετὰ τῆς τῶν οἰκείων ἀσυγχύτου καὶ άλω βήτου παντελῶς ἔξεως, τὴν πρὸς αὐτὴν ἡμῖν κοι Ιωνίαν, ὡς ὁμογενέσι λοιπὸν ἐδωρήσατο, καὶ τῶν οποίων ἀνέδειξε μετόχους καλῶν. Ἐκ τοῦ λόγου τοῦ περὶ τῆς οὐρανίου Ιεραρχίας. Διανεύσω δὲ καὶ πρὸς τὰς ὑπερτάτας τῶν λογίων θεοφανείας· ὁρῶ γὰρ ὅτι καὶ αὐτὸς Ἰησοῦς ἡ τῶν ὑπερουρανίων οὐσιῶν ὑπερούσιος αἰτία, πρὸς τὸ καθ᾿ ἡμᾶς ἀμεταβόλως ἐληλυθώς, οὐκ ἀποπηδᾷ τῆς ὑπ' αὐτοῦ ταχθείσης καὶ αἱρεθείσης άνθρω ποπρεπώς ευταξίας, ἀλλ᾽ εὐπειθῶς ὑποτάττεται ταῖς τοῦ Πατρὸς καὶ Θεοῦ δι' ἀγγέλων διατυπώ Ὅτι περὶ τῆς θείας ενανθρωπήσεως, τοῦ μεγάλ του Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου ἐκ τοῦ λόγου τοῦ εἰς τὰ γενέθλια τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χρι στοῦ. Ἐπεὶ δὲ φθόνῳ διαβόλου, καὶ γυναικὸς ἐπηρεία ἦν τε ἔπαθεν ὡς ἁπαλωτέρα, καὶ ἣν προσήγαγεν Ejusdem ex libro de ecclesiastica hierarchia. Infinita divinæ bonitatis erga genus humanum benevolentia vere quæ' nostra sunt, assumens sinc peccato, seque humilitati nostræ conjungens, et quæ propria ipsius sunt, sine ulla prorsus confusione imminutioneque retinens, nobis jam ut cognatis se communicavit, et nos bonorum suorum participes fecit. Ejusdem ex libro de cœlesti hierarchia. Verum, ut summas item ac divinas sacræ Scripturæ demonstrationes contemplemur, video ipsum etiam Jesum, qui- sublimium essentiarum est auctor essentia sublimior, cum ad nos sine ulla sui commutatione venisset, a lege atque ordine homini congruente, quem ipse statuerat et elegerat, non recedere, sed Patris et Dei mandatis, quæ per angelos dederat, summisse obtemperare. Item de divina humanæ carnis assumptione, magni Gregorii Theologi ex oratione in diem Natalem Domini nostri Jesu Christi. Sea posteaquam invidia diaboli et fraudulenta illius vi, quanı mulier ut et imbecillior perpessa est, ως πιθανωτέρα (φοῦ τῆς ἐμῆς ἀσθενείας! ἐμὴ γὰρ et ad persuadendum aptior obtrusit viro (o infirmii

& tatem meam! mca cnim est primi parentis infirmitas) ἡ τοῦ προπάτορος), τῆς μὲν ἐντολῆς ἐπελάθετο τῆς mandati, quod acceperat ipse oblitus est, et amaro δοθείσης, καὶ ἡττήθη τῆς πικρά; γεύσεως· ὁμοῦ pomi gustatu superatus, simul et a ligno vitæ, et a δὲ τοῦ τῆς ζωῆς, ξύλου, καὶ τοῦ παραδείσου, καὶ paradiso, et a Deo tanquam exsul extruditur, et τοῦ Θεοῦ διὰ τὴν κακίαν ἐξόριστος γίνεται, καὶ τοὺς pelliceis induitur vestimentis, crassiore nimirum car- δερματίνους ἀμφιέννυται χιτῶνας, ἴσως την παχυ ue, quæ mortem subiret, et spiritui repugnaret. Ac τέραν σάρκα, καὶ θνητὴν, καὶ ἀντίτυπον. Καὶ τοῦτο primum quidem agnoscit turpitudinem suam, atque πρῶτον γινώσκει τὴν ἰδίαν αἰσχύνην, καὶ ἀπὸ Θεοῦ ideo se Dei conspectum. fugiens abscondit. Hic taκρύπτεται. Κερδαίνει μέντοι κάνταῦθα τὸν θάνατον, men lucratur mortem, per quam peccatum abscindiκαὶ τὸ διακοπῆναι τὴν ἁμαρτίαν, ἵνα μὴ ἀθάνατον tur, ne miseria sit immortalis, et cum supplicio be ᾖ τὸ κακόν· καὶ γίνεται φιλανθρωπία ή τιμωρία. neficium conjunctum cernatur. Hac enim ratione Οὕτω γὰρ πείθομαι κολάζειν Θεόν. Πολλοῖς δὲ παι Deus, ut mihi quidem persuadeo, punit. Cæterum δευθεὶς πρότερον ἀντὶ πολλῶν τῶν ἁμαρτημάτων, cum variis occasionibus atque temporibus humanum ὧν ἡ τῆς κακίας ρίζα εβλάστησε κατά διαφόρους genus multorum peccatorum, quæ illa malitiæ radix αἰτίας καὶ χρόνους, λόγῳ, νόμῳ, προφήταις, εὐερο protulerat, multis modis, nempe oratione, lege, γεσίαις, ἀπειλαῖς, πληγαίς, έασιν, ἐμπρησμοίς, prophetis, beneficiis, minis, plagis, eluvionibus, πολέμοις, νίκαις, ἥτταις, σημείοις ἐξ οὐρανοῦ, σηincendiis, bellis, victoriis, cladibus, prodigiis ex μείοις ἐξ ἀέρος, ἐκ γῆς, ἐκ θαλάττης, ἀνδρῶν, caelo, ex aere, ex terra, ex mari, Insperatis hominum, πόλεων, ἐθνῶν ἀνελπίστοις μεταβολαίς, ὑφ' ὧν ἐκε civitatum, gentium eversionibus, quibus rationibus τριβῆναι τὴν κακίαν τὸ σπουδαζόμενον ἦν, τέλος nihil aliud agebatur, nisi ut malitia contereretur, Ισχυροτέρου δεῖται φαρμάκου ἐπὶ δεινοτέροις τοῖς frustra prius esset admonitum et reprehensum, el ἀῤῥωστήμασιν, ἀλληλοφονίαις, μοιχείαις, ἐπιορκίαις, majoribus peccatis, ut mutuis homicidiis, adulteriis, ἀνδρομανίαις, τὸ πάντων ἔσχατον τῶν κακῶν, καὶ perjuriis, insanis hominum amoribus et (quod omnπρῶτον, εἰδωλολατρείαις, καὶ τῇ μεταθέσει τῆς uium malorum gravissimum erat) simulacrorum προσκυνήσεως ἀπὸ τοῦ πεποιηκότος ἐπὶ τὰ κτίσματα. cultu, quo homines neglecto Procreatore ad res Ταῦτα ἐπειδὴ μείζονος ἐδεῖτο τοῦ βοηθήματος, μείω procreatas colendas et adorandas se convertebant, ζονος καὶ τυγχάνει. Τὸ δὲ ἦν αὐτὸς ὁ τοῦ Θεοῦ obstringeretur, gravioraque jam ejusmodi morbi Λόγος ὁ προαιώνιος, ὁ ἀόρατος καὶ ἀπερίληπτος, δ remedia medicamentaque requirerent, majora gra- ἀσώματος, καὶ τὰ ἑξῆς, ἡ ἀπαράλλακτος εἰκών, δ vioraque sunt adhibita. Ipsum enim Dei Verbum, τοῦ Πατρὸς ἔρος καὶ λόγος ἐπὶ τὴν ἰδίαν εἰκόνα quod est ante secula, quod comprehendi non potest, G χωρεί, καὶ σάρκα φορεῖ διὰ τὴν σάρκα, καὶ ψυχή quod corpus non habet (et quæ sequuntur), ipsa Dei νοερᾷ διὰ τὴν ἐμὴν ψυχὴν μίγνυται, τῷ ὁμοίῳ τ imago incommutabilis, Patris definitio et ratio, ὅμοιον ἀνακαθαίρων, καὶ πάντα γίνεται, πλήρεις imaginem, quam homini impresserat, ipse suscipit, ἁμαρτίας, ἄνθρωπος, κυηθεὶς μὲν ἐκ τῆς Παρθένος, et propter carnem, carnem gerit, et animo ratione καὶ ψυχὴν καὶ σάρκα προκαθαρθείσης τῷ Πνεύματι. prædito pro salute animi mei commiscetur, ut simili Εδει γὰρ καὶ γέννησιν τιμηθῆναι, καὶ παρθενίαν similem purget, in omnibus deuique, peccato lamen προτιμηθῆναι. Προελθὼν δὲ Θεὸς μετὰ τῆς προσλή excepto, fit homo. Ex Virgine, cujus animum et carψεως, ἐν ἐκ δύο τῶν ἐναντίων, σαρκὸς καὶ πνεύ nem Spiritus ante purgaverat, nascitur. Decebat enim, ματος, ὧν τὸ μὲν ἐθέωσε, τὸ δὲ ἐθεώθη (ὢ της και ut et liberprum susceptio honoraretur, et illi tamen νῆς μίξεως, ὦ τῆς παραδόξου κράσεως!), ὁ ὢν γίνε in honore virginitas anteferretur; atque ita humana· ται, καὶ ὁ ἄκτιστος χτίζεται, καὶ ὁ ἀχώρητος χωρεί. forma assumpta ad nos progreditur unum ex duobus ται διὰ μέση; ψυχῆς νοεράς μεσιτευούσης θεότητε contrariis, carne et spiritu, constans, quorum hic καὶ σαρκὸς παχύτητι, καὶ ὁ πλουτίζων πτωχεύει ο divinitatem tribuebat, illa divinitate aficiebatur (ο πτωχεύει γὰρ τὴν ἐμὴν σάρκα, ἵν' ἐγὼ πλουτήσω novam mistionem o conjunctionem admirabilem! ) τὴν αὐτοῦ θεότητα. Καὶ ὁ πλήρης κενοῦται· κενοῦ Ille, qui est effector, efficitur; qui creator est, creatur; καὶ γὰρ τῆς ἑαυτοῦ δόξης ἐπὶ μικρόν, ἵν᾽ ἐγὼ τῆς qui comprehendi non potest, vinculo humani animi ἐκείνου μεταλάβω πληρώσεως. Τις ὁ πλοῦτος τῆς divinitatem et carnis crassitudinem copulante com- ἀγαθότητος; Τί τὸ περὶ ἐμὲ τοῦτο μυστήριον; Μετ prehenditur. Qui ditat alios, pauper fit. Carnis ἔλαβον τῆς εἰκόνος, καὶ οὐκ ἐφύλαξα. Μεταλαμβάenim méæ paupertatem amplectitur, ut ego divinitatis νει τῆς ἐμῆς σαρκὸς, ἵνα καὶ τὴν εἰκόνα σώσῃ, καὶ ejus divitias assequar. Qui plenus est, exinanitur, τὴν σάρκα αθανατίσῃ. Δευτέραν κοινωνεί κοινω parumper enim gloriam suam sinit exhauriri, ut ego νίαν πολὺ τῆς προτέρας παραδοξοτέραν, ὅσῳ τότε plenitudinis ejus particeps efficiar.Quænam sunt bæ μὲν τοῦ κρείττονος μετέδωκε, νῦν δὲ μεταλαμβάνει bonitatis divitiæ? Quodnam circa me mysterium τοῦ χείρονος. apparet? Ego imaginem, cujus particeps factus eram, nem servet, et carnem reddat immortalem. Alteram init societatem priore societate eo quidem longe adinirabiliorem, quod in priore, praestantius quod erat, communicavit; in posteriore, quod deterius erat accepit. Ejusdem in Sancta Lumina. Nam ouia malitiæ inventor, qui se invictum existi- non servavi.llle carnem meam suscipit,ut et imagiΤοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ λόγου τοῦ εἰς τὰ ἅγια Φώτα. Ἐπειδὴ γὰρ ᾤετο αήττητος εἶναι τῆς κακίας δ

PANOPLIA DOGMATICA. - TIT. VII. σοφιστής, θεότητος ἐλπίδι δελεάσας ἡμᾶς, σαρκός mabat, nos spe divinitatis alliciens deceperat, ipse προβλήματι δελεάζεται· ἵν᾿ ὡς τῷ ᾿Αδάμ προσβαλών τῷ θεῷ περιπέσῃ, καὶ οὕτως ὁ νέος 'Αδάμ τὸν παλαιὸν ἀνατώσῃ, καὶ λυθῇ τὸ κατάκριμα τῆς σαρ χός, σαρκὶ τοῦ θανάτου θανατωθέντος. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ γίνεται καὶ υἱὸς ἀνθρώπου, οὐχ δὴν μεταβαλών, άτρεπτος γὰρ, ἀλλ' ὅ οὐκ ἦν προσλιών, φιλάνθρωπος γάρ ἵνα χωρηθῇ ὁ ἀχώρητος διὰ μέσης σαρκὸς ὁμιλήσας ἡμῖν, ὡς ἐκ παραπετάσματος· ἐπειδὴ καθαρὰν αὐτοῦ τὴν θεότητα φέρειν οὐ τῆς ἐν γενέσει καὶ φθορά φύσεως. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς πρὸς Κληδόνιον πρώτης λογοειδοῦς ἐπιστολῆς. Τὰ γὰρ ἀμφότερα ἐν τῇ συγκράσει, θεοῦ μὲν ἐνανθρωπήσαντος, ἀνθρώπου δὲ θεωθέντος. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ δευτέρου λόγου περὶ Υἱοῦ. Εἰ γὰρ καὶ τὸ συναμφότερον ἔν, ἀλλ' οὐ τῇ φύσει, τῇ δὲ συνόδωι. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ εἰς τὰ ἅγια Φῶτα λόγου. Καὶ τοῦτο τῇ θεώσει Θεός. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ εἰς τὸ Πάσχα δευτέρου λόγου. Καὶ διὰ τὴν πρόσληψιν τὴν χρισθεῖσαν θεότητι, καὶ γενομένην ὅπερ τὸ χρίσαν, καὶ, θαῤῥῶ λέγειν, ὁμόθεον. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ προτρεπτικοῦ εἰς τὸ βά πτισμα. Όλον άνθρωπων, καὶ ὅλον Θεὸν ὑπὲρ ὅλου τοῦ Σε συνθήκες, ἵν᾿ ὅλῳ σοι τὴν σωτηρίαν χαρίσηται " ὅλον τὸ κατάκριμα λύσας τῆς ἁμαρτίας. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Τοσούτον ἄνθρωπος διὰ σὲ, ὅσον σὺ γίνῃ, δι' ἐκεῖ τον Θεός. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Ήξειν τε πάλιν κρίνοντα ζῶντας καὶ νεκρούς, οὐκ Εἰ μὲν σάρκα, οὐκ ἀσώματον δὲ, οἷς αὐτὸς οἶδε λότης θεοειδεστέρου σώματος· ἵνα καὶ ὀρθῇ ὑπὸ τῶν ἐκκεντησάντων, καὶ μείνῃ Θεὸς ἔξω παχύτη Ὅτι περὶ τῆς θείας ἐνανθρωπήσεως, τοῦ Νύσο σης ἐκ τοῦ κατηχητικού λόγου. Διὰ τίνος ἔδει τὸν ἄνθρωπον πρὸς τὴν ἐξ ἀρχῆς χάριν ἀνακληθῆναι; Τίνι διέφερεν ἡ τοῦ πεπτωκότος ἀνόρθωσις, ἡ τοῦ ἀπολωλότος ανάκλησις, ἡ τοῦ περ πλανημένου χειραγωγία; τίνι ἄλλῳ ἢ τῷ Κυρίῳ πάντως τῆς φύσεως; τῷ γὰρ ἐξ ἀρχῆς τὴν ζωὴν δεδωκότι μόνῳ δυνατὸν ἦν καὶ πρέπον ἅμα, καὶ ἀπολομένην ἀνακαλέσασθαι, δ παρὰ τοῦ μυστηρίου τῆς ἀληθείας ἀκούομεν, Θεὸν πεποιηκέναι κατ' άρεἰς τὸν ἄνθρωπον, καὶ σεσωκέναι διαπεπτωκότα κεθάνοντες. ᾿Αλλὰ μέχρι μὲν τούτων συνθήσεται τυχόν τῷ λόγῳ ὁ πρὸς τὸ ἀκόλουθον βλέπων, καὶ τὸ μὴ δοκεῖν ἔξω τι τῆς θεοπρεποῦς ἐννοίας τῶν εἰρημένων εἶναι· πρὸς δὲ τὸ ἐφεξῆς οὐχ ὁ μείο; ἔξει, δι' ὧν μάλιστα τὸ μυστήριον τῆς οἰκ ονομίας κρατύνεται· γέννησιν ἀνθρωπίνην λέ το, καὶ τὴν ἐκ νηπίου πρὸς τελείωσιν αὔξη carnis objectu tanquam esca proposita decipitur, et dum se putat Adam invadere, in Deum incidit, Atque ita novus Adam veterem servat, et carnis condemnationem carne dissolvit, et mortem ipsam morte afficit. Ex eadem oratione. Filius Dei fit etiam hominis filius, nec ab eo, quod' erat, immutatur, sed accipit, quod non erat, ut (qua illius est in homines benevolentia carne tanquam velo interjecto nobiscum versans, qui comprehendi non poterat, comprehendatur. Purum enim divinitatis ejus splendorem natura, quæ gignitur atque corrumpitur, non poterat sustinere. Ejusdem, ex epistola prima ad Cledonium. Utraque sic conjunguntur, ut unum sint, cum Deus homo flat, et homo Deus, Ejusdem ex oratione 2 de Filio. Utrumque quidem est unum, non natura tamen, sed conjunctione. Ejusdem ex oratione in Sancta Lumina. Et hoc deificatione Deus. Ejusdem ex oratione in Pascha. Et propter hominem assumptum, qui divinitate inunctus est, et factus id, a quo inuhctus erat, et simul Deus, sic enim audeo dicere. Ejusdem, ex oratione, qua ad baptisma cohortatur. Totum hominem, et totum Deum, pro toto illo qui passus erat, ut toti tibi salutem elargiretur, totam peccati solvens condemnationem.: Ex eadem oratione. Tantum homo propter te, quantum tu propter illum Deus. Ex eadem oratione. Veniet iterum judicaturus vivos et mortuos, non jam amplius caro, nec sine corpore, diviniore tamen corpore, rationibus illis, quas ipse novit, ut et ab ¡llis cernatur, qui eum eruci affixerunt, et maneal sine crassitudine Deus. De divina item humanæ carnis assumptione. Gregorii Nyssæ pontificis ex oratione catechetica. Per quem oportebat in pristinum gratiæ statum hominem revocari? cui potissimum conveniebat, lapsum excitare? perditum restituere? errantem in viam reducere? cuinam alii, nisi plane naturæ ipsius Domino? Cui enim initio vitam largitus erat, ei soli et licebat et conveniebat, eamdemn amissam recuperare. Hominem in principio factum Deo ex mysterio veritatis intelligimus; eumdem, cum jam profligatus ac perditus esset, a Deo conservatum dicimus. Atque hæc quidem, qui viderint esse consentanea, ab eaque notione, quam babemus de Deo, minime abhorrentia, forte concedent, ea vero, quæ sequuntur, quibus dispositionis mysterium maxime innititur, non ita facile: nempe howinem esse factum, ex puero ad perſeetam ætatem crevisse, edisse, bibisse, labore, soDI-

no, molestiis affectum esse, lacrymasse, calumnias, σιν, βρῶσιν τε καὶ πόσιν, καὶ κόπον, καὶ ὕπνον, judicium, erucem ac mortem fuisse perpessum, in sepulcroque positum. flac enim, quæ mysterio comprehenduntur, animos eorum, qui sunt infirmiores in fide, debilitant infringuntque, ne illa, quæ deinceps sequuntur, propter ea, quæ dicta sunt, suscipiant. Nam Deo dignam ex inferis excitationem ideo non concedunt, ne mortem Deo inMigram admittant. Ego vero illud mihi priusfaciendum puto, ut paulisper a crassa carnis hebetudine recedan, et honestum ipsum per se considerem, ostendamque mon csse ejusmodi, ut bis notis, quibus earum utraque describatur. Neminem eorum, qui sani sunt, negaturum existimo, unum illud omnino esse dedecus, eamqué unam turpitudinem, quæ vitii fœditate definitur, a qua quidquid alienum sit, id ab omni remotum esse dedecore ac turpitudine: Deum vero cuncta decere, quæ in regione cernuntur honestatis. Quæ cum ita sint, aut vitium esse demonstrent, nasci, nutriri, augeri, ad naturæ perfectionem progredi, mori, reviviscere aut si quæ dicta sunt, a vitio remota esse concedunt, necessario non esse turpia fateantur. Cum igitur declaratum sit, bonesta esse, quæ ab omni feditate vitii abhorrent, nonne ut amentes miserandi sunt, qui honesta Deo asserunt non convenire? At humana, inquient, natura exiguis terminis circumscribitur, Deus autem est infinitus. Quonam igitur pacto quod infuitum est, individuo corpusculo concludatur? Ecquis dicit, inanitam divinitatis vim carne tanquam vase aliquo circumscriptam fuisse, cum ne' in natura quidem nostra mens ipsa carnis terminis circumscribatur? Nam corporis moles propriis partibus definitur, animus autem mentis cogitationisque motibus commeans per omnes res procreatas au coelos usque conscendit, ad infimas maris partes penetrat, longe lateque per totum orbem evagatur, et ad ea, quæ sub terra sunt accedit solertia sua, quinetiam eorum qum supra coelos geruntur, Intelligentiam plerumque consequitur, nec pondere corporis impeditur. Quod si animus hominis, natura necessitate corpori conjunctus, ubique est, quid cogit nos dicere, caruis natura divinitatem præpediri? cur non potius eorum exemplo, quæ nobis concessa sunt, quod divinam deceat dispositionem, conjicimus et cogitamus? Sicut enim in lucerna materiam circumplexum ignem aspicimus, eumque a materia, quæ ipsum attingit, ratione distinguimus, quæ tamen re ipsa distingui non possunt, ut flamma per se a materia sejuncta ostendatur, sed utraque unum est (nullus autem id mihi sumat in hoc exemplo, quod ignis corrumpatur, sed id solum accipiens, quod similitudini convenit, quæ ab ea sunt aliena repudiet), quid prohibet, quin eodem modo, quo cernimus flammam attingere subjectam materiam, »ecin ea tamen includi, beo dignam cogitationem suscipiamus, credamusque naturam divinam ita conjungi atque unum fieri cum humana natura, καὶ λύπην, καὶ δάκρυον, συκοφαντίαν τε καὶ δικα στήριον, σταυρὸν καὶ θάνατον, καὶ τὴν ἐν μνημείῳ θέσιν. Ταῦτα γὰρ συμπαραλαμβανόμενα τῷ μυστη ρίῳ, ἀμβλύνει πως τῶν μικροψυχωτέρων τὴν πίστιν, ὡς μηδὲ τὰ ἐφεξῆς τῶν λεγομένων διὰ τὰ προειρη μένα συμπαραδέχεσθαι. Τὸ γὰρ θεοπρεπές τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως διὰ τὸ περὶ τὸν θάνατον άπρεπὲς οὐ προσίενται. Ἐγὼ δὲ πρότερον οἶμαι δεῖν μικρὸν τῆς σαρκικῆς παχύτητος τὸν λογισμὸν ἀποστήσαντας, αὐτὸ τὸ καλὸν ἐφ' ἑαυτοῦ, καὶ τὸ μὴ τοιοῦτον κατανοῆσαι ποίοις γνωρίσμασιν ἑκάτερον τούτων καταλαμβάνεται. Οὐδένα γὰρ ἀντερεῖν οἶμαι τῶν λελογισμένων ὅτι ἐν κατὰ φύσιν μόνον τῶν πάν των αἰσχρόν ἐστι, τὸ κατὰ κακίαν πάθος. Τὸ δὲ και κίας ἐκτὸς παντὸς αἴσχους ἐστὶν ἀλλότριον. Πρέπει δὲ Θεῷ πᾶν ὅ τι περ ἂν ἐν τῇ τοῦ καλοῦ θεωρεῖται χώρα. Η τοίνυν δειξάτωσαν κακίαν εἶναι τὴν γέννησιν, τὴν ἀνατροφήν, την αύξησιν, τὴν πρὸς τὸ τέλειον τῆς φύσεως πρόοδον, τὴν τοῦ θανάτου πεῖραν, τὴν ἐκ τοῦ θανάτου ἐπάνοδον, ἢ, εἰ ἔξω κακίας εἶναι τὰ εἰρημένα συντίθενται, οὐδὲν αἰσχρὸν εἶναι τὸ κακίας ἀλλότριον ἐξ ἀνάγκης ὁμολογήσουσι. Καλοῦ δὲ πάνω τως ἀναδεικνυμένου τοῦ πάσης αἰσχρότητος καὶ και κίας ἀπηλλαγμένου, πῶς οὐκ ἐλεεινοὶ τῆς ἀλογίας οἱ τὸ κακὸν μὴ πρέπειν ἐπὶ Θεοῦ δογματίζοντες; ᾿Αλλὰ μικρὸν, φησὶ, καὶ εὐπερίγραπτον ἡ ἀνθρωπίνη φύσις, ἄπειρον δὲ ἡ θεότης. Καὶ πῶς ἂν περιελήφθη τῷ ἀτόμῳ τὸ ἄπειρον; Καὶ τῆς τοῦτό φησιν, ὅτι τῇ περιγραφῇ τῆς σαρκός, καθάπερ ἀγγείῳ τινὶ, ἡ ἀπειρία τῆς θεότητος περιελήφθη, Οὐδὲ γὰρ ἐπὶ τῆς ἡμετέρας ζωῆς ἐντὸς κατακλείεται τῶν τῆς σαρκὸς ὅρων ἡ νοερά φύσις, ἀλλ' ὁ μὲν ὄγκος τοῦ σώματος τοῖς οἰκείοις μέρεσι περιγράφε ται, ἡ δὲ ψυχὴ τοῖς τῆς διανοίας κινήμασι πάσῃ κατ' εξουσίαν ἐφαπλοῦται τῇ κτίσει, καὶ μέχρις οὐρανῶν ἀνιοῦσα, καὶ τῶν ἀβύσσων ἐπιβατεύουσα, καὶ τῷ πλάτει τῆς οἰκουμένης επερχομένη, καὶ πρὸς τὰ καὶ ταχθόνια διὰ τῆς πολυπραγμοσύνης εἰσδύνουσα· πολλάκις δὲ καὶ τῶν ὑπερουρανίων θαυμάτων ἐν περινοίᾳ γίνεται, οὐδὲν βαρυνομένη τῷ ἐφολκίῳ τοῦ σώματος. Εἰ δὲ ἀνθρώπου ψυχὴ κατὰ τὴν τῆς φύσεως ἀνάγκην συγκεκραμένη τῷ σώματι πανταχοῦ κατ' ἐξουσίαν γίνεται, τίς ἀνάγκη τῇ φύσει τῆς σαρκὸς τὴν θεότητα λέγειν ἔμπεριείργεσθαι, καὶ μὴ διὰ τῶν χωρητῶν ἡμῖν ὑποδειγμάτων στοχασμόν τινα πρέ ποντα περὶ τῆς θείας οἰκονομίας λαβεῖν; ὡς γὰρ τὸ πῦρ ἐπὶ τῆς λαμπάδος ὁρᾶται τῆς ὑποκειμένης περιδεδραγμένον ὕλης, καὶ λόγος μὲν διακρίνει τό τε ἐπὶ τῆς ὕλης πῦρ, καὶ τὴν τὸ πῦρ ἐξάπτουσαν ύλην, ἔργῳ δὲ οὐκ ἔστιν ἀπ' ἀλλήλων ταῦτα διατεμόντα ἐφ' ἑαυτῆς δεῖξαι τὴν φλόγα διεζευγμένην τῆς ὕλης, ἀλλ' ἐν τὰ συναμφότερα γίνεται (και μοι μηδεὶς τὸ φθαρτικὸν τοῦ πυρὸς συμπαραλαμβανέτω τῷ ὑπο δείγματι, ἀλλ᾽ ὅσον εὐπρεπές ἐστι μόνον ἐν τῇ εἰκόνι δεξάμενος, τὸ ἀπεμφαῖνον ἀποποιείσθω·) τὸν αὐτὸν τρόπον, ὡς ὁρῶμεν καὶ ἐξημμένην τοῦ ὑποκειμένου τὴν φλόγα, καὶ οὐκ ἐναποκλειομένην τῇ ὕλῃ, τί κω λύει, τῆς θείας φύσεως ἕνωσίν τινα καὶ προσεγγισμὸν

― TIT. VII: κατανοήσαντας πρὸς τὸ ἀνθρώπινον, τὴν θεοπρεπή ut in ipsa conjunctione atque unitate, quamvis in διάνοιαν καὶ ἐν τῷ προσεγγισμῷ διασώσασθαι, πάτης περιγραφῆς ἐκτὸς εἶναι τὸ θεῖον πιστεύοντας, κἂν ἐν ἀνθρώπῳ ᾖ; Εἰ δὲ ζητεῖς πῶς κατακιρνάται θεότης πρὸς τὸ ἀνθρώπινον, ώρα σοι πρὸ τούτου ζητεῖν, τίς πρὸς τὴν σάρκα τῆς ψυχῆς ἡ συμφυΐα. ΕΙ δὲ τῆς σῆς ἀγνοεῖται ψυχῆς ὁ τρόπος, καθ᾿ ὃν ἐνοῦ καὶ τῷ σώματι, μηδὲ ἐκεῖνο πάντως οἴου δεῖν ἐντὸς γενέσθαι τῆς σῆς καταλήψεως, Αλλ' ὥσπερ ἐνταῦθα καὶ ίτερον εἶναί τι παρὰ τὸ σῶμα τὴν ψυχὴν πεπιστεύκαμεν, ἐκ τοῦ μονωθείσαν τῆς ψυχῆς τὴν σάρκα καρόν τε καὶ ἀνενέργητον γίνεσθαι, καὶ τὸν τῆς Ιπάσεως οὐκ ἐπιγινώσκομεν τρόπον· οὕτω κἀκεῖ διαφέρειν μὲν ἐπὶ τὸ μεγαλοπρεπέστερον τὴν θείαν φύσιν πρὸς τὴν θνητὴν καὶ ἐπίκηρον ὁμολογοῦμεν τὸν δὲ τῆς ἀνακράσεως τρόπον τοῦ θείου πρὸς τὸν ἄνθρωπον συνιδεῖν οὐ χωροῦμεν. ᾿Αλλὰ τὸ μὲν γε γενῆσθαι θεὸν ἐν ἀνθρώπου φύσει διὰ τῶν ἱστορουμένων θαυμάτων οὐκ ἀμφιβάλλομεν, τὸ δ' ὅπως ὡς μεῖζον ἢ κατὰ λογισμῶν ἔφοδον διερευνών παραιτού μεθα. Οὐδὲ γὰρ πᾶσαν τὴν σωματικήν τε καὶ νοητὴν πίπν παρὰ τῆς ἀσωμάτου τε καὶ ἀκτίστου φύσεως ὑποστῆναι πιστεύοντες, τὸ πόθεν ἢ τὸ πῶς τῇ περὶ τούτων πίστει συνεξετάζομεν. Ἀλλὰ τὸ γεγενῆσθαι παραδεχόμενοι, ἀπολυπραγμόνητον τὸν τρόπον τῆς τοῦ παντὸς συστάσεως καταλείπομεν, ὡς ἄῤῥητον τανκέπασιν ὄντα καὶ ἀνερμήνευτον. Τοῦ δὲ θεὸν ἐν ειρά φανερωθήναι ἡμῖν ὁ τὰς ἀποδείξεις ἐπιζητῶν πρὸς τὰς ἐνεργείας βλεπέτω. Καὶ γὰρ τοῦ ὅλως εἶναι θεὸν οὐκ ἄν τις ἑτέραν ἀπόδειξιν ἔχοι πλὴν τῆς δι' αὐτῶν τῶν ἐνεργειῶν μαρτυρίας. "Ωσπερ τοίνυν εἰς τὰ τῶν ἀφορῶντες, καὶ τὰς κατὰ τὸν κόσμον οίκονομίας ἐπισκοποῦντε;, καὶ τὰς εὐεργεσίας τὰς θεόθεν κατὰ τὴν ζωὴν ἡμῶν ἐνεργουμένας ὑπερκεῖσθαί τινα δύναμιν ποιητικὴν τῶν γινομένων, καὶ συντηρητικὴν τῶν ὄντων καταλαμβάνομεν· οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ διὰ σαρκὸς ἡμῖν φανερωθέντος Θεοῦ ἱκανὴν ἀπόδειξιν τῆς επιφανείας τῆς θεότητος τὰ κατὰ τὰς ἐνεργείας θαύ ματα πεποιήμεθα πάντα τοῖς ἱστορηθεῖσιν έργοις, δι' ὧν ἡ θεία χαρακτηρίζεται φύσις κατανοήσαντες. θεοῦ τὸ ζωοποιεῖν τοὺς ἀνθρώπους· Θεοῦ τὸ συντη ρεῖν διὰ προνοίας τὰ ὄντα· Θεοῦ τὸ βρῶσιν καὶ πό σιν τοῖς διὰ σαρκὸς τὴν ζωὴν εἰληχόσι χαρίζεσθαι· Θεοῦ τὸ εὐεργετεῖν τὸν δεόμενον· Θεοῦ τὸ παρατρα τεῖσαν ἐξ ἀσθενείας τὴν φύσιν πάλιν δι᾽ ὑγείας πρός ἑαυτὴν ἐπανάγειν· Θεοῦ τὸ πάσης ἐπιστατεῖν ὁμοιοτρόπως τῆς κτίσεως, γῆς, θαλάσσης, ἀέρος, καὶ τῶν ὑπὲρ τὸν ἀέρα τόπων· Θεοῦ τὸ πρὸς πάντα διαρκὴ τὴν δύναμιν ἔχειν, καὶ πρό γε πάντων τὸ θανάτου καὶ φθορᾶς εἶναι κρείττονα. Εἰ μὲν οὖν τινος τούτων καὶ τῶν τοιούτων ἐλλιπής ἦν ή περὶ αὐτὸν ἱστορία, εἰκότως τὸ μυστήριον ἡμῶν οἱ ἔξω τῆς πίστεως παρεγράφοντο· εἰ δὲ δι᾽ ὧν νοεῖται Θεός, πάντα ἐν τοῖς περὶ αὐτοῦ διηγήμασι καθορᾶται, τί τὸ ἐμποδίζον τῇ πίστει; Αλλά, φησί, γέννησίς τε καὶ θάνατος ἴδιον τῆς σαρκικῆς ἐστι φύσεως. Φημι καγώ ἀλλὰ τὸ πρὸς τῆς γενέσεως καὶ τὸ μετὰ τὸν θάνατον τὴν τῆς φύσεως ἡμῶν ἐκφεύγει κοινότητα. Εἰ; γὰρ ἑκάτερα τῆς ἀνθρωπίνης ζωῆς τὰ πέρατα βλέποντες, homine Deus sit, nulla tamen circumscriptione concludatur? Quod si quæris, quomodo Deus cum homine commistus sit, prius considera conjunctionem animi cum carne tua, qui quidem animus, si intelligere non potes, qua ratione cum corpore copuletur, multo minus existima te posse assequi, quo pacto Deus cum homine conjungatur. Verum, quemadmodum in te credis aliud quiddam esse animum, quam corpus sit, quoniam corpus ab animo desertum, cadaver evadit, atque iners ft, et ad agendum inutile, licet conjunctionis rationem ignores; sic etiam in Dei cum homine conjunctione confitemur divinam naturam caducă mortalique modis omnibus dignitate præstare, qua ratione autem eficiatur ipsa conjunctio non possumus intelligere. Quod Deus in hominis natura genitus sit, ex rebus admirandis, quæ visæ scriptæque sunt, non ambigimus, rationem autem ac modum, ut majorem, quam a nobis percipi possit, omittimus indagare. Neque enim, cum res omnes corporeas, et quæ mente solum percipiuntur a natura incorporea, et quæ creata non est, procreatas esse credimus, unde aut quomodo factæ sint, investigamus; sed cum mundum fuisse conditum acceperimus, rationem, qua conditus fuerit curiose non exquirimus, quippe qui plane sciamus, eain nullo modo posse percipi aut explicari. Quod autem Deus in carne nobis apparuerit, si quis demonstrationcs inquirit, is ejus Copera conspiciat. Nam et quod Deus ipse sit, nullo alio nisi operum ipsius testimonio comprobatur. Ut igitur rerum universitatem intuentes, earumque moderationem et ordinem, vitæque nostræ commoda divinitus data considerantes, vim qnanidam mundi effectricem conservatricemque cognoscimus, sic in Deo nobis per carnem patefacto admiranda illius opera similia iis, quæ scripta sunt, quibus, tanquam notis natura divina declaratur, locuples nobis divinitatis ejus testimonium afferunt. Dei namque esse cognoscimus, hominibus vitam tribuere; Dei, ea, quae sunt, providentia tueri ac conservare; Dei, cibum et potum iis, quæ in carne vitam degunt, elargiri; Dei, de pauperibus et indigentibus bene mereri; Dei, naturam qua indirmitate sua de recta via deflexerat, reducere ad sanitatem, et in pristinum statum revocaṛe; Dei, cunctis æque rebus procreatis imperare, terræ, mari, aeri, et iis, quæ supra aerem sita sunt; Dei, perpetuam in omnia potestatem habere, imprimisque esse morte et corruptione superiorem. Horum si. quid in historia, qua vita ipsius describitur, desi deraretur, illi, qui a religione sunt alieni, merito mysterium nostrum repudiarent, Sin omnia, quibus Deus cognoscitur, in ea conspiciuntur, quid prohibet, quo minus fdem religionemque suscipias? Αt enim, inquies, nasci atque obire propria sunt hujusce carnis. Concedo; verum ea, quæ ortum ejus præcesserunt, quæque mortem suut subsecuta, communem naturæ nostræ conditionem supe

rant. Nam si utrumque terminum humans vitæ & ίσμεν καὶ ἔθεν ἀρχόμεθα, καὶ εἰς τί καταλήξομεν. consideres, videbis, unde incipiamus, et quo deducamur. corruptione enim principium ducimus, et in corruptionem desinimus. Ejus autem nec ortum, nec mortem excepit corruptio. Hoc tibi admira:dum videtur, et incredibile? Gaudeo. Quæ enim supra, quam credi possint, admirabilia putas, ea supra naturam esse confiteris. Quapropter hoc tibi divinitatis ejus certissimum sit argumentum, quod, quæ de illo prædicantur, non sequantur omnino ordinem naturalem. Etenim si ea, quæ de Christo memoriæ prodita sunt, naturæ terminis omnia continerentur, ubi illius essēt divinitas? Cum vero multorum, quibus fdem non habes, ratio naturam superet, hac ipsa testimonio sunt, illum, quem predicamus Deam etiam esse. Howines enim ge-” nerantur ex parentum conjunctione, et post mor-' um ipsam corrumpuntur. Quæ si de ipso dicerentur, Deum esse non posses existimare, quem eamdem, quam nos, habere nature conditionem intelligores. At cum illum natum quidem esse audis, sed nascendi ratione communem natura nostra ordinem superasse, eundemque mortuum quidem, sed corruptionem non attigisse, consequens foret, ut si alterutrum tibi credendum non esset, hominem potius eum esse non crederes, unum ex iis, qui in natura conspiciuntur, et quem non esse hominem crederes, eum necessario Deum arbitrateris. Qui enim eum ortum esse memoriæ tradidit, idem ex Virgine natum testatus est. Quamobrem si scriptoris verba te adducunt, ut natum credas, eadem scriptoris verba tibi illum ita natum esse persuadeant. Qui enim ortum ipsius enarravit, idem.eum ex Virgine adjunxit exstitisse. Et qui de morte mentionem fecit, resurrectionem etiam post mortem est testatus. Quod si ex iis, quæ audis, et mortuum, et genitum esse concedis, ex eisdem dabis omnino, et ortum, et mortem ejus a corruptione procul abfuisse. Qua si naturam superant, is intra naturam non continetur, qui propter hæc natura superior fuisse demonstratur. Ex eadem oratione. Quænam igitur, inquies, causa fuit, cur ad istam humilitatem sese demitteret Deus, ex qua fdes dubia redderetur, cum ipse ratione, quæ nec percipi, nec comprehendi, nec explicari potest, quippe quæ omnem cogitationen ominemque magnitudiнem superat, humanæ naturæ sordibus immisceretur, ob quam abjectam atque humilen demissioBein reliqua etiam ipsius facta sublimia neglige rentur? Ad hoc etiam quid respondere oporteat, mon ignoramus. Tu, qui causam quæris, quamobrem Deus factus sit homo, si divina beneficia abstuleris ex humana vita, unde Deum agnoscas, non habebis. Bener.erentem enim de nobis ex muneribus ejus agnoscimus. Illa enim, quæ facta sunt, conspicientes, munificam effectoris naturam intelligimus. (taque si beuignitas et humanitas divinæ natra indicium cst, ratiouen habes, quam requiἘκ πάθους γὰρ τοῦ εἶναι ἀρξάμενος ὁ ἄνθρωπος, πάθει συναπαρτίζεται. Ἐκεῖ δὲ οὔτε ἡ γέννησις ἀπὸ πάθους ἤρξατο, οὔτε τὸν θάνατον φθορά διεδέξατο. Απιστεῖς τῷ θαύματι; Χαίρω σου τῇ ἀπιστία. Ὁμολογεῖς γὰρ πάντως, δι' ὧν ὑπὲρ πίστιν ἡγῇ τὸ λεγόμενον, ὑπὲρ τὴν φύσιν εἶναι τὰ θαύματα. Αὐτὸ οὖν τοῦτο τῆς θεότητος ἔστω σοι τοῦ φανέντος ἀπόδει· ξις, τὸ μὴ δι᾿ ὅλου διὰ τῶν κατὰ φύσιν προϊέναι τὸ κήρυγμα. Εἰ γὰρ ἐντὸς ἦν τῶν τῆς φύσεως ὅρων πάντα τὰ περὶ Χριστοῦ διηγήματα, ποῦ τὸ θεῖον; Βἰ δὲ ὑπερβαίνει τὴν φύσιν ἐν πολλοῖς ὁ λόγος, ἐν οἷς ἀπιστεῖς, ἐν τούτοις ἐστὶν ἡ ἀπόδειξις τοῦ καὶ Θεὸν εἶναι τὸν κηρυσσόμενον. "Ανθρωπος μὲν γὰρ ἐκ συν δυασμοῦ τίκτεται, καὶ μετὰ θάνατον ἐν διαφθορά γίνεται. Εἰ ταῦτα περιεἶχε τὸ κήρυγμα, οὐκ ἂν Θεὸν είναι πάντως ψήθης τὸν ἐν τοῖς ἰδιώμασι τῆς φύσ σεως ἡμῶν μαρτυρούμενον. Ἐπεὶ δὲ γὰρ γεγεννῆσθαι μὲν ἀκούεις αὐτὸν, ἐκβεβηκέναι δὲ τῆς φύσεως ἡμῶν την κοινότητα τῷ τε τῆς γενέσεως τρόπῳ, καὶ τῷ ἀνεπιδέκτῳ τῆς εἰς φθορὰν ἀλλοιώσεως, καλῶς ἂν έχοι κατὰ τὸ ἀκόλουθον ἐπὶ τὸ ἕτερον τῇ ἀτοπία χρήσασθαι, εἰς τὸ μὴ ἄνθρωπον αὐτὸν ἕνα τῶν ἐν τῇ φύσει δεικνυμένων οἴεσθαι. Ανάγκη γὰρ πάτα τὸν μὴ πιστεύοντα τὸν τοιοῦτον ἄνθρωπον εἶναι, εἰς τὴν περὶ τοῦ Θεὸν αὐτὸν εἶναι πίστιν ἀναχθῆναι. Ο γὰρ γεγεννῆσθαι αὐτὸν ἱστορήσας καὶ τὸ ἐκ Παρθέ νου γεγεννῆσθαι συνδιηγήσατο. Εἰ οὖν πιστόν ἐστι διὰ τῶν εἰρημένων τὸ γεγεννῆσθαι αὐτὸν, διὰ τῶν αὐτ τῶν τούτων πάντως οὐδὲ τὸ οὕτως αὐτὸν γεγεννῆσθαι ἀπίθανον. Ο γὰρ τὴν γέννησιν εἰπὼν καὶ τὸ ἐκ παρθενίας προσέθηκε· καὶ ὁ τοῦ θανάτου μνησθείς καὶ τὴν ἀνάστασιν τῷ θανάτῳ προσεμαρτύρησεν. Η οὖν ἀφ᾽ ὧν ἀκούεις καὶ τεθνάναι καὶ γεγεννήσθαι δίδως, ἐκ τῶν αὐτῶν δώσεις πάντως καὶ τὸ ἔξω πά θους εἶναι καὶ τὴν γέννησιν αὐτοῦ καὶ τὸν θάνατον. ᾿Αλλὰ μὴν ταῦτα μείζω τῆς φύσεως· οὐκοῦν οὐδὲ ἐκεῖνος πάντως ἐντὸς πάντη τῆς φύσεως ὁ ἐν τοῖς ὑπὲρ τὴν φύσιν γεγεννῆσθαι ἀποδεικνύμενος. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Τίς οὖν ἡ αἰτία, φησί, τοῦ πρὸς τὴν ταπεινότητα ταύτην καταβῆναι τὸ θεῖον, ὡς ἀμφίβολον εἶναι τὴν πίστιν, εἰ Θεὸς τὸ ἀχώρητον, καὶ ἀκατανόητον, καὶ ἀνεκλάλητον πρᾶγμα, τὸ ὑπὲρ πᾶσαν δόξαν, καὶ πά σαν μεγαλειότητα τῷ λύθρῳ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως καταμίγνυται, ὡς καὶ τὰς ὑψηλὰς ἐνεργείας αὐτοῦ τῇ πρὸς τὸ ταπεινὸν ἐπιμιξίᾳ συνευτελίζεσθαι; Οὐκ ἀπο ροῦμεν καὶ πρὸς τοῦτο θεοπρεποῦς ἀποκρίσεως. Ζητ τεῖς τὴν αἰτίαν τοῦ γενέσθαι Θεὸν ἐν ἀνθρώποις; Ἐὰν ἀφέλῃς τοῦ βίου τὰς θεόθεν γενομένας εὐεργεσίας, ἐκ ποίων ἐπιγνώσῃ τὸ θεῖον; Οὐκ ἂν εἰπεῖν ἔχοις. Αφ' ὧν γὰρ εὖ πάσχομεν, ἀπὸ τούτων τὸν εὐεργέτην ἐπιγινώσκομεν. Πρὸς γὰρ τὰ γινόμενα βλέποντες, διὰ τούτων τὴν τοῦ εὐεργετοῦντος ἀναλογιζόμεθα· φύσιν. Εἰ οὖν ἴδιον γνώρισμα τῆς θείας φύσεως ή φιλανθρωπία, ἔχεις ἐν ἐπεζήτησας λόγον· ἔχεις τήν αἰτίαν τῆς ἐν ἀνθρώποις τοῦ Θεοῦ παρουσίας.

PANOPLIA DOGMATICA. – TIT. VII. Ελεῖτο γὰρ τοῦ ἰατρεύσοντος ἡ φύσις ἡμῶν ἀσθ:- ris: causam habes, cur ad homines descenderit Deus. Egebat medico natura nostra, qui morbos et #gritudines curaret suas. Qui lapsus jacebat homo, ejus opera, a quo excitaretur, indigebat. Qui a vita discesserat, egebat illius auxilio, qui se in vitam revocaret. Egebat illius ope, a quo reduceretur in pristinum bonorum statum qui a perfruendis bonis exciderat. Egebat lucis praestantia, qui in tenebris coercebatur. Requirebat servatorem captivus, vinctus tutorem, liberatorem ille, qui sub servitutis jugo detinebatur. Parvane erant hæc et indigna, quæ Deus ipse susciperet, atque praestaret, ad naturame que humanam visitandam descenderet, quæ tam miserabiliter atque Infeliciter affecta erat? Atlicebat, inquies, Deo, ut nihil ipse pateretur, de lomine bene mereri. Qui enim mundum universum, cum nullus esset, consilio et solo voluntatis motu ex nihilo constituerat, cur non idem, si tam illi id erat cordi, hominem divinæ potestatis auctoritate ex adversarii dominatu liberatum in pristinum statum restituit? Cur tam longas persecutus est vias,. dum corporis naturam assumit? dum nascens in vitam ingreditur? dum omnem ordine transigit ætatem suam, mortemque tandem degustat, et proprio corpore ad vitam revocato propositum sibi finem assequitur, quasi in excelsa divinitatis' gloria manens omisso tam longo circuitu hominem jutsu servare non posset? Necesse est, etiam istis argumentis respondere, veritatemque defendere et aperire, ne qua vis fidei religionique inferatur ab iis, qui mysteris rationem curiose inquirunt. Primum igitur, quid virtuti e contrario respondeat, consideremus. Ut luci tenebre, ut mors vitæ, sic virtuti vitium contrarium est, ac nihil præterea aliud. Quemadmodum euim, cum multæ sint res. in natura, nulla tamen luci, vitæque e contrario opponitur, non lapis, non lignum, non aqua, non homo, nulla denique alia, praeter illas, quas vero cognoscimus ipsis esse contrarias, tenebræ nimirum et mors; sic etiam in virtute fit, cui nihil e contrario quis opposuerit, præter vitium. Quare si in Dei ortu vitium aliquod inesse dicendo concessimus, tempus erat, ut qui contradicit, fidem nostram invaderet, quod absurda, naturæque divina minime convenientia tradidissemus. Neque enim fas fuit ipsam sapientiam, et bonitatem, et immortalitatem, et si quid aliud præclarum cogitari dicique potest, asserere in contraria decidisse. Quod si vera virtus est Deus,' natura autem virtuti non est contraria, sed vilium, Deus vero non in vitio, sed in hominis natura natus est, nec quidquam indecorum ac turpe, præter vitii affectionen, in qua nec fuit, nec esse potuit: quid verentur coulteri, Deum naturam humanam induisse, cum in hominis constructione nihil virtuti contrarium osse cere natur? Neque enim quod ratione, cogitatione, ¡mente præditus est, aut ad scientiam percipiendam idoneus, nec quidquam aliud eorum, qu naturae humanæ propria sunt, abhorrcut ήσισα· ἐδεῖτο τοῦ ἀνορθοῦντος ὁ ἐν τῷ πτώματι ἄνθρωπος· ἐδεῖτο τοῦ ζωοποιοῦντος ὁ ἀφαμαρτών τῆς ζωῆς· ἐδεῖτο τοῦ πρὸς τὸ ἀγαθὸν ἐπανάγοντος ὁ υποῤῥυεῖς τῆς τοῦ ἀγαθοῦ μετουσίας· ἔχρηζε τῆς της φωτός παρουσίας ὁ καθειργμένος τῷ σκότῳ· πεζήτει τὸν λυτρωτὴν ὁ αἰχμάλωτος, τὸν συναγωαστὴν ὁ δεσμώτης, τὸν ἐλευθερωτὴν ὁ τῷ ζυγῷ τῆς ουλείας κατεχόμενος. 'Αρα μικρά ταῦτα καὶ ἀνάμα, τὸν θεὸν δυσωπῆσαι πρὸς ἐπίσκεψιν τῆς ἀνθρωπ της φύσεως καταδῆναι; 'Αλλ' ἐξῆν, φησὶ, καὶ εὐερτηθῆναι τὸν ἄνθρωπον, καὶ τὸν Θεὸν ἐν ἀπαθεία δια κίνει. Ο γὰρ τῷ βουλήματι τὸ πᾶν συστησάμενος, αὶ τὸ μὴ ὂν ὑποστήσας ἐν μόνῃ τῇ ὁρμῇ τοῦ θελήιστος, τί οὐχὶ καὶ τὸν ἄνθρωπον δι' αὐθεντικής τινο; :2ὶ θεϊκῆς ἐξουσίας τῆς ἐναντίας δυνάμεως ἀποσπά· τις πρὸς τὴν ἐξ ἀρχῆς ἄγει κατάστασιν, εἰ τοῦτο πίλον αὐτῷ; ᾿Αλλὰ μακράς περιέρχεται περιόδους, νώματος υπερχόμενος φύσιν, καὶ διὰ γεννήσεως περιὼν εἰς τὸν βίον, καὶ πᾶσαν ἀκολούθως ἡλικίαν μεξιών, εἶτα θανάτου γενόμενος, καὶ οὕτω διὰ τῆς τοῦ ἰδίου σώματος ἀναστάσεως τὸν σκοπών ινίων, ὡς οὐκ ἐξὶν αὐτῷ μένοντι ἐπὶ τοῦ ὕψους τῆς λεἰκῆς δόξης διὰ προστάγματος σῶσαι τὸν ἄνθρω του, τὰς δὲ τοιαύ τας περιόδους χαίρειν ἐᾶσαι; Οὐκ τῶν ἀνάγκη καὶ ταῖς τοιαύταις τῶν ἀντιθέσεων ἀνε τικαταστῆναι παρ' ἡμῶν τὴν ἀλήθειαν, ὡς ἂν διὰ πηδενὸς ἡ πίστις κωλύοιτο τῶν ἐξεταστικῶς ζητούν των τοῦ μυστηρίου τὸν λόγον. Πρῶτον μὲν οὖν τί τῇ τριτῇ κατὰ τὸ ἐναντίον ἀντικαθέστηκεν ἐπισκεψώ- G μεθα. 2ς φωτί σκότος, καὶ θάνατος τῇ ζωῇ, οὕτω τῇ ρετῇ ἡ κακία, δηλονότι, καὶ οὐδὲν παρὰ ταύτην τερον. Καθάπερ γὰρ πολλῶν ὄντων τῶν ἐν τῇ κτίσει εωρουμένων, οὐδὲν ἄλλο πρὸς τὸ φῶ; ἢ τὴν ζωὴν ἦν ἀντίθεσιν ἔχει, οὐ λίθος, οὐ ξύλον, οὐχ ὕδωρ οὐκ άνθρωπος, οὐκ ἄλλο τι τῶν ὄντων οὐδὲν, πλὴν ἰδίως τὰ κατὰ τὸ ἐναντίον νοούμενα, οἷον σκότο; καὶ θάν νατος· οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς ἀρετῆς οὐκ ἄν τις κτίσιν τινὰ κατά τὸ ἐναντίον αὐτῇ νοεῖσθαι λέγοι πλὴν τὸ κατὰ τυχίαν νόημα. Οὐκοῦν, εἰ μὲν ἐν κακία γεγεννῆσθαι τὸ θεῖον ὁ ἡμέτερος επρέσβευε λόγος, καιρὸν εἶχεν ὁ ἀντιλέγων κατατρέχειν ἡμῶν τῆς πίστεως, ὡς ἐνάρμοστά τε καὶ ἀπεμφαίνοντα περὶ τῆς θείας φύσεως δογματιζόντων· οὐ γὰρ δὴ θεμιτὸν ἦν αὐτοσοφίαν, καὶ ἀγαθότητα, καὶ ἀφθαρσίαν, καὶ εἴ τι υψηλόν ἐστι νόημά τε καὶ ὄνομα, πρὸς τὸ ἐναντίον μεταπεπτωκέναι λέγειν. Εἰ οὖν Θεὸς μὲν ἡ ἀληθῆς ἀρετὴ, φύσις δέ τις οὐκ ἀντιδιαιρείται τῇ ἀρετῇ, ἀλλὰ κακία, Θεὸς δὲ οὐκ ἐν κακίᾳ, ἀλλ' ἐν ἀνθρώπου γίνεται φύσει, μόνον δὲ ἀπρεπὲς καὶ αἰσχρὸν τὸ Ἐπὶ κακίαν πάθος, ἐν ᾧ οὔτε γέγονεν ὁ Θεὸς, οὔτε γενέσθαι φύσιν ἔχει, τί ἐπαισχύνονται τῇ ὁμολογία τοῦ Θεὸν ἀνθρωπίνης άψασθαι φύσεως, οὐδὲ μιᾶς ἐκαναιότητος ὡς πρὸς τὸν τῆς ἀρετῆς λόγον ἐν τῇ κατασκευῇ τοῦ ἀνθρώπου θεωρουμένης; Οὔτε τὸ διανοητικών, οὔτε τὸ ἐπιστήμης δεκτικὸν, οὔτε ἄλ Το τι τοιοῦτον, δ τῆς ἀνθρωπίνης ἴδιον οὐσίας ἐστὶ, ῷ λόγῳ τῆς ἀρετῆς ἠναντίωται. Αλλ' αὐτή, φησίν, Αεροπὴ τοῦ ἡμετέρου σώματος πάθος ἐστὶν, ὁ δὲ ἐν Dens

defnitione virtutis. At ipsa, inquies, nostri corporis & τούτῳ γεγονώς ἐν πάθει γίνεται. Απαθὲς δὲ τὸ immutatio quid aliud est, quam affectio ac perturbatio, a qua, qui in corpore est, abesse non potest? Deus autem omnis perturbationis est expers. Quamobrem Deo aliena est hæc opinio, si quidem Deum, qui natuṛa sua vacat omni perturbatione, ad eam degustandam venisse prædicatis. Ad hæc quoque confutanda eamdem rationem adhibebimus, dicemusque affectionem, seu perturbationem dupliciter accipi, proprie et improprie. Quæ enim voluntatem attingit, eamque a virtute deducit ad vitium, vere dicitur perturbatio. Quæ autem ordine quodam suo per naturam corumeal atque progreditur, ea magis proprie actio, quam perturbatio posset appellari, qualis est ortus, augmentum, subjectique per accessionem secessionemque cibi conservatio, et ad corpus vel constituendum coitio et concursus elementorum, vel dissolvendum eorumdem distracΟ tio, et ad proprium cujusque locum reditus atque secessio. Utrain igitur harum mysterium nostrum asserit Deum attigisse? eamine, quæ proprie pertur. batio vocatur, et vitium est, an illam, quæ nihil aliud est, quam actio, et motus quidam naturalis? Si enim in motibus illis pravis ac repudiandis Deum esse natum contenderemus, doctrinam absurdam effugere oporteret, ut quæ nihil sani traderet de natura divina. Cum autem dicamus, Deum naturam humanam, cujus idem ipse auctor effectorque fuit, assumpsisse, quid absurdum, aut quod Deo minus conveniat, praedicamus? Nihil enim de illo creden- «lum tradimus, quod perturbationem, aut vitium, aut turpitudinem significet. Neque enim medicum morbo affici dicimus, quando morbo laborantes curat. Nam licet eos invisat et attingat, ipse tainen nullo morbi incontando afficitur. Quod si nasci non est malum, ne vivere quidem malum esse dixeris. At voluptatis affectio, inquies, quæ ortum antecedit, viventiumque ad malum vitiumque propensio, natura nostrae sunt morbi. Quid tum, cum ab utroque liberum ipsum fuisse mysterium tradat? Quod si et sine voluptate genitus est, et vitam a vitio remotissimam egit, ecquod reliquuin est malum, cujus Deum participem pietatis mysterium dicat exstitisse? Sin aliquis animi a corpore sejunctionem malum appellat, is æquum erat, ut prius conjunctionem utriusque malum appellaret. Nam si copulatorum disjunctio mala est, et disjunctorum copulatio est mala. Utrobique enim est quidam motus, ut quemadmodum consequentem vocas, sic eliam præcedentem vocare debeas. Quocirca si prior motus, quem ortum nominas, non est malus, ne posterior quidem, quem morten dicis, qua corporis animique conjunctio distrahitur, malus poterit appellari. Nos autem Deum dicimus in utroque fuisse motu, tum in illo, quo animus et corpus concurrunt, tum in eo, per quem animus a corpore separatur. Ex eadem oratione. Cum autem unus sit omnibus hominibus ad vitam Θεῖον. Οὐκοῦν ἀλλοτρία περὶ Θεοῦ ἡ ὑπόληψις, είν περ τὸν ἀπαθὴ κατὰ τὴν φύσιν πρὸς κοινωνίαν παθους ἐλθεῖν τὸ κήρυγμα διορίζεται. ᾿Αλλὰ καὶ πρὸς ταῦτα πάλιν τῷ αὐτῷ λόγῳ χρησόμεθα, ὅτι πάθος τὸ μὲν κυρίως, τὸ δὲ ἐκ καταχρήσεως λέγεται. Τὸ μὲν οὖν προαιρέσεως ἀπτόμενον, καὶ πρὸς κακίαν ἀπὸ τῆς ἀρετῆς μεταστρέφον, ἀληθῶς πάθος ἐστὶ, τὸ δ' ὅσον ἐν τῇ φύσει κατὰ τὸν ἴδιον εἱρμὸν πορευομένη διεξοδικῶς θεωρεῖται, τοῦτο κυριώτερον ἔργον ἂν μᾶλλον ἢ πάθος προσαγορεύοιτο· οἷον ή γέννησις, ή αύξησις, ἡ διὰ τῆς ἐπιῤῥύτου τε καὶ ἀποῤῥύτου τροφῆς τοῦ ὑποκειμένου διαμονή, ἡ τῶν στοιχείων περὶ τὸ σῶμα συνδρομή, ἡ τοῦ συντεθέντος πάλιν διάλυσίς τε καὶ πρὸς τὰ συγγενῆ μεταχώρησις. Τίνος οὖν λέγει τὸ μυστήριον ἡμῶν ἦφθαι τὸ θεῖον, τοῦ κυρίως λεγομένου πάθους, ὅπερ κακίας ἐστὶν, ἢ τοῦ κατὰ φύσιν κινήματος; Εἰ μὲν γὰρ ἐν τοῖς ἀπα γορευομένοις γεγεννῆσθαι τὸ θεῖον ὁ λόγος διισχυρί ζετο, φεύγειν ἔδει τὴν ἀτοπίαν τοῦ δόγματος, ὡς οὐδὲν ὑγιὲς περὶ τῆς θείας φύσεως διεξιόντος· εἰ δὲ τῆς φύσεως ἡμῶν αὐτὸν ἐφῆφθαι λέγει, ἧς καὶ ἡ πρώτη γένεσίς τε καὶ ὑπόστασις παρ' αὐτοῦ τὴν ἀρχὴν ἔσχέ, ποῦ τῆς Θεῷ πρεπούσης εννοίας διαμαρ τάνει τὸ κήρυγμα, μηδεμιᾶς παθητικής διαθέσεως ἐν ταῖς περὶ Θεοῦ ὑπολήψεσι τῇ πίστει συνιούση;; Οὐδὲ γὰρ τὸν ἰατρὸν ἐν πάθει γίνεσθαι λέγομεν, ὅταν θεραπεύῃ τὸν ἐν πάθει γινόμενον. ᾿Αλλὰ κάν προσάψηται τοῦ ἀῤῥωστήματος, ἔξω πάθους ὁ θεραπευτής διαμένει. Ει ἡ γένεσις αὐτὴ καθ' ἑαυτὴν πάθος οὐκ ἔστιν, οὐδ᾽ ἂν τὴν ζωήν τις πάθος προσα γορεύσειεν. Ἀλλὰ τὸ καθ' ἡδονὴν, φησὶ, πάθος τῆς ἀνθρωπίνης καθηγείται γενέσεως, καὶ ἡ πρὸς κακίαν τῶν ζώντων ὁρμὴ τοῦτο τῆς φύσεως ἡμῶν ἐστιν ἀρρώστημα. ᾿Αλλὰ μὴν ἀμφοτέρων αὐτὸν καθαρεύο ειν φησὶ τὸ μυστήριον. Εἰ οὖν ἡδονῆς μὲν ἡ γένεσις αὐτοῦ ἠλλοτρίωται, κακίας δὲ ἡ ζωή, ποῖον ὑπολέλειπται πάθος, οὗ τὸν Θεὸν κεκοινωνηκέναι φησὶ τὸ τῆς εὐσεβείας μυστήριον; Εἰ δέ τις τὴν τοῦ σώματος καὶ τῆς ψυχῆς διάζευξιν πάθος προσαγορεύοι, πολύ πρότερον δίκαιον ἂν εἴη τὴν συνδρομὴν ἀμφοτέρων οὕτω κατονομάσαι. Εἰ γὰρ ὁ χωρισμὸς τῶν συνηνω μένων πάθος ἐστι, καὶ ἡ συνάφεια τῶν διεστώτων πάθος ἂν εἴη. Κίνησις γάρ τίς ἐστιν ἔν τε τῇ συγκρίσει τῶν διεστώτων καὶ ἐν τῇ διακρίσει τῶν συμ. πεπλεγμένων, καὶ ἡνωμένων. "Οπερ τοίνυν ή τελευταία κίνησις ὀνομάζεται, τοῦτο προσήκει καλεῖσθαι καὶ τὴν προάγουσαν. Εἰ δὲ ἡ πρώτη κίνησις, ἦν γένεσιν ὀνομάζομεν, πάθος οὐκ ἔστιν, οὐδ' ἂν ἡ δευτέρα κίνησις, ἣν θάνατον ονομάζομεν, πάθος ἂν κατὰ τὸ ἀκόλουθον λέγοιτο, καθ' ήν ή συνδρομή τοῦ σώματος καὶ τῆς ψυχῆς διακρίνεται. Τὸν δὲ Θεόν φαμεν ἐν ἑκατέρα γεγεννῆσθαι τῇ τῆς φύσεως κινήσει, δι' ἧς ἤ τε ψυχὴ πρὸς τὸ σῶμα συντρέχει, τό τε σῶμα τῆς ψυχῆς διακρίνεται. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Μιᾶς δὲ πᾶσιν ἀνθρώποις τῆς εἰς τὴν ζωὴν οὔσης

TIT. VII. παρόδου, πόθεν ἔδει τὴν εἰπιόντα πρὸς ἡμᾶς εἰσοι- aditus, unde oportebat accedentem al nos Deum πινον, αισθῆναι τῷ βίῳ; Εξ οὐρανοῦ, φήσει τυχὸν ὁ δια πτύων ὡς αἰσχρόν τε καὶ ἄδοξον τὸ εἶδος τῆς ἄνθρωπίνης γενέσεως. Αλλ' οὐκ ἦν ἐν οὐρανῷ τὸ ἀνθρώ οὐδέ τις ἐν τῇ ὑπερκοσμίῳ ζωῇ κακίας νόσο; ἐπεχωρίαζεν. Ενθα τοίνυν τὸ κακὸν οὐκ ἦν, - οὐδὲ ὁ ἀνθρώπινος ἐπολιτεύετο βίος, πῶς ἐπιζητεί τις ἐκεῖθεν τῷ θεῷ περιπλακῆναι τὸν ἄνθρωπον, μᾶλλον δὲ οὐχὶ ἄνθρωπον, ἀλλ' ἀνθρώπου τι εἴδωλον καὶ ὁμοίωμα; Τίς δ᾽ ἂν ἐγένετο τῆς φύσεως ἡμῶν διόρθωσις, εἰ τοῦ ἐπιγείου ζώου νενοσηκότος, Στε ρόν τι τῶν οὐρανίων τὴν θείαν ἐπιμιξίαν ἐδέξατο; Οὐκ ἔστι γὰρ θεραπευθῆναι τὸν κάμνοντα, μὴ τοῦ πονοῦντος μέρους ιδιαζόντως δεξαμένου τὴν ἴασιν. Εἰ οὖν τὴ μὲν κάμνον ἐπὶ γῆς ἦν, ἡ δὲ θεία δύνα μις τοῦ κάμνοντος μὴ ἐφήψατο, πρὸς τὸ ἑαυτῇ βλέπουσα πρέπον, ἄχρηστος ἦν τῷ ἀνθρώπῳ ἡ περὶ τὰ μηδὲν ἡμῖν ἐπικοινωνοῦντα τῆς θείας δυνάμεως ἀσχολία. Τὸ μὲν γὰρ ἀπρεπὲς ἐπὶ τῆς θεότητος ἴσον, εἴπερ όλως θεμιτόν ἐστιν ἄλλο τι παρὰ τὴν κακίαν ἀπρεπὲ; ἐννοεῖν· πλὴν τῷ μικροψύχως ἐν τούτῳ κρίνοντι τὴν θείαν μεγαλειότητα, ἐν τῷ δέ ξασθαι τῶν τῆς φύσεως ἡμῶν ἰδιωμάτων τήν κοινωνίαν, οὐδὲν μᾶλλον παραμυθεῖται τὸ ἔδοξον οὐρανίῳ σώματι ἡ ἐπιγείῳ συσχηματισθῆναι τὸ θεῖόν. Τοῦ γὰρ ὑψίστου, καὶ ἀπροσίτου κατὰ τὸ ὕψος. τῆς φύσεως ἡ κτίσις πᾶσα κατὰ τὸ ἴσον ἐπὶ τὸ κάτω ἀφέστηκε, καὶ ὁμοτίμως αὐτῷ τὸ πᾶν ὑποβέβηκε. Τὸ γὰρ καθόλου ἀπρόσιτον οὗ τινι μέν έστι προσι τὸν, τῷ δὲ ἀπροσπέλαστον, ἀλλ' ἐπίσης πάντων τῶν ὄντων ὑπερανέστηκεν. Όπου τοίχον ή νόσος, ἐκεῖ φοιτῆσαι τὴν ἑωμένην δύναμιν όμολογοῦντες, τί ἔξω τῆς θεοπρεποῦς ὑπολήψεως πεπιστεύκαμεν; ᾿Αλλὰ κωμῳδοῦσι τὴν φύσιν ἡμῶν, καὶ τὸν τῆς γεννήσεως τρόπων διαθρυλλούσι, καὶ οἴονται διὰ τούτων ἔπι γέλαστον ποιεῖν τὸ μυστήριον, ὡς ἀπρεπὲς ἐν Θεῷ διὰ τοιαύτης εισόδου τῆς τοῦ ἀνθρωπίνου βίου και νωνίας ἐφάψασθαι. Αλλ' ήδη περὶ τούτου καὶ ἐν τοῖς ἔμπροσθεν είρηται λόγοις, ότι μόνον αἰσχρὸν τῇ ἑαυτοῦ φύσει τὸ κακόν ἐστι, καὶ εἴ τι πρὸς τὴν και χίαν οἰκείως έχει. Η δὲ τῆς φύσεως ἀκολουθία, θείῳ βουλήματι καὶ νόμῳ διαταχθεῖσα, πόρρω τῆς κατὰ κακίαν ἐστὶ διαβολῆς. Η οὕτω γ᾽ ἂν ἐπὶ τὸν δημιουργὸν ἡ κατηγορία της φύσεως ἐπανίοι, εἴ τι τῶν περὶ αὐτὴν ὡς αἰσχρόν τε καὶ ἀπρεπές διαβάλλοιτο. Εἰ οὖν κακίας τὸ θεῖον κεχώρισται, φύσις δὲ και κία οὐκ ἔστι, τὸ δὲ μυστήριον ἐν ἀνθρώπῳ γενέσθαι τὸν Θεὸν οὐκ ἐν κακίᾳ λέγει, ἡ δὲ τοῦ ἀνθρώπου ἐπὶ τὸν βίον εἴσοδος μία ἐστί, δι' ἧς παράγεται ἐπὶ τὴν ζωὴν τὸ γεννώμενον· τίνα νομοθετοῦσιν ἕτερον τρόπον τῷ Θεῷ τῆς εἰς τὸν βίον παρόδου σε ἐπισκεφθῆναι μὲν περὶ τῆς θείας δυνάμεως ἀσθε νήσασαν ἐν κακία τὴν φύσιν εύλογον κρίνοντες, πρὸς δὲ τὸν τῆς ἐπισκέψεως τρόπον δυσαρεστούμεναι; οὐκ εἰδότες ὅτι πᾶσα πρὸς ἑαυτὴν ἡ κατα σκευὴ τοῦ σώματος ομοτίμως έχει, καὶ οὐδὲν ἐν ταύτῇ τῶν πρὸς τὴν σύστασιν τῆς ζωῆς συντελούντων ὡς ἄτιμόν τι ἢ πονηρὸν διαβάλλεται. Πρὸς ἕνα γὰρ σκοπὸν ἡ τῶν ὀργανικῶν μελῶν διασκευή πᾶτα συνG in vitam ingredi? cœlo, inquiet ille fortasse, qui pracreationis humanæ ratione ut ingloriam tare pemque despicit. At in cœlo non erat humanum genus, nec ullus vitiorum morbus ad summas illas cœli sedos aspirabat; ubi autein malum non erat, ibi nec hominum vita versabatur. Quomodo igitur e coelo quispiam quærat Deo hominem, vel potius effigiem quamdam, ac simulacrum hominis affingi? Ecquæ natura nostrae cautio fuisset adhibita, si cum terrestre animal laboraret, cœlestium aliquod divinam admissionem suscepisset? Neque enim ægrotus curari potest, nisi parti laboranti proprium admoveatur inedicamentum. Itaque cum in terra esset, qui ægrotabat, si divina potentia dignitatįs suæ habita ratione ægrotantem non attigisset inutile fuisset homini divinæ potentiæ studium, illis adhibitum, quæ nihil ad nos pertinerent. Aque enim divinitate fuisset indignum, si fas est illa quippiam indignum præter vitium dicere, remedium minus aptum et appositum excogitare. Quid, quod eum, qui naturæ nostræ conditionem humiliorem putat, quam ut divinam magnitudinem deceat, nihilo magis consolatur, quod cœleste corpus, quam quod terrenum Deus induerit? Ab illo enin qui natura suæ sublimitate tam excelsus est, ut nihil ad eum aspirare queat, omnes res procreate ex æquo distant, omnes ei pariter cedunt. Is enim, ad quem prorsus non potest accedi, non est ejusmodi, ut ad eum aliæ res aditum habeant, aliæ non babeant, sed omnibus æqualiter prastat atque antecellit. Quamobrem, cum illuc medendi facultatem accedere· fateaumur, ubi morbus est, quid Deo credimus indignum? At naturam nostram insectantur, nascendique modum exagitant, eaque re se id assecuturos existimant, ut mysterium irrideatur, quod Deo sit indignum, ejusmodi ingressu ad communem hominum vitam accessisse. Ad hæc antea quoque, respondimus, nihil esse turpe divina natura, nisi vitium et quæ cum vitio conjuncta sunt, natura autem ordinem divino consilio et lege constitutum ab omni vitio remotum esse. Nain si quid in ea ut turpe atque indecorum reprehendi posset, id ipsum in ejus recideret auctorem Deum. Quod si a vitio Deus sejunctus est, et vitio natura caret, et mysterium in homine Deum, non in vitio natum tradit, et hominis unas est in vitam ingressus, per quem quod genitum est, editur in vitalem hanc lucem, ecquam aliam isti in vitam introeundi ratione:n Deo præscribunt? Nam, quod Deum potentia sua invisere debuisse naturam in 'vitio ægrotantem judicant, recte sentiunt: quod autem visendi modum improbant, ignorant, omnem corporis fabri cain eodem esse honoris ac pretii loco, et nihil eorum, quæ vitam assecuta sunt, yt despectum aut turpe reprehendi; omnia enim humanorum membrorum instrumenta tendunt ad unum illum finem, ut homo conservetur in vita. Pars igitur eorum præsentem vitam tuetur, quæ ac varios usus ta

distributa sunt, ut homo per illa sentiendi agendique τέτακται, ὁ δὲ σκοπός ἐστι τὸ διαμένειν ἐν τῇ ζωῇ muneribus fungatur. Pars est ad procreandum τὸ ἀνθρώπινον. Τὰ μὲν οὖν λοιπὰ τῶν ὀργάνων accommodata, quæ prospicit in futurum, naturæque successionem subministrat. Quare si consideratur utilitas, quonam illorum, quæ in honore suit hæc inferiora, vel potius si recte loqui volumus, quonam illorum non snperiora judicentur? Neque enim per oculos, neque per linguam, aeque per aliud sentiendi instrumentum genus nostrum.perpetuo conservatur. Hæc enim, ut dictum est, præsentis vitæ commodis consulunt. Illa vero humani generis inmortalitatem conservant, mortisque viņi assidue nos oppugnantem quodammodo infringunt, debil:tant, atque irritam faciunt. Seniper_enim quod deficit, novo partu instaurat natura. Quæ cum ita sint, quid absurdi mysterium nostrum amplectitur, si quibus instrumentis cum morte natura decertat, iis ex pura Virgine Deus humanæ vitæ conjunctus est? Τί οὖν ἀπρεπὲς περιέχει ἡμῶν τὸ μυστήριον, εἰ διὰ ἀνθρωπίνῳ βίῳ, δι' ὧν ἡ φύσις πρὸς τὸν θάνατον μάχεται· Ex eadem oratione. τὴν παροῦσαν συνέχει τῶν ἀνθρώπων ζωήν, ἀλλά πρὸς ἄλλην ἐνέργειαν μεμερισμένα, δι' ὧν ἡ αἰσθητι κή τε καὶ ἐνεργητική δύναμις οἰκονομεῖται· τὰ δὲ γεννητικὰ τοῦ μέλλοντος ἔχει τὴν πρόνοιαν δι' ἐπυ· τῶν τῇ φύσει τὴν διαδοχὴν ἀντεισάγοντα. Εἰ ν πρὸς τὸ χρειώδες βλέποις, τίνος ἂν εἴη τῶν τιμίων εἶναι νομιζομένων ἐκεῖνα δεύτερα; τίνος δὲ οὐκ ἐν προτιμότερα κατὰ τὸ εὔλογον κρίνοιτο; Οὐ γὰρ όφθαλμῷ, καὶ ἀκοῇ, καὶ γλώσσῃ, ἢ ἄλλῳ τινὶ τῶν αἰσθητηρίων πρὸς τὸ διηνεκὲς τὸ γένος ἡμῶν διεξ. άγεται. Ταῦτα γὰρ, καθὼς εἴρηται, τῆς παρούσης ἐστὶν ἀπολαύσεως. 'Αλλ' ἐν ἐκείνοις ἡ ἀθανασία συντηρείται τῇ ἀνθρωπότητι, ὡς ἀεὶ καθ' ἡμῶν ενεργοῦντα τὸν θάνατον άπρακτον εἶναι τρόπον τινὰ καὶ ἀνήνυτον, πάντοτε πρὸς τὸ λεἶπον διὰ τῶν ἐπιγινομένων ἑαυτὴν ἀντεισαγούσης τῆς φύσεως. τούτων ἐκ Παρθένου καθαρᾶς κατεμίχθη ὁ Θεὸς τῷ Ο Cur autem cum initio peccatum vigeret, non in ipso statim ortu per humanæ carnis assumptionem oppressum fuit, atque provisum ne latius serperet et propagaretur? Facilis responsio est. Quoniam is, qui natura consulebat, sapientia et providentia distulit beneficium erga nos suum. Nam et in corporis morbis cum aliquis humor corruptus meatus occupavit, medicae facultatis periti non prius adhi bent astringentia medicamenta, quam id, quod naturæ contrarium intus diffusum est, se totum effu. òɛrit, eo autém ad superficiem extracto remediis utuntur suis. Quoniam igitur malitiæ morbus sem naturam humanam invaserat, exspectavit ørbis medicus, ut omnia genera improbitatis, quæ in ipsa natura latitabant, erumperent. Idcirco non statim post cædem et fratricidium admissum a Cain hominum generi medicinam fecit. Nondum enim eorum, qui tempore Noc corrupti sunt, more bus apparuerat. Nondum gravis Sodomiticæ iniquiLalis ægritudo patefacta erat. Nondum Ægyptiorum pugna cum Deo, nondum superbia Assyrioruin, nondum a Judæis admissæ sanctorum hominum cædes, nondum alia omnia scelera atque flagitia, quæ vel litterarum monumentis consignals, vel silentio præterita sunt, exstiterant, cum variis amodis peccati radix in hominum voluntatibus serperet. Posteaquam igitur malitia pervenit ad summum, hominesque nullum sceleris genus intentatum reliquerunt, tunc optimus medicus remediun, quo totam ægritudinem curaret, adhibult, liæc fuit causa, quamobrem non exorienti, sed perfecto jam morbo mederi voluit. Quod si quis rationibus nostris non acquiescit, quia post medicamentum adhibitum adhuc peccando grassatur hominum vita, is exemplo claro communitus veritatem agnoscat. Quemadmodum enim in serpentibus videmus, si lethalem plagam in capite acceperint, non continuo simul cum ipso capite reliquas corἘκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Τί δαὶ οὐκ, ἐν ἀρχαῖς οὔσης τῆς κακίας, τὴν ἐπὶ τὸ πλέον αὐτῆς πρόοδον διὰ τῆς ἐνανθρωπήσεως ἐπετέμετο; Πρὸς τοῦτο σύντομος ὁ παρ' ἡμῖν ἐστι λόγος· Ότι σοφία γέγονε, καὶ τοῦ λυσιτελοῦντο; τῇ φύσει προμήθεια ἡ πρὸς τὴν εὐεργεσίαν ἡμῶν ἀναβολή. Καὶ γὰρ ἐπὶ τῶν σωματικών νοσημάτων, όταν τις διεφθορώ; χυμός ὑφέρπῃ τοὺς πόρους, πρὶν ἅπαν ἐπὶ τὴν ἐπιφάνειαν ἐλκυσθῆναι τὸ παρὰ φύσιν ἐγκείμενον, οὐ καταφαρμακεύεται τοῖς πυ· ανοῦσι τὸ σῶμα παρὰ τῶν τεχνικῶς μεθοδευόντων τὰ πάθη, ἀλλ' ἀναμένουσι τὸ ἐνδομυχοῦν ἅπαν ἔξω γενέσθαι, καὶ οὕτω γυμνῷ τῷ πάθει τὴν ἰατρείαν προσάγουσιν. Ἐπειδὴ τοίνυν ἅπαξ ἐνέσκηψε τῇ φύσει τῆς ἀνθρωπότητος ἡ τῆς κακίας νόσος, ἀνέμεινεν ὁ τοῦ παντὸς θεραπευτής μηδὲν ὑπολειφθῆναι τῆς πονηρίας εἶδος ἐγκεκρυμμένον τῇ φύσει. Διὰ τοῦτο οὐκ εὐθὺς μετὰ τὸν φθόνον καὶ τὴν ἀδελφοκτονίαν τοῦ Κάϊν προσάγει τῷ ἀνθρώπῳ τὴν θεραπείαν. Οὔπω γὰρ τῶν ἐπὶ Νῶς καταφθαρέντων ή κακία ἐξέλαμψεν, οὐδὲ τῆς σοδομιτικῆς παρανομίας ή χαλεπή νόσος ἀπεκαλύφθη, οὐδὲ ἡ τῶν Αἰγυπτίων θεομαχία, οὐδὲ ἡ τῶν ᾿Ασσυρίων ὑπερηφανία, οὐδὲ ἡ τῶν Ἰουδαίων κατὰ τῶν ἁγίων τοῦ Θεοῦ μιαιμο νία, οὐδὲ τὰ ἄλλα πάντα, ὅσα τε μνημονεύεται, καὶ ὅσα ἔξω τῆς ἱστορίας ἐν ταῖς καθεξής γενεαίς κατε πράχθη, πολυτρόπως τῆς τοῦ κακοῦ μίξης ἐν ταῖς τῶν ἀνθρώπων προαιρέσεσι βλαστανούσης. Επι οὖν πρὸς τὸ ἀκρότατον μέτρον ἔφθασεν ἡ κακία, καὶ οὐδὲν ἔτι πονηρίας εἶδος ἐν τοῖς ἀνθρώποις ἀτόλμητον ἦν, ὡς ἂν διὰ πάσης τῆς ἀρρωστίας προχωρήσειεν ή θεραπεία, τούτου χάριν οὐκ ἀρχομένην, ἀλλὰ τετελειωμένην θεραπεύει τὴν νόσον. Εἰ δέ τις ἐλέγχειν οίεται τὸν ἡμέτερον λόγον, ὅτι καὶ μετὰ τὸ προσαχθῆναι τὴν θεραπείαν ἔτι πλημμελεῖται διὰ τῶν ἁμαρτημάτων ὁ ἀνθρώπινος βίος, ὑποδείγματί τινι τῶν γνωρίμων ἐδηγηθήτω πρὸς τὴν ἀλήθειαν. Ωσπερ γὰρ ἐπὶ τοῦ ὄψεως, εἰ κατὰ τῆς κεφαλῆς τὴν καιρίαν λάβοι, οὐκ εὐθὺς συννεκροῦται τῇ κεφαλῇ

PANOPLIA DOGMATICA. - TIT. VII. καὶ ὁ κατόπιν ὀλκός, ἀλλ' ἡ μὲν τέθνηκε, τὸ δὲ poris partes interire, sed co jam mortuo caudam οὐραῖον ἔτι ἐψύχωνται τῷ ἰδίῳ θυμῷ, καὶ τῆς ζωτικῆς κινήσεως οὐκ ἐστέρητα!· οὕτως ἔστι καὶ τὴν κακίαν ἰδεῖν, τῷ μὲν καιρίῳ πληγεῖσαν, ἐν δὲ τοῖς λειψάνοις ἑαυτῆς ἔτι διοχλοῦσαν τὸν βίον. Ετι περὶ τῆς θείας ἐνανθρωπήσεως, τοῦ ἁγίου Μαξίμου ἐκ τῆς ἐκθέσεως τοῦ περὶ τῆς ὀρθῆς ομολογίας λόγου. adhuc propria anima muuitam vivere, nec vitali motu privari: ita malitiam licet considerare, quæ cum mortifero vulnere confecta sit, in reliquiis tamen suis vitam adhuc producit. Item de divina humana carnis assumptione, sancti Maximi, ex expositione orationis de recta eonfessione. ' Qui ab initio fuerunt verbi inspectores, ac mini - stri, unum e sancta, et ejusdem essentiæ, et beata Trinitate Filium Dei, et Deum Verbum hominem in-· duisse propter nos, et carnem humanain ex sanela, et omni ex parte gloriosa semperque virgine, et proprie ac vere Dei Genitrice Maria sibi ipst secumdum persenam ejusdem, qua nos sinus, essentiæ animatam anima, nente, rationeque prædita, qua non ictu. oculi temporisve momento prius exstiterit, sed in ipso Deo et Verbo acceperit, ut esset atque subsisteret, assumpsisse tradiderunt. Εt cum esset perfectus Deus, factum esse perfectuni hominem, nec desiisse esse Deum, propterea quod factus esset homo, quod non erat; nec prohibitum esse fieri, quod non erat homo, propterea quod mansisset id, quod erat Deus, sed cuin Deus esset, hominem esse factum. Veræ divinitatis autem et veræ humanitatis documenta atque indicia fuisse tum divina miracula, tum cruciatus et toraienta. Ac quantum ad ejus naturam atque essentiam ratione Patris attinet, nec creatum esse, nec oculis perspici, nec circumscribi, nec immutari, nec Dio veri, nec pati, nec corrumpi, et immortalem esse, et rerum omnium procreatorem. Quantum autem ad carnis ejus et nostrain naturam pertinet, eumdem et creatum esse, et pati poluisse, et circumscribi, et comprehendi, et mori; eumdem, inquam, non in eodem tamen, propter illa ex quibus, et in quibus habet, ut sit. Esse ejusdem essentiæ cum Deo et Patre, ratione divinitatis, esse ejusdem nobiscum essentiæ, ratione humanitatis. Natura seu essentia duplicem, quoniam, cum sit medius inter Deum atque homines conciliator, sic eum oporte. bat naturalem inter bæc extrema intercedentem proprietatem conservare, ut esset utrumque, qua reverà in seipso, et per seipsum terrestria cœloΟἱ ἐξ ἀρχῆς αὐτόπται καὶ ὑπηρέται γενόμενοι τοῦ λόγου τὸν ἕνα τῆς ἁγίας καὶ ὁμοουσίου καὶ μαν καρίας Τριάδος, τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ Θεὸν Λόγον ἔφασαν ἐνανθρωπῆσαι δι' ἡμᾶς, καὶ σαρκωθῆναι ἐκ τῆς ἁγίας, πανενδόξου καὶ ἀειπαρθένου Μαρίας, τῆς κυρίως καὶ κατὰ ἀλήθειαν Θεοτόκου, σάρκα ἐξ αὐτῆς ἐνώσαντα ἑαυτῷ καθ' ὑπόστασιν, τὴν ἡμῖν ὁμοούσιον, ἐν ψυχωμένην ψυχῇ λογικῇ τε καὶ νοερι οὐδ᾽ ὡς ἐν ριπῇ ἐφθαλμοῦ προϋποστᾶσαν, ἀλλ' ἐν αὐτῷ τῷ Θεῷ καὶ λόγῳ καὶ τὸ εἶναι, καὶ τὸ ὑποστῆναι λαβοῦσαν καὶ τέλειον ὄντα Θεόν γενέσθαι τέλειον ἄνθρωπον, μήτε τὸ Θεὸς εἶναι ἀποθέμενον διὰ τὸ γενέσθαι ἄνθρωπον, ὅπερ οὐκ ἦν, μήτε κωλυθέντα γενέσθαι ὅπερ οὐκ ἦν ἄνθρωπον, διὰ τὸ με μενηκέναι ὅπερ ἦν, ήγουν Θεόν· ἀλλὰ τοῦτο ὄντα, κἀκεῖνο γενέσθαι. Εκάτερόν τε ἐπαληθεύοντα, τὸ θεῖον ὁμοῦ, καὶ τὸ ἀνθρώπινον πιστοῦσθαι θαύμασι θείοις, καὶ παθήμασιν ἀνθρωπίνοις. Καὶ κατὰ μὲν τὴν ἑαυτοῦ πρὸς τὸν Πατέρα φύσιν τε καὶ οὐσίαν, ἄκτιστον, ἀόρατον, ἀπερίγραπτον, ἀναλλοίωτον, ἄτριπτον, ἀπαθῆ, ἄφθαρτον, ἀθάνατον, δημιουργὸν τῶν πάντων· κατὰ δὲ τὴν τῆς σαρκὸς αὐτοῦ φύσιν καὶ ἡμετέραν, τὸν αὐτὸν κτιστὸν, παθητών, περιγραπτών, χωρητόν, θνητὸν, τὸν αὐτὸν μὲν, οὐ κατὰ τὸ αὐτὸ δὲ, διὰ τὰ ἐξ ὧν, καὶ ἐν οἷς τὸ εἶναι ἔχει. Ομοούσιον τὸν αὐτὸν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ κατὰ τὴν θεότητα· καὶ ὁμοούσιον ἡμῖν τὸν αὐτὸν κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα. Διπλοῦν τὴν φύσιν ἤτοι τὴν οὐσίαν, διὰ τὸ μεσίτην ὄντα Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων δεῖν ἀποσώζειν κυρίως τὴν πρὸς τὰ μεσιτευόμενα φυσικὴν οικειότητα τῷ ὑπάρχειν ἀμφότερα, ὅπως αὐτῇ τῇ ἀληθείᾳ ἐν ἑαυτῷ, καὶ δι᾿ ἑαυτοῦ συνάψας τοῖς ἐπ ουρανίοις τὰ ἐπίγεια, καὶ τὴν ὑλικὴν τῶν ἀνθρώπων φύσιν, τὴν ἐκ τῆς ἁμαρτίας πολεμωθεῖσαν, τῷ θεῷ καὶ Πατρὶ προσαγαγών σωθεῖσαν, φιλιωθεῖσαν τε καὶ θεωθεῖσαν οὐκ οὐσίας ταυτότητι, ἀλλὰ δυνάμει ἀῤῥήτῳ τῆς ἐνανθρωπήσεως, θείας κοινωνούς φύσεως διὰ τῆς ἐξ ἡμῶν ἁγίας αὐτοῦ σαρκὸς, ὡς ἀπ' ἀρχῆς καὶ ἡμᾶς ἀπεργάσηται· διὸ καὶ Θεὸς ὁμοῦ καὶ ἄνθρωπος, ὁ αὐτὸς πράγματι, καὶ οὐ βουλήσει μόνη υπάρχων γινώσκηται. Οὐ διπλοῦς δὲ τὴν ὑπό στασιν, ἤτοι τὸ πρόσωπον, διὰ τὸ ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν καὶ πρὸ σαρκὸς εἶναι, καὶ μετὰ σαρκὸς μεμενηκέναι, μηδὲ μιᾶς γενομένης προσθήκης τῇ ἁγία Τριάδι, ἢ ὑφαιρέσεως ἐκ τῆς τοῦ Λόγου σαρκώσεως. Τὸν αὐτὸν παθόντα μὲν σαρκὶ ὑπὲρ ἡμῶν, διὰ παν τὸς δὲ τὸν αὐτὸν θεότητι ὄντα ἀπαθὴ καὶ διαμένοντα. Ὥστε καὶ τὴν σωτηρίαν εἶναι τὴν ἡμετέραν ἐν τῷ θανάτῳ τοῦ μονογενούς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ (ω παραδόξου μ.στηρίου καὶ ἀνεκφράστου!) καὶ τὴν θεϊκὴν τῆς οὐσία; αὐτοῦ πρὸς τὸν Πατέρα stibus devinciret et conjungeret, ct hominum naturam ex materia constantem, quæ a peccato expugnata devictaque fuerat, ad Deum et Patrem, liberam, et salvam, Deique amantem, et divinitate affectam non eadem essentiæ ratione, sed sancta assumpte a se carnis potestate, quæ explicari non potest, divinitatis factam participem secum adducoret: ut qui ab initio nos etiam procreavit Deus, idem et homo non consilio et voluntate solum, sed re ipsa esse cognoscatur. Nec tamen esse hypostasi, seu persona duplicem, quandoquidem, ut unus et idem erat, antequam carnem assumeret, sic post carnem assumptam pernansit, cum ex Verbi humanitate nihil accesserit, nihil decesserit sanctæ Trinitati. Carne quidem pro nobis cruciatum,

EUTHYMUI ZIGABENI et mortem csse perpessum, eundem tamen om- δόξαν τε καὶ λαμπρότητα διηνεκώς μένειν ἀνελάτ nino divinitate nullis cruciatibus aut affectionibus τωτον. obnoxium permansisse, ut et salus essèt nostra in morte unigeniti Filii Dei (o mirabile mysterium, et omnem dicendi vim superans!) et divinæ essentiæ ejus apud Patrem gloria et splendor perpetuo sine ulla imminutione permaneret. Ejusdem. Magnum assumptæ a Deo carnis mysterium semper mysterium manet, non solum quia, dum facultati eorum, qui servantur, proportione videtur respondere, majus quam prae se fert, arcanum babet reconditum; verum etiam quia id ipsum, quod apparet, magis occultum et secretum est quam ut ulla ratione, quomodo sit, percipi valeat. Deus enim essentia sublimior, ratione essentiam superunte sumpsit essentiam, et pro hominibus (tantum ejus in homines amor fuit!) ex hominum essentia factus hono, modum, quo factus est, arcanum retinet, quippe qui supra morem, et vim, et intelligentiam humanam factus est homo. Ejusdem. ut Τοῦ αὐτοῦ. Τὸ μέγα τῆς θείας ἐνανθρωπήσεως μυστήριον ἀεὶ μένει μυστήριον, οὐ μόνον ὅτι συμμέτρως τῇ δυο νάμει τῶν ὑπ' αὐτοῦ σωζομένων ἐκφαινόμενον ἔχει μεῖζον τοῦ ἐκφανθέντος τὸ κεκρυμμένον, ἀλλ' ὅτι καὶ αὐτὸ τὸ φανὲν ἔτι μένει πάμπαν ἀπόκρυφον οὐδενὶ λόγῳ καθώς έστι γινωσκόμενον. Ο γὰρ θεὸς ὑπερούσιος ὤν, ὑπερουσίως οὐσιώθη· καὶ ὑπὲρ ἀνθρώπων ὡς φιλάνθρωπος ἐκ τῆς τῶν ἀνθρώπων ού σίας ἄνθρωπος γεγονώς, τὸν τοῦ πῶς ἄνθρωπος γέγονε τρόπον μένει κεκτημένος ἀνέκφαντον, ὡς ὑπὲρ ἄνθρωπον άνθρωπος γενόμενος. Τοῦ αὐτοῦ. Ecquis tantum excellit dicendi facultate, audeat, aut possit explicare, quomodo comprehenBus sit Deus? quomodo caro sine semine generata sit? quomodo sine corruptione mulieris partus exstiterit? quomodo virgo nullo intercedente bomine mater evaserit? quomodo mater partu virginitatem non solvente virgo permanserit? et ut extremo loco, quod primum est, dicam, quomodo Deus factus sit homo? et quod najus mysterium continet, quomodo per essentiam secundum personaun in carne exsistens, per essentiam secundum personam totus semper in Patre fuerit? Quomodo et totus sit natura Dena, et tatus natura ita factus sit homo, ut nec divinam nec humanam naturam abjiceret, sed ambas sine confusione conjuncias conservaret? Hæc fides sola comprehendit, quæ mentem et cogitationem superantia verbis nequeunt demonstrari. Τίς τοσοῦτον δυνάμει, λόγου θαῤῥῶν ἐξειπείν δυ νήσεται, πῶς γέγονε Θεοῦ σύλληψις; πῶς γένεσις σαρκὸς ἄνευ σπορᾶς; πῶς γέννησις δίχα φθορᾶς; πῶς ἡ Παρθένος μήτηρ οὐ μεσολαβήσαντος ἀνδρός; πῶς ἡ μήτηρ Παρθένος, τῷ τόκῳ μὴ λυθείσης της παρθενίας; καὶ ἵνα τὸ πρῶτον τελευταῖον εἶπα πῶς ὁ Θεὸς ἄνθρωπος γίνεται; καὶ τὸ μυστηριωδία στερον, πῶς οὐσιωδῶς ἐν σαρκὶ καθ᾽ ὑπόστασιν ὁ κατ' ουσίαν ὑποστατικῶς ὅλος ἀεὶ μένων ἐν τῷ Πα τρί; Πῶς καὶ ὅλος ἐστὶ θεὸς κατὰ φύσιν, καὶ ὅλος γέγονεν ἄνθρωπος, κατὰ φύσιν, μήτε τὴν θείαν φύ σιν, μήτε τὴν ἀνθρωπίνην ἠρνημένος, ἀλλ' ἀσυγ χύτως ἡνωμένας αὐτὰς τηρῶν; Ταῦτα πίστις μόνη χωρεῖ τῶν ὑπὲρ νοῦν καὶ λόγον ὑπάρχοντα πραγμάτων ὑπόστασις, καὶ ἀναπόδεικτος γνώσις. Ejusdem. Adam a divino mandato recedens, in causa fuit, ut hominis principium sit cum voluptate, finis cum dolore. Nam cum voluptate gignitur, cum dolore moritur. Christus autem, Tactus obediens, alium ex Spiritu ortum) hominibus largitus est, cujus initium a dolore quidem excolendæ virtutis et laboribus nascitur, finis autem voluptatem et quietem conseΤοῦ αὐτοῦ. Ὁ μὲν 'Αδάμ, παρακούσας τῆς θείας ἐντολῆς, ἐξ ἡδονῆς ἄρχεσθαι τὴν γένεσιν τῶν ἀνθρώπων, καὶ καταλήγειν εἰς ὀδύνην ἐποίησε. Δι' ἡδονῆς μὲν γὰρ ή σπορά, δι' ἐδύνης δὲ ὁ θάνατος. Ὁ δὲ Χριστός, ὑπήκοος γενόμενος, ἄλλην γένεσιν πνευματικὴν ἐχαρίσατο τοῖς ἀνθρώποις, ἐξ ὀδύνης μὲν καὶ πό νῶν τῶν τῆς ἀρετῆς ἀρχομένην, εἰς ἡδονὴν δὲ καὶ quitur. Quamobrem et ipse, cum vellet home leri, ἀνάπαυσιν καταλήγουσαν. Διὸ καὶ αὐτὸς ἐνανθρωquamvis semine noluerit generari, mortem tamen perferre voluit, non ut voluptatis, quæ nulla fuerat, esset poena, sed ut nos damnatos absolveret et morte̱sua mortem nostram interimeret, et conciliaret nobis immortalitatem. Ejusdem. Equum fuit, ut Deus, qui natura et bonus, et sapiens, et justus, et potens est, neque uti bonus hominis a se procreati despiceret infirmitatem, et uti sapiens ejus curandæ rationem cognitam haberet, et uti justus eos, qui volentes servituti sese subjecerant, nulla violentia in libertatem vindicaret, et uti potens ad hoc perficiendum vires et facultatem obtineret. πῆσαι βουληθεὶς τὴν διὰ σπορᾶς οὐ προσήκατο γέν νεσιν, τὸν δι᾽ ὀδύνης δὲ θάνατον ὑπέμεινεν, οὐχ ὡ; ἐπιτίμιον ἡδονῆς, ἀλλ' ὑπὲρ ἡμῶν τῶν καταδίκων, καὶ ἵν᾿ ὁ θάνατος αὐτοῦ. θάνατος τοῦ ἡμετέρου θανάτου γένηται καὶ πρόξενος ἀθανασίας. Τοῦ αὐτοῦ. Εδει τὸν Θεὸν ἀγαθὸν, καὶ σοφὸν, καὶ δίκαιον, καὶ δυνατὸν ὄντα κατὰ φύσιν, ὡς μὲν ἀγαθὸν μὴ παριδεῖν τοῦ οἰκείου πλάσματος τὴν ἀσθένειαν· ὡς δὲ σοφὸν γινώσκειν τὸν τρόπον τῆς Ιατρείας ἡμῶν· ὡς δίκαιον δὲ μὴ τυραννικὴν ποιήσασθαι τὴν ἐλευ θερίαν τῶν δεδουλωμένων εκουσίως τοῖς δαίμοσιν ὡς δυνατὸν δὲ μὴ ἀτονῆσαι πρὸς τὴν τῆς Ιατρείας ἐκπλήρωσιν,

Τοῦ αὐτοῦ. Τὸ μὲν ἀγαθὸν τοῦ Θεοῦ δείκνυσιν αὐτὸ τὸ μὴ παριδεῖν, ὡς εἴρηται· τὰ δὲ σοφὸν αὐτοῦ δ' ὑπὲρ νοῦν καὶ λόγου τρόπος τῆς ἐνανθρωπήσεως αὐτοῦ. Τέ λειος γὰρ ὢν Θεός, τέλειος γέγονεν ἄνθρωπος, ἐν ὑποστάσει μια μενουσῶν τῶν δύο φύσεων, ηνωμέν ναν μὲν, μὴ συγκεχυμένων δέ· τὸ δὲ δίκαιον ἡ πρόσληψις τοῦ παθητοῦ τῆς φύσεως. Ανέλαβε γὰρ τὴν καταπολεμηθεῖσαν ἀνθρωπίνην φύσιν μετὰ τῶν ἐκαβλήτων παθῶν αὐτῆς. Τὰ γὰρ διαβεβλημένα γνωμικά εἰσιν, ἀλλ' οὐ φυσικά. Καὶ οὐ δι' ἑτέρου, ἀλλὰ δι' αὐτῆς κατεπολέμησε τὸν ἡμᾶς καταπολεμήσαντα διάβολον, τῷ ὁμοίῳ τὸ ὅμοιον, ἀνασωζόμε νος. Τὴν δὲ δύναμιν αὐτοῦ παρίστησι τὸ δυνηθῆναι τὸν Θεὸν γενέσθαι ἄνθρωπον· τί γὰρ τούτου μείζον; ἔτι δὲ καὶ ἡ χορηγία τῶν εὐεργεσιῶν τῶν ἐναντίων, οἷς αὐτὸς ἔπαθε. Διὰ πάθους γὰρ ἀπάθειαν, καὶ διὰ πόνων ἄνεσιν, καὶ διὰ προσκαίρου θανάτου ζωὴν ἀϊδιον ἡμῖν ἐδωρήσατο, καὶ ταῖς ἑαυτοῦ κατὰ σάρκα στερήσεσι τὰς ἕξεις τῆς ἡμῶν φύσεων ἀνεκαίνισεν. TIT. VII. Ejusdem. Hllud declarat, ut dictum est, bonitatem Dei, qual non respexit humanam imbécillitatem. Modus ille omni mente rationeque præstantior, quo nostram carnem assumpsit, ipsius indicat sapientiam. Nam qui perfectus est Deus, factus est homo perfectus, ita manentibus in una hypostasi sive persona dualus naturis, ut sine confusione copularentur. Natu ræ ad pariendum idoneæ susceptio, ipsius justitiam demonstrat. Suscepit enim humanam naturam victam cum omnibus ejus affectionibus, quæ tamen essent a culpa liberæ. Nam quæ cum peccato conjunctæ sunt, non sunt naturales, sed voluntariæ. Et per hanc, non autem per aliud quidquam, diabolum, qui de nobis victoriam reportaverat, profigavit, et vicit, et re simili similem conservavit. Potentiam ill¡us ostendit, quod Deus potuit homo feri. Quid enim hoc majus? Deinde, quod illis, quæ passus est contraria subministravit. Pro imbɛcillitate enim summum robur, pro laboribus quietem pro brevi morte vitam largitus est sempiter- nam. Pro iis denique quibus ipse in carne sua privatus est, ea quæ natura nostra amiserat, recuperavit Τοῦ αὐτοῦ. Ο τοῦ Θεοῦ Λόγος, ἅπαξ κατὰ σάρκα γεννηθείς, ἀὶ κατὰ πνεῦμα γεννᾶται τοῖς βουλομένοις, ὡς σώμα μὲν ἔχων τους τρόπους τῶν ἀρετῶν, ὡς ψυ χὴν δὲ τοὺς ἐν πνεύματι λόγους τῶν ὄντων, ὡς γοῦν δὲ τὴν θεολογικὴν μυσταγωγίαν. Τοῦ αὐτοῦ. Ὁ χωρὶς ἁμαρτίας ἐνανθρωπήσας πάντως χωρὶς τῆς εἰς θεότητα μεταβολής θεώσει τὸν ἄνθρωπον καὶ τοσοῦτον αὐτὸν ἀναβιβάσει δι' ἑαυτὸν, ὅσον ἑαυ τὸν κατεβίβασε διὰ τοῦτον, ὥσπερ ὁ μέγας Από στολο; ἔλεγε, τοῖς αἰῶσι τοῖς ἐπερχομένοις τὸν εἰς ἡμᾶς ὑπερβάλλοντα πλοῦτον τῆς τοῦ Θεοῦ χρηστότητος δειχθήσεσθαι. Τοῦ αὐτοῦ. Καθάπερ τὸ λευκὸν τῆς Κρέας καταχρωσθέν χρώματα πορφύρας οὐκ ἔστι δίχρωμον ἀλλὰ μονό χρωμον· οὕτως ἄρα καὶ ἐν τῷ προβλήματι, θεω θέντος τοῦ ἀνθρωπίνου νοῦ, οὐ δύο ηγεμονικά εἰσι, Θεὸς καὶ νοῦς, ἀλλ᾽ ἐν, ὁ θεώρας τὸν νοῦν θεός. Ετι περὶ τῆς θείας ἐνανθρωπήσεως, τοῦ Δαμα σκηνοῦ. Κεφαλ. ξς'. Αγγελος Κυρίου ἀπεστάλη πρὸς τὴν ἁγίαν Παρθένον ἐκ Δαυϊδικῆς φυλῆς καταγομένην, καί φησι πρὸς αὐτὴν, Χαῖρε, πεχαριτωμένη, ο Κύριος μετά τοῦ. Ἡ δὲ διεταράχθη ἐπὶ τῷ λόγῳ. Καί φησι πρὸς αὐτὴν ὁ ἄγγελος· Μὴ φοβοῦ, Μαριάμ. Ευρες γὰρ χάριν παρὰ Κυρίῳ, καὶ τάξῃ υἱὸν, καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰησοῦν. Αὐτὸς γὰρ σώσει τὸν λαὸν αὐτοῦ ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν. Τὸ 1ησοὺς γὰρ Σωτὴρ ἐρμηνεύεται. Τῆς δὲ διαπορούσης, Πώς ἔσται μοι τοῦτο, ἐπεὶ ἄνδρα οὐ γινώσκω; πάλιν φησὶ πρὸς αὐτὴν ὁ ἄγγελος· Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σὲ, καὶ δύναμις Υψίστου επι σκιάσει σοι. Διὸ καὶ τὸ γεννώμενον ἅγιον κλη PATROL. GR. CXXX. Ejusdem. Dei Verbum carne semel generatum spiritu volentibus semper generatur. Mores virtulesque quasi corpus ejus constituunt, sermones in spiritu habiti lanquam animam, mentem vero theologica contemplatio. Ejusdem. Qui sine peccato factus est homo omnino sine mutatione in divinitatem hominem divinum efficiet. Eumque per se tantum extollet, quantum per illum sese submisit. In sæculis enim futuris, ut ait Apostolus, patefient excellentes divitia bonitatis erga nas Dei. Ejusdem. Quemadmodum in lana candida, si colore purpuræ imbuatur, non duo sint, sed unus color, sie in mente humana a Deo ɔssumpta, divinaque reddita, non duo sunt principes Deus, et mens, sed unus qui mentem divinam reddidit Deus. Item`de divina humanæ carnis assumptione Damiasceni, cap. 66. Angelus Domini ad sanctam Virginem e Davidie tribu genus ducentem missus: Ave, inquit, gratia plena, Dominus tecum. His ill. cum esset pertur bata, rursum ait angelus ad eam: Ne timeas, Maτία; invenisti enim gratiam apud Deum. Et paries flium, et vocabis nomen ejus Jesum. Ipse enim salvum faciet populum suum a péccatis eorum. Jesus enim siguifcat Servatorem. Illa autem haesitante, dicenteque: Quomodo fet istud, quoniam virum non cognosco? rursum angelus ad eam dixit: Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Allissimt obumbrabit tibi: ideoque, et quod nasce:ur ex le sanctum vocabitur Filius Dei. Αt illa, Ecce, inquit,

ancilla Domini. Fiat mihi secundum verbum tuum '. θήσεται Υιός Θεοῦ. Ἡ δὲ πρὸς αὐτόν, Ιδού ή Post assensum igitur sanctæ Virginis, Spiritus sanclus ex sermone Domini quem angelus dixerat descendit in eam, ipsamque purgavit, et vim illi ad suscipiendam Verbi divinitatem, et ad generandum præbuit. Et tune ei in sua maneus hypostasi Dei altissimi sapientia, et virtus, Filius Dei, ejus. dem essentiæ cum Patre tanquam divinum semen obumbravit, sibique ex castis et purissimis ejus sanguinibus compegit (carnem animatam anima, ratione, menteque prædita, primitias nostræ massæ, non semine, sed divino artificio per Spiritum sanctum: figura non paulatim per accessiones perfecta, sed uno eodemque momento temporis absoluta. Ipsum autem Dei Verbum ita cum carne conjunctumn est hypostasi, ut simul et caro fuerit, et Dei Verbi caro. Simul et caro fuerit animata ratione menteque prædita, et Dei Verbi caro animata ratione menteque prædita. Itaque non. hòminem Deum esse factum, sed Deum factum esse hominem dicimus. Nam qui natura perfectus est Deus, idein natura factus est homo perfectus, non natura mulatus, nec dispositionis speciem præbens, sed assumpia ex sancta Virgine carne ratione menteque animata, quæ in ipso habebat, ut es· set, et cum ipso erat per hypostasim conjuncta sing confusione, sine immutatione, sine inversione. Neque enim divinitatis suæ naturam in carnis naturam convertit, neque carnis suæ naturam in suæ divinitatis naturam commutavit. Neque ex divina sua natura, et ex natura quain suscepit, humana, “ naturam unaṁ compositam reddidit. Ejusdem. Cap. 68. Hæ voces, divinitas et humanitas, essentiam sive naturam significant. Illæ vero, Deus et homo, modo essentiaut indicant, ut cum dicimus:˜Deus essentia est, quæ comprehendi non potest: et Deus est unus; modo personas declarant, de quibus ita dicitur, ut species de suis individuis, quemadinoduni in eo Scripturæ loco: Propterea unxit te Deus, Deus tuus s. Ecce cnim hic Patrem et Filium signifcavit. Et cum legis in alio loco: Homo quidam eral in regione Ausitide 3. Job enim solus iudicatur. Quoniam ¡gitur in Domino uostro Jesu Christo duas naturas agnoscimus, et unam tantumn personam, quæ ex utraquè constat natura: proinde cum naturas contemplamur, divinitatem et humanitem dicimus. Quando autem ex natura constantem personam, si ex utraque natura constare consideretur, eamı lum Christum, tum Deum, tum hominem ex æquo et Deum hominem factum nominamus. Sin ex una, tum Deum duntaxat et Filium Dei, tum hominem solum appellamus. Et aliquando quidem ex sublimioribus rationibus, aliquando autem ex humilioribus consideratur. Unus enim est, sive hoc, sive illo modo similiter exsistat. Jurn cum divinitatem dicimus, eam humanitatis proprietatibus non denomi- * Luc. }, Psal. XLIV, 8. 'Job 1, 1. δούλη Κυρίου γένοιτό μοι κατὰ τὸ ῥῆμά σου. Μετὰ οὖν τὴν συγκατάθεσιν τῆς ἁγίας Παρθένου Πνεῦμα ἅγιον ἐπῆλθεν ἐπ' αὐτήν, κατὰ τὸν τοῦ Κυ ρίου λόγον, ὃν εἶπεν ὁ ἄγγελος, καθαῖρον αὐτὴν, καὶ δύναμιν δεκτικὴν τῆς τοῦ Λόγου θεότητος παρ ἐχον, ἅμα δὲ καὶ γεννητικήν. Καὶ τότε ἐπεσκίασεν αὐτὴν ἡ τοῦ Θεοῦ τοῦ Ὑψίστου ἐνυπόστατος σοφία καὶ δύναμις, ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ τῷ Πατρὶ ὁμοού σιος, οἱονεὶ θεῖος σπόρος, καὶ συνέπηξεν ἑαυτῷ ἐκ τῶν ἁγνῶν καὶ καθαρωτάτων αὐτῆς αἱμάτων σάρκα ἐναψυχωμένην ψυχῇ λογικῇ τε καὶ νοερά, ἀπαρχὴν τοῦ ἡμετέρου φυράματος, οὐ σπερματικῶς, ἀλλὰ δημιουργικώς διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, οὗ ταῖς κατὰ μικρὸν προσθήκαις απαρτιζομένου τοῦ σχέ ματος, ἀλλ᾽ ὑφ᾽ ἐν τελειωθέντος. Αὐτὸς δὲ ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος ἐχρημάτισε τῇ σαρκὶ ὑπόστασις, ὥστε ἄμπ σὰρξ, ἅμα Θεοῦ Λόγου σὰρξ, ἔμψυχος, λογική τε καὶ νοερά. Διὸ οὐκ ἄνθρωπον θεωθέντα λέγομεν, ἀλλὰ Θεὸν ἐνανθρωπήσαντα. "ν γὰρ φύσει τέλειος Θεός, γέγονε καὶ φύσει τέλειος άνθρωπος ὁ αὐτὸς, οὐ τραπεῖς τὴν φύσιν, οὐδὲ φαντάσας τὴν οίκονομίαν, ἀλλὰ τῇ ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου ληφθείσῃ 20 γικῶς τε καὶ νοερῶς ἐνεψυχωμένῃ σαρκὶ, καὶ ἐν αὐτῷ τὸ εἶναι λαχούσῃ ἐνωθεὶς καθ' ὑπόστασιν ἀσυγχύτως, καὶ ἀναλλοιώτως, καὶ ἀτρέπτως, μή μεταβαλὼν τὴν τῆς θεότητος αὐτοῦ φύσιν εἰς τὴν τῆς σαρκὸς οὐσίαν, μήτε μὴν τὴν οὐσίαν τῆς σαρ κὸς αὐτοῦ εἰς τὴν τῆς θεότητος αὐτοῦ φύσιν, οὐδὲ ἐκ τῆς θείας αὐτοῦ φύσεως, καὶ ἧς προσελάβετο ἀνθρωπίνης φύσεως μίαν φύσιν ἀποτελέσας σύν θετον. Τοῦ αὐτοῦ. Κεφάλαιον ξη'. Τὸ μὲν τῆς θεότητος καὶ τῆς ἀνθρωπότητας ὄνομα τῶν οὐσιῶν ἐστιν, ἤτοι φύσεων παραστατική τὸ δὲ Θεὸς καὶ ἄνθρωπος καὶ ἐπὶ τῆς οὐσίας τάτ τεται· ὥσπερ ὅταν λέγομεν, Θεός ἐστιν ἀκατάληπτος οὐσία, καὶ ὅτι εἷς ὁ Θεός. Λαμβάνεται δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ὑποστάσεων, ὡς τοῦ μερικωτέρου δεχομένου τὰ τοῦ καθολικωτέρου όνομα· ὡς ὅταν φησὶν ἡ Γραφή, Διὰ τοῦτο έχρισέ σε ὁ Θεὸς, ὁ Θεός σου, ίδου γὰρ τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν ἐσήμανε· καὶ ὡς ὅταν λέγῃ, "Ανθρωπός τις ἦν ἐν χώρᾳ τῇ Αὐσίτιδι· τὸν γὰρ Ἰὼβ μόνον ἐδήλωσεν. Ἐπὶ γοῦν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἐπειδὴ δύο μὲν τὰς φύσεις γινώσκομεν, μίαν δὲ τὴν ὑπόστασιν ἐξ ἀμφοτέρων σύν θετον, ὅταν μὲν τὰς φύσεις ἀναθεωρῶμεν, θεότητα καὶ ἀνθρωπότητα καλοῦμεν· ὅταν δὲ τὴν ἐκ φύσεως συντεθεῖσαν ὑπόστασιν, ποτὲ μὲν ἐκ τοῦ συναμφο τέρου Χριστὸν ὀνομάζομεν, καὶ Θεὸν καὶ ἄνθρωπον κατὰ ταὐτὸν, καὶ Θεὸν σεσαρκωμένον· ποτὲ δὲ ἐξ ἑνὸς τῶν μερῶν Θεὸν μόνον, καὶ Υἱὸν Θεοῦ, καὶ ἄνθρωπον μόνον, καὶ υἱὸν ἀνθρώπου· καὶ ποτὲ μὲν ἐκ τῶν ὑψηλῶν μόνων, ποτὲ δὲ ἐκ τῶν ταπεινῶν μόνων. Εἰς γάρ ἐστιν ὁ κἀκεῖνο, καὶ τοῦτο ὑπάρχων ὁμοίως. Θεότητα μὲν οὖν λέγοντες, οὐ κατονομάζου μεν αὐτῆς τὰ τῆς ἀνθρωπότητος ἰδιώματα· οὐ γὰρ

PANOFLIA DOGMATICA. TICA. TIT. VII. φαμεν θεότητα παθητὴν ἢ κτιστήν· οὔτε δὲ τῆς namus. Neque enim dicimus divinitatem pati, aut σαρκός, ἤτοι τῆς ἀνθρωπότητος κατηγοροῦμεν τα creatam esse. Nec rursum de carne aui μπινασί τῆς θεότητος ἰδιώματα. Οὐ γάρ φαμεν σάρκα, ήτοι ἀνθρωπότητα ἄκτιστον. Ἐπὶ δὲ τῆς ὑποστάσεως, κἂν ἐκ τοῦ συναμφοτέρου, κἂν ἐξ ἑνὸς τῶν μερῶν ταύτην ονομάσωμεν, ἀμφοτέρων τῶν φύσεων τὰ Ιδιώματα αὐτῇ ἐπιτίθεμεν. Καὶ γὰρ ὁ Χριστός, {παρ ἐστὶ τὸ συναμφότερον, καὶ Θεὸς καὶ ἄνθρωπος λέγεται, καὶ κτιστὸς καὶ ἄκτιστος, καὶ παθητὸς καὶ ἀπαθής. Καὶ ὅταν ἐξ ἑνὸς τῶν μερῶν Υἱός Θεοῦ καὶ Θεὸς ὀνομάζηται, δέχεται τὰ τῆς συνυφε - στηκυίας φύσεως ιδιώματα, ἤτοι τῆς σαρκὸς, Θεὸς παθητο; όνομαζόμενος, καὶ Κύριος τῆς δόξης ἐσταυ ρωμένος, οὐ καθὸ Θεὸς, ἀλλὰ καθὸ ἄνθρωπος ὁ αὐτῆς. Καὶ ὅταν ἄνθρωπος, καὶ υἱὸς ἀνθρώπου όνομάζηται, δέχεται τὰ τῆς θείας ουσίας ἰδιώματα καὶ 13 εὐχήματα, παιδίον προαιώνιον, καὶ ἄνθρωπος ἄναρχα, οὐ καθὸ παιδίον, καὶ ἄνθρωπος, ἀλλὰ καθό θεὸς ὢν προαιώνιος γέγονεν ἐπ' ἐσχάτων παιδίον. Καὶ οὗτός ἐστιν ὁ τρόπος τῆς ἀντιδόσεω;, ἑκατέρας τάσεως ἀντιδιδούσης τῇ ἑτέρᾳ τὰ ἴδια διὰ τὴν τῆς Προστάσεως ταυτότητα καὶ τὴν εἰς ἄλληλα αὐτῶν Περιχώρησιν. Κατὰ τοῦτο δυνάμεθα εἰπεῖν περὶ Χριστού, οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. Καὶ ὁ ἄνθρωπος τύπος ἄκτιστός ἐστι, καὶ ἀπαθὴς, καὶ ἀπερίγραπτος.. + Τοῦ αὐτοῦ. Κεφάλ. σ. Θα πᾶσα ἡ θεία φύσις ἐν μιᾷ τῶν ἑαυτῆς ὑποστάσεων ηνώθη πάσῃ τῇ ἀνθρωπίνη φύσει, καὶ οὐ μέρος μέρει. Αναγκαῖος οὖν ὁ λόγος, καὶ τῶν λεγόντων ἐπὶ τῆς ἁγίας καὶ ὁμοουσίου Τριάδος τρεῖς μερικὰς οὐσίας. Τὰ κοινὰ καὶ καθολικά κατηγοροῦνται τῶν αὐτοῖς Οποκειμένων μερικῶν. Κοινὸν τοίνυν ἡ οὐσία, μετ ρεπὸν δὲ ἡ ὑπόστασις. Μερικὸν δὲ, οὐχ ὅτι μέρος μὲν τῆς φύσεως ἔχει, μέρος δὲ οὐκ ἔχει· ἀλλὰ μερικόν τῷ ἀριθμῷ, ὡς ἄτομον· ἀριθμῷ γάρ, καὶ οὐ φύσει διαφέρειν λέγονται αἱ ὑποστάσεις. Κατηγορεῖται δὲ ἡ οὐσία τῆς ὑποστάσεω;, διότι ἐν ἑκάστῃ τῶν ὁμοειδών ὑποστάσεων τελεία ἡ οὐσία ἐστί. Διὸ οὐ διαφέρουσιν ἀλλήλων αἱ ὑποστάσεις κατ' ουσίαν, ἀλλὰ κατὰ τὰ συμβεβηκότα, άτινά εἰσι τὰ χαρακτηριστικά ιδιώ μετα· χαρακτηριστικὰ δὲ ὑποστάσεως, ἀλλ᾽ οὐ φύσεως. Καὶ γὰρ τὴν ὑπόστασιν ὁρίζονται οὐσίαν μετά συμβεβηκότων. Ὥστε τὸ κοινὸν μετὰ τοῦ Βιάζοντος ἔχει ἡ ὑπόστασις, καὶ τὸ καθ᾿ ἑαυτὴν υπάρξει. Η ουσία δὲ καθ᾿ ἑαυτὴν οὐχ ὑφίσταται, ἀλλ' ἐν ταῖς ὑποστάσεσι θεωρεῖται. Πασχούσης τοίτον μιᾶς τῶν ὑποστάσεων, πᾶσα ἡ οὐσία, καθ᾽ ἦν ἡ ὑπόστασις πεπονθέναι λέγεται, ἐν μιᾷ τῶν ἑαυτῆς ὑποστάσεων, οὐ μέντοι γε ἀνάγκη πάσας τὰς ὁμοειδεῖς ὑποστάσεις συμπάσχειν τῇ πασχούσῃ ὑποστά αι. Ούτω τοίνυν ὁμολογοῦμεν τὴν τῆς θεότητος φύσ αν πάσαν τελείαν εἶναι ἐν ἑκάστῃ τῶν ἑαυτῆς ὑπο στάσεων, πᾶσαν ἐν Πατρὶ, πᾶσαν ἐν Υἱῷ, πᾶσαν ἐν Αγίω Πνεύματι. Διὸ καὶ τέλειος Θεὸς ὁ Πατήρ, τέ- › Baruch. 111, 38, tate divinitatis proprietates enuntiamus. Quandoquidem nec carnem, nec humanitatein increatam appellamus. Αt persona, sive ex una, sive ex utraque parte nominemus, uiriusque naturæ proprietates attribuimns. Etenim Christus, quema.Imodum utrunque est, sic etiam dicitur, tum Deus et bono, tum creatus et increatus, tum pati et non pati. Quin etiain cum ex una tantum parte, vel Deus aut Filius Dei nominatur, conjunctæ sibi naturæ seu carnis suscipit proprietates. Itemque Deus passus, et Dominus gloriæ affixus cruci, non quatenus Deus, sed quatenus homo, dicitur: vel homo, aut filius homíuis vocatur, essentiĉe divinæ proprietates et dignitates admittit, vocaturque puerulus ante saecula, et homo sine principio, non quatenus est puerulus aut homo, sed quatenus Deus exsistens ante sæcula in novissimis natus est sæculis. Aique hæc quidem est ratio mutuæ alteruæque attributionis utriusque naturæ, quæ suas utraque proprieta- ‹tes alteri vicissim præbet, propterea quod, unanı et camdem personam constituunt, seque mutuo comprehendunt. Ex quo.fit, ut de Christo poss'inus dicere: Hic Deus noster.in terra visus est, et cum hominibus versatus '. Εt: Hic homo nec creatuis est, nec patitur, nec ullo termino circumscribitur. Ejusdem. Cap. 70. Tolam divinam naturam in una suarum personarum toti humanæ naturæ conjunctam esse, non axiem partem parti. Quæ quidem oratio necessaria est etiam adversus illos, qui in sancta et ejusdem essentiæ Trinitate tres asserunt esse şin- ·gulares essentias. Quæ commune, et universum, ac veluti totum quiddam constituunt, ea de subjectis sibi partibus dicuntur. Itaque cum essentia commune et universum quiddamn sit, ac totius' rationem obtineat, persona autem pars (pars, inquam, non quod naturæ partem habeat, partem non habeat, sed numero pars, ut individuum; numero enim, uon natura personæ differunt) essentia dicitur de persona, quoniam in unaquaque ejusdem speciei personarum est essentia perfecta. Quamobrem personæ essentia non differunt inter so, sed aceidentibus, accidentia voco characteres, ac notas illas proprias, quæ personam, non autem essentiam designant. Sic enim personam deßiniunt, ut sit essentia cum accidentibus conjuncta. Quare persona habet id, quod est commune cum propria nota copulatum. Essentia autem non per se subsistit, sed in personis consideratur. Itaque cum una patitur personaruin, omnis essentia, per quam est persona, in una suarum personarum dicitur passa. Nec tamen sequitur necessario, ut omnes ejusdem speciei personæ simul cum illa, quæ passa est, ipsæ quoque passas dicantur. Sic ergo confitemur, 10tam Divinitatis naturam in singulis personis suis

esse perfectam, totam in Palre, totam in Filio, to- Λ λειος Θεὸς ὁ Υἱός, τέλειο; Θεὸς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. tam in Spiritu sancto. Quocirca et perfectus Deus est Paler, et perfectus Deus est Filius, et perfectus Deus est Spiritus sanctus. Sic Iten in humanitate assumpta ab uno sanctæ Trinitatis Deo Verbo totam et perfectam divinitatis naturam, in una suarum personarum, toti humanæ naturæ, non autem partem parti fuisse conjunctam dicinus. Nam, ut divinus inquit Apostolus, In ipso inhabitat omnis plenitudo divinitatis. corporaliter ', id est, in carne ejus. Ει Pauli discipulus in rebus divinis explicandis excellent'ssimus Dionysius, Se tolam, inquit, in una suarum personarum communicavit. Nec tamen cogemur dicere, omnes seu tres sanctæ divinitatis personas omnibus humanitatis personis secundum personas esse conjunctas. Nulla enim alia, nisi approbationis et voluntatis ratione Pater, et Spiritus sanctus as_sumptæ à Deo Verbo humanitati communicarunt. Totam vero divinitatis essentiam toti humanæ naturæ conjunctam asserimus, quia nihil eorum quæ naturæ nostræ Deus Verbum inseruit, cum initio ros procrearet, dimisit, sed omnia suscepit, nem pe corpus, animam, mente rationeque praditam, et eorum proprietates (animal énim, quod harum aliqua parte caret, non est homo). Tolum enim totus assumpsit, et lotus toli conjunctus est, ut toti salutem largiretur. Quod enim non esset assumptum foret incurabile. Conjunctum igitur est carni Verbum Dei, et Deus per mentem inter Dei puritatem, et carnis crassitudinem intercedentem. Nam animæ quidem carnisque princeps est mens, utpote purissima ipsius animæ pars, Deus autem ipsius mentis, quæ cum cedit præstantiori, principatum ostendit suum. Sic autem cum præstantiori conjungitur, atque illi obsequitur, ut faciat quaecunque, voluntas divina præscribit. Mens est divinitatis sibi per personam conjunctæ locus, quemadmodum et caro. Non autem simul inhabitat, ut opinionis errore decipiuntur hæretici, qui, Quo modo, inquiunt, quod unum tantum modium capit, duos modios continebit? Errant imperiti, quia ratione corporea dijudicant ea, quæ a materia sunt remotissima. Quomodo enim Christus dicetur perfeclus Deus, et homo perfectus, et ejusdem cum Patre et nobiscum essentiæ, si partem divinæ naturæ cum parte naturæ humanæ in se ipso conjungat? Porro dicimus naturam nostram à mortuis surrexisse, et in cœlum ascendisse, et sedisse ad dexteram Patris, non quod omnes omnium hominum personæ surrexerint, et ad dexteram Patris consederint, sed quod omnis natura nostra hæc in Christi persona sit consecuta. Nos, inquit divinus Apostolus, consurgere et consedere fecit in Christo *. Præterea diciinus conjunctionem hanc ex communibus essentiis confectam. Nam ominis essentia ut commune atque universum quiddam omnes sibi subjectas per- • Col. 11, * Ephes. 11, 6, Οὕτω καὶ ἐν τῇ ἐνανθρωπήσει τοῦ ἑνὸς τῆς ἁγίας Τριάδος Θεοῦ Λόγου φαμὲν πᾶσαν καὶ τελείαν τὴν φύσιν τῆς θεότητος ἐν μιᾷ τῶν ἑαυτῆς ὁποστάσεων ἑνωθῆναι πάσῃ τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει, καὶ οὐ μέρος μέρει. Φησὶ γοῦν ὁ θεῖος Απόστολος, ὅτι 'Εν αὐτῷ κατοικεῖ πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος σωμα τικῶς, τουτέστιν ἐν τῇ σαρκὶ αὐτοῦ. Καὶ ὁ τούτου φοιτητής, καὶ πολὺς τὰ θεῖα Διονύσιος, ὅτι ὁλικῶς ἡμῖν ἐν μιᾷ τῶν ἑαυτῆς ἐκοινώνησεν υποστάσεων. Οὐ μὴν δὲ λέγειν ἀναγκασθησόμεθα πάσας τάς ὑποστάσεις τῆς ἁγίας θεότητος, ἤτοι τὰς τρεῖς, πάν σαις ταῖς τῆς ἀνθρωπότητος ὑποστάσεσι καθ' ὑπό στασιν ἡνῶσθαι. Κατ' οὐδένα γὰρ κεκοινώνηκε λό γον ὁ Πατήρ, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τῇ σαρκώσει τοῦ Θεοῦ Λόγου, εἰ μὴ κατ᾽ εὐδοκίαν καὶ βούλησιν. Πάσῃ δὲ τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει φαμὲν ἐνωθῆναι πᾶσαν τὴν τῆς θεότητος οὐσίαν, ὅτι οὐδὲν ὧν ἐνεφύτευσε τῇ ἡμετέρα φύσει ὁ Θεὸς Λόγος, ἀρχῆθεν πλάσας ἡμᾶς ἐνέλιπεν, ἀλλὰ πάντα ἀνέλαβε, σῶμα, ψυχήν νοερὰν καὶ λογικὴν, καὶ τὰ τούτων ἰδιώματα. Τ γὰρ ἑνὸς τούτων ἀμοιροῦν ζῶον, οὐκ ἄνθρωπος, Ολον γὰρ ὅλος ἀνέλαβε με, καὶ ὅλος ὅλῳ ἡνώθη, ἵν᾿ ὅλῳ τὴν σωτηρίαν χαρίσηται. Τὸ γὰρ ἀπρόσλη στον αθεράπευτον. "Ηνωται τοίνυν σαρκὶ διὰ μέσω τοῦ ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ καὶ Θεὸς, μεσιτεύοντος Θεού καθαρότητι, καὶ σαρκὸς παχύτητι. Ηγεμονικὸν γὰρ ψυχῆς καὶ σαρκὸς ὁ νοῦς, τῆς ψυχῆς τὸ καθαρώτα τον. ᾿Αλλὰ καὶ νοῦ ὁ Θεός. Καὶ ὅτε μὲν παραχωρεί. ται ὑπὸ τοῦ κρείττονος, τὴν οἰκείαν ὁ νοῦς ἡγεμον γίαν ἐνδείκνυται, ἐκνικᾶται δὲ, καὶ ἔπεται τῷ κρείττονι, καὶ ταῦτα ἐνεργεῖ & βούλεται ἡ θεία θέα λησις. Χωρίον ὁ νοῦς γέγονε τῆς καθ' ὑπόστασιν αὐτῷ ἡνωμένης θεότητος· ὥσπερ δὴ καὶ ἡ σὰρξ οὐ σύνοικος, ὡς ἡ τῶν αἱρετικῶν ἐναγὴς πλανάται οἴησις. Οὐ γὰρ ἂν μεδιμναίον λέγουσα, χωρήση διμέδιμνον, σωματικῶς τὰ ἄλλα κρίνουσα. Πῶς δὲ Θεός τέλειος, καὶ ἄνθρωπος τέλειος, καὶ ὁμοούσιος τῷ Πατρὶ καὶ ἡμῖν ὁ Χριστὸς λεχθήσεται, εἰ μέρος τῆς θείας φύσεως μέρει τῆς ἀνθρωπίνης ἐν αὐτῷ ἤνωται φύσεως; Λέγομεν δὲ τὴν φύσιν ἡμῶν ἔγεγέρθαι ἐκ τῶν νεκρῶν, καὶ ἀνεληλυθέναι καὶ κεκαθικέναι ἐκ δεξιῶν τοῦ Πατρὸς, οὐ καθὸ πᾶσαι αἱ τῶν ἀνθρώπων αποστάσεις ἀνέστησαν, καὶ ἐκάθισαν ἐκ δεξιῶν τοῦ Πατρὸς, ἀλλὰ καθὰ πᾶσα ἡ φύσις ἡμῶν ἐν τῇ τοῦ Χριστοῦ ὑποστάσει. Φησὶ γοῦν ὁ θεῖος Απόστολος, Συνήγειρε καὶ συνεκάθισεν ἡμᾶς ἐν τῷ Χριστῷ. Καὶ τοῦτο δέ φαμεν, ὅτι ἐκ κοινῶν οὐσιῶν ἡ ἕνωσις γέγονε. Πᾶσα γὰρ οὐσία κοινή ἐστι πασῶν τῶν ὑπ' αὐτῆς περιεχομένων ὑποστάσεων, καὶ οὐκ ἔστιν εὑρεῖν μερικὴν καὶ ἰδιάζουσαν φύσιν, ήτοι οὐσίαν. Ἐπεὶ ἀνάγκη τὰς αὐτὰς ὑποστάσεις καὶ ὁμοουσίους καὶ ἑτεροουσίους λέγειν· καὶ τὴν ἁγίαν Τριάδα καὶ ὁμοούσιον, καὶ ἑτεροούσιον κατὰ τὴν θεότητα λέγειν. Ἡ αὐτὴ τοίνυν φύσις ἐν ἑκάστη τῶν ὑποστάσεων θεωρεῖται. Καὶ ὅτε εἴπωμεν τὴν φύσιν τοῦ Λόγου σεσαρκῶσθαι, κατὰ τοὺς μακαρίους

TIT. VII. ᾿Αθανάσιον καὶ Κύριλλον, την θεότητά φαμεν ἡνῶσθαι senas complectitur. Nec licet naturam sive csseσαρχί. Διὸ οὐ δυνάμεθα εἰπεῖν. Ἡ φύσις τοῦ Λόγου ἔπα tiam ullam singularem, privatamque reperire. Sic θεν· οὐ γὰρ ἔπαθεν ἡ θεότης ἐν αὐτῷ. Λέγοντες δὲ enim esset necessarium, personas ipsas essentiæ τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν πεπονθέναι ἐν τῷ Χριστῷ, οὐ et ejusdem esse, et diversæ. Et sanctam Trinitaπάσας τὰς τῶν ἀνθρώπων ὑποστάσεις ἐμφαίνομεν, tem ejusdem esse, diversæque essentiæ quantum ἀλλὰ τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει ὁμολογοῦμεν πεπονθέναι pertinet ad divinitatem. Eadem igitur natura in τὸν Χριστόν. Ωστε φύσιν τοῦ Λόγου λέγοντες αὐτὸν singulis personis consideratur. Et quando dicimus, τὸν Λόγον σημαίνομεν. Ο δὲ Λόγος καὶ τὸ κοινὸν Verbi naturam carnem assumpsisse, divinitatem τῆς οὐσία; κέκτηται, καὶ τὸ ἰδιάζον τῆς ὑπου ex beatorum Athanasii, Cyrillique sententia carni στάσεως. esse conjunctam affirmamus. Quamobrem non posenim divinitas in ipso passa est. Dicentes avtemi omnes hominum personas significamus, sed in sumus dicere Verbi naturam esse passam, neque mataram bumanam fuisse passam in Christo, non natura humana Christum esse passum confitemur. Quare cum Verbi naturam dicimus, ipsum Verbum indiramus. Verbum aútem et essentiæ communitatem obtinet, et personæ proprietatem. Τοῦ αὐτοῦ Κεφάλαιον οπ'. στάσεως. Περὶ τῆς μιᾶς τοῦ Θεοῦ λόγου συνθέτου υποEjusdem. Cap. 71. De una Dei Verbi composila persona. Eumdem igitur etiam post humanam carnem assumptam unum Filium Dei, et Filium hominis, unum Christum, unum Dominum, unigenitum Filium, et Verbum Dei, Jesuin Dominum nostrum confitemur, duos ipsius ortus venerantes, UHUM quidem ex Patre ante sæcula omni causa et ratione tum temporis, tum naturæ superiorem, alterum autem in novissimis temporibus propter nos, et ex nobis, et supra nos. Propter nos, quia propter salutem nostram; ex nobis, quia ex muliere natus est homo legitimo partus tempore; supra nos, quia sine semine, ex Spíritu sancto, et sancta Τσιγαροῦν ὁμολογοῦμεν αὐτὸν ἕνα Υἱὸν Θεοῦ καὶ μετὰ τὴν ἐνανθρώπησιν, καὶ Υἱὸν ἀνθρώπου τὸν αὐ τόν· ἕνα Χριστὸν, ἕνα Κύριον, τὸν μονογενῆ Υἱὸν καὶ λόγον τοῦ Θεοῦ, Ἰησοῦν τὸν Κύριον ἡμῶν, δύο αὐτοῦ τὰς γεννήσεις σέβοντες, μίαν μὲν τὴν ἐκ Πα τρός προαιώνιον ὑπὲρ αἰτίαν καὶ λόγον καὶ χρόνον καὶ φύσιν· καὶ μίαν τὴν ἐπ' ἐσχάτων δι' ἡμᾶς, καὶ καθ' ἡμᾶς, καὶ ὑπὲρ ἡμᾶς. Δι' ἡμᾶς, ὅτι διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν· καθ᾿ ἡμᾶς, ὅτι γέγονεν ἄνθρωτις ἐκ γυναικὸς, καὶ χρόνῳ κυήσεως· ὑπὲρ ἡμᾶς, ὅτι οὐκ ἐκ σπορᾶς, ἀλλ' ἐξ ἁγίου Πνεύματος καὶ τῆς Αγίας Παρθένου ὑπὲρ νόμον κυήσεως· οὐ Θεὸν αὐτὸν μόνον κηρύττοντες γυμνὸν τῆς καθ' ἡμᾶς ἀνθρωπό. Virgine, supra pariendi legem. Nec Deum solum τ τητος, οὐδὲ μὴν ἄνθρωπον μόνον ψιλοῦντες αὐτὸν τῆς θεότητος, οὐκ ἄλλον καὶ ἄλλον, ἀλλ᾽ ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν ὁμοῦ Θεόν τε καὶ ἄνθρωπον· Θεὸν τέλειον, καὶ ἄνθρωπον τέλειον· ὅλον Θεὸν, καὶ ὅλον ἄνθρωπον· διὰ τοῦ εἰπεῖν, τέλειον Θεὸν καὶ τέλειον ἄνθρωπον, τὸ πλῆρες καὶ ἀνελλιπές δηλοῦντες τῶν φύσεων· διὰ δὲ τοῦ εἰπεῖν, ὅλον Θεὸν καὶ ὅλον ἄνθρωπον, τὸ μοναδικὸν δεικνύντες τῆς ὑποστάσεως. Καὶ μίαν δὲ φύσιν τοῦ Θεοῦ Λόγου σεσαρκωμένην ὁμολογοῦμεν, διὰ τοῦ σεσαρκωμένην τὴν τῆς σαρκὸς οὐσίας σημαίνοντες, κατὰ τὸν μακάριον Κύριλλον. Καὶ σεσάρκωται τοίνυν δ Λόγος, καὶ τῆς οἰκείας αυλότητος οὐκ ἐξέστηκε. Καὶ ὅλος σεσάρχεται, καὶ ὅλος ἦν ἀπερίγραπτος. Σμικρύνεται σωματικῶς καὶ συστέλλεται. Και θεϊκῶς ἐστιν ἀπερίγραπτος, οὐ συμπαρεκτεινομένης τῆς σαρκὸς αὐτοῦ τῇ ἀπεριγράπτη θεότητι. Ολος μὲν οὖν ἐστι Θεὸς τέλειος, οὐχ ὅλον δὲ Θεός· οὐ γὰρ μόνον Θεὸς, ἀλλὰ καὶ ἄνθρωπος. Καὶ ὅλος ἄνθρωπος τέλειος, οὐχ ὅλον δὲ ἄνθρωπος. Οὐ μόνον γὰρ ἄνθρωπος, ἀλλὰ καὶ Θεός. Τὸ μὲν γὰρ \ ὅλον φύσεως ἐστι παραστατικὸν, τὸ δὲ ὅλος ὑποστά σεως· ὥσπερ τὸ μὲν ἄλλο φύσεως, τὸ δὲ ἄλλο; ὑπο στάσεως. Ἐν πᾶσι μὲν ἦν, καὶ ὑπὲρ τὰ πάντα, καὶ ἐν τῇ γαστρὶ τῆς Θεομήτορος, ἀλλ᾽ ἐν ταύτῃ ἐνερ γεία σαρκώσεως. Ιστέον δὲ ὡς, εἰ καὶ περιχωρεῖν ἐν ἀλλήλαις τὰς τοῦ Κυρίου φύσεις φαμέν, ἀλλ᾽ οἴδαμεν ὡς ἐκ τῆς θείας φύσεως ή περιχώρησις γίνεται. Αὕτη μὲν γὰρ διὰ πάντων διήκει, καθώς βούλεται, καὶ περιχωρεῖ, δι' αὐτῆς δὲ οὐδέν. Καὶ αὕτη μὲν τῶν ipsum prædicamus a nostra sejunctum humanitate, nec solum hominem remotuin a divinitate, nec alium atque alium, sed unum et eumdem, simul Deum atque hominem, Deum perfectum et perfectum hominem, totum Deum et totum hominem, eumdem totum Deum etiam cum carne sua, et totum hominem etiam cum summa divinitate, ut dicentes, perfectum Deum et perfectum hominem, absolutam et nulla re deficientem naturarum plenitudinem ostendamus, dicentes autem, totum Deim et totum hominem, unicam et singularem personam declaremus. Unam item Dei Verbi naturam carnein assumpsisse confitemur, id est, carnis essentiam, ut beatus Cyrillus intelligit. Carnem igitur Verbum assumpsit, néc tamen a natura sua recessit matériæ experte. Et cum totam carnem assumpserit, totum tamen nullo termino circumscribitur. Corpore minuitur atque contrahitur, et divinitate non circumscribitur: cum ejus caro super divinitate, quæ circumscribi non potest, non extendatur. Totus ergo perfectus est Deus, non totum autem Deus; neque enim solum Deus, sed etiam home, Et totus homo perfectus, non autem totum homo; neque enim solum homo, verum etiam Deus. Ut totum quidem naturam constituat, totus autem personam, itemque naturæ sit aliud, alius autem personæ. In omnibus erat, et super omnia etiam in utero divinæ Genitricis, in hoc tamen ca potissimum actione, qua carnem inducbat. Flud

sciendum est, quamvis dicamus Domini naturas & οἰκείων αὐχημάτων τῇ σαρκὶ μεταδίδωσι, μένει δὲ αὐτὴ ἀπαθὴς, καὶ τῶν τῆς σαρκὸς παθῶν ἀμέτοχος. Εἰ γὰρ ὁ ἥλιος, ἡμῖν τῶν οἰκείων ἐνεργειῶν μεταδιδούς, μένει τῶν ἡμετέρων ἀμέτοχος, πόσῳ μᾶλλον ὁ τοῦ ἡλίου δημιουργός; ☐ inter se mutuo commeare, id tamen a natura divina proficisci. Ipsa enim, ut vult, per omnia commeat, transit, ac penetrat, per ipsam vero nihil. Atque ipsa quidem dignitates suas carni sic elargitur, ut nihil patiatur, et carnis affectionum expers maneat. Nam si nobis sol actiones impertit suas, et a nostris nihil accipit, quanto magis id solis auctor ipse præstabit? Ejusdem. Cap. 75. De natura in specie et individuo considerata, et differentia copulationis, et carnis assumptionis. Τοῦ αὐτοῦ. Κεφάλαιον, οι Περὶ τῆς ἐν εἴδει, καὶ ἐν ἀτόμῳ θεωρουμένης φύσ σεως, καὶ διαφορᾶς, καὶ ἑνώσεως, καὶ σαρ κώσεως. Η φύσις ἢ ψιλῇ θεωρίᾳ κατανοεῖται, καθ' ἑαυτὴν γὰρ οὐχ ὑφέστηκεν, ἢ κοινῶς ἐν πάσαις ταῖς ὁμοειδέσιν ὑποστάσεσι ταύτας συνάπτουσα καὶ λέγεται ἐν τῷ εἴδει θεωρουμένη φύσις· ἡ ὁλικῶς ἡ αὐτὴ ἐν Natura vel cogitatione sola, et nuda considera. tur, per se enim non subsistit, vel communiter in omnibus ejusdem speciei personis, eas ipsas conjungens. Εt dicitur in specie, aut communiter considerata natura, eadem, quæ assumptis acci- προσλήψει συμβεβηκότων ἐν μιᾷ ὑποστάσει, καὶ λέdentibus în una persona. Et dicitur în individuo considerata natura, quæ tamen eadem est ac ca quæ in specie consideratur. Deus igitur Verbum carnem assumens neque nuda et sola cogitatione comprehensam naturam accepit (neque enim id esset carnem assumere, sed decipere et carnis assumptionem contingere, neque naturam illam, quæ in specie consideratur; neque enim pcrsonas omnes accepit, sed naturam in individuo, quæ, eadem est cum illa, quæ est in specie (primitias enim accepit nostræ massæ), non per se subsistentem, et quæ prius esset individuum, ut sic ab ipso assumeretur, sed qua in sua ipsius exsisteret persona. Nam ipsa Dei Verbi hypostasis sive persona, carnis hypostasis sive persona exstitit. Atque ° γεται ἐν ἀτόμῳ θεωρουμένη φύσις, ἡ αὐτὴ οὖσα τη ἐν τῷ εἴδες θεωρουμένῃ. Ο οὖν Θεὸς Λόγος σαρκω θεὶς οὔτε τὴν ἐν ψιλῇ θεωρίᾳ κατανοουμένην φύσιν ἀνέλαβεν· οὐ γὰρ σάρκωσις τοῦτον, ἀλλ᾽ ἀπάτη καὶ πλάσμα σαρκώσεως· οὔτε τὴν ἐν τῷ εἴδει θεωρουμέν νην· οὐ γὰρ τὰς ὑποστάσεις πάσας ανέλαβεν, ἀλλὰ τὴν ἐν ἀτόμῳ, τὴν αὐτὴν οὖσαν τῇ ἐν τῷ εἴδει. Απαρχὴν γὰρ ἀνέλαβε τοῦ ἡμετέρου φυράματος, οὐ καθ᾿ ἑαυτὴν ὑποστᾶσαν καὶ ἄτομον χρηματίσασαν πρότερον, καὶ οὕτως ὑπ' αὐτοῦ προσληφθεῖσαν, ἀλλ' ἐν τῇ αὐτοῦ ὑποστάσει ὑπάρξασαν. Αὕτη γὰρ ἡ ὑπόστασις τοῦ Θεοῦ Λόγου ἐγένετο τῇ σαρκὶ ὑπόστα σις, καὶ κατὰ τοῦτο ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο, ἀτρέπτως δηλαδή, καὶ ἡ σὰρξ Λόγος ἀμεταβλήτως, καὶ ὁ Θεὸς άνθρωπος. Θεὸς γὰρ ὁ Λόγος, καὶ ὁ ἄνθρωπος Θεός διὰ τὴν καθ᾽ ὑπόστασιν ἔνωσιν. Ταὐτὸν οὖν ἐστιν εἰ· πεῖν φύσιν τοῦ Λόγου καὶ τὴν ἐν ἀτόμῳ φύσιν. Ούτε γὰρ τὸ ἄτομον, ήγουν τὴν ὑπόστασιν. κυρίως καὶ μόνως δηλοί, οὔτε τὸ κοινὸν τῶν ὑποστάσεων, ἀλλὰ τὴν κοινὴν φύσιν ἐν μιᾷ τῶν ὑποστάσεων θεωρού μένην καὶ ἐξεταζομένην. Αλλο μὲν οὖν ἐστιν ἔνω σις, καὶ ἄλλο σάρκωσις. Η μὲν γὰρ ἔνωσις μόνην δηλοῖ τὴν συνάφειαν, πρὸς τί δὲ γέγονεν ή συνάφεια, οὐκ ἔτι. Ἡ δὲ σάρκωσις, ταὐτὸν δέ ἐστιν εἰπεῖν καὶ ἐνανθρώπησις, τὴν πρὸς σάρκα ἤτοι πρὸς ἄνθρωπον συνάφειαν δηλοί, καθάπερ καὶ ἡ πύρωσις τοῦ σιδήρου τὴν πρὸς τὸ πῦρ ἔνωσιν. ita Verbum caro factum est, sine incitatione tamen, et caro Verbum sine commutatione. Et Deus homo, et homo Deus, ob hanc per personam conjunctionem. Quapropter idem est dicere, naturam Verbi, et naturam in individuo. Neque enim id individuum, seu personam proprie et singulariter declarat, neque personarum communitatem, sed communem naturam, quæ in una personarum consideratur et expenditur. Aliud igitur est conjunctio, aliud carnis assumptio. Conjunctio enim solam indicat copulationem, cum quo autem fiat ipsa conjunctio non declarat. At carnis (seu quod idem est) humanitatis assumptio cum carne, sive cum homine conjunctionem demonstrat, quemadmodum et ignitio (ut ita dicam) ferri cum igne conjunctionem ostendit. Ejusdem. Cap. 84. De naturalibus et nulli crimini obnoxiis affectionibus. Præterea confitemur, eum omnes naturales et culpa carentes affectiones hominis suscepisse. Totum enim hominem, et quæ sunt hominis assumpsit omnia, præter peccatum. Hoc enim neque naturale, est, neque nobis insitum a procreatione, sed di:boli satu in libero nostro proposito nobis volentibus non autem invitis coaluit, et propagatum est, dominioque potitum. Δε At naturales et vitio culpaque vacantes affectiones sunt illæ, quæ in potestate nostra non sunt, quæ nimirum ex admissi peccati damnatione et noxa in vitam humanam irruerant, ut fames, sitis, Τοῦ αὐτοῦ. Κεφάλαιον τό. Περὶ τῶν φυσικῶν καὶ ἀδιαβλήτων παθῶν. Ομολογοῦμεν δὲ ὅτι πάντα τὰ φυσικὰ καὶ ἀδιά βλητα πάθη τοῦ ἀνθρώπου ἀνέλαβεν. Ὅλον γὰρ τὸν ἄνθρωπον, καὶ πάντα τὰ τοῦ ἀνθρώπου ἀνέλαβε, πλὴν τῆς ἁμαρτίας. Αύτη γάρ οὐ φυσική ἐστιν, οὐδὲ ὑπὸ τοῦ δημιουργοῦ ἡμῖν ἐνσπαρεῖσα, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς τοῦ διαβόλου ἐπισπορᾶς, ἐν τῇ ἡμετέρᾳ αὐτεξου σίῳ προαιρέσει έκουσίως συνισταμένη, οὐ βίᾳ ἡμῶν κρατοῦσα. Φυσικὰ δὲ καὶ ἀδιάβλητα πάθη εἰσὶ τὰ οὐκ ἐφ' ἡμῖν, ὅσα ἐκ τῆς ἐπὶ τῇ παραβάσει κατακρί σεως εἰς τὸν ἀνθρώπινον εἰσῆλθε βίον, οἷον πεῖνα, δίψα, κόπος, πόνος, τὸ δάκρυον, ἡ φθορά, ἡ τοῦ θανάτου παραίτησις, ἡ δειλία, ἡ ἀγωνία, ἐξ ἧς οἱ

TIT. VII. Ιδρώτες, οι θρόμβοι τοῦ αἵματος, ἡ διὰ τὸ ἀσθε- lassitudo, dolor, lacryma, interitus, mortis causa Ας τῆς φύσεως ὑπὸ τῶν ἀγγέλων βοήθεια, καὶ τὰ τοιαῦτα, ἅτινα πᾶσι τοῖς ἀνθρώποις φυσικῶς ἐνυπάρχουσι. Πάντα τοίνυν ἀνέλαβεν, ἵνα πάντα ἁγιάσῃ. Αμέλει τὰ φυσικὰ ἡμῶν πάθη καὶ κατὰ φύσιν καὶ ὑπὲρ φύσιν ἦσαν ἐν τῷ Χριστῷ. Καὶ κατὰ φύσιν μὲν ἐκινεῖτο ἐν αὐτῷ, ὅτι παρεχώρει τῇ σαρκὶ πάσχειν τὰ ἴδια· ὑπὲρ φύσιν δὲ, ὅτι οὐ προη γεῖτο ἐν τῷ Κυρίῳ τῆς θελήσεως τὰ φυτικά· οὐδὲν γὰρ ἀναγκασμένων ἐπ' αὐτοῦ θεωρεῖται, ἀλλὰ πάντα ἐπίτια. θέλων γὰρ ἐπείνησε, θέλων εδίψησε, θέλων Καλίασε, θέλων ἀπέθανε. Limor, angor, ex quo sudores, sanguinis gulla, angelorum propter naturæ imbecillitatem subgidium et consolatio, hæc et alia id genus, quæ omnibus naturaliter, omnia suscepit, ut omnia prorsus sancta redderet. Naturales autem omnes affectiones, et ex natura, et supra naturam erant in Christo. Ex natura enim in eo movebantur, cum permittebat carni, ut quae propria illius sunt, pateretur atque sentiret. Supra naturain vero, quoniam naturales in Domino motus ct affectiones ejus voluntati non imperabant. Nibil ein in eo coactum, invitum, et necessarium consideratur, sed omnia voluntaria. Volens enim ceriit, volens sitivit, volens timuit, volens mortuus est. Τοῦ αὐτοῦ. Κεφάλαιον ιζ'. Ejusdem. Cap. 97. Διὰ τί ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἐνηνθρώπησε, καὶ οὐχ ὁ Cur Filius Dei carnem humanam assumpserit, nou Πατὴρ, οὐδὲ τὸ Πνεῦμα. Πατὴρ ὁ Πατὴρ, καὶ οὐχ Υἱός. Υἱὸς ὁ Υἱὸς, καὶ ο Πατήρ. Πνεῦμα ἅγιον τὸ Πνεῦμα, καὶ οὐ Πατὴρ, αλλό Υιός. Η γὰρ ιδιότης ἀκίνητος. Η πῶς ἂν Πότης μείναι, κινουμένη καὶ μεταπίπτουσα; Διὰ τοῦτο ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ Υἱὸς ἀνθρώπου γίνεται, ἵνα μείνῃ ἡ ἰδιότης ἀκίνητος. Υἱὸς γὰρ ἂν τοῦ Θεοῦ, γιὸς ἀνθρώποις γέγονέ, σαρκωθεὶς ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου, καὶ οὐκ ἐκστὰς τῆς υλικής ιδιότητος. Ὅτι περὶ τῆς θείας ἐνανθρωπήσεως. Ετέρων Πατέρων. Πατρ μένον κατὰ χώραν ἐνοῦται καὶ τῷ σιδέρης, πολλῷ μᾶλλον καὶ ὁ παντοδύναμος μένων ἀκ!- G τητας ενώθη τῷ προσλήμματι, καὶ ὅλος ἦν ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὅλος ἦν ἐν τῷ προσλήμματι. Υπερφυής οὖν ὁ τοιοῦτος λόγος, διότι ὁ Υἱὸς καὶ Λόγος ὑπερφυής. autem Pater, aut Spritus sanctus. Pater est Pater, non Filius. Filiusest Filias, non Pater. Spiritus sanctus est Spiritus sanctus, non Pater aut Filius. Proprietas enim immobilis est. Quæ si moveatur et concidat, quomodo proprietas permanebit? Idcirco Filius Dei fit hominis Filius, ut proprietas firma et immobilis maneat. Nam cum sit Filius Dei, factus est Filius honinis, ita carnem assumens ex Virgine, ut non recederet a Filii proprietate. Item de divina humanæ carnis assumptione. A.to rum Patrum. Si ignis in suo loco manens cum ferro conjungitur, mundo magis ille, qui est omnipotens,immo bilis manens assumptæ carui conjunctus est, ut qui Lotus erat in Patre, totus in illa esset assumptio - ne. Quæ quiden ratio si naturæ vim superat, nil mirum est, quando Filius et Verbum ipsa est patura praestantius. Si mens animæ corpus incolenti conjuncta quolibet progreditur ipsam animam non derelinquens, et impenetrabilis (ut ita dicam) per omnia commeat et penetrat, supervacaneum est dubitare, quomodo Filius, et Deus nec Patrem relinquens, nec cœlum deserens in terram descenderit, et cum nequeat comprehendi, sit ab anima et corpore comprehensus. Nam si res procreata hanc obtinet Είπερ ὁ νοῦς ψυχῇ συνδεδεμένος ένοικούσῃ σώματι, μηδέποτε ταύτην ἀπολιμπάνων ἔνθα βούλεται πρόεισι, καὶ ἀνεκφοιτήτως, ἵν' οὕτως εἴπω, φοιτᾷ πανταχοῦ, περίεργον ἀπορεῖν, πῶς ὁ Υἱὸς καὶ Θεὸς μὴ λιπὼν τὸν Πατέρα καὶ τοὺς οὐρανοὺς κατῆλθεν εἰς γῆν, καὶ ἐχώρητος ὤν, εχωρήθη ψυχῇ καὶ σώματι. Εἰ γὰρ τὸ κτίσμα τοιοῦτον, ὁ κτίσης ὁποῖος ὁ τῷ κτίσματι τοῦτο δοὺς τὸ θαυμαστήν τε καὶ ἀνερμήνευτον; potestatem, qualis erit procreator ipse, aamirabilis hujus, quæ verbis explicari non potest, elargibor? Ο Λόγος καὶ Θεὸς ὅλος σεσάρκωται, καὶ ὅλος ἐστὶν ἀπερίγραπτος. Διὰ τοῦτο καὶ ἐν τῷ κόλπῳ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἦν, καὶ ἐν τῇ νηδύς τῆς Θεομήτο μ;· ἐκεῖνο μὲν ὡς ἀπερίγραπτος, τοῦτο δὲ ὡς σε αρχωμένος. Σαρκούμενος ὁ Λόγος καὶ Θεὸς καὶ ἐν τοῖς πᾶσιν ἦν, ὡς πάντα πληρῶν καὶ ὑπὲρ τὰ πάντα, ὡς ἀπερίγραπτος καὶ πᾶσιν ἀχώρητος, καὶ ἐν τῇ γαστρὶ τῆς Θεομήτορος ἦν ἐνεργείᾳ σαρκώσεως καὶ ἀπεριγράπως, καὶ ἐν τῷ προσλήμματι ἦν ἑνώσει σαρκὸς καὶ ὁμοίως ἀπεριγράπτως. Ἐνηνθρώπησε δὲ δι' ἡμᾶς, καὶ καθ' ἡμᾶς, καὶ ὑπὲρ ἡμᾶς, ὅτι διὰ τὴν ἡμετέ Tolum Verbum, qui Deus est, carnem assumpsit, et totum nequit comprehendi. Quamobrem et totum simul in utero divinæ Matris, illic, ut nullo termino comprehensum, hic autem ut indutum humana carne. Carnem assumens Verbum et Deus, et in omnibus erat, ut omnia complens, et super omnia, quia nullo termino aut loco circumscribi potest, aut comprehendi, et in utero divinæ Matris, quonian assumptionem carnis ita peragebat, ut non circumscriberetur tamen; et in ipsa assumptione propter carnis conjunctionem, quam nullo item

' molo circumscriptus elicicbat. Factus autem est ραν σωτηρίαν, καὶ ὅτι ἐκ γυναικὸς, καὶ ὅτι ἐκ homo propter nos, et ex nobis, et supra nos, quo- Παρθένου. niam et pro salute nostra, et ex muliere, el ex virgine. Jam ante mundi constitutionem ut Deus humanam carnem assumeret, præinitum erat. Nonquam autem ante sanctissimam Marian divinæ carnis assumptione dignum repertum est domicilium. Uhi artem repertum est, humanam carnem assumpsit Deus. Qui ideo in desponsa Virgine concipi voluit, ut et matrimonium cujus initium spousalia sunt, commendaret, et ei virginitate: anteponeret. Humanitas quæ per conjunctionemin una eadem - que por ona assumpta est, ex ipsa conjunctione et communione effecta divina est, statimque ab humanæ naturæ terminis non recedens, excellentes et magnificas divinitatis doles accepit, ut et vitam tribueret, et esset omnipotens, et omnia cerneret. Dicitur autem serva, et ignara, et aliis ejusmodi nominibus appellatur, si quis (ut inquit Gregorius Theologus) sola nuda cogitatione separet id, quod videtur, ab eo, quod intelligitur. In hac autem Christus obnoxius fuit naturalibus et culpa carentibus affectionibus, ut nec a propria natura discederet, et se vere carnem humanam assumpsisse confirmaret, et doloribus suis nostros curaret, et naturalibus affectionibus eas, quæ sunt præter naturam aboleret, et denique ut eas vincens ipse tanquam homo nobis simili natura secum conjunctis et cognitis victoriam ipsam largiretur. Peecatum enim non est affectio naturalis, et quæcunque ad peccatum pertinent. Ut ignis ferrym ignitum et illustre reddens frigiditatis et nigredinis ejus particeps ipse non efficitur, ita divinitas virtutem suam humanitati communicans ejus non accepit imbecillitatem. Πάλαι μὲν πρὸ καταβολῆς κόσμου προώριστο ἡ τοῦ Θεοῦ ἐνανθρώπησις, οὔπω δὲ μέχρι τῆς παν αγίας Μαρίας άξιον εὑρέθη τῆς ἐνανθρωπήσεως έρ γαστήριον. Οτε οὖν εὑρέθη, τότε καὶ ἐνηνθρώπησε. Συνελήφθῃ δὲ ἐν τῇ μεμνηστευμένη Παρθένῳ ἐν μεμνηστευμένη μὲν, ἵνα τιμηθῇ ὁ γάμος γάμου γὰρ ἀρχὴ ἡ μνηστεία· ἐν παρθένῳ δὲ, ἵνα προτιμηθῇ ἡ παρθενία. Το πρόσλημμα διὰ τὴν καθ᾽ ὑπόστασιν ἔνωσιν, καὶ τὴν ταυτότητα τῆς ὑποστάσεως, ἐξ αὐτῆς ἑνώσεως καὶ κοινωνίας θεωθὲν, μετέσχεν αὐτίκα τῶν θείων πλεονεκτημάτων καὶ μεγαλοπρεπειῶν. Καὶ τῶν μὲν ὅρων τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως οὐκ ἐξέστη, γέγονε δὲ ζωοποιὸν καὶ παντοδύναμον, καὶ πάντα εἰδός. Λέγε ται δὲ δοῦλον, καὶ ἀγνοοῦν, καὶ τὰ τοιαῦτα, ἄν τις τὸ φαινόμενον χωρήσῃ τοῦ νοουμένου, καθά φησιν ὁ Θεολόγος Γρηγόριος, ἐπινοίς δηλονότι ψιλῇ. Υπέκειτο δὲ τοῖς φυσικοῖς καὶ ἀδιαβλήτοις πάθεσιν, ὡς μὴ ἐκστὰν τῆς οἰκείας φύσεως, καὶ ἵνα ἡ ἐνανθρώ πησις πιστωθῇ, καὶ ἵνα τοῖς ἑαυτοῦ πάθεσιν ἰάσηται τὰ ἡμέτερα πάθη, καὶ τοῖς φυσικοῖς τὰ παρὰ φύσιν ἐξαφανίσῃ, καὶ συλλήβδην εἰπεῖν, ἵνα νικήσας αὐτὸς, ὡς ἄνθρωπος, καὶ ἡμῖν τοῖς ὁμοφυέσι καὶ συγγενέσι τὴν κατ' αὐτῶν χαρίσηται νίκην. Η μέντοι ἁμαρτία οὐ φυσικὸν, ἀλλὰ παρὰ φύσιν πάθος, καὶ ὅσα της ἁμαρτίας. Puritas quidem cum sordibus nostris versatur, sed ipsæ tamen sordes puritatem non inficiunt. Lux enim (inquit) in tenebris lucet, et tenebræ cam non comprehenderunt'. Nam cum tenebræ præsentia radiorum expellantur, sol tamen a tenebris non obscuratur. Unum dicitur in iis quidem, quæ sunt ejusdem essentiæ, cum eadem est natura, et diversæ personæ. Ex quo illud, Et tria ynum sunt ". In iis autem, quæ diversa sunt essentiæ. unum dicitur, cum eadem persona est, et diversæ naturæ, ex quo illud, et utrumque unum. Unum autein non natura, sona. Quemadmodum unum est ex eorum numero quæ multiplici ratione dicuntur; dicitur enim unum vel numero, ut exempli gratia, Petrus; vel specie, ut homo; vel genere, ut animal; sic etiam duo. Nam et numero dicuntur duo, ut Petrus et Paulus; et specie, ut homo et equus; et genere, ut essentia et • 1 Jean. v, 7. Advan. 1, Ὥσπερ τὸ πῦρ πυρακτοι μὲν καὶ λαμπρύνει τὸν σίδηρον, οὐ μεταλαμβάνει δὲ τῆς αὐτοῦ ψυχρότητος ἢ μελανίας· οὕτω καὶ ἡ θεότης μετέδωκε μὲν τῇ ἀνθρωπότητι τῆς οἰκείας δυνάμεως, οὐ μετέλαβε δὲ τῆς ἀσθενείας αὐτῆς. Η μὲν καθαρότης ὁμιλεῖ τῷ ἡμετέρῳ ῥύπῳ, ὁ δὲ ξύπος οὐχ άπτεται τῆς καθαρότητος. Τὸ φῶς γὰρ, φησὶν, ἐν τῇ σκοτίᾳ φαίνει, καὶ ἡ σκοτία αὐτὸ οὐ κατέλαβεν. Αφανίζεται γὰρ τῇ παρουσίᾳ τῆς ἀκτῖνος ὁ ζόφος, οὐ τῷ ζόφῳ ἀμαυροῦται ὁ ἥλιος. Τὸ ἐν ἐπὶ μὲν τῶν ὁμοουσίων λέγεται, ἔνθα ταυτό τῆς μὲν φύσεως, ἑτερότης δὲ ὑποστάσεων, ὡς τὸ καὶ τὰ τρία ἔν· ἐπὶ δὲ τῶν ἑτερουσίων, Ενθα ταυτότης μὲν ὑποστάσεων, ἑτερότης δὲ φύσεων, ὡς τὸ καὶ τὸ συναμφότερον ἐν, ἀλλ' οὐ τῇ φύσει, τῇ δὲ συνόδῳ. sed conjunctione duarum naturarum in una perὭσπερ τὸ ἐν τῶν πολλαχῶς λεγομένων ἐστὶ, λέγεται γὰρ ἐν τῷ ἀριθμῷ, ὡς ὁ Πέτρος τυχόν, καὶ ἐν τῷ εἴδει, ὡς ὁ ἄνθρωπος, καὶ ἐν τῷ γένει, ὡς τὸ ζῶον· οὕτω καὶ τὰ δύο. Λέγεται γὰρ δύο τῷ ἀριθμῷ, ὡς Πέτρος καὶ Παῦλος, καὶ δύο τῷ εἴδει, ὡς ἄνθρω πος καὶ ἵππος, και δύο τῷ γένει, ὡς οὐσία καὶ

24J PANOPLIA DOGMATICA. → TIT. VII. χρῶμα. Οταν οὖν λέγομεν τὰ δύο ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ, οὐ & color. Quando igitur duo in Christo dicimus, nou δύο τῷ ἀριθμῷ τοῦτον λέγομεν, ἀλλ᾽ ἕνα μὲν τῷ ἀριθμῷ διὰ τὴν μονάδα τῆς ὑποστάσεως, δύο δὲ τῷ είδει, τουτέστι τῇ φύσει, διὰ τὴν δυάδα τῶν φύσεων. Φησὶ γὰρ καὶ Γρηγόριος ὁ Θεολόγος ὅτι τὸ συναμφότερον ἐν οὐ τῇ φύσει, τῇ δὲ συνόδῳ. Καὶ 'Αριστοτέ λης δὲ τὴν ὕλην καὶ τὸ εἶδος ἐν μὲν λέγει τῷ ἀριθμῷ, δύο δὲ τῷ εἴδει. Ταύτας τὰς δύο χρήσεις προβλητέον κατὰ τῶν λεγόντων ὅτι ἑνὸς μὲν εἴδους πολλὰ εὐρίσκομεν άτομα, δύο δὲ εἴδη ἐπὶ ἑνὸς ἀτόμου καὶ εὐρεῖν ἀδύνατον, καὶ λέγειν, ἄλογον. Τὸ ταὐτὸν λέγεται μὲν τῇ οὐσία, ὡς Πέτρος Παύλῳ τῇ οὐσίᾳ ταυτὸν, τοῦτο δὲ καὶ φύσει ταυτὴν λέγο μεν· λέγεται δὲ καὶ τῷ γένει, ὡς βοῦς ἵππῳ τῷ γένει ταυτόν, γένος γὰρ ἀμφοῖν τὸ ἄλογον ζῶον· λέ γεται δὲ καὶ τῷ εἴδει, ὡς Τίτος Τιμοθέῳ τῷ εἴδει ταυτόν, ὑπὸ γὰρ τὸν ἄνθρωπον ἄμφω λέγεται δὲ καὶ τῷ ἀριθμῷ, ὡς τὸ πολυώνυμον ἀριθμῷ ταυ τὸν, ξίφος γὰρ, καὶ ἄορ, καὶ σπάθη ἐν τῷ ἀριθμῷ, ἐν γὰρ ἐνταῦθα τὸ ὑποκείμενον· λέγεται δὲ καὶ τῇ ἀναλογίᾳ, ὡς ὁ νοῦς τῷ ὀφθαλμῷ τῇ ἀναλογίᾳ ταυ εν, ὃ γὰρ ὀφθαλμὸς ἐν σώματι, τοῦτο νοῦς ἐν ψυχῇ· λέγεται δὲ καὶ τῇ ὑποστάσει ταυτὸν, ὡς ἐπὶ Χριστοῦ, αἱ διάφοροι γὰρ φύσεις αὐτοῦ τῇ ὑποστάσει ταυτὸν, Έχουν έν. Ἐπὶ Χριστοῦ τὰς δύο φύσεις επινοίᾳ μὲν τοῦ διωρισμένου ποσοῦ λέγομεν, ὡς ἐπινοίᾳ μόνη διαιρου μένα, πράγματι δὲ τοῦ συνεχούς, ὡς ἀδιαιρέτου; πράγματι. numero intelligimus duo, quoniam est unica persona, sed specie duo, hoc est, natura, quæ duplex in illo est. Dicit enim Gregorius Theologus, utrum que esse unum non natura, sed conjunctione, et Aristoteles materiam et formam unum esse dicit numero, specie autem duo. Duplicem hunc nsum oportet proponere adversus eos, qui unius quidem speciei multi reperiri concedunt individua, duas autem species in uno individuo nec reperiri nec dici posse contendunt. Idem dicitur vel esscntia, seu, quod idem est, natura, ut Petrus et Paulus idem natura sunt: vel genere; utriusque enim genus est animal rationis expers; vel specie, ot Titus et Timotheus idem sunt specie: nam sub homine sunt ambo; vel oumero, ut quod multa habet nonina: gladius enim, ensis, mucro idem numero, bis enim unum subjicitur; vel analogia, seu convenientia, aut proportione, ut mens et oculus idem sunt proportione. Quod enim -est oculus in corpore, idem est nens in animo; vel persona,, ut in Christo; ejus enim diversæ naturæ persona idem sunt, sive unum. Duas in Christo naturas cogitatione quidem dicimus esse discretæ quantitatis, at quæ sola cogitatione dividantur, re autem dicimus eas esse a tilatis continuæ, ut quæ re ipsa non. dividantur. Quæ diversa sunt, multis modis concursu mutuo possunt ita conjungi, ut unum sint. Vel mnistione, ut in iis, quæ liquida sunt, qualia sunt vinum et aqua. Vel acervo, ut in iis, quæ sunt arida, quale est triticum et hordeum. Vel imbibitione, ut in bumi, do et sicco, qualis est terra et aqua. Vel remistione ut in diversis farinis. Vel confusione, ut in iis, quæ liqueßun!, qualia sunt aurum et argentum, el cera et pix. Vel congruentia, ut in lapidibus. Vel appositione, ut in tabulis. Vel conjunctione, ut m jungitur. Vel essentia, ut in individuis, quales sunt Petrus et Paulus, aut aliqui vel equi, vel boves, ´aut alia animalia. Vel habitu, `ut in amicis et sententiis in unam voluntatem convenientibus. Vel Ζνωσίς ἐστι διεστώτων πραγμάτων κοινωνική συνδρομή. Γίνεται δὲ κατὰ διαφόρους τρόπους. "Η γὰρ κατὰ κρᾶσιν, ὡς ἐπὶ ὑγρῶν, οἶνου καὶ ὕδατος ἢ κατὰ σωρείαν, ὡς ἐπὶ ξηρῶν, σίτου καὶ κριθῆς· ἡ κατά φύρσιν, ὡς ἐπὶ ξηροῦ καὶ ὑγροῦ, γῆς καὶ ὕδατος· ἢ κατὰ ἀνάμιξιν, ὡς ἐπὶ διαφόρων αλεύρων ἢ κατὰ σύγχυσιν, ὡς ἐπὶ τηκτῶν, χρυσοῦ καὶ ἀργύ σω, κηροῦ καὶ πίσσης· ἢ κατὰ ἁρμονίαν, ὡς ἐπὶ λίθων· ἢ κατὰ παράθεσιν, ὡς ἐπὶ σανίδος· ἡ κατά συναλοιφήν, ὡς ἐπὶ λαμπάδος ἐκ πυρὸς προερχομένης, καὶ αὖθις ἐνουμένης· ἡ κατ' οὐσίαν, ὡς ἐπὶ ἀτό-lampade, quæ ex igne profciscitur, et rursum conμων, Πέτρου καὶ Παύλου, ἢ τινῶν ἵππων, ἢ βοῶν, ἢ ἑτέρων ζώων· ἢ κατὰ σχέσιν, ὡς ἐπὶ φίλων καὶ γνωμῶν, εἰς ἐν θέλημα συνερχομένων· ἢ κατὰ σύν θεσιν, ὡς ἐπὶ ψυχῆς καὶ σώματος. Η δὲ καθ᾽ ὑπόστο σιν ἐπὶ μόνης λέγεται τῆς ἐν Χριστῷ θεότητος compositione, ut in anima, et corpore. Vel persona, καὶ ἀνθρωπότητος. Εδογμάτισε δὲ ταύτην πρῶτος ὁ ἐν ἁγίοις Κύριλλος. Νεστορίου γὰρ κατὰ σχέσιν γεν νέσθαι τὴν ἔνωσιν τῶν ἐν Χριστῷ δύο φύσεων διο δάσκοντος, αὐτὸς ἀντικαθιστάμενος τῇ τοιαύτῃ βλασφημία τὴν καθ᾽ ὑπόστασιν εἰσήγαγε, δηλοῦσαν ὅτι κατὰ μίαν ὑπόστασιν, ἤγουν εἰς ἓν πρόσωπον, ἠνώθησαν. Εν πρόσωπον ἔσχον αἱ δύο φύσεις, καὶ οὐ δύο κατὰ τὸν λῆρον Νεστόριον. Λέγεται δὲ καὶ αὐ:ιώδης ή τοιαύτη ένωσις, ήγουν ἀληθῆς, καὶ οὐ κατά φαντασίαν. Καὶ ἄλλως δὲ καθ᾽ ὑπόστασιν ἔνωσις ἐστιν ἡ τῶν ἑτερουσίων εἰς μίαν ὑπόστασιν σύνοδος, σωζομένης ἑκάστῳ καὶ μετὰ τὴν ἕνωσιν τῆς φυσικῆς ἰδιότητος. id, quod de sola divinitate et humanitate in Christo dicitur. Hoc autem conjunctionis genus primus tradidit sanctus Cyrillus, cum repugnaret Nestorio, qui duarum in Christo naturarum copulationem habitu fieri docebat, Exsecrandæ enim illius resistens opinioni, conjunctionem, quæ fit per hypostasim sive personam, induxit, qua duæ naturæ in una persona, non autem in duabus, ut nugis suis asserebat Nestorius, copulantur. Dicitur autem hæc et per essentiam conjunctio, quod vera sit, non autem sola opinione ſingatur. Aliter etiam ea, quæ diversæ sunt essentive per unam personam sic conjunguntur, ut unum sint sua, cuique vel post conjunctionem servata proprietate.

Qua quidem conjunctio quadrat etiam animae et Τοῦτο δὲ ἁρμόσειεν ἂν καὶ ἐπὶ ψυχῆς καὶ σώματος corpori in unam coeuntibns personam, ut Damasce- εἰς μίαν ἑνωθέντων ὑπόστασιν, ὡς ὁ Δαμασκηνὸς nus edocuit. ἐδίδαξεν. Ejusdem dicitur esse personæ id, quod in una eademque persona cum alio a quo differre essentia conjungitur, ut in anima quoque fit et cor- - pore. Omnibus rebus immistus est Deus per potentiam, naturain cujusque regentem et conservantem, Filius autem et Deus cum humanitate assumpta mistus est per personam. Qua ratione Patri conjunctus est Christus, eadem et nobis conjunctus est, per naturam nimirum. Et qua ratione differt a Patre, eadem a nobis etiam difert, nempe per person.am, sibi autem per pr. nam in unum copulatur, per naturam vero dividitur. Et cum Patre quidem et nobiscum est ejusdem naturæ, non autem ejusdem personæ, secum `autem ipse ejusdem personæ, non autem ejusdem natura. In eo namque naturæ sunt duæ, et una duntaxat persona. Quando id, quod compositum est, carum partium, ex quibus constat, nominibus appellare non possIImus, tunc ipsam naturam unam absolute dicere consuevimus, ut corpus, quod ex quatuor constat elenientis, terra, aqua, aere, et igne, cum proprie nec terram, nec aquam, nec aerem, nec ignem nominare possimus, quod hæc simplicia sint, illud compositum, unam ipsam naturam corporis appellamus. Sic item hominem, cum proprie nc ani- C. mam, nec corpus, ex quibus compositus est, vocare valcamus, quod alia sit animæ, alia corporis, alia hominis definitio, unam ex utroque constantem naturam dicimus. Quanquam Scripturæ mos est, ut libertate Spiritus utens ex parte totum denominet. In Christo autem conjunctio est ejusmodi, ut verbis nequeat explicari, imo ne hominis quidem mente comprehendi. Neque enim aliam sibi personam Verbum adjunxit, sed naturam humanam ea ratione, quam ipse novit, assumpsit personæ suæ, et in se ipso, ut magis proprie dicam, supposuit. Quoniam autem ipsum, qui ex divinitate constat et humanitate, partium, quæ in ipso copulatæ sunt, nominibus proprie possumus appellare; proprie enim illum et Deum dicimus, et hominem proprie nomi namus; merito propter antedictam causam duas ipsum naturas, non autem unam, ut cætera, quæ composita sunt, dicimus, nec tres; neque enim hominem duas dicimus naturas, licet in duabus, ut demonstratum est, naturis constel. Omnis compositio ex partibus proxime componentibus nuncupatur. Itaque ut domum, non ex terra et aqua, sed ex lapidibus et lignis; honinemque non ex quatuor elementis, sed ex anima, et corpore componi dicimus; sic Christum ex diviniLate et humanitate: non enim partium partes consideramus, sed eas partes solas, quæ proximæ et summa sunt. Ομοϋπόστατον ἐστι τὸ εἰς μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ὑπόστασιν ἄλλῳ συντεθειμένον, διαφέρον δὲ πρὸς τὸ αὐτὸ κατὰ τὴν οὐσίαν, ὡς ἐπὶ ψυχῆς καὶ σώματος. Πᾶσι μὲν ἐγκέκραται ὁ Θεὸς κατὰ τὴν συνεκτι κὴν δύναμιν τῆς ἐν ἑκάστῳ φύσεως, ὁ δὲ Υἱὸς καὶ Θεὸς τῷ προσλήμματι καθ᾽ ὑπόστασιν ἐγκαταμέμι· κται. Τῷ λόγῳ ὁ Χριστὸς ἤνωται τῷ Πατρὶ, τούτῳ καὶ ἡμῖν· κατὰ τὴν φύσιν γάρ καὶ ᾧ λόγῳ διήρηται τοῦ Πατρός, τούτῳ καὶ ἡμῶν· κατὰ τὴν ὑπόστασιν γάρο ἑαυτῷ δὲ κατὰ μὲν τὴν ὑπόστασιν ἤνωται, κατά δὲ τὴν φύσιν διήρηται. Καὶ ἔστι τῷ μὲν Πατρὶ καὶ ἡμῖν ὁμοφυής, οὐ μὴν ὁμοῦπόστατος· ἑαυτῷ δὲ ὁμοῦ πόστατος, οὐ μὴν ὁμοφυής. Διότι αἱ μὲν φύσεις ἐν αὐτῷ δύο, μία δὲ ἡ ὑπόστασις. -Τὸ δὲ σύνθετον μηκέτι δυνάμεθα κυρίως καλεῖν τοῖς ὀνόματι τῶν μερῶν, ἐξ ὧν συνετέθη. Τότε μίαν αὐτῷ φύσιν ἀπολύτως λέγειν ειώθαμεν· οἷον τὸ ἐκ τεσσάρων στοιχείων συγκείμενον οιονδήποτε σῶμα, γῆς, ὕδατος, αέρος, πυρός, μὴ δυνάμενοι κυρίως καλεῖν ἢ γῆν, ἡ ὕδωρ, ἢ ἀέρα, ἡ πῦρ, ταῦτα μὲν γὰρ ἁπλᾶ, ἐκεῖνο δὲ σύνθετον, μίαν αὐτὸ φύσιν σώματος ὀνομάζομεν. Οὕτω δὲ λοιπὸν καὶ τὸν ἄνθρωπον, επείπερ οὐ δυνάμεθα κυρίως καλεῖν ἡ ψυχὴν, ἢ σῶμα, ἐξ ὧν συνετέθη, άλλο γὰρ ὄρος ψυχῆς, καὶ ἄλλο σώματος, καὶ ἄλλο ἀνθρώπου τοῦ ἐξ ἀμφοῖν, μίαν φύσιν τοῦτον προσαγορεύομεν· εἰ καὶ σύνηθες τη Γραφῇ πολλάκις τῇ ἐλευθερία κεχρημένῃ τοῦ Πνεύ ματος ἐκ τοῦ μέρους τὸ ὅλον ὀνομάζειν. Ἐπὶ δὲ τοῦ Χριστοῦ ἄφραστος μὲν ἡ ἔνωσις· οὐ γὰρ ἂν ἐφίκοιτο ταύτης ἀνθρώπινος νους. Οὐδὲ γὰρ ὑπό στασιν ἑτέραν ὁ Λόγος ήνωσεν ἑαυτῷ, ἀλλὰ φύσιν ἀνθρωπίνην, ὡς μόνος αὐτὸς οἶδε, τῇ ἑαυτοῦ ὑποστάσει ήνωσε, καὶ ἐν ἑαυτῷ, κυριώτερον εἰπεῖν, ὑπέστησεν. Ἐπεὶ δὲ αὐτὸν ἐκ θεότητος καὶ ἀνθρωπό τητος ὄντα δυνάμεθα κυρίως λαλεῖν τοῖς ὀνόμασι τῶν ἑνωθέντων μερών, Θεὸν γὰρ αὐτὸν λέγομεν κυρίως, καὶ ἄνθρωπον αὐτὸν ὀνομάζομεν κυρίως· εἰκότως ἄρα καὶ δύο φύσεις αὐτὸν προσαγορεύομεν, καὶ οὔτε μίαν, ὡς τάλλα συντεθέντα διὰ τὴν προαποδοθεῖσαν αἰτίαν, οὔτε τρεῖς. Οὐ γὰρ δύο φύσεις ὁ ἄνθρωπος λέγεται, εἰ καὶ ἐκ δύο φύσεων σύγκειται, καθὼς ἀποδέδεικται. " Πᾶσα σύνθεσις ἐκ τῶν προσεχώς συντεθέντων συντεθεῖσθαι λέγεται. Ωσπερ γὰρ τὸν οἶκον οὐ λέγομεν ἐκ γῆς καὶ ὕδατος, ἀλλ᾽ ἐκ λίθων καὶ ξύλων συντεθεῖσθαι; ὁμοίως δὲ καὶ τὸν ἄνθρωπον οὐκ ἐκ τῶν τεσσάρων στοιχείων, ἀλλ᾽ ἐκ σώματος καὶ ψυ χῆς· οὕτω καὶ τὸν Χριστὸν ἐκ θεότητος καὶ ἀνθρω πότητος, οὐ τὰ μέρη τῶν μερῶν σκοποῦντες, ἀλλὰ μόνα τὰ προσεχέστερα μέρη και κεφαλαιωδέ στέρα.

Κι ὁ ἄνθρωπος εν αυτι φύσεσι, σώματος, λέγω, καὶ ψυχῆς, ὁ Χριστὸς ἄρα ἐν τρισὶν ἔσται φύσεσιν. ᾿Αλλὰ μίαν ἔχει φύσιν ὁ ἄνθρωπος. "Αλλη μὲν γὰρ φύσις σώματος, καὶ ἄλλη ψυχῆς λογικῆς, ὧν ἡ σύνο ολος μίαν ἀποτελεῖ φύσιν τοῦ ἀνθρώπου. Καὶ μέχρι μὲν ἂν ἤνωται, λέγεται ἄνθρωπος, διαζευγνυμένων δὲ, οὐκ ἔτι, ἀλλὰ τὸ μὲν σῶμα, τὸ δὲ ψυχή λογική. Μίαν τοίνυν έχει φύσιν ὁ ἄνθρωπος σύνθετον. Επερ ίδιον τοῦ Λόγου τὸ πρόσλημμα, πάντως άρα καὶ τὰ τοῦ ἰδίου προβλήμματος οὗτος ιδιοποιήσεται, εἰ καὶ μὴ ὑπόκειται τούτοις· καὶ μεταδώσει τούτῳ τῶν ἑαυτοῦ, εἰ καὶ μὴ οὕτως, ὡς αὐτὸς ταῦτα κέκτηται. Τοῦτο δὲ τρόπον ἀντιδόσεως καλοῦμεν, περιχωρουσῶν· εἰς ἀλλήλας τῶν φύσεων, καὶ τὰ ἀλλήλων ιδιοποιουμένων. Εἰ δὲ καὶ περιχωρεῖν εἰς ἀλλήλας, καὶ ἐν ἀλλήλαις ταύτας φαμέν, ἀλλ᾽ οὖν ἐκ τῆς θείας φύσεως ή περιχώρησις >υρίως. Αὕτη μὲν γὰρ διὰ πάντων τῶν κτισμάτων ὡς βούλεται διήκει, διὰ δὲ ταύτης οὐδέν. TIT. VII. Si homo constat ex corpore et anima, ut duabus naturis, Christus utique ex tribus naturis consta bit. At unicam habet honio naturam. Nam licet alia corporis natura sit, alia animæ ratione præditæ, horum tamen congressio naturam unam hominis conficit. Et quandiu conjuncta manent, homo dicitur; posteaquam sejuncta sunt, non amplius bomo, sed pars una cadaver, altera anima ratione prædita. Unam igitur habet homo naturam compositam. Si assumpta humanitas est Verbi propria, quæ humanitatis assumptæ propria sunt, erunt etiam Verbi propria, licet eis se ipsum non subjiciat, sed illi communicet, quæ sua sunt, quamvis non eo modo, quo ea a se possidentur. Hanc autern mutuæ tributionis rationem vocamus, qua naturæ se vicissim capiunt, et quæ utrique propria sunt, sibi mutuo tribuunt. Ac tametsi vicissim ac mutuo has inter se commeare dicimus, hoc tamen ex divina proprie natura pendet, quæ per omnia transit, et commeat et penetrat, uti vult, per illam autem nihil. Hæc mutua tributio vel in nominibus consideratur, ut cum hominem dicimus Deum, et Deum hominem, vel in rebus, et hæc est duplex. Nam aut æqualis est et dissimilis, ut in Deo homine facto, et in homine facto Deo. Licet enim tantum assumptus homo factus sit Deus, quantum Peus hominem assumens factus est homo; per corpus Τρία σημαίνει ἡ ἀντίδοσις, ἓν μὲν τὴν τῶν ὄνο μάτων, ὡς ὅταν τὸν ἄνθρωπον λέγωμεν Θεὸν, καὶ τὸν Θεὸν ἄνθρωπον· ἕτερον δὲ τὴν τῶν πραγμάτων, Στις ἐστὶ διττή, ἡ μὲν ἴση καὶ ἀνόμοιος, ὡς ἐπὶ τοῦ ἀνθρωπισθέντος Θεοῦ, καὶ τοῦ θεωθέντος ἀνθρώπου. Εἰ γὰρ καὶ τοσοῦτον ἐθεώθη ὁ προσληφθείς άνθρω της, ὅσον ἐνηνθρώπησεν ὁ προσλαβών Θεός, κατὰ σώμα γὰρ, καὶ ψυχὴν, καὶ νοῦν καὶ ἡ ἐνανθρώπη- c enim et animam, et mentem utroque factum est; σας, καὶ ἡ θέωσις· ἀλλ᾽ οὐχ ὁμοίως. Ὁ μὲν γὰρ φύσει γέγονεν ἄνθρωπος, ὁ δὲ θέσει Θεός. Η δὲ ὁμοία καὶ άνισος, ὡς ἐπὶ τῆς ἐμπνευσθείσης τῷ ἀνθρώπῳ παρὰ Θεοῦ ψυχῆς, καὶ τῆς δανεισθείσης τῷ θεῷ καὶ λόγῳ παρὰ ἀνθρώπου σαρκός. Εἰκὼν μὲν γὰρ Θεοῦ καὶ ὁμοία κατὰ τὸ δυνατὸν ἡ ψυχὴ λέγοιτ' ἂν, ἴση δὲ οὐδαμῶς. Καὶ τότε μὲν τοῦ κρείττονος μετέδωκεν, ὕστερον δὲ μετέλαβε τοῦ χεί ρονος. Σημειωτέον δὲ ὅτι ποτὲ μὲν τὸν Θεὸν ἄνθρω τον λέγομεν, ποτὲ δὲ τὸν ἄνθρωπον Θεόν· τὴν θεί τητα δὲ ἄνθρωπον, ἢ τὴν ἀνθρωπότητα Θεὸν οὐδα μως. Οὐκ ἔστιν εὑρεῖν εἰκόνα παραστατικὴν τοῦ προκειμένου· πειρασόμεθα δέ τινα παραγαγεῖν, με τρίαν μὲν ὡς πρὸς τὸ μέγεθος τοῦ μυστηρίου, τῶν δὲ λοιπῶν ἀληθεστέραν εἰς ἐμφέρειαν. Ὥσπερ γὰρ εἰ πεπυράκτωτο μὲν ὅλος ἀὴρ, μᾶλλον δὲ εἰ πῦρ ἦν, κόκκος δέ τις σιδηροῦς ἐνετέθη τούτῳ, ἀνάγκη καὶ τοῦτον πρὸς τὸ ἐπικρατοῦν πεποιῶσθαι τοσοῦτον ὡς μὴ δοκεῖν ἕτερον εἶναι διὰ τὸ πῦρ, εἰ καὶ ὁ τῆς οὐσίας αὐτῷ λόγος ὑφίστατο· οὕτως ἡ ἀνθρωπίνη φύσις ἐνωθεῖσα τῇ τοῦ Θεοῦ κατεκρατήθη τοσοῦτον, ὡς μὴ δοκεῖν ἔτι φύσιν ἀνθρώπου μένειν. Διὰ τοῦτο καὶ οἱ Πατέρες τεθεῖσθαι ταύτην εἰρήκασι πρὸς τὸ ἐπικρατοῦν ἀποβλέψαντες. "Οθεν καὶ μία τούτων ἡ προσκύνησις διὰ τὴν μίαν τούτων ὑπόστασιν καὶ ἀδιαίρετον ἔνωσιν. non similiter tamen: Deus enim per naturam factus est homo, homo autem per gratiam Deus. Aut' similis et inæqualis, ut in anima a Deo homini data, ut in carne ab homine Deo et Verbo tributa. Imago enim Dei est, et quoad fieri potest, Deo similis anima, æqualis autem nullo modo. Et tunc quidem id dedit, quod præstantius erat, past auten id, quod erat deterius, accepit. Verum animadvertendum est, quamvis aliquando dicamus Deum hominem, aliquando hominem Deum, divini • tatem tamen hominem, aut humanitatém Deum nos Runquam dicere. Etsi nullum potest exemplum excogitari, quod plane rem propositam exprimat, nos tamen aliquod afferre conabimur, quod quidem, si rei magnitudini minus respondebit, apposite tamen utcunque veritatem adumbrabit. Quemadmodum si totus exardescat aer vel potius sit totus ignis, exiguum autem ferri frustulum in illum conjiciatur, necesse quidem erit illud sic affici, ut nihil aliud, quam ignis esse videatur, attamen illi essentiæ ratio permanebit eodem modo natura humana divinæ. conjuncta, sic ab illa comprehensa est et superata, ut non amplius natura hominis esse videatur. Et hac de causa Patres nostri, quod exsuperat et dominatur, intuentes, illam Deum esse factam dixerunt Ideoque propter unam horum personam etindissolubilem conjunctionem, unum item his adorationis cultum deberi. '

EUTHYMI Personarum in Christo differentiam non admiuimus, ne quartam personam in sancta Trinitate confingamus. Naturarum autem agnoscimus differentiam, ne carnem ejusdem per naturam essentiæ cum Christo credamus esse. Si tres essent æreæ statuæ, quarum una auro aut cera undique illineretur, aliquodne damnum hæc in propria essentia faceret, an duas naturas veras et integras, suam nimirum unam, et aliam Illitam et adjunctam conservaret, cum tamen ob id non quatuor evaderent statuæ, sed tres omnino ut antea permanerent? Hoc mode, ut ex parvis magna conjiciamus, et obscuris quibusdam simulacris veritatem pervestigemus, duas in Christo naturas el unam personam considera, ut nulla Trinitati propter humanitatis naturam assumptam fat accessio. Natura enim est assumpta, non autem persona. Itaque post ejus ctiam assumptionem mansit una divinitas, et trinitas personarum. Non per mutationem aut inversionem, aut confusionem animata Domini caro divina dicitur facta, et nominatur Deus, sed propter summam personæ conjunctionem. Nam et Deus dicitur factus homo, propterea quod humanitati conjunctus est, et Deus ipse, et ejus humanitas divina, dicitur propter verissimam item illius in persona copulationem. Post hanc autem copulationem naturæ non confusæ cum suis proprietatibus manserunt. Aurum enim illitum ligno idem permanet. Lignum vero et auri dignitatem lucratur, nec desinit eɛse lignum, nec propriam naturam derelinquit. - ZIGABENI Διαφορὰν μὲν ὑποστάσεων οὐ λέγομεν ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ, ἵνα μὴ προσθήκην τετάρτου προσώπου σε ἁγία Τριάδι ἐπινοήσωμεν· διαφορὰν δὲ φύσεων λέγομεν, ἵνα μὴ τῷ λόγῳ κατὰ τὴν φύσιν ὁμοούσιον τὴν σάρκα πρεσβεύσωμεν. Εἰ τρεῖς ἦσαν ἀνδριάντες χαλκοί, τούτων δὲ εἷς ἐπεχρίσθη χρυσῷ ἡ κηρῷ διόλου, πότερον ἐβλάβη περὶ τὴν ἰδίαν οὐσίαν οὗτος, ή σώζει τὰς δύο φύ σεις ἀκεραίους καὶ ἀλωβήτους, καὶ τὴν ἑαυτοῦ, καὶ τὴν ἐπιχρισθεῖσαν αὐτῷ, καὶ οὐδὲ τέσσαρες πάντως ἀνδριάντες παρὰ τούτῳ γεγόνασιν; Οὐκοῦν τῷ αὐτ τοῦ παραδείγματι, ὡς ἐκ τῶν μικρῶν τὰ μεγάλα στοχάσασθαι, καὶ ἀμυδραῖς τισιν εἰκόσι τὴν ἀλή θειαν ἐνοπτρίσασθαι, νόει καὶ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ δύο μὲν τὰς φύσεις, μίαν δὲ τὴν ὑπόστασιν, καὶ οὐδὲ προσθήκη τῇ Τριάδι ἐπιγενήσεται διὰ τὴν προσληφθεῖσαν φύσιν τῆς ἀνθρωπότητος. Καὶ ἄλλως γὰρ φύσις, οὐχ ὑπόστασις προσελήφθη. Καὶ τριὰς οὖσα ὑποστάσεων, οὐχὶ φύσεων, ἡ μία θεότης πάλιν έμεινε καὶ μετὰ τὴν ἕνωσιν τριὰς ὑποστάσεων. Οὐ κατὰ μεταβολήν φύσεως, ή τροπήν, ἢ ἀλλοίη. σιν, ἢ σύγχυσιν ἡ τοῦ Κυρίου ἔμψυχος σάρξ τε θεῶσθαι λέγεται, καὶ Θεὸς ὀνομάζεται, ἀλλὰ διὰ τὴν καθ' ὑπόστασιν ἔνωσιν καὶ ἀκροτάτην συν άφειαν. Καὶ ἄνθρωπος μὲν γὰρ γεγενήσθαι λέγεται ὁ Θεὸς, διὰ τὸ ἐνωθῆναι ἀνθρωπότητι· καὶ Θεὸς, καὶ ὁμόθεος ἡ ἀνθρωπότης αὐτοῦ, διὰ τὴν πρὸς αὐτ τὴν ὁμοίως ἀκραιφνεστάτην καὶ καθ' ὑπόστασιν δ νωσιν. Μεμενήκασι δὲ καὶ μετὰ τὴν τοιαύτην νωσιν αἱ φύσεις ἀσύγχυτοι, καὶ μετὰ τῶν οἰκείων ιδιοτήτων. Τὸ γάρ τοι χρυσίον ἐπαληλιμμένον τῷ ξύλῳ μεμένηκεν ὅπερ ἦν. Καὶ καταπλουτεῖ μὲν τὸ ξύλον τοῦ χρυσίου τὴν δόξαν, οὐκ ἀπέστη δὲ τοῦ εἶναι ξύλον, οὐδὲ τῆς οἰκείας φύσεως. Verbum et Deus aut universum, aut singularem assumpsit hominem. Si universuin, oculis non cerneretur. Natura enim universa non est conspicua. Præterea multas haberet personas: plures enim genus universum complectitur. Nec ejusdem esset nobiscum essentiæ. Nos enim sumus individua. Et multa ejusmodi incommoda sequerentur. Sin hoipinem assumpsit singularem, duas deprehendetur habere personas. Reliquum igitur est, nt neutruin assumpserit, sed singularis, hoc est, individui naturam hominis, cujus ipse persona fuit. Singularis autem hominis natura communis quidem est, sed in individuo. Singularem vero dicimus hominem, ut. χὴν μόνον, ἢ σῶμα μόνον, ἐξ ὧν ὁ ἄνθρωπος. individuum speciei, non animam solam, aut corpus solum, sed quod ex utroque conficitur. Τὸν καθόλου ἄνθρωπον, ἢ τὸν μερικὸν ὁ Θεὸς καὶ Λόγος ἀνέλαβεν. Εἰ μὲν οὖν τὸν καθόλου, οὐκ ἂν ἦν ὁρατός· ἡ γὰρ καθόλου φύσις ἀόρατος· ἀλλὰ καὶ ὑποστάσεις ἂν εἶχε πολλάς· κατὰ πλειόνων γὰρ τὸ καθόλου· καὶ οὐδ᾽ ἂν ἡμῖν ἦν ὁμοούσιος. Ατομα γὰρ ἡμεῖς, καὶ πολλὰ ταῦτα συνέβαινεν άτοπα. Εἰ δὲ τὸν μερικόν, δύο ευρεθήσεται εχων ὑποστάσεις. Λοιπὸν οὖν οὐδέτερον ἀνέλαβεν, ἀλλὰ φύσιν μερι κοῦ ἀνθρώπου, τουτέστιν ἀτόμου, γενόμενος αὐτὸς ὑπόστασις ταύτης. Ἡ δὲ του μερικοῦ ἀνθρώπου φύσις κοινὴ μέν ἐστιν, ἐν ἀτόμῳ δέ. Μερικὸν δὲ ἄνθρωπον λέγομεν, ὡς ἄτομον είδους, οὐχ ὡς ψυ Quæ in natura humana sunt a vitio reprehensioneque aliena, ea Christus partim supra homines accepit, partim ut homines, partim abjectius quam homines. Supra homines fuit, quod sine semine conceptus est, quod ex Virgine natus, et cætera horum similia. Hominum more fuit, quod divinæ Genitricis uterum infantulus tumefecit, quod novem mensium spatio natus est, quod hausit lac, quod ploravit, et id genus alia. Abjectius et humilius, quam pro hominum consuetudine fuit, quod ejus Τῶν φυσικῶν καὶ ἀδιαβλήτων πραγμάτων τῆς ἀντ θρωπίνης φύσεως τὰ μὲν ὑπὲρ ἄνθρωπον ἔσχε Χριστὸς, τὰ δὲ κατὰ ἄνθρωπον, τὰ δὲ ἀνθρώπου ταπεινότερον. Καὶ ὑπὲρ ἄνθρωπον μὲν τὸ ἄνευ σπορᾶς συλλη φθῆναι, τὸ ἐκ Παρθένου γεννηθῆναι, καὶ τὰ τοιαῦτα· κατὰ ἄνθρωπον δὲ τὸ τὴν τῆς Θεοτόκου κοιλίαν ὡς βρέφος ἐξογκῶσαι, τὸ ἐννεαμηνιαῖον ἀποτεχθῆναι, τὸ γαλακτοτροφηθῆναι, τὸ κλαυθμυρισθῆναι, καὶ τὰ τούτοις ἑπόμενα. Ανθρώπου δὲ τα πεινότερον τὸ φανῆναι τὸ εἶδος αὐτοῦ ἐν τῷ σταυρῷ ἄτιμον, καὶ

°257 TIT. VIII. ἐκλεῖπον ὑπὲρ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων, ὡς species in ctuce turpis apparuit, et cum ignominia, Ησαΐας φησί. Καὶ τὸ πρὸ τῶν συσταυρωθέντων αὐτῷ λῃστῶν τεθνηκέναι ἀπὸ τῆς ὀδύνης τῶν ἤλων, εἰ δὲ βούλει καὶ τὸ μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἐν εὐτελεῖ μορφῇ κηπουροῦ ὀφθῆναι, καὶ τὸ τοὺς μώλωπας καὶ τύπους τῶν τραυμάτων τοῖς ἀποστόλοις ἐνδεί κνυσθαι, καὶ τὸ μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἐσθίειν. Πάντες γὰρ οἱ ἄνθρωποι μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν ἐκλάμψουσιν ὡς ὁ ἥλιος, καὶ οὐδεὶς ἔξει σωματικά τηνικαῦτα τραύματα, ἢ τύπους τραυμάτων, οὐδὲ προσδεήσεται βρώσεως. Ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ καὶ Θεὸς αὐτὸς λέγεται καὶ συλ ληφθῆναι, καὶ γεννηθῆναι, καὶ διδάσκειν, καὶ θαυ ματουργεῖν, καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, τὰ μὲν δρᾶσαι, τὰ δὲ παθεῖν, ἀποθανεῖν, καὶ ἀναστῆναι. Διότι αὐτὸς γέγονεν ὑπόστασις τῷ προσλήμματι, μὴ ὄντι διὰ τὸ ἄσπορον ἰδιοῦποστάτῳ. Ἐπεὶ οὖν ἡ τοῦ προσλαβόντος ὑπόστασις αὐτῇ καὶ τοῦ προσλήμματός ἐστιν ὑπόστασις, αὐτὸς λέγεται καὶ ἐνεργεῖν, καὶ πάσχειν, ὡς ἐν πρόσωπον ὤν· ἐνεργεῖν δὲ τὰ ἀνθρώπινα καὶ πάσχειν κατὰ τὴν φύσιν τοῦ προσλήμματος. "Οθεν καὶ οἰκειοῦται τὰ τοῦ οἰκείου, ὡς αὐτὸς ὢν ὑπές στασις αὐτοῦ καὶ πρόσωπον, ὡς δεδήλωται. θεὸν μὲν ἐνανθρωπήσαντα, καὶ Θεὸν σαρκὶ παθόντα φαμέν, θεότητα δὲ ἐνανθρωπήσασαν, ἢ σαρκὶ παθοῦσαν οὐ λέγομεν, εἰ μέλλοιμεν κυριολεκτείν ὅτι καὶ ἡ Παρθένος Θεὸν μὲν ἐγέννησεν, ἀλλὰ θεός τητας ὑπόστασιν μίαν σεσαρκωμένην, ἥτις ἐστὶν ὁ Υιός, ἵνα ὁ ἄνω Υἱὸς εἴη καὶ κάτω υἱὸς, καὶ ἡ ἰδιότης μείνῃ ἀκίνητος. Τὸ γὰρ γεννᾶσθαι, οὐ φύσεως, G ἀλλ' ὑποστάσεως ἦν. Εἰ γὰρ φύσεως ἦν, οὐκ ἂν ἐν τῇ αὐτῇ φύσει τὸ γεννητὸν ἐθεωρεῖτο, καὶ τὸ ἀγέννητον. Ἐπεὶ δὲ τὸν Χριστὸν ἐγέννησεν, ὅστις ἐστὶ θεὸς καὶ ἄνθρωπος, ἐκ τοῦ κρείττονος καὶ κυρίω τέρου μέρους Θεοτόκος επωνομάσθη. "Αλλως τε καὶ ἢ τοῦ προσλήμματος ὑπόστασις θεία ἦν, καὶ τὸ πρόσλημμα δὲ ἐξ αὐτῆς ἐνώσεως έθεώθη. ΤΙΤΛΟΣ Η'. Κατὰ ῾Εβραίων Ἐκ τῆς λεγομένης εἶναι τοῦ Νύσο σης βίβλου τῆς προσαγορευομένης Θεογνω σίας τὰ ὑποτεταγμένα πάντα συνελέγησαν κεφάλαια μέχρι τῶν Χρυσοστομικῶν. Το μένο το πέμπτον τούτων τοῦ μεγάλου Βασιλείου ἐστίν. Ο νόμος μὲν, καὶ οἱ προφῆται, ὧν ἦν Χριστὸς πλήρωμα, τὰ περὶ τούτου πάντα λεπτομερῶς ἀνεγράψαντο, καὶ μὴν καὶ περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος. Παρ εντέθεινται δὲ σποράδην, καὶ ἀσαφείᾳ συνεσκιάσθησαν τὰ πολλὰ κατὰ θείαν πρόνοιαν, ἵνα μὴ νηπιόφρίνες ἔτι δντες Ἰουδαῖοι, καὶ μήπω νοεῖν ὑψηλότερα δυνάμενοι, εἰς ἀναξίας υπολήψει; ἐκκλίνωσι, καὶ πάθεσι τὸ ἀπαθὲς ἀπαγάγωσι. Καὶ γὰρ ἐν Χωρήσ τοῦ Θεοῦ λαλεῖν πρὸς αὐτοὺς ἀρξαμένου, παρητήσαντο τὴν τοιαύτην φωνὴν δι' οἰκείαν ἀσθένειαν, εἰπόντες· Οὐ προσθήσομεν ἀκοῦσαι τῆς φωνῆς Κυρίου τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, καὶ τὸ πῦρ τὸ μέγα οὐκ ὀψόμεθα ἔτι, οὐδ᾽ οὐ μὴ ἀποθάνωμεν. Καὶ εἶπε et deficiens, ut inquit Isaias, supra filios hominum; quodque prius quam latrones, qui sinul in cracen acti erant, præ clavorum dolore mortuus est; adde et illud, si placet, quod sub humili forma hortulani se post resurrectionem conspiciendum præbuit, et apostolis cicatrices et loca vulnerum ostendit, quodque cibum cepit. Nam reliqui homines, postea - quam fuerint in vilain revocati, fulgebunt ut sol, nec ullus eorum ejusmodi cicatrices in corpore, aut vulnerum loca retinebit, nec comedet. Filius Dei atque idem Deus, et conceptas, et ná tus esse dicitur, et docuisse, et res admirandas fecisse, et, ut paucis omnia complectar, tum egisse, tum passus esse et mortuus, et surrexisse. Quo. niam assumptæ carnis ipse fuit persona, quæ quidem caro sine semine genita nullam aliam propriam personam habuit. Quocirca cum assumentis et assumptæ humanæ naturæ una sit endemque persona, ipse dicitur et agere et pati ex ejus, quod assunpsit, natura. Et quæ illius propria sunt, sibi asciscit ut propria, quippe qui sit ejus hypostasis atque persona, ut demonstravimus. Deum humanitatem induisse et in carne passum esse dicimus. Divinitatem vero nec huma:iatem assumpsisse, nec passum esse dicimus, si volumus proprie loqui. Nam et Virgo Deum quidem, genuit, divinitatem autem non genuit. At una divinitatis persona naturam assumpsit humanam. Ilic autein est Filius Dei, ut qui un coelis est Filius, Filius item esset in terris, et proprietas immobilis permaneret. Gigui enim non naturae fuit, sed personæ. Etenim si fuisset naturæ, non in eadem natura ct genitum et ingenitum exstitisset. Verum quia virgo genuit Christum, qui Deus est et homo, a parte præstantiori et excellentiori Dei Genitrix appellatur, Quanquam et assumptæ naturæ persona divina est, et assumpta natura propter ipsam conjunctionem divina est reddita. TITULUS VIII. In Hebreos. Omnia qua sequuntur capita, usque ad illa quæ collegimus ex Chrysostomo, sumpta sunt ex libro qui inscribitur De cognitione Dei, cujus auctor esse fertur Gregorius Nyssæ pontifex, excepto quinto, quod est Basilii Magni. Lex et prophetæ, quorum plenitudo Christus est, omnia, que tum ad ipsum Christum, tum etiam ad sauctam pertinent Trinitatem, subtiliter perscripserunt. Sed divina factum est providentia, ut multa fuse sparsa disseminataque sint, et obscure posita, ne cum adhuc essent infantes Judai, nec quæ sublimiora sunt possent percipere, ad indig. nas opiniones declinarent, et quod ab omni affertione remotissimum est, affectionibus obnoxium arbitrarentur. Etenim cum Deus in Horeb eos altoqui cœpisset; ejusmodi oratione suam imbecillita - tem excusarunt: Non pergemus, inquientes, audne vocem Domini Dei nostri, nec ignem hunc magnum by Google

$60. ridebimus amplius, ne moriamur. Et dixit Dominus Κύριος πρός με, φησὶν ὁ ταῦτα γράψας Μωσής ad me (hac sunt verba Moysis scribentis '): Bene omnia sunt locuti. Prophetam suscitabo eis de medio fratrum suorum similem tibi, et ponam verba mea in ore ejus, el loquetur eis omnia, qui præcepero illiṛ. Hæc quidem ita se habent. Verborum autem bæc est sententia: Quoniam ipsi me nequeunt audire, prophetam suscitabo eis, (et quae sequuntur) qui nuntiabit illis ea; qur, ut nunc quidem res est, intelligere non possunt. Quæ nimirum ad Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum, et ad divinam humana natura pertinent assumptionem, et alia qua per Evangelium promulgata sunt. lllud enim, similem tibi, similitudinem in legibus sanciendis potissimum indicat. At Jesus Nave neque ad talia visa et oracula, ut Moyses, admissus est, neque legislator, ut ille, fuit, neque tantam iniit gratiam, quantam ille. Christus vero cum is fuerit, in reliquis, uti Dominus, antecelluit. Quod autem filius Nave non sit ille propheta, quem Deus pollicitus est, ita collige Dixit Moyses ad populum in Deuteronomio: Prophetam e fratribus nostris suscitabit tibi Dominus Deus tuus. At filius Nave multo ante per manus Moysis a Deo fuerat declaratus, ut in Levitico legimus. Alius.ergo praeter hunc ´erat suscitandus. Judæi vero quæ in Deuteronomii fine post mortem Moysis scripta sunt, videntur ignorare. Sic autem habent: Nondum surrexit propheta in Israele sicut Moyees, quem novit Dominus facie ad faciem 3. Consentaneum quidem erat, ut cum Deus Mcysi dixisset, se prophetam suscitaturum eis, tunc ipse Moyses populo denuntiaret. Δι cum id in Horeb accepisset, postea in Deuterono - mio ad populum refert dedita opera exspectans Jesu filii Nave declarationem, ne hunc esse prophetam illum similem sibi suspicarentur. Posteaquam vero declaratus est Nave filius, tum deínum illud populo exhibuit. Et de hoc quidem hactenus. Cam autem innumerabilia prope loca sint in sacra Scriptura, quæ vel ante denuntiant ea, que ad Christum pertinent, vel indicant illa, quæ ad sanclam spectant Trinitatem, nos omittemus multa, et ea præcipue, que isti maligne detorquentes conatur aliter interpretari, ne improbe contradicendi occasionem præbeamus: Omnes enim Israelitæ, ut inquit Ezechiel, sunt contentiosi et duri corde, pauca tantum eaque adeo perspicua, ut refutari nequeant, proponemus, quæ vel persnadeant, vel eos pertinaces, et obstinatos, atque dementes esse convincant. Libri Geneseos. Et dixit Deus: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram ". Pater nimirum eos alloquitur, qui ex ipsius sunt essentia, quos in summa procreationis mundi dignitate socios label. Neque vero referenda sunt hæc ad Hebræi serinoΟρθῶς πάντα όσα ελάλησα Προφήτην αναστήσω αὐτοῖς ἐκ τῶν ἀδελφῶν αὐτῶν, ὥσπερ σέ, καὶ δωσω τὸ ῥημά μου ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ, καὶ λαλήσει αυ τοῖς, καθότι ἂν ἐντείλωμαι αὐτῷ. Ταῦτα μὲν οὕτως δ' δὲ νοῦ; τῶν ῥημάτων, ὅτι Επειδήπερ οὐ δύνανται νῦν ἀκούειν, προφήτην αναστήσω αὐτοῖς, καὶ τὰ ἑξῆς, ὃς ἀναγγελεῖ αὐτοῖς ὅτα τόγε νῦν ἔχον οὐκ ισχύουσι παραδέξασθαι. Εκ τούτων οὖν εἰσι τὰ περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος, καὶ τὰ περὶ τῆς θείας ἐνανθρωπήσεως, καὶ ἁπλῶς ὅσα διὰ τοῦ Εὐαγγελίου νενομοθέτηται. Τὸ γὰρ ὥσπερ σέ, τὴν ἐμοίωσιν κατὰ τὸ νομοθετεῖν ἐμφαίνει μάλλον. Αλλ' Ἰησοῦς μὲν ὁ τοῦ Ναυῆ οὔτε τοιαύτης οίας ὁ Μωϋσῆς ἠξιώθη θεοφανείας, ούτε νομοθέτης, ὡς ἐκεῖνος, ἐγένετο, οὔτε χάριν εὗρεν ὅσην ἐκεῖνος. Ὁ δὲ Χριστὸς κατὰ τὸ νομοθετεῖν ὅμοιος ἐκείνῳ γενόμενος, τάλλα πάντα διαφερόντως ὡς Δεσπότης ὑπέρκειται. Οτι δὲ οὐχ ὁ τοῦ Ναυῆ υἱὸς ἦν ὁ ἀνα στησόμενος προφήτης, άκουσον. Εἴρηκε Μωϋσῆς ἐν τῷ Δευτερονομίῳ πρὸς τὸν λαὸν, ὅτι Προφήτην ανα στήσει Κύριος ὁ Θεός σου ἐκ τῶν ἀδελφῶν ἡμῶν, καὶ τὰ ἑξῆς. Ὁ δὲ τοῦ Ναυῆ πρὸ πολλοῦ ἦν κεχει ροτονημένο; ὑπὸ τοῦ Θεοῦ διὰ τῶν χειρῶν Μωϋσέως, ὡς τὸ Λευϊτικὸν ἱστορεῖ. Λοιπόν οὖν ἕτερος δαναστησόμενος παρὰ τὸν ἀναστάντα. Αλλ', ὡς ἔοικεν, ἀγνοοῦσιν οἱ Ἰουδαῖοι τὸ γεγραμμένον κατὰ τὸ συμπέρασμα τοῦ Δευτερονομίου μετὰ τὸν θάνατον τοῦ Μωϋσέως, ὅτι καὶ οὐκ ἀνέστη ότι προφήτης ἐν Ισραὴν ὡς Μωυσής, ὃν ἔγνω Κύριος πρόσωπο κατὰ πρόσωπον. "Εδει μὲν οὖν ἅτε πρὸς τὸν Μωϋσήν εἶπεν ὁ Θεὸς, ὅτι Προφήτην αναστήσω αὐτοῖς, τότε τοῦτο καὶ τὸν Μωϋσῆν εἰπεῖν πρὸς τὸν λαόν. Αλλ' αὐτὸς ἐν Χωρὴς τοῦτο μαθών, ὕστερον εἶπεν αὐτὸ πρὸς τὸν λαὸν κατὰ τὸ Δευτερονόμιον, οἰκονομικῶ; ἀναμένων τὴν Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ προχείρισιν, ἵνα μὴ τοῦτον εἶναι τὸν εοικότα προφήτην υπολαμβάνωσι· μετὰ μέντοι τὴν αὐτοῦ χειροθεσίαν τότε τοῦτο κατεμήνυσε τῷ λαῷ. Ταῦτα μὲν οὖν ἐπὶ τοσοῦτον. Μυρίων δὲ χρήσεων οὐσῶν τῶν τε προκετα γελουσῶν τὰ περὶ Χριστοῦ, καὶ τῶν ἀπαγγελουσῶν περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος, τὰ πολλὰ μὲν ἐάσομεν, καὶ μᾶλλον ὅσα παρερμηνεύειν οὗτοι κακοήθως ἐπιχειροῦσιν, ἵνα μὴ δῶμεν θύραν καὶ διατριβὴν ταῖς πονηραῖς ἀντιῥήσεσιν· Πᾶς γὰρ οἶκος Ισραήλ φιλόνεικοί εἰσι, καὶ σκληροκάρδιοι, φησὶν Ἰεζεκιήλ· λίγα δὲ προχειρισόμεθα σαφῆ τε καὶ ἀναντίῤῥητα, καὶ ὅσα τούτους ἢ πάντως ἐθελοκωφοῦντας, ἢ ἀνοηταίνοντας ἀπελέγξουσι. Βίβλου Γενέσεως. Καὶ εἶπεν ὁ Θεὸς, Ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ' εἰκύνα ἡμετέραν, καὶ καθ' ὁμοίωσιν. Ο Πατήρ δηλ νότι πρὸς τοὺς ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ τοὺς κοινωνοῦντας αὐτῷ τοῦ δημιουργικοῦ καὶ δεσποτικοῦ ἀξιώματος. Οὐκ ἔχει γὰρ ἐνταῦθα χώραν τὸ τῆς Εβραίος δια- * Exod. XVII.: Deut. χνι!. 18. • Deut. xxxi, 10. • Ezech. xxxv, 7. * Gen. 1, 26.

TIT. VIII. 2ti2 λέκτου ἰδίωμα, τὸ χρώμενον ἔστιν ὅτε τοῖς ἑνικοῖς nis proprietatem, qua numerus plura indicans pio πληθυντικῶς. Η γὰρ ἂν, καὶ ἐφ᾽ ἃ μὴ χρὴ τῷ illo, qui unum significat, usurpatur, ubi non oporτοιούτῳ ἰδιώματι καταχρώμενοι, πολλῆς ἐμπλήσομεν tet, confusione replebimus contradicentes. τοὺς ἀντιλέγοντας ταραχής. Ἐκ τῆς αὐτῆς. Καὶ εἶπεν ὁ Θεὸς, Ἰδοὺ Ἀδὰμ γέγονεν ὡς εἰς ἐξ ἡμῶν, ἤγουν ὡς ἕκαστος ἡμῶν τῶν ἐν τῇ μια θεότητι προσώπων. Εἰ γὰρ καὶ εἰρωνικῶς εἴρηται, ἀλλ᾽ οὖν ἑνὸς προσώπου σημαντικὸν ὅλως εἶναι οὐ δύναται. Εκ τῆς αὐτῆς. . Καὶ εἶπεν ὁ Θεὸς, Δεῦτε καὶ καταβάντες συγχέω μεν αὐτῶν τὰς γλώσσας. Τὸ γὰρ δεῦτε πρὸς δύο τού λάχιστον ὁ λέγων λέγει, καὶ Τριὰς ἐντεῦθεν συναπαρτίζεται. Πρὸς ἰσοδυνάμους δὲ, καὶ ὁμοουσίους τὸ Ex eodem libro. Et dixit Deus: Ecce Adam factus est; sigui unus.cx nobis³, qui sumus nimirum in una divinitate personarum. Hoc enim etsi cum ironia dictum est, unam tamen duntaxat personam significare non potest. Ex eodem libro. Et dixit Deus: Venite, descendamus, et confundamus linguam eorum '. Illud enim: Venite, duos significat. Et unus est, qui loquitur. Ex quo Trinitas perfecta declaratur. Quod autem eos, qui δεῦτε, ποιήσωμεν τόδε, καὶ οὐ πρὸς ἀγγέλους ἐρεῖ;, ejusdem potestatis et essenti: sunt, alloquatur: ὅπερ ἐστὶν ἄτοπον. Η οἷους ἂν, καὶ ὅσους ἐρεῖς, παραγραψόμεθα διὰ τὸ ἁμάρτυρον. Venite, inquiens, hoc faciamus, facile apparet. Quo si angelos ministros allocutum respondetis, sive omnes, quod absurdum est, sed paucos dixeris, cum id nullo Scripturæ testimonio fultum sit, ut falsum improbabimus. Πῶς Θεός διαλέγεται; 'Αρα τὸν ἡμέτερον τρόπον; εὐσεβέστερον λέγειν, ὅτι τὸ θεῖον βούλημα, καὶ ἡ πρώτη ὁρμὴ τοῦ νοερού κινήματος, τοῦτο Λόγος ἐστὶ τοῦ Θεοῦ. Σχηματίζει δὲ αὐτὸν διεξοδικῶς ἡ Γραφὴ, ἵνα δείξῃ, ὅτι οὐχὶ γενέσθαι μόνον ἐβουλήθη τὴν κτίσιν, ἀλλὰ διά τινος συνεργού παραχθῆναι ταύτην εἰς γένεσιν. Ηδύνατο γὰρ, ὡς ἐξ ἀρχῆς εἶπε, περὶ πάντων ἐπεξελθεῖν. Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ θεὶς τὸν οὐρανὸν, καὶ τὴν γῆν. Εἶτα ἐποίησε τὸ φῶς, εἶτα ἐποίησε τὸ στερέωμα. Νῦν δὲ τὸν Θεὸν αἱονεὶ προστάσσοντα καὶ διαλεγόμενον εἰσάγουσα, Εν ώ διαλέγεται κατὰ τὸ σιωπώμενον ὑποφαίνει, οὐ βασκαίνουσα ἡμῖν τῆς γνώσεως, ἀλλ' ἐκκαίουσα ἡμᾶς πρὸς τὸν πόθον, δι᾽ ὧν ἴχνη τινὰ καὶ ἐμφάσεις ὑποβάλλει τοῦ ἀποῤῥήτου. Τὸ γὰρ πόνῳ κτηθὲν περιχαρῶς ὑπεδέχθη, καὶ φιλοπόνως διεφυλάχθη. των μέντοι πρόχειρος ὁ πορισμός, τούτων ἡ κτίσις εὐκαταφρόνητος. Διὰ τοῦτο ὁδῷ τινι καὶ τάξει ἡμᾶς εἰς τὴν περὶ τοῦ Μονογενοῦς ἔννοιαν ἐμβιβάζει, καίτοι γε τοῦ ἐν φωνῇ λόγου οὐδὲ οὕτως ἦν χρεία τῇ ἀσωμάτῳ φύσει, αὐτῶν τῶν νοηθέντων μεταδί δοσθαι δυναμένων τῷ συνεργοῦντι. Ὥστε τις χρεία λόγου τοῖς δυναμένοι; ἐξ αὐτοῦ τοῦ νοήματος και νιυνεῖν ἀλλήλοις τῶν βουλευμάτων; φωνὴ μὲν γὰρ ἀκοὴν, καὶ ἀκοὴ φωνῆς ἕνεκεν. Οπου δὲ οὐκ ἀήρ, οὐχὶ γλῶσσα, οὐδὲ οὔς, οὐ πόρος σκολιό, ἐπὶ τὴν ἐν τῇ κεφαλῇ συναίσθησιν ἀναφέρων τους ψόφους, ἐκεῖ οὐδὲ ῥημάτων χρεία, ἀλλ' ἐξ α τῶν, ὡς ἂν εἴποι τις, τῶν ἐν καρδίᾳ νοημάτων τοῦ θελήματος ἡ μετά · δόσις. (περ οὖν ἔφην, ὥστε διαναστῆναι τὸν νοῦν ἡμῶν πρὸς τὴν ἔρευναν τοῦ προσώπου, πρὸς ἂν οἱ λόγοι συρῶς καὶ ἐντέχνως, τοῦτο τῆς διαλέκτου παρείληπται. 'Εκ τῆς αὐτῆς. φθη δὲ τῷ ᾽Αβραὰμ ὁ Θεὸς πρὸς τῇ δρυΐ τῇ Μαμβρή, καθημένου αὐτοῦ ἐπὶ τῆς θύρας τῆς σκη τῆς αὐτοῦ μεσημβρίας. Αναβλέψας δὲ τοῖς ἐφθαλ- • Gen. 11, * Gen. x1, 7. Quomodo loquitur Deus? Eone modo quo loquimur nos? Impium sit, ita sentire. Nam consilium divinumn, et primus ille mentis intelligentis motus est Sermo Dei, quem sic exponit et exprimit Scriptura, ut significet, Deum non modo procreare hominem voluisse, sed alicujus opera id voluisse præstare. Poterat enim ut ab initio fecit, sic omnia persequi. In principio fecit Deus cœlum et terram. Deinde fecit Jucem, postea firmamentum. Nune autem Deum quasi præcipientem et colloquentemn inducens, eum quocum loquitur, tacite demonstrat, non quod nobis cognitionem invideat, sed ut nos illius arcani incendat cupiditate, cujus vestigia indicat et semina quædam subjicit. Etenim quæ labore parta sunt, cum· lætitia percipimus, diligenterque conservamus; quæ vero facile comparamus, despicere et negligere consuevimus. Itaque via quadam et ordine nos ad Unigeniti in telligentiam ducit et allicit. Atqui sermonis, qui per vocein effertur, usus non erat necessarius naturæ illi corporis experti, cum posset cogitata his verbis simul agenti communicare. Vox enim propter auditum, et auditus vocis est gratia. Ubi autein nec aer est, nec lingua, nec aures, nec obliquæ illæ aurium semite sonos ad sensum, qui in capite est, perducentes, ibi verba non sunt necessaria, sed ex ipsis cordis, ut ita dicam, aut animi notionibus cogitationes patefiunt. Quamobrem Scriptura sapienter et scite, ut diximus, hanc figuram usurpat, ut mentem nostram ad personamn, cum qua sermo instituitur, investigandam impellat. Ex eodem libro. Apparuit autem illi Deus ad quercum Mambræ, sedente ipso in ostic tabernaculi sui, in meridie. Sus piciens autem oculis suis vidit, et ecce tres viri

steterunt super eum. Et videns cucurrit in occursum 5 μοῖς αὐτοῦ εἶδε, καὶ ἰδοὺ τρεῖς εἰστήκεισαν ἐπάνω είς, et adoravit super terram, et dixit: Domine, st utique inveni gratiam coram te, ne transeas servum tuum ¹. Et paulo post: Dixit autem ad eum: Ubi Sara uxor lua? lle autem respondeus dixit: Ecce in tabernaculo. Et ait: Revertens veniam ad te, et quae sequuntur. Ecce scriptum est, Deum apparuisse Abraham, tres autem fuisse, qui apparuerunt. Et cum sint tres, sermo cum uno tantum instituitur, ut constet omnino, unam esse trium persouarum divinitatem. Quod si unum quidem esse dixeris Deum, angelos autem duos, quomodo potuerunt cum Domino considere? Ex eodem libro. Dominus pluit.super Sodomam, et Gomorrham sulphur et ignem a Domino de colo '. Quæ quidem verba et duas indicant personas, et idem consilium æqualemque declarant potestatem. Duas autem consequitur tertia, quoniam mutuo inter se vinculo ita conjunctæ sunt, ut separari non possint. Exodi $. Audi, Israel, Dominus Deus tuus, Dominus unus est: lllud: Dominus, et Deus, et Dominus tres personas ostendit, illud autem: Unus est, divinitatem et naturam unam. Davidis [et Zachariæ, et Isaiæ ]. αὐτοῦ. Καὶ ἰδὼν, προσέδραμεν εἰς συνάντησιν αὐ τοῖς, καὶ προσεκύνησεν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ εἶπε, Κύριε, εἰ ἄρα εὗρον χάριν ἐναντίον σου, μὴ πα· ρέλθῃς τὸν παῖδα σου. Εἶπε δὲ πρὸς αὐτὸν, Ποῦ Σάββα ή γυνή σου; Ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν, Ιδού, εν τῇ σκηνῇ. Καὶ εἶπεν, Επαναστρέφων ἥξω πρὸς σέ, καὶ τὰ ἑξῆς. Ἰδοὺ γέγραπται, ὀφθῆναι μὲν τῷ 'Αβραὰμ τὸν Θεὸν, εἶναι δὲ τρεῖς τοὺς ὀφθέντας, καὶ τριῶν ὄντων πρὸς ἕνα τὴν διάλεξιν γίνεσθαι, εἰς ἔμφασιν πάντω; τοῦ τρισυποστάτου τῆς μιᾶς θεότητο;. Εἰ δὲ τὸν ἕνα μὲν ἐρεῖ; εἶναι Θεὸν, τοὺς ἄλλου; δὲ ἀγγέλους, πῶς ἡνέσχοντο συγκαθίσαι τῷ Δεσπότη; Ἐκ τῆς αὐτῆς. Κύριος έβρεξεν ἐπὶ Σόδομα καὶ Γόμορρα θεῖον καὶ πῦρ παρὰ Κυρίου ἐκ τοῦ οὐρανοῦ. Τῶν δύο μὲν τοῦτό προσώπων ἐμφαντικὸν, καὶ τῆς αὐτοβουλίας, Ισοδυναμίας δηλωτικόν, τοῖς δυσὶ δὲ καὶ τὸ τρίτον συνεισάγεται, διὰ τὸ ἀχώριστον καὶ φεράλληλον. Τῆς 'Εξόδου. Ακουε, Ισραήλ, Κύριος ὁ Θεός σου, Κύριος εἰς ἐστι. Τὸ μὲν γὰρ Κύριος, καὶ Θεὸς, καὶ Κύριος τις τρεῖς ὑποστάσεις ὑπεμφαίνει, τὸ δὲ εἰς ἐστι τὴν ἐν τρισὶ μίαν θεότητα καὶ φύσιν. Τοῦ Δαβίδ. In Deo laudabo verbun; in Domino laudabo sermonem. In Deo speravi, non tinebo, quid facial mihi komo‘. Et rursum: Immola Deo sacrificium laudis, et redde Altissimo vola lua, et invoca me in die tribulationis tuæ ". Et rursum: Vivil Dominus, et benedictus Deus, et exalletur Deus salutis mea '. Item: In lumine tuo videbimus lumen ', hoc *. est, iņ Filio tuo videbimus Spiritum sanctum. Per ipsum enim multo clarius Patrem et Spiritum sanctum cognovimus. Multa præterea reperiemus, quibus sancta Trinitas indicatur. Hymnus etiam angelicus ille: Sanctus, sanctus, sancius DomiThus, terme sanctitatis celebratione tres personas demonstrat, seinel autem Dominum nominans, unicam declarat divinitatem. Verum multo significantius David de Patre et Filio loquitur, ex persona Patris ad Filium: Ex ulero, inquiens, genui te'. Per uterum paternam docet essentiam εἰ γαστρὸς πρὸ ἑωσφόρου ἐγέννησά σε, γαστρός θεο naturam intelligi. Quem autem poteris alium sine tempore genitum invenire? Ex persona autem Filii: Dominus, inquiens, dixit ad me: Filius meus es tu, ego hodie genui te so. illud enim: Hodie genui le, ortum ejus in tempore ex Virgine significat. Genui, pro eo, quod est, te gigni mili placuit, vel procreavi. Huic autem persone Filii congruit etiam illud Solomonis: Dominus creaviľ'me, et quæ sequuntur. Deinde subjicit; Ante omnes colles general me 41. Illud enim, Creavit inc, ortum illius in tempore humanum significat. At illud ante omnes Επὶ τῷ θεῷ αἰνέσω ῥῆμα, ἐπὶ τῷ Κυρίῳ αἰνέσω λόγον. Ἐπὶ τῷ Θεῷ ἤλπισα, οὐ φοβηθήσομαι τί ποιήσει μοι άνθρωπος. Καὶ πάλιν· Θῦσον τῷ θεῷ θυσίαν αἰνέσεως, καὶ ἀπόδος τῷ Ὑψίστῳ τὰς εὐ χάς σου, καὶ ἐπικαλεσαι με ἡμέρᾳ θλίψεώς σου. Και αὖθις, Ζῇ Κύριος, καὶ εὐλογητὸς ὁ Θεὸς, καὶ ὑψωθήτω ὁ Θεὸς τῆς σωτηρίας μου. Καὶ προσέτι, Ἐν τῷ φωτί σου ὀψόμεθα φῶς, τουτέστιν, ἐν τῷ Υἱῷ σου γνωσόμεθα τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Δι' αὐτοῦ γὰρ ὥσπερ τὰ περὶ τοῦ Πατρὸς, οὕτω καὶ τὰ περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος αριδηλότερον μυσταγωγήθημεν. Καὶ πολλὰ τοιαῦτα τῆς ἁγίας Τριάδος εὑρίσκομεν καταγγελτικά. Καὶ ὁ ἀγγελικὸς δὲ ὕμνος, Αγιος, ἅγιος, άγιος Κύριος, διὰ μὲν τοῦ τρισαγίου τὸ τρισυπόστα τον, διὰ δὲ τοῦ Κύριος ἑνιαῖον ἐδήλωσε τῆς θεότητος. Εκφαντικώτερον δὲ περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ φησιν ὁ Δαβὶδ ἐκ προσώπου τοῦ Πατρὸς πρὸς τὸν Υἱόν, Ἐκ πρεπῶς νοουμένης τῆς πατρικῆς οὐσίας καὶ φύσεως. Τίνα γὰρ ἄλλον ἐρεῖν ἰσχύσεις ἀχρόνω; γεγεννημέν νον; ἐκ δὲ προσώπου τοῦ Υἱοῦ· Κύριος εἶπε πρός με, Υιός μου εἶ σὺ, ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά σε, τὴν χρονικὴν αὐτοῦ δηλοῖ γέννησιν, τὴν ἐκ τῆς Παρθένου. Γεγέννηκα γὰρ, ἀντὶ τοῦ γεννηθῆναι εὐδόκησα, η ἔκτιτα. Εἴρηκε δὲ συμφώνω; τούτῳ καὶ Σολομών προσώπῳ τοῦ υἱοῦ, Κύριος έκτισέ με, καὶ τὰ ἑξῆς. Εἶτα ἐπήγαγε Πρὸ δὲ πάντων βουνῶν γεννά με. Τὰ μὲν γὰρ ἔκτισε τῆς κάτω καὶ χρονικῆς αὐτοῦ γεν νήσεως, τὸ δὲ πρὸ πάντων βουνών γεννά με την 1 Gen. xvii, 1 sqq. • Gen. xix, 24. • Imo Deut. vi, 4. ενιι. 47. 1 Pal. sxxv, 10. * I. vi, 3. • Psal. cix, 5. • Psal. • Psal. LV, • Psal. 10 Psal. 11, 7. ¹¹ Prov. viii. 25.

TIT. Vint ἄνω, καὶ ἀχρόνου, καὶ προαιωνίου. Καὶ πάλιν ὁ Δαβίδ, colles, alterum illum calesten et s'ne tempore, et Τῷ λόγῳ Κυρίου οἱ οὐρανοὶ ἐστερεώθησαν, καὶ τῷ Πνεύματι τοῦ στόματος αὐτοῦ πᾶσα ἡ δύναμις αὐτῶν· Κύριον μὲν τὸν Πατέρα λέγων, Λόγον δὲ τὸν Υἱὸν αὐτοῦ, ὅτι ὅπως ἔχει πρὸς τὸν Πατέρα, ὡς πρὸς νοῦν λόγος, οὐ μόνον διὰ τὸ ἀπαθὲς τῆς γεννήσεως, ἀλλὰ καὶ τὸ συναφές, καὶ τὸ ἐξαγγελτικόν • Πνεῦμα δὲ, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Καὶ πάλιν περὶ μὲν τοῦ Λόγου καὶ Υἱοῦ, Απέστειλε τὸν λόγον αὐτοῦ, καὶ Μέσατο αὐτοὺς, ὁ Πατὴρ δηλονότι τὸν Υἱόν, νοσοῦντας ἐνπλάνῃ. Περὶ δὲ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, Εξαποστε Μεἰς τὸ Πνεῦμα σου καὶ κτισθήσονται, οἱ τῆς καινῆς δηλαδὴ κτίσεως, καὶ ἀνακαινιεῖς τὸ πρόσωπον τῆς τῆς, τῆς παλαιωθείσης ἐν ἁμαρτίαις. Ούτε δὲ Λόγος προφητικὸς ἀποστέλλεται διὰ τῶν φωνητικῶν ὀργά νων εἰς τὸν ἀέρα χεόμενος, καὶ λυόμενος. Λέγει γὰρ ἐν ἄλλοις· Εἰς τὸν αἰῶνα, Κύριε, ο λόγος σου διαμένει ἐν τῷ οὐρανῷ. Οὔτε Πνεῦμα δι' ἀναπνευστικῶν ὁμοίως ὀργάνων ἐξωθούμενον, καὶ λυόμενον, καὶ χεόμενον. Ταῦτα γὰρ σωμάτων. Φανερὲν οὖν, ότι λόγος, καὶ Πνεῦμα, ἐνυπόστατα, καὶ ἀΐδια, καὶ δημιουργά. Καὶ ὁ Ἰὼβ δέ φησι, Ζῇ Κύριος, ὁ οὕτω με κρίνας, καὶ ὁ παντοκράτωρ, ο παραπικράνας. μου τὴν ψυχὴν, καὶ Πνεῦμα θεῖον τὸ περιὸν ἐν φισί μου. Καὶ ὁ Ζαχαρίας ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, Εγώ μεθ' ὑμῶν εἰμι, καὶ ὁ Λόγος μου, καὶ τὸ Πνεῦμά μου. Καὶ ὁ Ησαΐας, Νῦν Κύριος ἐξαπέ σταλιά με, καὶ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ. Βίβλου Γενέσεως. Φησὶν Ἰακὼβ πρὸς τὰς δύο γυναῖκας αὐτοῦ· Καὶ εἰπέ μοι ὁ ἄγγελος τοῦ Θεοῦ καθ' ὕπνους, Εώρακα όσα σοι Λάβαν ποιεῖ, καὶ τὰ ἑξῆς. Εἶτα, Ἐγώ εἰμι ὁ θεὸς, ὁ ὀφθείς σοι ἐν τόπῳ Θεοῦ. Εἰ οὖν ἄγγε λας ἁπλῶς ἦν εἷς τῶν λειτουργικών δυνάμεων, πῶς ἑαυτὸν ἐκάλει Θεόν; ἢ πάντως ὁ Υἱὸς ἦν, ὃς ἐπιν ἄγγελος τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ὡς λόγος τοῦ· ἐξαγγελτικὸς γὰρ ὁ λόγος τοῦ νοῦ, ἔτι δὲ, καὶ ὡς μετὰ τὴν ἐνανθρώπησιν ἀναγγείλας ἡμῖν τὸ τῆς πατρότη της όνομα. Εφανέρωσα γάρ, φησί, τὸ ὄνομά σου τοῖς ἀνθρώποις, καὶ ὡς τῆς μεγάλης βουλῆς ἄγγελος. οὕτω γὰρ αὐτὸν προσηγόρευσεν Ησαΐας· προσέτι, καὶ θαυμαστὸν σύμβουλον, καὶ Θεὸν ἰσχυρὸν ἐξουσιαστὴν κατονομάσας αὐτόν. Τίς γὰρ Θεοῦ σύμβουλος, εἰ μὴ ὁ ὁμοούσιος, καὶ αὐτοδύναμος, καὶ Ισότιμος Υιός; βουλὴ δὲ τοῦ Πατρὸς, ἡ διὰ τῶν ἀνα θρώπων. Η βουλὴ δὲ τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, αὐτοθελὲς αἰνίττεται. Οτι δὲ ὁ Υἱὸς οὗτος καὶ θεὸς ἐνηνθρώπησε, φησὶν ὁ αὐτός: "Οτι παιδίον ἐγεννήθη ἡμῖν, Υἱὸς καὶ ἐδόθη ἡμῖν. Δι' ἡμᾶς γὰρ ἐγεννήθη παιδίον ὁ Υἱὸς, καὶ συνανεστράφη ἡμῖν. Περὶ γὰρ τοῦ κυρίως Υἱοῦ ταῦτα προεφήτευσε, καὶ οὐ περὶ ἁπλῶς υἱοῦ, καὶ ὡς παράδοξον ἔργον. Τί δὲ παράδοξον ἁπλῶς υἱὸν γεννηθῆναι παιδίον; διὸ καὶ τὰ ἑξῆς ἀριδηλότατα προσέθηκεν εἰς ἔμφασιν τῆς ante saecula declarat. Item David: Verbo, inquit, Domini cœli firmati sunt, et Spiritu oris ejus omniɛ virtus eorum '; Dominum appellat Patremri; Verbum autem Filium ipsius, quoniam ita se habet cum Patre, ut cum mente verbum et oratio, non solum propter ortum qui sine ulla fuit affectione, verum etiam propter conjunctionem cum Patre, et quia voluntatem ejus enuntiat. Spiritum vero vocat Spiritum sanctum. Item de Verbo et Filio: Misit Verbum suum, inquit, et sanavit eos ⁹. Pater nimirum misit Filium, et sanavit ignorantiæ morbo laborantes. At de Spiritu sancto: Milles, inquit, Spiritum tuum, et creabuntur, nova utique creatione; et renovabis faciem terra ', quæ consenuit in peccatis. Neque vero vocalibus instrumentis enuntiatum hoc verbum in aera diffunditur atque dissolvitur. Sic enim dicit: In sæculum, Domine, Verbum tuum permanet in calo *. Nec Spiritus ille spirandi instrumentis expellitur, aut spargitur et dissipatur: hæc enim corporibus contingunt. Perspicuum igitur est, Verbum et Spiritum in sua utrumque exsistere persona, et esse æternum, et creatorem. Praeterea Job dicit: Vivid Deus, qui ita me judicarit, et omnipotens qui amaram reddidit animam meam, et Spiritus Del mihi in naribus circumit. Et Zacharias ex persona Dei et Patris: Ego vobiscum, inquit, sum, et Verbum meum, εt Spiritue meus. Et Isaias: Nunc, inquit, Dominus misit me, Cet Spiritus ejus *. i Psal. XXXII, 6. • Psal. cvi, 20. • Psal cuir, 30. 16. ' Gen. xxxı, {1. * Joan. xvII, 6. • Isa. 13, PATROL GR. CXXX. Ex Genesi [et Isaia]. Dixit Jacob ad duas uxores suas: Et dixit mihi ' angelus Dei in somnis *: Vidi quacunque fecit tibi Laban, et qua sequuntur. Deinde: Ego, inquit, sum Deus, qui apparui tibi in loce Dei. Si angelus erat unus e numero ministrantium potestatum, quomodo se ipsum appellat Deum? An utique Filius erat, qui Dei et Patris est angelus, hoc est nuntius, ut mentis index est verbum, et sermo mentis et animi sensum indicat? Post humanamı enim carnem assumptam nuntians nobis Patris nomen, Nuntiavi, inquit,“nomen tuum hominibus *. Et magni consilii Angelus vocatur ab Isaia, et magnus Consiliarius, et Deus fortis, et potens ". Quis porro consiliarius Dei, nisi qui ejusdem est essentiæ, ejusdemque potestatis et dignitatis æqualis Filius? Consilium voluntasque Patris est hominum salus per evangelica mandata. Patris vero et Filii consilio eadem voluntas significatur. Quod autem Filius hic et Deus carnem humanam induerit, ostendit idem Isaias: Puer, inquiens, natus est nobis et filius datus est nobis ". Propter nos enim natus est puer ille Filius, et nobiscum versatus est. Nam de illo, qui vere Filius est, non autem de quolibet filio hac prædixit propheta. Et opus hoc ut admirandum prædicat. Quid autem admiran- * Psal. cxviii, 89. 'Job. xxvII, 2, 3. • Isa. 10 Isa. 13, 6.

τητος. dum, eum qui simpliciter flius sit, puerum nasci? αὐτοῦ θεότητος, καὶ διαστολὴν τῆς ἁπλῶς υἱό Quamobrem et clariora deinceps subjecit, ut divinitatem illius et differentiam inter eum et reliquos, qui simpliciter alii sunt, indicaret. Jeremiæ [imo Baruch et Isaiæ]. fic est Deus noster: et non æstimabitur alius adversus eum Deinde addit: Post hæc in terris visus est, et cum hominibus conversatus est. Et Isaias: Ecce, inquit, Deus noster. Ipse veniet,et salvabit nos *. Aſſereus autem signum adventus ejus in carne subjungit: Tunc aperientur oculi cæcorum, et aures surdorum audient. Tunc saliel, ut cervus, claudus, et diserta erit lingua balborum.. Quæ quidem omnia re ipsa perfecta humanam carnem ab illo assumptam indicio certissimo testantur. Idemque rursus ait: Non legatus, nΟΝ angelus, sed ipse Dominus servavit eos. Legatus cnim est intercessor, qualis fuit Moyees, et si quis alius post Moysem. Ac per legatos quidem atque angelos multi sæpenumero servati sunt, ut ¡Mi, quos vel Moyses vel Jesus Nave filius, et alii ejusmodi rexerunt et gubernarunt. Et qui fuerunt sub Ezechia, quo quidem tempore angelus una nocte centum octoginta quinque millia Assyriorum delevit. Hæc profecto Dei peregrinationem clarissime patefaciunt. Isaice. Dabit Dominus ipse vobis signum: Ecce virgo concipiet, et pariet flium '. Omnis enim, quæ fetum in utero gerit, non est virgo. Hæc antem fatum in utero gerens erit virgo. Quod quidem ut admirabile testimonium atque indicium proponitur. Ejusdem. Antequam sciat· puer bonum, aut ma.tim, reprobas malitiam ut eligat tonum³. Cuinam puero hæc dices couvenire? Solus Christus peccatum (inquit) non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus, id est, neque re, neque verbis peccavit. Aliorum autem omnium nullus (inquit) purus a macula. Micheæ. Et tu, Bethleem terra Juda, nequaquam minima es in principibus Juda. Ex te enim mihi exibit dux, qui regal populum meum Israelem. Verum ut ostenderet hunc non esse hominem nudum et solum, sel cum Deo conjunctum, adjecit: Exitus ejus ab initio, a diebus sæculi *. Actiones, inquit, ejus ad divinitatem pertinentes, vel ortus ejus, ab initio, ex sæculi intervallo, hoc est, ab omni æternitate. Zorobabel autem Babylone natus est. Vides exquisitissime subductam rationem ad locum ‘usque, in quo natus est Christus. Daniel. Videbam in visione noctis, et ecce cum nubibus cœli quasi filius hominis veniebat, et ad Antiquum dierum accessit, et ad ejus conspectum adductus * Bar. 111, 6, 38. * Isa. xxxv, 4. ibid. 5, 6. Ἱερεμίου. Οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν, οὐ λογισθήσεται ἕτερος πρὸς αὐτόν. Εἶτα ἐπήγαγε, Μετὰ ταῦτα ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. Καὶ πά λιν ἐν ἑτέρῳ λόγῳ· Ἰδοὺ ὁ Θεὸς ἡμῶν αὐτὸς ἥξει καὶ σώσει ἡμᾶς. Διδοὺς δὲ καὶ σημεῖον τῆς ἐνσάρ που παρουσίας αὐτοῦ προσέθηκε, Τότε ἀνοιχθήσιν. ται ὀφθαλμοὶ τυφλῶν, καὶ ὦτα χωρῶν ἀκούσον· ται. Τότε ἀλεῖται ὡς ἔλαφος ὁ χωλός, καὶ τραπὴ Έσται γλώσσα μογιλάλου· ἅπερ ἅπαντα γεγονότα μαρτύριον ἀψευδὲς τῆς ἐνανθρωπήσεως αὐτοῦ. Ο αν τὸς δὲ καὶ αὖθις εἴρηκεν· Οὐ πρέσβις, οὐκ ἄγγελος, ἀλλ' αὐτὸς ὁ Κύριος ἔσωσεν αὐτούς.: Πρέσει; γὰρ ο μεσίτης, οἷος ἦν ὁ Μωϋσῆς, καὶ εἴ τις κατ' ἐκεῖνον· καί τοι καὶ διὰ μεσίτου, καὶ δι' ἀγγέλου πολλοί πολλάκις ἐσώθησαν, ὡς οἱ διὰ Μωσέως δημαγωγούμενοι, καὶ διὰ Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ, καὶ τῶν τοιούτων. Καὶ αὖθις, οἱ περὶ τὸν Εζεκίαν, ἐφ᾽ οὗ τὰς ρε χιλιάδας τῶν ᾿Ασσυρίων ὁ ἄγγελος ἀνεῖλε μια νυχτί. Πρόδηλον οὖν, ὅτι φανερὰν ἐπιδημίαν Θεοῦ τὰ ῥήματα μηνύουσι. 'Hoatov. Δώσει Κύριος αὐτὸς ἡμῖν σημείον. Ιδού ή Παν θένος ἐν γαστρὶ ἕξει, καὶ τέξεται υἱόν. Πᾶσα μὲν ἐν γαστρὶ ἔχουσα, οὐκ ἔστι παρθένος. Αὕτη δὲ ἐν γαστρὶ ἔχουσα, παρθένος ἦν. Διὸ καὶ ὡς παράδο ξον εἰς σημεῖον δέδοται. Τοῦ αὐτοῦ. Πρὶν ἢ γνῶναι τὸ παιδίον ἀγαθὸν ἢ κακόν, απει· θεῖ πονηρίᾳ τοῦ ἐκλέξασθαι τὸ ἀγαθόν. Ποίῳ δὲ παιδὶ ταῦτα προσαρμόσεις; Μόνος γὰρ ὁ Χριστός ἁμαρτίαν, φησίν, οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὑρέθη δέος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ, τουτέστιν οὔτε λόγῳ, ούτε ἔργῳ ἡμάρτηκε. Τῶν ἄλλων δὲ πάντων οὐδεὶς, φησί, καθαρὸς ἀπὸ ῥύπου. Μιχαίου.. Καὶ σὺ, Βηθλεὲμ γῆ Ἰούδα, οὐδαμῶς ἐλαχίστη εἶ ἐν τοῖς ἡγεμόσιν Ἰούδα. Εκ σοῦ γάρ μοι έξι λεύσεται ἡγούμενος, ὅστις ποιμανεῖ τὸν λαόν μου τὸν Ἰσραήλ, Ινα δὲ διδάξῃ, ὅτι οὐκ ἔστιν ἄνθρωπος ψιλός οπτος, αλλ' ήνωμένος Θεῷ, προσέθηκεν, Δι ἔξοδοι αὐτοῦ ἀπ' ἀρχῆς ἀφ' ἡμερῶν αἰῶνος· αἱ κατὰ τὴν θεότητα, φησίν, ενέργειαι αὐτοῦ, ἢ ἡ γένο νησις αὐτοῦ ἀπ᾿ ἀρχῆς ἐκ διαστημάτων αἰῶνος, ήγουν αἰώνιοι. Ο δὲ Ζοροβάβελ ἐν Βαβυλῶνι γεγέν νηται. Ορᾷς ἀκριβολογίαν μέχρι καὶ τοῦ τόπου, οὗ ὁ Χριστὸς γεγέννηται; Δανιήλ. Εθεώρουν ἐν δράματι τῆς νυκτὸς, καὶ ἰδοὺ μετὰ τῶν νεφελῶν τοῦ εὐρανοῦ, ὡσεὶ υἱὸς ἀνθρώπου ἐρχόμενος ἦν. Καὶ ἕως τοῦ Παλαιοῦ τῶν ἡμερῶν • Isa. vi, 14. * ibid. 15.. • Mich. v. 2.

TIT. VIII. ἔφθασε, καὶ ἐνώπιον αὐτοῦ προσηνέχθη, καὶ αὐτῷ est, et datus est illi honor, et imperium, et regnum, ἐδόθη ἡ ἀρχὴ, καὶ ἡ τιμὴ, καὶ ἡ βασιλεία, καὶ πάντες οἱ λαοὶ, φυλαί, γλῶσσαι αὐτῷ δουλεύου σιν. Η εξουσία αὐτοῦ ἐξουσία αἰώνιος, ἥτις οὐ παρελεύσεται. Καὶ ἡ βασιλεία αὐτοῦ οὐ διαφθαρή σεται. Τίς οὖν ἐστιν, ὁ ὡς υἱὸς ἀνθρώπου λαβὼν τὴν ἐξουσίαν ἀναφαίρετον κατὰ πάντων; Ανθρωπος μὲν πάντως οὐδεὶς, ὁ θεάνθρωπος δὲ Χριστός, περί τι καὶ ὁ Δαβὶδ εἴρηκε πρὸς τὸν Θεὸν καὶ Πα τέρα· Ο Θεός, τὸ κρίμα σου τῷ βασιλεῖ δὸς, καὶ τὴν δικαιοσύνην σου τῷ υἱῷ τοῦ βασιλέως. Ο Χριστὸς γὰρ καὶ ὡς Θεός βασιλεύς ἐστι, καὶ υἱὸς βασιλέως. Και ὡς ἄνθρωπος βασιλεύς γέγονε, και νῶς βασιλέως τοῦ Δαβίδ, διὸ καὶ ὕστερον ἔλεγεν, Εδόθη μοι ἐξουσία ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς. Πρὸς δνὁ Πατὴρ μετὰ τὸ λαβεῖν τὴν βασιλείαν, ὡς ἄν. θρωπον ἔλεγε; Κάθου ἐκ δεξιῶν μου. Εἶπε γάρ, φησὶν, ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου. Η τίνες εἰσὶν δύο κύριοι τοῦ Δαβίδ, περί ὧν ὁ λόγος, εἰ μὴ τούτους ἐρεῖς; Εἰπὼν δὲ ὁ Δαβίδ, Ὁ Θεὸς, τὸ κρίμα σου τῷ βασιλεῖ δὸς, καὶ τὰ ἑξῆς, προσεπήγαγεν ὅτι πρὸ τοῦ ἡλίου διαμένει τὸ ὄνομα αὐτοῦ, τὸ τῆς θεότητος, ἢ τῆς υιότητος δηλονότι. Δεὶ γὰρ ἦν ἀμφότερα. Τίς οὖν ὁ τοιοῦτος βασιλεὺς, εἰ μή ουτος; τίνι δὲ καὶ πάντα τὰ ἔθνη ἐδούλευσαν, καὶ ἐνευλογήθησαν, καὶ ἐμακάρισαν, εἰ μὴ μόνον τὸν Χριστόν; εἰ δ᾽ ἔτι περιμένεις αὐτὸν, ὅτε ὁ 'Ηλίας Σφοδραμείται τούτου, τὴν δευτέραν κάθοδον τοῦ Σωτ τριςλέγεις, ὅτε καὶ ἡ τοῦ κόσμου συντέλεια. Δύο γάρ ο οὐτῶν καθόδων, τῆς μὲν κατὰ τὴν ἐνανθρώπησιν αὐ τοῦ, τῆς δὲ κατὰ τὴν μέλλουσαν παγκόσμιον κρίσιν, ἡ μὲν ἤδη γέγονεν, ἧς πρόδρομος Ιωάννης, ὁ δεύτε ρος Ηλίας· ἡ δὲ γενήσεται πρόδρομον έχουσα Ηλίαν τὸν δεύτερον Ιωάννην. ᾿Αμφότεροι γὰρ τοῦ αὐτοῦ Πνεύματος, καὶ τῆς αὐτῆς χάριτος, δυνάμεως, ὅσον εἰς τὸ προτρέχειν Χριστοῦ. καὶ Τὸν ἠλειμμένον καὶ μεσσίαν, ὃν ἀπεκδέχεσθε, ψιλός ἐστιν ἄνθρωπος, ἢ θεάνθρωπος; Εἰ μὲν γὰρ ψιτὰς ἄνθρωπος, οὐκ ἔστιν ἂν οἱ προφῆται κατήγγει λαν. Οὗτοι γάρ σημεία θεότητος αὐτῷ προστιθέασι, διαστέλλοντες ἀπὸ τῶν ψιλῶν ἀνθρώπων. Καὶ πότ θεν άλλοθεν μαθόντες προσδοκάτε τοῦτον; Εἰ δὲ θεάνθρωπός ἐστιν, ἰδοὺ καὶ ἄλλο πρόσωπον θεότητῆς ὁμολογοῦντες λανθάνετε. Οὐ γὰρ τὸν Πατέρα πάντως ἐρεῖτε. Παιδίον γάρ, φησὶν, ἐγεννήθη ἡμῖν, Υἱός, ἀλλ' οὐχ ὁ Πατήρ. Τοῦ ἀλείφειν δὲ καὶ τοῦ χρίειν ταυτὸ σημαινόντων, ὁ αὐτός ἐστιν ἡλειμμένος, καὶ Χριστό;. Σύνετε δή, ἄφρονες ἐν τῷ λαῷ, καὶ μωροί ποτε φρονήσατε. Καὶ ὁ Ησαΐας δέ φησι πρὸς ὑμᾶς. Οι τυφλοί, ἐμβλέψατε, καὶ οἱ κωφοί, ἀκούσατε. Η γοῦν προδήλως ἐθελοτυφλώττετε, ἢ παντελῶς ἀναισθητεῖτεί. Πότε οὖν ὀνομάτων όμως νυμία;, ἡ ῥημάτων σημασίας, ἢ λέξεων ιδιότητας διαστελεῖτε, δι᾿ ὧν καταλαμβάνεται ἡ ἀλήθεια; Περὶ τῶν παθῶν τοῦ Χριστοῦ. Φησὶν ὁ Δαβὶδ ἐκ προσώπου τοῦ Χριστοῦ· Συνα et omnes populi, tribus, lingure serviunt illi. Po'eslas ejus potestas sempiterna, quæ non pertransibit, el regnum illius non evertetur. Ecquis est hic filius hominis, qui potestatem accipit absolutam in omnes ac sempiternam? Homo quideni omnino nullus, sed ipse Deus et homo Christus. De quo et David Deum et Patrem sic alloquitur: Deus, judicium tuum regi da, et Justititiam tuam filio regis³. Christus enim et uti Deus rex est, et filius regis; et uti homo factus est res, et filius regis, nempe Davidis. Ex quo postea: Data est, inquit, miki omnis potestas in cœlo et in ierra *. Ad quem Pater, postquam, nt homo, μοpotestatem accepit: Sede, inquit, a dextris meis. Dixit enimn (ut ait David Dominus Domino meo, Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum *. Quinam sunt hi duo Do- ∙mini ipsius Davidis, nisi hos concesseris? At cum dixisset David: Deus, judicium tuum regi da, et quæ sequuntur, subjecit: Quoniam ante sulem permanet nomen ejus ", nomen illud utique quod illum Deum, aut filium esse demonstrat. Semper enim utrumque fuit. Ecquis igitur ejusmodi rex, nisi hic? Cui servierunt omnes gentes, nisi Christo? Quem nisi Christum collaudarunt, beatumque prædicaverunt? Sin adhuc ipsum exspectas, quoad præcurrat Elias, secundum Servatoris descensum exspectas, cum aderit mundi finis. Nam cum duo sint Christi descensus, unus cum ad naturam humanaṁ assumendam venit, alter cum veniet ad judicandum orbem universum, prior jam fuit, cujus præcursor tanquam alter Elias Joannes exstitit, posterior erit, et Eliam tanquam alterum Joannem habebit præcursorem. Ambo enim sunt ejusdem Spiritus, et ejusdem gratiæ atque virtutis, quatenus Christum precurrunt. Unctus ille et Messias, quem exspectatis, est purus homo, an Deus et homo? Nam si purus homo est, non est ille, quem prædixerunt prophetæ, qui signa ei divinitatis adjunxerunt, ut ipsum a puris et meris hominibus separarent, vos autem a quibus aliis didicistis notas et signa illius, quem exspectatis? Sin Deus est homo, nonne animadvertitis, vos aliam divinitatis personam confiteri? Neque enim dicetis hunc esse Patrem. Nam, Puer, inquit, nacus est nobis ®. Filius, non autem Pater. Jam Messias, et Christus, et unctus idem est. Intelligite, insipientes in populo, et stulti, aliquando sapile '. Et Isaias vos alloquitur, Cæci, inquiens, inspicitę, el surdi, audi - te * Ultrone cæci estis? an omnino sensibus caretis? Ecquando igitur nominum ambiguitates, ant verborum significationes, aut dictionum proprietates distinguetis, quibus veritas comprehenditur? De Christi cruciatibus et morte. David ex persona Christi, Consilium, inquit, ma 1 Dan. vi, 13, 14. * Psal. LXXI, 2. Matth. xxviii, 18. • Psal. cis, 1, * Psal. Lxxi, 17. Isa. 1, 6, Psal. ICHIA, 8. Isa. XLII, 18.

EUTHYMII.ZI GAħENI lignantium obsedit me. Poderunt manus meas et pe- γωγὴ πονηρευομένων περιέσχον με. "Ωρυξαν γεί des meos, dinumeraverunt omnia ossa mea. Divise- ράς μου, καὶ πόδας μου. Εξηρίθμησαν πάντα τὰ ὀστᾶ μου. Διεμερίσαντο τὰ ἱμάτιά μου ἑαυτοῖς, καὶ runt sibi vestimenta mea, et super vestem meam miserunt sortem. Hæc cum illis, quæ narrantur ἐπὶ τὸν ἱματισμόν μου έβαλον κλήρον. Ταῦτα τη ἄλλῳ προσαρμόσεις παρὰ τὸν Χριστὸν, περὶ ἐν in Evangeliis plane congruentia cuinam alii, nisi ἁπάντων συνωδὰ τὸ Εὐαγγέλιον ἱστορεῖ; καὶ διὰ Christo dices convenire? Eadem per Isaiam de se predixit Christus: Dorsum meum percutientibus τοῦ Ἡσαΐου δὲ προείρηκε περὶ τῶν τοιούτων ὁ prabui, genas vellentibus, et faciem ab ignominia Χριστός· Τὸν νωτόν μου δέδωκα εἰς μάστιγας, conspuentium non avertis. Et rursum David: Dede- τὰς δὲ σιαγόνας μου εἰς ῥαπίσματα, τὸ δὲ πρόσ. ωπόν μου οὐκ ἀπέστρεψα ἀπὸ αἰσχύνης έμπτυσ - runt, inquit, in escani meam fel, et in siti mea polaμάτων. Καὶ πάλιν Δαβίδ· Εδωκαν εἰς τὸ βρῶμά μου verunt ne aceto: Quod si hæc intelliges de popilo in captivitate constituto, cum constet eum, licet χολὴν, καὶ εἰς τὴν δίψαν μου ἐπότισαν με ὄξος. Εἰ δὲ περὶ τοῦ ἐν αἰχμαλωσίᾳ λαοῦ ταῦτα νοήσεις, alia multa pertulerit, hujusmodi tamen non fuisse perpessum, sententia tua facile refelletur. Mortem έπιστομίσει σε τὸ μηδαμοῦ γεγράφθαι κατ' εἶδος αὐτὰ ταῦτα τούτους παθεῖν, ἕτερα δὲ πολλὰ καὶ ipsius prædixit Isaias: Ut ovis, inquiens, ad occisionem ductus est *. Verum ut cognosceres eam no- χαλεπά. Περὶ δὲ τῆς ἀναιρέσεως αὐτοῦ προείρη bis fuisse salutarem, rursum idem, Livore, inquit, κεν Ησαΐας ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη. "Ινα δὲ ejus sanati omnes sumus". Ut intelligeres autem γνῷς, ὅτι σωτήριος ἡμῖν αὕτη γεγένηται, φησί ob ejus mortem Judæorum genus ad exitium perve- πάλιν ὁ αὐτὸς, Τῷ μώλωπι αὐτοῦ πάντες ιάθημεν. nisse subjecit; Ει dabo impios pro ejus sepultura *. Καὶ ἵνα μάθῃς, ὅτι διὰ τὴν σφαγὴν αὐτοῦ παρ Quid enim Judzorum impietate, fagitiosius, qui εδόθη τὸ γένος τῶν Ἰουδαίων εἰς ἐξολόθρευσιν, προσeum, a quo tam multa beneficia acceperant, in- έθηκε, Καὶ δώσω τους πονηροὺς ἀντὶ τῆς ταφῆς terfederunt ~. αὐτοῦ. Τί γὰρ Ἰουδαίων πονηρότερον ἀνελόντων τὸν τοσαῦτα τούτους ευεργετήσαντα; De Christi resurrectione. Περὶ τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ. Φησὶν ὁ Δαβίδ, ὅτι οὐκ ἐγκαταλείψεις τὴν ψυχήν μου εἰς ᾅδου, οὐδὲ δώσεις τὸν ὅσιόν σου ἰδεῖν δια φθοράν, τοῦ σώματος δηλονότι. Εἶτα, Εγνώρισας με ὁδοὺς ζωῆς· καὶ Ὠσης δὲ φανερώτερον φησί Καὶ ὑγιάσει ἡμᾶς μετὰ δύο ἡμέρας, ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ, καὶ ἀναστησόμεθα, καὶ ζησόμεθα ἐνώπιον αὐτοῦ, προσώπῳ ταῦτα λέγων τῶν κεκοιμημένων ἁγίων, ὧν τὰ σώματα συνηγέρθησαν τῷ Χριστῷ κατὰ τὴν τριήμερον ἀνάστασιν αὐτοῦ, καὶ ἐνεφανί σθησαν πολλοῖς, ὡς διδάσκει τὸ Εὐαγγέλιον. Φησὶ δὲ καὶ ὁ Ἑβραῖος Ιώσηπος κατὰ τὸν ὀκτωκαιδέκατον. τόμον τῆς Αρχαιολογίας αὐτοῦ· Γίνεται δὲ κατά τοῦτον τὸν χρόνον Ἰησοῦς σοφός άνθρωπος, είπερ ἄνδρα αὐτὸν λέγειν χρή. "Ην γὰρ παραδόξων έργων ποιητής, διδάσκαλος ἀνθρώπων ἡδονῇ τἀληθῆ δεχον μένων καὶ πολλοὺς μὲν τῶν Ἰουδαίων, πολλοὺς δὲ καὶ ἀπὸ τοῦ ἑλληνικοῦ ἐπηγάγετο. Ὁ Χριστὸς οὗτος ἦν, καὶ αὐτὸν ἐνδείξει τῶν παρ' ἡμῖν πρώτων ἀν δρῶν καθήλωσαν Ἰουδαῖοι σταυρῷ, ἐπιτετιμηκότος Non relinques, inquit David, animam meam in inferno, nec dabis sanctum tuum videre corruptionem." nempe corporis. Deinde, Notos, inquit, fecisti mihi dies vita. Oseas multo clarius: Et sanabit nos post duos dies, in die tertia, et resurgemus, et vivemus in conspectu ejus *. Hæc autem dicta sunt ex persona eorum, qui dormierant, quorum corpora cum Christo surrexerunt tertio die, quo surrexit ipse, et apparuerunt multis, ut Evangelium docet. Quinetiam Josephus Hebræus in xvii libro De antiquitate Ju, doorum de Christo loquitur ad hunc modum: Fuit eodem tempore Jesus, vir sapiens, si tamen eum appellare virum fas est. Erat enim mirabilium operum effector, et doctor hominum qui cum voluptate quæ vera sunt amplectuntur. Ac multos quidem tum ex Judæis, tum ex aliis gentibus adjunxit sibi. Hic erat Christus. Quem nostræ gentis principibus accusantibus a Pilato damnatum cruci affixerunt Judæi. Nec tamen qui eum prius dilexerant, doctrinam ipsius promulgare destiterunt. Tertio namque post Πιλάτου. Οὐκ ἐξεπαύσαντο δὲ οἱ τὸ πρῶτον ἀγαπή die se rursus viventem illis conspiciendum præbuit, cum et hæc et alia de ipso innumerabilia divini prophetæ prædixissent. De Ecclesia ex gentibus, juxta Isaiam. Latare, solitudo sitiens. Exsultet solitudo, et floreal quasi tilium. Et loca deserta Jordanis exsultabunt, et gloria Libani data est ei, et honor Carmeli 1º. Ilæc sensu quidem nec facta sunt unquam, neque fient. Quis enim solitudinem et loca deserta deligat ad habitandum, nisi forte Christianos mo̟- vachos dixeris? Spiritu autem plane contigerunt. ' Psal. xx1, 17 sqq. • Psal. xv. σαντες τὰ αὐτοῦ καταγγέλλειν. Εφάνη γὰρ αὐτοῖς τρίτην ἔχων ἡμέραν πάλιν ζῶν, τῶν θείων προφητῶν ταῦτά τε καὶ ἄλλα μυρία περὶ αὐτοῦ θαυμάσια είν ρηκότων. Περὶ τῆς ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησίας ἐκ τῶν Ἡσαίου. Ευφράνθητι, ἔρημος διψῶσα. Αγαλλιάσθω ἔρηγιος, καὶ ἀνθείτω ὡς κρίνον, καὶ ἐξανθήσει, καὶ ἀγαλλιάσεται τὰ ἔρημα τοῦ Ἰορδάνου. Καὶ ἡ δόξα τοῦ Λιβάνου ἐδόθη αὐτῇ, καὶ ἡ τιμὴ τοῦ Καρμή λου. Αἰσθητῶς μὲν οὖν οὔτε γέγονεν, οὔτε γενήσεται ταῦτα. Τίς γὰρ ἂν ἔλοιτο τὴν ἔρημον οἰκῆσαι, εἰ μὴ τοὺς Χριστιανοὺς ἐμεῖς μοναχούς; Αναγωγικῶς δὲν 6. • Psal. Lxvi, 22. • Isa. Lili, 7. * Ibid. 5. • Ibid. 9. 1 Isa. L. • Matth. xxvi, 53. σ' Use. vi, 5. 10 Isa. xxxv, 4, 2.

ន PANOPLIA DOGMATICA. - TIT. VILL " ' ΣΕ καὶ πάνυ. Έρημος μὲν γὰρ ἡ ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησία Nam gentium Ecclesia nullos antea fructus feren τῶν ἀπάρπων πρὶν, καὶ ὄντων οικητήριον τῶν νη tium erat quædam veluti solitudo, in qua degebant τῶν θηρίων, ἥτις φλεγομένη τῷ πυρὶ τῶν παθῶν vitiorum fere. Hæc Dei cognitionem salutemque ἐδάψε θεογνωσίας καὶ σωτηρίας. Καὶ τυχοῦσα τοῦ sitiens lætatur, et exsultat, et floret, fructnum κηρύγματος εὐφραίνεται, καὶ ἀγαλλιᾶται, καὶ ἀνθεῖ· pulchritudine et suavitate decorata. Data autem τῇ φαιδρότητι, καὶ εὐωδίᾳ τῶν ἀρετῶν. Εδόθη δὲ αὐτῇ est illi gloria Libani, hoc est; antiqui populi, καὶ ἡ δόξα τοῦ Λιβάνου, τουτέστι τοῦ παλαιοῦ λαοῦ, ἐν quem et Carmelum vocat, cujus gloria et honor καὶ Κάρμηλον ὠνόμασε. Δόξα δὲ τούτου καὶ τιμὴ ἡ est pietas, religio et amicitia Dei, et gloriæ legis. εὐσέβεια, καὶ ἡ πρὸς Θεὸν οἰκείωσις, καὶ τὸ ὄψις τῆς que sublimitas, et divinorum munerum copia, ἄξης καὶ τοῦ νόμου, καὶ τὸ τῶν θείων ἀντιλήψεων atque gratiaruin abundantia. Et rursum: Lrtare, ἐμφιλαφές, καὶ τὸ τῶν χαρίτων κατάκομον. Καὶ πάλιν, sterilis, quæ non paris; erumpe et clama, quæ non Κηράνθητι, στεῖρα, ἡ οὐ τίκτουσα, ῥῆξον καὶ parturis. Quoniam multi sunt filii magis deserta, βόησον, ἡ οὐκ ὠδίνουσα, ὅτι πολλὰ τὰ τέκνα τῆς quam habentis virum '. Steril s enim erat Ecclesia, φήμου μᾶλλον, ἢ τῆς ἐχούσης τὸν ἄνδρα. Στείρα quam ostendimus, nec ullos ante ferebat virtutum μὲν γὰρ ἡ δηλωθεῖσα ἐκκλησία, καὶ ἄγονος καρπῶν fructus. Post autem pietatem et religionem amἀρετῆς τὸ πρότερον, ὕστερον δὲ τὰ σπέρματα της plexa, multorura facta est filiorum mater, Judaicamεὐσεβείας ὑποδεξαμένη πολύπαις ἐγένετο, νικήσασα que Synagogam, cujus antea vir erat Deus, qui ean τῇ πολυπληθείᾳ τὴν Ἰουδαϊκὴν συναγωγὴν, ἧς ἀνὴρ diligebat, et providentia sua fovebat ac tuebatur. ὁ Θεὸς τὸ πρὶν, ἀγαπῶν καὶ προνοούμενος καὶ φυλάτ- vel etiam les, vicit fecunditate. Rursum ex perτων αὐτὴν, ἢ καὶ ὁ νόμος. Πάλιν δὲ προσώπῳ τοῦ sona Dei et Patris Filium et Deum alloquens sić θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Ἡσαΐας πρὸς τὸν Υἱὸν καὶ Θεόν ait Isaias: Ecce dedi le in fœdus gentium, ut tere φησιν. Ιδού δέδωκά σε εἰς διαθήκην ἐθνῶν τοῦ και ram constituas, et solitudinis suscipias hæreditaπιστῆσαι τὴν γῆν, καὶ κληρονομῆσαι κληρονο tem º, et quæ sequuntur. Quod etiam per Davidem μίας ἐρήμου, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ διὰ τοῦ Δαβὶδ γὰρ Filio pollicitus est, Et dabo, inquiens, gentes hæreἐπηγγείλατο τῷ Υἱῷ λέγων, Καὶ δώσω σοι ἔθνη, την ditatem tuam ³. Ác ipse quidem David Patrem ad κληρονομίαν σου. Ὁ αὐτὸς δὲ Δαβὶδ παρεκάλει τὸν hoc hortabatur, Constitue, inquiens, Domine, legis Παέρα περὶ τούτων λέγων, Κατάστησον, Κύριε, του latorem super eos. At Isaias ex hujus legislatoris μθέτην ἐπ' αὐτούς. Καὶ ὁ Ἡσαΐας δὲ εἴρηκε προσpersona, Lex, inquit, egredietur a me in lucem όπως τοῦ τοιούτου νομοθέτου Νόμος παρ' ἐμοῦ ἐξεgentium, et in brachio meo gentes sperabunt *, λεύσεται, καὶ ἡ κρίσις μου εἰς φῶς ἐθνῶν, καὶ εἰς Quæenam alia est illa les, præter evangelicaw, τον βραχίονά μου ἔθνη ἐλπιοῦσι. Τίς δὲ ὁ νόμος quæ gentes in ignorantiæ tenebris aberrantes illu.. ενας παρὰ τὸν εὐαγγελικόν, ὃς ἐφώτισε τὰ ἔσκοstravit? Nam lex quidem Mosaica multis jam àunis τισμένα τῇ πλάνη ἔθνη; Ο γὰρ Μωσαϊκὸς πρὸ πολλῶν ἐτῶν ἐξελήλυθεν. Τοῦ αὐτοῦ. ' antecesserat. Ejusdem. Περὶ τῆς καινῆς διαθήκης τοῦ εὐαγγελίου πάλιν Jam de novo Evangelii testamento rursuni προεφήτευσεν Ησαΐας εἰπών, Εκ Σιὼν ἐξελεύσεται Isaias ante locutus est: Ex Sion, inquiens,' cxiνόμος καὶ λόγος Κυρίου ἐξ Ιερουσαλήμ. Ο γὰρ bit lex, et sermo Domini ex Jerusalem *. SiquiΚύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς νῦν μὲν ἐν τῷ ὄρει dem Dominus noster Jesus Christus nunc i Σιών καθήμενος, καὶ διδάσκων, νῦν δὲ ἐν τῇ πόλει τῇ monte Siou sedens et docens, nunc in civitate Ἱερουσαλὴμ διατρίβων, ἐνομοθέτησε τὸν εὐαγγελικὸν Jerusalem versans, legemn et doctrinam evange νόμον τε καὶ λόγον. Οὐ γὰρ περὶ τοῦ Μωσαϊκοῦ νῦν. licam tradidit. Neque enim de Mosaica lege proφησιν ὁ προφήτης. Πῶς γὰρ, δς ἐν τῷ Σινῇ ἐνομοθε~ pheta nunc loquitur. Qut enim id deri queat, τήθη, ἀλλ' οὐκ ἐν Σιών, οὐδὲ ἐν Ἱερουσαλήμ, καὶ cum ea non in Sion, nec in Jerusalem, sed in πάλαι πολλῷ πρὸ τοῦ Ηραίου, ὥσπερ; εὐαγγελικός monte Sion fuerit lata, multo antequam nalus πολλῷ μετὰ τὸν Ησαΐαν; Διὸ καὶ προσφυῶς εἶπεν; ὅτι ἐξελεύσεται. Ο παλαιός γὰρ ἐξῆλθε. Περὶ τούτοῦ δὲ τοῦ καινοῦ καὶ Ἱερεμίας προείρηκε λέγων, Ἰδοὺ ἡμέραι έρχονται, λέγει Κύριος, καὶ διαθήσο μαι ὑμῖν διαθήκην καινήν, οὐ κατὰ τὴν διαθήκην, Αν διεθέμην τοῖς πατράσιν ὑμῶν ἐν ἡμέρᾳ ἐπιλαδομένου μου τῆς χειρὸς αὐτῶν, ἐξαγαγεῖν αὐτοὺς ἐκ γῆς Διγύπτου, ὅτι αὐτοὶ οὐκ ἐνέμειναν τῇ διαθήκη μου καγώ ἡμέλησα αὐτῶν. Συνεσκιασμένα δὲ ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα, ἵνα μὴ ἀφανισθῶσι τὰ βιβλία. Όπου γὰρ παρόντα, καὶ θαυματουργοῦντα βλέποντες, καὶ τελείαν ἀπόδειξιν τῆς ἑαυτοῦ θεότητος παρεχόμεν 'Isa. Liv, 1. 3 Ise. XLIX, esset Isaias, quemadmodum evangelica multo post ipsum Isaiam tempore promulgata fuit? Quapropter apposite dixit: Exibit; quoniam antiqua lex jam exierat. Hoc autem tempus Jeremias· item pronuntiavit his verbis: Ecce veniunt dies, . dicit Dominus, et feriam vobiscum foedus novum, non secundum illud fœdus, quod inivi cum patribus vestris, qua die manum eorum apprehendi, ut educerem eos de terra Egypti, quoniam illi fœdus meum, non observarunt, et ego neglexi eos". Hæc et his similia obscure tradita sunt ne delereutur libri. Nam qui Christum præsentem, et res admirabiles 8. • Psal. 11, 8. * Psal. ix, 21. ' Isa. LI, 4. • Isa. II, 5. 7 Jerem.

' eficientem, et certissima divinitatis sum adferen- νον οὐκ ᾔδέσθησαν, ἀλλ' ἐσταύρωσαν, σχολῇ γ' ἂν τῶν tèm indicia contuentes non susceperunt, sed egerunt in crucem, hi scilicet prophetiis pepercissent de ipso loquentibus, si eas nulla contectas umbra, sed apertas ac nudas accepissent? Jam vero nos Christi nomine appellatum iri prædixit Isaias: Vos, inquiens, tollet evertetque Dominus. Illis autem, qui servient mihi, novum nomen imponet, quod in universa terra celebrabitur '. Idemque rursus: Videbunt, inquit, gentes gloriam tuam, et omnes reges justitiam tuam. Et vocabitur nomen novum, quod ipse Dominus pronuntiabit *. Hoc Oseas item prædixit: Et erit, inquiens, in novissimis temporibus nomen ejus, illustre in universa terra. Et nomine illius multi populi appellabuntur. Et ībunt in viis ejus, et vivent in ipsis, Ejusdem. Et in te precabuntur, quoniam in te Dominus est. Et non ëst Deus præter te. Tu enim es Deus, et.non cognovimus. lllud, Et precabuntur in te, præsignificat eos, qui crediderunt in Christum. Illud autem, Quoniam in te Deus est ', in carne assumpta premonstrat divinitatem. At illud, Tu enim es Deus, et non cognovimus, excusationem indicat Judæorum in judicio futuro, quæ stulta atque inanis erit. Si Christus impostor fuit, quomodo quæ prædixit, event comprobata sunt omnia: ut ea, quæ ad templi destructionem, quæ ad civitatem Hierosolymorum expugnandam evertendamque, et ad internecionem Judzorum, quæque ad discipulos suos, et ad res admirandas, quas in pomine suo erant facturi, pertinentia prænuntiavit? eo Item contra Hebræos, magni 'Joannis Chrysostomi capila maxime apposita, et opportuna ex selecta volumine quo orationes in Judæos continentur. Si virum aliquem venerandum, atque præclarum in cauponam, aut latronum diversorium adductum corneres, eumque deinde contumeliis et verberibus affectum gravissima corum ' debacchantium probra perpeti animadverteres, proptereane cauponam, aut diversorium illud admirandum existimares, quod illuc insignis ille. vir adductus esset? an potius detestareris ea, quæ perspiceres, et ab fliis abhorreres, quod talis vir ibi tam indignis modis acceptus esset? Similem ejusmodi loco esse puta Synagogam Judæorum, qui Moysem et prophetas in illam adductos ignominia potius afficiunt, quam honore. Etenim cum dicant, eos nihil esse locutos de Christo, deque illius humanitate, imo vero voces eorum hoc indicantes corrumpant, monne manifesta illos afficiunt ignominia? Nam et Serapidis templum hos libros a Ptolemæo descriptos continebat, neque tamen ob id quisquam templum illud sanctum existimabit. Ipsi quideni libri propriam habebant sanctitatem, sed eam templo non impertiebant propter impuritatem col:a. Lxv passim. • Isa. Lx11, 2. ' Isa, xLv, 14. περὶ αὐτοῦ προφητειῶν ἐφείσαντο, εἰ ταύτας ἀσυ σκιάστους ἔλαβον καὶ γυμνάς; Ἔτι δὲ καὶ τὸ τοῦ Χριστοῦ ὄνομα κλῆσις ἡμῖν ἔσται, προείρηκε μὲν Ησαΐας, Ὑμᾶς, λέγων, ἀνελεῖ Κύριος, τοῖς δὲ δου λεύουσί μοι κληθήσεται όνομα καινὸν, καὶ εὐλο γηθήσεται ἐπὶ πάσης τῆς γῆς. Καὶ αὖθις, Οψονται ἔθνη τὴν δόξαν σου, καὶ πάντες οἱ βασιλεῖς τὴν δικαιοσύνην σου, καὶ κληθήσεται τὸ ὄνομα τὸ καινὸν, ὁ ὁ Κύριος ονομάσει αὐτό. Προεἶπε δὲ καὶ Ωσης, Καὶ ἔσται, φήσας, ἐπ' ἐσχάτων τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐμφανὲς ἐν πάσῃ τῇ γῇ, καὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ ἐπικληθήσονται λαοὶ πολλοὶ, καὶ κατὰ τὰς ὁδοὺς αὐτοῦ πορεύσονται καὶ ζήσονται ἐν αὐταῖς. Τοῦ αὐτοῦ. · Καὶ ἐν σοὶ προσεύξονται, ὅτι ἐν σοὶ ὁ Θεός ἐστι, καὶ οὐκ ἔστι Θεὸς πλήν σου. σὺ γὰρ εἶ Θεὸς, καὶ οὐκ ᾔδειμεν. Τὸ μὲν οὖν, Καὶ ἐν σοὶ προσεύξονται, προφητεία περὶ τῶν πιστευσάντων εἰς τὸν Χριστόν. Τὸ δὲ ὅτι 'Εν σοὶ ὁ Θεός ἐστι, τὴν ἐν τῷ προβλήμα ματι θεότητα καταγγέλλει. Τὸ δὲ, Καὶ γὰρ εἶ Θεός, καὶ οὐκ ᾔδειμεν, ἀπολογία τις τῶν Ἰουδαίων ἐν τῇ μελλούσῃ κρίσει, εἰ καὶ ματαία καὶ ἀπαράδεκτος. Εἰ πλάνος ἦν ὁ Χριστός, πῶς ὅσα προείρηκεν εἰς τέλος ἐξέβησαν; Οἷον τὰ περὶ τῆς ἐρημώσεως τοῦ ναοῦ τῶν Ἱεροσολύμων, καὶ τῆς ἁλώσεως, καὶ τῆς καταστροφῆς τῆς πόλεως, καὶ τῆς πανωλεθρίας τῶν Ἰουδαίων, καὶ ὅσα περὶ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, καὶ τῶν ἐν ὀνόματι αὐτοῦ θαυμάτων, καὶ ἁπλῶς ἅπαντα. *Ετι κατὰ Εβραίων, τοῦ μεγάλου Ιωάννου τοῦ Χρυσοστόμου κεφάλαια καιριώτατα επιλεγέντε ἐκ τῆς βίβλου τῆς περιεχούσης τοὺς κατὰ τῶν Ιουδαίων λόγους αὐτοῦ. Εἴ τινα εἶδες άνθρπωπον αἰδέσιμον. καὶ λαμπρὸν εἰς καπηλεῖον εἰσαχθέντα, ἢ εἰς καταγώγιον λῃστῶν, εἶτα ὑβριζόμενον ἐκεῖ, καὶ τυπτόμενον, καὶ τὴν ἐσχάτην ὑφιστάμενον παροινίαν, ἄρα ἂν ἐθαύμασας τὸ καπηλεῖον, ἢ τὸ σπήλαιον, ὅτι ἔνδον αὐτῶν ὁ θαυμαστὶς ὅλως εἰσήχθη; ἢ μᾶλλον ἐβδελύξω ταῦτα, καὶ ἀπεστράφης, ὅτι ἔνδον αὐτῶν ὑβρίζεται; τον εἶναι νόμιζε καὶ τὸν τόπον τῆς συναγωγῆς τῶν Ιουδαίων. Τὸν γὰρ (Μωσέα καὶ τοὺς προφήτες εἰπαγαγόντες ἐκεῖ μᾶλλον ἀτιμάζουσιν, ἢ τιμῶσιν. Οταν γὰρ λέγωσι μηδὲν αὐτοὺς εἰρηκέναι περὶ τοῦ Χριστοῦ καὶ τῆς ἐνανθρωπήσεως αὐτοῦ, μᾶλλον δὲ παραφθείρωσι τὰς τοῦτο διδασκούσας βήσεις αὐτῶν, πότερον οὐ προδήλως αὐτοὺς ὑβρίζουσιν; Ἐπεὶ καὶ ὁ τοῦ Σαράπιδος ναὸς εἶχε τὰς βίβλους ταύτας μεταγραφείσας παρὰ Πτολεμαίου τοῦ φιλαδέλφου, ἀλλ' οὐ διὰ τοῦτο φαίη τις ἂν ἅγιον ἐκεῖνον. Δὗται μὲν γὰρ εἶχον τὴν οἰκείαν ἁγιωσύνην, οὐ μεταδεδώ κασι δὲ ταύτης καὶ τῷ ναῷ, διὰ τὴν τῶν ἐκεῖ συνιόν· των μιαρίαν. 'Αλλὰ καὶ 'Αζώτιοι, τὴν κιβωτόν ποτέ λαβόντες, εἰς τὸ ἱερὸν αὐτῶν εἰσήγαγον, καὶ οὐδὲν

PANOPLIA DOGMATICA. - TIT. VIII. ἧττον ἐκεῖνο. μιαρόν ἦν. Ὥστε διὰ τοῦτο μάλιστα rum, qui ilje ingrediebantur. Quid Azotii? nonne μισεῖν Ἰουδαίους, καὶ τὴν συναγωγὴν αὐτῶν δίκαιον, arcam captam în templum suum introduxerunt, ὅτι οὕτως ἐμπαροινοῦσιν εἰς τὸν Μωσέα· καὶ τοὺς quod tamen permansit impurum Equum igitur προφήτας. Βίβλος γὰρ ἀναγινωσκόμεναι μετὰ ἀπι- est, Judæos, et eorum Synagogam ideo potissimum στίας, οὔτε τόπον, οὔτε τοὺς ἀναγινώσκοντας ἁγιάσαι exsecrari, quod in Moysem et propetas insaniunt δύνανται. Δικαίως ἐῤῥέθη πρὸς αὐτοὺς, ὅτι Σπήλαιον et debacchantur. Librorum enim lectio, si fides ὑαίνης ἐγένετό μοι ὁ οἶκος ὑμῶν ὑαίνης ὁμοῦ καὶ absit, nec locum, nec legentes sanctos possunt efiἀκαθάρτου θηρίου. cere. Itaque merito in eos dictum est: Domus hya'nı factus est miki locus vester; hyænæ inquam, crudelis et exsecrandæ feræ. Τοῦ αὐτοῦ. Εἰ μὴ τοὺς προφήτας εἶχον, εἰ μὴ τὰς ἱερὰς βία Όλους ἀνεγίνωσκον, οὐκ ἂν οὕτως ησαν ἀκάθαρτος καὶ βέβηλοι. Νῦν δὲ πάσης ἀπεστέρηνται συγγνώμης, ὅτι τοὺς κήρυκας τῆς ἀληθείας ἔχοντες, πρὸς αὐτοὺς ἐκείνους, καὶ πρὸς τὴν ἀλήθειαν ἀπομάχονται. Τοῦ αὐτοῦ. Ejusdem. Nisi prophetas haberent, et sacros libros legerent, non essent tam detestabiles et profani. Nune autem nullam merentur veniant, qui cum præcones habeant veritatis, adversus illos veritatemque depugnant. Ἐπὶ τῶν Ἰουδαϊκῶν ἑορτῶν οὐ μόνον καιρὸν, ἀλλὰ καὶ τόπον παρατηρεῖν ἐκέλευσεν ὁ Θεός. Και θάπερ γὰρ τοῦ πάσχα καιρὸς μὲν ἡ ιδ' τοῦ μηνός τοῦ πρώτου, τόπος δὲ τὰ Ἱεροσόλυμα, οὕτω δὴ καὶ τῶν ἄλλων. Αλλ' ὁ μὲν καιρὸς τῶν ἑορτῶν διάφορος, ὁ δὲ τόπος εἷς. Καὶ οὐκ ἐξῆν ἢ τὸν καιρὸν, ἢ τὸν τόπου παραβαίνειν. Μᾶλλον δὲ τὸν μὲν καιρὸν ἐπὶ τοῦ Πάσχα δι' ἀνάγκην συνεχωρεῖτο παραβαίνειν, τὸν δὲ τόπον οὐδαμῶς. Οὐ δύνασαι γὰρ ποιεῖν τὸ Πάσχα, φησὶν, ἐν οὐδεμιᾷ τῶν πόλεων, ὧν Κύριος ὁ θεός σου δίδωσί σοι, ἀλλ᾽ ἢ ἐν μόνῳ τῷ τόπῳ, ᾧ Αν αλέξηται Κύριος ὁ Θεός. Τί ούν; ἑαυτῷ ἐναντιοῦ· ται, θειν μὲν ἐν ἐν τόπῳ νομοθετήσας, αὐτὸν δὲ είλον τὸν τόπον καταστρέψας, καὶ ἄβατον Ιουδαίοις Εργασάμενος; Οὐδαμῶς. Ἀλλ᾿ ἐπείπερ οὐδὲ παρὰ τὴν ἀρχὴν αὐτοῖς δοῦναι τὰς θυσίας ἐβούλετο, κατενάει δὲ μαινομένους, ἀγχομένους, ἐπιθυμοῦντας θυσιῶν, καὶ παρεσκευασμένου;, εἰ μὴ λάβοιεν, αυτομολῆσαι πρὸς εἰδωλολατρείαν, οἰκονομικῶς ἐπέτρεψεν αὐτὰς, τῶν εἰδώλων εἰς ἑαυτὸν ταύτας μεταστήσας. Καὶ συνεχώρησε τὸ μεῖον κακόν, ἵνα μὴ τῷ μείζονι πε ριπίσοιεν. Εἶτα διὰ σοφωτάτης μεθόδου καὶ ταύτας περιείλε, τὰς μὲν θυσίας ἐν μιᾷ πόλει περιορίσας, τὴν δὲ πόλιν ταύτην καθελών ὕστερον, ἵνα μὴ δυνάμενοι θύειν ἔξω ταύτης διὰ τὸν νόμον, εὐμηχάνως ταύτας ἀφαιρεθεῖεν. Καὶ τὸ δὴ θαυμαστὸν, πᾶσα μὲν ἀνεῖται τοῖς Ἰουδαίοις ἡ οἰκουμένη ἔνθα θύειν οὐκ ἔξεστι, μόνη δὲ τούτοις ἡ Ἱερουσαλήμ ἀπο κέκλεισται, ἔνθα θύειν μόνον ἐξῆν. Ωσπερ γὰρ οἱ κοδόμος θεμελίους θείς, τοίχους ἀναστήσας, δροφον καμαρώσας, τὴν καμάραν ἐκείνην εἰς ἕνα τινὰ λίθον μέσον συνέδησεν, εἶτα τὸν λίθον ἐκεῖνον ἀφελών, τὸν πάντα τῆς οἰκοδομής διέλυσε σύνδεσμον, οὕτω καὶ ὁ Θεός, καθάπερ τινὰ σύνδεσμον τῆς διὰ θυσιῶν λατρείας τὴν Ἱερουσαλὴμ ὁρισάμενος, εἶτα ταύτην ἀνατρέψας ὁμοῦ κατέλυσε καὶ τὴν λατρείαν τῶν θυσιῶν. dam veluti sacrificiorum vinculum Jerusalem abrogavit. ' Τοῦ αὐτοῦ. Ejusdem. Judaicis celebritatibus non solum tempus, sed etiam locum observandum præscripsit Deus. Exem - pli gratia, tempus ad Pascha celebrandum prafinitum erat dies quartus decimus mensis primi; locus autem Ilierosolyuna. At cum celebritatum tempora essent diversa, locus erat unus. Cumque a præscripto tempore et loco recedere nefas esset, necessitati tamen concedebatur, ut tempus. in observando Paschate minus observaretur. Locum autem nullo pacto licebat non observare: Non poteris, inquit, celebrare Pascha in ulla earum civitatum, quas tibi Deus tradet, præter illam, qurm· Dominus Deus elegerit '. Quid? sibine ipse adver satur? qui cum uno in loco jubeat sacrificare, eum ipsum. locum sic evertit, ut ad eum Judæi nequeant accedere? Minime vero, sed quemadmodum illis ne victimas quidem initio volebat concedere, quas tamen, cum illos insanos, anxios, et earum ita cupidos intelligeret, ut nisi immolandi potestatem accepissent, ad simulacrorum cultum ultro essent præcipites ruituri, eo consilio concessit, ut eos a simulacris ad se colendum converteret, minore malo permisso, ne in gravius incurrerent, sic sapientissima brevissimaque ratione illas sustulit, cum in una tantum civitate immolare permitteret, hanc autem evertendam ac delendamn curaret, ut, cum extra illam mactare victimas per legem non liceret, ea sublata victimæ tollerentur. Τolus enim terrarum orbis, quod quidem mirabile est, Judais conceditur, ubi sacrili care non licet, a sola autem Jerusalem excluduntur, in qua una illis, ut sacrificent, permissum) est. Nam ut architectus, si jactis fundamentis, erectisque parietibus, fastigii testudinem ad lapidem unum in medio positum devinciat, eo lapide sublato totum evertit ædificium: ita Deus cum quodconstituisset, hac eversa victimas immolandi jus Ejusdem. Οτι οὐδὲ ταῖς θυσίαις ἀρεσκόμενος ὁ Θεὸς ἐνομο Quod autem Deus sacrificandi reges tulit, non * Deut. zv1, 5, 6.

quod ipse victimis placaretur, sed quia Judzorum θέτησε περὶ τούτων, ἀλλὰ ταῖς ἀσθενείαις τῶν Ἰου· δαίων ὡς νηπίων ἔτι συγκαταβαίνων ἐδήλωσε μὲν καὶ διὰ Ησαΐου λέγων, Οὐκ ἔστι μοι θέλημα ἐν ὑμῖν. Πλήρης εἰμὶ, ὁλοκαυτώματα κριῶν, καὶ στέαρ ἀρ νῶν, καὶ αἷμα ταύρων καὶ τράγων οὐ βούλομαι. Τις γὰρ ταῦτα ἐξεζήτησεν ἐκ τῶν χειρῶν ὑμῶν; Καὶ ἐὰν προσφέρητέ μοι σεμίδαλιν, μάταιον θυμίαμα, βδέλυγμα μοί ἐστι. Καὶ αὖθις. Οὐκ ἐδόξασάς με ἐν θυσίαις, οὐδὲ ἐδούλευσάς μοι ἐν δώροις. Καὶ διὰ Ἱερεμίου· "Ινα τί μοι λίβανον ἐκ Σαβᾶ φέρετε, καλ κινάμωμον ἐκ τῆς μακρόθεν; Τὰ ὁλοκαυτώματα ὑμῶν οὐχ ἥδυναν με. Καὶ πάλιν, Τα ολοκαυτώματα ὑμῶν μετὰ τῶν θυσιῶν ὑμῶν μεμίσηκεν ἡ ψυχή μου. Καὶ πρὸς τούτοις, Οὐκ ἐλάλησα πρὸς τοὺς πα τέρας ὑμῶν περὶ θυσιῶν, οὐδὲ περὶ ὁλοκαυτωμάτ των ενετειλάμην αὐτοῖς. Εἰ γὰρ ταῦτα ἐζήτει, τοὺς παλαιοὺς ἂν τοὺς πρὸ αὐτῶν λάμψαντας, πρώτους ἤγαγεν ἐπὶ ταῦτα. Νῦν δὲ κατὰ καιρὸν αὐτὰ συγχωρήσας αὖθις ἀπελαύνει. Φησὶ γὰρ καὶ διὰ Δαβίδ, Οὐ δέξομαι ἐκ τοῦ οἴκου σου μόσχους, οὐδὲ ἐκ τῶν ποιμνίων σου χιμάρρους. Και, Μὴ φάγωμαι κρέα ταύρων, ἢ αἷμα τράγων πίωμαι; καὶ πολλὰ τοιαῦτα, Εἶτα τὴν λογικὴν ἀντεισάγει λατρείαν, λέγων, "Ελει θέλω, καὶ οὐ θυσίαν. Καὶ, Θυσία αινέσεως δοξάσει με. Καὶ, Δινέσω τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ μου μετ' ᾠδῆς, μεγαλυνῶ αὐτὸν ἐν αἰνέσει. Κα!, Αρέσει τῷ Θεῷ ὑπὲρ μόσχον νέον. Καὶ, Θυσίαν καὶ προσφορὰν οὐκ ἠθέλησας, σῶμα δὲ κατηρτίσω μοι, δηλαδή τη Δεσποτικόν, τὸ παρὰ τῶν ἱερέων ἑκάστοτε θυόμεν tanquàm infantium indulgeret imbecillitati, per Isaiam ostendit: Non est, inquit, mihi voluntas in vobis. Plenus sum. Holocausta arietum, et adipem agnorum, et sanguinem laurorum, et hircorum nolo. Quis enim exquisitit hæc e manibus vestris? Si obtuleritis siliginem, inane suffimentum, fastidium wihi est '. Εt rursum: Non honorasli me, inquit, victimis nec donis servisți mihi. Et per Jeremiam: Cur, inquit, thus e Saba fertis? et cinnamomum ex terra longinqua '{? Et rursum: Holocausta vestra, inquit, non placuerunt mihi. Et rursum: Holocausta vestra cum victimis vestris odit anima mea. Ad hæc: Non locutus sum, inquit, patribus vestris de victimis, 'neque de holacaustis mandavi illis. Nam si hæc exquisivisset, veteres, qui ante illos fuerunt illustres, primos ad illa compulisset. Nunc autem quæ ad tempus concessit, rursus abrogat. Per Davidem enim, Non suscipiam, inquit, de domo tua vitulos, neque de gregibus tuis hircos; et, Numquid manducabo carnes taurorum, aut sanguinem hircorum potabo ³? et multa ejusmodi. Deinde sacrificium rationi congruens introducit: Misericordiam, inquiens, volo, et won sacrificium. Εt: Ecce prastat obedire, quara immolare. Εt: Sacrificium laudis honorifcabit me. Eɩ: Magnificabo nomen Dei mei cum laude". Et: Placebit Deo super vitulum novum. Εἰ: SacriβEt cium Deo spiritus contribulatus *. Et: Sacrificium et oblationem noluisti, corpus autem compegisti mihi °, νον, καὶ τοῖς ἀξίοις διανεμόμενον εἰς μετάληψιν. corpus Domini utique, quod a sacerdotibus quotidie offertur, et dignis distribuitur, ut ejus participes fiant. Ejusdem. Interrogentur Hebræi, quomodo festos dies celebrent. Nonne perspicuum est, eos, cum celebritatis loco careant, si saerificent, a legis præscripto discedere? Nam si prophetæ, qui captivi olim abducti fuerant, amissa Jerusalem sacrißcare non audebant: Non est enim, dicebant, in hoc tempore holocaustum, nec sacrificium, nec oblatio, non locus, ut fructum feramus coram tė, et inveniamus misericordiam. Quin etiam cum canere cogerentur ab iis, a quibus in servitute detinebantur, aliquem e canticis Sion, recusabant, licentes: Quomodo cantabimus canticum Domini in terra aliena"? Atque per Zachariam Dominus aliis dicit: Jejuniumne jejunastis septuaginta annis! quibus nimirum captivi premebantur servitute. Quomodo igitur cum sacrificium non sit, neque canticum, neque jejunium, et nulla idcirco celebritas, siquidem omnis legitima celebritas sacrificio peragebatur, audent isti, jejunium aut diem festuin agere, aut ullum omnino cultum lege præscriptum exsequi? Quod autem prophetæ neque immolarent Pascha, neque diem alium festum ullum peragerent, ex Danielis jejunio intelΤοῦ αὐτοῦ. Ερωτάσθωσαν Ἰουδαῖοι πῶς ἑορτάζουσι μὴ ἔχον τες τόπον ἑορτῆς; "Αρ' οὐ προδήλως παρανομού σιν; Εἰ γὰρ οἱ αἰχμαλωτισθέντες πάλαι προφῆται οὔτε θύειν ἐτόλμων, ἐκπεπτωκότες τῆς Ἱερουσαλήμ Οὐκ ἔστι γάρ, φησὶν, ἐν τῷ καιρῷ τούτῳ οὐδὲ ὁλοκαύτωμα, οὐδὲ θυσία, οὐδὲ προσφορά, οὐδὲ θυμίαμα, οὐ τόπος τοῦ καρπῶσαι ενώπιόν σου, καὶ εὑρεῖν ἔλεος. ᾿Αλλὰ καὶ ᾄδειν ἐκ τῶν ᾠδῶν Σιὼν ἀναγκαζόμενοι παρὰ τῶν αἰχμαλωτισάντων οὐκ ἠνείχοντο, λέγοντες, Πῶς ᾄσωμεν τὴν ᾠδὴν Κυρίου ἐπὶ γῆς ἀλλοτρίας; Ναὶ μὴν καὶ διὰ Ζαχαρίου ὁ Θεὸς ἑτέροις ἔλεγε, Μὴ νηστείαν το στεύκατέ μοι ἔτη ἑβδομήκοντα; δηλονότι τὰ τῆς αἰχμαλωσίας. Οπου δὲ θυσία οὐκ ἦν, οὐδὲ ᾠδή, οὐδὲ νηστεία πάντως, οὐδὲ ἑορτή· πᾶσα γὰρ ἑορτὴ νο μικὴ διὰ θυσίας ἐπιτελεῖτο· πῶς τολμῶσιν οὗτοι νηστεύειν, ἢ ἑορτάζειν, ἢ ὅλως νομικήν τινα λα τρείαν ἐπιτελεῖν; Οτι δὲ οἱ προφῆται οὐδὲ τὸ Πάσχα ἔθυον, οὐδ᾽ ἄλλην ἑορτὴν ἐν ἀλλοτρίᾳ γην δῆλον καὶ ἀπὸ τῆς νηστείας τοῦ Δανιήλ. Αρξάμενος γὰρ ἀπὸ τῆς τρίτης ἡμέρας τοῦ πρώτου μηνός, ἐνήστευσε τρεῖς ἑβδομάδας ἄχρι τῆς εἰκοστῆς τε τάρτης αὐτοῦ· ἐν τούτῳ δὲ τῷ μηνὶ καὶ ἡ ἑορτὴ • Isa. 1, passin. * Jer. vi, 20. Psal. XLIX, 9, 13. • Psal, xxxΙΧ, 7. * Psal. Caaxy!, 4.. • Zach. vu, 5. * Psal. Lxvi, 31, 32. i'sal. L, 19.

PANOFLIA DOGMATICA. TIT. Vill. τοῦ Πάσχα ἦν, καὶ ἡ τῶν Ἀζύμων, ἡ μὲν κατὰ & ligi potest, qui cum tertio primi mensis die jeju τὴν ιδ', ἡ δὲ ἀπὸ τῆς ιε' ἄχρι τῆς κα', ἐν οἷς νηστεύειν mare cœpisset, tres hebdomadas jejunavit, „que θέμις οὐκ ἦν. ad vicesimum quartum ejusdem mensis diem. Quo quidem mense celebritas erat tum Paschatis, tum Azymorum, Paschatis quidem de mensis quarto decimo; Azymorum autem a quartodecimo usque ad vicesimum priarum, quibus diebus jejunare nefas erat. Τοῦ αὐτοῦ. Ἐὰν δὲ λέγωσιν ὅτι Προσδοκώμεν τὴν πόλιν ἀπολαβεῖν, εἰπὲ πρὸς αὐτούς, Οὐκοῦν ἡσυχάσατε ἕως ἀπολάβητε αὐτήν. Καὶ γὰρ καὶ οἱ πρὸ ὑμῶν μαλωτισθέντες ἅγιοι μέχρις ἂν ἀπέλαβον αὐτὴν, από μίαν νομικὴν ἐπετέλουν λατρείαν· σὺ δὲ τούτους τῶν προδήλως παρανομείς. Τοῦ αὐτοῦ. Χρίσματος οὐκ ὄντος, οὐκ ἔχεις ἱερέα· μὴ ὄντος ἱερέως, οὐκ ἔχεις θυσίαν, οὐδὲ λατρείαν τινά. Τοῦ αὐτοῦ.. Προμηνύων ὁ Θεὸς τὴν κατάλυσιν τῆς νομικής Ιερωσύνης, εἴρηκε διὰ τοῦ Δαβίδ· Σὺ ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ, δ; οὐ Ιασίας νομικής έρευεν, ἀλλ' εὐχάς, καὶ ἄρτον, καὶ οἶνον, ὡς ἡ ἱστορία διδάσκει. Πρόδηλον τοίνυν ὡς τῇ μὲν ἱερωσύνῃ τοῦ 'Ααρών συνανηρέθη καὶ ἡ νομική πολιτεία, τῇ δὲ τοῦ Μελχισεδέκ συναντεισ έχθη πολιτεία προσήκουσα. Τοῦ αὐτοῦ. Οταν αθλιώτερον τῶν Ἰουδαίων. Οτε μὲν γὰρ Να τηρεῖν τὸν νόμον, παρέβαινον αὐτὸν, ὅτε δὲ κάνοντας, τηρεῖν ἐπιχειροῦσι, καὶ παροργίζουσι & την βολη, οὐ μόνον παραβαίνοντες, ἀλλὰ καὶ φυλάτε Τοῦ αὐτοῦ. Τρεῖς δουλείας Ἰουδαῖοι χαλεπὰς ὑπέμειναν, τὴν ἐν Αἰγύπτῳ, τὴν ἐν Βαβυλῶνι, τὴν ἐπὶ ᾿Αντιόχου τοῦ Ἐπιφανοῦς. Οὐδεμίαν δὲ χωρὶς προῤῥήσεως ἐπήγαγεν αὐτοῖς ὁ Θεὸς, ἀλλ' ἐφ' ἑκάστης καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐτῶν ἐμήνυσε, τῆς μὲν ἔτη τετρακό σια, τῆς δὲ ἑβδομήκοντα, τῆς δὲ ἔτη τρία ήμισυ, καὶ μικρόν τι πρὸς, καὶ τὴν ἐλευθερίαν εὐηγγελίσατο. Καὶ περὶ μὲν τῆς ἐν Αἰγύπτῳι προείρηκεν ὁ θεὸς τῷ ᾿Αβραάμ, Γινώσκων γνώσῃ ὅτι πάροικον ἔσται τὸ σπέρμα σου ἐν γῇ οὐκ ἰδίᾳ. Καὶ δουλώσουσιν αὐτό, καὶ κακώσουσιν ἔτη τετρακόσια. Τὸ δὲ ἔθνος ᾧ ἂν δουλεύσωσι κρινῶ ἐγώ· τε τάρτῃ δὲ γενεᾷ. ἐπανελεύσονται ὧδε μετὰ ἀποσκευῆς πολλῆς. Έμαθες ἤδη τὸν ἀριθμὸν τῶν ἰτῶν, ὅτι τετρακόσια· καὶ τὴν πικροτάτην δουλείαν, ὅτι Κακώσουσιν αὐτό· καὶ τὴν δίκην τῶν δουλωσα μένων, κατακριθέντων ἐναποπνιγῆναι τοῖς ὕδασι· καὶ τὸν τρόπον τῆς ἀπαλλαγῆν, ὅτι Μετὰ ἀποσκευῆς πολλῆς, δηλαδή χρημάτων. Περὶ δὲ τῆς ἐν Βαβυλῶνι προεφήτευσεν Ιερεμίας ειρηκώς, Εἶπε Κύριος· Όταν μέλλη πληροῦσθαι τῇ Βαβυλῶνι δ' ἔτη, Επισκέψομαι ὑμᾶς, καὶ ἐπιστήσω ἐφ' ὑμᾶς τοὺς λόγους μου τοὺς ἀγαθοὺς, τοῦ ἀποστρέψαι εἰς τὸν τόπον τοῦτον. Καὶ ἐπιστρέψω τὴν αἰχμαλω · Psal. cix, 4. * Gen. xv, 13, 14, Ejusdem Quod si responderint, sperare se civitatem recuperaturos, dic illis: Ergo quiescite, quoad illam recuperetis. Nam et sancti viri, qui ante vos in captivitatem ducti sunt, nullum egerunt sacrif - cium, antequam illam recuperarunt. Vos autem illos aspernantes aperte disceditis ab ipsa lege. Ejusdem. Cum absit unctio, non habes sacerdotem, absente sacerdote, nec sacrificium habes, nec ullum cultum. Ejusdem. Deus significans sacrificia lege constituta abrqgalum iri, per Davidem, Tu es, inquit, sacerdos in æternum secundum ordinem Melchisedech ‘, qui non legis sacrificia, sed preces, et panem ac vinum obtulit. Constat igitur una cum Aaronis sacerdotio sublatam esse legis administrationem, in cujus locum administrandi ratio congruens 'Melchisedech administrationi· successit. Ejusdem. Nihil est Judæis infelicius, qui cum legi parendum csset, eam aspernabantur; nunc autem cum illi parendum non sit, eam conantur observare, Deumque, non solum violantes legem, verum etiam illam observantes, irritant. Ejusdem. Tres servitutes Judæi gravissimas pertulerunt, unam ir Ægypto, alteram in Babylone, tertiam sub Antiocho cognomento Illustri. Harum nullam intulit Deus, quam non ante prædixerit. Singulis enim præfinitum annorum numerum indicavit, prime quadringentorum, secunda septuaginta, teriæ trium cum dimidio, et paulo amplius. Quo quidem absoluto temporis spatio libertatem recopturos prænuntiavit. Ac de illa quidem, quae fuit in Ægypto, sic cum Abraham locutus est: Sciens scito, quod semen tuum peregrinum erit in terra non suu, el eos servituti subjicient, et affligent annis quadringentis. Gentem autem, cui servierínt, ego judicabo. Quarta antem generatione huc revertentur cum magna copia. Intellexisti jam et annorum numerum, nempe quadringentorum; et servitutis acerbitatem, Nam Affligent, inquit; et supplicium eorum a quibus prementer servitute; nam Ego, inquit, eos judicabo, ita nimirum, ut aquis absorbeantur; et liberationis modum: Cum magna, inquit, copia, pecuniarum utique. De illa autem, quæ fuit in Babylone Jeremias propheta prædixit ad hunc modum: Digit Dominus: Cam cœperint impleri Babyloni septuaginta anni, visitabo

vos, el slaluam super sus verba mea bona, ut reverta - σίαν ὑμῶν, καὶ ἀθροίσω ὑμᾶς ἐκ πάντων τῶν mini in locum hunc, et convertam captivitalem Εθνών, οὗ διέσπειρα αὐτοὺς ἐκεῖ, φησὶ Κύριος, vestṛam, et congregabo vos ex omnibus gentibus, in καὶ ἐπιστρέψω ὑμᾶς εἰς τὸν τόπον ὅθεν ἀπώκισα quas dispersi vos, inquit Dominus, et convertam vos ὑμᾶς ἐκεῖθεν. Εἶδες πάντα μετὰ ἀληθείας προδη In locum unde demigrare vos feci '. Vides omnia λωθέντα; Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Δανιήλ οὐ πρότερον περί vere enumerata? Itaque Daniel non ante pro illis αὐτῶν ἱκέτευσεν, ἕως οὗ τὰ ἑβδομήκοντα έτη συνsupplicavit, quam septuaginta anni, ut ait ipse, ετελέσθησαν, ὡς αὐτός φησιν, ἵνα μὴ ἀκούσῃ καὶ completi sunt, ne ipse quoque audiret, quod audie- αὐτὸς, ὅπερ ἤκουσεν Ιερεμίας, Μή προσεύχου rat Jeremias: Ne oraveris pro populo hoc neque po- περὶ τοῦ λαοῦ τούτου, καὶ μὴ ἀξίου περὶ αὐτῶν· stulaveris pro illis, quoniam non audiam te 3. Aς ὅτι οὐκ εισακούσομαί σου. Καὶ ὁ μὲν δίκαιος justus quidem orans condemnabat se, Peccavimus προσευχόμενος ἑαυτὸν κατεδίκαζε λέγων, "Ημαρτοinquiens, injuste egimus, iniquitatem fecimus. Αν μεν, ήνομήσαμεν, ἠδικήσαμεν. Οἱ δὲ μυρίων illi qui malorum erant pleni, contra se gerebant. γέμοντες κακῶν τοὐναντίον ἐποίουν φάσκοντες Servavimus, aiebant, mandata tua. Et nunc bea- Εφυλάξαμεν τὰ προστάγματά σου, καὶ νῦν tos dicimus alienos, et nunc reædificant, qui fece- μακαρίζομεν άλλοτρίους, καὶ ἀνοικοδομούνται runt iniqua. Nam ut boni solent post recte facta οἱ ποιοῦντες ἀνομήματα. Ὥσπερ γὰρ τοῖς ἀγα modeste de se sentire, sic improborum mos est, ut post admissa peccata se jactitent. De illa vero quæ fuit sub Antiocho Illustri dilucide locutus est Daniel, qui arietem quidem appellat Darium Persarum regem, hircum autem regem MacedonumAlexandrum; quatuor vero illius cornua, reges qui Alexandro defuncto imperium ipsius diviserunt, posterius autem cornu illum, quem diximus, AnLiochum. Tum declarans admiuistrationis Judaicz eversionem, quam hic intulit: Per ipsum, inquit, conturbatum est sacrificium, et sanctum vastabitur. Εt datum est peccatum in sacrificium 3 Simulacrum enim in templo constituit, cui scelestas hostias immolavit. Εt humi dejecta est justitia, Le. c gis judicia intelligit. Et alio prophetiæ suæ loco longius hæc repetens latiusque declarans cum ad Antiochum per venisset, addidit: Brachia exorientur, es profanabunt sanctum, et transferent continuationem, hoc est solemnes et quotidianas victimas. Et inferent in ipsum abominationem, nempe siniulacrum, et gladio atque igni debilitabuntur (civilatis incendium intelligit) et captivitate, et direptione. Et interim, dum infirmabuntur, auxilio parvo adjuvabuntur (inducias significat), deinde causam, calamitatum subjicit: Ut igne in ipsis probentur, ri eligantur albique fant, usque ad temporis finem *, hoc est, ut probentur electi, et purgentur illi qui peccaverunt. Tum de maledicto Antiochi in Deum locutus, ita prosequitur: Et prospere aget donec finia- τοῖς, καὶ τοῦ ἐκλέξασθαι, καὶ τοῦ λευκᾶναι ἕως tur ira, id est, donec impleatur ira Dei adversus Judæos. Cumque denuntiasset et ɔlia multa, et ad horum commutationem pervenisset: Et consurget, inquit, Michael princeps magnus, qui stat prò filiis populi tui. Et erit tempus aflictionis, quale non fuit, ex quo gens exstitit super terram usque ad tempus illad. Tunc omnis populus servabitur, qui inventus fuerit descriptus", nimirum in libro viventium, hoc est, ii, qui erunt salute digni. tempore autem, inquit, mutationis Endelechismi, hoc est, solutionis sacrificii, dies eru.ι mille ducenti nonaginta. Quod quidem spatium tres annos, et dimidium, et paulo • Jer. xsis, 10 sq. * Jer. vul, 16; x1, 14; πιν, 11. ³ Dan. viii, 11, 12. • Dan. x1, 1. θοῖς ἔθος μετὰ τὰ κατορθώματα μετριοφρονείν, οὕτω καὶ τοῖς πονηροῖς μετὰ τὰ ἁμαρτήματα επαίρεσθαι. Περὶ δὲ τῆς ᾿Αντιόχου τοῦ Ἐπιφανούς προηγόρευσε σαφῶς ὁ Δανιήλ. Κριον μὲν γὰρ ἐκάλεσε τὴν βασιλέα τῶν Περσῶν Δαρείον, τράγον δὲ τὴν βασιλέα τῶν Μακεδόνων Αλέξανδρον, τέσσαρα δὲ τούτου κέρατα, τους μετ' ἐκεῖνον διελομένους τὴν ἀρχὴν αὐτοῦ βασιλεῖς, ὕστερον δὲ κέρας τὸν εἰρημένον 'Αντίοχον. Εἶτα δηλῶν τὴν δι᾿ αὐτοῦ και θαίρεσιν τῆς Ἰουδαϊκῆς πολιτείας φησί. Δι' αυτές θυσία ἐταράχθη, καὶ τὸ ἅγιον ἐρημωθήσεται, καὶ ἐδόθη ἐπὶ τὴν θυσίαν ἁμαρτία. Είδωλον γὰρ ἐν τῷ ναῷ στήσας, θυσίας μιαρὰς ἐπετέλει τούτῳ· Καὶ ἐῤῥίφη χαμαὶ δικαιοσύνη, τὰ δικαιώματα του νόμου λέγων. Καὶ αὖθις περὶ τούτων ἐν ἑτέρῳ τόπῳ τῆς προφητείας αὐτοῦ διηγησάμενος άνωθεν πλατύτερον, καὶ εἰς τὸν ᾿Αντίοχον κατελθών προσ τίθησι· Βραχίονες ἀναστήσονται, καὶ βεβηλώ σουσι τὸ ἁγίασμα, καὶ μεταστήσουσι τὸν ἐνδε· λεχισμόν, ἤτοι τὰς ἐνδελεχεῖς καὶ καθημερινή θυσίας· καὶ δώσουσιν εἰς αὐτὸν βδέλυγμα, την λαδή εἴδωλον, καὶ ἀσθενήσουσιν ἐν ῥομφαίᾳ, καὶ ἐν φλογι, τὸν ἐμπρησμόν τῆς πόλεως αινιττόμενος καὶ ἐν αἰχμαλωσίᾳ, καὶ ἐν διαρπαγῇ, καὶ ἐν τῷ ἀσθενῆσαι αὐτούς, βοηθήσονται βοήθειαν μια κράν, τὴν μεταξὺ τῶν κακῶν ἐκείνων ἀνακωχήν ἐμφαίνων. Είθ' οὕτω καὶ τὴν αἰτίαν προστίθησι τῶν συμφορῶν· Τοῦ πυρῶσαι γάρ, φησὶν, ἐν αὐ καιροῦ πέρατος, τουτέστιν, ὥστε δοκιμασθῆναι τοὺς ἐκλεκτούς, καὶ καθαρισθῆναι τοὺς ἁμαρτήσαντας. Μετὰ ταῦτα δὲ περὶ τῆς κατὰ τοῦ Θεοῦ βλασφημίας τοῦ ᾿Αντιόχου διδάξας επάγει, ὅτι Καὶ κατευθυνεί μέχρι τοῦ συντελεσθῆναι τὴν ἀρχὴν, μέχρι δηλονότι τοῦ πληρωθῆναι τὴν κατὰ τῶν Ἰουδαίων ὀργὴν τοῦ Θεοῦ. Ἀπαγγείλας δὲ καὶ τἆλλα πάντα, καὶ ἐπὶ τὴν ἀπαλλαγὴν τούτων ἐλθὼν, φησί· Καὶ ἀναστήσεται Μιχαὴλ ὁ ἄρχων ὁ μέγας, ο έφε στηκὼς ἐπὶ τοὺς υἱοὺς τοῦ λαοῦ σου· καὶ ἔσται καιρὸς θλίψεως, οἷος οὐ γέγονεν ἀφ' οὗ γεγένηται ἔθνος ἐπὶ γῆς, ἕως τοῦ καιροῦ ἐκείν Dan. xı, 31 sqil·

TIT. VIII. sumque: Beatus, inquit, qui sustinet, et pervenit ad dies mille tṛecentos triginta quinque'. Hæc est bona liberationis denuntiatio. Adjunxit autem dies quadraginta quinque, quia tot dierum spatio fuɩurum erat, ut consilium, et victoria, et ærumnarum dissolutio constitueretur. Neque vero beatum simpliciter. dixit, qui perveniret ad illud tempus, sed qui cum patientia perveniret, quique a pietate non dellexisset. Cernis et captivitaet liberationem, non tem, του. Τότε δὲ σωθήσεται ὁ λαὸς πᾶς, ὁ εὐρεθεὶς amplius coufcit. Ecce tibi et temporis longitudo. Hure γεγραμμένος ἐν τῇ βίβλῳ, δηλαδὴ τῶν ζώντων, ήγουν οἱ σωτηρίας ἄξιοι. ᾿Απὸ δὲ τοῦ καιροῦ, φησί, τῆς ἐναλλάξεως τοῦ ἐνδελεχισμοῦ, τουτέστιν ἀπὸ τῆς καταλύσεως τῆς οὐσίας, ἡμέραι χίλιαι διακόκαι εννενήκοντα, ὅπερ ἐστὶν ἔτη τρία ἥμισυ καὶ μικρόν τι πρός. Ἰδοὺ καὶ τὸ μῆκος τοῦ καιροῦ. τι λέγει πάλιν· Μακάριος ὁ ὑπομείνας, καὶ φθάσεις εἰς ἡμέρας χιλίας τριακοσίας τριάκοντα εἰπτε· τοῦτο εὐαγγέλιον τῆς ἀπαλλαγῆς. Προσέθηκε θὰ ἡμέρας τεσσαράκοντα πέντε, διότι ἐν του αύταις ἡμέραις ἡ συμβολή, καὶ ἡ νίκη, καὶ ἡ παντελὴς ἀπαλλαγὴ τῶν δεινῶν ἐγένετο. Οὐκ ἐματ χάρισε δὲ τὸν ἁπλῶς φθάσαντα, ἀλλὰ τὸν μεθ' ὑπομονῆς, καὶ μὴ προδεδωκότα τὴν εὐσέβειαν. Ορᾳ;, οὐ μέχρις ἐνιαυτῶν καὶ μηνῶν, ἀλλὰ καὶ ἕως ἡμέρας μιᾶς καὶ τὴν αἰχμαλωσίαν, καὶ τὴν ἀπαλ λαγὴν ἀκριβολογηθείσας, καὶ προαναφωνηθείσας; Ταῦτα καὶ Ἰώσηπος ὁ Ἑβραῖος ἀριδηλότατα συνεγράψατο. Αλλ' ἐπὶ μὲν τῶν ἐπισήμων τούτων αἰχμαλωσιῶν καὶ αὐταὶ, καὶ τὰ μήκη τῶν καιρῶν. αὐτῶν, καὶ αἱ ἀπαλλαγαί προεφητεύθησαν· ἐπὶ δὲ τούτων ἐπισημοτέρας, ὅτι μὲν ἐρημωθήσεται τὰ στήσεταί ποτε τὰ τῆς ἐρημώσεως ἀποσιωπήθη. Τοῦ αὐτοῦ. usque ad an nds, et menses, sed usque ad diem unum subtili ter explicatas et prænuntiatas. Hæc et Josephus Hebræus clarissimè conscripsit. Insignes igitur illæ captivitates ita prænuntiatae sunt, ut et quandiu durature, et quando essent dissolvenda, prædictum sit; in hac autem extrema, et nullum finem habitura, quae multo insignior est, Hierosolyma quidem a Romanis evertenda redigendaque in solitudinem prædictum est. Quod autem sint unqua:11 instauranda, nihil omnino pronuntiatum, τῆς τελευταίας ταύτης, καὶ ἀτελευτήτου τῆς πολλῷ Ἱεροσόλυμα διὰ Ρωμαίων προεφητεύθη, ὅτι δὲ Ejusdem. Daniel venisse Gabrielem,sequesic allocutum dicit: Septuaginta hebdomada perfecta sunt super populum tuum³, hoc est, præfinitæ sunt. Nam pro septu:- ginta annis, quibus misere amictus est in Babylone, septuaginta annorum bebdomadas illi præfnit Deus, ut in cultu legis maneret, deinde propter facinus, quod ausus est admittere in Christum, ab ea excluderetur. Idcirco enim dixit super populum tuum, tuum, ioquam, non amplius Dei. Septuaginta bebdomadæ quadringentos et nonaginta annos conficiunt. Qui incipientes ab ædificatione templi Hierosolymorum fact: per Nehemiam illuc usque perveniunt, cum baptizatus est Christus. Pergit enim ostendere et principium eorum, et Anem: Ex quo, inquiens, edifcabitur Jerusalem usque ad Christum ducem hebdomades septem, et hebdomades sexaginta duæ, quæ sunt sexaginta novem, deficiente una ad perficiendum numerum septuaginta. Nam septuaginta incipiunt a templi reædificatione. Sexaginta novem autem incipiunt, ex quo civitas etiam Hierosolymorum rursum ædificatur. Itaque, Platea, inquit, et mauia adifcabuntur '. Cum enim baptizatus est Christus, et dis cipulos instituit, tunc Judi incipientes in ipsum sevire a divina cura exciderunt. Vide autem omnnia aperte ab angelo declarata Danieli: dixit eniin: Ut inveterascat peccatum, hoc est, ut extollatur peccatum. Quale autem peccatum? Illud (nimirumı omnium gravissimum in cæde Domini perpetratum. Ut obsignentur peccata, id est, ut compleantur, adeo ut nihil majus addi possit. Quamobrem et Christus ad eos, Implete, inquit, peccata patrum vestrorum '. • Matth. XXII, Έγραψε Δανιὴλ ὅτι ἦλθε πρὸς αὐτὸν Γαβριήλ, καί φησιν· Εβδομήκοντα ἑβδομάδες συνετελέσθησαν ἐπὶ τὸν λαόν σου, τουτέστιν ὡρίσθησαν. Ἀντὶ γὰρ τῶν ἑβδομήκοντα ἐτῶν τῆς ἐν Βαβυλώνι ταλαιπωρίας ὥρισεν αὐτοῖς ὁ Θεὸς ἑβδομή χοντα ἑβδομάδας ἐτῶν ἐν τῇ λατρεία στῆναι τῇ νομική, εἶτα ἐκπεσεῖν αὐτῆς διὰ τὸ κατὰ Χριστοῦ τύχημα. Τούτου γάρ. Ένεκεν εἶπεν ἐπὶ τὸν λαόν σου, τὸν οὐκ ἔτι τοῦ Θεοῦ. Δὲ τοίνυν ἑβδομήκοντα Εβδομάδες τετρακόσια εννενήκοντα έτη συναπαρτί ζουσιν, ἅπερ ἀρχόμενα ἀπὸ τῆς διὰ Νεεμίου οίκο τομῆς τοῦ ναοῦ τῶν Ἱεροσολύμων τελειοῦνται ἕως τοῦ βαπτισθῆναι τὸν Χριστόν. Προϊὼν γὰρ ἐδήλωσε τὴν ἀρχὴν αὐτῶν, καὶ τὸ τέλος εἰπὼν, Ἀπὸ τοῦ αποδομήσαι Ιερουσαλήμ έως Χριστοῦ ἡγουμένου ἑβδομάδες ἑπτὰ καὶ ἑβδομάδες ἑξήκοντα δύο, ἔχουν ἐβδομάδες ἑξήκοντα ἐννέα, μιᾶς εἰς τὰς ἑβδο μήκοντα λειπούσης. Αἱ μὲν γὰρ ἐβδομήκοντα ἄρχον· καὶ ἀπὸ τοῦ ἀνοικοδομηθῆναι τὸν ναὸν, αἱ δὲ έξηκον. ταεννέα ἀπὸ τοῦ καὶ τὴν πόλιν Ἱεροσολύμων. Φησὶ γὰρ, οικοδομηθήσεται· πλατεῖα καὶ περίτειχος. Οπότε γὰρ ὁ Χριστὸς ἐβαπτίσθη, καὶ ἡγήσατο μαθητῶν, τότε καὶ οἱ Ἰουδαῖοι ἀρξάμενοι λυττᾷν κατ' αὐτοῦ, τῆς θείας ἐπισκοπῆς ἐγυμνώθησαν. Καὶ ἄρα πάντα διασαφηθέντα τῷ Δανιήλ παρὰ τοῦ ἀγγέλου. Εἶπε γὰρ, Τοῦ παλαιωθῆναι παράπτωμα, 3 ἐστιν, ὅτε ὑπεραρθῇ ἁμαρτία· ποία δὲ κορυ φαιοτέρα τῆς Κυρωοκτονίας; καὶ τοῦ σφραγίσαι ἁμαρτίας, ὥστε μηδὲν μεῖζον ὑπολελείφθαι. Διὸ καὶ ὁ Χριστὸς πρὸς αὐτοὺς ἔλεγε· Πληρώσατε τὸ μέσ τρον τῶν πατέρων ὑμῶν. Ἐκεῖνοι μὲν γὰρ προ φήτας ἀνεῖλον, ὑμεῖς δὲ τὸν Δεσπότην τῶν προφη 'ibid. 12. • Dan. 15, 14. • ibid. 25.. lbid.

' EUTHYMII ZICABENI Nam illi quidem prophetas occiderunt, vos autem Α' τῶν ἀνελεῖν ἐπείγεσθε. Καὶ τοῦ σφραγίσαι δρασιν, prophetarum Dominum occidere festinatis. Et obsignetur visio, et prophetia, hoc est, cum desinet prophetia. Similiter enim et Christus, Lex, inquit, et prophetæ usque ad Joannem ‘. Et tolletur unetio, regia nimirum, et sacerdotalis. Et judicium ron erit, seu judex. Et civitatem, et sanctum evertel, exercitus utique Romanorum urbem et templum evertet; cum Duce veniente, hoc est, Christo ipsi opitulante, qui Dux est eorum, qui in se credunt, venturo iterum secundo adventu. Ει succidentur, inquit, diluvio. Εt rursum de cap. tivitate loquens: Tolletur, inquit, sacrificium et libatio. Ει vastationis abominatio erit in templo. Statuam Titi abominationem appellat vastationis. Quapropter et Christus ait: Cum videritis abomino - tionem desolationis, stanlem in loco sancto, qui legit, intelligat. Et usque ad consummationem sæculi consummatio tradetur vastationi. Consummationem temporis vocal inundi înen. Aut ostendant ipsi aliud tempus. Ecce enim mille jam annos permanent in servitute. Appropinquat autem mundi consummatio. Quocirca et Josephus, de quo ante diximus, de captivitate Judæorum scribens ita toquitur.. Præterea de Romanorum principatu Daniel scripsit, dicens, Hierosolyma ab illis eversum iri. Nec ausus est quidquam aliud addere, cum probe sciret, nibil a Daniele de liberatione ab istis miseriis dictum fuisse. Quinetiam diversis postea temporibus conati, qui dispersi erant, Judzi et templum et civita tem instaurare sub Adriano imperatore, innumerabi - les calamitates pertulerunt, dirutis fundamentis, et civitate Ælia ex imperatoris cognomiue appellata. Imperante autem Constantino cum eadem molirentur, idem perpessi sunr, amputatis etiam auriculis, ut ea nota cognoscerentur a Christi interdicto recessisse. At Juliano imperatore cum ad opus conficiendum illis opitularetur, ut Christum ostenderet falsa pronuntiasse, ignis e fundamentis effossis exsiliens partim combussit, partiin dissipavit. Quid? quod in aliis captivitatibus prophetæ cum illis fuerunt, in hac autem nullus?. Ejusdem. Cur Christum occidisti, Judæe? Quoniam, inquit, impostor erat, et inimicus Dei. Atqui consentaneum erat te, ut qui Dei adversarium sustulisses, ab ipso Deo gratiam inire, et munera accipere, Nam si vestra saepe dissimulans peccata vos e captivitatibus revocavit: Non propter vos, inquiens, facio, domus Israel, sed propter nomen meum 3, hoc est, ne videar auxilii inopia vos derelinquere: multo erat æquius, vos “ut conservaret, cum præclare vos gerentes adversarium ejus de medio sustulissetis. Nunc καὶ προφήτην, εἴτούν ὅταν παυθῇ τοῦ προφητεύειν. Οθεν ὁμοίως καὶ ὁ Χριστὸς ἔλεγεν· Ο νόμος καὶ οἱ προφῆται ἕως Ιωάννου. Καὶ ἐξολοθρευ θήσεται, φησί, χρίσμα, δηλονότι τη βασιλικὸν καὶ τὸ ἱερατικόν· καὶ κρῖμα οὐκ ἔσται, ήτοι κριτής καὶ τὴν πόλιν, καὶ τὸ ἅγιον διαφθερεί· τὴν πόλιν καὶ τὸν ναὸν ὁ Ῥωμαίων στρατὸς· σὺν τῷ ἡγουμένῳ τῷ ἐρχομένῳ, τουτέστι βοηθοῦντος αὐτῷ Χριστοῦ τοῦ ἡγουμένου τῶν πιστευόντων εἰς αὐτὸν, τοῦ ἐρχομένου πάλιν κατὰ τὴν δευτέραν αὐτοῦ παρου σίαν· καὶ συγκοπήσονται, φησίν, ὡς ἐν κατα κλυσμῷ. Καὶ πάλιν περὶ τῆς αἰχμαλωσίας λέγων εἴρηκεν· Αρθήσεται θυσία καὶ σπονδὴ, καὶ ἐπὶ τὸ ἱερὸν βδέλυγμα τῆς ἐρημώσεως, τὸν ἀνδριάντα Τίτου βδέλυγμα καλέσας ερημωτικόν. Διὸ καὶ ὁ Χριστός αὖθις ἔλεγεν, "Οταν ἴδητε τὸ βδέλυγμα τῆς ἐρημώσεως ἑστὼς ἐν τόπῳ ἁγίῳ, ὁ ἀναγι νώσκων νοείτω. Επειτα καὶ ἕως συντελείας και ροῦ συντέλεια δοθήσεται ἐπὶ τὴν ἐρήμωσιν, συντέλειαν καιροῦ λέγων τοῦ ὁρισθέντος τῷ κόσμῳ, ἢ δειξάτωσαν ἕτερον καιρόν. Ἰδοὺ γὰρ ὑπὲρ τὰ χίλια Στη δουλεύουσι, καὶ λοιπὸν ἐγγὺς ἢ τοῦ κόσμου συντέλεια. "Οθεν καὶ ὁ προδηλωθείς Ιώσηπος περί τῆς ἁλώσεως τῶν Ἱεροσολύμων συγγράφων τάδε φησίν. Ετι καὶ περὶ τῆς Ῥωμαίων ἡγεμονίας ὁ Δανιήλ ἀνέγραψεν, ὅτι ὑπ' αὐτῶν αἱρεθήσεται τὰ Ἱεροσό λυμα, καὶ ὁ ναὸς ἐρημωθήσεται. Καὶ οὐκ ἐτόλμησε προσθεῖναι τι πλέον, οὐδαμοῦ τι γεγράφθαι περὶ τῆς ἀπαλλαγῆς τῶν δεινῶν τούτων εἰδώς. Αλλά και χρόνοις ὕστερον διαφόροις ἐπιχειρήσαντες οι διε σπαρμένοι τῶν Ἰουδαίων ἀναστῆσαι καὶ τὸν ναὸν, καὶ τὴν πόλιν, ἐπὶ μὲν Ἀδριανοῦ βασιλέως μυρία; ὑπέστησαν κακώσεις, ἅμα καὶ τῶν οἰκοδομηθέντων καθαιρεθέντων ἐκ θεμελίων, καὶ τῆς πόλεως Αἰλίας ἀπὸ τῆς ἐπωνυμίας τοῦ βασιλέως μετονομασθείσης ἐπὶ δὲ Κωνσταντίνου τοῦ μεγάλου τὰ αὐτὰ τολμή σαντες, τὰ ἴσα πεπόνθασι, καὶ τὰ ὦτα περιῃρέθη· σαν, ὡς παρήκοοί τῆς ἀποφάσεως τοῦ Χριστοῦ, δὲ Ἰουλιανοῦ συνεργοῦντος μᾶλλον αὐτοῖς, ἵνα δείξῃ ψευδῆ τὴν τοιαύτην ἀπόφασιν, πῦρ ἀνορυττομένων τῶν θεμελίων ἐκπηδῆσαν τοὺς μὲν κατέφλεξε, τοὺς δὲ διεσκόρπισε. Καὶ ἐπὶ μὲν τῶν ἄλλων αἰχμα λωσιών προφήται συνῆσαν αὐτοῖς, ἐπὶ δὲ ταύτης οὐδείς. Τοῦ αὐτοῦ. Διατί τὸν Χριστὸν ἀνεῖλες, ὦ Ἰουδαῖε; Διότι, φησί, πλάνος ἦν καὶ ἀντίθεος. Καὶ μὲν ἔδει σε λειτὸν τυχεῖν παρὰ Θεοῦ εὐεργεσίας ἀνελόντα τὸν ἀν τίθεον. Εἰ γὰρ παρεώρα πολλάκις τὰς ἁμαρτίας ὑμῶν, καὶ ἀνεκαλεῖτο τὰς ὑμετέρας αἰχμαλωσίας λέγων, Οὐ δι' ὑμᾶς ἐγὼ ποιῶ, οἶκος Ισραήλ, ἀλλὰ διὰ τὸ ὄνομά μου, τουτέστιν, ἵνα μὴ δόξω δι' ἀσθέ νειαν βοηθείας ἐρήμους καταλιμπάνων ὑμᾶς· πολλῷ μᾶλλον ἐχρῆν σώζειν κατωρθωκότας τὴν ἀναίρεσιν τοῦ ἐχθροῦ αὐτοῦ. Νῦν δὲ τὸ ἔθνος ὑμῶν μετὰ τὴν * Matth. x³, 13. • Matth. XXIV, 15. • Ezech. xxxv, 92. |

TIT. VIII. ผง ἀναίρεσιν αὐτοῦ τοααῦτα καὶ τοιαῦτα πέπονθε χα- autem gens vestra post illius crdem tantas et tales λεπά, ὅσα καὶ οἷα τῶν ἀπ' αἰῶνος ἐθνῶν οὐδέν. Διὰ πάσης γὰρ συμφορᾶς ἐλθὸν, ὧν πλήρης πᾶσα ἀκοὴ, τελευταίων εἰς πάντα τὰ ἔθνη διεσπάρη, καὶ παρὰ πᾶσι δουλεύει δουλείαν τὴν ἀτιμοτάτην, καὶ εἰς αἰῶνα; ἀπέραντον. 'Αλλὰ ταῦτα, φησί, διὰ τὰς ἁμαρ τίας ὑμῶν, ποίας; Οὐδὲν γὰρ τοιοῦτον οἷα πάλαι πεπλημμελήκατε. Πάλαι γὰρ καὶ μόσχον προσεκι νήσατε, καὶ τῷ Βεελφεγώρ ἐτελέσθητε, καὶ τοὺς υἱοὺς ὑμῶν καὶ τὰς θυγατέρας ἐθύσατε τοῖς δαι μονίοις, καὶ τοὺς προφήτας ανείλετε, καὶ τοὺς τοῦ θεοῦ νόμους κατεπατήσατε, ἀλλ' οὐδὲν τοιοῦτον πεπόνθατε. Διαφόρως γὰρ αἰχμαλωτισθέντες πάλιν ἐλεήθητε, καὶ εἰς τὴν προτέραν τάξιν ἀποκατέ ατητε. Νῦν δὲ ὅτε καὶ τοὺς νόμους τηρεῖτε, καὶ σωφρονέστερον διάγετε, μᾶλλον ἀσύγγνωστον κολάζεσθε· τίνος ένεκεν; Οτι· ἀσύγγνωστα ἡμαρτής κατε. Τὸν γὰρ Υἱὸν τοῦ Θεοῦ σταυρῷ προσηλώσατε. Μείζονα δὲ ταύτης ἁμαρτίαν οὐκ ἂν ἔχοις εὑρεῖν. Η τοίνυν ἀδικόν φατε τὸν Θεὸν κολάζοντα τους βεβοηθηκότας αὐτῷ, καὶ τὸν ἐχθρὸν αὐτοῦ θανατώσαντας, ἢ καὶ ἄκοντες ὁμολογεῖτε χαλεπωτέραν ἁμαρτία, πλημμελῆσαι παρὰ τὰς πώποτε. Καὶ τί ἂν ἄλλα εἴη παρὰ τὴν ἀναίρεσιν τῆς Ζωῆς; μετὰ γὰρ τὰς προῤῥηθείσας ἁμαρτίας οὐ μόνον οὐ χείρον, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἴσαν πεπλημμελήκατε. perpessa est calamitates, quantas et quales alia gens post hominum memoriam nulla. Etenim posteaquam his miseriis affecta est, quæ ad omniuni aureş pervenerunt, ad extremum in omnes gentes dispersa dissipataque servit abjectissimam et turpissimam servitutem, quæ seculis omnibus perseverat. ad haec, inquit, propter nostra peccata nobis acciderunt. Quæ narras peccata? Neque enim sunt ulla ejusmodi, qualia jam commisistis. Cum et adoratis vitulum, et Beelphegor initiati estis, et filios, ac filias vestras dæmoniis immolavistis, et prophetas interfecistis, et Dei leges conculcastis. Neque tamen tam graves, unquam dedistis pœnâș. Alio enim pacto captivi estis in servitutem adducți, siquidem rursum consecuti misericordiam pristiuum libertatis statum recuperastis. Nunc autem, cum et legibus obtemperetis, et vos modestius geralis, nullam supplicii levationem invenitis. Quanam de causa vobis hæc accidunt? Quia scelero nulla venia digno vos obstrinxistis. Nam Dei Filium in crucem egistis. Quo quidem peccato nullum po •. test gravius excogitari. Aut ergo Deum esse iniquum asserite, qui sibi ferentes auxilium, hosteniqu suum interimentes puniat,aut vel inviti confitemini, vos gravissimum omnium, quæ unquam admiseriţis, facinus patravisse. Ecquod autem istud est facinus, n si quod morte Vitam affecistis? Quo quidemn nefario scelere, post peccata, quæ enumeravimus, non dicam, gravius, sed ue par quidern ullum admisistis. Τοῦ αὐτοῦ. Περὶ τῶν Χερουβὶμ διηγούμενος Ησαΐας φησὶν ὅτι καὶ ἐπήρθη τὸ ὑπέρθυρον ἀπὸ τῆς φωνῆς, ἧς ἐκέκραγον, καὶ ὁ οἶκος ἐπλήσθη καπνού, προ μηνύων ὅτι τὸν τρισάγιον ὕμνον τῆς ἁγίας Τριάδος ὄντα μὲν ἀγγελικὸν, ἁρμόζοντα δὲ Χριστιανοῖς τοῖς ἀγγελοτρόποις οὐ χωρήσει διὰ φρενῶν ἀσθένειαν ἡ τῶν Ἰουδαίων συναγωγή. Διὸ καὶ ἐπαρθήσεται τὸ ὑπέρθυρον αὐτῆς, ήγουν ἡ ἄνωθεν συνέχουσα τὰς παραστάδας, καὶ τὰς θύρας αὐτῆς θεία δύναμις καὶ χάρις. θύραι δὲ αὐτῆς καὶ παραστάδες οἱ ιερεῖς, καὶ διδάσκαλοι. Διὸ καὶ ἀλλαχοῦ γέγραπται· Καὶ θήσω τὴν ῾Ιερουσαλὴμ εἰς πρόθυρα σαλευόμενα, δηλονότι παρὰ τὸ μὴ ἔχειν ὑπέρθυρον συνεχο τικὸν τῶν εἰρημένων. "Οθεν καὶ εὐανάτρεπτοί εἰσιν ἐν ταῖ, διαλέξεσιν. Ο δὲ οἶκος ἐπλήσθη καπνού, τουτέστι σκότους καὶ πλάνης. Η δόξα δὲ μετεφοίτησεν εἰς τὰς ἀπανταχῆ τῶν ἐν τοῖς ἔθνεσι πιστῶν Εκκλησίας. Πλήρης γὰρ, φησὶν, ἡ γῆ τῆς δόξης αὐτοῦ. Του αὐτοῦ. Οταν εἴπῃ πρὸς σὲ ὁ Ἰουδαῖος, Πῶς ἔτεκεν ἡ Παρθένος; εἰπὲ σὺ πρὸς αὐτὸν, Πῶς ἔτεκεν ἡ στεῖρα καὶ γεγηρακυῖα Σάββα; Ένταῦθα μὲν γὰρ ἐν κώλυμα τὸ μὴ γάμου μετασχον, ἐκεῖ δὲ ἐμπόδια δύο, οὐ μόνον ἡ στείρωσις, ἀλλὰ καὶ τὸ γῆρας. Ejusdem. De Seraphin loquens Isaias, Sublatum est. inquit, superliminare a voce, qua clamaverunt, et domus repleta est fumo. Quibus verbis significat, Judæorum synagogam propter mentis imbecillitatem cantum illum trina sanctus repetitionė sanclam Trinitatem celebrantem, qui et angelicus est, et Christianis hominibus propter ang licos ipsorum mores congruit, non esse comprehensuram. Quamobrem et ejus superliminare tolletur, quod lapides ex utraque parte ostři positos, et fores continet. Indicat autem superliminare virtutem et gratiam Dej. Lapides autem illi atque fores significant sacerdotes et doctores. Quapropter et alibi scriptum est: Et ponam Jerusalem in vestibula quæ concutiuntur et nutant, propterea, quod nón habeant superliminare, quod ea, quæ dicta sunt, continet, ex quo in sermonibus et consciliis suis sunt instabiles. Domus autem fumo repleta est, id est, tenebris et errore. Gloria vero passim diflusa est in omnes fidelium Erclesias, quæ ex gentibus constant. Plena enim, inquit, est terra gloria ejus". Ejusdem. Cum Judæus ex te quærit, Quomodo Virgo peperit? tu vicissim quære, Quomodo peperit senex et sterilis Sara? In illa enim u̟num duntaxat impedimentum est, quod conjugium non experitur. In lac autem duo, quod et sterilis est, et senex. Ob * Isai. vi, 4. • ibid. 3.

id antem steriles pepererunt, ut virginem pepe Α. Ἐγέννησαν οὖν οἱ στείραι, ἵνα πιστευθῇ καὶ ἡ Παρ risse non esset incredibile. Et ideo mysterium il- θένος γεννήσασα, καὶ τὸ κατ᾽ ἐκείνας μυστήριον το lud mysterio huic tempore antecessit. μυστηρίῳ τούτῳ προοδοποιεί. Τοῦ αὐτοῦ. Ejustm. Librorum Hebraicorum apud Hebræos sunt litterz, apud Christianos autem gratia. Ejusdem. Facies, inquit, meretricis facta est tibi, et neminem erubuisii '. Εt rursum: Agnosco, inquit, quod. durus sis, et nervus ferreus cervix tua, quæ nimirum lecti non potest, et frons tua area ", id est impudens. Et rursum: sæculo contrivisti jugum tuum, fregisti vinculum tuum³. Nam cum cervice dura juguin detrectarint, et evangelicæ doctrinæ aratrum excusserint et ad excolendam virtutem se inutiles exhibuerint, reliquum est, ut ad cædem idonei videautur. Item adversus lebræos Leontii Cypr. pontificis. SMMM, Τῶν ᾿Εβραϊκών βίβλων τὰ μὲν γράμματα παρ' Εβραίοις, τὰ δὲ νοήματα παρ' ἡμῖν τοῖς Χριστια νοῖς. Τοῦ αὐτοῦ. Όψις, φησί, πόρνης εγένετό σοι, ἀπη αισχύνο τει πρὸς πάντας. Καὶ αὖθις· Γινώσκω ότι σκλη ρὸς εἶ, καὶ νεῦρον σιδηροῦν ὁ τράχηλός σου, τουτέστιν ἀκαμπὴς, καὶ τὸ μέτωπόν σου χαλκούν, εἴτουν ἀναίσχυντον. Καὶ πάλιν, Απ' αιώνος συν έτριψας τὸν ζυγόν σου, διέρρηξας τὸν δεσμόν σου. Σκληροτράχηλοι γὰρ ὄντες ἄνωθεν, καὶ τὸ τῆς εὐαγγελικῆς διδασκαλίας άροτρον ἀποσεισάμενοι, καὶ πρὸς ἐργασίαν ἀρετῆς ἀχρήστους ἑαυτοὺς και ταστήσαντες, προς σφαγήν λοιπὸν ἐπιτήδειοι γεγό Ostende mihi (Judæus inquit) signa adventus Christi, ut illud, quod est. apud Michæam: Quia gene, inquit, contra gentem non tollet amplius gladium *. Et illud, quod affert Jeremias: Non do acbit, inquiens, amplius unusquisque proximum dicens: Cognosce Dorainum, quoniam omnes cognoscent eum a parvo evrum usque ad magnum *. Εt illud, quod est apud Isaiam: Quia pascetur, inquit, simul lupus cum agno, et pardus simul accubabit cum hado, et vilnius, et leo, et laurus simul pascentur, et puer parvus ducet eos. Εt bos et ursus pascentur simul, et simul erunt eorum catuli. Εt leo sicut bos comèdet paleas. Et púerulus infans in foraminibus axpidum, et in cubile fetuum aspidum immittel marum, et non lædent. Hæc enim est celebris et vulgato illa quærtio Judaorum. Intelligant igitur hæc omnia contigisse. Nam cum jam Christus esset oriturus,' statim exiit edictum a Casare Augusto, ut describeretur universus orbis. Quamobrem cum totus orbis esset in ditione Romanorum, omnes in pace degebant, et cum mutua inter se bella amplius non gererent, quippe qui sub uno omnes imperio continerentur, ad agriculturæ studia sese converterant. Quod si gentes aliquas fuisse reliquas dixeris, quæ armis inter se dimicarent, respondebo illud esse Scripturæ proþrium, ut totum ponat pro majori parte. Quale est etiam iħud trium puerorum: Non est hoc lempore princeps, nec propheta '.. cum tamen et Daniel et Ezechiel cum illis essent, et Jeremias in Jerusalem. Et alia multa ejusmodi possent adduci. Vel id prædictum est de gentibus, quæ crediderunt. Sensu autem magis arcano et sublimi, Gens, inquit, demonum adversus hominum gentem. ' νασιν. Ετι κατὰ Εβραίων Λεοντίου ἐπισκόπου Κύ πρου. · Δειξόν μοι, φησί, τὰ σημεῖα τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσία;· τὸ παρὰ τῷ Μιχαίᾳ. Οὐκ ἔτι γάρ, φησιν, οὐ μὴ ἄρῃ ἔθνος ἐπὶ ἔθνος ῥομφαίαν. Καὶ τὰ παρὰ τῷ Ἱερεμία, Οὐ μὲν γὰρ, φησί, διδάξωσε ὅτι ἕκαστος τὸ πλησίον αὐτοῦ, λέγων, Γκάλ τὸν Κύριον, ὅτι πάντες εἰδήσουσι με ἀπὸ με κροῦ αὐτῶν ἕως μεγάλου αὐτῶν· καὶ τὸ παρέ τῷ Ησαΐα· Συμβοσκηθήσεται γάρ, φησί, λύκος μετὰ ἀχνὸς, καὶ πάρδαλις συναναπαύσεται έριφῳ, καὶ μοσχάριον, καὶ λέων, καὶ ταῦρος ἅμα βοσκηθήσονται, καὶ ἅμα τὰ παιδία αὐτῶν ἴσονται. Καὶ λέων καὶ βοῦς ἅμα φάγονται άχυρα, καὶ παιδίον νήπιον ἐπὶ τρώγλην ἀσπίδων, καὶ ἐπὶ κοιτὴν ἐκγόνων ἀσπίδων τὴν χεῖρα ἐπιβα λεῖ, καὶ οὐ μὴ κακοποιήσωσι. Τοῦτο γὰρ τὸ του λυθρύλλητον ζήτημα τῶν Ἰουδαίων. Οράτωσαν δ πάντα γενόμενα. Τοῦ Χριστοῦ γὰρ γεννηθήσει μέλλοντος, εὐθὺς ἐξῆλθε δόγμα παρὰ Καίσαρ; Αὐγούστου ἀπογράψασθαι πᾶσαν τὴν οἰκουμένην, Καὶ λοιπὸν ὑποταγέντος παντὸς ἔθνους τῇ Ρωμαίων ἀρχῇ, πάντες εἰρήνευσαν, καὶ μηκέτι πολεμοῦντες ἀλλήλοις, ὡς ὑπὸ μίαν ὄντες κεφαλὴν, εἰς γεωργίαν ἐτράπησαν. Εἰ δέ που καί τινα έθνη υπελείφθη μας χόμενα, την Γραφῆς ἐστιν ἰδίωμα καθολικῶς λέγειν ἀπὸ τοῦ πλείονος μέρους. Τοιοῦτόν ἐστι καὶ τὸ τῶν τριῶν παίδων τὸ, Οὐκ ἔστιν τῷ καιρῷ τούτῳ ἀρχων καὶ προφήτης. Ην γὰρ καὶ ὁ Δανιήλ, καὶ ὁ Ἰεζεκιήλ μετ' αὐτῶν, καὶ ὁ Ἱερεμίας ἐν Ἱερουσα λήμ, καὶ πολλὰ τοιαῦτα. Η καὶ περὶ τῶν πίστευ σάντων ἐθνῶν ἡ πρόῤῥησις. Κατ' ἀναγωγὴν δὲ, Ο μὴ ἄρῃ, φησί, τὸ ἔθνος τῶν δαιμόνων ἐπὶ τὸ ἔθνος τῶν ἀνθρώπων μάχαιραν τῆς εἰδωλολα τρείας ἀναιροῦσαν ψυχὰς, καὶ ἀναισθησίαν θεογνωσίας ἐπάγουσαν. Ενθα γὰρ τὸ Εὐαγγέλιον idololatria gladium animos interimentem, et Dei εκηρύχθη, πάντες ἐν σώμα γεγόνασι, καὶ μίαν cognitionis oblivionem afferentem non tollet. Nam • Jer. 111, 3, • Isai. xxxx. 4, sq]. 7 Dan. 111, ἔσχον κεφαλὴν τὸν Χριστὸν, καὶ φοβεροὶ τοῖς δεί • Jerein. II, • Mich. IV, • Jer. xxxi, • Isa. XI,

TIT. VIII.. μεσιν ἀπεδείχθησαν. Τὸ γὰρ, Οὐκ ἦλθον βαλεῖν εἰ· ubi divulgatum est Evangelium, omnes unum corρήνην ἐπὶ τὴν γῆν, ἀλλὰ μάχαιραν, οὐ περὶ πολεμικής εἴρηται μαχαίρας. Μάχαιρα γὰρ ἦν ἔβαλεν ὁ Χριστὸς, τὸ κήρυγμα, καὶ ἡ τούτου πίστις, διαιροῦσα τὸν πιστὸν ἀπὸ τοῦ ἀπίστου, καὶ τέμνουσα τὴν ἐπὶ κακῷ σχέσιν καὶ συμφωνίαν αὐτῶν. Ἀλλ' οὕτω μὲν τὸ κατὰ Μιχαίαν· ἴδωμεν δὲ καὶ τὸ κατὰ Ἱερεμίαν. Σημεία γὰρ πολλὰ καὶ μεγάλα τοῦ Χρισ στοῦ ποιοῦντος, οι συντρέχοντες καὶ βλέποντες ταῦτα, πάντες ἀπὸ μικροῦ ἕως μεγάλου τοὺς ἑαυ τῶν ὀφθαλμοὺς εἶχον διδασκάλους θεογνωσίας, καὶ κατανοοῦντες τὰς θεοπρεπεῖς δυνάμεις αὐτοῦ, τα χέως δι' ἑαυτῶν ἐμάνθανον, ὅτι Θεός ἐστιν, ὡς ἔστι καταλαβεῖν οὐ μόνον ἀπὸ τῆς τῶν Εὐαγγελίων γρα φῆς, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν καθ' Εβραίους χρονικών Γραφῶν, καὶ τῶν καθ' Ελληνας Ιστοριογράφων. Λείπεται οὖν εἰπεῖν περὶ τοῦ κατὰ τὸν Ησαΐαν στο μείου τῆς παρουσίας Χριστοῦ. Οὗτος ταῖς διαφο ραῖς τῶν ἡμέρων τε καὶ ἀγρίων ζώων τὰ διάφορα τῶν ἀνθρώπων ἤθη παρεδήλωσε, καὶ διὰ τῆς ἐκείν των συνδιαιτήσεως τὴν μίαν τούτων ποίμνην γν ξατο, καὶ τὰς ἐκ τούτων συστησομένας Εκκλησίας, λύκον μὲν καλέσας τὸν ὀξὺν εἰς ἁρπαγὴν, ἄρνα δὲ τὸν εὐεπηρέαστον, καὶ παρδαλιν μὲν τὸν ποικιλό γνώμον, ἔριφον δὲ τὸν ἁπλοῦν. Καὶ μοσχάριον μὲν τὸν πρῶτον, ταῦρον δὲ τὸν θρασὺν, λέοντα δὲ τὸν ὑπερήφανον, οὓς ἄξει, καὶ ποιμανεῖ ἄνθρωπος τῇ μὲν φρονήσει πολιός, τῷ δὲ ἀπονήρῳ καὶ τῇ ταπει νοφροσύνῃ παιδίον. Καὶ μέγας μὲν τῇ ἀρετῇ, μια πρὸς δὲ τῇ φαινομένῃ εὐτελείᾳ καὶ λιτότητι. Τοιοῦκαὶ δὲ οἱ τῶν ἐκκλησιῶν προεστῶτες, ὑφ᾽ ὧν οἱ διάφοροι τοῖς ἤθεσιν ἀγόμενοι ρυθμίζονται τε καὶ συναρμόζονται. Καὶ αὖθις βοῦν μὲν τὸν ἐργατικὸν, ἄρατον δὲ τὸν γαστρίμαργον. Καὶ πάλιν λέοντα μὲν τὸν ἡγεμοτικόν τε καὶ ἀρχικόν, βοῦν δὲ τὸν ὑπὸ ζυγὸν δουλείας, καὶ ὑποτεταγμένον. Αχυρα δὲ ἡ εὐτελῆς τοῦ ὑπὸ ζυγὸν τροφή. Συσσιτηθήσεται γὰρ ὁ ὑποτάσσων τῷ ὑποτασσομένῳ διὰ τὴν ἑνότητα τῆς πίστεως. Παιδίον δὲ νήπιον ἕκαστος τῶν προεστώτων, ὡς εἴρηται, νηπιάζων ἐν κακίᾳ, οὗ χεὶρ ἡ διδασκαλία διὰ τὸ ἀνυσιμώτατον, ἥτις ἐπιβάλλεται τοῖς ἀπίστοις, οἵτινὲς εἰσι τρῶγλαι καὶ καταδύσεις καὶ οἰκητήρια καὶ ἀναπαυτήρια τῶν νοητῶν ἀσπίδων, ἤτοι τῶν ἰοβόλων καὶ θανατη φόρων δαιμόνων, ὧν ἔκγονα τὰ πάθη. Καὶ ἄλλως que imperant, propter dei necessitudinem et δὲ οἱ κατὰ Χριστὸν ζῶντες τὴν χεῖρα τοῖς δαίμον σιν ἐπιβάλλοντες, καὶ τὸ τοῦ σταυροῦ σημεῖον ἐπά γοντες, οὐκ ἐῶσι τοὺς ἐνοικοῦντας δαίμονα; κακοποιεῖν ὅτι τοὺς πάσχοντας. Ὅτι δὲ θηρία τὰ Εθνη, λέγει πολλάκις ή Γραφή. Φησὶν ὁ Θεὸς διὰ Ωσηέ· Διαθήσω διαθήκην ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ μετὰ τῶν θηρίων τοῦ ἀγροῦ, καὶ τῶν πετεινῶν τοῦ οὐρανοῦ, καὶ τῶν ἑρπετῶν τῆς γῆς, καθολικωτέρῳ λόγῳ θηρία μὲν τοῦ ἀγροῦ τοὺς ἀγρίους καὶ ὠμοὺς ὄνο μάζων, πετεινὰ δὲ τοὺς ὑψηλοτέρους, ἑρπετὰ δὲ τοὺς ταπεινοτέρους· ἡ πετεινὰ μὲν τοὺς τῇ ἀστρολογία προσκειμένους, ἑρπετὰ δὲ τοὺς ῥυπαινομένους ἐν τοῖ; πάθεσι· καὶ αὖθις διὰ Ἡσαΐοι· Εὐλογήσατέ με τὰ θηρία τοῦ ἀγροῦ· καὶ διὰ Ἱερεμίου πάλιν Δέ pus effecti sunt, et unum habent caput Christum, et formidandi· dæmonibus evaserunt. Quod autem ipse dixit, se venisse, non ut pacem in terram alferret. sed gladium, id non intelligitur de gladio bellico. Gladius enim, queın ipse tulit nihil aliud est, nisi religionis ejus divulgatio, et in eum fides quæ separat fidelem ab infideli, conjunctionem et consensum eorum in peccando dirimit. Et hæc quidem dicta sint de prophetia Michææ. Videamus, quæ a Jeremia dicta sunt. Cum multa magnaque signa faceret Christus, illi, qui concurrebant et exspectabant, omnes a parvo usque ad magnum oculos proprios habebant divinæ cognitionis maBistros et judices; et animadvertentes divinas il Blius virtutes, confestim intelligebant ipsum esse Deum, ut colligi potest non solum ex monumentis Evangeliorum, verum etiam ex annalibus Hebræorum et gentium historicis. Reliquum est, ut signum adventus Christi prædictum'ab Isaia consideremus. Hic animalium cicurum et ferarum discrimine significat diversos hominum mores, et per communem illorum victum, et mutuàm vi• vendi consuetudinem, unum hominum ovile, et Ecclesias ex his constituendas ostendit, lupum quidem appellans eum qui ad rapinas velox est: agnum autem eum, qui prædæ et direptioni est expositus: pardum illum, qui astutus et mente varius: bædum illum, qui candidus et simplex: vitulum illum, qui est mansuetus: laurum eum, qui est audax: leonem illum, qui est superbus; quos ducet et pascet homo prudentia quidem 'senex, innocentia autein et modestia puerulus, magnus virtute, sed frugalitate et simplicitate parvus. Tales sunt Ecclesiarum præfecti, quibus regentibus et gubernantibus, qui diversis moribus sunt, inter se conveniunt, et mutua benevolentia conjunguntur. Item per bovem homines intelligit laborio. sos. Per ursum ventri deditos. Per leonem, cos. qui præsunt et imperant. Per bovem, eos, qui ser vitutis premuntur jugo, et alterius imperio parent. Per paleas frugalem ac tenuem victum eo rum, qui subditi sunt. Simul autem pascentur ili, qui reguntur et parent, et illi qui gubernant at- conjuctionem, Pueruli vero, infantuli ad malum. ut dictum est, sunt Ecclesiarum præfecti, quoruin manus ſoctrina est, propter summam quam adhi❤ bent diligentiam; quæ quidem manus injicitur infidelibus, qui sunt veluti cavernæ et foramina, et ferarum cubilia, et aspidum, seu venenatorum et perniciosorum dæmonum domicilia, quorum filii sunt animi perturbationes et vitia. After etiam qui ex Christi sententia vivunt, nunum damonibus injiciunt, et crucis signum opponentes mon sinunt obsidentes dæmones obsessos homines lædere. Quod autem Scriptura gentes sæpenumero fera3 vocet, perspicuum est. Dicit enim Deus per Oscam: Faciam fœdus in illa die

σιλεῖ Βαβυλῶνος τοῦ δουλεύειν αὐτῷ, καὶ τὰ θηρία τοῦ ἀγροῦ ἐργάζεσθαι αὐτῷ. Καὶ διὰ Ιε ζεκιήλ. Αφανιώ θηρία πονηρὰ ἀπὸ τῆς γῆς, ίνα νῦν ἐάσωμεν τὰ παρὰ τῷ Δανιήλ, καὶ εἰκότως. Πα ρασυνεβλήθη γάρ, φησί, τοῖς κτήνεσι τοῖς ανοήτοις ὁ νοῦν ἔχων ἄνθρωπος, καὶ ὁμοιώθη αὐτοῖς. . cum feris agri, et volucribus cali, et serpentibus & δωρα πᾶσαν τὴν γῆν τῷ Ναβουχοδονόσορ βα terra '. Liberiore et latiore quadam ratione. feras agri sævos et crudeles appellat. Volucres autem illos qui sublimiori mente sunt præditi. 8erpentes vero, eos qui sunt abjectiores. Au: per volacres intelligit eos qui astrologiæ studiis incumbunt. Et per Isaiam: Benedicite, inquit, mihi fcra agri '. Et per Jeremiam: Dedl, inquit, omnem terram Nabuchodonozor regi Babylonis, ut servial ei, et feræ agri laborent illi. Et per Ezechielem: Delebo, inquit, malas feras e terra³. Ut interim omittam quæ a Daniele, et merito. Comparatus est enim, inquit, bestiis insipientibus, qui mentem habet, homo, et similis factus est eis. Item adversus eosdem. Aliorum Patrum. Si Dei figmentum pulcherrimum homo ad imaginem et similitudinem ejus factus est, quomodo res Deo indigna est, ut ex opere ad imaginem et similitudinem suam a se confecta carnem sumal? Præterea si Deo turpe non fuit, hominem fingerø atique formare, quomodo illi turpe erit, eum refingere ac reformare? Si sol, qui corpus est corruptibile, longe lateque radios suos in omnes partes conjiciens, in locis lutulentis sordidisque versatur, nec tamen inquiñat puritatem suam, sed ita nitidos contrahit ac rursum dimittit radios, ut ipse quidem nibil contami - netur, corporibus autem illos excipientibus multum afferat utilitatis: quauto magis ille justitiæ Sol, qui rerum omnium, quæ vel corporeæ sunt, vel corporis expertes, effector est, in carnem puram et a se formatam ingressus, nec maculam ipse contraxit ullam, et eam ipsam carnem, puriorem sanctioremque reddidit? Damasceni de Sabbato. Cap. 32. Sabbatum dies septimus vocatus est, et requiem significat. Deus enim co die, sicut ait Scriptura, requievit ab operibus suis *, ut numerus dierum ad septimum usque progressus, rursus in orbem redeat, atque a primo initium sumat. Hic porro namerus apud Judeos in honore est: quippe quem Deus coli præceperit, idque non defunctorie, sed gravissimis etiam penis statutis in eos, qui illud transgressi essent. Nec vero teirere id illé imperavit, sed certis quibusdam rationibus adductus, quas veri spirituales mentisque perspicacitate præditi intelligunt. Quantum autem ego, alioquin imperitus, assequi possum (ut ab inferioribus ac crassioribus incipium ), cum sciret Deus Israeliticum populum pinguem esse, et carni addictum, inque res terrenas impense pronum, nec discretionis ullius, hanc legem sanxit: primum, ut servus et jumentum requiescerent, sicut scriptum est. Etenim austus miseratur animas jumentorum suorum deinde vero, ut ipsi terrenis occupationibus feriați Ετι κατὰ τῶν αὐτῶν. Ἑτέρων Πατέρων. Εἰ πλάσμα θεοῦ τὸ κάλλιστον ὁ ἄνθρωπος, καὶ κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν αὐτοῦ πέπλασται, πῶς ἀν άξιον Θεοῦ σάρκα λαβεῖν ἐκ τοῦ οἰκείου πεπλασμέ νου; Καὶ εἰ τὸ πλάττειν τὸν ἄνθρωπον οὐκ αἰσχύο νην τῷ Θεῷ φέρει, πῶς τὸ ἀναπλάττειν αὐτὸν απ σχύνην ἐνέγκει; Είπερ ὁ ἥλιος σῶμα φθαρτόν ὢν πανταχοῦ εἰς ἀκτίνας ἀφιεῖς, καὶ βορβόροις καὶ εύποις όμι λῶν, οὐδὲν ἀπὸ τῶν σωματικῶν τούτων μολυσμό των εἰς τὴν ἑαυτοῦ καθαρότητα παραβλάπτει καθαρὰς δὲ τὰς ἀκτῖνας συστέλλων, καὶ πάλι ἀφιε!ς, αὐτὸς μὲν οὐδ᾽ ὅλως μολύνεται, τοῖς ὑποδε χομένοις δὲ τοῦτον σώμασι πολλής μεταδίδωσιν ὠφελείας, πολλῷ μᾶλλον ὁ τῆς δικαιοσύνης ήλιος, ὁ καὶ τοῦ ἡλίου, καὶ τῶν σωμάτων, καὶ τῶν ἀσω μάτων δημιουργὸς εἰς καθαρὰν ἐλθὼν σάρκα, καὶ Αν αὐτὸς ἔπλασεν, οὐ μόνον οὐκ ἐμολύνθη, ἀλλὰ καὶ αὐτὴν καθαρωτέραν καὶ ἁγιωτέραν εἰργάσατο. Τοῦ Δαμασκηνοῦ περὶ τοῦ Σαββάτου. Κεφάλ.20. Σάββατον ἡ ἑβδόμη ἡμέρα κέκληται· δηλοῖ δὲ την κατάπαυσιν. Ἐν αὐτῇ γὰρ κατέπαυσεν ὁ θεὸς ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων αὐτοῦ, ὡς φησι ή θεία Γραφή· διὸ καὶ μέχρις ἑπτὰ ὁ τῶν ἡμερῶν ἀριθμὸς προβαίνων, πάλιν ἀνακυκλοῦται, καὶ ἀπὸ τῆς πρώτ της άρχεται. Οὗτος ὁ ἀριθμὸς τίμιος παρὰ Ἰουδαίας, τοῦ Θεοῦ προστάξαντος τιμᾶσθαι αὐτὸν, οὐχ ὡς ἔτυ χεν, ἀλλὰ καὶ μετὰ βαρυτάτων ἐπὶ τῇ παραβάσει ἐπιτιμίων. Οὐχ ἁπλῶς δὲ τοῦτο προσέταξεν, ἀλλὰ διά τινας μυστικῶς τοῖς πνευματικοῖς τε καὶ διορα τικούς κατανοουμένας αιτίας. Ὥς ἐμὲ γοῦν γνῶναι τον ἀμαθῆ· ἵν' ἐκ τῶν κατωτέρων καὶ παχυτέρων ἄρξωμαι· εἰδὼς ὁ Θεὸς τὸ παχύ τε καὶ φιλόσαρκον, καὶ πρὸς τὴν ὕλην ὅλως ἀποῤῥεπὲς τοῦ Ἰσραηλίτου λαοῦ, ἅμα δὲ καὶ τὸ ἀδιάκριτον· πρῶτον μὲν, ἵνα ὁ δοῦλος καὶ τὸ ὑποζύγιον ἀναπαύσηται, ώς γέγραπται· ἐπειδὴ ἀνὴρ δίκαιος οικτείρει τὰς ψυχὰς κτηνῶν αὐτοῦ, ἅμα ἵνα δὲ καὶ σχολὴν ἄγοντες ἐκ τοῦ περὶ τὴν ὕλην περι σπασμοῦ, πρὸς τὸν Θεὸν συνάγωνται, ἐν ψαλμοῖς, * Isa. XLIII, 20. * Jerem xxvi, G. Osee it, 18. * Deut. 1. 14. ▾ Prov. xi, 10. • Gen. 11. • Exod. xi, 6; Num. XV,

FANOFLIA DOGMATICA. TIT. VIII. £98 καὶ ὕμνοις, καὶ ᾠδαῖς πνευματικαῖς, καὶ μελέτῃ ἡ ad Deum se colligerent; septimum nempe diem in τῶν θείων Γραφῶν ἅπασαν τὴν ἑβδόμην ἀναλίσκοντες, καὶ ἐν Θεῷ καταπαύοντες. Ὅτε μὲν γὰρ οὐκ ἦν νόμος, οὐ Γραφὴ θεόπνευστος, οὔτε τὸ Σάββατον τῷ Θεῷ ἀφιέρωτο. Οτε· δὲ ἡ θεόπνευστος Γραφὴ διὰ Μωϋσέως ἐδόθη, ἀφιερώθη τῷ Θεῷ τὸ Σάββατον, ὡς ἂν περὶ τὴν ταύτης μελέτην ἐν αὐτῷ ἀδολεσχήσωσιν, οἱ μὴ πάντα τὸν βίον τῷ Θεῷ ἀφιεροῦντες, οι μὲ πόθῳ τῷ Δεσπότῃ ὡς Πατρὶ δουλεύοντες, ἀλλ' ὡς δοῦλοι ἀγνώμονες, κἂν μικρὸν καὶ ἐλάχιστον μέρος εἰς ἑαυτῶν ζωῆς τῷ Θεῷ ἀποτέμωνται, καὶ τοῦτο φόβῳ τῶν ἐπὶ τῇ παραβάσει εὐθυνῶν καὶ ἐπιτιμή των· Δικαίῳ γὰρ νόμος οὐ κεῖται, ἀλλὰ ἀδίκῳ. Ἐπεὶ πρῶτος Μωϋσῆς τεσσαράκοντα ἡμερῶν, καὶ αὖθις ἑτέρων τεσταράκοντα νηστεία προσεδρεύσας τῷ θεῷ, πάντως καὶ τοῖς Σάββασι διὰ νηστείας εκάκαι ἑαυτόν, τοῦ νόμου μὴ κακοῦν ἑαυτοὺς ἐν τῇ τοῦ Σαββάτου ἡμέρᾳ προστάσσοντος. Εἰ δὲ φαίεν, ὅτι πρὸ τοῦ νόμου τούτου, τί φήσουσι περὶ τοῦ Θεσβίτου Ηλιού, τεσσαράκοντα ἡμερῶν ὁδὸν ἀνύσαντος ἐν βρώσει μια; Οὗτος γὰρ οὐ μόνον διὰ τῆς νηστείας, ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς ὁδοιπορίας ἐν τοῖς Σάββασι τῶν ασσαράκοντα ἡμερῶν ἑαυτὸν κακώσας, ἔλυσε το Σάββατον· καὶ οὐκ ὠργίσθη τούτῳ ὁ Θεὸς, ὁ τὸν νόμον δεδωκώς, ἀλλὰ καὶ ὡς ἀρετῆς ἔπαθλον, ἐν Χωρὶς ἑαυτὸν ἐνεφάνισε. Τί δὲ περὶ Δανιήλ φήσουσα; Οὐχὶ τρεῖς ἑβδομάδας διετέλεσεν ἄσιτος; Τι δε εἰς Ἰσραήλ, οὐ περιτέμνει τὸ παιδίον ἐν Σαββάτῳ, εἰ τίχοι ὀκτα ή μερον; Οὐχὶ δὲ καὶ τὴν μεγάλην νηστείες, την νενομοθέτηνται, εἰ ἐν Σαββάτῳ καταντής σας, νηστεύουσι; Οὐχὶ δὲ καὶ οἱ ἱερεῖς καὶ οἱ Λευ τας ἐν τοῖς τῆς σκηνῆς ἔργοις βεβηλοῦσι τὸ Σάββατον, καὶ ἀναίτιοί εἰσιν; ᾿Αλλὰ καὶ κτήνος ἂν εἰς βόθρον ἐμπέσοι ἐν Σαββάτῳ, ὁ μὲν ἀνασπάσας, ἀναίτιος, ὁ δὲ παριδών, κατάκριτος. Τί δὲ πᾶς Ιστ ραήλ, οὐχὶ ἑπτὰ ἡμέρας τὴν τοῦ Θεοῦ κιβωτὸν περιφέροντες, τὰ Ἱεριχούντινα τείχη περιήεσαν, ἐν οἷς πάντως ἦν καὶ τὸ Σάββατον; ή psalmis et hymnis et canticis spiritualibus, divinarumque Scripturarum lectione lulum expendetes, atque in Deo conquiescentes. Nam, quando lex non erat, nec Scriptura divinitus inspirata, ne Sabbatum quidem Deo consecratum erat. At postquam Scriptura divina per Moyeen data est, Sabbatum quoque Deo dicatum fuit, ut ejus meditationi vacarent, qui totum vitæ tempus Deo non impendunt, nec Domino tanquam patri toto desi derio serviunt: sed velut ingrati servi, parvam saltem ac perexiguam vitæ particulam illi imperLirent, idque pœnarum et objurgationum, quæ prævaricatores manent, timore: Non enim lex Bjusto posita est, sed injusto. Argumento est, quod primus ipse Moyses tolos quadraginta dies, rute sumque totidem alios jejunus assistens Deo ', procul dubio ipsis quoque Sabbatis sese macerabat, cum tamen lex juberet, ne quis se die Sab bati afligeret. Quod si boc ante datam legem geslumn fuisse aiunt, quid de Elia Thesbile sunt dicturi, qui quadraginta dierum iter, semel duntaxat sumpto cibo confecit? Etenim ipse non jejunio solum, sed etiam itinere, in borum quadraginta dierum sabbatis sese affligens, Sabbatum solvit: neque propterea Deus qui legem tulerat, ei succensuit quin potius iu virtutis præmium, illi se in Hore conspiciendum præbuit. Quid item de Daniele dicent? Annon tres lrebdomades integras jejunus egit •? Quid vero? Nunquid non Israelitas omnes infantem Sabbato circumcidunt, si quidem tunc octavum vitæ diem attigerit *? Nonne magnum illud jejunium, quod lege praescriptum est, si in Sabbato occurrerit, obeunt *?. Annon itidem sacerdotes et Levitæ in tabernaculi operis Sabbatum violant, nec ob id in culpa sunt. *7 Quin, si jumentum die Sabbati in foveam prolabitur, qui illud extraxerit, criminis est insons, reus vero, qui septiduum arcam Dei ferentes, Jerichuntina moenia G hoc facere neglexerit. Num cuncti Israelitæ per non circuiere, inter quos dies plane Sabbatum erat"? Ὡς οὖν ἔφην, σχολῆς ἕνεκα τῆς πρὸς Θεὸν, ἵνα κἂν σμικροτάτην ἀπόμοιραν αὐτῷ ἀπονέμωσι, καὶ ἀναπαύσωνται, ὅ τε δοῦλος καὶ τὸ ὑποζύγιον, ἡ τοῦ Σαββάτου τήρησις ἐπινενόητο, τοῖς νηπίοις ἔτι, καὶ ὑπὸ τὰ στοιχεῖα τοῦ κόσμου δεδουλωμένοις, τοῖς σαρκικοῖς, καὶ μηδὲν ὑπὲρ τὸ σῶμα, καὶ τὸ γράμμα ενα νῆσαι δυναμένοις. "Οτε δὲ ἦλθε τὸ πλήρωμα τοῦ χρόνου, ἐξαπέστειλεν ὁ θεὸς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονογενή, γενόμενον ἐκ γυναικὸς ἄνθρωπον, 180 νόμενον ὑπὸ νόμον, ἵνα τοὺς ὑπὸ νόμον ἐξαγο ράσῃ, ἵνα την υιοθεσίαν ἀπολάβωμεν. Ὅσοι γὰρ ἐλάβομεν αὐτὸν, ἔδωκεν ἡμῖν ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι, τοῖς πιστεύουσιν εἰς αὐτόν· ὥστε οὐκέτι ἐσμὲν δοῦλοι, ἀλλ' υἱοι· οὐκέτι ὑπὸ νόμον, ἀλλ' ὑπὸ Itaque, quemadmodum dixi, ut Deo vacaretur, el vel minima saltem vitae particula ei tribueretur, ` nec non ut servus jumentumque requiescerent, Sabbati observatio consulto invecta illis fuit, qui cum parvuli adhuc et carnales essent, sub element's mundi servientes,nibil supra corpus ‹ & litteram valerent cogitare. Cum autem venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum unigenitum, hominem factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret; ut adoptionem filiorum reciperemus". Quotquot enim recepimus eum, dedit nobis potestatem filios Dei fieri 11 qui in ipsum credimus. Quare non jam sumus servi, sed liberi 11: non J! Reg 213, 3. * Galat. iv, 3. * Dan. x, 2. • Levit. ΧΧΗ, 3. 10 lb.d. 4, 5. 'I Timoth. 1, 9. 1 Exod. xxιν, 18; ΧΧΧιν. 28. * Levit. xx111, 27. ' Matth. xxit, 5. * Josue ini, seqq. " Galat. 17, 7. PATROL. GR. CXXX. "Joan. 1, 12.

EUTHYMI Z GABENI ja: sub lege, sed sub gratia: non jam ex parte χάριν· οὐκέτι μερικῶς τῷ Κυρίῳ δουλεύοντες ἐκ solum præ metu Domino servimus; sed ad totum tempus ei consecrandum sumus obligati, adeo ut servo illi, ire, inquam, et cupiditati, quiescere a peccato, Deoque feriatum esse jubeamus; erecta quidem perpetuo versus Deum cupiditate, armata vero contra Dei bostes iracundia: ac jumentum item, corpus nimirum, a peccati servitute dato otio recreemus, et ad inserviendum divinis præceplig compellamus. φόβου, ἀλλὰ πάντα τὸν χρόνον τῆς ζωῆς αὐτῷ ἀνατιθέναι ὀφείλοντες, καὶ ἀεὶ τὸν δοῦλον, τὸν θυμὸν λέγω καὶ τὴν ἐπιθυμίαν, ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας καταπαύον τες, καὶ τῷ Θεῷ σχολάζειν ἐπιτρέποντες· τὴν μὲν ἐπιθυμίαν ἅπασαν ἀεὶ πρὸς Θεὸν ἀνατείνοντες, τὸν δὲ θυμὸν κατὰ τῶν τοῦ Θεοῦ δυσμενών καθοπλίζοντες· καὶ τὸ ὑποζύγιον, ἤτοι τὸ σῶμα, ὁμοίως, τὴν μὲν δουλείαν τῆς ἁμαρτίας ἀναπαύοντες, ταῖς δὲ θείαις ἐντολαῖς ἐξυπηρετεῖσθαι προτρέποντες. Ταῦτα ὁ πνευματικὸς ἡμῖν ἐντέλλεται τοῦ Χριστοῦ νόμος, καὶ οἱ τοῦτον φυλάσσοντες, ὑπέρτεροι τοῦ Μω σαϊκοῦ νόμου γεγόνασιν. Ελθόντος γὰρ τοῦ τελείου, τὸ ἐκ μέρους κατήργηται, καὶ τοῦ καλύμματος τοῦ νόμου, ἤτοι τοῦ καταπετάσματος διὰ τῆς τοῦ Σωτῆ ρος διαρραγέντος σταυρώσεως, καὶ τοῦ Πνεύματος πυρίναις γλώσσαις ἐκλάμψαντος, τὸ γράμμα κατήργη. ται, τὰ σωματικά πέπαυται, καὶ ὁ τῆς δουλεία; νόμος πεπλήρωται, καὶ νόμος ἐλευθερίας ἡμῖν δεδώρηται. Καὶ ἑορτάζομεν τὴν τελείαν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως κατάπαυσιν· φημὶ δὲ τὴν τῆς ἀναστάσεως ἡμέραν, ἐν ᾗ ἡμᾶς ὁ Κύριος Ἰησοῦς, ὁ τῆς ζωῆς ἀρχηγὸς καὶ Σωτήρ, εἰς τὴν ἐπηγγελμένην τοῖς πνευματικῶς τῷ Θεῷ λατρεύουσι κληρουχίαν εἰσήγαγεν, εἰς ἦν αὐτὸς πρόδρομος ἡμῶν εἰσῆλθεν, ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν, καὶ ανοιγέντων αὐτῷ τῶν οὐρανίων πυλῶν, ἐν δεξιᾷ τοῦ Πατρὸς κεκάθικε σωματικῶς, ἔνθα καὶ οἱ τὸν πνεύ ματικόν τηρούντες νόμον εἰσελεύσονται. flæc sunt quæ spiritualis Christi lex nobis indicit, quam, qui custodiunt, Mosaica lege superiores exsistunt. Nam, ex quo venit quod perfectum est, evacuatum est quod ex parte erat '; ac scisso per Salvatoris crucem tegumento sive velo lefis, sanctoque Spiritu igneis linguis illucescente, littera obsolevit, corporalia cessarunt, et impleta lege servitutis, lex libertatis nobis donata est. Alque perfectam liumanæ naturæ requiem celebramus, hoc est resurrectionis diem, in qua Dominus Jesus, vitæ auctor el Salvator, nos ad promissam illis qui spirituali cultu Deo serviunt, hæreditatem introduxit; in quam nimirum ipse præcursor noster ingressus est, postquam a morte ad vitam rediit, el reseratis patefactisque sibi coli januis, in Patris dextera secundum corpus consedit, quo illi etiam qui legi Spiritus moren gerunt, deinceps Ο Ἡμῖν τοίνυν τοῖς τῷ πνεύματι στοιχοῦσι, καὶ οὐ τῷ γράμματι, πᾶσα ἡ τῶν σαρκικῶν ἐστιν ἀπόθεν σις, καὶ ἡ πνευματική λατρεία, καὶ ἡ πρὸς Θεὸν συν άφεια. Περιτομὴ μὲν γὰρ ἐστιν ἡ τῆς σωματικής ἡδονῆς, καὶ τῶν περιττῶν, καὶ οὐκ ἀναγκαίων από θεσις. Ακροβυστία γὰρ οὐδὲν ἑτερόν ἐστιν, εἰ με δέρμα, ἡδονικοῦ μορίου περίττωμα. Πᾶσα δὲ ἡδονὴς μὴ ἐκ Θεοῦ καὶ ἐν Θεῷ γινομένη περίττωμα ήδονής, ἐστιν· ἧς τύπος ἡ ἀκροβυστία. Σάββατον δὲ, ἡ ἐκ τῆς ἁμαρτίας κατάπαυσις. Ὥστε ἀμφότερα ἂν τυγχάν νουσι, καὶ οὕτως ἀμφότερα ἅμα ὑπὸ τῶν πνευμα τικῶν τελούμενα, οὐδὲ τὴν τυχούσαν παρανομίαν εργάζονται. sunt introituri. Quocirca ad nos, qui spiritu, ac non littera incedinus, omnis carnalium rerum abjectio spectat, cultusque spiritualis, et cum Deo conjunctio. Circumcisio quippe, corporea voluptatis rerumque superfluarum ac minine necessariarum est abjectio. Præpuţium vero nihil aliud est, nisi superfua cutis membri illius in quo libido cietur. Gmuis porro voluptas, quæ nec ex Deo, nec in Deo capitur, voluptatis est superdua portio, cujus figura prepuliumn est: Sabbatum autem est requies a peccato. Quamobrem duo hæc unum prorsus sunt, atque ita ambo simul, si ab iis qui spiritu agunt, observentur, ne minimam quidem fagitii notam creauit. Quin illud quoque notandum est, septenario numero praesens omne tempus designari, juxta atque sapientissimus Salomon dixit, dare partem srplem, atque etiam octo. Εt diviniloquus David', cum de oclava psalmum ederet, de futura post resurrectionem instauratione rerum cancbat. Quocirca, quandoquidem lex die septimo a corporeis rebus cessare precipiebat, et spiritualibus vacare, vero Israelitæ, eaque mente prædito quæ Deum videat, arcana ratione hoc subindicabat, nunquam id non agendum esse, ut sese Deo offerat, et supra res corporeas assurgat. 1 1 Cor. 111, 10. * Eccle. xi, 2. • Psal. vi, 11. Ἔτι δὲ ἰστέον ὅτι ὁ ἑπτὰ ἀριθμὸς πάντα τὸν παρόντα χρόνον δηλοί, ὥς φησιν ὁ σοφώτατος Σολο μῶν, δοῦναι μερίδα τοῖς ἑπτὰ, καί γε τοῖς ὀκτώ. Καὶ ὁ θεηγόρος Δαβὶδ περὶ τῆς ὀγδόης ψάλλων, περί τῆς μελλούσης μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν καταστάσεως ἔψαλλε. Τὴν ἑβδόμην οὖν ἡμέραν, ἀργίαν μὲν ἄγειν ἐκ τῶν σωματικῶν, τοῖς δὲ πνευματικούς ενασχολεῖσθαι προστάσσων ὁ νόμος, μυστικῶς πάντα τὸν χρόνον τῷ ἀληθινῷ. Ἰσραὴλ, καὶ νοῦν ὁρῶντα Θεὸν ἔχοντι, ὑπέφηνε, τῷ Θεῷ ἑαυτὸν προσάγειν, καὶ ὑπεράνω τῶν σωματικῶν γίνεσθαι.

PANOPLIA DOGMATICA. TIT. VIII. Περὶ τῆς Ἰουδαϊκῆς ὁ περιτομῆς τοῦ μεγάλου De Judaica circumcisione. Magni Joannis ChrysoΙωάννου τοῦ Χρυσοστόμου ἀπὸ τῆς ἐξηγή stumi ex interpretatione in Genesim. σεως τῆς εἰς τὴν β. βλον τῆς Γενέσεως. Τίνος ένεκεν, εἰπέ μοι, νῦν περιτέμνεσθε; Τότε Cur, quæso, nunc oircumcidimini? Nam olim γὰρ, ἵνα μὴ τοῖς παρανόμοις ἔθνεσιν οι πρόγονοι parentes vestri jussi sunt circumcidi, ne gentibus ὑμῶν συναναφυρῶσι, τοῦτο ἐπετάγησαν. Νῦν δὲ illis a lege alienis commiscerentur. Nunc autem, διὰ τὴν τοῦ Θεοῦ χάριν πάντων πρὸς τὴν ἀλήθειαν cum omnes gentes per gratiam Dei ad veritatis τοῦ φωτός χειραγωγηθέντων, ποῖον τῆς περιτομής lucem perductæ sint, quænam est circumcisionis ὄφελος; Μὴ γὰρ πρὸς τὴν τῆς ψυχῆς ἐλευθερίαν utilitas? Num ad animi libertatem expedit carnis συμβάλλεται τι ἡ τῆς σαρκὸς ἀπόθεσις; Οὐκ rejectio? Nonne audivistis Deum aperte dicentem: ἐχούσατε σαφῶς τοῦ Θεοῦ λέγοντος· καὶ ἔσται ἐν Et erit inter me et vos in signum fœderis ¹? Quibus σημείῳ διαθήκης; μονονουχί δεικνύντος, ὅτι διὰ verbis tantuin non indicat, vos propter magnam teτὴν πολλὴν αὐτῶν ἀγνωμοσύνην τοῦ τοιούτου ση- meritatem etingrati animi vitium indiguisse ejusmodi μίου ἐδεήθησαν. Οὕτω γὰρ καὶ ἐπὶ τῶν ἀνθρωπί. signo et nota. Sic enim ft sæpe etiam in negotiis των πολλάκις γίνεται πραγμάτων, ἐπειδὰν μὴ θαρ humanis. Quoties enim alicui non habemus fiden, ρωμέν τισι, σημεῖον ἐνεχύρου χάριν λαμβάνειν παρ' pignoris gratia signum aliquod ab eo fagitandum αὐτῶν σπουδάζομεν. Οὕτω καὶ ὁ τῶν ὅλων Θεὸς εἰ- existimamus. Ita rerum omnium Dominus coδὼς αὐτῶν τὴν εὐκολίαν τῆς γνώμης, τὸ σημεῖον gnoscens Judæos esse animo instabili, et facile τοῦτο παρ' αὐτῶν ἀπαιτῆσαι κατεδέξατο, οὐχ ἵνα sententiam mutare, signum hoc ab eis accipere διηνεκώς μένῃ τὸ σημεῖον τοῦτο, ἀλλ' ίνα, τῶν τότε voluit, non ut perpetuo maneret, sed ut rebus τέλος λαμβανόντων, καὶ ἡ τοῦ σημείου χρεία πg- illis, que tunc tracial:antur, Gnem habentibus, μαιρεθῇ. Ωσπερ γὰρ ὅταν σημείόν τινες ἀπαιτῶσι, sigui ctiam usus tolleretur. Quemadmodum enim καὶ ἐνέχυρον βούλονται λαμβάνειν, ἐπειδὰν δὲ τοῦ qui arrham, et pignus aliquod petunt, et volunt πράγματος ή υπόθεσις πέρας λάβῃ, καὶ τὸ ση- a‹c pere, cum negotia transacia fuerint, id con μείον λοιπόν αίρεται· οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα, ἐπ· amplius curant, eodem modo contingit in hac re. ειδὴ διὰ τὸ φανερὸν εἶναι τὸν λαὸν τοῦ πατριάρχου Nam quia circumcisionis pignus a vobis postulatum τὸ σημεῖον τοῦτο παρ' ὑμῶν εἰσηνέχθη, ἐχρῆν est, ut eu signo patriarchae populus dignosceretur τῶν ἐθνῶν ἐκείνων, δι' οὓς τὸ σημεῖον ἐδέξασθε, ab aliis gentibus, consentaneum erat, ut, postea τῶν μὲν ἄρδην ἀφανισθέντων, τῶν δὲ μετ' ἐκεί. quam illæ partim deleteæ essent, partim ad veriτους τῆς ἀληθείας τῷ φωτὶ προσδραμόντων, μηχ- tatis lumen adductæ, vos temeritatis et stultiti: ὅτι τὸν ἔλεγχον τῆς οἰκείας ἀγνωμοσύνης περιφέ- " signum amplius non circumferretis, sed ad pristiρειν, ἀλλ᾽ ἀπαλλάττεσθαι, καὶ εἰς τὴν προτέραν εὐγένειαν ἐπανατρέχειν. Εννόησον γάρ μοι ὅτι ὁ θαυμάσιος ἐκεῖνος πατριάρχης πρὶν ἢ τῆς περιτομῆς δέξασθαι τὴν ἐντολὴν, ἐνενήκοντα εννέα γὰρ ἐτῶν ἦν, ηνίκα τοῦτο ἐπετάττετο, καὶ εὐάρεστος γέγονε τῷ Θεῷ, καὶ μυριάκις ἀνεκηρύχθη παρά τοῦ Δεσπότου. Καὶ ἐπειδὴ λοιπὸν εἰς ἔργον ἔμελλεν έχε βαίνειν τὰ τῆς ἐπαγγελίας, καὶ τίκτεσθαι 5 Ισαάκ, καὶ αὐξάνεσθαι τὸ γένος, καὶ ὁ πατριάρχης μεθἱπασθαι τῆς ζωῆς, τότε δέχεται τὴν ἐντολὴν τῆς περιτομῆς, καὶ ἐν ἡλικίη τοιαύτῃ περιτέμνεται, ἵνα τοῖς ἑξῆς ἅπασι νόμος τις, καὶ κανὼν γένται τὰ παρὰ τοῦ πατριάρχου γεγενημένα. Καὶ ἵνα μάθητε ἀκριβῶς, ὡς οὐδὲν τοῦτο πρὸς τὴν ψυ- facta sunt, nunc possuinus intelligere. Cur enim χῆς ἀρετὴν συντελεῖ ἐξ αὐτῶν τῶν γινομένων, νυνὶ συνοδεῖν δυνατόν. Τί γάρ φησίν, Οκτώ ἡμερῶν παιδίον περιτμηθήσεται; Τὸν δὲ χρόνον τοῦτον οἶμαι ωρίσθαι παρὰ τοῦ φιλανθρώπου Θεοῦ δύο τούτων ἔνεκα, ἑνὸς μὲν, ἵνα τῇ ἀρῳ ἡλικία κου φότερον ἐνεγκεῖν τῆς περιτομῆς τὸν πόνον δυνηθῇ· δεύτερον δὲ, ἵνα δι' αὐτῶν τῶν ἔργων παιδευθῶμεν, ὡς οὐκ εἰς ψυχήν τι συντελεῖ τὸ γινόμενον, ἀλλὰ σης μείου χάριν τοῦτο γίνεται. Τὸ γὰρ ἄωρον παιδίον τὸ μὴ γινώσκον τὰ γινόμενα, μηδέ αίσθησίν τινα ἔχον, τοίαν ὠφέλειαν εἰς τὴν ψυχὴν ἐκ τούτου δέξασθαι δυνήσεται; Ἐκεῖν ι γάρ ἐστι τῆς ψυχῆς ἰδικῶς κατορθώματα, τὰ ἐκ προαιρέσεως γινόμενα. Ψυχῆς γάρ εστι ' Geu. ΣΤΗ, 11. nam nobilitatis dignitatem reverteremini. Jam illud mihi considera, admirabilem illum patriarcham, priusquam circumcisionis mandatum acciperet, fuisse nonaginta novem annorum, ante quod tempus et placuerat Deo, et saepissime a Domino fuerat approbatus, cumque jam illi promissa,a Deo essent exsolvenda, ut et filio Isaac augeretur, et progeniem multiplicaret, et paucis post annis esset e vita discessurus, tum demum fuisse jussum ut se circuncideret, ea nimirum de causa, ut quæ ipse gesserat tanquam lex et regula quædan posteris essent proposita. Nam quod nilil ad animi virtutem expediat circumcisio, ex iis, quæ p.æceptum est, ut puer octo dierum circumcidatur? Cur tempus hoc a benignitate divina fuit præfinitum, nisi, ut ego sentio, his duabus de causis: ut circumcisionis dolor in illa tenera ætate facilius perferretur, et re ipsa constaret, factum illud animo nihil prodesse, sed signi tantum vim obtinere? Quamn enim utilitatem inde percipiat tenellus ille puerulus, qui sensu pene carens, ea quæ funt, penitus ignorat? Nam illa sunt proprie recta animi officia, quæ ex voluntate proficiscuntur. Perfectum animi opus, et officium est, ut virtutem amplectatur, et vitium fugiat; ut plura ne concupiscat, sed ea, quæ habet, egentibus benigne distribuat; no

3'03 rerum præsentium desiderio contabescat, sed lis κατορθώματα τὸ ἀρετὴν ἑλέσθαι, καὶ κακίαν φυγείν. spretis atque contemptis, futuras expelat, et assidue cogitet. In circumcisione vero quid, ut recte, et voluntate factum laudabitur? Sed amentes ac sensu expertes Judæi veritate jam palefacta in, umbra adhuc sedent, cumque sol radios suos in omnes partes effuderit, adhuc exiguæ lucernæ lumini inhærent. Et postulante jam tempore ut solido cibo nutriantur, non possunt a lacte dimoveri, nec beatuın Paulum audire volunt ita „clamantem, et dicentem de patriarcha: Et signum accepit circumcisionis signaculum justitiæ fidei in præputio. Vides quomodo hic nos utrumque docuerit, nempe patriarcham et sigui gratia circumcisionem accepisse, et cum esset in preputio justitiam ex fide præ se tulisse? Nam ne Judzus impudenter assereret, et circumcisionem ipsi ju- `stitiam attulisse, idcirco beatus hic ad pedes Gamaliclis edoctus ea quæ ad exquisitam legis peritiam pertinent, Ne putetis, inquit, impudentissimi Judai, circumcisionem quidquam ei ad justitiam contulisse; etenim quo tempore præputium habebat, eam fidein præ se tulit, ut meruerit illud audire: Credidit Abraham Deo, et repulatum illi est ad justitiam. Cum igitur jam esset in justitia propter sider, tunc signi causa circumcisionem accepit. Item ejus nomini Deus elementum adjungit, et postea præcipit, ut circumcidatur, et ostendat se propter niaguam justi virtutem sibi illum amicum adjunxisse, et propter illum posteros etiam ipsius. Ac, quemadmodum qui servum comparavit, et nomen ipsius et habitum plerunque cominutat, et omnia facit, ut ille cognoscatur seque dominum ejus esse declaret: sic item rerum omniun. Deus, cum vellet patriarcham a reliquis hominibus distinguere, et litteram unam ejus nomini adjun. gens eum fore multarum gentium patrem indicavit, et per circumcisionem ostendit sibi po. pulum eximium, et a reliquis sejunctum populis ex semine ejus futurom. At illi ignorantia obcæcati carnis circumcisionem adhuc observantes non audiunt Paulum sic eos iterum alloquentem: Si circumcidamini, Christus vobis nikil proderit*; ob id enim natus est Dominus, ut hæc omnia auferret. Et idcirco ipse totam legem implevit, ut legis observationem non sineret ulterius progredi. Quapropter et beatus Paulus clamabat: Qui in lege, inquiens, justificamini, a gralia excidistis *. ὠφελήσει. Διὰ γὰρ τοῦτο παρεγένετο ὁ Δεσπότης, ρωσεν, ἵνα στήσῃ λοιπὸν τοῦ νόμου τὴν παρατήρησιν. νες ἐν νόμῳ δικαιούσθε τῆς χάριτος ἐξεπέσετε. Jlem de circumcisione. Ex Damasceno, cap. 54. Post legem, post benedictionem, post promissionem circumcisio data est Abraham, uti signum, quod eum, et filios atque domesticos ejus, a gentibus, quibuscum versabatur, distingueret. Hoc autem • Rom. 1, 11. * Gen. xv, 6; Rom. 1, 3. Ψυχῆς κατόρθωμα τὸ μὴ τῶν πλειόνων ἐφίεσθαι, ἀλλὰ καὶ τὰ ὄντα προέσθαι τοῖς δεομένοις. Ψυχῆς ἐστι κατόρθωμα τὸ μὴ τοῖς παροῦσι προστετηκέναι, αλλά τούτων μὲν ὑπερορᾷν, τὰ μέλλοντα δὲ καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν φαντάζεσθαι. Η περιτομὴ δὲ ποῖον ἂν εἴη κατόρθωμα; Αλλ' οἱ ἀγνώμονες καὶ ἀχάριστοι Ἰουδαῖοι τῆς ἀληθείας φανείσης, ὅτι τῇ σκιά παρακαθήμενοι, καὶ τοῦ ἡλίου τῆς δικαιοσύνης λάμψαντος, καὶ τὰς ἀκτίνας τοῦ φωτὸς πανταχοῦ ἀφιέντος, ἔτι τῷ λυχνιαίῳ φωτὶ προσηλωμένοι, καὶ μετὰ τὸν καιρὸν τῆς στερεάς τροφῆς ἔτι τῷ γάλακτι τρεφό μενοι, οὐδὲ τοῦ μακαρίου Παύλου ἀκούειν ἀνέχον ται βοῶντος, καὶ λέγοντος περὶ τοῦ πατριάρχου· καὶ σημεῖον ἔλαβε περιτομῆς, σφαγίδα τῆς δικαιο σύνης τῆς πίστεως τῆς ἐν ἀκροβυστία. "Ορα πῶς ἀμφότερα ἡμᾶς ἐνταῦθα ἐδίδαξε, καὶ ὅτι σημείου χάριν τὴν περιτομὴν κατεδέξατο, και ότι ἡνίκα ἀκρίβυστον ἦν, τὴν δικαιοσύνην τὴν ἐκ πίστεως ἐπεδείξατο. Ἵνα γὰρ μὴ ἀναισχυντῇ ὁ Ιουδαῖος, καὶ λέγῃ, ὅτι ἡ περιτομὴ τὴν δικαιοσύνην αὐτῷ προεξένησε, διὰ τοῦτο ὁ μακάριος οὗτος, ὁ παρὰ τοὺς πόδας Γαμαλιήλ μαθητευθείς, ὁ κατά ἀκρίβειαν τοῦ νόμου παιδευθεὶς φησί· Μὴ νομίσητε, ὦ ἀναίσχυντοι Ἰουδαῖοι, ὅτι ἡ περιτομή τι εἰς δικαιοσύνην αὐτῷ συνετέλεσε. Καὶ γὰρ ἐν τῷ καιρῷ τῆς ἀκροβυστίας τὴν πίστιν ἐπι δειξάμενος ήκουσεν· Ἐπίστευσε δὲ ᾽Αβραὰμ τῷ Θεῷ, καὶ ὁλογίσθη αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην. Γενόμενος οὖν ἐν τῇ δικαιοσύνῃ διὰ τὴν πίστιν, τότε δέχεται σημείου χάριν τὴν περιτομήν, καὶ ὁμοῦ καὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ τὸ στοιχεῖον ἐπιτίθησι, καὶ μετὰ ταῦτα τὴν περιτομὴν ἐπιτάττει, ἵνα δείξη, ότι διὰ τὴν πολλὴν ἀρετὴν λοιπὸν τὸν δίκαιον ᾠκειώσατο, καὶ δι' ἐκεῖνον καὶ τοὺς ἐξ αὐτοῦ ἐσομένους. Καὶ καθάπερ τις οἰκέτην κτησάμενος, πολλάκις καὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ μετατίθησι, καὶ τὸ σχῆμα, καὶ πάντα ποιεῖ, ὥστε κατάδηλον αὐτὸν ποιῆσαι, ἵνα διὰ πάνω των κηρύττῃ τὴν δεσποτείαν· οὕτω δὴ καὶ ὁ τῶν ὅλων θεός, ὥσπερ χωρίσει τῶν ἄλλων ἀνθρώπων αὐτὸν βουλόμενος, διὰ μὲν τῆς προσθήκη; τοῦ στοι χείου, ὅτι πολλῶν ἐθνῶν πατὴρ ἔσται ἐμήνυσε, διὰ δὲ τῆς περιτομῆς, ὅτι ἐξαίρετος αὐτοῦ ἔσται λαός, καὶ τῶν λοιπῶν ἐθνῶν κεχωρισμένον τὸ ἐξ αὐτοῦ μέλλον τίκτεσθαι σπέρμα· εἰ καὶ ἐκεῖνοι διὰ τὴν οἰκείαν πώρωσιν ἔτι τὴν περιτομὴν τῆς σαρκὸς φυ λάττειν βούλονται, οὐκ ἀκούοντες πάλιν Παύλου λέγοντο;· Ἐὰν περιτέμνησθε, Χριστὸς ὑμᾶς, οὐδὲν ἵνα ταῦτα ἀνέλῃ· καὶ διὰ τοῦτο πάντα τὸν νόμον ἐπλή Διὰ τοῦτο ἐβόα, καὶ ἔλεγεν ὁ μακάριος Παύλο, ΟίτιΟ Κεφάλαιον λδ'. Περὶ τῆς αὐτῆς περιτομῆς, τοῦ Δαμασκηνού. Η περιτομὴ πρὸ τοῦ νόμου ἐδόθη τῷ ᾿Αβραάμ, μετὰ τὰς εὐλογίας, μετὰ τὴν ἐπαγγελίαν, την μεῖον ἀποδιαστέλλον αὐτὸν, καὶ τοὺς ἐξ αὐτοῦ, καὶ τοὺς αὐτοῦ οἰκογενεῖς ἐκ τῶν ἐθνῶν, μεθ' • Gal. v, 2. • ibid. 4.

PANOPLIA PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. IX. - ΙΧ. ὧν ἀναστρεφετο. Καὶ δῆλον· ὅτε γὰρ ἐν τῇ ἐρήμῳ τεσσαράκοντα έτη μόνος ὁ Ἰσραὴλ καθ' ἑαυτὸν διέτριψεν, οὐ συναναμεμιγμένος ἑτέρῳ ἔθνει, ὅσοι ἐν τῇ ἐρήμῳ ἐγεννήθησαν οὐ περιετμήθησαν, καὶ γέγωνε δεύτερος νόμος περιτομῆς. Ἐπὶ ᾿Αβραὰμ γὰρ ἐβαθῇ νόμος περιτομής. Εἶτα ἐπαύσατο ἐν τῇ ἐρήμῳ τεσσαρακούντα ἔτη, καὶ πάλιν ἐκ δευτέρου ἔδωκεν, ὁ Θεὸς τῷ Ἰησοῦ νόμον περιτομῆς μετὰ τὸ διαβῆναι τὸν Ἰορδάνην, καθὼς ἐν τῇ βίβλῳ τοῦ Ἰη του γέγραπται. Σημείον οὖν οὔτα ή περιτομή, ὦ χρειώδες μέλος ἀποτέμνει τοῦ σώματος, ἀλλὰ πε ρίττωμα ἄχρηστον· οὕτω διὰ τοῦ βαπτίσματος την ἁμαρτίαν περιτεμνόμεθα. Ἡ δὲ ἁμαρτία δήλον ως περίττωμα ἐπιθυμίας ἐστὶ, καὶ οὐ χρειώδης επιθυμία. Αδύνατον γάρ τινα μηδ' όλως ἐπιθυμεῖν, ἢ τέλειον ἄγευστον ἡδονῆς εἶναι. Ἀλλὰ τὸ ἄχρηστον τῆς ἡδονῆς, ἦταν ἡ ἄχρηστος ἐπιθυμία καὶ ἡδονὴ, τοῦτό ἐστιν ἁμαρτία, ἣν περιτέμνει τὸ ἅγιον βάπτισμα, παρέχον ἡμῖν σημεῖον τὸν τίμιον σταυρὸν ἐπὶ τοῦ μετώπου, οὐκ ἐξ ἐθνῶν ἀφορίζον ἡμᾶς, πάντα γὰρ τὰ ἔθνη τοῦ βαπτίσματος έτυχον, καὶ τῷ σημείῳ τοῦ σταυροῦ ἐσφραγίσθησαν, ἀλλ᾽ ἐν ἑκάστῳ ἔθνει τὸν πιστὸν διαστέλλον ἀπὸ τοῦ ἀπίστου. Τῆς τοίνυν ἀληθείας ἐκφανθείσης, ανόνητος δ᾽ τύπος καὶ ἡ σκιά. Ὥστε περιττὸν νῦν τὸ περιτέμνεσθαι, καὶ ἐναντίον τοῦ Αγίου βαπτίσματος. Ο γὰρ περιτεμνόμενος χρεωστεί Πλον τὸν νόμον πληρῶσαι. Ο δὲ Κύριος, ἵνα πληφύσῃ τὸν νόμον, περιετμήθη, καὶ πάντα δὲ τὸν νό μην, καὶ τὸ Σάββατον ετήρησεν, ἵνα πληρώσῃ, καὶ είσῃ τὸν νόμον. Αφ᾽ οὗ δὲ ἐβαπτίσθη, καὶ τὸ Πνεύμα τὸ ἅγιον τοῖς ἀνθρώποις ἐνεφανίσθη, ἐν εἴδει περιστερᾶς καταβαῖνον ἐπ' αὐτὸν, ἔκτοτε ή πνευματικὴ λατρεία, καὶ πολιτεία, καὶ ἡ τῶν οὐρανῶν βασιλεία κεκήρυκται. Κατά Σίμωνος τοῦ Σαμαρέως, και Μαρκίωνος τοῦ Ποντικοῦ, καὶ τοῦ Πέρσου Μάνεντος, καὶ τῶν Μανιχαίων, τοῦ μεγάλου Αθανασίου. ex eo perspicdum est, quod quadraginta annorum spatio, quo Israël secum ipse solus vixit in solitudine, nec cum alia gente comniistus est, quicunque nati sunt, non fuerunt circumcisi. Quamobrem altera lex circumcisionis lata est. Nam cum circumcidendi lex, quæ vivente Abraham fuerat instituta, quadraginta anuis in solitudine cessasset, iterumn sub Josue confirmata est a Deo, posteaquam Jordanem trajecerunt, quemadmodum in libro Josue scriptum est. Circumcisionis igitur signum, quo Israel a reliquis gentibus distinguebatur, erat baptisni nota. Nam ut circumcisio non meubrum corpotis utile, sed inutile, et supervacaneum quiddam amputat, sic per baptisma peccatum nobis circumciditur, et amputatur. Peccatum autem esse cupiditatem superfluam, et non utilem, aut necessariam manifestum est. Nam, ut nihll omnino cupiamus, aut omni volupt:tis gustu careamus, id vero feri non potest. Quare voluptas inutilis, seu inutilis, et non necessaria cupiditas et voluptas peccatum est, quod amputat sanctum baptisma, nobis imprimens bonorificum crucis signum in fronte; non separans nos ab aliis gentibus, cum omnes gentes baptisma sint assecutæ, et signo crucis obsignatæ, sed in unaquaque gente distinguens fidelem ab infideli. Veritate igitur patefacta signum, et nota, et umbra sunt inutilia. Itaque circumcídi supervacaneum est, et sancto baptismati adversatur. Nam qui circumciditur, totam legem tenetur observare. Dominus autem circumcisus est, et totam legem, et Sabba - tùm observavit, ut legem impleret, eique finem imponeret. Ex quo enim baptizatus est, et Spiritus sanctus super eum in columbæ specie descendens hominibus apparuit, spiritalis cultus, et ratio vivendi, et regnum cœlorum cœpit promulgari.” TITULUS IX. Τινὲς ἐκπεσόντες τῆς ἐκκλησιαστική διδασκαλίας, καὶ περὶ τὴν πίστιν ναυαγήσαντες, ὑπόστασιν τοῦ κακού παραφρονοῦσιν εἶναι. ᾿Αναπλάττονται δὲ ἑαυ τοῖς παρὰ τὸν ἀληθινὸν τοῦ Χριστοῦ Πατέρα Θεόν ἕτερον, καὶ τοῦτον ἀγέννητον, τοῦ κακοῦ ποιητὴν, καὶ τῆς κακίας ἀρχηγὸν, τὸν καὶ τῆς κτίσεως δημιουργόν. Τούτους δὲ εὐχερῶς ἄν τις ἐλέγξειεν ἐκ τε τῶν θείων Γραφῶν, καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς ἐν ἀνθρώποις διανοίας, ἀφ᾿ ἧς καὶ ταῦτα ἀναπλασάμενοι μαίνονται. Ὁ μὲν οὖν Κύριος καὶ Σωτὴρ ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις φησὶ, βεβαιῶν τὰ Μωσέως β ματα· Κύριος ὁ Θεός σου, Κύριος εἰς ἐστι· και· ' Deut. vi, 4; Marc. x11, 29. Ante titulum nonum in cod. Mosquensi legitur hoc scholium: Τινὲς μὲν τῶν παλαιοτάτων αἱρέσεων τὴν μίαν ἀρνησάμεναι τῶν ὅλων ἀρχὴν, ἀρχὰς ἐτέ-. ρας διαφόρους ὑπέθεντο, δοκήσαι τε ἐνανθρωπήσαι τὸν Χριστὸν ἐδογμάτισαν, ὧν τῆς ἀσεβείας ήρξατο μὲν Σίμων ο Μάγος· ἔσχατος δὲ προέστη ταύτης Μάνης ὁ Πέρσης, ὁ τῶν Μανιχαίων καθηγητής. Τινές δὲ τἀναντία μᾶλλον ἐπρέσβευσαν, μίαν μὲν ἀρχὴν Adversus Simonem Samariensem, et Marcionem Ponlicum, et Manelem Persam, et Manichæos, magni Athanasii. Quidam ab ecclesiastica doctrina deficientes factoque in fide naufragio mali naturam per se subsistentem comminiscuntur. Et præter verum Christi Patreia, alterum sibi Deum, eumque item ingenitum, et mali effectorem, ac malitiæ principem, et auclorem mundi confingunt. Hos tum ex divinis Scripturis, tum ex ea, que in hominibus est, cogitatione, qua ¡psi hæc confingentes insaniunt, facile possumus coarguere, et confutare. Dominus igitur noster Jesus Christus in Evangeliis verba Mosis confirmans: Dominus, inquit, Deus tuus Dominus unus est '. El, Confiteor, inquit, tibi, Paler, Domine τῶν ὅλων ὁμολογοῦντες, ψιλόν δὲ ἄνθρωπον τὸν Χριστὸν κηρύττοντες, ὧν τῆς λύσσης Εβίων μὲν ἀρ χηγὸς ἐχρημάτισε· τελευταῖοι δὲ διδάσκαλοι ταύτης γεγόνασι Μάρκελλος καὶ Φωτεινός. Χρὴ δὲ γινώσκειν, ὡς ἕκαστος τῶν κατὰ διαδοχὰς προϊσταμένων ηύξησε τὴν αἵρεσιν, προσεπινοών καινοτέρας ασεβείας, καὶ τὰ μὲν ἐπλάτυνε, τὰ δὲ ὑπήλλαξε, τινὰ δὲ καὶ παρο ητήσατο.

cali' et terra '. Quæ cum ita sint, quomodo erit 'Εξομολογοῦμαι σοι, Πάτερ Κύριε τοῦ οὐρανοῦ alter præter hunc Deus? Aut ubinam erit commen- καὶ τῆς γῆς. Εἰ δὲ εἰς ἐστιν ὁ Θεὸς, καὶ οὗτος οὐρα titius istorum Deus, cum solus hic, et verus Deus νοῦ καὶ γῆς Κύριος, πῶς ἄλλος ἂν εἴη Θεὸς παρέ cuncta cœli´ terræque complexu compleat? Aut τοῦτον; Ποῦ δὲ καὶ ἔσται ὁ κατ' αὐτοὺς θεὸς, τὰ quomodo sit earum rerum fabricator, quarum ipse πάντα τοῦ μόνου καὶ ἀληθινοῦ πληροῦντος κατὰ τὴν Deus et Pater Christi Dominus est, ut ore suo Chri- τοῦ οὐρανοῦ καὶ γῆς περίληψιν; Πῶς δὲ καὶ ἄλλος ἂν stus testatur? Nisi quæ Dei boni sunt, eorum ex εἴη ποιητής, ὧν αὐτὸς ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ τοῦ Χριστοῦ æquo et malum esse posse dominum dicant? Quod ἐστι Κύριος, κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνήν; Εἰ μὴ si dixerint, attende, in quantam impietatem incur- ἄρα ὦσιν ἐν ἰσοστασίῳ, καὶ τῶν τοῦ ἀγαθοῦ Θεοῦ rent. In iis enim, quorum æqua potestas est, uter τὸν φαῦλον δύνασθαι γενέσθαι Κύριον είποιεν. Αλλ' præstanțior sit, reperiri non potest. Nam si uno ἐὰν τοῦτο λέγωσιν, ἄρα εἰς ὅσην ἀσέβειαν ἐκπίπτου Invito alter est, æqualis et par est utriusque tum σιν. Ἐν γὰρ τοῖς τὰ ἴσα δυναμένοις τὸ ὑπερέχον καὶ vis, tum imbecillitas. Aqualis enim vis ex eo per- κρεῖττον οὐκ ἂν εὑρεθείη. Καὶ γὰρ εἰ μὴ θέλοντας spicua est, quod se vicissim superant, cum nolente τοῦ ἑτέρου τὸ ἕτερόν ἐστιν, ἴση ἀμφοτέρων ἡ δύνα altero uterque est; par autem imbecillitas inde col- μις, καὶ ἀσθένειά ἐστιν· ἴση μὲν ἡ δύναμις, ὅτι για ligitur, quod res præter utriusque sententiam acci- κῶσιν ἀλλήλων τὴν βούλησιν ἐν τῷ εἶναι· ἴση ε dunt, siquidem et nolente malo bonus est, et malus ἡ ἀσθένεια, ὅτι μὴ βουλομένοις αὐτοῖς παρὰ γνώμην invito bono. Præterea, si malus effecit ea quæ cer- ἀποβαίνει τὰ πράγματα. Εστι γὰρ καὶ ὁ ἀγαθὸς nimus, ecquod boni tandem erit opus? Nihil enim παρὰ γνώμην τοῦ φαύλου. Εστι δὲ καὶ ὁ φαῦλος ceruitur praeter niundam hunc ab opifice perfectum. παρὰ βούλησιν τοῦ ἀγαθοῦ. ῎Αλλως τε, καὶ τοῦτο γὰρ Quo igitur indicio esse cognoscetur ille, qui bonus ἄν τις αὐτοῖς εἴποι, εἰ τὰ φαινόμενα ἔργα τοῦ φαίν - est, cum nulla exstent opera ipsius, ex quibus ipse λου ἐστὶ, τί τὸ ἔργον τοῦ ἀγαθοῦ; Φαίνεται γάρ dignosci queat? Artifex enim ex operibus cogno. οὐδὲν πλὴν τῆς τοῦ δημιουργοῦ κτίσεως. Τί δὲ καὶ scitur. Jam quomodo simul esse poterunt duo inter τοῦ εἶναι τὸν ἀγαθὸν γνώρισμα, οὐκ ὄντων αὐτῶ se contraria? Aut quid ea dividet, ut disjungantur? ἔργων, δι' ὧν ἂν γνωσθείη; Ἐκ γὰρ τῶν ἔργων ὁ Nam ut simul sint, fieri non potest, cum utrumque δημιουργός γινώσκεται. Πῶς δὲ ὅλως καὶ δύο ἂν εἴη alterum tollat. Neque ut unum in altero sit, quo- ἐναντία ἀλλήλων; "Η τί τὸ διαιροῦν ἐστι ταῦτα ένα niam eorum natura dissimilis non patitur conjun- χωρὶς ἀλλήνων γένωνται; εἶναι γὰρ ταῦτα ἅμα clionem. Tertium igitur erit, quod ea dirimat, quod- ἀδύνατον, διὰ τὸ ἀναιρετικὰ ἀλλήλων εἶναι. 'Αλλ' que sit et ipsum Deus. At qualisnam erit et tertii οὐδὲ ἕτερον ἐν ἑτέρῳ δυνηθείη ἂν εἶναι διὰ τὸ ἄμιnatura? Bonive similis, an mali? Utriusque enim. κ:ὸν καὶ ἀνόμοιον αὐτῶν τῆς φύσεως. Οὐκοῦν ἐκ τρί esse non potest. Ergo cum istorum commentum του τὸ διαιροῦν φανήσεται, καὶ αὐτὸ Θεός. Αλλά putidum esse convincatur, necessarium est ut ec- ποίας ἂν εἴη καὶ τὸ τρίτον φύσεως; Πότερον τῆς τοῦ clesiasticæ doctrinæ veritas cluceat, quae tradit καλοῦ, ἡ τῆς τοῦ φαύλου; τῆς γὰρ ἀμφοτέρων εἶναι malum nec a Deo profectum, nec in Deo esse, nec αὐτὸ ἀδύνατον. Σαθρᾶς δὴ τοίνυν τῆς τοιαύτης ab initio fuisse factum, neque naturam, aut essen- νοίας αὐτῶν φαινομένης, ἀνάγκη τὴν ἀλήθειαν δια tiam ejus ullam exsistere, sed homines privationem λάμπειν τῆς ἐκκλησιαστικῆς γνώσεως, ὅτι τὸ κακὸν boni cogitantes, cœpisse ea, quæ non sunt, quæque οὐ παρὰ Θεοῦ, οὐδὲ ἐν Θεῷ, οὔτε ἐξ ἀρχῆς γέγονεν, ipsi volunt, sibi ipsis confingere, et comminisci. οὔτε οὐσία τίς ἐστιν αὐτοῦ, ἀλλὰ ἄνθρωποι κατὰ στίQuemadmodum enim si quis lucente sole, et radiis ρησιν τῆς τοῦ καλοῦ φαντασίας ἑαυτοῖς ἐπινοεῖν βρο suis terram universam illustrante clauserit oculos, ξαντο καὶ ἀναπλάττειν τὰ εὐκ ὄντα, καὶ ἅπερ βούλον sibi ipse tenebras, quæ nulla sunt, pariet; ex quo ται. Ως γὰρ ἄν τις ηλίου φαίνοντος, καὶ πάσης τῆς fiet, ut errans in tenebris ambulet, et sæpe titubet, γῆς τῷ φωτὶ τούτου καταλαμπομένης, καμμύων τους et cadat, et e locis præruptis præceps ruat, existi- ὀφθαλμοὺς σκότος ἑαυτῷ ἐπινοεί, οὐκ ὄντος σκότους, mans lucem non adesse, sed tenebras, quas cum και λοιπὸν ὡς ἐν σκότει πλανώμενος περιπατεῖ πολintueri se putet, nihil videt: sic et hominum animus claudens mentis oculos, quibus potest Deum cernere, sibi ipse mala excogitavit, in quibus sese movens, nescil se, dum videtur sibi facere aliquid, nihil facere. Fingit enim quæ non sunt, nec talis manet, qualis factus est, sed qualem se ipse commiscuit, talis etiam apparet. Nam qui factus est, ut Deum aspiceret, et illustraretur a Deo, sibi ipse ea, quæ corrumpuntur, et tenebras conquisivit. Ut quodam loco Scriptura signifcat: Fecit, inquiens, Deus hominem rectum *, ac ipso sibi rationes multas excogitavit. * Matth. xi, 25. • Eccle. vi, 50. λάκις πίπτων, καὶ κατὰ κρημνῶν ὑπάγων, νομίζων οὐκ εἶναι φῶς, ἀλλὰ σκότος, δοκων γὰρ βλέπειν οὐδ' ὅλως ὁρᾷ· οὕτω καὶ ἡ ψυχὴ τῶν ἀνθρώπων καμμύ σασα τὸν ὀφθαλμὸν, δι' οὗ τὸν Θεὸν ὁρᾷν δύναται, ἑαυτῇ τὰ κακὰ ἐπενεόησεν, ἐν οἷς κινουμένη οὐκ οἱ δεν ὅτι δοκοῦσά τι ποιεῖν οὐδὲν ποιεῖ. Τὰ οὐκ ὄντα γὰρ ἀναπλάττεται, καὶ οὐχ ὁποία λέγομεν τοιαύτη καὶ ἔμεινεν, ἀλλ' ὁποίαν ἑαυτὴν ἀνέφυς τοιαύτη καὶ φαίνεται. Γέγονε μὲν γὰρ εἰς τὸ ὁρᾶν τὸν θεὸν καὶ ὑπ' αὐτοῦ φωτίζεσθαι, αὕτη δὲ ἀντὶ τοῦ Θεοῦ τὰ φθαρτά, καὶ τὸ σκότος ἐζήτησεν, ὡς που καὶ ἡ Γραφή φησιν· 'Ο [Θεὸς τὸν ἄνθρωπον ἐποίησεν εὐθῆ, αὐτοὶ δὲ ἐζήτησαν λογισμοὺς πολλούς.

PANOPLIA DOGMATICA. TIT. IX. Τοῦ αὐτοῦ κατὰ Ουαλεντίνου τὰ πολλὰ σύμ- & Ejusdem contra Valentinum qui in multis consenφρονος ὄντος τοῖς προδιαληφθεῖσιν αἱρετικοῖς. Πῶς λέγετε τὸν Χριστὸν οὐρανίαν σάρκα περιεβλῆσθαι, καὶ οὐκ ἀνθρωπίνην, καίτοι τοῦ ᾿Αποστόλου φάσκοντος· Ὁ ἁγιάζων, καὶ οἱ ἁγιαζόμενοι ἐξ ἑνὸς πάντες; Δι᾿ ἣν αἰτίαν οὐκ ἐπαισχύνεται, φησὶν, ἀδελφοὺς αὐτοὺς καλεῖν, λέγων· Ἀπαγγελῶ τὸ ὄνομά σου τοῖς ἀδελφοῖς μου. Ἐξ ἑνὸς δέ τινος τοῦ ᾿Αδάμ δηλονότι, κατὰ τὴν τοῦ Λουκᾶ γενεαλογίαν. Καὶ πάλιν· Ἐπεὶ τὰ παιδία κεκοινώνηκε σαρκὸς καὶ αἵματος, καὶ αὐτὸς παραπλησίως μετέσχε τῶν αὐτῶν. 'Αναιρῶν δὲ καὶ τὴν ὑπόληψιν τῆς οὐρανίου σαρκὸς ἐπήγαγεν· Οὐ γὰρ δήπου ἀγγέλων ἐπιλαμβάνεται, ἀλλὰ σπέρματος Αβραὰμ ἐπιλαμβάνεται. Ὅθεν ὤφειλε κατὰ πάντα τοῖς ἀδελφοῖς ὁμοιωθῆναι, Καὶ πολλὰ τοιαῦτα. Αλλ' ὁ Κύριος, φασίν, εἴρηκεν ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις· Οὐδεὶς ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐ ρανὴν εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβὰς, ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου, ὁ ὢν ἐν τῷ οὐρανῷ. Καὶ ὁ ᾿Απόστολος δὲ πάλιν· Ὁ πρῶτος ἄνθρωπος ἐκ γῆς χοϊκός, ὁ δεύτερος άνθρωπος ὁ Κύριος ἐξ οὐρανοῦ. Ἰδοὺ γὰρ ἀμφοτέρωθεν οὐράνιος ἄνθρωπος ὀνομάζεται. Πρὸς οὓς ἐροῦμεν ὅτι, ἐπεὶ διπλοῦς ὢν ταῖς φύσεσιν ὁ Χριστὸς. μοναδικός ἐστι τὴν ὑπόστασιν, ἰδιοποιεῖται τὰ τῆς ἑκατέρας φύσεως. Καὶ καθάπερ ὁ ᾿Απόστο λος εἰπὼν περὶ τῶν χριστοκτόνων, ὅτι, Εἰ ἔγνωσαν, οὐκ ἂν τὸν Κύριον τῆς δόξης ἐσταύρωσαν, οὐ τὴν θεότητα πεπονθέναι φησίν, ἥτις ἐστὶ Κύριος τῆς δόξης, ἀλλὰ τὸ πρόσλημμα· οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν ῥητῶν τούτων αὐτὸς μὲν ὁ Υἱὸς καὶ Θεὸς πεπονθέναι λέγεται διὰ τὴν μίαν ὑπόστασιν τῆς θεότητος, ήτις καὶ τῇ ἀνθρωπίνη φύσει γέγονεν ὑπόστασις· πεπονθέναι δὲ κατὰ τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν αὐτοῦ· καὶ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ μὲν καταβεβηκέναι, καὶ ἐν τῷ οὐρανῷ εἶναι κατὰ τὴν ὑπόστασιν τῆς θεότητος· Υἱὸς δὲ ἀνα θρώπου εἶναι κατὰ τὴν ὕστερον προσληφθεῖσαν φύσιν μετὰ τὴν ἐξ οὐρανοῦ κάθοδον. Καὶ πάλιν ὁ αὐτὸς Κύριος διὰ τὴν μίαν ὑπόστασιν δεύτερος μὲν ἄνθρω. πος κατὰ τὴν ἡνωμένην ἀνθρωπότητα, ἐξ οὐρανοῦ δὲ κατὰ τὴν θεότητα. Εἰ γὰρ μὴ νοήσωμεν ἕκαστον οι κείως, ἐν ἀντιλογίαις ὑποβαλοῦμεν τὸν ᾿Απόστολον. Πῶς γὰρ κατὰ πάντα ὅμοιος ἡμῖν τοῖς γηΐνοις; Πῶς δὲ ἀδελφὸς ἡμῶν ὁ σάρκα οὐρανίαν περιβεβλημένος; Καὶ ἄλλα δὲ μυρία άτοπα έψεται. tiebat cum 'superioribus hæreticis. Quomodo Christum asseritis cœlestem, 'non autem humanam carnem induisse, cum Paulus dicat, Qui sanctificat, et qui sanctifcantur, ex uno omnes '? Quamobrem non erubescit, inquit, fratres eos appellare, Nuntiabo, inquiens, nomen tuum fratribus meis s. Εx uno autem cum dicit, Adam nimirum intelligit, ut Luca genealogia declarat. Lt rursum: Quoniam, inquit, filii carnis et sanguinis participes sunt, et ipse similiter eorum particeps fuit ³. Atque ut cœlestis carnis adimeret suspicionem, subjecit: Neque enim angelos assumpsit, sed senen Abrahat. Quare debuit in omnibus esse fratrum similis. Et alia multa. At Dominus in Evangeliis: Nemo, inquit, ascendit in calum, nisi qui descendit de cœlo, Filius hominis, qui est in celo '. Ει Apostolus rursum: Prinus, inquit, homo de terra terrenus, secundus autem homo, Dominus utique, de calo calestis. Ecce, inquit, utrobique coelestis hono nominatur. Respondemus, Christum, cum ex duabus constet naturis, et una tantum persona, ea, quæ utriusque naturæ propria sunt, retinere. Ac quemadmodum Paulus, cum dicit, de illis, qui Christum occiderunt, Si cognovissent, nunquam Dominum gloriæ crucifixissent", non significat, divinitatem esse passam quæ per Domi num gloriæ intelligitur, sed humanitatem: sic in iis, quae dicta sunt, ipse quidem Filius, et Deus passus esse dicitur per unam divinitatis personam, quæ est eadem naturæ humánæ pérsona, passus autem in natura ipsius humana; atque de cœlo descendisse, et in cœlo esse, quatenus ad personam pertinet divinitatis, Filius autem esse hominis habitatione illius naturæ, quam e cœlo descendéns posterius assumpsit. Et rursus idem Dominus propter unam, quam habet, personam, secundus auten home propter adjunctam humanitatem, ex coslo autem propter divinitatem. Nisi enimn unumquodque proprie consideraverimus, apostolorum repugnantia dicere suspicabimur. Quomodo enim aut per omnis nobis. similis, aut frater noster, si carnem cœlestem induit? Hæc enim et alia innumerabilia incommoda. consequentur. Ετι κατὰ τῶν αὐτῶν τοῦ μεγάλου Βασιλείου Item contra eosdem Basilii Magni ex oratione u ἐκ τοῦ β' λόγου τῆς 'Εξαημέρου. • Καὶ σκότος ἐπάνω τῆς ἀβύσσου. Τὸ σκότος οὐχ ὡς πέφυκεν ἐξηγοῦνται, ἀέρα τινὰ ἀφώτιστον, η τόπον ἐξ ἀντιφράξεως σώματος σκιαζόμενον, ἀλλὰ δύναμιν κακήν, μᾶλλον δὲ αὐτὸ τὸ κακὸν παρ' ἑαυ τοῦ μὲν τὴν ἀρχὴν ἔχον, ἀντικείμενον δὲ καὶ ἐναντίον τῇ ἀγαθότητι τοῦ Θεοῦ. Εἰ γὰρ ὁ Θεὸς φῶς ἐστι, δῆλον ὅτι ἡ ἀντιστρατευομένη αὐτῷ δύναμις σκότος ἂν εἴη, φησί, κατὰ τὸ τῆς διανοίας ἀκόλουθον· σκό τοῦ οὐ παρ' ἑτέρου τὸ εἶναι ἔχον, ἀλλὰ κακὸν αὐτο γέννητον· σκότος πολέμιον ψυχῶν, θανάτου ποιητι πόν, ἀρετῆς ἐναντίωσις, ὅπερ καὶ ὑφιστάναι, καὶ μὴ παρὰ Θεοῦ γεγενῆσθαι ὑπ' αὐτῶν μηνύεσθαι τῶν in Hexaemeron. Et tenebræ erant super abyssum *. Tenebras non uti natura sunt, interpretantur, nempe aerem quemdam luce non illustratum, aut locum objectu corporis obscuratum, sed potentiam malam, imo vero ipsum malum, quod a se quidem principium habeat, adversetur autem et contrarium sit boniLati Dei. Nam si Deus, inquiunt, est lux, rationi consentaneum est ut quæ illi ex adverso repugnat potentia tenebræ sint, non aliunde principium. habentes, sed per se genita. Quæ quidem nihil aliud sunt, nisi ipsum malum, quod animos oppugnat, mortem parit, virtutem ut hostis insequitur. * Hebr. ", 11. • Psal. xxi, 23. • Hebr. 1, 14, * ibid. 16. • Joan. ut, 15. * 1 Cor. xv, 47. ' | Cor. 11, 8. * Gen. 1, 2.

τί εὐχὶ συνεπλάσθη τῶν πονηρῶν καὶ ἀθέων δογμά των; Ποῖοι λύκοι βαρεῖς διασπώντες τὸ ποίμνιον τοῦ Θεοῦ οὐχὶ ἀπὸ τῆς μικρᾶς ταύτης φωνῆς τὴν ἀρχὴν λαβόντες ἐπεπόλασαν ταῖς ψυχαῖς; οὐ Μαρ χίωνες; οὐκ Οὐαλεντίνοι· οὐχ ἡ βδελυκτὴ τῶν Μανι χαίων αίρεσις; Αν σηπεδόνα τις τῶν Ἐκκλησιῶν προσειπών οὐχ αμαρτήσει τοῦ προσήκοντος. Τοῦ αόρατον εἶναι τὴν γῆν κατασκευαστικόν ἐστι τὸ ἐπαγόμενον, ὅτι ἄβυσσος ἦν ἡ ἐπέχουσα, καὶ αὐτὴ εσκοτισμένη. Ούτε οὖν ἄβυσσος δυνάμεων πληθο; ἀντικειμένων, ὥς τινες ἐφαντάσθησαν, ούτε σκότος αρχική τις καὶ πονηρὰ δύναμις αντεξαγομένη τῷ ἀγαθῷ. Δύο γὰρ ἐξισάζοντα ἀλλήλοις κατ' ἐναντίωσ σιν φθαρτικὰ ἔσται πάντως τῆς ἀλλήλων συστάσεων, και πράγματα ἕξει διηνεκῶς, καὶ παρέξει ἀπαύστῳ πρὸς ἄλληλα συνεχόμενα τῷ πολέμῳ. Κἂν ὑπερβάλλη δυνάμει τῶν ἀντικειμένων τὸ ἕτερον, δαπανητικών ἐξάπαντος τοῦ κρατηθέντος γίνεται. Ὥστε εἰ μὲν ἐσόρροπον λέγουσι τοῦ κακοῦ τὴν πρὸς τὸ ἀγαθὸν ἐναντίωσιν, άπαυστον εἰσάγουσι πόλεμον, καὶ διη· νεκἢ τὴν φθοράν, κρατούντων ἐν μέρει, καὶ κρατ τουμένων· εἰ δὲ ὑπερέχει δυνάμει τὸ ἀγαθὸν, τίς ἡ αἰτία τοῦ τὴν φύσιν κακοῦ μὴ παντελῶς ἀνῃρῆσθαι; Εἰ δὲ, δ μὴ θέμις εἰπεῖν, θαυμάζω, πῶς οὐχὶ φεύ γουσιν αὐτοὶ ἑαυτοὺς πρὸς οὕτω βλασφημίας άθε μέτους υποφερόμενοι; Οὐ μὴν οὐδὲ παρὰ Θεοῦ τὸ κακὸν τὴν γένεσιν ἔχειν εὐσεβές ἐστι λέγειν, διὰ τὸ μηδὲν τῶν ἐναντίων παρὰ τοῦ ἐναντίου γίνεσθαι. Ούτε γὰρ ἡ ζωὴ θάνατον γεννᾷ, οὔτε τὴ σκότος φω τός ἐστιν ἀρχὴ, οὔτε ἡ νόσος ὑγείας ἐστὶ δημιουργός. Εἰ τοίνυν, φησί, μήτε ἀγένητον, μήτε παρὰ θεοῦ γεγονός, πόθεν ἔχει τὴν φύσιν; Τὸ γὰρ εἶναι τὰ κακὰ οὐδεὶς ἀντερεῖ τῶν μετεχόντων τοῦ βίου. Τί οὖν φαμεν; Οτι τὸ κακὸν οὐκ ἔστιν οὐσία ζῶσα καὶ ἔμψυχος, ἀλλὰ διάθεσις ἐν ψυχῇ ἐναντίως ἔχουσα πρὸς ἀρετὴν διὰ τὴν ἀπὸ τοῦ καλοῦ ἀπόπτωσιν τοῖς ῥᾳθύς μοι; ἐγγινομένη; Μὴ τοίνυν ἔξω μὲν τὸ κακὸν περ ρισκόπει, μηδὲ ἀρχέγονον τινα φύσιν πονηρίας φανε τάζου, ἀλλὰ τῆς ἐν αὐτῷ κακίας ἕκαστος ἑαυτὸν ἀρχηγὸν γνωριζέτω. 'Ον τοίνυν αὐτὸς εἶ κύριος, τούτων τὰς ἀρχὰς μὴ ζητήσης ἑτέρωθεν, ἀλλὰ γνώ ριζε τὸ κυρίως κακὸν ἐκ τῶν προαιρετικῶν ἀπόπτω μάτων τὴν ἀρχὴν εἰληφός. Οὐ γὰρ ἂν, εἴπερ ἀκού σιον ἦν, καὶ μὴ ἐφ' ἡμῖν, τοσοῦτος μὲν ἐκ τῶν νόμων ὁ φόβος τοῖς πλημμελοῦσιν ἐπήρτητο, οὕτω δὲ ἀπαραίτητοι τῶν δικαστηρίων αἱ κολάσεις τὸ πρὸς ἀξίαν τοῖς κακούργοις ἐπιμετροῦσαι. flque per se consistere, non autem a Deo factum τοῦ προφήτου λόγων ἐξαπατῶνται. Ἐκ δὲ τούτου esse, ex ipsis prophetæ verbis significari dicunt, sed falluntur. Ex hoc verbo quæ non pravæ, 'et impiæ opiniones confictæ sunt? Ex hac prava vocula quam graves lupi occasionem arripuerunt, ut Dei gregem dilacerarent, et animos invaderent? Nonne Marciones line eruperunt? nonne hinc Valentini exorti sunt? nonne hinc exsecranda Manichæorum hæresis profecta est? quam si quis putrem Ecclesiarum saniem appellet, non errabit. Quod terra esset invisibilis, ex eo, quod sequitur, confirmatur. Quoniam abyssus, quæ illi inlærebat, erat ipsa quoque tenebris involuta. Quamobreın abyssus non est multitudo adversantium potestatum, ut quidam opinati sunt. Nec tenebræ sunt potentia quædam princeps, et improba, quæ bonum ipsum impugnet. Duo enim, quæ sibi vicissim æquis viribus pradita adversentur, sese mutuo corrumpent omnino, et perpetuo bello sic distrahentur, ut negotium nunquam non habeant, et sibi vicissim exhibeant. Quod si viribus unum præstiterit, alterum prorsus abolebit. Itaque si parem mali, et boni vim esse statuunt, assiduum bellum, et perpetuum interitum introducunt, cum pariter et vincal utrumque, et vincatur ab altero. Sin boni viš antecellit, quid obstat, quominus natura mali penitus deleatur? Sin contra, quod nefas est dicere, miror, cur non a se ipsimet fugiant, et abhorreant, qui tam impia et detestanda maledicta comminiscuntur. Nec tamen pium est dicere ab ipso Deo malum oriri. Quandoquidem nullum contrarium a contrario ft. Neque enim vita mortem general. Nec tenebre lucem pariunt. Nec morbus valetudinem efficit. At si malum, inquiunt, nec ingenitum est, nec geuitum a Deo, unde naturam habet? Nam mala quidem esse nullus negabit, qui vitæ munere fungatur. Quid igitur dicemus? MaJum non esse naturam vivanı, atque animatam, sed a lectionem quandam in animo, quæ quoniam ab honesto decedit, est virtuti contraria, et ignavis innascitur. Quare non est, cur malum intrinsecus pervestiges, aut principem ullam improbitatis naturam opineris, sed suæ quisque malitiæ se auctorem agnoscat. Proinde quorum tu dominus es, eorum aliunde ne quæras initia. Sed intellige, quod proprie, et vere malum est, id ex voluntario lapsu pri.cipium ducere. Nam si præter voluntatem accideret, non tantus ex legibus timor delinquentibus impenderet. Nunc autem, quoniam a voluntate rosis hominibus pro cujusque meritis irrogantur. Item in eusalem. Ex libro, qui Gregorio Nysse pontifici ascribitur, De cognitione Dei. Ει tenebra, inquit Moses, erant super abyssum. Ex quo malitiose isti ratiocinantes dicunt tenebras fuisse, quarum effectrix causa sit malum principium. Deinde et divisit Deus inter lucem et tenebras. Si lux est, et tenebre sunt, quis a luce sejunctas intelligis. Hæc tenebricosi isti, qui in luce cæcutiunt. Nos autem dicimus, tenebras non proficiscitur, certa judiciorum supplicia, facinoΕτι κατὰ τῶν αὐτῶν ἐκ τῆς λεγομένης εἶναι τοῦ Νύσσης βίβλου, καὶ καλουμένης θεογνω σίας. Καὶ σκότος ἐπάνω τῆς ἀξύσσου, φησὶ Μωϋσ σῆς. "Οθεν οὗτοι κακούργως έρμώμενοι φατιν ὅτι ἦν τὸ σκότος, οὗ ποιητικὴν αἴτιον ἡ πονηρὰ ἀρχή. Εἶτα καὶ διεχώρισεν ὁ Θεὸς ἀνὰ μέσον τοῦ φωτό; καὶ ἀνὰ μέσον τοῦ σκότους. Εἰ οὖν τὸ φῶς ἄν, και τὸ σκήτες δν, ἄρα τὸ διασταλὲν ἀπὸ τοῦ φωτός Ταῦτα μὲν οἱ σκοτεινοὶ περὶ τὸ φῶς οπτοι. Τί δὲ ་། ་

TIT. IX. ἡμεῖς; Οὐ τὸ σκέτος οὐσία τις, ἀλλὰ συμβεβηκός, καὶ esse naturam ullam, sed accidens, et nibil aliud οὐδὲν ἕτερον ἢ φωτὸς ἀπουσία. Γυρωθέντος γὰρ ἐν ἀρχῇ τοῦ οὐρανοῦ, παρυπέστη σκότος ἐξ ἐμφράξεως τῶν πέριξ συμβάν, δ καὶ νῦν εἴωθεν ἐπὶ τῶν ἐμπεφραγμένων γίνεσθαι. Τούτων δὲ διαχωρισμὸς τὸ μετρητὸν διάστημα τῆς τοῦ φωτὸς ἀπουσίας. Καὶ γίνεται τρόπον τινὰ τοῦ φωτὸς ἡ ἀπουσία καὶ στέ ρησις ἕξις καὶ παρύπαρξις τῷ σκότει. Πονηρὰ δὲ ἀρχή, τουτέστι πονηρὸς Θεὸς, οὐκ ἔστιν. Εἰ μὲν γὰρ Θεός, οὐ πονηρός, ἀλλὰ πηγὴ ἀγαθότητος· εἰ δὲ πονηρός, οὐ Θεός. Πῶς γὰρ Θεὸς ἡ κακία καὶ ἁμαρ με; Εἰ δὲ ταῦτα Θεό;, οίχεται πάντα, καὶ ἀνατέτραπται. Εκ τῆς αὐτῆς. Πῶς ἔσονται δύο ἀρχαί, ἀγαθὴ καὶ πονηρά; Ένα αντία γὰρ ἀλλήλοις τὸ ἀγαθὸν, καὶ πονηρὸν ἥται κακὸν, καὶ ἀλλήλων φθαρτικά, καὶ ἀσύμβατα. Καὶ λοιπὸν ἐν μέρει τοῦ παντὸς ἑκάτερον ἔσται, καὶ ὑπὸ τοῦ μέρους τούτου περιγραφήσεται· καὶ ἡ ἀλε λήλων ἄψονται, καὶ ὑπ' ἀλλήλων διαφθαρήσονται, ἢ μέσον ἔσται τι διατειχίζον, καὶ ἰδοὺ τρεῖς ἀρχαί. Καὶ αὖθις ἢ εἰρηνεύουσιν, ὅπερ τὸ πονηρὸν οὐ δύναται, ἢ μαχέσονται, ὅπερ τὸ ἀγαθὸν οὐ βούτ λεται, οὐδὲ δυναται. Τὸ μὲν γὰρ πονηρὸν εἰρηνεῦον οὐ πονηρόν· τὸ δὲ ἀγαθὸν μαχόμενον, οὐκ ἀγαθόν. Οὐκ ἄρα δύο ἀρχαί, καὶ ταῦτα ἐναντίας, καὶ πολεμιώταται. Μία δὲ πάντως ἀγαθή. Τὸ δὲ πονηρὸν οὐκ ἀρχὴ, ἀλλὰ τοῦ ἀγαθοῦ στέρησις καὶ ἀπιτυχία. Ἐκ τῆς αὐτης. Επερ ἄμφω θεοὶ πεφύκασιν ὁ ἀγαθὸς καὶ πανη ρος, ἑτέραν ἐξουσιν ἀρχήν. Καὶ διὰς οὐκ ἀρχὴ, ἀλλὰ τοὐναντίον ἡ μονὰς ἀρχὴ τῆς δυάδος. Ἀρχὴ δὲ μὴ ὄντες, οὐδὲ θεοὶ πάντως ἐσόνται. Ἐπεὶ οὖν ἡ μονάς ἀρχὴ πάντων, εἰς ἄρα καὶ Θεὸς, ὁ πάντων αἴτιος καὶ δημιουργός. Ἐκ τῆς αὐτῆς. Εἰ μὲν τὸ ἀγαθὸν ὄν, τὸ πονηρὸν οὐκ ὄν. Εἰ δὲ τὸ πονηρὸν ὄν, τὸ ἀγαθὸν οὐκ ἦν, κατὰ τὸν λόγον τῶν ἀμέσων ἐναντίων, ὑγείας καὶ νόσου, ζωῆς καὶ θα νάτου. Οὐκ ἄρα Θεός πονηρός. Ἐκ τῆς αὐτῆς. Ο μὲν ἀγαθὸς Θεὸς οὐσιώδη και φυσικὴν ἔχει τὴν ἀγαθότητα, ὁ δὲ πονηρὸς τὴν στέρησιν τῆς ἀγα θότητος ἕξιν ἔξει πάντως. Καὶ πῶς θεὸς ἐξ ἀποπτώ σεως καὶ ἐλλείψεως; Ἐκ τῆς αὐτῆς. Εἰ δύο ἦσαν θεοί, ἢ τρεῖς, ἢ ἁπλῶς πολλοί, πάλαι ἂν ὁ κόσμος ἀπωλώλει ἄλλοτε ἄλλως, καὶ διαφόρως ενεργούμενο;, καὶ κινούμενος. Τὸ δὲ κατὰ ταυτά, καὶ ὡσαύτως ἀεὶ κινεῖσθαι, καὶ διεξάγεσθαι, καὶ ἡ διὰ πάντων εὐαρμοστία, καὶ συμφωνία, καὶ τάξις, καὶ διαμονή, καὶ συντήρησις ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν κηρύττει τὸν αἴτιον, καὶ δημιουργόν, καὶ προνοητήν, καὶ συνοχία. ་ nisi lucis absentiam. Etenim cum cœlum initio involveretur eorum, quæ circum erant objectu, tenebræ exstiterunt. Quod etiam nunc in iis, quæ obstruuntur, evenire consuevit. At harum divisio est spatium illud, quod lucis absentia denclitur." Quæ quidem lucis absentia, et privatio est habitus quodammodo et essentia tenebrarum. Principium autem malum, hoc est, Deus malus non est. Nam si Deus est, non est malus, cum bonitatis sit fons. Sin malus, non est Deus. Quomodo enim Deuts malitia, aut peccatum esse potest? Quæ quidem si Deus est, omnia. pereunt, et evertuntur. Ex eodem. Quonam pacto duo possunt esse principia, bonum unum, alterum nalum? Bonum enim, et malum contraria sunt, seque vicissim interimunt, et nequeunt simul consistere. Quare aut in parte universitatis alterum erit, et ab ea circumscribetur, aut sese contingent, mutuoque corrumpent, aut inter illa medium aliquod intercedet, atque ita tria jam erunt principia. Præterea aut pace utentur, quod malum non potest: aut pugnabunt, quod bonum recusat. Nam illud quidem, si utatur pace, non erit malum; hoc vero, si bellum gerit, non erit bonum. Quamobrem non sunt duo principia, praesertim inter se contraria, et inimicissima, sed unum, idque bonum. Malum enim non est principium, sed privatio et amissio boni. Ex eodem. Si duo sunt Dei, bonus quidem unus, alter autem malus, aliud habebunt principium. Binarius enim numerus non potest esse principium, cum ipse ab unitate principio proficiscatur. Quod si principium non sunt, ne Dei quidem erunt oinnino. Quoniam igitur unitas est rerum omnium principium, unus utique et Deus est rerum auctor, et effector oinnium. Ex eodem. Si bonum per se est, malum non est. Si malum per se est, non est bonum. Hæc est enim contrariorum medio carentium ratio atque conditio: qualia sunt valetudo, et ægritudo, vita et mors. Non igitur Deus malus. Ex eodem. Deus bonus essentia et natura bonitatem habet, malus bonitatis privationem ut habitum obtinebit. Quomodo autem Deus, qui èo tantum est, quod deficit, caret, non assequitur, et non est? Ex eodem. Si duo, aut tres, pluresve essent Dei, cum alius alio modo et diversa ratione ageretur, et moveretur, mundus jam pridem intercidisset. Nunc autem cum omnia ratione certa et stabili semper moveantur, et disponantur, firma hæc, atque perpetua rerum omnium concinnitas, et ordo, et moderatio, et conservatio unam, eamdenique clamant esse causani, unum auctorem, a quo et procreata sint omnia, et regantur, et conserventur,

Ex eodem. Si malus, et scelestus est hic mundus inferior, et vos nimirum mali, scelestique, quippe qui pars sitis ipsius, Quod si natura estis improbi, et mali, veritas non adest vobis. Veritas cuin bonum plane est. Bonum autem est alienum a malo. Jam qui veritate carent, eorum doctrina falsa nullo solido innititur fundamento. Ex eodem. Si mundum hunc bonum esse confitemini, Deum autem et patrem malum non hujusce mundi effectorem, erit utique mundus alter malus a Deo illo confectus malo. Atqui mundus istiusmodi non est, ne Deus igitur quidem malus. Nam Deus principium est, effectrixque causa. Quare cum non exsistant, quæ a principio effecta et condita sint, ne principium quidem est, nec Deus igitur malus. Ex eodem. Veteris, inquiunt, Testamenti Deus non ea est providentia, et scientia, quæ omnia complectatur. Interrogat enim, Adam, ubi, inquiens, es 'Y Et Cain, Ubi est, inquiens, frater tuus *? Et Abraham, Ubi est, inquiens, Sara uxor tua ¹? Et alia multa ad eumdem modum. His respondemus, ejusmodi interrogata non ab ignorantia, sed potius a cognitione proficisci. Nisi enim cognovisset et Adam, et Cain peccasse, non eos coniinuo interrogasset. Cognovisse autem ex iis, quæ sequuntur, perspicuum est. Sic enim alloquitur Adam prius, quam ille se comedisse fateretur: Ecquis indicavit tibi, Le nudum esse, nisi quod e ligno, de quo solo præcepi tibi, ne comederes, comedisti *? Cain vero, qui conabatur et ipse latitare, compellat his verbis: Vox sanguinis fratris tui clamat ad me Hæc non ignorantis sunt, sed plane et perspicue cognoscentis, qui ea specie interrogationis vult iis, qui peccaverant, persuadere, ut resipiscant, cum se deprehensos animadvertant. Ea item verba: Ubi est Sara uxor tua declarant eum non ignorare Abraham uxorem habere, eamque vocari Saram. Qui autem hac scit, is profecto non erat nescius ubi esset Sara. Neque enim, cum Sara post o8tium staret, risissetque clam audiens se matrem fore, dixisset, Cur risit Sara? risus etiam causam subjecit, secum ipsa inquiens, Verene pariam? Hæc enim illius sunt, qui cor etiam atque animum novit. Interrogavit autem, Ubi est Sara uxor tua? co consilio, ut Abraham cognoscens, se ante cognoscere, et omnia scire, sibi ut praestantiori vacaret, et omnibus, quæ deinceps dicerentur, fidem adhiberet. Atque etiam illud, quod de Sodoma, et Gomorrha dictum est: Descendam et videbo, utrum re ipsa, quæ clamor ipsorum indicat comvleverint, an non, ut sciam *, quid aliud signi. Ἐκι τῆς αὐτῆς. Εἰ μὲν πονηρὸς ὁ κάτω κόσμος ουτος, καὶ ἡμεῖς ἄρα πονηροί, μέρος ὄντες αὐτοῦ. Πονηροῖς δὲ ἡμῖν κατὰ φύσιν οὖσιν οὐ πρόσεστιν ἀλήθεια. Η γὰρ ἀλήθεια σαφῶς ἀγαθόν· τὸ δὲ ἀγαθὸν ἀλλότριον πονηροῦ. Μὴ κεκτημένοις δὲ ἀλήθειαν τὰ δεδογμένα ψευδῆ τε καὶ ἀνυπόστατα. Εἰ δὲ ἀγαθὸς ὁ δηλω θεὶς κόσμος, ἀγαθοῦ πάντως και δημιούργημα. Αγαθοῦ γὰρ αἰτιατοῦ ἀγαθὸν τὸ αἴτιον, ὥσπερ καὶ πονηροῦ πονηρόν. Ἐκ τῆς αὐτῆς. Εἴπερ μὲν τὸν κόσμον ἀγαθό; ὁμολογεῖτε, τὸν δὲ Θεὸν καὶ Πατέρα πονηρὸν, καὶ οὐ τοῦ κόσμου του του δημιουργόν, ἔσται πάντως καὶ πονηρὸς· ἄλλο; κόσμος τοῦ πονηροῦ Θεοῦ δημιούργημα. ᾿Αλλὰ μὲν οὐκ ἔστιν. Οὐδὲ Θεός ἐστιν ἄρα πονηρός. Ο μὲν γὰρ Θεὸς ἀρχὴ καὶ ποιητικὴν αἴτιον· ἀρχομένων δὲ καὶ πεποιημένων οὐκ ὄντων, οὐδὲ ἀρχὴ πάντως ἔσται. Οὐκ ἄρα οὖν πονηρός ἐστι Θεός. Εκ τῆς αὐτῆς. Ο τῆς Παλαιᾶς, φασί, Διαθήκης Θεὸς οὐκ ἔχει τὴν περιληπτικὴν πάντων καὶ θείαν πρόγνωσιν, Ερωτᾷ γὰρ τὸν ᾿Αδάμ, Ποῦ εἶ; καὶ τὸν Κάϊν, Πά *Αβελ ὁ ἀδελφός σου; καὶ τὸν ᾿Αβραάμ, που Σάρρα ἡ γυνή σου; καὶ πολλὰ τοιαῦτα. Πρὸς οὓς φαμεν. Οὐκ ἀγνοίας αἱ δηλωθεῖσαι ερωτήσεις, ἀλλὰ μᾶλλον γνώσεως. Εἰ μὴ γὰρ ἔγνω καὶ τὸν Αδάμ, καὶ τὸν Κάϊν ἁμαρτήσαντα, οὐκ ἂν εὐθὺς ηρώτησε· καὶ δῆλον ἀπὸ τῶν ἑξῆς. Εἴρηκε γὰρ πρὸς μὲν τὸν Ἀδάμ, καίτοι μήπω μηδὲν περὶ τῆς βρώσεως ομολογήσαντα. Τις ἀνήγειλέ σοι, ότι γυμνὸς εἶ, εἰ μὴ ἀπὸ τοῦ ξύλου οὗ ἐνετειλά μην σοι μόνον μὴ φαγεῖν, ἀπ' αὐτοῦ ἔφαγες; Πρὸς δὲ τὸν Κάῖν, καίτοι καὶ αὐτὸν πειρώμενον λαθεῖν· Φωνὴ αἵματος τοῦ ἀδελφοῦ σου βοᾷ προς με. Ταῦτα καὶ λίαν μὲν εἰδότος εἰσὶ, βουλομένω δὲ διὰ τῆς προσποιήτου ερωτήσεως εἰς μετάνοιαν ἀγαγεῖν τοὺς· ἡμαρτηκότας, ἐπιγνόντας ὅτι πεφών Πάλιν δὲ καὶ τό· Ποῦ Σάββα ή γυνή σου; προγινώσκοντος ἦν ὅτι καὶ γυναῖκα ἔχει, καὶ Σάββα κέκληται. Ὁ δὲ ταῦτα εἰδὼς καὶ ὅπου ἦν ἐγίνωσκε πάντως. Οὐ γὰρ ἂν ὄπισθεν τῆς θύρας εστώσης, καὶ μετὰ τὴν τῆς τεκνογονίας ἐπαγγελίαν γελασάσης κρύβδην, ἔλεγε· Τί ὅτι ἐγέλασε Σάρρα; Εἶτα προσ τίθησι καὶ τὴν αἰτίαν τοῦ γέλωτος. Λέγουσα γάρ, φησίν, ἐν ἑαυτῇ, 'Αρά γε ἀληθῶς τέξομαι; Ταῦτα γὰρ καὶ καρδιογνώστου. Πρώτησε δὲ Που Σάφρα ἡ γυνή σου; κατ' οἰκονομίαν, ἵνα μαθὼν ἐντεῦθεν Αβραὰμ ότι προγνώστης ἐστὶ, καὶ πάντα εἰδὼς, ὡς κρείττονι προσέχῃ, καὶ τοῦ λοιποῦ πιστεύῃ πασιν, οἷς ἂν ἐρεῖ. Καὶ τὸ περὶ τῶν Σοδόμων δὲ καὶ Γομόρρων εἰρημένον, ὅτι Καταβὰς ὄψομαι εἰ κατὰ την κραυγὴν αὐτῶν συντελοῦνται· εἰ δὲ μὴ, ἵνα γνώ, κατ' οίκονομίαν εἴρηται, παιδεύων ἡμᾶς μὴ κολάζειν ἀπὸ προγνώσεως, ἀλλ' ἀναμένειν τὴν πραγματικὴν διάγνωσιν. Εἰ γὰρ μὴ ἐγίνωσκε, πώς ρανται. * Gen. 111, 9. • Gen. 1, 9. • Gen. xvii. 9. * Gen. 111, 11. * Gen. 1, 10. * Gen. xviii, 21.

TIT. IX: ἔλεγε· Κραυγή Σοδόμων καὶ Γομόρρων ἔρχεται Grat, nisi eo consilio Deum ita locutum esse, ut πρός με; 'Η γῆ, φησὶ, βοᾷ καὶ πρὸ τῶν πραγμά των, ἢ αὐτὰ τὰ πράγματα κράζει. Πολλαὶ δὲ τοιαῦ και οὐ μόνον παρὰ τῇ Παλαιᾷ, ἀλλὰ καὶ παρὰ τῇ Νέα ερωτήσεις τοῦ Χριστοῦ. Πάσαι δὲ οἰκονομικαί, και τι έτερον κατασκευάζουσαι. Ιδιον γὰρ τοῦ Θεοῦ τὸ πάντα γινώσκειν· καὶ ὁ μὴ πάντα εἰδὼς οὐ πάνε των Θεός. nos erudiret, ne unquam præcipites irruamus ad irroganda supplicia, propterea quod aliquorum fagitia prospiciamus, sed exspectemus, ut re ipsa perfecta sint. Nain si non cognovisset quomodo potuisset dicere: Clamor Sodomorum et Gomor rhæ venit ad nie? Terra, inquit, clamat, etiam ante res. Et ipsa res vociferantur et clamant. Multz sunt ejusmodi interrogationes non solum in Veteri, sed etiam in Novo Testamento, quæ tamen omnes mysteri m continent, et aliquid aliud agunt. Nam Dei proprium est cuncta cognoscere, et qui omnia non habet cognita, non est omnium Deus. 'Εκ τῆς αὐτῆς. Πῶς φατε τὸν μὲν τῆς παλαιᾶς Διαθήκης νομο θέτην δίκαιον, τὸν δὲ τῆς νέας ἀγαθὸν, καὶ διὰ ταῦτα ἄλλον καὶ ἄλλον εἶναι διισχυρίζεσθε; Εἰ μὲν γὰρ τὸ δίκαιον ἀγαθὸν, ὁ δίκαιος πάντως ἀγαθός. Οὐ γὰρ ἀλλήλοις ἀντιδιαιροῦνται τὸ ἀγαθὸν καὶ τὸ δίκαιον· καὶ ὁ ἀγαθὸς πάντως δίκαιος. Μυρίων δὲ χρήσεων ἀγαθὸν εἶναι τὸν τῆς παλαιᾶς νομοθέτην κηρυττουσῶν, μίαν παραθήσομαι· Εξομολογεῖσθε τῷ Κυρίῳ, ὅτι ἀγαθός· εἰπάτω δὴ οἶκος Ισραήλ ὅτι ἀγαθός· καὶ οἱ καθεξής δύο στίχοι. Καὶ ὁ τῆς νέας δὲ νομοθέτης· Καὶ ἡ κρίσις δὲ ἡ ἐμὴ δικαία ἐστί· καὶ πρὸς τὸν Ἰωάννην· Αφες ἄρτι· οὕτω γὰρ πρέπον ἐστὶν ἡμῖν πληρώσαι πᾶσαν δια καιοσύνην. Ὅτι δὲ εἷς ὁ καὶ τῆς παλαιᾶς καὶ τῆς νέας νομοθέτης, προείρηκεν Ιερεμίας λέγων· Ἰδοὺ ἡμέραι έρχονται, λέγει Κύριος, καὶ διαθή ειμαι ὑμῖν Διαθήκην καινήν, οὐ κατὰ τὴν Διας, θήκην, ἣν διεθέμην τοῖς πατράσιν ὑμῶν, ἐπι λαβομένου μου τῆς χειρὸς αὐτῶν ἐξαγαγεῖν αὐτ τοὺς ἐκ γῆς Αἰγύπτου, ὅτι αὐτοὶ οὐκ ἐνέμειναν τῇ Διαθήκη μου, καγώ ήμέλησα αὐτῶν. Καὶ πά λικ αὐτὸς, ὁ καὶ ταύτης κἀκείνης νομοθέτης Χρι στὸς, εἶπεν· Οὐκ ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον, ἀλλὰ πληρῶσαι· τουτέστιν ἀτελῆ ὄντα διὰ τὸ τῶν Ἑβραίων ἀτελὲς τελειῶσαι τῇ μείζονι φιλοσοφία, καὶ ἀνδράσι πρεπούσῃ. Ο μὲν γὰρ ἦν παιδαγωγός γυμνάζων ἐπὶ τὸ Εὐαγγέλιον, τοῦτο δέ ἐστι μυστα γωγές διδάσκων τὰ τελεώτερα. Καὶ ὁ μὲν ἐῤῥύθα μιζε τὰ σώματα, τὸ δὲ καταρτίζει τας ψυχάς. Συνεργὸς οὖν ἡ παλαιὰ τῆς νέας, καὶ προπαρα σκευή, καὶ ὁδοποίησις. Ex eodem. meum Quomodo dicitis antiqui Testamenti legislatorein justum, novi autem bonum, atque ideo unum ab alio diversum esse contenditis? Nam si quod justumn est, bonum est, justus erit bonus omnino. Neque enim contraria sunt justum, et bonum. Sed justo repugnat injustum et bono malum adversa - tur: præterea si malum injustum, bonum utique justum, et bonus omnino Justus. Cum autem innumerabilia sint testimonia, quibus veteris Testainenti Deas esse declaratur bonus, ego unum duntaxat in medium afferam: Dicat, inquit, Israel, quoniam bonus, et qui deinceps sequuntur, duo versiculi. Unum item, quo novi Testamenti Deus ostenditur: Et judicium, inquit, justus justum est. Quod autem unus, atque idem sit veteris ac novi Testamenti Deus, prædixit Jeremias, Erce, inquiens, dies veniunt, dicit Dominus, et constituam vobis Testamentum novum, non ut Testamentum illud, quod cum patribus vestris constitui, quo die manum eorum apprehendi, ut educerem eos ex Ægypto. Quia ipsi non manserunt in Testamento meo. Et ego neglexi illos ".'Et ipse· Chritum antiqui, tum novi Testamenti auctor stus: Non veni, inquit, ut legem solverem, sed ut eam implerem *; hoc est, ut illam propter Hebræorum imperfectionem imperfectam majore quadam, et viris congruente philosophia perficerein et absolverem. Illa enim erat pedagogus, qui ad Evangelium suscipiendum iustituebat. Hæc autem est præceptor ipse, qui docet perfectiora. E: illa qui dem corpora informabat, hæc autem animos erudit. Vetus ergo est ministra novæ, ad novam enim dɩ;- cit, et viam ostendit et parat. "Ετι κατὰ τῶν αὐτῶν τοῦ μεγάλου Ιωάννου τοῦ Χρυσοστόμου ἐκ τοῦ λόγου τοῦ εἰς τό· «Πάτερ, εἰ δυνατὸν, παρελθέτω τὸ ποτήριον τοῦτο ἀπ' ἐμοῦ.» Εἰ γάρ, τούτων γενομένων, τὸ πονηρὸν τοῦ διαβόλου στόμα διὰ Μαρκίωνος τοῦ Ποντικοῦ καὶ Οὐαλεντίνου, καὶ Μανιχαίου τοῦ Πέρσου, καὶ ἑτέρων πλείστων αἱρετικῶν ἐπεχείρησεν ἀνατρέψαι τὸν τῆς οικονομίας λόγον, καὶ ἤχησε σατανικήν τινα ἠχὴν λέγον ὅτι οὐδὲ ἐσαρκώθη, οὐδὲ σῶμα περιεβάλ λετο, ἀλλὰ δόκησις τοῦτοῦ ἦν, καὶ φαντασία, καὶ σκιά, καὶ ὑπόκρισις, καίτοι τῶν παθῶν βοώντων, τοῦ θανάτου, τοῦ τάφου· εἰ μηδὲν τούτων ἐγεγόνει, Item adversus eosdem. Magni Joannis Chrysostomi ex oratione in ea verba: Pater, si fieri potest, transeat a me calix iste". Et cum hæc facta sint, improbum tamen ac sceleratumn os diaboli per Marcionem Ponticum, et Valentinum, et Manichrum Persan, et alios plurimos tentans divinæ dispositionis rationem evertere, satanicam illam vocem emisit, ut diceret Deum non assumpsisse carnem, neque corpus induisse, sed id fuisse speciem quamdam, et opinionem, atque umbram, et simulationem, reclamantibus passione, morte, sepultura. Quod * Matth_xxvi, 39. 1 Psal, cavi, 2. • Joan. 1, 16. 3 Jer. x1, 51, 32. • Matth. v,

si nihil ejusmodi factum esset, quanto magis im- πως οὐ μᾶλλον τὰ πονηρὰ ταῦτα ἂν ἔσπειρε δόγ probam istam impietatis doctrinam disseminassent? Ejusdem ex interpretatione in mysticam cœnam. Quoniam Marcionis, et Vaſe»tini, et Manichæi fautores erant venturi, qui banc dispositionem negarent, idcirco assidue mortis suæ mentionem fecit, ctiam per mysteria, ut nemo falsis rationis bus argumentisque decipi posset, sed per sacram illam mensam simul et servaret, et institueret. Ejusdem ex interpretatione in mayos. Erubescat Paulus Samosatensis, erubescat Marcio, qui noluerunt videre, quod magi Ecclesia progenitores conspexerunt: neque enim vereor eos sic appellare. Erubescat Marcion, videns Deum in carne adorari. Nam quod in carne sit, panni et præsepe testantur. Quod autem illum non ut purum et simplicem hominem colant, ex eo patet quod in tenera lale exsistenti munera offerunt, quæ conveniunt Deo. Ejusdem ex interpretatione in illa verba: In principio fecit Deus cœlum et terram Quod si Manichæus accedat, et dicat, materiam ante exstitisse, et Marcion, et Valentinus, et Græci, tu illis hæc verba oppone: In principio fecit Deus cœlum et terram. At ille Scripturæ non credit, et tu eum ut insanum, et mente captum evita. Qui enim rerum omnium procreatori Adem non habet, et mendacii veritatem arguit, quam unquam veníam assequetur? Sin veritatis hostes pergant adversari, dicentes fieri non posse, ut ex nibilo quidquam fiat, cos interroga, utrum primus homo ex terra, an ex alia re conflatus sit. Ex terra respondebunt, et conftebuntur omnino. Dicant igitur nobis quomodo ex terra carnis natura facta sit. Ex terra enim lulum, et lateres, legula, atque ollæ fieri solent. Quomodo igitur carnis natura facta est et nervi, et arteriæ, et adeps, et cutis, et ungues, et capilli? Ad hæc illi quod respondeant, nihil habebunt, sed obinutescent. Quid autem loquor de nostro corpore? dicant nobis de pane, quem, quotidie comedinius, quomodo, cum unius generis sit, in sanguinem, pituitam, et bilem, et varios humores commutetur, et cur cum panis frumenti colorem relineat, sanguis ipse sit rufus, aut niger. Quod si hæc, quæ quotidie ante oculus babemus, nobis nunquam poterunt explicare, multo minus reliqua Dei opera declarabunt. At si post tantam argumentorum copiam obstinate volent repugnare, et tueri sententiam suam, nos tamen non desistemus hæc eadem ipsis repetere: In principio fecit Deus cælum et terram '. Hoc enim verbum unicum potest omnes eorum turres, et propugnacula evertere, omniaque humana argumenta penitus refellere, et confutarc, et eos, si tandem 4 Gen. ", ματα τῆς ἀσεβείας; Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς εἰς τὸν μυστικὸν δεῖπνον έρ μηνείας. Ἐπειδὴ γὰρ ἔμελλον οἱ περὶ Μαρκίωνα, καὶ Οὐαλεντίνον, καὶ Μανιχαίον φύεσθαι ταύτην ἀρνο μενοι τὴν οἰκονομίαν, διηνεκώς ἀναμιμνήσκει του πάθους, καὶ διὰ τῶν μυστηρίων, ὥστε μηδένα παι ραλογισθῆναι, ὁμοῦ μὲν σώζων, ὁμοῦ δὲ παιδεύων διὰ τῆς ἱερᾶς τραπέζης ἐκείνης. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς εἰς τοὺς μάγους ερμηνείας. Αισχυνέσθω Παῦλος ὁ Σαμοσατεύς, αἰσχυνέσθω Μαρκίων, μὴ βουληθέντες ἰδεῖν ἅπερ οι μάγοι εἶδον, οἱ τῆς Ἐκκλησίας πρόγονοι· οὐ γὰρ αἰσχύνομαι οὕτως αὐτοὺς καλεῖν. Αἰσχυνέσθω Μαρκίων ὁρῶν Θεὸν ἐν σαρκὶ προσκυνούμενον. Ὅτι μὲν γὰρ ἐν σαρκί, τὰ σπάργανα δείκνυσι, καὶ ἡ φάτνη· ὅτι δὲ οὐχ ὡς ψιλόν ἄνθρωπον προσεκύνουν, δηλοῦσιν ἐν ἀώρῳ τῆς ἡλικίας τοιαῦτα δῶρα προσάγοντες, δ Θεῷ προσάγειν εἰκὸς ἦν. Ἐν Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς ἑρμηνείας τῆς εἰς τόν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν, καὶ τὴν την.. Κἂν γὰρ Μανιχαῖος ὑπεισέλθῃ λέγων τὴν ὕλην προϋπάρχειν, κἂν Μαρκίων, κἂν Οὐαλεντίνος, κάν Ελλήνων παῖδες, λέγε πρὸς αὐτούς· Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν. Αλλ οὐ πιστεύει τῇ Γραφῇ· ἀποστράφηθι λοιπὸν αὐτὸν ὡς μαινόμενον καὶ ἐξεστηκότα. Ο γὰρ τῷ δη μιουργῷ τῶν ὅλων ἀπιστῶν, ὡς καὶ ψεῦδος της ἀληθείας καταγινώσκων, ποίας ἂν τύχῃ συγγνώμης ποτέ; Εἰ δὲ ἐπιμένοιεν͵ οἱ τῆς ἀληθείας ἐχθροὶ λέ γοντες ἀδύνατον εἶναι ἐξ οὐκ ὄντων τι προαχθῆναι, δρώμεθα αὐτοὺς, Ὁ πρῶτος ἄνθρωπος ἐκ γῆς ἐπλέ σθη, ἢ ἑτέρωθέν ποθεν; Πάντως ἐροῦσιν ὅτι ἐκ γῆς καὶ συνομολογήσουσιν. Εἰπάτωσαν οὖν ἡμῖν πῶς γῆς ἐγένετο φύσις; ᾿Απὸ γῆς γὰρ πηλὸς, καὶ πλίν θος, καὶ κέραμος, καὶ ἔστρακον ἂν γένοιτο. Πῶς οὖν σαρκὸς φύσις ἐγένετο; πῶς ὀστᾶ, καὶ νεύρα, καὶ ἀρτηρίαι, καὶ πιμελή, καὶ δέρμα, καὶ ὄνυχες, καὶ τρίχες, καὶ ἐκ μιᾶς ὑποκειμένης ύλης διαφόρων οὐσιῶν ποιότητες; Ἀλλ᾿ οὐδ' ἂν δυνηθείεν τὸ στόμα διᾶραι πρὸς ταῦτά ποτε. Τί δὲ λέγω περὶ τοῦ σώ· ματος τοῦ ἡμετέρου; περὶ τοῦ ἄρτου οὗ καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν σιτούμεθα εἰπάτωσαν ἡμῖν, πῶς μονο ειδής ὢν μεταβάλλεται εἰς αἷμα, καὶ φλέγμα, καὶ χολὴν, καὶ διαφόρους χυμούς; καὶ ὁ μὲν σιτόχρους πολλάκις ἐστὶ, τὸ δὲ αἷμα πυῤῥὸν ἢ μέλαν. Εἰ τοί νυν ταῦτα τὰ καθ' ἑκάστην ἡμέραν πρὸ τῶν ὀφθαλ μῶν ὁρώμενα εἰπεῖν ἡμῖν οὐκ ἂν δύναιντό ποτέ, σχολῇ γ᾽ ἂν εἴποιεν περὶ τῶν ἄλλων τοῦ Θεοῦ δημιουργημάτων. Ἀλλ᾽ εἰ καὶ μετὰ τοσαύτην τῶν ἀποδείξεων περιουσίαν ἐπιμένοιεν τὴν οἰκείαν φιλονεικίαν κρατύνειν βουλόμενοι, ἡμεῖς μηδὲ οὕτω παυσόμεθα τὰ αὐτὰ πάλιν λέγοντες πρὸς αὐτούς· Εν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν

TIT. IX. ' ' τήν. Τοῦτο γὰρ ἱκανὸν μόνον τὸ ῥῆμα πάντα; τῶν & aliquando volucrint resipiscere, in veritatis viam ἐναντίων τοὺς πύργους καταβαλεῖν, καὶ πάντας adult:cere. τοὺς ἀνθρωπίνους λογισμοὺς ἐξ αὐτῶν τῶν βάθρων ανασπάσαι, καὶ εἰ βουληθείεν ὀψέ ποτε τῆς φιλονει κίας ἀποσχέσθαι, πρὸς τὴν τῆς ἀληθείας ὁδὸν αὐτοὺς χειραγωγήσαι δυνήσεται. 'Εκ τῆς αὐτῆς ἀκολουθίας. 'Αλλ' οἱ τῇ πλάνη προκατειλημμένοι οὐ προσέχοντες τῇ ἀκολουθίᾳ τῶν εἰρημένων, οὐδὲ ἀκούον τις τοῦ μακαρίου Μωϋσέως λέγοντος· Ἐν ἀρχῇ ἐποίησε τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, καὶ τότε ἐπέγοντος. Ἡ δὲ τῇ ἦν ἀόρατος καὶ ἀκατασκεύα στις διὰ τὸ τῷ σκότῳ καὶ τοῖς ὕδασι κεκαλύ είναι· οὕτω γὰρ ἔδοξε τῷ Δεσπότῃ ἐξ ἀρχῆς παραγαγεῖν· φασίν, ὅτι προϋπέκειτο ἡ ὕλη, καὶ τὸ σκό τις προϋπήρχε. Τί ταύτης τῆς ἀνοίας χεῖρον γένοιτ' ἐν; Ακούεις ὅτι ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐ μενον καὶ τὴν γῆν, καὶ ὅτι ἐξ οὐκ ὄντων ἐγένετο τα όντα, καὶ λέγεις ὅτι προϋπήρχεν ἡ ὕλη; Καὶ τὶς ἀνάσχοιτο τοσαύτης παροινίας τῶν νοῦν ἐχόντων; Μὴ γὰρ ἄνθρωπος ἐστιν ὁ δημιουργών, ἵνα δεηθῇ εινος προϋποκειμένου, καὶ οὕτω τὰ τῆς τέχνης ἐπιδείξηται; Θεός ἐστιν, ᾧ πάντα εἴχει, λόγῳ καὶ προστάγματι πάντα δημιουργών. Ορα γὰρ, εἶπε σκότος. Εκ τῆς ἑρμηνείας τῆς εἰς τοὺς πέντε άρτους. Καὶ διατί οὐ ποιεῖ ἐκ μὴ ὄντων, ἐμφράττων τὸ Μαρκίωνος καὶ Μανιχαίου στόμα, τῶν τὴν κτίσιν ἀλλοτριούντων αὐτοῦ, καὶ διὰ τῶν ἔργων αὐτῶν παλαίων ὅτι τὰ ὁρώμενα ἅπαντα αὐτοῦ ἔργα, καὶ τίσματα εἰσι – καὶ δεικνὺς ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ τοὺς χαρτοὺς διδοὺς, ὁ εἰπὼν ἐξ ἀρχῆς· Βλαστησάτω ή τη βάσην χαρτου, καὶ ἐξαγαγέτω τὰ ὕδατα ἑρπετὰ ψυχῶν ζωσῶν. Οὐκ ἔλαττον γὰρ τοῦ ἀπὸ γῆς δείξαι καρπὸν, καὶ ἀπὸ ὑδάτων ἑρπετὰ ἔμψυχα τὰ ἀπὸ πέντε ἄρτων ποιῆσαι ἄρτους τοσούτους, καὶ ἀπὸ ἰχθύων πάλιν, ὁ σημεῖον ἦν τοῦ καὶ τῆς γῆς · καὶ τῆς θαλάσσης αὐτὸν κρατεῖν. Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς ἑρμηνείας τῆς εἰς τό· «Πᾶσα φυτεία, ἣν οὐκ ἐφύτευσεν ὁ Πατήρ μου, ἐκριζωθήσεται.» Τοῦτό περὶ τοῦ νόμου φασὶν εἰρῆσθαι οἱ τὰ Μα νιχαίων νοσοῦντες. Αλλ' επιστομίζει τὰ ἔμπροσθεν εἰρημένα αὐτούς. Εἰ γὰρ περὶ τοῦ νόμου ἔλεγε, πῶς ἀνωτέρω ἀπολογεῖται ὑπὲρ αὐτοῦ, καὶ μάχεται λέω των· Διατί παραβαίνετε τὴν ἐντολὴν τοῦ Θεοῦ διὰ τὴν παράδοσιν ὑμῶν; Πῶς δὲ τὸν προφήτην εἰσάγει εἰς μέσον λέγοντα· Ο λαὸς οὗτος τοῖς χείλεσί με τιμᾷ, καὶ τὰ ἑξῆς; Ἀλλὰ περὶ αὐτῶν ἐκείνων, καὶ τῶν παραδόσεων αὐτῶν ταῦτά φησιν. Εἰ γὰρ ὁ Θεὸς εἶπε· Τίμα τον πατέρα σου καὶ τὴν μητέρα σου, πῶς οὐκ ἔστι φυτεία Θεοῦ τὸ παρὰ Θεοῦ εἰρημένον; Καὶ τὸ ἑξῆς δὲ δείκνυσιν ὅτι περὶ αὐτῶν εἴρηται,καὶ τῶν παραδόσεων αὐτῶν. Ἐπήγαγε γοῦν· Οδηγοί εἰσι τυφλῶν. Εἰ δὲ περὶ τοῦ νόμου ἔλεγε, τοῦτο εἶπεν ἄν Οδηγός ἐστι τυφλός τυφλών. Αλλ' οὐχ οὕτως εἶπεν, ἀλλ᾽ Οδηγοί είσι τυφλοί τυ G Ex eodem loco. Sed qui errore tenentur oppressi, non animadvertentes ea, quæ ex his verbis consequuntur, neque audientes Mosem dicentem: In principio fecit Deus calum et terram, subjicientemque, Terra autem erat invisibilis et inornata'; quoniam tenebris, et aquis operiebatur, nondum enim voluerat Deus a principio eam educere: dicunt materiam ante fuisse, atque item tenebras. Quid hac dementia deterius fieri potest? Audis Deum in principio fecisse cœlum et terram, et ex nihilo, et dicis ante materiam exstitisse? Ecquis sapiens mentisque compos ita deliret? Num homo est, qui agit, ut parata materia indigeat, quo opera ostendat sua? Deus est, cui omnia párent, qui verbo, et jussu cuncta fecit. Ecce enim dixit solum, et facta est lux, et tenebræ discesserunt. μόνον, καὶ παρήχθη τὸ φῶς, καὶ παρεχώρησε το Ejusdem, ex interpretatione in quinque panes. Cur autem non eos facit ex nihilo, ut obstruat os Marcionis, et Manichæi, qui adimunt ei rerum procreationem? imo vero factis ostendit, omnia quæ cernuntur, a se fuisse condita, et procreata, seque illum esse, qui fṛuçtus elargitur, qui ab initio dixit: Germinet terra herbam feni, et producant aqua reptilia animarum viventium *, Neque enim minus est ex quinque panibus facere tam multos panes, aut ex duobus piscibus tam multos pisces, quod declarat eum esse terræ, marisque Dominum, quam fructum e terra, et reptilia ani mata ex aquis ostendisse. Ejusdem, ex interpretatione in illa verba: Omnis plantatio, quam non´plantavit Pater meus cœlestis, eredicabitur. Hoc de lege dictum esse volunt, qui Manichæorum laborant morbo, sed opinionem eorum refel lunt ea, quæ superius dicta sunt. Nam si hoc de lege loquitur, our eam ante defendit? Cur pro illo propugnat? Quid, inquiens, transgredimini mandaDiuin Dei propter traditionem vestram *? Cur prophete sententiam in medium profert, dicentis: Populus hic labiis me honorat', et quæ sequuntur? Non igitur de lege, sed de illis ipsis, eorumque doctrina. hæc dicta sunt. Nam si Deus dicit: Honora patrem tuum, et unairem tuam ', qui Geri potest, ut Dei plantatio non sit, quod a Deo dictum est? Et quod sequitur, ostendit de ipsis, et doctrina ipsorum fuisse dictum; subjicit enim: Duces sunt caci, cacorum '. Quod si de lege voluisset intelligi, dixisset: Cæca est cæcorumque dux. Non autem ita ' Gen. 1, 2, 2 ibid. 11. * Matth. xv, 13. • ibid. 8. • ibid. 6. • Exod. xx. 12. * Hallb. xv, 14. Google::

diait, sed eo potius modo: Cæci sunt, et cæcorum & φλῶν, ἐκεῖνον μὲν ἀπαλλάττων της κατηγορίας, εις daces, ut et illam a reprehensione liberaret, et δὲ τούτους τὸ πᾶν περιέλκων. culpam in eos omnem conferret. Ex eodem loco. Interrogemus igitur eos, qui legem insectantur, utrum præceptum illud, quo prohibemur irasci, Εκ τῆς αὐτῆς ἀκολουθίας. Ερωτήσωμεν τοίνυν τοὺς τὸν νόμον ἐμβάλλοντας, τὸ μὴ ὀργίζεσθαι τοῦ μὴ φονεύειν εναντίον, μᾶλλον ἐκείνου τελείωσις τοῦτο, καὶ κατασκευή; contrarium sit ei, quo vetanur occidere, an potius Εύδηλον ὅτι τοῦτο ἐκείνου πλήρωσις, καὶ μεῖζον hujus id perfectio sit, et confirmatio. Perspicuum est, illud esse perfectionem hujus et absolutionem, et propterea majus esse. Qui enim ad iram non incitatur, a cæde facilius abstinebit. Et qui animum cohibet suum, multo magis manus continebit. Nam ira cædis est radix, quam qui evellit, multo τούτου ένεκεν. Ο γὰρ πρὸς ὀργὴν οὐκ ἐκφερόμε νος πολλῷ μᾶλλον φόνου ἀφέξεται· καὶ ὁ θυμὸν χαλινῶν πολλῷ μᾶλλον τὰς χεῖρας καθέξει πως έαυ· τοῦ. Ρίζα γὰρ του φόνου θυμός. Ο τοίνυν τὴν ῥίζαν εκκόπτων πολλῷ μᾶλλον ἀναιρήσει τους κλά δους, μᾶλλον δὲ οὐδὲ φῦναι τὴν ἀρχὴν ἐάσει. Ούχο magis concidet ramos, imo vero ne nasci quidem οὖν οὐκ ἐπ᾽ ἀναιρέσει τοῦ νόμου, ἀλλ᾽ ἐπὶ πλείονι illos permittet. Quamobrem hæc non ad legis interitum jubebat, sed ad majorem illius observantiam. Quo namque consilio hæc sanciebat ipsa lex? Nonne, ut nemo proximum interficeret? Legi igitur adversantia præcepisset, qui jussisset-interficere. Hoc enim, occide, illi, ne occidas, contrarium est. Itaque si ne irasci quidem concedit, id quod a lege jubetur multo magis confirmat. Neque enim perinde sibi temperabit a cæde, qui studiose caΟ vet, ne quempiam occidat, ut ille qui ipsam quo que interficit iracundiam. Hic enim longius muito abest ab ipso conatu. Verum ut eos magis etiam convincamus, omnia quae ab ipsis dicuntur, in medium afferamus. Quænam autem ista sunt? Deum illum, qui mundum hunc fabricatus est, qui solem suum oriri facit super malos, et bonos; qui pluit super justos et injustos, malum esse affirmant. Qui autem ex illis mitiores sunt, rem ita temperant, ut eum justum essé duntaxat concedant, bonum autem negent. Alterum autem quemdam, qui non sit, quique nihil eorum, quæ sunt, effecerit, Christo patrem assignant. Et eum, qui bonus non est, in suis se terminis continere, et quæ sua sunt, tueri dicunt. Hunc vero, qut bonus est, aliena, et quæ ipse non fecit, appetere. Agnoscis filios diaboli? Quomodo e patris fonte verba hauriant, quæ loquantur, dum auferunt Deo mundi fabricationem, cum Joannes exclamet: In propria ve nit, et, Mundus per eum factus est '. Jam legem examinant et expendunt in Veteri Testamento jubentem, ut oculus pro oculo, et dens pro dente evellatur. Atque ita impie irruentes, Quomodo, inquiunt, bonus sit is qui talia precipit? Quid nos ad hæc respondebimus? Maximam id Dei erga nos benevolentiam indicare. Neque enim sanxit hanc legem, ut nobis oculos vicissim effoderemus, sed potius ut ea deterriti, ne committeremus in alterum, quod nobis ipsi timeremus. Quemadmodum et Ninivitis comminatus est eversionem, non ut eos exscinderet et aboleret: tacendum enim fuerat, si id omnino efficere decrevisset, sed ut eos iram, qua in ‘eos accensus erat, exstingueret Sic et • Joan. 1, 10, 11. η ταῦτα ἐνομοθέτει φυλακῇ. Τί γὰρ βουλόμενος 4 νόμος ταῦτα ἐπέταξεν; Οὐχ ἵνα μηδεὶς φονεύῃ τὸν πλησίον; Οὐκοῦν τοῦ μαχομένου τῷ νόμῳ τὸ και λεύειν φονεῦον ἦν. Τὸ γὰρ φονεύειν ἐναντίον. Εἰ δὲ μὴ ὀργίζεσθαι ἐπιτρέπει, ὅπερ ὁ νόμος ἐβούλετο, τοῦτο μᾶλλον ίστησιν. Οὐ γὰρ ὁμοίως ἀφέξεται φόνου ὁ μελετῶν μὴ φονεύειν τῷ καὶ τὴν ὀργὴν ἀνῃρηκότι. Ποῤῥωτέρω γὰρ οὗτος ἐστηκε τοῦ τολ μήματος. Ἵνα δὲ καὶ ἑτέρω; αὐτοὺς ἔλωμεν, εἰς μέσον & λέγουσιν ἀγάγωμεν ἅπαντα. Τίνα οὖν ἐστιν ἅ φασιν; ὅτι ὁ τὸν κόσμον ποιήσας θεὸς, ὁ τὸν ἥλιον ἀνατέλλων ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθοὺς, ὁ βρέχων ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους πονηρός τίς ἐστίν. Οι δι ἐπιεικέστεροι δῆθεν αὐτῶν τοῦτο παραιτούνται, Δίκαιον δὲ αὐτὸν εἶναι λέγοντες ἀποστερούσι την εἶναι ἀγαθόν. Ετερον δὲ τὸν οὐκ ὄντα, οὔτε ποιή σαντά τι τῶν ὄντων πατέρα διδόασι τῷ Χριστῷ. Πρ τὸν μὲν οὐκ ἀγαθὸν ἐν τοῖς αὐτοῦ μένειν, καὶ τὰ αὐτοῦ διατηρεῖν φασι· τὸν δὲ ἀγαθὸν τῶν ἀλλοτρίων έφίεσθαι, καὶ ὧν οὐκ ἐγένετο δημιουργός. Είδες τοῦ διαβόλου τὰ τέκνα, πῶς ἀπὸ τῆς πηγῆς τοῦ πατρὸς φθέγγονται ἀλλοτριοῦντες τοῦ Θεοῦ τὴν δημιουργίαν; τοῦ Ἰωάννου βοῶντος ὅτι Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ ῾Ο κόσμος δι' αὐτοῦ ἐγένετο. Εἶτα την νόμον ἐξετάζοντες τὸν ἐν τῇ Παλαιᾷ, τὸν κελεύοντα ὀφθαλμὸν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ, καὶ ὁδόντα ἀντὶ ἐδόντος ἐκβάλλειν, ἐπεμβαίνουσιν ἀθέως λέγοντες· Καὶ πῶς ἂν δύναιτο ἀγαθὸς εἶναι ὁ ταῦτα λέγων; Τί ούν πρὸς ταῦτά φαμεν; Ότι μέγιστον είδος φιλανθρω πίας ἐστίν. Οὐ γὰρ ἵνα τοὺς ἀλλήλων κόπτωμεν ὀφθαλμοὺς τέθεικε τὸν νόμον τοῦτον, ἀλλ' ίνα φόβῳ τοῦ μὴ παθεῖν ὑφ' ἑτέρων ἀπεχώμεθα τοῦ δράσαί τι τοιοῦτον ἑταίροις. Ὥσπερ οὖν τοῖς Νινευίταις ἠπείλησε καταστροφήν, οὐχ ἵνα αὐτοὺς ἀνέλῃ (εἰ γὰρ τοῦτο ἐβούλετο, σιγαν ἐχρῆν), ἀλλ᾽ ἕνα τῷ φόβῳ βελτίους ποιήσας παύσῃ τὴν ὀργήν· οὕτω καὶ τοῖ; προχείρως ἐπιπηδῶσι τοῖς ἑτέρων ὀφθαλμοῖς τι· μωρίαν ἔθηκεν, ἵνα, κἂν ἀπὸ προαιρέσεως ἀγαθῆς μὴ βούλωνται, ἀπέχωνται τῆς ὠμότητος. pœnæ formidine meliores redderet, atque ita iis, qui prompte ad eruendos aliorum oculos

TIT. IX. Involant, supplicium proposuit, ut ejus acerbitate. eos, si bono animi proposito non moverentur, deterreret. Έτι κατὰ τῶν αὐτῶν, τοῦ ἁγίου Κυρίλλου ἐκ llem adversus eosdem. Sancti Cyrilli ex libro ad τοῦ πρὸς τὸν βασιλέα Θεοδόσιον προσφωνηTheodosium imperatorem scripto. τικοῦ. Τὸ ἀποστολικὸν ῥητὸν τὸ λέγον περὶ τοῦ Σωτῆρος Εν ομοιώματι ἀνθρώπου γενόμενος, καὶ σχής. ματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος, προβαλλόμενος ἔκαστὸς τῶν αἱρετικῶν τῶν βδελυρῶν δογμάτων κατασκευάζει τὸ ψεῦδος. Αρειος μὲν, καὶ Εὐνόμιος, καὶ Απολλινάριος, καὶ τὸ ὁμοίωμα, καὶ τὸ σχῆμα τοῦ ἀνθρώπου τὸ φαινόμενον τῆς ἡμετέρας φύσεως μόνον σημαίνειν διαγορεύοντες· οἱ δὲ τῆς τῶν Δακιτῶν φάλαγγος καὶ τὸ ὁμοίωμα, καὶ τὸ σχήμα εἰς σκιάν τινα, καὶ εἰκασίαν, καὶ φαντασίαν σώματι ἐοικυίαν λαμβάνοντες. Καὶ μεθ' ἕτερα· Ημεῖς δὲ τὸ ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπου γενέσθαι, καὶ σχήματι εὑρεθῆναι, ἤτοι γνωρισθῆναι ὡς ἄνθρωπον, οὕτω νοήσωμεν· ὅτι τὴν ἡμετέραν φύσιν προσλαΕὼν, καὶ ἴσος ἡμῖν ἦν, καὶ ὅμοιος· ἴσος μὲν, ὡς μορφὴν δούλου λαβών, ήγουν φύσιν ἀνθρώπου· ὅμοιος δὲ, ὡς δίχα σπέρματος. Το μὲν γὰρ ἐκ γυναικὸς ἀνθρώπινον, τὸ δὲ ἐκ παρθένου ὑπὲρ ἄνθρωπον. Εν ὁμοιώματι μὲν οὖν εἶπε, διὰ τὸ τἆλλα μὲν ἴσον ἡμῖν εἶναι κατὰ τὴν φύσιν, οὐκ ἔχει δὲ τὸ ἐκ σπέρματος συνεστάναι. Τὸ αὐτὸ δὲ δηλοῖ καὶ τὸ Σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος. Σχήμα γάρ πάλιν εἶπε, διότι εἰ καὶ τὸ ἀνθρώπινον εἶδος εἶχε, καὶ ἀληθῶς αὐτὸ περιεβέβλητο, ἀλλ᾽ οὖν πλέον εἶχεν ἀνθρώπου τῷ μὴ ψιλόν αὐτὸν εἶναι, ἀλλ' ἡνωμένον θεότητι. Εἰ δὲ κατὰ φαντασίαν ένανθρωπῆσαι τὸν Σωτήρα δεξόμεθα,μάτην οἱ ἀπόστο λοι, μάτην τὸ κήρυγμα, καὶ συντόμως εἰπεῖν οἱ χε τας πᾶσιν ἡ σωτηρίας ἐλπίς. Κεφάλαιον κθ'. Ea Apostoli verba de Servatore: In similitudine hominum factus, et habitu inventus ut homo, ar ripiunt hæretici, ut exsecrandæ doctrinæ suæ mendacia tueantur atque confirment. Nam Arius quidem, et Eunomius, et Apollinarius similitudinem et habitum sic accipiunt, ut naturæ nostræ speciem duntaxat quamdam signifcent. Reliquæ autem, hæreticorum copiæ per similitudinem et habitum umbram quamdam, et imaginem, et for mam corpori similem interpretantur. Et post alia: Nos autem in similitudine hominis factum, et babitu inventum sive cognitum ut hominem, sic intelligimus, ut naturam nostram assumpserit, et æqualis nobis ac similis fuerit. Equalis, quia servi formam, seu naturam humanam accepit. Similis, quia sine semine. Nam quod ex muliere natus sit, humanum id est. Quod autem ex virgine, id vero humana conditione præstantius. In similitudine igitur dixit, quoniam cum in reliquis par esset nobis et æqualis, quantum ad naturam pertinet, non tamen ex semine conceptus est. Idemque verbis illis significatur, Et habitu, seu figura, inventus ut homo. Figuram eniin dixit, quia licet humanam speciem, et naturam haberet, vereque illam induisset, homine tamen habebat aliquid excellentjus, quia non purus erat et simplex homo, sed cum divinitate conjunctus. Quod si specie tantum, et imagine quadam, ac simulatione Servatorem hominis assumpsisse naturam admittimus, inanis fuit labor apostolorum, inanis est Evangelii promulgatio, inauis denique salutis spes. Item contra eosdem. Damasceni 29. Ετὶ κατὰ τῶν αὐτῶν, τοῦ Δαμασκηνοῦ. Ὅτι οὐ δύο ἀρχαί, μία ἀγαθὴ, καὶ μία πονηρά, Duo non esse principia, unum bonum, et alterum ἐντεῦθεν εἰσόμεθα. Εναντία εἰσὶν ἀλλήλοις τὸ ἀγα- malum, sic intelligemus. Bonum et malumn conθόν, καὶ τὸ πονηρὸν, καὶ ἀλλήλων φθαρτικά, καὶ ἐν traria sunt, seque vicissim interimunt, et eorum ἀλλήλοις, ἢ σὺν ἀλλήλοις οὐχ ὑφιστάμενα. Εν μέρει utrumque nec in altero, nec cum altero potest οὖν τούτων ἕκαστον ἔσται τοῦ παντός. Καὶ πρῶτον consistere. Separatim igitur erunt, in ipsa rerum μὲν περιγραφήσονται οὐχ ὑπὸ τοῦ παντὸς μόνον, universitate, et primum ita circumscribentur, ut ἀλλὰ καὶ ὑπὸ μέρους τοῦ παντὸς τούτων ἕκαστον non solum in mundo sint, sed unum in una mundi Έπειτα τίς ὁ τὴν χώραν ἑκάστῳ ἀποτεμόμενος; Οὐ parte, alterum in alia. Jam quis utrique regioγὰρ ἀλλήλοις συνενεχθῆναι, καὶ συμβιβασθῆναι φή- nem descripsit suam? Neque enim inter se conve σουσιν. Ἐπεὶ οὐ κακὸν τὸ κακὸν εἰρήνην ἄγον πρὸς τὸ ἀγαθὸν, καὶ συμβιβαζόμενον· οὐδὲ ἀγαθὸν τὸ ἀγαθὸν φιλικώς πρὸς τὸ κακὸν διακείμενον. Εἰ δ᾽ ἕτερος ὁ τούτων ἑκάστῳ τὴν οἰκείαν ἀφορίσας διατριβὴν, ἐκεῖνος μᾶλλον ἔσται Θεός. 'Ανάγκη δὲ καὶ δυοίν θάτερον, ἢ ἅπτεσθαι, καὶ φθείρειν ἄλληλα, ἢ εἶναί τι μέσον, ἐν ᾧ οὐδὲ τὸ κακὸν, οὐδὲ τὸ ἀγα θόν ἔσται, ὥσπερ τι διάφραγμα διείργον ἐξ ἀλλήλων ⚫ Philipp. 11, 7. Ad verba, Οἱ δὲ τῆς τῶν Δοκιτῶν φάλαγγος, legitur scholium int codice Mosquensi 1: Δοκῖται καὶ Φαντασιασταί, οἱ δικήσει καὶ φαντασία γεγονέναι nisse, et foedus iniisse dicent. Quandoquidem malum non esset malum, si amicitia cum bono conjunctum esset: nec bonum esset bonum, si illi cum malo conveniret. Sin tertius aliquis suum utrique domicilium præfinivit, ille potius erit Deus. Alterutrum autem est necessarium, ut vel se contingant mutuoque interimant, vel inter ea sit aliquod medium, in quo nec boλέγοντες τὴν θείαν ἐνανθρώπησιν· ὁποῖοί εἰσι καὶ οἱ ἀνωτέρω ἐν ἀρχῇ τοῦ παρόντος τίτλου μνημονευ θέντες.

num nec n:alum commoretur, quodque tanquam ἡ ἀμφότερα. Καὶ οὐκ ἔτι δύο, ἀλλὰ τρεῖς ἀρχαὶ ἔσον septum utraque sejungat et dirimat. Et hoc quidem pacto non dun erunt, sɩd tria principia. Præterea necesse est ut vel in pace degant, quod malum non potest: quod enim in paçe degit, non est malum; vel pugnent, quod nequit bonum: quod enim bellum gerit, perfecte bonum non' est; vel malum quidem pugnet, bonum autem non repugnet: qua sane ratione bonum a malo deleretur aut certe vexaretur et discruciaretur, quod» bono alienum est. Unum ergo principiumn est, idque bonum et ab omni malitia remotissimum. Quod si dixeris Unde igitur maluni? a bono enim ortum habere non potest; respondemus, malum nihil aliud esse nisi privationem boni, et commutationem ex eo ται. 'Ανάγκη δὲ τούτων τὸ ἕτερον ἢ εἰρηνεύειν, ἵπερ τὸ κακὸν οὐ δύναται, τὸ γὰρ εἰρηνεῖον οὐ κακὸν, ἡ μάχεσθαι, ὅπερ τὸ ἀγαθὸν οὐ δύναται· τὸ γὰρ μαχόμενον οὐ τελέως ἀγαθόν· ἢ τὸ μὲν κακὸν μάθ χεσθαι, τὸ δὲ ἀγαθὸν μὴ ἀντιμάχεσθαι, ἀλλ' ὑπὸ τοῦ κακοῦ φθείρεσθαι, ἢ ἀεὶ λυπεῖσθαι, καὶ κακου χεῖσθαι, ὅπερ οὐ τοῦ ἀγαθοῦ γνώρισμα. Μία τοίνυν ἀρχὴ ἀγαθὴ πάσης κακίας ἀπηλλαγμένη. Αλλ' εἰ τοῦ το φασι, Πόθεν τὸ κακόν; ἀμήχανον γὰρ ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ τὸ κακὸν ἔχειν την γένεσιν· φαμὲν οὖν ὅτι τὸ κακὸν οὐδὲν ἑτερόν ἐστιν εἰ μὴ τοῦ ἀγαθοῦ στέρησις, καὶ ἐκ τοῦ κατὰ φύσιν εἰς τὸ παρὰ φύσιν παρι τροπή. Οὐδὲν γὰρ κακόν κατὰ φύσιν πάντα γάρ ὅσα ἐποίησεν ὁ Θεὸς καλὰ λίαν, καθ' δ γέγονεν. Οὕτω quod secundum naturam est.in id quod est contra τοίνυν μένοντα καθὼς ἔκτισται, καλὰ λίαν εἰσίν naturam. Nihil enim natura malum. Nain omnnis, ἑκουσίως δὲ ἀποφοιτώντα τοῦ κατὰ φύσιν, καὶ εἰς τὸ quæ Deus fecit, valde sunt bona quatenus facta παρὰ φύσιν ερχόμενα, ἐν τῷ κακῷ γίνονται. Κατά sunt. Itaque si manent quemadmodum fuerunt φύσιν μὲν οὖν πάντα δοῦλα, καὶ ὑπήκοα τοῦ Δη procreala, valle bona sunt. Sin a proprio natura μιουργοῦ. Ὅταν δὲ ἑκουσίως τι τῶν κτισμάτων statu voluntate delectunt in contrarium, in malo αφηνιάσῃ, καὶ παρήκοον τοῦ ποιήσαντος αὐτὸ γένηconsistunt. Natura igitur procreatori cuncta ser- ται, ἐν ἑαυτῷ συνεστήσατο την κακίαν. Ἡ κακία γὰρ viunt et parent. Quando autem sponte sua aliquid οὔτε οὐσία τίς ἐστιν, οὔτε οὐσίας ἰδίωμα, ἀλλὰ συμeorum, quæ procreata sunt, imperium detrectans βεβηκός, ήγουν ἐκ τοῦ κατὰ φύσιν εἰς τὸ παρὰ φύab aùctore suo defecerit, in se ipso malum constituit. σιν ἀκούσιος παρατροπή, ὅπερ ἐστὶν ἡ ἁμαρτία. Malum enim nec essentia est, nec aliquid essentiæ Πόθεν οὖν ἡ ἁμαρτία; τῆς αὐτεξουσίου γνώμης τοῦ proprium, sed accidens, et ab eo, quod secundum διαδίλου εύρεμα. Κακός οὖν ὁ διάβολος, οὐ καθό γέν naturam est, in id quod naturæ adversatur decli- γονεν· ἄγγελος γὰρ φωτεινότατος καὶ λαμπρότατος natio. Hoc autem nihil aliud est, nisi peccatum ὑπὸ τοῦ Δημιουργοῦ ἔκτισται, αὐτεξούσιος, ὡς λογι Unde igitur peccatum? a propria voluntate diaboli κός· ἑκουσίως δὲ τῆς κατὰ φύσιν ἀρετῆς ἀπεφοίτησε ¡nventum. Ergo diabolus malus? Non quatenus fa- καὶ ἐν τῷ ζόφῳ τῆς κακίας ἐγένετο, Θεοῦ μακριν ctus est. Lucidissimus enim et præclarissimus ange- θεῖς τοῦ μόνου ἀγαθοῦ καὶ ζωοποιοῦ. Ἐξ αὐτοῦ γὰρ lus fuit procreatus ab opifice Deo, libera præditus πᾶν ἀγαθὸν ἀγαθύνεται. Καὶ καθ' ὅσον ἐξ απο voluntate, quippe qui ratione ornatus sit. Ultro au- ἐμακρύνθη γνώμῃ, οὐ γὰρ τόπῳ, ἐν τῷ κακῷ γέγονε. tem et volens a virtute congruenti naturæ suæ discedens in malitiæ tenebras incidit, procul amotus a Deo qui solus est bonus et largitor vitæ. Ab ipso enim quidquid est bonum habet, ut bonum sit, et dum voluntate recidit ab eo (voluntate enim, non loco, ab illo receditur) in malum incurrit. TITULUS X. Adversus Sabellium. Sancti Cyrilli ex interpretatione in Jounnis Evangelium. Si idem est Filius, qui Pater, quæ est distinctionis nominum ratio? Nam si alium non genuit, cur ΤΙΤΛΟΣ Ι. Τοῦ ἐν ἁγίοις Κυρίλλου κατὰ Σαβελλίου. Επ τῆς κατὰ Ἰωάννην Εὐαγγέλιον. ἑρμηνείας τὰ ὅλα ταῦτα κεφάλαια. Εἰ αὐτός ἐστιν ὁ Υἱὸς, καὶ Πατὴρ, ποῖον ἔχει λόγον ἡ τῶν ὀνομάτων διαστολή; Εἰ μὴ γὰρ ἄλλον vocatur Pater? Et qui a Patre genitus non est, ἐγέννησεν, ίνατί καλεῖται Πατήρ; Πῶς δὲ ὅλως quomodo prorsus est Filius? Quoniam igitur genitum esse Filium divinæ Scripturæ testantur, et veritas ita sese habet, per se in propria quisque persona exsistunt Pater et Filius. Quandoquidem unus ab altero distinguitur ut a gignente genilus. Beatus Paulus ad Philippenses de Filio scribens, Qui rapinam, inquit, non est arbitratus, esse se aqualem Deo '. Quis igitur ille est, qui noluit rapinam arbitrari, se esse æqualem Deo? Nonne dicendum est necessario unum quidem illum esse, qui est in forma Dei, alterum autem eum cujus est forma? Omnes hoc ut perspicuum confitentur. Quare non unum Η Philip. 13, 6. Υιός, εἰ μὴ ἐγεννήθη παρὰ Πατρός; Ἐπειδὴ δὲ γεγεννῆσθαι τὸν Υἱόν αἱ θεῖαι κηρύττουσι Γραφαι, καὶ ὁ τῆς ἀληθείας οὕτως ἔχει λόγος, αφεστήκασιν ἄρα καθ᾿ ἑαυτοὺς, καὶ εἰσὶν ἰδιαζόντως καὶ ὁ Πατὴρ, καὶ ο Υιός, εἴπερ ἕτερον ἐξ ἑτέρου φαίνεται τὸ γεννώμε νον ὡς πρὸς τὸ γεννῶν. Ο μακάριος Παῦλος ἐπιστέλλων Φιλιππησίοις περὶ τοῦ Υἱοῦ φησιν· ε Ος ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ.. Η γὰρ οὐκ ἀνάγκη λέγειν ἕνα μέν τινα ὑπάρχειν τὸν ἐν μορφῇ Θεοῦ, ἕτερον δὲ πάλιν τὸ ὅπερ ἦν ή μορφή; 'Αλλ' ἔστι δῆλον ἅπασι καὶ ὁμολογούμενον. Οὐκοῦν οὐχ ἵν τι κατὰ ταυτὸν τῷ ἀριθμῷ Πατὴρ, καὶ Υἱός, ἀλλ'

ΤΙΤ. Χ. βιοσύστατοι, καὶ ἐν ἀλλήλοις θεωρούμενοι κατὰ τὴν quiddam numero sunt Paler et Filius, sed in suaταυτότητα τῆς οὐσίας, εἰ καὶ εἷς ἐξ ἑνὸς, δηλαδὴ ἐκ Πατρὸς ὁ Υἱός. Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἔν ἐσμεν, ἔφασκεν ὁ Σωτήρ ὡς εἰδὼς δηλονότι καὶ ἑαυτὸν ἰδίως υφεστηκότα, καὶ τὸν Πατέρα. Εἰ δὲ μὴ οὕτως ἔχει τοῦ πράγματος ἡ ἀλήθεια, τί μὴ τηρήσας τῇ ἑνάδι τὸ πρέπον ἔφασκεν, Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἓν εἰμι; Ἐπειδὴ δὲ εἰς πληθυν τικὸν ἀριθμὸν τὸ σημαινόμενον ἐξαπλοῖ, δῆλος ἂν εἴη λοιπὸν τὴν τῶν ἑτεροδόξων ἀνατρέπων ὑπόYOLE V. ་ Ἐκ τῆς οὐσίας ὄντα τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἐπιδεικνύων ἑαυτὸν ὁ Υἱός φησί που πάλιν· Ἐγὼ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐξῆλθον, καὶ ἥκω. Πῶς οὖν οὐχ Έτερος ἔσται παρ' αὐτὸν, ὡς ἐν ὑποστάσει, καὶ ἀριθμῷ, παντὸς ἡμᾶς ἀναπείθοντος λόγου τὸ ἔκ τις νος προελθὸν ἕτερον εἶναι παρ' ἐκεῖνο νοεῖν, ἀφ᾽ οὗ δὴ καὶ προελήλυθεν; Οὐκοῦν ἀληθῆς οὐδαμῶς τοῖς δι' ἐναντίας ὁ λόγος. Ἐξ ὀργῆς ἐμπεπρῆσθαι Θεοῦ τὰς τῶν Σοδομιτῶν πόλεις ή θεία λέγει Γραφή. Εξηγουμένη δὲ ὅπως αὐτοῖς ὁ θεῖος ἐπενήνεκται θυμὸς, καὶ τὸν τρόπον τῆς ἀπωλείας ἐκδιδάσκουσα σαφῶς, Εβρεξε, φησί, Κύριος πῦρ παρὰ Κυρίου ἐπὶ Σόδομα, πῦρ, καὶ θεῖον. Ἐπεὶ καὶ αὕτη τοῖς ἐκεῖνα πλημμελεῖν εἰω. θύειν ἡ μερὶς τοῦ ποτηρίου πρεπωδεστάτη. Ποῖος οὖν ἄρα Κύριος παρὰ ποιου Κυρίου τὸ πῦρ ἐπαφῆκε, καὶ τὰς τῶν Σοδομιτών κατέφλεξε πόλεις; Αλλ' ἔστι δῆλον ὡς ὁ Πατὴρ πάντα δι' Υἱοῦ ἐνεργῶν, ἐπεὶ καὶ – δύναμις αὐτοῦ καὶ βραχίων ἐστὶν, αὐτὸν Σοδομίταις ξειν ἐποίει τὸ πῦρ. Οτε τοίνυν Κύριος παρὰ Κυρίου τὸ πῦρ ἐκείναις ἐφίησι, πῶς οὐχ ἕτερος, ὅσον εἰς τὸ Ιδίως υπάρχειν, παρὰ τὸν Υἱὸν ὁ Πατήρ, καὶ αἱ πάλιν ὁ Υἱός παρὰ τὸν Πατέρα; Τὸ γὰρ ἂν ὡς ἐξ ἑνὸς ἐν τούτῳ σημαίνεται. uterque consistit persona, et quamvis unus ab uno sit, nempe Filius a Patre, unam tamen essentiam et naturam habent, Ego et Paler (inquit Servator) unum sumus, Sul qui sciret, et se et Patrem propria utrumque persona subsistere. Nam nisi res ita vero se habet, cur non servavit unitatis decorum, Ego, inquiens, et Pater unum sum. Numero igitur utens pluribus congruenti, eorum qui aliter sentiunt evertit opinionem. Seipsum esse ex Dei et Patris essentia declarans Filius, Ego, inquit, a. Patre exivi s. Quomodo igitur non alter ab illo erit persona duntaxat, et numero, cum omuis nos ratio doceat, id quod ex aliquo proficiscitur ab co diversum cogitare? Quare constat, aliter sentientiumn opinionem esse falsam. Ex ira Dei Sodomitarum civitates fuisse incensas atque combustas testatur divina Scriptura, que aperte declarans, quomodo Deus illis succensuerit, et quomodo eversæ deletæque fuerint, Pluit, in quit, Dominus a Domino super Sodonam ignem et sulphur '. Hoc enim punitionis genus flagitiosis illis maxime congruebat. Quis ergo Dominus a quo Domino ignem demisit, et Sodomitarum urbes abolevit? Pater nimirum omnia per Filium agens, qui virtus est et brachium ipsius, fecit ut ignem iu Sodomitas plueret. Quamobrem qui fieri potest, ut cum Dominus a Domino ignem in eos conjecerit, non sit distinctus et a Filio Pater, ut propria exsistens persona, et rursum a Patre, Filius? Hic enim unum ab uno significatur. Emitte lucem tuam el veritatem tuam *. Quænam illius est lus, et veritas? Audi Filium, qui, Ego, inquit, sum lux, ego sum veritas. llaque si lux et veritas Patris, nempe Filius, ad nos mittitur, quomodo non est ab illo distinctus, quatenus propria subsistit persona, licet çum illo unum sit, quantum ad unam et eamdem essentiam pertinet? Quod si, ut quidam opinantur, unus est Pater idem, qui Εξαπόστειλον τὸ φῶς σου, καὶ τὴν ἀλήθειάν σου. Ποῖον οὖν ἄρα ἐστὶ φῶς; Ποία δὲ ἡ ἀλήθεια αὐτοῦ; Λέγοντος ἄκουε τοῦ Υἱοῦ· Ἐγώ εἰμι τὸ φῶς, και, 'Εγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια. Εἰ δὲ πέμπεται πρὸς ἡμᾶς τὸ φῶς καὶ ἡ ἀλήθεια τοῦ Πατρὸς, τουτέστιν ὁ Υἱὸς, πῶς οὐχ ἕτερός ἐστι παρ' αὐτὸν, ὅσον εἰς τὸ ἰδίως ὑπάρχειν, εἰ καὶ ἓν ἐστιν ὡς πρὸς αὐτὸν, ὅσον εἰς τὴν τῆς οὐσίας ταυτότητα; Εἰ γὰρ μὴ οὕτως ἔχειν οἷον ταί τινες, ὁ αὐτὸς δὲ καὶ εἷς ἐστι Πατήρ και Υιός, et Filius, cur non ea potius precandi ratione usus τί μὴ ἕτερον ἐποιεῖτο τὸν τῆς εὐχῆς τρόπον ὁ πνευ ματοφόρος βοῶν, Ελθὲ πρὸς ἡμᾶς, ὦ φῶς καὶ ἀλήθεια; Ἐπειδὴ δὲ τὸν Ἐξαπόστειλον, λέγει, δῆλος ἂν εἴη λοιπὸν ἕτερον μὲν τὸν ἀποστέλλοντα εἰδὼς, ἔτε μον δὲ τὸν ἀποστελλόμενον. Ο δὲ τῆς ἀποστολῆς τρόπος νοείσθω θεοπρεπώς. δ Ἐπεὶ δὲ τῷ Σαβελλίῳ ἀντίθετός ἐστιν "Αρειος - ἐκεῖνος μὲν γὰρ τα τρία πρόσωπα συναιρῶν εἰς ἕν, ἐν πρόσωπον καὶ μίαν φύσιν ἐδογμάτιζεν· οὗτος δὲ τὴν μίαν φύσιν διαιρῶν, τρεῖς φύσεις καὶ τρία πρόσο ωπα τοὐναντίον αντεδογμάτιζεν· οἱ ἄλλοι Πατέρες, Αθανάσιος, καὶ Βασίλειος, καὶ Γρηγόριος, ἐν οἷς est divino Spiritu allatus propheta: Veni, inquiens, ad nos, o lux et veritas? Quare cum dixerit, Miue, alium utique intellexit illum esse, qui mittit, cl alium eum, qui mittitur. Missionis autem ratio Deo conveniens cogitetur. Verum quia cum Sabellio Arius pugnat: nam ille tres personas in unum ita contraxit, ut unam tantum personam, et naturam unam esse contenderet: hic autem naturam unam ita divisiļ, ut très naturas, et tres personas assereret: Athanasius, et Basilius, et Gregorius, et alii Patres cum exsecran28. * Gen. xvi, 21. Psal. XLII, 3, * Juan. x, 50. Joan. xv, PATROL GR. CXXX.

dam Arii opinionem impugnarent, simul etiam Sa- ανέτρεψαν τὴν ᾿Αρείου βλασφημίαν, συμπαρέλαβον bellii doctrinam, ad quam refellendamn, ut pote paucis comprebensam, non multis opus erat argumentis, everterunt. TITULUS XI. In Arianos. Magni Athanasii, ex quarto contra eos ipsos libro. Beatus Alexander episcopus Ecclesia Arium ejecit, et extrusit dicentem hæc: Non semper Deus Pater, non semper Filius fuit. Sed cum oninia ex nihilo facta sint, eodem modo et Filius exstitit, qui et ipse ex rebus procreatis et factis una est. Cumque omnia non essent prius, quam facta sunt, sic fuit aliquando, cum et Dei Verbum non esset. Neque enim erat ante quam gigneretur, sed exsistendi principium habuit, cum Deus voluit ipsum efficere. Nam unum ex universis operibus et ipsum est. Et quoniam natura mutabile est, voluntate permansit bonum), cum tamen ut reliqua omnia mutari possit, quando vult. Idcirco enim Deus cum prævideret ipsum futurum bonum, hanc illi gloriam tribuit, quam ex virtute deinceps obtinuit. Dicunt igitur, Christum non esse verum Deum, sed communione Deum dici, ut reliquos omines. Addunt præterea, ipsum non ésse in Patre natura et proprium essentia illius Verbum et propriam ejus sapientiam, qua mundum hunc fabricatus est. Aliud enim esse Verbum illud proprium quod in Patre est, aliamque propriam in Palre sapientiam, qua quidem sapientia et Verbum hoc fecit. Ο Hunc enim ipsum Dominum opinione Verbum rationemque dici propter illa, quæ ratione sunt prædita: opinione item, dici sapientiam propter illa, quæ sapientia sunt ornata. Denique cum omnia sint aliena et peregrina, et ab essentia Patris remotissima, sic et ipsum asserunt ab essentia Patris alienissimum ac, remotissimum, quippe qui factus et creatus sit, et unum opus. Ad hæc aiunt Deum non propter illum nos procreasse, sed illum prope ter nos. Erat enimn, inquiunt, solus Deus, et cum illo non erat Verbum. Deinde cum vellet nos efficere, tunc et illud effecit, et ex quo factum est, Verbum, et Filium, et sapientiam ipsum appellavit, ut nos per illud procṛearet. Et quemadmodum reliqua omnia Dei voluntate exstiterunt, cum non essent priu, sic et ipsum, cum antea non esset, non esset, factum est. Neque enimn, inquiunt, proprius et naturalis Filius Patris est Verbuni, sed et ipsum per gratiam exstitit. Qui enim est Deus, Filium, qui non erat, fecit ea voluntate, qua fecit et fabricavit et esse voluit omnia. Nam illud etiam dicunt, Christum non esse naturalem et veram Patris virtutem, sed quemadmodumn bruchus, et eruca, sic ct ipse Patris, inquiunt, virtus dicitur. Illud item adjungunt, Patrem esse Filio invisibileın, Filium enim Patrem nec videre, nec intelligere perfecte et absolute. Nam cum exsistendi principium habeat, non posse eum, qui principio caret, cognitum habere. Quod si cognoscat et videal, pro menΟ καὶ τὴν Σαβελλίου καὶ συνανέτρεψαν, ότι μηδέ πολλῶν ἐδεῖτο λόγων εὐέλεγκτος οὖσα, καὶ εἰς ὀλίγους φθάσασα. ΤΙΤΛΟΣΙΑ. Τοῦ μεγάλου Αθανασίου κατὰ Ἀρειανῶν, ἐκ τοῦ κατά 'Αρειανών τετάρτου λόγου. Ο μακάριος Αλέξανδρος καὶ ἐπίσκοπος ἐξέβαλε τὸν Ἄρειον τῆς Ἐκκλησίας λέγοντα ταῦτα· Οὐκ ἀεὶ ὁ Θεός Πατήρ. Οὐκ ἀεὶ ἦν ὁ Υἱός, ἀλλὰ πάντων ὄντων ἐξ οὐκ ὄντων, καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἐξ οὐκ ὄντων ἐστί. Καὶ πάντων ὄντων κτισμάτων, καὶ αὐτὸς κτίσμα καὶ ποίημά ἐστι. Καὶ πάντων οὐκ ὄντων πρότερον, ἀλλ' ἐπιγενομένων, καὶ αὐτὸς ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος ἦν ποτε, ὅτε οὐκ ἦν, καὶ οὐκ ἦν πριν γεννηθῆναι. 'Αρχὴν ἔχει τοῦ εἶναι. Τότε γὰρ γέγονεν, ὅτε βεβούλευτο αὐτὴν δ Θεὸς δημιουργῆσαι. Εν γὰρ τῶν πάντων ἔργων ἐστὶ καὶ αὐτός. Καὶ ὅτι τῇ μὲν φύσει τρεπτός έστι, τῷ δὲ ἰδίῳ αὐτεξουσίω βούλεται μένειν καλός· ὅτι μέντοι θέλει, δύναται τρέπεσθαι καὶ αὐτὸς, ὥσπερ καὶ τὰ πάντα. Διὰ τοῦτο γὰρ ὁ Θεὸς προγινώσκων ἔσεσθαι καλὸν αὐτὸν προλαβὼν αὐτῷ ταύτην τὴν δό ξαν δέδωκεν, ἣν ἂν καὶ ἐκ τῆς ἀρετῆς ἔσχε μετά ταῦτα. Λέγουσι γοῦν ὅτι οὐδὲ Θεὸς ἀληθινός ἐστιν ὁ Χριστός, ἀλλὰ μετοχῇ καὶ αὐτὸς, ὥσπερ οἱ ἄλλοι πάντες, λέγεται Θεός. Προστιθέασι δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι οὐκ ἔστιν αὐτὸς ἐν τῷ Πατρὶ φύσει, καὶ ἴδιος τῆς ουσίας αὐτοῦ Λόγος, καὶ ἡ ἰδία σοφία, ἐν ᾗ πεποίηκε τοῦτον τὸν κόσμον, ἀλλ᾽ ἄλλος μέν ἐστιν ὁ ἐν τῷ Πατρὶ αὐτοῦ ἴδιος Λόγος, καὶ ἄλλη ἡ ἐν τῷ Πατρὶ ἰδία σοφία αὐτοῦ, ἐν ᾗ σοφίᾳ καὶ τοῦτον τὸν Λόγον πεποίηκεν. Αὐτὸς δὲ οὗτος ὁ Κύριος κατ᾽ ἐπίνοιαν λέγεται· Λόγος διὰ τὰ λογικά, καὶ κατ' ἐπίνοιαν λέγεται σοφία διὰ τὰ σοφιζόμενα. Αμέλει φασὶν ὅτι πάντων ξένων καὶ ἀλλοτρίων ὄντων κατὰ τὴν οὐσίαν τοῦ Πατρός, οὕτω καὶ αὐτὸς ξένος μέν, καὶ ἀλλότριος τῆς τοῦ Πατρός οὐσίας ἐστί· τῶν δὲ γεννητῶν καὶ κτισμάτων ἴδιος και εις τυγχάνει. Κτίσμα γάρ ἐστι, καὶ ποίημα, καὶ ἔργον. Πάλιν τέ φασιν ὅτι οὐχ ἡμᾶς ἔκτισε δι' ἐκεῖν νον, ἀλλ' ἐκεῖνον δι' ἡμᾶς. Ην γάρ, φησί, μόνος ὁ Θεὸς, καὶ οὐκ ἦν ὁ Λόγος σὺν αὐτῷ. Εἶτα θελήσας ἡμᾶς δημιουργῆσαι, τότε πεποίηκε τοῦτον. Καὶ ἀφ' οὗ γέγονεν, ὠνόμασεν αὐτὸν Λόγον, καὶ γιόν, καὶ σοφίαν, ἵνα καὶ ἡμᾶς δι' αὐτοῦ δημιουρ γήσῃ. Καὶ ὥσπερ τὰ πάντα βουλήματι τοῦ Θεοῦ ὑπέστη οὐκ ὄντα πρότερον, οὕτω καὶ αὐτὸς τῷ βου λήματι τοῦ Θεοῦ οὐκ ὢν πρότερον ἐγένετο. Οὐ γάρ' ἐστι τοῦ Πατρὸς ἴδιον καὶ φύσει γέννημα ὁ Λό γος, ἀλλὰ καὶ αὐτὸς χάριτι γέγονεν. " γὰρ ὢν Θεός τὸν μὴ ὄντα Υἱὸν πεποίηκε τῇ βουλῇ, ἐν ᾗ καὶ τὰ πάντα πεποίηκε, καὶ ἐδημιούργησε, καὶ ἔκτισε, καὶ γενέσθαι ἠθέλησε. Καὶ γὰρ καὶ τοῦτο λέγουσιν, ὅτι οὐκ ἔστιν ὁ Χριστὸς ἡ φυσικὴ καὶ ἀληθινὴ δύναμις τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' ὥσπερ ἡ κάμπη καὶ ὁ βροῦχος λέγονται δύναμις, οὕτω καὶ αὐτὸς λέγεται δύναμις τοῦ Πατρός. Πρὸς τούτοις ἔλεγεν ὅτι τῷ Υἱῷ ὁ Παν τὴρ ἀόρατος ὑπάρχει, καὶ οὔτε ὁρᾷ, οὔτε γινώσκει τελείως καὶ ἀκριβῶς τὸν Πατέρα ὁ Υἱός. ᾿Αρχὴν γὰρ '

" PANOPLIA DOGMATICA. - TIT. XI. Ἀλλὰ καὶ δ γινώσκει καὶ βλέπει, ἀναλόγως οἶδε τοῖς Μίοις μέτροις. Καὶ βλέπει, ὥσπερ καὶ ἡμεῖς γινώσκο μεν καὶ βλέπομεν κατὰ τὴν ἰδίαν δύναμιν. Προσετίθει δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι οὐ μόνον τὸν Πατέρα οὐκ οἶδεν ἄκριβῶς, ἀλλ᾽ οὐδὲ τὴν ἰδίαν ἑαυτοῦ οὐσίαν οἶδε. Πάντα δὲ ταῦτα τῶν Γραφῶν ἐστιν ἐναντία. Ὁ μὲν γὰρ Ιωάν της φησὶν, Εν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος· οὗτοι δὲ φά σκουσιν, Οὐκ ἦν πριν γεννηθῆναι. Καὶ αὐτὸς δὲ πᾶσιν Έγραψε, καὶ ἐσμεν ἐν τῷ ἀληθινῷ ἐν τῷ Υἱῷ αὐτ τοῦ Ἰησοῦ Χριστῷ. Οὗτός ἐστιν ὁ ἀληθινὸς Θεὸς, καὶ ἡ ζωὴ ἡ αἰώνιος· οὗτοι δὲ ὥσπερ ἀντιμαχό μενοι φάσκουσι μὴ εἶναι τὸν Χριστὸν ἀληθινὸν Θεὸν, · ἀλλὰ κατὰ μετοχὴν καὶ αὐτὸν, ὡς πάντας, λέγεσθαι Θεόν. Καὶ ὁ μὲν ᾿Απόστολος αἰτιᾶται τοὺς Ἕλληνας, ότι κτίσμα σέβουσι, λέγων· Ελάτρευσαν τῇ πείσει παρὰ τὸν κτίσαντα Θεόν οὗτοι δὲ κτίσμα λέγον τις εἶναι τὸν Κύριον καὶ ὡς κτίσματι λατρεύοντες αὐτῷ, τί διαφέρουσιν Ελλήνων; Πῶς γὰρ, εἰ τοῦτο φρονοῦσιν, οὐχὶ καὶ κατ' αὐτῶν ἐστι τὸ ἀνάγνωσμα, καὶ ὥσπερ ἐκείνοις, οὕτω καὶ αὐτοῖς μεμφόμενος ἔστιν ὁ μακάριος Παῦλος; Καὶ ὁ μὲν Κύριο; φησιν· Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν, καὶ. Ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ Δώρακε τὸν Πατέρα· καὶ ὁ παρ' αὐτοῦ δὲ ἀποστα λεὶς κηρύττειν Απόστολος γράφει· Ὃς ὢν ἀπαύ γασμα τῆς δόξης και χαρακτήρ τῆς ὑποστάσεως αυτοῦ· οὗτοι δὲ τολμῶσι διαιρεῖν, καὶ ἀλλότριον ἔχων τοῦ εἶναι οὐ δύναται τὸν ἄναρχον γινώσκειν. sure sus ratione cognoscere et videre, quemadmodum etiam nos pro viribus nostris cognoscimus et intuemur. Ac non solum exquisitam non habere Patris cognitionem, sed ne propriam quidem sui ipsius essentiam nosse. Quæ quidem omnia Scripturis divinis adversantur. In principio enim, Joan - nes inguit, erαι Verbum '; isti vero dicunt: Non erat prius quam generaretur. Et alibi: Sumus in vero Filio ejus, Jesu Christo. Hic est verus Deuset vita æterna¸”. Al isti repugnantes dicunt, Christum non esse vèrum Deum, sed communione quadam, ut sunt reliqui omnes, qui vocantur dii. Et Apostolus quidem gentes accusat, quod res progreatas colant, Εt servierunt, inquiens, creatura potius quam Creatori, Isti autem cum Dominum creatum asserant, et illi tamen serviant, quid a gentibus diſſerunt? Cur enim, si ita sentiunt, non etiam in eos judicium sit, et quemadmodum gentibus, sic etiam ipsis beatus Paulus irascatur? Et Dominus, Ego, inquit, et Pater unum sumus; et: Qui vidit me, vidit et Patrem. Εt Αpostolus ab eo missus ad Evangelium divulgandum ita scribit: Qui cum sit splen dor gloria, et figura substantia ejus ". Δt ist divi dere audent, eumque ab essentia æternitateque Patris alienum, et mutabilem dicere. Nec animadvertunt impii se, dum hæc dicunt,, illum non amplius unum cum Patre, sed cum rebus procreatis constituere. Quis enim non videt, a luce sepa- - rari non posse splendorem, cujus proprium est, ut naturali vinculo cum illa semper conjunctus sit, non autem postea in illa factus? Adhæc cum Pater dicat: Hic est Filius meus dilectus, et Scripturæ affirment, hune esse Patris Verbum, in, quo et cæli firmati sunt, et omnia denique per ipsum condita: isti novæ commentitiæque doctrinæ inventores aliud inducunt Verbum, et aliam Patris sapientiam comminiscuntur: bunc enim opinione tantum propter illa, quæ ratione sunt prædita, Verbum et sapientiam dici. Nec vident quam ab❤ surdum sit id, quod ex eorum sententia sequitur. Nam si opinione tantum propter nos Verbum, et sapientia dicitur, quid ipse sit, non poterunt dicere. Etenim cum Scripturæ dicant, eum esse Verbum et sapientiam, ipsi autem Dominum hæc esse negant, ne esse quidem illum volunt homines nefarii, et inimici Scripturarum. Ac fideles quidem viri possunt hoc discere tum a Patris voce, tum'ab angelis ipsum adorantibus, tum a sanctis scriptoribus, qui de illo locuti sunt. Isti vero, qui mentem babent impuram, nec res divinas, nec theologos viros intelligunt, possunt a dæmonibus saltem sui similibus edoceri. Qui clamabant, non tanquam multos, sed ut hunc solum viderent, et dicebant: Tu es sanctus Dei et Filius Dei. Nam ipse quidem, qui hæresim animis eorum injecit, cum tentaret illum in monte, non dixit: Si et tu Filius Dei ei, quasi essent et alii, sed tanquam solus ipse esset, τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας καὶ ἀϊδιότητος λέγειν, τρεπτὸν εἰσάγειν οἱ ἄθεοι, οὐ βλέποντες ὅτι τα λέγοντες οὐκ ἔτι ποιοῦσιν αὐτὸν ἐν μετὰ τοῦ Πατρός, ἀλλὰ μετὰ τῶν κτισμάτων. Τίς γὰρ οὐχ ἐξ ὅτι ἀδιαίρετόν ἐστι τὸ ἀπαύγασμα πρὸς τὸ φῶς, καὶ ἴδιον αὐτοῦ συνυπάρχον τούτῳ φύσει, καὶ οὐκ Επιγέγονεν ὕστερον; Εἶτα τοῦ Πατρός λέγοντος, Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητὸς, καὶ τῶν Γραφῶν λεγουσῶν τοῦτον εἶναι τοῦ Πατρὸς Λόγον, ἐν ᾧ οἱ οὐρανοὶ ἀστερεώθησαν, καὶ ἁπλῶς πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, οὗτοι καινῶν ἐφευρεταὶ δογμάτων καὶ πλαστῶν γινόμενο: Έτερον επεισάγουσι Λόγον, καὶ ἄλλην σοφίαν τοῦ Πατρὸς εἶναι, τοῦτον δὲ κατ' ἐπίνοιαν διὰ τὰ λογικὰ λέγεσθαι Λόγον καὶ σοφίαν, οὐχ ὁρῶντες, ὅσον ἐκ τούτοῦ τὸ ἄτοπον. Εἰ γὰρ δι' ἡμᾶς λέγεται κατ' επίνοιαν Λόγος καὶ σοφία, τί ἂν εἴη αὐτὸς, οὐκ ἂν εἴποιεν. Εἰ γὰρ ταῦτα αὐτὸν λέγουσιν αἱ Γραφαι, οὗτοι δὲ ταῦτα εἶναι τὸν Κύριον οὐ θέλουσι, φανερῶς οὐδὲ ὑπάρχειν αὐτὸν θέλουσιν, οἱ ἄθεσι καὶ τῶν Γραφῶν ἐναντίοι. Καὶ τοῦτο οἱ μὲν πιστοὶ δύνανται παρ' αὐτῆς τε τῆς Πατρικῆς φωνῆς, καὶ παρὰ τῶν προσκυνούντων αὐτὸν ἀγγέλων, καὶ. τῶν περὶ αὐτοῦ γραψάντων ἁγίων μαθεῖν· οὗτοι δὲ, ἐπεὶ τὴν διάνοιαν οὐκ ἔχουσι καθαρὰν, οὐδὲ δύναν ται θείων επακούειν καὶ θεολόγων ἀνδρῶν, δύναν- - ται καν παρὰ τῶν ὁμοίων αὐτοῖς δαιμόνων μαθεῖν ὅτι μὴ ὡς πολλῶν ὄντων ἀνεφώνουν, ἀλλὰ τοῦτον μόνον εἰδότες ἔλεγον, Σὺ εἶ ὁ ἅγιος τοῦ Θεοῦ, καὶ ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ. Καὶ γὰρ ὁ τὴν αἵρεσιν αὐτοῖς ὑποβάλλων, πειράζων ἐν τῷ ὄρει, οὐκ ἔλεγεν, Εἰ καὶ σὺ Υἱὸς εἶ › Joan. 1, 1. ⚫ 1 Joan. ν, 20. * Rom. 1, 25. * Joan. ×, 30. * Hebr. 1, 3.· • Matth. 111, 17.

Si tu, inquit, es Filius Dei. Sed hominibus τοῦ Θεοῦ, ὡς ὄντων ἄλλων, ἀλλ' ὡς μένου ὄντος αὐτοῦ; almirandis idem accidit, quod ipsis Græcis. Sicut enim bi cum non possent unum Deum percipere, deorum sibi multitudinem confinxerunt: sic et illi cum unum Patris Verbum esse non crederent, ad multitudinem confugerunt; et cum qui vere Deus est, Verbum esse verum negantes, creatum fuisse audent cogitare et dicere, nec attendunt, quanta impietate referta sit ejusmo̟. di sententia. Nam si creatus est, quomodo rerum procreatarum auctor esse posset? Aut quomodo ipse Filius est et sapientia et Verbum? Verbum ením non-creatur, sed gignitur. Et quod creatum est non est Filius, sed opus confectum. Quod si res procreatæ per ipsum effectæ sunt, creatus autem et ipse est, per aliquid omnino factus est. Ne cesse est enim, ea quæ funt, per aliquem feri. Non est autem creatus aut factus, quia non est opus, sed Verbum Patris. Praeterea si alia prater Domi num est Patris sapientia, et sapientia în sapientia facta est. Si autem sapientia est Verbum Dei, erit Verbum in Verbo factum. Et si Dei Verbum. est Filius, Filius erit in Filio factus. Quomodo igitur Dominus dixit: Ego in Patre, et Pater in me est ª, cum in Patre sit alius in quo et ipse Dominus factus est? Cur autem et Joannes omisso illo de hoc tantum loquitor. Omnia, inquiens, per ipsum facta sunt, et sine ipsone unum quidem factum est ³. Jam si omnia voluntats Dei facta, per ipsum facta sunt, quomodo elipse unum eorum sit? Et cum Apostolus dicat: Propter quem omnia el per quem omnia *, isti non-propter illum nos esse factos as serunt, sed eum propter nos. Si enim res sic haberet, dicendum erat, Propter quos factum est Ver-, Lam. Non autem id dixit sed, Propter quem omnia et per quem omnia. Ex quo istos hæreticos esse et sycophantas declaravit. Jam cum ausi sint dicere, aliud quoddam esse Verbum in Deo, quando nequeunt apertas ex Scripturis demonstrationes afferre, opus saltem ostendant aliquod istius a se conficti Verbi, si Patris opera sine hoc Verbo facta sunt, ut stultitiæ suæ causam aliquam habere videantur. Nam veri quidem Verbi opera cunctis perspicua sunt, ex quibus ratione quadam et ipsum cognoscitur. Quemadmodum enim res procreatas intuentes procreatorem ipsarum Deum intelligimus, ita cum nihil in eis confusum, sed omnia ordine et providentia moveri conservarique conspicimus, Dei Verbum in omnibus exsistens, et omnia regens ac moderans animadvertimus. Hoc et divinæ Scriptura testantur, quæ dicunt ipsum esse Dei Verbum, et per illud omnia fuisse confecta, et sine ipso factum esse nihil. istius autem Verbi, quod ipsi efferuut, nec Scripturæ testimonium, nec opus ullum ostendunt. Siquidem et Pater, Hic est, inquiens, Filius meus dilectus, nullum alium esse przter ipsum significat. Quamobrem egregii isti homines Manichæis in hac parte videntur similes. Ut • Matth. IV, 6 • Joan. XIV, Εἰ σὺ εἰ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· Αλλ' οἱ θαυμαστοί, ὥσπερ οἱ Ἕλληνες ἐκπεσόντες τῆς περὶ Θεοῦ ἑνὸς ἐννοίας εἰς πολυθεότητα κατῆλθον, οὕτω καὶ οὗτοι μὴ πιστεύοντες εἶναι τὸν τοῦ Πατρὸς λόγον εἰς πολ λῶν ἐπίνοιαν πεπτώκασι, καὶ τὸν μὲν ὄντως όντα Θεὸν ἀληθινὸν Λόγον ἀρνοῦνται, κτίσμα δὲ αὐτὸν καὶ ἐνθυμεῖσθαι, καὶ λέγειν τετολμήκασιν, οὐ βλέπον τες, ὅσης ἀσεβείας μεστόν ἐστι τὸ φρόνημα. Εἰ γὰρ κτίσμα ἐστὶ, πῶς αὐτὸς τῶν κτισμάτων. ἐστί δη μιουργός; ἢ πῶς αὐτὸς ὁ Υἱὸς καὶ σοφία, καὶ Δύσ γος; Ο λόγος γὰρ οὐ κτίζεται, ἀλλὰ γεννᾶται. Καὶ τὸ κτίσμα οὐχὶ Υἱός, ἀλλὰ ποίημα. Καὶ εἰ τὰ κτίσματα δι' αὐτοῦ γέγονε, κτίσμα δέ ἐστι καὶ αὐ τὸς, διά τινος ἄρα καὶ αὐτὸς γέγονεν. Ανάγκη γὰρ τα ποιήματα διά τινος γίνεσθαι, ὥσπερ οὖν καὶ γέγονε διὰ τοῦ Λόγου, ὅτι μὴ αὐτὸς ἦν ποίημα, ἀλλὰ Λόγος τοῦ Πατρός. Καὶ πάλιν, εἰ ἄλλη ἐστὶν ἡ ἐν τῷ Πατρὶ σοφία παρὰ τὸν Κύριον, καὶ ἡ σοφία ἐν σοφές γέγονεν. Εἰ δὲ σοφία ἐστὶν ὁ τοῦ Θεοῦ Λό γος, εἴη ἂν καὶ ὁ λόγος ἐν λόγῳ γεγονώς. Καὶ εἰ ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ ἐστιν ὁ Υἱὸς, εἴη ἂν καὶ ὁ Υἱὸς ἐν τῷ Υἱῷ ποιηθείς. Πῶς τοίνυν ὁ Κύριος έλεγον, Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοὶ, ὄντος ἑτέρου ἐν τῷ Πατρὶ, ἐν ᾧ καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος γέγονε; Πῶς δὲ ὁ Ἰωάννης ἀφεὶς ἐκεῖνον περὶ τοῦ του διηγεῖται λέγων, Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἄν; Εἰ δὲ πάντα βουλήματι τὰ γενόμενα δι' αὐτοῦ γέγονε, πῶς αφής εἷς τῶν γενομένων ἐστί; Πῶς δὲ καὶ τοῦ ᾿Αποστόλου λέγοντος, Δι' δν τὰ πάντα, δι' οὗ τὰ πάντα οὗτοι λέγουσιν, Οὐχ ἡμεῖς δι' αὐτὸν, ἀλλ' ἐκεῖνες δι' ἡμᾶς γέγονεν; "Εδει γάρ, εἴπερ οὕτως ἦν, εἰπεῖν αὐτὸν, Δι' οὓς γέγονεν ὁ Λόγος. Νῦν δὲ μὴ τοῦτο λέγων, ἀλλὰ, δι' ἐν τὰ πάντα, καὶ δι᾽ οὗ τὰ πάντα, δείκνυσι τούτους αἱρετικοὺς καὶ συκοφάντας. "Αλλως. τε εἰ τεθαῤῥήκασιν ἄλλον εἶναι τὸν Λόγον ἐν τῷ ἐπεὶ μὴ φανερὰς ἔχουσι τὰς ἐκ τῶν Γραφῶν ἀποδε ξει;, κἂν ἔργον αὐτοῦ δεικνύτωσαν, εἰ τὰ τοῦ Πατρὸς ἔργα χωρὶς τούτου τοῦ Λόγου γεγόνασιν, μία τινὰ σχῶσι πρόφασιν τῆς ἑαυτῶν ἀνοίας. Τοῦ μὲν ἀληθινοῦ Λόγου πάντα ἐστὶ φανερὰ τὰ ἔργα, ὡς καὶ ἐξ αὐτῶν αὐτὸν ἀναλόγως θεωρεῖσθαι. Ὡς γὰρ τὴν κτίσιν ὁρῶντες· διανοούμεθα τὸν ταύτην κτίσαντα θεόν, οὕτω καὶ βλέποντες μηδὲν ἄτακτον ἐν τοῖς γενομέν νοις, ἀλλὰ πάντα τάξει καὶ προνοία κινούμενά τε καὶ μένοντα, ἐνθυμούμεθα Λίγον εἶναι τοῦ Θεοῦ τὸν ἐπὶ πάντων τε ὄντα καὶ ἡγεμονεύοντα. Τοῦτο καὶ αἱ θεῖαι Γραφαὶ μαρτυροῦσι λέγουσαι, αὐτόν δε εἶναι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον, καὶ ὅτι δι᾿ αὐτοῦ τὰ πάντα ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδέν. Εκείνου δὲ περὶ οὗ λέγουσιν, οὐδὲν οὔτε ῥητὸν, οὔτε ἔργον ὑπ' αὐτῶν δείκνυται. Καὶ γὰρ καὶ αὐτὸς ὁ Πατὴρ λέγων, Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, οὐδένα ἐτέμον εἶναι παρ' αὐτὸν σημαίνει. Οὐκοῦν κατὰ τοῦτα Μανιχαίος λοιπὸν οἱ θαυμαστοὶ προσετέθησαν. Καὶ γὰρ κἀκεῖνοι μόνον ἄχρις ὀνόματος ἀγαθὸν Θεὸν ὀνομάζουσι, καὶ ἔργον αὐτοῦ οὔτε βλεπόμενον, ούτε 11. * Joan. 1, 3. * 1 Cor. vii, 6.

TIT. II. ἀόρατον δεικνύειν δύνανται. Τὸν δὲ ἀληθινὸν, καὶ enim illi Deum quemdam nomine duntaxat bonum ὄντως ὄντα Θεόν, τὸν ποιητὴν οὐρανοῦ, καὶ γῆς, καὶ πάντων τῶν ἀοράτων ἀρνούμενοι, παντελῶς εἰσι μυθολόγοι. Τοῦτο δὲ καὶ οὗτοι πάσχειν μοι δοκοῦσιν οἱ κακόφρονες. Τοῦ γὰρ ἀληθινοῦ Λόγου καὶ μόνου δντὰς ἐν τῷ Πατρὶ τὰ ἔργα βλέπουσι, καὶ τοῦτον μὲν ἀρνοῦνται, ἄλλον δὲ ἑαυτοῖς ἀναπλάττοντες λόγον, οὔτε ἐξ ἔργων, οὔτε ἐκ ῥημάτων ἀποδεικνύειν δύναν ται. Καὶ μετ' ὀλίγα· Εἶτα τοῦ Ἀποστόλου λέγοντος, Χριστὸς Θεοῦ δύναμις, καὶ Θεοῦ σοφία, οὗτοι τῇ κάμπῃ, καὶ ταῖς πολλαῖς δυνάμεσι τοῦτον συνα ριθμοῦσιν. Εἶτα τοῦ Κυρίου λέγοντας, Οὐδεὶς ἐπι γινώσκει τὸν Πατέρα εἰ μὴ ὁ Υἱός· καὶ πάλιν, Οὐχ ὅτι τὸν Πατέρα τις ἑώρακεν εἰ μὴ ὁ ὢν ἀπὸ τοῦ Ματρὸς, πῶς οὐκ ἀληθῶς εἰσιν οὗτοι θεομάχοι, λέγονεἰς μήτε ὁρᾶσθαι, μήτε ἐπιγινώσκεσθαι τὸν Πατέρα παρὰ τοῦ Υἱοῦ τελείως; Εἰ γὰρ ὁ Κύριος λέγει, Καθώς γινώσκει με ὁ Πατήρ, κἀγὼ γινώσκω τὸν Πατέρα, οὐκ ἐκ μέρους δὲ γινώσκει ὁ Πατήρ τὸν Υἱόν, πῶς οὐ μαίνονται φλυαρούντες, ὅτι ἐκ μέρους, καὶ οὐ πλήρης ὁ Υἱὸς γινώσκει τὸν Πατέρα; Εἶτα, εἰ ἀρχὴν ἔχει εἰς τὸ εἶναι ὁ Θεὸς, ἀρχὴν δὲ ἔχει καὶ τὰ πάντα εἰς τὸ γενέσθαι, τί τίνος ἐστὶ πρῶτον λεγέτωσαν. Αλλ' οὔτε τι εἰπεῖν ἔχουσιν, οὔτε τοῦ Λόγου τοιαύτην ἀρχὴν δεικνύειν δύνανται οἱ και κούργοι. Τοῦ γὰρ Πατρός ἐστιν ἀληθινὸν καὶ ἀΐδιον αὐτοῦ γέννημα. Καὶ ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ λόγος, καὶ ὁ λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ λόγος. Περὶ γὰρ τοῦ λέγειν αὐτοὺς μὴ εἰδέναι τὸν Υἱὸν τὴν ἑαυτοῦ οὐσίαν, περιττόν ἐστιν ἀποκρίνασθαι, εἰ μὴ μόνην μανέαν αὐτῶν καταγινώσκειν, εἰ ἑαυτὸν οὐκ οἶδεν ὁ Λόγος, ὁ τοῖς πᾶσι τὴν γνῶσιν τὴν περὶ τοῦ Πατρὸς καὶ ἑαυτοῦ χαριζόμενος, καὶ μεμφόμενος τοὺς μὴ γινώσκοντας αὐτούς. sui ipsius cognitionem elargitur, quodque eis, a Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ κατὰ ᾿Αρειανῶν πέμπτου λόγου. appellant, opus autem illius, quod aut videatur, aut non videatur, nequeunt ullum demonstrare; Deum vero illum, qui reipsa verus est Deus, cœlique, et terræ, et eorum, quæ sub aspectum non cadunt, effector est, negant, atque ita fabularum confictores esse deprehenduntur: sie et isti declarant deinentiam suam, qui non illius Verbi, quod unum in Patre est opera contemplantur, et ipsum negant, aliud autem sibi ipsi confingunt Verbum, quod nullius nec operis nec Scripture possunt testimonio comprobare. Et paulo post: Deinde cum Apostolus dicat: Christus Dei virius, et Dei sapientia, Isti cum bruchis illum et vulgatis et communibus virė tutibus numerant. Quid? cum Dominus dicat: Nemo novit Patrem nisi Filius et rursum: non quod Patrem quispiam viderit, nisi ille, qui est a Patre, nonne isti vere pugnant cum Deo, dicentes, Patrem a Filionec videri, nec cognosci perfecte? Cum enim idem Dominus dicat: Sicut cognoscit me Pater, sic ego cognosco Patrem, Pater autem non ex parte cognoscat Filium, nonne insaniunt, dum ita nugantur ut asserant, Filium ex parte et non plene Patrem cognoscere? Ad hæc si Verbum exsistendi principium habet, res item omnes principium habent, quo factae sunt, quid in his primum sit, dicant. Verum, quid respondeant homines astuti non habebunt. Patris enim est verum germen et sempiternum. Et in principio erat Verbum et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum Nam quod dicunt, Filiain ne suam quidem naturain cognoscere, id vero ne responsione quidem dignum est, et ipsorum furorem coarguit. Qui enim se non cognoscat Verbum, quod omnibus tum Patris tuin quibus non cognoscuntur irascitur et indignatur? Eiusdem ex quinto libro contra Arianos. Ἐκ Θεοῦ Θεός ἐστιν ὁ Λόγος. Καὶ Θεὸς γὰρ ἦν ὁ Λόγος. Καὶ πάλιν, ἂν οἱ πατέρες, καὶ ἐξ ὧν ὁ Χρι στὸς, ὁ ὢν ἐπὶ πάντων Θεὸς, εὐλογητὸς εἰς τοὺς αιώνας. Αμήν. Καὶ ἐπειδὴ ἐκ Θεοῦ Θεός ἐστι, καὶ τοῦ Θεοῦ λόγος, σοφία, καὶ Υἱὸς καὶ δύναμις ἐστιν ὁ Χριστις, διὰ τοῦτο εἰς Θεὸς ἐν ταῖς θείαις Γραφαῖς κατο αγγέλλεται. Τοῦ ἑνὸς γὰρ Θεοῦ Υἱο; ὧν ὁ Λόγος, εἰς αὐτὸν οὗ καὶ ἔστιν ἀναφέρεται. Ὥστε δύο μὲν εἶναι, Πατέρα καὶ Υιόν, μονάδα δὲ θεότητος, ἀδιαίρετον καὶ ἄσχιστον. Δεχθείη δ' ἂν καὶ οὕτω· Μία ἀρχὴ θεότητος, καὶ οὐ δύο ἀρχαί. "Οθεν κυρίως καὶ μοναρ χία ἐστίν. Ἐξ αὐτῆς δὲ τῆς ἀρχῆς ἐστι φύσει Υιός ὁ Λόγος, οὐχ ὡς ἀρχὴ ἑτέρα καθ᾿ ἑαυτὸν ὑφεστώς, οὐδὲ ἔξωθεν ταύτης γεγονώς, ἵνα μὴ τῇ ἑτερότητα Αναρχία καὶ πολυαρχία λέγηται, ἀλλὰ τῆς μιᾶς ἀρχῆς ἴδιος Υιός, ἰδία σοφία, ἴδιος Λόγος ἐξ αὐτῆς ὑπάρχων. Κατὰ γὰρ τὸν Ἰωάννην, ἐν ταύτῃ τῇ ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν. Θεὸς γάρ ἐστιν ἡ ἀρχή· καὶ ἐπειδὴ ἐξ αὐτῆς ἐστι, διὰ τοῦτο καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος. "Ωσπερ δὲ οὐκ ἄλλη ' 1 Cor. 1, 24, ' Matth. xı, 27. • Joan. V, Ex Deo Deus est Verbuin. Deus enim erat Verbum El rursum: Quorum patres, ex quibus et Christus, qui est omnium Deus benedictus in ›æcula. Amen. Et quoniam ex Deo Deus est, et Dei Verbum sapientia, et Filius, et virtus Christus, idcirco unus Deus in divinis Scripturis enuntiatur. Unus enim Dei Filius cum sit Verbum, ad ipsum, cujus etiam est, refertur, ut duo quidem sint Paler et Filius, sed una utriusque divinitas, quæ dividi secarique non potest. Dicernus etiam hoc modo: Divinitatis nnum est principium, non autem duo principia. Quare proprie principatus est. Ex ipso autem principio natura Filius est Verbum, ron ut principium alterum quod per se subsistat, aut estra ipsum sit factum, ne duplex aut multiplex imperium exsistat, sed unius principii proprius Filius, propria sapientia, proprium Verbum ex ipso consistens principio. Nam, ut Joaunes scribit, in hoc principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum. Deus enim principium est, et quoniam ex ipso * Joan. 1, 1. • Roin, 1x,

' Verbum est, idcirco ellam Deus est. Ac quemad- ὁ Υἱός ἀρχὴ, ἵνα μὴ δύο ἀρχαί, οὕτως ὁ ἐκ τῆς μιᾶς modum Filius non est alterum principium, no·duo Λόγος οὐ διαλελυμένος, ἢ ἁπλῶς φωνή σημαντική, principia sint, sic Verbum, quod ex απο επι αλλά ουσιώτης Λόγος, καὶ οὐσιώδης σοφία, ἥτις ἐστὶν principio, non dissolvitur, neque est vox simpliciter. ὁ Υἱὸς ἀληθῶς. Εἰ γὰρ δὴ μὴ οὐσιώδης εἴη, ἔσται ὁ 1 significans, sed est per essentiam Verbum, et per Θεός λαλῶν εἰς ἀέρα, καὶ σῶμα, οὐδὲν πλέον έχων essentiam sapientia, quæ vere est Filius. Nam si τῶν ἀνθρώπων. Ἐπειδὴ δὲ οὐκ ἔστιν άνθρωπο:, οὐκ per essentiam non esset, Deus esset in será lo- ἂν εἴη οὐδὲ ὁ Λόγο; αὐτοῦ κατὰ τὴν τῶν ἀνθρώπων quens, et corpus, quod nihil hominibus amplias ἀσθένειαν. Ωσπερ γὰρ μία ουσία ἡ ἀρχή, οὕτως εἷς contineret. Verum quoniam non est homo, nec οὐσιώδης καὶ ὑφεστὼς ὁ ταύτης Λόγος, καὶ ἡ σοφία, Verbum ejus est, ut exigit hominum imbecilli- ὡς γὰρ ἐκ τοῦ Θεοῦ Θεός ἐστι, καὶ ἐν σοφοῦ σοφία, tas. Sicut enim una essentia principium est, καὶ ἐκ λογικοῦ λόγος, καὶ ἐκ Πατρὸς Υἱός, οὕτως sie unum per essentiam subsistens Verbum et sa- ἐξ ὑποστάσεως ὑποστατὸς, καὶ ἐξ οὐσίας ουσιώδης καὶ pientia. Nam ut ex Deo Deus est, et ex sapiente ἐνούσιος, καὶ ἐξ ὄντος ὤν. Ἐπεὶ εἰ μὴ οὐσιώδης sapientia, et ex rationem habente radio, seu Ver- φία, καὶ ἐνούσιος Λόγος, καὶ ἂν Υιός, ἀλλὰ ἁπλῶς bum, et ex Patre Filius: sic ex eo, qui in propria σοφία, καὶ Λόγος, καὶ Υἱὸς ἐν τῷ Πατρὶ, εἴη ἂν αὐτὸς exsistit persona, in persona propria exsistens, ο Πατήρ σύνθετος ἐκ σοφίας καὶ Λόγου. Εἰ δὲ τοῦτο, el ex essentia habens esseniam, in essentisque ἀκολουθήσει τὰ προειρημένα άτοπα. "Εσται δὲ καὶ constans, et ex eo, qui est, is qui est. Etenim αὐτὸς ἑαυτοῦ Πατὴρ καὶ Υἱὸς, αὐτὸς ἑαυτὸν γεννῶν, nisi esset sapientia per essentiam, et Verbum in καὶ γεννώμενος ὑφ' ἑαυτοῦ, ὡς μετά μικρόν δειχθήσ essentia constans, et Filius exsistens, sod-simpli- σεται· ἢ ὄνομα μόνον ἐστὶ Λόγος, καὶ σοφία, καὶ citer esset sapientia, et Verbum, et Filius in Patre, Υιός, οὐχ ὑφέστηκε δὲ, καθ᾽ οὗ λέγεται ταῦτα, μάλ ipse Pater esset ez sapientia Verboque com- λον δὲ, ὅς ἐστι ταῦτα. Εἰ οὖν οὐχ ὑφέστηκεν, εργά positus. Ex quo sequerentur ea, quæ prædiximus ἂν εἴη καὶ κενὰ τὰ ὀνόματα, ἐκτὸς εἰ μὴ ἄν τις εἴ. incommoda, essetque ipsemet sui ipsius Pater, et ποι αυτοσοφίαν εἶναι καὶ αὐτολόγον τὸν Θεόν. 'Αλλ Filius, et seipsum generans, et a sc genitus, ut εἰ τοῦτο, εἴη ἂν αὐτὸς ἑαυτοῦ Πατήρ και Υιός· paulo post ostendemus. Aut nomine tanium est Πατήρ μὲν, ὅτε σοφός, Υιός δὲ, ὅτε σοφία. Ἀλλ᾽ οὐχ Verbum, et sapientia, et Filius, non autem subsistit ὡς ποιότης τις ταῦτα ἐν τῷ Θεῷ· ἄπαγε. Απρεπές is de quo hæc dicuntur, vel potius qui hæc ipsa est. τοῦτο. Εὑρεθήσεται γὰρ σύνθετος ὁ Θεὸς ἐξ οὐσία; Si non subsistit, inania bac sunt nomina et super καὶ ποιότητος. Πάσα γὰρ ποιότης ἐν οὐσίᾳ ἐστί. Κατὰ vacanea, nisi quis dicat Deum esse ipsam sapien- τοῦτο δὲ ἡ θεία μονάς, ἀδιαίρετος οὖσα, σύνθετος - tiam, et ipsum Verbum. At hoc pacto ipse sui φανήσεται. τεμνομένη εἰς οὐσίαν καὶ συμβεβηκός, ipsius esset Pater, et Filius: Pater quidem quando sapiens; Filius autem quando sapientia. Ver hæc non sunt in Deo, ut qualitas quædam. Absit. Absurdum enim hoc est. Nam Deus hoc modo estu. compositus ex essentia et qualitate. Siquidem omnis qualitas est in essentia. Et, học dato divinam unitatem, quæ'dividi non potest, compositam esse constaret, quippe quæ in essentiam et accidens secaretur, Ex eodem libro. Quemadmodum vere Pater est, sic sapientia vere est. Hac igitur ratione duo sunt, quoniam non, ut Sabellius opinatur, idem est Pater et Filius. Sed Pater est Pater, et Filius est Filius. Unum autem sunc; quia Filius per naturam est essentiæ Patris, proprium ipsius Verbum exsistens. Hoc. Dominus docebat: Ego, inquiens, et Pater unum sumus. Neque enim Verbam a Patre separatum est, coque Pater sine Verbo unquam fuit, aut est. Quare et Verbum est Deus, et Pater non sine Verbo. Ex eodem libro. Christus est Verbum Dei. Utrum igitur sic a se exstitit ut per se subsistens agglutinatus sit Patri: an Deus ipsam fecit, et Verbum suum appellavit? Si primum detur, ut per se exstiterit, Deusque sit, duo erunt principia, neque erit vere proprius Patris Filius, quippe qui non ipsius sit Patris, sed sui ipsius; sin concedatur secundum, uti extrinserus factus fuerit, erit res procreats. Reliquam igitur est ut illum ex Deo dicanus esse. Ut aliud sit id, quod ex aliquo est, et aliud sit id, ex quo illud 1 Joan. Σ. 30. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Ὥσπερ ἀληθῶς Πατήρ, οὕτως ἀληθῶς σοφία. Κατά τοῦτο οὖν δύο μὲν, ὅτι μὴ κατὰ Σαβέλλιον ὁ αὐτὸς Παν τὴρ καὶ Υἱός. 'Αλλ' ὁ Πατήρ Πατήρ, καὶ ὁ γιος γιός Ἐν δὲ, ὅτι ὁ Υἱὸς τῆς οὐσίας τοῦ Πατρός ἐστι φύ. - σει, ίδιος ὑπάρχων Λόγος αὐτοῦ. Τοῦτο ὁ Κύριος ἔλεγεν· Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν. Οὔτε γὰρ ὁ Λόγος κεχώρισται τοῦ Πατρὸς, οὔτε ὁ Πατήρ αλογός ποτε ἦν, ἢ ἐστι. Καὶ ὁ Λόγος οὖν Θεὸς, καὶ ὁ Πατὴρ οὐκ ἄλογος. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Ο Χριστός Λόγος τοῦ Θεοῦ ἐστι. Πότερον οὖν ἀφ' ἑαυτοῦ ὑπέστη, καὶ ὑποστὰς προσκεκόλληται Πατρί, ἢ ὁ Θεὸς αὐτὸν πεποίηκε, καὶ ὠνόμακεν ἑαυτοῦ λόγον; Εἰ μὲν οὖν τὸ πρῶτον, λέγω δὴ τὰ ἑαυτῷ ὑπέστη, καὶ Θεός ἐστι, δύο ἂν εἶεν ἀρχεί. Οὐκ ἔσται δὲ εἰκότως οὐδὲ τοῦ Πατρὸς ἴδιος, διὰ τὸ μὴ αὐτοῦ τοῦ Πατρὸς, ἀλλ᾽ ἑαυτοῦ εἶναι. Εἰ δὲ εξω δεν πεποίηται, εἴη ἂν κτίσμα. Λείπεται δὴ ἐξ αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ λέγειν αὐτόν. Εἰ δὲ τοῦτο, ἄλλο ἂν εἴη ἔκ τινος, καὶ ἄλλο τὸ ἐξ οὗ ἐστι. Κατὰ τοῦτο

PANOPLIA DOGMATICA. - TIT. XI. δὲ μὴ δύο εἴη, ἀλλ' ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ τὸ Πατὴρ est. Atque ita erunt duo. Quod si duo non sint, ὸς λέγοιτο, ἔσται τὸ αὐτὸ αἴτιον καὶ αίτιαγεννώμενον καὶ γεννῶν, ὅπερ ἄτοπον ἐπὶ ελλίου δέδεικται. Εἰ δὲ ἐξ αὐτοῦ μέν ἐστιν, ο δὲ, ἔσται καὶ γεννῶν καὶ μὴ γεννών • γεν5, ὅτι ἐξ αὐτοῦ προφέρει· μὴ γεννῶν δὲ, ὅτι ἰς ἑαυτοῦ ἐστιν. Εἰ δὲ τοῦτο, εἴη ἂν κατ' Η λεγόμενος ὁ αὐτὸς Πατὴρ καὶ Υἱός. Εἰ δὲ ως οὕτως, εἴη δ' ἂν δύο Πατήρ καὶ Υἱός· ὅτι ὁ Υἱὸς οὐκ ἔξωθεν, ἀλλ᾽ ἐκ Θεοῦ γεγέν- · Εἰ δὲ φεύγει τις τὸ λέγειν γέννημα, μόνον Τι ὑπάρχειν τὸν Λόγον σὺν τῷ θεῷ, φοβηθήτω τος μὴ φεύγων τὸ ὑπὸ τῆς Γραφῆς λεγόμενον ἢ εἰς ἀτοπίαν, διφυή τινα εἰσάγων τὸν Θεόν. ὡς γὰρ ἐκ τῆς μονάδος εἶναι τὸν λόγον, ἀλλ᾽ ἐκεκολλῆσθαι τῷ Πατρὶ Λόγον, δυάδα οὐσίας. · μηδετέραν τῆς ἑτέρα; Πατέρα τυγχάνουσαν. 1 δὲ καὶ περὶ δυνάμεως. sed de eodem dicatur Pater et Filius, idem erit et causa el quod a causa proficiscitur, idem gignens et genitum. Quod quidem adsurdum in Sabellio deprehensum est. Αt si ex ipso sit, sed non aliud, erit et gignens, et non gignens; gignens quidem quoniam se profert, non gignens autem, quia nihil aliud, quam se profert. Ex quo sequetur, ut opinione tantum idem dicatur Pater et Filius. Quæ si absurda sunt, duo sini Pater et Filius. Unum autem, quia Filius non extrinsecus factus est, sed ex Deo genitus. Quod si quis genitum recusat dicere el tantummodo dicit, Verbum ' esse cum Deo, caveat is, ne dum fugit id quod a Scriptura dicitur, in absurdam aliquam opinionem incurrat, et natura duplici Deum introducat. Qui enim non ex unitate Verbum esse concedit, sed simpliciter Patri Verbum vult esse conjunctum et agglutinatum, · inducit essentiam, quarum neutra sit alterius Pater. Idemque contingit 'Εκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. δ Ο εἰς σοφὸς, καὶ οὐκ ἄλογό; ἐστιν, ἢ τοὐναντίον καὶ ἄλογος. Εἰ μὲν οὖν τὸ δεύτερον, αὐτόθεν τοπίαν· εἰ δὲ τὸ πρῶτον, ἐρωτητέον, πῶς ἐστι καὶ οὐκ ἄλογος; Πότερον έξωθεν ἐσχηκὼς τὸν καὶ τὴν σοφίαν; ἢ ἐξ ἑαυτοῦ; Εἰ μὲν οὖν ἔξω και τις ὁ προδεδωκὼς αὐτῷ, καὶ πρὶν λαβεῖν. ἦν καὶ ἄλογος· εἰ δὲ ἐξ ἑαυτοῦ, δῆλον ὅτι οὐκ ὄντων, οὐδὲ ἦν ποτε, ὅτε οὐκ ἦν. Δεὶ · ἐπεὶ καὶ οὗ ἐστιν εἰκὼν, ἀεὶ ὑπάρχει. λέγωσιν, ὅτι σοφὸς μὲν ἐστι, καὶ οὐκ άλογο;, ἔχει ἐν ἑαυτῷ σοφίαν, καὶ ἴδιον Λόγον, οὐ τὸν · δὲ, ἀλλὰ ἐν ᾧ καὶ τὸν Χριστὸν ἐποίησε, ὅτι εἰ ὁ Χριστὸς ἐν ἐκείνῳ τῷ λόγῳ γέγονε, ὅτι καὶ τὰ πάντα· καὶ αὐτὸς ἂν εἴη, περί τι ὁ Ἰωάννης, Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο. Ταλμῳδὸς δὲ, Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησας. σεται δε ο Χριστός ψευδόμενος λέγων, Εγώ · Πατρί, ὄντος ἑτέρου ἐν τῷ Πατρί. Καὶ τὸ, ος σὰρξ ἐγένετο, οὐκ ἀληθὲς κατ' αὐτούς. Εἰ · ᾧ τὰ πάντα ἐγένετο, αὐτὸς ἐγένετο σὰρξ, ὁ στὸς οὐκ ἔστιν ὁ ἐν τῷ Πατρὶ Λόγος, δι᾿ οὗ τὰ ἐγένετο, ἄρα ὁ Λόγος οὐ γέγονε σάρξ, ἀλλ' νομάσθη λόγος ὁ Χριστός. Καὶ εἰ τοῦτο, πρῶἄλλος ἂν εἴη παρὰ τὸ ὄνομα· ἔπειτα οὐ δι' Αγένετο τὰ πάντα, ἀλλ' ἐν ἐκείνῳ, ἐν ᾧ καὶ ὁ ς. Εἰ δὲ φήσαιεν ὡς ποιότητα εἶναι ἐν τῷ τὴν σοφίαν, ἢ αὐτοσοφίαν εἶναι, ἀκολουθήσει πα, τὰ ἐν τοῖς ἔμπροσθεν εἰρημένα. Εσται νθετος, καὶ αὐτὸς ἑαυτοῦ Υἱὸς καὶ Πατὴρ για 5. Πλὴν ἐλεγκτέον, καὶ δυσωπητέον αὐτοὺς, ἐν τῷ Θεῷ Λόγος οὐκ ἂν εἴη κτίσμα, οὐδὲ ἐκ ὄντος· ὄντος δὲ ἅπαξ ἐν Θεῷ Λόγου, αὐτὸς ἂν Χριστός, ὁ λέγων, Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ ἐν ἐμοὶ, ὁ διὰ τοῦτο καὶ μονογενής ών. ἢ οὐκ ἄλλος τις ἐξ αὐτοῦ ἐγεννήθη. Εἰς οὗτος ἧς ἐστι λόγος, σοφία, δύναμις. Οὐ γὰρ σύνθεan. 1, 3.º Psal. x, 24. * Joan. sı, 10. Ex eodem libro. de poDeus aut sapiens est, nec ratione, seu oratione, aut Verbo caret, aut contra insipiens, et Verbo carens. Hoc si admiserint, statim per se ut absurdissimum corruet. Sin illud concesserint, interrogandi sunt, quomodo sapiens sit, ne Verbo careat. Utrum extrinsecus, an er se Verbum et sapientiam habuerit. Nam si extrinsecus, Verbum illi ut additum et agglutinatum adhæreḥit, et ipse prius quam illud assequeretur, insipiens erat et sine Verbo. Sin er se, perspicuum est, illud non ex nihilo constitisse, neque fuisse unquam, cum non esset; semper enim fuit, quoniam et ib, cujus imago ert. semper est. Quod si dixerint, Deum quidem esse sapienten, ncc Verbo vacare, sed propriam in. seipso sapientiam et proprium Verbum obtinere, quod tamen non sit Christus, cum in eo Christum etiam fecerit; respondendum erit, si Christus in illo factus est, et omnia nimirum in illo fuisse facta, et esse Verbum illud, de quo et Joannes, Om-` nia, inquit, per ipsum facta sunt': et David, Omnia, inquit, in sapientia fecisti. Quod si aliud Verbum is Patre sit, Christus mendas. deprehendetur, cum dicit: Ego in Patre, et Pater in me est 1. Liud item falsum esse constabit: Verbum caro factum est *. Nain, si Verbum, in quo facta sunt omnia, factum est caro, Christus antem ion. est Verbum illud a Patre, per quod omnia facta sunt, Verbum utique caro factum non est, sed forte Christus nominatus est Verbum. Ex quo primumi sequitur, ut aliud sit, quam nomen indicat, deinde, ut non per ipsum facta sint omnia, sed in illo, in quo et Christus. Quod si sapientiam, aut ipsam sapientiam qualitatem esse dixerint in Deo Patre, eadem, quæ supra dicta sunt, incommoda conse-. quentur, ut et compositus sit, et ipse ipsius tum Filius, tum Pater. Attamen eos inde redargui et • Juan. 1, 14.

' convinci oportet, quoniam si Verbum in Deo est, τος ἐκ τούτων ὁ Θεὸς, ἀλλὰ γεννητικές. Ωσπερ γὰρ creatum non est, neque factum ex nihilo. Quod si in Deo semel conceditur esse Verbum, non alius illud erit, nisi Christus, qui, Ego, inquit, in patre, et Pater in me est. Qui et ideo est unigenitus, quia nullus alius ex ipso genitus est, nisi unus hic Filitas, qui est Verbum, et sapientia, et virtus τὰ κτίσματα Λόγῳ δημιουργεί, οὕτω κατὰ φύσιν τῆς ἰδίας ουσίας ἔχει γέννημα τὸν Λόγον, δι' ο και δημιουργεῖ, καὶ κτίζει, καὶ οἰκονομεῖ τὰ πάντα. Τῷ γὰρ Λόγῳ καὶ τῇ σοφίᾳ τὰ πάντα γέγονε, καὶ τῇ διατάξει αὐτοῦ διαμένει τὰ σύμπαντα. ex quibus tamen non componitur Deus, sed genitor esse constituitur. Quemadmodum enim Verbo res creat, sic essentiæ propriæ Filium per naturami gignit ipsum Verbum, per quod et facit, et creat, et regit omnia. Verbo enim et sapientia facta sunt universa, et ejusdem præscripto ordine conservantur. Eodem loco hæc sequuntur. Ex Deuteronomio: Vos auem, qui adharelis Domino Deo vestro, vivitis universi hodierna die '. Ex his verbis discrimen Filii et rerum creatarum licet perspicere, intelligereque Filium Dei creatum minime esse. Enimvero Filius dicit, Ego et Pater unum sumus”, et, Ego in Patre, et Pater in me est: res autem factæ cum proficiunt, Domino adhærent. Nempe Verbum, tanquam proprium, est in Patre: al res facta, utpote quæ extrinsecus exsistunt, adhærent nimirum natura alienæ sunt, voluntate autem adhærent. Etenim filius qui natura est, unum est cum genitore: qui vero extrinsecus adoptatur, generi adjungitur sive adhæret. Hinc statim subdit: Quæ natio magna, cui Deus appropinquat *? Et alibi: Deus appropinquans ego *. Nam rebus factis appropinquat, quippe cum illa sint ipsi externa: at Filio, utpote proprio, non appropinquat, sed in eo est: nec adhæret Filius, sed una cum Patre est. Unde rursus Moyses in eodem Deuteronomio sic loquitur: Vocem ejus audietis, et ipsi vos adjungemini '. Quod autem adjungitur, extrinsecus adjungitur. Τῆς αὐτῆς ἀκολουθίας. Ἐκ τοῦ Δευτερονομίου. Υμεῖς δὲ οἱ προσκείμε· ναι Κυρίῳ τῷ Θεῷ ὑμῶν ζῆτε πάντες ἐν τῇ σήμε ρον. Εκ τούτου δυνατὸν εἰδέναι τὴν διαφορὰν, καὶ γνῶναι ὅτι οὐκ ἔστι κτίσμα ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ. Ὁ μὲν γὰρ Υἱὸς λέγει, Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν· ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί· τὰ δὲ γενητά, ότι προκόπτει, πρόσκειται τῷ Κυρίῳ. Ο μὲν γὰρ Λίγος, ὡς ἴδιος ἐν τῷ Πατρὶ ἐστι· τὰ δὲ γενητὰ ἔξωθεν όντα πρόσκειται, ὡς τῇ μὲν φύσει ἀλλότρια, τῇ δὲ προαιρέσει προσκείμενα. Καὶ γὰρ καὶ υἱὸς μὲν ὁ φύσει, ἓν ἐστι μετὰ τοῦ γεννῶντος· ὁ δὲ ἔξωθεν υἱοποιούμενος προσκείσεται τῷ γένει. Διὰ τοῦτο καὶ εὐθὺς ἐπιφέρει, ὅτι Ποιον ἔθνος μέγα, ᾧ ἐστιν αὐτῷ Θεὸς ἐγγίζων; καὶ ἀλλα χοῦ· Θεὸς ἐγγίζων ἐγώ· τοῖς γὰρ γενητοῖς ἐγγίζει, ὡς ξένοις αὐτοῦ οὖσι· τῷ δὲ Υἱῷ, ὡς ἰδίῳ, οὐκ ἐγγίζει, ἀλλ' ἐν αὐτῷ ἐστι· καὶ ὁ Υἱὸς οὐ πρόσκειται, ἀλλὰ σύνεστι τῷ Πατρί. Οθεν καὶ πάλιν λέγει Με σῆς ἐν αὐτῷ τῷ Δευτερονομίῳ· Τῆς φωνῆς αὐτ τοῦ ἀκούσεσθε, καὶ αὐτῷ προστεθήσεσθε. Το δ προστιθέμενον ἔξωθεν προστίθεται. ἐνδεί, Jam quod pertinet ad levem et humanám Aria- Πρὸς δὲ τὴν ἀσθενῆ καὶ ἀνθρωπίνην ἔννοιαν τῶν Αρειανῶν, διὰ τὸ ὑπονοεῖν τὸν Κύριον norum opinationem, qua nempe Dominum egenum fuisse ex his ipsius verbis suspicantur, Data est όταν λέγῃ, Εδόθη μοι, και, ἔλαβον· καὶ ἐὰν λέγῃ mihi·”, accepi®,ut et ex his Pauli locis, Idcirco ex- ὁ Παῦλος, Διὰ τοῦτο ὑπερύψωσεν αὐτὸν, καὶ, Ἑκάaltavit illum», et, Sedit a dextris ", aliisque simi- θισεν ἐν δεξιᾷ, καὶ τὰ τοιαῦτα, λεκτέον, ὅτι ὁ Κύ libus; respondendum est Dominum nostrum, qui ριος ἡμῶν, Λόγος ὢν Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ἐφόρεσε σώμα, idem Verbum et Filius Dei est, corpus gestasse, et καὶ γέγονε καὶ Υἱὸς ἀνθρώπου, ἵνα, μεσίτης γε Filium quoque hominis factum fuisse, ut νόμενος Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, τὰ μὲν Θεοῦ ἡμῖν, τὰ medius Deum inter et homines effectus, quæ Dei δὲ ἡμῶν τῷ Θεῷ διακονῇ. Οταν οὖν λέγηται πεινάν, sunt, nobis subministraret: quæ nostri, Deo offer. καὶ δακρύειν, καὶ κοπιᾷν, καὶ Ἐλωΐ, Ελωί, ἀνθρώ ret. Quocirca cum esurire, dere, defatigari et clamare Eloi, Eloi, dicitur, quæ quidem humanæ no - stra sunt affectiones et miseriæ, eas a nobis accipit ac Patri offert, et pro nobis intercedit, ut in ipso penitus deleantur. His autem verbis, Data est mihi poleslas, et, accepi, et, Idcirco exaltavit eum Deus ut, munera in nos a Deo per illum collata significantur. Nec enim indigens erat Verbum vel unquam factum est: nec rursus homines idonei erant qui ista sibl compararent: sed per Verbum nobis donata sunt; unde illa tanquam ipsi donata, nobis impertiuntur. Siquidem eam ob rem homo factus est, ut illa velut sibi data, in nos transferrentur. Nec enim purus homo dignus unquam fuisset 1 Deut. 1V, s. Joan. x, 30. • ibid. 38. * Dent. iv, 7. * Jerem. xx111, 23. • Joan. x, 18. Philipp. 1, 9. 10 sal. Cox, 1; Coloss. 111, 1. πινα όντα, καὶ ἡμέτερα πάθη, δέχεται παρ' ἡμῶν, καὶ τῷ Πατρὶ ἀναφέρει, πρεσβεύων ὑπὲρ ἡμῶν, ἵνα ἐν αὐτῷ ἐξαφανισθῇ· ὅταν δὲ, ὅτι Εδόθη μοι έξου σία, καὶ, ἔλαβον, καὶ, Διὰ τοῦτο ὑπερύψωσεν αν τὸν ὁ Θεὸς, τὰ παρὰ τοῦ Θεοῦ εἰς ἡμᾶς ἐστι χαρίσματα δι' αὐτοῦ διδόμενα. Οὐ γὰρ ὁ Λόγος ἐν δεὴς ἦν ἢ γέγονε πώποτε· οὐδὲ πάλιν οἱ ἄνθρωποι ἱκανοὶ ἦσαν ἑαυτοῖς διακονῆσαι ταῦτα· διὰ δὲ τοῦ Λόγου δίδοται ἡμῖν· διὰ τοῦτο, ὡς αὐτῷ διδόμενα, ἡμῖν μεταδίδοται· διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ἐνηνθρώ πησεν, ἵνα, ὡς αὐτῷ διδόμενα, εἰς ἡμᾶς διαβῇ. Αν θρωπος γὰρ ψιλὸς οὐκ ἂν ἠξιώθη τούτων· Λόγος δὲ πάλιν μόνος, οὐκ ἂν ἐδεήθη τούτων. Συνήφθη οὖν ἡμῖν ὁ Λόγος, καὶ τότε ἐξουσίαν ἡμῖν μετέδωκε, καὶ • Deut. xrut, 4. 11 Philipp. 11, * Matth.

ὑπερύψωσεν. Ἐν ἀνθρώπῳ γὰρ ἂν ὁ Λόγος ύψωσε τὸν ἄνθρωπον· καὶ ἐν ἀνθρώπῳ ὄντος τοῦ Λό του, ἔλαβεν ὁ ἄνθρωπος. Ἐπεὶ οὖν τοῦ Λόγου ὄντος ἐν σαρκί, ὑψώθη ὁ ἄνθρωπος, καὶ ἔλαβεν ἐξουσίαν· διὰ τοῦτο εἰς τὸν Λόγον ἀναφέρεται ταῦτα, ἐπειδή δι' αὐτὸν ἐδόθη· διὰ γὰρ τὸν ἐν ἀνθρώπῳ Λόγον ἐδόθη ταῦτα τὰ χαρίσματα. Καὶ ὥσπερ ὁ Λόγος σάρξ ἐγένετο, οὕτω καὶ ὁ ἄνθρωπος τὰ διὰ τοῦ Λόγου εξω ληφε. Πάντα γὰρ ὅσα ὁ ἄνθρωπος είληφεν, ὁ Λό γος TIT. XI. ὑπερ- qui hæc acciperet; nec item purum Verbum his pos set indigere conjunctum igitur nobis est Verbum, tuneque nos potestatis participes reddidit et exaltavit. Verbum siquidem in homine exsistens, hominem exaltavit: et Verbo item in homine esistente accepit uomo. Quia ergo Verbo in carne exsistente, exalatus homo est, potestatemque accepit, idcirco isla ad Verbum referuntur, quandoquidem propter ipsum data sunt. Hæc enim dona propter Verbum in homine exsistens concessa sunt. Unde quemadmodum Verbum caro factum est: ita et homo quæ accepit, per Verbum accepit. Omnia enim quæ humo accepit, Verbum accepisse dicitur: ut videlicet ostenderetur, quoniam homo pro suæ naturæ conditione dignus non esset, qui illa acciperet, per Verbuin Β' carnem factum, ea illum accepisse. Quocirca si quid Domino datum esse, vel aliquid hujuscemodi λέγεται εἰληφέναι· ἵνα δειχθῇ, ὅτι οὐκ ἄξιος ἐν ὁ ἄνθρωπος λαβεῖν, ὅσον ἧκεν εἰς τὴν αὐτοῦ φύεν, ὅμως διὰ τὸν γενόμενον σάρκα Λόγον είληφεν. Οθεν ἐάν τι λέγηται δίδοσθαι τῷ Κυρίῳ, ή τι τοιούτον, νοεῖν δεῖ μὴ αὐτῷ ὡς χρήζοντι δίδοσθαι, ἀλλὰ τῷ ἀνθρώπῳ διὰ τοῦ Λόγου. Καὶ γὰρ πᾶς πρε σβεύων ὑπὲρ ἄλλου, αὐτὸς τὴν χάριν λαμβάνει, οὐ χρήζων, ἀλλὰ διὰ τὸν ὑπὲρ οὗ πρεσβεύει. dicitur; intelligendum est non ei tanquam indigenți fuisse datum, sed homini per ipsum Verbum. Etenim quisquis pro alio intercedit, gratiam ipse accipit, non quia indigeat, sed propter illum cujus causa intercedit. Ὥσπερ γὰρ τὰς ἀσθενείας ἡμῶν λαμβάνει οὐκ ἀσθενῶν, καὶ πεινᾷ οὐ πεινῶν, ἀλλὰ τὰ ἡμῶν ἀναπέμπει εἰς τὸ ἐξαλειφθῆναι· οὕτω τὰς ἀντὶ τῶν ἀσθενειῶν παρὰ Θεοῦ δωρεάς πάλιν, αὐτὸς δέχεται, ἵνα συναφθείς ἄνθρωπος μεταλαβεῖν δυνηθῇ. Λέγει γοῦν ὁ Κύριος· Πάντα όσα δέδωκάς μοι, δέδωκα αὐτοῖς· καὶ πάλιν. Ὑπὲρ αὐτῶν ἐρωτῶ. Πρώτα γὰρ ὑπὲρ ἡμῶν τὰ ἡμῶν ἀναδεχόμενος, καὶ ἰδίου & ἐλάμβανεν. Ἐπειδὴ οὖν, συναφθέντος τοῦ Λόγου τῷ ἀνθρώπῳ, εἰς τὸν Λόγον ἀποβλέπων έχαρίζετο ὁ Πατὴρ τῷ ἀνθρώπῳ τὸ ὑψωθῆναι, τὸ ἔχειν πᾶσαν ἐξουσίαν, καὶ ὅσα τοιαῦτα· διὰ τοῦτο αὐτῷ τῷ λόγῳ πάντα ἀναφέρεται, καὶ ὡς αὐτῷ διδόμενά ἐστιν, ἃ δι' αὐτοῦ ἡμεῖς λαμβάνομεν. Ὡς γὰρ δι' ἡμᾶς ἐνηνθρώπησεν αὐτὸς, οὕτως ἡμεῖς. δι' αὐτὸν υψούμεθα. Οὐδὲν οὖν ἄτοπον, εἰ, ὥσπερ δι' ἡμᾶς ἐταπείνωσεν ἑαυτὸν, καὶ δι' ἡμᾶς λέγεται ὑπερυψώσθαι. Εχειρίσατο οὖν αὐτῷ, ἀντὶ τοῦ, ἡμῖν δι' αὐτὸν, καὶ ὑπερύψωσεν, ἀντὶ τοῦ, ἡμᾶς ἐν αὐτῷ. Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Λόγος, ἡμῶν ὑψουμένων, καὶ λαμβανόντων, καὶ βοηθουμένων, ὡς αὐτὸς ὑψούμενος, καὶ λαμβάνων, καὶ βοηθούμενος, εὐχαριστεῖ τῷ Πατρί, τὰ ἡμέτερα εἰς ἑαυτὸν ἀναφέρων καὶ λέγων Πάντα όσα δέδωκάς μοι, δέδωκα αὐτοῖς. Nimirum quemadmo:lum nostras infirmitates ipse non infirmus suscepit, et esurivit quamvis non esuriens, ut nostra Patri offerens deleret: ita pro infirmitatibus, dona a Deo ipse accipit, ut homo ipsi conjunctus horum particeps esse queat. Hinc ipse ait: Omnis quacunque dedisti mihi, dedi eis 1: et iterum, Pro èis rogo *. Pro nobis nempe rogabat, his quæ nostra sunt susceptis, et dabat quæ ipse accipiebat. Quoniam igitur Verbo conjuncto cum homine, Pater propter ipsum Verbum homini dabat ut exaltaretur, omnemque potestatem haberet, et alia hujusmodi: idcirco omnia ascribuntur ipsi Verbo, cui et veluti dantur quæcunque nos per ipsum accipimus. Ut enim propter nos homo factus est: ita nos propter eum exaltamur. Nihil igitur absurdi est si, quemadmodum seipsum propter nos humiliavit, ita et propter nos exaltari dicatur. Itaque donavit illi, id est, nobis propter ipsum, et exaltavit, id est, nos in ipso. Verbum porro, cum nos exaltamur, accipimus, et adjuvamur, quasi ipsum exaltaretur, acciperet et adjuvaretur, gratias agit Patri, nostraque in seipsum transfert, et ait: Omnia quacunque dedisti mihi, dedi eis. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ. Δείκνυσι τοὺς ᾿Αρειομανίτας καὶ Ex eodem libro. Ostendit, homines Arii morbo et πρὸς ἑαυτοὺς διαφερομένους· τὸ γὰρ ψεῦδος οὐδὲ πρὸς ἑαυτὸ συμφωνοῦν ἐστι. Οι Περί Ευσέβιον οἱ 'Αρειομανῖται, ἀρ άρ χὴν τοῦ εἶναι τῷ Υἱῷ διδόντες, προσποιοῦνται μὴ βούλεσθαι ἀρχὴν αὐτὸν ἔχειν βασιλείας. Εστι δὲ γελοῖον. Ο γὰρ ἀρχὴν τοῦ εἶναι διδοὺς τῷ Υἱῷ, πρό. δηλον, ὅτι καὶ τοῦ βασιλεύειν ἀρχὴν δίδωσιν αὐτῷ· ὥστε ὁμολογοῦντες ὁ ἀρνοῦνται, τυφλώττουσι. Καὶ πάλιν οἱ λέγοντες μόνον ὄνομα εἶναι Υἱοῦ, ἀνούσιον δὲ καὶ ἀνυπόστατον εἶναι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, τουτέλει τὸν λόγον τοῦ Πατρός, προσποιούνται γειας ακτεῖν κατὰ τῶν λεγόντων, Ην ποτε, ὅτε οὐκ ἦν. 1 Joan. XVII, 7. * ibid. 9. • ibid. 7. insania laborantes inter se dissentire. Quæ enim fulsa sunt, ne sibi quidem ipsa congruere. Ariani, Eusebii gregales, cum Filio principium exsistendi tribuunt, simulant se nolle eum regni principium habere. Αtqui istud ridiculum fuerit. Siquidem qui Filio dal exsistendi principium, manifeste principium quoque regnandi illi dat; ac proinde falendo quod negant, se cæcos ipsi esse produnt. Qui item aiunt merum nomen Filii esse, Filium autem Dei, id est, Verbum Patris, essentia et substantia vacuum esse, fingunt se adversus illos indignari qui¸ dicunt, Fuit aliquando cuin non

esset. Atqui id etiam ridiculum est. Nam qui illum Εστι δὲ καὶ τοῦτο γελοῖον. Οἱ γὰρ ὅλως τὸ εἶναι ne esse quidem volunt, illis succensent, qui eum saltem in tempore esse concedunt. Itaque hi etiam confitentur quod negant, cum alios reprehendunt. Præterea, Eusebiani qui Filium confitentur, eum natura Verbum esse negant, solaque cogitatione Verbi nomen Filio volunt concedi: alii vero qui Verbu̟in eonitentur, negant ipsum esse Filiarn, solaque cogitatione nomen Filii Verbo tribui volunt: vano utrique conatu. αὐτῷ μὴ διδόντες, ἀγανακτοῦσι κατὰ τῶν κἂν χρόνῳ διδόντων. Καὶ οὗτοι οὖν ὅπερ ἀρνοῦνται, διὰ τοῦ ἐπιτιμήν τοῖς ἄλλοις, ὁμολογοῦσι. Πάλιν τε οἱ περὶ Εύ σέβιον, Υἱὸν ὁμολογοῦντες, ἀρνοῦνται αὐτὸν εἶναι φύσει Λόγον, καὶ κατ᾽ ἐπίνοιαν Λόγον λέγεσθαι τὸν Υἱὸν βούλονται· οἱ δὲ ἕτεροι, Λόγον ὁμολογοῦντες, ἀρνοῦνται' αὐτὸν εἶναι Υιόν, καὶ κατ' ἐπίνοιαν τῶν λέγεσθαι τὸν λόγον βούλονται, ἐξ ἴσου κενο τοῦντες. Εγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν. Τὰ δύο εν εἶναι φατε, ἢ τὸ ἐν διώνυμον, ἢ πάλιν τὸ ἐν εἰς δύο διη ρῆσθαι. Εἰ μὲν οὖν τὸ ἐν εἰς δύο διήρηται, ἀνάγκη σῶμα εἶναι τὸ διαιρεθὲν, καὶ μηδέτερον τέλειον, νόμον, Σαβελλίου τὸ ἐπιτήδευμα, τὸν αὐτὸν Υἱὸν καὶ Πατέρα λέγοντος, καὶ ἑκάτερον ἀναιροῦντος, ότε μεν Υιός, τὸν Πατέρα, ὅτε δὲ Πατὴρ, τὸν Υἱόν. Εἰ δὲ τὰ δύο ἐν, ἀνάγκη δύο μὲν εἶναι, ἐν δὲ κατὰ τὴν θεότητα, καὶ κατὰ τὸ ὁμοούσιον εἶναι τὸν Υἱὸν τῷ Πατρί, καὶ ἐξ αὐτοῦ τοῦ Πατρὸς εἶναι τὸν λόγω ὥστε δύο μὲν εἶναι, ὅτι Πατήρ ἐστι καὶ γῆς, Ego et Pater unum sumus 1.Vel duo vos unum esse dicitis, vel unum duplici nomine ornatum esse, vel anum in duo esse divisum. Şi unum in duo divisum est, necesse est corpus esse id quod divisum est, neutrumque esse perfectum, quippe cum utrum- μέρος γὰρ ἑκάτερον καὶ οὐχ ὅλον· εἰ δὲ τὸ ἐν διώ que pars sit, non vero totum. Sed si unum est duplici ornatum nomine: hæc Sabellii sententia est, qui Patrem et Filium eumdem esse docet, et utrumque tollit, Patrem quidem, cum Filius est; Filium vero, cum est Pater. Quod si duo unum sint, necesse est illos duos quidem esse, unum vero secundum divinitatem, et quatenus Filius Patri est consubstantialis, et ex ipso Patre Verbum est: ita ut duo quidem sint, quia Pater est et Filius, quod est Verbum; unum autem, quia Deus unus est. Nam nisi ita sit, dicendum certe illi erat: Ego sum Pater, vel Ego et Pater sum. Nunc vero ista voce, Ego, Filium significat; genitorem autem, cum subdit, et G τοῦ. Pater: denique dictione, unum, unam divinitatem suamque designat consubstantialitatem. Ex eodem libro. Patrem et Filium non esse duos Deos, licet sint dua persone. ὅ ἐστι λόγος, ἂν δὲ, ὅτι εἰς Θεός. Εἰ γὰρ μὴ οὕτως ἐστὶν, ἔδει εἰπεῖν, Ἐγώ εἰμι ὁ Πατήρ, ή, Ἐγὼ καὶ ὁ Πατήρ εἰμι. Νῦν δὲ ἐν τῷ, Εγώ, τὸν για σημαίνει· ἐν δὲ τῷ, καὶ ὁ Πατήρ, τὸν γεννήσαντα ἐν δὲ τῷ, ἐν, τὴν μίαν θεότητα καὶ τὸ ὁμοούσιον από Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Οτι οὐ δύο Θεοὶ ὁ Πατὴς καὶ ὁ Υἱὸς, εἰ καὶ δύο κατὰ τὰς ὑποστάσεις. Ἐὰν δὲ, ὅτι δύο ἐστὶν ὁ Πατήρ καὶ ὁ Υἱός, ἀκούων τις διαβάλλοι, ὡς δύο θεῶν καταγγελλομένων (τοιαῦτα γὰρ τινες ἑαυτοῖς ἀναπλάττονται, καὶ εὐ θέως γελῶσιν, ὅτι Δύο θεούς λέγετε λεκτέον προς τοὺς τοιούτους· Εἰ ὁ Πατέρα καὶ Υἱὸν γινώσκων δύο θεοὺς λέγει, ὥρα καὶ τὸν λέγοντα ἕνα, ἀναιρεῖν τὸν Υἱὸν, καὶ Σαβελλίζειν. Εἰ γὰρ ὁ λέγων δύο, Ελληνίζει, οὐκοῦν ὁ λέγων ἐν Σαβελλίζει. Τοῦτο δὲ οὐκ ἔστι μὴ γένοιτο! ἀλλ' ὥσπερ ὁ λέγων Πατέρα καὶ Υἱὸν δύο ἕνα Θεὸν λέγει, οὕτως ὁ λέγων ένα Θεόν δύο φρονείτω Πατέρα καὶ Υἱόν, ἐν ὄντας Cæterum si quis duos esse Patrem et Filium audiens, nos calumnietur quasi qui duos deos inducamus (nonnulli enim id sibi ângunt, statimque nos his verbis irrident, Vos duos deos asseritis), bujusmodi hominibus sic respondendum est: Si is, qui Patrem et Filium agnoscit, duos deos dicit: necesse est igitur ut Filio repudiato, a Sabellio stet qui tinum esse credit. Namque si is, qui duos dicit, gentilis est: igitur ille, qui unum dicit, Sabellianus est. Verum non ita se res habet; absit? sel quemadmodum is, qui Patrem et Filium dung esse agnoscit, unum Deum esse confitetur: ita ille qui Deum unum credit, Patrem et Filium duos credat esse, sed unum divinitate, et quatenus ex Patre natum Verbum, ab ipso Patre nec separari nec dividi nec sejungi potest. Humano, si placet, utamur exemplo. Ignis et splendor ex eo ortus, duo quidem sunt quatenus exsistunt et cernuntur: unum vero sunt, quatenus splendor ab igne est, nec ab eo dividi potest. Que objiciant Ariani. Ex primo ejusdem in eos libro. Si nunquam, inquiunt, fuit, cum non esset Filius, sed æternus est, et simul cum Patré est, non kiliam sed fratrem Patris constituitis. Stulti homines et litigiosi, si æternum duntaxat, non autein Filium ' Joan. x, 30. τῇ θεότητι, καὶ τῷ ἐξ αὐτοῦ ἀμέριστον καὶ ἀδιαίρε τον καὶ ἀχώριστον εἶναι τὸν λόγον ἀπὸ τοῦ Πατρός. Εστω δὲ παράδειγμα ἀνθρώπινον, τὸ πῦρ καὶ τὸ ἐξ αὐτοῦ ἀπαύγασμα, δύο μὲν τῷ εἶναι καὶ ὁρᾶσθαι, ἐν δὲ τῷ ἐξ αὐτοῦ καὶ ἀδιαίρετον εἶναι τὸ ἀπαύ γασμα αὐτοῦ. Αντίθεσις Αρειανῶν ἐκ τοῦ πρώτου κατ' αν τῶν λόγου. Εἰ μὴ ἦν ποτε, ὅτε οὐκ ἦν, ἀλλ' ἀϊδιός ἐστιν ὁ Υἱός, καὶ συνυπάρχει τῷ Πατρὶ, οὐκ ἔτι Υἱόν, ἀλλ' ἀδελ φὸν εἶναι τοῦ Πατρὸς λέγετε αὐτόν. Ανόητοι καὶ φιλόνεικοι, εἰ μὲν ἀϊδίως συνεῖναι μόνον αὐτὸν ἐλέ

PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XI. γομεν, καὶ μὴ Υιόν, πιθανή τις ἦν αὐτῶν ἡ πρὸς esse diceremus, aliquid fortasse non inconsiderato τούτον προσποίητος εὐλάβεια· εἰ δὲ ἀΐδιον λέγοντες videri possent objecisse, nunc autem, cum ὁμολογοῦμεν αὐτὸν Υἱὸν ἐκ Πατρὸς, πῶς ὁ γεννηθεί; ternum dicentes, faleamur ipsum esse & Patre ἀδελφὸς τοῦ γεννήσαντος δύναται νομίζεσθαι; Καὶ εἰ Filiam, quomodo genitus gignentis frater potest εἰς Πατέρα, καὶ Υἱόν ἐστιν ἡμῶν ἡ πίστις, ποία existimari? Et si nos in Patrem, et Filium creἀδελφότης ἐν τούτοις ἐστίν; Η πῶς δύναται ὁ Λόγος dimus, quid in his fraternum est? aut quomodo ἀδελφὸς λέγεσθαι τούτου, οὗ καὶ ἔστι Λόγο;; Οὐ γὰρ poterat Verbum dici frater illius, cujus est Verbum? Εκ τινος ἀρχῆς προϋπαρχούσης ὁ Πατὴρ καὶ ὁ Υἱός Neque enim ab aliquo alio principio Pater et Fi ἐγεννήθησαν, ἵνα ἀδελφοὶ νομισθῶσιν, ἀλλ' ὁ Πατήρ lius geniti sunt, ut fratres pulentur esse, sed ἀρχὴ τοῦ Υἱοῦ καὶ γεννητῆς ἐστι. Καὶ ὁ Πατήρ Πα Peter Filii principium et genitor est. Εt Peter τὴρ ἐστι, καὶ οὐχ Υιός γέγονε. Καὶ ὁ Υἱὸς δὲ Υἱός est Pater, non autem Filius. Et Filius est Filius, non ἐστι, καὶ οὐκ ἀδελφός. aulcru frater. τοῦ αὐτοῦ λόγου ἀντίθεσις Αρειανών. Η γέννημα ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Πατρὸς, καὶ εἰκών, ποιός έστι κατὰ πάντα τοῦ Πατρὸς, ὀφείλει πίστεως, ὥσπερ γεγέννηται, γεννᾶν καὶ ὁ Υἱὸς, καὶ γέρνεται καὶ αὐτὸς Πατήρ Υιού, πάλιν τε ὁ ἐξ αὐτ το γεννώμενος γεννῶν καὶ αὐτὸς, καὶ καθεξῆς εἰς Επείγον. Τοῦτο γὰρ ὅμοιον δείκνυσι τὸν γεννηθέντα τοῦ γεννήσαντος. Εἰ μὲν ὡς ἄνθρωπος ἐστιν ὁ Υἱός, γενέσθω καὶ γενέτης, ἵνα καὶ ὁ Υἱὸς ἕτερος γένητης Πατήρ, καὶ οὕτω δὲ καθεξῆς ἐξ ἀλλήλων γινέσθω σαν, ἵνα καὶ εἰς πλῆθος θεῶν ἡ διαδοχή κατ' αὐτοὺς αύξένη. Εἰ δὲ οὐκ ἔστιν ὡς ἄνθρωπος ὁ Θεὸς, οὐκ ἔστι γάρ, οὐ δεῖ τὰ ἀνθρώπων ἐπ' αὐτοῦ λογίζεσθαι. ἐμὲν γὰρ ἄλλα ζῶα καὶ οἱ ἄνθρωποι ἐκ δημιουρτης ἀρχῆς κατὰ διαδοχὴν ἐξ ἀλλήλων γεννῶνται. Τῆς γεννώμενος ἐκ γεννηθέντος πατρός γεννηθείς, καὶ αὐτὸς ἑτέρου γίνεται πατὴρ, ἔχων ἐκ ἑαυτῷ τοῦτο, ἐξ οὗ καὶ αὐτὸς γέγονε. Διό τιν ἐν τοῖς τοιούτοις κυρίως πατήρ, καὶ κυ την υἱός. Ὁ γὰρ αὐτὸς υἱὸς γίνεται, καὶ πατὴρ, τοῦ γεννήσαντος, πατὴρ δὲ τοῦ γεννωμένου αὐτοῦ. Ἐπὶ δὲ τῆς θεότητος οὐκ ἔστιν οὕτως. Οὐ Quid objiciant Ariani. Εx eodem libro, Si Filius Patris est germen, et in omnibus similis Patri, debet, inquiunt, omnino sicut genitus est, sic etiam gignere, et feri ipse quoque Paler Filii, et hic rursus ab ipso genitus, etiam ipse giguere, atque ita deinceps in infinitum. Sic enim coustaret, eum, qui genitus est, illius, qui genuit, esse similem. Respondemus, si Filius est eo modo, quo homines flii sunt, fat etiam genitor, ut Filies sit alter Pater, atque ita deinceps alius ex alio ignatur, ut corum successio augeatur, et deorum constituat multitudinem. Quod si non ea ratione, qua homines, Filius est, non sunt ei, que homi num sunt, attribuenda. Nam reliqua quidem animalia, atque etiam homines Jam inde ab ipso procreationis initio mutuo quodam successionis ordine generantur, et generant, ut qui generat, cum ex generato patre generatus sit, merito ipse quoque fiat alterius pater, cum a suo patre in se id ipsum habeat, ex quo et ipse fuit generatus. Εx quo fit, ut nullus inter eos proprie sit pater, aut proprie alius, cum idem et pater exsistat, et alius. Pater quidem illius, quem generavit, est; filius autem ejus a quo ipse generatus est. in ipsa vero divinitate non ita est. Neque enim Deus est, ut homines sunt. Etenim Pater non est ab alio Patre. ὡς ἄνθρωπος ὁ Θεός. Οὔτε γὰρ ὁ Πατὴρ ἐκ Πατρός ἐστι· δ:ὸ οὐδὲ γεννᾷ τὸν γεννησόμενον. Πατέρα· οὔτε ὁ Υἱὸς ἐξ ἀποῤῥοίας ἐστὶ τοῦ Πατρὸ;, οὕτως ἐκ γεννηθέντος Πατρός γεγέννηται. Διὸ οὐδὲ γεγιάννηται εἰς τὸ γεννᾷν. Ὅθεν ἐπὶ τῆς θεότητος Quare nec gignit geniturum, futurumque Patrem. μένης ὁ Πατήρ κυρίως ἐστὶ Πατὴρ, καὶ ὁ Υἱός κυ Nec Filius ex Patris est semine, neque ex genito Υιό; ἐστι. Καὶ ἐπὶ τούτων καὶ μόνων ἔστηκε. Patre genitus est. Quamobrem nec ad gignendum τὸ τὸν Πατέρα ἀεὶ Πατέρα εἶναι, καὶ τὸν Υἱὸν ἀεὶ est genitus. Proinde in sola divinitate Pater proΤῶν εἶναι. Οὐκοῦν ὁ λέγων, Διατί μὴ γεννητικὸς Υἱοῦ prie Påter est, et Filius proprie Fillus est. Et in Η Υιός; ζητείτω, διατί μὴ Πατέρα ἔσχεν ὁ Πατήρ. his solıs illud firmum et constans est, ut Pater ᾿Αλλὰ ταῦτά γε ἀμφότερα μεστὰ πάσης δυσσεβείας. Ο semper sit Pater, et Filius semper Filius. QuoὭσπερ γὰρ ὁ Πατήρ ἀεὶ Πατήρ καὶ οὐκ ἂν ποτε circa qui dicit, Cur Filius non est ejusmodi, ut filium generet? idem quærat, Cur Pater non habuit οὐκ ἄν ποτε γένοιτο Πατήρ. Καὶ ἐν τούτῳ γὰρ μᾶλ- Patrem? Sed utraque quæstio est impietatis plenissiγίνηται Υιός, οὕτως ὁ Υἱός ἀεὶ Υἱός ἐστι, καὶ λον χαρακτήρ ῶν τοῦ Πατρὸς καὶ εἰκὼν δείκνυται, μένων δ ἐστι, καὶ οὐκ ἀλλασσόμενο;, ἀλλ' ἔχων ἐκ τοῦ Πατρὸς τὴν ταυτότητα. Εἰ μὲν οὖν ὁ Πατήρ μεταβάλλεται, μεταβαλλέσθω καὶ ἡ εἰκών· εἰ δὲ ἄτρεπτός ἐστιν ὁ Πατήρ, καὶ ὡς ἔστιν οὕτω διαμένει, ἐξ ἀνάγκης καὶ ἡ εἰκὼν, ὡς ἔστιν οὕτω διαμένει, καὶ ή οὐ τραπήσεται. ' ' ma. Quemadmodum euim Pater ita semper est Pater, ut nunquam Filius fieri queat, ita et Filius ita sem per est Filius ut nunquam Pater fieri queat. In quo magis ostenditur esse forma et imago Patris, dum manet id, quod est, et nunquam immutatur, cum eamdem a Patre essentiam habeat. Quare si mutatur Pater, mutetur et imago. Sin Pater est Immutabilis, et sicut est, sic etiam manet, imago quoque necessario sicut est, sic etiam manet, el non immutabitur. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. · Εἰ οὐκ ἀϊδίως σύνεστιν ὁ Λόγος τῷ Πατρὶ, οὐκ Εx eodem libro. Si Verbum non est ab omni æternitate cum Pa- ".

Et tre, Trinitas non est æterha. Sed cum esset pri- Δ' ἔστιν ἡ Τριὰς ἀΐδιος, ἀλλὰ μονὰς μὲν ἦν πρότερον, mum unitas, ex accessione facta Trinitas est, et ἐκ προσθήκης δὲ γέγονεν ὕστερον Τριάς, καὶ προϊόνprogrediente, at ipsi volunt, tempore aucia con- τος τοῦ χρόνου κατ' αὐτοὺς ηύξησε, καὶ συνέστη. stitit. Præterea si Filius non est proprium Patris Πάλιν τε εἰ οὐκ ἔστιν ὁ Υἱὸς ἴδιον γέννημα τῆς τοῦ essentiæ germen, sed ex nihilo factus est, ex ni- Πατρὸς οὐσίας, ἀλλ᾽ ἐξ οὐκ ὄντων γέγονεν, ἐξ οὐκ ὄν hilo Trinitas est constituta; et fuit aliquando, cuni των συνίσταται ή Τριάς, καὶ ἦν ποτε, ὅτε οὐκ ἦν non esset Trinitas, sed unitas: Et imperfecta fuit Τριάς, ἀλλὰ μονας, καὶ ποτὲ μὲν ἐλλιπής Τριάς, ποτέ primo, deinde absoluta; et quod deinde genitum δὲ πλήρης. Καὶ λοιπὸν τὸ γενητὸν τῷ κτίστῃ συναest, cum iis, quæ creata sunt, numeratur; et id, ριθμεῖται, καὶ τὸ ποτὲ μὴ ἐν τῷ ἀεὶ ὄντι συνθεολο quod aliquando non fuit, simul cum eo, quod γεῖται καὶ συνδοξάζεται. Καὶ τό γε μείζον ἀνόμοιος semper est, divinum existimatur et colitur. Εt ἑαυτῇ ἡ Τριάς εὑρίσκεται, ξέναις καὶ ἀλλοτρίας; quod majus est, ipsa Trinitas sibi ipsa dissimilis φύσεσί τε καὶ οὐσίαις συνισταμένη. Τοῦτο δὲ αὐλν esse reperitur, quippe quæ cum peregrinis et alie- Ετερόν ἐστιν εἰπεῖν, ἢ γενητὴν τὴν τῆς Τριάδος σύν nis naturis et essentiis conjuncta sit. Hoc autem ατασιν. Ποταπὴ δὲ αὕτη θεοσέβεια Τριάδος τῆς μὲ quid aliud est, nisi Trinitatem esse genitam afir- η ἑαυτῇ ὁμοίως τυγχανούσης, ἀλλ' ἐκ προσθήκης mare? Quæ autem Trinitatis divinitas sit, quæ sibi χρόνῳ πληρουμένης, καὶ ποτὲ μὲν οὕτω, ποτέ μ ipsa dissimilis exsistat, et ex accessione fuerit οὕτως οὔσης; Εἰκὸς γὰρ αὐτὴν καὶ πάλιν λήψεσι tempore completa, et nunc hoc, nunc illo modo se προσθήκην, καὶ τοῦτο εἰς ἄπειρον, ὡς ἅπαξ καὶ κατά babeat? Nonne verisimile est, eam accessionem τὴν ἀρχὴν ἐκ προσθήκης ἔσχε τὴν σύστασιν. Ούκ rursus aliam atque aliam perpetuo accepturam, ἀμφίβολον δὲ ὅτι καὶ δυνατὸν αὐτὴν μειοῦσθαι. Τί utpote quæ initio semel ex accessione constitutio- γὰρ προστιθέμενα φανερὸν ὅτι καὶ ἀφαιρεῖσθαι nem suam obtinuerit? Quid, porro dubium, fieri δύναται. posse, ut imminuatur? Quæ enim adjuncta sunt, et adimi posse perspicuum est. ་ Αντίθεσις 'Αρειανῶν ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. ᾿Αλλ' ιδού, φησίν, ἀεὶ ὁ Θεὸς ἦν ποιητὴς καὶ ἔστι καὶ οὐκ ἐπιγέγονεν αὐτῷ τοῦ δημιουργεῖν ἡ δύναμις. Αρ᾽ οὖν ἐπειδὴ δημιουργός ἐστιν, ἀϊδιά εἰσι καὶ τὰ ποιήματα; καὶ οὐ θέμις εἰπεῖν οὐδὲ ἐπὶ τούτων, Οὐκ ἦν πρὶν γενηθῇ; Ἄφρονες 'Αρειανοί. Τα χαρ ὅμοιον Υἱὸς, καὶ ποίημα; ἵνα τὰ ἐπὶ τοῦ Πατρός, ταῦτα καὶ ἐπὶ τῶν δημιουργημάτων είπωσιμος τοσαύτης διαφορᾶς ἐν τοῖς ἔμπροσθεν δειχθείσης γεννήματος καὶ ποιήματος, εμμένουσι τῇ ἁρπδίᾳ; Πάλιν οὖν τὸ αὐτὸ λεκτέον. Τὸ ποίημα ἔξωθεν το ποιοῦντός ἐστιν, ὥσπερ είρηται. Ὁ δὲ Υιός ίδιον οὐσίας γέννημά ἐστι. Διὸ καὶ τὸ μὲν ποίημα ἀνάγκη ἀεὶ εἶναι. Ὅτε γὰρ βούλεται ὁ δημιουργία ἐργάζεται. Τὸ δὲ γέννημα οὐ βουλήσει υπόκειτ ἀλλὰ τῆς οὐσίας ἐστὶν ἰδιότης. Καὶ ποιητὴς μὲν ἐν εἴη, καὶ λέγοιτο, καν μήπω ᾖ τὰ ἔργα Πατέρ δὲ οὐκ ἂν κληθείη, οὐδ' ἂν εἴη, μὴ ὑπάρχοντος Υ Ἐὰν δὲ περιεργάζωνται, διατί ὁ Θεὸς ἀεὶ δυνάμενος ποιεῖν, οὐκ ἀεὶ ποιεῖ, μαινομένων μὲν καὶ αὕτη τόλμα. τις γὰρ ἔγνω νοῦν Κυρίου, ἢ τὶς σύμβουλος αυ τοῦ ἐγένετο; Ἢ πῶς ἐρεῖ τὸ πλάσμα τῷ κεραμεῖ, Τί με οὕτως ἐποίησας; Ἵνα δὲ τὰν ἀμυδρόν είναι λογισμὸν εὑρόντες μή σιωπήσωμεν, ἀκουέτωσαν· ὅτι εἰ καὶ τῷ Θεῷ δυνατὸν ἀεὶ ποιεῖν, ἀλλ' οὐκ ἠδύνατο τὰ γενητὰ ἀίδια εἶναι. Ἐξ οὐκ ὄντων γὰρ ἐστι, καὶ οὐκ ἦν πρὶν γένηται. Τὰ δὲ οὐκ ὄντα πρὶν γένηται, πῶς ἡδύνατο συνυπάρχειν τῷ ἀεὶ ὄντι Θεῷ; Διὸ καὶ πρὸς τὸ λυσιτελὲς αὐτῶν ἀφορῶν ὁ Θεός, ὅτι εἶδεν ὅτι δύναται γενόμενα διαμένειν, τότε καὶ πεποίηκε πάντα. Καὶ ὥσπερ δυνάμενος ἐξ ἀρχῆς καὶ ἐπὶ τοῦ Αδάμ, ἢ ἐπὶ τοῦ Νῶς, ἡ ἐπὶ τοῦ Μωϋσέως ἀποστεί λαι τὸν ἑαυτοῦ Λόγον οὐκ ἀπέστειλεν, εἰ μὴ ἐπὶ Quid objiciant Ariani. Ex eodem libro. Sed sces, inquiunɩ, semper Deus fuit procreator, et est, neque illi procreandi facultas accessit. Num igitur, quoniam æternus est procreator, æternæ sunt etiam res procreata, ut in illis item nefas sit dicere, eas fuisse antequam ferent? Stulti ac dementes Ariani. Quid simile cum rebus procreatis Filius habet, ut quæ de illo dicuntur, eadem et his convenire dicant? Cur autem, cum ante demonstratum sit, quantum inter Filium intersit el opus, perstant in sua dementia? Opus enim, ut diximus, extra opificem est. Filius autem est proprium essentia germen. Quamobrem opus, ut semper sit, non est necessarium. Nam opifex agit, quando vult, germen autem non est voluntati subjectum, sed est essentiæ proprietas. Et opifex quidem erit, et appellabitur, etiamsi nondum sint opera; non erit aulem, nec vocabitur Pater, nisi Filius sit. Quod si curiosius pergant inquirere, cur, cum Deus semper posset facere, quæ facta sunt, non semper fecerit, quæstio ipsorum erit homin num furentium et audacium. Quis enim novit mentem Domini? aut· quis ejus fuit consiliarius fuit? aut quomodo dicet figmentum ei, qui se finxit, Cur me fecisti sic '? Verum ut aliquam, licet tenuem ei adumbratam rationem afferamus, nec omnino taceamus, sic habeant: Etsi Deus poterat semper facere, res tamen non poterant æternæ esse. Ex nihilo enim sunt, nec esse possunt prius, quam funt. Quæ autem prius, quain fiant non sunt, quomodo simul esse possint cum Deo, qui semper est? Quamnobrem Deus rebus ipsis consulens, quando vidit, eas factas posse permanere, tunc omnes fecit. Et • Kom. 1, 34; 18,

PANOPLIA DOGMATICA. ΤΙΤ. ΧΙ. συντελείᾳ τῶν αἰώνων· τοῦτο γὰρ ᾔδει λυσιτελεῖν quemadmodum, cum posset, quo tempore vel πάσῃ τῇ κτίσει· οὕτω καὶ τὰ γενητά, ὅτε ἠθέλησε καὶ λυσιτελὲς ἦν αὐτοῖς, ἐποίησεν. Ὁ δὲ Υἱὸς οὐκ ὢν ποίημα, ἀλλ᾽ ἴδιος τῆς ουσίας τοῦ Πατρὸς, ἀεὶ ἐστιν. Αεὶ γὰρ ὄντος τοῦ Πατρὸς, ἀεὶ εἶναι δεῖ καὶ τὸ ἴδιον τῆς οὐσίας αὐτοῦ, ὅπερ ἐστὶν ὁ Λόγος, αὐτοῦ, καὶ ἡ σοφία. Καὶ τὰ μὲν κτίσματα, καν μηδέπω ὑπάρχῃ, οὐκ ἐλαττοῖ τὸν ποιητὴν, ἔχει γὰρ τὸ δύο νεσθαι δημιουργεῖν ὅτε βούλεται· τὸ δὲ γέννημα, ἐὰν μὴ συνῇ ἀεὶ τῷ Πατρὶ, ἐλάττωμα τῆς τελειότητος τῆς οὐσίας αὐτοῦ ἐστιν. Οθεν τὰ μὲν ποιήματα, ότι ἠθέλησεν, εδημιουργήθη διὰ τοῦ Λόγου· ὁ δὲ Υιός ἀεὶ ἐστιν ἴδιον γέννημα τῆς τοῦ Πατρὸς. οὐσίας. Adam, vel Noë, vel Moses fuit, mittere Verbum suum, lion tainen misit, nisi sæculis jain absolutis; sic enim humano generi conducere cognoscebat; eodem modo et res universas fecit, quando voluit, et novit eis sic expedire. At Filius, qui non est opus aliquod procreatum, sed proprietas essentia Patris, semper est. Etenim cuin semper sit Pater, semper etiam ejus esse oportet essentia proprie tatem. Hæc autem est Verbum, et sapientia ipsius. Jam ut res procreatæ non sint, nibil adimitur procreatori. Nam procreare potest, quando vult. Filius autem nisi sit semper cum Patre, essentie ipsius perfectio diminuitur. Ita res omnes per Verbum factæ sunt, quando ipsi libuit opifici Deo. Filius autem, cum sit proprium Patris essentiæ germen, semper est. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Φασὶν ὅτι γέγραπται παρὰ μὲν τῷ ᾿Αποστόλῳ Διὸ καὶ ὁ Θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσε, καὶ ἐχαρίσατο αὐτῷ ὄνομα, τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα· παρὰ δὲ τῷ Δαβίδ, Διὰ τοῦτο ἔχρισέ σε ὁ Θεὸς ὁ Θεός σου ἔλαιον ἀγαλλιάσεως παρὰ τοὺς μετόχους σου. Είτα ἐπιφέρουσιν, ὡς σοφόν, τι λέγοντες. Εἰ διὰ τοῦτο ὑψώθη, καὶ χάριν ἔλαβε, καὶ διὰ τοῦτο κέχρισται, μισθὸν τῆς προαιρέσεως έλαβε. Προαιρέσει δὲ πράξας, τρεπτῆς ἐστιν ὄντως φύσεως. Ταῦτα οὐ μόνον εἰπεῖν, ἀλλὰ καὶ γράψαι τετολμήκασιν Εὐσέβιος Επ. Άρειος. Καὶ οἱ ἀπ' αὐτῶν δὲ λαλεῖν οὐκ ἐπνον κατὰ μέσην τὴν ἀγοράν. Ἐξ ἀρετῆς γὰρ, τεί, καὶ βελτιώσεως ἔσχε τὸ λέγεσθαι Υἱὸς καὶ Θεὸς, καὶ οὐκ ἔστιν ἀληθινὸς Θεός. Τὸ μὲν γὰρ ἔκ τινος κατά φύσιν ἀληθινόν ἐστι γέννημα, οἷος ἦν Ἰσαὰκ τῷ Ἀβραάμ, καὶ Ἰωσὴφ τῷ Ἰακώβ, καὶ τὸ ἀπαύ γασμα τῷ ἡλίῳ· οἱ δὲ ἐξ ἀρετῆς καὶ χάριτι υἱοὶ λεγόμενοι μόνον εἰσὶν ἔχοντες ἀντὶ τοῦ φύσει τὴν ἐκ τοῦ λαβεῖν χάριν, καὶ ἄλλοι παρὰ τὸ δοθὲν αὐτοῖς ὄντες. Περὶ ὧν ἔλεγεν, Υιούς εγέννησα, καὶ ὕψωσα, αὐτοὶ δέ με ἠθέτησαν. Αμέλει, ἐπεὶ μὴ κατὰ φύσιν ἦσαν υἱοι, διὰ τοῦτο καὶ τραπέντων ἀφῃρέθη τὸ Πνεῦμα, καὶ ἀπεκηρύχθησαν. Καὶ πάλιν δὲ μετανοοῦντας αὐτοὺς δέξεται, καὶ διδοὺς τὸ φῶς πάλιν υἱοὺς καλέσει ὁ καὶ κατὰ τὴν ἀρχὴν οὕτω τὴν χάριν αὐτοῖς δεξωκώς. Τί οὖν ἦν πρὸ τούτου, εἰ νῦν ὑψώθη, καὶ νῦν ἤρξατο προσκυνεῖσθαι, καὶ Υἱὸς ἐλέχθη, ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος; Φαίνεται γὰρ μηδὲν βελτιώσας αὐτὸς τὴν σάρκα, ἀλλὰ μᾶλλον αὐτὸς δι' αὐτῆς βελτιωθείς. Εἰ γὰρ οὐκ ἦν, πρὶν ἄνθρωπος γένηται, Κύριος, θεός, Λόγος, ἢ ἄλλο τι ἦν παρὰ ταῦτα, καὶ ὕστερον τούτων ἐξ ἀρετῆς μετέσχεν, ἢ τὸ ἕτερον, ὅπερ εἰς τὴν ἐκείνων κεφαλὴν τραπείη, ἀνάγκη λέγειν αὐ τοὺς μηδὲ εἶναι πρὸ τούτου αὐτὸν, ἀλλὰ τὸ ὅλον ἄνθρωπον εἶναι φύσει, καὶ μηδὲν πλέον. Αλλ' οὐκ ἔστι τοῦτο τῆς Ἐκκλησίας, τοῦ δὲ Σαμοσατέως ἐστι, καὶ τῶν νῦν Ἰουδαίων τὸ φρόνημα. Εἰ γὰρ οὐκ ἦν, ἢ ἦν μὲν, ἐβελτιώθη δὲ ὕστερον, πῶς δι' αὐτοῦ γέν γονε τὰ πάντα; Η πῶς τούτῳ, εἴ γε μή τέλειος ἦν, προσέχαιρεν ὁ Πατὴρ, καὶ αὐτὸς πρὸ τούτου Philip. 11. 9. 1 Psal. XLIV, S. Isa. 1. 2. Ex eodem libro Aiunt ab Apostolo scriptum esse: Propter quod et Deus exaltavit illum, et dedit illi nomen, quod est super omne nomen 1. Et a Davide: Propterea unxit te Deus Deus tuus oleo lætitiæ præ consortibustuis *. Deinde quasi sapienter aliquid dicant, ita colligunt: Si propterea fuit exaltatus, et gratiam accepit, et idcirco unctus est, propositi prænium obtinuit. Ex quo patet, eum cum proposito agat, et agendo deliberet, mutabili esse natura præditum. Hæc non Bolum dicere, sed scribere ausi sunt Eusebius et Arius. Hæc qui ab illis acceperunt, ausi sunt in medin foro prædicare. Ex virtute enim, inquiunt, qua melior effectus est, obtinuit, ut diceretur Filius et Deus, cum verus Deus non sit. Nam ex aliquo naturaliter nasci id demum. est, verum esse Filium, qualis fuit Isaac ex Abraham, et Joseph ex Jacob, et splendor ex sole. Qui autem ex virtute et gratis filii dicuntur Dei, naturæ loco gratiam habent, quam acceperunt. Sunt etiam alii filii, qui illo nomine abutuntur, de quibus dictum est: Filios genui, et edxcavi, ipsi autem spreverunt me. Nil mirum, cum filii natura non essent. Quairobrem el cum sese mutassent, Spiritu privati sunt, et abdicati: et rursum si resipiscant, illos suscipiet Deus, et lumen infundet, et tilius appellabit, quiet initio gratiam ip sis est elargitus. Quid igitur fuit antea, si nunc exaltatus? si nunc adorari cœpit? si Filius dictus est, posteaquam factus est homo? Apparet enim, eum carni unihil boni attulisse, sed contra potius ab ea multum accepisse, siquidem prius, quam homo fieret, nec Dominus, nec Deus, nec Verbum erat, aut aliud quidquam præter haec, sed postea virtutis ergo donatus est bis. Εt, quod illis male verteret, cogentur dicere, ipsum ne fuisse quidem antehac, sed esse totum natura hominem, et præterea nibil. Hoc autem əh Ecclesia alienissimum est et Samosatensis eorumque Judzorum, qui nunc sunt sententiæ congruit. Naur si aut non erat, aut erat quidem, sed melior postea ſactus est, quomodo per ipsum facta sunt omnia? Aut quomodo Pater hoc imperfecto Filio lætabatur?

EUTHYNII ZIGABENI μετὰ τὸν θάνατον ἔλαβε το προσκυνεῖσθαι, φαίνεται ὁ ᾿Αβραὰμ αὐτὸν προσκυνῶν, καὶ Μωϋσῆς ἐν ἡ βάτῳ, καὶ ὡς εἶδε Δανιήλ, μύριοι μυριάδες, κα χίλιοι χιλιάδες ἐλειτούργουν αὐτῷ; Πῶς δ', εἰ νύν κατ' αὐτοὺς ἔσχε την βελτίωσιν, τῆς πρὸ κόσμου καὶ ὑπερκοσμίου δόξης ἑαυτοῦ μνημονεύων έλεγεν αὐτὸς ὁ Υἱὸς, Δόξασόν με, Πάτερ, τῇ δόξῃ, ᾗ εἶχαν πρὸ τοῦ τὴν κοσμον εἶναι παρὰ σοι; Οὐκ ἄρα καταβὰς ἐβελτιώθη, ἀλλὰ μᾶλλον ἐβελτίωσεν αὐτὸς τὰ δεόμενα βελτιώσεως, καὶ υἱοποίησεν ἡμᾶς τῷ Πατρί καὶ ἐθέωσε τοὺς ἀνθρώπους γενόμενος άνθρωπος. Οὐκ ἄρα ἄνθρωπος ών, ὕστερον γέγονε Θεός, αλλά Θεὸς ῶν, ὕστερον γέγονεν ἄνθρωπος, ἵνα μάλλον ἡμᾶς θεοποιήσῃ. Πῶς οὖν πρωτότοκος πάσης κτίσ σεως, ἔχων πρὸ αὐτοῦ κληθέντας υἱοὺς καὶ θεούς; Πῶς δὲ οἱ μέτοχοι πρώτοι οὗ μετέχουσι Λόγου; Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος. Καὶ δι' ἡμᾶς ὕστερον ὁ Λόγος οὗτος σὰρξ ἐγένετο. Τὸ οὖν ὑπερύψωσεν οἱ τὴν οὐσίαν τοῦ Λόγου λέγει ύψουμένην. Ην γὰρ ε Aut quomodo ipse in conspectu Patris amtea gaude- ηὐφραίνετο ἐν προσώπῳ τοῦ Πατρός; Πως ε hat? Praeterea quomodo, si post mortem adeptus est at adoraretur, ipsum adoravit Abraham, et Moses in rubo? Et (id quod Daniel vidit) quonam pacto innumerabilia millium millia ministrabant ei '? Quonam pacto si nunc, ut isti volunt, assecutus est ut melior et præstantior fieret, gloriam, quæ ante muudum est et nundo præcellit, ipse de se loquens commemorat, Clarifca me, inquiens, Pater, ea gloria quam habui, priusquam mundus feret, apud les? Que cum ita sint, non descendens ipse melior factus est, sed quæ ea re egebant, meliora fecit, et homo factus homines Dei filios ac deos reddidit. Non ergo cum homo esset prius, deinde factus est Deus; sed cum Deus esset, deinde factus est homo, ut nos divinitate decoraret. Ad hæc qui posset appellari primogenitus rerum omnium procreatarum, si ante se haberet, qui filii et dei vocarentur Aut cur primi illi non sunt ejusmodi, ut de illis dicatur, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus eral Verbum, et propter nos postea Verbum hoc factum est caro? Quare illud, superexaltavit, non signifeat Verbi essentiam exaltatam. Fuit enim semper, et est æqualis Deo, sed exaltatio illa pertinet ad humanitatem. Et ideo non prius hæc dicta sunt, quam Verbum caro factum est, ut perspicuum esset, voces illas, humiliavit,el exaltavit,ad hominem referri; cujus enim humilitas est, ejusdem est et exaltatio. Et si propter carnis assumptionem scriptum est humiliavit, manifestum est quod propter ipsam scriptum est etiam, exaltavit. Exaltatione enim egebat homo propter carnis et mortis humilitatem. Quoniam igitur καὶ ἔστιν ἴσα Θεῷ, ἀλλὰ τῆς ἀνθρωπότητός ἐστιν ἡ ὕψωσις. Οὐ πρὶν γοῦν εἴρηται ταῦτα, εἰ μὴ ὅτι τ γονε τὰρξ ὁ Λόγος, ἵνα γένηται φανερὸν ὅτι τὸ με πείνωσε, καὶ τὸ ὑπερύψωσεν ἐπὶ τοῦ ἀνθρώπου γέται. Οὗ γὰρ ἐστι τὸ ταπεινὸν, τούτου καὶ τὸ ὑψω θῆναι ἂν εἴη. Καὶ εἰ διὰ τὴν πρόσληψιν τῆς σαρκός; τὸ ἐταπείνωσε γέγραπται, δῆλον ὅτι καὶ τὸ ὑπερ ύψωσε δι' αὐτὴν γέγραπται. Τούτου γὰρ ἦν ἐπικής ὁ άνθρωπος διὰ τὸ ταπεινὸν τῆς σαρκὸς, καὶ τοῦ θα νάτου. Ἐπεὶ οὖν οἰκὼν ὢν τοῦ Πατρὸς, καὶ ἐθάνα τος ὢν Λόγος, ἔλαβε τὴν τοῦ δούλου μορφὴν, καὶ Verbum, cum esset imago Patris, et immortale servi ὑπέμεινε δι' ἡμᾶς ἐν τῇ ἑαυτοῦ σαρκὶ τὸν θάνατο, formam accepit, et propter nos in carne sua mortem pertulit, utita se pro nobis per mortem offerret Patri, idcirco etiam ut homo propter nos et pro nobis dicitur exaltatus, ut sicut nos morte ipsius omnes mortui sumus in Christo, sic etiam in Christo, a mortuis excitati, et in caelum profecti, quo ipse pracursor noster pervenit, exaltemur. Quod si nunc pro nobis ita sq demisit, quamvis et nunc, et ante, et semper esset Dominus, pro nobis utique exaltatus scribitur. Et quemadmodum ipse, quamvis omnes sanctos efficiat, dicit tamen ut se sanctificet, non quo sanctos Verbum sanctum fat, sed ut nos omnes in se ipso reddat:: sic et illud, quod dictum est, Exaltavit illum, non eo pertinet, ut ipse exaltetur, est enim altissimus, sed ut ipse quidem pro nobis justitia fiat,nos autem in ipso exaltemur, et in cœlorum fores ingrediamur, quas pro nobis ipse patefecit, cum præcurrentes dicant: Tollite portas, prini cipes, vestras, et elevamini, portæ æternales, et introibit Rex gloria *. Neque enim ipsi Domino et rerum omnnium effectori conclusæ erant, sed propter nos, quibus coeli fores erant claus, sic scriptum est. Itaque propter caruem, quam gestabat, humano more dictum est: Tollite portas: el Introibit, tanquam bomo ingrediatur. At de ipso rursum, ut qui Deus sit, ¹ Din. vu, 10. • Joan. xvII, 5. › Joan. 1, Ì1. ἵνα οὕτως ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν διὰ τοῦ θανάτου προσενέγκῃ τῷ Πατρὶ, διὰ τοῦτο καὶ ὡς ἄνθρωας δι' ἡμᾶς, καὶ ὑπὲρ ἡμῶν λέγεται ὑπερυψοῦσθαι, ὥσπερ ἡμεῖς τῷ θανάτῳ αὐτοῦ πάντες ἀπεθάνομεν ἐν Χριστῷ, οὕτως ἐν αὐτῷ τῷ Χριστῷ πάλιν ἡμεῖς ὑπερυψωθῶμεν, ἔκ τε τῶν νεκρῶν ἐγειρόμενοι, καὶ εἰς οὐρανοὺς ἀνερχόμενοι, ένθα πρόδρομος ὑπὲρ ἡμῶν εἰσῆλθε Χριστός. Εἰ δὲ νῦν ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ τοι καὶ πρὸ τούτου, καὶ ἀεὶ Κύριος ὢν καὶ δημιουρ γὸς τῶν οὐρανῶν, ὑπὲρ ἡμῶν ἄρα καὶ τὸ ὑπερυψο θῆναι νῦν γέγραπται. Καὶ ὥσπερ αὐτὸς πάντα; ἁγιάζων λέγει πάλιν τῷ Πατρὶ, ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν ἁγιάζειν, οὐχ ἵνα ἅγιος ὁ Λόγος γένηται, ἀλλ᾽ ἵνα αὐτὸς ἐν ἑαυτῷ ἁγιάσῃ πάντας ἡμᾶς· οὕτως ἄρα καὶ τὸ νῦν λεγόμενον, ὑπερύψωσεν αὐτὸν, οὐχ ἵνα αὐτὸς ὑψωθῇ, ὕψιστος γάρ ἐστιν, ἀλλ᾽ ἵνα αὐτὸς μὲν ὑπὲρ ἡμῶν δικαιοσύνη γένηται, ἡμεῖς δὲ ὑψωθῶμεν ἐν αὐτῷ, καὶ εἰς τὰς πύλας εἰσέλθωμεν τῶν οὐρα νῶν, ὃς αὐτὸς πάλιν ὑπὲρ ἡμῶν ἀνέφξε, λεγόντων τῶν προτρεχόντων, "Αρατε πύλας, οἱ ἄρχοντες, ὑμῶν, καὶ ἐπάρθητε, πύλαι αἰώνιοι, καὶ εἰσελεύ σεται ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης. Καὶ ὧδε γὰρ οὐκ αὐτῷ ἦσαν αἱ πύλαι κεκλεισμέναι, Κυρίῳ καὶ ποιητή πάντων ὄντι· ἀλλὰ δι' ἡμᾶς καὶ τοῦτο γέγραπται, • Psil. xxı, 7, 9.

PANOPLIA DOGMATICA. - TIT. XL, · ΧΙ, de nobis exaltationem Spiritus sanctus prænuntiavit in octogesimo Psalmo: Et in justitia tua, inquiens, exaliabuntur. Quod si ipse Filius justitia est, Don utique tanquam inops est exaltatus, sed nos per justitiam, quæ ipse est, exaliati sumus. Nam et illud, Et donavit illi, non propter Verbum scriptum est. Jam. enim et ante quam fieret homo, et ab angelis,et ab omnibus rebus procreatis ob paternam proprietatem, ut diximus, adorabatur: sed propter nos, et pro nobis, hoc item dictum de ipso est. Ειεniia Christus quemadmodum ut homo et mortuus et exaltatus est, sic etiam ut hon:o dicitur accipere id, quod semper habebat ut Deus, ut gratia data in nos perveniret. Non enim imminutum est Verbum οἷς ἂν ἡ θύρα τοῦ παραδείσου κεκλεισμένη. Διὸ καὶ dicitur: Et introibit Rex gloria. Ac ejusmodi quidem ἀνθρωπίνως μὲν, δι᾿ ἣν ἐφόρεσε σάρκα, λέγεται περὶ αὐτοῦ τὸ Δρατε πύλας, καὶ τὸ εἰσελεύσεται, ὡς ἀνθρώπου εισερχομένου. Θεϊκῶς δὲ πάλιν περὶ αὐτοῦ λέγεται, ἐπεὶ καὶ Θεός ἐστιν ὁ Λόγος, ὅτι οὗ τός ἐστι Κύριος, καὶ βασιλεὺς τῆς δόξης. Τὴν δὲ τοιαύτην λεγομένην εἰς ἡμᾶς ὕψωσιν - προανεφνε: τὸ Πνεῦμα ἐν ὀγδοηκοστῷ ψαλμῷ λέγων, Καὶ ἐν τῇ δικαιοσύνη σου ύψωθήσονται. Εἰ δὲ δικαιοσύνη ἐστὶν ὁ Υἱός, οὐκ ἄρα αὐτός ἐστιν ὡς ἐνδεής ύψου μενος, ἀλλ' ἡμεῖς ἐσμεν οἱ τῇ δικαιοσύνη υψούμε νοι, ἥτις ἐστὶν αὐτός. Καὶ γὰρ καὶ τὸ Ἐχαρίσατο αὐτῷ οὐ διὰ τὸν Λόγον γέγραπται· ἦν γὰρ πάλαι, καὶ πρὶν γένηται ἄνθρωπος, προσκυνούμενος, ὥσπερ - ἄνωθεν είπομεν, ὑπὸ ἀγγέλων καὶ πάσης κτίσεως κατὰ τὴν Πατρικὴν ἰδιότητα· ἀλλὰ δι' ἡμᾶς, καὶ corpus assumens, ut sibi gratiam acquireret, sed ὑπὲρ ἡμῶν πάλιν εἴρηται τοῦτο περὶ αὐτοῦ. Ωσπερ γὰρ ὡς ἄνθρωπος ὁ Χριστὸς ἀπέθανε, καὶ ὑπερυψώθη, οὕτως ὡς ἄνθρωπος λέγεται λαμβάνειν, ὅπερ εἶχεν ἀεὶ ὡς Θεός. ἴν' εἰς ἡμᾶς φθάσῃ καὶ ἡ τοιαύτη δοθεῖσα χάρις. Οὐ γὰρ ἡλαττώθη ὁ Λόγος σώμα λαβών, ἵνα καὶ χάριν ζητήσῃ λαβεῖν, ἀλλὰ μᾶλλον καὶ ἐθεοποίησεν, ὅπερ ἐνεδύσατο, καὶ πλέον ἐχαρίσατο τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων τοῦτο. Ὥσπερ γὰρ ἀεὶ προσεκυνεῖτο Λόγος ὤν, καὶ ἐν μ' ρφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὕτω; ὁ αὐτὸς ὤν, καὶ ἄνθρωπος γενόμετις κληθείς τε Ἰησοῦς, οὐδὲν ἧττον ἔχει πᾶσαν ὑπὸ πως τὴν κτίσιν, καὶ ἐν τούτῳ τῷ ὀνόματι τὰ γίνητα κάμπτουσαν αὐτῷ, καὶ ἐξομολογουμένην, ὅτι καὶ τὸ γενέσθαι σάρκα τὸν λόγον, καὶ θάνατον ὑπομεῖναι σαραὶ οὐκ ἐπ' ἀδοξίᾳ τῆς θεότητος αὐτοῦ γέγονεν, ἀλλ' εἰς δόξαν Θεοῦ Πατρός. Δόξα δὲ Πατρός ἐστι, τὸν γενόμενον ἄνθρωπον καὶ ἀπολόμενον εὑρεθῆς ναι, καὶ νεκρωθέντα ζωοποιηθῆναι, καὶ ναὸν γενέσθαι θεοῦ. Καὶ γὰρ καὶ τῶν ἐν οὐρανοῖς δυνάμεων potius, nt quod induerat corpus, divinum redderet. Illud autem humano generi donavit, ut quemadmodum Verbum et in forma Dei exsistens adorabatur, sic etiam factum homo, vocatumque Jesus, nihilomi nus res omnes procreatas sub pedibus positas, et eo nomine genua sibi flectentes, seque collaudantes baberet. Ex eo enim, quod Verbum caro factum est et mortem in carne pertulit, nullum ad divinitatem dedecus pervenit, sed gloria potius ad Patrem.Siquidem gloria Patris est, ut homo qui perierat inventus sit, et qui mortuus erat, sit in vitam revocatus et Dei templum evaserit.Quod autem Dominum, quem virtutes, illæ cœleştes semper adorabant, nunc etiam adorent in nomine Jesu, nostra hæc est gloria atque exaltatio, et quod Dei Filius etiam homo factus colitur et adoratur ab ipsis virtutibus cœlestibus, quæ nos consortes ejus, et unum cum ipso corpus effectos et in loca sua introductos non alienos aut peregrinos existimabunt. ἀεὶ μὲν προσκυνουσῶν αὐτὸν, προσκυνουσῶν δὲ καὶ νῦν ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ τὸν Κύριον, ἡμῶν ἐστιν αὕτη ἡ χάρις, καὶ ὑπερύψωσις ὅτι τε καὶ ἄνθρωπος γενόμενος προσκυνεῖται ὁ τοῦ Θεοῦ Υἱὸς, καὶ οὐ ξενισθήσονται αἱ οὐράνιας δυνάμεις, βλέπουσαι τοὺς συσσώμους ἐκείνους πάντας ἡμᾶς εἰσαγομένους εἰς τὰς χώρας ἑαυτῶν. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Εἰ διὰ τὸ προσκυνεῖσθαι ἐν τῷ ψαλμῷ, Διὰ τοῦτο χρισέ σε ὁ Θεὸς ὁ Θεός σου, ἐκ τῆς διὰ τοῦτο λέξέως πρόφασιν πάλιν ἑαυτοῖς εἰς ἃ βούλονται πορίζονται· γνώτωσαν οἱ τῶν Γραφῶν ἀμαθεῖς, καὶ τῆς η ἀσεβείας ἐφευρετα!, ὅτι καὶ ἐνταῦθα πάλιν τὸ διὰ τοῦτο οὐ μισθὸν ἀρετῆς ἢ πράξεως σημαίνει τοῦ Λόγου, ἀλλὰ τὸ αἴτιον πάλιν τῆς εἰς ἡμᾶς αὐτοῦ και θόλου, καὶ τῆς ὑπὲρ ἡμῶν εἰς αὐτὸν γινομένης τοῦ Πνεύματος χρίσεως. Οὐ γὰρ εἶπε, Διὰ τοῦτο ἔχρισέ σε, ἵνα γένῃ Θεός, ἢ Υιός, ἢ Λόγος· ἦν γὰρ καὶ πρὸ τούτου, καὶ ἔστιν ἀεὶ, καθάπερ δέδεικται· ἀλλὰ μᾶλ λον, Ἐπειδὴ Θεὸς ἧς καὶ βασιλεὺς, διὰ τοῦτο καὶ ἐχρίσθης. Ἐπεὶ οὐδὲ ἄλλου ἦν συνάψαι τὸν ἄνθρωπου τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ ἢ σοῦ, τῆς εἰκόνος τοῦ Πατρός, καθ᾽ ἦν καὶ ἐξ ἀρχῆς γεγόναμεν. Σοῦ γάρ ἐστι καὶ τὸ Πνεῦμα. Τῶν μὲν γὰρ γενητῶν ἡ φύσις οὐκ ἦν ἀξιόπιστο; εἰς τοῦτο, ἀγγέλων μὲν παραβάντων, ἀνθρώπων δὲ παρακουσάντων. Διὰ τοῦτο Θεοῦ • Psal. XLIV, 8, Ex eodem libro. Si, quoniam in psalmo scriptum est: Propterea untit te Deus, Deus iuus ', occasionem ad ea, qua volunt confirmanda ex his verbis arripiunt, ani madvertant homines Scripturarum imperiti, et impietatis inventores, hic rursum non Verbi præmium virtutis actionisve, sed descensus illius ad nos, et unctionis Spiritus in ipso pro nobis factæ causam significari. Non enim dixit: Propterea unxit te, ut Deus, aut Rex, aut Filius, aut Ver bum Gas; erat enim ante, et seniper est, ut declaravimus; sed potius, Quia Deus es, et Rex, idcirco et unctus es. Quoniam non ad alium spectabat, Spiritu sancto hominem intingere, nisi ad te, qui Patris imago es, ad quam quidem imaginem et initio facti sumus. Tuus enim et Spiritus est. Ex rebus enim procreatis nulla erat digna, cui hoc munus committeretur, cum et angeli deliquissent, et homines non obtemperassent. Quapropter Deumi

ea provincia postulabat; Deus autem erat Verbum, & χρεία ἦν, Θεὸς δὲ ἐστιν ὁ Λόγος, ἵνα ὡς ὑπὸ κατάραν ut homines exsecrationis obnoxios liberaret. Jam per quem, et a quo oportebat nisi per Filium, et a Filio Spiritum dari, cum illius Spiritus sit? Ecquando autem nos Spiritum ipsum accipere potuisus, nisi cum Verbum homo factum est? Nam, ut Apostoli verba significant, non fuissemus redempti, nisi qui in forma Dei est, servi formam accepisset. Et David indicat, nos nunqnam fuisse Spiritus participes, aut sanctos futuros, nisi Verbum, quod Spiritum elargitur, dixisset, seipsum Spiritu pro nobis inungi. Quo quidem in carne inuncto et nos illum plane accepimus. Carne enim in ipso primom effecta sancta, cum per illam ipse ut homo dicatur accepisse, nos ex ejus plenitudine accipientes, consequentem Spiritus gratiam obuvemus. Ex eodem libro. Illud: Dileristi justitiam, et odisti iniquitatem ', non, quemadmodum vos intelligitis, naturam Verbi mutabilem significat. Nam, quia rerum procreatarum natura mutabilis est, ideoque et angeli deliquerunt, ut diçtum est, et homines non obtemperarunt. Et horum actio non est tirma et stabilis, sed sæpe contingit, ut qui modo erat bonus, paulo post invertatur, et alius evadat; et qui paulo ante justus erat, mox injustus esse deprehendatur: idcirco uno, qui esset immutabilis, opus erat, cujus immutabilem justitiam homines tanquam virtutis formam et exemplum propositum liberent. Neque vero – uti legibus obnoxius, et in utramque partem habens propensionem, hoc quidem diligit, illud autem odit, ut amittendi metu alterum complectatur, cum alioqui mutabilis sit, sed ut qui Deus est et Verbum Patris, judex exsistit justus, et virtutis amans, vel potius elargitor. Itaque quoniam natura justus ac plus est, idcirco diligere justitiam dicitur, iniquitatem odisse. Quod perinde est, ac si diceretur, bonos ac justos amare complectigue, malos autem et injustos odio prosequi et iuseclari. Idem enim et de Patre dicunt Scripturæ: Justùs Dominus, et justitiam dilexit 1. El, Odisli omnes, qui operantur iniquitatem. Et, Jacob quidem dilexit, Esau autem odio habuit ³. Ex eodem libro. Arianorum, et Valentini, et Carpocratis confutatio. Valentini quidem Christum et angelos ejusdem generis esse dicentis, et illum unum ex illis esse asserentis; Carpocratis autem mundum per angelos fuisse factum affirmantis; Arianorum vero Filium cum angelis comparantium. De ministerio Veteris et Novi Testamenti judicium ferens Apostolus audacter,ad Judæos scribens, Tanto, inquit, melior angelis factus*, etc. Idcirco uti noluit absoluta comparatione, ac dicere, major aut honoratior, ne quis de Christo et de angelis id, tanquam de iis qui ejusdem essent generis, dictuin existimaret. Sed dixit melior, ut natura diferen3. Rum. 18, • Psal. xLiv, 8. › Psal. v, 7. γενομένους αὐτὸς ἐλευθερώσῃ. Διὰ τίνος δὲ, καὶ παρὰ τίνος ἔδει τὸ Πνεῦμα δίδεσθαι ἢ διὰ τοῦ Υἱοῦ, οὗ καὶ τὸ Πνεῦμά ἐστι; Πότε δὲ λαμβάνειν ἡμεῖς ἐδυνάμεθα, εἰ μὴ ὅτι ὁ Λόγος γέγονεν ἄνθρωπος; Καὶ ὥσπερ τὸ παρὰ τῷ Ἀποστόλῳ λεγόμενον δείκνυσιν ὅτι οὐκ ἂν ἐλυτρώθημεν, εἰ μὴ ὁ ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρ χων έλαβε δούλου μορφήν· οὕτω καὶ ὁ Δαβιδ δείκν σιν ὅτι οὐκ ἂν ἄλλως μετέσχομεν τοῦ Πνεύματος, και ἡγιάσθημεν, εἰ μὴ ὁ τοῦ Πνεύματος δοτήρ αὐτὸς ὁ Λόγος ἔλεγεν ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν τῷ Πνεύματι χρίεσθαι. Διὸ καὶ βεβαίως ἐλάβομεν, αὐτοῦ λεγομένου κεχρῆσθαι σαρκί. Τῆς γὰρ ἐν αὐτῷ σαρκὸς πρώτης ἁγιασθείσης, καὶ αὐτοῦ λεγομένου δι' αὐτὴν εἰληφέ ναι ὡς ἀνθρώπου, ἡμεῖς ἐπακολουθοῦσαν ἔχομεν την τοῦ Πνεύματος χάριν ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ λαμ· βάνοντες. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. - Το, Ηγάπησας δικαιοσύνην, καὶ ἐμίσησας ἀδι· κίαν, πρόσκειται, οὐχ ὡς ὑμεῖς νοεῖτε τρεπτὴν δει κνύοντος τοῦ Λόγου τὴν φύσιν, ἀλλὰ μᾶλλον καὶ ἐκ τούτου τὸ ἄτρεπτον αὐτοῦ σημαίνεται. Ἐπειδὴ γὰρ τῶν γενητῶν ἡ φύσις ἐστὶ τρεπτή, καὶ οἱ μὲν παρέ βησαν, οἱ δὲ παρήκουσαν, ὥσπερ εἴρηται, ή τε πρί ξις αὐτῶν οὐκ ἔστι βεβαία, ἀλλὰ πολλάκις ἐνδέχεται τὸν νῦν ἀγαθὸν μετὰ ταῦτα τρέπεσθαι, καὶ Στερή τινα γενέσθαι, ὡς τὸν ἄρτι δίκαιον ἄδικον μετ' ὀλί γον εὑρεθῆναι· διὰ τοῦτο πάλιν ἀτρέπτου χρεία, ἵνα τὸ ἀμετάβλητον τῆς τοῦ Λόγου δικαιοσύνης ἔχωσιν εἰκόνα, καὶ τύπον πρὸς ἀρετὴν οἱ ἄνθρωποι. Οὐχ ὡς ὑποκείμενο; δὲ νόμοις, καὶ τὴν ἐπὶ θάτερα ροπὴν ἔχων τὸ μὲν ἀγαπᾷ, τὸ δὲ μισεῖ, ἵνα φόβῳ τοῦ πεσεῖν τὸ ἕτερον προσλαμβάνῃ, καὶ ἄλλως πάλιν τρεπτός εἰσ άγηται. 'Αλλ' ὡς Θεὸς ὤν, και Λόγος τοῦ Πατρός, κριτης ἐστι δίκαιος καὶ φιλάρετος, μᾶλλον δὲ καὶ χορηγὸς ἀρετῆς. Δίκαιος οὖν φύσει καὶ ὅσιος ων, δε τοῦτο ἀγαπᾷν λέγεται δικαιοσύνην, καὶ μισεῖν ἐ κίαν. Τοῦτο δὲ ἴσον τῷ εἰπεῖν, ὅτι τοὺς μὲν ἐναρέσω; ἀγαπᾷ, καὶ προσλαμβάνεται, τοὺς δὲ ἀδίκους ἀπο στρέφεται καὶ μισεῖ. Καὶ γὰρ καὶ περὶ τοῦ Πατρός τὸ αὐτὸ λέγουσιν αἱ θεῖαι Γραφαί· Δίκαιος Κύριος, καὶ δικαιοσύνας ηγάπησε, καὶ ἐμίσησε πάντας τοὺς ἐργαζομένους τὴν ἀνομίαν, καὶ, Τὸν μὲν Ιακώβ ἠγάπησε, τὸν δὲ Ησαῦ ἐμίσησεν. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Ελεγχος Αρειανῶν, καὶ Βαλεντίνων, καὶ Καρ ποκράτους. Βαλεντίνου μὲν ὁμογενείς του Χριστοῦ λέγοντος τοὺς ἀγγέλους, καὶ ἕνα τού των ποιοῦντος αὐτὸν, Καρποκράτους δὲ δι' ἀγγέλων λέγοντος δημιουργηθῆναι τὸν κόσμον, Ἀρειανῶν δὲ πρὸς ἀγγέλους τον Υιόν συμ κρινόντων. Τὴν διακονίαν κρίνων ὁ Ἀπόστολος τῆς τε Παλαιάς καὶ τῆς Καινῆς παρρησιάζεται πρὸς Ἰουδαίους γράφων, καὶ λέγων, Τοσούτῳ κρείττων γενόμενος τῶν ἀγγέλων. Διὰ τοῦτο γοῦν οὐδὲ τὸ ὅλον συγαριο τικῶς εἴρηκε μείζων ἢ τιμιώτερος, ἵνα μὴ ὡς περὶ ὁμογενῶν τούτων, κακείνων τις λογίσηται, αλλά κρείττων εἴρηκεν, ἵνα τὸ διαλλάττον τῆς φύσεως τοῦ • febr. 1, 4.

ΤΙΤ. ΧΙ. Υιοῦ πρὸς τὰ γενητά γνωρίσῃ. Καὶ τούτων ἔχομεν tiam inter Filiuin et res procreatas ostenderet. Id τὴν ἀπόδειξιν ἐκ τῶν θείων Γραφῶν, τοῦ μὲν Δαβὶδ ψάλλοντος, Κρείσσων ἡμέρα μία ἐν ταῖς αὐλαῖς σου ὑπὲρ χιλιάδας· τοῦ δὲ Σολομῶντος ἀναφωνοῦντος, λάβετε παιδείων, καὶ μὴ ἀργύριον, καὶ γνῶσιν ὑπὲρ χρυσίον δεδοκιμασμένον. Κρείσσων γὰρ συρία λίθων πολυτελῶν· πῆν δὲ τίμιον οὐκ ἄξιον αὐτῆς. Πῶς γὰρ οὐχ ἑτερούσια καὶ ἄλλα τὴν φύσιν σοφία καὶ οἱ ἀπὸ γῆς λίθοι; Ποία δὲ συγκ γένεια ταῖς ἐν οὐρανοῖς αὐλαῖς καὶ τοῖς ἐπὶ γῆς εἴχοις; Η τι ὅμοιον τῶν αἰωνίων καὶ πνευμα τικῶν πρὸς τὰ πρόσκαιρα καὶ θνητά; Καὶ τοῦτο γὰρ ὁ Ἠσαΐας φησί. Τάδε λέγει Κύριος τοῖς εὐνούχοις· Ὅσοι ἂν φυλάξωνται τὰ Σάββατά μου, καὶ ἀντέχωνται τῆς Διαθήκης μου, δώσω αὐτοῖς ἐν τῷ οἴκῳ μου καὶ ἐν τῷ τείχει μου τόπον όνομα στόν κρείσσον υἱῶν καὶ θυγατέρων όνομα αιώνιον Ζώσω αὐτοῖς, καὶ οὐκ ἐκλείψει. Οὕτως ἄρα οὐδεμία συγγένεια τοῦ Υἱοῦ πρὸς τοὺς ἀγγέλους ἐστί. Μηδέ μιᾶς δὲ οὔσης τῆς συγγενείας, οὐκ ἄρα συγκριτικώς ἐλέχθη τὰ κρείττων, ἀλλὰ διακριτικῶς, καὶ διὰ τὸ διαλλάττον τῆς τούτου φύσεως ἀπ' ἐκείνων. Καὶ αὐ τὴς οὖν ὁ ᾿Απόστολος τὸ κρείττων ἑρμηνεύων οὐκ ἐν ἄλλῳ τινὶ ἢ ἐν τῇ διαφορᾷ τοῦ Υἱοῦ πρὸς τὰ γε νητά τίθησι λέγων, ὅτι ὁ μὲν Υἱὸς, τὰ δὲ δοῦλα. Καλὰ μὲν ὡς Υἱὸς μετὰ τοῦ Πατρὸς ἐν δεξιᾷ κάθη ται, τὰ δὲ ὡς δοῦλα παρέστηκε, καὶ ἀπ στέλλεται, καὶ λειτουργεί. Οὐκοῦν, εἰ μὲν τῶν γενητῶν ἄλλος ἐστὶ, τῆς δὲ τοῦ Πατρὸς οὐσίας μόνος ἴδιον γέννημα ὁ Υἱός, ματαίωται τοῖς 'Αρειανοῖς ἡ περὶ τοῦ κρείττων γενόμενος πρόφασις. Κἂν γὰρ ἐν τούτοις αἰσχυνθέν τις βιάζωνται πάλιν λέγειν, συγκριτικῶς εἰρῆσθαι τὰ ῥητά, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι τὰ συγκρινόμενα όμο γενῆ, ὥστε τὸν Υἱὸν τῆς τῶν ἀγγέλων εἶναι φύσεως, αἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμένως, ὡς τὰ Βαλεντίου, καὶ Καρποκράτους, καὶ τῶν ἄλλων αἱρετικῶν ζηλοῦντες, καὶ φθεγγόμενοι, ὧν ὁ μὲν ὁμογενεῖς εἴρηκε τοὺς ἀγγέλους τῷ Χριστῷ, ὁ δὲ Καρποκράτης ἀγγέλους τοῦ κόσμου δημιουργοὺς εἶναί φησι. Παρ' αὐτῶν γὰρ ἴσως μαθόντες καὶ οὗτοι, συγκρίνουσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λό γον τοῖς ἀγγέλοις. Αλλ' ἐντραπήσονται τοιαῦτα φαντα ζόμενοι παρὰ μὲν τοῦ Ὑμνῳδοῦ λέγοντος, Τίς όμοια θήσεται τῷ Κυρίῳ ἐν υἱοῖς Θεοῦ, καὶ, Τίς ὅμοιός σοι ἐν Θεοῖς, Κύριε; 'Ακούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα καὶ οὗτοι μάθωσιν, ὡς ἐν τοῖς ὁμογενέσιν όμολογουμένως φιλεῖ τὰ τῆς συγκρίσεως γίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν. Οὐδεὶς οὖν Θεὸν συγκρίνει πρὸς ἄνθρωπον, οὐδὲ πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα, οὐδὲ ξύλα πρὸς λίθους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως. 'Αλλὰ Θεὸς μὲν ἀσύγκριτόν ἐστι πράγμα, ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρωπον συγκρίνεται, καὶ ξύλον πρὸς ξύλον, καὶ λίθος πρὸς λίθον, καὶ οὐκ ἄν τις εἴποι ἐπὶ τούτων τὸ κρείττον, ἀλλὰ τὸ μᾶλλον, καὶ τὸ πλέον· οὕτως Ἰωσὴφ ὡραῖος μᾶλλον ἐστι παρὰ τοὺς ἀδελ τοὺς αὐτοῦ, καὶ Ραχήλ τῆς Λείας. Αστήρ γὰρ ἀστέρος οὐ κρείττων, ἀλλὰ μᾶλλον διαφέρει ἐν δόξῃ· Ἐπὶ δὲ τῶν ἑτερογενών, όταν τις παραβάλῃ πρὸς quod ex aliis divinæ Scripturæ locis intelligi potest. Nam et David ita canit: Melior est dies una in atriis luis super millia '. Εt Salomon, Accipite. inquit, disciplinam, et non argentum, et cognitionem super aurum probatam. Melior enim est sapientia lapidibus pretiosis, et quidquid pretiosum est, non est illa dignum *. Quis enim non videt diversam atque aliam esse naturami sapientiæ, atque lapidum, qui sunt e terra? Quæ vero cognatio coelestibus atriis cum terrestribus domiciliis, aut quæ rebus æternis et spiritalibus cum caducis et mortalibus similitulo? Et Isaias ita loquitur: Hæc dicit lomi nus eunuchis: Qui custodierint sabbaia mea, et elege. rint, quæ ego volui, et tenuerint fœdus meum, dabo ilis in domo mea, et in muris meis locum celebrem. Nomen filiis et filiabus melius, et sempiternum dabo eis, quod non peribit s. Sic nulla prorsus generis conjunctio est Filio cum angelis. Quamobrem ca νοx, melior, non comparationem significat, sed ditvox, ferentiam, qua illius natura distat ab angelorum natura. Ac ipse quidem Apostolus vocem iliani, meLior, interpretans, nihil aliud notat nisl diferentiam, quæ est inter Filium et res procreatas. Dicit enim illum esse Filium, hos autem servos. Illum ut Filium sedere ad dexteram Patris, hos uti servos astare, et mitti, et ministrare. Quare si eorum, qui creɔti sunt, fìlii diversi sunt ab eo, qui ex Patris essentia solus est proprius Fikus, staltum est id, quod Ariani colligunt ex ea voce, melior factus. Namı Cet in his turpiter convicticoguntur rursum dicere, ea verba fuisse per comparationem prolata, et que comparata sunt, eodem genere comprehendi, et F¡ - lium ejus esse natura, cujus et angeli sunt, ut primum illis erubescendum sit, quod Valentini, et Carpocratis, et aliorum bæreticorum sententias #mulentur et probent, cui Valentinus quidem Christum et angelos ejusdem esse generis dicat, Carpocrates autem mundum ab angelis conditum alfirmet. quibus et ipsi fortasse edocti, Dei Verbum cum angelis comparant. Verum hæc opinantes rcfellentur a Davide ita concinente: Quis similis erit Domino in filiis Dei *? El, Quis similis tibi in diis, Domine? Audiant tamen et isti, si forte queant intelligere, quomodo ea, quæ genere conjuncta, non autem quæ genere diversa sunt, soleant inter se comparari. Nullus enim Deum cum homine comparal, nec hominem cum animalibus, quæ ratione carent, nec cum lapidibus ligna propter naturæ dissimilitudinem. Sed cum Deo quidem nihil comparari potest. Homo autem cum homine comparatur, et lignum cum ligno, et lapis cumn lapide. Ac de his quidem nemo dicet, melius, sed magis, et plus, ut Joseph imagis formosus est, quam fra - tres ejus, et Rachel magis pulchra, quam Lia, et stella non est melior, quam alia stella, ed potius differt in claritate. At de illis, quæ genere diversa Psal. Lxxxi, 11. 3 Prov. vi. 10, 11. * Isa. Lvi, 4. * Psal. LXXXVII, 7. "Psa'. LXXXV, 8. PATROL. GR. CXXX, '

sunt, cum loquimur, tum voce bac, melius, recte ἄλληλα, τότε τὸ κρεῖττον πρὸς τὸ διαλλάττον λέγεται. utimur, quemadmodum de sapientia, et lapidibas dictum est. Quare si dixisset Apostolus: Tantum angelis Filius præstat, aut tanto major est, possetis dicere, Filium cum angelis conferri. Nunc au:em cum dicat, illum tanto angelis meliorem, tantumque ab illis distare quantum a servis filius distat, eum ab angelis natura diversum esse demonstrat. Cumque rursus dicat, eum omnia fundasse, declarat, ipsum ab omnibus rebus procreatis diversam naturam habere. Idcirco enim et Filius non dixit: Pater melior me est, ne quis se á Patris natura alienum diceret, sed dixit, major me est ', non ulla tamen magnitudine, nec tempore, sed ob id quod ex Patre genitus est. Quin etiam Apostolus ipse non præcipue dixit, Tanto melior angelis facius, ut Verbi na. nàturain a rerum procreatarum natura per comparationem distingueret, cum nihil ei comparari valeat, quæ prorsus alia diversaque sit, sed potius,´ ut Verbi peregrinationem in carne, et consilii ejus in genere humano servando dispositionem, respiciens ostenderet, hoc non esse simile eorum, qui præcessissent, ut quantum ab illis differret, qui ab ipso prius fuerant unissi, tanto etiam gratiain ab ipso et per ipsum allatam angelorum ministerio meliorem esse constaret. Servorum enim illud tantum erat, ut fructus repeterent, filii vero, ut quæ debebantur, condonaret, vineamque transferret Tanto melioris testamenti sponsor factus est Jesus'. Et rursum: Nunc autem præstantius ministerium asse. culus, quanto melioris etiam testamenti mediator est, quod quidem melioribus promissis sancitum est. Nihil enim ad perfectionem adduxit lex, sed introductio quit melioris spei‘. Et rursum: Necesse, inquit, erat excmplaria quidem cœlestium his mundari, ipsa vero calestia melioribus hostiis, quam istis. Melius, et hic, et ubique ad Dominum refert, qui et melior, et alius est, quam res ipsæ procreate. Melior enim est ipsius hostia, melior in ipsum spes, et meliora promissa ab ipso allata, non tanquam magna cum parvis comparata, sed ut alius omnino naturæ, quandoquidem et is, qui illa ministravit, melior est rebus ipsis procreatis. Et illud: Sponsor facius est, indicat sponsionem ab illo pro nobis factam. Sicut enim Verbum exsistens factus est caro, quod tamen ad carnem referimus, quæ quidem facta et creata est, sic et hoc loco illud, factus, ad testamenti ministerium refertur ab Apostolo. Illud, Fias mihi in Deum protectorem, et in domum refugi, ut salvum me fucias *, et illud: Dominus factus est refugium pauveri', et quæcunque his similia in divinis Scripturis inveniuntur, si ad Filium, quod quidem fortasse verius est, referri dicunt: animadvertant homines sanctos non optare, ut sibi sit adjutor, et donus refugii, qualenus creatus est. Quamobrem et verba illa, facius, et fecit, et crearul, sic accipiant, ut ad ejus in carne praesentiam καθάπερ ἐπὶ τῆς σοφίας καὶ τῶν λίθων εἴρηται. Ει μὲν οὖν εἰρηκὼς ἦν ὁ Ἀπόστολος, Τοσούτῳ μᾶλλον ὁ Υἱὸς τῶν ἀγγέλων προάγει, ἢ τοσούτῳ μείζων ἐστὸν, ἣν ἂν ἡμῖν πρόφασις, ὡς συγκρινομένου τοῦ Υἱοῦ πρὸς τοὺς ἀγγέλους· νῦν δὲ λέγων κρείττονα αὐτὸν εἶναι, καὶ τοσούτῳ διαφέρειν, ὅσῳ διέστηκεν υἱὸ; δούλων, δείκνυσιν αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῆς τῶν ἀγγέλων φύσεως. Λέγων δὲ πάλιν αὐτὸν εἶναι τὸν θεμελιώ σαντα τὰ πάντα, δείκνυσιν αὐτὸν ἄλλον εἶναι πάντων τῶν γενητῶν. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ὁ Υἱὸς οὐκ εἴρηκεν, Ο Πατήρ μου κρείττων μου ἐστιν, ἵνα ξένον τις τῆς ἐκείνου φύσεως αὐτὸν ὑπολάξῃ, ἀλλὰ μείζων εἶπεν ώ μεγέθει τινὶ, οὐδὲ χρόνῳ, ἀλλὰ διὰ τὴν ἐξ αὐτοῦ τοῦ Πατρός γέννησιν. Καὶ ὁ ᾿Απόστολος δὲ αὐτὸς οὐ τὴν οὐσίαν προηγουμένως τοῦ Λόγου συγκρίναι θέλων πρὸς τὰ γενητὰ ἔλεγε, Τοσούτῳ κρείττων γενόμενος τῶν ἀγγέλων· ἀσύγκριτον γὰρ, μᾶλλον δὲ ἄλλο ἐστίν· ἀλλὰ πρὸς τὴν ἔνσαρκον ἐπιδημίαν τοῦ Δή. γου βλέπων, καὶ τὴν τότε γενομένην παρ' αὐτοῦ οἰκονομίαν, ἠθέλησε δεῖξαι οὐχ ὅμοιον εἶναι τούτων τοῖς πρότερον, ἵνα ὅσῳ τῇ φύσει διαφέρῃ τῶν προς ποσταλέντων παρ' αὐτοῦ, τοσούτῳ καὶ πλέον παρά τούτου, καὶ διὰ τούτου γενομένη χάρις κρείττων τῆς δι' ἀγγέλων διακονίας γένηται. Δούλων μὲν γὰρ ἦν ἀπαιτεῖν μόνον τοὺς καρποὺς, υἱοῦ δὲ καὶ δεσπότου χαρίσασθαι τὰς ὀφειλάς, καὶ μεταθεῖναι τὸν ἀμ πελῶνα. Κατὰ τοσοῦτον κρείττονος διαθήκης γέγονεν ἔγγυος Ἰησοῦς. Καὶ πάλιν. Νυνὶ δὲ διαφορωτέρες τετύχηκε λειτουργίας, ὅσῳ καὶ κρείττονός ἐστι διαθήκης μεσίτης, ἥτις ἐπὶ κρείττοσιν ἐπαγγε Δίαις νενομοθέτηται. Καὶ οὐδὲν γὰρ ἐτελείωσεν ὁ νόμος, ἐπεισαγωγὴ δὲ κρείττονος ἐλπίδος. Καὶ αὐθές φησιν· Ἀνάγκη οὖν τὰ μὲν ὑποδείγματα τῶν ἐν τοῖς οὐρανοῖς. ἐν τούτοις καθαρίζεσθαι, αὐτὰ δὲ τὰ ἐπουράνια κρείττοσι θυσίαις παρὰ ταῦτα. Τὸ ἄρα κρεῖττον καὶ νῦν, καὶ δι' ὅλων τῷ Κυρίῳ ἀνατίθησι, τῷ κρείττονι καὶ ἄλλῳ παρὰ τὰ γενητὰ τυγχάνοντι. Κρείττων γὰρ ἡ δι' αὐτοῦ θυσία. Κρείττων ἡ ἐν αὐτῷ ἐλπὶς, καὶ αἱ δι' αὐτοῦ ἐπαγγελίαι, οὐχ ὡς πρὸς μικρὰ μεγάλαι συγκρινόμεναι, ἀλλ' ὡς ἄλλαι πρὸς ἄλλα τὴν φύσιν τυγχάνουσαι· ἐπεὶ καὶ ὁ ταῦτα οἰκονομήσας κρείττων τῶν γενητῶν ἐστι. Καὶ τὸ λεγόμενον πάλιν, γέγονεν ἔγγυος, τὴν παρ' αὐτοῦ γε νομένην σημαίνει ὑπὲρ ἡμῶν ἐγγύην. Ὃς γὰρ Λό· γος ὢν σὰρξ ἐγένετο, καὶ τὸ γενέσθαι τῇ σαρκὶ λου γιζόμεθα· γενητή γάρ ἐστιν αὕτη κτιστή τυγχά νουσα· οὕτω καὶ ἐνταῦθα τὸ γέγονεν εἰς τὴν τῆς Διαθήκης διακονίαν λογίζεται ὁ ᾿Απόστολος. Γέγραπται τοίνυν, Γενοῦ μοι εἰς Θεὸν ὑπερασπιστής, καὶ εἰς οἶκον καταφυγῆς τοῦ σῶσαι με· καὶ πάλιν· Καὶ ἐγένετο Κύριος καταφυγὴ τῷ πένητι, καὶ ὅσα τοιαῦτα ἐν ταῖς θείαις Γραφαῖς εὑρίσκεται. Εἰ μὲν οὖν εἰς τὸν Υἱὸν ταῦτα εἰρῆσθαι λέγουσιν, ὃ τάχα καὶ μᾶλλον ἀληθές ἐστιν, ἐπιγνώτωσαν ὅτι μὴ διτα γενητὸν αὐτὸν ἀξιοῦσι γενέσθαι βοηθὸς αὐτοῖς, καὶ οἶκον καταφυγῆς οἱ ἅγιοι. Καὶ λοιπὸν τὸ γενόμενος, • Mlubr. 15, • Peal, SXS, 5. • Poul 1 Jean. xiv, 28. * Hebr. v, 22. * Hlebr. vmi, 6.

PANOPLIA DOGMATICA. - ΤίT. XI. 366' καὶ τὰ ἐποίησε, καὶ τὸ ἔκτισεν εἰς τὴν ἔνσαρκον referantur. Tunc enim factus est adjutor, et don us αὐτοῦ παρουσίαν λαμβανέτωσαν. Τότε γὰρ γέγονε βοηθός, καὶ οἶκος καταφυγῆς, ὅτε τῷ σώματι αὐτοῦ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν ἀνήνεγκεν ἐπὶ τὸ ξύλον, καὶ έλεγε· Δεῦτε, πάντες οι κοπιῶντες καὶ πεφόρ· τισμένοι, πἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς. Ἐὰν δὲ εἰς τὸν Πατέρα λέγωσιν εἰρῆσθαι τὰ ῥήματα, ἄρα καὶ ἐπειδὴ καὶ ἐνταῦθα γέγραπται τὸ γενοῦ, καὶ τὸ ἐγένετο, τοσοῦτον ἐπιχειρήσουσιν, ὡς καὶ περὶ τοῦ Λόγου ἑαυτοῦ τοιαῦτα διαλογίζεσθαι. Φέρει γὰρ αὐ τοὺς ἡ ἀκολουθία τοιαῦτα περὶ τοῦ Πατρὸς ὑπονοείν, οἷα καὶ περὶ τοῦ Λόγου φαντάζονται. Εκ πολλῶν ἐπιχειρημάτων ἀποδείκνυσιν ὅτι γνήσιος καὶ ὁμοούσιος ὁ Υἱὸς τῷ Πατρὶ, ἐκ τοῦ κατὰ ᾿Αρειανών β' λόγου. refugii, quanto corpore suo peccata nostra in-lignum sustulit, et dixit: Venile ad me omnes, qui laboratis, et onerali estis, et ego reficiam vos '. Sin ad Patrem ea referenda dixerint, cum et hic scriptum sit: fas, et facius est, tauta videntur esse confidentia et-arrogantia, ut Deum etiam factum dicant, et quæ de Verbo ipsius asserunt, eadem ad illum referant. Id enim ex verbis ipsis conscquitur, ut eadem de Patre cogitent, quæ de Verbo comminiscuntur. Multis argumentis ostendit, Filium-esse ejusdem essrntiæ cum Patre. Ex secundo libro contra Arianos. } Si Filius non est, quomodo Deum creatorem esse dicitis? Nam si per Verbum, et in sapientia fiun' omnia, et sine hoc feri nibil potest, non habet per vos, in quo et per quod omnia facit. Quod si divina ipsius essentia per vos fecunda non est, sed sterilis, instar luminis non illustrantis, et fontis aridi, cur non erubescitis, cum illum vim procreandi habere dicitis? Nonne vos pudet, cnm id auferatis ei, quod ad naturam pertinet, illud, quod ad voluntatem spectat concedere? Quod si ea quæ sunt extrinsecus, et quæ non erant prius, cum vult illa esse, facit, et est eorum procreatur, multo magis est Filii ex propria essentia Paur. Nam si Deo voluntatem in rebus procreandis conceditis, cur in eo illud, quod hac voluntate șuperius est, non agnoscitis? Præstat enim ipsum natura csse, et esse proprii Verbi-Patrem, quam voluntate. mundum constituere. Quod si illi stultitia vestra adimitur id, quod naturale ést, qnomodo suppetet illud, quod est voluntarium? Prius enim est Verbum, deinde res procreata. Quod si rerum procreator est, et Verbum habet nimirum non extrinsecus, sed proprium ex se. Hoc enim rursum est repetendum. Si voluntatem habet eam, quæ rerum effectrix est, et quæ ad res condendas satis est, Verbu:n autem ipsius est efficiensæt creans, non est dubium quin Verbum ipsum sit viva voluntas Patris, et actio per essentiam exsistens, et Verbum illud verunı, quo præclare cuncta constituit et moderatur. Nullus autem ambiget, quin is, qui concinue res disponit, concentu ipso et rebus ordine constitutis prior sit, posteriusque, ut ante diximus, sit apud Deum mundum procreare, quam Filium gignere. Quamobrem cum de re, quæ facta creatave est, verba funt, tunc illis vocibus fecit, et facta est, et creavit, aut creata est, recte utimur, ut opus ipsum demonstretur; at cum res, de qua loquimur, et Filius est, tunc illæ voces non adhibentur, aut certe adhibentur improprie. Ut cum patres a se genitos filios appellant servos, non tamen veros esse filios negant; aut cum domini, Lunanitate et benevolentia quadam adducti servos vocant filios, non tamen se corum esse dominos abnaunt. lllic enim Μή ὄντος Υἱοῦ, πῶς ἄρα τὸν Θεὸν κτίστην εἶναι λέγετε; Εἰ γὰρ διὰ Λόγου καὶ ἐν σοφίᾳ πάντα τὰ για νόμενα γίνεται, χωρὶς δὲ τούτου οὐκ ἄν τι γένοιτο, οὐκ ἔχει καθ' ὑμᾶς, ἐν ᾧ, καὶ δι' οὗ τὰ πάντα ποιεῖ. Εἰ δὲ μὴ καρπογόνος ἐστὶν αὐτὴ ἡ θεία οὐσία, ἀλλ' ἔρημος κατ' αὐτοὺς ὡς φῶς μὴ φωτίζον, καὶ πηγὴ ξηρά, πώς δημιουργικὴν ἐνέργειαν ἔχειν αὐτὸν λέγοντις οὐκ αἰσχύνονται; Καὶ ἀναιροῦντες δὲ τὸ κατά φύσιν, πῶς τὸ κατά βούλησιν προβάλλοντες οὐκ ἐρυθριῶσιν; Εἰ δὲ τὰ ἐκτὸς, καὶ οὐκ ὄντα πρότερον βουλόμενος αὐτὰ εἶναι δημιουργεί, καὶ γίνεται τού των ποιητής, πολλῷ πρότερον εἴη ἂν Πατὴρ γεννήματ τις ἐκ τῆς ἰδίας οὐσίας. Εἰ γὰρ τὸ βούλεσθαι περὶ των ή όντων διδόασι τῷ Θεῷ, διατί μὴ τὸ ὑπερκείμεν τῆς βουλήσεως οὐκ ἐπιγινώσκουσι τοῦ Θεοῦ; Υπεραναβέβηκε δὲ τῆς βουλήσεως τὸ πεφυκέναι καὶ εἶναι αὐτὸν Πατέρα τοῦ ἰδίου Λόγου. Εἰ τοίνυν τὸ πρότερον, ὅπερ ἐστὶ κατὰ φύσιν, οὐχ ὑπῆρξε κατὰ τὴν ἐκείνων ἄγνοιαν, πῶς τὸ δεύτερον, ὅπερ ἐστὶ κατὰ βούλησιν, γένοιτ᾽ ἄν; Πρότερον δέ ἐστιν ὁ Λόγος, καὶ δεύτερον ή κτίσις. Καὶ δῆλον ἂν εἴη ὅτι ποιητῆς ὢν ὁ θεὸς ἔχει καὶ τὴν δημιουργικὸν Λόγον οὐκ ἔξωθεν, ἀλλ' ίδιον ἑαυτοῦ. Πάλιν γὰρ τὸ αὐτὸ ῥητέον· Εἰ τὸ βούλεσθαι ἔχει, καὶ τὸ βούλημα αὐτοῦ ποιητικόν ἐστι, καὶ ἀρκεῖ τὸ βούλημα αὐτοῦ πρὸς σύστασιν τῶν γινομένων, ὁ δὲ Λόγος ἐστὶν αὐτοῦ ποιητικὸς, καὶ δημιουργός, οὐκ ἀμφίβολον ὅτι αὐτός ἐστιν ἡ τοῦ Πατρὸς ζῶσα βουλή, καὶ ἐνούσιος ἐνέργεια, καὶ Λόγος ἀληθινὸς ἐν ᾧ καὶ συνέστηκε καὶ διοικεῖται τὰ κάντα καλῶς. Οὐδεὶς δὲ διστάσειεν ὡς ὁ ἁρμόζων τῆς ἁρμονίας καὶ τῶν ἀρμοζομένων πρόεστι. Καὶ δεύτε• ρόν ἐστι καθά προείπον, τὸ δημιουργεῖν τοῦ γενναν τὸν Θεόν. Διὸ καὶ ὅταν ᾗ ἡ ουσία ποίημα, ἡ κτίσμα, τότε τὸ ἐποίησε, καὶ τὸ ἐγένετο, καὶ τὸ ἔκτισε κυρίως ἐπ' αὐτῶν λέγεται, καὶ σημαίνει το ποίημα. Οταν δὲ ἡ οὐσία γέννημα ᾖ, καὶ Υἱὸς, τότε τὸ ἐποίησε, καὶ τὸ ἐγένετο, καὶ τὸ ἔκτισεν οὐκ ἔτι κυρίως ἐπ' αὐτοῦ κεῖται, οὐδὲ ποίημα σημαίνει, ἀλλ᾽ ἀντὶ τοῦ ἐγέννησε τῷ ἐποίησεν ἀδιαφόρῳ τις κέχρηκαι ῥήματ:. Πολλάκις γοῦν πατέρες τοὺς ἐξ αὐτῶν φύντας δούλους αὐτοὺς ὀνομάζουσι, καὶ οὐκ ἀρνοῦνκαι το γνήσιον τῆς φύσεως· καὶ πολλάκις τοὺς Ιδίους δούλους φιλοφρονούμενοι τέχνα καλοῦσι, καὶ. * Matth. x1, 28.

ἐπ' ἐξουσίας ὡς πατέρες λέγουσι, τὸ δὲ φιλανθρώπως ὀνομάζουσι. Σάρρα γοῦν τὸν ᾿Αβραὰμ κύριον ἐκάλει, καίτοι μὴ δούλη, ἀλλὰ σύζυγος οὖσα. Καὶ ὁ μὲν Απόστολος Φιλήμονι τῷ κτησαμένῳ συνῆπτεν ὡς ἀδελφὸν Ονήσιμον τὸν δοῦλον· ἡ δὲ Βηρσαβεέ, και τος μήτηρ οὖσα, τὸν υἱὸν ἐκάλει δοῦλον, λέγουσι τῷ πατρὶ, Τὸν δοῦλον σου Σολομῶνα. Εἶτα καὶ Νάθαν ὁ προφήτης εἰσελθὼν τὰ αὐτὰ ἐκείνῃ. Ελεγε τῷ Δαβίδ, ότι Σολομῶνα τὸν δοῦλον σου, καὶ οὐκ ἔμελεν αὐτοῖς τὸν υἱὸν, εἰπεῖν δοῦλον. Ακούων γὰρ κἀκεῖνος ἐπεγίνωσκε τὴν φύσιν. καὶ οὗτοι δὲ λέγον· τες οὕτως οὐκ ἠγνόουν τὸ γνήσιον. Κληρονόμον γοῦν ἠξίουν αὐτὸν τοῦ πατρὸς γενέσθαι, ὃν ὡς δοῦλον ἐκάλουν, ἦν γὰρ υἱός τῇ φύσει τοῦ Δαβίδ. Οὕτως εν καὶ περὶ τοῦ Σωτῆρος, τοῦ ἀληθῶς ὁμολογουμένου Υἱοῦ καὶ φύσει Λόγου ὄντος, ἂν λέγωσιν οἱ ἅγιν πιστὸν ὄντα τῷ ποιήσαντι αὐτὸν, ἢ αὐτὸς περὶ ἐπω τοῦ ἂν λέγῃ. Κύριος έκτισέ με, και, Εγώ δουλός σου καὶ υἱὸς τῆς παιδίσκης σου, καὶ ὅσα τοιαῦτα, μὴ διὰ τοῦτο ἀρνείσθωσάν τινες τὴν ἐκ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ ιδιότητα. Ἐπεὶ δὲ οἱ ἀκούοντες Σολομῶνα δοῦλον, ὁμολογοῦσιν υἱὸν, πῶς οὐ πολλάκις ἀπολωλέναι δύο καιοί εἰσιν, ὅτι τὴν αὐτὴν ἐπὶ τοῦ Κυρίου διάνοιαν οἱ σώζουσιν; Αλλ' ὅταν μὲν ἀκούωσι γέννημα, καὶ Λόγον, καὶ σοφίαν, βιάζονται παρερμηνεύειν, καὶ ἀρνεῖσθαι τὴν φύσιν καὶ γνησίαν γέννησιν τὴν ἐκ τοῦ Πατρὸς τοῦ Υἱοῦ· ἀκούσαντες δὲ ποιήματος φωνά; καὶ λέξεις, εὐθὺς εἰς τὸ νομίζειν φύσει ποίημα των Υϊόν καταφέρονται, καὶ ἀρνοῦνται τὸν Λόγον, και τοι δυνάμενοι διὰ τὸ γεγενῆσθαι ἄνθρωπον αὐτὸν πόν σας τὰς τοιαύτας λέξεις ἐπιῤῥίπτειν ἐπὶ τὸ ἀνθρώ πινον αὐτοῦ. Ὁ γοῦν Εζεκίας, ὡς ἐν τῷ Ησαία γέγραπται, εὐχόμενος ἔλεγεν, ᾿Απὸ γὰρ τῆς σήμα ρον παιδία ποιήσω, ἀντὶ τοῦ, γεννήσω. Η Εύα τεκοῦσα τὸν Καῖν εἶπεν, Εκτησάμην άνθρωποι διὰ τοῦ Θεοῦ ἀντὶ τοῦ τεκεῖν ἄρα καὶ αὐτὴ τὸ ἐκνησάμην εἴρηκε. Καὶ γὰρ πρότερον εἰποῦσα τὸν τόκον, ὕστερον εἶπε τὸ ἐκνησάμην. Καὶ οὐ διὰ τὸ έκτησάμην νομίσειεν ἄν τις ἔξωθεν ἡγοράσθαι τὸν Κάϊν, καὶ μὴ ἐξ αὐτῆς τετέχθαι. Καὶ ὁ πα τριάρχης Ιακώβ ἔλεγε τῷ Ἰωσήφ, Νῦν οὖν οἱ δύο υἱοί σου οι γενόμενοι σοι ἐν Αἰγύπτῳ πρὸ τοῦ με ἐλθεῖν πρὸς σὲ εἰς Αἴγυπτον ἐμοί εἰσιν. Ἐφραὶμ καὶ Μανασσῆς. Καὶ ἡ Γραφὴ δὲ περὶ τοῦ Ἰὼβ φησίν, 'Εγένοντο υἱοὶ ἑπτὰ αὐτῷ, καὶ θυγατέρες τρείς ὥσπερ καὶ Μωσῆς εἴρηκεν ἐν τῷ νόμῳ· Ἐὰν δὲ γένωνταί τινι υἱοὶ, καὶ, "Αν ποιήσῃ υἱόν. 16ου πάλιν τοὺς γεννηθέντας, ὡς γενομένους καὶ ποιηθέν· τας εἰρήκασιν, εἰδότες ὅτι ἕως ὁμολογοῦνται υἱοί, κἂν λέγῃ τις, ὅτι ἐγένοντο, ἢ ἐκτησάμην, ή εποίησε, οὐδὲν διαφέρει· ἡ γὰρ φύσις καὶ ἡ ἀλήθεια ἔλκει τὴν διάνοιαν εἰς ἑαυτήν. Διὸ καὶ πρὸς τοὺς ζητοῦντας, εἰ ποίημα, ἡ κτίσμα ἐστὶν ὁ Κύριος, χρὴ πρότερον λέγειν, εἰ Υιός ἐστι, καὶ Λόγος, καὶ σοφία. Τούτων γὰρ ἀποδεικνυμένων, ἐκβάλλεται εὐθὺς, καὶ παύεται ἡ περὶ τοῦ ποιήματος καὶ κτίσματος υπόνοια. Ούτε γὰρ τὸ ποίημα Υἱὸς καὶ Λόγος ἂν εἴη, οὔτε ὁ Υἱός patres auctoritate utuntur sua, hic autem domini & οὐ κρύπτουσι τὴν ἐξ ἀρχῆς αὐτῶν κτήσιν. Τὸ μὲν γὰρ benignitate. Sara quidem Abraham dominum suum appellabat, quamvis non esset serva, sed conjux.Et Apostolus Philemoni domino servum Onesimum ut fratrem reconciliavit. Bersabee vero, licet mater esset, filium vocavit servum; sic enim Davidem allocuta est: Salomonem, inquiens, servum tuum. Deinde et Nathan propheta ingressus, eadem quæ illa locutus est: Quoniam Salomonem, inquiens, servum tuum. Non veriti sunt Filium nominare servum. Attamen et David audiens, alium proprium, intellexit: et illi qui loquebantur eum esse legidimum Glium no. ignorabant, cum vellent illum, quem servum appellabant, patris hæredem fieri; erat enim naturalis filius Davidis. Eodem modo cum de Servatore nostro, quem vere Pilium condtentur, homines sancti dicunt, eum fidelem esse illi, qui ipsum fecit, aut cum ipse de se: Dominus, 'nquit, creavit me', et. Ego servus sum, inquit, tuus et filius ancillæ tuæ *: hæc et alia ejusmodi cum quidem audiunt, ne Filii negent proprietatem ex Patre. Alioquin cum audientes Salomonem servum dici, Glium tamen confitentur, nonne digni sunt, qui millies pereant, nisi eamdem de Domino cogitationem suscipiant? præsertim si, cum audiunt germen, et Verbum, et sapientiam,·has voces ita conantur detorquere, ut naturam, et Filium vere genitum ex Patre negent; audientes autem verba, quæ rei facts congruunt, de illo dici, statim eo feruntur, ut Filium natura faktum opinentur, et Verbum uegcnt, cum tamen possint omnia illa verba, quoniam factus est homo, ad humanitatem ejus referre. Quanquam Ezechias, ut apud Isaian scriptum est, optans dicebat: Εx hac die filios faEx ciam, hoc est, gignam. Et Eva, cum peperisset Cain, Possedi, inquit, hominem per Deum, cum dicere debuisset, Poperi, quippe quæ de partu mentionem fecerat. Neque tamen propterea quod dixit, Possedi, putaret aliquis, eam etnisse Gain, non autem peperisse. Et patriarcha Jacob sic allocutus est Joseph, Nune igitur, inquiens, duɔ filii, qui facti sunt tibi in Æyypto prius, quam ego in Egyptum venirem ad te, mei sunt, Ephraim et Manasses. Et de Job ita scriptum est, Facti sunt ei septem filii, et filiæ tres. Quemadmodumn Mones dixit in lege: Si fent cuipiam filii, et, Si filium fecerit. Ecce quomodo filios, qui geniti sunt, factos dicant, cum probe sciant fore, ut intelligantur esse filii, nec quidquam referre, utrum facere, an gignere, au possidere dicas, quod natura et veritas cogitationem hominis ad se trahit. Quamobrem quærentibus, utrum Dominus factus creatusque sit, ita respondendum est, ut ipsi prius vicissim interrogentur. an Filiam, et Verbum, et sapientiam esse fateantur. Hoc enim concesso statim omnis dubitatio el controversia tolli:ur. Neque enim res facta Filius, aut Verbum esse potest, neque rursum Filius, res facta. Animadverte autem quantus error consequatur, si Filium dicamus esse • Prov. vill, 22. * Psal. cxv, 16. • Gen. 14,

PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XI. ποίημα ἂν εἴη. Σκοπεῖτε γὰρ πόσον ἔχει πτῶμα τὸ factum. Cuncta quæ funt, ut inquit Salumnon in Σε μέγειν ποίημα τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ. Λέγει που ΣολοΤαὼν ἐν τῷ Ἐκκλησιαστῇ ὅτι Σύμπαν τὸ ποίημα - Θεὸς ἄξει εἰς κρίσιν. Οὐκοῦν εἰ ποίημά ἐστιν Ο Λόγος, ἀχθήσεται παρ' ὑμῖν καὶ αὐτὸς εἰς κρίσιν. Καὶ ποῦ λοιπὸν ἡ κρίσις, κρινομένου τοῦ κριτοῦ; Εἰ δ' ότι γέγραπται πιστὸν ὄντα τῷ ποιήσαντι αὐτὸν, σπαράττει πάλιν αὐτοὺς τοῦτο νομίζοντας, ὡς ἐπὶ πάντων λέγεσθαι καὶ ἐπ᾿ αὐτοῦ τὸ πιστόν, ὅτι πιστεύων ἐκδέχεται τῆς πίστεως τὴν μισθόν, ὥρα καὶ διὰ τοῦτο πάλιν αὐτοὺς ἐγκαλεῖν Μωσεῖ μὲν λέγοντι, Θεὸς πιστὰς τῷ ᾿Αποστόλῳ δὲ γράφοντι, Πιστὸς ὁ Θεός, ὃς οὐκ ἐάσει ὑμᾶς πειρασθῆναι ὑπὲρ δ δύνασθε. ᾿Αλλὰ ταῦτα λέγοντες οἱ ἅγιοι οὐκ ἀνθρώπινα περὶ τοῦ Θεοῦ διανοοῦνται· ἀλλ' ἐγί νωσκον διπλοῦν εἶναι τὸν νοῦν ἐν τῇ Γραφῇ περὶ τοῦ πιστοῦ τὸ μὲν ὡς πιστεῦον, τὸ δὲ ὡς ἀξιόπιστον· καὶ τὸ μὲν ἐπ' ἀνθρώπων, τὸ δὲ ἐπὶ Θεοῦ ἁρμόζειν. Πιστὸς γοῦν ᾿Αβραάμ, ὅτι, τῷ λαλοῦντι πεπίστευκε θ.ῷ· πιστὸς δὲ ὁ Θεός, ὅτι καθώς ψάλλει Δαβίδ, Πιστός ἐστιν ἐν τοῖς λόγοις αὐτοῦ ὁ Κύριος, καὶ ἀξιόπιστης, καὶ ἀδύνατόν ἐστι ψεύσασθαι. Καὶ τὸ γεγράφθαι τοίνυν πιστὸν ἔντα τῷ ποιήσαντι αὐτὸν οὐ πρὸς ἄλλους ἔχει τὴν ὁμοιότητα, οὐδ᾽ ὅτι πιστεύων εξάρεστος γέγονεν, ἀλλ' ὅτι Υἱὸς ὢν τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ πιστός ἐστι καὶ αὐτὸς, ὀφείλων πιστεύεσθαι, ἐν οἷς ἂν λέγῃ καὶ ποιῇ, αὐτὸς ἄτρεπτος μένων, καὶ μὴ ἀλλοιούμενος ἐν τῇ ἀνθρωπίνῃ οικονομίᾳ, καὶ τῇ Ενσάρκῳ παρουσίᾳ. Οὐ τοίνυν τὰ πρὸ τῆς κτίσεως Βεγόμενος ὁ ᾿Απόστολος εἴρηκεν, ἀλλ' ὅτε ὁ Λόγος Μαρξ ἐγένετο. Πότε γὰρ ἀπεστάλη, ή όπηνίκα την · ἡμετέραν ἐνεδύσατο σάρκα; Πότε δὲ ἀρχιερεὺς τῆς ἐμολογίας ἡμῶν γέγονεν, ἢ ὅτε προσενέγκας ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν ἤγειρεν ἐκ νεκρῶν τὸ σῶμα; Καὶ νῦν αὐτὸς τοὺς προσερχομένους αὐτοῦ τῇ πίστει προσάγεῖ, καὶ προσφέρει τῷ Πατρὶ, λυτρούμενος πάντας, καὶ ὑπὲρ πάντων ἱλασκόμενος τὰ πρὸς τὸν Θεόν. Οὐ τὴν οὐσίαν ἄρα τοῦ Λόγου. οὐδὲ τὴν ἐκ Πατρὸς αὐτ τοῦ φύσει γέννησιν σημᾶναι θέλων ὁ ᾿Απόστολος εφερε πιστὸν ὄντα τῷ ποιήσαντι αὐτὸν, μή γένοιτο· ποιῶν γάρ ἐστιν ὁ Λόγος, οὐ ποιούμενος αὐτ τός· ἀλλὰ τὴν εἰς ἀνθρώπους αὐτοῦ κάθοδον καὶ ἀρχιερωσύνην γενομένην, ἣν καλῶς ἂν τις ἴδοι ἐκ τῆς κατὰ τὸν νόμον καὶ τὸν 'Ααρών ἱστορίας. Ecclesiaste, Deus in judicium adducet '. Quare si. Verbum est res facta, nobiscùm in judicium addncetur. Ecquod autem judicium erit, si judex ipse judicabitur? Quod si perturbantur, quoniam scri plum est, eum esse fidelem ei, qui fecit ipsum *, quod existiment hanc vocem, fidelem, ita de illo ut de omnibus accipi, cum is qui fidelis est, hoc est qui credit, mercedem accipiat, videant, ne hoc nomine Moysen etiam in crimen voceat, qui, Dcus. inquit, fdelis est, et Apostolumn ipsum illa scri bentem: Fidelis Deus, qui non permittet vos tentari supra id quod potestis *. Sciendum est igitur vires sanctos non ea, quæ hominibus conveniunt, in Deum conferre, sed vocem hanc, fidelem, in Scriptura dupliciter accipi. Nam fidelis dicitur is, qui credit, et is, qui dignus est, ut ei credatur. Illud homin:bus congruit, hoc Deo. Proinde fidelis Abraham, qui Deo loquenti credidit; fidelis est Deus, quoniam, ut David cecinit, Fidelis est Dominus in omnibus verbis suis ", et dignus, cui fides habeatur, et mentiri non potest. Et locus igitur ille ubi scriplum est, fidelem esse ei, qui fecit ipsum, non ita est intelligendlus, ut ad similitudinem hominum credens placuerit, sed quod cum sit veri Dei Filius, fidelis est etiam ipse, hoc est dignus, cui fides habeatur in omnibus, qnæ vel facit, vel dicit; stabilis enim et ipse est, et non mutatur, quantum ad humanam dispositionem, et ad ejus in carne adventum pertinet. Non enim ab Apostolo. id dictum est de illo antequam creatus est, sed posteaquam Verbum caro factum est. Quando enim missus est? nonne quando carnem nostram induit? Quando princeps confessionis nostræ factus est? nonne quando.corpus suum, cum se pro nobis obtulisset, Ἐκ τῆς κατὰ τὸν Ααρών ἱστορίας τὸ κατὰ Χριστόν μυστήριον παριστῶν ἐλέγχει τοὺς περί τι κατ' αὐτὸν σφαλλομένους. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Οὗτος ὁ 'Ααρών οὐ γεγένηται ἀρχιερεὺς, ἀλλὰ ἂν θρωπός· καὶ μετὰ χρόνον ὅτε ὁ Θεὸς ἠθέλησε γέγο τιν ἀρχιερεὺ:, καὶ γέγονεν οὐχ ἁπλῶς, οὐδὲ ἐκ τῶν συνήθων ματίων γνωριζόμενος, ἀλλ' ἐπενδιδυσκόμενος τὴν ἐπωμίδα, τὸ λογεῖον, τὸν ποδήρη, & αἱ γυναῖκες μὲν εἰργάσαντο προστάξει τοῦ Θεοῦ, ἐν τούτοις δὲ εἶπερχόμενος εἰς τὰ ἅγια τὴν ὑπὲρ τοῦ λαοῦ θυσία, προσέφερεν. Οὕτω τοίνυν καὶ ὁ Κύριος ἐν ἀρχῇ μὲν ἦν ὁ Λόγος, ὅτε δὲ ἠθέλησεν ὁ Πατήρ ὑπὲρ πάντων λύτρον δοθῆναι, καὶ πᾶσι χαρίσασθαι, • Hebr. 111, 2. * Deut. vit, 9. * Eccle. xit, 14. a mortuis excitavit? Et nunc accedentes ad fidem suam adducit, et offert Patri, cum omnes redemrrit, et omnibus Deum placaverit. Absit igitur, ut credamus, Apostolum dixisse, fidelem eum esse illi, qui fecit ipsum, ut Verbi essentiam et ortum ex Patre significaret, (Verbum enim facit, non autem fit), sed ut ejus ad homines descensum. et pentificatum ostenderet, quem facile ex lege et historia Aaron poteris intelligere. Ex Aaron historia `mysterium Christi constituens arguit illos, qui de ipso minus recte sentiunt. Ex eoden libro. Hic Aaron non pontifex, sed homo natus est. Post autem, quando placuit Deo, factus est, sed ita, ut non ex solitis vestimentis agnosceretur, sed superhumerale et rationale et tunicam indueret, quæ quidem ornamenta mandato Dei mulieres confecerant. His indutus in sancta ingrediebatur, et pro populo sacrificium faciebat. Sie et Dominus initio quidem Verbum erat, sed quando volnit Pater illius sacrificio pro omnibus oblato placari, tunc, ut Aaron tunicam, sic Verbum carnem huma *1 Cor. x, 13. - Psal. CXLIV,

nam sumpsit e terra. Mariam enim Virginen, ut τότε δὴ ὁ Λόγος, ὡς λαρὼν τὸν ποδήρη, οὕτω καὶ terrain iutaciam sibi ratrem elegit, ut habens jam, quod immolari posset, tanquam sacerdos se ipsum offerret Patri, et proprio sanguine nos omnes ex- `piaret a peccatis, et a mortuis excitaret. Et quem - admodum Aaron non mutabatur, licet veste Sacra esset indutus, ita Verbum, maneus id quod erat, tantummodo tegebatur. Et qui Aaron sacrificantem conspicatus, dicebat: Ecce habenus bodie pontificem Aaron, non significabat enm tunc esse factum hominem (erat enin homo priusquam sacerdos fieret), sed ministerio factum esse pontificem, amictumque vestimentis ad eum qui mnnere pontificio fungeretur exornandum factis et comparatis eodem modo possumus de Domino recte cogitare, cum assumpta carne non alium esse faclum, sed ea se contexisse. Εt illud: Factus est, nefas est sic interpretari, ut cum, quatenus Verbum est, factum intelligamus; sed ita accipiendum est, ut cum esset Verbum et procreator, deinde assumpto corpore facto et procreato, quod pro nobis offerre posset, pontificem esse factum cognoscamus. Quando enim factus, aut missus est, nisi cum nostra similem carnem et sanguis rem sumpsit? Et quando factus est misericors et fidelis pontifex? nonne tunc, cum per omnia fratribus similis evasit? Tunc autem fuit riusmodi, cum homo factus est, et misericors, efectus est, cum se pro nobis offerens misertus est, nostri. Jam fidelis est factus, non fidem accipiens, aut in aliquem credens quemadmodum nos, sed dignus exsistens cui fides in omnibus, quæ dixerit aut fecerit, habeatur, et quod fidelem hostiam illam permanentem, et nunquam deficientem offert: nam quæ legis præscripto immolabantur hostiæ, fideles ac firmæ non erant, Servatoris antem hostia semel oblata perfecit omnia et Odelis est, æternumque permanet. Fidelis est igitur ut qui non mutatur, sed idem manet promissaque perficit, Videte, inquiens, quia ego sum et non mutor '. Itaque verba illa, facius est et creatus est, hominem illum signifcant esse factum. Quamobrem et Petrus cum dixisset, Dominum et Christum fecit ipsum, statim subjecit, hunc Jesum, quem vos crucifixistis ". Ne que enim, ut ante monuimus, dixit, Fecit ipsum Verbum, sed Dominum, nec simpliciter, sed in vος et in medio vestrum fecit, quod perinde est, ac si «liceret, declaravit. Id quod ipse Petrus hanc doc:rinam exordiens cum observatione significabat, cum Judeos sic alloqqueretur, Viri Israelitæ, andite serba hæc Jesum Nazarenum virum approbatum a Deo in vobis rįrtutibus, et prodigiis, et signis quæ fecit Deus per illum in medio vestri, sicut vos scitis³. Quod euim in orationis fine dictum est fecit, dieit hic approbavit, seu declaravit. Ex signis enim et rebus admirandis quas Dominus fecit, non simpliciter declaratus est homo, sed in corpore humano ' Luc. xxiv, 39. Act. 1, 36. ibid. 22. αὐτὸς ἔλαβε τὴν ἀπὸ γῆς ἀνθρωπίνην σάρκα, Μαρίαν τὴν παρθένον ἀντὶ τῆς ἀνεργάστου γῆς ἐσχηκώς μην τέρα τοῦ σώματος, ἵνα ἔχων τὸ προσφερόμενον αὐτὸς ὡς ἀρχιερεὺς ἑαυτὸν προσενέγκῃ τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ ἰδίῳ αἵματι πάντας ἡμᾶς ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν καθα βίσῃ, καὶ ἀπὸ τῶν νεκρῶν ἀναστήσῃ. Καὶ ὥσπερ ὁ 'Ααρών οὐκ ἠλλάσσετο, περιτιθέμενος τὴν ἱερατικὴν ἐσθῆτα, ἀλλὰ μένων ὁ αὐτὸς ἐκαλύπτετο μόνον, καὶ εἰ ἔλεγε τις έωρακώς αὐτὸν προσφέροντα. Ιδού γέν γονε σήμερον ὁ ᾿Απρὼν ἀρχιερεύς, οὐκ ἐσήμαινεν αὐτὸν ἄνθρωπον τότε γεγενῆσθαι, ἦν γὰρ πρὸ τοῦ ἀμε χιερεὺς γενέσθαι ἄνθρωπος, ἀλλ' ὅτι τῇ λειτουργία πεποίηται ἀρχιερεὺς, περιθέμενος τὰ πεποιημένα και κατασκευασθέντα ἱμάτια τῇ ἱερατείᾳ· τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ἐπὶ τοῦ Κυρίου δυνατόν ἐστι καλῶς νοεῖν, ὡς οὐκ ἄλλο; γέγονε τὴν σάρκα λαβών, ἀλλ' ὁ αὐτὸς ὢν ἐκαλύπτετο ταύτῃ. Καὶ τὸ γέγονε δὲ, καὶ τὸ πεποίηται, οὐχ ὅτι ὁ Λόγος, η Λόγος ἐστὶ, πεποίηται νοεῖν θέμις, ἀλλ' ὅτι Λόγος ὢν δημιουργός, ὕστερον πεποίηται ἀρχιερεὺς, ἐνδυσάμενος σῶμα τὸ γενητόν καὶ ποιητόν, ὅπερ καὶ προσενεγκεῖν ὑπὲρ ἡμῶν δύναται. Διὸ καὶ λέγεται πεποιήσθαι. Πότε γὰρ πο ποίηται, καὶ πότε ἀπόστολος γέγονεν, εἰ μὴ ὅτε πα ραπλησίως ἡμῖν μετέσχε καὶ αὐτὸς αἵματος καὶ σαρκός; Καὶ πότε γέγονεν ἐλεήμων καὶ πιστὸς ἀρχιερεὺς, ἢ ὅτε κατὰ πάντα τοῖς ἀδελφοῖς ὁμοιώθη; ὡμοιώθη δὲ τότε, ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος. Καὶ γέγονεν ἐλεήμων μὲν, ὅτε περὶ ἡμῶν προσενέγκας ηλέησεν ἡμᾶς· πιστὸς δὲ, οὐ πίστεως μετέχων, οὐδὲ εἰς τινα πιστεύων, ὥσπερ ἡμεῖς, ἀλλὰ πιστεύεσθαι ἐφείων περὶ ὧν ἂν λέγῃ καὶ ποιῇ, καὶ ὅτι πιστὴν θυσίαν προσφέρει, τὴν μένουσαν καὶ μὴ διαπίπτουσαν. Δ' μὲν γὰρ κατὰ νόμου προσφερόμεναι οὐκ εἶχον τὸ πιστὸν, ἡ δὲ τοῦ Σωτῆρος θυσία ἅπαξ γεγενημένη τετελείωσε τὸ πᾶν, καὶ πιστὴ γέγονε μένουσα διά παντός. Πιστὸς γὰρ ὡς οὐκ ἀλλασσόμενος, ἀλλ' ἀεὶ διαμένων, καὶ ἀποδιδοὺς ὁ ἐπήγγελται λέγων, "Ιδετέ με, ὅτι ἐγώ είμι, καὶ οὐκ ἠλλοίωμαι. Καὶ τὸ πεποίηται γοῦν, καὶ τὸ πέπλασται, καὶ τὸ ἔκτισται τὸ ἄνθρωπον αὐτὸν γενέσθαι σημαίνει. Καὶ γὰρ καὶ ὁ Πέτρος εἰρηκώς, Κύριον καὶ Χριστὸν αὐτὸν ἐποίησεν, εὐθὺς ἐπήγαγε, τοῦτον τὸν Ἰησοῦν, δι ὑμεῖς ἐσταυρώσατε. Οὐ γὰρ εἴρηκε, καθά προείπον, Εποίησεν αὐτὸν λόγον, ἀλλὰ Κύριον. Καὶ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλ' εἰς ὑμᾶς, καὶ ἐν μέσῳ ὑμῶν ἐποίησεν, ὅ ἴσον τῷ εἰπεῖν, Απέδειξε. Καὶ τοῦτο ἀρχόμενος ὁ Πέτρος τῆς τοιαύτης διδασκαλίας μετὰ παρατηρήσεως ἐσήμανεν, ἡνίκα πρὸς αὐτοὺς ἔλεγεν, Ανδρες Ισραηλῖται, ἀκούσατε τοὺς λόγους τούτους· "Ανδρα ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ἀποδεδειγμένον εἰς ὑμᾶς δυνάμεσι, καὶ τέ δασι, καὶ σημείοις, οἷς ἐποίησε δι' αὐτοῦ ὁ Θεὸς ἐν μέσῳ ὑμῶν, καθὼς αὐτοὶ οἴδατε. Τὸ ἄρα πρὸς τὸ τέλος ἐποίησε λεγόμενον, τοῦτο ἐν τῇ ἀρχῇ εἴρηκεν ἀπέδειξεν. Ἀπὸ γὰρ τῶν σημείων, καὶ ὧν ἐποίησε θαυμασίων ὁ Κύριος, ἀπεδείχθη οὐχ ἁπλῶς ἄνθρωπος, ἀλὶ ὰ Θεὸς ὢν ἐν σώματι, καὶ Κύριος αὐτ ་ δ

TIT. XI. τὸς ὢν ἐΧριστός. Τοιοῦτόν ἐστι καὶ τὸ ἐν τοῖς Εὐ- Deus, et Dominus, et Christus. Hoc et in Evangelia αγγελίοις λεγόμενον παρὰ τοῦ Ἰωάννου· Διὰ τοῦτο οὖν μᾶλλον ἐδίωκον αὐτὸν οἱ Ἰουδαῖοι, οὐ μόνον Ελυετὸ Σάββατον, ἀλλὰ καὶ Πατέραἴδιον ἔλεγε τὸν Θεόν, ἴσον ἑαυτὸν ποιῶν τῷ Θεῷ. Οὐ γὰρ ἔπλαττεν ἑαυτὸν ὁ Κύριος τότε Θεόν, οὐδὲ ὅλως ἐστὶ ποιούμενος Θεός, ἀλλ' ἀπεδείκνυε διὰ τῶν ἔργων λέγων, Καν ἐμοὶ μὴ πιστεύητε, τοῖς ἔργοις μου πιστεύετε; ἵνα γνώτε ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί. Δῆλον οὖν ὡς νῦν Κύριος καὶ Χριστός, ἤτοι βασιλεὺς ἀναδεικνύμενος, οὐκ ἀρχὴν ἔχει τοῦ γενέσθαι νῦν Κύριος καὶ βασιλεὺς, ἀλλ' ἀρχὴν ἔχει τοῦ τὴν κυριό τητα αὐτοῦ καὶ βασιλείαν δεικνύειν, καὶ ἐκτείνειν καὶ πρὸς τοὺς ἀπειθήσαντας. Καὶ οὐκ ἀρχὴν τοῦ εἶναι αὐτὸς ἔσχε τότε, ἀλλ' ἡμεῖς ἀρχὴν ἔσχομεν τοῦ εἶναι αὐτὸν Κύριον ἡμῶν. Οὐχ ἁπλῶς δὲ ἐποίησεν αὐτὸν, ἀλλ᾽ εἰς τὸ κυριεῦσαι πάντων αὐτὸν, καὶ ἁγιάζειν πάντας διὰ τοῦ χρίσματος. Οὐ γὰρ ἔπρεπε δι' ετέτου την λύτρωσιν γενέσθαι, ἀλλὰ διὰ τοῦ φύσει Κυρίου, ἵνα μὴ διὰ Υἱοῦ μὲν κτιζώμεθα, ἄλλον δὲ Κύριον ονομάζωμεν, καὶ πέσωμεν εἰς τὴν ἀρειανὴν καὶ τὴν Ἑλληνικὴν ἀφροσύνην, τῇ κτίσει δου λεύοντες παρὰ τὴν κτίσαντα τὰ πάντα Θεόν. Τῆς αὐτῆς ἀκολουθίας κατὰ 'Αρειανων λεγόντων ἀργάνου χρείαν ἀποπληροῦν τὸν Υἱὸν, καὶ δι' ἡμᾶς γεγονέναι. a Joanne indicatur, qui, Propterea, inquit, magis persequeban:ur ipsum Judai, quod non modo solvebal Sabbutum, verum etiam Pa'rem proprium diccbat Deum, seipsum faciens aqualem Deo '. Non enim fingebat seipsum Dominus Deum, neque cst omnino factus Deus, sed ipsis factis ostendebat, Elsi mihi, inquiens, non creditis, operibus meis credite, ut cognoscatis me esse in Patre, et Patrem in me. Perspicuam igitur est, qui nunc Dominus,et Christus, sen rex declaratur, eum non habere principium, ut nunc Dominus flat, et Rex, sed potius at dominatum et regnum ostendat suum, cujus vis ad contumaces et incredulos…. ¯usque protenditur. Et ille quidem initium non habuit, ut esset Dominus noster, sed nos ipsum habere Dominum nostrum incepimus. Neque vero simpliciter ipsum fecit, sed fecit, ut omnibus imperaret, et omnes unctione sanctos efficeret. Non enim decebat, ut per alium nisi per naturalem Dominum genus humanuni redimeretur, ne qui per Filium creati súmus, alium Dominum appellaremus, incideremusque in Ariano. rum Græcorumque stultitiam,qui præter Deum rerum omnium procreatoren rei procreatæ deserviunt. Ex eodem loco in Arianos, qui dicunt Filium instrumenti partes egisse, et propter nos esse factum. Pater meus usque nunc operatur, et ego operor. Illud usque nunc, significat ipsum, ut verbum, in Patre esse ab omni æternitate. Nam Verbi proprium est, opera Patris operari, et extra Patrem non esse. Quod si ea, quæ Pater agit, agit et Filius, et quæ creantur a Filio, Patris sunt opera. Filins autem, ut isti volunt, est opus Patris, et creatus a Patre, aut ipse se facit, et creat, quandoquidem ea, quæ Pater agit, sunt etiam opera Filii. Quod quidem absurdum est, et fieri non potest. Aut faciens et creans ea, quæ Patris sunt, ipse nec factus, nec creatus est, ne, qui causa efficiens est, in rebus. factis reperiatur. Jam quomodo Pater per Filium creat, nisi Verbum ipsius est et sapientia? Quomodo autem Verbum et sapientia illius sit, nistproprium sit ejus essentiæ germen, sed ex nihilo etiam ipse procreatus? Quomodo autem, cum omnia ex nihilo facta creataque sint, Filius, si unus. corum est, solus ex omnibus illis quondam non exsistentibus, Patrem declarat, et nemo alius, nisi ipse solus Patrem cognoscit? Nam si fieri potest, ut hic sit opus, et cognoscat Patrem, ab omnibus etiam pro cujusque modulo cognoscatur, quandoquidem sunt opera, quemadmodum et ille. Αt si quæ facta sunt, ipsum nec videre nec cognoscere possunt, quod omnium vires supcret aspectus ejus et cognitio, cum Deus ipse dicat: Nemo videbit faciem meam, et vivet, et Filius: Nemo notit Patrem nisi Filius ', Verbum utique aliud est, quam ea, quæ facta sunt, cum ab eo solo cognoscatur et videatur Pater. Quomodo igitur Verbum Luc "Ο Πατήρ μου έως ἄρτι εργάζεται κἀγὼ ἐργάζο μαι, τὸ δὲ ἕως ἄρτι δεικνύει τὸ ἀϊδίως, ὡς λόγον ὑπάρχειν αὐτὸν ἐν τῷ Πατρί. Λόγου γὰρ ίδιον έργαζεσθαι τὰ τοῦ Πατρὸ; ἔργα, καὶ μὴ εἶναι ἐκτὸς αὐτοῦ. Εἰ δὲ & ὁ Πατὴρ ἐργάζεται, ταῦτα καὶ ὁ Υἱὸς ἐργάζεται, καὶ ἃ κτίζει ὁ Υἱός, ταῦτα τοῦ Πατρός ἐστι κτίσματα. Έργον δὲ καὶ κτίσμα τοῦ Πατρός ἐστιν ὁ Υἱός, ἢ καὶ αὐτὸς ἑαυτὸν ἐργάζεται, καὶ ἑαυτὸν ἔσται κτίζων; Επειδή & εργάζεται ὁ Πατήρ, ταῦτα καὶ τοῦ Υἱοῦ ἐστιν ἔργα, ὅπερ ἄτο τον ἂν εἴη καὶ ἀδύνατον. Η τὰ τοῦ Πατρὸς κτίζων καὶ ἐργαζόγενος, αὐτὸς οὐκ ἂν εἴη ἔργον οὐδὲ κτίσμα, ἵνα μὴ αὐτές, ποιητικὴν αἴτιον ὄν, ἐν τοῖς ποιουμένοις εὑρίσκηται. Πῶς οὖν δι' αὐτοῦ κτίζει, εἰ μὴ Λόγος ἐστὶν αὐτοῦ καὶ σοφία; Πῶς δὲ Λόγος ἂν εἴη καὶ σοφία, εἰ μὴ ἴδιον γέννημα τῆς οὐσίας αὐτ τοῦ ἐστιν, ἀλλ' ἐξ οὐκ ὄντων καὶ αὐτὸς ἐγένετο; Πῶς δὲ, πάντων ἐξ οὐκ ὄντων καὶ κτισμάτων ὄντων, καὶ τοῦ Υἱοῦ κατ᾿ ἐκείνους ἑνὸς ὄντος τῶν κτισμάτων, καὶ τῶν οὐκ ὄντων ποτέ, μόνος οὗτος ἀποκαλύπτει τὸν Πατέρα, καὶ οὐδεὶς ἄλλος, εἰ μὴ μόνος αὐτὸς για νώσκει τὸν Πατέρα; Εἰ γὰρ δυνατόν ποίημα όντα τοῦτον γινώσκειν τὸν Πατέρα, γινωσκέσθω καὶ παρὰ πάντων κατ' ἀναλογίαν τῶν ἑκάστου μέτρων. Ποιήματα γὰρ πάντα, ὥσπερ καὶ αὐτός. Εἰ δὲ οὐ δυνατὸν τοῖς γενητοῖς οὔτε βλέπειν, οὔτε γινώσκειν αὐτὸν, ὑπερβαίνει γὰρ πάντας ἥ τε ὄψις, καὶ ἡ περὶ αὐτοῦ γνῶσις· καὶ γὰρ καὶ αὐτὸς μὲν ὁ Θεὸς εἶπεν, Οὐδεὶς Εψεται τὸ πρόσωπόν μου, καὶ ζήσεται· ὁ δὲ Υἱός εἴρηκεν, Οὐδεὶς ἐπιγινώσκει τὸν Πατέρα εἰ μὴ ὁ Υἱός ἄλλος ἂν εἴη παρὰ τὰ γενητὰ ὁ Λόγος μόνο; γινώσκων, 17. • Joan. x, 58. ³ Exod. xxxIII, 20. • Jean. V,

εἰ μὴ μόνος ἴδιος ἦν αὐτοῦ; Πῶς δ᾽ ἂν ἴδιος, εί κτίσμα ἦν, καὶ μὴ Υἱὸς ἀληθινὸς, καὶ ἐξ αὐτοῦ; Υἱόν δὲ αὐτὸν καὶ μόνον ἴδιον δείκνυσιν ἑαυτοῦ ὁ Πατήρ, καὶ οὐ κτίσμα λέγων, Υιός μου εἶ σύ· καὶ, Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ ηὐδόκησα. Διὸ καὶ διηκόνουν αὐτῷ οἱ ἄγγελοι, ὡς ἄλλῳ παρ' αυ τοὺς ὄντι, καὶ προσκυνεῖται παρ' αὐτῶν, οὐχ ὡς τῇ δόξῃ μείζων, ἀλλ' ὡς ἄλλος παρὰ πάντα τὰ κτίσματα, καὶ παρ' ἐκείνους ὤν, μόνος δὲ τοῦ Πατρὸς ἴδιος ὧν κατ' ουσίαν Υἱός. Εἰ γὰρ ὡς τῇ δόξῃ ὑπερέχων προσ εκυνεῖτο, έδει καὶ ἕκαστον τῶν ὑποβεβηκότων τὸν υπερέχοντα προσκυνεῖν. Αλλ' οὐκ ἔστιν οὕτως κτίσματι γὰρ κτίσμα οὐ προσκυνεῖ, ἀλλὰ δοῦλος δεν σπότην, καὶ κτίσμα Θεόν. Πέτρος μὲν οὖν ὁ ἀπόστο λος προσκυνῆσαι θέλοντα τὸν Κορνήλιον κωλύει λέ γων, ὅτι κἀγὼ ἄνθρωπός είμι, ἄγγελος δὲ θέλοντα προσκυνῆσαι, τὸν Ἰωάννην ἐν τῇ Ἀποκαλύψει και λύει λέγων: "Ορα μή, σύνδουλός σου είμι, καὶ τῶν ἀδελφῶν σου τῶν προφητῶν, καὶ τῶν τη ρούντων τοὺς λόγους του βιβλίου τούτου. Το Θεῷ προσκύνησον. Οὐκοῦν Θεοῦ ἐστι μόνου τὸ προσκυνεῖσθαι. Καὶ τοῦτο ἴσασι καὶ αὐτοὶ οἱ ἄγγε λοι, ὅτι κἂν ἀλλήλους δόξαις ὑπερέχουσιν, ἀλλὰ κτίσμα πάντες εἰσὶ, καὶ οὐκ εἰσὶ τῶν πρσκυνουμέ νων, ἀλλὰ τῶν προσκυνούντων τὸν Δεσπότην. Τὸν γοῦν πατέρα τοῦ Σαμψὼν τὸν Μανως θέλοντα θυσίαν προσενεγκεῖν τῷ ἀγγέλῳ ἐκώλυσεν ὁ ἄγγελος λέγων· Μὴ ἐμοὶ, ἀλλὰ τῷ Θεῷ προσένεγκε. Ο δὲ Κύριος solum novit Patrem nisi proprium illius est Ver- καὶ μόνος βλέπων τὸν Πατέρα. Πῶς οὖν ἔγνω μόνος, bum? Quomodo autem proprium ipsius sit, si creatum est? si verus ejus Filius, et ex ipso non est? Quod autem Filius sit, et solus proprius, non autem opus factum creatumve, Pater ipsius ostendit, Filius, inquiens, meus es tu ‘. Et: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui *. Quamobrem et angeli ministrabant ei, ut qui ab i lis natura diversus esset, et ab ipsis adoratur, non ut qui gloria præstet, sed qui plane alius sit, quam reliquæ res procreatæ, et ipsi etiam angeli, · utpote solus Patris proprius per essentiam Filius. Etenim si, ut gloria excellens, adoraretur, quicunque præstarent et excellerent, ab inferioribus essent adorandi. Hoc autem non fit. Nee res ulla creata rem creatam adorat, sed servus dominum, et quæ creata sunt, adorant Deun. Petrus quidem apostolus Cornelium volenten se adorare prohibet, Et ego, inquiens, homo sum *. Et angelus in Apocalypsi ad Joannem, qui volebat ipsum adorare, Vide, inquit, ne feceris. Conservus tuas ego sum, et fratrum tuorum prophetarum, et eorum, qui observant verba libri hujus. Deum adora *. Quare Deus solus est adorandus, id quod norunt etiam ipsi angeli. Quamvis enim inter Nlos alius alii gloria antecellat, omnes tamen creati sunt, ideoque non adorari, sed adorare Dominum debent. Patrem quidem Sampsonis Manue, qui volebat angelo sacrificium offerre, cohibuit angelus, Ne mihi, inquiens, sed Deo sacrifica. At Dominus ab angelis adoratur, scri- παρὰ ἀγγέλων προσκυνεῖται· γέγραπται γάρ. Καὶ ptum enim est: Et adorent eum omnes angeli Dei*; • et ab omnibus gentibus: Et adorabunt te, inquit Isaias, et vovebunt tibi. Quoniam in te Deus est, et non est alius Deus præter te. Discipulos quidém adorantes non solum admittit, verum etiam certiores facit, quis ipse sit, Nonne vos, inquiens, vocatis me magistrum, ct Dominum? et bene facitis, sum enim. Et Thomam dicentem, Dominus meus, et Deus mèus *, permittit dicere; atque adeo non prohibens probat. Est enim, quemadmodum et alii prophetæ dicunt, et David ipse canit, Dominus virtutum, ct Dominus Sabaoth, et Deus verus, et omnipotens 10. Cur autem non eodem mandato, quo facta sunt omnia, factus sit Filius Deo, aut cur per hune, qui factus est etiam ipse, omnia facta sint, dicant ipsi. Quamvis enim omnia, que dicunt, sint absurda et a ratione aliena, audent tamen ita loqui: Deus, inquiunt, cum vellet rerum omnium universitatem procreare, videret autem eani esse naturam ipsarum, ut non posset a se, qui immensus est, procreationem capere, solus solum urtum fecit, et creavit, et hunc Filium et Verbum appellavit, ut ejus opera et reliqua omnia deinceps fieri possent. Quis non ex verbis istis absolutam eorum impietatem agnoscat, quam sibi ipsi multa cum imperitia miscentes non erubescunt tanquam ebrii a veritate deficere? Nam si dixerint, Deum, ne in re- • Psal. 1, 7. • Matth. nr. 27. * Isai. Lxv, 14. * Joan. XII, 13. * Act. x, 26. • Joan. xx, 28. προσκυνησάτωσαν αὐτὸν πάντες ἄγγελοι Θεοῦ· καὶ παρὰ πάντων τῶν ἐθνῶν, ὡς ὁ Ησαΐας φησί Καὶ προσκυνήσουσί σοι, καὶ ἐν σοὶ προσεύξον ται· ὅτι ἐν σοὶ ὁ Θεὸς, καὶ οὐκ ἔστι Θεὸς πλήν σου. Τούς τε μαθητὰς προσκυνοῦντας δέχεται, και πληροφορεί τούτους, ὅστις ἐστὶ λέγων, Οὐχ ὑμεῖς με λέγετε ὁ Κύριος, καὶ ὁ διδάσκαλος; καὶ και λῶς λέγετε. Εἰμὶ γάρ. Καὶ τὸν Θωμᾶν λέγοντα, Ο Κύριός μου καὶ ὁ Θεός μου, συγχωρεί λέγειν, καὶ μᾶλλον ἀποδέχεται μή κωλύων αὐτόν. Εσεί γὰρ αὐτὸς, ὡς οἵ τε ἄλλοι προφῆται λέγουσι, καὶ Δαβὶδ ψάλλων, Κύριος τῶν δυνάμεων, καὶ Κύριες Σαβαώθ, καὶ Θεὸς ἀληθινὸς, καὶ Παντοκράτωρ. Τινος οὖν ἔνεκεν οὐ γέγονε τὰ πάντα παρὰ μόνου του Θεοῦ τῷ προστάγματι, ᾧ γέγονε καὶ ὁ Υἱός; Η διατί διὰ τούτου τὰ πάντα γέγονε, καίτοι καὶ αὐτοῦ γενητοῦ τυγχάνοντος; λεγέτωσαν. ᾿Αλογία μεν πάσα παρ' αὐτοῖς· φασὶ δὲ ὅμως, ὡς ἄρα θέλων ὁ Θεὸς τὴν γενητὴν κτίσαι φύσιν, ἐπειδὴ ἑώρα μὴ δυναμένην αὐτὴν μετασχεῖν τῆς τοῦ Θεοῦ ἀκράτου καὶ παρ' αὐτοῦ δημιουργίας, ποιεῖ καὶ κτίζει μόνος μόνοι ἕνα, καὶ καλεῖ τοῦτον Υἱὸν καὶ Λόγον, ἵνα, τούτου μέσου γενομένου, οὕτω λοιπὸν τὰ πάντα δι' αὐτοῦ γενέσθαι δυνηθῇ. Πῶς οὖν οὐκ ἄν τις τῆς αὐτῶν τέ λεον ἐκ τούτων καταγνοίη ἀσεβείας, ήν μετὰ πολλῆς τῆς ἀφροσύνης ἑαυτοῖ; κεράσαντες οὐκ ερυθριῶσιν, οὕτω καταμεθύοντες τῆς ἀληθείας; Εἰ μὲν γὰρ διὰ • Αpoc. πις, 10. * Jud. xul. 16. • Psal. scri, 8. 10 Psal. xxii, 10. '

ན PANOPLIA DOGMATICA. ΤΙΤ. ΧΙ. " τὸ κάμνειν τὸν Θεὸν πρὸς τὴν τῶν ἄλλων εργασίαν liquis rebus procreandis defatigaretur, solum ipsum φήσουσι μόνον αὐτὸν πεποιηκέναι τὸν Υἱόν, καταβοήσει τούτων πᾶσα μὲν ἡ κτίσις οὐκ ἄξια φθεγ γομένων περὶ τοῦ Υἱοῦ, ἐγγράφως δὲ ὁ Ησαΐας λέ γων, θεός αἰώνιος ὁ κατασκευάσας τὰ ἄκρα τῆς γῆς οὐ πεινάσει, οὐδὲ κοπιάσει, οὐδὲ ἔστιν ἐξεύρεσις τῆς φρονήσεως αὐτοῦ. Εἰ δὲ ὡς ἀπα ξιῶν ὁ Θεὸς τὰ ὅλα ἐργάσασθαι, τὸν μὲν Υἱὸν μόνον εἰργάσατο, τὰ δὲ ἄλλα τῷ Υἱῷ ἐνεχείρισε, τοῦτο μὲν ἀνάξιον Θεοῦ· οὐκ ἔστι γὰρ ἐν τῷ Θεῷ τύφος· ἐντρέψει δὲ αὐτοὺς ὅμως ὁ Κύριος λέγων, Οὐχὶ δύο στρουθία ἀσσαρίου πωλεῖται, καὶ ἔν ἐξ αὐτῶν οὐ πεσεῖται ἐπὶ τὴν γῆν ἄνευ τοῦ Πατρὸς ἡμῶν τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς; καὶ πάλιν, Μὴ μεριμνᾶτε τῇ ψυχῇ ὑμῶν, τί φάγητε, μηδὲ τῷ σώματι ὑμῶν, τ' ενδύσησθε. Οὐχὶ ἡ ψυχὴ πλεῖόν ἐστι τῆς τροφῆς, καὶ τὸ σῶμα τοῦ ἐνδύματος; Εμβλέψατε εἰς τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ, ὅτι οὐ σπείρουσιν οὐδὲ θερίζουσιν, οὐδὲ συνάγουσιν εἰς τὰς ἀποθήκας, καὶ ὁ Πα τὴρ ὑμῶν δοὐράνιος τρέφει αὐτά. Οὐχ ὑμεῖς μᾶλ 2ον διαφέρετε αὐτῶν; Τίς δὲ ἐξ ὑμῶν μεριμνών δύο ταται προσθεῖναι ἐπὶ τὴν ἡλικίαν αὐτοῦ πῆχυν ἶνα; Καὶ περὶ ἐνδύματος τί μεριμνᾶτε; Καταμάθετε τὰ κρῖνα τοῦ ἀγροῦ πῶς αὐξάνει· οὐ κοπιᾷ, οὐδὲνή θει. Λέγω δὲ ὑμῖν, ὅτι οὐδὲ Σολομὼν ἐν ὅλῃ τῇ δόξῃ αὐτοῦ περιεβάλετο ὡς ἐν τούτων. Εἰ δὲ τὸν χόρτον τοῦ ἀγροῦ σήμερον ὄντα, καὶ αὔριον εἰς κλίβανον βαλλόμενον ὁ Θεὸς οὕτως ἀμφιέννυσιν, οὐ πολλῷ μᾶλλον ὑμᾶς, ὀλιγόπιστοι! Εἰ γὰροὐκ ἀνάξιον Θεοῦ προνοεῖσθαι καὶ μέχρι τῶν οὕτω μικρῶν, τριχός – κεφαλῆς, καὶ στρουθίων, καὶ τοῦ χόρτου τοῦ ἀγροῦ, οὐκ ἀνάξιον ἦν αὐτοῦ καὶ ταῦτα ἐργάσασθαι. "Ων γὰρ τὴν πρόνοιαν ποιεῖται, τούτων καὶ ποιητής ἐστι διὰ τοῦ Λόγου τοῦ ἰδίου. Αλλως τε καὶ μεῖζον τὸ ἄτοπον τοῖς τοῦτο λέγουσιν ἀπαντα. Διαιροῦσι γὰρ τὰ κτίσματα καὶ τὴν δημιουργίαν· καὶ τὸ μὲν τοῦ Πατρὸς ἔργον, τὰ δὲ τοῦ Υἱοῦ διδόασιν ἔργα, δέον ἢ καὶ τὰ πάντα μετὰ τοῦ Υἱοῦ παρὰ Πατρὸς γίνεσθαι, ἢ εἰ διὰ τοῦ Υἱοῦ πάντα τὰ γενητὰ γίνεται, μὴ λέγειν αὐτὸν ἕνα τῶν ποιημάτων εἶναι. Επειτα δὲ κἀκείνως ἄν τις αὐτῶν ἐλέγξειε τὴν ἄνοιαν. Εἰ καὶ ὁ Λόγος τῆς γενητῆς φύσεώς ἐστι, πῶς, αὐτῆς ἀδυ νάτου τυγχανούσης χωρεῖν τὴν τοῦ Θεοῦ αὐτουργίαν, μόνος οὗτος ἐκ πάντων ηδυνήθη παρὰ τῆς ἀγενήτου καὶ ἀκραιφνεστάτης οὐσίας τοῦ Θεοῦ γενέσθαι, ὡς Necesse enim ut si Verbum potest, et omnia possint, Filium fecisse, cum ipsa rerum procreatarum universitas reclamabit, et voce quodammodo cla- · rissima dicet, eos, quæ Deo indigna sunt, loqui, tum scriptis suis illos compescet Isaias, Deus, inquiens, æternus, qui fecit summitates terræ, non esuriet, neque defatigabitur, neque est inventio via - dentiæ ejus. Sin affirmaverint, Deum fecisse Fi-- lium solum, eique rerum universitatem, quam ipse creare dedignaretur, commisisse, et hoc leo indignum esse constabit, cum in eo nulla sit superbia. Et Dominus sen!entiam eorum evertet: Nonne duo, inquiens, passeres asse veneunit, et unus ex illis non cadet super terram sine Patre vestro, qui in cœlis est '? Et rursum: Nolite, inquit, solliciti esse anima vestra, quid manducetis, neque corpori vestro, quid induamini. Nonne anima plus est quam esca, et corpus plus, quam vestimentum? Respicile volarilia caeli, quoniam non serunt, neque nent, neque congregant in horrea, et Pater vester cœlestis pascit illa. Nonne vos illis antecellitis? Quis autem vestrum cogitàns potest aljicere ad slaluram suam cubitum unum? Ει de vestimento quid solliciti estis? Considerate lilia agri quomods crescunt: non laborant, neque nent. Dico autem vobis, neque Salomon in omni gloria sua veliebatur, sicut unum ex his. Si autem fenum agri, ὑμεῖς λέγετε; 'Ανάγκη γὰρ ἡ τούτου δυναμένου καὶ πᾶσαν δύνασθαι, ἡ πάσης ἀδυνάτου τυγχανούσης, μὴ δύνασθαι μηδὲ τὸν Λόγον. Εἷς γάρ ἐστι τῶν γενητῶν καὶ οὗτος καθ' ὑμᾶς. Εἰ, διὰ τὸ ἀδύνατον εἶναι τὴν γενητὴν φύσιν μετασχεῖν τῆς τοῦ Θεοῦ αυτουργίας, μεσίτου χρεία γέγονεν, ἀνάγκη πᾶσα, γενητοῦ καὶ κτίσματος ὄντος τοῦ Λόγου, μέσου χρείαν εἶναι καὶ ἐπὶ τῆς τούτου δημιουργίας, διὰ τὸ εἶναι ἕνα καὶ αὐτὸν τῆς γενητής φύσεως, τῆς μή δυναμένης μετασχεῖν τῆς παρὰ τοῦ Θεοῦ ἐργασίας, · ἀλλὰ μέσου δεομένης. Κἂν ἐκείνου δέ τις εὑρεθῇ μέσ σης. πάλιν ἑτέρου χρεία μεσίτου δι' ἐκεῖνον, καὶ οὕτω τις ἐπαναβαίνων, καὶ διερευνῶν τῷ λογισμῷ εὑρήσει • Matth. x, 29. • Matth. vi, 25 sq. quod hodie est, et eras in clibanum mittitur, Deus¯ sic vestit, quanto magis vos, modice fideis! Quare si Deo non est indignum, ut tam parva, nempe capillum capitis, et passeres, et fenum agri curet, nec eadem ut faciat indignum est Deo. Quibus enim consulit et prospicit, eorum etiam per Verbum proprium effector est. Quid? quod majus etiam incommodum ita loquentes consequitur,? Dividunt enim res procreatas ab ipsa procreatione, et hanc Dei opus esse volunt, illas autem opera Filii esse contendunt. Perspicuum autem est, aut omnia simul cum Filio a Deo Patre fieri, aut si per Filium omnia funt, ipsum Filium. eorum, quæ fiunt, non esse unum. In hoc præterea stultitia istorum coarguitur. Nam si ipsum quoque Verbum factæ est naturæ, quomodo, cum ipsa Dei actionem sustinere non queat, solum Verbum ex omnibus a non facta et purissima Dei natura tieri potuerit, uti vos asseveratis? aut și hæc non possunt, ne Verbum quidem possit, siquidem Verbum, ut ipsi sentiunt, est unum ex iis, quæ facta sunt. Ad hæc si propterea quod natura, quæ creatur et fit, ipsius Dei procreationem capere non valet, necesse fuit, ut medium aliquod fieret, si et Verbum procreatum est, medio fuit aliquo opus ad ejus procreationem. Quod si ita sit, et medium hoc rursum alio medio, et aliud alio deinceps indigebit, atque ita erit necessaria indinita mediorum multitudo, nec res novo semper egentes medio unquam consistent. At enim Deus per Mosem eduxit populum ex Ægypto, et per eumdem, quamvis esset homo, legem dedit. Es quo,

EUTHYMI ZIGABENT inquiunt, constat similia. per aliud simile feri posse. πολύν όχλον ἐπιρρέοντα μεσιτῶν, καὶ οὕτως ἀδύνα Quæ isti cum lieunt, miror, eur non-se in latebris condant, ne præ pudore confundantur. Moses non ad creandum missus est, neque ad vocandum ea, (LIKE AON SUAL, ut essent, neque ad sui similes homi- ¸nes conflandos et effingendos, sed ad munus hoc o wervandum, ut Dei verba populo et Pharaoni regi Huntiaret. Quis autem infinitam in his differentiam non videt, cum legationis munere fungi et mimis:rare sit eorum, quæ creata el serva sunt, proprium, facere autein et procreare solius Dei, ot Verbi ipsius, et sapientiz! Quapropter nullus inveniet, quemquam procreare, nisi solum Dei Vero hum. Omnia enim in sapientia facta sunt, et sine Verbo`ne unum quidem factum est: ad alia autem munera obeunda non unus ex omnibus deligitur, sed multi, quos vult ipse Deus. Multi enim adsunt archangeli, multi Throní, multæ Potestates, multæ Dominationes, innumerabilia denique præsto sunt millia ministrorum, qui prompti exspectant mittentis imperium. Prophetæ præterea multi, et apostaΗ duodecim, et Paulus, et Moses ipse, nec solus tamen, sed et Aaron cum ipso, et alii item septuaginta duo discipuli repleti Spiritu sancto, et Mosi successit Josue filius Nave, et buic ipsi Juclires, et his non unus, sed niulti reges. Quod st creatus, et unus ex iis qui facti sunt, erat Filius, esse μὲν τον υποστῆναι τὴν κτίσιν, ἀεὶ μεσίτου δεομένην, καὶ τοῦ μέσου μὴ δυναμένου γενέσθαι χωρὶς ἑτέρου μεσίτου, διὰ τὸ πάντας εἶναι τῆς γενητής φύσεως, τῆς μὴ δυναμένης μετασχεῖν τῆς παρὰ μόνου τοῦ Θεοῦ ἐργασίας, ὡς ὑμεῖς λέγετε. Αλλ' ιδού, φησί, καὶ διὰ Μωσέως ἐξήγαγε τὸν λαὸν ἐξ Αἰγύπτου, καὶ δι' αὐτοῦ τὸν νόμον ἔδωκε, καίτοι καὶ αὐτοῦ συγ χάνοντος ἀνθρώπου, ὥστε δυνατὸν καὶ διὰ τοῦ ὁμοίου τὰ ὄμεια γίνεσθαι. Τοῦτο δὲ λέγειν αὐτοὺς ἐγκαλο πτομένους Επρεπεν, ἵνα μὴ πολλὴν αἰσχύνην ἀπ νέγκωνται. Μωϋσῆς γὰρ οὐ δημιουργεῖν ἐπέμπετο, οὐδὲ τὰ μὴ ὄντα εἰς τὸ εἶναι καλέσαι, καὶ πλάσαι τοὺς ὁμοίους ἀνθρώπους, ἀλλὰ διακονήσαι μόνον μή ματα πρὸς τὸν λαὸν, καὶ πρὸς τὸν βασιλέα Φαραώ. Ἔχει δὲ τοῦτο πολλήν την διαφοράν, ὅτι τὸ μὲν δια κονεῖν τῶν γενητῶν καὶ δούλων ἐστὶ, τὸ δὲ δη μιουργεῖν καὶ κτίζειν μόνου τοῦ Θεοῦ ἐστι, καὶ τοῦ ἰδίου Λόγου, αὐτοῦ, καὶ τῆς σοφίας. Διὰ τοῦτο γούν ἐπὶ μὲν τοῦ δημιουργεῖν οὐκ ἂν τις ἄλλον εύροι, ή μόνον τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον πάντα γὰρ ἐν σοφίᾳ γέα γονε, καὶ χωρὶς τοῦ Λόγου ἐγένετο οὐδὲ ἔν· πρὸς δὲ τὰς διακονίας οὐχ εἷς, ἀλλ᾽ ἐκ πάντων πολλοί είν σιν, οὓς ἂν θέλῃ πέμπειν ὁ Κύριος. Πολλοὶ μὲν γὰρ ἄγγελοι, πολλοὶ δὲ θρόνοι, καὶ ἐξουσίαι, καὶ κυριό τητες, χίλιαι χιλιάδες, καὶ μύριαι μυριάδες παρε στήκασι λειτουργῶν καὶ ἑτοίμων εἰς τὸ ἐξαποστέλ multos ejusmodi Olios oportebat, nt mul. λεσθαι. Καὶ προφῆται μὲν πολλοί, καὶ ἀπόστολος los ejusmodi ministros haberet Deus, que δέκα καὶ δύο, καὶ Παῦλος, καὶ Μωϋσῆς δὲ αὐτὸς οὐ madmodum et in aliis ordinibus multi sunt. μόνος, ἀλλὰ καὶ ᾿Ααρών σὺν αὐτῷ, καὶ μετὰ ταῦτα Quod si non licet hoc intueri, sed cnm multæ res ereatæ sint, unum duntaxat Verbum est, quis non animadvertit Filium a rebus omnibus procreatis ita differre, ut nihil æquale cum illis habeat, sed omnia cum Patre propria et paria? Quamobrem non multa sunt Verba, sed unum Patris Verbum, et una imago Dei. At sol etíam, inquiunt, 'solus est, et terra una. Eadem ratione dicant etiam àquam esse unam, et ignem esse unum, homines imperiti. qui nesciunt unumquodque eorum, quæ facta sunt, sic unum esse natura sua, ut non ob id tamen ad ejusmodi munus exsequendum sit idoneum. Sic enim singula unum sunt, ut mutua quasi membra quedam inter se sint, et unun quodammodo corpus mundum conficiant. Quod si Filium etiam talem existimant, repellantur ab omnibus, ut qui parlem universitatis Verbum asserant, et partem ejnsmodi, quæ sine aliis partibus com· missam sibi munus obire non possit. Istuc autem si plane constat esse impium, agnoscant Verbum non procreatum, sed omnium procreatorem. At enim ita factum et creatum affirmant, ut ab effectore suo tanquam a magistro didicerit procreare, atque ita præceptori Deo inservire. Haec enim et Asterius sophista, ut qui didicit negare Deum, ausus est litterarum monumentis mandare, nee animadvertit, quam absurda sint, quæ ex his consequuntur. Namn si creandi ratio doceri potest, caveant, ne Deum etiam ipsum non natura, sed doctrina proἄλλοι ἑβδομήκοντα Πνεύματος έπληρώθησαν ἁγίου. Καὶ Μωϋσῆν διεδέξατο Ἰησοῦς ὁ Ναυή, κἀκεῖνον οἱ κριταί, κἀκείνους οὐχ εἷς, ἀλλὰ πλεῖστοι βασιλείς, Εἴπερ οὖν κτίσμα ἦν, καὶ τῶν γενητῶν ὁ Υἱός, έδει πολλοὺς εἶναι τοιούτους Υιούς, ἵνα καὶ πολλοὺς τοιούτους διακόνους ἔχῃ ὁ Θεὸς, καθάπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλ λων πλῆθός ἐστιν. Εἰ δὲ τοῦτο οὐκ ἔστιν ἰδεῖν, ἀλλά τὰ μὲν κτίσματα πολλά, ὁ δὲ λόγος εἷς ἐστι, τίς οὐ συνορᾷ καὶ ἐκ τούτων, ὅτι ὁ Υἱὸς διέστηκε τῶν πάν των, καὶ οὐ πρὸς τὰ κτίσματα τὴν ἐξίσωσιν ἔχει, ἀλλὰ πρὸς τὸν Πατέρα την ιδιότητα; Ὅθεν οὐδὲ πολλοὶ Λόγοι, ἀλλὰ μόνος εἷς τοῦ ἑνὸς Πατρὸς Λόγος, καὶ μία τοῦ Θεοῦ εἰκών ἐστιν. Αλλ' ιδού, φησί, καὶ ὁ ἥλιος μόνος εἷς, καὶ ἡ γῆ μία. Καὶ οἱ ἄφρονες εἰπάτωσαν, ὅτι καὶ ὕδωρ ἐν, καὶ πῦρ ἓν, ἵνα ἀκού σωσιν ὅτι τῶν γενομένων ἕκαστον ἓν μὲν ἐστι κατὰ τὴν ἰδίαν οὐσίαν, πρὸς δὲ τὴν ἐγχειριζομένην διά κονίαν καὶ λειτουργίαν οὐκ ἔστιν ἱκανὸν καὶ μόνον αὐτάρκως, ἀλλ' ἔκαστον τῶν γενομένων, ὥσπερ ἀλλήλων, ὄντα μέλη ἓν, καθάπερ σῶμα, τὸν κόσμον ἀποτελοῦσιν. Εἰ τοίνυν οὕτω καὶ τὸν Υἱὸν ὑπολαμβάνουσιν εἶναι, βαλλέσθωσαν παρὰ πάντων, μέρος εἴκαι νομίζοντες τῶν πάντων τὸν λόγον, καὶ μέρος οὐχ ἱκανὸν ἄνευ τῶν ἄλλων πρὸς τὴν ἐγχειρισθεῖσαν αὐτῷ λειτουργίαν. Εἰ δὲ τοῦτο ἐκ φανεροῦ δυσσεβές ἐστιν, ἐπιγνώτωσαν, ὅτι μὴ τῶν γενητῶν ἐστιν ὁ Λόγος, τῶν δὲ γενητών δημιουργός. Αλλ' εἰρήκα. σιν, ὅτι κτίσμα ἐστὶ, καὶ τῶν γενητῶν, ὡς δὲ παρὰ διδασκάλου και τεχνίτου μεμάθηκε το δημιουργεία,

+ ΤΙΤ. ΧΙ. visci. Præterea si sapientia Dei discendo assecuta est, ut procrearet, quomodo sapientia est, cum indigeat disciplina? Quid porro erat ante quam disceret? Sapientia enim dici non poterat, cum scientia et peritia vacaret. Inanis ergo res erat, nec ve re sapientia, sed progressu, ipso sapientiæ nomen obtinebat. Et tandiu erit sapientia, quandiu id, quod didicit, conservabit. Quod enim non natura insitum est, sed doctrina partum, dedisci aliquando potest. nec autem de Dei Verbo dicere, non profecto Christianorum, sed gentilium est. Etenim si facultas creandi doctrina comparari queat, invidiam vel etiam imbecillitatem stulte in Deum inducunt: invidiam quidem, quia non multos docuerit creandi artem, ut quemadmodum multi circa iltum sunt archangeli et angeli, ita et multi essent creatores imbecillitatem vero, quia non solus res potuerit facere, sed adjutore et administro opus habuerit: quanquam factam naturam a solo Deo Geri posse ostensum jam est, quandoquidem Filius qui, ut putant, est factus, a Deo solo potuit fieri. Verum nulla re certe opus habet Deus: absit. Ipse enim dixit: Plenus sum ". Nec item Verbum discendo factus est creator: sed cum sit imago et sapientia Patris, ea quæ sunt Patris efficit, Nec etiam Filium creavit, rerum factarum efficiendarum causa: namque quamvis exsistat Filius, Pater nihilominus agit, ut ipse Dominus his verbis docet: Pater καὶ οὕτως ὑπηρέτησε τῷ διδάξαντι τῷ Θεῷ. Ταῦτα creatorem esse dicant, ut possit etiam artem obliγὰρ καὶ 'Αστέριος ὁ σοφιστής, ὡς μαθὼν ἀρνεῖσθαι τὸν Κύριον, γράψαι τετόλμηκεν, οὐ συνορῶν τὴν ἐκ τούτων ἀλογίαν. Εἰ γὰρ διδακτόν ἐστι τὸ δημιουργεῖν, σκοπείτωσαν, μὴ καὶ αὐτὸν τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα εἴπαντι με φύσει, ἀλλ' ἐπιστήμη δημιουργόν εἶναι, ὥστε καὶ δυνατὸν μεταπίπτειν ἀπ' αὐτοῦ. Έπειτα, εἰ ἡ σοφία τοῦ Θεοῦ ἐκ διδασκαλία; ἐκτήσατο τὸ δημιουργεῖν, πῶς ἔτι σοφία ἐστὶ δεομένη μαθημάτων; Τι δὲ ἦν καὶ πρὸ τοῦ μαθεῖν; σοφία γὰρ οὐκ ἦν λειπομένη διδασκαλίας. Κενὸν ἄρα τι πράγμα ἦν, καὶ οὐκ ἔστιν οὐσιώδης σοφία, ἀλλ' ἐκ προκοπῆς ἔσχε τὸ ὄνομα τῆς σοφίας. Καὶ ἐπὶ τοσοῦ τον ἔσται σοφία, ἕως ἂν, δ μεμάθηκε, φυλάττῃ. Ο γαρ μή φύσει τινὶ, ἀλλ' ἐκ μαθήσεως προσγέγονε, δυνατὸν καὶ ἀπομαθεῖν ποτε. Τοιαῦτα δὲ λέγειν περὶ τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ οὐ Χριστιανῶν, ἀλλ᾽ Ἑλλήνων ἐπί. Καὶ γὰρ εὶ ἐκ διδασκαλίας τὸ δημιουργεῖν τινι προσγίνεται, φθόνον καὶ ἀσθένειαν περὶ τὸν Θεὸν εἰσάγουσιν οἱ ἄφρονες· φθόνον μὲν, ὅτι μὴ πολλοὺς δημιουργεῖν ἐδίδαξεν, ἵν' ὥσπερ πολλοὶ ἄγγελοι, οὕτω καὶ πολλοὶ δημιουργοί αὐτοῦ ὦσιν· ἀσθένειαν δὲ, ὅτι μὴ μόνος ηδυνήθη ποιῆσαι, συνεργοῦ δὲ, ἢ σπουργοῦ χρείαν ἔσχε, καίτοι δειχθείσης καὶ τῆς γενητῆς φύσεως, δυνατής οὔσης γίνεσθαι παρά μό του τοῦ Θεοῦ, εἴ γε κατ' αὐτοὺς ὁ Υἱὸς γενητὸς ὢν γυνήθη παρά μόνου τοῦ Θεοῦ γενέσθαι. Αλλ' ού Τετός ἐστιν ὁ Θεὸς ἐνδεής, μὴ γένοιτο. Αὐτὸς γὰρ εἶπε, Πλήρης εἰμί. Οὐδὲ ἐκ διδασκαλίας γέγονε δημιουργός Ο Λίγος, ἀλλ' εἰκὼν καὶ σοφία ὢν τοῦ Πατρὸς τὰ τοῦ meus usque modo operatur, et ego operor'. Quod Μπερός εργάζεται. Οὐδὲ τῆς τῶν γενητών ἔνεκεν Εργασίας τὸν Υἱὸν πεποίηκεν. Ἰδοὺ γὰρ καὶ τοῦ Υἱοῦ ὄντος, πάλιν ἐργαζόμενος ἐστιν ὁ Πατήρ, ὡς αὐτὸς ὁ Κύριός φησιν - Ο Πατήρ μου ἕως ἄρτι εργάζεται, παγὼ ἐργάζομαι. Εἰ δὲ καθ' ὑμᾶς διὰ τοῦτο γέγονεν 4 Υιός, ἵνα τὰ μετ' αὐτὸν ἐργάσηται, φαίνεται δὲ ὁ Πατὴρ καὶ μετὰ τὸν Υἱὸν ἐργαζόμενος, περιττή καθ' ὑμᾶς κατὰ τοῦτο ἡ τοῦ τοιούτου Υἱοῦ ποίησις. "ΑλΣως τε διατί όλως θέλων κτίσαι ζητεῖ τὸν μεσίτην, ὡς οὐκ ἀρκοῦντος τοῦ βουλήματος αὐτοῦ συστῆσαι περὶ ὧν ἂν αὐτῷ δοκεῖ; Καὶ μὲν αἱ Γραφαὶ λέγουσι, Πάντα ὅσα ἠθέλησεν ἐποίησε, και, Τῷ βουλή ματι αὐτοῦ τίς ἀνθέστηκεν; Εἰ δὲ καὶ τὸ βούλημα μένον ἱκανόν ἐστιν αὐτοῦ πρὸς τὴν τῶν πάντων δημαργίαν, περιττὴ πάλιν καθ' ὑμᾶς ἡ τοῦ μεσίτου χρεία. Καὶ γὰρ καὶ τὸ παράδειγμα τὸ περὶ τοῦ Μωϋσέως, καὶ τοῦ ἡλίου, καὶ τῆς σελήνης ὑμῶν δέδεικται σαθρόν. Κακείνο πάλιν ὑμᾶς ἐντρίψει. Εἰ θέλων ὁ Θεὸς τὴν γενητὴν κτίσαι φύσιν, καὶ περὶ ταύτης βουλευσάμενος ἐπινοεῖ, καὶ κτίζει τὸν Υἱὸν καθ' ὑμᾶς, ἵνα δι' αὐτοῦ ἡμᾶς δημιουργήσῃ· σκοπείτε πόσην ἀσέβειαν φθέγγεσθαι τετολμήκατε. Πρῶτον μὲν, ὅτι φαίνεται μᾶλλον αὐτὸς ὁ Υἱὸς δι' ἡμᾶς γεγονώς, καὶ οὐχ ἡμεῖς δι' αὐτόν. Οὐ γὰρ δι' αὐτὸν ἐκτίσθημεν, ἀλλ᾽ αὐτὸς δι᾿ ἡμᾶς πεποίηται, ὥστε χάριν αὐτὸν ἡμῖν μᾶλλον ἔχειν, καὶ μὴ ἡμᾶς αὐτῷ, ὥσπερ καὶ ἡ γυνὴ τῷ ἀνδρί. Οὐ γὰρ ἐκτίσθη, • Juan. v, 17. 3 Poll. cxiu, 5. 1 Cor. xiι, 11. si, ut putatis, idcirco Filius factus est, ut ea quae post illum exsistunt, produceret, et ipse tamen Pater post editum Filium operatur: supervacua sane est hujusmodi Filii procreatio. Quanquam cum vellet res procreare, cur medii cujusquanı operam exquisivit, cum ejus voluntas, ad ea, quæ illi placent, conficienda satis sit? Sie enim Scripturæ testantur his verbis: Omnia, quæcunque voluit, fecit. et, Voluntati ejus quis restitit? Quod si voluntas ejus satis est ad rerum omnium procreationem, ex sententia ipsorum alterius opera medij supervacanea est. Nam Mosis, et solis, et lunæ exenplum, quod adferunt, nullius esse monenti declaratum est. Jam, ut hoc etiam argumento confutentur, si Deus volens rerum universitatem procreare, deque ea re consulens excogitat et creat Filium, ut ipsi dicunt, videant, quantam impictatem audeant pronuntiare. Primum videtur ipse Filius propter nos factus esse, non autem nos propter illum. Non enim nos propter ipsum creati sumus, sed ipse propter nos factus est, ut nobis potius ille gratiam debeat, quam nos illi, quemadmodum et mulier viro. Non enim, inquit, vir propter mulierem, sed mulier propter virum *. Quare sicut vir est imago et gloria Dei, mulier autem est gloria viri, ita nos imago Dei et gloria ipsius facti sumus, Filius autem imago nostra, el ad gloriam nostram